recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қайрақты** – көне кен орны. Балқаш көлінің солтүстік жағындағы Тесіктас тауында орналасқан. Қайрақты осы өңірдегі ежелгі металлургия орталықтарының бірі болған. Мұнда ұңғып алу, қайталама қазу, отпен уату, т.б. әдістер арқылы қола дәуірінде кен өндірілген. Оны осы арадан табылған диаметрі 0,2 мм мыс түйіршіктері және тас қайрақ, қайла, балға, т.б. қазба жұмыстары мен кен өндіру ісіне қажетті бұйымдар дәлелдейді. Тесіктас тауында Қайрақты сияқты 21 кен орны анықталған. Бұл өңірді қола дәуірінде мекендеген тайпалардың еңбек құралдарын, қарулар, сәндік заттар, тұрмыстық бұйымдар жасауда жоғары шеберлікке жеткендігін археологиялық материалдар да растайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Ж. Құрманқұлов мақаласы

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Арабат бұғазы** (укр. Промоїна, укр. Арабатська протока) — Қырым түбегінің Крячин аралы мен Арабат белі арасындағы бұғаз. Бұғаз Сываш шығанағын Азов теңізінің қалған бөлігімен байланыстырады.

Бұғаздың орташа ені шамамен 100 м, Азов теңізімен байланыс аймағында бұғаз 150 м-ге дейін кеңейеді, ұзындығы 6 км.

Ұзақ уақыт бойы бұғаз орнында Сываш пен Азов теңізі арасында тұрақты су алмасу болған жоқ, су алмасу Жіңішке бұғазы арқылы жүзеге асырылды. Одан кейін су көрсеткішінің нөлден жоғары деңгейі 1,6 м жоғары көтерілген жағдайда болашақ бұғаздың орнындағы шұқырды су баса бастады. Арабат белінде орналасқан теміржол бойымен ұзақ уақыт бойы құрылыс үшін құм Жіңішкеге және Украинаның басқа қалаларына тасымалданды. 1970 жылы наурызда желдің жылдамдығы 30-35 м/с болатын теңіз дауылы кезінде мүйістің солтүстік бөлігін шайып кетті. Қалыптасқан бұғаз арқылы Азов теңізінің суы Сываш шығанағына құя бастады.

Ресейдегі азамат соғысы кезінде қызылдар мен ақтар арасындағы майдан шебі ұзақ уақыт бойы шұқыр бойымен өтті.

Бұғаздың жағалауында елді мекендер жоқ.

2022 жылдың ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде бұғаз арқылы өтетін автокөлік көпірі жарылды. Жарылыс салдарынан Украина Әскери-теңіз күштерінің матросы Виталий Скакун қаза тапты. Кейіннен оған қайтыс болғаннан кейін «Украина Батыры» атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Арабат белінің бойындағы теміржол. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 мамыр 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 қараша 2018.
2. ↑  *Осипенко В.* Арабат беліндегі теміржол (I бөлім). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 наурыз 2010.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 18 сәуір 2014.
3. ↑  *Осипенко В.* Арабат беліндегі теміржол (II бөлім). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 наурыз 2010.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 18 сәуір 2014.
4. ↑  
	* *Белякова, И.* Виталик, балам, қалай??? Көпірді өзімен бірге жарған Батыр Виталий Скакун туралы Бережаныда не айтылды // 20 минут Тернополь. — 2022. — 25 ақпан.
Пунчак-Джая тауы
Пунчак-Джая тауын кейде Карстенз немесе Карстенс пирамидасы деп те атайды. 
Пунчак-Джая Индонезиядаеы ең биік тау болып саналады. 
Бұл тау Индонезиядағы Папуа таулы провинциясының орталық батысындағы Судирман тау тізбектерінде орналасқан.
Оның биіктігі 4884 м-ді құрайды.

Пунчак-Джая Жаңа Гвинея аралының батыс бөлігіндегі Папуа провинциясында орналасқан. Ол Индонезиядағы ең биік тау болып саналады.
Жаңа Гвинея тропикалық аралында 5000 м-ден астам биіктікте бой көтерген. Пунчак-Джая - Анд таулары мен Гималай тауларының арасындағы ең биік шың.
Бул шың Индонезияда көбіне Пунчак-Джая, ал альпинистер арасында Карстенз пирамидасы деген атпен белгілі.

Ол аралдың оңтүстік жағалауынан небәрі 76 шақырым қашықтықта, Ириан Джая даласы мен Судирман тауларында орналасқан. Бұл тізбектің көп бөлігі ірі жартастармен қоршалған шағын террассалармен сипатталады.
Пунчак-Джая -әлемдегі басты шыңдардың бірі.

Пунчак-Джая тауына алғаш рет 1962 жылы австриялық альпинист Генрих Харрер басшылық еткен топ шыққан болатын.
Джаяның солтүстік беткейі алып мұздықты қоршап түратын 10000-нан астам
Пунчак «шың немесе тау» және Джая «жеңіс немесе жарқын» деген мағынаны білдіреді.

1623 жылы голланд
зерттеушісі Ян Карстенз аталған тау басындағы мұздықтарды байқаған болатын. Сол уақыттан бастап ол «Карстенз пирамидасы» деген атқа ие болды.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Өзен шырылдақ** (лат. *Locustella fluviatilis*) – Торғайтәрізділер отрядының Locustellidae тұқымдасының Locustella туысының орташа денелі (18-25 г) шырылдақ. Өзен шырылдағының жоны – зәйтүн түстес қоңырқай, бауыры – ақшыл, алқымы мен төсінің жоғарғы бөлігінде көмескі қошқыл бойлай созылған алабажағы болады. Қазақстанда тек қана Жайық өзенінің орта ағысы аңғарында және оның кейбір сағаларында ұялайды. Биік шөптері қалың және бұталарды, әсіресе қандыағаш немесе қайың түбір өркендері бар ылғалды шалғындар мен суқоймалар жағаларын ұнатады.

Бұл шырылдақтың әуені кәдімгі және бұлбұлдың шырылдақтардың әуенінен дөрекілеу және қаттырақ. Әуен шолпылдаған дыбыстардан басталып, соңынан бірнеше минут үлкен шекшектің шырылынан аумайтын үздіксіз дыбыспен жалғасады. Ұялау тіршілігі егжей-тегжейлі анықталмаған. Аузы ашық тостағаншаға ұқсас ұялары қалың шөпке жақсы жасырылады. Салындыдағы 4-6 сұр және қоңыр бозғылт секпілді ашық түсті жұмыртқаларды аналығы 13 күндей басады. Өзен шырылдақтарының оңтүстікке қарай қозғалысы шілденің соңынан-ақ басталып, тамыздың бүкіл бірінші жартысына дейін созылады, ал олар осы айдың соңында шығыс Африкадағы қыстау орнына да жетіп үлгереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Locustella fluviatilis*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Маусон шыңы. НАСА суреті
Моусон шыңы Батыс Австралия дағы Перттің оңтүстік-батысынан 400 шақырым қашықтықта, Оңтүстік Мүхиттағы Херд аралында орналасқан.
Моусон шыңы - Биг Бен массивінің бөлігі болып табылатын белсенді жанартау кешені.
Аталған шыңды 1948 жылы Анапа Херд экспедициясы сэр Дуглас Моусонның қүрметіне Моусон шыңы деп атаған.Моусон шыңы Австралия аумаеындаеы ең биік шың болып саналады
Таудағы ең биік жанартаулы шың Биг Бен деп аталады.
Биг Бен Хердтың дәл ортасында орналасқан. Оның ені 20 шақырымды құрайды.
Бүл жанартау кешенінде магма бағанасы жанартаудан 1 шақырым биіктікте орналасқан. Атқылау екі саңылау арқылы жүзеге асады деген болжам бар. Оның біреуі Моусон шыңы болып табылады.
1993 жылы қаңтар айының орта түсында Моусон шыңында жаңа лава ағыны байқалған.
1986 жылдың 21 желтоқсанында кратердің 40-50 м, 50-70 м тереңдігінде лаваның қызу шамы байқалған.
Моусон шыңының кратері 1985-1987 жылдардағы атқылаудан пайда болған. Бұл шыңға 1965 және 1983 жылдар аралығында шыққан альпинистер кратерді көре алмады.Моусон шыңына, австралиялық Антарктика бөлімінің хабарлауынша, альпинистер тек үш рет қана көтерілген.
Моусон шыңы - Австралия аумағындағы белсенді екі жанартаудың бірі. Жанартаудың Херд аралындағы ұзындығы - 43
шақырым,
ені 21 шақырымды құрайды.
Моусон шыңы теңіз деңгейінен 2745 м биіктікте жатыр.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Закари Дэвид Александр Эфрон** - 1987 жылы 18 қазанда Сан-Луис-Обиспод, Калифорнияда туған американдық актер, өзінің «Классный мюзикл», «Папе снова 17», «Я и Орсон Уэллс», «Двойная жизнь Чарли Сан-Клауда», «Счастливчик» және «Этот неловкий момент», және «Вечное лето» телесериалындағы рөлдерімен танымал болған. Зак Дэвид Эфрон, инженер және Старла Баскетт отбасысында дүниеге келген. Оның Дилан атты оған 5 жас кіші інісі бар. Ол 4 жасынан бастап түрлі қойылымдарда ойнады. 15 жастан бастап телесъемкаларға қатысты. 2000-2001 жылы ол музыка мектебіне барады. 2006 жылы ол Арройо Гранде мектебін бітіріп, Оңтүстік Калифорния университетіне Лос-Анджелес қаласына көшеді. 2002 жылы Эфрон «Светлячок», «Скорая помощь» және «Защитник» телесериалдарында түсті. «Вечном лете» телесериалынан кейін ол «C.S.I.: Место преступления Майами», «Морская полиция: Спецотдел», «Всё тип-топ, или Жизнь Зака и Коди» және The Replacements ойнайды. 2008 жылы ол Forbes журналының 100 жұлдыздар ішінде 92 орында 5,8 млн доллар табысымен ие болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Халықаралық ұйымдар** - мемлекеттердің немесе олардың құрылымдарының, сондай-ақ қоғамдық ұйымдардың, ұлттық қоғамдардың, үкіметтік емес сипаттағы қауымдастықтардың, әртүрлі мемлекеттердің атынан жүретін жеке мүшелердің бірлесуі; қоғамдық өмірдің әртүрлі (саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени, ғылыми-техникалық және т.б.) салаларында ортақ мақсаттарға жету үшін құрылады және халықаралық әріптестіктің аса маңызды түрі болып табылады.

Халықаралық ұйымдар XIX ғ. екінші жартысында пайда болды, ол ұлттық мемлекет шеңберінен шыққан дамыған экономикалық және әлеуметтік-саяси қатынастардың түбегейлі жаңа мәселелердің, трансұлттық міндеттердің шешімін табуда бірлесудің, халықарaлық күшті жұмылдырудың объективті қажеттілігінен туды. Алғашқы бұқаралық халықаралық ұйымдар - 1863 ж. швейцарлық Анри Дюнан негізін қалаған Қызыл Крест және Бірінші интернационал - 1864 ж. Лондонда К. Маркс пен Ф. Энгельс негізін қалаған Халықаралық жұмысшылар жолдастығы. Алғашқы Халықаралық үкіметаралық ұйым -1874 ж. қүрылған Жалпы пошталық одақ. Халықаралық ұйымдардың құрылуына түрткі болған I және II дүниежүзілік соғыстар. Олар аяқталғаннан кейін әлем оның зардабын талқылап, енді болдырмау үшін тиімді, оңтайлы халықаралық қауіпсіздік жүйесін қүруға талпыныс жасады. Осылайша, 1919 ж. Ұлттар Лигасы қүрылды. 1945 ж. Сан-Францискода Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы қабылданды. XX ғасырдың екінші жартысында күрт күшейген жаһандану процестері, оған сәйкес әртүрлі елдер мен халықтардың өзара қарым-қатынасының дамуы жаңа халықаралық ұйымдардың қүрылуына септігін тигізді.
XXI ғ. басында әлемде қызметі, мақсат-міндеттері, бірлесу түрі, қатысушылар саны, өкілеттігі алуан түрлі ондаған мың халықаралық ұйым бар. Бірлесу түріне байланысты халықаралық ұйымдар үкіметаралық және үкіметтік емес болып бөлінеді. Үкіметаралық халықаралық ұйымдар мемлекеттер арасындағы келісімдер мен шарттардың негізінде құрылып, қызмет етеді.

Олар:

* **Біріккен Ұлттар Ұйымы** (1945),
* **Халықаралық валюта қоры** (1945),
* **Дүниежүзілік сауда ұйымы** (1995),
* **Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы** (НАТО, 1949),
* '**Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы (ОПЕК**, 1960) және т.б.

Үкіметтік емес халықаралық ұйымдар қоғамдық құрылымдар мен ғылыми қауымдастықтарды, жеке компанияларды, мекемелерді, мемлекеттің атынан кіретін жеке тұлғаларды біріктіреді, үкіметаралық ұйымдарға қарағанда, халықаралық құқық субъектісі болып танылмайды. Олардың ішіндегі ықпалдылары: \***Парламент аралық одақ** (1889),

* **Халықаралық Олимпиада комитеті** (1894),
* **Рим клубы** (1968),
* **Гринпис** (1971) және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
Кирхгофтың бірінші ережесі
--------------------------

Тізбектерге есептеулер жүргізгенде Кирхгроф ережелерін пайдаланған ыңғайлы, олар Ом заңының күрделі емес жалпылануы болып табылады. Жалпы жағдайда тізбекте кем дегенде үш өткізгіш тоғысатын нүктелерді табуға болады. Мұндай нүктелер түйіндер деп аталады. Тізбектің бір элементін тастап шыұұан кез-келген зарядтың тізбек басқа бір элементіне келіп кіруі тиіс екені анық. Түйінде тоқтар тармақталады да, зарядтың сақталу заңынан, тоқтардың үзіліссіздік шарты шығады: түйінге кіріп жатқан тоқ күштерінің қосындысы, түйіннен шығып жатқан ток күшінің қосындысына тең:

{\displaystyle \sum \_{kiris}\left(I\_{1}\right)=\sum \_{shygys}\left(I\_{2}\right)}
Тоқтардың оң бағытын қалауымызша аламыз және оң бағытытта таралатын тоқ күшін {\displaystyle I\_{k}} деген белгілеу енгіземіз. Егер шешу кезінде қайсы бір {\displaystyle I\_{k}} тоқ үшін теріс мән шықса, онда бұл берілген бөлікте тоқ қабылданған бағытқа қарама - қарсы қозғалады дегенді білдіреді. {\displaystyle \sum \_{kiris}\left(I\_{1}\right)=\sum \_{shygys}\left(I\_{2}\right)} қатынасы Кирхгрофтың бірінші ережесі деп аталады.

Кирхгофтың екінші ережесі
-------------------------

Берілген тізбекте бөліп қарастыруға болатын кез келген тұйықталған контурларға арналған: кез келген тұйықталған контурда кедергілерді кернеудің түсулерінің қосындысы осы контурдағы ЭҚК- тердің қосындысына тең болады.
{\displaystyle \sum \_{}\left(\epsilon \_{1}\right)=\sum \_{}\left(\epsilon \_{2}\right)}

Егер берілген бөлікте контурды айналып өту бағыты токтың оң бағытымен бағыттас болса, онда ток көзінің ішкі кедергісіндегі және өткізгіштердегі кернеудің тусуі оң деп есептеледі. Егер ток көзін айналып өту бағыты теріс полюстен басталып оң полюсте аяқталатын болса, онда ЭҚК-і оң таңбамен алынады. Ток көзін оң полюстен бастап теріс полюске қарай айналып өтетін болса, онда ЭҚК-і теріс таңбамен алынады.
Мысалы 9,8 суретте көрсетілген сұлба үшін:

1. А түйінінде: {\displaystyle I\_{1}=I\_{3}+I\_{5}}
2. С түйінінде: {\displaystyle I\_{1}=I\_{2}+I\_{4}}
3. М түйінінде: {\displaystyle I\_{4}+I\_{6}=I\_{3}}

BCKMOAB (сағат тілі бағытымен айналып өту) контуры үшін:
{\displaystyle \epsilon \_{1}-\epsilon \_{2}+\epsilon \_{3}=I\_{1}r\_{1}+I\_{2}r\_{2}+I\_{3}r\_{3}}

CDEMC контуры үшін:
{\displaystyle \epsilon \_{4}+\epsilon \_{2}=I\_{4}r\_{4}-I\_{6}R\_{3}-I\_{2}r\_{2}}

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006 ж.
Елизавета Боярская (2017)

Боярская,Елизавета Михайловна
-----------------------------

**Елизаве́та Миха́йловна Боя́рская** (туғ. 20 желтоқсанда 1985 жылы, Ленинград, КСРО) — Ресей театр мен киноның актрисасы. Михаил Боярский мен Лариса Луппианның қызы, Сергей Боярскийның апасы.

Биография
---------

Елизавета Боярская Ленинградте 20 желтоқсанда 1985 жылы халықаралық Ресей әртістердің Михаил Боярский мен Лариса Луппиан арасында туды. Кішкентай кезінде ешқандай актер шеберлігін көрсеткен жоқ. 13 жасында өзі биге (классика мен джазға) араластырды. Жеткіншек жасында модель мектебін бітірді. Ол екінші Александр атындағы Санкт-Петербург гимназиясында оқыды, бірақ соңғы бірнеше жыл ол репетитормен оқыды.Осы арқылы Елизавета екі шетел тілімен кернеді — ағылшын мен неміс. Бітіруші жылы ол «пиар» бөліміне Санкт-Петербург мемлекеттік университеттің журналистика факультетіне түсті.

Кейбір уақыт дайндық курсына барып жүрді,себебі осы мамандыққа қызығушылық бітті. Ленсовет атындағы театрдың спектакльларына жәнеде "Моховой" оқу театрына барғаннан кейін Елизавет таетр институтына түсуге шешті. Елизавета Санкт-Петербург мемлекеттік академиясын театр өнеріне түсуге бірнеше ай дайындалды. Кейін Лев Абрамович Додин курсына түсті жәнеде президенттік шәкіртақысын жеңді. Ол 2007 жылы осы вузды бітірді.

2006 жылдан бастап ол Санкт-Петербургтегі кіші драма театрының әртісі болды. Елизавета 2006 жылдың 9 наурызында алғашқы рет сахнаға шықты жәнеде «Король Лир» спектакльде Гонерилья рөлін ойнады. 2001 жылы ол «Агент национальной безопасности 3» көпсериалдық фильмінде 2001 жылы түсті, ал 2006 жылы «Бункер» батыс киносында 2004 жылы түсті.

Театрдегі рөлдері
-----------------

2006 — «Король Лир» по пьесе Уильяма Шекспира — Гонерилья
2006 — «Блажь» — Гурьевна
2007 — «Жизнь и судьба» по роману Василия Гроссмана — Женя
2008 — «Бесплодные усилия любви» по пьесе Уильяма Шекспира — Розалина
2009 — «Прекрасное воскресенье для разбитого сердца» — Доротея
2010 — «Три сестры» по пьесе Антона Чехова — Ирина
2012 — «Коварство и любовь» по трагедии Фридриха Шиллера — Луиза
2014 — «Вишнёвый сад» по пьесе Антона Чехова — Варя
2015 — «Братья и сёстры» по пьесе Фёдора Абрамова — Варвара Иняхина

Сілтемелер
----------

* Боярская Мұрағатталған 27 қазанның 2013 жылы.
* Елизавета Мұрағатталған 2 қазанның 2017 жылы.
* рөл
**Канторович, Леонид Витальевич** (1912 жылы19 қаңтарда Петерборда туған) - КСРО метематигі, 1930 жылы Лениград университетінің математика физика факултетін бітірген, 1934 жылы осы университетінің профессоры болған. Ол қазргі кездегі есептеу математикасынің негізін қалаған ғалымдардың бірі.30 жылдар басында функция құрастру теориясы мен жуықтап талдау әдісін зеріттеумен айналысып, кейіннен функцияналдық талдау идясын есептеу әдісіне қолданып, жаңадан жуықтап есептеу теориясын яғни, қазргі Нютон Канторович әдісін ашты.1939 жылы «Ұйымдасқан және жоспарлы өндірістің математикалық әдісі » атты мақаласын жариялау арқылы сызыөтық жоспарлау теориясының негізін қалайды. 1957 жылдан бастап бұрынғы КСРО ғылым акедемиясының сиберия бөлімінің математикалық экономика саласын зеріттеу тобын басқарады.1958 жылы КСРО ғылым акедемиясының корреспаендент мүшесі,1964 жылы акедемик болады.1971 жылы Мәскеуге барып халық шаруашылығын басқару институтының бір бөлімін басқарады.1975 жылы ғылымдағы елеулі еңбегі үшін Нобель экономика силығын америкалық экономист Апуманмен бірге алады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Нобель сайтындағы Автобиография (ағыл.)
* Биография на сайте Института математики им. Соболева Мұрағатталған 26 шілденің 2006 жылы.
* А. М. Вершик. O Леониде Канторовиче и линейном программировании
* В. Залгаллер. О замечательном человеке — Леониде Витальевиче Канторовиче Мұрағатталған 13 мамырдың 2006 жылы.
* А. Аникин. Мои знаменитые знакомые. Леонид Витальевич Канторович
* В. М. Тихомиров, «Л. В. Канторович (1912—1986)», Сборник *Математическое Просвещение*, Третья серия, Выпуск 6 (2002 год).
* С. С. Кутателадзе, Линейное программирование и К-пространства (2007).
* Оптимальное планирование ресурсов
* Биобиблиография
### Өмірбаяны

**Николай Владимирович Алексеенко** - 1931 жылы 22 маусымда Өскемен қаласында дүниеге келген. Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің Қазақстан тарихы кафедрасының профессоры. 

Мұғалімдік жұмыс өтілі 50 жылдан астам. 7 монография және 100 астам ғылыми мақалалардың авторы, оның басшылығымен «Отандық тарих» атты мамандық бойынша 11 адам кандидаттық диссертацияларын қорғады. Өскемен педагогика институтында қызмет атқара отырып, Қазақстанның шығысында бірінші тарих факультетін құрудың бастауында тұрды. Оның бастамасымен Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде Республикада бірінші рет демография институты құрылды, демограф түлектер бітіріп шықты. Өскемен қаласындағы Шығыс Гуманитарлық институтының бірінші ректоры және ұйымдастырушысы. Шығыс Қазақстан облысының Қазақстан Кіші халықтар Ассамблеясының жұмысына Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі ретінде белсене қатысады. Қаланың ономастикалық комиссиясының мүшесі. Өскемен туралы кітаптың авторы. «Құрмет Белгісі» орденімен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Өсіп келе жатқан ұрпақтарды тәрбиелеуге және қоғамның дамуына ғылыми-тәжірибелік зор үлес қосқаны, бейбітшілік және қоғамдық келісімдерді нығайтудағы белсенді қызметі үшін 2006 жылғы 17 тамызда «Өскемен қаласының Құрметті азаматы» атағы берілген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Боранбай би Қалқаманұлы** (**Бибабам**)(1704 — 1802) — қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы соғысына қатысқан батыр, белгілі би, Абылай хан ордасында бас би болған. Найман тайпасы Қаракерей руы Байыс бұтағынан шыққан.
Оның көсемдігі мен шешендігі жайлы ел жадында: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ''*Кім ұқпас Наймандағы Боранбайды, Бес байыс* Боранбайлап *ұрандайды...* | » |

 немесе 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ''*Найманға би Боранбай билік айтып, Артына аруақты болған ұран. Тұсында Абылайдың ақылшы боп, серік болып ордасында қызмет қылған* | » |

 деген сияқты көптеген өлең-жырлар қалған.

Өмірбаяны
---------

Жас кезінде Түркістанда ескіше оқыған. Тарихи-әдеби деректерде Боранбай мен Қаракерей Қабанбай есімдері қатар жүреді. Ол қазақ хандығының тәуелсіздігі мен ел бірлігі жолында Абылай хан жүргізген саясатты жүзеге асыру ісіне үлкен үлес қосқан. В.В. Вельяминов-Зерновтың еңбектерінде, Кіші жүздің қаза тапқан ханы Әбілқайырдың орнына таққа оның ұлы Нұралыны отырғызуға мұрындық болып, Орынборға барып қайтқан 8 бидің бірі осы Боранбай екені айтылады. Кезінде арғын-найман арасындағы жер дауының әділ шешілуіне ықпал еткен. Боранбай биді Бұқар жырау, Көкбай ақын жырға қосқан.

Қабанбайдың Қубас аты
---------------------

Әңгіме
------

Боранбайдың Мәмбет дейтін, өзі ерке өскен тентек інісі болады. Ол әрбір топ-жиын сайын ұрыс, жанжал шығарып, оның айып-бодауын ағасы төлеп жүреді екен. Бір елдің тойына барар алдында ол інісін шақырып алып: «Сен осы жолы жанжал шығармай тыныш жүр. Мен той тарқаған соң саған ат мінгізіп, шапан жабамын» дейді. мәмбет мақұл деп ағасына уәде береді. Той жанжалсыз өтеді. Мәмбет сыйлы, сыпайы қонақ боп тыныш жүреді. Той тарқайды. Мәмбет ағасына келіп:

- Көке, айтқаныңызды орындадым, ат, шапанымды бер! – дейді. Боранбай:

- Мен саған ат та, шапан да бердім емес пе? – дейді.

- Қайдағы? Қашан?

- Сен түсін. Егер мен саған той алдында ескертпесем, сен тағы жанжал шығарып, елді дүрліктірер едің. Айып төлеп, тағы да шығынданар едің. Ат, шапаның жаныңда қалды емес пе? Бұл менің бергенім емес немене?! – депті. Сонда інісі: «Қап, мұндай айлаңды білгенде көнбес едім. Талай қызыл кеңірдектер кетті-ау бекерге!» - деп, басындағы тымағын жерге бір-ақ ұрыпты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647
2. ↑   Мұрағатталған 31 қаңтардың 2020 жылы.
Круглов Сергей Иванович
**Сергей Иванович Круглов** (1906 жылы қыркүйек, Баку,- 1953, желтоқсан) - Қазақстан партия қайраткерi. Жұмысшы семьясында туған. 1925 жылдан КОКП мүшесi. 1918 — 1928 жылы Бакуде шаруашылық, комсомол, сов. ограндарында icтедi. 1928 — 1930 жылы Азербайджан мемлекеттік yниверситетінің жұмысшы факультетінде, 1930-1933 жылдары Москва Шығыс тану институтында оқыды. 1941 жылы Қазақстан кәсіпшілік советі президиумының председателi. 1942 —1946 жылдары Гурьев облысында партия комитетінің бiрiншi секретарі. 1946-1951 жылдары Қазақстан КП OK-нің бюро мүшесi және оньң екінші секретарі. 1951 жылдан КОКП Башкирия обкомының бiрiншi секретарі болды. 1949 — 1951 жылдары Қазақстан КП OK-нің мүшесі, 2-сайланған Қаз. КСР Жоғарғы Советінің жане 3-сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Ленин орденiмен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Маралтай Райымбекұлы Ыбыраев** *(1.5.1969 ж.т. Сарысу ауданы, Игілік ауылы)* – ақын. 

2002 жылдан «Қазақ әдебиеті» газетінде «Жас қалам» қосымшасының редакторы. Қазақстан Жазушылар одағының кеңесшісі. 

Өлеңдері 1987 жылдан бастап республика басылымдарда жарияланып келеді. Тұңғыш кітабы «Ай-нұр» (1996) мен екінші жинағы «Ай» (2000), «Жазушы» баспасынан шықты. «Қарлығаш», «Қос ішек», «Толқыннан толқын туады», «2000 жылдық Дала жыры», «Жас ақындар антологиясы» сияқты ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 

Қазақстан Жастар одағы (1981) және мемл. «Дарын» жастар сыйлығының (2000) лауреаты. 1997 – 1999 жылдарғы ҚР Президенті стипендиясының иегері. 

Республика бірнеше жыр мүшәйраларының бас жүлдегері..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз Энциклопедиясы
**Шұнақ метеорит кратері** (астроблема) — Мойынты теміржол бекетінен батысқа қарай жерде орналасқан жерден тыс жаратылған табиғаттың қызықты ескерткіші. Кратер 12 миллион жыл бұрын өз маңайында бірнеше мыңдаған шақырым жердегі барлық тіршілікті құртқан үлкен метеорит құлауынан пайда болған. Шунақ диаметрі 3100 метрді құрайды (бұл АҚШ-тағы (Америка құрама штаттарындағы) белгілі Аризон кратерінің диаметрінен екі жарым есе артық), цоколь айналма үймегі мен саз балшық қалдықтарымен жайпақ түбі жақсы көрінеді. Кратер едәуір терең – 400 метрге жуық. Метеорит кратері бейнесінің қитұрқысына (жасырынды сырына) бөленуіне мән бермесек (бұл бір энергетикалық орталық, мистикалық орын, және тағы басқа дегенге көбі сенеді), бұл жай ғана аралайтын ерекше және қызықты жер деп мойындауға тура келеді.

Кратер Шунак
Кратер Шунак на космическом снимке Sentinel-2
**Үфі** (орыс. *Уфа́*, башқ. *Өфө*) — Ресейдегі қала, Башқұртстан Республикасының астанасы.

Тарихы
------

1574 жылы Қазанның атаманы Михаил Нагой басқаратын казак орыстардың күшімен салынған. Үфі қамалының салынуы - орыстардың Ноғай ордасымен 1571 жылының келісімді бұзуы еді. Башқұрт тарихшылардың пікірі бойынша Үфінің орнында бұрынғы заманда ежелгі қала болған. 1708 жылынан бастап Үфі Қазан губерниясының құрамына кіреді. 1728 жылы Үфі провинция орталығына айналды. 1744-1781 жылдары Орынбор губерниясының құрамында. 1781 жылдың желтоқсан айында Үфі тағы да провинция орталығы болды. 1796 жылдары Орынбор губерниясының құрамына кіреді. 1802 жылы губернатор тұратын қалаға айналды.
1865 жылынан бастап Үфі губерниясының орталығына айналады. 1918 жылының қыркүйектің 23-ші жұлдызында Үфі қаласында Бүкілресейлік Уақытша Үкімет ұйымдастырылған. 1919 жылы ол Омбы қаласына көшеді. 1919 жылы Башқұрт Аутономиялық Кеңес Социалистік Республикасы құрастырылған. 1922 жылының маусым айында Үфі губерниясы мен Башқұрт АКСР біріктірілген. Үфі қаласы аутономиялық Башқұртстанның астанасы болды.

Жағрафиясы
----------

Үфі қаласы Ақеділ өзенінің жағасында, Үфі мен Дем өзендері құйылатын жеінде, Оңтүстік Орал тауларынан батысқа қарай 100 шақырым қашықтықда орналасқан. Қала қоңыржай климат белдеуінің орманды дала аумағында орналасқан. Жазы жылы, қыс суық және ұзақ. Көлемі - 753,7 шаршы шақырым. Ірі көлік торабы, маңызды ғылыми және өнеркәсіп орталығы. Үфі Екатеринбург уақыты сағат белдеуінде орналасқан. Гринвич сағат белдеуімен салыстырғанда, қысқы кезде +5 сағатты, жазғы кезде +6 сағатты қосу керек.

Халық саны
----------

Үфі қаласының халық саны 1 023 000 (2007 жылғы мәлімет). Ресейдің үлкен қалаларының арасында Үфі 11 орын алады. Халықтың 45,5% еркектер, 54,5% әйелдер. Қалалықтардың 15,6% кәмелетке жетпеген балалар, 65,8% жұмыс істеуге қабілетті ересектер, 18,6% қарт адамдар. Жұрттың жарымы - орыстар (50,5%), қалғандары - татарлар мен башқұрттар. Соңғы жылдарында халық саны көбейеді. Мұның негізгі себебі татарлар мен башқұрттардың ауыл аумағынан астанасына келуі.

Бауырлас қалалары
-----------------

* Түркия Анкара, Түркия
* Германия Галле, Германия
* Қытай Шэньян, Қытай

Сыртқы сілтемелер
-----------------
Мелани Гриффит (ағыл. Melanie Griffith, 9 тамыз 1957 жылы , Нью-Йоркта туды) — американдық актриса.

Жүлделері
---------

* «Оскар» премиясы үшін

1988 — Үздік әйел рөлі "Жұмысбасты қыз" фильмі үшін — номинация

* BAFTA премиясы

1989 — Үздік әйел рөлі "Жұмысбасты қыз" фильмі үшін — номинация

* «Золотой глобус» премиясы

1999 — «Проект 281» телефильмі үшін екінші жоспардағы үздік әйел рөлі— номинация
1995 — «Жабайы батыстағы қыздар»фильмі үшін екінші жоспардағы үздік әйел рөлі — номинация
1988 — Үздік әйел рөлі атты "Жұмысбасты қыз" фильмі үшін жүлде алды— номинация
1986 — «Жабайы зат» фильмі үшін үздік әйел рөлі — номинация
1984 — «Дененің егізі» фильмі үшін екінші жоспардағы үздік әйел рөлі — номинация
1974 — Мисс «Золотой глобус»

Дереккөздер
-----------
**AirPods** – Apple корпорациясының сымсыз Bluetooth құлақаспаптары. Ол екі бөлек құлақаспаптардан тұратын, әрі пайдаланушыға өзара әрекеттесудің жаңа тәсілдерін қолдана алатын гаджет: мысалға, бір ғана құлақаспапты құлақтан алғанда - музыка ойнауын тоқтатады ("пауза" атты функциясы), ал оның орнына қайтаруы - музыканың жалғастырып ойнауына әкеледі, екі рет түрту - Siri дауыстық көмекшіні іске қосады немесе музыканың ойнатуымен басқарады. AirPods құлақаспаптары ОС iOS 10 немесе одан да жаңа операциялық жүйелерінде жұмыс жасайтын Apple құрылғыларымен, және де macOS Sierra базасындағы дербес компьютерлер мен ноутбуктармен, watchOS базасындағы сағаттармен үйлесімді. Оған қоса, олар Bluetooth 4.0 желісін пайдаланатын басқа да әртүрлі құрылғыларымен дауыс бере алады. ОС Android құрылғыларында да "екі рет түрту" функциясы жұмыс істейді.

Тарихы
------

AirPods 2016 жылдың 7 қыркүйегінде iPhone 7 және Apple Watch Series 2 құрылғыларымен бірге ұсынылды. Басында, Apple оны қазан айында сатылымға қоюды жоспарлады, бірақ кейін мерзімін жылдың аяғына аустырды. 2016 жылдың желтоқсанның 13-ші күнінен бастап онлайн сатуға тапсырыс берілді, ал 20-шы желтоқсаннан бастап олар Apple Store-да және реселлерде қол жетімді болды. Арнайы өз қабығы жиынтығысымен бағасы - 159 доллар США (шамасымен 150 мың теңге).

IOS 10.3 нұсқасы шығарылғанда, «Find My iPhone» қолданбасының көмегімен дыбысты белсендіру арқылы жоғалған AirPods-ты іздеу мүмкіндігі қосылды. 

2017 жылдың қыркүйек айында Qi сымсыз зарядтауды қолдайтын iPhone 8/8 Plus және iPhone X шығарумен қатар, осындай QI қабылдағышымен толықтырылған жаңа қабы қосылды.

Жабдық
------

Cақтауға және қуаттауға арналған қораптағы AirPods сымсыз құлақаспабы
Apple компаниясы ARM архитектурасында салынған өз Apple W1 чипін қолданып, оның батареядан қуат тұтынуды оңтайландыруға және Bluetooth 4.0 арқылы дыбыс беруді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 

Әрбір AirPod құлаққабы 4 грамм салмақ құрайды; олардың жиынтығында 38 грамм салмақты зарядтауға арналған қорап беріледі. AirPod заряды 5 сағат бойы пайдалануға жарамды. Сондай-ақ, қорапта құлаққапты 24 сағат бойы қолдану үшін өз аккумуляторы бар және ол Lightning арқылы зарядталады. 

AirPods жаңартылған бағдарламалық жасақтамасына ие, бірақ жаңартулардың нақты схемасы белгісіз. Apple корпорациясы 2017 жылдың ортасында бағдарламаны 3.3.1-ден 3.7.2 нұсқасына дейін жаңартты.

Сын
---

AirPods құлаққаптарының жоғары құны байқалды. Тестілеуден бұрын, бекітудің сенімділігі күмән тудырды, бірақ ол тестілеу барысында жойылды. 

Сондай-ақ, AirPods пайдаланбаған жағдайда да сақтауға және зарядтауға арналған қораптың заряды тез кемиді: жеке пайдаланушылар тәулігіне 30% қуат жоғалтқаны туралы хабарлайды. Apple компаниясы 3.5.1 түйініне батареяны қосқан және пайдаланған кезде бірқатар мәселелерді шешкенін мәлімдеді. 

AirPods пайда болуымен басқа компаниялар сымсыз құлақаспап шығаруға келді. Атап айтқанда, осы сегменттегі жаңа өнімдер Sony мен Samsung Electronics шығарған болатын.
**Сеялка**
----------

### Жалпы сипаттама

Сеялка - ауыл шаруашылығы дақылдарының ағаш бұта және екпе шөп тұқымын топыраққа қажетті тереңдікке сіңіретін, егістікке минералды тыңайтқыштар шашатын машина. Тұқым себу агротехникасына байланыты жай қатарлы,жаппай қатарлы,тар және кең қатарлы,суыртпақтап,шаршы ұялап тұқым шашатын сеялкалар бар. Елімізде астық, бұршақ, майлы өсімдіктер т.б дақылдардың тұқымын қатарлап себетін универсальді және қызылша ,жүгері,мақтаның тұқымдарын себетін арнайы сеялкалар шығарылады. КСРО-да құрылысы күрделі астық сеялкасы СУТ-47, СЛН-48 және СЗЛ-3,6 дәнді-дақылдар мен зығыр тұқымын себетін СУЛ-48, СЛН-48, СЗЛ-3,6 маркалы сеялкалар пайдалынылады. Сеялканың негізгі жұмыс органы-тұқым себетін аппарат,тұқым өтетін жол,шүмек. Әрбір сеялкада тұқым салатын 1-2 жәшік, минелалды тыңайтқыштар шашатын аппарат және жәшіктегі тұқымды тұқым себетін аппаратқа біркелкі түсіріп тұратын араластырғыш болады. Сеялканың тракторға тіркелетін және аспалы түрлері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 4-том
**Флюорит** (лат. *fluorum — фтор*), балқытқыш шпат — фторидтер тобына жататын минерал. Химия формуласы: CaF2; құрамында: Ca — 51,33%, F — 48,67%, қоспалары: *U*, *Mn*, *Cl*. Кубтық сингонияда кристалданып, кристалдары куб, октаэдр, пирамидалды гексаэдр пішінді, ал агрегаттары топырақ тәрізді тығыз масса, сояу, друза түрінде болып келеді. Кубтың төбелері мен қырларында *Са* мен *F* орналасып, кальцийдің әр ионы фтордың 8, ал фтордың әр ионы кальцийдің 4 ионымен қоршалған. Құрамында сан алуан минералдар мен элементтердің болуына орай Флюориттің түсі әр түрлі болып келеді, көбінесе түссіз, солғын сары, жасыл, күлгін, шыныдай жылтыр. Қатт. Моос шкаласы бойынша 4, морт сынғыш, тығызд. 3,180 г/см3; жіктілігі жақсы жетілген. Флюорит гидротермалдық, пневматолиттік процестер кезінде кентас желілерінде, грейзендерде, пегматиттерде түзіледі. Флюорит металлургияда флюс ретінде, керамикада эмаль, фторлы қосылыстар, криолит алуға қолданылады. Оптикика Флюориттен арнаулы линзалар, объективтер, спектрографтар мен лазерлердің призмалары жасалады. Қазақстанда Флюориттің Құланкетпес, Тасқайнар, Солнечное, т.б. кең орындары барланған. Флюоритті Үлбі металлуия з-ты пайдаланады.

**Флюорит** — фторидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы:СаҒ2. Сингониясы — текшелік, кристалдары — текше, кейде октаэдр, додекаэдр;агрегаттары — сеппе күйінде, тұтас түйірлімасса. Түсі — күлгін, жасыл, сары, көгілдір,түссіз; жылтырлығы — шыныдай; қаттылығы — 4, жіктілігі жетілген, меншікті салмағы — 3,18. Гидротермалық және шөгінді жолмен қалыптасады. Флюорит металлургияда, оптикада пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Fluorite at Handbook of Mineralogy
2. ↑
3. ↑  Fluorite at Webmineral
4. ↑  Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, *Manual of Mineralogy*, pp. 324–325, 20th ed. ISBN 0-471-80580-7
5. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
6. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
7. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
Сурет:Nokia-Lumia-1020-21.jpegNokia Lumia 1020
**Nokia Lumia 1020** - Windows Phone 8 операциялық жүйесінде жұмыс атқаратын, Nokia компаниясының жетекшілігімен құрастырылған ұялы телефон. Смартфон алғаш рет 2013 жылдың 11 шілде күні Нью-Йорк қаласында жарық көрген. Негізінен бұл смартфон 4.5 дюймдік өте сезімтал экранмен жабдықталған. Экранның рұқсаттығы HD+ (1280x768). Ал негізгі дисплей AMOLED технологиясы арқылы жасалынып, Gorilla Glass 3 қатты әйнегімен қорғалынған. Сонымен қатар, смартфонда 1,5 GHz жиілігінде жұмыс атқаратын екі ядролық процессор орнатылған. Смартфонның негізгі өзгешілігі 41 мегапиксельдік PureView камерасы.

Келбеті
-------

Смартфонның келбеті боялған поликарбонаттан жасалған. Нарыққа шығарылған сатылымдағы түстер: сары, қара, ақ. Келбетінің өлшемдері: биіктігі - 130,4 мм; ені - 71,4 мм; қалыңдығы - 10,4 мм; жалпақ бөлігінде - 14,5мм.

Процессоры
----------

Смартфон 1,5 GHz жиілігі арқасында екі ядролық Qualcomm MSM8960 Krait процессоры және Qualcomm Adreno 225 графикалық процессорымен жұмыс істейді. Смартфонға еңгізілген оперативті жад 2 Гб тең. Ал еңгізілген жад саны 32 Гб тең.

Байланыс
--------

Lumia 1020 4G, 3G және NFC модульдерімен жабдықталған. Сонымен қатар смартфонда Wi-Fi 802.11 a/b/g/n модулі қойылған. Осының есесіне смартфон Wi-fi HotSpot технологиясын қолдана алады. Осыған қоса смартфонда Bluetooth 3.0 мен USB v2.0 бар.
**Пальмитин қышқылы**, СНз • (СН2) 14 СООН — бір негізді қаныққан карбон қышқылы. Пальмитин қышқылы түссіз кристалл, 63,1° С-та балқиды, 351,5° С- та қайнайды. Суда ерімейді, спирт, бензол, ацетонда жақсы ериді.Пальмитин қышқылы барлық табиғи май құрамында кездеседі. Пальма майының құрамында 32—40%, шошқа майында 30%, сиыр майында 25%, соя майында 6,5% Пальмитин қышқылы болады. Пальмитин қышқылының күрделі эфирі мен жоғары молекулалы спирт балауыз түзеді. Мысалы, Пальмитин қышқылының цетил эфирінен спермацет, мирицилден ара балауызы түзіледі. Пальмитин қышқылының эфирі мен тұзынан сабын, косметикалық препараттар жасалады.

Дереккөздер
-----------
**Панова Вера Федоровна** (20.3.1905, Дондағы Ростов,-3.3.1973, Ленинград)- орыс совет жазушысы. Ол өздігінен оқып білім алған. 17 жасынан бастап Ростовта газет, журналдарда жұмыс істеді. 1933 жылдан бастап пьеса жаза бастады. 1940 жылы Ленинградқа көшті. Ұлы Отан соғысы жылдары Пермь қаласында газет, радиода істеді. Оның алғашқы повесі- "Пирожковтар семьясыә (1945 жылы жаңа нұсқасы "Евдокия", 1959). Оның "Серіктер" (1946; КСРО мемлекет сыйлығы, 1947), Жарқын жаға повестері мен "Кружилиха" романын оқымандар жоғарғы бағалады. Осы кітаптар қазақ тіліне аударылды. 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
'**Венесуэла дағдарысы** (1902-1903) -Кариб теңізі бассейнінде туған халықаралық шиеленісуі салдарынан туған халықаралық дағдарыс.   

Ұлыбитания, Германия, Италия, АҚШ Венесуэладағы қарыздарын алғысы келген және ондағы азамат соғысы кезінде (1809-1902) зиян шекті дегенді желеу етіп, соның есесін қайтармақшы болған пиғылдарына байланысты туды. Германия мен Ұлыбритания Венесуэладан қарызды төлеу жөнінде үзілді-кесілді талап қойды, ал Италия Венесуэланың үш кемесін суға батырды да, десант түсірді. Кариб теңізі бассейнінде үстемлік жүргізуге ұмтылған АҚШ Венесуэланы айнала қоршап алуға қарсы шықты, бірақ сонымен бірге Венесуэладан Еуропа мемлекеттеріне берешегін өтеуді талап етті. АКШ-тың Венесуэланы қоршауға алған мемлекеттерге дипламатиялық қысым жасауы салдарынан 1903 ж. ақпанда әлгі мемлекеттер Венесуэламен келісім жасасып, Венесуэланың Пуэрто-Кабельо және Ла-Гуайра порттарынан түсетін баж табысының 30 %-і алатын болды.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
***Никотинамидадениндинуклеотид*** (НАД, NAD) - барлық тірі ағзаларда болатын кофермент, тотығу - тотықсыздану реакциясын катализдейтін, дегидрогеназ ферменттерінің тобына кіреді; сутек пен электрондарды таратушы функциясын атқарады. Тотықсызданған форма (NADH) басқа заттарға бір протон және екі электрон тасымалдай алады. 
Молекуласы амид никотинді қышқылдан және адениннен құралған, динуклеотид болып табылады, өзара D – рибоза және фосфор қышқылының қалдығынан тұратын тізбек арқылы байланысқан; клиникалық биохимияда қанның ферменттерін анықтауда қолданылады.
Никотинамидадениндинуклеотидфосфаттан немесе NADP айырмашылы – никотинамидадениндинуклеотид құрамында, рибозаның 2’ – көмірқышқылының атомымен байланысқан, фосфор қышқылының қалдығы болмайды.

Тарихы
------

1904 жылы ашытқы шырынынан ағылшын биохимиктарымен А. Гарден мен У. Йоган ашылған; құрылысы 1936 жылы О. Варунг және Х. Эйлер ашқан.

Сілтемелер
----------

* []
**Сэ́мюэл Люк Джо́нстон** (ағылш. Samuel Luke Johnstone; 1993 жылдың 25 наурызында Престонда дүниеге келген), Сэм Джонстон деген атпен атақты — ағылшын футбол ойыншысы, "Донкастер Роверс" клубына жалға берілген «Манчестер Юнайтед» клубының қақпашысы. «Манчестер Юнайтед» футбол академиясының түлегі.

Сэм Джонстон

### Халықаралық мансабы

Англияның 16, 17 және 19 жасқа дейінгі құрамаларында ойын көрсеткен. 2010 жылдың қыркүйегінде 19 жасқа дейінгі құрамада Словакия құрамасына қарсы ойын көрсеткен.

### Мансабы

```
2010/11 маусымында жас команда құрамында ойын көрсеткен. 2011 жылдың 26 тамызында «Олдем Атлетик» клубына жалға берілді. «Олдем» клубында екі маусым алдындаға екі жолдастық кездесу өткізіп, «Олд Траффорд» аренасына қайтып келді. 2011 жылдың 9 қыркүйегінде «Сканторп Юнайтед» клубына жалға берілді.
```

### Дереккөздер

1. ↑   Мұрағатталған 18 наурыздың 2015 жылы.
Саласпилс («Куртенгоф» тұтқындарды бір жерге жинап ұстайтын лагері) – Екінші Дүниежүзілік соғысы кезінде Германия басып алған Латвия жерінде құрылған лагерь. 1941 жылдың қазан айынан 1944 жылдың жаз айлары соңына дейін Рига қаласынан 18 шақырым жерде, Саласпилс қаласының жанында орналасқан.
Бұл лагерь балаларды қамауда ұстап, жараланған неміс солдаттарына донор ретінде пайдаланғанымен әйгілі.
1941 жылдың күзінде лагерьді Германиядан жеткізілген еврейлер салды. Алғашқы тұтқындар 1942 жылдың мамыр айында пайда болды.
1943\_жылжылдың наурыз айында Латгалия тұрғындары ауыл шаруашылығының табысын, салығын, әйелдері мен балаларын бермегені үшін лагерьге қамала бастады.
1944 жылдың көктемінде халықты неміс бұйрықтарына қарсы шығуға шақырған Латвия интеллигенциясын қамау басталды.
Саласпилске абақты тұтқындары жаппай атуға жіберілетін. Сондай-ақ бұл лагерьде Литвада Waffen-SS легионын құруға жол бермеген литвалық генералдар да ұсталған. Айтпақшы, осы адамдардың арқасында әлгі неміс легионын құру жоспары орындалмады.
Саласпилс лагерінде барлығы 100 мыңдай адам тұтқында болды.
1944 жылдың тамызында тірі қалған тұтқындағылардың бәрі Штуттгоф лагеріне ауыстырылды. Кеңес солдаттарының келуіне орай барлық лагерь өртенген еді.
Қалған-құтқан лагерьлерді неміс солдаттарын қамауда ұстау үшін пайдаланылды.
1967 жылы лагерьдің орнына Саласпилс мемориал кешені тұрғызылды.
Тәуліктік тамақ мәзірі ретінде 150-300 гр үгінді аралас нан мен көкөніс қалдықтарынан жасалған сорпа берілетін. Еңбек уақыты 14 немесе одан да ұзақ уақыт болатын.
Тұтқындағыларды 15 шақты өлім түрімен өлтіретін.
Балалар аналарының жанында ұзақ уақыт болмайтын. Немістер оларды күшпен тартып алатын. Ауырып қалған балаларды одан сайын сырқаттандыру үшін шомылдырып, 2-3 күнде өлтіріп тынатын. Немістер балаларды моншаға айдап, суық сумен жуындыратын. Үлкендеу балаларды салқын жерде еш киімсіз 5-6 күндей ұстайтын. Бұдан кейін тірі қалған балаларды күшәла (мышьяк) беріп, өлтіретін.
Бір жылда лагерьде 4000-ға жуық бала көз жұматын. Кейбір аналар қайғыдан қам жеп, есінен адасатын.
Крылов Николай Митрофанович
**Крылов Николай Митрофанович** (17 (29). 11. 1879, Санкт-Петербург, — 11. 05. 1955, Москва) - совет математигi, КСРО ҒА- ның (1929; 1928 жылдан корр, мүшеci) және УССР FА-ның академвгі (1922). 1902 жылы Санкт-Петербург тау-кен институтын бiтiрген, 1912 жылдан сол институттың профессоры. Негiзгi еңбектері интерполяцияға, матем. физиканың дифференциаядық теңдеулерiн жуықтап интегралдауға, сызықтық емес механикаға арналған. Н. Н. Боголюбовпен бiрге орындаған сызықтық емес тербелмелi процестердi зерттеуге арналған жұмыстарының циклінде сызықтық емес механиканың негiзi қаланды. Ленин орденi және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Дизель отыны** – сұйық мұнай отыны. Оған, негізінен, мұнайды бірден айдау арқылы алынатын керосин-газойль фракциялары (шапшаң жүрісті дизельдер үшін) және одан гөрі ауыр фракциялар немесе мұнай өнімдерінің қалдықтары (баяу жүрісті дизельдер үшін) жатады. Дизель отыны – қайнау температурасы 180 – 3600С, тығыздығы 0,790 – 0,860 г/см3, тұтқырлығы 1,5 – 8,0 мм2/с, қоспа мөлшері (көмірсутектің күкіртті, азотты және оттекті туындылары) 4%-ға дейін болатын сұйықтық. Әр түрлі климаттық аймаққа арналып және жұмыс істеу жағдайына қарай дизель отынының арктикалық, қыстық және жаздық үш түрі шығарылады. Олар бір-бірінен қату температурасымен, фракциялық құрылымымен, т.б. көрсеткіштерімен ажыратылады. Моторлық дизель отыны: отынды қолдануға дайындау жүйесімен (қыздыру, тұндыру, айыру) жабдықталған дизельдерге және мұндай жүйемен жабдықталмаған дизельдерге арналып жасалған екі сортпен шығарылады.

Биодизель
Ракапоши
Бұл тау К-2 шыңындағы Хунзы алқабында тұр. Оның мұз басқан тік шыңдары жартастар ортасында бой көтерген.
Ракапошиді Думани деп те атайды.
Ракапоши өзінің тамаша табиғатымен танымал.

Ракопошидің климаты Гималаймен салыстырғанда анағұрлым жайлы.
Екі аттас Ракапоши мен Харамош шыңдары өте төмен алқаптарда бой көтергендіктең олар әлемдегі ең күрделі шыңдар қатарына кіреді.
Ракапоши тізбектің батыс бөлігін қалыптастыра отырып, Хунза өзенінің тіке бұрылысында бой көтерген.

Нагар халқы Ракапоши таулар тізбегін қоғамдық саябақ деп жариялады.
Ракапоши әлемдегі ең көрікті таулардың қатарына кіреді
Ракапоши - бұл Пәкістандағы Қарақорым биік тау тізбегі.
Ракапоши - әлемдегі ең биік 27-ші тау.

Ракапошидің атауы жергілікті тілде «жарқыраған дуалдар» деген мағына береді. Ол Ракапоши «Пик» деген
атпен де белгілі.
Ракапоши таулар тізбегі жоғалуға айналған Марко Поло қойы, қасқыр, қоңыр аю және басқа да жануарлардың мекеніне айналған.

Ракапоши Пәкістан- дағы Жилджит қаласы- ның солтүстігінде шама- мен алғанда 100 шақырым қашықтықта орналасқан Нагар алқабында бой көтерген.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Пропилен**, **пропен**, — қанбаған көмірсутек; түссіз жанғыш газ, балқу —185° С, қайнау — 47,7° С. Пропилен мұнай өнімдерін пиролиздеу, крекингілеу кезінде бөлінетін газдардың және аз мөлшерде кокс газының құрамында болады. Оны өнеркәсіпте мұнайды қайта өңдеуде шығатын газдардан, хром катализаторының қатысында, пропанды жоғары температурада дегидрогендеу, бутанды пиролиздеу арқылы алады. Өнеркәсіпте Пропиленнің катализдік өзгерістері жиі қолданылады. Пропиленді катализдік тотықтыру арқылы Пропилен тотығын, акролеин, ацетальдегид т. б. қосылыстар алуға болады. Пропилен — мұнай химиялық өндірісінде және пластмасса, каучук, еріткіштер алуда пайдаланылатын маңызды шикізат.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Ева Гаэль Грин** - 1980 жылы 6 шілде күні Франция, Парижде туған француздық актриса және модель. 

Ева Грин әртіс карьерасын театрдан бастады. Оның бірінші түскен фильмі 2003 жылы шыққан «Мечтатели». Ол үлкен танымалдылықты «Царство небесное» және Джеймс Бонд сүйіктісін «Казино „Рояль"» фильмдерінде ойнап алған. BAFTA арнайы марапаттауының иегері. Ева Грин Париж қаласында өзінің Джой атты егізінен 2 минут ерте туған. Ева әкесі - Вальтер Грин, жартылай швед және жартылай француз, тіс дәрігері болып жұмыс істейді. Анасы - танымал әртіс, алижрлік француз Марлен Жобер, қазіргі кезде ол балаларға арналған шығармалар жазады. Грин Париждегі Американдық университетте оқыды. Университетте Грин тыныш қыз болатын және ол Египет еліне қатты қызығатын. 14 жасында ол Изабель Аджаниді «История Адели Г.» фильмінде көргеннен кейін ол әртіс боламын деген шешімге келді.

Кинографиясы
------------

* 2003 Армандаушылар The Dreamers Изабель
* 2004 Арсен Люпен Arsène Lupin Кларисса
* 2005 Жұмақ Kingdom of Heaven Сибилла
* 2006 Казино «Рояль» Casino Royale Веспер Линд
* 2007 Алтын компас The Golden Compass Серафина Пеккала
* 2009 Франклин Franklyn Эмилия / Салли
* 2009 Жарықтар Cracks Мисс Джи
* 2010 Құрсақ Womb Ребекка
* 2011 Жердегі соңғы махаббат Perfect Sense Сьюзен
* 2011 Камелот Camelot Моргана
* 2012 Қапас көлеңкелер Dark Shadows Анжелика Бушар
* 2013 Каллас Callas Мария Каллас
* 2014 Борандағы ақ құс White Bird in a Blizzard Ева Коннор
* 2014 300 спартанцев: империя өркендеуі 300: Rise of an Empire Артемисия
* 2014 Sin City: A Dame to Kill For Ава Лорд
* 2014 Құтылу The Salvation Мадлена
* 2014 Penny Dreadful Ванесса Айвз

Дереккөздер
-----------