recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бөкей уезі** — 1925-1928 жылдары болған Қазақ АКСР Орал губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Орда қаласы болған Бөкей уезі 1925 жылы 18 мамырда Бөкей губерниясының таратылуына байланысты құрылды. Уездің құрамына келесі болыстар кірді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ақтөбе
* Ахмет
* Бастау
* Батырбек
* Бекетай
* Бесқұм
* Бостандық
* Глиненск
* Жақсыбай
* Жәнібек
 | * Жиекқұм
* Жігер
* Жұма
* Қалмақ
* Қамыс-Самар
* Құрқұба
* Манас
* Меңдіхан
* Мыңтөбе
* Нарын
 | * Синеморск
* Сламихин
* Талов
* Тау
* Тарғын
* Тұрдықұл
* Үшеркетау
* Шолан
 |

Біраз уақыт Бөкей уезі **Нариман уезі** деп аталды.

1925 жылы 6 маусымда Орал уезінен Шыжын болысы Бөкей уезіне көшірілді.

1925 жылы 3 қыркүйекте Ақтөбе, Мыңтөбе, Синеморск және Үшеркетау болыстары көп ұзамай Теңіз деп ауыстырылған Котяев болысына; Ахмет, Қамыс-Самар, Меңдіхан мен Тұрдықұл — Жанғалиға; Бастау, Манас және Шолан — Сарытөбеге (ол сонымен қатар Гурьев уезіне берілді); Батырбек, Бесқұм, Жиекқұм, Қалмақ және Тарғын — Ордаға; Бекетай, Құрқұба және Нарын — Азғырға (Шапшан) біріктірілді. Бостандық, Жақсыбай және Жігер болыстары Таловқа қосылды; Жұма мен Тау — Жәнібекке қосылды.

1928 жылы 17 қаңтарда Бөкей уезі жойылып, оның аумағы Орал округіне берілді.

Сілтеме
-------

* Қазақстан ӘАБ анықтамалығы (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан). Алматы, 1959
**Әңгелбай Әлиханов** (1916-1967), кен инженері. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысушы. Жаңаарқаның түлегі. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.[1].

  

Қарағанды тау-кен техникумын (1939), Свердловск тау-кен институты жанындағы Жоғары инженерлер курсын (1955) бітірген. Өспен руднигінде С. Сейфуллин оқыған мектепте білім алады. 1932 жылдан Қарағандыда ат айдаушы болып істейді де тау-кен училищесіне түседі. 1939-1942 ж. тау-кен инспекциясының учаскелік инспекторы, №26 шахтаның учаске бастығы, Қазақстан КП Киров аудандық комитетінің, одан кейін облыстық партия комитетінің нұсқаушысы болады. Соғыстан кейін №8-9 шахта парткомы бюросының хатшысы, М. Горький атындағы шахта бастығы, 1947-1952 ж. Сталин (қазіргі Октябрь) аудандық партия комитетінің 2-ші, 1-ші хатшысы. 1955 ж. №18 бас шахтасының бастығы, 1955-59 ж. облыстық партия комитетінің көмір өнеркәсібі бойынша хатшысы. 1959 жылдан Киров шахта-құрылыс басқармасының бастығы, ҚазКСР көмір өнеркәсібі басқармасы бастығының орынбасары болып шаруашылықтардың басшы қызметтерінде жұмыс істеді. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, жауынгерлік «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Шахтер данқы» белгісінің толық иегері. Әлиханов құрметіне Қарағандыда орталық көшенің бірі аталады. Әлиханов өмір жолы туралы журналист-жазушы В. Могильницкий «Страницы большой жизни» (2001) деген кітап шығарды.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Бикенов Ж.Б. Жәкенов Ж.М. Исабек Т.К.* Тоқа шежіресі —  Қарағанды: Қарағанды полиграфиясы ААҚ, 2000. — 402 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-7667-9037-6.
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Ислам фестивальдары ислам дінінің қағидаларына сүйенеді. Әдетте, ислам мейрамдарында мешіттерде намаз оқылады. Ораза айы мен айт мерекесі – мұсылмандар үшін ең үлкен мейрам. Айт – қуаныш пен шаттыққа толы күн деген ұғымды білдіреді. Ораза айт күндері әр бір мұсылманның шаңырағында шелпек, бауырсақ пісіріліп, ерекше мерекелік дастарқан жайылып, қонақтар шақырылады. Мұсылмандардың тағы бір ұлық мерекесінің бірі – Құрбан айт. Ораза айт сияқты бұл мереке де үш күн бойы аталып өтеді. Ауқатты, тұрмысы жақсы адамдар Алла разылығы үшін құрбандық шалып, кедей әрі мұқтаж адамдарға қамқорлық көрсетеді. Мұсылмандарда тойланатын тағы бір маңызды мереке – 22 наурыз. Бұл күнi күн мен түн теңеледi. Адамзаттың бойына қан жүгiрiп, табиғат, Жер-Ана, жан-жануар түлеп, жаңарады. Бұл күнді «Ұлыстың Ұлы күнi» деп те атайды. Бүкiл Шығыс халқына ортақ бұл мейрамда араздасқандар татуласып, дүйiм халық ауызбiршiлiкте болады.

Дереккөздер
-----------

ФЕСТИВАЛЬДАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-455-4
**Қарабаев Мұхамеджан Қарабайұлы** (1858, Торғай облысы, Николаев уезі, №4 ауыл, — 10. 01. 1928, Қостанай) — алғашқы қазақ дәрігерлерінің бірі. Троицк гимназиясын (1881), Қазан университетінің мед. факультетін бітірген (1887). Сол жылы Қазан және Орынборда клиника дәрігері. 1888-1899 жылдары Қостанайда қалалық аурухана дәрігері, Ырғыз уезінде дәрігер (1907-1911). 1911-1916 жылдары Якут облысына жіберіліп, онда ел арасында көп тараған алапес ауруын емдеді. Өзінің 40 жылдық дәрігерлік еңбегімен республикамыздың денсаулық сақтау ісін ұйымдастыру, дамытуға елеулі еңбек сіңірді. 
Найман тайпасының Ергенекті руынан шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Қызметтiк жады** (ағылш. *working memory*) — адамның нақты iс-əрекет мезетi мен қажетiне орай қозғалыстар жəне қимылдарды орындауына байланысты iске қосылады. Қандай да бiр күрделi əрекеттi орындау үшiн оны бөлшектеп алуымыз керек, кейiн əрекеттiң əр бөлiгi бойынша нəтижеге келiп, екiншiсiне өтемiз. Осы екi арадағы нəтиже сол мезеттегi қажеттiгiмен есiмiзде тұрады, ал ақырғы көзделген мақсатқа жақындаған сайын есiмiздегi алдыңғы бөлiк нəтижелерi əрқайсысы өз кезегiмен ұмытылып, естен шығып, келесi əрекет бөлiгiнiң ақпаратына орын босатқандай болады. Орындалатын əрекет бөлiктерiнiң көлемi мен аумағы əртүрлi, мысалы, балақай жеке əрiптi қинала танудан бастаса, ересек адам, тiптi маман болса, кiтап бетi мазмұнын тұтастай қабылдауы мүмкiн. Қызметтiк жадының жоғары деңгейде, нəтижелi болуы адамның ниеттi жаттығуларына байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану негіздері // Алматы, 2006
**Мұхаметжан Құсайынов** (1756—1824, Уфа) — Екатерина II-нің жарлығы (1798) бойынша Орынборда құ-рылған мұсылмандық жиналыстың бірінші мүфтиі. 

Жас кезінде патша үкіметінің құпия тапсырмасымен Бұхара, Кабул қ-ларына барған. Кейін түрлі қызмет атқарып, 1789 ж. мүфти болып тағайындалды. Нұралы, Ералы, Есім және Айшуақ хандардың тұсында Кіші жүз қазақтарын Ресей үкіметіне адал болуға шақырды. Ал Сырым Датов басқарған көтеріліс (1783— 1797) кезінде «Игельстром реформасын» (1786, Кіші жүзде хан өкіметін жою, қазақтың феод. шонжарларының өкілдері мен патша әкімшілігінің өкілдерінен Орынборда шекаралық сот құру) жүзеге асыру мақсатымен шекаралық сот, жазалау топтарын құру жөнінде билер мен старшындар арасында үгіт жүргізді. 1796 ж. Есім хан өлтіріліп, Кіші жүзде хан кеңесі (оны Айшуақ сұлтан басқарды) ңұрылғанда, Қ. патша әкімшілігінің өкілі ретінде кеңестің құрамына кірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Вуду (Бенин)
**Вуду** (ағылш. *Voodoo*) — Африка аумағындағы кейбір елдерде мемлекеттерде мемлекеттік дін болып саналатын Африканың үлттық діні.

Вуду дінінің басты мақсаты аруақтармен байланысты болып келеді. Бұл Гаити аралындағы вуду адамдарынан айқын көрінеді. Қазіргі таңда вуду дінін фон және эве халықтары ғана ұстанады. Әрине басқа халықтардың да діні вуду. Дегенмен кейбір Африка мемлекеттерінде көптеген халық араласып, әркім өз дінін ұсынады. Осының әсерінен вуду дініне басқа діннің рәсімдері кіріп кетеді.

Вуду дінінің лауазымдары
------------------------

* *Хунган* (діни қызметкер) және *мамбо* (әйел діни қызметкер — олардың қызметтері вуду дініне сәйкес рухтардың көмегімен адамның болашағын болжау.
* *Бокор* (сиқыршы) — Қара сиқырмен айналысатын вуду дінінің діни қызметкері.

Қалған діни қызметкерлер вуду дінінің араласқан бөлігінің адамдары болып табылады.

Вуду дініне тән діни рәсімдер
-----------------------------

Вуду дінінің рәсімі
* Вуду діні бойынша жамандықтан тек бойтұмар ғана құтқара алады. Олардың бойтұмарлары кішкентай қапшық ішіндегі белгілі бір зат болып келеді. Олар бұл бойтұмарды гри-гри деп атайды.
* Би және өлең — Вуду дінінің басты рәсімінің бірі.
* Табынатын жер ретінде олар қарапайым үйді таңдайды. Ең басты табынатын жерлер хунфор،митан болып табылады. Рәсімді бастамас бұрын бес дауылпазшы өлеңді бастап кетеді. Осылайша олар рәсімді ашады.

Вуду дінінің құдайлары
----------------------

### Бондьё

Бондьё французша *bon Dieu* деген сөзден шыққан. Мағынасы «Жақсы Құдай». Бұл вуду дінінің жоғары сатысында орналасқан құдай болып саналады. Дегенмен бұл құдай адамның істеріне мүлдем араласпайды.

### Лоа

Африка тілінде «рухты ұстаздар». Бұл вуду дінінің төменгі сатысында орналасқан құдай болып саналады. Дегенмен вуду дінінің бүкіл рәсімі лоа арқылы жасалады. Себебі олардың діні сиқырмен тығыз байланысты. Ал сиқырды қолдану үшін құдай қажет.

Тағы қараңыз
------------

* Зомби
* Гри-гри
**Мұхамеджан Тынышбаев көшесі (Астана)**- Мұхамеджан Тынышбаев көшесі Қарасай батыр көшесінен басталып, Ы.Алтынсарин көшесінде аяқталады. Ақбұғы, Біржан сал көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 727,6 метр.  
*Мұхамеджан Тынышбаев* (1879-1937) - қоғам қайраткері, қазақтың тұңғыш теміржолшысы, тарихшы-ғалым, Мемлекеттік Думаның депутаты, Қоқан автономиясының басшысы, Алашорда үкіметінің мүшесі. Талдықорған облысының Қапал ауданында туған. Верный (Алматы) гимназиясын бітіріп, Петербургтегі қатынас жолдары инженерлері институтын тәмамдаған. «''Қазақ''» газетінде мақалалар жарияланып тұрған. Алаш партиясын құруға тікелей араласып, 1917 жылғы желтоқсан айында жарияланған Алаш автономиясы үкіметінің он бес мүшесінің бірі болады. «*Алаш автономиясы аймағындағы* уақытша жер пайдалану туралы Ереженің*» жобасын қабылдауға* қатысады. Орыс география қоғамының, Түркістан бөлімінің, Қазақстанды зерттеу қоғамының, «*Талап*» ұйымының мүшесі болады. Қазақ халқының арғы-бергі тарихына қалам тартып, бүгінгі күндері де маңызын жоймаған зерттеу еңбектерін жариялайды, қазақ шежіресін түзеді. Саяси құғын-сүргін құрбаны.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Тест** (Test) — компьютердің жөне оның программалық жабдығының дұрыс жұмыс жасайтындығын тексеруге арналған бақылау тапсырмасы; сыналатын программа немесе құрылғының дұрыстығын тексеруге арналған әрекеттер процедурасы.

**Тест** (сынақ) — психологияда адамның жеке басындағы психологиялық ерекшеліктері мен қабілетін, ақыл-ой деңгейін беліілі нормалар тұрғысынан іздестіретін әдіс. Сынақ әдісі арқылы адамның меңгерген білім деңгейі мен ықылас ынтасы да зерттеліп, оның нәтижелері салыстырмалы түрде қорытындыланады.
Қазіргі күнде тест әдісі кеңінен қолданылады. "Тест" — ағылшын сөзі, мағынасы "сынақ" дегенді білдіреді. Тест — адам психологиясы мен қылықтарының сапалық және сандық қасиеттерін, алдын ала берілген стандартты нормалармен салыстыра отырып бағалайтын психологиялық зерттеулердегі әдіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
A. *Aлабұталар тұқымдасына жататын - жатаған Изен*.

Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

**Изен** (Kochia) – алабұталар тұқымдасынажататын бір немесе көп жылдық бұташық өсімдіктер туысы.

Сабағының биіктігі 10 – 100 см, гүлдері гүлжапырақсыз, қос жынысты, 5 мүшелі, 2 – 4-тен топталып жапырақ қолтығына орналасқан, кейде жеке жапырақты, масақты гүлшоғын құрайды. Аталығы – бесеу. Қазақстанда кең тараған түрі: *жатаған Изен* (K. prostrata) және *сыпыртқы Изен* (K. scoparia). Бұлар қуаңшылыққа төзімді, биіктігі 10 – 75 см, сабағы қара қоңыр қабықты бұташықтар. Тамыры жусан, діңгекті келеді. Сабақтары көп, қалың жапырағының сыртын түк басқан. Солғын жасыл, жіңішке гүлі қос жынысты болады. Тамыз – қыркүйекте гүлдеп, қазан айында жемістенеді. Тұқымы – сопақша дән. Изен бағалы жайылымдық, кейде шалғындық жоғары өнімді өсімдік. 1 га-дан 6,2 – 9,8 ц пішен түседі.

Изен – тамыры мықты жетілген, көп жылдық, жабайы бұршақша тәріздес, алабота тұқымына жататын өсімдік. Ол құрғақшылыққа және сортаң жерге өте төзімді келеді оның сабағы қызғылт түсті, жапырақтары өте ұсақ, гүлі реңсіз болады.

Табиғатта таралуы.
------------------

Жер шарына кең тараған Солтүстік Америкада, Еуропа, Азия және Австралияда кездесетін 80-ге жуық түрінің Қазақстанда 9 түрі кездеседі. Сор, сортаң, тасты, құмды дала мен шөлдерде өседі. 
Бұл өсімдік республикамыздың шөл және шөлейт аймақтарында өседі. Жамбыл, Алматы, Талдықорған облыстарының құмды жерлерінде жиі кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде жаз, күз кезінде сабақтары орылып алынады. Орылған шөп көлеңкеде кептіріліп, құрғақ жерде сақталады.

Химиялық құрамы.
----------------

Гүлдеген кезде құрамында 8,4 – 17,3% протеин, 24,2 – 37,9% жасұнық, 3,5 – 4,3% май болады. Жемісі мен тұқымында 34,9% протеин, 8,2% май, 16,3% жасұнық бар.
Изеннің жапырағы мен сабағында нәруіз, көмірсулар, минералды және дәреумен заттар, май бар.

Қолданылуы.
-----------

Изеннің кейбір түрлері (K. prostrata) әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі. Жас өскіні тағамға, емге, сыпырғыш жасауға пайдаланылады.

Мал дәрігерлігі практикасында асқазан – ішек органдарының жұмысын жақсартады, малдың азыққа деген тәбетін арттырады.
Оның құрамындағы белоктың мөлшері күз, қыс айларында жаздағымен салыстырғанда көп болады. Изен шөбі қыс айларында қойға, жылқыға таптырмайтын азық. Сондықтан туралған изен шөбі көктем кезінде арықтаған, әлсіреген саулықтарға жемге араластырылып беріледі. Оны жеген қойдың асқорытуы жақсарып, тез оңалады.
Изен шөбінен тұнба және қайнатпа жасап әлсіз, арықтаған бұзауларға, қозыларға ішкізуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // изен —  "Қайнар", 1988. — Б. 79-80. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Kochia
* Прутняк веничный - Kochia scoparia - Описание таксона - Плантариум
**Есептеу Техникасы Ассоцияциясы** (ағылш. *Association for Computing Machinery*, **ACM**) есептеу техникасы мамандарының қоғамы. 1947-жылы әлемнің ең ірі әрі беделді ғылым және білім есептеу техникасы қоғамдығы. 100,000-нан астам адам қоғам мүшелері болып саналады. Штаб-пәтері Нью-Йорк қаласында орналасқан. Аталған қоғам ЭЭИИ қоғамымен қолма-қолтық жұмыс істеуде.

Жұмыстар
--------

Street view of top half of skyscraper against the sky; its outside is dominated by vertical black and white linesТью Пенн Плаза ACM қоғамдастығының Нью-Йорктегі штаб-пәтері

Сілттемелер
-----------

Сыртқы сілттемелер
------------------

* [{{{}}} Ресми сайты]
* ACM  публикацияларға арналған портал
* ACM Электронды кітапхана
**Ораз ақын мазары** — ХІХ ғасырға жататын, архитектуралық ескерткіш. Шөмішкөл ауылынан шығысқа қарай 3 шақырым жердегі жайдақ төбешіктің үстіне орналасқан. Ескерткіштің айналасында шөгіп кеткен жерлеу қоршауларының қалдықтары бар.

Мазар сипаты
------------

Ораз Ақын (руы әлім-жақайым) ескерткіші тікбұрышты қам кесектерден тұрғызылған, жоспарындағы аумақтық өлшемдері -9,10×12,20 м, сақталған биіктігі-5,70 м. 

Кесене екі камералы, біреуі- *кіреберіс*, екіншісі-*жерлеу камерасы*. Тікбұрышты кіреберіс камера дөңгелек болып келген күмбезді негізгі аумаққа жалғасқан. 

Жоспарында тікбұрышты болып келген кіреберіс камераның аркалы кіреберіс ойығы оңтүстік-шығыс қабырғада орналасқан, ал оған қарама-қарсы қабырғада жарық түсетін ойық бар. Камера қаландылардан шығарылған күмбезбен жабылған, оның жайдақ шатыры қарсы орналасқан үш мұнарашамен көмкерілген. 

Дөңгелек болып келген жерлеу камерасы іргесі шығыңқы және күмбез асты барабанында тұрған парабола кескінде күмбезбен жабылған, кесілген конус іспетті корпусқа енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи және мәдени ескерткіштерінің жинағы; Қызылорда облысы,Алматы, Аруна баспасы , 2011
Мыс
**Ор мыс-колчедан кен орны** – Ақтөбе облысы Хромтау ауданында орналасқан. 1967 жылы ашылып, 1968-1972 жылдары барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ор мыс-колчедан кен орны Батыс Мұғалжар синклинорийінің шығыс қанатында, батысы мен шығысынан жарылыстар арқылы шектеліп меридиандық бағытқа созылған горст-антиклиналда орналасқан.

A. *Пирит*. Бұл құрылым жанартаутектік силур-девон жыныстарынан құралған. Кен аумағындағы мұғалжар свитасының андезит-базальт лавалары мен пиропластик жыныстары ассимметриялы антиклинал құрайды.

Жатыс сипаты
------------

Солтүстік-батыс қанаты жайпақ, оңтүстік-батыс қанаты тіктеу келген, ядросы липарит-дациттермен қиылған. Солтүстік-шығысқа созылған және шығысқа қарай 40 – 500-тан (жоғарыда) 70 – 900-қа (төменде) бұрыш жасай еңістенетін кен иірімі липарит-дациттердің имек жапсарында жатыр. Иірімнің жапсары іргелес жыныстардан анық ажыратылады, жер бетінен 24 м тереңдікте орналасқан, созылымы 50 м.

Минералдары, құрамы
-------------------

Басты кен минералдары: пирит, сфалерит, халькопирит, магнетит, пирротин. Кеннен бөліп алынатын құраушылардың негізгілері: мыс, мырыш, күкірт (пириттен), қосымшалары: алтын, күміс, кадмий. Қорының шамасы жөнінен Ор мыс-колчедан кен орны орта кендерге жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**Дузе** - итальян актрисасы. Актер семьясында туған. 4жасынан итальянның әр түрлі кезбе труппаларының спектакліне қатысады. 1873 жылдан бастап Джульетта, Офелия,Тереза Раккен (Золля осы аттас пьесасында ) т.б. рөлдерде ойнаы. 1800 жылдардың орта шенінде гострольдық сапарымен Италияны одан кейін Батыс Еуропа, Египет,АҚШ,Оңтүстік Америка елдерн аралап, актерлік өнерде үлкен табысқа жетті. Оның ойыны- сахналық қаhармандар психологиясын терең ашып көрсетуімен, жарқын эмоциялық бояу молдығымен ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

Станиславский.К.С.Менің исскустводағы өмірім.2-бас.А.1954;Кугель А.Р. Театральные портреты, Л. 1967; Шоу Б.О драмме и театре,ағылш. аудару,М.1963.
**Ораз Нұрғали**— 1960 жылы 25 тамызда Түркістан облысы, Қазығұрт ауданындағы Монтайтас ауылында туған..
1982 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін
бітірген. "Жалын" баспасының жетекші редакторы, "Парасат" журналында бас редактордың бірінші орынбасары, "Оңтүстік Қазақстан" газетінің Бас редакторы, "Қазақ әдебиеті" газеті бас редакторының орынбасары қызметтерін атқарды. Қазір "Ак желкен" журналының Бас редакторы.

Алғашқы "Долана" әңгімесі 1979 жылы "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде, "Арман қанатында" атты жинақта жарық көрді. Шығармалары орыс, саха тілдеріне аударылған. Д.Голсуорсидің, Х.Л.Борхестің, И.Кавабатаның, И.Иноуэнің шығармаларын тәржімалаған.
"Жалын" баспасының балалар мен жасөспірімдер тақырыбына арналған дәстүрлі жабық бәйгесінің, "Қазақ әдебиет!" газеті, "Парасат" журналы сыйлықтарының, Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты (2003).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Көбіне тілімізде *«бас»* сөзімен тіркесе *«дудар бас»* қалпында айтылып, ұйысқан, сабалақтанған, бұйраланған, үрпиген шаш мағыналарын білдіреді. *«Көп ұзамай есіктен жеңіл киімді, дудар бас Иса көрінді»* (Баязитов).

Сөз төркіні түркі тілдері деп анық, ашық айта аламыз. Және бұл пікірімізді түркі тілдерін түгел шарламай-ақ, бір ғана түркі тілі дерегімен ғана дәлелдеуге болады. Мысалы, хакас тілінде: *тугдүр* — жүндес, сабалақ, үрпек мағыналарын береді.

*«Тугдүр»* сөзінің түбірі, көптеген түркі тілдеріне ортақ *«түк»* екендігіне де дауласу қиын болар. Хакас тілінде де *«түк»* тұлғасы қазақ тіліндегі *«түкпен»* мағыналас. Әрине, кейбір түркі тілдерінде дыбыртық ауытқулар жоқ емес (якутша — *түү* т. б.). Хакас тілінде «түк» түбіріне *-дүр* қосымшасы қосылып, «түктіқ» молдығын, көптігін білдіріп тұр. Демек, *«тугдүр»* — қазақ тіліндегі *«түкті»* тұлғасымен мағыналас. Алғаш түркі тілдеріне ортақ *«түкдүр»* сол қалыптасқан күйінде, қазақ тілінде де сақталған. Алайда қазақ тілі аздап өзгерістер енгізу нәтижесінде *«дудар»* тұлғасына дейін жеткен: түгдүр => дүгдүр => ду (г) дур => дудур => дудар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
*Басқа мағыналар үшін Дуйсбург деген бетті қараңыз.*

**«Дуйсбург»** (нем. MSV Duisburg) — немістік футбол клубы, Дуйсбург қаласында орналасқан. Қазіргі кезде клуб Үшінші Бундеслигада өнер көрсетеді.

### Тарихы

Клуб 1902 жылы Meidericher Spielverein атымен құрылып, Мейдериз қаласының атынан ойнаған, ол кейін 1905 жылы Дуйсбург аймағына қосылды. Сол жылы олар Sport Club Viktoria Meiderich клубын өзіне қосып алды. 1967 жылы команда өзінің атауын қазіргіге өзгертті.

### Белгілі ойыншылары

* Германия Курт Яра
* Германия Эвальд Линен
* Германия Михаэль Белла
* Германия Хельмут Ран
* Германия Михаэль Тарнат
* Германия Томас Штрунц
* КСРО Үлгі:Флаг Украины Владимир Лютый
* Литва Гинтарас Стауче
* Бразилия Аилтон
* Бразилия Роке Жуниор
* Камерун Серж Бранко
* Қазақстан Сергей
* Болгария Благой Георгиев

### Дереккөздер



Википедиядаға мақала
**Багратион атындағы көше (Алматы)**

Көшеге орыс армиясының әскербасы Петр Иванович Багратионның есімі(Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Багратион Петр Иванович (1765-1812) Кизляр қаласында дүниеге келген. 1812 жылы Отан соғысында Бородино шайқасында ұйымдастырушылық қабілетімен көзге түскен.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Ақпаев көшесі мен Александров аралығында созылып жатыр. Рысқұлов даңғылын қиып өтеді. **Көшенің ұзындығы** - 900 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Итошаған** (лат. *Bidens*) – астралылар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. 

  

Қазақстанда өзен мен көлдердің жағалауында, сондай-ақ, саз, құм топырақты далада және суармалы жерлерде өсетін имек итошаған (B. cernua), үштармақты итошаған (B. trіpartіta), сәулелі итошаған (B. radіata), түкті итошаған (B.pilosa) деген түрлері бар. Бұлардың биіктігі 10 – 60 см. Тік сабағының жоғасыр бөлігі бұтақталып кетеді. Қауырсын тәрізді сүйірленген жапырақтары қарама-қарсы орналасады. Көп гүлді себет гүлшоғырының сыртын екі қатар орам жапырақшалары қоршап тұрады. Оның сыртқысы – жасыл, ал ішкі қабаты – жарғақ тәрізді, қара-жасыл жолақты сары түсті болады. Гүлдері қос жынысты, шеткі тілімденген гүлдері – жыныссыз келеді. Шілде – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Тұқымшажемісінің бүйірі қысыңқы, төрт қырлы, төбесінде 2 – 4 қылтанағы бар. Итошаған – дәрілік өсімдік, халық медицинасында кеңінен қолданылады. Ол тәбет ашып, ас қорытуды жақсартады, тері ауруы кезінде зат алмасуды қалыпқа келтіреді. Қан кетуді тоқтатып, жүйке жүйесін тыныштандырады. Үштармақты итошағанның жапырағы мен гүлін қайнатып, балалар шірінше (золотуха) ауруымен ауырғанда ішкізеді. Сондай-ақ жібекті, жүнді сары, ашық жасыл және қоңыр түске бояу үшін қолданылады.

Табиғатта таралуы.
------------------

Итошаған республикамыздың, сондай-ақ еліміздің барлық аймақтарында кездеседі. Ол ылғалды, сазды – батпақты жерлерде, өзен – көл жағалауларында, ескі мал қораларының маңында өседі.
Дәрілік шикізат ретінде жапырағы мен сабағының ұш жағы жиналады. Оларды, өсімдік жаңа гүлдей бастаған кезде орақпен орып, ол болмаса кәдімгі қайшымен сабақтың ұш жағынан 10 – 15 см ұзындықта қиып алады. Жиналған дәрілік шикізат шатырдың, жаппаның астында көлеңке жерде жел қақтырылып кептіріледі.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдіктің дәрілік шикізатының құрамында 10 мг/пайыз флавноидтар, кумарин, 60 – 70 мг/пайыз аскорбин қышқылы, 50 мг/пайыз каротин және 4,5 пайызға дейін илік заттар, аздаған эфир майлары бар.

Қолданылуы.
-----------

Өсімдік тұнбасы және судағы ертіндісі малдың азыққа тәбетін арттыру, ас қорытуды жақсарту және бауыр ауруларын емдеу үшін қолданылады. Жапырақтары жараның тез жазылуын шипалық жасайды.
Мал дәрігерлігі практикасында күйіс қайыратын малдың азыққа тәбетін ашу, сондай – ақ тер және зәр шығаруды үдету үшін пайдаланылады. Сақа малға өсімдіктің ұнтағы орта есеппен 8 – 10 грамм мөлшерінде беріледі.
Бұл дәрілік шөппен төл ауруларын емдеуге рұқсат етілмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248 б.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том


*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // итошаған —  "Қайнар", 1988. — Б. 64-65. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Вулканология**  немесе **Жанартаунама** — жанартауларды, олардағы процестер мен әрекеттерді, олардың пайда болу себептерін, дамуын, құрылысын, атқылайтын жыныстарын (лавалар, газдар, т.б.), орналасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым; динамикалық Динамикалық геологияның бір саласы. Вулканологияның практикалық міндеттері – халық жиі қоныстанған аймақтарда жанартау атқылауын алдын ала болжайтын әдістерді табу, жанартаудың ыстық суы мен буын шаруашылық қажетіне пайдалану жолдарын іздестіру. Теориялық және практикалық мәселелерді шешуде геология, геотектоника, геофизика, геохимия, физ. химия және петрология әдістерін қолданады. Олардың негізінде Вулканология жанартау энергиясының көзі, магма эволюциясы, оның түрліше тереңдікте орналасу жағдайлары, жер қыртысын құрудағы жанартаудың алатын орны, т.б. сияқты жалпы теориялық мәселелерді шешеді. Вулканология туралы алғашқы мәліметтер б.з.б. 6 – 1 ғасырлардағы Гераклит, Аристотель, Страбон, Кіші Плиний еңбектерінде кездеседі. Жанартау әрекеттерін жан-жақты зерттейтін тұңғыш обсерватория 1842 ж. Италиядағы Везувий жанартауы беткейінде ашылды. 1911 ж. Гавайи аралдарындағы Килауэа жанартауында, кейін Индонезия мен Жапонияда вулканологиялық обсерваториялар салынды. Камчаткадағы (Ресейде) Ключевская шоқысы жанартауындағы вулканологиялық станса 1935 жылдан жұмыс істейді. Халықаралық вулканологиялық ассоциациясының «Вulletіn Volcanologіgue», т.б. арнаулы ғылыми журналдары шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Сасыр** (лат. *Ferula*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық монокарпты және поликарпты шөптесін өсімдіктер. 

  

Қазақстанның далалық, шөлді және таулы аймақтарында өсетін 48 түрі кездеседі, оның 20-сы — эндемиктер. Бұлардың биіктігі 30 — 90 см, кейде 2 м-дей болады. Сабағы жуан, жапырағы қауырсын тәрізді, шеті тілімденген. Гүлі ұсақ, сары, ақшыл сары түсті, қос жынысты, шатырша гүлшоғырына топталған. Мамыр — маусым айларында гүлдеп, шілде — тамызда жеміс салады. Тұқымы — дәнек. Көпшілік түрлерінің, мыс. сасық сасыр (F. foetіda), шайыр сасырдың (F. schaіr немесе F. Varіa) құрамында шайыр көп. Эфир, камедь (жеміс ағаштары зақымданғанда қабығынан бөлінетін, тез қатып қалатын қоймалжың шырыш) түзетін өсімдіктер, сондықтан оларды дәрі жасау үшін қолданады, жемшөпке қосып, малға береді. Сүмбіл сасырдың (F. moschata) тұқымының құрамында жұпар иіс шығаратын эфир майы болады, оны парфюмериялық өнімдер жасауда пайдаланады. Кейбір түрінің тамыры крахмалға бай, оны тағамға қосады. Қаратауда Боралдай сасыры (Ferula karatavica) деген түрі кездеседі.[Мұрағатталған 16 наурыздың 2016 жылы.] Сасырдың ірі жапырақтары құнарлы мал азығы болып саналады. 7 түрі: ақжолақ сасыр, тегіс сасыр (F. glaberrіma), Іле сасыры (F. іlіensіs), ксероморфты сасыр (F. xeromorpha), орамалы сасыр (F. іnvolucrata), Сөгеті сасыры (F. sugatensіs) және Тауқұм сасыры (F. taucumіca) Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Тағы қараңыз
------------

* Асафетида
* Итқұсық

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Сасырлы** – Арқарлы тауы мен Ақдала қонысының аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Шалқия кенішінің оңтүстік-шығысында 45 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 655 м, салыстырмалы биіктігі 40-55 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 12 км-ге тізбектеле созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстік етегінде қиыршықтастың үйінділері кездеседі. Батысында Киіктау, солтүстігінде Қызылтас, оңтүстігінде Көкбұлақ таулары, шығысында Суықбұлақ құдығы бар.

Өсімдігі
--------

Сұр қоңыр топырақ жамылғысында боз жусан, тобылғы, қараған, қылқан селеу, бетеге, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Асархаддон**  (ассирияша Ашшурахиддин, т.-ө.ж.б.) — Ассирия патшасы (б.з.б. 680 — 690). Саргон әулетінен шыққан. Саяси бүлік кезінде таққа отырған. Асархаддон әкесі Синахериб талқандаған Вавилон қаласы мен оның ғибадатханаларын жаңғыртып, Ассирияның басты қаларының бұрынғы саудагершілік пен салық төлеудегі артықшылықтарын қалпына келтірді. Мемлекетке қауіп төндірген киммериялықтар мен көшпелі халдей тайпаларының шабуылын тойтарыс беру үшін солтүстіктегі сақтардың (скифтердің) көсеміне кенже қызын беріп, құдандалық одақ құрды. Асархаддон. тұсында Ассирия Арабия, Финикия, Мысыр елдерімен соғыста елеулі жеңістерге жетті. Олар Ассирияға қыруар салық төлеп тұрды, Мысырдың ассирияша ат қойылған 20 қаласының көбісін ассириялық әкімдер басқарды. Асархаддон. көзі тірісінде өзінің тағына мұрагерлікке кенже ұлы Ашшурбанипалды тағайындады.
**Мұхамедрахым Жармұхамедұлы** (1928 жылы туған, Жезқазған облысы Сарысу ауылы) - ғалым, филология ғылымының докторы Қызылорда педагогикалық университетін (қазіргі Кызылорда гуманитарлық университетті) бітірген (1951). 1951 - 58 жылы Түркістан облысы Бостандық ауылында мектепте мұғалім, кешкі мектептің директоры болып қызмет істеген. 1961 жылдан Әдебиет және өнер институтында кіші ғылыми қызметкер, аға, жетекші ғылыми қызметкер. Жармұхамедұлы 150-ге тарта ғылыми мақалалардың авторы. "Айтыстың даму жолдары" (1976), "Айтыс өнері" (1979), "Сарбаз поэзия" (1981), "Айтыс" (бүгінгі айтыс туралы, 1990), "Көненіңкөзі"( 1966), "Шешендік өнер" (1998) атты монографиялық еңбектері, орта мектеп пен жоғары оқу орындарына арналған оқу құралдары жарық көрген. "Еңбектегі ерлігі үшін", үш рет Түркия мәдениет министірлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Иттабан** (лат. *Frankenia*) – иттабандар тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Дүние жүзінде кең тараған, 80-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда Ақтөбе, Қостанай, Жамбыл, Қызылорда, Шығыс Қазақстан облыстарының далалық сортаңды жерлерінде кездеседі. Оның 5 түрі бар. Соның ішінде көп кездесетіні – иттабан сораң (Frankenia pulverulenta). Биіктігі 10 – 30 см, тамыры жіңішке. Сабағы бұтақтанып келген, сыртын ақ түк жапқан. Жапырағы сопақша, ұзындығы 2 – 7 мм, ені 1 – 2,5 мм, төрт-төрттен топталып орналасқан. Қызғылт түсті гүлі бір-бірден жапырақ қолтығына не бұтақшаларының ашаланған жеріне орналасқан. Аталығы 6, екі шеңбер бойында орналасқан. Аналық мойны жіп тәрізді. Сәуір маусым айларында гүлдеп, маусым қыркүйекте жемістенеді.
Жемісі бір ұялы қауашақ. Иттабан туысына жататын өсімдіктердің құрамында тұз көп болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
**Асахи** ("Көтерілген күн") - Жапонияның "Асахи симбунся" компаниясы шығаратын, жалпы халықтық бес ықпалды газетінің бірі.. 1979 жылы құрылған. Штаб-пәтері мен редакциясы Токиода. Ел әкімшіліктерінде жергілікті жаңалықтармен бет ауыстыратын филиалдары бар. Редакция күн сайын басылымның 15-ке дейін таңертеңгі және кешкі шығарылымдарын шығарады. 

Таралымы 10 млн. асады. Газет кертартпалық бағыт ұстайды. Жапон тіліндегі басылымдарымен бірге ағылшын тілдес баламасы да бар. "Асахи" техникалық жарақтандыруы бойынша алдыңғы қатарда. Токиодағы кеңсесінің төбесінде тікұшақтарға арналған алаңы бар, газет шығару үшін соңғы буын техникалары пайдаланылады, күн батареяларының энергиясы қолданылады, репортерлар байланыстың ұялы құралдарымен жарақтандырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Несіпбаев Айқынбек Ескермесұлы** (1951 ж. т.),
журналист. Нұраның түлегі. КарМУ-ді бітірген
(1972), Торғай, Целиноград (қазіргі Ақмола), Қарағанды облыстық газеттерінің тілшісі, бөлім меңгерушісі болып істеді. 1979-1985 ж. респ. *«Лениншіл жас»* газетінің Қарағанды, Жезказған облысы
бойынша тілшісі. 1996-97 ж. Қарағанды облыстық
*«Орталы Қазақстан»* газеті бас редакторының
орынбасары. 1997 жылдан респ. *«Егемен Қазақстан»* газетінің облыстағы меншікті тілшісі. Очерктері *«Жылжыған жылдар»* (2004) кітабында, ұжымдық жинақтарда жарияланган. ҚР мерекелік медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
### Асар партиясы

Партия көшбасшысы: «Хабар Агенттігі» ЖАҚ басшылар кеңесінің төрайымы, ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты – Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева. Негізгі мақсаты – дамыған азаматтық қоғамдық институттары бар экономикасы мықты, демократиялық, құқықтық, әлеуметтік мемлекет құру. Партияның саясаты Елбасының жүргізген реформаларын қолдауды негізге ала отырып жүзеге асырылады. Партия «Қазақстан-2030» Стратегиясының шынайы екендігін мойындайды және аталмыш бағдарламаны қолдайтынын жариялайды. Саяси ортада «Асар» өзін орталықшыл мәтіндегі партия деп біледі, және егер өз мүдделеріне қажет болса, партия басшылықпен, басқа да партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен іскерлік қарым-қатынас орнатуға дайын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Газеттен алынған мақала
**Айқышты өрмекші** (лат. *Araneus*) - лат. *Araneidae* тұқымдасының аранеоморфты өрмекшілердің тегі. Өрмекшілердің барлығы сияқты - жыртқыш, жәндіктермен қоректенеді. Жер шарында кең тараған, 2000-ға жуық түрі бар, Қазақстанда 15-тен 30-ға дейін түрлері кездеседі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Дене тұрқы аналық дарақында 17 мм-ден 26 мм-ге дейін, ал аталығы - 10—11 мм. Денесінде ак және ақшыл-қоңыр түсті дақтар крест белісіне ұқсас орналасқан. Денесі бас-кеуде және бунақталмаған құрсақ бөлімінен тұрады. Осы екі бөлімі сабақшамен байланысқан (бас-кеуденің 7-бунағы). Хелицераларының ұшы қозғалмалы тырнақ тәрізді буынмен аяқталады. Оның түбінде улы безінің тесігі орналасқан. Айқышты өрмекшінің аса улы жәндіктерге жатпайды. Уы адам үшін, ірі мал, қой, ит үшін қауыпсыз. Дененің дызылдауына, тітіркенуіне келтіруі мүмкін. Тышқан, егеуқұйрық үшін - токсикалық күші қауыпты. Бездерде бөлінетін сөлімен қорегін өлтіреді. 4 жұп аяқтары қозғалу қызметін атқарады. Құрсақтың соңғы сегментінің аяқтары 2 – 4 жұп өрмек сүйелдеріне айналған. Эволюция даму барысында байқалатын бір ерекшелік – өрмек сұйықтығы бөлініп шығатын өрмек бездерінің дамуы. Олардан бөлінген сұйық зат ауада тез қатады да, өрмек жібіне айналады. Бұларды өрмекшілер тор құру, ұстап алған жемтігін орап тастау, жұмыртқа пілләсін жасау үшін қолданады.

Ас қорыту жүйесі эктодермальды алдыңғы, энтодермальды ортаңғы және эктодермальды артқы ішектен құралған.

Зәр шығару жүйесіне мальпиги түтікшелері және коксальды бездер (жүретін аяқтарының 1- және 3-жұптарының бунақтарынан ашылатын бір не екі жұп бездер) жатады. Тыныс алу органдары жапырақты өкпе қапшығы мен трахеялардан тұрады. Қан айналу жүйесі ашық, жүрегі қысқарған, 3 – 4 остиялары (жүрегіндегі қақпақшалары бар саңылаулы қос тесік) бар. Сезім органдары жақсы жетілген. 8 көзі 2 доға түрінде орналасқан. Дара жыныстылар. Жыныс диморфизмі байқалады .

Түрлері
-------

Жалпы табиғатта айқышты өрмекшілердің 1000-нан астам түрлері белгілі. СНГ-да 15-тен 30-ға дейін түрі таралған. Ең көп тараған түрлері:

* лат. *Araneus albotriangulus*
* лат. *Araneus angulatus*
* лат. *Araneus diadematus*
* лат. *Araneus cavaticus*
* лат. *Araneus quadratus*
* лат. *Araneus marmoreus*

Пайдасы
-------

* Айқышты өрмекші ауыл шаруашылығы зиянкестерін құртады
* Уы медицина мен биохимияда пайдаланылады
* Өрмек жібегі алынады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Айқышты өрмекші**
* Интересные факты из жизни паука-крестовика Мұрағатталған 5 тамыздың 2020 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
"**Айқын қыз**" - қазақтың халық биі. Музыкалық өлшемі 2/4. Халық композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының осы аттас күйінің сүйемелімен орындалады. 1934 жылы "Қыз Жібек" операсының балетмейстері А. А. Александров қойған бұл биде қазақтың өрмек тоқу өнері бейнеленді. 1954 жылы "Қыз Жібек" операсының қайта Қойылуына байланысты балетмейстер Д. Т. Әбіров "Айжан қыз" биінің жаңа вариантын жасады. Онда қазақ қыздарына тән жан сұлулығы, биязы мінез, мөлдір сезім би тілімен суреттеледі. "Айжан қыз" биі көркемөнерпаздар үйірмелерінде кеңінен орын алған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Люизе** — Батыс Еуропадан шыққан өрік сорты. Қысқа едәуір төзімді деп саналады. Украинаның оңтүстік аудандары мен Солтүстік Кавказда көп өседі. 

Қыс қатты болған жылдары гүлше бүршіктері мен бір жылдық бұтақшаларынан айырылады. Едәуір кеш гүлдейтіндігінің арқасында көктемгі аяздардан аз зақымданады. Бірақ, Н.В.Ковалевтің мәліметтеріне қарағанда, Орта Азияда өскен Люизе ағаштарының гүлше бүршіктері, осы сорттың басқа типтеріне қарағанда, едәуір аз болады, қолайсыз суық температураға төзімді. Алматының жеміс өсіретін аймақтағында 1950-1951 жылдардағы қатты қыс кезінде ағаштарының үсінуі 2,5 баллмен бағаланды. Сорт тозаңдандырусыз-ақ, өздігінен жеміс салады.

Люизенің Алматы облысындағы жеміс өнімі оның өсу жағдайына байланысты. В.П.Пономарчуктың мәліметтеріне қарағанда, алты жыл ішінде бір ағаштан алынған жалпы өнім: тау белдеуі аймағында - 83,2 килограмм, ауа райы неғұрлым қатал тау баурайы аймағында -12 килограмм, яғни жеті есе дерлік кем. 

Жемісі ірі, салмағы 45-50 ден 60 граммға дейін, Алматының тәлімі жердегі бауларында - 38 граммға дейін барады, пішіні жұмыртқа тәрізді сопақша, ұшы сәл топалдау. Қабығы қызғылт сары, түкті, айқын қызыл реңі бар. Жұмсағы қызғылт сары, едәуір тығыз, шырынды, нәзік, әбден піскен кезде аздап ұнтақты, қышқылдау тәтті, хош иісті, дәмі жақсы. Жұмсағы сүйегінен оңай айырылады. Жемісі ертерек піседі, Алматы облысының тау белдеуі аймағында шілденің аяғында-тамыздың басында жетіледі. Жас күйінде тұтынуға және консерві жасауға жұмсалады. Жас күйіндегі жемістің құрамында 9,87% қант, 1,87% қышқыл, 0,96% пектин болады. 
Қазақтың жеміс шаруашылығы институты жүргізген сорт сынау жұмыстарының қорытындылары бойынша, Люизе өрігі асханалық жақсы сорт ретінде ұсынылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хабибуллин, Ш. А. Алхоры, өрік, шабдалы [Текст] / Ш. А. Хабибуллин. - Алматы : Қайнар, 1968.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Люизе Мұрағатталған 17 қарашаның 2017 жылы.
**Мүбарак Ісләмұлы Әлиханов** (шамамен 1884, Семей облысы Өскемен уезі Себе болысы — 1929, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы) —қазақ байы, болыс, шежіреші.

Найман тайпасының Саржомарт руынан шыққан. Арғы атасы Тілеуберді Қозыбайұлы Көкпекті округінің аға сұлтаны болған. Бергі атасы Әлихан мен әкесі Ісләм көп жылдар бойы Саржомарт, Себе болысын билеген. Әлиханов жасында орысша сауат ашқан. Ол Тоқтамыс хан жаздырған қазақ шежірелерін жинастырып, "Мүбарак шежіресі" деген атпен құрастырып сақтаған. Әлиханов Қазақстандағы ірі байлардың қатарында отбасымен Қырғызстанға жер аударылды (1928). 1929 жылы еліне жасырын оралып, туған жерінде қайтыс болды. Ұрпақтары Қырғызстанда тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Міржақып Дулатов көшесі (Астана)** - **Міржақып Дулатов көшесі** Сыдық Мұхамеджановнен басталып, Аспара көшесінде аяқталады. Шабал Бейсекова, Әбубәкір Диваев, Ахмет Байтұрсынов, Ақан сері, Жалын, Жидебай көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 3721,7 метр.  

*Міржақып Дулатов* (1885-1935) - қазақтың аса көрнекті ағартушысы,
Алаш қозғалысының қайраткері, ақыны, жазушы, драматург, публицист, ағартушы-педагог, жалынды көсемсөз шебері. XX ғасыр басындағы қазақ мәдениеті мен әдебиетінің ірі өкілі. Қостанай облысы Қызбел ауылында дүниеге келген. Қазақтың тұңғыш романы - «*Бақытсыз Жамал*» (1910) және «*Азамат*» (1913), «*Терме*» (1915) кітаптарының авторы. Жазушылық , қоғамдық қызметке қоса педагогтік міндетті де көтерді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Борыш сезімі** — жеке адамның өзгелер алдындағы жауапкершілігінің көрінісі. Борыштың өлшемі, мағынасы парызға жуық. Борыш сезімі - кәсіби негізгі категориясы: жауынгерлік борыш сезімі, дәрігерлік борыш сезімі, ұстаздық борыш сезімі, ата-аналық борыш сезімі т.б..

Бұл сезім адамның моральдық сезімдері деп аталатын сезімдердің ішіндегі өте маңызды және орталық орын алатыны. Ол әр алуан адамның әке-шеше алдындағы адамгершілік парызын өтеуіне қойылатын тарап. 

Жеке адамға қоғам тарапынан қойылатын талаптың қоғам мүшелерінің бәріне отрақ міндетті болуы заңды. Мысалы, әр азамат кәмелетке толған соң әскери борышын өтеуі, армия қатарына шақырылуы міндетті. Немесе "Табиғатты (өзен, су, орман-тоғайды) қорғау — әр азаматтың парызы", - деген Конституция да жазылған мемлекеттік талап бар. Ол талапты орындау - қоғам мүшелерінің бәріне ортақ, міндетті заң болып саналады. Сондай-ақ, жеке адамдардың ар алдындағы азаматтық борышы болып саналатын моралдық талап: әке-шешенің баланы асырап сақтауға міндеттілігі немесе керісінше қарт ата-аналарын балаларының бағып-күтуге міндеттілігі - заң жүзінде де, моральдық жағынан мойын ұсынып, мүлтіксіз орындауы азаматтық ар алдындағы да қалыптасқан міндеттілің борышы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Психология" энциклопедиялық сөздік. Алматы 2011

Тағы қараңыз
------------

* Деонтология
* Дхарма
**Нұрбағила Чинкебаева** — труппа меңгерушісі, режиссердің көмекішісі. Ол 1952 жылы 2-ші қазанда дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Алған білімі жоғары. Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы- драма театрында 1978 жылғы 8 ақпаннан бастап қызмет атқарады. 2004 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері атағын алды. Нұрбағила Чинкебаева ұлттық және орыс тілінде сценарийлердің барлық түрін жаза білетін. Ертегілер және ересек көрерменге спектакль қоя біледі.

*Сценарий авторы және режиссері:*

* 1. "Аладдиннің сиқырлы шамы" /ертегі/
* 2. "Кішкентай Мукар" /ертегі/
* 3. М. Сәрсеке "Заңды неке" /комедия/
* 4. С. Жүнісов "Қысылғаннан қыз болдық"
* 5. Е. Елубаев "Асар" /ертегі/
* 6. Л. Симонова "Қасиетті сөздер"Сценарий авторы және режиссері

Жасөспірімдерге Жасыл Шырша, Наурыз, концерттік бағдарламаларды дайындау қабілеті бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 19 мамырдың 2015 жылы.
**Ольга Әменқызы Әбеуова** (1947 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (2000).

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1971, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. Қарағанды педагогикалық институтының адам анатомиясы мен физиологиясы кафедрасының аспиранты, ассистенті, доценті, ал 1996 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті. Әбеуова 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның («Физиологическая адаптация к мышечной деятельности и алиментарная коррекция», 2005) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Айқын Ойратұлы** (972 жылы 28 қарашада Көкшетау облысы Куйбышев қала үлгісіндегі кентінде туған) - Қазақ. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі

Өмірбаяны
---------

Көкшетау мемлекеттік университетін, «Фемида» Қарағанды заң академиясын бітірген. 

Еңбек жолын 1989 жылы Куйбышев аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының автобазасында слесарь болып бастаған. 

1997 жылдан бастап кәсіпкерлік қызметпен айналысқан. 

2004-2011 жж. «News Print» ЖШС жетекшісі («Московский комсомолец в Казахстане» газетін шығару). 

2005-2006 жж. – Алматы қалалық комитетінің екінші хатшысы. Партияны тіркеген мезгілден бастап қазіргі уақытқа дейін ҚКХП Орталық комитеті аппаратының жетекшісі. 

2007 ж. - ҚКХП Орталық комитеті Бюросының мүшесі. 

2004 және 2007 жж. - ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарының сайлауына ҚКХП атынан депутаттыққа кандидат болып қатысты. 2007 және 2011 жж. ҚКХП республикалық сайлауалды штабы жетекшісінің орынбасары. 

2012 жылғы қаңтар айынан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі. 

Үйленген, екі баласы бар.

Дереккөздер
-----------
**Петр Петрович Румянцев** - тарихшы, экономист, Қазақстан тарихын зерттеуші. 1890 жылдардан социал-демократ, 1903 жылдан большивик.

Еңбек жолы
----------

80 жылдардың басында Тверьде Халық еркіндігі үйірмесіне қатысады. Полиция үйірмені талқандаған соң Ақмолаға жер аударылды. Сол кезде М.И.Брусневтің тобымен байланыс жасаған. 1890 ж. ауылдық қозғалысқа қатысады. РСДЖП 3-съезінің делегаты. 1905 ж. маусымда РСДЖП-нің Воронеж комитетінің атынан ОК-тің Орыс бюросы құрамына кірді. 1905-07 жылдардағы революция кезінде большевиктер жағында партиялық жұмыс жүргізді. РСДЖП 6-съезінде В.И.Лениннің аграрлық мәселе жөніндегі баяндамасын қолдады. Реакция жылдарында большевиктерден алшақтады. Одан кейінгі жылдары Жетісудағы қазақ, қырғыз, орыс және ұйғыр халықтары арасына шыққан экспедицияны басқарды. Бұл материалдар Петербургте сегіз том болып жарық көрді.

Зерттеуі
--------

Петрдің зерттеу тақырыбы қазақ хандықтары құрылған кезден бастап, 20 ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақтардың тарихы болды. Ол қазақ шаруаларын *кедей шаруа, орта шаруа, бай шаруа* деп үш топқа бөлді. Петрдің қазақ қауымы жөніндегі зерттеулері, ол басқарған экспедицияның материалдары қазақ тарихында құндылығын жойған жоқ

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтар. 7-том. 94-бет "Білік" баспа үйі, Алматы, 2003
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Кеңсе тілі** – іс қағаздарына арналған жеке сөздер мен сөз тіркестерінен құралатын ресми стиль түрі.[1] Кеңсе тілінде жазылатын құжаттар: анықтама, сенім хат, өтініш, келісімшарт, мінездеме, т.б. Олардың басталуы біртектес болып келеді. Айтылатын өтініші, анықтаманың берілу себебі, уақыты көрсетіледі. Әр түрлі шақырту құжаттары мен хабарландырудың соңғы жағына ұйымдастырушылардың толық мекен-жайы, мекеме аты жазылады (ұйымдастыру к-ті, кәсіподақ к-ті, ректорат, т.б.). Кеңсе тілінде жазылатын құжаттардың өзіндік қалыптасқан стилі, ерекшелігі бар, сондықтан оған көркем әдебиет стилі сияқты бейнелі сөздерді қолдануға болмайды. Түрлі құжаттар мен іс қағаздарын жазу кезінде, көбінесе, ойдың логикалық дәлелділігі, айқындылығы мен ықшамдығы ескеріледі. Тиісті мекеменің, ұйымның мамандығына байланысты кейде кәсіби сөздердің енгізілуі мүмкін. Кеңсе тілінде жазылатын іс қағаздарының түрлі үлгілері бар. Олардың дұрыс жазылуы жүйелілігі мен қызметке тиімділігі тұрғысынан бағаланады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3