A. *Метро*.
**Метро** немесе **метрополитен** (фр. *metropolіtaіn* – астаналық, гр. *metropolіs* – бас қала, астана) — қаладағы жолаушыларды тасымалдайтын көліктің түрі.

Метро жолы жер астында (туннельдерде), жер бетінде (*қала көшелерінен оқшауланған*), не жерден көтеріңкі (эстакада үстінде) салынады. Жерден көтеріңкі орналастырылатын Метро *өзен, темір жол, автожол*, т.б. бөгеттердің үстінен өтеді. Метроның жер асты жолымен жүретін түрі көп тараған. Оның көлікке, жаяуларға кедергісі жоқ, әрі қаланың қалыптасқан архитектуралық көрінісіне және жер асты коммуникацияларына нұқсан келтірмейді.

Метро негізінен үлкен қалаларда (миллионнан астам халқы бар) салынады. Ең алғашқы Метро (ұзындығы 3,6 км) 1863 ж. *Лондонда* (Англияда) салынды. 1890 жылдан бастап Метро терең туннельдерге салынып, онда электрлік көлік ретінде пайдаланылатын болды. 1868 ж. *Нью-Йоркте* (АҚШ-та) жерден көтеріңкі салынған алғашқы Метро іске қосылды. Еуропадағы алғашқы Метролар *Будапешт* (1896), *Вена* (1898) және *Парижде* (1900) салынды.

1-дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары *Мадрид пен Барселонада* (Испания), *Афинада* (Грекия), *Токио* (Жапония), *Осло* (Норвегия), *Стокгольм* (Швеция), т.б. қалаларда Метролар жұмыс істей бастады. Жер асты Метро жолдарын салудың ең тиімдісі көше астына 10 – 15 м тереңдікте салу. Тереңге (30 – 50 м-ге дейін) салынған Метро жолдары станциялар арасын тура әрі қысқа жолмен байланыстыруға мүмкіндік береді. Метро жолының жобасы жасаларда қаланың орналасу құрылысы мен жердің геологиялық ерекшеліктері зерттеледі. Туннельдің құрылысы мен оны салу тәсілдері және тереңдігі белгіленеді. Метро жолын салу геодезді-маркшейдрлік тәсілдер бойынша жол жобасын нақтылы жағдайларға сәйкестендіруден басталады. Метро салуда екі түрлі әдіс (жабық және ашық түрде) қолданылады. Ашық әдіспен Метро салғанда жер қыртысының бет қабаты аршылып, туннельдік құралымдар қазаншұңқырдан басталып салынады. Туннельдерді жабық әдіс бойынша қазу тау-кен ісінде пайдаланылатын әдістер негізінде жүргізіледі. Метро құралымдары құрастырмалы темірбетоннан, металл элементтерден, сондай-ақ тұтас бетон мен темір-бетоннан жасалады. Метро станцияның құрамына вестибюль, жүргіншілер бір бағыттан екінші бағытқа ауысып мінетін пункт, т.б. құрылыстар кіреді; жүргіншілерді жер астына түсіретін және жоғары шығаратын эскалаторлармен жабдықталады. Метро станцияларының орташа ара қашықтығы 400 м-ден 2115 м аралығында. Республикада жер асты Метро салу жұмысы, халқының саны миллионнан асатын Алматы қаласында ғана қолға алынып, жер асты жұмыстары жүргізілуде.

Тағы қараңыз
------------

* Алматы метросы

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚоғамдық көлік |
| --- |
|  |
| Рейстік жер көлігі | 
Автобус • Троллейбус • Электробус • Екіқабатты автобус • Микроавтобус • Шпурбус |
|  |
| Рельстік көлік | 
Темір жол көлігі (Пойыз • Вагон • Локомотив) • Метро • Трамвай • Монорельс • Маглев • Автомотриса • Пиплмувер • Фуникулёр |
|  |
| Жалдамалы көлік | 
Такси • Каршеринг • Вахталық автобус • Паратранзит • Джипни • Моторикша • Велорикша • Гондола • Аэротакси |
|  |
| Су көлігі | 
Сал қайық • Теплоход • Кеме • Гондола |
|  |
| Басқа көлік түрлері | 
Ұшақ • Тікұшақ • Аспалы жол • Карпулинг • Траволатор • Эскалатор • Лифт |
|  |
| Тарихи көлік түрлері | 
Рикша • Дилижанс • Омнибус • Гиробус • Атты трамвай • Дирижабль |
|  |
| Инфрақұрылым | 
Автомобиль жолы • Қозғалыс жолағы • Көлік аялдамасы • Автостанция • Автовокзал • Вокзал • Темір жол стансасы • Метро бекеті • Депо • Порт • Әуежай • Аэродром • Ұшу-қону жолағы • Қозғалыс кестесі • Диспетчер • Көлік тарифі • Турникет • Жолаушы тасымалы • Көлік құралдарының қауіпсіздігі |

 |