**Хасан Рухани** (парсы: حسن روحانی‎; 12 қараша 1948, Сорхе) — ирандық мемлекет қайраткері, саясаткер және шииттік дін маманы, Иранның жетінші президенті.

2013 жылғы 7 мамырда Рухани 2013 жылғы 14 маусымда өткен президент сайлауына тіркелді. Ол сайланған жағдайда «азаматтық құқық хартиясын» дайындайтынын, экономиканы қалпына келтіретінін және батыс халықтары мен жарасымды қарым-қатынасты жақсартатынын айтты. Руханиді қалыпты деп жиі атайды. Ол 15 маусымда Тегеран қаласының мэрі Мұхаммад Багер Галибафты және тағы төрт кандидатты жеңіп, Иран президенті болып сайланды. Ол 2013 жылдың 3 тамызында қызметке кірді. 2013 жылы *Time* журналы оны әлемдегі ең ықпалды 100 адамның тізіміне енгізді. Ішкі саясатта ол жеке бостандық пен ақпаратқа еркін қол жетімділікті қолдайды, әйелдердің сыртқы істер министрлігінің өкілдерін тағайындау арқылы әйелдердің құқығын жақсартады және келісуші хаттар алмасу арқылы Иранның басқа елдермен дипломатиялық қатынастарын жақсартқан центрист және реформатор ретінде сипатталды. Роухани 2017 жылғы сайлауда 23,636 652 дауыспен (57,1%) қайта сайланды. Ол Мұхаммад Хатами мен Махмұд Ахмадинежадтан кейін Иранның үшінші президенті болды, ол сайлау мандатының жоғарылауы ретінде президенттік жеңіске жетті.

Аты
---

Ол Хасан Ферейдун (немесе Траэтаона, парсы мифологиясындағы әділ патшаға сілтеме жасай отырып, парсы: حسن فریدون‎, парсыша айтылуы: [hæˌsæn-e feɾejˈdun]), кейінірек өзінің тегі Рухани деп өзгертті, бұл «рухани» немесе 'дінтанушы'; сондай-ақ Роухани, Рухани немесе Роухани деп аударылады). Тегі ресми түрде қашан өзгерткені белгісіз. 1981 жылы 5 шілдеде мәжіліс өкілдерінің тізімінде ол «Хассан Ферейдун Рухани» деп аталды (парсы: حسن فریدون روحانی‎), ал оның жеке куәлігінің фотосуреттері (парсыша транслитерацияда: шенаснамамен) 2013 жылы президенттік сайлау науқаны кезінде түсірілген. «Рухани» оның тегі.

Өмірбаяны
---------

Хасан Рухани 1948 жылы 12 қарашада Иранның солтүстігіндегі Семнан останының (провинциясының) Сорхе қаласында туған.

1960 жылы діні білім алып бастады. Діни білімін шииттердің қаситетті қаласы — Құмда алған. 1969 жылы Тегеран Университетіне оқуға түсті, ал 1972 жылы сот құқығы саласында бакалавр дәрежесін алды. 1995 жылы Глазгодағы Каледон университетінде «Иран тәжрибесі үлгісіндегі исламдық заң шығарушы билік» («The Islamic legislative power with reference to the Iranian experience») тақырыбында магистрлық диссертациясын қорғады. 1999 жылы осы университетте мемлекеттік құқық саласында философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды.

Шет тілдерді зерттеген. *Орыс, араб, франццуз, неміс және ағылшын* тілдерін меңгерген

Саяси мансабы
-------------

15 жасында Рухани исламдық революциялық ағымға қосылды. Бірнеше жылдан кейін ел ішін аралап, Хоймейниді қолдап үгіттеу жұмыстарына қатысты. Үкіметке қарсы сөздері үшін Рухани бірнеше рет түрмеге қамалған. Нәтижесінде ол Хомейнидің артынша Парижге қашты. 1978 жылы Иранда исламдық революция басталады: Хомейни Тегеранға қайтып келеді, оның артынша Рухани де елге оралады. 1980 жылы ол парламентте орын алып, артынша 20 жыл ішінде спикердің орынбасары, қауіпсіздің комитетінің басшысы қызметтерін атқарады.

1999 жылдан бастап Эксперттер кеңісінің, 1991 жылдан бастап Пайдалылық кеңесінің, 1989 жылдан бастап Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшесі болды. 1992 жылдан бастап Стратегиялық зерттеулер орталығының басшысы болды. Жоғарғы ұлттық қауіпсіздің комитетенің төрағасы қызметінде отырып еуропалық мемлекеттермен ирандық ядролық бағдарлама бойынша келіссөздерді жүргізді.

2013 жыл президенттік сайлаудың бірінші турында жартыдан астам дауыс жинап (18 613 329 дауыс) жеңіске жетті..

Ерте өмірі және білімі
----------------------

Хасан Руханидің Жас кезіндегі
Хасан Роухани (Хассан Ферейдун) 1948 жылы 12 қарашада Семнанның жанындағы Сорхех қаласында діни парсы отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Хадж Асадолла Ферейдун (2011 жылы қайтыс болды) Сорхехте дәмдеуіш сататын дүкен болған, ал анасы Семнанда қайтыс болғанға дейін 2015 жылы қыздары мен күйеу балалары болған. Асадолла Ферейдунның Иран шаһы Мұхаммед Реза Шах Пахлавиге қарсы саяси белсенділік танытқаны және 1962 жылы тұтқындалғаны, содан кейін 1979 жылы Иран төңкерісіне дейін жиырмадан астам рет ұсталғаны айтылады. and his mother lived in Semnan until her death in 2015 with her daughters and sons-in-law.

Рухани 1960 жылы бірінші рет Семнан семинариясында бастаған: 1961 жылы Қом семинариясына ауыспас бұрын: 76. Ол Мұстафа Мұхагеге Дамад, Мортеза Хаери Язди, Мұхаммад-Реза Голпайгани, Солтани сияқты белгілі ғалымдар сабақ берген. , Мұхаммад Фазель Ланкарани және Мұхаммад Шахабади. : 81 Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы курстарда оқып, 1969 жылы Тегеран Университетіне қабылданды және 1972 жылы сот құқығы бойынша бакалавр дәрежесін алды: 309–312 1973 жылы Рухани Нишапур қаласында әскери қызметке кірді.

Рухани оқуын Шотландиядағы Глазго Каледония Университетінде жалғастырып, 1995 жылы ФМ бітірді. Иранның тәжірибесіне сілтеме жасай отырып, *Исламдық заң шығарушы билік* деген диссертациямен және Иран тәжірибесіне сілтеме жасай отырып, 1999 жылы *Шариғаттың икемділігі (Ислам құқығы)* атты диссертация үшін конституциялық құқықтың докторы дәрежесін алды. Руханидің Каледондық зерттеулерін алдымен ирандық заңгер және ғалым профессор Сайед Хасан Әмин, кейіннен ислам құқықтанушысы доктор Махди Захрада басқарды.

Рухани басқаратын стратегиялық зерттеулер орталығының веб-сайты, докторантты Глазго Каледониан университетіне емес, Глазго Университетіне бұрмалап жіберді және оның екі университетті бітіргеніне, әсіресе оның кезінде белгілі болғанына байланысты түсінбеушілік пайда болды. оның студенттік жылдары «Хассан Ферейдун» есімімен аталған. Глазго Каледония университеті Роуханидің түлегі мәртебесін растау үшін ішкі тергеу жүргізді және оны растағаннан кейін Роуханидің тезистерінің тезистері мен Шотландтың академиялық дәстүріне сәйкес оның 1999 жылы университетті бітіру салтанаты кезінде оның жабылып қалғанын көрсететін бейне жарияланды.

### Докторлық диссертацияны плагиатқа айыптау

*Толық мақаласы: Хасан Рухани плагиат туралы айыптаулар*
Руханидің плагиатқа қатысты айыптауды алғаш 2013 жылы, ауған авторы Мұхаммад Хашим Камалидің кітабынан «шығарып тастаған» болуы мүмкін деген мәлімдеме болған кезде, 2013 жылы көтерілген. Глазго Каледония Университеті, Руханидің бітірген мектебі, үкімдердің екеуі де дұрыс келтірілген деп сендірді. Бұл мәселе 2017 жылы Иран президентінің сайлауы кезінде тағы көтерілді, студенттік науқан олар Руханидің бүкіл тезисін iThenticate плагиатты анықтау құралын қолдана отырып бірінші рет зерттегенін және Руханидің тезисінің бір-төрт тарауларында кем дегенде 39%, 43% плагиатталғанын мәлімдеген кезде көтерілді. Сәйкесінше 40% және 82% құрайды. Эксперттер Ассамблеясының мүшесі, Шираз Университетінің оқытушысы және болжалды құрбан болғандардың бірі аятолла Әли Ақбар Калантари Руханидің тезисінің 4-тарауындағы «негізгі сегменттер» оның кітабынан сілтеме жасалмай аударылғанын айтты.

Реформист Садег Зибакалам Руханидің қарсыласын бұл істі сайлауға дейін саясаттандырды деп айыптады. Иран парламентінің білім және зерттеу жөніндегі комиссиясының жетекшісі Мұхаммад Мехди Захиди Руханидің тезисінің 4-тарауында негізгі плагиаттарды тапқанын және бұл іс білім және зерттеу комиссиясында қаралатындығын айтты.6-% 50 студенттік ұйым және Шираз университетінің профессорлық-оқытушылық құрамы Әли Ақбар Калантариден істі жеке хаттармен жауапқа тартуды сұрады.

Иран төңкерісіне дейінгі саяси қызмет
-------------------------------------

Жас діни қызметкер ретінде Хасан Рухани өзінің саяси қызметін Иран исламистік қозғалысының басталу кезеңінде аятолла Рухолла Хомейнидің жолымен бастады. 1965 жылы ол Иранның Шаһы (патшасы) Мұхаммед Реза Шах Пехлеви үкіметіне қарсы сөйлеп, бүкіл Иранға саяхат жасай бастады. Осы жылдары оны бірнеше рет тұтқындады және көпшілік алдында сөз сөйлеуге тыйым салынды.

1977 жылы қарашада Тегеранның Арк мешітінде Мұстафа Хомейнидің (аятолла Хомейнидің үлкен ұлы) қайтыс болуын еске алу рәсімінде Рухани исламистік қозғалыстың сол кездегі қуғыншы жетекшісі аятолла Хомейни үшін «имам» атауын қолданды. Бұл атауды Хомейни үшін бұрын басқалар, оның ішінде Аятолла Ұлы Мұхаммад Бәкір ас-Садр да қолданған деген болжам бар, дегенмен Рухани бұл атақты жариялауда ықпалды болған.

Ол САВАК (Иранның революцияға дейінгі барлау агенттігі) бақылауында болғандықтан, аятолла Мұхаммед Бехешти мен аятолла Мұртаза Мутаххари оған елден кетуге кеңес берді.

Ираннан тыс жерде ол шетелде оқып жатқан ирандық студенттерге көпшілік алдында сөз сөйледі және Францияға келгеннен кейін Хомейниге қосылды

1980 және 1990 жылдары кезінде саяси мансабы
--------------------------------------------

### Ислам республикасының алғашқы жылдары

1979 жылғы Иран төңкерісінен кейін жиырма жылға жуық революциялық күрес жүргізген Рухани өзінің қалыптасып келе жатқан Ислам Республикасын тұрақтандыру үшін бар күшін салды және алғашқы қадам ретінде ол тәртіпсіз Иран армиясы мен әскери базаларын ұйымдастырудан бастады. : 515 1980 ж. Иран парламентіне, Мәжіліске сайланды. Мәжілісте бес мерзімде және жалпы 20 жыл ішінде (1980-2000 жж.) Түрлі қызметтерде, соның ішінде Мәжіліс спикерінің орынбасарларында ( 4-ші және 5-ші мерзім), сондай-ақ қорғаныс комитетінің басшысы (1-ші және 2-ші мерзім) және сыртқы саясат жөніндегі комитет (4-ші және 5-ші мерзім).

Революциядан кейінгі дәуірде оның мойнына жүктелген міндеттердің қатарына 1980 жылдан 1983 жылға дейін Иран Ислам Республикасының Телерадио хабарларын тарату (ИИРД) бақылау кеңесі басшылығы кірді. 1983 жылы шілдеде Рухани кеңесті басқарып жатқанда кеңес мүшелері мен Рухани арасында қақтығыстар болды. ХРХИ-дің сол кездегі басшысы Мұхаммад Хашеми Рафсанжанидің қатысуымен Хошемидің алдымен Роухани, содан кейін бірден Мұхаммед Джавад Лариджани уақытша орнына келді. Жанжал аятолла Хомейнидің араласуымен және Рафсанжанидің ИРИБ-тің басшысы болуын талап етуімен шешілді.

### Университет

Сонымен қатар, ол 2007 жылы Тегеран Университетінде заң саласындағы оқуға түсіп, заңтану бакалавры дәрежесін алды. : 1- Хасан Рухани Ұлыбританияда оқуын жалғастыра отырып, 2 (1-5) аралығында М.Филль және Глазго университетінің негізгі заң ғылымдарының докторы дәрежесіне ие. Профессор Сеййед Хасан Әмин 5 (1-6) туралы пікірін білдірді, бірақ ол екі-үш жыл (яғни 2-ден 4 жасқа дейін), тіпті саяси дәрежеге ие доктор дәрежесіне дейін қабылданды. Сайлау науқандарын пайдаланды.

### Иран-Ирак соғысы

Рухани парламент мүшесі болып сайланғаннан кейін
*Толық мақаласы: Иран-Ирак соғысы*
Иран-Ирак соғысы кезінде Рухани Жоғарғы қорғаныс кеңесінің мүшесі (1982–1988), Соғысты қолдау жөніндегі Жоғарғы Кеңестің мүшесі және оның Атқарушы комитетін басқарды (1986–1988), соғыс қолбасшысының орынбасары (1983–1985) ), Хатам-ол-Анбия операциялық орталығының командирі (1985–1988) және Иранның әуе қорғаныс күштерінің қолбасшысы (1986–1991). Иранның Штабтар бастықтары екінші қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды (1988–1989).

Алтыншы халықаралық конференция Палестина Интифадасын қолдау, Тегеран
Рейганның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Роберт C. Макфарлейн 1986 жылы мамырда Тегеранға келгенде, Рухани МакФарлейнге қару сатып алу туралы сөйлескен үш адамның бірі болды. Сайып келгенде, бұл қару-жарақ Иран-Контра деп аталады.

Соғыстың соңында Хасан Рухани Иран армиясы мен революциялық гвардия командирлерінің тобымен бірге екінші дәрежелі «Фатх» (Жеңіс) медалімен марапатталды. Хорремшехрдың азат етілуіне арналған тағы бір салтанатта ол және басқа да шенеуніктер мен Ирак пен соғысқа қатысқан әскери қолбасшылар тобы Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы аятолла Хаменеидің бірінші дәрежелі «Наср» медалімен марапатталды .

### Соғыстан кейін

Руханиге ұсыныс жасалып, 1989 жылы Иранның барлау министрі қызметінен босатылды.

Иран Ислам Республикасының Конституциясы өзгертіліп, Жоғарғы Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесі (ИЖҚК) осы уақытқа дейін құрылғаннан кейін ол кеңесте Жоғарғы Көшбасшы Аятолла Хаменеидің өкілі болды. Рухани SNSC-тің бірінші хатшысы болды және 1989 жылдан бастап 2005 жылға дейін 16 жыл қызмет етті. Сонымен қатар, президент Хашемиге және Президент Хатамиге ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша кеңесші болды - 1989 жылдан 1997 жылға дейін және 2000 жылдан 2005 жылға дейін 13 жыл. 1991 ж. Рухани Мақсаттық Кеңеске тағайындалды және осы лауазымды осы уақытқа дейін сақтап келеді. Медициналық кеңестің Саяси, қорғаныс және қауіпсіздік комитетін басқарады.

Иран студенттерінің наразылығынан кейін, 1999 жылдың шілдесінде ол Жоғарғы Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы ретінде үкіметке қарсы митингіде: Кеше түнде біз осы оппортунистік элементтердің кез-келген әрекетін аяусыз және ескерткішпен жою туралы шешуші революциялық бұйрық алдық. Бүгіннен бастап біздің адамдар біздің құқық қорғау күшіміз аренада ... осы оппортунистермен және бүлікшіл элементтермен, егер олар өздерінің бет-бейнелерін көрсетуге батылы бар болса, қалай күресетініне куә болады. және басуды басқарды.

2000 жылғы 18 ақпанда өткен Сарапшылар Ассамблеясының үшінші мерзіміне арналған аралық сайлауда Рухани Семнан провинциясының сарапшылар ассамблеясына сайланды. Ол 2006 жылы Тегеран провинциясының өкілі ретінде Ассамблеяның төртінші мерзіміне сайланды және ол әлі де осы қызмет атқарады. Ол сарапшылар ассамблеясының саяси және әлеуметтік комитетінің төрағасы (2001-2006 жж.), Төрағалық алқасының мүшесі және ассамблея хатшылығының Тегеран кеңсесінің басшысы (2006-2008 жж.) Болды. 2013 жылғы 5 наурызда ол Ассамблеяның «Вилаят әл-факихты қорғау және күзету тәсілдерін зерттеу жөніндегі комиссиясының» мүшесі болып сайланды.

Рухани басшылық лауазымдардан басқа, өзінің академиялық қызметін жалғастырды. 1995 - 1999 жж. Тегеран университеттері мен Солтүстік аймақтың қамқоршылық кеңесінің мүшесі болды. Рухани 1991 жылдан бері Стратегиялық зерттеулер орталығын басқарып келеді. Ол парсы және ағылшын тілдеріндегі үш академиялық және ғылыми-зерттеу тоқсанының, «Рахборд» (Стратегия), «Халықаралық қатынастар» және **Иранның сыртқы істерге шолуы** журналдарының бас редакторы.

Ядролық құжаттама
-----------------

*Толық мақаласы: Иран ядролық бағдарламасы*
Иран-ЕО үштігінің алғашқы кездесуі, Тегеран, Иран, 21 қазан 2003 ж
Хасан Рухани, 29 қаңтар, 2005 жыл
Рухани 16 жыл Жоғарғы Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы болды (ИЖҚК). Оның ядролық келіссөздердегі жетекші рөлі оған *Дипломат шейх* деген лақап ат әкелді, оған алғаш рет 2003 жылы қарашада шыққан «Шығыс» газеті берген, содан кейін отандық және шетелдік парсы тілді ақпарат құралдары жиі қайталап келген. Кеңестегі мансабын президент Хашеми Рафсанжани бастаған және оның ізбасары президент Хатами бастаған. МАГАТЭ-нің бұрынғы аға лауазымды адамы Хейнонен Руханидің Батыс күштерімен «Иранның бағдарламасын жетілдіруге уақыт сатып алу үшін» келіссөздер жүргізгенін мақтан тұтатынын айтты. Оның Иранның ең ірі ядролық келіссөзші ретіндегі мерзімі 678 күнмен шектелді (2003 жылғы 6 қазаннан 2005 жылғы 15 тамызға дейін). Бұл кезең Иранның ядролық энергетикалық бағдарламасы туралы халықаралық жаңалықтардан және Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) қатаң шешім қабылдаудан басталды. 2004 жылғы маусымда МАГАТЭ басқарушылар кеңесі мәлімдеме жасады, содан кейін сол жылдың қыркүйегінде Иранға қиын міндеттемелер жүктеу мақсатында Иранның ядролық ісіне қатысты қарар қабылданды. Бұл даму Америка Құрама Штаттарының Ирактағы соғыстағы жеңісімен және аймақтағы соғыс риторикасының шиеленісуімен қатар жүрді. Халықаралық қауымдастық бұрын-соңды болмаған шиеленісті бастан кешірді, нәтижесінде Иранның ядролық жетістіктері жоғары сезімталдықпен қаралды. : 120–126

Шиеленістер күшейген сайын және Иранның Сыртқы істер министрлігі мен Атом энергиясы ұйымы арасындағы келіспеушіліктерді ескере отырып, сыртқы істер министрі Камал Харази ұсыныс жасады, оны президент және басқа Иран басшылары қабылдады. Осы ұсынысқа сәйкес Хасан Рухани басқаратын саяси, заңды және техникалық жағынан тиімді ядролық топ құру туралы шешім қабылданды. Иранның МАГАТЭ-мен өзара іс-қимылының және ел ішіндегі түрлі мүдделі ұйымдар арасында үйлестірудің кешенді жоспарын құру үшін топ арнайы өкілеттіктерге ие болды. Сондықтан, Президент Хатамидің Әли Хаменеидің растауымен Хасан Рухани Иранның ядролық ісін 2003 жылдың 6 қазанында өз мойнына алды.: 138–140 Кейіннен Иран мен үш еуропалық мемлекет арасындағы келіссөздер Тегеранда Саадабадта басталып, кейіннен жалғасты. Брюссельде, Женевада және Парижде бірнеше ай.

Рухани Бішкекте Ресей Президенті Владимир Путин мен кездесті, 13 қыркүйек 2013 жыл
Рухани және оның мүшелері, Иранның сыртқы істер министрлігіндегі ең жақсы дипломаттар ретінде Велаяти мен Харази ұсынған: 109,141 саяси және қауіпсіздік жағдайларына байланысты өздерінің диалог пен сенімді нығайтуға күш салды. Алғашқы қадам ретінде олар Иранның ядролық ісі туралы Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесіне хабарлауды болдырмау үшін Иранға тағылған айыптардың одан әрі күшейе түсуіне жол бермеді. Сондықтан, сенімді нығайту мақсатында Иранның ядролық іс-әрекеттерінің жекелеген бөліктері бірнеше кезеңдерде өз еркімен тоқтатылды.

Махмұд Ахмадинежад президент болып сайланғаннан кейін, Рухани 16 жылдан кейін 2005 жылғы 15 тамызда Жоғарғы Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы қызметінен кетті: 594,601 және оның орнына Әли Лариджани жаңа хатшы болып тағайындалды, ол Иранды басқарды. ядролық корпус. Лариджани де жаңа үкіметтің саясатымен тіл табыса алмады және 2007 жылғы 20 қазанда қызметінен кетіп, оның орнына Саид Жалили тағайындалды. Содан кейін Роуханиді Жоғарғы Басшы SNSC-тегі өкілі етіп тағайындады.

Президенттік науқандар
----------------------

### 2013 жылғы президенттік сайлау

|  |
| --- |
| Біздің центрифугаларымыз біздің экономикамыз да дұрыс бағытта айналған кезде жақсы айналады.— Рухани теледидардағы пікірталас кезінде |

*Толық мақалалары: Ирандағы президент сайлауы (2013) және 2013 Хасан Роухани президенттік науқаны*
Руханидің жақтастары оның президенттік жеңісін Тегеранда тойлайды
Рухани өзінің жеңісі туралы сөйлеген сөзінде, 15 маусым 2013 жыл
Рухани маусым айында өткен сайлауда жетекші кандидат болып саналды, өйткені оның центристік көзқарасы, бірақ Иранның басқарушы діни қызметкерлерімен және Жасылдар қозғалысы мен тығыз байланысы бар. Ол өзінің президенттікке кандидатурасын 2013 жылғы 11 наурызда жариялады және 7 мамырда президенттікке үміткер ретінде тіркелді. Сайлау қарсаңында бұрынғы президенттер Мұхаммад Хатами мен Ақбар Хашеми Рафсанжани, реформаторлар Руханиді президенттік сайыста қолдады Рухани. 10 маусымда Мехр ақпарат агенттігі мен Фарс ақпарат агенттігі Руханидің сайлау алдындағы мүгедектіктен шығарылуы мүмкін деп болжады және *The Washington Post* газеті редакцияда Руханидің «жеңіске жетуіне жол берілмейді» деп болжады. 2013 жылғы 15 маусымда Ішкі істер министрі Мұстафа Мұхаммад Наджар сайлау қорытындыларын жариялады, жалпы саны 36 704 156 бюллетень; Роухани 18,613,329 дауыс жинады, оның басты қарсыласы Мұхаммад Багер Галибаф 6,077,292 дауыс жинады. Рухани орта таптармен де, жастармен де жақсы нәтиже көрсетті, тіпті Мешһед және Қом сияқты діни қалаларда (шиа исламның маңызды орыны және дінбасылар, олардың көбісі консерваторларды таңқаларлық емес), сонымен қатар шағын қалалар мен ауылдарда қолдау көрсетті.. Руханидің сайлау учаскесіндегі жеңісі 2009 жылғы сайлаудан бастап жасыл қозғалыстың нәтижесі ретінде қабылданды. Діни ирандықтар Руханидің жеңісін бірдей атап өтті, бұл сарапшылардың консервативті фракциялар саясатынан толық бас тарту деп сипаттады.

### 2017 жылғы президент сайлауы

Рухани сарапшылар ассамблеясында Ибраһим Раиси мен қол шапалақтайды,
Рухани 2017 жылғы сайлауда Эбрахим Раисидің қатал сынынан бас тартты, түбегейлі басқа саясатпен айналысатын діни қызметкер, әлсіз экономика туралы популистік алаңдаушылық тудырды, Руханиді шетелдік инвестициялар іздеп, діни консерваторларға жүгінді. Ол консерваторлар үкімет билігін бақылауды қайтарып алуға тырысқанымен, Раисидің алғашқы баспана науқанының нәтижесінде болған. Оның басқа қарсыластары Мұстафа Мірсәлім және Мұстафа Хашемитаба болды.

Сайып келгенде Рухани сайлауда жер сілкінісінде жеңіске жетті, бұл оның Батыспен қайта араласу және үлкен бостандықтар ұсыну әрекетін қолдауы болды. Ол сайлауда 73,66% қатысқан 23,636 652 дауыс алды.

Президенттік (2013 ж. - қазіргі уақытқа дейін)
----------------------------------------------

*Толық мақалалары: Хасан Рухани үкіметі (2013–17) және Хасан Рухани үкіметі (2017 ж. - қазіргі уақытқа дейін)*
Сайлау күнінен кейін бір күн өткен баспасөз мәслихатында Рухани Иранның әлеммен қарым-қатынасын қайта қарастыруға уәде берді. Ол халықаралық сенімді қалпына келтіру үшін үлкен ядролық ашықтықты ұсына отырып, ашықтық пен елдің халықаралық жағдайын қалпына келтіруге уәде берді. Революциялық гвардия генерал-майоры Мұхаммад Джафари Рухани әкімшілігін сынға алды. «Елдің әкімшілік жүйесін басқаратын әскери, жүйелер мен процедуралар бұрынғыдай, бірақ ол сәл өзгертілген және өкінішке орай Батыс доктринасына енген және түбегейлі өзгеріс болуы керек. Революцияның басты қатері - саяси аренада және гвардияшылар бұған қарсы үнсіз қала алмайды ». 2017 жылдың мамырында Рухани 23,5 миллион дауыспен Президент болып қайта сайланды.

*Толық мақаласы: Хасан Руханидің екінші инаугурациясы*
Хасан Рухани Иран парламентінде ант қабылдайды, сол жақта бас судья Садек Лариджани.
Ол сайлаудан кейінгі күні жеңімпаз деп жарияланды. Ол өзінің президенттік өсиетін өзінің алдындағы Махмұд Ахмадинежадтан 2013 жылдың 3 тамызында қабылдады және Саадабад сарайына жеке салтанатпен кірді. Оның президент ретіндегі жұмысы ресми түрде сол күні 17: 00-де басталды. Ол 4 тамызда Парламент үйінде Иранның жетінші президенті ретінде ұлықталды.

### Кабинет

*Толық мақаласы: Иран Ислам Республикасының үкіметі*
Рухани үкімет отырысынан кейін сөйлеп тұр
Рухани 4 тамызда өзінің кабинетін жариялады. Оның кабинет мүшелерін парламентке таныстыру үшін он күндік мандаты болды, бірақ ол оны пайдаланбады. Содан кейін парламент 14-19 тамызға белгіленген оның кабинетіне дауыс берді. Вице-президенттікке үміткер үш реформатор саясаткердің (Мұхаммад Реза Ареф, Эшак Джахангири немесе Мұхаммад Шариатмадари) Рухани Джахангириді бұл лауазымға тағайындады. Сондай-ақ, сыртқы істер министрлігіне көптеген үміткерлер болды: Әли Ақбар Салехи, Камал Харази, Садег Харази, Мохаммад Джавад Зариф және Махмуд Ваези, бірақ Зариф Роуханидің соңғы үміткері болды. Соңғы министрлік лауазымдарға бірнеше есімдер соңғы жариялануға дейін таратылса да, сайланған президент кеңсесі бұл болжамдарды жоққа шығарды. 2013 жылдың 23 шілдесінде Руханидің сегіз мүшесінің: Джахангиридің бірінші вице-президент, Зариф сыртқы істер министрі, Рахмани Фазли ішкі істер министрі, Тайебния қаржы министрі, Дегган қорғаныс министрі, Намдар Зангане мұнай министрі болып тағайындалды. Наджафи - білім министрі, Чиччиан - энергетика министрі; Нематзаде - индустрия министрі; Хасан Хашеми - денсаулық сақтау министрі және Ахонди - көлік министрі. Рухани өзінің инаугурация күнінде парламентке өзінің министрлікке ұсынатын кандидатураларының тізімін ұсынғаннан кейін бұл ресми болды. Мұхаммад Нахавандианды өзінің бастығы етіп тағайындады.

### Ішкі саясат

*Толық мақаласы: Ирандағы наразылықтар (2017—2018)*
#### Экононмика

*Толық мақалалары: Иран экономикасы және Ирандағы салық салу*
Хасан Руханидің экономикалық саясаты Иранның ұзақ мерзімді экономикалық дамуына бағытталған. Ол қоғамның сатып алу қабілетін арттыруға, экономикалық өсуге, жеткілікті қаражат жинауға, Иран Ислам Республикасы Конституциясының 44-ші Принципінің жалпы саясатын жүзеге асыруға және қысқа мерзімде іскерлік ортаны жақсартуға қатысты. Рухани халықтың экономикалық жағдайын жақсартуды халықтың сатып алу қабілетін арттырып, байлықтың алшақтығын азайту арқылы жүзеге асыру керек деп санайды. Сондай-ақ, ол ұлттық байлықты тең бөлу және экономикалық өсу барлық айтылған экономикалық мақсаттарға жетелейді деп санайды. Ол егер ұлттық байлық жасалмаса, кедейлік таратылады деп мәлімдеді. Ұлттық байлықты құру жан басына шаққандағы нақты кірістің өсуіне және байлықтың әділ бөлінуіне себеп болады. Оның жоспары табысы аз топтарға тікелей және жанама көмекті ұлғайтуға бағытталған.

Рухани шұғыл түрде Иранның Басқару және жоспарлау ұйымын қайта құрмақшы. Оның экономикалық саясатына сонымен қатар субсидияларды оңтайлы бөлу, өтімділік пен инфляцияны бақылау, экономикалық өсуді жеделдету және импортты азайту кіреді. Оның пайымдауынша, инфляция отбасылық экономикаға зиянды әсер етеді және оны Форсайт пен *Үміт кабинетінде төмендетуге үміттенеді*..

Рухани жоғары инфляцияны бақылау, сатып алу қабілеттілігін арттыру және жоғары жұмыссыздықты азайту сияқты жедел экономикалық басымдықтарды жоспарлайды.

### Мәдениет және БАҚ

*Толық мақалалары: Иран мәдениеті және Иранда цензура*
Халықаралық Медиа Көмек Орталығының 2014 жылғы наурыздағы есебіне сәйкес, Рухани 2013 жылы биліктен кеткен сәттен бастап, «Интернетке цензура күшейе түсті, бірақ Руханидің бұл процесті толық бақылауға алмайтындығы анық болды».

Интернет цензурасына қатысты ол: «Қабырғаның салынуы мүмкін күндер аз қалды, бүгінде қабырға жоқ», - деді. Ол сондай-ақ Иран Ислам республикасының телерадиохабарларын ұлттық маңызды мәселелерге назар аудармай, маңызды емес шетелдік жаңалықтарды көрсеткені үшін сынға алды. Рухани сонымен қатар Интернетке қол жетімділікті және басқа да саяси және әлеуметтік бостандықтарды қолдайтындығын мәлімдеді. Сұхбатында ол: «Біз адамдардың жеке өмірінде толықтай еркін болғанын қалаймыз, ал қазіргі әлемде ақпаратқа, еркін сұхбаттасуға және еркін ойлау құқығына ие болу - барлығының құқығы. халықтар, соның ішінде Иран халқы».

#### Адам және әйел құқығы

*Толық мақаласы: Ирандағы адам құқығы*
Рухани шектеулі өкілеттіктері болуы мүмкін адам құқықтары мәселелерін көпшілік алдында шешпеу саясатын ұстанады.

Президент Рухани Иран әскерінің күні арналған шеру кезінде
Рухани - әйелдер құқығын жақтаушы. Ол Иран Президенті болып сайланғаннан кейін сөйлеген сөзінде:

> —Әйелдер үшін тең мүмкіндіктер болуы керек. Олардың жаратылуында, адамгершілігінде, білімге ұмтылысында, түсінігінде, парасаттылығында, діни парасаттылығында, Құдайға қызмет етуде және адамдарға қызмет етуде еркек пен әйел арасында ешқандай айырмашылық жоқ.
> 
> 

Рухани үкіметі Эльхам Аминзаданы, Шахиндохт Молаверди мен Масумех Эбтекарды вице-президенттер етіп тағайындады; сонымен бірге Марзиех Афхам, сыртқы істер министрлігінің алғашқы әйел өкілі. Рухани әйелдерге арналған министрлік ашуға уәде берді. Әйтсе де, әйелдер құқығын қорғаушылардың көпшілігі әйелдерге қызмет көрсетуден бас тартады; өйткені олар бұл министрлік әйелдер мәселелерін оқшаулауы мүмкін деп санайды. Сондай-ақ, Рухани гендерлік мәселелер мен әйелдерге қатысты мәселелерді шешу үшін әр министрліктен министрдің орынбасарлық лауазымын талап етеді деген ұсыныс айтылды.

Руханидің жақтастары оның президенттік жеңісін тойлайды, мамыр 2017 ж
2013 жылдың қыркүйегінде он бір саяси тұтқын босатылды, оның ішінде танымал құқық қорғаушылар Насрин Сотуде және Мохсен Аминзаде. Бұл оның АҚШ-қа Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас ассамблеясына келуінен бірнеше күн бұрын жасалды.

Сыншылар Рухани билікке келгеннен бері ішкі саясатта біраз өзгеріс болғанын айтады. Иран билігі Руханидің билік басында болған алғашқы 14 айында 599 адамды өлтірді, бұл өткен жылы оның бұрынғы басшысы Махмұд Ахмадинежадтың қызметінде 596 болғанмен салыстырғанда. Иран Қытайдан басқа әлемде кез-келген жерде ең көп өлім жазасына ие. Нобель сыйлығының лауреаты Ширин Эбади Руханидің адам құқықтары саласындағы жағдайын сынға алды. Ол жазалардың көбеюін, Абдольфаттах Солтанидің аштық жариялағанын және Мир Хоссейн Мусави мен Мехди Каррубидің үйде ұсталуын жалғастырды. Иран өкілі Эбадидің пікірлері Иранға деген өшпенділіктің артуына әкеледі дейді.

2015 жылы Рухани Марзиех Афхам мен Салех Адибиді 1979 жылдан бергі алғашқы әйел ретінде тағайындады (тарихтағы екінші) және бірінші сунниттік Күрд сәйкесінше елшілер қызметін атқарды.

### Сыртқы саясат

*Толық мақалалары: Иранның сыртқы саясаты, Хасан Рухани жасаған президенттік халықаралық сапарлардың тізімі, және Әлем зорлық-зомбылық пен экстремизмге қарсы*
Рухани 2018 жылы 9 маусымда Қытайда өткен ШЫҰ саммитінде Ресей президенті Владимир Путин мен кездесуі,
Рухани Иранның тәжірибелі дипломаты Мұхаммад Джавад Зарифті (сол жақта) сыртқы істер министрі етіп тағайындады..
Руханидің сыртқы саясатында өзгерістен қорқатын ирандық принципистердің консерватизмі қамтылған, сонымен бірге бұл қажет екенін түсінеді. Сонымен қатар, Махмұд Ахмадинежадтың күш-жігерімен тежелген Иранның сыртқы саясатына Руханидің абайлап және батыл күш-жігерімен жаңа предшественник қажет.[*clarification needed*] Руханидің негізгі міндеті тек Иран мен саяси қарсыластар арасындағы үнқатысуды дамыту, соның ішінде P5 1. Бұл курс Иран экономикасына зиян келтірген санкциялардан арылуға көмектеседі.

2015 жылғы наурызда Рухани президент Обамаға және Иран мен келіссөз жүргізіп жатқан басқа бес елдің басшыларына Иранның ұстанымын түсіндіріп хат жолдады. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесі бұл хат АҚШ келіссөз тобына жіберілгенін растады, бірақ оның мазмұны жарияланбады. Рухани АҚШ-тан басқа келіссөздерге қатысқан барлық елдердің басшыларымен телефон арқылы сөйлесті.

### Ядролық келіссөздер

*Толық мақалалары: Бірлескен іс-қимыл жоспары, Иранның ядролық келісім шеңбері, Бірлескен іс-қимыл жоспарына алып келетін келіссөздер, және Бірлескен кешенді іс-қимыл жоспары*
### Ұлыбритания

*Толық мақаласы: Британ-Иран қатынастары*
Рухани Ұлыбритания Премьер-министрі Дэвид Кэмерон мен кездесті, бұл 1979 жылғы Ислам революциясынан бері Иран мен Ұлыбритания басшыларының кездескенін атап өтті. 2014 жылғы 20 ақпанда Иранның Лондондағы елшілігі қалпына келтіріліп, екі ел дипломатиялық қатынастарды қалпына келтіруге келісті. 2015 жылғы 23 тамызда елшілік ресми түрде ашылды.

  

### АҚШ

*Толық мақаласы: АҚШ-Иран қатынастары*
Рухани, Венесуэла президенті Николас Мадуро мен Тегеранда, 2015 жылғы қараша
Руханидің 2013 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласына сапары Иранның АҚШ-пен қарым-қатынасындағы үлкен ілгерілеушілік болды. Ол бұған дейін оның үкіметі отыз екі жылдан кейін АҚШ-пен келіссөздер жүргізуге дайын екенін айтқан. Рухани сапар барысында ол АҚШ президенті Барак Обама мен кездесуден бас тартқаны туралы ақпаратты жоққа шығарды және мұндай кездесуді үйлестіру үшін көп уақыт қажет деп санайды. 2013 жылдың 27 қыркүйегінде, екі елдің сыртқы істер министрлері P5 + 1 және Иран келіссөздері кезінде кездескеннен кейін, Рухани президент Обама мен телефон арқылы сөйлесті, ол 1979 жылдан бері екі елдің ең жоғары саяси алмасуын атап өтті. ол Теһранға оралған кезде «Америкада өлім» деп айқайлаған консерваторлар наразылық білдірді.

Барак Обама Рухани мен телефон арқылы сөйлесуі, 27 қыркүйек 2013 жыл.
2019 жылы ақпанда Рухани АҚШ-ты Иранның одақтасы Венесуэла президенті Николас Мадуроны құлатуға тырысқаны үшін айыптады.

2013 жылғы Иран сайлауында Роуханиді жақтаушылар
2020 жылғы 3 қаңтарда Иранның ең күшті екінші тұлғасы Қасым Сүлеймани АҚШ өлтірді, бұл екі ел арасындағы қалыптасқан шиеленісті едәуір арттырды. Рухани Иранның «кек алатынын» айтты.

### Сирия

*Толық мақалалары: Иранның Сириядағы Азамат соғысына қатысуы және Иран-Сирия қатынастары*
Рухани, Владимир Путин және Режеп Тайып Ердоған. Ресей, 22 қараша 2017 жыл
Ол Сирияның Азаматтық соғыс кезіндегі Сирияның даулы президенті Башар әл-Асадты толығымен қолдайтын, сондай-ақ Ливанның оңтүстігінен, Сирия, Ирак арқылы өтіп жатқан «шиіт айын күшейтуге» байланысты басқарушы ұйымды ұстанатын болады деген болжам бар. Иран. Президент сайлауында жеңіске жеткеннен кейінгі алғашқы баспасөз мәслихатында Рухани «Сириядағы азаматтық соғысты шешудің түпкі жауапкершілігі Сирия халқының қолында болуы керек» деді.

### Ирак

*Толық мақалалары: Ирак-Иран қатынастары және Ирактың Иракқа араласуы (2014 ж. - қазіргі уақыт)*
Рухани Иран-Ирак қатынастарын «бауырластық» деп атады және Ирак пен бірнеше келісімге қол қойды. Ирактың Солтүстік шабуылынан кейін Иран Иракқа бірінші болып қолдау көрсетті және ИСШ-ге қарсы әскери араласуда «негізгі ойыншы» болып табылады.

Әли Хаменеи мен Рухани Пәкістан Премьер-министрі Имран Хан мен бірге, 22 сәуір 2019 жыл
### Сауд Арабиясы

*Толық мақаласы: Иран-Сауд қарым-қатынасы*
Иранның Сауд Арабиясымен қарым-қатынасы туралы Рухани Хатами әкімшілігі кезінде ол сол кездегі Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің бас хатшысы ретінде саудиялықтармен «жан-жақты және стратегиялық келісімге» қол жеткізгенін, бірақ бұл келісім сақталмағанын жазды. Ахмадинежад үкіметі кезінде. Атап айтқанда, эпизодты талқылау кезінде ол былай деді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « |  | » |

Рухани мен Әли Хаменеи, Швеция Премьер-Министрі Стефан Лёвен мен, 11 ақпан 2017 жыл
Рухани Сауд Арабиясының Йеменге жасаған әскери араласуын сынға алып: «Йеменде балалар, қарт ерлер мен әйелдерді бомба жасамаңыз. Мазасыздарға шабуыл жасау масқара болады» деді.

### Израиль

*Толық мақаласы: Израиль-Иран қатынастары*
Рухани Израильді «аймақ халқына әділетсіздік жасайтын және өзінің жылы саясатымен аймаққа тұрақсыздық әкелген» басып алушы және басып алушы үкімет «деп сипаттайды. Холокост туралы пікірін түсіндіруді сұрағанда, Роухани былай деп жауап берді: «... тұтастай алғанда, мен сізге айта аламын, тарихта адамзатқа қарсы кез-келген қылмыс, оның ішінде нацистердің еврейлерге, сондай-ақ еврей еместерге қатысты жасаған қылмысы болып табылады. айыпталушы және айыпталушы. Яһудилерге қарсы қандай қылмыс жасасады, біз оны айыптаймыз «. CNN-ге берген сұхбатында, CNN аудармашысы Роуханидің Холокосттың бар екенін мойындады деп мәлімдеді, алайда CNN мәлімдемесін Иранның мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары CNN жасаған қасақана жүргізілген жалған мәлімдеме деп айыптады. Уолл-стрит Джорнал сияқты басқа ақпарат көздері олардың тәуелсіз аудармашылары ирандық БАҚ-тың пікірін растайды және CNN аудармасын өте дәл емес деп сипаттады, олардың аудармасына өзі айтпаған көптеген сөздерді (мысалы, «холокост») қосып жіберді. 2018 жылдың қараша айында Рухани Израильді «Батыс елдерінің өздерінің мүдделерін Таяу Шығыста алға жылжыту үшін құрған қатерлі ісік» деп атады.

### Қоғамдық имидж және қабылдау

*Ақпараттық және қоғамдық пікірлер шешімдері* (АҚПШ) Иран азаматтары арасында 2016 жылғы наурызда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, Рухани 75% мақұлдау және 12% мақұлдамайтын рейтингтер, сәйкесінше + 54% таза танымалдылыққа ие, бұл оны Ирандағы екінші танымал саясаткер етеді. , + 69% таза танымалдықпен Мұхаммад Джавад Зарифтен кейін. Рухани келесі орындарды иеленген Хасан Хомейни (+ 52%), Мұхаммад Хатами (+ 43%) және Ақбар Хашеми Рафсанжаниден (+ 38%) асып түседі. Фирма 95% сенімді іріктеу қатесінің шегі ± 3 пайыздық тармақты құрайтынын айтады.

Рухани Семнанның сапары кезінде.
#### Жұмысты мақұлдау

Рухани өзінің президенттігін 2013 жылдың қарашасында бастады, оны тоқсан сайын бағалайтын *Ақпараттық және қоғамдық пікірге арналған шешімдер* ЖШС (АҚПШ) сәйкес, сәйкесінше 58% және 27% деңгейінде рейтингтер бекітілді. Ол біртіндеп 48% -ға дейін төмендеді және ол 2015 жылы мамырда 33% мақұлданбаған рейтингін тіркеді. Оның жұмысқа орналасуы Бірлескен кешенді іс-қимыл жоспарынан кейін көтерілді, бұл Мэриленд Университетінің халықаралық және қауіпсіздікті зерттеу орталығы *(ССБЗО) өткізген сауалнамаға сәйкес. ) 88% -ды қолдайды, көпшілігі (61%) оған «өте қолайлы көзқарасты» білдірді (2014 ж. шілдедегі 51% -дан) және іріктеу қатесінің ± 3,2 маржасын көрсетті.* Сауалнама сонымен бірге Руханидің қолдауды қолдауда «қиын міндет» бар екенін, өйткені бұл келісімнен адамдар үлкен экономикалық үміт күтеді және бұл оның Ахиллес өкшесіне айналуы мүмкін. 2015 жылдың тамызында мәміледен кейін бірнеше күн өткеннен кейін АҚПШ компаниясы 54% мақұлдау және 24% мақұлдамауды тіркеді. Тренд 2016 жылдың ақпанына дейін жалғасып, 67% және 18% мақұлдау мен мақұлдамау рейтингтеріне ие болды, ол ол қызметке кіргеннен бері ең жоғары деңгей болып табылады.

Саяси ұстанымдар
----------------

Рухани байсалды және прагматикалық саясаткер болып саналады. 2000 жылы Вашингтонның Таяу Шығыс саясат институты оны «қуатқа тойған» деп сипаттады. Ол президент болып реформаторлық қолдауымен сайланды және ол реформистік талаптарды ұстануға және реформистер мен консерваторлар арасындағы алауыздықты жоюға уәде берді.

2017 жылғы президенттік сайлау кезінде Руханидің көзқарастары сол жаққа көбірек ауысып, ол реформациялық фракциямен толығымен келіскен.

Сайлау тарихы
-------------

*Толық мақаласы: Хасан Руханидің сайлау тарихы*
Рухани 2016 жылғы сайлауда өз дауысын берді.

| Year | Election | Votes |  % | Rank | Notes |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980 | Парламент | 19,017 | 62.1 | **1-рет** | Жеңді |
| 1984 | Парламент | 729,965 | 58.3 | 17-ші | Жеңді |
| 1988 | Парламент | ▼ 412,895 | ▼ 42.1 |  | Жеңді |
| 1992 | Парламент | ▲ 432,767 | ▲ 47 |  | Жеңді |
| 1996 | Парламент | ▲ 465,440 | ▼ 32.5 |  | Жеңді |
| 2000 | Парламент | ▲ 498,916 | ▼ 17.02 | 40-шы | Ұтылды |
| Ассамблеля орта мерзімді | 120,819 | 47.56 | **1-рет** | Жеңді |
| 2006 | Ассамблеля | 844,190 |  | 7-ші | Жеңді |
| 2013 | Президент | 18,613,329 | 50.88 | **1-рет** | Жеңді |
| 2016 | Ассамблеля | ▲ 2,238,166 | ▲ 49.72 | 3-ші | Жеңді |
| 2017 | Президент | ▲ 23,636,652 | ▲ 57.14 | **1-рет** | Жеңді |

Жеке өмір
---------

Хасан Руханидің қызы ағасы Хосейн Ферейдун мен сөйлесіп жатыр
Рухани әкесінің жерлеу рәсімінде, отбасымен қоршалған, 2011 жылғы 5 қазанда, Тегеран.
Рухани немере інісі Сахебе Эрабиге (Рухани) үйленді, ол алты жаста, who is six years younger, when he was around 20 years old 20 жаста, төрт баласы бар (бір ұл және үш қыз). Руханидің әйелі үйленгеннен кейін фамилиясын «Ераби» (парсы: عربی‎) «Рухани» деп өзгертті. 1954 жылы туған, ол саяси белсенді емес. *The Guardian* және *Financial Times* хабарлағандай, Руханидің де бесінші баласы болды, оның белгісіз жағдайларда қайтыс болған ұлы бар.

Руханидің үш қарындасы және ағасы бар. Руханидің ағасы Хосейн Ферейдун сонымен бірге дипломат және саясаткер, бұрынғы губернатор, елші және барлаудың бұрынғы вице-министрі. Ол Руханидің ИИРД-дағы президенттік пікірсайыстарды ұйымдастырудағы өкілі болды. Ақбар Хашеми Рафсанжани 1982 жылғы 15 мамырдағы естелікте Хосейн Ферейдунды сол кездегі Караж губернаторы ретінде атайды. Кейін Рафсанжани Ферейдунды 1984 жылғы 31 наурыздағы естелікте қысқаша еске түсіреді: «Кережде Феридун Рухани мырзаға қатысты бір нәрсе болды».

Жарияланымдар
-------------

Иранның стратегиялық зерттеулер орталығында ғылыми-зерттеу профессоры дәрежесіне ие болған ол парсы, ағылшын және араб тілдерінде көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, соның ішінде:

Отбасы
------

Сахаба Арабиға үйленді (Рухани). Отбасында бес бала дүниеге келді.

Үш қарындасы және бір ағасы бар. Ағайынды - Хусейн Ферейдун, Иран президентінің ядролық бағдарлама жөніндегі бұрынғы арнайы өкілі, Иран билігі 2017 жылдың шілдесінде қаржылық қылмыс жасады деген күдікпен қамауға алынды.

### Парсы тілінде

* *Islamic Revolution: Roots and Challenges* (انقلاب اسلامی؛ ریشه‌ها و چالش‌ها), маусым 1997, Үлгі:ISBN
* *Fundaments of Political Thoughts of Imam Khomeini* (مبانی تفکر سیاسی امام خمینی), шілде 1999
* *Memoirs of Dr. Hassan Rouhani; Vol. 1: The Islamic Revolution* (خاطرات دکتر حسن روحانی؛ جلد اول: انقلاب اسلامی), ақпан 2008, Үлгі:ISBN
* *Introduction to Islamic Countries* (آشنایی با کشورهای اسلامی), қараша 2008
* *Islamic Political Thought; Vol. 1: Conceptual Framework* (اندیشه‌های سیاسی اسلام؛ جلد اول: مبانی نظری), желтоқсан 2009, Үлгі:ISBN
* *Islamic Political Thought; Vol. 2: Foreign Policy* (اندیشه‌های سیاسی اسلام؛ جلد دوم: سیاست خارجی), желтоқсан 2009, Үлгі:ISBN
* *Islamic Political Thought; Vol. 3: Cultural and Social Issues* (اندیشه‌های سیاسی اسلام؛ جلد سوم: مسائل فرهنگی و اجتماعی), желтоқсан 2009, Үлгі:ISBN
* *National Security and Economic System of Iran* (امنیت ملی و نظام اقتصادی ایران), тамыз 2010, Үлгі:ISBN
* *National Security and Nuclear Diplomacy* (امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای), қаңтар 2011, Үлгі:ISBN
* *Role of Seminaries in Moral and Political Developments of Society* (نقش حوزه‌های علمیه در تحولات اخلاقی و سیاسی جامعه), қараша 2011
* *An Introduction to the History of Shia' Imams* (مقدمه‌ای بر تاریخ امامان شیعه), наурыз 2012, Үлгі:ISBN
* *Age of Legal Capacity and Responsibility* (سن اهلیت و مسئولیت قانونی), қазан 2012, Үлгі:ISBN
* *Memoirs of Dr. Hassan Rouhani; Vol. 2: Sacred Defense* (خاطرات دکتر حسن روحانی؛ جلد دوم: دفاع مقدس), қаңтар 2013
* *Narration of Foresight and Hope* (روایت تدبیر و امید), наурыз 2013
* *National Security and Foreign Policy* (امنیت م мамыр لی و سیاست خارجی), 2013
* *National Security and Environment* (امنیت ملی و محیط‌زیست), мамыр 2013

Ағылшын тілі
* *The Islamic Legislative Power*, May 1994
* *The Flexibility of Shariah; Islamic Law*, April 1996

Араб тілі
* *Comments on Fiqh (Islamic Jurisprudence); Lessons of the Late Muhaqqiq Damaad* (تقريرات درس فقه مرحوم محقق داماد) (Chapter on Prayers [صلاة]), қараша 2012
* *Comments on Usul (Principles of Fiqh); Lessons of the Late Ayatollah Haeri* (تقریرات درس اصول مرحوم حائری) (Chapter on Academic Principles [أصول علمیّة]), наурыз 2013

Марапаттар
----------

* Құдай көмекінің медалі (Иран) Құдай көмекінің медалі
* Жеңіс медалі (Иран) Жеңіс медалі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Template error: argument **title** is required.
2. ↑  پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. *leader.ir*.
3. ↑  Iran's former nuclear negotiator registers for presidential campaign, *People's Daily* (7 May 2013).
4. ↑  Former nuclear negotiator joins Iran's presidential race (11 April 2013).
5. ↑  Expediency Council member Rohani to run for president, *Press TV* (11 April 2013).
6. ↑  *Fassihi, Farnaz*. Moderate cleric Hassan Rohani wins Iran Vote, *The Wall Street Journal*.
7. ↑  Hassan Rouhani wins Iran presidential election, *BBC News* (15 June 2013). Тексерілді 15 маусымның 2013.
8. ↑  *Farnaz Fassihi*. Moderate Candidate Wins Iran's Presidential Vote (15 June 2013). Тексерілді 16 маусымның 2013.
9. ↑  Hassan Rouhani takes over as Iran president, *BBC News* (3 August 2013). Тексерілді 3 тамыздың 2013.
10. ↑  Iran opens doors to tourists. Retrieved 21 December 2013
11. ↑  Hassan Rouhani sets out his vision for a new and free Iran. Retrieved 21 December 2013
12. ↑  Final results of presidential election by province and county (Persian) (8 June 2017). Тексерілді 8 маусымның 2017.
13. ↑  Үлгі:Cite dictionary
14. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian) (5 July 1981).
15. ↑  Новый президент Ирана: кто он?
16. ↑  *Ксения Мельникова* Вечный страж исламской революции.   Мельникова).
17. ↑  Members of Assembly of Experts.  Assembly of Experts. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 мамыр 2013. Тексерілді, 22 сәуір 2013.
18. ↑  Two new members appointed to the Expediency Discernment Council.  The Office of the Supreme Leader (8 мамыр 1991).
19. ↑  Hassan Rouhani appointed as the Supreme Leader's representative to the SNSC.  The Office of the Supreme Leader (13 қараша 1989).
20. ↑  Hassan Rouhani's Résumé.  CSR (11 сәуір 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 мамыр 2013.
21. ↑  Lenta.ru: Мир: Политика: Победителем президентских выборов в Иране объявлен Хасан Рухани
22. ↑  Хассан Роухани был избран седьмым президентом Ирана Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2013 жылы.
23. ↑  Q&A – Former Iran Nuclear Negotiator: Bush Negotiation Bid Was Rebuffed, *PBS* (12 May 2012). Тексерілді 31 шілденің 2013.
24. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *ISNA* (5 October 2011).
25. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Mehr Magazine* (17 July 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 тамыз 2013.
26. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Shoma News*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қыркүйек 2013. Тексерілді, 15 маусым 2013.
27. 1 2  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Mehr Magazine* (19 June 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 тамыз 2013.
28. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Aftab News* (2 October 2011).
29. ↑  مشرق نیور.  GCU (17 June 2013).
30. ↑  GCU congratulates alumnus Hassan Rouhani on his election as the next President of Iran.  GCU University News and Events (19 June 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 наурыз 2015.
31. ↑  alumnus Hassan Feridon.  GCU lost alumni database (18 June 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2013.
32. ↑  GCU Alumnus to be next President of Iran.  GCU (17 June 2013).
33. ↑  Website Sheds Light on Iran Elections Process, Players.  Radio Free Europe/Radio Liberty (10 June 2013). Тексерілді, 3 қараша 2013.
34. ↑  Hassan Rouhani PhD & MPhil | Library Matters.  Caledonianblogs.net (19 June 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 қазан 2013. Тексерілді, 3 қараша 2013.
35. ↑  Dr Hassan Rouhani of Iran receiving his doctorate in 1999 YouTube сайтында
36. ↑  Who's behind campaign to probe Rouhani's doctoral thesis? (en-us), *Al-Monitor* (17 May 2017). Тексерілді 25 мамырдың 2017.
37. ↑  Letter of Student Basij of 3 major universities in Tehran to Ayatollah Kalantari, *Student News Network* (19 July 2017). Тексерілді 8 қыркүйектің 2017.
38. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Tabnak* (23 October 2007).
39. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Jamaran* (4 February 2012).
40. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек. *Rahim Nikbakht*  (Persian).  The Majlis Library, Museum, and Archive (4 June 2013).
41. ↑  *Rouhani Hassan* Memoirs of Hassan Rouhani; Vol. 1: The Islamic Revolution —  Tehran, Iran: Center for Strategic Research, 2008.
42. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек. *Akbar Hashemi Rafsanjani*  (Persian). *آرامش و چالش* (22 July 1983).[*dead link*]
43. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек. *Akbar Hashemi Rafsanjani*  (Persian). *آرامش و چالش* (21 July 1983). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2013.
44. ↑  *Akbar Hashemi Rafsanjani* جزوۀ اِخوانالمسلمین برای هاشمی/ سرپرستی جواد لاریجانی بر صداوسیما چگونه لغو شد؟. *آرامش و چالش* (23 July 1983).
45. ↑  Үлгі:یادکرد وب
46. ↑  The IRGC Strategic Brain Trust; Part 1: Ghasem Soleimani and Ahmad Vahidi. *PBS* (August 2012). Тексерілді, 25 шілде 2013.
47. ↑  Whebn Rouhani met Ollie North.  Foreignpolicy.com. Тексерілді, 3 қараша 2013.
48. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек. *Akbar Hashemi Rafsanjani*  (Persian). *بازسازی و سازندگی* (8 August 1989). — «دکتر [حسن] روحانی آمد. مشکلات وزارت اطلاعات را گفت و اظهار عدم تمایل برای این سمت کرد؛ اصرار نکردم.»[*dead link*]
49. ↑  *Tait, Robert*. Iran election: reports of late surge for more moderate candidate Hassan Rowhani, *The Telegraph* (14 June 2013).
50. ↑  Behind Iran's 'Moderate' New Leader, *The Wall Street Journal* (16 June 2013).
51. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian).  The Secretariat of the Assembly of Experts (5 March 2013).
52. ↑  *Rouhani Hassan* National Security and Nuclear Diplomacy —  Tehran, Iran: Center for Strategic Research, 2011.
53. ↑  Former Chief Nuclear Negotiator Criticizes Ahmadinejad, *Iran Pulse* (15 October 2012). Тексерілді 19 сәуірдің 2013.
54. ↑  Iran's Former Nuclear Negotiator Slams Ahmadinejad, Calls Him 'Demagogue', *Fox News Channel* (5 June 2009).
55. ↑  *Frederic Wehrey* The Rise of the Pasdaran. *RAND Corporation* (2009). Тексерілді, 20 тамыз 2013.
56. ↑  *Board, Editorial*. Iran votes Friday on a president, but the ballot is quite limited (12 June 2013).
57. ↑  Presidential candidate Rouhani says will form inclusive administration, *Press TV* (4 June 2013). Тексерілді 15 маусымның 2013.
58. ↑  *Torbati, Yeganeh*. Khatami, reformists back Rohani in Iran presidential vote (11 June 2013). Тексерілді 15 маусымның 2013.
59. ↑  Iranian presidential candidate Rouhani might get disqualified prior to elections. *Trend*. Тексерілді, 18 маусым 2013.
60. ↑  *Editorial Board*. Iran votes Friday on a president, but the ballot is quite limited (13 June 2013). Тексерілді 18 маусымның 2013.
61. ↑  Hassan Rouhani leads Iran presidential election vote count, *BBC News* (15 June 2013).
62. ↑  Rouhani Wins Iran's Presidential Election. Тексерілді 15 маусымның 2013.
63. ↑  Iran's Qom: Mystery and Surprise At the Hawza. *Al-Monitor* (3 February 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қазан 2013. Тексерілді, 3 қараша 2013.
64. ↑  Iran: Hassan Rouhani set for landslide in huge victory for reformists (20 May 2017).
65. ↑  The Iranian Message.  Project Syndicate (20 June 2013). Тексерілді, 5 қараша 2013.
66. ↑  Iran: President Hassan Rouhani wins re-election (20 мамыр 2017).
67. ↑  Iranian President Rouhani takes oath of office before parliament (4 August 2013). Тексерілді 4 тамыздың 2013.
68. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Bolanda News*.
69. ↑  هشت نفر از اعضای کابینۀ روحانی نهایی شدند +اسامی Iran Elections.  Iranelect.ir. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 шілде 2013. Тексерілді, 3 қараша 2013.
70. ↑  Improvement of people's livelihood. *Rouhani[Persian Language]*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 шілде 2013. Тексерілді, 30 маусым 2013.
71. ↑  The main topics of Rouhani economic programs. *Raja News*. Тексерілді, 30 маусым 2013.
72. ↑  inflation. *Official website*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 шілде 2013. Тексерілді, 30 маусым 2013.
73. ↑  Hassan Rouhani's election as Iranian president to soften dialogue between Iran and West. *Penza News*. Тексерілді, 30 маусым 2013.
74. ↑  Archived copy. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қаңтар 2015. Тексерілді, 5 желтоқсан 2014.
75. ↑  Archived copy. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қаңтар 2015. Тексерілді, 5 желтоқсан 2014.
76. ↑  Iran's new president: Smoother operator, *The Economist* (3 August 2013). Тексерілді 3 қарашаның 2013.
77. ↑  Iran president blames Israel for 'instability,' calls for peace.  NBC News (19 September 2013). Тексерілді, 25 қазан 2013.
78. ↑  *Saeed Kamali Dehghan* It is time Rouhani broke his silence on human rights abuses in Iran. *The Guardian*.
79. ↑  مشروح/ در مراسم تودیع و معارفۀ وزرای کشور روحانی: معجزهگر نیستم/ به استفاده از یک جناح در کابینه اعتقاد ندارم. *Fars News*. Тексерілді, 25 қазан 2013.
80. ↑  Breaking Through the Iron Ceiling: Iran’s New Government and the Hopes of the Iranian Women’s Movements.  AWID (13 September 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 қазан 2013. Тексерілді, 25 қазан 2013.
81. ↑  *Rana Rahimpour*. Iran: Nasrin Sotoudeh 'among freed political prisoners', *BBC* (18 September 2013). Тексерілді 25 қазанның 2013.
82. ↑  Iran's president attacks Cameron's 'unacceptable' remarks as woman faces execution. *The Telegraph* (30 September 2014). Тексерілді, 10 маусым 2015.
83. ↑  Iran's Ebadi criticizes Rouhani's rights record, *yahoo.com* (6 November 2013). Тексерілді 1 сәуірдің 2014.
84. ↑  Ebadi Criticizes Rohani's Rights Record Radio Free Europe/Radio Liberty.
85. ↑  Ebadi Criticizes Rohani's Rights Record Мұрағатталған 29 ақпанның 2020 жылы. *Humanitarian News*
86. ↑  *CONOR GAFFEY*. IRAN APPOINTS FIRST FEMALE AMBASSADOR SINCE 1979 ISLAMIC REVOLUTION, *Newsweek* (11 November 2015). Тексерілді 10 қаңтардың 2017.
87. ↑  First ever Sunni diplomat named Iran ambassador to Hanoi, *IRNA* (16 September 2015). Тексерілді 2 қаңтардың 2017.
88. ↑  *Malashenko, Alexey* How Much Can Iran's Foreign Policy Change After Rowhani's Victory?.  Carnegie Endowment for International Peace (27 June 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қараша 2013. Тексерілді, 7 қараша 2013.
89. ↑  *Carol Morello* Final make-or-break moment for Iran nuclear talks. *The Washington Post* (26 March 2015).
90. ↑  Leaders of UK and Iran meet for first time since 1979 Islamic revolution, *The Guardian* (24 September 2014). Тексерілді 21 сәуірдің 2015.
91. ↑  Britain Iran resume Diplomatic Ties as Iranian Embassy restored in London.  news.biharprabha.com. Тексерілді, 21 ақпан 2014.
92. ↑  British embassy in Tehran reopens four years after closure.  BBC News. Тексерілді, 10 қыркүйек 2015.
93. 1 2  *Marcus George*. Iranians cheer, protest over Rouhani's historic phone call with Obama (28 September 2013). Тексерілді 30 қыркүйектің 2013.
94. ↑  Obama speaks with Iranian President Rouhani NBC News 27 September 2013
95. ↑  Obama talks to Rouhani: First direct conversation between American and Iranian presidents in 30 years *National Post* 27 September 2013
96. ↑  Iran's Rouhani slams 'hegemonic' U.S. over Venezuela, *Reuters* (2 February 2019).
97. ↑  АҚШ-Иран жанжалына себеп болған Касем Сүлеймани кім еді? 3.1.2020
98. ↑  Obama speaks with Iranian President Rouhani NBC News 27 September 2013
99. ↑  Obama talks to Rouhani: First direct conversation between American and Iranian presidents in 30 years *National Post* 27 September 2013
100. ↑  Iran's new president: Will he make a difference?, *The Economist* (22 June 2013). Тексерілді 3 қарашаның 2013.
101. ↑  Iran's Rohani hopes all will seize chance of friendly ties (17 June 2013).
102. ↑  President Rouhani: Iran to Stand beside Iraq in War on Terrorism (18 December 2014). Тексерілді 29 сәуірдің 2015.
103. ↑  Could Iran's elite military force defeat ISIL?, *Al Jazeera* (18 March 2015). Тексерілді 21 сәуірдің 2015.
104. ↑  Former Iran Nuclear Negotiator: Bush Negotiation Bid Was Rebuffed, *PBS* (12 May 2012). Тексерілді 20 маусымның 2013.
105. ↑  "Iran's Rouhani criticises Saudis over Yemen strikes". Al Jazeera. 19 April 2015.
106. ↑  Iranian president Hassan Rouhani recognises 'reprehensible' Holocaust Saeed Kamali Dehghan, *The Guardian*, 25 September 2013
107. ↑  Iran news agency slams CNN for ‘fabricating’ Rouhani’s Holocaust remarks RT (TV network) 26 September 2013
108. ↑  Iran's Rouhani Calls Israel a 'Cancerous Tumor' *The New York Times*, 24 November 2018
109. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Information and Public Opinion Solutions LLC* (24 May 2016).
110. 1 2  Poll: Rouhani Approval Rating Improves. *The Iran Primer*.  United States Institute of Peace (2 September 2015).
111. ↑  *Jasmin Ramsey* The Nuclear Deal Was A Win for Rouhani. But Iranians Have High Expectations.  Lobelog (9 September 2015).
112. ↑  *Buchta Wilfried* Who rules Iran?: The structure of power in the Islamic Republic —  Washington, DC: The Washington Inst. for Near East Policy [u.a.], 2000. — ISBN 0-944029-39-6.
113. ↑  *Torbati, Yeganeh*. Iran's Rouhani hints will balance hardliner, reformist demands (29 June 2013).
114. ↑  Иранда президент сайлауы өтіп жатыр Қолданылған материалдарға міндетті түрде www.24.kz сайтына гиперсілтеме берілуі тиіс 19.05.2017
115. ↑  همسران رؤسای جمهور ایران چه کسانی هستند؟. *Khabar Online* (13 July 2013). Тексерілді, 25 шілде 2013.
116. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian).  Young Journalists Club (28 September 2012).
117. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian). *Mashregh News* (24 May 2013).
118. ↑  Hassan Rouhani, 'ultimate insider' who holds key to a more moderate Iran. *The Guardian* (20 June 2013). Тексерілді, 26 тамыз 2013.
119. ↑  Hassan Rohani: Iran's president-elect. *Financial Times* (21 June 2013). Тексерілді, 29 тамыз 2013.
120. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian).  Enghelabe-Eslami.com (May 2013).
121. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian) (11 June 2005).
122. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек.  (Persian) (30 May 2013).
123. ↑  {{cite web}} үлгісіндегі **title=** параметрін жазу керек. *Akbar Hashemi Rafsanjani*  (Persian). *پس از بحران* (15 May 1982). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2013.
124. ↑  *Akbar Hashemi Rafsanjani* Archived copy (Persian). *به‌سوی سرنوشت* (31 March 1984).
125. ↑  Брата президента Ирана арестовали по подозрению в финансовых преступлениях