recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Әбу Бәкір Мұхаммад иб Иса ибн Абдул-Мәлік ибн Кузман әл-Асғар** (1078, Кордоба - 2.10.1160, Кордоба) - Аль-Андалустағы Альморавидтер әулетінің **тұсындағы** көрнекті араб ақыны .

Өмірбаяны
---------

Атақты мәдени отбасынан шыққан. Жазушы және саясаткер Иса ибн Абдул-Мәлік әл-Навасидің ұлы. Кордоба қаласында 1078 жылы дүниеге келген. Ол жақсы білім алды, классикалық араб поэзиясының туындыларын жақсы білді. Кейіннен Севильяға көшті. Ол Лангедок проблемаларына ұқсас өмір кешті, ол Рамазан айында да тойлауды, көңіл көтеруді, сусындарды жақсы көрді. Кордовада имам ретінде өмірін аяқтады.

Шығармашылығы
-------------

Мальчун поэзиясына ұқсас странза поэзиясының жаңа түрін - «джеджал» (әуен) құрды. Басқа бір ойға сәйкес, ол Заджалды (оны Ибн Бахия ойлап тапқан) пайдаланған, оны танымал етіп, таратқан алғашқы маңызды ақын. 

Латын сөздерін қолдана отырып, араб тілінің Андалус диалектісінде өлеңдері құрылды. Оның шығармалары ерте провансальды лирикаға, қыңыр поэзияға әсер етті. Оның өлеңдері әртүрлі кеңестерге, гиперболаларға, иронияларға толы. Басты тақырып - жастар арасындағы қарым-қатынас. 

Оның көптеген еңбектері 1881 жылы Санкт-Петербургте 149 заджальмен бірге «Диван» деген атпен табылған бір қолжазбасы сақталған.

Дереккөздер
-----------

* Менокаль, Мария Роза (EDT) / Щеиндлин, Раймонд П. «Аль-Андалус әдебиеті» (Кембридждегі араб әдебиетінің тарихы) б. 14, ISBN 0-521-47159-1 (EDT) / Сатады, Майкл / Баспагер: Cambridge Univ Press, 2000
* Д. Бонни Д. Ирвин Дин, «Ибн Кузманмен ас әзірлеу: Азжалдағы ас үй бейнесі. 90, 68 және 118. »Тынық мұхиты жағалауындағы конференцияның филологиялық қауымдастығы. Портленд, 13 қараша 1988 жыл.
* Петрова Л.А. Андалуский задал және проводкаль поэзиясының генезисі // Ресей мен Палестина: ғылыми және мәдени байланыстар: мұрағат, қолжазба, кітап және музей коллекцияларына негізделген / Ресей ғылым академиясының кітапханасы. - Санкт-Петербург: БАН, 2014.
* Коллектив, *хиспано-араб поэзиясы*, ред. Слаткине, 1974, Ч. IV Алморавид кезеңі, Ибн Кузман, б.   266-308  (09.09.2011 ж. Алынды)
* Th Houtsma М. *исламның бірінші энциклопедиясы: 1913-1936*  (36-09-2011 шығарып)
* «Cancionero de Abenguzman» *GER* энциклопедиясында (испан тілінде)
* Артифара, п. 1, (luglio - dicembre 2002), sezione Addenda  .
* 2003 ж. Аляска, Анкоридж қаласында Таяу Шығысты Зерттеу Ассоциациясы конференциясы өтті.

Дереккөздер
-----------
**Қалқаланған жатындар** - түзілуіне
қалқаланған түрдегі тұтқыш қатқабаттардың
бар болуы себепші болған жатындар. Саз,
тұз т.б. нашар өткізетін таужыныстар жапқыш
болып саналады. Қалқалану бөлшектеуші
тектоникалық бұзылыс нәтижесінде, жинауыш
қойнауқаттың толық стратиграфиялық бүркелуі
немесе таужыныстардың литологиялық
түрлерінің күрт ауысуынан пайда болады.
Көмір сутектердің шоғарлануына тектоникалық
жапқыштар себепші болса, тектоникалық
тұрғыдан қалқаланған, жинауыш қойнауқат
пен өткізбейтін таужыныстардың арасындағы
стратиграфиялық үйлесімсіздікпен байланысты болса, стратиграфиялық тұрғыдан
қалқаланған жинауыш, қойнауқаттың
сүйіленуімен немесе ерлемесі бойынша
жоғары қарай жинауыштық қасиеттерінің нашарлауы әсер етсе, литологиялық тұрғыдан
қалқаланған немесе литологиялық шектелген
жатындар пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Франциск, Франция ханзадасы** (фр. *François, Dauphin de France*), сондай-ақ **Франциск III**, герцог Бретонский (фр. *François III, duc de Bretagne*; 28 ақпан 1518, Амбуаз сарайы, Франция — 10 тамыз 1536, Турнон-сюр-Рон, Франция) – патша Франциск І және Клод патшайымның үлкен ұлы және Францияның мұрагер ханзадасы.

Франция ханзадасы
-----------------

Франциск ІІІ
Ханзада 25 сәуірде 1519 жылы Амбуазда шоқындырылды. Бұл мейрамға Франциск І Леонардо да Винчиді шақырған болатын.

1525 жылы 24 ақпанда Павиядағы шайқаста жараланған Франциск І тұтқынға алынады. Карл V бұйрығы бойынша патша алдымен Пиццигетондағы сарайға, содан соң Мадридқа көшірілді. Келіссөздер ұзаққа созылды. Тек 1526 жылдың 14 қаңтарында Франциск І шартқа қол қойды. Бұл шарт бойынша ол Карл V Бургундияны, Артуаны, Фландрию, Неапольды беру керек, Англияға жыл сайын 100 000 талер төлеу керек және Элеонораға, императордың әпкесіне үйлену қажет болды. Некелесу 1530 жылы өтті (Францисктың бірінші әйелі 1524 жылы қайтыс болған). Сондай-ақ Карл V сарайында тұтқындар ретінде патшаның екі үлкен ұлы тұруы тиіс болды. Сондықтан Франциск ІІІ және Генрих ІІ Испанияда 1526 және 1529 жылдары аралығында болды.

Францисктың өлімі
-----------------

1536 жылдың тамызында граф Себастьяно Монтекокколи ханзадаға суық су бергеннен кейін Франциск әлсіздікті сезіне бастады. Ханзада Франциск бірнеше күннен кейін Турнон-сюр-Ронда 10 тамызда қайтыс болды.

Франциск ІІІ он сегіз жаста болды, оның жұбайы мен балалары болмағандықтан таққа оның інісі Генрих ІІ отырды.

Өлімнің себептері
-----------------

Ханзаданың өлімі күмән тудыратындықтан, бәрі Франциск уланудан өлді деп есептеді.

Патша Франциск І оның мұрагерін Карл V бұйрығы бойынша граф Себастьяно Монтекукколи өлтіргеніне сенімді болды. Граф айыпталып, өлім жазасына кесілді. Бірақ олар алдымен оны төртбақтады, ал содан соң басын шауып тастап, мүшелерін қала қақпасына ілді.

Сонда да, қазіргі тарихшылар Франциск ІІІ уланған жоқ деп ойлайды. Олардың ойлауынша ханзада Мадридте тұрғанда туберкулезбен ауырғаннан қайтыс болды деген ойда.

Басқа нұсқасында Францсик ІІІ Екатерина Медичи өлтірді деп жазылған. Ханзада некелеспегендіктен, оның өлімі Екатеринаның күйеуіне Генрихке билікке жол беретіндіктен осындай күмән пайда болды.

Кейбірлері Франциск ІІІ мадемуазель л’Эстранжке деген махаббатынан өлді деп ойлайды.

Дереккөздер
-----------

Орысша уикипедиясынан аударылған.
Бұл бездер өте кішкене, саны да, салмағы да әртүрлі. Қалқанша без жанында төрт без табылып, олардың массасы орташа алғанда 0,35 г болады. Қалқанша без маңындағы бездер организмдегі кальция және фосфор алмасуына қатынасады. Без функциясының әлсіреуін гипопаратиреоз, ал күшеюін-гиперпаратиреоз деп атайды. Гипопаратиреоз осы бездердің туғанда болмауында немесе толық жетілмегенінде , ал кейде операцияға байланысты алып тасталғанда дамиды. Кейде осы жердегі қабыну, жарақат, амилоидоз осы сырқатқа соқтырады. Бұл ауруда қанда кальций мөлшері кеміп ,фосфор мөлшері асып кетеді.

Гиперпаратиреоз осы бездердің гиперплазиясы, аденомасы немесе қатерлі ісігіне байланысты дамиды. Бұл кезде бездің жалпы массасы 100 грамға дейін жетуі мүмкін. Гиперпаратиреоз үшін кальций мөлшерінің қанда көбейіп, фосфордың азайып кетуі тән. Осыған байланысты сүйектер морт сынғыш болып қалады. Бұл науқас паратиреоидты остеодистрофия немесе Реклингаузен сырқаты деген ат алған.

Паратирин әсерінде сүйек ұлпасы қайта құрыла бастайды, ол жерде сүйектің түзілуінен де оның сорылуы- резорбциясы-басым болады. Сүйектегі тұздар азайып, оның орнына сүйекке тән-остеоид ұлпасы, фиброзды ұлпа түзіледі. Осы өзгерістер нәтижесінде сүйектер сынып, қаңқа пішіні бұзылады. Сүйек сынған жерлерде **фиброзды, шеміршекті ұлпа, ұйыған қан**, оның айналасында **алып жасушалар, фибробластар** көрінеді.

Гиперпаратиреоздың бүйрек, сүйек және аралас түрлерін ажыратады. Оның бүйрек формасы бүйректе тас пайда болуымен және бүйректің бөліп шығару қызметінің бұзылуымен сипатталады. Өкпеде, асқазанда, теріде кальций метастаздары пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.170 б.ISBN 5-630-00264-3
**Ха́стингс Каму́зу Ба́нда** (наурыз немесе сәуір 1898, Касунгу, Ньясаленд — 25 қараша 1997, ЮАР) — Малави тәуелсіздігі үшін күрес басшысы, мемлекеттік қайраткер, премьер-министр, 1963 1994 жылдардағы президент.

Өмір баяны
----------

Наурызда немесе сәуірде 1898 (мүмкін, 1906 немесе 1896) жылы Касунгу қаласында орталық Малавида туған). Касунгу қаласындағы мектепті бітіріп, шахталарда жұмыс істей бастады, алдымен Родезияда, ал сосын 1917 жылғы Оңтүстік Америкадағы эммиграция, — Дандиде және Боксбургте.

1922 жылы Хастингс БандаАҚШқа көшіп келді. осы жерде Блумингтон және Чикагалық университетті бітірді, сөйтіп ғылым тарихшысы деген сатысын алды, және де Мехарри медициналық колледжін 1937 жылы бітірді.

1953 жылға дейін Банда Норт-Шилдседе медицинамен айнасылты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Dr Banda — Biography.

Орысша уикипедия
**Ява әдебиеті**  – Индонезия халықтарының явалықтар тіліндегі әдеби нұсқалары, жазба ескерткіштері. 

Ява әдебиеті жерігілікті халық фольклоры мен үндістер әдебиеті ықпалының негізінде қалыптасты. 15 – 16 ғасырларда араб және парсы әдебиетінің әсері артты, сондай-ақ малайя әдебиетінің де ықпалы аз болған жоқ. Ал 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Ява әдебиетіне еуропалық (португалдық және голландық) әдебиеттің әсері күшейе түсті.

Қалыптасуы
----------

Көне Ява әдебиетінде мифтік аңыздар, діни әңгімелер, тұрмыстық жырлар т.б. басым болды. 8 – 16 ғасырларда ява жазбасының қалыптасуына байланысты алғашқы жазба әдебиет үлгілері шықты, поэзиялық шығармалар, эпостық туындылар (Мпу Панулухтың «Кришнаның руы», Видаякидің «Нитисастра», Мпу Тантулардың «Арджунаның салтанаты» атты дастан-жырлары т.б.) өрістеді. 16 – 18 ғасырларда ислам дінінің кеңінен тарауына байланысты ява әдебиетінде хроникалық діни шығармалар молайды, Мұхаммед пайғамбар және оның серіктерінің өмірбаяны жайлы аңыздар, әңнімелер көбейді. Ал 18-19 ғасырларда ява әдебиетінің көрнекті туындысы ретінде Ронгварситонның «Патшалар кітабы» алдымен аталады, оның «Чемпорет» поэмасы да (1866) назар аударарлық. Ясодипуро ұлының «Кекті сөздер кітабы» атты шығармасы да осы кезеңде туды. Индонезияда 1 ғасырдың соңғы ширегінде капиталистік қатынастардың дамуы ява әдебиетіне де ықпал жасады, оның жаңа дәуірі басталды. Педагог, жазушы, ағартушы Падмосусастраның (1840-1926) шығармалары кеңінен мәлім болды. С. Мартоарджоно, М. Картодирджо, М. Картодикромо, Т.Сурото т.б. ақын – жазушылар өздерінің көптеген прозалық, поэзиялық туындыларын жариялады. Қазіргі ява әдебиетінің бірқатар жазушылары әлеуметтік өзгерістерді шыншылдықпен бейнелейді. «Жаңғырық» атты әңгімелер мен новеллалар антологиясын 1956 жылы шығарды. 1966 жылы Джокьякартада «Ява жазушылары ұйымын» құрды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
Франция Ұлттық кітапханасы
**Франция Ұлттық кітапханасы** (фр. *Bibliothèque Nationale* - немесе *BNF*) – Еуропадағы ең ежелгі кітапханалардың бірі. Қорының көлемі жағынан әлемнің алып кітапханалары қатарында, анығында, жетінші орын иеленеді. 1368 жылы негізі қаланған корольдік кітапхана Франция королі Карл V-тің кезінде (1348-1380 ж.ж.) Лувр музейінде қызмет көрсете бастаған.

Тарихы
------

1988 жылы Францияның экс-президенті Франсуа Миттеран (1981-1955) кітапханаларды реформалау бағдарламасына қолдау білдіреді. Соған сәйкес, негізгі қор Париждің XIII округіндегі заманауи үлгідегі зәулім ғимаратқа көшірілді. Бұл кезеңде кітапханадағы баспа өнімдерінің саны 9 миллионнан астам болған.
| бюджет = €254 млн

Кітапхана пішіні
----------------

Франция Ұлттық кітапханасы симметрия пішініне негізделген. Жоба латынның «L» әрпі формасындағы төрт бұрышты мұнаралар көмегімен жасалған. Мұнаралар бір-біріне қарама-қарсы қарап, ашық тұрған кітапты көз алдыңа әкеледі. Осы ашық кітаптар ішінде кітапхана залдары және алып эспланадалар бар. **Эспланада** – таңғажайып гүлзармен көмкерілген көпшілікке ашық қолжетімді айдынды алаң, ол оқуға әрі кездесуге арналған. **Жоба** – адамзаттың асыл ойы мен шығармашылығының айнасы. Бұл жабдықтардың артықшылығы – кітаптарды сақтауға қолайлы жағдай жасалатындығы, сондай-ақ күнделікті пайдаланушының жанға жайлы жағдайды сезінуі, тиімді мониторинг пен басқару жүйесінің болуы.

Қызықты деректер
----------------

Бұл кітапхана 1793 жылғы дерекке сай дүниежүзі бойынша ең алғашқы ақысыз қоғамдық кітапхана болып саналады. Мемлекеттік мекеме ретіндегі Франция Ұлттық кітапханасының міндеті – Францияда жарияланған материалдар көшірмелерінің коллекциясын жасақтау. Заңға сәйкес, баспа өнімдері осында сақталуы тиіс әрі олар қоғам үшін қолжетімді болу керек. Француз Ұлттық кітапханасы 2010 жылы сегіз миллион еуроға белгілі италиялық жанкешті жазушы Джакомо Джироламо Казанованың жазбаларын сатып алды. Мұны неміс баспагерлері 200 жыл бойы сақтап келген.

Француз суретшілері XIX ғасырда өмір сүрген қазақ халқының мәдени-тарихи генотипін, салт-дәстүрін, ұлттық нақышын айқын бейнелей білген. Бұл көшірмелер Франция Ұлттық кітапханасының суреттер бөлімінде сақталған. Өкінішке орай, түпнұсқаларының қай жерде сақталғанын анықтау мүмкін болмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  BnF - La BnF en chiffres - Personnels  (фран.) (31 қазан 2006). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 ақпан 2012. Тексерілді, 14 шілде 2010.
2. ↑  BnF - La BnF en chiffres - Publics  (фран.) (14 қазан 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 ақпан 2012. Тексерілді, 14 шілде 2010.
3. ↑  BnF - La BnF en chiffres - Budget  (фран.) (14 қазан 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 ақпан 2012. Тексерілді, 14 шілде 2010.
4. ↑  BnF - ABC of the collections: N for Numerous  (ағыл.) (8 сәуір 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 ақпан 2012. Тексерілді, 15 шілде 2010.
5. ↑  BnF - La BnF en chiffres - Collections  (фран.) (2008). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 ақпан 2012. Тексерілді, 14 шілде 2010.
**Франциск І** (фр. ) - 12.09.1494 - 31.03.1547 жылдары өмір сүрді. Франция королі (1515 жылдан), Валуа әулетінен шыққан. Франциск І-нің саясаты Францияны онан әрі орталықтандыруға және абсолюттік монархияға айналдыруға бағытталды. 1532 жылы Бретаньды қосты, Корольдық кеңесті басқарудың басты органы етті, провинцияларда бас мирасқорлардың қызметін енгізді. Италия соғыстарында (1494-1559) Мариньяно маныңда жеңіске жетіп (1515), Миланды алды. Франциск І өнерге қамқорлық жасады. Францияға Италиядан архитекторлар мен суретшілерді шақырды.

### Өнерді қаржыландыруы

Франциск 1515 жылы таққа отырған кезде, Ренессанс Францияға келіп жеткен еді, сөйтіп ол өнер сүйер адам ретінде өнерге барынша қолдау көрсетті. 

Франциск өз заманының көптеген суретшілерін қаржыландырды - олардың арасында Леонардо да Винчи мен Андреа дель Сарто бар. Тіпті Леонардо да Винчиды өмірінің соңғы жылдарын Францияда өткізуге көндірген. Да Винчи өзімен бірге Францияға Мона Лизаны алып келген, өзі қайтыс болғанннан кейін де Мона Лиза Францияда қалып кетті (әлі күнге дейін сонда тұр).

### Осман империясымен қарым қатынасы

Францисктің қол астында Франция Европадағы Осман Империясымен дипломатиялық қарым- қатынас орнатқан алғашқы мемлекет атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
2. ↑
**Бектұрғанов көшесі** - Тараздың тарихи түрде қалыптасқан ескі орталығындағы көше. Үлкен Қоқан бекінісінің солтүстік-батыс бұрышынан басталып, солтүстік-шығыста жартылай шеңбер жасайды. ХХ ғасырдың басында толық қалыптасып "Басты шолақ көше" деп аталынды. Қазіргі кезде оның ұзындығы 350 м. Төле би мен Бурыл көшелерінің арасын жалғайтын қала кварталдары Әулиеата кезеңіндегі бүтін архитектуралық әлпетін сақтап отыр. Құрылысы тұрғын және сауда-саттық бағыттағы жеке бой көтерген бір қабатты үйлер, олар өзара бір сызық бойына тізілген қоршаулермен, қақпалармен жалғасқан. Негізі шикі кірпіштен, төбелері темірмен жабылып, тек алдыңғы кіре беріс қабырғасы ғана күйген кірпіштен өрілген. Кейбір үйлердің алдыңғы беті карниздік ораулармен өрнектеліп, терезелері ағаш қақпақпен жабылған. Көшенің бойында тұрғын үйлерден бөлек дәріханалар, сауда орындары, дүкендер, т.б. орналасқан. Көшеге белгілі қоғам және мемлекет қайраткері, Жамбыл облысын бір жыл басқарған Х.Ш. Бектұрғановтің есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
Хилотерий
**Хилотерий** (Chіlotherіum) — мүйізсіз мүйізтұмсықтардың жойылып кеткен туысы. Хилотерийлер Еуразияда миоценнің екінші жартысынан плиоценнің ортасына дейін (шамамен 3 — 10 млн жылдар аралығы) тіршілік еткен. Хилотерий гиппарион фаунасының негізгі бір өкілі болып саналады. Хилотерийдің өздеріне тән ерекшеліктері: мүйізі және күрек тістері болмаған, төменгі иегіндегі алдыңғы екі айрық тістері сорайып шығып тұрған. Денесі ірі, ұзындығы 3 м-дей, аяқтары қысқа және жуан, ал денесі бегемотқа ұқсас болған. Батпақты жерлерде тіршілік етіп, шөппен қоректенген. Плиоцен дәуіріндегі құрғақшылық әсерінен өзен, көл суларының тартылуы Хилотерийлердің жойылып кетуіне әкелген. Хилотерийлердің қазба қалдықтарының Қазақстандағы ең көп табылған жері — "Қаздар қонысы". Бұл жерден табылған қаңқалар Хилотерийдің ғылымға белгісіз, жаңа түрі болып анықталды. Осыған ұқсас түрлер Арқалық қаласы маңынан, Ойсылқара өзені жағасынан, т.б. неоген кезеңінің шөгінді қабаттарынан табылды. Бұрын Қытайдан табылған түр Алматы облысындағы Ботамойнақ тау өткелінен де табылды.

Сілтемелер
----------

* "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Владимир Рябоконь Иванович
--------------------------

**Владимир Рябоконь Иванович**(1898-1938)-қазан революциясына, азамат соғысына қатысушы.

Өмір жолы
---------

1917 жылдан Компартия мүшесі. 1915-1917 жылы Минск, Вязьмада кеңес қысметкері , 1918-22 жылы Вязьма уездік аткомында финанс комиссары , уездік партия комитетінің секретары , Батыс майданында саяси басқарма қызметкері .

1922-1924 жылы Мәскеудегі Свердлов атындағы университетітің студенті , партия ұясының секретары. 1924-1926 жылы БК(б) П Семей губкомының секретары , 1926-1927 жылы БК(б) П Қазақ өлкелік комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы.
**Тестілеу** (Тестирование; testing) — тұтас компьютердің немесе оның жекелеген бөліктері мен программалық жасақтамалары жұмысының дұрыстығын анықтайтын процесс.

Альфа-тестілеу
--------------

*Альфа-тестілеу* (Альфа-тестирование; а- testing) — арнайы жасалған тапсырмалар арқылы даяр программалық өнімді тестілеу.

Артығымен тестілеу
------------------

*Артығымен тестілеу* (Избыточное тестирование; redundancy) — күрделірек тестіні пайдаланып қайта тестілеу.

Бета-тестілеу
-------------

*Бета-тестілеу* (Бета-тестирование; (3- testing) — программалық өнімді келешек өзгертулерге тегін таратып, нақтылы тапсырмалармен тестілеу. Табылған қателер мен ескертулер жайлы программалаушыға хабарлайды.

Кездейсоқ тестілеу
------------------

*Кездейсоқ тестілеу* (Стохастическое тестирование; stochastic testing) — құрылғыларды, программа]арды жөне жүйелерді кездейсоқ мөндерді тест ретінде қолдану арқылы тестілеу. Берілген мөліметтердің барлық мүмкін комбинацияларьін шолып шығу қиын болған жағдайларда күрделі жүйелерді тестілеу.

Құрылымдық тестілеу
-------------------

 *Құрылымдық тестілеу* (Структурное тестирование) — программаның ішкі құрылымын зерттеу арқылы тестілеу.

Қызметтік тестілеу
------------------

*Қызметтік тестілеу* (Функциональное тестирование) — программаның ішкі құрылымы қарастырылмастан, функционалдық мүмкіндіктерін тестілеу.

Өрлемелі тестілеу
-----------------

*Өрлемелі тестілеу* (Восходящее тестирование; ascending testing) — программалық өнім төменнен жоғары тексеріліп жинастырылатын программаны тестілеу әдісі. Мұнда алдымен төменгі модульдер жеке-жеке тексеріліп, олардың интерфейстері одан жоғарырақ деңгейдегі модульдермен бақыланады, сонан соң осы деңгейдің модульдері тексеріледі және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / А.Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
**Луис Эмилио Рекабаррен** - Чили және Латын Америкасының басқа да елдері жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Қызмет жолы
-----------

Чилиде баспаханашылардың ереуілдеріне басшылық етті және маркстік бағыттағы күнбе-күн шығатын жұмысшы газеттерін құру жөнінде бастама көтерді. Луис Эмилио Рекабаррен - Чили Социалистік жұмысшы партиясын құрушылардың және оның басшыларының бірі. Эмиграцияда жүріп, Аргентина Коммунистік партиясын құруға қатысты және оның алғашқы бас секретары болды. 1922 ж. 1923 ж. КСРО-да болды. Чилиге қайтып оралғаннан кейін *"Жұмысшы Ресей"* атты кітап жазды. Луис - Чилидегі жұмысшы және социалистік қозғалысы тарихына арналған бірнеше кітапшалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
*Толық мақаласы: Францияның әкімшілік бөлінуі*
Франция департаменттерінің қазіргі картасы
Департаменттер (фр. ) Францияның және оның ортары болған біраз елдің қатарында негізгі аумақтық-әкімшілік бірлігі болып саналады. Әдеттегідей, құрлықтаық Франциядағы департаменттердің аумағы 4000-нан 8000 км²-ді құрайды. Халқы саны 100 мыңнан 1 млн адамға дейін жетуі мүмкін. Департаменттер француздық революция кезінде алфавиттік тәртіп бойынша ресми түрде нөмірленген (қазіргі кезде алфавиттік тәртіптен тыс ерекшеліктер бар).

Басқару жүйесі
--------------

Департаментті басқаратын негізгі ұйым алты жылға сайланатын Бас кеңес (Conseil Général) болып табылады. 1982 жылдан бастап кеңесті оның президенті басқарады. Департаменттің әкімшілік орталығы «префектура» деп аталады.

Тарихы
------

*Толық мақаласы: Францияның қазіргі департаменттері*
Мемлекетті департаменттерге бөлуді 1790 жылдың 4 қаңтарда Ұлы француздық революция кезінде енгізді. Құрылтайшы Ассамблея бұрынғы провинцияларға бөлуді жаңа, тиiмдi құрылымға ауыстырды. Сол жылдың 4 наурызында жаңа 83 департамент құрылды. 1810 жылы Француздық аумақтың кеңеюіне байланысты департаменттер саны 83-тен 103-ке дейін өсті, бірақ, 1815 жылы Наполеонның жеңілуі артынан олардың саны 86-ға төмендеді. Сонымен қатар, 1848 жылдан 1962 жылға дейін Алжир Францияның департаменті болған. Қазіргі кезде Францияның құрамында 96 департамент және теңіздің ар жағындағы 5 департамент бар.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуФранция департаменттері |
| --- |
|  |
| Құрлықтық Франция: | 
Эн  • Эна  • Алье  • Жоғарғы Прованс Альпілері  • Жоғарғы Альпілер  • Теңіз жағалауындағы Альпілер  • Ардеш  • Арденне  • Арьеж  • Об  • Од  • Аверон  • Буш-дю-Рон  • Кальвадос  • Канталь  • Шаранта  • Шаранта-Маритим  • Шер  • Коррез  • Оңтүстік Корсика  • Жоғарғы Корсика  • Кот-д’Ор  • Кот-д’Армор  • Крёз  • Дордонь  • Ду  • Дром  • Эр  • Эр және Луар  • Финистер  • Гар  • Жоғарғы Гаронна  • Жер  • Жиронда  • Эро  • Иль және Вилен  • Эндр  • Эндр және Луара  • Изер  • Юра  • Ландтер  • Луар және Шер  • Луара  • Жоғарғы Луара  • Атлантикалық Луара  • Луаре  • Ло  • Ло және Гаронна  • Лозер  • Мен және Луара  • Манш  • Марна  • Жоғарғы Марна  • Майен  • Мёрт және Мозель  • Мез  • Морбиан  • Мозель  • Ньевр  • Нор  • Уаза  • Орн  • Па-де-Кале  • Пюи-де-Дом  • Атлантикалық Пиреней  • Жоғарғы Пиреней  • Шығыс Пиреней  • Төменгі Рейн  • Жоғарғы Рейн  • Рона  • Жоғарғы Сона  • Сона және Луара  • Сарта  • Савойя  • Жоғарғы Савойя  • Париж  • Сен-Маритим  • Сена және Марна  • Ивелин  • Де-Севр  • Сомма  • Тарн  • Тарн және Гаронна  • Вар  • Воклюз  • Вандея  • Вьенна  • Жоғарғы Вьенна  • Вогез  • Йонна  • Территория-де-Бельфор  • Эсон  • О-де-Сен  • Сена-Сен-Дени  • Валь-де-Марн  • Валь-д’Уаз |  |
|  |
| Теңіз ар жағындағы аймақтар: | 
Гваделупа  • Мартиника  • Гвиана  • Реюньон  • Майотта |

 |
**Владимир Элизарович Березин** (11.10.1953 жылы туған, Алматы қаласы) - биология ғылымдарының докторы (1988), профессорі (2002). 

ҚазМУ-дың (1976, қазіргі ҚазҰУ) және Мәскеу қаласындағы Вирусология ғылыми-зертеу институтының аспирантурасын (1980) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Микробиология және вирусология ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер (1976 жылдан), институт директоры (1995-2006), Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым Академиясының биология және медицина бөлімшесінің академигі-хатшысы (2002-2003) қызметтерін атқарды. 

Березин 220 ғылыми жарияланымның, 5 патент пен 10 өнертабыстың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Монғодық суықторғай** (*Bucanetes mongolicus*) - шағын денелі (19-26 г) қунақтардың бірі. Қанатында ақ қызғылт "көзтартары" бар, көріксіз күңгірт, қоңырқай реңді аталықтың төсі, екі қапталы және құйрықүсті қызғылтым реңкті болып келеді. Аналығында қызғылт түс болмайды. Шөл қунақтан айырмашылығы - тұмсығы қашанда ақшыл болуы. Құрлық құсы, бұталарға қонақтамайды. Екпіндеп ұшады. Дауысы - сазды "пиу", әуені қатты емес, көңілге жағымда және әдетте шақыру үнін қосады.

Мекендейтін жерлер
------------------

Алдыңғы Азиядан Орталық Азияға дейін шөл тауларында мекендейді. Ол- Қазақстанда оңтүстік және шығыстың (Маңыараққа дейінгі) аласа шөлдік тауларда, Солтүстік Балқаш маңында, қазақ ұсақшоқыларының кейбір жерлерінде үйреншікті құс. Олар қыста оңтүстікке қарай ұшып кетеді, алайда кейбір бөліктері Қазақстанның оңтүстігінде қыста да кездеседі. Ұяларын тас қуыстарына орналастырады, жартастардың жарықтарына және саздан салынған молалар үстіндегі құрылыстық күмбездің қуыстарына жиі-жиі орын тебеді. Салындыда 4-6 (8-ге дейін де болып қалады) сирек секпілді бозғылт жұмыртқалар болады. Жұмыртқаларды басу және балапандарды қоректендірудің қыр-сыры айқындармаған. Қазақстанда наурыздан қазанға дейін кездеседі.

Дереккөздер
-----------

```
1.
```

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы: Құстар. Қазақстан жануарлары сериясы.
Хаски

**Хаски** (ағылш. *Husky*) — солтүстік аймақтарда шығарылатын иттердің бірнеше түрі үшін жалпы атау, олар тез тарту мәнерімен ерекшеленеді. Олар әлем бойынша үнемі өзгеретін, ең жылдам иттердің бірі болып табылады. Аляска маламуты, керісінше, ең ірі және ең қуатты ит болып табылады және ауыр жүктемелер үшін қолданылды. Иттердің көмегімен жүк пен адамдарды жеткізу көп жағдайда тарихқа кеткенімен, соңғы жылдары көптеген компаниялар туристерге қар басқан аймақтардағы ит тоғысында сырғанауды ұсынады. Бүгінгі күні Хаски үй жануарлары ретінде кездеседі; қартайып кеткен иттерді іздейтін адамдар тобы да бар. Husky сөзі бастапқыда эскимостар (немесе иннуиттер), хаски ретінде танымал,хаскимостан қысқаруы — сауда кемелерінің ағылшын теңізшілері "эскимос" сөзін осылай айтты. Иттерге қатысты хаски сөзін пайдалану алғаш рет 1852 жылы иттері бар инуиттерге арналған.

Хаски-жігерлі және спортты. Оларда әдетте сұр, қара, мыс-қызыл немесе ақ түсті қалың қос жүні бар. Мұндай жүн аязды ауа райында тоңазудан қорғайды. Олардың көздері әдетте ашық-көгілдір, бірақ олар қоңыр, көк, сары немесе гетерохромды да болуы мүмкін. Хаски басқа тұқымдардың көпшілігіне қарағанда уверитке бейім.

Хаски Арктиканың байырғы халықтарымен шығарылды. Қазіргі замандағы осы тұқымдардың мысалдары іріктеп зерттелген және әртүрлі кинологиялық клубтарда қазіргі заманғы таза қанды тұқымдар, соның ішінде Сібір хаски және Лабрадор хаски сияқты тіркелген. Сахалин хаски-жапон шпицімен және Акита-инумен байланысты жапондық ит. Аляска хаскиі - бұл Аляскада (Сібір және Арктикадан басқа) пайда болған, ал Маккензи-ривер — хаски-бұл Арктикада және Алясканың субарктикалық аймақтарында және Канададағы әртүрлі ит популяцияларына жататын подтип. Хаскидің басқа тұқымдарына Гренланд иті, самоед және сиба-ину жатады.
**Хассиба Булмерка** (араб.: حسيبة بولمرقة‎, 10 шілде 1968(19680710), Константина, Алжир) — алжирлік жеңіл атлет, қысқа қашықтықтарға жүгіруші. 1991, 1995 жылғы әлем чемпионы, 1992 жылғы Олимпиада чемпионы. 

Алжирден шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 

Африкадан шыққан тұңғыш қыздар арасындағы әлем чемпионы атанған қысқа қашықтыққа жүгіруші. 1991 жылы Римдегі турнирде жеңіске жетіп, ашық-шақық киіммен жүгіргені Ислам елдерінің наразылығын тудырды. 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |

 |
**Астық бастыру**  — дәнді-дақылдарды масағынан, собығынан, қауызынан ажырату. А. б. егіншіліктегі күрделі, ең жауапты да, кезек күттірмейтін жұмыстардың бірі болып саналады. Оның негізгі мақсаты — астықты төкпей-шашпай дер кезінде жинап, қамбаға құю. А. б. комбайндар ("Енисей", "Дон", СК-5 т. б.) арқылы жүзеге асырылады. Оның мезгілі егін орудың тәсіліне тікелей байланысты болады. Қазақстанда негізінен егін орудың екі тәсілі қолданылады. Егер өсімдік сирек, аласа, арамшөптер басым болса, астық дәнінің қамырланып пісу фазасында бөлектеп орылып дестеге түсіріледі. Бұл тәсіл еліміздің солт. орт. облыстарында қолданылады. Бітік, сабағы биік әрі дәні толық піскен кезде, арамшөптерден таза, күн жылы, ауа райы ашық болғанда егін тікелей орылады. Бұл жағдайда А. б. егін орумен бір мезгілде жүреді, яғни егін шабылып дән сабан мен топаннан ажыратылып, бірден бастырылады. Бұл тәсіл Қазақстанның оңт. облыстарына тән. Бастырылған астықтың сапасы дәннің жарылмауына, сабан-топан және дәннің қауызға араласып кетпеуіне қарай бағаланады. Ол үшін комбайндағы барабанның айналу жылдамдығын, оның декамен арасындағы саңылау мөлшерін дұрыс реттеу керек.
Цифрлы фотоаппарат Olympus E-330 астрофотография үшін телескопқа Т-адаптер (М42×0,75 → байонет 4/3) арқылы көздіктің орнына орнатылған
**Астрофотография** - аспан шырақтарын фотографиялауға арналған астрономиялық зерттеу тәсілі[1].

ХІХ ғасырдың 2-ші жартысынан бастап қолданыла бастаған. Астрофотография тәсіл жәй көзбен бақылауды ысырып тастап, аспан әлемін зерттеудің жаңа жолын ашты. Астрофотографияның көмегімен жәй көзбен қарағанда көрінбейтін көптеген көмескі жұлдыздар ашылды, галактикалардың спиральдық құрылысының детальдары айқындалды т.б. 

Астрофотография аспан шырақтарын фотометрлік және спектроскопиялық жолмен зерттеуде де қолданылады.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
1937 жылы Зайсан ауданы, Кеңсай ауылында туған. Әнші, актер, режиссер, импровизатор, КСРО Мәдениет Министрлігінің үздік қызметкері, Қазақстанға еңбегі сіңген мәдениет қайраткері. 1955 жылы М.Әуезов мектебін бітіріп, кәсіптік-техникалық училищеге түсті. Сол жылы училище атынан республикалық әншілер конкурсына қатысып, жеңімпаз атанды (17 жаста еді). Жюри мүшелері Е.Серкебаев, Б.Төлегенова консерваторияға қал деп ұсыныс жасады. 1958 жылы әскери борышын өтеу үшін Белоруссияға Брест қамалына келеді. Әскери округтік әншілер байқауында жеңімпаз атанып, Александров атындағы ән-би ансамбліне шақырылады. 1961 жылы Зайсан халық театрының режиссері болып, театрда көркемөнерпаздар өнерін дамытып, спектакльдер қояды.

1963 жылы Ақжар-Зайсан бірігіп, яғни екі аудан Республикалық юнкурста жеңімпаз атанып Москваға жолдама алады. М.Әуезовтың «Қарагөзінде» - Сырым, Ш.Айтматовтың «Жәмиласында» - Оспан бейнелерін сомдады. Кремль сахнасында жасаған 2 образ да Москва жұртшылығын дүр сілкіндірді. Осы еңбсгі жоғары бағаланып, Қазақ ССР Жоғарғы Советінің «Құрмет» грамотасымен 23 жасында ардақталды. Кинофильмге түсті. 1970-1972 жылдары Марқа өңірінің өнерін көтеріп, «Халық театры» - атағын алуға көп тер төгеді. 1973 жылы Алматыдағы ішкі істер ансамблінде әнші болып үлкен табысқа жетіп, алғысқа бөленді.
1974 жылдан өмірінің соңына дейін (2002 жыл) Зайсан театрында режиссер болды. «Айнакөл» ансамблін құрып, «халықтық» атаққа жеткізді. 1974 жылы алғаш рет Зайсан өңірінде ұмыт болған ата-баба дәстүрін жалғап, жаңа салт «Беташар» жасады. Оны үнемі үйлену тойлардың бәрінде айтып, үгіттеп көптеген шәкірттеріне үйретті. 1973 жылы облыстық қазақша күреске қатысып, ауыр салмақтан 93 кг-да 1 орынды жеңіп алды.
1984 жылы Кенен Әзірбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай өткізілген ақындар айтысында термеші ретінде бас жүлдені алды.
1987 жылы Москвада өткен 15 республика қатысқан ән-би мерекесі фестиваліне қатысып, ВДНХ-ның медалімен және лауреат медалімен марапатталды.
1988 жылы мамырда Болгар Халықтық Республикасында қазақ ұлт аспаптар оркестрі құрамында ән салды (Пловдив, София қалаларында). 2001 жылы Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтан алғысхат алды. Жұбайы Күлзипа да өлкемізге танымал әнші болды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
Хасмозавр
Хасмозавр
Хасмозавр
**Хасмозавр**— біздің заманымыздан шамамен 76 - 70 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген мүйізді, желбіреуігі бар, шөппен қоректенетін динозавр. Хасмозавр атауы тесігі бар кесіртке деген мағынаны білдіреді. Оның желбіршегінде шынында да тесіктер болған екен. Хасмозавр — орташа іріліктегі мүйізді цератоп тұқымдасына жатады. Алайда оның өзге цератопаран айырмашылығы — маңдайындағы ерекше екі мүйізінде.

Қызықты дерек
-------------

* Хасмозавр өз заманындағы пальма, цикад сынды тарихқа дейінгі өсімдіктерді қорек еткен.
* Желбіреуіндегі тесіктер қорғаныс мақсатында емес, әсемдік үшін қажет болы.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 1 тонна
* Тұқымдас : Цератопсид
* Отряд тармағы : Маргиноцефал

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Атмосферадағы айналым** – Жер шарын қоршап тұрған бүкіл ауа қабатының қозғалыс жүйесі, яғни ауа массасының көлденең және тік бағытта алмасуына себепкер болатын негізгі ауа ағындарының жиынтығы. Жердің тәуліктік айналуы, Күн сәулесі энергиясының (радиациясының) жер бетіне біркелкі таралмауы, мұхиттар мен құрлықтардың өзара орналасуы, құрлық бетінің бедері, т.б. атмосферадағы айналымды тудырады. Айналым жылы және салқын ауа массаларын араластырып, ылғал тасымалдайды, нәтижесінде ауа райы өзгереді. Тропосфера қабатында оған циклон және антициклонмен тығыз байланысты пассаттар мен муссондар, тропосфераның жоғарғы қабаты мен 

Ауа массаларының шарды қозғалту анимациясы
стратосфераның ауа ағыны өте қатты жүретін төменгі қабаттары жатады. Атмосферадағы айналым бірнеше ірі көлемдегі ауа қозғалыстарын қамтиды, соның ішінде ең ірісі – ауа массасының батыс тасымалы. Сонымен қатар, атмосферада кіші көлемді жергілікті ауа айналымдары (бриз, бора, фен және тау аңғарлық желдер) мен күшті құйындар (тромб, торнадо, қарадауыл) да байқалады. Атмосферадағы айналымды синоптикалық, статистикалық және гидродинамикалық әдістермен зерттейді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ энциклопедиясы
**Ораз Шабанбайұлы Құрманәлиев** (1944-2002 жылдары), синтез және полимерлердің физика-химиялық қасиеттерін зерттеу саласының маманы, химия ғылымы докторы(1991), проессор.(1991). С. М. Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1966). 1966-1981 жылдары жоғары молекулярлық қосылыстар химиясы кафедрасы оқытушысы; ассистент, аға оқытушы, доцент. 1984-1993 жылдары Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ химия факультетінің деканы болған, органикалық химия және полимерлер кафедрасының меңгерушісі. 300-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Басқа мағыналар үшін Атмосфера (мағына) деген бетті қараңыз.*
**Атмосфера** - қысымның өлшеу бірлігі, шамасымен Дүниежүзілік мұхиттың деңгейіндегі Жер бетіндегі атмосфералық қысымға тең.

Атмосфера *қалыпты* немесе *физикалық* және *техникалық* болып екігі бөлінеді. 

* **Физикалық Атмосфера** қалыпты жағдайдағы (еркін түсу үдеуінің мәні 9,8 м/сек2; сынаптың тығыздығы 13 595,1 кг/м3, температура 0°С-ға тең) биіктігі 760 мм сынып бағ-сын теңгеретін қысымға тең.

Ол **Атм** таңбасымен белгіленеді. **1 атм** = 101 325 н/м2. 

* 1 кгс/см2-ге тең қысым **техникалық атмосфера** делінеді.

Ол **Ат** таңбасымен белгіленеді. **1 Ат** = 980 665 н/м2. 

Қысым бірліктерінің арасындағы байланыс: 1 Атм = 1,0332 Ат, 1 Ат = 0,967 841 Атм.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Ш.Иманбаева көшесі А.Бараев көшесінен басталып, Отырар көшесінде аяқталады. Ә.Ысмайылов, Рамазан, Жәнібек тархан, Ақмола, Ағыбай батыр, А.Иманов, Баянауыл, М.Дулати, Кенесары көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -1158,8 м.

Шолпан Иманбаева (1904-1926) - қазақ ақыны. Ол Ақмола уезі, Майбалық ауылында дүниеге келген. 1923 жылы «Жолаушы мен жұмыскер» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. «Бұлбұл мен қарға», «Жалшы әйелдер аузынан» өлеңдерінде қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынады, өз түсындағы қазақ әйелдерінің мүң-мүқтажын жырлады. Оның 1927 жылы «Шолпан өлеңдері» атты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Бір-бірінен бөлінген Тынық мұхитындағы атоллдар.
**Атолл** — теңіздердегі таяз қолтықты қоршап жатқан сақина тәріздес маржан аралдарының бір түрі.

**Атолл** - Топтаса өсетін маржандар атаулы суасты жәндіктерінің ңалдыңтары есебінен қалыптасқан шығыршың түрңылас ізбестасты жартастардан тұратын арал.

Атоллдың негізін су астындағы жанартаулар төбесі құрайды, ал оның беткі қабатын маржан жәндіктерінің әктасты құрылымдары көмкереді. Атолл аралдарының жалпы диаметрі 200 м-ден 50 км-ге жетеді, маржаннан түзілген сақинасының ені 100—200 м болады. Сыртқы беткейі тік жар (45۫), ішкі жағы көлбеу болады. Ортасындағы қолтықтың тереңдігі 40—100 м.

Атолл Тынық және Үнді мұхиттарының тропиктік белдемдерінде жиі кездеседі.[1]

Бұл жан бітірілген маржан атолының динамикалық құрылу процесін сипаттайды. Маржандар (күлгін және қоңыр түспен берілген) мұхиттық арал төңірегінде жиналып өсе береді, ал ішкі арал қысқара береді. Соңында арал толықтай суға батып, өспелі маржан сақинасын, ортасында лагууны бар, қалдырады. Бұр құрылу процесі 30,000,000 жылдарға дейін созылуы мүмкін.
Тынық мұхитының батысындағы атолл.

Cыртқы сілтемелер
-----------------

* Formation of Bermuda reefs

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.
**Владимир Филиппович Кривошеев** (9.2.1947 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы) – тарих ғылымдарының докторы (1987). Ресей Педагогикалық ғылыми академиясының академигі.

Петропавл педагогикалық институтын бітірген. 
Еңбек жолын Петропавл қаласындағы №31 мектепте мұғалім болып бастаған. Кеңес Армиясы қатарында қызмет еткеннен кейін Солтүстік Қазақстан облысы Куйбышев ауданы комсомол комитетінің 2-хатшысы, РКФСР Білім министрлігінде нұсқаушы болып жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Ресей ғылыми-зерттеу мектептерін басқарады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы
Халықаралық Ғарыш Станциясынан түсірілген атмосфераның жарқырауы.
**Атмосфераның өзіндік жарқырауы** — планетаның атмосферасы шығаратын өте әлсіз жарық шығаруы. Жер шарында орын алатын бұл феномен түнгі аспанды жұлдыздар мен Жердің ар жағындағы Күннің жарығын есептемегенде де толығымен қараңғы көруге мұрсат бермейді.

Аспанның жарқырауы күндізгі уақытта түнгіге қарағанда 1000 есе артық, бірақ бұл феноменді зерттеуге оның жарығы Күннің жарығында көрінбейтіні қиындық тудырып отыр[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Airglow // Philip's Astronomy Encyclopedia / Moore P. (ed) —  London, 2002. — ISBN 0-540-07863-8.

Тағы қараңыз
------------

* Астрономия
* Жер (ғаламшар)
* Атмосфера
**Ильменит**, *титанды теміртас* – оксидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы FeTiO3. Алғашқы табылған жері Оңтүстік Оралдағы Ильмен тауы атымен аталған. Тригональдық сингонияда кристалданады. Көбінесе сеппелі түйірлер, кейде тұтас түйіршікті бөлшектер түрінде кездеседі. Түсі қара, металдай жылтыр. Қаттылығы 5 – 6, меншікті салмағы 4,7 г/см3 магнитті. Негізді және өте негізді магмалық тау жыныстарымен байланыста кездеседі. Ол жыныстар бұзылып-үгілгенде Ильменит өзгермей басқа берік минералдармен бірге кенқайраң түзеді.

Ильмениттен титан, титан тотығы, ферротитан алынады. Берік болат жасауда және бояу өндірісінде пайдаланылады. Қазақстанда Солтүстік Қазақстан облысында (Обуховское) мен Шығыс Қазақстан облысында (Қараөткел) кен орындары бар.

**Жаратылысы**
--------------

Ильменит титанды теміртас сиенит және нефелинды сиенит (миаскит) типті негізді және өте негізді магмалық тау жыныстарына байланысты кездеседі. Негізді жыныстар бұзылғанда ильменит өзгермейді және басқа берік минералдармен бірге құмдарда жиналады. Ол шашыранды түрде табылады. Ильмениттің кеп шоғырланған жері титан кені ретінде металл қорыту үшін қолданылады. Сонымен бірге онан темір-титан қорытпасын (ферротитан) алады.

Титан — бояу жасауға, берік болат жасауға, тағы басқа өндіріске қажетті өте қымбат бағалы металл.

**Ильменит кендері** біздің елімізде Оңтүстік Уралда (Ильмен тауы), Алтайда бар.

Норвегияда негізді магмалық жыныстар арасында оның желілі кені бар (Экерзунд-зоггендаль, Крагере).

Сілтемелер
----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ИЛЬМЕНИТ | Онлайн Энциклопедия Кругосвет
**Атмосфералық акустика**  — акустиканың атмосферада дыбыстың пайда болуы мен таралуын, сондай-ақ атмосфераның қасиеттерін зерттейтін бөлімі. Дыбыс толқындары бос атмосферада таралған кезде, олар ауаның жылу өткізгіштігі және тұтқырлығы әсерінен жұтылады (яғни өшеді); дыбыс жиілігі неғұрлым жоғары, ал атмосфера тығыздығы неғұрлым аз болса, дыбыс толқындары соғұрлым күштірек жұтылады. Ал құлаққа естілмейтін, жиілігі өте төмен дыбыс (инфрадыбыс) нашар жұтылатындықтан, ол бірнеше мыңдаған км-ге дейін еш өзгеріссіз тарай алады. Көптеген атмосфералық және Жер беті мен астында өтетін құбылыстар — дыбыс толқындарының табиғи көзі болып табылады.
**Владимир Степанович Новокшенов** (1926 ж.т. Ресей, Омбы облысы Тара қ.) – техника ғылымдарының докторы (1987). 

Томск политехникалық институтын бітірген (1949). Томск электрмеханикалық зауытында инженер, бас энергетиктің орынбасары (1953–1956), Томск политехникалық институтында аспирант, ассистент, доцент (1953–1963), Қазақ политехникалық институты (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) мен Алматы энергетика және байланыс институтында доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды (1963–1987).

Ғылыми еңбектер
---------------

**140-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
1992 жылы мамырдың 7-сі күні Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы күштері құрылды. Осы кезден бастап бұл күн «Отан қорғау күні» болып аталып жүр. Қазіргі таңда республикамыздың көршілес мемлекеттермен өзара тəжірибе алмасып, бірлесіп жұмыс істеуіне мүмкіндік туған.1995 жылы ынтымақтастық операцияларына қатысу мақсатымен Орта азия батальоны (Ортаазбат) құрылды. Мемлекетіміздің Қарулы күштері өз еліміздің тыныштығын қорғап қана қоймай, бейбітшілік үшін күреседі.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесін бе?» энциклопедиясы. Автор: Райымбеков Қ.Ж. Байғабылова Қ.Т.
**Владимир Сергеевич Твердохлебов** (18 мамыр 1937, Краснодар өлкесі, Ресей — 26 шілде 2022, Алматы, Қазақстан) — монументші-суретші, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (1996). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласындағы В.И. Мухина атындағы жоғары көркем-өнеркәсіп училещесін бітірген (1967). Сол жылдан Алматыда тұрып, монументті-сән өнері саласында шығармашылық еңбекпен айналысты. Қазақ КСР-і Орталық музейінің (1967–1968) және М.Әуезовтің әдеби-мемориалдық мұражай үйінің (1972) жаңа экспозициясы жобасын жасауға қатысты. Қарқаралы қаласындағы мәдениет үйі маңдайшасындағы мозаика композиция (1974) мен Ғалымдар үйі (Алматы) жанындағы "Шығыс күнтізбесі" деп аталатын әсем хауыздың (1978–1980), Ыстықкөлдегі Қазақстанның "Автомобилист" демалыс үйі үшін жасалған қондырғылы мозаикалар топтамасының (1986–1989) және Алматы облысының Молодежный поселкесіндегі Мәдениет сарайы көрермендер залының гобелен-шымылдығының (1990–1991) авторы. Ол Қазақстандағы ірі құрылыс ғимараттарына витраж, мозаика мен гобелендер жасап әзірлеуге, әсіресе, сәулет пен монументті өнерді өзара көркем шендестіру негіздерінің қалыптасуы мен өркендеуіне елеулі үлес қосты. Бұрынғы Алматы мақта-мата комбинатының мәдениет сарайы (1978–1982, қазіргі Орыс мемлекеттік академиясының балалар мен жасөспірімдер театры) және бұрынғы Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Ғалымдар үйі (1982–1984) ғимараттарын тұтас көркемдеп безендіру ісінің бас суретшісі болған. Твердохлебов табиғат көрінісі тақырыбындағы қондырғылы кескіндеме ("Күзгі күн", 1968; "Жетісу құм дөңдері", 1995; "Ескі медресе ауласы. Хиуа қалысы", 1997; "Тон көрінісі. Ыстықкөл", 1999; "Жусан иісі", 2000; "Ыстықкөлдегі ферма", 2001), плакат пен акварель саласында да жемісті еңбек етті. Суретшінің туындылары кезінде республикалық, бүкілодақтық және халықаралық көрмелерге қойылып, көрермендер назарына ұсынылды. Твердохлебовтың бірқатар еңбектері Қазақстан, Ресей, АҚШ, Канада, Англия, Италия, Бельгия мен Голландияның жеке қорларында сақтаулы. 1970–1975 жылдары плакаттар топтамасы үшін Бүкілодақтық байқаудың 1, 2 және 3-дәрежелі дипломдарымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығармашылық өмірбаяны. *tverdokhlebovsgallery.com*
2. ↑  Танымал суретші-монументалист Владимир Твердохлебов қайтыс болды.  bugin.kz (27 шілде 2022). Тексерілді, 9 желтоқсан 2022.
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
***Владимир Степанович Батурин*** (1948 ж.т.) – философия ғылымдарының докторы (2005), профессор (2005). 

ҚазМУ-ды (1972, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында кафедра меңгерушісі (1972–1974), Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент (1974–1983), декан (1983–1987), осы университеттің оқу ісі жөніндегі проректоры (1987–1994), ал 2005 жылдан профессор 

2004 жылы *«Социальная деятельность: природа, сущность, стратегия организации»* деген тақырыпта докторантура диссертацияны қорғады.

Б. 60-тан астам ғыл. еңбектің, оның ішінде 1 монографияның, т.б. кітаптардың («Государственное управление и местное самоуправление: реальность и перспективы», 2003; *«Правовое обеспечение рыночных преобразований в процессе модернизации Казахстанского общества»*, 2005) авторы.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Отакар Вавра (Vavra)** (чех. *Otakar Vávra*; 28 ақпан 1911, Градец-Кралове — 15 қыркүйек 2011, Прага)– чехословак кинорежиссері, сценарист.

Биографиясы
-----------

Кинодағы қызметі 1929 жылдан басталды. Деректі фильмдер түсірді, кино сынымен шұғылданып, сценарийлер жазды. 

Вавра – Чехословакияның тарихи-монументті фильмінің негізін салушы. «Философия тарихы», «Ян Гус», «Ян Жижка» секілді тарихи фильмдердің режиссері. Оның таңдаулы фильмдерінің бейнелеу тәсілі, монтаж, кадр құрылысы жағынан жоғары дәрежеде шешім тапқаны байқалды. 

Прагадағы Өнер академиясының режиссерлік факультетінде профессор (1957). Чехословакияның Халық әртісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5
**Владимир Филиппович Бырька** *(1927–1997)* – техника ғылымдарының докторы *(1971 жылы)*, профессор *(1972 жылы)*.

Киев политехникалық институтын бітірген *(1952 жылы)*. *1956–97 жылдары* Қарағанды тау-кен институтының аға оқытушысы, бөлім бастығы, Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде кафедра меңгерушісі, оқу ісі жөніндегі проректоры *(1968–81 жылдары)*. 

170 ғылыми еңбегі, 30 өнертабысы бар. 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Сілтемелер
----------

1. «Компьютерный прогресс» Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
2. «История университета» Мұрағатталған 4 мамырдың 2011 жылы.
3. "Владимир Филиппович Бырька" Мұрағатталған 3 маусымның 2010 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том