recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Орта ғасырдағы оммаж
**Оммаж** (фр. *hommage*), немесе **гоминиум** (лат. *homagium* немесе *hominium*) — феодал дәуіріндегі символдық сипаттағы салтанаттардың бірі; орта ғасырлардағы Батыс Еуропада вассал келісіміне қол қойған ант; қарусыз болашақ васалдың бір тізеге тұрып және жалаңбас (екі тізесін тек құлдар мен басыбайлы шаруа жерге тигізген) вассалдыққа алу туралы өтінішімен сюреранның қолына біріккен алақанын қояды. Сюзерен оны көтереді де олар бір-бірінің бетін сүйеді.

VIII ғасырдан бастап оммаж адалдық анты - фуамен бірге үйлесті.

XI ғасырға дейін оммаж бен фуаның арқасында мырза мен вассалдың арасындағы қарым-қатынас негізінен жеке сипатта болды, кейінірек екі салтанат, әдетте, бірге - мырзаның вассалға феод (лена) беруіне негіздеді.

Салтанаттың сипаттамасы
-----------------------

Гоминиум салтанаты келесідей болды: мырза болашақ вассалды отырып немесе тұрып қарсы алды; вассал тізе бүгіп тағзым етіп, қолын оның қолына қойып, белгілі лен үшін өзін оның «адамы» деп жариялайды; мырза оған ерінге әлемнің сүйісуін беріп, оны көтереді.

Бұл салтанатта вассаль орындалуын ерекше адалдық антпен бекітілген белгілі бір міндеттерді өз мойына алды.

Салтанатты рәсімнен кейінгі жауапкершілік
-----------------------------------------

Салтанатпен бекітілген *оң міндеттер* consilium мен auxilium-ге көмекке (conseil мен aide, кеңес пен көмек) түйісті: феодалдық палатасын (cour) тұтастару, әскери қызмет және кейбір жағдайларда қаржылай көмек көрсету, мысалы, тұтқыннан босатудан құтқару үшін, мырзаның сарайына келеді.

Вассалдың *теріс міндеттері* - мырзаға қол көтермеу, оның құпияларын ашпау, оған, бекіністеріне, иелігіне қарсы шықпау.

Анттың түрлері
--------------

Ленді таратуда және қолдан қолға берілген кезде әр жаңа ленниктен гоминиум талап етілді. Феодал дәуірінде қарапайым және нығайтылған (hominium ligium, ligeitas, hommage lige) гоминиум деп ажыратты.

Homme lige - нығайтылған - мысалға, мырзасы жауларына қарсы соғысып жатқанда, ол соңына дейін өз қаржысына қызмет ету керек, ал қарапайым вассал, әдетте, жыл сайын мырзаның қаржысына тек қырық күн әскери қызметін атқарады.

X ғасырдан бастап Францияның оңтүстігінде гоминиум туралы актілер шықты.

Тағы қараңыз
------------

* Коммендация
**Кнут — Моррис — Пратт алгоритмі** (КМП-алгоритм) — берілген текст жолында ішкі жол тармағын табу алгоритмін айтамыз.

Алгоритмді алғаш ашқан американ ғалымдары Дональд Кнут және Вон Пратт еді, олар жеке дара өз бетімен тапқан Джеймс Моррис болды.. Өз еңбектірінің жемісін олар 1977 басып шығарды..

Есептің берілуі
---------------

Мысалы {\displaystyle \displaystyle T} жолы ағылш. *text* және {\displaystyle \displaystyle S} жол тармағы ағылш. *substring* берілсін. {\displaystyle \displaystyle T} жолда {\displaystyle \displaystyle S} - жол тармағының қай жерінен басталып жазылған орнын немесе индексін табу керек. 

Егер {\displaystyle \displaystyle T} жолында {\displaystyle \displaystyle S} — тармақ жолы табылмаған болса, онда бұл жолдың ішінде болмайтын бір кері индекс беру керек. 

Егер керек болған жағдайда әр жол тармағының берілген текст орныныда бар ма екенін бақалып отыру үшін қосымша функция құруға болады.

Тағы қараңыз
------------

* Префикс-функциясы
* Z-функциясы
* Бойер — Мур алгоритмі
* Ахо — Корасик алгоритмі

Сыртқы сілттемелер
------------------

1. ↑  Үлгі:Кітап:CLRS
2. ↑  Donald Knuth; James H. Morris, Jr, Vaughan Pratt (1977). "Fast pattern matching in strings". *SIAM Journal on Computing* **6** (2): 323–350. doi:10.1137/0206024. .

Сілттемелер
-----------

УикикітәпУикикітәп
Уикикітәпте Примеры реализации алгоритма Кнута — Морриса — Пратта тақырыбымен мына бет бар
*Примеры реализации алгоритма КМП*

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДональд Кнут |
| --- |
|  |
| Басылымдары | 
*Компьютерде бағдарламалау өнері* \*"The Complexity of Songs" \**Computers and Typesetting* \**Concrete Mathematics* \**Surreal Numbers* \**Things a Computer Scientist Rarely Talks About* \**Selected papers series* |
|  |
| Бағдарламалық жасақтама | 
[[TeX|Үлгі:TeX]] \*MIXAL (MIX \*MMIX \*GNU MDK) |
|  |
| Шрифттер | 
AMS Euler \*Computer Modern \*Metafont |
|  |
| Сауатты бағдарламалау | 
WEB \*CWEB |
|  |
| Алгоритмдер | 
Knuth's Algorithm X \*Knuth–Bendix completion algorithm \*Кнут-Моррис-Пратт алгоритмі \*Knuth shuffle \*Robinson–Schensted–Knuth correspondence \*Trabb Pardo–Knuth algorithm |
|  |
| Өзге | 
Dancing Links \*Knuth reward check \*Knuth Prize \*Man or boy test \*Quater-imaginary base \*-yllion
* Potrzebie system of weights and measures
 |

 |
Америкалық ковбой, 1887 жыл
**Ковбой** (ағылш. *cowboy*, /ˈkaʊbɔɪ/ Файл жайлы ақпарат тыңдау, *"cow"* – сиыр, *"boy"* – ұл, оқылуы **кәубой**) — Солтүстік Америка (көбінесе Батыс АҚШ) ауылдық аймақтарында (ранчоларында) ірі қара малды бағатын шопан болып, сонымен қоса ауылдық жұмыстарды да амалға асырған адам. Тарихи Америкалық ковбой Солтүстік Мексикадағы Вакеро тайпасының дәстүрінен келіп шығып, кейін ала ол аса маңызды фигураға және аңызға айналды.

Ковбой кейіпкері вестерн (уэстэрн) жанрының көмегімен әлем мәдениетінде танымал фигураға айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cowboy Definition & Meaning — dictionary.com  (ағыл.).  dictionary.com.
2. ↑  cowboy  (ағыл.).  Encyclopedia Britannica (2 March 2023).

Тағы көріңіз
------------

* Вестерн
**Мауро Скоччимарро** (Scoccimarro)- итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1895 жылы 30-шы қазанда Удинеде дүниеге келген, 1972 жылы қаңтардың 2-сінде Римде қайтыс болған.  

*Өмірбаяны:*
1921 жылы Итальян коммунистік партиясын (ИКП) құруға қатысты. 1923 жылы ИКП Секретариатына мүше болып сайланды. 1926–1943 жылдары түрмеде және айдауда өткізуге мәжбүр болады. 1943–1945 жылдары неміс фашистеріне қарсы партизан қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі болған. Ал 1945–1947 жылдарының арасында финанс министрі болып сайланып, жұмыс істейді. 1948–1963 жылдары сенат председателінің орынбасары болып қызметін атқарады. 1956–1969 жылдары ИКП Орталық бақылау комиссиясының председателі, ал1956 жылдан ИКП басшылығының мүшесінің қызметін атқаратын болды.
  

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы / М.Қ.Қаратаев
2. ↑  "Тұңғыштар"/ 2007 жыл Алматыкітап ЖШС/ Ш. Күмісбаев
Үзілісті функция
**Үзілісті функция** — кейбір нүктелерде (үзіліссіздік шарттары орындалмайтын) үзілісі болатын функция. Әдетте математикада үзіліс нүктелері оңашаланған нүкте болып келген функциялар жиі кездеседі. Бірақ барлық нүктесі үзіліс нүктесіне жататын функциялар да болады. Мысалы, Дирихле функциясы егер *х* рационал сан болса, онда *f(x)=0*, ал *х* иррационал сан болса, онда *f(x)=1*. Барлық жерде жинақты үзіліссіз функциялар тізбегінің шегі үзілісті функция болуы мүмкін. Мұндай үзілісті функциялар Бэр бойынша 1-класс функциясы болады. А.Лебег үзілісті функциялардың кең класын интегралдау теориясының негізін салды. Үзілісті функциялардың маңызды кластарының бірі өлшемді функциялар класы. Н.Н. Лузин мейлінше аз өлшемді жиында функцияны өзгерту жолымен үздіксіз функцияға келтіруді көрсетті. Көп айнымалылардан тәуелді функцияларда жеке үзіліс нүктелерінен басқа үзіліс сызықтары мен үзіліс беттері де қарастырылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Андрей Григорьевич Банников** (1915–1985) – совет және Ресей биологі. [1].

Мәскеу қаласында туған. Табиғатты қорғау саласының білікті маманы, профессор, герпетолог, териолог, орнитолог, эколог және қоғам қайраткері. 1935-1939 жылдары МҰУ биология факультетінде оқыған. 

1941 жылы ерікті түрде соғысқа қатысқан. 25 жыл бойы К.И. Скрябин атындағы Мәскеу ветеринарлық академиясының зоология және табиғатты қорғау кафедрасын басқарған. 400-ге жуық еңбектің, соның ішінде 30 кітаптың авторы. 
Мыңдаған жас маман мен 30 доктор және ғылым кандидаттарын даярлаған.

Жазған кітаптары
----------------

* *«Моңғол Халық Республикасының сүтқоректілері»*,
* *«Сайғақ биологиясы»*,
* *«Экология негіздері»* т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Экспорттық Несие** – тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатуды қаржыландыру мақсатымен шетелдік сатып алушыларға немесе олардың банкілеріне берілетін несие; экспортты ынталандыру құралы. Импортшылар мен экспортшылар несиені тікелей өздерінің шетелдік контрагенттерінен немесе оларға қызмет көрсетуші банкілерден алады. Ол әрқашанда сыртқы сауда келісімшартын жасау жолымен беріледі. Оның мөлшері, мерзімі, құны, пайыз төлеу және өтеу шарттары экспортшы және импортшы елдердің экон. және саяси жағдайына, тауардың түріне және тараптардың өзара қатынастарының сипатына қарай айқындалады. Э. н-нің дәстүрлі және кең таралған нысандары: шетке шығарылатын тауарларды өндірушілердің өздерінің шетелдегі сатып алушыларына жеткізілетін тауарлар үшін төлем төлеу мерзімін ұзарту нысанында беретін коммерциялық несие; шетке шығарылатын тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерге де, сатып алушыларға да берілетін банк несиесі; түрлі мемлекетаралық келісімдер шеңберіндегі несиелер; экспортшылар мен импортшыларға брокерлік фирмалар арқылы берілетін брокерлік несие; экспортты несиелендірудің кеңінен таралған нысаны – акцептілік несие болып бөлінеді. Банкілер ірі экспортшыларға револьверлік (жаңартылмалы) несие береді. Э. н-нің дамуы барысында сыртқы сауда операцияларын факторинг, форфейтинг, лизинг негізінде қаржыландыру пайда болды. Ірі көлемдегі сыртқы сауда келісімшарттарын несиелендіру үшін банк консорциумдары құрылады. Олар ірі көлемдегі несие ресурстарын жинап, несие тәуекелін қатысушы банкілердің арасында бөлуге мүмкіндік береді (қ. Синдикатталған несие). Э. н. беру әрқашан да тәуекелмен байланысты болғандықтан, дамыған елдердің көбісінде олардың сақтандырылуын қолдау жүйесі қалыптасқан.
**Лавршие**— раушан-гүлділер тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаш не бұта. Биікт. 5— 20 м, жапырағы сағаңсыз, ұз. 5—20 см, ені 4—6 см, ет-женді, жиегі тегіс, кейде тілімденген. Гүлі ұсақ, ақ, қос жы-нысты. Жемісі шырынды, сүйегі шие сиақты, қатты. Лавршиенің Евразия, Американың ауа райы жылы, қоңыржай апмақтарында таралған 25 түрі бар. Ең бағалысы дәрілік Лавршие — биікт. 6—10 м ағаш. Жемісі үлткен, қара түсті, жеуте жарамды, түқымы улы. Бүл түрі ертеден дүние жүзінде бақта, паркте өсіріледі. Ресейде Лавршиенің жабайы есетін 1 түрі, Кавказда, Закавказьеде, Орт. Азияда, Оңт. Украинада қолдан өсірілетін үш түрі бар. Лавршиенің жемісін жейді, кепті-ріп тамаққа салады. Жас жапырағынан дәрі жасалады. Лавршие түқымы мен жапырағы арқылы көбейеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Ковент-Гарден театры
**Ковент Гарден** (Covent Garden) – Лондон қаласындағы **Корольдік опера театры** (Royal Opera House).

Тарихы
------

Ұлыбританияның ең ірі өнер ордасы 1732 жылы белгілі театр қайраткері, актер Дж.Ричтің ықпалымен салынды. Театр негізі о бастан 2250 орынды опералық әрі драмалық орда болып қаланды. 1808 жылы қайта салынып, 1847 жылдан бастап мәдени ошақ толығымен опера театрына айналып, тұсауы **Россинидің «Семирамида»** операсымен кесілді. 1856 жылы театр ғимараты өртеніп кеткен соң, қайта қалпына келтірілді. 1892 жылы театрға **Корольдік опера театры** атағы берілді.

Театр қойылымдары
-----------------

Театр ашылған жылы **Пепуштың «Опера нищих»** қойылымының премьерасы өтті. 1734-1737 жылдары Гендельдің **«Верный пастух», «Ариодант», «Альцина»** т.с.с. операларының тұсауы кесілді. Арнайы Ковент Гарден үшін Вебер 1826 жылы «Оберон» операсын жазды.

XIX ғасырда Ковент Гарден театрында Малибран, Тамбурини, Джулия, Гризи, Патти сынды сол кезде кеңінен танылған әншілер өнер көрсетті. Ал XIX ғасырдың соңында театрда кез келген шығарманы түпнұсқа тілінде орындау дәстүрі енгізілді.
1892 жылы Малердің жетекшілігімен Гамбург труппасы **«Кольцр нибелунга»** тетралогиясын қойды.

XX ғасырдың ең елеулі шығармалары: 1910 жылы **«Электра»** мен Дилиустың **«Сельские Ромео и Джульетта»** операсы, 1928 жылы **«Борис Годунов»** (басты партияны Федор Шаляпин орындаған), 1953 жылы **«Норма»**, 1961 жылы **«Қарғалы мәтке»** (дирижёр Мелик-Пашаев). 1946 жылдан бері театрда **"Сэдлерс-Уэлс-балле"** балет труппасы жұмыс істейді.

Опера сахнасында Бриттеннің шығармалары қойылды. 1951 жылы **«Билли Бад»**, 1953 жылы **«Глориана»**, 1986 жылы **«Сон в летниюю ночь»**, 1995 жылы **«Питер Граймс»** сияқты опералары қойылып, театр репертуарына енді.
1995 жылдан бері Ковент Гарден театрында жыл сайын Вердиев фестивалі өткізіледі.

Галерея
-------

<gallery caption= widths="160px" heights="130px">
Сурет:Theater Kovent.jpg
Сурет:73-BALET.jpg
Сурет:255px-Covert Garden Theatre edited.jpg
Сурет:Театр Ковент-Гарден.jpg
Сурет:G4Етеатр.jpg
Сурет:Royal-Opera-House-Covent-Garden1.jpg

Дереккөздер
-----------

1. Еуропа елдерінің тарихы энциклопедиясы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2. ↑

3. London. The great places кітабы, 2008ж.
*Hydroprogne caspia*
**Үлкен қырқылдақ** (лат. *Hydroprogne caspia синоним Sterna caspia*) - Sternidae тұқымдасының құсы, Қазақстандағы қырқылдақтардың ең үлкені.

  

**Үлкен қырқылдақтар туысы**- жалғыз түрі бар қырқылақ тұқымдастарға жататын құстар туысы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Өзен қырқылдағынан 6-7 есе ауыр, салмағы 70 г шамасында, қанатының алымы -135 см шамасында. Сырттай қарағанда өзен қырқылдағына өте ұқсас, алайда ашық қызыл тұмсығы едәуір үлкен және аяғы қызыл. Жазықтық көлдерінің жайпақ аралдарында - жиірек, тұзды көлдерде көбірек ұялайды. Өте қауымшыл құс, үлкен шоғыр түзеді. Қиқушыл, содырлау, кез келген қасына шабуыл жасайды. Үлкен қырқылдақтың ұялары - үлкен шұңқыр, онда 1-3, көбінесе 2 шұбар жүмыртқа болады, жұмыртқаларды ата-енелері 3 аптаға жуық босады. Көбінесе жұмыртқадан жарып шыққан балапандар екі күннен соң суға барып, бір айдан кейін қанатына көтеріледі.

Таралуы
-------

Негізінде Азия қуаңшылық аудандарының ішкі тұзды суды суқоймаларында мекендейді. Бұдан басқа Солтүстік Америка, Еуропа, Африка, Австралия және Жаңа Зеландияның жағалауларын бойлай шоғырлары кездеседі. Қазақстанда негізінде оңтүстік өңірлерде өмір сүреді, бәлкім барлық жерлерінде кездесуі мүмкін. Мұрда сәуірдің аяғынан қыркүйекке дейін кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Sterna caspia*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  мектеп энциклопедиясы "Құстар",Ковшарь
3. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Минц Иссак Израилович** – совет тарихшысы, тарих ғыл. докторы, КСРО ғылым академиясының академигі, Соц. Еңбек Ері. 1917 жылдан КОКП мүшесі. Қызыл профессуралар ин-тын бітірген. Негізгі ғылыми еңбектері КОКП, Октябрь революциясы және Азамат соғысы тарихына арналған. Минц Ұлы Отан соғысы жылдары Алматыда тұрды. Республикада тарихшы-ғалымдарды даярлауға сүбелі үлес қосты. Оның басшылығымен «Совет өкіметінің Орта Азия мен Қазақстандағы жеңісі» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты. Ленин орденімен 2 рет, 2 рет тябрь революциясы, Еңбек Қызыл Ту т.б ордендерімен марапатталған. Лениндік сыйлықтың және КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Үлкен қосаяқ** (лат. *Allactaga major*) – қосаяқтар тұқымдасына жататын кеміргіш. 

Үлкен қосаяқ Қазақстанның барлық жерінде мекендейді, тек таулы жерлер мен құмды шөлейтті жазықтарда сирек болады. Үлкен қосаяқ Шығыс Қазақстанда далалы жерлерде және өзен аңғарларында, жол бойында, жайылымды жерлерде кездеседі. Дене тұрқы 20 см, салмағы 400 гр. Үлкен қосаяқ жалғыз ауызды інін тұрақ етеді, оның ұзындығы 4 м, тереңдігі 2,5 м дейін барады. Үлкен қосаяқтар қыста ұйқыға кетеді және жер бетіне наурыздың басында шығады. Олардың ұйығу мерзімі созыңқы және бірнеше айға дейін жетуі мүмкін. Үлкен қосаяқ қоректенуге ымырт түскенде шығады, олар түнде өсімдіктердің тамырларымен, дәнімен, құрт-құмырсқамен, кейде тіпті бақшадағы екпе дәнді дақылдармен де қоректенеді. Үлкен қосаяқтар нағыз желаяқтар және жүгіргенде сағатына 50 шақырымды көрсете алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tsytsulina, K. Formozov, N. Zagorodnyuk, I. & Sheftel, B. (2008). *Allactaga major*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 2014-09-29.
2. ↑  "Күншығыс" энциклопедиясынан.
**Гаспачо** – испандық суық көкөніс көжесі.
Атақты испандық көженің көптеген алуан түрлері бар, бірақ оны дайындаудың дәстүрлі рецептісі – Андалузиядан шыққан. Дәстүр бойынша гаспачо ағаш тостағандарда беріледі және оны ағаш қасықпен жеу керек. Күн ыстықта гаспачо ауыстырылмайтын тамақ.

Өнімнің сипаттамасы
-------------------

1,25 кг піскен қызанақ

1 қияр

1 пияз

1 жасыл бұрыш

2 бөлік сарымсақ

200 г бөлкенің жұмсағы 

4 қасық зәйтүн майы 

2 қасық шарап сірке суы 

1 литр суық қайнатылған су 

мұз кесекшелері 

бұрыш, тұз

Құрамдас бөліктері
------------------

Көкөністерді жақсылап жуып, бұқтырылған қызанақты қабығынан тазартып, төртбұрыштап кесу және дәндерін алу керек. Қиярды тазалап, дәндерін алып, 1 см-ге жуық мөлшерде төртбұрыштап кесу керек.
Тазаланған пиязды ұсақтап кесу керек. Сарымсақты ұнтақтау керек. Бұрышты дәндерінен тазартып, ұсақтап кесу керек.
Көкөністердің жартысын винегре тұздығымен, зәйтүн майымен, бөлкемен және суық сумен араластыру керек. Сонан соң жақсылап қақпағын жауып, 2 сағатқа тоңазытқышқа қою керек. Қалған көкөністерді жеке тостағанға салып, оларды да тоңазытқышқа қою керек.

Беру тәсілі
-----------

Дастарханға берудің алдында гаспачоны бұлғауышпен көпірту керек. Тұз, бұрышты дәмі бойынша қосу керек. Көжеге міндетті түрде бірнеше мұз кесекшесін салу керек.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 4 желтоқсанның 2014 жылы.
Папаскири Иван Георгиевич(25.12.1902ж. қазіргі Абх. АССР, Очамчир ауданы)- абхаз совет жазушысы. 1938 жылдан КОКП мүшесі. 1928-29ж. Ленинград шығыс тілдер институтында оқыды. Әдеби шығармалары 1926 жылдан бастап жарияланды. Папаскири алғашқы әңгімелерінде (" Кунач", "Ас беру" т.б.) көне өмірді бейнеледі. "Темыр" (1937, орыс тілінде "Ұзақ өмір үшін" деген атпен, 1948) атты романында ескі әдет-ғұрыпқа қарсы күрес үстінде жаңарған ауыл бейнесін суреттеді. Ұлы Отан соғысы жылдары майдан мен тылдағы ерліктер жөнінде әңгімелерін жазды. Соғыстан кейінгі жылдары "Әйел бақыты", "Ерцаху етегінде" т.б. романдарын жариялады. Абхаз АССР Жоғ. Советы президиумының мүшесі (1971 жылдан). Қазан Революциясы орденімен, басқа 2 орденмен, медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Көшеге ержүректіліктің шынайы үлгісі, әскери ұшқыш, Кеңес Одағының Батыры Николай
Францевич Гастеллоның есімі (1956 жылы) берілді. Гастелло Николай Францевич (1907-1941)
Мәскеуде дүниеге келген. Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапқан.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көше Дунай көшесінен басталып, Д.Бедный көшесіне
дейін созылып жатыр. Кешенін бірқатар бөлігі абаттандырылған. Қалайы реконструциялаудың
Бас жоспарына сәйкес көше жаңартылуда. Көшенің ұзындығы - 1450 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Папа облысы**, шіркеу облысы, Шіркеу мемлекеті — Орта Италиядағы рим папасы басқарған теократтық мемлекет (756—1870); астанасы — Рим. 756 ж. құрылды. 9 ғ-дың ортасына дейін Ұлы Карл және оның мирасқорлары империясының, 962 жылдан 12 ғ-дың ақырына дейін «Қасиетті Рим империясының» құрамына кірді. 10—12 ғ-да папа иелігі іс жүзінде Рим және Рим округымен шектелді. Обл. шекарасы талай рет өзгерді. Папа облысының халқы папалар мен императорлар, папа мен ақсүйектер арасындағы феод. соғыстардан қатты күйзеліске ұшырады. 1849 ж. ақпанда папа өкіметі құлатылып, Рим республикасы жарияланды. 1870 ж. Рим Италия корольдығына қосылғаннан кейін, Папа облысы өмір сүруден қалды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9 том
**Ғали Нұртазаұлы Кемелов** (1897 жылы туған, Көкшетау облысы, Арықбалық ауданы, Мәдениет ауылы - 1946 жылы дүниеден озды) - қазақ кеңес математигі, алғашқы қазақ доценттерінің бірі. 1923 жылы Н.К. Крунская атындағы Коммунисттік тәрбиие академиясын бітірген. 1934-35 жылы Семейдің геологиялық - барлау институтында (қазіргі Алматыдағы В.И. Ленин атындағы Қазақ политехнологиялық инститe), 1935-1937 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында жоғары математикадан сабақ берген. Қазақ тіліне тұғыш рет "Чарьлз Дарвин және оның ілімі" (1925 жылы) атты еңбегін аударған. Көптеген ғылыми еңбектердің авторы. Қазақстанда математик ғалымдарды даярлауда елеулі еңбек сіңірген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев
**Қостеңбілді бозторғай** (лат. *Melanocorypha bimaculata*) - ашық ақ түсті төсіндегі қошқыл теңбілдері үшін осылай аталған бозторғай.

Сипаттама
---------

Қостеңбілді бозторғай келбеті және дене мөлшері қатар қоныстанатын дала бозторғайына өте ұқсас. Алайда ұшқанда қанатының артқы жиегін көмкерілген ақ көмкерменің болмауы арқылы жақсы ажыратылады. Онда ақ бұлқын қауырсындар да болмайды. Оның орнына құйрығын жазған кезде құйрықтың әрбір қауырсынынан дөңгелек ақ теңбілдер жақсы көрінеді — мұндай белгі бірде-бір бозторғайда жоқ. Өте жақын танысқан кезде дала бозторғайына қарағанда қостеңбілді бозторғайдың құйрығы және тұлғасының қысқарақ екені көзге бірден шалынады. Әуені сыңғырлаған және әдемі, бірақ дала бозторғайының әуезінен төмен. Бұдан басқа, қостеңбілді бозторғай аз ұшады және ұшып жүріп сирегірек сайрайды.

Мекені
------

Қазақстанда бүкіл шел зона мен шөлейттің оңтүстік бөлігін мекендейді, сандары да өте көп болады. Африка және Азия, соның ішінде Орта Азияда да қыстайды. Тіршілігі бозторғайлардың көпшілігінің тіршілігіндей.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Melanocorypha bimaculata*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
*Басқа мағыналар үшін Қостөбе деген бетті қараңыз.*
**Қостөбе** – Қарғалытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Жангелді ауданының солтүстігінде, Қабырға өзені мен Сарықопа көлдері аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 219 м. Төбесі жайпақ, енсіз келген таудың беткейлері көлбеуленіп жазыққа ұласады. Батыс пен шығыс беткейлерінен Қабырға өзені мен Сарықопа көлдеріне құятын бірнеше өзен (Түрлікөлсай, Балтабай) бастау алады. Сондай-ақ тау етегінде қыстау (Бөбенай, Төлебай, т.б.) мен жайлау (Аққұдық, т.б.) орналасқан.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, ши аралас баялыш, көкпек, селеу, боз, т.б. шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қосшоқы деген бетті қараңыз.*
**Қосшы** – Ақтау тауларының оңтүстік-батысындағы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтау ауылының солтүстік-шығысында 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 983 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 10 км-ге созылған, енді жері 3,5 км. Беткейлері тіктеу, тізбектелген екі шоқыдан тұрады. Таудан Балта, Боранбай өзендерінің салалары бастау алады. Батысында Қызылтас, оңтүстігінде Қотыржал таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты, қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, т.б. өсімдіктер өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ольга Ивановна Шиленко** (11.2.1955 жылы туған, Қырғызстан, Ыстықкөл облысы) - ақын, жазушы. Көркемсурет училищесін бітіргеннен кейін облыстық және республикалық газеттерде суретші, "Білім" қоғамында референт, қазақ КСР Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеті саласында аға әдіскер болып қызмет істеген. 1983 жылдан бері Алматыда тұрады. "Қазақстан" баспасында көркемдеуші редактор, "Ренессанс" шығармашылық бірлестігінде әдеби кеңесші болып жұмыс істеген. "Океан" (1987), "Жесты" (1998) өлеңдер жинақтары, "Оборотень" атты бүркеншік атпен "Андрогины доктора Моора" деген шытырман оқиғалы қиял-ғажайып кітабы жарыққа шықты. "Простор", "Нива", "Мысль", т.б. журналдарында эссе, мақалалары және "На белом свете - август", "Рассказы о прекрасных дамах", "Утро синего снега", "Дом с тенью", "Урок хиромантии", "Рассказы о красоте и коварстве", "Мост монаха" және т.б. повестері мен әңгімелер циклі жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Үмбеталиев Шора** — Әнші (бас). Қазақстанның халық артисі. 1941жылы Астрахань облысында туған. 1970 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының вокальды факультетін, Н. А. Шарипованың класы бойынша бітірген. 1968 жылы – Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театрының солисі. Оның ең жақсы партиялары: Сырттан (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің "Абайы"), Бекежан мен Қожақ (Е. Брусиловскийдің "Қыз Жібек" және "Ер Тарғыны", Жанбота (М. Төлебаевтың "Біржан мен Сарасы"), Мельник (А. Даргомыжскийдің "Русалкасы") және басқалары. Шора Үмбеталиев жасаған сахналық образдарда жоғарғы артистік, көңілдің құбылмалы сәттерін дәл басатын әншілік шеберлігі бар. Шора Үмбеталиев -"Япурай", "Қараторғай", "Бір бала", "Қара кесек" сияқты қазақтың халық әндерін орындайды. 

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 8 том
**Ұлт Мәселесі** — ұлттардың, этникалық топтардың, халықтардың арасындағы саяси, экономикалық, аумақтық, құқықтық, идеологиялық және мәдени қатынастардың жиынтығы. Ұлт Мәселес негізінен ұлттардың дербестікке ұмтылуымен, ұлттық санасының өсуімен және олардың әлемдік экономикалық, ғылыми-техикалық, мәдени даму үрдісіне араласуға ұмтылысымен байланысты туындайды. Ұлт Мәселесі ұлт өмірі мен ұлт қозғалысының жандануы, ұлттық езгінің қандай түріне болсын қарсылық ұлттық мемлекет құру, т.б. мәселелерді қамтып, әлемдік нарыққа, саяси, экономикалық өмірге белсене араласумен сипатталады.

Тағы қараңыз
------------

* Ұлт

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том.
**Ольга Афанасьевна Варенцова** (26 мусым (8 шілде) 1862, Иваново-Вознесенск — 22 наурыз 1950, Мәскеу) — революционер әйел, Кеңес Одағының партия және мемлекеттік қайраткері, тарихшы. 

Иваново-Вознесенскіде басыбайлы шаруа отбасында туған. 

1893 жылдан Коммунисттік партияның мүшесі. Герье жоғары әйелджер курсында оқыды. 19 ғасырдың 80 жылдары халықшылдардың гимназиялық үйірмесіне қатысты, 90 жылдары революциялық қозғалысқа араласа бастады. 1901 ж. "Солтүстік жұмысшы одағы" ұйымына қатысты, оның ОК мүшесі және жауапты секретары болды. 1903-1905 ж. Астрхань, Волгода, Егорьевск, Ярославльда партиялық жұмыс атқарды. 1906-1907 ж. РСДЖП Иваново-Вознесенск қалалық комитетінің секретары. Ольга бернеше рет түрмеге қамалып, жер аударылды. 1917 ж. Қаңтар революциясынан кейін Мәскеу большивитер комитетінің әскери бюросында, Қазан күндері көтерілісті басқару орталығында істеді.1919-1921 ж. РКП Иваново-Вознесенск губкомының секретары, 1921-1928 ж. БКП ОК жанындағы Истцарт советінің мүшесі, кейін Маркс-Энгельс-Ленин институтында ғылыми жұмыста болды. Ол-Рсейдегі револбциялық қозғалыс тарихи жөніндегі еңбектердің авторы. Ленин орденімен марапатталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
Ольга Валентиновна Фоменко
**Ольга Валентиновна Фоменко**

1958 жылы 12 тамызда Ақтөбе облысы Темір ауданының
Шұбарқұдық стансасында туған. Украин.

Әкесі - Фоменко Валентин Васильевич, ҚР Еңбек сіңірген
зейнеткері, 25 жылдан астам уақыт бойына Ақтөбе облысының «Парижская коммуна» алдыңғы қатарды ұжымшарына басшылық еткен. Анасы - Фоменко Екатерина
Григорьевна, білім беру жүйесінің ардагері, Ақтөбе облысы Ильинка кентіндегі балабақшаның меңгерушісі болып жұмыс істеген.

Черкасск мемлекеттік педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (Украина, 1978), орыс тілі мен әдебиеті пәндерінің оқытушысы.

«Новое поколение», «Караван», «Караван-блиц», «Юридическая газета» газеттеріндегі көптеген мақаланың авторы.

Орыс, неміс және қазақ (сөздікпен) тілдерін біледі.

КОКП мүшесі (1981 жылдан).

1978 жылдан - Алға №118 МКТУ орыс тілі мен әдебиеті
пәндерінің оқытушысы. 1979 жылдан - №118 МКТУ комсомол ұйымының қызметінен босатылған хатшысы. 1980 жылдан - Алға аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы. 1982-1988 жылдары - Қазақстан ЛКЖО ОК дәріскері, нұсқаушысы. 1992 жылдан - Қазақ радиосының журналисі. 1993-1996 жылдары - «Новое поколение», «Караван», «Караван-блиц», «Юридическая газета» газеттерінің журналисі. 1996-1998 жылдары - «Юридическая газета» газетінің журналисі. 1998-1999 жылдары - «Фемида» журналының редакторы. 2000-2001 жылдары - «Юридическая газета» газетінің бас редакторы. 2001-2005 жылдары - «Успех» баспа үйі» ЖШС бас редакторының орынбасары.

2006 жылдан бері - «Успех» баспа үйі» ЖШС директоры «Успех-Success» іскерлік журналының бас редакторы.

Қазақстан ЛКЖО Ақтөбе облыстық комитетімің, ОК БЛКЖО ОК құрмет грамоталарымен; ҚР Әділет министрлігінен журналистік қызметі үшін (1998, 2000), респбуликалық кәсіпқой журналистер сайыстарындағы үшін (1994,1995,1996) алғысхаттарымен марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - А. Меркель.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бүгінгі саяси бағдар сақталған жағдайда оңды».

Хоббиі - жаяу жорықтармен айналысу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.

Қыздары - Катерина Тес, «Katerina Tes» дизайн және фотостудиясының иесі (Алматы қаласы), Алена Инам «К'сеІІ» ЖШС маркетолог-сарапшысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ши жұн ханша** (т.ж.б. - б.з.б. 103) - үйсін күнбиіне ханымдыққа берілген Хань елінің қызы. Ғұн еліне қарсы соғыста өзінің дәрменсіздігін түсінген Хань империясы далалық мемлекеттер арасындар одақтас іздейді. Осы мақсатпен б.з.б. 108 ж. У-ди патша туысы князь Жиәннің қызы Ши жұн ханшаны "император қызы" деп Елжау биге ұзату туралы шешім қабылдады. Хань паншалығының ханшасы Ши жұн ханшаны Үйсін еліне ұзату әдеттегі құдалық қатынас емес, олардың ғұндарға қарсы күресіндегі үлкен стратегиялық маңызды мәселе және батыс өңірдегі ең ірі мемлекет - үйсіндермен одақ жасаудың бір тәсілі еді. Ол Хань патшалығының ықпалын батыс өңірге жүргізуге жол ашты. Ши жұн ханшаға Қытай елі жансыздық әрекетті жүктеді. Ол үйсін елін зерттеп, білу және одақтас елдің мықты болуын қамтамасыз ету, ел билеушілерінің басын бірлікте ұстан еді. Тарихта Ши жұн ханшаның "Аққу әні" деп аталатын өлеңі сақталған. Жасы келген Елжау би Ши жұн ханшаны немересі жөнші (Шыншы) биге қосқан. Олардан Шауфу атты қыз дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шиваджи Раджа Бхонсле немесе Чхатрапати Шиваджи – 1674 жылы батыс Үндістанда Маратха империясының негізін қалаған үнді ұлтының ұлы батырлардың бірі. 
Ол Үндістанның әсіресе қазіргі Махараштра штатында ұлы батыр саналады. Шиваджидің билікке келуі Деккан жағалауындағы Махараштра штатынан басталды. 
1645 жылы 17 жастағы Шиваджи Торна қамалындағы Биджапур патшалығына сағыс ашып, патшалықты жаулап алады. Бұл оның алғашқы әскери жорығы болатын. 
1647 жылы ол Кондана және Раджаг қамалдарын басып алып, Пуна аймағында толығымен өз билігін жүргізді. 
1654 жылы Шиваджи Батыс Гхат пен Конкан жағалауын бойлап жатқан қамалдарды жаулап алады.
Шиваджи ресми түрде 1674 жылы 6 маусымда Райгад қаиалында таққа отырып, оған Кшатрий Кулавантас лауазымы берілді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 21:39, 2014 ж. сәуірдің 18 (ALMT)
Григорий Сковорода
**Григорий Саввич Сковорода** (укр. Григорій Савич Сковорода; 03 желтоқсан 1722, Полтава губерниясы, Чернухи селосы - 09 қараша 1794, Харьков облысы. Сковородиновка селосы) — украин ағартушысы, филофоф-демократ, ақын. 

Кедей шаруа казак-орыс отбасысында туған. Киев-Могилян діни академиясында (1739-1741, 1744-1750) оқыды. Діни атақтан бас тартып уағызшы кезбе философ жолына түседі. Сковороданың көзқарасына Феофан Прокопович пен М.В.Ломоносовтың еңбектері ықпал жасады. Философияның негізгі мәселесін шешуде Сковорода материализм мен идеализмнің арасында ауытқып, бірақ көптеген философиялық мәселелерге материалисттік тұрғыдан жауап берді. Сковорода табиғаттың өмір сүруі себебі оның өз бойында екенін мойындайды. Сковороданың дуалистік ауытқулары, оның бүкіл өмір сүрушілерді қамтитын «үш дүние» теориясын жасауға алып келеді: «макрокосм» (табиғат), «микрокосм» (адам және ) «символдар дүниесі» (таурат). Сковорода «құдай» мен «табиғат» барабар деп пантеизм позициясын ұстады. Сковороданың этикалық уағыздары «сүйіспеншілік пен ізгілік» дінін іздестірумен байланысты болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 187 бет
**Григорий Федорович Бебих** (14.10.1924 жылы туған, Қостанай облысы Фёдоров ауданы Пешковка ауылы) – химия ғылымдарының докторы.

Мәскеу мемлекеттік университетінің химия факультетін (1955) және аспирантурасын (1962) бітірген. Осы университеттің профессор, Ресей ғылым академиясының корреспондент мүшесі.

2-дүниежүз. соғысқа қатысқан.

1955–1958 ж. Харьков Әскери академиясының химия және физика факультетінде оқытушы, 1962 ж. химия технологиясының кафедра меңгерушісі болды.

160-тан астам ғыл. еңбектің авторы.

Қызыл Жұлдыз орденімен және медальдармен марапатталған.

Сілтеме
-------

* Бебих Григорий Федорович

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ольга Александровна Суворова**(14.06.1906 ж.т. Вологода қаласы)- қазақстандық химик; химия ғылымының докторы (1962), профессор (1964).

Өмірбаяны
---------

1933 жылы Герцен атындағы педагогикалық институтын (Ленинград) бітіріп, сонда аспирантурада оқыған. 1937-1969 ж. Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі , 1970 жылдан профессор, сонымен қатар 1944-1952 ж. КСРО ҒА Металлургия институтының қазақ бөлімшесінің ғылыми қызметкері. Суворованың ғылыми жұмысының негіөзі бағыты- қосылыстардан сирек металдарды электорохимиялық әдіспен бөліп алу.

Сыйлықтары мен еңбектері
------------------------

Завод қалдықтарынан ренийді ажыратып алу әдісін өндіріске енгізгені үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1950) болды. Суворованың 34- тен астам ғылыми еңбегі, 4 авторлық куәлігі бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 435 бет
**Транзивтілік** – бинарлa ық қатынастардың қасиеті. Егер a\*b және b\*c қатынастарынан a\*c қатынасы шығатын болса, онда a\*b қатынасы транзивті деп аталады. Мысалы a=b және b=cтеңдіктерінен a=c теңдігі шығатындықтан a=b теңдігі транзитивті болады. a=b қатынасы жәнеb=c қатынасы орындалмайды және осы теңсіздіктерден a=c теңсіздігі орындалмай, теңсіздік орындалмағандықтан a=b теңсіздігі орындалмай, қатынас транзитивті болмайды. Геометрияда паралелль түзулер арасындағы қатынас та транзитивті болады. Түзілердің перпендикулярының қатынасы транзитивті болмайды. 
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.
**Григорий Григорьевич Черкашин**  (22.11.1921, Ресей, Красноярск өлкесі, Рыбин ауданы Рыбное селосы - 13.11.2006, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, ұшқыш-шабуылшы, звено командирі, кейіннен подполковник.

1937 жылы 7-сыныпты бітіргеннен соң Красноярск қаласында паровоз вагонын жөндейтін зауытта жұмыс істеген. Қолы бос кезде аэроклуб үйірмесіне қатысқан. 1940 жылы Алматы қаласына қоныс аударған. Мұнда ол аэроклубтағы оқуын бітірді. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, әуе училищесіне жіберілді. 1943 жылы Чкалов әскери авиация мектебін бітіріп, Р-5 және СБ ұшақтарын игерді. Содан кейін Куйбышев қаласындағы (қазіргі Самара) запастағы 1-авиабригадада «Ил-2» штурмдық ұшақты игеріп, 672-авиаполкке келді. Черкашиннің алғашқы ұшу сапары 1943 жылдың 22 қарашасында болды. Ол Украина, Молдова, Румыния, Болгария, Венгрия және Югославияда әуе ұрыстарына қатысты. 1945 жылдың акпан айына дейінгі 175 ұшу сапарында жаудың тірі күштері мен техникасына шабуыл жасап отырды. Черкашин 18 әуе ұрысында болып, жаудың 2 ұшағын құлатты. 1945 жылдың мамыр айына дейін 240 ұшу сапарына шықты. 

Неміс басқыншыларына қарсы күресте көрсеткен ерлігі үшін Черкашинге КСРО Жоғарғы Кеңес Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (29.6.1945).

1946 жылы бұрынғы полк тарағаннан кейін әуе-десант әскерінде қызметін жалғастырды. 1948 жылы подполковник Черкашин денсаулығына байланысты запасқа шықты.

Қазақстанға келіп, азаматтық авиацияда ұшуын жалғастырды. Ол почта таситын «ПО-2» ұшағын, кейіннен «Ил-2», «Ил-12», «Ил-14» ұшақтарын, ал 1956 жылы алғашқылардың бірі болып «Ту-104» ұшағын жүргізіп, онымен 14 жыл ұшты. 1970 жылы Мәскеуде «Ту-154» ұшағын игерді. Жалпы әуеде Черкашин 23000 сағат болған.

КСРО-ның еңбек сіңірген ұшқышы.

Ленин, 3 рет Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Қазіргі кезде механикаландырылған бригада ауыл шаруашылық өндірісінің негізгі өндірістік бөлігі болып табылады.
Механикаландырылған бригадалардың басты артықшылығы - оған көптеген жағдайларда жердің, техника мен жұмыс күшінің бекітіліп берілуі болып табылады.Өнімнің мөлшері, сапасы мен өзіңдік құны, яғни бүкіл шаруашылықтың рентабельділігін, оның өзін-өзі аұтай принципін жүзеге асыру қабілетін анықтайтын негізгі көрсеткіштер, механикаландырылған бригадалар жұмысының тиімділігіне байланысты.
Ауыл шаруашылық өндірісінде механикаландырылған бригадалардың мынадай түрлері бар: дербес трактор бригадалары, комплексті механикаландырылған бригадалар және трактор егіс бригадалары.Бригадалар түрлеріндегі мұндай айырмашылық шаруашылықтардың өндірістік жағдайларының бірдей еместігіне байланысты.
Жер, жұмыс күші мен еңбек құралдары бір кісінің иелігінде болатын бригадаларда, жер учаскелерін өңдеуде иесіздік жойылады, өндірістік жоспардың орындалуы жөніндегі жауапкершілік күшейеді, аз шығын жұмсай отырып ауыл шаруашылық өнімін өндіру артады.
Механикаландырылған трактор бригадаларының ішінде механикаландырылған звенолар, уақытша құрылған топтар, комплексті отрядтар, т.с.с. болуы мүмкін.
Отрядтар ауыл шаруашылық дақылдарын жинау, тыңайтқыштар дайындау мен тасу, ауыл шаруашылық өсімдіктерінің зиянкестері мен ауруларына қарсы күресу, шабындықты суару, өнім тасымалдау жіне басқа жұмыстарда көбірек таралған.
Шаруашылықтардың өндірістік бөлімшелерінде еңбекті ұйымдастыру формасы, шаруашылықтың өндірістік жағдайлары мен мүмкіндіктеріне сәйкес келіп, бригаданың жұмыста неғұрлым жоғары нәтижеге жетуін қамтасыз етуге тиіс.

Дереккөздер
===========

Машина-трактор паркін пайдалануда ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы: селолық орта кәсіптік-техникалық училищелерге арналған оқу құралы.Мухин А.А.
**Григорий Владимирович Зверяко** (05.12.1922 – 11.06.1997) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы.

Өмірбаяны
---------

1922 жылы Ақтөбе облысы Алға ауданында туған. Ұлы Отан соғысына қатысып, негізінен қазақстандықтардан жасақталған 196-атқыштар дивизиясының құрамында Сталинград, Ленинград, Волхов, Балтық жағалауы майдандарындағы шайқастарда ерлік көрсетті.

Марапаттары
-----------

Ерліктері үшін Г.Зверяко бір мәрте I-дәрежелі, екі мәрте II-дәрежелі "Отан соғысы" және III-дәрежелі "Даңқ" ордендерімен марапатталды. 

Соғыстан кейін қазіргі Алға ауданы ішінде болған Ключевой аудандық ДОСААФ комитетінің төрағасы, 1952-1960 жылдары "Пролетарий" кеңшары директорының орынбасары, 1960-1975 жылдары Ақтөбе химия комбинатында аппаратшы болып істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе:Энциклопедия.- Ақтөбе,2001.- 748 бет
Григорий Григорьевич Дильдяев
**Григорий Григорьевич Дильдяев** - 1948 жылы 2 шілдеде Қырғыз КСР Фрунзе қаласында туған. Орыс.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1971), журналист.

1966 жылдан - Ош облыстық газетінің корректоры.

1971 жылдан - «Казахстанская правда» газетінің әдеби қызметкері, меншікті тілшісі, бөлім меңгерушісі. 1985 жылдан - «Правда» газетінің тілшісі, тілшілер қосынының меңгерушісі. 1991 жылдан - «Азия» газетінің бас редакторы. 1994-1997 жылдары - «Казахстанская правда» газетінің бас редакторы. 1995-1999 жылдары - «Азия - экономика и жизнь» газетінің бас редакторы.

1999 жылдан бері - «КазИнПресс» РБА президенті.
«КазИнПресс» ассоциациясы басқармасының төрағасы (1991 жылдан).

Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

Хоббиі - «Әдемі кітаптар шығару».

Үйленген. Жұбайы - Дильдяева Вера Петровна. Ұлы - Ярослав (1969 жылы туған). Немересі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Болашақ Бүлікшілер Войцех Behonsky және Роман Roginskii (оң жақта)
**Поляк әскери мектебі** (пол. *Polska Szkoła Wojskowa*) — әскери дайындау мектебі.

Мектептің басты мақсаты болашақ Польшаның әскерін нығайту болып саналады.

Алғашында Генуеде болды.Одан кейін 1862 жылдың наурызында Италяның Кунео қаласына ауыстырылды. Мектептің соғылуын қалаған және директор Людвик Мерославский болды. Кейіннен ол адам Юзеф Высоцкийға ауысты. Курсанттарды дайындау 3 бағыт бойынша жүрді. Пехоттық,Артиллеристтік, Кавалеристтік бағыттар бойынша. Дайындықты 300 курсант дайындады.

1862 жылдың шілдесінде Ресей Империясының басуына байланысты мектептің жұмыс істеуі тоқтатылды.

Мектептің барлық түлектері 1863 жылы болған көтеріліске қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Еmanuel Halicz. Polska Szkoła Wojskowa w Genui i Cuneo (1861—1862). Wojskowa Akademia Polityczna im. F. Dzierżyńskiego, 1960
2. ↑  Szkoła Wojskowa w Genui i Cuneo Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Френсис Скотт Кей Фицджеральд** (ағылш. *Francis Scott Key Fitzgerald* 1896 - 1940) - американдық жазушы, әдебиеттегі "Жоғалған ұрпақ" деп аталатын кезеңнің өкілі. 1925 жылы жарыққа шыққан "Ұлы Гэтсби" романымен әйгілі. Ол "Джаз дәуірі" деген терминді енгізген болатын.

Өмірбаяны
---------

Фицджеральд 1896 жылдың 24 қыркүйекте Миннесота штатының Сент-Пол қаласында дүниеге келген. 1908-1910 жылдары Сент-Пол академиясында, 1911-1913 жылдары Newman School, ал 1913-1917 жылдары Принстон университетінде білім алады. 1917 жылы әскерге өз еркімен кетеді. Онда ол генерал хатшысының қызметін атқарады. 
Әскерде ол Зельда Сейр атты қызбен танысып, ғашық болып қалады. Зельда ауқатты отбасыдан болғандықтан, онық ата-анасы Фрэнсиске тұрмысқа шығуға қарсы болады. Ол үшін Зельдаға үйленудің басты жолы әдеби табыс болып көрінді. Оның алғашқы шығармалары табыс әкеле алмағандықтан, Фрэнсис ата-анасының үйіне қайтып келеді. Онда ол өзінің "Романтикалық эгоист" романын түзейді.
Бұл роман 1920 жылы "Жұмақтың осы жағы" (This side of Paradise) деген атпен жарық көреді. Роман Фицджеральдқа лезде табыс алып келеді. Сол жылы ол Зельдамен үйленеді.
1924 жылы Фицджеральд Еуропаға кетеді. Алдымен Италияда, кейіннен Франция тұрады. Сонда ол Эрнест Хемингуэймен танысып, "Ұлы Гэтсби" романын жариялайды. Көптеген сыншылардың ойынша, бұл романды сол кезеңнің "жауһары" деп атауға болады. 
Фицджеральдтың алдағы жылдары ең ауыр болады. 1925 жылы Зельда ақылдан алжаса бастайды, ал өзі ішімдікті көп іше бастайды. 1930 жылы Зельда шизофрения ауруына шалдығады. 1934 жылы Фицджеральд "Түн нәзік" (Tender is the Night) атты шығармасында өзінің ауыр жағдайын сипаттап жазады. 1937 жылы Фицджеральд Голливудта сценарист болуды жөн деп ұғады. 1939 жылы ол Голливуд өмірі туралы "Соңғы магнат" атты романын жазуды бастайды. Өкінішке орай ол бұл шығарманы бітіре алмайды. "Esquire" журналында өліміне бірнеше күн қалғанда Фицджеральд өзін сынық тәрелкемен теңестіреді. 1940 жылы ол ұстамалы жүрек ауруынан қайтыс болады.

Шығармалары
-----------

Романдары:

* «Жұмақтың осы жағы» (This Side of Paradise, 1920)
* «Әсемдер мен жексұрындар» (The Beautiful and Damned, 1922)
* «Ұлы Гэтсби» (The Great Gatsby, 1925)
* «Түн нәзік» (Tender is the Night, 1934)
* «Соңғы магнат» (The Last Tycoon, аяқталмаған, қайтыс болғаннан кейін жарияланған, 1941)

Әңгімелері:

* "Бенджамин Баттонның жұмбақ әңгімесі" (The Curious Case of Benjamin Button, 1921)

Кино үшін сценарийлары:
1924 — Grit (Фильмнің копиялары да, сценарийдің түп нұсқасы да сақталмаған)
1938 — Үш жолдас / Three Comrades (Фицджеральдтың нұсқасы бұрмалауға ұшыранды, оригиналы жеке кітап болып жарық көрді)

Дереккөздер:
------------

* Скотт Фицджеральд: мәтендер мен аудармалар
* Скотт Фицджеральд
**Григорий Максимович Губарьков** — Қызыл Әсерінің жауынгері, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Кеңес одағының батыры (1945 ж.)

1926 жылы 1 ақпанда Солтүстік Қазақстан облысы Володар (қазіргі Айыртау) ауданындағы Качиловка селосында туған. 7-­сыныпты бітіргеннен кейін Өзбекстанға №2 Жизақ МТС-­нде жүргізуші болып істейді. 1943 жылы қарашада Қызыл Армия қатарына алынған. Мото-атқыштар батальонының (Белорус майданы) пулеметшісі, гвардияшы, қатардағы жауынгер Г.М.Губарьков 1945 жылдың 21 қаңтарында жаудың боратқан оғына қарамастан алғашқылардың бірі болып жаудың қорғанысын бұзып, Иновроцлав қаласын (Польша) фашистерден босатты. Жау контршабуылына тойтарыс беру кезінде жараланса да, ұрыс алаңынан кетпеді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 27 ақпандағы Жарлығымен Григорий Максимович Губарьковке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Соғыстан кейін ол армиядағы қызметін жалғастырды, тек 1951 жылы запасқа шықты. Жизақ қаласына келіп, алдымен ұжымшарда, кейін кеңшарда жұмыс істеді. Соңғы жылдары Запорожье қаласына қоныс аударды. Ленин, 1-­дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Герои старны.
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
3. ↑  Губарьков Григорий Максимович.
Фталь ангидриді 2D
Фталь ангидриді 3D
**Фталь ангидриді**, С8Н4О3 — о-бензолдикарбон (фталь) қышқылының ангидриді. Фталь ангидриді ине тәрізді кристалды зат, балқу t 130,8°, қайнау t 284,5°С, тығызд. 1,527 г/см3 (20°С-та). Cуық суда нашар, спиртте жақсы, органикалық еріткіштерде біркелкі ериді. Ыстық суда еріткен кезде о-фталь қышқылына дейін гидролизденеді. Фталь ангидридін алу үшін о-фталь қышқылының дегидролизін және нафталинді катализдік жолмен тотықтырады. Оның маңызды туындыларының бірі балқытылған Фталь ангидридін аммиакпен әрекеттескенде түзілетін — фталимид. Фталь ангидридінің фенолмен конденсаттану реакциясы химиялық технологияда кеңінен қолданылады. Фталь ангидридін алкид шайырларын және басқа қосымша өнімдер алуда, бояғыш заттар синтезінде, т.б. пайдаланады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Григорий Петрович Передерий
**Григорий Петрович Передерий** [29.9.(11.10).1871, Ейск, - 14.12.1953, Мәскеу] – көпір салу әрі құрылыс механикасы саласындағы совет ғалымы, КСРО ҒА-ның академигі (1943).

1939 жылдан КОКП мүшесі. 1897 жылы Петербург жол қатынасы инженерлері институтын бітірген. 1907 жылдан ин-ттарда сабақ берді. 1901 жылы инженерлік құрылыс істерінің техникалық жаңа идеяларын насихаттайтын «Инженерлік іс» атты журнал ұйымдастырды.

Передерийдің негізгі ғылми еңбектері көпір салу теориясына, оны жабалауға т.б. мәселелерге арналды. Ол құрама көпір салу әрі бұл іске индустриялық және электрлік пісіру әдістерін пайдалану жөнінде бірқатар жаңалықтар егізді. Передерийдің жасаған жобасымен және оның басшылығымен 1932-38 жылдар аралығында бірқатар көпірдер салынды (Ленинградтағы Володарский атындағы темір-бетон көпір) және қайта жөнделіп қалпына келтірді (Лейтенант Шмидт атындағы көпір).

КСРО Мемлекет орденімен және басқа 5 орден, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қосшоқы деген бетті қараңыз.*
**Қосшы** – Кішітау тауларының солтүстік-батысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарлық ауылының оңтүстік-батысында 28 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 485 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі көлбеу, қос шоқыдан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Тұзкөл көлі, оңтүстігінде Сарытау тауы, шығысында Қойтас қыстауы жатыр.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, тобылғы, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5