**Қазақ хандығы — Ресей мемлекеті қатынастары** — Қазақ хандығының Ресей империясымен, Орыс патшалығымен қарым-қатынастары.

Дипломатия
----------

Қазақ хандығы билеушілерінің Ресей мемлекетімен дипломатиялық байланыстарының негізгі мақсаты тату көршілік қатынастарды орнату және дамыту болды. Дипломатиялық комиссиялардың алдына негізінен сауданы дамытуға немесе әскери одақтар құруға бағытталған нақты, практикалық міндеттер қойылды.

Қазақ хандығы мен Мәскеу (орыс) мемлекетінің дипломатиялық байланыстарының болу фактісі екі мемлекеттің — қазақ пен орыс арасындағы тең құқылы әріптестік туралы Куәлігімен ерекшеленеді. Сол кездегі орыс тарихи деректерінде қазақ дипломаттарына қатысты "Елші" термині қолданылады.

Патша соты мен елшілік қызметі дипломатиялық келіссөздердің деңгейін өте мұқият бақылағаны белгілі. Мысалы, 1532 жылы олар Үндістандағы Моғол империясының негізін қалаушы Захир-ад-дин Бабурдың елшілеріне тең дипломатиялық қатынастар орнатудан бас тартты. Бас тарту Мәскеудің Үндістандағы Бабур билігінің заңдылығына күмәндануынан туындады.

Ресейлік зерттеуші, ортағасырлық құқық тарихы бойынша маман Р. Ю. Почекаев XVI — XVII ғасырларда қазақ және орыс мемлекеттерінің билеушілері алмасқан грамоталар (шерттік грамоталар-шартнама) халықаралық—құқықтық сипаттағы актілер мәртебесіне ие болғанын, олар ерік білдіру еркіндігіне ие болған халықаралық құқықтың дербес субъектілері арасында жасалғанын атап өтті.

Тахир хан
---------

Тахир ханның кезінде сыртқы саясатта ең үлкен тарихи оқиғалар болды. Тарихи шежірелерге сәйкес 1573 жылы Қазақ хандығына орыс елшілігін бірінші болып үшінші Чебуков басқарған. Ресей архивтерінде сақталған мәліметтерге сәйкес, Ресей үкіметінің елшіге берген тапсырмасында: "Қазақ хандығындағы саяси-экономикалық жағдайды егжей-тегжейлі зерделеу, оның Орта Азия хандықтарымен қандай байланыста екенін білу, сондай-ақ қазақ даласындағы әскери жағдайға назар аудару" делінген.

Тәуекел хан
-----------

Шығай ханның орнын басқан Тәуекел (1586-1598) кезінде Ресей империясы мен Қазақ хандығы арасындағы дипломатиялық қатынастар күшейе түсті. Ресейдің мақсаты-Қазақ хандығымен одақтасып, Сібір Кучум ханымен күресу, осы одақтасты пайдалану және Орта Азия хандарымен келіссөздер жүргізу. Тәуекел хан Орта Азияның сауда орталықтарына шығу үшін белсенді күрес жүргізді. Алғаш рет 1594 жылы ол Ресеймен достық қарым-қатынас орнату, онымен әскери одақ құру және сауда мәселелерін шешу мақсатында Құл Мұхаммед бастаған қазақ елшілігін Мәскеуге жіберді. Бұл екіжақты саяси қатынастардың нығаюына әкелді.

Тәуке хан
---------

Жәңгір ханның ұлы Тәуке ханның (1680-1718) тұсында Қазақ хандығының бірлігі едәуір нығайды. Сол кезде қазақ жүздерін басқаруды реттеу мәселелерінде Төле-би, Әйтеке-би және Қазыбек-би үлкен рөл атқарды. Қазыбек би Ресей, Бұхара және Хива арасындағы мемлекетаралық мәселелерді шешуге қатысты, бейбітшілік пен достықты жақтады, елдерді жақындастырды. Сондықтан, тарихшының пікірінше, оны елшілік қызметін мінсіз атқарған алғашқы қазақ дипломаттарының бірі деп атауға болады.

Әбілхайыр хан
-------------

*Толық мақаласы: Кіші жүздің Ресейге қосылуы*
XVIII ғасырдың басында Орталық Азиядағы Халықаралық қатынастар жүйесі айтарлықтай өзгерістерге ұшырады.

1731 жылы хан ставкасы орналасқан Майтөбе қаласында Әбілқайырдың Ресей елшісімен тарихи маңызды кездесуі өтті

К.М. Тевкелев Қазақ хандығының Ресей империясының құрамына кіруі туралы келіссөздер жүргізді.

Сол жылы Әбілқайыр хан Ресей империясына адал болуға ант береді. Бұл ант 1738, 1740, 1742 жылдары қайталанды.

Амангелді Әлімбаев ант қабылдап, Әбілқайыр хан Ресеймен бейбіт өмір сүруді, башқұрттар мен Еділ қалмақтарының қазақ жеріне басып кіруін тоқтатуды, Ресейдің көмегімен жоңғарлар басып алған жерлер мен қалаларды қайтаруды көздеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1. Вестник Дипломатии. Издание МИД РК. Номер 2 (51) 2015 г.  Мұрағатталған 12 қазанның 2017 жылы.
2. ↑  *РУСТАМ АЛМАЗОВ* История казахской дипломатии восходит к периоду становления Великого шелкового пути  (орыс.). Тексерілді, 24 қыркүйек 2023.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Қазақстан Қазақстанның халықаралық қатынастары |
| --- |
|  |
| Азия | 
* Армения
* Ауғанстан
* Әзірбайжан
* БАӘ
* Бангладеш
* Бахрейн
* Бруней
* Бутан
* Вьетнам
* Грузия
* Жапония
* Израиль
* Индонезия
* Иордания
* Ирак
* Иран
* Йемен
* Камбоджа
* Корея Республикасы
* КХДР
* Кипр
* Кувейт
* Қатар
* Қырғызстан
* Қытай (Гонконг • Макао)
* Лаос
* Ливан
* Малайзия
* Мальдив
* Моңғолия
* Мьянма
* Непал
* Оман
* Өзбекстан
* Палестина
* Пәкістан
* Сауд Арабиясы
* Сингапур
* Сирия
* Тайланд
* Тәжікстан
* Түркия
* Түрікменстан
* Үндістан
* Филиппин
* Шри-Ланка
* Шығыс Тимор¹
 |  |
|  |
| Африка | 
* Алжир
* Ангола
* Бенин
* Ботсвана¹
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* Зимбабве
* Кабо-Верде
* Камерун
* Кения
* Комор аралдары
* Конго Демократиялық Республикасы¹
* Конго Республикасы
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Ливия
* Маврикий
* Мавритания
* Мадагаскар
* Малави¹
* Мали
* Марокко
* Мозамбик
* Мысыр
* Намибия
* Нигер
* Нигерия
* Орталық Африка Республикасы¹
* ОАР
* Оңтүстік Судан¹
* Руанда
* Сан-Томе және Принсипи
* Сейшел
* Сенегал
* Сомали¹
* Судан
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Тунис
* Уганда
* Чад
* Экваторлық Гвинея
* Эритрея
* Эсватини
* Эфиопия
 |
|  |
| Еуропа | 
* Албания
* Андорра
* Аустрия
* Беларусь
* Бельгия
* Болгария
* Босния және Герцоговина
* Ватикан
* Германия
* Грекия
* Дания
* Ирландия
* Испания
* Исландия
* Италия
* Латвия
* Литва
* Лихтенштейн
* Мажарстан
* Мальта
* Молдова
* Монако
* Нидерланд
* Норвегия
* Польша
* Португалия
* Ресей
* Румыния
* Сан-Марино
* Сербия
* Словакия
* Словения
* Солтүстік Македония
* Украина
* Ұлыбритания
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* Чехия
* Черногория
* Швейцария
* Швеция
* Эстония
 |
|  |
| Океания | 
* Аустралия
* Вануату
* Жаңа Зеландия
* Кирибати
* Микронезия
* Палау
* Папуа-Жаңа Гвинея
* Самоа
* Соломон аралдары
* Тонга
* Тувалу
* Фиджи
* Науру¹
 |
|  |
| Оңтүстік Америка | 
* Аргентина
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гайана
* Колумбия
* Парагвай
* Перу
* Суринам
* Уругвай
* Чили
* Эквадор
 |
|  |
| Солтүстік Америка | 
* Антигуа және Барбуда
* АҚШ
* Багам аралдары
* Барбадос
* Белиз
* Гаити
* Гватемала
* Гондурас
* Гренада
* Доминика
* Доминикан Республикасы
* Канада
* Коста-Рика
* Куба
* Мексика
* Никарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсия
* Сент-Винсент және Гренадиндер
* Сент-Китс және Невис
* Тринидад және Тобаго
* Ямайка
 |
|  |
| Шектеулі мойындалған елдер | 
* Абхазия
* Косово
* Оңтүстік Осетия
* Қытай Республикасы
* Солтүстік Кипр
 |
|  |
| Тарихи қатынастар | 
* Башқұрт
* Қалмақ
* Қырғыз
* Қытай
* Қырым
* Осман империясы
* Ноғай
* Ресей
* Персия
 |
|  |
| Көпжақты қатынастар | 
* БҰҰ
* ДСҰ
* ТҮРКСОЙ
* ТМҰ
* С5+1
* Еуропа одағы
* ИЫҰ
* НАТО
* ОПЕК
* ЕҚЫҰ
* ШЫҰ
* ҰҚШҰ
* ТМД
* ЕЫҰ
* ЕЭО
* БЭК
* МАГАТЭ
 |
|  |
| ¹ - Қазақстанмен дипломатиялық қатынастар жоқ. Дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелер: Қазақстандікі,
Қазақстандағы, ҚР СІМ, Елшілер: Қазақстандікі,Қазақстандағы |

 |