recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мидриаз
-------

**Мидриаз** (лат. Mydriasis)- қарашықтың кеңеюі. Себептер физиологиялық және патологиялық болуы мүмкін. Мидриаз әдетте екі жақты және симметриялы. Физиологиялық жағдайда, ол жарықтандыру деңгейі төмендеген кезде пайда болады, мысалы, ымырт жабылған кезде немесе нашар жарықтандырылған бөлмелерде. Сондай-ақ, бұл құбылыс көбінесе фармакологиялық препараттарды қолдану салдарынан болады. Мысалы, ұқсас әсерге атропин мен циклопентолат (цикломед) әкеледі.Сондай-ақ, бұл клиникалық симптом бірқатар химиялық заттармен уланудың белгісі болып табылады (мысалы, барбитураттармен уланған кезде мидриаз жедел уланудың үшінші кезеңін көрсетеді).

Патологиялық мидриазды жарыққа реакциясы бойынша физиологиялықтан ажыратуға болады. Көз жарықтандырылған кезде, әдетте, қарашық тарылады, патологиясы бар, кеңейту қалады немесе аздап өзгереді. Мидриаздың маңызды асимметриясы мидың ауыр жарақатының белгісі болуы мүмкін.

Мидриаздың түрлері
------------------

Дәрілік мидриаз (лат. Mydriasis medicamentosa) - қарашық сфинктерін сал ауруына шалдықтыратын немесе оқушының кеңеюін ынталандыратын дәрілерден туындаған мидриаз. Дәрі-дәрмектер мидриазының жарқын мысалы - мамандардың емтихан кезінде арнайы тамшыларды қолдануы.

Паралитикалық мидриаз (лат. Mydriasis paralytica) - окуломоторлық жүйке зақымдануымен қарашық сфинктерінің параличі нәтижесінде пайда болатын мидриаз.

Спастикалық мидриаз (лат. Mydriasis spastica) - симпатикалық магистральдың мойын бөлігі тітіркенгенде немесе адренергиялық дәрілердің әсерінен қарашық кеңейткішінің спазмымен туындаған мидриаз.

Травматикалық мидриаз (лат. Mydriasis traumatica) - көз контузиясының нәтижесінде пайда болатын мидриаз.

Даму себептері
--------------

Мидриаз келесі жолдармен дами алады: психоделиктер және басқа РАС қабылдау, ұйқысыздық, TBI, кома, орталық жүйке жүйесі аурулары.

Емдеу жолы
----------

Мидриазды емдеу дәрі-дәрмектерді қолдануға негізделген: M, H-холиномиметиктер, мысалы ацетилхолин, карбахолин. М-холиномиметиктер ацеклидин және пилокарпин гидрохлориді. N-холиномиметиктер цититон және лобелин гидрохлориді, альфа блокаторлары да қолданыла алады: фентоламин, трофафен, празозин.
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Григорий Константинович Орджоникидзенің есімі (1956 жылы) берілген. Орджоникидзе Григорий (Серго) Константинович (1886-1937) Грузияда дүниеге келген. Ол 1922-1926 жылдары Закавказье аймақтық комитетінің бірінші хатшысы, КСРО ауыр өнеркәсібінде жауапты қызмет атқарған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Стальский көшесінен басталып, Баку көшесіне дейін созылып жатыр. Көше көгалдандырылып, абаттандырылған. Көшенін ұзындығы - 3700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ләзиза Имашева** — "Аударма" баспасының редакторы.

1974 жылы қазіргі Алматы облысы (бұрынғы Талдықорған), Кербұлақ ауданы, Жоламан ауылында туған. 1999 жылы Алматы халықаралық Журналистика институтын бітірген. 2002 жылы "Шабыт" фестивалінде үшінші, 2003 жылы Ғабиден Мұстафиннің 100 жылдық мерейтойына арналган бәйгеде жүлделі екінші орынды жеңіп алды.

Әңгімелері 2004 жылы жас жазушылардың "Көк күмбез", 2005 жылы "Жалын" баспасынан жарық көрген "Жас толқын" жинақтарына енген. 2002—2004 жылдары республикалық "Қазақстан әйелдері" журналында қызмет етті. 2004 жылдан "Аударма" баспасында редактор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Экспорттық Лизинг** – лизингілік компания ұлттық фирмадан жабдық сатып алып, оны кейіннен шетел кәсіпкеріне белгілі бір мерзімге және уағдаластық шартпен жалға беру мәмілесі. Э. л. объектілері көбінесе – көлік құралдары, қымбат тұратын жабдық, машина-тех. өнім, жылжымайтын нысандар (мыс. қойма жайлары). Лизинг шарты бір мезгілде ұзақ мерзімді жалдау туралы және несие беру туралы шарт болып табылады. Өйткені лизингіні пайдаланушының шарт объектісін жалдау мерзімі аяқталғаннан кейін қалдықтық құны бойынша сатып алу көзделуі мүмкін. Осы тұрғыдан Э. л. шарты шетелдік сатып алушының тауардың ақысын бөлшектеп (мәулеттік) төлеу нысаны ретінде қарастырылады. Халықаралық валюта қорының ережелеріне сәйкес халықар. жалдаудан туындайтын міндеттемелер мемлекеттің сыртқы қарызының сомасына енгізілмейді. Сондықтан Э. л. көптеген елдерде мемл. қолдау тауып, оған белгілі бір жеңілдіктер беріліп отыр. Халықар. жалдаудың алуан түрлері бар, атап айтқанда: рентинг – мүлікті жалдаушының кейіннен оны сатып алу құқығынсыз қысқа мерзімді (бір күннен бірнеше айға дейін) жалдау; хайринг – мүлікті орта мерзімді (6 айдан 3 жылға дейін) жалдау, мұнда мүлік үшін төленетін соманың соңғы бөлігі төленгенге дейін ол сатушының меншігінде қалады.
Османлы империясының соңғы байрағы, 1844 жылдан 1922 жылға дейін.
Сегіз бұрышты жұлдыз бен айшық бейнеленген, 1793-1844 жылдары қолданылған бұрынғы Османлы әскери-теңіз күштерінің байрағы. 1844 жылы Османлы әскери теңіз байрағынан келіп шыққан бес бұрышты жұлдызы бар қазіргі Түркия жалауы Танзимат жаңартуларының бір бөлігі ретінде Османлының алғашқы ресми ұлттық байрағы ретінде қабылданды.
**Османлы байрағы** ұғымы Османлы әулетінің сұлтандары қолданған байрақтардың кез келгенін білдіреді. Ұлы Османлы Мемлекетінің тарихында түрлі байрақтар қолданылған, сұлтанның өзі де мемлекеттік саясатқа байланысты түрлі жағдайларда түрлі байрақтарды іліп отырған. Османлы империясының әлеуметтік және саяси құрылымының күрделілігінен оның тарихында шынайы "ұлттық" байрақ тек 1844 жылы ғана қабылданған. Ол жылы 1793-1844 жылдары қолданылған Османлы әскери-теңіз күштерінің байрағы Танзимат реформаларының шараларының бірі ретінде Ұлы Османлы Мемлекетінің ұлттық байрағы ретінде қабылданды. Ол байрақ Түркия Республикасында әлі де қолданылады. Оның өлшемдерінің геометриялық арақатаныстары 1936 жылы арнайы заң арқылы бекітілді.

Мемлекеттің соңғы кезеңінде жұлдызды-айшықты (бұндағы жұлдыз — бес тармақты жұлдыз) байрақтың қолданылғаны фотосуреттер арқылы жақсы айғақталған. Ұлы Османлы Мемлекетінің соңғы кезеңінде қабылданған байрақ және одан кейінгі Түркия Республикасының байрағы Ай Жұлдыз (түр. *Ay Yıldız*) деп аталғанын куәландыратын дерек көздері де бар.

Құрылу заманы (1299-1453)
-------------------------

* Қайыхан хандығының байрағы, 1326 жыл
* Ұлы Османлы Мемлекетінің туы, 1299-1453
* (солдан оңға қарай) Алжир теңіз қарақшыларының байрағы; салжұқ сұлтаны ІІ Масғұттың I Османға берген байрағы (1289); Османлы теңіз байрағы (XVI); Османлы әскери байрағы (XVI); Османлы әскери байрағы (XVII)

Өркендеу және даму заманы (1453-1793)
-------------------------------------

* Османлы әскери-теңіз флотының байрағы (1453-1793)
* Османлы адмирал байрағы (1453-1793)
* Мұсылман саудагерінің байрағы (1453-1793)
* Яһуди саудагерінің байрағы (1453-1793)
* Латын саудагерінің байрағы (1453-1793)
* Рим (ортодокс христиан) саудагерінің байрағы (1453-1793)
* Ұлы Османлы Мемлекетінің туы (1453-1793)
* Османлы шайқас байрағы (1500-1793)
* Ұлы Османлы Мемлекетінің туы (1517-1844)

Жаңартпа және құлдырау заманы (1793-1923)
-----------------------------------------

* Барлық әскери кемелерде ілінетін Османлы әскери-теңіз байрағы (1793-1844)
* Османлы азамат және саудагер байрағы (1793-1844)
* Османлы Румелиясының байрағы
* Османлы әскерінің байрағы, яки құрлық күштері байрағы (1793-1844)

Түркия Республикасының туына байланысы
--------------------------------------

* Түркия Республикасының байрағы Ұлы Османлы Мемлекетінің 1844 жылғы соңғы байрағымен толығымен бірдей. Оның өлшемдерінің геометриялық арақатынастары 1936 жылдың 29 мамырында қабылданған арнайы заңмен бекітілді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дүниежүзі мемлекеттерінің байрақтары: Ұлы Османлы Мемлекеті


1. ↑  Sosyal Medyada Şeriat Bayrağı Diye Paylaşılan Bayrağın Aslında Rumeli'den Gelmesi
**Оскар Шиндлер** - 1908 жылы 28 сəуірде Австро-Венгрия империясында туды. Холокост кезінде 1200 ден астам еврейлерді құтқарған неміс жеке кəсіпкері. Оның тарихы жəне істеген істері 《 Ковчег Шиндлера 》 жəне осы кітап бойынша жасалған фильм көмегімен есімізде мəңгілікке қалады.

Өмірбаян
--------

Оскар Шиндлер католиктік отбасыда, Ханс Шиндлер жəне Франциски Лузер жан ұясында дүниеге келді. Бір уақыт Шиндлер капиталист өмірімен өмір сүрді, яғни ол ақшаны басты құндылық деп есептеді. Екінші Дүниежүзілік соғыстың басталған жылы ол металлдан жасалған ыдыс-аяқ өндіретін зауыт ашты. Бірақ, біраз уақыт өткеннен кейін оның ойы өзгереді. Ол Краковтағы геттодағы рейдтың куəгері болғаннан кейін ол гитлерлық режимінің барлық жаман жағын көріп, ол еврейлерді қорғайды. Өзінің бухгалтерінің - Ицхак Штерн кеңесі бойынша Оскар Шиндлер жоғары дəрежелі немістерден өзінің зауыттарына еврейлерді сатып алуды көздеді. Бұдан кейін Шиндлер көмегімен құтқарылған еврейлер 《 евреи Шиндлера 》 деп əлемге танымал болды. Орташа есеппен Шиндлер құтқарған адам саны 1200 адам ( 800 еркек, 300 əйел, 100 бала ). Бұл тізім Амон Гëт хатшысымен - Митек Пемпермен жазылған. Соғыс басталғанда Пемперға 19 жас ғана болды жəне ол хатшы мамандығына оқыған. Краковта еврейлік геттоның пайда болуынан кейін ол оның клеркі болды. Соғыстан кейін 1958 жылы Аугсбургқа көшіп, неміс азматтығын алады. 
1948 жылы Оскар Шиндлер жəне Эмилия Шиндлер Аргентинаға көшеді. Бірақ, 10 жыл өткеннен кейін ол ФГР қайта келеді. Өзінің өмірінің ақырғы күндерін кедейлікте өткізді.
Мақаланың дыбысталған нұсқасы (16 қараша 2014 ж.)
 Мақаланың дыбысталған нұсқасы (2 қаңтар 2022 ж.)
**Османлы мұрағаты** Осман империясының құрылуынан бастап таралуына дейінгі заманда қол қойылған келісім-шарт, тұтылған жазбалар мен басқа да толық нұсқалы құжаттарды сақтап отырған, Премьер-министр кеңсесіне бағымды мұрағат. Мұрағат қазіргі таңда ресми түрде Премьер-министрдің Османлы Мұрағаты деп аталады және Түркия Республикасы Премьер-министрлігі Үкіметтік Мұрағаттардың Бас Дирекциясына қарайды. Мұрағаттар сақтаулы кешен Ыстамбұлдың Ка'ытхане ильчесінде орналасқан.  

Осман империясы 600 жылдан артық уақыт билік етіп, Балкандардан Орта Шығысқа, Қырымнан Солтүстік Африкаға дейін жалғасқан. Осы күні сол территорияда орналасқан қазіргі 40-тан артық мемлекеттің өткен-кеткенімен байланысты деректер өте құнды әрі маңызды бола отырып, дәл осы мұрағатта сақтаулы. 95 миллионды құраған құжаттардың барлығы дерлік османлыша жазылып алынған.
**Әнші ақындар поэзиясы** - қазақ әдебиетіндегі ерекше дәстүр. 

Әнші ақындар поэзиясының ерекше дамыған кезі - 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басы. Қазақстанның әр өлкесінен шыққан өнерпаздар халыққа өнер көрсете жүріп, әншілік-өнер мектептерін, орта дәстүрін орнықтырды. Арқадағы Біржан сал мен Ақан сері маңына бір шоғыр талантты топ жиналса, Маңғыстауда "Адайдың жеті қайқысы" деген атпен белгілі сал-серілер - Шолтаман, Тастемір, Досат, Тұрсын, Жылкелді, Әділ, Өскінбай ел аралап өнер көрсетті. Әнші ақындар композиторлық дарынмен бірге тыңдаушысын арбап алатын сазы, құдіретті даусымен жұртшылыққа танылған. Көпшіліктің ықыласына бөленген. Біржанның "Әңгіме сегіз дуан таңырқаған", "Пар келмеген еш әнші тіпті маған", Әсеттің "Әсеттей сал, ән салсаң, аңыратып, Орман, тоғай, өзенді жамыратып", "Әуелетіп ән салса, әнші Әсет, аққумен аспанда тілдеседі" деуі тегіннен тегін шықпаған. Олар қазақ әнінің классик, биікке жетіп, формалық, әуендік жағынан байи түсуіне шексіз үлес қосқан. Арқадағы үлкен әншілік орта Біржан сал, Батыс Қазақстандағы өншілік мектеп Мұхит атымен, Сыр бойындағы гармонмен айтылатын бір мақам дәстүрі Нартаймен байланысты. Әнші ақындар көбіне пәк таза махаббатты, сұлу әйел сипатын жастық шақ, жігіттік арман, ар-намыс бостандығын жырлауға ден қойды. Оған Ақан сері, Біржан сал, Естай, Балуан Шолақ, т.б. ақындардың шығармашылығын айтуға болады. Әйел затының әдемі көрік-келбетін, жан дүниесінің сұлулығын әсерлі жырлаған Ақан серінің "Ақтоқты", "Мақпал", "Перизат", "Ақсаусақ", "Жамал қыз", "Балқадиша", Үкілі Ыбырай әйғілі "Гәккуі", Естайдың "Қорлан", Қайыптың "Ақбөбек", Сауытбектің "Ақбөбек", т.б. махаббат тақырыбына арналған. Әнші ақындар шығармашылығының поэзиямызда өзгеше, арналы болып қалыптасуына қазақ даласындағы тарихи әлеуметтік жағдай ықпалын тигізді. 19 ғасырдағы сан қабатты өзгерістер, ежелгі салт-дәстүрдің, қауым мен қауым, адам мен адам арасындағы қатынастардың басқаша өріс табуы әншілік поэзиямыздың қуаттана дамуына қолайлы жағдай тудырды. Мәди, Жаяу Мұса, Сары Батақұлы, Иманжүсіп, Қанапия, т.б. ақындар өлеңдерінде әлеуметтік теңсіздіктерді сынады. Мәселен, Жаяу Мүсаның "Ақсисасы" - теңсіздікке, зорлықшыл, қиянатшыл үстем топтардың іс-әрекеттеріне деген наразылық пен ызакектің уытты күшін көрсететін әлеуметтік мәні зор туынды. Сол себептерден аталған ақындар шығармашылығы күрескерлік те қасиетімен ерекшеленеді.

Әдебиеті:
---------

* Жұбанов , Замана бұл-бұлдары. 1963;
* Ысмайылов Е. Ақындар. 1956;
* Керімов Ш. Әнші ақындар поэзиясындағы дәстүр мен даралық мәселесі. Кандидаттық диссертация. 1991.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ләззат Төлегеновна Қожамқұлова** (1973 жылы) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі, жауапты хатшысы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының профессоры. Қазақстан әлеуметтік қызметкерлер Ассоциациясының Төрағасы. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің әлеуметтану бөлімін "Қолданбалы социология" мамандығы бойынша бітірді. 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "ірі қаланың әлеуметтік құрылымы" апы тақырыпта кандидатық диссертация, ал 2004 жылы "Әлеуметтік жұмыс әлеуметтік институт ретінде: әлемдік тәжірибе және оның Қазақстанда қолданылуы" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 40-тан астам ғылыми еңбектердің авторы. Соның ішінде:

* Қала және ауыл әлеуметтануы. Әлеуметтану бойынша лекциялар курсы. Алматы, 2001.
* Қаланың әлеуметтік жұмысы: принциптер мен бағыттары. Алматы, 2003.
* Әлеуметтік жұмыстағы қайырымдылықтың рөлі. Алматы, 2003.
* Әлеуметтік жұмыстағы қызмет көрсету түрлері: Теория мен практиканың шетелдік тәжірибесі. Алматы, 2003.
* Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы).

Қожамқұлованың еңбектеріңде қоғамның әлеуметтік құрылымы, әлеуметтік саясат және тұрғындарды әлеуметтік қорғау мәселелері, соның ішінде, қоғамдағы көмекті кажет ететін топтармен әлеуметтік жұмыс мәселелері қарастырылады. Әлеуметтік жұмыстың Қазақстанда институционалдануы, жаңа ғылымның қазақстандық әлеуметтанудағы орны, шетелдік әлеуметтік жұмыс
тәжірибесін қазақстандық қоғамда қолдану ғалымның еңбектерінде терең зерттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Экспортталатын шикі мұнай мен газ конденсатына салынатын рента салығын шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат ресурстары үшін төленетін төлемдердің қатарына жатқызуға болады.  

Салық заңнамасында көрсетілген келісімшарттың шеңберінде өндірілген шикі мұнай,газ конденсаты көлемін экспорттайтын жер койнауын пайдаланушыларды коспағанда, шикі мұнайды, газ конденсатын, көмірді экспортқа өткізетін жеке және заңи тұлғалар экспортқа рента салығын төлеушілер болып табылады.  

Рента салығын салу объекті экспортка өткізілетін шикі мұнайдың, газ конденсатының,көмірдің көлемі болып табылады.
Экспортка накты өткізілетін шикі мұнай,газ конденсаты бойынша шикі мұнайдың, газ конденсатының көлемі және салық заңнамасында белгіленген тәртіппен есептелген әлемдік баға негізінде есептелген экпортталатын шикі мұнайдың, газ конденсатының құны экспортқа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.  

Экспортқа іс жүзінде өткізілетін көмірдің көлемін негізге ала отырып есептелген экспортталатын көмірдің құны көмір бойынша экспортқа рента салығын есептеу үшін салық базасы болып табылады.  

Экспортқа салынатын рента салығын төлеудің ақшалай нысаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шикі мұнай, газ конденсаты жөніндегі шешімі бойын- ша уәкілетті мемлекеттік орган мен салық төлеуші арасында жасасқан косымша келісіммен белгіленген тәртіппен натуралдық нысанға ауыстырылуы мүмкін.  

Рента салығының мөлшерлемелері бұл өнімнің әлемдік бағасына карай 0%дан (бір баррель үшін 20 АҚШ долларынан төмен баға кезінде) 32%-ға дейін (бір баррель үшін 200 және одан жоғары баға кезінде) белгіленеді - барлығы 19 сараланған мөлшерлемелер.
Күнтізбелік тоқсан экспортқа рента салығын төлеу бойынша салық кезеңі болып табылады. Салық төлеуші бюджетке салықтың есептелген сомасын салық кезеңінен кейінгі екінші айдын 25-інен кешіктірмей төлейді.  

Экспортқа рента салығы бойынша мағлұмдама төлеушінің орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен келесі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей табыс етіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлпыбаев С. Ынтыкбаева С.Ж. Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2
**Әнші құм**, *Айғай құм* – Іле өзенінің аңғарын бойлай орналасқан Үлкен Қалқан тауы және Кіші Қалқан тауы етегіндегі құмды төбе.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданы жерінде.

Жер бедері мен сипаты
---------------------

Биіктігі 150 м-дей, ұзындығы 8 км, ені 3 км. Қалқан тауларынан соғатын желдің бағыты үнемі өзгеріп отыруы нәтижесінде құм түйіршіктері електеніп, бірегей құм қоспасынан тұратын төбеге айналған. Құм суынып жел әсерінен қозғалысқа келген кезде, одан кәдімгі сырнайдан шыққан таза ән ырғағына ұқсас үн естуге болады; егер жел күшейсе, құмнан шыққан реактивті ұшақтың гүрілі сияқты дауысқа ұласады. Бұл табиғат құбылысы көбіне түнде шығыстан салқын жел соққанда естіледі. Жібек жолының бойында орналасқан осы "Әнші құмның" үнін есту үшін жолаушылар әдейі ат басын бұрған. "Әнші құм" табиғат ескерткіші ретінде мемлекет қамқорлығына алынған. Ол Алтынемел ұлттық паркі (1996 жылдан) құрамына кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Макро және микродүние** - материяның құрылымдық ұйымдасуының деңгейі арқылы ажыратылатын объективтік осалдықтың ерекше екі саласы. 
Макроқұбылыстар саласы - адам өмір сүріп, әрекет жасайтын дағдылы орта (планеталар, жердегі денелер, кристалдар, үлкен малекулалар және т. б.).
Микодүние сапалық жағынан мүлде басқа саланы айшықтайды (атомдар, ядролар, элементар бөлшектер және т. б.). 
Ондағы объектілердің өлшемдері сантиметрдің миллиардтан бір бөлігінен кем, яғни тікелей бақылауға келмейді. Осы әлемдердің әрқайсысының өзіндік материялық құрылымы, кеңістік- уақыттық және себептілік қатынастары, қозғалыс заңдылықтары бар. Мәселен, макродүниеде материялды объективтердің айқын бейнеленген үзілісті, корпускулды немесе үздіксіз, толқындық табиғаты болады және олардың қозғалысы классикалық механика заңдарына бағынады. Ал, микродүние құбылыстары үшін, керісінше, бір-бірімен тығыз байланысқан корпускулдық және толқындық қасиеттер тән және олар кванттық маханиканың статистикалық заңдылықтар арқылы өрнектеледі. Микро және макродүниелердің осылайша ерекшеленіп бөліну шекарасының белгіленуіне Планкт тұрақылығы деп аталатын әсер квантының ашылуы ықпал етті. Микродүниедегі объектілер арасындағы кез келген өзара әсердің (оның ішінде аспаптар мен микро бөлшектер арасында да) әсер квантының мәнінен кем болмайтындығын білдіретін "өзара әсер шектілігі" осы жаңа константаның аса маңызды аспектісі болып табылады. Микро және макродүниенің ерекшеліктері танымнан айқын көрінеді, олар физикалық ескі теориялардың (салыстырмалық теориясы, кванттық механика, элементар бөлшектер физикасы) жасалуына жол салды. Микро және мкродүниелердің айырмашылықтарын, оларды зерттеп, тану ерекшеліктерін абсолюттық деңгейге дейін көтеріп," физикалық идеализм" - ді жақтаушылар микро дүниенің объективтілігін және оны тануға болатындығын жоққа шығарғысы келді. Шындығында микро және макродүниенің арасында тығыз байланыс бар екендігін ғылым көрсетіп берді және сонымен бірге қуаты аса жоғары микро бөлшкетер өзара соқтығысқанда макроскопиялық объектілірдің пайда болу мүмкіндігін ашты. Физиканың атом әлемәне , бұдан соң оның ядросы мен элементар бөлшектеріне дендеп енуі олардың бір күйден екіншісіне ауысатындығы мен ішкі құрылыстарының күрделілігін ашу диалект. принциптерін одан әрі нығайта түсті және байытты, материяның іштей шексіздігі жөніндегі тұжырымдарының нақты екендігін көрсетті.
**Экстернализм** (кейде **Экстерналдылық**, ағылш. *Externalism*) — сана философиясындағы маңызды бір тезис болып, ол зерделі сананы жүйке жүйесінде (немесе мида) болып жатқан нәрселердің нәтижесі ғана емес, сондай-ақ ол субъектіден тысқары шындықтардың да нәтижесі. Ол сананы тек жүйке әрекетімен ғана түсіндіретін интернализмге қарама-қайшы ұстанымда. Экстернализм дегеніміз сана дегендік ми, немесе ми функциялары дегендік емес деген сенім.

"Сана дегеніміз не?" деген мәселеге қатысты экстернализмнің әртүрлі нұсқалары бар. Экстернализм сыртқы факторлардың жүйке жүйесене жасаған ықпалына көбірек сәуле түсіреді. Бір ұшқары (extreme) көзқарас бойынша, сана сыртқы факторларға тәуелді болуы мүмкін. Ал, кері түрдегі ұшқары көзқарас бойынша, сана сыртқы факторларға сөзсіз тәуелді. Экстернализмдік не жүйке жүйесі ішінара, немесе толығымен сыртқы процестерден құралатыны туралы, немесе олармен бірдей екендігі туралы ұшқары көзқарастарды дәріптейді.

Экстернализм теориясының тағы бір маңызды өлшемі - сананың қандай аспектіге саятыны туралы. Кей экстерналистер сананың танымдық аспектісіне назар аударады, мысалы Энди Кларк, Дэвид Чалмерс, Шон Галлахер және басқалары. Ал, өзгелері не сананың феноменалды аспектісіне, немесе зерделі санаға көңіл аударады. Кейбір философтар зерделі феноменалды мазмұн мен белсенділікті қарастырады, мысалы, Уильям Ликан, Алекс Бирн, немесе Франсуа Тонно, Тид Роквелл, немесе Риккардо Манзотти.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Rowlands, M. (2003), Externalism. Putting Mind and World Back Together Again, Chesham, Acumen Publishing Limited.
2. ↑  Clark, A. and D. Chalmers, (1999), "The Extended Mind." in Analysis, 58(1): 10-23.
3. ↑  Gallagher, S. (2009), "Philosophical Antecedents of Situated Cognition" in P. Robbins and M. Aydede, Eds, The Cambridge Handbook of Situated Cognition, Cambridge, Cambridge University Press.
4. ↑  Robbins, P. and M. Aydede, Eds, (2009), The Cambridge Handbook of Situated Cognition, Cambridge, Cambridge University Press.
5. ↑  Lycan, W. G. (2001), "The Case for Phenomenal Externalism" in J. E. Tomberlin, Ed. Philosophical Perspectives, Vol. 15: Metaphysics, Atascadero, Ridgeview Publishing: 17-36.
6. ↑  Byrne, A. and M. Tye, (2006), "Qualia ain't in the Head." in Noûs, 40(2): 241-255.
7. ↑  Tonneau, F. (2004), "Consciousness Outside the Head." in Behavior and Philosophy, 32: 97-123.
8. ↑  Rockwell, T. (2005), *Neither Brain nor Ghost*, Cambridge (Mass), MIT Press.
9. ↑  Manzotti, R. (2006), "An alternative process view of conscious perception." in Journal of Consciousness Studies, 13(6): 45-79.
**Ахат Кендебай** - 1949 жылы 11 желтоқсанда Түркістан облысы, Төле би ауданы, Жаңа Күш ауылында туған. Осы ауылдан бастауыш мектепте білім алып, Бірінші Май елді мекеніндегі мектеп-интернатта оқуын жалғастырған. 1974 жылы Алматы Мемлекеттік медицина институтының «Фармация» бөлімін тамамдаған.[1]

1967 жылы орта мектепті аяқтаған, соң Шымкент фосфор тұздары зауытында, Оңтүстік Қазақстан облысы, Киров ауданы, Большевик совхозында дәріхананың меңгерушісі, 1983 жылы Жетісай ауданындағы (қазіргі Мақтаарал ауданындағы) «Фармация» өндірістік кәсіпорнының директоры, 1997 жылдан Шымкент қаласындағы Дендрарий бағының басқарушысы қызметтерін атқарған.

Ақынның 2002 жылы «Замана желісі» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрген. «Ой тұтқыны», «Көгершін көңіл» атты жинақтардың авторы.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Көшеге қазақтың көрнекті ғалымы, ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері Жақан Уәлишерұлы Ахановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 02.08.2008 №129 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 № 3/558 қаулысы) берілген. Жақан Уәлишерұлы Аханов - Қазақстанның топырақтану қоғамының президенті. ҚР Ұлттық ғылым академиясының топырақтану институтының директоры қызметін атқарған. Мелиоративті топырақтану ғылымының сапалары бойынша 9 монография және 250 ғылыми еңбек жазған.

Көше Наурызбай ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 470 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
*Басқа мағыналар үшін Қарауылтөбе деген бетті қараңыз.*
**Қарауылтөбе** – Тарбағатай жотасының оңтүстік-батыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Орташа биіктігі 700-750 м, ұзындығы 25-30 км. Аласа қырқалары мен төбелерінің беткейі көлбеу. Тау етегінде бұлақ көп. Баурайымен Аягөз–Бақты автомобиль жолы өтеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың гранитті, гранодриоритті және шөгінді жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында шөлейт далаға тән өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Қырыққыз»**, Ұлытау ауданы, Егінді аулының оңтүстік шығысында орналасқан күмбез. Қара тастан киюластырып қаланған. Есігі күншығысқа қаратылған. Оның айналасында кептеген мүрде жатыр. Жергілікті тұрғындар мұны тек күмбезбен бірге қосып, *«Қырык қыз қорымы»* деп атайды. Күмбез бен оның айналасындағы мүрделердің қай заманда тұрғызылғаны жайында дерек жок. Тек «Қырыққызға» байланысты ел аузында қалған аңыз әңгіме ғана бар. Соның бірінде: 

*«Қалмақтардың кезекті бір шабуылында қолға түскен қазақ қызын калмақ қонтайшысының әйелдікке алғаны, арада көп жыл өтсе де ел-жұртын, ата-анасын ұмыта алмай зарыққан қазақ қызының ел-жұртына көмектесуді ойлағаны, ойын қызына айтып, нағашы жұртына барып, қонтайшының қашан, кай жерден шабуыл жасайтынын ескертіп тұруын өтінуі. Қыз анасының өтінішін бірнеше рет орындағаны, артынан аңдушы жіберген қонтайшы өз қызының* «жауға» *хабар беріп жүргенін біліп, қайтып келе жатқан жолында алдынан әскер жіберіп, қырғызып тастағаны»* жайында айтынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Матье Кереку** (фр. , 2 қыркүйек 1933 жылы туылды) — бениндық әскери және саятшы қайраткер, екі рет Бенин президенті болған.

Өмір баяны
----------

Әскери білімді Мали мен Сенегалда алды. 26 қазан 1972 жылы әскери көтеріліс жасалды. Басында мемлекет басшылары болатын, бірақ 1974 жылы Дагомеяны мемлекеттік Бенин Республикасына атын ауыстырды, банктер мен мемлекет қаржысын толтырды, оған қоса мұнай заводтары мен өндірістерін дамытты. 1980 жылы Кереку Ливияға барып ислам дінін алып атын Ахмедке өзгертті , бірақ кейін қайта христиан дінін алды. 1990 жылы билікті өз қолына алып экономика мен сауда саттықты дамытты. 1991 жылы президенттік сайлауды Нисефору Соглоға жеңіліп қалды, 1990 жылдан бастап премьер-министр болды, сөйтіп Африка мемлекетінің бірінші басшысы болды.

Дереккөздер
-----------
**"Әнқұмар"** (деректі фильм) - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ тіліндегі фильмі (1990). Ол саз сабағының оқытушысы Р.Темірбаев жайлы түсірілген.. 
Темірбаевтар әулетінің жеке ансамблі де бар. Оның үстіне музыка пәнінің оқытушысы халық әндерін жинаушы ретінде де белгілі. Отбасы ансамбль бағдарламасындағы халық әндерінің көпшілігі бала тәрбиесіне бағытталады. 
Кадрларда: мектептегі саз сабатының өту барысы көрсетіледі. Р.Темірбаев облыс ау- дандарын аралап жүріп, қазақтың ескі саз аспаптарын жинаған. Ұстаз саз аспаптарын көрсете отырып, ыкыласпен әңгімелейді.Режиссері Т.Танин, операторы - М.Жұмағалиев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Әнуар Серікұлы Райбаев** (1971 жылы 30 маусымда РКФСР Мәскеу қаласы) - режиссер.

Өмірбаяны
---------

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының қойылым факультетін (1993) деректі кино және ТВ режиссері мамандығы бойынша; А. Митта шеберханасының сценаристтер мен режиссерлердің жоғары курстарын (Мәскеу қаласы, 1999) ойындық кино және ТВ режиссері мамандығы бойынша бітірген.

1993 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің режиссері. 1999 жылдан - «Жаңаша қара» Студенттік және дебюттік фильмдер байқауы ұйымдастыру комитетінің ұйымдастырушыларының бірі, басшысы. 2001 жылдан - «Жаңаша қала» Орталық Азия Халықаралық жас режиссерлер мен киномектептер кинобайқауының директоры.

Режиссерлік еңбектері
---------------------

«Братья-табунщики» (1991), «Текемет» (1994), «Светить неотраженным свөтом» (С. Жандосов туралы) және тағы басқа деректі фильмдердің; «Салават пен Зухра», «Бараниада» және тағы басқа ойындық фильмдердің режиссері. «Рахмет» (Башқұртстан, 2005), «Лавө» («Қазақфильм», 2008) көркем фильмдерінің қоюшы режиссері. «Жеңіс семсері» кинофильмі сценарийінің авторы (А. Сүлеевамен тең авторлықта, 2009).

Отбасы
------

Әкесі - Райбаев Серік Кенжеғалиұлы, қоюшы режиссер.Анасы - Сүлеева Әсия Қалиқызы, қоюшы режиссер.

Үйленген. Жұбайы - Байрамғұлова Айгүл Азаматқызы (1971 жылы туған), педагог-суретші. Ұлы - Райбаев Айтуар
Әнуарұлы (2002 жылы туған).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Written version of the BasmalaБисміллә
Calligraphic version of the BasmalaБисміллә каллиграфияда
**Би-исми-л-лаһи-р-рахмани-р-рахим** (араб.: بسملة‎) — «Қайырымды, рахымды Аллаһтың атымен бастаймын» (араб.: بسم الله الرحمن الرحيم‎, *bismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīm*) сөз тіркесін білдіретін ислами термин. Басмала сөздерімен Құранның барлық дерлік сүрелері басталады, намаз ішінде, басқа да істердің алдында айтылады.

Бисміллә лигатурасы американдық юникодта U+FDFD ﷽ белгіленген.

Тағы қараңыз
------------

* Кәлимә
* Шаһада
* әл-Фатиха
* Истирджа

Сілтемелер
----------

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Bismallah.com Мұрағатталған 31 тамыздың 2018 жылы. A homepage created to allow Muslim web surfers to start their web browsing with the name of Allah
* Bismillah Samples A collection of bismillah art forms
* Bismallah Мұрағатталған 19 наурыздың 2007 жылы. as in Tadabbur-i-Qur'an
* Meaning of Bismillah
* Islam - simple and beautiful The use of 786
* Beyond Probability God's Message in Mathematics. Series 1: The Opening Statement of the Quran (The Basmalah)
* *33 Islamic Art Screensaver* Мұрағатталған 6 наурыздың 2012 жылы. an animated 3d screensaver based on Basmala calligraphy.
**«Адам - бір боқ көтерген боқтың қабы...»** - Абайдың 1899 ж. жазған өлеңі. 

Әрқайсысы 4 тармақты 2 шумақтан тұрады, көлемі 8 жол. Ақынның тіршілік мәні туралы ой қозғаған философ, шығармасы әбден кемеліне келіп, жан-жағына жіті көзбен қараған, өмірдің мағынасы неде екенін түсінген ақынның өлеңі. Шынында да, адам осы дүниеде ойлы-сезімді болғанда, санасы арқылы барлық жан-жануардан ажырағанда не бітіріп жүр? Көбісі ішеді, жейді, киінеді және соған мәз. Ендеше, оның жанды азық-түлік қоймасынан несі артық? Сөйте жүріп: «Менімен сен тең бе деп мақтанасың, Білімсіздік белгісі - ол баяғы». Сондықтан да ақынның айтары: өмір - өткінші, адам бірқалыпты тура алмайды, бәріміздің барар жеріміз - о дүние. Демек, «Адамды сүй, алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа?!» Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасымен кестеленген. Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұлының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер ұшырасады. Мүрсейіттің 1910 жылғы қолжазбасында, 1909, 1939, 1945 жылғы басылымдарда 2 - шумақтың 3 - жолы «Адамды сүй, алланың хикметін сүй» болып берілсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасы мен 1933 жылғы басылым негізінде бұл жол «Адамды сүй, алланың хикметін сез» делініп жөнделген. Өлең қарақалпақ, қырғыз, өзбек, орыс, татар, тәжік, түрікмен тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Абдумалик Муталович Мирахмедов** -- өзбекстандық кәсіпкер, ATK Holdings-ның негізін қалаушы.

Өмірбаяны
---------

1977 жылы 6 тамызда Өзбек ССР-ының Ташкент қаласында дүниеге келді. Шешесі Зухра Насруллаевна Мирахмедова — дәрігер-микропедиатр, әкесі — Муталь Халилович Мирахмедов, кәсіпкер, білімі бойынша шығыстанушы.

Орыс, ағылшын, өзбек, қытай тілдерін біледі. 2000 жылы Эссекс университетінің экономика факультетің аяқтады.

Университетті аяқтаған соң Ақтөбе ферроқорытпа зауытында бір жыл жұмыс істеп, әртүрлі өндірістік тәжірибе және өндіріс процесін түсінуді алды.

Мансабы
-------

2001 – 2003 жылдары ENRC (Eurasian Natural Resources Corporation) шығаратын ферроқорытпаларды Еуропа және Жерорта теңізі елдеріне щвейцариялық эксклюзивті ферроқорытпаның дистрибьюторі Alloy 2000 компаниясында сатуға жауапты болды. Бірінші болып ферроқорытпаны Қытайға сата бастады. 2004 – 2010 жылдары ENRC China компаниясының басшысы болды.

2010 – 2015 жылдары ENRC Marketing AG компаниясында сату бойынша вице-президент, ал кейіннен ENRC Marketing AG және ENRC Logistics–де CEO, Лондондағы ENRC PLC бас офисындағы атқару комитетінің мүшесі.

Оның тікелей қатысуымен ENRC Қазақстан, Африка және Бразилияда активтері бар, темір кені, көмір, ферроқорытпа, түсті металдарды (алюминий, мыс, кобальт) қоса алғанда, минералды ресурстар өндіру саласындағы бұрынғы Кеңес Одағының жетекші компаниясы болды. Осы периодта компанияның әлемдік айналымы айтарлықтай өсіп 7 млрд USD жетті.

ATK Holdings
------------

2016 жылы Trafigura компаниясымен бірге ең ірі халықаралық шикізат трейдингі команияларының бірі ATK Holdings компаниясының негізін қалады. Trafigura ATK Holdings—тың 1% акциясын иеленеді, Мирахмедовте 49% және ол бас директор (CEO) болып табылады.

ATK Holdings пайдалы қазбаларды ТМД территориясында негізгі өндірушілерден (мысалы УГМК, УК «Заречная» және KAZ Minerals) сатып алып әлем бойынша экспортттайды. ATK Holdings Trafigura компниясының стратегиялық партнері болып табылады. ATK Holdings Ресейде өзінің филиалы (ООО «АТК Евразия») арқылы жұмыс жасайды.

ATK Holdings пайдалы қазбалардың алдыңғы қатарлы трейдері болып табылады. Компания кең ауқымды металдар мен минерал шикізаттармен сауда операцияларын жасайды, оның ішінде: глинозем, алюминий, кокс, мыс қорытпалары, мыс катодтары, мыс концентраты, штейн, қалайы, кобальт, ферроқорытпа, темір рудасы, қорғасын концентраты, марганец рудасы, молибден, мырыш концентраты, қорғасын, хром рудасы, никель катоды, никель концентраты, мырыш, көмір, болат дайындамалар, болат арматура, қара және түсті металлдар және т.б.

Абдумалик Мирахмедов Қазақстан және басқа да ТМД елдерінің ауылшаруашылық секторында (мал шаруашылығы, егіншілік) және жоғары технологияға маманданған қорларда белсенді инвестор болып табылады.

Отбасы
------

Үйленген, төрт баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 17 маусымның 2017 жылы.
2. ↑   Мұрағатталған 1 маусымның 2017 жылы.

Сілтеме
-------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 3 маусымның 2017 жылы.
* 
* 
* 
* Мұрағатталған 18 тамыздың 2017 жылы.
* Мұрағатталған 31 мамырдың 2017 жылы.
* 
*
**Мэнсфилд Кэтрин** (шын есімі Кэтлин Мэнсфилд Бичем) (Mansfield,Katherine; Kathleen Mansfield Beauchamp) (4 қазан 1888 жыл, Веллингтон — 9 қаңтар 1923 жыл, Гурджиефф институты, Фонтенбло маңы, Франция) — Жаңа Зеландияда туған ағылшын жазушысы..

19 жасында Англияға көшіп келгеннен кейін «Счастье» (1920) атты новеллалар жинағымен танымалдылыққа ие болды. «Праздник в саду» (1922) жинағынан шеберлігінің шыңдалғаны байқалды. Психологиялық қақтығысқа негізделген жеңіл оқиғалары поэтикалық астары бар прозаның өзіне тән стилінде жазылған, бұл А.П.Чеховқа әсер етеді.

Туберкулёз ауруына шалдыққаннан кейін соңғы бес жылдағы оның өмірі қайғыға толы болады, 34 жасында қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Абдулла Хан**, (Абдаллах бек, Абдул) (т.ө.ж.б. 14 ғ.) — Алтын Ордадағы "Дүрбелең жылдары" (1359-79) таққа отырған хандардың бірі (1360/61 — 1369/70). Ата тегі: Шыңғыс хан — Жошы — Тұқай Темір — Үз Темір — Абай — Мыңғасыр. Абдулла хан Мыңғасырдың 9 ұлының алтыншысы. 1359 ж. Бердібек хан өлтірілгеннен кейін 1-2 жыл ішінде Алтын Орда тағына Құлпа, Наурыз бек, Қызыр хан, Темір Қожа отырған. Мамай Темір Қожаны өлтіріп, хан тағына Абдулланы әкелді. Іс жүзінде билікті Абдулла ханның атынан Мамай жүргізді. Осы кезден бастап Алтын Орда екі бөлікке бөлінді. Еділден батысқа қарай Абдулла хан, шығысында Аралдың солтіндегі далалық аймақтарды Шайбани ұрпағы Қожа Мұрат (Мюрид, Меруд, Амурат) биледі. Абдулла хан Мәскеу боярларының өтінішімен жас Дмитрийдің (болашақ Донскойдың) ұлы князь болуына жарлық берген (1363). 1369-70 ж. Мамай Абдулла ханның орнына оның ұлы Мұхаммед сұлтанды (Мұхаммед Бұлақ) таққа отырғызды.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ ұлттық энциклопедиясы

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Аманда Ли «Мэнди» Мур** (ағылш. *Amanda Leigh «Mandy» Moore*; 10 сәуір 1984, Орландо, Флорида, АҚШ) — америкалық акриса және поп-әнші, 2003 жылғы «Жас Голливуд» сыйлығының иегері. 

So Real, I Wanna Be with You, Mandy Moore және Coverage альбомдарын шығарып, 2000 жылдары танымал атанады. 2002 жылы Мур «Спеши любить» фильмінде түсіп, актерлық карьерасына жол ашады. «Спасённая!» және «Американская мечта» сатиралық фильмдерінде түседі. 2007 жылы Wild Hopе атты жаңа альбомын шығарады.

Жастық шағы
-----------

Мур Флорида штатының Орландо қаласында, Стейси және Дон Мурдың отбасында дүниеге келеді. Стейси газет репортеры, ал Дон - American Airlines пилоты болатын. Лондон қаласында өзінің болашақ жарымен танысып, ешкімге айтпай АҚШ қашып кетеді. Оның Скотт және Кайл атты ағалары бар. Мур Орландодағы Bishop Moore Catholic High School мектебіне барған.

Мансап
------

1999 жылы Мур ең бірінші альбомы - So Real шығып, Entertainment Weekly журналында оның өлеңдері балалық махаббат жайлы ғана деп жазылған. Бұл альбомның 1 млн көшірмесі сатылғанымен де, үлкен жеттістікке жетті деп айту қиынға соғады. 2001 жылы Mandy Moore атты жаңа альбомы және «Saturate Me», «You Remind Me» и «In My Pocket» өлеңдері танымал атанады. Сыншылардың жақсы пікіріне ие болып, халыққа да ұнайды. Кейін көптеген альбомдары шығады.

Жеке өмірі
----------

Энди Роддик теннис ойыншысы, Вильмер Вальдеррама, Зак Брафф актерлерімен кездескен. 2009 жылдың 10 наурызынан 2015 жылдың қаңтарына дейін Мэнди Райан Адамс атты әншінің әйелі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мэнди Мур
**Мэнсон Чарльз** (Manson, Charles) (туғын жылы 12 қараша 1934 жыл, Цинциннати, Огайо штаты, АҚШ) — американдық діни көшбасшы әрі көп адамды өлтіруші. .

9 жасынан бастап уақытының көп бөлігін штаттың түзеу мекемелерінде өткізген, алдымен жасөспірімдер колониясында болған, кейін түрмеде отырған. 1968 жылға таман Лос-Анджелестегі «Семья» атты діни қауымдық табыну ұйымының көшбасшысы болады, ол ұйымның мақсаты – шоғырлас емес, діни Мэнсон ілімін өмірде зерттеу және орындау. 

1969 жылы «Семья» мүшелерін актриса Шарон Тейт және оның күйеуі Р.Полански жалға алған үйге жібереді; олар Тейт пен оның 5 досын, басқа жерде тағы үш адамды өлтіреді. Мэнсон және оның төрт ізбасарларының ісін қозғау 1971 жылы ұлттық деңгейде өзіне назар аудартты. 1972 жылы Калифорнияда өлім жазасы алынып тасталғандықтан, өлім жазасын өмір бойы түрмеде өткізу жазасына ауыстырды. 

Мэнсонның қылмысы Мэнсон ісі бойынша сот процесіндегі прокурор болған Винсентом Буглиозидің жазған "Heller Skelter: Правда о Чарли Мэнсоне» (1974) атты бестселлерінің сюжетіне арқау болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Адалдық пен арамдық** — адамгершілік құлық талаптары тұрғысынан бір-біріне қарама-қарсы моральдық ұғымдар. Адалдық — адамгершіліктің аса маңызды талаптарының бірін бейнелейтін моральдық қасиет. Ол шыншылдық, әділдік, принциптілік, алған міндеттемелерінен жалған сөйлеп, жалтармаушылық, уәдесінде тұрушылық сияқты қасиеттерді қамтиды. Адал адам мінезіндеп таза ииет, бағалы да ізгі қасиет. Адамның сана-сезіміне, ар-ұжданына қайшы келмейтін, адами мақсат- мүддені көздейтін, тарихи шындықпен, прогреспен ұштасып жататьш іс-әрекеткер. Әрбір қоғамның адалдығы жайында өзіндік пайым-түсінігі бар. Қазақ халқы әрқашан да адамгершілік пен адалдық қасиеттерін кіршіксіз таза ұстауға үмтылады. "Алдау қоспай адал еңбегін сатқан қолы өнерлі — қазақтың әулиесі сол", — дейді кемеңғер Абай. *Адал*— адамның жеке басы мен моральдық тұлғасын сипаттайтын қасиет. Адал туғаннан пайда болмайды. Ол қоғамның дамуына сәйкес әрбір адамның өнегелі тәрбиесіне, оқып білім алуы мен адал еңбектенү процесінде қалыптасып отыратын ізгі қасиет. Адал— жеке тұлғалар мен адамдардың абырой-атағын арттыратын ізғі қасиет, адам мінезіндегі аса ұнамды сапа. *Адал* — араб тілінде "рүқсат етілген", "таза" деген мағына беретін, білімімізге шариғат қағидалары арқылы енген сөз. Арамдық — моральдық қасиеттің адалдыққа қарама-қарсы кесапатты түрі. Оған алдау-арбау, суайттық, жымысқылық, ұрлық, опасыздық, скіжүзділік сияқты жаман қылықтар жатады. Халық арамдық бар жерде — сатқындық; оділетсіздік бар жерде - жәбір; жалғандық бар жерде — қиянат болатынын өмір тәжірибесінен анықтаған. Мұсылман халықтарында "адал, арам" ұғымдарына өте зор мән беріледі. Алғашқысы "жақсы адам" дегенді білдірсе, соңғысы "жаман, оңбаған адам" дегенді ұқтырады. Адал — ешкімнің ақысын жеп, жібін аттамай, өз еңбегімен дүние жинап, күн көріпжатқан, гайбат сойлсмейтін, кісіге қиянат қылмайтын жан; *арам* — дүние-малы еңбексіз; ұрлық-қарлық, қулық-сүмдық, аддау- арбаудан жиналған, сонымен күн көріп жатқан екіжүзді, обалсауаппен санаспайтын, жымысқы адам. Адамдар саналы түрде бірге өмір сүргенде, өздері орындайтын, басшылықка алатын талаптар жасап, оларды әрі қарай да жетілдіріп, толықтырып отырды. Соның нәтижесінде адамдар өздерінің іс-қимылына, жеп-ішулеріне, әдет-қылықтарына қатысты қойьиіатын талап- тарды, олардың шекарасын анықтаған. Сондықтан олар жеке басының қалауымен өмір сүріп, ойына келгенін істей алмаған. Өздері мойындаған, өмірде сьшақтан откізіп, пысықтаған, қоғамға сыйымдылығын қамтамасыз ететін шарттар аумағында әрекет жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Мүсілім және Ришат АбдуллиндерКөшеге Қазақстанның музыка тарихында өзіндік із қалдырған ағайынды опера әншілері, КСРО халық артисі Ришат Абдуллин мен Қаз КСР әртісі Мүсілім Абдуллиндердің есімі (Алматы қаласы әкімінің 12.01.1998 № 7 шешімі) берілген. Абдуллин Ришат Мукимұлы (1916-1988), Абдуллин Мүсілім (1916-1996) - екеуі де Өскемен қаласында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып, Қарасай батыр көшесіне дейін созылып жатыр. 

1. Жібек жолы,
2. Гоголь,
3. Әйтеке би,
4. Төле би,
5. Қазыбек би,
6. Бөгенбай батыр

- көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 

* Емелев көшесі;
* Алматы көшесі.

Көшенің ұзындығы - 1400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мэри-Кейт Олсен** (ағылш. *Mary-Kate Olsen*; 13 маусым 1986 жыл, Лос-Анджелес, Калифорния, АҚШ) – америка актрисасы, продюссер және киім дизайнері. 

Кинодағы дебюті 1987 жылы өзінің сыңары *Эшли*мен бірге түскен «Полный дом» хикаясынан басталады. Осыдан кейін Мэри-Кейт сіңлісімен бірге көптеген танымал киноларға түсіп, үлкен жетістіктерге жетеді. 

1993 жылы арнайы егіз қыздардың атын одан әрі жаңғырту үшін **Dualstar компаниясы** құрылады. 2004 жылы Мэри-Кейт осы компанияның директорлар кеңесі қатарына қосылған. 2006 жылы «Я соблазнила Энди Уорхола» фильмінде ол жеке өзі түскен. Бұл оның алғашқы жеке жобаларының бастамасы болған.

Фильмдері: «Косяки» (2007), «Безумие» (2008), «Страшно красив», «История девушки» (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------
**Орман мысығы** (лат. *Felis silvestris*) – жыртқыш сүтқоректі мысықтар тұқымдасынан. 

  

Орман мысығы Еуропада, солтүстік Азия және Африкада мекен етеді. Кіші көлемді жануарларға, сүтқоректілерге және т.б. аулайды.Бұл мысық Еуропада, Азияда және Африкада өмір сүреді. Кішілеу келген сүтқоректілерді, құстарды және басқада жануарларды аулайды.Бұл мысықтар қояндар және құстар көп жерде қоныстанады. Орман мысықтары өте қорқақ. Агрессивті болып келеді сол жердің тұрғындарына жақындай бнермейді. Олар жалғыздыққа үйренген. Өзінен үлкен денелерден 3 км² алыстықта жүреді.

Сыртқы келбеті
--------------

Орман мысықтары шүнінің түсі қара сызықтармен қоңырлау болып келеді. Олар кәдімгі үй мышығынан үлкенірек болады. Денесінің өлемі 45—80 см, салмақтары 3 тен 8 кг барады. Орташа бойы 35 см, құйрығының ұзындығы 30 см.

Тағы қараңыз
------------

* Мәлін

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Nowell, K. (2008). *Felis silvestris*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 22 наурыз 2009. Database entry includes justification for why this species is of least concern
2. ↑  1100 қызықты деректер энциклопедиясы