recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**А́нна Никола́евна Е́сипова** (1851 жылдың 31 қаңтарында [12 ақпан], Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген —1914 жылдың 5 [18] тамызында сол жерде қайтыс болған) —орыс пианистшісі және музыкалық педагог.

1871—1892 жылдары шет елде тұрған, концерттерімен Ресейге жиі келіп тұратын. Еуропа мен АҚШ-тың көптеген елдерінде гастрольдерде болып қайтты.

Өмірбаяны
=========

13 жасында Петербург консерваториясының А. И. Виллуан классына түседі; 1865 жылдың көктемінде К. К. Фан-Арка классына ауысады, ал 1866 жылдан Ф. О. Лешетицкийдің классына ауысып, 1880 жылы оның екінші әйелі болады.

1871 жылдан бастап шет елде тұрды — әлемнің барлық мемлекеттерін аралаған. Сыншылар оның аспабының музыкалық жеңілдігін, әсемділігін ескеретін. Оның репертуарында —Ф. Шопен, Ф. Шуберт, Ф. Мендельсон, В. Моцарт, Л. Бетховен шығармалары бар.

Есипованың әрқашан шығармашылық жағынан серіктестері болған тұлғалар: К. Давыдов, Л. Ауэр и А. Вержбилович, Антон Рубинштейн.

Г. М. Коган айтқандай:
Есипова — өз уақытының және мемлекетінің шегінен шығатын пианисттік құбылыс. Ол шамамен жиырма жыл бойы концерттерімен күллі әлемді аралады. Оның жетістігі үлкен болды. Париж және Лондон, неміс және американ қалалары орыс пианистін әрқашан көңілмен қарсы алды. Бұл Есипованың жеке триумфы болып қана қойған жоқ: ол орыс пианисттік өнерінің әлемдік мәні болды. Есиповаға дейін тек бір пианист шет елге танымал болды, ол — Антон Рубинштейн. Бірақ Рубинштейнді әлі жеке қарастырмайды.

Лешетицкиймен 1892 жылы ажырасқан соң Есипова Ресейге оралады. Санкт-Петербург консерваториясында фортепиано профессоры қызметін атқарады.

Басында оның тек 12 оқушысы болды, бірнеше жылдан соң 42 студент болды. Сол заманғы оның оқушыларының ішінде: Ольга Калантарова, Гавриил Романовский, Томас де Гартман, Альфред Мерович, Владимир Дроздов, Сергей Тарновский, Леонид Крейцер, Юзеф Турчинский, Наталья Позняковская, Анастасия Абдушели-Вирсаладзе, Александр Боровский, Борис Захаров, Александр Зейлигер, Сергей Прокофьев; Исидор Ахрон, Симон Барер, Мария Юдина; брал уроки Борис Фомин сынды тұлғаларды атауға болады.

Отбасы
======

Ұлы Евгений Иванович Ильин (1877—1915) — пианист; анасының оқушысы — Ольга Калантароваға үйленген.

Анасы мен баласы Александр-Невск лаврының Никольск зиратында жерленген. 1948 жылы «Өнер шеберлері Некрополіне» қайта жерленді; сол кезде олардың зиратына А. Аргентидің скульптуралық композициясы орнатылды. Ол 1900 жылы орындалған.

Дереккөздер
===========

• Есипова, Анна Николаевна // Брокгауз және Ефронның энциклопедиялық анықтамалығы: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

• Есипова, Анна Николаевна — статья из Большой советской энциклопедии
**Аңыздық дақыл**  — жазда және күзде негізгі дақылды жинап ала салысымен орнына сол жылы егіліп, өнім беретін дақыл. Ол қосымша өнім алу және топырақ құнарлылығын арттыру мақсатына сай егіледі. Ең тиімді А. д-дар қатарына жүгері, судан шөбі және жаздық рапс жатады. Оларды негізгі дақыл ретінде ерте жинап алынатын күздік бидай, қара бидай, арпа, асбұршақ сияқты дақылдар аңызына егеді. Сондай-ақ А. д-дар есебінде тары, қарақұмық, күнбағыс, асбұршақ пен сиыржоңышқа да егіледі. А. д-дарды себерде аудандастырылған сорттардың өнгіштігі ескеріледі және өсу қарқыны жоғары тұқымдары пайдаланылады. Топырақ дайындау мен себу жұмыстарының барынша қысқа мерзімде жүргізілуі қажет етіледі. Қазақстанда А. д-ды өсіруге Алматы, Жамбыл, Оңт. Қазақстан және Қызылорда облысының табиғаты аса қолайлы.
Тұрақты тіркестің қазіргі мағынасын бір істін бет алысын, ыңғайын байқау деп түсінеміз. Мысалы: *«Бұлар әлі істеліп жатқан*
ұлы жұмыстың құшағынан аулақ жатқандар; ұлы думанның аңысын аңдай алмағандар» *(I. Жансүгіров).*

Тұрақты тіркестегі *«аңыс»* сөзінің тілімізде жеке, дара тұрып қолданылуы өте сирек кездеседі. Ал оның алғашқы мағынасы нені түсіндіретіндігі де беймәлім. Кейде бұл тіркес сөйлеу тілінде «аңдысын аңдау» тұлғасында да ұшырасады. Бұл да «аңысын» сөзінің төркінін тұмандандыра түседі.

Біздің байқауымызша, *«аңыс»* сөзінің түпкі төркіні моңғол тілі болса керек. Бұл тілде: *аньсга* — көздің қабығы. Егер біз мұнда тек сөз тұлғасының ұқсастығына сүйенсек, қателескен болар едік. Бірақ тіліміздегі *«қас-кабағына қарау»* іспеттес тіркес мағына жағынан *«аңысын аңдаумен»* жақын. Әрі қазақта қабаққа қарап адамның көңіл-күйін анықтау жиі ұшырасатын құбылыс. Сондықтан да болар, тіліміздегі етістіктердің біршамасы «қабақ» сөзімен тіркеске жиі түседі (қабағы түсу, қабақ қату, қабағы ашылу, қабағын түю, т. б.) Ерте кезден тіл жағынан түбірлес, тарихи жағдайлармен аралас-құралас болған моңғолдар мен қазақтар арасында сөз ауыс-түйісі болмады деу қиын. Осындай дәуірлердің бірінде моңғол тіліндегі *«аньсга»* сөзі қазақ халқын құраған тайпалардың біріне ауысып, *«аңдау»* сөзімен тіркеске түскенде қысқара түсіп, *«аңысын аңдау»* қалпында түрақтауы ғажап емес. Осы жобалауымыз бойынша, *«аңысын аңдау»* тіркесі *«қабағын байқау»* дегенмен мағыналас болмақ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Маклюенизм** – БАҚ-тың адам ағзасына әсерін зерттеумен айналысатын коммуникация саласындағы тұжырымдама..

Тұжырымдаманың негізін салған канада әлеуметтанушысы, теоретик Х.М. Маклюен. Оның тұжырымдамасы бойынша БАҚ-тың әрқайсысы адам ағзасының жекелеген мүшелеріне әркелкі әсер етеді. Мәселен, теледидар – көз, құлақ, тілге, баспасөз – көзге, радио – құлақ пен тілге үлкен әсерін тигізеді. 

Ал оның оң және теріс ықпалы жөнінде маклюенизм мамандары зерттеулер жүргізіп, әрқайсысына жеке дара тоқталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
**Қарауылтас** – ортағасырлық мұнара. Ұлытау облысы Жезді қаласынан солтүстікке қарай 17 км жерде Есқұлы тауының басында. Оның биіктігі 1,5 м-дей ғана. 

Алғаш Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Х.Марғұлан) зерттеген. Қарауылтас тың жобасы төрт қырлы қалпаққа ұқсас: табаны жалпақ келгенмен, қабырғалары биіктеген сайын сүйірлене түседі. Ол төрт бұрышты тақтатаспен тұрғызылған. Қарауылтас қазіргі уақытта қирап қалған. Зерттеушілердің пікірінше Қ. Басқамыр қалашығының қарауыл мұнарасы болған. Ол арқылы қарауылдар төңіректі шолып, айналаны бақылап отырғанға ұқсайды. Қарауылтас орта ғасырларда Орталық Қазақстанды мекен еткен оғыз-қыпшақ заманындағы бірегей ескерткіш туындыларының қатарына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
**Иіс сабын** (қ а т т ы с ы) 74-78 проценттік майлы қышқылдар қосылып, ірі қараның, шошқаның жоғары сапалы майынан, кокос майынан, саломастан және синтетикалық майлы қышқылдарға хош иісті заттар араластырып жасалады. Иіс сабының сулы ерітіндісінде қүйдіргіш реакция болғандықтан, қол жуған кезде теріні майсыздандырып, тітіркендіреді. Сондықтан бұлардың кейбір сорттарына теріні майсыздандырудан сақтап, тітіркенуден қорғайтын заттар (ланолин, күзен майлы, нәрлі крем т.б.) қосылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Эзофагоспазм** - өңеш перистальтикасының эпизодты түрде бұзылуымен және оның қабырғасының спастикалық жиырылуымен сипатталатын ауру. Эзофагоспазм дисфагиияның жиі себептерінің бірі болып табылады.

### Эзофагоспазм жіктелуі

Жіктелуде эзофагоспазм түріне қарай, ауырлық дәрежесіне 3 дәрежесін бөліп қарастырады:

* Жеңіл эзофагоспазм
* Орташа ауырлықтағы эзофагоспазм
* Ауыр эзофагоспазм

Екіншілік эзофагоспазм кезінде диагнозда бірінші орында негізгі ауру жазылады: эзофагит, өңеш жарасы және т.б.

### Эзофагоспазм этиологиясы және патогенезі

Психоэмоционалды стресстер, қобалжу фонында дамитын біріншілік эзофагоспазм және патологиялық процесстің (эзофагит, жара, рак және т. б.) әсерінен өңештің шырышты қабатының рефлекстердің нәтижесінен өңештің қабырғасының спастикалық жиырылуы туындайтын екіншілік (рефлекторлы) эзофагоспазм ажыратады. Өңештің жеке спастикалық жиырылуылары асығып тамақ ішкенде, тым ыстық, ащы немесе құрғақ тағам жегенде сау адамдарда да кездесетінін естен шығармау керек. Ауру патогенезінде өңештің бұлшықет аралық нерв өрімінің дистрофиялық өзгерістері негізгі орын алады.

### Эзофагоспазмның негізгі симптомы

Эзофагоспазмның негізгі симптомы— тағамды немесе сілекейді жұтқанда төс артында қысым сезімі пайда болатын науқастармен ауырсыну сияқты сезіммен қабылданатын дисфагия. Бұл сезімдер бірнеше секундтан кейін өз бетімен немесе жылы сұйықтық ішкен соң жоғалып кетеді. Кейде өңеш спазмдары тағамға байланыссыз пайда болады, кейбір кездерде өте жиі пайда болады (тамақ ішіп отырған кезде бірнеше рет), басқа жағдайларда айына 1-3 рет. Эзофагоспазм қатты қобалжу, уайымдағанда, нервті-психикалық стресстер кезінде дамиды.

### Эзофагоспазм диагностикасы

Рентгенологиялық зерттеу кезінде диагноз қою оңай: Барий сульфатының қоспасын науқас жұтынғанда өңештің белгілі бір аймағының спастикалық жиырылуылары айқын көрініп тұрады (былай айтқанда сегментарлы спазм). Псевдодивертикулдардың түзілуімен өңештің ұзындығы бойынша және штопор тәрізді спастикалық қисаюлар («штопорообразный пищевод» немесе Баршоня—Тешендорф синдромы) тән. Егер кәдімгі рентгенологиялық зерттеу кезінде эзофагоспазм симптомдарын анықтамаса, онда арнайы әдістерді қолданады (қою немесе лимон қышқылмен сәл қышқылданған сульфат бариймен) немесе қайталамалы рентгенологиялық зерттеу жасау керек.

### Эзофагоспазм емі

Эзофагоспазм кезінде уақытында (4—6 рет күніне) тамақ ішу маңызды орын алады (диета № 1 немесе 1б). Атропин сульфаты, папаверин гидрохлорид немесе но-шпа, церукал қабылдау көрсеткіштер болып табылады. Жеңіл жағдайларда оларды тамшы немесе ұнтақ, таблеткка түрінде, тамаққа дейін 30 мин бұрын тағайындайды. Егер дисфагия сақталынса бұлшықет ішілік инъекциялар тағайындалады. Сонымен бірге, седативті препараттар, гипнотерапия тағайындайды. Екіншілік эзофагоспазм кезінде негізгі ауруды емдеу керек. Біріншілік эзофагоспазм кезінде тұрақты емдеуде болжамы 90% жағдайда жақсы аяқталады (кейде ем курсын 2—3 рет қайталау керек, санаторлы –курортты ем). Екіншілік эзофагоспазм кезінде өңештің негізгі ауруын жазуға байланысты.

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Eino Baskin (1974)
**Эйно Баскин** (1929 жылы 17 маусымда (Эстония) Таллинде дүниеге келген) — эстон, совет театр- және киноактері және еврей текті режиссер. [1]. 

Эйно Баскин актер Хирш Баскиннің отбасында дүниеге келеді. Эстонияның неміс қозғалысы кезінде Ресейге жер 1951 жылы Эстония КСР-ның мемлекеттік театр институтын бітіреді. 

1951—1957 жылдары Виктор Кингисепп атындағы Таллин драма театрында актер болады. 

1958-1961 жылдары Ленинград театр сахналарында ойнайды. 

Ал 1961-1964 жылдары Эстония КСР-ның мемлекеттік филармониясы ауызша сөйлеу жанрының әртісі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мұғаллакат** - өлең түрі. Көне араб поэзиясында (исламға дейінгі) бірнеше ғасыр бойы тек ауызша түрде тарап, қазіргі заманға 8-10 ғасыр жазбалар жеткен.

### Мұғаллакат жайлы

Мұнда әр ақын өзінің артықшылары жайында, кейде біреуді мадақтау сипатында өлең айтқан. Араб, тәжік, парсы, әзірбайжан әдебиетінде бар. Әуезов 1946 жылы Жамбылдың 100 жылдық тойында жасаған "Жамбылдың айтыстағы өнері" атты баяндамасында айтыс жанры, суырыпсалма ақындық өнер, импровизация жайында айта келіп: "Олардың арасынан айтыстың дәл өзін ұстанған - арабта мұғалакаттауды тудырушылар бір алуан" деген (20 томдық шығармалар жинағы, 8 том, 180-бет). 1948 жылы шыққан көп томдық "Қазақ әдебиеті тарихының" 1-томына жазған "Айтыс өлеңдері" тарауында "... арабта жәрмеңкелерге жиналған ақындардың айтысқан жарыс өлеңдері қағазға жазылып, көпшілік оқуына, сынауына қолайлы етуп, жәрмеңке ортасына ілініп қойылатын болған. Ол айтыс өлеңдерін арабтар **Мұғаллакат** деген" деп пікір білдірген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы
**«Мұхтар әуезов және абайтану проблемалары»** - ҚазССР ғылым академиясының әдебиет және өнер институтының 1982 ж. «Ғылым» баспасынан шығарған зерттеу еңбек. Авторы М. Мырзахметов. Кітап 4 тараудан, кіріспе мен қорытындыдан тұрады. Автор зерттеулерін: «Абай өмірбаяны - абайтанудың іргелі саласы», «М. Әуезов - Абай шығармаларын жинаушы әрі текстологы», «Абай мұрасының шығысқа қатысы М. Әуезов зерттеуінде» және «Абайдың әдеби ортасы» деген тақырыптар төңірегінде өрбітіп, Әуезовтың абайтану негізін қалау, ақынның Ғылыми өмірбаянын жазу, өлеңдерінің көркемдік, жаңашылдық ерекшеліктерін, дүниетанымын ашу жолындағы еңбегін, текстологиялық ізденістерін, Абай мұрасының шығысқа қатысымен ақындық ортасын анықтаудағы зерттеулерін сөз етеді. Көлемі 16,4 б. т. 2 мың дана болып басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Бауыржан Момышұлы ескерткіші** Алматы қаласында 2010 жылы ашылды.

Ұлы Отан соғысына қатысушы, даңқты қолбасшы, Кеңес Одағының Батыры Бауыржан Момышұлының 100-жылдығын тойлау аясында қойылған ескерткіш 28 гвардияшыл-панфиловшылар саябағында бой көтерді.

Ескерткіштің ашылу салтанатына Алматы қаласы әкімінің орынбасары Серік Сейдуманов, батырдың ұлы Бақытжан Момышұлы, ғалымдар мен қоғам қайраткерлері және батырдың туғандары мен туыстары қатысты.

Монумент авторлары — Нұрлан Далбай және Расул Сатыбалдиев.

Жиында сөз алғандардың ішінде батыр келіні Зейнеп Ахметова да болды:

> Атамыздың өмірінің көп бөлігі Алматыда өтті. Алматыда бақилық болды. Қабірі де осында. Ұрпағы да осында өсіп жатыр. Алматыда ашылған атамыздың ескерткіші бізді көп жылдар бойы көксеген арманымызға жеткізді. Жоқтың орны толды. Ризамыз!
> 
> 

Жалпы, Бауыржан Момышұлына Алматыда ескерткіш қою туралы үкіметтің тұңғыш қаулысы сонау 1989 жылы шығыпты. Содан кейін араға бірнеше жыл салып қалалық мәслихаттың қаулысына қол қойылады. Сөйтіп батырдың 100-жылдығына дейін созылды.

* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматыда даңқты қолбасшы Бауыржан Момышұлына ескерткіш ашылды — «ҚазАқпарат», 10.12.2010.
2. ↑  Батырға ескерткіш орнатылды — «Ақтөбе» газеті, 23.12.2010.

Тағы қараңыз
------------

* Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Астана)
* Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Шымкент)
* Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Тараз)
**Иіселді** – Ұлытау тауының оңтүстік-шығысындағы оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Ұлытау ауылының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 854 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау жыныстары жоғары протерозой мен төменгі палеозойдың шөгінділерінен түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейі көлбеу, пішіні доғал тәрізді. Баурайында бірнеше бұлақтардан бастау алған құрғақ арналар бар. Маңында өзімен аттас және Саламатсай, Аққора қыстаулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тауалдының бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, бетеге, бұталар, тағы басқа өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Қарауылдық қызмет** - жауынгерлік тапсырмаға жататын және жеке құрамнан Гаризондық және қарауылдық қызметтер жарғысының барлық ережелерін дәл орындауды, мейлінше қырағылықты, батыл шешім мен бастама қабылдай білуді талап ететін әскери қызмет.

Қарауылды қызметтің талаптарын бұзуға кінәлі адамдар тәртіптік немесе қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Қарауылдық қызметті атқару үшін қарауылдар тағайындалады.

Қарауыл бөлімшесі
-----------------

Жауынгерлік туларды, әскери және мемлекеттік объектілерді күзету мен қорғау жөніндегі жауынгерлік қызметті орындау үшін, сондай ақ гауптвахтада және тәртіптік батальонда ұсталатын адамдарды күзету үшін тағайындалған, өаруланған бөлімше қарауыл деп аталады.

Қарауылдар: 

* гарнизондық және
* ішкі немесе кемелік болып бөлінеді; олар:
	+ тұрақты және
	+ уақытша болуы мүмкін.

Гарнизондық қарауыл жлпы гарнизондық маңызы бар объектілерді, құрамалар объектілерін немесе бір біріне жақын орналасқан бірнеше әскери бөлімдердің объектілерін күзету үшін сондай ақ гарнизондық гауптвахтада ұсталып отырған адамдарды күзету үшін тағайындалады.

Ішкі қарауыл бір әскери бөлімнің немесе кеменің объектілерін күзету мен қорғау үшін тағайындалады. Әуедайдағы авиациялық бөлімнің ұшақтары немесе тікұшақтары мен басқа объектілерін авиациялық техникалық бөліммен тағайындалатын ішкі қарауыл күзеті қорғайды.

Қарауыл құрамына қарап: 

1. қарауыл басшысы,
2. қарауыл бастығының көмекшісі
3. техникалық күзет құралдары жөніндегі қарауыл басшылығының көмекшісі (олар оператор немесе операторлар аусымы болуы мүмікін)
4. қарауыл иттерінің қызмет жөніндегі қарауыл басшылығының көмекшісі
5. көлік құралдарының жүргізушісі[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алғашқы әскери дайындық, Алматы"Мектеп" баспасы, 2006
**Губарев Григорий Миронович** (15.8.1925, Ресей, Орынбор облысы Кваркено ауданы Кваркено селосы - 24.02..1998, Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. 

Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1-Украина майданы 21-армия 120-атқыштар дивизиясы 538-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 жылы 21 қаңтарда Висла-Одер операциясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Губаревке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945).

1968 жылдан Орал қаласында тұрды. 

Лeнин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Қарауылшы** – Қоңыржал жоталарының солтүстік-шығысындағы оқшауланған шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Теректі ауылының солтүстігінде 45 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 503 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тәрізді созылған шоқылы таудың ұзындығы 8 км шамасында. Енді жері 3 км. Солтүстігінде Мешкейсор, шығысында Қарасор көлдері мен Жамалқожа бұлағы, оңтүстігінде Қашамбай, Күшіктамбұлақ бұлақтары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында қуаң даланың өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қырықжігіт** – Жіңішке және Сарыбұлақ өзендерінің суайрығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Кеген ауданы Алғабас ауылының солтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1904 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 4 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур мен девонның құмтастарынан және палеозойдың эффузивтік шөгінді жыныстарынан түзілген. Гранит те кездеседі.

Сипаты
------

Тік жарқабақты солтүстік беткейі өзен арналарымен қатты тілімделген. Оңтүстік бөлігі көлбеуленіп жонды белестерге ұласады. Солтүстігінде Алабайтал, солтүстік-шығысында Торыайғыр, батысында Жамбас, оңтүстік-батысында Бақалы таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Етектерінде жусан, бетеге, көде, беткейлерінде арпабас, бидайық, өзен арналарында жабайы алма ағашы, көктерек, итмұрын, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қырыққұлақтәрізділер** немесе **қырыққұлақ** (лат. *Polypodіophyta*) — жоғары сатыдағы споралы өсімдіктер. Палеозой эрасында өскен риниофиттерден дамыған.

Таралуы
-------

Қырыққұлақтардың басым көпшілігі ылғады және қараңғы жерлерде өседі. Кейбір түрлері құрғақ жерлерде, жартастарда, тау баурайларында өседі. Эпифиттерге жататын қырыққұлақтар ағаштарда өседі.

Түрлері
-------

Дүние жүзіне кең тараған 3 класы, 300-дей туысы, 12 мыңдай түрі бар. 4 класының (''Aneurophytopsіda'', ''Archaeopterіdopsіda'', ''Cladoxylopsіda'', ''Zygopterіdopsіda'') қазба қалдықтары табылған. Қырыққұлақтәрізділердің арасындағы ксерофиттің суда өсетін де түрлері бар. Тропикте эпифит түрлері көп кездеседі.

Ботаникалық сипаты
------------------

Қырыққұлақ көркем жапырақты көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның таулы аймақтарында кездеседі. Жер шарында он бір мыңға жуық түрі табиғатта, көгалдандыруда және бөлме гүлі ретінде үйде өсіріледі. Күтімді көп қажет етпейді, кез келген жағдайда жақсы өседі. Табиғаттағы қырыққұлаққа қарағанда үй жағдайында өсірілетіндерінің жапырақтары әдемі болып келеді. Жапырақтары ұсақ, жіңішке, жиегі ирек, жылтыр түрлері де бар. Қырыққұлақ – өсімдіктер әлеміндегі бірден-бір гүлдемейтін өсімдік. жапырақ астындағы споралары арқылы көбейеді. Үй жағдайында жеңіл өсірілетін қырыққұлақтардың бірі – нефролепис .

* Сабағының биіктігі әр түрлі (бірнеше мм-ден 25-30 м-ге дейін жетеді). Олар жер бетінде тік не шырмауық түрінде өседі.
* Жапырағы (вайя деп аталады) жас кезінде ұлу тәрізді оратылып жатады, өсе келе көп тілімді, саусақ салалы, кейде тұтасып кетеді, ал оның ұзындығы 2-4 мм-ден 30 м-ге ( *Lygodium artucatum* түрінде) дейін жетеді.
* Жапырақтарында, негізінен, фотосинтез процесі жүреді және споралар жетіледі. Онда дамитын спорадан гаплоидты ұрпағы - қос жынысты гаметофит дамиды. Оның пішіені жіңішке, жасыл түсті табақша тәрізді, ені 5 мм-дей. Жапырағының төменгі жағында жыныстық органдары (антеридий - аталық, архегоний - аналық) жетіледі. Ұрықтанғаннан кейін қайтадан жыныссыз ұрпақ дамиды.

Қолданысы
---------

Қырыққұлақтәрізділердің көпшілік түрінің жапырағын тағам ретінде пайдаланады. Кейбір түрінен дәрі алынады (усасыр қырыққұлақ  (*Dryopterіs*)), көпшілігін әсемдік үшін өсіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қырғыз драма театры** (Мемлекет Еңбек Қызыл Ту орденді академиялық драма театры) – Қырғыз КСР-інің жетекші драма театры. 1941 жылы Фрунзеде құрылды. Театрдың алғашқы постановкалары – ГИТИС-ті бітірушілердің дипломдық спектакльдері (Шекспирдің «Король Лирі» , А. Островскийдің «Жарлылық ұят емесі») болды. Мұнда Н. Қытаев, С. Жаманов, Д. Күйікова, Б. Қыдыкеева, К. Ешімбеков, М. Рысқұлов, Ш. Түйменбаев т. б. ойнады. Ұлы Отан соғысы жылдары (1941-45) қаһармандық-патриоттық спектакльдер (Тоқомбаевтың «Анты», Жантошевтің «Құрманбегі», Құтыбаев пен Маликовтың «Жаңылы») қойылды. 1957 жылы театр труппасы ГИТИС-тің қырғыз студиясын бітірушілермен молықты. Тарихи-революциялық тақырыпқа құрылған (Жантошевтің «Қаныбегі», Шүкірбековтың «Ақын арманы», сондай-ақ қазіргі өмірді бейнелейтін пьесалар (Жәкиевтің «Әке тағдыры», Бейшеналиевтің «Тау гүлі», Байджиевтің «Төрт адымы», Диқамбаевтың «Нәрлі суы») қойылды. Қырғыз әдебиеті мен өнерінің 1958 жылы Мәскеуде өткен он күндігіне қатысты. 1961 жылы гастрольдік сапармен Қазақстанда өнер көрсетті. Театр репертуарынан классикалық драматургияның (Гогольдің «Ревизоры», Грибоедовтың «Ақыл азабы», Горькийдің «Егор Булычов және басқалары» мен «Васса Железновасы»), қазақ жазушылары (Құсайыновтың «Алдар көсесі», Тәжібаевтің «Жалғыз ағаш орман емесі») мен Шыңғыс Айтматовтың шығармаларының инсценировкалары («Бетпе-бет», «Ана – Жер-ана», «Жәмила», «Шынарым менің, шырайлым менің») орын алды. 1958 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталды. 1971 жылы академиялық театр атағын алды. Театр құрамында КСРО халық артистері Д. Күйікова, Б. Қыдыкеева, Қырғыз КСР халық артистері С. Балқыбекова, А. Боталиев, С. Жаманов, Н. Қытаев, А. Көбегенов, С. Күмішәлиева, А. Құттыбаев т. б. бар. бас режиссері - Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері А. М. Торопов.

Дереккөздер
-----------

* Львов Н. Киргизский театр, М. 1953;
* Киргизский государственный драматический театр, Фр.1958.
**Григорий Иванович Чумаев** (1917, Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы Кирсаново селосы - 4.2.1945, Польша, Вроцлав қаласы)- 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, қатардағы жауынгер. Орыс.

1945 жылы 4 ақпанда Чумаев барлаушылар тобымен Одер (Одра) өзенінің батыс жағалауына өтіп, жаудың техникасы мен адам күшін анықтауға тапсырма алды. Тапсырманы орындау барысында ержүрек жауынгер ауыр жараланды. Осы шайқаста көрсеткен ерекше ерлігі үшін Чумаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945).

Батыс Қазақстан облысы Зеленов ауданындағы Макарово селосының бір көшесі Чумаевтың есімімен аталады.

Ленин орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Мұхиттағы тіршілік иелерінің бәрі өсімдікке тәуелді. Өсімдік те күн сәулесі секілді органикалық емес заттан қорек өндіретін қасиет бар. Қоректік тізбек осыдан басталады, екінші болып балық қосылады. Майдаша бақтар өсімдіктермен, «Зоопланктон» деп аталатын қалқыма су ағзалармен қоректенеді. Теңіз тұқысы тәрізді үлкендеу балықтар шабақпен қоректенеді. Ал ондай үлкен балықтарды адамдар аулап, азық етеді.Акула көксерке сияқты ірілеу балықтарды, акуланың басқа түрлерін, скаттарды қорек етеді. Жас акулалар, негізінен, балықпен қоректеніп, басқа хайуандарды аулай қоймайды. Оларды дән-дақылмен, буылтық құрттармен қоректендіруге де болады. Кейбір кит түрлері өзінен кіші балықты, кальмарды жейді. Аққулар су өсімдіктерінің, балдыр, шалаңның алуан түрінің тамырын, сабағын азық етеді. Қолдан қоректендірген де аққуға пісе қоймаған күріш, сұлы және әртүрлі қиқым, үгінді береді. Кішкентай асшаяндар 1 мм-ден кішкентай, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Олар – ең терең жерлерде мекен ететін ескекаяқтылар өкілі. Сегізаяқтың басты қорегі – таңқы шаян, лобстер, моллюска және ұлу түрлері.

Дереккөздер
-----------

ТЕҢІЗ ЖАНУАРЛАРЫ. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-436-8
**Грампиандық таулар** (ағыл. *Grampian Mountains*, шотл. *Am Monadh*) — Шотландия биік тауларының оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан Шотландияның үш негізгі тау жоталарының бірі. Грампиандық таулар - Ұлыбританиядағы ең биік таулар.

Географиялық сипаттамасы
------------------------

Тауда Ұлыбританияның ең биік шыңдары - Бен-Невис (1,344 метр) пен Бен-МакДуи (1,309 метр) орналасқан.

Гранит, гнейс, тақтатас, мәрмәр және кварциттен тұрады.

Солтүстік-батыста Глен-Мор алқабы, терең көлдер: Лох-Несс, Лох-Лохимен Солтүстік-батыс таулы аймағынан (ағыл. *Northwest Highlands*) бөлінген.

Көптеген өзендер таудан ағады: Несс, Тей, Спей, Ойх, Дон, Ди.

Көрікті жерлер
--------------

Таудың шығыс жағынан, жағалауда Данноттар сарайы бар.

Тұрғындар
---------

Аумағы нашар қоныстанған. Қалалар — Обан, Форт-Уильям, Авимор.

Тағы қараңыз
------------

* Хайленд
* Бен-Невис

Әдебиет
-------

* Watson, Adam, *«The Cairngorms»*. Edinburgh: The Scottish Mountaineering Trust, 1975
* Wyness, Fenton, *«Royal Valley : The Story Of The Aberdeenshire Dee»*. Alex P. Reid & Son, Aberdeen, 1968.

Грампиандық таулардың 1831 жылғы бейнесі
**Маньчжоу-го** (қыт. 大滿洲帝國 [Даманьчжоу-диго] «Ұлы манджур империясы»), **Манджурия** (мандж. ᠮᠠᠨᠵᡠ  
ᡤᡠᡵᡠᠨ *manju gurun*, қыт. 滿洲國 «Манджурия мемлекеті») — жапондықтардың 1932 жылы Манджурияның 3 тарихи провинциясынан құраған қуаршақ мемлекеті.

Орыс-жапон соғысынан (1905) кейін Жапония орыстар салған ҚШТЖ-ның оңтүстік тармағына бақылау орнатты, ал жапондық әскерлер сол аймақта болды; Маньчжуриядағы экспансия Жапонияға әлемдік держава мәртебесін беру үшін қарастырылды. 

1931 жылы жапон әскері қытай әскеріне шабуыл жасау үшін сылтау табады, 1931 жылы Маньчжоу-го тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды. Ертеректе тақтан бас тартқан соңғы Цинь императоры билеуші болды, бірақ, шындығында мемлекет Жапонияның қатаң бақылауында болды және Азиядағы бұдан кейінгі экспансияға арналған база ретінде пайдаланылды. 

Маньчжур солдаттары, қытай коммунистері мен қарулы азаматтық тұлғалардың жансыздары жапон басқыншылары мен қоныс аударушыларына қарсыласты. Жапония жеңіліс тапқаннан кейін 1945 жылы жапон қоныс аударушылары отанына қайта оралды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)

Тағы қараңыз
------------

* Манджурия
**Златко Захович** (словен. Zlátko Záhovič; 1 ақпан 1971 жыл, Марибор, Югославия) — словениялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Партизан" клубының түлегі. 1990-91 жылы "Пролетар" клубына жалға берілді де, 1992 жылы клубқа қайта оралды.

1993 жылы "Витория Гимарайнш" клубына ауысты. Үш маусымдай ойнап, "Порту" қатарын толықтырды. 

1999 жылы "Олимпиакосқа" ауысқанымен, клуб жетекшілерімен келісімге келе алмай, келісім шарт мерзімі бітуін күтпей клубтан кетіп қалды.

2000 жылы "Валенсия" қатарына қосылды, бұл жолы да клуб бапкері Эктор Купермен кикілжіңге келе берді (кейін бапкерді "алаңға жиі шығармады, сол үшін жанжалдастым" деп еске алды), бірақ маусым соңына дейін клубта қалды. Клуб 2000/01 жылғы маусымда Чемпиондар лигасының финалына шығып, "Бавариямен" ойнады. Матчтан соңғы пенальтилер сериясында Захович өз мүмкіндігін соға алмады, нәтижесінде "Валенсия" ұтылып қалды.

### Ұлттық құрама

1992 жылы 7 қарашада тұңғыш рет Словения құрамасы сапында алаңға шықты. 2000 жылы Словения құрамасы Еуропа чемпионатына жолдама алды да, Захович те финалдық турнирге қатысты. Топтық кезеңнің бірінші турында Захович Югославия қақпасына екі гол соқты, бірақ словениялықтар 3:0 есебімен ұтып тұрып жеңісті уысынан шығарып алды. Екінші турда да Испания қақпасына бір гол соқты, бұл жолы Словения 1:2 есебімен ұтылды. Осылайша Захович құраманың төрт голының үшеуін соқты.

Құрама 2002 жылғы әлем чемпионатына да жолдама алды, бірақ бас бапкер Сречко Катанецпен кикілжіңге келген Захович топтық кезеңнің бірінші матчынан соң-ақ еліне қайтып кетті.

Құрамадағы соңғы кездесуін 2004 жылы 28 сәуірде Швейцарияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді. Құрама сапында 35 гол соқты, бұл әзірше рекордтық көрсеткіш.

Жетістіктері
------------

Партизан
* Югославия чемпионы: 1992/93

Порту
* Португалия чемпионы: 1996/97, 1997/98, 1998/99
* Португалия кубогы: 1997/98

Олимпиакос (Пирей)
* Грекия чемпионы: 1999/00

Валенсия
* Чемпиондар лигасының финалисі: 2000/01

Бенфика
* Португалия чемпионы: 2004/05
* Португалия кубогы: 2003/04

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ногомания сайтында
Бұйра тоты  (лат. *Melopsittacus undulatus*) — Тотытәрізділер тұқымы құс. Құстар ерекше самаладай бояу және қатты шығқыл айырмашылығы болады. Ерекше құстар сөз айтады.

Жалпы көрінісі
--------------

Орташа дененің ұзындығы — 17—19,8 см болады, ал қанаттын ұзындығы — 9,3— 9,4 см. Құйрықтың ұзындығы — 8—10 см. Орта салмағы — 40—45 грамм. Құйрықтың арқасында iрiрек болып көрiнедi. Жалпы қауырсын түсі жасыл болады. Бірақ үйде көгілдір, ақ, сары және т.б тотылар кездеседі.

Кеңейту жерлер
--------------

Бұйра тотылар әр-жерде Австралия құрлықтарда мекендейді. Кiргiзудi жалпы аудан 6 млн км². 

Табиғатта

Бұйра тотының ареалы

Бұйра тоты үйде

Бұйра тотынының күту
--------------------

Үйде тотықұсты торда ұстау керек. Тор жылы, көп жарықты жерде орналасу керек. Ас үйде және кіре беріс бөлмеге орналастырмайды. Торшаны көздi жақсы деңгейде құру. Тор осы маңай еш жылы құрал болуы керек емес. Егер сіздің үйде мысық бар оны басқа бөлмеге апаруы керек. Тiптi болмаса, торшаны сияқты орнату керек жаңа асырандының қауiпсiздiгi үшiн жоғары мүмкiн.

Аурулар және оны емдеу
----------------------

Қазақстанда өте аз құстар-дәрігер бар. Құстардың метаболизм 4 есе тез адамда, сондықтан аурулар өте жылдам дамиды. Уақытында емес көмек көрсету тезiрек жинағы өлiммен аяқталуға келтiредi. 
Осылай сондықтан алдын алу шараларын маңызды қолдану. 

**Жеркене** — өзi таралған аурулардың бiрi. Профилактиканың шаралары - сырғауыл қайнаған сумен жидiту. Әр аптада тор жуу керек. 

**Қабыну** —тоты торша үшiн орын және бөлменi өтпелi желдерсiз желдету дұрыс таңдау керек суық тимады дұрыс таңдау керегу үшiн. Қабынудың белгiлерi: тоты аз бұл, көп зорға iшуге үрпиген болып отырады. Профилактика - витамин жемдеуi, емдеу - антибиотиктердiң жемiне қосымша. 

**Күн өтiп кету** — осылай ыстық ауа райына тұмсық қанат тарбиткен ашқан құсқа көмектескiсi келедi. Тотыларды зорлықпен шомылдыруға еске сақтаңыз мүмкiн емес, сондықтан идеяны құсты ұстап және суға малып алуға бiрден лақтырып тастаңыз. Қолдануы бүрiккiштер жүйке аурулары шақырады. Тек қана шомылатын орынды беруге, бөлме өсiмдiктерi немесе дымқыл кездемемен торшаның бiр бөлiгi көлеңкелеуге қорқытуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 ақпанның 2016 жылы.
Бұйрагүл (завиток) - жаңа туған қаракөл қозылар жүнінің иірлігі (иректілігі) мен түрлі типті және формадағы бұйрасының пайда болуы тек қана қаракөл тұқымына тән сипатта болады. Бұйралардың типі және формасы төмендегіше бөлінеді: 1 - толқын бұйра (қаламша), (формалары: жарты шеңбер немесе түтікше, жайпақ немесе қабырға); 2 - ірі бұршақ гүлді (формасына қарай бөлінбейді); 3 - жалма (бір және екі жақты); 4 - сақина; 5 - бұршақ гүл; 6 - моншақ гүл; 7 - бұйрасыз, тықыр жылтыр жүнді (ласы) және 8 - формасы бұзылған (деформированные). Құндылығына қарай (қалаулысы) бұйра гүлдерді бағалы (толқын бұйралы, орташа жалпақтықтағы жалша, бағалығы аздау), (ірі бұршақ гүлді, жалпақ және жіңішке жалша), бағасы аз (сақина, бұршақ гүл), кемістігі бар (моншақ гүл, бұйрасыз, тықыр жылтыр жүнді және формасы бұзылған).

Дереккөздер
-----------

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Тұран мұнайлы-газды аймағы** - Қазақстанның батыс және орталық бөлігін қамтитын мұнайлы-газды алап.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Шартты түрде Тұран тақтасы аталатын геологиялық құрылымға сәйкес келеді. Алқап Маңғыстау-Бозащы, Оңтүстік Маңғыстау, Орталық Каспий, Солтүстік Үстірт, Орталық Арал, Оңтүстік Торғай мұнайлы-газды аймақтары мен Шу-Сарысу газды-гелийлі аймағын біріктіреді. Өнімді түзілімдер Солтүстік Үстірт өңірінде ортаңғы және жоғарғы юра мен палеогенде, Бозащыда юра мен төмен борда, Оңтүстік Маңғыстау өңірінде триаста, юраның барлық үш бөлімінде, борда, палеогенде, Оңтүстік Торғайда юрада, төменгі борда шоғырланған. Шу-Сарысу ойысында мұнай кен орындары кездеспейді, газ төмен карбон мен төмен пермь шөгінділерінде ұшырасады.

Көмірсутек шикізаты мол кен орындары
------------------------------------

Аймақтағы мұнайлы-газды аймақтардың ішіндегі көмірсутек шикізат қоры мол кен орындар: 

* Оңтүстік Маңғыстау (Өзен, Жетібай, Теңге кен орындары), Маңғыстау-Бозащы (Қаламқас, Қаражанбас), Оңтүстік Торғайда (Құмкөл кен орны). Бұлардан басқа Оңтүстік Маңғыстау аймағында: Айрантақыр, Аққар, Ақсаз, Ақсу-Кендірлі, Ақтас, Алатөбе, Асар, Атамбай-Сарытөбе, Ащыағар, Бектұрлы, Бұрмашы, Доңға, Еспелісай, т.б.;
* Маңғыстау-Бозащыда: Арман, Арыстан, Бозащы, Жалғызтөбе, Комсомол, Қарақұдық, Қаратұрын, Қолтық, Шағырлы-Шөмішті;
* Оңтүстік Торғай ауқымында: Ақсай, Ақшабұлақ, Арыс, Арысқұм, Ащысай, Қоныс, Қызылқия, Майбұлақ, Нұралы;
* Орталық Аралда: Базой, Қызылой;
* Шу-Сарысу аймағында: Айрақты, Амангелді, Анабай, Батыс Опақ, Бектас, Құмырлы, Малдыбай, Орталық, Придорожное, Үшарал-Кемпіртөбе, Үшарал кен орындары бар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Диран тауы
Бұл - Гилджит алқабында бой көтерген ең көрнекті шыңдардың бірі. **Диран** тауы сол өлкеге ерекше сұлулық беріп тұр. Диран тауының әдемілігін тамашалау үшін бұл аймаққа арнайы келетін саяхатшылар өте көп.
Таудың биіктігі - 7266 м. Диран әлемдегі өң биік таулардың арасында 93-ші орынды иемденген. Таудың географиялық координаталары: 36 0 07’19°С, 74 ° 39’40° Ш. Тау дөңестігі -1325 м. Диран Малубитинг тауынан бастау алады.
Диран тауының шыңы Минапин деп аталады. Оған Қарақорым тасжолымен оңай көтерілуге болады.
Таудың оңтүстік беткейі Багрот алқабында орналасқан. Бұл өңір Қарақорым тасжолынан анық көрінеді. Диран тауының ең биік беткейі тегіс, жазық болып келеді. Онда үнемі жел соғып турады. Диран тауы Қарақорым тау тізбегіне жатады. Ол Кашмирдегі Ракапош
Харамоштың бір бөлігі болып табылады.
Диран тауы биік беткейлерінің теп-тегіс болуымен ерекшеленеді
Оған көтерілу үшін тауға шығу тәжірибесі жоғары шебер маман болу қажет. 1958 жылы британдық экспедиция Диран тауына оның солтүстік- батыс беткейінен көтерілмек болған. Бірақ аталған топ өз мақсатына жете алмады. Боранның кесірінен экспедиция басшысы Е.Ж.Варр мен экспедиция мүшесі Ф.С.Хойт шың басына жетуге 300 м қалғанда
жоғалып кеткен.
Минапин шыңы- Қарақорым тау тізбегіндегі биіктігі 7000 м-ді құрайтын шыңдардың арасындағы ең әдемісі. 1968 жылы Диран тауына алғаш рет австралиялық үш азамат - Рейнер Гоечи, Рудольф Пишингер және Ханс Шелл көтерілген болатын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Людмила Анатольевна Киселева** (1947 жылы туған), архивариус. Қарағандының түлегі. Қарағанды педагогика институтын бітірген (1969). Еңбек жолын Екібастұз, Қарағанды қалаларындағы мектептерде бастайды. 1975 жылдан архив жүйесінде. Облыстық мемлекеттік архивтің аға ғылыми қызметкері, 1-санатты архивист болып істеді. 1982 жылдан облыстық мемлекеттік архивтің директоры. «Архив ісінің озық қызметкері» белгісімен марапатталған. «Қарағанды. Қарағанды облысы» энциклопедиясының (1986 жылы орыс тілінде; 1990 жылы, қазақ тіліңде және 2006 жылы осы басылым) белсенді авторы және жұмыс тобының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Фейербах Людвиг
**Людвиг Андреас фон Фейербах** (нем. *Ludwig Andreas von Feuerbach;* 28.7.1804, Ландсхут, Бавария – 13.9.1872, Рехенберг) — классикалық неміс философиясының ірі өкілі. Неміс материалист философы және атеисі. Алғашқыда Г.В. Гегель идеализмінің ықпалында болып, кейіннен жалпы дінге және христиан дінінің қағидаларына қарсылықпен, материалистік көзқарастарымен белгілі болды. Фейербах Гегель диалектикасының идеалистік сипатын аша отырып, оны сынап, идеализмнен бас тартады. Фейербах философиясының негізгі мазмұны материализмді қуаттау. Адам мәселесінде Фейербах адамды жай ғана биол. тіршілік иесі деп қарады. Таным теориясында эмпризм мен сенсуализмді жақтады, агностизмге қарсы шықты. Фейербах материализмі марксизм философиясының материалистік көзқарастарына негіз болды.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Эдвард Патрик Фрэнсис «Эдди» Иган** (ағылш. *Edward Patrick Francis "Eddie" Eagan*, 26 сәуір 1897(18970426), Денвер, Колорадо, АҚШ — 14 маусым 1967, Рай, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық спортшы, тарихтағы әртүрлі спорт түрлерінен жазғы және қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы атанған тұңғыш спортшы (бокстан және бобслейден). 

1920 жылы тамызда Антверпен Олимпиадасында бокстан 79,4 кг салмақ дәрежесінде финалда норвегиялық Сверре Сорсдальді ұтып, алтын медальді жеңіп алды. 1924 жылы Париж Олимпиадасында ол 79,4 келіден жоғары салмақтағы бірінші жекпе-жегінде Артур Клифтоннан ұпай санымен жеңіліп қалды.

8 жылдан кейін Эган Олимпиадаға қайта оралды, бұл жолы бобслейші ретінде. 1932 жылдың ақпанында Лейк-Плэсид Олимпиадасында 34 жастағы Эдди Эган американдық Билли Фискпен (бестікте 1928 жылғы Олимпиада чемпионы) екінші Олимпиада алтын медалін жеңіп алды. Осылайша, Эдди әртүрлі спорт түрлерінен жазғы және қысқы Олимпиада ойындарында жеңіске жеткен алғашқы спортшы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Клуб избранных. Атлеты, которые поднимались на подиум летних и зимних Олимпийских игр. *Olympics.com*. Тексерілді, 29 қыркүйек 2021.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
NNDB · Sports-Reference.com |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
CONOR: 48016227 · GND: 1208786105 · ISNI: 0000 0001 1492 6144 · LCCN: n84088217 · NKC: xx0060471 · NTA: 329595164 · NUKAT: n00096770 · VIAF: 62945946 |

 |
**Философиялық кеңес** (кейде **Философиялық кеңес беру**, ағылш. *Philosophical counseling*, кейде **Философиялық практика**, немесе **Клиникалық философия**) - қазіргі заман практикалық философиясындағы қозғалыс. Кәсіп ретінде 1980-ші жылдардан бері дамығанымен, практикасы ("философиялық туытана қызметі" деп те аталады) 1950-ші жылдардан басталған болатын. Кәсіптік философиялық кеңес беруші мамандар әдеттегідей Философия ғылымдарының докторы, немесе магистр дәрежесіне ие болады, олар философиялық түсінік іздеген клиенттерге олардың өмірі, әлеуметтік проблемалары, тіпті психикалық проблемалары туралы өз философиялық кеңестері мен консультациясын ұсынады. Соңғы жағдайда философиялық кеңес психотерапияның орнында, немесе онымен қатар жүруі мүмкін. Бұл қозғалыс көбінесе философияны ізгілік пен жақсы өмірді іздеу ретінде қарастыратын Сократтық дәстүрден бастау алған деп айтылады. Сократтың айтуынша, "философиясыз өмір өмір сүруге тұрмайтын өмір". Оның әйгілі: "Тексерілмеген өмірді сүрудің мәні жоқ" деген нақылындағы өмірді тексеру - философия деп есептеуге болады.

Философиялық Кеңес кең қанат жаюда, ол өмір проблемаларын медициналық, не психологиялық тұрғыдан емдеуден қашатындар үшін даналық кеңесін беру ретінде психотерапияның баламасы ретінде жұмыс жасайды. Әлемде, әсіресе дамыған елдерде көптеген философиялық консультанттар пайда болды, олардың халықаралық ықпалы артып келеді, екі жылда бір рет халықаралық ғылыми конференция өткізеді.

Дереккөздер
-----------
**Фин тілі** (фин. suomi, suomen kieli) — фин-угор тілдерінің фин-волга тобының балтық-фин тобына кіретін фин тілі; флективтіліктің маңызды элементтері бар номинативті құрылымның агглютинативті тілі. Фин-угор тілдері мен самодий тілдері (энец, ненец, нганасан, селькуп) орал тілдерінің отбасын құрайды.

Фин тілі — Еуропалық Одақтың 24 ресми тілінің бірі.

Лингвогеография
---------------

### Ауқымы мен саны

(көк) Фин тілі ресми мәртебеге ие. (жасыл) Фин тілін халықтың едәуір бөлігі қолданады.
Фин тілінде Финляндия халқының көпшілігі (92,1 %), сондай — ақ Финляндиядан тыс жерлерде — Швеция мен Норвегияда, Финнмарк провинциясында, АҚШ, Эстония, Ресейдегі фин диаспорасы арасында (негізінен Ленинград облысы мен Карелияда) тұратын этникалық финдер сөйлейді.

#### Швециядағы фин тілі

Швецияда фин тілінің таралуы (2005)
Фин тілі Швецияда кең таралған, ол ресми түрде мойындалған азшылық тілі болып табылады (мәртебе 1999 жылы берілген). Фин диаспорасы Швецияда негізінен қысқы соғыс кезінде Финляндиядан балаларды эвакуациялау мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда және 1970 жылдардың басына дейінгі финдердің (негізінен шығыс және орталық Финляндиядан) жаппай еңбек эмиграциясының нәтижесінде қалыптасты. Финдік азшылықтың саны 712 мың адамға дейін жетеді, оның ішінде әртүрлі бағалаулар бойынша 250-ден 470 мыңға дейін адам фин тілін қолданады немесе ең болмағанда фин тілін түсінеді. Шведтік финдер тек швед тілінде сөйлейді немесе екі тілде сөйлейді, ал финді ең жақсы жағдайда мұра ретінде қолданады. Диаспорада фин тілінің стандарты да, фин швед аймағы Турнедаленнің жергілікті нұсқасы - меянкиели де қолданылады. Швециядағы фин тілі швед тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі мәртебесінің төмендеуіне және толыққанды сөйлеушілер санының төмендеуіне алып келген мәртебесі төмен тіл ретінде қабылданды. 1970 жылдардан бастап фин тілінің рөлін арттыру үшін жасалған талпыныстар айтарлықтай нәтижеге жетпегеніне қарамастан, фин тілінде сөйлейтін азшылықтың лингвистикалық құқықтары барған сайын заңнамада бекітілуде: мысалы, 2014 жылдан бастап 290 швед коммуналарының 52-сі Фин тілінде негізгі қызметтерді ұсынып келеді. Екі тілділікке жақын болу Финляндиямен шекаралас Швецияның аудандарында ғана байқалады (Лулео, Хапаранда).
Асийе́ Нур Феттахоғлу́ (түр. Asiye Nur Fettahoğlu [asi'je nuɾ ˈfettaˌhoːɫu]; 1980 жылы 12 қарашада Германияның Дуйсбург қаласында дүниеге келген) — Түркия және Германия елдерінің актрисасы. Бірінші күйеуі Мурат Айсанның тегімен Нур Айсан деген атпен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Нур Феттахоғлу бес балалы отбасыда 1980 жылы Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде Дуйсбург қаласында туған. Ыстанбұлдағы Бешикташ лицейін тәмамдаған. Ыстанбұлдағы Халич Университетінде дизайн факультетінде оқыған. Нур банкте, телевизияда «Скай Түрк» телеарнасында «Биржа жаңалықтары» айдарының жүргізушісі болған.

Жеке өмірі
----------

Бірінші күйеуі - Мурат Айсан.
Екінші күйеуі - Ливент Визироғлу.

Фильмографиясы
--------------

| жылы |  | Қазақша атауы | Шынайы атауы | Сомдаған рөлі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011-қ.к. | с | «Ғажайып ғасыр» | Muhtesem Yüzyil | Махидевран Сұлтан / Mahidevran Sultan |
| 2011 | ф | «Бөрілер даласы» | Kurtlar Vadisi: Filistin | Симон Леви / Simone Levy |
| 2010 | с | «Кассашы» | Gişe Memuru | Бикеш/Kadın |
| 2008-2010 | с | «Тыйым салынған махаббат» | Aşk-ı Memnu | Фейкер Йөреоғлу / Feyker Yöreoğlu |
| 2007 | с | «Көңілге салыну» | Gönül Salıncağı | Айлин Арысой/ Aylin Arısoy |
| 2007 | с | «Менен әке болмас» | Benden Baba Olmaz | Түлай Дженк / Tülay Cenk |

Сілтемелер
----------

Үлгі:Нур Феттахоғлу sinematurk.com сайтында
**Хамидолла Сүйінішқалиұлы Елмұхамбетов** (1908, бұрынғы Гурьев обылысы Теңіз ауданы – 1942, Дондағы Калач қаласы, Илларионовск елді мекенінің маңы) – партия қызметкері, саяси жетекші. Ауыл мектебінде сауат ашып, кейіннен әр түрлі курстарда оқып білімін көтерді. 1934 – 37 жылы Теңіз ауданындағы Комсомол жолы ұжымшарының төрағасы, Теңіз ауданы партия комитетінің хатшысы, 1937 – 39 жылы Форт-Шевченко ауданы партия комитетінің 2-хатшысы, жаңадан құрылған Маңғыстау ауданы партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарды. 1942 жылы Ұлы Отан соғысына аттанып, Сталинград майданында 62-армияның 131-атқыштар дивизиясы құрамындағы 743-атқыштар полкінде ротаның саяси жетекшісі болды. Ұрыста ерлікпен қаза тапты. Есімі Сталинград шайқасы батырларының тізімінде жазулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
3. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;
**Хамидуллин Асгадулла** *(1923-2001)* – Петропавл қаласында туған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 
.

1945-1975 жж. "Ленинская смена", "Казахстанская правда", "Индустриальная Караганда", "Сельская жизнь" газеттері редакцияларында, Қазақ КСР Телевизия және радиохабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетінде істеді.

Қазақстан КП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. 1975-1985 жж. "Қазақстан" баспасында қызмет істеген.
Көптеген очерктердің, орыс, қазақ, татар әдебиеттері жөніндегі мақалалардың авторы. Ғ.Мүсіреповтің "Кездеспей кеткен бір бейне" повесінің, І.Есенберлиннің "Қатерлі өткел" романының теледидарлық инсценировкасын жасаған.

Ш.Усмановтың "Путь Легиона" (1973, 1975) повесін, А.Расихтың "Ямашев" романың татар тілінен орысшаға, сондайақ А.Бәзілбаевтың публицистакалық очерктер кітабын қазақ тіліне аударған.

Бірнеше медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X