recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Құмдыкөл алмас кен орны** – Көкшетау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км, Құмдыкөл көлінің жағалауында (Ақмола облысы, Бурабай ауданы) орналасқан.

Геологиялық құрылымы мен сипаты
-------------------------------

Кен орнының геологиялық құрылымы солтүстік-шығысқа қарай 15-20° созылып жатқан құмдыкөл шоғырын құрайтын тау жыныстарынан тұрады. Кентасты белдемде тау жыныстары қарқынды қатпарланып, метасоматикалық өзгерістреге ұшыраған. Мұнда әр түрлі жастағы бірнеше жарылымдар жүйесі анықталған. Солтүстік-шығыс бөлігінде тектонобластит басым. Шығыс және солтүстік-шығыс бағыттағы жарылымдар жүйесі алмасты тау жыныстарын мигматиттерден шектесе, оңтүстік-батыс телімдерінде тараған кентастар шығыс, солтүстік-шығыс бағыттағы жырылымдар солтүстік, солтүстік-шығысқа қарай созылған метасоматиттерді кесіп өтеді. Солтүстік-шығыс қанаттан оңтүстік-батыс қанатқа қарай 300 м-ден 50 м-ге дейін тараған кентас белдемі сына тәрізді

Кендегі алмас құрамы мен сипаты
-------------------------------

Кентаста алмастың таралуы бірқалыпты емес. Алмас кристалдарының көбі гранатта, ал биотит, пироксендерде, амфиболдарда, кварц, цоизит, мусковиттерде мөлшері аз. Құмдыкөл алмас кенінің алмастары кимберлит, лампроит сияқты магмалық тау жыныстарымен байланысты кен орындарының алмастарынан ұсақтығымен және сырт пішінімен ерекшеленеді. Ірілеу алмас кристалдары өте сирек. Олар көбінесе қаңқа, куб, крест, қатпар, сфероид, қорап тәріздес болып келеді. Алмас кристалдарының 85% мөлшері 50 мкм-ден аспайды. Кентастағы алмастың орташа мөлшері 23 карат/т, графиттікі 5,3 кг/т.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құмдыкөл** - Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Көкшетау қыратының орта бөлігінде, Ақмола облысы Бурабай ауданы Қарашілік ауылының батысында 10 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 377 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,2 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 3,9 км, жағалау бойының ұзындығы 12,8 км. Суы тұщы. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айында қатып, сәуірдің аяғында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Солтүстік жағалауы жазық, оңтүстік бөлігіндегі жарқабақта шоқ қарағайлар өскен. Солтүстік-батысында Нарөлген тауы, оңтүстігінде Ұрымқай көлдері жатыр. Жағалауы жайылым мен шабындық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шалғын құладын** - түз құладынға ұқсас бірақ одан денесі кішірек (200-380г, қанатының алымы - 115 см шамасында) құладын. Қанатының ұшындағы қара түстің көптігімен, сондай-ақ онда көлденең қара жолақтардың болуымен ерекшеленеді. Аналығы мен жас балапандары бірінен-бірін ажырату қиын. Бүкіл Еуразия және Солтүстік Африкада орын тепкен. Қазақстандағы ірі өзендердің жайылмасына жақын және тау баурайында өмір сүреді. Ылғалды биотопты ұнатады. Салындыда 4-5 қоңыр секпілді ақ жұмыртқа болады. Балапандарды басып шығару кезеңі - бір ай. Балапандар ұяда 35 күн болады, алайда бір аптадан соң, тіпті одан да кешірек ұша бастайды. Ұялау орнына сәуірде ұшып келіп, қазанда ұшып кетеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы, 2010ж. Құстар энциклопедиясы, Қазақстан жануарлар сериясы, 180 бет.
**Құмкөл титанды кен қайраңдар тобы** - Қостанай облысы Қамысты ауданы, Аралкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы мен сипаты
-------------------------------

Құмкөл титанды кен қайраңдар тобының титандық минералдануы палеоген шөгінділеріне жақын орналасқан. Геологиялық кесінділері кенқайраң көлемінде шаған шоғырының көлденең қабатты жасыл сазбалшықтарынан (эоцен - олигоцендік) басталады. Сазбалшықтар арасынан кейде қалыңдығы 1-2 м құм қабаттары (кварц - глауконитті) кездеседі. Одан жоғары екі фацияға бөлінген қотанбұлақ шоғырының шөгінділері орналасқан.

Сипаты
------

Құмкөл титанды кен қайраңдар тобы төрт өндірістік кентастық денелерден тұрады. Олардың ішіндегі ең ірісі және титаны көбі шілікті шоғырының шалқарнұра қабаттарына жанасып жатыр. Қотанбұлақ және шағрай шоғырларының кендері ұсақ әрі титаны аз. Сонымен қатар Құмкөл титанды кен қайраңдар тобы өндірістік маңызы бар батыс, орталық және шығыс кентастық шоғырларға бөлінеді. Қоры және мөлшері жағынан ең ірі орталық кентастық шоғырдың ұзындығы 22 км, ені 2 – 9 км, қалыңдығы 7,3 м.

Құрамы
------

Құмдардың минералдық құрамында кварц (65 – 90%), дала шпаты (7 – 30%), слюда (3%), ауыр фракциядағы кентастық минералдар (6%-дай) бар. Кен бойынша кен байлықтарының орташа мөлшері: ильменит 21,9 кг/м3, рутил 3,8 кг/м3, циркон 4,0 кг/м3. Кентасты құмнан 84,11% ильменит, 98,92% рутил, 64,9% лейкоксен, 99,2% циркон концентраттарын алуға болады.[1] [2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шалқар** – Есіл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы Шалқар ауылының солтүстік-батысына қарай 7 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 309,7 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 35,5 км2, ұзындығы 15,0 км, су айдынының көлемі 267,0 млн. м3, су жинайтын алабы 209 км2. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Су деңгейінің жылдық ауытқуы 0,5-0,6 м. 1930-1960 жылдар аралығында су деңгейі біртіндеп түскен. Суының минералдылығы көктемгі толығуынан кейін 3,5-4,0 г/л, жазда 4,5-5,0 г/л-ге жетеді.

Жағалау сипаты
--------------

Шоқылар арасындағы аңғардағы көл қазаншұңқырында жатыр. Оңтүстік жағалауы көктеректі-қайынды шоқ тоғайлармен көмкерілген, жағаның қалған бөлігі ашық. Су жинайтын алабының 30%-ы жыртылған, кей бөлігіне бетеге-боз өскен. Көлге 5 кішкене өзен құяды. Көл айдыны ашық, түбі жайпақ, ортасына қарай әлсіз еңісті, құмды-тасты, жағалауына таман аздап лайлы. Оңтүстік жағасы биіктігі 8 м жарқабақты, қалған бөліктері жайпақ, қабақтарының биіктігі 3-4 м. Суы мал суаруға және Айыртау, Шалқар елді мекендерінің шаруашылық қажеттіліктеріне пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Шалқан
**Шалқан** (*Brassіs rapa*) — орамжапырақ тұқымдасына жататын екі жылдық шөптесін өсімдік туысы; көкөніс дақылы. Жеуге жарамды тамыржемісі ақ немесе сары түсті болады.

Бірінші жылы жапырағы мен етжеңді тамыр жемісі жетіледі, екінші жылы гүлдейді және тұқым береді. Гүлшоғыры қалқанша тәрізді, түсі қызғылт сары, сарғыш. Жемісі — сопақша келген бұршаққын. Шалқан жәндіктер арқылы айқас тозаңданады, суыққа төзімді, ылғал сүйгіш өсімдік. 12 — 20°С темп-рада жақсы өседі. Вегетациялық дәуірі 60 — 85 тәулік. Тамыржемісінде 8,5 — 16,9% құрғақ зат (оның жартысы қант), 22 — 73 мг% С, В1, В2 витамині, каротин, қыша майы, тағы басқа болады. Шалқанды жастай, пісіріп, қуырып тағамға пайдаланылады. Шалқанның Петровский-Қ, Майская, Желтая зеленоголовая-172, Миланская белая красноголовая-283 сорттары аудандастырылған. Шалқан саздақ және құмды топырақта жақсы өседі. Тұқымын көктемде себеді. Егістіктің әр гектарын 10 — 15 кг фосфорлы және калийлі тыңайтқыштармен үстеп қоректендіреді. Шалқанның әр гектарынан 150-ден 350 ц-ге дейін өнім жиналады.

Сілтемелер
----------

* Пияз
* Сәбіз

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том 18 бөлім
**Хабыкей Ахмедиярұлы** (15 маусым 1924(19240615), Баян-Өлгей аймағының Бұлғын өлкесінде дүниеге келді) — зерттеуші, этнограф, композитор, дирижер, Монғолиядағы қазақтардың театр, музыка өнерінің қалыптасуы мен дамуына сүбелі үлес қосқан тұлға.

Шығармашылығы
-------------

Оның жинақтаған және нотаға түсірген 328 халық ән мен 120 домбыра және сыбызғы күйлері "Монғолия қазақтарының халық әні" (1965), "Ән" (1972), "Монғолия қазақтарының халық әндері" (1984), "Баян-Өлгий қазақтарының домбыра және сыбызғы күйлері" (1977) атты жинақтарында жарық көрді. 

Монғолиядағы қазақ музыка драма театрындағы ұлт-аспаптар оркестрінің дирижерлік, жетекшілік, ұйымдастырушылық қызметінің нәтижесінде қазақ, монғол, батыс классиктерінің 200-ге жуық шығармаларын өңдеді. 

Композиторлық шығармашылығында 25 ән мен 30-дай домбыра күйі бар олар: ("Бөбегім" әні, "Сарыала қыз", "Құлжагер", "Асау Күрті").[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы кітабы, Алматы 2005 жыл-496 бет
**Мельничук Галина Ивановна** — 1937 жылы Ленинград облысында дүниеге келді. 

1960 жылы Львов полиграфиялық институтын полиграфиялық өндірістің инженер-технологы мамандығы бойынша бітірді. Өз өтініші бойынша Қарағанды қаласындағы облыстық типографияға жолдама алды. Алайда, оған Қарағандыда емес, Алматыда жұмыс істеуге тура келді. Себебі №2 Алматы баспаханасына жас мамандар (технолог, механик, экономистер) керек болғандықтан, баспахана директоры Төлешев Сатымбек Омарұлының өзі шақыртып алды.

Галина Ивановнаның алғашқы қызметі – №2 баспахананың түптеу цехының инженер-технологы болды.

Полиграфия саласында істеген 36 жылда Мельничгукн Г.И. бір де бір рет жұмыстан шығып көрген жоқ. Билет және тұрмысқа қажетті қағаздар өндірісінің 6 жыл ӨТБ технологы, 10 жыл «Кітап» РӨБ-ндекоординация бойынша өндірістік бөлім бастығының орынбасары, жеті жыл «Кітап» РӨБ өндірістік-координациялық бөлімінің бастығы болып еңбек етті.

Қазақстандағы үздік баспалармен негізгі жұмыспен қоса, «Кітап» ОБ Ресейдің, Молдавияның, Қырғызстанның, Тәжікстанның белгілі баспаларымен әріптестікте жұмыс істеді. Әсіресе Мәскеу қаласындағы «Художественная литература» баспасымен арадағы әріптестік жемісті болды. Бұл баспа әлемдік классика мен фантастикалық әдебиет шығарды.

1970 жылы «Оқу озаты» белгісімен және ақшалай сыйлығымен, 1985 жылы фестивальды рәмізді Қазақ КСР Заңдар жинағын және оқулықтар шығарғаны үшін «Аса маңызды тапсырманы орындағаны үшін» статьясы бойынша марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
Координаттар: 37°47′47″ о. е. 144°57′41″ ш. б.﻿ / ﻿37.7963° о. е. 144.9614° ш. б.﻿ / -37.7963; 144.9614 (G) (O) (Я)

**Мельбурн университеті** - 1853 қаланған Аустралияның Мельбурн қаласында орналасқан әлемдегі атақты университеттердің бірі. 

Мельбурн университетінің 150 жылдан астам тарихы бар. Зерттеу жұмыстары, білім беру және оқыту салалары бойынша әлемнің 150 мемлекеттерінен студенттер оқиды. Мельбурн университеті бакалавр және магистратура дәрежелерінде 300-ден астам мамандық бойынша шәкірт қабылдайды. 2013-2014 ж.ж. түлектері жұмысқа тұру көрсеткіші ең жоғары университеттер арасында әлемде 10-шы орынды иеленді. Университетте 6500 қызметкер еңбек етсе, 50,000 астам студент дәріс алады екен. Олардың 25% шетелдік студенттер.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------
**Шалғын қоңырбасы** (лат. *Poa pratensis*) – астық тұқымдасының қоңырбас туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Қазақстанда өсетін осы тұқымдасқа кіретін 40 түрдің ішіндегі ең кең таралғаны. Бұл көпжылдық өсімдік, өрмелегіш, ұзын тамыр мен босаң түп түзеді.
Ол Қазақстанның территориясындағы барлық шабындық, қалың бұталы, жазықтық және таулы жерлерінде кездеседі.
Сабағы 90 см-ге дейін биік, тегіс таспа тәрізді жапырақтары және 3-4 шашақты бұтақшалары гүлшоғырына жиналған. Шашақтары ұсақ, жасыл немес сиякөк, әрқайсысы 3-5 гүлден тұрады. Мамырдан (жазықта), шілдеге дейін (тауда) гүлдейді. Шалғын қоңырбасы бағалы мал азығы болып есептеледі. Мал жайылып кеткен соң қаулап өседі. Кейбір елдерде дақыл түрінде мал азығы үшін және безендіру мақсатында өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Меліс Атамқұлов** (11.10. 1947. Алматы) - химик-технолог.. 1971 жылы Мәскеудің Губкин атындағы химиялық мұнай және газ өнеркәсібі инстиуттың бітірген (1971). Қазақ КСР ГА Химия инстиутында кіші ғылыми қызметкер, қазақ теледидарының әдеби- драмалалық хабарлар редакциясында редактор, "Қазақфильм" киностудиясында сценарлық коллегия мүшесі, қазақ театр қайраткерлері одағының драматургия жөніндегі кеңесшісі қызметтерін аткарды. 

1990 жылы бизнеспен айналысады. Бұл күндері "Хай текнолоджи" және "Дана фильм", "Маматай" баспасының бас директоры, сондай-ақ "Рахат" телекомпаниясының вице-президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Уссури** – Ресейдің Приморье және Хабаров өлкесіндегі өзен, Амурдың оң саласы. Орта және төменгі ағысында Қытай шекарасы бойымен ағады. Ұзындығы 897 км, алабының аум. 193 мың км². Сихотэ-Алинь жотасының оңт.-батыс беткейіндегі Даубихе, Улахе өзендерінің қосылған жерінен бастау алып, Хабаровск қ-ның маңында Амур өз-не құяды. Негізгі салалары: Сунгача, Арсеньевка (сол), Хор, Бикин, Үлкен Уссурка (оң). Орташа су ағымы 1100 м3/с. Негізінен муссондық жаңбыр суымен толығып, кең жайылмалы аңғармен баяу ағады. Наурыз айының соңынан тамызға дейін суы тасиды, кейде апатты тасқындар болады. У. алабында жалпы ауд. 4307 км² болатын 2,8 мыңнан аса көл бар. Жоғ. ағысында Лесозаводск қ-на дейін ағаш ағызылады. Балыққа бай, төм. ағысында кеме қатынасы бар.
Көшеге қазақ ақыны, Қазақстан Республикасының халық жазушысы, қоғам қайраткері, Ұлы

Отан соғысының ардагері Сырбай Мәуленовтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 25.08.1994 №331
шешімі) берілген. Мәуленов Сырбай (1922-1993) Торғай облысы Жангелді ауылында дүниеге
келген. Ол Қазгослитиздат редакциясының меңгерушісі, «Қазақ әдебиеті» газеті мен «Жұлдыз»
журналының бас редакторы қызметтерін атқарған.
Көше Алмалы ауданында орналасқан. Гоголь көшесінен басталып, Абай даңғылына дейін созылып жатыр. 
Бұрынғы атаулары: Солдатская; Интернациональная көшелері. Көшенің ұзындығы -2850 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мәулімбай Саяқбаев** (1870, бұрынғы Талдықорған облысы, Киров атындағы кеңшар - 1934, сонда) - ақын. Жетісудың атақты ақындары Қабанбай, Бақтыбай Жолбарысұлынан тәлім-тәрбие алған. Қазан төңкерісінен бұрын шығарған өлеңдерінен сақталғаны аз. Олар: "Байларға", "Меңбай болысқа", "Қожаларға", "Ұлыққа" өлеңдері. "Жасымнан әділдікті аңсап едім", "Ревком", т.б. өлеңдері бар. "Ер білер менің әкем батыр Саяқ" толғауы, "Қайша қыз" дастаны, қырғыздың ақын қызы Балатымен айтысы сақталған. Ақын туралы мәліметтер тек 70-жылдары ғана жиналып, жариялана бастады. Біраз өлең, дастан, айтыстары Талдықорған облысы газетінде жарияланған. Оның өмірі мен шығармашылығы "Ақын-жыраулар" (1979) кітабында берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мәшіреп** - қазақ халқы көк жайлауға барып қонып, әбден орнығып алған соң, ауыл ақсақалдарының бірі немесе қонақ күтуге шебер, ұйымдастыру қаблеті жоғары басқа бір азамат жақын маңда отырған ел-жұрт, көрші-қолаңдарын "пәлен күні мәшіреп жасаймын" деп шақырып, келген қонақтарының аз-көптігіне қарай тай, тайынша, қой сойып, қойдың төсінен басқасын қазанға салып, түгел асып, келген адамдарды қонақ қылып, ойын-сауық өткізіп беруі. 

Қалыптасқан дағды бойынша, мәшірепке келгендер саба-саба қымыз артып келіп, қонақ иесі көгалға төсеген кілем-киіздерге алқа-қотан отырып ет жеп, қымыз ішіп, ән салып, күй тартып, би билеп, жырлап, екі-екіден айтысып, бір күн бойы күліп ойнап қайтады.
Бұл салт адамдарды меймандостыққа, қонақшылыққа, жомарттыққа баулып, береке-бірлікке шақырады. Күліп-ойнап көңіл көтеру рухты серпілтіп, қан айналысын жақсартып, уайым-қайғыдан арылтып, жүйке қызметтерін жақсартып, адамдардың сау-саламат өмір сүрулеріне мүмкіндік жасайды. Бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін арттырып, қоғамдық қарым-қатынастарын нығайтады, достарын көбейтіп, өрістерін кеңейтеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ағаш бесіктен жер бесікке дейін. 5 кітап. Алматы: "Өнер", 2011 ж. -47 бет
Астана қаласындағы НҒО
**Нейрохирургия ғылыми орталығы(НҒО)**-ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Республикалық нейро-хирургия ғылыми орталығы, ҚР үкіметінің 2006 ж. «Республикалық мемлекеттік кәсіпорны шаруашылығын жүргізуге құқылы «Республикалық ғылыми нейрохирургия орталығын» ұйымдастыру туралы» атты қаулысына сәйкес ҚР Денсаулық сақтау министрлігі республикалық мемекеттік кәсіпорны шаруашылығын жүргізуге құқылы 160 төсек орындық «Республикалық ғылыми нейрохирургия орталығын» ұйымдастырды. НҒО құрамында 6 клиникалық бөлімше жұмыс істейді:нейроонкология, жалпы нейрохирургия, қан тамырлары мен функциялық нейрохирургиясы, спиналь нейрохирургиясы мен шеткі жүйке жүйесінің патологиясы, балалар нейрохирургиясы, ертелеу нейрореабилитациясы бөлімшелері. НҒО-да өз ісінің жетік маманы, жоғары медицина ғылымының докторлары мен кандидаттар еңбек етеді.НҒО-ның 30-дан астам қызметкері АҚШ, Дания, Италия, Түркия, Швейцария, Куба, Австрия, Германия, Израиль мен Ресейдің озық клиникаларында стажировкадан өтті. 

НҒО бас нейрохирургы Серік Ақшолақов
Балалар мен ересектердің жұлын және бас миының ісігі, қан тамырлары патологиясы, бас сүйегі мен миының зақымдану салдары, әр түрлі генез гидроцефалиясы мен экстрапирамидалық зақымдануы, сырқат синдромдары, бас сүйек пен ми дамуының кемтарлығы, шеткі жүйке жарақаттары мен жұлын паталогиясы секілді зақымданған жүйке жүйесі мен қауіпті ауруларды емдеуде сырқат жандарға жоғары дәрежеде медициналық көмек көрсетуНҒО ұжымының аса маңызды міндеттері болып табылады. НҒО оқу-әдістемелік қызметін іске асыра отырып, ғылым мен білім саласын бақылау комитетінің ұсынуымен жылына 3 рет «Нейрохирургия и неврология Казахстана» атты журналын шығарады. Қала азаматтарының денсаулығын сауықтырып, нығайтуға НҒО-ның мол тәжірибе жинақтаған жетекші қызметкерлерінің ғылыми және практикалық күш-жігері жеткілікті.

Дереккөздер
-----------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Сальвадор Дали** (толық аты **Сальвадор Доменек Фелип Жасинт Дали и Доменек, маркиз де Пуболь**, кат. Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol, ис. *Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol*, 11 мамыр 1904 жыл, Фигерас - 23 қаңтар 1989 жыл, Фигерас)— испан суретшісі, графигі, мүсінші , режиссёр,жазушы. Сюрреализм жанрында салатын суретшілердің бірі. «фр. » (Андалуз иті), «фр. » (Алтын ғасыр), «ағылш. *«Spellbound»*» (Арбалған) т.б. фильмдермен жұмыс жасады. "Соғыс жүзі", "Өрттегі керік" т.б. еңбектері бар.

Өмірдерек
---------

**Сальвадор Дали** 1904 жылы 11 мамырда Фигерас қаласында дүниеге келді. Оның әкесі мемлекеттік нотариус қызметін атқарды. Ата – анасы балаларын қатты жақсы көрді және олардың сапалы білім алуына жағдай жасады. Сальвадор Далидің шығармашылық қабілеті өте ерте басталды , яғни , ол өзінің қарындасы Анна – Марияның көңілін аулау мақсатында сурет салатын болған. Сальвадор Далидің өнері жергілікті Рамон Пихо атты суретші арқылы дамыды. Оның балалық шағының көп уақыты Кадакес теңізінің жағасындағы үйшікте өтті. Осы жерде ол жергілікті жұмысшылар мен балықшылардан қоғам, өмір туралы көп сұрастырды.Сол себептен болар суретшінің салған суреттері мистикалық, фантастикалық , сюрреалистік жанрда орын алды. 
1922 жылы Сальвадор дали Мадрид қаласына аттанып, Сан – Фернандо атты өнер академиясында оқиды. Ал сол уақытта Академия директоры атақты суретші Франсиско Гойя болған еді. 
Төрт жыл өткеннен соң анасы өлгеннен кейін әкесі ағасының бұрынғы әйеліне үйленеді. Сальвадор Далиға бұл жағдай өте ауыр тиді. Сөйтіп ол болашақта оған бағыт – бағдар беретін адамдармен таныса бастайды. 

Біраз уақыт өткен соң Сальвадор Дали өз отбасымен бірге Пикассо өнері насихатталып жатқан Париж қаласындағы дүниежүзілік өнер орталығына қарай аттанады. Уақыт өте келе Сальвадор Дали Академиядан қуылады. Себебі, оқыту технологиясында ол мұғалімдерімен келісе алмай, қайтадан Кадакес теңізінің жағалауына оралып, өз стилімен сурет сала бастайды .

Шығармашылығы
-------------

Парижге бармас бұрын Сальвадор Дали суреттері сюрреализмдік жанрда орын алады. Мысалы , 1925 жылы жазған «Терезе алдындағы қыз мүсіні» Бұл суретте Сальвадор Дали терезе алдынан өзен сағасына қарап тұрған қарындасы Анна – Марияны суреттеген. Басқа суретшілер секілді салғалы жатқан суретін Дали көз алдына елестете білген.
1929 жыл Сальвадор Дали үшін ерекше сәтті болды қайталанбас, ерекше әрі құнды суреттер салып , көрме ұйымдастырды. Осы жылы ол ерешке суретші өзінен 10 жас үлкен Гала Элюармен кездесті. Сөйтіп Сальвадор Дали Галамен үйленуді жөн көрді. Сальвадор Дали оны қатты жақсы көрді , тіпті , оған менеджер ретінде көмектесті.
68 жыл бұрын Уолт Дисней өзінің досы Сальвадор Далидан мультфильмге сурет салып беруін сұрайды. Сальвадор Дали 1989 жылы 23 қаңтарда дүние салады. .

Еңбектері
---------

Нарцистің метаморфозы

Дереккөздер
-----------

1. ↑   ; аударылған
**Асыл мұра** - айдарымен 1990-95 жылдары эфирден берілген хабар.. Мақсаты - қазақ халқының шешендік, топ алдында сөз бастау, сөздің мазмұның аңғару, сөз түсіну және аталы сөзге тоқтау өнерін бағамдау. Хабардын тақырыпты іздеу және тандау ауқымы кең болды. 

Автор Түркістан қаласына барып, Ахмет Яссауи мазарыньң тарихы және қазақтың әулиелері мен дарынды тұлғалары жайында бірнеше телехабарлар дайындап көрермен назарына ұсынды. Облыстағы термешілермен кездесіп, олардын жинақтаған халық мұраларын теледидардар арқылы көрерменге жеткізді. Сол жылдары облыста (Павлодар) ашыла бастаған "Атамұра" мәдени орталықтарында ұйымдастырылған мәдени іс- шаралардан репортаждар, хабарлар көрермендер көзайымы болды. Хабардың авторы және жүргізушісі Наржан Паятов, режиссері - Жанна Тұяқова. Ұзақтығы - 30 мин.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Зефирозавр
**Зефирозавр** біздің заманымыздан 119 — 113 миллион жыл бұрын Бор дәуірінде өмір сүрген. Мекен еткен аймағы — қазіргі Солтүстік Америка құрлығы. Зефирозавр — құсжамбасты орнитопод. Басы — кішкентай, азу тістері — тегіс, артқы аяқтары — ұзын, алдыңғы аяқтары қысқа болған. сопақша келген басы мен жоғарғы жақ сүйегінде орналасқан шығыңқы бет сүйегі —оның басты екершелігі.

Қызықты дерек
-------------

* Зефирозаврдың бетіндегі шығыңқы сүйегі ородромеусқа ұқсайды.
* Зефирозаврдың қалдықтары АҚШ-тың Монтана штатынан табылған.
* Алғаш рет сипаттаған 1980 жылы палеонтолог Х. Д. Суес болатын.
* Зефирозаврдың тегіс азу тістері өсімдіктерді шайнауға ыңғайлы болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 70 келі
* Тұқымдас : Гипсилофодонтид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Асыл тұқымды мал (племенные животные) - тұқымына және өзіне тән жағымды өнімдік және нәсілдік қасиеттерін ұрпағына тұрақты бере алатын мал. А.т.м.-ға әдетте таза
тұқымды малдың элита-рекорд, элита және бірінші кластары жатады. Малдың тұқымдық құндылығын оның тегіне (мал шежіресі арқылы), дене бітіміне, өніміне және ұрпағының сапасына қарап анықтайды. Аталған белгі-қасиеттер бойынша
малға баға бергенде нақтылы бір тұқымның ұнамды типіне лайықты деп бекітілген көрсеткіштерді басшылыққа алады.

Дереккөздер
-----------

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/> Мал шаруашылығы:
**Нейрула** — организмдердің жеке дамуының бір түрі. Нейрула сатысы кезеңінде дернәсілдің немесе ересек организмнің жеке мүшелері дами бастайды. Мысалы, эктодерма қабатынан бірнеше жасушалар бөлініп түседі де, одан жүйке тақташасы түзіліп, ол жүйке түтігіне айналады. Бұл түтік- ми мен жұлынның бастамасы. Мидың дамуына байланысты іле- шала эктодерма қабатынан бокал тәрізді екі көз, тері жабын мүшесі, есту мүшесі және иіс сезу мүшелері пайда болып, ұрықтың дамуы жеделдей түседі. Энтодерма қабатынан пайда болған түтіктен ішкі мүшелердің бастамасы, ас қорыту жүйесі, өкпе, бауыр, ұйқы безі және т.б. дамиды. 

Мезодерма қабатынан желі бұлшық ет, шеміршек, қаңқа, бүйрек және болашақ организмнің қан тамырлары жүйесі пайда болады. Эмбриондық даму басталған кезде мүшелердің дамуын қамтамасыз ететін хромосомалардағы әр түрлі гендердің жұмысы күшейе түседі. Осыған байланысты жасушадағы нәруыз синтезінің қарқындылығы да артады. Көптеген жануарлардың ұрықтық дамуының алғашқы сатылары өзара ұқсас болады. Бұл ұқсастық Жер шарындағы тірі организмдердің шығу тегінің бір біріне байланыстылығын көрсетеді.
Ғылымды қаржыландыру бойынша қай ел қандай деңгейде көңіл бөліп нәтижесін көріп жатыр?

Төмендегі статистикалық мәліметтерге қарасақ зерттеу және дамытуға (research and development) Жалпы Ішкі Өнімнің ауқымды бөлігін жұмсау бойынша Оңтүстік Корея мемлекеті бірінші орында екен, ЖІӨ-ның (жалпы байлығының деп түсінсе де болады) 4,3% үлесін зерттеу және дамытуға яғни ғылымға жұмсайды.

Одан кейінгі тұрған мемлекеттер:

* 2 Израиль 4,2%
* 3 Жапония 3,4%
* 4 Швейцария 3.2%
* 5 Финлдандия 3.2%
* 6 Аустрия 3.1%
* 7 Швеция 3.1%
* 8 Дания 2.9%
* 9 Германия 2.9%
* 10 Америка Құрама Штаттары 2.7%

Қазақстан Жалпы Ішкі Өнімінің 0,17 % үлесін ғылымға жұмсаумен 66-орында тұр.

Израиль мемлекеті миллион тұрғынға шаққанда 8250 ғалымнан келетін әлемдегі ең көп ғалымы бар ел. Ал Қазақстанда миллион халыққа шаққанда 790 ғана ғалымнан келеді.

  

Жалпы ғылымға көп қаржы бөлуден 476,5 миллиард доллармен бүкіл әлемнің 26,4% үлесін құрап АҚШ көш бастап тұр.
Одан кейінгі тұрған мемлекеттер:

* 2 Қытай $370.6 billion
* 3 Жапония $170.5 billion
* 4 Германия $109.8 billion
* 5 Оңтүстік Корея $73.2 billion
* 6 Франция $60.8 billion
* 7 Индия $48.1 billion
* 8 Құрама патшалық (Құрама Патшалық = Солтүстік Ирландия + Ұлыбритания) $44.2 billion
* 9 Бразилия $42.1 billion
* 10 Ресей $39.8 billion

………

* 66 Қазақстан $670 миллион

Ал әр адамға шаққанда ғылымға жұмсалатын қаражат мөлшері бойынша Израиль мемлекеті 1,973.0 доллармен бірінші орында тұр.
Одан кейінгі тұрған мемлекеттер:

* 2 Сингапур $1831.7
* 3 Швейцария $1647.9
* 4 Америка Құрама Штаттары $1586.35
* 5 Оңтүстік Корея $1518.47
* 6 Швеция $1468.1
* 7 Дания $1450.2
* 8 Германия $1450.17
* 9 Аусрия $1416.14
* 10 Тайвань $1383.84

………

* 72 Қазақстан $39.24

Бұл статистикалық мәліметтерден ғылымға баса көңіл бөлу дамудың кепілі екенін көрсетіп тұр. Елді дамытатын әншілер мен спортшылар емес, дін емес ғылым мен технология екеніне тағы бір дәлел.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  R&D SPENDING BY COUNTRY. Тексерілді, 28 мамыр 2020.
2. ↑  Visualizing How Much Countries Spend on R&D. Тексерілді, 28 мамыр 2020.
**Прангли** (эст. Prangli) — Фин шығанағындағы Эстонияның ең солтүстік аралы.

География
---------

Виймси түбегінен солтүстік-шығысқа қарай 9 км жерде орналасқан. Эстониядағы 1500 аралдың бірі. Ауданы 6,44 км², ұзындығы 6 км және ені 2,5 км.
Оның айналасында 30-ға жуық арал бар. Аралдың орталығы - Идаотса (Idaotsa) ауылы. Аралда жақында жөнделген және кеңейтілген 2 порт бар - Липпнеэме және Келназе.

Сипаттама
---------

Прангли аралының батыс жағалауы негізінен жартасты, шығыс жағалауы ақырын көлбеу және жақсы құмды жағажайлары бар. Жергілікті өсімдіктерді қарағайлы ормандар мен арша тоғайлары құрайды. Өсімдік жамылғысы, әсіресе аралдың шығысында кездеседі. Аралда суда жүзетін құстардың 40-қа жуық түрі мекендейді, көктемде итбалықтарды көруге болады. Аралдың батыс бөлігі Прангли қорғалатын аймағына кіреді, ал аралдың солтүстік-шығыс ұшы Прангли ландшафтының қорғалатын аймағында орналасқан.

Тарихы
------

Алғашқы жазбалар 1387 жылы пайда болды, онда арал Ранго деп аталды. Алғашқы қоныстанушылар Швециядан келді. Эстон мәдениеті аралға 17 ғасырда тарады.
1941 жылы Прангли аралының жағалауында неміс ұшақтары эстониялық «Эстиранд» пароходын апатқа ұшыратты. Ол Кеңес Одағы Таллинді эвакуациялау кезінде Ленинградқа кеңес әскерлерін тасымалдайтын кемелер флотының бір бөлігі болатын. Эстониялық экипаж бен әскерге шақырылғандар кемедегі кеңес әскерлерін қарусыздандырып, биік қарағайға Эстония Республикасының туын тігу арқылы аралды бақылауға алды.

Кеңес Одағы кезінде арал шекаралық аймақ болып жарияланды, бірақ жергілікті тұрғындар жабық аралдан шығарылмады. Мұндай оқшаулану арал тұрғындарының мәдениеті мен өмір салтын өзгеріссіз қалдыруға көмектесті.
Ол кезде арал балықшылар колхозының құрамында болған, мұнда үш жүз адам тұратын. Айтуларынша, ол заманда портта қарауыл мұнарасы болған, ал солтүстік жағалауы тікенек сыммен қоршалған. Бір отбасының мүшелеріне бір қайықпен жағалаудан шығуға рұқсат етілмеген, Финляндияға қашып кетпес үшін.
Қазір колхоз жоқ, адамдар әлі өмір сүріп жатыр.

Арал тұрғындары
---------------

Қазіргі уақытта аралда 70 адам тұрақты тұрады. Халық тізіліміне сәйкес, аралда 206 адам бар, бірақ олардың көпшілігі аралға саябаққа тек жаз айларында келетін жазғы тұрғындар.

Аралда үш ауыл бар: Келназе, Идаоца және Ланеоца. Пранглидің орталық бөлігінде дүкен, мектеп және халық үйі бар. 2020 жылдың басында жергілікті мектепте небәрі 6 оқушы оқыды.

Аралда еріктілерден құралған өз құтқару тобы бар. Соңғы өрт көктемде, қора өртенген кезде болды. Сонымен қатар, осы жылдың сәуір айынан бастап Праглиде төтенше жағдайлар бөлімі де жұмыс істейді, онда 5 адам, оның ішінде аралдың ақсақалының міндетін атқарушы Терье Лиллеокс жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Прангли
2. ↑  Остров Прангли
3. ↑  Остров Прангли
4. ↑  Аэгна, Найссаар и Прангли — три острова рядом с Таллинном
5. ↑  Прангли
6. ↑  Короткая поездка на остров Прангли в Балтийском море
7. ↑  Чудеса Эстонии: остров, где посреди леса стоит единственная в стране бесплатная газовая горелка
Нейтра Рихард Йозеф
-------------------

Нейтра Рихард Йозеф (Neutra, Richard (Joseph)) (8 сәуір, 1892 жыл. Вена, Австрия – 16 сәуір, 1970, Вупперталь, Германия), тегі австриялық американ архитекторы. Вена мен Цюрихеда білім алған 1923 жылы АҚШ-қа көшіп келеді. Оның жұмыстарының ішіндегі ең сәтті орындалғаны Ло-Анджелестегі Ловелл-Хаус (1927-29 жылдар) деп аталады. Терезелердің молдығы және балконның кабельмен ұсталып тұруы жұмыстың ерекшелігін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның атақты жұмыстары дүниеге келді. Айталық, Палм-Спрингстегі Кауфман-Дезерт-Хаус (1946-47 жылдар), Калифорния штатында Санта-Барбарадағы Тремейн-Хаус (1947-48 жылдар). Нейтра өзінің жасаған сәнді үйлері арқылы АҚШ-та ИНТЕРНАЦИОНАЛ СТИЛІНДЕГІ үлгіні көрсетіп үгіт жүргізді. Ландшафтпен қоршалған үйлерінің есік алды патио немесе галереямен жабылған. Айналасы пейзажбен қамтылғандықтан, осының өзі үйдің бір бөлшегі ретінде көрінеді. Оның пікірінше, архитектура өнерінде адам үйлесілімділікке табиғат арқылы немесе өзі біліп келуі керек. Әсіресе үй арқылы оның иесі көрініп тұруы керек деген. Оның кейінгі жұмыстарына шіркеулер, тұрғын үйлер, ғимараттар, мәдени орталықтар кіреді. Оның көптеген еңбектеріне Дизайн арқылы тірілу (1954 жыл) сияқты кітаптар кіреді.
**Нейтрондық импульстік каротаж** - нейтрондық каротаж әдістерінің бірі. Бұл әдістің өзге нейтрондық каротаж әдістерінен айырмашылығы — нейтрондардың импульстік көзі ұңғыма оқпанына түсірілетіндігінде. Аталған нейтрондар көзі (нейтрондар генераторы) ұңғыманың әр түрлі деңгейлеріндегі таужыныстарды қас-қағым сәтке ғана (микросекундтар) ұрғылап өтеді. Осы импульстік ұрғылаулар аралығында жылу нейтрондарының тығыздығы, немесе радиациялық тұтқындау гамма-сәулелерінің қарқындылығы өлшеніп отырады. Алынған деректер нейтрондарды сіңіру тілмесі жоғары элементтердің, бірінші кезекте хлор мен бромның, таужыныстағы үйірімділігін шамалауға мүмкіндік береді. Нейтрондық импульстік каротаж әдісі су-мұнай жапсарын тап басуға көмектеседі, себебі мұнайлы деңгейлердегі жылу нейтрондары өмірінің орташа ұзақтығы минералданған сулы деңгейлердің осы көрсеткішімен салыстырғанда әлде қайда мол мөлшермен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**«Ойыншықтар хикаясы»** (ағылш. *Toy Story*) — Pixar мен Walt Disney бірігіп жасаған америкалық мультфильм. Бұл алғашқы рет компьютерде толығымен үшөлшемде жасалған толықметражды мультфильм және "Оскардың" "Ең төлтума сценарий" номинациясын алған ең алғашқы мультипликациялық фильм. Мультфильм америкалық прокатқа 22 қараша 1995 жылы шығып, көрсетілім уақытында 191 млн көп жинап, жылдың ең кассалы фильмі атанған. Әлем бойынша барлығы 362 млн $ жинаған.

Кейінірек осы мульфильмнің желісі бойынша Sega Mega Drive, Super Nintendo және Nintendo Game Boy картридждеріне арналған ойындар шығарылған.

Сюжеті
------

Мультфильмнің негізгі қаһармандары — Энди Дэвис атты баланың бөлмесінде тұратын тірі ойыншықтар. Жыл сайын Эндидің туған күніне жаңа ойыншықтар сыйлайды, сондықтан да дәл осы күн ескі ойыншықтар үшін — үлкен күйзеліс күні. Балабақшадан бері баланың сүйікті ойыншығы Вуди атты шүберек коубой болатын. Вуди — өзінің құпия өмірінде барлық ойыншықтар "қоғамының" көшбасшысы. Эндидің ойыншықтары үшін тағы бір қауіп — ойыншық сындырғыш көрші — Сид Филлипс еді.

Жанұя жаңа үйге көшейін деп жатқан соң, Эндидің туған күнін бір апта ерте тойлайды. Ол Вудидің өміріндегі ең жаман күн болды: балаға сыйлаған жаңа ойыншық оның орнын алып қойды!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Toy Story.  British Board of Film Classification. Тексерілді, 2 тамыз 2013.
2. ↑  Toy Story (1995) – Financial Information. *The Numbers*. Тексерілді, 7 желтоқсан 2014.
3. ↑  Toy Story (1995). *Box Office Mojo*. Тексерілді, 20 тамыз 2016.

Сілтемелер
----------

* Ойыншықтар хикаясы (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Ойыншықтар хикаясы (ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында
* «Ойыншықтар хикаясы» (ағыл.) Box Office Mojo сайтында
* Ойыншықтар хикаясы (ағыл.) Metacritic сайтында
* Ойыншықтар хикаясы (ағыл.) AllMovie сайтында
Нейтрон
**Нейтрон** (ағылшынның neutron, латынның neuter – ол да емес, басқа да емес), (n) – спині 1/2 және массасы протон массасынан аз ғана артық, электрлік бейтарап тін; адрондар класына жататын бариондар тобына енетін бөлшек. Еркін күйдегі Нейтрон – орнықсыз бөлшек, оның орташа өмір сүру уақыты 15,3 мин. Протондар мен Нейтрондардан барлық атом ядролары құралады. Нейтронды ағылшын физигі Дж.Чедвик ашты (1932). Негізгі сипаттамалары: массасы mn 1,67410–24кг 1840me (me – электрон массасы); Q=0; бариондық заряды В=+1; лептондық заряды L=0; ғажайыптылығы S=0, әрі оның ішкі жұптылығы оң болады. Нейтрон ядролық энергетикада, трансурандық элементтер мен изотоптар өндірісінде, сондай-ақ, химиялық талдауда және геологиялық барлауда пайдаланылады.

Түрлері
-------

* Жылулық нейтрондар – кинетикалық энергиясы 510–3 эВ-тен 0,5 эВ-ке дейін болатын нейтрондар. Олар нейтрондарды баяулатқыш орта атомдарымен жылулық тепе-теңдікке дейін баяулату арқылы алынады.
* Аралық нейтрондар -кинетикалық энергиясы 10-100 кэВ нейтрондар.

Нейтрон ғұмыры рекордтық дәлдікте өлшенді
-----------------------------------------

Лос-Аламос ұлттық зертханасының UCNτ коллаборациясы физиктері нейтронның атом ядросынан тыс өмір сүру ұзақтығын мүмкіндігінше дәл өлшейтін эксперимент жасады. Протон, электрон және антинейтриноға ыдырап кеткенге дейін еркін нейтрон 877,75 ± 0,28 секунд (14 минут 38 секунд) өмір сүреді екен.
Бұл деректер Әлемдегі материяның пайда болуын түсінуге көмектеседі. Жойқын жарылыстан соң, әлемді толтырып тұрған ыстық супертығыз материя кварктар мен электрондарға дейін суыды. Секундтың миллиондық бөліктері өте, кварктар протондар мен нейтрондарға бірікті. Санаулы минуттан соң протон-нейтрон сорпасынан алғашқы атом ядролары түзіле бастады.

Сілтемелер
----------

* Изотоп
* Электрон
* Ядролық физика

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Физика және Ғарыш
**Ойын қозғалтқышы** (ағылш. *game engine*) — компьютерлік ойындардыӊ негізгі компоненті. Ойын бөліктерін, кұраушыларын біріктіретін бағдарлама. Көбінесе бір жанрдағы ойындарды құру үшін бағытталған. Өзініӊ тарихын 1990-жылдары жанры шутер болып келетін, Doom және осыған ұқсас ойындарда бастайды. Бұл ойынның ерекшелігі - оның интерфейсы, сюжеті, өзіне тән физикасы, сонымен қатар, сол уақыттағы графикасы бір-бірімен жақсы үйлеседі. Содан бері ойын қозғалтқыштары техникалық жағынан даму алуда. Дәл қазір, бірнеше ойын платформаларына, операциялық жүйелеріне сай құралатын қозғалтқыштар - Unity, Unreal Engine, CryEngine нарықта танымал болды.
**Нейтрондық гамма-каротаж (НГК)** - таужыныстарды жылдам нейтрондардың
сәулесімен шарпуға және таужыныстағы
жылу нейтронын қармаған кезде пайда болатын гамма сәулеленуін тіркеуге негізделген
ұңгыма зерттеу әдісі. Интегралдық түрленген
НГК шегенделген және шегенделмеген
ұңгымалар қимасындагы жинауыштардың
мұнайға, газға қанығу дәрежесін анықтау
және бағалау үшін кеңінен қолданылады. Бұл
каротаж мәліметтерінің сандық көрсеткіштері
таужыныстағы сутек және көміртек атомдары ядроларының мөлшеріне айтарлықтай
байланысты болады. Импульстік НГК
мұнайға және минералданған суға қаныққан
қойнауқаттарды бөлу үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Ағынсыз аймақ болып табылатын Тарым бассейнінің ғарыштан түсірілген суреті
Судың деңгейін көруге болатын ағынсыз аймақ
**Ағынсыз аймақ** (ағылш. *Endorheic basin*) — құрлықтағы өзен торы жүйесі арқылы Әлемдік мұхитпен байланысы жоқ аймақ. Мұндағы газдың кинетикалык энергиясын пайдалануға негізделген сорғы. Сұйықтықты қысыммен айдайтын ағынсыз аймақ инжектор сорып орнын ауыстыратын ағынсыз аймақ эжектор деп аталады. Суды ағыншамен беруге арналған ағынсыз аймақ суағыншалық сорғы делінеді. Сұйықтыктың орнын ауыстыру үшін ағынша энергиясы болмашы дәрежеде пайдаланылады, сондыктан да ағыншалық сорғының пайдалы әсер коэффициенті төмен болып, 25 пайыздан аспайды. Ағыншалық сорғылардың кұрылымы қарапайым, жылжымалы бөліктері жоқ және жұмыс істеуге қолайлы. Бір орталықтан жылыту жүйелері мен өнеркәсіптік қондырғыларда, сондай-ақ ауаны сорып алу үшін конденсациялык құрылымдарда қоспалағыш ретінде жиі қолданылады. Жемір қоспалар едәуір көп және температура жоғары болғандықтан, неғұрлым үнемді басқа сорғыларды қолдану тиімсіз болатындай көптеген жағдайларда ағыншалық сорғылар көмекші сорғылар ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
*Басқа мағыналар үшін Ағынықатты деген бетті қараңыз.*

**Ағынықатты** – Шар өзенінің жоғарғы бойындағы оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жарма ауданындағы өзен. Ұзындығы 58 км, су жиналатын алабы 982 км2.

Бастауы
-------

Сантас тауының оңтүстік-батыс беткейінен басталады.

Гидрологиясы
------------

Жағасы жазық, арнасы құмды, малтатасты. Ағынықатты жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Желтоқсанның басында қатып, сәуір айының соңында мұзы ериді. Көктемде 20 күндей су деңгейі көтеріледі. Жазда құрғамайды. Егіс, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Стигимолохтың бассүйегі
Стигимолох (фиолет.)
Стигимолохтың сүйектері
**Стигимолох** — б. з. 65 миллион жыл бұрын Бор кезеңінің соңында таман өмір сүрген, пахицефалозаврид тұқымдасына жататын динозавр. Жеңіл салмақты, ересек адамның көлеміндей ғана стигомолох екі аяқпен жүрген. Жұқа бассүйегіне қарап, оның өсімдіктермен қоректенгенін байқаймыз. Ондағы қылқандар мен төмпешіктер стигомолохтың келбетін ерекше етіп көрсеткен. Мүйіздерінің ұзындығы — 10см. Ауыз қуысының терең түкпірінде кішкене тістері, беткі жағында өткір күрек тістері болған.

Қызықты дерек
-------------

* Стигомолохтың сүйектерін 1995 жылы Марк Триболд тапқан.
* Бұл атау өлім өзенінен шыққан мүйізді шайтан дегенді білдіреді.
* Ол қазіргі Солтүсік Интериордағы Хэл Крик және Ланс құрылымдарнан табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 77 келі
* Тұқымдас : Пахицефалозаврид
* Отряд тармағы : Маргиноцефал [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Стивен Фредерик Сигал** (ағылш. *Steven Frederic Seagal*, 10 сәуір 1952 жыл, Лансинг, Мичиган штаты, АҚШ) – американ киноактері, музыкант, шериф, айкидошы (айкидо 7-ші дан айкикайшы). 

Кішкентайынан каратэмен айналыса бастайды, кейін айкикаймен шұғылданады. Өзінің өнерін ары қарай дамыту үшін 17 жасында Жапонияға барып, үлкен дәрежелерге жетеді. 

1987 жылы «Над законом» фильміне түседі, бұл оның алғашқы сәтті қадамдарының бірі болады. Осыдан бастап ол көптеген киноларға түседі. Сонымен қатар Стивен Жапонияда болып жатқан чемпионаттарға да қатысып жүріп, әртүрлі жүлделерге ие болады.

Фильмдері
---------

«Смерти вопреки» (1990) 

«Ни жив, ни мёртв» (2002) 

«Мачете» (2010) 

«Смертельный перекрёсток» (2011)

Дискография
-----------

* 2005 — Songs from the Crystal Cave
* 2006 — Mojo Priest

Дереккөздер
-----------
**Стильдеу** - тілдік материалды ұйымдастырудың негізгі принциптері мен көзге айқын көрініп тұратын сыртқы тілдік белгілерге сәйкес көркемдік баяндауды саналы түрде құру. Сыртқы тілдік белгілер әлеуметтік ортаға, тарихи кезеңге, әдеби бағытқа, мектепке, жанрға, ресми құжаттарға, әлдебір жазушының жеке сөз саптау ерекшелігіне тән болып келеді. Стильдеудің басты түрі фольклорға, ауызекі-тұрмыстық тілге негізделген оқырмандарға мәнерлегіш әсер қалдыратын, эстетикалық жағынан барынша ықпалды стиль болып табылады. Стильдеу сан алуан идеялық-эстетикалық мақсаттарда: тарихи баяндау үшін, өткен кездердегі әлеуметтік топтың бейнесін қалыптастыру үшін, сатиралық немесе юморлық ыңғайда жұмсалуы мүмкін. Тарихи шығармалардың қай-қайсы да (роман, поэма, повесть, драма) сол дәуірге лайық сөздің қолданылуын талап ететіні белгілі. Мұндай мысалдар қазақ тілінде да баршылық. Мысалы, М. Әуезовтің "Абай жолы" роман-эпопеясында, Ғ. Мүсіреповтің "Оянған өлкесінде", Ә. Әлімжановтың, I. Есенберлиннің, Ә. Кекілбаевтың, М. Мағауиннің тарихи тақырыпқа жазылған шығармаларында көнерген сөздер (архаизмдер) мен историзмдердің, фразеологизмдердің мүмкіндігінше мол және орнымен қолданылғанына көзіміз жетеді. Мұндай шығармалары арқылы авторлар, бір жағынан, қазіргі қолданысымызда жоқ немесе өте аз ұшырасатын сөздерді айналымға түсіріп, тілдің байлығын арттырудың тағы бір жолын көрсетіп отырса, екінші жағынан, көркем бейнелер жасауда мүмкіндіктің молая түскенін дәлелдейді. Мұндайда әңгіме жекелеген лексикалық бірліктер мен фразеологизмдер төңірегімен шектеліп қалмаса керек. Стильдеу барысында синтаксистік құрылымдар (конструкциялар) сияқты күрделі тілдік құралдардың да архаизм тұрғысынан жаңартылып отырғанын да назардан тыс қалдырмау керек. Оның үстіне, мұндай жайларды тек авторлық баяндау тұрғысынан ғана емес, кейіпкерлердің сөздер және бұл екеуінің (авторлық баяндау мен кейіпкер тілі) байланысы жағынан бірлікте қарастырған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Споралы өсімдіктерден тұқымды өсімдіктің айырмашылығы тұқыммен көбеюінде.Тұқымның түзілуінің шығу тарихы жөнінен айтарлықтай құбылыс болып табылады.Тұқымдағы ұрықта өскіннің өнуі үшін қажетті қоректік заттары болады.Тұқымды өсімдіктердің ұрықтануы суға байланысты емес, мұның өзі шаңжапырақтәрізділерге қарағанда тұқымды өсімдектердің күрделі екенін дәлелдейді. Тұқыммен көбею өсімдектердің екі бөлімге бөлінеді:жалаңаштұқымдылар және жабықтұқымдылар. Жалаңаштұқымдылар-гүлді өсімдіктерден бұрын дамыған. Алғашқы жалаңаштұқымдылар осыдан 200 млн жыл бұрын тіршілік еткен. Жалаңаштұқымдылардың 800-ге тарта түрлері ормандарда кең таралған ,ағаш және бұта түрінде өседі. Жалаңаштұқымдылардың ішінде көп таралғандары қылқан жапырақтылар,олардың 600-гежуық түрі белгілі. Жалаңаштұқымдылар дан мысалға қарағай мен шыршаны алуға болады. 
Қарағай. Ол-биіктігі 50 метрге жететін, 400 жылға жуық жасайтын өсімдік. Тамыр жүйелерінің ерекшеліктеріне байланысты қарағайлар жартастарда сусымалы құмдарда,батпақтарда,тау беткейлерінде өседі.Орманда өскен қарағайлардың негізгі тамыры жақсы дамып, топыраққа терең кетсе,құмды топыраққа, батпақта өсетіндердің тамыры жайылып, аса тереңге кетпей,топырақты беткі жағына таралады. Қылқан жапырақтары жіңішке,ұзын, сыртын жұқа,тығыз өң қаптаған жанаспалы жасушалары,онша көп емес.
**Зеренді таулары**  – Көкшетау қыратының орталық бөлігіндегі орманды-таулы алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Зеренді ауданында орналасқан. Батыстан шығысқа, солтүстік-шығысқа қарай 28 км-ге созылған, енді жері 18 – 20 км. Батысында Жыланды тауына ұласады. Абсолюттік биіктігі 587 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы палеозойға дейінгі гнейс, мәрмәр және кристалды тақтатастан, сондай-ақ девон және тас көмір кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Зеренді тауларын шоқ қарағайлы-қайыңды ормандар көмкеріп жатыр. Тау төңірегінде тұщы көлдер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Тәбәрік** — жасы жүзге келіп немесе жүзге жақындап өлген қарттардың тірі кездерінде тұтынған заттарын бөлісу. 

Ол бізге де жұғысты болсын немесе біз де сондай жасқа жете берейік, деген тілекті білдіреді. Ондай үлкен кісілердің өмірлерінде тұтынған заттарын өзара бөлісіп алады. Тәбәрікке әжелердің жиған зергерлік бұйымдары, киген киімдері, сандығына салып сақтаған заттары, қарт аталардың қамшылары, ер-тоқымдары, бас киімдері мен киген киімдері және жеке тұтынған заттары жатады. 

Тәбәрік тарату - қазақ халқында да ертеден келе жатқан дәстүрлі ғұрыптық жоралғыларының бірі. Жасы ұлғайып, о дүниелік болған қарт адамдардың жеке бұйымдарын бала-шағасы өзара бөлісіп алып, қалғанын жақын ағайын-туыстарына тәбәрік түрінде үлестіріп отырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 371-бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014. ISBN 978-601-7299-18-7
**Тұңғыш ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданында болған әкімшілік бірлік. Тұңғыш ауылы тұрғындарының Қарашығанақ мұнай-газ кен орынның санитарлық-қорғаныс аймағынан тыс жерге көшулеріне байланысты 2004 жылы таратылып, жері Қызылтал ауылдық округіне берілді.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына *Тұңғыш* ауылы кірген. Орталығы – Тұңғыш ауылы болған.

Халқы
-----

1999 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 780 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бөрлі ауданындағы Тұнғыш селолық округін тарату туралы
2. ↑  1999 жылғы Қазақстан Республикасындағы халық санағының қорытындылары. Алматы 2000. II том
**Тәжді көгершін**- әлемдегі көгершін атаулының ең ірісі, оның ұзындығы 75 см, салмағы 2 кг тартады.

  

Оның басында тәжі бар,сондықтан оны тәжді деп атайды. Олар Австралия маңындағы Жаңа Гвинеяның солтүстігіндегі ормандарда тіршілік етеді. Олар бір-бірімен мәңгілікке жұптасады. Ұяларын ағаштарға салады. Балапандарын басқа көгершіндер секілді, ата-анасы бірге өздерінің тамақ сарқынынан шығатын көгершін сүтімен қоректендіреді. Өз тамақтарын жерден табады. Олар жерде жақсы жүреді, жеңіл әрі жылдам ұшады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727
**Ағынша бағыттағыш бөгетше** (орыс. *Дамба струянаправляющая*) — арна түзету процесін жүргізуге арналған инженерлік гидротехникалық имарат. Арна түзетуші имараттың негізгі типіне — өзеннің, арнаның ұзына бойындағы ағынша бағыттаушы жер бөгет жатады. Оның беткейлерін төсеме таспен, құрамалы темірбетонды плитамен және т.б. бекітеді. Жоғары бъефтегі богетшенің арынды беткейін бекіту құрылымын жасау кезінде, бөгетше табанындағы арнаның жергілікті шайылуын есепке алу керек. Төменгі бъефтегі бөгетшенің тұрақтылығын анықтау кезінде жалпы және жергілікті шайылу процесі есепке алынады. Су ағыны арнасының тұрақтылығын қамтамасыз ету жағдайы бойынша енінен бастап басқа көрсеткіштері, арнаның тұрактылығына сәйкес терендігі және т.б. ағынның барлық динамикалық осімен ағу процесін қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.