recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Юлия Антоновна Путинцева** (7 қаңтар 1995(19950107), Мәскеу) – кәсіби ресейлік теннисшы, 2012 жылдың мамыр айынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды. 

Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 6 дүркін жеңімпаз.

Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін финалисты (US Open – 2010. Australian Open – 2012).

Жеке сында Orange Bowl – 2011 турнирының финалисты.

Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты ( Уимблдон – 2010).

Жұптық сында юниорлар Олимпиадасының 1 дүркін жартылай финалисты (2010жыл).

Юниорлар рейтингінде әлемнің экс – 3 ші ракеткасы.

Жеке сында Les Petits As – 2009 турнирінің жеңімпазы.

Жалпы Ақпарат
-------------

Путинцева Юлияның әкесі - Антон өзі тенниске бағыттап үйреткен, қызының жеке бапкері, анасы – Анна. Юлияның Илья деген ағасы бар. Грунтта өнер керсеткенді ұнатады. 2012 жылдың мамыр айынан бастап қазақстан намысын қорғап жұрген тағы бір қазақстандық теннисші. 

2013 жылы Франциядағы Патрик Муратоглу Теннис Академиясында бас бапкер Муратоглудан дәріс алып шықты, және де швейцариялық Мартина Хингес бапкері болды.

Спорттық карьерасы
------------------

Бес жастан теннис ойнауды бастаған. 2010 жылдан бастап кәсіби теннисшы. 2014 жылдың 14 сәуір айына жұктелсек жеке дәрежедегі турнирлерде өнер көрсетіп, оның ішінде 99 матчте жеңіске жетіп, 64 матчте жеңілген. Сол уақытта жұп сынында турнирлерде өнер көрсетіп, оның ішінде 1 матчте жеңілген.Жеке дәрежеде өнер көрсететін теннишылардың рейтингінде 2013 жылы 29 сәуір айында ең жоғарғы 88 орынды ұстап тұрды. 2013 жылы 18 жасар Путинцева Юлия алғаш рет бір неше Үлкен Шлем турнирларында өнер көрсетті .2013 жылы қаңтар айында Мельбурнде өтетін Австралия ашық чемпионатының бірінші айналымда Юлия Путинцева америкалық 20 жасар әлемнің 33 ракеткасы Кристина Макхейлмен жолы түйісіп жеңген. Екінші айналымында жеңіліске жетті. Франция Ашық Чемпионатының екінші айналымында жеңіліске жетті. Және де келесі Лондонда өтетін Үлкен Шлем Турнирінде, Уимблдон-2013-те бірінші айналымында бельгиялық әлемнің 20-шы ракеткасы Кристен Флипкенске 5-7, 4-6 есебімен жеңілді.

Жеке сында жыл соңындағы рейтингі
---------------------------------

* **2013 — 102**
* 2012 — 121
* 2011 — 241
* 2010 — 725

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

* Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету
* Жеке дәрежеде ITF турнирлердің финалы (9)
* Жеңістер (6)
* Жеңілістер (3)

Сілтемелер
----------

* WTA сайтындағы профилі.
* ITF сайтындағы профилі Мұрағатталған 9 мамырдың 2014 жылы..
**Борис Яковлевич Аржанов** (1942 жылы 14 маусымда дүниеге келген) – совет және орыс актері.

1995 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. 1963 жылы Горьков драма театрының мектеп-студиясын бітіреді. 1964 жылдан бастап Рязань мемлекеттік драма театрында жұмыс істей бастайды. 1986 жылы «День рождения кота Леопльда» атты балаларға арналған қойылымын сахнаға шығарып, режиссер ретінде дебют жасаған. Сонымен қатар 1995 жылы «Аленький цветочек», 1999 жылы «Жигало или ...» қойылымдарын жарыққа шығарады. 

1987 жылы Аржановқа Ресейдің еңбек сіңірген әртісі атағы беріледі.

Дереккөздер
-----------
**Борис Петров** (1920-1981) - Көкшетау облысы, Щучинск стансасында (қазіргі Щучинск қаласында) туған. М.Горький атындағы Омбы педагогикалық институтының тарих факультетін бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Әскерден қайтқаннан кейін партия қызметінде — облыстық партия комитетінің лекторы, лекторлар тобының жетекшісі болған. Содан кейін алты жыл бойы Қазақстан Жазушылар одағы Солтүстік Қазақстан облысаралық бөлімшесінің жауапты хатшысы болды.
Шығармалары: Вьюжная неделя. Рассказы. А. ҚМ КӨБ, 1956; Живое слово. Очерки. А. ҚМ КӨБ, 1959; Оти Аксуата. Повесть. А. ҚМ КӨБ, 1962; Листопад. Повесть. А. «Жазушы», 1964; Березовыеострова. Повестьирассказы. А. «Жазушы», 1966; Семяниковская коммуна. Очерки.А. «Қазақстан», 1969; Утро. Повесть и рассказы. А. «Жазушы», 1975.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Бәйсейітова атындағы көше (Алматы)**

Көшеге «қазақтың бұлбұлы» атанған айрықша дарын иесі, күміс көмей әнші, КСРО халық әртісі
Күләш Жасымқызы Бәйсейітованың есімі 1957 жылы берілді. Бәйсейітова Күләш (Гүлбахрам) Жасымқызы (1912-1957) Алматыда дүниеге келген. «Қыз Жібек», «Біржан мен Сара», «Евгений Онегин» т.б. операларда басты кейіпкерлерді сомдаған.

Көше Алмалы және Бостандық аудандарын қиып өтеді. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Қабанбай батыр көшесінен басталып, Республика алаңына барып тіреледі. Бұрынғы атаулары: а)Пишпекская көшесі, ә)Алатау көшесі. **Көшенің ұзындығы** - 1150 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Лингвистикалық атлас** — лингвистикалық география әдісімен құрастырылған карталардың қамтитын объектісі мен тақырып ыңғайына қарай басы бір жерге біріктірілген жинағы (лингвистикалық карталардың жинағы), лингвистикалық карталар сериясы. Географиялық жағынан алғанда лингвистикалық атлас нақтылы бір тілдің өз ішіндегі диалектілерін, сондай-ақ тектес, тектес емес тілдердің тобын қамтуы да мүмкін. Осыған сәйкес лингвистикалық атластың диалектологиялық атлас, тектес тілдердің атласы, аймақтық диалектологиялық атлас сияқты түрлері болады. Лингвистикалық атлас түзу тәжірибесінің ғылымға енгеніне көп болған жоқ. "Францияның лингвистикалық атласы" деген атпен тұңғыш ұлттық атласты құрастырғандар - Жильерон мен Эдмон. Кейін "Жалпы славян тілдерінің лингвистикалық атласы", "КСРО-дағы түркі тілдердің диалектологиялық атласы" секілді бірнеше атлас дүниеге келді. Қазір "Европаның лингвистикалық атласына" деректер жиналып жатыр. Жайықтың батыс бетіндегі қазақтардың тілі де осы атласта қамтылатын болғандықтан, бұған қазақ тілінің мамандары да қатысып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Борис Леонидович Романов (29 мамырда 1942, Любим, Ярославская облысы) — кеңестік пен ресей театр мен киноның актері, Ресейдің халық әртісі (2005).

Биография
---------

Борис Романов 29 мамырда 1942 жылы Любим қаласында Ярослав облысында туған.

1959-1961 жылы Саратов драмтеатрында театр студиясында оқыған,сол жерде 17 жасында ол профессионалдық сахнаға шықты.Кейін ол Мәскеуге МХАТ студиясына түсті,Пиляковс пен Карев курсын 1966 жылы бітірді.1966-1982 жылдары -Станиславский атындағы Мәскеу драма театрының актері,1982-1985 жылдары -драма театры мен Таганкадағы театрының актері.1990 жылдан бастап «Эрмитаж» Мәскеу театрының актері.

Марапаттар мен атақтары
-----------------------

Ресей Федерациясының еңбегі сінген актері(1994)

Рсей Федерациясының халық әртісі(2005)

Сілтемелер
----------
**Лингвистикалық терминдер сөздігі** —тіл білімі терминдерін қамтып, олардың түсінігін беретін сездік. Лингвистикалық терминдер сөздігі материалдарды іріктеуіне қарай әліпбилік және тематикалық болып жасалады. Ал терминологиялық лексиканы қамтуына орай ол (лингвистикалық терминдерді тұтас қамтыған) жалпы сөздік және тіл білімінің арнаулы саласын ғана қамтитын, фонетикалық яки грамматикалық терминдер сөздігі боп бөлінеді. Мән- мазмұны, берер информациясына қарай лингвистикалық терминдер сөздігінің түсіндірмелі және номенклатуралы түрлері болады. Номенклатуралық сөздікте сөзтізбе, яғни терминдердің тізімі әліпбилік тәртіппен беріледі де, басқаша мағлұмат айтылмайды. Лингвистикалық терминдер сөздігі мән-мақсатына қарай энциклопедиялық (термин туралы мағлұмат, оның ұғымы мен тарихы жайлы, мысапдар мен библиографиялық көрсеткіштер береді), түсіндірмелі (әрбір терминнің мағынасын ашып, толық түсінігін береді) боп екі топқа бөлінеді. Энциклопедиялық сөздікке 1990 жылы орыс тілінде шыққан "Лингвистический энциклопедический словарь" тән болса, тіл білімінің түсіндірме сөздіктеріне Ж. Марузо, О. С. Ахманова, I. Кеңесбаев, Т. Жанұзақов сөздіктері жатады. Лингвистикалық терминдер сөздігі XX ғ. басында шыға бастады. Тұңғыш рет 1924 жылы Н. Н. Дурново "Грамматический словарь" шығарса, 1946 жылы Л. И. Жирковтың "Лингвистический словарь" атты сөздігі, 1960- 1964жылдары Ж. Марузо, И. Вахек, Э. Хемп сөздіктері жарық көрді. Көлемді де, тіл білімі терминдерін мол қамтыған (7 мың термин) түсіндірмелі сөздік - 1966 жылы жарық көрген О. С. Ахманова сөздігі. Лингвистикалық терминдер сөздігін шығару 1954 жылы бастап, Америка, Франция, Германия, Испанияда тілші ғалымдар тарапынан шығарыла бастады. Түркі тілдерінде алғаш рет 1956 жылы жарық көрген I. Кеңесбаев, Т. Жанұзақовтың "Орысша-қазақша тіл білімі терминдерінің сөздігі" еді. Ол толықтырылып, өңделіп, екінші рет 1966 жылы "Тіл білімі терминдерінің орысша-қазақша сөздігі" деген атпен түсіндірме сөздік боп жарық көрді. Кейінгі жылдары, қырғыз, өзбек, түрікмен, татар, ұйғыр тілдерінде де осындай сөздіктер шыға бастады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Индукциялық анықтама** - математикалық және логикалық жүйелер объектілерін анықтау әдістерінің бірі. Оның мәні мынада: а) жүйенің түпкі немесе элементар объектілері; ә) нақты бар объектілерден жүйенің жаңа объектілерін құруға мүмкіндік беретін ережелері немесе операциялар көрінеді. Сөйтіп дұрыс құрылған натуралдық санды (арифметикада), сондай-ақ дәлелденетән формуланы (логикалық есептеулерде) және т. б. анықтайды. Индукциялық анықтама толық болуы лазым, яғни оның амалдарымен осы жүйенің барлық объектілері анықталуға тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Сандэнс кинофестивалі**  (ағылш. *Sundance Film Festival*) — америкалық тәуелсіз фильмдердің кинофестивалі. Жыл сайын қаңтар айының соңында Ютаның Парк-Сити қаласында өткізіледі. Тәуелсіз киноның ең ірі фестивальдердін бірі. Фестивальдің ұйымдастырушысы Сандэнс институты (ағылш. *Sundance Institute*) болып табылады. Сандэнс институтын 1981 жылы атақты актер Роберт Редфорд және оның достары тәуелсіз американдық кино қалыптастыруына жағдай жасау үшін құрды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Stambro, Jan Elise* The Economic Impacts of the 2012 Sundance Film Festival Held in Utah from қаңтар 19, 2012 to қаңтар 29, 2012 (pdf). *Bureau of Economic and Business Research*.  University of Utah. Тексерілді, 6 қараша 2012.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Sundance Festival сайты  (ағыл.)
* Sundance Institute сайты  (ағыл.)
**"Каспиймұнаймаш"** – Ақтау қаласындағы машина жасау кәсіпорны.

Тарихы
------

"Каскор" акционерлік компаниясының бұрынғы Жөндеу-механикалық зауыты негізінде 1997 жылы 15 шілдеде жабық акционерлік қоғам нысанында құрылды.

Өнеркәсібі
----------

Қазіргі кезде кәсіпорын мұнай мен газ өндірісі саласының кәсіпорындарына, энергиялық кәсіпорындарға және облыстың хим. кешеніне жабдықтар шығаруға мамандандырылды. 
Кәсіпорында оқпандарды бұрғылау және мұнай айдау кезінде пайдаланылатын бұрғылау сорабын, тербелме-станоктарға арналған Ц2НШ редукторларын күрделі жөндеуден өткізуді игерді. 
Кәсіпорынның жылына 100-ден астам сорап шығаруға мүмкіндігі бар. Сонымен бірге кәсіпорын бұрғылауға, мұнай жабдықтарын күрделі жөндеуден өткізуге арналған босалқы бөлшектер мен аспаптарды, соның ішінде мұнайды жинап, сақтауға арналған ыдыстарды кең ауқымда өндіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Шайх Шамиль** - тәфсир, хадис, фикһ, әдебиет, тарих, сарф, нахв және жаратылыстану ілімдерін меңгерген ғалым. Саид Харканиден захири, Жамаледдин Құмұқиден батини ілімдерін үйренеді. Иракта Мәулана Халид Бағдади хазреттерінің тәлімінде болып, оның жолына байланады. Еліне қайтқанында досы Мұхаммед Ғазидің басқыншыл орыстарға қарсы бастаған күресіне қосылды. Ғази Мұхаммед 1832 ж орыстар тарапынан өлтіріледі. Орнына өткен Хамза бейдің де 1834 ж өлімінен кейін Дағыстандық мужахидтер Шайх Шамилді имам етіп сайлайды. Шайх Шамиль бойы 2 метрден ұзын, кең кеуделі, ірі денелі, күшті берік иманымен және әр түрлі соғыс әдістерін жетік білуімен өзінің қол астындағылардың сеніміне кірді. 1859 ж дейін орыстардың зұлымдығына, орасан көп қарулы күштеріне қарсы жеңіл қарулы азшылық әскерімен төтеп берді. Кавказияның даңқты азаттық күресі бүкіл әлемге жайылды.
1850 жылдары ұзақ соғыстан әбден қажыған әскерлері топ топ болып орыстарға беріле бастады. Орыстың қалың күштері Ираннан және Түркиядан келетін қару жолдарын үзді. Соңында 100 әскерімен, 14 батальондық жаудың қоршауында қалған Шайх Шамиль 6 қыркүйек 1859 ж келісімшартқа тұру арқылы орыстарға берілуге мәжбүр болды. Келісімшарт бойынша Шайх Шамиль қол астындағы адамдарымен Стамбулға кететін болып, бұдан былай Дағыстанның ішкі істеріне араласпайтын, әскер жинамайтын болады. Бірақ орыстар келісімшартқа қарамайды. Шайх Шамилді он жыл түрмеге қамайды. Кейін қажылыққа баруы үшін рұқсат беріледі. Стамбулға келгенінде халық бұл қаһарманды көру үшін көшелерді толтырды. Стамбулда аз уақыт болып кейін Мадина Мунаууараға орналасады. 1871 ж 17 ақпан күні сонда қайтыс болып Жәннәтул Бақи мазаратына жерленді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
«Музеолог» дегеніміз ауани мүкәммалдық кәртішкелері бар электронды тізімдеме. Оның артықшылығы жылдамдығында, пайдалану қолайлығында, негізгі немесе тапсырма берілген реквизиттер бойынша іздеудің автоматты жүйесінде, бейнелерді түрлі көлемде көру, ақпаратты толықтыру және түзету мүмкіндігінде, бір коллекцияның заттары туралы немесе жеке бір реквизит бойынша (мысалы, қор құрушының тегі бойынша) деректердің автоматты түрде топтастырылуында. Оның тағы да бір артықшылығы – осы бағдарламаны Европаның, Таяу Шығыс пен Орта Азияның 21 елінде пайдаланады, мұның өзі оның бірізді болғанын және жаһанданғанын көрсетеді. Осыған байланысты бағдарламалар «Музеологтің» Интернет-жүйеде жұмыс істеу мүмкіндігін көздеген. Тіпті бағдарламаның өзі Internet Explorer 5.0 қосымшасымен ойдағыдай әрекет етуде. Осындай жағдай көптеген елдер мұражайшыларының ақпаратпен алмасу шеңберінде, сондай-ақ бірлескен жобалар құруда да өзара тығыз іс-қимыл жасауына ықпал етеді.

2010 жылдың 1 қаңтарына қарағанда Музеологтің деректер базасына – 1811 фотобейнелері бар 1537 жазба енгізілген. «Музеолог» деректер базасын енгізу мониторингі үшін, сондай-ақ осы қосымшаны әзірлегендермен және пайдаланушылармен байланыс жасау үшін ақысыз серверде «Мұражайлық цифромания» блогы құрылған болатын. Пайдаланушылар бағдарламамен қалай жұмыс істеу керектігі жөнінде осы блогтан нұсқау түсіре алады және қарапайым кеңестер ала алады. Қор бөлімінің қызметкерлері сайт үлгісін жасауда. Блог одан әрі жетілдіре түсу үшін әзірлеушілерге проблемалар мен міндеттерді жүйелеуге көмектесті.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Шайтантөбе** – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы тау. Ақкөл қаласының солтүстігінде, Мамай көлінің оңтүстік-шығысында 10 км, Итемген көлінен солтүстік-шығысқа қарай 15 км, Астана қаласынан 160 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 393 м. Оңтүстіктен солтүстікке 2-2,5 км-ге, ені 1,5-2 км-ге созылған. Беткейі көлбеу, нашар тілімделген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Элювиальді-делювиальді шөгінділерден түзілген жоғарғы девон граниттерімен көмкерілген.

Өсімдігі
--------

Карбонатты қара топырағында боз, бетеге тектес өсімдіктер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Шаймаран Әшірбеқұлы Мезгілбаев** (1924 ж.т.) журналист, облыстағы ақпарат құралдары ардагерлерінің бірі. Қарқаралының түлегі. Еңбек жолын *«Еңбек майданы»* газегінде бастаған. Ұлы Отан соғысында пулеметшілер взводының командирі болған. Прага, Вена қалаларын азат етуге катысқан. Жапонияны гізе бүктіру ұрыстарына катысқан. Соғыстан кейінгі жылдары Қарқаралы аудандық *«Коммунизм таңы»* газетінде редактордың орынбасары, Қарағанды облыстық *«Индустриальная Қарағанда»* газетінде үзақ жылдар меншікті тілші болған. Ленинградты қорғауға қатысқан қарқаралылық жауынгер Ахметбек Қосыбаев туралы деректі фильм шығаруға үйтқы болған және көркем очерк жазған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Хабин тауы** (саамдарша - таулар) - Қола түбегіндегі ең ірі тау массиві. Ауданы 1300 км2 - дей, биікітігі 1191 м. Беткейлері мен етегінде қылқан жапырақты орман өседі. 1920 ж. А.Е.Ферсманның басқаруымен жүргізілген барлау жұмыстары Хабин тауы апатит рудасының дүние жүзіндегі аса ірі кен орны екенін анықтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Қырғызстан Социал-Демократиялық партиясы** (қыр. *Кыргызстан социал-дeмoкратиялык пaртиясы*) немесе **КСДП** (орыс. *СДПК*) — Қырғызстан саяси партиясы. 1993 жылы 1 қазан күні құрылғанымен, тек 1994 жылы 16 желтоқсан күні ғана тіркелді. Әбдіғани Еркебаев партияның тұңғыш төрағасы болды. 1999 жылы оның ізбасары Алмазбек Атамбаев болды.

Партия мүшелері арасында басқа да экс-президенттер болған еді: 2017 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткен Сауранбай Жиенбеков және президент қызметін атқарушы Роза Отынбаева. Қызғалдақ төңкерісінде партия белсенділігі маңызды рөл атқарды.

2020 жылы партия мүшелері Жиенбеков пен Атамбаевтың түсінішпеушіліктері нәтижесінде Қырғызстан Социал-демократиялық партиясы де-факто түрде ыдырады. Оның мүшелері Жиенбековті қолдайтын Бірлік партиясы және Атамбаевты қолдайтын Социал-Демократтар партиясы болып бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Кен орындарын кешенді игеру** — қазып алынған шикізаттардағы негізгі және ілеспе компоненттерді алу мен өндіріс қалдықтарын пайдалануды жоғарғы деңгейге жеткізу үшін жан-жақты барлау жүргізу және кен орнын бағалау, шикізатты қазып алу мен оларды ұқсатуды қамтамасыз өтудің техникалық, экономикалық, ұйымдастырушылық және құқықтық жүйесі. Кен орындарын кешенді игеру тау-кен кәсіпорындары мен кен қазу өнеркәсібінін жобасында ескеріледі. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Кен орындарды геологиялық-экономикалық бағалау**- кен орынды оның геологиялық
және тау-кен технологиялық ерекшеліктеріне, пайдалы қазбалардың өнеркәсіптік
құндылығына, өндірілген минералдық
шикізатты пайдаланудың ықтимал
экономикалық тиімділігіне жан-жақты баға
беру. Кен орындарды геологиялық-экономикалық бағалау жүргізілген геологиялық барлау нәтижелеріне негізделеді, сөйтіп ол
кен орынның геологиялық ерекшеліктерін,
тау-кен технологияларының талаптарын,
жер қойнауын пайдалануды және қоршаған
ортаны қорғау шараларын тиімді де ұтымды
пайдалануды қамтамасыз ететін талаптарды ескеретін мардымдылық (кондиция)
мәселесін нақтылау негізінде қорларды
есептеу барысында қорытындыланады.
Бағалаудың экономикалық жағы қор есебінің
нәтижелеріне негізделеді жене ол кен орынды пайдалануға жене өнеркәсіптік кешенді
тұрғызуға жұмсалған күрделі қаржының тиімділігін де ескереді.
Юлдаш Абдуқадирұлы Азаматов
**Юлдаш Абдуқадирұлы Азаматов**

1947 жылы 8 маусымда Алматы облысының Жәркент қаласында туған. Ұйғыр.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1971) журналист мамандығы бойынша; КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар акедемиясын (Мәскеу қаласы, 1986) идеология қызметкері
мамандығы бойынша бітірген.

ҚР Журналистер академиясының академигі (2001). «Жоғалған пышақ» (1977), «Ядикардың атасы» (1980),
«Үміт» (1984) әңгімелер мен повестер жинағының авторы; «XX ғасырдың көрнекті тұлғалары» (2005), «Оның
өмірден еткеніне сене алмайсың» (2008), «Ғалым, публицист, тұлға» (2009) редакторы-құрастырушысы. 300-ден
астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы. 1965 жылдан - Алматы облысының Панфилов аудандық
газетінің әдеби қызметкері. 1966 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқиды.
1971 жылдан - Республикалық «Коммунизм туги» (қазіргі «Уйгур авази») газетінің тілшісі , бөлім меңгерушісі ,
бас редактордың орынбасары болып істеді. 1984 жылдан - КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясының тыңдаушысы. 1986 жылдан - Қазақстан Компартиясының Алматы облыстық комитетінің жауапты қызметкері.
1987 жылдан бері - «Уйгур авази» республикалық қоғамдық-саяси газетінің бас редакторы.
Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі (1996). Қазақстан Қазақстан жазушылар одағының және Журналистер одағының мүшесі (2003). Қазақстан ұйғырлары республикалық мәдени орталығының шығармашыл зияткерлермен жұмыс кеңесінің төрағасы (2003). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Ерен еңбегі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының
лауреаты (1978). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2007). Алматы облысы Панфилов ауданының Құрметті
азаматы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, саяси қайраткерлердің мемуарлары, психологиялық детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Азаматова Гүлчихра Әлімжанқызы, үй шаруасымен айналысады. Қызы - Саида; ұлдары -
Рустам, Назим. Немерелері - Карим, Малика, Тимур.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Софмайя** - шұбаттан жасалған нәрлі сусын. Бұл сусын қазақ халқының ең сапалы сусыны болып саналады.

Сусынның пайда болуы
--------------------

Қазақ қыздарының ішінен шыққан алғашқы микробиолог ғалым Қазақ Ұлттық Академиясының академигі Майя Хажетдинқызы Шығаева мен атыраулық белгілі биолог ғалым София Зұлқарнайқызы Сағындықова 2006 жылы шұбат пен қант қызылшасы шырынының қоспасынан ерекше «Софмайя» деген сусын ойлап тапты. Жаңа сусын ойлап тапқан ғалымдардың өз аттарының қосылуынанан «Софмайя» деп аталған.

Сусынның дәмі мен түсі
----------------------

Шұбаттан жасалған бұл жаңа сусынның дәмі қышқылтым әрі тәтті. Сусын ашық қызыл түсті.

Пайдасы
-------

Бұл сусын организмді қажетсіз ыдырау өнімдерінен тазартып, қанның құрамындағы гемоглобиннің мөлшерін арттырып, жүйке жүйесінің (әсіресе мидың) қызметін жақсартып, қантамырларын кеңейтеді және организмнен радионуклидтердің шығуына ықпал жасайды.

Марапатты ұтып алуы
-------------------

Қазақтың ғалым қыздары өздері ойлап тапқан «Софмайя» сусыны үшін Ислам елдерінің білім, ғылым және мәдениет саласындағы «Isesko» деп аталатын ең жоғарғы марапатты иеленді. «Софмайя» сусыны халқымыздың киелі сусыны саналатын шұбаттың даңқын бүкіл әлемге паш етіп отыр.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қызықты биология. Жануарлар әлемі. төрт түлік / Р. Сәтімбеков, Р. Әлімқұлова. - Алматы: "Таймас" баспа үйі, 2011. - 132 бет. ISBN 978-601-264-077-9
**Баймен Алманов** (1896, Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы — 1943) — Қазақстандағы кеңес құрылысына белсене қатысушы. 

Ақтөбе мұғалімдер семинариясын бітірген (1916). 1917 жылы күзінде Торғай облысының комиссары тарапынан қуғынға ұшырады. 1918 — 20 жылдары қызыл партизандар отряды командирлерінің бірі, Ырғыз коммунистерінің жетекшісі, уездік ревком төрағасы болды. 1920 — 21 жылдары Қазақ АКСР Кеңестерінің 1 және 2-съездерінде Алманов ОАК-нің хатшысы болып сайланды, Қазақстанның Түркістан АКСР-і ОАК-дегі өкілетті өкілі болды. 1922 — 23 жылдары Адай ревкомының төрағасы қызметін атқарды. Адай — түрікпен дау-таластарын реттеуге, Қазақстан шекарасын межелеуге белсене араласты. Алманов Алашорда қайраткерлеріне қарсы жүргізілген саяси науқандарға қатысты. 1931 жылы бастап Қазақ педагогикалық институтының және ұлт мәдениеті ғылыми-зерттеу институтының директоры болды, ғылыми-педагогикалық және шаруашылық қызметтер атқарды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Юлий-Клавдийлер әулеті
**Юлий-Клавдийлер** (итал. *Julіі-Claudіі*) – рим императорларының әулеті (б.з.б. 14 – б.з. 64). Император Августың туған және асырап алған ұрпақтарынан тараған. Оның өкілдері Юлийлер мен Клавдийлердің ақсүйек тұқымдарынан шығып, өзара туысқандық байланыста болды. Юлий-Клавдийлерден Тиберий (14 – 37), Калигула (37 – 41), Клавдий (41 – 54), Нерон (54 – 68) сияқты императорлар шықты. Бұл әулеттің негізгі әлеуметтік тірегі армия мен италиялық және провинциялық халықтың әр түрлі топтарынан құралған басқару аппараты болды. Юлий-Клавдийлердің сыртқы саясаты империя шекараларын кеңейтуге бағытталды, жаңадан жаулап алынған аумақтар рим провинцияларына айналдырылды (Жоғарғы және Төменгі Германия, Каппадокия мен Колмагенд, Мавритания, Британия, Фракия, Ликия, т.б.).

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 10 - том
**Баймахан Досайұлы Шерімов** *(9.1954 жылы туған, Түркістан облысы Отырар ауданы Шәуілдір ауылы)* – суретші. 1976 – 1980 ж. Н.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінде, 1982 – 1987 ж. Т.Жүргенов атындағы Алматы театр және сурет өнері инстиутында білім алған. 1990 жылдан ҚР дизайнерлер одағының мүшесі. Шерімов таңдамалы еңбектері Тараз қаланың 2000 жылдығына орай 2002 ж. Париж қаласында өткен көрмеге қойылды. Біраз шығармалары АҚШ, Германия, Франция, Ресей елдері азаматтарының жеке жинақтарынан орын алған. «Жібек жолы», «Бозбала», «Айша бибі» сынды еңбектерін ерекше атауға болады. Негізінен, кескіндеме жанрымен айналысады.[1].

Cілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Юлиус Рихард Петри** (нем. *Julius Richard Petri*; 31 мамыр 1852, Бармен — 20 желтоқсан 1921, Цайц) — неміс микробиологы, Роберт Кохтың ассистенті.

Аты әлемге, ең алдымен Роберт Кохпен бірлесе қызмет етіп, 1877 жылы, кейін келе Кохтың атымен аталған зертханалық (лабораториялық) ыдыс құралын ойлап тапқанымен танымал.

Өмірбаяны
---------

Юлиус Рихард Петри, 1852 жылы мамырдың 31 күні, Бармен (кәзіргі Вуппертальдың бір бөлігі болып табылатын) қаласында дүниеге келді. 1871 - нен 1875 жылға дейін патшалық (корольдық) әскери-медициналық академиясында білім алған. Оқуын тамамдағаннан соң Шарите берлин клиникасында дәрігер қызметін (әскери) атқарған. 1876 жылы Петри, докторантураны аяқтап, әскери дәрігер ретінде өзінің жұмысын жалғастырып, аяғында медицина қызметінің майоры шеніне дейін жеткен.

Юлиус Петри 1896 жылы патшалық (корольдық) денсаулық сақтау министрлігінің мүшесі болған және бактериологиялық зертханалырының бірі болып табылатын зертхананың басшысы болды, сонымен қатар регистрирунгсрат (бас мемлекеттік кеңесші) шенінде болды.
Юлиус Петри 1876 мен 1897 жылдар аралығында басылған, кем дегенде сегіз ғылыми еңбектің авторы болып табылады.
**Юлдаш Абдықадырұлы Азаматов** (8.6.1947 жылы туған, Панфилов ауданы, Жаркент қалысы) — жазушы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (2001). 1971 ж. ҚазМУ-ді бітірді. 1971-1987 ж. "*Ұйғыр авази*" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, облыс партия комитетінде жауапты қызметте болды. 1987 жылдан "*Ұйғыр аваз*и" газетінің бас редакторы. Орыс, қазақ жазушыларының бірқатар шығармаларын ұйғыр тіліне тәржімалаған. Әр жылдарда "*Жоғалған пышақ*", "*Жәдігер атай*", "*Үміт*", тағы басқа прозалық кітаптары жарық көрген. Қазақстан Журналистер одағы сыйлық лауреаты.

Жетістіктері:
-------------

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Қазақстан халықтары ассамблеясының, Қазақстан жазушылар одағы басқармасының мүшесі. ҚР Журналистика Академиясының академигі (2001). Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен (2007), «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен марапатталған. Панфилов ауданының Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бірікпеген елдердің ақпараттық агенттіктерінің пулы** *(News Agendas Pool of Non Aligned Countries, Pool des Pays NonAlignes)* – бірікпеген 94 елдің ақпараттық агенттіктерін біріктіретін ұйым.

  

Пул 1975 жылы сынақ түрінде ТАНЮГ (Белградта) өз кызметін бастады. 1976 жылы Делиде бірікпеген елдердің ақпарат агенттіктері басшылары мен Сыртқы істер министрлігінің конференциясында Пулды ашуға ресми шешім қабылданды. Пулдың Жарғысы 1976 жылы тамызында Коломбода бірікпеген елдер басшыларының V конференциясында бекітілді. Жарғы негізінде Пул өз жұмысын "нақты деректерге сүйене отырып, бірікпеген елдер ұйымына мүше елдермен достастықты күшейту, олардың ұлттық мәдени құндылықтарын мадақтау, жаңа әлемдік ақпарат беру тәсіліне сүйене отырып ақпарат беру және отаршылыққа қарсы күресті ұйымдастыру" негізінде жүргізеді. Бұл елдердің ақпарат агенттіктеріндегі техникалық топ пен кәсіби тілшілерді дайындауда Пул курстар мен семинарлар ұйымдастырады. 

Пулдың жоғарғы ұйымы 3 жылда бір рет бірікпеген елдердің ақпарат министрлігі мен ақпарат агенттіктерінің басшыларынан шақырылатын Бас конференция. Ол 32 ел ақпарат агенттіктеріне мүше ПАНА Жалпы африкалық ақпарат агенттіктеріне және Пулға мүше елдердің Координациялық комитетте жүргізілетін Бас конференциясы тұсында Пулға басшы сайлайды. Бір жылда кемінде бір рет шақырылатын Координациялық комитет Пулдың Жарғысына сәйкес Төраға тағайындап, Бас Конференцияның жүргізілуін ұйымдастырып, ақпарат агенттіктеріне басшылық жасайды. 

IV Бас конференция Гаванда 1986 жылы өткізілді. Координациялық комитет пен Пул ЮНЕСКО-мен, БҰҰ-мен және олардың арнайы мекемелерімен бірлесіп кызмет атқарады. 1985 жылы Пулдың экономикалық ақпарат кызметі *ЭКОПУЛ* (50дей ақпарат агенттік бірлескен) жұмысын бастады. 9 ақпарат агенттіктері Пулдың аймақтарда ақпараттарды жинау және тарату кызметін атқарады: *ТАНЮГ* (Белград), *ПТИ* (Дели), *Пренса Латина* (Гавана), *ТАП* (Тунис), *ИНА* (Багдад), *МЕНА* (Каир), *МАП* (Рабат), *Антара* (Джакарта), *АПС* (Дакар). Тұрақты штаб-пәтері жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Мәжит Жамбылұлы Ілиясқар**
1937 жылы 1 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданы Жангелдин атындағы ұжымшары Сергеевка селосында туған. Қазақ.

Әкесі - Жамбылов Ілиясқар, шопан болған, марқұм. Анасы -Жамбылова Сарқыт, шопанның көмекшісі болған, марқұм.
Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының Қазақстан Халық әртісі А.Тоқпановтың театр сынып бөлімі актерлік факультетін бітірген (1961), драма театрының актері.

«Өтебаев», «Талант бапкері-Тастан» (2004) кітаптарының,«С. Өтемісов - 50-де» буклетінің (1993), 37 мақаланың
соның ішінде «Жазушы және театр» (1967), «Ізденіс» (1980), «Шорнақтан шыққан саңлақ», «Шеберлік деген бір
шың бар» мақалалардың авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

Қазақстан Коммунистік партиясының мүшесі (2004 жылдан).1955 жылдан - Алматы облысы Жамбыл ауданы Жангелдин ұжымшарында маусымдық жұмыстардың жұмысшысы,сақманшы, балғашы. 1961 жылдан - Абай атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театрының әртісі.

1962 жылдан бері - Өлкелік орыс-қазақ бірлескен театрының әртісі (қазір - Түркістан облысы Ж.Шанин атындағы облыстық музыкалық-драма театры).

Еңбекшілердің 4-ші шақырылған Оңтүстік-Қазақстан облыстық Халық Депутаттары Кеңесінің (№96 сайлау округінен ұсынылған, 1980-1982 жылдары), Дзержинский аудандық Депутаттары Кеңесінің депутаты.

Оңтүстік-Қазақстан облыстық Театр қайраткерлері одағы филиалының Төрағасы (2005-2010). БЛКЖО, КОКП мүшесі
(1980 жылдан), Қазақстан Коммунистік халықтық партиясы Оңтүстік-Қазақстан обкомының екінші хатшысы. Қазақ театр қоғамының мүшесі (1962).

«Еңбек ардагері» (1985), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002) медальдарымен, ҚазКСР
Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1980). Қазақстан Театр фестивалінің лауреаты (2002).
«Көпжылдық сахналық еңбегі үшін» дипломының және сыйының иегері (2002). Қазақстанның Еңбек сіңірген
қайраткері (2005).

Әскери атағы - аға лейтенант.

Діни көзқарасы - атеист, діннің пайда болуы мен дамыуын оқып білуші.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А.Қонаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның тәуелсіздігі, мықтылығы, тұрақтылығы».

Хоббиі - М.Төлебаев, П.И.Чайковский, А.В.Моцарт,И.С.Бах, Л.ван Бетховеннің жәнө басқалардың классикалық музыкасы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - О.Сүлейменов, М.Әуезов,А.П.Чехов, О.де Бальзак, У.Шекспир, Г.Гейне, М.Х. Дулати,А.Тоқанов, К.С.Станиславский, В.Э.Мейерхольд және басқалар.

Жұбайы - Бельчикова Майра Болтайқызы, марқұм,Агропромбанк аға экономисі болған. Ұлы - Ілиясқаров
Асқар Мәжитұлы (1967 жылы туған), химия ғылымының докторы, Шымкент цемент зауыты техникалық директорының көмекшісі, аудармашысы, ассистенті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Цаккони Эрмете** (14.9.1857, Реджо-Эмилия-14.10.1948, Виареджо)- итальянның трагик актері, театр өнеріндегі натурализмнің көрнекті өкілдерінің бірі. Актер отбасында туған. Жастайынан әке-шешесімен бірге театр спектакілдеріне қатысты. Медицина білім алғаннан кейін біраз уақыт дәрігер-психиатр болып қызмет етті.1873 жылдан көшпелі итальян труппаларында ойнады.Гастрольдік сапармен Батыс Еуропа, Оңтүстік Америка, Египет және Рессейдің ірі қалаларында өнер көрсетті. Психиатр- криминалист Г.Ломброзоның ілімі ықпалында болған. Ол тұқым қуалаушылық пен психопатология мәселелерін зерттеуге ерекше ден қойды.Оның репертуарынан өзімен тұрлығас драматургтардың, әсіресе Г.Ибсен пьесаларындағы рольдер мол орын алды: Освальд («Елесте»), Штокман («Халық жауында»). Бұдан басқа Никита (Л.Н.Толстойдың «Қараңғылық патшалығында), Коррадо (П.Джакометтидің «Азаматтық қазасында») т.б. рольдерді орындады. 1912 жылдан киноға түскен.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
**Шон Кингстон** (ағылш.  *Sean Kingston*), шын аты: Кишан Андерсон (ағылш.  *Kisean Anderson*; 3 ақпан 1990 жыл, Майами, Флорида, АҚШ) – американдық әнші, рэппер, әндердің авторы және актер.. 

2007 жылы шыққан екінші «Beautiful Girls» әнімен әлемге танылған. Жасөспірім кезінен Майамиде хип-хоп әндерін айта бастайды. Осы кезде оны ықпалды продюссер Джонатаон Ротем байқап қалады. Осылайшы 16 жасында оның алғашқы әні жарық көрген. Кейін шыққан «Me Love» композициясы Canadian Hot 100 чартында алты апта бойын жоғары сатыда болған. 

2011 жыл Шон Кингстон оқыс жағдайға тап болып, ауыр халде ауруханаға жеткізіледі. Кейін дәрігерлер оның жағдайының жақсарып келе жатқаны жайлы хабарлаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Sean Kingston Hospitalized After Jet Ski Accident - ABC News
**Йабо** — Батыс Африкадағы хауса тілдерінің поэзиясының жанры, мақтау өлеңдері, ырыми салттарды өткеру кезінде орындалған (мәселен, үйлену, ат қою, аруақ шақыру ғұрыптарына байланысты т.б.). Алайда "мал табуды" көздеген ақындар жанына бір топ шәкіртін ертіп алып, ел аралап жүріп, мақтау өлеңдерін кез-келген уақытта орындай берген. Ақындар бастап, шәкірттер әрбір 15-20 шумақ сайын қайырмасын қосып, соңынан ақы, сый сұрайтын болған. Йабоға негізінен адресатты мақтау, мақтаған адамынан сыйлық сұрау тән.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
Баймагамбеттің мәрі
'*Баймұхамед Айшуақов* (*Баймағамбет*) (*1790 — 30.3.1847*) — сұлтан, генарал-майор. Кіші жүзді билеген Айшуақ ханның баласы, Әбілқайыр ханның немересі.

* Сауатын ауылда ашып, араб, орыс тілдерін меңгерген.
* 1815 жылы Жетіру билеушісі болып тағайындалды.
* Айшуақов Қазақстандағы патша үкіметінің саясатына қолдау көрсеткені үшін әскери старшина (*1836 жылдан*), подполковник (*1839*), полковник (1840) шендерін алған.
* 1825 жылы Кіші жүздің батыс бөлігінің сұлтан-әкімі Қаратай Нұралиевпен және Орал казак-орыстарымен қосылып Жоламан Тіленшіұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысын басуға қатысты.

Жұмыс баспалдағы
----------------

Патша үкіметіне көрсеткен *"адал қызметі"* үшін 1830 жылы 25 қарашада батыс бөліктің сұлтан-әкімі болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 17 жыл бойы атқарды. Исатай Тайманов бастаған шаруалар көтерілісін басуда белсенділік танытып, 1838 жылы 12 шілдесінде Қиыл өзенінің жағасындағы шайқаста ұрысқа араласты. 1839 — 1840 жылдары Орынбор әскери губернаторы В.А.Перовский бастаған экспедиция корпустың Хиуаға жасаған сәтсіз жорығына қатысты, Маңғыстауда Жаңа Перовск бекінісін салдырды. 1843 жылы Кенесары Қасымов отрядына қарсы күресті. 1846 жылдың желтоқсаны мен 1847 жылғы наурыз аралығында Кіші жүз қазақтарының бір топ өкілдерін бастап Санкт-Петербургте болып қайтты.

Ұрпақтары
---------

Делегация құрамында өзінің үлкен ұлы әскери старшина Мұхамеджан Баймұхамедов, есаул Мұхаметқали Тәукин, Қазы Сырымов (*Сырым Датұлының баласы*), Махмұт Алғазиев, билер Маңқы Құлов пен Жаманбай Қозыбақовтар болды. Айшуақов бұл сапарында Николай І-нің қабылдауында болып, генерал-майор дәрежесін алды (*1847, 27 ақпан*). Баймағамбет сұлтанның үш әйелінен (*Ханша Таңжарықова, Шолпан Пірімова, Халифа Табылдина*) 7 ұл, 7 қызы болған. Ұлдарының барлығы Орынбор әскери училищесінің Азия бөлімшесін бітіріп, жергілікті әкімшілікте әскери қызметтер атқарған. Солардың ішінде Мұхамеджан генерал-майор дәрежесіне дейін көтерілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Нидерланд физигі Г.Камерлинг - Оннес 1911 жылы **асқынөткізгіштік** деп аталатын құбылысты ашты. Кейбір металдардың кедергісі өте төменгі температурада нөлге дейін түсетіні анықталды. Бұл металдардың осы температурадан бастап электр тогына кедергі жасамайтынын көрсетеді. Ерег осындай металдан сақина жасап, оның бойымен ток жіберсе, онда өткізгіштің қызуына энергия жұмсалмайтын болғандықтан, сақинада ток ұзақ тұрады. **Асқынөткізгіштігі** өшпейтін электр тогының ең ұзақ өмір сүруі екі жылдай уақытқа созылған (ол сұйық таситын көлік жұмысшыларының қарсылығынан тоқтатылған). Қазіргі кезде асқынөткізгіштікке көптеген металдар мен қорытпалардың де ие болатыны анықталған. Кейбір металдар, оның ішінде ең жақсы өткізгіштер (мыс, күміс, алтын, платина, натрий, калий, темір, никель) асқынөткізгіштік қасиетке ие болмайтыны көңіл аудартады. **Асқынөткізгіштік теориясын** 1957 жылы американдық ғалымдар **Л.Купер**, **Дж.Бардин** мен **Дж. Шриффер** құрды (оны **БКШ теориясы** деп те атайды). Олар асқынөткізгішті электрондық сұйықтың асқынаққыштығы деп түсіндірді (асқынаққыштық дегеніміз - үйкеліссіз ағу, ол кеңес физигі Л.Д.Ландау ашқан кванттық сұйыққа тән).Асқынөткізгіштіктің жағдайы тек бүтін спині (бөлшектің өз осінен ауналуынан туатын өздік магнит өрісі) бар бөлшектер тобына тән. Электрондардың спині 1/2- ге тең. Сондықтан Л.Купер асқынөткізгіштерде электрондар спиндері қарама-қарсы бағытталып, қосынды спині нөлді беретін электрондық жұптарға бірігіп, кубер жұбы деп аталатын электрондар топтамасын құратынын дәлелдеді. Осындай жағдайда көр бөлшектер үйлесімді қозғалады да кванттық механиканың заңдарын макроскопиялық масштабта қолдануға болады. Жеке электронның кристалдық тор иондарымен соқтығысуы мүмкін емес, сондықтан осындай электрондар топтамасының қозғалысын тежеу оңай емес. Осы кванттық жүйенің энергиясы кенеттен өзгереді де электрондардың асқынөткізгіштік жұбы металл ішінде үйкеліссіз белгілі жылдамдыққа дейін қозғала алады.Асқынөткізгіштік күйді кристал құрылымын түрлендіру немесе қоспа қосу арқылы өзгертеді.
1933 жылы асқынөткізгіштік тоетың беттік ток екені анықталды. Асқынөткізгіштік төменгі температураларда көлденең қимасының ауданы аз болатын металл өткізгіште өте үлкен ток алуға мүмкіндік береді. Сондықтан асқынөткізгіштік материалдардан қуатты генераторлар мен электромагниттің өзекшелерін сұйық гелиймен салқындату арқылы жасайды.
1986 жылы жоғары температурадағы асқынөткізгіштік құбылысы ашылды. Лантанның, ьарийдің және басқа элементтердің 100 К-де асқынөткізгіштік күйге өтетін күрделі оксидтік қосылысы алынды.Алынған асқынөткізгіш заттар морттық қасиетке ие болып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. Кронгарт Б. Кем В.Қойшыбаев Н,. 2006 жыл. Мектеп баспасы

Тағы қараңыз
------------

 Мұрағатталған 22 ақпанның 2014 жылы.
**«Баймұқамбетұлы жолдас»** — Мұхтар Әуезовтің очеркі. 1935 жылы жазылған. 

Шығарма Алтайдағы Ақжал алтын қазу кен орнындағы саяси басшы Жанай Баймұқаметұлының ұйымдастыру, тәрбиелік қызметін көрсетуге арналған. Очерк жанрлық жағынан - портреттік очерк. Оның композициялық құрылысынан, сюжеттік желісінен аңғаратын жәйт - онда әрбір эпизод, әрбір деталь, штрихтар басты кейіпкердің образын ашуға қызмет етеді. Автор суреттеуінде Баймұқаметұлы тек салмақты пікірлер білдіретін білікті маман, жұмысшыларды бір мақсатқа жұмылдыратын іскер басшы ғана емес, сонымен қатар ол қазақ әні мен күйін сүйетін, әдеби кітаптарды ден қойып оқитын, соған ой айта білетін мәдениетті азамат та. Мұның бәрі очерк кейіпкерінің бейнесін жан-жақты ашуға септігін тигізеді. Ақжалдың құлазыған кешегісі мен керкейген бүгінгісі кең байтак, Қазақстанда енді-енді жұмыс істей бастаған бірнеше өндіріс орындарының өткен тарихы мен алғашқы адымдарын танытса, қойшы-қолаңнан шыққан қарапайым Жанай бейнесі - сол кездегі кен орындарындағы басшылардың жинақталған, тұтасқан тұлғасы. 

Автор сөз арасында 1932-1933 ж. ашаршылыққа соқтырған асыра сілтеу саясатының зардаптары туралы да жанамалай сыр аңғартып өтеді. Очерктің келесі бір тұсында Әуезов жаңа қалыптасып келе жатқан алғашқы қазақ жұмысшыларының өкілдерімен таныстырады. Тәжірибелі кеншілер Бокин, Қарауылұлы, Ырғызбайұлы сияқты азаматтардың әңгімелері арқылы бас кейіпкер Жанайдың алғашқы ұлттық жұмысшы кадрларын даярлауда, қалыптастыруда сіңірген еңбегі ашыла түседі. 30-жылдары жүргізілген индустрияландыру саясаты кезіндегі, алғашқы бесжылдықтар тұсындағы еңбек адамдарының ерлік істерін керсету мақсатында жазушы алыс аудандардағы өнеркәсіп орындарын да аралаған. Шығыс Қазақстандағы қазақ жұмысшылары тіршілігінен сыр шертетін очерктерінің бірі - осы шығарма. Әуезовтің өндіріс орнының саяси басшысы туралы жазған бұл очеркінде қаламгердің тілдік, стильдік өзгешелігін көрсететін тұстар баршылық. Қазақ публицистикасының сөздік қорын орыс тілінен енген саяси-әлеуметтік, мәдени терминдермен, өндіріске қатысты кәсіби сөздермен байыта түскен. 

Шығарманың қолжазбасы сақталмаған. Алғаш рет 1935 ж. 26 қазандағы «Социалды Қазақстан» газетінде жарияланған. Жазушының 20 томдық шығармалар жинағының 8-ші кітабына сол газеттегі нұсқасы өзгеріссіз енгізілген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
***Байназар Өтепов*** (1.1.1903, Қазалы ауданы Жанкент ауылы – 14.11.1984, Қожабақы ауылы) – халық ақыны. 

  

Қазалыдағы мұғалімдер даярлайтын бір жылдық курсты бітірген (1920). 1920 – 40 жылдары бастауыш мектепте мұғалім, 1941 – 47 жылдары *«Қызыл отау»* мәдениет үйінің меңгерушісі қызметін атқарған. Облыстық – аудандық айтыстарға қатысып, *Н.Молыбаевпен, М.Жүсіповпен, Т.Үркімбаевпен, М.Көкеновпен*, т.б. ақындармен өнер сайысына түсті. Шығармалары мерзімді баспасөзде, «Пернедегі термелер» жинағында жарияланған (1965). Оның «Жаппасбай батыр» (1944), «Қашақбай елдің ері» (1948), «Ақмешітке 150 жыл» дастандары, ерлік пен елдікті, теңдік пен бірлікті жырлаған *«Ұлы ұстазым», «Қаһарлан, халқым, қаһарлан», «Аттанған ерлерге», «Қос қыран»* атты өлеңдері жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бірінші Балқан соғысы** (түр: *Birinci Balkan Savaşı*; грек: *Αʹ Βαλκανικός πόλεμος*; болг: *Балканска война*;) — Балқан одағы (Болгария, Сербия, Грекия және Черногория) мемлекеттері мен Түркия арасындағы соғыс. 1912 ж. Аустрия-Германия блогына қарсы тұра алатын Балқан одағының құрылуын Антанта елдері қолдады. Осман империясының әлсіреуі, Балқан түбегіне Аустрия-Мажарстан тарапынан келер қауіптің күшеюі Балқан елдерінің белсенді әрекет етуіне әсерін тигізді. Балқан одағындағы Болгария Салоники мен Батыс Фракияны өзіне қосып алу арқылы Эгей теңізіне шығуды көздесе, Сербия Грекиямен бірлесе отырып, Албанияны бөліске салуды, сонан соң Адрия теңізіне шығуды мақсат етті. Болгария мен Сербия Македонияның барынша көп бөлігін иемденуге ұмтылды. Македония мен Албаниядағы көтерілістер және Италия-Түркия соғысы (1911 – 12) Бірінші Балқан соғысының тұтануын тездетті. 

Түркияның Македония мен Фракияға автономия беруден және олардың халқын түрік армиясы қатарына алудан бас тартуы соғысқа сылтау болды. Черногория 1912 ж. 8 қазанда Түркияға қарсы соғыс жариялап, 35 мың әскер, Болгария шамамен 300 мыңдай, Сербия 280 мыңнан астам, ал Грекия 110 мыңға тарта әскер шығарды. Әскери қимылдар 1912 ж. 9 қазанда басталды. Түркия оларға тек 300 мыңдай ғана әскер қарсы қоя алды. Бірінші Балқан соғысы одақтастар үшін сәтті болды. Болгария әскерлері Константинопольге бет түзеп, Эгей теңізіне шықты және Фракиядағы Эдирне қаласын (Адрианополь) қоршады, грек армиясы Салоникиді басып алды. 

Сербия күштері Македонияның басым бөлігін, Косовоны және Нови-Пазарды жаулап алды. Албаниядағы черногориялықтар сербтермен бірлесе отырып, Адрия теңізіне шығып, Шкодерді (Скутари) қоршауға алды. Ал, грек флоты Дарданелл бұғазының шығар аузын жауып тастап, Эгей теңізінде үстемдік етті. 

Түркия ауыр жағдайда қалып,1912 ж. қарашада ұлы державаларға ара ағайындық жасау жөнінде өтініш білдірген соң, солардың араласуымен 1912 ж. 3 желтоқсанда әскери қимылдар тоқтатылды. 1912 ж. 17 желтоқсанда Лондонда басталған келіссөздер нәтижесінде Түркия Балқан елдері қойған талаптарды қабылдауға келісімін берді. Түркия өзінің тек Константинопольден басқа барлық еуропалық иеліктерінен бас тартқан соң, шекарасы Мидье-Радосто шебі арқылы ғана өтетін болды. 

Бірақ, 1913 ж. қаңтарда Түркиядағы төңкеріс нәтижесінде билік басына келген *Жас түріктер* кабинеті Германияның қолдауымен Балқан одағы елдерінің талаптарын қабылдамай тастады. 1913 ж. 3 ақпанда соғыс қимылдары қайта жанданды, бірақ 6 наурызда келіссөз қайта басталды. 

1913 ж. 30 мамырда қол қойылған Лондон келісім-шарты бойынша Балқан түбегінің құрылымы белгіленіп, Балқан елдері мен Түркия арасындағы шекара Мидье-Энез бойымен өтті. Түркия өзінің бүкіл еуропалық иелігінен (Стамбұл мен Фракияның шағын бөлігінен басқа) айырылды. Бірінші Балқан соғысы нәтижесінде Осман империясының жеңіліске ұшырауы, бір жағынан, Албанияның тәуелсіздік алуын (28.11.1912) тездетсе, екінші жағынан, Балқан одағы елдерінің арасындағы қайшылықтарды шиеленістіре түсті.