**Газ**(фр. , гр. *chaos* – бей-берекет) — заттың атомдары мен молекулалары бір-бірімен әлсіз байланысқандықтан, кез келген бағытта еркін қозғалатын және өзіне берілген көлемге толық жайылып орналасатын агрегаттық күйі. «Газ» атауын ғылыми қолданысқа 17 ғасырдың басында голланд ғалымы Ян Баптист ван Гельмонт енгізген. Газ молекулаларының соқтығысу уақыты олардың еркін жолға кететін уақытынан әлдеқайда аз болады. Химиялық элементтердің өте кіші бөлшекке бөлініп, бейтарап ұшуы. Негізгі тұрмыстағы газдар пропан, бутан, неон және тағыда басқа Газ қатты дене мен сұйықтық тәрізді еркін бет түзбейді және ол берілген көлемді толық толтырып тұрады. Газ тәрізді күй – заттардың (жұлдызаралық заттар, тұмандықтар, жұлдыздар, планеталардың атмосферасы, тағыда басқа) ғаламдағы ең көп таралған күйі. Химиялық қасиеттері бойынша газдар және олардың қоспалары (активтілігі аз инертті газдар мен қопарылғыш газдар қоспасына дейін) сан алуан болып келеді. Газға атомдар мен молекулалардан тұратын жүйе ғана емес, кейде басқа бөлшектерден – фотондардан, электрондардан, броундық бөлшектерден, сондай-ақ плазмадан тұратын жүйелер де жатқызылады. 

Газ күйінің бөлшектері (атомдар, молекулалар, және иондар) электр өрісі жоқ кездегі еркін қозғалысы.
Нақты (реал) газдар. Газдың тығыздығы артқан сайын оның қасиеттері идеал газ күйінен ауытқи бастайды. Бұл жағдайда соқтығысулардың рөлі артып, молекулалардың мөлшерлері мен олардың өзара әсерлерін ескермеуге болмай қалады. Мұндай газды нақты (реал) газ деп атайды. 

Химиялық заттардың кейбіреулері **газ** күйінде болады, мысалы, Н2, O2, N2, Сl2, т.б. Бұлардан басқа күрделі заттар да газ күйінде бола алады: СO2, SO2, СН4, HCl, H2S, т.б. Газ күйіндегі заттар газ заңдарына бағынатыны белгілі, оларды сендер физика курсынан білесіңдер.  

Газдардың күйін сипаттайтын шамалар: қысым, көлем, температура. Газдарды сипаттағанда көбінесе қысым мен температураны тұрақты етіп алып, көлемнің өзгерістерін қарастырамыз, көлемнің өзгерісі газдар үшін деңгейлес болады, себебі олардың молекулааралық қашықтықтары шамамен бірдей.

Физика курсынан тығыздық дегеніміз газдың көлем бірлігінің массасы екендігін білесіңдер:

{\displaystyle \rho ={\frac {m}{V}};} г/л бұдан {\displaystyle \nu ={\frac {m}{M}}}
Біз осыған дейін қарастырған газдардың тығыздықтары бойынша олардың 1 молінің алатын көлемін есептейік:

| Газ | H2 | O2 | N2 | O3 | CO2 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| \rho , г/л | 0,089 | 1,43 | 1,25 | 2,143 | 1,946 |
| M, г/моль | 2 | 32 | 28 | 48 | 44 |
| m , г | 2 | 32 | 28 | 48 | 44 |
| N , молекула | 6,02•1023 | 6,02•1023 | 6,02•1023 | 6,02•1023 | 6,02•1023 |

Енді осы газдардың 1 молінің көлемдерін тапсақ:

{\displaystyle V(H\_{2})={\frac {2}{0,089}}=22,47} л;
{\displaystyle V(O\_{2})={\frac {32}{1,43}}=22,37} л;
{\displaystyle V(N\_{2})={\frac {28}{1,25}}=22,4} л;
{\displaystyle V(O\_{3})={\frac {48}{2,143}}=22,39} л;
{\displaystyle V(CO\_{2})={\frac {44}{1,964}}=22,4} л;
{\displaystyle V\_{m}=22,4} л/моль.
Осы есептеулерден көрініп тұрғандай 1 моль газдың көлемі шамамен бірдей екен, оның сандық мәні 22,4 л. Мольдік көлем (Vm) t0С = 00С, р = 1 атм = 101,3 кПа жағдайында анықталған, бұл қалыпты жағдай (қ.ж.) деп аталады (14-сурет).

{\displaystyle V\_{m}={\frac {V}{\nu }}} => {\displaystyle \nu ={\frac {V}{V\_{m}}}}; ендеше {\displaystyle \nu ={\frac {m}{M}}={\frac {N}{N\_{A}}}={\frac {V}{V\_{m}}}}

Бірдей жағдайда алынған газдардың тең көлемдерінде молекула сандары бірдей болады. Бұл - Авогадро заңы. Ол 1811 жылы ашылған.  

Химияда тығыздықтан басқа *салыстырмалы тығыздық* деген түсінік те пайдаланылады.

**Бірдей жағдайда тең көлемде алынған ғаздардың массаларының қатынасын салыстырмалы тығыздық деп атайды.**

{\displaystyle D={\frac {m(1)}{m(2)}}={\frac {M(1)}{M(2)}}}
Бір газдың екінші газбен салыстырғандағы тығыздығы олардың молярлық массаларының қатынасындай болады. Салыстырмалы тығыздық сутегі мен ауа бойынша беріледі.

Сонда
{\displaystyle D\_{H\_{2}}={\frac {M(x)}{M(H\_{2})}}}
{\displaystyle D\_{aya}={\frac {M(x)}{aya}}}
М(Н2) = 2 г/моль;
М(ауа) = 29 г/моль
М{х) = 2D(H2); М(х) = 29D(aya), мұндағы х - белгісіз газдың мольдік массасы.
Қалыпты жағдайдағы газдың тығыздығы мына формуламен анықталады:

{\displaystyle \rho ={\frac {M}{V\_{m}}}}(г/л)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар энциклопедиясы, III-том
2. ↑  Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М.Б. Сақариянова Қ.Н. –Алматы: Атамұра, 2009. - 216 бет. ISBN9965-34-887


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЗаттың термодинамикалық күйлері |
| --- |
|  |
| Термодинамикалықфазалар | 
Агрегаттық күй • Гиббс фаза ережесі • Фазалық диаграмма • Күй теңдеуі

|  |  |
| --- | --- |
| Қатты дене | 
Кристалдар (Монокристалл • Поликристалл • Кристаллит) |
|  |
| Мезофаза | 
Аморфты құрылыс • Сұйық кристалдар (Нематик • Смектик • Холестерик • Бағаналы фаза • Мезоген) • Мембрана |
|  |
| Сұйықтық | 
Идеал сұйықтық • Метастабильді қалып (Аса қайнаған сұйықтық • Аса суытылған сұйықтық) • Балқыма • Шамадан тыс сұйықтық |
|  |
| Газ | 
Идеал газ • Нақты газ • Бу (Қаныққан және қанықпаған булар) |
|  |
| Плазма | 
Электрмагниттік • Кварк-глюондық • Глазма |
|  |
| Аса төмен температуралы | 
Бозе конденсаты • Фермионды конденсат • Фотондық молекула • Кванттық газ (Бозе газ • Ферми газ • Дегенерат газы) • Кванттық сұйықтық (Бозе сұйықтық • Ферми сұйық • Асқын аққыш қатты дене) • Асқын аққыштық • Асқын өткізгіштік |

 |
|  |
| Фазалық ауысулар | 

|  |  |
| --- | --- |
| Бірінші текті | 
Балқу / Кристалдану (Балқу температурасы) • Сублимация / Десублимация • Иондану / Деиондану • Конденсация / Булану (Қайнау • Қайнау температурасы) • Фазалық өту температурасы • Фазалық өтудің жылуы • Үштік нүкте • Мартенситтік түрлену • Эвтектика • Азеотропты қоспа |
|  |
| Екінші текті | 
Сегнетоэлектриктер / Антисегнетоэлектриктер • Ферромагнетиктер / Парамагнетиктер / Антиферромагнетиктер • Кюри нүктесі • Неель нүктесі |
|  |
| Кванттық | 
Лямбда-нүкте |

 |
|  |
| Дисперстік жүйелер | 
Гель (Аэрогель) • Ерітінді • Коллоидтар • Золь • Аэрозоль • Суспензия • Эмульсия |
|  |
| Қосымша | 
Қалыпты шарттар • Ферми–Дирак статистикасы • Бозе–Эйнштейн статистикасы |

 |