recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қасымқан Қаскенұлы Ахметов** (1951 жылы туған), тау-кен инженері. Қазақ политехникалық институтын бітірген (1974). 1974-1986 ж. Жезқазған қалалық комсомол комитетінің бөлімі меңгерушісі, хатшысы. Акадыр аудандық, Жезқазған облыстық комсомол комитетінің 1-хатшысы, 1986 ж. Жезқазған облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі, 2-хатшысы, 1991 ж. Мемлекеттік мүлік жөніндегі Жезқазған аймақтық комитетінің төрағасы, 1993 ж.Жезқазған облысы әкімінің орынбасары, Мемлекеттік мүлік жөніндегі аймақтық комитеттің төрағасы. 1995-97 ж. ҚР Президент аппаратының мемлекеттік инспекторы, Алматы қаласы Алатау ауданының, 1997-2003 ж. Балқаш қаласының әкімі. 2003 жыддан Балқаш кен-металлургия комбинаты басқармасы төрағасының орынбасары. 13-шақырылған КР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Армян шіркеуінің архитектурасы** — I ғасырда Армян таулы үстіртіде христиандықтың апостолдық дәуірінен бастап жасалған армян шіркеу ғимараттарының архитектуралық стилі. Ол соңғы 1900 жылда дамыды. Профессор Дикран Коуымжянның (Колумбия университетінің армянтану ғылымдарының кандидаты) айтуынша, армян шіркеуінің сәулет өнерінің бірегей ұлттық стилі 6 ғасырдың аяғы немесе 7 ғасырдың басында пайда болды, бәлкім, христиан сәулетіндегі алғашқы ұлттық стиль болды. Византия, романеск және готика немесе аз белгілі эфиопиялық, скандинавиялық және славяндық стильдер нақты түрде қалыптасты.

Сипаттамалары
-------------

Әулие Хрипсиме шіркеуі, 618 ж. кейінгі өзгерістермен, маңызды ертедегі шіркеу.
300 жылы Арменияның ресми діні ретінде христиандық институты армян сәулетінде жаңа өзгерістерге мүмкіндік берді. Алғашқы армян шіркеулері Сәулелендіруші әулие Григорийдің бұйрығымен салынған және көбінесе армяндардың христианға дейінгі сәулет өнерінің кейбір аспектілеріне еліктейтін пұтқа табынушылық храмдарының үстіне салынған. Армян шіркеулерінің жалпы сипаттамалары бар бірнеше ерекше белгілері бар:

* Үлкен Арараттың жанартау конусын еске түсіретін сүйір күмбездері. Конустық немесе жартылай конустық радиалды сегменттелген күмбез немесе күмбез цилиндрлік барабанға күмбезді төбелердің үстіне орнатылады (әдетте сыртқы жағынан көпбұрышты, көбінесе сегізбұрышты)
* Биіктігі жиі шіркеудің ұзындығынан асатын бүкіл құрылымның тік екпіні
* Биік, тар терезелермен вертикалды күшейту
* Тас күмбезді төбелер.
* Толығымен дерлік тастан, әдетте жанартаулық туфадан немесе базальттан тұрады.
* Жіңішке кесілген туфа тақталарынан тұратын композиттік шатыр.
* Фрескалар мен оюлар, егер бар болса, әдетте әшекейленеді және олар бір-бірімен тоғысқан жүзім мен жапырақтарды қамтиды.
* Барабанның бөлігі ретінде күмбезді, күмбезді төбені және тік қабырғаларды қолдау үшін биік құрылымдық аркаларды ауыр пайдалану.
* Базиликаларда да, орталықтандырылған шіркеулерде де күмбезді қолдау үшін қиылысатын шатырлар.
* Сыртқы қабырғаларды, оның ішінде фигураларды мүсіндік безендіру.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Dr. Dickran Kouymjian Мұрағатталған 3 қарашаның 2012 жылы.
2. ↑  Arts of Armenia, Architecture Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2008 жылы.
Көшеге төкпе ақын, әнші, Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері Қамар Қасымовтың есімі Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1977 № 128 шешімі) берілген. 

Қасымов Қамар (1893-1966) Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. Қазақ ұлттық аспаптарының шебері. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Бұхар жырау көшесінен басталып, әл Фараби даңғылына дейін созылып жатыр. Попов, Тимирязев, Павлов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Весновская көшесі. Көшөнің ұзындығы - 1820 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Армян-түрік соғысы** – тәуелсіз Армения Республикасы мен Түркия мемлекеті арасында болған әскери жанжал.

Өткен уақыты
------------

1920 жыл 24 – қыркүйектен 2 желтоқсанға дейін.

Тарихы
------

1920 жылы сәуір айында Анкарада Осман империясының астанасындағы сұлтандық басқарумен параллель Мұстафа Кемаль басқарған Түркияның Ұлы ұлт жиналысы үкіметі құрылады. Осы жылдың 10 тамыз айында сұлтандық үкіметі Севр келісімшартына отырады. Шарт бойынша Түркияның батыс бөлігі Грек корольдығына, ал Шығыс Анатолия аймағы Арменияның еншісінде болады делінген.

8 қыркүйекте 15-армия корпусын басқаратын Кязым Карабекирдіғ басшылығымен Анкарада Жоғарғы әскери кеңес өтеді. Ол Арменияға соғыс ашу туралы ой тастады.

1920 жылдан бастап екі жыл бойы Ресей большевиктерінің ТАР-ға қарсы тұруда кемалистерге ақшалай, әскери-техникалық жағынан көрсеткен көмектері негізгі рөл ойнады. 1920 жылы 26 сәуірде Кемальдің Ленинге жазған хатына жауап келеді. Көмек көрсетулерін сұраған Түркияға РКФСР 6 мың винтовка, 5 млн астам патрондар мен 17.600 снаряд, 200,6 кг алтын береді.

Хронология
----------

* • 1920 жыл 23 қыркүйек Кязым Карабекирдің басшылығымен, соғыс жарияламастан Арменияға басып кіреді.
* • 24 қыркүйекте Түркия Арменияға соғыс жариялайды.
* • 29 қыркүйек түріктер Сарыкамышты, кейін Ардаганды басып алады.
* • 20 қазаннан 23 қазанда Сурмала маңында болған қанды қақтығыс кезінде армяндықтар қаланы сақтап қалды.
* • 30 қазанда аймақтағы негізгі Карс қамалы құлайды. Осыдан соң Кязым Карабекир бейбітшілікке келуді ұсынады. Армения да келісімін береді.
* • 11 қарашада жауынгерлік әрекеттер қайта туады, сөйтіп 22 қарашада Армения Түркияның бұйырған барлық шартына келісімін береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қасым Шәріпұлы Шәріпов** (1912 — 13 желтоқсан 1984) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

Өмірбаяны
---------

1912 жылы Қараөзек стансасында дүниеге келді. КОКП мүшесі.

1927 жылдан бастап - шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмысқа кірісе бастады. 1927-1974 жж. – «Лениншіл жас» комсомол газеті редакциясының хатшысы, «Партиздат» редакторы, ғылыми аудармашы-қызметкер, Қазақстан КП ОК партия тарихы институтының сектор меңгерушісі, Ұлы Отан соғысына қатысушы, 316-атқыштар дивизиясы 23-атқыштар полкі 8-ротасының саяси нұсқаушысы, 100-жеке қазақ атқыштар бригадасының «Алға» қазақ газетінің редакторы, 8-гвардия атқыштар дивизиясының «Отан үшін!» дивизиялық газеті редакторының орынбасары, Партия тарихы институты директорының орынбасары, «Социалистік Қазақстан» республикалық партия газетінің редакторы, Партия тарихы институтының аға ғылыми қызметкері, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ғылым және мәдениет бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы Ақпарат агенттігінің директоры.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-5 шақырылым депутаты болып сайланды.

1984 жылы Алматыда қайтыс болды.

Сілтеме
-------

* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 11-е изд. доп.. — Алматы: Credo, 2010. — С. 1091. — 1192 с.
**Пётр Николаевич Баракчи** (1929 жылы 25 шілдеде Болградта (Румыния) дүниеге келіп, 2010 жылы 22 шілдеде Кишиневте (Молдава) дүниеден өткен) – Молдава және совет актері. [1]. 

1967 жылы Молдава КСР-ның халық әртісі атанған. Петр Баракчи Ленинград театр институтын тәмамдайды. 1952 жылы А.С. Пушкин атындағы Молдава музыка-драмалық театр (қазіргі М. Эминеск атындағы Ұлттық театры) сахнасында алғашқы сахналық дебюті өтеді. «Молдавскиенапевы» фильмі дебюті 1955 жылы Одесса киностудиясы шығарылымымен болады. 

1963 жылы Эмиль Лотянның «Ждите нас нарассвете»картинасына түседі.
1978-2005 жылдары Молдава театр қайраткерлер одағының төрағасы болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Психодинамика** (психо... және гр. *dynamis* — күш) — қарама-қарсы бағыттағы мотивациялық ықпалдан туындайтын ойлану, сезіну, мінез-құлық құбылыстарын түсіндіретін психикалық талдаулық теорияның маңызды саласы. Негізінде, психодинамика әртүрлі қоздырғыштардың өзара ықпалын зерттеуге, психикалық процестің мәнісін айқындауға, психикалық қызметтің процесті, жағымды және регресті, жағымсыз өзгерістерін айқындайды. Психодинамика қағидасы психикалық аппараттың үштік құрылымдылық тұжырымдамасына сүйенеді: "Ол нәрсе"— инстинктілік құмарлылықтың аясы, "Мен" — тоқтау салатын мүше, "Жоғарғы Мен *— ар мен ойлану ықпалының аясы. Дегенмен, әрбір психикалық құбылыста психикалық аппараттың осы үш бірдей ерекшелігі бір-біріне тоғысып жатады. "Ол нәрсе" және "Менің" бір-біріне үйлеспей, қайшы келуі адамды ішкі қайшылыққа ұшыратады да, оны ойланбай шешпек әрекеттер санада жүйкенің жұқарып тозуын қоздыра түседі.*
Үшқалақ шыдамсыздыққа ішкі факторлармен қатар тұқым қуалайтын ауытқушылық пен сыртқы әсерлер де ықпал етеді. Шиеленістің дәрежесі мен оны шешетін мүмкіншілік іштей тоқыраудың, күйзелістің деңгейін анықтауға жол ашады. Дегенмен, психодинамикалық талдауға генетикалық және эволюциялық көзқарастардың өзінше ықпал ететіні де анықталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Арнаулы орта оқу орындары**  — қоғамдық өмірдің түрлі салалары бойынша (өнеркәсіп, а.ш. денсаулық сақтау, мәдениет т.б.) орта дәрежелі маман кадрлар даярлайтын колледждер (бұрынғы өнеркәсіп, тау-кен, құрылыс, а.ш. сондай-ақ пед. мед. муз. көркемсурет, театр және басқа салалар бойынша мамандар даярлайтын техникумдар мен уч-щелер). Бұл оқу орындарында кәсіби даярлық жалпыға бірдей орта білім деңгейімен ұштастырыла жүргізіледі. Күндізгі оқу бөлімінде оқу мерзімі 9-сыныпты бітіргендер үшін 3-4 жыл, 11-сыныпты бітіргендер үшін 1,5-3 жыл, кешкі және сырттай оқытатын бөлімдерде — 1 жыл артық оқытылады.
**Ауызекі сөйлеу** — естіп, қабылданатын тілдік құралдар арқылы вербалдық (сөздік) тілдесу. .

Ауызекі сөйлеуге тән сипат сөйленген хабарламалардың жекелеген құрамдастары бірінен сон бірі туындайды және қабылданады. Ауызекі сөйлеудің туындау процестері бағдарлану, бір мезгілде жоспарлану (бағдарламалану), сөйленіп жүзеге асу және бақылау буындарын қамтиды; бұл орайда, жоспарлау өз кезегінде қатарлас екі арна бойымен жүзеге асады да, ауызекі сөйлеудін мазмұндық және моторлық-артикуляциялық жақтарына қатысты болады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Арнайы мақсатты қор**  — белгілі бір мақсатқа пайдалану үшін жиналатын қаржы. Ол мемлекеттің есебінен емес, жеке адамдардың, ұйымдардың, өндіріс орындарының, т.б. мекемелердің бөлген қаржыларынан құралады. Бұл қаржыларды басқа мақсатқа жұмсауға, талан-таражға салуға болмайды. Мыс. Арал теңізінің тартылуына байланысты құрылған Арал қоры. Бұл қорға өз елімізден де, шетелдерден түскен қаржы Арал суының одан әрі тартылуын тоқтатуға, теңіз жағасында өмір сүретін халықтың әлеум.-тұрмыстық жағдайын жақсартуға жұмсалуда. Арал қ-сында аурухана, тұрғын үйлер тұрғызылды. Респ. балаларының денсаулығын, т.б. әлеум. жағдайын қорғауға арналған Бөбек қоры жұмыс істейді. Бұл қорға дүние жүзінен түскен қаржы есебінен еліміздің ірі-ірі қ-ларында балалар санаторийлері, балалар қалашықтары салынды. Нарықтық экон-ға көшу кезеңінде халықтың, әсіресе, ауыл тұрғындарының хал-ахуалын жақсарту мақсатында арнайы қор құрылды. Оның есебінен әрбір тұрмысы нашар тұрғынға 400 АҚШ доллары мөлшерінде көмек көрсету көзделген. Қазақстандағы зейнеткерлік қорлары, медициналық сақтандыру қоры т.б. да осындай қорларға жатады.
**Инна Мәлікқызы Ахметова**

1974 жылы 11 тамызда Алматы қаласында туған. 
Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бітірген, заңгер.

Алматы қаласы Жетісу ауданының әкімі аппаратында Мемлекеттік-құқықтық бөлімнің маманы, бас маманы, бастығы болып қызмет еткен. 1999 жылдан - 
ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің аға референті, консультанты, бас сарапшысы, сектор меңгерушісі.

2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік- құқықтық басқармасында Заңнама және құқықтық сараптама бөлімінің бас инспекторы. 2005 жылдан - ҚР Президенті
Әкімшілігінің Заңнама және құқықтық сараптама бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары.

2008 жылдың қараша айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің меңгерушісі. 4 медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Гарри Квелч
**Гарри Квелч** (1858 жыл 30 қаңтар - 1913 жыл 17 қыркүйек) - ағылшын және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері, Англияда марксизмді насихаттаушы.

Саяси өмірі
-----------

1911 жылы құрылған *Британ социалистік партиясының* ұйымдастырушыларының және басшыларының бірі. *2-Интернационалдың* конгресстеріне қатысты. *Халықаралық социалистік бюроның* мүшесі болды. *«Искра» газетін* бастыруда Владимир Ильич Ленинге көмек көрсетті. Кейбір оппортунистік қателер жіберді (1911 жылы Гайндманның шовинистік әрекетін қолдады).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
**Психотоксикология** (гр. *toxicon* - у және ..логия) - медициналық психологияның саласы; психотомиметик не галлюциноген (*демизид, мескалин, псилоцибин*, т.б.) деп аталатын химиялық заттардың әсерінен болатын психикалық бұзылуды, оның пайда болуы мен емдеу тәсілдерін, нейрохимиялық механизмін зерттейді. Мұндай заттардың өте аз мөлшерінің өзі (грамның миллионнан бір өлшемі ) психиканы бұзады. Бұл кезде галлюцинация болып, ес, зейін, ойлау процестері, эмоция бұзылады; адам сандырақтайды және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Инкриз Мэзер
**Инкриз Мэзер** (Increase Mather) (21 маусым 1639 жыл, Дорчестер, Массачусетс-Бей колониясы — 23 тамыз 1723 жыл, Бостон) — американдық пуритандардың басшысы. .

Пуритандық әулиенің ұлы, Гарвард колледжінде және Дублиндегі Тринити колледжінде оқыды. Жаңа Англияға оралып, бостондық Норт-Черч (1661—1723) шіркеуінде дін қызметшісі болып қызмет етті. Ұлы Коттон Мэзермен бірге Массачусетстің атағы әйгілі емес губернаторы Э.Андросты орнынан түсіріп, 1691 жылы колония үшін жаңа ерекше құқықтарға қол жеткізді. 

Гарвард колледжінің президенті болды (1685-1701). Оның шығармаларының арасында «Суд совести по делу о вселений злых духов в людей» (1693) атты кітабы бар, бұл Салем процестерінің тоқтауына әсер етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Аналитизм** (гр. '**analysis'** - жіктелу, ыдырау)— сәздін негізгі (лексикалық) және қосымша (грамматикалық, сөзжасамдық) мағыналарын ажыратып білдіретін, *синтетизмге* қарама-қарсы типологиялық қасиет. Аналитизм сөздін морфологиялық тұрақты құрамы мен аналитикалық (күрделі) құрылымдардың бір-біріне қатыстылығынан нақты байқалады. 

*Мысалы*: *көріп қал, көре сал* тәрізді аналитикалык формалар етістіктің грамматикалық категориясының бір түрін жасап тұр. Мундағы *көр-* лексикалык мағынасын сақтаған сөз, ал *-іп+қал* — дәнекер қосымша мен көмекші етістіктен жасалған аналитикалық форма. Сөздін морфологиялық құрамында грамматикалық мағынаның толық мәнді сөздер мен көмекші сөздердін тіркесуі, сөздердін орын тәртібі, интонация арқылы анықталуы аналитизмге жатады. Толық мәнді сөздер мен қосымша (көмекші) сөздердін тіркесімі аналитикалық құрылымдарды (АҚ) жасайды. Олар морфологиялык, синтаксистік, лексикалық АҚ-дар болып бөлінеді. Морфологиялык АҚ- дарға морфологиялық категорияны жасайтын біртұтас сөз формалары жатады (*бара сал, бара бер*), бұлар сөйлемде бір мүше болып табылады. Синтаксистік АҚ сөйлемнін жеке мүшелерін ажыратып білдіреді. Мысалы: *суы мол жер* дегенде *суы мол* — анықтауыш, салыстырыңыз *сулы жер*. Лексикалық АҚ сөзжасамдық мағыналарды ажыратып білдіреді. *Мысалы*: *кішкене көл — көлшік, жұмысшы адам — жұмысшы т.б*. Тілдің мағыналық және формалық тұрғыда қатынасын морфемалық денгейде аныөтауға Ш. Балли (Франция), Е. Д. Поливанов (Ресей), түркі тілдерінде А. А. Юлдашев (Ресей) т.б. ерекше көніл бөлді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Джеймс Гарольд Вильсон**
*1916 жылы* 11 наурызда **Хаддерсфилдте** (*Йоркшир Графтігінде*) дүниеге келген.
*1937 жылы* Оксфорд университетін бітірген.
*1945 жылы* парламенттік таңдауда Лейбористік партияның кандидаты болып тағайындалды.
*1947 жылы* Совет үкіметімен келіссөздер жүргізудің өнерлі дипломанты деген атақ алады.
*1963 жылы* Лейбористік партияның басшысы болып сайланады.
*1964 жылы* премьер-министр болып сайланды.
**Гарольд Вильсон саясаты**
Г.Вильсон өзінің мақсатын өзгертеді. Экономикада катаң тәртіпті орнатуға мәжбүр болған ол, елдегі шығын мөлшерін қысқартады. Вильсон нәсілдік кернеулікті жеңілдету үшін Африка мен Азия елдерінен имиграцияны шектеген болатын.
Бірақ *1970 жылғы* сайлау нәтижесінде Лейбористер жеңілісті бастан өткерді. Консерваторлар билікке келді.
Осы жағдайдан кейін премьер – министр Консерватор Эдуард Хиттің саяси бағыттағы жолын қолдады.
*1974 жылы* Ұлыбританиядағы шахтерлер премьер – министрді сайлау үшін көтеріліске шыққан болатын. Сол жылы Хит қайтадан халық сайлауына рұқсат беріп, Лейбористік партия жоғарғы дауысқа ие болып, Гарольд Вильсон екінші рет премьер – министр болып сайланады.
Билікке келген ол ең алдымен шахтерлердің еңбек ақысын көтеріп, азаттық тауарлардың қатарына жәрдемақыны қосты.
*1976 жылы* 16 наурызда Гарольд Вильсон премьер - министр лауазымын Джеймс Каллаганға береді.
*1976 жылы* сәуірде рыцарлық абзалдыққа ие болып, ал *1986 жылы* Вильсон Риво барон титулына ие болды.
Өмірінің соңғы жылдарын Лондонда өткізіп.
*1995 жылдың 24 мамырында Лондонда қайтыс болған*
**Гарольд Вильсонның премьер – министрлігі**

| Ұлыбританияның 67-ші премьер - министрі |  |
| --- | --- |
| 16 қазан 1964 жыл - 19 маусым 1970 жыл |  |
| Монарх: 2 Елизаветта |  |
| Ізашары: Александр Дуглас – Хьюм |  |
| Ізбасары: Эдвард Хит |  |

| Ұлыбританияның 69-шы премьер - министрі |  |
| --- | --- |
| 4 наурыз 1974 жыл - 5 сәуір 1976 жыл |  |
| Монарх: 2 Елизаветта |  |
| Ізашары: Эдвард Хит |  |
| Ізбасары: Джеймс Каллаган |  |
‎

**Гүлсебет** (лат. *Coreopsis*) – астралылар тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Негізінен Орталық, Оңтүстік Америка мен тропиктік Африкада және Гавайи аралдарында кездесетін 120-дай түрі белгілі. Қазақстанда сәндік өсімдік ретінде өсірілетін 2 түрі (бояулық гүлсебет, ірігүлді гүлсебет) бар. Олардың биікт. 25 – 100 см, сабақтары тік өседі, бұтақты, сырты тықыр. Жапырақтары бітік, жоғарғылары тілімденген, сабаққа қарама-қарсы орналасады. Гүлдерінің пішіні тіл сияқты, сары, қызғылт, кейде қанық қызыл, екі түсті болады. Олар себет гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Тұқымы ұршық тәрізді, имек келген, қара қоңыр түсті, бұдыр болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Кененбай Ырым Суанбайұлы**— белгілі журналист, жазушы, баспагер Ырым Суанбайулы Кененбай 1947 жылы 19 маусым куні Алматы облысы Талдықорған ауданында дүниеге келді. 1965 жылы Қазақ мемлекеттік Университетінің журналистика факультетіне түсіп, оны 1969 жылы бітіріп шықты .

Ырым Кененбайдың сан қырлы журналистік талантының танылған тусы жетпісінші жылдар болды. Ол "Лениншіл жас" газетінде 11 жыл бойы қызмет жасап, газеттің мәдениет және ғылым, шаруа жастар, насихат бөлімдеріне жетекшілік етті, редколлегия мүшесі болды.
Ырымның жеке әңгімелері "Жетісу", "Лениншіл жас", "Мәдениет және түрмыс" газет-журнал оқушыларына жақсы таныс оның "Аққулы мекен" повесі шығармашылық ортада жоғары бағаланды.

1979—1985 жылдар аралығында "Қазақстан" баспасында аға редактор, "Мектеп" баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары болды. 
Ана тілімізге бетбұрыс жасалып, арнайы үкімет каулысымен жаңадан "Ана тілі" баспасы ашылғанда, оның алғашкы ұйымдастырушыларының бірі (1985—1994) бас редактордың орынбасары, директордың бірінші орынбасары, директоры болды. Жоғары оқу орындарында дәріс қазақ тілінде жүріп, ана тіліміздегі оқулықтарға зөрулік туғанда үкімет шешіміне сәйкес "Білім" баспасын ұйымдастырып (1994—1995), оған басшылық етті.

1995 жылы Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқараралық ақпарат министрлігінің 13 мамырдағы алқа шешімімен "Алатау" мемлекеттік баспа-полиграфиялық корпорациясы құрылды. Ал, Қазақстан Республикасы үкіметінің 2000 жылғы 29 кыркүйектегі №1470 арнайы қаулысымен ол Акционерлік қоғамға айналды. Ырым Кененбай басшылық ететін бұл корпорация қазіргі кезде республикамыздағы нарықтық экономикаға нық кадам басқан табысты шығармашылық — баспагерлік кәсіпорындардың бірі.

Ырым Суанбайулы Кененбай журналистік — қайраткерлік қызметі үшін көптеген мемлекеттік Грамоталармен, КСРО Жоғарғы Советі Президиумының 1997 жылғы 25 кантардағы Жарлығы бойынша "Еңбектегі ерлігі ушін" медальмен марапатталған. 1978 жылдан КСРО Журналистер Одағының, 1987 жылдан КСРО Жазушылар Одағының мүшесі.

Үш мәрте Қазақстан Журналистер Одағы сыйлығының (1979, 1981, 1985) иегері. Бірнеше көркемсөз, аударма кітаптарының авторы: "Лабасы етегінде" ("Қайнар" 1971), "Қырда өскен қызғалдақтар" ("Мектеп" — 1977), "Жас шопандар ауылы" ("Кайнар" — 1978), Інжу-маржандар ("Жалын" 1980), "Біруыс дән" ("Жалын" -1983), "Қолғанат" ("Жазушы" 1987), "Ер жүрегі" ("Жалын" 1988), "Мәңгі жаз елі" ("Рауан" -1989).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Тақта тастар** — құраушы минералдары қатар-қатар орналасқан және жұқа пластинкаларға ажырайтын тау жынысы. 

  

Аймақтың метаморфизм әсерінен түзіледі, екі топқа ажыратылады. Метаморфизмге баяу шалынғандарын сазді, күшті шалынғандарын кристалдық Тақта тастар деп атайды. Сазды Тақта тастар сазды минералдардан, гидрослюдалардан құралады. Кристалдық Тақта тастар құрамындағы басым келген минералдарына қарай слюдалық (биотиттік, мусковиттік), амфиболдық, далашпаттық, кварцтық болып ажыратылады. Дала шпаттары мен кварц мөлшері артқанда кристалдық Тақта тастар гяейске, амфиболды Тақта тастар амфиболитке айналады. Сазды жане кристалдық Тақта тастар арасынан филлиттер, хлоритті және жасыл тасты Тақта тастар орын алады. Бұлар шөгінді және вулкандық жыныстардың тайызда метаморфизмге шалынуынан түзіледі. Сазды Тақта тастар бетон толтырмасы жабын плиталары, органикалық заттарға бай Тақта тастар энергетикалық отын ретінде қолданылады. Кристалдық Тақта тастар — құрылыс материалы және отқа төзімді шикізат. Сарыарқада, Солтүстік Қазақстанда, Алтайда кристалдық Тақта тастар мол. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Антонио Маргарито** (Antonio Margarito, 18 наурыз 1978, Торренс, Калифорния, АҚШ) — мексикалық кәсіпқой боксшы жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. Жартылай орта салмақтағы (WBO, 2002— 2004 және 2005— 2007; IBF нұсқасы, 2008—қазіргі уақыт) әлем чемпионы.

Кәсіпқой мансабы
----------------

### 1994— 2001

1994 жылы қаңтарда кәсіпқой дебютін жасады. Ең алғашында қатарынан 3 рет жеңілген. Әуелгі екі жеңілісті танымал емес боксшылардан көрген. Үшіншісін 1996 жылы маусымда Родни Джонстан көрген. Маргарито 2001 жылы шілде айында жартылай орта салмақтағы WBO нұсқасы бойынша әлем чемпионы Даниэль Сантоспен кездесті. Айқас 1-ші раундта аяқталды, оған себеп Маргаритоның көзден алган жарақаты болатын. Сантос осы айқастан соң 1-ші орта салмаққа көтерілді.

16 наурыз 2002. Антонио Маргарито —Антонио Диас
-----------------------------------------------

* .Өткен орын: Бейлис Лас-Вегас, Лас-Вегас, Невада, АҚШ
* .Нәтижесі: Маргарито 12 раундтық айқастың 10 раундында техникалық нокаутпен жеңіске жетті.
* .Маңыздылығы: Бос WBO атағы үшін чемпиондық айқас
* .Рефери: Джей Нейди
* .Уақыт: 2:17
**Антонио Гауди** 1852 жылдың 25-маусымында Каталонияның Реус қаласында қолөнершінің үйінде дүниеге келеді. Франсеска Гауди-и-Серра мен Антонии Корнет-и-Бертранның төрт баласының да денсаулығы өте нашар болып, екі ұлы бүлдіршін кездерінде-ақ көздерін жұмған. Сондықтан бесінші болып туған Антонио Гаудиді тез арада шоқындырып, анасының құрметіне атайды. Кішкентай кезінен бастап шорбуын ауруының ауыр түріне шалдыққан бала, өз құрдастарымен жүгіріп ойнай алмайтын. Оған отырып-тұрудың өзі ауыр түсетін. Сондықтан, әйгілі сәулетшінің балалық шағы жалғыздықта, үйінің алдындағы ағаш түбінде өткен.
Ауруының кесірінен аурухана аралап үйренген нәресте күндердің күнінде анасы мен дәрігердің сөзін естіп қалады. Дәрігер баланың жақын арада көз жұматындығын айтқан болатын. Осы уақиғадан кейін Гауди анасымен бірге шіркеуге барған кезінде әулие Марияның алдында тізе бүге алмайтындығынан басын ғана еңкейтіп: - «Осынша ұзақ уақыт өмір сүргенім үшін рахмет» - деп айтқан болатын.
Сәби кезінен бастап өмір үшін күрескен зерек бала, өсе келе сурет салғанды ұната бастайды. Ал мектеп бітіргеннен кейін сәулетші болуға бел буады. Ол табиғатты сүйіп, сұлулығына тамсанатын болғандықтан өз туындыларының әрқайсысын табиғатқа ұқсатуға тырысатын болады және данышпан түзу сызықты ұнатпайтын. Оның ешбір ғимараты түзу болмаған. Өйткені Гаудидің өз сөзімен айтқанда: - «Табиғатта түзу сызық жоқ. Түзу сызықты адам ойлап тапқан» деген.
Гауди оқу бітірер кезінде оның ұстаздары: «Ол немесе данышпан, немесе есі ауысқан» - деп, айтқан екен.Гауди Барселонаның ең ғажайып сәулетшісі. Осы ғимараттар Барселона қаласын ертегі әлеміне айналдырғандай. Гауди 1926 жылдың 7 маусымында трамвай жолында қаза табады...

Салған атақты жұмыстары
-----------------------

* Гуэль саябағы.
* «Каса Батло» үйі.
* «Sagrada Família» ғимараты.
**Тақыр кесірткесі** (лат. *Phrynocephalus helioscopus*) – бауырымен жорғалаушылардың ешкіемерлер тұқымдасының бір тармағы. Кесірткенің кішігірім түрі, дене тұрқы 7 см болады, құйрығы салыстырмалы түрде қысқа келеді. Аналығы аталығынан ірі келеді. Тақыр кесірткесінің арқа-жауырын тұсының түсі әрқалай болады және онысы қоршаған субстратқа тікелей қатысты болады. Бір қызығы, оның дөңгеленіп келген басының желке тұсында дөңгелек қызғылт дақтары болады, осы дақтар көгілдір сақиналарымен көмкерілген. Шығыс Қазақстан]]да тақыр кесірткесі барлық аймағында кездеседі, тек солтүстік аудандарда ғана кездеспейді. Көбінесе қатқақ жерлерде, тастақта түрлі сор жермен ондағы тақырда кездеседі. Семей қаласының маңындағы қарағайлы орманда тақыр кесірткесін кездестіруге болады. Тақыр кесірткесі тіршілікке күндіз белсенді. Негізгі қорегі - түрлі жәндіктер, құрт-құмырсқа, өрмекшілер. Түнде саршұнақтың немесе тышқандардың індерін пайдаланады, кейде белгілі бір өсімдік түбінен өзі де ін қазып алады. Сәуірдің аяғында аналығы жұмыртқалайды. Шамамен, 2-ден 8-ге дейін жұмыртқа салады, одан 40 күнде жарып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Күншығыс" энциклопедиясынан.
**Тақыр батбаты** - орташа пішінді кесіртке (денесінің ұзындығы 6 см), жалпақ жапырылған денесі сыртынан әр түрлі кедір-бұдырлы қабыршақпен қапталған, арқасы сұр немесе қоңыр сұр түсті, көлденең қоңыр дақтары бар. Мойнының екі шетіндегі бір-бірден қызыл дағы ақшыл-көгілдір түспен көмкерілген. Құрсақ жағы ақ, тек құйрығының төменгі жағы қызыл түсті. Тақыр, сортаң, балшықты, тастақты және басқа әртүрлі тығыз топырақты шөлдерде және шөлейттерде кең таралған. Қысқы ұйқыдан наурызда шығып, қазанда қайта ұйқыға кетеді.Күндіз белсенді. Ашық ыстық күндері аз қашықтыққа өте қатты жүгіреді, тіпті үрейлі кезінің өзінде 10-20 метрден кейін тығылады. Тақыр жерде көзден лезде жоқ болады. Бұлтты күндері немесе таңертең ерте салқын болғанда, олар өте аз қозғалады, сөйтіп кез-келген жыртқышқа жем болады. Таңертең және кешке белсенді. Ұсақ омытрқасыз жануарлармен және саршаяндармен қоректенеді. Аналығы мамырдың ортасынан маусымның аяғына дейін бірнеше рет жұмыртқа салады.
**Аймыр** , *фимбристилис* (*Fіmbrіstylіs*) – қияқөлеңдер тұқымдасына жататын бір жылдық сирек көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Негізінен ылғалды және батпақты, құрғақ тастақты жерлер мен саваннада өсетін 300-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанның оңтүстік аймақтарындағы батпақты жерлерде, ылғалды құмдарда, өзен жағалауларында, күрішті алқаптарда 2 түрі кездеседі. Олардың биіктігі *5 – 45 см*, сабақтары тік, кейде шоғырланып өседі. Жапырақтары ұзын, сабақ түбіне топталған. Гүлдері қос жынысты, аталығы көбінесе 3, аналық мойны 2, кейде аналық аузынан тұрады. Масақтары шатыршалы гүлшоғырына топталған. Шілде – қыркүйек айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – жаңғақша, оның пішіні домалақ не сопақша болады. Аймырлар негізінен көптеген мәдени дақылдардың арамшөбі болып саналады. Кейбір түрін арқан есуге пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ ұлттық энциклопедиясы*
**Гүлнәз Ахатқызы Ашинова** – ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан патриот қазақ қызы.

1960 жылы 9 ақпанда Семей облысы, Аякөз қаласында туған. 1975 жылы отбасымен бірге Алматыға көшіп келеді. 1977 жылы №12 С.М. Киров атындағы қазақ орта мектебін бітіріп, екі жыл аспаздық мектепте тәлім алған. 1982 жылы жұмыс істеп жүріп, ҚазМУ-дың Заң факультетіне оқуға түседі. 

Желтоқсан көтерілісіне қатысып, құқық қорғаушылардың озбырлығына куә болған. 

Қазір Д.А. Қонаев атындағы Тау-кен істері институтында кеңсе меңгерушісі болып қызмет атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы, ISBN 788-548-4258-64-5
**Гүлнар Өкісханқызы Мұхаметқалиева** (5.1.1962 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Айнабұлақ ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1995).

1980—1985 ж. Алматы педагогикалық шет тілдері институтын бітірген. 1985—1988 ж. орта мектепте неміс тілі мұғалімі. 1994 ж. аспирантураны бітірді. Сол жылдан қазірге дейін Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің неміс және француз тілдері теориясы мен практикасы кафедрасының аға оқытушысы.

1995 ж. профессор Т. Қ. Қоңыровтың жетекшілігімен "Тұрақты эпитеттің тілдік табиғаты" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

Шығармалары:
------------

* Тұрақты эпитеттің тілдік табиғаты. АКД. А. 1995.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Гүлнұр Смағүлқызы Боранбаева (17. 2.1968 жылы туған, Талдықорған облысы, Жаркент ауданы, Қоңырөлең ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1994). Абай атындағы педагогакалық институтың филология факультетін бітірген (1990). 1990 — 1993 жылдары осында аспирант. 1993 жылдан Алматы мемлекеттік университетінің жалпы тіл білімі және қазақ тілі тарихы кафедрасында аға оқытушы. Профессор Р. Сыздықованың жетекшілігімен *"ХҮ—ХҮІІІ ғ. қазақ поэзиясы тіліндегі фразеологизмдер"* деген тақырыпта кандидаттық диссертацияны қорғады. 10-нан аса ғылыми мақаласы және *"ХҮ—ХҮІІІ ғ. қазақ поэзиясы тіліндегі фразеологизмдер"* атты оқу құралы жарық көрді. Қазақ әдеби тілінің тарихы саласында еңбек етіп жүр.

Шығармалары
-----------

*ХҮ-ХҮІІІ г. казак, поэзиясы тіліндегі фразе- ологизмдер. КДА. А. 1994.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Гүлсара Асылбекқызы Алтынбекова** (24.6.1954 ж. т. Өзбекстан, Сырдария облысы, Баяут ауданы) – қызметкер, саясаттанушы, саясаттану ғылымдарының кандидаты. 

Ташкент педогогикалық институтын (1976), БЛКЖО ОК жанындағы жоғары комсомол мектебін (1980), Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтын (1991), ҚР Сыртқы істер министірлігінің жанындағы дипломат. академияны (1999) бітірген. 

1970 – 72 ж. «Баяут-2» мақта кеңшарында жұмысшы, 1980 – 88 ж. БЛКЖО Қызылорда обкомының хатшысы, бірінші хатшы, 1988 – 95 ж. ҚЛКЖО ОК-нің хатшысы. 1995 ж. ҚР Президенті Әкімшілігі қоғамдық-саяси бөлімінің кеңесшісі, 2000 – 2001 ж. ҚР Премьер-Министрі Кеңсесінде әлеуметтік сектордың меңгерушісі, 2001 жылдан Үкіметтің ҚР Парламентіндегі Өкілдігінің заң шығару үдерісі мониторингі секторының меңгерушісі. 

«Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Хиростенот
**Хиростенот** — көлемі ересек адаммен бірдей, салмағы одан әлдеқайда аз динозавр. Аяқтары жіңішке және ұзын. Оны осы ерекшеліктеріне қарап — хиростенот, яғни жіңішке қол деп атаған. Алайда жеңіл салмақты динозавр жемтігін шап беріп ұстап, жылдам қорекке айналдыра білген. Хиростенот кейбір мәліметтерде қорек талмаған делінеді. Оның негізгі азығы — балық пен кесіртке. Сол сияқты жұмыртқаларды да жеген.

Қызықты дерек
-------------

* Хиростенот өткір тырнақты ұзын үш саусағымен ұсақ жануарларды ұстаға.
* Бұдан 80 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде хиростеноттар кең тараған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұсақ жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : 30 келі
* Тұқымдас : Каенагнвцид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Бруцелл** - бруцеллёз ауруының микробтары. Бруцеллді 1886 ж. ағылшын дәрігері Брюс Мальта аралында бруцеллезден өлген сарбаздардың көк бауырынан тапқан. Кейіннен бұл аурудың адамға малдан жұғатыны анықталған.

Сипаттама
---------

Үй жануарларында Бруцеллдің 3 түрі кездеседі. Олар: сиыр Бруцеллі, шошқа Бруцеллі және қой мен ешкі Бруцеллі. Бруцелл домалақ, сопақ және таяқша тәріздес боп келетін өте ұсақ микробтар, олар ауру малдың өтінде, қанында және сүтінде болады. Бруцелл нейтралды немесе әлсіз сілтілі қоректік ортада жақсы өсіп-өнеді.Бруцеллді зертханаларда ауру малдың қанынан, етінен немесе сүтінен бөліп алып, тауық дұмыртқасынан жасалған арнаулы қоректік ортада өсіріп зерттейді. Бруцелл етте, сүтте, суда, топырақта өте ұзақ сақталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
Ота кезіндегі хирург
**Хирург** (грек. Χερί - қол + басқа грек. Ἔργον - жұмыс, әрекет) — аурулар мен жарақаттарды диагностикалау және хирургиялық емдеу әдістерінен білім алған маман дәрігер. 

Ол - жоғары медициналық білімі бар, операция жасау арқылы науқасты жарақаттың салдарларынан арылтады және оларды консервативті терапиямен емдей алмайтын көптеген патологияларды жояды. 

Хирург өз жұмыс орнында радикалды, паллиативті және диагностикалық операциялар жасайды. Олар сонымен қатар шұғыл (науқастың жағдайы ауыр болған кезде және тез арада араласуды қажет етеді) және жоспарланған (алдын-ала дайындықтан кейін жүзеге асырылады). Хирургтер анестетиктермен, ассистенттермен (кіші әріптестермен) тығыз байланыста және медбике қызметкерлерінің жұмысын бақылайды.
Бас-Тер Гваделупа картасында
*Сент-Китс және Невистің астанасы Бастермен шатастырудың қажеті жоқ*

**Бас-Тер** (фр. *Basse-Terre*) — Гваделупа (Кіші Антиль аралдары) аралындағы қала, Француз Гваделупасының әкімшілік орталығы. Суфриер жанартауының етегінде орналасқан. Халқы — 12 100 адам (2008). Теңіз порты  жоқ, тек терең зәкір тұрағы. Қант өнеркәсібі дамыған. Қант, банан, кофе, какао, ваниль экспорты.

Қала тумаларының арасында — француз әскері әрі композитор, дирижер, скрипкашы-виртуоз шевалье де Сен-Жорж.

Атауы
-----

«Basse-Terre» сөзі француз тілінен «ойпат» деп аударылады, XVII ғасыр теңізшілерінің тілінде «желден қорғалған аймақ» деген мағынаны береді.

* 1650—1794: Форт Уэль (фр. *Fort Houël*)
* 1794, 1810—1814, 1815—1816: Форт Метилд (ағыл. *Fort Mathilde*).
* 30 наурыз 1803-1810, 1816-1960: Форт Ришпанс (Fort Richepanse.)
* 1960-1989: Форт Сен-Шарль (Fort Saint-Charles фр.) — форт атауы.
* 1989: Форт Луи-Дельгрэ (Fort Fort Louis Delgrès фр.)
* 1643 — қазіргі уақытқа дейін: Бас-Тер.

Тарихы
------

Қазіргі қаланың аумағында тіршілік еткен алғашқы үндіс қонысы б.з.б 2300 жылмен даталанады. Негізі 1643 жылы қаланған. XVIII ғасырдың соңына дейін Гваделупаның коммерциялық орталығы болған, кейінірек оның орталығы көрші Гранд-Тер аралында орналасқан Пуан-а-Питр қаласы болды. 1979 жылы орын алған дауылдың нәтижесінде порт күйреп, бұл жағдай экономиканың дамуы мен жаңғыртуын күшейтуге түрткі болды. 1994 пен 1995 жылдардағы қатты құрғақшылық банан егінінің шықпауына алып келді.

Білім беру
----------

Қалада француз саясаткерінің құрметіне аталған Жервиль-Реаш мектебі орналасқан.

Спорт
-----

2004 жылы «Расинг» жергілікті футбол командасы 3 ұлттық чемпион атағын жеңіп алды. Ел ордада бірнеше стадиондар орналасқан. Сиымдылығы 3 000 адамды құрайтын, көпфункционалды «Штаде Сент-Клод» стадионы, қазіргі таңда Футболдан Гваделупаның құрама командасының матчтарын өткізу үшін, сондай-ақ *Racing Club de Basse-Terre* және *La Gauloise de Basse-Terre* клубтарымен қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  **«Basse-Terre.**
2. ↑  Гваделупа — список чемпионов (ағылш.
3. ↑  Стадионы Мира — Гваделупа Мұрағатталған 2 наурыздың 2013 жылы. (ағылш.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуСолтүстік Америка елордалары |
| --- |
|  |
| 

Бастер • Бельмопан • Бриджтаун • Вашингтон • Гавана • Гватемала • Кастри • Кингстаун • Кингстон • Манагуа • Мехико • Нассау • Оттава • Панама • Порт-о-Пренс • Порт-оф-Спейн • Розо • Сан-Сальвадор • Санто-Доминго • Сан-Хосе • Сент-Джонс • Сент-Джорджес • Тегусигальпа
Тәуелді аймақтарБрейдс • Боттом • Валли • Гамильтон • Густавия • Джорджтаун • Коберн-Таун • Мариго • Нуук • Ораньестад • Род-Таун • Сан-Хуан • Сен-Пьер • Филипсбург • Шарлотта-Амалия
Мұхиттың арғы жағындағы департаменттер және қауымдарБас-Тер • Виллемстад • Ораньестад • Фор-де-Франс
 |

 |
**Илья Лукич Ким**  (1912 жыл, Приморье өлкесінің Уссурий облысы Суйфун ауданы, Корсаковка селосы - қайтыс болған жылы белгісіз) - Қазақстанның мемлекет қайраткері, экономика ғылымдарының докторы (1969), профессор (1969).

Ленинград қаржы-экономика институтын бітірді. (1937).
1937-1941 ж. Түркістан облысының Өнеркәсіп банкісінің кредит инспекторы, аға кредит иснпекторы, басқарушының орынбасары, 1941-1951 ж, Ақтөбе облысы Өнеркәсіп банкі басқарушысының орынбасары, басқарушысы, 1951-1952 ж. Қазақтың Республикалық Коммуналдық банкісінің басқарушысы, 1952 жылдан Қазақ КСР қаржы министрінің бірінші орынбасары, 1961 жылдан Қазақ КСР қаржы министрі. 1974 жылдан Алматы халық шаруашылық институтының кафедра меңгерушісі. Оның ғылыми жұмысы қаржы мен мемлекеттік бюджеттің қалыптасуын, дамуын және нығаюын, қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыруды зерттеуге арналған.

Кимнің бұл салада 40-тан астам ғылыми еңбектері бар.

Қазақстан Коммунистік партиясының 11-12 съездерінде Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болып сайланды, 6-8 сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Ленин Ордені, Еңбек Қызыл Ту ордені және бірнеше медальдармен марапатталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  .Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев,424 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ЧЕЛОВЕК-ЭПОХА. К 100-ЛЕТИЮ ИЛЬИ ЛУКИЧА КИМА
**Құнттау**. Түсіндірме сөздіктегі мағынасы — ынта, ықылас қою, ұқыптау, қадағалау. «... адам нені құнттап, соңына түссе, содан қызықты нәрсе жоқ» (Ш. Айманов, Қыран.).
«Құнттау» сөзінің алғашқы төркіні моңғол, түркі тілдерінен дерліктей деректер баршылық. моңғол тілінде «хундэтгэх»—«құрметтеу, сыйлау», ал қалмақтардағы бұл мағынаны —«күндлх», «сыйлы» дегенді «күндта» сөзі ұғындырады. Ал түркі тілдерінен — туваларда «сыйлау, құрыметтеу» мағыналары «хүндүлүг» сөзімен түсіндіріледі де, мұның өзі сол тілдегі «құрмет» мағынасындағы «хүндү» сөзінің туындысы екенін көреміз. Көрсетілген тілдердің бәрінде «құрметтеу, сыйлау» мағынасын берген тұлғалар қазақ тілінде «құнттау» дыбыстық өзгерісінде көрініп, мағынасына да аздап ерекшелік енген. Демек, құрметтеуден пайда болатын ұқыптылық пен қадағалау мағынасы қалыптасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Илья Арнольдович Ильф** (Ильф ─ бүркеншік аты, шын аты-жөні – Иехиел-Лейб Файнзильберг) – кеңес жазушысы және журналист. [1]

1897 жылы 3 қазанда Одессада дүниеге келген. 1913 жылы техникалық мектепті бітіреді. Революциядан кейін есепші, журналист редактор болып қызмет атқарады. Одесса Ақындар Одағының мүшесі болады. 1923 жылы Мәскеуге келіп, **«Гудок»** газетінің қызметкері болады. 

  

Евгений Петровпен шығармашылық ынтымақтастықта болып, 1927 жылы «Двенадцать стульев» романын бірігіп жазып шығады. Кейінірек Петровпен бірге апталық **«Чудак»** газетінде қызметтес болады. Петровпен бірігіп жазған щығармалары: *«Двенадцать стульев»*, *«Золотой теленок»* романдары, *«1001 ночь или Новая Шахерезада»* новелласы және *«Одноэтажная Америка»* деректі повесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Құрал Көмекұлы** – ақын. 1958 жылы Шымкент қаласында дүниеге келген. 

«Бөрілерге гипотеза» атты жаңа жыр жинағы шыққан. 

Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қайраткер, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, Президент сыйлығының иегері, ақын Сабыр Адай Құралдың жырлары туралы: «Өлеңдері өзіндік өрнектерімен, Құрал ақынға тән бөлек стилімен ерекшеленеді. Өмірді өлеңмен оятқан ақын пәлсапасы да адамды ойландырмай қоймайды» дейді. 

Қазақстан Республикасының халық ағарту ісінің үздігі, «Бір өлең – бір сурет» конкурсының, «Темірқазық түнгі кітапхана» әдеби клубтарының идеялық авторы. «Ой туындылар» фестивалінің бірінші деңгейдегі жүлдегері. 2013 жылы Түркияда «Мен даланың ұлымын» поэмасы Халықаралық Физули атындағы сыйлықты жеңіп алды. 2013 жылдың «Үздік ақыны» номинациясының иегері атанған.

Шығармалары
-----------

* Көмек Қ. Бөрілерге гипотеза! Өлендер/. Қазақстан Жазушылар одағы Оңтүстік Қазақстан облыстық филиал.- Шымкент: ЖШС "КІТАП", 2010, - 192 б.
* Көмек Қ. Бағдаршам - Шымкент: ЖШС "Кітап", 2012. - 68 бет.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қаламгер Мұрағатталған 17 желтоқсанның 2014 жылы.
* Мұрағатталған 28 ақпанның 2021 жылы.
**Илья Юльевич Шлепянов** (1900 жыл 27 қазан, Чернигов — 1951 жыл 21 желтоқсан , Мәскеу) — кеңес режиссері, театр суретшісі, РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі (1933).

Өмірбаяны
---------

1925 жылы Мәскеудегі Мемлекеттік жоғары режиссерлер шеберханасын бітірді. Оқып жүрген кезінде Мейерхольд атындағы театр спектакльдерін (Подгаецкийдің «Д. Е.», Файконың «Мұғалім Бубус» және Эрдманның «Мандаты») көркемдеді; бұл қойылымдарды безендіруде түрлі сахналық тәсілдер (жылжымалы қалқан-тақталар, дөңгелек айналмалы сахна, тағы басқа) қолданды. 1926 – 28 жылы Баку жұмысшы театрының бас суретшісі болды. Бұдан кейін Мәскеудегі Революция театрында (1937 жылға дейін) режиссер, әрі бас суретші болып, Н. Ф. Погодиннің «Балта туралы жыр», «Менің досым», «Той тарқар» және У. Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» қойылымдарының демократиясын жазды. Фотомонтажды пайдалану, әсіресе сахналық көркемдеуде конструктивті-архитектуралық принципті қолдану – оның осы жылдардағы демокрациялық еңбектеріне тән қасиет. 1930 жылдардың аяғынан бастап негізінен режиссерлікпен шұғылданды. 1938 – 1939 жылы Ленинградтың Кіші опера және балет театрында, 1940 – 44 жылы осындағы Ленсовет театры мен Мәскеудегі Сатира театрында қызмет етті. 1944 жылдан Ленинградтың С. М. Киров атындағы опера және балет театрының бас режиссері болып, Дж. Вердидің «Травиата», П. И. Чайковскийдің «Евгений Онегин» мен «Орлеан қызы», М. П. Мусоргскийдің «Борис Годунов», Д. Б. Кабалевскийдің «Тарастың отбасысы» атты операларын қойды. Қойылымдарды қоюда монументті түрге, ал мизансценаларды құруда композициялық айқындыққа ұмтылушылық Шлепяновтың режиссерлік өнерінің ерекшелігі болып табылады.

Марапаттары
-----------

Илья Юльевич Шлепянов қажырлы еңбегі мен қосқан үлесі үшін РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946, 1951) болып, Еңбек Қызыл Ту орденімен, бірінші дәрежелі Сталиндік сыйлықпен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гвоздев А. театр имени Вс. Мейерхольда (1920 – 26), Л. 1927.
**Құрал Тоқмырзаұлы** (23.4.
1937 жылы туған, Ақтөбе облысы Ойыл ауданы
қазіргі Ш.Берсиев атындағы ауыл) - жазушы. Атырау педагогикалық институтын, Алматы
партия мектебін бітірген. 1978 жылы Тоқмырзаұлы
1984 жылы "Жалын" және "Жазушы"
баспаларында қызмет атқарған. Қазір шығармашылық жұмыста. Әңгімелері
1965 жылдан Ақтөбе облысы бұрынғы
"Коммунизм жолы" газетінде жариялана бастаған. "Сыбызғы сазы"
(1978), "Оқшау отау" (1980), "Үш
кие" (1983), "Үзеңгі достар" (1984),
т.б. бірнеше повестер мен әңгімелер
жинағы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Рубль** (арм. *ռուբլի*) 1919-1923 жылдар аралығында Бірінші Армения Республикасы мен Армян Кеңестік Социалистік Республикасының тәуелсіз ақша бірлігі болды. Ол бірінші Закавказье рублін номиналды түрде ауыстырды және Армениядан кейінгі екінші Закавказье рубліне ауыстырылды. Закавказье Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының құрамына кірді. Рубльдің бірде-бір бөлімшелері шығарылған жоқ және валюта тек банкнот ретінде болды.

Банкноттар
----------

1918 жылы 5 ақпанда Закавказье комиссариаты, Закавказье коалициялық үкіметі банкноттарды шығаруға кірісті. Ол шығарған Закавказье комиссариатының облигациялары (закбондары) Армения, Әзірбайжан және Грузия арасында шарттық негізде таратылып, бұрын шығарылған банкноттармен қатар айналыста болды. 1918 жылы мамырда Грузия, одан кейін Әзірбайжан мен Армения тәуелсіздігін жариялап, сол жылдың қыркүйек айында закбондар мәселесі тоқтатылды.

Бірінші Армения Республикасы 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1000, 5000 және 10 000 рубль номиналындағы уақытша чектерді шығарды. Көбісі негізінен орысша мәтінмен өте өрескел басылған. Алайда 50, 100 және 250 рубль номиналындағы үш нақты банкнотты Ұлыбританияда Waterlow and Sons Ltd басып шығарды. Ноталарды суретшілер Аршак Фетваджиан мен Акоп Кожоян құрастырған. Бұл жазбалар армян, француз және орыс мәтіндерімен безендірілген.

АССР 5 000, 10 000, 25 000, 100 000, 500 000, 1 000 000 және 5 000 000 рубльге дейінгі номиналдарды шығарды. Бұл жазбалардың сырт жағында армян және орыс мәтіндері және әртүрлі тілдерде коммунистік ұрандар болды.

Тағыда қараңыз
--------------

* Армян драмы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Armenia // The Banknote Book —  San Francisco, CA: www.BanknoteNews.com, 2013.
2. ↑  *Cuhaj G.S.* Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368—1960. — 15-е изд. — Iola: Krause Publications, 2014. — 1295 с. — ISBN 978-1-4402-4267-0.
**Сельвинский Илья** (Карл) Львович (24. 10. 1899, Симферополь, – 22. 3. 1968, Москва ) – орыс совет жазушысы. 1941 жылдан КОКП мүшесі. Москва университетінің қоғамдық ғылымдар факультетін бітірді (1923). Әдеби жұмыспен 1915 жылдан айналысты. 20 жылдары конструктивистер әдеби тобы жетекшілерінің бірі. Ертеректегі шығармаларының бастылары – «Улялаевщин» поэмасы (1927), «Командарм 2» трагедиясы (1928). Өлеңмен жазылған «Пушторг» романы (1928). 30 жылдарда тарихи тақырыптарда шығармалар жазды. Ресей тарихының күрделі кезеңдерін суреттеді («Иоанн сері», 1937; «Бабек», 1941 т. б. ). Ұлы Отан соғысы тұсында патриоттық жырлар(«Мен мұны көрдім» т. б.) жазумен бірге «Ресей» драм. Трилогиясын («Ливон соғысы», 1944; «Полтавадан Ганнгутқа дейін», 1949; «Үлкен Кирилл», 1957) жариялады. «Жыр бастауы» кітабын (1962), «Айқай, жастық шағым» өмірбаяндық романын (1966) т. б. жазды. Сельвинский қазақ ақындарының (Абай, Жамбыл, І. Жансүгіров, Т. Жароков, Ә. Тәжібаев т. б.) бірқатар шығармаларын орыс тіліне аударды. 5 орденмен және медальдармен марапатталған.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
*Илья Леонидович Геркус* ( 1972 жылы 30 шілдеде туған, Ленинград ) — ресейлік кәсіпкер және спорт менеджері. 2016 жылдың жазынан 2018 жылдың желтоқсанына дейін - « Локомотив» футбол клубының президенті (2018 жылдың жазынан бастап бұл лауазым «бас директор» болып өзгертілді).

Өмірбаяны
---------

**Білім және еңбек**
Санкт-Петербург экономика және қаржы университетін қаржылық менеджмент мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылдан бастап Ernst&Young аудиторлық компаниясында жұмыс істейді. 2004 жылы Parnas-APK холдингінің қаржылық бағытын басқарды. 2008 жылдан бастап « Зенит» футбол клубында жұмыс істеді: біріншіден, бас директордың экономика және қаржы жөніндегі орынбасары, 2011 жылдан бастап стратегиялық даму жөніндегі орынбасары. Херкус клубтың даму стратегиясын әзірледі.

Сонымен бірге ол РФПЛ президенті Сергей Прядкиннің кеңесшісі болып жұмыс істеді. Лиганың МТС -пен демеушілік келісімшарты оның қолымен мөрленген. Херкус Liga-TV- де жұмыс істеп, HD форматындағы «Біздің футбол» арнасын ашты. Бір жарым жыл ішінде арна 300 000 ақылы жазылушы жинады.

2016 жылдың жазында Ресей темір жолының жаңа басшысы Олег Белозеров Геркусты « Локомотив» ФК президенті қызметіне шақырды. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл ретте Прядкин мен Александр Дюковтың ұсыныстары шешуші рөл атқарды деп жазды. 2018 жылдың 28 желтоқсанында ол бас директор қызметінен кетті.

**Жеке өмірі**
Анасы - Юлия Румянцева, фильмдерде және теледидарда визажист болып жұмыс істеді. Әкесі - Леонид Геркус, кәсіби фотограф. Үш жасынан бастап Илья өгей әкесі Александр Рогожкинмен бірге тұрды. Херкус фамилиясының балтық тамырлары бар. Діни бойынша Илья Херкус католик.