recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Қайрат**» — 2021 жылы құрылған, Мәскеу қаласынан шыққан ресейлік клуб. Қазақстандық Қайрат футбол клубының фарм-клубы болып табылады, 2021/22 маусымынан бастап Ресейдегі Футбол Ұлттық Лигасының (ФҰЛ) 2-ші дивизионында ойын көрсетті.

Тарихы
------

2021 жылдың қысында қазақстандық кәсіпкер және алматылық команданың қожайыны Қайрат Боранбаев Ресей Федерациясының астанасы Мәскеуде орналасатын қосымша «Қайрат» жастар командасын құру жоспарын жариялады. Жаңа клубтың негізгі міндеті, функционердің айтуынша, «сары-қаралар» академиясының тәрбиеленушілеріне, сондай-ақ ресейлік жас ойыншыларға ойын тәжірибесін қамтамасыз ету.

Одинцово клубының бастапқы базасын құру жоспарланды, бірақ содан кейін жас команда Красногорск қаласына жеткізілді. 2021 жылдың 16 маусымында Қайрат Ресейдегі Футбол Ұлттық Лигасының 2-ші дивизионы турниріне қатысу үшін лицензиялау процедурасын сәтті аяқтағаны туралы ресми түрде хабарланды.

Қазақстандық футболшылар Еуразиялық одақтың атынан Ресейдің кәсіби лигаларында легионер болып саналмайды. Регламентке сәйкес, екінші дивизион командасының кемінде сегіз ойыншысы Ресей азаматтығы болуы керек.

Клубтың бас жаттықтырушысы болып Евгений Коструб тағайындалды. Ресейлік Антон Чистяков, сонымен қатар Мәскеудің «Спартак» және Мәскеудің ЦСКА скауттары ретінде белгілі, команданың бас директоры болды. 2021 жылдың 14 шілдесінде команда тарихындағы алғашқы матч өтті - 3: 0 есебімен Квант Обнинск Ресей кубогының 1/256 финалында жеңілді. ФҰЛ Екінші дивизионындағы дебют кездесуінде команда 18 шілдеде Ленинградецпен тең ойнады (2: 2). Команда чемпионаттағы алғашқы жеңісін 7 тамызда «Луки-Энергия» клубын 4-тур матчында 3: 0 есебімен ұтты.

2022 жылы 11 маусымда клуб қарылық қиындыққа байланыста таратылды.

Тағы қараңыз
------------

Сілтемелер
----------

*
**Сөгеті сасыры** (лат. *Ferula sugatensis*) – шатыршагүлділер тұқымдасының сасыр туысына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында (Сөгеті аңғарларында) кездеседі. Биіктігі 30 см-ге дейін жетеді. Тамырының жуандығы 0,5-1 см. цилиндр тәрізді. Сабағы біреу, түксіз, ирек болып келеді. Жапырағы сүр жасыл түсті, түксіз. Деңгелек жапырағы сағақты, оның тақташасы дөгелек ромб тәрізді, ұзындығы 4-6 см. Сабақ жапырағы ұсақ. Шатыргүлі 8-13 салалы, шатыршагүлі 12-15 гүлді. Гүлі сары түсті. Маусымда гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі сопақтау, ұзындығы 5 мм, қоңыр түсті. Өте сирек кездеседі, эндемик. Қазақстанның «*Қызыл кітабына*» енгізілген.

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Сайқын** — Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданының және Сайқын ауылдық округі орталығы. Приволжск темір жолы желісіндегі Красный Кут - Астрахань бағытындағы темір жол бекеті.

Географиялық орны
-----------------

Облыс орталығы - Орал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 614 км жерде, Нарын құмының солтүстігінде сораң, жусан аралас, көде, көкпек басым өскен бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 3996 адам (1999 ер адам және 1997 әйел адам) болса, 2009 жылы 3686 адамды (1795 ер адам және 1891 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1905 жылы Саратов — Астрахан темір жолын салуға байланысты қаланған. 1957-1996 жылдары М.Мәметова атындағы қой өсірумен шұғылданатын кеңшардың орталығы болды. Оның негізінде Сайқында және округке қарасты Большевик, Ленин, Шоңай ауылдарында аудандық дәрежедегі мекемелер, кәсіпорындар мен ЖШС-тер, шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Әлеуметтік инфрақұрылымда орта, 3 бастауыш, спорт мектептері, мәдениет үйі, 4 кітапхана, орталықтандырылған аурухана, дәрігерлік амбулатория және 4 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  Батыс Қазақстан облысы энциклопедиясы, 454- бет, Алматы, Арыс баспасы-2010, ISBN 978-601-291-049-0


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Әжен •
 Бисен •
 Бөрлі •
 Жәрмеңке •
 Жетібай •
 Жиекқұм •
 Қарасу •
 Кеңой •
 Көктерек •
 Мәмбет •
 Мұратсай •
 **Сайқын** •
 Саралжын •
 Сейітқали •
 Тайғара •
 Тереңқұдық •
 Үштерек •
 Ұялы •
 Хан Ордасы •
 Шонай 
 |

 |
**Сәуір көтерілісі** (1876 ) - Болгарияда 1876 жылы 18 сәуірден 23 мамырға дейін болған ұлт-азаттық және антифеодалдық көтеріліс. Негізгі қорғаушы күші шаруалар мен қолөнершілер болды. Оны сол кезде Джурджу қаласында болған *Болгар революциялық орталық комитеті* мен Болгарияның өз ішіндегі революциялық комитеттері әзірледі. Олар елді рев. 4 округқа бөліп, жаппай көтерілісті 1876ж. 1 майда бастамақ болды. Бірақ құпияның сақталмауынан, округтарға жасырын жиналысқа қатысушылардың бірінің опасыздығынан түрік өкіметі көтерлістің әзірленіп жатқанын біліп қойды. Сондықтан оны белгіленген мерзімнен бұрын бастауға ұйғарылды. Көтеріліс әсіресе оңтүстікте кең өріс алды. Оған Т. Каблешков, *Г. Бенковский* басшылық етті. Көтерілісшілерді түрік әскерлері аяусыз талқандады. *Х.Ботев* Румыниядан жасақтап әкелген көтерілісшілердің соңғы отряды да жеңілді.

Болгарияның ірі буржуазиясы А. к-не қарсы болды. А. к жеңілгенімен, түрік феодалдарының Болгариядағы үстемдігі қатты әлсіреді. Мұның өзі болгар халқының ұйымдасып қимыл жасаған жағдайда жеңіске жететіне сенім туғызды. Көтеріліс халықаралық саяси жағдайдың шиеленісуіне, *Орыс - түрік соғысының* ( 1877-1878 ) тууына түрткі болды.Бұл соғыстың нәтижесінде Болгария түрік езгісінен азат етілді.
Өсімдік туралы
--------------

Пілқұлағы– ароидтар тұқымдасына жатады. Отаны оңтүстік-шығыс Азия тропикалық ормандары. Табиғатта 500-ге тарта түрі бар. Бірақ барлығының жапырағының пішіні піл құлағына ұқсас келеді. Бізде Қазақстанда пілқұлағының A. Macrorbira және A. Cuprea деген түрлері бөлме гүлдері ретінде өсіріледі. Жапырақтары тікелей топырақтан өсіп шыққан сабақтарының басында орналасқан.. Сабақтарының бойы аса биік болмасада, жапырқтарының көлемі үлкен болып келеді. Көп суғарып жібергенде немесе ауа тым ылғал болып кеткенде, жапырақтарында су тамшылары пайда болады. Пілқұлағын барометр деп те атайды, жаңбыр жауар алдында жапырақтарында су тамшылары пайда болады.

Жарығы
------

Жарықта өседі. Тіке түскен күн көзінен сақтау қажет.

Жылуы
-----

Барлық ароидтар секілді, жылуды жақсы көреді.

Суғарылуы
---------

Жазда молынан, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы
-----------

Су бүркіп ылғалдандырып, әрі жапырақтарының тазалығын сақтау қажет.

Қоректендірілуі
---------------

Әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіріп тұру қажет.

Аурулары
--------

Өсімдік битімен өрмекші құрты, кенемен ауруы мүмкін.

Көбейтілуі
----------

Түбін бөлу және жанама өскіндері арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Сәңкібай батыр** (1687-1804) - тарихи тұлға, батыр әрі би. Жем өзені бойында туған. Шектінің назарынан. Әбілқайыр хан, тама Есет батыр, кете Әжібай бидің замандасы, пікірлесі. 

Қазақ халқының азаттығы, тәуелсіздігі жолында күрескен. "Ақтабан шұбырынды" жылдары қалмақтарды Еділ, Жайықтан ығыстыру кезінде Әжібай би мен Арал батыр сарбаздарына көмектескен. Сәңкібай батыр әулеті мал шаруашылығымен, әсіресе, жылқы өсірумен айналысқан. Байлығымен Әбілқайыр ханның назарында болып, мейір-рахымын иеленген. Жарлы, кедей шаруаларға қамқорлық, көмек жасаған, қайырымды болған. "Бай болсаң, бәсең бол" деген. Сәңкібай батыр туғанына 310 жылдығына орай 1997 ж. 23 тамызда Кенжалы өзені бойындағы Еділсайда кесене салынып, ас берілді. Ақтөбе қаласында Сәңкібай даңғылы бар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе: энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет
*Басқа мағыналар үшін Қызылтау деген бетті қараңыз.*

**Қызылтау** – Арғанаты тауларының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Терісаққан ауылынан (Ұлытау) 25 жерде орналасқан. Терісаққан өзені аңғарында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силурдың интрузивтік жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 492 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тәріздес созылған таудың ұзындығы 18 км шамасында. Енді жері 4 км. Беткейлері көлбеу келген көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Оңтүстігінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр карбонатты топырақ жамылғысында жусан, селеу, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Төлеген Жұмақаев** (1914 жыл, Қаратөбе ауданы, Шалғын - 1984) - жергілікті басшы, Қазақстанның еңбек сіңірген зоотехнигі.

Еңбек жолы
----------

1938 жылы Алматы зоотехникалық - малдәрігерлік институтын бітірген. 1940 жылы әскерге алынып, генерал Гусевтің атты әскерінде саяси жетекші, эскадрон командирі болған. 1955 - 62 жылдары Қаратөбе ауданында шаруашылық басшысы, аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, бұдан кейінгі жылдары Жымпиты аудандық ауыл шаруашылығы өндірістік басқармасын, Тайпақ аудандық партия комитетін басқарған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Бүйен-Ақсу ауданы** — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-дегі Алматы округінің әкімшілік бөлінісі. Орталығы — Ақсу ауылы.

Бүйен-Ақсу ауданы 1928 жылы Талдықорған уезінің Ақешкі, Ақсу және Биен Қоянды болыстарынан және Жетісу губерниясы Лепсі уезінің Қаракез Кенже болысынан Алматы округінің құрамында құрылды.

1930 жылы Бүйен-Ақсу ауданы жойылып, оның аумағы Ақсу, Лепсі және Талдықорған аудандары арасында бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
*Басқа мағыналар үшін Көктау деген бетті қараңыз.*
**Көктау** – Теңіз көлінің оңтүстігіндегі оқшауланған аласа шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Талдысай ауылының солтүстігінде 47 км жерде орналасқан. Көң өзені аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 409 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 7,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейі көлбеу, пішіні доға тәрізді келген. Шығысында Қособа тауы, оңтүстігінде Қияқты соры, батысында Сарытау тауы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермь кезеңінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, селеу, жусан, ажырық, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ібіжан Рақымжанов** (1912-1991), партия-кеңес қызметкері. Нұра ауданының түлегі. Қазақ т. ж. құрылысын, Ақмола қаласындағы комузды, Қарағандыдағы мұғалімдер институтында оқыған. Еңбек
жолын Нұра ауданындағы білім беру бөлімінде инспектор болудан бастаған. Аудандық комсомол комитетінде хатшы, ауаткомда жауапты хатшы,облыстык партия комитетінде нұсқаушы, 1941-1953 ж. Қу , Қарқаралы, Жаңаарка, Ворошилов,
Ұлытау аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы. Қарағанды облыстық партия комитетінің хатшысы, Ворошилов, Киров аудандык кенестерінің төрағасы кызметтерін атқарған. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Сарыоба деген бетті қараңыз.*
**Сарыоба** – Қарақуыс тауларының (Қостанай облысы) шығысында, Терісаққан өзенінің аңғарындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданының қиыр солтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 355 м (салыстырмалы биіктігі 50 м шамасында). Төбе батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Төбе басы доғал, дөңбек келген. Беткейлері көлбеу, етегінде кішігірім жыралар кездеседі. Оңтүстігінде 3 км жердегі өзен бойында қыстау орналасқан.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас жусанды-бетегелі бірлестігі жəне əр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Дамудағы спираль** - терісті теріске шығару заңына сипаттамадағы дамуды бейнелеп түсіндіру үшін қолданған салыстыру. Даму кезінде әрбір құбылыстың өзгеру процесі өзінің "бұрынғы түріне" қайта оралғандай тәрізді, жоғарғы сатыдағы құбылыс төменгі сатыдағының кейбір сипатын және ерекшелігін ширатылған серіппе түрінде елестетуге болады. Спиральдің әрбір жаңа орамы алдыңғы орамды қайталанғандай тәрізді, бірақ ол жоғарғы сатыда өтеді. Сонымен қатар Дамудағы спиральді метафизиканың тұйық шеңберге тән түсінігіне қарама-қарсы қоюға арналған.

*Дереккөздер*
-------------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Төлеген Берішбаев** (1.12.1950 жылы Гурьев облысы Махамбет ауданы Қызылту ауылы) журналист .

ҚазМУ-ні бітірген (1974 жылы). Облыстық "Атырау" тазетінде тілші, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, "Лениншіл жас" газетінің Батыс өлкесі бойынша меншікті тілшісі, Құрманғазы аудандық "Серпер" газетінде бас редактор болған. Атырау облысы теледидарының бас редакторы (1993 жылы), "Атырау телерадиокомпаниясы" төрағасы (1995-1999 жылдары), ҚР Парламенті Мәжілісінің баспасөз хатшылығында, Қазір ТШО ЖШС (Теңізшевройл) бірлескен кәсіпорнында жұмыс істейді.

"Жерге сыр, елге сыр", "Журекте тұнған сағыныш" кітаптары жарық көрген. Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Паремиология** – фразеологияның кіші бөлімі, паремияларды оқуға және жіктеуге арналған филология бөлімі - мақал-мәтелдер, мақал-мәтелдер, анти-фразалар, мақал-мәтелдер, веллеризмдер, ұрандар , жұмбақтарды, олардың басты мақсаты - дәстүрлі құндылықтар мен топтардың, адамдардың өмірлік тәжірибесіне негізделген көзқарастарды бейнелі түрде зерттеу.

Паремиология − мақал-мәтелдерді зерттейтін ғылым. Грек тіліндегі паремия сөзі нақыл, тәмсіл деген мағына береді. Мақал-мәтелдерді тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні деп айтсақ артық болмас.

Салыстырмалы паремиология әр түрлі тілдер мен мәдениеттердегі паремияларды зерттеумен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Дамушы маркетинг — тауарларға сұраныс қалыптастыру жағдайында, яғни əлеуетті сұранысты нақты ұсынысқа айналдыру үрдісі басты мақсат болып табылатын кезде қолданылатын маркетинг.

Əлеуетті сұраныс туындайтын жағдайлар өте көп кездеседі. Əдетте,ол жеке тұтынушының немесе шаруашылықтың қандай да бір саласының алдына өмір көлденең тартқан мəселелерді (қоршаған ортаны қорғау, энергия сыйымдылығының төмендеуі жəне т.б.) шешу ұмтылысымен байланысты. Əлеуетті сұранысты өзекті сұранысқа айналдыру үшін, бірінші кезекте жаңа сапалық деңгейдегі жаңа тауарларды шығару қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Теңіз көлінің оңтүстігіндегі ұсақ шоқылы оқшауланған тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Ақтүбек ауылының оңтүстік-батысында 35 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 427 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Беткейі жайпақ, пішіні доға тәрізді келген. Протерозой және девон жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, боз, жусан, т.б. дала өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Төлеген Жұматұлы Бозжанов** 1974 жылы 11 ақпанда Апматы қаласында туған. Әл - Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін ( 1993 ) физика пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік қ ұрылыс академиясын (1994) экономист мамандығы бойынша; Ұлыбританиядағы Warwick университетін (1997) экономика ғылымдарының бакалавры дәрежесінде бітірген. Қазақ , орыс және ағылшын тілдерін біледі.1997жылдан банкі » АБ құрылымдық қаржыландыру департаментінің жетекші банкирі. 1998 жылдан - « Казкоммерцсекьюритиз » ААҚ басқарушы директоры. 2002 жылдан - «Кар - Тел » ЖШС сату жөніндегі директоры , бас директорының орынбасары. 2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз » ¥К » ЖАҚ активтерді басқару департаментінің директоры, атқарушы директоры. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз » Сауда үйі» АҚ бас директо-ры. 2008 жылдан - «ҚазМунайГаз» ¥К» АҚ вице-президенті, 2009 жылдан - корпоративтік орталық басқарушы директоры - басқарма мүшесі.2010 жылдан бері - ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ бизнес дамыту женіндегі басқарушы директоры - басқарма мүшесі.Хоббиі - аңшылық, балық аулау.Үйленген. Жұбайы - Қалдыбаева Жанар Ораэбекқызы, Қыздары - Бозжанова Дамели Төлегенқызы,Бозжанова Әйкен Төлегенқызы; ұлы - Бозжанов Ади Төлегенұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Маша мен Аю** (орыс. *Маша и Медведь*) — Олег Кузовков жасаған және Animaccord Animation Studio студиясы продюсерлік еткен кішкентай балаларға арналған комедия жанрындағы ресейлік компьютерлі анимациялық телехикая әрі осы аттас балаларға арналған ауызша халық әңгімесі.

Шоу Маша есімді кішкентай қыз бен оның қамқор досы аюдың (*мишка)* әрқашан түрлі қилы оқиғалардан сақтап жүретін шытырман оқиғаларына арналады.

«Маша мен Аю» — әлемдегі ең көп қаралған мектепке дейінгі сериал, оған орташа көрсеткіштен 36 есе көп сұраныс бар. Бұл сонымен қатар әлем бойынша ең көп қаралған бесінші жастар сериясы (0-18), Peppa Pig мультсериалынан сәл алда.

Мультсериал 2009 жылдың 7 қаңтарынан бастап Ресейде көрсетіле бастады. Мультфильм үш өлшемді графиканың көмегімен жасалған.

Қазақстанда көрсетілуі
----------------------

Қазақстанда "Хабар", Ел Арна, НТК, Astana TV, Hit TV, 7 арна, 31 арна арналарынан кәсіби дыбыстаусыз, қазақша субтитрлермен көрсетіл(е)ді.
Jibek Joly телеарнасында дыбыстаумен көрсетіл(е)ді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маша мен аю» туралы сіз білмейтін қызықты деректер.Bugin.kz сайты
2. ↑  *Giltrow, Sam* Masha and the Bear ranked as top in-demand preschool show (en-GB) (2 ақпан 2022).
*Басқа мағыналар үшін Қазақ елі деген бетті қараңыз.*
**«Қазақ елі»** - газет. Шет елдерде тұратын қазақтарға арналған басылым. 1995 жылы 20 сәуірден шыға бастаған. Төте араб жазулы "Шалқар" қосымшасы айына екі рет жарық көріп тұрады. 

Сол кездегі қаржыландырушы құрылтайшысы Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы. Кейін Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің қарамағына өткен. 1999 жылы Қаржы тапшылығына байланысты газет жабылып, 2000 жылы қайта шыққан. 
"Қазақ елі" Шет елдердегі қазақтардың тыныс-тіршілігі, ата жұрттың қамқорлығы, оралмандарды орналастыру мәселелерін үзбей көтеріп келеді. 2003 жылдан көші-қон тақырыбы кең камтылады. 

Шет елдердегі қазақтарға арналған алғашқы басылым 1944 жылы жарық көрген "Қазақ елі" журналы 1956 жылы жабылып қалды. Арада 20 жыл өткен соң 1976 жылы "Біздің Отан", кейін "Шалқар" апталық газеті жарық көрді. "Қазақ елі" журналы осы басылымдардың ізбасары болып табылады. 

Құрылтайшысы Дүние жүзі қазақтарының қауымдастығы. 

Бас редакторы журналист, жазушы Бақыт Сарбалаұлы (2003). Таралымы 7000 дана апталық газеті Өзбекстанға, Моңғолияға, Ресейге, Түркияға, Қытайға, т.б. шет елдерге жіберіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-096-6
**Тілеуқабыл Өмірбеков** (1939 жылы, Таңсық) — Қазақ КСР Семей облысы, Шұбартау ауданы, Калинин атындағы кеңшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1973), Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаты.

Өмірбаяны
---------

1939 жылы Таңсық станциясында (қазір Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданының құрамына кіреді) дүниеге келді. 1958 жылдан бастап Шұбартау ауданындағы Калинин атындағы ұжымшарда шопан, аға шопан болып жұмыс істеді. 1967 жылы КОКП қатарына қабылданды.

Тілеуқабыл Өмірбеков басқарған топ жыл сайын қой шаруашылығы бойынша тапсырманы артығымен орындап, орта есеппен әр жүз ұрғашы қойдан 125 қозы алып, әр қойдан орта есеппен 3,5 келі жүн алып отырды. Тоғызыншы бесжылдықтың басында (1971-1975 жж.) топ ұжымшардық отардағы мал басын көбейту бойынша еңбек міндеттемелерін қабылдап, Бүкілодақтық социалистік жарысқа шықты. 1973 жылы әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 135-тен қозы алынып, әр мал басынан орта есеппен 3,2 келі жүн алынды.

Бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген зор табыстары және 1972-1973 жылдардың қысқы маусымында мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен дайындауды ұлғайту бойынша қабылданған міндеттемелерді орындауда көрсеткен еңбек ерлігі үшін оған Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1973 жылғы 6 қыркүйектегі Жарлығымен Ленин орденімен және «Орақ пен Балға» алтын медалімен марапатталды.

1973 жылдан бастап — Шұбартау ауданы «Бағанас» кеңшары комсомол-жастар бригадасының бригадир-тәлімгері.

КОКП XXIV съезіне делегат, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының депутаты және мүшесі (1971-1975), КОКП Семей облыстық комитетінің мүшесі болып сайланған.

Марапаттары
* Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені — екі мәрте (08.04.1971; 06.09.1973)
* «Құрмет Белгісі» ордені (22.03.1966)
* Қазан төңкерісі ордені (19.02.1981)
* «Құрмет» ордені

Әдебиет
-------

* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Өмірбеков Тілеуғабыл: б. 606.

Сілтеме
-------

* *Темір Кәрімов*. Тілеуқабыл Өмірбеков «Герои страны» сайты.
* Өмірбеков Тілеуқабыл, Шығыс Қазақстан: әйгілі есімдер/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
**Радикалдық, рационалды-сыни тәсіл.** Бұл тәсіл революциялық қайта құру мен қоғамдық өмірді түбегейлі өзгерту
идеологиясымен байланысты.
Радикализм барлық кезде қоғамның саяси өмірінде елеулі
орында болды. Радикализм айтарлықтай дәрежеде таптық
өшпенділік пен ұлттық қайшылықпен байланысты қоғамдық өмірді таптық, нәсілдік, этникалық араздық идеяларымен улап, азаматтық соғыс пен жаппай геноцидке дейін
апаратын нағыз табанды, шешуші әрекеттерді талап етеді.
Өмір сүріп отырған қоғамдық және саяси қүрылысты ірге
тасына дейін қиратуға ұмтылу, қоғамдық организмді тұтастай талқандауға идеологиялық және саяси мақсаттау радикализмның саяси идеясының өзегін құрайды. Саяси ғылымдар бұл жағдайда таптық, партиялық идеологияға қатаң түрде
бағынуға, революциялық мақсаттылық, мессия (таптар,
ұлттар, тұлғалар және т.б.) диктатурасының орнауы мен
нығаюының қажеттілігі принциптерін жетекшілікке алуға
міндеттенеді. Радикализм саяси мәдениетті қоса алғандағы
барлық рухани мәдениетті қайта бағалауға, қайта түсінуге
алып келеді.
Қарастырылып отырған тәсіл әлеуметтанулық әдісті кең
пайдаланады, саяси процестердің негіздерін біржақты ашуға,
олардың шығу көздерін қоғамның әлеуметтік-таптық,
нәсілдік, этникалық жіктелуінен, саяси қатынастар
субъектілерінің мүдделерінің қарама-қайшылығы мен
күресінен табуға ұмтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теориялық саясаттану. Оқулық. — Алматы: Издательский центр
ОФППИ «Интерлигал», 2005. ISBN 9965-537-99-2
Бәдір шайқасының картасы
**Бәдір шайқасы** (һижра жыл санауы бойынша 17 рамазан 2 жыл, 17 наурыз 624 жыл) — Мұхаммед ﷺ Меккеден Мединеге қоныс аударғаннан кейін Құрайыш тайпасымен болған алғашқы шайқас. Шайқасқа онымен бірге қоныс аударған муһажирлер мен Мединелік ансарлар қатысты. Бұл шайқаста мұсылмандар жеңіске жетіп, Ислам қарсыластарының көбісінің көзін жойды. Жасақтың бастапқы мақсаты Әбу Суфйан бастаған керуенді басып алу болатын. Бұны естіген құрайыш тайпасы 950 адамнан құралған әскер жинап, қарсы шығады. Мұсылмандардың саны 313 адам болатын. Екі жақтың әскері Бәдір құдықтары орналасқан аймақта кездесті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Юрий Игоревич Иванов** (8 тамыз 1960 жыл, Мәскеу) — КСРО-лық және ресейлік футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

"Спартак" (Мәскеу) клубының түлегі. Бірақ "Спартактың" негізгі құрамында бір рет те алаңға шыға алмай, деңгейі төмен клубтарға ауысып кетті. Тек 1988 жылы "Қайратқа" ауысқан соң ғана КСРО жоғары лигасында ойнауға мүмкіндік алды. 

"Қайрат" сапындағы тұңғыш ойынын 1988 жылы 8 мамырда КСРО федерациялары кубогында "Нефтчиге" қарсы өткізді, бұл ойын 4:4 есебімен тең аяқталды. Алты күннен соң "Жальгириске" қарсы ойында тұңғыш рет КСРО жоғары лигасында алаңға шықты. 

4 маусымда Омбының "Ертісімен" ойында "Қайрат" сапындағы тұңғыш голын соқты, бұл КСРО кубогы матчы болатын. "Қайрат" сапындағы соңғы ойынын 22 қарашада тағы сол "Нефтчиге" қарсы өткізді, бұл КСРО федерациялар кубогының финалы еді, бұл ойында қайраттықтар 4:1 есебімен жеңіске жетіп, турнир жеңімпазы атанды. 

1989 жылы Павлодардың "Трактор" клубына ауысты.Тұңғыш ойынын 9 мамырда "Мелиоратор Қызылорда" клубына қарсы өткізді. 

1990 жылы Латвияның "Даугава" клубына ауысты. 

1991 жылы "Пардаугава" қатарын толықтырды. 

1992 жылы Ресей премьер лигасында ойнайтын "Кубань" клубына ауысып, сол жылы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* КСРО футбол федерациялары кубогының жеңімпазы: 1988

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Transfermarkt |

 |
**Жәпек Нұрғазыұлы Алдабергенов** (6 мамыр 1932, Пролетарка ауылы, Ұлан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ АКСР — 6 қыркүйек 1994, Өскемен) — Қазақ КСР Шығыс Қазақстан халық шаруашылық кеңесінің В.И.Ленин атындағы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының айырушысы (рафинировщик). Социалистік еңбек ері (1963).

Өмірбаяны
---------

1932 жылы Пролетарка ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы) шаруа отбасында дүниеге келген. 1947 жылдан бастап Канайка кенішінде қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1952 жылдан бастап Ленин атындағы Өскемен қаласы қорғасын-мырыш комбинатында ыстық металды құюшы, айырушы болды.

Өзінің еңбек қызметінде ол еңбек өнімділігінің артуына әкелген рационализаторлық әдістерді қолданды. Түсті металлургияны дамытудағы ерекше жетістіктері үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 20 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен балға» алтын медалімен марапатталып, Социалистік еңбек ері атағы берілді.

1966 жылы жоспарлы көрсеткіштерді 117,2 пайызға орындады. Зауыттық социалистік жарыста бірнеше рет жеңімпаз атанды. «Коммунистік еңбектің екпіндісі», «Социалистік жарыстың үздігі», «Үздік металлург» атақтарымен марапатталған.

Марапаттары
-----------

* Социалистік еңбек ері
* Еңбек Қызыл Туы ордені

Әдебиет
-------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст]. Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969.
* Алдабергенов, Ж. Уақыт. Тиімділік. Сапа [Мәтін] / Ж. Алдабергенов. — Алматы : Қазақстан, 1980.
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Алдабергенов Жәпек Нұрғазыұлы: б. 167
* Наволокин, Н. Верность делу [Текст] : [о Герое Социалистического труда, металлурге УК СЦК ] /Н. Наволокин // Рудный Алтай. — 1979. — 6 ноября.
* Алдабергенов, Ж. Весна пятилетки [Текст] / Ж. Алдабергенов // Казахстанская правда. — 1981. — № 2. — С. 40-44.
* Все родное [Текст] : [о Герое Социалистического Труда Ж. Алдабергенове] // Металлург. — 1982. — 15 сент.

Сілтеме
-------

* *Тимур Каримов*. Алдабергенов Жәпек Нұрғазыұлы. «Герои страны» сайты.
* Алдабергенов Ж. Н. Шығыс Қазақстан: танымал есімдер
*Басқа мағыналар үшін Нортроп деген бетті қараңыз.*
Джон Хауард Нортроп
**Джон Хауард Нортроп** (ағылш. *John Howard Northrop*) (5 шілде 1891, Йонкерс, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 27 мамыр 1987, Викенберг, Аризона штаты) — Америкалық биохимик. Мансабының үлкен бөлігін Нью-Йорк штаты Рокфеллер институтында медициналық зерттеулерден (1916–1961) бастаған. 

Джонның жас кезіндегі ашыту үдерісіндегі жұмысы тамақты сіңіру, дем алу және негізгі өмірлік үдерістердегі ферменттер туралы білуге жетеледі. Ол ферменттер химиялық реакция заңдарына бағынатынын дәлелдеген. Пепсин, трипсин мен химотрипсин және олардың зимогендерін кристалл түрінде бөліп көрсетті. 1946 жылы Джон Джеймс Самнер және Уэнделл Мередит Стэнлимен Нобель сыйлығын бөлісті.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Nobel Foundation biography
* The Preparation of Pure Enzymes and Virus Proteins
**Бұқат Қанапияұлы** (1897, Қытай, Шығыс Түркістанның Алтай аймағы — 1941, Үрімжі) — қоғам қайраткері. 

Шыңжаңдағы "Абақия" мектебін бітірген. 1933 жылы сәуірден бастап Сарсүмбе ауданының әкімі болған. Қытай билеушісі Уй Жыңго және Махыиң бастаған дүнген басқыншыларына қарсы күрес жүргізді. 1939 жылы 11 сәуірде Шэн Ши Сай өкіметі Бұқатты тұтқынға алады. Бірақ көтерілісшілердің талабы бойынша, ол Алтай аймағының генерал-губернаторы болып тағайындалады. Алтай қазақтарының көтерілісінен кейін Бұқат қайта ұсталып, Үрімжідегі абақтыда азапталып өлтіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", II-том
**Баллиолдар (Бэллиолдар)** (ағыл. *Balliol*) — XIII және XIV ғасырдың басында Шотландия патшалығының тағына ие болған ағылшын-шотландық ақсүйек әулеті.

Баллиол әулетінің негізін қалаушы - нормандық рыцарь Ренар де Байель (фр. *Renard de Bailleul*), Англияға 1066 жылы Вильгельм Жаулаушының әскерімен бірге келген. Оның ұлы және мұрагері Бернард де Байельге патша Дарем мен Нортумберлендтен жер берді. Ол Барнард қорғанын салып, 1-ші Барнард-Касл бароны атанды.

5-ші Барнард-Касл бароны, Джон де Баллиол, 1223 жылы Шотландияның оңтүстік-батысындағы ауқымды кельттік Галлоуэй графтығының мұрагерлерінің бірі, Галлоуэйлік Дерворгилаға үйленді. Джон Баллиол және оның әйелі Оксфорд университетінің алғашқы колледждерінің негізін қалаушысы ретінде танымал. Дерворгила анасы, Шотландық Маргарита жағынан шотландық королдер Малкольм IV мен Вильгельм Арыстанның інісі Хантингдондық Дәуіттің немересі. Бұл Дерворгилдың ұлы Иоанн Баллиолға 1290 жылы Данкельд әулетінің соңғы өкілі, ханшайым Маргарита қайтыс болғаннан кейін шотланд тағына талап етуге мүмкіндік берді.

Шотландия королдері
-------------------

* Иоанн I Баллиол, 1292—1296 жылдары Шотландия королі болды, оны Англия королі Эдуард I Плантагенет тақтан тайдырды.
* Эдуард Баллиол, 1332—1336 жылдары Шотландия королі болды, Иоанн I-нің ұлы, Брюстер әулетінен шыққан король Дәуіт II-нің таққа талаптарына келіспеді.

Эдуард Баллиолдың балалары болмаған және 1367 жылы қайтыс болғаннан соң, Баллиол әулеті өмір сүруін тоқтатты. Олардың есімін Оксфордтағы ең ескі колледждердің бірі - Баллиол колледжі мәңгі есте қалдырды.

Дереккөздер
-----------

* Stell, G. P. «Balliol, Bernard de (d. 1154x62)», *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004.
* Stell, G. P. «Balliol, Bernard de (d. c.1190)», *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004.
* Stell, G. P. «Balliol , John de (b. before 1208, d. 1268)», *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004.
**Бәйбіше** – Арал Қарақұмы мен Бетпақдала аралығындағы таулы жота.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 25-27 км-ге созылған, абсолюттік биіктігі 254 м. Оңтүстік-батыс беткейі тік жарқабақты. Шығыс беткейі еңіс, батыс және оңтүстік беткейлері сай-жырамен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеоген жыныстарынан тұратын тау үсті жазық, мүжілген.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Шөлді белдемнің бұл өңірі сұр, бозғылт сұр топырақты. Онда бұйырғын, тасбұйырғын, астық тұқымдас өсімдіктер мен ақ жусан өседі. Бәйбішетау маңайы жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қуаныш Біләнұлы Қарақұлов** (20 маусым 1977 жыл, Шымкент) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, жартылай қорғаныста да ойнаған.

Карьерасы
---------

Шымкент футболының түлегі. Ұзақ жылдар бойы "Жігер" клубында доп тепті. 2000 жылы бір маусым ЦСКА-Қайрат клубында ойнап, 26 ойында алаңға шықты.

2001 жылы "Атырауға" ауысты. "Атырау" сапында УЕФА Кубогында "Матадорға" қарсы екі ойында алаңға шықты. 2003 жылы да осы турнирде "Левскиге" қарсы екі матчқа қатысты.

2004 жылы Шымкентке қайта оралып, "Ордабасы" футболшысы атанды. 

2010 жылы "Қайсарға" ауысты. Маусым соңында "Гефест" клубында ойнады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Қазақстан кубогы: 2007
* Қазақстан чемпионатында 2-орын: 2001, 2002

Сілтемелер
----------

* Профилі
***Морттық*** – болмашы пластикалық деформация әсерінен дененің қирау ерекшелігін көрсететін механикалық сипаттама. Морттық жарықшақтар мен қираудың пайда болуы шағын пластикалық деформация аймақтарының туындауына байланысты болады. Морттық қирау кезіндегі серпімді және пластикалық деформацияның салыстырмалы үлесі материалдың қасиетіне (атомаралық және молекулааралық байланыстарға, *микро*- және *кристалдық* құрылымға) және оның атқаратын жұмысына тәуелді. Керетін (созатын) кернеудің үш бас оське түсуі бөлшектің көлденең қимасы күрт өзгерген жерлерге кернеудің концентрациялануы, температураның төмендеуі, т.б. әсерлер материалдың морттық күйге ауысуына ықпал етеді. Мысалы, созылғанда морттық қирауға ұшырайтын мәрмәрде, үш бас ось бойынша симметриясыз сығылу жағдайында, пластикалық материалға тән қасиет байқалады; кернеудің концентрациясы артқан сайын, материалдың морттық күштірек біліне бастайды. Сондықтан да Морттықты материалда атқаратын жұмыс жағдайына байланысты қарастыру керек. Кейбір металдарда төменгі температурада байқалатын Морттық суықтан сыну, ал басқа бір материалдардың жоғары температурада пластикалығының күрт кемуі ыстықтан сыну деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
**Морфидтер** тұқымдасы (лат. *Morphinae*) - өте шағын (ол тек 80 түрді ғана қосатын бір ғана морфо тегінен құралған).

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Көбелекті әлемдегі ең әдемі жәндік деп аталады (грек тілінен аударғанда «морфо» сөзі әдемі дегенді білдіреді). Түгел дерлік ақ бояуға малынған морфидтер бар, алайда аталықтарының қанаттары әртүрлі реңдермен құбыла құлпырып тұрады, қара күлгін түстен аспан-көк бояуға дейін жайнаса, енді бірде жылтыр күмістен жасалған айнадай күнге шағылысады. Қанатының асты әдетте қара-қоңыр, бұтаққа қонған көбелекті солған жапыраққа ұқсатуға болады.Аналықтар аталықтан ірі және қоңыр, сары-жосалы немесе қызғылт түске малынған.

Мофидтердің жылдамдығына көз ілеспейді, кейбіреулері жерге мүлдем түспейді. Яғни өз өмірлерін орманның сәулелі қабатында 60-70 м биіктікте өткізеді. Бразилиялық үндістер морфо көбелегін «аспанның жерге тартуы» деп атайды және өлілердің жаны осыған айналады дегенге сенеді.Сондықтан жерлеу кезінде олар морфидтердің ұшуына ұқсайтын рәсімдік би билейді. Алайда әккі көбелек аулаушылар жүз метрдан көрінетін қанаттарының жарқылы өз тектестерін еліктіретінін жақсы пайдаланған.Танымал «көбелек аулаушы » Эжен Ле-Мульт өз кітабында таңсәріде бір көбелекпен 27 морфидті тұзаққа түсіргенін мақтана жазады.Соңғы кездері тұқымдастың кейбір өкілдерін арнайы фермаларға саудалай бастағаны жақсы болды. Морфид қанаттарының көркем бояуы қандай да бір ерекше реңдерге емес, оптикалық әсерге тәуелді.Көбелектің қанатында миллиондаған оптикалық қабыршақтар бар, төменгі бөлігін жарық өткізбейтін меланиннің қара реңі құрайды.Ал жоғарғы жағы- ашық түсті, сондықтан кез келген қабыршақ шағылысқан сәулемен жарқырайтын ұсақ айна ретінде көрініс табады.Бұл сәуле қабыршақтың ашық бөлігіндегі өте күрделі микроқұрылымының арқасында сиқырлы түспен құлпырады.Оның сыртында қабырғалар, ал ішінде қуыстар мен бағаналы далдалар орналасқан.Әр бұрыштан қабыршаққа құйылатын түрлі сәуле толқындарының шағылысуы, сынуы жыне тоғысуы осы сырлы құбылысты тудырады.

Таралуы
-------

Морфидтер тек Оңтүстік және Орталық Америкаға бауыр басқан, әсіресе Бразилияда сан алуан түрлері тіршілік етеді.

Тұқымдас тармақтары
-------------------

* Aemona Hewitson, 1868
* Amathusia Fabricius, 1807
* Amathuxidia Staudinger, 1887
* Antirrhea Hübner, 1822
* Caerois Hübner, 1819
* Discophora Boisduval, 1836
* Enispe Doubleday, 1848
* Faunis Hübner, 1819
* Hyantis Hewitson, 1862
* Melanocyma Westwood, 1858
* Morpho Fabricius, 1807
* Morphopsis Oberthür, 1880
* Sinarista Weymer, 1909
* Stichophthalma C. et R. Felder, 1862
* Taenaris Hübner, 1819
* Thaumantis Hübner, 1826
* Thauria Moore, 1894
* Xanthotaenia Westwood, 1858
* Zeuxidia Hübner, 1826

Дереккөздер
-----------

* Балалардың энциклопедиясы РОСМЭН, Жәндіктер, Мәскеу Росмэн 2012.
* Blandin, P. 2007. *The Systematics of the Genus Morpho, Lepidoptera Nymphalidae* Hillside Books, Canterbury. Мұрағатталған 23 маусымның 2011 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Morphinae
**«Алматы»** — Алматы қаласына арналған энциклопедиялық-анықтамалық басылым. 1983 ж. Қазақ энциклопедиясының Бас редакциясы әзірлеп, баспадан шығарған. Қазақ және орыс тілдерінде жеке-жеке басылған. Кітапқа барлығы 1722 мақала енгізілген. Басылым түрлі-түсті суреттермен көркем безендірілген. Көлемі — 7,5 б.т. таралымы — 30 мың дана.

Кітап Қазақстанның сол кездегі астанасы Алматы қаласы мен оның төңірегіндегі табиғаты, халқы, тарихы, экономикасы, қала құрылысы мен архитектурасы, халық ағарту ісі, физкультура мен спорт, бейнелеу өнері, театры, музыкасы, кино өнері, халықаралық байланыстары туралы мәліметтер береді.

Энциклопедияның алфавиттік бөлімінде астана аудандары, кәсіпорындар, мекемелер мен ұйымдар, мәдениет ошақтары мен оқу орындары, денсаулық және спорт орталықтары, алаңдар мен көшелер, тарихи орындар мен ескерткіштер жайындағы материалдар топтастырылған. Қалада бұрын-соңды қызмет атқарған көрнекті қоғам қайраткерлері, соғыс және еңбек ардагерлері, ғалымдар мен өнер адамдары, ақын-жазушылар өмірімен таныстырады.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақ энциклопедиясы
* Алматы (кітап, 1996)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Алтынбек Дарібаев** (1927-1985), металлург, Социал Еңбек Ері (1971). КСРО-ның кұрметті металлургі, еңбек жолын 1943 жылы бастаған. Қазақ металлургия зауытының мартен цехында болат қорытушының жәрдемшісі. 1946 жылдан болат қорытушы, балқыту шебері болып істеді. 1968-1978 жылдары комбинаттын аға конвертершісі. **«Агрегаттардың сағаттық өнімділігін барынша арттырайық»** бастамасының инициаторы. Қарағанды металлургия комбинатында тез балқыту әдісін өндіріске енгізді. 1970 жылы сәуірде **Дарібаев** алғашқы болып оттекті конвертерде 250 т болат алды. Қазақстан Компартиясы 4-7- және 14-съездерінің, КСРО кәсіподағы 15-съезінін делегаты, БЛКЖО 17-съезінін құрметті делегаты. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шаяхмет Шамұхамедұлы Жармұхамедов** (*Ярмұхамедов*) (1902 жылы, Қаракөл қаласы – 1953 жылы, Теміртау қаласы) – қоғам қайраткері. Орыс - қазақ училищесін, Верный жоғары бастауыш училищесін (1918 жылы), Ленинградтағы (қазіргі Санкт - Петербург) Бүкілодақтық коммунистік ауыл шауашылығы университетін (1926 жылы) және өнеркәсіп академиясын (1940 жылы) бітірген. 1919 – 21 жылдары Ресей Коммунистік Жастар Одағы Алматы облысы комитетінің хатшысы, 1921 – 22 жылдары Түркістан Коммунистік Жастар Одағы ОК хатшысы, 1923 – 24 жылдары Ленинградта Жұмысшы - шаруа Қызыл армиясы қатарында, Ташкентте Түркістан АКСР Саяси ағарту бас басқармасының төрағасы болды. 1926 – 28 жылы Қызылорда уездік комитеті үгіт - насихат бөлімінің меңгерушісі, Сырдария губерния партия комитетінің үгіт - насихат бөлімінің және ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, 1928 – 29 жылдары Ақмола, Алматы округ атқару комитеттерінің хатшысы, 1930 – 31 жылы Қазақ өлкелік партия комитетінің нұсқаушысы, 1931 жылы тамыздан 1932 жылы мамырға дейін Қазақ АКСР еңбек халық комиссары қызметтерін атқарды. 1932 – 36 жылы Ақтөбе, Алматы облысы партия комитеттерінің хатшысы, 1940 – 43 жылдары Кузнецк металлургия комбинатында кеніш партия ұйымдастырушысы, 1943 – 53 жылы Теміртау қаласындағы Қазақ металлургия зауаты директорының орынбасары болып істеді. Ярмұхамедов Теміртау қаласын салуды ұйымдастырушылардың бірі, республиканың қара металлургиясын дамытуға елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Смағұлдың Тілеубердісі** (1943 ж. т.), инженер-металлург. Қазақ политехника институтын бітірген (1968). 1960 жылдан комсомолдық жолдама мен Қарағанды металлургия комбинатында жұмыс шы , инженер болып істейді, қаланың , комбинаттың комсомол , партия ұйымдарында қызмет етті. «Миттал Стил Теміртау» АҚ компаниясының техника бөлімінің бастығы (2006). С. 1970 ж. Қазақстан Магниткасына 1000 қазақ жасын шақыру жөнінде үндеу тастап, соны негізінен жүзеге асырды. Жергілікті жас мамандарды лауазымды сатыларға көтеруге ерекше ықпал етті. 1983 ж. қалада әдебиетке үйір жастардың «Құрыш» әдеби бірлестігін құды. «Қазақ тілі» қоғамы қалалық бөлімшесінің төрағасы болып сайланып, 1991 ж. Теміртауда тұңғыш қазақ мектебін ашуға ұйытқы болды. Металлургия саласындағы қазақша терминдер, басқа да тақырыптарға өткір де мазмұнды мақалалар жариялады. Бірнеше ән-күй шығарған. 2005 ж. жарық көрген «Түғыры биік Теміртау» кітабы авторларының бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қаниса Қанышқызы Сәтбаева** (1921 ж.т.), физиолог, медицина ғылымының докторы (1969) професор (1971). Онжылдық мектепті 1939 ж. Қарсақбайда бітірген. Алматы мемлекеттік медецина институтын бітірген (1943) 1943 жылдан институттың қалыпты физиология кафедрасының ассистенті, доценті, професоры 1974-1987 ж. сол кафедраның меңгерушісі емдеу факультетінің деканы(1969-1981). Негізгі ғылыми еңбектері қан және лимфа айналысы физиологиясына адам ағзасында тұз-су алмасуын зерттеу мәселелеріне арналған 150-ден астам ғылыми еңбектің, монографияның авторы; 6 ғылым кандидатын 1 ғылым докторын дайярлады. Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Банкс деген бетті қараңыз.*
Closer look at Banks Island
**Банкс** немесе **Бэнкс** (ағылш. *Banks Island*) — Канаданың Арктикалық архипелагының батысындағы ең ірі аралы, 73°00′ с. е. 121°30′ б. б.﻿ / ﻿73.000° с. е. 121.500° б. б.﻿ / 73.000; -121.500 (G) (O) (Я). Канаданың Солтүстік-Батыс аумағындағы Инувик округінде орналасқан.

Канада территориясының бір бөлігі. Жері 64 мың кm². Жері жазық, үстіртті (биіктігі 762 м-ге дейін) келеді. Мұнда тундра өсімдіктері өседі. Банкста талдар өспейді, ең биік өсімдік - арктикалық ақ тал, биіктігі 10 см-ден кішкентай.

Аралдың солтүстігінде Олавик ұлттық паркі орналасқан.

Банкс аралында ақ қазы, қошқарөгіз, тундралық карибу, ақ аю, т.б. тундралық жануарларды кездестіруге болады. Бэнкс аралдарында алғашқы рет ақ аю мен қоңыр аюдың буданы табылған.

Ең ірі қаласы - Сакс-Харбор.
**Ғаббас Смағұлов** (1946-2006), журналист, Семей педогогика институтын бітірген (1968). Егінді бұлақ ауданындағы «Ленин туы» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, аупарткомның бөлім меңгерушісі болды. 1991-2000 ж. Семей облысы «Семей таңы» газетінің меншікті тілшісі, Шахтинск қалалық «Шахтинский вестник» газетінің қазақша қосымшасының редакторы. 2000 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі, Шет, Абай аудандары бойынша меншікті тілшісі.Смағұлов «Қарқаралы» энциклопедиясы (қолжазба) мен «Қарағанды. Қарағанды облысы» энциклопедиясын (осы басылым , 2006) құрастыруға белсене қатысты. «Балқан тау баурайында» (1998), «Сез асылы» (2005) , «От кешу » (2005) очерк кітаптарының, «Сарыарқа самалы» (2004) жыр жинағының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Полиэлектролиттер** – полимерлі электролиттер, яғни ерітінділерде иондалатын поилимерлер. Полиэлектролиттер полимер қышқылдар (полиакрил қышқылы), полимер негіздер (поливинилпиридин) және полиамфолиттер (құрамында қышқылдар да, негіздір де болатын) болып бөлінеді. 

Маңызды биополимерлер – белоктар және нуклеин қышқылдары – полиэлектролиттер еретеніндідегі полиэлектролиттер молекулаларының қасиеттері зарядталған топ тізбектерінің бір-бірімен және ерітіндідегі кіші молекулалы иондармен электростатикалық әсерлесуі арқылы анықталды. Бұдан ерітіндідегі микромолекулалардың конформациясы өзгереді: диссоцияциялану дәрежесі жоғарылайды, ерітінділердің физикалық-химиялық қасиеттері өзгереді. 

Полиэлектролиттер – 600 С-тан 1700С аралығында жақсы диэлектрик. Жарық, рентген және ү-сәулелірінің әсеріне тұрақты. Полиэлектролиттер негізінен талшықтар, жұқа пленкалар, сондай-ақ әр түрлі бұйымдар (химиялық жабдықтар) жасауда т.б. пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976. 9 том. 280 бет
**"Батыс қақпа"** - 20 ғасырдың соңында тұрғызылған архитекуралық ескерткіш. 

*Ташкент-Тараз жолы*ның бойында каланың батыс кіре берісінде орналасқан. Құрылысы Тараз қаласының 2000 жылдығына орай ойластырылған, 1997 жылы аяқталған. Сәулетшілер Н.Баекеев, С.Дембай, Б.Мұсаев. Қақпа - үшбұрышты өту аспa-арқадан тұрады. Ол әсем өрнекетліп, 13, 8 м. биіктікте төбелері күмбездермен көмкерілген екі мұнараның ортасында орналасқан. Мұнаралар тегістеліп салынып, Есіктері қызыл гранитпен қапталған. Қақпаның жалпы биіктігі 21,3 м. Мұнараның етектерінен жоғары екі плита орнатылып, бірінің бетінде: "Тараз-рухани байлығымыздың алтын деңгегі", екіншісінің бетінде Тара қаласына көне атауын беру туралы Қазақстан Республикасы Президенті Жарлығының мәтіні жазылған. "Батыс қақпа" сол жылдары Жамбыл облысының әкімі болған Амалбек Тшановтың пәрменімен тұрғызылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбы облысы энциклопедиясы
**Эдогава Рампо** (яп. 江戸川 乱歩), шын аты Таро хирай (жап. 平井 太郎; 21 қазан 1894 — 28 шілде 1965) — жапон жазушысы және сыншысы, қазіргі жапон детективтік жанрының негізін қалаушы.

Өмірбаян
--------

Таро Хирай 1894 жылы Мие префектурасының Набари қаласында дүниеге келген. 1912 жылдан 1916 жылға дейін Васэда университетінің экономикалық бөлімінде оқыды. Оқудан кейін сауда агенті, Клерк, журнал редакторы және газет тілшісі болып жұмыс істеді.

Жас кезінде ол Эдгар Подың үлкен жанкүйері болған, сондықтан оның лақап аты Эдогава Рампо әйгілі американдық жазушының есімімен үндеседі.

"Көлеңке адамы" - мен басынан аяғына дейін оқыған алғашқы жапон кітабы. Маған Хирай Тарот ұнайды, ол мұндай лақап атқа ие болды: Эдогава Рампо — Эдгар Аллан По.—ағайынды Стругацкий, "Ақсақ тағдыр"

1923 жылы Хирай өзінің алғашқы әңгімесін — "Мыс монетасын" (Nisen Dōka, 二銭銅貨) жазды, ол кейінірек Эдогава Рампо деген атпен жарық көрді. Оның көптеген шығармаларының басты кейіпкері детектив Когоро Акети болды.

1926 жылы Эдогава өзінің алғашқы романын басып шығарды, ал 1931 жылы алғашқы шығармалар жинағын шығарды. 1947 жылы ол "Жапон детективтік жазушылар клубының" негізін қалаушылардың бірі болды және 1954 жылы детективтік жанрдағы ең жақсы жұмыс үшін әдеби сыйлық құрды.

Эдогава Рампо 1965 жылы инсульттан қайтыс болды.