recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Генри Дэвид Торо** (ағылш. *Henry David Thoreau*; шынайы есімі – **Дэвид Генри Торо**; 12 шілде, 1817 жыл, Конкорд, Массачусетс, АҚШ – 6 мамыр, 1862 жыл, Конкорд, Массачусетс, АҚШ) — америкалық жазушы, ақын, ойшыл, қоғам қайраткері, аболиционшы және философ.

Өмірбаяны
---------

Генри Торо Массачусетс штатындағы Конкорд қаласында дүниеге келген. 1837 жылы Гарвард университетін бітірді. Р. У. Эмерсон әсерімен ол Ж.Ж. Руссо рухындай заманауи өркениетті және табиғатқа қайта оралуын сынаудың трансцендентализм идеяларын қабылдады.

1845—1847 жылдары бойы Торо Уолден байламасының жағасында өз құрылған жұпыны үйінде тұрып, өміріне қажетті заттарды өз бетімен қамтамасыз етті. Осы қоғамдан өткізген жалғыздық тәжірибесі туралы Торо «Уолден, немесе тоғайдағы өмір» кітабында 1854 жылы жазды.

Г. Д. Торо қоғамдық тұрмыста белсене қатысты. Сөйтіп, 1846 жылы АҚШ пен Мексима соғысына қатысты наразылық белгісі ретінде ол қыр көрсетіп салық төлеуден бас тартты, осы үшін оны қысқа мерзімге абақтыға қамауды. Аболиционизм қолдаушы болып, Торо зәңгілердің құқықтарын қорғап қалды. Кұрес құралы ретінде ол қоғам зұлымдығына қарсы зорлық-зомбылықсыз жекелей қарсылық көрсетуді ұсынды. Оның «Азаматтық бағынбаушылық борышы туралы»(1849) мақаласы Л. Н. Толстой, М. Ганди мен М. Л. Кингке әсер еткен. 1850-1860 жылдары арасында Бостонда табанды қара нәсілді босатудың жақтаушыларын бірлескен «Паркер үйірмесі» бар болды. Оның ішіне Теодор Паркерден басқа Торо мен оның достары - Р. У. Эмерсон, А. Б. Олкотт, У. Чаннинг кірді.

Бұдан басқа, Торо табиғат зерттеуші болып табиғат қорғауды қолдаған. Ол АҚШ-тағы Ч. Р. Дарвин даму теориясын алғашқы жақтаушылардың біреуі болды.

Генри Дэвид Торо 1862 жылы Конкордта мирасты көкірек аурудан қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------
Планетарлық бәсеңдеткіш
**Механикалық бәсеңдеткіш** (орыс. *редуктор механический*) — бір не одан да көп механикалық берілістер арқылы айналу моментін беретін және өзгертетін механизм. Механикалық бәсеңдеткіштің негізгі мінездемелері - ПӘК, біріліс қатынасы, берілетін қуат, біліктердің максимал бұрыштық жылдамдықтары, жетекші және жетектегі біліктер саны, берілістер мен сатылардың түрлері мен саны.

Әдетте бәсеңдеткіш деп кіріс білігінің жоғарғы бұрыштық жылдамдығын шығыс білігіне төмендетіп беретін, сондай-ақ айналу моментін жоғарылататын құрылғыларды айтады.Төмен бұрыштық жылдамдықты бірнеше есе ұлғайтатын бәсеңдеткіштерді мультипликаторлар деп атайды.

Бұрыштық жылдамдықты сатылы өзгертетін бәсеңдеткіштерді беріліс қорабы деп, ал сатысыз өзгертетіндерін вариаторлар деп атайды.

Бәсеңдеткіш типтері
-------------------

Ең алдымен, бәсеңдеткіштер типтері бойынша классификацияланады.

Сонымен қатар, бәсеңдеткіштерді корпустар типі, суыту әдістері, қолданылатын мойынтіректер (подшипники) типі, айналу жылдамдықтары; берілу,өзгеру, үлестірмелі қуаттары бойынша да классификацияланады.

Бәсеңдеткіштер тұрқылары (корпусы)
----------------------------------

Сериялық өндірісте бәсеңдеткіштердің стандартталған құйылған тұрқылары кең таралған. Ауыр өндіріс пен машина жасау салаларында құйылған шойыннан жасалған тұрқылар жиі қолданылады, құйылған болаттардан жасалғандары сирек кездеседі. Конструкцияны максимал жеңілдету үшін жеңіл қорытпалардан жасалған тұрқылар қолданылады. Бәсеңдеткіштің тұрқысында орын ауыстыруға және бәсеңдеткішті орнатуға арналған құлақшалары болады. Біліктердің шығып тұратын жерлерінде майдың ағып кетуінен сақтайтын тығыздалған материалдан жасалған сақиналар орналасады. Көбінесе бәсеңдеткіш тұрқыларына конструкциялық элементтер орналастырылады. Олар жұмыс уақытында бәсеңдеткіштің қызуынан пайда болатын бәсеңдеткіш ішіндегі қысымның артуынан сақтайды.

Даналық өндірісте жеке конструктивті шешімдер алуға мүмкіндік беретін пісірілмелі тұрқылар кең қолданылады.

Беріліс қатынастар
------------------

Бәсеңдеткіштердің беріліс қатынастары деп жетекші біліктің бұрыштық жылдамдығының жетектегі біліктің бұрыштық жылдамдығына қатынасын айтады:

{\displaystyle i={\frac {\omega \_{1}}{\omega \_{2}}},}

мұндағы, {\displaystyle \omega \_{2}} — жетектегі біліктің бұрыштық жылдамдығы; {\displaystyle \omega \_{1}} — жетекші біліктің бұрыштық жылдамдығы.

Тағы қараңыз
------------

* Берілістер қорабы
Лондон конференциясы
**Лондон конфенренциясы** (1956) – Суэц каналы жөніндегі мәселені талқылауға арналған конференция. 1956 жылы 16-23 тамызда Лондонда өтті. Оған 22 елдің – КСРО, АҚШ, Англия, Франция, ГФР, Швеция, Норвегия, Дания, Италия, Нидерланд, Түркия, Испания, Португалия, Үндістан, Индонезия, Иран, Пакистан, Шри Ланка, Эфиопия, Жапония, Жаңа Зеландия және Австрия – өкілдері қатынасты. Египет конференция жұмысына қатысудан бас тартты. Англия мен Франция Египет үкіметінің Суэц каналы және канал компаниясын национализациялау туралы декретті жоққа шығарып, каналды өз қолдарында ұстапқалуға тырысты. Бұл мәселені талқылау күткендегідей нәтиже бермеді. Конференция мәжіліс протоколдарын өзінің председателі арқылы Египет үкіметіне табыс етуге келісті. Батыс державаларының конференциядан сыртқары құрған «бестік комитеті» Суэц каналын басқару жөнінде халықаралық арнаулы орган құрып, Египетті каналды пайдалану праволарынан айыруды ұсынды. Империалистердің бұл әрекеті де сәтсіздікке ұшырады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
Геновайте Константино Сабаляускайте
-----------------------------------

**Геновайте Константино Сабаляускайте**(2. 4. 1923 Каунас - 23. 06. 2020 Маннгейм, Германия) -литван совет балет артисі, КСРО халық әртісі.

Өмір баяны
----------

1952 жылдан КОКП мүшесі. 1934-1938 жылдары Каунастағы балет студиясында оқыды. 1942 жылы Ленинградтың хореография училищесің (А.Я.Ваганованың қаласы бойынша) бітірді. 1938-1968 жылдары (үзілістермен) Каунастың опера және балет театрында (кейіннен Литванның опера және балет театры , Вильнюс) соло-биші.Ол би өнерімен тұңғыш рет литван әйелдерінің бейнесін жасады : Каста (Ю.А.Юзелюнастың «Теңіз жағасында»), Аудроне (Индраның осы аттас балетінде)т.б.. 1952 жылдан Вильнюстегі М.К. хореогр бөлімінде педогог. 1970-71 жылдары Сантьягодағы Чили ұлттық балетінде педагог-балетместер болды. Гастрольдік сапармен шетелдерде (Польша , Түркия , Болгария, Финляндия т.б.) өнер корсетті. 2 орденмен марапаттлған. Өлді 23 маусым 2020 жылы Маннгейм, Германия.

Қойылымдар
----------

* 1954 -«Коппелия» Л.Делиба музыкасына.
* 1962 -«Франческа да Римини» П:И Чайковскийдің музыкасына.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қара тоқылдақ** - Қазақстанда мекендейтін 8 тоқылдақтың ішіндегі ең ірісі (салмағы 300-400 грамм), осылардың ішінде жалғыз осы ғана түгелдей қара түсті, тек басында ашық қызыл түсті *телпегі* бар. Қазақстанда тек Алтай ормандарында және Республикамыздың солтүстігінің кей жерлерінде тіршілік етеді. Ескі биік діңді қылқан жапырақты ормандарды таңдайды, оның қатты мұңды *кли-и-и-и-а* ағайын немесе ерекеше *барабанның даңғыр дүңгірін* жиі естуге болады. Тұмсығы ұзын және үшкір болып келеді. Дене бітімі әдемі әрі сүйкімді болып келеді. Жеке болып жүреді, тек ұялау кезінде ғана жұптасады. Ешқандай жерде көп болмайды, яғни қоныстанбайды. Қарағай діңін ұңғылап тесіп, ұя жасайды. Ұясының шығу тесігі созылған тікбұрыш сияқты. Қазақстандағы тіршілігі әлі де зерттелмеген. Бірақ та Қара тоқылдақ құсын зерттеу алдағы жылдардағы зерттеуге мақсатқа қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстандағы жануарлар әлемі" энциклопедиясы, Алматыкітап баспасы 2012 жыл, Анатолий Федорович. Виктория Анатольевна
***Қара ұзынқанат*** - ұзынқанаттылар отрядының әдеттегі өкілі, салмағы 40–45гр, қараторғайдан жеңіл, қанатының құлашы 45см. Ақ тамағы, орақ тәрізді иілген ұзын қанаттары мен ерекше қысқа аяқтары бар қара құс. Ол тегіс жерге қонса, өзінің әлсіз аяқтарымен жүре алмайды, ал қанаттары үлкен, оларды қағып ұшып кету қиынға түседі. Жалпы ұшуы – тез және шебер. Ауада шіркейлерді ұстап қоректенеді.Айғайы – ащы. Қазақстанда кең тараған. Құстың ұшуына ыңғайлы әртүрлі тік беткейлердің қуыстарында ұя салады. Солтүстік ормандарда ағаш қуыстары, оңтүстік және орталық аймақтарда жартастар мен құрылыстарда ұялайды.Қолайлы жағдай болса топтасып қоныстанады. 2-4 ақ жұмыртқасын аналығы 18 күнде басып шығарады, аталығы осы уақытта оған жем тасиды. Ұялау орнына сәуірде ұшып келеді, тамыз – қыркүйекте ұшып кетеді.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстан жануарлары" (Мектеп энциклопедиясы) - 2010
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, 4 рет Қазақ КСР, бір рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің
депутаты болған қазақтың ұлтжанды қызы Балжан Бөлтірікованың есімі (Алматы қаласы
мәслихаты мен Алматы қаласы өкімінің 21.01.2000 № 221 қаулысы) берілген. Бөлтірікова
Балжан 1921-1998жж өмір сүрген. Ол Қаз КСР-нің Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары, Оқу министрі, Сыртқы істер министрі, Әлеуметтік қамсыздандыру министрі қызметтерін
атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қара сөз** (проза) - көркем әдебиеттің үлкен бір саласы. Өлең поэзиядан бір айырмасы - онда сөз ырғағы еркін, әдебиеттегі сөз саптау қалпына сәйкес келеді, өлеңдегідей қандай да белгілі өлшемдер сақталмайды. Қара сөзбен жазылған көркем шығармада өмір құбылыстарын, әр түрлі оқиғаларды баяндау тәсілі айрықша болады. Сөйтіп, әдебиетте өлең мен қара сөздің бір-біріне қарағанда жасалу жолдары да, мәні де, әсері де өзгеше келеді. Біраз уақыт поэзияға қарағанда қара сөз көркем шығармаға жатпайды дегендерде болды. Қара сөздің нақты сөз өнері екені орыс әдебиетінде Пушкин заманында терең таныла бастады. Расында поэзияға қарағанда қара сөздің кеш дамығаны белгілі. Сөйтсе де, ежелгі және орта ғасырда оның алғашқы белгілері болған. Ертегі, аңыздар қара сөз түрінде туған.

Кейін өлең-жырлардан қалыспай, қара сөзбен жазылған драма дүниеге келді. Мұның өзі әдебиеттің жаңа құбылысын танытумен бірге, сөз өнеріндегі сыртқы формалық және ішкі мазмұндық өзгерістерді де дүниеге әкелді. Кейде көркем сөз қара сөздің ауызекі әңгімеден, немесе жазба сөзден айырмасы шамалы деген пікірлер айтылған. Алайда, зерттеушілер пікіріне қарағанда және көркем сөз өнерімен айналысатын шеберлердің айтуына қарағанда, өлгіндей пікірлердің біржақты екені байқалады. Қара сөзбен жазылған шығарманың көркемдік қуаты ерекше көрінеді. Ойлау, бейнелеу, суреттеу арқылы қара сөздің ішкі мәні ашылады. Жазушы шығармасын оқи отырып, қара сөздің тапқыр да, ұтқыр қолданғанының куәсі боламыз. Жинақтап айтқанда, қара сөз арқылы эпикалық жанрлар туындайтынын байқаймыз. Арғы-бергі әдебиет классиктері көркем сөз арқылы адамзаттың рухани азығы боларлық туындылар жазып қалдырған. Әңгіме, повесть, роман-эпопеялар қара сөздің тікелей жемісі болып табылады. Абайдың қара сөзінің өзгешелігі бар, ол нақыл әңгіме түрінде алынған. Қара сөздер саясат, публицистика, философия тұрғысында жазыла береді. Ал қазіргі заманғы жазба әдебиетті алсақ, роман, повесть, көркем әңгіме сияқты алуан түрлі прозалық жанрлардың сөз өнерінің аса құнды, өнімді саласы ретінде жан-жақты дамып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**"Жігіттер" тобы** — 2003 жылы Шымкент қаласында төрт жігіттен құралған квартет.

Өнердегі ұстаздары Әбдіхан Нұрмағанбетовтың жетекшілігімен республикалық Арай-2003 байқауына қатысып, бас жүлдеге ие болды. Ел жүрегінен кең орын алған "Ерке қыз" әніне бейнебаян түсіріліп, оңтүстіктің шымыр жігіттері өнер ордасы - Алматы қаласына келді. Продюсері - Ерғали Әбдірайымовтың көмегімен үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, өз өнерлерін Алматы қаласында әлі күнге дейін жалғастырып келуде.

Топ құрамы: Айдар Байжанов, Бағлан Әбдірайымов, Ердос Қанаев және Мырзахан Маханов. Бүгінде топ қоржынында екі үнтаспа, 10-ға жуық бейнебаян, 80-ге жуық әндер бар. Дәл қазіргі таңда жаңа екі бірдей әнжинақ пен бір бейнебаянның тұсауы кесілгелі тұр.

Өмірбаяны
---------

Ең алғаш 2003 жылы Түркістан облысында өткен Шәмші Қалдаяқов атындағы халықаралық ән байқауында бақ сынап, өздерінің әншілік қырымен көзге түсіп, сол шабыт арқаландырып Алматыға, үлкен сахнаға келген «Жігіттер» квартеті бүгінде бүкіл қазақ әндерін іздеп жүріп тыңдайтын топқа айналғаны баршаға аян. Алғаш «Ерке қызбен» шыққан бозбалалар – бүгінде бір-бір үйдің отағасы. Шығармашылықта жүрген он шақты жылдың ішінде «Жігіттер» жиі ән жаздырып, жаңа бейнеклиптерін ұсынып жүрді.

«ЖІГІТТЕР» квартеті өздерінің бір сұхбатында: *Біз, негізі, балалықпен қосылған топпыз, бізді есейткен – сахна* деді.

Сурет:Http://thenews.kz/static/news/b/2/b2OqsADK.jpgЖігіттер(қолжетпейтін сілтеме) тобы

Топ құрамы
----------

### Ердос Қанаев

Ердос Қанаев - туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Шұбар елді мекені.

### Бағлан Әбдірайымов

Бағлан Әбдірайымов: Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауданы, Ақсу-Жабағлы елді мекенінде 1983 жылы дүниеге келген. Ата-анасы және артынан ерткен қарындасы бар. Үйдің үлкені.

### Айдар Байжанов

Айдар Байжанов -Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, 1984 жылы 20 шілдеде туған.

### Мырзахан Маханов

Мырзахан Маханов - Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, 1984 жылы дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------
*Пушкин атындағы көше (Алматы)* Көшеге қазақ оқырмандарына етене таныс орыстың ұлы ақыны, қазіргі заманғы орыс әдеби
тілінің негізін салушы Александр Сергеевич Пушкиннің есімі 1956 жылы берілген. Пушкин Александр Сергеевич (1799-1837) Мәскеуде дүниеге келген. Пушкиннің реалистік сипаттағы сюжеттері мен әуендері жан-жақты зерттеліп келеді, бүгінде орыс әдебиеті ғылымының тұтастай бір саласы - пушкинтану қалыптасты.
Көшенің бойында Алматы қаласының бас мешіті, Қазақ-неміс университеті, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының ғимараты, т.б. мекемелер орналасқан. Және А.С.Пушкиннің бюсті орнатылған Көше Медеу ауданында орналасқан. Қаланың солтүстік бөлігінен Жангелдин көшесінің оңтүстігіне ұласады. Райымбек даңғылынан басталып, 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағын
қиып өтіп, Абай даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы: Бульвар көшесі. Көшенің ұзындығы - 3050метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Өзекті бекітпе** — қазбаның төбесі немесе қабырғалары қопсып қопарылып түспеу үшін оларда бұрғыланған ұңғы немесе шпурлар ішіне темір, ағаш, темірбетон, тез қататын қоспалар, немесе полимерден жасалған өзектер қойылып бекітіледі. Өзектің түпкі ұшы айыр болып келеді де, оған сына енгізіліп, өзектің айыр басын ұңғы түбіне қысып қатты итергенде айырды аша түсіп, ұңғының түп жақ қабырғаларына керіліп тіреледі. Сөйтіп қабат-қабат немесе жарықшақ бойымен қақырауға бейім тұрған тау жыныстары өзектің өн бойына бір-біріне тығыз жабысып, «тігіліп», тұтастық қалпын сақтайды. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Жыланшықтүрме** – Торғай төрткілді үстіртінің шығысын алып жатқан таулы қырат.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысының Амангелді және Ұлытау облысының Ұлытау аудандары жерінде орналасқан. Шығыс етегі Ұлытауға ұласады.

Жер бедері
----------

Қараторғай және Ұлы Жыланшық өзендері аралығында жатқан Жыланшықтүрме солтүстіктен оңтүстікке қарай 150 км-ге созылған, енді жері 40 км, абсолюттік биіктігі 340 м (оңтүстік бөлігінде). Қараторғай және Ұлы Жыланшық өзендерінің жоғарғы суайрығы саналатын қыраттың беткі бедері эрозиялық қолаттармен тілімденіп, өзенаралық еңкішті-жонды жазық болып келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы неоген кезеңінің саз, алеврит және құмдақтарынан түзілген.

Климаты
-------

Климаты шөлдік континенттік, қысы суық, жазы ыстық. Қаңтар айының орташа температурасы –16°С, шілдеде 22°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 мм.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Жер бедеріне бозғылт қоңыр және сортаңдау топырақты қуаң дала тән. Онда астық тұқымдас және жусан, қылқан боз өсімдіктер қауымдастығы қалыптасқан. Суайрықтар және жондардың беткейлері мен етегінде Лерх жусаны, сарепта бозы, қылқан боз, бетеге, ойпаң жерлерінде қара жусан, бұйырғын, көкпек, ши, айрауық өскен. Жыланшықтүрме көктемгі және күзгі жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Өзекті жөке** немесе **Ұсақ жапырақты жөке** (лат. *Tilia cordata*) - құлқайырлар тұқымдасы, жөке туысына жататын ағаш.

Ботаникалық сиапты
------------------

* Биіктігі 30 м-ге дейін жететін, қара қоңыр түсті жылтыр қабығы бар.
* Жапырақтары кезектесе орналасқан, сағақтары ұзын, жүрек тәрізді, шеттері майда, ара тісті, ұштары сәл сүйірлеу.
* Гүлдері ашық сары, кішігірім гүлшоғырын жасап тұрады. Әрбір гүлшоғырының жанында қосымша жапырақшалары бар.
* Жемісі бір-екі тұқымды жаңғақша. Маусым-шілде айларында бар болғаны 10-15-ақ күн гүлдейді.

Өсетін жері мен таралу аймағы
-----------------------------

Еуропада, Ресейдің еуропалық бөлігінде таралған. Қазақстанда барлық жерлерде кездеседі.

Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
------------------------------------

Құрамында эфир майлары, илік заттар, воск, гесперидин, қант, шырыштар, С дәрумені, каротин бар.

Дәрі жасау үшін жөке ағашының гүлдерін қосымша жапырақшаларымен бірге жинап алады. Гүлдерінен жасалған сулы тұнбалар тер шығарады, дененің қызуын төмендетеді, микробтарды жояды. Халық медицинасында гүлін ревматизмге, жөтелге, іштің түйнеп ауруына да қарсы қолданады. Сонымен қатар жөке ағашы аяқ-қол бұлшық еттерінің тырысуына, бүйрекке тас байлануына, қуықта құм пайда болуына шипа. Дене сыртындағы іріңді жараларды жұмсатру үшін оның бүршіктері мен жапырақтарын пайдаланады.

Жөке ағашы құрылыста, жиһаз жасауда пайдаланылады. Көркем ағаш ретінде саябақтарда әсемдік үшін өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
***Фольга*** (лат. *folіum* — бет, табақ) — әртүрлі металдар мен қорытпалардан өте жұқартылып (2 — 100 мкм) жасалған қабыршық таспа. Алюминий Фольгасы тамақ өнеркәсібіне (шай, темекі, кондитер өнімдерін, т.б. орауға) және техникада (конденсаторлар дайындауда, жылу өткізбеу үшін, т.б.) пайдаланылады. Қалайы және қалайы-қорғасын Фольгалар әртүрлі приборлар жасауда; мыс Фольга динамомашиналарда, баспа сұлбаларында, т.б. қорғасын Фольга темекі өнімдерін орау үшін пайдаланылады. Кабель өндірісінде қолданылатын алюминий Фольганың бір жағына жұқа оқшаулауыш қағаз жапсырылады. Полиграфияда таспа тәрізді калькадан немесе целлофаннан жасалған Фольга, сондай-ақ қола және алюминий Фольгалар қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
Генри Норрис Расселл (Henry Norris Russell; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғаш теорияларының енгізушісі, Күн атмосферасының химиялық құрамын анықтады, әлемдегі химиялық элементтер мөлшеріне баға берді, жұлдыздар спектрлері мен олардың жарқырауы арасындағы байланысты зерттеді.

Биографиясы
-----------

1900 жылы Принстон университетін аяқтады. 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында тағылымдамадан өтті. 1905 жылы Принстонда Янг жолын қуды. 1912 жылдан 1947 жылға дейін - Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры. 1913 жылы даниялық астроном Э. Герцшпрунгқа тәуелсіз, бұл қасиеттерді байланыстыратын диаграмманы (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) құрастырды. 1913-1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының тұжырымдамасын құрастырды. 1920- жылдар аяғында Рассел өз теориясын өңдеп, жұлдыздарда басқа да энергия көздерінің бар болуын қарастырды. 1925 жылы Кэтрин Брюс медалімен марапатталды. 1947 - 1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында жұмыс істеді.
Рассел құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған Рассел кіші планетасы және Айдың көзге көрінетін жағындағы кратер аталды.

Әдебиет
-------

Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде)
Колчинский И.Г. Корсунь А.А. Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд. перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде)
David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds. ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде)
**Фольклорисика** немесе **Фольклортану** — этнография, әдеби сын мен музыкатанудың тоғысында орналасқан халық шығармашылығын (фольклор) зерттейтін ғылым. Фольклордың ғылыми қызығушылығы саласы халық шығармашылығын жинау, жариялау, реттеу және жалпы зерттеу болып табылады.

Салалары
--------

Фольклористика ішінде халық шығармашылығының кейбір түрлерін немесе аспектілерін зерттейтін бағыттары бар. Атап айтқанда, этномузыкология - фольклордың музыкалық компонентімен айналысады; халық билерін оқып үйрену - этнохореология; паремиология мақал-мәтелдерді зерттейді; этнолингвистика тілді халықтық мәдениетпен өзара байланыста зерттейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Өндірістік будандастыру - мал тұқымдарын бір-бірімен будаңдастыру әдістерінің бірі. Өндірістік будандастыру екі немесе үш тұқымның малын шағылыстыру арқылы тез жетілгіш, өміршең, жоғары өнім беретін бірінші, әрі кетсе екінші, ұрпақ будан алумен шектеледі. Будандастыруға қатынасатын мал тұқымы санына байланысты Өндірістік будандастыруды қарапайым және күрделі түрге бөледі. Қарапайым өндірістік будандастыруды қолданғанда екі тұқымның малын бір-бірімен шағылыстырып, гетерозис, яғни бірінші ұрпақ буданның жақсы жетілу қасиетіне негізделген тек нақтылы бір өнім алынатын будан алумен шектеледі. Ол будандардан төл алмайды. Мысалы, Қазақтың ақбас сиырын абердин ангусс бұқасымен шағылыстырудан алғаш барлық будан бұзауды бордақылап, 12-14 айлығында түгелімен етке өткізеді. Күрделі өндірістік будандастыруды қолданғанда әуелі екі тұқымды шағылыстырып, алынған бірінші ұрпақ ұрғашы будандардың тәуірін қайта өнімділігі көзделген тұқыммен будандастырып, үшінші тұқымның қаны бар будандардың бәрінен қарапайым өндірістік будандастырудағыдай тек өнім алумен шектеледі. Оларды төл алуға пайдаланбайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Геннадий Николаевич Доронин** (18.06.1945 жыл, Орал қаласы) - жазушы, журналист.

Еңбек жолы
----------

ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Приуралье», «Прикаспийская коммуна» (Атырау қаласы) облыстық газеттерінде қызмет істеген. Республикалық «Казахстанская правда» газетінің меншікті тілшісі болды.
Әр жылдарда Өскемен қаласындағы облыстық телевидение студиясында тілші, Оралдағы телевидениеде аға редактор болып қызмет еткен.

Қазіргі кезде «Казахстанская правда» газетінде Бас редактордың орынбасары.

Шығармалары
-----------

«Старый друг уезжает» (1985), «Пятый десяток» (1987), «Между пунктами назначения» (1989), «Жизнь и смерть Буратино» (2006) сияқты прозалық кітаптардың авторы.
Көркем шығармалары «Простор» журналында жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
3. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Мұзафарова Гүлжан** - 1954 жылы Атырау облысында дүниеге келген. 1976 жылы Алматы қаласындағы Қыздар педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін бітірген.1976-1989 жылдары Қазақ гидрометеорология ғылыми-зерттеу институтының аға лобаранты, инженері.

1989 жылдан «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9 баспасының биология, экология және медицина бөлімінің редакторы, меңгерушісі. Климаттың антропогенді өзгеруі, ауа бассейнінің ластануы мәселелері бойынша бірқатар ғылыми зерттеу мақалалары мен балаларға арналған "Қазақстан өсімдіктері" атты кітапшасы (2004) жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Геннадий Юрьевич Вальдберг** – прозаик, эссеист, компьютерлік графика маманы.

1947 жылы 20 наурызда Легница қаласында дүниеге келген. 

1968 жылдан бастап әңгіме жаза бастайды. Мәскеулік *«Спектор»* әдеби тобының белсенді қатысушысы болады. 1976 жылы Мәскеу Гуманитарлық университетінің филология факультетін бітіреді. 1981 жылдары Мәскеу энергетикалық институтының дайындық бөлімінде оқытушы болады. 1990 жылға дейін КСРО-да бірде-бір шығармасы жарияланбайды. 1990 жылы «Рождение шлягера», 1989 жылы «Цветок» ғылыми-фантастикалық шығармалар жинағы Израильде жарық көреді.

Шығармалары
-----------

* «Семь дней»
* «Стрелец»
* «Праздник»
* «Вечер поздней осенью»
* «Эй! Мота-а-а...».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мұзаффар Мұхитдин Хайруллаев** (17.11.1931 ж.т.) - совет философы, философиялық ғылым докторы (1966), 1959 жылдан КПСС мүшесі. 1951 жылы Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін жəне 1954 жылы аспирантурасын бітірді. 1954 жылдан бастап Өзбекстандағы қоғамдық ғылымдар журналы редколлегиясының мүшесі болған. 

Хайруллаев Мұзаффар Шығыс халықтарының қоғамдық философиялық ойы, диалект. материализм жəне логика салаларында еңбек етіп келеді. Ол бірнеше монографияның, өзбек тілінде тұңғыш басылып шыққан диалект. жəне тарихи материализм, ғылми атеизм жөніндегі авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
**Бокль Генри Томас** (24.11.1821, Лондон - 29.05.1862, Дамаск) - ағылшын тарихшысы. 

Оның негізгі еңбегі «Ағылшын өркениетінің тарихы» 1861 ж. орыс тіліне аударылған. Семей облыстық кітапханасындағы данасын Абайдың оқығаны туралы А. А. Леонтьевтың американ жазушысы Дж. Кеннанға айтқан әңгімесінен белгілі. Бокльдің «Ағылшын өркениетінің тарихы» атты монографиясы 19-ғасырдың 2-жартысында зиялы қауымның ортасында ерекше ықылас аударды. Ондағы ағылшын қоғамының дамуы мен отарлау жүйесінің қалыптасуы, оның тарихи себептері, ғылым мен техникалық орны, өндірістік қарым-қатынастар мен танымдық көзқарас туралы пікірлері барынша пайымды тұжырым ретінде бағаланды. Абай бұл кітапты оқып, орыс достарымен пікір бөліскен, өзінің «Қара сөзінде» Бокльдің индукция мен дедукция туралы ойын баяндап берген. Әуезов Абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған мақалалары мен монографияларында Джон Кеннанның, А. Леонтьевтің, Көкбай мен Тұрағұлдың пікірлеріне сүйене отырып, Бокльдің зерттеуімен Абайдың таныс болғанын үнемі ескертіп отырады. «Абай жолы» роман-эпопеясында да Бокльдің қоғам туралы пікірін Абайдың сөзімен жеткізген.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Қара шулығаш** (лат. *Apus apus*) – шағын денелі (40-45 г, қанатының алымы – 45 см мөлшерінде) шулығаш. Қара шулығаштың реңі – қара, алқымы – ақшыл, қанаты – орақша иілген ұзын және аяғы – өте қысқа. Жылдам және оңтайлы ұшады. Ол әуеде ұшып жүріп, шіркейлерді жейді. Қиқуы – «стри-и» деген ащы дауыспен үйірде шуыл шығаратындықтан «шулығаш» деп аталған. 

Еуразия (Байкал аймағынан шығысқа қарай) және Солтүстік-Батыс Азияға кең таралған. Бүкіл Қазақстан бойынан кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  BirdLife International (2014). "*Apus apus*". *IUCN Red List of Threatened Species* (IUCN) **2014**: e.T22686800A62552970. doi:10.2305/IUCN.UK.2014-2.RLTS.T22686800A62552970.en.. Retrieved 1 October 2016.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Үй қара өрмекшісі** (лат. *Badumna insignis*) – Австралияда және Жаңа Зеландияда кең тараған өрмекшілердің бірі. Табиғи ортада ағаш қуыстарында кездеседі. Үйде терезе жақтауының бұрыштарына өз құрбандарын түсіру үшін жібек тұзақ-өрмек тоқиды. Аналық өрмекшінің денесінің көлемі 18 мм-дей, аталығы аналықтарына қарағанда кішкентай, 9 мм-дей болады. Үй қара өрмекшісінің денесі үш бөліктен: бас, кеуде және бунақталмаған құрсақ тұрады. Олар өзара байланысқан. 4 жұп аяқтары қозғалу қызметін атқарады. Құрсақтары сұр түсті. Арқасында ақ немесе сары дақтары болады. Үй қара өрмекшісі улы, алайда адамдарға қауіпті емес, дегенмен дер кезінде жедел жәрдем көрсетілмесе, адам улануы мүмкін. Үй қара өрмекшілері көбіне өрмек-торларын үйдің ішіне құрады. Далалық жерде індерінің жанына немесе ағаш бұтақтарының арасына тоқиды. Өрмектерінің пішіні құбыр тәрізді.Бұл өрмекшілердің жапа шеккен адамдар өте аз. Шаққан жерлері ауыртады. Адамдардың басы айналып, жүрегі айныған, ісінген жағдайлары медицинада тіркелген. Қара үй өрмекшісі бір жерге үйреніп тұрақтайды, торларын сирек жағдайда ауыстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Герман Алексеевич Молодов** (1914, Өскемен — 29 қаңтар 1945, Польша) — 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, батальон командирі, гвардия майоры.

1930 жылы Омбы қаласына коныс аударған. 1941 жылдың маусымынан 2-Беларусь майданы 70-армия 76-гвардиялық атқыштар дивизиясы 237-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын тәмамдады. 1945 жылы 26 қаңтарда Молодовтың батальоны Висла өзенінен (Польша, Хелмно қаласының маңы) өтіп, плацдармды басып алды. 29 каңтарда жау қарсы шабуылға шығып, қатары сиреп қалған 2-ротаны ығыстырып, өткелді алуға тырысты. Молодов резервтегі взводымен өткелді қорғаушыларга ұмтылды. Молодов осы ұрыстарда ерлікпен қаза тапты. Көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945).

Молодовтың есімі Өскемен, Омбы қалаларындағы көшелерге беріліп, Псков қаласында мемориалдық тақта орнатылған. 

Ленин, Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 3-дәрежелі Кутузов ордендерімен, «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Қара тасшымшық** (Oenanthepicata) - аталығының бүкіл денесі –қара, тек қана құйрықүсті мен құйрықастының түсі ақ мөлшерлес құстардың бәрінен ерекше ажыратуға болады;Қоңыр реңді аналығы қалған тасшыбжықтарға ұқсас ; қылығы-тасшыбжықтар типтес.Азияның оңтүстік өңірлерін, солтүстікте –Орта Азияға дейін қоныстанады .Қазақстанда шағын мөлшерде тек қана қиыр оңтүстікте –Өзбекстан шекарасындағы Пістелітаудың шөлдік аласа тауларында кездеседі.Мұнда наурыздың аяғынан қыркүйектің соңына дейін болады.Өмір сүру дағдысы ғана емес , бұл түрдің жүйелік орны да зерттелмеген –бәлкім , бұның жеке түр болмауы да мүмкін.

Дереккөздер
-----------

"Кұстар" мектеп энциклопедия
*Chlidonias niger niger*
**Қара қырқылдақ** (лат. *Chlidonias nigеr*) — Қырқылдақтар тұқымдасына жататын шағын денелі (60-80 грамм, қанатының алымы - 62 см шамасында), құйрықүсті ашық ақ түсті қошқыл реңді құс. 

Тұмсығы және аяғы қара. Оңтүстік және Орталық Еуропада, Азияның орталық бөлігіндегі және Солтүстік Америка бөлігінде мекендейді. Қазақстанда таулар мен сусыз шөлден басқа жерлердің барплығында өмір сүреді. Жағалауындағы өсімдіктер жақсы дамыған тоқтау және баяу ағатын суқоймаларда орын тебеді. 

Қара қырқылдақ су бунақденелілерімен, солардың дернәсілдерімен, ұсақ шаянтәріздестермен және басқа жәндіктермен қоректенеді. Көбінесе басқа су маңындағы құстармен бірге шоғыр түзіп ұялайды. Ұяларын жүзіп жүргенаралшықтырға, сондай-ақ су жағасына салады. Салындыда көбінесе 3 жұмыртқа болады. Жұмыртқаларға ата-енелері екі аптадан астам қамқорлық жасайды, ал балапандары 20-25 күнде ұша алатын болады. Қара қырқылдақтар, ұялау орындарына кешірек - сәуірдің аяғына таман ұшып келіп, қыркүйектің басында қыстайтын орынға ұшып кетіп үлгереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Chlidonias niger*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
**Өндірісті халықаралық мамандандыру және кооперациялау** - социалистік елдерде сала аралық және ішкі салалық халықаралық социалистік еңбек бөлінісін дамытудың аса маңызды формалары.

Мақсаты
-------

Бір тектес өнім (дайын бұйымдар, машиналар, тетіктер, детальдар, шала өнімдер, шикізаттар мен отындар жүйелері) бойынша өзара алыс-беріс жасау жөніндегі ұзақ мерзімді өндірістік-сауда байланысын орнату. Әрбір елде өндірістің экономикалық тиімділігін арттырып, техникалық дәрежесін көтеруге көмектеседі.

Қызметі
-------

Өндірісті халықаралық мамандандыру және кооперациялау барысында халықаралық шаруашылық шарттары мен келісімдері жасалынады. Ірі социалистік өндірістің артықшылығын пайдаланудың қосымша мүмкіндіктерін аша отырып, өндірісті халықаралық мамандандыру және кооперациялау еңбекті социалистік кооперациялаудың территориялық шекарасын кеңейтеді, бірін-бірі толықтыратын өндірістік құрылымды жасайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Статус (әлеуметтік психологияда)**, (лат. *status*— жағдай, күй) — субъектінің тұлғааралық қарым-қатынастар жүйесіндегі оның құқықтарын, міндеттері мен мұрсаттылықтарын анықтайтын жағдайы. Сол бір ғана индивидтің өзінің әр түрлі топтарда әр қилы статусы болуы мүмкін. Топтық даму деңгейі жөнінен іс-әрекет пен қарым-қатынастың мазмұны жөнінен ерекшеленетін топтардағы индивид иеленетін статустардағы елеулі алшақтық екінің бірінде фрустрацияның, кикілжіңдердің және т.б. себептері болуы мүмкін. Эксперименттік тұрғыдан статус әр түрлі әлеуметтік-психологиялық әдістерді қолдану арқылы анықталады. Статустың маңызды сипаттамалары төңірегіндегілердің индивидтің сіңірген еңбегін тануының өзіндік бір өлшемі ретіндегі мәртебе мен бедел болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Жібек жолы»** — Алматы метросының 2-ші бекеті. Бірінші бағытта «Райымбек батыр» және «Алмалы» бекеттерінің арасында орналасқан.

Панфилов және Гоголь көшелері қиылысқан жерінде тұр. Жер асты вестибюліне кіре-берістер және шығатын жерлер Гоголь мен Панфилов көшелері қиылысының оңтүстік шығысында орналасқан.​

Тарихы
------

Бекет 2011 жылдың 1 желтоқсанында Алматы метрополитенінің «Райымбек батыр» — «Алатау» бірінші іске қосу учаскесінің құрамында ашылды.

Бекет атауы Оңтүстік Қазақстан арқылы өткен Ұлы Жібек жолымен байланысты. Жобада «Достық» атауы болды.

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Терең орналасқан бекет (тереңдігі 30 м) пилонды тип жол аралығы 25 м. Үш залдан тұрады — орталық және екі бүйірлік, олар ені 19,8 м, ұзындығы 104 м жалпы аралдық платформаны құрайды. Көтеру биіктігі 28,5 м, ұзындығы 57,0 м эскалаторлар бойынша (4 таспа) бекетке түсіру-көтеру.

Архитектурасы мен безендірілуі
------------------------------

Интерьердің сәулет-сурет шешімі қазақ халқының сәндік-қолданбалы өнерін дәстүрлі қабылдауға негізделген. Қабырғалар сарғыш түсті мәрмәр мозаикамен қапталған, жасанды тастан дайындалған сәндік элементтермен безендірілген. Өтетін жерлердің аркалары және плинтус қоңыр түсті мәрмәрдән жасалған. Еденге ұлттық ою-өрнек бейнеленген граниттік тақталар төселген. Платформаның орталық залындағы шетжақ қабырғасында Ұлы Жібек жолынан өткен: үнділік Тәж Махал, Ұлы Қытай қорғаны, Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Мысыр пирамидалары, Рим Колизейі, Афина Парфеноны, Иорданиядағы Эд-Дейр шіркеуі еліміздің белгілі символдары бейнеленген екі шеңбер түрінде сәндік паннода орындалған. Бір қызығы, сол қатарда Жібек жолынан Жер шарының басқа жағында жатқан аумақта Жібек жолы өткен Мексикадағы Кукулькана Пирамидасы бейнеленген екі шеңбер түрінде сәнді орындалған. Орындаудың негізгі технологиялық материалы скульптуралық барельефтерімен сәйкес қол жазбамен жабылған глазурленген рельефтік негіздегі керамика болып табылады​.

Жақын орналасқан нысандар
-------------------------

* ОӘД («Заңғар» Сауда үйі)​
* «Отырар», «Жетісу» қонақ үйлері​
* № 2 дәріхана​
* «Юбилейный» супермаркеті​
* «Москва», «Академ кітап», «Silk Way» дүкендері​
* «Цезарь» кинотеатры​
* Арасан монша кешені
* Жаяу жүру аумағы (Жібек жолы көшесі Абылай хан даңғылы және Қонаев көшесі арасындағы: «Алматы Арбаты»)​
* Вознесенск соборы​
* 28 Панфиловшылар паркі
* "Алматытелеком" кеңсесі

Сілтемелер
----------

* «Жібек жолы» бекеті.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 тамыз 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Механикалық зақымдану**, нысандарына кинетикалық энергия зақымдаушы әсер беретін, тапсырыс жасалған жұмысты орындау қабілетін (қойылған міндеттерді орындау) жоғалтуға әкеп соқтыратын зақымдау. Жылжитын заттармен, судың, ауаның, топырақтың, соққы беретін (жарылатын) толқынның, көшкіннің қысымымен, техниканың, технологиялық жабдықтардың, ғимараттардың, құрылыстардың және оқ-дәрінің көмегімен құралатын басқа да материалдық нысандардың сынықтарымен, техногендік авариялар мен табиғи зілзалалар кезінде (жер сілкінісі, дауыл, цунами, опырылып құлау, су тасқыны және т.б.) жүзеге асырылады. Бұл кезде кинетикалық энергияның әсер ету және оның басқа энергия түрлеріне айналу салдарынан материалдық нысандар қирайды немесе бүлінеді.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Жігіттің зары-Рысбек Жәкеновтің өз айтуынан жазылып алынды. Дүниеден өткен адамға арнап шығарылған осы тәрізді әндер жоқтаудың бір түріне жатады.Бірақ олар Балқаш өңірінде "Жоқтау","Дауыс қылу"сияқты ешқашан да копшілік алдында айтылмйды.
Зарлы әндерді ер адам ен далада шөп шауып немесе мал іздеп жүрген кезде айтады.Ал,мұнды әндерді әйелдер де айта береді.Қазақта оны мұнын шағу дейді .Мұнды әндер-жоқшылықтың тауқыметін әбден тартқан кезде қолғабысын тигізсін деген мақсатта ең жанашыр адамының алдында ғана жылап отырып айтатын,халық фольклорында өте сирек кездесетін шығармалар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ музыкасы кітабы, 2005 жыл алматы, 455 бет
Эол
**Эо́л** (көне грекше Αἴολος, Эолай) — ежелгі грек мифологиясының кейіпкері. Оның негізгі қасиеттері Құдайдікіне ұқсасада және ол адамдардан шықсада, ол жартылай Құдай болып саналады.

Мифтар
------

Посейдон мен Арнаның немесе Посейдон мен Меланипаның баласы, үлкен Эолдың немересі. Басқа нұсқалар бойынша, аралда Гиппотаның балаасы қоныстанды. Басқа нұсқа бойынша, сиырға жегізілді. Басқасында, оның анасы қашқан, Метапонтада туылып, тәрбиеленді. Оны қуып жібергенде, Эол аралдарында қоныстанды және Липпара қаласын құрды. Әйелі Киана, 6 ізгілікті балалары.

Гомердің «Одиссеясы» бойынша, Гиппотаның баласы, Эолияның аралдарының иегері, Зевс оны желдің мырзасы етті. Ол, 6 ұлдың және сондай мөлшерді қыздары әкесі. Сол балалары, 6 некелік жұп құрып, өте шулы және көілді өмірді өздерінің әкелерінің сарайында өткізеді.

Вергилия бойынша, Эол Эол аралдарының бірінде тұрады және дербес жел апатының иегері.

Эол мен Одиссей
---------------

Эол, Одиссейдің әлем кезіп жүрген кезінде жарқын жүзді қабыл алды. Одиссей Эолияда бір ай болды және патшамен қоштасқан кезінде серік ретінде қолайлы самал және тоғыз жылдық бұқаның терісінен жүн алды. Сол жүнде, қатал жазамен, жүнді ашпасын деп, қалған желдер жүннің ішінде тігілді. Одиссейдің серіктер, қаптың ішінде асыл қазына бар деп оны ашты және барлық желдер, бостандыққа шығып, Одиссейдің көздеген жерінен қағып жіберіп, кемені қайтадан Эолияның жағасына итеріп тастады. Бұл кезде, Эол Одиссейдің қойған өтінішінен бас тартып оны қуып жіберді.

Дереккөздер
-----------

* *Обнорский Н. П.* Эол // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
**Авторлық тенденция** - публицистикалық шығарманың құндылығы автордың тенденциясына да байланысты. Қандай публицистикалық шығарманы алсақ та, оның құнды болуы журналистің негізгі ойына, алдына қойған мақсатына, шығарманы дамыту тәсіліне байланысты. Автордың саяси сезімталдығы, тенденциясы, өмір шындығы қандай болса, оны сол қалпында қабылдауга ешбір кедергі болуға тиіс емес. Бірақ мұндай жағдайда автор өмірді жеке адамдардың бұрмаланған түсінігі тұрғысында емес, объективті ақиқат қалпында сезіне, көре білуі керек..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Қара түс** — денелердің жарықты көрінетін спектрдің кез келген нүктесінен түсірмейтін немесе тойтармайтын түстің аты; бұл түс жарықтың барлық түрлерін жұтып алады. Кейде қара түсті «ахроматты түс» деп атайды, бірақ, ол «қара мысық» немесе «қара сыр» сияқты түсініктерде кездескендіктен түс деп белгіленуге келеді.

Қара түс көзге көрінетін бағытта жарықтың болмауы.

Жарықты тойтарғаннан жұтуы көбірек реңктерді «түсі қара» деп атайды. Және де қара реңк бірнеше жарықты жұтатын реңктердің қосындысынан пайда болады. Егер үш түрлі реңктерді белгілі бір мөлшерде араластырса, одан шыққан нәтиже қара түс болады.

Әлем мәдениетінде
-----------------

Қара түс беделдің және байыптылықтың түсі болып саналады.

Жапон мәдениетінде *kuro* (қара) ақсүйектіліктің, егделіктің және тәжірибеліктің белгісі болып саналады, ал *shiro* (ақ) қарасүйектіліктің, жастықтың және аңғырттықтың белгісі. Шығыстың төбелес өнерлерінде, мысалға Шотокан каратэде, қара түсті белбеу жетістіктің, үлкендіктің белгісі болса, ақ белбеу одан төмендеу дәрежені көрсетеді. Бұл дәрежелер дан деп аталады.

Қара түс арабтардың Аббасид халифтері түсі болды, Араб мемлекеттерінің туларында қара түстің жиі қайталануының себебі осында жатыр.

Баск елінің автономдық полициясының жауынгерлері униформаларының түстері үшін *beltzak* («қара түстілер») деп аталады.

Британ Әскерінде *Black Watch* (Қара Сағат) жоғарғы марапат болып саналады.

Қазақ халқының мәдениетінде
---------------------------

Қара түс халықтың ауыз және жазба әдебиетінде кездеседі. Мысалға, қара деп халықты айтса, қарақұрым деп жиналған қауымды айтады. Қара сөзін адамның есімі қылып жалғайды, мысалға Қарабай.


| Numbers | 
 к • т • ө Web colors (list) History |
| --- | --- |
| 01 |   white |
| 02 |   silver |
| 03 |   gray |
| 04 |   black |
| 05 |   navy |
| 06 |   blue |
| 07 |   cerulean |
| 08 |   sky blue |
| 09 |   turquoise |
| 10 |   blue green |
| 11 |   azure |
| 12 |   teal |
| 13 |   aqua |
| 14 |   green |
| 15 |   lime |
| 16 |   yellow green |
| 17 |   olive |
| 18 |   yellow |
| 19 |   gold |
| 20 |   yellow orange |
| 21 |   orange |
| 22 |   brown |
| 23 |   red orange |
| 24 |   red |
| 25 |   maroon |
| 26 |   rose |
| 27 |   red violet |
| 28 |   pink |
| 29 |   fuchsia |
| 30 |   purple |
| 31 |   blue violet |
| 32 |   indigo |


| 
 к • т • ө Shades of grey |
| --- |
| Grey | Arsenic | Bistre | Black | Charcoal | Davy's grey | Feldgrau | Liver | Payne's grey | Seal brown |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Silver | Slate grey | Taupe | Purple taupe | Medium taupe | Taupe grey | Pale taupe | White |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
**Авторитарлық стиль** – мұның негізі макиавеллизм деп аталады.. 
Бұл стиль Николо Макиавеллидің құрметіне қойылған. 1532 жылы ол "Принц" кітабында, билеушіге ақырғы нәтижеге жету үшін амал таңдаудың қажеті жоқ, өйткені "мақсат тәсілді өтейді" деген идея ұсынды. Авторитарлық стиль (Батыста мұны тиімсіз деп есептейді және де мүлде дерлік кездеспейді) шешімді бір адам қабылдайды, ол жарлық, бұйрық түрінде келеді ("менің айтқаным бойынша істе"). 

Бұйрық талқыланбайды, күдіктенуге қақың жоқ. Автократ бағыныштыларының іс-әрекетін өз жауапкершілігіне алады. Тек қажетті мәліметтер жөнінде ғана пікір алысып, өз жоспары туралы әңгіме қозғамайды. Мәліметті тым көп жинайтындықтан жұмысбасты болады. Автократ басшылар сырттай бұйығы, үнемі жұмысты ойлайтын адам сияқты көрінеді, олардың жүзінде "жұмысбастылық, іске үлкен жауапкершілік" сезіледі. Д.Браунның сипаттауынша ".. .автократ, ескірген жылу жүйесі секілді қоршаған орта климатына, дәл мағынасында эмоционалдық климатқа көңіл бөлмейді".

Дерекөздер
----------



1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
Қара топырақты жер
**Қара топырақ**– орманды-дала және дала белдемдерінде көп жылдық шөпті өсімдіктер астында, негізінен, лессті борпылдақ жыныстарда түзілген аса құнарлы топырақ.

Құрамы
------

Қара топырақ қабаты қалың (20 – 40 см), оның құрамындағы қара шірінді 4 – 12%, кейде одан да көп болады. Құрамындағы қара шіріндінің мөлшеріне қарай қара топырақтар үшке бөлінеді:

* қара шіріндісі аз қара топырақ - 5%-дан кем;
* қара шіріндісі орташа қара топырақ - 5-9%;
* қара шіріндісі мол - 9%-дан көп.

Қабаттары
---------

Қара топырақ қара шірінді қабатының (А+В¹) қалыңдығына қарай үшке бөлінеді:

* жұқа қабатты - 60 см-ден көп;
* орташа қабатты - 60-80 см;
* мол қабатты - 80-120 см.

Қара топырақтың түзілуі мен таралуы
-----------------------------------

Орманды-дала және дала белдемдерінде көп жылдық шөпті өсімдіктер астында, негізінен, лессті борпылдақ жыныстарда түзілетін аса құнарлы топырақ. Бұл белдемдердің табиғи ерекшелігі- климатының қоңыржайлылығы. Ауадан түсетін ылғал мөлшері мен жер бетінен буланатын ылғал мөлшері бір-бірімен тең. Мұндай жағдайда топырақтағы өсімдіктерге қажетті қоректік заттар солтүстіктегі белдемдердегідей ауадан түскен артық ылғалмен жуылып-шайылып кетпейді. Ал оңтүстіктегі құрғақ шөлді-шөлейтті белдемдерге тән сораң, сор топырақтар бұл жерлерде кездеспейді.  

Қара топырақтар құрлықтың 6%-ға жуық жерін алып жатыр. Қазақстанның солтүстігінде 6 млн. га жерді, яғни республика жерінің 9,3%-ын қара топырақты белдем алып жатыр. Қара топырақтардың біршама бөлігі Қазақстанның оңтүстік-шығысында, Алтай, Тянь-Шань тауларының орманды дала және дала белдеулерінде орын алған. Бұл жерлерде картоп, бау отырғызылады, тәлімі егін егуге пайдаланылады.  

Қара топырақты жерлерді жақсарту үшін оның жыртылған қабатын тереңдетіп, көң, т.б. тыңайтқыштар шашады.

Тағы қараңыз
------------

* Топырақ
* Қазақстанның топырағы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Автостереотип** (автотаптаурын) — этностың өз салт-дәстүрі, мінез-құлық ерекшелікгері, мәселелерді шешу тәсілдері мен сыртқы бетпішіні жөніндегі тұрақты түсініктері мен бейнелері. Олар көбінесе бағалау, жағымды пікірлер кешенінен тұрады. Әдеіте, жағымды автотаптаурындар сан жағынан басым болады. Сонымен қатар, жағымсыз автотаптаурындар да орын алады және олардың мәні кейбір тарихи кезеңдерде арта түседі. Жағымсыз автотаптаурындардың негізгі функциясы туралы болжамдар екеу: 

1. өз этносын дискредитациялау (өз этносына көңілі толмағандардың саны өскенде немесе Бұл этностың санасында терең кемістік комплексі болған жағдайда);
2. өздері туралы жағымсыз таптаурындар өзіне деген сыни көзқарастың қажеттілігімен және ұлт өкілдерінің өздерін жетілдіру қажеттілігімен байланысты болуы мүмкін.

Алайда осындай жағымсыз автотаптаурындардың көбеюі этностың қорғаныс механизмінен айырылуына, оның өзіндік дискредитациясына алып келеді. Кейде осындай жағымсыз автотаптаурындарды басым этностың өкілдері жасанды түрде белгілі бір этностың өкілдерінің санасына сіңдіреді. Мүндай жағдайларда берілген этностың өкілдері фрустрацияға ұшырап, өзіндік қадір-қасиеттің жойылуы, өзіндік төмен бағалаудың қалыптасуы, халықтық рухының төмендеуі көрініс табады. Бұл кейде этностардың наразылығын тудырып, ұлтаралық шиеленістерге алып келеді. Сонымен қатар, автотаптаурындардың негізіне сублимация (өз этносын асыра жоғары бағалау) механизмі де жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6