recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ерке сылқым күйі - күйші Әбдімомын Желдібаевтың ел арасында кең танылған күйі.

Тарихы
------

Күйдің шығу тарихи жөнінде күйші Түркістан газетіне берген сұхбатында былай дейді:

> ***Бiз де бүгiнгi жастардай жiгiт болғанбыз. Бойдақтық өмiрдi бастан кештiк. Ауылдағы топ қыздардың арасынан жар таңдадық. Бұл күйдiң кейiпкерi өмiрде бар. Қайтейiн тағдыр бiздi бiр-бiрiмiзге қоспады. Соңғы рет кездескенде мен: "Бәрiбiр менiң саған деген махаббатымды ешкiм де өшiре алмайды" – деген едiм. Жас ұлғайып, шау тартты демесең ол ауылда аман-есен жүр. Көңiл шiркiн қартаймайды екен. Сол махаббатым қыз кезiнде қандай едi! "Толған айға" теңесем де, "ашылған гүлге" теңесем де сөзбен айтып жеткiзе алмайтын секiлдi болып, сенделiп ұзақ жүрдiм. Ақыры оны тек күйдiң жүрек қылын шертетiн әуенiмен ғана жеткiзуге болатынын сездiм. Сол сезiм жанымды жаулап алды. "Ерке сылқымның" әуенiн тапқанша 20 жыл уақытым кеттi.***
> ***Қазақтың қыздары қандай әдемi. Жүрiсi, тұрысы, қылықтары қандай! Еркелiктерi де өздерiне жарасады. Бұл күй барша қазақ қыздары образдарының жиынтығы. Мен соларды жеткiзуге тырыстым. Әрi жiгiттiк сөзiмде тұрдым. Ендi оны ешкiм де өшiре алмайды. Егер махаббатыма деген сезiмiм жалған болса, қазақтың қыздарын өзгелерден артық көрмесем мұндай күй тумас та, елдiң игiлiгiне айналмас та едi***— Әбдімомын Желдібаев
> 
>

Қызықты деректер
----------------

"Ерке сылқым" күйінің құрметіне 2011 жылы Шу қаласында ескерткіш орнатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Күйші(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑   Мұрағатталған 5 маусымның 2014 жылы. сылқым» ескерткіші–ел мерейі
**Еркебұлан Мұратұлы Дайыров** (1986 жылы 12 тамызда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарасазда туған) — 
актер. Қазақстан жастар одағы "Серпер" сыйлығының лауреаты (2013). Бауыржан Момышұлы атындағы "Намыс" орденінің иегері (2015). ҚР Мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.

Толығырақ
---------

* Еркебұлан Мұратұлы 1986 жылы 12 тамызда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарасазда дүниеге келген.
* 2004 - 2008 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Музыкалық драма актері» мамандығы бойынша бітірген.
* 2006 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында.

Сахнадағы негізгі рөлдері
-------------------------

Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында: М.Әуезовтің «Абайында» Айдар (реж. Е. Обаев), «Еңлік-Кебегінде» Кебек (реж. Х. Әмір-Темір), «Қилы заманында» Айтбай (сахналық нұсқасы: Н.Оразалин, реж. Ә. Рахимов), Т .Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Жылқышы, С.Мұқановтың «Мөлдір махаббатында» Бүркіт (реж. Ә. Рахимов), Ғ.Мүсіреповтің «Махаббат дастанында» Жантық (реж. Қ. Сүгірбеков), Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында» Нарбол, Д. Исабековтің «Актрисасында» Ерлен (реж. Н. Жұманиязов), «Мұрагерлерінде» Төрехан (реж. О. Кенебаев), «Жаужүрегінде» Балуан Шолақ («Балуан Шолақ», реж. Е. Обаев), И. Сапарбайдың «Қыз мұңында» Ғазиз (реж. Е. Обаев, Т. Аралбай), И. Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?…» қойылымында Абай (реж. О. Кенебаев), Н. Оразалиннің «Шырақ жанған түнінде» Сағын (реж. Н. Жақыпбай), Т. Әбдіковтың «Ұлы мен ұры» драмасында журналист (реж. Е. Обаев, Е. Нұрсұлтан), Р.Отарбаевтің «Бейбарыс сұлтанында» Қалауын т.б. көптеген бейнелерді сомдайды.

Фильмографиясы
--------------

* 2012-2014 – «Тағдыр» - *эпизод*
* 2013 – «Бауыржан Момышұлы» - *Бауыржан Момышұлы*
* 2015 – «Жат» - *эпизод*
* 2015 – «Шлагбаум» - *эпизод*
* 2016 – «Анаға апарар жол» - *Мұқан*
* 2016 – «Қазақ елі» - *Жәнібек*
* 2016 – «Жұлдыздар тоғысқанда» - *Әбіш*
* 2016 – «Тараз» - *Сапар*
* 2018 – «Алтын Орда» - *Мұсаб*

Марапаттары
-----------

* 2013 жылы Қазақстан жастар одағы "Серпер" сыйлығының иегері атанды.
* Қазақстан Республикасының мәдениет пен өнер саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.
* Бауыржан Момышұлы атындағы "Намыс" Орденінің иегері.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі
* 2017 жылы Қазақстан Кинематографистер Одағының "Жыл таңдауы 2017" сыйлығының "Үздік Ер адам рөлі" (Тараз фильмі) аталымы бойынша марапатталды.
* Театр көктемі фистивальінің бірнеше мәрте жүлдегері.
**Жәлел әд-Дин Мендіұрынұлы** ибн Ала ад-дунйа уә-ю-Д ин Әбу-д-Фатх Мұхаммед 1198/99 жылдары туған. Жәлел әд-Дин - Хорезм шаһтарының соңғы ұрпағы. Жәлел әд-Дин Шыңғыс хан жасағымен 1216 жылы алғаш рет Ырғыз өзені бойында кездесіп, әскерін майдан даласынан алып кетеді. Жәлеел әд-Диннің жас та болса, дарынды қолбасшылығы шайқаста Жошы әскерлері күннің батуымен көп жерге от жаға отырып, өздері майдан даласынан жылыстап тайып тұрады. Мұны кеш сезген хорезмдіктер «біз жеңдік» деп масаттанады. Жәлел әд-Дин әкесіне жаудың артынан қуып, талқандауды ұсынады, бірақ әкесі бұл ұсынысты қабыл алмайды. Дарынды Жәлел әд-Динді арғын руынан шыққан Айшешек шешесі үшін әжесі Теркун қатын мен кейінгі екі інісі жек көрген. Шыңғыс хан империясы әскерлерімен бетпе-бет келген ұрыстарда бұл екеуі ағаларын жау шебіне тастап кетуді әдетке айналдырған. Оның үстіне, Жәлел әд-Диннің өзінің сеніміне кіріп алған уәзірі Шараф әл-Мүліктің екі жіздылыгынен де көп азап шеккен. Осындай опасыздықтарға қарамай, Жәлел әд-Дин басқарған таңдаулы сарбаздар көптеген шайқастарда ерлік көрсетті. 

Соның бірі - Шынды-Паруан шайқасы. Бұл шайқаста күйрей соққы алған Шыңғыс ханның өзі үлкен ойға қалған. Бұл саясат өз нәтижесін беріп, шешуші ұрыс тұсында Жәлел әд-Дин әскеріндегі кейбір ықпалды тайпалар майдан даласын тастап, өз колбасшысын аз ғана сенімді батырларымен жау ортасына қалдырып кеткен. Жәлел әд-Дин жау қоршауынан құтылып, өзеннің арғы бетіне өтіп, өздеріне қайта айбат шеккенде Шыңғыс хан Жәлел әд-Диннің майдандағы ерлік іс-әрекетіне риза болып, оны соңынан қуғызбаған. Үндістан шекарасынан Хорезмге оралған Жәлел әд-Дин әкесінің салы суға кетіп,ұншырғасы түскенін көреді. Бытыраған шаһ әскерінің басын кайта құрау мүмкін болмайды, Мұхаммед шаһтың әуелгі сенген балалары әкесінің сенімін ақтамайды. Қам көңіл Жәлел әд-Дин Қап тауынан әрі асады. Бұл жақтың халықтары Жәлел әд-Динге көмек бере алмайды, әзербайжан, гүржі, т.б. халықтардың өзара кикілжіңі мен алауыздығы Жәлел әд-Диннің күшті, ұйымдасқан әскер құруына кедергі болады. Жәлел әд-Дин 1231 жылы тамыз айының ортасында Майафарикан қонысының қасындағы Ғайн-Дар аралындағы бір күрдтің үйінде қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------
**Жәлем, әлем-жәлем**. Қос сөздің алғашқы сыңары туралы сөз қозғамауға да болар еді. Өйткені оның мағынасы ертеден жұртқа мәлім. Әрісі Дулат, берісі қазақ
кеңес жазушыларының шығармаларынан табуға болады. Қазіргі түсіндірме сөздікте де мағынасы анық көрсетілген: *«Аттың үстінде тақтай тоқым, кекілін кертіп маңдайына әлем байлаған»* (I. Жансүгіров).

Алайда, сөздің түпкі төркіні түркі тілдері емес екендігі аңғарылады. Қ. Мұсаевтың көрсетуінше түркі тобына жататын қарайым тілінде *«әлем»* тұлғалас сөз *«жалау»* мағынасында қолданылады. Сөз төркіні араб тілі: *аләм* — орамал (жоқтау айтқан әйелдер қолданатын). Екінші сыңары —*«жәлем»* тұлғалас сөз татар тілінен ұшырасады. *Сәләмә* — жалба-жұлба, ескі-құсқы, жыртық. Біздің ойымызша, татар тіліндегі бұл тұлға араб тіліндегі *«аләм»*-ның дыбыстық әрі мағыналық өзгеріске ұшыраған түрі болса керек. Татар тілі арқылы арабтың *«аләмі»*-мен бірге, оның татарлар өзгерткен *«сәләмә»*-сі қазақтарға қоса жайылып, тағы тіл талқысына тап болу нәтижесінде *«әлем-жәлем»* пайда болған. Ескерте кететін нәрсе —*«аләм»* сөзінің, біз көрсеткен,
*«орамал»* ұғымы араб тілінің өзінде ауыспалы мағына деуге тура келеді. Өйткені араб тілінде *«аләмның»* түпкі мағынасы — ренжіту, азап көрсету екендігі байқалады. Демек, түркі тілдеріне араб тілінен *«орамал»* мағынасын беретін *«аләм»* тұлғасы өткен де, бұл тұлғаға түркі тілдерінің әрқайсысы өзінше мағына берген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Әбжан Омарбаев** (1913-1981) - Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында туған.
Қарқаралы қаласындағы колхозшы жастар мектебін бітірген.

Еңбек жолы
----------

1930 жылдан бастап баспасөз органдарында — «Еңбек майданы», «Қарағанды пролетариат», «Большевиктік жол», «Қарағанды комсомолы», «Балқаш жұмысшысы» газеттерінің редакцияларында түрлі қызметтер атқарған.
Ұлы Отан соғысы кезінде зауытта жұмыс істейді, бригадир болады. Соғыстан кейінгі жылдары «Социалистік Қарағанды» газетінің Қарқаралы ауданы бойынша меншікті тілшісі болып істейді. Өмірінің соңғы жылдарында Қарқаралы аудандық «Октябрь туы» газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі қызметін атқарды.

Еңбектері
---------

«Жоғалған жер», «Балқаш жұмысшысы» газетінде, «Қоңырат туралы жыр» (Поэмалар, 1945—1946) және «Біздің цехтың адамдары» повесі 1962 жылы «Орталық Қазақстан» газетінде жарияланған. 1969 жылы «Кәрлен кесе» атты әңгімелер жинағы «Жазушы» баспасынан шыққан.
«1941 — 1945 жылдар дағы Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
"**Жәмилә**" - дастан. Авторы Семей облысы Шар ауданының тұрғыны Тембай Манабаев. Мәкежан Құлкенов деген кісі дастанды 1949 жылы ел аузынан жазып алған. Жыр сюжеті "Мың бір түн" ертегісінен алынып, өлеңмен жазылған, мазмұны "Сейфүл-Мәлік" жырына ұқсайды. Дастанның бас кейіпкері Мәлікриян патшаның баласы Рабиғұлмәлік махаббат жолында қиял-ғажайып ертегілеріндей сиқырлы заттар жәрдемімен қиындықтарды жеңіп, өз мақсатына жетеді. Дастан бұрын баспа бетін көрмеген, қара өлең үлгісімен жазылған. Қолжазбасы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мұқанова Жәкен** (1903-1946), өндіріс озаты, Қарағанды көмір бассейніне қарасты №3 шахтаның көмір қопарушысы. 1941 жылдын 22 маусым күні шахтаға жұмысқа тұрып, көмір қазушы мамандығын тез меңгеріп, жоспарын 130-140%-ға асыра орындады. Соғыстың алғашқы күндерінде барлык әйелдерге: «Майданға кеткен ерлердің орнын басайық!» деген үндеуін тастады. Оның бұл үндеуі үй шаруасыңдағы әйелдер тарапынан кеңінен қолдау тауып, Қарағанды кеншілері арасындағы әйелдердің үлесі 1942 жылы 16%-ға,ал соғыстың соңында 34,5%-ға дейін есті. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ғийас Әд-Дин Ибн Масуд Жәмшид Әл-Кәши**(**Ғиасуддин Жәмшид әл Кашани** , т.ж.б. – шамамен 1436/37) – математик және астроном, Орталық Азиялық ұлы ғалым. Көлемді 10 – 15 кітап жазған. Арифметика кілті (1427) деген еңбегінде көрсеткіші натурал сан болатын бином формуласын пайдалануға негізделген түбір табу тәсілдері баяндалған;
Жәмшид әл Кашани — Ислам кезеңіндегі әйгілі ғалым, математиктердің бірі. Ол астрономия саласына қажетті дәл өлшейтін құралдар ойлап тапты. Еуропалық ғалымдар Ғиасуддиннің математика саласындағы білімі еуропалықтардан жоғары екенін мойындаған. Ғиасуддин Джамшид Кашани қамаридің 824 жылы Ұлықбектің шақыруымен Самарқандқа кетіп, қаладағы обсерватерияны басқарды. Оның математика саласындағы белгілі еңбектеріне "Пи" саның, яғни шеңбер периметрінің радиусына деген қатысты үлкен дәлелдікпен шығаруы жатады. Оның бұл өнертабысына келесі 150 жылға дейін теңелетін өнертабыс болмады.

Ғиасуддин Жәмшид Кашанидің математиматика саласындағы әдістері соншалықта қызықтыратындай болғаннан, үлкен математиктер оларды ұқыпты зерттеген.

Ғиасуддин Жәмшид Кашанидің математика саласында көптеген маңызды еңбектері бар. Олардың бірі "Ресале Мухитие". Ол бұл кітабін қамаридың 827 жылы аяқтаған. Дәл осы уақытта оның бір нұсқасы Мешхедтегі Разави кітабханасында бар.
**Әбжыландар** - сужыландар тұқымдасының туысы, ұзындығы 2,4 метрге дейін жетеді. Денесінің арқа жағы бір түсті, кейде қара қошқыл жолағы не дақтары бар, ал құрсақ жағы біркелкі ашық түсті болады. Əбжыландардың 30-ға жуық түрі Оңтүстік Еуропада, Азияның, Солтүстік және Шығыс Африканың, Солтүстік Американың қоңыржай және тропиктік алқаптарында таралған. Бұл жыландар өздерінің бас қалқанымен және улы тістерімен белгілі. Олардың бастарының артқы жағында жалпақ бос тері болады, осының себебінен бастарында қалқан бар секілді көрінеді. Олар бір нәрседен қорыққан немесе секемденген кезде денелерінің алдыңғы бөлігін көтеріп алып, қалқаны көрінердей етіп мойындарын тік ұстайды. Əбжыландар тышқандармен, кесірткелермен, құс балапандарымен, кейбірі жəндіктермен де қоректенеді. Қорегін денесімен орап, тұншықтырып барып жұтады. Қазақстанда əбжыландардың 8 түрі кездеседі, оның 4 түрі "Қызыл кітапқа" тіркелген.

Дереккөздер
-----------

Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. -Алматы"Мектеп", 2002.
**Зортүлкі** – Арғанаты тауларының шығысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 736 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Жотаның беткейлері көлбеуленіп, бірте-бірте аласарып, төңірегіндегі жазыққа ұласады. Зортүлкі жотасынан Қаракеңгір, Сарыкеңгір өзендерінің көптеген салалары бастау алады. Солтүстігін Бүршіктікөл, Ащыкөл, батысын Басбайтал көлдері алып жатыр. Зортүлкінің етегінде бұлақтар бар.

Географиялық құрылымы
---------------------

Девон мен тас көмір жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінің қоңыр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, бетеге, қылқан селеу, жусан, тобылғы, т.б. өсімдіктер мен бұталар өседі. Етегі мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Зортөбе** – Берікқара тауларының батысында орналасқан оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданының орта тұсында.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 847 м. Ендік бағытта созылып жатқан таудың ұзындығы 5 км, енді жері 3 км-ге жуық. Жер қыртысы палеозойдың эффузивті жыныстарынан түзілген. Беткейлері көлбеу келген. Таудың батысы мен шығысынан Қарақатын өзенінің салалары ағып өтеді.

Өсімдігі
--------

Бозғылт, қызғылт қоңыр топырағында бұта аралас бетеге, қылқанбоз, т.б. астық тұқымдасты шөптесіндер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Зорқара** – Сарыесікатырау құмының батысында, Ортакөкдомбақ төбесінің оңтүстік-батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш ауданы Көктал ауылының оңтүстігінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 377 м. Іле өзенінің аңғарында оқшауланған төбе солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 500 м. Маңында әр түрлі тереңдікте тұщы жер асты сулары кездеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы төрттік кезеңінің құм, құмдауытты жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Өсімдікпен жақсы бекіген Зорқарада ақсексеуіл, теріскен, жусан, еркек шөп, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Зоя Михайловна Бызова** (1 тамыз 1930 жылы туған, Алтай өлкесі, Алтай ауданы) — ғалым, биологиялық ғылыми кандидат (1971). 

ҚазМУ-ді бітірген (1953). 1957 — 88 ж. Қазақстан ҒА-ның Ботаника институтында кіші, аға ғылыми қызметкер болды. Негізгі ғылыми еңбектері микология мәселелеріне арналған. 22 ботаникалық экспедицияға қатысқан. Жиналған ғылыми мәліметтерді саралау нәтижесінде төмендегі сатыдағы өсімдіктер флорасы жүйеленді. Ол жасаған саңырауқұлақтардың гербарийлері институттың архивтік қорына енді. Бызова Қазақстан саңырауқұлақтарының таралу ареалдарына талдау жасап, микофлораның республика жерінде қалыптасу тарихын зерттеді, саңырауқұлақтардың 80 туысына, 1000 түріне (оның ішінде ғылымға белгісіз 130 жаңа түріне) ғылыми сипаттама берді. 

Қазақстан Мемлекет сыйлық лауреаты (1988).[1]

Шығармалары
-----------

* "Сумчатые грибы, 1. : Протоаскомицеты (Protoascomycetes) - Эуаскомицеты (Euascomycetes)", М. Бызова, М. П. Васягина ; отв.ред. : Б. А. Томилин. - Алма-Ата : Наука КазССР, 1981. - 244 с. : ил. табл. - Библиогр.: с. 228-233. - 700 экз..;
* "Несовершенные грибы - fungi imperfecti (Deuteromycetes), Кн. 3 : Сферопсидные - Sphaeropsidales", З. М. Бызова [и др.] ; отв.ред. : С. Р. Шварцман. - Алма-Ата : Наука КазССР, 1970. - 558 с. : ил. табл. - Библиогр.: с. 465-497. - 1000 экз.;

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**«Кариб теңізінің қарақшылары»** (ағылш. *Pirates of the Caribbean*) (фильмдер сериясы) – Кариб теңізіндегі теңіз қарақшылары жайлы шытырман оқиғалы фильмдер сериясы. .
Режиссерлері: Гор Вербински (1-3 бөлімі) және Роб Маршалл (4 бөлімі). Барлық фильмнің сценарийін **Терри Россио** және **Тед Эллиотт** жазған. Бұл фильм, **Walt Disney Pictures** кинокомпаниясының қолдауымен, **Диснейлэндтегі** ашылған бірқатар аттракциондардан кейін түсірілген. 
Төрт бөлімнен тұрады: «Пираты Карибского моря: Проклятие «Чёрной жемчужины» 2003 жылы шыққан; «Пираты Карибского моря: Сундук мертвеца» 2006 жылы шығып, әлемдік кино прокатта кассалық фильмдер ішіндегі «Аватар» фильмінен кейін төртінші орында болған; «Пираты Карибского моря: На краю Света» 2007 жылы шыққан; «Пираты Карибского моря: На странных берегах» 2011 жылы шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Карийск қуғыны** – патшалық Россияның Қара өзені (Забайкалье) бойындағы саяси каторгасы. 1838 жылы алтын кенінің бай қоры табылуына байланысты пайда болды. Алтын өндіру үшін әуелі оған қылмыстыларды, 1873 жылдан саяси тұтқындарды жіберді. Мұндағы 7 түрмеде (біреуі саяси тұтқындарға арналып 1881 жылы салынған) не бары 211 (кей деректерде 217) саяси тұтқын (оның 32-і әйел) болды. Олардың көбі 70-80 жылдардағы процестерге байланысты сотталған халықшылдар еді. И. Н. Мышкин бастаған топтың 1882 жылы каторгадан қашуының сәтсіз аяқталуынан кейін, саяси тұтқындардың жағдайы нашарлады. Азапқа, қорлауға шыдамай бірнеше тұтқын әйел өзін-өзі өлтірді. Ерлер түрмесінде 14 саяси тұтқын уланып өлді. Кара трагедиясы атанған 1889 жылғы оқиғадан кейін, 1890 жылы бұл арадағы тұтқын орындары жойылып, саяси тұтқындар Акатуйға ауыстырылды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцеклопедиясы. 4 том.
Саны қысқарып бара жатқан түр.Iле Алатауы жергілікті түрі. Неоген дәуірінде Iле Алатауында қалыптасқан ежелгі фауна өкілі.Алматы маңынан, Алматы мемлекеттік қорығынан, Солтүстік Талғар сайынан табылған. Негізінен орманды-шалғынды-далалы бел деуде,орман алаңқайында және теңіз деңгейінен 900–1500 м биіктіктегі шалғынды өсімдікті тау беткейлерінде тіршілік етеді.Саны аз.Тау баурайларындағы түр саны 1 шаршы метрде 8–12 данадан артпайды.Жұмыртқа салатын түр.Маусымда көбейеді. Осы уақытта сперматогенез кезеңі өтеді.Өсімдіктердің жасыл бөліктерімен қоректенеді.Түрді сақтау үшін мына шараларды қолдану керек: таралу аймақ
аралық жерсіндіру, популяцияның тіршілік ететін жерін қоршау,орманды және шабындық өрттерін болдырмау,ағаштар мен бұталарды кескізбеу.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
Асыл газдар периодтық кестенің 8-тобында орналасқан. Олар реакциялық белсенді емес және бөлме температурасында газ күйінде болады. Олар жоғары иондану энергиясы мен төмен қайнау температурасына ие.

Негізінен асыл газдар: гелий, неон, аргон, криптон, ксенон және радон – ең соңғы анықталған элементтер тобы болып табылады. Олардың қасиеттері XIX ғасырдың соңынан XX ғасырдың басына дейін зерттелмеген болатын. Содан кейін, Менделеев ең алғаш болып периодтық кестесін ұсынды.

Олар – бір атомды, сондықтан инертті болады. Бастапқыда, асыл газдарды инертті газдар деп атаған. Бұл олардың басқа барлық элементтермен әрекетесе алмайтынын білдіреді. Олардың қайнау және балқу температуралары өте төмен. Жер бетінде олар аз ғана мөлшерде кездеседі. Тек аргон атмосфераның 1%-ын құрайды. Асыл газдар арқылы электр тогын өткізгенде, барлығы көрінетін жарық сәулесін шығарады.

Олардың белсенділігінің төмен болуы электрондық конфигурациясына байланысты: олардың атомдары толған электрондық қабатқа ие. Осы толған қабаттарды бұзу үшін, яғни атомдардың әрекеттесуі үшін көп мөлшерде энергия қажет. Бірақ, 1962 жылы ксенонның қосылыстар құра алатыны белгілі болды. Сондықтан, оларды қазір инертті емес, асыл газдар деп атайды. Радон, ксенон және криптон сынды асыл газдар – фтормен немесе оттегімен қосылып, қосылыстар түзеді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* [  Не себепті асыл газдар элементтер тобы ретінде қарастырылады?]
**Ёнджо** (1694 – 1776) — Чосон мемлекетінің 21-ші ваны (1724 – 1776). Сукчон–ванның Чой Сук – бин ханымнан туылған екінші ұлы. Ол үлкен ағасы Кёнджонның ерте дүние салуынан кейін таққа отырды.

Ішкі саясаты.
-------------

Ёнджоның билігі кезінде, кейінгі оның немересі Чонджо тұсында Чосон аумағында конфуций ілімі үстемдік етті. Ёнджо-ванның өзі Конфуций философиясына ерекше мән беріп, маңызды мемлекеттік лауазымдарға конфуциан шенеуіктерін тартты. Ёнджо-ванның билігі кезінде атақты әрі құпия үкімет бақылаушысы Пак Мунсу (1691 – 1756) қызметімен ерекшеленді. Бұл адамға тұрғындар атынан заңсыз орын алып жатқан шенеуіктер арасындағы жемқорлықтың өршіп кетуіне шағым айта алатын.

Оның билік жылдары бірқатар оқиғалармен бастау алды. 1728 жылы Ли Рин Хвеның көтерілісін басып, партиялармен ұзақ күресте жеңіске жетті. Үкіметке және өзге лауазымдарға партиялық жүйесіне қарамайтын адал шенеуіктерді тағайындады. 1734 жылы елде реформалар жобасын жасаумен айналысатын комитеттер құрды. Осының нәтижесінде елде салық реформасы мен бірқатар заңдар қабылданды. 1745 жылы аймақтардағы жағдайды бақылау жасау үшін инспекторлар жіберіліп, айлық есеп беріп отырды. 1746 жылы "Соктэджон", 1750 жылы "Конъёкпоп" заңдары қолданысқа енгізілді. 1763 жылы елге батат жемісі әкелініп, оңтүстік аймақтарда өсірілді. Елде сирхак идеясы арқасында корей тілі мен жазуы дами түсті.

Ёнджо – ван Чосон аумағында таралып жатқан рим – католиктерінің ілімін қудалау жұмысын күшейткен бірінші билеуші болды. Католицизм ілімі әсіресе елдің Канвондо мен Хванхэдо аумақтарында таралды. 1758 жылы чосон билігі католик діндардарларын түтқындап және жазалауды күшейтті.

Ұлын өлім жазасына кесуі
------------------------

Ёнджо – ван билігі тұсында ерекше орын алған бір оқиғалардың бірі – өз ұлы, тақ мұрагері Садо ханзаданы өлім жазасына кесуі болды. Ханзада психикалық ауытқушылықпен ауыратын. Ёнджо өз ұлын өлім жазасына кесу тәртібін өзгертіп, ұлын күріш сақтап, кептіретін ағаш жәшікке салып, сегіз күн ұстады. Сонда аштық мен ауа жетпеуінен дүние салды. Бұл оқиға 1762 жылы орын алды.

Сыртқы саясаты.
---------------

Ёнджо сыртқы саясатында Қытаймен және Жапониямен дипломатиялық байланыс жасады. 1724, 1725 жылы Цин империясынан Акдун бастаған елшілік келді. 1725, 1738 жылдары Цин империясына, 1748, 1764 жылы Жапонияға елшілік жіберілді.

Дереккөздер
-----------

* Концевич Л. Р. Хронология стран Восточной и Центральной Азии. — Москва: Восточная литература РАН, 2010. — 806 с. — ISBN 978-5-02-036350-2.
* История Востока. Восток на рубеже средневековья и Нового времени XVI—XVIII вв. Том 3. Под редакцией Рыбакова Р. Б. Алаева Л. Б. М. 2000. — 696 с. — ISBN 5-02-018102-1
* Тихонов В. М. Кан Мангиль. История Кореи: В 2 т. Т. 1: С древнейших времен до 1904 г. (Orientalia et Classica: Труды Института восточных культур и античности: вып. 41.) — М.: Наталис, 2011. 533 с. — ISBN 978-5-8062-0343-5
* Ж. Н. Алимбаева. История массовой культуры Южной Кореи: учебное пособие. — Алматы: Қазақ университеті, 2012. 152 с.
**Дмитрий Сергеевич Рождественский** (26 наурыз(7 сәуір) 1876, Петербург — 25 маусым 1940, Ленинград)  совет физигі, Мемлекеттік оптика институтының негіздеушісі және алғашқы басшысы, КСРО ғылым академиясының академигі (1929).

Дмитрий Сергеевич Рождественский Мемлкеттік оптика институтын ұйымдастырушы. Ол 1932 жылға дейін сол институттың директоры және ғылыми жетекшісі болды. Советтік оптикалық өнеркәсіпті ұйымдастыру ісіне белсене араласты. Дмитрий 1909 ж. "ілмектер әдісі" деп аталған аномаль дисперсияға сандық анализ жасаудың жаңа әдісін жасады. Бұл әдіс әр түрлі металл буларындағы аномаль дисперсиянызерттеуге кеңінен қолданылады. Дмитрий атом мпектрілерінің систематикасын жасауға және оның теориясына үлкен үлес қосты. Ол *спектрлік дублеттер мен триплеттердің магниттік табиғаты болатындығын* алғаш рет болжады. 1939-1940 ж. *микроскоп* теориясы бойынша да маңызды ғылыми жұмыстар жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
III Стефан
----------

**ІІІ Стефан** немесе Ұлы Стефан – Молдавия княздігін **1457-1504** жылдар аралығында, яғни 47 жыл басқарған көрнекті билеушілердің бірі.

Ол Молдавия князьдігінің тәуелсіздігі үшін күресті. Елін берік мемлекетке айналдырып, орталық билікті нығайту саясатын үстанды. Осман империясы, Польша, Венгрия
сияқты өзінен әлдеқайда күшті бәсекелестеріне батыл қарсылас бола білді. Ол өзінің басқаруымен болған **36** шабуылдың 34-інде жеңіске жетті.

Стефанның қолбасшы, дипломат және саясаткер ретіндегі талантының арқасында Молдавия князьдігі Шығыс Еуропада елеулі саяси күшке ие болды.
Беделді көршілерінен келер қауіпке қарамастан Стефан 1467 жылы орын алған Байи шайқасында Матвей Корвин билік еткен венгер патшалығын басып алды.
Стефан билігінің үзаққа созылуы ел мәдениетінің біршама гүлденуіне әкелді. Көптеген шіркеу мен монастырь ашылды, жаңа құрылыс нысандары салынды. II Стефан Сучава қаласында қайтыс болды. Денесі Путна монастыріне қойылды.

Молдованың Кобыльня селосындағы Капрянский монастыріне жақын жерде **«Стефан емені»** деп аталып кеткен емен ағашы өсіп тұр. Аңызға сенсек, Стефан кезекті бір шайқастан кейін осы еменнің түбінде отырып тыныққан екен.

III Стефан немесе Ұлы Стефан – Молдавия князьдігін 1457-1504 жылдар аралығында, яғни 47 жыл басқарған көрнекті билеушілердің бірі. Стефанның іскер билігінің арқасында Молдавия, үздіксіз жүрген соғыстарда қарамастан, экономикалық жағынан барынша гүлденді.

Өмірбаяны
---------

Стефан Молдавия князьдігінің тәуелсіздігі үшін күресті. Елін берік мемлекетке айналдырып, орталық билікті нығайту саясаиын ұстанды. Осман империясы, Польша, Венгрия сияқты өзінен әлдеқайда күшті бәсекелер»не батыл қарсылас бола білді. Ол өзінің басқаруымен болған 36 шабуылдың 34-інде жеңіске жетті.Стефанның қолбасшы, дипломат және саясаткер ретіндегі талантының арқасында Молдавия князьдігі Шығыс Еуропада елеулі саяси күшке ие болды.Беделді көршілерінен келер қауіпке қарамастан Стефан 1467 жылы орын алған Байи шайқасында Матвей Корвин билік өткен венгер патшалығын басып алды.Стефан билігінің ұзаққа созылуы ел мәдиниетіннің біршама гүлденуіне әкелді. Көптеген шіркеу мен монастырь ашылды, жаңа құрылыс нысандары салынды.Кейбір құрылыс жұмыстарында Стефанның өзі басшылық етті. Ол Сороки, Орхей, Хотин және Четатя-Албэ тәрізді жаңа қамалдар салдырды.III Стефан Сучава қаласында қайтыс болды. Денесі Путна монастырінде қойылды. Молдованның Кобыльня селосындағы Капрянский монастырінде жақын жерде «Стефан емені» деп аталып кеткен емен ағашы өсіп түр. Аңызға сенсек, Стефан кезекті бір шайқастан кейін осы еменнің түбінде отырып тыныққан екен.
[1]

Дереккөздер
-----------

Ұ 46 Ұлы императорлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-591-4


1. ↑  Алматы "Аруна" баспасы. ҰЛЫ ИМПЕРАТОРЛАР (1100 қызықты деректер).
**Österreichischer Rundfunk (ORF)** — австриялық телерадиокомпания, Еуропалық хабар тарату одағының мүшесі. Компанияның штаб-пәтері Вена қаласында орналасқан, Австрияның тоғыз жерлерінің әр біреуінде аймақтық студиялар бар.

Тарихы
------

Австрияның алғашқы радиокомпаниясы 1924 жылдың 30 қырқүйегінде құрылған *Radio Verkehrs AG (RAVAG)* болған. 1938 жылы, аншлюстан кейін, *RAVAG* жойылып және неміс *Reichsrundfunkgesellschaft* компаниясына қосылды. Соғыстан кейінгі соңғы 10 жылда хабар таратылуы әр түрлі оккупацияланған секторлардан, әр түрлі студиялардан жүргізілді. 1955 жылы олар *Österreichisches Rundspruchwesen* одағынна біріккен, ал үш жылдан кейін компанияның атауы *Österreichischer Rundfunk GmbH* деп ауыстырылды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Күй аңызы** қазақ фольклорындағы бітімі өзгеше жанрлық түр. Күй аңызын басқа аңыздардан ерекшелендіретін белгісі - оның тартылмақ күйге кіріспе ретінде баяндалып, тек қана күймен қоса айтылатын синкретті сипатынан байқалады. ***"Күй аңыз"*** терминін қазақ әдебиеттану ғылымында алғаш рет М.Әуезов қолданып, оған қазақ аңыздарының бөлек бір саласы деген анықтама берген. Ертеден келе жатқан классик. күй аңыздарына мысал ретінде ***"Аңшының зары", "Аксақ күлан"*** күйлерінің аңыздарын атауға болады. Күйшілер арасында бірнеше тараудан түратын үзақ күйлерді (мысалы, ***"Шаңды жорық", "Жүмағүл"***, т.б.) тартқан кезде, ор тартылған тараудың алдына қара сөзбен баяндалатын шағын түсініктеме, аңыз салып отыратын да дәстүр сақталған. Күй аңызы күйдің әсерін нақтылай түсіп, тындарман қауымды күйдегі әуендік суреттерге айрықша мән беруге дағдыландырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Күздік дақылдар**– күзде егіліп, қалыпты жетілетін бір жылдық астық тұқымдас өсімдіктер (күздік бидай, күздік қара бидай, күздік арпа, күздік сұлы, т.б.). 

Өнімі келесі жылы орылады. Вегетациялық (өсіп-өну) кезеңі – 2 кезеңнен тұрады: күздік (40 – 45 тәулік), бұл кезде олардың тамыр жүйелері түзіледі, сонымен қатар жер үстіндегі вегетативтік мүшелері темп-раның төмендеуіне бейімделіп, шыныға түседі; көктемгі-жазғы (75 – 100 тәулік), бұл кезде олардың аталық-аналық мүшелері жетіле бастайды. К. д. күзгі және қысқы ылғалды, қоректік заттарды тиімді пайдаланып, жазғы ылғал тапшылығына, топырақ, ауа құрғақшылығына төзімді келеді. К. д. жаздық дақылдарға қарағанда ерте масақтанып, бұрын піседі және К. д. егістігінде арамшөп аз болады. К. д. жер жүзінде (әсіресе, күздік бидай) көп егіледі. АҚШ пен Еуропаның негізгі астық дақылы болып табылады. К. д. – Қазақстанда кеңінен таралған астық тұқымдасы, күздік бидаймен қатар күздік қара бидай, күздік арпа, күздік сұлы өсіріледі. К. д. Қазақстанда егілетін барлық егіннің 1/6 бөлігіне жуығын құрайды. К. д-ды егу мерзімі белгілі бір аймақ жағдайына, бидайдың сортына, т.б. байланысты әр түрлі болады. К. д-ды өте ерте не өте кеш егу оның қыстап шығуына қолайсыз әсер етеді. Аса ерте егілген дақыл гүлдеу жағдайы (яровизация) сатысынан ерте өтіп, қаулап өсіп шығып, қыстағы суыққа үсіп кетеді, ал кеш егілсе өсімдік толық тамырланып, түптеніп үлгермейді, тиісті қоректік заттар қорын жинай алмайды да, үсікке ұшырайды. К. д-дан көп өнім алу үшін күзде және ерте көктемде егіске тыңайтқыш шашылып, тырмаланады, қыста қар тоқтатылады. Суғармалы егіншілік аудандарда К. д. аралық дақылдар егістігінде жиі пайдаланылады. Бұл мал ш-на қажетті мол өнім алуға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------
**Бүкпелеу** айтылатын ойды еркін және толық ақтарып тастамай, емеурінмен танытып, қысқаш қайыру, іркіліп сөйлеу немесе, сыпайылап ишаратпен андату үшін қолданылатын стильдік тәсіл. Бүкпелеуді үлгісі ретінде А.Байтұрсынұлы Жарылғасынның мына өлеңін келтіреді: "Отыр ем бала ғой деп жүзі жарқын, Сөз - кілт, кеуде - сандық ақыл - алтын. Ақылың көп болғанмен, шашың ұзын, Жібердің келістірмей сөздің артын".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Фильм аты: Әпке телехикаясы

Шыққан жылы: 2014 

Жанр: Мелодрама, Телесериал, Телехикая

Мазмұны
-------

Туындыда ата-анасынан ерте айырылған бір отбасындағы бес баланың басқа түскен қиындықтарға мойымай, өмірден өз орындарын тапқаны баяндалады. Бір ата, бір анадан туса да, мінездері әрқилы ұл-қыздарды қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай, бағып-қаққан шаңырақтың үлкені Қамажай - бауырларының бақыты үшін өмірлік қызығынан бас тартып, артынан ерген іні-сіңілілерінің жолына барлығын құрбан етуге даяр мейірімді жан. Өрімдей ұл-қызға әке мен шешені жоқтатпаған әпкенің еңбегі еш кетпейді.

Дереккөздер
-----------

1. 

2.  Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Тыныбек хан** — Алтын Орданың 10-шы ханы.

Басқаруы
--------

Әкесі Өзбек ханның көз жұмған қаралы хабары Тыныбекке Ақ Ордада жүргенде жеткен болатын.Әкесі оны Ақ Ордаға 1328 жылы жіберген болатын.Тыныбек таққа құрылтай шақырылмай отырды.Олай болған себебі,Өзбек хан кезінде Алтын Ордада хан билігі әбден күшейіп, құрылтай шақырудың қажеті болған жоқ.Жаңа әміршіге әкесінен мұраға алып империя қалды. 

XIV ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген араб тарихшысы әл-Омари көпес Бедр әд-Дин Хасан ар-Румидің айтуы бойынша Алтын Орданың шекара аймақтарын баяндап жазады.

Ол былай деп түсіндіреді:"Бұл мемлекеттің Жейхун жақтан шекарасы-Хорезм, Сығанақ, Сайрам, Жаркент, Жент, Сарай, Маджар, Азақ, Ақща-кермен, Кафа, Судақ, Саксин, Укек, Бұлғар, Сібір аймағы, Ібір, Башқырд және Чулыман. Ширван аймағының бір кенті Баку қаласы,түркілер Димирқапу деп атайтын"Темір қақпа" соған жақын". Тыныбектің билікке келуі Византия империясындағы биліктің ауысуымен тұспа-тұс келді.

1341 жылы 15 маусымда Константинопольде III Андроник Палеолог қайтыс болды. Империя тағына оның 18 жасар ұлы V Иоанн отырды.Бірақ империяны іс жүзінде оның анасы Анна Савойская мен регент Иоанн Кантакузин басқарды,ол өз саясатын жүргізуге кіріседі.Осыған орай,күзде Адрианопольде оған қарсы көтеріліс шықты,Иоанн Кантакузин өзінің туған жері Дидимотик қаласына қашып кетеді.Кешікпей көтеріліс үкімет әскерімен басып-жаншылды.

1341 жылдың 26 қазанында жақтастары VI Иоанн Кантакузинді император жариялайды.Ол V Иоанн мен анасы Анна Савойскаяға кешіріммен қарады. 

VI Иоанн Константинопольді басып алуға әрекет жасады,алайда бұл бірнеше жылға созылған соғысқа айналды.Сонымен қатар,Византияда азамат соғысы әлі де болса жалғасып жатты.Кезекті бір жеңілістен соң VI Иоанн Сербияға барып жасырынды.Сербия королі Стефан Душан әуелі қашқынға көмектеспек болады,бірақ артынша бұл ойынан айнып,оның жауларына қол ұшын береді.Соғысқа басқа елдер де араласады.Соңында,Византияны түріктер басып алады.Византияда азамат соғысы жүріп жатқанда,Алтын Ордада билік басына басқа әмірші келді.Шейх-Увейстің сөзіне қарағанда,Тыныбек әкесінен кейін көп ұзамай бауыры Жәнібектің қолынан мерт болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бегалин Қайрат.Алтын Орда хандары.-Алматы:"Аруна"баспасы,2011.-272 бет("Оқушылар энциклопедиясы "топтамасы)

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Бүйірлік каротаждың зондылау қисық сызығы**. Бүйірлік каротаждың зондылау кешені көмегімен өлшенген, көріністі меншікті кедергі мөлшерінің зонд ұзындығына қатынасын сипаттайтын қисық сызық. Көріністі меншікті кедергінің қандай түрі тұрғысынан анықталғандығына байланысты, аталған қисық сызықтар нақтылы, жедел көріністі және теориялық болып үш түрге жіктеледі. Нақтылы қисық каротаждың диаграмманың ең көлемді қойнауқат тұсынан өлшеніп алынған орташа көріністі меншікті кедергі негізінде тұрғызылады. Еқ көлемді қойнауқат тұсында сөз болған кедергінің ең көп және ең аз мөлшері өлшеніп алынған жағдайда, солардың көмегімен зондылау дың жедел көріністі қисық сызығын тұрғызуға болады. Теориялық қисық сызықтар теориялық зерттеулер мен есептеулер негізінде немесе электро-интеграторларды пайдалана отырып пішімдеу жолымен тұрғызылады. Бұл қисық сызықтар әдейі жасақталған бүйірлік каротаждың зондылау палеткаларына топтастырылған. Бүйірлік каротаждың зондылау қисық сызықтарын танымалдау, оларды теориялық қисық сызықтармен салыстыра саралау, сөйтіп танымалдану сызығының қандай теориялық қисық сызыққа дәл келетіндігін анықтау шаралары көмегімен жүзеге асады. Бір-біріне дәл келген осы екі қисық сызықтар ортақ параметрлерді сипаттайды деп есептелінеді. Мұның негізінде койнауқаттың меншікті электрлік кедергісі ақықталады, ал кірігу белдемі көрініс берген жағдайда осы белдемнің меншікті кедергісі, сүзбенің қойнауқатқа кірігу тереңдігі және осы кірігудің сипаты анықталатын болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов. 2000 жыл. — 328 бет.
***Гүлсім Насырқызы Жаркешова*** (5.12.1914 жыл, Ақмола облысы, Есіл ауданы - 25.5.1969, Алматы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1949).

Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген (1945). 1947 жылдан бастап ҚазКСР ҒА-ның Тіл және әдебиет институтында аға ғылыми қызметкер болып істеді.

"Қазіргі қазақ тіліндегі біріккен сөздер" деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. Қазақ тілінің орфографиямен, лексикологиямен, лексиког. мәселелерімен айналысқан.

"Қазақ тілінің түсіндірме сөздігін", "Абай тілі сөздігін" құрастыруға қатысты. Қазақ тіл білімінің мәселелері жайлы 20-дай мақалаларды жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Автор құқығы** – сценарийге оның дыбыс-бейнежазу тұрғысынан пайдаланумен байланысты емес, барлық кұқықтарды (мыс. фильм бойынша кітап шығару, сценарийді басып шығару, аудиотаспаларды шығару және т.б.); "римейк"-ке кұқықтарды; сценарийдің негізінде жасаған дыбыс-бейнежазу ту-ындысын косалқы пайдаланудын (қабельді телеарна, жеке көшірмелеу, даналарды жалға беру, пайдалануға ұсыну және т.б.) барлық түрлеріне кұқықтар мен сыйақыны өзіне қалдыруы. .

Авторлық кұқық халықаралық және мемлекетішілік заңдар арқылы корғалады. Автор құқығы көрсетілген шығарма жарық көрсе немесе ашылған жаңалығына Автордың патенті болса, авторлық кұқық заң жүзінде қорғаулы деп есептелінеді. Қазақстанда авторлық және аралас кұқықтарды қорғайтын арнаулы мекеме бар.

Дерекөздер
----------


1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Пьер Данинос** (фр. , 1913-2005 жылдар) – атақты француз жазушысы, журналист және қанатты сөздердің авторы.

Ол өзінің шығармашылығын 1931 жылы «**Теннис**» және «**Гольф**» атты журналдарында журналист болып жұмыс жасаудан бастайды. 1940 жылы «Еврика и Амеропа» атты тұңғыш кітабын шығарады. 1947 жылы «Құдайдың жазбалары» атты кітабы үшін *«Интералье»* сыйлығын иеленеді. Бұл кітабы әлемнің 27 тіліне аударылады. Францияда миллион тиражбен басылып шығады. Ол өзінің шығармаларының сюжетін күнделікті өмірден алып отырды. Оған 1954 жылы шыққан «Майор Томпсонның жазбалары» атты повесі мысал бола алады.

Дереккөздер
-----------
**Тымаққа салу** –қазақ халқының ұлттық әдет – ғұрпы болып табылады. Ел арасында « шала туып тымаққа салып өсірген » деген сөздер жиі естіледі. Халықта әдетте шала туған сәбиді осылай өсіретін ғұрып бар. 

Ұлттық бас киім- тымақ
Оның себебі шала туған ұстауға , бесікке салуға келмейді , тымақ жылы әрі бөлеуге ыңғайлы болады. Және сәбидің неше күні кем болса , сонша күн керегенің әр басына ілініп қойылатындықтан күн кереге басы арқылы есептеледі. Мысалы: 40 күн кем болса , керегенінің қырқыншы басынан кейін бала тымақтан алынып , әдетте жаңа туған рәсімі жасала бастайды. Айталық , ат қою, бесікке салу т.б.( Егер бала қыста туса , онда үй қабырғасына бірнеше шеге қағылып ілінеді) .

**Тымаққа салу (салт).** Ел арасында «шала туып тымаққа салып өсірген екен» деген сөздер жиі естіледі. Халықта әдетте шала туған сәбиді осылай өсіретін ғұрып бар. Оның себебі шала туған сәби ұстауға, бесікке салуға келмейді, тымақ жылы, әрі бөлеуге, ұстауға ыңғайлы болады. Және сәбидің неше күні кем болса, сонша күн керегенің әр басына ілініп қойылатындықтан күн кереге басы арқылы есептеледі. Мысалы: қырық күні кем болса, керегенің қырқыншы басынан бала тымақтан алынып, әдетте жаңа туған баланың рәсімі жасала бастайды. Айталық, ат қою, бесікке салу т.б. (Егер бала қыста туса онда үй қабырғасына бірнеше шеге қағылып ілінеді).

Дереккөздер
-----------

"Жеті қазына" ; Принт баспасы
**Гүлсәуле Орымбаева** (1952 жыл, Жамбыл облысы, Бірлік елді мекені) — «Салтанат» ән-би ансамблінің көркемдік жетекшісі және бас балетмейстері Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген қайраткері.

Отбасы
------

Арғы тегі қазақ халқының ардақты ақыны, әншісі, жыршысы, сазгері – Кенен Әзірбаев. Ол 11 жасынан домбыраға қосылып, өзі өлең шығара бастаған-ды. Гүлсәуленің әкесі – Әбдіқадыр Құстүнінов Ұлы Отан соғысына қатысты. Берлинге дейін жеткен. Ол Қазақстанның Мемлекеттік қорғаныс комитетінде қызметте болған. Ішкі істер министрлігінің полковнигі дәрежесіне жеткен. Анасы – ҚР еңбек сіңірген ұстазы.

Өмірбаяны
---------

Әке өнерге жақын және өзі де музыка аспабында ойнап, ән сала білген. Гүлсәуле оның сүйемелдеуімен жас кезінен билеуді ұнатты, 5 жасында музыка тактысына елтіп билей бастайтын-ды. Тіптен өзі де талдырмаш бойын би ырғағымен қозғалта түсіп, би шығарды. Гүлсәуле бірінші және екінші сыныптарда оқып жүргенінде гастрөлдік сапарлармен ауылына келген әйгілі биші Шара Жиенқұлованың биін көргенінде, аузын ашып, әртістің қимыл-қозғалыстарынан көзін айыра алмады. Оның қиялын жұмбақтай пері биші баурап алды. Содан кейін ұлы биші ұлттық билерді орындаушылығымен оның қиялды-сүйіктісіне айналды.Әбекең мен Гүлсәуле хореографиялық училищеге келіп жеткенде оған осы жылы оқушыларды қабылдау мерзімі аяқталып қалыпты. Әке Гүлсәуленің көзінде жылт-жылт еткен көз жасына шыдамай, ол үшін комиссияны жинауды сұрайды. Әке мен қыздың қуанышына орай тексерістерінен кейін төраға: «Қабылданды», – деп қуантты. 
Гүлсәуле ұстазы Шара апасының тобына қабылданды. Гүлсәуленің қуанышында шек жоқ. Шара Жиенқұлова сол хореографиялық училищенің директоры еді, сөйте тұра өзі бірінші бітіретін шәкірттерді тәрбиелейді.Ол хореографиялық училищені үздік тәмамдағасын, жоғары музыкалық білім алу мақсатымен Қыздар педогогикалық институтына оқуға түседі. Әртістік жолы «Гүлдер» ансамблінде басталып, мұнда 10 жыл қызмет істеді. Осы уақытта гастрөлдік сапарлармен Бирмада, Сингапурда, Малайзияда, Пәкістанда болды. Қазақстанның аймағын, Кеңес Одағының барша республикаларын тұтас шарлады.

Марапаттары
-----------

* Өнердегі ерен еңбегі үшін ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «ҚР еңбек сіңірген қайраткері» атағын берді.
* ҚР Президентінің жарлығымен ол «Астана» медалімен
* 2007 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кожиров Б. "Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары" 2010 ж.
**Автордың бейнесі** — әдеби шығармадағы жазушының өз тұлғасының көріну қалпы. Автордың идеялық нысанасы, көзқарасы, ұғым-түсініктері, наным-сенімдері, көркемдік принциптері, суреткерлік шеберлігі бәрі-бәрі кең, толық мағынасында, әрине, шығарманың өн-бойынан, бүкіл құрылыс-бітімінен, идеялық-көркемдік сипатынан танылады. Бұл-оның шығармашылық тұлғасы, жазушылық, суреткерлік сипат-өзгешілігі, ал оның өнер иесі ғана емес, өз тағдыры, өз мінез-құлқы бар жеке адам ретіндегі бейнесін алсақ, ол жекелеген жанрда (мысалы, өмірбаяндық, мемуарлық) болмаса, айқын көрініс таппайды. 

Әр жанрдағы шығармаларда автордың бейнесі әр түрлі дәрежеде, әр қырынан аңғарылады. Эпикалық шығармаларда автор негізінен алғанда оқиғаны баяндаушы болады. Яғни, оның бейнесін оқырмандар оқиғаны айту мәнері, кейіпкерлерді мүсіндеу өзгешелігі, суреткерлік мұраты, белгілі бір этикалық мәселелерге көзқарасы, эстетикалық нысанасы арқылы ғана елестете алады. Алайда, оның бейнесі тікелей көрінбейді. Ал драмалық шығармада автор оқиғаның даму барысынан мүлде сырт тұрады. Поэзиялық шығармаларда, автор, негізінен, лирикалық тұлға ретінде танылады. Лирикада ақынның ішкі сыры, сезімі, толғанысы, яғни, жеке авторлық тәжірибесі басқа жанрларға қарағанда айқын, нық бедерленеді, өмір шындығын оқырман лирикалық тұлға поэзиясындағы автордың көзімен қарап, танып біледі. Бірақ ақынның қандай күйде болып, әр құбылысты қалай сезініп отырғанын да оқырман өзінше бағалайды. Лирикалық шығармада авторлық, субъективтік көзқарас, ой-сезім мен ол бейнелеп отырған объективті шындық жігі білінбей жалғасып жатады. Лирик ақын өзі туралы айта отырып, өмірлік жайларды толғайды. Қоғам, әлеумет жайын толғанып отырып, өз көңіл-күйін паш етеді. Дегенмен лирикалық кейіпкерді автордың нақ өзі деп ойлау-жансақ түсінік. Лирикалық кейіпкер автордың өлеңмен жазылған тікелей өз көшірмесі емес, жинақтала келіп, белгілі бір нақтылық сипатты иеленген көркем бейне болып шығады. 

Әрине, автордың үні қандай шығармада болса, сезіліп отырады. Шығармадағы шындық көркем логикаға сәйкес бейнеленеді десек, сол логиканың өзі автордың ұғым-түсінігіне сай келетіні және талассыз. Автордың ой-сезім дүниесінен екшелеп өтіп, талғамның таразысына тартылып барып, өмір шындығы нағыз көркем шындыққа айналады. 
Бірақ автордың шығармадағы оқиғаларға көзқарасы, кейіпкерлерге қатынасы, нені қалай, қай тұрғыдан келіп бағалайтыны өзінен-өзі ап-айқын болып көрініп тұрмайды. Бүкіл шығарманың мазмұнына терең бойлау арқылы, байыптап түсінуді қажет етеді[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Шегіршін** – биіктігі 30 метрге дейін жететін тал тұқымдас ағаш. Өркені жіңішке, ақшыл-қоңыр түсті жылтыр өңді келеді. Жапырақтары айтарлықтай ірі, жұмыртқа тәрізді, гүлдері ақсары, қызғылт түсті болады, олар ұзын гүл сағағына орналасқан. Миуасы – ортасында жаңғағы бар сопақша қанатты жеміс.

Химиялық құрамы
---------------

Шегіршін жемісінде белоктар, аздаған илік заттар болады. Оның ұрығынан дәмі және иісі жоқ жасыл түсті май алады.
Халық медицинасында шеӊгелді сонымен бірге несеп жүргізетін, тер шақыратын және "қан тазартатын" дәрі ретінде қолданады.

Дереккөздер
-----------

«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков
**Ағұл тілі** (Aghul language) — лезгин тобындағы дағыстан тілдерінің бірі, агулдар арасында кең таралған. Ағұл тілі - иберий-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді, жалғамалы (агглютинативті тіл) түрдегі тіл, номинативті жүйенің белгілері бар эргативті тіл.
Ағұл тілі – Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998). Ағұл тілінің жазуы орыс (кириллица) графикасы негізінде жасалған. Ағұл тілінің төрт диалектісі бар: тпиг, керен, буркихан, кошан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Э.Д. Сүлейменова, Д.Х.Ақанова, Н.Ж.Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы»: Кітап.–Алматы: «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020 ж. 97-бет.
Бүкіл дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (БМҰ) — БҰҰ-ның бұл мамандандырылған мекемесінің негізгі мақсаттары метеорологиялық бақылау станцияларының желісін құруда және бірыңғай нормаларын талдап белгілеуду, жылдам ақпарат алмасу жүйелерін құруда халықаралық ынтымақтастықты қамтамасыз ету. Сонымен қатар метеорологияның авиацияда, теңіз навигациясында, су көздерін пайдалануда, ауыл шаруашылығында және басқа салаларда қолданылуына жәрдемдесу.БМҰ "Бүкіл дүниежүзілік ауа райы қызметін" құрды. Ол жер үстіндегі қадағалаулардың, метеорологиялық спутниктердің, бүкіл дүниежұзілік және аймақтық метеорологиялық орталықтар жүйелерінің мәліметтерін пайдалануға негізделген. Штаб-пәтері Женева қаласында

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оқушы анықтамасы" А.М. Бейсенбаев, Н.Ә. Бейсенбаева,2004 жыл
**Жерқорған** — орта ғасырлардан сақталған бекініс орны. 

Жамбыл облысы Тараз қаласынан шығысқа қарай 28 км жерде, Ақшолақ және Үшбұлақ стансалары арасында орналасқан. Ескерткішті 1940 жылы Г.И. Пацевич зерттеген. Бекініс орны солтүстіктен оңтүстікке қарай 70 м, батыстан шығысқа қарай 50 м жерді алып жатыр. Биіктігі 1 м-ге жуық топырақ үйіндісімен айнала қоршалған. Ортадағы алаңның биіктігі батыс жағында 3 м-ге жетеді. Шағын көлемде ғана жүргізілген қазба жұмыстары нәтижелерінде қыш ыдыс қалдықтары табылды. Ғалымдар Жерқорған бекінісін 7 — 12 ғасырларға жатқызады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 3 том