recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чедиак-Хигаси синдромы** — (жапондық Хигаси және кубалық дәрігер Чедиак аттарымен аталатын ауру) аутосомно рецессивті тәртiппен ұрпаққа беріліп және қайталанатын инфекциялардан туатын ауру түрі. Ішінара көз және тері альбинизмі, Фотофобия. Әдетте жас балалар ауырады. Инфекция немесе қатерлі ісік өлімге әкеледі. Ерте жастағы балаларда, ауру тез қарқынды жүреді. Бірақ қайталанатын инфекциялармен орын алып, ауру жеңіл жүруі мүмкін. Жоғары жастағы балаларда ауру жедел фазасына өтеді. Бұл кезде неврологиялық патологиясы- мишық, перифериялық нейропатия және ақыл-есінің ауытқуын атап өткен жөн. Перифериялық қан лейкоциттердің саны мен сүйек кемігінің барлық жасушаларының цитоплазмасында, нейтрофилдер, эозинофилы, базофилдер мен моноциттер де қалыптан тыс түйіршіктерді көрсетеді. Оларда лизосомалық ферменттер, пероксидаза және қышқыл фосфатаза ұсынылған нақты түйіршікті материалдар бар. Аурудың өршуіне байланысты жиі анемия, тромбоцитопения, лейкопения дамып отырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  С. И. Козлова "Наследственные синдромы и медико-генетическое консультирование" -М 2007г
**Шілікті аңғары**, Шілікті жазығы – Тарбағатай және Сауыр жоталары аралығындағы тауаралық табан.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай және Зайсан аудандары жерінде.

Жер бедері
----------

Аңғарлы жазық солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-ге созылған, енді жері 30 км-ге жуық. Теңіз деңгейінен 1050 – 1150 м биіктікте орналасқан. Ортасында (Шілікті аңғарынан батысқа қарай) сазды-батпақты көлтабан жатыр. Оның ұзындығы 25 км, ені 7 – 8 км. Қытаймен шектесетін қиыр шығысы теңіз деңгейінен 1400 – 1500 м биіктікте.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Аңғары негізінен палеозойлық қатпарлану кезеңінде қалыптасқан. Жер қыртысы құмтас, алевролит, конгломераттан түзілген. Кейбір жерлерінде триас және юра кезеңдерінің андезиттері, бор мен плиоцендік саздақты-құмды қабаттар кездеседі. Тектоникалық тұрғыдан аңғар тау түзілу кезеңінің жаңа көтерілген ойысына жатады. Сондықтан да жер бедерінде неоген-антропогендік қозғалыстарының да әсері байқалады. Баяу тектоникалық қозғалыс күні бүгінге дейін жалғасуда. Жер қойнауында тас көмір (Кендірлік көмір кен орны), құрылыс материалдары кен орындары бар.

Климаты
-------

Климаты тым континенттік. Қысы суық, ызғарлы, жазы жылы әрі қуаң. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы –16 – 18°С, кейде –46°С-қа дейін төмендейді, шілдеде 20 – 22°С, кейде ауа температурасы 40°С-қа дейін көтеріледі. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм, тау бөктері мен қиыр шығысында 500 – 550 мм-ге жетеді. Тұрақты қар жамылғысы қараша айының 3-онкүндігінде қалыптасып, сәуірдің соңында кетеді. Шілікті аңғарының орта тұсынан шығыстан батысқа қарай Қандысу және Кендірлік өзендері және олардың салалары ағып өтеді. Жер асты тұщы сулары 5 – 10 м тереңдікте жатыр.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Тауаралық аллювийлі-пролювийлі дала ландшафтысының топырағы орта тұсында бозғылт қоңыр, қо-ңыр, шеткі өңірлерінде қызғылт қоңыр және қара топырақ қалыптасқан. Құнарлы топырағында бұта, ши аралас астық тұқымдас шөптесін (бетеге, селеу, қылқан боз, айрауық, қияқ, атқонақ, тағы басқа), тау бөктерлерінде қарағай, қайың, көктерек, тал, жабайы алма, итмұрын, емдік қасиеті бар қара меңдуана, ащы жусан, долана, қара андыз, қырықбуын, тағы басқа өседі. Жануарлар дүниесінде қасқыр, түлкі, құну, бұлғын, сусар, қара күзен, аламан, марал, тау ешкісі, тағы басқа мекендейді. Шағын көлдері мен суы мол өзендерінде қаз, үйрек, бірқазан, тырналар, тағы басқа ұя салады. Сулары балыққа бай. Шілікті аңғары – шүйгін шабындық, шұрайлы жайылымдық өңір саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Шүйке** – есуге, иіруге алдын ала дайындалған жүн шумағы. Ол ұзындығы бір қарысқа жуық таяққа не басқа затқа созыла жинастырылған мал жүнінің жіптік топтамасы. Иіруге арналған шүйкені жіңішке етіп созады да, ұршық мұрындығына іліндіреді, сонда жіпті мейлінше ұзын етіп иіруге мүмкіндік туады. Жіптің қалыңдығы болашақта жасалынатын бұйымдарға (кілем, алаша, т.б.) байланысты. Шүйке үзілмесе, жіп те берік болып иіріледі. Арқан, бау секілді күрделі заттарға арналған шүйке жіп созбасы қалыңдау жасалынады. Арқан шүйкелердің үш тінінен есіледі, бірақ оны өте берік жасау үшін кейде төрт-бес тіннен де ширатады. Шүйкеге жіп не арқан сынды заттар берік болуы үшін ешкі қылы, қодас түбіті, т.б. қосылуы мүмкін.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Бүгін, ертең, әрқашан**– "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, орыс тіліндегі деректі фильмі (1984).. Жастарды қой шаруашылығына тарту бағытындағы Кеңестік саясаттың жүзеге асуын көрсету мақсатындағы түсірілімі. 

Онда Алматы облысының "Дегерес" кеңшарындағы шопандар бригадасының тыныс-тіршілігі баян етілген. Телетуынды жастардың тәлімгері, Әлем қоры Кеңестік басқармасының мүшесі Социалистік Еңбек Ері Шопан Жандыбаевтың жастарды қой күтіміне үйрету тәлімдері жайлы. Режиссері - В. Задвицкий, операторлары - А.Коптев, В.Максимов, А.Чепенко.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
«**Бітімгер**» (ағылш. *Peacemaker*) — Max стримингтік қызметіне арнап түсірген Джеймс Ганнның телесериалы. DC Comics кейіпкері Бітімгерге негізделген. Бұл DC Universe (DCU) ғаламының бірінші телехикаясы және сонымен бірге 2021 жылы шыққан «Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы» фильмінің спин-оффы. Сериал фильмдегі оқиғалардан кейін орын алады және одан әрі жингоисттік көзқарастағы өлтіруші Кристофер Смит/Бітімгерді зерттейді. Сериалды The Safran Company және Troll Court Entertainment Warner Bros-пен бірлесіп шығарды, ал Ганн сериалдың жетекшісі болды.

Джон Синамен бірге басты рөлдерді сомдайтын Даниэль Брукс, Фредди Строма, Чукуди Ивуджи, Дженнифер Холланд, Стив Эйдж және Роберт Патрик «Жанкештілер жасағы» фильміндегі рөліне оралды. Ганн «Бітімгер» фильмін «Жанкештілер жасағы» фильмін түсіру кезінде Синаның драмалық актер ретіндегі күшін байқағаннан кейін ойлап тапты және ол барлық сегіз эпизодты COVID-19 пандемиясы кезінде фильмді аяқтау кезінде жазды. HBO Max бірден 2020 жылдың қыркүйегінде Бітімгер сериалына толық тапсырыс берді, келесі айларда қосымша кастинг жасалды. Түсірілім Ванкуверде (Канада) 2021 жылдың қаңтарында басталды, Ганн бес эпизодты өзі түсірді. Өндіріс сол жылдың шілде айында аяқталды. Ганн сериалдың саундтрегі үшін hair metal әндерін, оның ішінде Wig Wam-ның «Do Ya Wanna Taste It» әнін қолдануды жөн деп тапты; Сериалдың кіріспесінде хореографиялық би нөмірін орындайтын актер құрамы көрсетіледі.

«Бітімгер» фильмінің алғашқы үш сериясы Max арнасында 2022 жылдың 13 қаңтарында көрсетілді. Сериалдың қалған бөлімдері 17 ақпанға дейін апта сайын эфирге шықты. Әрбір эпизод алдыңғысына қарағанда көбірек көрермен жинады және маусымның финалы бір күнде Max түпнұсқа эпизодтарының ең көп қаралым рекордын жаңартты. Сериал оң пікірлерге ие болды, оның ішінде Синаның ойыны, Ганның режиссерлігі мен сценарийіне мақтаулар бар. Екінші маусымға 2022 жылдың ақпанында тапсырыс берілді, оған Ганн барлық эпизодтарды жазып, режиссерлік етті. Сонымен қатар, «Бітімгердегі» және «Жанкештілер жасағындағы» кейіпкерлер жайлы бірнеше басқа спин-оффтары әзірленуде.

Марапаттары
-----------

| Жыл | Салтанатты күн | Санат | Кандидат(лар) | Нәтиже | Прим. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| MTV Movie &amp; TV марапаттары | 2022 жылғы 5 маусым | Үздік комедиялық қойылым | Джон Сина | Номинация |  |
| Үздік музыкалық сәт | «Оның дәмін татқыңыз келе ме?» | Номинация |
| Голливуд сыншылары қауымдастығының телевидение сыйлығы | 2022 жылғы 14 тамыз | Трансляциялық сериалдағы таңдаулы актер - комедия | Джон Сина | Номинация |  |
| Ағынды сериалға арналған көрнекті сценарий - комедия | Джеймс Ганн («Сиыр тағы» үшін) | Номинация |
| Шығармашылық Эмми сыйлығы | 4 қыркүйек, 2022 жыл | Комедиялық сериалдағы тамаша каскадерлік үйлестіру | Уэйн Даглиш және Гастон Моррисон | Номинация |  |
| « Сатурн » | 25 қазан, 2022 жыл | Үздік шытырман оқиғалы сериал (трансляция) | «Бітімгер» | Күтілуде |  |
| Трансляциялық сериалдағы үздік екінші пландағы актриса | Дэниел Брукс | Күтілуде |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "MTVAwards"
2. ↑  "HCATVAwards"
3. ↑  "EmmyAwards"
4. ↑  "SaturnAwards"
**Легендариум** (ағылш. *legendarium*) — аңыздардың коллекциясы. 

Бастапқыда, ортағасырлық латын тілінде, бұл терминмен әулиелердің өмірі жайлы аңыздардың жазулары белгіленді. Бұған XIV ғасырдан бері сақталған «Анжу легендариумы» мысал бола алады.

Ағылшын тіліні Оксфордтық сөздігіне сүйінер болсақ, легендариумның синонимі «*legendary*» сөзі, 1513 жылы даталанған. Бұндай атауға ортағасырлық ағылшын тілінде жазылған "Оңтүстікағылшын легендариумы" мысал бола алады.

Қазіргі уақытта «*legendary*» термині зат есімге қарағанда сын есім ретінде көбірек қолданылады. «Легендариум» кейбір еуропалық тілдерде әлі күнге дейін қолданыста; бірақта Толкин «легендариумды» Жерорта жайлы ойдан жазған жазбаларын белгілеуге қолданған уақытта, бұл сөз ағылшын тілінде көп қолданыла бермейтін еді.

Атақты легендариумдар
---------------------

* Толкин легендариумы
* Анжу легендариумы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Anjou Legendarium.
2. ↑   Peter Gilliver, Jeremy Marshall and Edmund Weiner The Ring of Words. — Oxford & New York: Oxford University Press, 2006. — С. 153-154. — ISBN 0-19-861069-6
**Фидий, Хармид** ұлыгректің б. э, бұрынғы V ғ. данышпан мүсіншісі. Оның творчествосына афинылық құл иеленушілік демократияның шарықтап гүлденген шағындағы эстетикалық мұраттары аса айқын көрінісін тапты. Фидий б. э. бұрынғы 500 ж. шамасында Афиныда туды; оның ұстаздары арасында мүсінші Агелад пен кескінде- меші Полигнот есімдері аталады. Мүсіншінің балалық және жастық шағы грек-парсы соғысы тұсында өткендіктен ол бүкіл өмірін дерлік парсыларды жеңген грек халқын мадақтайтын ескерткіштер жасауға арнады. Ежелгі жазушылар мәліметтері бойынша, Фидий алғашқы туындыларын — Пеллена қаласына (Пелопоннес) арнап алтын мен піл сүйегінен сомдалған Афина мүсіні мен тәңірияның Платеядағы алтынмен апталған ағаштан, мәрмәрден жасалған алып тұлғасын б. э. бұрынғы V ғ. 70-інші жылдарында жүзеге асырғаны белгілі. Ол сол тұста Дельфыда афинылықтар тапсырмасымен Марафон шайқасының құрметіне көп пішінді мәрмәр мүсіндер тобын жасап, құдайлар мен қаһармандар арасында қолбасшы Мильтиадты бейнеледі. Б. э. бұрынғы 460 ж. шамасында Фидий Аполлонның қола мүсінін құйып, ал 460—450 жж. даңққа бөленген Жеңімпаз Афинаның Афины акрополіне арналған Мүсінін жасады, Көп ұзамай туған елінен шалғай Лемнос аралында тұратын афинылықтардың сауалы бойынша, шебер тәңірияның акропольге қойылған екінші мүсінін сомдады. Периклдың тапсыруы бойынша, ұлы мүсінші Акропольдегі храмдар мен мүсіндер ансамблін жасауға басшылық етіп, 447—439 жж. Парфенонға арнап Афина Парфеностың мүсінін алтын мен піл сүйегінен қаз тұрғызды. Фидий сол техникамен Олимпия храмы үшін Зевстің он үш метрлік тұлғасын сомдады, мұны гректер ғаламның жеті ғажайыптарының бірі деп есептеді. Б. э. IV ғ. бұл мүсіндердің екеуі де Константинопольге әкелініп, сонда опат болды. Периклдың дұшпандары оның досы Фидийді Парфенондағы Афина мүсінінің қалқанына өзі мен Перикл бейнесін салып күпіршілік жасады, тәңірге тіл тигізді, әрі киелі алтынды ұрлады деп айыптады. Мүсінші түрмеге қамалып, б. бұрынғы 431 жылы ақталып үлгерместен қайтыс болды. Римдік мәрмәр көшірмелері арқылы тек «*Аполлон*» (Кассель), «*Амазонка*» (Ватикан), «*Афина Лемния*» (кеудесі Дрезденде, басы Балоньеде), «Афина — Парфенос» (Афины, Ұлттық музей) қалқан бедерімен (Странгфорд қалқаны, Британия музейі) сақталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
**Зоя Бутэрус (26.1.1946. Павлодар қаласы)**–тележурналист.. Павлодар пединститутын (1968), Алматы Жоғарғы партия мектебін бітірген (1984). 1971 жылs Павлодар облыстық телевидениесінде редактор, аға редактор (1969-82, 1984-2007) болып еңбек еткен. 

Туған өлкесінің тарихы туралы "Өткен жолдар", Арқа төсіндегі астанамызға арналған "Астана, махаббатым менің", кеңшілер қаласының тынысын суреттеген "Менің Екібастұзым" т.б. деректі фильмдердің авторы. Әр кезеңдегі облыс әкімдерінің қатысуымен "Әкім сағаты" хабарын дайындаған. 

Парламент Сенаты және Мәжіліс депутаттарымен тікелей эфирде хабарлар жүргізген. Республикалық бірнеше конкурсқа қатысқан. Қазақстан Журналистер одағының, облыс әкімінің облыстық мәслихаттың Құрмет грамоталарымен марапатталған. Облыстық Журналистер одағы сыйлығын үш мәрте иеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Синоптық Диоген
Күндіз адам іздеп жүрген Диоген
**Диоген**, немесе Синоптық Диоген, кейде киник Диоген, — әйгілі грек философы, киниктер мектебінің негізін қалаушы. Ол шамамен б.з.д. 412 жылы, немесе 404 жылы Қара теңіз жағалауындағы Иония мемлекетіне қарайтын Синоп қаласында туылып, шамамен б.з.д. 323 жылы Грекияның оңтүстігіндегі Коринф қаласында қайтыс болған. Диоген философ Антисфеннің шәкірті. Ол өркениеттің дәстүрлі құндылықтарын жоққа шығарып, тек қажетті мүдделерімен ғана шектелуге шақырады.[1]

Диоген өте қайшылықты тұлға. Оның әкесі тиын ақшалар жасайтын орында жұмыс жасаған екен, Диоген жасанды ақша жасады деген айыппен Синоп қаласынан қуғындалады. Сөйтіп антик дәуірінде өнер мен мәдениет гүлденген Афина қаласына келіп, қаладағы көптеген мәдени дәстүрлер мен сенімдерді сынға алады. Ол өзіне Гераклитті үлгі етіп, "ізгілік теорияда емес, әрекетте көрінуі керек" деген ұстанымды жақтайды. Ол өзінің қарапайым тұрмыс стилі мен әрекеті арқылы жемқорлық пен былыққа батып, тығырыққа тірелген қоғамның құндылықтары мен билігін сынайды. Ол дәстүрге мүлде сай келмейтін тұрмыс кешіреді, сол арқылы өзін табиғат бойынша өмір сүруші санайды. Ол өзін Космополит есептеп, бір өңірдің емес, бүкіл әлемнің азаматымын деп жариялайды. Оның Антисфеннің соңынан ергені және оның "адал иті" болғаны туралы талай ертегі бар.

Диоген кедейліктегі ізгілік ережесін жасады. Ол қайыр сұрап күн көрген және базардағы бір үлкен қыш күбіде - грек пифосында ұйықтаған. Ол өзінің философиялық біртүрлі қылықтарымен танымал болды. Ол Сократты Платонша түсіндіруге қарсы шықты, талқылауларда ол тамақ жеп, Платон лекциясына кедергі келтіруге тырысады.

Ол сондай-ақ әлеуметтік орындарда, және б.з.д. 336 жылы өзін іздеп келген Ұлы Ескендірдің өзін мазақ етеді.

Кейін Диогенді қарақшылар ұстап алып, құл ретінде сатып жібереді, сөйтіп ол Коринф қаласында тұрақтайды. Онда ол киниктер философиясын Фивандық Кратетке үйретеді, Кратет оны аса маңызды грек философиялық ағымы болған стоицизм негізін қалаған Китиондық Зенонға үйретеді.

Диогеннің жазбалар қалдырғаны анық емес, тек Диоген Лаэртстің «Ұлы философтардың өмірі, ілімдері және нақылдары» кітабында, және басқа дереккөздерде Синоптық Диоген өміріндегі кейбір анекдоттар (chreia) жазып қалдырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
**Махараджа Савай Джай Сингх Амбер** ( кейінгі Джайпур ) патшалығын басқарды. Ол **Кахваханың** астанасы **Амберде** дүниеге келен. Әкесі **Махарана Бишан Сингх** қайтыс болғаннан кейін, 1699 жылы 11 жасында таққа отырды.
**Савай Джай Сингх** өте білімді адам болған. Оның **тарихтан, ғылымнан** және **математикадан** көп хабары бар еді, Осы ақылы мен таланты үшін **Моғол императоры Аурангзеб** оған **"савай"**, яғни **"ғажап"** деген атақ берген екен.
**Савай Джай Сингх** күннің тұтылуы мен басқа да **астрономиялық зерттеулер** жүргізу мақсатында **Дели, Матуре Уджайне, Варанам, Джайпур** қалаларында бес обсерватория салдырды. Бұл ежелгі обсерваториялар әлі күнге шейін өз құндылығын жойған жоқ.
Савай Джай Сингх **Раджпуттан** моғолдарды қуып шыққан **Мевар** және **Марвар** штаттармен одақ құрды. Маратханың әскери жасағына соққы берген соң (1714-1717жж) **Джай Сингх Мальва** жерінде алғашқы наменгерлік мәртебеге ие болды.
Ол алыстан болжайтын **мемлекет қайраткері** ретінде танылды. Елде болуы мүмкін барлық саяси жағдайды алдын ала болжап отырады. Бұл көрегендігі оның **Мальбадағы** беделін одан сайын көтере түсті.
Джай Сингх - ашвамедханы, яғни Веданың уағызы боцынша құрбандыққа шалу дәстүрін ұстаған алғашқы үнді билеуші.
**Трейлер** (ағылш. *traіler* – сүйреу) – ауыр салмақты, бөлінбейтін жүктерді тасымалдауға арналған тіркеме. Трейлер тиеу биіктігі төмен сатылы рамадан тұрады. Жолға түсетін меншікті күшті азайту мақсатында, Трейлерлер бірнеше осьті, көп дөңгелекті болып жасалады. Трейлердің жүккөтергіштігі 20 – 60 т аралығында. Бірақ кейбір энергетикалық қондырғыларды (қуатты генераторлардың, турбиналардың бөліктері және т.б.) тасымалдау үшін жүккөтергіштігі 100 т және одан да жоғары Трейлерлер жасалады. Трейлердің платформасы металл төсемнен және борттық білеуден тұрады, қайырмалы траптармен, жүкті түсіру және тиеуге арналған механизммен жарақтандырылады.

Сілтеме
-------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Шовашинзан жанартауы
1944 жылдың қазан айында
Шовашинзан - лава күмбезді жанартау. 
Ол Жапониядағы ең жастау болып саналады.
Шовашинзан
Усу тауының маңында, Жапонияның Хоккайдо аралындағы Шикотсу-Тоя Ұлттық саябағында орналасқан.

Лава жер қыртысын жарып, сыртқы ақтарыла төгілді. Осының нәтижесінде Шовашинзан тауы пайда болыпты.
Жанартау алғаш рет 4 ай бойы үздіксіз атқылаған екен. Осы кезде аралда үнемі жер сілкіністері болып тұрған.
Шовашинзан атауының тікелей мағынасы «Шова жаңа тау» дегенді білдіреді. Себебі жанартаудың алғаш атқылауы кезінде сол маңда Сева атты император билік құрған екен. Кейінірек таудың аты императордың есімімен байланыстырылып аталып кетіпті.

Тау алғаш рет пайда болған сәтте жапондықтар мүны сәтсіз әскери сынақ деп үрейленді. Оның пайда болуы құпия түрде сақталған.
Шовашинзан алғаш рет 1943 жылы атқылаған
Шовашинзан Усу стратожанартауының шығыс қапталында тұр.
Тау шыңының қалыптасуы жайлы ақпараттың көп бөлігін жергілікті пошташы Масао Миматсу ұсынған.

Шовашинзаннің биіктігі қазіргі уақытта 398 м-ді құрайды. Таудан үнемі бу шығып тұрады.
Шовашинзан күріш алқабының дәл ортасында қалыптасқан.
Шовашинзан тауының дөңестігі 211 м-ді құрайды

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Жер асты суының геологиялық эрекеті ең алдымен өзі орналасып, солар арқылы қозғалатын таужыныстар мен минералдарды ерітуіне байланысты. Жерасты суының ерітуші қабілеті қысым мен температура артқанда, сонымен қатар құрамында еріген газдар болғанда күшейе түседі. Атап айтқанда, химиялық таза судың әктасты срітетін әрекеті шамалы, ал құрамында көмірқышкыл газы болса судың жемірлігі күрт артады.

Туынды коллектор
----------------

Ең жеңіл еритіндерге галит, сильвин, кальцит, доломит, гипс сияқты минералдар жатады. Осындай минералдардан тұратын таужыныстар таралған аудандарда су жарықшақтар мен кеуектерге
енеді. Жекелеген минерал түйірлерін ерітеді (шаймалайды) да тесіп өтетін ағындар орнағаннан кейін, оларды еріген күйде алып шығады. Осылайша, жерасты шаймалауы сутірек ретінде қалыптасқан таужыныстарда туынды коллектор жаралауына әкеледі. Туынды коллекторлар жинауыштық қасиеттері бойынша кейде бастапқы коллекторлардан да асып кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Диетология** (грек. *dіaіta* – тіршілік салты, тамақтану тәртібі және *logos* – ілім) – сау және науқас адамның тиімді тамақтануын, дұрыс тамақтандырудың ғылыми негіздерін және оны ұйымдастыру әдістерін зерттейтін ғылым.

Санатория
Диетологияның ғылым ретінде пайда болуы Гиппократ есімімен байланысты. Диетология тағам гигиенасымен тығыз байланысты. Қазақстанда диетология емдеу-профилактикалық мекемелерде, демалыс орындары мен санаторийлерде диетологиялық қызмет көрсету ісін ұйымдастыруға байланысты 1930 жылдан дами бастады. Диетология саласындағы зерттеулерді 1973 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Тағамтану институты (қазіргі «Тағамтану институты» жабық акционерлік қоғамы) үйлестіріп отырады. Диетолог мамандар даярлау мәселесімен Алматы қаласындағы Дәрігерлердің білімін жетілдіру институты (1982 жылдан) және Қазақ ұлттық медицина университетінің тағамтану кафедрасы (1994 жылдан) шұғылданады. Ас қорыту органдарының ауруларын, адамның шектен тыс семіріп кетуін, т.б. тағаммен емдеудің биохимиялық, клиникалық негіздері зерттелді (В.Б.Максименко, Е.Изатуллаев, Б.Салханов). Қымыз бен шұбаттың, жылқы етінің шипалық қасиеттері анықталып, олармен емдеу тәсілдері табылды (Т.Шарманов, А.Жанғабылов). Емшектегі балаға арналған «Балдырған», «Балбөбек», «Биолакт-1», «Биолакт-2», «Жігер», «Ша-Фе», т.б. емдік-профилактикалық қасиеті бар сүт өнімдері мен сусындар шығарылып, баланы тамақтандыру ісіне пайдаланылды (Шарманов, П.В. Федотов).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Дизенфекция** — 1867 жылы англиялық дәрігер Джозеф Листер (1827-1912) залалсыздандыру әдісін ойлап тапты. Листер ойлап тапқан залалсыздандыру тәсілі медицина тарихындағы ұлы жаңалық болып саналады. Осының құрметіне кейінгілер оны «Сыртқы жарақаттарды залалсыздандырудың атасы» деп атап кеткен.
12 ғасырда-ақ Жаудолх есімді адам жарақаттың микробтануын бәсейту үшін батылдықпен «құрғақ» емдеу әдісін ортаға қойып, микробтардың алдын алуда табысқа жеткен. 17 ғасыр мен 18 ғасырда сыртқы аурулар операциясы саласын бейне тұман торлағандай заман болды. Себебі, дәл осы дәуірде жарақат сәтті тігілгенімен көбі іріңдеп кете беретін. Адамдар жарақат аузының іріңдеуінің сырын білмей дал болды. Бұл құпияның сырын тұңғыш ашқан адам франциялық Бост есімді адам болды. Ол жарақат аузын бактерия іріңдеткен деп қараған. Босттың бұл байқауы медицинаның микроорганизмдер ғылымы саласына теориялық негіз қалады. Листер дәл осы кезде сыртқы жарақаттардың аузының іріңдеу мәселесін зерттеп жүрген еді. Босттың байқауы оның әуесін қозғап, шабыт берді. Ол ақырында фенолдан жасалған ерітіндіні жасап шығып, онымен операция жабдықтарын, операция жасаушының қолы мен науқастың жарақат аузын залалсыздандырды. Осылайша науқастардың микробтану және өлу салыстырмасы күрт төмендеді. Листер үздіксіз өзгертулер мен дамытулар жасап, су және май қосып араласпа ертінді жасап, фенолдың күшін бәсейтіп, залалсыздандыруға пайдаланды. Ол ақыры бүгінгі күнге дейін қолданылып келе жатқан «Листер сыртқы ауруларды залалсыздандыру тәсіліне» айналды.
Залалсыздандыру тәсілінің пайда болуы сыртқы аурулар медицинасының мың жылдық дамуының нәтижесі. Ол нақты практика мен теорияның өзара бірлесуінің туындысы.
Залалсыздандыру әдісінің тапқырлануы сыртқы ауруларды емдеу тарихындағы төңкерістік мәні бар оқиға. Ол сансыз адамды ажалдан арашалап, сыртқы ауруларды емдеудің жаңа бетін ашты. Осы тәсілді Англия, Германия, Франция сияқты елдердің емханалары қолдану арқылы «Листер сыртқы ауруларды залалсыздандыру тәсілі» тез арада мойындалып әрі кең көлемде жалпыласып, бүкіл дүниедегі дәрігерлер арты-артынан оны үлгі етіп, емхананың операция үйлеріне кең көлемді залалсыздандыру-тазалау жасады. Операция бөлімі қатаң залалсыздардыру ережелерін бекітті. Қазір залалсыздандыру әдісі сыртқы ауруларды емдеудің аясынан алқып шығып, адамзаттың ақаусыз тұрмысының қажетті кепіліне айналды.
Листер 1827 жылы англияның Эйсекс деген жерінде дүниеге келген, 1852 жылы Лондон университетін тәмәмдаған. 1877 жылға дейін Эдинбург және Лондондағы Кололдық ауруханада сыртқы аурулар профессоры болып қызмет атқарған. 1892 жылы Франция үкіметі өткізген Босттың 70 жылдық мерей тойында Джозеф Листер мырза шын көңілмен: «Сіз адамдар үшін жұқпалы аурудың қара пердесін сырып тастадыңыз», - деді. 1893 Листер Барон атағын алды, ол осы атақты еншілеген тұңғыш Англиялық шипагер болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------
*Басқа мағыналар үшін Рейес деген бетті қараңыз.*
**Диего Антонио Рейес Росалес** (ис. *Diego Antonio Reyes Rosales*; 19 қыркүйек 1992, Мехико) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Фенербахче" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Америка Мехико" клубының түлегі. 2010 жылы 25 сәуірде Мексика чемпионатындағы тұңғыш ойынын өткізді. Бір жылға жуық уақыттан соң, 2011 жылы 17 сәуірде тұңғыш голын соқты.

2012 жылы 17 желтоқсан күні "Портуға" ауысты. Содан бері тек еуропалық клубтарда ойнап келеді. 2018 жылы қазіргі клубына "Эспаньол" сапынан ауысты.

### Ұлттық құрама

2011 жылы 5 шілдеде Америка кубогында Чилиге қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

Оған дейін Олимпиада құрамасына да шақырылған. 2012 жылғы Олимпиада ойындарының жеңімпазы.

Жетістіктері
------------

* Олимпиада ойындарының жеңімпазы (**1**): 2012
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы (**2**): 2015, 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Гүлсін Онай** (қыркүйектің 12, 1954, Ыстамбұл)— Түркия Республикасының халық артисі, пианист.

Президенттік симфония оркестрінің солисі, Билькент университеті артисі.

3,5 жастан бастап музыкамен шұғылдана бастаған Гүлсін Онай 6 жаста алғашқы концертін фортепианомен Түрік радио және теледидар қоғамының Ыстамбұл радиосында берді. 12 жасынан бастап оқуын Францияда жалғастырған ол 16 жасында Париж консерваториясының жоғарғы бөлімін фортепиано бойынша алған алғашқы жүлдесімен бітіріп шыққан болатын. Маргарита Лонг, Жак Тибо (Париж) және Ферручио Бускони (Бользано) атындағы және тағы басқа да көптеген халықаралық байқауларда жүлдегер атанған Г. Онайдың 20-ға жуық альбомы жарық көрді. 
1987 жылы «Мемлекеттік өнер адамы» атағын, 
1988 жылы Богазичи университетінің, 
2007 жылы Хаджеттепе университетінің құрметті докторы атақтарын алды. Түркияда және шетелдерде көптеген қайырымдылық концерттерін бергені үшін 2003 жылы ЮНИСЕФ-тің Түркиядағы ұлттық комитеті тарапынан «Ерікті ізгі ниет елшісі» атанды. 2007 жылы «Севда-Дженап және музыка» қорының алтын белгісімен, ал биыл классикалық музыка саласында «Ең үздік пианист» ретінде Доницетти атындағы сыйлықпен марапатталды. Оның Майамидегі фортепиано фестиваліндегі жеке концертін американдық VAI фирмасы "Gülsin Onay Live in Recital" деген атпен биыл ақпанда, ал Григ және Сен-Санс концерттерін 2009 жылдың наурыз айында "Gülsin Onay in Concert" деген атпен жарыққа шығарды.
**Лох-Несс** (ағыл. *Loch Ness*, шотл. *Loch Nis*) — Инвернесстен 36 км оңтүстік-батысқа созылған, Шотландиядағы ең терең тұщы сулы көл.

Көл Лохнесс құбыжығы аңызының арқасында әлемге кеңінен танымал. Көлдің бойында көркем табиғатты жақсы көретін және мифтік құбыжықты көруді қалайтын туристер үшін көптеген коммерциялық бағыттар бар.

Лох-Несс – Инвернессден Форт-Уильямге дейін солтүстіктен оңтүстікке қарай Грейт-Гленның геологиялық жарылымы бойындағы ең үлкен су қоймасы. Көл – Шотландияның батыс және шығыс жағалауларын байланыстыратын Каледондық каналдың бір бөлігі.

Лох-Несс Шотландияның осы бөлігіндегі көптеген көлдер сияқты, мұздан шыққан. Көл – өте ұзын және терең, ал шымтезек пен түптің көп болғанының салдарынан, оның суы өте лас.

Лох-Несс Шотландия көлдерінің арасында су бетінің ауданы бойынша екінші орын алады: оның ауданы 56 км². Сонымен қатар ол судың көлемі бойынша бірінші орында, өйткені ол басқа көлдерге қарағанда тереңірек. Көлдегі тұщы су Англия мен Уэльстегі тұщы судан көбірек. Көлдің максималды тереңдігі - 230 м.

Көл – Ұлыбританияның ұлттық электр торабының бөлігі болып табылатын «Фойерс» гидроэлектрстанцияларының каскаданың бір бөлігі.

Оңтүстік-батыс шетінде, Форт-Август қаласының маңында, көлдің жалғыз аралы орналасқан. Көлде жасанды аралдар да бар, олар кранног деп аталады.

Көлдің жағасында Лохнесс құбыжығының мұражайы орналасқан.

Тағы қараңыз
------------

* Лох-Морар

Сілтеме
-------

* Tony Harmsworth’s Loch Ness Information Site
* Loch Ness Guide
* Loch Ness суреттері
* Google Map on Loch ness
* Nessie & Loch Ness links
***Ғалия Еркінқызы Жексембаева*** (3. 12. 1958 жылы туған, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Горный Гигант ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1992). 

Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін бітірген (1980). 1980—1982 жылдары Торғай облысы, Амангелді ауданы орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. 1982-1986 жылдары ҚазПИ-дің аспиранты. 1986—1989 жылдары осы институттың қазақ тілі кафедрасының лаборанты. 1989—1993 жылдары осы кафедрада оқытушы. 1993 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің жалпы тіл білімі және қазақ тілі тарихы кафедрасының оқытушысы. 

Профессор Ғ. Қалиевтің жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі кірме сөздердің сөзжасам қызметі" деген тақырыпта кандидаттық диссертацияны қорғады. 16 ғылыми мақаласы жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Бүйірлік микрокаротаж** - Геологиялық қиманың іргелес орналасқан бөлігінің көріністі кедергісін қалқаланған озондгар көмегімен тоқты радиальды түрде айшықтай отырып мұқият өлшеу. Айшықтау сазды қабыршақ әсерін азайтады және бұрғылау ұңғымасына арлас орналасқан таужыныстардың меншікті кедергісін сандық тұрғыдан еуге қажетті өлшеу шараларын қолдануға мұмкіндік береді. икрокомпоненты подземных вод — жерасты суларыньщ микроқұрамбөліктері.
Жер асты суларында аз мөлшерде ұшырасатын, олардың типін анықтамайтын, ; кұрамының арнаулы ерекшеліктерін туындатуға қабілетті иондар — Fe, Р,
Mn, Co, Ni, Cu, Zn, As, Pb, Br, Sr, Mo, Ag, Cd, Te, I, Ba, W, Au, Hg, Bi,, Мұнайкднығулығының және оларды анықгайтын қасиеттердің — саздылығының, карбонаггылығының, донекерлену дәрежесінің, түйірөлшемдік және минералдық құрамдарының, кеуектілік (қуыстылық) кеңістігі құрылымының т.б. - өзгермелілігі. Синонимі — "көлемдік әркелкілік".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Құдайбергенов Ғалым Құлжанұлы**(1947 ж.т.)-ғалым-агроном, ауыл шаруашылығы ғылым докторы(1993ж.). Орал(БатысҚазақстан ) ауыл шаруашылығы институтын бітірген(1970). 1970 ж. Есіл ауданы, Торғай облысындағы тәжірибе стансасының агрономы. 1982-88 жылдары шет елде іссапарда болды(Өсімдік және егін шаруашылық ғылыми зерттеу институты, Дархан қ. Моңғолия). 1989 ж. Целиноград облысы АПК төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары, 1943ж. «Ақмола нан өнімдері» обл. Аукцион.компанияның президенті болды. 38 ғылыми жұмыстың авторы.

Дереккөздер
-----------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Ким Сан Бом** (*김범*; 6 шілде 1989, Сеул, Корея Республикасы) - оңтүстік кореялық актер, әнші, модель. «Жігіттің сабаздары» телесериалында басты рөлдегі төрт ұлдардың бірі - Со И Джонның рөлін ойнап, танымал болды.

Балалық шағы
------------

Ким Бом 1989 жылдың 7 шілдесінде Оңтүстік Кореяда дүниеге келген. Оның отбасы анасы, әкесі, кіші қарындасынан тұрады. Балалық шағынан бері өзімен жастыларды спорт жағынан озып түсетін. Ол Чунан Университетінде кино және театр саласында қазірге дейін білім алуда.

Өнер жолында
------------

2006 жылы Ким «Survival Star Audition» конкурсына қатысып, жүздеген адамдардың ішінен 6 орынды иеленіп шықты. Өзінің 17 жаста болғанына қарамастан, алдыңғы қатардан көріне білді. «Survival Star Audition» Ким үшін көптеген мүмкіншіліктерге жол ашқан болатын. Ол бірнеше телесериалдардан көрініп, әйгілігі арта түсті. Ким Бом 2008 жылы танымалдылығы үшін кореялық фестивальда жулде алады. 2009 жылғы «Жігіттің сабаздары» сериалында түсіп, даңқы көтеріледі.

Жеке өмірі
----------

2013 жылдың 1 қарашасында Kingkong Entertainment агенттігі Ким Бомның Мун Гынен атты қызбен кездесіп жүргенін жария етті.Алайда 2015 жылдын 15 мамырында олар айрылысканнын айтты

Дереккөздер
-----------
**Ғалы (Мұхамбетқали) Сағындықұлы Базаров** (1910 жыл, Торғай уезі, Қараторғай болысы Ағаштыкөл ауылы) - Ақын, жыршы, соғыс ардагері.

Мұсылманша әжеуптәуір білім алған Ғалы жас шағынан жыр жаттап, жиын-тойларда ән салып, аң аулап, серілік құрған.

* 1941-1945 жылдардағы Ұлы отан соғысында тапқырлығы мен батыл қимылдары үшін армия қолбасшысы Г.К. Жуковтан тоғыз рет алғыс алған.
* Соғыстан жеңіспен оралған соң «Ағаштыкөл» ұжымшарында ұзақ жылдар бойы бригадир, ферма меңгерушісі болып қызмет атқарған.

Ғалы Базаров ауыл тұрғындарын үйіне жинап «Көрғұлы», «Көрғұлы мен Безерген», «Науазхан», «Наурызбай мен Қаншайым» жырларын жатқа айтқан. Ол осындай тоғыз қиссаны жатқа білген. «Ағаштыкөл» ұжымшарының төрағасы, ауруханада жатқан Шілдебай Ахметовтың атынан жазған ұзақ толғауы өмір, адамгершілік, достық, сыйластық қарым-қатынас, еңбекқорлық, отаншылдық мәселелерін қозғайды. Көптеген жоқтау жырлары сақталған. Торғай өңірінде ХІХ ғасырдың ортасында болған айтулы оқиғаларды арқау етіп, аса қымбат тарихи деректер беретін «Шашамбай болыс өлген соң», «Сейтқасым – Әмбал» тарихи дастандарын жазды. Бұл туындылары жергілікті газетте жарық көрді. 

Ағайындас ақын Әбілжан Өтеев дүниеден озған соң, бітіре алмай кеткен діни тақырыптағы «Сейітбаттал» дастанының соңғы тарауларын жазды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Торғай елі» энциклопедиясы 97 бет
**Бүйіртас**  – Кешубай тауының батыс жағын ала орналасқан қырат.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылып жатыр. Енді жері 20 км, ең биік жері 1267 м. Беткейлері тік құзды жыралармен қатты тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір және пермьнің сиенит жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қызыл қоңыр топырағында бетеге, қараған, жусан, тобылғы, ойпатты жерлерде қайың, терек, қалың ормандар, алуан түрлі шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ғалым Жайлыбай** - 1958 жылы 9 ақпанда Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Жеңіс ауылында туған. Ұзақ жыл ауылда шопан, жылқышы болып жұмыс істеген. Аудандық, облыстық басылымдарда қызметте болған.

  

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан..

1993 жылы Қазақтың менеджмент, экономика және болжау институтын әлеуметтанушы мамандығы бойынша бітірген.

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінде, түрлі басылымдарда қызмет атқарған.

«Жұлдыз» журналының поэзия бөлімінің меңгерушісі, «Қазақ әдебиеті» газеті Бас редакторының орынбасары, «Қазақ радиосының» Бас редакторы болып қызмет еткен.

2007 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының бірінші орынбасары.

Шығармашылығы
-------------

* «Жанымның жапырақтары» (1988),
* «Жүрегімнің жұлдызы» (1966),
* «Құс қанаты» (2001),
* «Қарашығымдағы қара өлең» (2006),
* «Ардакүрең» (2008) атты жыр кітаптарының,
* «Ескі Жұрт»,
* «Отызым да барады...»
* « Есіл ағады»
* «Тағдырымның тамыры» (2008)

әдеби мақалалар жинағының авторы. Өлеңдері орыс, украин, түрік, қырғыз, тағы басқа халықтар тілдеріне аударылған. Халық ақыны Жолдыкей Нүрмағанбетүлының артында қалған мол мүрасын жинап, алғы сөз жазып, жинақ етіп бастырған («Сұлу терек», 1996). Қытай Халық Республикасының Күйтің қаласынан шыққан қазақ ақындарының «Сүмбіле» атты жыр жинағына өлеңдері енген.

Жетістіктері
------------

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (1999).«Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздікке 10 жыл» медальдарымен марапатталған. Қазақ ақындары жыр мүшәйраларының бірнеше мәрте жеңімпазы. Түркияның Сапанша қаласында өткен (2001) халықаралық жыр мерекесінде «Ақшам жүлдызы» арнайы сыйлыгын иеленген. Ресей Халықаралық Жазушылар ұйымының С.Есенин атындағы Алтын медалінің иегері (2009). 
Құрмет орденнің иегері(2011).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Бикенов Ж.Б. Жәкенов Ж.М. Исабек Т.К.* Тоқа шежіресі —  Қарағанды: Қарағанды полиграфиясы ААҚ, 2000. — 402 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-7667-9037-6.
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Санкт-Петербургтағы Николай Әулиенің шіркеуі
**Шіркеу** (көне грекше: Κυριακη (οικια))– діни ғұрыптары мен ғибадаттарын атқаруға арналған ғимарат.

Қаланың не монастырьдің басты шіркеуін «собор» (жиын шіркеуі) деп атайды; *собор* деп бас епископтың кафедрасы орналасқан шіркеуді атайды.

Христиан дінінің көпғасырлық даму тарихында әр халықта әр алуан шіркеу түрлері қалыптасқан. Жалпы шіркеуге ортақ белгі Шығысқа бағытталған михрабтық бөлігі және оған жалғас ғибадат етушілерге арналған бөлмесі болады. Шіркеу одан басқа Капелла, Крипта, Придел, Трапезная, тағы басқа бөліктерден құралады. Лютерандық шіркеу – кирха, поляктарда католик шіркеуі – костёл деп аталады.

Христиан шіркеуі
----------------

*Толық мақаласы: Христиан шіркеуі*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Шірін Жұмаханұлы** (1911-1943) – Ұлы Отан соғыс ардагері. 1929 жылғы колхоз басшысы.

Өмірбаян
--------

1911 жылы Төрелер отбасында дүниеге келген. 1929 жылы Комсомол атындағы колхоз құрылып сол колхозда есепші болып қызмет істеген. Кейіннен сол колхозда бастық боған. Колхоз бастығы болып тұрған кезінде соғыстан бронмен босатылғанына қарамастан өз қатарлары соғысқа алынып жатқанда өз еркімен 1942 жылы маусым айында соғысқа кеткен. Кейінгі кезде соғыстан оралмаған боздақтар деген кітапта 1943 жылы 30 тамызда Украинаның Донецк облысы Вишневка хуторында жерленген деген дерек бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  „Төрелер шежіресі"
**Криогенік техника** — криогендік температура (яғни 120 К-тан төменгі температура) шығарып алуға және оны пайдалануға арналған техника. Криогенік техника газ сұйылту, оны сақгау және тасымалдау, төменгi температуралық тәсілдер негiзiнде газды қоспалардан арылту (мысалы, өндiрiстiк тәсiлмен ауадан таза азот, оттек, аргон т. б. бөлiп алу), криогендiк рефрижераторлар мен тоңазытқыштар жасау, асқын өткізгiштiк т. б. элентротехникалық құрылғылар (магниттер, солееноидтар, трансформаторлар, кабельдер, гироскоптар т. б.) мен электрондық приборларды, биологиялық объектiлердi криогендiк температураға дейiн суыту т. б. мақсаттар үшiн пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Бүкілдүниежүзілік көрме** - 1967жылы Монреальда өткізілген дүниежүзілік көрмесі..

Қазақстан-67 және Жеңіс телефильмдері
-------------------------------------

Онда алғаш түрлі түсті форматтағы "Қазақстан-67" фильмі көрсетілді. Одан кейін "Жеңіс" атты телефильм көрмеге қатысушыларға ұсынылды. Бүл телетуындының режиссеры әрі операторы — Е. Тынышпаев еді. Сценарийін — Т. Мәткәрімов жазған. 

Телефильм Жеңіс атты жылқышы қыздың даладағы тірлігімен таныстырады. Қыздың қырда жылқы бағып, асау үйретуі Канадаға көрмеге келген шетелдіктерді қатты таңырқатты.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Шүйгін** , қазіргі түсінігімізде, — құнарлы шөбі, суы мол, шұрайлы жер. «Бүкіл жаз бойы мал аяғы тимеген қыстау төңірегінің шөбі шүйгін» (Береке.). Бүгінгі күні «шүйгін» сөзі тек шөптің құнарлылығына байланысты ғана айтылатын болса, көне түркі тілінде өзгешелеу мағына меншіктенген: чівгін — тоқ, жұғымды, кенеуі мол ұғымында адам пайдаланатын ас, тағамға да қолданылған. «Чівгін аш»— жұғымды ас. Осы мағынада қазіргі түркі тілдері ішінде қырғыздарда сақталған чүйгүн — жұғымды (тамақ жөнінде). Біздің тілімізде тек,
жоғарыда көрсетілген, шөппен байланысты айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Меринг Франц** (1846-1919) - Германиядағы жұмысшы қозғалысының және нем. с.-д. партиясының солшыл тобының қайраткері, Германия Компартиясының негізін салушылардың бірі (1918 жылдың аяғы), тарихшы, философ, әдебиет зерттеуші, публицист. Дүниеге ғылыми көзқарасты насихаттауы, тарихи материализм проблемаларын зерттеуі, оның бурж. социологиямен (Л. Брентано, П. Барт т. б.), неокантшылдықпен (Этикалық социализммен) және махизммен күресі философияда өз ізін қалдырды:

* "Тарихи материализм", 1893;
* "Кант және социализм", 1900;
* "Кант, Дицген, Мах және тарихи материализм", 1910 және т. б.

Сондай ақ 19 және 20 ғасырлардың аралығында көп тараған Шопенгауэрдің, Ницшенің, Э. Гартманның иррационалистік тұжырымдамаларының қатешыл мәнін көрсетті. Мерингтің әдебиеттану еңбектерінде:

* "Эстетикалық тараулар", 1893-99;
* "Шиллер", 1905 және т. б.

Канттың эстетикасына, "Өнер - өнер үшін" теориясына, натурализміне сын берілген.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Владимир Карпович Железников** (26 қараша 1925, Витебск — 3 желтоқсан 2015, Мәскеу) — орыстың балалар жазушысы, кинодраматург.

Өмірбаяны мен еңбек жолдары
---------------------------

1925 жылы Витебск қаласында дүниеге келген. 1945 жылы Мәскеуге көшіп барған. Артиллериялық училищеде білім алған. 1957 жылы А. М. Горький атындағы институтты бітіреді. «Мурзилка» журналында жұмыс жасаған. Өзінің ұстазы ретінде жазушы Виталий Бианки мен суретші Владимир Лебедевті айтады.

Туындылары
----------

• «2 томдық таңдамалы туындылар» Балалар әдебиеті 1986 жыл
• «Ақ кемелер» — 1964 жыл
• «Адамдар көмектеседі» — 1963 жыл
• «Көгілдір Катя» — 1970 жыл
• «Әрбір адам итті аңсайды» — Балалар әдебиеті 1966 жыл
• «Сері» 1965 жыл
• «Бояулары бар бала» Петрозаводск, 1966 жыл
• «Түнгі самал» 1984 жыл
• «Есек және бесінші мұхит»
• «Алғашқы хат»
• «Соңғы шеру»
• «Жүгі бар саяхатшы» — 1963 жыл
• «Әртүрлі хикая» — 1960 жыл
• «Тұзды қар» 1965 жыл
• «Таня мен Юстик»
• «Жақсы адамға қайырлы таң!» — Детгиз, 1961 жыл
• «Бақша қарақшысы» — Балалар әдебиеті 1981 жыл
• «Бақша қарақшысы 2»

Фильм
-----

1982 жылы режиссер Ролан Быков "Бақша қарақшысы" кітәбінің желісі бойынша фильм түсірген.
**Маркус Мерк** (нем. *Markus Merk*; 15 наурыз 1962 жыл, Кайзерслаутерн, ГФР) — 2008 жылға дейін түрлі халықаралық, ұлттық турнирлерде қазылық жасаған неміс төрешісі. 1992 жылы ФИФА төрешісі деген мәртебе алды. Негізгі мамандығы — тіс дәрігері.

1988-2008 жылдары Германия чемпионатында төреші болған.

Германияның алты дүркін "жыл төрешісі" (1994/95, 1995/96, 1999/2000, 2002/03, 2003/04, 2005/06 және 2007/08)

Төрелік жасаған ірі турнирлері
------------------------------

* Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі

* Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі
* Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі
* Жазғы Олимпиада ойындары 1992
* Конфедерациялар кубогы 2003
* Футболдан әлем чемпионаты 2006

Сілтемелер
----------

* Website von Markus Merk Мұрағатталған 2 қыркүйектің 2004 жылы.
*
Владимир Матвеевич Маковский
**Владимир Матвеевич Маковский** (15.07.1870, Ейск,-03.06.1941,Харьков) - турбина жасау саласындағы совет ғалымы, совет газ турбиналарын жасау мектебін қалаушы. 1940 жылдан КОКП мүшесі. 1894 ж. Харьков технология институтын бітірген. Революциялық қозғалысқа қатысқаны үшін Грозныйға жер аударылған. 1904 жылдан Днепропетровск тау-кен институтында, 1930 жылдан Харьков механика-машина жасау институтында қызмет істеді. 1932 ж. осы институтта турбина жасау кафедрасын, 1933 ж. газ турбиналық лабороториясын ашты. Осы лабороторияда қуаты 736 квт газ турбинасын жасады. Бұл турбина Ұлы Отан соғысна байланысты сынақтан өтпеді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Владимир Кулич** (ағыл. Vladimir Kulich; туған. 14 шілде 1956) — ата-тегі чех, канадалық актёр.

Өмірбаяны
---------

Владимир Кулич Чехияның астанасы - Прага қаласында өмірге келген. Өзінің актерлік мансапын мемлекеттік Прага университетінде бастады. Жастайында анасымен Монреальге көшіп голливудтық фильмдер мен сериалдарда ойнай бастады. Куличтің бірінші әйгілі рөлі "13-й войн" кинофильмінде болған. Сонда Владимир солтүстік король Бульвайфты ойнаған. Тағыда "Ангел" сериалында жануардың рөлін ойнағанда бет бояуынан актер өзі көрінбеседе, сол рөлмен Кулич әлемге танылған. Владимир "Семь дней", "Секретные материалы", "Горец", "Секретный агент Макгайвер" сияқты сериалдарда ойнап шыққан. 2007 жылы Джереми Пивенмен және Райан Рейнольдспен "Козырные тузы" фильмінде екінші пландағы рөлді ойнаған. 2014 жылы "Великий уравнитель" фильмінде Владимир Пушкевичтің рөлін ойнап шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. Владимир Кулич Internet Movie Database сайтында
2. Владимир Кулич
Кремнийорганикалық полимерлердің бір түрі. Силиконды сұйықтар (полимерлі метилсилоксандар, метилдифенилсилоксандар) тұтқырлығы температураға аз тәуелді болғандығынан гидравликалық майлар ретінде қолданылады. Минералды майлар тұтқырлығын +500С тан 700С қа дейін 400 есе, ал метилсилоксандар 29 есе (оларды гидрофобизатор ретінде қолданады) өзгертеді. Полиметилфенилсилоксандар әртүрлі металдардың жанасу беттеріне термотұрақты майлаушылар түзеді. Метилсиликонды майлар тиімді көбік басқыш болып табылады, олар химиялық инертті және минималды концентрацияда (1:1000, 1:10000) қолданылады. Кремнийорганикалық жылуөткізгіштер (кремний қышқылының мономерлі және полимерлі эфилер) термотөзімді, көптеген материалдарды коррозияға ұшыратпайды, жанғыш емес және сондығынан кең таралған су, су буы, жанғыш газы сияқты жылуөткізгіштерді айырбастай алады.

**Дереккөздер**
**Фиджи теңізі**  — Тынық мұхиттың оңтүстік-батыста орналасқан араларалық теңіз.

Фиджи теңізі солтүсікте Фиджи аралдарымен шектелген, шығыста Кермадек аралдарымен шектелген, оңтүстікте Жаңа Зеландия және Тасман теңізімен шектелген, батыста Маржандық теңізбен шектелген. Алаңы 3177 мың км². Осы теңізі теңізбен шартты түрде деп аталады, осы ауданда терең қазаншұңқырдың болуы бойынша теңізбен деп аталады. Орташа тереңдігі 2741 м, ең үлкен тереңдігі 7633 м. Оңтүстік-шығыста судың беткі қабатының температурасы 18-23 °С, солтүстікте 28 °С. Тұздылығы 34,9-35,5‰. Түбінің жер бедері қарапайым емес, өйткені су астындағы жоталары және жанартаулары бар. Судың көтерілулері 1,5 — 3,0 м. Басты кемежай - Сува (Фиджи).
**Темірастау** – Нұра алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданының солтүстіінде Қорғалжын ауылынан солтүстікке қарай 20 км, Ащыкөл көлінің оңтүстік-шығысында теңіз деңгейінен 322 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5 км2 (құрғақшылық жылдары 4,3 км2), ұзындығы 2,6 км, енді жері 2,2 км. Жағалау бойының ұзындығы 7,9 км. Су жиналатын алабы 94,2 км2. Жағалауы жазық. Түбі лайлы. Қар және жер асты суымен толығады. Құрғақшылық жылдары кеуіп қалады. Жағалауында қамыс өскен. Суы тұзды, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5