recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қоянақ әулие Жолшарақызы** — бітім-болмысы ерекше, өнегесі халық жадында жатталған ел анасы.

Аңыз
----

Әкесі Жолшара, атасы Тастемір де атағы жер жарған әз әулие атанған жандар. Қоянақ әжемізге Алла
тарапынан берілген айырықша қасиет өз әкесі Жолшара әулиеден дарыған. Алла берген ұлы қасиетіне тәнті
болған ұрпақтары дертке қуат қылып, талай жылдар
әжеміздің басына түнеп жатып, Ұлы Жаратушының
жарылқауынан үміт ететін. Дертіне дауа, науқасына
шипа тілеп, зарығып барған талайлар дерттерінен айығып, рухтары саламаттанып, ойлағаны болып, діттегеніне жетіп, көзайым болып оралатын. Қаншама жылдар өтіп, ұрпақтар ауысып жатса да, ел анасы Қоянақ
әулиенің басына барушы жамағат легі толастамады, рухына демеу іздеп жабыққандар әр қиырдан ат сабылтып келуін тоқтатпады. Осындай құрметке бөленген,
дүниеден озса да, ұрпақтарын киелі рухымен аялап, жабыққанды жұбатып, тарыққанды демеп, дерттілерге – дәру, мұңайғанға қуат бола білген рухы шалқар,
аруағы асқақ Қоянақ әже Жолшорақызы ел анасы болып, бауырынан рулы ел өрбіген, өсіп өнген, асқарлы-шақарлы әулеттің мейірбан да қамқор әжесі ретінде де халық ілтипатын иеленген.

Кесене
------

Кесене
Наурызым ауданы Шилі және Шолақсай ауылдарынан он сегіз шақырым жерде, Қарасу мен Қопа қоныстарының ортасында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.
**Майбас Төрехан** (Әкімжанов Төрехан Майбасұлы, 1954 ж. т.), жазушы, журналист, өлке тарихын зерттеуші. Шет ауданының түлегі. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан.

ҚарМУ-ді бітірген (1980). Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы — Агадырская новь» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, редакторының орынбасары, редақторы болған. 1998-2006 жылдары Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің бөлім меңгерушісі, 2006-2013 жылдары "ҚазАқпарат" баспасының директоры, республикалық "Жас қазақ" апталығының Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі болады. Бүгінде Қарағанды облыстық "Орталық Қазақстан" газеті Бас редакторының орынбасары. ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері (2004). Көптеген этно-танымдық мақалалардың, «Кенді өлке» (1990, орыс тілінде), «Керней шежіресі» (2002, 2005), "Елқұжат", "Абадан", "Шікіл", "Үшінші ауыл", "Оныншы ауыл", "Айбар", "Жауһар", "Портреттер" (2013) кітаптарының, "Айбөкен" прозалық жинағының (2011) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Жандосов атындағы көше**. Көшеге қазақтың елжанды ұлы, мемлекет қайраткері Ораз Қыйқымұлы Жандосовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 05.12. 1964 №71 шешімі) берілген. Жандосов Ораз Қыйқымұлы (1899-1937) Алматы облысының Қаскелең (қазіргі Қарасай) ауданында дүниеге келген. Верный гимназиясын бітірген.

Көше шығыстан батысқа қарай Байзақов көшесінен басталып, Саин көшесіне дейін созылып жатыр. Көше Бостандық және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Ол қаладағы ірі магистральдардың бірінен саналады. Бұрынғы атауы: Қарғалы жолы. Кешенін ұзындығы - 3400 метр.

Көше бойында Қазақ басқару академиясы, Қазақ санитарлық-техникалық жобалау
институты, Орталық болат конструкциялар жобалау институты, Қазақ су-канал жобалау институты, сондай-ақ «Богатырь» және «Өнер» дүкендері орналасқан. 1969 жылы көшенің Гагарин даңғылымен қиылысқан жерінде Ораз Жандосовтың ескерткіші орнатылған. Мүсіншісі - И.С.Журавлев, сәулетшісі - Т.Сүлейменов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Хасар** ( моңғ. *Хасар* — Есугей мен Өелүннің ұлы, Шыңғысханның туған інісі. Асқан мергендігі үшін оны Хабуту Хасар деп атайтын болған.

Өмірбаяны
---------

нобай| Хасар. Кітаптағы иллюстрация Е. Кычанрвтың «Әлемді жаулауды ойлаған Темучиннің өмірі»
Хасар Шыңғыс ханның қиыншылығын, қуанышын бірге бөліскен адал одақтасы болды. Міне, Хасардың ойдан шығарған опасыздығы арқасында Шыңғыс хан 1203 жылы Керейт ханы Ван ханды тұзаққа түсіріп, моңғол тайпаларын бір қолбасшылыққа біріктіруде шешуші жеңіске жетті. Тек бір-ақ рет ол Шыңғыс ханнан алыстап кетті - бақсы Көкшу хан әулетімен аз уақытқа жанжалдасып үлгерді.

Шыңғыс хан өз империясын ұлыстарға бөлген кезде Хасарға Үлкен Хинган жотасының батысында, Арғұн мен Хайлар өзендерінің аралығындағы ұлыс бөлінді.

Шыңғыс ханның інілерінің ұрпақтарынан тек Хасар ұрпақтары князьдік құқықты алды (қалғандары ақсүйектер құрамына кірді). 1336 жылы Табаристан тағына Хасардың Тоға-Тимур ұрпағы көтерілгені белгілі. Алайда, шындығында, Моңғолияның өзінде олар Хасардың ұрпақтарына немқұрайлы қарады, оларды тең құқылы ханзада деп мойындамағандай болды.

Ұрпақтары
---------

Хабуту- Хасардан ( қалм. Хавт Хаср. ). Асыл тұқымдылардың шежіресін сипаттайтын Дербен-ойраттар жайлы аңыз хошут ханзадаларының, демек олардың қазіргі ұрпақтарының Шыңғыс ханның інісі Хабуту-Хасардан тарайтынын көрсетеді .

Хабуту-Хасардың ұрпағы Хошут тайшы Хан-Нойон Хонгор, атақты « *бес жолбарыстың* » әкесі:, Засакту-Чың-Батур және  .

Мәдениетте
----------

Хасар И. Калашниковтың « Қатыгез дәуір  » (1978) романындағы кейіпкер болды.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Хан-Нойон Хонгор Борджигин — Родовод.  ru.rodovid.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 маусым 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 маусым 2019.
2. Джочи Хасар р. 1164 ум. между 1214 и 1219 — Родовод.  ru.rodovid.org.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 9 наурыз 2019.
3. Калмыцкие ученые начали поиски потомков Чингисхана  (орыс.), *Российская газета* (2 февраля 2017). Тексерілді 6 қарашаның 2018.
**Ботсвана президенті** (ағылш. *President of the Republic of Botswana*) — мемлекет басшысы және Ботсвана Республикасының үкіметінің басшысы, сондай-ақ қарулы күштердің бас қолбасшысы болып табылады.

Сайлау тәртібі
--------------

Президент Ұлттық Кеңестің өкілеттік мерзіміне тең бес жылдық мерзімге сайланады. 1997 жылдан бастап, егер бұл Ассамблея мандатына сәйкес келмесе де, президенттің өкілеттігі 10 жылға дейін шектелген. Құжаттарды тапсыру кезінде Ұлттық Жиналысқа кандидаттарды ұсынған кезде олар Президенттің кейінгі сайлауы кезінде кімнің қолдауы керек екендігін көрсетуі керек. Президенттікке үміткерлердің бірі Ұлттық Жиналысының сайланған мүшелерінің басым көпшілігі жариялаған жағдайда, ол автоматты түрде президент болады. Егер ықтимал кандидаттардың ешқайсысы көпшілік жарияласа, Ассамблея қарапайым көпшілік дауыспен президент сайлайды (парламент мүшелерін арнайы тәртіппен сайланғанға дейін). Президенттікке үміткерлердің ешқайсысы үш сайлау кезеңінен кейін сайланбаған жағдайда, Ұлттық жиналыс автоматты түрде таратылады. Іс жүзінде, президент парламенттік көпшілік партиясының көшбасшысы.

Сәйкес Ме. Конституцияның 31-бабы, республика жариялаған кезде премьер-министрдің қызметін атқарған адам болды. 1997 жыл, сондай-ақ 10-жылдық мерзімді ауыстыру, оларды сондай-ақ, оның отставкасын немесе қайтыс лауазымдардың өткеннен жағдайда президенті конституциялық мұрагері болып табылады, өйткені Ботсвана Ұлттық Ассамблеясының вице-президенті депутаттары арасынан Президент тағайындайтын, бұрынғы президент, тек еңбекке жарамсыздық кезеңінде уақытша ауыстырады. Бірінші вице-президенті автоматты президенті ант, Кветта Масире ерте отставкаға кейін 1998 Фестус Могае басталды.

Ботсвана президенттері (1966-қазіргі)
-------------------------------------

| № | Потрет | Аты(Туған–Өлім) | Сайлау | Кеңсе алды | Сол офис | Саяси партия |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | **Серетсе Кхама**(1921–1980) | 1965196919741979 | 30 қыркүйек 1966 | 13 шілде 1980[†] | БДП |
| 2 |  | **Кветт Масире**(1925–2017) | 198419891994 | 18 July 1980 | 31 March 1998 | БДП |
| 3 |  | **Фестус Могае**(1939–) | 19992004 | 1 сәуір 1998 | 1 сәуір 2008 | БДП |
| 4 |  | **Ян Кхама**(1953–) | 20092014 | 1 сәуір 2008 | 1 сәуір 2018 | БДП |
| 5 |  | **Мокветси Масиси**(1961–) | — | 1 сәуір 2018 | қазіргі уақыт. | BDP |
|

Диаграмма Мерзімнің кестесі
---------------------------

Тағы қараңыз
------------

* Ботсвана


1. ↑  The President and Vice President Конституция Ботсваны, глава 4, часть 1.
**(253) Матильда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1885 жылы 12 қарашада Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Астероид Париж обсерваториясында істеген астроном Морис Левидің әйелі құрметіне орай аталды.

Өз осімен бұл аспан денесі 418 сағат ішінде (17 тәулікте) ғана айналады және ең баяу астероидтардың бірі болып келеді, басқа шағын аспан денелерінде бұл көрсеткіш 2—24 сағат аралығымен шектеледі.

Матильданың Күн жүйесіндегі орны

Зерттелуі
---------

1997 жылдың маусымында НАСА ұшырған NEAR Shoemaker ғарыш кемесі бұл астероидтың маңынан өтіп, 500-ден астам фото түсірді. Нәтижеде астероид бетінің 60%-ға жуығы картаға түсірілді. (253) Матильда жақыннан зертелген үшінші астероид болды — (951) Гаспра мен (243) Идадан кейін.

Астероидтағы 23 кратерге өз атаулары берілді, олар Жердегі ең ірі көмір кен орындарының аттарымен аталды. Ең үлкен кратер Карру деп аталады, оның диаметрі — 33,4 шақырым.

* Астероид картасыАстероид картасы
* Дамодар кратеріДамодар кратері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  JPL Small-Body Database
2. ↑  *Savage, D.* Near Earth Asteroid Rendezvous (NEAR) Press Kit.  NASA (Ақпан 1996).

Тағы қараңыз
------------

* Астероидтар тізімі (201—300)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
**Салауат Юлаев Хоккей клубы** (орыс. *Хоккейный клуб «Салават Юлаев»*, башқ. *«Салауат Юлаев» хоккей клубы*), әдетте Салауат Юлаев Уфа деп аталады — Ресей Федерациясының федералды субъектісі Башқұртстан Республикасының Уфа қаласында орналасқан шайбалы хоккейден кәсіби команда. Олар Құрлықтық хоккей лигасының Чернышев атындағы дивизионының мүшелері.

1961 жылы құрылған Салават Юлаев Кеңес дәуірін негізінен төменгі дивизиондарда өткізді, тек бес маусым бойы жоғары лигада өнер көрсетті, бірақ Кеңес Одағы тарағаннан бері Ресейдің жоғарғы лигасында өнер көрсетті.

Олар 2011 жылы бір рет КХЛ чемпионы ретінде Гагарин кубогын жеңіп алды және екі рет, 2009 және 2010 жылдары тұрақты маусым чемпионатын жеңіп алып, соңғысы үшін құрлықтық кубокты жеңіп алды. Олар 2008 жылы Ресей Суперлигасының соңғы титулын жеңіп алды.

Тарихы
------

### Кеңес дәуір

1961 жылы құрылған клуб Башқұртстанның халық қаһарманы Салауат Юлаевтың есімімен аталады. Төменгі деңгейлі дивизиондарда көп жылдар бойы бәсекелескен команда 1964 жылы «А класы» Кеңес лигасының екінші деңгейіне шақырылды, кейіннен 1978-1979, 1980-81, 1982-83 жж. элиталық топқа көтерілді. 1985-1986 және 1986-1987 маусымдары.

### Посткеңестік дәуір

Салават Юлаев Халықаралық хоккей лигасының, кейіннен Ресей суперлигасының негізін қалаушы клубтардың бірі болды және әдетте сол кезде плей-офф кезеңіне өтті. Клуб 1996-97 жылдары Ресей чемпионатының алғашқы жартылай финалына шықты және 2007-08 жылы өзінің алғашқы чемпиондық атағын жеңіп алды, Ярославльдің «Локомотивін» үш матчтан екіге жеңді.

### ҚХЛ дәуірі

2008 жылдың 11 шілдесінде Салават NHL-дің өсіп келе жатқан жұлдызы Александр Радуловқа қол қойды. 2009 жылдың 9 маусымында Виктор Козловтың Ресейге оралу туралы үш жылдық келісім-шартқа қол қойғаны туралы пресс-релиз жарияланды. Клуб сонымен қатар 2009-10 және 2010-11 маусымдары үшін норвегиялық шабуылшы Патрик Торесенге қол қойды.

Салават Юлаев ҚХЛ-дағы алғашқы жылын өзінің алғашқы екі тұрақты маусымдық титулдарын жеңіп алу және Құрлықтық кубокты алған алғашқы клуб болу арқылы атап өтті. Келесі маусымда команда Атлантқа қарсы финалға шықты және чемпион ретінде алғашқы Гагарин кубогын жеңіп алды. Олар келесі маусымдарда ҚХЛ-да қуатты клуб болып қала берді, жыл сайын плей-офф кезеңіне дейін жетті, бірақ бірде-бір жылы конференцияның финалынан өткен жоқ.

2022 жылдың наурыз айында барлық төрт фин ойыншысы, соның ішінде барлық уақыттағы голдардың көшбасшысы Теему Хартикайнен және Джефф Платт пен Филипп Ларсен Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты командадан кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Виктор Козлов продолжит карьеру в Уфе.  HC Salavat Yulaev Ufa (9 маусым 2009).
2. ↑  Venäläismedia: Suomalaiset KHL-pelaajat lähtevät joukolla Venäjältä (Finnish). *Ilta-Sanomat* (4 March 2022). Тексерілді, 4 наурыз 2022.
Басқа танктермен салыстыру
--------------------------

Т-14 НАТО аналогтарынан қарағанда онда адамсыз мұнара болған соң, ол экипаждың тірі қалуына септігін тигізеді, тағы да экипаж бронекапсулада тұрады және ол да тірі қалуға көмектеседі. Массасы қалған танктерден қарағанда жеңілірек және оның максималды жылдамдығы 90 км. сағатына. Бұл НАТО аналогтарынан қарағанда жақсырақ көрсеткіш. Қаруы 125-мм 2А82-1М
немесе 152-мм 2А83 тегісстволды тағы да танкте екі пулемет бар 1 × 12,7-мм Корд және 
1 × 7,62-мм ПКТМ. Т-14 "стелс" танк сондықтан НАТО-ның «Джавелин», «Спайк» және «Бримстоун» танкке қарсы системаларына карсы тұра алады

Танк туралы
-----------

Т-14 «Армата» (Индекс ГБТУ — объект 148) — ресейдің ең жаңа танкі, мұнарасында адам жоқ және «Армата» платформасын қолданады. Универсалды бронекапсуланы қолданатын алғашқы танк. Барлық ерекшеліктері бойынша танктердің төртінші ұрпағы деуге болады, алайда НАТО әскерлері үшінші танк ұрпағын қолданады.Өндіріушісі Уралвагонзавод, қазіргі кезге дейін жуык шамамен 20 танк шығарылды. Қазіргі уақытта сынақ полигонында. Т-14 танкісінде «Афганит» активті және «Малахит» динамикалық қорғаныстары бар.

Тарихы
------

Т-14-тің тарихы КСРО-да жалғастырылған жұмыстармен басталып жатыр, және РФ мен АҚШ-тың жарысы бойынша пайда болған. Арматаның бәсекелесі Future Combat Systems болатын.
1980-ші жылдары кеңес және америка конструктірлері мұнарасында адам жоқ танктер жұмыстарын бастаған болатын «лафеттік пішім», сөйтіп танк экипажын қауыпсіздікпен қаптамасыз етуге болар еді.

Экспорт
-------

Танкке қызығышулықты Индия, Қытай, Египет және оңтүстік-шығыс Азия елдері білдіріп жатыр.

Мүмкін Үндістан 1000 Т-14 танкін сатып алады.

Сілтеме
-------
**99** *(тоқсан тоғыз)* — 98 бен 100 сандарының арасында орналасқан натурал сан.

Математика
----------

* 12-ші тримфорлық сан

###  99 Бөлінгіштік белгісі

Санды топтарға бөлу үшін 2 санды оңнан солға қарай (бір сан сол жақтағы топта болуы мүмкін) және оларды ондық сан ретінді алып топтардың сомасын табыңыз. Бұл сан 99 cанына бөлінеді, егер сол сан 99 cанының өзіне бөлінсе.

### Дұрыстығын тексеру, қолмен есептеу

99 санының бөліндісінен қалған қалдық, айырымда немесе екі санды көбейткенде 99 cанының қалдығына тең, қалдықтың айырылымы немесе көбейтіндісі 99 санының бөліндісіне тең. Егер есептің шешімі қолмен есептегенде дұрыс жауапты қанағаттандырса, онда бұл ереже немесе теорияны дұрыс деп есептеуге болады.

Ғылым
-----

* Эйнштейның атомының нөмері

Түрлендіру
----------

Сурет саны 99 санының айналық теріс көрінісінен қараса 66 саны шығады (ось бойымен, жоғарғы жағындағы сурет).

Дін
---

Ислам дініне қатысты таспиқта 99 моншақ бар.Олар Алла атына байланысты циклдік санды көрсетеді. Ал Алла есіміне қатысты 100-ші моншақ тек жұмақта ғана иеленуге болады.

Басқа облыстарда
----------------

* 99 жыл,б.з.б 99 жыл, 1999 жыл
* 9 сәуір-жылдағы 99 күн (високостық жылда- 8 сәуір)
* 9910 ASCII-"c" символының нөмері
* 99 — Мәскеу қаласындағы ГИБДД-МАИ-ның Коды.
* Радиоәуесқойлық байланыста "Мен сіздермен бірге жұмыс істеуді тілемеймін "деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ, 55, 73 және 88 сандарының да өздік мағынаны білдіреді .
* "99 франк" —Фредерик Бегбедердің романы.
* "99 сыра бөтелкесі" — танымал америкалық халық ән.
* Уэйн Гретцкидің нөмірі.
* Хорхе Лоренсоның нөмірі.
Боторритадан келген қорғасын таблеткасы, кельтибер тілінде жазылған
**Кельтибериялықтар** (лат. *Celtiberi*, көне грекше: Κελτίβηρες) — Римге дейінгі кезеңдегі Испания мен Португалиядағы орталық және солтүстіктегі тайпалар тобы. Кельтибериялықтар атауы олардың мәдениетінде кельт және ибериялық элементтердің бар екенін көрсетеді. Кельтибериялықтар кельттер мен ибериялықтар аралас болды ма, әлде олар осы екі топтың бірі екіншісінен маңызды мәдени әсерге ие болды ма, белгісіз. Олардың тәуелсіз тарихы қаншаға созылғаны да белгісіз.

Кең таралған қателік — «кельтибериялықтар» терминін испан-кельт тілдерінде сөйлеген Рим дәуіріне дейінгі Пиреней түбегінің барлық халықтарына тарату. Бұл қателік тек кельтибериялықтардың Пиреней түбегінің салыстырмалы түрде аз бөлігін алып жатқанымен, жазба ескерткіштерді қалдырғандығына байланысты.

Ежелгі авторлар кельтиберліктерді соғысқұмар халық деп сипаттаған. Біздің заманымызға дейінгі 2 ғасырда кельтибериялықтарды римдіктер жаулап алды. Кельтибериялық мұра Испанияның Галисия провинциясында кездеседі. Кельтибериялық тілінің жазба ескерткіштері сақталған.

Тарих
-----

* Б. з. д. 218 ж.: көптеген кельтибериялықтар мен оңтүстік Галлиялар Ганнибалдың Италияның солтүстігіндегі жорығына қатысады
* Б. з. д. 197 ж. — б. з. д. 179 ж.: кельтибериялық соғыстарының басталуы. Римдіктерге қарсы бірінші соғыс
* Б. з. д. 154 ж. — б. з. д. 133 ж.: римдіктерге қарсы екінші соғыс (бірінші Нумантин соғысы немесе екінші кельтибериялық соғысы)
* Б. з. д. 133 ж.: Римдіктер келтибериялық Нуманция қаласын қиратып, содан кейін ұзақ бейбітшілік кезеңі болды.

Тағы қараңыз
------------

* Ежелгі Испанияның халықтары мен тайпалары
* Серториан соғысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әсіресе орыс тілді әдебиетте: мысалы қараңыз. Королёв А. А. Кельтиберский язык // Языки мира. Германские языки. Кельтские языки. М.: Academia, 2000. Стр. 449—452.

Әдебиеттер
----------

* Циркин Ю. Б. История древней Испании. — СПб.: Филологический факультет СПбГУ; Нестор-История, 2011. — 432 с. — (Историческая библиотека). — 500 экз. — ISBN 978-5-8465-1009-8.

Сілтемелер
----------

* Диодор Сицилиялықтың кельтиберліктердің сипаттамасы (Тарихи кітапхана, V, 33). «Ежелгі Рим тарихы» веб-сайтындағы жарияланым
*Мезолит дәуірі.* Ертістің Павлодар өңірінде көп қабатты Шідерті 3, Ангренсор 2, Құдайкөл 4, Қарабұдыр 3 тұрақтары мен мезолиттік бейне материалдары жиналған басқа қоныстардың материалдары бойынша зерттелді. 

Үш мәдени горизонттардан алынған Шідерті 3 тұрағының мезолиттік кешендері тәуірірек зерттелді.

Ерте мезолит құралдарының арасында шөрке кескіндісінен жасалған кескіштер, қырғыштар, тісті құралдар, нуклеустер, солардан симметриялы биік трапециялы етіп жасалған бұйымдар көп. Шикізаты – сол жердегі және әкелінген шақпақтастар.

Ерте-орта мезолит материалдары – янтар түсті халцедоннан, қоңыр шақпақтас пен сары яшма-кварциттен жасалған бұйымдар. Бұйымдар арасында қайталап өңделмеген қисық пластиналар, қырғыштар, сына-шөрке-сына бейнелі нуклеустер мол. Қырғыштар әртүрлі формалы, жүздер түзу, көлденең, шеттері боялған боп келеді. Олардың сүйек саптарға қын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Ірі пластиналарды дөңгелек жүзді қырғыштар жасалған. Кескіштер бірен-саран. Қабатта ретушерлер, тасмалтадан жасалған ұрғыштар мен ұзартылған формалы жұмыр тастар жиі кездеседі.

Кейінгі мезолит индустриясының технологиялық жиынтығында бүйірлері ойықты және боялған қисық пластиналар басым. Призмалық пластиналардың қиылысында жоғарысы қысқа және төменгісі ұзын трапециялар, ірі пластиналардан жасалған пышақ қындары мен қырғыштар жасалған. Қырғыштар мен тісті құралдар, нукле бейнелі кескіштер, коникалы, қарындаш пен сына бейнелі нуклеустер. Индустрия шикізаты – қоңыр және шие түсті яшма-кварциттер, қара қоңыр және ашық жасыл шақпақтас. Осындай кешен Шідерті 2 және 5, Қарабұдыр 3 тұрақтарынан жиналды.

### Павлодар облысы Палеолит дәуірінде

### Павлодар облысы Неолит дәуірінде

### Павлодар облысы ерте неолит дәуірі

### Павлодар облысы энеолит дәуірінде

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
**Эмиграция** (лат. *emіgzaze* – елден кету) – өз еліндегі тұрғылықты мекенін бөтен елдегі тұрғылықты жерге айырбастау. 

  

Адамдардың Эмиграцияға кетуінің түрлі себептері бар. Соғыстар, этн. қайшылықтар, экон. дағдарыс, экол. техногендік апаттар, революциялар мен радикалды өзгерістер Эмиграцияға себебі болуы ықтимал. Мыс.: Қазақстандағы зорлықпен ұжымдастыру және сталиндік қуғын-сүргін саясаты салдарынан 2 млн-нан астам қазақ қырылса, 1,5 млн-нан астамы еріксіз эмигрант болды. Кеңес үкіметі бос қалған қазақ жеріне Ресейдің ішкі аймақтарынан халықты миграцияға тартты. Бір мемлекеттің шеңберіндегі халықтың көшіп-қонуы миграция болса, халықар. және мемлекетаралық көшіп-қонуы Эмиграцияға болып саналады. Әлемдік саяси тарихта Эмиграцияға ның өрістеуі 19 ғ-дың 2-жартысы мен 20 ғ-дың 1-жартысын қамтиды. Атап айтқанда, 1- және 2-дүниежүзілік соғыстар салдарынан 100 млн-нан астам адам ата-мекендерін тастап, басқа мемлекеттерге көшуге мәжбүр болды. Сонымен қатар осы кезеңде Еуропа халықтарының Солтүстік Америка құрлығына жер іздеп, байлық пен алтын іздеп Эмиграцияғалануына 35 млн-ға жуық адам қатысты. Әлем тарихында мұндай құбылыстарды "халықтардың ұлы көші-қоны" деп те атайды.
С. Борбасов .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
Чандра обсерваторияның ұшуға дайындығы
**Ғарыш обсерваториялары** - ашық ғарыштағы қуатты телескоптар. Бұл телескоптар алыс орналасқан планеталарды, галактикаларды және ашық ғарыштың басқа да нысандарын зерттеуге арналған. Ғарыш телескоптарының көбін ғарышқа ғарыш агенттіктері жібереді.

Ұлы обсерваториялар
-------------------

**Ұлы обсерваториялар** қатарына - "Чандра" рентген сәулелері обсерваториясы, "Спитцер" телескопы, "Комптон" гамма сәулелері обсерваториясы және "Хаббл" телескопынан тұратын төрт обсерватория топтамасы. Бұл обсерваторияларды **NASA** ұшырған болатын. Обсерваториялардың әрқайсысы әр түрлі толқын ұзындығындағы радиацияларды бақылауға арналған.

Дереккөздер
-----------



* Ғ 31. Ғалам. Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған Д. Алипбаева. - Астана: "Фолиант" баспасы, 2012. - 160 б. - "Балалар энциклопедиясы" сериясы. ISBN 978 - 601 - 292 - 633 - 0
**Ка́рлос Cе́cар Сальвадо́р Ара́нья Кастане́да** (исп. Carlos César Salvador Araña Castaneda; қаңтар, 1925 (немесе 1931, не 1935),Кахамарка, Перу (басқа мәліметтер бойынша Майрипоран, Бразилия) — қайтыс болған уақыты: 27 сәуір 1998 жыл, Лос-Анджелес, АҚШ) — американдық жасушы және антрополог(философия және антропология ғылымдарының докторы), этнограф, эзотерия көзқарасының ойшылы, мистик,батыс дүниесіне таныс емес, шаманизм көзқарасын айқындайтын бестселлер кітаптардың авторы. Кастанеда ғажайып, сиқыр деген терминдерді қолданғанымен, өзінің айтуы бойынша, бұл сөздер кітапта айтылатын феноменды толық сипаттай алмайды.Қазіргі таңда автордың кітаптары әдеби шығармашылыққа жатқызылады.
Әмзе ақын
**Әмзе Қалмырзаұлы** - 1953 жылы 1 қаңтарда Түркістан облысының Сарыағаш ауданында туған. Шымкент педагогика институтының филология факультетін бітірген. Сарыағаш аудандық «Қызыл ту» (1983—1986), облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газеттері (1986 — 1988) редакцияларында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағы Оңтүстік Қазақстан облысаралық бөлімшесінде (1988—1989) әдеби кеңесші болды және жас ақын-жазушылардың республикалық «Игілік» қауымдастығының президенті (1989-1990), 1989 жылы тәуелсіз «Ақтолғай» газетінің, 1991 жылы қазақ, өзбек, тәжік, қырғыз, түрікмен тілдеріндегі «Наурыз» газетінің редакторы, «Қасиет» баспасының төрағасы (1991) қызметтерін атқарды. Қазір «Қасиет» баспасында Бас редактор және директор қызметінде. 1983 жылы республикалық «Жігер» фестивалі лауреаттығын («Көкпар» өлеңі үшін), «Гүлдесте» поэмасы 1985 жылы Қазақстан Жазушылар одағының жабық бәйгесін, 1987 жылы Қазақстан Ленин комсомолы және Республикалық кітап саудасы істері жөніндегі комитеті мен «Жалын» баспасы бірігіп жариялаған жабық бәйгесін жеңіп алған. 1998 жылы Мәскеудегі Бүкілодақтық жас ақын-жазушылар кеңесіне Қазақстаннан делегат болып қатысқан.

«Құбылыс», «Кереметнама», «Он екі таным», «Туысқан», «Теберік дүние», «Аспан мен Даланың төрт үмытылған тарихы» атты кітаптары, ІІІ томдық шығармалар жинағы жарық көрген. Туындылары республикалық мерзімдік баспасөзде 1980 жылдан жарияланып келеді. «Даналық сүрлеуі», «Жақсы сөз», «Денсаулық-нама», «Пайғамбарлар ұлағаты», «Жаны жайсаң Жандарбек» сияқты оннан аса танымдық, публицистикалық кітаптар мен кітапшалар шығарған.

Шығармалары
-----------

* Қарлығаш. Өлеңдер. «Жалын», 1983;
* Арынды жасыңнан сақта. Әңгімелер. А.»Жалын», 1984;
* Бастау. Триптих, поэмалар. А. «Жалын», 1988;
* Наурыз жырлары. Ән-өлеңдер, ұжымдық жинақ. А. «Жазушы», 1990;
* Мен сені көргелі. Әңгімелері. А. «Рауан», 1991;
* Арман қуып адассам, кешір мені... Өлеңдер, поэмалар, А. «Рауан», 1991;
* Адуын ағыстар. Өлеңдер, поэмалар. ИІ. «Қасиет», 1992;
* Ойдың күші. Әдеби толғаныстар. Иі. «Қасиет», 1993;
* Ауыс адам жасырған құпия. Философиялық әңгімелер. ИІ. «Қасиет», 1994. Тайна чокнутого. Рассказы. ИІ. «Қасиет». 1995;
* Эхо Казыгурта. Коллективный сборник. ИІ. «Қасиет», 1995;
* «Көз аясындағы дүние», Будапешт қаласынан, «Түркістан» әңгімелер жинағы. ИІ. «Қасиет»; Аспан мен Даланың төрт ұмытылған тарихы. М. 2001;
* Шыңғыс ханның шындығы - қазаққа жасырылған құпия. 2003;
* Ұлы жосық. 2003; Алтын төркін. 2004; Ой гладиаторы. 2004;
* Түркі теберігі - Түркістан. 2008; Сопылық сарыны. 2009.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Светлана Ходченкова
Светла́на Ви́кторовна Хо́дченкова (тұрмыста - Яглыч; 1983 21 қаңтардың, Мәскеу, КСРО) - Ресейлық актриса театрдың, киноның және теледидарламаның. Светлана Ходченкова 1983 жылдың 21 қаңтарының Мәскеуінде туды. Ұзақ уақыт қалада анасымен Железнодорожныйда тұрды. 16 жаста қысқа модельді агенттікте жұмыс істеді. 2005 жылдың 13 желтоқсаныныңда актеі Владимира Яглычқа е шықты. Актерлер таныс институттан таныс болды. Кейін фамилияны ауыстырды, бірақ кинода және сахнада қыздың фамилиясын пайдаланады. 2011 жылдан мәскеулік іскермен Георгиймен Петришин кездеседі.

Номинациялары
-------------

2004 - "Ника" деген сыйлыққа д номинация алды әйелдің рөлінің ("бата бер- әйел" деген фильм)
2004 - жүлде үшін алды әйелдің рөлінің и Клараның Лучко кинофестивальте "әдебиет және кино" Гатчинада ("бата бер- әйел" деген фильм)
2008 - жүлде үшін алды әйелдің рөлінің польшалық көркем фильмнің фестивальсінде Гдыне ("жас Мәскеу" деген фильм)
2012 - "Жорж" деген сыйлық санатта жылдың" "Ресейлік актрисасы[11]
2013 - "Жорж" деген сыйлыққа деген номинация санатта жылдың" "Ресейлік актрисасы[12]
2014 - пхеньян халықаралық кинофестиваль - үшін алды әйелдің рөлінің фильм "Василиса жүлде"

Дереккөзі
---------

""
**Микеланджело Антониони** (итал. *Michelangelo Antonioni*; 29 қыркүйек 1912, Феррара — 30 шілде 2007, Рим) — итальян кинорежиссері, кино өнеріндегі шығармашылығын сыншы, сценарист ретінде бастады.. Кейін кинорежиссурамен шұғылданады. "Бір махаббаттың хроникасы" (1950) - оның көркемсуретті фильм жасаудағы алғашқы қадамы. 

Антонионидің бұдан кейін қойған фильмдерінде ("Құрбы қыздар", "Айқай", "Таңғажайып оқиға", "Түн", "Тұтылу", "Қызыл шөл", "Блоу ап", 1955-67) қоғамның іріп-шіруі, өмірден түңілген жандардың тіршілік күйбені бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Жереми Матьё** (фр. *Jérémy Mathieu*; 29 қазан 1983, Люксёй-ле-Бен) — қорғаныс шебіндегі француз ойыншысы. .

Клубтық мансабы
---------------

Жереми — футболды Францияның "Сошо" құрамасында бастаған. 2002 жылы Метьё өзінің ең алғаш кәсіби матчын Франция чемпионатында өткізеді және осы құрама сапында өзінің ең алғаш алапасына, яғни Францияның Кубогына қол жеткізеді (2004). Осы жеңістен соң Жереми Францияның "Тулуза" футбол құрамасына ауысады. Қуанышқа орай екінші маусым "Тулуза" үшін сәтті болады, олар Францияның үздік үштігіне кіріп Чемпиондар Лигасының бірінші кезеңіне жолдама ұтып алады. "Тулуза" сапында жақсы өнер көрсетіп жүрген Жереми басқада еуропалық құрамаларды қызықтырыды. Атап айтқанда: "Рома", "Бордо", "Джеона", бірақ Жереми ол құрамаларға барғысы келмеді. 2009 жылы "Тулуза" құрамасы мен Жереми арасындағы келісім шарттын уақыты өтіп, Матьё испанияның "Валенсия" атты құрамамен үш жылдың келісім шартқа тұрады.

6 желтоқсанда 2009 жылы Жереми Матьё өзінің ең алғаш голын "Атлетико Бильбао" құрамасына қарсы соғады және сол доп "Валенсия" үшін жеңісті болып табылады.

Ұлттық мансабы
--------------

Жереми Матьё Францияның барлық жастық кезендерінде ойнады. 2007 жылы Жереми Францияның ұлттық құрамына словактарға қарсы ойынға шақырылады, бірақ ол ойында ол тек заманада отырады.

4 қазан 2011 жылы Жереми Матьёны Францияның бас жаттықтырушысы Лоран Блан ұлттық құрамаға шақырады. Матьёны "Еуро 2012" Чемпионатына іріктеу кезендегі Албания және Босния мен Герцеговина құрамаларына қарсы ойынға шақырады.

Жетістігі
---------

* Франциялық лиганың Кубок иегері: 2004 жыл
* Испания чемпионы: 2014/15, 2015/16
* Чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкубогы: 2015
* Испания кубогы: 2014/15

Дереккөздер
-----------
**Гари Александр Невилл** (ағылш. *Gary Alexander Neville*; 18 ақпан 1975, Бери, Англия) — англиялық футболшы, қорғаушы. Тағы бір англиялық футболшы Фил Невиллдің ағасы.

Карьерасы
---------

"Бери" клубының түлегі. 1991 жылы 16 жасында "Манчестер Юнайтедтің" академиясына өтті. 1992 жылы қаңтарда клубпен алғашқы келіссім шартын жасасты. 

1994/95 жылғы маусымда клубның негізгі ойыншысына айналды. 

2006 жылы клубтан Рой Кин кеткен соң капитан боп тағайындалды. 2006-09 жылдары жиі жарақаттанып, алаңға онша көп шыға алмады да, 2011 жылы мамыр айында карьерасын аяқтады. 

2012 жылы бапкерлікке кірісті. Біраз жылдар бойы "Манчестер Юнайтедтің" резервистер клубын жаттықтырды. 

2015 жылы желтоқсанда "Валенсия" клубының жаттықтырушысы болды, бірақ нәтиже ойдағыдай болмай, 2016 жылы 30 наурызда ол қызметтен босады. 

Ұлттық құрама сапында 1995-2007 жылдары ойнап, 1998, 2006 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 1996 жылғы Еуропа біріншілігінің қола жүлдегері атанды, 2000, 2004 жылдары да Еуропа чемпионатында ойнады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Манчестер Юнайтед

* Англия чемпионы (8): 1995/96, 1996/97, 1998/99, 1999/2000, 2000/01, 2002/03, 2006/07, 2008/09
* Англия кубогы (3): 1996, 1999, 2004
* Лига кубогы (2): 2006, 2010
* УЕФА чемпиондар лигасы (2): 1999, 2008
* Англия суперкубогы (3): 1996, 1997, 2008
* Құрлықаралық кубок: 1999
* Клубтар әлем чемпионаты: 2008

### Жеке

* Англия футболының құрмет залы: 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**"Left 4 Dead"** — көпқолданушыларға арналған компьютерлік ойын. Turtle Rock Studios компаниясы құрастырған, ол компания 2008 жылдың 10 қаңтарынан Valve Corporation құрамына кіреді. Ойын Sours 14 нұсқасы мен Windows NTи Xbox 360 платформасына арнап құрастырылған. Ойынды Xbox 360 тасымалдаумен Certain Affinity студиясы айналысты. 2010 жылдың 28 қазанынан ойын Mac OS X-те қолжетімді болды. Left 4 Dead туралы ең алғашқы ақпарат PC Gamer UK журналының 2006 жылғы жаңажылдық номерінде алты беттік мақала ретінде жарық көрді. 6 қарашада Left 4 Dead ойынының демонұсқасы Steam сандық жүйесі арқылы тапсырыс бергендердің барлығына қолжетімді болды. 18 қарашада ойын Steam арқылы барлық қолданушыға қолжетімді болды. Ойын толық түрде орыс тіліне аударылған.
Ойын көптеген жақсы пікірлерді туғызды. Құрастырушылар қорқынышты атмосфераны өте жақсы көрсете білген.
*Locustella naevia*
**Кәдімгі шырылдақ** (лат. *Locustella naevia*) – Торғайтәрізділер отрядының Сандуғаштар Тұқымдасына жататын Шырылдақтар туысының ең әдеттегідей үйреншікті және кең тараған түрі. Қазақстанда жазықтарда да, тауларда да, Тәңіртауға субальпілік шалғынға дейін көтеріліп, шөптері биік орындарда қоныстанады. Бұл шырғалақ әсіресе бұтасы бар өлеңді және томарлы батпақтарда бойлай өте көп болады. Ұшып өтіп бара жатқан кезде, дегенмен бұл уақытта оның кез келген жерде – құрғақ шөлге дейін де кездесуі мүмкін.

Кәдімгі шырылдақ жоны – сұрғылт қоңырқай және бауыры – ақшыл, денесі – созылыңқы, құйрығының ұшы дөңгеленген кішкене, өте бұғыншақ құс. Шөптер мен бұталар сабағының арасынан ептеп сырғып өтіп, уақытының көпшілігін қалың өскен өсімдіктерде өткізеді, мұндайда бірде-бір шөп талы қыбыр етіп қозғалмайды. Көзді ашып-жұмғанша қалың нуға жасырынатындықтан, шөптер мен бұталар басынан сирек көзге түседі. Оның бар екенін әдетте чок, чек деген дауысы, сондай-ақ шекшектің шырылынан аумайтын әуені әшкерелейді. Ұясы қалың шөптің арасындағы жерден қазылған шұңқырда болады, оны тауып алу өте қиын. Салындыда 5-6 сирек секпілді қызғылттау ақшыл жұмыртқалар болады. Ұялау тіршілігі егжей-тегжейлі анықталмаған, жұмыртқалардың инкубациялық ұзақтығы да беймәлім. Кәдімгі шырылдақтар Қзақстан шегінен қыркүйектің соңынан да кетіп, сәуір-мамырда қайта оралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Locustella naevia*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Брайан Ли Крэнстон** (ағылш. *Bryan Cranston*; 7 наурыз, 1956, Сан-Фернандо, Калифорния, АҚШ) — американдық актер, сценарист, режиссер, «Тони», «Эмми» және «Алтын глобус» марапаттарының иегері. Голливудтағы даңқ аллеясында жұлдыз иегері. AMC телеарнасының «Breaking Bad» (Во все тяжкие) телесериалындағы Уолтер Уайт рөлімен әлемге танымал. Оның анасы - Одри Пегги Селл, әртіс, әкесі - Джозеф Луи Крэнстон, әртіс және продюсер. Өзінің ата-анасы туралы Брайан олар балаға көп қарамайтын, түк істемейтін адамдар болатын дейді. Сондықтан ол ағасымен апа мен атасының үйінде өсіп, тәрбиеленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bryan Cranston scoops Tony award for best actor in Broadway debut.(қолжетпейтін сілтеме)
**Патриарх** (грек. *patriarches*, *pater* — әке немесе баба және агсһо — басқарамын) — көне өсиеттегі (Інжілдегі) мифтер бойынша еврей халықтарының арғы тегі, ру аталарының атауы: Авраам, Исаак, Иаков, Израиль. Израилдің 12 баласы еврей тайпаларының негізін құрушы болып саналады. Негізінде олар тайпалық құдайлардың аты болған. Тек Иудей діні қалыптасып, жеке құдай Яхвеге табыну шыққаннан кейін ғана адамдар санасында рулық ата ретінде қасиеттеу салтына айналған. Кейіннен бірқатар елдерде христиан шіркеуінің ғұламаларына берілетін жоғары атақ. Патриарх атағын беруді б. з. б. 451 ж. Халкидон соборы бекітті. Мұндай діни дәреже беру ғұрпын орыс православие шіркеуі 1589 ж. енгізді. Орыс Патриархтары 16—17 ғасырларда ірі-ірі жер иеленуші феодалдар болды. Олар мемлекеттің саяси өміріне белсене араласты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9том
### Мақсаты

Ауыз суды және тазартылған сарқынды суларды зарарсыздандыру бойынша осы нұсқаулық (бұдан әрі - Нұсқаулық) Қазақстан Республикасы (ҚР) Су және Экологиялық кодекстерін, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР кодексін, «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» ҚР Заңын /1-4/ іске асыру мақсатында әзірленген. Нұсқаулық «Халыққа арналған ауыз судың қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентінің, «Сумен жабдықтау. Сыртқы желілер және құрылыстар» ҚР ҚНжЕ-нің 4.01-02-2009 /8,6/ және Қазақстан Республикасының қалалық мен ауылдық елді мекендерін сумен жабдықтау және су бұрудың (СжС) жаңа жүйелерін жобалауды және жұмыс істеп тұрғандарын қайта жаңартуды реттейтін басқа да нормативтік құқықтық актілерді іске асыру мақсатында әзірленді.

### Тазарту барысындағы қадағалаулар

Ауыз суды жер асты және жер үсті көздерінің суынан (міндетті түрде алдын ала тазартқаннан кейін) дайындаудың барлық жағдайларында оны зарарсыздандыру керек. Жер асты су көзінде (су көзі қорғалған) бактериялық, вирустық және паразиттік ластанудың пайда болу мүмкіндігі болмаған жағдайларда одан алынатын суды мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалаудың (МСЭҚ) жергілікті органдарының шешімі бойынша зарарсыздандырмауға болады. Тазартылған сарқынды сулар мен тұнбаларды зарарсыздандыру елді мекендерге су бұру жүйелерінің тазарту құрылыстарының жобаларына сәйкес, ал бірқатар жағдайларда су бұру жүйесінің тазарту құрылыстарының құрамына және оларды пайдалану деңгейіне байланысты МСЭҚ жергілікті органдарының шешімі бойынша жүргізілуі тиіс.

### Ескерілетін ережелер

Нұсқаулық «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мемлекеттік нормативтер. Негізгі ережелер» ҚР ҚНжЕ-нің 1.01-01-2001 талаптарына /7/ сәйкес әзірленді. Нұсқаулық ғылымның, техника мен технологияның қазіргі заманғы жетістіктеріне негізделіп, ТМД, ЕО, АҚШ елдерінің және техникалық жағынан дамыған басқа елдердің қолданыстағы заңнамасымен және Қазақстан Республикасының нормативтік-техникалық құжаттарымен өзара байланысты осы елдердің халықаралық, өңіраралық және ұлттық стандарттарын ескереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.
**Василий Семенович Грушко** (1923 ж. туған, Қостанай облысы Урицкий ауданы) – *Кеңес Одағының Батыры* (17.10. 1943).

1928 ж. отбасы Леңгір (Төле би) ауданына көшіп келген. 1942 ж. майданға аттанып, Қызыл тулы 75-Бахман гвардиялық атқыштар дивизиясының құрамында ұрыстарға қатысты. Днепр үшін болған шайқаста барлаушы Грушко ерлігімен көзге түсті. Соғыстан кейін туған ауылына оралды.

**Ленин орденімен, «Ерлігі үшін» медалімен** марапатталған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 5-том
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Евгений Андрейұлы Чебатков** (ту. 13 қыркүйек 1990 жылы, Өскемен) 
— қазақстандық және ресейлік әзіл-сықақшы. «Labelsmart» YouTube-арнасында шығатын «Түнгі оқиға» подкастының жүргізушісі.

Өмірбаян
--------

### Балалық және жастық шағы

Евгений Чебатков Өскемен қаласында музыка пәнінің мұғалімі және металлургия зауытының қызметкері отбасында дүниеге келген. 1930 жылдары Қазақстанға жер аударған орыстардың ұрпағы. Бала кезінде, екі жыл бойы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі әулиелер шіркеуі мүшелерінің қауымдастығында ағылшын тілін оқыды. 16 жасында ол Американдық мәдени орталыққа волонтер болып жұмысқа тұрады, онда ол бірнеше жыл бойы американдықтармен ағылшын тілін үйренеді.

Мектепті бітіргеннен кейін, 2008 жылы Ресейде Томск университетіне түсіп, онда халықаралық басқару факультетінде оқыды. Сондай-ақ, Томскіде ол радио жүргізушісі ретінде мансабын бастайды. 2013 жылы ол Канаданың Ниагара колледжіне магистратураға оқуға түсті. Канадада ол алғаш рет стэнд-аппен өнер көрсетеді.

### Мансабы

Магистратураны бітіргеннен кейін Мәскеуге көшіп, 2016 жылы ТНТ-дағы «Stand Up»-ке келеді, сонымен қатар Comedy Radio-да жүргізуші болып жұмыс істейді. 2019 жылы ол «Жасөспірім Мутант Ниндзя-тасбақалар эволюциясы» анимациялық Леонардоның ресми дауысына айналды.

2020 жылы «OUTSIDE STAND UP» YouTube арнасында Чебатковтың «Без панциря» жеке концерті өтті. 2021 жылы Чебатков GQ Russia, «вДудь», «Кешкі Ургант» және басқа да танымал бағдарламаларға қатысты. 2021 жылдың наурызда Чебатковтың «Выходи из комнаты» атты жеке концерті өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Евгений Чебатков: «Тот стендап, на который я ориентируюсь, — это не гламурный стендап для высшего света»  (орыс.).
2. ↑  Евгений Чебатков  (орыс.).
3. ↑  *Дудь Ю. А.* Чебатков – стендап для мозга / вДудь YouTube сайтында // вДудь, 03.03.2021
4. ↑  *Чебатков Е. А.* «Без панциря» YouTube сайтында // Outside Stand-Up, 01.12.2020
5. ↑  Телеканал «Nickelodeon Россия» анонсировал премьеру новой версии мультсериала про черепашек-ниндзя | Телеспутник.
6. ↑  *tengrinews.kz* Юрий Дудь взял интервью у еще одного комика из Казахстана  (орыс.) (3 марта 2021).
7. ↑  *tengrinews.kz* Стендап-комик из Казахстана стал гостем "Вечернего Урганта"  (орыс.) (9 апреля 2021).
A. *Каспий маңы ойпаты*.
**Ойпат**, *ойпатты жазық* — ой, ойпаң жазық, мұхит деңгейінен есептегенде *200 м* биіктікке дейін орналасқан, құрлықтағы айтарлықтай кеңістік алып жатқан жазық үлескісі (*телімі*). Ойпаттың беткі жазықтығы теңіз деңгейінен төмен орналасқан түрлері де ұшырасады (Мысалы, Каспий маңы ойпаты).

Ойпаттың жер беті жазық, төбешікті келеді. Қыраттарға қарама-қарсы бедер түрі. Негізінен, горизонталь жайласқан борпылдақ тау жыныстарының қабаттарынан тұрады. Ойпат тектоникалық жолмен пайда болған теңіз және құрлық шөгінділерінен түзілген. Жер шарындағы едәуір ірілері: Амазонка, Атлант маңы, Үнді-Ганг, Тұран ойпаттары, Батыс Сібір ойпаты, т.б. Тауаралық ойпатқа Алтай тауындағы Шу ойпаты және Абай даласы, Кура-Аракс ойпаты; теңіз деңгейінен төмен жатқан ойпатқа Каспий маңы ойпаты (–28 м) жатады. Адамдардың теңіз жағалауын құрғатудан пайда болған Нидерланд ойпаты бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов, 2000 жыл. — 328 бет.
3. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
4. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
5. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Алмалы дискілерге арналған диск жетегі** 3,5 – дюймдік дискеттерді оқиды. Бұл дискілер ауыстырылатын тасымалдаушылар болып табылады, олардың сыйымдылығы 1,44 Мб. Оларға әдетте кейбір қосымша бағдарламаларда (Word секілді) әзірленетін құжаттар немесе алмалы дискілерден тікелей іске қосуға болатын онша үлкен емес бағдарламалар жазылады. Компьютерде алмалы дискілерге арналған диск жетегіне «А» әрпі белгіленеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.
**Алға балалар үйі —** 1986 жылы Жайсаң, Тамды, Темір, Ақтөбедегі №5 балалар үйінен біріктіріліп құрылған. Типтік жобамен салынған 400 орындық жатақханада орналасқан, қосымша концерт, спорт залдары, шеберхана, кітапхана, асхана бар. Онда 350-400 дей бала тәрбиеленеді. Балалар үйінің қосалқы шаруашылығы (жер көлемі 3 га) бар. Жазда балалар шөп шабуға, мал бағуға, көкөніс егуге жәрдемдеседі. Жазғы каникулда жыл сайын 270 бала сырт қалалардағы оқушылар лагерінде, санаторий, демалыс үйі, куротторда демалады. Балалар үйінде тәрбиеленіп шыққандар арасында жоғарғы оқу орындарын бітіріп,елге танымал болған, азаматтар баршылық. Мұнда 43 мұғалім қызмет етеді, оның 4-еуі Қазақсатан Республикасы ағарту ісінің озық қызметкері белгісімен мараппаталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
**Пьерон Анри** (18. 7. 1881— 6. 11. 1964) — француз психологы. Колледжде Франстың құрметті профессоры, Америка мен Еуропа елдерінің бірнеше ун-тінің құрметті докторы. Француздың көрнекті пспхологтары А. Бине мен Пьерон Жаненің шәкірті. Сор-боннаны бітірген. Психологиядан өткізілген бірнеше халықар. конгрестердің — 11 Париж (1937), 14-Монреаль (1954), қолданбалы психологиялық конгресінің (Берн, 1949) президенті болды.Пьеронның зерттеулері психология мен психофизиологияның ең маңызды мәселелеріне, эсіресе психофизиол. түйсіктерді, зерттелетін психикалық құбылыстардың материалдық субетратын дәлелдеуге арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Аш ішектің ішкі сілемейлі қабықшасында өте ұсақ көптеген тұйық өскінділер бүрлер болатыны таныс. Бүрлердің сырта бір қабатты эпителий жасушаларынан түзіледі. Бүрдің ішкі жағын көптеге қан мен лимфа тамырлары торлап жатыр. Бүрлер ішектің ішкі кілегейлі қабықшысында өте көп болады. Бүрлаер арқылы қорытылған аминқышқылдарымен қант қанға өтеді. Глицерин мен май қышқылдары лимфа тамырларына өтеді де, тері астыңдағы шел қабатқа жиналады. Аминқышқылдары мен қант бауырға барып, қайта өзгеріске ұшырап, бүкіл денеге барады. Қоректік заттар қанға тек еріген түрінде өтеді.

Дереккөздер
-----------

Биология 8 класс
**Жезқазған ауданы** — 1928-1963 жылдары болған Қызылорда округі, Оңтүстік Қазақстан және Қарағанды облыстарының әкімшілік бөлінісі.

Тарихы
------

Орталығы Қарсақпай ауылында орналасқан Қарсақпай ауданы 1928 жылы 3 қыркүйекте Қызылорда округінің құрамында құрылды.

1930 жылы 17 желтоқсанда Қызылорда округінің жойылуына байланысты аудан тікелей республиканың қарамағына өтті.

1932 жылы 10 наурызда жаңадан құрылған Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде Қарсақпай ауданы Оңтүстік Қазақстан облысынан Қарағанды облысына берілді. Сол уақытта ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай кенттері мен Алғабас, Аралтөбе, Білеуті, Жангелдин, Жезді, Кеңгір, Кішітау, Первомай, Социалды, Сталин, Терісаққан, Ұлытау ауылдық кеңестері болды.

1939 жылы 16 қазанда Қарсақпай ауданының Ұлытау ауылдық кеңесі мен 1-ден 8-ге дейінгі нөмірленген ауылдық кеңестер жаңадан құрылған Ұлытау ауданына берілді.

1940 жылы 13 мамырда аудан **Жезқазған ауданы** болып өзгертілді.

1941 жылы 23 мамырда Үлкен Жезқазған елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1941 жылғы жағдай бойынша ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай, Үлкен Жезқазған кенттері мен Аралтөбе, Білеуті, Жезді, Жангелдин, Киров, Сталин ауылдық кеңестері болды.

1944 жылы 27 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, Жезқазған ауданынан Ұлытау ауданына ауыстырылды.

1954 жылы 2 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы жұмысшы кенті Жезқазған ауданына қайтарылып, атауы Марганец жұмысшы кенті болып өзгертілді. 1954 жылы 16 шілдеде Сталин ауылдық кеңесі Жангелдин ауылдық кеңесіне (орталығы Школа а.) қосылды. 1954 жылы 20 желтоқсанда Үлкен Жезқазған кенті Жезқазған қаласы болып қайта құрылып, әкімшілік бағынысына Жезқазған кенті берілді.

1957 жылы 11 қаңтарда орталығы Жыланды ауылында Сарысу ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 30 шілдеде Ақтас елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1958 жылы 10 қаңтарда Жезді, Аралтөбе ауылдық кеңестері таратылып, «Сарысу» кеңшарының орталығында Аралтөбе ауылдық кеңесі; Білеуті, Киров ауылдық кеңестері таратылып, «Қарсақпай» кеңшарының орталығында Киров ауылдық кеңесі құрылды. Байқоңыр кенті ауылдық елді мекенге айналды. Байқоңыр кенттік кеңесі мен Жангелдин ауылдық кеңесі таратылып, «Байқоңыр» кеңшарының орталығында Жангелдин ауылдық кеңесі құрылды.

1959 жылы 29 маусымда Аралтөбе ауылдық кеңесі Сарысу ауылдық кеңесіне қосылды.

1959 жылы ауданда 3 ауылдық кеңес (Жангелдин, Киров, Сарысу) және 3 кент (Ақтас, Қарсақпай, Марганец) болған.

1960 жылы 18 қазанда «Жетіқоңыр» кеңшарының орталығында Жетіқоңыр ауылдық кеңесі құрылды.

1962 жылы 24 желтоқсанда Марганец кенті Жезді кенті болып өзгертілді.

1963 жылы 2 қаңтарда Жезқазған ауданы жойылды. Жангелдин, Жетіқоңыр, Киров, Сарысу ауылдық кеңестері Жезді ауданының құрамына енді. Ал 1963 жылы 10 қаңтарда Ақтас, Жезді, Қарсақпай кенттері Жезқазған қалалық кеңесінің қарамағына өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1959 жылғы 1 шілдеге әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтамалық (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)
**Аурулар мен денсаулыққа байланысты мәселелердің халықаралық статистикалық жіктемесі** (ағылш. *International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems*) — денсаулық сақтаудың жетекші статистикалық және жіктемелік негізі ретінде қолданылатын құжат. Әр бір он жыл сайын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) бақылауымен қайта қаралып отырады. Аурулардың халықаралық жіктемесі методикалық әдістер мен материалдардың халықаралық салыстырымдылығының бірлігін қамтамасыз ететін нормативтік құжат болып табылады. 

Қазіргі кезде "Аурулардың халықаралық жіктемесінің оныншы қайта қарауы" (**АХЖ-10**, *ICD-10*)

Қазақстан денсаулық сақтау саласының ақпараттық жүйесінде АХЖ-10 қолдануды 2010 жылдан бастады.

АХЖ мақсаты, міндеттері және қолдану аясы
-----------------------------------------

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының туы.
АХЖ мақсаты – жүйелеген тіркеу, сараптама, әр түрлі уақытта әр түрлі мемлекеттер мен аймақтардан алынған өлім мен аурушаңдық жайлы мәліметтерді салыстыру мен интерпретациялау үшін жағдай жасау. АХЖ аурудың немесе басқа да денсаулыққа байланысты мәселелердің диагнозының ауызша тұжырымдамасын мәліметтерді сақтауға, пайдалануға және талдауға қолайлы әріптік-сандық тұжырымдамаға айналдыру үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның денсаулық сақтау саласының ақпараттық жүйесінде оныншы қаралымның денсаулығына байланысты аурулар мен проблемалардың халықаралық статистикалық жіктемесін қолдану жөніндегі нұсқаулықты бекіту туралы
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2009 жылғы 19 қазандағы № 543 бұйрығы