recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
10 мамыр

**Мари́я II** (ағыл. *Mary II*; 30 сәуір 1662 — 28 желтоқсан 1694) – Стюарт әулетінен шыққан 1689 жылдан бастап Англия мен Шотландия патшайымы.

Жас кезі
--------

*Mary II*
Йорк герцогының және оның бірінші әйелі Анна Хайдтың үлкен қызы. Анасы және оның кіші қарындасы, болашақ Анна патшайымы сияқты Мария да протестант дінің ұстанған.

1677 жылы өзінің немере ағасына, Вильгельм ханзадасына тұрмысқа шығып, Голландияға көшеді. Мария голландықтардың арасында танымал болса да, оның некесі сәтсіз болды. Себебі Вильгельм әйелінің көзіне шөп салды. Олардың балалары болмаған.

Таққа отыру
-----------

1688 жылы көтерілістің кезінде Марияның әкесі Яков ІІ Францияға қашуға мәжбүр болды.  Парламент Англияның тағына Мария мен Вильгельмді тең басқарушылар ретінде отырғызды, себебі олар туысқан болғандықтан бір-бірінің мұрагерлері болып есептелінді.

ІІ Яковтың жаға туған Уэльс ханзадасын тақ мұрагерлігіне қатыстырмады, себебі Мария оны ресми түрде өзінің інісі емес,  тастанды бала деп жариялады.  1689 жылы 13 ақпанда жұбайлар Англия мен Ирландияның, 1689 жылдың 11 сәуірінен бастап – Шотландия басқарушысы болып тағайындалды. Марияның әулеттік нөмірі Англияда да, Шотландияда да ІІ болды.

Билігі
------

Мария мен Вильгельмнің бірлесіп басқаруы кезінде Британияда құқық жүйесі жетілдірілді.

Күйеуі Англияда болмаған кезде (ол Ирландияда немесе континентте соғысты, сондай-ақ кей-кезде туған жеріне барып қайтатын) Мария бүкіл басқару істерін өзіне алып, кейбір маңызды шешімдерді өзі шығаратын. Патшайым өзінің ағасының қастандық әрекетін біліп, оны тұтқындауға бұйрық береді. 1692 жылы патшайым Джон Черчилльді, Мальборо герцогын, әйгілі қолбасшыны, ел қайраткерін түрмеге жібереді.

Мария 33 жасында шешектен қаза табады. Оның мұрагері Вильгельм атанды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
NNDB · RKDartists · ECARTICO · Rodovid · Find a Grave |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая каталонская · Брокгауза и Ефрона · Малый Брокгауза и Ефрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Оксфордтық биография |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BAV: ADV12565778 · BIBSYS: 1450248439842 · BNE: XX1306721 · BNF: 12268865r · BPN: 30352746 · GND: 118865838 · ISNI: 0000000120964438 · LCCN: n80044552 · LNB: 000205952 · NKC: mzk2005309139 · NTA: 070738084 · LIBRIS: 214268 · SUDOC: 066912709 · VIAF: 76375822 · ULAN: 500354686 |

 |
**Гари Джеймс Кэхилл** (ағыл. Gary James Cahill; 1985 жылы 19 желтоқсанда Англияның Шеффилд қаласында туылды) — ағылшын футболисті, "Кристалл Пэлас" футбол клубы мен Англия құрама командасының орталық қорғаушысы .

Карьерасы
---------

### Клубтық

Гари 15-ке толмай тұрып Дербишираның «Дронфилд» футбол клубында өнер көрсетті. Сол жерде ойнап жүріп көптеген «Барнсли», «Шеффилд Уэнсдей», «Дерби Каунти» және «Астон Вилла» сияқты клубтар онымен қызыққан болатаын. Кейін «Астон Вилла» клубымен контракка қол қойды

2004 жылы Кэйхилл «Астон Вилла» клубымен алғашқы профессионалдық контракка қол қойып,Бернли клубына арендаға кетті. Ол сол жерде 27 матч ойнап,1 голды Сток Ситиге тықты.2004/05 маусым біткеннен кейін *Ең жас үздік ойыншы мен Бернли құрамындағы ең үздік ойыншы* аттанды.

2006 жылы 9 сәуірде Кэйхилл «Астон Вилла» үшін алаңға алғаш матчын «Арсеналға» қарсы өткізіп, 5:0 есебімен жеңілді. Алғашқы бастапқы құрам ретіндегі матчын 9 сәуірде Вест Бромвич клубына қарсы өткізді.

2007 жылы 19 қыркүйекте 3 айға «Шеффилд Юнайтед» клубына арендаға кетті. Алғашқы матчын 22 қыркүйекте Кристал Пэласқа қарсы өткізді.10 қарашада «Шеффилд Юнайтед» үшін алғашқы голын соғып,«Сток Ситиді» 1:0 есебімен жеңді. Аренда біткеннен кейін, қайта «Астон Виллаға» оралды.

2008 жылы 30 қаңтарда Кэйхилл «Болтон Уондерерс» клубымен 3,5 жылғы контракка қол қойды.2 ақпанда бірінші матчын өткізіп, 2 :0 есебімен Рединга клубын жеңді. Кейінірек негізгі құрамның тұрақты ойыншысына айналды.

2008 жылы 5 қазанда алғаш голын соғып, Вест Хэм Юнайтед клубын 3 : 1 есебімен жеңді.

2009 жылы тамызда клубпен контракты тағы да 3 жылға созды.

2011 жылы 30 желтоқсанда «Челси» мен «Болтон Уондерерс» трансфер жайлы келісімге келді. 16 қаңтарда «Челсидің» ресми сайты Кэйхилдің клубпен 5 жылдық контракка қол қойғаны жарияланды. Трансфер құны 7 млн. фунт стерлинг болды.

Алғашқы матчың «Манчестер Юнайтедке» қарсы 2012 жылы 5 желтоқсанда өткізді.

18 наурызда алғаш голын Лестер Ситиға қарсы ойынында соқты.

### Ұлттық құрама

2009 жылы 4 шілдеде алғаш рет ұлттық құрама үшін жолдастық матч Қазақстанға қарсы шақырылды. Бірақ тек 2010 жылы 3 қыркүйекте ғана алаңға Майкл Доусонды ауыстырып Болгарияға қарсы ойын өткізді. 2011 жылы 29 наурызда алғаш рет бастапқы құрамамен шығып,жолдастық матчты Ганаға қарсы өткізіп, 1:1 есебімен ойын аяқталды.

2011 жылы 2 қыркүйекте Кэйхилл алғаш голын 13 минутта Болгарияға қарсы өткізілген Еуропа 2012 чемпионатында соқты.

Жетістіктері
------------

**Челси**

* УЕФА Чемпиондар лигасы: 2011/12
* УЕФА Еуропа лигасы: 2012/13

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Челсидің ресми сайтында профилі
* Soccerbase сайтында профилі
**Аберрация** лат.  *aberratio-aberrare — жаңылысу* , ауытқу — физикада жарық сәулесінің линза арқылы өткеннен кейін бір нүктеде түйіспей ауытқуы. Аберрация термині ғылымның әр саласында кездеседі. .

**Аберрация** (*лат*. *aberratio* - ауытқу, қашықтау) - әр түрлі электронды-оптикалық жүйелердегі электр және магнит өрістерінде қалыптастырылатын кескіннің бұзылуы. А - оське симметриялы электрондық шоқтардың идеалды фокустелмеуінен болатын зат пен оның кескіні арасындағы нүктелік сәйкестіктің бұзылуы.

**Аберрация** (aberration) суретті жуатын айналар немесе линзалардың жарық сәулелерін жою. Сфералық аберрация айна немесе линзаның қисық фокустауына байланысты түзіледі. Сыртқы жиектеріне түскен сәулелер линза немесе айна ортасына түсіп фокусталатын сәулелер нүктесінде фокусталмайды. Демек, айна немесе линза арқылы жасалған суреттердің жуылуына әкеп соқтырады. Хроматикалық аберрация тек линзаларға (айналарға емес) тән. Сондай-ақ, линзаның бір жазықтықтағы әр қилы ұзындықтағы толқынның барлық түстерін фокустай алмайтын қасиетке ие. Сурет жуылып, жиектері кемпірқосақ спектрларымен боялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. - Алматы. "Мектеп" баспасы. 2007ж.
3. ↑  Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4
Синусоидалық тербелу. y — толқын амплитудасы, λ — толқын ұзындығы.
**Амплитуда**  (лат. *amplіtudo* — шама) — белгілі бір заңдылықпен ауытқитын шаманың өзінің орташа мәнінен не шартты түрде алынған "нөлдік мәнінен" ең үлкен ауытқуы. Мысалы, маятниктің тепе-теңдік қалпынан ауытқуы, айнымалы электр тогының электр күші мен кернеу мәндерінің ауытқуы амплитудаға жатады. Гармониялық тербелісте амплитуда — тұрақты шама.

**Амплитуда** - географияда — метеорологиялық және гидрологиялық элементтер сипаттарының белгілі бір кезеңдегі ең көп және ең аз шамалары арасындағы айырма (мысалы, жылдық ағынның, тәуліктік қысым мен температураның ең көп және ең аз көрсеткіштерінің арасындағы айырмалар); тәуліктік, жылдық, көп жылдық болып бөлінеді.

Ашылу ы
-------

1820 ж. француз физигі Андре Ампер (1775 –1836) тұжырымдаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Гольджи жиынтығы** — өсімдіктер мен жануарлардың біржарғақшалы органоиды. Оны 1898 жылы италияндық ғалым К.Гольжди жүйке жасушаларынан тапқан. Ол ауыр металдардың ерітінділерімен (осмий немесе күміс) жүйке жасушаларын бояп қарағанда, оның цитоплазмасынан тор болып келетін жиынтықты бірінші болып байқаған. Оны "ішкі тор тәрізді аппарат" деп атады. Кейіннен Гольджидің есіміне байланысты "Гольджи жиынтығы" деп аталып кетті. Өсімдіктер мен қарапайымдылар жасушаларындағы Гольджи жиынтығының пішіні әр түрлі болады. Көп жағдайда орақ немесе таяқша пішінде жеке денешіктер түрінде кездеседі. Оның жарғақтар жасуша цитоплазмасының барлығына таралмайды.Олар ядроға жақын орналасады және қуыс цистерна түзеді. Қуыс цистернадан біртіндеп жарғақшалық көпіршіктер-диктисомалар баулықсызданады. Гольджи жиынтығында рибосомалар болмайды, сондықтан да ол ешқашан нәруыз синтездемейді. Алайда онда көмірсулар мен липидтердің синтезі және жаңару процесі болады. Заттардың жасушаішілік тасымалдануы қосалқы қызмет атқарады. Гольджи жиынтығы ең алдымен синтезделген заттарды жарғақшалық көпіршіктерге орналастырады. Көпіршіктерге жасушалардан шығарылуы тиісті зат алмасудың зиянды қалдықтарының да түсуі мүмкін. Көпіршіктер басқа ағза бөліктеріне қажетті заттарды көпіршіктерге орналастырады. Мысалы, мұның гормондар мен азықтық ферменттер болуы да мүмкін. Гольджи жиынтығынан баулықтанған көпіршіктердің экзоцитозы кезінде көпіршіктегілерді жасушадан шығарып, сыртқы жарғақшаларды қалпына келтіреді. Бұл органоид лизосомалар жарғақшаларын да қалыптастырады.

Құрылысы
--------

Ол бір-бірімен тығыз байланысқан үш бөліктен тұрады: 

1) жарғақшамен шектесіп 5-10-нан топтаса орналасқан қуыстар; 

2) қуыстармен байланыса орналасқан ірі түтікшелер; 

3) майда көпіршіктер.

Гольджи жиынтығының қызметі
---------------------------

Гольджи жиынтығының негізгі қызметтері: 

1) Гольджи жиынтығында полисахаридтер мен липидтердің синтезіне қатысатын ферменттер болады, олар биосинтез реакцияларының жүрісін жеңілдетеді; 

2) Гольджи жиынтығы жасуша бөлінетін кездегі пайда болатын жарғақшалардың синтезіне қатысады. Гольджи жиынтығының әсерінен плазмалық жарғақша жаңарып отырады; 

3) Эндоплазмалық торда синтезделген ақуыз, липид, көмірсу молекулалары оның өзекшелері арқылы гольджи жиынтығына жеткізіледі; 

4) Сонымен қатар бұл органоид жасушаның тіршілігіне зияңды улы заттарды сыртқы ортаға бөліп шығара алатыны анықталды. Жасуша бөлінер алдындағы протоплазма қимылының күшейе түсу себебі осы мүшеге байланысты болу керек деген ғылыми жорамал бар. Бірақ Гольджи мүшесінің қызметі осы күнге дейін толық зерттелген жок.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қасымбаева Т."Тіршіліктану",10-11,2003,46 б,ISBN 9965-16-200-X
*Petronia petronia barbara*
Тас ТОРҒАЙ (Petronia petronia) - үй торғайдың аналығына ұқсас құс. Одан айырмашылығы - жалпақ ақ қасты, бұлқын қауырсындардың әрқайсысының үштары ақтеңбілді және ересек құстың төсінде сары дағы болады.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Өте ширақ және қиқушыл. Аталығының әуені торғай шырылына ұқсас. Ұялары жартас жарықтарында, тас аралықтарындағы қуыстарда, құрылыстарда болады; інде де және ағаш қуыстарында орналасады. Салындыда 5-6 қоңыр теңбілді жасылдау жұмыртқалар болады. Жұмыртқа басуының егжей- тегжейлі дерегі мәлім емес. Балапандары үш аптаға жуық ұяда болады.

Таралуы
-------

Солтүстік Африкадан Зайбайкальеге дейін таралған. Қазақстанда - батысында (Ырғызға және Каспий маңына дейін) және оңтүстігі мен оңтүстік шығысында (Сырдариядан Алакөлге дейін) тауларда ұялайды. Көктемде наурыз-сәуірде ұшып келіп, күзде қазанда ұшып кетеді.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Petronia petronia*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Анахронизм** - *[грек. anachsonismos, ana - кері, артқа, қарама-қарсы, chronos - уақыт]* зат. Белгілі бір дәуірде болған оқиғаларды қателесіп немесе шартты түрде басқа бір дәуірге телу. Анахронизм орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуіріне, классицизмге тән дүниелерде (өнер мен әдебиетте) жиі кездеседі (ҚҰӘ). 

Анахронизм - әдеби шығармада өткен дәуірді бейнелегенде одан кейінгі уақытта болған оқиғаны, кейін пайда болған заттарды немесе әдеби шығармада кейінгі кездерге тән сипат-белгілерді байқамай не әдейі бір мақсатпен келтіру (Әдебиеттану термин.). 

**Анахронизм** (гр. *ανά* — кepi, гр. *χρόνος* — уақыт) — жыл санаудағы уақытқа сәйкессiздiк (хронологиялық қателiктер) не бiр дәуiрдің оқиғалары мен сипаттамаларын жаңылыс немесе шартты түрде екiншi дәуiрге телу.

Анахронизм ауыспалы мағынада ecкінің қалдығы, жаңа заман дүниетанымымен сәйкеспейтiн, көнерген, күнi өткен көзқарас, ұғым, салт-дәстүр дегендi де бiлдiредi.

Анахронизм орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәyiрiне, классицизмге тән дүниелерде (өнер мен әдебиет) жиi кездеседi. XIX — XX ғасырларда **анахронизм** шығарманың кемшiлiгi ретiнде қарастырылды. Тек кейбiр жағдайларда ғaнa көркемдiк тәсiл деп ұғынылды (мысалы, Б.Брехттiң «Юлий Цезарь ici» атты романындағы **анахронизм**).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдеби тілінің сөздігі. Он бес томдық. 1-том. / Құраст. Т.Жанұзақ, С.Омарбеков, Ә.Жүнісбек және т.б. - Алматы, 2011. - 752 б.
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Бунақ** — өлең тармағының (жолының) ырғақтық құрылысы жағынан жекеленген бір бөлшегін құрайтын буындар тобы; сөз өлшемі, ырғақтық пауза. Өлеңнің әр тармағы екі, үш, төрт буынды Бунақтарға бөлінеді. Мысалы, он бір буынды тармақ үш Бунақтан құралады: Қан-со-нар-да // бүр-кіт-ші // шы-ға-да(а)ң-ға (Абай). Сондай-ақ, жеті буынды тармақ екі Бунақтан, бұдан аз буынды тармақтар бір Бунақтан тұрады. Бунаққа жіктелу түркі тілдес халықтар поэзиясына, соның ішінде қазақ өлеңіне тән құбылыс.

  

**Бунақ** - өзіндік екпін, ритммен айтылатын сөздер. Тек бір бунаққа енген сөздердің аралығында қатар келген дыбыстар ғана біріне-бірі ықпал ете алады. Олар көбінесе үндесіп, үйлесіп турады. Сөйлеу актінде бір бунақ құрап айтылатындар алдымен күрделі сөздер және әр түрлі жолдармен тіркескен сөздер. Мыс.: әргім (әркім), әрғашан (әрқашан), бетпұрыс (бетбұрыс), қыжкібек (қыз жібек), қолмағол (қолма-қол), омбір (он бір), қырық пір (қырық бір), ташжол (тас жол), алтын ғасық (алтын қасық) т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Салқынбай А. Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік: - Алматы: Сөздік-Словарь, 1998. - 304 бет. ISBN 5-7667-4515-X

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Асқар Татанайұлы** (1906, Шыңжаң өлк. Алтай айм. Бітеуірге а.—1996, Алтай қ.), ақын, ҚХР-дың халық жазушысы (1988). Өлеңді 30 ж. жаза бастайды. "Малбикенің өмірі", "Ғылымсыз—ғұмыр тұл" дастан-толғауларымен шыңжаң-қазақ әдебиетіне жаңаша леп әкелді. "Талап", "Қалың мал", "Құлдықтан құтылғандар" пьесаларын жазып, өлкеде қазақ драматургиясының негізін қалады. Шығармаларының негізгі арқауы—халықты ояту, әлеум. әділетсіздікке қарсы күреске жұмылдыру. Қытайдағы "Мәдениет төңкерісінің" тауқыметін 20 жыл бойы Тарымда (жазалау аймағы) тартқан ақын түрмеде де қаламнан қол үзбей, "Тарихи дерек, келелі кеңес" трилогиясын, "Бір ғасыр" өлең-романын, хикаят түрінде "Қара сеңгір оқиғасын"жазады. "Керейдің билік заңын" әңгімелейді. "Арқалық батыр" қиссасын қайта жазып шығады.  

Өзінің саналы ғұмырын қазақ жазба әдебиетінің дамуына арнаған Асқар Татанайұлы, Қытай Халық Республикасының Алтай аймағында дүниеге келген. Оннан астам дастан, жиырмаға жуық пьеса, мыңнан астам өлең, көптеген тарихи әңгімелер жазған қаламгер солақай саясаттың салдарынан он сегіз жылдай қуғынға ұшырап, көп қиындық көрген.

1933 жылы Шәрiпхан Алтай аймағының уәлиi шекара комиссарының бастығы болып белгiленгеннен кейiн, халық ағарту жұмысына кiрiсiп, қысқа мерзiмдi мұғалiмдер жетiлдiру курсын ашты. Сол кезде Асқар алғашқылардың бiрi болып оқуға түскен. 1934 жылы Шәрiпхан өзi ашқан мектептен түлеген түлектерiн халық ағарту жұмысына салып, әр ру өздерi мектеп салдырып балаларын оқытуға бұйрық шығарып, қадағалауға кiрiседi. Сөйтiп жер-жерден мектеп ашыла бастады. Асқар оқу бiтiрген кезде, Қазыбек руының салдырған мектебi бiтпей қалып, әрi қарай оқу үшiн Алтай қаласына көшiп барады. Сол тұста Шәрiпхан Кеңес елінен бала оқытып тұрады екен, әкем сол жақтан оқуды ойластырып жүргенде, Шәрiпхан Семейден баспа машинасын алдырып, "Асқар сен осы баспа жұмысын атқарасың, бұл ең үлкен оқу" деп баспаның тұтқасын ұстатады. Сонымен Ахмет Байтұрсынның емлесiнде шығатын баспаны алғаш рет Алтайда iске қосты. Сол тұста Кеңес Одағында Ахмет Байтұрсын емлесi қолданыстан қала бастаған едi. Баспа машинаны Коновалов деген орыстың үйретуiмен, Ғалым Құсайынов деген кiсi екеуi алғашында түрлi ұқтырулар мен жарнамаларды шығарып, 1935 жылы "Шыңжаң Алтай газетiн" алғаш шығарды. 1938 жылы "Жаңа Алтай" журналын қосып шығарды да, алғашқы баспа технигi, алғашқы бұқаралық ақпарат құралын шығарушы редактор ретiнде де тарихта өз iзiн қалдырып кеттi.
**Сүйінғара Үргенішбайұлы** (1756–1841) — батыр, би. 

  

Кіші жүздің Адай руының Мұңал тармағынан шыққан. Ресей империясының, Хиуа хандарының, түрікмен билеушілерінің үстемдігіне қарсы күрескен. 1831 жылы Орынбор әскери губернаторы граф П.П. Сухтеленге орыс тұтқындарын қайтарып, өзі басшылық жасайтын маңғыстаулықтардың атынан Ресеймен достықта болатыны жайлы сенімхат жазған. Граф Сухтелен өзінің ризашылығын хат арқылы білдіріп, батырға қылыш сыйлаған. Сүйінғара 1837 жылы Жайықтың шығыс бетіне өткен Исатай-Махамбетке қол жинауға көмектескен. Сүйінғараның інісі Кежінің, балалары Бүркіталы, Сатыбалды, Көтібардың ерлігі, қыздары Айсалқам мен Жансалқамның қайғылы тағдыры туралы ел аузында аңыздар көп сақталған. Батыр туралы А.Ф Рязанов пен В.Ф. Шахматовтың ғылылыми еңбектерінде, Ә.Кекілбай, Қ.Сыдиық, Е.Жаманбай, Қ.Шыртан, Ә.Спанның көпшілікке арналған мақалаларында сөз болады. Оған А.Өтембетұлы, Ы.Шөрек жыр арнаса, М.Әбдіқалық "Сүйінғара" атты роман жазған. Сондай-ақ Ә.Әлімжан "Махамбеттің жебесі" романында, Кекілбаев "Күй" повесінде Сүйінғараның бейнесін сомдаған. Денесі Маңғыстаудағы Сейсен ата қорымына жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Шавкат Бақтыбайұлы Рахмонов** (23 қазан 1994 жыл дүниеге келген, Шурчи, Өзбекстан) — жартылай орта салмақта UFC демеушілігімен өнер көрсететін қазақ аралас жекпе-жек шебері. Кіші жүздің Алшын руының Шекті руынан шыққан. Бұрынғы жартылай орта салмақтағы M-1 чемпионы. Ол UFC жартылай орта салмақтағы ресми рейтингінде 6-шы орында тұр.

Өмірбаяны
---------

Өзбекстанда туған Рахмонов Қазақстан азаматтығын алған. Әкесі екеуі үлкен Алшын руының Әлімұлы тармағының Шекті руының Алтынбай руынан шыққан қазақ, шешесі қоңырат руынан шыққан өзбек. Шавкат – Кіші жүзге жататын Алтынбай руынан..

Мансабы
-------

Әуесқой бола отырып, Рахмонов WMMAA әлем чемпионы мен Азия чемпионы атағын жеңіп алды.

Рахмоновтың кәсіпқой мансабы 2014 жылдың қазан айында басталды, онда Шавхат M-1 Challenge 52 турнирінде Адам Цуровпен бірінші раундта тұншықтыру әдісімен жеңіске жетті. 

Ол негізінен М-1 туының астында өнер көрсетуді жалғастырды, оның жеті кәсіби жекпе-жегі осы промоушенде өтті, ал қалған бес жеңісі Қазақстан Аралас жекпе-жек Федерациясында (KZMMAF) жеңіске жетті. Ол осы екі ұйымда кезектесе бола отырып, жартылай орта салмақтағы KZMMAF белбеуі үшін Фаридун Одиловқа қарсы күресте өзінің алғашқы кәсіби атағын алды. Ол үшінші раундта техникалық нокаутпен титулды жеңіп алды.

2013 жылы Рахмонов WMMAA нұсқасы бойынша әуесқой MMA-де әлем чемпионы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шавкат Рахмонов рассказал про свой ру  (орыс.).
2. ↑  Казах или узбек? Шавкат Рахмонов поставил точку в вопросе о своей национальности. Видео - Бокс/ММА  (орыс.).
3. ↑  *izzy* IMMAF | Former WMMAA World Champion Rakhmonov Wins M-1 title; Kazakh MMA on the Rise (en-US) (3 сәуір 2019).
4. ↑  IMMAF | IMMAF Alumni (en-US).
5. ↑  *Sherdog.com* WMMAA - 2013 World MMA Championships - Finals  (ағыл.).
**Қарапайым сөздер** — сөйлеуде қолданылатын, жазба әдебиетте қолданылмайтын, әдеби тіл нормасына сай келмейтін жай дөрекі сөздерді қарапайым лексика дейміз. Мысалы: *сумұрын, тыраш* (жомарт), *көпей* (кенже), *кемшіл* (кем), т. б.

Қарапайым сөздер мен әдеби сөздердің (лексиканың) арасына нақты шек қою қиын. Бұлар бірімен бірі тығыз байланысып, бірінің мәнін бірі толтырып отырады. Қарапайым сөздер (лексика) әдеби сөздердің (лексиканың) сарқылмас көзі болғандықтан, әдеби тіл өз қорын қарапайым сөздер арқылы байытып отырады.

Қарапайым сөздер деген ұғым сөйлеу тілі дегенді де қамтиды. Қазақ тілінде қарапайым сөздер сөйлеу тілінен әлі ажырап кеткен жоқ. Бұл екеуі (қарапайым сөздер, сөйлеу тілі) жазу мәдениеті ерте қалыптасқан орыс тілі сияқты тілдерде жіктелген, дегенмен соның өзінде де аралары онша алшақ емес.

Мұндай сөздердің кейбіреулері әдеби тілде де кездеседі. (сонымен бірге, қарапайым сөздер әдепсіз сөздермен де шектесіп жатады. Сондай-ақ, қарапайым сөздерді кейде жергілікті сөздерден ажырату да қиын болады. Алайда бұл лексикалық топ та іріктеліп, шекарасы көріне бастайды.

Қазақ тіл білімінде лексика саласы бойынша арнайы тақырып ретінде зерттеле қоймаған тілдік мәселенің бірі – қарапайым сөздер табиғаты, сөйлеу тілі элементтерімен арақатынасы, қарапайым сөздердің шығу негіздері, жасалу жолдары, қарапайым сөздердің эмоционалды-экспрессивті бағалама қызметі, семантикалық топтары мен көркем мәтіндегі кейбір қолданысын алғаш рет ғылыми тұрғыдан сөз еткен Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің доценті Тұрмағанбет Төлешұлы Пірімбетов болды.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Дереккөздер
-----------

* **Қазіргі қазақ тілі,** Қазақ ССР Ғылым Академиясы, Алматы, 1954. Примбетов Т.Т. Просторечные слова в современном казахском языке: Дисс. …канд. филол. наук: 10.02.06. – Алма-Ата, 1987. – 128 б.
**Қапан Сатыбалдин** (25.12.1917, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы "Бесоба" кеңшары - 10.01.1969, Алматы) - жазушы. ҚазҰПУ-ды бітірген (1939). Москва мемлекеттік кинематогрофы институтында оқыған (1940 - 1942). 1937 - 1959 жылдары "Егеменді Қазақстан", "Жас Алаш" газеттерінде әр түрлі қызмет істеген және "Қазақ әдебиеті" газетінің бас редакторы болған. "Қазақфильм" киностудиясында директордың орынбасары, "Жұлдыз" журналында бас редактордың орынбасары, Қазақстан жазушылар одағында хатшы қызметтерін атқарған. Сатыбалдинның алғашқы өлеңдер жинағы "Мен жырлаймын" (1938) деген атпен шықты. Сатыбалдин "Сілтенген семсер" (1943), "Аягөз ару" (1956), "Махаббат машақаты" (1961), "Ұзақ жол" (1969), т.б. драмалық шығармалардың авторы. "Ән шақырады" (1961), "Дина Нүрпейісова" көркем суретті және деректі фильмдердің сценарийін жазды. Сондай-ақ, орыс жазушылары И.А. Крылов, Н.А. Некрасов, Н.Асеев, В.Горбатов шығармаларын қазақ тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Буынаралық
**Буынаралық** (лат. *internodium*) — өсімдік сабағының бір буыны мен екінші буынының арасы. Бүршікте буындары бір-бірімен өте жақын орналасқандықтан буынаралық дамымайды. Қыстырма меристеманың (түзуші ұлпаның бір бөлімі) қарқынды бөлінуінен буынаралық ұзарып өседі. Егер буынаралық ұзын болса - ұзарған өркен, қысқа болса - қысқарған өркен дамиды. Сүректі өсімдіктердің бір жылдық өркендері (серігүл, көктерек, алмұрт, терек) ұзарған өркендерге жатады. Қысқарған өркендердің буындары бір-біріне жақын орналасады. Бақажапырақ, бақбақтың қысқарған сабақтарының буынаралықтары өте қысқа. Буынаралығы болмайтын өсімдіктер де бар. Буынаралық арқылы əсіресе астық тұқымдасына жататын сабан сабақты өсімдіктердің барлығы ұзарып өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.
**Ағыбай Қоңырбайұлы**, **Ағыбай батыр** (1802-1885) — қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен әйгілі батыр, қолбасшы. Қазақ ханы Кенесары Қасымұлының Ресей отаршылығына қарсы жүргізілген көтеріліс басшыларының бірі. Ағыбай батыр Ұлытау тауының етегіндегі ауылда дүниеге келген. Орта жүз құрамындағы қаракесек-шұбыртпалы – арғын руынан шыққан.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

Ағыбай батыр жорықта жолы болғыштығы үшін «Ақжолтай батыр» атанған. Сарбаздары Абылай есімімен қатар Ағыбай батырды да ұранға
айналдырған. Ағыбай батыр 1824 жылы Қарқаралы аймағында Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтеріліске белсене араласты. 1826–1849 жылы аралығында Ресей империясының Қарқаралы, Ақтау, Ақмола бекіністеріне шабуыл жасап, патша әскерлерін Ырғыз, Тобыл өзендері бойындағы ұрыстарда, Қызылжар, Көкшетау шайқастарында ойсырата жеңген. Қазақ батыры Орманға қарсы соғыстарда ерекше ерлік көрсеткен. 1847 жылы Кенесары ханның Кекілік тауындағы қырғыздармен ұрысында Наурызбай батырмен бірге дұшпан шебін бұзып еткен. Кенесары өлгеннен кейін де Ресей өктемдігіне қарсылығын тоқтатпай, Сыздық төре қолы құрамында соғыс жүргізген. Ағыбай батырдың мазары Сарыарқа мен Бетпақдаланың шектескен Тайатқан-Шұнақ деген жерінде, сонда жерленген.

Ағыбай батыр қазақ әдебиетінде
------------------------------

Кенесарының бас батыры Ағыбай батырдың өмір жолы қазақ тарихшылары мен қаламгерлерінің шығармаларына арқау болған. 19 ғасырдың аяғында «Ағыбай батыр» киссасы шықты. Ағыбай Нысанбай жыраудың «Наурызбай-Қаншайым» жырының, I. Есенберлиннің «Қаһар» романының бас кейіпкері. 1914 ж. Есім төренің көмегімен Әлихан Бөкейханов Қазан қаласынан «Қызыл қайнар Тектұрмас» деген кітабын шығарды. Сәкен Сейфуллин *«Ақжолтай батыр»* деген роман жазған. 1992 ж. Айыртау-Сопыда батырдың туғанына 190 жыл толуына байланысты республика дәрежесінде үлкен той етті. Ұрпақтары Ағыбайға үлкен кесене салды. Ол 1980 ж. күрделі жөндеуден өтіп, басына құлпытас қойылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009 ISBN 978-601-01-0268-2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ағыбай батыр Қоңырбайұлы Мұрағатталған 22 қарашаның 2012 жылы.
* Ағыбай батыр
**Николас Поппе** (Николай Николаевич Поппе) (1897 – 1991) — орыс шығыстанушысы, тілтанушысы, Алтай тілдері, моңғолтану және түркология маманы. 1897 жылғы тамыздың 8-інде Қытайда орыс дипломатиялық қызметшісінің отбасында туған. 1920 жылдан бастап Қазіргі заманғы шығыс тілдері институтында ұстаздық қызметін бастады. 1923 жылдан бастап Ленинград университетінде профессор. КСРО Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі (1932). 1926 жылдан бастап КСРО Ғылым Академиясының моңғолтану комиссиясында жұмыс істеген. Кеңес-фин соғысына қатысты. 1944 жылы Германияға өтіп кетті, 1949 жылдан бастап АҚШ-қа қоныс аударды. Сиэттл қаласындағы Вашингтон университетінің профессоры болған. Алтай тілдері, моңғол және тұңғыс-маньчжур тілдерінің грамматикасы мен салыстырмалы зерттеулеріне бағышталған 240 ғылыми еңбектің авторы. 1961 жылы қайтыс болған Борис Шнитниковтың аяқталмай қалған қазақша-ағылшынша сөздігін толықтырып, баспаға әзірлеп шығарды, алғысөзін жазды.
**«Курляндия майданы»** — Бауыржан Момышұлы жазған повесть, кейде роман делінеді.

Шығарманың өң бойында өзінің іс-әрекет, бар болмыс-бітімімен танылып отыратын негізгі кейіпкер — Бекболат Талғаров. Автор тікелей өз өмірінен өткен, көрген-түйген мол тәжірибесін Бекболаттың болмысына сыйдыра білген. Сондай-ақ Бекболаттың қол астындағы әскери қызметкерлеріне де портреттік суреттемелер беріледі. Ажалмен бетпебет келгендегі адам бет-әлпеттеріндегі психологиялық өзгерістерді, олардың жан-дүниелеріндегі толқыныстар мен сырт келбеттеріндегі құбылыстарды автор барынша көрегендікпен, асқан дәлдікпен шебер бейнелеп берді.

1945 жылдың көктемінде жаудың 350 мыңдық Курляндия тобын талқандау операциясына 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы да қатысты.

Жалпы, Курляндия — бұл Латвияның батыс бөлігінің тарихи атауы. Ондағы әскери әрекеттердің маңыздылығын Бауыржан Момышұлы былай түсіндіреді:

> 
> Курляндияда немістердің соғыстың аяғына дейін жарты миллиондай әскері болды. Ол әскер шабуыл жасау үшін емес, біздің жақтың мол күштерін басқа майдан тарапына, оңтүстік бағытына ауыстырмай ұстап тұру үшін мықты бекіністе тұрды. Оңтүстік тарапындағы майдандарда біздің шабуылдан дұшпанның іргесі бірінен соң бірі құлап жатты. Біздің күш ол тараптарда басым болды. Сол бағыттардағы біздің шабуылдарды тоқтатып, одан соң тойтару үшін дұшпан Курляндияда бізге қарсы қорғаныста тосқауыл боларлық күштерін ғана қалдырып, негізгі күштерін босатып, үлкен ұлы шайқас болып жатқан бағыттарға ауыстырмақ болды.
> 
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Омарова Ж.* Бауыржан Момышұлының «Курляндия майданы» романындағы портрет пен пейзаж
2. ↑  8-гвардиялық атқыштар дивизиясының 80 жылдығына арналған сыр-сұхбат өтті


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Бауыржан Момышұлы шығармалары |
| --- |
|  |
| Прозалық туындылары | 
Әңгімелері • Генерал Панфилов • Куба әсерлері • Курляндия майданы • Қанмен жазылған кітап (Соғыс психологиясы) • Майдандағы кездесулер • Мәскеу үшін шайқас • Музей апа (жинақ) • Ұшқан ұя |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Хаттары • Не говори это сделал я (пьеса) |

 |
Сэр **Уильям Роуэн Гамильтон** (ағылш. *William Rowan Hamilton*; 4 тамыз 1805 — 2 қыркүйек 1865) — ирландық математик, механик-теоретик, "XIX ғасырдың үздік математиктерінің бірі". Математикадағы белгілі іргелі жаңалықтарымен (кватернионы негіздері, векторлық талдау, вариациялық қисап, негіздеу кешенді сандар), аналитикалық механика және оптикадағы ашуларымен танымал. Физиканың көп бөлімдерінде қолданылатын ең аз әрекет вариационды приципінің авторы. 

Ирландияның корольдік астрономы (1827-1865). Ирландия корольдік академиясының мүшесі (1837; 1837-1845 жылдары оның президенті).  Көптеген ғылым академиялары мен ғылыми қоғамдарының корреспондент мүшесі, соның ішінде Ресей ғылым академиясының (1837) АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1864) алғашқы шетелдік мүшесі. Академик А.Н.Крылов былай деп жазған: Гамильтон — "өзінің көптеген еңбектерімен ерекшеленетін, ұлы математиктардың бірі, оның ашуларындағы ең маңыздысы. ой тереңдігі, тәсілдердің айқындығы, осымен қатар ол теңдессіз есепші".

Тринити колледжінің кітапханаларының бірі
Дансинке Обсерваториясы

Дереккөздер
-----------
Ерік Сәлімұлы Құрманғалиев
**Ерік Сәлімұлы Құрманғалиев** (02.01.1959, Құлсары қаласы, Атырау облысы—13.11.2007, Мәскеу) — өте сирек кездесетін контратенор сарынды «қаздауысты» опера әншісі.

Әкесі Сәлім — хирург, анасы Меруерт — педиатр болған. Кіші жүздің Байұлы тайпасы Алаша руынан шыққан.

Бала шағында әкесінен айырылған Ерік орта мектеп оқуын Гурьев (қазіргі Атырау) қаласында бітірген. Ән айтуды өте ерте бастаған радиодан есіткен Людмила Зыкина, Ольга Воронец дауыстарын өзінің балалық альт дауысымен бейнелеген.

Алматы консерваториясында дайындау бөлімінде оқып жүргенде, оны тастап, Мәскеуге барады. Гнесиндер атындағы Мәскеу саздық-педагогикалық институтына түсіп бітіреді.
«Гнесинкада» оқып жүргенде концерттік әрекетін бастайды. 1980 жылы Д. Шостакович атындағы Ленинград филармониясы Үлкен залы сахнасында алғашында Антон Шароев оркестрімен бірге Перголезидің *Stabat mater* деген кантатасын орындайды. Соңыра мынадай асқан дирижерлер меңгеруіндегі әйгілі оркестрлерімен бірге бірталай рет сахнаға шыққан: Рождественский, Китаенко, Мансуров, Сондецкис, Башмет, Третьяков, Гринденко, Николаев.
Гнесиндер институтын бітіріп Мәскеу консерваториясы аспирантурасында профессор Н. Дорлиактан біліктігін арттырады. Шеберлік жетілдіру сабақтарын И. Бьенер, А. Рейнолдс, Ф. Кертин, Р. Кэйселли дегендерден алады.

1987 ж. Хертогенбош (Нидерланд) қаласында өткен халықаралық жас әншілер конкурсында лауреат болады.

1988 ж. Бостон қаласында өткен кеңестік саз фестивалінде жергілікті басылымдар Ерік Құрманғалиевті ғаламат феномен деп аңызға айналған опера әнші Федора Барбиеримен салыстырады.

Опера әлемінде белгілі болса да, баршаға тек Роман Виктюк қойған «М. Баттерфляй» спектакліндегі ролінен кейін Ерік ардақты адам боп санала бастады. 1992 ж. американдық драматург Девид Г. Хуанг «М. Баттерфляй» пьесасында Сонг Лилинг ролін орындаған үшін осы жылдың актерлерінің жампозы аталды.

Альфред Шнитке шығармаларының тұңғыш орындаушы Құрманғалиев болды: 2-ші симфония, 4-ші симфония, «Доктор Иоһанн Фауст хикаясы» кантатасы. «Рихтердің желтоқсанда саз кештері» деген халықаралық фестивалінің тұрақты қатысушысы болды. Концерттік әрекетін опера және жеке бағдарламаларды басты сахналарда орындап кең мәртеде өткізді: Ресей, Украина, Латвия, Эстония, Литва, Қазақстан, Татарстан, Нидерланд, Бельгия, Мажарстан, Югославия, Франция, Грекия. Пьер Карден шақыруымен Париж сахналарына шықты.

2002 ж. қазанында Мәскеу консерваториясы Үлкен залында гала-концерт берген.

2005 ж. Рустам Хамдамов түсірген «Вокальные параллели» (*Әнмен қатарласу*) деген филмінде басты ролдерінің біреуін орындады.

Соңғы кезде Ерік сахнаға ата-анасы «Сәлім-Меруерт» атымен аталып шығып жүрді.

2007 ж. қазанның 16 бауыр ауруымен Мәскеу қаласында ауруханаға түсіп, қарашаның 13 дүние өтті.

2019 ж. 3 қазанында "Астана Опера" театрында Ерік Құрманғалиевті еске алуға арналған "Вокалды параллельдер" атты концерт өтті. Еске алу шараларын ұйымдастырушылардың бірі, контртенор және ҚазҰӨУның хор дирижерлеу кафедрасының меңгерушісі Батыржан Смақовтың айтуынша, бүгінде контртенорлер өнері өте өзекті. Қазір қазақ және шетел композиторлар осы дауысына көптеген шығармаларды жазады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**Елеусіз Байырбеков** (1892, Созақ ауданы, Қаратау әкімшілік аймағы, Бақырлы мекені — 1944, Отырар ауданы, қазіргі Д.Алтынбеков ауылы) — ақын.

Сыр өңірінің белгілі ақындарымен кездесіп, өнер жарыстырған. "Ұлы Совет сайлайық" атты өлеңі "Ел жүрегі" (1937) жинағында жарияланды.

1934 жылы Қазақстан жазушыларының 1-ші съезіне, 1939 жылы халық ақындарының республикалық слетіне қатысқан.

"Өзгерген өмір" дастанында ("Пернедегі термелер", Алматы, 1965) 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысын, ел басына түскен тауқыметті баяндады. Ал "Ұйысты ойдан ел көп, қырдан-дағы", "мекенім Раң еді, таудан ары", "Замана сарыны", "Жаралы жауынгер", т.б. шығармалары Отырар руханияты музей-кітапханасының қорында сақтаулы тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Рикардо Луис Рейс Нунес** порт. *Ricardo Luis Reis Nunes* (13 қараша 1967 Сан-Паулу Бразилия) — бразилиялық кәсіпкер және саясаткер, Сан-Паулу қаласының қазіргі мэрі, 2021 жылдың 16 мамырында мэр Бруно Ковас қайтыс болғаннан кейін қызметіне кіріскен. Ол Бразилия демократиялық қозғалысының мүшесі.

Мансап
------

Нунес 2012 және 2016 жылдары жұмысшылар партиясының мэрі Фернанду Аддад үкіметті қолдайтын коалициясының құрамында болған Сан-Паулу қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды. Муниципалдық ассамблеяның мүшесі ретінде қызмет ете отырып, Нунес 2019 жылы мемлекет астанасындағы әлеуметтік қамсыздандыру қызметтерінің салық төлеуден жалтаруын зерттеген банктер комитеті сияқты заңнамалық тексеру комитеттерінде лауазымдарды атқарды.

2016 жылы аймақтарға бөлу заңдары кезінде дұрыс емес жағдайда шіркеулерге рақымшылық жасауды қолдады.

Нунес бұқаралық ақпарат құралдарында жыныстық қатынас пен жынысты қалалық білім беру жоспарына енгізуге белсенді түрде қарсы болғаны үшін танымал болды. Ол сонымен қатар Биллингс су қоймасында су көлігі жүйесін құру туралы заң жобасының авторы болды. Ұсыныс онша орындалмаса да, қала билігінің мақсаттық жоспарына енгізілді.

2020 жылы қалалық кеңеске үшінші сайлауға дайындалып жатқан Нунес Сан-Паулу штатының губернаторы Джоау Дорияның саяси маневрінің бөлігі болып табылатын PSDB, MDB және DEM арасындағы коалицияда қазіргі мэр және мэрлікке кандидат Бруно Ковастың жолдасы болды, БСДП мүшесі, 2022 жылғы сайлауда МДБ қолдауын іздейді.

Вице-мэр ретінде Нунес Бруно Ковас болмаған кезде ғана көпшілікке көрініп, төмен профильді ұстанды.

### Сан-Паулу мэрі

2021 жылдың 2 мамырында Нунес 30 күн бойы Сан-Паулу мэрінің міндетін атқарушы болды, ол сол кездегі мэр Бруно Ковастың қатерлі ісік ауруын емдеуіне байланысты әкімшілік демалысына байланысты. Қызметке кіріскеннен кейін, БСДП Нунесті MDB-ден өз партиясына ауысуға көндіруге тырысты деп хабарлады. Алайда Нунес өзінің партиялық мүшелігін ауыстыру идеясын қабылдамады.

Ковас 2021 жылдың 16 мамырында сағат 8:20-да қайтыс болды, сондықтан Нунес қалған мерзімде біржола қызметіне кірісті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Quem é Ricardo Nunes, vice de Covas que agora assume a prefeitura de SP (pt-BR) (14 May 2021).
2. ↑  Depois de vice de Doria, PSDB quer filiar prefeito em exercício de São Paulo (pt-br).
3. ↑  Bruno Covas, prefeito de São Paulo, morre aos 41 anos, vítima de câncer (pt-br).
**Наталья Өтеуліқызы Арынбасарова** (24 қыркүйек 1946 жылы туған, Мәскеу) — киноактриса, Ресейдің (1979), Қазақстанның (1997) еңбек сіңірген артисі

Өмірбаяны
---------

1964 ж. Мәскеу хореографиялық училищесін, 1971 ж. ВГИК-тің актерлік факультетін (С.А. Герасимов пен Т.Ф. Макарованың шеберханасы бойынша) бітірді. 

1964 ж. "Қырғызфильм" киностудиясы түсірген *"Алғашқы мұғалім"* фильміндегі басты рөл — Алтынаймен кинодағы жолын бастады. 

1966 ж. Венецияда өткен халықаралық кинофестивальда рөлі ең үздік әйел бейнесін жасағаны үшін берілетін бас жүлдеге ие болды. 

1969 ж. *"Мәншүк туралы ән"* (Мәншүк Мәметова, Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы, 1970) және *"Жәмилә"* фильмдерінде басты рөлдерді ойнады.

Рөлдері және марапаттары
------------------------

Арынбасарова" *(1969, Катя Олзоева),* "Нан дәмі" *(1979, Кәмшат Сатаева; КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1980),* "Қаралы сұлу" *(1982, Қарагөз),* "Сүйрік" *(1984) т.б. фильмдеріне түсті.* 

Арынбасарова КСРО Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1978).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Люпита Нионго** (ағылш. *Lupita Nyong'o*; 1 наурыз 1983 т.ж.) — Кениялық актриса, режиссёр және продюсер, көптеген марапаттардың егесі, оның арасында - 2013 жылғы «12 жылдық құлдық» атты тарихи драммасындағы Пэтсидің ролін орындаған үшін Оскар марапатын алған.

Қысқаша мәлімет
---------------

Брэд Питт продюсерлік еткен «12 жылдық құлдық» атты киноның екінші пландағы актрисасы Люпита Нионго американдық People журналының таңдауы бойынша жылдың ең сұлу әйелі атанды. Ол Голливудтың 31 жастағы актрисасы Эмбер Херд (6 орын), Стэйси Киблер (9 орын) және Керри Вашингтон (10 орын) секілді бір-бірінен өткен әсем әріптестерін артта қалдырған.

2014 жылдың наурыз айында Люпита Нионго екінші пландағы ең үздік рөлі үшін Оскар сыйлығын алды. Журналдың басылымы шыққаннан кейін актриса Lancome косметикалық брендімен келісімге отырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Peter Knegt* 2014 Oscar Predictions: Best Supporting Actress. *IndieWire* (1 қыркүйек 2013). Тексерілді, 7 қыркүйек 2013.
2. ↑  *Gary Susman* Oscar Buzz Begins in Earnest at Venice, Telluride, and Toronto Film Festivals. *Moviefone* (3 қыркүйек 2013). Тексерілді, 7 қыркүйек 2013.
3. ↑  *Paul Sheehan* '12 Years a Slave' is major Oscar contender after taking Telluride by storm. *Golden Derby* (31 тамыз 2013). Тексерілді, 7 қыркүйек 2013.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Люпита Нионго (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Байляньцзяо** немесе **Ақ лотос сектасы** (қытайша - 白蓮教) - Қытайдың солтүстік және орталық аймақтарындағы буддашылардың құпия сектасы; шамасы Оңтүстік Сун әулеті (1127-1279) билік жүргізе бастаған кезде пайда болып, 19 ғасырдың басына дейін өмір сүрген.

Негізін монах Хой Юань құрған. 14 ғ-дың 2-ші жартысында басқа құпия буддашыл секталармен бірігіп, бұқаралық ұйымға айналды. Оның құрамына негізінен шаруалар, қолөнершілер кірді. 14 ғ-дың 2-ші жартысында секта моңғолдың Юань әулетіне қарсы қарулы күрес ұйымдастыруға белсене қатысты. Келесі ғасырларда шаруаларды талай рет көтеріліске бастады (1406 ж. Хубэдэ, 1418 ж. Шаньсиде, 1505 ж. Хэнанда, 1555566 ж. Сюй Хун-жудің басшылығымен Шаньдунде т.б.). Әсіресе 1796-1805 ж. көтеріліс күшті болды. Оны басқан кезде маньчжур-қытай феодалдары сектаның 20мыңнан аса мүшесін жазалап өлтірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті** — Семей қаласында орналасқан жоғарғы оқу орны. 1995 жылы педагогикалық, зоотехникалық-малдәрігерлік, технологиялық инститтутардың бірігуінен құрылды. Қазақтың ойшыл-ақыны Шәкәрім Құдайбердіұлының аты берілген.

Университет тарихы
------------------

Шәкәрім университеті 1995 жылы педагогикалық, зоотехникалық-мал дәрігерлік, технологиялық университтерін біріктіру нәтижесінде құрылды. Бүгінгі таңда университет жоғарыда аталған бойынша ұзақ және бай тарихын дәріптеуде.

Семей педагогикалық институты еліміздің ең көне білім ордаларының бірі болып есептеледі. Іргетасы 1934 жылы қаланған. Ал Семейлік зоотехникалық институты 1952 жылы ашылса, Семей технологиялық институтының тарихы 1963 жылдан бастау алады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1995 жылғы 13 қарашадағы және Қазақстан Республикасы Білім министрлігінің 1995 жылғы 1 ақпандағы № 304 бұйрығымен үш жоғары оқу орнының (педагогикалық, зоотехникалық-мал дәрігерлік және технологиялық) бірігуі негізінде Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті құрылған.

Университет кіреберісіндегі жазу
1999 жылғы 22 тамыздағы Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 1436 қаулысымен Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті деп атауын өзгертті.

ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2000 жылғы 14 ақпандағы № 129 бұйрығы және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 15 ақпандағы қаулысы негізінде ЖОО құрамына бұрынғы Мемлекеттік қаржы институты кірді.

2004 жылдың ақпан айында Семей мемлекеттік педагогикалық институты жеке ЖОО ретінде бөлінген еді. Алайда 2013 жылы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті мен Семей мемлекеттік педагогикалық институты біріктіріліп, Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті болып құрылды.

Шәкәрім Университеті кең сұранысқа ие әлеуметтік-гуманитарлық, жаратылыстану, техникалық, ауыл шаруашылық ғылымдары, бизнес және құқық бойынша көп деңгейлі мамандарды дайындайды. Мамандықтар салаларында қырықтан артық бакалавриат, бірнеше жоғары арнайы білім беру, отызға жуық магистратура мамандықтары, бес мамандықтардар бойынша докторанттарды дайындайды.

Университет Ресей, Германия, Беларусь Республикасы, АҚШ, Жапония, Ұлыбритания, Қытай, Венгрия, Түркия, Польша, Словения, Балтық жағалауы, Украина, Қырғызстан елдерінің жоғарғы оқу орындарымен тығыз байланыста. Академиялық ұтқырлық бағдарламалары аясында Университет оқытушылары мен студенттер АҚШ-та, Венгрия, Польша, Түркия, Чехия, Оңтүстік Корея елдерінде білім алуда.

Университеттің белсенді студенттері өз шығармашылық қабілеттерін "Конгресс", "Парасат", дебат клубтарында, "Enactus",Қазақстан студенттер альянсында, сән студиясында және басқа да жастар ұйымдарында жүзеге асыра алады.

Факультеттер
------------

* Филология факультеті
* Ветеринария және агроменеджмент факультеті
* Жаратылыстану-математика факультеті
* Инженерлік-технологиялық факультеті
* Гуманитарлық-экономика факультеті

Дереккөздер
-----------
**Хизбуллаһ** (араб.: حزب الله‎ — «Аллаһтың тобы»; сонымен қатар *Хезболла́, Хезболла́һ, Хизба́лла, Хизбалла́, Хизбалла́һ* деп те аталуы мүмкін) — ливандық шииттік әскери ұйым және Ливанда Иран үлгісі бойынша Ислам мемлекетін құруды қолдайтын саяси партия. Идеологиясының негізінде Иран Ислам революциясының көсемі Хомейни Рухолла жасаған идеологиясы жатыр. Канада, Нидерланд, Израиль, АҚШ, Мысыр мемлекеттерінде, және ішінара Австралия мен Ұлыбританияда лаңкестік ұйым ретінде танылған. Иран мен Сирия мемлекеттерінің қаржылай және әскери көмегін қолданады.

1985 жылғы манифестінде бұл ұйым өзінің үш негізгі көздеген мақсаты ретінде: «Ливаннан кез келген колониалды құрылымдарды шығарып тастауды», «фалангистерді өз қылмытарына жауапқа тартуды» және елде Исламдық режимді орнатуды жариялады.

Арабтанушы Георгий Мирский айтқандай, Ливанда әрекет етіп жүрген топ 1982 жылы сол атаумен аталған ирандық ұйымның филиалы ретінде құрылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «именно Иран создал Хезболла и уже на протяжении четверти века спонсирует ее деятельность»
2. ↑  «Хезболла (в буквальном переводе „Партия Бога") была создана в 1982 ж. (по другим данным, в 1985 ж) при поддержке Ирана. Впоследствии ее спонсором стала Сирия» Мұрағатталған 20 тамыздың 2008 жылы.
3. ↑  «Hezbollah: Between Tehran and Damascus»; Middle East Intelligence Bulletin; Vol. 4, No. 2; ақпан 2002 ж; Gary C. Gambill, Ziad K. Abdelnour,  (ағыл.)
4. ↑  Газета «Известия»

Тағы қараңыз
------------

* Шииттер
* Иран Ислам революциясы
* Лаңкестік ұйымдар
**Қанымбек (Кано) Қасымбеков** (4 ақпан 1943 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Шиен ауылында туған - 15 ақпан 2014 жылы Алматыда қайтыс болған) — кинорежиссер, 1974 жылында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Мәскеудегі Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген (1969).

Фильмдері
---------

* «Шоқ пен Шер» (1971 )
* "Сен 12-ге толғанда" (1978)
* "Қызыл киіз үй" (1982)
* "Ұш, тырнашым, ұш" (1985)
* "Қоштасқым келмейді" (1992)
* "Саған күшік керек пе?" (1994)
* "Жамбылдық жастық шағы" (1996)
* "Орысша үйренеміз" деректі фильмі

Өкінішке қарай «Арман қала – Астана», «Сәлем, Қа­зақстан», «Алматы апорты», «Аманат» сынды туындылары көпшілікке жеткен жоқ.

Жүлделері
---------

"Шоқ пен Шер" атты толық метражды фильмі Монте Карлодағы кинофестивальда "Ең үздік балалар фильмі" (1972) жүлдесін алды, сондай-ақ1973 жылыТашкент қаласында өткен телевизиялық фильмдердің Бүкілодақтық кинофестивалінде КСРО кинематографистерінің жүлдесін жеңіп алды.

«Сен 12-ге толғанда» фильмі 1978 жылы Бакуде өткен Бүкілодақтық кинофестивальде арнаулы жүлдесін алды.

Комсомол сыйлығы иегері (1974), ҚР Еңбек сіңірген қайраткері (1999).

Отбасы
------

Үйленген. Жұбайы - Аязбаева Оралтай Қастенханқызы,зейнеткер. Қыздары - Қасымбекова Меруерт (1978 жылы туған), Қасымбекова Айжан (1990 жылы туған). Немересі - Қасымбеков Даниал (2001 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Қанымбек Қасымбеков фильмдері |
| --- |
|  |
| 

Шоқ пен Шер (1971) | Сен 12-ге толғанда (1978) | Қызыл отау (1982) | Ұш, тырнашым, ұш (1985) | Соңғы түлкі (1990) | Қоштасқым келмейді (1992) | Саған күшік керек пе? (1994) | Жамбылдың жастық шағы (1996) | Әурелең (2008)
 |

 |