recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Белгілі бір затты қанжығаға байлау түсінігін беретіні әр кімге аян. *«Газеттерді бір буда, бөктеріп ап жөнелдің»*.

Тіліміздегі *«қанжыға»* сөзі моңғол тілімен ортақ тұлға. моңғолша — *ганзга*. Дегенмен, кейбір түркі тілдерінде, атап айтсақ, қырғыз тілінде *«қанжыга»* тұлғасымен қатар, *«бөктөргө»* сөзі де қолданылады. *«Бөктеру»* етістігінің осы сөзбен байланысты туғандығы анық. Хакас тілінде: *тиргі* — қанжыға. Бұл деректі тілге тиек етсек, қырғыз тіліндегі *«бөктерге»*—екі түбір қосындысы. Олар: *«бөк»* және *«тергө»*. Енді осы сөздерді түркі тілдерінен іздестіргенде мынадай деректерге тап боламыз. Хакас тілінде: *поғ* — байлау, байлап тастау; якут тілінде: *төргүү* — жіңішке қайыс. Бұларды былай қойғанда, тунгус-маньчжур тілдерінде: *туру* - қайыс. Тұлға жағын (дыбыстық құрамын) былай қойғанда, бұл екі сөздің қосындысы ердің соңғы (артқы) қасына өткізілген заттың тегіне және атқаратын қызметіне
де сәйкес келіп, беретін мағынасынан да бірлестік табамыз: *поғ + төргүү*. Қосылған сөздер қазақ тіліндегі заңдылыққа байланысты және соңғы сөздің алғашқы сөзге ықпалы нәтижесінде *«бектергі»* болып өзгеруі орынды құбылыс. Бұл сөзді қазіргі тұрғыдан қазақшаласақ — *«байлау қайыс»* түсінігі туады. Тілімізде *«қанжыға»* сөзі орныққаннан кейін, *«бөктергі»* сөзі қысқара түсіп (бөктер), етістік қалпында ғана сақталғандығы аңғарылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
(парсы: ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی‎)
**Әбу Сайид Абд әл-Хайя Гардизи**, **ГАРДИЗИ**, Әбу Сайид Абд әл-Хайя ибн әз-Заххак ибн Махмұд Гардизи (т.-ө.ж.б.) — 11 ғасырда өмір сүрген ғазнауилік ғалым. 

  

Кабул қ-ның оңт-ндегі Гардез қ-нда дүниеге келген. Ол парсы тілінде «Зайн әл-хабар» (Баяндау көркі) деген тарихи еңбек жазған. Шығармада ертедегі Иран шахтарының, Хорасанның, Үндістанның тарихы баяндалуымен қатар, Шу мен Талас өңірін және Жетісуды қоныстанған түргештер, қарлұқтар туралы құнды мағлұматтар берілген. Сондай-ақ, еңбекте кимектер, хазарлар, оғыздар, қырғыздар жайлы деректер көптеп кездеседі. Онда Шу мен Талас өңірінің, Жетісудың ортағасырлық қ-лары мен елді мекендерінің саны, өзендер, көлдер, таулар жайында құнды мәліметтер бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 5-том
Көшөге от ауызды, орақ тілді шешен, ел бастаған көсем, қара қылды қақ жарған әділ би
Бөлтірік шешен Әлменұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 02.10.1996 № 236 қаулысы) берілген.
Әлменұлы Бөлтірік Шешен (1771-1854) Жамбыл облысы Шу ауданында дүниеге келген. Ел ішіндегі
жетім мен жесір, жер-су дауына қатысып, оған әділ төрелік еткен.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып Станславски көшесіне
дейін созылып жатыр. Қаланың Хамиди, Бәйішов, Жангелдин, Нүсіпбеков көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атауы - Северная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Анатолий Сергеевич Смолин** 1959 жылы 5 тамызда Ақмола облысы Новочеркасск ауданының Жалтыр ауылында туған. Орыс.
Свердлов заң институтының заң факультетін бітірген (1986), құқықтанушы. 1977 жылдан - РКФСР Свердлов облысының Асбест қаласындағы асбест байыту фабрикасының конвейер
машинисі. 1978 жылдан - Көкшетау тас уату зауытында ДСЦ-2 ауысым шебері. 1978-1981 жылдары - ӘТФ қатарында қызметте. 1986 жылдан - Көкшетау облыстық
сотында сынақ мерзімінен өтуші. 1987 жылдан - Көкшетау облысы Красноармейск аудандық сотының судьясы, 1990 жылдан - сот төрағасы. 1996 жылдан - СҚО Тайынша аудандық сотының төрағасы. 1998 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының қылмыстық істер женіндегі алқасының терағасы. 2002 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының судьясы. 2007 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының қадағалау алқасының төрағасы.
2010 жылдың ақпан айынан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен, ҚР Судьялар одағының «Үш би» құрмет белгісімен марапатталған(2009).
Әскери атағы - лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Судьялар саясаттан тыс болады».
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген мемлекет».
Хоббиі - спорт, аңшылық.
Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Смолина Зинаида Вильгельмовна (1964 жылы туған). Қызы - Смолина Татьяна Анатольевна (1985 жылы туған); ұлы - Смолин Сергей Анатольевич (1987 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Бөлу** - берілген көбейтінді және көбейткіштердің біреуі бойынша екінші көбейткішті анықтауға арналған, көбейтуге кері амал; әдетте(:) белгісімен өрнектеледі; егер a \* b = x болса(b≠0), онда a = x/b; кейде бөлу амалы қиғаш сызықпен (x/b) немесе көлденең сызықпен де (x/b) белгіленеді.

Бөлудің нәтижесі бөлінді деп аталады. Берілген көбейтінді (x) - бөлінгіш деп, ал берілген көбейткіш (b) - бөлгіш деп аталады.

Бөлуді қос нүктемен <<:>> белгілеуді 1202 жылы итальян математигі Пизалық Леонардо Фибоначчи (1180 - 1240) ұсынса, көлденең сызықпен <<->> белгілеуді 1633 жылы ағылшын математигі Уильям Джонс (1675 - 1749) ұсынған. <<Бөлу>>, <<бөлгіш>>, <<бөлінгіш>> ғылыми атауларын алғаш ұсынған француз математигі Орийактық Герберт (930 - 1003) болған.1202 жылы Пизалық Леонардо <<бөлінді>> ғылыми атауын ұсынған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Математика әлемі: жалпы орта білім беретін оқу орындарының (мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия. Нұрқанат Көбенқұлұлы
**Авторитарлық теорияның негізгі белгілері** – "Баспасөздің төрт теориясы" кітабының авторлары Фред Сиберт, Теодор Петерсон, Уилбур Шраммның белгілеуінше, олар мыналар: .
1.XVI-XVII ғасырларда Англияда қалыптасып, қазіргі кезде де көптеген елдерде қолдау тапқан. Мыс.: Гитлерлік Германия тұсында, Муссолиндік Италия тұсында, қазіргі Парагвай, Оңтүстік Африка Республикасында. 
2. Монархтың абсолюттік билік философиясынан туындаған.
З. Басты мақсаты билікті ұстап тұрған өкіметті қолдау және соның саясатын жүргізу. 
4. Баспасөзді пайдалануға корольдік патент алғандардың ғана хақысы бар. 
5. Баспасөз цензура арқылы бақыланады. 
6. Саяси машина мен билеп тұрушыны сынауға рұқсат жоқ. 
7. Баспасөз жекелей адамдардың немесе мемлекет қолында. 
8. Өзгелерден айырмашылығы мемлекетке қарамаса да баспасөз өкімет саясатын іске асыру құралы іспетті.

Дерекөздер
----------



1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Тауғазы Әбдіқұлов** (23.9. 1969. Жамбыл облысы Қаратау қаласы) - инженер-байланысшы.. Мәскеу электротехникалық байланыс инстиутын бітірген (1981).

МАИ мүше-корреспонденті (1999). Инстиутты бітіргеннен кейін Жамбыл телефон- телеграф стациясының қалалық телефон жүйесінің цехында инженер. (1981-84), Жамбыл қалалық телефон жүйесінің бас инженер^ бастығы (1987-97), Жамбыл облыстық телекоммуникация өндірісінің директоры, бас директоры (1997-98), "Алматы телеком" ҚТО (ГЦТ) бас директорының бірінші орынбасары (1998-2000), "Қазақтелеком" ААК-ның сату департаментінің атқарушы директоры - директор, Батыс Қазақстан облыстық телекоммуникация басқармасының бас директоры - "Қазақтелеком" ААК-ның бас коммерциялық директорының орынбасары, Атырау облыстық телекоммуникация басқармасының бас директоры - "Қазақтелеком" ААҚ- ның Батыс аймағы бойынша атқарушы директоры (2000- 2002). 2002 жылдан бастап "Қазактелеком" ААҚ-ның вице-президенті, Бас әкімшілік директоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Анатоль Франс
(Anatole France)
**Франс (France) Анатоль** (шын аты Анатоль Франсуа Тибо) (16.4.1844, Париж қала — 12.10.1924, Сен-Сир-Сюр-Луар) — француз жазушысы, Нобель сыйлығының иегері (1921). Әдеби қызметін қысқа мақалалар, рецензия жазудан бастаған. "Сильвестер Боннардың қылмысы", "Таис", "Қазіргі тарих" атты романдар жазған ол өз шығармаларында сол кездегі Франциядағы өмір шындығын бейнеледі. Әдеби сынмен де айналысты, "Эпикур бағы" атты афоризмдер жинағын шығарды. Саяси мәселелерге де араласып, 20 ғасырдың бас кезінде социалистермен жақындасып, "Юманите" газетіне мақалаларын, кейіннен "Ақ тасты үстінде" атты романын жариялады. "Пингвин аралы" романы 1961 ж. қазақ тілінде жарық көрген.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Сюлли-Прюдом (1901) •
Моммзен (1902) •
Бьёрнсон (1903) •
Ф. Мистраль / Эчегарай-и-Эйсагирре (1904) •
Сенкевич (1905) •
Кардуччи (1906) •
Киплинг (1907) •
Эйкен (1908) •
Лагерлёф (1909) •
Хейзе (1910) •
Метерлинк (1911) •
Гауптман (1912) •
Тагор (1913) •
Роллан (1915) •
Хейденстам (1916) •
Гьеллеруп / Понтоппидан (1917) •
Шпиттелер (1919) •
Гамсун (1920) •
Франс (1921) •
Бенавенте (1922) •
Йейтс (1923) •
Реймонт (1924) •
Шоу (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 |
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Автосуат, автоматтандырылған суарғыш** (Автопоилка, автоматическая поилка) — мал мен құсты суаруға арналған құрылғы. Жеке және топтық түрлері болады. Жеке автосуаттар ірі кара мал байлауда ұсталатын қора-жайларда қолданылады және малдың су келтірілетін тетікті кез келген уакыта өзі басып ішуіне лайықталып құрастырылады. Топтық автосуаттар мал байланбай күтіп бағылатын жағдайда қолданылады, оларда су автоматты түрде қажет деңгейде беріледі. Топтық автосуаттардың стационарлық (су құбырына тікелей жалғастырылатын) және жылжымалы түрлері болады. Жылжымалы автосуаттар жайлауда жайылымдағы малды суару үшін қолданылады. Құсқа су беруге арналған стационарлық автосуаттардың он тәуліктік балапандарға арналған вакуумдық және 2 апталық балапандар мен өзге де құстарға арналған аспалы науалық және т.б. түрлері болады. Қой-ешкі суару үшін стационарлық топтық (бір мезгілде 200-ге дейін мал суарылады), топтық жылжымалы (1 мыңға дейін мал суаратын) автосуаттар және жылытылған сумен 3—30 мың мал суарылатын суару жабдығы толымы пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Анау мәдениеті**  — Оңт. Түркмения жерінде б.з.б. 5-3 мыңжылдықтан сақталған көне мәдениет ескерткіштері. Алғаш 1886 ж. А.В. Комаров Ашхабадтан шығысқа қарай Анау т.ж. ст-ның жанында орналасқан екі биік төбені зерттеген. 1904 ж. американ геологы Р. Пампелли, неміс археологы Г. Шмидт Анау төбелеріндегі қазба жұмыстарын жалғастырды. Табылған ескерткіштер осы жердің атымен Анау мәдениеті деп аталды. Оның дамыған кезеңіне жататын Намазга, Геоксюр, Алтынтөбе ескерткіштері қазылған. Бұл кезде археолог "қалалық типтегі" (ғылымға В.М. Массон енгізген) мекен қалыптасқан. Ескерткіштер аумағы 10 га жерді алып жатыр. Көлемі 28,5 м2 бөлмелердің едендері қара және қызыл түспен боялған. Табылған қыш құмыралардың 30(-і қара, қызыл, ақ түстерге боялып, геом. өрнектер салынған. Анаулықтарда ұсталық, зергерлік өнер жоғары дамыған. Ашылған қабірлерден сырға, моншақ т.б. асыл тастардан жасалған бұйымдар алынды. Ескі қала орындарынан соқа, орақ, қанжар, мөрлер табылды. Алтынтөбе ескерткіштерінде көлемі 1,5 см келетін қасқыр басы, мүйізі, құлағы күмістен, көзі асыл тастармен жапсырылған, көлемі 7,5 см келетін бұқа басының табылуы анаулықтар өркениетінің жоғары болғанын көрсетеді. Бұл мәдениет Орт. Азияның қола дәуірі тұрғындары өміріне көп өзгерістер әкелген. Әдеб.: Массон В.М. Сарианиди В.И. Каракумы: Заря цивилизации, М. 1972; Шишкин И.Б. У стен Великой Намазги, М. 1981; Массон В.М. Первые цивилизации, М. 1989.
**Белов Анатолий Сергеевич** (1938 жылы туған) — құрылысшы-инженер. Социалистік Еңбек Ері. Ақмола инжинерлік-құрылыс институтын бітірген (1959). Еңбек жолын 1953 жылы Новосібір облысында жұмысшы болып бастаған. 1957 — 60 жылдары Кеңес армиясы қатарында борышын өтеген. 1961 жылдан Степногорск құрылыс басқармасында дәнекерлеуші, бригадир, инженер, прораб, телім бастығы болған. Белов жоспарды артығымен орындап, жаңа техника мен технологияны өндіріске енгізуде жоғары көрсеткіштерге жеткен. КСРО орден, медалдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", ||-том
Бөгде заттар молекуласының модификациясының бірінші фазасы микросомалдық моноонсигеназалармен іске асады. Моноонсигеназалар деп субстратқа бір оттек атомын қосуын катализдейтін ферменттерді айтады. Бұл үшін екі субстрат керек, олар молекулалық оттегінің екі атомын тотықсыздандыру үшін қажет. **Диоксигеназалар** бір субстратқа оттегінің екі атомын қосады.

Бөгде заттардың глюкуронатпен конъюнациясы
------------------------------------------

Бұл бөгде заттарды зиянсыздандыруда көп таралған реакция. Глюкунон қышқылының активті түрі УДФ-глюкуронат бөгде затпен əрекеттеседі. Бөгде заттардың өздерінде болсс немесе модификацияның бірінші фазасында гидроксил, карбоксил, амин, сулфгидрил тобын қосса, олар глюкуронатпен реакцияға қатысады. Конъюгация реакциясын **глюкуронилтрансфераза** катализдейді.

Бөгде заттардың күкір қышқылымен конъюгациясы
---------------------------------------------

Көптеген бөгде заттар үшін сульфаттық конъюгация жəне глюкурондық конъюгация альтернативтік процесс болып табылады. Өте көп улы заттар күкірт қышқылымен сульфатконъюгирленген эфирлер түзеді. Сульфаттық конъюгацияға -ОН немесе -NH2 тобы бар циклды қосылыстар айналады. Сульфатконъюгаттар аз реактивті жəне алғы заттарымен салыстырғанда улылығы нашар болады, зəрмен оңай сыртқа шығады.

Бөгде заттардың глицинмен конъюгациясы
--------------------------------------

Алдын ала екінші фазада модификацияланған ксенобиотиктер глициндік конъюгацияланады. Əдетте негізгі субстраттар болып циклды карбон қышқылдары есептеледі, олар ацетил-КоА жəне АТФ катысуымен қайтадан активтенеді. Глициндік конъюгацияның кезеңдерін бензол қышқылының гиппур қышқылы түрінде зиянсыздануында қарастырайық. Бензол қышқылы арилацил-КоА синтетаза əсерінен активтенеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Әлеуметтік зерттеу сұхбат** – қазіргі заманда ғана кездесе бастады. "Труд" газетіндегі "Сауалнамаға 100 жауап" немесе" Қоғамдық көз-қарас институты" ("Комсомольская правда") сұхбат түрінде жауаптар өте маңызды.. Бұл сұрақтар көп халыққа арналған. Бұл жолмен анонимді жауаптар алуға болады. Басқарушылар мен жұмысшыларға арнайы сұрақтар дайындалады. Сауалнаманы құрастырушылар үшін бір адамның пікірі емес, үлкен топтың пікірі маңызды болады, сол арқылы өндірістік ұйымның басшысының объективті портретін жасауға мүмкіндік алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Моряк Смағұлұлы Шегенов** 1956 жылы 6 наурызда Жезқазған облысында туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қаракесек руының Керней бөлімінен шыққан. 

Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1982), заңгер.
«Қазақстан Республикасының қылмыстық саясатының гуманизациясы», «Алқа билер институтын ендірудің заңнамалық негізі» мақалаларының авторы.

1973 жылдан - Жезқазған облысы Жаңаарқа ауданының «Успен» кеңшарында №1 бөлімше слесарі, тракторшы.
1974 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - «Успен» кеңшарының слесарі. 1977 жылдан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. 1982 жылдан - Жезқазған облыстық кәсіподақ кеңесінің мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру белімінің нұсқаушысы.
1983 жылдан- Жезқазған көлік прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші, прокурордың көмекшісі. 1989 жылдан - Жезқазған облыстық сотының халық судьясы, мүшесі.
1995 жылдан - Жезқазған облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы. 1996 жылдан - Жезқазған облыстық сотының судьясы. 1997 жылдан - Қарағанды облыстық сотының судьясы. 2002 жылдан 2009 жылдың маусым айына дейін - Қарағанды облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2009 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медальмен, ҚР Судьялар одағының «Үш би» құрмет белгісімен марапатталған.

* Үйленген. Жұбайы - Қошанова Роза (1957 жылы туған), «Қазкомерцбанк» АҚ бас маманы. Ұлы - Ерлан (1986 жылы туған); қызы - Ләйлә (1984 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Тауық балапаны, шөже - тауық жұмырқасынан шыққан балапан. Тауық балапаны күрік болған тауық басып не арнайы жұмыртқа шайқайтын инкубаторға салып шығарады. Жұмыртқадан шыға сала шөже өздігімен жем шоқып, тез аяқтанып, жетіліп кетеді. Тауық балапанының өсуі мен өнімділігіне өсіру режимі мен азықтандыру деңгейінің күшті ыкпал ететінін ескеріп, тұқымға және жұмыртқалауға қалдырылған бастарын өсіп-жетілу кезендеріне сәйкес бағып-күтіп, азықтандырады да, еттік тауық балапанын, яғни бройлерлерді, торда өсірілсе - 50-55 тәулік, едеңде өсірілсе — 65-70 тәулік арнайы құрама жеммен бордақылайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Кітаптың мұқабасы
**Өзекжарды ойлар** — Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 1998 жылы шығарған кітабы. Бұл кітапқа Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың еңбектеріндегі, баяндамаларындағы, алқалы жиындар мен әр түрлі кездесулерде сөйлеген сөздеріндегі қанатты қағидалары қамтылып, пайымды пікірлері топтастырылған. Сондай-ақ бұл кітап 2001 жылы жарық көрген «Туған елім - тірегім» жинағының заңды жалғасы іспетті. Тың туынды Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірдің сан-саласын қамтитын ой тербеген орамдарымен толықтырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 6 наурыздың 2016 жылы.
**Әлеуметтік норма** — адамдардың жеке мінез-құлқы мен қарым-қатынастарын реттеудің тарихи бекітілген формасы.
Қоғам өмірін құндылық тұрғыдан реттеу үшін оларды құқықтық жөне моральдық нормаларға бөлудін маңызы зор. Құқықтық нормалар заң пішімінде кейде мемлекеттік немесе әкімшілік нормативтік актілер түрінде көрініп, тиісті органдар жүзеге асыратын нақты занды нормаларды санкцияларды қолдану жайын анықтаушы диспозицияларды мазмұңдайды. Ал моральдық нормаларды сақтау ісі қоғамдық пікірдін, индивидтің имандылық парызының күшімен камтамасыз етіледі. Ал **Әлеуметтік норма** тек заңды және адамгершілік нормалар ғана емес, сондай-ақ әдет-ғұрып жосындары мен дәстүрге де арка сүйейді, **әлеуметтік нормаларды** туыңдатып, негіздеме калайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру** - капитализмнен социализмге өтпелі кезеңде капиталистік жеке меншіктегі жолмен социалистік меншікке айналдыру өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру негізінде қоғамның барлық мүшелерінің әл-ауқатын жоспарлы түрде жақсартады және олардың жан-жақты еркін дамуын қамтамасыз ететін жаңа тұрпатты қоғамдық өндіріс ұйымдастырылады. капиталистік қоғам топырағында-ақ машиналы өндірістің қоғамдық сипатының күшеюіне-өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық сипатының күшеюіне - өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастырудың объективті алғы шарттары жасалады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өндірістік заказ** - белгілі бір өнімді дайындау немесе нақты өндірістік жұмысты қажетті көлемде, белгіленген мерзімде және техникалық шартқа сай орындау жөніндегі оперативті-техникалық жарлық. Оперативті жоспарлау және өндірістің аналитикалық бухгалтерлік есеп жүйесінде жоспарлы-есеп өлшемінің бірлігі өндірістік заказ ұсақ сериялы және дара өндіріс кәсіпорындарында оперативті календарьлық жоспарлаудың негізі ретінде зор роль атқарады. Кәсіпорындайындаушы өзінің мамандануына сәйкес қажетті машиналарға, аппараттарға немесе бұйымдарға белгіленген жоспар заказ береді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Қарағайлыкөл** – Ақмола облысы Жарқайың ауданы Тасөткел ауылдық округі аумағындағы көл. Тасөткел ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 16 км жерде, теңіз деңгейінен 283 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 2,3 км 2, ұзындығы 2,6 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 6,2 км. Қарашаның аяғында суы қатып, сәуірде ериді.

Су байлығы
----------

Суында қарабалық, табан балық, кейде шортан кездеседі. Қаз, үйрек, аққу, тырна, т.б. жыл құстары ұя салады. Жағалауының топырағы қызғылт қоңыр. Көл аңғарының басым бөлігі жыртылған, кейбір жерлерінде қайыңды шоқ орманы мен шабындық жерлер кездеседі. Жағалауында биіктігі 2,5 м болатын қамыс, құрақ өседі. Оларды үй салуға пайдаланады.
**Өндірісті рационализациялау** - өндіріс ресурстарын мейлінше тиімді пайдалануға бағытталған техника және ұйымдастыру шараларының жиынтығы.

Өндірісті рационализациялау шаралары
------------------------------------

Өндірісті рационализациялауға еңбек өнімділігін арттыру, өнімнің өзіндік құнын арзандату және сапасын жақсарту, өндіріс қуатын көбейту, өндіріс технологиясын жетілдіру, құрал-жабдықты тиімді пайдалану, негізгі және көмекші материалдарды үнемдеу, еңбек пен өндірісті ұйымдастыру шаралары жатады.

Шара мақсаты
------------

Бұл шаралардың барлығы да техниканы дамыту мен өндірісті ұйымдастырудың халық шаруышылығы жоспарына сәйкес жүргізіліп, технлогиялық процесті интенсивтендіру, өндірісті механизациялау және автоматтандыру мүддесін көздейді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Хорасан стилі** Иранның сәулет өнерінде Х.қ.ж.с. алғашқы ғасырларында пайда болды. Бұл стиль х.қ.ж.с. 4 ғасырға дейін жалғасын тапты. Сол заманның мәдениеті жайлы мына мәселені айта кеткен жөн: мәдени-әдеби өзгерістер сол замандағы Хорасан аймағында орын алды. Хорасан ол кезде өте үлкен аймақты алып жатты. Ислам сәулет өнерінің алғашқы үлгілері сол аймақта пайда болды және сол жерден Иранның басқа аймақтарына таралды. Егер сол замандағы сәулет құрылыстарын нақтылап қарайтын болсақ, барлығына ортақ ерекшеліктерді көруге болады. Ислам келгеннен кейін исламдық құндылықтар ел арасына таралып, ғимараттар халықтың күнделікті тұрмысына жақындай түсті.

Парттардың сәулет стилінде де белгілі бір дәрежеде халықтың күнделікті тіршілігі көрініс тапса да, Ислам келгеннен кейін бұл құндылықтар көбірек көріне бастады. Хорасан стилінде өте үлкен де салтанатты ғимараттарды салу тоқтатылды деп айтса болады. Олардың орнына қарапайымдау ғимараттар салынды.

Тарихи дәуір тұрғысынан Хорасан сәулет өнерінің стилі Сасанидтер дәуірінің соңына дейін, яғни х.қ.ж.с. 389 жылына (999 жылы) дейін Иранның түкпір-түкпірінде, әсіресе Хорасан мен Иранның орталық бөлігінде қолданыста болды, соның алғашқы үлгісі негізінде көптеген туындылар салынды. Бізге жеткен ескерткіштердің көбі – мешіт. Уақыт өте келе олардың іші әртүрлі өрнектермен безендірілді. Исфаханның орталық мешіті, Ардастан мешіті, Нами мешіті, Нейриз мешіті – осы заманның ең маңызды ғимарттарының бірі болып табылады.

Тағы қараңыз
------------

* Фахрадж мешіті
* Тарихана мешіті
**Өндірістік-техникалық оқу** - өндірістік қызмет барысында қалаған мамандығы бойынша практикалық және теориялық оқу; кәсіби техникалық білім мен арнаулы орта білімнің құрамдас бөлігі; тікелей өндірісте дербес-бригадаслық оқу жолымен, сондай-ақ кәсіптер мен мамандықтар бойынша қысқа мерзімді курстарда жұмысышлар даярлау және олардың мамандығын көтеру.

Өндірістік-техникалық оқу жүргізілетін орындар
----------------------------------------------

Өндірістік-техникалық оқу мастерлердің, инструкторлардың, маман жұмысшылардың басшылығымен оқу-өндірістік шеберханаларда, лабараторияларда, оқу-тәжірибе шаруашылықтарында, сондай-ақ тікелей жұмыс орындарда (кәсіпорындарда, транспорттарда, құрылыста, совхоздарда, колхоздарда т.б.) жүргізіледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өндіріс бригадасы** - өндірістік тапсырманы бірлесіп атқаратын біріңғай және әр алуан мамандықтағыжұмысшылар коллективі. Еңбек бөлінісі мен кооперациясының формасына, сондай-ақ жұмысшылар құрамының мамандануына қарай мамандандырылған және комплексті өндіріс бригадасы болып бөлінеді. Мамандандырылған өндіріс бригадасы бір тектес технологиялық процесті атқаратын бір мамандықтағы жұмысшылардан құралады. Комплексті өндіріс бригадасы технологиялық жағынан әр текті жұмыстар комплексін орындайтын түрлі мамандықтағы жұмысшылардан ұйымдастырылады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өндірістік емес сала** - *бейөндірістік сала* – материалдық игіліктерді тікелей өндірмейтін салалар кешені; тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, халыққа тұрмыстық қызмет көрсету, жолаушы көлігі, байланыс (өндірістік емес ұйымдар мен халыққа қызмет көрсету жөніндегі), денсаулық сақтау, дене шынықтыру мен спорт, әлеуметтік қамсыздандыру, ағарту, мәдениет, көркемөнер, ғылым мен ғылымдық қызмет ету, басқару және т.б, қарекет түрлері.

Көбінесе ол адамның бейматериалдық қажеттіліктерін қанағаттандырумен байланысты салалар. Оларға өндірілу үдерісі уақыт жағынан тұтынылуымен сәйкес келетін қызметтер көрсету (кино, театр, монша, саябақ, аттракцион, шаштараз, т.б.), әлеуметтік сипаттағы қызмет көрсету (әлеуметтік қызметтер), тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, тұрмыстық қызмет көрсету, халық пен бейөндірістік салаға арналған көлік пен байланыс, денсаулық сақтау, дене шынықтыру мен спорт, әлеуметтік қамсыздандыру, ағарту, мәдениет, өнер, ғылым және ғылыми қызмет көрсету, баспасөз, басқару саласы, қоғамдық ұйымдар, т.б. жатады.

Бейөндірістік саланың жұмыспен қамтылу аясындағы үлес салмағы елдің дамуы деңгейінің көрсеткіші болып табылады. Кеңестік дәуірде бейөндірістік салалар тұтыну қорының тек шығыс бөлігінде ғана көрсетілді; бұл салалар табыс әкелмейді деп есептеліп, мемлекеттік жәрдем қаражатқа сүйенді, өйткені олардың көбісі тегін немесе оны төмен бағамен қызмет көрсетті. Қазіргі кезде бұл салалар өндірісінің көлемі елдің жалпы ішкі өнімі мен жалпы ұлттық өнімнің жалпы құнына кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша. Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
*Басқа мағыналар үшін Қарағанды (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарағанды** – Жаман Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Байназар тауының оңтүстігіндегі Сасықбұлақ қыстауы маңындағы бұлақтардан алып, Ақсеңгір қыстауы тұсында Жаман Сарысу өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 43 км, су жиналатын алабы 662 км2. Қарақұдық қыстауына дейінгі арнасы сайлы-жыралы, төбелі-белесті өңірмен өтеді. Одан төменде арнасы кеңейіп, жазық жермен ағады. Жалпы ұзындығы 40 км болатын шағын 10 саласы бар. Қар және жер асты суларымен толығады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзен бойында бірнеше қыстау орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы** - жұмысшылардың еңбек өнімділігін арттыру және техниканы дұрыс пайдалану жолындағы жаппай қозғалысы. Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы социалистік жарыстың жаңа, жоғары сатысы ретінде тұңғыш рет Доннбасста туды. Жарысты *А.Г.Стаханов* бастады. Ол халық шуының барлық саласына тез тарап, қолдау тапты. Өндіріс жаңашылдарының қозғалысының қарлығаштары: көлік өнеркәсібінде Горький автоздының ұстасы. *А.Х.Бусыгин*, аяқ киім өндірісінде Ленинградтың «Скороход» фабрикасының жұмысшысы *Н.С.Сметанин*, тоқыма өнеркәсібінде *М.И.* және *Е.В.Виноградовалар*, темір жолда машинист *П.Ф.Кривонос* т.б. болды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Қарағанды-Мәскеу**, 1935 ж. өткізілген велосипед жарысы. 8 өндірістік екпінді спортшылар қатынасты. Жарыс 30.7.1935 ж. көміршілердің орталық клубының жанынан басталып, *Қарағанды—Ақмола—Петропавл—Челябинск—Магнитогорск—Уфа—Ульяновск—Рязань—Мәскеу* маршруты бойынша жүріп өтті. Осы жолда жарыска катысушылар жұмысшы ұжымдарының спортшы қауымдарымен кездесті, баспасөз жарыс барысы жайында, еліміздің 3-көмір базасына арналған Қарағандының жетістіктері жайында материалдар жариялап тұрды. Велосипед жарысына катысушылар 29.9.1935 ж. Мәскеуге келіп жетті. Көп күндік жол жүріп өткен Қазақстан велосипедшілерін Мәскеу кәсіпорындарының, спорт және шығармашылық ұйымдардың өкілдері карсы алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қарағанды-Теміртау агломерациясы**, экономикалық және әлеуметтік өмірді ортақтығы мен бірбіріне жуық орналасқан к-ларды жаппай қала тәріздес өңірлерге айналу бағытымен сипатталатын елді мекендер шоғыры. Қарағанды-Теміртау агломерациясы Қарағанды көмір бассейнін игеру және еліміздегі ірі көмір металлургия орталығын жасау барысында, шахталардың, байыту ф-қаларының, жылу электр стансаларының, қара металлургия, химия, машина жасау, құрыныс индустриясы, транспорт, жеңіл және тамақ өнеркәсібі кесіпорындары құрынысының кең ерістеуіне байланысты халықтың қоныс аударуының нәтижесінде 20 ғ-дың 30-50 жылдарында Қарағанды тенірегінде калыптасты. Агломерацияға Қарағанды, Теміртау, Абай, Саран, Шахтинск қалалары, Топар, Ақтас, Ақтау, Долинка, Қарабас, Қушоқы, Жаңа Долинка, Токаревка (Ғ. Мұстафин), Шақан, Южный кенттері кіреді. Қарағанды-Теміртау агломерациясына тән ерекшелік оның ендірістік базасының халық аз тұратын жерде калыптасқандығы және оған ұқсас жағдайдың бұрын болмауы. Қарағанды-Теміртау агломерациясына кірегін қалалар мен кенттер орнаған еңірлердің бір-біріне жуықғығы және олардың бір-бірімен өзара сабақшс байланысы ішкі агломерациядық өндірістік, коммуналдық шаруашылық, мәдени-тұрмыстық, жұмысаралық байланыстар қарқындылығын алдын ала анықтады. Агломерация ауданы өнеркәсіп өнімі өндірісінің 80%-дан астамы облыстың негізгі өндіріс қоры, барлық жоғ. және арнаулы орта білім берегін оқу орындары, ғылыми-зерттеу жобалау қонструкторлық мекемелер, мөдениет пен спорт мекемелерінің басым бөлігі шоғырланған. Мұнда 1988 ж. бұрылғы Қарағанды облысы аумағындағы бүкіл халқының 83%-дайы, облыстағы қала халқының 95%-дан астамы тұрды. Агломерация өндіргіш күштерді тиімді орналастыруға, жаңа орындарды қоныстануды реттеуге, облыстық еңбекшілерінің еңбек және тұрмыс жағдайларын жақсартуға мүмкіндік туғызды. Облыстағы орташа және шағын к-лар мен кенттердің дамуына, Абайда, Саранда, Шахтинскіде, Ақтаста, Ақтауда, Қарабаста т. б. орындарда бірсыпыра өндірістің кәсіпорындары құрылысын жүргізу есебінен олардың экономикалық базасын айтарлықтай кенейтуге ерекше назар аударылды. Қала маңында аграрлық өнеркәсіп өңірін жасау, су шаруашылығын және мәдени-тұрмыстық орындар салу арқылы агломерация кеңейіп келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қарағайлысай** – Меридианальный жотасының солтүстігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданы Қаратоған ауылының оңтүстік-шығысында 6 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 2700 м шамасында. Мамыр – қыркүйек айларында салт атты адам өтуге болады. Қарағайлысай асуының баурайынан Байынқол және Нарынқол өзендерінің салалары бастау алады. Жарқабақты өзен аңғарлары жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, тік беткейлі шатқалдарға ұласады.

Өсімдігі
--------

Солтүстік-шығысы мен оңтүстік-шығыс бөліктерінде қалың қарағай орманы өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қарағанды (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарағанды** – Қаракеңгір алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 54 км, су жиналатын алабы 721 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Құрманбай қыстауының шығысындағы бұта шоғырларындағы бұлақтардан алып, Бозтұмсық ауылынан төменде Мақат қыстауы маңында Қаракеңгір өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы арнасы сайлы-жыралы өңірмен өтеді, орта және төменгі арнасы кеңейіп, жағалауы жайпақталады. Көктем айларында 15 – 20 күн ағын болады. Жылдың басқа мезгілінде құрғап, қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Бөлтірік Атыханұлы** 1870-1928 жылдары өмір сүрген. Ақыны, жыршы, күйші. Алматы облысы Райымбек ауданы Қарабұлақ ауылында тұрған. 

Ұлы жүздің Албан тайпасы Қызылбөрік руынан шыққан.

Құланаян Құлмамбеттің шәкірті. Бала кезінде ауыл молдасынан дәріс алған. Жасынан ел аралап, өнер қуған. Жетісу өлкесіне шұрайлы өлеңдерімен ақын ретінде танылған. Атақты Жамбыл, Майкөт, Үмбетәлі ақындармен айтысының үзінділері ғана жеткен.

Күйлері "Терме күй", Жыр күй", "Ән күй" шығармалары сақталынған. Ақын жырларының сақталуына үлес қосқандар Байниет Малыбекұлы, Қайырбек Мәңкеұлы, Садықожа Моштайұлы, Бура молда, Саурықов Сыдық, Әбдірасылов Шәуен ауыздан-ауызға жатқа айтып, ұрпаққа жеткізді. Академиктер Рахманқұл Бердібаев, Кеңес Нұрпейісов, ғалымдар Сәрсенбі Дәуітов, Сағатбек Медеубеков ақын шығармашылығы туралы зерттеулер жазды.

Алматы қаласындағы №36 қазақ орта мектебіне ақын есімі берілді. "Бөлтірік-Қасенбай" атындағы қор жұмыс істейді. Қор төрайымы Бөлтірік атаның немере қызы Бақытгүл Қасенбайқызы Бөлтірікова.

Шығармалары
-----------

1916 жылғы Қарқара ұлт-азаттық көтерілісі жайлы "Ел жарыла көшкенде" атты дастаны "Жаңа мектеп" журналында (1926, 1929 — 10), "16 жыл" (1936, 1940) кітаптарында басылды. Шығармаларының көбі хатқа түспеген. Кейбір айтыстары мен өлең-жырлары "Қазақ совет фольклоры" (1935), "Айтыс" (1 т. 1965), "Жамбыл" (1946) жинақтарында жарияланды. "Азамат болсаң" (1993), "Ел жарыла көшкенде" (1998) атты жеке жинақтары жарық көрді. Жинақталып 2001 жылы "Ұрпаққа өсиет" атты кітабы жарық көрді. Бөлтірік шығармаларының қолжазбалары Қазақстан Орталық ғылыми кітапханасының сирек қоры мен Әдебиет және өнер институты Қолжазба орталығында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Алмабеков Т.* Албан ата энциклопедиялық шежіре. //  —  Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том
3. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**«1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл» мерейтойлық медал** (орыс: *Юбилейная медаль «50 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»*) — «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл» мерейтойлық медалі. - Ресей Федерациясы, Украина, Қазақстан және Беларустің мемлекеттік наградасы, Ресей Федерациясының 1993 жылғы 7 шілдедегі Заңымен 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 50 жылдығын еске алуға арналған, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1993 жылғы 26 қазандағы № 2485-XII қаулысы негізінде Қазақстан Республикасының мерейтойлық медал және Беларусь Республикасы Президентінің 1995 жылғы 14 наурыздағы № 102 Жарлығы негізінде Беларусь Республикасының мерейтойлық медал деп танылды.

2010 жылдың 7 қыркүйегінен бастап медал Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты болып табылмайды.

Медал ережелері
---------------
**Энь Шао** – Қытай дирижері. [1]Бейжің консерваториясын тәмамдаған. 1954 жылы 3 қазанда Тяньцзиньде дүниеге келген. 

Қытай радиосының Симфониялық оркестрінде екінші дәрежелі дирижер болып қызмет атқарған. 1988 жылы Еуропада шығармашылығын бастаған. 

1989 жылы Венгер телекөрсетілімінің Халықаралық дирижерлік конкурсының жеңімпазы болған. 1992-1995 жылдары Ольстер оркестріне, 1996-2002 жылдары Гилдфорд филармониялық оркестріне жетекшілік жасаған. 

2002 жылы Макао Симфониялық оркестрін басқарады. 

2006-2007 жылдары Қытай Ұлттық симфониялық оркестрінде бас дирижер болып тағайындалады. 

2007 жылдан бастап қытай дәстүрлі аспаптарынан құралған Тайбэй қытай оркестрін басқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Китнисс Эвердин** — Сьюзен Коллинздың әйгілі "The Hunger Games" трилогиясының басты ойдан шығарылған кейіпкері.

Кітаптың сюжеті
---------------

Китнисс өз отбасымен бірге ойдан шығарылған Панем мемлекетінің 12-ші, ең кедей, жағдайы нашар, көмір қазып күн көретін дистриктінде өмір сүреді. Ол бәрінен орманда садақ атып, аң аулағанды жақсы көрген. "74-ші Аш ойындарға" өз еркімен сіңілісінің орнына аттанады. 12-ші дистрикттен екінші трибут Пит Мелларкпен қосылып, ойындардың соңында екеуі де жеңіске жетеді. Осыдан кейін Китнисс қатыгез, әділетсіз Капитолий қаласына ұйымдастырылған көтерілістің бас символы болады.

Аты
---

Китнисстің аты жебежапырақ өсімдігімен байланысты. Бұл өсімдіктің тамырын азық ретінде пайдалануға болады. Сондықтан, Китнисстің әкесі оған "Өзіңді тапсаң болғаны, аш қалмайсың" деген.

Сырт келбеті
------------

Китнисстің шашы қара және бұйра, әрдайым өріп жүреді. Көздері сұр түсті. Ол арық, өте жеңіл және де бойы аса ұзын емес.

Дереккөздер
-----------
**Қызыл құйрық торғай**— торғайлар отрядына жататын сайрагыш құстар туысы. Дене түрқы 13,5—16 с. Көпшілігінің құйрығы қызыл. Түсі жыныстық деморфизміне байлаяысты.Қызыл құйрық торғай орманда, өзен жагалауында, талды, бүталы жер-лерді мекеидейді. Қ. қ. т. Солтүстікте жыл құсы, ал таулы жерлерде оты-рықшы құс. Қыста тау бөктерінен өзен аңгарларына түседі. ¥ясын ағаш ба-сына, жартас қуысына салады, жеміс-жидекпен қоректенеді. Қызыл құйрық торғай торғайдьң жер шарында 10 түрі, 6 түрі, Қа-зақстанда Алтай, Іле, Қырғыз, Теріскей Алатауда, Сырдария бойьшда таралған 5 түрі бар. Қ. қ. т. зпянды на-секомдарды жеп а. ш-на пайда келтіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Қызылтас тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Сәуле ауылының солтүстік-шығысында 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абослюттік биіктігі 1025 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейі тік ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Сай-жыралармен, тау аңғарларымен тілімделген. Оңтүстік баурайындағы бұлақтардан Қараменде өзені бастау алады. Батысында Жыланды, шығысында Қызыларай, оңтүстігінде Ақтоғай таулары орналасқан. Шығыс етегінде қорымтастардың үйінділері шоғырланған.

Өсімдігі
--------

Таудың бозғылт топырақ жамылғысында қайың, көк терек, әр түрлі астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Қызыларай таулары мен Балқаш көлі аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Нарманбет ауылының батысында 45 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 735 м. Салыстырмалы биіктігі 85 м. Оңтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай доға тәріздес 8 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейі көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. Етегінде қорымтас үйінділерінің мол қоры шоғырланған. Солтүстігінде Қаракенелі, батысында Малдыбай таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Таудың қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында бетеге. селеу, боз, жусан, баялыш, көкпек, аңғарында терек өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қызыл қайың** немесе **қырғыз қайыңы** (лат. *Betula kirghisorum*) – қайыңдар тұқымдасына жататын ағаш. Қызыл қайыңның жалғыз Отаны бар, ол — Қазақстан. Бұл сирек кездесетiн тал әлемнiң өзге бiрде-бiр елiнде өспейдi. Қазақстанның өзiнде Алматы облысындағы Текес пен Байынкөл өзендерi аңғарында ғана тараған.

Бүгiнде қайыңның бұл түрi Қызыл кiтапқа енгiзiлген. Алайда, бұған қарамастан, жыл сайын ағаш ареалы тарылу үстiнде. Қызыл қайыңның тағдыры бүгiнде қыл үстiнде десек те болады. Өйткенi ол — Нарынқол ауылы тұрғындарының негiзгi отын көзiне айналған.
Биіктігі 2 — 4 м, жалпақ жапырағының ұзындығы 3 — 4 (5) см, ені 1,5 — 3 см, қабығы ақшыл-қызғылт түсті. Аналық сырғасы сопақша (ұзындығы 1,8 см-дей, ені 0,7 см). Мамыр айында гүлдейді. Жемісі — қанатты жаңғақ. Әсемдік үшін де өсіріледі. Тау беткейлеріне топырақ эрозиясына қарсы егіледі. Ал Наурызым және Аманқарағай орманында өсетін өте сирек кездесетін Қызыл қайың қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Ресми дерек көздерiне сүйенсек, соңғы он бес жыл көлемiнде қызыл қайыңның өсу аймағы 15-20 пайызға қысқарған. Айталық, 1990 жылы қайың ареалы 225 гектарды құраса, бүгiнде 180 гектарға әзер жетедi.

**Қызыл қайың**— Алматы облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Көлбай ауылдық округінің орталығы. Аудан орталығы — Үшарал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде, Лепсі өзенінің оң жағалауында. Тұрғыны 1,3 мың адам (2003). Ауыл 1992 жылға дейін "Саратовка" деп аталып келген. 1997 жылға дейін Үйгентас ауданына қарады. 1963 — 97 ж. "Саратов" кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қаазақстанда ЖШС және бірнеше шаруа қожалығы құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан энциклопедиясы

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қызылауыз деген бетті қараңыз.*
**Қызылауыз асуы** – Қандарақ жотасының оңтүстік-батысындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Жетісу облысы Сарқан ауданы) мен Қытай шекарасы аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3543 м. Асудың беткейіндегі мұздықтардан бастау алатын ұсақ өзен салалары солтүстігіндегі Жасылкөл көліне құяды. Асудан мамыр–қыркүйек айларында салт атты адам өте алады. Беткейлері тік жартасты келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қызыларай қорықшасы** – республикалық маңызы бар табиғи-зоологиялық қорықша.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстігінде орналасқан. Аумағы 17,5 мың га. Қорықшаның негізгі ландшафтасына басым бөлігі граниттен тұратын Қызыларай таулары жатады.

Флорасы
-------

Тау беткейлерінде сирек қарағай орманы кездеседі, бұл Сарыарқаның оңтүстігінде өскен қарағайлы орман болғандықтан, оны қорғаудың ғылыми және шаруашылық мәні зор. 
  

Қызыларай тауларының жазық баурайында негізінен жусан, құрғақ астық тұқымдасы өсімдіктері өскен. Кішігірім өзендер мен жылғалардың аңғарында қайың, көктерек аралас шағын орман, бұталар шоғырлары мен шалғындар кездеседі.

Фаунасы
-------

Қорықшаның негізігі жануар әлемін арқар, суыр, кекілік, ақ және сұр шіл, құр, т.б. құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Неміс тілі** (нем. *Deutsch, deutsche Sprache*) — неміс халқының тілі. Үндіеуропа тілдерінің батыс герман тобына жатады. Неміс тілінің тарихын көне жоғары (8 – 11 ғ-лар), орта жоғары (12 – 13 ғ-лар), ертедегі жаңа жоғары (14 – 16 ғ-лар) дәуір деп үшке бөледі. Германияда, Аустрияда, Лихтенштейнде, Швейцарияда, Люксембургте қолданысқа енген тіл. Германияда, Аустрияда, Лихтенштейнде мемлекеттік тіл болып саналады Ал Швейцарияда, Люксембургте және Бельгияда кейбір аймақтары үшін ресми тіл болып саналады. Неміс тілі ағылшын және голланд тілдеріне туыстық қатынастары бар. Неміс тілі әлемдегі негізгі тілдердің бірі және Еуропа Одағындағы ана тілі ретінде ең көп сөйленетін тіл. Кейбір есептемелер бойынша бұл тілді ана тілі ретінде 87  миллион адам қолданады.

Тарихы
------

A. *Неміс тіліндегі шығарма*.
*Толық мақаласы: Неміс тілінің тарихы*

Құрылымы
--------

Неміс тілінде 16 дауысты, 3 дифтонг, 19 дауыссыз және 3 аффрикат фонема бар. Дауыстылар қысқа және созылыңқы, ашық және жабық айтылады да сөз мағынасына әсер етеді: kam – "тарақ", kām – "келді", mer – "аңыз", mēr – "теңіз". Дауыссыздары шұғыл, ызың, діріл болып бөлінеді. Дауыстыларға тән ерекшелік – умлаут, сыну және аблаут. Олар қосымша морфол. функция – жекеше, көпше, жақ, рай мағыналарын білдіреді. Екпін сөздің түбір буынына, көбінесе бірінші буынға түседі. Сөз қорын байытуда, термин жасауда сөз біріктіру тәсілінің маңызы зор. Неміс тілінде етістіктің шақ категориясының 6 түрі бар: презенс – осы шақ, имперфект, перфект, плюсквам-перфект – өткен шақ; футурум 1, футурум 2 – келер шақта Сөйлемде баяндауыш 2-орында, бастауыш баяндауыштың не алдынан, не соңынан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Lewis, M. Paul, ed (2009). Ethnologue: Languages of the World (16 ed.). Dallas, Texas: SIL International.
2. ↑  Marten, Thomas; Sauer, Fritz Joachim, eds (2005) (in German). Länderkunde - Deutschland, Österreich, Schweiz und Liechtenstein im Querschnitt [Regional Geography - An Overview of Germany, Austria, Switzerland and Liechtenstein]. Berlin: Inform-Verlag. p. 7. ISBN 3-9805843-1-3
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

* Гухман М.М. От языка немецкой народности к немецкому национальному языку, ч. 1 – 2, М.–Л. 1955 – 59;
* Жирмунский В.М. Немецкая диалектология, М.–Л. 1956;
* Жирмунский В.М. История немецкого языка, М. 1965;]
* Москальская О.И. Грамматика современного немецкого языка, М. 1972;
* Tatsacheh ьвer Deufsehland, Socіets – Verlag, Frankfurt – Main, 2000.

Тағы қараңыз
------------

* Германия
* Берлин
**Өздік индукция** – өткізгіш контурдағы ток күші өзгергенде сол контурда индукциялық ЭІК-нің пайда болу құбылысы. Өздік индукция эл.-магн. индукцияның дербес түрі. Контурдағы ток өзгергенде осы контур қоршап тұрған бет арқылы өтетін магнит ағыны өзгеріп, со-ның салдарынан контурда өздік индукцияның ЭІК-і (E) пайда болады. Өздік индукцияның ЭІК-нің бағыты Ленц ережесімен анықталады: тізбектегі ток күші өскенде өздік индукцияның ЭІК-і (E) токтың көбеюіне кері, ток күші кемігенде токтың азаюына кері әсерін тигізеді. {\displaystyle E}тізбектегі токтың өзгеру жылдамдығына (dі/dt), контурдың индуктивтігіне L пропорционал: {\displaystyle {\mathcal {E}}=-L{\frac {dI}{dt}}}. 
Индуктивтік коэфф. L-дің өлшем бірлігі – Гн (генри). Тізбек тұрақты ток көзіне қосылғанда немесе одан ажырағанда {\displaystyle E} пайда болып, ондағы ток күшінің лезде өзгеруіне мүмкіндік бермейді. Бұл кезде пайда болатын {\displaystyle E} ток көзінің ЭІК-нен бірнеше есе артық болуы мүмкін. Айнымалы ток тізбегіндегі орамада өздік индукция әсерінен пайда болатын ток күші оған берілген кернеуден фаза бойынша /2-ге қалып отырады. Өздік индукция құбылысы электртехника мен радиотехникада маңызды рөл атқарады. Орамаға тізбектеп жалғанған конденсатордағы заряд таңбасы өздік индукция әсерінен үздіксіз өзгеріп, тізбекте еркін эл.-магн. тербеліс пайда болады. , 7том</ref>

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Өзен - Жайық өңірі** – Елтон көлі (Ресей) мен Жем үстірті аралығындағы құмды-шөлейтті атырап.

Абсолюттік биіктігі солтүстігінде 50 м-ден оңтүстіктегі Каспий теңізінің жағалауында 0 м-ге дейін төмендейді. Төрттік кезеңде (антропогенде) аумақты 2 рет Каспий теңізінің суы басқан (Баку және Хвалын трансгрессиясы). Өңірдің үстімен Сарыөзен, Қараөзен, Көшім, Ащыөзек, Өлеңті, Бұлдырты, т.б. өзендер ағады. Мұнда көлтабандар және көлдер (Шалқар, Жақсыбай, Ақжар, Сарышығанақ, Жалтыркөл), ойпаңдар басымырақ келеді. Топырақ жамылғысының негізін бозғылт қоңыр, қызғылт қоңыр топырақ құрайды және көпшілік жағдайда сортаңдау келеді. Өсімдік жамылғысы бетеге, селеу, жусан, т.б. құралған, негізінен жайылымдыққа пайдаланылады. Аумағының 20%-ға жуық жеріне егін егіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"