**Қазақстанның ордендері мен медальдары.**

Орден
-----

**Орден**-латын тілінен аударғанда "сап, дәреже, топ" деген мағынаны білдіреді. Батыс Еуропада орта ғасырларда монархтық, діни- әскери ұйымдар, құпия бірлестіктер "Орден" деп аталған. Олардың әрқайсысының өзіндік айырым белгілері болған. Бұл белгілер уақытт өте келе мемлекеттік сыйлық сипатын иемденіп, нәтижесінде сан алуан ордендер жасалынды.  

  
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алғаннан кейін, мемлекет және қоғамға еңбек сіңірген адамдарға құрмет белгісі ретінде өз ордендерін тағайындай бастады. Мұндай мемлекеттік ордендердің кімге берілетіндігін Елбасы анықтап, марапаттайды. Сондай-ақ, орден иегеріне орденмен қоса, оның аты-жөні жазылған кітапша тапсырылады.  

  
Мемлекеттегі ең жоғарғы марапат **"Алтын Қыран"** мен **"Халық Қаһарманы"** атағы болып тағылады.

Медаль
------

Медаль белгілі бір даңқты оқиғаның, көрнекті қайраткердің, жердің құрметіне шығарылатын металл бергі болып табылады. Ол екі жағынан( кейде бір жағынан) бедерленеді. Көбіне медаль дөңгелек, кейде тік бұрышты, сопақша немесе басқа да пішінде жасалады.

Медаль соғу ісі
---------------

Медаль соғу ісі алғашқыда Ежелгі Римде, кейіннен , XIV-XV ғасырларда Италияда, Византияда жасалып, онымен марапаттау кеңінен тарала бастады.   

  
Орден мен медальді мемлекет басшылары ерекше қызмет көрсеткен мемлекет қайраткерлеріне береді.  

  
Қазақстан Республикасының наградаларымен республикаға еңбегі сіңген шет ел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар да марапатталуы мүмкін.   

  
Орден мен медальдар республикаға мүддесін қорғау жолында ерлік, батылдық пен қаһармандық көрсеткен азамат қайтыс болып кеткен жағдайда кітапшасымен бірге оның туыстарына тапсырылады.   

  
Орден не медальмен марапатталған адам қылмысы үшін сотталған жағдайда соттың ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті шешімімен қайтарылып алынады. Сондай-ақ, заңсыз сотталып кеткен және толық ақталған азаматтардың мемлекет наградалары соттың ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті шешімімен иесіне қайтарылады. **Солардың ең негізгілерін сендер де біліп жүрулерің керек!**

"Алтын Қыран" ордені
--------------------

**Алтын Қыран ордені**-Қазақстан Республикасындағы ең жоғары дәрежелі ерекшелік белгі. "Алтын Қыран" орденімен республикаға зор еғбегі сіңген азаматтар марапатталады. Бұл орден жұлдыз пішімінде ақ, қызыл және сары түсті алтын құймасынан жасалады. Оның ортасында , шеңбер ішінде қыран құс бейнеленген. Төменгі жағында, қыранның айналасында "Алтын Қыран" деген жазу бар. Жоғары жағына 3 лағыл тас орнатылған.   

  
"Алтын Қыран" орденімен бірқатар елдердің басшылары да марапатталды.

"Алтын Қыран" ордені

"Халық Қаһарманы" ордені
------------------------

**"Халық Қаһарманы"**-еліміздің бостандығы мен тәуелсіздігі жолында азаматтық пен жауынгерлік ерлік көрсеткендерге берілетін атақ. Оған ие болған адамдарға айрықша ерекшелік белгілері-**"Алтын Жұлдыз"** бен **"Отан"** ордені тапсырылады.  

  
"Отан" орденімен экономиканы, әлеуметтік саланы, ғылым мен мәдениетті дамытуға үлес қосқан мемлекеттік және қоғамдық қызметтегі адамдар марапатталады. Сонымен қатар, демократия мен әлеуметтік үрдісті дамытуға ерекше үлес қосқан мемлекеттік, құқық қорғау және әскери қызметтегі азаматтарға да беріледі.

"Халық Қаһараманы" ордені

"Барыс" ордені
--------------

**"Барыс" ордені** бейбітшілікті, еліміздің егемендігі мен халықтар арасындағы достық қатынастарды , ұлтаралық ынтымақтастықты нығайтуға ерекше ат салысқан адамдарға беріледі. Ол 3 дәрежеден тұрады. I дәреже орденінің ең жоғарғы дәрежесі. Дәрежелер III,II,I ретімен беріледі. Қазақстан Республикасы Президентінің шешімімен ерекше көзге түскен азаматтар үшін реттілік сақталмауы да мүмкін.

"Барыс" ордені

"Даңқ" ордені
-------------

"Даңқ" ордені 2 дәрежеден тұрады. I дәрежесі-жоғарғы дәреже. "Даңқ" орденімен *Қарулы күш, Прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік, Ішкі істер органдарының* басшы құрамдағы офицерлері марапатталады. "Даңқ" орденін иемдену үшін әскерлерге басшылық жасап және осы басқару ісінде табыстарға қол жеткізу, сондай-әскердің жоғары жауынгерлік даярлығы менн елдің қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету қажет. Сонымен қатар, бұл орден әскери, шекаралық, ішкі қызметті үздік ұйымдастырған, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз еткен, заңдылық пен қоғамдық тәртіпті сақтауды нығайтқан азаматтарға да тапсырылады.

"Даңқ" ордені
"Даңқ" ордені

"Айбын" ордені
--------------

"Айбын" орденімен әскери қызметкерлер, Прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік, Ішкі Істер органдарының қызметкерлері марапатталады. Бұл орденнің иегері атану үшін жауынгерлік әзірлікте, әскерлерді жоғары жауынгерлік даярлықта ұстауда, заңдылықты, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуде табыстарға қол жеткізу қажет. Сондай-ақ, "Айбын" ордені әскери және қызметтік борышын атқару кезінде батылдық пен жанқиярлық көрсеткен азаматтарға, мемлекет мүддесін қорғауда ерлік көрсеткендерге беріледі. Ол 3 дәрежеден тұрады. Ең жоғарғысы -I дәреже. I және II дәрежелі "Айбын" ордендерімен **офицерлер**, III жәрежесімен-**сарбаздар, матростар, сержанттар, старшиналар мен мичмандар** марапатталады.

"Айбын" ордені

"Парасат" ордені
----------------

**"Парасат" орденімен** ақын-жазушылар, мәдениет пен өнер саласында *(артистер,әншілер, режиссерлар, т.б.)" еңбек ететіндер, ғалымдар, мемлекет және қоғам қайраткерлері халықтың рухани өмірін жақсартуға қосқан табысты еңбектері үшін марапатталады.*

"Парасат" ордені

"Достық" ордені
---------------

**"Достық" орденімен** қоғамдағы өзара татулықты, халықтар арасындағы бейбітшілікті, достық пен ынтымақтастықты сақтауға көп үлес қосқан азаматтар марапатталады. "Достық" ордені 2 дәрежеден тұрады. Кейбір айрықша жағдайларда реттілік дәрежесі ескерілмеуі де мүмкін.

" Құрмет" ордені
----------------

'"Құрмет" орденімен **экономика және әлеуметтік сала қызметкерлері , сондай-ақ ғылым мен мәдениет, білім беру ісін дамытуға зор үлек қосқан азаматтар марапатталады. Сонымен қатар бұл орден мемлекеттік органдарга мінсіз қызмет атқарған, белсенді қызмет көрсеткен тұлғаларға да беріледі.**

"Құрмет" ордені

"Ерлігі үшін" медалі
--------------------

**"Ерлігі үшін" медалімен** қиын-қыстау кезде адам өмірін сақтап қалған азаматтар марапатталады. Суға кеткендерді құтқарған, адамды өрттен аман алып қалған, дүлей апаттар кезінде адамдарға жәрдем көрсеткен, сондай-ақ қылмысқа қарсы қарсы күресте ержүректілік пен жанқиярлық көрсеткен азаматтарға "Ерлігі үшін" медалі тапсырылады.

"Ерлігі үшін" медалі

"Ерен еңбегі үшін" медалі
-------------------------

**"Ерен еңбегі үшін" медалімен**  экономикалық, әлеуметтік салаларда, ғылымда, мәдениет пен мемлекеттік қызметте үздік еңбек еткен азаматтар марапатталады.

"Ерен еңбегі үшін" медалі

"Шапағат" медалі
----------------

**"Шапағат" медалімен**  қайырымдылық қызмет пен мейір-шапағаттың нағыз үлгісін көрсеткен азаматтар марапатталады.

"Жауынгерлік ерлігі үшін" медалі
--------------------------------

 **"Жауынгерлік ерлігі үшін" медалі** үнемі жауынгерлік сапта жерген қызметкерлерге тапсырылады. Бұл медаль Қарулы Күштер, Республикалық ұлан, Президенттің Күзет қызметі, Ішкі және Шекара әскерлері әскери қызметкерлері, сонымен бірге Прокуратра, Ұлттық қауіпсіздік, Ішкі істер органдарының қызметкерлерін батыл және жемісті әрекеттері, мемлекет шекараны қорғауда ерлік пен жанқиярлық танытқандықтары үшін марапаттауға арналған.

"Жауынгерлік ерлігі үшін" медалі

Дереккөз
--------

1. ↑  Сен білесің бе ? энциклопедиясы, Аруна баспасы, 2013 жыл