recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Caption text
**Ғани Есенкелдіұлы Қасымов**

1950 жылы 3 мамырда Гурьев қаласында туған. Қазақ

Әкесі - Қасымов Есенкелді Қасымұлы (1923-1992) , халыққа білім беру саласының қызметкері , мұғалім. 
Анасы - Қасымова Манара Ахметқызы, оқытушы.

КСРО СІМ Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын (1974); КСРО СІМ Дипломатиялық академиясын (1986) бітірген, халықаралық экономикалық қатынастар маманы.

Қазақ, орыс, француз және араб тілдерін біледі.

1974 жылдан - ҚазКСР СІМ консулдық, хаттама бөлімдерінің бірінші хатшысы. 1975 жылдан - баспасөз және ақпарат бөлімінің меңгерушісі. 1978 жылдан - хаттама бөлімінің меңгерушісі , 1980 жылдан - ҚазКСР СІМ бас хатшысы. 1987 жылдан - КСРО ІІМ Дипломатия 
академиясы жанындағы дипломатия мамандарының біліктілігін жетілдіру курстарының тыңдаушысы. 1988 жылдан - ҚазКСР ІІМ бас хатшысы. 1990 жылдан -ҚазКСР Президентінің кеңесшісі. 1992 жылдан - ҚазКСР Президентінің кеңесшісі - ҚР Президенті және Министрлер кабинеті Аппаратының халықаралық бөлім меңгерушісі. 1994 жылдан - Француз Республикасындағы ҚР сауда-экономикалық екілі. 1996 жылдан - ҚР Мемлекеттік кеден комитетінің терағасы. 1999-2004 жылдары - ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты.

2007 жылдан бері - ҚР Парламент Сенатының депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

Қазақстан патриоттары партиясының төрағасы (2000 жылдан). ҚР Ерікті өрттен қорғау қоғамының төрағасы (2002жылдан). ҚР Ұлттық кеңесінің мүшесі (2003 жылдан). 1-ші санаттағы Төтенше және Өкілетті Елші (1994). «Достық» орденімен, ҚР медальдарымен марапатталған. «Жыл парламентарийі» номинациясындағы «Жыл адамы» (2000), «Ең демократияшыл саясаткер» (2002), «Жыл депутаты» (2003, 2007, 2008) атақтарына ие. ҚР дипломатиялық қызметінің Еңбек сіңірген қайраткері (2004). 
ҚР Кеден қызметінің генерал-майоры (1997).

Хоббиі -жүйесіз кітап оқу, спорт.

Үйленген. Жұбайы - Райхан. Қыздары - Айнұр, Джулия.Немересі - Далида.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Қашықтық өлшеуіш "ДЯ-6"Қашықтық өлшеуіш(Дальномер) — жергілікті жердегі қашықтықты тікелей өлшеулерсіз анықтауға арналған

аспап. Артиллериялық атыста, бомба
тастауда, топографиялық түсіруде,
навигацияда, инженерлік геодезияда,
астрономияда, суретке түсіру кездерінде
пайдаланылады. Өзгешеленуі: электромагниттік толқындар және физикалық
табиғи тербелістерді пайдаланушы
диапазонға байланысты — акустикалық,
жарық-қашықтық өлшеуіш (оның ішінде
лазерлі), радиоқашықтық өлшеуіштер
және оптикалык қашықты өлшеуіштер;
ықпал ету принципі бойынша физикалық
Қашықтық өлшеуіш (белсенді) және геометриялық (енжар)
түрлері болады.
**Ғани Әділханұлы Қайназаров** (10 тамыз 1970, Алматы) — қазақ футболшысы, шабуылшы. "Қайрат", "Тараз" клубтарында ойнаған жылдары елге танылды. Қазір Қазақстан футбол федерциясында жұмыс істейді.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1987-90 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасындағы аутсайдер клубтарда ойнады. 1990 жылы бірінші лигада ойнаған "Қайратқа" шақырту алғанымен, бір ойында да алаңға шыққан жоқ.
1991, 1992 жылдары қазір "Тараз" аталып жүрген жамбылдық клубта ойнады.

1993 жылы "Қайратта" екі маусым ойнады да, 1996 жылы тағы да "Тараз" сапына ауысты. Сол жылы Қазақстан чемпионы атанды. 

1997 жылдан соң қайта футбол ойнамады.

### Ұлттық құрама

1992 жылы 14 қыркүйекте сырт алаңда Түрікменстанға қарсы ойында ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Құрамадағы соңғы ойынын 1996 жылы Сирияға қарсы өткізді — 0:2.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан кубогының финалисі: 1992
* Қазақстан чемпионы: 1996
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 1997

Сілтемелер
----------

* Матчтары
* ҒАНИ ҚАЙНАЗАРОВ – ҚАЗАҚ ФУТБОЛЫН ҚАТТЫ ЖАҚСЫ КӨРЕТІН ЖАН
***Қашқынбай Қожамбетұлы*** (1830, Нарын құмы, Майтөбе мекені, қазіргі Атырау облысы - 1870 жылы шамамен Өзбекстан, Хорезм өңірі) - акын. Кіші жүз Байұлының Таз руынан шыққан. Қашқынбайдың ел аузында "*Әуелі сөз сөйлейін жүрген жайдан", "Айналайын, Ыбыраш", "Сәлем айт барсаң, шырақ, біздің елге", "Дүнияның қызығы", "Ыбыраш, адал туған бір бала едің*", т.б. толғаулары сақталған. *"Сахара салқын, самал, самиян жел, жақсы еді жаз жайлауға Ойылымыз", "Көп кешер деген сөз бар сынық арба", "Мың қарға тие ала ма бір сұңқарға, он жабы сатсам жетпес бір тұлпарға"*, т.б. туындылардың авторы. Қашқынбай ақындығын Қарасақал Ерімбет ерекше бағалаған. Ақын өлең, толғаулары "*Ақберен*" (А. 1972), "*Бес ғасыр жырлайды*" (1984, II т. 1989, 1-т.) жинақтарында жарияланған. Шығармалары К. Сыдиықовтың "*Ақын, жыраулар*" (1974) кітабында талданған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ғаниз Құтысқызы Чукаева** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1950 жылы 3 наурызда Алматы облысы, Гвардия ауданында, Калмагоровка ауылында дүниеге келген.

1968 жылы орта мектепті бітіріп шыққан. Талдықорған облысы, «Қарашоқы» ауылында комсомол комитетінің хатшысы болып, одан кейін аудандық партия комитетінің санақ бөлімінде қызмет атқарған.

1970 жылы малдәрігерлік техникумға сырттай оқуға түскен. 1974 жылы *Свердловск орман комбинатында* хатшы болып істейді, сол жылы тұрмысқа шығады. Қазіргі таңда Талдықорған аймағы бойынша мүгедек балалар қоғамының президенті қызметін атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы.
**Майкл Кристофер "Крис" Прэтт** (ағылш. *Christopher Michael «Chris» Pratt*, род. 21 маусым 1979, Верджиния, Миннесота) — американдық кәсіби киноактер және теледидар актеры. Әлемге танылған әйгілі рөлдері бар фильмдері "Галактика Сақшылары" және "Юр периодындағы әлем". 2014 жылы «Лего. Фильм» анимациондық фильде басты рөлді дыбыстаған, сол үшін Teen Choice Awards премиясын «үздік персонажды дыбыстау» категориясында номинатталған болатын.

Өмірбаяны
---------

Крис Прэтт дүниеге 1979 жылы 21 маусымда (Верджиния штаты, Миннесотада ) - АҚШ-тың қаласында келген. Анасы Кэти Прэтт, "SafeWay" желісінде жұмыс істеген, ал әкесі Дэн Прэтт, алтын шахтада еңбек қылған және сәл кейінірек үйді қайта құрумен айналысып кеткен. Вашингтонда Прэтт өз балалық шағы мен жастық шағын өткізген, жоғары мектепте күреспен айналысқан.

Мектеп тәмамдағаннан кейін Прэт колледжге түседі де, 1-семестрді аяқтамай жатып шығып кетеді. Нәтижесінде, Билеттер сатушысы, стриптизер болып, үйсіз қалады. 19 жастағы Прэтті актриса Рэй Дон Чонг байқап, 2001 жылы алғашқы рөлі «Жесір махаббаты» телесериалында көрініс табады.

Фильмография
------------

Ескертпелер
-----------

Үлгі:Примечания
**Залман Танхимович** (28.8.1908, Ресей, Сретенск қаласы) - жазушы. Иркутск құрылыс институттын бітірген (1939). Отыз жылға жуық ірі құрылыс трестерінде жұмыс істеген. Тұңғыш романы "Забайкалье даласында" 1953 жылы жарық көрген. "Баргузин" (1955), "Ертіс үстінде" (1959), "Қатерлі тапсырма" (1964), "Іздеу" (1965) деректі повестері, "Тізе бүгуші" (1960), "Жомарттық" (1967) очерктер жинақтары, "Қашуға әрекет" (1970) романдары, "Нулевая отметка" (1984) повесінің авторы. А.Лекеровтыц "Ақ қайың туралы жыр" повесін, Ә.Сәрсенбаевтың, С.Омаровтың әңгімелерін орыс тіліне аударған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Крис Келли
**Крис Келли** (ағылш. Chris Kelly; 1980 жылдың 11 қарашасында туған, Торонто, Онтарио) — профессионалды канадалық хоккеист. Позициясы — орталық шабуылдаушы. 1999 жылғы НХЛ драфт кезінде 3 - раундта 94 нөмірмен «Оттава Сенаторз» командасы таңдап алынды. «Бостон Брюинз» хоккей құрамасына ауысқаннан кейін "Стенли" кубогының жүлдегері атанады.

Статистика
----------

```
                                            
                                                                                       --- Regular Season ---  ---- Playoffs ----
Season   Team                        Lge    GP    G    A  Pts  PIM  GP   G   A Pts PIM
--------------------------------------------------------------------------------------
1996-97  Aurora Tigers               MetJH  49   14   20   34   11
1997-98  London Knights              OHL    54   15   14   29    4  16   4   5   9  12
1998-99  London Knights              OHL    68   36   41   77   60  25   9  17  26  22
1999-00  London Knights              OHL    63   29   43   72   57  --  --  --  --  --
2000-01  London Knights              OHL    31   21   34   55   46  --  --  --  --  --
2000-01  Sudbury Wolves              OHL    19    5   16   21   17  12  11   5  16  14
2001-02  Muskegon Fury               UHL     4    1    2    3    0  --  --  --  --  --
2001-02  Grand Rapids Griffins       AHL    31    3    3    6   20   5   1   1   2   5
2002-03  Binghamton Senators         AHL    77   17   14   31   73  14   2   3   5   8
2003-04  Binghamton Senators         AHL    54   15   19   34   40   2   0   0   0   4
2003-04  Ottawa Senators             NHL     4    0    0    0    0  --  --  --  --  --
2004-05  Binghamton Senators         AHL    77   24   36   60   57   6   1   2   3  11
2005-06  Ottawa Senators             NHL    82   10   20   30   76  10   0   0   0   2
2006-07  Ottawa Senators             NHL    82   15   23   38   40  20   3   4   7   4
2007-08  Ottawa Senators             NHL    75   11   19   30   30  --  --  --  --  --
2008-09  Ottawa Senators             NHL    82   12   11   23   38  --  --  --  --  --
2009-10  Ottawa Senators             NHL    81   15   17   32   38   6   1   5   6   2
2010-11  Ottawa Senators             NHL    57   12   11   23   27  --  --  --  --  --
2010-11  Boston Bruins               NHL    24    2    3    5    6  25   5   8  13   6
2011-12  Boston Bruins               NHL    82   20   19   39   41   7   1   2   3   4
2012-13  Boston Bruins               NHL    34    3    6    9   16  22   2   1   3  19
2013-14  Boston Bruins               NHL    57    9    9   18   32  --  --  --  --  --
2014-15  Boston Bruins               NHL    21    2    6    8    4
--------------------------------------------------------------------------------------
         NHL Totals                        681  111  144  255  348  90  12  20  32  37

```

Сілтемелер
----------

Статистика К. на сайте Internet hockey database

Дереккөздер
-----------
**Торайғыр Едігеұлы** (1772 – 1825) – белгілі би, шешен. Шыққан тегі арғын ішіндегі сүйіндік руының айдабол. Павлодар облысы, Баянауыл өңірінде туып өскен. Әкесі Едіге Төлебайұлы Тәуке хан тұсында би болған. Торайғыр орысқа бағынудан бас тартты. Орта жүзде Ғұбайдолла Уәлиұлының хандық билігін орнықтыруға әрекет жасады. Орыс отаршылығына қарсы ақыл-парасатымен, айбынды сөзімен күрескен Торайғыр Ресей құжаттарында империяға қарулы қарсылық жасаған Саржан Қасымұлымен теңестірілген (1825). Торайғырдың адамның қоғамдағы орны туралы түсінігі мен нақылдарына, жақсы мен жаманды безбендеген көркем әрі бейнелі сөздеріне дала даналығы, халық философиясы тән. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы замана қайшылықтарын терең таныған Торайғыр бидің нақыл сөздерін ("Аспан, жер және адам жаратылысы туралы") өзінің тіршіліктің бастау сөздері жөніндегі ой-пікірлеріне дәлел ретінде пайдаланған. Баянауыл өңірінде "Торайғыр көлі", "Торайғыр ауылы" атты жер-су аттары бар.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том



1. ↑
**Қайрат Бақбергенов** 1953 жылы 1 наурызда Алматы қаласында туған. 1975 жылы Мәскеудегі Жазушылар одағының М.Горький атындағы Әдебиет институтын бітіреді. *«Қазақстан», «Жазушы»* баспаларында редактор, *«Қазақфильм»* киностудиясының мультипликация бөлімінің бас редакторы, Қазақстан Жазушылар одағының Көркем аударма және әдеби байланыс Бас редакциясы алқасының орыс бөлімінің меңгерушісі, *«Простор»* және *«Жұлдыз»* журналдарының компьютерлік орталығының жетекшісі, 2002 — 2009 жылдары ҚР бірінші Президенті қорының Халықаралық Экономика және саясат институты мен ҚР Президентінің Стратегиялық зерттеулер институтының баспа бөлімінің бас маманы болды.

Еңбегі
------

Шығармаларын орыс тілінде жазады. Мектеп қабырғасында жүріп-ақ алғашқы өлеңдері газет-журналдарда шыққан. «Пойманный ветер», «Возвращение», «Веретелка», «Отраженные пространства» кітаптары жарық көрген. М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Қадыр Мырза Әлі, Г.Авутовалардың шығармаларын орыс тіліне аударып, *«Смена», «Дружба народов», «Аманат», Простор», «Дом Ростовых»* журналдарында шығарған. О.Хофманның Господин Тау и 1000 чудес (*чех тілінен*), Ю.Хэжкидің *«Поэзия малой каморкой»*, Вл.Ильичтің *«СПИД: 100 вопросов — 100 ответов» (серб тілінен)* кітаптарын аударған. Халық ауыз әдебиеті үлгілерінің бірқатарын серб және неміс тілдеріне аударып, шығарған. *«Приглашение к игре», «Сезон бабочек», «Слепой», «То, чего не было», «Садовник и роза», «Муха», «Случай на улице» «Чей год лучше?», «Шел по дорожке воробей»* анимациялық фильмдері сценарийлерінің авторы. Шығармалары француз, неміс, серб, қазақ тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қабыл Жапарұлы Жамбакин** 1959 жылы 16 қарашада Павлодар облысының Ермак
кентінде туған. Қазақ.
Әкесі - Жамбакин Жапар Айтмағамбетұлы, марқұм, шалғын-жайылым шаруашылығы ГЗИ директоры, «ҚазАгро»
корпорациясы фермер қожалықтары ассоциациясының
бас директоры болған. Анасы - Мендекінова Рабиға
Тәуірбайқызы, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының профессоры.
Қазақ ауыл шаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1983), ғалым агроном.
Биология ғылымдарының кандидаты (1992), докторы (2005). Докторлық диссертациясының тақырыбы:
*«Өсімдіктердің гаплоидтерін алудың биотехнологиялық*
негіздері»*.*

*«Өсімдіктердің гаплоидтық биотехнологиясы»* монографиясының (2004), 40 ғылыми мақаланың, 90 ғылыми
жарияланымның авторы. 5 патенттің: *«Өсімдік шаруашылығында қолданылатын тәсілдердің көмегімен металмен ластанған топырақты тазарту тәсілі»* (2008), *«Өсімдіктердің пестицидтерге тезімділігін биоинде кациялау тәсілі»* (2009), *«Пестицидтермен ластанған топырақты анықтау тәсілі»* (2009), «Топырақты фиторемедиациялау тәсілі» (2009), *«Дәнді дақылдардың қысымдық әсерлерге төзімділігін бағалау тәсілі»* (2009), арпаның жаңа «Ақжол» сұрыбына (2006) және «Бидайдың гаплоидтық
жасушаларының эмбриогендік суспензиясын алу тәсілі»
(2008) атты 2 авторлық куәліктің иегері.

Қазақ, орыс және ағылшын (ауыз екі) тілдерін біледі. 1983 жылдан - Алматы облысы Іле ауданының «Қаскелең»
бидай өсіру кеңшарының бригадир-гидротехнигі. 1985 жылдан - Қазақ егіншілік ҒЗИ қант қызылшасы бөлімінің аға зертханашысы, 1986 жылдан - биотехнология бөлімінің кіші
ғылыми қызметкері (Алматы облысының Алмалыбақ кенті).
1992 жылдан - «АТН» ЖШС фьючерс саудасы бөлімінің
бастығы. 1993 жылдан - «Агро» ҚР Фермер және шаруа
қожалықтары ассоциациясының аға ғылыми қызметкері
(Алматы қ.). 1994 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ зертханасының
аға ғылыми қызметкері, 1995 жылдан - биотехнология зертханасының меңгерушісі. 2000 жылдан - Қазақ
мемлекеттік аграрлық университетінің өсімдіктер биотехнологиясы кафедрасының меңгерушісі. 2002 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ биотехнология зертханасының меңгерушісі.
2005 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ директорының ғылыми
жұмыс жөніндегі орынбасары.
2006 жылдан - ҚР БҒМ Ғылым комитетінің Биология және өсімдіктер биотехнологиясы институтының дирокторы, 2010 жылдың наурызынан бері - бас директорының міндетін атқарушы.
«Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған.

* Діни көзқарасы - атеист.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік»
* Суйіп оқитын әдебиеті - А.П. Чехов.
* Үйленген. Жұбайы - Атаханова Г.Б. (1964 жылы туған), «Ұлар-Үміт» зейнетақы қорының менеджері. Ұлдары

Жамбакин Д.Қ. (1990 жылы туған), Жапар К.Қ. (1992 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Тора** - (еврейше - ілім) Көне өсиеттің алғашқы бес кітабы. Бес кітап. Бұл кітаптардың авторлығын иудейлік және христиандық дәстүр мифтік Мойсейге береді. Тораның құрамында Берешит (Болмыс), Шемот (Шығу), Вайикра (Левит), Бемидбар (Сан) және Дебарим (Екінші заңдылық) кіреді. Тораның мазмұны дүниенің жаратылуы туралы аңыздан, топан су, Содом мен Гоморрдың қирауы туралы әңгімелерден, Яхвенің Мойсейге қалай сыр ашқаны, құдайдың он өсиет тапсырғаны туралы аңыздан, дін туралы нұсқаулардан және с.с. тұрады. Дінді уағыздаушылар Тораны Яхвенің тікелей аузынан Мойсей жазып алған тұтас шығарма деп дәріптейді. Тораны ғылыми тұрғыдан зерттеу оны құдай сөзі дейтін діни пайымдауларды үзілді-кесілді теріске шығарады және оның кітаптары нағыз жердің материалдарынан құралғанын айқын ашып берді. Тораның негізгі көздері Яхвист және Элохист Торадағы аңыз-әңгіме бірде Яхве, бірде Элоха деп аталатын құдай атынан айтылады; орысша синодальды аудармасында Яхве - "тәңірі", Элоха - "құдай" сөзімен беріледі, сондай-ақ Екінші заңдылық пен Абыздар кодексі болып табылады. Яхвист неғұрлым көне - тегінде б.д. дейінгі 10-9 ғасырларда шыққан элемент. Діни формада ол Оңтүстік Палестинаны жаулап алған ертедегі еврей тайпаларының тұрмысы мен дәстүрін бейнелейді. Элохист солтүстік Палестинаға бекінген ертедегі еврей тайпаларының діни идеологиясының жемісі ретінде б.д. дейінгі 8-7 ғасырларда пайда болған. Екінші заңдылық біздің дәуірімізге дейінгі 7 ғасырда Иерусалим храмының абыздары жазған және патша өкіметінің құдайға құлшылық ету мен табынудың бірыңғай орталығын жасауға ұмтылысын бейнелейді. Абыздар кодексі көлемі жағынан Тораның алғашқы төрт кітабының ең үлкен бөлігі, ол б.д. дейінгі 6 ғасырда жазылған. Кодекске құрбандық шалу, рәсімдік тазалық, тағамдарға тиым салу, құдайға құлшылық ету, абыздық қызметті ұйымдастыру туралы нұсқаулар енгізілген және пайда бола бастаған құл иеленушілік мемлекетте басты рольге ие болуға үміттенген абыздардың мүддесін білдірді. Бәздің дәуірімізге дейінгі 5 ғасырдың екінші жартысының басында Тора қазір қандай түрде болса, шамамен сондай түрде қалыптасты.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Крист Энтони Новоселич** (ағыл. Krist Anthony Novoselic, 1965 жылы 16 мамыр) — америкалық музыкант, құрамында Дэйв Грол, Курт Кобейн және Крист болған Nirvana тобының бұрыңғы бас-гитаристы.

Өмірбаяны
---------

Ол 1965 жылы Комптонде, Калифорния штатында туылды. Оның ата-аналары Хорватияның эмигранттары болып , үнемі АҚШ бойынша саяхат жасайтын. Осындай бір саяхатында Крист та туылды, ал одан кейін қарындасы Дайена дүниеге келді.

1979 жылы Кристтің жанұясы Абердинға көшіп келеді. Кристің айтуы бойынша Абердинда ол депрессияға ұшыраған. Оның себебі оның бойшандылығы (202 см) және ұсқынсыз бет-әлпеті. Одан кейін ол Led Zeppelin, Devo, Black Sabbath, Aerosmith сияқты группаларға қызықты. 

1980 жылы маусымжа Кристің оқуын жалғастыру үшін ата-анасы Хорватияға жібереді. Ол жерде оған жеңілірек болады, және Sex Pistols пен Ramones сияқты топтарды өзне ашады, Алайда бір жылдан кейін ата-анасы АҚШ-қа қайта алып кетеді, онда ол темекі тартып, алкогольге жақындай түседі. Ата-анасының қаржы-қаражаты көбейіп, анасы тіпті «Maria’s Hair Design» салоның ашады.

Гиперактивті Куртқа қарағанда, Крист үнемі ұялшақ және салмақты болатын. Бірақ тура Курттың тындаған өленің ол да тындап, гитарада ойнап, марихуана тартатын. Осы себептен 1985 жылы Курт пен Крист кездескен кезде, араларында үлкен достық пайда болды. Олар Курттың өліміне дейін үлкен достар болып қала берді.

1987 жылы екі дос Nirvana тобын құрайды. Топтың құрамы Курт пен Кристан басқа үнемі өзгеріп отырды. Топқа дабылшы Дэйв Грол келгеннен кейін, құрам тұрақталды. Екі жылдан кейін Nirvana кішкентай дыбыс жазатын Sub Pop фирмасымен келісім шартқа отырып, 1988 жылы қарашада ең алғаш синглін «Love Buzz» шығарады. «Love Buzz» бұл атақты голандтық «Shocking Blue» тобының өлеңдерінің кавер түрі. Оны ойнауды жалпы осы Новоселич ұсынған еді. 

Курттың өлімінен кейін Крист өзінің соло Sweet 75 (1997 жылы) альбомын шығырып, латынамерика музыкасына көп ықпылын тигізді. 2002 жылы ол «Eyes Adrift» тобын құрайды, және біратты альбом шығарады. Алайда 2003 жылы коллектив алғашқы альбомынан кейін құлдырап кетеді. Ал Кирвкуд пен Гауд өзге «Volcano» тобын құрайды. 

2010 жылы желтоқасан айында көп жыл көріспеген «Nirvana» тобының қатынасушылары бірігіп, сахнаға шықты. Кристтан басқа тағыда Дэйв Грол мен Пэт Смир қатысты. Сондай-ақ Крист Дэйва Гролдың Foo Fighters тобының Wasting Light альбомының шығарылуына қатысты. «I Should Have Known» өлеңінде ол бас-гитарада және аккордеонде ойнады.

Тағы қараңыз
------------

* Курт Кобейн

* Nirvana

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Twitter сайтында
**Жүзгін**, жүзген, дүзген, қандым (лат. *Calligonum*) – тарандар тұқымдасына жататын ағаш не тармақталған бұталар. 

Солтүстік Африка, Азия және Еуропада кездесетін 80-ге жуық түрі белгілі. Биіктігі 40 см-ден 7 м-ге дейін болады. Жапырағы өте ұсақ, ұзынша ине тәрізді. Гүлі қос жынысты, ақ не қызғылт түсті, хош иісті. Жемісі – қатты қабықты ұсақ жаңғақша. Жүзгіннің негізгі тамырының ұзындығы 1,5 – 2 м, ал көлбей өскен тамырының ұзындығы 12 – 20 м. Жүзгін тұқымынан, атпа тамырларынан өсе береді. Топырақ талғамайды, қуаңшылыққа төзімді; құмда, тасты жерде де өседі. Жүзгіннің 80-ге жуық түрі бар. Қазақстанның шөл, шөлейтті далаларында 30-ға жуық түрі кездеседі. Қызыл жүзгін (Callіgonum aphyllum), елек жүзгін (Callіgonum jucnceum), тікенді жүзгін (Callіgonum cetosum) кең таралған. Жүзгіннің отындық, жемшөптік маңызы бар, сусымалы құм мен қарды тоқтату үшін де өсіріледі. Жас бұтағы мен жемісін түйе, қой мен ешкі сүйсініп жейді.

  

**Жүзгін** - жапырақсыз, жасыл өркенді, бунақ-бунақ болып өсетін бұталы өсімдік. Сыр өңірі, Аралдың шығыс бетіндегі шөлді аймақта өсетін жүзгінді түйе малы сүйсініп жейді. Жаз басында гүлдейтін жүзгінді жайылымға зауқын арттырады деп қой мен түйені жаяды. Шөлейт жердің түрғындары жүзгінді баялыш, теріскен, шимен араластыра өріп, арасына құм салып қалап, желде ықтасын, аязда суық өткізбейтін жылы қора соғуға көп пайдаланады. Сондай-ақ жүзгіннен түйенің мұрындығын жасаса, түйе танауын іріңдетіп, қабындырмайды делінеді. Ел аузында «Түйе айтыпты» деген төмендегідей жыр жолдары кездеседі:

Мұрындыгым дүзгеннен болсын,
Төсегім күлден болсын,
Бұйдам алалы болсын,
Жабуым шималы болсын,
Өспегенде немене.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
3. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Қысқаша мәлімет
---------------

Жүзім Тұқымдасы
**Жүзім тұқымдасы** (Vіtaceae) – қос жарнақты өсімдіктер. 

Көпшілігі ағаш тәрізді қатайған шырмауық. Сирек те болса бұта, аласа ағаш түрінде өсетіндері де бар. Негізінен қоңыржай, тропиктік, субтропиктік аймақтарда өседі. 12 туысқа бірігетін 700-дей түрі белгілі. Жүзім тұқымдасының тамыры жақсы жетілген, ұзындығы 4 – 6 метр. Сабағының үш жағындағы ширатылған мұртшаларымен өсімдікке не арнайы тіреуішке шырмалып өседі. Жапырақтары кезекпен орналасқан, жиектері тілімденіп келеді. Гүлі ұсақ, жасыл түсті. Дара жынысты, кейде қос жынысты түрлері де кездеседі. Желмен немесе жәндіктермен тозаңданады. Жемісі – шырынды не құрғақ жидек. Қазақстанда жүзім туысына жататын 1 түрі: жабайы жүзім өседі.

Сілтемелер
----------

* Жүзім

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Топыраққорған**– ортағасырлық кент орны. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Жезді қаласынан 20 км, Жезді өзенінің бойындағы Аяққамыр күмбезінің солтүстік жағында 8 км жерде орналасқан. Оны 1946 ж. Орталық Қазақстан археологиялық экспедиция (жетек. Ә.Марғұлан) зерттеген. Қазір онда құлаған үйлер қабырғаларының сілемі ғана сақталған. Топыраққорған аумағы 28х30 м, биікт. 1,5 м төртбұрышты төбешік. Қазбадан табылған көзе сынықтарына қарағанда, бұл жердің тұрғындары 13 – 14 ғасырларда өмір сүрген.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Александр Осипович Орловский** (пол. *Aleksander Orłowski*; 1777, Варшава — 1832, Санкт-Петербург) — поляк және орыс кескіндемешісі, график-суретшісі. Ұлты-поляк. 1793-1802 жылдары Варшавада Я.П. Норблиннен сабақ алды. Польшадағы шығармашылық кезеңінде карикатура және жанрлық суреттер салды.

Өмірбаяны
---------

1802 жылдан Санкт-Петербургте тұрды. 1809 жылдан осындағы Көркемсурет академиясының академигі. 1809 жылы «Аттылы поляк», «Жарқабақта отырған төрт жауынгер» атты соғыс жанрындағы картиналардың және портретте (М. И, Платов, акварель, 1812-13, Мәскеу, Тарих музейі) мен орыс халқының тұрмысын бейнелейтін шығармалардың («Тұтқындардың аялдауы», қалам, 115, Орыс музейі) авторы.Литография тәсілімен тұңғыш айналысқандардың бірі.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Г. Бокман. Көңілсіз мерейтой
**Бластомилонит**. Тектоникалық жаныштаулар нәтижесінде, бір жағынан, пішін өзгерістеріне ұшыраған, яки уатыла-ұсақталған, ал екінші жағынан, қайтадан кристалдану және түзілімдер қалыптасу процестерімен сипатталатын тектонобластикалық немесе өзгерген тау жынысы. Сөз болған өте күрделі процестер жиынтығы нәтижесінде уатылмалы жыныстарға тән милонитті кұрылымдар осы жыныстардың түгелімен қайта кристалдану процесіне ұшырағандығын дәлелдейтін бластомилонитті құрылымдарға ауысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Александр Сергеевич Андреев** (1981 жылы 25 сәуірде Ленинградта дүниеге келген) – орыс театр және киноактері 
.

Александр Андреевтің балалық шағы Пермь облысы, Кудымкар қаласында өтеді. Мектеп кезінде театр студияларынан сабақ алады. Ол музыка мектебінің баян класын тәмамдайды. 2002 жылы СПГАТИ-ді А. Шведерский мен Л. Эденбург сыныбында бітіреді. Дипломдық қойылымында Б. Шоудың « Её величество, сэр Уилл, леди и джентельмены» – Генри рөлін, Джон Патриктің «Странная миссис Сэвидж» – Джеффри рөлін, У. Шекспирдің «Ромео и Джульетта» – Бенволио рөлін сомдайды. Александр Андреев Академияны тәмамдағаннан кейін Фонтанктегі Жастар театрына қабылданады. Оның әйелі актриса – Юлия Шубарева.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Александр Павлович
**Александр Павлович Чекалин**(25.03.1925, Тула облысы. Черепеть ( қазіргі Суворов) ауданы. Песковатское селосы.-06.11.1941, Тула облысы Лихвин қаласы ( қазіргі Чекалин) - Ұлы Отан соғысында (1941-1945) партизан қозғалысына қатысушы, Кеңес Одағының Батыры (04.02.1942).1939 жылдан ВЛКСМ мүшесі. 1941 ж. шілдеде Лихвин қаласында өз еркімен шабуылдаушы отрядқа, кейін әкесімен бірге «Передовой» партизан отрядына кіреді. Барлаушы болған. Сатқынның көрсетуімен неміс фашистері тұтқынға алып, Лихвин қаласының бір алаңында дарға асылып өлтірді. 1958 жылдың 2 қарашасында оның зиратына ескерткіш қойылды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 101 бет
**Александр Александрович Пятков** *(31 маусым 1950, Мәскеу)* — кеңес және ресей киноның актері, Ресейдің халық әртісі (2006)*.*

Биография
---------

Александр Александрович 31 маусымда 1950 жылы Мәскеу қаласында туған. Бірінші рет сахнаға 17 жасында Мәскеу сатира театрының көпшілік көрінісінде шыққан. Он сегіз жасында М.С.Щепкин атындағы Жоғары театр училищесіне түсті. Осы училищені Александр 1972 жылы бітіріп Мәскеу сатира театрының актері болды. 1974 жылдан 1997 жылға дейін киноактер театр-студиясында оқыды, ал 1997 жылы Ресейдің кіші театрында ойнайды. 1975 жылы 24 жасындаға Алексей Акира Куросава жапон режиссерінің «Дерсу Узала» фильмінде түскен.

Кеңес пен ресей киносында Александр Александрович эпизодтық рөлдерінің ең әйгілі актері болды. Ол түрлі жанрлардың фильмдерінде түскен. Кейбір жылдары оның қатысуымен 8-ден астам фильм шыққан.

Ең атақты ролдері:

* «В зоне особого внимания» әскер боевигінің капитан Зуев рөлінде (1978)
* «Ответный ход» (1981),
* «Тайна «Чёрных дроздов»(1983),
* «Бульварный роман» (1994)
* «Тайский вояж Степаныча» (2005)
* «Испанский вояж Степаныча» (2006).

Атақтары мен марапаттары
------------------------

* Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі (1994)
* Ресей Федерациясының халық әртісі (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Почётное звание присвоено указом президента России № 1783 29 тамыз 1994 ж.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Почётное звание присвоено указом президента России № 629 22 маусым 2006 ж. Мұрағатталған 26 шілденің 2006 жылы.
**Торайғыр** - XVIII ғас. соңы мен XIX ғас. өмір сүрген әрі батыр, әрі жершіл, көріпкел адам болған. Көшіп кеткен елдің қашан көшіп кеткенін дәл айтқан. Қараңғы түнек түн мезгілінде далаға қаққан қазықты дәл таба білген. Көктем келіп мұз жарылып, сең болып ығып кеткен уақыттары, сол сеңнің үстінде ығып кеткен адамдардың санына дейін және олардың қай жерде ығып бара жатқанын айтып отырған. Орынбор генерал-губернаторы Есет Көтібарұлына қарсы бірнеше мәрте жаулаушы отряд жіберіп отырғаны тарихтан белгілі. Сондай отрядтардың бірінің командирі ел аузындағы әңгімені естіп Торайғырды жолбасы етіп қасына ертіп алады. Сонда Торайғыр отрядты Есеттің қонған жеріне емес, көшіп кеткен жұрттың үстінен шығара беріп әбден титықтатқан. Бұған қатты ашуланған отряд командирі құм арасында Торайғырды кескілеп өлтіріп тастайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Шалқар" энциклопедиясы ISBN 978-601-06-0004-1
**Александр Селькирк** (ағылш. *Alexander Selkirk, Selcraig*, 1676 — 13 желтоқсан 1721) — шотланд теңізшісі. 1704-09 жылдары Тынық мұхитындағы Мас-а-Тьерра (1966 жылдан кейін Робинзон Крузо аталып кетті) аралында жалғыздан-жалғыз күн кешкен. Кейін Даниэль Дефоның "Робинзон Крузо" шығармасына арқау болған.

Аралда
------

Селькирк Шотландияда дүниеге келген. 1704 жылы кезекті теңіз саяхатында кеме капитанымен кикілжіңге келген 28 жасар Селькиркті кеме билігіндегілер сол аралға тастап кетеді. Баз бір мәліметтерде «ол кемені өз қалауымен тастап кетті» делінген, бұл мәліметтің жаны да бар болуы мүмкін, себебі Селькирк аралда қалып кеткенде оның қолында балта, күрек, мылтық секілді күн көруге қажетті құралдар болған. Қалай болғанда да, ұлыбританиялық бірбеткей теңізші өмірінің бес жылын сол аралда өткізген.

Бір қызығы, бұны аралға тастап кеткен «Сэнк Пор» кемесі апатқа ұшырап, ондағы адамдар түгелдей опат болған. Селькирк оны, әрине білген жоқ. 

Теңізшілердің оған тастап кеткен азық-түлігі бір тәулікке ғана жеткен. Оның бақытына орай, бұл аралда жабайы ешкілер тіптен көп болады. Оқ-дәрісі жетерлік болғандықтан, ешкілерді атып алып, сойып жеп күнелткен. Алайда жалғыздыққа бой үйрету тіптен қиынға соғады. Құсадан өлуге шақ қалған байғұс өзіне талай мәрте қол жұмсамақ та болған екен. 

Кеудеден жаны шықпаған соң, сүйретіліп төрт жыл да артта қалады. Бір күні аралға бір кеме келіп тоқтайды. «Аралдан кететін болдым» деп қуанғанымен, ол испандар кемесі болып шығады. Ол кезде Испания мен Англия бір-бірімен бітіспес дұшпан болғандықтан, Селькирк «кемедегілер мені өлтіріп кетер» деп олардан тығылып қалады. 

1709 жылы 1 ақпан күні оны ағылшын кемесі аралдан алып кетеді. Кеме капитаны Вудс Роджерс мұны «Аралдың губернаторы» деп атаған екен...

Аңызға айналу
-------------

Селькирк өте әңгімешіл кісі болған деседі. Оның аралда өткізген өмірі жайлы хикаялары ауыздан-ауызға тез тарайды. Газет беттерінде жарияланады. Кейін бұл аңыз-теңізші Даниэль Дефоның да құлағына жетеді.

Александр Селькирк 1721 жылы 45 жасында кезекті теңіз сапарында ауырып қайтыс болды.

1518 күн ғұмыры өткен Мас-а-Тьерра аралы кейін Селькирктің емес, жазушының ойдан шығарған кейіпкері Робинзон Крузоның атымен аталып кетеді.

Әдебиет
-------

* Балод А. Злоключения знаменитых путешественников. Кто был Робинзон. — М.: Издательство «Вече», 2017. — 448с.
* Р. Стиль. История удивительных приключений Александра Селькирка, потерпевшего кораблекрушение моряка.
* Diana Souhami. Selkirk’s Island: The True and Strange Adventures of the Real Robinson Crusoe. Thorndike Press. Waterville, Maine. 2001.
* The Life and Adventures of Alexander Selkirk by John Howell. Caven Press, 2010.
* Marooned: The Strange but True Adventures of Alexander Selkirk, the Real Robinson Crusoe. Robert Kraske. Clarion Books. N.Y. 2005.
* Woodes Rogers, A Cruising Voyage round the World.The Narrative Press,2004.
* Bruce Selcraig. The Real Robinson Crusoe. — Smithsonian magazine, July 2005.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Кто был прототипом Робинзона Крузо? Мұрағатталған 29 маусымның 2016 жылы.
**Формозов Александр Николаевич** [1(13). 2. 1899, Нижний Новгород, қазіргі Горький,- 22.12.1973. Мәскеу]- совет биологы, биогеогафы, суретші-анималист. 1925 ж. Москва университетін бітіріп, 1930 жылдан сонда қызмет істеді, осы институттың профессоры (1935). 1930-34 ж. аң терісі және аң шаруашылығы институтында өзі ұйымдастырған зоология кафедрасында мұғалім болды. 1945 жылдан КСРО ғылым академиясының Геогр. Институтында қызмет істеп, биогеография бөлімін ұйымдастырды. Көптеген экспедицияларға (Кавказ, Бат. Сібір, Байқал сырты, Қиыр Шығыстың оңтүстігі, Қазақстан, Монғолия) қатысты. Оның негізгі еңбектері қардың сүт қоректілер мен құс эволюциясында, қазіргі таралуындығы, экологиясындағы маңызына, жануарлар дүниесіне, антропогендік факторлардың тигізетін әсерін зерттеуге, кәсіптік жануарлардың саны динамикасын, ареалы өзгерісін т. б. зерттеуге арналған. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Виноградов Александр Павлович** (21.8.1895, Петербург- 16.11.1975, Мәскеу)- совет геохимигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1953), КСРО ғылым академиясының вице-президенті (1967), Соц. Еңбек Ері (1949). Әскери-медицина және Ленинград университетін бітірген (1924).КСРО ҒА геохим. және аналитикалық химия институтының директоры (1947). Жер қабығының жоғарғы бөлігінде химикалық элементтердің орналасу заңдылығын зерттеді. Ол биогеохимияны және биогеохимия провинциялар туралы ғылымды дамытты. Космохимияны зерттеуді алғаш бастаушылардың бірі. Орыс тіліндегі басты еңбектерінде «Теңіздегі организмдердің химиялық элементтер құрылымы», «Топырақтағы сирек және шашыранды элементтердің геохимиясы» т.б. монографиялар жатады. 5 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен 2 рет марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Доротея Ланж. Калифорния, 1936
**Доротея Ланж** (ағылш. *Dorothea Lange*, туған кездегі толық аты — Dorothea Margaretta Nutzhorn, 26 мамыр 1895, Хобокен, Нью-Джерси — 11 қазан 1965, Сан-Франциско) — америкалық фотограф және фотожурналист.

Өмірбаяны
---------

Доротея Ланж. Ұлы тоқырау кездегі ана және оның балалары
Жеті жасында полиомиелит ауруынан айықты, кейін осы ауру оның кейінгі өміріне әсерін тигізді. Фотограф ретінде мансабын Нью-Йорк қаласында бастады, Кларенс Уайттан дәріс алған. 1918 жылы Сан-Франциско қаласына көшіп, сонда өзінің фотостудиясын ашты. Көбінесе Ұлы тоқырау (1935 жылдан кейін) кездегі фотосуреттерімен танымал. Сонымен қатар, 1941 жылы Жапонияның американдық Пёрл-Харбор әскери базасына шабуыл жасағаннан кейін фотосуреттер жасады. *Aperture* фотожурналының негізедушілерінің бірі (1952 жыл). Көп ауырды. 1965 жылы өңеш обырынан қайтыс болды.

Әдебиет
-------

* Partridge E. Restless spirit: the life and work of Dorothea Lange. New York: Viking, 1998
* Spirn A.W. Daring to look: Dorothea Lange’s photographs and reports from the field. Chicago: University of Chicago Press, 2008
* Gordon L. Dorothea Lange: a life beyond limits. London; New York: W.W. Norton & Co. 2009
**Мәннап Меңдіғалиев** (1941 жылы Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Қошалақ ауылы) — инженер-механик.

Қазақ химия-технология институтын (1967), Ленинград тоңазыту өнеркәсібі технологиясы институтын (1969) бітірген. 1969—74 ж. Гурьев ет комбинатында бас механик, бас инженер, директор, 1981—96 ж. Балықшы аудандық атқару комитетінің төрағасы, облыстық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, облыстық жергілікті өнеркәсіп басқармасының бас директоры, облыстық атқару комитетінің төрағасы, қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, облыстық экономика комитеті төрағасының орынбасары, «Крамдс—Атырау» корпорациясының вице-президенті, президенті, «Бәйтерек» АҚ-ның президенті, «Мұнай» АҚ-ның аға референті, 1997 жылы осында көлік-шаруашылык бақармасының бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Топқапы** (түр. *Topkapı*; түрік тілінен аударғанда "Зеңбіректі қақпа" деген мағынаны білдіреді) — XIX ғасырдың орта кезеңіне дейін Ұлы Османлы Мемлекетінің басты сарайы болған ғимарат. Қазіргі кезде мұражай статусына ие. Сонымен қатар бұл ғимарат "Сераль" деген атауымен де белгілі. Мұражайдың ауданы — 700 000 м². 1400 м болатын қоршаумен жан-жақтан қоршалған.

Тарихы
------

1453 жылы II Мехмет бастаған османлы әскері Константинополь қаласын басып алды. Сол кезде Топқапы орнында Византия императорларының сарайы болған. Бұл сарайдың қазіргі уақытта қалдықтары қалған жоқ. II Мехмет жеңістен кейін Византия сарайының орнына осы Топқапы сарайын салдыртқан. Ең алғашқы 50 жыл бойы бұл сарай сұлтандардың басқару резиденциясы болған.

Алғашқы 50 жылда Топқапы сарайы сұлтандардың тек жұмыс орталығы ғана болған, осы жағдай II Баязит сарайы кезінде де орын алған. I Сүлеймен сарайды қайта салған. Бұл II Мехмет негізін қалағаннан кейін болған ең үлкен өзгерістердің бірі.

1854 жылы бұл сарайдың құрылысы жалғастырылған, 400 жыл бойы Ұлы Османлы Мемлекетінің басты сарайы болып қалған. 1923 жылы мұражай атанды.

Құрылысы
--------

Топқапы төрте бөлінген. Қақпа жұмысшыларға арналған бөлікте болған. Екінші бөлікте Дуан кеңесі өткізілген және қазына болған. Үшінші бөлігінде сұлтанның бөлмесі болған, ал ең соңғы бөлікте мешіт және басқа құрылыстар болған.

Қазіргі жағдайы
---------------

Қазіргі уақытта Топқапы ең танымал мұражайлардың бірі. Жәдігерлер саны 65 мыңды құрайды. Бұл Топқапы мұражайының оннан бір бөлігін ғана құрайды.

Галереясы
---------

* Дуан кеңесінің залы.
* Сағадат қақпасы.
* Босфордан көрінісі.
* Сұлтан бөлмесі.
* Сәлемдесу қақпасы.
* Дуан кеңесіне кіру.
* Сағадат қақпасы.
* Фатих павильоны. Қазына.
* Кітапхана.
* I Әбділмәжит киоскі.
* Бақшадағы бұрқақ.
* Сұлтанның ресми қабылдау залы.
* Сұлтан күркесі.
* Реван павильоны.

Пайдаланған әдебиеттер
----------------------

* **↑** Осман империясының тарихы: В 2 т = Osmanli devleti ve medeniyeti tarihi. — М.: Шығыс әдебиеті, 2006. — Т. 1: Осман мемлекетінің және қоғамының тарихы. — С. 112—113. — XXXII+602 с. — 2000 экз. — ISBN 5-02-018509-4.
**Мән және құбылыс** — дүниедегі объектілер мен процестердің қажетті жақтарын, танымның сатыларын бейнелейтін философиялық категориялар. 

  

Аристотель Платонның мәңгілік идеялар дүниенің түпкі мәні деген көзқарасын талдай отырып, мәні болып тұрған заттан мән бөлек, мәңгі өмір өмір сүре алмайды деген тұжырым жасайды. Оның пікірі бойынша, мән тек сезімдік заттың игілігінде ғана бола алмайды. Кант бізден тыс дүниедегі мәннің болу мүмкіндігін мойындай отырып, оны танудың белгілі бір шегі бар екенін айтты. Гегель мәнге құбылыс тән, ал құбылыс — мәннің, яғни "абсолюттік идеяның" сезімдік нақтылығын білдіреді дей келе, Мән және құбылыстың жалаң қатынас емес, тереңде өтіп жататын қатынастардың тұтас бір аясы екенін айтты. Мән және құбылыс бүтіннің өз аясында ішкі айырмашылықтарға жіктелу қатынасы мен формасы, оның әр түрлі жақтарының өзара бірлігі, тұтастығы әрі бір-біріне қайшылығы, қарама-қарсылығы болып табылады. Мән қандай да болмасын дербес процестің негізгі жағы. Яғни, біртектес құбылыстардың не нәрсе екендігін олардың тек ішкі мәнін анықтау арқылы білуге болады. Мән өзін тек құбылыстары арқылы анықтай алады. Құбылыстар сан алуан. Бір мәннің өзі көптеген формада көрініп, қалыптасады, дамиды. 

Құбылыс — мәннің әр сәттегі өзгерген белгілі бір түрі, оның басқаша даму не өзгеру формасы. Мәнді тек көріну формалары арқылы, ал көріну формаларын тек мән арқылы түсінуге болады. Құбылыс бір мезетте жоқ болатын өткінші нәрсе емес. Әрбір жаңа құбылыста мән өзгереді, оның осы өзгерген мазмұны — оның басқаша түзілуі, басқа түрде қайта жаңаруы. Мән және құбылыс тығыз байланысты. Дүниеде өзін құбылыс арқылы білдірмейтін мән болмайды. Сол секілді мәнсіз, мағынасыз құбылыс та жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Торайғыровтың әдеби-мемориалдық мұражайы**
1965 ж. Павлодар облысы Баянауыл ауданы Торайғыр ауылында ашылды. Мұражай Мәдениет үйінде орналасқан.
Түрлі құжаттар, фотосуреттер мен
жеке заттар мұражайдың төрт бөлмесіне орналасқан. 1-бөлме ақынның балалық шағы мен жастық кезеңдерін бейнелейтін суреттер мен
материалдар, 2-бөлмеге ақынның
замандастары туралы экспонаттар,
3-бөлмеге ақын өмір сүрген ортаның
күнделікті тұрмыс жағдайларын
бейнелейтін материалдар, 4-бөлмеге сол ауылдың мәдени өмірі,
еңбекшілерді Кеңес өкіметі жылдарында қол жеткізген табыстары,
жетістіктері туралы экспонаттар
қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сиснғалиев Хамит** — 1926 жылы Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Талтоғай елді мекенінде дүниеге келген.Ол жастайынан жетімдіктің ауыр жүгін көтеріп өскен. 1932 жылы 6 жасында анасынан айырылса, 1939 жылы әкесі қайтыс болады. Сондай қиын күндердің бірінде ағасы Қаби майданға аттанды. 1942 жылы жараланып келіп, келесі жылы майданға қайтадан аттанып, сол кеткеннен оралмады.1990жылы іздеу хатқа "Сіздің ағаңыз Қаби Сисенғалиев 1943 жылдың желтоқсан айында Суходольск селосында бұрынғы Батуман селосы, Долинск ауданында жерленген" - деген хат алды. Ал өзі 1944 жылы соғысқа қатысты. 1945 жылы 2 мамырда Берлин түбінде жараланып, елге 1946 жылы ғана оралды. Ойыл ауданынан майданға 2600-ден астам адам аттанған. Оның 674-і елге оралмапты. Хамит Сисенғалиев 1945 жылы жеңісті Берлинде қарсы алды. Ұлы Отан соғысында "Ерлігі үшін","Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарымен,"Қызыл Жұлдыз" орденімен марапатталды. Елге оралған кезден бастап еңбек майданында қызмет етті. Оралдағы ауыл-шаруашылық техникумында білім алды. Әр жылдары колхоз басқармасының орынбасары, гроном, ферма басқармашысы болып еңбек етті. 1965 жылы қараша айында Ойыл ауданында өрт сөндіру командасы құрылып,соған бастық болған. Ол бұл салада 1968жылдың ортасына дейін қызметте болған. Ішкі істер бөлімі,прокуратура, сот мекмесінің бастауыш партия ұйымының хатшысы болды. Одан кейін шаруашылыққа жұмысқа ауыстырды. 1981 жылдың қарашасынан бастап зейнеткерлік демалысына шықты. Жұбайы Қанзиямен бірге отау құрып, жеті баланы тәрбиелеп өсірді. Қазіргі таңда 22 немересі, 30 шөбересі, 1 шөпшегі бар. "Салтанат сарайында" Ұлы жеңістің 60жыл мерекесіне орай болатын Астанадағы шеруге қатысатын Республика бойынша 20 ардагер баратын болса, соның ішінде Ойыл ауданынан Хамит Сисенғалиевте елбасымыздан арнайы шақыру билетін алған болатын.Астанада жеңіс шеруіне қатысып,құрметке бөленді. Сисенғалиев Хамит жеңістің 63жылдығын қарсы алмас бұрын, көз жұмды. 

1. ↑
**Александр Осипович Корнилович** (1800 жыл 7 шілде – 1834 жыл 30 тамыз) – *декабрист, әдебиетші, тарихшы, штабс-капитан.*

Өмірбаяны
---------

1825 жылы мамырда декабристердің Оңтүстік одағына алынып, жауапты тапсырмаларды орындады. 1825 жылы күзде Оңтүстік қоғам мен Солтүстік қоғам арасында байланыс жүргізді. 1825 жылы 14 қазандағы көтеріліс кезінде Сенат алаңында болды. 8 жыл каторгада жұмыс істеу жазасына кесілді. 1828 жылы *Нерчинск кен орнынан* *Петропавл қамалына* әкелінді, 1832 жылы қарашада Ширван жаяу әскері полкінің қатардағы жауынгері етіп Кавказға жіберді, сонда жүріп өлді. *Орыс саяхатының* тарихы мен *географиялық жаңалықтар* жайында бірнеше мақала жазды.

Шығармалары
-----------

Сочинения и письма, М.-Л. 1957.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Байкенова Шайзада Мұхамеджанқызы** (15.2.1951 жылы туған, Ақмола облысы Колутон станциясы) - баспагер, суретші, Қазақстан Дизайнерлер одағының мүшесі, баспа және полиграфия ісінің қайраткері (2004). Алматы көркемсурет училищесін (1975), Украина полиграфия институтын (1983) бітірген. "Жазушы" , "Қайнар", т.б. баспаларда көркемдеуші редактор, 1997 - 2001 жылдары баспахана директоры кызметтерін атқарған. 2001 жылдан Қазақстан Суретші-графикашылар қауымдастығының төрайымы, 2002 жылдан "Балалар әдебиеті" баспасының директоры. Бірнеше халықаралық және отандық кітап көрмелері жулдесінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Александр Сергеевич Боярский** – совет, орыс және латвия театр актері.

Александр Боярский 1938 жылы 10 маусымда Ленинградта актерлер отбасында дүниеге келеді. Ата-анасы ажырасқаннан кейін анасымен қалады. Орыс актері Михаил Боярскийдің туған ағасы.
1947 жылдан бастап анасымен бірге Латвияда өмір сүреді. 1956 жылы Елгав орта мектепті тәмамдайды. 1961 жылы А.Н. Остовский атындағы Ленинград театр институтын тәмамдайды. 
Институтты бітіргеннен кейін Ленсовет атындағы театрда жұмыс істейді. Кейін А.С. Пушкин атындағы мемлекеттік орыс драма театр академиясына ауысады. 
1964 жылдан бастап Рига орыс драма театрында актер болады. «Ленфильм», Рига киностудия фильмдерінде шағын эпизодқа түседі.
1980 жылы 8 қыркүйекте Болгарияда оқыс оқиға салдарынан дүниеден өтеді. Ригада Лесной мазарына жерленеді.

Фильмографиясы
--------------

* 1967 — Армия «Трясогузки» снова в бою — адъютант Свиридова
* 1972 — Последний форт
* 1972 — Петерс — Александрович
* 1973 — Олег и Айна — Жарковский
* 1974 — Соломенная шляпка — эпизод
* 1978 — Плата за истину — Эмиль Ру
* 1981 — На грани веков — Крашевский

Дереккөздер
-----------

Екатерина Боярская Театральная династия Боярских. Олма-пресс, 2005. 416 стр. ISBN 5-373-00409-X

Дереккөздер
-----------
**Александр Николевич Серов**(23.1.1820, Петербург,-1.2.1871, сонда )- орыс композиторы, музыка сыншысы. Шенеунік семьясында туған. 1835-1840 ж. Құқық тану уцилищесінде оқыды. Ресейде музыка ғылымын дамытуға мол үлес қосты. Музыкадағы реализим үшін күрескен Серов музыкалық-әдеби еңбектерінде ғылыми- тарихи пайымдау және эстетикалық талдау шеберлігін өткір публицистикамен ұштастырды. Бұл М.И.Глинка А.С.Даргомыжский, Р.Вагнер, Л.Бетховен, В.Моцарт творчествосы жайындағы зерттеу еңбектері мен мақалаларын айқын аңғарылды. Серов жұбайы В.Серовамен бірге «Музыка және театр» журналын шығарды. Серов опералары орыстың музыка театрын соны тақырып, жаңа музыкалық формамен байытты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 143 бет
**Залман Михаилович Танхимович**(28.08.1908, Забайкальдегі Сретенск қаласы.-15.02.1976, Алматы)- орыс кеңес жазушысы. 1939 жылдан КПСС мүшесі. Иркутск құрылыс институтын бітірген (1939). Отыз жылға жуық ірі құрылыс трестерінде істеді.

Еңбектері мен аудармалары
-------------------------

Оның құрылысшылар өмірін суреттеген «Забайкалье даласында» атты тұңғыш романы 1953 ж. жарияланды. «Баргузин» (1955), «Ертіс үстінде» (1959) романдары, « Қатерлі тапсырма» (1964), «Іздеу» (1965) атты деректі повестері, «Тізе бүгуші» (1960), «Жомарттық » (1967) деген очерктер жинақтары жарық көрді. Ол А.Лекеровтың «Ақ қайың туралы жыр» повесін, Ә.Сарсенбаевтың, С.Омаровтың кейбір әңгімелерін орыс тіліне аударды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 547 бет