recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бизнес-періште** немесе **періште-инвестор** (ағылш. *business angel*, *informal investor*, *angel investor*) — стартап, ерте кезеңдегі инновациялық жобаларға қайтарым табу мақсатында (мыс. акцияларға иелік ету арқылы) капитал салатын тұлға. «Періштелер» әдетте үшінші тұлғалардың қаржысын венчурлік қорлар арқылы басқаратын венчурлік капиталисттерге қарағанда, өздерінің ақшаларын салады.

Этимологиясы
------------

«Періште» ұғымы Бродвейде театралдық көріністерге қаржылай қолдау көрсеткен ауқатты тұлғаларды атауға қолданылған. 1978 жылы, Вильям Ветцел өзінің ғылыми-зерттеу жұмысында АҚШ-та қор жинаумен айналысқан кәсіпкерлерді қолдаған инвесторларды «періште» деп атағаннан кейін бұл ұғым қолданысқа енді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A Guide to Angel Investors.  Entrepreneur.
Бұл ойында екі немесе үш атқа мінуші «аңшылар» манежде немесе алаңда, иығында орамал немесе түлкі құйрығы бар «түлкішек» атқа мінушідін ізіне түседі. «Аңшылардың» тапсырмасы - «түлкішектің» оң жақ иығында орналасқан «құйрықты» сол жақтан келіп, ал «құйрық» сол жақтан орналасса, оң жақтан келіп жұлып алу керек. «Түлкішек» әр түрлі қимылдайды, бағытын өзгертеді, бөгеттерді өтеді.
Ойын ұзақтығы 5-7 минут. Егер осы уақытта «аңшылар» белгіленген «құйырықты» жұлып алса, «түлкішек» жеңіске жетеді, ал егер «құйырықты» жұлып алса, «түлкішек» ұтылады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Бүрғылау тасбағаны** – құбырлы бұрғылау барысында бұрғылау ұңғысының (кұбыр оқпанының) көмегімен жер қойнауларынан көтеріліп алынатын тау жыныстарының цилиндр пішінді бағаны .

Бүрғылау тасбағаны өте маңызды геологиялық кұжат болып табылады, себебі оны зерттеу жер қыртысы қойнауларының геологиялық ерекшеліктері жайлы нақтылы деректер ұсынбақ. Бұрғылау барысында алынған тасбағандар ұзындығының бұрғылау ұңғымасы тесіп өткен бүкіл қима калыңдығына қатынасы (процент өлшемімен) тасбаған шығымдылығы деп аталады.

Тасбаған шығымдылығының 100% болуы өте сирек кұбылыс, алайда осы көрсеткіштің 60—70%-тен кем болуы жарамсыз деп табылады. Жер қыртысының бұрғылау ұңғымасы тесіп өткен қимасындағы тау жыныстары неғұрлым қатты да бірегей (тастақты) болса, тасбаған шығымдылығы да солғұрлым жоғары болмақ. Борпылдақ жыныстардан тасбаған алу мүмкіндігі жоққа тән.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет, ISBN 5-615-01738-4
**Бүркіттің қанат, құйрық, қауырсын сыны** - қайқықанат, солқылдақ қанат, қарақанат, жеңіл қағысты қанат, абдыра қанат, дөңгелек қанат, қияққанат, құрт қанат, кездейқұйрық, ақ құйрық, келте құйрық, шолақ құйрық, тарлан құйрық, ұзын құйрық, күрекқұйрық, ағаш құйрық, майысқақ құйрық, қамыс құйрық, сүңқар құлаш, ірі қауырсын, доғал қауырсын. Қанат қағысына қарай бүркітті сынайды: ол қатты сіл-
кінген кезде таудан тас құлағандай күлдірлесе, немесе жауған бүршақтай сатырласа, қанатының аса қайратты, бүркіттің өте
қауқарлы екендігінің белгісі. Бүркіттің басымен тұмсығының бақабас, жыланбас, кешкілбас, торсық шеке, тобыршық шеке, терең қабақ, айқабақ, иір жақ, жыланезу, қайырылған езу, қоңқы тұмсық, көктұмсық, қылыштұмсық, иіртұмсық, шығырықтұмсық, қысқа тұмсық
сипаты мен бітімін ажыратады. Тұмсық мүйізі жұқалтаң, екі бүйірі қысыңқылау үсті жазаңдау, орағы сүйірлеу, мелжемділеу тұмсық деп атайды. Ондай құстарды «қылыш тұмсық қырып сал» деп мақтайды. Шынымен көп күй талғамайтын, алғыр келеді. Үсті дөңес, иірі молдау, қошқар тұмсықты келген орай тұмсықтылар бап талғағыш болады. Ұзын сүйірлеу тұмсықты, үсті түсіңкілеу болса, кешкіл тұмсық дейді. Ондайлар кезеген, шүйілгіш келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
**Деректер туралы ғылым** (ағылш. *data science*) — бұл көптеген құрылымдық және құрылымданбаған мәліметтерден білім алу және түсіну үшін ғылыми әдістерді, процестерді, алгоритмдер мен жүйелерді қолданатын пәнаралық сала. Деректер туралы ғылым деректерді іздеу, машиналық оқыту және үлкен деректермен байланысты.

Деректер ғылымы — бұл «нақты құбылыстарды түсіну және талдау» мақсатында «статистика, деректерді талдау және соған байланысты әдістерді біріктіру тұжырымдамасы». Ол математика, статистика, информатика, пәндік білім және информатика контекстінде көптеген салалардан алынған әдістер мен теорияларды қолданады. Тюринг сыйлығының иегері Джим Грей деректер ғылымын ғылымның «төртінші парадигмасы» ретінде ұсынды (эмпирикалық, теориялық, есептеу және қазір деректерге негізделген) және «ақпараттық технологиялар мен деректер ағымының әсерінен ғылымда бәрі өзгереді» деп сендірді.

Негіздері
---------

Деректер туралы ғылым - бұл әдетте үлкен мәліметтер массивінен білім алуға бағытталған пәнаралық сала. Бұл сала талдауды, талдау үшін мәліметтерді дайындауды және ұйымда жоғары деңгейдегі шешімдер қабылдау үшін нәтижелерді ұсынуды қамтиды. Сонымен, оған информатика, математика, статистика, ақпаратты визуализациялау, графикалық дизайн, күрделі жүйелер, байланыс және бизнес саласындағы дағдылар кіреді. Бен Фрайға сүйене отырып, статист Натан Яу деректер ғылымын адам мен компьютердің өзара әрекеттесуімен байланыстырады: пайдаланушылар деректерді интуитивті түрде басқара және зерттей алуы керек. 2015 жылы Американдық статистикалық қауымдастық дерекқорды басқаруды, статистиканы және машиналық оқытуды, сонымен қатар таратылған және параллель жүйелерді үш негізгі кәсіби қауымдастық ретінде анықтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Dhar, V. (2013). "Data science and prediction". *Communications of the ACM* **56** (12): 64–73. doi:10.1145/2500499.. Retrieved 2 September 2015.
2. ↑  *Jeff Leek* The key word in "Data Science" is not Data, it is Science.  Simply Statistics (12 желтоқсан 2013).
3. ↑  *Hayashi Chikio* What is Data Science? Fundamental Concepts and a Heuristic Example // Data Science, Classification, and Related Methods —  Springer Japan. — P. 40–51. — ISBN 9784431702085.
4. ↑  The Fourth Paradigm: Data-intensive Scientific Discovery —  Microsoft Research, 2009. — ISBN 978-0-9825442-0-4.
5. ↑  Bell, G.; Hey, T.; Szalay, A. (2009). "COMPUTER SCIENCE: Beyond the Data Deluge". *Science* **323** (5919): 1297–1298. doi:10.1126/science.1170411. ISSN 0036-8075. PMID 19265007.
6. ↑  About Data Science | Data Science Association.
7. ↑  1. Introduction: What Is Data Science? - Doing Data Science [Book]  (ағыл.).
8. ↑  the three sexy skills of data geeks  (ағыл.).
9. ↑  *Yau, Nathan* Rise of the Data Scientist  (ағыл.) (4 June 2009).
10. ↑  Basic Example.
11. ↑  ASA Statement on the Role of Statistics in Data Science.  American Statistical Association (1 қазан 2015).
*Лорел Эйткен*(ағылш.  *Laurel Aitken*; 22 сәуір, 1927- 17 шілде, 2005)- ямайкалық әнші. Ол тек ска жанрындағы әндердің әлемге таралуын ғана емес, онымен қоса жалпы ямайкалық ән дәстүрін дамытуда үлкен үлес қосқан әнші.

Өмірбаяны.
----------

Эйткен Кубада дүниеге келген. 1950 жылдың соңында Ямайкаға қоныс аударған. Алғашында ол ритм-энд-блюзді орындаушы болып шығып, кейін 1950 жылдардың соңында ска жанрынынң негізін қалаушылардың біріне айналды. 1950 жылдың соңы мен 1960 жылдың басында сол кезде Ямайкада танымал продюсерлер Дюка Рейда мен Лесли Конгада өзінің жұмысын бастайды. 1960 жылы Эйткен Ұлыбританияға жол тартады, сол жерде енді ғана өз жұмысын бастаған ''Вlue Beat'' лейблінде өзінің әндерің жазады.

Шығармашылығы:
--------------

* Ska With Laurel, 1965
* Fire, 1969
* The High Priest Of Reggae, 1970
* Ringo the Gringo, 1990
* The Story So Far, 1998
* En Espanol, 1999
* Live at Club Ska, 2002

```
**Түменбай Қуандық** (22.8.1955
ж.т. Қызылорда облысы Шиелі ауданы Ы.Жақаев атындағы ауылы) - жазушы.

Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

ҚазҮУ-ды (1977), Мәскеудегі Әдебиет инcтитуттын бітірген (1990). 1990 - 98 ж. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш"), "Жетісу", "Алматы
ақшамы" газеттерінде тілші, бөлім меңгерушісі, бас редакторының орынбасары болып жұмыс істеген. "Жалын", "Жұлдыз" журналында бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарған. Қазір Алматы Халыкар. мамандыктар инcnbnenтында окытушы. Түменбай "Қайың сапты кетпен", "Жүфдек поезд", "Каникулды күткен қыз", "Жігіттің Көктөбесі", "Қанаты күйген қызғыш құс", "Сотталған домбыра", "Біздің үйдің солдаттары", "Тұңғиық", "Тіршілік планетасының тентектері", "Қой мен қойшы" (2004), "Ар мен дар" (2005), т.б. прозалық кітаптардың авторы. Шығармалары араб, орыс, неміс тілдеріне аударылған. Халықар. "Алаш" әдеби сыйл. иегері (1999).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Яһуда Амандықов* = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі —  Алматы: Комплекс, 2009. — 1120 б. — 2000 таралым. — ISBN 965-611-88-2.
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Түндік** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысының Қарқаралы, Павлодар облысының Баянауыл, Май аудандары жерімен ағады. Атауы терістікке, солтүстікке қарай ағатын өзен деген ұғымды білдіреді. Ұзындығы 305 км, су жиналатын алабы 10100 км2.

Бастауы
-------

Қарқаралы ауданындағы Кешубай мен Қоңыртемірші тауларының солтүстік баурайларынан басталып, Май ауданындағы Қарасор көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысында аңғарының ені 0,2 - 0,3 км, орта ағысында 1-2 км, жағасы көбіне жарлы (1-2 м). Төменгі ағысында аңғары 7-10 км-ге дейін кеңейеді. Жауын-шашын, қар, жер асты суларымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы Ақтастық аулының тұсында 0,4 м3/с.

Негізгі салалары Ақжарық (37 км), Қызылащы (48 км), Сарыбұлақ (21 км), Ащышиөзек (78 км), Егіндібұлақ (21 км), Күндік (10 км), Жоғарғы Қарасу (30 км), Төменгі Қарасу (35 км), Жарқайың (17 км), Бала Түндік (67 км). Алабы жайылым, жайылмасы шабындық. Жағаларындағы елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Шабындықты, жайылымдарды суландыруға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
Қазақ тіліндегі сөздіктер бұл сөздің мағынасын — тез, жылдам, шапшаң деп түсіндіреді. «Аяш дереу төрге көрпе салып, жастық тастады» (А. Хангелдин, Табыс, тағдыры).

Дәл осы мағынада, *«дораан»* тұлғасында мұны біз тува тілінен де кездестіреміз.

Тува тіліне бұл сөз Моңғолдардан ауысуы мүмкін. Өйткені Сібірдегі басқа түркі тілдерінде *«дереу»* сөзіне не оның мағынасына сәйкес тұлға кездеспеді. Ал Моңғол тобындағы тілдерде *«дереуге»* сәйкес сөздердің мынадай мағыналарын байқаймыз: 
Моңғолша: *даруй* — қазір; қалмақ тілінде: *дарунь* — тез, шапшаң.

Сөздің шыққан төркіні Моңғол тілі деуге тура келеді. Моңғол тіліндегі *«даруй»* сөзінің тұлғасы мен мағынасы түркі тілдеріне ғана емес, қалмақ тіліне өткенде де дыбыстық өзгерістерге кез болған. Қазақ тілінде ол *«қазірдің»* орнына емес, тез, жылдам, шапшаң сөздерімен синонимдес болған: даруй => дерйу (метатеза) => дереу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Түнеугүні** Қазіргі түсінігіміздегі мағынасьі — бұдан бірнеше күн бұрын. 

«Түнеугүнгі уәдесінде тұрса, Есенгелді бүгін біздің отарымызға келіп қалар» (Н. Ғабдуллин, Өмір күйі). ҚТҚЭС-інде «түнеугүні» сөзінің тәркініне талдау жүргізген автор, оның шыққан тегін тіліміздегі «ту» және «анау» сілтеу есімдіктерінің бірігуімен байланыстырады. Бұл пікірмен келіспеуіміздің басты себептері түркі тілдеріндегі басқа көптеген деректер арқылы дәлелденбек. Автор тілге тиек еткен В. Радлов сөздігіне бізде жүгінейік. Қазан татарлары тілінде «түне» — кеше; «түнегі»—кешегі; «түнегін (түне + күн)»—кеше мағыналарын түсіндірсе, сағайларда «түне»— 1, кеше; 2. ертеде, бұрын; «түнзгін (түне>күн)»—кеше мағыналарын береді. Енді басқа түркі тілдеріне зер сала келгенде: құмықтарда — тюнегюн, ноғай тілінде — туьнеғуын, туваларша — дүүн тұлғалы сөздер де қазақ тіліндегі «кеше» мағынасында жұмсалады.
Осыларды жинақтай келгенде, «түнеугүнгі» сөзіміздің алғаш екі түбір екендігі, біріншісі, «кеше» мағынасындағы «түне», екіншісі, «күн» ұғымындағы «гүн» екендігі тайға таңба басқандай айқындала, анықтала түседі.
Сезбе-сез түсіндірсек, «түнеугүні» — «кешегі күн» -мен мағыналас. Оның тіліміздегі қазіргі мағынасы — уақыт
өтіп, қоғам дамуымен бірге езгеріске түскен түрі. Тілімізде мұндай жағдай болатынын қазіргі қолданып жүрген «кеше» тұлғасының қатысымен де дәлелдеу қиын емес. Мысалы, бұдан кеп бұрын өткен оқиғаны көрсетуде де «кешегі күні» тіркесінің бейнелеп көрсету мақсатымен қолданылып жүргенін жиі естиміз, көреміз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Тежеулік сәуле** – зарядты бөлшектердің атомдық ядролар мен электрондық қабықшалардың электрстатикалық өрісте тежелуінен пайда болатын электрмагниттік сәуле. Кейде Тежеулік сәуле деп магнит өрісінде қозғалған зарядты бөлшектердің фотондар шығаруын (синхронды сәуле шығару), сондай-ақ элементар бөлшектердің ыдырауы кезінде шығатын -сәулелерін де айтады. Тежеулік сәуле фотондарының энергиясы үздіксіз спектрлі және Еh шартын қанағаттандыратын жиілік алқабын қамтиды. Жиіліктің ең жоғ. мәні бөлшектің (мысалы, электрон) кинетикалық энергиясының (Е) фотон энергиясына (h, мұндағы ї – Планк тұрақтысы,  – жиілік) түгелдей жұмсалуына сәйкес келеді. Тежелетін бөлшек үдеуі оның массасына, ал Тежеулік сәуле қарқындылығы массаның квадратына кері пропорционал болуы себепті ауыр бөлшектердің Тежеулік сәулесі жеңіл бөлшектердікінен әлсіз келеді. Электрондардың Тежеулік сәулесі рентген сәулелері деп аталады. Бетатрондағы электрондар шоғына қойылған нысанадан қатаң -сәулелер пайда болады. Бұлар техникада, медицинада, т.б. кеңінен пайдаланылады. Тежеулік сәуленің заттан өту қабілеті жоғары болғандықтан, олардың зиянды әсерінен қорғану шаралары қарастырылады. Тежеулік сәуле заттардың атомдық құрылымын, элементар бөлшектерді, сәуленің затпен әсерлесуін, т.б. зерттеулерде және өндірістік, тұрмыстық, т.б. мақсаттарда пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 8-том
Лагуна Канайма
**Канайма** **Ұлттық паркі** (исп. *Parque Nacional Canaima*) — Венесуэла оңтүстік-шығысында Бразилия және Гайанамен шекарасындағы парк. Аумағы шамамен 30000 км². Боливар штатында орналасқан және шамамен сол Гран Сабана табиғи паркіндей аумақты алып жатыр.

Парк 12 маусым 1962 жылы ашылды көлемі бойынша елде екінші орын алады, тек Парима-Тапирапеко паркіне орын береді.
"1994 жылы Канайма ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енді. Парктің басты көрікті орны және құндылығы ондағы тепуилер (жалпақшоқылы таулар).

Парктегі ең танымал тепуи — Рорайма (ең биік және өрмелеу үшін ең қарапайым) және Ауянтепуи, онда атақты ең биік Анхель сарқырамасы орналасқан. Тепуи — Оңтүстік Америка және Африка  бір суперқұрлық бөліктері болған кездегі дәуірде қалыптасқан құмдақтар.

Ұлттық парктің аумағы пемон үнді халқының отаны болып табылады, олар тепуи "мавари" рухтарының үйі ретінде санайды. Парк шалғай жерлерде; жолдарды байланыстыратын елді-мекендер өте аз, сондықтан негізгі көлік шағын авиация болып табылады, сондай-ақ жаяу өтпе жолдар және өзендермен каноэмен жүзуге болады.

Жергілікті тұрғындардың көпшілігі — пемондар, негізінен, туризмен айналысады.

Сілтемелер
----------

* World Conservation Monitoring Centre Мұрағатталған 10 шілденің 1997 жылы.
* Official UNESCO website entry
* Суреттер парк
**Канадалық қама** – өзге тұқымдастары секілді ол да суда тіршілік етуге әбден бейімделген. Оның терісі жұп – жұмсақ, денесіне қонып тұрады. Аяқтарында жарғағы бар. Ал құйрығы руль орнында жұмыс істейді. Құлақтары мен мұрнын ерекше қақпақшалары жауып тұрады. Ол жерде еркін жүре алмайды. Мұз үстінде бауырымен жатып сырғиды, сондай – ақ ол бүйірімен жатып аяқтарын жинап алып айналма баурайлардан өте алады. Қаманың іні жағалауда болады, оның бірінде өзі демалады, бірінде балалайды, оларды бағып – қағады. Інге кірер жол су астынан жасалады, әр інде екіден – төрттен бала болады. Олар жаңа туғанда соқыр болып, бір айдан кейін ғана көре бастайды. Біраз уақыт өткен соң анасы оларды жүзуге үйретеді: сирағынан алып суға бір – ақ атады. Еріксіз жүзуге тура келеді! Олар ұсақ балықтарды, ал жаз айларында су тышқанын, үйректерді жейді.

Сілтеме
-------

Жануарлар әлемінің үлкен атласы, "Алматыкітап" баспасы 2000 жыл
**Қан жаңарту** — будандастырудың бір түрі. Қан жаңартуды қолданудағы мақсат - жалпы өнімдік қасиеті қанағаттанарлық, жергілікті жағдайға бейімделген мал тұқымының кейбір кемшіліктерін жою немесе өнімдік белгілерін жедел жетілдіру. Қан жаңарту нәтижесінде жергілікті тұқымның негізгі өнімдік бағыты бұзылмайды. Қан жаңарту жемісті болуы үшін жергілікті тұқым мен жақсартқыш тұқым бір рет қана шағылыстырылып, алынған ұрпақ тек жергілікті тұқыммен қайта шағылыстырылып, алынған буданның ұнамдылары өзара шағылыстырылып өсіріледі. Сонымен қатар, қан жаңарту пайдаланылатын жақсартқыш тұқым өнімділігі жағынан жергілікті тұқымға ұқсас, тек оның жергілікті тұқымда жетіспейтін өнімдік белгісі өте жақсы жетілуі шарт. Будандастырудың қан жаңарту түрі Қазақстан мал шаруашылығында жергілікті және жаңа шығарылған мал тұқымдарының өнімділігін арттыруда кеңінен пайдаланылып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Қамыстыәйет**, орыс. *Камышлыаят, Камышлы-Аят* – Тобыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ресейдің Челябі облысы және Қазақстандағы Қостанай облысы Денисов және Бейімбет Майлин аудандары жерімен ағады. Жалпы ұзындығы 145 км, Қазақстандағы ұзындығы 85 км.

Бастауы
-------

Бастауын Ресейден (Қарталы ауданы жерінен) алып, Әйет өзеніне оң жағынан құяды. Өзен сағасы Аршаглы-Аят өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан.

Гидрологиясы
------------

Су жиналатын алабы 2990 км². Қамыстыәйеттің жалпы ұзындығы 40 км болатын 9 саласы бар. Орта ағысындағы өзен арнасының жағалаулары жарқабақты тік келген, Әйет өзеніне құяр тұста арнасы кеңейіп, жайылма құрайды. Өзеннің суы қарашаның 2-жартысында қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді. Суын шаруашылыққа пайдаланады.

Су реестрінің мәліметтері
-------------------------

Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Үй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:

* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010500212111200000454
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200045
* Су алабының коды — 14.01.05.002
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі Мұрағатталған 26 мамырдың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
2. 1 2  РФ мемлекеттік су реестрі: Камыстыаят (Камышлыаят, Камышлы-Аят).
**Нехорошева Евгения Геннадьевна** — 1993 жылы Алматы қаласының балалар көркем-сурет мектебін аяқтаған. 

1994 жылдан 1998 жылға дейін Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің көркем графика факультетінің "графика" бөлімінде оқыған. Төрт жыл сурет және қолөнер, сызу пәндерінен орта мектепте оқытушы болып қызмет еткен, оған қосымша безендіру жұмыстарын атқарған.

Кітап графикасымен алғаш рет сурет мектебінде шұғылдана бастаған. Ал университеттегі оқуын тәмамдаған кезінде "Күрделі әрі конструктивті кітап макеті, (кітап-ойыншық) "Усни трава" өлеңдер жинағы" атты диплом жұмысын қорғаған. Сол уақыттан бері ол кітап графикасымен шұғылданады. Бұл салада әйел образдары тақырыбын ұстанған. Бұл суреттері гуашь, тушь, акварель, пастель, қарындаш, қалам (түрлі комбинациаларда) аралас техникамен жасалады.

Қолданбалы қолөнерде керамика, ағашқа сурет салу, теріден бұйым жасаумен айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**ТП «Мазембе»** (фр. ) — Конго Демократиялық Республикасындағы кәсіпқой футбол клубы. "Линафут" деп аталатын Конго чемпионатының жоғары дивизионында ойнайды. 1939 жылы құрылған. ТП Энглеберт деген атаумегн де танымал команда. 

АФК Чемпиондар Лигасының бес дүркін жеңімпазы. 2010 жылы клубтар арасындағы әлем біріншілігінің финалына шыққан.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**КонгоДР чемпионаты:**

* **Чемпион (16):** 1966, 1967, 1969, 1976, 1987, 2000, 2001, 2006, 2007, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017

**Конго ДР кубогы:**

* **Жеңімпаз (5):** 1966, 1967, 1976, 1979, 2000

**Конго ДР суперкубогы:**

* **Жеңімпаз (3):** 2013, 2014, 2016

### Халықаралық

**КАФ Чемпиондар Лигасы:**

* **Жеңімпаз (5):** 1967, 1968, 2009, 2010, 2015
* **Финалист (2):** 1969, 1970

**КАФ Кубок иелері кубогы:**

* **Жеңімпаз (1):** 1980

**КАФ суперкубогы:**

* **Жеңімпаз (2)**: 2010, 2011

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (фран.)
**Газ турбиналы кеме** - газ турбина қондырғыларымен жабдықталған кеме. Онда газ турбина, поршеньды газ генераторы болады. Дизельды қондырғылармен салыстырғанда газ турбина қондырғының габатиты шағын, салмағы аз. Оның ілгермелі жасайтын қозғалыс механизмдері жоқ. Оған бу турбинасы сияқты бк қазаны қажет емес. Қуат газ турбиналары кеме қондырғысын жасау бірқатар қиыншылдықтарға (ыстыққа төзімді қорытпалар пйдалану т. б.) кезіктіріп тұр. Соңғы кезде поршінды газ генераторы бар құрама газ турбиналы кеме қондырғылары кеме пйдаланып жүр. Бұл қондырғының тиімділігі дизельды қондырғылардан кем түспейді. Сондай-ақ атом энергиясы арқылы жұмыс істейтін газ турбиналы кеме қондырғыларын пайдалану жолға қойылуда.
**Ылғал сыйымдылығы** – тау жыныстарының белгілі мөлшерде су сіңіру және суды өз бойында сақтап қалу қабілеті. Ылғал сыйымдылығы салмақтық немесе көлемдік бірліктермен сипатталады. Сіңген судың түріне қарай ылғал сыйымдылығы толық, капиллярлық (абсолют), ең жоғары  молекулалық, ең жоғары гигроскоптық болып бөлінеді. Толық ылғал сыйымдылығы – тау жыныстарының барлық кеуектерін, жарықтарын, қуыстарын толтырған судың ақпай тұрған кездегі салмақтық немесе көлемдік шамасы. Бұл нақты жер асты сулы қабатын түзеді. Капиллярлық ылғал сыйымдылығы – тау жыныстарының капиллярлы аралықтарында еркін ағу жағдайында сақталған су мөлшері. Ең жоғары молекулалық ылғал сыйымдылығы – тау жыныстары қуыстарындағы ауырлық күшінің қалыпты үдеуі 70000 еседей артқан кезде немесе капиллярлық сулардың көтерілу биіктігінен жоғарырақ келген топырақ қабатынан су еркін ағып өткеннен кейін сақталған су мөлшері. Оның шамасы молекулалық тартылысқа байланысты. Ең жоғары гигроскоптық ылғал сыйымдылығы 105 – 110С-қа дейін қыздырылған тау жыныстарының ауадан өз бойына жұтып сақтайтын су мөлшері. Тау жыныстары ылғал сыйыстырушы (саз, шымтезек, т.б.), ылғалды баяу сыйыстырушы (ұсақ түйірлі құм, ірі түйірлі мергель, бор, т.б.), ылғал сыйыстырмас (малтатас, қиыршықтас, ірі түйірлі құм, әктас, т.б.) болып бөлінеді.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Мұстамбаев Ыдырыс** (1898, Семей - 1937)- әдебиет сыншысы, публицист, қоғам қайраткері.

Ол 1918-19 ж. Семейдегі гимназияның 6 класын бітірген. Мұстамбаев 1920 ж. ақпанда БК/б/П мүшелігіне қабылданып, Зайсан уезіне қызметке жіберілген. Онда уездік АК қазақ бөлімінің меңгерушісі, уездік ревком мен уездік партия бюросына мүше болды. Семей, Өскемен, Аякөз өңірінде Кеңес өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. Мұстамбаев Орынбор қаласыңда өткен Кеңестердің бүкіл Қазақстандық 1-құрылтай съөзінде Қазақстан ОАК-не мүше болып сайланған. 1920-21 ж. Семей губерниялық АК-нің мүшесі, Семей губ. қазақ бөлімінің бастығы және губ. азық-түлік комиссарының орынбасары болып істеген. 1921 ж. соңында Мұстамбаев Орал қаласында губатком, губревком мүшесі, 1922 ж. 26 тамызда Орал губерниясының прокуроры болып тағайындалған. 1928 ж. Қызылордада, 1929-32 ж. Алматыда әр түрлі партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған. 

Мұстамбаев Ұлы Абай шығармашылығына арнап «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі», 1924), «Абай» («Жаңа әдебиет» жур. 1928, №7, №8), «Ақын Абай және оның философиясы», «Ақын Абайдың қазақ әдебиеті тарихында алатын орны» («Советская степь» газ. 1928, №191) деген мақалалар жазған. Мұстамбаев дұрыс пікір қалыптастырып, абайтануға үлес қосқандардың бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Ыдырыс Мұстамбаев (1898-1937)
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Ақмарал Ұланқызы Зықаева** (21 желтоқсан 1985 жыл, Алматы, Қазақстан) — Қазақтың әнші қызы, сазгер, композитор және дыбыс режиссёрі. Aқмаралдың әуендерінің ерекшілігі – ұлттық фолк (көне әуендер), электроника, трип-хоп және поп–рок сияқты әлемнің түрлі музыкалық бағыттарды үйлестіріп қазақ тілінде орындауы. «Мерген» атты сахналық есімімен белгілі. 

Скрипка сыныбы бойынша, Қазақ ұлттық консерваториясының 2008 жылының түлегі (Алматы). 

2010 жылы, *Independent Artist* (қаз. *Тәуелсіз Өнер Иесі*) мамандығымен Музыкалық Институтты (ағылш. *Musician Institute*) бітірді (Голливуд, АҚШ). 

Он тоғыз жасында Mergen, «13» атты өз дебюттық альбомының әндерін студияларда жазуды бастады. Альбом үстінде жұмыс істеу барысында - сазгер, өңдеуші, продюсер ретінде, сонымен қатар әндердің мәтіндерінің авторы болды.

2009 жылдың шілде айының 1 жұлдызында дүкен сөрелерінде Ақмаралдың алғашқы альбомы жарық көрді.

Кәзіргі кезде, «Mergen» атты жобасына арналған жаңа әндер дайындық үстінде. Екінші альбомы 2011 жылдың 27 қараша күні жарыққа шықты. Альбомның аты "Аян". Бұл альбомда этникалық әуенге қарағанда ауыр синтетикалық аспаптар және trip-hop beat, «мейнстримдік» дыбыстар орын алуы күтілуде. Сонымен қатар, осы жазылып жатқан келешек альбом (демо) 2010 жылдың көктемінде Голливудта «Outstanding Project» (Көрнекті Жоба) сыйлығымен марапаталды.

Дереккөздер
-----------
**Та̄’ марбӯт̣а** (араб.: تاء مربوطة‎, сөзбе сөз: «T әрібіне байланысты») — Араб жазуында әріп. Араб әліппесінің Һа әрпіне ұқсас жазылыды, дегенмен айырмашылығы үстінде екі нүктелі болып келеді ة, та марбута сөз соңында келіп өзі бір жекедара мән бере алмайды.

Этимология
----------

ة әрібі араб әліппесінде жеке әріб болып есептелмейді, бірақ әріп деп аталатын себебі араб әліппесінің Та (ت) әрібінің бір жеке дара жазылу жағдайы болғандықтан айтылады, бұл жағдай араб тілінде (та мамдуда) «созылыңқы т» (ت): т әрібінің соңын созып басқа әріппен жалғастыру арқылы 'Та марбуту' әрібін аламыз.

Жазылуы
-------

ت әрібі араб тілінде аналық түрді (женский род) білдіреді. Етістікте (та мамдуда) Та (ت), есімдіктерде — 'Та марбута' болып қолданылады.

'Та марбута' тек сөз соңында екі түрде жазылады: 

жалғаусыз — ة (мысалы: كُرَةٌ «доп», «шар») 

және жалғаумен — (ة) (мысалы:بَدْلَةٌ «костюм»). 

Егер та марбутаның сол жағанан тағы бір та марбута қосылса, ол та мамдудаға айналып кетеді, мысалы:بَدْلَتُهُ «оның костюмі».

Дауысталуы
----------

сөз арасында жай (ت) Та әрібі сияқты оқыла береді, егер сөз соңында кездессе һа (ة) әрібі болып дауысталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ковалев А. А. Шарбатов Г. Ш. Учебник арабского языка, стр. 53

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Араб тілі · العربية |
| --- |
|  |
| Жалпы мағлұмат | 
Араб тілі • Араб әдебиеті • Араб мәдениеті |  |
|  |
| Әліппесі және сандары | 
Араб жазуы • Араб сандары • Харакат • Күн және ай әріптері |
|  |
| Әріптері | 
Әлиф • Бә • Тә • Сә • Жим • Хә • Ха • Дәл • Зәл • Ра • Зәйн • Син • Шин • Сад • Дад • Та • За • Айн • Ғайн • Фә • Қаф • Кәф • Ләм • Мим • Нұн • Уәу • Һә • Йә |
|  |
| Дәуірлері | 
Көне солтүстік Арабия тілдері • Көне араб тілі  • Классикалық араб тілі  • Араб әдеби тілі |
|  |
| Диалектілері | 
Арабия  • Мысыр  • Месопотамия  • Мағриб  • Сирия-Палестина  • Орта Азия |
|  |
| Лингвистика | 
Иғраб • Араб тілі грамматикасы • Араб-қазақ транскрипциясы |

 |
**Ыдырысұлы Әбілфайыз** – 1930 жылы 23 ақпанда Қостанай облысы, Аманкелді ауданы, Бүйректал елді мекенінде туған..

1953 жылы ҚазМУ-дың филология факультетінін журналистика бөлімін бітірген. 1953-1965 жж. "Қазақстан пионері" газетінде, Қазақ республикалық радиокомитетінде жауапты қызметтер аткарган. 1965 жылдан бас¬тап қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде көпжылдар бойы ұстаздық етткен профессор."Әуезовке – іңкәрлік" (1997), "Бір туарлар болмысы" (2000) эсселер жинақтары, "Таңшолпан" романхикаясы (2000), "Аңсаға н менің әнімсің", "Берік", "Мүхамеди" повестері жарык көрген.

Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1991). Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қайраткері (2001), Қазақстан Журналистер одағының К.Қазыбаев атындағы сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Пику жанартауы
**Пику** стратожанартау болып табылады. Қыс мезгілінде оның шыңын қар басып жатады. Көптеген жанартау шашыла орналасқан. Көптеген биік жартастар теңізді жағалай орын алған.

Пику аралы Азор аралдарында орналасқан және ол өзінің Пику тауымен танымал.
Бұл Азор аралдарындағы ең биік тау болып саналады. Ол сонымен қатар Орталық Атлантика тізбегіндегі ең биік тау деп табылған. 1562-1564 жылдары оңтүстік-шығыс қапталда болған атқылау кезінде лава ағындары теңізге дейін жеткен болатын. Бұл Атлант теңізіндегі португалиялық архипелагы- Азор аралдарындағы кез келген шыңмен салыстырғанда екі есе биік.

Пику жанартауының биіктігі 7713 м-ді құрайды. Пикудың қапталдарында радиалды жарықшақтарды бойлай орналасқан лава және шашыратушы конустар бар.

Пикудың тарихи атқылаулары шыңдағы кратерден емес, оның қапталдарындағы саңылауларында орын алған болатын. Пику соңғы рет 1720 жылы атқылады.

Галерея
-------

* Ұшақтан қарағандағы көрінісі
* Мадалена (Азор аралдары) және Пику
* Вид с острова Файял (Азор аралдары)
* Жүзім өскен алқап, Криасан-Велья
Газды турбиналар, іштен жанатын қозғалтқыштармен үйлестіріп бірге қолданады. Өздеріне тән, үйлестірілген сүлбелер төмендегідей.

**1-сурет.**ІЖҚ газды турбиналы үрлеушісінің сүлбесі: 3 - қазандық - пайдаға асырушысы; 4 - ауа салқындатқыш; 5 - қосымша сығымдаушы
Іштен жанатын қозғалтқыштың (ІЖҚ), пайдаланылған газдар энергиясын пайдалануда, газды турбина, қозғалтқышты үрлеуге және сығымдаушының айналдыруын жүргізеді (1 сурет). Қозғалтқыштың бірлік қуатын арттыруына, үрлеуші мүмкіндік туғызады және оның үнемділігін арттырады. Турбинада жұмыстың жасалынуы, пайдаланылмаған газ энергиясының есебінен өтеді де, ол ІЖҚ-тың цилиндірінде, олардың толық кеңею есебінен жүреді.

Басқа вариантында, ІЖҚ барлык қуаты, сығымдаушыны айналдырушысының үрлеуі үшін жұмсалады. Бірінен соң бірі, косылған ІЖҚ газды турбина, одан ұшып шыққан газдармен жұмыс атқарады. Сонымен, қондырғының барлық пайдалы қуаты турбинамен өнідіріледі.

Жоғарғы температуралы сатыларды, дизельдің орнына қолдануын, еркін піспекті газды генератор (ЕПГГ) деп атайды (2 сурет), ол өзіне қос тактылы цилиндірлі ІЖҚ 1, сұйық отын бүріккішімен 2 біріктірілген, екі қатарлы үрлеуші терезелер 8, 9 және екі қозғаушы әрекеттегі піспекті сығымдағыш 7. Турбина, 12 ІЖҚ цилиндрден шыққан газбен жұмыс істейді. Терезе 8 сығымдағыштың цилиндірімен жалғасуы арқылы, айдамалаушы клапанымен ауа қозғалтқыш цилиндіріне түседі, ал терезе 9 - пайдаланылған (выхлапной) құбырмен 10, газ турбинасына келеді. Газ генераторының екі қос сатылы піспегі бар, олар, бір біріне қарама-қарсы жылжиды. Сатының кіші диаметірлігі 6 қозғалтқыш піспегіне, ал үлкен диаметірлі 5 - сығымдағыштың піспегіне қызмет керсетеді. Көбінесе, турбиналарды ЕПГГ бірнешеуінен газбен қамтамасыздандырылады, бұл турбина алдындағы газ қысымының тұрақтылығын және қондырғының берілген қуатын қамтамасыздандырады. Турбина алдындағы жағушы камерадағы 11, отынды қосымша жағу кезінде, қондырғыда, қосымша қуат алады және ауаның меншікті жұмысы едәуір артады.

**2-сурет**.Отынды қосымша жағудың (СГТГГ - газды турбина) құрастырылған қондырғысы
Еркін піспекті генераторды қолдануда, газдың массасы және қондырғының құны кемиді. Турбина алдында, газ температурасының төмен болуына байланысты, соңғысының бағасы азаяды.

Қондырғының артықшылығы, пайдаланудағы жоғарғы сенімділігі. Оның ПӘК 40% аралығында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
Сурет:Қосцилиндрлі сығымдағыш процессі.jpgҚосцилиндрлі сығымдағыш процессі салқындатқышымен: а) сүлбе; б) жұмысшы диаграммасы
Көпцилиндрлі піспекті сығымдағышпен немесе көп корпусты турбосығымдағышпен жүйелі түрде, газды сығу жүргізіледі де, оның жеке цилиндр аралық салқындатумен немесе корпустарымен атқарылады. Сүлбе және теориялық PV - мұндай сығымдағыштағы сығылу процессінің диаграммасы 5.4 суретте, бір салқындатушы екі сатылы сығылу жағдайы көрсетілген. Мұнда, 4-1 - сығымдағыш, 1 төменгі қысымды (КТҚ) газдың сорылуы; 1-2 - политропты сығылу
процессі (КТҚ); 2-5 - сығымдағыш 3 жоғарғы қысымда (КЖҚ) салқындатылған ауаны copy; 1-6 - КЖҚ политропты сығылуы; 6-3 - резервуарға сығылған ауаны айдамалау; 2-1 - көлемнің кемуіне байланысты, P1 = const аралық қысым кезіндегі ауаны салқындату процессі.

Шамалау бойынша, T1 = const ауаның бастапқы copy температура-
сына дейінгі, салқындатуы жүргізіледі, яғни нүкте 1 және T1 = const орналасуындағы 1 изотерма.

Суретте (б) көрінгендей, ауаның аралық салқындауы сығу жұмысын кемітеді. Жұмыс үнемділігі штрихталған - 2612 ауданына тең. Бұл жағдайда оптималды аралық P1 қысымы орын алады да, ол кезде, сығылуға жұмсалатын жұмыс болып есептеледі, немесе 121634 ауданы ең төменгі шаманы көрсетеді. КЖҚ және КТҚ-нан екісатылы сығымдағышқа арналған P1 оптималды шамасын табамыз.

Егер, аралық салқындатуды бастапқы T1 температурасына дейін жеткізсе, ал политропты сығылу көрсеткіші n екі цилиндрде де бірдей болады.

Көрсетілген жағдай кезіндегі сығымдағыш үшін, жұмсалынатын (техникалық) сығылу жұмысын:{\displaystyle l\_{T}={\frac {n}{n-1}}RT\_{1}({\frac {T'\_{2}}{T\_{1}}}-1)+{\frac {n}{n-1}}RT\_{1}({\frac {T\_{6}}{T\_{1}}}-1)={\frac {n}{n-1}}RT\_{1}[(({\frac {P'\_{1}}{P\_{1}}})^{(n-1)/n}-1)+(({\frac {P\_{2}}{P'\_{1}}})^{(n-1)/n}-1)]}

КТҚ P'1/P1 = π1, қысымның арту дәрежесінің белгіленуі, ал КЖҚ P2/P1 = π2. Бұдан, барлық сығымдағыштар үшін, қысымның арту дәрежесін табамыз:

* π = P2/P1 = (P2/P'1)(P'1/P1) = π2π1

Формуланы қолдана отырып, жұмысты lT қысымның π1, КТҚ қатынасы арқылы, төмендегідей жазамыз:

* {\displaystyle l\_{T}={\frac {n}{n-1}}RT\_{1}((\pi \_{1}^{(n-1)/n}-1)+[(\pi \pi \_{1}^{-1})^{(}n-1)/n-1])}

Төмендегі шарттан, жұмыстың ең төменгі шамасын lT табамыз:

* {\displaystyle {\frac {dl\_{T}}{d\pi \_{1}}}={\frac {d((\pi \_{1}^{(n-1)/n}-1)+[(\pi \pi \_{1}^{-1})^{(n-1)/n}-1])}{d\pi \_{1}}}=0}

бұдан, {\displaystyle \pi \_{1opt}={\sqrt {\pi }}}   
немесе {\displaystyle P'\_{1}/P\_{1}={\sqrt {P\_{2}/P\_{1}}}} және {\displaystyle P'\_{1}={\sqrt {P\_{1}P\_{2}}}}   
сонымен қатар, {\displaystyle P'/P\_{1}=P\_{2}/P'} немесе {\displaystyle \pi \_{1}=\pi \_{2}}   
яғни, цилиндрдегі қысым қатынасы бірдей.

Дәл осындай тұжырым, көп санды сығымдағыштың цилиндрінде болуы мүмкін. Цилиндр саны Z кезіндегісі

* {\displaystyle \pi \_{1}=\pi \_{2}=\pi \_{3}=...=\pi \_{z}={\sqrt[{z}]{\pi }}}

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Ызақұдық** – Сырдарияның оң жағалық аңғарының Шардара даласындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Шардара ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Сырдария өзенін бойлай солтүстіктен оңтүстікке қарай 62 км-ге созылған, енді жері 18 км, ауданы 845 км2. Ұсақ төбелі және шағыл құмды алқап аллювий және жел әрекетінен түзілген. Шығысында жонды-белесті (адырлы) жазыққа тіреледі.

Климаты
-------

Климаты шөлдік, қаңтар айының жылдық орташа температурасы –4°С, шілденікі 28°С, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200 мм.

Өсімдігі
--------

Бозғылт сұр, ашық сұр түсті құмдақ топырағында ебелек, аққурай, қоңырбас, ал шалғынды-сұр топырақты ойпаң жерлерде арпабас, көбенқұйрық, т.б. эфемерлі шөптесіндер өседі. Құмды алқап жыл бойғы мал жайылымы саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Ма́риан А́ндерсон** (ағыл. Marian Anderson; 1897 ж. 27-ақпан, Филадельфия — 1993 ж. 8-сəуір, Портленд) — ХХ ғасырлық америкалық əнші, жарқын контральто.

Өмірбаяны
---------

Алты жасынан баптисттік шіркеудің хорында əн айтты. Кейінірек жеке əн сабақтарын алды. Себебі, ресми оқыту оған, афроамерикандыққа сол кезеңде қол жетімсіз болды. 1925 жылы сахнаға алғашқы рет шықты, ал 1928 жылы Карнеги-холлда алғаш өнер көрсетті. Кең танымалдылық алып келген гастрольдік сапарын Андерсон Еуропа елдері мен КСРО-дан бастады. Ян Сибелиус осы аруға өзінің «Жалғыздық» пьесасын арнаса, Артуро Тосканини мұндай дауысты *«ғасырда бір рет қана естуге болады»* деген. 1935 ж. оның импресариосы атақты Сол Юрок болды.

1939 ж. «Американдық революция қыздары» американдық қоғамдық қауымдастығы Мариан Андерсонға өзінің мерекелік концертіне қатысуға тыйым салды. Себебі, сол кезеңдегі қауымдастық ережелері қара жəне ақ нəсілді əртістердің бірге өнер көрсетуіне қарсы шығатын. Қауымдастықтың бұл шешіміне қарсылық ретінде бұл ұйымнан АҚШ Президентінің əйелі Элеонора Рузвельт шығып кетеді. Оның орнына Андерсонның концерті Линкольнның мемориалды орталығында ұйымдастырылды, бұл концерт радио арқылы жарияланды, кинопленкаға түсірілді (ағыл. Marian Anderson: the Lincoln Memorial Concert). Бұл қойылымның үлкен жетістікке жеткені соншалық, *«Американдық революция қыздары»* қауымдастығы өз ережелерін қайта қарастыруға мəжбүр болды. 1955 ж. Андерсон афроамерикандық əртістердің арасында бірінші болып Метрополитен-операда өнер көрсетті. 1958 ж. БҰҰ-ның «жағымды ерік елшісі» болып қызмет етті, ал 1972 жылы БҰҰ-дан Бейбітшілік сыйлығын алды. 1991 ж. «Өнердегі өмірі үшін» номинациясымен Грэмми сыйлығының лауреаты атанды. 2005 ж. оның есімі мен суреті салынған пошта маркасы шығарылды. Дауыс жазу индустриясына қосқан үлесі үшін Голливудтағы «Даңқ аллеясында» əншінің өзіндік, № 6262 жұлдызы бар. 

Андерсон репертуарына И. С. Бах, Шуберт, Верди, Сен-Санса, Брамс, Сибелиус пен Малердің еңбектері енді, сонымен қатар, афроамерикандық рухани əндер (спиричуэлс) репертуарда маңызды орын алады.

Дереккөздер
-----------

* Marian Anderson. My Lord, What a Mornin’. — New York: The Viking Press, 1956. (автобиография)
* Vehanen K. Marian Anderson, A Portrait. — New York; London: McGraw-Hill Book Company; Whittlesey House, 1941.
* Albus H.J. The 'Deep River' Girl: The Life of Marian Anderson in Story Form. — Grand Rapids : W.B. Eerdmans Publishing Co, 1949.
* Stevenson J. Marian Anderson: Singing to the World. — Chicago: Encyclopedia Britannica Press, 1963.
* Newman S.P. Marian Anderson: Lady from Philadelphia. — Philadelphia: Westminster Press, 1966.
* Tobias T. Marian Anderson. — New York: Ty Crowell Co, 1972.
* Sims J.L. Marian Anderson: An Annotated Bibliography and Discography. — Connecticut: Greenwood Press, 1981.
* Ferris J. What I Had Was Singing: The Story of Marian Anderson. — Minneapolis: Carolrhoda Books,1994.
* Keiler A. Marian Anderson: A Singer’s Journey. — New York: Scribner, 2000.
* Broadwater A. Marian Anderson: Singer and Humanitarian. — Berkeley Heights: Enslow Publishers, 2000.
* Freedman R. The Voice that Challenged a Nation
**Андрей Михайлович Кивилев** (20 қыркүйек, 1973 Талдықорған — 12 наурыз, 2003 Франция) — кәсіпқой қазақ велошабандозы. 2003 жылы наурызда Париж - Ницца жарысында құлау салдарынан мерт болды. Журналистер мен жанкүйерлер Андрейді "Киви" деп атайтын. Андрей Кивилевтің өлімінен кейін ғана UCI өздері ұйымдастыратын барлық жарыстарда велоспротшыларға арнайы бас киеім (шлем) киюді міндеттей бастады.

2000 жылдан бастап француз клубы «Cofidis» сапында өнер көрсететін Киви 2001 жылы Тур де Франста сенсация жасап 4-нші орын алады. Осыдан кейін оны Еуропаның көптеген мықты клубтары Андейді өздеріне шақыра бастайды. 

2012 жылы Лэнс Армстронг өнер көрсетіп жүрген жылдары допинг пайдаланғандығы дәлелденіп, осы уақытқа дейін қол жеткізген барлық атақтар мен марапаттардан айырылды. Сол себепті жарыста 4-нші орын алған Андрейге 11 жыл өткеннен кейін Тур де Франстың қола медалі бұйырды .

Бүгінгі күні Талдықорғандағы Володарский көшесі Андрей Кивилёв есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Посмертная "бронза"
**Тікелей іздеудің микробиологиялық әдісі**. Таужыныстар қимасының беткейлік өңіріндегі, грунттардағы, топырақ ауасындағы және табиғи сулардағы көмірсутектерді тотықтыратын бактериялардың биоценозын зерттеуге негізделген мұнай және кен орындарын іздеу әдісі. Мұндай бактериялардың үймелемелері (колониялары) терең қойнауларда орналасқан жатындардан шашырай тараған көмірсутектердің жер бетіне шығу нүктелерінде дамып жетіледі. Жер қыртысы қимасында көмірсутектер жатынының бар екендігін көрсететін бірден-бір бактериялар — метанның газ түріндегі гомологтарын және төмен мөлекулалы n-алкандарды тотықтыратын, әсіресе пропанды, бутанды және жарым-жартылай пентанды тотықтыратын бактериялар. Микробиологиялық әдістің өзіне тән өзгешеліктері баршылық, олар — бұл әдістің жылыстаушы көмірсутектер ағымы болымсыз өңірлерде газдық-геохимиялық әдіспен салыстырғанда әлдеқайда сезімталдығы, бактериялық қалыпсыздықтардың әдетте өнімді ауданның нақ орта тұсынан көрініс беруі, далалық және зертханалық жұмыстар құндылығының біршама арзан болуы. Әдіс су көздерін алдын-ала тексеруден өткізген түсірімдер барысында, антиклинді емес типке жататын мұнай және газ жатындарын іздеуде әсіресе тиімді; өзге де геохимиялық әдістермен кешенді түрде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

Тікенді қараөрік биіктігі 2,5 – 3 м бұталы өсімдік. Бұталарының көбінің ұщында қолға кіретін өткір тікендері болады. Жапырақтары майда, пішіні жұмыртқаға ұқсас. Гүлдері ақ түсті, оның сабақтары ұзын, гүл жапырақшалары мен тостағаншаларының қалақшалары бес – бестен болады.  

Бұл өсімдіктің ерекшелігі – олардың жапырақшаларынан бұрын наурыз – сәуір айларында гүлі шығады. Жемісі ккәдімгі сары өріктің жемісіне ұқсас, бірақ оның түсі қара көк болады.

Табиғатта таралуы.
------------------

Тікенді қара өрік орманның шетінде, тастақты, таулы беткейлерінде, өзен жағаларында, жабайы бұталардың арасында өседі. Жамбыл, Алматы, талдықорған, Шымкент облыстарының таулы аудандарында кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде қара өріктің гүлдерін, жапырағын, қабығын және тамырын жинайды.

Химиялық құрамы.
----------------

Тікенді қара өріктің гүлдері мен жапырақтарының ішектің жиырылып – созылуын үдететін, несеп айдайтын қасиеттері бар. Сондықтан да оны мал дәрігерлігі практикасында күйісінен жаңылған, іші жүрмей қалған малды емдеуге қолданады.  

Өсімдіктің дәрілік тұнбасын жасау үшін 50 грамм ұнтақталған гүлі мен жапырағын қайнаған 0,5 литр суға салып 30 минут тұндырады. Осы тұнба жас бұзауларға – 120 – 150 мл, ал қозыларға – 30 – 60 мл, ірі малға 200 – 300 мл мөлшерінде күніне 2 – 3 рет азықтандырардан 30 минут бұрын беріледі.
Өсімдіктің 10 грамдай (2 шай қасық) қабығы мен ұнтағын жарты литр қайнаған суға салып, 15 минут бүллкілденіп қайнатады. Тірілей салмағы 40 – 50 кг бұзауға күніне 3 рет 120 – 140 мл суытылған тұнба ішкізіледі.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың асқазан - ішек ауруларын емдеуге қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Дәрілік жалбыз тікен —  "Қайнар", 1988. — Б. 46-47. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Мариано Диас Мехия** (ис. *Mariano Díaz Mejía*; 1 тамыз 1993 жыл, Премия-де-Мар) — доминикалық және испаниялық футболшы, шабуылшы. "Реал Мадрид" сапында ойнайды.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Мариано балалық шағында Испанияның бірнеше клубында ойнады. Кәсіпқой карьерасын 2011 жылы "Бадалонада" бастағанымен, алаңға көп шыға алмады.

2012 жылы "Реал Мадрид" сапына қабылданды. Біраз жылдар бойы мадридтік клубтың екінші, үшінші командаларында ойнады. 2015/16 жылы Испания сегундасының үздік мергені атанды да, бас командаға қайта оралды. 2016 жылы желтоқсанда негізгі командада тұңғыш ресми ойынын өткізді.

2017 жылы Францияның "Олимпик" клубына ауысты. 2018 жылы тамыз айында "Реал" қайтадан сатып алды. Командадан кеткен Криштиану Роналдудың 7-нөмірлі жейдесін Мариано алды. Бірақ 2019 жылы жазда клубқа Эден Азар келген соң 7-нөмірлі жейдені Азар алды да, Мариано 26 нөмірге ауысты.

### Ұлттық құрама

Доминикан Республикасы құрамында 2013 жылы бір ойын ғана өткізді. 2017 жылы Марианоның өзі Испания құрамасында ойнауға шешім қабылдады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Реал Мадрид»
* Испания чемпионы: 2016/17, 2019/20
* УЕФА суперкубогы: 2016
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2016, 2018
* Чемпиондар лигасы: 2016/17
* Испания суперкубогы: 2019/20

### Жеке

* Сегунданың үздік мергені (1): 2015/16 (25 гол)

Дереккөздер
-----------

1. 1 2

Сілтемелер
----------

* Профилі
Мариана аралдары картаның оң жағындағы, Филиппин теңізінің шығыс жағында
**Мариана аралдары** (*Marіanas lslands*) — Тынық мұхиттың орталық бөлігінің батысындағы Микронезия аралдар тобына кіреді. Аумағы *1,1 мың км²*. **15 ірі** (Гуам, Рота, Сайпан, т.б.) және **бірнеше ұсақ аралдар мен рифтерден** тұрады. М. а-ның **солт. тармағы — жанартаулық** (биікт. 965 м), **оңт. — маржанды және жанартаулық** аралдардан тұрады. Мұнда фосфорит, күкірт, темір және марганец, т.б. кен орындары барланған. **Климаты тропиктік пассаттық**. Жылдық жауын-шашын мөлш. *1800 — 2100 мм*. Ылғалдың мол түсетін кезі **шілде — қазан айлары**. Тайфундар, жел сілкіну жиі болып тұрады. Ылғалды тропиктік **ормандар** (желге қараған беткейлерінде) және **саванналар** кездеседі. **Қант қамысы, кокос пальмасы, банан, мақта, цитрустық дақылдар** плантациялары бар. **Мал ш. жер өңдеу, балық аулау** **кәсібі** жақсы дамыған. Негізгі айлағы — **Аганья** (Гуам аралы). М. а-н **1521 ж.** Ф.Магеллан ашқан. **Испан королі Филипп ІV-нің әйелінің құрметіне аталған.**

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том


1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Тікенжиде** (*Hippophae*) - жиде тұқымдас өсімдіктердің бір туысы. Евразияның қоңыржай өңірінде өсетін 3 түрі бар. Өзен жағасы мен таулы, саздауыт жерде өсетiн өсiмдiк. Бұл биіктігі көбіне *2-6*, кейде *10-12* м аласа ағаш не бұта, бұтақтары тікенді, жапырағының ұзындығы *2-8* см, ені *2-8* мм. Гүлі ұсақ, дара жынысты, сәуір немесе мамыр айыларында гүлдейді, ет-женді, сүйекті, жемісі тамыз және қырқүйек айларында піседі. Түсі сарғылт не қызғылт. 

Қазақстанда Сарыарқаның шығысында, Зайсан, Балқаш – Алакөл атырабында, Алтай, Тарбағатай, Жоңғар, Іле, Күнгей, Кетпен, Теріскей, Қырғыз Алатауларында, Қаратау, Батыс Тянь-Шаньда өзен бойларында, тоғайда, кейде тау бөктерінде (2000 м-ге дейін) өседі. Тікенжидені әсемдік үшін құм, жырасай беткейін бекіту үшін өсіреді. Жемісінде витамин көп; жемісінен варенье, дәрілік май дайындалады. Тікенжиденің майы күйікті, ойықты, терінің сәуледен зақымдануын емдеуге, сондай-ақ асқазанның ойық жарасына қарсы қолданылады. Жапырағы – **иілік шикізат**.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы.