recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қазақстан. Ұлттық энциклопедия** —  қазақ тіліндегі әмбебап энциклопедиялық басылым. Энциклопедия негізгі 10 томнан, сондай-ақ орыс тіліндегі 5 томдық нұсқасынан және ағылшын тіліндегі анықтамалық құралдан тұрады.

Тарихы
------

1967 жылы құрылған "Қазақ кеңес энциклопедиясының бас редакциясы" (қазіргі "Қазақ энциклопедиясы") 1972-1978 жылдары 15 томдық (12 негізгі том) "Қазақ кеңес энциклопедиясы" басып шығарады, ал 1998-2007 жылдары дәл осы энциклопедия негізінде Қазақстан Республикасының президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен «Қазақстан» Ұлттық энциклопедиясы құрыстырылып, Алматы қаласында басып шығарылады.

Алғашқы төрт негізгі томның Бас редакторы - академик, философия ғылымдарының докторы Әбдімәлік Нысанбаев болып табылады. Бас редактор Энциклопедияның келесі томдары мен орыс тіліндегі нұсқасының Бас редакторы — тарихшы Бүркітбай Аяған. Энциклопедия сөздігін жасауға Ж. Сыдықов, Ә. Байбатша, Б. Көмеков, К. Серікбаев, О. Смағұлов, Т. Ғабитов, Х. Халықов, С. Борбасов, К. Оқаев, К. Жарықбаев, М. Тәтімов, Н. Омашев, А. Бекенов, Ж. Ісмұхамбетов, Ф. Бәйімбетов, А. Алдашев, М. Алшынбаев және басқа да бірнеше қазақ ғалымдары қатысқан.

Мазмұны
-------

### Негізгі томдар

10 томдық "Қазақстан ұлттық энциклопедиясы" (6 және 8 томдар жоқ) .Фотода одан бөлек ақиық ақын "Мұқағали Мақатай энциклопедиясы" мен "Жамбыл"энциклопедиясы бейнеленген.

| Том | Атауы | Басылған жылы | Беттерінің саны | ISBN |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | А — Ә | 1998 | 720 | ISBN 5-89800-123-9 |
| 2 | Ә — Г | 1999 | 720 | ISBN 5-89800-134-4 |
| 3 | Г — Ж | 2001 | 720 | ISBN 5-89800-149-2 |
| 4 | Ж — К | 2002 | 718 | ISBN 5-89800-157-3 |
| 5 | К — Қ | 2003 | 719 | ISBN |
| 6 | Қ — Н | 2004 | 696 | ISBN 9965-9389-7-0 |
| 7 | Н — С | 2005 | 728 | ISBN 9965-9746-5-9 |
| 8 | С — У | 2006 | 704 | ISBN 9965-9908-4-0 |
| 9 | Ұ — І | 2007 | 688 | ISBN 9965-893-10-1 |
| 10 | Э — Я | 2007 | 704 | ISBN 9965-893-11-X |

### Орыс тіліндегі нұсқасы

| Том | Атауы | Басылған жылы | Беттеренің саны | ISBN |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | А — В | 2004 | 560 | ISBN 9965-9389-9-7 |
| 2 | Г — Й | 2005 | 560 | ISBN 9965-9746-3-2 |
| 3 | К — M | 2005 | 560 | ISBN 9965-9746-4-0 |
| 4 | М — С | 2006 | 560 | ISBN 9965-9908-6-7 |
| 5 | С — Я | 2006 | 560 | ISBN 9965-9908-5-9 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Заглавная страница официального сайта издательства «Қазақ энциклопедиясы» на русском языке Мұрағатталған 12 қыркүйектің 2012 жылы.
2. ↑   (казах.
**Дархан Айтқалиұлы Ділманов** (9 қаңтар 1969, Қызылорда, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК Жоғарғы қолбасшылығының өкілі, генерал-лейтенант (04.05.2020), ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары – Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің директоры (2014 бастап). Қазіргі уақытта тергеу изоляторында.

Өмірбаяны
---------

1969 жылы 9 қаңтарда Қызылорда қаласында дүниеге келген.

1990 жылы Мәскеу қалалық кеңесі атындағы Мәскеу жоғары шекаралық қолбасшылық Қызыл Ту училищесін бітірген.

Шекара бекеті басшысының орынбасары, бөлімше коменданты, бөлім командирінің орынбасары, шекара жасағының бастығы лауазымдарында офицер болды.

2005 жылы Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетін бітірген.

2006 жылдың маусымынан 2008 жылдың желтоқсанына дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Шығыс» өңірлік басқармасы басшысының орынбасары болды.

2008 жылдың желтоқсанынан 2010 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі Жағалау күзеті өңірлік басқармасының басшысы болды.

2009 жылы Ресей Федерациясы ФСБ Шекара академиясын бітірген.

2012 жылдың сәуірінен 2013 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Солтүстік» өңірлік басқармасы басшысының орынбасары болды.

2013 жылдың шілдесінен 2014 жылға дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің Тәрбие, әлеуметті-құқықтық және кадр жұмысы бас басқармасы басшысының орынбасары болды.

2014 жылдың қазан айында Шекара қызметінің уақытша директоры болып тағайындалды.

2015 жылдың маусымынан — Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры юолды.

2020 жылғы 6 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған генерал-лейтенант әскери атағы берілді.

2022 жылдың 5 сәуірінде Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры қызметінен босатылды.

2022 жылдың 22 маусымында Дархан Ділманов Қазақстан-Қытай шекарасындағы шекара бекеттерінде анықталған өкілеттігін асыра пайдалану фактісі бойынша Ұлттық қауіпсіздік комитетінің сотқа дейінгі тергеуі аясында ұсталды.

Сілтеме
-------

* Параграф
* Капитал. KZ
* ЦентрАзия Мұрағатталған 31 қазанның 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мемлекет басшысының өкімімен Дархан Айтқалиұлы Ділманов Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры лауазымынан босатылды.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  ҰҚК Шекара қызметінің экс-басшысы қамауға алынды
**Ақбұлақ уезі** — Қырғыз АКСР-дағы Ақтөбе губерниясының 1922-1924 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Ақбұлақ ауылы болған Ақбұлақ уезі 1922 жылы 5 шілдеде құрылған. Құрамында 15 болыс болды:

* Ақбұлақ. Орталығы — Ақбұлақ а.
* Астрахан. Орталығы — Астрахан а.
* Бабатай көшпелі
* Жиренқопа көшпелі
* Елек көшпелі
* Калинин. Орталығы — Калинин а.
* Ново-Алексеев. Орталығы — Ново-Алексеев а.
* Петропавлов. Орталығы — Петропавлов а.
* Сазды. Орталығы — Сазды а.
* Тамды көшпелі
* Томарөткел көшпелі
* Тұзтөбе көшпелі
* Харьков. Орталығы — Харьков а.
* Қобда көшпелі
* Жайсан. Орталығы — Жайсан а.

1922 жылы 27 шілдеде Ойыл ауданынан Ақбұлақ уезіне 6 болыс: Беловодск (орталығы - Беловодск ауылы), Қайыңды көшпелі, Қарағанды көшпелі, Киелі-Ойыл көшпелі, Ново-Надеждинск (орталығы - Ново-Надеждинск ауылы), Преображенск (орталығы – Преображенск ауылы) көшірілді.

1923 жылдың басында Темір уезінің Бабатай болысы Қайыңды болысына қосылды.

1923 жылы 26 сәуірде Беловодск және Ново-Надеждинск болыстары Преображенскіге, Калинин және Петропавлов — Ново-Алексеевкіге, Николаев және Харьков — Жайсанға қосылды. Елек болысының орталығы Шашқан, Қарағанды болысыныкы — Қарағанды ауылы, Преображенск болысыныкы — Сазды ауылы, Тұзтөбе — Томарөткел ауылы болды. Қайыңды болысы Темір уезіне берілді.

1924 жылы 16 қаңтарда Ақбұлақ уезі таратылды. Оның аумағы Ақтөбе уезіне қосылды.

Әдебиет
-------

* Справочник АТД Казахстана (август 1920 г. — декабрь 1936 г.). Алматы, 1959
**Маршмэллоу** (ағылшын тілінде *marshmallow*) – пастила немесе суфлеге ұқсайтын кондитерлік өнім. Ол қант, жүгері шәрбәті, желатин, глюкозадан тұрады. Аздап бояғыштар мен дәмдеуіштер қосылады. Маршмэллоудың зефирден айырмашылығы құрамында жеміс-жидек езбесі жоқ. 

«Marsh mallow» атауының өзі «батпақ құлқайыры» деп аударылады. Құлқайырлар тұқымдасына жататын дәрілік жалбызтікен ағылшынша осылай аталады. Жалбызтікеннің тамырынан жабыспақ желе тәрізді ақ қоймалжың масса алған. Уақыт өте келе жалбызтікеннің орнына желатин мен крахмалды қолданатын болды. Алғаш рет маршмэллоу 1950 жылы АҚШ-та пайда болды. 

Маршмэллоудың ұсақ бөліктерін салатқа, түрлі десерттерге, балмұздаққа қосады, онымен торттар мен түрлі пісірмелерді әсемдейді. Ал кішкене бөлшектерін какаоға, ыстық шоколад пен кофеге қосып ішу соңғы кезде жиі қолданылады. 

Маршмэллоу арнайы пакеттерде немесе өлшеніп те сатылады. Олардың түстері ақ және түрлі-түсті, формалары үлкен, кішкентай, дөңгелек, төртбұрышты болады.

Дереккөздер
-----------

1.
**Қашыртқы канал** — артық суды мелиорациялау аумағынан тысқа ағызу үшін салынатын, қашыртқы желінің құрамындағы канал. Жер құрғату аумағынан жер беті және жер асты суларын жинап, канал арқылы басқа жаққа бұрып әкету, суғармалы жердің еңіс жағындағы артық суды су жинағыш каналға қосу үшін пайдаланады. Суғармалы жүйесінде тұрақты каналдардың аяғында салынады және суды су жинау каналына ағызады. Құрғату-ылғандандыру жүйелерінде қашыртқы канал қызметін әр түрлі мақсаттағы құрғату каналдары немесе бас каналдарға шығарылған алаңдардың төменгі шекарасында орналасқан жабық коллекторлар атқарады. Коллектор сағаларынды жабқыштары бар құдықтар қазылады. Қашыртқы канал қызметін, сонымен бірге қия беткейдегі каналдар да (қия беткейдегі су ұстағыш каналдар) атқарады. Олар беткеймен құрғатылған массивтің жоғарғы топография шекарасымен, тасындылардың шөгуін болдырмайтын еңістікпен және бас каналға немесе тікелей су қабылдағышқа шығатын батпақтанған жайылмалардың жоғарғы шекарасымен жер асты суларын ұстайтын су ұстағыш каналдарға қазылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты
**Досан батыр** – тарихи жыр. 

1868 жылғы Маңғыстау қазақтары көтерілісінің басшылары Досан Тәжіұлы мен Иса Тіленбайұлына арналған. Авторы халық ақыны Сәттіғұл Жанғабылұлы.

Нұсқалары
---------

«Досан батыр» жыры өзінің оқиға желісінің тартымдылығымен және көркемдігімен, тарихи деректерінің нақтылығымен ерекшеленеді. Сәттіғұл жырының Орталық ғылыми кітапхана қорында үш түрлі нұсқасы сақталған. Мазмұны мен көркемдігі жағынан толығырақ нұсқасын латын әрпімен жаздырып, 1939 жылы Сәттіғұл ақын өзі тапсырған.

Әдебиеттерде
------------

«Досан батыр» жыры «Қазақ әдебиеті тарихында» (А. 1961, 1-т. 2-кіт.), «Қазақ тарихи жырларының мәселелері» кітабында (1979) және Қ.Сыдиықұлының «Ақын жыраулар» (1974), «Сарқылмас қазына» (1996) моногр. еңбектерінде айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
2. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
3. ↑  «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001
**Константин Юрьевич Хабенский** (11 қаңтар 1972, Ленинград, КСРО) — Ресейдің театр және кино актері, Ресей халық әртісі (2012).

Өмірбаяны
---------

Константин Хабенский 1972 жылы 11 қаңтарда Ленинградта дүниеге келді. 1981 жылы отбасымен Нижневартовскке көшті, сол жерде 4 жыл өмір сүрді .1985 жылы отбасы Ленинградқа қайта оралды. 8 классты бітіріп, Хабенский авиациялық аспап жасау және автоматика техникуміне түсті, бірақ 3-курстан кейін техникалық мамандық оған бармайтынын сезініп, құжаттарын алып кетті. Кейін еден жуушы, аула сыпырушы, көшедегі музыкант болып та, "Суббота" театрында монтаждаушы болып та жұмыс жасады.

Жеке өмірі
----------

2000 жылдың 12 қаңтарынан бастап  Санкт-Петербургтегі радиостанциялардың бірінде журналист болып жасаған Анастасия Смирновамен (31 наурыз, 1975, Ленинград — 1 желтоқсан, 2008, Лос-Анджелес, АҚШ) некеде болды. 
Екініші неке — 2013 жылдың жаздыгүні Мәскеу көркем театрының актрисасы Ольга Литвиноваға үйленді.

Отбасы
------

Әкесі — Юрий Аронович Хабенский (1946-2004) инженер-гидролог, кейін аудитор болып жасады, ұлы "Ночной дозор" фильміне түсіп жүрген кезде оған обыр ауруына диагноз қойылып, кейін қайтыс болды. .
Анасы — Татьяна Геннадьевна Хабенская (Никулина), мамандығы бойынша — инженер-гидролог, математикадан сабақ берді, Нижневартовскте құрылыс зертханасында жұмыс істеді..

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Анастасия Хабенская — российские актрисы эпизода — Кино-Театр. РУ
2. 1 2  Хабенский отдал дом за долги и теперь снимает с сыном жильё — Светская хроника и культура | KP.UA Мұрағатталған 3 ақпанның 2014 жылы.
3. ↑  «Колдунья» Маркова попала в больницу, а у Хабенского и Маклакова во время съёмок умерли родные // KP.RU
4. 1 2  «Адмирал» жил в Нижневартовске / Местное время Мұрағатталған 19 қаңтардың 2012 жылы.
5. 1 2  Константин Хабенский | актёр, биография, фото | Кино не для всех и для каждого(қолжетпейтін сілтеме)
*Басқа мағыналар үшін Үшбұлақ деген бетті қараңыз.*
**Үшбұлақ** — Жамбыл облысы Байзақ ауданы, Ботамойнақ ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Сарыкемер ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-дей жерде.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 192 адам болса, 2009 жылы 210 адамды құрады.

Атау тарихы
-----------

1930 жылы Түрксіб темір жолы Жамбылды басып Алматыға қарай өтеді. Ол кезде темір жолдың үстіңгі жағында **Кер жол** болған. Таудың етегінде көптеген бұлақтың көздері болған. Содан су ағып тұрған. Оны бұрын "Сасық бұлақ" деп атаған. Сол су көздері темір жол жағасына дейін әр жерден ағып келген. Ағып жатқан су көздері "Үшбұлақ" деп атаған. Бұрын бұл жерлерде үй болмаған. Адамдар осы жақын жердегі *Королевка* ауылында тұрған.

Ауыл маңындағы жер атаулары
---------------------------

**Кер жол** - ертеде оны Жібек жолы деп атаған. Ол Әулиеатадан шығып Қаратаудың етегін жағалап баратын тақыр тас жол. Онымен Қытайға дейін жолаушылар, саудагерлер керуендерімен қатынап отырған.

**Қызыл кестік** - дөңестеу жер. Ол Үшбұлақ бекетінен шығысқа қарай 2 км жүрсе темір жолдың астыңғы жағындағы (батыс жағында) үлкен бір сай жыра. Топырағы - қызыл қоңыр, құрылысқа жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Аймантөбе •
 Ақжар •
 Аққия •
 Ақшолақ •
 Ақтөбе •
 Базарбай •
 Байзақ •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан (Диқан а.о.) •
 Диқан (Мырзатай а.о.) •
 Жақаш •
 Жаңасаз •
 Жаңатұрмыс •
 Жеңіс •
 Жетібай •
 Жібек Жолы •
 Кеңес •
 Көкбастау •
 Көкөзек •
 Көктал •
 Қайнар •
 Қостөбе •
 Қосы батыр •
 Құмжота •
 Құсақ •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мәдімар •
 Мырзатай •
 Сарыбарақ •
 Сарыкемер •
 Сеңкібай •
 Талас •
 Талас ст. •
 Тегістік (Жанатұрмыс а.о.) •
 Тегістік (Темірбек а.о.) •
 Төрекелді •
 Төрткүл •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Үшбұлақ •
 Шахан 
 |

 |
**Арсенаттар**  — минералдар класы, ортокүшәлә қышқылының (H3AsO4) тұздары, 120-ға жуық минералдарды қамтиды. Кешенді анионында мышьякты фосфор және күкірт алмастыра алады. А-ға тән катиондар: Ca, Cu, Co, Nі, Mg, Pb, Zn, Fe2+, Fe3+, VO22+, Mn2+. Бұлардың көбісі бір-бірін изоморфты алмастыра алады, сондықтан А-дың қасиеттері де (түсі, оптикалық өлшемд. тығызд. т.б.) әр түрлі. А. құрамына байланысты сусыз А. (оливенит, миметезит, дюфтит т.б.) және сулы А. (эритрин, аннабергит, скородит, эвхроит т.б.) болып бөлінеді. Кристалдық құрылымының негізін тетраэдр (AsO4) құрайды. А. ромбылық, моноклиндік, триклиндік сингонияларда кристалданады. Кристалдары ұсақ, ине және пластина тәрізді. Топыраққа ұқсас, колломорфты және тығыз агрегаттармен қатар, жұқа қабатты және қабыршақты түрлері де байқалады. Түсі қанық, катиондардың құрамына байланысты: Cu2+ — жасыл, Co2+ — қызғылт, Nі2+ — ашық жасыл, Fe3+ — сарғыш, қызғылт сары. Қатт. мен тығызд. құрамындағы су мөлшеріне байланысты 2,5-5,5 және 2,9-7,3 г/см3 аралықтарында өзгеріп отырады. А-дың басым көпшілігі гипергендік қабаттарда қалыптасады. Қанық түсіне байланысты кобальт, никель, уран, қорғасын кентастарына индикатор бола алады. Шоғырлануы аумақты болған жағдайда құрамындағы металдардың кені ретінде өндірістік маңызы бар.
**Самиғолла Хамзаұлы Уразов** (17 қараша 1957, Воротаевка, Сарытау облысы, КСРО) — қазақстандық мемлекет қайраткері, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты (2012-2016).

Өмірбаяны
---------

Сарытау облысы Подлесновск (қазіргі — Марксовский) ауданы Воротаевкада дүниеге келді. Сарытау политехникалық институтын инженер-механик мамандығы бойынша бітірді.

Еңбек жолын Сарытау облысы Балаково ауданындағы «Зоркинский» кеңшарында шопан болып бастаған. Институтты бітіргеннен кейін «Зоркинский» кеңшарында экономист болып жұмыс істеді.

1981-1992 жылдары Орал облысы Орда ауданындағы «Жәнібек» автотранспорт экспедиторлық кәсіпорнының бас инженері, директоры, «Орда» кеңшарының бас инженері қызметтерін атқарды.

1992-1996 жылдары Батыс Қазақстан облысы Жәнібек аудандық әкімшілігінің басшысы қызметін атқарған.

1996-2002 жылдары Батыс Қазақстан облыстық филиалының директоры, Астана қаласындағы «Қазақавтожол» РМҚК бас директоры қызметтерін атқарды.

2002-2007 жылдары Көлік инфрақұрылымын дамыту комитетінің Батыс Қазақстан облыстық басқармасының басшысы, Батыс Қазақстан облысының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары департаментінің директоры.

2007-2008 жылдары Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданының әкімі болды.

2008 жылдың 18 сәуірінен 2012 жылдың 14 қаңтарына дейін Орал қаласының әкімі болды.

2012 жылдың қаңтарында партиялық тізім бойынша Қазақстан Парламенті Мәжілісінің бесінші сайланым депутаты, қаржы және бюджет комитетінің мүшесі болып сайланды.

Марапаттары
-----------

* «Ерен еңбегі үшін» медалі
* Қазақстан Республикасының құрметті жол қызметкері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бесінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының тізімі
2. ↑  «Бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 20 қаңтардағы № 181 Жарлығы
3. 1 2  Есімдер: 58 жыл бұрын (1957) Уразов Самиғолла Хамзаұлы дүниеге келді. *17 қараша. Календарь КазИнформа «Даты. События. Имена»*.  МИА «Казинформ» (17 қараша 2015).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 13 ақпан 2016.

Сілтеме
-------

* Самиғолла Хамзаұлы Уразов.  ИС Параграф. Тексерілді, 13 ақпан 2016.  (орыс.)
Орта ғасырғы Англияның жеріндегі альменда. Картаның солтүстік-шығыс бөлігінде қауым мүшелерінің «ортақ» жалпы пайдалануындағы жерлер жасылмен белгіленген
**Альменда** (нем. *Allmende*, *al(ge)meinde* немісше - "бәрінің меншігі"– орта ғасырдағы Батыс Еуропа елдерінде қауым мүшелерінің жалпы пайдалануында болған жерлер (жайылым, шабындық, орман-тоғай, бос жатқан жер т.б.). Альмендаға жыртылған жерлер енбейді. Олар феодалдардың меншігінде болды.

Товарлы-ақшалы қатынастарының дамуына байланысты Альменда көлемі барған сайын азайып, құрыды. Тек кейбір елдерде (Германия, Швейцария, Скандинавия т.б.) Альменданың қалдықтары жаңа дәуірде де сақталды.

Қазіргі заманда Альменда ешбір жерде жоқ.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* Альменда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
**Төлебай Әжімов** (1921, Ресей, Астрахан облысы Икрян ауд. Мушрын а. - 14.2.1988, Алматы қаласы) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ефрейтор, барлаушы. Қазақ. Ұлы Отан соғысына дейін Ә. Омбы қаласында тұрып, балықшы болып жұмыс істеді. 1942 жылдан майданда болды. Ол 198-атқыштар дивизиясында Старая Русь түбінде, Брянск ормандарында шайқасты. Беларусьті азат етуге қатысты. Майданда Әжімов жау тылына талай рет барып, бағалы мәлімет алып келді. 1944 жылдың 24 шілдесінде ержүрек жауынгер Польшаның Красностав қаласынан азат ету үшін болған ұрыста ерекше көзге түсті. Вепш өзенінен бірінші болып өткендердің ішінде болды. Ол қалаға бірінші болып кіріп, жау әскерлерімен шайқасты. Сөйтіп басқа жауынгерлердің рухын көтерді. Жанындағы жолдасына жаудың оғы тиіп, құлап түскенде гитлершіл мерген оқ атып жатқан жерге жасырын келіп, оны автоматтан жайратып салды. Бұл Әжімовтің осы қалада өлтірген 16-фашисі еді. Келесі күні оған 3-дәрежелі Даңқ ордені тапсырылды. Гитлершілер батысқа қарай шегінгенде 1 -Украина майданының әскерлері Висла өзеніне қарай жылжып келді. Жау осы өзеннің бойындағы шептерін ұстап қапу үшін шілденің аяғы мен тамыздың басында 17 дивизия, оның ішінде 3 танк дивизиясын шығарды. 1-Украина майданының әскерлері жауға бұл жерден қорғаныс бекінісін жасауға мүмкіндік бермеу үшін, оларға Висла өзенінен өту жөнінде бұйрық берілді. Сандомир ауданындағы плацдармды басып алу үшін барлау операциясына жауынгерлер дайындады. Оның құрамында Әжімов те болды. Әжімов бұл жорықтан құнды мәліметтермен оралды және өзі 12 жау әскерін жойды. Осы ерлігі мен тапқырлыгы үшін Әжімовке КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.9.1944). Ленин, 1-дәрежелі Отан согы- сы, 3-дэрежелі Даңк орденде- рімен, медальдармен марапат- талған. Соғыстан кейін ол Алматы қаласында тұрып, жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Содырғы тұқымдасының өкілі
**Содырғылар тұқымдасы** (лат. *Prunellidae*) — Торғайтәрізділер отрядына жататын 73 тұқымдастың біреуі. Орташа денелі(торғайдай) торғай тұқымдас құстар жерде де, сондай-ақ ағаштың бөрікбастарында да бой тасалап, көзге шалынбай жүреді. Денесіне тығыз жабысқан жабысқан жабын қауырсындарының реңінде қошқыл реңк басымырақ. Аталығы мен аналығының бірінен-бірінің айырмашылығы жоқ. Моногамиялы, жеке жұп түзіп өмір сүреді үлкен топ құрмайды, дегенмен жылыстау кезеңінде басқа құстардың тобында, мысалы, торғайлармен бірге жем жеген кезде жиі кездесіп қалады. Мұндай топтағы содырғыларға тән қылығы - олар торғайлармен бірге ұшып кетпейді, жерге жабысқандай болып, ұшпай қалып қояды. Бунақденелілермен көбірек қоректенеді, көбінесе тұқымдарды, әсіресе жылдың салқын кезінде қорек етеді. Солтүстікте - жыл құстары, оңтүстік өңірде - көшпенді және отырықшы болып келеді. Содырғы тұқымдастарының бір туысында 12 түр бар. Олар негізінде Еуразияның таулы және орманды өңірлерінде орын тебеді. Кейбіреулері ғана Африканың солтүстігінде Атлас тауларына өтіп сіңеді. Қазақстанда содырғылардың 6 түрі(боз содырғы, қаратамақ содырғы, сұржон содырғы, қаратұмсық содырғы, орман содырғы және сібірлік содырғы) кездеседі. Олардың тек екеуі - орман және сібірлік содырғылар Қазақстанның аумағы арқылы жылыстайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь.
**Мұсаев Мұқат** - (1919 жыл — 1954 жыл 3 мамыр) - 795 атқыштар полкінің пулемётшісі, қатардағы жауынгер және Кеңес Одағының батыры.

Өмірбаяны
---------

1919 жылы Астрахан облысы Харабалинск ауданы Селитренное ауылындағы қарапайым қазақ жұмысшыларының үйінде дүниеге келген. Кеңес шаруашылығнда жылқышы болып жұмыс жасайды.

1941 жылдан Қызыл Армия қатарында болса, ал 795 атқыштар полкіне 1944 жылдың мамыр айында келеді.

1944 жылдың 25 қазанында қатардағы жауынгер М. Мұсаев Тисафюред қаласындағы Тиса өзенінен алғашқылардың бірі болып қолдағы барлық саймандармен өзеннің екінші жағасына тез жүзіп өтеді. Екінші жағаға келе салысымен жау тылына жүзіп келе жатқан ротаны қорғау үшін оқ жаудырады. Жаудың 18 қарсы шабуылына тойтарыс беруде қатысады. Нәтижесінде батарея бөлімшесін жояды. Соғыс кезінде алған қатты жарақатына қарамастан, ұрыс даласын тастамай, ақыр оғы қалғанша оқ жаудырады. 

Пулемётінің оғы біткен кезде қолындағы гранаталармен жаудың пулемёт нүктесіне жорғалап барып, жаудың мақсатын жойды және тауып алған пулемётпен оқ жаудырып, артта қалған әскердің алға жылжуын қамтамасыз етеді.

КСРО жоғарғы кеңесінің қаулысымен 1945 жылдың 24 наурызында ерлігі мен батырлығы және соғыс тапсырмаларының бұлжытпай орындалғандығы үшін Мұсаев Мұқатқа Кеңес Одағының батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және Алтын Жұлдыз медалімен марапатталады.

1945 жылы елге қайтарылып, Астрахан облысы Наримановск ауданы Буруны ауылында жұмыс жасайды. Түйе шаруашылығын меңгереді. 1954 жыл 3 мамырда қайтыс болады.

Кейіннен, Енотаевка ауылының орталық көшелерінің бірі батырдың атымен аталып кетеді.

Сілтеме
-------
**Лидия Леонтьевна Ашрапова** (26 тамыз 1935, Амга, Саха Республикасы — 21 сәуір 2023) — кеңестік және қазақстандық актриса. Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі.

Өмірбаяны
---------

1952 жылы Ташкент хореографиялық училищесін бітірген. 

1952-1954 жылдары — Ташкент филармониясының актрисасы, 1956-1958 жылдары — Қазақ ән-би ансамблінің солисті, «Қазақфильм» киностудиясының актрисасы.

1989 жылдың 23 наурызынан Ашрапова «Эдельвейс» әйелдер киностудиясының көркем жетекшісі – Басқарма председателі ретінде тағайындалды.

90-шы жылдары "Қазақфильм" киностудиясындағы мансабын аяқтап, күйеуі Асхат Ашраповпен бірге Ресейге, Мәскеу облысына көшті. Бұл жақта ол өзінің шығармашылық қызметін жалғастырды.

1990 жылы Ашрапова күйеуімен бірге "Альянс" кинофирмасын құрды. Кинофирмада ол көркем жетекші-продюсер ретінде жұмыс атқарды.

Соңғы 17 жылын Ашрапова Қырымда науқас күйеуін қараумен өткізді.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

«Біз осында тұрамыз» (реж. Шәкен Айманов) фильміне түскені үшін «Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталды. 

Республикалардың көптеген мемлекеттік және кинематографиялық мақтау қағаздарымен марапатталған. Алматы қаласының Фрунзе аудандық кеңесі депутаты болып сайланған; Қазақ КСР кинематографистер одағы қарауындағы тұрғын үй-тұрмыстық комиссиясы председателінің орынбасары болды; Қазақстан әйел-кинематографистер ассоциациясының председателі болды.

Көп мәрте КСРО кинематографистер съездерінің делегаты болып сайланды. Ресей кинематографистер кеңесінің ардагері, Ресей киноактерлер гильдиясының мүшесі.

Фильмографиясы
--------------

* 1955 - *Қыз-жігіт* - *Ғалия Ерденова*
* 1955 - *Ана мен бала* - *Сәуле*
* 1956 - *Біз осында тұрамыз* - *Халида Торғынова*
* 1957 - *Біздің сүйікті дәрігер* - *актриса*
* 1957 - *Арал балықшылары* - *Сенем*
* 1958 - *Жерге қайтып оралу* - *Сабира*
* 1960 - *Бір ауданда* - *Майра Баянова*
* 1961 - *Егер біздің әрқайсымыз...* - *Маржан Серкебаева*
* 1963 - *Әрі қалжың, әрі шын* - *Раушан*
* 1966 - *Каниюта үңгірінің құпиясы* - *тұтқын әйел*
* 1967 - *Арман-атаман* - *Арманның анасы*
* 1967 - *Саманшының жолы* - *Гүлнұр*
* 1968 - *Тақиялы періште* - *қонақ*
* 1969-1970 - *Қыз Жібек* - *эпизод*
* 1970 - *Атаманның ақыры* - *көрші*
* 1974 - *Бәйшешектер* - *эпизод*
* 1975 - *Гауһартас* - *Айша*
* 1976 - *Медеудегі кездесулер* - *Клара Рахымбайқызы*
* 1978 - *Қан мен тер* - *Құдаймендінің әйелі*
* 1979 - *Даладағы қуғын* - *эпизод*
* 1979 - *Күміс мүйіз Алатау* - *Егор Мергенбайдың әйелі*
* 1980 - *Алтын күз* - *іс бастаушы*
* 1980 - *Біз - ересекпіз* - *эпизод*
* 1980 - *Мінезі қиын балалар* - *эпизод*
* 1981 - *Мерекенің үш күні* - *жолаушы*
* 1986 - *Түрксіб* - *Аманбайдың әйелі*

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Лидия Ашрапова
**Ракоши (Какозі) Матьяш** (9. 3. 1892 – 5. 2. 1971) — венгр саяси қайраткері. Венгр совет республикасы (1919) кезеңінде сауда халық комиссарының орынбасары, қоғамдық өндіріс халық комиссары. 1921—24 ж. Коминтернде жұмыс істеді. Венгрия компартиясының ұйымдарын қайта құруға қатысты 1926 ж. қыркүйегінде ұсталып, ұзақ уақыт түрмеде отырды. 1940 ж. босатылды. Венгрия фашизмнен азат етілгеннен кейін (1945) Ракоши Компартия мен үкіметте бірсыпыра басшы қызметтер атқарды. Бұл қызметтерде жүріп, Ракоши соц. құрылыс ісінде елеулі қателіктер жіберді: жоспарлы тапсырмаларды дәлелсіз артық белгіледі, партия тұрмысының лениндік нормаларын, соц. заңдылықты бұзды. Венгр еңбекшілер партиясы (ВЕП) ОК-нің 1956 ж. шілдедегі шешіміне сәйкес, Ракоши ВЕП ОК-нің 1-секретарьлығы қызметінен босатылып, ВЕП Саяси бюросының құрамынан шығарылды. 1962 ж. тамызда Венгр соц. жұмысшы партиясының ОК-і Ракошиды партиядан шығарды.

Билікке келгенге дейін
----------------------

Ол кедей еврей отбасындағы он екі баланың алтыншы баласы болды - бақалшы Йозеф Розенфельд пен Сесилия Ледерер. 1904 жылы аттарды мадияризациялау саясатына байланысты бүкіл отбасы өз фамилиясын Ракосиге ауыстырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс майданда соғысып, сол жерде тұтқынға түсіп, Венгрия Коммунистік партиясының қатарына кіреді.

Венгрияға оралды. Бела Кун үкіметінде халық комиссарының бірінші орынбасары, одан кейін сауда халық комиссары қызметтерін атқарды. Қызыл гвардия мен Қызыл Армияны басқарды. [Мажар Кеңес Республикасы құлағаннан кейін Австрияға эмиграцияланып, тұтқындалып, тоғыз айдан кейін елден қуылды.

1920-1924 жж. Коминтерннің атқару комитетінде жұмыс істеді, 1921 жылы оның хатшысы болып сайланды. 1924 жылы желтоқсанда заңсыз коммунистік партияны ұйымдастыру үшін Венгрияға оралды. 1925 жылы қыркүйекте ол тұтқындалып, әскери сотқа жеткізілді, онда прокурор өлім жазасын талап етті, бірақ еуропалық солшыл интеллигенцияның (оның ішінде Р. Роллан да бар) наразылықтары істің азаматтық сотқа берілуіне, ол сегіз жарым жылға бас бостандығынан айырылды.1920-1924 LiveJournal. Коминтерн атқару комитеті жұмыс істеді, 1921 жылы оның хатшысы үлкен сайланды. 1924 жылы желтоқсанда заңсыз коммунистік партия уйымдастыру үшін Венгрия оралды. 1925 жылы қыркүйекте ол тұтқындалып, әскери сотқа жеткізілді, онда прокурор өлім жазасын талап етті, бірақ еуропалық солшыл интеллигенцияның (оның ішінде Р. Роллан да бар) наразылықтары істің азаматтық сотқа берілуіне, ол сегіз жарым жылға бас бостандығынан айырылды.

1940 жылы қазанда Кеңес Одағы үкіметі Ракосиді 1848-49 жылдардағы Венгрия революциясын басып-жаншу кезінде Ресей басып алған баннерлермен айырбастады. 1940-45 жж. Мәскеуде Вьетнам Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің шетелдік бюросын басқарды. 1945 жылы ақпанда Кеңес әскерлерімен бірге Венгрияға оралып, Венгрия Коммунистік партиясын басқарды. 1945-1949 жылдары Премьер-Министрдің орынбасары.
**Әсіреимпериализм** немесе **Ультраимпериализм** — капитализмнің дамуында жаңа кезең туу мүмкіндігін құптайтын, Карл Каутский ұсынған (1915) антимаркстік теория. Бұл жаңа кезең халықаралық картельдер мен трестерді бүкіл дүниежүзіндегі бір «асыратреске» біріктіру, олардың мүддесін ымыраластыру, бір тұтас ұйымдасқан дүниежүзілік шаруашылық құру арқылы барлық елдердің капиталистері арасында ауыз бірлік жасалуымен сипатталады-мыс, сөйтіп, бәсеке мен өндіріс анархиясын, дағдарыс пен соғысты жоюға болады-мыс. «Әсіреимпериализм» теориясына саясатты экономикадан бөліп алу, империализм дәуірінде капиталистік елдердің әркелкі даму заңын елемеушілік тән. В. И. Ленин «Әсіре империализм» теориясының методологиялық терістігін, ғылыми дәрменсіздігін және саяси зияндылығын әшкереледі. Оның методологиялық терістігі – абстракция тәсілін дұрыс пайдаланбауында, монополиялардың өсуі мен олардың арасындағы байланыстың күшею тенденциясын абсолюттендіріп, капитализмнің түбірлі ішкі қайшылықтарын елемеуінде.

Саяси зияндылығы
----------------

Ал саяси зияндылығы – капиталистік қоғамның шеңберінде империализмді жоюға болады деген қиял шашып, империализмге қарсы революциялық күрестен еңбекшілердің бетін бұрмақ болуында. В. И. Ленин империализм «Әсіреимпериализмге» ұласпай-ақ, жеңімпаз социалистік революцияның нәтижесінде күйреуге ұшырайтындығын көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Каутский мен Троцкий ұран етіп көтерген «Еуропа Құрама Штаттары» «Әсіре империализм» теориясының бір түрі еді. В. И. Ленин бұл теорияның реакцияшылдығын әшкерелеп, оны капитализм тұсында жүзеге асыруға болмайтындығын дәлелдеді, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Реннер мен Зеринг ұсынған капиталистік мемлекеттердің бүкіл дүниежүзілік бірлестігін құрудың жоспары да осы «Әсіре империализм» теориясының басқа бір түрі. «Әсіре империализм» теориясы қазір империалистік интеграциялауды уағыздаумен ұштастырылып отыр. Батыс Еуропа елдерін Америка мен Батыс Германия капиталының туы астында біріктіруді жақтаушылар Еуропа капиталистерінің интернационалдық одағы олардың арасындағы қайшылықтарды жоюға және жалпы бейбітшілікті баянды етуге мүмкіндік береді деген Каутскийдің ескі әуенін жаңғыртады. Капиталистік Батыс Еуропа шеңберіндегі экономикалық одақтар құру щын мәнінде осы елдердің еңбекшілерін қанауды күшейту, Совет Одағы мен басқа да социалистік елдерге қарсы бағытталған соғыс блогын нығайту мақсатын көздейді. Халықаралық монополистік одақтардың барлық іс-әрекеті «Әсіреимпериалистік» теориясының дәрменсіздігін дәлелдеп отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 53-бет
**Енисей бөйраты** , Енесай бұйраты, Орта Сібір үстіртінің (Ресей, Краснояр өлкесі) оңт.-батысында орналасқан. Енисей өз-нің орта ағысының оң жағалауын бойлай оңт.-шығыстан солт.-батысқа қарай 900 км-ге созылған аласа таулы бұйрат. Аум. 900 км²-дей. Ең биік шыңы — Енашим Полкан тауы (1104 м). Бұйрат Байкал қатпарлығының антиклинальдік және синклинальдік құрылымдарынан түзілген және кембрийге дейінгі гнейстен, тақтатастан, интрузивтік граниттен құрылған. Е. б-ның суайрық жерлері жалпақ белесті, кей жерлері батпақты. Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімденген. Климаты қатаң континенттік. Қысы суық, қар қалың түседі (90 см). Қаңтардың орташа температурасы –20 — 25°С. Жазы қоңыржай жылы. Шілденің орташа температурасы 16°С. Жауын-шашын мөлш. 550 — 700 мм. Е. б-ның аумағы ылғалды (ылғалдану коэфф. 1,0 — 1,33). Көпшілік жерінде таудың тайгалы-тоңды топырағы қалыптасқан. Оны балқарағай, қарағай, майқарағай, шырша, самырсын басым өскен орман көмкерген.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Филипп Яковлевич Рубахо** (1923—1943) — Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Қара теңіз флотының Новороссисктегі әскери теңіз базасындағы 393-ші жеке батальонында қызмет еткен. 1-ші дәрежелі старшина. Кеңес Одағының батыры.

Биографиясы
-----------

1923 жылы 23 қаңтарда Ақсай станицасында (қазіргі Ростов облысындағы Ақсай қаласы) ресейлік флоттың офицері болған жұмысшының отбасында дүниеге келген. Ұлты - қазақ. Ол жетімдер үйінде өсті. Сол жерде қазақтарға тән емес, тарихқа белгілі есіміне ие болған.
Филипптың білімі орта. Ол ата-анасынан өте ерте айырылды. Сондықтан Батумдық балалар үйінде оқыған. Жасөспірім кезінде ол ірі мергендік жарыстарында топ жарып «Ворошилов атқышы» белгісіне ие болды.

Әскери теңіз флотында 1941 жылдан бастап қызмет еткен. Қара теңіз флотының Туапсин базасындағы музыкалық топтың мүшесі болды. Алайда көп ұзамай ұрыстық кемелерге ауысты. Оның құрамында жүріп алғаш рет Ұлы Отан соғысына қатысты. 1941 жылдың қыркүйегінде қоршауда қалған Одессаға қарсы жорыққа аттанды. Рубахоға теңізде ұзақ соғысуға тура келмеді: теңіз жаяу әскері құрамынан ол құрлықтық майданға аттанды. Атақты Севастополь қорғанысына қатысып ерліктің ерен үлгісін көрсетті.

Филипп Рубахоның ұлтын растайтын құжат

Марапаттары
-----------

* КСРО Жоғарғы Президиумының 1944 жылғы 22 қаңтардағы бұйрығы бойынша неміс-фашистік басқыншыларына қарсы көрсеткен батылдығы мен батырлығы үшін 1-ші дәрежелі старшина Рубахо Филипп Яковлевичке қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
* Ленин орденімен (1944) және Қызыл Жұлдыз орденімен (1943) марапатталды.

Естелік
-------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому составу Военно-Морского флота» от 22 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 3 февраля (№ 6 (266)). — С. 1
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
3. ↑  Қазақтың ұлы Филипп
4. ↑  Батыр ұлдың тағдыры
**"Білім" баспасы** — жоғары, орта арнаулы оқу орындарына арналған оқулықтар, әдістемелер, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттер шығаратын баспа. 1993 жылы 25 қарашада құрылған. "Білім" оқулықтар, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттермен қатар әлеуметтік-саяси маңызы зор, өзекті тақырыпты қамтитын кітаптарды әзірлейді. Баспадан жыл сайын 40-қа жуық басылым жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*

Сілтемелер
----------

* «Білім баспасы» Мұрағатталған 29 қаңтардың 2012 жылы.
* "Білім баспасы"(қолжетпейтін сілтеме)
**Автохон** (байырғы немесе жергілікті), (орыс. *Автохтон,*, ағылш. *Autochton*, гр. *autochthon autos өзі + chthon жер, өлке*грек. ) — осы жерді тұрғылықты мекен еткен, этногенезі осы аумақта дамыған адам, абориген. Мыс. Ванкувер аралындағы Солтүстік жəне Оңтүстік Американың байырғы халықтары вакаш-квакиютль жəне нутка; Австралияның оңтүстігіндегі пама-нюнга жəне Астралияның солтүстігі мен солтүстік-батысындағы не-пама-нюнга.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Этносаяси сөздік. Тоғжанов Е. Садуақасова А. Калашникова Н. Калмыков С. Малиновский В. Рақышева Б. Сүлейменова Э. Шаймерденова Н. Төлеғұл Ғ. Астана, 2014. ISBN: 978-601-7504-05-2 6-бет
**First Heartland Jusan Invest акционерлік қоғамы** (бұрынғы «Цесна-Капитал» АҚ) — қазақстандық инвестициялық және брокерлік компания. Бұл «First Heartland Jusan Bank» АҚ 100% еншілес компаниясы. 2004 жылдан бастап брокерлік және депозитарлық қызметті жүзеге асырып, құнды қағаздарды басқару бойынша қызмет көрсетеді. Компания басқарма төрағасы – Максим Кабанов.

Тарихы
------

2004 жылы құрылды.

Операциялар
-----------

Компанияның құнды қағаздар нарығында инвестициялық портфельді басқару, брокерлік және дилерлік қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар. Компания цифрлық онлайн брокер ретінде позицияланады. Биометрияны пайдаланып Jusan мобильді қосымшасында брокерлік шотты ашуға және инвестициялық портфельді басқаруға болады. Компания құрылғаннан бері жалпы сомасы 650 миллиард теңгеден астам облигациялар шығарған.

2021 жылдың ақпан айында «First Heartland Jusan Invest» АҚ Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорымен кастодиандық келісімге қол қойды. Жинақтаушы зейнетақы салымшыларының активтері эмиссиялық және борыштық құнды қағаздарға, оның ішінде биржалық қорларға (ЕТҚ), акцияларға, облигацияларға, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноттарына, орта мерзімді Қазақстанның егемендік облигациялары, сондай-ақ бағалы металдарға инвестициялай алады.

Қаржы көрсеткіштері
-------------------

Компанияның жарияланған және төленген жарғылық капиталы 3 млрд теңгені, меншікті қаражат көлемі 7,4 млрд теңгені құрайды (01.10.21 ж.). Таза пайда – 835 млн теңге.

Марапаттар
----------

2021 жылы компания британдық Global Banking & Finance Review журналының «Asset Management Company of the Year Kazakhstan 2021» номинациясында және «Үздік онлайн брокер» номинациясында CbondS Awards CIS ақпараттық агенттігінің марапаттарын алды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  "First Heartland Jusan Invest" АҚ (FHJI) | "Қазақстан қор биржасы" АҚ.
2. 1 2  Біз туралы | «Jusan Invest» АҚ.
3. ↑  Максим Кабанов Jusan Invest Басқарма Төрағасы болып сайланды. (15.03.2022).
4. ↑  Құжаттар | «Jusan Invest» АҚ.
5. ↑  Қазақстанда инвестицияға байланысты қандай қосымшалар пайда болды. (27.01.2021).
6. ↑  БЖЗҚ салымшылары 6 компанияға «артық» ақшасын аудара алады. (16.02.2021).
7. ↑  Брокерлік компания қазақстандықтардың зейнетақы активтерін басқаруға дайын екенін мәлімдеді | Kazakhstan Today (18.02.2021).
8. ↑  Cbonds Awards CIS – 2021 жеңімпаздары белгілі болды. (24.06.2021).

Сілтемелер
----------

* jusaninvest.kz — «First Heartland Jusan Invest» АҚ ресми сайты
* Зейнетақы активтері: екі компания басқару келісіміне қол қойды
* Қазақстандықтар зейнеткерлікке шыққанға дейін жинақтарынан инвестициялық кіріс ала алады(қолжетпейтін сілтеме)
* Нурфин рейтингі: қор нарығында қандай компанияның акцияларын сатып алған тиімді
**Дәстүр** — қоғамдық пікір, ескіркен дәстүр, зорлық-зомбылық туралы түсірілген қорқынышты, драмалық фильм. Ұлттық дәстүрлерді деконструкциялайтын, мұсылмандық жын шығару рәсімі көрсетілген мистикалық триллер.

Сюжет
-----

Отбасының әкесі, қоғамда беделді Нұрсұлтан Көпжасарұлы ауылдағы шаруа қожалығының барлығын иеленіп отырғандықтан, жалғыз ұлы Болаттың немқұрайлы, немқұрайлы өсуі бір емес, бірнеше рет мәселеге, тіпті қылмыстық жауапкершілікке де әкеліп соқтырады.

Тағы бір ішімдік ішкен кеште Болат жергілікті мектеп бітіруші қызды зорлайды. Әкесі бұл мәселені тағы да жасырғысы келді, бірақ қыздың ата-анасы полицияға арыз жазып үлгерген. Бұл жағдайдан шығудың жалғыз жолы - үйлену тойы, бірақ отбасының өмірі нағыз қорқынышты арманға айналады.

Саяси сілтемелер
----------------

Фильмде фронтальды метафоралар мен сілтемелер кездеседі: бүкіл округке әсер ететін екі басты ер кейіпкердің аты Нұрсұлтан мен Болат. Фильм топонимдері танымал атауларға сілтейді: Болашақ ауылы, «Хан Шатыр» тойханасы, «Бәйтерек» дүкені.

Фильмге дайындық
----------------

Кинорежиссерлер актерлерді іздеуге 4 айға жуық уақыт жұмсады және кейбір көріністерді жасау үшін 6 камераға дейін пайдаланды. Кейбір актерлер алты айға дейін түсірілімге дайындалды, әсіресе жынның төбеге, қабырғаға көтеріліп жатқан көріністерінде байқалады. Бұл нағыз актердің қатысуын және 12 каскадерлердің қатысуын талап етті.

Сыни пікір
----------

Сыншылар «Дәстүр» отандық киноөндірушілердің комедияларының арасында ерекшеленетінін атап өтті. Фильм философиялық мәселелерді қозғайтын нағыз қасіретті білдіреді. Сонымен қатар, ол қазақстандық киноөндірушілердің голливудтық блокбастерлер деңгейінде графика жасауға қабілетті екенін көрсетеді.

Көрермендер фильмді шындыққа жанасатын байсалды, шынайы, қорқынышты және жұмбақ деп сипаттайды.

Режиссер
--------

Қуаныш Бейсек — «Ирина Қайратовна» YouTube-шоуының авторларының бірі. Біраз уақыт бұрын ол жобадан кетті. 

2022 жылдың наурыз айында Бейсек пен ИК продюсері Алмас Жали Президент жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңеске кірді. Ал сәуір айында Алмас Жали Үкіметтің «креативті индустрия» жобасын басқарды.

2021 жылдың соңында қаңтар айындағы іс-шаралардың алдында ИК Тәуелсіздік мерейтойына орай «Отыздан асып барамын» толықметражды фильмін таныстырды. Кескіндеме миллиондаған қаралымға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *kino.kz* Дәстүр фильмі туралы. Тексерілді, 29 желтоқсан 2023.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* YouTube платформасыдағы ресми трейлері
**Зәр шығару жүйесі** — адамның ағзасында, дәлірек, қанда, болатын зат алмасу процесі кезінде бөліп шыққан сұйық күйдегі соңғы қалдық заттарды сыртқа бөліп шығарып, ағзадағы су мен тұздың балансын (қалыпты жағдайда болуын) қадағалайтын жүйе.

Зәр шығару жүйесіне кіретін бүйректе жаңадан қан түзетін гемопоэтин гормоны мен қан қысымын реттейтін ренин гормоны түзіледі. Егер зәр шығару жүйесінде ақау пайда болса, салдары ауыр болуы ғажап емес. Асқынған түрі кейде адам өліміне әкеп соғады.

Зәр шығару жүйесіне кіретін мүшелер мыналар: қос бүйрек пен қос несеп ағар (зәр ағар); қуық, несеп жолы (несеп шығатын жол).

Қан тамырлары арқылы тасымалданатын қалдық заттардан бүйректе үнемі зәр түзіледі. Ол зәр несеп ағар арқылы қуыққа жетіп отырады. Қуықта жиналып қалған зәр несеп жолы арқылы сыртқа шығарылады. Тірлік етушілердің зәр шығару түтікшесі (несеп жолы) жыныс мүшесінен бөлінетін заттарды да шығаратын болғандықтан ол мүшені несеп-жыныс түтігі деп те атайды. Ұрғашыларда несеп түтікшесі (несеп жолы) қынаптың аузында (алдыңғы бөлігі — уретра) ашылады.

**Зәр** — сабанның түсіндей ашық сары болып келетін мөлдір сұйықтық. Егер зәрдің түсі қою сары немесе қоңыр түсте болса, денсаулық тұрғысында қиындық туындағанын, яғни, ақау пайда болғандығын білдіреді.
**Александр Ляказетт** (фр. *Alexandre Lacazette*; 28 мамыр 1991, Лион, Франция) — француз футболшысы, "Арсенал" және Француз ұлттық құрамасының шабуылшысы.

Клубтық мансабы
---------------

Александр Ляказет 12 жасынан бастап "Лион" жасөспірімдер командасы жүйесіне енген. Негізгі құрамадағы сынға түсуі 2010 жылы 5 мамырда "Осерге" қарсы матчта болды

"Лион" құрамасында ең алғашқы голын 2010 жылы 30 қаңтарда (чемпионаттың 11-ші турында) "Сошоға" қарсы матчта. Чемпиондар Лигасында Ляказзет 2010 жылы 2 қарашада "Бенфикаға" қарсы матчта сынға шықты. Матчтың 71-ші минутында ойынға шығып, шабуылшы матч бойы 2 рет гол салуға пас бере алды. Осыдан кейін, лондондық "Тоттенхэм" клубының қызығушылығы арта түсті. Өзінің чемпиондар Лигасындағы 2010 жылы 7 желтоқсандағы екінші ойынында Ляказзет тель-авивтік "Хапоэльге" гол соғып, соңғы (2:2) есебін орнатты.

2016 жылы 14 тамызда "Нанси" командасына қарсы матчта өзінің ең алғашқы хет-тригін орнатты.

Ұлттық құрама
-------------

Түрлі жастарда Франция ұлттық жасөспірімдер құрамасына үлес қосты.Франция ұлттық құрама сапында (19 жасқа дейін) Еуропа чемпионатына қатысып, ойналған 5 матчта 3 гол соқты, сонымен қатар Испания ұлттық құрамасына қарсы матчта шешуші голды соқты. Қазіргі уақытта құрама сапында 6 матч ойнап, 1 гол соқты.

Жетістіктері
------------

**Командалық**

**Лион**

* Франция кубогының иегері: 2012
* Франция Суперкубогының жеңімпазы: 2012

**Арсенал**

* Англия суперкубогы: 2017

**Франция Құрамасы**

* Жасөспірімдер арасында Еуропа чемпионы (19 жасқа дейін): 2010

### Жеке

* Франция чемпионатының үздік ойыншысы: 2015
* Франция чемпионатының үздік мергені: 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Единственный гол за сборную в ворота Дании. *gole.su*.

Сілтемелер
----------

* Профиль ресми сайтында "Лион"
* Профиль сайтында *transfermarkt.com* (ағыл.)
* Профиль сайтында *LFP*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 1585570378347 · VIAF: 9263159035183201380007 |

 |
**Александр Павлович Глеб** (белар. *Аляксандр Паўлавіч Глеб*; 1 мамыр 1981 жыл, Минск, Белорусь КСР, КСРО) — беларусь футболшысы, жартылай қорғаушы. 

Туған інісі Вячеслав Глеб те кәсіпқой футболшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Динамо" (Минск) клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын 1996 жылы "Динмаоның" жастар клубында бастады. 1998 жылы 17 жасында БАТЭ сапына ауысты. 

2000 жылы інісі Вячеславпен бірге "Штутгарт" қатарын толықтырды. 2005 жылы 5 қыркүйек күні Бундеслигадағы тұңғыш ойынын "Кайзерслаутернге" қарсы өткізді. 2004/05 жылғы маусымда Глеб Германия чемпионатының үздік ассистенті атанды.

2005 жылы жазда "Арсеналға" ауысты. Екі маусым бойы негізгі құрамда ойнап, 2007/08 жылғы чемпионатта жарақатының кесірінен онша жарқырай алмады.

2008 жылы жазда "Барселонаға" ауысты. Осы трансферден соң-ақ Глебтің жолы болмады, "Барселонада" кіл жұздыздардың көлеңкесінде қап кетті, оның үстіне 2008/ 09 жылғы маусымның бастапқы бөлігінде жарақаты жазылмай, алаңға шыға алмады, одан кейінгі жылдарды түрлі клубтарда арендада өткізді. 2012 жылы ақпан айында "Барселонадан" біржола босап, "Қрылья Советовқа" ауысты.

2012 жылы шілдеде араға 12 жыл салып еліне оралды да, БАТЭ клубымен келісім шарт жасасты. Кейін де БАТЭ сапына бірнеше рет келіп, бірнеше рет кетті, арасында Түркияның "Генчлербірлігі", "Коньяспор" клубтарында ойнады. 

2020 жылы наурыз айында карьерасын аяқтады. 

### Ұлттық құрама

Беларусь құрамасы сапында ең ұзақ ойнаған футболшы. 19 жыл бойы құрама намысын қорғап, 77 кездесуде алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**БАТЭ**

* Беларусь чемпионы (**5**): 1999, 2012, 2013, 2015, 2016

**Штутгарт**

* Интертото кубогы: 2002

**Барселона**

* Испания чемпионы: 2008/09
* Испания кубогы: 2008/09
* Чемпиондар Лигасы: 2008/09

**Бирмингем Сити**

* Лига кубогы: 2010/11

### Жеке

* Беларуссияның үздік футболшысы (**6**): 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008
* Бундеслиганың үздік ассистенті: 2004/05
* «Арсенал» сапындағы тамыз айының үздік футболшысы: 2005

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі мен статистикасы Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Профилі мен статистикасы (pressball.by)
* Профилі мен статистикасы
* Статистикасы
* Александр Глеб. «Первопроходец»
**Байсары** – Оңтүстік Үстіртке таяу, Жосалы асуының оңтүстік-шығысындағы жота.

Жер бедері
----------

Батыстан шығысқа қарай 17-18 км-ге созылған, ені 6-8 км. Үсті тегіс, күйреуік, бұйырғын басым өскен. Жан-жағы құлама шың. Солтүстік-шығыс шетінде тік түсетін жол аузында Байсары деп аталатын қыстау бар. Табанында жауын, қар сулары түсетін тас қақтар кездеседі. Байсарының солтүстік-шығысқа қараған шетінде үстіңгі беткейден төрт бұрышты етіп қашап жасалған бөлме бар. Ол құрылыс аяқталмай қалған мешіт делінеді. </ref>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
**Лидия Николаевна Сейфуллина** (03.04.1889, қазіргі Челябинск облысы, Чебаркул-25.04.1954, Мәскеу) - орыс кеңес жазушысы. Мәскеуде жоғары педагогикалық курсты бітірген (1920). Шығармалары 1917 жылдан жарияланды. Оның Азамат соғысы жылдарындағы шындықты суреттеген повесть, әңгімелері ("Тәртіп бұзушылар"(1922),"Құнарлы жер"(1924),"Каин - Кабак"(1926)) алғашқы кеңестік реалистік проза қатарына енді.

Еңбектері
---------

"Виринея"(1924, бірігіп жазған) сценарийі ерекше танылып, шетел тілдеріне аударылды. Сефуллинаның "Жеке меншік"(1933), "Таня"(1934) атты әңгімелері, "Наташа"(1937) пьесасы, "туған жерінде"(1946) повесі бар. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен мараппаталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 105 бет