recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кардица қаласы** (Грекия) (гр. *Καρδίτσα*) — Грекия қаласы. Халық саны 37 768 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізі Осман империясының кезінде қаланды. Кентті Аграф тауының тұрғындарынан қорғану үшін салған. Кент жайында алғаш рет 1810 жылы ағылшын саяхатшы, әскери-теңіз флотының полковникі Уильям М. Лик (гр. *William M. Leake*) жазады. 1821 жылы қалада оба ауруынан көптеген тұрғындар қайтыс болады. Дегенмен ғасырдың ортасында қалада 400 шаңырақ саналған. 1882 жылы кентті түріктерден азат еткеннен кейін қала болып өзгертіледі.

Грекиядағы Азамат соғысы кезінде 1948 жылы Грекияның Демократиялық әскерінің қарулы күштері қалаға шабуыл жасағанда қанды қақтығыс болған. Бұл қақтығыс желтоқсанның 11-нен 12-не қараған түні орын алады. Қала тұрғындарының қауіпсіздігі үшін артиллериясы бар 600 үкімет әскері және 90 полиция қызметкерлері қалада орналастырылған. Көшелерде қақтығыстар басталып, 13 желтоқсанның кешіне дейін жалғасты. Қала тұрғындарының арасында 50 адам қаза тауып, 500 адам кепілгер болған. Ұлттық әскерден 19 адам қаза тауып, 85 жараланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Миоцен кезеңіндегі Паннон теңізінің шамамен орналасуы 
**Паннон теңізі** — ежелде жойылып кеткен кішірек теңіз. Бір заманда Орта дунай ойпатында, қазіргі Венгрия, Словакия, Сербия, Румыния, Хорватия, Австрия және Украинаның аймағында орналасқан еді. Паннон теңізі миоцен және плиоцен кезеңдерінде болған. Осы теңіздің кеуіп кетуі кезінде 3-4 км теңіздің тұнбалары қалды.

Тарихы
------

Паннон теңізі Паратетис мұхитының бөлігі болған. Паратетис мұхиты миоцен кезеңінде болған (10 миллион жыл бұрын). Кейін Паннон теңізі Жерорта теңізімен бірігіп кеткен. 

Темір қақпа арқылы Паннон теңізі қазіргі Румынияның аймағында орналасқан басқа теңізбен бірігіп тұрған. Ең ірі тасқын кезінде Паннон теңізі қазіргі Сербияның аймағының оңтүстігіне жеткен. 

Паннон теңізі 9 миллион жыл бойы өмір сүрді. Паннон теңізінің соңғы тұнбалары плейстоцен кезеңінде жойылып кетті (600 мың жыл бұрын). Паннон теңізінің суы Темір қақпа арқылы Дунай өзеніне жетті. Сондықтан осы теңіздің орнында Орта дунай ойпаты пайда болды. 

Кейбір таулар (мысалы, Фрушка-Гора тізбегі және Сербия, Венгриядағы Мечек тізбегі Вршац) өткен шақтағы Паннон теңізінің аралдары болып табылады. Паннон тенізінен Балатон және Фертё ірі көлдері қалды.

Әдебиеттер
----------

* Dragan Rodić, Geografija za I ili III razred srednje škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995.
* Dr Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 1, Novi Sad, 1990.
* Dr Aleksa Ivić, Istorija Srba u Vojvodini, Novi Sad, 1929.
* Milan Tutorov, Mala Raška a u Banatu, Zrenjanin, 1991.
* Milan Tutorov, Banatska rapsodija — istorika Zrenjanina i Banata, Novi Sad, 2001.
* Predrag Medović, Praistorija na tlu Vojvodine, Novi Sad, 2001.
**Дольф Лундгрен** (швед. *Dolph Lundgren*), шын аты: Ханс Лундгрен (швед. *Hans Lundgren*; 3 қараша 1957 жыл, Стокгольм) – швед актері, режиссер, сценарийші, продюсер. 

80-90-шы жылдарды түскен шытырман оқиғалы фильмдеріндегі рөлімен танымал. 1985 жылы «Рокки» фильмінің төртінші бөліміне түсіп, танымал болған, Лундгрен содан бері 40-тан аса фильмге түскен. Олардың ішінде: «Разборка в Маленьком Токио», «Универсальный солдат», «Владыка вселенной», «Миротворец», «Каратель». 

2004 жылдан бері режиссерлік қырынан да көріне бастады. Сонымен қатар ол қазіргі таңда бодибилдинг әлеміндегі белгілі тұлғалардың бірі болып саналады.

Фильмдері
---------

* «Вид на убийство» (1985),
* «Внезапный удар» (2000),
* «Безвыходная ситуация» (2011)

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* **Script error: No such module "URL".** (ағыл.)  Дольф Лундгренның
* Dolph the Ultimate Guide  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қаңтар 2012. Тексерілді, 24 маусым 2011.
* Дольф Лундгрен (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Денис Суарес Фернандес** (исп. *Denis Suárez Fernández*; 6 қаңтарда 1994 жылы туылды, Сальседа-де-Каселас, Испания) — испан футболшысы, "Барселона" және Испания ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтық мансабы
---------------

### Ерте жылдары

Сальседа-де-Каселаста туылған ( Понтеведра провинциясы, Галисия автономды бірлестігі), Суарес  "Порриньо Индустриал" және "Сельта Виго" жасөспірімдік командаларында ойнаған.

### "Манчестер Сити"

2011 жылы 23 мамырда Денис Суарес "Манчестер Ситиға", "Сельтаның" жасөспірімдік командасынан ауысты. "Манчестер Ситидан" бөлек Суареспен "Барселона", "Челси" және "Манчестер Юнайтед" қызықты. "Лос-Анджелес Гэлаксимен" өткен жолдастық кездесуде 88-ші минутта Эдин Джекоен алмасты. 2012 жылы Суарес жанкүйерлер нұсқасы бойынша "Манчестер Ситидің" ең үздік жас футболшысы болды. Бұдан бөлек, ол Лига Кубогында өнер көрсетті, "Вулверхэмптонға" қарсы кездесуде Суарес Самир Насриді 67-ші минутта алмастырды, ал ойын 5:2 есебімен "Манчестер Ситидің" жеңісімен аяқталды.

### "Барселона"

2013 жылы 22 тамызда Суарес "Барселонамен" 4-жылдық келісімшартқа тұрды. "Барселона", Суаресқа орта есеппен, "Манчестер Ситиден" өтуге 9,8 млн еуро құртты, сонымен қатар ағылшындық клуб өз артынан ойыншыны қайта қайтаруға құқығын қалдырды. Суарес "Барселона Б" құрамында 2013/2014 жылғы маусымды өткізді.

### "Севилья"

2014 жылы 16 маусымда "Севильямен" 2016 жылдың жазына дейін жалға алынды, ол Иван Ракитичтің "Барселонаға" өтуінің бөлігі болды және Барселонаға қайта келу құқығымен өтті. 2014/2015 жылғы маусымда жартылай қорғаушы "қызыл-ақтардың" құрамында 46 ойын өткізіп, Испания чемпионатының жаңалығы болды.

### "Вильярреал" (испания)

2015 жылы 29 тамызда Суарес "Вильярреалға" өтті. "Вильярреал" сатысында 2015 жылы 13 қыркүйекте дебютті ойынын "Гранадаға" қарсы өткізді. Командасы үшін бірінші голын 2015 жылы 18 қазанда "Сельта" қақпасына соқты. 

### "Барселона"

2016 жылы 4 шілде Суарес "Барселонамен" 4 жылдық келісім шартқа тұрды. Каталондықтар үшін жартылай қорғаушыдың өтуі 3,5 млн еуроға амалдай тұрды. Ойыншының клаусуласы 50 млн. еуроны құрайды. Бірнеше күннен кейін Sport газетасына арналған интервьюда Суарес, Барселонаға қайта оралуыны туралы армандағаны туралы айтты. Денис каталондықтар сатысындағы алғашқы голын 22 қаңтарда Эйбарға қарсы ойында салды. 26 қаңтарда Реал Сосьедадқа қарсы Испания кубогының ойынында дубль жасады.

Құрама сатындағы өнер көрсетуі
------------------------------

Суарес Испанияның 17 жасқа дейінгі құрамасының сатында алғашы рет щықты. Құраманың сатында ол 2 гол соқты, Молдавия және Солтүстік Ирландияға қарсы ойындарда.

2016 жылдың мамыр айынында Суарес Еуропа Чемпионатында өнер көрсететін Испанияның ұлттық құрамасының дайындық ойындарының тізіміне енгізілді. 29 мамырда ол Босния және Герцеговиня ұлттық құрамасына қарсы жолдастық кездесуде, ұлттық құраманың сатында дебюттік ойынын өткізді. Бірақ соның өзінде Еуро-2016-ға арналған тізімге кірмеді.

Жетістіктері
------------

**Командалық**

"Севилья"
* Еуропа Лигасының жеңімпазы: 2014/15

"Барселона"
* Испания Суперкубогының жеңімпазы: 2016
**Денис Алексейұлы Колодин** (11 қаңтар 1982 жыл, Камышин, Волгоград облысы) — қорғаныс шебіндегі орыс ойыншысы. Ресей чемпионатының үшінші орын иегері (2004, 2008). Сонымен қатар Денис Еуропа чемпионатының қола жүлдегері (2008). Британдық Daily Mail атты журнал бойынша, ең үздік Ресей ойыншылары қатарында Денис екінші орында тұр.

Карьерасы
---------

Денис өзінің кәсіби мансабын волгоградтық "Олимпий" футбол клубында бастаған. Ол клубтан соң Денис "Уралан" клубына ауысты. 2004 жылы самаралық "Крылья Советов" клубында өнер көрсеті. Ол командада Денис үздік ойын өнерін көрсетіп, біршама жанкүйерлердің жүрегінен орын алды. Сонымен қатар Денис Колодин "Крылья Советовте" ойнап бірінші рет Ресейдің ұлттық құрамасына шақырылды. 2005 жылы "Крылья Советов" командасы ақшадан қиналып Денисты мәскеулік "Динамо" клубына сатады. 

2005 бастап 2010 жылға дейін Денис "Динамо" клубының негізгі сапында өнер көрсетеді. 2011/12 маусымында "Динамо" Денисты "Локомотив" командасына жалға береді. 6 шілде күні 2013 жылы Денис нижненовгородтық "Волга" футбол клубына ауысады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Ресей кубогының финалисі: 2004
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері; 2008

### Жеке

* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (4): № 1 — 2006, 2008; № 2 — 2007; № 3 — 2009.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Шу сүйрік қанаты
**Шу сүйрік қанаты** — тек Арал су алқабында тіршілік ететін балық. Аз зерттелген. Сирек кездесетін балықтың бір түрі. Денесінің ұзындығы 16 см. Табиғи таралу аймағы - Бішкек қаласынан төменгі Шу өзенінің су алқабы. 1960 жылдан бері бұл балық туралы нақтылы деректер жоқ. Осы су алқабының Қазақстандағы бөлігінде 1990-1993 жылдардың әр түрлі маусымдарында арнайы зерттеулер ешқандай нәтиже бермеді. Қолдан өсірілмеген. Арнайы қорғау шаралары белгіленбеген. Оның таралу аймағын және табиғи көбею мүмкіндігін анықтау үшін бұл түрді іздестіруді жалғастыру керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген, толықтырылған. — Алматы: Атамұра,2011. — 208 бет. ISBN 978-601-282-245-8
**ШУ Түспеу**, шу тоқталу – мал туғанда немесе іш тастағанда ұрық қабығының жатырда қалып қоюы. Бұл ауру малдың жыныс жолдары "камплибактер" деп аталатын қоздырғышпен зақымданғанда пайда болады. Қоздырғыштың ұзындығы 0,5 – 0,7 мм, ені 0,2 – 0,8 мкм, шапшаң қозғалады және спора түзбейді. Ол жыныс қатынасы және іш тастаған малдың шуымен сыртқа шығып, жемшөп пен судан жұғады. Шу түспеу сиыр, қой, ешкіде жиі, ал жылқы, шошқа, ит, мысық, т.б. жануарларда сирек кездеседі. Ол бруцеллез, вибриоз ауруларына ұшыраған сиырда жиі болады. Шу түспеу малдың күтімі кем, азығы құнарсыз болғанда, организм әр түрлі себептен әлсірегенде жатырдың жиырылуы нашарлап курункуладан бүртүкті қабықтың (харион) бөліну процесі бұзылады. Сиырдың шуы төлдегеннен кейін 5 – 6 сағатта, қой, ешкіде 3 – 5 сағатта, жылқыда 30 – 35 минутта, шошқада 2 – 3 сағатта түсуі керек. Одан кешіксе ем қолданылады. Емдеу шаралары: 5 – 10 мл питуитрин, 2 – 3 мл 0,1%-дық немесе 0,5%-дық прозеринді тері астына егеді. Шуы түспеген сиырға өзінің уызын (2 – 3 л), қант пен бал (400 – 500 г) ішкізеді. 10%-дық 150 – 200 мл хлорлы кальций ерітіндісін қанға жібереді. Аурудың алдын алу үшін малдың күтімін жақсарту, витаминді және минералды азықтар беру керек, мал тұратын орын жылы, таза болуы қажет.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Диосдадо Макапагал** (28 қыркүйек 1910 — 21 сәуір 1997) — Филиппин президенті 1961—1965 жылдары.

Өмір баяны
----------

28 қыркүйекте 1910 жылы Лубаода, Пампангада, Орталық Лусонда туылды. Санто-Томас арнайы азаматтылық құқық университетін бітірді. Және Манилада адвокат болып жұмыс істеді. 1941 жылы президент орталығында құқық бойынша көмекші болып істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде университетте сабақ берген. Дәл осы уақытта онын бірінші әйелі Пурита Дела Роса қайтыс болды. Әйелінен екі баласы болған — Сьело және Артуро. Сьело кейіннен Пампанганың орынбасары болды. Кейін Диосдадо Еве Макапагалға үйленді, сөйтіп Макапагал-Арройо туылды,әкесі сияқты Филиппин елінің президенті болды.
1946 жылынан 1949 жылына дейін шет істер әкімшілігінде жұмыс істеді, 1949 жылы Пампанги Джо Лингада губернаторының өтініші бойынша Филиппин елін көрсетушіге ұсынылды, содан 1949жылдан 1957 жылға дейін сол жақта жұмыс істеді.

Сілтемелер
----------

* Президент Филиппин
**Дионис мәдениеті** - ежелгі грек мифологиясы бойынша жердің құнарлығы мен мол жемісіне қатысты өсімдіктердің тәңірі болып есептелетін Дионис құрметіне өткізілетін мейрам, соның тарихымен байланысты мәдиниет.
  

1. Дионис - грек мифологиясы бойынша Зевстың баласы. Кримикен дәуірінде (б.з.б 8 - 6 ғасырлар) елдегі демостар. Дионисқа өсімдік тәңірі деп табынған. Класикалық дәуірде Дионис аты Дельфада, Аполлонмен қатар Афинада кеңінен жайылды. Дионистың тағы бір грекше аты Вакх, ал Бахус оның латынша аты. Дионистің құрметіне өткізілетін мейрам Вакханалия деп аталған.
  

2. Дионисия - Ежелгі грекияда Дионис құдайдың құрметіне өткізілетін мейрам. Афинада б.з.б. 6 - 4ғғ Дионистің құрметіне "Ұлы немесе қалалық Дионис" өткізілген, ақындар айтысқан, хор орындалған. Көне дәуір өнерінде Дионис бейнесі мүсінделген көптеген ескерткіштер сақталған. Орта ғасыр кітаптарының иллюстрацияларында Дионис молшылықтың бейнесінде суреттелген. Қайта Өрлеу дәуірінің өнерінде Дионис бейнесінде қуаныш, шаттық бейнеленеді. Дионис мәдениетінің сюжетіне 15ғ А.Дюрер, А. Монтень, Аю Альтдорфер, Х. Бальдунг Грин, Тициан, Д. Романо, П. Да Картона, П. Рубенс, Я. Йорданс, Н. Пуссен өз шығармаларында орын берген. Дионис мәдениеті әсіресе бейнелеу өнерінде, живописьте қарқынды дамыды. Дионис мәдениеті барокко бағытына ерекше көңіл бөлді. Микеланджелоның "Вакх" статуясы, осы тақрыпта 19ғ И. Даннекер, Б Торвальдсен, т.б. үздік шығармалар берді. 19 - 20ғасырларда Дионис мәдениеті музыка өнерінде көрініс тапты. К. Дербюсси "Дионис". Ж. Массен "Вакх" опрасын жазды. Дионис мәдениеті - әлемдік өнердің барлық жанрына үлкен орнын бар мәдениеттің арналы саласы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Каламбака қаласы** (Грекия) (гр. *Καλαμπάκα*) — Грекиядағы қала. Халық саны 11 800 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың тарихы көне ғасырларға жатады. Біздің заманымызға дейінгі 167 жылы Рим басқыншылары қиратады. Дегенмен 11 ғасырға дейін қала тіршілік етеді. Осы кезде қала атауы **«Стаги»** (гр. *Σταγοί*, тікелей аудармасы *«тамшылар»*) болып өзгереді. Каламбака қазіргі атауын Осман империясының билігі кезінде алып, маңызды сауда орталығы болады. 1854 жылы 1-10 мамырда қалада көтеріліс басталып, гректер Христодула Хадзипетросаның басшылығымен қаланы басып алады. 1881 жылы 24 тамызда қаланы түріктерден толықтай азат етеді. Қалада 10-11 ғасырларға жататын көне және маңызды ескерткіштер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Жамағатпен намаз оқу
Жамағат намазы ең азы екі кісінің бірі имам болып бірге оқуы арқылы орныдалады. Бес уақыт намаздардың парыздарын жамағатпен оқу еркектер үшін сүннет. [[[Жұма намазы]]н жамағатпен оқу парыз. 

Жамағатпен намаз оқу мұсылмандар арасында бірлікті және қарым-қатынасты қалыптастырады. Адамдардың бір-біріне деген сүйіспеншілігін нығайтады. 

Жамағат бір жерге жиналып сұхбаттасады. Әр түрлі дерт, қиыншылық, мұхтаждықтар осының арасында ортаға шығады. Жамағат мұсылмандарының бір жан, бір тән екендігінің ең үлкен үлгісі. 

Ауру, мүгедек, жүре алмайтын адамдардың жамағатқа баруы шарт емес. 

Жамағатпен намаз оқуда оларға бас болып намаз оқытқан адамды - Имам деп атайды.

Дереккөздер
-----------

Намаз кітабы/Даярлаған: Хасан Яваш. - Алматы ISBN 9965-9738-8-1
**Pound for pound** (паунд-фо-паунд— қысқаша P4P) — жекпе-жек түрлерінің көпшілігінде, негізінен бокста қолданылатын термин. Бұл термин салмақ дәрежесіне қарамастан үздік атанған боксшыға қатысты айтылады. Термин ең алғаш рет Бенни Леонардқа қатысты қолданыла бастады. Ол 1917 жылдың мамырынан бастап 1925 жылдың қаңтарына дейін жеңіл салмақтағы чемпион ретінде осы атаққа ие болған еді. Мамандардың пікірінше, Леонард ең үздік «pound-for-pound» болған. Көптеген тарихшылардың ойынша, салмақ дәрежесіне қарамастан үздік боксшы тұжырымдамасы 40-шы жылдары Шугар Рэй Робинсонның келуімен пайда болды. Көпшілігі қазіргі күнге дейін оны барлық уақыттардың ең үздік боксшысы деп санайды. 1990 жылы термин танымалдықтың жаңа шыңына шықты, себебі «Ринг» журналының нұсқасы бойынша салмақ дәрежесіне қарамастан үздік боксшылардың ең бірінші тізімі жарияланған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  BBC pound-for-pound British rankings.  BBC.
2. ↑  USA Men's P4P Freestyle Rankings.
**Pyramid** (қаз. Пирамида) — ағылшындық «The Alan Parsons Project» арт рок тобының 1978 жылы шыққан үшінші студиялық альбомы. Альбом 1978 жыл "Грэмми" премиясында «Ең үздік заманауый музыкадағы продюсерлік жұмыс».

Композициялар тізімі
--------------------

Барлық композициялар Алан Парсонспен және Эрик Вульфсонмен жазылды.

### 1 жақ

1.Voyager (2:24) (инструментті композиция)

2.What Goes Up... (3:31) (вокал - Дэвид Патон и Дин Форд)

3.The Eagle Will Rise Again (4:20) (вокал - Колин Бланстоун)

4.One More River (4:15) (вокал - Ленни Закатек)

5.Can't Take it with You (5:06) (вокал - Дин Форд)

### 2 жақ

1.In the Lap of the Gods (5:27) (инструментті композиция)

2.Pyramania (2:45) (вокал - Джек Харрис)

3.Hyper-Gamma-Spaces (4:19) (инструментті композиция)

4.Shadow of a Lonely Man (5:34) (вокал - Джон Майлз, бэк-вокал - Колин Бланстоун)

2008 Bonus Tracks
-----------------

10.Voyager/What Goes Up/The Eagle Will Rise Again (инструменттінұсқа) (8:55)

11.What Goes Up/Little Voice (ерте демо-нұсқа) (4:07)

12.Can't Take It With You (ерте демо-нұсқа) (1:45)

13.Hyper-Gamma-Spaces (демо-нұсқа) (2:21)

14.The Eagle Will Rise Again (альтернативті инструментті минусы) (3:20)

15.Hyper-Gamma-Spaces (Part I) (демо-нұсқас) (3:14)

16.Hyper-Gamma-Spaces (Part II) (ерте минусты түрі) (1:56)

Жазба қатысушылары
------------------

•Йен Байрнсон – акустық гитара, электрогитара

•Джон Майлз - вокал

•Колин Бланстоун - бэк-вокал

•Ленни Закатек - вокал

•Стюарт Эллиот - перкуссия, ұрмалы

•Алан Парсонс – продюсерлік

•Дэвид Патон – бас-гитара, вокал

Дереккөздер
-----------
**Сөздік-логикалық ойлау** - ойлау әрекетінің ерекше бір түрі. Сөздік-логикалық ойлауда белгілі ұғым-түсініктер түрлі ой-әрекеттері арқылы анықталып, жүйеге түседі. Мұндай ой әрекеті заттар мен тікелей сезімдік, таным тәжірибелеріне негізделмейді. Ойдың шындығы мен ақиқаттығы ақыл-ой талқысы арқылы анықталады. Сөздік-логикалық ойлау — ойлау түрлерінің бірі, ұғымдарды, логикалық кұрылмаларды пайдаланатынымен сипатталады. Сөздік-логикалық ойлау өз функциясын тілдік құралдар негізінде атқарады және ойлаудың тарихи және онтогенездік дамуының неғұрлым кейінгі кезеңі болып табылады. Сөздік-логикалық ойлаудың құрылымында жалпылаулардың алуан түрлері өз функцияларын атқарады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сөз түрлем** — сөздің сөйлемдегі атқаратын қызметіне байланысты қосылып-айырылатын жұрнақтар. Жұрнақтар іштей екіге бөлінеді: бірі — сөзжасам жұрнақтар, екіншісі — сөзтүрлем. Сөзтүрлем жұрнақтары жаңадан сөз тудыра алмайды. Олар түбір сөздерге қосымша айтылғанда, сол сөздің сөйлемде атқаратын қызметіне байланысты қолданылады. Сөзтүрлем жұрнақтары негізгі сөз таптарының бәрінде де бар. Мысалы, азырақ, көбірек деген сын есім сөздер құрамындағы -ырақ, -ірек жұрнақтары жаңадан сөз жасап тұрған жоқ, бірінші, алтыншы дегендегі -ыншы, -інші жұрнақтары, сол сияқты етістік сөздер құрамында айтылатын тұрыңыз, жүргіз сияқты сөздерге -ыңыз, -гіз жұрнақтары мен барып, келіп дегендегі -ып, -іп көсемшенің жұрнақтары ешқандай жаңа сөз тудырып тұрған жоқ. Олар сөзді сөз таптарының ішкі грамматикалық категориясының қызметіне байланысты түрлендіріп тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
"Бас кеспек болса да тіл кеспек жоқ" дейтін қазақ халқы қай заманда да қашанда жүйелі сөзге тоқтаған. Сөз асылын, орынды сөзді "аталы сөз" деп жоғары бағалаған. Бір ауыз сөзбен ердің құнын кешірген. Әр қазақ айта білген, тыңдай да білген, оған тоқтай да білген. Олар "тіземнен сүріндірсең де, тілімнен сүріндірме" деп тілеген. Соған сәйкес хан, би, бай, төрелер де шешендер мен ақындарды төбесіне көтеріп сыйлаған. Кіші жүздегі атақты Баймағамбет сұлтан өзі өлім жазасына кескен Шернияз ақынды сөз тапқан шешендігі мен тектілігі үшін кешірім жасап алдына мал салып берген. 

  

Мұндай тауып айту да, одан аспаған мәрт азаматтар да ел ішінде көп болған. Олардың өз сөзі ел-жұртқа ғасырдан ғасырға жетіп, асыл сөздің үлгі-өнегесі болып қалды. Бұл жақсы дәстүрлі ғұрып күні бүгінге дейін жалғасын тауып келеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
Сөз қолданудың негізгі принциптері
----------------------------------

Сөз-ойды білдірудің,сөйлем құраудың басты материалы. Құрылыс материалынсыз үй салуға болмайтыныны сияқты,сөзсіз сөйлем құрауға болмайды. Сөйлем –адам ойын жеткізіп айтудың негізгі формасы.
Сөйлеген сөзді әсерлі етейін деп көпірме тіркеске, айтылы-айтыла ығыр болған «қоңыраулы» сөздерге әуес болмау керек. Сөйлемде бір сөздің орнына басқа сөзді қоя салған кісі тіл жұмсаудағы ұқыпсыздықтан болған сәтсіздікке душар болады. Мысалы, «Сіз де бірге жүріңіз»,-дегенді кейбіреулер: «Сіз де қоса жүріңіз»,- дейді. Осындағы «қоса» сөзі бұл сөйлемде емес емес, «Сені де қоса алып кетпекші» дегендей орайда айтылуға тиіс.
Жазуда, сөйлеуде кісі ойына керекті сөз таңдағанда олардың стильдік ерекшеліктерін ескеру керек. Мысалы, публицистикалық стиль мен ғылыми сәдебиет стилінің сөздік құралы бірдей емес: публицистикалық стильде жазылған газет-журнал тілі жалпы халыққа арналғандықтан, оның сөздері де жалпыға бірдей түсінікті болуға тиіс,ал ғылыми әдеби тілде жалпыға ортақ сөздермен қатар,жеке мамандыққа тиісті, жұрттың бәрі бірдей түсіне бермейтін сөздерде қолданылады; солардың ішінде жеке ұғымды білдірген атаулар, термин сөздер көп болады...
Сонымен қатар сөздің бәрі ,олардың жүмсалу аясы бірдей емес. Сөздің де асылы бар, жасығы бар. 
Сөз мәдениетіне жетік болу үшін , қазақ тілінің сөз байлығын жақсы білу керек. Адамның білімі, мәдениеті артқан сайын,оның сөзді игеру мүмкіншілігі арта түседі.
Тіл мәдениетіне жетік болу үшін , сөзді көп білу жеткіліксіз, ол сөздерді де жұмсай білу де керек. Ал сөзді жұмсай білу үшін оның мән-мағынасын, қасиеттерін, ерекшеліктерін жақсы білу керек.
**Ферримагнетик** — Иондарының магниттік моменттерінің реттелуі Кюри нүктесінен төмен температурада қалыптасқан заттар. Олардың көпшілігі иондық кристалдар. Ең көп зерттелген Ферримагнетик тобын ферриттер құрайды. Басқа ферримагниттік кристалдардан гексогональды қос фториттер тобын атауға болады. Олардың алты магниттік торшаларының төртеуінің магниттелуі бір бағытта, қалған екеуінің магниттелуі оларға қарсы бағытталған. Қос фторидтер мөлдір, жарықты жақсы өткізеді. Ферримагнетикке бірқатар құймалар мен металл аралық қосылыстар жатады. Ферримагнетиктен тұрақты магниттер жасалады. Ферримагнетиктер радиотехникада, электроникада, есептеу машиналарында т.б. кеңінен қолданылады.
**Ферромагнетизм** — заттардың магнит өрісінде жаңадан магниттелу және магнит өрісі жоғалғаннан кейін де осы қасиетінің жұрнағын сақтап қалу қабілеті. 

Ферромагниттерге негізінен темір тобына жататын элементтер (Fe, Со, Ni) және бұлардың көптеген қосылыстары мен қоспалары жатады; табиғи минералдар ішіндегі байырғы ферромагниттер — магнетит, титаномагнетит, маггемит, пирротин, гематит, ильменит және т.б. Магнетиктердің ерекше түрі (класы) сыртқы магнит өрісі жоқ кездің өзінде магниттелуге бейім заттар құрады екен. Өздерінің анағұрлым көп байқалған өкілі — темірге байланысты — олар ферромагниттер деп аталды. Олардың қатарына темір, никель, кобальт, гадолиний, олардың қортпалары мен қоспалары, сондай-ақ ферромагнитті емес элементтері бар қортпалары мен
марганец пен хромның кейбір қоспалары жатады (мысалы, MnAlCu, СгТе және т. б.). Соңғы кезде ферриттер деп аталатын ферромагниттік жартылай өткізгіштер үлкен роль атқарып келеді. Осы заттардың бәріне тән ферромагнетизм тек кристалды күйде ғана байқалады.
Ферромагниттер күшті магннттелетін заттар болып саналады — олардың магниттелуі нашар магннттелетін заттардың категориясына жататын диа- және парамагнетиктердің магниттелуінен көптеген (1010-ға дейін) сан есе артық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Жалпы физика курсы, II том. Электр. Савельев И. В.«Наука» баспасы, физика-математика әдебиетінің бас редакциясы М. 1970 ж. ИБ № 618
**Акрилдік реагенттер (бұрғылау ісінде)** - негізінен бұрғылау және тығындау ерітінділерінің су қайтарымдылығын төмендетуші ретінде пайдаланылатын, ыстыққа төзімді
синтетикалық полимерлер. 

Бұрғылау ерітіндісі құрамында 160-180 °С температураға дейін ғана төзімді. Акрилдік реагенттер - суда еритін Акрилдік реагенттер (гипан, полиакриламид), ал 200-250°С-қа дейінгі төзімді реагенттер - сілтілердің әлсіз ерітінділерінде еритін Акрилдік реагенттер (метас, М-14) деп аталады. Бұл реагенттер көп валентті катиондармен суда
еритін тұздар түзеді. Бұрғылау ерітінділерінің
су қайтарымдылығын төмендету үшін оған ерітінді массасының 0,5-2%-дай шамада Акрилдік реагенттер, ал шегендеуші ерітіндіге 1,5-2,0%-дай шамада Акрилдік реагенттер қосу тиімді. Акрилдік реагенттер флокулянт ретінде қатты фазасының мөлшері төмен ерітінділерде,
кальцийленген содамен бірге бентонит сапасын жоғарылатуға да қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Кәдімгі қараторғай, *Sturnus vulgaris*
**Моцарттың қараторғайы** — Волфганг Амадей Моцарттың өз үйінде ұстаған құсы, оның шығармашылығына аз-мәз әсер етті.

Музыкатанушы Герман Аберттің жазуынша, Моцарт құстар сататын жерде бір рет өз шығармасынан үзінді ойнайды:

\relative a' { 
\set Staff.midiInstrument = #"recorder"
\set Score.tempoHideNote = ##t
\tempo 4 = 145 
\key g \major
\time 2/2 
\partial 4 
b8 c
d4 d d g fis fis g g a a a8 b c a b2      }
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.
Ойнауды қойғанда, артынан қараторғай сол әуенді сәл өзгертіп қайталайды:

\relative a' { 
\set Staff.midiInstrument = #"recorder"
\set Score.tempoHideNote = ##t
\tempo 4 = 145 
\key g \major
\time 2/2 
\partial 4 
b8 c
d4 d d g\fermata fis fis gis gis a a a8 b c a b2      }
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.
Моцарт бұны естіп, бірден құсты сатып алады. Өзініӊ есеп кітабында былай жазады: «1784 жылдың 27-ші мамыры қараторғай құсы үшін 34 кр»; және қасында өзгертілген әуеннің ноталары келтірілген.

1787 жылдың 4 маусымында сол құсы өлгенде, Моцарт оған арнап өлең жазады:

> 
> Hier ruht ein lieber Narr,  
> 
> Ein Vogel Staar.  
> 
> Noch in den besten Jahren  
> 
> musst er erfahren  
> 
> Des Todes bittern Schmerz.  
> 
> Mir blut't das Herz  
> 
> Wenn ich daran gedenken.  
> 
> O Leserǃ schenke  
> 
> Auch du ein Thränchen ihm.  
> 
> Er war nicht schlimm;  
> 
> Nur war er etwas munter,  
> 
> Doch auch mitunter  
> 
> Ein lieber loser Schalk,  
> 
> Und drum kein Dalk.  
> 
> Ich wett', er ist schon oben,  
> 
> Um mich zu loben  
> 
> Für diesen Freundschaftsdienst  
> 
> Ohne Gewinnst.  
> 
> Dann wie er unvermuthet  
> 
> Sich hat verblutet,  
> 
> Dacht er nicht an den Mann,  
> 
> Der so schön reimen kann.  
>   
> 
> 
> 
>

Әдебиет
-------

* W. A. Mozart von Hermann Abert, 1775—1782.
**Әзденбаев Сәби** (1890 жылы Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы, Сабынды ауылы - 1967 жылы, сол жерде) - Қазақтың айтыс ақыны. 

Өлең-жырларында ауыл еңбеккерлерінің, Қарағанды кеншілерінің өмірін жырлады. Ұлы Отан соғысы жылдары аудандық, облыстық айтыстарға қатысып, 1943 жылы Қайып Айнабековпен айтысты. Шығармалары "Халық ақындары" (1953), "Пернедегі термелер" (1965) жинақтарында жарық көрді. Әзденбаев жинаған ауыз әдебиеті үлгілері ҚР ҰҒА Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар орталығында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Фильм аты: Сәби жүрек 

Шыққан жылы: 2014 

Жанр: Телехикая, Отбасылы,Драма, Телесериал

Рөлдерде: Темірлан Жанботаев, Ерлан Көкеев, Владимир Толоконников, Алексей Шемес, Нина Жмеренецкая 

Суреттеме: «Сәби жүрек» телехикаясы. Бұл «Хабар» арнасының өз көрермендеріне ұсынған тағы бір тартуы. Отандық сериал драматург Нұрлан Санжардың повесінің желісі бойынша түсірілген. Фильм ешбір ресейлік немесе латын америкалық сериалдарға ұқсамайды. Мұнда кеңестік дәуір күйреген 90-жылдардағы ауыр кезең суреттеледі. Алуан түрлі адамдардың тағдыры көрсетіледі. Жеті жастағы Шыңғыс өз анасын табу үшін балалар үйінен қашып шығады. Өмірдегі ең жақын адамын жоғалтқан жеткіншек осы бір асқақ арманына жету үшін бүкіл елді аралайды. Оның жолында сан түрлі адамдар кездеседі, сан түрлі оқиғалар орын алады... 

13 сериядан тұратын туынды экранға шыққан жылы-ақ екі бірдей халықаралық жүлдені қанжығасына байлады. Ялтада өткен телефестивальде басты рольді сомдаған Темірлан Жанботаев «Үміт» аталымы бойынша ең үздік актер деп танылса, Мәскеуде өткен телефорумда фильм балаларға арналған ең үздік сценарий аталымы бойынша арнайы сыйлықты жеңіп алды.

Дереккөздер
-----------

1.
**Сұңқарлар** (лат. *Falconidae*) — сұңқартәрізділер отрядының (*Falconiformes*) жыртқыш құстар тұқымдасы. 

Тұқымдаста 11 тек пен 58 биологиялық түрі бар. Ең кішкентайы - ергежейлі сұңқар, дене тұрқы 15-19 см.

Таралуы
-------

Антарктидадан басқа жерлерде тундрадан тауға дейін (шөлді аймақтарда да) кең таралған. Қазақстанда 7 (ителгі, бөктергі, тұрымтай, жағалтай, лашын, ақтырнақ, бөктергі, күйкентай) түрі бар.

Сипаттамасы
-----------

Жұптасып тірлік етеді. Мекиені үш-төрт жұмыртқа табады. Көбіне тасқа ұялайды. Жұмыртқасын бір ай мөлшерінде басып, балапан шығарады. Балапаны бір жарым ай мөлшерінде ұядан ұшады. Сұңқарлар өз ауын (жемін) күндіз аулайды, ұшқан құстың көбіне қожа. Сұңқар өз жемін көбіне аспанда теуіп түсіреді. Кішігірім құстарды жерге жеткізбей, қайта оралып, іліп әкететін кездері де болады. Қонақтаған құстарды өздері үркітіп барып, теуіп түсіретін сәттері де жиі, Қоян сияқтыларды қашып бара жатқанда-ақ тебеді.

Жіктелуі
--------

Тұқымдаста 11 тек бар:

* *Daptrius*
* *Ibycter*
* *Phalcoboenus*
* *Caracara*, бұрын *Polyborus*
* *Milvago*
* *Herpetotheres*
* *Micrastur*
* *Spiziapteryx*
* *Polihierax*
* *Microhierax*
* *Falco*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Сұқсыр үйрек** (ағылш. *Podicipedidae*) – өзі аттас отрядқа жататын су құстарының бір тұқымдасы. Дене тұрқы 22-60 см. Қанаттары қысқа, су бетімен екпіндеп барып, шапшаң ұшады. Бұлардың үйректерден айырмашылығы – тұмсығы жалпақ емес, түзу және жұмыр; табанындағы жарғақтары созылыңқы, әр саусақты жеке-жеке көмкереді, сондықтан саусақтары бір- біріне қосылмайды: тырнағы жалпақ. Бүкіл тіршілігін суда өткізеді, жақсы жүзеді және сүңгиді, бірақ құрлықта нашар жүреді. Қазақстанда 5 түрі: үлкен С.ү. (P.cristatus), саржағал С.ү. (P.griseigena), қызыл мойын С.ү. (P. auritus), қара мойын С.ү. (P.nigricollis) және кішкене С.ү.(P.ruficollis) бар. Республикада , әсіресе, үлкен С.ү. жиі кездеседі. Оның қанатының ұз. 12 см-дей, салм. 650-1400 г. Жоны қошқыл, денесін қоңырқай не сұр түсті қалың қауырсын жапқан, бауыры-ақ, тұмсығы –қызыл. Жыл құсы. Наурыз-сәуірде ұшып келіп тобымен қоныстанып, өлеңшөпқамыс және қоғадан өрілген, су бетінде қалқып жүретін ұя салады. Онда 3-7 жұмыртқа салып, оларды мекиені мен қоразы 28 күндей кезектесіп басады. Балапаны жұмыртқадан шығысымен жүзе де, сүңги де алады, бірақ мекиені мен қоразы оны ұзақ уақыт баулып, ертіп жүреді. Қыркүйек-қарашады жылы жаққа ұшып кетеді. Негізгі қорегі – ұсақ су жәндіктері (омыртқасыздар) және балықтар. Өз қауырсынын жұтып, балапандарын қоректендіреді. Кей жерлерде балық шаруашылығына зиян келтіреді. С.ү-тің еті жеуге жарамсыз, тек бауырындағы тығыз мамығы үшін ауланады.

Дереккөздер
-----------


«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 8 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2006.
**Домалақ** – Оңтүстік Алтай жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Төсқайың ауылының шығысында 6,5 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 1503 м. Қарақаба және Арасанқаба өзендерінің суайрығында. Солтүстік-батыстан оңтүстік.-шығысқа қарай 2 км-ге, енді жері 1 км-ге созылып жатыр. Беткейі тік жарқабақты.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ордовик және кембрий кезеңдерінің тау жыныстарынан құралған.

Өсімдігі
--------

Орманды таудың сұрғылт топырағында қарағай, самырсын ағаштары кездеседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Багаудтар** (лат. *Bagaudae*) - Галлия мен Солтүстік Испаниядағы Римге қарсы халық-азаттық қозғалысына қатысушылар (3-5 ғ.). Қозғалыс ІІІ-V ғ-ларда орын алып, қатарын кедей адамдар, құлдар құраған. 283-285 ж. (немесе 269-270) басталып, негізінен Сена мен Луара өзендері аралығындағы аймақтарда өріс алды. Багаудтардың жетекшілері - Аманд пен Элиан болған, өз-өзін император деп жариялап, олар армия құрды. Рим әскерлері қозғалысты басқаннан кейін 408 ж. қөтеріліс қайта басталды. 435-447 ж. көтеріліс Солтүстік-Батыс Галлияны қамтыды, бірақ қайтадан көтерісшілер жасағы жеңілді. 5 ғ-дың ортасында Солтүстік Испанияда қозғалыс орын алды. 454 ж. оларды римдіктер, кейін вестготтықтар жаныштады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Негізінен тұқылар мен сазандарды зақымдайтын өткір септикалық ауру. Үлкен жастағы (үш және екі) балықтар тым тез қабылдағыш болып келеді. Жыл мезгілінің әсіресе ыстық уақытында жылдам таралады.

Кызамақтың қоздырушысы
----------------------

Кызамақтың қоздырушысы- B. pseudomonas punсtata, қысқа, қозғалғыш, шеттері жұмырлау ұзындығы 0,8-2 мк, ені 0,5-0,8 мк, спора мен капсула құрамайтын грамтеріс таяқша. Қатты нәрлі ортада жартылай мөлдір домалақ тізбек құрайды, сорпада- тегіс лайланады, бетінде – жұқа қабық, түбінде тұнба түзеді.20°-25° С жақсы өседі.Бактериясының сүзгіш кабығы бар.

* Инфекцияның қайнар көзі бастапқы (ауру ағза, экссудативтін бөліну, өлген балық мүшелері және т.б.) және екінші қайтара (жұқпалы суаттар, азықтар мен балық өсіретін құрал - жабдықтар) болып екіге бөлінеді.
* Аурудың қоздырғыштары суда, тоған түбінде жақсы сақталады, төмен температуралар әсеріне төзімді. Аурудың бастапқы сатысында (өткір ағымды) ауру балықтарда тері қабатымен ішкі мүшелерінің геморрагиялық қабынуы байқалады. Барлық жүзу қанаттары, әсіресе төменгі (кеуде, құрсақ және анальдың) қанаттары инсенсивті қызыл түске боялады, құрсақ водянкасы дамып, ол жалпы дененің водянкасына ауысады,ақырында қабыршақтары тікірейіп кетеді. Сол сияқты шарасынан шыққан көздері байкалады. Құрсақты басқанда анустан шырыш жіптері бөлініп шығады.

Аурудың өткір кезеңінде тері мен жүзу қанатының қабығынан бөллігінде некротикалық ошақ пайда болып, одан соң шеттері ойлы қара әртүрлі қалыптағы жараға айналады.Өлген балықтарды жарып көрген уақытта, ішкі мүшелерінің гиперемирленгені, Қаусағандығы, қатты ісінгендігі байқалады. Құрсақ бөлігі қызыл түстес транссудатқа толған.Көкбауырдың көлемі ұлғайған. Жүректің қан тамырлары мен жүзу торсылдағы инъецирленген, перикардта нүктелік кан құйылған.

Санитарлык баға
---------------

Егер бұзылмаған таза балықтың сытқы жамылғысында бірен- саран іріңді- некротикалық жарақат пен жаралар байкалып, ол бұлшық ет ткандеріне терең ене қоймаған болса, ондай балықты азық түлік мақсатында пайдалануға жіберіледі. Бірақ зақымдалған жерін тазалап алып тастап және пысырылғаннан немесе 30минуттан кем емес қуырылғаннан кейін қоғамдық тамақтану желісінде қолдануға рұқсат етіледі. Балықта қызамықтың өткір ағымдағы ауру нышандары байқалғанда жәнеде іріңді- некротикалық жара, бұлшық еттің тканьдеріндетереңге енген гидрелген ошақтары болғанда, ондай балықты утилизатцияға жібереді.(Жақсы пысырып аңдарға азық – түлік ретінде береді).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Европеоидтік нәсіл** - жер жүзінде көп таралған көне нәсілдердің бірі. Еуропаға, Солтүстік Африкаға, Алдыңғы Азияға, Солтүстік Үндістанға еуропалықтар отарға айналдырғыан аймақтар - Америка, Аустралия, Оңтүстік Африкаға тараған. Олардың ең алғаш шыққан жері - Еуропа, қалыптасқан дәуір - *палиолиттың* соңғы кезі. Еуропиойдттық нәсілге жататын халықтардың жалпы саны шамамен 1473 млн. оның ішінде:

* Еуропада тұратындары - 623 млн.
* Азияда - 580 млн.
* Америкада - 247 млн.
* Африкада - 63 млн.
* Аустралия мен Мұхит аралдарында 13 млн. шамасында.

Антропологиялық сипаттама ерекшеліктері
---------------------------------------

Еуропиойдтық нәсілге антропологиялық сипаттама шашының, көзінің, тісінің түс ерекшеліктеріне қарай бөлінеді. Осыған байланысты бұны 3 топқа бөлуге болады:

1. Ақ немесе ақшыл сары еуропеоидтер, олардың шаштары мен көздердің түсі мейлінше ашық болып келеді. Бұлардың көп тараған жері, Солт. Еуропа мен Солт. Америка.
2. Қара шашты, қой көзді еуропиойдтер, бұған Оңтүстік Еуропа, Солт. Африка, Солт. Үндістан, Пакистан, Ауғаныстан, Латина Америка тұрғындары жатады.
3. 1-топ пен 2-топ аралығындағы еуропеоидтер, бұл топтағы аламдардың шаштары қоңырқай, көздері солғын қоңыр немесе ашық көк болып келеді.

Еуропеоид нәсілінің бұл үш тобы өзара бірнеше нәсіл типтеріне бөлінеді. 1-топтың ішінде бастарының ені орташа солтүстік-еуропа типін жұмыр басты, қайық мұрынды шығыс - Балтық нәсіл типінен бөлек жіктейді. 2-топ сопақбасты жерорта теңіздік нәсіл, жұмыр басты, қыр мұрынды үнді-паирлік нәсіл типтеріне бөлінеді.

Орыс халқының көпшілігі еуропиойдтық нәсілдың 3-тобына, соның ішінде ортаеуропты типке жатады.Еуропеойдтық нәсілдің шет аймақтарында тұратын халықтары көптеген аралас типтер арқылы монголоид және негроид нәсілдеріменен бірігіп кеткен.

Дереккөздер
-----------

Алматы-кітап, 1997 ж. 4-том
**Ғабидулла Оразалиев** (1918 ж, Атырау облысында туған). Ембі ардагері, Фин және Ұлы отан соғысының ардагері (1938-1944 жж).

Өмірбаяны
---------

ФЗҮ мектебін бітірген (1944ж). 1944-1949 жж - партия Мақат аукомының
әскери бөлімінің бастығы, Сағыз МКБ .бұрғылау кеңсесінің кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1949-1973 жж - Мақат, Сағыз МКБ автогаражының бастығы. 1973 ж бастап зейнеткер.

Марапаттары
-----------

Ленин (1971ж),
Еңбек Қызыл Ту (1964 ж), Қызыл жұлдыз, 1-ші және 2-ші дәрежелі ¥лы отан соғысының медалда-
рымен марапатталған (1985 ж).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов** (1947 ж. т.), экспериментальді диабетология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы (1993, Югославия), медицина ғылымдарының докторы (1998, Қазақстан), профессор (2000, Қазақстан). 

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген(1971). 1971-77 ж. ҚарММИ стажері, аспиранты, ассистенті; 1977-1997 ж. ҚарПИ аға оқытушысы, доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі; 1997 жылдан ҚарМУ профессоры; 1980 жылдан өзі ұйымдастырған Диабетологиялық зерттеу тобының жетекшісі. 48 баяндамасы Бүкіләлемдік қонгрестерде ұсынылды. Сидней, Лейпциг, Гронинген, Грейфсвальд университеттерінде, сонымен қатар Диабет институтының (ГФР) зертханаларында зерттеу әдістері бойынша маманданған. 90-нан астам ғылыми еңбектің авторы (оның ішінде 50-і шетел басылымдарда жарық көрген). *«Құрмет Белгісімен»* марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Ғабдісәлім Иғалов** (1930-2000, Атырау облысы). Саратов мұнай техникумын бітірген (1962). 1953-1961 жылдары - Қосшағыл кәсіптік-геофизикалық базысынды жұмысшы. 1961-1968 жылдары - Қаратон кәсіптік-геофизикалық партиясы перфораторлық отрядының бастығы. 1968- 1969 жылдары - Индер кәсіптік-геофизикалық партиясы каротажды-перфораторлық отрядының аға геофизигі. 1969-1990 жылдары - Батыс Қазақстан экспедициясы перфораторлықотрядының бастығы, ӨТБ-де уңғымаларды геофизикалықтурғыдан зерттеу жөніндегі аға геофизик. «Қүрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев** (07. 11. 1904, Целиноград обл. Атбасар ауд.) - Қазақстанның партия, совет қайраткерi. 1927 жылдан КОКП мүшеci. Свердлов гидрология-геодезиялық техникумын (1936), КОКП ОК жанындағы 1 жылдық курсты (1957) бiтiрген. 1924-1934 жылдары Ақмола, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан облыстарында сот, шаруашылық, өндiрiс орындарында басшы қызметте iстедi. 1936-1940 жылдары «Карагандауголь» тресiнде инженер, 1940-1952 жылдары Қазақстан КП OK-нiң нұсқаушысы, бөлiм меңгерушiсi, көмip өнеркәсiбi жөнiндегi секретары және 3-секретары болды. Советінің депутаты, 1-дәрежелi Оған соғысы, 2 рет Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгiсi» ордендерiмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Хакімжанова Әлия Нұрматқызы** – 1948 жылы Қостанай облысының Қостанай ауданындағы Островка деген жерде туған. Абай атындағы қазақ педагогикалық институтын бітірген (1970)..

Еңбек жолын Алматыдағы А.С.Пушкин атындағы ұлттық кітапханада бастайды. "Қайнар" баспасында 1975-1992 жылдар арасында қызмет істеген: әуелі машинка басушы – хатшы, корректор, редактор, аға редактор, бөлім меңгерушісі сатыларынан өткен. "Ғылыми техникалық" редакцияда, "Ауыл жаңалығы" редакциясында сол тұстағы озат тәжірибелерді насихаттайтын басылымдарды шығарумен айналысты.

Әлия Нұрматқызы қайнарлықтардың жадында іскер, білімді, қоғамдық қызметтерге белсене қатысқан баспагер ретінде қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Арулау
======

-ертеректе ер адамдәр шаш қоймайтындықтан, қал үстінде жатқан кісінің шашын алып, сақалын басып, тырнағын алып тазалық жүргізетін. Ал бұл салт қазірде қолданып келеді. Мұбада тұйықсыз өлімдер болса, мәйітті суға алудың алдында, жоғарыдағы жұмыстарды жүргізеді. Кей жағдайда жас өлім болса шашын алмай, сақал мұртын басып, сол бойынша жерлеп келе жатқандарда бар. Бұлай болуы адам туылғанда шашымен туылады. Туылғанда қандай болса, өлгенде де солай болсын деп қарайтын, көз қарастағы кісілер осылай атқарып келеді. Әйел адам болса ері ертеректе қайтыс болған жағдайда, шашы өріліп артына түсіріледі. Егер ері өлмеген болса, шашын алдына жайып, ортасынан бөлып екі қолтығының астына шаш ұшын туралайды. Өйткені әйел адамның өмірінде шашы бір рет жайылады деген ырымнан туындаған.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
**Диффузиялық тұмандықтар** – ыстық жұлдыздар маңайындағы газдардың иондалған бөлігі (әлем кеңістігіндегі ең ыстық жұлдыздар). Диффузиялық тұмандық ыстық газ қысымы әсерінен ұлғаяды. Аз ғана тығыздалған жұлдызаралық газдар мен тозаңдарға кездескен ұлғайған тұмандық оларды айналып өтеді. Осы тығыздалған бөліктердің ыстық газбен сығылуы болашақта жаңа буын жұлдыздарының «ұрығы» пайда болатындай салқын тозаңды газ бұлттың бөлініп шығуына көмектеседі.

Диффузиялық тұмандықтар аса жаңа жұлдыздардың тұтануы кезінде де пайда болуы мүмкін. Аса жаңа жұлдыздардың тұтануы жұлдыздар дамуында болатын апатты процесс, оның нәтижесінде орталық бөлігі сығылып, жұлдыздардың көлемді сыртқы қабығы бөлініп жоғары жылдамдықпен сыртқа лақтырылады. Жүздеген жылдардан кейін апат орнында жаңа тұмандық – заттың жарылуы кезінде жарықшақтың бастапқы қалдығы байқалады. 1054 жылы 4 шілдедегі аса жаңа Торпақ шоқжұлдызындағы тұтану қалдығы 23 күн бойы көрінген. Ол «Шаян пішінді» тұмандық деп аталады.
**Диханбек Жанқоразұлы Сатылғанов** (7 мамыр, 1954 жылы туған, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Шетбұлақ селосы) - генерал-майор (2005). 

КСРО Азаматтық қорғанысы Мәскеу әскери училищесін, Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясын бітірген, командалық-штабтың, жедел-тактика технигі. Взвод, рота, батальон, полк, дивизия командирі, ҚР ҚК Бас штабы басқармасының бастығы, ҚР ҚК Құрлық әскері Бас қолбасшысының орынбасары, 2004 жылы желтоқсанынан ҚР ТЖМ Азаматтық қорғаныс, әскери бөлімдер және жедел іс-кимыл департаментінің директоры. 

ҚР «Құрмет белгісі» ордені, КСРО, ҚР медальдарының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Орташа шотландық ойпат** (ағылш. *Central Lowlands*) — Солтүстік-Шотланд таулары мен Оңтүстік-Шотланд қыратты бөлетін, Ұлыбритания аралының солтүстік бөлігіндегі жазық жерлер. Дамбартоннан Стонхейвенге дейінгі жол солтүстік-батыс шекарасы болып саналады. Батыс жағалауы Ферт-оф-Клайд шығанағымен шектеледі; шығысында Ферт-оф-Тей мен Ферт-оф-Форт бар. 

Ойпат қызыл құмдақтар, тақтатастар мен әктастардан қапталып, моренамен жамылған. Кейде ежелгі атқылау арқылы пайда болған жыныстардың қалдық бұйраттары мен төбелері кездеседі. Тас көмір кен орны бар. Бұйраттар мен төбелердің беткейлерінде - қарағай мен қайыңның ормандары, аршаланған жерлер.

Эдинбургтегі Артурдың орны
Ойпат тығыз қоныстандырылған. Бұл жерде Шотландияның ең ірі қалалары орналасқан: Глазго мен Эдинбург, сондай-ақ ұсақ Стерлинг, Данди және басқалар. Тарихи Лоулендс ауданына Оңтүстік-Шотланд қыратын да қосылады.

Әдебиет
-------

* Gillen, Con (2003) *Geology and landscapes of Scotland.* Harpenden. Terra Publishing.
* Keay, J. & Keay, J. (1994) *Collins Encyclopaedia of Scotland.* London. HarperCollins.
* McKirdy, Alan Gordon, John & Crofts, Roger (2007) *Land of Mountain and Flood: The Geology and Landforms of Scotland.* Edinburgh. Birlinn.
**Орташа тәуелділік өлшемі** таратылатын хабардың априорлық (алғашқы) қатесінің керексіз болу дірежесінің бұзылуына және бөгеуілдерге немесе хабардың дұрыс қабылдану ықтималдылығына байланысты болады. Орташа тәуекелділік ықтималдылығының ең аз мәнін қамтамасыз ететіндіктен, оны қолдану ыңғайлы. Мәлімет тарату жүйесінің жобасын жасағанда хабар көзінен шығатын ақпараттың және байланыс арнасындағы бұзылу мен бөгелудің сипаттамалары белгілі болады. Мұнда қатенің керексіздік дәрежесін анықтау қиын. Оны белгілеу, әдетте, жобалауға байланысты. Бұл дәрежені жеңілдететін бірнеше әдістер бар. Солардың бірі – қатенің бәрі бірдей әсер етеді деп алу. Барлық қателердің керексіздік дәрежесі бірдй деп қарағанда отраша тәуекелділік ықтималдығы қате қабылданудың толық ықтималдығына тең. Сөйтіп, қателердің керексіздік дәрежесі бірдей деп санағандағы орташа тәуекелділікьің ең аз өлшемі қатенің толық ықтималдық өлшемімен анықталады. Мұндай өлшемді мүлтіксіз бақылау өлшемі деп немесе В. А. Котельников өлшемі деп айтты. Өйткені ол осы өлшемді 1946 жылы өзінің потенциалды бөгеуілге орнықтылық теориясын құрғанда қолданған. 

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007