recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уақасова Үмітжан Жүнісқызы**— 1940 жылы Қытай Халық Республикасының Үрімжі қаласында дүниеге келген.. 1—7-сыныптарды Үрімжідегі қыздар гимназиясында окыған. 

1955 жылы отбасымен Қазақстанға көшіп келген. 1959 жылы Семей облысы, Ақсуат ауданына қарасты Көкжыра орта мектебін күміс медальмен бітіріп, Алматыдағы қыздар педагогикалық институтының физикаматематика бөліміне оқуға түсіп, оны 1964 жылы тәмәмдаған.

Институт бітіргеннен кейін мектепте мұғалім болған, 1969 жылы "Мектеп" баспасының физика-математика редакциясына жұмысқа орналасқан.
Баспада кіші редакторлықтан бастап, редактор, аға редактор, редакция меңгерушісі дәрежелерінен откен.

Мәскеудегі, Алматыдағы редакторлардың білімін жетілдіру курстарын тәмәмдап, білімі мен іскерлігін жетілдіре жүріп, өзінен кейінгі көптеген жас редакторларды баулып, тәрбиелеген білікті тәлімгер.

Сонымен катар мұғалімдермен, әдіскерлермен және ғалымдармен бірлесе жұмыс істеп, жоғары оқу орындарының студенттеріне, орта мектептің оқушылары мен мұғалімдеріне арналған көптеген оқулықтар мен әдістемелік құралдардың жарық көруіне атсалысқан.

Үмітжан Жүнісқызы редакторлық жұмысымен ғана тынбай, көптеген оқулықтар мен оқу құралдарын мәселен, Колмогоров А.Н. "Алгебра және анализ бастамалары", Мякишев Г.Я. "Физика, 11", Погорелов "Геометрия, 6-11", Житомирский В.Г. "Балдырғандарға арналған геометрия", "Қызықты алгебра", "Қызықты физика" т.б. кітаптарды қазақ тілінеаударды.

Үмітжан Жүнісқызы баспада сіңірген ұзақ жылғы ерен еңбегі үшін "Еңбек ардагері" медалімен, бірнеше рет мақтау грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**(31.07.1800-23.09.1882)**
  
Неміс химигі. Гейдельберг университетінің медицина факультетін бітірген (1823). Гейдельберг университетінде Л.Гмелиннің жетекшілігімен, Стокгольм университетінде Й.Я. Берцелиустың жетекшілігімен химиядан мамандандырылған. 1825-1831 жылдары Берлинде техникалық мектепте, 1831-1835 жылдары Кассельдің техникалық мектебінде, 1836 жылдан батап Геттинг университетінде жұмыс істеген.
  
Зертеулері бейорганикалық және органикалық химияға бағытталған. Студент жылдарында өз бетінше *иодты циан* мен *сынап тиоцианатын* алған. 1822 жылы циан қышқылын ашқан. Ю. Либихпен бірге фульминаттардың (күркірек сынаптың тұдарының) изомерисын айқындаған.
  
Бейорганикалық заттан табиғи органикалық заттың алғашқы синтезі болып саналтын *аммоний цианатының* сулы ерітіндісін буландару арқылы несепнәрді (мочевина) алыну мүмкіндігін дәлелдеген (1828). Либихпен бірге бензой қышқылының формуласын анықтаған (1832). "Ащы бадамгүл майының" туындыларын зерттеп (1832) *бензой қышқылы* - *бензальдигит* - *бензоилхлороид* - *бензоилсульфит* - қатарындағы айналымдарда (C6H5CO) тобы бір қосылыстан екіншіге өзгерусіз өтетінін тапқан. Бұл топ *бензоил* деп аталынған. Бұл жаңалық *радикалдар теориясын* қуаттайтын жайт болды. Либихпен бірге амигдалиннің ыдырауын (1837) жүргізді, несеп және бензолгексакарбон қышқылдары мен олардың туындыларын зерттеген (1838). *Диэтилтеллур* (1840, *гидрохинон* 1844) алынды; апиын алколоиды зерттелді (1844, амигдалиннен бадам (мендаль) қышқылы алынды 1847). Хлоридтерін калиймен қыздырып металдық алюминий (1827, береллий және иттрий 1828) алынды, кальций фосфатынан фосфор (1829), кремний және оның сутектік қосылыстары, хлоридтері (1856-1858), кальций карбиді және одан ацетилен 1862 жылы алынды. *А.Э. Сен-Клер Девилмен* 1857 жылы бордың, бор гидридінің, титанның, титан нитридінің таза препараттарын дайындады, азоттық кремниймен қосылыстарын зерттеді. Алғаш рет аралас күкіртті газ тотығының мыс-хром өршіткілерін - CuO \* Cr2O3 дайындап, сынаған (1852), бұл химия тарихында катализде (өршуде) ең алғаш хром оксидінің қолданылуы болды. 
Неміс химия қоғамының Президенті (1877) көптеген ғылыми академиялар мен ғылыми қоғамдардың мүшесі. Санкт-Петербург ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1853).

Пайдалған әдебиет:
==================

С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедилық анықтамлық Алматы 2012ж.)
**Алма** (қырымтат. *Alma, Алма*, укр. Альма) - Қырым түбіндегі өзен

Ұзындығы 83 км. Бабуган-Яйла тауының солтүстік беткейінен басталып, Қаратеңіздің Қаламит шығанағына құйылады. Орта есеппен жылына 2 ай, кейде 6 ай құрғап қалады. Орташа су шығыны 1,2 m³/сек.

Аз уақыт қана қатады, кей жылдары қатпайды. Саға тұсының суы жер суаруға пайдаланылады, аңғарында бау-бақша өсіріледі.

Қызықты дерек
-------------

1854 жылдың 8 (20) қыркүйегінде (1853-56 ж. Қырым соғысы барысында) ағылшын-француз-түрік бірлестік әскері орыс армиясын талқандаған. Осы жеңіс мәңгі есте қалу үшін Парижде Сена өзенінде Альма көпірі соғылған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Альма өзені**
**Қабақты** — Маңғыстаудағы Бозашыдағы көне қала. XVII ғасырдың басында Манқыстаудағы шәудір рулары осы Қабақтыны мекендеген. Астраханьмен, Сарайшықпен Қызу сауда жасаған осы қабақты қаласы кемінде сегіз, тоғыз ғасыр өмір сүргендігі байқалды. 

1936 жылға дейін Қабақты қаласының құлаған қабырғалары мен көшеге төсеген бір жағы өңделген ауыр кірпіштері көрініп жатты. XIX ғасырдың ғасырдың 80-шы жылдары Бозашы жағалауында Бұрыншық, Кирилл, Орлов, Долгий поселкалары тұрғызылғын кезде, кейінгі жылдар балықшыларды колхоздастыру кезінде оның қалған тастары алынды. Сонда да қаланың сұлбасы жойылған жоқ.

Қабақты-Еуропаға өкпетұс, сауда-саттық ісінде жан-жақты байланысы бар және балықшылық кәсібі дамыған қала. 1940 жылға дейін Қабақты қаласының маңында егілген ағаш тұқымынан жапанда адасқан қаздай бір ғана тал тұр. Ел аузында осы ағаш туралы аңыз бар.Қабақты ханы Қамыраның әрі сұлу, әрі ақылды жалғыз қызы бар балықшы жігітке ғашық болады. Олар осы ағаш түбінде кездесіп тұрыпты. Оны сезіп қплған әкесі қызды да, жігітті де осы ағашқа асып өлтіреді. Сол екі жас қазасына куәгер ағашты халық «Қамыраннан қалған қанды ағаш» деп атаған. Бірақ екі жастың махаббатына суарылған ағаш қурамай,жасара беріпті.

Қамыран қаласы орнында кірпіш өртеген ошақтар, үйіліп жатқан ыдыс-аяқ сынықтары, құмыралар көп. 1936 жылы Қабақты маңынан аузы мықтап бекітілген кішкене құмыра тауып, оның ішіндегі шым қара түсті күлді зергер Өтеш пен Табиықтар құйып, білезік, сырғалар жасады, яғни ұзақ замандар ылғалды жерде жатып, бұзылған күміс екенін анықтады.

Маната тауының сырт бетінде Мыңсуалмас бұлағынан км жерде төрт бұрыштап салған, кеңдігі 20 құлаш, жарты шеңбер бастионы бар, іші қызыл кірпіштен, сырты ақ кірпіштен қаланған қамалдың бөлмелері сақталған. Нақ осындай қамал Мыңсуалмаста да бар. Бірақ басқаларынан өзгешелігі-оның жанындағы бейіттер күйдірілген кірпіштен салынған. Қамалды кім тұрғызғанын білу қиын, XVIII ғасырда қазақтар келгенде, бұл қамал мен ондағы ескерткіштер осы күйінде екен.

Қазақтардың түсінгенінше бұларды тұрғызған ноғайлықтар.Сейсем-ата зиратының батыс бетінде 3 км жерде теңізден тау үстіне шығатын ұлы жолды бөгеп, Бесбұлақты байлап, мықты қамал орнатылған. Қорғанды төрт жерден бөліп, қамал салынған. Қамал ортасында шағын мешіт бар. Оның құрылысына күйдірілген кірпіш пайдаланылған. Қабырғаларына жалпақ тастарды тікесінен шаншып тұрғызған.

Тау басына күзет постылары үшін биік үй жасаған. Оның да сыртында тастан қаланған қорған. Қамалдың жалпы ұзындығы 11 км. 1558 жылы А.Дженкинсон теңіз арқылы Маңғыстаудың солтүстігіндегі бір шығанаққа түсіп Ұлы Хиуа керуен жолымен жөнеліп кеткен. А.Дженкинсон тоқтаған шығанақ осы болу керек.
**Уақап Қыдырханұлы** - 1933 жылы 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Ақарал ауылында дүниеге келген. Кезіндегі қызыл империяның қыспағынан кейін жер ауып, 1933 —1955 жылдары Шығыс Түркістанда (ҚХР) тұрған. Орта білімді туған өлкеден тыс жерде игеріл, гимназия тамамдаған. Мұғалім, газет тілшісі, Шыңжаң Халық радиосында қазақша хабарлар бөлімін ашып, басқарған. 1955 жылы Қазақстанға оралып, Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген соң, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдеби қызметкер, Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы» газетінде, Қазақ радиосында, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде бөлім меңгерушісі, еларалық «Шалқар» газетінде бас редактор қызметін атқарған. Бір топ жыры 1960 жылы жас ақындардың «Жырға сапар» жинағында, «Ант» повесі «Жол басы» атты ұжымдық жинақта жарық көрді. «Шаңқай түс», «Таң нүры», «Тасқайнат», «Алтын ай» атты әңгіме-повестер жинағының, «Сағыныш саздары» атты диаспоралық шежіре кітаптың, бірнеше деректі кітапшалардың авторы. Орыс және түрік халықтары тілдерден кітаптар аударған. 1991 жылы Құран Кәрімнің түсіндірмелі-мағыналық тәржімасын жасады.

Жалпы Өр Алтай қазақтарының тарих-тағлымдары арқылы тұтас ұлт тағдырын аңғартқан тарихи-деректік қос кітабы «Әттең, Алтай», «Марқакөл» деген атпен 2008 жылы жарық көрді.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының үш мәрте иегері.

Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Зайсан қаласының Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Алма Әжібаева** (01.06.1939 жыл, Павлодар облысы, Қашыр ауданы, Қашыр ауылы – 1999 жыл, Павлодар қаласы) – тележурналист, қоғам қайраткері..ҚазМУ-ді (1961 жылы), КОКП Орталық комитетінің жанындағы Қоғамдық Ғылымдар академиясын бітірді (1975 жылы). Облыстық комсомол, партия, кеңес органдарында (1961-68 жылдары) қызмет еткен. Облыстық партия комитетінің хатшысы (1968-1982 жылдары), 1991-93 жылдары Павлодар облыстық электронды ақпарат құралдарының әлеуметтік-ағартушылық қызметін көтеруге назар аударды. Зейнетке шыққан соң Сұлтанмахмұт Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті ректорының кеңесшісі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Антропоморфизм** (грек. anthropos адам, тогрһе - форма, пішін) — адамзаттық, халықтық дүниетанымдағы жаратылыс иелерін (құдайды, періштелерді, мал-жан иелерін), табиғаттағы нәрселерді (ғарыштык, геогр. объектілерді, жан-жануарларды, өсімдіктерді, т.б.) адамға ұқсату құбылысы, өнердегі
көркемдік әдіс. Антропоморфизм ежелгі дүниетаным мен ілкі санадан бастау
алатын құбылысқа жатады. Ол байырғы мифологиялық және діни аңыздардан айқын байқалады. Антропоморфизм қазақ халқының арасында да кеңінен таралған. Адам кейпіндегі киік, жын, пері, дию, жезтырнақ, албасты, т.б. ұғымдар осының айғағы. Көшпелі қауым өздеріне бағыт-бағдар сілтеуші жұлдыздар (Темірқазық, Жетіқарақшы, Ақбозат пен Көкбозат, т.б.), желеп-жебеуші табиғат күштері (Жер Ана, Көк Тәңірі, Ай, Күн, т.б.), төрт түліктің иелері мен киелері (Қамбарата, Шопаната, Зеңгібаба, Ойсылқара) туралы түрлі аңыз-әңгімелер шығарған. "Жеке батыр",
"Толағай", "Балқаш", "Қаратал" секілді атақоныс, мекенжай атауларына байланысты, байғыз, көкек, сауысқан, қарға, тасбақа, т.б. аң-құс, жан-жануарлар туралы аңыздар халықтың дүниетанымындағы Антропоморфизмге айқын мысалдар болып табылады. Қазіргі санада ол тілдік метафоралар мен көркем бейнелер арқылы сақталған (жарық дүние, мүлгіген табиғат, қатаң қыс, қу түлкі, т.б.). Поэзияда антропоморфтандырылған бейнелер басты көркемдік құралдардың біріне айналды.

**Антропоморфтандыру**  (грек. antropos — адам және mоrphe — форма, пішім) — адамзаттық, халықтық дүниетанымдағы жаратылыс иелерін (құдайды, періштелерді, мал-жан иелерін), табиғаттағы нәрселерді (ғарыштық, геогр. объектілерді, жан-жануарларды, өсімдіктерді т.б.) адамға ұқсату құбылысы; өнердегі көркемдік әдіс. А. ежелгі дүниетаным мен ілкі санадан бастау алатын құбылысқа жатады. Ол байырғы мифол. және діни аңыздардан айқын байқалады. А. қазақ халқының арасында да кеңінен таралған. Адам кейпіндегі кісі киік, жын пері, дию, жезтырнақ, албасты т.б. ұғымдар осының айғағы. Көшпенді қауым өздеріне бағыт-бағдар сілтеуші жұлдыздар (Темір қазық, Жеті қарақшы, Ақбозат пен Көкбозат т.б.), желеп-жебеуші табиғат күштері (Жер ана, Көк тәңір, Ай, Күн т.б.) төрт түліктің иелері мен киелері (Қамбар ата, Шопан ата, Зеңгі-баба, Ойсыл қара) туралы түрлі аңыз-әңгімелер шығарған. "Жеке батыр", "Толағай", "Балқаш", "Қаратал" секілді ата қоныс, мекен-жай атауларына байланысты, байғыз, көкек, сауысқан, қарға, тасбақа т.б. аң-құс, жан-жануарлар туралы аңыздар халықтың дүниетанымдағы А-ға айқын мысалдар болып табылады. Қазіргі санада ол тілдік метафоралар мен көркем бейнелер арқылы да сақталған (жарық дүние, мүлгіген табиғат, қатал қыс, қу түлкі т.т.). Поэзияда антропоморфтандырылған бейнелер басты көркемдік құралдардың біріне айналды. А-ды тек архаистік сананың қалдығы деп қарастырған дұрыс емес. Ол ғылым мен тех-ның озық салаларында да жиі көрініс табады (ойлайтын машина, есептеу тех-сы, ақылды робот т.т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Қайнатпалар
**Алма қайнатпасы**. Жемісті жуып, қабырғын ашып, дәнінен тазартыда да, қалындыған 2 см етіп бөлшектеп кеседі. Бөлшектенген кесінділері қарайып кетпес үшін, оларды 6 минут ыстық суға батырып, содан соң шұғыл түрде салқын суға салады. Алма батырылған салқын суды сироп әзірлеу үшін пайдалануға болады. Бөлшекпен кесілген алманың үстіне сироп құяды. Сосын баяу жанған отта 5—7 минут қайнатады да, 6—8 сағат ұстайды. Кейін тағы да бірнеше минут қайнатады. Осылайша 3—4 рет қайталанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Дюрь аллюминий құймасы.
-----------------------

Балқу температурасы – 605 Сº. Құйманың құрамы аллюминий, 0,5% магний бар. Дюрь аллюминий құймасы ауыз қуысында тотықпайды. Қалайы арқылы дәнекерленеді. Болмаса, дәнекерлеуді ультрадыбыс арқылы жүргізуге болады.

Аллюминий – магний құймасы (магналий).
--------------------------------------

Балқу температурасы – 657 Сº. Құрамы 9 бөлігі алюминий, 1 бөлігі магний. Құйманың түсі ақ күміс тәріздес. Алюминий қатты қышқылға төзімді, күкірт қышқылы және көптеген органикалық қышқылдар құймаға әсер етпейді. Дәнекері қалайы. Дәнекерлеуді ультрадыбыспен жүргізуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  I Тіс протезін жасаудың технологиясы бойынша дәрістер курсы (оқу - әдістемелік құрал) Қарағанды: ҚММА, 2007ж 73 б. Авторлары: Аубакиров С.Е. Ахмадишин И.М. Кубжасарова Г.У.
**Дания техникалық университеті** (дат. Danmarks Tekniske Universitet, DTU) — Копенгагеннің солтүстігіндегі Люнгбю-Торбек коммунасында орналасқан техникалық университет және зерттеу институты.

Тарихы
------

Университет 1829 жылдың 27 қаңтарында физик Ганс Христиан Эрстедпен ашылды. Алғашыдан мұнда екі мамандық болды: жаратылыстану және механика. ХХ ғасырдың ортасына дейін университеттің ғимараттары Копенгагеннің нақ ортасында орналасты, бірақ жер көлемінің тапшылығына байланысты 1962—1974 жж. университет Люнбюге көшірілді.

Рейтингтері
-----------

«Times Higher Education Supplement» 2007 жылғы рейтингінде 130-ші орынды алды, ал 2008 жылы - әлем бойынша техникалық жоғары оқу орындарының арасында 20-шы орын, Еуропада 3-ші орын және Скандинавияда 1-ші орынды алды.

2000-2007 жж. басылымдардың саны бойынша Лейден (Leiden Ranking) рейтингінде DTU Скандинавияда 1-ші орынға және Еуропада 5-ші орынға ие болды. Жоғары оқу орындарының QS рейтингінде 2008 жылы DTU Еуропада 48 орынды және әлем бойынша 133 орында болды.

Сілтемелер
----------

* Дания техникалық университетінің сайты
Данияр Рахманұлы Әшімбаев
**Данияр Рахманұлы Әшімбаев** (15 қаңтар 1976 жыл, Алматы) - саясаттанушы, тарихшы.

Тұран университетін бітірген (1996). Еңбек жолын 1990 жылы Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Орталық ғылыми кітапханасында кітапханашылықтан бастап, "Тұран-Азия" Холдинг орталығында менеджер, бөлім бастығының орынбасары, қаржы директоры, вице-президент (1993-2000) қызмет арқарып, 1994 жылы тамыз айынан "Кто есть кто в Казахстане" өмірбаяндық энциклопедиясының бас редакторы, 2004 жылы "Репутация" ЦКТ бас редакторы болған.

*"Кто есть кто в Казахстане"* (1995, 1997, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003 жылдары), *"Казахстан 90-х. Правительства Кажегельдина: приватизация, коррупция и борьба за власть (2003)"* кітаптарының авторы. [1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Жеңілдік** - сатып алу және сату келісімінің жағдайлары, оларда тауардың келісімде көрсетілген бастапқы
немесе базистік бағасын кеміту мөлшері белгіленеді. Сауда айналымында бұл жеңілдік жай, күрделі және сериялы (үдемелі) жеңілдіктерге ажыратылады. Жай жеңілдік кезінде сатып алушы төлейтін іс жүзіндегі баға бастапқы бағаның тұтастай белгілі бір пайызға немесе белгілі бір сомаға бір жолғы кемітілуі арқылы белі іленеді. Күрделі жеңілдік бағаның бірнеше рет кемітілуі арқылы жүзеге асырылады. Сериялы жеңілдіктерді сатушылар бір түрлі заттардың үлкен тобын (сериялап) көтере сатып алушыға береді, тауарларды осылайша неғұрлым көп алса, сериялы жеңілдік те соғұрлым өсе түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Хадиша Сүлейменқызы Сүлейменова**(03.06.1913,Әндіжан, - 26.11.1965, Ташкент) - кеңес ғалымы,юрист заң ғылымының докторы(1950), профессор (1951), Өзбекстан КСР ҒА -ның академигі(1965), Өзбекстан КСР - нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.1956 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Ташкенттегі кеңестік құрылыс және құқық институтын бітірген соң (1935) сот жүйесінде қызмет істеді. 1938 - 41 жылдары Мәскеу Заң институтының аспиранты. 1941 - 54 жылдары Ташкенттің заң институтында ассистент, кафедра меңгерушісі, ал 1954 жылы осы институттың директоры, Орта Азия мемлекет университетінің кафедра меңгерушісі (1956 - 58). Өзбекстан КСР юстиция министрі, республика Министрлігі Кеңесі жанындағы юстиция комиссиясының (1958-64),1964 -65 жылдары Өзбекстан КСР Жоғары сотының председателі болды. Ол шетелдерде (Амстердам, Лондон,Каир,Токио,Дели,Прага т.б. қалаларда) өткен халықаралық конференциялар мен конгрестерде құқық мәселелері жөнінде баяндамалар жасады. Сүлейменованың құқық проблемаларына арналған 80 - нен астам ғылыми еңбегі жарық көрген. Өзбекстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1954 жылдан),

Сыйлықтары
----------

2 рет "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталған. Ташкенттің ғылыми - зерттеу сот - экспертиза институтына Сүлейменова есімі берілген.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 471 бет
**Даниэль Миттеран** (фр. *Danielle Mitterrand;* 29 қазан 1924, Верден, Мез – 22 қараша 2011, Париж, Франция) – Францияның президенті Франсуа Миттеранның жұбайы,1981-1995 жылдары аралығында Францияның Бірінші ханымы, мемлекет қайраткері.

Өмірбаян
--------

Даниэль Миттеран
Екінші Дүниежүзілік Соғысы кезінде Қарсыласу қозғалысының мүшесі және байланысшы болды. Сол жылдары ол Франсуа Миттеранмен кездесіп, 1944 жылы 28 қазанда оған тұрмысқа шығады. 

1981 жылы президенттік сайлаудан кейін Даниэль Бірінші ханым атанып, қоғамдық қызметке көп көңіл бөледі. Соның ішінде үшінші дүниенің елдеріне гуманитариялық көмекпен айналысты. 

1986 жылы ол өзінің «Франс Либерте – Даниэль Миттеран фонды» атты гуманитариялық ұйымын ашты. Бұл мекемеде ол өмірінің соңына дейін баспанасыздарға көмекпен айналысты.

Белсенді түрде Кубадағы социалисттік көтерілісті, Никарагуадағы сандинисттарды, Чьяпастағы сапатисттерді, Кардистан, Батыс Сахара мен Тибеттегі тәуелсіздік үшін қозғалысты қолдады.

Балалары
--------

Некеде үш ұл дүниеге келді:

* Паскаль (1945) - балалық шағында қайтыс болды
* Жан-Кристоф (1946 ж. Туылды)
* Жильбер (1949 ж. Туылды)

Сілтемелер
----------

* France Libertés Fondation Danielle Mitterrand Мұрағатталған 9 наурыздың 2009 жылы.
Кэти Кэссиди (2009)
Кэтрин Эвелин Анита «Кэти» Кэссиди (ағыл. Katherine Evelyn Anita «Katie» Cassidy, 1986 жылдың 25 қарашасында туған, Лос-Анджелес, АҚШ) – американдық әртіс, әнші және фотомодель. «Чёрное Рождество», «Монте-Карло»атты фильмдері мен « Сверхьестественное», « Остров Харпера», « Мелроуз Плейс», «Сплетница» және «Стрела» сериалдарындағы рөлдері арқылы үлкен танымалдылыққа ие.

Актерлік шығармашылығы
----------------------

Мектептен кейін ол Лос-Анжелеске болашағы үшін көшіп келеді. Кэти «На седьмом небе» тв-шоуындағы Зоуи рөлін иемденіп, 4 түрлі эризодтарды ойнайды. 2004 жылы әртіс Эминемнің « Just Lose It» бейнебаянына түседі.Кейін оны «Когда звонит незнакомец», «Потеря», «Чёрное Рождество» фильмдеріндегі рөлдер күтіп тұрады.2006 жылы «Клик: С пультом по жизни» атты кинода түседі.

Жеке өмірі
----------

2004 жылы Джесси Маккартнимен танысады және 2007 жылға дейін ара-қатынаста болады. Кэти онымен бірге «She’s No You» атты Джессидің әніне бейнеклипке түседі.

2007 жылдың қарашасында жиырмаға толуға 1 жұма қалғанда оны Тасконда, аризона штатында кейбір ережелерді бұзғаны үшін тұтқынға алады.

2009 жылдың желтоқсанынан бастап ол Джаррет Столлмен кездесе бастайды. Жұп 2012 жылы айырылады 2012 жылдың тамызынан бастап Джерри Феррар атты актермен ара-қатынас құрды.

Дереккөздер
-----------

 Кэссиди Кэти
**Даниял Ысқақов** (1897, Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Шыңғыстау өңірі - 1945, Ресей, Карелия) - әдебиетші, сыншы, аудармашы, қоғам қайратері, Абайдың немере інісі Кәкітайдың ұлы.

Семей орыс-қазақ мектебінде оқыған. Ташкент Орта Азия университетін бітірген (1927). Осы университетте оқып жүріп, бала кезінен досы М.Әуезов екеуі қазақ балалары­на арнап "Наш аул" деген әліппе құрастырады. Даниялдың қазақ тілінде "Өзбекстандағы қазақ балаларына арналған жаңа әліпби" атты көлемі еңбегі 1926 ж. Ташкентте жарық көрген.
Даниял 1924 ж. Әуезовтің "Бәйбіше-тоқал" драмалық шығармасына талдау жасаған сын мақала жариялады ("Сана", № 2 - 3). Бұл мақала қазақ әдеби сынының алғашқы үлгілерінің бірі болып табылады. Даниял - В.Гаршиннің "Төрт күн" (1924), А.Чеховтың "Үлкен бағбанның әңгімесі" (1924) шығармаарын, өзбек жазушысы Абдулла Қаһардың әңгімелерін "Дүние жасарады" (1934) деген атпен, Р.Ролланның "Жан Кристоф" (1937) романынан үзінді аударып, бастырып шығарады.

1937 ж. жалған саяи жала жабылып, Карелияға жер аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Дефляция экономикада тауар бағасының тұрақты түрде құлдырауы. Инфляцияға қарама қарсы ұғым. Дефляцияда тұтынумен салыстырғанда артық ақшаның бір бөлігін алу жолымен айланыстағы ақша жыны азайтылады. Әдетте, инфляцияға қарсыкүресу мақсатын көздейді. Ол бірқатар қаржы несие және басқа шаралар арқылы, мысалы, салық мөлшерлерін көбейту, жалақыны тоқтатып қою, ашық нарықта мемлекеттік бағалы қағаздардың сатылуын қысқарту, несие пайызын көтеру, жинақ ақшаны өсіру т.б , жолдармен жүзеге асырылады. Дефляция ақшаның «қымбаттауынан» немесе ел экономикасында бағаның жалпы дейгейінің төмендеуінен, сондай – ақ ұлттық валюта бағамының жоғарлануынан да болады.

Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Сұлтан ІІ- Абдулхамит ханның таққа отырған 1876 жылдан қазіргі күнге дейін ешбір кезеңде өзектігі, беделі түспеді. Түркияда да, шетелдік баспаларда да атқарған еңбектері, қызметтері әлі күнге дейін ел аузында. Осылай жалғасып кете беретіні де сөзсіз.

### Тарихқа қосқан үлесі

Сұлтан Абдулхамит ханға батыстың ашуы, өшпенділігі бар. 33 жыл бойы империяның ең әлсіз кезеңдерінде олардың жолын кесіп отырды. Өздерін жоғары білімді деп санайтын европалықтардан басым түсіп отырды. Онда да аталары секілді әскер күшімен емес, дипломатиялық жолмен... Яһудилер Израил мемлекетінің құрылуын жарты жүз жылға кешіктіргені үшін оған тістерін қайрауда. Гректер 1897 жылғы соғыста Афина қақпаларына дейін шегінгендері үшін жек көреді, "Megali İdea" (ұлы идея) деп аталатын жоспарларын кешіктірді.Сұлтан Абдулхамит хан империяның жинақталуын, құлдырауын тоқтатуға тырысты. Әйтсе де ішкі факторлар түрік империясының құлдырауында сыртқы факторларға қарағанда көбірек әсерін тигізді. Бұл мақсатта сыртқы және ішкі оппозиция әр түрлі жолдарға барды. Жала жабу, өтірік өсектер тарату, кінәлау, қастандық, төңкеріс, көтеріліс ұйымдастыру, бомба жару, тонаушылық т.б... Одан кейінгі билікке келгендер отанын қанға булықтырып, әлсіретіп 10 жылдың ішінде Адриатик теңізінен Үнді мұхитына дейінгі аралықты қамтыған Осман империясын дұшпандардың жемтігіне айналдырып, құлдырауына себепкер болды.

### Осман империясы

Сұлтан Абдулхамит хан империяның жинақталуын, құлдырауын тоқтатуға тырысты. Әйтсе де ішкі факторлар түрік империясының құлдырауында сыртқы факторларға қарағанда көбірек әсерін тигізді. Бұл мақсатта сыртқы және ішкі оппозиция әр түрлі жолдарға барды. Жала жабу, өтірік өсектер тарату, кінәлау, қастандық, төңкеріс, көтеріліс ұйымдастыру, бомба жару, тонаушылық т.б... Одан кейінгі билікке келгендер отанын қанға булықтырып, әлсіретіп 10 жылдың ішінде Адриатик теңізінен Үнді мұхитына дейінгі аралықты қамтыған Осман империясын дұшпандардың жемтігіне айналдырып, құлдырауына себепкер болды.

### Заман мақтанышы

Бүгін түрік халқы ІІ- Сұлтан Абдулхамит ханның қызметтерін, отанына деген сүйіспеншілігін біліп, оны мақтан тұтуда. Оның беделі тарихи тұрғыдан да ашықталып қабыл етілуде.

Дереккөздер
-----------

{{}
**Саяси құрылым** - саяси тұтастықтың құрамдас бөліктері, элементтері арасындағы тұрақты және тәртіптелген байланыстар. Саяси құрылым адамның саяси тұрмысын сипаттай алады. Құрылымдандыру - саясат қағидаты, ал құрылым заңдары - саяси тұтастықтың саяси элементтері арасындағы маңызды қажетті байланыстар. Қоғамның құрамдас бөліқтерінің,
әлеуметтерінің арасындағы тұрақты және реттелген байланыстар.

Саясатта әртүрлі құрылымдық деңгей заңдары бар: саяси институттарды құрылымдандыруды ұйымдастыру заңы; әртүрлі саяси жүйелерді, мемлекеттік басқару мен жетекшілікті құрылымдандыру заңы; саяси үрдістерді құрылымдандыру заңы.

Бір зандар саяси қатынастардың нақты түрлерінің байланыстарын, басқалары саясат жүйесіндегі элементтер байланысының сипатын, т.б білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Долинка кентіндегі «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу» мұражайы Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасына, облыс әкімінің 2001 жылғы 24 ақпандағы Үкіміне, Шахтинск қаласы әкімінің 2001 жылғы 30 қарашадағы Шешіміне сәйкес құрылды.

Мұражайдың жалпы көлемі — 166,9 ш.м. экспозициялық – 78, қор – 10 ш.м..

Экспозициялық залдар
--------------------

* «Қарлаг – мәңгі естелік зонасы»
* «XX ғасырдың 30-50-ші жылдары халықтарды күшпен қоныс аудару»

Тақырыптық көрмелер
-------------------

* «Қазақстан: кеше, бүгін, ертең»
* «Сарыарқа жолдарымен» (Қарағанды суретшілерінің көрмесі)
* «9 мамыр — Жеңіс күні»
* «Қуғын-сүргін жылдарындағы Украина халқы»
* «Сталиндік қоныс аудару саясаты»
* «Әйелдер – Қарлаг тұтқындары»
* «Қарлаг суретшілері»
* «Қарағанды облысында көмір өнеркәсібінің дамуы»

Раритеттер мен мұражай жинақтары
--------------------------------

Қарлаг тұтқының темір төсегі
Буржуйка пеші
Қарлаг тұтқындарының тұрмыстық және қол өнер заттары
Қарлаг тұтқының қол жазба күнделігі, XX ғ. 30–60 жылдарының күнтізбесі
Фотосуреттер және төл құжаттар
Н. И. Реченский салған суреті «ГОЭРЛО жоспары»

картинадневник заключенногофотопатефон
Мұражай педагогикасы мен маркетинг

Дәрістер
--------

* «Қарлаг тұтқындарының ұлттық құрамы»
* «Қарлаг ауыл шаруашылығы»
* «Қарлагтың атақты адамдары»
* «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қарлаг»
* «Әйелдер – Қарлаг тұтқындары»
* «Спасск»
* «Қарлагтың ақындары мен жазушылары»
* «Темір тордың арғы жағындағы мәдениет және білім
* «Террор құрбандары — балалар»

Дөңгелек үстел тақырыптары: «Жаңару: Адымнан соң адым», «Астана меретойы», «Қуғын-сүргін жылдарындағы қызыл әскер», «Ұлтаралық және рухани қарым-қатынас».

Әңгіме-кештер
-------------

«Әйелдер – террор құрбандары»
«Қазақстан тәуелсіздігі: тарих сабақтары және қазіргі заман»

Долинка кентіндегі естелік жерлері бойынша Марафон
«Мамочкино» зиратындағы саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу митингі өткізілді

«Жас іздеушілер» үйірмесі мектеп оқушыларына жүргізіледі.
Ғылыми-зерттеу және жинақтау жұмыстары

«Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қарлаг» тақырыбына бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Мұражай қорына шамамен ХІХ ғасырдың «Інжілден» бірнеше парақ тапсырылды. Мұражай қорына жыл бойы православиелік діни кітаптары, иконалар сыйға тартылды. Этнографиялық заттар: тігін машинкасы «Зингер», «Кохлер», буфет, диван, ағаш ұршықтар тапсырылды.
Мұражай қоры барлығы — 1726, негізгі қор – 914. ғылыми-қосымша қорда – 812.
Мұражай жөнінде ақпарат

жұмыс кестесі: Мұражайға келушілерге 900–1800, демалыс — жексенбі
экскурсия және кіру билеті: ересектер үшін −50 теңге
студенттер үшін-30 теңге
жоғарғы сынып оқушылары үшін — 20 теңге

бейнетаспаға түсіру – 500 теңге
көрермендерге көрсетілетін жеңілдіктер: Ұлы Отан соғысы және тыл ардагерлеріне, зейнеткерлерге, мүгедектерге жеңілдік.

келушілерге көрсетілетін қызмет түрлері: көне мұраларды, заттарды, деректерді, тарихты жинақтау, сақтау, халыққа көрсетіп насихаттау
Мекен-жайы:
индекс 101604
Қарағанды облысы, Долинка кенті, Школьная, 15
Тел/факс 8 72156 58222
Директоры: Клышникова Марина Ивановна
*Басқа мағыналар үшін Қабанқұлақ деген бетті қараңыз.*
**Қабанқұлақ** – Айырқызыл құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылының оңтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан. Ырғыз өзенінің аңғарында жатыр.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 213 м. Солтүстік-батыстан шығысқа қарай доғаша иіліп 5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Төбенің оңтүстік бөлігі көлбеулеу, солтүстігіне қарай құмды төбешікті қырқаларға ұласады. Солтүстігінде Сабынкөл, оңтүстік-шығысында Соркөл көлдері, оңтүстігінде Ақмұрын, батысында Бөгенбай төбелері орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тақыр типтес сортаңды қоңыр топырағында қара жусан, құм жусан, бұйырғын, күйреуік өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Аусбау-парадигма** (нем. *abstand*. арақашықтық, ағылш. *abstand*) - диалект емес, керісінше толыққанды тiл деп есептелінетін тіл-жарыспа, өйткені ол басқа тілдерден өзінің тілдік сипаттамалары арқылы ерекшеленеді. Олардың арасындағы тілдік арақашықтық абстандтың Аусбаудан айырмаланатын дербес тіл ретіндегі мәртебесіне ешбір күдік болмауы үшін әбден жеткілікті. Туыстас тілдер екендігіне және ұқсастықтарына қарамастан қазақ және қарақалпақ тілдері әрқайсысы өз алдына дербес, сондықтан оларды әртүрлі абстанд деп есептеуге болады. Абстанд терминін неміс тілші - ғалымы X.Клосс (1967) ұсынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сүлейменова Э.Д. ж.б. Ә 53 Әлеуметтік лингвистика терминдерінің сөздігі. Словарь социолингвистических терминов / Сүлейменова Э.Д. Шәймерденова Н.Ж. Смағұлова Ж.С. Ақанова Д.Х. - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008. - 392 с. ISBN 978-601-201-041-1
**Диатек** – сөзінің этимологиялық мағынасы екі түрлі түсінікті білдіреді, олар "толығымен қайтадан жасақталу" және "өзгерістерге ұшырау" деген ұғымдар. 

Осыған орай, диатек терминінің геологиялық мән-мағынасы да екі бағытта анықталады. 

Ғалымдардың бірінші тобы, әсіресе, шет елдік литологиялық әдебиет авторлары диатек сөзінің мағынасын шөгіндінің (тұнбаның) алғаш түзілуінен бастап оның метоморфизмге ұшырауына дейінгі аралықтағы бүкіл өзгерістер жиынтығы деген ұғыммен орайластырады. 

Екінші түсінікке сәйкес, борпылдақ та болбыр шөгіндінің (тұнбаның) диатектену процесі оның шөгінді (тұнба) жыныстарға айналуымен, яғни тек қана шымырлана түсуімен ғана шектелмек, ал оның болашақ өзгерістері келесі сатыларда, яғни кататек және метатек жағдайларында жүзеге аспақ. 
ТМД елдерінің геологиялық әдебиетінде диатек термині әдетте соңғы мағынада қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Монтвила Витаутас Миколасович** – литва совет ақыны.

Өмір жолы
---------

Ол 1902 жылы 4 наурызда Чикагода дуниеге келген. Жұмысшы отбасында туған. 1906 жылы әке-шешесімен бірге АҚШ-тан Литваға көшіп келген. Монтвилла буржуазиялық Литва өкіметіне қарсы революциялық қозғалыстарға қатысып, онда Совет үкіметін құруға ат салысты.

Шығармалары
-----------

Шығармалары 1923 жылдан бастап жарияланды. Буржуазиялық Өкіметі оның алғашқы жинағын 1925 жылы баспадан шығартпады, 1929 жылы 10 жылғы кесіп, түрмеге жапты. Кейін Монтиланың «Баспанасыз түн» (1933), «Кең алқапты жерге» (1940) атты жинақтары шықты. 1940-1941 жылдары жазған лириқалық өлеңдерінің өзіндік саяси мәні бар. «Ленинге», «Ленин туралы ән» атты өлеңдері литва поэзиясының классиқалық үлгісі болды. Ол 1941 жылы Каунаста неміс фашистерінің қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

* М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
* 
* Стихи. (Вступ. ст. Л. Озерова),М. 1962.
**Молшылықова Гүлмира Мырзабекқызы** — 1968 жылы туған. 

«Атамұра» Полиграфия комбинаты басу цехының бастығы. 1985 жылы №5 Алматы полиграфия училищесін, 1993 жылы Ташкент полиграфия техникумын, 2002 жылы Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-ды бітірген. 

1985-2005 жылы Полиграфкомбинатта түптеуші, пішімдеу цехының мастері, пішімдеу цехы бастығының орынбасары, ОТК-нің жетекші инженері, пішімдеу цехының бастығы болып еңбек етті. 

2005 жылдан «Атамұра» полиграфия комбинаты басу цехының бастығы. Г.М. Молшылықова – баспа өнімдерінің сапалы, анық таайшықты басылуына өзіндік үлес қосып келе жатқан білікті маман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
Еуропалықтардың Америкаға келгеніне дейін мұнда майялар, ацтектер, инктер, ольмектер, тольтектер сияқты үндіс тайпалары өмір 

сүрді.Олар осы күнге дейін өз бойына бірегей құпия мен жұмбақ жасырған мәдениет жасады. Майялар өркениеті VI-VIII ғ.ғ. өз 

дамуының шырқау шыңына жетті.

Олардың Паленке,Копан,Тикаль Чичен-Ица сияқты белгілі қалалары өз-өздерін қамтамасыз ете алған қала-мемлекеттер болды. 

Қаланы бірауыздан билігі мұрагерлікпен беріліп отырған билеуші басқарды. Халық ақсүйектер, қарапайым қауым және құлдар болып 

үшке бөлінді. XIV ғ. ацтектер XVI ғ. басындағы испан отаршылдығына дейін өмір сүрген құдіретті империя құрды.Ацтектер 

патшалығының астанасы Теночтитлан қаласы болды.Ол көлдің ортасына салынып, жағалаумен көпірлер және бөгендер арқылы 

байланысты.Қаланы арналар мен көшелердің тіп – тік жүйесі тілгілеп жатады.Мұнда 5 мыңға жуық діндарлар құлшылық еткен 

империяның ең үлкен ғибадатханасы бой көтерді.Ғылым мен өнерден хабары бар абыздар қоғамда зор беделге ие болды.Инктер 

мемлекеті (XIII-XVI ғ.ғ.) тынықмұхиттық жағалау маңында солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, қазіргі Перу , Эквадор , Боливия , 

Чили , Аргентина секілді мемлекеттердің айтарлықтай бөлігін алып жатты. 

Колумбқа дейінгі Американың халқы тәжірибелі инженер – құрылысшылар болды. Олар керемет қалалар мен ғибадатханалар 

тұрғызып, суландыру жүйелері мен жолдарды ретке келтіріп кетті.Үндістер тігінші , көзеші болып қолөнерде , алтын , күміс , мыс, қола 

балқытып металлургияда үлкен жетістіктерге жетті.Теотиуакан (құдайлар қаласы) ежелгі американ өркениеті астаналарының бірі 

болды.Қала орталығын ұзындығы 4 м. жететін , екі жағын ала сарайлар , пирамидалар мен ғибадатханалар орналасқан басты көше 

қиып жатты.Олардың ішінде биіктігі 42 м. жететін Ай пирамидасы мен 64,5 м. жететін Күн пирамидасы бар.

Үндіс тайпалары шаруашылығының негізі егін шаруашылығы болды.Соқаны,оны тартатын жануарды, темір еңбек құралдарын білмей 

тұрып–ақ үндістер кейіннен Америкадан бүкіл әлемге тараған картоп , темекі , қызанақ, жүгері , какао , сияқты көптеген пайдалы 

өсімдіктерді өсірді.
**Дондерс моделі** - *Ф.К. Дондерс* (1818-1889) голланд офтальмологымен шығарылған тыныстанудың заңдылығын көрсететін тәжірибе. Бұл тәжірибені жасау үшін түссіз, аузы тар шиша алып, оған жұқа резеңке керіп түп жасайды, аузына тығын арқылы түтік өткізеді. Түтіктің ыдыс ішіндегі ұшына резеңке қалташаны немесе құрбақа, т.б. өкпесін жалғайды. Түтікті шишаның ішіне салып тығындап, жоғарғы, сырттағы ұшын ашық қалдырады. Осыдан кейін шишаның резеңкеден жасаған түбін төмен не жоғары созса, түтік ұшындағы өкпе немесе резеңке қалтадағы ауаның толғаны немесе шығарылғаны байқалады. Бұл өкпе жұмысының қызметін көрсетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Аустенит**  (ағылшын металлургі У. Робертс-Остен есімімен аталған (ағылш. *W. Roberts-Austen*; 1843 — 1902) — темір көміртекті балқымалардың құраушысы, көміртектің (2(-ке дейін) және темірдегі легирлеуші элементтердің қатты ерітіндісі. 

  

Аустенит 723°С-тан жоғары температурада ғана тұрақты, бірақ ол қыздырған болатты суға малып бірден суытқанда ажырап үлгірмей, болат құрамында қалып қояды. Ал болатты суарғанда көп жағдайда кұрамындағы Аустенит өзгеріп, өзінен қаттылығы артық мартенситке (-Fe ішіндегі көміртектің аса қанық ерітіндісіне) айналады. Сондай-ақ болатты жасытқанда (баяу суытқан кезде) Аустенит ажырап, қайтадан цементит пен феррит (а-Fe ішіндегі көміртек ерітіндісі) түзіледі. Соның негізінде болат жұмсарады. Аустенит термиялық және термомеханикалық өңдеуде легирленген болат алу үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
Хадис Бейбіт Бақытжанұлы
**Хадис Бейбіт Бақытжанұлы** (1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген) — пандемия уақытында адамдарға көмек көрсеткен жоғары білімді жалпы тәжірибелік дәрігер.

Өмірбаяны
---------

Бейбіт Бақытжанұлы Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданында 1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген. Ол 2017 жылы М.Оспанов атындағы БҚММУ университетін бітіріп, 2018 жылы осы университетте анестизиолог-реаниматолог мамандығының қайта даярлау курсын тәмамдады.

Атқарған қызметі
----------------

Хадис Бейбіт 2020 жылы мамыр айынан 2020 жылы қыркүйек айы аралығында Маңғыстау облыстық провизорлық ауруханада реаниматолог лауазымында жұмыс істеді және ауыр жағдайда келіп түскен науқастарға медициналық көмек көрсетті. Қазіргі таңда Маңғыстау облыстық көпбейінді ауруханада реаниматолог маман болып жұмыс жасауда.
**Мексикандық скунс** (лат. *Mephitis macroura*) — кәдімгі скунстың мексикандық туысы. АҚШ — тың оңтүстігінде — Аризона, Нью-Мексико және Техаста кездеседі. 

Бұталы және шөпті жазықтарда мекендейді. [1]

Сыртынан, ол өзінің тұқымына, жолақты скунсқа өте ұқсас, бірақ оның терісі ұзын және жұмсақ. Мексикандық скунстың түсінің ерекшелігіне орай екі түрге бөлінеді. Біріншісі, кең тараған түрі: толығымен ақ, ал дененің төменгі жағы, тұмсығы және аяғы қара. Екіншісі денесінің барлық дерлік бөлігі қара, бірақ оның бүйірінде екі жұқа ақ жолақтар бар. Құйрықтың төменгі бөлігі әдетте ақ болып келеді. Ұсақ жолақты Мексикандық скунстың - ересек ер түрінің салмағы әдетте 800-900 г болады. 

Жануар түнгі уақытта белсенді қозғалыста болады , ал күндізгі уақытта қалың өсімдікте немесе күзен арасында үйқыға батады. Скунс жәндіктермен, ұсақ кеміргіштермен, өсімдіктермен қоректенеді. Алайда оның тамақ рационының көп бөлігі опунция жемістеріне бағытталған. Мексикалық скунстардың көбею маусымы ақпан айының ортасынан наурыз айының соңына дейін жалғасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ақпарат нарығында байқалатын теріс сипаттағы құбылыстар**– қазіргі заманғы (2006) ақпарат нарығының талаптарына сәйкес келетін кәсіби мамандарының жеткілікті санының менеджерлердің, шығарм. қызметкерлердің, журналистердің, талдаушылардың, тележүргізушілердің, стрингерлердің, технологтардың, заңгерлердің және басқалардың болмауы; .
Aқпарат нарығы субъектілерінің бірінші кезекте БАҚ-тың тех. жағынан нашар жабдықталуы, ол ақпарат өндіру мен тарату жөніндегі материалдық-тех. базаның әлсіздігінен, ақпараттарды тарататын телекоммуникациялар мен арналарға, әсіресе өңірлерде, қолжетімділіктің шектеулі болуынан туындап отыр; ақпарат нарығының субъектілері, бірінші кезекте БАҚ өте төмен табыстылықпен жұмыс істейді, көп жағдайларда мемлекетке немесе қаржы-өнеркәсіп топтарға тікелей қаржылай тәуелділікте болады және көбіне өз қызметінде олардың мүдделерін білдіреді; нарықтың Ақпарат сыйымдылығының, соның ішінде жарнаманың аздығы; халықтың бір бөлігінің төлем қабілетінің аса жоғары болмауы, ол жеке және заңды тұлғалардың ақпарат өнімдеріне аз шығын жұмсауымен түсіндіріледі; жергілікті, өнірлік және жалпыұлттық телекоммуникация инфракүрылымының және ақпараттар беру мен тарату инфрақұрылымының дамымауы, соның ішінде ақпаратты беру мен таратудың монополиялы түріне жақын жай-күйіне байланысты туындап отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Ақпарат билігі**  — ақпарат құралдарының қоғамда атқаратын рөлі. Ақпарат құралдары хабарларды халық арасында таратады, қоғамдық пікір қалыптастырып, саяси жұмыстар жүргізуге және тағы сондай сияқты мүмкіндік береді. Солардың арқасында қоғамда тұрақтылық, ынтымақтастық ахуал орнығады немесе тұрақсыз жағдай қалыптасады. Ақпарат құралдарының адамдарға тигізетін ықпалын ескере келе, әдетте, оны заң шығарушы, атқарушы, сот билігімен қатар қойып, "төртінші өкімет" деп те атайды. КСРО кезінде ақпарат құралдары тікелей мемлекеттің бақылауында болды. Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін шын мәнінде сөз бостандығы беріліп, демократиялық жүйе қалыптасып, ақпарат құралдарын бұрынғыдай қатаң бақылау үрдістен шығып қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Оразалиев Молыбай** 1911 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы,Сайрам ауданының "Қызыл Қазақстан" ауылында дүниеге келген.1924 жылы мұғалімдер курсын бітірген.1928-1930 жылдар аралығында қазіргі Жамбыл облысы Мерке ауданында бастауыш мектеп меңгерушісі қызметін атқарған.1930-1932 жылдары Әулие-ата қаласындағы Қазақ педогогикалық техникумына оқуға түсті.1932-1937 жылдары аудандық білім беру бөлімінде инспектор,Шымкент қаласындағы қазақ орталау мектептері оқу ісінің меңгерушісі,1937 жылы Арыс ауданында №10 балалар мектеп интернатының оқу ісі жөніндегі меңгерушісі,1940 жылы Төлеби аудандық Білім беру бөлімінің меңгерушісі болып қызмет еткен.

1941 жылы Киев қаласындағы әскери техникалық училищені бітіріп,Ұлы Жеңісті Германияда қарсы алды.
1946-1953 жылдары Қызылорда педогогикалық институтының тарих факультетінде білім алды.
1953-1955 жылдары Георгиевке аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болып сайланды.
1955-1963 жылдары Сарыағаш аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болған.
1963-1971 жылдары Сайрам ауданының оқу бөлімінің меңгерушісі болған.
1971-1973 жылдары аудан орталығындағы С.Сейфуллин атындағы орта мектебінің директоры,зейнеткерлікке шыққанға дейін білім беру саласында үздіксіз қызмет еткен.

### Мақтау қағаздары

Еңбегі еленіп "Қазақ ССР Еңбек сіңірген мектеп мұғалімі" атағы, "Қызыл Жұлдыз ", "Еңбек Қызыл Ту" ордендермен марапатталды.

Дереккөздер
-----------
Жауынгер храмы
Көптеген ғасырлар бұрын, Еуропада теңіздің әр жағындағы елдер туралы ешкім ештеңе білмеген кезде, қазіргі Мексиканың (Солтүстік Американың оңтүстігіндегі мемлекет ), сондай-ақ, Орталық Американыңөзге де мемлекеттерінің территориясында қуатты Майя мемлекеті өмір сүрді. Майя халқының ұлы өркениеті б.з.д I ғасырдан басталып, XVI ғ. басына дейін ғұмыр кешті. Майялар үлкен тас үйлер, ғибадатханалар соғып, мақта-матадан тігілген киім киіп , алтын мен мыстан жасалған зергерлік бұйымдармен сәнденді. Майялардың алғашқы тұрақтары шағын ауылдар болды. Уақыт өте келе оларды мемлекет -қалалар ауыстырды. Оларда билеушілер күн кешіп, ғибадатханалар салынып, тарихтың негізгі кезеңдерін мәңгілікке қалдырған жазулар мен суреттер салынған құлпытастар қойылды.

Пирамидалар негізі
------------------

Майялар колумбқа дейінгі Американың ең үздік сәулетшілері болды. Қазір Майя пирамидалары бүкіл әлемге әйгілі. Пирамида неғұрлым биік болған сайын, абыздар да соғұрлым көкке жақындай түсуге мүмкіндік туып, ғибадатханалардың негізгі қызметін атқарды. Баспалдақтар өте тіп-тік, тепкішектерінің биіктігі түрлі өлшемде болғандықтан,таяныш мүлдем болмағандықтан, оған көтерілу де оңай шаруа болмайтын. Кей-кейде мұндай баспалдақтар пирамиданың төрт жағында да болатын. Майялар стадиондар - доппен ойнауға арналған алаңқайларды да салған. Тикаль, Ушмаль, Паленке, Майяпан, Чичен-Ица тәрізді қалалардың қираған майя қалаларының жұрттары сақталып қалған.

Әйгілі пирамидалар
------------------

Чичен-Ица әлемнің жаңа кереметтерінің тізіміне кірген. Юкатан түбегінің солтүстігінде орналасқан Чичен-Ица өзінің пирамида-ғибадатханаларымен әйгілі. Тоғыз тепкішекті, 24 метрлік, әр жағында кең баспалдағы бар пирамида "Кукулькана храмы" деп аталады. Сол сияқты, "Жауынгерлер храмы" (аса биік емес төрт баспалдақты пираида), таңқаларлық ежелгі бедерлі "Теңбілшер храмы", алып тікбұрышты бейнелейтін, төрт колоннаданың қирандысынан тұратын жұмбақ "Мың ұстынның тобы" сынды нысандар сақталып қалған.

Қаракөл обсерваториясы
----------------------

Майялар астрономиямен қатты әуестеніп, жарық жұлдыздардың қозғалыстарын бақылап, күнтізбелер жасаған. Майялардың әрбір қаласында түнгі аспанды бақылайтын орын - обсерваториялар юолса керек. Мұндай Бақылаулармен абыздар айналысқан. Чичен - Ицада кезінде "Қаракөл" обсерваториясы орналасқан қираған дөңгелек храмның үйінісі сақталған.

Чичен-Ица
---------

Чичен-Ица
Чичен-Ица Америкаға еуропалықтар басып кірмей тұрып иесіз қалған. X ғ. оны майялардың ата жауы тольтектер басып алып, XII ғ.үш дұшпан елдің біріккен әскері қаланы қиратады. Қаланың үйінділерін джунгли жұтып алып, сол себепті Чичен -Ица өте жақсы сақталған

Дереккөздер
-----------

2012 "Мәскеу Росмэн" "Әлем ғажайыптары" ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
**Ақпарат қабылдаушылар алдындағы жауапкершілік**– БАҚ өкілдерінің беретін өнімдерді аудиторияның қабылдауы.
.

Ақпарат қабылдаушылар алдындағы жауапкершілікті сезінетін журналист мына мәселелер шешімін табуы қажет: халық ақпаратты шынайы, қаз-қалпында қабылдай ала ма; дерек және ой-пікірді, комментарийді тең деңгейде түсіне ме; жасалған қорытынды, айырыкша дерек оның себептерінің ықпалы бола ма; нәтижесінде ақпарат қабылдаушының обьективтік жағдай туралы түсінігінде ілгерушілік болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Классикалық әдебиет** (латынша classicus-ең үлгілі) – бұрын-соңды жасалған идеялық мазмұндылығы және көркемдік дәрежесі тұрғысынан ең жоғары бағаланған әдебиет үлгісі. Халықтың кемеңгер ақыны, жазушысы жасаған қоғамдық мәні мен көркемдік сапасы жоғары саналған шығармалар классикалық әдебиет қорына жатады. Классикалық әдебиет барлық кезде де биік адамгершілік, ағартушылық және жалпы халықтық ізгі идеяларды ту етіп, көркем шығарманы дүние жүзілік мәні бар нағыз өнер туындысы дәрежесіне көтеріп келеді. Классикалық әдебиет әр халықтың тарихында әрқалай, бір елде ерте, бір елде кеш дамыған. Мысалы, грек классикалық әдебиеті біздің заманымыздан бұрын 5-ғасырда пайда болса, ежелгі Римде 1 ғасырда, Қытайда 8 ғасырда , Орта Азия және Таяу Шығыста 9-12 ғасырда,Францияда 17 ғасырда, Россияда 19 ғасырда дамыды. Қазақ классикалық әдебиеті де 19-ғасыра пайда болды.

**Орыстың классикалық әдебиетінің көрнекті өкілдері:**
------------------------------------------------------

* Александр Сергеевич Пушкин
* Н. А. Некрасов
* Лев Николаевич Толстой
* Максим Горькийт.б.

**Қазақ классикалық әдебиет классиктері :**
-------------------------------------------

* Абай Құнанбаев
* 
* Ыбырай Алтынсарин
* 
* Сұлтанмахмұт Торайғыров
* 
* Сәкен Сейфуллин
* 
* Бейімбет Майлин
* 
* Ілияс Жансүгіров
* 
* Мұхтар Әуезов т.б. болды.
*

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы 8 том