recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шин Владимир Федорович** (1924-1999 ж.ж.) — суретші, живописьші, суретші-декоратор. 

Синбар селосында туған, көп балалы шаруа отбасында өсті. 1937 жылы Қиыр Шығыстан корейлерді депортациялау тұсында Қызылорда облысы Жалағаш стансасына келіп қоныстанады, осында мектепті тәмамдайды. 1943 жылы Самарқанда орналасқан Бүкілресейлік көркемсурет академиясына живопись факультетіне түседі. Екінші курстан соң Коми АКСР-не ағаш дайындауға еңбек әскеріне жіберіледі. Соғыс аяқталған соң үшінші курсқа қайта қабылданады. Анасының науқастануына байланысты оқуды тастап, Өскеменге қайта оралады. Театрда декоратор, Қазақ ИЗО шеберханаларында еңбек етеді. 1950 жылы Семейге көшіп келеді. 40 жыл бойы қаланың көркемөнерiне белсене қатысады. Оның жұмыстары жыл сайын қала көрмелеріне қойылды. Суретші республикалық маңызы бар көрмелерге бірнеше рет қатысты. Қаланың көркемсурет шеберханаларында 34 жылғы адал еңбегі үшін «Еңбек ардагері» медалімен марапатталды. 

1964 жылы «Жұмысшы Жаңбырбаевтың портреті» салды. Суретші өзінің шығармашылық жолында натурализм бағытын жақтады. Портрет жанрында жұмыс істей жүріп, суретші адамның ерекшелігін, қайталанбас ішкі дүниесін ашып көрсетуге тырысты. Қызықты адамдарды таңдай білді. Денсаулығы да, рухы да мықты замандас бейнесін сомдау үшін, суретші аяқ киім фабрикасының жұмысшысының суретін салуға кірісті. Жаңбырбаевтың портретінде денсаулығы да, жан дүниесі де мықты ер адамның қайсар да жігерлі келбеті, алысқа қадалған өткір жанары шынайы берілген. Суретші жұмысшының көп жұмыс істеген қарулы, тамыры шыққан тармыс қолдарын дәл көрсете білген. Портреттің алуан түрлі бояулары үйлесім таба келіп, жұмысшы бейнесінің мағынасы мен құндылығын арттыра түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облыстық Семей қаласындағы Невзоровтар атындағы бейнелеу өнері мұражайы. Семей. — 2003. — 204б.
*Дифосфор пентаоксиді* (P2O5). Ақ, өте ылғал, әрі ұшқыш. Физикалық тұрақтылығы.

Дифосфор пентаоксиді
Mr=141.94≈142,

ρ=2,28 г/см

tқ=359°C
Қышқылдық оксид ретінде сумен және сілтілермен қуатты реакцияласады:

P2O5 + H2O → HPO3 + H2O →H4P2O7 + H2O → H3PO4

P2O5 + 6NaOH(сұйыл.) = 2Na3PO4 + 3H2O

Қатты, сұйық және газ тәріздес заттардың тиімді құрғайтқышы, фосфат шыны өндірісінің реагенті, алкендерді полимерлеу катализаторы ретінде қолданылады және улы.

Полиморфты өзгерістері
----------------------

кристализацияланғанда кемінде 4 полиморфты өзгерістер байқалады.

```
eң танымалы: P4O10.(H)
P4O6.(O)
ең тұрақтысы О'
```

**H- (hexagonal)** хексоганалды немесе альфа модификациясы қайнау нүктесі:300°C
**О және О'** ромбтық кристалдық торын негіздейді және (Interlocking Rings) бір бірімен байланыстағы сақиналардан түрады.
Полиморфты өзгеріс болғандықтан: балқу температурасы 55–570 °C, үш еселік температурасы 562 °C/58,3 кПа, меншікті салмағы 2,72 және балқу жылуы 152,4 кДж/моль 

```
'O' пішінінің үш еселік нүктесі 580 °C/74,0 кПа, меншікті салмағы 2,89 және валоризация жылуы 141,9.
```

Неге P2O5 ті P4O10 дейді?
себебі P4O10 түзілген реакцияның өнімінің бірігуі арқылы пайда болады.
4P+5O2 = 2P2O5 ;;
2P2O5+2P2O5 = P4O10

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2
2. ↑  En/
**Эмили Джин (Эмма) Стоун** (ағылш. *Emily Jean (Emma) Stone*; 6 қараша 1988(19881106), Скоттсдейл, Аризона, АҚШ) — американдық актриса.
«Easy A» фильіміне түсіп, ең үздік әйел ролі номинациясында «Алтын глобус» премиясын алғаны үшін танымал атанған. «The Help» және «Өрмекші адамның» сүйіктісі Гвен Стейсидің рөлінде болған «Жаңа Өрмекші-адам» фильімдері бойынша да танымал атанды. «Бёрдмэн» қара комедиясында басты кейіпкердің қызының рөлін сомдау арқылы ол көптеген жүлделер алып,осыған қоса «Оскар» марапатын әлемдік кинобаспада үздік бағалаулармен алды.

Өмірбаяны
---------

Аризона штатындағы Скоттсдейл қаласында Крист отбасында дүниеге келді. Оның 1990 жылы туған өзінен кіші бауыры бар. Оның әкеі жағынан атасы - швед тұқымдарынан болған.

Стоун «Sequoya Elementary School» және «Cocopah Middle School» мектерінде оқыды. Кейін өсе келе ол «Valley Youth Theatre» театрының мүшесі болды. Сол театр мүшесі атана отырып, өзінің 11 жасынды «The Wind in The Willows» қойылымын сомдады. Осы театрдың өзінде ол 16 спектакльда ойнап, үй оқытуында болды. Стоун сонымен қатар католтикалық «Xavier College Preparatory» жоғарғы оқу орнында оқыды.

Он бес жасқа келгенде ол анасымен Лос-Анджелес қаласына көшіп кетті.

Жеке өмірі
----------

Стоун нағыз сары шашты қыз болып табылады.Ол өзінің алғашқы рөлін алғанда,шашын қара-қоңыр түске бояды. «SuperПерцы» фильмі үшін Эмма шашын қоңыр түске бояды. «Жаңа Өрмекші адам» фильімі үшін ол шашын қайта сары түске бояды.

2007 жылдан бастап жеке Лос-Анджелес қаласында тұрады. 2009 жылы Гринвич-Виллиджге көшті. Өткен өмірінде веб-дизайнмен және НТМL-мен кітап беттеумен қызықты. Әнші Тейлор Свифтпен жақын құрбылар. 

2010 жылдан бастап актер Эндрю Гарфилдпен кездеседі. 2015 жылдың 20 қаңтарында Гарфилд екеуі өздерінің тойлары жайлы және оның күні әлі белгісіз екенін хабарлады.

Фильмография
------------

* 2012 — «Жаңа Өрмекші-адам»
* 2013 — «Крудстар отбасы» (дыбыстау)
* 2013 — «Гангстерлік жасақ»
* 2014 — «Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат»
* 2014 — «Бёрдмэн»
* 2016 — «Ла-Ла Ленд»
* 2023 — «Байғұс жандар»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Эмма Стоун, Emma Stone.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
X |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram · last.fm |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая каталонская · Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 5020074 · BNC: a11767017 · BNE: XX4779916 · BNF: 16608495k · CONOR: 158477411 · GND: 141517719 · ISNI: 0000000117073271 · LCCN: no2008188319 · LNB: 000315352 · NKC: xx0156631 · NTA: 337120455 · NUKAT: n2012262610 · SUDOC: 162191316 · VIAF: 161765799 |

 |
**Александр Дмитриевич Цюрупа** (1870 жыл 19 қыркүйек, Херсон  — 1928 жыл 8 мамыр , Қырым, Украина) – кеңес мемлекет және партия қайраткері, 1898 жылдан Коммунистік партия мүшесі.

Өмірі
-----

1887 жылы Херсон ауыл шаруашылық училищесіне түсті. 1891 жылы оқушылардың марксистік үйірмесін құруға қатысты. 1893 және 1895 жылы тұтқынға алынды. 1900 жылы Уфада В. И. Ленинмен танысты. «Искраның» агенті. 1901 жылы Харьков (РСДЖП комитетінің мүшесі), Тула, Тамбов губерниясында революциялық жұмыс жүргізді.

Еңбек жолы
----------

1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін РСДЖП Уфа біріккен комитеті төралқасының, жұмысшы және солдат депутаттары кеңесінің, әскери-революцияның мүшесі, Қазан социалистік революциясынан кейін РСДЖ(б)П Уфа комитетінің мүшесі. 1917 жылы қарашада Лениннің ұсынуымен РКФСР Халкомсовы мен Еңбек және Қорғаныс советі төрағасының орынбасары, Жұмысшы-шаруа инспекциясы халкомы (1922 – 23) қызметін қоса атқарды. 1923 – 25 жылы КСРО Мемлекет Жоспарлау комиссиясының төрағасы. 1925 жылдан КСРО сыртқы және ішкі сауда халық комитеті, 1923 жылдан партияның ОК мүшесі. Партияның 10, 12 – 15-съездерінің делегаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы. 6 том.
Липтон 
**Липтон** (ағылш. *Lipton*) — дүние жүзіндегі ең ірі шәй сауда маркасы болып саналады. Ол құрғақ жапырақ түрінде және салқын сусын түрінде де кездеседі. Қазіргі таңдағы «Lipton» сауда маркасы Unilever компаниясының меншігі болып саналады.

Lipton компаниясы 19-ғасырдың соңына таман Шотландиядағы Глазго қаласында Томас Липтонмен құрылған болатын. Кешірек, компания өрге өрлеп, Глазгода алғашқы дукендер жүйесі пайда болады. Бір қаламен ғанамен шектелмей, дүкендер бүкіл Шотландияға, кейінірек бүкіл Ұлыбританияда да ашыла басталды. «Плантациядан тәкелей шынаяққа» деген лозунгты пайдаланған Лимптон компаниясы, әркімге жоғарғы сапалы, танымал да арзан сусын жасағысы келді. Алғашқы кезеңде, Lipton шәйі Том Салливан ойлап тапқан бір рет пайдаланылатын шағын қалташаларда сатылатын еді. Әр қайнатылған шәйдің судың сапасына байланысты екенін түсінген Томас Липтон шәйдің әр өңірге байланысты бірнеше түрлерін өңдіруге кіріседі. Сол себептен, шәй өндіретін мамандарға әр өңірдің су сынақтары қажет болды.

Липтонның бизнесы кейінірек «Unilever» халық тұтыну компаниясымен шағын келісімдер арқылы сатып алына басталды. Алдымен 1938 жылы АҚШ пен Канада мемлекеттеріндегі компаниялар сатып алынса, 1972 жылы қалған бөлігі иемделді. 1991 жылы, «Unilever» PepsiCo кәсіпорнымен бірлесе отырып, Солтүстік Америкадағы маркетингтік компания құру мақсатында Pepsi Lipton Partnership ұйымын құрады. Осы сәттен бастап, салқындатылған және бөтелкелі шәй түрлері өндіріле басталды. Пайдалы бірігудің нәтижесінде, олар америкалық емес көптеген рыноктарға жол ашпақ болып, екінші Pepsi-Lipton International (PLI) атты компанияға айналады. 2007 жылдың қыркүйек айында, компанияның үлкейуімен Еуропаның рыноктарына да көше бастады.

Түрлері
-------

* Lipton Yellow Label ( 1890 жылдан бастап) — 150 мемлекетте сатылады
* Lipton Ice Tea (с 1972) — PepsiCoмен бірлесе отырып жасалынған жоба, 60 мемлекетте сатылады

Қосымша ақпарат
---------------

Дүние жүзілік «Lipton» шәйінің қолданысы жылына 4,5 млрд литрді құрайды

Дүние жүзі бойынша күніне 205 млн «Lipton» шынаяғы ішіледі.

Британдық арғы тегіне қарамастан, Lipton (Yellow Label) қара шәйі Ұлыбританияда сатылмайды.

Сілтемелер
----------

* www.lipton.com — «Lipton» ресми сайты
* www.lipton.ru — «Lipton» Ресейлік сайты Мұрағатталған 12 маусымның 2008 жылы.
* Lipton брэндының тарихы Мұрағатталған 26 қыркүйектің 2013 жылы.
* Томас Липтон және оның шәйі
**Қаһар Абдулла** (1907-1968) — жаңа өзбек әдебиетінің негізін қалаушыларының бірі, Өзбекстанның халық жазушысы (1967).

### Шығармалары

Романдарында таптық қайшылықтар мен коллективтендіру дәуіріндегі өмір 
суреттері берілген. "Жаңа жерде" (1949) деген пьессасы үшін Қаһар 
КСРО Мемлекеттік сыйлығына (1952) ие болды.

### Мұхтар Әуезовпен байланысы

Мұхтар Әуезовтың қайтыс болуына байланысты, бір топ өзбек қаламгерлерімен бірге жазған "Жанымызға жақын адам" деген мақалада ("Литературная газета", 1961, 29 маусым) ұлы жазушының өзбек әдебиетінің жанашыры, қамқоршысы болғанын тебірене еске алады. Шынында Әуезов туысқан халықтар әдебиетіне зер салып, қадағалап оқып, зерттеп отырған. "КСРО халықтары әдебиеттерінің өркендеуі" атты еңбегінде Абдулланың "Қос шынардың оттары", 'Қайта туған халықтың әдебиеті" мақаласында "Зымыран құс" романдарының өзіндік ерекшеліктерін атап өткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы
2. ↑  Р. Бердібай
**Дүйсебай Сайлаубайұлы Ізбасаров** (1951 жылы туған, Түлкібас ауданы) – ғалым, техника ғылымдарының докторы (1994), профессор (1996), ҚР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясының академигі. 

Астрахан техникалық институтын бітірген (1973). 1973 – 1976 жылдары Қазақ КСР тағам өнеркәсібі министрлігінің инженер-механигі. 1977 – 1978 жылдары Орталық жоба-конструктор бюросының жетекші конструкторы, сектор меңгерушісі. 1978 – 1980 жылдары Алматы технологиялық инстиуты тамақ өндірісі машиналары мен жабдықтары кафедрасының оқытушысы. 1980 – 1984 жылдары Мәскеу тамақ өнеркәсібі технологиялық институтында зерттеуші-стажер, аспирант. 1985 – 1991 жылдары Алматы технологиялық институтының оқытушысы, аға оқытушысы, жалпы инженер істер кафедрасының доценті. 1991 – 1994 жылдары Мәскеу тамақ өнеркәсібі технологиялық институтының докторанты. 1995 – 1996 жылдары Алматы технологиялық тамақ өндірісі машиналары мен жабдықтары кафедрасының меңгерушісі, проф. 1996 – 1997 жылдары Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясының республикалық ғылым-инженер технология орталығының директоры. ҚР ҒМ-ҒА «Алмалы» ғылым өндірістік бірлестігі Ұлттық академиялық ауыл шаруашылығы зерттеу орталығы бас директоры. 1997 жылдан Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры. 

110 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы.

Шығармалары
-----------

* Производство фруктовых порошков из цельных яблок и сухофруктов, Алматы, 1988;
* Инфрокрасное облучение и сушка растительного сырья, Алматы, 1994;
* Основы теории, техники и технологии сушки пищевых продуктов, Алматы, 1997.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Сырға түрлері. ҚР ҰМ-ның көрме залынан.
**Сырға** – сән үшін тағылатын зергерлік бұйым. Сырға тағу бүкіл дүние жүзі халықтарына тән әдет. Сырғаны көбіне әйелдер құлаққа тағады, кейбір елдерде мұрынға тағу да (Үндістан мен Африкада) кездеседі. Сырға неолит заманында сүйектен, мүйізден, қола дәуірінде металдан жасалған. Біздің заманымыздан бұрынғы 2 ғасырдан бастап алтын, күмістен асыл тас орнатылып жасалған сырғаның өте сәнді түрлері шыға бастаған.  

Дәстүрлі қазақ ортада сырғаның шығыршық сырға, шарбақ сырға, ай сырға, сояу сырға, қоңырау сырға, иықты сырға, күмбезді сырға, төбе сырға, салпыншақ сырға, жалпақ сырға сияқты және тағы басқа түрлері болды.

Ежелгі сырғалар
---------------

Сырғалар басында әйелдердің емес, ер адамдардың бұйымы болатын. Қазірдің өзінде 7 мың жыл бұрын табылған сырғалар еркектер таққан. Сырғаны Ежелгі Римде құлдар тағатын болған. Бай гректар (әйелдер) меруерті бар сырғаларды қуана таққан, себебі бұл олардың молшылықтарын көрсетіп тұрған.
Мысырдағы молаларды зерттеген кезде, зергерлік бұйымдардан алтын сырғалар ең көп табылатын болған.

Орта ғасыр
----------

Орта ғасырдағы Еуропада сырға таққан ерлер не сәнді болған, не қуғынға ұшыраған. Мысалы, XIII католик шіркеуі денені өзгертуге тыйым салған болатын. Ол кезде шіркеудің ықпалы көп боатын. Сондықтан көбісі сырға тағуды қойды. Ал қарақшылар, ұрылар мен цыгандар сырғаны шешуге асықпады. Барлығының белгілі бір себептері болатын. Цыгандар ер балаға сырға тағатын егерде оның алдында бір бала мерт болса немесе ол үйіндегі жалғыз бала болса. Ұрылар сырғамен шіркеуден қорықпайтындықтарын дәлелдеп тұрған. Қарақшыларда сырға олар жаулап алған кеменің белгісі болатын.

Қазіргі уақытта
---------------

Қазіргі заманда сырғалар түрі бойынша ерекшеленбейді және әйелдерге де, ерлерге де сырға киюге мүмкіндік береді. Сондай-ақ асыл тастары бар алтын сырғалар сән әлемінде өз орнын жоғалтпайды: цитрин қолданылған сырғалар, хризолит қолданылған сырғалар, гауһар тастар қолданылған сырғалар.

Сырға түрлері
-------------

* пішініне қарай: айшық, айсырға, жапырақ сырға, собық сырға, жұлдыз сырға және т.б. түрлері кездеседі.
* материалына қарай: алтын сырға, күміс сырға, зер сырға, сонақ сырға, жез сырға.
* әшекейлену технологиясына қарай: маржан сырға, меруерт сырға, лағыл сырға, қырықбуынды сырға, қозалы сырға, қоңырау сырға, күмбез сырға, сіркелі сырға, үзбелі сырға т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 299-бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014
**Ғабделлатиф хан** (тат. *Ğabdellatíf*, *Габделлатыйф*, **عبداللطیف**‎; шам. 1475 — 19 қараша 1517, Мәскеу) — Қазан ханы (1497—1502), Ибраһим хан мен Нұрсұлтанның ұлы, Гауһаршадтың ағасы.

Өмірбаяны
---------

1479 жылы оны анасы Қырымға алып кетті. 1490 жылдардың басында III Иванның қызметіне кіріп, Звенигородты енші жер ретінде алды. Қазан ақсүйектердің қолдауымен Мамық ханның орнына келді. Алдымен Ұлы Мәскеу кінәздігіне бағытталды. 1499 жылы наурызда Мамық ханның інісі Ағалақ Орақпен бірге 80 мыңдық әскермен Қазанға аттанды. Қазан ханына көмектесу үшін III Иван кінәз Федор Иванович Бельский, кінәз Семен Романович Ярославский, Юрий Захарьич және кінәз Даниил Васильевич Щени бастаған әскер жіберді.

Алайда, ол дербес саясат жүргізе бастағаннан соң 1502 жылы қызметінен босатылып, Белоозероға айдалды.

1508 жылы қаңтарда Қырым ханы І Меңлі Герей, анасы Нұрсұлтан мен ханзада Мехмет Герейдің кепілдіктерімен босатылып, Юрьевец-Повольскийді өзінің еншісі ретінде алды. 1508 жылы 29 желтоқсанда оны енші жер билеушісі ретінде танытын Ресей үкіметі онымен келісім жасады. Алайда Абдул-Латиф өзінің ұлттық саяси көзқарастарынан бас тартпады. 1512 жылы мамырда I Меңлі Герейдің ұлдары Ахмет Герей мен Бұрнаш Герей бастаған қырым татарлардың шабуылына ықпал етті деп айыпталып, қамауға алынып, мүлкінен айырылды. Белгісіз себептермен шежіреші Юрьевецті емес, одан Кашираны тартып алғанын айтады. Немесе бір жерде жаңылыс кетті немесе Ғабделлатифтің иелігі бір кездері ауыстырылған.

1516 жылы Қазан ханы Мұхамметәмин ұзаққа созылған аурумен ауырады. Ғабделлатифті қамаудан босатып, оны тақтың заңды мұрагері деп тану туралы өтінішпен Шаһ Хұсейін сейіт, Шаһ Жүсіп мырза және Бөзек бақшы тұлғасындағы елшілік Қазаннан Мәскеуге келді. Келіссөздерден кейін Ресей үкіметі Ғабделлатифті мұрагер деп танып, оны қамаудан босатты, бірақ оған Кашираны басқаруға беріп, оны Қазанға жібермеді.

1517 жылы 19 қарашада Мұхамметәмин қайтыс болардан бір жыл бұрын Ғабделлатиф белгісіз себептермен қайтыс болды.

Сілтеме
-------

* С. М. Соловьёв Ежелгі заманнан бері Ресей тарихы. 5-том. 2-бөлім. 2-тарау
* Ғабделлатиф хан «Родоводе» сайтында. Бабалар мен ұрпақтар шежіресі
Птолемей картасында Серика шеткі солтүстік-шығыста орналасқан


Қытай Халық Республикасы, Хунань провинциясы, Чанша қаласы, Мавандуи, №1 қабірден жібектен жасалған жерлеу туы, б.з.д. II ғасыр, Батыс Хань

Батыс Хань дәуіріндегі көк шыны тостаған (б.з.д. 202 ж. — б.з. 9 ж.). Қытайлықтар көктемгі және күзгі кезеңдегі (б.з.д. 722–481 жж.) Батыс Азиядан импортталатын шыны моншақтар өндірді. Қытайдың алғашқы шыны ыдыстары Батыс Хань дәуірінде пайда болды

**Серика**, сонымен қатар **Серес** (грек тілінен аударғанда Σῆρες — шын мәнінде «жібек елі», ежелгі қытай тілінен 絲 /sjəɡ/ — «жібек») — Чжоу, Цинь патшалығы дәуіріндегі Солтүстік Қытайдың бір бөлігінің ежелгі дереккөздеріндегі атау. «Сине, Хине» топониміне (мүмкін, санскрит тілінен алынған «қытай» (चीन) /ˈt͡ɕiː.n̪ɐ/) қарсы, Ұлы Жібек жолы арқылы құрлық арқылы жетуге болатын Тан әулеттері. Ежелгі үнді эпосы «Махабхарата»), олар теңіз арқылы бет алды. Осыған ұқсас топонимикалық айырмашылық орта ғасырларда катаи (солтүстік) мен манги, хина (оңтүстік) арасында сақталды. **Серікті** серілер мекендеген (көне грекше: Σῆρες), бұл атау да бүкіл аймақ үшін қолданылған. Хань әулеті Тарым ойпатын (қазіргі Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы) жаулап алғаннан кейін Серікке жету жеңілдетілді. Парфия патшалығын Сасанидтер жаулап алғаннан кейін Серікке жету өте қиын болды.

**Сере** халқы туралы ең алғашқы ескертпе біздің дәуірімізге дейінгі 4 ғасырға жатадып, және грек тарихшысы Ктесий Книдостыққа жатады. Кейбір ғалымдар **серілерді** қытайлық этникалық топ емес, үндіеуропалық тілдерде сөйлейтін және юечжа, сақ және тохалар сияқты үнді халықтарымен сауда жасаған тайпалар деп болжайды.

Дереккөздер
-----------

1. An, Jiayao. (2002), «When Glass Was Treasured in China», in Annette L. Juliano and Judith A. Lerner (eds), *Silk Road Studies VII: Nomads, Traders, and Holy Men Along China's Silk Road*, 79–94, Turnhout: Brepols Publishers, ISBN: 2503521789, pp 79, 82–83.
2. ↑  An, Jiayao. (2002), «When Glass Was Treasured in China», in Annette L. Juliano and Judith A. Lerner (eds), *Silk Road Studies VII: Nomads, Traders, and Holy Men Along China's Silk Road*, 79–94, Turnhout: Brepols Publishers, ISBN: 2503521789, pp 79, 82–83.
3. ↑  «Махабхарата»: екінші Сабхапарва кітабы немесе Ассамблея кітабы, глава 23; үш Араньякапарва немесе орман кітабы, глава 174
4. ↑  Stephanus of Byzantium, Ethnica, §S562.2
5. ↑  *Yule, Henry* Cathay and the Way Thither: vol.1.  London: Hakluyt Society. (1866).

Әдебиеттер
----------

* Yule, Henry (1878), *Encyclopædia Britannica*, 9th ed. Vol. V, New York: Charles Scribner's Sons, pp. 626–627 .
* Yule, Henry (1866), *Cathay and the Way Thither,* Vol. I, London: Hakluyt Society,  .
* Dictionary of Greek and Roman Geography, Sir William Smith (Editor), Spottiswoode and Co; London, 1873
* Oxford Classical Dictionary, Simon Hornblower and Antony Spawforth (Editors), Oxford University Press, 2003
* 何芳川，万明，古代中西文化交流史话，商務印書館，1998

Сілтемелер
----------

* Середе «Катей және ондағы жол».

* Птолемейдің «Географиясынан» қосымша материал
* Плинийдің табиғи тарихынан қосымша материал
* Помпониус Меладан қосымша материалдар «De Situ Orbis»

* Середегі Плиний
**Қазақстандағы уақыт**
**Географиялық уақыттық белдеулер**2024 жылдың 1 наурызына дейінгі Қазақстандағы уақыт белдеулері:
     UTC+5
     UTC+6

**Қазақстандағы уақыт** республика үкіметінің қаулысымен реттеледі, оған сәйкес UTC+5 уақыт белдеуі қолданылады. Қазақстанның шеткі шығыс және Батыс нүктелері арасындағы географиялық бойлық айырмасы 40°45' құрайды, бұл жергілікті күн уақытының айырмашылығына 2 сағат 43 минут сәйкес келеді. Іс жүзінде республика аумағы төрт географиялық уақыт белдеуінде орналасқан: UTC +3, UTC +4, UTC +5, UTC +6. 

2005 жылдан бастап жазғы уақытқа көшу қолданылмайды.

№775 «Қазақстан Республикасы аумағында уақытты есептеп шығару туралы» қаулысына өзгерістер енгізілген. Батыс Қазақстан, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Қызылорда облыстары UTC +5 белдеуде, ал қалған облыстар UTC +6 белдеуге жатқызылған. Бұлардың барлығы «облыстарда жұмыстарды жеңілдету, еліміздің бірыңғай энергожүйесінің жұмысының тиянақтылығын қамтамасыз ету, телеқатынас жүйелерінің ішкі және сыртқы көлік жүк тасымалының үйлесімділігі үшін» жасалған. Қаулы облыстар әкімшілігі мен экономика және Әділет министрлігімен келісілген.

Біртұтас уақыт
--------------

2021 жылы Қазақстанның Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Қазақстанның UTC+5 Бірыңғай уақытына көшуі туралы пікірлер мен ұсыныстар жинауды ұйымдастырды. В. Фесенков атындағы Астрофизика Институтының мамандарынан келген ұсынысты генетика және физиология институты, сондай-ақ география және су қауіпсіздігі институты қолдады, ол өзгерістердің халықтың денсаулығына, экономикасы мен саясатына ықтимал әсерін алдын ала зерттеу қажеттілігін атап өтті. 2023 жылы ұсынысты Экология және табиғи ресурстар министрлігі, Сауда және интеграция министрлігімен бірлесіп зерттеді. 2023 жылғы ақпанда депутаттардың, орталық мемлекеттік органдардың, жұртшылық пен ғылыми ұйымдардың өкілдерінің қатысуымен жұмыс тобы құрылды.

Жұмыс тобының қорытынды отырысында ғалымдар мен сарапшылар UTC+5 Бірыңғай уақытын енгізу туралы ұсынысты қолдады. Сағаттарды 2024 жылғы 29 ақпаннан 1 наурызға қараған түні аудару ұсынылды.

1 наурыз 2024 жылы ел бойынша UTC +5 біртұтас уақыт белдеуі орнатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008. ISBN 9965-34-809-Х
2. ↑  *Масалёва А.* Вот так подарочек!  (орыс.) (22 декабря 2021).
3. ↑  *Думанова К.* Будут ли менять часовые пояса в городах Казахстана, ответили в Минэкологии  (орыс.) (19 октября 2023).
4. ↑    (қаз.).
5. ↑  Идею с переходом Казахстана на часовой пояс UTC+5 поддержали ученые  (орыс.) (1 декабря 2023).
6. ↑  Қазақстан аумағында бірыңғай уақыт белдеуі енгізіледі  (қаз.). Тексерілді, 21 қаңтар 2024.
**Риф Республикасы** (1921 ж. қыркүйек-1926 ж. мамыр) - испан және француз отаршыларына қарсы ұлт-азаттық күрес барысында құрылған Риф таулы аймағы (Солт.Марокко) тайпаларының әскери-саяси бірлестігі. Заң шығаратын және әкімшілік жүргізетін жоғары өкімет билігі президент *Абду-л-Карим* басқарған сайланбалы Ұлттық жиналысқа қарады. Каид пен қауымдық кеңес (джамаа) бастаған тайпалар жергілікті әкімшілік бөлік болды. Отаршылдарды талай рет жеңгенімен, Риф Республикасы испан және француз әскерлерінің қысымымен 1926 жылы 27 мамырда құлады.

Тарихы
------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 9-ші том.1976
**Авар жазуы** - нах-дағыстан тілдерінің авар-анди тобына енетін авар тілінің жазуы. Таулы Дағыстанда тұратын кавказ халқының жазуы. А.ж. (аджам) араб графикасы негізінде XVI ғасырда пайда болған. Аварлықтардың Кавказдық Албания кезінен бастап өзінің жазуы болған. Авар ұлттық ғылымының негізін салушылардың бірі Кудутлядан Мусалав Магомед болды. 1928 жылы аварлықтар үшін латынға негізделген әліпби құрастырылып, бекітілді. 1930 жылдан бастап латынға негізделген А.ж. барлық ресми салаларда қолданылды. Бұл әліпбидің алғашқы нұсқасында бас әріптер болған жоқ. 1930 жылдың соңында КСРО-да жазуды кирилге көшіру үдерісі басталды. 1932 жылы әліпбиге реформа жасалып, бас әріп пен бірқатар таңбалар енгізілді. 1938 жылы 5-қаңтарда Дағыстан халықтарының әліпбиі кирилге көшірілді. 10-ақпанда аварлардың жаңа әліпбиі «Дағыстан жаңалықтары» газетінде жарияланды. Әліпбиге аздаған өзгерістер енгізілді. Қазіргі А.ж. кирил графикасына негізделген.
**Дичен Лакмэн** (ағыл. *Dichen Lachman*, 22 ақпан 1982) – американдық актриса.

Өмірбаяны
---------

Дичен Лакмэн Катманду, Непалда дүниеге келіп, сегіз жасына дейін сол жерде тұрды. Содан кейін отбасысымен Аустралияға көшіп кетті. Аделаидадағы унивеситетті бітіріп, аустралияндық шоудан өз мансабын бастады.

Мансабы
-------

2005 жылы Дичен «Көршілер» операсында екі жыл түсті. Сондай-ақ ол «Аквамарин» фильмінде кішігірім рөлді сомдап, АҚШ-қа көшіп кетеді. 

2008 жылдың басында Лакмэн «Қуыршақ үй» телесериалында басты рөлді алады. Бірақ шоуды екі маусымнан кейін көрермендердің көңілінен шықпағандықтан жапты. Шоу төмен рейтингтерге байланысты екі маусымнан кейін тоқтатылды, содан кейін ол Being Human екінші маусымында қайталанатын рөлге ие болды. Лачман сонымен қатар «NCIS: Лос-Анджелес», «Гаваи бестігі-0», «Торчвуд» және «Батпақ» сияқты телехикаяларда қонақта болды.

2012 жылы Лакман төмен рейтингтерге байланысты бір маусымнан кейін жойылған ABC телесериалындағы Last Resort басты рөлдердің бірін алды. 2014 жылы ол The CW арнасының The 100 фильмінде қайталанатын рөлге ие болды.

Жеке өмірі
----------

2015 жылдың 24 қаңтарынан бастап Дичен актер Макс Осинскиге үйленді. Ерлі-зайыптылардың Матильда Осински атты қызы бар (2015 жылы мамырда дүниеге келген).

Фильмография
------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Жыл | Атауы | Рөлі | 2005 | *Eastworld* | Thug #4 |
| 2006 | *Safety in Numbers* | News Reporter |
| Аквамарин / *Aquamarine* | Beth-Ann |
| 2007 | *Tyrannosaurus Azteca* | Ayacoatl |
| 2009 | *Bled* | Aaren |
| 2010 | *Sunday Punch* | Jill |
| 2012 | *Lust for Love* | Cali |
| 2013 | *Too Late* | Jully Bean |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Жыл | Атауы | Рөл | 2005-2007 | *Neighbours* | Katya Kinski |
| 2009-2010 | *Dollhouse* | Sierra / Priya Tsetsang |
| 2010 | *NCIS: Los Angeles* | Allison Pritchett/Allysia Takada |
| *Hawaii Five-0* | Amy Hanamoa |
| 2011 | *Torchwood: Miracle Day* | Lyn Peterfield |
| 2012 | *Being Human* | Suren |
| *The Glades* | Chef Lana Kim |
| *Last Resort* | Tani Tumrenjack |
| 2014 | *The 100* | Anya |
| 2014—2015 | *Agents of S.H.I.E.L.D.* | Skye's mother |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Dichen Lachman Biography. *BuddyTV*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 қазан 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 қыркүйек 2012.
2. ↑  *Lesley Goldberg* 'Dollhouse's' Dichen Lachman Joins Shawn Ryan's ABC Drama 'Last Resort'. *The Hollywood Reporter* (21 ақпан 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 қазан 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 қыркүйек 2012.
3. ↑  Watch with Kristin.  TV Scoop.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |

 |
**Бүрген** – биіктігі 3 метрге дейін жететін бұталы өсімдік. Қабығы қызыл қоңыр, жапырақтары қарама- қарсы орналасқан, үш, бес салалы, сабақтары ұзын. Гүлдері ақ, тостағаншаларының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Гүлдері шоғырланып, жартылай қолшатыр тәрізденіп тұрады. Ортадағы гүлдері ірірек, шеткі гүлдері майдалау, олардың гүл тәжі қоңырау сықылды. Мамыр-маусым айларында гүлдейді, жемісі тамыз-қыркүйек айларында піседі. 

Бүрген орманның арасында, өзендердің жағаларында, ылғалды жерлерде өседі. Дәрілік мақсатқа өсімдіктің қабығын, жемісін, гүлін жинайды. Оның құрамында вибурнин гликозиді, валериан, сірке, құмырсқа, аскорбин қышқылдары, илік және ащы заттар, К витамииі, қант бар. Өсімдіктің қабығынан жасалған дәрілердің жатырдың бұлшық еттерінің күшін арттырып, қан тамырларын жиырылдыратын, денедегі ауырған жерлерді басатын, микробтарды жоятын, қан тоқтататын қасиеттері бар. Осыған байланысты бүргеннің қабығы жөтелді, демікпені басу үшін және дененің әр жерінен кеткен қанды тоқтату үшін қолданылады. Оның қабығынан жасалған дәрілерді дене қызуын басу үшін де пайдаланады. Өсімдік жемістерінің жүректің бұлшық еттерінің күшін арттыратын, несеп және өт айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін қасиеттері бар. Жемістеріи тер шығаратын, құстыраткн, іш жүргізетін дәрі есебінде және асқазанға жара түскенде, асқазан қышқылы кемігенде емдеуге қолданады. Жемістерін балмен қосып қайнатып, жоғарғы тыныс жолдары мен өкпе қабынғанда, деміккенде, іш өткенде, бауыр ауырғанда, дене сарғайғанда, дауыс қарлыққанда пайдаланады. Бүргеннің гүлдеп тұрған бұтақтарының қайнатындысын қақырық түсіретіи дәрі ретінде де пайдаланады.
**Шарм-эш-Шейх** немесе **Шарм-әл-Шейх** немесе **Шарм-аш-Шейх** (араб.: شرم الشيخ‎) (1982 жылдан бұрын **Офира** (ивр. ‏אופירה‏‎)) – Синай түбегінің шетіндегі және Қызыл теңіз жағалауындағы Египеттің курортты қаласы.

Оңтүстік Синай губернаторлығындағы аудан орталықтарының бірі. Халық саны 28 000 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Араб тілінен аударғанда Шарм-эш-Шейх – «шейх қойнауы (шығанақ)» деген мағына береді. Тарихи қала архитектуралық өзгерістерге ұшыраған жоқ. Қазіргі таңда қалада туристік орталықтар жақсы дамуда. Шарм-эш-Шейх – европалық дәрежедегі курорт. Жағалауда көптеген қонақүйлер мен туристтер демалатын орындар бар. Қалада 200-ден аса қонақүй жұмыс жасап тұр. Климаты мен тұрғын үйлердің құрылысы инвесторлардың назарынан тыс қалған емес.
**Пэк Нам Ун** (кор. 백남운?, 白南雲? (17. 3. 1894 ж. т„ Чолла-Пукто провинциясы) — корей саяси қайраткері, тарихшы. 30 жылдары Корея тарихын марксистік методол. негізінде зерттеуді бастаушылардың бірі. Бұл кезеңде оның «Кореяның әлеуметтік-экономикалық тарихы», «Феодалдық Кореяның әлеуметтік-экономикалық тарихы» атты еңбектері жарық көрді. Оңт. Корея Жаңа халық партиясы ОК-нің председателі, Оңтүстік Корея Еңбек партиясы ОК предсадателінің орынбасары, Оңт. Корея Демократиялық ұлттық майданы ОК-нің председателі болды. 1947 ж. Солт. Кореяға қоныс аударды, 1948 ж. депутат болып сайланды, кейін Корей Халың Демократиялық Республикасының (КХДР) Жоғарғы халық жиналысы Президиумының мүшесі. 1953 жылдан КХДР ғылым академиясының толық мүшесі, 1956—61 жылдары оның президенті. 1961 жылдан Корея Еңбек партиясы ОК-нің мүшесі. 1958 жылдан КСРО ғылым академиясының шетелдік мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Жалмауыз кемпір
**Мифологиялық кейіпкер** - мифтік дәуірде өмір сүріп, мифтік әлемдегі нәрсенің бәрін жасаушы, тіршілік атаулының бәрін дүниеге келтіруші күш. Қазақ фольклорында да мифологиялық кейіпкер бар. Олар өзінің шығу тегі мен мезгіліне, іс-әрекетіне қарай екі топқа бөлінеді. Бірі - архаикалық мифте бейнеленетін ілкі ата мен жасампаз қаһарман. Алғашқы адамға аң аулап, от жағып, тамақ пісіруді үйретуші және оның әдет-ғұрыптарын орындаушы болып суреттеледі. Екінші топтағы кейіпкерлер - қастандық ойлаушы албасты, жезтырнақ, жалғыз көзді дәу, үббе, күлдіргіш, айдаһар, жалмауыз кемпір, т.б. Бұл кейіпкерлер, негізінен, хикаяда, ертегіде және көне батырлық жырда кездеседі. Іс-әрекетіне, сондай-ақ, шығу тегіне қарай бұл топтың өзі іштей екіге жіктеледі. Албасты, жезтырнақ, жалғыз көзді дәу, күлдіргіш тәрізді кейіпкерлер көне мифтен туған хикаяларда, айдаһар мен жалмауыз кемпір ертегіде болады. Ал кейінгі замандарда, исламның әсерінен бұлармен қатар пері, дию, шайтан сияқты ежелгі араб-иран әдебиетіндегі кейіпкерлер де көріне бастады. 

Айдаһар
Хикаяда мифологиялық кейіпкер алғашқы қауым адамының әлем туралы өзін қоршаған орта жайындағы мифтік түсініктеріне негізделген наным нәтижесінде ойдан шығарған. Патриархалдық дәуірде Полинезияда, Понтида,Якутияда, Африка тайпаларында бас құдайларды дүниені құрушы деп түсіндіреді. Гомеролимпке дейінгі Зевстің образын тарихи күрделі және көп бейнелі болды деп суреттейді. Матриархалдық дәуірде олар үш басты, төрт басты, жүз қолды зұлым да кекшіл аждаһалар түрінде бейнеленген. Кейінгі заманда аталмыш мифологиялық кейіпкер басқа жанрларға ауысқан және өздері типтес жаңа кейіпкерлер туғызған. Мысалы, көне батырлық ертегілер кейбір эпостарда ұшырасатын жеті басты жалмауыз, екі басты Самұрық құс, мыстан кемпір, сондай-ақ, Таусоғар, Көлтауысар, Желаяқ секілді кейіпкерлер бір жағынан көне мифтік сананың жемісі болса, екінші жағынан, ойдан шығарылған шартты көркем бейнелер. Мыстан кемпір - ежелгі жалмауыз кемпірдің феодализм дәуіріндегі өзгерген түрі. Таусоғар, Көлтауысар, Желаяқ - мифтік сана кезіндегі түсінік бойынша таудың, көлдің, желдің иелері. Бұл образды халық жаңаша көркем символ ретінде пайдаланып, оларға өзінің арман-аңсарын жүктеген. Сөйтіп, адамдардың ұшқыш кілемді армандағаны сияқты, қабілеті мол адамды армандағаны халықтың қиялынан туған десе де болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ономастика** (грек onomastіke – ат беру өнері) – тіл білімінің жалқы есімдерді зерттейтін саласы. Жалқы есімдерге кісі, жануарлар аттары, халық, ұлт, ру-тайпа атаулары, жер-су, аспан денелері жатады. Ономастика заттарды жекелеп атайтын жалкы есімді зерттейтін тіл білімі саласы. Ономастика термині сонымен бірге жалқы есім жиынтыгын казіргі ғылымда "онимия "ретінде белгілі онимдерді (rp. unoma, unuma "есім, атау") атау үшін қолданады. Жеке ел, аймақ немесе мәтіндегі жалқы есімдердін тізбегі "ономастика "(лексикон сөзіне сай) деп аталады. XX ғ. 60-жылдарындағы жеке ономастикалык еңбектерде ономастика термині антропонимика, яғни адамның есімдер жиынтығы мағынасында қолданылған. 

Ғылыми пән ретінде құрылғанға дейін ономастика үш кезеңді басынан өткізді: 

* ғылымға дейінгі (XIX ғ. дейін);
* ономастиканың ғылым ретінде қалыптасуындағы аддынғы кезен (ХІХ-ХХ ғ. басы);
* ғылыми (XX ғ. 30-жылдарынан қазірге дейін).

Қазак ономастикасы өз кезегінде әлемдік еңбектерге, соның ішінде орыс, түркі ономастикасының еңбектеріне сүйене отырып, Ғ.К. Қоңқашпаев, Е. Қойшыбаев, Т. Жанұзаков, А. Әбдірахманов. Ә.Т. Қайдаров, В.Н. Попова. О.А. Сұлтаньев жүйелі зерттеулерінің арқасында дамыды.

Ономастика атаулардың шығу, қалыптасу жайын тексереді. Ол зерттеу нысанына қарай топонимика, антропонимика, этнонимика, астронимика, зоонимика, теонимика, фитонимика секілді түрлерге бөлінеді. Топонимика географиялық атауларды зерттесе, антропонимика кісінің аты-жөнін, тегін, лақап, бүркеншік есімдерін қарастырады. Этноним - ұлттық ру-тайпа қатысьты мәліметтер жинағы.

Мысалдар
--------

Қазақ тіліндегі әйел есімдері гүл, күн, ай, сұлулық, асыл тастармен байланысты болса, ерлер есімі батыр, бек, би, құл, мырза, хан сөздерімен, сан есімдермен бірлікте келуімен ерекшеленеді. Араб, парсы тілдерінен енген есімдер де (Жамал – сұлу, Абдолла – құдайдың құлы, Нәзипа – таза, пәк) кездеседі. Этнонимика ел, ру аттарын, астронимика (космонимика) аспан әлемі, жұлдыз, планета атауларын, зоонимика жануар, фитонимика өсімдік, теонимика құдай аттарын, рухтар мен мифтік түсініктерге байланысты атауларды тексереді.

Ономастика халықтың этнографиясымен тығыз байланыста қаралып, басқа халықтармен жүргізген тарихи, мәдени қарым-қатынастың сыр-сипатын танытады. Ономастика қазақ тілінде ғылым ретінде соңғы 20 жыл ішінде дами бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Мәдиева Г.Б. Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері - 2005. 240 бет
3. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
4. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. 
ISBN 9965-808-78-3
5. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**ҚазТрансОйл** (қысқаша *ҚТО*) — Қазақстанның мұнай құбыры инфрақұрылымындағы ірі кәсіпорын. Қазақстанның құбыр желісі инфрақұрылымының көп бөлігін пайдалануға береді. «ҚазТрансОйл» компанияның қарамағында 6500 км мұнай құбыры, 25 000 км су құбыры бар. ҚТО-ға тиесілі құбыр желілері оқшауландырылған үш тармақты: Батыс, Ақтөбе және Шығыс тармақтарын біріктіреді. 

2000 жылы батыс тармағы ҚТО-ға жиынтық табыстың 70%-ын берді. Қазақстанда 2000 жылы өндірілген 33 млн тонна мұнайдың 75%-ға жуығы осы Батыс тармағымен айдалды. Шығыс тармағының жиынтық табыстағы үлесі 20%. Бұл тармақ Құмкөл мұнайгаз кенішін елдің солтүстік-шығысындағы Павлодар мұнай өңдеу зауытытымен және оңтүстігіндегі Шымкент мұнай өңдеу зауытымен жалғастырады. Ең кіші Ақтөбе тармағы қазіргі кезде тек солтүстікте, Ақтөбеде өндірілген мұнайды Ресейдің Орскідегі мұнай өңдеу зауытына тасымалдайды. 

ҚТО өз табысының 95%-дан астамын мұнай тасымалдаудан алады, ҚТО барлығы 29 ұлттық және халықаралық тұтынушыға қызмет көрсетеді. Олардың негізгілері «Маңғыстаумұнайгаз» (29%), «ҚазМұнайГаз» ұлттық мұнай-газ компаниясы (25%), «Теңізшевройл» халықаралық компаниясы.

Тарихы
------

Көрсеткіштер
------------

### Өндірістік көрсеткіштер

|  | 2009
  | 2010
  | 2011
  | 2012 жылғы 
1-жартыжылдық |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Мұнай тасымалдау көлемі\*, мың тонна
  | 64 187
  | 65 825
  | 66 873
  | 32 190
  |
| Мұнай жүк айналымы, млн. тн.\*км
  | 38 709
  | 41 351
  | 42 244
  | 20 203
  |
| Су беру, мың текше. м.
  | 18 926
  | 21 361
  | 21 192
  | 11 058
  |
| Қызметшілер саны, адам
  | 9 993
  | 10 034
  | 9 992
  | 9 848
  |

**\*** — Мұнай тасымалдау көлемі "Batumi Industrial Holdings Limited" компаниясының мұнай өнімдерін ауыстырып құю деректерін қамтиды.

  

### Қаржы көрсеткіштері

|  | 2009
  | 2010
  | 2011
  | 2012 жылғы 
1-жартыжылдық |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсетуден алынған кіріс, млн. теңге
  | 126 181
  | 138 241
  | 140 478
  | 66 358
  |
| Өзіндік құн, млн. теңге
  | 71 443
  | 82 407
  | 96 299
  | 45 835
  |
| Жиынтық пайда, млн. теңге
  | 15 538
  | 19 618
  | 25 945
  | 16 900
  |
| Алдыңғы жыл үшін дивидендтер төлеу, млн. теңге
  | 6 024
  | 7 340
  | 19 331
  | 60 002
  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Компания сайты
* Компания туралы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Қазақстан қор биржасы мекемелерінің KASE индексі |
| --- |
|  |
| 

 Астана банкі •
 Банк ЦентрКредит •
 KAZ Minerals PLC •
 Қазақстан Халық банкі •
 Кселл •
 KEGOC •
 Қазақтелеком •
 ҚазТрансОйл 
 |

 |
1953 жылы тyғaн, 1977 жылы БСО жанындағы қалпына келтіру орталығы Ленинград политехникумының көркемсурет бөлімшесін бітрген, кескіндеме өнерімен шұғылданады,ҚР суретшілер Одағының мүшесі Сергей Щеголихин лирика және қала пейзажы саласында жұмыс жасайды. Өзін қоршаған ландшафтардың қарапайым әсем көpiнiciнe көз тоқтатып, оның өзгерістегі тipшілін бейнелейді. Дарынды кескіндемеші ерекше композициялар іздемейді, әшейінде көзге түсе бермейтін нәзік түстер арқылы табиғат жағдайының сол сәттегі көңіл-күйін, өмірді сезіну түйсігін бере алады. Tiптi көңілсіз қоңыр-салқын күздің күндерін ғажайып күн сәулесін байқауға болады. Егер де ол ашық кұнді суреттейтін болса, онда полотноның үстіңгі жағынан төгілген күн сәулесінен бар тipшiлiк жадырап, жайнап тұрғандай әсер қалдырады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑
Барий хлориді
ЗD-формуласы
**Барий хлориді** немесе **хлорлы барий** — бейорганикалық қосылыс, тұз қышқылының барий тұзы. Химиялық формуласы – **BaCl2**.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Түссіз кристалдық зат, тығыздығы – 3,92 (20 °C). 100°С температураға қыздырғанда сусызданады. Сусыз Барий хлориді – ромбцлық кристалл, балқу температурасы 960°С, суда жақсы ериді (20 °C–та 100 г суда 36,2 г ериді).

Алынуы
------

1. Барий металының хлормен әрекеттескенде:

{\displaystyle {\mathsf {Ba+\ Cl\_{2}\longrightarrow \ BaCl\_{2}}}}

2. Барий тотығының тұз қышқылымен әрекеттескенде:

{\displaystyle {\mathsf {BaO+2\ HCl\longrightarrow \ BaCl\_{2}+\ H\_{2}O}}}

3. Барий гидрототығы тұз қышқылымен әрекеттескенде (*бейтараптану реакциясы*):

{\displaystyle {\mathsf {Ba(OH)\_{2}+2\ HCl\longrightarrow \ BaCl\_{2}+2\ H\_{2}O}}}

4. Барий сульфидінің кальций хлоридімен әрекеттескенде:

{\displaystyle {\mathsf {BaS+\ CaCl\_{2}\longrightarrow \ BaCl\_{2}+\ CaS}}}

5. Барий карбонатының тұз қышқылымен әрекеттескенде:

{\displaystyle {\mathsf {BaCO\_{3}+2\ HCl\longrightarrow \ BaCl\_{2}+\ H\_{2}O+\ CO\_{2}\uparrow }}}

Химиялық қасиеттері
-------------------

1. Тұздардың ерітіндісімен:

{\displaystyle {\mathsf {BaCl\_{2}+\ MgSO\_{4}\longrightarrow \ BaSO\_{4}\downarrow +\ MgCl\_{2}}}}

{\displaystyle {\mathsf {BaCl\_{2}+\ K\_{2}CrO\_{4}\longrightarrow \ BaCrO\_{4}\downarrow +2\ KCl}}}

2. Қышқылдармен реакция:

{\displaystyle {\mathsf {BaCl\_{2}+\ H\_{2}SO\_{4}\longrightarrow \ BaSO\_{4}\downarrow +2\ HCl}}}

Қолдануы
--------

Барий хлоридін және барийдің басқа қосылыстарын (сульфат, нитрит т.б.) алып, ауыл шаруашылығында, тері өнеркәсібінде, лабораторияда (SO\_4 ионын тұңбаға түсіру үшін) қолданады.

Тағы қараңыз
------------

* Барий қосылыстары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хлорид бария на XuMuK.Ru Мұрағатталған 6 маусымның 2014 жылы.
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Андрей Борисович Северный**(28.04.1913 жылы туған,Тула) - кеңес астрофизигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1968;1958 жылдан корреспондент мүшесі), Социалды Ееңбек Ері (1973).

Өмірі
-----

1941 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу университетін бітірген (1935). 1938-46 жылдары П.К.Штернберг атындағы мемлекеттік астрономия институтында жұмыс істеді. КСРО ғылым академиясының Қырым астрофизика обсерваториясында 1946 жылдан ғылыми қызметкер, 1952 жылдан оның директоры. Северныйдың негізгі ғылыми еңбектері теориялық астрофизика мен Күн физикасына арналған.

Ғылыми еңбектері мен зерттеулері
--------------------------------

Ол күннің оталуы мен локальды магнит өрістерінің құрылымы арасында байланыс болатындығын ашты. Оталудың күрделі құрылысын және Күн құрамында кейбір сирек элементтердің болатындығын зерттеді. Күннің жалпы магнит өрісі ретсіз орналасқан локальды магнит өрістерінің қосындысына тең екендігін дәлелдеді. Қарапайым жұлдыздардың әлсіз магнит өрісі болатындығын байқады. Халықаралық астрономиялық одақтың вице - президенті (1964 - 70 ).

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952). Ленин орденімен, 2 рет Қазан Революциясы орденімен т.б. 3 орден және медальдармен мараппатлған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 95 бет
**Бас айналу-** аздаған уақытқа айналадағы кеңістіктің немесе кеңістікте өзінен-өзі бастың айналуы сезімі. Бастың қатты айналу салдарынан адам тәлтіректейді, лоқсиды не құсады, өңі қуарып, суық тер шығады, бойы қалтырайды. Бас айналудың негізгі себебі ішкі құлақ пен мидың зақымдануынан, көздің сырқатқа шалдығуынан болады. Дені сау адамдар тұрған қалпын кенет өзгерткенде бас айналады. Ол әсіресе ортаңғы және ішкі құлақтың қабынуынан, жарақаттан, мидың шайқалуынан, ондағы ісіктен, ми тамырларының зақымдануынан болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Акинезия** (греч. ἀκῑνησία а — теріс бөлшек және kínēsis — қимыл-қозғалыс)— адамның өздігінен аяқ-қолын қимыл-қозғалысқа келтіре алмай қиналуы немесе салдану, буынның қозғалмауы және ауырсыну салдарынан ерікті қозғалыстың күші, көлемі және жылдамдығының өзгеруі. Бұл ауру мидың терең құрылымдарының, бұлшықет тонусын бақылайтын және қозғалысқа жауап беретін фронтальды аймақтары зақымдалғанда, кататоникалық жағдайлармен, депрессиялық ступормен, метаболикалық энцефалопатиялармен және миопатиялармен байланысты, көбінесе бүйрек жеткіліксіздігінің ауыр түрлерімен байланысты (уремиялық кататоникалық синдром), бауыр (бауыр депрессиялық акинезиясы), гемопоэз (гемолитикалық анемияның ауыр түрлері), тыныс алу (гипоксиялық энцефалопатия), осы мүшелердің зақымдануымен сипатталатын кейбір ауыр инфекциялар мен интоксикациялар кезінде болады. Мұндай кеселге адам долданып ашу-ызаға булыққан кезінде ұшырауы мүмкін. Аурудың бұл түрі кейбір жағдайда адамды әлсіздендіріп, қимыл-қозғалыс әрекеттерін баяулатады. Бұл жайт гипокинез деп те аталады. Ауруды емдеу оның түрі мен сипатына орай жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы көгалдағы хоккей** — 27 шілде мен 9 тамыз аралығында 1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары өткізілген Ив-дю-Мануар стадионында өтеді. Жиырма төрт команда (ерлер мен әйелдер үшін он екіден) өз турнирлерінде бір-бірімен жарысады.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| К | Квалификация | F | Финал |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Сайыс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер |  |  |  |
| Әйелдер |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
1945 жылы туған, 1970 жылы Алматы көркемсурет училищесін бiтipгeн, мүсін өнерімен шұғылданады, ҚР суретшілер Одағының мүшесі Петр Снищук ағашты оюмен
шұғылданады. Ол өзінің саусақтарының ұшымен өзi еңбек ететін материалдың жылылығы мен нәзіктігін жақсы сезінеді. Cypeтші мүсін, жіңішке рельефтер, сәндж оюлары арқылы ағашты жандандырады. Cypeтші ізденісінің негізгі рухани байлық, пен өмipгe деген құштарлық. Бұл қасиеттер оның Дева Марияға арналған рельефті икондарында кездеседі. Оларда ана мен баланың арасындағы бip-бipiнe деген жылы сезімге болашақтың қайғысы көлеңке түcipeтiн сияқты. Шебер өз туындыларында негізінен фольклорлық бейнелерге назар аударады. Олар оның туған жері Украинаның табиғатында көpiнic табады. Нәзік те балғын қыз денесі ағашпен тұтасып жапырақтар мен бұтақтардың жанында нәзік және әсем болып көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
**Рагимов Сулейман Гусейн оглы** (шынайы есімі әз. *Süleyman Rəhimov* , 22. 3. 1900 ж. т. Аин с. қазіргі Кубатлы ауд. Азерб. ССР) — азербайжан совет жазушысы. Азербайжан халық жазушысы (1960), Соң. Еңбек Ері (1975). 1926 жылдан КОКП мүшесі.і Азербайжан пед. институтының тарих ф-тін бітірді (1931). «Шамо» (1—3-т. 1931—64) атты көп томды романында 20 г. басындағы бостандық пен тәуелсіздік үшін күресті бейнелесе,. «Сачлы» (1940—48) романында азербайжанда революцияның жеңуін суреттеді. «Мехман» (1944) повесінде совет заң қызметкерінің бейнесін жасады. «Ақбұлақ тауында» (1954—55) романы азербайжан шаруаларының қилы тағдырын баяндайды. Ұлы Отан соғысы жылдары жазған повесть, әңгімелерінде («Медальон», 1942; «Бауырлас- тар зираты», 1943) совет халқының неміс фашистеріне қарсы күрестегі ерлігін суреттеді. «Кавказ ңыраны» романында (1—2-т. 1971—73) Ресей мен Закавказье халықтарының достығын көрсетті. Ол — Азерб. ССР Жоғ. Советінің депутаты. 2 Ленин орденімен және басқа 2 орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Первомайский Леонид Соломонович** (лақап аты; шын аты-жөні — *Илья Шлёмович Гуревич*) (17. 5. 1908, қазіргі Харьков обл. Красноград қ.—9. 12. 1973, Киев) — украин совет жазушысы. 1954 жылдан КОКП мүшесі. Шығармалары 1924 жылдан жарияланды. Оның «Комса» (1926), «Уездік аумақта» (1930), «Өмір» (1944), «Карпаттағы оттар» (1945) т. б. әңгімелер жинағы, «Кермек алмалар» (1929), «Батырлық балладасы» (1932) т. б. өлеңдер жинағы, «Белгісіз солдаттар» (1931), «Шайқас басы» (1942) т. б. пьесалары бар. Первомайский «Туған күн» (1943), «Жер» (1943) атты өлеңдер жинақтары үшін 1946 ж. КСРО Мемл. сыйлығын алды. , Первомайский 1963 ж. «Жабайы бал» романын, 1967 ж. «Творчестволық ізденістер» атты сын-әдеби кітабын т. б. жариялады. 4 орденмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы , 9 том