recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Әмударияның үстінен жүргізілген көпір (Өзбекстан, Үргеніш қаласы
**Әмудария**, Әмудәрия – Орталық Азиядағы ең ірі және суы мол өзен. Пяндж және Вахш өзендерінің қосылған жерінен Әмудария (ежелгі атаулары ***Әму, Оксус, Балх, Жәйхун***) деп аталады. Ұзындығы 1415 км (*Пяндж өзенінің бастауынан есептегенде 2540 км*), алабының ауданы 309 мың км².

Бастауы
-------

Әмудария Гиндукуш тауының (Ауғанстан және Пәкістан жеріндегі тау) солтүстік беткейінен бастау алады. Негізгі салалары: Гунт, Бартанг, Язгулем, Ванч, Қызылсу, Кафирниган, Сурхандария, Құндыз, Шерабад. Жазыққа шыққаннан кейін 1100 км бойы Тұран ойпатының шөлді аймағын басып ағады. Бұл бөлігінде өзенге бір де бір сала қосылмайды. Арал теңізіне құяр жерінде тарамданып (Талдық, Қазақдария, т.б.) кетеді де зор ауқымды атырау (7000 км²) құрайды.

Гидрологиясы
------------

Ағыны таудағы мұз бен қар суынан түзіледі. Өзен көктем мен жазда тасиды және өте лайлы болып келеді. Ең төмен деңгейі қаңтар мен ақпан айларына келеді. Деңгейдің жыл ішіндегі ауытқуы 2 – 3 м-ге дейін барады. Булануға, сіңуге және жер суаруға пайдалануына байланысты Нүкістің тұсына барғанда ағын 40%-ға азаяды. Төменгі ағысында 2 – 2,5 ай қатады. Арнасы жұмсақ тау жыныстарынан құралған. Әмудариядан Қарақұм, Әму–Бұхара, Қаршы каналдары бастау алады. Төменгі саласында балық шаруашылығы дамыған. Чарджоу қаласы тұсынан бастап кеме жүзе алады. Әмудария бойындағы ірі қалалар: Термез, Керкі, Нүкіс. Өзен аңғарындағы Қызылқұм және Әмудария қорықтарында қабан, шиебөрі, қоян, қырғауыл, Бұхара елігі, қарақұйрық, т.б. сирек кездесетін жануарлар мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, II- том
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Патриоттық** немесе **Патриоттар** (қыр. *Мекенчил*), ресми атауы — **«Патриоттық» саяси партиясы** (қыр. *«Мекенчил» саясий партиясы*) — Қырғызстанның популистік және оңшыл саяси партиясы. Партияны Қырғызстанның қазіргі президенті Садыр Жапаров басқарады.

Тарихы
------

Партияны 2010 жылы Садыр Жапаров пен Қамчыбек Ташиев құрды. Партияның Ата-Жұрт партиясымен жақсы қатынасы болды.

Жапаров 2013 жылдың қазан айында түрмеге жабылғанға дейін «Мекенчил» партиясының де-факто жетекшісі қызметін атқарды. 2017 жылы екінші рет тұтқындалып, адам ұрлау айыпымен бірнеше жылға тұтқындалуына қарамастан, Жапаров партия жетекшілерінің бірі болып қала берді. 2020 жылдың қазан айында партия Ташиев жетекшілігімен 2020 жылғы парламенттік сайлауға қатысты.

2020 жылғы Қырғызстандағы сайлау нәтижелерінің жойылуына әкелген наразылық акцияларынан кейін Жапаров түрмеден босатылды. 2020 жылы 10 өкітәбір күні Жапаров премьер-министр болып сайланды. Сауранбай Жиенбековтың отставкасынан кейін Жапаров президент қызметінің орындаушысы болды. Жапаровтың билігі басталған салысымен партияның мүшелері жаңа лауазым алып (соның ішінде 16-шы өкітәбір күні Ұлттық Қауіпсіздік Мемлекеттік комитетінің басшысы болған Ташиев) және Мекенчилдің қырғыз саясатындағы жалпы рөлі үлкейді.

2021 жылы 23 ақпан күні Мекенчил партиясының 2021 жылғы парламенттік және жергілікті сайлауларда қатыспағаны жарияланды.

Сайлау нәтижелері
-----------------

### Президент сайлаулары

| **Сайлау** | Кандилат | **Дауыс саны** | **%** | Нәтижесі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 | Садыр Жапаров | 1,105,248 | 79.83% | **Сайланды** **ИәY** |

### Парламент сайлаулары

| Партия басшысы | Сайлау | **Дауыс саны** | **%** | Орын саны |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Садыр ЖапаровҚамчыбек Ташиев | 2020 | 136,276 | 6.96% | 0 / 120 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Выборы-2021. Вместо «Мекенчила» баллотироваться в парламент будет новая партия (орысша) Сайлау-2021. «Мекенчил»дің орнына парламентке үміткер басқа партия болады
2. ↑  Жапаров: Партия «Мекенчил» не будет участвовать в парламентских и местных выборах (орысша) Жапаров: «Мекенчил» партиясы парламенттік және жергілікті сайлауларға қатыспайды
**Ақдәулетұлы Мейірхан** (10.8.1951. Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы) – журналист. 

Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1981). Еңбек жолын шопандықтан бастап, тракторшы, Қарабұтақ ауданы комсомол комитетінде қызметкер, «Жаңа өмір» газетінде тілші, «Пионер» журналында аға редактор, «Арай-Заря» журналында бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары, «Қаржы-Қаражат» баспасының бас редакторы, «Дәуір-Время» газетінің бас редакторы, «Қазақ әдебиеті» газетінің бөлім меңгерушісі, «Алтын Орда» газетінің бас редакторы (1981-2004), 2004 жылы қараша айынан бастап ЖШС «Шамшырақ» директоры. 2001 жылдың сәуір айынан «Отан» партиясы Саяси Кеңесінің мүшесі. «Бастау» (1980), «Шырақ ғұмыр» (1984), «Жалғыз досым - жүрегім» (1990), «Дәруішнама» (1996) кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
Михаил Царёв
**Михаил Иванович Царев** - (1903 жыл 1 желтоқсан — 1943 жыл 4 желтоқсан, Мәскеу, Ресей) - орыс совет актері, режиссер, КСРО халық әртісі (1949), профессор (1962) және Социалистік Еңбек ері (1973).

Өмірбаяны
---------

1919 – 21 жылы Петроградтағы Орыс драма мектебінде (Ю. М. Юрьев класында) оқыды. Оқып жүрген кезінен бастап (1920) Ленинградтың Үлкен драма театрында ойнады. 1923 – 33 жылы Ленинград, Махачкала, Қазан, Симферополь, Мәскеу тағы басқа қалалар театрларында, 1933 – 37 жылы Мейерхольд атындағы театрда қызмет етті. 1937 жылдан Кіші театр труппасында актер, ал 1950 – 63 жылы осы театрдың әртісі әрі директоры болды. Өз шығармашылығымен орыстың актерлік өнеріндегі қаһармандық-романтикалық дәстүрді ілгері дамытты. Ол негізінен мінезі ашық, ой-сезімі мен рухани күші мол жандардың сахналық бейнесін жасады. Чацкий, Фамусов (Грибоедовтың «Ақыл азабында»), Федор Протасов (Л. Толстойдың «Тірі өлігінде»), Глумов (А. Островскийдің «Ұлық болсаң – кішік болында»), Арбенин (Лермонтовтың «Маскарадында»), огнев (Корнейчуктың «Майданында»), Боровский (Лавреневтің «Теңіздегілер үшінінде»), Смит (Симоновтың «Орыс мәселесінде»), Хиггинс (Шоудың «Пигмолионында»), Макбет (Шекспирдің осы аттас трагедиясында), Маттиас Клаузен (Гауптманның «Күн батыр алдындасында»), Бастаушы (Вишневскийдің «Оптимистік трагедиясында»), Шал (Горькийдің осы аттас драмасында) тағы басқа рөлдерді шебер орындаумен актерлік өнер диапазонының кеңдігін көрсетті. Айқын қоғамдық бағыт, көтеріңкі эмоциялық бояу мен сахналық кейіпкерлер сөзінің мәнерлі болуына ден қоюшылық – оның актерлік өнеріне тән қасиет. Киноға түскен.

Шығармалары
-----------

* Театр деген не, М. 1960
* Қайталанбас сәттер, М. 1975.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Зубков Ю. Михаил Царев, «Театр», 1961, №11.
Михаил Клавдиевич Екатерининский (20 желтоқсанда 1904 — 17 шілдеде 1974) — кеңес пен ресей театр мен киноның актері.Ресейдің халық әртісі(1968).

Биография
---------

1928 жылы Михаил Леонид Сергеевич Вивьеннің сыныбы бойынша сахна өнерінің Ленинград техникумың бітірді.1928-1938 жылы - Л.С.Вивьенмен құрылған(1931 жылдан Мемлекеттікдрамманың филиалы,1934-1936 -Қызыл әскердің Ленинград театрының филиалы) «Театра актерского мастерства» актері.

1938-1943 жылдары-Ленин комсомол атындағы Ленинград театрының актері,1943-1974 жылы -А.С.Пушкин атындағы Ленинград академия драма театрының актері.

Екатеринский 17 шілдеде 1974 жылы қайтыс болған.Михаил Серафимов зиратында жерленген.
**Майбалық** – Ақмола облысы, Есіл алабындағы ағынсыз көл.

Географиялық орны
-----------------

Астана қаласының оңтүстігінде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 14,6-21,1 км 2-ге дейін өзгеріп отырады. Ұзындығы 8,4 км, енді жері 3,7 км. Орташа тереңдігі 1,5 м. Су жиналатын алабы жатық; оңтүстік-шығыс жағасы жарлы, биіктігі 3-4 м, қалған бөлігі көбіне түйетайлы. Майбалыққа көктемде солтүстігінен Қарасу, оңтүстігінен Қызылсу жылғалары құяды. Минералдары шамалы. Көлден жылына 25-30 т мөңке балық ауланады (2002). Суы шаруашылыққа пайдаланылады, ал алабы - шабындық. Жағалауында Нұрбай ауылы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гондер** - Амхара аймағындағы, Эфиопияның қаласы.

География
---------

Тана көлінен 30 *км* қашықтықта, теңіз деңгйінен 2132 м биіктікте орналасқан.

Қала туралы
-----------

1638—1855 жылдар арасында Гондер, Эфиопия астанасы болған. Қалада португал архитекторлары мен инджинерлермен салынған Фасил-Гебби атты қорған, қала аэропорты, Бэгемдыр мен Сымен тарихи провинциядық орталығы, қырықтан астам христиан шіркеулер, 12 мұнарасы бар қалалық ұзын албар және сонымен қатар Фасилидас моншасы бар. 1979 жылы Гондер облысы және Фасил-Гебби бүкіләлемдік *Юнеско*-ға қосылған.

Тұрғындары
----------

2007 жылғы мәлімет бойынша, қалада 207 044 адам тұрады. Оның ішінде 98 120 ер, және 108 924-сы әйел адам болды. 84,2 %-ы Эфиопияның провинция шіркеу тұрғындары. 11,8 %-ы мұсылмандар. Қалған 1,1 %-ы жәй протестанттар.

Дереккөздер
-----------
**Михаил Иванович Васильев-Южин** (10 қараша 1876 (29 қазаан) — 8 қараша 1937)— Кеңес Одағының Жоғарғы сотының төрағасының орынбасары, Ресейде революциялық қозғалысқа белсене қатысушы, партия, совет қайраткері.1937 жылдың 8 ұарашасында ату жазасын алған. Сталин қайтыс болғаннан кейін ақталған.

Пятигорскіде жұмысшы отбасында туған. 1898 жылдан Компартия мүшесі. 1896 жылдан революциялық қозғалысқа қатысып, Ресейдің оңтүстік аудандарында партия жұмысын жүргізді. 1905-1907 ж. революцияға белсене араласты, РСДЖП Мәскеу комитетінің мүшесі болды. 1906-1907 Баку, Петербург, Саратов қалаларында революциялық партия жұмысын ұйымдастырды. Патша өкіметі оны бірнеше рет түрмеге отырғызды. Қазан революциясынан кейін Ішкі істер халкомы коллегиясының және армия революциялық соғыс советінің мүшесі. 1924-1937 ж. КСРО Жоғарғы соты председателінің орынбасары. Михайл - РСДЖП 6- съезінің делегаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Дензел Хейс Вашингтон** (ағылш. *Denzel Hayes Washington, Jr.*; 28 желтоқсан 1954 жыл) — америка актері және кинорежиссер.

Екі рет «Оскар» сыйлығын алған жалғыз қара нәсілді актер. Ең бірінші фильміне 1981 жылы түседі («Копия и негатив» комедиясы). Көпшілікке, алты жыл түсірілген «St. Elsewhere» телехикаясымен танылады. Бірінші «Оскар» сыйлығын Эдвард Цвиктің «Слава» фильміндегі екінші пландағы рөлі үшін алады. Кейінде бірқатар танымал болған фильмдерге түседі: «Рикошет» (1992), «Гангстер» (2007), «Неуправляемый» (2010), т.б.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дензел Вашингтон (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
Дененің шебер бойымен модулі тұрақты жылдамдықпен қозғалуын табиғатта және техникада жиі кездестіруге болады. Мысалы, Айдың Жерді, Жердің Күнді айналуын әлдебір дәлдікпен осы қозғалыс түріне жатқызуға болады. 
Материялық нүкте шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалғанда, V жылдамдық векторының бағыты уақыт өте өзгеретін болғандықтан, бір қалыпты шеңберлі қозғалыс үдемелі қозғалыс болады.

Центрге тартқыш үдеу
--------------------

Жылдамдық векторының модулі уақытқа тәуелсіз болғандықтан, әрбір уақыт мезетінде үдеу векторы а жылдамдық V векторына перпендикулярлы болады, үдеудің жылдамдық бағытына құраушысы жоқ. Дене шеңбер бойымен бір қалыпты қозғалғанда, оның үдеуі уақыттың әрбір мезетінде шеңбердің орталығына бағытталады, сондықтан оны орталыққа немесе центрге тартқыш үдеу деп атайды.
**Шу сүйірікқанаты** (*Capoetobrama kuschakewіtschі orіentalіs*) – тұқы тәрізділер отрядына жататын, сүйрікқанаттылар түрінің эндемикті түр тармағы. Бұрын Шу өз-нің Бішкектен Кіші Қамқалыға дейінгі төм. ағысында мекендеген. Ал қазір оның таралу аймағы туралы дерек жоқ. Шу сүйірікқанатының ұзындығы 16 см-ден аспайды. Уылдырық шашар алдында топтанып бір жерге жиналады. Маусым – шілде айларында өзеннің баяу ағатын жерлеріндегі бөгеулерге және тастарға; кейбір зерттеушілердің дерегіне қарағанда, өзен ағысы қатты жерлердегі су түбіндегі құмды және қиыршық тастарға уылдырығын (2,44 – 8,77 мыңдай) шашады. Негізінен детритпен, сирек балдырлармен, хирономид және қосқанаттылардың дернәсілдерімен қоректенеді. Шу атырабындағы Шу сүйірікқанатының басқа балықтардан, арқа қанатында мықты, тегіс тікенектерінің болуымен айрықшаланады. Шу сүйірікқанаты село тіршілігі аз зерттелген, өте сирек кездесетін, қазіргі кезде жойылып кеткен түр тармағы болып саналады. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
* Красная книга Казахстана, 3 изд. А. 1996.
**Шу-Сарысу ойысы** – Қаратау, Қырғыз Алатауы, Кіндіктас, Ұлытау антиклинорийлері және Бетпақдала қатпарлықтарымен қоршалған эпикаледондық құрылым. Ұзындығы 600 км, ені 250 – 300 км. Үш тектоник. сатылы қабаттан қалыптасқан. Табаны күшті қатпарлана жақпарланған, баяу метаморфтанған рифей, төм. палеозойдың терригендік шөгінділері мен каледон интрузивтерінен түзілген. Ортаңғы герциндік қабат моласса тектес қызыл түсті континенттік шөгінділерден құралған. Қалыңд. 5000 м-дей баяу қатпарланған бұл шөгінділерде фамен-төм. карбонның теңіздік-лагуналық үгінді-карбонатты-тұзды қабаттары бар. Үшінші жоғ. қабаты горизонталь жатқан қалыңд. 3500 м-ге жететін бор – антропоген жүйелері шөгінділерінен қалыптасқан. Шу-Сарысу ойысының орта бөлігі арқылы солтүстік-батысқа созылған Тасты – Талас көтерілімімен ойыс екіге бөлінеді. Солтүстік-шығыс жағында Жезқазған – Бетпақдала, Тасбұлақ, Мойынқұм, Шығыс Шу, оңтүстік-шығыс бөлігінде Қақпансор, Созақ – Байқадам құрылымдары орналасқан. Орогендік шөгінділерден мұнай, газ, мыс, тұз кендері ашылды. Бор мен эоцен шөгінділерінде артезиан сулары бар.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шу-Іле таулары** – Іле Алатауы жотасының солтүстік-батыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Алматы және Жамбыл облыстары жерінде. Шу және Күрті өзендері аралығындағы тау бөктеріндегі өңірде, оңтүстігі Қопа жазығына (ойысына) тіреледі. Ұзындығы солтүстік-батыс бағытта 180 км, ені 60 км-дей, ең биік жері Айтау жүйесіндегі Аңырақай тауы (1294 м).

Жер бедері
----------

Шу ойпатынан Қордай асуына көтерілу
Шу-Іле таулары ертедегі тау жүйесінің, су, жел, т.б. табиғат әсерінен бұзылуынан, мүжілуінен, аласа тау, жеке шоқыларға айналған қыратты өңір. Аласа таулар көбіне бір-біріне жақын бір өңірді алып жатады, не таулы қырқаға айналады. Түленқара, Құлжабасы, Аңырақай, Алаайғыр, Сұңқар таулары осындай таулы қырқалар. Аласа таулар мен таулы қырқалардан басқа төбесі күмбезделіп келген, биіктігі біркелкі шоқылар өте көп кездеседі. Бұл таулар мен шоқылар аралығын жазық, кең дала алып жатыр.

Климаты
-------

Шу-Іле таулары өңірінің қысы суық, жазы ыстық, жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 400 мм.

Су торабы
---------

Қырат беткейлерінен басталатын Ащысу, Қоналысай, Тесік, Қақпақтас, т.б. кішкене өзендерде су көктемде қысқа мерзімде ғана болады да, кейін тартылып, арнасы құрғақ сай, тасты шатқалға айналады.

Өсімдігі, жануарлары
--------------------

Алматы-Бішкек жолы бойындағы жайылым
Бұл құрғақ шөл аймақта шалғын шөп көктемде сай-сала, жыра, ойпат жерлерде, тау бөктерінде шөлге төзімді жусан, бетеге, қараған, т.б. өсімдіктер өседі. Шөл, шөлейт жануарлары мекендейді..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Шу-Сарысу Артезиан алабы** – Қазақстанның оңтүстігін алып жатқан арынды суы мол гидрогеологиялық құрылым. Ол Бетпақдала шөлді өңірінің батысын, Мойынқұм құмды алқабын, Шу, Талас, Сарысу өзендерінің аңғарларын және Қаратау жотасының тау алды еңістеу жазығын қамтыған. Бұл алаптағы жер асты суының қалыптасуына көптеген факторлар әсер етеді. Оларға геологиялық-құрылымдық, литол.-фациялық, палео және тектоник. сондай-ақ аумақтың ежелгі және қазіргі гидрогеологиялық жағдайлары жатады. Шу-Сарысу Артезиан алабы ауыл а-ның платформалық тысындағы борпылдақ-сынықты шөгінділерінің қалың қабатында жер асты суының әр түрлі типтері анықталған және оның төм. қабаттарындағы галогендік формацияның және онымен байланысқан тұздықтың жоғары дәрежеде шоғырлануы алаптың гидрогеохим. жағдайын одан әрі күрделілендіреді. У.М. Ахмедсафин атынд. Гидрогеология және гидрофизика ин-ты жүргізген зерттеулер Шу-Сарысу Артезиан алабы ауыл а-ның жоғары арынды суларының қоры мен хим. құрамына Солтүстік-Батыс Тянь-Шань орогендік құрылымында қалыптасқан терең жер асты ағысы әсер ететіндігін анықтады. Алаптың жалпы су қоры 1970 миллиард м3. Пайдалануға болатын су қоры өте мол – 249 м³/сек, ондағы минералд. 1 г/л-ге дейін жететін тұщы су үлесі 150 м³/сек. Алап суын ауыз суы ретінде, өндірістік және тех. мақсатта, жер суаруға пайдалануға болады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Радиоавтография әдісі** - клеткалардағы қарқынды процестердің синтетикалық динамикасын анықтайтын негізгі әдістердің бірі. Радиоавтография әдісінің молекулалық гибридизация тәсілі нуклеин қышқылдарының түрлері, нуклеотидтердің кезектесуін анықтауда пайдаланылады. Ол үшін препаратқа нуклеин қышқылымен білгіленген еріткішті жағады, хромосома мен ядро құрамындағы ДНҚ денатурацияланады. ДНҚ-ң ренатурацияланған процесінде еріткіштегі белгіленген нуклеин қышқылымен препараттағы ДНҚ учаскесінде молекулалы гибрид түзіледі.

Нуклеин қышқылдарының молекулалы гибридизация әдісі геннің орналасуын дәл анықтайды. Сонымен қатар флоурохроммен боялуға қолданылады. Мысалы: егер ерекшеленген ядролық ДНҚ-ны флоурохроммен байланыстырса, ДНҚ ренатурациясынан кейін, флуоресценсиясы интерфазалық жасушаның ядрошықтарда көрінеді. Сонымен клеткада ДНҚ тізбектерінің көруге болады. Бұл тәсіл Fish әдісі (флуоресценттік in situ гибридизация) деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
Сиыр цепенінің дене тұрқы 4-10 метрге деін жетеді. Ол адамның аш ішегінде паразиттік тіршілік етеді. Ересек цепень адам ішінде, ал оның дернәсілдері мүйізді ірі қараның денесінде дамитығындықтан, цепеннің иесі екеу: негізгі иесі - адам, аралық иесі - сиыр т. б. жануарлар болып табылады.

Құрылысы
--------

Сиыр цепенінің денесінің алдынғы жағында басы, қысқа мойны болады. Басында төрт дөңгелек сорғыштары бар. Осы сорғыштары арқылы ішекке бекінеді. Оның ауызы болмайды. Денесінде өте көп бунақтары болады. Бунақтары бас жағынан жаңарып өсіп отырады, сондықтан көлемі ұлғайып, дененің соңғы бөлігінде ені тарыла бастайды. Сонымен құрт денесіндегі бунақтарының көлемі әр түрлі болады. Бунақтарында жыныс мүшесі ғана болады. Паразитті тіршілік етуіне байланысты ас қорту т.б мүшелері мүлдем жойылған. Иесінің ішегіндегі қорытылған асты бүкіл денесімен сіңіреді. Құрттың әр бунағында 1000-нан астам жұмыртқалар болады. Әбден жетілген бунақтары құрттың денесінен бөлініп, иесінің нәжісімен сыртқа, топыраққа түседі. Ірі қара осы топырақта өскен шөппен қоректенгенде жұмырқалар ілесіп ішке түседі. Жануардың ішіндегі жұмыртқалардан дернәсілдер шығады. 

  

Сиыр целенінің шошқа целенінен айырмашылығы - оның дене тұрқы өте ұзын және басында қармақшалары болмайды.

Көбеюі
------

Таспа құрттардың барлығы дерлік - гермафродиттер, яғни қосжынысты жәндіктер. Сиыр цепені де қосжынысты жәндік болып табылады. Жыныс буылтықтары мойын буылтықтарынан кейінгі 200-бунақтан бастап дамиды. Сиыр цепенінің бір бунағында аталық та, аналық та жыныс буылтығы пайда болады. Аналық бездегі аталықбезбен ұрықтанған жұмыртқалар сиыр цепенінің соңғы бунақтарында толық пісіп-жетіліп, құрт денесінен үзіледі де, нәжіспен бірге сыртқа шығарылады.

Сиыр цепенінің тіршілік айналымы өте күрделі: көпшілігі бірнеше иелерді алмастыру арқылы өтеді. Негізгі иесі адамнан жерге түскен құрттың жұмыртқалары шөпке жабысып, оны жеген сиырдың қарнына түседі де, өте ұсақ дернәсілдерге айналады. Сиыр- сиыр цепенінің аралық иесі. Дернәсілдердің өткір алты қармақшасы болады, сол қармақшаның жәрдемімен қарынның қабырғасын тесіп, қанға өтеді де, сиырдың бүкіл денесіне таралады. Бұлшықеттерге орныққан дернәсілдер мөлшері кішірек асбұршақтай көпіршікке- финкаға айналады. **Финка**- сиыр цепенінің екінші дернәсілі. Сиырдың бұлшықеттеріне орналасқан финкалар аралық иесімен ұзақ бірге тіршілік етеді.

Тазалық талаптары сақталмаған жағдайда адамға жұғуы мүмкін.Жұмыртқа қан арқылы көзге дейін жетіп, адам соқыр болып қалу қаупі туындайды. Жұмыртқаның мида дамуынан адам кенеттен дүние салып кету қаупі бар.Мұндай жағдай шала піскен шошқа етінен жиі жұғады, пайда болған ауру цистицеркоз немесе финноз деп аталады.

Өттің әсерінен финканың басы аударылып сыртқа созылады да, сойын бөлігінен біртіндеп жаңа буылтықтар пайда болады. Жаңа буылтықтар пайда болған сайын финканың көпіршігі жойылып, 3-4 айда құрттың ұзындығы 2-3 метрге жетеді. Ішектегі сиыр цепені денесінен улы зат бөледі, адам оған төзе алмай, іші бұзылып, қаны азаяды, сөйтіп ауруға шалдығады.

Дереккөздер
-----------

Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 50 б. ISBN 5-625-03599-7
**Патагония** - Оңт. Американың Рио-Колорадо ө-нен оңтүстікке қарай, Андыдан шығысқа созылған және Аргентинаның оңтүстігін алып жатқан физ.-геогр. облыс, үстірт. Рельефі Атлант мұхитынан Андыға қарай биіктейді (2200 м-ге дейін). Солт.-шығысы, СанөХорхе және Байя-Гранде шығанақтары жағалауы жазық келеді. Мезозой мен үштіктің тұнбалы және вулкандық қабаттарымен жабылған көне кристалдық жыныстардан түзілген. Климаты қоңыржай, шөлейттік. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 150-300 мм, тау етегінде 450-700 мм. Орташа температура июльде 2, 8 С, январда 10, 20 С. Өзендері терең каньон жасап ағады. Қоңыр және күлгін топырақ жамылғысында негізінен астық тұқымдас және бұталы өсімдітер өседі. Лама, магеллан иті және құстардың алуан түрлері мекендейді. Қой шаруашылығы дамыған. Мұнай кәсіпшілігі бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Әмина Асқарқызы Шалабаева** (10.1.1916, Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, Ақмола ауылы - 27.8.1994) - ақын.

Алматы педогогикалық училищесін (1944), Алматы мемлекеттік қыздар институттын бітірген (1948).

Жетістіктер
-----------

1932 - 1934 жылдары Омбы каласына карайтын Шарбақты аудандағы Қызылағаш ауылында жанадан ұйымдастырылған бірлестікте тәбілші болған.

1934 - 1938 жылдары Алтай өлкелік "Қызыл Ту" газетінде (Новосібір каласында шығып тұрған) корректор боп кызмет аткарған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет аткарған.
Ұлттық кітапханада, 1949 - 1956 жылдары "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956 - 1973 жылдары "Жазушы баспасында қызмет атқарған.

Шығармалар
----------

Шалабаеваның алғашқы бір топ өлеңдері жас ақындардың "Жас қанат" жинағында жарияланған. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан. Кейін заман туралы азаматтық ой толғайтын "Күн қызы" (1966), "Тау бұлағы" (1968), "Әнші қоңырау" (1971), "Менің өрнектерім" (1974), "Сайран дәурен" (1975),"Ана шырағы"( 1981), "Құс жолы" (1985) атты кітаптары жарық көрді.

  

**Шалабаева Әмина** *(1916-1994)* – Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданының Ақмола ауылында туган. Бастауыш мектепті бітіргесін, 1932-1934 жж. Омбы қаласына қарайтын Шарбақты ауданындағы Қызылағаш аулында жаңадан ұйымдасқан бірлестікте тәбілші болған.

1934-1938 жж. Алтай өлкелік "Қызыл ту" газетінде (Новосібір қаласында шығып тұрған) кор¬ректор боп істеген. 1940-1944 жж. Алматы педагогика училищесінде оқыған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет атқарған. 1948 жылы Алматы мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтын бітірген. А.С.Пушкин атындағы республикалық кітапханада, 1949-1956 жж. "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956-1973 жж. "Жазушы" баспасында қызмет істеген. Алғашқы бір топ өлеңі жас ақындардың "Жас канат" жинағында жарияланган. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан.
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Әмір Бақыраев** (1901, Атырау облысы, Новобогат ауданы – 1967, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Тандай ауылы) – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Мыңғыстау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы.

Өмірбаяны
---------

Әмір Бақыраев 1901 жылы жылы Гурьев облысы Новобогат ауданында дүниеге келген. Беріш руының тумасы, тармағы Құлкеш, Байгөл. Кіші жүз.

Теніз ауданы құрылғаннан бері аудандағы бірінші басшы болып Әмір Бақыраев басқарды.

1939 жылы 16 қазандағы Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының Указы бойынша Новобогат ауданы құрылды. Оның алғашқы басшысы болып аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, жергілікті азамат Әмір Бақыраев сайланды.

1942 жылы қазан айында Маңғыстау партия ұйымының басшылығына Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты Әмір Бақыраев келді. Бұл азамат Ұлы Отан соғысының отты жылдарында ауданның партия ұйымын басқарған, ауданның негізгі экономикасы - мал шаруашылығын дамытуға, көмір өндірісіне басшылық ету, майданға жастарды аттандыру, асыраушылары әскерге аттанған отбасыларына айырықша көңіл бөлу, кезінде жәрдемақы тағайындау, жаралы болып соғыстан оралғандарды мүмкіндігіне қарай жұмысқа орналастыру тағы басқа мәселелерді шешуде біраз тер төкті. 1951 жылы Ә.Бақыраев басқа жұмысқа ауысты.

I және II шақырылымдағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Марапаттары
-----------

Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендерімен және медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Шашақ** — дәрежені білдіретін рәміздік белгі. 

  

Жылқының, аңның құйрықтары, түсті мата бау (лента), жібек Шашақ тағылған найзалар орта ғасырда хандардың, патшалардың, әскербасылардың, батырлардың дәрежесін білдірген. Шығыс халықтарында бұл заттарды аттың мойнына да таққанын бейнелеу өнері ескерткіштерінен көруге болады (қара Байырғы әскери рәміздер). Қабыланның құйрығы, мата баулар — хандардың, шахтардың, ал аттың, қодастың құйрығын тағу, жібектен жасалған Шашақтар әскербасылар мен батырлардың дәреже белгісі болған. Кейде дәрежесіне қарай бұл аталмыш белгілері қосарланып тағылды. Шығыс миниатюраларында хан-сұлтандар аттарының басына Ш. пен бау, немесе қабылан (барыс) құйрығы мен Шашақ, т.б. қосарланып тағылғанын көреміз. Ат мойнына тағылған бұл белгілерді орысша султан, түркі тілінде "їутаз", "кутас" деп атайды. Бұл лауазым белгілері адамның дәрежесін, оның кім екенін көрсетті. Шығыс өнері материалдары, көшпелі халықтардың өз бейнелеу өнері, бұл рәміздік белгілерді хандар, батырлар, әскербасылар қарудың басқа түрлеріне де (қы-лышқа, жаққа, қылшанға, т.б.) және дулығаларына тағатынын көрсетеді. Мыс. көне Рим өнерінде сармат батырларының дулығаларында барыстың (қабылан) құйрығы тағылғаны бейнеленген. Музейлік экспонаттар қазақ, моңғолдардың аттың қылын (құйрығын) найзаға, дулығаға таққанын көрсетеді. Түркі петроглифтерінде, моңғол миниатюраларынан түркі, моңғол әскербасыларының, хандардың дулығаға, қаруға мата бау-лента таққанын көруге болады. Түрік, Иран, Әзірбайжан миниатюраларында атақты хан, батырлардың қылшандарына тағылған қабылан құйрығы бейнеленген. Қазақ батырлары, хандары атқа, дулығаға жібектен Шашақ таққан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Шахтер Күні** - көмір өнеркәсібі жұмысшыларының кәсіби мерекесі. 1947 жылдың 10 қыркүйегінде тағайындалған, тамыздың соңғы жексенбісінде мерекеленеді. 

Қарағанды көмір бассейнінде Шахтер Күні 1948 жылы атап өтілді. 1948 жылы 27 тамызда бассейн шахтасында кәсіби мерекеге арналған салтанатты жиналыс болып, онда соғыстан кейінгі бесжылдык қорытындысы шығарылды (Қарағанды шахтерлері оны 4 жылда орындады). 1948 жылы 28 тамызда Қарағанды көмірін өндірудегі жетістіктері, шахта құрылысына еңбектің озық тәсілдерін енгізгені үшін қарағандылық 10 шахтерге (Ж. Әбдірахманов, М.Айтқулов, Ф.Акулов, Т.Кузембаев, Б.Нурмагамбетов, Д. Кобухов, Г. Хаирумин, В. Т.Шибаев, С.Шоманов) Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 

Көмір өнеркәсібі мекемелерінін 500-ден аса шахтерлері мен қызметкерлері ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Кұрмет грамотасымен марапатталды. Әдетте Шахтер Күні барлық қала еңбекшілерінің жаппай мерекесі түрінде тойланады. Қалада спорт жарыстары өткізіліп, концерттер қойылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Шашақ қанаттылар** немесе **Трипстер** (лат. *Thysanoptera*) — жәндіктердің бір отряды. Жер шарында кең тараған. 2 мыңнан астам түрі белгілі. 

Денесінің ұзыңдағы 0,5 — 2 (сирек 14) мм. 2 жұп қысқа қанаты бар, олардың шетінде жіңішке қылшықтардан тұратын шашақтары орналасқан, қанаттары редукцияға ұшыраған немесе мүлдем болмайтын түрлері де жиі кездеседі. Аяқтарындағы тырнақтарының арасында торсылдақ тәрізді сорғыштары орналасқан. Ауыз аппараты — сорғыш. 

Шашақ қанаттылар өсімдіктің гүлінде, жапырағында және жемісінде, мүктерде, ағаштың қабығында тіршілік етеді. Негізінен өсімдіктің шырынын сорып қоректенеді, араларында жыртқыш түрлері де кездеседі. Шала түрленіп дамиды. Жұмыртқаларын өсімдіктің ұлпасына, гүлдеріне, жапырақ қолтығына салып, 2 — 3 айдан кейін ересек жәндік шығады. Шашақ қанаттылардың ауыл шаруашылығы дақылдарын зақымдайтын (мыс. темекі трипсі, т.б.), өсімдік ауруларының қоздырғышын тарататын (бактериялар, вирустар) түрлері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Дитмар Якобс** (нем. *Ditmar Jakobs*; 28 тамыз 1953, Оберхаузен, ГФР) — германиялық футболшы, қорғаушы. 1986 жылғы әлем чемпионатының финалисі.

Карьерасын "Рот-Вайсс" (Оберхаузен) клубында бастады. Үш маусым ойнаған соң, 1974 жылы "Теннис" клубына ауысты да, 1977 жылға дейін 100-ден аса кездесуге қатысты.

1977 жылы "Дуйсбургке" ауысты. Екі жылдан соң "Гамбургке" өтті де, карьерасының қалған бөлігінде осы клубта ойнады. "Гамбург" сапында 1982, 1983 жылдары ГФР чемпионы атанды, 1983 жылы Еуропа чемпиондар кубогында да топ жарды.

ГФР құрамасы сапында 20 кездесу өткізді. Соңғы матчын 1986 жылғы әлем біріншілігің финалында Аргентинаға қарсы өткізді. Бұл ойында ГФР 2:3 есебімен ұтылып қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Jakobs, Ditmar  (нем.). *kicker.de*. Тексерілді, 13 сәуір 2011.

Сілтемелер
----------

*
**Дистинкция** (лат. *distinctio* — айыру) — заттар арасындағы немесе сананың өз элементтері (түйсіктер, ұғымдар, т.б.) арасындағы объективті айырмашылықтарды бейнелейтін сана актісі. Ұғымның анықтамасын алмастыратын тәсіл ретінде де дистинкция қолданылады (мысалы, сутегінің оттегінен айырмашылығы мынада: оның өзі жанады, бірақ жануды қолдамайды. "Дистинкция" термині орта ғасырларда пайда болды. Схоластар бұнымен объективті айырмашылықты да) нақты мәнді, себепті (дистинкция т.б.) ой айырмашылығын да (Ақыл дистинкциясы, субъективті, формалды, т.б.) көрсетті. "Дистинкция" термині қазіргі уақытта да қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**"Науру әнұраны"** (науру тілінде — **Nauru Bwiema** (*Науру, біздің отанымыз*)) Науру Республикасының ұлттық әнұраны.

Сөздері және музыкасы
---------------------

Сөздер авторы — Маргарет Хендри (Margaret Hendrie), композиторы — Лоуренс-Генри Хикс (Laurence Henry Hicks).

Әнұран 1968 жылы Науру өз тәуелсіздігін алғаннан кейін қабылданды.

Науру тіліндегі мәтін
---------------------

Nauru bwiema, ngabena ma auwe.  

Ma dedaro bwe dogum, mo otata bet egom.  

Atsin ngago bwien okor, ama bagadugu  

Epoa ngabuna ri nan orre bet imur.  

Ama memag ma nan epodan eredu won engiden,  

Miyan aema ngeiyin ouge:  

**Nauru eko dogin!**

Қазақша аудармасы
-----------------

Науру, біздің отанымыз, біз сені сүйеміз.
  
Біз саған сыйынамыз және сенің атыңды мадақтаймыз. 
  
Ертеден-ақ, сен біздің ата-бабамызға мекен болдын,
  
Және болашақ ұрпақтар үшін мекен болып қаласын.
  
Біз барлығымыз сенің туыңды құрметтеу үшін жиналамыз,
  
Жане қуана саған айтамыз: 
  
«Науру, мәңгі жасай бер!»

Тағы қараңыз
------------

* Науру туы
* Науру елтаңбасы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Midi version of the Nauru national anthem Мұрағатталған 29 маусымның 2011 жылы.
* Streaming audio, lyrics and information for the Nauru national anthem
* Sheet music Мұрағатталған 4 мамырдың 2005 жылы.
**Михаил Владимирович Фридман** — орыс, кеңес әдебиетшісі, прозаик, ақын және аудармашы.

Филология ғылымдарының докторы. 1948 жылы В.И. Ленин атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық институтын бітіріп, №31 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді. 

1953 жылы Михайл Садовянның шығармашылығына арналған Кандидаттық диссертациясын қорғайды. *«Книга Иосифа»* және *«Вторая книга Иосифа»* автобиографиялық романдарының авторы. Классикалық және қазіргі румын әдебиетімен байланысты көптеген аударма және әдебиеттану ғылыми жұмыстарымен танымал.

Дереккөздер
-----------
**Гомруль**(ағылш. *Home Rule*, өзін-өзі басқару) - Британ империясы құрамындағы Ирландияға өзін өзі басқару правосын беру бағдарламасы. Бағдарламаны 1869 жылы ирланд либералы И.Батт, кейіннен Ч.С.Парнелл тұжырымдады. Бұл бағдарлама туралы заң жобасын 1886 жылы және 1893 жылы ағылшын парламентіне Гладстон ұсынды. 1912-1914 жылдардың арасына Гомруль үш дүркін ұсынылып, бәрінде де бекітілмеді. Ақырында Ирландиядағы ұлт-азаттық қозғалыстың ықпалымен 1914 жылы 17 қыркүйекте қабылданды. Кейіннен азамат соғысы Британия үкіметін Ирландияның тәуелсіз мемлекет құру туралы шартқа қол қоюға мәжбүр етті (1919-1921).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
Гомфотериялар
**Гомфотерия** - ет тұмсықтылар отрядының қазбадан табылған бір туысы. Гомфотерийндің сүйектері алғаш рет Францияда орта миоцен кезеңінен, кейін Азияда төменгі миоцен –орта плиоцен дәуірінен, Батыс Европада төменгі шөгінділерінен, Аврикада төмне миоцен Солтүстік Америкада жоғары миоцен-төменгі плиоценнен белгілі. Жер жүзінде он шақты түрі тіршілік еткен. КСРО-да Қазақстанда (Жыланшық өзеннің орта сағасында), Қырымда орта миоцен шөгінділерінен табылған. Гомфотерийдің дене тұрқы пілге ұқсас болған. Ол өсімдік жапырақтарымен қоректенген.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**"Азат Шығыс Түркістан"** - 1940-45 ж. гоминданьшыларға қарсы ұлт-азаттық күрес нәтижесінде құрылған Шығыс Түркістан Халық Республикасының органы, 1944-46 ж. Құлжа қаласында қазақ, ұйғыр, орыс тілдерінде шыққан газет.  

"Азат Шығыс Түркістан" бүкіл өлкені гоминданьшылардан азат ету жолындағы күреске жергілікті халықты жұмылдыруда және сол кезеңде жас өкіметтің алдында тұрған аса маңызды мідеттерді насихаттауда елеулі роль атқарды. 1946 жылдан бастап бұл газеттің аты "Төкеріс таңы" болып өзгерді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Әр түрлі қоспалы хот-догтар

**Хот-дог** (ағылш. *hot dog* — дәлме-дәл: *«ыстық ит»*) — ортасына сосиска немесе шұжық салынған сэндвич. Әдетте құрамында дәмдеуіш ретінде соус, көбінесе кетчуп және/немесе қыша. Сондай-ақ көкөністерден (жаңа піскен, маринадталған немесе қуырылған), аскөк, ірімшік немесе бекон.

Хот-догты негізінен ешқандай асханалық құралдарсыз, тек қолмен жейді.

Тарихы
------

Франкфурттық ет сатушы «Dachshund шұжықшасы» атты шұжықшалар дайындайтын. Dachshund сөзі неміс тілінен аударғанда «такса» дегенді білдіреді. Неміс эмигранты бұл шұжықшаны АҚШ-қа алып келеді. 1871 жылдан бастап ол шұжықшаларды нан тілмдеріне орап сата бастайды. Бір жыл ішінде ол осындай «Dachshund шұжықшаларының» 3684 данасын сатады. Бұл тағам түрі америкалықтардың арасында танымал болып кетеді.

1901 жылы Дарган есімді әшекейлеуші (иллюстратор) франкфурттық сатушының әдеттегі нан тілімдерінің орнына жанынан кесілген бөлке нанды қолданып жүргендігін байқайды. Дарган бұл жағдайды иллюстрациялағысы келеді, алайда ол «Dachshund» сөзінің жазылуын қате есептеп, жаңа туындыға «хот-дог» деген атау береді.

1987 жылы Германияның Франкфурт қаласында хот-догтың 500 жылдығын атап өтті. Дегенмен аустриялықтар хот-догтың веналық сосикилерден шыққандығын айтып, немістермен келіспеушілік танытады.

Қызықты мәліметтер
------------------

* 18 шілде күні АҚШ-та бей ресми мейрам болып саналатын — хот-дог күні тойланады. 1957 жылдың 18 шілдесінде бұл мейрам АҚШ Сауда-саттық палатасының қаулысымен ресми мейрам ретінде қабылданды.
* Нью-Йоркта бірде-бір «хот-догты» отырып жейтін асхана жоқ. Дәстүр бойынша бөлке нан ішіндегі сосисканы тұрып жеу қажет. Нью-Йоркта хот-догтарды отырып жейтін бірақ жер бар — бұл бейсбол стадионы, себебі бұл жердегі ең негізгі тағам түрі — хот-дог болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хот-дог күні  (орыс.).  РИА НОВОСТИ (18.07.2008). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 ақпан 2012. Тексерілді, 7 қазан 2008.

Тағы қараңыз
------------
Ұзын таяқ; аса. *«Оның қолынан аса таяғы түспейді»*. Е. Жанпейісов Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының тілі атты кітабында *«аса, келтек»* сөздеріне талдау жасай отырып, *«Аса — ұзын да, келтек — қысқа келеді»* дейді. Бірақ *«аса»* сөзінің төркіні туралы әңгіме болмаған. Біздің жорамалымызша, *«аса таяқ»* екі сөз. Араб тілінде: *ғәса* — таяқ, жіңішке таяқ. Иран тілінде де осы тұлғада *«таяқ»* мағынасында қолданылады. Сөйтіп *«аса таяқ»* тіркесіндегі *«аса»* жүйесі басқа (араб, иран) тілдерден ауысып, өз тіліміздегі «таяқ» сөзімен қосарланып, *«таяқ таяқ»* дегенді ұғындырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Аса ауыр салмақ** — бокстағы салмақ дәрежесі. 200 фунт (91кг) болатын боксшылар ауыр салмақты деп саналады. Ірі ұйымдардың қолдауына ие болған: Халықаралық бокс федерациясы, Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы, Бүкіләлемдік бокс кеңесі, Бүкіләлемдік бокс ұйымдары. Көптеген бокс ұйымдары үшін аса ауыр салмақтың ең максималды шегі 200 фунт болып саналады. Осылайша, 200 фунттан асатын боксшы бұл салмақта өнер көрсете алмайды. Джо Лоушолдс осы дивизионда атағын ең көп қорғағанымен танымал. Ол бас-аяғы 25 рет атағын қорғап қалған екен. Бұл дегеніміз бокс тарихындағы басқа да атақ қорғаулармен салыстарғанда рекордты көрсеткіш.

Тарихи дамуы
------------

1980 жылдан бастап осы салмақтың шегі болып 200 фунт белгіленді.

Атағын ең ұзақ қорғағандар
--------------------------

|  | Аты | Атағын қорғауы |
| --- | --- | --- |
|
| 1. | Америка Құрама Штаттары Джо Льюис | 26 |
| 2. | Украина Владимир Кличко | 25 |
| 3. | Америка Құрама Штаттары Мұхаммед Әли | 22 |
| 4. | Америка Құрама Штаттары Ларри Холмс | 21 |
| 5. | Ұлыбритания Леннокс Льюис | 15 |
| 6. | Украина Виталий Кличко | 15 |
| 7. | Америка Құрама Штаттары Майк Тайсон | 12 |
| 8. | Канада Tommy Burns | 11 |
| 9. | Америка Құрама Штаттары Joe Frazier | 10 |
| 10. | Америка Құрама Штаттары Evander Holyfield | 10 |
|
Сицилия
**Сицилия-араб тілі** (араб.: لهجة صقلية‎) — арабтар VIII-IX ғасырларда жаулап алған Оңтүстік Италия мен оның қасындағы аралдарда таралған ауызекі араб тілінің ортағасырлық түрі. Семит тілдерінің араб тобына жатып, өзі бастау алған мағрибтік диалекттерге жақын болған. Сициялия-араб тілі жазуда әдеби араб тілі қолданғанына қарамастан Сицилия әмірлігінде 859-1092 жж. аралығында кең таралған. Тіпті сицияляны нормандар жаулап алғаннан кейін де араб тілінің классикалық үлгісі мен сицилиялық диалекті ресми қолданыста қала берді. Тек 1118-1132 жылдардағы Рим папаларының қысымымен орын алған романизацияның кесірінен араб тілі қолданыстан шыға бастады. Сицилиядағы араб тілінің соңғы иелері «маврлардың» 1240 жылдардағы жаппай қуғын-сүргініне шейін сақталғанға ұқсайды. Ал материктегі араб тілділер 1300 жылы мұсылмандардың соңғы қаласы — Лучера алынғанға дейін болған. Сицилия-араб тілі қазіргі кезге дейін сақталған жалғыз аудан — Мальта аралы. Бұл жерде үлкен романдық әсерден сицилия-араб тілінің негізінде XII-XIV ғасырларда заманауи мальта тілі құралған.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Араб тілі · العربية |
| --- |
|  |
| Жалпы мағлұмат | 
Араб тілі • Араб әдебиеті • Араб мәдениеті |  |
|  |
| Әліппесі және сандары | 
Араб жазуы • Араб сандары • Харакат • Күн және ай әріптері |
|  |
| Әріптері | 
Әлиф • Бә • Тә • Сә • Жим • Хә • Ха • Дәл • Зәл • Ра • Зәйн • Син • Шин • Сад • Дад • Та • За • Айн • Ғайн • Фә • Қаф • Кәф • Ләм • Мим • Нұн • Уәу • Һә • Йә |
|  |
| Дәуірлері | 
Көне солтүстік Арабия тілдері • Көне араб тілі  • Классикалық араб тілі  • Араб әдеби тілі |
|  |
| Диалектілері | 
Арабия  • Мысыр  • Месопотамия  • Мағриб  • Сирия-Палестина  • Орта Азия |
|  |
| Лингвистика | 
Иғраб • Араб тілі грамматикасы • Араб-қазақ транскрипциясы |

 |

Тағы қараңыз
------------

* Мальта тілі
* Андалусия-араб тілі
* Араб тілінің мысырлық диалектісі
* Сицилия әмірлігі
**Сиыр бөкендер**, бубал (лат. *Alcelaphus*) – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын бөкендердің бір туысы. Бөксесіне қарағанда шоқтығы едәуір биік (110-130 см шоқтығынан), текесінің де, ешкісінің де мүйізі бар, түсі қызғылт қоңыр, басы мен аяқтары кейде күңгірт дақты. Африканың, аздап Арабияның саванна, шөлейт аймақтарында ормансыз, бұталы жазық не адырлы жерлерінде таралған. Бөкен, гну және блесбок туыстарымен бірге жеке Alcelaphinae тұқым тармағын құрады. 8 (кейбір деректерде 6) түрі бар. Кәдімгі сиыр бөкендер немесе кәдімгі бубал, конгони - дене тұрқы қашардай , жылқыдан жүйрік, тіршілік жағдайына көнбісті, шөлге төзімді жануар. 8 айдай көтеріп жалқы лақ туады. Африканың басқа тұяқты жануарларына қарағанда еті дәмдірек, терісі пайдаланылады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 180 бет
**Патавалонга өзені** - Австралияның Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаида метрополитенінің батыс шетінде орналасқан өзен. Ол 20 ғасырдың ортасында Аделаида әуежайын құруға және тұрғын үй құрылысын дамытуға мүмкіндік беретін инженерлік жұмыстармен құрғатылған, бұрын Ковандилла жазықтары немесе Қамыс алаңдары деп аталатын тегіс, батпақты жерлерді құрғатады.

Оның су жинау аймағы батыс Аделаида Хиллзінде және Гленелгтің оңтүстігіндегі Сент-Винсент шығанағына құяды. Barcoo Outlet 2001 жылы лас дауыл суын өзен сағасынан теңізге бұру және оның орнына өзен сағасында шағын көл немесе лагуна жасау үшін аяқталды. 2003 жылы үлкен су тасқыны болды, ол маңайдағы үйлерді басып қалды. Оның атауы каурна тілінен шыққан, « батпақ сағызының орны» дегенді білдіреді.

Eрекшеліктері
-------------

Патавалонга өзені, кейде Патавалонга Крикі деп аталады және жергілікті тұрғындарға Пат ретінде белгілі, шамамен 7 kilometres (4.3 mi) ) қысқа өзен. Еуропалық қоныстанғанға дейін толқынның сағасы болған ұзындығы бойынша. Өзен 210 square kilometres (81 sq mi) Аделаида метрополитенінің су қоймасы, Торренс өзенінің оңтүстігінде және Аделаида-Хиллз тауының батыс жағы, сағасы Гленелг маңында.

Патавалонга Кесвик және Браунхилл өзендері мен Стурт өзеніне (сондай-ақ Стурт Крик ретінде белгілі), соңғысы бұрынғы табиғи өзен болып табылады, оның ұзындығының едәуір бөлігін қазір үлкен бетонды дауыл дренажы ретінде құрайды.  Ол бұрын Ковандилла жазықтары деп аталатын тегіс, батпақты жерлерді құрғатады. Су жинағышқа Cowandilla - Mile End дренаждық желісі кіреді, оның құрылысы Торренс өзенінің оңтүстігіндегі көптеген шағын табиғи су ағындары мен батпақты жерлерді ауыстырды.  Бұл аймаққа Бруклин саябағының маңы және Торренсвилл, Андердейл және Локлистің оңтүстік бөліктері, сондай-ақ Ковандилла, Майл Энд және Аделаида әуежайы кіреді. Әуежайдың құрылысы 1940 жылдардың аяғынан 1954 жылға дейін әуежайдың солтүстік шекарасындағы қазіргі Ковандилла-Миль соңындағы дренажды қамтыды. Ол әуежайдың батыс жиегімен өтіп, Вест-Бич маңындағы көптеген нүктелерде Патавалонгаға кіретіндіктен, ол «Airport Drain» деп аталады.
**Имуннофлоуресценция** әдісі өте жоғары сезімталдығымен ерекшеленеді. Бұл әдісті тек белоктарды анықтауда ғана емес, сонымен қатар ДНҚ-дағы нуклеотидтер кезектесуімен гибридті молекулалар РНҚ-ДНҚ таралмауын анықтайды. Ол үшін белокқа (мысалы: тубулин) антиденеден тұратын арнаулы сарысу (ірікті) алады. Тазаланған антиденелер химиялық түрде флюрохромдармен әрекеттеседі. Мұндай препараттарды объектіге салып, люминесцентті микроскоп көмегімен флюрохром ағысымен жасушадағы белоктың таралу аймағын табады. Алайда, флюрохроммен антиденелер жасушаға ену үшін, плазматикалық мембрананы енетін етіп жасау керек. Бұл жасуша фиксациясымен және мембрананың ішіндегі липидтердің біртіндеп жетракциясымен жасалынады. Биополимерлер синтезінің жойылмау орнын анықтау үшін және жасушадағы заттар тасымалдау жолдарын, жасуша миграция (қоныс аудару) анықтау үшін изотоппен белгіленген заттар тіркейтін - радиоавтография әдісі кеңінен қолданылады. Бұл әдіс Беккерель әдісін қайталайды. Радиоактивті изотоптармен таңбаланған молекулаларды, мысалы, фосфордың (Р32), көміртегінің (С14), сутегінің-тритийдің (Н3) изотоптарын тағамға қосып, инъекция арқылы организмге енгізеді.

**Биополимерлер** синтезі процесінде бастаушы таңбаланған молекуласы қосылады, жасушада фотоэмульсияның көмегімен орнын тіркей алады. Таңбаланған жасуша неғұрлым фотоэмульсиямен көп уақыт байланысса, соғұрлым AgBr түйірі сәулеленеді. Экспозициядан кейін препараттарды айқындау керек, сол Ag-ң кайта жасалынады, препараттың фиксация кезінде жарқырамаған AgBr түйірлері еріп кетеді. Нәтижесінде объектті қоршап тұрған түйіршіктердің тек (3-сәулеленумен әсер еткені ғана қалады. Бұл әдістің дәлдігі AgBr түйірінің мөлшері мен бөлшектің энергиясына байланысты. Түйіршек үлкейген сайын, изотоп орнын анықтау азаяды. Бөлшек энергиясы артқан сайын, AgBr түйірінің белсенділігі артады. Негізінен сутек-тритий (Н3) пайдаланалады. Тритиймен макромолекулалар - нуклеотидтер, амин қышқылдары, майлы қышқылдар, қант т.б. таңбаланады. Радиоавтографиялық зерттеулерде белгіленген гормондар, антибиотиктер, ингибиторлар т.б. пайдаланылады. Клетка өңдеуде сулы еріткіштерде жоғалып кететіндіктен, бұл әдісте суда еритін косылыстар анықталмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
**Конденсат**(лат. *condensatus – тығыздалған, қоюланған*) – 1) газдың немесе будың конденсациясы нәтижесінде түзілетін сұйықтық; 2) мұнай химиясында – газды конденсаттың тез қайнайтын (300°С-қа дейінгі температурада), көмірсутектерден тұратын бөлігі.

Мұнай геологиясында: жер бетіне тән термодинамикалық жағдайда сұйық түрінде ұшырасатын газ қоймалжындарының түрі; 300°С шамасында қыздырған жағдайда К.-тар толығымен қайнай бастайды; шайырлы-шайыртасты заттарды кіріктірмейді. К.-тардың көпшілігінің құрамында метанды көмірсутектер молынан ұшырасады, алайда бүл тапжылмайтын заңдылық емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Жан-Батист Юг. *Эдип пен Антигона* (1885)
**Антигона** (көне грекше: Ἀντιγόνη) — Ежелгі грек мифологиясындағы Фива патшасы Эдиптің қызы[1][2]. 

Соқыр әкесімен бірге өз еркімен айдауда болып, азап шеккен[3]. Ол өлгеннен кейін еліне келеді де, Фиваға қарсы қару көтерген бауыры Полиниктің сүйегін рұқсатсыз жерлейді. Сол үшін патша оны мазардағы сардабаға тірідей салып, бекітіп тастайды. Сонда Антигона өзін-өзі өлтіреді [4].

Ата-анасына деген сүйіспеншіліктің шыңы, қайырымдылық пен қажырлылықтың үлгісі болған Антигонаның тағдырына Софокл өзінің ең таңдаулы трагедиялық шығармасын арнаған.

Астрономия
----------

Антигонаның құрметіне 1873 жылы ашылған ірі астероидты атаған - (129) Антигона.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.1. С.84; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.1. С.114; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 5, 8-9
2. ↑  Еврипид. Финикиянки 58
3. ↑  Гигин. Мифы 67
4. ↑  Софокл. Антигона 568—572

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Антигона**
**Имру әл-Кайс ибн Худжр ибн әл-Харис әл-Кинди** (араб.: اِمرؤ القيس بن حجر بن الحارث الكندي‎) — араб ақыны.  
Кинд тайпасынан шыққан. Әкесі Худжра ибн аль-Хариса аль-Кинди, Кинд әулетінің соңғы патшасы болған. Әкесінің байлығымен ерке өскен Имру-уль-кайс көңіл-күй әуеніне салынып, өлең жазумен айналысты. Әкесі "Сарайдағы атақ-дәрежеңе өлең жазу сай емес",- деп, оның творчествосына тыйым салмақ болды. Оған көнбеген Имру-уль-кайс үйден безіп, аң аулап, қызық қуып жүреді.   
Асад руының адамдары әкесін өлтіргенде ғана (530 ж.), әкесінің байлығы мен билігін алу үшін сарайға келуге әрекеттенеді. Бірақ ол әрекетінен ештене шықпайды.   
Имру-уль-кайс шығармаларының бәрі бірдей түгел сақталмаған. Имру-уль-кайс өз поэзиясы арқыла муаллақ (қасыда) жанрының бастаушысы және араб әдебиетінде жырлаушы болды.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998