recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сарғалдақ** – Сарықұм құмының солтүстік-батысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Балқаш қаласынан батысқа қарай 95 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 488 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейі көлбеу, солтүстігінде таудың түпкі жыныстары көрінеді. Солтүстігінде Ақбалшық, оңтүстігінде Мыңшұңқыр қоныстары, батысында Қосқопа, шығысында Жуантөбе таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұр, қоңыр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз, қара жусан, сораң, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гиоргиос Самарас** (гр. *Γιώργος Σαμαράς*; 21 ақпан 1985, Ираклион) — грекиялық футболшы, шабуылшы. 2008, 2012 жылдары Еуропа чемпионатына, 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасы
---------

### Клубтық

ОФИ клубының түлегі. 15 жасында "Херенвен" фарм клубына ауысып, 2002 жылы кәсіби карьерасын бастады. 

2006 "Манчестер Сити" сапына ауысып, 2006 жылы 12 ақпан күні "Чарльтонмен" ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Жалпы екі маусымда "қалалықтар" сапында 55 рет алаңға шықты. 

2008 жылы қаңтарда "Селтикке" жалға беріліп, ол клубта 9-нөмірлі жейдені киді. Жазда "Селтик" футболшыны түпкілікті сатып алды. 

2014 жылға дейін "Селтик" сапында ойнап, үш дүркін Шотландия чемпионы атанды. 

2014 жылы клубтан кеткен соң еш жерде ұзақ ойнай алмады, бірнеше жыл ішінде бес рет клуб ауыстырды ла, 2018 жылы карьерасына нүкте қойды.

### Халықаралық

Оның Аустралия құрамасында да ойнауға мүмкіндігі болды: әкесі Иоаннис Самарас Мельбурнде дүниеге келген футболшы, ал атасы (оның да есімі Гиоргиос) "Саут Мельбурн" клубының негізін қалаушылардың бірі болған. 

2008 жылы 28 ақпан күні Беларусь құрамасымен жолдастық ойында тұңғыш рет Грекия құрамасы сапында алаңға шықты. Матч тағдырын шешкен жалғыз голды Самарас соқты. Келесі күні Қазақстанмен өткен жолдастық кездесуде де гол соқты (бұл жолы құрама 2:0 есебімен жеңіске жетті).

Жетістіктері
------------

**«Селтик»**

* Шотландия чемпионы (**3**): 2007/08, 2011/12, 2012/13
* Шотландия кубогы (**3**): 2008/09, 2010/11, 2012/13
* Шотландия лига кубогы: 2008/09

Профильдері
-----------

* 
*
**Суықадыр** – Шу-Іле тауларында, Желтау тауының қиыр солтүстік–батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының шығысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 599 м. Беткейлері сай-жыралармен сәл ғана тілімделген. Одан әрі тау беткейлері жазыққа ұласып кетеді. Суықадыр өңірінің ландшафтысы шөлді. Онда шөлге төзімді сораң шөптер өскен. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Суықадыр тауы, негізінен, төменгі палеозойдың тақтатасы мен магмалық жыныстардан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Гипакрозавр
Гипакрозавр
Гипакрозавр
**Гипакрозавр** — үлкен денелі, шөпқоректі, қуыс айдарлы, үйректұмсықты, каритозаврға ұқсас динозавр. Оның ұзындығы 9 метр. Аузында 40 қатар ұрт тістері, қысқа тіссіз тұмсығы және омыртқасынан шығып тұратын өсінділері болды. Дуылғаға ұқсайтын жалпиған айдары динозаврдың ерекше белгісі саналады. Айдарында танау тесіктері орналасқан. Бұл айдар дыбыс шығару, денесін салындату, иіс сезу қабілетін күшейту қызметтерін атқарған. Аталықтарының айдарлары өзгесінен үлкендеу болған. Біз сөзбен айтқанды, айдар жынысты ажыратуға да көмектескен.

Қызықты дерек
-------------

* Гипакрозавр Бор кезеңінде, шамамен 72 - 70 миллион жыл бұрын өмір сүрді.
* Гипакрозавр— дулыға айдарлы, үйректұмсықты динозавр.
* Гипакрозаврдың ұялары Канаданың Альберта аумағындағы Дэвилс Коули деген жерден табылды.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 40 тонна
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Құсжамбастылар [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Суықторғайлар туысы** (Рyrrһulа)- Қазақстандағы қунақ құстар тұқымдасқа жататын 18 туыстың біреуі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Бұлар орташа денелі (27-35 г) орман қунақтардың шағын тобы. Суықторғайлар туысына жататын құстардың тұмсығы -қара, жуан. Көбінесе басын және мойнын суға батырып, таяз су жағасынан қоректенеді. Сонымен бірге ол тереңірек жерлерде толығырақ батып енеді де, құрлықтағыдай жүріп, судың түбімен қорегін іздейді. Ол бұдан соң суға жай ғана сүңгіп шығады немесе келесі жағаға дейін жүріп, судан жайлап шығады... Су астында жүзген кезде аяғы мен қанатын пайдаланады» (Птицы Казахстана. Т. 3. 408-6.).
Сушылқара көбінесе тау ағын суының ортасындағы тастан көрінеді, тас үстінде серпімді аяғына тізерлеп, қошқыл көзін ақ қабағымен аз уақыт жауып, тізерлеу ырғағымен жыпылықтатады. Денесін ауыр көтеріп, әдетте өзендер мен бұлақтардың барлық иінін қадағалап, анда- санда құрлық арқылы төтелей, қашықтықты қысқартып, түзу ұшады. Ұшып бара жатқанда тіпті тау өзенінің гүрілінен де жақсы естілетін ерекше ащы қиқу шығарады. Әуені қатты болғанымен, айқын емес. Сушылқаралар, сондай-ақ сирек сайрайды. Жұбымен өмір сүреді, үлкен топ, тіпті шағын топ та түзбейді. Ұялау орындары жылма-жыл тұрақты. Сушылқаралар мүктен жасаған бір жағында кіретін аузы бар шар тәрізді абажадай ұяларын көбінесе жағалаудағы тастар арасындағы қуысқа тығады. Ұяның кіретін аузы жиі- жиі шашыранды су пердесімен жабылып қалады, яғни ұя шындығында су астына жасырылады. Аналық құс тау толқынды ағынның түбімен ұяға еркін енеді, алайда жыртқыштар оған мүлде жолай алмайды. Ұяны ата-енелер салады, ал салындыдағы 4-5 ақ жұмыртқаларды аналық басады, оны кейде аталық қоректендіреді. Балапандарды ұяда 3 аптаға жуық, ұядан ұшып шыққан соң тағы бір аптадай ата-енелер қоректендіреді. Ұялас балапандар едәуір тез тарқап кетеді де, жас балапандар жалғыз-жалғыздан өмір сүреді.

Таралуы
-------

Қазақстанда Тәңіртау және Алтай тауларында таралған. Барлық жерде әдеттегідей жеткілікті мөлшерде тіршілік етеді.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Вашингтон университеті** (ағылш. *University of Washington*) — 1861 жылы Сиэтлда Вашингтон штатының әкімшілігінің қолдауымен құрылған университет. Студенттер саны (43 мыңға жуық) бойынша және бюджет (3100 млн доллар, 2005) көлемі бойынша солтүстік-батыс АҚШ-тағы ең ірі университеттердің бірі.

Университеттің ғимараттары Сюзалло неоготикалық кітапханасы көзге түсетін, Қызыл алаңнын маңында топтастырылған. Университетте Хенри атындағы көркем галерея мен Бёрк атындағы табиғи тарих мұражайы жұмыс жасайды. Жаңа ғимараттардың салынуы Билл Гейтс пен Пол Алленнің демеушілігінің арқасында жүзеге асырылып жатыр.

2008 жылы Вашингтон университетінің сегіз түлегі Нобель сыйлығына үміткер болды. Университеттердің академиялық рейтингінде 15-ші орынды (2015) және UniPage рейтингінде әлем бойынша 30-шы орынды иеленді. 1961 жылы университетте эксперименттік ядролық реактор іске қосылды.

Танымал түлектер мен ұстаздар
-----------------------------

* Вайли, Таррелл
* Вистурс, Эд
* Д. Стиллсон Джуда
* Поппе, Николай Николаевич

Сілтемелер
----------

*
**Бірмезгілділік** — кеңістіктері бірінен-бірі алшақ оқиғалардың уақыт жағынан тұстастығы. 

Классикалық механикада абсолютті кеңістік пен уақыт туралы барлық жерде бірдей өтетін және әрқайсысы бүкіл кеңістіктен көрінетін біртұтас уақыт ағымы туралы түсінік болды. Бұл түсінік жарықтың шексіз жылдамдықпен таралуы туралы пікірге негізделді. 

Салыстырмалы теория жарық жылдамдығының шектеулігіне орай абсолютты Бірмезгілділік ұғымынан бас тартады. Екі оқиға сәттерінің ұқсастығы бұл оқиғаларды есептеудің белгілі бір жүйесінде қарастырғанда ғана мағынаға ие болады. Есептеудің бір жүйесіндегі Бірмезгілдегі оқиғалар есептеудің басқа жүйесінде бірмезгілді болып шықпайды..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**Гиньоль** - француз қуыршақ театрының кейіпкері, көңілді де тапқыр, қушыкеш қолөнершінің типі.

Гиньоль маскасын 18 ғасырдың соңында Лион қуыршақ театрының директоры Л. Мурге жасады. Гиньоль Францияда Ресейдегі Петрушка, Англиядағы Панч сияқты белгілі образ болды. 1899 жылы Парижде ашылған "Гран Гиньоль" театрының атынан шыққан. Бұл театрда детективтік, мелодрамалық туындылар көрсетілді, қазір де (1970) гуманизмге, адамгершілікке жат сондай пьесалар қойылды. Ресейде Гиньоль типтес спектакль *(аударма пьеса "Өзін-өзі өлтірушілер клубы")* 1908 жылы Петербургте көрсетілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Бірсуат**  – Тобыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Жітіқара ауданы жерімен ағады. Біраз бөлігі Ресей жерінде. Ұзындығы 100 км, су жиналатын алабы 2210 км².

Бастауы
-------

Өзен Қазірет ауылының батысындағы аласа қыраттан басталып, Мариинское ауылы тұсында Сынтасты өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Жер асты суымен толығады. Бірсуатқа әрқайсысының ұзындығы 10 км-ден аспайтын 36 сала құяды. Қараша айының басында суы қатып, сәуірдің аяғында ериді. Жайылмасы – шабындық.

Су реестрінің мәліметтері
-------------------------

Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — обыл өзені бастауынан Увельк өзенін қоспағанда, Үй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:

* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010500212111200000256
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200025
* Су алабының коды — 14.01.05.002
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі Мұрағатталған 26 мамырдың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  РФ мемлекеттік су реестрі: Бірсуат (Бирсуат).
**Гимнастикадан Еуропа чемпионаты** — Еуропалық Гимнастика кеңесімен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Алғашқы чемпионат көркем гимнастикадан (1955 жылдан бастап), спорттық гимнастикадан (1978 жылдан бастап), батутта секіруден (1969 жылдан бастап), спорттық акробатикадан (1978 жылдан бастап), спорттық аэробикадан (1999 жылдан бастап) ұйымдастырылды.

Жалпы медальдар саны
--------------------

|  Орын  |  Ел  | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Ресей | 287 | 167 | 124 | 578 |
| 2 |  КСРО | 204 | 128 | 75 | 407 |
| 3 |  Румыния | 102 | 91 | 84 | 277 |
| 4 |  Украина | 68 | 67 | 92 | 227 |
| 5 |  Болгария | 64 | 39 | 63 | 166 |
| 6 |  Франция | 61 | 61 | 58 | 170 |
| 7 |  Германия | 60 | 62 | 74 | 196 |
| 8 |  Ұлыбритания | 48 | 62 | 57 | 167 |
| 9 |  Беларусь | 39 | 65 | 62 | 166 |
| 10 |  Италия | 28 | 27 | 42 | 97 |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* European Gymnastic Union
**Max** — Warner Bros. Discovery компаниясына тиесілі «сұраныс бойынша бейне» принципінде жұмыс 
жасайтын америкалық стримингтік қызмет. Қызмет 2020 жылдың 27 мамырында іске қосылды.

Тарихы
------

2018 жылдың қазан айында WarnerMedia компаниясы 2019 жылдың соңында өзінің жеке стримингтік қызметін іске қосатынын хабарлады. Қызметтің бастапқы жоспары бойынша 2019 жылдың соңында іске қосылады деп жоспарланды. WarnerMedia-ның бас компаниясы AT&T бас директоры Рэндалл Стивенсон 2019 жылдың мамыр айының ортасында бұл қызмет HBO брендін қолданатынын және кабельдік телевидениеге қосылатынын айтты, өйткені HBO кабельдік операторының абоненттері бейне стримингтік қызметтеріне қол жеткізе алады. Бета тестілеу 2019 жылдың төртінші тоқсанында басталып, 2020 жылдың бірінші тоқсанында толық іске қосылды.

Контент
-------

2020 жылдың соңында , COVID-19 пандемиясына байланысты WarnerMedia бастапқыда жалпы прокатқа арналған негізгі фильмдерді шығарды: 22 қазаннан *бастап Мыстандар* және 25 желтоқсаннан бастап *Ғажайып әйел: 1984* (қызметте тек бір ай көлемінде қолжетімді болды). 2020 жылдың желтоқсан айында Warner Bros. фильмдерінің кинотеатрлардағы премьерасымен бір мезгілде стримингтік қызметке шығатынын жариялады және мұндай алғашқы фильм 29 қаңтарда  шыққан *«Егжей-тегжейлі шайтан»* болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Wonder Woman 1984’ Going In Theaters & HBO Max On Christmas Day, Unprecedented For(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  19 November 2020 deadlink
3. ↑  Does 'The Little Things' Leave HBO Max?(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  The little things leaving hbo max when-date
**MATLAB** жүйесінің 70-жылдардың аяғында Молердың көмегімен құрылған болатын және ЭЕМ 70-жылдары-ақ кең ауқымда қолданыла бастады. 80 жылдардың басында (John Little) MathWorks фирмасының мүшесі Джон Литл IBM PC, VAX және Macintosh компьютер үшін PC MATLAB жүйесін ойлап шығарды. Кейін бара жаңа версиялары Sun жұмыс станциясы үшін арналған, компьютер UNIX операциялық жүйесімен және көптеген бөлек типтердің және кіші ЭЕМ. Бұл жұйенің бастапқы мақсаты математикалық есептерді өте қарапайым тәсілмен шешу. MATLAB мүмкіндігі өте кең және жүйенің орындау жылдамдығы өзінің конкуреттерінен салыстыруға келмейді. Бұл жүйенің кез-келген білім аумағында қолданылады,Атап айтсақ механикалық бөлшектерді моделдеуде және динамикада, гидродинамикада, аэродинамикада, акустикада, энергетикада қолданылады және т.б. MATLAB жүйесінде арнайы электротехникада және радиотехникада, суреттерді өңдеу, нейрондық сетьтердің реализациясында, жаңа білім және техника саласында қолданылады.

**MatLab** - бұл жоғары деңгейлі программалау тілі. Оның құрамында оңай игеруге болатын бірнеше базалық конструкциялар және принциптер бар. Бұл жүйедегі қолданбалы интерфейс өз қатарына көптеген операцияларды және функцияларды, командаларды, батырмаларды қосып алады. Мұнда тағы да екі өлшемді және үш өлшемді графиканың галереясы, яғни олардың функциялары, қасиеттері, құрылымдары туралы айтылады. Барлық функциялары қамтылған, сонымен қатар қосымша қасиеттері қарастырылған. Соңғы айтылған MatLab жүйесінің мүмкіндігіне мен өз курстық жұмысымда толығырақ айтылады.

дереккөздер
-----------

1. referat.kz
**Транс** (фр.  — сілею, мелшию) — сананың бұзылуы, айналадағы жағдаятты және өз қылықтарының мақсаттарын ұғынбай мінез-құлықтың күрделі актілерін бірнеше минут бойына не одан да ұзақ уақыт автоматты түрде атқарудан көрінеді. Мысалы, транс күйінде адам кенеттен жүгіре жөнелуі, күрделі ырғақты қимылдар мен қозғалыстарды қайталай бастауы мүмкін. Кейде ол ұзақ уақыт бойы ел аралап сапарға шығып кетуі ықтимал. Транстың басталуы да, аяқталуы да кенеттен болады. Бұл кезең туралы есінде ештеңе қалмайды. Транс кезіндегі адамның жүріс-тұрысы айналасындағыларға жөн-жосықты болып көрінуі мүмкін, ол қарапайым сұрақтарға жауап бере алады, үйреншікті әрекеттерін орындаңды. Транс невроздар кезінде, эпилепсия ұстағанда және басқа да кейбір психикалық аурулар кезінде байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Трансамерикалық пирамида** —- трансамерикалық корпорацияның халықаралық штаб-пәтері, Сан-Францискодағы (Калифорния) ең биік ғимарат. Оның құрылысы 1969 жылы басталып, 1972 жылы аяқталды. 48 қабатты, биіктігі 260 метр, оның ішінде шпилінің биіктігі 65 метр. Шпиль алюминий панельдерімен қапталған, оның төбесінде радиолокациялық қабылдағыш орналасқан. Бұл қабылдағыш сигнал жер сілкінуді алдын ала болжау үшін орнатылған, пирамиданың формасы оның айналасындағы орасан зор алаңға жарық түсіп тұруына мүмкіндік туғызады. Ғимарат қанша зор көрінгенімен, көлемі жағынан Гизадағы Хеопс пирамидасынан кіші. 1999 жылдан бастап пирамида нидерландық AEGON атты сақтандыру компаниясына тиесілі. Шпильдің басындағы радиоқабылдағыш сигнал - ғимараттың қауіпсіздігін қорғайтын көп құралдардың бірі. Алюминий панельдер шпильді қаптап тұр, оның төменгі жағында механикалық жабдықтар орналасқан. Ең жоғарғы қабаттан Сан-Францисконың ғажайып көріністерін, Алтын Қақпа Көпірін тамашалауға болады.
29-қабатта лифт орналасқан екі аралық, баспалдақ және мұржа бар. Сәулетшілер тобы Уильям Л. Перейра және жолдастары пирамиданы салу барысында құрылыс материалдарына бетон, шыны және құрышты пайдаланды. Оның иілгіш қаңқасы жер сілкінуден болатын дірілдің әсерін жоятын болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Әлемнің ұлы кереметтері", Алматыкітап,2005 ж. Авторы: Рассел Эш, Суретшісі: Ричард Бонсон.

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Сейсмотектоника** - Екі мағынасы бар: 1) бүгінгі тектоникалық процестердің сейсмикалық тұрғыдан көрініс беру процесінің жалпылама атауы; 2) аймақтардың сейсмикалық белсенділігі мен тектоникалық ерекшелігінің арасындағы байланыстарды зерттейтін геология саласы. Соңғы жағдайда сейсмикалық көрсеткіштер тектоникалық режимнің тұрақтылық дәрежесін, тектоникалық қозғалыстардың белсенді өрістеу аймақтарын анықтауға, сол қозғалыстардың бағырт-бағдарын нақтылауға пайдаланылады. Әдетте нақтылы бағытта созыла сағаланатын жерсілкіну ошақтарының тереңдіктерін анықтау терең жарылымдардың тереңдіктерін шамалауға мүмкіндік береді. Жерсілкіну ошақтарының динамикалық параметрлері таужыныстарды деформацияға ұшырататын күштердің мөлшері мен бағыт-бағдары жайлы мәліметтер бере алады. Сейсмотектоникалық зерттеу нәтижелері сейсмотектоникалық карта бетінде кескіңделеді, бұл карталарда таужыныстардың астасу пішіндері, яғни нақтылы тектоникалық құрылымдар жайлы мәліметтер, сол сияқты жерсілкінулердің эпицентрлік белдемдері көрсетіледі. Мұндай мәліметгер жерсілкінулердің сол сілкінулер көрініс берген аймақтың тектоникалық құрылыс ерекшеліктерімен өзара байланысын анықтап қана қоймай, болашақ жерсілкінулердің туындау орнын, күшін және жиілігін шамалауға көмектеседі, сөйтіп сейсмикалық аудандастыру карталарын жасақтауға жағдай туғызады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Зои Ядира Салдана Назарио** (ағылш. *Zoe Yadira Saldana-Perego*) (19.06.1978, АҚШ, Нью-Джерси) — американдық киноактриса.

Өмірбаяны
---------

Зои Салдана Нью-Джерсиде доминикандық пен пуэрторикандық отбасында дүниеге келген. Зоидің арғы тегінде ливандық, ирландық, ямайлық, үнді тамырлары бар. Балалық шағының басым бөлігін Нью-Йоркте өткізіді. Доминикан Республикасына көшкен соң, сол жерде ең үздік би мектебінде балет және басқа латынамерикалық би өнерін меңгерді.

1995 жылы Бруклинде Faces атты театрлық труппамен сахнаға шыға бастады. Нью-Йорк Жастар театрында өнер көрсетіп жүргенде Зои Салдананы актерлік агенттігіне шақырды.

Рөлдері
-------

Зои Салдана «Жұлдызды жол» (2009) және «Стартрек: Жаза» (2013) фильмінде жас Ухураның рөлін сомдап шықты. Сол жылдары ол Нейтиридің, На’ви ханшайымның, «Аватар» фильміндегі Джеймс Кэмеронның рөлін ойнады. 2018 жылы «Аватар» фильмінің келесі бөлімінің түсіріліміне де қатыспақ. 

Галактика Сақшылары (2014) фильімінде Гамораның рөлін ойнайды.
***Мереке Құлкенов*** - 1951 жылы 8 қарашада Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Қарабау ауылында туған. ҚазМУ-ді 1978 жылы бітірген. *«Қазақстан пионері»* (қазіргі *«Ұлан»*), *«Пионер», «Қазақ әдебиеті», «Жалын»* сияқты газет-журналдарда, Қазақ теледидарында қызмет істеген. Республикалық *«Ана тілі»* газетінің, *«Таң Шолпан»* журналының бас редакторы болды. Қазір *«Өлке»* баспасының бас директоры.

Ұлы Махамбеттің өмірін айшықтаған, драматург Р.Отарбаевпен бірігіп жазған *«Бас»* драмасы 2003 жылы Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің екінші жүлдесін иеленді. Махамбеттің 200 жылдық мерейтойы қарсаңында *«Махамбет кітапханасы»* сериясымен 20 томдық кітапты және *«Махамбет елі»* кітап альбомын үш тілде (қазақша, ағылшынша, орысша) дайындауда жалпы редакциясын басқарды.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1998), Президент сыйлығының лауреаты (2002). *«Достық»* орденімен марапатталған.

*«Жібек жел», «Таңғы самал», «Үрей», «Халел Досмұхамедовтің өмірі мен қызметі», «Қазақстан»*, т.б. прозалық және публицистикалық шығармалардың, *«Махаббат мұнарасы», «Жәңгір хан»* пьесаларының авторы. Шығармалары бірнеше тілге аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Жазушы-журналист **Дәулет Сейсенұлы** 1949 жылы 28 ақпанда Семей облысының Абай ауданы Саржал ауылында туған. 1971 жылы Алматыдағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Облыстық «Семей таңы» газетінде, облыстық партия комитетінде қызмет атқарған. 1983 жылдан бері республикалқ «Егемен Қазақстан» газетінің Семей өңірі бойынша тілшісі. Осы жылдарда "«Ақиқат"»журналында, еларалық "«Заман Қазақстан», облыстық әкімшілікте қызмет істеген. 
Ол «Жұлдыздар сөнбейді» атты әңгімелер жинағының, «Қазақтың саны қанша», «Семей елі, Семей жері», «Шежірелі Шыңғыстау» атты деректі кітаптардың авторы. 2007 жылы қаламгер Дәулет Сейсенұлының ғұлама ақын Шәкәрімнің туғанына 150 жыл толуына орай «Нартұлға» сериясымен жарық көрген әдеби көркем тілді.
«Шәкәрім» атты ғұмырбаяндық кітабы жарыққа шықты. 
Дәулет Сейсенұлы Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Семей қаласы (2001) мен Абай ауданының Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Танымдық** — (таным әрекеті, танырлық, танылатын, танып білерлік) танылатын үрдіс; танымдық қызығушылық — ғылым жаңалықтарын; қоғамда болып жатқан өзгерістерді танып білуге деген қызығушылық. *Танымдық есеп* — жаңа білім іздеуге, оқудағы байланыс, дәлелдерді белсенді пайдалануға түрткі болатын оқу тапсырмасы. Танымдық есеп жүйесі бүкіл оқыту процесінде оқудың мазмұны мен іс-әрекет амалдарын біртіндеп күрделілендіре беретін бірізділікке негізделеді. Сондықтан мұғалім оқушының білімді меңгеруімен қатар, оның оқу-танымдық іс-әрекетін белсендіру жағына да баса назар аударуы керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
A. ***қоға***.
A. *Ақтобе қоғасы*.
**Қоға** (лат. *Typha*) – қоғалар тұқымдасына жататын өсімдік. Биіктігі 3 – 4 м, сабағы ұзын және жуан төселмелі, батпақты-сулы жерлерде өседі.

Жапырағы жалпақ, таспа пішінді, сабағынан ұзын болып келеді. Бір үйлі, гүлі ұсақ дара жынысты, желмен тозаңданады. Гүл шоғы – собық. Маусым-тамыз айларында жемістенеді. Жемісі жаңғақша, ұшуға бейімделген қанатшасы болады. Қоғаны арқан, жіп, ыдыстар жасау және құрылыс материалы ретінде пайдаланады. Тамырында крахмалы көп болғандықтан ондатра, құндыз, жұпар тышқан, т.б. үшін құнды азық.

Табиғатта таралуы.
------------------

Қоға республикамыздың көл, өзен жағалауларында, батпақты жерлерде жиі өседі. Қазақстанның солтүстік облыстарының көлдері мен өзен жағалауларында жиі кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде қоғаның тамырын күзде қазып алып, жел қақтырып, кептіреді. Жиалған тамыр құрғақ орындарда сақталады

Қазақстанның Тобыл, Есіл, Ертіс, Зайсан, Балқаш, Алакөл, т.б. өзен-көлдердің жағалауларында және Қызылорда, Ақтөбе облыстарында кездесетін 7 түрі бар. Соның ішінде Қызылорда облысының Сырдария өзенімен Шиелі ауданынан басталып Қызылорда қаласының батысына қарай қоға және жіңішке жапырақты қоға көп кездеседі.

Химиялық құрамы.
----------------

Қоға тамырының құрамында 35 – 40% шамасында крахмал болады. Сондай – ақ аздаған нәруіз, май, қант, аскорбин қышқылы, қоймалжың және илік заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында қоға тамырынан кисель дайындап, оны іші өткен малға ішкізеді. Кисель 1:5 қатынаста дайындалады. Ол бұзауға – 100 – 130 мл, қозыға - 15 – 30 мл мөлшерінде күніне үш рет ішкізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау
**Жергілікті қорғаныс**, ҚР ҚК басшылығы ҚР ҚК әскери бөлімшелерінің, кәсіпорындарының, мекемелері мен ұйымдарының жеке құрамын, сондай-ақ әскери іс-қимылдарда және табиғи және техногендік сипаттағы ТЖ әскери қалашықтардың тұрғын халқын қорғауды ұйымдастыру мақсатында, штаттағы және штаттан тыс басқару органдары мен күштері іске асыратын жалпы мемлекеттік іс-шаралары жүйесінің құрамдас бөлігі.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**«Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы»** (кітап) – журналистика терминдеріне анықтама беретін анықтамалық сөздік. 

Кітапты журналистика факультетінде қаншама жылдар бойы журналист мамандарын даярлауда үлкен еңбек сіңірген, тележурналистика саласындағы дарынды ұстаздар *Құдайберген Тұрсын* мен *Жарылқасын Нұсқабайұлы* бірлесіп жазып шығарған. Кітап авторлары өз еңбектерінде журналистика саласындағы қанша жылғы тәжірибелері мен біліктіліктерін пайдалана отырып журналистика терминдерін қазақшаға аударған. Сондай-ақ олардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталып анықтама берген. Кітап осы саладағы қазақ тіліндегі тұңғыш анықтамалық-сөздік болып табылады. Ол көпшілік оқырманға, теледидар саласындағы журналистер мен техникалық мамандарға, студенттерге арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ISBN 9965-09-033-5 Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет.
**Орамал тағу** - немесе толық айтқанда "келінге орамал тағу" деп те аталады, қазақтың ұлттық салтының бірі. Жас келін ұзатылған кезінде басына сәукеле киген, содан былай ол үлкен кісілер алдында басына орамал тағады, бұл жас келіннің ибалы, әдептілігінің белгісі, сондай-ақ ас-тағамдарға келіннің шашы түспеу үшін де болуы мүмкін.

Қазақтың қызы тұрмысқа шыққанға дейін басына орамал салмаған. Кəмшат бөрік, құндыз бөрік, үкілі тақия, шашақты сорабақ, моншақты қасаба, жырға деген сондай əдемі бас киімдер болған. Шаштарын он күн тарап бес күн өрген деген, шаш күтіміне көп көңіл бөлген. Қолаң шаш, сүмбіл шаш, қара шаш, алтын шаш соның бəрі қыздың шашы.

Балалы болған әйел жаулық тағуы мүмкін. Ал, әйел заты ақ самайлы әже болғанда басына кимешек салған. Бұл бас киімдер әшекейленіп, шашақталып, кестеленіп тігіледі. Онда ешқандай діни мағына жоқ, көркемдіктің, бақытты болудың белгісі айқын көрініп тұр.

Орамал тағу үлгілері
--------------------

1. Бандана ретінде тағуға болады.

2. Мойыншалма ретінде жарасымды көрінеді. Егер офистік дресс-код болса, блузкаға шағынын таққаныңыз құптарлық.

3. Білезік (браслет). Әсіресе, геометриалық принттері барларын джинс шалбарлармен, ал түрлі-түстісін, гүлдің суреттері барларын жазғы сарафандармен тақса, жарасымды көрінеді.

4. Ободок. Орамалды бүктеп, өзіңіз қалаған пішінге келтіріп, кәдімгі ободок ретінде тағасыз. Бұл ыңғайсыздау десеңіз, қазір арнайы ободок ретінде жасалған орамал түрлері де шығыпты. Соны сатып алуыңызға болады.

5. Егер асығыс болып, шашыңызды ретке келтіруге уақытыңыз болмай жатса, орамал тағып алыңыз. Тек бұл жерде түсне мұқият мән беріңіз. Орамалдың түсі мен үстіңіздегі киімнің түстері сәйкес келгені дұрыс.

6. Орамал — сөмкеге арналған аксессуар. Негізі бұл әдісті күнделікті өмірде француз сәнқойлары сәтті қолданады. Жай ғана орамалды сөмкеңізге байлап қойсаңыз, өте жинақы, әрі әдемі көрінеді.

1. ↑
**Бименбет Есенәліұлы**, Бала би (шамамен 1817, Қызылорда облысы Шиелі ауданы — 1887) — би, шешен. Бала би әкесі Есенәліден он үш жасында жетім қалып, әкесінің інісі Арғынбайдың атын ерттеп, қасына ереді. Сөйтіп жүріп Арғынбай бидің тәлімін алады.

  

Шыққан тегі Орта жүз құрамындағы Найман тайпасының Матай руынан.

Жастайында әр қилы даудың шешімін айтып көзге түседі. Содан Бала би атанып кеткен екен. Датқа атанған уақытта өзінің дана билігімен, айттырмас шешендігімен халық санасын байытып, ұстамды да ұтымды сөзімен ерекшеленеді.

Бала би өмірінен мысалдар
-------------------------

* Бименбет бидің қоғамдық қызметін кезінде ақын Н. Бекежанов жырға қосқан. Досбол датқадан жасы үлкен, замандасы. Даудағы сөзді Бименбет бастап, Досбол түйіндеп отырған. Бименбет би қартайған шағында халқын жинап, төрт сұрақ береді де, ешкім таба алмаған соң:

"Жерден ауыр дегенім — ақыл, білім;
Судан терең дегенім — оқу, ғылым;
Оттан ыстық дегенім — фәни жалған, адамның өмірі;
Көктен биік дегенім — тәкәппардың көңілі" деп, жауабын өзі айтады.
* Досбол мен Бала би бір үйде түстеніп отырса керек. Үй иелері түстікке күріш бұқтырып, үстіне сары май салып әкеліп қояды. Бала би сонда сары майды өз жағына қарай жақындатуды ойлап:

-Досеке жасымыздан бірге өскен егіз едік. Атам өлді - келмедің, шешем өлді - келмедің, -деп күрішті бетіне өзіне қарай екі жол тартып қояды.
Жолдасының қулығын сезе қойған Досбол:
-Рас-ау, мен сені ұмытайын деп жүр деймісің. Жүргіншілік көп. Ел іші былай ұйқы-тұйқы болған кез ғой, - деп сары май күрішті араластырып жіберіпті.

* Жақсы дос қандай болады дегенде Бала би айтыпты:

Екі жақсы дос болса, Іздегені дес болмас,

Біріне бірі өш болмас, :Бұлақсыз сай тасқынмен көл болмас,
Бақ қонбайтын жігітке,  ::Жаманның қанша айтқаны ем болмас.

Дереккөздер
-----------

Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
Орамжапырақ тұқымдасына жататын өсімдік
Орамжапырақ тұқымдасына жататын өсімдіктердің өнімі
**Орамжапырақ тұқымдасы** (лат. *Brassicaceae*), немесе **крестгүлділер тұқымдасы** (лат. *Cruciferae*) – қосжарнақты, бір, екі және көп жылдық шөптесін, бұта, жартылай бұта өсімдіктер. Дүние жүзінде негізінен Солтүстік жарты шарда тараған *350 туысы, 3 мыңдай түрі* белгілі. Қазақстанда *78 туысқа жататын 298 түрі* бар. Жапырақтары кезектесе орналасқан, бөбе жапырағы болмайды. Гүлі ақ, қызғылт, сары, көк түсті, қосжынысты. 4 тостағанша, 4 күлте жапырақшалары қиғаш (крест) орналасқан. Гүлшоғыры сыпыртқы тәрізді. Аталығы 6, аналығы – біреу. Наурыз – тамыз айларында гүлдейді. Жемісі – бұршаққын, кейде жаңғаққа ұқсас болады. Тұқымы майлы, құрамында глюкоидтар бар. Орамжапырақ тұқымдасының арасында тағамдық көкөністер (*қырыққабат, шалқан, шалғам, тарна*, т.б.), майлы өсімдіктер (*қыша, арыш*, т.б.), дәм-татымдық (*қышабас, ақжелкек, баймана*, т.б.), дәрілік (*ымыртгүл, шытырмақ, қанатжеміс, жұмыршақ*, т.б.), бояу алынатын (*қышабас, шытыршық*), балдық және әсемдік үшін өсірілетін көптеген түрлері кездеседі. Орамжапырақ тұқымдасының шөл, шөлейтті жерлерде өсетін түрлерінің мал азықтық маңызы зор. Орамжапырақ тұқымдасына жататын өсімдіктердің арасында қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген 15 түрі бар. Мысалы, Попов ақшешегі (*Arabіs popovіі*), шымыр ергеш (*Stroganovіa robusta*), жіңішке пайыз (*Stubendorfіa gracіlіs*), тағы да басқа

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**Телағыс** – "Қырымның қырық батыры" эпосының жеке батырлар топтамасына жататын жыр. Мұрын жырау жырлаған бұл жырда қарт батыр Жаңбыршының он бес жасар баласы Телағыстың қалмақтарға қарсы соғысқа аттанғаны, онда көрсеткен ерлік істері баяндалған. Батырдың Ақбілек қызға үйленбек ниетінен туындаған ағайын арасындағы араздық оқиғаны шиеленістіріп, қарт Мамайдың ақыл-кеңесінің арқасында Телағыс пен Қарасай-Қази және қазақ батырлары қарым-қатынасында татулық, бірлік орнайды. Жырдың негізгі идеясы – жауға қарсы күресте ел ішінің жұмыла қайрат көрсетуі, ағайын-туғанның бірлігі. Жыр үлгісіндегі шығарма Мұрын жыраудың айтуынан жазып алынған, зерттеуші Қ.Сыдиықовтың дайындауымен "Қазақ халық әдебиеті" көптомдығының 12-томында (1990) "Жаңбыршыұлы Телағыс" деген атпен алғаш рет жарияланған. "Қырымның қырық батыры" жыр топтамасы қағазға түспес бұрын 1941 жылы Мұрын жыраудан жазып алынған "Телағыс" атты келесі бір нұсқада (Асайын Ханкелдіұлы жазып алған) Телағыс пен басқа да белгілі батырлардың ел қорғаудағы ерлігі қысқаша сөз етілген. Бұл нұсқа толық емес, батырлар жырынан алынған үзінділер қара сөз аралас жыр үлгісінде айтылған, "Мұса батыр" жырының үзіндісімен аяқталған. Жыраудың айтуынан 1942 жылы үнтаспаға жазылып, одан қағазға түсірілген жыр нұсқасы Орталығы ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бимырза Қожамбердіүлы** (1868, Түркістан облысы, Отырар ауданы Көксарай ауылы - 1954, Отырар ауданы, Қоғам ауылы) — саяси қуғын-сүргін құрбаны.

Әкесі Қожамберді орта шаруа болғанымен, Бимырза жастайынан еңбекке араласып, егіс егіп, мал өсіру арқылы өңірдегі ауқатты адамдардың біріне айналады. 15 мың қойы, 5 мың түйесі, 1500 жылқысы 1929 жылы тәркіленіп, өзі 3 жылға Қарғалы ауылына еңбекпен түзеу жұмысына жіберілген. 1930 жылы өзі сұранып, Шәуілдір қаналын қазуға қатысқан. 1931 жылы қайтадан қамауға алыпады. 1934 жылы ақталып, 1936 жылы Шеңгелді (қазіргі Ұзынқұдық) деп құрылған ұжымшарға мүше болған.
Бимарза көшіп-қонған аумақта "Бимырза" құдығы (қазіргі Шардара ауданы) бар. Бимырзаның аймакқа даңқы жайылған Сары деген бәйге аты да болған. Бимырза ұрпағы қазір аудан аумағында, Қоғам ауылында өмір сүреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Орақ Байдалыұлы** (1822, қазіргі Маңғыстау ауданы – 1910, Түрікменстан) – батыр, ақын, Маңғыстаудағы Досан Тәжіұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісі басшыларының бірі. 

Орақ Абыл, Махамбеттің ақындық рухында тәрбиеленіп өскен; патша өкіметінің отарлаушылық саясатына қарсы шыққаны үшін түрмеге түсіп, одан қашып шығады. Ел ішінде жүре алмай, түрікмен елін паналайды. Көне Үргеніш қаласының маңындағы Шикәбір қорымында жерленген. Орақ өмірінің көбін қуғын-сүргінде өткізген, ақынның сөз мұралары кейінгі ұрпаққа жетпей қалды. Оның тек «Орақтың қызбен айтысы» және «Орақтың әні» деген шығармасы белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007
**Телегей-теңіз.** Қос сөздің осы күнгі тіліміздегі мағынасы — ұшы-қиыры жоқ, көз жеткісіз немесе орасан
көп, есепсіз. «Біреуге бір ауыз сөз айтпайтын тұйық адамның мұншалықты телегей-теңіз біліміне қайран қалды» (Е. Домбаев, Ғашықтық.). Қос сөздің бірінші сыңарының төркіні жөнінде бұдан бұрын да әңгіме қозғаған автор болған. «Телегей» сөзінің алғашқы мағынасы жер кеңістігімен байланысты екендігін анықтай түсетін тілдік деректерді тағы да ұсына кетуді орынды санадық. Якут тілінде «делегей» сөзінің бір мағынасы «кең, байтақ» дегендерге нұсқайды. Осы тұлға, мағынасымен қоса якут тілінен кейбір маньчжур-тунгус тілдеріне өткен. Әр кезде «кеңдік, келем» сөздерінің жермен, соның өлшемін аңғартумен байланысты қолданылатынын да ескерген дұрыс. Бұл ретте тағы бір тіл дерегі келіп килігеді. моңғол тілінде «жер» мағынасын «дэлхий» сөзі де бере алады. Бұған бой ұрсақ, «телегей» сөзінің алғашқы түбірі «дэл» болғандығы күмән тудырмайды. Еске сала кететін тағы бір мәлімет — якуттарда «дэлэгэй» сөзінің мағынасы біздің қазіргі тіліміздегі «телегейдің» ұғындыратын «жеткілікті, сөздің мағынасы да — біздегі сияқты ауыспалы мағына. Сөйтіп, қос сөздің бірінші сыңары, «телегей»—байтақ, кең жер ұғымымен тең деп қараймыз. «Теңіз»— қос сөздің екінші сыңары. Қолда бар азын-аулақ деректерге сүйеніп, бұның да төркініне жорамал жасай кетейік. Хакас тілінде «теньіс» сөзі біздегі «мұхит» мағынасында қолданылады. Оның өзі екі түбірден құралғандығынан хабар аламыз. Біріншісі: тинь — тегіс мағынасын берсе, екіншісі: іс — сол тілде «су» мағынасын беретін «ус»-тың дыбыстық өзгеріске түскен түрі. Хакас тілінің дерегі бойынша, «теңіз» дегеніміздің ертедегі мағынасы — «тегіс су» болмақ.
Деректерді ықшамдап, түйіндей сөйлесек, «телегей-теңіз» қос сөзіміз —«жер-теңіз», қарапайымырақ айтсақ, «жер-су» дегеннің баламасы. Аспан кеңістігіндегі планеталарды қоспай, өзіміз өмір сүріп отырған планетамызда ұшы-қиыры жоқ, көз жетпес нәрсе не десек, жер мен су деп қана жауап беруге болады. Әр нәрсенің молдығын жер мен су мөлшерімен салыстырудан келіп,
олардың ертедегі атауы «телегей-теңіз» молдықты ұғындыратын атау болып қалыптасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Кристоф Фуке** (фр. Christophe Fouquet, 4 мамыр 1974, Нант, Луары жерлері) — француз бобслеисті, Франция құрама командасына 1996-шы жылдан 2006-шы жылға дейін ойнаған. Екі Қысқы Олимпиада ойындарының мүшесі, Еуропа чемпионы Франция үш дүркін чемпионы.

Биографиясы
-----------

Кристоф Фуке 4 мамыр күні 1974 жылы Нант қалашығында дүниеге келген, бала кезінен спортқа қызыққан, жеңіл атлетикамен айналысқан. Жақсы нәтижелер арқасында , ұлттық командаға жылдамдатқыш ретінде қабылданған. 2000 жылы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен, ал екі жылдан соң дәл осы дисциплинада күміс медальға ие болған. Табысты жетістіктер үшін 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситиде өткен Олимпиада ойындарында қатысып, Брюно Минжонаның экипажында болып 5 орынға иеленді. 

2003 жылы Фуке Франция чемпионы атанды, және дәл осы жетістікке 2005 және 2006 жылдарда да жетті. Әлем кубогына үздік нәтижені 2005 жылдың ақпанында көрсетті, американдық Лейк-Плэсидте алтыншы болып финишқа келді.. Ұлттық команданың ең мықты жылдамдатқышы ретінде 2006 жылы Туринде өткен Олимпиада ойындарына қатысты, бірақ он екінші орынға ие болды. Осы сәтсіздіктен кейін Кристоф Фуке карьераны аяқтап, жастарға дол ашуды шешім қылды.
Кристина Гримми (2014)
**Кристина Виктория Гримми** (ағылш. *Christina Victoria Grimmie*; 12 сәуір 1994, Марлтон (ағыл.)қаз. (ағыл.)қаз. АҚШ — 10 маусым 2016, Орландо, АҚШ) — американдық пианист және әнші. Кристина Агилерa, Кэти Перри, Джастин Бибер және басқа да көптеген әншілердің әндерін өз дауысымен жаздыртқан жазбалармен танымал. 2011 жылы маусым айында өзінің шағын *Find Me атты альбомын шығарған*. 2013 жылы толық форматтағы *With Love альбомын шығарды*. Ал екінші шағын альбомын орындаушы 2016 жылы шығарды.

2014 жылы Кристина Гримми The Voice (қазақ аналогы — Қазақстан дауысы) теле-жобасының 6-маусымына қатысып, 3-орынға ие болды. Island Records лейблымен біраз уақыт серіктескен.

Орландодағы концертінен кейін 27 жастағы Кевин Лейблдың қолынан қаза тапқан.

Балалық шақ және білім алу
--------------------------

Нью-Джерсида орналасқан Марлтонда туып өскен. Жергілікті Баптитті бастауш мектебін аяқтаған, кейін Чироки жоғарғы мектебінде оқыған. Кристинаның әкесі қызының бойындағы дарындағы 6 жасында байқаған, 10 жасында Кристина пианинода ойнап бастаған. Пианинода еркін ойнай алғанымен Кристина әдетінде естуіне байланысты пернелерді анықтап, ойнайтын. Жасөспірім кезінде үй тәрбиесін немесе білімін алған.

### *2016 жыл*

21 ақпан 2016 жылы Гримми өзінің екінші *Side A атты шағын альбомын шығарды және ол 4 өлеңнен тұрған.*

Дискографиясы
-------------

### Шағын альбомдер

* **Find Me** (2011)
* **Side A** (2016)

### Студиялық альбомдар

* **With Love** (2013)

### Әндер

| Ән | Жыл | Топтағы орны | Альбом |
| --- | --- | --- | --- |
| US 
Heat
 | Radio Disney |
| "Advice" | 2011 | — | 3 | *Find Me* |
| "Liar Liar" | 15 | — |
| "Tell My Mama" | 2013 | — | — | *With Love* |
| "Must Be Love" | 2014 | — | 1 | Non-album single |
| "Cliché" | 2015 | — | — | *TBA* |
| "Shrug" | — | 5 |
| «—» топқа кірмеген әндер. |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Christina Grimmie – Chart history. Тексерілді, 3 мамыр 2015.

Сілтемелер
----------

* Кристина Гриммидің ресми сайты
* Christina Grimmie - Biography.  Billboard. Тексерілді, 12 маусым 2016.
* Сұхбат Glamour.com 25 маусым2015 жылғы
* *Grady Smith* YouTube sensation Christina Grimmie: The 17 year-old singer talks about her new album and opening for Selena Gomez on tour.  Entertainment Weekly's EW.com (8 шілде 2011). Тексерілді, 12 маусым 2016.
* YouTube каналы
190pxPeriploca graeca - Edwards.jpg
**Емшырмауық** (лат. *Periploca*) – кендірлер тұқымдасына жататын бұта өсімдіктер туысы. 

  

Жерорта теңізі жағалауларында, Африканың тропиктік, Азияның қоңыржай және субтропиктік аймақтарында тараған 15-тей түрі белгілі. Қазақстанда мәдени түрде өсірілетін 1 түрі – грек Емшырмауықы (Р. graeca) бар. Бұл биікт. 12 м-дей болатын шырмауық. Жапырақтарының пішіні эллипс немесе жұмыртқа тәрізді. Гүлдері ірі, диам. 3 см-дей болады, күңгірт жасыл түсті, у иісі шығып тұрады. Гүлдері цимозды (гүлі өсімдік ұшынан төмен қарай ашылатын) гүлшоғырына топталған. Жемісі – өте көп тұқымды жапырақша. Емшырмауықтың қабығында алкалоид, глюкозидтер бар, одан медицинада дәрі дайындалады. Улы өсімдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**(28.10.1893-08.12.1970)**
  
Ағылшын химигі. 1924 жылдан бастап Лондон патшалық қоғамының мүшесі. 1913 жылы Лондон университетінің Империялық колледжін бітірген. 1913-1918, 1920-1924, 1930-1961 жылдары сонда жұмыс істеген (1930 жылдан бастап профессор болған). 1918-1919 жылдары Глазгода өндірістік компаниялардың бірінде, 1924-1930 Лидстегі университетінің профессоры болып қызмет еткен. Негізгі еңбектері, оның негізін салушы болған физикалық органикалық химияға арналған. 1926-1933 жылдары ароматтық қосылыстардың құрылысын зерттеген.
  
1926-1934 жылдары электрондық ығысулардың теориясын *не мезомерия теориясын* дамытқан. Электро-, нуклеофилді реагенттер мен реакциялар туралы түсінікті енгізген, электрондвқ ығысулар эффектілернінің классификациясының анықтады, оның себебін қарастырды, заттардың физикалық қасиеттері мен реакциялық қабілеттіліктерін олардың электрондық құрылысына тәуелділігін анықтауға арналған материалдың кең жалпылауын жүргізді (химиялық мәліметтер бойынша). Алкендердің галогенденуі мен гидратациясының механизмін зерттеген. Өзінің оқушысы мен әріптесі *Э.Д. Хьюзбен* бірге 1933-1946 жылдары қаныққан көміртегі атомындағы ығысу реакциясы кинетикасының фундаметалды зерттеуінің бірқатарын жүргізді. *В. Прелогпен* бірге 1966 жылы кеңістіктік конфигурацияларды R - және S - белгілеулерінің жалпы қабылданған жүйесін дайындады. Екі қайтара басылымнан өткен және орыс тіліне аударылған "Органикалық химияның теориялвқ негіздері" (1853 ж.) кітабының авторы. (1959, 2-ші басылым 1973 ж.).

Дереккөздер:
============

С.К.Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
Саны азайып бара жатқан түр. Ежелгі фауна өкілі, неоген дәуірінен Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс тауларында сақталған.Iле және Жоңғар Алатауларында шеңбер шегінен шықпайтын жергілікті түр.Тау беткейлерінде, ағаш, бұта және далалы-шабындық өсімдіктерімен жабылған тау өзені жайылымдарында тіршілік етеді. Жайылым ормандарында тығыз орналасқан.Теңіз деңгейінен
1000–2500 м биіктікте кездеседі.Осыдан 40–50 жыл бұрын түр таралу аймағынан басқа жерлерде кең таралған болатын. Адам әрекетінің жағымсыз жағдайынан (орманды кесу, малды шектен тыс ұзақ жаю,топырақты таптау) соңғы жылдары таралу аймағының жағдайы өзгеріп,түрдің саны қысқарды. Түрді қорғау үшін түр популяцияларын таралу аймақ аралық жерсіндіру жүргізу керек. Тау етегі мен сайларында малды шектен тыс ұзақ жаюды қысқарту керек.

* Сурет:Сол бұрандалы брадибена .jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казена
**Емізу кезеңі** (подсосный период) -төлдің енесінің сүтімен қоректенетін шағы. Е.к.-нің ұзақтығы малдың түріне байланысты. Мысалы, торай - 2 ай, қозы - 4 ай, бүзау - 6-7 ай, құлын - 7-8 ай, бота - 12 айға дейін енесін емеді. Арнайы ажыратпаса қысыр енесін құлын, бота арда, тай тайлақ шағында да еме береді. Е.к. төл өміршеңдігіне, өсіп-жетілуіне ықпалы күшті. туғаннан кейінгі уақытта төлдің жаңа сыртқы ортаға бейімделушілігі ең алдымен дұрыс қоректеніп, қоректік заттарды жақсы игеруіне тәуелді келеді. Ол үшін жаңа туған төлді енесінің алғашқы күңдердегі сүті-уызымен
уыздандырудың маңызы зор. Өйткені уыз белогында жылдам ұйыйтын казеиннен гөрі жеңіл ыдырап, қорытылатын альбумин мен глобулиндер фракциясы басым болады. Гамма- глобулиндермен төлге ене организмінен сыртқы ортаның түрлі
қолайсыз жағдайлары мен ауруларға қарсы тұрушылық, яғни резистенттік пен иммундық қасиеттер беріледі. Өмірінің алғашқы кезеңінде төлдің негізгі қорегі - ене сүті болып табылады. Оны басқа қорек көздерімен біртіндеп, төлдің
өсіп-жетілуін тежемейтіндей жағдайда, алмастырады.

Дереккөздер
-----------

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6> Мал шаруашылығы:
**Дорийлықтар** немесе **доряндар** (грек. Δωριεῖς) - ертедегі негізгі грек тайпаларыны бірі; алғашқыда Орталық Грецияны мекедеген.  

Ежелгі гректің дорийлық диалектінде сөйлеген.  

Б.з.б. 1200 жылдар шамасыда рулық қоғам ыдырап, тайпалар арасындағы соғыс жиілеген кезде, Дорийлықтар Грецияның отүстік-батысына ығысқан. Пелопонестің оңтүстік-батысыдағы Лакоика, Арголида, Киурия, Мессения т.б. аймақтар мен Крит, Родос, Феру,Мелос, Кос аралдары т.б. Дорийлықтардың билігіне көшті.  

Дорийлықтардың негізгі мемлекеттері:

* Спарта
* Коринф
* Мегары
* Эгина
* Крит полистары
* Аргос.
* Оңтүстік Италия колониялары
* Мегара колониялары
* Византий (қазіргі Стамбул);
* Понтий Гераклеясы
* Сицилия
* Ферадағы Киренаиктегі жердімекендері.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Допты хоккейден әлем чемпионаты** 2010 жылы Мәскеуде өтеді.

Кестесі
-------

«А» тобы. Ресей, Швеция, Финляндия, Қазақстан, Норвегия, АҚШ
«В» тобы. Канада, Венгрия, Латвия, Голландия, Моңғолия

### «А» тобы

24 қаңтар Ресей – Қазақстан (4-1, 14-2), Швеция – Финляндия (8-1, 3-0), АҚШ – Норвегия (2-2, 5-10)
25 қаңтар Қазақстан – Норвегия, Швеция – АҚШ, Ресей – Финляндия
26 қаңтар АҚШ – Финляндия, Швеция – Қазақстан, Ресей – Норвегия
27 қаңтар Швеция – Норвегия, Финляндия – Қазақстан, АҚШ – Ресей
28 қаңтар АҚШ – Қазақстан, Финляндия – Норвегия, Ресей – Швеция
30 қаңтар .«А» тобында қалу үшін өткізілетін кездесу: А6 – В1. Жартылай финал. А1 – А4 және А2 – А3. 31 қаңтар. Финал және қола жүлде үшін матч

### «В» тобы

24 қаңтар Голландия – Венгрия, Канада – Латвия
25 қаңтар Голландия – Канада, Венгрия – Моңғолия
26 қаңтар Моңғолия – Канада, Латвия – Голландия
27 қаңтар Канада – Венгрия, Моңғолия – Латвия
28 қаңтар Голландия – Моңғолия, Латвия – Венгрия
30 қаңтар плей-офф.

Қазақстан құрамасы
------------------

Қазақстан құрамасының бас бапкері Александр Ионкин бұрыннан ойнап жүрген хоккейшілерге сенім артып отыр. Тек биыл жаңадан Новосібірдің «Сибсельмаш» командасынан Андрей Рейн ғана қосылды. Оралдың «Ақжайығынан» команда капитаны Владислав Новожилов пен 1990 жылғы жас ойыншы Ескендір Нұғыманов алынып отыр. Сондай-ақ Орал допты хоккейінің түлектері, қазір Архангельскінің «Воднигінде» жүрген Рауан Исалиев, Нижний Новгородтың «Стартында» ойнайтын Денис Максименко мен Леонид Бедарев те ел намысын қорғамақ. Бұдан бұрын екі мәрте әлем біріншілігінің қола жүлдегері атанған Қазақстан құрамасы 2010 жылғы додада қаңтардың 24-інде – Ресей, 25-інде – Норвегия, 26-сында – Швеция, 27-сінде – Финляндия, 28-інде АҚШ құрамасымен күш сынасады. Бұдан кейін жартылай финалға шыққандар жүлде үшін бәсекеге түседі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми торабы Мұрағатталған 21 қаңтардың 2010 жылы.
**Базарбай каналы** – Талас өзенінен бастау алып Жамбыл облысы, Байзақ ауданындағы Түймекент, Суханбаев, Амангелді, Үшбұлақ елді мекендеріндегі егістіктерді ылғалдандыру үшін пайланылатын өздігінен ағатын канал.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ұзындығы арықтарын қоса есептегенде 120 (өз ұзындығы 39,6) км. Талас өзеніндегі бөгеттен басталатын бұл канал Базарбай-Төрекелді су жүйесіне кіреді. Канал 11 м³/с су өткізеді. Аумағы 6600 га-дан астам жерді суғаруға пайдаланылады. Каналдың бау-бақша мен егін шығымдылығын арттыруда маңызы зор.

Тарихи дерек
------------

Канал 1864 жылы қазылған. Жергілікті халық Базарбай тоғаны деп атаған. Базарбай Байзақтың ағасы, Бәйтеректің тұңғыш ұлы. Ертеде Күнбасұлы Мәмбет бабадан 6 ұл болған. Оның бірі - Бәйтерек. Ол кісінің бір ұлынан бала болмаған екен. Ол Базарбай еді. Базарбай ағайындарын жинап, кеңес құрып: "Менде артта қалар ұрпақ болмады, мен өз атымды қалдыру үшін тоған қазамын" деген. Сосын ағайындары адам жинап, тоған қаздырған, ел аузында "Базарбай" деген ат қалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Жамбыл облысының топномикалық атауларының анықтамалығы