recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қазақ радиожурналистикасының қалыптасу кезеңдері** 

Қазақ радиосының тарихы осыдан 89 жыл бұрын басталған. Алғашқы эфир – 1921 жылы қазан айында еліміздің бұрынғы астанасы Орынбор қаласында жарыққа шығып, бүкіл Республика аймағына тарала бастаған. 1970 жылдары бұған қосымша «Шалқар» радиосы ашылып, оны Ресей, Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан және тағы да басқа шетелде тұратын қазақтар назарына ұсынылған болатын. 90-жылдардың соңында «Шалқар» радиосы үш жылдай уақытқа жабылып қалып, 2002 жылдың 16 қаңтарынан бастап Қазақ радиосының құрамдас бөлігі ретінде қайта ашылған.

Қазақ радиожурналистикасының даму бағыттары 3 кезеңге бөлінеді: 1917-1918 қазақ тілінің эфирден естілуі. Ең бірінші радио станция Форт-Шевченко ( қазіргі Ақтау) қаласында жұмыс істеген. 1921 жылы қазақ тілінде хабарлар беріле бастаған. 1931 жылы Қазақстандағы ең алғашқы радио комитеті ашылған. Алғашқы комитеттің төрағасы *Айтбай Хангелдин* болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистика тарихы: Оқулық. Алматы. Қазақ Университеті 2006 жыл. ISBN 9965-30-054-2
Көшеге Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстанның халық жазушысы, Ұлы Отан соғысының ардагері, сыншы әрі зерттеуші, сан қырлы талант несі, дарынды
эпик ақын, аудармашы Қалижан Бекхожиннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 18.09.1995 № 129
шешімі) берілген. Бекхожин Қалижан Нұрғожаұлы (1913-1990) Павлодар қаласында дүниеге келген. Ол -жиырмадан астам поэма, жүздеген өлеңдер жазған ақын, Тете, Байрон, Низами сынды
ұлы шайырларды қазақша сөйлеткен шебер аудармашы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындық - 700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Leslie Nielsen (1982)
**Лесли Уильям Нильсен** ағылш. *Leslie William Nielsen*; 11 ақпан 1926 жыл, Реджайна – 28 қараша 2010 жыл, Форт-Лодердейл) – канада және америка актері. 

1980-2000 жылдардағы комедия фильмдердегі рөлдерімен танымал болған. Кино әлеміндегі алғашқы қадамдарын телехикаялардан бастаған. Нельсонның кино дебюті «Запретная планета» (1956) фильмі болады. Оны әлемге танытқан ең бірінші фильмі «Голый пистолет» (1988) комедиясы. Содан кейін бірқатар сәтті шыққан картиналар тізбегі жалғасады.

Түскен фильмдері
----------------

* «Выкуп» (1956),
* «Ниндзя-сёрферы» (1993),
* «Очень испанское кино» (2009), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Leslie Nielsen, star of 'Airplane!' and 'Naked Gun,' dead at 84 / cnn.com
**Алдаспан** — ерекше ауыр қылыш. Қынға салып алып жүретін жеңіл қылыштармен қоса, қынсыз, ауыр қылыштар да болған. Олар алмас, болаттан соғылып, бас жағы үлкен, жалманы (жүзі) жалпақ болады. Сондықтан оны қынсыз ұстайды. Тым салмақты болғандықтан Алдаспанды тек қарулы батырлар ғана ұстаған. Оны белге байлап, не иығына асып жүрген. Алдаспан қылыштың ішіндегі ең таңдаулысы, асылы саналады. Ауыз әдебиетінде мықты батырларды бір шапқаннан кесіп түсер Алдаспанға теңейді. Қылыштың ерекше түрі ретінде Алдаспан ерте заманда пайда болған. Көшпелі халықтардың өнер ескерткіштерінде, шығыс халықтарының бейнелеу өнері жәдігерліктерінде Алдаспан ұстаған батырлар бейнесі жиі кездеседі.

'"Алдаспан"' — 15-18 ғасырлардағы қазақ ақын-жырауларының шығармалар жинағы. 1971 ж. Алматыдағы "Жазушы" баспасынан 17 дана таралыммен жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Лука Йович** (серб. Лука Јовић; 23 желтоқсан 1997 жыл, Биелина, Босния және Герцеговина) — сербиялық футболшы, Сербия Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Мадрид" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Сегіз жасында "Црвена Звезда" клубының академиясына қабылданды. 16 жасында негізгі клубтың құрамына қосылды. 2014 жылы 28 мамырда "Войводинаға" қарсы кездесуде тұңғыш рет кәсіби футболшы ретінде алаңға шықты. Үш минуттан соң тұңғыш голын да соғып үлгерді.

2016 жылы 30 қаңтарда "Бенфика" сапына ауысты. Бірақ негізгі құрамға іліге алмай, 2017 жылы жазда "Айнтрахт Франкфурт" клубына жалға берілді. 2018/19 жылғы маусымда Германия чемпионатында 17 гол соқты, ал Еуропа Лигасында 10 голдың авторы атанды.

2019 жылы 4 маусымда "Реал Мадрид" клубына ауысты. Бұл командада алаңға жиі шыға алмады.

2021 жылы қаңтарда бұрынғы клубы "Айнтрахтыға" жалға берілді.

### Ұлттық құрама

2018 жылы 4 маусымда тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысып, Бразилиямен ойында екі минут қана алаңда ойнады.

Жетістіктері
------------

Црвена Звезда
* Сербия чемпионы: 2013/14

Бенфика
* Португалия чемпионы: 2015/16

Айнтрахт Франкфурт
* Германия кубогы: 2017/18

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Jović | Real Madrid CF
2. ↑  Luka Jovic.  (нем.).  *eintracht.de*. Тексерілді, 19 сәуір 2019.

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
Ф.Шиллер
**Людмила Николаевна Турпаян** (Ванюкова-Турпаян) (19.5.1946 жылы туған, Петропавл қаласы) – актриса, ҚР-інің халық артисті (1998).

1965 жылы Солтүстік Қазақстан облысы орыс драма театрының студиясын бітірген соң Орал облысы орыс драма театрында актриса болды. 1968 жылдан Петропавл қаласындағы облытық орыс драма театры құрамында қызмет етеді. Турпаян өзінің шығармашылық өнер жолында 200-ден астам рөлдерде ойнаған. Ол осы заманғы орыс және шетел драматургиясынан Жанна (А.М. Галин, "Жанна"), Филумена Мартурано (Э. Де Филиппо, "Филумена Мартурано"), классикалық шығармалар бойынша қойылған спектакльдерде Надежда (А.М. Горький, "Соңғылар"), Аркадина (А.П. Чехов, "Шағала"), Гурмыжская (А.Н. Островский, "Орман"), Луиза (Ф.Шиллер, "Зұлымдық пен махаббат"), сондай-ақ "Орыс құпиясы" мюзиклінде Машенька секілді сан алуан сахналық бейнелерді шеберлікпен жасады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
**Луис Сеймур Базетт Лики** (1903 жыл 7 тамыз, Кения - 1972 жыл 1 қазан, Лондон) - ағылшын археологы және антропологы.

Еңбегі
------

30 жылдан астам уақыт Шығыс Африкада археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1927-1929 жылдары көп қабатты *Гэмбл-2 үңгірін* қазып, Шығыс Африкалық бірқатар археологиялық мәдениеттің салыстырмалы хронологиясын жасады. 1930 жылы *Ньоро неолит үңгірін*, 1951 жылдан бастап Танзаниядағы жартасқа салынған бейнелерді зерттеді. Оның 1959 жылы *Олдовай сайынан* тапқан зинджантроп бас сүйегін, 1960 жылы тапқан презинджантроп бас сүйегін зерттеп ашқан жаңалығының ғылымда маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Бекіткіш арматура** - құбыр желілерін-
дегі, қазандардагы, агрегаттардағы,қорқоймалардағы т.б. техникалық
құрылыстардағы табиғи газ, мұнай агымдарын
реттейтін құрылғы. Құбырларға жалгаушы
құбыршалардың жәрдемімен немесе пісіру
арқылы бекітіледі. Негізгі конструкциялық
элементтері корпус пен жаппадан тұрады.
Жаппаның пішіні мен оның жұмыс кезіндегі корпуста орын ауыстыруына қарай Б.а.
шүмектерге, қақпақтарға, ысырмаларга,
жақыштарға ажыратылады. Шүмектер арналы газ құбырларында, газ өлшеу коллекторларында, газды жинау мен дайын-
дау қондырғыларында құрастырылады.
Қақпақтар бақылау-өлшеу аспаптарын іске
қосу үшін құбыр желілерінің туйықталатын
бөлікшелерінде пайдаланады. Ұңғыманың ернеуіне жене мұнайды, мұнай өнімдерін, суды,
буды тасымалдайтын қүбыр желілеріне ысырма орнатады. Суды, мұнайды, мұнай өнімдерін
т.б. тасымалдайтын үлкен диаметрлі, шагын
қысымды құбыр желілеріне жапқыштар
қойылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Тереклі Мектеп** (ноғ. ), - ауыл, Ресей Федерациясының Дағыстан республикасының Ноғай ауданының орталығы.

Халық саны — 7,3 мың адам (2002 жыл), негізінде ноғайлар (қараноғайлар). Ауыл Дағыстанның солтүстік-батыс бөлігінде, Ноғай даласының (ноғайша Ногай шоьли) ортасында орналасқан. Тереклі Мектеп пен Кизляр арасында аутомобил жол бар (Кизлярға дейін 75 шақырым).

1793 жылы Қараноғай приставствоның пайда болуымен, ауыл да құрылды. Бұл ауылдың 3 шақырым қашықтығында ескі ноғай Тереклі деген елді мекен орналасқан еді. Бұл жерде ағаштар (теректер) көп болғандықтан, жерін Тереклі деп атаған. Аңыз бойынша бір мұсылман ноғай ақсақал Меккеге кезекті қажылыққа баруының орнына, қаржысына мектеп ашқан еді. Тереклі Мектепте патша әкімшіліктің ресми өкілі - приставтың ордасы орналасқан еді. Пристав Ф.О. Капельгородский кезінде артезиан су құдығы қазылған еді, жеміс бағы отырғызған еді. Ел ішінде Тереклі Мектепті – Орыс Үйі (Орыс Уьий) деп атаған.

Ауылда ноғайдың калемерден, шежеуіт, қыпшақ, шәужейлі, тоғыншы, найман, шүрші, ас, қостамғалы, мойнапа руларының өкілдері тұрады.

Дереккөздер
-----------
**Луис Рамирес Сапата** (ағыл. *Luis Ramírez Zapata;* 6 қаңтар 1954 жыл, Сан-Сальвадор) — сальвадорлық футболшы, шабуылшы. 1982 жылғы әлем чемпионатына қатысып, бір гол соқты.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

1971-89 жылдары Сальвадор құрамасы сапында ойнаған.

1982 жылғы әлем чемпионатының Мажарстан — Сальвадор матчында Луис құрамасының әлем чемпионаттары тарихындағы жалғыз голын соқты. Бұл ойында Сальвадор 1:10 есебімен ұтылды. 

### Клубтық

Карьерасында "Агилла" (Сальвадор), "Картахинес" (Коста-Рика), "Пуэбла" (Мексика), "Альянса" (Сальвадор), "Платенсе" (Гондурас), "Вашингтон Дипломатс" (АҚШ), "Атлетико Марте" (Сальвадор) клубтарында доп теуіп, 1992 жылы карьерасын аяқтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Biography – El Gráfico
* Honored by City of San Miguel Article
* Luis Baltazar Ramírez "Pelé" Zapata – C.D. Atlético Marte
**Терезеден-есіктен** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

Тарихы
------

Құрманғазы үркіт түрмесінде біраз жатып қалады. Бұрын әлденеше рет қашып кеткені жазулы болғаннан ба, күйшіні мұнда тіпті қатты ұстайды. Басқасын былай қойғанда оның не істеп отырғаны үнемі аңдулы болады. Терезеден де, есіктен де сығалап қарап, мінез-құлқының бәрі қарауылшылардың алақанында болады. Құрманғазы күзетшінің біреуі әкеліп берген ескі домбырасын икемдеп алып, тағы күй шертеді.

Өзін күндіз-түні терезеден-есіктен аңдыған адамдардың мінезіне арнап «Терезеден-есіктен» деген күй шығарады. Құрманғазының домбыра тартысы тұтқындарға ұнайды, бәрі жабылып түрме бастығымен сөйлесіп, Құрманғазының домбыра тартуына рұқсат алады. Осының бәріне жәрдемдескен Сергей деген орыс досы болады. Ол Құрманғазының өмірбаянын сұрап, күйшінің шатпақтап айтқанымен шет жағасын болса да түсінеді. Сергейдің іштартқаны бірден Құрманғазыға сезіледі. Сол күннен бастап Құрманғазы Сергейден сырын жасырмайды. Бір күні батылы жетіп, Сергейге өзінің қашуды ойлап жүргенін айтып, одан ақыл сұрайды. Даладан жұмыс істеп кешеуілдеп қайтып келе жатқанда серігі Құрманғазыны есебін тауып кейін қашырып жібереді.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚұрманғазы күйлері |
| --- |
|  |
| 

Адай • Айда бұлбұл • Айжан қыз • Ақбай • Ақсақ киік • Алатау • Аман бол, шешем, аман бол! • Амандасар • Арба соққан • Байжұма • Балбырауын • Балқаймақ • Бас Ақжелең • Бес тайлақ • Боз қаңғыр • Бозшолақ • Бұқтым-бұқтым • Бұлбұлдың құрғыры • Демалыс • Ертең кетем • Жігер • Итог • Кедей зары • Көбік шашқан • Кісен ашқан • Кішкентай • Қазижан • Қайран шешем • Қапы • Қуаныш • Қыз Данайдың қырғыны • Қызыл қайың • Лаушкен • Маната • Назым • Не кричи, не шуми • Ойбай, балам • Пәбескі • Перовский маршы • Саранжап • Сарыарқа • Сексен бие • Серпер • Терезеден-есіктен • Терісқақпай • Төремұрат • Түрмеден қашқан • Тізе қақпай • Ұзақ Ақжелең
 |

 |
**Луй Эжен Варлен** - франция жұмысшы қозғалысының қайраткері, 1-Интернационалдың Париж секциясын ұйымдастырушылардың және басшылардың бірі, солшыл прудоншы. Мамандығы - жұмысшы, кітап түптеуші. Интернационалдың Лондон конфернециясының, Женева, Базель конгрестерінің делегаты. 31 қазандағы, 22 қаңтардағы көтерілістерге қатысты. Ұлттық гвардия ОК-нің мүшесі, 1871 ж. наурыздағы көтеріліс басшыларының бірі, *Париж Коммунасы* Советінің мүшесі, "Май апталығы" күндерінде 6 және 11- округтардың қорғанысын басқарды. Кейін версалшылар атып өлтірді.

Eugène Varlin by Vallotton.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Луисана Лорелей Лопилато** (ис. *Luisana Loreley Lopilato*; 1987 жылы 18 мамырда Буэнос-Айресте (Аргентина) туған) — Аргентина актрисасы, әншісі және фотомоделі. 

Жасөспірімдерге арналған әйгілі «Мятежный дух» телехикаятындағы Мия Колучи рөлін сомдаған және сонымен танымал болған. Сондай-ақ өзі ән жазады және осы хикаяттағы Erreway рок-группасының мүшесі. Жарнама бейне-роликтеріне түсіп, бес жасынан бастап телеэкраннан көріне бастайды. Алғаш рет «Детвора» телехикаятына түскен. Осыдан кейін «Pensionados», «Мятежный дух», «Секреты папы», «Женаты с детьми» және «Душа Пирата» атты бес телехикаятқа және «4 Дороги» фильміне түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Erreway in Spain: Tour 2007 Мұрағатталған 21 ақпанның 2009 жылы. by Luisana.net
**Бектұрлы газ конденсат кен орны** — Маңғыстау облысы Ақтау қаласының шығысында 80 км жерде орналасқан. Құрылым 1967–1968 жылдары аймақтық геологиялық-геофизикалық жұмыстар жүргізу кезінде анықталды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Терең іздестіру бурғылауы 1973 жылы басталған. Осы жылы-ақ ортаңғы юра шөгінділерінде газконденсат жатындары анықталды, ал 1975 жылы төменгі юрада жаңа жатын ашылды. Құрылым ендікке жуық созылған броахиантиклин екені анықталды. Бат жікқабаты шөгінділерінің беті бойынша құрылымның өлшемдері 2x1 км, амплитудасы 15 м. Өнімділік ортаңғы юраның байос жікқабатының бір горизонтында, аален жікқабатының екі горизонтында және төменгі юраның бір горизонтында анықталған. Бір горизонттың жатыны мұнай-газ-конденсатты, өзге үш горизонттың жатындары мұнайлы.

Жатыс сипаты
------------

Мұнай иірімдерінің биіктігі 16 – 62 м, мұнай-газ конденсат иірімі 37 м. Коллекторлардың ашық кеуектігі 11 – 17%, өткізгіштігі 0,018 – 0,02 мкм2. Қабаттардың жалпы қалыңдығы 73 – 122 м, мұнайға қаныққан қалыңдығы 3,7 – 8,6 м, газдық фактор 91 – 145,2 м3/м3.

Құрамы
------

Мұнай тығыздығы 855 – 870 кг/м3, күкірттілігі 0,2%, жоғары парафинді (23 – 25%), шайырлар мөлшері 11,8%-ға, асфальтендер мөлшері 6,2%-ға жетеді. Еріген газ құрамы жағынан ауыр, олар этан кіріктіруші болып келеді. Ауыр көмірсутектердің мөлшері 14%- дан 25%-ға дейін ауытқиды, газдың метандық құраушысы тереңдеген сайын 68%-дан 82,5%- ға дейін өседі. Газ құрамында 3-6%-ға дейін азот бар екендігі байқалады, көмірқышқыл газы жоқ. Жатынның режимі суарынды. Кен орны 1974 жылдан бері пайдаланылып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Бекітпенің аэродинамикалық сапасы** (гр.  *lynamkos — күшпен*) — үнгубет жанындағы кеңістік көлемінде ауа алмасудың әсерлі тиімділігін қамтамасыз ететін кейбір жолдардың қимасы арқылы ауа көлемін мейлінше көп өткізіп, депрессияның төмендеуін азайтатын механикаандырылған бекітпенің қабілеті. Механикаландырылған кешендермен жабдықталған лаваларда үңгубет жанындағы кеңістік ені арқылы ауаның жылдам ағысының қалыптасуына, қабырға жыныстарының физика-механикалық қасиеттері мен пластың қалыңдығына және қазып алу жүйелеріне, механикаландырылған бекітпелердің түрлеріне, тасымалдау машиналарына, бөлімшенің желдету схемасына және т. б. байланысты. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Луис Фернандо Диас Маруланда** (ис. *Luis Fernando Díaz Marulanda*; 13 қаңтар 1997 жыл, Барранкас, Колумбия) — колумбиялық футболшы, "Ливерпуль" клубы мен Колумбия құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

"Барранкилья" клубының түлегі. 2016 жылы 26 сәуірде В примерасында тұңғыш ойынын "Депортивоға" қарсы өткізді. 14 мамырда "Кукуто" қақпасына тұңғыш голын соқты. 

2017 жылы "Атлетико Хуниорға" ауысты. 

2019 жылы жазда "Портумен" келісім шарт жасасты. 7 тамызда "Краснодарға" қарсы Чемпиондар лигасының іріктеуіне тұңғыш ойынын өткізді. 10 тамызда Португалия чемпионатында "Жил Висенте" клубымен матчта тұңғыш ойынын өткізді. 

13 тамызда "Краснодарға" қарсы қарымта ойында тұңғыш голын соқты.

2022 жылдың 30 қаңтарында "Ливерпульмен" бес жылға келісімшарт жасалды. Трансфер сомасы 40 миллион еуроны құрады, мәміледе тағы 20 миллион еуро бонус ретінде тіркелді.

Жетістіктері
------------

«Атлетико Хуниор»
* Колумбия кубогы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Luis Díaz — transfermarkt.com
2. ↑  Луис Диас «Ливерпуль» ойыншысы атанды — aladop.kz

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Ливерпуль ФК сайтындағы профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
От
Бейнематериал
**От** немесе **өрт** — тар мағынада, қызылған газдар және нәтижеде сараман плазмалардың жиынтығы:

мысалы, нақтылы (материалдармен бұл жерде бұдан әрi жанармайлардың астында мұндай күкiрт компоненттер реакция сайысшы емес ағаш материалдар ұғылады) нүктеге дейiн материалдың жанармайын қыздыруды произвольного/непроизвольногосы;

химиялық реакция;

материалдың жанармайымен жоғарғы кернеудi тоқтың жақын болулары.

От жануды процесстiң негiзгi фазасы болып табылады және материалдарға басқа жанармайдың өзi таралуға қасиеттi алады. Оттың меншiктi температурасы қатысушы жануды реакциялардағы материалдардан и/илидың тұтануын реакция шақырған көзiнен тәуелдi болады.

Отпен әскери iс-әрекетте (оқтармен немесе басқа снарядтармен) дәрiмен атылатын қарудан атыс ұғылады.
**Пельман Роберт** (31.10.1852,Нюрнберг-27.9.1914,Мюнхен) — көне заманды зерттеуші неміс тарихшысы. 1884 жылдан Эрланген, 1901 жылдан Мюнхен жоғары оқу орындарында профессор. Оның еңбектерінде ежелгі дүниенің экономикалық әсіресе әлеуметтік тарихының мәселелері зерттелген. Ол көне замандағы әлемуттік идеяларды ең кедей топтардың әлеуметтік күресімен және талаптарымен салыстырды. Ол Грекия мен Римдегі әлеуметтік күрес көне өркениеттің құрыуна әкеліп соқты деп дәлелдемек болды. Оның пікірінше мемлекеттегі ішкі ара салмақты тек таптан жоғары тұратын монархия ғана қалпына келітре алады. Мысалы: ол ежелгі замандағы әлеуметтік күресті қазіргі заманғы пролетариаттың әлеуметтік күресімен бірдей деп санады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Кеңшағыл** – Арал қарақұмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау және Ақтөбе облысы Ырғыз аудандарының шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 16 км, енді жері 5 – 7 км-ге созылып жатыр. Абсолюттік биіктігі 101 м. Жер бедері тізбекті төбелерден, белесті құм жалдардан тұрады. Жер асты су көздерінің тереңдігі 1 – 25 м аралығында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Бор және палеоген шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, қияқ, көкпек өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ербол Мұқажанұлы Рақымбеков** 1964 жылы 14 қаңтарда Қарағанды облысы Тельман ауданының Ростовка ауылында туған. Қазақ. Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1989), заңгер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1984 жылдың мамыр айынан - Қарағанды облысы Тельман ауданының С.М. Киров атындағы кеңшарында жүргізуші. 1984 жылдың тамыз айынан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. 1989жылдың тамыз айынан-СҚО
Жамбыл аудандық нотариалдық кеңсесінің мемлекеттік нотариусы. 1990 жылдың наурыз айынан - СҚО Жамбыл аудандық халық депутаттары кеңесінің төралқа заңгері. 1991 жылдың маусым айынан - СҚО Булаев аудандық
сотының судьясы. 1994 жылдың ақпан айынан - Қарағанды облысы Нұра аудандық сотының судьясы. 1996 жылдың
қараша айынан - Қарағанды облысы Нұра аудандық
сотының төрағасы. 2000 жылдың қазан айынан - Қарағанды
қаласы Октябрь аудандық сотының құрамындағы Киров
сот учаскесінің аға судьясы. 2001 жылдың қыркүйек айынан - Қарағанды қаласы Октябрь аудандық №3 сотының
төрағасы міндетін атқарушы, 2002 жылдың наурыз айынан - сот төрағасы. 2002 жылдың желтоқсан айынан - Қарағанды облысы Теміртау қалалық сотының төрағасы. 2008 жылдың қараша айынан - Қарағанды облысы Қазыбек би атындағы аудандық соттың төрағасы. 2010 жылдың қараша айынан бері - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы.
1-ші біліктілік сыныбына ие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Еуразия борсығы-сусарлар тұқымдасына жататын жыртқыш аң. Ағылшынша <<badger>> деген атауы француздың <<becheur>>-<<жерқазғыш>> деген сөзінен шыққан.Еуразия борсығының денесінің ұзындығы мен салмағы жыл мезгіліне қарай әртүрлі:жазда-7-13 келі,ал күзде ұйқыға кетер алдында 20 келіге дейін жетеді.Еуразиялық борсықтың денесі мығым,аяқтары мен құйрықтары қысқа болады.Еуразия борсығы құрт-құмырсқасы көп жерлерді ұнатады.Тышқан тәрізді көміргіштермен,бауырымен жорғалаушылармен ,бақалармен,жәндіктермен және дернәсілдерімен,жеміс-жидектермен қоректенеді.Ін қазу қиын болғандықтан баипақты жерлерде кездеспейді.Кей борсықтар елді мекендерге жақын жерден ін қазып,бау-бақшаларындағы жеміс,бақша дақылдарын жеп,зиян келтіреді.Борсықтар-түн жануарлары,қорегін іздеуге қараңғы түсісімен шығады.Інінде бірнеше қосымша бөлмесі,өткелдері,кіріп-шығатын бірнеше тесігі болады.Борсықты тұмсығынан желкесіне дейін созылған ақ-қара жолақтарынан оңай тануға болады.Борсық-томаға-тұйық жануар.Көршілерімен жақын тұрғанды ұнатпайды.Екі борсықтың індерінің арақашықтығы ондаған метрге жетеді.Ін атадан балаға мұра болып қалады.Борсық Еуропада да,Азияда да тіршілік етеді.Негізінен,ормандар мен көкорай шалғынды жерлерде жүреді.Еуразиялық борсық-икемсіз жануар.Басы ұзындау,көзі-кішкентай және құлақтары қысқа.Ұлыбританияда жыл сайын 50 000 борсық автокөліктердің астына түсіп өлім-жітімге ұшырайды екен.Күзге қарай бойына май жинайды да,қыста ұйқыға кетеді.Ініндегі астына төсеп жататын <<төсеніштерін>> күндіз сыртқа шығарып,күнге жайып,желдетіп алады.Борсықтың буаздық мерзімі-бір жыл.1-ден 5-ке дейін әзборақ табады.Борсық терісі үшін ғана емес,еті мен майы үшін де аулнады.Оның майы халық медицинасында жоғары бағаланады.Борсықтың ең басты қорегі-шұбалшын (жауынқұрт)[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер,Жануарлар,Ү.Кеңесбаева,ISBN 978-9965-26-546-4
Ербол Саррин - Дәстүрлі әнші. Қазақстанның халық әртісі (2014). 
Ол 1962 жылы 2 қазанда Қарағанды облысы Абай ауданының Арқат ауылында дүниеге келген.

1985 жылы Алматы қаласындағы эстрадалық өнер студиясына (қазіргі Ж.Елебеков атындағы колледж) атақты әнші-композитор, жазушы, Қазакстанға еңбегі сіңген әртіс Ж. Кәрменовтің сыныбына түсіп, 1987 жылы окып бітірді.
Өнердегі ең алғашқы жолын Целиноград облысының мемлекеттік филармониясында бастады. Осы филармонияда еңбек ете жүріп, 1988 жылы Алматыда өткен Ә.Қашаубаев атындағы II республикалық әншілер байқауына қатысып лауреат атанды. 1992 жылы Целиноград музыкалық училищесінде домбырамен ән салу сыныбын ашу мақсатында қосымша жұмысқа шакырылды. 1993 жылы С.Сейфуллин атындағы пединститутқа түсіп, 1997 жылы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін бітірді.
1998 жылы Президенттің колдауымен ашылған, әлем әртісі, профессор А. Мұсақожаева басшылық еткен ҚазҰМА-ға аға ұстаздыққа қалдырылды.
Қазақстан Республикасының әншілік өнерін дамыту жолына қосқан еңбегі үшін Құрмет Грамоталарымен марапатталды. Қазіргі кезде Қазақ ұлттық өнер университеті Дәстүрлі ән департаментінің доценті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Кітапхана деректері
**Еуродидар** – Еуропалық радиохабар тарату одағы. .

Одаққа мүше елдер арасында телехабарлар алмасуды жүзеге асыру мақсатында құрылған. Еуродидар жүйесі 1954 жылдың 2 шілдесінен бастап өз жұмысын бастады. Еуродидар жүйесі дуплексті және реверсивті радиорелелік, кабельдік байланыс тізбектері арқылы жүзеге асырылады. 
Еуродидарда берілетін хабарларды оның Женевадағы әкімшілік бюросы қадағалап отырады. Ал Брюссельдегі осы жүйенің орталығы техникалық жабдықтау істерімен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
Магазин канцелярских товаровКеңсе тауарлар дүкені 
**Кеңсе тауарлар**  — бұл хат-хабарлар мен құжаттарға арналған өнімдер мен керек-жарақтар. Кеңсе тауарлары кез-келген кәсіпорынның шығындарынан бөлек алынатын зат.

Кеңсе тауарларына мыналар жатады:

* Антистеплер
* Блокнот
* Қағаз
* Тескіш
* Кеңсе түймесі
* Қарындаш
* Конверт
* Кеңсе корректоры
* Сызғыш
* Маркер
* Папка
* Қалам
* Құжат тігілетін папка
* Қағаз қысқыш
* Степлер
* Стикер
* Өшіргіш
* Дәптер
* Қарындаштар үшін қайрақ
* Файл
* Фломастер (маркер)
* Циркуль
* Сия картридж
* Ашық хат
* Күнтізбе
* Сия
* Құжаттарды тігуге арналған жіп

Кеңсе тауарларының тарихы
-------------------------

XIX ғасырдан бастап, кеңсе тауарлары (әсіресе жазуға арналған керек-жарақтар) этикеттің маңызды бөлігіне айналды; мысалы, үйлену тойына шақыру қағазын жіберу, кейбір жағдайларда оларды қолдану өте көп таралған, ал бұрын ол қорлану деп саналды. Осы мінез-құлық ережелерінің көбін кеңсе керек-жарақтарының өндірушілері ойлап табуы мүмкін, мысалы, «Crane’s Blue Book of Stationery»  кітабы Crane & Co компаниясымен байланысты.
Еуроодақ мүшелері
     Кандидаттар
**1**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**Австрия**
**Польша**
**Бельгия**
**Болгария**
**Хорватия**
**Кипр**
**Чехия**
**Дания**
**Эстония**
**Финляндия**
**Франция**
**Германия**
**Грекия**
**Мажарстан**
**Ирландия**
**Италия**
**Латвия**
**Литва**
**Люксем-**  
**бург**
**Черногория**
**Македония**
**Мальта**
**Нидерланд**
**Португалия**
**Румыния**
**Словакия**
**Словения**
**Испания**
**Швеция**
**Түркия**
**Ұлыбритания**
**Исландия**

Еуропалық одақтың 2013 жылдың 1 желтоқсанындағы мемлекет-мүшелері:

| Жыл | Ел | Жалпымүшесаны |
| --- | --- | --- |
|
| 1957 |  Бельгия  Германия  Италия  Люксембург  Нидерланд  Франция | 6 |
| 1973 |  Ұлыбритания  Дания  Ирландия | 9 |
| 1981 |  Грекия | 10 |
| 1985 |  Гренландия (Данияның автономды шекарасы) бірлестіктен шығады | 10 |
| 1986 |  Португалия  Испания | 12 |
| 1990 | ГДР  ГДР (ГФР-мен бірікті) | 12 |
| 1995 |  Аустрия  Финляндия  Швеция | 15 |
| 2004 |  Мажарстан  Кипр  Латвия  Литва  Мальта  Польша  Словакия  Словения  Чехия  Эстония | 25 |
| 2007 |  Болгария  Румыния | 27 |
| 2013 |  Хорватия | 28 |
|

Еуропаға еңбейтін, бірақ Еуропалық одаққа мүше елдер:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Азор аралдары *(Порт.)* | Гваделупа *(Фр.)* | Канар аралдары *(Исп.)* |
| Мадейра *(Порт.)* | Майотта *(Фр.)* | Мартиника *(Фр.)* | Мелилья *(Исп.)* |
| Реюньон *(Фр.)* | Сеута *(Исп.)* | Француз Гвианасы *(Фр.)* |

1957—2013: ЕО ұлғаюы
**«Етқоректі құстар»** деп жәндіктер мен жануарлардың етін жейтін құстарды айтамыз. Бұл топқа, әсіресе жыртқыш құстар жатады. Олардың көздері өткір, қанаттары күшті болады. Етқоректі құстар жемтігін биік көкте қалықтап жүріп іздейді. Олар жемтігін ұзын да өткір тырнақтарымен бүріп ұстайды да, қатты имек тұмсықтарымен боршалап жейді. Құзғындар басқа жыртқыш құстардан өзгерек. Олар қорегін өздері ауламайды. Өліп жатқан немесе басқа жыртқыштардан қалған өлекселерді іздеп жүріп жейді. Корольдік тазқаралардың басында жүн болмайды, бірақ терісінің бояуы қою. Тазқаралар өлексені алыстан сезеді. Бөктергі жемтігін көкте, бір орнында қалықтап тұрып іздейді.

Дереккөздер
-----------

ҚҰСТАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-454-6
**Дударай** — қазақша ән.

Авторы
------

**Үлебай Анетов** (1886 жыл — 1966 жыл) — Қорғалжын өңірінде *ақындық, әншілік, серілік өнерімен аты шыққан адам*.Арғын Қуандық Тінәлі руынан шыққан.

Қазақ жігіті Дүйсеннің орыс қызы Марияға ғашық болуының куәсі болып, атақты **«Дударай»** әнін шығарғандығы жөніндегі тарихи шындықтың беті кейінгі жылдары ашыла бастады.

Сипаттамасы
-----------

Екі дос сол аймақтағы ойын-сауықтың ажарын ашып, көркін қыздырған. Бір күні екеуін Садырбай деген жерге алтыбақанға шақырып, Ұялы ауылынан төтелей өтіп бара жатқанда, алдарынан шық­қан 15-16 жастағы орыс қызына кез болады. Бұл Мәриям еді. Қызға екі замандастың да көңілі ауады. Екеуі ақылдаса келе қыз қайсысын таңдаса, соған келіс­пекші болады. Сөйтіп, қызға сөз салғанда ол Дүйсенді таң­дайды. Дүйсен үйленейін десе, ағайындары қарсы болады. Бі­рақ, табандылық танытқан Дүй­сен Мәриямға үйленеді. Көп ұзамай, Дүйсенді ағайындары ұрып-соғып алып кетеді. Осы арада екеуінің арасында хат тасушы Үлебай болған көрінеді. Ол екеуінің хатын да өлеңмен өріп жеткізеді. Міне, «Дудар-ай» әні осы кезде туады. Үлебай ол әнді ағайындары Дүйсенді екінші қайтара алып кеткенде Мәриямның атынан шығарған.

Тарихы
------

Кеңестік кезеңде бұл әнді кейіпкерінің өзі шығарды деп жүрді. Сезімге толы эпос пен лиризм астасып жатқан «Дудар-айды» шынымен Мәриям шығарған ба? Жарайды, ғашық болды, сезімін өлеңмен өрбітіп әнмен жеткізді дегеннің өзінде қазақтың халық әніне тән иірімдерді бойға сіңірген мынадай туындыны 16-17-ге енді келген орыс қызы шығарды дегенге біздің көңіл сенбейді.  Тіпті, әннің шығу тарихына ғылыми баға берген, «Дудар-ай» операсын жазған атақты композитор Евгений Бру­силовскийдің өзі осы пікірде болған. Ол «Дүйім дүлдүлдер» деген хикаясында «Бұл ән талассыз Арқа композиторларының біреуінің әні екеніне сенемін, өйткені, ән табиғаты кең ты­нысқа, шалқар диапазонға құ­рыл­ғаны өз-өзінен көрініп тұр. Ен­деше, бұл әнді басқа ұлттың өкілінің шығаруы мүмкін емес» деп жазған. Бірақ, кеңес заманында сол кездегі идеологияның ықпалымен мұны халықтар дос­тығы деп дәріптеп, Мәриямды ком­позитор етіп шығарды. Ол жай­ында поэма да, опера да жазылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑
3. ↑

Сілтемелер
----------

Қазақ Энциклопедиясы
**Ербол Шаймерденұлы Шаймерден** (12 мамыр 1954 жыл, Жаңажол ауылы, Жамбыл ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы - 13 желтоқсан 2012 жыл, Астана қаласы) — ақын, жазушы-публицист, рәмізтанушы, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Құрмет" орденінің иегері, М. Дулатұлы атындағы сыйлықтың лауреаты. Қазақстан Республикасындағы алғашқы баспасөз қызметін ұйымдастырушыларының бірі.

Қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Журналистика (ҚазҰУ) факультетін (1971-1976 жж.) және С. Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университетін (ҚазАТУ) бітірген.

"Солтүстік Қазақстан", "Жас Алаш" және "Егемен Қазақстан" газеттерінде қызмет істеген. Мәдениет, ақпарат және қомғамдық келісім министрлігі Тілдерді дамыту департаментінің директоры қызметін атқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Руми Қазы Заде** - математик және астроном.

Ұзақ уақыт Самарқан қаласында ғылыми жұмыстармен шұғылданған. Руми Қазы Заде - Ұлықбектің ұстазы. Кейін ол Ұлықбек ұйымдастырған астрономиялық жұмыстарға қатысты. Әл-Кәшимен бірге Самарқан обсерваториясын салуға басшылық етті. Руми Қазы Заде "Гкрган астрономиялық кестелерін" жасауға қатысқан. Ол "Бір градустың синусын анық туралы трактат", "Арифметика жайлы трактат", Орта Азия ғалымы әл-Жагминидің астрономиялық трактатына, Орта Азия ғалымы ас-Самарқандидің геомитриялық шығармасына, Иран ғалымы ат-Тафтазанидің "Ғалымдар кілтіне" түсініктемелер жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9-том
Румкин Деви
-----------

**Румкин Деви**(29. 2. 1904 жылы-белгісіз.) – үнді бишісі, қоғам қайраткері.

Еңбек жолы
----------

Өнер академиясында (Калакшетрада) білім алып, "бхрат натьям" және катакхали сияқты үндінің би стильдерін үйренді. 1944 жылы Мадрас университетінің музыка бөлімін бітірді. Румкин Девидің өшіп бара жатқан "бхарат натьям" биінің қайта жандандырудағы рөлі өте зор. Ол бхарам нәсілінен шыға тұрып, бұл биді тұңғыш рет жұршылық алдында биледі. 1926 жылы Румкин Девидің орыс балеринасы А. П. Павловичпен Австралияда кездесуді оның шығармашылығына елеулі ықпал жасады. Ол бірнеше балеттер қойды: "Кутрала Курванаджи", "Сита Сваямварам", "Гита гоинда" т.б. Румкин Үндістанреспубликасы парламентінің, ЮНЕСКО және Үндістанның ЮНЕСКО-мен қарым-қатынас жасау ұлттық комиссиясының мүшесі. 1953 жылы үндінің ұлттық билерін кең насихаттағаны үшін "Падма Бхушан" орденімен марапатталып, 1957 ж.ылы "бхарат натьям" биін үздік орындаушы деген сыйлық алды. Гострольдік сапармен АҚШ мен Еуропада өнер көрсетті.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы.
Ежи Дуда-Грач (пол. Jerzy Duda-Gracz, 1941 жылдың 20 наурызы, Ченстохова - 2004 жылдың 5 қараша, Лагов қаласы, Свебодзинский ауданы) - поляк суретшісі, график, театр суретшісі.

Биография
---------

Краков атындағы бейнелеу өнері академиясының Катовице филиалының графикалық бөлімінде оқыды (мұғалімдер арасында Эдвард Месяшты атап өтуге болады). 1968 жылы дипломға ие болды және Академияда мұғалім ретінде қалды. Кейінірек ол Варшавада Еуропалық өнер академиясында (1992-2001), содан кейін Катовицедегі Силезия университетінде сабақ берді. Бүкіл өмірі Жоғарғы Силезиямен байланысты болды. 2004 жылы 5 қарашада қайтыс болды және Катовицедегі зиратқа жерленді.

Шығармашылығы
-------------

Дуда Грачтың шығармашылығы карикатура және сезімталдық, сентиментальдылыққа жақын болды. Оның картиналары өнеркәсіптік жердің сұр пейзажын көрсетеді. Ол өз модельдерін әсірелеусіз бейнеледі: кейде мас, шаршағанб бірақ батыл, тіпті ерлікке толы. Сыншы Крзизтоф Теодор Теплитц Үлкен Питер Брюгельдің Дуда-Грачтың жұмысына әсерін көрді.

Сыншылардың пікірінше, оның жұмысы ақымақтыққа, ашкөздікке, үй ішімдікке қарсы наразылық болды.

Дуда Грачтың жұмысында Фредерик Шопенге арналған және 1999-2003 жылдары жасалған ауқымды (шамамен 300 жұмыс) сериялары бар. Цикл алғаш рет 2005 жылы Нагойяда (Жапония) өткен Дүниежүзілік көрмеде ұсынылған. Суретші өз шығармаларын сериялы нөмірлермен белгіледі, бұл жалған жұмыстарды анықтауға көмектеседі.

Библиография
------------

* Krzysztof Teodor Toeplitz. Jerzy Duda Gracz — Arkady 1985, 1992. ISBN 8321336000
* Ireneusz Jan Kamiński. Duda Gracz. — Penta, 1997.
* Anna Matuchniak-Krasuska. O recepcji groteski J. Dudy Gracza. — Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999.
* Jan Gondowicz. Jerzy Duda-Gracz (1941—2004). — Edipresse Polska, Warszawa, 2006. ISBN 8374770694
Тоқты
**Тоқты** - 6 айдан асқан қозы. Еркек тоқтыны қошқарлыққа жарайтындарын бөліп алады да қалғанын піштіреді. Піштірілмеген тоқтыны қошқар деп атайды.  

Ұрғашы тоқтылардан және піштірілген еркек тоқтылардан жеке отар құрады. Ал тоқты қошқарларды бөлек күтімге алады. Тоқты қошқарлар зоотехникалық ерекше бақылауға алынады.  

Тоқтыларды қысқа дейін жақсы жайылымда бақса, тез жетіліп жақсы семіреді.

Тағы қараңыз
------------

1. Қой
2. Қозы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Су шаруашылығы және жерді мелиорациялау саласындағы жобалау, іздестіру және зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми-тәжірибелік мекеме. 

Институт тарихы 1930 жылы 30-қазанда құрылған "Қазсуөндіру" ("Казводпроиз") атты шағын жобалау-іздестіру мекемесінен басталды. Бірқатар қайта құрулардан соң 1966 жылы Қазақ мемлекеттік су шаруашылық құрылыстарын жобалау жөніндегі институт болып құрылды. Институттың облыс орталықтарында (Алматы, Талдықорған, Семей, Өскемен, Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау) орналасқан 7 бөлімшесі бар. 1993 жылға дейін институт Қазақстан су шаруашылық министрлігінің құрамындағы су шаруашылығының құрылыстарын жобалаумен айналысатын мемлекеттік кәсіпорын болды. Елдегі экономикалық қайта құрудан соң институт мемлекеттік емес су шаруашылық кәсіпорнына – өндірістік кооперативке айналды. Институт мелиорация және су шаруашылығын өркендету жолында қызмет етті, іздестіру жұмыстары кешенін, жобаларды инжинерлік-мелиоративтік негіздеу, дренаж (жер құрғату) бойынша тәжірибелік зерттеулер, лабороториялық және матемикалық модельдеу жұмыстарын жүргізді. Институттың жобалары бойынша Қазақстанда дәнді дақылдар, техникалық мал азығын және астық өндіретін аса маңызды суғару алаптары, ірі бөгендер, гидротораптар, каналдар, ауыл шаруашылығына арналған ірі су құбырлары, т.б. жасалды. Олардың ішінде аса ірі (сыйымдылығы 100 млн м3-ден 700 млн м3-ге, биікт. 70 м-ге дейін) су бөгендері (Бөген, Тасөткел, Теріс-Ащыбұлақ, Бартоғай, Күрті, т.б.), суландыруға арналған, су ағымы 50 – 200 м³/с, ұзындығы 50 – 170 км магистральдік каналдар (Үлкен Алматы, Арыс – Түркістан, т.б.) бар. Институт 20 ғ-дың 90-жылдары Қазақстанның экологиялық апат аудандарында (Арал мен Балқаш өңірлерінде) халықты ауыз сумен қамтамасыз ету жобаларымен қарқынды шұғылданды. Жұмыстарының негізгі бағыттары: су қорын кешенді пайдалану және қорғау, жерді мелиорациялау (суландыру, кәріздеу және құрғату жүйелері мен құрылыстары), гидротехникалық құрылыстар [су қоймалары, бөгеттер, су тораптары, сорғы ст-лары, каналдар, тоннельдер, тарнаулар (акведуктар), дюкерлер], ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру, табиғатты қорғау шаралары, т.б. Институттың құрылуына және қалыптасуына В.Л. Цинацевич, К.С. Корнев, И.И. Денисенко, Д.Сарықұлов, Б.Ниязов, т.б. мамандар көп еңбек сіңірді. Институтта Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі Р.Жолаев, техника ғылым докторы Л.Тәжібаев жұмыс істеген. Су шаруашылық нысандарын жобалау және жер мелиорациялауды дамытудағы табыстары үшін институт "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталған (1980).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Қазақ мұнай ғылыми - зерттеу геологиялық барлау институты** - Қазақстан Республикасы геологиялық қызметінің жүйесіндегі мұнай
мен газ жөнінен мамандырылұан бірден-бір салалық ғылыми-зерттеу мекемесі. Атырау қаласында орналасқан. Институт 1946ж. академик Қ.Сәтбаевтың бастамасымен
құрылған Қазақстанның батысындағы Қазақ
КСР Ғылым Академиясының Орал - Ембі
ғылыми - зерттеу базасынан өсіп шықты. 1956ж.

Мұнай институты болып қайта ұйымдасты,
1960ж. геология және геофизика институтына айналды, 1972ж-дан осы атауымен белгілі. Институт зерттеулерінің негізгі бағыттары:
Батыс Қазақстанның мұнай және газ
кен орындарының геологиялық құрылысын
зерттеу және орналасу заңдылықтарын
анықтау; мұнай - газ қорларына болжамдық
және өндірістік баға беру және мұнай мен
газға жүргізілетін геологиялық барлау
жұмыстарының бағыттарын анықтау; мұнай
ұңғымаларынан сынама алу мен сынақтан
өткізудің әдістерін жетілдіру және бұрғылау
технологиясын және бұрғылау ерітінділерінің
қасиеттерін жақсарту; түрлі мақсаттағы
тәжірибелік - әдістемелік жұмыстарды
жүргізу; терең ұңғымаларды бұрғылаудың
жобалық - сметалық құжаттарын жасау;
сыртқы экономикалық байланысты жүзеге
асыру, өз зерттеулерінің нәтижелерін
сыртқа шығару және шетелдік фирмалармен бірлескен зерттеулер жүргізу. Институт
зерттеулерінің ең маңызды теориялық және
қолданбалық нәтижелері: Каспий маңы
ойысының, Оңтүстік Маңғыстаудағы Бозащы түбегінің шөгінді тысының тереңдегі
құрылысын кешенді зерттеу және осының 
негізінде аймақтардың мұнайлылығының,
газдылығының келешегін болжау, мұнай
жиылуының ірі аймақтарын және олармен байланысты кен орындарды айқындау;
Қазақстан жерін мұнай мен газға деген
келешегінің дәрежесіне қарай мұнай-газ
геологиялық аудандастыру; 1978ж. баспадан шыққан 1:500 000 масштабтағы "Қазақ
КСР-інің мұнайлылығы-газдылығының
болжам картасы"; 1982ж. шыққан 1:300 000 масштабтағы "Каспий маңы ойысы мен Төменгі Еділ мұнайлы-газды
аймағының мұнайылығы-газдылығының
картасы"; Қарашығанақ, Жаңажол т.б.
бірегей кен орындарда эксперименттік
термодинамикалық зерттеулерді жүргізу,
т.б. Институт құрамында жұмыс істейтін
бөлімдер: литология және стратиграфия,
мұнайлылық-газдылықты болжау және
геологиялық барлау жұмыстарын жоспарлау,
қойнауқаттардағы көмірсутекті жүйелерінің
термодинамикасы, мұнай кәсіпшілік геологиясы, бұрғылау, т.б. зертханалар.

Институт
құрамына бес бөлімі бар дербес баланстағы
Ақтөбе бөлімшесі және Атырау тәжірибелік - әдістемелік экспедиция кіреді. Институтты ұйымдастыруға, ғылыми-зерттеу
бағыттарының дамуы мен қалыптасуында,
маңызды теориялық және практикалық
нәтижелерге қол жеткізуде оның бұрынғы
директорлары С.Қарымсақов, С.Шақабаев,
Т.Жұмағалиев, С.Өтеғалиев және Ақтөбе
бөлімшесінің бастығы М.Таңқыбаев зор
еңбек сіңірген. Институт 1998 ж. ашық акционерлік қоғамға айналса, 1999 ж. жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналды.

Институттың бірқатар жұмыстары 1976 жылы және 1980 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, сондай-ақ 1982 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы"
Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**«Қазақ мұңы»** – газет. Торғай облыстық депутаттар кеңесінің органы. 1918 жылы 16 сәуірде Орынборда шығарылды. Редакторы Нәзір Төреқұлов.

Газеттің алғашқы саны 1918 жылы 21 наурызда Орынборда жарық көрді. Осы тұста "Қазақ" газеті алашордашыл басылым деген айыппен жабылып, баспаханасы тәркіленді. Оның орнына "Қазақ мәселесі" мен "Известия" шығарылсын деген қаулы қабылданған. Газеттің бірінші нөмірінде Ә.Жангелдиннің кеңестердің облыстық съезін ашардағы сөзі толық берілді. "Қазақ мәселесі" большевиктер саясатын насихаттап, Алаш партиясына қарсы бағыт ұстанды. Облыстың еңбекші бұқарасына өкіметтің алғашқы декреттерінің мән-мазмұнын түсіндірді. Көп ұзамай, азамат соғысының басталуына байланысты, Дутов ақгвардияшыларының билігі жүре бастаған кезде, газет шығуын тоқтатқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-096-6
**Қазақ мемлекеттік заң университетінің қазақ тілі кафедрaсы**, Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаевтың 1994 жылы 14-наурыздағы Жарлығына сәйкес Қазақ мемлекеттік заң институты (қазір университет) құрылып, осы университет ішінен қазақ тілі кафедрасы ашылған болатын. Кафедрадан 19 қазақ тілі маманы қызмет істейді. Оның ішінде 1 ғылыми доктор және 3 ғылыми кандидат бар. Кафедра ұжымы мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру мақсатында көптеген іс-шараларды жүзеге асыруда. Тек қана университет көлемінде емес республика жоғары оқу орындары арасында "Тіл — достық дәнекері", "Заманымыздың заңғары" атты ғылыми практикалық конференциялар өткізіліп тұрады. Кафедра ұйымының жүргізілген іс-шаралары, ашық сабақтары мен тәрбиелік жұмыстары бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен дәріптеліп, орталық газеттер мен теледидар арқылы жүйелі түрде беріліп отырады. Кафедраларда тіл үйренудің жаңа әдістемелері, озық тәжірибелерді енгізу дұрыс жолға қойылған. Кафедра ашылғалы бері осы ұжымның күшімен 20-ға жуық ғылыми еңбектер, әдістемелік нұсқаулар, жаттығулар жинақтары жарық көрді. Кафедра меңгерушісі филология ғылыми кандидаты Қадашева Қ.Қ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Отто Валлах** (нем. *Otto Wallach*; 27 наурыз 1847, Кёнигсберг — 26 ақпан 1931, Гёттинген) — неміс химик-органик, химиядан Нобель сыйлығының иегері (1910).

1869 жылы Геттинген университетін бітірген, 1876 жылдан Бонн университетінде профессор.

1884 ж. табиғи терпендер көмірсутектер қоспасынан тұрады деген пікірге сүйеніп, терпендер химиясы саласында ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізе бастады. Валлах терпендер класының бірнеше қоысылстарын ашып, оларды зерттеді, соынмен қатар 1891 ж. терпендердің изопренмен генетикалық байланысын түсіндірді; альдегидтер мен кетондарды біріншілік және егіншілік аминдерімен *құмырсқа қышқылымен* аминдердің тотықсыздандыру реакциясын ашты. Нобель сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Иттер тұқымдасы** (лат. *Canidae*) — сүтқоректілердің жыртқыштар тұқымдасы. Дене тұрқы 18—22 см-ден 160 см-ге дейін. Тұқымдасқа 14 туыс тармағын құрайтын 35-тей биологиялық түр кіреді. Барлық құрлықтарда кең таралған (Антарктидадан басқа).

Олар жыртқыш аңдар болып табылады және үй иттері, қасқырлар, түлкілер, шибөрілерден тұрады. Олардың ықшам денелерін жүн басқан. Олардың олжаны ұстап алуға және шайнауға арналған мықты тістері бар. 

Иттер тұқымдасы түрлі орталарда тіршілік ете алады. Шибөрі – қасқырдан кішірек. Ол шығыс жартышарға жақын өмір сүреді.Иттер тұқымдасына жататын сүтқоректілер иіс пен дыбысқа аса сезімтал, тамаша аңшылар болып табылады. Олар, әдетте, тышқандарды, қояндарды, еліктерді, бұғыларды және басқаларды аулайды. Иттер тұқымдасының аяқтары ұзын, құйрықтары шолақ. Кейбір жабайы иттер «үйір» деп аталатын топпен өмір сүреді және аң аулайды. Олар тамақты бір-бірімен бөлісумен қатар, бірін-бірі жаудан қорғайды. Үй иттерін адам қолға үйреткен. Олар олжаларына байқатпай келіп, тап береді.

Қолға үйретілген иттерге спорттық иттер, тазылар, жұмысшы иттер, терьерлер және сәндік иттер жатады. Иттер жоғалған нәрсені табуға өте қабілетті. Олар үй-жайды да жақсы күзетеді. Адамдар ең жиі асырайтын иттер – бульмастиф, ши хуа хуа, далматин, бульдог, пудель, ағылшын той спаниелі, неміс овчаркасы, Бостон терьері, корги, қылшық жүнді колли, ағылшын бақташысы, Йоркшир терьері, мопс, чау чау. Түлкілер, шибөрілер мен қасқырлар да ит тұқымдастарына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ЖАНУАРЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-446-5
**Қызойнақ (салт)**. «Бір күні қызойнаққа барып, таң ата келіп жатсам, ұйықтап қалған екенмін, әжем оятады» 
(Б.Майлин). Әке – шешелері жоқ кезінде бойжеткен қыздар 
оңаша қалып, ойын – сауық ұйымдастырады. Оған (жасырын түрде) жігіттер 
де қатысады. Бұл мәжіліс құпия өтеді және оны ұйымдастырушылар тек 
қыздар болғандықтан «қызойнақ» деп аталған. Қызойнақ көп 
ұйымдастырылмайды, ата – ана оған өз қатысуына қыздарына қатаң тыйым салған. Оның – мақсаты қыздардың жеңілтектіктен немесе ұятты болып қалудан 
сақтандырады.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2. Салт-дәстүрлер кітабы , Атамұра 2011ж.
Тарихы
------

Жаңа білім ошағының туған күні-Еуразия гуманитарлық институты колледжінің ашылған күні. Жаңа оқу орнынының негізгі ашылу мақсаты, заман талабына сай және сұранысқа ие болатын, қабілетті мамандарды дайындау – Еуразия гуманитарлық институтының ректорына тиесілі. Колледждің өркендеуіне елеулі үлес қосқан Еуразия Гуманитарлық Институтының ректоры А.К.Кусаинов, бірініші проректоRektor Kusainov A.Kр А.Ж.Исмаилов, оқу және ғылыми – әдістемелік жұмыстың проректоры К.А.Ахметов, әлеуметтік-экономикалық сұрақтары бойынша проректор С.С.Оспанов. 2007 жылдың 1 қыркүйегінде ЕАГИ колледжінің алғашқы қоңырауы соғылды. Колледждің педагогикалық құрамы небәрі 17 оқытушыдан тұрып, оның басшысы Аширбекова Алма Дайырқызының бастауымен колледжіміздің есігі алғашқы 222 талапкермен ашылып, колледжіміздің жаңа өмірі тарихы басталды.
Алғашқы оқу жылында 1 курстар арасында интелектуалдық олимпиадалар, студенттер парламентін сайлау, колледж күнін тойлау ерекше есте қалды. Жаңа жарқын беттерден колледжіміздің тарихы осылайша басталды.

Сілтеме
-------

 Мұрағатталған 1 қазанның 2016 жылы.
thmbthmb**«Еуразия химия-технологялық журналы»** – ағылшын тілінде шығатын ғыл. журнал. 1999 жылдың желтоқсан айынан бастап Алматы қаласында шығады. Құрылтайшылары – ҚазҰУ-дың Жаңа химия технологиялар мен материалдар ғылыми-зертхана институты және Халықаралық Ғалымдарының Жоғары мектебі. 3 айда 1 рет шығады. Журналдың мақсаты – Еуразия ғалымдары арасындағы ақпарат алмасуды дамыту. Журналда органикалық синтез, мұнай химиясы, плазмохимия, жану, радиациялық химия, термохимияның, т.б. химия салаларының өзекті мәселелерін теор. және тәжірибелік тұрғыда шешуге, жаңа тиімді әрі экол. қауіпсіз технологиялар жасау проблемаларына арналған мақалалар басылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы