recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рахман Омар** (2 наурыз, 1973 жылы Алматы облысы, Алакөл ауданы, Көктұма ауылында туған) — кино және театр актері, тележүргізуші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2016).  «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2007). Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актері (1994 жылдан).

Толығырақ
---------

* Рахман Омар 1973 жылы 2 наурызда Алматы облысы, Алакөл ауданы, Көктұма ауылында дүниеге келген.
* 1990 - 1994 жылдары Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы театр және көркемсурет институтының) актер мамандығы бойынша бітірді.
* 1994 жылдан Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актері.

Сахнадағы негізгі рөлдері
-------------------------

М.Әуезов «Жас Абай» – Абай, «Желсіз түнде жарық-ай» – Абай, «Қаралы сұлу» – ауыл баласы, И.Сапарбай «Ауылдан келген ару» – Жәнібек, Т.Нұрмағанбетов «Біз түріктерміз»- Сабыр, Ғ.Мүсірепов «Ұлпан-Есеней»- Торсан, «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» – Жантық, «Ақан сері – Ақтоқты» – шәкірт, С.Балғабаев «Мико, Жымбала және қасқыр» – Жымбала, «Қыз жиырмаға толғанда» – Есімсейіт, Ш.Айтматов «Жан азабы» – Мәңгүрт, Иран-Ғайып «Алтын Ажал» – Ғалижан, О.Дастанов «Әзірет сұлтан» – Кәрім, Д.Исабеков «Ескерткіш операциясы»- нұсқаушы, А.Кирий « Зона немесе шиебөрілер» - 202-ші тұтқын, «Көп ішінде – жалғыздар» – Алдан, Қ.Мұхамеджанов «Бөлтірік бөрік астында» – Сұңғат, Т.Теменов «Мулен ружға шақыру» – Сембин, «Карменсита»- Цун капитан, «Ғайыптағы мәңгілік махаббат сазы» – құс бейнесі, «Жамбылдың даңғыл да, тарғыл жолдары» – Қасым Тоғызақов, Ә.Тарази «Жақсы кісі» – Ахмет Хазин, т/б.

Марапаттары
-----------

* 2007 жылы  «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері атанды.
* 2016 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды.
2 жасар баланың рахит ауруына шалдыққан рентген түсірілімі
**Рахит** Күн сәулесі тимей, күн нұрының қуатты қызуын сезінбеген баланың аяғы қисайып, сүйектері басқадай деформацияға ұшырауы (рахит) мүмкін. Баланы нәрленген сүтпен және Д витаминімен (балық майы) қоректендірген жағдайда бүл аурудың алдын алуға болады. **Әйтсе де рахитті болдырмаудың ең ұтымды да жеңіл жолы сол, баланың денесі күн сәулесін** күн сайын кем дегенде 10 минут бойына қабылдауы керек. Бүл орайда денені күнге күйіп кетуден сақтау қажет. Ешқашанда Д витаминінің дозасын артық және үзақ уақыт беруші болмаңыз, бұдан бала уланып қалуы мүмкін.

Белгілері
---------

* мойын сүйек арсиып қылдырықтанып кетеді
* сүйек қисаяды
* буын ісініп ұлғаяды
* аяқ қисаяды.

КҮН СӘУЛЕСІ - РАХИТТІ ЕМДЕП ЖАЗУДЫҢ ЖӘНЕ ОДАН АЛДЫН-АЛА САҚТАНДЫРУДЫҢ ЕҢ ЖАҚСЫ ҚҰРАЛЫ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
**Хинди тілі** — Үндістанның мемлекеттік және негізгі әдеби тілінің бірі. Хинди тілі Үндіеуропа тілдері шоғырының үндіарий тармағына жатады. Хинди тілінде сөйлеушілердің саны 194 млн-дай адам (2002). Солтүстік пен орталық Үндістанның Уттар-Прадеш, Мадхья-Прадеш, Харьяна, Раджастан, Химачал-Прадеш, Бихар штаттары мен Дели одақтас аумағының халқы сөйлейді. Хинди тілі екі диалектілік топқа бөлінеді: 

1. батыс диалектісіне кхари боли, бангару (немесе хариани), брадж, канауджи, бундели;
2. шығыс диалектісіне авадхи, багхели, чхаттисгархи говорлары жатады.

Сөйлесу деңгейінде хинди және урду тілдерінің айырмашылығы жоқ.. Урду тілі араб және парсы тілдерінен кірген сөздердің бар болуымен, және араб алфавитін қолдануымен ерекшеленеді (хиндидің дәстүрлі жазуы - деванагари)

  

Әдеби тіліне кхари боли диалектісі негіз болған. Фонетикалық ерекшелігі жаңа үнді тілдерінің барлығына ортақ. Дауысты дыбыстар қысқа және созылыңқы, мұрын жолды дыбыстарға ажыратылады. Дауыссыз дыбыстар қатаң және ұяң, тіл арты, тіл ортасы, тісті, ерінді, фарингалды болып, кірме сөздердің айтылуы тіл алды және ерінді деп ажыратылады. Лексикасында санскритизмдер мен неологизмдер мол ұшырасады. Санскриттен тікелей ауысқан сөздер мен санскрит негізінде қалыптасқан жаңа атаулар көп. Хинди тілі морфологиялық құрылымы жағынан жалғамалы тіл болғанымен, флексия элементі де кездеседі. Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі пысықтауыш, бастауыш, толықтауыш, баяндауыш арқылы анықталады. Анықтауыш анықталатын сөздің алдында тұрады. Хинди тілінде деванагари жазуы пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Urdu language — Britannica Online Encyclopedia.  Britannica.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 маусым 2013. Тексерілді, 18 желтоқсан 2011.
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Үндістан ресми тілдері |
| --- |
|  |
| Федералдық деңгейде | 
 Ағылшын **·** хинди |
|  |
| Штаттық деңгейде | 
ассам **·** бенгал **·** бодо **·** гуджарати **·** догри **·** каннада **·** кашмири **·** конкани **·** майтхили **·** малаялам **·** манипури **·** маратхи **·** непали **·** ория **·** панджаби **·** раджастхани **·** санскрит **·** сантали **·** синдхи **·** тамиль **·** телугу **·** урду **·** хинди |

 |
Хинкали
**Хинкали** (груз. ხინკალი) — грузин асханасының дәстүрлі тағамы, Пшави, Мтиулети, Хевсурети атты Грузия елінің таулы аймағынан шыққан. Кейін Кавказға мен КСРО-ға таралған.

Тағамның құрамы
---------------

Хинкалиді әдетте шошқа немесе сиыр етімен толтырады, кейде қой еті де қолданылады. Бірақ-та басқа ет ешқашан хинкалиге қосылмайды, Оны кесілген немесе фарш түрінде қосады. Оған міндетті түрде түрлі дәмдеуіштер мен көкөністер қосылады.

Хинкалиді дайындаған кезде аса маңызбен оларға пішін беруге қарайды. Дәстүрлі грузин әйелдері оларды кішкентай "құйрық" болатындай етіп мүсіндейді, Әдетте, құйрық жағына келгенде 18 бүктеуден кем емес болу керек. Ол арқылы оларды ынғайлы ұстауға және жеуге болады. Құйрық ішінде шикі болғандықтан, оны тамақтанғаннан кейін лақтырып тастайды. Хинкалиді қайнатылған суда пісіруге немесе қуыруға болады.
**"Үй Патшалығы Кітабы"** — үй патшалығының (Үйсін Ордасының) қытай тілінде жазылған тарихы. Үйсін патшалығы 386 — 534 жылдар аралығында Қытайдың солтүстік-батыс өңірінде өмір сүрген мемлекет. Кітаптың авторы — Үй Шу (506 — 572). Қазақша "Үйнама" деп те қолданылады. Бұл еңбектің Батыс өлкесіне арналған тізбекті баянының 90-бөлімінде былай делінеді: "Үйсін мемлекеті (патшалығы) Қызыл аңғарда (Чугучэн), Чюсы (Куча) елінің солтүстік-батысында тұрады. Ол жерден Дай еліне жеткенге дейін 10 мың 800 ли (шақырым). Олардың елі руан-руандардың (жужандардың) бірнеше мәрте шапқыншылығына ұшырағандықтан батысқа қарай көшіп, Сүңлин (Памир) тауына барды. Қала, қорғандары жоқ, малға ілесіп, сулы, шөпті жерлерге көшіп жүреді. Тайянның үшінші жылы (437) Дүң Вань Үйсіндер еліне өз уәкілдерін жіберді. Содан олар да елші жіберіп, тарту-таралғы әкеліп тұрды".

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Үздік байланысшы
**"Үздік байланысшы"** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Үздік байланысшы" төсбелгісімен ақпараттандыру және байланыс саласындағы қызметкерлер еңбекте жоғары нәтижелерге қол жеткізгені үшін қызметі бойынша оң мінездемесі бар, өздеріне жүктелген міндеттерді адал әрі жауапты орындайтын, бұл ретте бастамашылық және кәсіпқойлық танытатын, жас мамандарға тәлімгер болып табылатын, Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес күнтізбелік есеппен жалпы еңбек сіңірген жылдары 15 жыл және одан көп қызметкерлер марапатталады.

Ерекше жағдайларда бұл белгімен ақпараттандыру және байланыс саласында ерекше сіңірген еңбегі үшін басқа салаларда жұмыс істейтін адамдар марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Үздік байланысшы" төсбелгісі ені бойынша диаметрі 30,6 мм шеңбер нысанында сары түсті металдан (жез) жасалады. Төсбелгіні дайындауда көгілдір, ақ, жасыл түсті эмальдар пайдаланылады.
Төсбелгінің беткі жағында ортасында ақ түстің аясында: жасыл түспен Қазақстан Республикасы картасының бедері, сары түспен телевизиялық мұнара және радиотолқынның шоғырланған шеңберлері бейнеленген. Төсбелгінің ортаңғы шеңберінде көгілдір түс аясында "ҮЗДІК БАЙЛАНЫСШЫ", "ҚАЗАҚСТАН" деген сары түсті жазулар орналасқан. Төсбелгінің сыртқы жиек шеңберінде радиалды бедерлі кетіктер салынған.

Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 25 мм және биіктігі 15 мм төрт бұрышты тағанмен жалғанады.
Төсбелгі визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы киімге бекітіледі.
**Үзіктілік және үздіксіздік** - материяның құрылымындағы, жанды-жансыз табиғаттағы, қоғамдағы, ой-дүниесіндегі үрдістерді сипаттайтын философиялық категория. 

A. *материялық қозғалыс*.

Үзіктілік
---------

*Үзіктілік* материяның дискреттік күйін, кеңістіктік-уақыттық шектеулілігін, табиғи, әлеуметтік және ойлау процестерінің даму кезеңдеріндегі әр алуандық пен жекелеген тұрақты бөлшектер түріндегі диференциалдық деңгейін сипаттайды. Ол сонымен бірге даму және өзгеру процесінің секірістік күйін де бейнелейді.

Үздіксіздік
-----------

*Үздіксіздік* , керісінше, жекелеген дискретті элементтерден тұратын жүйелердің тұтастығынан, олардың өзара байланысынан, бірінен екіншісіне біртіндеп ауысуынан көрінеді. Үздіксіздік дүниенің субстанционалды сипаттамасын көрсетіп, даму сатыларының өзара ықпалдастығын, сабақтастығын, оларға эволюциялық даму түрі тән екендігін түсіндіреді.

Диалектикада зат белгілерінің тек қарама-қарсылығы ғана емес, сонымен бірге олардың өзара байланыстылығы, бірлігі атап көрсетіледі. 
Қазіргі физика ғылымы дәлелдегендей, жарық сәулесі де, басқа да құбылыстар бір мезгілде әрі толқындық (үздіксіздік), әрі корпускулярлық (үзіктілік) қасиеттерге ие бола алады.

Кванттық физикада элементтер бөлшектерінің корпускулярлық және толқындық қасиеттері тәжірибе жүзінде дәлелденген. Үзіктілік және үздіксіздік категорияларын қолданып, олардың өзара байланысы арқылы қозғалыстың мәнін анықтайды, әр алуан қозғалыстардың қасиеттері мен байланыстарын ғылыми теориясын тұжырымдауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Үзеңгі
Ағаш үзеңгі
**Үзеңгі** — ер-тұрман әбзелдерінің бірі. Ердің екі қапталына қайыс бау арқылы тағылады. Екі қабырғасының жоғарғы жағында таралғы өткізетін тесік болады, ал аяқ киімнің табаны тұратын жері тұтас сопақша болып келеді.

Археологиялық зерттеулерге қарағанда үзеңгі б.з.б. I-мыңжылдықтан бастап қолданылып келеді. Ол атқа оңай мініп-түсу үшін және ат үстінде мығым отыру үшін пайдаланылады. Жауынгер шауып келе жатқан аттың үстінде үзеңгіге аяғын тіреп тұрып найзасын сілтегенде, оның күші екі есе көбейген.

Қазір ғалымдар атты әскердің пайда болуын үзеңгіні ойлап табумен байланыстырады. Бұл қарапайым зат бүкіл көшпелі өркениеттің алға басуына өз ықпалын тигізген. Қазақ шеберлері үзеңгіні ағаштан, қоладан және темірден жасаған. Ағаш үзеңгілер (солтүстік аудандарда) қайыңнан иілген.

Темір **үзеңгі**лердің сыртын күміспен әшекейлеген. Кейде ою-өрнектер де түсірілген. Дәстүрлі қазақ қоғамында үзеңгінің түрлері (жалпақ табан, торлама, ашамай, т.б.) көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Кан Лаврентий Анатольевич** — *«Сенім» Жамбыл баспа орталығы» ЖШС*-ның бас директоры. 

Лаврентий Анатольевич Кан 1958 жылы 21 шілдеде дүниеге келген. 1993 жылы Мәскеу полиграфия институтын, 2001 жылы Тараз мемлекеттік университетін бітірді.

1975-1986 жылдары Жамбыл облыстық баспа басқармасында жөндеуші, бас инженер болып істеді. 1986-1994 жылдары Байзақ, Шу аудандық баспаханаларында директор болды. 1998-1999 жылдары Жамбыл облыстық мемлекеттік баспахананың директоры қызметін атқарды. Кейін ол «Сенім» Жамбыл баспа орталығы» ЖШС болып өзгертілді. 

2002 жылы «Сенім» Жамбыл баспа орталығы» Полиграфистердің Еуразиялық Одағына мүше болды. Осы жылы облыс тарихында тұңғыш рет «Сенім» ЖБО ЖШС-нда республикалық «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттері басыла бастады.

Л.А.Канның полиграфиядағы 23 жылдық еңбегі ҚР Президентінің құрмет грамотасымен, облыс және қала әкімдерінің грамоталарымен, ҚР Мәдениет ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің алғыс хатымен, ҚР тәуелсіздігінің 10 жылдығы мерейтой медалімен, «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгілерімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Шабақты** – Талас өзені алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Сарысу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 164 км, су жиналатын алабы 1290 км2.

Бастауы
-------

Қаратаудың солтүстік беткейіндегі бұлақтардан басталып, Ақжар көліне 15 км-дей жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Аңғары Саудакент ауылына дейін таулық сипатта, тар, төменде, жазықта кеңейе түседі. Арнасы тік жарлы. Кішігірім 17 саласы бар. Қар, жер асты суларымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы Қыршабақты өзені сағасынан 1,0 км төменде 2,8 м3/с. Лайлылығы 200 — 600 г/м3. Суы Шабақты бойында орналасқан елді мекендердің тұрмыстық-шаруашылық қажеттілігін өтеуге жұмсалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Ұлпан**— терісі бағалы аңдардың және кейбір үй жануарларының етінен сылынып алынған жартылай немесе толық өңделген сыртқы тері жабыны. Бұл негізінен аң және мал шаруашылықтарының адам қажетіне жарататын өнімдерінің бірі болып саналады. Ұлпан көбінесе аң аулау арқылы, кейде арнайы қолда өсірілетін терісі бағалы аңдардан да алынады. Жыл маусымына байланысты қысқы Ұлпан және көктемгі Ұлпан өнімдері деп бөлінеді. Қыста дайындалатын Ұлпанға қысқы ұйқыға кетпейтін аң терілері (ілбіс, тиын, қасқыр, кәмшат, жұпартышқан, ақкіс, сусар, түлкі, бұлғын, т.б.) жатады. Ал кейбір терең індерде қыста ұйқыға кететін терісі бағалы аңдардың (борша тышқан, суыр, т.б.) Ұлпанын көктемде немесе жазда алады. Ұлпанның қасиетін түсіне, ондағы түктердің қалыңдығына, ұзындығына, жылтыр реңіне, жұмсақтығына, беріктігіне, тығыздығына қарап ажыратады. Ұлпанның құндылығын анықтауда оның мөлшері, жылу өткізгіштігі және салмағы да есепке алынады. Ұлпанның бағалы болуы — терісі бағалы аңның тіршілік жағдайларына (жер асты, құрлықта, суда, т.б.), таралу аймағына, жеке ерекшеліктеріне және жыл маусымдарына байланысты өзгеріп отырады. Әрбір аңның жеке ерекшеліктеріне Ұ-ның түсі, түгінің тығыздығы, ұзындығы және жұмсақтығы жатады. Аңдардың таралу ерекшеліктеріне қарай Ұ-ның түсі мен мөлшерінде де біршама айырмашылықтар болады.

Мысалы
------

Камчатка түлкісінің Ұлпаны үлкен, түгі тығыз әрі үлпілдек, түсі от жалынындай болса, Орта Азия түлкісінің Ұлпаны шағын, түгі онша тығыз емес және түгінің аздаған ірі қылшықтары болады, түсі де сұр не ақшыл-сарғыш келеді. Ұлпаны бағалы аңдарға теңіздерде тіршілік ететін теңіз мысығы мен итбалықтар да жатады. Ұлпаны бағалы аңдарды соңғы жылдары қолдан өсіруге ерекше көңіл бөлініп, аң ш. көптеген елдерде дамып келеді. Еуропада (Норвегия, Швеция, Финляндия), Солтүстік Америкада (Канада, АҚШ), Австралияда және Ресейде Ұлпан дайындау шаралары жүйелі түрде жолға қойылған.

Қазақстанда Ұлпан дайындау ерте кезде тікелей аң аулау арқылы жүзеге асырылып отырған. Елімізде Ұ-ы бағалы аңдарға: бұлғын, борша тышқан, тиін, ондатр, суыр, т.б. жатады. Қазіргі кезде республикамызда үй қояндарының Ұлпанын дайындау едәуір жолға қойылған.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том.
**Челси Хоббс** (ағылш. *Chelsea Hobbs*; 18 ақпан 1984 ж. Ванкувер) — канадалық киноактриса. "Make It or Break It" сериалында Эмили Кметко рөлімен кенінен танымал.

Биография
---------

Челси Рэйли Хоббс 18-ші ақпанда Ванкуверде (Канада) дүниеге келеді. Телехикаяларға түсіп, киноактриса карьерасын 8 жасында бастайды. 2002 жылы өзінің алғаш басты рөлін «Қар Патшайымы» (Snow Queen) фильмінде сомдайды. Осы рөль үшін 2003 жылы "Leo awards"марапатына номинант ретінде қатысады.

Жеке өмірі
----------

2004 жылдан бастап 2014 жылға дейін фотограф Террен Оддомен некелескен болатын. 2006 жылы Вайли атты қызын, ал 2011 жылы Кингстон деген ұлын табады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Chelsea Hobbs.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Челси Хоббс (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Челси Хоббс *Twitter* сайтында
**Ұлтабар** — күйіс қайыратын малдың асқазанының төрт бөлігінің бірі. Қазақтардың салт-дәстүрінде кәделі асқа саналады. Келін табағының етін тураған кісі, болмаса басқа табаққа салынса да, тураушы ұлтабардың шошайған ұшын кесіп алып, келінге ұсынады. «Қыз - күтімін, ұл - түтінің» дейтін қазақ, әке ошағының отын түтетуші, тіпті отағасы ғана емес, ел панасы болады деп ұлды еркек санайтындықтан, бұл келін ұл тапсын деп ырымдаған.

Ұлтабар біраз жуылып-шайылып, қажетті қосымшалармен тұтас бір мүшеге айналған кезде кейде беделді табақтарға да түсетін кәделі асқа саналады. Әбден тазартылған соң, ішіне қойдың және ақсүйек серкенің шарбы майын ащылау ғып тұздап, аздап қара бұрыш сеуіп аударады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамұра "Қазақы дастархан", Сегізбайұлы Қадірбек
**ҰЛТ ІСТЕРІ ЖӨНІНДЕГІ ХАЛЫҚ КОМИССАРИАТЫНЫҢ ҚАЗАҚ БӨЛІМІ** — Ұлт істері жөніндегі халық комиссариатының органы. 1918 ж. 11 мамырда құрылған. Ә.Жангелдиннің ұсынысы бойынша оның меңгерушісі болып, алдымен М.Тұнғашин, кейіннен Х.Бекентаев, т.б. қазақ қайраткерлері қызмет етті.
Бөлім қазақ жеріндегі ұлт мәселесі жайлы мәліметтерді комиссариатқа жеткізіп отырумен қатар жергілікті ұлт арасында кеңестік ұлт саясатын жүзеге асыру мақсатында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуді ұйымдастырды. Соған орай Алашорда үкіметі мүшелерінің саяси ұстанымдарына қарсы шығып, оларды ұлт мүддесіне қайшы әрекет етуде деп көрсетуге тырысты. Бөлімнің жанынан баспа, өзге тілдердегі кітаптарды қазақ тіліне аудару, мәдени-ағарту, үгіт-насихат секциялары ұйымдастырылды. Бөлім мүшелері Қазақ автономиялық кеңестік социалистік республикасын құру жөніндегі әзірлік жұмыстарына қызу ат салысты.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Лаврентий жылнамасы** – пергаментке жазылған ең көне орыс жылнамашыларынының бірі.

Жылнама тарихы
--------------

Киев Русі мен Солтүстік-шығыс Русьтің *саяси, әлеуметтік-экономикалық тарихынан* (852-1305) маңызды мағлұматтар бар. Оны 1377 жылы **Суздаль монахы Лаврентий** XIV ғасырдың басындағы қолжазбалардан көшіріп жазғаннан кейін соның есімімен аталып кеткен. Жылнамада 898-922, 1263-1283, 1288-1294 жылдар аралығындағы деректер жоқ. Лаврентий көшірген 1305 жылғы жылнама жинағы Тверь князьі Михаил Ярославич ұлы князь болған кезде жасалса керек. Лаврентий жылнамасы 1792 жылы А.И.Мусин-Пушкиннің қолына түседі. Ол оны Александр І-ге сыйлайды. Қазір Санкт-Петербургте *М.Е.Салтыков-Щедрин атындағы кітапханада*. 1846 жылы баспаға басылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Chevron Corporation** (қаз. *Шеврон корпорациясы*) – байырғы аса ірі мұнай компаниясы.

Тарихы
------

1873 жылы Лос Анжелесте (АҚШ) құрылған. 1900 жылы компанияны Д.Рокфеллер сатып алған. Қазіргі кезде штаб-пәтері — Сан-Францискода (Калифорния штаты). Шеврон мұнай-газ өнеркәсібі қызметінің барлық салаларына: көмірсутектерді барлауға, өндіруге, тасымалдауға және өткізуге қатысады, сонымен бірге мұнай-химия өнімдерін өндіру, оларды бөлшек сауда бағасымен сату ісімен де айналысады. 

Корпорация дүние жүзінің 90-нан астам елінде жұмыс жасайды, 23 елде мұнай мен табиғи газды барлап өндіреді. Қызметкерлерінің жалпы саны 34 мың адамға жуық. Ол АҚШ-та мұнай өнімдерін сататын жетекші кәсіпорын, өз елінде табиғи газ өндіру жөнінен 3-орын алады. Компания жыл сайын 75 миллион тонна мұнай, 26 млрд. м3-ге жуық табиғи газ өндіреді. Қазақстанда компания бірнеше жобаға қатысады, "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының басты құрылтайшысы. Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Шеврон Мұнай-Газ Корпорациясы арасындағы 1993 жылы қол қойылған келісім бойынша ол Атырау облысындағы Теңіз мұнай кенішінде 40 жыл бойына көмірсутектерді барлап, өндіреді. Ол Теңіз — Новороссийск мұнай құбырын салуға қатысты, сондай-ақ Каспий мұнай құбыры консорциумына белсене қатысушы.

Қазақстан
---------

Шеврон Қазақстандағы ең ірі жеке меншік мұнай өндіруші компания болып саналады.

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Template error: argument **title** is required.

* Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Chevrolet
ChevroletChevrolet ОртаққордаChevrolet на ортаққоре
Жалпы мәліметтер

|  |  |
| --- | --- |
| Өндіруші: | {{{өндіруші}}} 
  |

Дизайн

|  |  |
| --- | --- |
| Шанақ тип(тері) : | кабриолет, хардтоп «Sport Coupe», 2 және 4-есікті седан және универсал. 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Дөңгелек формуласы: | 4×2 
  |

Трансмиссия PowerglideШанақ модификациялары артқы дөңгелекті 
**Chevrolet 210** («Two-Ten») — бұл американдық жеңіл автомобиль, Chevrolet 1953 жыл мен 1957 жылдар аралығында шығарылған. Ол Styleline DeLuxe моделін 1957 жылы Biscayne-та 210 моделіне ауыстырды. 210- моделі 1953-1957 жылдары өте әйгілі болды, бағалар диапозоны ортасында толықөлшемді Chevrolet, соңынан Bel Air қарағанда өте арзан, ал 150-серияға қарағанда стилі мен безендіріліп, өңделуінің сай келуімен бағалы болды. 

210-модель кең шанақты, кабриолет, хардтоп «Sport Coupe», 2 және 4-есікті седан және универсал.

Уақыт өте келе 150 мен 210 модельді ығыстыра отырып, Bel Air американдық қоғамда кеңінен таралды. Chevrolet 1955 жылдың орта шенінде 210 серисын «Sport Coupe»-ке түрлендіреді, ол сән-салтанатты Bel Air-ға қарағанда $100-ға арзан.

150-сериясына қарағанда 210 сериясының артықшылығы - барлық уақытта «Powerglide» автоматты трансмиссия, орындықты электрлі әйнктікөтергіштер арқылы реттегішпен жабдықталған. 

Жоғары дәрежеде жабдықталған әмбебап 210 Beauville 1953 жылы қолданысқа берілді, одан соң 1954 жылы серии Bel Air және қайтадан 1955 жылы 210 қолданысқа енді.

Алғашқы екі жылы шығарылған модельдердің бір-бірінен айырмашылығы тек өңделген элементтерінде болды. Приборлар панелінде 1953 жылы бұрылыстар көрсеткіші ақ түсті болса, 1954 жылғыда жасыл түсті болды. 

1953-1954 жылғы модельдерде (OHV) жоғары орналасқан клапанды екі қозғалтқыш қолданылды, Олардың ішінде ең қуаттысы автоматты трансмиссиялы Powerglide бар Blue Flame болды Барлық машиналарда стандартты комплектациямен 3-сатылы автоматты беріліс қорабы болды. 1954 жылы 6-вольтты электрлі жүйелі Chevrolet автомобилінің соңғы жылы болды. 

* 235 куб. дюймді «Thrift-King» қатарлы алты цилиндрлі қуаты 108 ат. к. (1953 жыл; МКПП)
* 235 куб. дюймді «Blue Flame» қатарлы алты цилиндрлі қуаты 115 ат. к. (1953 жыл; Powerglide)
* 235 куб. дюймді «Blue Flame» қатарлы алты цилиндрлі қуаты 115 ат. к.. (1954 жыл. МКПП)
* 235 куб. дюймді «Blue Flame» қатарлы алты цилиндрлі қуаты 125 ат. к. (1954жыл; Powerglide)
* 3-сатылы механикалық синхронды
* 3- сатылы механикалық синхронды овердраймымен
* 2-сатылы автоматты Powerglide.

Дереккөздер
-----------

* *Gunnell, John (Herausgeber).* Standard Catalog of American Cars 1946-1975. — Krause Publications Inc. Iola, 2002. —ISBN 0-87349-461-X.
**Ачилов Исмаил Шайқұлұлы** — 1940 жылы 5 наурызда Өзбекстанның Бұхара қаласында туған. Профессор, Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту ісіне еңбек сіңірген қайраткер.

* 1961 жылы көркем-сурет училищесін бітірген.
* 1969 жылы Владивосток қаласында кескіндеме-суретші мамандығы бойынша Қиыршығыс өнер институтын бітіреді.
* 1969 жылдан 1993 жылға дейін Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесінде (қазіргі О.Таңсықбаев атындағы),
* 1979 жылы Алматы мемлекеттік театр-көркемсурет институтында,
* 1993 жылдан Қазақ мемлекеттік көркемсурет академиясында (қазіргі Т.Жургенов атындағы) сабақ береді.

Баспаларда кітап безендіру жұмыстарына да ат салысады. Әсіресе "Мектеп" баспасында шығып жатқан оқулықтарға белсене ат салысуда. Көркем-сурет оқулықтарын шығару жұмыстарына белсене араласады.

1990 жылдан Қазақстан Республикасы Суретшілер Одағының мүшесі. Республикалық, Бүкілодактық, Халықаралық көркем-сурет көрмелерінің қатынасушысы.

**Негізгі жұмыстары**: "Ардагерлер отбасы" 1990 жыл, "Биебау" 1990 жыл, "Әлия Молдағұлованың портреті" 1975 жыл, "Ғасырлар сабақтастығы" 1993 жыл, "Еркін самғау" 1992 жыл, "Үй шаруасындағы әйел" 1993 жыл, "Уақыт ырғағы" 2000 жыл, "Қызғалдақты пейзаж" 2001 жыл, "Ежелгі қорған қабырғасында" 2001 жыл, "Шебер қыздар" 2001 жыл, "Воля" 2001 жыл жұмыстары әртүрлі мұражайлар қорында, әр ел жеке жинаушылар топтамаларына сақталуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Қосты** – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы) мен Қытай шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2343 м. Беткейлік шайылумен бірге бойлық бағытта эрозия әрекеттері дамыған. Асудың солтүстігінен Терісайрық, оңтүстігінен Сарыемел өзендерінің салалары таудың биік белдеулерінен бастау алады. Жатық беткейлі кең өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, қырлы жоталарға ұласады. Маусым-қазан айларында салт атты адам өте алады.

Өсімдігі
--------

Асу бойында қайың мен көк теректен тұратын шағын орман кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қостөбе деген бетті қараңыз.*
**Қостөбе** – Талас өзенінің төменгі ағысындағы оқшау төбе.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Талас ауданы Арал ауылының солтүстігінде 9 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 338 м. Солтүстігінде Ащықұдық құдығы, шығысында Атшұбар, оңтүстігінде Тектұрмас төбелері, батысында Қаратоған қонысы бар.

Өсімдігі
--------

Сұр, құмайтты топырақ жамылғысында жусан, баялыш, жүзгін, изен, теріскен, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қостөбе деген бетті қараңыз.*
**Қостөбе** – Ақжар өзенінің оң жағалауындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау және Целиноград аудандары аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 408 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі жайпақ, қос бөліктен тұрады. Солтүстігінде Қамыстыкөл көлі жатыр.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, қылқан селеу, түрлі бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ольга Каплина** – БАҚ саласындағы жобаларды үйлестіруші.[1].

Қызметін шымкенттік «Отырар» телекомпаниясында тілші ретінде бастаған, сол телеарнада бас редактордың орынбасары жұмысын атқарған. Кейін Түркістан облысы бойынша «Хабар» агенттігінің меншікті тілшісі, агенттіктің Астанадағы бюросының продюссері болған.

Ольга Қазақстандағы *«Интерньюс»* тренингтерінің алғашқы қатысушыларының бірі. Өзінің кәсіби еңбек жолында шетелде *«Саяси PR»*, *«Интернет жобалар менеджменті»* атты оқу курстарынан өткен.

Қазіргі таңда *«Интерньюс Нетворк»* Халықаралық ұйымының Өкілдігінде қызмет атқарады, ол *«ТВ-обмен»* жобасының жетекшісі. Сондай-ақ Орталық Азия елдері мен Қазақстанның аймақтық телеарналарында жаттықтырушы ретінде жұмыс атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен» Алматы, 2008 жыл. ISBN 9965-9860-7-X
**Григорий Гарегинович Агабабян** (арм. Գրիգոր Գարեգինի Աղաբաբյան; 1911—1977) армян кеңес архитекторы.

Армян КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1961). 1951 жылдан КОКП мүшесі. Ереван политехикалық институтының құрылыс факультетін бітірген (1937). 1950-59 ж. Ереван қаласының бас архитекторы, архитектура және құрылыс жөнідегі Мемлекеттік комитетінің төрағасы болған. Еревандағы Чаренц атындағы мектептің (1948), тоңазытқыш, (1950), орталық жабық базардың (1952), Раздан көпірінің (1956) авторы.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Лаврентий Дядюнович Сон** (2 ақпан 1941 ж.т. Алматы облысы Қаратал ауданы) драматург. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (2001).

Өмірбаяны
---------

Екатеринбургте (Ресей) Радио-техника техникумын, Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтын бітірген (1963). 

Барнаул радио зауытында, Қазақстан ҒА Математика институтында қызметкер, 1967 жылдан *"Қазақфильм"* киностудиясында сңенарист, көркем фильмдер қоғамында режиссер болып қызмет атқарған. Сонның сңенарийі бойынша *"Ерекше күн", "Отбасы альбомы", "Таңдау", "Түз", "Серіккүлдің күні мен сағаты"* секілді тоғыз фильм койылған. Театр саласында *"Көктемгі жел", "Туған күн", "Зерде", "Ашуға булығып өлу", "Ауыл ақымақтарының үйленуі", "Үштөбеден келген адам"*, т.б. пьесалары бар.

Марапаттары
-----------

Мәдениет қайраткері (1997). ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған (2005).

Отбасы
------

Үйленген. Жұбайы - Сон Ирина Николаевна, кітапханашы.
Ұлы - Станислав (1970 жылы туған); қызы - Светлана (1977 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Лаврентий Игнатьевич Таран**(1892,Қостанай уезі, Федоров болысы, Назаровка поселкісі.-1919 ж. мамыр, Торғай)- Қостанайда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысқан большевик. Шаруа семьясында туған. Қазан социа революциясының алғашқы күндерінен- ақ большевиктер жағында болды. 1917 ж. Омбы қалалық гарнизоны комитетінің секретары, 1919 ж. қаңтарда Қостанайда өткен шаруалар мен қазақтар сьезінің делегаты. Сьезде эсерлерге, меньшевиктерге және алашордашыларға қарсы күресті басқарып, делегаттарды большевиктер жағына шығаруда үлкен жұмыс атқарды. 1918 ж. Қостанайды ақ чехтар басып алғанда. Таран Қостанай түрмесіне қамалды. Түрмеден 1919 ж. 15 сәуірде Қостанай ақ гвардияшылардан азат етілген күні босатылды. Сол күні Соғыс революция кеңесінің құрамына сайланды. ОГсы кеңестің шешімі бойынша Таран басқарған партизан отряды Түркістан майданына қосылмақ болып, Торғайға аттанған. Отрядты алашордашылар алдап қолға түсіріп, Таранды азаптап өлтірген. Таран 1-2 сайланған шаруа, қырғыз және солдат депутаттары Кеңесінің Қостанай уездік аткомының предсадателі болды. Қостанай облысындағы бір ауданға, көшеге, мектепке Таран есімі берілген.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 554-555 бет
**Ольга Муравьева Александровна** - Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы драма театрында бас суретші. Ол 1978 жылы 14 шілдеде Семей қаласында дүниеге келген. 1999 жылы «Семей» университетінің сурет-гарфикалық факультетін бітірді.
2005 жылдан Абай музыкалық драма театрында бас суретші қызметін атқарады.   

*Төмендегі спектакльдердің қоюшы-суретшісі:*  

* Б. Әлімжанов «Қайран, кемпір шалдар-ай»
* М. Сәрсеке «Заңды неке»
* У. Ғаджибеков «Аршын-Мал-Алан»
* Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы»
* Уно Лейес «Айға ұшқан Түкбілмес»
* Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар»
* С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» спектакльдердің қоюшы-суретшісі.

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2015 жылы.
**Зиягүл** (лат. *Senecio*) – астралылар тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық шөптесін өсімдік, кейде сүректенген сабағы бар шырмауық немесе аласа ағаштар. 

  

Арктикадан тропиктік аймақтарға дейін, негізінен, Оңтүстік Африка, Жерорта теңізі жағалауы мен Азия, Оңтүстік және Солтүстік Американың қоңыржай белдеулерінде кездесетін 1500 (кейбір мәліметтерде 3000) түрі белгілі. Көпшілік түрі – суккуленттер болып табылады. Қазақстанның далалы аймақтары мен сортаңды жерлерінде, тоғай шеті мен арық жағаларында, кейде тау беткейлерінде өсетін 25 түрі кездеседі. Соның ішінде ең жиі кездесетіні – жіңішке жапырақты Зиягүл (Senecіo erucіfolіus). Биіктігі 40 – 100 см. Жатаған тамыры болады. Тік сабағына қауырсынша тілімденген жапырақтары кезектесіп орналасады. 10 – 15 сары түсті гүлдері жиналып, себет гүлшоғырын құрайды. Себеттің сыртында орамжапырақшалары болады. Қос жынысты. 5 аталығы кірігіп түтік түзеді. Аналығы – біреу. Маусым – тамыз айларында гүлдеп,шілде – қыркүйекте жемісі піседі. Тұқымы ұзынша, сыртында 5 – 10 қыры болады.Зиягүлдердің арасында бау-бақшада өсетін арамшөп (мысалы, кәдімгі Зиягүл), сондай-ақ құрамында алкалоид бар дәрілік (мысалы, жалпақжапырақты Зиягүл) түрлері кездеседі. Негізінен Зиягүл гүлдері әдемі болғандықтан, әсемдік үшін өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтеме
--------------

Зиягүл
**Зиямат Османұлы Хұсанов** (9.5.1921, Сайрам ауданы, Сайрам ауылы – 18.1.1986, сонда) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (22.2.1944), Болгарияның Халық Батыры (1975), Қазақ КСР және Өзбек КСР-ның еңбек сіңірген мұғалімі. Ұлты – өзбек. Ташкент педагогикалық техникумын бітірген (1940). 1940 жылы қазанда Қызыл Армия қатарына шақырылды. Соғыс басталған жылы Ташкент авиация училещесіне жіберілді. 78-дивизияның 228-гвардиялық атқыштар полкі құрамында соғысып, Курск иініндегі шайқасқа қатысты. Ауыр жараланып, тұтқынға түскен. 1944 жылы тұтқыннан қашып шығып Югославия және Болгариядағы партизан отрядтарында шайқасты. Соғыстан кейін Сайрам ауданында мектепте мұғалім болды. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Болгария үкіметі Хұсановты грамотамен және омырауға тағатын белгімен марапаттаған, Болгарияның құрметті азаматы атағын берген.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
***Зияда Жанғожин*** (1928-2004), ұстаз, партия кызметкері, тарих ғылыми кандидаты (1984), профессор. Бұқар жырау ауданның түлегі. Қарағанды мұғалімдер институтын (1943), Қарағанды педагогика институтын (1972) бітірген. Ұлытау ауданында, Қарағанды қаласында ұстазды кетті, №44,104 мектептердің директоры кызметінаткарды. 20 жылға жуық облыстық партия комитетінде қызмет істеді, Саяси-ағарту үйі меңгерушісінің орынбасары болды. 1985 жылдан ҚарМУ-дің доңенті, «Фемида» заң институтының профессоры. 30-ға жуык ғылыми еңбекгің, оку-әдістемелік құралдардың авторы. Облыстық БАҚ-тарда саяси такырыпқа 200-ден астам мақала жариялады. 6 медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Ақ ший
**Ақ ший**, (L. splendens (Trin.) Kunth.), астық, не қоңырбас тұқымдасына жатады. Қазақстанның барлық аймағында өседі. Ақ ший құмдауыт шөлеуіт жерлерді және далалы белдеулерді, туысы көп жылдық шөптесін өсімдік. Ұзын келген таспа тәрізді қатқыл жапырақтарының шеттері ішке қарай қайырылып өседі. Оның биіктігі 80-250 см, тік өсетін сабағы көп, жылтыр, берік, түсі көгілдір, беті тегіс. Кейде ақ шидің биіктігі 3 метрге дейін жетеді. Қазақтар шиді тұрмыста мол пайдаланған. Жапырақтары ұзын, жіңішке (ені 3-5мм), өте қатты. Масағы дара гүлді, қос жынысты, гүлшоғыры жайқала өскен сыпыртқы. Шеңгел тұққымы арқылы өсіп- өнеді. Мамыр- Шілде айларында гүлдеп, дәні піседі.

**Шидің қолданысы**
-------------------

Ақ шеңгелдің кәсіптік мәні бар. Одан киіз үй керегесін қаптайтын, күнделікті тұрмысқа қажетті шилер тоқылады; сондай-ақ гүл-шоғырынан сыпыртқы жасалады. Шеңгелдің құрамында 9,6-14,3% протеин, 22-42% жасұнық, 1,7-3,1% май және 38-51% азотсыз қалдық заттар болады. Шиді тұрмысқа да мол пайдаланған. Шиден алашалар мен төсеніштер, құрт-сүзбе жаятын өре, тағы басқалар жасаған. Қысқы кезде шилі өңір жақсы мал жайылымы болған. Қажет кезінде отқа жағуға да пайдаланған. Бұрын қалың ший өскен қопалар арқылы тұщы су көздерін анықтаған.

**Дереккөз**
------------

* Шығыс Қазақстан. Безендірілген атлас. Шығыс - Қазақстан облысы 2012-244 бет. (91 бет).
**Маречек Рудольф Павлович** (28.2.1888 – 28.2.1971, Алматы) – Жетісуда Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы, Верный қалалық партия комитетінің алғашқы председателі. Ол 1888 жылы 28 ақпанда дүниеге келген. 1917 жылы Компартия мүшесі. Новый Грозенков (Чехословакия) қаласында темір ұстасының семьясында туған. 1907 жылы Венада өнеркәсіп училищесін бітірді, Австрия-Венгрия қалаларында ағаш шебері, жол технигі. 1914 жылы Ресейге келіп, Кишиневте, Харьковте, 1917 жылдың жазынан Верныйда жұмыс істеді. Верныйда Совет өкіметін орнатуға қатысты. 1918 жылы 10 наурызда РСДЖ (б) П Верный уақытша комитетінің председателі болып сайланды. Алғашқы совет «Заря свободы» газетінің редакторы. 1918-20 жылы Қызыл Армия бөлімдерінде саяси комиссар, РК(б)П Прежевалск қалалық комитетінің председателі, Жетісуда «Новая заря» ауыл шаруашылық коммунасын ұйымдастырушы. 1921-25 жылы Чехословакия Компартиясы Жилин аудан комитетінің секретары болды. «Коммуну интергельпо» («Өзара көмек») коммунасын ұйымдастырды. 1925 жылы «Рефлектор» кооперативінің Москвадағы өкілі. Кейін Саратов, Ташкент, Алматы, Фрунзе, Пржевальскіде партия, совет шаруашылық жұмыстарында істеді. Совет-чехословак достығын нығайтуға зор еңбек сіңірді. Еңбек Қызыл Ту ордені мен және медальдармен марапатталған. Маречек 1971 жылы 28 ақпанда Алматы қаласында дүние салды.

Дереккөздер
-----------

М.Қаратаев. Қазақ совет энцеклопедиясы. 7 том.
**Дизель Рудольф** (18 наурыз 1858 – 29 қазан 1913) – немiс инженерi, өзiнiң атымен аталатын iштен жанатын қозғалтқышты жасаған (1897). Дизель францияға қоныс аударған немiс жанұясында туған. Ол германияда бiлiм алды – алдымен Аугсбугте, сосын Мюнхендегi Жоғарғы Техникалық мектепте, оны Рудольф үздiк дипломмен бiтiредi. Атақты инженер Карл фон Линденнiң қамқорлығы ол үшiн үлкен сәттiлiк болды. 

Рудольф Дизель  
 (1858-1913)
Ол 1880 ж. Дизельдi өзiнiң фирмасының Париждегi бөлiмiне жұмысқа орналастырады. Дизель жылу машиналар теориясының негiздерiмен танысып, бу машнасының пайдалы әсер коэффициентiн көбейту идеясына берiлiп кеттi. Көп жылдар бойы Рудольф iшiндегi ауа мен отын қосылғанда, ауаның қысымы от алуға жеткiлiктi температура туғызатын қозғалтқыш жасаумен айналысты. 1890 ж. Линденнiң фирмасы Дизельдi берлиндегi бөлiмшеге ауыстырады. Мұнда ол өз идеяларының есебi мен теориялық негiздеуiн ұсынады. Ол 1892 ж. Патент алды. Осы ойларын Дизель «Тиiмдi жылу қозғалтқыштың теориясы мен конструкциясы» деген еңбегiнде жариялады (Theorie und Konstruktion eines rationellen Warmemotors, 1893). 1897 ж. қуаты 25 л.с. болатын қозғалтқышты демонстрациялады. Жоғары эффективтi қозғалтқыш Круппаның фирмасын, Аугсбургтағы машина жасайтын завоттарды және т. б. қызықтырды. Рудольф Дизель үлкен коммерциялық табысқа жеттi, бiрақ бiраз уақыттан кейiн конструкторлық қатеге байланысты лицензиялық қаржылар («ройялти») тоқтатылды. Жiберiлген қателердi кейiнгi өнертапқыштар жөндейді. Рудольф Дизель 1913 ж. 29 қазанда қаза болды.
**Бегайым** немесе **Бегім** (араб.: بيگم‎) - көптеген түркі халықтарында ізгі тектен шыққан әйел есімдеріне қосарланып айтылатын лауазым-сөз. 

Түркі тілінің қыпшақ тобында *биім* түрінде қолданылады. *Бегім* - *«бек»* сөзі мен тәуелді *«ім»* жалғауының бірігуінен жасалған. *Ханым*, *сұлтаным* сөздерімен қатарлас. Алтын Орда, Қазақстан, Орта Азия және басқа елдердегі түркі халықтарының тарихында есіміне *Бегім* термині қосарланып айтылатын әйелдер көп кездеседі. Бұлар осы елдермен халықтардың саяси өміріне маңызды роль атқарған. Мысалы, *Рабиу-сұлтан бегім* - атақты Ұлықбектің қызы, хан Әбілқайырдың (1428-68 ж.ш.) зайыбы, Мауараннахрдың хандары Сүйінішқожа мен Көшкіншінің анасы; ал (Қыдырғали Жалайырдың "Жами әт-Тауарихы" бойынша) *Чағат-бегім* - қазақ ханы Жәнібектің зайыбы, Қасым ханның шешесі. 

Бегім термині әйелдің әлеуметтік жайы мен шыққан тегін көрсетеді, және оның біліктілер тобына яки үстем тапқа жататындығын аңғартады[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том, 227 бет
**«Бұл Шұғылада болған еді»** — толық метражды көркем фильм. 1955 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Сюжет бойынша Телғара Темірбеков «Шұғыла» колхозында жиырма жыл бойы төрағалық қызмет атқарады. Ол өзінің алғырлығы мен білгірлігі арқасында колхоз ұйымдастырып, оның экономикалық тұрғыдан орнығуына бар күшін салып, аудандағы үздік колхоздардың бірі етуіне еңбек етеді. Алайда жылдар өте келе Телғара қатты өзгереді. Дандайсып, колхоздағыларға құлақ асудан және сыйлаудан қалады. Айналасын жағымпаздармен қоршайды. Бұның бәрі колхоздың күйреуіне әкеп соғады: мал өлімі көбейіп, астық өнімдерінің түсімі азаяды. Жас агроном Бақытжан, фельдшер Ксюша Телғара Темірбековпен күреуге бел буады. Оларды райком партиясының хатшысы Рүстемов қолдайды. Орынды айтылған сынды қабылдаған Телғара Темірбеков қателескенін мойындайды.

Рөлдерде
--------

* Телғара Темірбеков — Ыдырыс Ноғайбаев
* Бақытжан — Кененбай Қожабеков
* Бухгалтер — Серке Қожамқұлов
* Ажар — Сәбира Майқанова
* Майра — Бибігүл Төлегенова
* Жанас — Елубай Өмірзақов

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 тамыздың 2018 жылы.
**Қондыбаев Тұрар Таласбайұлы** (01. 08. 1901, Гурьев облысы, Махамбет ауданы, 16-ауыл) — қазақ совет геологы, геол.– минералогая ғыл. кандидаты (1940). 1927 жылдан КОКП мүшесi. Қондыбаев 1921- 1922 жылдарда Гурьевтi ақ казактардың (Серов, Киселев) шабуылынан қорғаудағы ұрыстарғa қатысқан. Гурьев ақтардан азат етiлгеннен кейiн Чапаев дивизиясы Құрамында әскери қызметте болған. Серго Орджонокидзе атынд. Москва геол.–барлау институтын бiтiрген (1932). Ленинградтағы Орталық ғыл.–зерт. және геол.–барлау институтнда (1932-1934), Өзбекстан мен Қырғызстанда (1934-1935) полиметалл, вольфрам, алтын кен орындарын зерттеумен шұғылданды. Қондыбаев — 25-тен астам ғылми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Папанин Иван Дмитриевич** (26.11.1894ж.т, Севастополь)- Арктика зерттеушісі, геогр.ғылми докторы (1938) контр.-адмирал (1943), Совет Одағы Батыры атағын екі рет алған (27.6.1937 және 3.2.1940). 1919 жылдан КОКП мүшесі. 1918-1920ж. Украина және Қырымдағы Азамат соғысына белсене қатысты. 1923-32 ж. Байланыс халкомында жұмыс істеді. 1951 жылдан КСРО ғылым академиясының Теңіздердегі экспедициялық жұмыстар юөлімінің бастығы,1952-72ж. КСРО ғылым академиясының Ішкі сулар биологиясы институтының директоры. 8 рет Ленин орденімен т.б. орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Фронтит
**Фронтит** (лат. frons, frontіs — маңдай және іtіs — қабыну) — маңдай қуысының қабынуы. 

Ауру мұрын қуысындағы патогенді микроорганизмдер|дің маңдай қуысына енуі салдарынан пайда болады. Фронтиттің жедел және созылмалы түрлері болады. Жедел Фронтит ринит, тұмау, қызылша, т.б. жұқпалы аурулардың салдарынан дамиды. Бұл кезде бастың маңдай тұсы қатты ауырып, адам еңкейгенде ауру сезімі үдей түседі. Мұрын бітеліп, мұрыннан іріңді сұйықтық ағады. Кейде ауру көзге беріліп, көзден жас ағады, адамның иіс сезу қабілеті нашарлайды, қабағы ісініп, ыстығы көтеріледі. Дерт асқынып кетсе, созылмалы түріне ауысады. Бұл жағдайда науқастың маңдайы ауырып, саусақпен басқанда ауырсынады. Ауру көздің медиалды ұшына беріліп, адам жарыққа қарай алмайды, көзден жас тоқтамайды. Дене қызуы алғашқыда 38 — 39°С-қа көтеріліп, содан кейін біртіндеп түседі. Риноскоптық тексеруден өткізгенде мұрынның ішкі, ортаңғы бөлігінің ісінуі, іріңді жолақтар, полиптер анық көрінеді. Фронтитті негізінен консервативті жолмен емдейді: аналгетиктер беріліп, мұрынға нафтизин, галазолин, назифин, назол, т.б. тамшыларын құяды, физиотерапия тағайындалады. Фронтиттің созылмалы түрі асқынып кетсе, антибиотиктер беріледі, егер мұрын қуысының ішінде полиптер қайта-қайта пайда бола берсе, хирургиялық операция жасап, оларды алып тастайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
1992-ші жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау және дамыту жөніндегі конференциясында 22-ші наурыз – «Дүниежүзілік су қорлары» күні деп жарияланды.

Бас Ассамблеяның 1992-ші жылғы желтоқсанның 22-сіндегі 47/193 қарарымен жарияланған Дүниежүзілік су қорлары күні – таза ауыз сумен қамтамасыз етуде қолға алынып отырған нақты күш-жігер және кездесіп отырған қиыншылықтар мен олардан арылуға бастайтын шешімдер оңды нәтижелерге жетуге жәрдемін тигізетінін баршаның есіне салудың баға жетпес мүмкіндігі.

Бас Ассамблея 2003-ші жылғы желтоқсанның 23-індегі 58/217 қарарында 2005 – 2015 жылдарды - Халықаралық «Су - өмір үшін» іс-қимылдар онжылдығы деп жариялады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* № A/RES/47/193 Бас Ассамблеяның резолюциясы (орыс.)
**Эссекибо** — Гайанадағы ең үлкен өзен. Өзеннің ұзындығы шамамен 1000 км.
Елдің оңтүстігіндегі Акарай жотасының солтүстік беткейлерінде Сипу және Чодикор өзендерінің бірігуінен бастау алады.

Географиясы
-----------

Ол ылғал ормандар мен саванналар арқылы солтүстікке қарай ағады. Ортаңғы және төменгі ағысында аралдар орналасқан. Джорджтауннан солтүстікке қарай 21 км Атлант мұхитына құятын кезде, ол көптеген аралдармен (Хог, Легуан) ені 20 км-ге дейін эстуарий қалыптастырады. 
Негізгі салалары -Рупунуни, Потаро, Мазаруни, Сипаруни, Киювин, Конаварук және Куюни өзендері.

Фаунасы
-------

Өзен фаунаға өте бай. Эссексибо бассейнінде балықтың 300-ден астам түрі белгілі, оның ішінде 60-қа жуық эндемикалық түрі бар. Зерттеулер барысында Мазаруни өзенінің жоғарғы ағысындағы балықтың 36-39 түрі табылды. Балықтардың кем дегенде 24 түрі тек Мазаруни өзенімен ғана шектеледі. At least 24 fish species are resticted to Mazaruni River alone.
Су тасқыны кезінде Бранко өзенінің жоғарғы ағысы (Амазонка бассейнінің бөлігі) және Эссекибо өзендері өзара байланысты, бұл су жүйесінде балық сияқты су фаунасында алмасу деңгейін қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Hales, J. and P. Petry: *Essequibo*. Freshwater Ecoregions of the World. Retrieved 24 May 2014.
2. 1 2  Alofs; Liverpool; Taphorn; Bernard; and Lopez-Fernandez (2013). "Mind the (information) gap: the importance of exploration and discovery for assessing conservation priorities for freshwater fish". *Diversity and Distributions* **20** (1): 1–7. doi:10.1111/ddi.12127.
3. ↑  Earth's Landscape: An Encyclopedia of the World's Geographic Features — 2015 Vol. 1. — P. 142. — ISBN 978-1-61069-445-2.
**Мәрмәр ривулус балығы** (лат. *Kryptolebias marmoratus*) – бірнеше ай бойы сусыз өмір сүре алатын балық түрі. Көлемі шағын тропикалық балық Солтүстікжәне Оңтүстік Америка жерінде тоғайда көптеп кездеседі. Олар 60 күн бойы сусыз тіршілік етуге қабілетті.

Мәрмәр ривулус балығы құрлықта теңіз шаяны інінде немесе кокос дәнегі құлаған тұста, шалшық суда өмір сүреді. Шалшық су кеуіп кеткен жағдайда ол орнын құлаған ағаштардың біріне ауыстырады. Балық керек жеріне құйрығымен тербеліп, секіріп жетеді.

Тропикалық балықтың желбезегі құрлыққа шыққанда морфологиялық өзгеріске ұшырайды. Яғни, желкен тынысы жұмыс істеуін доғарады. Одан кейін ривулус тері қабаты арқылы демала бастайды. Ол денесіндегі ылғалдығын ағзасындағы нәрлі заттектердің көмегімен ұзақ мерзімге дейін сақтайды. 

Ғалымдардың айтуынша, мұндай балықтар зерттеу кезінде бір ай бойы өздерін құрлықта белсенді ұстаған.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Сусыз өмір сүре алатын балық
* Знаете ли вы, что…есть рыбы, которые живут на деревьях Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
* РЫБА-ГЕРМАФРОДИТ - Мраморный ривулус
**Дүниежүзілік әділетті сауда күні** — Жыл сайын мамырдың екінші сенбісінде атап өтіледі, ал мамыр айы әділетті сауда айы деп есептеледі.

Бұл күн Дүниежүзілік әділетті сауда ұйымының (World Fair Trade Organization) басқаруымен өткізіледі, онда 70 мемлекеттен 350 өндіруші ұжымы әділетті сауда ұйымына қатысқаны туралы жариялайды.

Әділетті сауда - бұл таңбасы бар және таңбасы жоқ тауарларға байланысты халықаралық стандарттар мен қоғамдық саясатты пайдалануды жақтайтын қоғамдық қозғалыс. Дамымаған елдерден дамыған елдерге экспортталған тауарларға көп көңіл бөлінеді. Әділетті сауданың тауарлары мыналар: шәй, кофе, какао, банан, және де қол-өнер туындылары мен киім-кешек. Ең бастысы олар құлдық пен балалар еңбегін пайдаланбай өндірілуі керек.