Цуцугамуши қызбасы-макуло-папулезді бөртпемен, қызбамен, бірінішілік аффектімен өтетін жедел зоонозды риккетсиоз.

Этиологиясы.
------------

Цуцугамуши қызбасының қоздырғышы-Rickemmsia orientalis s. tsutsubamushi, сероварлары
Конна тәрізді және таяқша тәрізді түрлері бар. Орташа көлемі (0,8-2) х (0,3-0,5) мнм. s. tsutsudamushi зақымдалған жасушаның тек цитоплазмасында ғана көбейеді. Ромоновский-Гимзамен бояғанда қою-қызыл түске боялады. Тауық эмбрионының сарыуызды қабында культураланады. Цуцугамуши қоздырғышына аса сезімталдықты ақ тышқандар білдіреді, оларды генерализдеген инфекция летальді соңымен жүреді.

Эпидемиология.
--------------

Цуцугамуши қызбасы-типті табиғи-ошақты ауру. Инфекция көзі болып тұқымдасы кенелері табылады.
Адамдарға жұғу- қызылденелі кененің личинкаларынан қан сору кезінде жұғады. Эндемиялық ошақтарда споралық аурулары және эпидемиялық көріністі иммундалмаған контингенттер арасында болады. Жергілікті тұрғындар ауылшаруашылық дала жұмыстарында бұталы өсінділерде, шырпы жинауда жұқтырады.
Екінші дүниежүзілік соғыста англо-американдық әскерлерді Оңтүстік-Шығыс Азияда цуцугамущи қызбасы эпидемия болып 18000 адамды жаулаған.

Патогенезі мен патологоанатомиялық көрінісі.
--------------------------------------------

Қызылденелі кене шаққан терінің бетінде инфильтрат түріндегі біріншілік аффект регионарлы, ал кейде генерализденген лимфаденитпен жүреді. Инфицирленген риккетсиялардың личинкаларымен қан сорғанда қан ағымы арқылы ағзаға тарайды. Патоморфологиялық өзгерістердің негізінде тамырдың зақымдалуы жатады, бірақ цуцугамуши қызбасында эпидемиялық бөртпе сүзекке қарағанда қатерсіз өтеді. Ұсақ тамырлар мен үлкен артериялар зақымдалады. Тамырлардың зақымдануы әртүрлі мүшелер мен тіндерде дегенеративті үрдістерге әкеледі. Ми қыртысында менингит пен энцефалитке ұқсас өзгерістер, өкпеде интерстициальді пневмония, жүректе эндамиоперикардит көріністері, бүйректе-гломерулонефрит байқалды.

Клиникалық көрінісі.
--------------------

Инкубациялық кезең 7-20 күн, орташа 10-12 күндей. Кейде айқын продромальді көріністер-бас ауру, тәбеттің төмендеуі. Одан кейін қалтырау, дене температурасының көтерілуімен жүреді. Қызба 3-4 күні максимумға жетеді, 2-3 апта созылады, лиспен аяқталады. Біріншілік аффект қызбаның бастапқы кезінде, кененің шаққан жерінде пайда болады, жиі қатпарларда дененің жабық жерлерінде (қолтық асты, дене, шап араларында) болады. Аурдың басында пайда болған гиперемияланған дақ тез жараланған везикулаға айналады. Диаметрі 0,3-2см жалпақ жара гиперемиямен қоршалған, қара қабықпен қапталған. Біріншілік аффект ауырсынусыз, қышу болмайды. Сонымен қатар регионарлы немесе генерализденген лимфаденит дамиды. Жараның жазылуы аурудың 3-ші аптасында дамиды. Кей жағдайларда біріншілік аффект болмайды.
Аурудың клиникалық көрінісі әр түрлі. Айқын көріністен басқа, ауыр түрі, өшірілген, атипті және субклиникалық түрлері болады. Аурудың ерте көрінісі-коньюктиваның гиперемиясы, геморрагиямен қатар. Аурудың 4-5 күні макулезді бөртпе денеде, аяқ-қолда пайда болады. Кейін олар макуло-папулезді, кейде геморрагиялыққа айналады.
Макулалардың көлемі 0,3-0,8 см жетеді. Жүрек-тамыр зақымдалуы ауыр жағдайларда күрт тахикардиямен, экстрасистолиямен, артериалды гипотензиямен көрінеді. Кей жағдайларда тамырлық коллапс, тромбоз болады. ОНЖ-ң зақымдалуы энцефалитті тудырады. Тыныс алу жүйесінде жеңіл түрінде бронхиттер, ауыр түрінде арнайы атипті пневмония болады. Бауыр зақымдалуы-гепатит, бүйректе-нефрит дамиды, кейде көкбауыр үлкейеді, геморрагиялық өзгерістер байқалмайды.

Диагностика.
------------

Клиникалық көрінністеріне және анализдеріне көңіл аударады. Қорытынды диагнозды лабораториялық мәліметтер негіздейді. Соның ішінде агглютинация реакциясы маңызды орын алады. Сарысуда агглютиндеуші антиденелер 2-ші аптаның соңында пайда болып, 5-6 аптада сақталады және комплемент байланыстыру реакциясы қолданылады. Ақ тышқандардың құрсағына (0,1-0,2 мл) науқастың қанын енгізіп, титрді анықтайды.
Дифференциалды диагнозды риккетсиозды, эпидемиялық бөртпе сүзектерімен жүргізеді.

Емі.
----

Антибиотиктерді ішке-хлормицетин (левомицетин), тетрациклинді басқа риккетсиоздардағы сияқты тағайындайды.
==Профилактикасы.== Кенелермен күрес, қорғаныс киімдері, репеллентті заттар, ұсақ кеміргіштерді жою, профилактикалық вакцинация. Ресейде антибиотиктермен қатар тірі вакцина қолдану ұсынылады.

Дереккөздер
-----------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2017 жылы.
* Мұрағатталған 2 мамырдың 2014 жылы.