**Мариин сарайы (Санкт-Петербург)** — Санкт-Петербургтегі сарай сарай. Сарай Екатерина каналының жағасында Исаакий соборына қарама-қарсы орналасқан. Сарай император І Николайдың бұйрығымен оның қызы Марияға, тұрмысқа шығу тойына сыйлық ретінде салынған.

Мариин сарайының тарихы
-----------------------

Мариин сарайы
Көрнекті сәулет-тарихи ескерткіші 1839–44 жылдары граф И.Чернышев сарайының орнында салынған. Граф Чернышев сарайы Гвардиялық прапорщиктердің мектебін орналастыру үшін 1763 жылы салынған және 1828 жылы айтарлықтай қайта жөндеуден өткен болатын. Ескі ғимаратты бұзып, оның орнына қызы Марияға жаңа зәулім резиденция салуды жоспарлаған I-Николай әскери училищені қаланың басқа ауданына көшіріп, көршілес жер телімдерін сатып алып, аумағын кеңейтеді.
Құрылыс барысын арнайы құрылған комиссия қадағалап, жұмыс барысы туралы императорға апта сайын есеп беріп отырды. I-Николайдың өзі тексерулермен нысанға бірнеше рет барды. 1845 жылы резиденцияға I-Николайдың қызы мен күйеу баласы Лейхтенберг герцогы балаларымен бірге көшті. Сарай кешенін одан әрі абаттандыру жұмыстары 1850 жылдарға дейін жүргізілді. 

1876 ​​жылы Мария Николаевна қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Мариин сарайы мемлекеттік қазынаға сатылды, содан бері онда әртүрлі органдар мен ведомстволар орналасты. Мәселен, 1918 жылы ғимарат казармаға берілсе, 1920 жылдары «Трансбалт» қызметкерлеріне арналған 60 пәтер болды. Біраз уақыттан кейін мұнда баспа үйі, өнеркәсіп академиясы, БКП(б) Орталық Комитеті жанындағы жоғары курстар және жатақхана қоныстанды, ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сарайда оңалту ауруханасы болды. Үй шіркеуі ұзақ уақыт кинотеатр қызметін атқарды.

Мариин сарайының құрылысы
-------------------------

Мариин сарайы 1839-1844 жылдары А.И.Штакеншнейдердің жобасы бойынша салынған. Бұл I-Николайдың қызы Марияға герцог Максимилианға тұрмысқа шығу тойына берген сыйы еді, демек, ғимараттың атауы - үй иесінің есімімен аталған.

Ұлы герцогиня Мария Николаевнаның мінезі өте қитұрқы еді. Дәстүр бойынша үйленіп, күйеуінің уезіне немесе княздігіне көшудің орнына ол: «Не ешқашан үйленбеймін, не күйеуіммен Санкт-Петербургте тұрамын» деген шарт қойды. Шынында да, сол кезде ұлы князьдер үшін жұбайлары көбінесе кедей неміс бытыраңқы князьдіктерінде болды. Онда патша отбасындағы бай өмірден кейін қыз өте қарапайым жағдайға тап болар еді. Бақытына орай, императордың қызына сәйкес келетін және Ресейге көшуге келісетін күйеу жігітті табу мүмкін болды. Ол Наполеонның әйелі Жозефина Богарненің немересі герцог Максимилиан Лихтенберг болды.

Мариин сарайының алдындағы I Николай ескерткіші, 2014 ж.
1839 жылы 2 шілдеде үйлену тойынан кейін жас жұбайлар Қысқы сарайға қоныстанды. Бірден олардың тұрақты резиденциясын салу жұмыстары басталды. Мариин сарайы үшін бұрынғы граф Чернышев сарайы орналасқан учаске таңдалды. Олар сарайдың жобасын Карл Россиге тапсырғысы келді, бірақ бұл уақытта сәулетші өте қартайған болатын. Содан кейін ғимарат бойынша жұмыс А.И.Штакеншнейдерге жүктелді, ол үшін бұл жоба Санкт-Петербургтегі алғашқы күрделі жұмыс болды. Жүргізіліп жатқан жұмыстарды қадағалау жөніндегі комиссияның құрамына К.Росси мен В.П.Стасов кірді.

Ғимараттың ірге тасын қалау 1839 жылдың 1 қазанында өтті. Мариин сарайы Чернышев үйінің орнын ғана емес, сонымен қатар оған жақын орналасқан тағы үш үйді алып жатты. Құрылған бірыңғай учаскенің жанында Жаңа тұйық көше (Қазіргі Антоненко тұйық көшесі) салынды. Ғимараттың Исаак алаңының ансамбліне кіруі үшін көк көпір 97,3 метрге дейін кеңейтілді. Мариин сарайының сол қанаты қайта салынды, оң жаққа Чернышев үйінің іргетасы мен қабырғаларының бір бөлігі кірді. Құрылыс тез жүргізілді. Мария Николаевна күйеуімен бірге 1845 жылы Сарайға қоныстанды. Осы жылдың 25 қаңтарында ғимарат ресми түрде "Мариин сарайы"деп аталды.

Мария Николаевна әкесінің сыйын қабылдамаған деген аңыз бар. I-Николай қайтыс болғаннан кейін, Исаак алаңында оған ескерткіш орнатылды, онда император Сарайға арқасымен қарап тұрды, дәл осы себептен Мария мұнда тұрғысы келмеді. Шындығында, әрине, ол сарайдың кейбір бөлшектерін ұнатпаса да, осында өмір сүрді.

Негізінен қызметтік үй-жайлар алаңға қарады, ал қонақ бөлмелері аула жағында болды. Қабырғалары мәрмәрмен емес, құмтаспен өңделген, сондықтан қонақ бөлмелерде тыныш қана емес, әрқашан жылы болды. 

Мариин сарайындағы барлық төбе жабындылары өрт жағдайларын болдырмау үшін металлдан жасалды. Мұндай төбелердің сапасын тексеруді Штакеншнейдер Карл Россиге сеніп тапсырды. Тексеру кезінде арқалықтардың қалыңдығы жоба бойынша болуға тиісті қалыңдығынан әлдеқайда аз болып шықты. Тас еден плиталарын төсеу сапасын тексерген кезде, олар да керекті мөлшердан жұқа болып шықты. Мердігерлер материалды үнемдеген болып шықты. Осыдан кейін олармен барлық келісім-шарттар бұзылып, сарайдың барлық құрылымдары қайта тексеріліп, кейбірі қайта ауыстырылды.

Архитектурасы
-------------

Құрылыс кезінде барлық танымал инновациялық технологиялар қолданылып, сарай өз уақытының көрнекті ғимараты ретінде сипатталды. Ғимараттың құрылысында ағашты пайдаланудан мүлде бас тартып, сәулетші тастан және металдан сарай салып, оны өндірістік және инженерлік үлгіге айналдырды.

Сарайдың сыртқы келбеті оның теңдестірілген пропорциялары мен қысқалығымен таң қалдырады. Үш ризалитті басты қасбет классицизм стиліндегі сәулеттік композицияның тамаша үлгісі болып табылады. Ғимараттың орталық ризалитіне баса назар аударылған, ол кең орталық баспалдақпен және бүйірлік пандустармен шығыңқы арка тәрізді кіреберіспен ерекшеленеді.

Аркалардың үстінде орналасқан балконның балюстрадалары гүл құмыраларымен безендірілген және алға шығып тұрған аркадамен аяқталады. Карниздің жоғарғы бөлігінде орналасқан сәндік қабырға орталық ризалитке сән береді. Үшбұрышты маңдайшалары бар бүйірлік ризалиттер екінші және үшінші қабаттарды біріктіретін жіңішке коринф бағандарының орталық қатарымен біріктірілген. Жертөле қабаты текстуралы құмтас әрлеуімен ерекшеленді.

Сарайдың ішкі безендірілуі
--------------------------

Мариин сарайының қонақ бөлмесі
Ғимараттың классикалық қасбетіне қарамастан, Мариин сарайының іші сол кездегі үй-жайлардың дәстүрлі орналасуынан айтарлықтай ауытқуы байқалды. Салтанатты залдардағы классикалық стиль біршама тұрақты болып шықты. Мариин сарайында алдыңғы люкс кеш классицизм түрінде жасалған. Негізгі баспалдақ негізгі қасбетке перпендикуляр емес, вестибюльдің сол жағында орналасқан. Мұны сәулетші жылу шығынын азайту үшін жасады. Екінші қабатта бір-біріне перпендикуляр орналасқан екі анфилада болды. Штакеншнейдер олардың қиылысын Ротонда залы түрінде ұйымдастырды. Әрі қарай сопақша асхана мен сопақ қонақ бөлмесі мен қоршалған шаршы (Помпей) залы болды. Помпей залының артында Қысқы бақ орналасты, бақтың ортасында ағын биіктігі 8 метрге жеткен субұрқақ болды. Ротонданың сол жағында терезелері аулаға қарайтын концерттік (би) залы болды. Кітапхана орталық анфиладаға жақын орналасқан. Оның жанында Эрмитаждағы Рафаэльдің лоджияларына ұқсас фрескалары бар Помпей галереясы орналасты.

Тұрғын бөлмелер ғимараттың оң қанатында орналасқан. Мария Николаевнаның бөлмелері қабылдау бөлмесінен басталып, қонақ бөлмесі, жатын бөлме, жуыну бөлмелері, киіну бөлмесі, сопақ (бұрыш) кабинетімен жалғасты. Мұнда оң қанатта пандус қарастырылған, ол арқылы кез-келген қабатқа жетуге болады. Мариин сарайының бірінші қабатында балалар бөлмелері мен тәрбиешілердің пәтерлері болды. Ең үлкен бөлме ашық ауада және спорттық ойындарға бейімделген демалыс залы болды. Сарай қызметкерлері жоғарғы қабатта және екі қосалқы ғимаратта тұрды.

Қазіргі кезең
-------------

1991 жылы 19-22 тамызда тамыз бүлігі кезінде сарай Ленинградтағы Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетке қарсылық көрсету орталығына айналды, оның айналасына баррикадалар орнатылды. Төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Мариин сарайының үстінде үш түсті ту – Ресейдің жаңа Мемлекеттік туы көтерілді.

1991-1993 жылдары сарай Петросоветтің бас қосу орны болды. 1993 жылы желтоқсанда жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты Петросовет таратылды. 1994 жылдан бастап сарай Санкт-Петербургтің Заң шығару жиналысы деп өзгертілген Санкт-Петербург қалалық жиналысының отырыстарының орны болды.

Бүгінгі күні ғимаратта Санкт-Петербургтің Заң шығару жиналысы, сондай-ақ Санкт-Петербург сайлау комиссиясы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мариин сарайы
2. ↑  Санкт-Петербургтегі Мариин сарайы
3. ↑  Мариин сарайының тарихы
4. ↑  Мариин сарайы
5. ↑  Мариин сарайы, Санкт-Петербург