recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Виет формулалары** — көпмүшенің коэффиценттерін оның түберлері арқылы өрнектеу формулалары.

Бұл формулаларды түбірлері арқылы көпмүшені табуда, көпмүше түбірлерінің дұрыстығын тексеруді колданған ыңғайлы.

Формуласы
---------

{\displaystyle x^{n}+a\_{1}x^{n-1}+a\_{2}x^{n-2}+...+a\_{n},\,\!}
{\displaystyle {\begin{cases}~c\_{1}+c\_{2}+\ldots +c\_{n}=-a\_{1},\\~c\_{1}c\_{2}+c\_{1}c\_{3}+\ldots +c\_{1}c\_{n}+c\_{2}c\_{3}+\ldots +c\_{n-1}c\_{n}=a\_{2},\\~c\_{1}c\_{2}c\_{3}+c\_{1}c\_{2}c\_{4}+\ldots +c\_{n-2}c\_{n-1}c\_{n}=-a\_{3},\\~c\_{1}c\_{2}\ldots c\_{n}=(-1)^{n}a\_{n}\\\end{cases}}}

Дәлелдеуі
---------

Айталық,

{\displaystyle x^{n}+a\_{1}x^{n-1}+a\_{2}x^{n-2}+...+a\_{n},\,\!}
келтірілген көпмүшесінің нақты *n* түбірі бар болсын: {\displaystyle c\_{1},c\_{2},\ldots ,c\_{n}}. Мұнда көпмүшенің *k* еселік түбірі *k* рет қайталанады. Онда

{\displaystyle (x-c\_{1})(x-c\_{2})\cdots (x-c\_{n})}
теңдігі орындалады. Осыдан жақшаларды ашып, *х*-тің бірдей дәрежелерінің алдындағы коэфиценттерді салыстырсақ, онда

{\displaystyle {\begin{matrix}a\_{1}&=&-(c\_{1}+c\_{2}+\ldots +c\_{n})\\a\_{2}&=&c\_{1}c\_{2}+c\_{1}c\_{3}+\ldots +c\_{1}c\_{n}+c\_{2}c\_{3}+\ldots +c\_{n-1}c\_{n}\\a\_{3}&=&-(c\_{1}c\_{2}c\_{3}+c\_{1}c\_{2}c\_{4}+\ldots +c\_{n-2}c\_{n-1}c\_{n})\\&&\ldots \\a\_{n-1}&=&(-1)^{n-1}(c\_{1}c\_{2}\ldots c\_{n-1}+c\_{1}c\_{2}\ldots c\_{n-2}c\_{n}+\ldots +c\_{2}c\_{3}...c\_{n})\\a\_{n}&=&(-1)^{n}c\_{1}c\_{2}\ldots c\_{n}\end{matrix}}.}
өрнегін аламыз.

Мысалдар
--------

### Квадрат теңдеу

Егер {\displaystyle ~x\_{1}} және {\displaystyle ~x\_{2}} — {\displaystyle \ ax^{2}+bx+c=0} квадрат теңдеуінің түбірлері болса, онда формула келесі түрде болады:

{\displaystyle {\begin{cases}~x\_{1}+x\_{2}=~-{\dfrac {b}{a}}\\~x\_{1}x\_{2}=~{\dfrac {c}{a}}\end{cases}}}
Дербес жағдайда, егер {\displaystyle a=1} болса (келтірілген теңдеу {\displaystyle x^{2}+px+q=0}), онда формула келесі түрде болады:

{\displaystyle {\begin{cases}~x\_{1}+x\_{2}=-p\\~x\_{1}x\_{2}=q\end{cases}}}.
### Кубтық теңдеу

Егер {\displaystyle x\_{1},x\_{2},x\_{3}} — {\displaystyle p(x)=ax^{3}+bx^{2}+cx+d=0} кубтық теңдеуінің түберлері болса, онда формула келесі түрде болады:

{\displaystyle {\begin{cases}x\_{1}+x\_{2}+x\_{3}=-{\dfrac {b}{a}}\\x\_{1}x\_{2}+x\_{1}x\_{3}+x\_{2}x\_{3}={\dfrac {c}{a}}\\x\_{1}x\_{2}x\_{3}=-{\dfrac {d}{a}}\end{cases}}}.

Тағы қараңыз
------------

* Безу теоремасы
Қысқаша мәлімет
---------------

**Жүйек** – көкөніс дақылдарын өсіру үшін арнайы қолдан жасалған топырақ жоталары. Жүйектің биіктігі 15 – 70 см, ені 90 – 105 см, ұзындығы әр түрлі болады. Оны арнаулы құралдармен немесе күрекпен жасайды. Жүйек жасағанда аралықтарында ені 35 – 50 см ор түзіледі. Ордан ығыстырылған топырақтан Жүйекте құнарлы, тез жылынатын қопсыңқы қабат пайда болады. Жүйек көбіне жер асты суы топырақтың беткі қабатына жақын, өте ылғалды, су нашар сіңетін топырақтарда қолданылады. Жүйек топырақтың шектен тыс ылғалдылығының зиянды әсерін кемітіп, ауа, жылу алмасуын жақсартады. Қазақстанның солтүстік, солтүстік-батыс аймақтарында және оңтүстік суармалы аудандарында көкөніс дақылдары, көбінесе, Жүйекке егіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Канадалық лабрадорит
**Лабрадорит (тау жынысы)** - магмалық тау жынысы, габброның ашық түсті түрі. Лабрадорит көбінесе *лабрадор минералынан* құралады.

Қасиеті
-------

Лабрадорит құрамында 5-7%-ке дейін пироксендер мен руда минералдары болады. Лабрадорит көбінесе ірі түйірлі, қара-сұр немесе қара болып келеді.

Қолданылуы
----------

Ескерткіштерді, үй қабырғаларын мәнерлеуге кеңінен пайдаланылады. Лабрадоритты құраушы *плагиоклаздардың (лабрадор)* түйірлері неғұрлым ірі болса, оның көркемдік қасиеті соғұрлым жоғары болады.

Таралуы
-------

Лабрадорит сирек кездеседі. Украинадағы *Волынь және Черкассы облыстарында,* Орал тауында ұшырайды. Шетелдерде Лабрадориттің ірі кендері Канадада (Лабрадор түбегі), АҚШ-та, т.б. елдерде бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Антипатия**  (грек. antіpatheіa, гр. *αντιπάθεια*, *αντι* — «қарсы», *πάθος* — «құштарлық»)) — әлеуметтану мен психологияда қолданылатын термин. Антипатия — ұнату немесе адамның бір-біріне көңілі ауу сезіміне қарама-қарсы ұғым. Алғаш рет Я.Л. Морено (1892 — 1974) тұлғааралық қатынастарды зерттейтін социометрия әдісіне "симпатия" және "антипатия" терминдерін қолданды. Морено әдісі адамдардың шағын бірлестіктері (отбасы, ұжым т.б.) ішінде қарым-қатынас процесін белгілеу, сипаттау, мінездеу мүмкіндіктеріне жол ашты. А. — ұжым қызметінің нәтижелілігін азайтып, адамдар арасында қарама-қайшылықтар туғызатын фактор болып табылады.
*Жүйелі склеродермия* терінің,ағзалар стромасының, склерозымен сипатталатын созылмалы ауру. Бұл аурда негізгі өзгерістер теріде көрінеді. Склеродермия нәтижесінде тері қалыңдап, тығыздалып өз серпімділігін жоғалтады. Науқас бетіне масқа кигізгендей мимкасын жоғалтып, аузы әрең ашылып, езуінің айналасында әжімдер пайда болады, ал қол,аяқ бармақтары бүрісіп, тартылып қалады.

Этиологиясы
-----------

Белгісіз келеді, бірақ осы аурудың дамуында діріл ,химиялық заттар әсері , ұзақ уақыт тоңу, кейбір генетикалық себептердің маңызы бар. Осы ауруда HLA AI, В8, Д3,Д5 антигендері жиі ұшырайды.

Патогенезі
----------

Жүйелі склеродермия үшін **фиброздану** процесінің үдемелі түрде өтуі тән. Бұл жағдай фибробластар қызметінің күшейіп коллаген талшықтарының көптеп түзілуіне байланысты. Фибробластар коллагенге қарсы сенсибилизацияланған лимфоциттер бөліп шығаратын лимфокиндер әсерінде I -және 3-типтегі коллагендерді, фибронектинді көптеп синтездейді. Фибробластардың аутоиммунды цитолизі нәтижесінде фибрилді коллагеннің патологиялық түрлері пайда болады, олар тез арада ыдырап, сорылып кетпей осы жерге жиналып қалады. Нәтижеде жергілікті фиброз процесі едәуір күшейеді.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Жүйелі склеродермияда коллаген тканінің патологиясымен бірге майда қан тамырларында да ауыр өзгерістер көрінеді. Микроскоппен қарағанда эпидермистің атрофиясын, дистрофиялық өзгерістерін, сол жерге пигменттердің топталып қалғандығын, дерманың мукоидты, фибриноидты ісіну, склероз және гиалиноз нәтижесінде қалыңданады.

Жүректе аралық ұлпа нәтижесінде дамыған склеродермиялық кардиосклероз көрінеді. Бұл процестер жүрек қабының ұлғаюына, оның қуыстарының кеңіп кетуіне әкеп соғады. Өкпеде микроциркуляция арнасының бұзылуы нәтижесінде альвеоланың аралық ұлпасы қалыңдап пневмосклероз процесі дамиды.

Склеродермия үшін бүйректегі өзгерістер өте тән. Бүйрек қыртысының атрофиясымен қатар, көлемді некроз процестері көрінеді. Бұл өзгерістердің негізінде қан тамырлары кенересіне иммунды кешендердің шөгіп қалуы жатады. Микроскоппен тексергенде қан тамырларында фибриноидты некроз, капиллярларда некроз,тромбоз, бүйрек шумақтарында гиалиноз және склероз процестері байқалады.

Өңеште созылмалы эзофагит, буындарда созылмалы синовит артрит, бұлшықетте миозит дамиды.

Аурудың өлімі негізінен бүйректегі өзгерістерге байланысты болады, бірақ жүректің ,өкпенің патологиясы клиникада ауыр белгілермен өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.86 б.ISBN 5-630-00264-3
**Бірімғазы Бейбіт Оралұлы** - сазгер, 1955 жылы маусымның 2 - жұлдызында, Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданы, Ембі қаласында дүниеге келген 

Ленинградтағы мәдениет институтын бітірген (1987). Алматы қаласында "Жас дәурен" өнерпаздар тобын ұйымдастырды. 

Сазгерлікпен шығармашылық жолын бастап, 200-ден астам ән жазды. "Нұр бейнең", "Ауылға", "Түркістан", "Боз жорға", "Аяулым", "Алғашқы көктем", "Сол бір кездер", "Сүйеді екем" т.б. әндері кеңінен тараған. 

Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.

1997 ж. ҚР Президенті сыйлығына ие болды. 1999 жылы Халықаралық "Азия дауысы" конкурсында ең үздік композиторы атағына ие болды. Халықаралық "Азия дауысы"-Қазақстан әндері фестивалінің 7 дүркін жеңімпазы. 2004, 2005, 2006,2 011-2014 жылдары "Елім менің", "Тәуелсіздік толғауы" конкурстарының жеңімпазы. әндерін, инсрументальды шығармаларын Р.Рымбаева, Н. Есқалиева, М. Жүнісова, М.Мұхаметқызы, Б. Тайлақбаев, Ж. Дұғалова, А Жорабаева, Г.Қаспақова, М.Арынбаев, Ж. Орынбасарова, Г.Оразымбетова, Ж.Жексенұлы, т.б.әншілер орындайды. Жұртшылық әншілік өнерін кеңінен таниды. 1999 ж. бір әнін Египетке алып барды. 

"Боз жорға" (1999 ж), "Сол бір кездер", "Мен сені баладым", "Жан анашым" жинақтары баспадан шығарылған. 

2015 жылдың Ақпан айында Ақтөбе қаласында кастинг жасап өз продюсерлік орталығына талантты 15 жас өнерпаздарды таңдаудан өткізді. 2015 жылдың мамыр айынаң бастап Тамсан тобының және де Арман Берікұлының, Ернар Алтын мен Акімжан Шәкіровтың продюсері. 

Халықаралық конкурстардың лауреаты, Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.

Құрмет орденінің иегері, Мұғалжар ауданы, Ақтөбе облысының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе : Энциклопедия - Ақтөбе. "Отандастар - Полиграфия" ЖШС, 2001 жыл.
**Бейвербалды коммуникация** немесе **бейвербалды қарым-қатынас** – сөздер мен басқа да тілдік бірліктерге сүйенбейтін ым-ишара тілі. Бейвербалды сигналдарға қарым-қатыныстағы партнерлердің эмоционалдық жағдайын білдіретін ым-ишара, жест, поза, жазу ерекшеліктері т.б. жатқызады. 

Австралиялық ғалым А.Пиздың пікірінше, адамдар арасындағы қарым-қатынастың 7% вербалды (сөздер, сөйлемдер); 33% вокалды (интонация, дауыс ырғағы, дауыс немесе дыбыс әуезділігі, екпіні мен қарқыны, т.б.) және 55% бейвербалды элементтер арқылы жүзеге асады. 

Белгілі бір тілдік емес белгілермен және символдармен – бейвербалды хабарлармен алмасу, сонымен қатар оларды түсіну, интерпретациялау. Тарихи тұрғыда бейвербалды қарым-қатынас құралдары тілден бұрын пайда болған. Осы белгілер мен символдардың ішінде әр мәдениеттің өзіне тән және айналадағыларға түсінікті мән жатыр. Қажет болған жағдайда олар тек кейбіреулерге ғана түсінікті мағынаны оңай білдіре алады (қарапайым жөтел басшылықтың келе жатқанын білдіретін белгісигнал бола алады). Бейвербалды хабарлар кең көлемдегі ақпаратты беруге қабілетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  БЕЙВЕРБАЛДЫ КАРЫМ-КАТЫНАСТЫН ҰЛТТЫҚ СИПАТЫ.
2. ↑  БЕЙВЕРБАЛДЫ КАРЫМ-КАТЫНАСТЫН ҰЛТТЫҚ СИПАТЫ.
3. ↑  Мәдениаралық қарым-қатынас. Қазақша-орысша терминдер оқу сөздігі / құраст.: Г.Б. Мадиева, Ж.Р. Сейітметова, М.М. Мәмбетова, Д.Б. Мәдиева. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 89 б.
**Бейизотермиялық арналық құбыр желісі**
- температурасы қоршаған орта температурасынан айтарлықтай айырмашылығы
бар сұйықты үлкен қашықтыққа тасымалдайтын құрылыстар кешені. Құбыр
арқылы тұтқырлығы жоғары мұнай және
мұнай өнімдерін жылытып, тұтқырлығы
төмендетілген немесе салқын температуралы сұйылтылган табиғи газ тасылады.
Құрамына құбыр желісі, сорап станциялары, тасымалдайтын өнімді жылататын немесе суытатын станциялар, желілік қосалқы
ғимараттар кіреді. Мұнайды жылытып ай-
дайтын ең ірі құбырга Өзен - Самара мұнай
қүбыры жатады. Оның құбырының диаметрі 1000 мм, ұзындыгы 1500 км-ге жуық. Ол
арқылы Маңғыстаудың жоғары парафинді,
суыну температурасы 30°С-қа жуық мұнайы
тасылады. Құбыр желісі бойында бірне-
ше сораптық және жылу станциялары бар.
Бастапқы жылыту температурасы 65°С, соңғы
жағында температура 30°С-қа дейін кемиді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Астана қаласының әкімдігі
Бейбітшілік көшесі
**Бейбітшілік көшесі** - Кенесары көшесінен басталып, І.Есенберлин көшесінде аяқталады. Абай, Бөгенбай батыр даңғылдарын және Т.Бигелдинов, Ж.Омаров, С.Сейфуллин, Ә.Жангелдин, Ы.Дүкенұлы, Ә.Молдағұлова көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы – 2899,6 м.

Бұл көшеде Астана қаласының әкімдігі, ҚР Орталық сайлау комиссиясы, «Қазинформ» ақпараттық агенттігі, ҚР Ұлттық Банкі, Политехникалық колледж, Медицина академиясы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Логотип** - фирманың немесе ұйымның өз тауарын (өнімін, бұйымын) таңбалау үшін ұдайы пайдаланатын тауар белгісі. Өндірушінің мүдделерін дәл де анық білдіруге тиіс. Логотип сөзі он тоғызыншы ғасырда пайда болған.

Тарихы
------

«Логотип» термині 19 ғасырдың басында типографияда пайда болды және «лигатура» терминімен синоним болды, яғни ол типографиялық шрифттің екі немесе үш таңбасының бірігуін білдірді. Ол өндіріс көлемінің ұлғаюына, экспорт пен бәсекелестіктің артуына әкелген өндірістің өсу толқынында пайда болды. 19 ғасырдың ортасына қарай логотип әр жолы қайта теруді қажет етпейтін кез келген мәтіндік клише болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Логия** (грекше logos - сөз, ілім) - әр түрлі білім, ғылым аттары мен қоса айтылатын күрделі сөздердің екінші (соңғы) бөлігі. Мысалы, аэрология, биология, геология, гидрология, гидрогеология, дендрология, минералогия, климатология, метеорология, геоморфология, психология, радиогеология, социология және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Логинов Виктор Дмитриевич**— баспагер, суретші. 1938 жылы 30 қазанда Краснояр өлкесіне қарасты Богатол қаласында дүниеге келген.

Орта мектепті бітіргеннен кейін Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесіне оқуға түсіп, одан әрі Вильнюс қаласындағы көркем-сурет академиясын тамамдаған.

Алғашқы еңбек жолын "Мектеп" баспасында көркемдеуші редактор болып бастады. Мәскеуде өткен халықаралық және "Орта Азия және Қазақстан" атты республикалық көрмелеріне қатысып, еңбектері жоғары бағаланған. Көптеген оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендердің, әдеби кітаптардың көркемделуіне, мұқабасын әрлеуге қатысқан кәсіби суретші.

Баспа саласында сіңірген еңбегі жоғары бағаланып, "Еңбек Ері" медалімен, "Ағарту ісінің үздігі" белгілерінің иегері болды. КСРО Журналистер Одағының мүшесі (1966). ҚазКСР және КСРО баспа комитетінің ұйымдастыруымен болған көрмелерде еңбегі бағаланып бірнеше рет Құрмет грамоталарымен, Мәскеуде өткен халық шаруашылығы көрмесінде "Мектеп" баспасынан жарық көрген "Ертегілер" басылымын көркемдегені үшін қола медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Антисубстанциализм** немесе **антиэссенциализм** — субстанциализмге қарама-қарсы ұғым ретінде пайда болып орнығатын және оның антиподы ретінде бой көрсететін филос. айқындама. *Антисубстанциализм* субстанциализм бейнелейтінді ғана емес, қандай да болсын субстанцияны теріске шығарып, адамды тек өзіне ғана міндетті және кез келген субстанцияға тәуелсіз етіп жариялайды. *Антисубстанциализмнің* екі негізгі - **монологтік** және **диалогтік** типі бар. Идеологиялық тіркесте біріншісі адамның өзінің ішкі жан дүниесіне бой ұруының да, индивидуализмнің агрессиялық формаларының да ( көтерілістің және қандай да болмасын экстремизмнің идеологиясы) дәлелі мен ақталуы түрінде көрінеді. Екінші тип басқа адамға көзқарасты өзіндік құндылығы бар нәрсе ретінде және дүниеге көзқарасты ең қымбат игілік ретінде көрсеткенімен, шын мәніндегі қатынасты түсініп, адам ақиқатының дәлелді дүниеде терең тамыр жайғанын көрсете алмайды[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
Форевер Кидс - Парацельс фармакологий әкесі: "барлық айтты бұл адамға денсаулықтың сүйеуі үшін табиғатта табу болады керек.Ал ғылымның осы мақсаты - кездестір- сол необходимое".Компания Форевер Ливинг Продактс сізге ең ең жақсы подаренные өзінің табиғатының денсаулық бекіт- элементтер ең таза және натурал пішінде ұсыну рада.Сол - мультивитаминдар бала-шағалар мен Фитонутриенами - Форевер Кидз бала-шағалар - ғалымның уже үш мыңжылдыққа қарайтын сол ашылымы және үлкендердің Фитонутриенты !!!.Фитонутриенты ғана-ғана өзін сырлар приоткрывать бастады.Басылымдарды Гарвардском университетте денсаулықтың үндеуі: "өсімдіктің асында биобелсенді субстанциялардың ата- функциялық компоненттармен бол-;олар табиғи тектің элементінің үлкен сыныбын белгілі сияқты фитохимикали деген ішіне алады және қарамастан.Тоталардың кім функциялық асқа тез туралы онда естімеді услышит - осы термин қаңбақтай диетологий ең соңғы ашылымымен болады .Ол "асты" асыра- ингредиенттерді алғыр жайдан-жай білдіреді.
Енисей
**Енисей**, **Енесай** (кырг. *Эне сай*, эвенкіше *Иоанеси – үлкен су, өзен*) — Жер шарындағы аса ірі өзендердің бірі.

Географиясы
-----------

Ол Бий-Хем (Үлкен Енисей) және Ка-Хем (Кіші Енисей) өзендерінің Қызыл қ. (Тыва Республикасы) тұсында қосылуынан пайда болады. Батыс және Шығыс Сібір шекарасын бойлай, негізінен, Ресейдің Красноярск өлкесі жерімен солтүстікке қарай ағып, Солтүстік Мұзды мұхиттың Кара т-ндегі Енисей шығанағына құяды. Ка-Хем бастауынан санағанда ұзындығы 4102 км, ал Бий-Хем өз-нің қосылған жерінен ұзындығы 3487 км. Су жиналатын алабының ауданы 2580 мың км², оның 328 мың км²-і Моңғолия жерінде. Енисейдің алабы, негізінен, таулы, көп жерін тайга, көп жылдық тоң алып жатыр. Аңғары мен арнасының құрылысына, ағысының сипатына және гидрологиялық режиміне қарай Енисей негізгі 3 бөліктен тұрады: жоғ. Енисей — Үлкен және Кіші Енисейдің қосылған тұсынан Батыс Саянның Минуса қазаншұңқырына шығар жеріне (Означенное айлағы) дейін, ұзындығы 474 км; орта Енисей — Означенное айлағынан Ангара өз-нің құйылысына дейін, ұзындығы 876 км; төменгі Енисей — Ангара өз-нен сағасына дейін, ұзындығы 2137 км. Енисей бұйраты сілемдерін кесіп өткен жерінде Казачинский және Осинов шоңғалдары бар. Абакан саласы құйғаннан кейін аңғарының ені 5 км-ге жетеді, арнасының ені 500 м-ден асады, ағысы баяулайды (2 м/с). Абаканның сағасынан төменде Красноярск бөгені басталады (ұзындығы 360 км, бөгет жанындағы тереңд. 100 м). Ангараның құйылысынан төмен қарай оң жағасы таулы, сол жағасы жайпақ. Төменгі Тунгускаға дейінгі аңғарының ені 10 — 20 км, кей жерлерінде 40 км-ге жетеді. Одан төмен аңғары кеңейе түсіп, арнасының ені 2 — 5 км-ге жетеді. Игарка қ. тұсындағы тереңд. 20 — 40 м. Төм. бөлігінде ұзындығы 300 км-дей болатын көптеген тармақтарға бөлінеді, олардың ең саяз жері 5 — 8,5 м.

Салалары
--------

Өзеннің негізгі салалары: Туба, Кан, Ангара, Подкаменная Тунгуска, Төменгі Тунгуска, Курейка (оң салалары); Абакан, Турухан (сол салалары).

Гидрологиясы
------------

Қар, жаңбыр, жер асты суымен толығады. Суы көктемде көтеріліп, жазда тасиды. Жылдық орташа су ағыны Игарка қ. тұсында 18100 м³/с, сағасында 19800 м³/с. Қараша мен желтоқсан аралығында қатып, сәуірдің соңынан маусымның басына дейін мұзы ериді. Енисей алабында жалпы аудан 13,1 мың км² болатын 100 мыңнан астам көл бар.

Жағасындағы елді мекендер
-------------------------

Өзен бойында Саян-Шушенск, Краснояр СЭС-тері және бірнеше бөген орналасқан. Бөгендерде және Красноярск қ-нан сағасына дейін кеме жүзеді. Енисей алабында Саян-Шушенск, Столбы қорықтары орналасқан. Енисейден түрке, майшабақ, сылан, мұқсын, сүйрік, бекіре, қортпа ауланады. Е. бойындағы басты қалалар: Қызыл, Саяногорск, Минусинск, Абакан, Дивногорск, Красноярск, Лесосибирск, Енисейск, Игарка, Дудинка.

Дереккөздер
-----------
**Шет ел азаматтары** — мемлекеттің азаматтары болып табылмайтын, өзінің мемлекеттің азаматтығына жататынын дәлелдейтін айғақтары жоқ адамдар.

Шет ел азаматтарының және елде азаматтығы жоқ адамдардың мәртебесін айқындайтын негізгі ұстаным ҚР Конституциясының 12-бабында баянды етілген, осы бапқа сәйкес мұндай адамдар республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ ҚР азаматтарымен бірдей міндеттер атқарады. Құқықтық жағдайда Шет ел азаматтарының Қазақстанда тұрақты немесе уақытша болуына қарай айқындалатын бірқатар айырмашылықтары бар. Шет ел азаматтары қандай жағдайда болғанына қарамастан заң алдында бірдей. Олардың құқықтар мен бостандықтарды пайдалануы Қазақстан Республикасының мүдделеріне, Қазақстан Республикасы азаматтары мен басқа да адамдардың заңды мүдделеріне нұқсан келтірмеуге тиіс. Шет ел азаматтары ҚР Конституциясы мен заңнамасын сақтауға міндетті. ҚР-да тұратын шет ел азаматтары Қазақстан азаматтарымен ортақ негізде жұмысшы және қызметші ретінде жұмыс істейді немесе өзге де еңбек қызметімен айналыса алады. Олар демалысқа, денсаулығын сақтауға, жәрдемақыға, зейнетақыға, әлеуметтік қамсыздандырудың басқа да нысандарына, тұрғын жайды пайдалануға, тұрғын үйге, өзге де мүлікке, білім алуға, мәдениет жетістіктерін пайдалануға құқылы. Оларға ұждан бостандығы, жеке басына және тұрғын үйіне тиіспеушілік кепілдігі берілген, олар ҚР азаматтарымен некеге тұра алады және некені бұза алады. Алайда олар сайланбалы мемл. органдарды сайлай алмайды және оларға сайлана алмайды, жалпыхалықтық дауыс беруге (референдумға) қатыса алмайды. Олар ҚР Қарулы Күштерінде әскери қызмет атқармайды. Шет ел азаматтарының ҚР аумағында жүріп-тұруына, тұрғылықты жерін таңдауына ұлттық заңнамада және халықар. шарттарға сәйкес белгіленген тәртіппен рұқсат етіледі. Алайда мемл. қауіпсіздікті қамтамасыз ету, қоғамдық тәртіпті сақтау мақсатымен бұл аяда шектеу белгіленуі мүмкін. Шет ел азаматтары Қазақстанға ҚР заңнамасына сәйкес келуі және одан кетуі мүмкін. ҚР аумағында қылмыс жасаған, әкімшілік және өзге де құқық бұзушылық жасаған шет ел азаматтары Қазақстан азаматтарымен бірдей жалпы негізде жауапқа тартылады. Шет ел азаматтары туралы заңнаманы бұзушы шет ел азаматтарының елде болу мерзімі қысқартылуы мүмкін. Аталмыш ережелершет ел дипломаттары және консулдық өкілдік басшылары мен қызметкерлерінің, сондай-ақ ҚР заңнамасы мен халықаралық шарттарда белгіленген адамдардың дипломатиялық пұрсаттылықтары мен иммунитеттеріне қолданылмайды. ҚР-нда босқындардың мәртебесі арнаулы заңнамамен айқындалған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**Шерубайнұра бөгені** (*Топар бөгені*) — Қарағанды облысының Абай ауданы аумағында, Топар кентінен 2 км оңтүстік-батыста, Шерубайнұра өзенінің Нұра өзеніне құятын сағасынан 47 км жоғарыда орналасқан. Бөген ұзындығы 890 м, биіктігі 15 м бөгетпен бөгеу арқылы тұрғызылған. Құрылысы 1951 жылы басталып, 1960 жылы пайдалануға берілген.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Бөген Шерубайнұра өзеннің суын көп жылдық режимде реттеуге арналған. Ауданы 38,8 км², ұзындығы 13 км, ені 4,2 км, орташа тереңділік 7,2 м, ең терең жері 24 м. Жалпы сыйымдылығы 273,7 млн. м3, пайдалы көлемі 179,8 млн. м3. Су жиналатын алабы 10600 км². Жағалауы жатық, тереңірек оңтүстік бөлігін құрақ жайлаған. Суы тұщы, минералдығы 0,7 г/л. Бөген Қарағанды, Теміртау қалаларының өнеркәсіптік аумағын сумен қамтамасыз ету мақсатында салынған. Жылына 40 млн. м3-ден астам су алынады. Мөңке, оңғақ, нәлім, алабұға, шортан, аққайран, т.б. балықтар мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Сурет:Виет Франсуа.jpgВиет Франсуа
**Виет Франсуа** (1540-1603) француз математигі, мамандығы заңгер қызметкері. Астрономияға әуестенгендіктен тригонометриямен және алгебрамен айналысуға мәжбүр болған. Виет ғұмыр кешкен кезге дейін алгебра көптеген жаңалықтарымен байытылған (оған дейін 3- және 4- дәрежелі теңдеулер радикал арқылы шешілген) болатын. Шартты белгілер Виет заманына дейін ара-тұра ғана қолданылатын. Виет 1591 жылы тек белгісіз шамаларға ғана емес, сонымен қатар берілген мәліметтерді, яғни теңдеулерді коэффиценттеріне де әріптік белгілеулерді қолданған. Осының нәтижесінде теңдеулердің қасиеттерін және олардың түбірлерін жалпылама формуламен алғаш рет сипаттап өрнектеу мүмкіндігі туған және алгебралық өрнектердің өздері амалдар қолданылатын объектілерге айналған. Ол ғұмыр кешкен жылдары теріс сандар - сан ретінде мойындалмаған кез болатын. Оның барлық идеяларын "Аналитикалық өнерге кіріспе" деген ғылыми еңбегінде баяндалған.

Дереккөздер
-----------

Математикалық пәндік энциклопедия - Алматы 2011
**Эшторил** (порт. *Grupo Desportivo Estoril Praia*) — Эшторил қаласындағы португал футбол клубы.

Тарихы
------

Клуб 1939 жылдың 17 мамырында **Grupo Desportivo Estoril Praia** атымен құрылды. Эшторилдың алғашқы қожайыны боп Лиссабон-Каскейс теміржолының басшысы Фаусто Кардосо де Фигереду болды.

Клуб алғашқы жылдары Лиссабон чемпионатында ғана өнер көрсетті. 1943-44 жж. маусымда Эшторил Португалия Кубогында финалға дейін жетті (финалда Эшторил Бенфикадан 0:8 есебімен ойсырай ұтылды). 1944-45 жж. маусымда клуб алғаш рет Португалия чемпионатында өнер көрсетті. Бұл маусымда клуб соңғы орын алып, Сегунда лигасына шығып қалды. Одан кейін клуб 1952 жылға дейін Сегундада ойнады.

Эшторил Португалия чемпионатына 22 жылдан кейін Джимми Хаган бапкерімен қайтып оралды. Чемпионаттағы алғашқы маусымын клуб 8-ші орнымен бітірді, ал Кубокта ширек финалға дейін жетті. Бұдан кейін клуб 1980-шы жж. дейін чемпионатта және Кубокта орташа нәтиже көрсетіп жүрді.

1980-шы жж. соңында клуб бас бапкер боп Фернанду Сантуш тағайындалды. Осы бапкермен бірге клуб 1993-94 жж. маусымға дейін Чемпионатты қалуына септігін тигізді.

1994 жылы клуб жаңа құрылған Хонра лигасына түсіп қалды. Бұдан кейін клуб тарихында чемпионатта түсу мен көтерілулерді көрді.

2011–12 жж. маусымда клуб Марко Сильвамен бірге Морейренсе клубынан 5 ұпайға озып Хонра лигасын жеңіп алды. Жаңа басшылықпен клуб 2012-13 жж. маусымда Португалия чемпионатына қайта оралды. Осы жылғы маусымда Эшторил 5-ші орын алып алғаш рет еурокубоктерде өнер көрсетуге жолдама алды. 

Эшторил-Севилья ойынының басталуы
2013-14 жж. маусымда Эшторил іріктеу кезеңдерінде Хапоэль Рамат-Ган және Пашинг клубтарын жеңіп топтық кезеңге шықты. Топтық кезеңде клуб қарсыластары Севилья, Слован Либерец және Фрайбург болды. Олар топта тек қана 3 ұпайға қол жеткізді.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық титулдар

* **Португалия Кубогы**

* *Финалист (1):* 1943–44

* **Сегунда лига**

* **Жеңімпаз (2):** 2003–04, 2011–12

* **Португалия екінші дивизионы**

* **Жеңімпаз (5):** 1941–42, 1943–44, 1945–46, 1974–75, 2002–03

* **Интеркалар лигасы**

* **Жеңімпаз (1):** 2009–10

* **"ПФФ" Кубогы (Бірінші дивизион)**

* *Финалист (1):* 1976–77

* **Лиссабон бірінші дивизионы**

* **Жеңімпаз (1):** 1968–69

Дәйекнеме
---------

1. ↑  Taça de Portugal 1943/1944 (Португалша), *ZeroZero* (12 Шілде 2012). Тексерілді 12 шілденің 2012.
2. ↑  Campeonato de Lisboa 1945/46 (Португалша), *ZeroZero* (12 Шілде 2012). Тексерілді 12 шілденің 2012.
3. ↑  Portuguese League 1952/53 (Португалша), *ZeroZero* (12 Шілде 2012). Тексерілді 12 шілденің 2012.
4. ↑  Estoril festejou subida à Liga (com fotos) (Португалша), *A Bola* (7 Мамыр 2012). Тексерілді 12 шілденің 2012.
5. ↑  Classificação detalhada (Португалша), *LPF* (19 Мамыр 2013). Тексерілді 19 мамырдың 2013.
**Меннинг Генри Эдуард** (кардинал Мэннинг ретінде танымал) (Manning, Henry Edward; Cardinal Manning) (15 шілде 1808 жыл, Тоттеридж, Хертфордшир, Англия — 14 қаңтар 1892 жыл, Лондон) — ағылшын діни қызметкері. .

Банкир, парламент мүшесінің ұлы болған, 1833 жылы Англия шіркеуінің дін қызметкері мәртебесін алады. Оксфорд қозғалысының мүшесі болады. 1851 жылы католицизмді қабылдап, сол жылы сәл кейінірек католик дін қызметкері болады. Қызметтік лауазымы тез өседі, 1865 жылы Вестминстерскийде архиепископ, 1875 жылы кардинал болады. 

Шіркеу басқармасын (ультрамонтандық) орталықтандыруға үндеді, бірінші Ватикандық собор редакциясына қарағанда, папаның қателеспейтіндігі туралы догматты қолдады. Көптеген мектептердің негізін қалады, қайырымдылық іс-әрекеттерімен танымал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Бейдж** немесе **бедж**[1] (ағылшын. badge) – иесі туралы ақпаратты жеткізу үшін қолданылатын, белгі, жапсырма, карточка түріндегі униформа, амуниция элементі. Бейдж оны таққан адамды танытуға мүкіндік беретін мәліметтерді (мәтін, график т.б.) қамтиды. Алғашқы аты – **бирка**.

Қолданылуы
----------

Бейджтің негізгі қызметі – бір-бірін білмейтін, бірақ белгілі бір жағдайдың әсерінен бір-бірімен араласуға мәжбүр адамдарды өзара таныстыру. Мысалы, жиналыс кезінде оның әрбір қатысушысына бейдж беріледі. Белгілі бір кәсіпорында, мекемеде, клиенттермен жұмыс жасайтын адамдар (сатушы, даяршы, кассир) бейдж таға алады.

Бейджтің жасалуы кезінде оның жеңіл оқылуына, танылу ерекшелігіне мән беріледі. Сонымен қатар, бейджтің бейнесіне, стиліне де мән беріледі, өйткені бейджтің сыртқы бейнесі арқылы шараның деңгейін, мәртебесін анықтауға болады.

Шараға қатысушылар категориясына байланысты олардың өзіндік элементтері болады. Бұл қатысушылар категориясын бірден айыруға мүмкіндік береді. Мысалы, қатысушы, тренер, қызметкерлер құрамы, ұйымдастырушы, пресса, эксперт, т.б.

Бейджтің түрлері:
-----------------

* Карточка (мәтінмен қоса)
* Жапсырмалар;
* Белгілер (кеудеге тағатын)

Қазіргі кезде, ең таралған түрі өзінің арзандығы мен қолдану ыңғайлығына байланысты карточкалар – ішінде мәліметі бар қағаз немесе пластикалық тіктөртбұрыш. Әдетте, олар бейджті таққан адамның аты-жөнін, оның қай мекемені танытып жатқанын көрсетеді. Кейде онда қосымша мәлімет болады (қызметі, логотип). Кей жағдайларда бейджті таққан адамның суреті тұрады.

Карточкалар, көбінесе қалтаға немесе ұстағышқа орнатылады, әдетте қысқыш, бау, түйреуіш, жіп сияқты бекіткіштері болады, ұстаушының киіміне орнатуға немесе мойынына іліп қоюға болады.

Жұмысшылардың бейджтерін кей кездері рұқсаттамамен қатар қолданады, оның өзі электронды болуы мүмкін. Сондай бейджтер жіп арқылы мойынға тағылады, оны турникет пен валидаторға жеңіл жақындату үшін жасалады. 

Жапсырмалар, әдетте, карточканы қолдану қиындаған кезде, бейресми жағдайларда пайдаланылады.

Омырауға тағатын белгіні металл, пластмасса, ағаш және басқа да материалдардан жасайды. Басқа бейджтерден басты ерекшелігі – мәтіні аз немесе мүлдем жоқ, ұстаушыны пішінімен немесе логотип арқылы оңай тануға мүмкіндік береді. Оның айқын мысалы – полиция қызметкерінің жетоны немесе шерифтің қаңылтыр белгісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  РАН орфографиялық сөздігі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. РАН орфографиялық сөздігі
**«Панч»** (ағылш. *«Punch»*) – 1841-1992 жылдар мен 1996-2002 жылдар аралығында жарық көрген, британдық апталық әзіл-сықақ журналы. 

Басылымның негізін 1841 жылы 17 шілдеде Генри Мэйхью (ағылш. *Henry Mayhew*) мен бедерлеуші Эбенезер Ланделлс (ағылш. *Ebenezer Landells*) қалаған. Редакторлары: Мэйхью мен Марк Лемон (ағылш. *Mark Lemon*) болған. Алғашқы кездегі Лондондық атауы «Le Charivari» болған. 1842 жылы Мэйхью редакторлық жұмысын тоқтатады, дәл осы жылдың желтоқсан айында журналды атақты баспагер Брэдбер мен Эванс сатып алады. Ол 1840-50 жылдар аралығында ең беделді әзіл-сықақ басылымдарының бірі болды. Сонымен қатар журналда тегін жарнама бөлімі жұмыс атқарды. 1940 жылы таралымы 175 000-ға жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Punch cartoon library
**Нәбиолда Салихұлы Кемешев** (1949 жылы - ...) — жазушы, ақын, әнші, сазгер.

Нәбиолда Салихұлы Кемешев 1949 жылы 6 сәуірде бұрынғы Марқакөл ауданының (Күршім ауданы) Жалаңаш руднигінде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда 1966 жылы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын 1969 жылы, Өскемен мұғалімдер институтын 1974 жылы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін 2005 жылы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. 1982 жылы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.[1]

Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. 1991 жылы Шығыс Қазақстан облысы делегациясының құрамында Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Инагурациясына қатысты. 2001 жылы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды.

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, 2005 жылғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.[2]

1982-1995 жылдары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, күні бүгінге дейін Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы сықақ, фельетон, скетчтер жазады. Баянда, домбырада жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.[3]

2005 жылы 4 желтоқсанда өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.[4]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз
2. ↑  Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.
3. ↑  Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.
4. ↑  Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.
Сократ (Рим бюсті, Іғ, Лувр, Париж)
Платон (Гректік Платон бюстінің римдік копиясы, Мюнхен)
**Менон** (грек. *Μένων*, фр. ) — Платон жазған диалог. Онда Сократ ізгіліктің анықтамасын табуға тырысады, нақтырақ айтқанда ол Арете, яғни әділет немесе тежем секілді арнаулы ізгіліктерді емес, жалпы мағынадағы ізгілікті білдіреді. Шығарманың бірінші бөлігі Сократтық диалектика стилінде жазылған және Менонды шатасқан, немесе апория тығырығына тірелген етіп бейнелейді. "Үйренуші парадоксы деп те аталатын "Менон парадоксына" жауап ретінде Сократ позитивті идеялар ұсынады:

* Жанның өлместігі, Сократ жанды тән түрмесіндегі субстанция ретінде түсіндіреді;
* Еске алу (ана́мнезис, грек. *ἀνάμνησις*) ретіндегі білім теориясы, оны Сократ Менонның құлдарының біріне математикалық жұмбақтар қою арқылы дәлелдейді;
* Гипотеза әдісі;
* Білім мен дұрыс сенімнің байланысы қатарлылар.

Дереккөздер
-----------
Пауль Хиндемит
**Пауль Хиндемит** (нем. *Paul Hindemith*; 16 қараша 1895, Ханау - 28 желтоқсан 1963, Майндағы Франкфурт) — неміс композиторы, музыка теоретигі, дирижер, скрипкашы және альтшы.

Өмірбаяны
---------

13 жасынан оркестрлерде жұмыс істеп, Майндағы Франкфурт консерваториясында композиция теориясынан сабақ алды. Берлиндегі Жоғары музыка мектебнің профессоры (1927-35). Хиндемит бірнеше опера, балеттер мен симфониялар, камералық шығармалар, аса күрделі формадағы музыкалар мен әәуесқойлар үшін қарапайым пьесалар жазды. Ол гуманистік идеяларды насихаттап, реакцияға қарсы шықты. Өнерінің алғашқы кезеңінен И.Брамс пен М.Регердің ықпалы айқын байқалады. 1-ші дүниежүзілік соғыстан кейін оның музыкасында экспрессионистік бүлікшілдік, күрескерлік сипат басым болды. 30 жылдардың ортасынан немістің ұлттық музыка дәстүрін (Бах, Бетховен, Брукнер) қайта жаңғыртуға бет бұрды. Сонымен қатар композитор - полифонист ретінде кең таныла басталды. "Суретші Матисс" операсына тыйым салынып, саяси қуғын көрген Хиндемит алдымен Швейцарияға, 1940 жылы АҚШ - қа қоныс аударды. 1953 жылдан Швейцарияда тұрды. Ол өлгеннен кейін Блонэ қаласында "Хиндемит қоры" деп аталатын композитор мұрасын жинап, зерттеу орталығы құрылды.

Еңбектері
---------

* "Композиция құрудың көмекші құралы" (1-3 томы, 1937-70 жылдары),
* "Композитор дүниесі" (1952) кітаптардың авторы.

Сыйлықтары
----------

Бальцан сыйлығы (1962).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 32 бет
**Нәзипа Құлжанова** - Алаш қозғалысы кезінде қайраткерлігімен көзге түскен қазақ қыздарының бірі, аумалы төкпелі заманда ел қамы үшін күрескен қайраткерлердің бірі. Қазақ қыздарынан шыққан ұстаз, этнограф, аудармашы, журналист.

Орта жүздің Найман тайпасының Ергенекті Найман руының биі Құлжанның немересі 1887 жылы Торғай қаласында туған.
Нәзипа Сағызбайқызы 1902 жылы Қостанайдағы орыс-қазақ гимназиясын, 1903-1904 жылдары Торғайдағы қыздар училищесін бітіреді. Оқып жүрген кезінен бастап өзін ұлт үшін күресуге даярлаған. Оқуын аяқтаған соң, 1905 жылы Семей қаласындағы оқытушылар семинариясында ұстаз болған. Ұстаздық жұмысты атқара жүріп, этнография тақырыбын зерттеп, мақалалар жазып, талантын танытқан ол 1913 жылы Орыс география қоғамының Семей бөлімшесіне, «Азамат серіктестігі» ұйымдарына мүше болады. 1914 жылы 26 қаңтарда Абайдың қайтыс болуына он жыл толуына орай әдеби кеш ұйымдастырады. 1915 жылы 13 ақпанда Пертроградтағы мұсылман ауруханасы мен мұқтаж қазақ шәкірттеріне көмек көрсету мақсатында әдеби кеш ұйымдастырады. «Қазақ», «Сарыарқа», «Алаш» газеттерінде әйел мәселелеріне байланысты мақалалар жазады.

1917 жылы Семей облысы қазақ сиезінің төралқа құрамына енеді. 1920 жылы Қырғыз (қазақ) АКСР Халық ағарту комиссариатының қазақ тілінде оқулықтар, кітаптар шығару, баспасөз істері жөніндегі арнаулы комиссияның құрамында жұмыс істеген. Осы жұмыста жүріп, жаңа қазақ әліпбиін енгізу жөніндегі комитеттің құрамына енеді.
Н.Құлжанова - қазақ қыздарынан шыққан тұңғыш журналистердің бірі. 1922 жылы «Еңбекші қазақ» газетінің редакция алқасының мұшесі, 1923-1925 жылдары «Қызыл Қазақстан», 1925-1929 жылы «Әйел теңдігі» журналдарында жауапты қызметтер атқарады. «Айқап», «Қазақ», «Бірлік туы», «Алаш» басылымдарында оқу-ағарту мәселелері туралы мақалалар жариялаған.

Ұзақ жыл окытушы болып жұмыс істеген Нәзипа қазақ мектептері үшін оқулықтар жазған. 1923 жылы Орынборда «Мектептен бұрынғы тәрбие», 1927 жылы Қызылордада «Ана мен бала тәрбиесі» атты әдістемелік кітаптары басылып шығады.
Н.Құлжанова әнші болмаса да, қазақ әндерін нақышына келтіре орындайтын өнері болған. Ең маңыздысы - ол кісінің әншілігі емес, қазақ әндерінің нотаға түсуіне көмек көрсетуі. Ол кісі Затаевичке «Ғайни-ау, сәулем», «Қадыр зары» әндерін жаздырған. 1934 жылы қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  « Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**Нәзіров Амангелді Тақиұлы** – совет биохимигі, биология ғылымдарының докторы. Алматы мемлекеттік медицина институтын және оның аспирантурасын бітірген. 1964-67 ж. Гурьев обл-нда провизор-дәрігер. 1971-76 ж. ҚазССР Денсаулық сақтау мин-лігінің Акушерлік және гинекол. Ғыл.-зерт. Ин-тында аға ғыл. қызметкер, 1976 жылдан осы ин-ттың биохим. Лабораториясын басқарады. Негізгі ғылыми еңбектері екіқабат әйелдің биохимясы мен физиологиясына, құрсақ көтеру кезіндегі дерттерге арналған. Нәзіров нәрестенің құрсақта дамуының пато-физиол. механизмдерін ашты.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Координаттар: 42°18′ с. е. 69°36′ ш. б.﻿ / ﻿42.300° с. е. 69.600° ш. б.﻿ / 42.300; 69.600 (G) (O) (Я)﻿

**«Нәзір Төреқұлов» мешіті** Түркістан қаласында Алматы-Қызылорда тасжолының бойында орналасқан. Ол қазақтың біртуар азаматы, тұңғыш дипломат Нәзір Төреқұлов атымен аталады. Мешіт 2003 жылы асарлатып салынған. Ғибадат үйінің жалпы көрінісі Түркиялық мешіттерді көзге елестетеді. Мешіт алаңы 50 сотық жерді алып жатыр. Ауласына тас кілем төселген және мешіттің сәулетіне сай оюланған темірлермен қоршалған.

Мешітке 9 баспалдақпен кіреді. Мешіт екі қабатты, ауқымы 22х13 метр (286 шаршы метр), бір мұнара және екі күмбезі бар. Мұнараның диаметрі 3 метр, биіктігі 15 метр. Үлкен күмбездің диаметрі 9 метр, кішісі 4,5 метр. Күмбезі көк түсті. Мешіттің биіктігі 8,5 метр, қабырғасы күйдірілген кірпіштен қаланған. Іші және сырты еуро үлгіде әшекейленген. Мешіт 200-250 адамға арналған. Жылу жүйесі еден асты және қабырғаларымен электр энергиясы көзімен жылытылады.

Михрабы Құран аяттарымен безендірілген. Мешіт ішіне үш ұстын орнатылған. Мешіт еденіне ирандық жасыл түсті ковролан төселінген. Мешіттің есік, терезелері пластикалық металдан орнатылған. Сыртқы есіктері екі жаққа қарай ашылады. Бірінші қабатта үлкен намаз оқитын негізгі зал мен кіші қосалқы бөлме, екінші қабатта үлкен залды жартылай айнала орналасқан балкон және кіші қосалқы бөлме орналасқан. Медресеге арналған жер асты бөлігінде сабақ оқитын, жататын, асхана, имам бөлмесі және аяқ киім шешетін бөлмелер бар.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 15 шілденің 2014 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Абай Сабыржанұлы Масалимов** (1952 ж. т.), физикалық және кванттық химия, еркін радикалдардың ЭПР-спектроскопиясы саласының маманы, химия ғылымдарының докторы (1993), профессор (1996), ЖМ ХҒА академигі (2005). 

С. М. Киров атындағы ҚазМУ-ды бітірген (1974). 1974-77 ж. КСРО ҒА Элементті-органикалық қосылыстар институтында тағылымдамадан өтті (Мәскеу қ.), КСРО ҒА академигі М. И. Кабачниктің зертханасында жұмыс істеді. 1978 ж. ҚазКСР ҒА Химия ғылымдары институтының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. 1980 жылпан Е. А. Бекетов атындағы ҚарМУ-да аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, химия ф-тінің деканы және университеттің ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры, физикалық және аналитикалық химия каф-сының меңгерушісі қызметтерін атқарды. 200 ғылыми еңбектің авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Андрис Берзиньш** (латыш. *Andris Bērziņš*) — совет, латыш театр- және киноактері.

Өмірбаяны
---------

Андрис Берзиньш 1952 жылы 26 тамызда Латвия, Цесисский ауданы, Лигатнеде жұмысшы отбасында дүниеге келеді. 1977 жылы Цесисский орта мектебінде оқиды, 1977 жылы Я. Витола атындағы Латвия мемлекеттік консерваториясының театрлық факультетін тәмамдайды, ал 1986 жылы режиссерлік бөлімінің мәдениет және өнер факультетін бітіріп шығады.
1977-1990 жылдар аралығында Дайлес театрында актерлік қызмет атқарады.
1976 жылдан бастап Рига киностудиясының фильмдеріне түсе бастайды.

1976 жыл — Эта опасная дверь на балкон — Эрик 
1977 жыл — Мужчина в рассвете сил — Тенис 
1978 жыл — Весенняя путёвка — Артур 
1979 жыл — Ждите «Джона Графтона» — Мартиньш 
1980 жыл — Пожелай мне нелётной погоды — Имантс 
1983 жыл — Каменистый путь — Эрик 
1983 жыл — Мираж — эпизод 
1984 жыл — Когда сдают тормоза — Кирсис 
1984 жыл — Нужна солистка — Анджа 
1986 жыл — Страх — Вилнис 
1987 жыл — Айя — Юрис 
2000 жыл — Мистерия старой управы — Ларс

Дереккөздер
-----------
**Андриан Блаау**- Нидерланды астрономы.

Биография
---------

1914 ж. Амстердамда туылып, 1938 ж. Лейден университетін аяқтады. 1938-1945 жылдар аралығында Я. К. Каптейн атындағы Гронинген университетіні астрономиялық лабораториясында, 1945-48 жылдары Лейден обсерваториясында жұмыс жасап, 1948-1953 жылдары Лейден университетінде астрономиядан білім берді. 1953-57 жылдары Чикаго университетінде және Америка Құрама Штаттарындағы Йерк обсерваториясында қызмет атқарды. 1958-1968 жылдары Каптейн атындағы астрономиялық лабораториянвң директоры қызметін атқарды. Ал, 1968-1970 жылдары Гронингендік универтитет профессоры. 1970-1974 жылдары Европалық оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды.

Ғылым
-----

Негізгі еңбектері жұлдыздарды, соның ішінде айнымалы жұлдыздарды зерттеуге бағытталған. Сонымен қатар Андриан Блаау жұлдыздар шоғырының басты характеристикаларын, галактикалардың жасын, кинематикалық ерекшеліктерін, химиялық құрамын зерттеумен айналысқан.
1948 жылы американдық астроном Отто Струвемен біріге отырып, блажко әсерінің толық циклі кезіндегі RR Лира айнымалысының спектральді өзгерісін егжей-тегжейлі зерттеді.
1953 жылы әріптестерімен бірге β Цефей типіндегі айнымалылардың кезеңдері мен жарықтылығы арасында белгілі біз байланыс орнатты.
1952-1956 жылдары Андриан Блаау О ассоциасиясы қатарындағы жұлдыздардың тұрақсыздық пен ыдырау кезіндегі әрекеттерін зерттеді.
**Жабайы аңдар** – көлемдері, түсі және мекен ету ортасымен ерекшеленетін таңғажайып жануарлар. Олардың кейбіреулері хайуанаттар бағында кездескенімен, негізінде олардың тіршілік аймағы – өздерінің мекен ету ортасы.

Мекен ету ортасы
----------------

"Бейімделу" деп жануарлардың белгілі бір жерде, белгілі бір жолмен мекен ету мүмкіндігін айтамыз. Жануарлар денесінің көлемі, пішіні секілді физикалық тұрғыдан немесе оның денесінің қызмет ету жолына қатысты бейімделуі мүмкін. Қоршаған орта өзгерген сайын сол ортаға бейімделе алмаған жануар өліп, тек бейімделген жануарлар ғана тіршілік етеді және көбею мүмкіншілігіне ие болады. Себеебі, тек жаңа ортаға бейімделіп, тіршілігін жалғастырған жануарлардың ғана төлдері сақталады. Жануарлардың мекен ету ортасы әртүрлі факторларға тәуелді. Мұнда ауа райы маңызды орын алады.

Қоректенуі
----------

Жабайы жануарлардың қоректенуі олардың түріне байланысты. Жабайы жануарлардың қорегі алуан түрлі. Қоректенетін тамағының түріне байланысты сүтқоректілерді – "өсімдікпен қоректенетіндер" және "жануарлармен қоректенетіндер" дер екі топқа бөлуге болады. Мысалы, қасқыр жемтігін үйірімен, сары сілеусіндер қорегін жалғыз аулайды. Бұл жануарлардың иіс сезу, есту және көру қабілеттері жақсы дамыған. Олардың етті сүйектен ажыратуға пайдаланатын өткір азулары мен ұсақ өткір тістері бар.

Көбеюі
------

Жабайы аңдар – экожүйенің құрамдас бөлігі. Табиғаттың стихиялық апаттары немесе адамзат әрекетінің нәтижесінде олардың жойылуы экожүйеге кері әсерін тигізеді және табиға тепе-теңдіктің өзгеруіне алып келеді. Жабайы аңдардың көпшілігі далалар мен орман-тоғайларды тіршілік етеді. Олардың мекен аймағының тарылуы көбеюіне кері әсерін тигізуде.
**Көркемдік Ойлау** өнер туындысын жарататын және одан эстетикалық нәр алып қабылдайтын ақыл-ой қызметінің ерекше бір түрі. Мұның ғыл.-теориялық ойлау жүйесінен өзгешелігі бар. Көркемдік ойлаудың табиғаты мен мәні - дүниені көркемдік тұрғыдан игерудегі рухани қабілет екендігімен анықталады. Образдық-сезімділік түрғыдан әлемді тану, адам болмысына үңілу, тіршілік-түрмыс мәнісін бағалау, көңіл-күй қүбылыстары және киял ыркымен жүзеге асатын суретті, бейнелі үғымдар синтезі Көркемдік ойлаудың ерекшелігі болып табылады. Көркем сананың эмоциялық белсен- ділігі, эстетикалық сезімінің кемелдігі, сергектігі, тез, шапшаң шабыттану, болжағыштық, түтанғыштық қасиеттер Көркемдік ойлаудың тегеурін-қуатын танытады. Эстетик. талғам, киыннан қиыстыру, метафоралық толғам- көркемдік ойлаудан туындайды. Ал осының негізінде идея, концепция жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Брэм Коэн** (ағылш. *Bram Cohen*; туыл. 12 қазан 1975(19751012)) - американдық компьютерлік бағдарламашы, барлығынан бұрын bittorrent программасының авторы ретінде белгілі. Ол Сан-францисконың шығанағындағы облыстың Bay Area P2P-хакерлер ұйымының ұйымдастырушысы және Codeville программасын жасаған авторлардың бірі.

Брэм Коэн 1975 жылы қазан айының 12 жұлдызында туған. Ол Нью-Йорк қаласындағы Манхэттенаның батыс бөлігінде өскен және әкесі програмист болған. Ол 5 жасында BASIC тілінде программа құруды білген.

Соңғы мәліметтер бойынша Коэн АҚШ-тың Сан-Франциско қаласында әйелі Дженнамен және үш баласымен өмір сүруде.

Марапаттары
-----------

Коэн BitTorrent протоколы бойынша бірнеше марапаттарға ие болған. Олaр:

* 2004 Wired Rave Award
* 2005 Massachusetts Institute of Technology|MITTechnology Review
* Time 100|2005 Time's 100 Most Influential People
* 2006 USENIX STUG Award
* 2010 Internet Evolution 100

Дереккөздер
-----------

1. ↑  mediana.kz