recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карло Анчелотти** (итал. *Carlo Ancelotti*; 10 маусым 1959, Реджоло, Эмилия-Романья, Италия) — итальяндық футболшы және бапкер, "Реал Мадрид" клубының жаттықтырушысы. Жартылай қорғаушы амплуасында ойнаған. Қазіргі заманның ең табысты бапкерлерінің бірі, УЕФА чемпиондар Лигасының 4 мәрте жеңімпазы.

Ойыншы карьерасы
----------------

Карло Анчелотти 1959 жылдың 10 маусымында дүниеге келген. Ойыншы ретінде «Рома» және «Милан» клубтарында орталық жартылай қорғаушы позициясында ойнаумен атақты болды. Мұнда ол 3 скудетто, 4 Италия кубогы, 2 Чемпиондар кубогына ие болып, Италия құрама командасы сапында 26 матч өткізген. 1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

Бапкер карьерасы
----------------

Итальяндық «Реджана», «Парма» және «Ювентус» клубтарына басшы болған. Ювентуспен 1999 жылы Интертото Кубогын алған.

2001 жылы Фатих Теримнің орынына «Миланның» бас бапкері ретінде тағайындалған. Дебютты маусымда Анчелотти команданы 3 орынға әкеліп, УЕФА кубогының жартылай финалына дейін көтерілген. 2002/03 маусымы «Милан» үшін өте сәтті өтеді. Команда Италия кубогына ие болып, Чемпиондар лигасында жеңімпаз атанады. 2003/04 маусымында Анчелотти клубка скудетто ұтып алады. Кейіннен «Милан» екі жыл қатарынан екінші орынға табан тірейді.

2005 жылы клуь Чемпиондар лигасының финалында ойнайды, алайда «Ливерпульден» жеңіліс табады. 2007 жылы Анчелотти «Ливерпульды» ұтып, Чемпиондар лигасында жеңіске жетеді. 2007/08 маусымы Анчелотти үшін сәтсіз болды. 2009 жылы «Челсидың» бас бапкері болып тағайындалды. Бұл командамен ол Англия Премьер-лигасы мен Англия кубогы үшін таласта жеңіске жетеді.

2011 жылдың 30 желтоқсанында француздық «Пари Сен-Жермен» клубының бапкері болады. 2012/13 маусымда клуб ұлттық чемпионатта жеңіске жетеді.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

«Рома»

* Италия чемпионы: 1982/83
* Италия кубогы (4): 1979/80, 1980/81, 1983/84, 1985/86

«Милан»

* Италия чемпионы (2): 1987/88, 1991/92
* Италия суперкубогы: 1988
* Чемпиондар лигасы (2): 1988/89, 1989/90
* Еуропа суперкубогы (2): 1989, 1990
* Құрлықаралық кубок (2): 1989, 1990

### Бапкер ретінде

«Ювентус»

* Интертото кубогы: 1999

«Милан»

* Италия чемпионы: 2003/04
* Италия кубогы: 2002/03
* Италия суперкубогы: 2004
* Чемпиондар лигасы (2): 2002/03, 2006/07
* УЕФА суперкубогы (2): 2003, 2007
* Клубтар әлем чемпионаты: 2007

«Челси»

* Англия чемпионы: 2009/10
* Англия кубогы: 2009/10
* Англия суперкубогы: 2009

«Пари Сен-Жермен»

* Франция чемпионы: 2012/13

«Реал Мадрид»

* Испания кубогы: 2013/14
* Чемпиондар лигасы: 2013/14
* УЕФА суперкубогы: 2014
* Клубтар әлем чемпионаты: 2014

«Бавария»

* Германия чемпионы: 2016/17
* Германия суперкубогы (2): 2016, 2017

### Жеке

* А сериясының жыл бапкері (2): 2001, 2004
* Франциядағы жыл бапкері: 2012/13
* УЕФА жыл бапкері: 2002/03
* Энцо Беарзот марапаты: 2014
* Италия футболының құрмет залы: 2015
**Мирмухсин** —өзбек-совет жазушысы, Өзбек КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері. 1946 жылдан КОКП мүшесі. 1941 жылы Ташкент педагогика институтының филология факультетін бітірді. "Шарқ юлдизи" журналының бас редакторы. Оның журналдары 1936 жылдан бастап жариялана бастады.Мирмухсиннің <<Сенім>>,<<Отандастар>>,<<Жүрек және философия>> атты өлеңдер жинағы мен <<Ұста Фаяс>>,<<Гүлденген ауыл>> поэмаларында мақташылар табысын жырласа, прозада <<Ақ мрамор>>,<<Түнгі найзағай>> повестерін тарихи тақырыпқа арнады. Жұмысшылар өмірінен жазылған <<Шыныққан>>, <<Болат құюшының баласы>>,өзбек халық интеллигенциясының қалыптасуын суреттейтін <<Үміт>> романдары бар.
**Соқыр**, *Сақыр* – Амантау тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау бөлігі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Амантау ауылының оңтүстік-батысында 18 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 579 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 кмге созылған, енді жері 3 км. Беткейі жайпақ, оңтүстігіне қарай еңістеніп белестерге ұласады. Тау бөктеріндегі бұлақтардан Соналы өзенінің салалары бастау алады. Солтүстік-батысында Жартас, солтүстік-шығысында Найза таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы, қылқан боз, бетеге, жусан, көкпек, т.б. өсімдіктер өседі. Атырабы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Мехсети Гянджеви** (туған–өлген жылдары белгісіз) — 12 ғасырда жасаған парс халқының ақын қызы. Гянджа өңірінде (қазіргі Әзірб. КСР–і Кировабад обл.) туып өскен. Жасында жақсы білім алып, ақындық және музыкалық дарынымен ерекше көзге түскен. Мехсети Гянджевиден бүгінге сақталып жеткен әдеби мұра 270 өлеңнен аспайды. Көбі – *рубайлар* мен *ғазелдер*. Ол поэзиялық шығармаларында өмір қызығы мен қуанышын жырға қосты, әйел теңдігін аңсады, қараңғылық пен зорлық–зомбылыққа қарсы шықты («Мынау жалған алтын құмырағы ұқсас қой», «Кім айтар бұл дүниені жұмағым деп», «Кеше маған жолыққан игі жақсым» т. б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1976. Том 8
Жәндіктер
**Энтомофобия** — қорқыныштың жәндіктерден қорқу түрі.

Қорқыныш себептері
------------------

Қорқыныш түрі адамның кез-келген жасында болады.Дегенмен،адам бұл қорқынышпен 5 жасында ауыра бастайды екен.Дәлірек айтсақ،5 жасар бала табиғатты енді танушылардың бірі. Сол себепті ол жәндіктердің оған не істей алатынын білмейді.Яғни،бала оның не істейтінін білмейді،сол себепті бала жәндіктерді өзіне қауіпті деп ойлайды.

Бұл себептен басқа қорқынышты тудырудың екңншң себебі бар.Бұл адамның бала кезінде болған оқиғаға байланысты.Баланың психикалық есте сақтау қабілеті жақсы болады.Сол себепті баланы жәндік шаққан кезде ол бұл шағуды негативті түрде есінде сақтайды.

Емделу жолдары
--------------

* **Жәндіктер жайлы көп ақпарат білуге тырысыңыз**

Сіз жәндіктер туралы көп ақпарат білуіңіз қажет.Олар жайлы кітап оқыңыз،фильмдер көріңіз.Ең бастысы өзіңізге түсінікті болуы қажет.

* **Керісінше ойлаңыз**

Жәндіктерді қорқынышты деп ойламаңыз.Керісінше،олар өте сүйкімді деп ойлаңыз.Онымен қоса، жәндікті кездестіргенде мен әлсізбін деп емес мен күштімін деп ойлаңыз.Жәндіктерді пайдасыз деп ойламаңыз.Олардың едәуір пайдасы бар.Мысалы،аралар шағудан басқа،гүлдерге қонып،бал жинайды.

* **Батыл болыңыз**

Батыл болыңыз.Ол үшін ең алдымен жәндіктердің суреттеріне қарап жаттығыңыз.Егер күн сайын осылай жалғастырсаңыз сіз батыл боласыз.Өз-өзіңізге сеніңіз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Энтомофобия қорқынышының бірінші түрі
2. ↑  Энтомофобия қорқынышының екінші түрі
3. ↑  Энтомофобиядан арылу жолдары

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Энтомофобия
**Кісенбай Асабайұлы** (1935 жылы, Амангелді ауылы) — Қазақ КСР Гурьев облысы Ембі ауданы «Коммунизм таңы» кеңшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1976).

1935 жылы Амангелді ауылында (қазіргі уақытта Атырау қаласы аумағына кіреді) шаруа отбасында дүниеге келген. 1955 жылдан Ембі ауданы «Коммунизм таңы» ұжымшарында (кейіннен – «Қосшағыл» кеңшары) шопан болды. 1963 жылы аға шопан болып тағайындалды. 1967 жылы Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне қатысты. 1968 жылы КОКП қатарына қабылданды.

Кісенбай Асабаевтың бригадасы 1975 жылы әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 170-тен қозы алып, әр қойдан орта есеппен 3,5 кг жүн қырқып алды. 1976 жылы әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 165-тен қозы алынып, әр қойдан орта есеппен 3,2 килограмм жүн қырқылды. Бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген тамаша табыстары, астық және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен мемлекетке сатуды ұлғайту жөніндегі жоспарлар мен социалистік міндеттемелерді орындауда көрсеткен еңбек ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1976 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығымен Ленин орденімен және «Орақ пен Балға» алтын медалімен марапаттала отырып, Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1991 жылы зейнеткерлікке шықты.

Әдебиет
-------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Ә.Т.Өмірзақов, АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫНЫҢ МАЙТАЛМАНДАРЫ, Х. Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің Хабаршысы/ Вестник Атырауского государственного университета им. Х. Досмухамедова, б. 49-50

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Т.Өмірзақов, АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫНЫҢ МАЙТАЛМАНДАРЫ, Х. Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің Хабаршысы/ Вестник Атырауского государственного университета им. Х. Досмухамедова, б. 49-50
**Башқұртстан** (*Кіші Башқұртстан*,*Автаномбы Башқұртстан*; башқ. *Башҡортостан, Башкурдистан*) — 1917 ж. қараша 28 (е.м. қараша 15) жылы большевиктердің автономиялар реализациясының бірінші этапы ретінде, Орынбор губерниясының солтүстік және Уфа губерниясының аумағында Башқұрт облыс шуросы жариялаған және Жалпыбашқұрт құрылтайымен бекітілген ұлттық-аумақтық автаномия. «Кіші Башқұртстан» атауын 1918 жылдың басында алды.

Оның әскері, парламенті, үкіметі және мемлекеттік символдары болған.

Республиканың билік органдары
-----------------------------

### Парламент

Автономды Башқұртстанның ең жоғарғы билік органы - Кіші құрылтай (башқ. *Кесе Ҡоролтай*). Парламентке «халқына, діңге қарамастан 22 жасқа толған екі жынысқа да тиесілі адамдар» депутат болып сайланатын. Депутаттар 3 жылға сайланатын.

Республиканың алдынғы парламентіне 22 адам(әр 100000 адамға 1 депутат) жалпы башқұрт құрылталайында сайланатын. Алдыңғы парламентке министрлермен мен үкіметті тағайындауға құқық берілді.

Жасырын дауыс беру нәтижесінде Кесеқұрултайдың мүшелері болып: Юнус Бикбов (Төраға), Шагихайдар Ақшолпанов, Аллабирде Ягафаров, Саидгарей Дүкенов, Абдрахман Фахретдинов, Нұриагзам Тагиров, Гайнулла Гирфанов, Ахмет-Заки Валидов, Хажиахмет Рамеев, Мұса Смақов, Ғалиахмет сайланды Айтбаев, Хабибулла Ғабитов, ризаитдин фахретдинов, Шариф манатов, Сағит Мрявов, Харис Юмагулов, Жәңгір Әміров, Гумер Куватов, Ильдархан Мутин, Искандар Сұлтанов, Усман Тоқымбетов, Ғабдулла Идельбаев сайланды. Сондай — ақ, кіші құрылтайға Гани Абызов, Шәкір Қылысбаев, Ғабдулла Адигамов сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Үлгі:ЭБЭ
2. ↑  *Еникеев З. И.* Правовой статус Башкортостана в составе России. — Уфа: «Гилем», 2002. — 374 с. — С. 228.
3. ↑  Парламентаризм в Башкортостане, 1-й том, 2005
4. ↑  Члены Кесе-Курултая.(қолжетпейтін сілтеме)
5. ↑  Постановление III Всебашкирского учредительного курултая от 20 декабря 1917 года.(қолжетпейтін сілтеме)
**Шабат атырабы** (түрікм. *Şabat etraby*) — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап.

Әкімшілік орталығы — Шабат қаласы.

Тарихы
------

1924 жылдың 27 қазанына дейін Хорезм Халық Социалистік Республикасы (ХХСР) Түрікмен облысындағы 5 аудандық шуроның бірі болды.

1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Ташауыз ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді.

1939 жылы қарашада Ташауыз округі жойылып, Ташауыз ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді. 1957 жылы 3 қаңтарда аудан орталығы Ташауыз қаласынан Андреевск кентіне көшірілді. 1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы жойылып, Ташауыз ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді. 1992 жылы Ташауыз ауданы **С.А.Ниязов атындағы атырап** (Сапармұрат Ниязовтың құрметіне) деп өзгертіліп, Дашоғыз уәлаятының құрамына енді.

2022 жылдың 9 қарашасында С.А.Ниязов атындағы атырап **Шабат атырабы** болып өзгертілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 5 (872), 1957 г.
2. ↑  Түрікменстан Ұлттық Кеңес Мәжілісінің қаулысы  (орыс.) (10 ноября 2022).
**Қашыралы** - Желдіадыр тауларының солтүстік-шығысындығы шоқылар. Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек ауылының оңтүстік-батысында 9 км жерде орналасқан. Биіктігі 528м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысықа қарай 25 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу, 10-нан астам тізбектелген шоқырлардан тұрады. Оңтүстік беткейіндегі таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Силур кезеңінің жыныстарынан түзілген. Қашырлы тауларының бойында Әбілда, Бижан, Қойтас және т.б. қыстаулар орналасқан. Баурайындағы бұлақтардан Керей өзенінің салалары бастау алады. Бозғылт қоңыр топырағында жусан, бетеге, ажырық, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------
**Арсланбек Сұлтанбеков** (23 сәуір, 1965 ж. д.к.) — Түркі әлемінде домбырада өнер көрсетуімен танымал ноғай халық жырауы, домбырашысы, әрі ақыны.

Өмірбаяны
---------

Арсланбек Сұлтанбеков 1965 жылы, 23 ақпанда, Қарашай-Черкес автономиялы облысында (ол кезде Совет Одағы). Ол мектепті 1983 жылы бітірді. 1985 жылға дейін әскери борышын Архангельск облысында өтеді.

1985 жылы классикалық гитара сыныбы бойынша музыка мектебін тәмамдады. 1989 жылы Ноғай саз тобын құрып, *Nogay Keşeler (Ноғай түндері)* атты тұңғыш CD альбомын шығарды. Сол жылы Қарашай-Черкес Республикасының бардтар (ақындар) сайысында бірінші орынды жеңіп алды. 1994 жылы "Қарашай-Черкес Республикасының Халық әртісі" және "Республиканың ең көркем даусы" атақтарына ие болды. Ол өзі зерттеген Шалкиіз Тіленшіұлы, Асан қайғы Сәбитұлы, Қазтуған Сүйінішұлы және Доспамбет жырау секілді XV-XVII ғғ ақындарының жырларына ән жазды.

1997 жылы Санкт-Петербургте *Nogai El (Ноғай елі)* атты екінші CD альбомын жарыққа шығарды. Сондай-ақ, 1997 жылы ол Мәскеуде өткен Түркі халықтары фестиваліне қатысты. Арсланбектің әндерінің бірі "Фестиваль әні" номинациясын жеңіп алды. 2004 жылы Арсланбек Сұлтанбеков Қазақ елінің елордасы – Астанаға көшіп барды, мұнда ол Қазақстанның президенттік оркестрінде өнер көрсетеді. 2005 жылы Жеңістің 60 жылдығына арналған әскери-патриоттық әндер конкурсында екі бірдей жүлдені ұтып алды. 2008 жылы ол Қазақстанда жүріп, өзінің *Ащы су (Aşşı Su)* атты тағы бір CD альбомын жарыққа шығарды.

Отбасылы, бір ұл, бір қызы бар.

Дискографиясы
-------------

* Ноғай түндері (Nogay Keşeler) (1992)
* Ноғай елі (Nogay El) (1998)
* Ащы су (Aşşı Su) (2008)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Facebook парақшасы
* Биографиясы  (түрік.)
* Арсланбек Сұлтанбеков: Ноғайлар алтын берсе де Атамекенінен кетпейді (видео) Мұрағатталған 3 маусымның 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Біз – бір халықпыз Мұрағатталған 2 маусымның 2016 жылы.
**Омар Жәлелұлы Темірбеков** (12 желтоқсан 1966, Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Маржанкөл ауылы) — филология ғылымдарының кандидаты, ұстаз, ғалым, абайтанушы, жазушы, аудармашы, XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазақ әдебиетіндегі еңбек құндылығының Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп шығармашылығын зерделеуші.

Өмірбаяны
---------

1966 жылы 12 желтоқсанда Қарағанды облысы Нұра ауданы Маржанкөл ауылында көпбалалы отбасында дүниеге келген. Әкесі Жәлел Темірбекұлы және анасы Орынтай Мұқашқызы оқыған, сауаты бар кісілер болған, әкесі Жәлел аңшы, әнші, сөзге шешен, домбырашы күйші болған. Үйінде алты баланың кенжесінің алды. Әпкелері: Биғайша, Ажар. Ағалары: Асқар, Ақан. Қарындасы: Ләйлә.

Шығармалары
-----------

Kәсіби біліктілігі, жүргізетін пәндері, осы ұйымда жұмыс істеген мерзімі:
«Әдебиеттануға кіріспе», «Халық ауыз әдебиеті», «Әлемдік әдебиет тарихы», «Абайтану». 2008 жылдан бастап істейді.
Академиялық тәжірибе:
Осыған дейінгі өзге білім беру ұйымдарындағы жұмысы, жүргізген пәндері, кафедрасы, т.б. толық немесе жартылай жұмыс күні. 1992-2008 жылдар аралығынада Е.А. Букетов ат. ҚарМу-де философия, мәдениеттану кафедраларында жұмыс істеген (толық).
Соңғы бес жылдағы аса маңызды жарияланымдар мен презентациялар – атауы, қосалқы автор (егер болса), жарияланымның немесе презентацияның жарияланған жері, жылы: «Фрасуа де Ларошфуко, Блез Паскаль, Жан де Лабрюер: Максималар, Ойлар, Мінездер». Әлем әдебиетінің кітапханасы. Қазақша аудармасы Омар Жәллұлы, Ғ. Ештанаев. «Адарма баспасы», 2011 жыл. – 552 бет. «Қазақ әдебиетіндегі Абай ұлағаты». Презентация. «Өрлеу». Алматы, 2013, 10-26 мамыр. «XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазақ әдебиетіндегі еңбек құндылығының зерделенуі (Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп шығармашылығының негізінде). Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын алу үшін жазылған диссертацияның авторефереты. Астана, ЕҰУ баспасы, 2011 жыл, 17 желтоқсан.

Дереккөздер
-----------
**Қабыкен Мұқышев** (1920-1976) - Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Балықты деген жерде дүниеге келген. Орта білімді өз ауылында алды. Бұдан соң Абай атындағы Қазақ педагогика институтының тіл және әдебиет факультетінде оқиды. 1940 жылы Нұра ауданының орталығындағы қазақ орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ берді. 1944 — 1949 жж. Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтында аға оқытушы болып істеді. 1950 — 1960 жж. Қарағанды, Ақмола, Алматы облыстарының ауыл-селолық мектептерінде мұғалімдік қызмет атқарды. Кейін таза шығармашылық жұмыспен айналысты.

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан..

Еңбектері
---------

Өлеңді институтта оқып жүрген кезінен жаза бастаған. Балаларға арналған бірнеше жыр кітаптары, пьесалары жарық көрді. 1959 жылы поэмалар жинағы басылып шықты. Бұған «Аппақ туралы аңыз», «Өкініш», «Достоевский туралы аңыз», «Гүлсім» атты төрт поэмасы енді. Ақын туындылары 1971 жылы орыс тілінде жеке кітап болып басылды. 1972 жылы таңдамалы шығармалар жинағы жарыққа шықты.
Шығармалары: Алтын арқа. Өлеңдер. А. ҚМ КӨБ, 1948; Жақанның арманы. Поэма. А. ҚМКӘБ, 1956; Кірпі мен сұрмойнақ. Суретті кітапша. А. ҚМКӘБ, 1958; Көршілер. Өлеңдер. А. ҚМКӘБ, 1960; Екі мысық. Суретті кітапша. А. ҚМКӘБ, 1963; Мысық неге етіксіз? Суретті кітапша. А. «Жазушы», 1965; Поэмалар. А. «Жазушы», 1970; Құзар шыңдар. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1972; Дана мен бала. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жалын», 1978).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  *Бикенов Ж.Б. Жәкенов Ж.М. Исабек Т.К.* Тоқа шежіресі —  Қарағанды: Қарағанды полиграфиясы ААҚ, 2000. — 402 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-7667-9037-6.
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Жақсыкөң және Жаманкөң өзендерінің аралығындағы оқшауланған тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Баршын ауылының оңтүстік-батысында 40 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 549 м.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Беткейі көлбеу, пішіні бес жұлдыз тәрізді келген. Девон және тас көмірдің тау жыныстарынан түзілген. Оңтүстік бөлігінде Алтуайт, Әжіке қыстаулары бар.

Өсімдігі
--------

Беткейіндегі бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, селеу, жусан, бұталар өседі. Етегі мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Сарыоба деген бетті қараңыз.*
**Сарыоба** – Желдіадыр тауларының шығысындағы Жаманкөң мен Жақсыкөң өзендері аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Баршын ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 432 м. ұзындығы 8 км, ені 4 км. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған оқшау таудың беткейі жатық, төбесі доғалданып келген.

Өсімдігі
--------

Беткейі мен етегінің қызғылт қоңыр, қоңыр топырақ жамылғысында қараған, жыңғыл, ши аралас бетегелі-бозды, жусанды-еркек шөпті дала ландшафтысы қалыптасқан. Шығысындағы Жаманкөң өзені бойында астық тұқымдас шалғынды өсімдіктер өседі. Алабы - мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Дәнеу атырабы** (түрікм. *Dänew etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Дәнеу қаласы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Ленин округінің **Дейнау ауданы** болып құрылды. 1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді.

1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, Дейнау ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1939 жылы қарашада Дейнау ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1963 жылы қаңтарда Шаржоу облысы таратылып, Дейнау облысы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржоу облысының құрамына енді.

1992 жылы Дейнау ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, бастапқыда **Дәнеу атырабы**, 2001 жылы 18 ақпанда **Қалқыныш атырабы** деп аталды.

2017 жылдың 25 қарашасында Қалқыныш атырабының атауы қайтадан Дәнеу болып өзгертіліп, оның құрамына Түрікменстан Парламенті таратқан Ғарашсыздық атырабының аумағы қосылды.

Әдебиет
-------

* *Кулиев О.* Түрікменстанның әкімшілік-аумақтық құрылымы: (XIX ғ. басы - 1980 ж.) —  Ашхабад: Ылым, 1980. — 319 б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді.  (орыс.) (28 ноября 2017).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2018.
Тарас Григорьевич Шевченко
Көшеге әйгілі украин ақыны, суретшісі Тарас Григорьевич Шевченконың есімі (1957 жылы) берілген. Шевченко Тарас Григорьевич (1814-1861) Киев губерниясы Звенигород уезі Соринцы селосында дүниеге келген. Ол - «Кобзарь» (1840), «Гайдамактар» (1842) туындысының авторы.

Көше Медеу, Алмалы аудандарында орналасқан. Көше Кіші Алматы өзенінен басталып, Розыбакиев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Айманов, Жароков, Әуезов, Манас, Д.Қонаев көшесінен С. Мұқанов көшесіне дейінгі аралықта трамвай жолы салынған. Бұрынғы атауы - Лагерь көшесі. Көшенің ұзындығы - **5850 метр**.

Шығыс календарі фонтан
Көше қаланың орталық көшелерінің бірі болғандықтан, оның бойында ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының ғимараты, ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің емханасы мен ауруханасы, Қазақ Көлік және Коммуникация академиясы, «Динамо» ерікті спорт кешені, «Динамо» стадионы, «Восход» киім дүкені, т.б. орналасқан. Кешенін Ш.Уәлиханов көшесімен қиылысқан жерінде Ш.Уәлихановтың ескерткіші орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Шұбаркөл көмір кеніші** — Қарағанды облысы Нұра ауданында 1983 жылы ашылған.

Жатыс сипаты
------------

Қалыңдығы 5-15 м делювийлі-аллювийлі төрттік түзілімдермен жабылған. Өнімді қабат юра шөгінділерінің төменгі бөлігімен ұштасып, көмірлі қабаттан («Жоғарғы», «Ортаңғы» және «Төменгі») тұрады. Қалыңдығы 1-нікі 25-30 м (оңтүстік-шығыста 15-20 м); 2-нікі бірнеше см-ден 1-3 м-ге дейін, 3-нікі 1,0-8 м.

Құрамы
------

Көмірі қоңыр, тас көмірге жақын. Көмірдің орташа күлділігі — 6% (қатардағы көмірдің күлділігі — 11%), қалыпты ылғалдылығы -15%, шығымы (% есебімен) ұшпа заттардікі — 45, гумипді қышқылдардікі — 3-5, бастапқы шайырдікі 6-15; жану жылуы: ылғалды, күлсіз жағдайда 25,0 МДж/кг (6170 ккал/ кг), ыстық массада 31,0 МДж/кг (7400 ккал/кг), 1-көмір қабатына аршып алу және пайдалану кезіндегі болжамды су мөлшері 150-200 м³/сағ. Кеніштің аршылған бөлігі ұзақ мерзімге жететін қорлармен қамтамасыз етілген.

Барлау-пайдалану жұмыстары 1985 жылдан жүргізіліп келеді. 1986 жылы Қызылжар темір жол стансасынан темір жол тармағы тартылды. Вахталық кент, жұмысшы қалашығы бой көтерді. 1988 жылы Шұбаркөл көмір кенішінің игерген жұмыстары үшін бір топ геологтар мен кеншілер КСРО Мемлекеттік сыйлықтарына ие болды. Шұбаркөл көмір кеніші 2000 жылы Еуразия қаржы-өнеркәсіп компаниясы қарамағына беріліп, инвестициялық бағдарлама жүзеге асырылуда. Жер қойнауын пайдаланушы «Шұбаркөлкөмір» ААҚ болып табылады. 2005 жылы кеніш игерілгеннен бері ең жоғары нәтижеге қол жетті — 4,6 млн т көмір өндірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Басқа мағыналар үшін Құсмұрын деген бетті қараңыз.*
**Құсмұрын** – Қашырлы тауларының солтүстігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек ауылының солтүстік-батысында 17 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 429 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км.
Солтүстік-батыс беткейі тіктеу, қалған бөліктері еңістеніп жазыққа ұласады. Солтүстігінде Бұрматал, оңтүстігінде Төребай, шығысында Мәмбет, батысында өзімен аттас қыстаулар бар.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Өрнекті жылан** (лат. *Elaphe dione*) – бауырымен жорғалаушылардың қабыршықтылар отрядының сарыбас жыландартәрізділер тұқымдасының бір түрі. Дене тұрқының ұзындығы 1100 мм, басқа жыландармен салыстырғанда құйрығы қысқы келеді. Түсі әртүрлі реңді болады, негізінен, сұр, қоңырқай немесе құба түстес, арқа тұсында көптеген көлденең түскен сызықшалар мен дақтары бар. Бұл жыланның түріне атау өзінің басындағы күрделі өрнегіне қатысты қойылған. Шығыс Қазақстанда өрнекті жылан барлық аймақта кездеседі. Экологиялық тұрғыдан ерекше бейімделгіш жылан. Өрнекті сұржылан далалы жерлерде, сирек орманда, өзен аңғарларында, қылқан жапырақты және аралас ормандарда кездеседі. Адамға жақын бау-бақшада, жүзімдікте де кездеседі. Өрнекті сұржылан – аса жылдам қозғалатын жылан. Мекен ететін жерлері - аңдардың індері, тастардың астындағы қуыстар, ағаштың дінідегі қуыстар, су жағасындағы қоға мен қамыстар. Күндізгі уақытта тіршілік қамын жасайды. Ұсақ жәндіктермен, құстардың жұмыртқасымен, жыландармен, кесірткелермен, қосмекенділермен және балықтармен қоректенеді. Қауіп келген жағдайда құйрығын дірілдетіп айбат шегеді, субстрат күйге түседі, өзіне тән ағаш сынғандай дыбыс шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Күншығыс" энциклопедиясынан.
**Жай сан** — 1-ден үлкен, бірақ 1 мен өзінен басқа сандарға бөлінбейтін, бүтін оң сан (мысалы: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, ...). 

Жай сандардың шексіз көп екендігі (*Евклид теоремасы*) ежелгі грек математиктеріне де белгілі болған. Жай сан натурал сандарды зерттеу кезінде негізгі ұғым болып есептеледі. Өйткені, кез келген бүтін сан (1-ден басқа) бір ғана түрде жай сандардың көбейтіндісіне жіктелетіндігін (көбейткіштердің тәртібіне назар аударылмайды) бөлінгіш теориясының негізгі теоремасы тұжырымдайды. 1-ден x-қа дейінгі жай сандарды табу үшін *Эратосфен елегі* (б.з.б. 3 ғасыр) қолданылады. 1-ден x-қа дейінгі жай сандар тізбегін қарастырғанда, орташа есеппен жай сан сирек кездеседі. Натурал сандар қатарының бірде бір жай сан болмайтын өте үлкен аралықтары болады. Дегенмен айырмасы 2-ге тең жай сандар да (егіз сандар деп аталатын) бар (мысалы, 10006427 және 10006429). Мұндай егіз сандар жиыны шекті ме не шексіз бе деген сұраққа әзірше жауап табылған жоқ (1987).

Жай сандардың таралуы
---------------------

Натурал сандар қатарында жай сандардың таралуы — сандар теориясының ең қиын мәселесі. Бұл мәселе, n оң санынан аспайтын, жай сандардың санын көрсететін π(n) функциясының асимптоталық сипатын зерттеу ретінде қарастырылады. Жай сандардың таралуы теоремасы {\displaystyle \pi (n)~} (яңни 1-ден n-ге дейінгі жай сандар саны) саны n өскен сайын {\displaystyle {\frac {n}{\ln n}}} сияқты өседі дейді, яғни:

{\displaystyle {\frac {\pi (n)}{n/\ln n}}\to 1,} егер {\displaystyle \quad n\to \infty }.
Л.Эйлер 1737 жылы төмендегідей *дзета-функциясын* ендірді: 

{\displaystyle \zeta (s)={\frac {1}{1^{s}}}+{\frac {1}{2^{s}}}+{\frac {1}{3^{s}}}+\ldots ,}
мұндағы {\displaystyle \displaystyle s\in \mathbb {C} }.
Ол s>1 болғанда : {\displaystyle \zeta (s)=\prod \_{p}{\frac {1}{1-p^{-s}}}} болатындығын дәлелдеді. Мұнда көбейтінді барлық жай сан бойынша жүргізіледі. Соңғы теңдік және оның жалпыламасы жай сандардың таралу теориясында маңызды рөл атқарады. Жай сандардың таралу мәселесін зерттеуде П.Л. Чебышев, француз математигі Ж.Адамар (1865 — 1963), бельгиялық математик Ш. Ла Валле Пуссен (1866 — 1962) ірі жетістіктерге жетті. Жай сандардың таралу мәселесі элементар әдіспен де, математикалық анализ әдісімен де зерттеледі. 

### Ең ірі жай сандар

1965 жылға дейінгі ең үлкен жай сан: 211213–1. Бұл санның құрамында 3376 цифр бар.

2011 жыл ақпанына сәйкес ең үлкен жай сан — {\displaystyle 2^{43112609}-1}. Ол 12 978 189 ондық цифрдан тұрады және жай Мерсенн саны болып табылады. Оны 2008 жылғы 23 тамыз күні Калифорния университетінің математикалық факультетінде Мерсенн жай сандар таралуы GIMPS жобасы шеңберінде табылған.

2016 жылы Көртис Купер (Curtis Cooper) жаңа ең ірі жай санды тапты - 274,207,281 – 1, бұл оның алдындағы ең ірі жай саннан 5 млн-ға жуық таңбаға ұзынырақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Элгон тауы сөнген жанартау болып табылады. Ол Кения мен Уганда шекарасында екі жаққа созыла орналасқан.
Таудың биіктігі 4321 м-ді құрайды.

Тау биіктігі бойынша Кенияда екінші, ал Африкада төртінші орынды иеленеді.
Элгонның биік шыңы Вагагай деп аталады.

Тау жергілікті турғындар үшін ағаш, бад бамбук, жабайы аңдар еті және дәрілік өсімдіктер сияқты түрлі өнімдерімен бағалы.
Ол Найробидан 470 шақырым қашықтықта орналасқан. Тау жалпы 169 шаршы шақырымды алып жатыр.
Таудың төменгі баурайы өсімдіктерге бай. Ал Элгонның солтүстік бөлігі құрғақ болып келеді.
Элгон 1968 жылы саябақ ретінде жарияланған болатын.

Мұндағы климат ылғалды. Осының әсерінен таудың құрғақ 5 аймағы біраз дымқылданады. Жылдық жауын-шашын көлемі 1,270 мм-ден асады.
Элгон тауы Ұлттық саябағы 169 шаршы шақырым аумақты алып жатыр, ол таудың солтүстік-шығыс жағында орналасқан.

Құрғақ кезең маусымнан тамыз айына дейін жәнө желтоқсаннан наурыз айына дейін созылуы мүмкін. Дегенмен кез келген сәтте жауын жауып кетуі ықтимал.
1896 жылы С.В.Хоблей тауды толығымен айналып
шыққан алғашқы еуропалық атанды.

Таудың баурап алатын әсемдігі аймақты демалыс орнына айналдырды. Таза ауасы мен тамаша табиғаты саяхатшылардың жиі келуіне ықпал етеді.

Элгон тауының шыңдары
---------------------

| Шың | Биіктігі | Мемлекет |
| --- | --- | --- |
| Wagagai | 4320 метр | Уганда |
| Sudek | 4302 метр | Кения-Уганда шекарасы |
| Koitobos | 4222 метр | Кения |
| Mubiyi | 4211 метр | Уганда |
| Masaba | 4161 метр | Уганда |

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Асыл арман** — өткен жылдар әндерін сүйіп тыңдайтын, сол арқылы жастық шағын еске алуға тырысатын көрермендерге арналған "Хабар" арнасындағы бағдарлама. 2003 жылы қарашадағы кезекті санында кезінде әнімен де, сәнімен де жүректерді жаулаған эстрада әншісі А.Мақашевтің шығармашылығы туралы сыр шертілді. Жүргізушісі кезінде «Дос-Мұқасанда» өнер көрсеткен танымал артіс Бақытжан Жұмаділовтің өз кейіпкерлерінің өмірімен де, өнерімен де етене таныстығы байқалып тұрды. Әндердің арасын жалғайтын әңгімелерін оның кейде сахнада, кейде шымылдық сыртында, кейде жарық түсіруші аспапты, кейде телекамерамен бірлікте баяндауы да режиссерлік сәтті шешім. Алайда кейіпкер туралы толығырақ білгісі келетін көрермен үшін хабарда сол адамнын әріптестері, ізбасарлары, замандастары, тыңдармандары, тілеулестері тарапынан айтылатын қызықты естеліктерге орын берілмей келеді. Ондай жағдайда бағдарлама кейіпкерінің болмысы, бет-бейнесі экранда толығырақ ашыла түсер еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Таңат Әкімжанұлы Нөсербаев** (қаңтардың 1-і 1987) — Қазақстан футболшысы. Қазақстан құрамасының шабуылшысы.Қазақстанның ең жылдам ойыншыларының бірі.

Тарихы
------

### Клубтық

2005 жылы Шымкенттің «ААЭиС» әуесқой клубында жарқын ойынымен көзге түскен Таңат, "Ордабасының" жастар командасына ілінді. Кейін 2006 жылы негізгі құрамда алғашқы кездесуін өткізіп, аз ғана уақыттың ішінде "Ордабасының" ең басты шабуылдаушы күші болып үлгерді.

Жастар құрамасындағы жарқын ойынынан кейін Таңатқа шетелдік клубтар қызығушылық тынытты. Соның ішінде Швейцарияның "Янг Бойзы" да болды. Таңаттың ойынын көруге шақырған "Янг Бойз", дербес шарттардың келіспеуіне байланысты Таңат Ордабасыда қала берді.

2010 жылғы маусымның ортасында жарақатына байланысты "Ордабасыдан" кетті.

2016 жылға дейін "Астана" сапында ойнап, Қазақстанның үш дүркін чемпионы атанды.

2017-18 жылдары тағы да "Ордабасыда" доп тепті. 2018 жылғы маусымның басында "Тобылға" жалға берілді. Бір жылдан соң "Оқжетпеске" түпкілікті ауысты.

### Ұлттық құрамада

2008 жылы 11 қазан күні "Уэмблиде" Англияға қарсы тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты. 2009 жылы 10 маусым күні сырт алаңда Украина қақпасына тұңғыш голын соқты. Бұл екі ойын да ӘЧ-2010 іріктеу турниріннің кездесулері болатын.

2014 жылы 12 тамыз күні Алматыда Тәжікстанға қарсы жолдастық кездесуде капитан ретінде алаңға шықты.

2017 жылы 10 маусым күні Алматыдағы Данияға қарсы ӘЧ-2018 іріктеуінде соңғы рет құрама сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* 2008 жылы Премьер Лиганың үздік ойыншы, үздік шабулшы, үздік жас ойыншы атағына үміткерлер қатарында болды.
* 2008 жылғы «PROСПОРТ» газетінің версиясы бойынша «Жылдың ашуы» атағын жеңіп алды.
* Қазақстан чемпионы: 2014, 2015, 2016
* Қазақстан кубогы: 2012, 2016

Сілтемелер
----------

* ҚФФ сайтындағы профиль Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Елек**, *Елік* – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ресейдің Орынбор облысы жерімен және Қазақстанның Ақтөбе (Алға, Ақтөбе, Мартөк аудандары), Батыс Қазақстан (Бөрлі ауданы) облыстары жерімен ағып өтеді. Су жиналатын алабы 41,3 мың км. Ұзындығы 623 (Жарықты саласын қоса есептегенде 699) км.

Бастауы
-------

Мұғалжар тауының батыс бөлігіндегі Бестөбе сілемінен қос тармақ болып басталады да, Жарсуат аулының тұсында Жайыққа сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Қар және жер асты суымен толығады. Жылдық су ағындысының 60-85%-і көктемгі, қысқы мерзімде ағып өтеді.
Арнасы бастауында енсіз (20- 30 м), тік жарлы келеді, орта ағысындағы арнасы (Ақтөбе қаласы тұсында) 150-170 м-ге дейін жетеді. Онда тоғай, шалғын өседі. Електің 75 саласы бар, ірілері - Қобда (Үлкен Қобда), Көктөбе, Табантал, Қарғалы, Сазды, Таныберген.
Жылдық орташа су ағыны 3- 21 м /с, Шілік aуылы тұсында 37,9 м³/с. Суының тұздылығы 1,2-1,7 г/л аралығы. Қараша-сәуір айлары аралығында мұз қатады.
Өзенде жайын, көксерке, ақмарқа, табан, сазан, алабұға, тыран, аққайран, бекіре, қарабалық бар. Суы өнеркәсіп орындарында пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Елек су алабының өзендері |
| --- |
|  |
| 
Үлкен Песчанка | Ветлянка | Иккырашан | Карабутак | Кіші Песчанка | Кіші Қобда | Сарак-Салды | Утя | Қобда | Жіңішкесай |

 |
**Ізбасар Әбдірахманов** (14 желтоқсан 1939, Ленино ауылы, Талдықорған ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР — 21 шілде 1975, Ленино ауылы, Талдықорған ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) — Қазақ КСР, Алматы облысы, Талдықорған ауданы, Ленин атындағы ұжымшардың комбайншысы. Социалистік еңбек ері (1967).

Өмірбаяны
---------

1939 жылы Талдықорған ауданы, Ленино ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жергілікті мектепті бітіргеннен кейін механизация курстарында оқыды. 1958 жылдан бастап — Талдықорған ауданындағы Ленин атындағы ұжымшардың механизаторы.

Жыл сайын жоғары еңбек нәтижелерін көрсетті. Бірнеше рет ұжымшарлық социалистік жарыста алдыңғы қатардан көрінді. 1965 жылы 875 гектар, 1966 жылы 1050 гектар егін орып, 18 мың центнер астық бастырды. Сол жылы Талдықорған ауданы комбайншылары арасындағы социалистік жарыста бірінші орынды иеленді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылғы 19 сәуірдегі Жарлығымен «1966 жылы астық өндіру мен дайындауды арттыруда қол жеткізген табысы үшін» Ленин ордені және «Орақ пен балға» алтын медалімен (№ 14935) марапатталып, Социалистік еңбек ері атағы берілді.

1969-1973 жылдары Талдықорған индустриалды педагогикалық техникумында оқыды.

Туған жері Талдықорған ауданының Ленино ауылында тұрды. 1975 жылы маусым айында ауыр сырқаттан қайтыс болды.

### Естелік

Туып-өскен Көксу ауданы, Мәмбет ауылының бір көшесіне оның есімі берілді.

Сілтеме
-------

* Әбдірахманов Ізбасар. «Герои страны» сайты.
Гарри Лиллис Кросби (Такома, Америка Құрама Штаттары, 3 мамыр 1903 - Алькобендас, Испания, 14 қазан 1977 ж.), Бинг Кросби деген атымен жақсы танымал , американдық әнші (кронер) және жарты ғасырлық көркемдік мансабы бар актер болып табылады. Бірінші мультимедиа жұлдызы, Bing Crosby 20 ғасырдың ең көп сатылатын және ең сәтті музыкалық актісі болды
20 ғасырдың бүкіл әлемдегі ең маңызды және ықпалды кейіпкерлерінің бірі. Ол алғашқы мультимедиа суретшілерінің бірі болды. 1934 және 1954 жылдар аралығында Кросбиде альбомдарымен, радиостанциялардағы және әлемге әйгілі кинофильмдерімен керемет бестселлер болды. электронды түрде жазылған адам. Кросбидің көркемдік абыройы әмбебап, оның Фрэнк Синатра, Перри Комо, Дин Мартин, Джон Леннон, Элвис сияқты оны қолдаған басқа да ерлердің үлкен шабыттарының бірі болғанын атап өту маңызды. Пресли, Майкл Бубле бірнеше атаңыз.
Bing Crosby бүгінгі күнге дейін әлем бойынша 1 миллиардтан астам жазбаны сатты, мүмкін бұл тарихтағы ең үлкен сатушы, сонымен қатар әлемдегі ең көп сатылатын «Ақ Рождество» әні. Әлем бойынша 50 000 000 данасы сатылды.
Кросби ХХ ғасырдың ортасында әлемде қатты танымал болған, сол уақыт кезеңінде жүргізілген сауалнама, Кросбидің Рим Папасы Пийс XII-ге қарағанда әйгілі әрі құрметті екені анықталды.

Оның диаграммасы сәтті әсер қалдырады: 396 жеке карточка, оның ішінде № 1 хит. Егер сіз «Ақ Рождество» бірнеше рет соғылғанын санасаңыз, онда бұл санды 43-ке дейін арттырады. Битлз мен Элвис Пресли біріктірілген.

Кросбидің 1931 және 1954 жылдар аралығында жыл сайын жеке синглдері бар, сонымен бірге 1939 жылы 24 жеке танымал синглдері болған.

Bing Crosby 2000-нан астам коммерциялық жазбалар мен 4000-ға жуық радио-шоулар жазды, сонымен қатар фильмдер мен теледидарлардың кең тізіміне ие, ол тарихтағы ең көп жазылған суретші.

Бинг Кросби диаграммалардағы 41-ші нөмірді (43 «Ақ Рождество» үшін екінші және үшінші тақырыптарды қоса) жинады, бұл «Битлз» (24) және Элвис Пресли (18) жазбаларынан гөрі.

Оның жазбалары кестеге 396 рет жетті, бұл Фрэнк Синатра (209) және Элвис Пресли (149) біріктіргеннен көп.
**Рияд Маһрез** ( араб. رياض محرز‎, фр. *Riyad Mahrez*, 21 ақпан 1991, Сарсель, Валь-д’Уаз, Иль-де-Франс, Франция) — алжирлік футболшы, «Әл-Ахли» футбол клубы және Алжир құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтық мансабы
---------------

### «Кемпер»

«ААС Сарсель» футбол клубының түлегі. 2009 жылы 4 дивизионда өнер көрсететін «Кемпер» футбол клубыңа ауысты, бұл командада 27 ойында 1 гол соқты.

### «Гавр»

2010 жылы Маһрез «Гавр» футбол клубыңа ауысты. 2011/12 маусымнан «Гавр» командасының сапында Лига 2-да өнер көрсетті. 2012/13 жылғы маусымда негізгі құрамда ойнай бастады. Чемпионаттың 38 кездесуінде 34 ойында өнер көрсетті.

### «Лестер Сити»

11 қаңтар күні 2014 жылы Рияд Маһрез «Лестер Сити» футбол клубымен 3,5-жылдық келісім шартқа қол қойды, трансфер құны 400 мың еуро болды. Ағылшындық Чемпионшипте 25 қаңтар күні дебюті өтті. Найджел Пирсон сол кездегі команданың бапкері футболшы үлкен сенім артып оны жиі негізгі құрамға шығарды. 2013/14 жылдың маусымы бойынша Марез «Лестер» құрамында Чемпионшион жеңімпазы атаңды.

5 желтоқсан 2015 жылы өзінің мансабындағы ең алғашқы хет-тригін «Суонси» қақпасыңа соқты. 2015/16 маусымында Ағылшын Премьер лигасының ең үздік ойыншысы аталып, Лестер Сити футбол клубымен чемпиондық атаққа ие болды.

Жеке өмірі
----------

Риядтың әкесі — алжирлік, ал анасы — мароккалық.

Жетістіктері
------------

#### Лестер Сити

* Ағылшын Премьер Лигасының чемпионы: 2015/16
* Ағылшын Футбол Лигасының чемпионы: 2013/14

**Алжир**

* Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы: 2019

#### Жеке

* Ағылшын Премьер Лигасының ең үздік футболшысы: 2015/16
* Алжир еліндегі ең үздік футболшы: 2015
* 

**«Манчестер Сити»**

* Англия чемпионы (**4**): 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2022/23
* Англия Кубогы (**2**): 2018/19, 2022/23
* Лига кубогы (**3**): 2018/19, 2019/20, 2020/21
* Англия Суперкубогы: 2018
* Чемпиондар лигасы: 2022/23

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Рияд Марез

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 1653286949981 · VIAF: 4295165814910859860008 |

 |
**«Райымбек батыр»** — Алматы метросының 1-ші бекеті. Назарбаев даңғылы және Райымбек батыр даңғылының қиылысында орналасқан. 

Жерасты вестибюліне кіретін және шығатын жерлер Назарбаев даңғылы мен Райымбек батыр даңғылы қиылысқан әрбір бұрышқа орналасқан. Тағы екі кіретін және шығатын жерлер Назарбаев даңғылы бойында, Райымбек батыр даңғылының солтүстігіне қарай орналасқан.

Тарихы
------

Бекет 2011 жылдың 1 желтоқсанында ашылды. Ол Алматы метросының іске қосылған бірінші кезегінің бөлігі болып табылады. 

Райымбек батыр есiмiмен аталған. Жобада «Октябрьская» деп көрсетілген.

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Таяз орналасқан бекет ені — 10 м, ұзындығы — 104 м бір арал іспеттес платформасы бар бір күмбез тәрізді.

Архитектурасы мен безендірілуі
------------------------------

Әрлеуі ежелгі заман мен қазіргі замандағы үлгілерді біріктіру етіп орындалған. Қабырғаларда ұлттық өрнектер мен жартасқа салынған суреттер бейнеленген​.

* 
* 
*

Жақын орналасқан нысандар​
--------------------------

* "Мерей" сауда Үйі​
* Алматы-2 теміржол вокзалы
* Көк базар​
* "Саяхат" автовокзалы

Сілтемелер
----------

* «Райымбек батыр» бекеті.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 тамыз 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Көккөл** -Қазақстанның оңтүстігінде Жамбыл облысы Меркі ауданында орналасқан. Ел арасында «Айдаһар көл» және «Әулие көл» тіпті «Адам жұтатын көл» аталған мекенді ғалымдар толық зерттеп бітпеді. Көлдің алып жатқан аумағы мен тереңдігі туралы нақты дерек жоқ. Гидрологиялық зерттеулер жүргізгенімен ғалымдар судың түбін анықтай алмады. Көлден су ағып шықпайды және құйылмайды. Соған қарамастан мөлдір әрі тұп-тынық.

Гидрографикасы
--------------

Көккөлге сыр суы көтерілген кезде жоғарғы арнасынан құйылады. Көл толғаннан соң артық сулар төменгі арнамен қайтадан дарияға құйылады.Көлдің алып жатқан аумағы мен тереңдігі жайлы нақты ақпарат жоқ.

Жағалау сипаты
--------------

Көл ортасындағы аралда қалың тоғай өседі. Көл суы шаруашылыққа пайдаланылады. Шәмші Қалдаяқовтың "Көккөл кештері" атты әні осы көл жағасында дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Дежавю́** (фр. déjà vu, МФА (фр.— «бұрын болған секілді сезім») осы іс-әрекет бұрын болған секілді көрінетін психикалық ахуал, бірақ бұл сезім дәл бұрын болған кезбен байланыспай, жалпы болған кезбен байланысты. Бұл термин ең алғаш рет Эмиль Буарактың "Будущее психических наук" кітабында қолданылған.
Ұқсас құбылыстар (аналогичные явления) - фр. déjà vécu («болған кез»), фр. déjà entendu («естілген секілді»)
Кері термин **жамевю** - ешқашан болмаған кез. Жалпы кезде қалай сезінесін, сол секілді ешқашан да болмаған оқиға.
Дежавю, мысалға, оқып жатқан кітапты бұрын оқыған сияқты немесе бұрын көрген фильмді мүлдем умытып қалған сияқтылар. Дежавюдің әсері өте қатты болуы мүмкін, тіпті, бірнеше жылға есте қалуы мүмкін. Дегенмен, адам білген сияқты болған нәрселерді еске түсіре алмауы мүмкін. 
Дежавю кең таралған құбылыс; зерттеулер бойынша, 97%-ға дейін дені сау адамдар дежавюды бастарынан откізген, ал эпилепсия ауруына шалдыққандар жиі көреді. Бұл құбылысты адамдар өздері болдырта алмайды және де әрбір сау адамда бұл сирек болып тұрады. Осы себептен дежавю ғылыми зерттеулері қиындық туғызуда.
Қазіргі таңда дежавю тек батыста емес, сонымен қатар, Ресейде де зерттелініп жатыр. Осындай тақырыпта Андрей Курганның "Феномен дежа вю" деген жұмысында уақытын зерттей келіп, толқудың нақты себебі - екі оқиғаның бір-бірінің үстіне қабаттасуы болып табылады. Бұл қабаттасудың себебі уақыттың өзгеруінде. Болашақтың қазіргі кезбен ауысып кеткені секілді болуы.

Фармакология
------------

Кейбір дәрі-дәрмектер дежавю ықтималдығын арттырады. Атап айтқанда, мұндай әсерді амантадин мен фенилпропаноламинді (суыққа қарсы дәрі) бірге қабылдау арқылы байқауға болады. Зерттеу барысында ғалымдар мидың медиальды уақытша аймақтарындағы гипер-допаминергиялық әсердің арқасында бұл мүмкін деген қорытындыға келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Battlefield 3** (қаз. ***Ұрыс Алаңы 3*** , *Бэтлфилд* деп оқылады*) — бiрiншi жақтан шутер жанрындағы компьютерлік ойын, Battlefield ойындар сериясының ойыны. DICE студиясында жасалып, Electronic Arts компаниясымен басып шығарылған. Ойын (Microsoft Windows Vista, Windows 7), PlayStation 3 және Xbox 360 платформалары үшін Солтүстік Америкада 2011 жылдың 25 қазанында, ал Еуропада 2011 жылдың 28 қазанында шықты. EA Mobile iOS платформасы үшін портты растады. Шығарылған бірінші апта ішінде ойынның 5 миллион көшірмесі сатылып, көптеген геймерлерден жақсы сынға ие болды.*

Ойын тек DirectX 10 және 11-ді қолдайтындықтан, Windows Vista-дан бұрынғы Windows нұсқаларын қолдамайды. ПК версиясы EA Origin платформасына эксклюзивті болып табылады.

«Battlefield 3» — 2005 жылы шыққан «Battlefield 2» ойынының сиквелы. ПК-ойындарда бір картадағы максималдық ойыншылар саны - 64, студияның ойынша бұл оптималды сан, (2011 жылдың тамызында 64 ойыншымен видео алғаш рет көрсетілді ), ал PlayStation 3 және Xbox 360 үшін ойынның консольді нұсқасында максималдық ойыншылар саны 24.

2012 жылдың шілдесінің соңына қарай ойынның 15 миллион көшірмесі сатылды (ойын толықтыруларын қоспағанда)..

Кампания режимінде ойыншы бірнеше әскери рольдерді атқарады, Force Recon Marine, F/A-18 қару-жарақ система офицеры, M1A2 Abrams танк операторы, GRU Spetsnaz жұмыскері. Кампания әр-түрлі жерлерде орын алады, Ираннан Нью-Йоркке дейін Сержан Блакберн оқиғасы, кейін Дмитрий Маяковский оқиғасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sega and Electronic Arts Reach Landmark Deal.  DeltaGamer (5 шілде 2011). Тексерілді, 21 қыркүйек 2011.
2. ↑  *Ridgeley, Sean*. Battlefield 3 leaving DX 9 behind, Frostbite 2 engine good news for PC gamers, *Neoseeker*, *Neo Era Media Inc* (3 тамыз 2010). Тексерілді 25 наурыздың 2011.
3. ↑  *Matros, Daniel*. zh1nt0 (Community Manager) answers Battlefield 3 questions, *BF3Online*. Тексерілді 9 сәуірдің 2011.
4. ↑  EA Sells 5 Million Copies of 'Battlefield 3' in a Week.  PCMag (31 қазан 2011). Тексерілді, 31 қазан 2011.
5. ↑  Battlefield 3 PC receiving "special effort", won’t run on Windows XP.  PC Gamer (4 қаңтар 2011). Тексерілді, 6 қазан 2011.
6. ↑  *Pereira, Chris*. Even Retail Copies of Battlefield 3 Require Origin (12 тамыз 2011). Тексерілді 4 қазан 2011.
7. ↑  DICE: 64 players is the "maximum where it’s still fun".  VG247 (27 қазан 2011 ж.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 маусым 2012. Тексерілді, 27 қазан 2011.
8. ↑  BF3 64-multiplayer video and co-op screens.  VG247 (17 тамыз 2011 ж.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 маусым 2012. Тексерілді, 17 тамыз 2011.
9. ↑  Battlefield 3 Sells 15 Million, Prompts EA to Give More Games the «Premium» Treatment.  kotaku (30 маусым 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 тамыз 2012. Тексерілді, 2 шілде 2012.
**Алдан Зейноллаұлы Сымайылов** (1946 ж .т.), жазушы. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Жаңаарқаның түлегі. ҚазМУ- ді бітірген (1970). 1970-1989 ж. Алматы облыстық «Жетісу» газетінің әдеби қызметкері, Целиноград облысы радиосының тілшісі, Целиноград облысында «Коммунизм нұры» газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі болып істеді. 1989 ж. Республикада алғашқы құрылған Тіл және мәдениет қоғамының төрағасы болып сайланды. Ақмола облысында «Қараөткел» газетін ұйымдастырып, оның бас редакторы болды. Ақмола облысы телерадио компаниясы төрағасының орынбасары болып қызмет атқарды. ҚР Жазушылар одағы Астана бөлімшесінің төрағасы (2006). Оның «Ақ жалын», «Тамыздың таңы» , «Найзақара», «Сағынтып жеткен көктем» кітаптарын оқырмандар жылы қабылдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*