recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Торғай деген бетті қараңыз.*
**Торғай үстірті** – батысында Оңтүстік Орал мен Мұғалжар тауымен, шығысында Сарыарқамен шектесетін жазық аймақ.

Жер бедері
----------

Солтүстігінде Тобыл маңы аккумуляттік жазығынан оңтүстігінде Шалқартеңізіне дейін 600 км-ге созылады. Ені батыстан шығысқа қарай 300 км. Үстірт негізінен Қостанай облысының аумағында, аздаған бөлігі Ақмола және Қарағанды облыстары жеріне кіреді. Абсолюттік биіктігі батыс және шығыс бөліктерінде 200 – 300 м, оңтүстігінде Шалқартеңіз ойысына қарай 150 – 170 м. Солтүстік бөлігі аз тілімделген, көбінесе жазыққа ұласып кетеді. Оңтүстік бөлігінде үстірт беті біртұтас тегіс, беткейі тік. Үстірттің дәл ортасын жарып меридиан бағытында Торғай қолаты өтеді. Оның оң жағасы бойында құрғақ арналар, тұзды көлдер көп. Үстірттің тегіс бетінде аласа төбелер, жондар. бұйратты қыраттар, көлшік ойыстары, жыралар кездеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық құрылымы жөнінен эпигерциндік Тұран тақтасына жатады. Қатпарлы іргетастың бетін жапқан мезо-кайнозой шөгінді жыныстары қабатының қалыңдағы ондаған м-ден оңтүстік-шығыста 200 м-ге дейін барады.

Су жүйесі
---------

Үстірт арқылы Есіл және Тобыл өзендерінің және Торғай қолатының шағын өзендері өтеді. Ірілері: Құсмұрын, Ақсуат, Сарықопа, т.б. Гидролық торы сирек, көбінесе жазда үзіліп қалатын өзендер басым. Бастылары: Торғай, Ырғыз, Өлкейек, Ұлы Жыланшық.

Климаты
-------

Климаты тым континенттік, құрғақ. Қысы аязды, жазы ыстық. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 300 мм, қаңтардың орташа температурасы –16 – 18оС, шілденікі 21 – 24оС.

Топырағы мен өсімдігі
---------------------

Солтүстік бөлігі қара және қышқыл қызғылт қоңыр топырақты. Мұнда селеулі-бетегелі құрғақ дала қалыптасқан. Құмды алқаптарда реликті шоқ қарағай ормандары өседі (Аманқарағай, Наурызымқарағай). Орта және оңтүстік бөліктерін бозғылт қызғылт қоңыр топырақты, бетегелі-жусанды шөлейтті дала алып жатыр. Қиыр оңтүстік шеті бозғылт қоңыр топырақты жусанды-сораңды шөл. Бұл бөліміне сусыма құм массивтері шоғырланған. Ірілері: Торғай өзен бойындағы Тосын құмы, Ұлы Жыланшық өзен маңындағы Аққұм және Ырғыз маңы құмы. Құмда жусан, еркекшөп, жүзгін басым өскен. Далалық алқаптың көп жері егіншілікке пайдаланылады. Шөлейт және шөл аймақтары – мал жайылымы. Өзен аңғарының жайылма шалғындарынан қысқы мал азығы дайындалады. Жер қойнауынан боксит пен қоңыр көмірдің аса бай кен орындары ашылған. Торғай үстіртінің солтүстігінде Наурызым қорығы орналасқан.

Тағы қараңыз
------------

* Торғай қолаты
* Торғай қақпасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Торғайдай байғызша**- қанаты және құйрығында ақ шұбар дақты, бозғылттау көлденең бедері бар сұр қоңыр реңді ең кішкене (50-80 г, қанатының алымы- 40 сантиметрден қысқалау ) жапалақ. Еуразияның қошқыл қылқанды ормандарын мекендейді. Қазақстанда ең қиыр шеткі аудандарда кездеседі. Кездесулердің күзде ғана кездестіретін болсақ керекк. Ұясын ағаш қуысына салады, ұяда ақ түсті 2-3, кейде 4-6 жұмыртқа болады. Жұмыртқа басу 4 аптаға жуық өтеді. Тайгадағы барлық түрлер сияқты торғайдай байғызша түде ғана емес, күндіз де белсенді тіршілік етеді. Жануарлар жасаған ағаш қуыстарына «ауыр күнге» арнап қор жинайды. Негізгі қорегі- ұсақ омыртқалы жануарлар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы "Құстар", Ковшарь
**Амантай Сағындықов** (1935-1999), журналист. Қарқаралынын түлегі. ҚазМУ- д і бітірген.
Еңбек жолын республикалық «Лениншіл жас» газегінде бастады. 1961-63 ж. осы газеттің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі. Одан кейін «Орталық Қазақстан » газетінің тілшісі , Егіндібұлақ аудандық газетінің редакторы міндетін атқарды. 1968-1975 ж. республикалық «Социалистік Қазақстан » газетінің Қостанай , Қарағанды облыстары бойынша меншікті тілшісі. 1975 жылдан зейнеткерлікке шыққанша «Орталық Қазақстан » газетінің бөлім меңгерушісі болды. Көркем очерктері республикалық басылымдарда жарияланды. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1979).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Үлкен Алматы Станицасы** — 19 ғасырдың ортасында салынған әскери қоныс. Сібір казак әскерлерінің 6 — 9 полктерінің казактары Верный әскери қамалы маңында 1855 ж. шілдеде қоныс теуіп станицаның іргесін қалады. Келесі жылдары станицаға Тобыл мен Томск губернияларынан көшкен казактар мен шаруалар келді. 1860 ж. станица тұрғындарының саны өсіп, жер аумағы ұлғайды. Соған байланысты станицаның оңтүстік жағы Үлкен Алматы Станицасы, солтүстік Кіші Алматы станицасы болып екіге бөлінді. 1867 ж. Жетісу казак әскерлері құрылғаннан кейін Үлкен Алматы Станицасында қамал салынды, оның станица атаманы, жиналысы, соты болды; бұлар тікелей Жетісу генерал-губернаторына бағынды. Үлкен Алматы Станицасы 1917 ж. Верный қаласының құрамына кірді.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Әбіш Жандыбайұлы Құнанқараұлы** (қазіргі Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Мыйбұлақ ауылының тумасы) — 19 ғасырда өмір сүрген сәулетші. Баршақұм өңірінде туып өскен. 

Атасы Құнанқара танымал сәулетші болған. Құнанқараұлы тұрғызған "Тіркеспе" атты қызыл кірпіштен өрілген тұрғын-жайлар қазақ сәулет өнерінде кең тараған. Мұнда тұрғын-жайдың қонақ үйі, жатын бөлмесі, ас үйі, шоланы, сондай-ақ жатақ үйі мен астық қоймасы, отын-суға арналған қора-қопсысы бір-бірімен жалғасып салынады. 19 ғасырда салынып, Ұлытау, Қарағанды, Арқа өңіріне кең танылған Қалманбай үйін Құнанқараұлы тұрғызған. Құнанқараұлы мазар тұрғызу ісінде Орта Азия сәулет өнерінде сирек кездесетін сегіз қырлы негіз бен көк күмбезді құрылымды алғаш қолданған сәулетшілердің бірі. Ол Сарысу өзені бойындағы Рахметолла, Жетіқоңырдағы Байсақал мен Ерубай, Сарыкеңгір өзені бойындағы Мөлдір бәйбіше мен Жұмабек мазарларын салған.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Үлкен Алматы мұздығы** – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздық. Үлкен Алматы өзенінің бастауында, Алматы қаласынан оңтүстікке қарай 15 км жерде. Мұздықты 1916 жылы өлкетанушы В.Д. Городецкий ашқан.

Аумағы
------

Бұл алапта 49 мұздық бар. Олардың жалпы ауданы 39,5 км2, ашық тілі 15,5 км2. Мұздық алабындағы биік шың — Жас гвардия шыңы (4400 м). Мұздықтың орташа мұзқар сызығы 3830 м, ол төменде 3600 м биіктікте бітеді. Мұздықтан төмен жатқан моренаның жалпы аумағы 8,0 км2, соңғы жылдарда мұздықтың ауданы қысқаруда. Жыл сайын Үлкен Алматы өзеніне 30,0 млн м3 су береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Марио Ариэль Болатти** (исп. *Mario Ariel Bolatti*; 17 ақпан 1985, Ла-Пара, Кордова) — орталық шепте жартылай қорғаушының рөлін атқарған аргентиналық ойыншы.

Мансабы
-------

### Клубтық

Марио футболды аргентиналық "Бельграно" футбол клубында 2003 жылы бастаған. Ол команда да Марио 86 ойын өткізіп бір ғана гол соғады. 2007 жылдың шілдесінде Марио португалдық "Порту" командасына ауысады."Порту" командасы Болаттионы "Уракан" футбол клубына жарты жылға жалға (аренда) береді. "Уракан" сапында жақсы өнер көрсетіп, өз командасымен Аргентина чемпионатында бірінші орынға жетеді, бірақ чемпионаттың соңғы күндерін де бірінші орынды "Велес Сарсфилд" тартып алады. 

18 қаңтар күні 2010 жылы Марио Болатти итальяндық "Фиорентина" клубына ауысады. Италиялық команда да Марио бір-ақ жыл ойнайды және сол бір жыл ішінде 12 ойынға қатысып бірді-бір гол соқпайды. 

2011 жылдың ақпан айында Марио бразилиялық "Интернасьонал" командасымен төрт жылдық келісімге тұрады. Бразилиялық команда Италиялық командадан 4 млн. евроға сатып алады.

### Ұлттық құрама

2009 жылы 14 қазан күні Әлем Чемпионатына іріктеу кезінде Аргентина ұлттық құрамасы Уругвай ұлттық құрамасына қарсы шықты. Ол ойында Марио Болатти негізгі саптағы бір ойыншыны алмастырып 84 минутта өте маңызды гол соғады. Осы голдың арқасында Аргентина 2010 жылы Әлем Чемпионатына қатысады.

Жетістіктері
------------

* Португалия чемпиондары: 2007/08, 2008/09
* Португалия Кубогының иегерлері: 2008/09
* Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпиондары: 2011, 2012

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Марис Андерсонс** (1963 жылы 19 қыркүйекте оңтүстік-батыс Латвия, Ауце қаласында дүниеге келген) – совет және латыш актері .

Марис Андерсонс жұмысшы мен мұғалім отбасында туған. 1981 жылы Ауце орта мектебін және Я. Витола атындағы Латвия мемлекеттік консерваториясының өнер зерттеу ғылымы мен мәдениеттану факультетін тәмамдайды. 1985-1992 жылдарда Латвия КСР-ның Жас көрермендер мемлекеттік театрында, ал 1992-1996 жылдары Жаңа Рига театрында актерлік қызмет атқарады. Бұдан кейін Марис Андерсонс Дайлес театры қойылымдарына актер ретінде шақырылады. Ол өзін жолбасшы және биржалық брокер (делдал) кәсібінде де сынап көрген. 1988 жылы режиссер Варис Брасельдің *«О любви говорить не будем»* фильмінде бас рөлді сомдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Рейш Бруно Эрихович** (1927-1992), ҚазКСР-ң Еңбек сіңірген дәрігері, денсаулық сақтау саласының үздігі. 

1927 жылы Ростов-на-Дону қаласында, дәрігер отбасында дүниеге келген. 1950 жылы Алматы медициналық институтын үздік аяқтайды. Талдықорған облыстық денсаулық сақтау бөлімінде бас хирург болып қызмет атқарады.

1962 жылдан бастап оның қызметі Шығыс Қазақстан облысымен байланысты болды: Лениногор полиметалл комбинаты медицина-санитарлық бөлімінің хирургия саласының меңгерушісі, 1962 ж. желтоқсан айынан - облыстағы бас хирург және облыстық аурухананың хирургия бөлімінің меңгерушісі болған. Шығыс Қазақстанда алғаш рет жүрекке оталау жасауды тәжірибеден өткізіп, жүздеген адамды құтқарып қалған.

  

Бруно Эрихович өмірінің соңына дейін адал қызмет еткен. Мыңдаған шығысқазақстандықтар ол кісіні зор ілтипатпен еске алады.

  

Бруно Эрихович Шығыс Қазақстан хирургиясының құрылуы мен дамуына барынша үлес қосқан азамат. Ол көптеген жас дәрігер тәрбиелеп, өз тәжірибесін жетік меңгерте білген.
Өскемен қаласы мен облыс көлемінде Б.Э.Рейштің қоғамдық-саяси қызметі кеңінен танылған. Ол КСРО халық депутатына сайланған, өңірдің нақты экологиялық мәселелерін, облыстық диагностикалық орталық құрылысын шешуге барынша ат салысып, тұрғындар арасында ағартушылық жұмысты ұйымдастырушы болған.

Марапаттары: "Ленин", "Еңбек Қызыл Ту" ордендері, медальдар. 30 жыл (1961-1992) бойы ерен еңбек еткен ШҚ облыстық ауруханасы ғимаратына дәрігер құрметіне мемориалды тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Шығыс-Қазақстан: танымал есімдер - Медицина қызметкерлері Мұрағатталған 29 қазанның 2012 жылы.
**Монотип** (ағылш. *monotype* моно- және көне грекше: τύπος — көшірме, ізтаңба) — жеке баспа әріптерінен және әріп аралық бос орыннан тұратын тұтас жол құятын аутоматты әріп теру машинасы. Полиграфиялық машинаның бір түрі. Монотипті 1887 жылы американдық Толберт Лэнстом жасап шығарды.

Монотип екі бөлек секциядан тұрды:

* ақпарат кодталатын және перфотаспаға жазылатын *пернетақталы аппарат*;
* перфолентаның басқаруымен жұмыс істейтін *әріпқұюшы механизм*.

Әрбір литера арнайы типографиялық құймадан жеке құйылатын, сосын литералардан жолдар жасалынып, баспалық формадағы беттер терілетін. Монотипте қаріпті құю үшін матрицалар қолданылатын.

Монотип беттеудің қиын түрлерінде (формулалар, экзотикалық тілдердің фрагменттері бар және т.с.с) қолданылды.

КСРО-да монотиптердің өндірісі 1947 жжылы ленинградтық полиграфтық машиналар зауытында басталды.

Фототеру мен компьютерлік беттеудің пайда болымен монотиптер қолдансытан шығарылды.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

* *Бушунов В. Т.* Монотип (Наборная и отливная машины). — М.; Л. 1948.
* *Шульмейстер М. В.* Монотип. Устройство и эксплуатация буквоотливных наборных машин. — Кн. 1-2. — М. 1961—1963.
**Қараарша асуы** – Іле Алатауындағы Қараш жотасының оңтүстік-шығысындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Таутүрген ауылының оңтүстік-шығысында 33 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 3400 м шамасында. Мамыр – қыркүйек айларында салт атты адам өте алады. Қараарша асуының солтүстігінен Түрген, Асы, оңтүстігінен Жіңішке өзендерінің салалары таудың биік жоталарындағы мұздықтардан бастау алады. Жатық беткейлі кең өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, құлама беткейлі шатқалдарға ұласады.

Өсімдігі
--------

Солтүстік беткейінде қарағай, шырша, одан жоғары альпілік шалғындар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қараағаш деген бетті қараңыз.*
**Қараағаш** – Шыңғыстау жотасының солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Көкбай ауылының батысында 32 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1074 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 9 км шамасында созылған, енді жері 4 км-ге жуық.

Жер бедері
----------

Беткейлері тіктеу келген, өзен, сай-жыралармен тілімденген. Тау бөктеріндегі бұлақтардан Қарасу, Қарлыбұлақ өзендері бастау алады. Солтүстігінде Ханшыңғыс жотасы, батысында Пішентай, оңтүстігінде Қызылоба таулары орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі және орта палеогеннің жанартаутекті шөгінділерінен, тақтатас, конгломерат, т.б. тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қоңыр, бозғылт қоңыр топырағында жусан, бетеге аралас бұталар, терек, қарағаш, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Қараалқымды тасшыбжық** (лат: *Oenanthe finschii*) — орташа денелі (21-30 г) тасшыбжық.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ересек аталықтың жоны мен бауыры - ақ, тек қана тұмсығынан (тамағын қамтып) мойнының екі жағы арқылы және бүкіл қанатын бойлай екі қапталдың бойымен жалпақ қара жолақ созылады. Құйрығы да - ақ, құйрық ұшында қара жолағы болады. Аналығының реңі қызыл қошқыл реңкті сұрғылт қоңыр болып келеді. 

Қимылы жеке қылығы тасшыбжықтар типтес.Ұялары інде және жердегі басқа тереңірек ойықтарда болады. Құстар ұя алдына ұяның өзі мен аузы аралығына әдетте шағын ұсақ тастардан ұяның аузын сыртынан жабатын тұтас білеу жасайды. Салындыдағы 4-6 тат түстес қоңыр сирек көгілдір жұмыртқаларды аналық 12 күн бойы басады, ал балапандарды аталықпен бірлесіп қоректендіреді. Бір жылда 2 рет балапан өргізеді. Ұялас балапандар тез-ақ тарқап кетеді.

Таралуы
-------

Қазақстанда наурыздың басынан қарашаға дейін кездеседі.
Кіші, Алдыңғы және Орта Азияда қоныстайды. Қазақстанда тек қана Қызылқұмның (Сырдарияның сол жақ жағасы) құмдауыт құмында және Маңғышлақ түбегінен (Шығыс Каспий маңы) кездеседі.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Oenanthe finschii*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
Апостол Павел, Андрей Рублёв, 1410 ж.ш.
**Апостол Павел** (Савл, Саул, ивр. שאול‎ (Шауль), ивр. שאול התרסי‎ *Šaʾul HaTarsi*; көне грекше: Σαούλ (*Saul*), Σαῦλος (*Saulos*) және Παῦλος (*Paulos*); лат. *Paulus* ; жлбамен. 5/10 ж.ш. Тарс — 64/67 ж.ш. Рим) — пұтқа табынушылардың апостолы. Христиан дініндегі 12 апостолдардың ішіне кірмейді. Жас кезінде Христиан дінінің жолын қуушыларды қудалаған. 

Иса пайғамбарымен кездескеннен кейін христиан дініне бұрылып, апостол борышын атқаруға кіріскен. Апостол Павел Кіші Азияда және Балкан түбегінде көптеген христиандық діни қауымдарының пайда болуының себепкері болған. Апостол Павелдің Христиан қауымына жолдаулары Библияның бір бөлігі - Жаңа өсиеттің едәуір бөлігін құрайды және христиан дін оқуының мәтіндерінің негізі болып келеді.

Дереккөздер
-----------
**Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет** - Ф. Ницшенің адамдық болмыстың екі бастауы мен мәдениетті типтерді сипаттауға байланысты енгізген ұғымдар. Бұл типтер ойшылдың «Музыка рухынан трагедияның туындауы» атты еңбегінде тұжырымдалған. Аполлонийлӏк және дионийсилӏк мәдениет бастамалары мифологиялық шығармашылықтың қиялдық бейнелері емес, олар бір болмыстың екі қыры ретінде табиғаттың өзінен нәр алып, көркем өнер тұлғасының бойында тылсымдық бастау ретінде оның ырқын билейді. Бірін-бірі толықтыра отырып, Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет ежелгі грек болмысының ғарыштық тұтастығын құрастырады. Аполлонийлік бастау — жарық, салқын қанды пайымдаушы, сыншыл және рационалдық бітімдерде болып келсе, дионийсилік — қызу, күңгірт, шығармашылық-сезімдік, органикалық-иррационалдық түрде айқындалады. Дионисийді Аполлонның басуы трагедияға әкеледі, ал трагедия, Ницше бойынша, мәдениет дамуының қозғалушы күші болып табылады. Кейінгі Еуропада рационалдық жеңісі рухани мәдениеттің құлдырауына әкеледі. Аполлондық бастау, Ницше бойынша пластикалық өнердің бейнелерінде ұяланады.

Аполлон — үйлесімділіктің құдайы және бүкіл болмыс формаларынан әсемдікті тапқысы келеді. Бірақ бұл әсемдік кейбір жағдайларда химералар тәрізді, адамды ұйқыдағы түс көру мен елес сияқты шатастырып кетуі де мүмкін. Аполлон жеке тұлғалық принципін жүзеге асырады. Сократ сөзімен айтқанда, «Өзіңді таны!» дейді. Дионийсилік бастау музыка өнерімен түбірлес келеді. Оны түсіндіру мақсатында Ницше мас болу мен түс көруден мысалдар келтіреді. Мүлгіген тұлғалық санада бейнелер калейдоскоптағыдай қисынсыз ауыса береді.

Дионис — әлемнің жүрегі, оның сағынуы мен асқақтануы. Ретсіз хаостан да ырғақ табуға болады. Дионийсилік мәдениет адамның тылсым дүниесінің шексіздігін білдіреді. Дионийсилік экстаз тоқтаусыз қайнап жатқан тіршілік ағынан ену болып табылады. Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет адамзаттың рухани тарихындағы әсерлі әрі мазмұнды символдарға жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мәдениеттану: жоғарғы оқу орнындары мен колледж студенттеріне арнлған оқулық. Алматы: Раритет, 2005.- 416 бет. ISBN 9965-663-71-8
**Апостолово** – Украинадағы Днепропетровск облысындағы Апостолово ауданының әкімшілік орталығы. Аудан басқаруына бағынышты қала. Халық саны 16 356 мың адам (2001 жылғы халық санағының қорытындысы).

Географиялық орналасқан жері
----------------------------

Апостолово қаласы H-23 және Т-0419 автокөлік жолының қиылысында орналасқан. Қала аумағынан бірнеше темір жол тараулары (Запорожье, Кривой Рог-Сортировочный, Нижнеднепр-Узел және Снигеревка), Апостолово станциясы. Қала маңынан Днепр каналы – Кривой Рог. 

* 1923 жылға дейін Покровск ауылы
* 1936 жылдан 1938 жылға дейін Косирово кенті
* 1956 жылдың қазан айында қала статусын иеленеді

Дереккөздер
-----------
**Аполог** (көне грекше: ἀπόλογος — «баяндау», «мысалдау») — ғақлияға, ғибрат айтуға құрылатын шағын көлемді, астарлы әңгіме. Өлең түрінде де жиі ұшырасады. Зерттеушілердің айтуына қарағанда, аполог Шығыста пайда болып, мысал жанрының қалыптасуына ықпалын тигізген үлгі. XIX ғасырға дейін аполог және мысал синонимдер ретінде қатар қолданылатын болған. Ежелгі Үнді аңыздарынан тұратын "Панчататрада", араб тәмсілдерінің жинағы "Қалила мен Димнада" Шығыс апологтарының әлем таныған классикалық нұсқалары бар. Айқын аңғарылатын аллегориялық сипат, сатиралық пафос, аң-құстың адамға хас мінез-қылықпен көрінуі-апологтың негізгі ерекшеліктері. Хайуанаттар туралы қазақ ертегілерінің де бір парасын апологтар санатына жатқызуға болады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Аппаз Қаражігітұлы** (15.3.1923 жылы туған, Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Сарысу ауылы) - жазушы. ҚР мәдениет қайраткері (2003). ҚазҰУ-ды бітірген (1953). Сарысу ауылында жұмысшы, есепші, мектепте мұғалім, мектеп директоры болып жұмыс істеген. 1970 - 84 жылдары Қарағанды облыстық газетінде тілші, Жезқазған облыстық газетінде бөлім меңгерушісі, 1984 - 90 жылдары Жезқазған балалар театрының әдеби меңгерушісі, 1990 - 98 жылдары Қазақстан Қазақстан жазушылар одағы Жезказған облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. Алғашқы өлеңдері қазіргі "Орталық Қазақстан" газетінде (1956) жарияланған. "Жетім", "Тас жарған емен" поэма, балладалары жарық көрген (1958). "Ақмоншақ" (1976), "Шақпақ" (1978), "Әке дауысы" (1982), "Майқоңыр" (1988), "Қайран шеше" (1991), "Абыздар биігі" (2001) атты прозалық кітаптардың авторы. "Баубек", "Сәкеннің атылуы", "Махаббат азабы", "Қияндағы жалғыз үй" пьесалары Жезқазған сазды драма театрында қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Марио Манджукич** *(xорв.* Mario Mandžukić; 21 мамыр 1986 жыл, Славонски-Брод, Югославия) — хорват футболшысы, шабуылшы. Хорватия ұлттық футбол құрамасы сапында екі Еуропа чемпионатына (2012, 2016) және екі әлем чемпионатына (2014, 2018) қатысты. 2018 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.

Футболшы карьерасы
------------------

2017 жыл. Италия кубогын ұтқан сәт
Футболшы карьерасын Германияның "Дитцинген" командасының сапында бастады. 2005 жылы "Загреб" командасына өтіп, екі жылдай өнер көрсетті. Екі жыл өткен соң загребтік тағы бір клуб — "Динамоның" қатарын толықтырды. Ол "Арсеналға" кетіп қалған Эдуардо да Сильваның орнын басты. 2010 жылы Германияның "Вольфсбург" клубына ауысты да, 2012 жылы "Бавария" сапына ойнай бастады. Бір жыл өткен соң УЕФА Чемпиондар Лигасын ұтып алды. Лондондағы "Уэмбли" стадионында өткен финалдағы "Боруссиямен" ойында Манджукич есеп ашты. Бұл кездесуде "Бавария" 2:1 есебімен ұтты.

2014-15 жылдары Мадридтің "Атлетикосында" ойнап, 28 ойында 12 доп соқты. 2015 жылы "Ювентусқа" ауысты. 2017 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында "Реалға" гол соқты. Оның өзінен асыра теуіп соққан голы маусымның ең үздік голына айналды. Бірақ бұл ойында туриндіктер 1:4 есебімен ұтылып қалды. 

Ол — Чемпиондар Лигасының финалында екі түрлі клубта гол соққан тарихтағы тұңғыш хорват футболшысы.

Ұлттық құрама сапында 2007 жылдан бері ойнап келеді. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының үздік мергендерінің бірі (үш гол соқты)

Жетістіктер
-----------

«Динамо (Загреб)»

* **Хорватия чемпионы** (3): 2007/08, 2008/09, 2009/10
* **Хорватия кубогы** (2): 2007/08, 2008/09

«Бавария»

* **Германия чемпионы** (2): 2012/13, 2013/14
* **Германия кубогы** (2): 2012/13, 2013/14
* **Германия суперкубогы** (1): 2012
* **УЕФА Чемпиондар Лигасы** (1): 2012/13
* **УЕФА Суперкубогы** (1): 2013
* **Клубтар арасындағы әлем чемпионаты** (1): 2013

«Атлетико Мадрид»

* **Испания суперкубог**ы (1): 2014

«Ювентус»

* **Италия чемпионы** (2): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19
* **Италия кубогы** (2): 2015/16, 2016/17, 2017/18
* **Италия суперкубогы** (1): 2015, 2018

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Профилі
**Марио Касас Сьерра** ( исп. Mario Casas Sierra) — испандық актёр. "Көрінбейтін қонақ", "ЖАзғы жаңбыр" , "Аспаннан үш метр жоғары" , «Пако адамдары», «Корабль» т.б фильмдердің басты кейіпкері.

Карьерасы
---------

Антонио Бандерастың «Летний дождь» киносына түседі. Сол жылы М.Касас SMS телесериалына түседі. 2009 жылы актер көптеген киноларға түседі.

2010 жылы 3- желтоқсанда Марио Касас басты рөлде ойнаған "Три метра над уровнем неба" фильм жарыққа шығады. Оның осы рөлі үшін ең керемет жас актер ретінде АСЕ жүлдесі беріледі және Fotogramas de Plata жүлдесінің иегері атанады.

2012 жылы «Три метра над уровнем неба» фильмінің жалғасы «Три метра над уровнем неба. Я тебя хочу» фильмі шығады.

2011 жылы «Корабль» сериалының Улисеса рөліне шақырылады.

2017 жылы әйгілі "Көрінбейтін қонақ (фильм, 2016)" сәтті ойнады. Фильм әлемде өте үлкен қызығушылық туғызды.

Жеке өмірі
----------

Касастың Шейла деген әпкесі және екі ағасы : Кристиан и Оскар бар. Касас актриса Мария Вальвердемен жүреді деген ақпараттар бар.

Фильмография
------------

### Телесериалы

| Год | Название | Роль |
| --- | --- | --- |
| 2005 | Үлгі:Нп3 | Камео |
| 2005-2006 | Үлгі:Нп3 | Нико |
| 2006 | Үлгі:Нп3 | Камео |
| 2006-2007 | Үлгі:Нп3 | Хави Льоренс |
| 2007-2010 | Люди Пако | Эйтор |
| 2011-2013 | Корабль | Улисес |
|
**Фазометр** — екі электрлік тербелістің фазалар айырымын немесе электр тізбегіндегі ток күшінің жоғары мәндеріндегі қуат коэффициентін өлшеуге арналған аспап. Ол энергетикада, электртехникада, радиотехникада, т.б. қолданылады. Фазометрдің негізгі өлшеуіш механизмі — логометр. Фазометрдің электрдинамик. ферродинамик. ферромагниттік, магнит электрлік және электрондық түрлері бар. Электр өлшеуіш тетігі бар Фазометрдің көрсетулері электрлік тербелістердің жиілігіне байланысты. Сондықтан жиіліктердің кең ауқымындағы зерттеулер үшін электрондық немесе цифрлық Фазометрлер қолданылады. Жоғары жиіліктегі өлшеулер үшін өлшеулердің теңгермелеу әдісі негізінде жұмыс істейтін Фазометрлер қолданылады. Мұндай Фазометрлердің негізгі жұмыстық тетігі кірісіне екі электрлік тербелістердің бірі берілетін өлшеуіш — фаза айналдырғыш. Фаза айналдырғыштың шығыстық сигналының фаза ауысуын кірістік сигналға қатысты жайлап реттей отырып, шығыстық сигнал фазасы екінші ретті электрлік сигнал фазасымен дәл келген немесе 180-қа ығысқан мезетте Фазометр шкаласы бойынша фазалық бұрышты санайды. Оны фазалардың нөлдік айырымының индикаторы бойынша бағалайды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Овчиникова Фаинтина Ивановна** – 1939 жылы 12-ақпанда Шығыс Қазақстан облысындағы Васильевка ауылында туған. 

1946-1956 жылдары Алматы қаласындағы №44 орта мектепті тәмамдаған. ДОСААФ арнайы курсын бітерген соң 1957-1960 жылдары Алматы қаласындағы №227 Әуежайы отрядында радиооператор болып қызмет істейді.

1969-1971 жылдары Ленинград баспа-полиграфия техникумын тәмамдайды. Он екі жылдай Бішкектегі «Мектеп» баспасында техникалық редактор болған ол, 1984 жылдан бастап Жедел басып шығару баспаханасында әуелі терім цехының мастері, сосын аға инженер-технолог қызметін атқарды.

Ф.И. Овчиникова 1991 жылдан бері «Санат» баспасында техникалық редактор. Оның редакциялауымен шыққан «Жыр – дария», «Қазақстан тарихы: зерттеулерде, құжаттарда» серияларымен шыққан кітаптар Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің бірінші дәрежелі дипломдарымен марапатталды.

2005 жылы жарық көрген Ұлы Отан соғысы Жеңістің 60 жылдығына байланысты шығарылған Б. Момышұлының «Ұшқан ұя", Халық қаһарманы Қ. Қайсеновтың «Жау тылында", Б. Бұлқышевтің «Адамзатқа хат", Қазақстанның халық жазушысы М. Әлімбаевтің «Хат", халықаралық «Алаш» сыйлығының иегері Қ. Исабаевтың «Алғы шепте» және басқа да майдангер ақын-жазушыларымыздың кітаптары көркемдік сапасымен ғана емес, сонымен бірге ішкі-сыртқы дизайнімен де оқырман назарын өзіне бірден аударады. Бұл орайда техникалық редактор Фаинтина Ивановна Овчиникованың қосқан үлесі ерекше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
Қазақ тілінде терлей бастау, бусану осылай
айтылады. *«От қызуына жазық маңдайы жіпсіген Ақан басын төмен салып, ұзақ ойланып қалды»* (С. Жүнісов, Ақан сері).
Бірқатар түркі тілдерін қарастыра келгенде дәл бұл
тұлғадағы және мағынасы сәйкес сөзді кездестіре алмадық. Дегенмен кейбір түркі тілі мен түнгус-маньчжур
тілдерінің дерегіне сүйеніп жорамал айтуға бет алдық.

Тунгус-маньчжур тілдерінің кейбіреуінде: чив — ағу
(ССТМЯ, II, 389). Сөздікте бұл тілдерге якут тілінен
ауысқандығы белгіленген. Якуттарда чіпкын — сақылаудан құйылу мағынасыңа нұсқайды (бұл да сонда). Байқап қарасақ, ағу, құйылу — белгілі бір сұйық заттың
қозғалысына арналған сөз. Ол сұйық зат — кейде адам
денесіндегі тер бөлуі. Бір ғажабы «тер ақты», «тер шықты» деп айтамыз да, ал «тер жіпсіді» тіркесін қолдану
дағдыға айналмаған. «Тер» сөзін қоспай-ақ «жіпсіді»
десе адамға тердің келе бастағанын түсінеміз. Мұның
өзі ертеден келе жатқан, қалыптасқан дәстүр сияқты.
Сондықтан да «жіпсудің» берер мағынасын «термен»
қосақтамай іздестіруге болатындығы байқалады. Бұл
ретте бізге жәрдем беретін тіл — тува тілі болмақ. Оларда шимчээр — 1) қозғалу; 2) қозғала бастау (Рус.-тув.сл. 127) мағыналарына нұсқайды. Тіліміздегі «жіпсу»
де, немесе «шып-шып терлеу» де осындағы түбір сөз
«шим» тұлғасымен байланысты болуы ықтимал. Өйткені
«жіпсу» дегеніміз әлі шындап терлеу емес, оның тек қозғала түсіп, денеде көріне бастауы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Жітіқара алтын кен орны** — Қостанай облысы Жітіқара қаласының маңында орналасқан. Кен орны 1910 жылы ашылған, 1911-1960 жылдары барланып, алтын өндірілді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жітіқара алтын кені бойлық және ендік бағыттағы жарылымдармен қиылған серпентинит, плагиогранит және палеозойдың жанартаулық шөгінді жыныстарының арасында орналасқан. Алтынды желілер серпентинитпен жарылатын ірі тұйық тармақты (апофиз) плагиогранит интрузивтерінің жоғарғы бөліктерінде шоғырланған. Құлау бұрышы 19-65°.

Құрамы
------

Желілер, негізінен, кварцтан (60 – 95%) және аз мөлшерде анкерит, кальцит және серициттен тұрады. Кен минералдары: пирит, арсенопирит, галенит, сфалерит, халькопирит, саф алтын және күміс. Кен орны қазір уақытша пайдаланылмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Жікшілдік**, сепаратизм – 
1) белгілі бір саяси топтардың өздері өмір сүріп отырған мемлекеттен жеке мемлекет ретінде бөлініп шығуға немесе сол мемлекетке тиесілі территорияны басқа бір мемлекетке қосуға ұмтылушылығы. Жікшілдік халықтың жаппай бұқаралық қозғалысы болмағандықтан оны ұлт-азаттық көтерілістердің қатарына жатқызуға болмайды. Жікшілдік, негізінен, мемлекет ішіндегі саяси тұрақсыздық пен алауыздық (ұлттық кемсітушілік, аз ұлттардың азаматтық құқықтарын шектеу, т.б.) жағдайында пайда болады. Сондай-ақ, өзге мемлекеттердің астыртын саясаты салдарынан да туындайды. Жікшілдік салдары мемлекет ішінде азамат соғысы басталу қаупін туғызады және мемлекеттік төңкеріс пен бөлініске дейін соқтыруы ықтимал. Жікшілдікке теориялық тұрғыдан анықтама берілгенімен, практикалық тұрғыдан, көбінесе, осы оқиғаға қатысты тараптардың мүдде қайшылығы оны айқын бағалауға мүмкіндік бермейді. Мысалы, Шешенстандағы (Ресей), Шыңжаң ұйғыр автономиясы ауданындағы (Қытай), Абхазиядағы (Грузия), Днестр бойындағы (Молдова), Таулы Қарабақтағы (Әзірбайжан) саяси шиеленістерге қатысушы тараптардың саяси мәлімдемелері екі түрлі. Бір жағы мұны өз тәуелсіздігі үшін күрес деп бағаласа, екінші жағы мұны жікшілдік іс-әрекеттердің қатарына жатқызады. Әлемдік саясатта салмағы басым мемлекеттер өз мүддесіне қайшы келетін осы тәріздес кез келген оқиғаларды жікшілдік деп атап, әлемдік қауымдастыққа өз көзқарасын мойындатуға тырысуы жиі кездеседі. Қазақстан Республикасы ұстанған салиқалы саясат нәтижесінде және оған тарихи территориялық, т.б. негіздердің болмауынан елде жікшілдік белгілері байқалған емес. Сонымен бірге болашақта қандай да бір жікшілдік әрекеттің алдын алу және болдырмаудың барлық саяси, заңдық механизмдері қарастырылған. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша жікшілдік әрекетпен іріткі салып, мемлекеттің тұтастығын бұзуға, қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге жол берілмейді; 
  
2) саяси, діни, кәсіби, т.б. қоғамдық бірлестіктер ішіндегі алауыздық. Белгілі бір партия, ұйымдар, конфессиялардың ішіндегі жекелеген топтардың осы партия, ұйым, конфессия ұстанған бағытпен келіспей, оны қайта қарауға, өз бағдарларын өзгертуге шақыруынан бірлестік ішілік дау-жанжал туындайды. Ортақ пікірге келе алмай, көпшілік азшылықты қолдамаған жағдайда азшылық топтардың ол бірлестік қатарынан шығуы мүмкін. Осындай жікшілдік оқиғалар белең алған кезде мықты ұйымдасқан бірлестіктің өзі ыдырау процесін тоқтату мүмкіндігінен айрылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Рамон Магсайсай** (31 тамыз 1907 — 17 наурыз 1957) — Филиппиндердің мемлекеттік және саяси басшысы. 1953 - 1957 жылдар аралығында президент болған.

Өмірбаяны
---------

Иба қаласында Лусон аралында туған, мұғалім болды. Бірақ көптеген саяси адамдар испандықтар болған, Магсайсай Малайца жерінде болған. 1933 жылы сауда-саттық білімін игеріп Милана компаниясының басты жұмыс атқарушысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рамон әскери жасақты басқарған, АҚШ Филиппинге әскерін жіберген кезде Роман өз қаласынынң әкімі болды.

1950 жылы президент Эльпидио Кирино Рамонды қорғаныс министірі етіп тағайындады. 1953 жылы Романды Мемлекеттік партия президенттік сайлауда қолдау көрсетіп Кириноға қарсы шығарды. Магсайсай барлық Филиппин халықтарына бостандық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге уәде берді.

Дереккөздер
-----------
**Акционизм** (ағылш. *action art* - іс-әрекет өнері) — 1960 жылдардағы авангардтық өнерде пайда болған хэппенинг, перформанс, эвент, демонстрация өнері секілді өнер жиынтығы. Акционизм идеологиясына сәйкес суретші түрлі оқиғалар мен үдерістердің ұйымдастырушысы болуы керек. Акционизм өнер мен болмыс арасындағы шекараны жоюға тырысады.

Мим Пабло Сибес және суретші Мануэль Бастанте
Марина Абрамович Заманауи өнер мұражайында «Суретшімен бірге» қойылымы кезінде

Тарихы
------

Акционизм 1960 жылдары Батыс Еуропаның көркемдік ортасында қалыптасты. Өзін-өзі танудың жаңа тәсілдерін іздеу барысында суретшілер статикалық көрмені өздері қатыса алатын іс-әрекетке айналдыруға, сонымен бірге көрерменді динамикалық үдеріске - әрекетке тартуға тырысты. 

Шығармашылық көркемдік үдерісті бірінші орынға қоятын акционизм өз бастауын қисынсыздығы мен өнердегі ережелерден бас тартуымен ерекшелентін дадаизмнен алады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың сұмдықтары мен әділетсіздіктеріне жауап ретінде пайда болған қозғалыстың алғашқы қатысушылары Цюрихтегі неміс ақыны және драматургі Хуго Балль ұйымдастырған кештерге қатысу арқылы өнер туралы әңгімелер қозғады және шағын сахнада қойылымдар қойып, үдерісте болу идеологиясын дамытты. Дадаизмнің негізін қалаушысы суретші Тристан Тцара болып саналады. 

Мағынасы бойынша осыған ұқсас, дадаизмнен бұрын фумизм дамыған болатын. Фумистер - 1878 жылы қазан айында жабық қоғамға біріккен Париж суретшілерінің, ақындарының және драматургтерінің қоғамдастығы. Қоғам мүшелері бір-біріне өзінің жаңа эскиздері, монологтары немесе көріністерің көрсетіп, оларды талқылау мақсатында үнемі жиналып отырды. Соңғы фумистердің бірі - композитор Эрик Сати болып табылады.

1920 жылдардың аяғында неміс дадаизмі біртіндеп экспрессионизмге келе бастады. Абстрактілі экспрессионизм стилінде жұмыс жасаған американдық суретші Джексон Поллок 40-шы жылдардың аяғында ерекше «тамшылау» техникасымен жұмыс істей бастады. Ол кенепті еденге жайып, оның айналасында жүріп, қылшақ пен түрлі заттарды пайдалану арқылы бояуды кенептің бетінде шашыратты. Осылайша, сурет салу мен шығармашылықпен айналысу процессі біртіндеп көрермендері бар көрсетілімге, үдеріске айнала бастады.

Танымал өкілдері
----------------

* Ив Кляйн;
* Герман Нитч;
* Джексон Поллок;
* Мануэль Бастанте;
* Петр Павленский;
* Олег Кулик.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Стили и направления живописи
2. ↑  Акционизм
3. ↑  Акционизм - воплощение абсурда(қолжетпейтін сілтеме)
A. *Баймана*.
**Баймана** (лат. *Cardamine*) – орамжапырақ тұқымдасына жататын бір, екі немесе көп жылдық өсімдіктер. 

  

Баймана Қазақстанның Ертіс өзенінің бойында, Семей өңірінің Зайсан көлесінде, Балқаш—Алакөл ойысында, Алтай, Тарбағатай, Батыс Тяньшаньда, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларының ормандарында, бұталар арасында, өзен-көл жағаларында өседі. Қазақстанда 7 түрі бар, соның ішінде ең көп кездесетіні — шіңк етер Баймана (C. іmpatіens). Ол — екі жылдық өсімдік. Биіктігі 20 — 50 см. Сабағы жалаң, жұмыр, жоғары жағы қырлы, көп жапырақты болып келеді. Жапырағы түкті, ұзындығы 4—9 см, ені 2—4 см-дей болады. Гүлжелектері ақ түсті, шашақ гүлшоғырына топталған. Маусым — шілде айларында гүлдейді. Баймананы мал сүйсініп жейді, кейбір түрлері тағам ретінде де пайдаланылады. Сондай-ақ, медицинада шемен, жүйке сырқатын, сары ауруды емдеуге қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Шабанова Фаина Клементьевна** – 1933 жылы Қырғызстанның Пржевальск қаласында туған. Полиграфия училищесін тәмамдаған соң Ашхабад қаласындағы баспахана комбинатында еңбек жолын бастаған..

"Қайнар" баспасында 1970-1981 жылдар аралығында: техникалық редактор, өндіріс бөлімінде аға инженер қызметтерін атқарған. Осы орнында өндірістік поргфелді жасақтап, корректуралық жұмыстардың, өндірістік айналымдардың мерзіміне бакылау жүйесін қалыптастырды. Ал Ф.Шабанова техникалық жағынан жақсы безендірілген кітаптар кезінде әртүрлікормелер мен жарыстарга қатысып, құрметті дипломдарды иеленіп жүрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Аябіл Күнбазаров** (1939 жылы туған, Қызылорда облысы Арал ауданы Тұрсынбике ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1992). КСРО өнертапқышы. 

Қазан технология институтын (1963) бітірген. Ташкент қаласындағы Орта Азия геология және минералды шикізат ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1972–96), Науаи тау-кен институтында ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор (1996–98) болды. 1998 жылдан Қызылорда мемлекеттік университетінде профессор қызметінде. 

Ғылыми еңбектері - мұнаймен ластанған және тұзданған жерлерді биотехнолиялық жолмен қалпына келтіруге, техногендік қалдықтарды қайта өңдеп биогумус, биогаз, т.б. алудың өндірістік негіздерін жүзеге асыруға арналған. 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы, 20 патенті бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы
Тостаған
**Тостаған** — Ағаштан жасалған кішілеу дөңгелек ыдыс осылай аталады. «Олар қымызды әдемі сырлы ағаш тостағандарға құйып ішті» (Б. Балабеков, Ән.). 

Көне дәуір адамдары бұл сияқты ыдысты кез келген ағаштан ойып жасауға еңбек құралдары тапшы болғаны тарихтан белгілі. Дегенмен, алғаш ағашты кесіп, одан ойып ыдыс жасамаса да бір лажын тапқан болу керек. Ол лаж — ағаш қабығы. Онда да кез келген ағаш емес, қайыңның қабығы. Қайыңның қабығы қазіргі тілімізде «тоз» болып аталатыны баршамызға аян. Осы мағынадағы бұл атау ертедегі түркі жазба ескерткіштерінен қазіргі күнге дейін сақталған. Мысалы, якуттарда «туос», өзбек тілінде «түс», туваларда «тос». Ал хакас тілінде «түүс» сөзі — тоздан жасалған ыдыс мағынасын білдіреді. Мұның өзі біздің жорамалымыздың шындықтан алшақ еместігінің айғағы. Хакас тіліндегі тұлғаға қазақ тіліне тән жұрнақтар қосыла отырып (тос + та + ған), «тостаған» қалпына дейін жеткен. Егер бұны ерте кездегі дәстүрмен түсіндірсек, «тоздан жасалған ыдыс» болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
ТЖОД, немесе торқабықтың кәрілік макулярлы дистрофиясы, - көру бойынша мүгедектіктің ең жиі себептерінің бірі. Әлсіз ТЖОД 65–75 жас аралығындағы 20% адамдарда кездессе, ал бұл патологияның айқын түрі 60 жастан асқан тұрғындардың 1% зақымдайды.

Клиникалық ағымы
----------------

ТЖОД дамуы 3 фазадан өтеді – 1-ші фазасында торқабықтың орталық аймағында, Брух мембранасы мен торқабықтың пигментті эпителийінің (ТПЭ) базалды мембранасы арасында орналасатын, ұсақ немесе сары дөңгелек ошақты друзалар немесе коллоидты денешіктер байқалады. Осы фазада макуланың дезпигментациясы: ТПЭ атрофиялық бөліктері оның гиперплазиясымен қосарланып туындайды. 2-ші фаза – экссудативті ірілеу дөңгелек формалы болып сипатталатын түзілістің ісінген торқабықтың алдыңғы жағына шығуы, ТПЭ және (немесе) макулярлы ретиналық аймақтың бірігуі болады. Бұл фазада торқабық астында Брух мембранасындағы жарылулар арқылы және торқабыққа хориоидалды тамырлардың жаңа түзілістері түзіледі. 3-ші фазада жаңа түзілген тамырлардағы транссудация және геморрагиялар пролиферация және фиброз үдерістерімен бірігеді. Нәтижесінде сары дақ орнында дөңгелек ісік тәрізді түзіліс түзіледі. Көру алаңы әдетте сақталған, бірақ орталық скотома кезінде көру өткірлігі бірнеше жүзге дейін төмендейді.

Емі.
----

ТЖОД емінің тиімділігі төмен. Ангиопротекторлар, антиоксиданттар, геморрагиялардың алдын алу үшін аскорбин қышқылы мен дицинон тағайындалады. Оң нәтижеге жаңа түзілген тамырларды уақтылы лазермен коагуляция жасау арқылы жетуге болады.

Байланысты беттер
-----------------

* Көз

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008.
**Мұқан Мамажанов**(1929-1996) - 10 ақпанда Алматы облысы, Талғар ауданы, Калинин атындағы колхозда туған. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Шығармашылық еңбек жолын «Қазақстан пионері» газетінің әдеби қызметкері, аудармашы редактор болып бастады. Осы газеттің және «Лениншіл жастың» (қазіргі «Жас алаш») бөлім меңгерушісі, 1955—1958 жылдары «Қазақстан пионері» газетінің редакторы, бүдан соң 1986 жылға дейінгі аралықта БЛКЖО Орталық Комитеті насихат және үгіт бөлімінің нұсқаушысы, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің бөлім меңгерушісі, «Қазақстан» баспасының Бас редакторы, директоры, Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінің алқа мүшесі, бас редакторы, төрағасының бірінші орынбасары, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің бірінші орынбасары, «Қазақстан коммунисі» журналының бас редакторы қызметтерін атқарған.

«Советтік Қазақстанның кітаптары», «Листовкадан энциклопедияға дейін», «Достар арасында» (1959), «Кітаптан түскен шуақ» (1997), т.б. еңбектер! жарық көрді. Көркем аударма саласында еңбек еткен.

Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы ордендерімен, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Тың игергені үшін» ме дальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері.

Аудармалары
-----------

* С.Георгиева. Повестері мен әңгімелері. А. ҚМ КӨБ, 1956;
* Бонч-Бруевич. Ленин туралы әңгімелер. А. «Қазақстан», 1958;
* С.Заресной. Жеті күн туралы повесть. «Жазушы», 1965;
* В.Песков. Таңғы шық. А. «Қазақстан», 1966;
* В.Котик. Ол пионер болған еді. А. «Жазушы», 1967;
* Нгуен Динь Тхи. Сөгіл ген көбе. А. «Жазушы», 1973;
* Нгуен Динь Тхи. Бүрқанған дария. А. «Жазушы», 1980;
* Петрусь Бровка. Тоғысқан арналар. А. «Жазушы», 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Мұқам** - ұйғыр музыкасындағы белгілі бір ладтағы аспаптық, вокальдық және би пьессалары циклін құрайтын музыкалық шығарма. Әр мұқам "Чон нәгмә", "Дастан", "Мәшрәп" атты негізгі үш тараудан, ал олардың әрқайсысы бірнеше бөлімнен тұрады. Мұқам жеке әнші-солистің 13 ішекті саттар аспабының сүйемелдеумен орындалатын кіріспеден басталады да оған саттар, гиджак, дутар, тамбур, рабоб, чан, най, сырнай, награ, дап, сопая т.б музыкалық аспаптарда ойнайтын әншілер мен музыканттар қосылады. Алғашқы екі тарауында вокальдық-хор бөлімдері ғана енеді. Ол бөлімдердің кейбіреулеріне бишілер де қатысады. Әр мұқам шамамен бір жарым сағаттай орындалады. Қазіргі кезде белгілі "он екі мұқам" бар.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Родионова Светлана Васильевна** — 1958 жылы 11 мамырда Алматы қаласында дүниеге келген.. 1979 жылы Алматы қаласындағы Чайковский атындағы музыка училищесін 1985 жылы Қазақтың С.М.Киров атындағы (ҚазМУ) университеттің филология факультетін бітірді.
Еңбек жолын 1976 жылы музыка жетекшісі қызметімен бастады.
1982 жылы "Кітап" полиграфия бірлістігінде, Кітап фабрикасында корректор болды.
1995—2005 жылы заң әдебиеттерін шығаратын "Жеті жаргы" баспасында жетекші корректор, редактор қызметін атқарады.
2004 жылы ҚР Әділет министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Қайрақтас** – Ақөзек аңғарының солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Қарабұлақ ауылының оңтүстік-батысында 23 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 870 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 6 км шамасында созылған, енді жері 1,5 – 2 км-ге жуық. Беткейі көлбеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бұталар өседі. Бұлаққа бай, таудың оңтүстік-батысында Жаңғызтал қыстауы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қайрат Оразбаев** (1963ж, Қызылқоға ауданы). Қазан химия-технологиялық институтын бітірген (1987ж). 1987ж бастап - оператор, алкилация қондырғысының бастығы, ауысым бастығы,
эстакаданың бастығы, цех бастығының орынбасары, өндірістік бөлім бастығының орынбасары,
«Атырау мұнайөңдеу зауыты» АҚ мұнай өнімдерін есептеу және іске асыру секторындағы өндіріс
жөніндегі бөлім бастығының орынбасары. 1996 ж бастап «Лукойл Атырау мұнай өңдеу зауыты»
ЖАҚ бас директоры, 1996 ж бастап [[ Қазақстан Республикасы ]] мұнай жене газ өндірісі Министрлігі
аппаратының өндірісті дамыту Бас басқармасы бастығының орынбасары. 1997 ж бастап - тех-
ника саясаты жөніндегі департаменттің жетекші маманы, бас сарапшы, мұнай мен газ ды өндіру
және тасымалдау департаментінің менеджері, «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ қайтаҚұрау
жобасын басқару женіндегі департамент секторының басшысы, «Қазақойл» ¥МК «Атырау
мұнай өндіру зауыт» ААҚ қайта Құрау жобасын басқару жөніндегі дирекцияның бас менеджер
орынбасары. 2001 ж бастап - «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ-ның күрделі Құрылыс және
даму жөніндегі директоры. 2004 ж бастап «Атырау мұнай өндіру зауыты» ЖІ1ІС даму жөніндегі
бас директордың орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1