recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Аммоний катионының моделі
Аммонийдің түзілуі
**Аммоний**, NH4+ – аммиактың судағы ерітіндісінде түзілетін атомдар тобы; бір зарядты катион. Тұрақсыз, қыздырғанда аммиакқа және суға ыдырайды. Мүсәтір спиртінің (NH4OH) және А. тұздарының құрамына кіреді.

Аммоний қосылыстары
-------------------

Аммоний қосылыстары — құрамына аммоний тобы NH4 енетін хим. заттар. Олардың көпшілігі тұздарға жатады және аниондары бойынша аталады. Негізгілері — аммоний карбонаттары, аммоний нитраты, аммоний сульфаты, аммоний фосфаттары болып табылады. Аммоний карбонаттары — көмір қышқылының аммоний тұздары. Құрамына қарай бикарбонат немесе гидрокарбонат, карбонат және карбаминат болып жіктеледі. Карбонат аммиак ерітіндісіне көмірқышқыл газын жіберу арқылы алынады. Ол 20 °С дейін қыздырғанда ыдырап, аммиак және бикарбонат түзеді. Аммонийдің басқа тұздарын алу үшін, шарап ашытқанда фермент әсерін күшейту үшін пайдаланылады. Аммоний нитраты — аммонийдің азот қышқылды тұзы, түссіз кристалды зат, 169,5 °С дейін қыздырғанда балқиды, одан жоғары темп-рада су және азотоксидін түзеп отырып айырылады. Суда ерігенде жылуды сіңіреді. Тыңайтқыш есебінде және қопарғыш заттар алуда қолданылады. Аммоний сульфаты — күкірт қышқылды аммоний тұзы. Суда еритін кристалды зат. Күкірт қышқылына аммиакты жіберу арқылы немесе гипсті аммиак және көмір қышқылымен әрекеттестіріп алады. Аммоний сульфаты — азот тыңайтқыштарының бірі. Аммоний фосфаттары — аммонийдің фосфор қышқылды тұздары. Олар фосфор қышқылы аммиакпен әрекеттескенде түзіледі. Аммоний фосфаттары құрамында азоты және фосфоры бар күрделі тыңайтқыш ретінде қолданылады.
**Әбу Абдуллаһ Мұхаммед ибн Ахмад ибн Осман ибн Қаймаз Шәмсуддин әз-Зәһәби** (1274-1348) — имам, атақты мухаддис ғалым, тарихшы, хафиз. Хадис ілімін зерттеуді 18 жасынан бастаған ол Дамаскта, Мысырда, Бағлабекте, Александрияда білім алады. Шафиғи болғанымен, фиқһ мәселелерінде ол ханбали мазһабының пікірлеріне болысып, сәләфи ақидасының қорғаушысы болған, оған қайшы келгендерге қарсы кітаптар жазған. Мысалға, Аллаһ тағаланың сипаттарына арналған *«әл-Улуу лил-Әлий әл-Ғаффар»* (*«Ұлық, Кешірімді Аллаһтың биік дәрежесі»*) немесе *«әл-Арбаун фи сыфати-Лләһ»* (*«Аллаһтың сипаттары туралы қырық хадис»*). Оның хадис іліміне, хадис риуаятшыларына («риджәл») арналған атақты еңбектері бар. Әз-Зәһәбидің тарихқа арналған еңбектернің саны екі жүз кітапқа жуық. 

Әз-Зәһәби тарих ғылымын, хадистерді, олардың риуаятшыларын терең зерттеумен қоса «әл-джарх уәт-тағдиль» (хадис риуаятшыларының сенімділігін анықтайтын ғылым) ғылымында білгір болған, олардың өмірбаяндарын жинап, кітаптар жазған. Мысалға: *«Сияр ағләм ән-нубалә»* (*«Мәртебелі ғалымдардың өмірбаяндары»*).

Тағы қараңыз
------------

* Хадис
* Мухаддис
* Риуаят
**Конденсациялық турбина** - жұмыс циклінде конденсациялану өтетін бу турбинасы.

Сипаттамасы
-----------

Конденсациялық турбина өзге қозғалтқыштан ерекшелігі ол жалғыз қондырғымен-ақ өте үлкен қуат *1200 Мвт*-қа дейін және одан да артық өндіруге мүмкіндік береді. Бұл турбина *ірі-ірі жылулық* және *атомдық электр стансаларында*, кемелердің бас қозғалтқышы ретінде пайдаланады. Қуатты *конденсациялық турбина* әдетте көп цилиндрлі (көп сатылы) болып жасалады.

Тарихы
------

1972 жылы Ленинградтың металл зауытында қуаты *1200 Мвт*-тық Конденсациялық турбина жасалған болатын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
"**Әзіл–студио**" – бұл әзіл–сықақтың ерекше түрі.. Аталмыш жоба қалжынға бір табан жақын ең көлемді жобалардың бірі. Қазақ теледидарында бұрын-соңды ойын-сауықтық, әзіл-сықақ негізінде құрылған мұндай жоба болған емес. Бұл алғашқы бастама болып табылады. Сонымен қатар бұл бағдарламаның өзге жобалардан басты ерекшелігі – ол жергілікті сценариистерінің қазақ тұрмысындағы қағытпа қалжыңдарын көңілді тапқырлар клубының өкілдерінің ойнауында. Және мұнын барлығы тек қазақ тілінде көрініс таппақ. Бағдарламаның тағы бір өзгешелігі – онда артистер тобын ұлттық "КВН" саңлақтары құрайтын болады. Жанры, формасы – скетч-шоу. Бағдарлама тақырыптары – барлық тақырып әзіл-қалжыңмен қамтылған. Тілі – қазақша. Ұзақтығы (хронометражы) – 28 минут Эфирдегі уақыты – дүйсенбі – жұма күндері сағат 10:00-де және 18:30-да, сенбі-жексенбі күндері сағат 19:00-де. Хабардың жиілігі – күнделікті. Редакцияның байланыс тел: – 8 (727) 315 31 31; ішкі тел: 41–38, 41–28. Электрондық адресі – "А– stndio@31.kz". Шығармашылық ұжым: жоба жетекшісі – Нұрлан Қоянбаев; редакторлары – Марат Әлібаев, Марат Оралғазин, Жұмабек Әділет, Рүстем Омаров, Нұрдәулет Шертім, Әділет Әбілов; режиссерлері – Айгүл Аксамбиева, Стас Булов; артистері – Гүлнәр Силбаева, Нұрбибігүл Егізова, Марат Әлібаев, Марат Оралғазин, Нұрдәулет Шертім, Нұржан Тұтов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Әзімхан Тішәнұлы** 1929 жылы Алтай аймағы, Қаба ауданында дүниеге келген. 1996 жылы Үрімші қаласында дүние салады. Көрнекті аудармашы, ғалым. 1948 жылы Үрімші қаласындағы Тіл институтын бітірген. 1950 жылдан Алтай аймағында білім беру және баспасөз саласында, 80-жылдардың басынан өмірінің соңына дейін Үрімшідегі "Халық" баспасында қызмет атқарды. Көне қытай тілінің маманы Әзімхан қытайдың ежелгі классикалық әдебиетінің үздік үлгілері — "Үш патшалық қисасы", "Таң дәуіріндегі таңдамалы өлеңдерді", орта ғасырдағы қытай прозасының көп томдық шығармалары — "Су бойында", "Қызыл сарайдағы түс" романдарын, қытай тіліне аударылған өзге де шет ел авторларының көркем шығармаларын қазақ тіліне аударды. Әзімхан қазақ фольклоры (қара өлең және айтыс туралы), қытайдың классикалық әдебиеті мен фольклоры (Таң поэзиясы) және көшпелі түркі-қазақ эпостарының көне қытай фольклорына тигізген әсері туралы зерттеу жұмысын жүргізді.

Шығармасы
---------

Әдебиет сыр шертеді, Үрімші, 1994.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Курчатов атындағы көше** Көшеге Ресей физигі, КСРО атом ғылымы мен техника саласындағы жұмысты ұйымдастырушы, КСРО Ғылым академиясының академигі, үш мәрте Социалистік Еңбек Ері - Игорь Васильевич Курчатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі)берілген. Курчатов Игорь Васильевич (1903-1960) Челябинск облысында дүниеге келген. Ол энергетикасы институтының негізін салған және бірінші директоры қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Войков көшесінен басталып Куприн көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ми́ла Ку́нис** (ағылш.  *Mila Kunis*, туу туралы куәлігіндегі аты — Миле́на Ма́рковна Ку́ни; 14 тамыз 1983 жыл, Черновцы қаласы, Украина) — америкалық актриса.

Актерлік мансабын 1994 жылы жарнамаларда түсімен бастады. «В пролёте» фильмінен кейін танымал болды. Бірақ Миланың өміріне «Черный Лебедь» фильміндегі басты рөл болды. Бұл фильм арқылы Мила «Сатурн» премиясын жеңіп алған. 

Кинодан басқа Кунис модельдік бизнеспен жұмыс істейді. Көптеген танымал журналдардың маңызды моделі – Мила. 2012 жылдан бастап «Christian Dior» деген сән үйімен бірге жұмыс істеуде.

Балалық шағы
------------

Милена Марковна Кунис 1983 жылдың 14 тамызында Черновцы қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Анасы – Эльвира, фармацевт, ал әкесі – Марк, инженер-механик. Миланың тағы да Михаил деген үлкен ағасы бар.

1991 жылы Миланың отбасы Америка Құрама Штаттарына көшіп, Лос-Анджелес қаласына қоныстанды. Мила ағылшын тілін мүлдем білген жоқ. Сондықтан, мектепте қатты қиналды. Мила «Цена удачи» бағдарламасын көру арқылы ағылшын тілін меңгере бастады.

Жеке өмірі
----------

2002 жылдан-2010 жылға дейін танымал актер Маколей Калкинмен бірге кездесті. Жұптың үйленуі туралы мәліметтер болды. Бірақ Мила бір сұхбатында екеуінің айырылысуы туралы айтты. Калкин осындан кейін депрессия түсіп, героин қолдана бастады.

2012 жылдың сәуірінен бастап Мила Эштон Кутчермен бірге із жүзінде неке құрды. 2014 жылдың 30-шы қыркүйегінде жұпта қыз пайда болды. Қыздарының аты – Уайетт Изабель Кутчер.

Денсаулығы
----------

2011 жылдың қаңтар айында Мила созылмалы ірітпе ауырғанын айтты. Бұл аурудан Миланың бір көзі соқыр болды. 2010 жылдың соңында Миланың көзіне ота жасатылды. Жастайынан Милада гетерохромия: бір көзі – жасыл, ал екінші көзі – қоңыр.

Дереккөздер
-----------
Амараллистер тұқымдасына жататын бөлме өсімдігі. Ол табиғатта ОңтүстікАмерикада ғана өседі. Бойының биіктігі 60см,пиязшықты өсімдік. Өсімі тез. Үй жағдайындақаңтар, наурыз айларында гүлдейді. Гүлініңтүсі ақ, қоңырау тәрізді гүлсидамыныңбасында 3-6 данадан орналасады. Егер4-5 түбек эухаристі қатар қойып гүлдетсе,үй ішіндегі гүлзар сияқты болады. Жарық жақсы түсетін жерде немесе ала көлеңкедеде өседі. Гүлденген уақытында топырағын құрғатпай суғарып отыру керек.3-4 жылда бір рет жаңа ыдысқа топырағын ауыстырып отырғызады. Пиязшығын бөлуарқылы көбейтеді.
Амариллистер тұқымдасына жататын, отаны –Америка болып табылатын бөлме жәнебақша гүлі. Табиғи 75 түрі, сұрыпталған 2000түрі бар. Елімізде оның 15-20 түрі бөлмегүлі ретінде өсіріледі. Жапырағы қияқсекілді бірден тамырдан шығады. Биіктігі кейде 1м дейін жетеді. Бір пиязшықтың өзі 4-6 данаға дейін гүл жарады. Гүлі ақ,сары,қызыл, күлгін түсті. Пиязшығын топыраққаеккеннен кейін 8 аптадан соң гүлдейбастайды. Күтімі жақсы болса, гүлдеуі 6 айғасозылады. Гүлденген уақытта топырағынқұрғатпай суарып отыру қажет. Жарықжақсы түсетін жерлерде гүлінің түсі қанық, көлемі үлкен болады. Тұқымын себу жәнеқайта отырғызу жұмыстарын жүргізгенкезде балапан пиязшықтарын бөліп алуарқылы көбейтеді.
Пер Фабиан Лагерквист
**Пер Фабиан Лагерквист** (1891 жыл 23 мамыр - 1974 жыл 11 шілде) - швед жазушысы, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. *Швед Академиясының мүшесі* (1940).

Өмірі
-----

1912 жылы *Упсала университетін* бітірген. Алғашқы шығармашылығын поэзиядан бастаған. Соғысқа қарсы жазылған *«Адамдар» (1912)* атты жинағында новеллаларын еңбекшілер өміріне арнады. *«Жендет» (1933) повесі* мен *«Рақымсыз адам» (1936), «Варвара» (1950)* т.б шығармалары *библиялық сюжетте* жазылған. Оның *«Үрей» (1916)* т.б. өлендерінде торығу сарыны байқалса, «*Дүниеге келген қонақ» (1925)* романында реалистік әдіске бой ұрды. 1951 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951—1975 жылдардағы Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Лагерквист (1951) •
Мориак (1952) •
Черчилль (1953) •
Хемингуэй (1954) •
Лакснесс (1955) •
Хименес (1956) •
Камю (1957) •
Пастернак (1958) •
Квазимодо (1959) •
Перс (1960) •
Андрич (1961) •
Стейнбек (1962) •
Сеферис (1963) •
Сартр (1964) •
Шолохов (1965) •
Агнон / Закс (1966) •
Астуриас (1967) •
Кавабата (1968) •
Беккет (1969) •
Солженицын (1970) •
Неруда (1971) •
Бёлль (1972) •
Уайт (1973) •
Юнсон / Мартинсон (1974) •
Монтале (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
Аммиактық азот (аммиачный азот) - күйісі малдың мес қарнында желінген азық азотты заттары ыдырағандағы аммиак
құрамыңда бөлініп шығатын азот. Ол аммиакты қарын микрофлорасы өз дене белогінің аминқышқылдарын түзуге игеріп, химус протеинін азықпен енбеген аминқышқылдарымен, оның ішіңде биологиялық тұрғыдан бағалы
ауыспайтын аминқышқылдарымен байытады. Бұл мал азығының протеиндік құнарлылығын арттырады. А.а.-ты жоғары деңгейде игеру үшін желінген азықта қарын микрофлорасын жігерлендіретін жеңіл қорытылатын энергия
көзі-қанттар қатарындағы көмірсулар жеткілікті болуға тиіс. Сондықтан, мал азығындағы қант-протеиндік қатынастың 0,8-1,2 : 1 аралығында болуын қадағалайды.

Дереккөздер
-----------

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/>
Мал шаруашылығы:
**Аммоний тұздарының** сыртқы түрі және физикалық қасиеттері сәйкес сілтілік металдардың тұзына ұқсас. Сонымен бірге аммоний тұздарының бірқатар өзгеше қасиеттері де бар. Аммоний катионының NH4+ сілтілік металдардың катионынан ерекшелігі құрылымы күрделі және белгілі жағдайда ыдырайды. Мысалы, аммоний хлоридін қыздырғанда ол бірден буланады, бірақ бұл NH4Cl молекуласының ұшқыштығының салдарынан емес, тұздың қайтымды айырылуының нәтижесінде жүреді.
NH4+ катионы металл ионы сияқты бір валенттік көрсетеді. Аммоний тұздары кристаллдық заттар, суда жақсы ериді және судағы ерітінділерінде иондарға толық диссоциацияланады:
NH4Cl= NH4+ + Cl-
Аммоний ионына сапалық реакция. Аммоний тұздары химиялық реакцияларға қабілетті. Мәселен, негіздермен қосып қыздырғанда, олар алмасу реакциясына түсіп, аммиак бөлінеді, оны иісі бойынша анықтайды. Бұл аммоний ионының сапалық реакциясы:
NH4Cl(қ) = NaOH=Tº NaCl + NH3↑+H2O
Аммоний тұздарының ыдырауы. Егер тұз ұшқыш қышқылдан түзілсе, онда ол қыздырғанда толық ыдырайды, бірақ салқындатқанда бөлінген газ қайта әрекеттесіп, бастапқы зат түзіледі:
NH4Cl(қ)= NH3(г)+HCl(г)
Егер тұз ұшпайтын қышқылдан түзілсе, онда аздап ыдырау жүреді:
(NH4)2SO4= NH3↑+NH4HSO4
Анионы тотықтырғыш қасиет көрсететін аммоний тұздарын қыздырғанда тотығу- тотықсыдануға ұшырайды да, нәтижесінде қайтымсыз ыдырау процесі жүреді:
NH4NO3=N2O↑+H2O
Қолданылуы. Аммоний тұздары кеңінен қолданылады. Аммоний хлориді түтін түзгіш ретінде, ал оның ерітіндісі – мүсәтір металдарды қалайылауда және дәнекерлеуде, гальваний элементін жасауда, бояу өндірісінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------


Химия 11-сынып "Мектеп" баспасы, Н.Нұрахметов, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова ISBN 9965-36-092-8
**Еркін Нұржанұлы Әуелбеков** (22.06.1930, қазіргі Ғабит Мүсірепов ауданы, Жаңасу ауылы — 29.01.1999, Алматы) — мемлекеттік және қоғам қайраткері. Социалистік Еңбек Ері (1973).

Арғын тайпасы Атығай руынан шыққан.

Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясын бітірген (1953). Солтүстік Қазақстан облысының Коноваловский МТС-нда бас агроном, директор; Марьевский кеңшарында директор болып қызмет атқарды. 1961 — 65 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының атқару комитеті төрағасының орынбасары, облыстық партия комитетінің 2-хатшысы, облыстық атқару комитетінің төрағасы; 1965 жылы ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары; 1968 жылы Қазақстан Астық өнімдері және құрама жем өнеркәсібі министрі; 1968 — 85 жылдары Көкшетау, кейіннен Торғай облысы партия к-ттерінің 1-хатшысы; 1985 — 88 ж. Қызылорда облыстық партия комитетінің 1-хатшысы; 1988 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Ұлттар кеңесінің ұлттық саясат және халықаралық қатынастар жөніндегі комиссиясы төрағасының орынбасары; 1991 — 92 жылдары ҚР Президентінің кеңесшісі қызметтерін атқарған.

Әуелбеков Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық қайта құру жұмыстарының жүруіне үлкен үлесін қосты. Үш мәрте Ленин, Октябрь революциясы, үш мәрте Еңбек Қызыл Ту ордендері, медальдармен марапатталған. Ғ. Мүсірепов атындағы аудан орталығында ескерткіш орнатылған.

Сыртқы сілтеме
--------------

* ҚАЙРАТКЕР (Еркін Әуелбеков)(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шежіре - Атығай Alashainasy.kz. Тексерілді, 16 қараша 2020.
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Микрофакторларға** — нақтьі адамдарға тікелей әсер ететін – жанұя, бір топ замандастары, микросоциум, әлеуметтік тәрбие іске асатын оқу, кәсіби, қоғамдық ұйымдар және т.б. жатады.

Мазмұны
-------

Микрофакторлар, социологтардың айтуынша, адамның дамуына әлеуметтену агенті деп аталатын, демек, тікелей өмірі өзара байланысты іске асатын адамдар арқылы ықпал етеді. Мәселен, балалар мен жеткіншектерге қатысты әлеуметтену агентінің қызметін ата-аналар, ағалары мен апалары туған туысқандары, құрдастары, көршілер, мұғалімдер атқарады.
Жастық шақ кезінде агенттің құрамына ерлі-зайыптылар, жұмыстас бірге оқыған, бірге әскери борышын өтеген әріптестері кіреді. 

Есейген шақта өз балалары, ал соңғы жылдары ғалымдар әлеуметтенудің микрофакторларына ерекше мән беруде, оның ішінде табиғи-географиялық жағдайларға, табиғи-географиялық жағдай тікелей және жанама түрде жеке түлғаның дамуына ыңпал ететіндігі дәлелденіп отыр.

Дереккөздер
-----------

* Педагогиканың жалпы негіздері. Оқу құралы. Алматы: "Өлке", 2009. - 232 бет

Тағы қараңыз
------------

* Әлеуметтену факторлары
* Макрофакторлар
* Мезофакторлар
**Пер Мертезакер** (нем. Per Mertesacker; 1984 жылы 29 қыркүйекте Ганновер қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы, қорғаушы

Мансабы
-------

### Клубтағы

Пер Мертезакер алғаш мансабын «Паттенсен» клубында бастады. 1995 жылы, 11 жасында «Ганновер 96» клубына көшіп кетті. Алғаш Бундеслигадағы матчын 2003 жылы, 19 жасында «Кельне» клубына қарсы ойнады. Алғаш профессионалді контрактына қол қойып, келесі маусымнан 2004/05 командасының үздік ойыншыларының бірі атанды.

2006 жылы 8 тамызда бремендік «Вердер» клубымен 2010 жылға дейін контракка қол қойып, кейін 2012 -ге дейін созды.

Алайда, 2011 жылы 31 тамызда Мертезакер лондондық «Арсеналға» 10 млн.евроға көшіп,3 жылдық контракка қол қойды.

### Ұлттық құрамада

Мертезакер алғаш ұлттық құрама үшін ойының 2004 жылы 9 қазанда Иран құрамасына қарсы өткізді. 

Әлем чемпионатының іріктеу турында
Әлем чемпионатында алғаш рет Мюнхенда 2006 жылы 9 шілдеде Коста-Рикаға қарсы ойнады. Сол 2006 жылдағы әлем чемпионатында Мертезакер барлық матчтарда ойнап,бірде бір сары қағаз алмады. Осы үшін жанкүйерлер оған «Таза мырза» лақап атын берді.

2014 жылы 15 тамызда ұлттық құрамадағы мансабын аяқтағаның жариялады.

Жетістіктері
------------

**Вердер**

* Неміс лигасының иегері: 2006
* УЕФА кубогінің жартылай финалисті : 2007
* Германия Кубогінің иегері: 2009
* УЕФА кубогінің финалисті :2009

**Арсенал**

* Англия кубогінің иегері: 2013/14

**Ұллтық құрамада**

* Әлем чемпионатының қола медаль иегері : 2006, 2010
* Еуропа чемпионатының күміс медаль иегері : 2008
* Конфелерация Кубогінің қола медаль иегері : 2005
* Әлем чемпионы: 2014

Сілтемелер
----------

* Футболисттің ресми сайты Мұрағатталған 14 тамыздың 2006 жылы.
жылқы
**Тебіндік-далалық жылқы**.

Жаратылысы
----------

Көптеген ғасырлар бұрын Язия мен Еуропаның кең байтақ даласында біраз ел үйірлі жылқы шаруашылығымен шұғылданған. Грек тарихшысы Геродот біздің дәуірімізде дейінгі 5 ғасырда скиф халқының тебіндік-далалық жылқы өсіргенін жазған. Жергілікті далалық жылқы күй таңдамайды, құбылмалы ауа райына төзімді, денсаулығы мықты, мол өнімді, күшті келеді. Сондай-ақ қатал ауа райы жағдайының өзінде өсіп-жетіле береді. Табиғи жайылымдық жағдайларға байланысты сатылап өседі. Мәселен, олар көктем мен күзде жақсы қоңданады. Қыста, яғни жемшөп мөлшері азайған кезде құлындардың өсуі мүлде тоқтап, көкке аузы тиісімен организмі ол «үзілісті» қайтадан қалпына келтіре береді.

### Сипаттама

Бұл тұқым тобына жататын жылқылардың дене тұрқы төртбақ, бойы аласа, сирағы қысқа, кеудесі кең және терең келеді. Басы тым үлкен, көбінесе қаз тұмсық, сағалдырығы кең, көздері кішілеу, құлақтары кішкентай, мойны қысқа,жуандау,шоқтығы төмен,кеуде кең және ұзын,арқасы дөңестеу,сауыры түсіңкі, аяқтары сүйекті, терісі қалың, жал-құйрығы қою және ұзын болады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Басыл Тегін**, Поши-Дэлэ - Елтегін Бұйрық қағанның інісі әрі мұрагері. Ашина әулетінің Істемі ханнан тараған таомағының өкілі. Істемі хан - Тардуш қаған - Янг Соух тегін - Басыл-тегін. 603 жылы Тардуш қаған Қытайдан жеңіліс тауып, хабарсыз кеткеннен кейін Түрік қағанатында дүрбеллең басталады. Атасының ізін сала қағанаттың батыс бөлігінің билеушісі Елтегін Бұйрық қағанда қайтыс болады. Қытайдың қолдауына ие болған Жанғар қаған таққа отырады. Бірақ, оның құрылтайсыз билікке келуі батыстағы тайпаларға ұнай қоймайды. Олар Тардуш қағанның ұрпақтарын билікке әкеліп, қағанатты бөліп алуға әрекет жасайды. Осы оқиғалардан сескенген қытайлар тақ мұрагері Басыл тегінді астанаға алдап шақырып алып, сарайдағы бір шендінің қызына үйлендіріп, өздерінде ұстап қалады. Ал, Батыс қағанатта дулу тайпаларының қолдауымен билік басына Елтегін Бұйрық қағанның кәмелет жасына толмаған ұлы Таман қаған отырады. Сөйтіп, "қас пен көздің" арасында Манчжуриядан Азов теңізіне дейінгі ауқымды территорияны жаулап алып, билеп-төстеп тұрған далалық империя Түрік қағанаты екіге бөлініп кетеді.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүрік қағандары |
| --- |
|  |
| Түрік қағанатының билеушілері | 
Бумын қаған • Қара-Еске қаған • Мұқан қаған • Тобо қаған • Амрак қаған • Елтегін Бұйрық қаған • Баға Ышбара қаған • Жағбу Баға қаған • Тұлан қаған • Тардуш қаған • |
|  |
| Батыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтегін Бұйрық қаған • Басыл Тегін қаған • Таман қаған • Шегу қаған • Тон қаған • Баһадүр қаған • Сы Жабғу қаған • Нишу Дулу қаған • Ешбар Елтеріс қаған • Ашина Дучжы қаған • Ашина Мише шад • Ашина Юанькин шад • Ашина Хелу қаған • Құшрақ Бури қаған • |
|  |
| Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Жанғар қаған • Шібір қаған • Ілікбек қаған • Бағашұр шад Ілік қаған • |
|  |
| қалпына келтірілген Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтеріс қаған • Қапаған қаған • Инел қаған • Білге қаған • Йоллығтегін қаған • Білге Құтлұқ қаған • Озмыш қаған • Құлынбек қаған • |

 |
**Тебінгі** – таралғының айылбасы салт атты адамның балтыры мен тақымын қажамау үшін қолданылатын тұрман. Тебінгі аттың тері балаққа жұқпауына да септігін тигізеді. Былғарыдан жасалған тебінгінің астары жұқа, талдырған киізден басылады. Тебінгі бедерленіп, өрнектеліп металл әшекейлерімен безендіріледі. Тебінгі жасағанда алдымен киізді арнаулы үлгімен пішіп алады да былғарыны одан сәл артықтау етіп пішіп, жиегін астына қарай көмкере қайырып тігеді.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тебес** – Беотиядағы ежелгі грек қала-мемлекеті. Қаланың көнелігін Микен дәуірінің ескерткіштері дәлелдеді. Б.з.б. 6 ғасыр қарсаңында Тебесті билеген жергілікті тайпалар Беотияның барлық қала-мемлекеттерін біріктіріп, Беотия одағын құрды. Осы кезеңде Тебес ежелгі грек өркениетінің ірі орталықтарының бірі болды. Бұл одақ грек-парсы соғыстары (б.з.б. 500 – 449) кезінде парсыларды қолдады. Грек қала-мемлекеттері арасында болған өзара соғыстардан кейін Спарта талқандап, б.з.б. 387 жылы Анталкид бітіміне сәйкес Беотия одағы таратылды. Тебес өзінің бұрынғы маңызын жойып, ішкі дағдарыс қалыптасты. Б.з.б. 338 жылы Тебесті Македония жаулап алды, 335 жылғы Македонияға қарсы көтерілісті басқаннан кейін қала жермен-жексен етіп, күйретілді. Б.з.б. 315 жылы Тебес жартылай қалпына келтірілді, бірақ оның саяси рөлі төмендеп кетті. Тебес қазір Грекиядағы шағын қала.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
Теберік
=======

Үлкен кісілер қайтыс болғанда, бейіт басында немесе өлім шыққан үйде бір метр ақ торғынды шыт үлкендігіндей жыртып, жамағатқа таратылып беріледі. Міне бұл теберік деп аталады. Қаза болған кісі әйел адам болса жоғарыдағы теберікті тарқатудың сыртында, 40 инеге жіп сабақтап оған қоса бір кесектен шәй қосып, әйелдер қауымына жіп-шу деп тарқатады. Бұл дегендік тірлігінде қарыз алған жіп-шуы болуы ықтимал. Мойнына қарыз болып жүрмесін деген ойдан туындаған. Теберік ретінде қаза болған кісінің бетіне ұстаған шымылдықты жыртып тарататындарда бар. Бұлардың барлығы үшімен жетісі аралығында таратылып болуы керек

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
**"Венера" (ғарыштық аппарат)** – Шолпан планетасына 1961 жылдан бастап ұшырылған кеңестік планетааралық ғарыштық аппараттардың (станциялардың) атауы. 1961-83 жылдары "Венера" ғарыштық бағдарламасы бойынша Байқоңыр ғарыш алаңынан барлығы 16 ғарыштық станциялары ұшырылды. Олардың кұрамында ғылыми аспаптар, сондай-ақ, борттық аппаратуралар жиынтығы (бағдарлау жүйесі, Күн энергиясымен қоректендіру жүйесі, тежегіш қондырғы, алыс байланыс пен орбита өлшеудің радио жүйесі, т.б.) болды. 

Массасы 643,5 кг алғашқы "Венера-1" ғарыштық аппараты 12.2.1961 жылы ұшырылды. Ол сол жылдың 19-20 мамыры аралығында Шолпаннан шамамен 100 мың км қашықтықта өтіп, жасанды Күн серігіне айналды. "Венера-2" ғарыштық аппараты (массасы 963 кг) 12.11.1965 жылы ұшырылып, 27.2. 1966 жылы Шолпаннан шамамен 24 мың км қашықтықта өтті. Бұдан кейінгі "Венера" ғарыштық аппараттары Шолпан бетіне қонды ("Венера -З", "В.-14") немесе планетаның жасанды серігіне айналды ("Венера -15", "Венера -16"). 1975 жылы кейін ұшырылған жаңа типтегі "Венера" станцияларының ("Венера 9"-" Венера -16") массасы 4,9-5,3 т болды. "Венера" ғарыштық аппараттарының көмегімен Шолпан атмосферасының химиялық кұрамы, қысымы, температурасы, планета бетіндегі желдің жылдамдығы, планета топырағындағы табиғи радиоактивтік элементтің құрамы, планета грунтының тығыздығы, т.б. жөнінде көптеген құнды мәліметтер алынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. —Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Nürnberger Versicherungscup 2014 - 1.Runde Doppel - Karolina Pliskova 03
Каролина Плишкова ( 1992 жылдың 21 наурыз айында Чехословакия, Лоунида дүниеге келген) – чехиялық кәсіби теннисшы.

Жетістіктері
------------

* Жұптық сында WTA сериясындағы турнирлерде 1 дүркін жеңімпазы (барлығы - 2).
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 10 дүркін жеңімпазы ( барлығы - 16).
* Жеке сында әлемдегі экс-63-шы ракетка.
* Жұптық сында әлемдегі экс-75-ші ракетка.
* Жеке сында юниорлар арасында әлемдегі экс-7-ші ракетка.
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (Australian Open-2010).

Жалпы Ақпарат
-------------

Әкесінің аты Радек Плишка, ал анасының аты Мартина Плишкова. Егіздің сынары, апасының аты Кристина, ол да кәсіби теннисшы.  

4 жасынан бастап кәсіби теннисшы. Форхенді өте жақсы.  

2009 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Петр Варичек.  

Теннисшылар арасында кумиры – Горан Иванишевич.  

Кәзіргі уақытта Прагада орналысқан теннис клубында жаттығады.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2013 | **67** | **77** |
| 2012 | 120 | 102 |
| 2011 | 159 | 130 |
| 2010 | 203 | 364 |
| 2009 | 228 |  |
| 2008 | 427 | 818 |
| 2007 | 860 | 917 |
| 2006 | 1168 |  |
|

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету  

Жеке сында WTA турнирлердің финалдағы жеңістер (1)  

Жеке сында ITF турнирлердің финалдағы жеңістер (10)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық сында WTA турнирлердің финалдағы жеңістер (1)

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 14 мамырдың 2014 жылы.
17 ғасырдың ортасына қарай опералық өнердің центрі Флоренция мен Римнен Венецияға көшті. 
Шулы порттық қаланың өмір салты мәдениетке әсер етпей қоймады, көркем өмірде сәулеленіп отырды. Флоренциядағы және Римдегі бай меценаттардың, патрицийлердің сүйген операсы Венецияда аристократтардың залдарынан бәрінің қолдары жететін қалалық театрларға көшті. 

**1637 жылы** Сан – Касьянода алғашқы қауымдық опералық театр ашылған болған. Оның үлкен сәттілігі басқа театрлардың ашылуына күшті серпіліс берді. Ал опералар болса қарапайым халыққа арналып жазылды, сондықтан әрқайсысында күрес сахналары, ұйысқан махаббат хикаялары, құдайларға үндеулер арнайы эффекттермен әшкереленіп қолданылған. 

Байыпты опералардың арасына күлкілі сахналарды орнату жаңа дәстүрге айналды. Бұдан кейін опера buffa деп аталатын жаңа демократиялық музыкалық – театрлық жанр өсетін болды. 

Халық мәдениетіне жақындау венециялық композиторлардың музыкалық тілін демократизациялай түседі, олар баркарола халық ән жанрын махаббатпен қолданған. Опера өнерінің венециялық кезеңі драматикалық ән салудың гүлденуі де, және музыкалық драманы костюмдегі концертке айналдырған эволюцияның басы. 
Кавалли. Чести. Көптеген венециялық композиторлардың арасында **Франческо Кавалли** (1602 – 1676) және **Марко Антонио Чести** (1623 - 1669) ерекшеленеді. 
Кавалли жеке ән салудың түрлі формаларын шеберлікпен дамытты. Оның речитативтері мен драматикалық сценалары Монтевердидің өзінен қалмайды. 
Опералық өнерді демократизациялау үстінде Ковалли Монтеверді құрған байыпты, биік драматикалық стильді ұстанды. Европаға кең тараған парадты сарай операсын шығарған келесі венеция театрлық қызметкері, Марко Антонио Чести басқа ұмтылыстарымен әйгілі. Ол драматикалық жүрісті тоқтатқан, одан мүлдем тыс концерттік жоспардағы бітеу арияларды ойлап шығарды. 

Вендік императорлық сахна үшін ол Парис және Елена жайлы өзінің ең әйгілі операсын жазды – «Золотое яблоко». 
Чести шығармашылығы жаңа бағыт белгісі, яғни музыкалық драманың «опера - концертке», «виртуоздарға арналған» операға айналудың көрсеткіші ретінде.
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Фуэрос** *(испанша fueros жне португалша foraes, негізгі мағынасы - құқық, жеңілдік, латынша forum - сот)* - орта ғасырларда Пиреней түбегіндегі мемлекеттерде: 

1) Корльдықтың қол астындағы адамдарға арналған жалпы сипаттағы заңдар жинағы. Алғашқы Фуэрос 13 ғасырда пайда болды;

2) Жеке профенциялардың, сословиелердің немесе отбасылардың феодалдық еріктілігі туралы хартиялар ;

3) Муниципалдық Фуэрос - қалалық жіне ауылдық қауымдардың құқықтарын, жеңілдіктері мен міндеттерін белгілеген сыйлық қағаз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Валерий Юрьевич Бондарь** (укр. Валерій Юрійович Бондар; 27 ақпан 1999 жыл, Харьков, Украина) — украиналық футболшы, Украина Ұлттық футбол құрамасы мен "Шахтер" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Шахтер" клубының түлегі. 2007 жылы клуб академиясына тіркелді. 

2016 жылы кәсіпқой карьерасын бастады. Бірақ негізгі құрамдағы ресми матчын үш жылға жуық күтуге тура келді. 2019 жылы 4 мамырда "Львов" клубына қарсы ойында тұңғыш матчын өткізді. Алғашқы голын 2019 жылы 27 қыркүйекте "Ворскла" қақпасына соқты.

### Халықаралық

Украинаның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2019 жылы 20 жасқа дейінгілер арасында әлем чемпионы атанды. Осы жетістігінен соң Украинаның үшінші дәрежелі орденімен марапаталды.

2020 жылы 11 қарашада Польшаға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

«Шахтёр»
* Украина чемпионы (2): 2018/19, 2019/20
* Украмна кубогы: 2018/19

Украина
* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · sportbox.ru · Transfermarkt · worldfootball.net · Football Federation of Ukraine |

 |
**Джундишапур жоғары оқу** – исламдық кезеңдегі медициналық ғылымның дамуына шынайы әсер еткен орталықтардың бірі болған.
Олар медициналық оқу орындарын ашып, грек және үнді медицина ғылымын бір-біріне қосты. Бұл орталықта тәрбиеленген дәрігерлер кейін исламдық медийинаның ауруханалардың дамуына маңызды ықпал етті.

Джундишапурда аурухана мен жоғары оқу орны болған. Джундишапур грекиялық медициналық кітаптардың парсы және сириялық тілдерге аударылуын қолдады. Джундишапур ауруханасы – ең көңе ирандық аурухана, ол Шапур екіншінің кезінде салынған.

Бұл аурухана ирандық дәрігерлер мен ұстаздар арқасында үш ғасыр жұмыс жасап, исламдық өркениеттің бірінші базасына айналды. Осы ғылыми орталықта белгілі дәрігерлер сабақ беріп, ем жұмыстарымен айналысты.

Джундишапур медицина ғылыми саласын дамытуға зор үлесін қосқан жанұялардың бірі – Бахтишуғ жанұясы болды. Бұл жанұның 12 мүшесі бірнеше нәсіл бойы, хижраның үшінші ғасырының жартсынан бесінші ғасырының ортасына дейін халифаның дәрігері, әрі кеңесшілері болған, сондай-ақ аударма жұмыстарымен де айналысқан.
Джундишапур оқу орнында медицина жұмыстарымен айналысатын дәрігерлердің бірі Абу Юхн Масвие болды. Ибн Масвие дене қызуларының түрі, меланхолия, көз аурулары және тамақтану мәселелері туралы мәселелерге көңіл бөлді.
**Өтеміс Герей** (тат. *Үтәмеш Гәрәй*; шоқындырылғаннан кейін **Александр Сафагиреевич**; қай. 21 маусым 1566) — Қазан ханы (1549-1551), Сафа Герей мен Сүйімбикенің ұлы.

Өмірбаяны
---------

1549 жылы әкесі Сафа Герей кенеттен қайтыс болғаннан кейін ол екі жасында таққа отырды. Кәмелетке толмаған хан тұсында анасы Сүйімбике регент болды. Ол Қырым әулетінің өкілі болғандықтан, 1551 жылы Қазан ақсүйектерінің қырымдықтарға қарсы көтерілісінен кейін оны қазандықтар анасы Сүйімбикемен бірге орыстарға берілді.

Сүйімбикені Қасым ханы, бұрынғы Қазан билеушісі Шаһғали ханға тұрмысқа берілді. Ал бала Иван Грозныйдың сарайында тәрбиеленді. Ол Чудовый монастырында шоқындыру рәсімінен өтіп, Александр есімін алды. Орыс деректерінде оны Александр патша деп атаған. Ол бірнеше рет Дербес жылнамалық жинақ миниатюраларында, соның ішінде Анастасия Романовнаны жерлеу көрінісінде бейнеленген.

1563 жылы Александр патша Иван Васильевич патшаның билеуші полкінің құрамында сол кезде Ұлы Литва кінәздігіне тиесілі Полоцкке қарсы жорыққа қатысты.

Ол жиырма жасында қайтыс болып, патша құрметімен — Мәскеу Кремлінің Архангел соборында жерленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Кінәз Николай Михайлович* Мәскеу қорымы —  СПб: Типография М. М. Стасюлевича, 1907. — Т. I. — 19 б.
**Өткелбай Исаұлы** (1805 – 1881) – би. 2 сыныпты орыс мектебін бітірген. Перовск уезі бастығының көмекшісі, уездегі Жаппас руының Жылкелді бөлімінің биі болған. 1857 жылы 14 қыркүйекте Сырдария желісінің басқарушысы ген. Фитингрофтың ұсынысымен зауряд-хорунжий атағына ұсынылған. Жаңақорған мен Түркістанды қоқандықтардан босатудағы еңбегі үшін марапатталған. Өткелбай ел ісіне белсене араласып, халықты отырықшылыққа жұмылдырып, егіншілікті қолға алды. Оның бастамасымен арықтар қазылып, мектептер мен мешіттер салынды. 1880 жылы Перовск уезіндегі қалалық училищені қамқорлыққа алды. Өткелбай жайында Жарылқап, Ораз, Кеншімбай ақындар жырлаған.

Сілтемелер
----------

* Билер Соты.(қолжетпейтін сілтеме)
* Билер кеңесі.(қолжетпейтін сілтеме)
* Әйтеке би.
* Тәуке хан заңдары.

Дереккөздер
-----------

Т. Дайрабай

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
Өтеміс қажы ибн Маулана Мұхаммед Дост
-------------------------------------

**Өтеміс қажы ибн Маулана Мұхаммед Дост**– 16 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген тарихшы, "Шыңғыснаманың" авторы. Хорезмдегі Шайбани әулетіне қызмет еткен ықпалды отбасынан шыққан. Өзі Елбарыс ханның (1512 – 1525) сарайында, қызмет еткен. Сол кезден-ақ қыпшақ даласында билік еткен Шыңғыс хан ұрпақтарының тарихы туралы көптеген мәліметтерді жинап, аңыз-әңгімелерді көп білетіндігімен танылады. Олардың көпшілігі "Шыңғыснамаға" енген. Автордың көптеген мәліметтері соны көрінгенімен, кейбір зерттеушілер (В.В. Бартольд, В.П. Юдин, К.А. Пищулина) оны шындықтан гөрі аңызға жақын, күмәнді деп санайды. Өтеміс қажы шығармаларының зерттеумен Е.Ф. Коль, А.З. Уәлиди Тоған, М.Кафали, Д.Девиз, т.б. айналысты.

Шығармалары
-----------

Утемиш-хаджи, "Чингиз-наме", А. 1992.

Сілтемелер
----------

* Шынғыснама.(қолжетпейтін сілтеме)
* Елбарыс хан.
* Шайбани әулеті.

Дереккөздер
-----------

Бартольд В.В. Отчет о командировке в Туркестан / Соч. т. 8, М. 1973;   
Валидов А.-З. Восточные рукописи в Ферганской области // Зап. вост. отд. рус. археол. общества, т. 22, ч.2, 1915.  
 І. Өскенбай

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Оттиск «Мицуко» (光子, әйел есімі)
**Инкан** (жапон. 印鑑?)(жапон. 印鑑?) — Жапонияда қол қоюға қолданылатын жеке мөр. Жауапкершілік операцияларды жасау үшін — келісімдердің бекітілуі, жылжымайтын мүліктің сатып алынуы, банктық шоттың ашылуы — белгілі бір органдарда тіркелу үшін қолданылатын мөр  дзицуин (жапон. 実印?) деп аталады. Күнделікті операциялар үшін қолданылатын мөр митомэин (жапон. 認印?) деп аталады.

Әдетте инканның диаметрі 25 миллиметрден басталып 75 миллиметрге дейін барады. Материал ретінде қатты ағаш немесе пілдің сүйегі болады. Жапониядағы таралған есімнің мөрін сатып алуға болады. Өзге елдің адамдарының есімдері латын әріптерімен, канамен немесе иероглифтармен жазылады.

Қазіргі заманда жапондықтар екіден көп мөрлерге ие. Еркектердің мөрлері әдетте әйелдердіңкінен ірі болып келеді. Мұндай мөрдің көлемі адамдардың рангына байланысты  — басқарушының инканы әрдайым жұмысшының инканынан үлкен.

* Классикалық инкан («Кавамура» (河村) баспа-таңбасы)Классикалық инкан («Кавамура» (河村) баспа-таңбасы)
* Сюнику — баспа-таңбаға арналған сияСюнику — баспа-таңбаға арналған сия
* ДүкендеДүкенде
* Банктық баспа-таңбаның бейнесіБанктық баспа-таңбаның бейнесі

Тағы қараңыз
------------

* Као
**Валерий Михайлович Могильницкий** (1940 ж. т.) - журналист, жазушы. Қаскелеңнің түлегі.

Львов Мемлекеттік университетін бітірген (1%2). Льюв, Владивосток, Дондағы Ростов қалаларының газеттерінде, отыз жылдай республикалық «Казахстанская правда» газетінің Жезқазған және Қарағанды облыстары бойынша меншікті тілшісі болды. Қарағанды облысы әкімінің баспасөз хатшысы қызметін атқарды.

Могильницкийдің туған өлке туралы *«Сарыарка», «На земле Сатпаева», «Город в степи», «Медь Жезказгана», «Люди, қоторых любят», «В самом центре Евразии», «Созвездие талантов», «Просторы Сарыарки», «Страниды больной жиани», «Караганды», «Звезды Тулага», «Люди победы», «Черные розы маршала»* публицистикалық көркем кітаптары, *«Свет окна»* деген өлеңдер жинағы жарыққа шықты.

Қазақстан Журналистер одағының Б. Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты.

1998 жыдоан *«Қарағанды облысы Жазушыларының одағы»* қоғамдық бірлестігінің төрағасы. 

Жезқазған қаласының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Көшеге әрі ақын, әрі батыр, XIX ғасырда Исатай Тайманов басқарған шаруалар көтерілісінің көсемдердің бірі Махамбет Өтемісұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы Ма61 шешімі) берілген. Махамбет Өтемісұлы (1804-1846) Батыс Қазақстан облысы Орда ауданында дүниеге келген. Махамбеттің отты жырлары барлық уақытта халқын еркіндікке, тәуелсіздікке ұмтылдырар құнды мұра болып қала бермек.

Көше Алатау ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 1-ші көше. Көшенін ұзындығы - 5400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Валерий Владимирович Трошин** (9 сәуір 1970, Мәскеу) — кеңес және ресей театр актері, Ресейдің еңбегі сіңген әртісі.

Биографиясы
-----------

Валерий Трошин 9 сәуірде 1970 жылда Мәскеу қаласында туды. Оның анасы дәрігер, ал әкесі физика мұғалімі болған. Театрға деген қызығушылық әкенің арқасында пайда болған. Одан басқа Валерий Трошин көркемтанумен, графикалық пен техникалық дизайнмен айналықан. 

Бала кезінде театр үйірмелеріндегі түрлі қойылымдарда қатысқан. Мектепті бітіріп, театралды жоғары оқу орындарына бірнеше рет түсуге тырысқан, бірақ түрлі себептермен әрекеттері сәтсіздікпен аяқталды.

Вокалмен Вячеслав Михайлович Логвиновпен бірге айналасқан *(«Субботея» ұжымының жетекшісі)*. 1966 жылы МХАТ мектеп-студиясын бітірді және *Чезов* атындағы МХТ театрының труппасына қабылданды. 2010 жылда Валерий Трошин Н.Л.Скорика атындағы шеңберінде режиссер мен педагог болып жұмыс істеді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
**Валерий Яковлевич Синельников** (22.03.1924 – 02.07.1980) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1943).

Өмірбаяны
---------

1924 жылы Орынбор губерниясы Елек ауданы Елек селосында туған. 1932 жылы оның ата-анасы Ақтөбеге көшіп келген. Есепшілер курсын бітіріп, демалыс үйі бухгалтерінің көмекшісі болып жұмыс істеген. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, майданға барды. Сталинград, Курск шайқастарына, Украинаны, Молдованы азат етуге, Сталинград, Воронеж, 1-Украина майдандарындағы және Днепр, Буга, Днестр, Прут өзендерінен өту кезіндегі ұрыстарға қатысты. 529-атқыштар полкінің (Воронеж майданы 38-армия 163-атқыштар дивизиясы) Синильников басқарған пулеметшілер тобы 1943 жылдың 1 қазанында Киев облысы, Вышгород ауданында Днепр өзенінен алғашқылардың бірі болып өтті. Плацдармды басып алып және оны қорғап қалу үшін болған шайқаста Синильниковтің пулеметшілер тобы жаудың екі атыс нүктесін жойып, екі қол пулеметін қолға түсіреді.

Марапаты
--------

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Синильниковқа Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалдарымен марапатталды (29.10.1943).
Синильников соғыстан кейін де әскери қызметін жалғастырды. 1946 жылы Рязань артиллериялық училищесін бітіріп, офицер болды. 1971 жылы подполковник Синильников запасқа шықты. Украинаның Одесса қаласында тұрып, Одесса мемлекеттік университетінде кызмет істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Мартин Шкртел** (словак. Martin Škrtel; 15 желтоқсан 1984, Гандлова, Среднесловацк өлкесі) — словакиялық футболшы, қорғаушы. 2010 жылы әлем чемпионатына, 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Словакия Ұлттық құрамасы сапында өткізген ойындар саны бойынша үшінші орында. Әлем футбол жанкүйерлеріне "Ливерпульде" ойнаған жылдары танылды.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2002 жылы "Тренчин" клубында бастады. 2004 жылы жазда "Зенитке" ауысты. Тұңғыш ойынын шілде айында Ресей кубогында "Ертіс" (Омбы) клубына қарсы өткізді.

2008 жылы қаңтарда "Ливерпуль" қатарын толықтырды. "Ливерпульде" 37-ші нөмірлі жейде тиді. 26 қаңтарда тұңғыш ойынын "Хавант-энд-Уотерлувилл" клубына қарсы өткізді, бұл Англия кубогы матчы болатын.2009 жылы мұның амплуасындағы Даниэль Аггер жарақат алды да, Мартин негізгі құрамда жиі ойнай бастады.

2013/14 жылғы маусымда өз қақпасына төрт гол соғып, антирекорд жасады.

2016 жылы жазда еркін агент ретінде "Фенербахчеге" ауысты. Үш маусым бойы Түркия чемпионатында 79 кездесуде алаңға шықты. 

2019 жылы тамыз айында "Аталантамен" келісім шарт жасасты, бірақ клуб сапында бір ойынға да қатыспады, бір ай өтпей жатып, келісім шарт жоққа шығарылды да, "Ыстанбұл Башахшехирге" ауысты.

### Ұлттық құрама

Словакия құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын 2004 жылы өткізді. 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Зенит»
* Ресей чемпионы: 2007

«Ливерпуль»
* Лига кубогы: 2011/12

«Истанбұл Башахшехир»
* Түркия чемпионы: 2019/20

### Жеке

* Словакия 1-лигасының үздік ойыншысы: 2002/03
* Словакидағы жыл футбошшысы (4): 2007, 2008, 2011, 2012
* Ливерпульдің үздік футболшысы: 2011/12

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Валерия Витальевна Чугунова** *(телевизиялық лақап аты **Злата**; 24 қазан 1986)* — Ресей актриса, тележүргізушң, тілші, «Latini» жиһаз компаниясының басқарушысы.

Биография
---------

Валерия 1986 жылы Мәскеуде туған. Кішкентай кезінде мәнерлеп сырғанаумен айналасқан, КМС атағы бар. ММУ журналистика факультетін бітірді. Сол уақытта 2009 жылда бітірген ВГИК бөлімінде оқыған. 2014 жылдан бастап МВА РАНЗИГС курсының тындаушы болып саналады.

Актриса ретінде келесі сериалдарда түскен:*«Золотая теща», «Счастливы вместе», «Универ», «Табу», «След»* және кинофильмдарда: *«Замыкание», «Взрослые игры», «Железная дорога»*. Тағы да МТС, Юнистрим, Орифлейм, Ситибанк, обувь Куома, Аптека А5 сияқты жарнама бейнебаянда түскеннен әйгілі болып кетті. 2013 жылдан бастап «Latini Casa» брендіне иеленеді. Ол «Latini Cucine» итальяндық жиһаз фабрикасының басқарушы серіктесі болып саналады.

Валерия ресейлік «7ТВ» телеарнасындағы «ТВ-чат» бағдарламасының жүргізушісі болып шығуынан кейін танымал болып сол арнаға жұмысқа тұрды. Кейін Столица, Звезда, ТВ3, 7-ТВ сияқты түрлі ақпараттық жарнамаларында жүргізуші болып жұмыс істеді. Бірнеше жылдың ішінде «Дембельский альбом», «Русское радио»-да және RU.TV телеарнасында бағдарламаларды жүргізген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 23 мамырдың 2013 жылы.
*
**Көмеш** , көмбе – ұлттық тағам. К. деп отқа, қоламтаға көміп пісірілген етті, бауыр мен көкбауырды, бүйректі, айналдырған тоқішек қималарын, нан, картоп тағамдарын айтады. Бірақ жол азықтары ішінде К-ке, көбінесе, көміп пісірген мол ет жатады. К-тің жоғарыда айтылғандай – қой К. сылама К. қарын К. тандыр К. жаужұмыр деп аталатын түрлері бар. Бұл К-терді даярлағанда, әдетте, марқаның, бағланның, ту қой мен серкенің етін түгелімен қыздырған ұраға және шоққа көміп пісіреді. Ұраға көміп пісірудің де бірнеше әдісі бар. Мыс. малдың терісін бітеу сыдырып алып, етін онша ұсақтамай жіліктеп, тұздайды, ішек-қарнын, бауырын бөлшектемей тазартып, пияз, бұрыш сеуіп, бітеу сыдырылған теріге салып түйрейді. Басты кейде терісінен ажыратып, кейде бөлек үйітіп, жағын айырып салады. Етке ешқандай су құйылмайды. Ет көмілетін жер ошақ мал сойылмастан бұрын қазылып, ішіне от жағылып қыздырылады. Жер ошақ әбден қызып болды-ау дегенде қоламтаның ортасын шұқырлап, теріге салған етті көмеді. Оның үстін 15 – 20 см қалыңдықта топырақпен жауып, үстіне тағы да от жағады. Көмгеннен кейін қоламтаны, сыртында жанып жатқан отты көсеуге болмайды. 2,5 – 3 сағат мөлшерінде К. пісіп болады. Бұл әдіспен пісірілген малдың, аңның еті әдеттегі сорпаға піскен еттен дәмді және өзіне тән хош иісі болады. Еттің өз қан-сөлінің өзіне тұздық болуы, иісі, буы, дәмі – бәрі өзінде сақталуы оған айрықша дәм береді. Мұны қой К. деп атайды. Қой К-інің бір түрін сылама К. дейді. Қарын К. жіліктеп бұзылған ет, дәмдендіргіш заттар салынып, қарынға тығылады да, қой К. тәрізді етіп пісіріледі, тек көмген уақытта қарынның түкті жағы сыртына қаратып түйреліп, аузы жоғары қаратып көмілуі керек. Тандыр К. ертеде жорықшылардың, бірнеше күндік сапарға шығатын жолаушылардың аялдамаларында жасалған. Ондай жағдайда тастан, кесек батпақтан, кірпіштен қалап, іші-сыртын сылап кәдімгі тандыр жасалады. Мұндай тандырға бір ғана ет К. емес, сүт пісіруге, нан, бәтір, күлше пісіруге, кейде тіпті көже, ботқалар пісіруге де болады. Ал, ет К. жасағанда беті жабық қыш, шойын ыдыстарға салып, немесе қой К. қарын К. пісіретін әдістер қолданылады. Әдеб.: Қасиманов С. Қазақтың ұлттық тағамдары, А. 1977.
**Леонель Гильермо Санчес Линерос** (испан тілінде *Leonel Guillermo Sanchez Lineros*) — чилиялық футболшы.

Карьерасы
---------

20 жылдан астам, 1953 және 1973 жылдар аралығында ол сол жақ жартылай орнын атқарды. Осы 20 жылының 17 жылын Леонель чилиялық «Универсидад де Чили» деген командасында ойнады, бұл командамен бірге Леонель 1959 жылдан бастап 1969 жылға дейін алты ұлттық чемпионатта жеңіп алды.Бұл кезең - клубтың тарихындағы ең көрнектілердің бірі , сол команданы «Көгілдір балет» деп атайтын еді.

Санчес Чили ұлттық құрама командасында ойнаған ойын саны бойынша рекорд жасады: ол 84 ойында 23 гол соқты. 1962 жылғы Әлем чемпионатында Леонель 4 гол соғып, ең үздік бес футболшылардың қатарына кірді. Ширек финалда Санчес КСРО ұлттық құрамасына гол соғып өзінің Чили ұлттық құрамасына жартылай финалға шығуға көмектесті. Леонель жартылай финалда да гол соқты, бірақ Чили Бразилия ұлтық құрама командасына 4:2 есебімен ұтылды.

Санчес бұл күнге дейін әлем чемпионатында ең көп гол соққан чилиялық жалғыз футболшы болып табылады, сонымен қатар ӘМ-62 ойынындағы 6 ең үздік гол соғушысы болып қалады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Универсидад де Чили»
* Чили чемпионы: 1959, 1962, 1964, 1965, 1967, 19692-орын Чили чемпионатында:1957,1961,1963
* 3-орын Чили чемпионаты:1960,1968

Чили ұлттық құрама командасы
* 1962 жылғы әлем чемпионатында 3-орын

### Жеке жетістіктері

* Әлем чемпионаты бойынша гол саны бойынша Чили құрамасының рекордшысы: 4 гол

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Марсело Саласпен бірге.