recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Монстера*** (лат. *Monstera*) – шаяноттар тұқымдасының 113 тегінің бірі. Ірі тропикалық өсімдік, лиана. 1800-ге жуық түрі белгелі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Таралуы
-------

Отаны- тропикалық Америка. Бразилияның, Юкатан түбегінің, Мексиканың экваториалдық ылғал ормандарында оседі. Қазақстанда бөлме гүлдері ретінде өсіріледі.

Пайдалануы
----------

Қазақстанда ол әдемі бөлме гүлдері ретінде өсірілсе, отанында оны тағам, дәрі-дәрмек ретінде қолданады. Сонымен қатар кейбір түрлерінен жемістер алады. Жемісі дәмді, шырынды, хош иісті, ананасқа ұқсас келеді.

Күтімі
------

Қазақстанда «монстера деликатесная» -деген шырмауық түрін өсіреді. Бұл өсімдікке тіреу қажет, түбектің ішіне мүкпен қапталған тіреу орнатып оған су бүркіп ылғалдандырып тұрса, гүл өзінің ауа тамырларымен тіреуге жабысып, жоғарыға қарай шырмалып өседі. Жапырақтары өте үлкен, көлемді, қатты, қалың, жылтыр болып келеді. Жаңа шыққан жапырақтары бір тұтас болады да, өсе келе әр түрлі пішінде кескіленген, ойық-ойық болып кетеді. Монстераның күтімі өте жеңіл. Көлемі өте үлкен болып өсетіндіктен оны кең офис, кабинеттерде өсірген абзал.

* Жарығы. Тіке түскен күн сәулесі жақпайды. Алакөлеңкеде өседі. Көлеңкеге де шыдамды. Бірақ үнемі көлеңкеге қойып қоюға болмайды.
* Жылуы: Бірқалыпты жылуды қалайды, қыста 14ºС төмен болмағаны абзал.
* Суғарылуы: Көктемнен күзге дейін жиірек, қыста сирек суғару керек.
* Ылғалдылығы: Жоғары ылғалдылықты қалайды. Жапырақтарына су бүркіп шаң тозаңнан тазартып әрі ылғалдандырып тұрған абзал
* Қоректендірілуі: Наурыздан-тамызға дейін үй гүлдеріне арналған тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұру қажет.
* Аурулары: Суық жел өтінен сақтау қажет. Артық суғарғаннан саңырауқұлақ ауруларына шалдығады.
* Көбейтілуі: Қалемшелеу арқылы көбейтеді.

Көп тараған түрлері
-------------------

* Monstera adansonii Schott
* Monstera deliciosa Liebm. — Монстера привлекательная
* Monstera dilacerata K.Koch
* Monstera dubia (Kunth) Engl. & K.Krause
* Monstera obliqua Miq.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Мөлдір Әуелбекова** (10 тамыз 1986 жылы, Тараз қаласы, Қазақ КСР) — Қазақстанның танымал әншісі және актрисасы, тележүргізушісі. 2012 жылға дейін «КешYou» тобының құрамында болды. «Ғашық жүрек немесе жұлдызды коктейль» атты кинодағы басты рөлдің бірін сомдаған.

Өмірбаяны
---------

Мөлдір Есіркепқызы Әуелбекова 1986 жылы 10 тамызда Жамбыл облысы Тараз қаласында дүниеге келген. Жеке әнші, тележүргізуші, актриса.
Отбасында әкесі Есіркеп, анасы Кәмшат, үлкен әпкесі Меруерт және інісі Ерсұлтан.

Тараз қаласындағы №49, №36, №30 мектептерде оқыған. Бес жасынан гимнастика, таэквонда, дзюдо, жүгіру, баскетбол, волейбол сияқты спорт түрлеріне әуес болған.

2001 жылы Тараз қаласындағы Абай атындағы гуманитарлық колледжі музыка бөлімінің білімгері атанды. Домбыра сыныбын бітірген. Облыстық "Айгөлек" ән байқауының бірінші орын иегері, "Бозторғай" ән байқауының дипломанты.

2003 жылы басталған «SuperStar.kz» жобасының бірінші маусымында жүздікке ілікпей қалады. Ал 2004 жылы жобаның екінші маусымында бақ сынап, ондыққа дейін өтеді.

2005 жылы Темірбек Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясының білімгері атанды. Люция Төлешованың сыныбында тәлім алды. Бірінші курсты орталап қалғанда сол кездегі «Саф», қазіргі «КешYou» тобына іріктеу өткізіліп, Мөлдір Әуелбекова топ құрамына кірді. Топ құрамында 2010 жылы «Шығыс базары» халықаралық ән байқауының бас жүлдесін алды.

2011 жылы Темірбек Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясының магистратурасын тәмамдады.

2010 жылы «Ғашық жүрек немесе жұлдызды коктейль» фильміндегі басты рөлден үміткер 2000 қыздың арасынан Мөлдір таңдалады. Фильм мен Мөлдір сомдаған образ халық ықыласына бөленді. 2011 жылы «Ғашық жүрек немесе жұлдызды коктейль-2» деген атпен фильмнің екінші бөлімі түсірілді. 

2012 жылдың қаңтар айынан бастап Мөлдір жеке шығармашылықпен айналыса бастады. Бірнеше әндер жаздырды. Атап өтер болсақ "Туған жер", "Күтемін", "Жаным-жаным", "Джан-джан немесе Кел биле", "Бір сен үшін", "Толғау", "Өсиет" әндері. Мамыр айынан бастап «Adam Media Group» компаниясы дайындап, «Қазақстан» Ұлттық арнасында көрсетілген «Елім менің» интеллектуалды думанын жүргізіп, көрермен талғамынан шықты. Сол жылдың қараша айында «Өсиет» атты бейнебаяны жарық көрді.

Фильмография
------------

* Ғашық жүрек (2010)
* Ғашық жүрек 2 (2011)

Марапаттар
----------

«Құрмет» ордені (2018)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мөлдір Әуелбекова Баян Есентаеваның продюсерлігінен кетті
2. ↑  Мөлдір Әуелбекова "Құрмет" орденімен марапатталды. stan.kz

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Бағдаршам. Мөлдір Әуелбекова», сұхбат Мұрағатталған 25 наурыздың 2012 жылы.
* "ХабарStars" бағдарламасы
* "Қазақстан" Ұлттық арнасы
* "hitTV" арнасы
* "Өсиет" бейнебаяны
* "Қазақстан" Ұлттық арнасы
* "ХабарStars" бағдарламасы
**Су** дене салмағының 60-70% құрайды. Су- организмның барлық сұйық ортасының негізі, оның құрамында органикалық заттар және минералды тұздар болады. Су организмдегі көптеген химиялық қосылыстарды ерітуге, оларды өндіруге, ыдырау өнімдерін шығаруға қажет. Су органикалық және бейорганикалық заттарды ерітіндіге айналдырып, олардың сіңімділігіне мүмкіндік туғызады. Ағзаға керексіз улы заттар да су арқылы сыртқа шығарылады. Су барлық гидролиз реакцияларына тікілей қатысады. Су эндогендік және экзогендік болып бөлінеді. Эндогенді су (метаболизмдік су) - нәруыз, май, көмірсулардың ыдырауы нәтижесінде түзілген су. Экзогендік су - ағзаға тығыз тағаммен, сусынмен бірге түсетін су. Су орналасуына байланысты жасуша іші суы және жасуша аралық су деп бөлінеді. Жасуша іші суы (72%) жасушалардың протоплазмасында болады. Жасуша аралық су (28%) қанның, лимфаның, жұлын сұйықтығының құрамына кіреді.
**Мәңгүрттік(психология)** - өмір барысындағы әртүрлі жағдайларға байланысты ана тілін білмей өсіп, өз ана тілін құрметтеудің көрінісі. Әрбір тұлғаның ана тіліндегі құндылықтарға терең ой сол тілді дамытуы адамдық қаситеттеріның негізі болып табылады. Әрбір этностың генетикалық ерекшіліктері оның ана тілімен тікелей байланысты. Өз тілінде сөйлей алмаған адам ұлттық бейнесін жойып алады. Елін, туған халқын, ата жұртының тарихын білмеу, оныңт рухани мұрасынан бейхабар, шыққан тегінен де мақұрым болу, тіпті белгісі де келмеушіліктің, яғни мангүрттіктің бірнеше түрі болады. Патологиялық сырқатқа ұшыраған адамдар да осыған ұқсас күйге түседі.

1. ↑  Психология сөздігі, Алматы 2011
**Алжир баспасөзі** - Алжирде прогресшіл баспасөз 20 ғ-дың 30-жылдарының орта шенінде пайда болды. 1937-1955 және 1962-1965 жылдары "Альже репюбликен" ("Alger Republican!"), 1956-1964 жылдары "Әл-Мужаһид" ("El Moudjahid") газеттері шықты. Алжирдің казіргі баспасөзі: араб тідінде - "аш-Шаъаб" (орталық үкіметтің газеті), "Әл- Мужаһигі" (ҰАМ партиясының - органы), франц. тілінде - "Әл- Мужаһид" (1965 жылы шығады, АХДР үкіметінің органы), "Революсьон африкен" ("Re-volution Africaine", ҰAM партиясының органы) газеттері т.б. АХДР-дін ресми хабаршы агенттігі - Альжери пресс-сервис (АПС) Алжир қаласында 1962 жылы құрылған. Мемл. радиохабар және телевизия бірлестігі - "Радио-телевизьон аль-жерь- ен" (РТА) 1962 ж. жұмыс іс- тейді. Радиохабар араб, кабил, француз тілдерінде, телевизия хабарлары араб, француз тілдерінде хабарлар таратады.
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Алжир телевизиясы** - Алжир телеарналары: Canal Algerie - бұл арнада жұма сайын мешіттерден трансляциялар жүргізіліп, ислам ғұламаларымен әңгіме-дүкен кұрылады. Мемл. арнада көрсетілетін кинофильмдер өте ескі, оның ішінде америкалық фильмдерді де кездестіруге болады. Спорт тақырыбынан, футбол, түйе жарыстардан тікелей трансляциялар жүргізіледі. ENTV, Thalitha TV, Algeria TV, Dftrd TV, БРТВ - Францияда тұрақталған Берберлік спутниктік телеарна. Арналарда көрсетілім араб тілінде жүргізіледі .

Эфирге дайындалған телебағдарламалардың танымалдығын анықтау үшін

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Данаев Нарғозы Тұрсынбайұлы** (3.9.1948 жылы туған, Жамбыл облысы Талас ауданы Майтөбе ауылы) – физика-математика ғылымдарының докторы (1995), профессор (1998).   

  

ҚР Инженер (2001) және Халықаралық инженер (2004) академиясының академигі ҚазМУ-ды (1972, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. КСРО Ғылым Академиясының Сібір бөлімшесі есептеу орталығында стажер-зерттеуші (1972–74), сонда аспирант (1974–77), аға инженер (1977–82). ҚазМУ-дың аға оқытушысы, доценті (1982–95), ҚазМУ-дың жанындағы Математика және механика институтының директоры (1995–97, 2000 жылдан). ҚазМУ-да декан (1997–2000) болды. «Эффективные методы решения уравнений гидродинамики в сложных областях» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстары есептеу математикасына, сондай-ақ сұйықтық, газ және плазма механикасына арналған. Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1994).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Тоғайтал**, *Ойтал* – Шу өзенінің алабындағы өзен. Меркі өзенінің оң тармағы.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Меркі ауданының жерімен ағып өтетін өзен. Ұзындығы 62 км, су жиналатын алабы 302 км2. Ойтал тау алды жазығына шыққаннан кейін Ойтал кентінен төменіректе (8 км) Меркі өзеніне қосылады. Қорағатыға құяр тұсында ‘’Тоғайтал’’ деп аталады.

Бастауы
-------

Қырғыз Алатауының солтүстік беткейінен басталып, Тасөткел ауылы тұсында Қорағаты өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары тар, ені 1,5 км. Арнасы шоңғалды. Қар, жаңбыр суымен толығады. Орташа жылдық су ағымы Ойтал ауылы тұсында 0,52 м2/с. Ауданның шаруашылықтары егін суаруға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том
**Алик Серікұлы Айдарбаев** - Қазақстан Республикасының мемлекет қайраткері, ҚазМұнайГаз ҰК АҚ төрағасы, инженер-мұнайшы.

Өмірбаяны
---------

Шапырашты руынан шыққан.

В. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген .

1985 жылдан бері мұнайгаз саласында жұмыс істейді. Мұнайгаз өндірісінде кәсіби дамудың барлық сатыларынан өтті, аға геолог, кейіннен технолог, мұнай және газ өндіру шебері, «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ мұнай және газ өндіру цехы бастығының орынбасары қызметтерін атқарды.

Әртүрлі жылдарда «Оңтүстікқазмұнайгаз» өндірістік бірлестігінде басшылық қызметтер атқарды.

«Торғай Петролеум» және «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ бас директоры қызметтерін атқарды.

2011 жылдың сәуірінен бері – «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» АҚ барлау және өндіру жөніндегі басқарушы директоры.

2011 жылдың мамырында Директорлар кеңесінің кезектен тыс отырысында Директорлар кеңесінің төрағасы болып сайланды.

2011 жылдың желтоқсанында ҚМГ БӨ бас директоры болып жұмыс жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Новая Газета Казахстан - КЛАН — КЛАНЫ ВЫБИВАЕТ
2. ↑  Новая Газета Казахстан - Пройти по черте
3. ↑  Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми сайты Мұрағатталған 2 наурыздың 2012 жылы.
Қаржы механиизмі, қаржы тетігі- шаруашылық тетігінің құрамдас бөлігі, қаржы қатынастарын ұйымдастыру түрлері мен нысандарының, қаржы қорларын қалыптастыруда, ақшалай

қорлардың құралуы мен нысаналы мақсатқа пайдаланылуында қолданылатын есептеу шарттары мен әдістерінің жиынтығы. Қаржы механизмі мемлекеттің, аймақтардың, жергілікті

құрылымдардың, шаруашылық жүргізуші субьектілердің экономика мен әлеуметтік аяға ықпал етуі, бірыңғай қаржы саясатын жүргізуі үшін пайдаланылады. Қаржы механизмінің

экономикаға және әлеуметтік аяға ықпалы, бір жағынан, Қаржы механизмі құрылымының және оның түрлі бөліктерінің нақты міндеттерді шешуге және нақты нәтижеге қол жеткізуге

бағытталуы арқылы, екінші жағынан, шаруашылық жүргізуші субьектілер мен мемлекеттің қарамағында құралатын және қоғамның (мемлекеттің, оның аумақтық құрылымдарының,

шаруашылық жүргізушы субьектілердің, азаматтардың) қажеттерін қанағаттандыруға жұмасалатын қаржы қорлары арқылы жүзеге асырылады. Қаржы қатынастарын ұйымдастыру

түрлері мен нысандарының алуан түрлілігіне байланысты Қаржы механизмінің құрылымы өте күрделі болып келеді. Ол қаржының экономикалық мазмұнын көрсететін үш топқа

бөлінеді, бұл топтарға мемлекеттік және жергілікті (муниципалдық) қаржы тетігі, кәсіпорынның қаржы тетігі, сақтандыру тетігі жатады. Бұл топтардың одан әрі бөлінуі жалпы

ішкі өнімнің құнын және ұлттық табыстың бір бөлігін бөлу мен қайта бөлу әдістерінің ерекшеліктеріне байланысты. Мұның өзі ақшалай қорлану нысандарына, бюджетке төленетін

төлемнің түрлеріне, бюджеттен қаржыландырудың бағыты мен нысандарына, қаржы сақтық қорларының құралуына, т.б. ықпал етеді. Осы ерекшеліктерді ескере отырып,

мемлекеттік Қаржы механизмің түрлі бөліктерінің қоғамдық өндіріс пен оның нақты салаларына ықпалын күшейтеді не бәсеңдетеді. Сонымен қатар Қаржы механизмінің

құрылымында атқарымдық буындар да болады, олар: қаржы қорларын жұмылдыру, қаржыландыру, ынталандыру, т.б. Қаржы механизмін ұйымдық- басқарушылық топтарға бөлу

де қолданылады, оларға қаржыны жоспарлау мен топшылау, оңтайлы басқару, қаржы бақылауы жатады. Қаржы механизмінің жұмыс істеуі нақты мақсаттарға арналып бөлінетін

қаржы қорларының сомасына, қаржы қорларының құралу тәсілдеріне, сондай-ақ, ақшалай қаражат қандай нысандарда және қандай арналармен қозғалатынына, қандай шарттармен

бөлініп, пайдаланылатынына байланысты. Қаржы механизмі қаржы саясатына және қаржы заңдарында көрініс тапқан қаржы құқығының нормативтеріне сәйкес құрылады.

**Дереккөздер**
---------------

1. "Қазақстан" Ұлттық энциклопедия. "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясы. Алматы, 2005.
**Алжир журналистикасының тарихы** – тұрғындардың саны 23 млн-құрайтын Алжирде 150 мерзімді басылым жарыққа шығады. 

Олардың көпшілігі француз тілінде жарық көреді. Ең ірі ықпалды басылымы ретінде 1965 жылы «Альжереспублике»,«Пепль» газеттерінің базасында пайда болған «Эль-Мужахидті» атауға болады. Сонымен қатар күнделікті «Аш шааб» (халық), «АнНаср» (жеңіс) басылымдары 60–шы жылдардан бастап жарыққа шығып келеді. Газет беттерінде елдің хал-ақуалы, мен елде болып жатқан күнделікті маңызы бар жаңалықтар, оқиғалар жарияланып отырады. 

Ал апталық газеттердің ішіндегі ықпалдысы Азия, Африка, Латын Америкасы елдерінің саяси әлеуметтік мәселелерін көтеретін «Альжериакуалите» (Алжирдің соңғы жаңалықтары) атауға болады. 1961 жылдан бері БАҚ-ты түрлі ақпараттармен қамтамасыз ететін Алжир үкіметінің ақпараттық агенттігі «Альжери Пресс сервис».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистика тарихы: Оқулық. Алматы. Қазақ Университеті 2006 жыл. ISBN 9965-30-054-2
Қуғындағы Алжир үкіметінің туы(1958–1962)
Алжирдың мемлекеттік туы(араб.: علم الجزائر‎, бербер *Acenyal n Dzayer*) жасыл және ақ түсті екі бірдей тік жолақтардан және қызыл түсті жұлдыз бен жарты айдан құралады.Ақ түс тыныштықтың, жасыл түс табиғаттың әсемдігін, қызыл түс Алжир соғысында(1954-1962) қаза тапқан адамдарың канын білдірсе, ал жұлдыз және жарты ай Исламды көрсетеді

Ту 1962 жылдың 3 шілдесінде қабылданған болатын.1958–1962 жылдардағы қуғындағы Алжир үкіметінің туы да осыған ұқсас келді.

Тудың дизайны бір деректерде 19 ғасырда Абд әл-Қадыр қолданған жасыл және ақ түсті тік жолақтардан құралған тудан алынған болса, бір деректерде 16-19 ғасырлар аралығында Османдық Алжирдың ақ түсті жарты ай және жұлдыздан құралған қызыл тудан алынған.Тағы бір деректерде туды 1928 жылы ұлтшыл көшбасшы Мессали Хадж жасаған делінеді.

Алжир әскери-теңіз күштерінің туының сол жақ жоғарында ақ түсті айқасқан зәкір орналасқан.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Алжир "Flags of the World"та (ағыл.)
Tugay Bey, part of "Богдан Хмельницкий with Tugay Bey at Львов", oil on canvas by Ян Матейко, 1885, National Museum in Варшава (see full picture here).
**Тоғай бей** (?—1651 ж. маусым) — Қырым хандығының атақты қолбасшысы әрі саяси қайраткері.

Тоғай бей Қырым хандығының төрт ірі және күшті тайпаларының бірінен - Арғын тайпасынан шыққан.

Перекоп санжағының (аймағының) басшысы болып, "бей" атағын алды. Осындай деңгейге 1642 немесе 1644 жылында жетті (ІV Мұхаммет Герай ханның кезінде). Тоғай бейдің міндеті мемлекетінің оңтүстік тарабының қауіпсіздігін сақтау еді. Жеке жалауын және 3 мың жауынгерлерден құрастырған нөкерлері бар хандығындағы жалғыз бей еді. Тоғай бей 15 мың әскердің басшысы еді.

Богдан Хмельницкийдің тамыры еді. 1648 жылының сәуір айында III Ислам Герай ханның бұйрығы бойынша қолын басқарып Хмельницкийдің жігіттеріне көмекке келді. Жовтые Воды шайқасы мен Корсунь шайқастарына қатысты.
**Смоленск** - Ресейдің батысындағы қала, Смоленск облысының әкімшілік, өндірістік және мәдени орталығы. Ресейдегі ең көне қалалардың бірі (жылнамада алғашқы ескерту 863 жылдан басталады). «Қаһарман қала» құрметті атағына ие (1985 ж. 6 мамырдан бастап). Ленин орденімен және І дәрежелі Отан соғысы орденімен, Алтын жұлдыз медалімен марапатталған.

Ресей тарихында ол «қалқан», «Ресейдің қалқаны» және «шешуші қала» ретінде белгілі, ол көптеген ғасырлар бойы Мәскеу үшін оны көптеген еуропалық көршілердің қол сұғуынан қорғап, сенімді қорғаныс ретінде қызмет еткен. Қиындықтар кезеңінде Смоленскінің батылдығы мен адалдығының арқасында поляк-литва достастығының Sigismund III сансыз армиясын ұстауға мүмкін болды. Бекініс қоршауынан 20 ай бойы аман қалған Смоляндардың төзімділігі мен патриотизмі Кузьма Минин және князь Дмитрий Пожарский бастаған басқыншылардың жаулап алуына қарсы Екінші халық милициясының шаруаларының көтерілісі үшін үлгі болды.

Қала Мәскеуден оңтүстік-батысқа қарай 378 км (жолмен 410 км), Днепрдің жоғарғы ағысында, Мәскеуден ең алыс орналасқан аймақтың әкімшілік орталығы болып, астанамен тікелей шекарада орналасқан. Ол Мәскеуден Беларуссияға, Балтық жағалауы елдеріне және Орталық және Батыс Еуропа елдеріне бағыттарда қолайлы географиялық жағдайға ие. Қала батыстан шығысқа қарай 25 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 км созылады. Оның аумағы 166,35 км² құрайды. Халқы - 329 427 адам. (2019). 2010 жылғы халық санағы бойынша бұл Ресейдегі 54-ші орын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 29 маусымның 2020 жылы.
**Нина Имшенецкая** (1911-1995)- 14 желтоқсанда Ресейдің Пермь қаласында туған. 

1929 жылы үш жылдық бухгалтер курсын бітіреді. Содан кейін түрлі мекемелерде бухгалтер, аға және бас бухгалтер болып істейді. 1939 жылы Алматыға ауысады, мұнда ұзақ жылдар бойы бухгалтерлік қызметте болған.

Алғашқы өлеңі 1956 жылы «Дружные ребята» газетінде жарияланған. 1961 жылы балаларға арналған алғашқы өлең кітапшасы шықты.
Бірсыпыра қазақ ақын-жазу-шыларының балаларға арналған өлеңдерін орыс тіліне аударған.

Шығармалары
-----------

* Смешинка. Стихи. А.
* ҚМКӘБ, 1964; Бархатный тигренок. Стихи. А. «Жазушы», 1969;
* Искатели метеорита. Повесты. А. «Жалын», 1981.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Алиана Тейлор «Али» Лохан** (ағылш. *Aliana Taylor «Ali» Lohan*; 22 желтоқсан 1993, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актриса, әнші және фотомодель.

Өмірбаяны
---------

Алиана Тейлор Лохан 1993 жылы 22 желтоқсанда Нью-Йорк қаласында туған және Майкл Лохан және Дина Лохан отбасының ішінде үшінші бала болып туылды. Алидың ата-аналары 1985 жылы үйленген, олар ылғи ұрсысатын, бірақ қайта татуласатын, алайда соңында 2007 жылы ажырасты. Алидың әкесі – бизнесмен және ол бұрыңғы биржа маклері болған, ол кеспе фабрикасын өзінің әкесінен мұраланды, оларда бірнеше рет заңды сақтанбаған мәселелер туған еді. Анасы – менеджер, бұрында – биші болған. Оның үлкен әпкесі Линдсей Лохан – атақтв голливуд актрисасы және әншісі, бұған қоса Алида екі ағасы бар, олар Майкл жане Дакота Лохан, оларда актерлер және модельдер.

Мансап
------

Өз мансабын қыз 3 жастан бастады, Ford Models компаниясының моделі ретінде. Али «Vogue Bambini», «Teen Vogue» және «Rave Girl» журналдарында көрінді.

Алидың дебюты, «Ата – анаға арналған қамау» фильмінде 5 жасында болды, басты рөлдерде оның үлкен әпкесі Линдсей ойнаған. Фильмде Алиға аэропорт сахнасында, ауық- ауық рөл түсті.

13 жасында Али өзінің алғаш музыкалық альбомын жазып алды. Ол өлең жаңа жылға арналған, «Lohan Holiday» атты пластинка.

2008 жылы Али отбасылық комедия «Кішігірім құбыжық» фильмінде басты рөлде ойнады. Сол жылы ол «Лохан өмірі» отбасылық реалити- шоуында көрінді, содан кейін оның мансабында 3 жыл тыныштық болды.

2011 жылы Али «Тролль» фильмінде түсті және NEXT моделдік агенттікпен шартқа қол қойды.

Фильмография
------------

| Жыл | Қазақша атауы | Шын атауы | Рөл |
| --- | --- | --- | --- |
| 1998 | Ата-аналарға қамау | The Parent Trap | аэропорттағы бала |
| 2000 | Тамаша ойыншық | Life-Size | футболдағы қыз |
| 2008 | Кішігірім құбыжық | Mostly Ghostly: Who Let the Ghosts Out? | Трэйси Уолкер |
| 2012 | Тролль | Troll | Юнис Сэнт-Клэр |

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Али Лохан (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Лохан отбасысының ресми сайты
**Бүреке**, Бұрыш Оғлан, Берке (т.ж.б. — 1472) — сұлтан, Қазақстанның 15 ғ-дағы тарихында өзіндік орны бар тарихи тұлға. 

Ата тегі: Жошы — Шайбан — Баһадүр — Жошы Бұқа — Бәдіғұл — Мың Темір — Болат — Араб шаһ — Тоғлықожа — Темір Шейх — Жәдігер — Б. 1728 — 68 ж. жазған деректерінде Мұхаммед Хайдар Дулати Бүрекені Әбілхайыр ханның үлкен ұлдарының немесе немерелерінің бірі дейді. Хандар шежіресінде Әбілхайыр ханның 11 ұлының және олардан тараған ұрпақтардың арасында Бүреке есімі кездеспейді. Әбілғазының, Махмұд ибн Уәлидің және авторы беймәлім "Тауарих-и гузида-йи нусратнаме" аталатын тарихи еңбектің мәліметтері бойынша, Бүреке — Жәдігер (Иадгар) ханның 4 ұлының үлкені. Бүреке сұлтан Әбілхайыр хан тұсында "көшпелі өзбектер" мемлекетінің әскери қолбасшыларының бірі болған. Бүрекенің 1453 — 54 ж. Мауераннахрға аттанып, Әбу Сайид мырзаның орнына Ұлықбектің немересі Мұхаммед Жөкі мырзаны отырғызбақ болған ниеті жүзеге аспай қалады. Ол 15 ғ-дың 50-жылдарындағы Ноғай мырзалары арасындағы күресте Мұса биді қолдап, Қожас биді өлтіреді. Әкесі Жәдігерді хан көтеріп, Мұсаны би етеді. 1469 ж. Әбілхайыр хан қайтыс болғаннан кейін, "көшпелі өзбектер" мемлекетін талқандауға араласады. Бүреке сұлтанның өлімі жайында мәліметтер әр түрлі. "Тарих-и Рашидиде" ол Сыр бойындағы Қаратоғай деген жерде Моғол әулетінің ханы Жүністің қолынан қаза тапты десе, Әбілғазының дерегінде Бүрекені Сырдың төменгі ағысы бойындағы қыстауында жатқан жерінде Әбілхайырдың немересі Мұхаммед Шайбани хан өлтірді деп көрсетіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Риони** (груз. რიონი) – Грузиядағы өзен.

#### Гидрологиясы

Ұзындығы 327 км, алабы 13400 км2. Аралас қоректенеді. Орташа су шығыны 405м3/сек. Жер суаруға пайдаланылады. Атырауынан жоғары 95 км-де кеме жүзеді.

#### Бастауы

Үлкен Кавказдың бас немесе су айырық жоталарындағы мұздықтардан басталып, Кутаиси қаласына дейін бастапқыда тар шатқалмен ағады, содан кейін аңғары кеңіп, жазыққа шығар жерде қайтадан тарылады (осы тұста Гумат және Риони СЭС-тері салынған). Кутаисиден төмен қарай Риони батпақты *Колхида ойпаты* үстімен ирелеңдеп, бірнеше тармақтарға бөлініп, аралдар жасап ағады. Поти қаласы түбінде ірі 2 тармақпен Қара теңізге құяды. Риони аңғарымен Әскери-Осетин жолы өтеді. Жағалауында Они, Кутаиси, Поти қалалары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 9-ші том.1976
**Махмұд Ялавач** (түркі *ялавач* — «елші»; ? — 1254 жыл) - монғолдардың Мәуереннаһрдағы бірінші даругачиі. Монғолдар Орта Азияға шапқыншылық жасамас бұрын Шыңғысханның Хорезм Мұхаммед шаһқа жіберген үш елшісінің бірі. Шыңғысхан Дешті Қыпшақ және Мауараннахрды басып алғаннна кейін Үгедейдің Мауараннахрдағы даругачиі болды. Тарихшы Жувейнидің айтуына қарағанда, Махмуд-Ялавач және оның баласы Масуд бектің тұсында моңғол шапқыншылығы бәсеңдеп, Бұхардың экономикасы, мәдениеті мен ғылымы өркендей түскен. Махмуд-Ялавач моңғолдардың Қытайдағы даругачиі болды (1251-59).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Бұзау терісі (опоек) - мүйізді ірі қара малдың бір жасқа
дейін сойылған төлінің терісі, былғары шығаруға қолданылатын майда шикізаттардың бір түрі. Бұзау терісі өлі туған бұзау терісі, еметін бұзау терісі және отыққан бұзау терісі деп үшке
бөлінеді. Өлі туған бұзау терісінің салмағы есепке алынбайды, тек галантереялық былғары жасауға пайдаланылады. Еметін бұзау терісінің де салмағы есепке алынбайды, жынысына қарай бөлінбейді, аяқ киімнің үстінгі бетінің былғарысын жасау үшін
қолданылады. Отыққан бұзау терісінің жаңа сойылған кездегі салмағы 10 кг жуық, ауданы 60-150 дм2, қалыңдығы 1,5-3 мм. Бұл теріні де аяқ киімнің үстіңгі бетінің былғарысын жасауға
пайдаланады. Жоғарғы сортты жистин алу үшін бұзаудың бес терісі осы бағалы шикізат болып табылады.

Дереккөздер
-----------

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6> Мал шаруашылығы:
A.
A.
**Бақыршық алтын кен орны** – Абай облысы Жарма ауданында, Семей қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 112 км-дей жерде орналасқан. Кен орны 1953 жылы ашылған. Барланған қорының көлемі жағынан ірі кен орындарына жатады. 1956-1996 жылдары 20 т-дан астам алтын өндірілді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Бақыршық алтын кені бойлық бағыттағы Батыс Қалба терең жарылымы мен ендік бағыттағы Қызыл жаншылу белдемінің түйіскен тұсында орналасқан. Мұндағы төменгі тас көмірдің құмтастарын, көмірлі-сазды тақтатастарын интрузивті штоктар, дайкалар, кварц желілері қиып өткен. Солтүстікке қарай 35 – 40° еңіс жатқан кварцталған қабаттардағы пирит, халькопирит, арсенопирит, антимонит, галенит, сфалерит, т.б. сульфидті минералдарда алтын мен күмістен басқа қорғасын, вольфрам, висмут, сүрме, молибден кездеседі.

Жатыс сипаты
------------

Ұзындығы 120-250 м-ге, қалыңдығы 15-20 м-ге жететін кентас қабаттарында алтынның орташа мөлшері 9,4 г/т. Олар кентас құрамында ірі түйірлі (0,2 мм), шатасқан талшықты (0,2 – 0,5 мкм) және кристалды түйіршікті (0,005 – 0,02 мм) морфологиялық түрлерінде кездеседі. Кеніштер мен карьерлерде өндірілген кен 1992 жылға дейін Бақыршық кен байыту комбинатында өңделді, бірсыпыра өнім Шығыс Қазақстанның металлургия зауыттарына флюс ретінде жіберілді. 1992 жылдан бері Бақыршық алтын кен орнын «Бақыршық Гоулд» кен өндіру кәсіпорны игеруде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
Бақыт символы күлкіше
**Бақыт** — адамның қарапайым сезімдік қанағаттанудан бастап, жоғары психикалық мәнді қуануға дейінгі позитивті әрі жағымды эмоцияларды білдіреді, ол әсіресе өмірге қанағаттану, ауқаттылығы, субъективтілігі, гүлденуі, және эвдаймония күйін қамтиды. Бақыт ұғымы сондай-ақ өмір қызығы мен қуанышына қанағаттану дәрежесін танытатын этикалық ұғым ретінде де белгілі. 

Бақыттың негізінде адамның өмірі мағыналы және нәтижелі болған кездегі өз болмысына деген ризашылық сезімінің қалыптасуы жатыр. Арман сияқты Бақыт та мұраттың тылсымдық-эмоциялық көрінісі болып табылады. Мұрат тұлғаның болашаққа деген сенімін білдірсе, Бақыт оның іске асу деңгейін көрсетеді. Әдептану саласында Бақыт мәселесімен шұғылданатын ілімді фелицитология (грек. *Бақыт туралы ілім*) деп атайды. 

Бақыт — көп мағыналы ұғым.
Оның басты түсініктері: 

1. бақ-дәулет, "қолға қонған құс", ырыздық;

1. қуаныш, ләззат, рахат;

1. жақсылыққа, ізгілікке жету, даналық;

1. өмірден өз орнын табу, толыққанды тұлғаға айналу.

"Құс ұшуға жаралған, адам бақытты болуға жаралған" дейді халық мақалы. Бақытты өмір сүру — қуанышты болу, дәулетке кенелу, рахатқа бөлену. Адамға қуаныш әкелетін оқиғалар — табысқа қол жеткізу, іс-әрекеттің марапатталуы, алға қойған мақсаттың орындалуы, бала-шағаның қызығы. Қуаныш сезімі адамға күш беріп, кісінің жігеріне жігер қосады. Алайда қуаныш пен Бақыттың арасында айырмашылық та бар. Қуаныш өткінші, жеке бір сәтке байланысты болса, Бақыт — адамның бүкіл өмірінің арқауы. Өмірде адамгершілікке жат, әдептілікке симайтын жалған қуаныштардың да кездесуі мүмкін. Қазіргі жағдайда Бақытты өмір сүру мәселесі өркениеттілік құндылықтарымен (нарық, демократия, адам құқыларын қастерлеу, т.б.) тікелей байланысты. Т. Джефферсон "Тәуелсіздік декларациясында" мемлекет өз табиғаты бойынша Бақытқа ұмтылуды қорғап, тұлғалардың іскерлігі мен дербестілігін ынталандыруы қажет екенін, бұл Бақыт үшін мәнді болып табылатынын атап көрсетеді.

* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Бүркемелеу құралдары**, әскерлерді (күштерді) және әскери нысандарды жасыруға арналған өнеркәсіптік және әскерлер жасаған құралдар. Олар жасыру құралдары мен алдамшы құралдарға бөлінеді. Ж.қ. ретінде жасыратын киім-кешек, бетперделер, әскери техниканың макеттері, радио шағылдырғыштар, радио толқынын сіңіретін жабулар, жарықты жасыратын құрылғылар, жылу экрандары, сөндіргіштер, түтіндер, бояйтын құралдар, физикалық кеңістікті көрсететін алдамшы құралдар, (радиолокациялық, жылу, дыбыс, радиациялық және т.б.).

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
|  |
| --- |
| Euboean amphora, c. 550 BCE, depicting the fight between Cadmus and a dragon |
| Грек мифологиясы |
| 
Құдайлар

* Алғашқылар
* Титандар
* Олимп
* Нимфалар
* Теңіз құдайлары
* Жер құдайлары

 |
| 
Батырлар және батырлық

* Геракл\Геркулес
	+ Ерліктер
* Ахилл
* Гектор
	+ Троя соғысы
* Одиссей
	+ *Одиссея*
* Ясон
* Аргонавтар
	+ Алтын жабағы
* Персей
	+ Медуза
	+ Горгона
* Эдип
	+ Сфинкс
* Орфей
	+ Орфизм
* Тесей
	+ Минотавр
* Беллерофонт
	+ Пегас
	+ Химера
* Дедал
	+ Лабиринт
* Аталанта
* Меланион
	+ Алтын алма
* Кадм
	+ Фивы
* Эней
	+ *Энеида*
* Триптолем
	+ Элевсиндер мистериясы
* Пелоп
	+ Ежелгі Олимпияда ойындары
* Пирифой
	+ Кентавромахия
* Амфитрион
	+ Тевмес түлкісі
* Нарцисс
	+ Нарциссизм
* Мелеагр
	+ Калидон кабаны
* Отрера
	+ Амазонкалар
* Каллисто
* Пандора
	+ Пандора қалбыры
* Кефал
* Антей
* Сизиф
* Цербер

 |
| 
Қатыстылар

* Сатирлер
* Кентаврлар
* Айдаһарлар
* Демогоргон
* Ежелгі Грек діні
* Микендік құдайлар

 |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

Нимфа
*Басқа мағыналар үшін Нимфа деген бетті қараңыз.*
**Нимфалар** (көне грекше: νύμφαι, лат. *nymphae* — келіншектер) — әйел адам түрінде табиғатты кейіптейтін, құнарлылық пен табиғат құдайлары. Нимфа белгілі бір табиғат объектісінің қорғаушысы, жаны. Олар теңіздерде, тауларда, өзендерде, ормандарда мекен еткен.

Нимфалар орналасқан жеріне байланысты түрлі класстарға бөлінеді. Тау нимфалары ореадалар деп аталса, теңіз нимфалары- нереидалар, су көзінің нимфалары- наядалар, орман нимфалары- дриадалар. Өте танымал тау нимфасы- Эхо. Тауда біздің сөзімізді қайталайтын- Эхо. 

Нимфалар- өте ұзақ өмір сүрген. Алайда дриадалар өз ағаштарымен бірге өліп кетеді.

Табиғат құдайлары Олимптан алыс, өздерінің ормандарында, теңіздерінде мекен етеді. Бірақ, олар ара салып Олимп құдайларының шақыртуымен, Олимпке барып тұрады. Ежелгі гректердің шығармаларында нимфалар өте әдемі және тартымды болғаны жазылған. Алайда олар өте нәзік, адамдармен жақсы араласса да, олар өздерін сыйламаған адамдарды қатаң жазалаған. Олар адамды мәңгілікке есінен алжастырған.

Нимфалар табиғат объектілерінің жаны, кейіпі, дауысы.
ҚР мәдениет қайраткері, Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының аға оқытушысы, домбырашы, күйші-зерттеуші.
1974 жылы 5-желтоқсанда Тарбағатай ауданы (бұрынғы Семей облысы, Ақсуат ауданы) Ақсуат ауылында дүниеге келген. 1990-1994 жылдары П.И.Чайковский атындағы Алматы музыка училищесін Қазақстан Респуликасыныц «Білім беру ісінің үздігі», ұстаз Қ. Рақышеваның класында оқыған.
1994-1999 жылдары Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында, профессор А.Тоқтағанның класынан дәріс алған. Республикалық конкурстардың лауреаты. Бірнеше оқу-методикалық кітаптардың авторы. «Құрманғазы» (2005), «Тәттімбет және Арқа күйлері» (2005), «Сүгір. Қаратау шертпесі» (2006), «Сарыарқа әндері» (2008), «Шығыстың шыңырау күйлері» (2010) ноталар жинақтарын құрастырып шығарған.
Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларға қатысып, «Шығыс Қазақстан, Алтай-Тарбағатай күйшілік өнері» жөнінде оқыған баяндамалары ғылыми мақалалар жинағында жарық көрген.
Күйші-орындаушы ретінде дәстүрлі музыка фестивальдері, республикалық телеарналар арқылы күйшілік өнерді насихаттап, еңбек етіп келеді. Орындаған күйлері қазақ радиосының алтын қорына енген.
ҚР білім беру ісінің үздігі.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
**Әбілфайыз Ыдырысов** (23.2.1930, Егінсай ауылы, Амангелді ауданы, Қостанай облысы) – жазушы-журналист, педагог, тарих ғылым кандидаты (1972), ҚР-ның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1991), ҚР-ның еңбек сіңірген қайраткері (2004). 

Арғын тайпасының Айдерке руынан шыққан.

ҚазМУ-дың (ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген (1953). 1953 – 54 ж. "Қазақстан пионері" (қазіргі "Ұлан") газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары болып істеді. 1955 – 61 ж. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш") газетінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды. 1961 – 65 ж. "Қазақстан пионері" газетінде бас редактор, 1965 – 93 ж. әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде аға оқытушы, доцент, профессоры болды. Ыдырысов осы жылдары газет безендіру, полиграфия ісі, мақалаларды өңдеу және редакциялау шеберлігіне байланысты 20-ға тарта әдістемелік құралдар мен оқулықтар жазып, баспадан шығарды. Публицист-жазушы, педагог Ыдырысовтың қаламынан көптеген ғылыми-зерттеу кітаптары, деректі эссе, хикаяттармен қатар "Айжанның ғашығы" (1965), "Берік" (1994), "Аңсаған менің әнімсің" (2000), "Ақсүйек", "Кер бұзаудың өлімі" (2004) повестері, "Таңшолпан" романы (2005) жарық көрді. Ыдырысов көптеген орден, медальдармен марапатталған.

Ұлы: Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Текті де, терең тұлға  (ағыл.).
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Нимёллер Фридрих Густав Эмиль Мартин** (Niemoiier, (Friedrich Gustav Emil) Martin)(1892ж.14 қаңтар, Липштадт, Германия – 1984ж. 6 наурыз, Висбаден, Германия) — неміс дін ғалымы. Бірінші дүниежүзілік соғыста суасты қайығында пәрмен жүргізіген, соғыс батыры. 1924ж. өмірін рухани санға арнаған. Билік басына ұлтшылдар келген соң, 1933ж. Шіркеу өміріне тиісулеріне қарсы шығып, христиан еврей тектілердің қуғындалуына қарсы күрескен. Ұлтшылдарға қарсы шоқынатын шіркеуде белсенді жұмыс істеген. 1937ж. тұтқындалып және соғыс біткенше концлагерьде болған. Соғыстан соң Евангелий шіркеуін қалпына келтіруге көмектескен. Қарусыздандыруға барынша қарсы шығып, ядролық қаруды қалдыруды қолдаған. 1947-1964 ж. Гессен-Нассаудағы Евангелий шіркеуінде епископболды. Кеңестік елдерде достық байланыстарды кеңейту ісіне күш салғандығы үшін дүниежүзілік Ленин сыйлығын алған (1967ж.), ал ГФР үкіметі – қызметі үшін үлкен крест берген (1971ж.).
**«Кассам»** — қатты отынды, басқарылмайтын, майдангерлік жолмен жасалған реактивті снаряд. Газа секторындағы Израиль аумағынан атқылау үшін қолданылады. Ислам әлеміндегі танымал ықпалды әл-Кассамның құрметіне аталған. Алғашқы «Кассам» Израиль-Палестина қақтығысына байланысты 2001 жылдың қазанында, екінші интифада кезінде әуеге көтерілді. «Жер-жер» нұсқасы бойынша жасалған қарапайым зымыран кәдімгі оқтұмсықпен жабдықталған. Ол адамдар мен ғимараттарды жойып талқандау мақсатында қолданылады. Ол жарылғыш зат орнатылған ішкі қуыс түтіктен дайындалады. Зымыранның артқы бөлігінде жанармайдың ерекше түріне арналған құрылғы орнатылады, жанған кезде одан газ бөлініп, артқа қарай ұшады да, зымыранды қозғалысқа келтіреді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Сабақтау.** Бүгінгі күнгі түсінігімізде — жіпті иненің көзінен өткізу. 

> 
> «*Қарлығаш әкесінің қолынан инені алып, дереу сабақтап берді*» (С. Омаров, Өмір).
> 
> 
> 

Қазірдің өзінде «*сабақты ине*» тіркесін естісек, жібі
бар инені үғынамыз. Бірақ осы күндері тілімізде «*жіп*»
мағынасын беретін «*сабақ*» сөзін кездестірмейміз де,
қолданбаймыз. Соған қарамастан өткен дәуірде сөздік
қорымызда осы іспеттес сөз болғандығына туыстас түркі тілдерінің кейбір деректері куә. Алтай төңірегіндегі шор, лебеді татарлары тілінде «*сабақ*» дыбыс құрамындағы сөз қазіргі тіліміздегі «*жіп*» мағынасында қолданылған. «*Сабақ*» сөзінің алғашқы түбірі «*сап*» болып, «*жіп*» мағынасын бергендігін якут тілі анықтай түседі. Осындай тіл деректеріне сүйеніп, қазіргі қолданылып жүрген «*ине сабақтау*», «*сабақты ине сәтімен*» сияқты сөз тіркестерінің «*ине жіптеу*», «*жіпті ине сәтімен*» деген мағыналар орнына жүретінін білеміз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Кассеталық бүктемелеу автоматы** (орысша: кассетный фалыдевальный автомат) — кітаптың, жорналдың табақты қағазға басылған
беттерін дәптер етіп, кассеталық аппаратта бүктемелеу машинасы. 
Тасымалдауыштан кассетаға берілген қағаз реттелетін тірекке жеткен соң,
ортасынан тұзақталып екі біліктің арасынан өтіп бүктеледі. 
Кассеталық бүктемелеу автоматының әр бүктемелеу секциясында өз кассеталық бүктеу аппараттары болады. Кассеталық бүктемелеу 
аппаратында қағаз параллельді не перпендикулярлі түрінде 1, 2, 3, кейде 4 рет бүктеледі. 
Бүктелген дәптерлер топтамаланып арнайы престе нығыздалып бумаланады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Бүтінбасты балықтар
-------------------

Бүтінбастылар терең су түбіне бейімделген балықтар. Денесі ұзын және ұршық тәрізді болады, ол құйрығына карай сүйірленеді. Кейбір түрлерінің рострумы болмайды.

Терісі жалаңаш және қабыршақсыз деуге болады. Бүйір сызығы айқын көрінеді, брызгальцесі болмайды. Желбезек саңылаулары тері қатпарларымен жабылып тұрғандықтан сырттан қарағанда желбезек қуысына жалғасатын бір ғана саңылау көрінеді. Скелеттерінің құрылысы қарапайым, яғни ол негізінен хордадан тұрады. Таңдайдың шаршы шеміршегі бас сүйегінің ми сауытымен бірігіл кеткен. Жалпақ тақташа тістері аз болады. Ас қорыту жолы айқын жіктелмеген.
Ұрықтану іште болады. Жұмыртқасының сыртында қалың, күрделі қабығы бар. Олар көбінесе екі жұмыртқадан салады.
Осы кезде тіршілік ететіндерін үш тұқымдасқа топтауға болады. Олар Атлантика мен Тынық мұхиттардың солтүстік және оңтүстік жарты шардағы теңіздерінде тараған.
Бізде батыс Мурманск тұсында химера, немесе теңіз мысығы деген түрі кездеседі. Ұзындығы 1 м. Көпшілігі 1000 м тереңдікте мекендеп, теңіз түбіндегі омырткасыздармен қоректенеді. Қәсіптік маңызы жоқ

Сүйекті балықтар тобы(Оstеісһthуеs)
-----------------------------------

Балықтар класының көпшілігі сүйекті балықтар тобына жа- тады. Сүйекті балықтар барлық су қоймаларында дерлік тара-ған. Сондықтан да, тіршілік жағдайларының алуан түрлі болуы, олардың түрге бай, көп түрлі болуына себепші болған. Балық-тардың бұл тобының негізгі белгілері мен құрылысындағы ерекшеліктері мыналар. Скелеті қандай дәрежеде болса да сүйекті болады. Скелетінің сүйектенуі екі жолмен орындалады. 33
нің алғашқы сүйектенуін жамылғы, немесе тері сүйектену деп атайды. Эмбриональдық дәуірде, сүйектенудін, бұл түрі скелеттің шеміршекті элементтерінен дамымай, терінің дәнекер тканьдерінен дамиды. Тек қана, ол скелет шеміршектеріне жабысып жатады. Сондықтан да, жамылғы сүйектің бұл түрі теріге жабысып жатқан тақташа сияқты болады.
Балықтар скелетінің құрамында жабын сүйектен басқа шеміршекті сүйектер де кездеседі. Сүйектің бұл түрі эмбриональдық дәуірде, шеміршектің біртіндеп сүйектенуінен пайда бола-ды. Гистологиялық қалыптасқан шеміршекті сүйектердің, жоға-рыда көрсетілген жамылығы сүйектерден елеулі айырмашылығы болмайды.
Сүйекті балықтар тобына тән екінші бір жалпы ортақ белгісі желбезек аралық перделері болмайды, сондықтан желбезек жапырақшалары бірден желбезектер шеңберіне орналасады, желбезек аппаратын сыртынан жауып тұратын сүйекті қакпағы
болады,
Сүекті балықтардың көптеген түрлерінде жүзу торсылдағы болады. Торсылдақтық ішіндегі газдың көлемінің өзгеруі балықтың меншікті салмағынын, өзгеруіне әсер етеді. Жүзу торсылдағындағы газдың мөлшерін ұлғайту, немесе азайту арқылы судың терең қабатынан көтерілуге, немесе су түбіне батып кетуіне мүмкіндік алады.
Ұрықтанулары әдетте сыртта болады. Уылдырықтары ұсақ, мүйіз тәрізді қабығы болмайды. Біразы тірі туады.
Осы кездегі сүйекті балықтар төрт класс тармағына бөліне-ді: шеміршекті сүйектілер, қауырсын қанаттылар, қос тыныстылар және саусақ қанаттылар.

```
Дереккөздер:Биология 7- сынып

```
**Бүркеніш ат** - кейбір саяси қайраткерлердің, жазушының, суретшінің түрлі себептермен шын аты-жөнінің орнына қойып алған бөтен аты. В. И. Ленин патша цензурасының қатал жағдайында еңбектерін "Вл. Ильин", "К. Тулин" деген атпен жариялаған. Н. В. Гогольдің ерте кездегі "Ганс Кюхельгартен" поэмасы "Н. Алов" деген бүркеніш атпен шыққан.

Кез келген автор бүркеніш атпен шығарма жазуға хақылы. КСРО-да бүркеніш ат авторлық право бойынша қорғалады және автордың келісімінсіз оның бүркеніш атын жария етуге ешкімнің хақысы жоқ.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Органдардың жұмысын ұйымдастыру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының орнатылған ресми және жұмыс тілдері. Тілдерді тізімі әрбір органның рәсім ережелерінде айқындалған. Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдерінде, қаулыларды қоса алғанда, барлық негізгі құжаттар жарияланады. Жұмыс тілдерінде стенографиялық есеп берулер жарияланады және осы тілдерге кездесулер мен баяндамалар. кез-келген ресми тілдің бірінде айтылған сөздер аударылады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдері болып табылады:

* Ағылшын тілі
* Араб тілі
* Испан тілі
* Қытай тілі
* Орыс тілі
* Француз тілі

Делегация ресми болып табылмайтын тілде сөйлеуіне ниетін білдіретін болса, онда ол ресми тілдерінің біреуіне жазбаша немесе ауызша аударма жасалуын қамтамасыз етуі керек.

ЮНЕСКО-ның ресми тілдері дәл сол 6 тіл.

БҰҰ-ның Халықаралық Сотының ресми тілдері ағылшын және француз тілдері.

Жұмыс тілдері
-------------

Ағылшын және француз тілдері БҰҰ хатшылығының жұмыс тілдері болып табылады .

 Қауіпсіздік Кеңесінің жұмыс тілдері ағылшын, араб, испан, қытай, орыс және француз.

Жаңа ұсынылған тілдер
---------------------

* Бенгали
* Эсперанто
* Хиндустани
* Португал
* Түрік

Дереккөздер
-----------

1. ↑  STATUTE OF THE INTERNATIONAL COURT OF JUSTICE Мұрағатталған 29 маусымның 2011 жылы.
2. 1 2   Знакомство с Организацией Объединенных Наций

Сілтемелер
----------

* БҰҰ және Көптілділік

  

Үлгі:БҰҰ-ның ресми тілдері
**Бүркеніш рең**, мимикрия – жануарлардың барлық топтарында болатын бейімділіктің бір түрі. Жануарлар эволюция барысында табиғи сұрыпталып, сыртқы орта жағдайына бейімделіп отырады. Осының нәтижесінде жануарлар жауларына жем болмауға, жемтігін көрінбей барып ұстауға, қауіпсіз көбеюге мүмкіндік алады. Бүркеніш рең жасырушы рең, сақтандырушы (үркітуші) рең, қорғаныш рең болып үш топқа бөлінеді.

*Жасырушы рең* – жануарлардың дене пішіні мен реңінің айналадағы ортаның түсіне сәйкес келуі. Мысалы, шөп арасында жүретін жәндіктердің реңі сол жердің өсімдігі түстес (тропиктік орманда тіршілік ететін жыландарды ондағы шырмауықтардан ажырату мүмкін емес), мәңгі жасыл ормандағы жануарлар жасыл түсті, құмдағы жануарлар сарғыш түсті болады. Кейбір жануарлар (қоян, тиін, сасық күзен, т.б.) қыста ақ, жазда қоңырқай түсті келеді. сақтандырушы (үркітуші) рең – көбінесе улы және шағатын жәндіктерге тән белгі. Улы жылан, сона және аралар әр түрлі жолақты ашық реңді болуына байланысты бірден ерекшеленіп көзге түседі. Бұлардың денесінде улы немесе жағымсыз иісті зат болғандықтан, жаулары жоламайды. Мысалы, бұзаубастың үстіңгі қанаты жасырушы реңді, астыңғы қанаттары сақтандырушы реңді болады. Қауіп төнген кезде, алдыңғы қанаттарын көтереді де, астындағы ашық түсті сақтандырушы реңді қанаттарын жайып, жауын үркітіп жібереді.

*Қорғаныш рең* – қауіпсіз жәндіктердің пішіні мен түсі, мінез-құлығы жағынан улы, шағатын, қауіпті жәндіктерге ұқсастығы. Мысалы, балшықшы сауысқан, т.б. құс жұмыртқасының түсі мен пішіні қиыршық жұмыр тасқа ұқсас болады. Жауынан қорғана алмайтын усыз, жыртқышқа жеуге жарамды кейбір жәндіктер, улы, жыртқышқа, жеуге жарамсыз жәндіктерге ұқсас келеді. Жануарлардың қимылы, ұшып-қону ерекшеліктері де жауынан бүркемеленудің бір түрі болып табылады. Мысалы, кейбір көбелектер ағаштан үзіліп түскен жапырақ тәрізді ұшады. Өсімдіктер бүркеніші негізінен пайдалы жәндіктерді өзіне тарту не зиянды жануарларды үркіту, сескендіру бағытында дамиды. Бұл организмді түгел қамтымайды, тек белгілі бір органда пайда болады. Мысалы, белозор (*Раrnassіa*) өсімдігінің гүлі шырынсыз болғанымен, ол бал шырынды өсімдіктерге ұқсас. Жәндіктер онда шырын бар деп қонып, гүлін тозаңдандырады. Орхидеяның гүлі тозаңдандырушы жәндіктердің ұрғашысына ұқсас болғандықтан, олардың еркегі оған қонып, тозаңдандырып кетеді. Бүркеніш реңнің жануарлар тіршілігінде маңызы өте зор. Әр түрлі пішін мен бүркеніш реңдер жануарлардың сол ортаға бейімделгендігінің нәтижесі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Ғұмар Ескендірұлы Макаров** 1951 жылы Шығыс Қазақстан облысының Зайсан қаласында дүниеге келген. Төрт жасында анасынан айырылған оның балалық шағы, есею жылдары Өскеменде, осындағы Жамбыл атындағы қазақ мектеп-интернатында өтіпті. Мектепті бітірісімен Алматыдағы Қазақ педагогикалық институтының сурет-графика факультетіне оқуға түседі. Оны бітірген соң жолдамамен 1972 жылы Семей педагогикалық институтына сабақ беруге келеді. Содан бергі 30 жыл бойы ол ұстаздық пен шығармашылықты қатар алып келеді.

Жұмыс орны
----------

Ғ.Е. Мақаров Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің дизайн және бейнелеу өнері кафедрасының аға оқытушысы. Жыл сайын жазғы мезгілде Қазақстан даласына, таулы аймағына сапар шегеді, ұзақ әрі жемісті еңбекпен шұғылданады. Шығыс өңірінің қатал да сұлу табиғаты, суретшінің пейзаждарынан ерекше орын алады.
Суретші живописьтің ішінде пейзаж, яғни табиғат көріністерін салғанды ұнатады. Суретшінің өзі бұл туралы : «туған жерімнің әсемдігі, кең даламның дархандығы менің бойыма қуат бітіреді. Содан да болар менің көрмелеріме жиналған көрермендер Жасыбай көлінің күміс суын, күн шуағына маужыраған тау мен қырқаларды, қарағай көмкерген шатқалдарды көргенде қатты толғанады. Мен сурет салғанда бір нәрсенің өзін мың құбылтып беруге тырысамын.» дейді.

Туындылары
----------

Ғұмар қатысқан көрмелердің жалпы саны жиырма шақты, әрбірінің өзі жеке тақырып деуге болады. Оның творчествосымен тек қазақстандық жерлестері ғана емес, шетелдіктер де жақсы таныс. Шығармашылық жұмыстары Германия, Израиль , Ресей, АҚШ, Қытай меншік көркем өнер иегерлерінің қолында. Жалпы туындыларының саны 300 – ден асады. Алматыда «Ұмай тәңірісі » галереясы, Владимир Филатовтың ұйымдастыруымен халықаралық фестиваль аясында тағы да көрмесі ашылған еді. Осы фестивальда еңбегі жоғары бағаланып, «Мастер-класс» фестиваліне қатысып, «Қазақстанның Жібек жолы» номинациясында жүлдегер атанды.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Айдарханов, Бүркітбай Айдарханұлы (29.12.1918 ж.т. Павлодар облысы Баянауыл ауданы) – медицина ғылыми докторы (1975). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Алматы мемлекеттік медицина институтын (1941, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. 1945 ж. Қазақстан Ғылымдар Академиясының Клиник. және эксперименттік хирургия институтында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер болды. 1959 жылдан бөлім және лаборатория меңгерушісі. Ғылыми еңбектерінің негізгі бағыты – эндокринологиялық сырқаттың эпидемиологиясы. 

Шығ.: Эндемический зоб животных. А.-А. 1978 (соавт.); Эпидемиология и профилактика эндемического зоба. А.-А. 1979 (соавт.).