Батареяның үш құрамдас бөлігі
**Бағдат батареясы** немесе **Селевкия вазасы** — парфия немесе сасан дәуіріндегі Месопотамиялық артефакті, оны ашқан неміс археологы Вильгельм Кёниг (нем.)қаз. кейін, Ирак Ұлттық мұражайының директоры, кейде ежелгі дәуірде — Алессандро Вольта туылғанға дейін 2000 жыл бұрын жасалған вольттік жасуша ретінде түсіндіріледі. Ирак ұлттық мұражайында болған, бірақ Ирак соғысы кезінде ұрланған.

Сипаттама
---------

Вильгельм Кёниг өзінің «Жоғалған жұмақта» кітабында Бағдат батареясының келесі сипаттамасын береді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *…өзекшенің үстіңгі ұшы цилиндрден бір сантиметрдей шығып тұрды және сыртқы түрі қорғасынға ұқсас жұқа, ашық-сары, бірақ толығымен тотыққан металл қабатымен жабылған. Темір шыбықтың төменгі ұшы цилиндрдің түбіне дейін жетпеді, оның үстінде қалыңдығы шамамен үш миллиметрлік асфальт қабаты болды.* | » |

1936 жылы маусымда Бағдад маңында Кениг ашқан алғашқы «аккумулятор» (кейбір деректерде 1938 жылы айтылған) мойыны битуммен толтырылған және одан коррозия іздері бар темір шыбық өткізген 13 сантиметрлік ыдыс болды. Ыдыстың ішінде мыс цилиндр, оның ішінде темір өзек болған.

Мақсат
------

Вильгельм Кёниг қышқылмен немесе сілтімен толтырылған Бағдад батареясы (дәлірек айтқанда, «гальваникалық» ұяшық) бір вольт электр кернеуін жасай алады деп ұсынды. Кениг Ирак ұлттық мұражайының экспонаттарымен танысты. Біздің дәуірімізге дейінгі 2500 жылдарға жататын күміс жалатылған мыс құмыралар оны таң қалдырды. Кёниг ұсынғандай, вазалардағы күміс электролиздік әдіспен құйылды.

Кенигтің табылған аккумулятор деген нұсқасын профессор Дж. Б. Перчинский Солтүстік Каролина университетінен. Ол «батареяның» дәл көшірмесін жасап, оны бес пайыздық шарап сірке суымен толтырды. 0,5 вольт кернеуі тіркелді.

Бұл неміс египетологы Арне Эггебрехт (нем.)қаз. деген жалпы пікір мырыштау 2000 жылдан астам бұрын белгілі болғанын дәлелдеу үшін тәжірибені қолданды. Мұны растау үшін ол Осирис мүсінін пайдаланды. Бағдат батареясына ұқсас 10 ыдысты және алтынның тұзды ерітіндісін пайдаланып, ғалым бірнеше сағаттың ішінде мүсінді біркелкі алтын қабатымен қаптады. Өз кезегінде, ғылыми журналист Эрран Фроуд Эггебрехт тек «қалыңдығы миллиметрдің он мыңнан бір бөлігін құрайтын басқа бетке жұқа күміс қабатын қолданғанын» және онымен сөйлескен египетолог Беттина Шмитц (нем.)қаз. атап өтті. былай деп мәлімдеді: «Мұнда 1978 жылы жүргізілген тәжірибелер туралы жазбаша құжат жоқ. Тәжірибелер тіпті фотосуреттермен құжатталмаған, бұл ұят. Мен бұл мұражайдың мұрағатын ақтарып, 1978 жылы қатысқандардың барлығымен сөйлестім, бірақ бәрі бекер».

1947 жылы американдық физик Виллард Ф. Грей электролит ретінде мыс сульфатын пайдаланып Бағдад батареясының дәл көшірмесін жасады. Батарея кернеуі шамамен 2 вольт болатын электр тогын шығарды. Содан кейін көптеген ұқсас эксперименттер жүргізілді, бірақ кернеу шамамен бірдей болды: 0,8 вольттан 2 вольтқа дейін.

3 маусымда, «Мифбустер» телешоуының 29 эпизодында Бағдад батареясының терракоталық көшірмелері сыналған: лимон шырынын электролит ретінде пайдалану арқылы шамамен 4 вольт кернеуі бар электр қуатын алуға болады.

Скептиктердің пікірі
--------------------

Екінші жағынан, скептикалық археологтар олжаны электр тогының көзі ретінде пайдалану мүмкіндігін көрсетудің өзі оның шын мәнінде осылай пайдаланылғанын дәлелдемейтінін атап өтеді. Сонымен қатар, асфальт қабаты мыс цилиндрін толығымен жабады, бұл сымдарды сырттан қосу мүмкіндігін болдырмайды. Асфальт, сондай-ақ мазмұнын сақтау үшін ыдыстарды тығыздау үшін өте қолайлы, бірақ мұндай түрдегі гальваникалық элементтер үшін герметизация қажетсіз ғана емес, сонымен қатар кері әсер етеді, өйткені ол электролит қосу немесе ауыстыру мүмкіндігін болдырмайды. «Батареяларды» пайдалана алатын ілеспе электр жабдығы, тіпті ток өткізгіштері де табылмады. Сондай-ақ осы уақыттың электр тогы арқылы алтынмен жалатылған белгілі мысалдары жоқ, олардың барлығы белгілі біріктіру процесі арқылы алтын жалатылған. Сонымен қатар, Бағдат батареясы жақын маңдағы Селевкиядан табылған белгілі функциясы бар ыдыстарға ұқсас — олар шиыршықтарды сақтау үшін пайдаланылды.

Тағы қараңыз
------------

* Косодан алынған артефакт
* Электротехниканың тарихы
* Дендера шамы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Mohamed Altaher* Who Stole the Mysterious Baghdad Battery?  (ағыл.). *Iraqi Civil Society Solidarity Initiative* (12 January 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 маусым 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 1 мамыр 2022.
2. 1 2  *Frood, Arran* Riddle of 'Baghdad's batteries'. *BBC News* (27 ақпан 2003). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 наурыз 2012. Тексерілді, 6 сәуір 2012.

Әдебиеттер
----------

* *Von Handorf, D. E. Crotty, D. E.* The Baghdad battery — myth or reality? // Plating and Surface Finishing (USA). — 2002. — Vol. 89. — № 5. — pp. 84-87.
* *Brian Haughton* «The Baghdad battery» // Hidden History: Lost Civilizations, Secret Knowledge, and Ancient Mysteries. — Career Press, 2007. — P. 129—132. ISBN 1564148971.
* *Dubpernell, G.* Evidence of the use of primitive batteries in antiquity // Selected Topics in the History of Electrochemistry, The Electrochemical Society, I-22. — Princeton, 1978.
* *Eggert, G.* The Enigma of the 'Battery of Baghdad. // Proceedings 7th European Skeptics Conference. — 1995.
* *Eggert, G.* The enigmatic battery of Baghdad. // Skeptical Inquirer. — 1996. — Vol. 20. — № 3 PG31(4).
* *MacKechnie, J. C.* An Early Electric cell? // Journal of the Institute of Electrical Engineers. — 1960. — № 6. — P. 356-357.
* *Paszthory E.* Electricity generation or Magic? The analysis of an unusual group of finds from Mesopotamia. // MASCA Research Papers in Science and Technology. — 1989. — № 6. — P. 31-38.
* *Gerhard Eggert* The enigmatic 'Battery of Baghdad' // Skeptical Inquirer. — 1996. — № 3 (20) — P. 31-34.

Сілтемелер
----------

* «Бағдад батареяларының» жұмбақтары» // *BBC*, 27 ақпан, 2003 ж. (ағыл.)
* Смит колледжінің ежелгі өнертабыстар мұражайындағы «Батарея, Бағдад, б.з.б. 250 ж.» (ағыл.)