recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі** — Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаты. Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылдың 20-сәуірінде жарияланған № 1555 бұйрығының негізінде, Қазақстан Республикасының конституциялық негіздерін қалыптастыру және дамытуға айтулы үлес қосқан мемлекет азаматтары мен шет ел азаматтарына Қазақстан Республикасы Конституциясының мерейтой мерекесіне байланысты берілетін марапат тағайындалды.

Сипаттамасы
-----------

«Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалады, пішіні бойынша диаметрі 34 мм болатын шеңбер болып табылады.

Медальдің бет жағының центрінде, күн үстінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік гербі салынған. Шеңбер бойымен, күн шеңбері мен оның сәулелерінің арасында «Қазақстан Конституциясына» жазуы орналастырылған. Мемлекеттік герб астында Қазақстан Республикасы Конституциясының нышаны ретінде ашылған кітап бейнеленген, оның ішінде «10 жыл» деген жазу жазылған.

Медальдің артқы жағының ортасында екі жолға арасында тире қойылған «1995» және «2005» жазулары енгізілген. Медальдағы барлық суреттер мен жазулар рельефті, алтын түсті.

Медаль бүйірі жақтаушаланған.

Медаль арнайы сақина көмегімен ұзындығы 50 мм, ені 34 мм болатын жезден жасалған алтыбұрышты қалыппен байланыстырылған. Қалып Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы түстес, жоғарыдан төмен қарай созылған екі сызығы бар муар лентамен қапталған. Муар лентаның ені 34 мм, ұзындығы 50 мм. Қалыптың артқы жағында медальді киімге бекіту үшін қолданылатын түйреуіш орналастырылған. 

Медаль Өскемен қаласында орналасқан Қазақстан ақша сарайында жасалған.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі
* Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі

Дереккөздер
-----------
**Луис Оскар «Лучо» Гонсалес** (ис. *Luis Oscar «Lucho» González*; 19 қаңтар 1981 жыл, Буэнос-Айрес) — аргентиналық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1998 жылы "Уракан" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2002 жылы "Ривер Плейтке" ауысты да, екі рет Аргентина чемпионы атанды. 

2005 жылы "Портуға" ауысты. "Порту" сапында да Лучоның карьерасы табысты болды, бірнеше рет Португалия чемпионы атанды. 

2009-12 жылдары "Олимпикте" (Марсель) ойнап, бұл клубта да чемпион атанд, бірақ 2012 жылы қаңтарда "Портуға" қайта оралды.

2014-15 жылдары Катардың "Әл-Раян" клубында доп тепті. 2015 жылы "Ривер Плейтке" қайта оралды. 

2016 жылы 35 жасар футболшы Бразилияның "Атлетико Паранаенсе" клубына ауысты.

### Ұлттық құрама

2004 жылғы Афина Олимпиадасына қатысып, чемпион атанды. Олимпиадада Лучо бір кездесуде алаңға шықты.

2006 жылғы әлем чемпионатына қатысты. 2004 және 2007 жылғы Америка кубогының финалисі атанды.

Жетістіктері
------------

**Ривер Плейт**

* Аргентина чемпионы: Клаусура 2003, Клаусура 2004

**Порту**

* Португалия чемпионы: 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2011/12, 2012/13
* Португалия кубогы: 2005/06
* Португалия суперкубогы: 2006, 2013

**Олимпик (Марсель)**

* Франция чемпионы: 2009/10
* Франция лига кубогы: 2009/10, 2010/11
* Франция суперкубогы: 2010, 2011

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Статистикасы
**Швейцарияның туы** — XIX ғасырда қабылданған.Швейцария туы , матамен жиектерін жете алмайды бақа ұштары орталығы құқығындағы ақ крест қызыл тікбұрышты мата. Тең ауданының жол өткелдері , және оның енінен әрбір көлденең 1/6 үлкен ұзындығы. Туы ресми 1889 жылы Швейцарияның ұлттық символы [ белгісіз көзі 1297 күн ] ( бір уақытта елтаңба бекітілді) бекітілген .
**Тарихы**
Бір нұсқа бойынша , туы Schwyz кантоне елтаңбасы [ көзі Белгісіз 1357 күн ] (URI және Untervaldenom бірге , 1291 жылы Швейцария Конфедерациясының қалыптасқан үш кантондар бір ) алынған. Алғаш рет осы түріне баннер 1339 жылы Laupene шайқасында қолданылды. Содан кейін кесіп кросс қазірдің өзінде қазіргі заманғы дат туын ұқсас , туы жиегін жетті .
Тудың түсі Қасиетті Рим империясының заманынан бері өзгеріссіз қалды болса, баннер нысаны ғасырлар бойы өзгерді :
XV және XVI ғасырларда Конфедерациясының үшбұрышты баннер [ көзі Белгісіз 1357 күн ] ;
ақ крест , [ көзі Белгісіз 1357 күн ] XIX ғасырда қызыл фондағы 5 бірдей квадраттар тұратын ;
1889 жылдан бастап (қазіргі нысаны) 5 квадрат крест айналады , кросс бірдей және кең артық 1/6 ;
Тудың түсі ресми 2007 жылдың 1 қаңтарынан бекітілген , және тоқыма Pantone 485 - ші нөміріне сәйкес келеді болды .
**Қазақстан Коммунистік партиясы** — 1991 жылы қыркүйекте Социалистік партияға айналған КОКП құрамында өзін Республикалық компартия – Қазақстан Коммунистік партиясының құқықтық мұрагері санайтын Қазақстан Республикасындағы тіркелмеген коммунистік партия. 2015 жылы «Қазақстан коммунистік партиясы» заңды тұлғасы сот шешімімен таратылды. Дегенмен, КПО-КОКП ресми тіркелмегеніне қарамастан, партияны белсенді және оның бір бөлігі деп санауды жалғастыруда.

Партия өзінің негізгі мақсаттарын мыналар деп санайды: республикада ғылыми социализм қағидаларына негізделген бостандық пен әлеуметтік әділеттілік қоғамын құру үшін жағдай жасау; коммунистік қоғамдық құрылым құру. Интернационализмді қолдайды. Партияның бірінші хатшысы — Төлеубек Мақыжанов (2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша).

Тарихы
------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан компартиясы ақыры жойылды.  365info.kz (18.09.2015). Тексерілді, 3 мамыр 2019.
2. ↑  *Центральный Совет СКП-КПСС* КПО-КОКП Орталық Кеңесі Қазақстан Компартиясы ОК бірінші хатшысы Т.С. Мақыжановты туған күнімен құтықтады.  КПРФ.ру (kprf.ru) (14.01.2019). Тексерілді, 3 мамыр 2019.
**Василий Михайлович Литвинов** (1922, Ресей, Новосібір облысы, Черепанов ауданы, Ромашкин селосы - 12.7.1974, Солтүстік Осетия, Орджоникидзе қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты, бөлімнің командирі. 

Ұлы Отан соғысы басталар алдында Өскемен қаласына қоныс аударып, сол жерден өз еркімен әскерге аттанды. 1941 жылдың 4 тамызында 55-гвардиялық атқыштар дивизиясы 166-гвардиялық атқыштар полкінің кұрамында ұрыстарға қатысты. 1944 жылы 24 маусымда Пружиница қаласы маңында дұшпанның нығайтылған қорғаныс бекінісін бұзу кезінде Литвинов бөлімшесі жаудың жауған оғына қарамастан, бірінші болып жау траншеясына жетіп, қолма-қол айқасқа қатысты. Автоматпен 6 жауды жойып, қанжармен тағы 3 әскерді жайратты. Литвинов көршілес окоптағы пулемет тұрған жерді байқап қалды да, граната лақтырып, жойып жіберді. 1944 жылв 27 маусымда Птичь өзенінен өту кезінде болған ұрыста Литвинов ерекше батырлық және ерлік көрсетті. Жаудың артиллериядан және пулеметтен өршелене оқ жаудыруына қарамастан, Литвинов пен лейтенант Лопатин өзеннен өтіп, 2 станокты пулемет пен бронды тесіп өтетін қаруды алып өтті. Литвинов осы ұрыста автоматпен 10-нан астам жау әскерін жайратып салды. Өткел алынды. Литвинов өзінің жауынгерлік жолын Берлинде аяқтады. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Литвиновқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Соғыстан кейін 1945 жылдың желтоқсанында ол Өскемен қаласына қайтып оралды. Онда 1954 жылға дейін қорғасын-мырыш завотында еңбек етті. Кейін Орджоникидзе қаласына (Ресей, Солтүстік Осетия) қоныс аударып, ондағы мырыш завотының электролит цехында жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Игілік Омаров (1934-2007) – арқадан шыққан айтулы әнші.

Арғын тайпасының Қуандық руының Алсай бөлімінен шыққан. 
«Ақерке», «Тау ішінде», «Сен сұлу», «Әлі есімде», «Қанатталды», «Жамбас сипар», «Адасқақ», «Жайлаукөл кештері», «Арқа аруы», «Мұңданып менің дағы туар айым», Ауылым» әндерін шырқағанда жанынды тербеп, жүрек-бауырынды солқылдатқан әнші ретінде халықтын есінде қалды. 
Игілік Омаров маңғаз бітімді, кербез талант иесі. Ол сол талантты туған халқының игілігіне арнады. Еркелете шырқаған есіл үн есінегендерді ұйқысынан оятты, жастардың арман қанаттарын қатайтып, биіктерге самғатты.
Соңына өзіне ғана тән сыршыл да сырбаз, еркін де ерке, ашық та ғашық үнімен «Игіліктің дауысы ғой» дегізіп, талай тамаша әндер қалдырған, ән салу мәнері, өнер адамына лайық әдебі бөлек болған Игілік Омаров – арқадан шыққан айтулы әнші.

Дереккөзі
---------

```
"«Айгөлек» балалар журналы, №9, 2014 жыл"
```
**Қалдыкөл** – Сырдария алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Түркістан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км жердегі жазықта орналасқан. Теңіз деңгейінен 188 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 13 км2, ұзындығы 6-7 км, ені 2,5-3 км.

Жағалау сипаты
--------------

Жағасы жайпақ. Жайылмасындағы сор топырақта қамыс, құрақ өседі. Жайылмасы сумен толығып, жаз айларында тартылып сортаңды батпаққа айналады. Суы мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Қалдар деген бетті қараңыз.*
**Қалдар** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Ясновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 км жерде, теңіз деңгейінен 164,1 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,4 км2, ұзындығы 3,1 км, жағалауының ұзындығы 10,6 км. Кең, жайпақ қазаншұңқырда орналасқан. Жағасы аласа келген. Түбі тегіс, саз балшықты, шөгінді қабаты 0,4 м-ге жетеді. Суы тұщы. Оңтүстік жағалауын негізінен қоға аралас қамыс басқан. Суында табан балық өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қалдар деген бетті қараңыз.*
**Қалдар**, *Қолдар* – Қарақұм құмының солтүстігiндегі шоқылы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Ақтоғай ауылының шығысында 15 км жерде орналасқан. Аягөз өзенiнің аңғарында. Абсолюттік биіктігі 475 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 14 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5-3 км-ге жуық.

Жер бедері
----------

Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстікке қарай еңістеніп жазыққа ұласады. Қалдар тауларының солтүстік-шығыс, шығыс бөліктерінде Қызылқайнар, Қошқар және өзімен аттас көлдер орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұрғылт топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, теріскен, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**Қалбағайлы.** Тарихын, төркінін іздестіріп отырған
басқа сөздерден «қалбағайлы» сөзінің бір ерекшелігі
қазақ тілінде тіпті қолданылмайды десе де болады. Оны
біз тек Абай өлеңдерінде, онда да бір рет қана ұшыратамыз: *«Кең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы, Алды-арты бірдей келсе- ерге жайлы».* 10 томдық түсіндірме
сөздікте «қалбағайлы» сөзінің мағынасына «кең жаялы»
деп түсінік берсе, 1968 жылы шыққан «Абай тілі сөздігінде»—«мықын сүйегі шығыңқы» сияқты анықтама берген. Енді осы сөз мағынасына берілген түсініктерге зер
сала, сәл тоқтап етейік. Түсіндірме сөздікте мағына
ажыратқан автордың «қалбағайдың» «жаямен» синоним
болатындығын қайдан білгеніне таң қаласың. Өйткені
мүндай сөз оған түрмыста кездесіп кәрген емес қой? Ал
«Абай тілі сөздігіндегі» анықтама ақынның суреттеуіне
тіпті қарама-қарсы. Абай өз өлеңінде «тар мықын» деп
отырса, «қалбағайлы» сөзінің мағынасын ашушы автор
«мықын сүйегі шығыңқы»-мен түсіндіреді. Егер «мықын
сүйегі шығыңқы» болса, ақын айтып отырған «тар мықын» жайына қалмай ма?! Сөз мағынасын анықтауда, ең
болмай барз жатса, айналасындағы сөздермен сәйкестіре, салыстыра қарап шешім қабылдау жөн ғой деп ой-
лаймыз.
Біз өз міндетімізге көшейік. Түркі тілдері және соларға жақын моңғол, тунгуоманьчжур тобындағы тілдер дерегіне көңіл аударғанда мына жағдайларды байқадық. Э. К. Пекарский түзген якут тілінің сөздігінде
«халбыгалах» тұлғасына «мал санындағы жұмырланған
үлкен бұлшық ет» деген түсінік береді (Э. Пек. СЯЯ,
1959, III, 3263). Тува тілінде біздегі «бүлтиып, бөлектену» мағынасын «халтығыр» түлғасы түсіндіреді (Рус.-
тув. сл. 1980, 349). Ең соңында, моңғол тіліңде: «галбиртай» сөзі қазақ. тіліндегі «мүсінді» мағынасын береді
(Қаз.-мон. сөз. 1977, 223). Бұлтиып бөлек шығып тұратын бұлшық етті якутша —«халбыгалах» десе, бұл дененің мүсінді болуының алғы шарты. Ал «мүсінді» сезінің
мағынасын моңғолдарда «галбиртай» тұлғасы берсе, осы
тұлғалар түбіріне қазақтар өздеріне тиісті жұрнақты
жалғап «қалбағайлы» сөзін тудырған деуге мүмкіндік
мол.
Сөйтіп, Абай өлеңіндегі «қалбағайлы» сөзінің мағынасын қазіргі түрғыдан түсіигіміз келсе, «бұлшық етті,
әрі кетсе, «мүсінді» деп ұғынған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Швейцария туы
**Швейцария Ұлттық мейрамы** - федералдық деңгейде атап өтілетін жалғыз мемлекеттік мереке. Швейцария Конфедерациясы құрылуының құрметіне атап өтіледі.

Швейцарлық аңызға сәйкес 1291 жылы Фирвальдштет көлі жағасындағы Рютли алаңқайында Швиц, Ури және Унтервальден кантондарының өкілдері жиналып, сыртқы шабуылдардан бірігіп қорғану үшін одақ құрған. Бұл оқиға Швейцария Конфедерациясы құрылуының негізін қалаған деп саналады. Ресми түрде 1891 жылы, Швейцария құрылуының 600 жылдығында бекітілген. 1 тамыз ұзақ уақыт бойы жұмыс күні саналып келген. Тек 1994 жылы бүкіл Швейцарияда ресми жұмыс істемейтін күн ретінде жарияланады.

* «Magden Альп мүйізі тобы», Швейцария
* Көрермендер
* «Laufenburg халық би тобы», Германия
* Биден көрініс

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Pro Patria Мұрағатталған 5 шілденің 2018 жылы.
Анықталатын зат тотықсыздана бастайтын потенциал кезінде
ток шамалы, әрі потенциалдың өсуімен баяу әседі. Бүкіл электролиз
уақыты ішінде байқалатын мұндай токты і0 не I0 қалдық ток деп
атайды. Ол сыйымдылық (4) іс тогы мен Фарадейлік (іF) токтың
қосындысы: і0 = іс + іғ-

Сыйымдылық тогы ұяшыққа түсірілген кернеуді арттырғанда
қос электр қабатындағы зарядтың артуы салдарынан туындайды.
Бұл ток полярографиялық әдістің сезімталдылығын төмендетеді,
яғни ол зиянды. Оның ықпалын азайту үшін және сол арқылы
әдістің сезімталдылығын арттыру үшін, жалпы жуйедегі тізбекті
күрделендіре түсетін, полярографияның жалпы принциптік схемасын күрделендірегін әр түрлі әдістер пайдаланылады.
Қалдық токтың кұрамды бөлігі - фарадейлік ток. Ол ерітіндідегі болмашы қоспалардың электродтарда тотықсыздану процесінен
пайда болып, өте аз мәнге ие болады. Мұндай токтың пайда болуы электродтағы тотығу не тотықсыздану құбылыстарымен байланысты, эсіресе оған ерітіндіде еріген оттегінің ықпалы баршылық. Демек, оны болдырмау үшін алдын ала тиісті шаралар қолдану қажет.

Әдетте, ток қалдығының шамасы 10−7 А. Төменгі концентрациядағы ерітінділерді (10−5 М) талдағанда ток қалдығы диффузиялық
токпен шамалас келеді және ол полярографиялық талдау әдісінің шекті сезімталдылығын шектейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Көшеге XX ғасырдағы қазақтың ұлы композиторы, Қазақстан Республикасының халық әртісі, Қазақ вальсінің падишасы» Шәмші Қалдаяқовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 02.07.1997 № 31 шешімі) берілді. Қалдаяқов Шәмші (1930-1992) Түркістан облысы Отырар ауданында дүниеге келген. Оның барлық әндері халық арасына кең таралған. Шәмшінің әндері ешқашан Мәнін жоймайтын құнды мұра, асыл өнер қалпында қала бермек. ІІІәмші «Қаракөз», «Сыр сүлуы», Қуаныш вальсі» т.б. ондаған әндердің авторы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Екі бағытты жол болып есептеледі. Мақатаев көшесінен басталып, Қабанбай батыр көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: а) Казначейская; ә) 8-ші март көшелері. Көшенін ұзындығы - 2100 метр. Көше бойында Жамбыл атындағы Қазақ Мемлекетік филармониясы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік симфониялық оркестрі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі, «Отырар Сазы» Мемлекеттік фольклорлық-этнографиялық оркестрі секілді өнер ордалары, сонымен қатар Республикалық медицина колледжі орналасқан.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Коми-пермяк ұлт округы** – РКФСР-дің Пермь облысы құрамында. 1925 жылы 26 ақпанда құрылған. Жері 32,9 мың км. 1972 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқы 200 мың. Округ 6 әкімшілік ауданға бөлінеді. 1 қала, 3 поселкесі бар. Орталығы – Кудымкар қаласы.

**Табиғаты**
------------

Коми-пермяк ұлт округы Орал тауының етегін ала, Кама өзенінің алабына орналасқан. Жері төбелі жазық. Солтүстік бөлігін Солтүстік Жон (ең биік жері – 270 м), батысын Жоғарғы Кама қыраты (биіктігі 280 м) алып жатыр. Климаты континенттік; қаңтардың орташа температурасы – 15,7 градус (Кудымкар), - 16,7 градус (Гайны). Жауын-шашынның жылдық мөлшері 500–550 мм. Ірі өзені – Кама (округ жеріндегі ұзындығы 120 км). Жері күлгін және шымтезек аралас батпақ топырақты. Территориясының 80 % орман (ағаш қоры 300 млн м), 5 % батпақ. Қоян, тиін, ор қоян, түлкі, қама, бұғы т.б. жануарлар, құр, шіл, саңырау құр т.б. құстар кездеседі.

**Халқы**
---------

Халқының көбі коми-пермяктар (58 %). Орташа тығыздығы 1 шаршы км жерге 6,1 адамнан (оңтүстігінде 20 адамнан). Қала халқы 20%.

**Тарихы**
----------

Коми-пермяктар Кама өзені атрабына біздің заманымыздың 1-мың жылдығы аяғында қоныстана бастады. 15 ғасырда олар князь басқарған бір орталыққа бірікті. Негізгі кәсіптері – егін салу, аң және балық аулау, мал өсіру. 14 ғасырда жергілікті халық арасында христиан дінінің ықпалы артты, соның нәтижесінде 15 ғасырдың 2-жартысында коми-пермяктар жері Москва мемлекетіне қосылды. Көп жылдар бойы бұл өңір тұз өндіруші страгонавтардың қарамағында болды. 1920 жылдың 4 наурызында ежелгі коми-пермдер жерінде Совет өкіметі толық орнады.

**Шаруашылығы**
---------------

Коми-пермяк ұлт округы экономикасының басты салалары – ауыл шаруашылығы және орман өндірісі. Ауыл шаруашылығы жері 0,4 млн.-ға, оның 60 пайызы жыртылған. Егістігі 200 мың га. Басты дақылдары: бидай, сұлы, картоп, жидектер. Мал шауруашылығында мүйізді ірі қара, шошқа, қой, жылқу өсіру ерекше басымдыққа ие. Орман шаруашылығы негізінен Коми-пермяк ұлт округының солтүстігінде орналасқан. Мұнда округтағы барлық ағаш ресурсының 50%-на жуығы шоғырланған. Осында ағаш дайындайтын механикаландырылған ірі кәсіпорындар жұмыс жасайды. Дайындалған ағаш Кама өзені арқылы Пермь облысына және еліміздің Еуропалық бөлігінің өңтүстік аудандарына жеткізіледі. Елді мекендерінде шағын металл өңдеу және машина жөндеу зауыттары, тамақ, киім тігу кәсіпорындары бар. Ірі өнеркәсіп орталығы – Кудымкар қаласы. Автомобиль және өзен транспорты дамыған; окгругтегі басты көлік жолдарына Менделеево-Кудымкар жатады. Кеме Кама өзені бойымен жүзеді.

**Білім саласы**
----------------

1971-1972 оқу жылдары округте 292 мектеп, 4 арнаулы орта оқу орны, болды. Мектептерде 48,4 мың оқушы, ал арнаулы орта оқу орындарында 3,6 мың студент білім алды. Округта 1973 жылы 1 қаңтарды 128 кітапхана, 280 клуб, 332 кино қондырғы, Пионерлер сарайы, жас натуралистер үйірмесі, драма театры, өлкетану музейі жұмыс істеді. 1926 жылдан округтық «По ленинскому пути» газеті шығады.

**Дереккөздер**
---------------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том.
**Жиренқұйрық шыбыншы** (Muscicapa ruficauda) - сұр шыбыншыға өте ұқсас, алайда құйрығы мен құйрықүсті жирен түсті құс. Жиренқұйрық шыбыншы Батыс Тәңіртаудың Қазақстанға өте жақын оңтүстік жоталарында мекендейді. Оның 20 ғасырдың 30-жылдарында Ақсу-Жабағалы қорығынан кездесуі туралы әдеби сілтемелер бар. Алайда бұдан соң оны орнитологтардың бірнеше рет болғанына қарамастан бұл жерден ешкім көрмеген. Бәлкім, біріне-бірі өте ұқсас бозбас қызылқұйрықтың аналығын жиренқұйрық шыбыншыға ұқсатуы да мүмкін шығар. Жаңадан бақылауды қажет етеді.

Дереккөздер
-----------

Құстар (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} 
Пантеон парка имени Комитаса **(арм. Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն) — Еревандағы армян ғылымынң мәдениетінің сақталу орны болып табылатын зират. Шенгавит ауданындағы Комитас атындағы саябақта орналасқан. Пантеон 1930-шы жылдары ескі зират , атақты Комитастың денесі орналасқан "Мгер" саябағын бұзғаннан кейін соның орнына тұрғызылған. 1969 жылы зиратты дуал пайда болды, 2005 жылы ортақ Пантеонның реконструкциясы болды.**

Пантеонда жерленгендер
----------------------

### Театр және кино әлемінен

### Музыканттар

### Жазушылар және ақындар

### Архитекторлар мен суретшілер

### Ғалымдар

### Саясат әлемінен

Галерея
-------

* Эдуард Исабекян
* Егише Тадевосян
* Гоар Гаспарян
* Григор Арзуманян
* Яков Манандян
* Амо Сагиян
* Ованес Шираз
* Рачья Капланян
* Рачия Нерсесян
* Грант Матевосян
* Карен Демирчян
* Комитас
* Мариам Асламазян
* Мгер Мкртчян
* Ваграм Папазян
* Аветик Исаакян
* Ваган Терьян
* Вартан Аджемян и Арусь Асрян
* Уильям Сароян
* Сильва Капутикян
* Оган Дурян
* Сергей Параджанов
* Серо Ханзадян
* Ваагн Давтян
* Хорен Абраамян
* Александр Ширванзаде
* Шушаник Кургинян
* Мартирос Сарьян
**ISO 4217 (ИСО 4217)** — Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) валюта кодтарының таңбасын әліпбидің үш әрпімен және үш санмен бекітетін стандарт. Басты саласы - халықаралық операциялар байланысты құжаттар мен хабарламалар, сондай-ақ кез келген, валютаның атауын тиісті кодталған және қысқарған түрiнде білдіретін және анық түрде анықтайтын коммерциялық немесе банк қызметі, себебі валюталар үшін бірдей атау қолданылуы мүмкін (АҚШ доллары, Канада доллары, Аустралия доллары және т. б.).

Стандарттың ағымдағы редакциясының ресми атауы:

* ағылшын тілінде — *ISO 4217:2008. Codes for the representation of currencies and funds*;
* французша — *ISO 4217:2008. Codes pour la représentation des monnaies et types de fonds*;
* орысша — *ISO 4217:2008. Коды для представления валют и фондов*.

Халықаралық стандарттау ұйымы шамамен 18 500 стандарт әзірледі; ISO 4217 ISO-ның ең көп сұраныстағы стандарттардың ондығына енгізілген  және ең ілгеріленген үштігіне .

  

Бастапқы стандарттар ағылшын және француз тілдерінде жарияланады. Уәкілетті ресми стандарттар, орыс және әлемнің басқа тілдеріне Халықаралық стандарттау ұйымымен аударма жасалмайды.

ISO 4217 Халықаралық стандарттау ұйымының мүше мемлекеттеріне ұсыныс болып табылады. Оның негізінде ұлттық стандарттар, мысалы, Қазақстандық валюталық жіктелу Үлгі:SFN немесе украиналық валюталық жіктеуіш (укр. Класифікація валют). Кейбір жағдайларда ISO 4217 тікелей қолданылады — мысалы, Еуропалық Одақ шеңберінде .

ISO-ның ресми саясатына сәйкес, ISO 4217 кодтарын кез келген мақсатта пайдаланғаны үшін төлем алынбайды (мысалы, немесе банк секторындағы төлемдерді сәйкестендіру үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуде).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рекомендация №9, 1996
2. 1 2  ISO, 2011, Ref. 1149 dd 31.07.2008 New 2008 edition of ISO standard on currency codes
3. ↑  ISO, 2011, ISO 4217:2008 (en)
4. ↑  ISO, 2011, ISO 4217:2008 (fr)
5. ↑  ISO, 2011, ISO 4217:2008 (ru)
6. ↑  ISO, 2011, Раздел Widely used standards
7. 1 2  ISO, 2011, Ref. 871 dd 30.09.2003 ISO reaffirms free-of-charge use of its country, currency and language codes
8. ↑  КВ Украины, 2010
9. ↑  ISG, 2011, Раздел 7.3.2. Order of the currencies and ISO codes
**Мурадели Вано Ильич** (арм. Վանո Իլիայի Մուրադյան, груз. ვანო ილიას ძე მურადელი; 6 сәуір 1908 ж. Гори — 14 тамыз 1970 ж. Томск, Москвада жерленді) – Кеңес одағының композиторы, КСРО халық артисі (1968). 1942 жылдан КОКП мүшесі.

1931 ж. Тбилиси консерваториясының (композиция дирижер класы бойынша) бітірді. Москва консерваториясында білімін жетілдірді (Б.С. Шахтер мен Н. Я. Мясковскийден). 1939 – 48 ж. КСРО Муз. қорының оқытушысы, 1959 – 70 ж. РКФСР Композиторлар одағы Москва бөлімшесі басқармасының бастығы болды. Мурадели – совет музыкалық мәдениетінің көрнекті өкілдерінің бірі. Оның шығармалары азаматтық пафосқа және қазіргі заманның көкейтесі мәселелеріне құрылды. «Ұлы достық» (1947, 1960), «Октябрь» (1962) операларының, оперетталар мен симфрниялардың, көптеген әндердің авторы.КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946, 1951) Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
*Басқа мағыналар үшін Нирвана деген бетті қараңыз.*
**Nirvana**  — америкалық рок топ. Топты 1987 жылы Вашингтон штатының Абердин қаласында, вокалист және гитарист Курт Кобейн мен басист Крист Новоселич құрды. Топ құрамында бірнеше барабаншы ауысты; бәрінен көбірек топпен бірге Дэйв Грол болды, ол топқа 1990 жылы қосылды.

1989 жылы Nirvana Sub Pop инди-лейблінде өздерінің алғашқы *Bleach* альбомын шығарып, Сиэтл музыка сахнасының бір бөлігіне айналды. DGC Records лейблімен шарт жасасқаннан кейін Nirvana өздерінің *Nevermind* атты екінші альбомына кіретін «Smells Like Teen Spirit» әнімен танымал болды. Нәтижесінде Nirvana музыкальдік мейнстримге кіріп, альтернативті роктың гранж атты жанрын көпшілікке тараты. Курт Кобейн БАҚ алдында тек музыкант ретінде ғана емес, сонымен қатар өз замандастарының дауысы ретінде танылды, ал Nirvana «X ұрпағының» флагманына айналды.. 1993 жылы топтың үшінші және соңғы студиялық альбомы - *In Utero* жарыққа шықты, бұл альбом композициялары музыкалық жағынан топтың бұрынғы шығармаларына қарағанда өзгеше болды.

Топтың қысқа әрі жарқынды тарихы 1994 жылы 5 сәуірде Курт Кобейннің өлімінен кейін тоқтады, алайда кейінгі жылдары топтың танымалдылығы тек өсе берді. Кобейннің өлімінен ертеректе топ жазып жатқан «You Know You’re Right» әнінің деможазбасы 2002 жылы әлемдік хит-парадтарда алдыңғы орындарға ие болды. Алғашқы альбомы шыққан кезден бастап Nirvana жазбалары АҚШ-та 25 миллион және әлемде 50 миллион данамен сатылған болатын..

Дискографиясы
-------------

### Студиялық альбомдар

* 1989 — *Bleach*
* 1991 — *Nevermind*
* 1993 — *In Utero*

### Концерттік альбомдар

* 1994 — *MTV Unplugged in New York*
* 1996 — *From the Muddy Banks of the Wishkah*
* 2009 — *Live at Reading*

### Жинақтар

* 1992 — *Incesticide*
* 2002 — *Nirvana (Greatest Hits)*
* 2004 — *With the Lights Out*
* 2005 — *Sliver: The Best of the Box*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Stephen Thomas Erlewine & Greg Prato.* Nirvana  (ағыл.).  Allmusic. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2012. Тексерілді, 30 сәуір 2011.
2. ↑  *Azerrad, Michael.* Inside the Heart and Mind of Nirvana  (ағыл.).  *Rolling Stone* (16.04.1992). Тексерілді, 30 сәуір 2011.
3. ↑  *Armstrong, Mark.* Nirvana Tops 50 Million Mark In Worldwide Sales, 'Journals' Number One.  Yahoo! Music. (17.11.2002). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 маусым 2006.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 30 сәуір 2011.
4. ↑  Top Selling Artists.  RIAA.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2012. Тексерілді, 30 сәуір 2011.
**Едирне** (түр. *Edirne*) – Түркияның оңтүстік-батысындағы қала және аудан. Эдирне илінің әкімшілік орталығы.

Түркияның Еуропа бөлігінде, Грекия шекарасындағы Марица өзенінің жағалауында, Болгария шекарасынан 20 км қашықтықта орналасқан. Қала ежелгі фракия елдімекені орнында, Рим императоры Адриан басшылығымен құрылған. 378 жылы 9 тамызда Адрианопольге жақын аймақта император Валент басқарған Рим әскері готтармен шайқасады. Император Валент осы шайқаста қайтыс болып, бүкіл Рим әскері талқандалады. 1362 жылы қаланы осман түріктері басып алады. 1365-1453 жылдар аралығында Осман мемлекетінің астанасы болады. ХVI-XVII ғасырларда Осман империясының Австрия, Речь Посполита, Ресеймен жүргізген соғыстары кезінде қала осман әскерінің шоғырланған жері болды. 1821 жылы гректердің азаттық үшін күресі кезінде түріктер осы қалада Патриарх Кирилл мен адрианополь гректерінің бір тобын асып өлтіреді. Орыс-түрік соғысы кезінде 1829 және 1878 жылдары екі рет орыс әскерлері қаланы жаулап алады. 1913 жылы **Лондон келісіміне** сәйкес қала Болгарияның құрамына кіреді. Екінші Балкан соғысынан кейін Осман империясына қайтарылады. 1920-1922 жылдары Грекияның құрамында болып, 1923 жылы Лозан келісіміне сәйкес Гректер қаланы Түркия Республикасына беруге мәжбүр болады.

Дереккөздер
-----------
**Nokia 3310** – екі диапазонды (GSM 900/1800) "Nokia" фирмасының ұялы телефоны. 2000 жылдың төртінші тоқсанында Nokia 3210–ның орнына шықты. Nokia 3310 – ең жақсы модельдердің бірі: 120 миллионға жуық құрылғылары сатылды.

2017 жылдың ақпан айында жаңартылған түрі ұсынылды.

Nokia 3310

Құрылысы
--------

Nokia 3310 – дисплейі 84 те 48 пикселді қолдайтын сұйықкриссталды монохромнан жасалған шағын, бірақ ауыр (133 г) құрылғы. Оның формасы аздап майысқан параллелепипед, қолда жақсы тұрады. Он санды және «\*» «#» белгілері бар пернелерінен басқа шығару, алға, артқа және басты пернелерден тұрады. Оған қоса төбесінде профильдерді ауыстыру пернелері бар.

Астыңғы бөлігінде аккумулятор мен құлаққапқа арналған орындар бар. Қосу пернесі жоғарыда орналасқан. Стандартты компьютермен ақпарат алмасу интерфейсі жоқ, бірақ оны «прошивка» арқылы орнатуға болады. Алдыңғы және артыңғы бөлігі телефон сыртын алмастыруға болатындай орналасқан. Сондай-ақ пайдалынушыға экранға қою үшін «заставкілер» бар және қоңырау шалғанда ойнатылатын әуендерді қоюға болады.

Корпусы бірнеше түсті: қара-көк ең көп таралғаны және ашық сұр, көгілдір, жасыл,сары.

Бағдарламасы
------------

Қоңырау шалу мен хабарлама жазудан басқа «Таймер», «Оятқыш», «Калькулятор», дауыспен теру және төрт ойын бар: «Snake II», «Pairs II», «Space Impact», «Bantumi».

Қызықты мәліметтер

* Ішінара өзгертілерден кейін электронды кітаптарды оқуға болады.
* Nokia 3310 – ды өзгерті үшін екі кабель керек.
* Өзінің қаттылығы арқасында ол ғаламтордың күлкісіне айналды.
* «Восставший из ада 8: Мир ада» фильмінде барлық кейіпкерлер қорқынышты үйдің кешіне барғанда барлығы бір телефон ұстады. Ол – Nokia 3310.

Сілтемелер
----------

http://europe.nokia.com/support/product-support/nokia-3310

http://ixbt.com/mobile/nokia-3310.html

http://amobit.com/review/obzor-nokia-3310.html

1. ↑
2. ↑
3. ↑
1790 жылы Венада Едисан Ордасының шекарасы жарияланған карта
**Едисан Ордасы** — Қобан даласынан шыққан және 1728 жылдан бастап Днепр (Днепрдің сағасы), Оңтүстік Буг мен Днестр арасындағы оңтүстік далаларды алып жатқан Кіші Ноғай Ордасының бір бөлігі, Қара теңіз жағалауынан солтүстікке қарай Кодыма өзеніне дейін.

Орданың орталығы айналасымен бірге Осман империясына тікелей бағынған Очаков болды. Едисан Ордасының қалған аумағы Қырым хандығына тәуелділді болды. Орданы қаймақам немесе серәскер басқарды.

Шаруашылықтың негізгі бағыттары - мал шаруашылығы, сауда және ішінара егін шаруашылығы. Едисан Ордасы Реч Посполитаға және оңтүстік орыс жерлеріне шабуылдауға қатысты.

1768-1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Орда 1770 жылы Ресей империясының протекторатын мойындап, 1771 жылы Қобанға қоныс аударды. Бірақ 1774 жылғы Күшік-Қайнаржа келісіміне сәйкес, ол аз уақыт ішінде тәуелсіздік алып, қайтадан Қырым хандығының қол астына өтеді. 1781 жылы Қобанда ноғайлардың Ресей империясының протекторатында болған Қырым өкіметіне қарсы көтерілісі болды. Екатерина II жарлығымен Орда 1783 жылы сәуірде таратылды, бірақ бағынғысы келмей, қайтадан бүлік шығарды. Оны басқаннан кейін едисандар 1790 жылы Молочная мен Берданың аралық бөлігіне қоныстанды, тағы бір бөлігі Бұжақ Ордасына қосылып, Оңтүстік Бессарабия далаларына қоныс аударды.

1853-1856 жылдардағы Қырым соғысынан кейін едисан ноғайларының барлығы дерлік Осман аумағына көшірілді.

Тағы қараңыз
------------

* Едисан

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ВОЕННЫЕ ДЕЙСТВИЯ ДОНЦОВ ПРОТИВ НАГАЙСКИХ ТАТАР в 1777-1783 годах. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей.  drevlit.ru. Тексерілді, 13 ақпан 2020.
2. ↑  Василий Каширин: Вступление русских войск в Бессарабию и ликвидация Буджакской татарской орды в начале русско-турецкой войны 1806-1812 гг. - ИА REGNUM.
3. ↑  Едисанская орда (Етысанская орда)  (орыс.).  Фаберова дача (31 октября 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2019. Тексерілді, 23 мамыр 2019.
**Настасья Аниславовна Самбурская** (1 наурыз 1987 жыл, Приозерск, Ленинград облысы) — ресейлік театр- және киноактриса, әнші, тележүргізуші.

Өмірдерек
---------

Самбурская Настасья Аниславовна наурыздың 1-не 1987 жылы Ленинград облысында Приозерск қаласында дүниеге келген. 2005-2007 жылдары ГИТИС-те оқуымен қатар ШанГрила казиносында жұмыс істеп атақты покер ойыншысы Сергей Рыбаченкомен танысып, онымен 2 жыл бірге тұрады. 2010 жылда ГИТИС пен С. А. Голомазов шеберханасын бітіргеннен кейін Малый Бронныйдағы Театрына шақырылды.

Киноактрисаның карьерасы 2008-шы жылдан бастады. 2011 жылдан бастап ТНТ телеарнасында түсірілген *«Универ. Новая общага»* телесериалында басты кейіпкерлердің бірі Кристина Соколовскаяның рөлін ойнай бастайды. 2012 жылы MAXIM және iFamous журналына түскен. 2013 жылы Playboy Russia және Playboy Ukraine журналдардың бетіне шықты.

2013 жылы Самбурская «Ю» телеарнасында болып жатқан «Яправа» ток-шоуының жүргізуші болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Настасья Самбурская из сериала «Универ» — фотосессия в вампирском стиле Мұрағатталған 23 наурыздың 2018 жылы.
2. ↑  Видео на YouTube — Настасья Самбурская в журнале MAXIM
Наст Тамас
----------

Наст Тамас (Nast, Thomas) (1840 жыл, 27 қыркүйек, Ландау, Баден, Германия – 1902 жыл 7 желтоқсан, Гуаякиль, Эквадор), немістен шыққан америкалық саяси карикатурист. Алты жасында АҚШ-қа келіп, 1862 жылдан 1886-шы жылға дейін Харперс Уикли үшін карикатурист (келемеждеуші) болып жұмыс істеген. Оның карикатурасы Азаматтық соғыс кезінде солтүстіктегі жұмысқа демеу болған, А.Линкольн оны «біздің ұйымдастырушы агентіміз» деп атаған. Оның көптеген карикатурасының ішіндегі ең өткірі, 1870 жылы У.М.Твиданың нью-иорктік саяси машинасына шабуылы болса, тергеушілігінің бірі Твидті әшкерелеуі және оны Испанияда қамауға алуы болды. Республикалық партияға (піл) және демократиялық партияға (есек) және көпке танымал Санта Клаус бейнесін салған эмблема жасап шығарады. Брокер үйінің дағдарысқа ұшырауына байланысты бәрінен айырылып, АҚШ-тағы Эквадорда консул қызметін атқарып, сонда қайтыс болады.
**Ванкдорф** стадионы (нем: *Wankdorfstadion*) — 1925-2001 жылдар аралығында Берн қаласының Банкдорф ауданында орналасқан стадион. Швейцарияның "Янг Бойз" клубы өз алаңындағы ойындарды өткізген. 2001 жылы бұзылды да, орнына жаңадан "Стад де Суис" стадионы салынды.

Тарихы
------

Стадионның іргесі 1925 жылы қаланды. Құрылыс жұмыстары жеті айға созылып, ашылу салтанаты сол жылы 8 қараша күні болды. Онда Щвейцария және Аустрия футболшылары кездесіп, алаң иелері 2:0 есебімен жеңіске жетті. Ә дегенде 22 000 адамға лайықтап салынған стадион кейін үлкейтіліп, 1939 жылы 42 мың адам жайғаса алатындай іріленді. 1954 жылғы чемпионат қарсаңында трибуналарын қайта тұрғызып, 64 000 адамға лайықтап қайта көтерілді. 

1954 жылы 4 шілдеде әлем чемпионатының финалында ГФР құрамасы 3:2 есебімен Мажарстан құрамасын ұтып, бірінші рет дүние жүзі чемпионы атанды.

Стадион 2001 жылы бұзылды. Соңғы матч 2001 жылы 7 шілдеде "Янг Бойз" — "Лугано" командаларының арасында өтті (1:1).

Стадионда өткен ірі турнирлер мен матчтар
-----------------------------------------

* Футболдан әлем чемпионаты 1954
* УЕФА Чемпиондар Кубогының финалы : 1961, Бенфика — Барселона — 3:2
* Кубок иелері кубогының финалы: 1989, Барселона — Сампдория — 2:0

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Стадионның тарихы Мұрағатталған 8 шілденің 2017 жылы.

Тағы қараңыз
------------

* Футболдан әлем чемпионаты 1954
* "Стад де Суис"
**Ереуіл Оразымбетұлы Нұрсейітов** (2.01.1956 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы, Преснов ауданы, Орталық ауылы) - мемлекеттік қайраткер. Қазақ.

Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1982), экономист; ІІМ Ленинград мектебінің тексерушілер курсын бітірген (1985); КСРО ІІМ Горький мектебінің соттық-бухгалтерлік сараптама курсын бітірген (1986).

Қазақстанның арнайы басылымдарына басылған бухгалтерлік-аудиторлық жұмыс және салық салу мәселелері бойынша 200-ден астам жарияланымның, сондай-ақ салық, бухгалтерлік есепке алу және аудит жөніндегі 30-дан астам брошюрлар мен жинақтардың авторы.

1978 жылдан - Мемкино жүйесінде материалдық-техникалық жабдықтау инженері, есептеу стансасының өндірістік бөлімінің инженері. 1981 жылдан - ҚазКСР Мемжабдықтау комитетінің Материалдық ресурстар және баланстар басқармасының айрықша маңызды нысандар құрылысының жабдықталуын бақылау бөлімінің инженері. 1982 жылдан - ҚазКСР ІІМ бақылау-тексеру қызметінде еңбек еткен. 1987 жылдан - автокөлік және құрылыс кәсіпорындарын тексеру бөлімінің бастығы, ҚазКСР Көлік министрлігінің №3 таксопаркінде бас тексеруші, бас бухгалтердің орынбасары. 1992 жылдан - Акционерлік сақтандыру қоғамының және инвестициялық қордың бас бухгалтері; шағын жеке кәсіпорынның директоры. 1994 жылдан - «ЮСКО Қазақстан Интернешнл» компаниясының және «КОРУС» компаниясы өкілдігінің бас бухгалтері. 1995 жылдан - «Финаудит» фирмасының аудиторы және директоры. 1998 жылдан - «Қазақконсалтинг» компаниясының вице-президенті, президенті. 1999 жылдан - «Финаудит» фирмасының басшысы; «Финаудит» және «Финаудит Астана» фирмаларының президенті, Орталық бухгалтерлер үйінің редакциялық кеңесінің төрағасы.

2008 жылдан бері - Бәсекелестікті қорғау агенттігінің (Монополияға қарсы агенттік) төрағасы.

ҚР Аудиторлар палатасы кеңесінің мүшесі, ҚР Аудиторлар палатасының вице-президенті (2000-2003).

«Салық мәдениетін қалыптастыру» қорының сарапшысы (2000 жылдан). Алматы қаласындағы Аумақтық аудиторлар палатасының төрағасы (2000 жылдан). Қазақстан Бухгалтерлер мен аудиторлар одағының төрағасы.

Әскери атағы
------------

Әскери атағы - аға лейтенант.

Үй жағдайы
----------

Әкесі - Нұрсейітов Оразымбет Нұрсейітұлы, марқұм, ҚазКСР Жоғары және орта арнаулы білім беру министрлігі мен Ағарту министрлігі орталық аппараттарында қызмет атқарған. 
Анасы - Воронина Светлана Николаевна, зейнеткер, педагогика саласында 50 жыл еңбек еткен.
Үйленген. Жұбайы - Әлімжанова Нұрлықыз (1958 жылы туған) ҚР аудиторы, ҚР Аудиторлар палатасының мүшесі, «Финаудит - Астана» фирмасының атқарушы директоры. 
Ұлы - Нұрсейітов Данияр (1980 жылы туған), сертификат алған бухгалтер-тәжірибеші (САР), «Файл бухгалтера» журналының редакторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Едіге Айдарбекұлы Масанов** (9 ақпан 1922(19220209), Семей — 14 шілде 1965, Алматы) — қазақ кеңес этнографы.

Өмірбаяны
---------

Мәскеудің М.В. Ломоносов атындағы университеттің тарих факультетін бітірді. КСРО ҒА Миклухо-Маклай атындағы этнография институтында "19 ғасырдың 2 жартысы - 20 ғасырдың басындағы қазақ халқының үй кәсіпшілігі мен қол өнері" деген тақырыпта кандидат диссертация қорғады. ҚазКСР Ғылым академиясы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтында аға ғылыми қызметкер болып істеп, республиканың әр түрлі аудандарына жіберілген этнография экспедицияларды басқарды. Ш. Уәлиханов пен Ы. Алтынсарин жайлы құнды деректер жариялады. Оның "КСРО-дағы қазақ халқын этнографиялық тұрғыдан зерттеу жөніндегі очерктері" - революцияға дейінгі Қазақстан жайлы этнографиялық тұңғыш шығарма.

Отбасы
------

Баласы — Нұрболат Едігеұлы Масанов.

Дереккөздер
-----------
**Арбап Нұрымұлы Сарынов** (18 қаңтар 1899, Перовск, Ресей империясы — 18 қаңтар 1962, Алматы, Қазақ КСР) — КСРО-ның көрнекті кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері. Түркістан мен Қазақстанда Кеңес өкіметін орнату және нығайту жолындағы күреске қатысушы. 1918 жылдан бастап КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1899 жылы Перовск қаласында (қазіргі Қызылорда қаласы) дүниеге келді.

1918 жылдан 1922 жылға дейін Төтенше комиссия төрағасы және Түркістан майданы арнайы бөлімшесінің бастығы. 1922 жылдан 1923 жылға дейін Қызылорда қаласы уездік Кеңестің төрағасы. 1923 жылдан 1931 жылға дейін РКФСР Мемсауданың Қызылорда облыстық кеңсесінің бастығы. 1931 жылдан 1934 жылға дейін Мәскеуде Бүкілодақтық сыртқы сауда академиясында оқыды.

1934 жылдан 1938 жылға дейін Қазақстандағы КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің Дайындама комитетінің төрағасы. 1938 жылдан 1940 жылға дейін Қазақ КСР Жеңіл өнеркәсіп халық комиссары. 1940 жылдан 1942 жылға дейін Қазақ КСР Қаржы халық комиссары. 1942 жылдан 1943 жылға дейін Қазақ КСР Жеңіл өнеркәсіп халық комиссары. 1943 жылдан 1962 жылға дейін Алматы облыстық тұтынушылар одағының төрағасы, Қазақ КСР жеңіл өнеркәсіп министрінің орынбасары, республиканың кеңестік және шаруашылық органдарында жауапты қызметтер атқарды.

1962 жылы 18 қаңтарда Алматыда кенеттен қайтыс болды. Ол қаланың Орталық зиратына жерленді.

Естелік
-------

Қызылордада бір көше мен жалпы білім беру мекемесіне А.Сарыновтың есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жерлеу орны.(қолжетпейтін сілтеме)
1987 жылы «Жалын» Алматы баспасында «Батыр Сұлтан» (о Герое Советского Союза Султане Баймагамбетове) деректеме повесі басылып шықты. Жазушының екінші кітабы - «Өнегелі ғұмыр» деректеме повесі. 
Ермекбай Хасенов талантты журналист. Көптеген очерктер мен мақалалардың авторы. Журналистер арасындағы облыстық конкурстың жеңімпазы.
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы Журналистер одағының мүшесі, Мәдениеттің еңбек сіңірген қызметкері (2009), «Қазына» сыйлығының лауреаты (2005). 
2009 жылдың қараша айында Әулиекөл аудандық мәслихаттың шешімімен аудан мен оның атақты адамдарын басылымдарда белсенді насихаттағаны үшін «Әулиекөл ауданының құрметті азаматы» атағына ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстанның атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
**Арақарағай** – Қостанай облысы Алтынсарин ауданының солтүстік-батысында, орманды дала белдемінде орналасқан шоқ қарағайлы орман.

Сипаты мен флорасы
------------------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай 40 км-ге созылып жатыр. Ені 20 км-ге жуық. Жалпы аумағы 616 км2, оның ішінде ағаш өскен аумағы 271 км2. 1 га-дан 250 – 350 м3 ағаш алынады. Орналасқан жері жазық құмтасты және сазды келеді. Орманның алаңқай жерлерінде ұсақ көлдердің қазаншұңқырлары, аласа жалдар, белестер бар. Арақарағайдың солтүстік-батыс бөлігінде қарағай, қайың, көктерек өседі, итмұрын, тобылғы бұталары жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Кемпір** – Балқаш көлінің батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Сарышаған кентінің солтүстік-батысында 75 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 562 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 9,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Көлбеуленген беткейлері бірте-бірте жазыққа ұласады. Солтүстігінде Мұзбелжон, шығысында Үшқара, оңтүстігінде Үлкенжол таулары, батысында Тұздықосқұдық құдығы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кембрий жүйесінің жыныстарынан және элювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырағында көде, жусан, шілік, тағы басқа өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Мерке Ғибадатханасы** – орта ғасыр түркілерінің мәдени ғұрыптық кешені.

Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке ауылынан оңтүстікке қарай 38 км жерде, өзі аттас өзен бастауындағы биік тау шоқысында орналасқан. 1985 жылы А.П. Печерский мен Э.А. Новгородова, 1987 жылы Ш.Уәлиханов атындағы ТАЭИ-ның археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Досымбаева, Ю.Мотов), 1991 жылы Ә.Марғұлан атындағы АИ-ның Мерке археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Досымбаева) зерттеген.

Нәтижесінде ерте қола дәуірінің ескерткіштері: 

* кешенді обалар,
* жартас суреттері,
* тас мүсіндері,
* жазулы тақталар анықталып,
* Аралтөбе,
* Қашқасу,
* Сандық,
* Ұлысай,
* Шайсандық сайларында орналасқан мемориалдық кешендер құрылымының әр алуан түрлері зерттелді.

Ғибадатхананың жалпы ауданы 250 м2-ден астам. Мүсіндер орталықта немесе тік бұрышты жапсар-жайларда, төбелердің шығыс жағында диаметрі 6 – 14 м, биіктігі 0,5 – 1,5 м-ге дейін орнатылған. Ғибадатханаға тән ескерткіштер еркек және әйел тас мүсіндерінен тұрады. Сонымен қатар төбе орталығында үш немесе төрт тас мүсін қойылғаны байқалады. 24 төбеде бір мүсіннен болған, оның 13-і әйелдікі екендігі анықталды. Еркектер мен әйелдер тас мүсіндерінің қолдарын қарын тұсында бүгіп ұстағаны бір-біріне ұқсас. Міндетті түрдегі ерекше белгі қос қолдап ұстаған, түбі жайпақ, куб тәрізді ыдыс. Әйелдердің тас мүсіндері әсемдігімен ерекшеленеді. Ер адам тас мүсіндерінде кейде мұрт көрсетілген, екі мүсінде тақияға ұқсас бас киім анық көрінеді. Тас мүсіндердің барлық түрлеріне тән иконограф. стильдік ортақ белгі – кеңсірігі жоқ тік мұрын сызығына жалғасып кететін қас нұсқаларының сопақша болып берілуі. Бұл ғибадатханаға тән ескерткіштер екенін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

```
* Қазақ энциклопедиясы
```
Жоғары шыңның биіктігінде (теңіз деңгейінен 3000 метр тереңдікте) әулие Мерке тастан қашалған еске алу конструкциясы, төбелерден тұратын Eуразия аймағындағы көшпенділер-түріктердің храмды комплексі жалғыз сақталған болып ұсынылады. Жерленген-еске алу қасиетті ғимараты Жетісу көшпенді халқының мыңжылғы тарихының дамуының барлық деңгейлерін көрсетеді.
Жаңа жасалған түрінде біздің күнге дейін қасиетті Мерке еңбекқорлықтың күшіне он шақты тасты мүсіндер сақталған. Сандық үстіртінде ескерткіштердің ең жоғары концентрациясы мүсінмен белгіленген.Бүгінгі күнде Сандық үстірінде белгілі ескерткіштер Меркеннің барлық аймағының жерінде (70 мүсін) 50 тасты мүсіндер орналасқан. 1998 жылы Мерке ауылында қасиетті Мерке түрік ескерткіштерін сақтауда және археологиялық оқыту сұрақтарына арналған ғылыми-практикалық семинар өткізілген болатын. Көшпенділер моделдері, мыңжылдықты сақталған аналогы тез табу қиын. Семинардың мақсаты түрік ескерткіштерін мамандармен сұрақтарды талқылау ғана емес, ұлттық мәдени-тарихи паркі Меркен ескерткіштер қорында құрылу бойынша жұмысты жалғастыру туралы ақпаратты алмасу.
**Ирншоу теоремасы** - бір-бірінен белгілі бір шекті қашықтықта орналасқан және тыныштықта тұрған нүктелік зарядтар жүйесінің орнықты болмайтындығын тұжырымдайтын электростатиканың негізгі теоремаларының бірі. 

Мұны ағылшын физигі және математигі С. Ирншоу дәлелдеген (19 ғасырда). Ирншоу теоремасы зарядтардың статикалық жүйесінің потенциалдық энергиясы өзінің ең аз мәніне ие бола алмайды деген тұжырымды негізге алады. Потенциялдық энергияның ең аз мәнінің болуы жүйенің орнықты тепе-теңдігінің шарты болып есептеледі. Ирншоу теоремасы атом теориясының дамуында үлкен роль атқарды. Ирншоу теоремасы атом тек электрлік күшпен байланысқан қозғалмайтын зарядтардан құрыла алмайды, яғни атом - статикалық емес, динамикалық жүйе деп ұйғаруға мүмкіндік береді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы ,5 том.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* femto.com.ua
**Көлденеңшоқы** – Арқат тауларынан оңтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданындағы оқшауланған тау.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Тау тас көмір кезеңінің жыныстарынан түзілген. Оның бетін төрттік кезеңнің шөгінділері жапқан. Абсолюттік биіктігі 676 м. Дөңгелек пішінді шағын таудың ұзындығы мен ені 1,5 – 2 км. Беткейлері көлбеу, сәл тілімденген. Таудың солтүстік етегінен Ащыайрық, оңтүстігінен Қараайрық өзендері ағып өтеді.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас бетеге, қау, теріскен, қараған, т.б. шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ирланд теңізі** (ағылш. *Irish Sea*, вал. *Môr Iwerddon*, ирл. ) — Атлант мұхитының шеткі теңізі, шығысындағы Ұлыбритания, батысындағы Ирланд аралдарының аралығында, мұхитпен Солтүстік бұғаз (солтүстік жағынан), Әулие Георг бұғазы (оңтүстік жағынан) арқылы жалғасады. 

Тереңдігі 272 м-ге жетеді. Түпкі шөгінділері - малта тас, құм, тұнба. Ірі аралдары - Мән және Англси. Жағалары кішігірім шығанақтармен, қойнаулармен тілімделген. Жыл бойы батыстан жел соғады. Қыста теңіз дауылдары жиі болады. Суының температурасы ақпанда 5 С градустан - 9 С градусқа дейін, тамызда 13 С - 16 С градус. Тұздылығы 32 промилледен 34, 8 промиллеге дейін. Беткі ағысы - айналмалы ағыс. Жарты тәулікте бір көтеріледі (биіктігі 1 - 2 м ден 6 м -ге дейін). Теңізден балық (май шабақ, килька, треска) ауланады. Ірі порттары - Ливерпуль (Ұлыбритания) және Дублин (Ирландия).