recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бүктемелі домбыра** – екі шекті көне нұсқа. Ішектері белгілі бір тұрақты (кепілді) дыбысқа лайықталып бұралады. Мойны шанақ сағалығынан босатылып бүктеледі. Мойны тұғырға бұранда арқылы отырғызылады. Бұл – алыс жолға шыққанда алып жүруге ыңғайлы болу үшін жасалған әдіс. Ел арасында мұндай домбыра «алмалы-салмалы», «кепілді бұраулы», «жалғамалы» деп те аталады. Мұндай домбыра қазір өте сирек жасалады.
Екі жақты (аша) домбыраның әр бетіне екіден ішек тағылатындықтан төрт ішекті деп аталады. Домбыраның бір жақ беті теріс бұрауда, екінші жағы оң бұрауда орнатылады және үлкен шеберлікті қажет етеді. Ертеде күй сайысына түскен домбырашылар арасында бұл нұсқа «аша», «әмбебеп», «қос бет» домбыра деп аталған. Бұл нұсқадағы домбыраны көбінесе солақай ойнайтын күйшілер қолданады. Шанағы текше, қалыңдығы 5-7 см ұзындығы 85 см болып келеді.
**Жетбаев атындағы көше**. Көшеге белгілі ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор,
Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақстанға еңбек сіңірген
ғылым қайраткері - Әбіл Қуанғалиұлы Жетбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.09.1999
№853 шешімі) берілген. Жетбаев Әбіл Қуанғалиұлы Ресей Федерациясы Астрахан облысы Волгоград ауданы Қарабүйрек ауылында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми
еңбектері мен өнертабыстары қатты денелердегі радиациялық құбылыстардың ядролық
гамма-резонанстық спектроскопиясын зерттеуге, сондай-ақ нейтронография мен радиография мәселелеріне арналған. Үш өнертабыстың авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Шегіртке
**Шегіртке** — қысқа мұрттылар отряд тармағына жататын үйірлі шегірткелердің бір тобы. Қысқа мұрттылардың ең маңызды тұқымдасының бірі — нағыз шегірткелер; және де шегіртке тікқанаттылар отрядына жатады. Өзінің жақын туыстары қара шегіртке мен көк шегірткеден айырмашылығы – денесінің ұзындығының жартысындай болатын қысқа мұртшасы. Қазақстан ландшафтасының әртүрлі және жерінің кең байтақ болуына байланысты , шегірткенің 271 түрі кездеседі. Шегірткелерді үйірлі және саяқ шегірткелер деп бөледі. Үйірлі түрлерінің ( ұшпа , шөл , қызылшегіртке және т.б ) саяқ шегірткелерден айырмашылығы – жаппай көбею кезінде үлкен топтар құрып , бірнеше жүздеген , мыңдаған гектар жерді басып , бір күн ішінде бірнеше ондаған километр жерге орын ауыстырады. Мысалы, шөл шегірткесінің үйірі 2400-км –ден астам ашық теңіз үстінен ұшып өтіп , солтүстік – батыс Африкадан Британ аралдарына жеткен. Қазақстандағы зиянкес азия шегірткесі ұзақ қашықтықтарға ұша алмайды. Дегенмен ересектері бір күнде 80-120 км қашықтыққа ұша алады. Бұл түрдің тұрғылықты мекендері – Сырдария өзенінің сағасы мен Балқаш , Алакөл , Зайсан көлдерінің жағалауларындағы сазды жерлердің қалың қамыстары. Жаздың екінші жартысында жұмыртқа салады, дернәсілдері майдың соңында шығады , 35-40 күннен кейін қанаттанады. Азия шегірткесінің әрқайсысы өз өмірінде 300 г көк жем жейді , ал бір аналықтың ұрпақтары бір жазда екі қойға жететін жемді жейді. Негізгі қорегі қамыс болғанына қарамай , үйір 1-2 сағат ішінде мыңдаған астық алқабын жоқ қылып жібереді , сонымен қатар капуста, қарбыз, күнбағыс және тағы басқа қоректеніп, біршама зиян келтіреді.

Шырылдауық шегірткелер, көк шегірткелер және кәдімгі обыр шегірткелер бір-бірімен туыстас болып келеді. Әсіресе, обыр шегіртке мен көк шегірткелер бір-біріне өте ұқсас. Бұл жәндіктердің барлығының денелері ұзындау, ал артқы аяқтары секіруге ыңғайлы болып келеді. Аталған жәндіктер қанаттарының көмегімен дыбыс шығара алады.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ энциклопедиясы, 9 том

"Қазақстандағы жануарлар әлемі" , Алматыкітап баспасы , А.Ф. Ковшарь , В.А. Ковшарь

* Жануарлар әлемі

Тағы қараңыздар
---------------

* Турақанаттылар
**Ағынның тасымалдау қабілеті** (Транспортирующая способность потока) — тасындылардың ағын тасымалдау қабілетіне ие шекті өтімі. Ағынның тасымалдау қабілеті ағынның гидравликалық сипатына (еңістік, жылдамдық, тереңдік және т.б.) және тасындылар құрамына байланысты. Тасыңдылар өтімінің ағынның тасымалдау қабілеті мөлшерінен шектен тыс артық болуы жағдайында тасындылардың құлап түсу процесі өтеді, соның салдарынан бұған қарама-қарсы арақатынаста ағын арнаны шайып кетеді. өзендер ішкі теңіздер мен көлдерге құяды немесе құмға сіңіп, құрдымға кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Шегендеу тізбегі** - бұрғылау ұңғымасын бекітуге және пайдалану кезінде өнімді горизонттарды оқшаулауга арналган. Шегендеу
құбырлары бұрандамен жалғастыру арқылы
құрастырылады. Мұнай мен газ ұңғымаларын
бұрғылағанда қолданылатын Шегендеу тізбегінің екі
шеті бүрандалы, бір жағы муфталы болады, сыртқы диаметрі 114-508 мм, ұзындығы
9,5-13 м, қабырғасының қалыңдығы 5-16
мм. Диаметрі 178-503 мм-лік аралық тізбектер ұңгыманың төменгі қабаттарының
қабырғаларын бекітуге арналған. Диаметрі 114-168 мм-лік игеру тізбегі өнімді горизонтты жабады. Оның ойықтары арқылы
ұңғымаға келген мұнай мен газ сораптық-
компрессорлық құбырлар тізбегі арқылы
ұңғыма ернеуіне қарай көтеріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Уве Зеелер** (нем. *Uwe Seeler*; 5 қараша 1936, Гамбург, Үшінші рейх — 21 шілде 2022) — неміс футболшысы, карьерасының басым бөлігін «Гамбург» командасында өткізген. ГФР құрамасының капитаны. Бүгінде бизнесмен.

Карьерасы
---------

Әкесі Эрвин Зеелер де футболшы болған, Гамбург футбол құрамасында ойнап, 1933 жылы Венада өткен жұмысшылар Олимпиадасының үздік мергені атанған. Уве Зеелердің өзі де бүкіл карьерасын "Гамбург" футбол клубында өткізген. Футболшының дебюті 1953 жылы 5 тамыз күні "Геттингенге" қарсы өтті. Өзінің үздік матчы ретінде 1963 жылғы ГФР кубогының финалын жиі еске алады, ол "Боруссия Дортмунд" командасының қақпасына жауапсыз үш доп соққан-ды. Бұдан бөлек 1960 жылы ГФР чемпионы атанған. Команда сапында 19 жыл бойы тер төгіп, 1972 жылы қоштасу матчын өткізеді, мұнда Еуропа құрамасы мен "Гамбург" өзара кездеседі. 1978 жылы өзі серіктес болған "Адидас" фирмасының өтінішімен Ирландияның "Корк Сити" сапында бір ресми ойын өткізеді де, екі доп соғады. Бірақ "Корк Сити" 2:6 есебімен "Шемроктан" ұтылып қалды.

ГФР құрамасы сапында 1954 жылы 16 қазан күні тұңғыш рет алаңға шықты. Бұл ойында Уве нәтижелі пас шығарды, бірақ құрама француздардан 1:3 есебімен ұтылып қалды. Зеелер төрт бірдей әлем чемпионатында (1958, 1962, 1966, 1970) гол соғып, Пелемен бірге өзіндік рекорд жаңартты. 1970 жылы соңғы голын ширек финалда Англияның қақпасына соқты да, турнир біткен соң құрамамен қош айтысты.

1995 жылы біраз уақыт "Гамбург" командасының президенті қызметін атқарады.

Жетістіктері
------------

* ГФР чемпионы: 1960
* ГФР кубогы: 1963
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1966
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1970
* ГФР-дің үздік футболшысы: 1960, 1964, 1970.
* ФИФА 100 тізіміне енген

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Статистика Зеелера в сборной ФРГ на RSSSF .

Сілтемелер
----------

* Зеелер туралы Мұрағатталған 1 наурыздың 2009 жылы.
**Ду Фу** - қыт.杜甫 - (712,Хунань,Гун уезі - 770) - қытай ақыны.  

Шенеунік отбасына шыққан, Ду Шэньянь ақынның немересі. Бірінші өлеңін 7 жасында шығарған.   

Ду Фу жас кезінде Қытайды көп аралап, қытай халқының өмірімен жете таныс болған.   

"Арулар туралы жыр", "Бозбала жайында" атты еңбектерінде ақын сарайды төңіректеп жүретін дүниеқоңыз шенеуніктерді ажуалайды. Ду Фудың "Астанадан Фынсяньға аттанарда, жүрегімді не көрнеді" поэмасы (755) адамдар теңдігін аңсаған арманға толы.   

Ду Фу - пейзаждық лириканың майталман шебері, адамдар арасыдағы жарасымдылықтың, табиғаттың асқан жыршысы ("Көктемгі су", "Таң сәріде оянам" т.б.).  

Ду Фу шығыс поэзиясының дамуына үлкен әсер етті. Қытайда Ду Фуды "поэзия корифейі" деп атайды. Ел кезіп, көп қаңғырған Ду Фу жоқшылықтан өлді.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Жәлил Ғаниатович Киекбаев** (1911 жыл 25 қазан - 1968 жыл 19 наурыз, Уфа) - башқұрт түркологы, алтаист, *Башқұрт АССР-не еңбегі сіңген ғылым қайраткері*, *филология ғылымдарының докторы* (1960).

Еңбек жолы
----------

1942 жылдан КОКП мүшесі. 1937 жылы *Мәскеудің бірінші шет тілдері педагогикалық институтын* бітіріп, көп жылдар *мектепте* және *жоғары оқу орындарында* қызмет істеді. Ол 70-ке тарта ғылыми еңбектің авторы. Олардың көпшілігі башқұрт тіліне, кейбіреулері *алтаистика мәселелеріне* арналған. «Құрмет Белгісі» және Ленин ордендерімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Башқұрт тілінің әдебиеті, Уфа, 1958;
* Башқұрт тілінің фонетикасы, Уфа, 1958;
* Қазіргі башқұрт тілінің лексикасы және фразеологизмі, Уфа, 1966;
* О происхождении некоторых падежных форм в урало-алтайских языках, Уфа, 1966;
* Введение в урало-алтайское языкознание, Уфа, 1972.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Батурин Владимир Петрович** (27.09.1902, Ставрополь-7.11.1975, Мәскеу) - Геология-минералогия ғылымдарының докторы (1942), профессор. КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1948). 

Орал-Жем және Орал-Еділ аймақтарының геологиясын, мұнайлылығын зерттеу жұмыстарына басшылық етті. Негізгі ғылыми еңбектері шөгінді жыныстардың петрографиясы және тарихи геология мәселелеріне арналған. Қазба қалдықтары жоқ шөгінді жыныстарды зерттеу әдісін тапқаны үшін 1937 жылы Халықаралық геологиялық конгресс оған Спандияров атындағы сыйлық берді. Негізгі еңбектері: «Терригенді компоненттерге арналған палеогеография» (1937), «Терригенді компоненттер бойынша геологиялық тарихқа петрографиялық талдау» (1947).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Дрю Блайт Бэрримор
**Дрю Блайт Бэрримор** ағылш. *Drew Blyth Barrymore*; 22 ақпан 1975 жыл, Кальвер-Сити, Калифорния, АҚШ) – америка актрисасы, продюссер, кинорежиссер.

Атақты актер Джон Берримордың немересі. «Flower Films» продюссерлік компаниясының басшысы. Алғаш рет экранға сәби кезінде жарнама ролигінде шыққан. Кино дебюті 1980 жылы *«Другие ипостаси» фильмі* болады. Осыдан кейін Стивен Спилбергтің *«Инопланетянин» фильмі*не түсіп, 1980 жылдарда балалар киножұлдызына айналады. Қазір танымал актрисалардың бірі және Гуччи зергерлік бұйымдарының өкілі.

Фильмдері
---------

* «Кошачий глаз» (1985),
* «Ангелы Чарли» (2000),
* «На расстоянии любви» (2010), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дрю Бэрримор (ағылш.) на сайте Internet Movie Database 
Дрю Бэрримор (ағылш.) на сайте Yahoo! Movies
**Владимир Павлович Лебедев** (1872—1932) — кеме инженері, кеме жасаушы немесе маманы, Кеме инженерлер Корпусының полквнигі, кеме құрылысы өндірісінің ұйымдастырушысы, бас кеме жасаушы және «Красное Сормово» зауытындағы верфь кеме құрастырушылар меңгерушісі, «Северной верфи» зауытының бас инженері.

Өмірбаяны
---------

1972 жылы 8 шілдеде дүниеге келген. 1892 жылы Кронштадтағы Теңіз әмірлігінің Техникалық училищесінің кеме құрасытыру бөліміне оқуға түсті. 1896 жылы училищедегі оқуын аяқтағаннан кейін кіші кеме құрастырушылар қатарына қосылған және Санкт-Петербургтағы верфке қызметтен өту үшін жіберілген болатын. 1900 жылы Николай теңіз академясын бітірді. «Петропавловск» эскадреннді броненоцтын құрушылар қатарында болды, және «Орёл» Галерлік аралдағы броненосец құрылышысының көмекшісі болып жұмыс атқарды. 1904 жылдың маусымынан бастап ол «Орёл» Галерлік аралдағы броненосец құрылышысы болып Михаил Карлович Яковлевтің орнына тағайындалды. Дәл осы жылы Лебедев Киелі Станислав орденінің үшінші дәрежесімен мараппатталды.

1931 жылы Лебедев Ленинградта «Северной верфи» бас инженері болып тағайындалды. Мұнда оның басшылығымен ең алғашқы кеңес траулері құрылған болатын. 

Владимир Павлович Лебедевтің әйелі және төрт баласы болған. 

1930 жылы және 1931 жылы үш рет ОГПУ органдарымен қамауға алынған. Кезекті босатудан кейін 1932 жылы өзіне-өзі қол салумен дүниеден өтті.

Марапаттары
-----------

* Киелі Станислав орденінің 3 дәрежесі (1904 жылы);
* Киелі Анна орденінің 3 дәрежесі (6 желтоқсан 1906 жылы);
* "Романовтар үйінің 300-жылдық билеуін еске алу" ашық-қола медаль (1913 жылы);
* «Гангуттегі айқастың 200-жылдығының еске лу» ашық-қола медаль  (1915 жылы).

Дереккөздер
-----------
**Көпен**, аметистея (лат. *Amethystea*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын шөптесін өсімдіктер туысы. Негізінен Азия құрлығында тараған. Қазақстанда Алтай, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар) Алатауындағы тастақты тау беткейлері мен шөгінді жерлерде, өзен жағалауларында, елді мекендердің маңында арамшөп ретінде өсетін 1 түрі – **көгілдір көпен** (А. сoerulea) бар. Оның биікт. 10 – 70 см. Сабағы тік, бұтақты, төртқырлы, сыртын қысқа және безді қылтандар жауып жатады. Жапырақтарының төм. бөлігі сына тәрізді қысқа сағаққа топталған, ал жоғарғылары 3 – 5-ке тілімденіп, қандауыр тәрізді, шеттері тісті болады. Тостағанша жапырақшалары дөңгеленген қоңырау тәрізді, олардың 5 біркелкі бізді өткір тістері бар. Күлтесі көгілдір түсті, бес қалақты. Жартылай шатыршаға ұқсас ұсақ гүлдері сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Шілде айында гүлдеп, тамызда жемісі піседі. Жемісі – қатпарлы жаңғақша. Көгілдір К-нің қаракөк түсті жемісін флористер өте қатты бағалайды. Себебі, жемісі пайда болысымен-ақ сабағын кесіп алып, әдемі гүлшоғын жасайды. Ал күзде өсімдіктің өркенін кептіріп, қысқы гүлшоғын жасауға пайдаланады.
ГТҚ-ның көп білікті сүлбесінің ең қарапайымы болып, қос білікті епкін бөлінген, турбинаның төменгі қысымы деп, аталатын «блоктанбаған» қос білікті сүлбе. Бір білігіндегі, турбинаның негізгі мақсаты - ауаны сығу үшін қажетті қуатпен қамтамасыз ету. Мұны сығымдаушы турбина деп атайды. Сығымдаушы турбинасынан жұмыс атқарып шыққан газ, төменгі қысымды турбинаға 3 кіреді, оның айналдыру тоқ генераторын 5 жүргізуге арналған, қажетті дамыту қуаты. Себебі турбинаның екеуі де, бір бірімен бір. білікпен байланыспаған, онда, олар әр түрлі айналу жиілігінде, бір біріне бағынышсыз жұмыс атқарады. Сығымдаушы турбина, сығымдаушының берілген берілісін, қамтамасыз етуге арналған, қажетті айналу жиілігін дамытады. Еркін (қосалқы) турбина агрегатымен, айналдырылуына сәйкес, айналу жиілігін дамытады. Ауа, сығымдаушы 4-пен генераторға келіп кіреді, ал одан кейін, жану камерасына 2 түседі.

Жүктемені кеміту кезінде, отынды жану камерасына беруін азайтуынан, сығымдаушы турбинаның айналу жиілігі төмендейді, онымен бірге, камераға келіп кіретін ауа мөлшері де кемиді. Сондықтан, жарым-жартылай жүктеме кезінде, турбина алдындағы газдың, жоғарғы температурасы, салыстырмалы үлкен диапазонда сақталуы мүмкін. Өте жоғарғы температура, қондырғының үнемділігін қамтамасыздандырады. Осы жақсы жағы, тұрақты қондырғының ерекше мәнін білдіреді, мұнда, газды - турбина, электр турбинасын тұрақты жиілікте айналдырады.

Бірақта, электрлі генератормен үйлесуін, қаралып отырған сүлбеде қолдану шектелген, себебі, оның динамикалық сипаттамасының қолайсыздығымен ерекшеленеді. Оның білдірілуі сонда, жүктемені тез кеміту кезінде, айналу жиілігі және қозғалтқышты реттеу кезеңіндегі, температурасы да едәуір, төмендеуі мүмкін.

Атап өтетін жәйт, блокталмаған турбиналарды, транспортты қондырғыларда қолдану болашағы өте зор. Басы артық турбинаның қозғалыстағы дөңгелегінің, тікелей механикалық берілісіне байланысты, айналу жиілігіне байланыссыз, сондықтан, қажетті тартушы көрсеткіштеріналу үшін тұрақты қуатын арттыру керек. Бұған жету үшін, сығымдаушы турбина, сығымдаушының үлкен берілісін қамтамасыздандырады, ол кезде, тартушы турбина ретінде, аз жиілікті айналуын дамытады немесе жүріске жол берілуі тиіс. Осы жағдайдағы, қозғалуы кезінде, аз жиілікті айналуындағы айналдырушы моментті қамтамасыздандырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Көп құрамды салалас сөйлем** — көпқұрамды құрмаластың бір түрі. Оның ерекшелігі: құрамындағы компоненттердің саны үш және одан да көп мелшерде болып келіп, компоненттерінің баяндауыштары тиянақты тұлғаларға аяқталып тұрады (Кілем, керпе тесеулі, күмістеткен сары ала тегене сапырулы, керектінің бәрі бар, артық еш нәрсе жоқ. Ғ. Мүсірепов). Көп құрамды салалас сөйлем компоненттерінің *мағыналық-құрылымдық* ерекшеліктеріне қарай ашық құрылымды және тұйық құрылымды болып бөлінеді. Ашық құрылымды Көп құрамды салалас сөйлем компоненттері өзара бірыңғай мағыналық қатынаста және құрылымы жағынан да біртектес болып келеді, сондықтан компоненттерінің саны шексіз соза беруге болады (Жүйрік шабыста сыналады, шешен айтыста сыналады, балуан күресте сыналады, батыр ұрыста сыналады. Мақал). Тұйық құрылымды Көп құрамды салалас сөйлем компонеттері әр түрлі мағыналық қатынаста және түрліше құрылымда тұратындықтан, тұйықталып келеді, ондағы хабар-мәлімет көлемі шектеулі болады (Әлі де қала ішінде қоштасатын жерлеріміз көп сияқты еді, ол баяғы басқа күндердің елесі екен, енді ешнәрсеге мойнымыз бұрылар емес. Ғ. Мүсірепов).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Көп құрамды құрмалас сөйлем** —
компоненттерінің саны үш және одан да көп болып келетін құрмалас сөйлемдер. Мысалы: Көп ойлануға уақыт қалған жоқ, жалғыз үміт: не Талғар өткел беріп құтқарады, не өзі жұтып құтқарады, әйтеуір дұшпанға жоқ. (М. Әуезов). Көп құрамды құрмалас сөйлемтар көп құрамды салаласқа, көп бағыныңқылы сабақтасқа және аралас құрмалас сөйлемге жіктеледі. Көп құрамды салапастың баяндауыштары өңкей тиянақты тұлғада тұрады (Шұғыл орысша білмейді, барон қазақша білмейді, бірақ екеуі кейде араға тілмаш салмай ақ түсінісе береді. X. Есенжанов). Көп бағыныңқылы сабақтастың тиянақсыз тұлғалы бірнеше бағының қылары тиянақты тұлғалы бір басыңқыға қатысты болып келеді (Бірақ күз суық болмай, күзек оты әлі де мол болғандықтан, жұрт іркіліп отыр. М. Әуезов). Аралас құрмаласта тиянақты, тиянақсыз тұлғалы компоненттер араласып қатар жұмсалады (Қазір ол Игілікгің үстіне барлық мақтауын үйер еді, аузына сөзі құрғыр түспей, тілі кемекейіне жабысып қалғандай күрмеліп қалыпты. Ғ. Мүсірепов).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Владимир Николаевич Малышев** (1947 ж. т.), инженер-маркшейдер, өндіріс жетекшісі. 

Қарағанды политехникалық институтын (1980), Алматы политология институтын (1985), Мәскеудің еңбек және әлеуметтік катынастар академиясын бітірген (1994). 19661997 ж. Ащысай полиметалл комбинатының бұрғылаушысы, Шығыс Жезқазған кенішінің проходчигі, кен мастері, бөлімше мастері, кенді учаскенің бастығы, Балқаш КМК маркшейдері, бұрғылап атқылау жұмыстарының аға инженері, Қоңырат кенішінің өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, Балқаш қалалық партия комитетінің өндіріс-көлік бөлімінің меңгерушісі, Балқаш КМК парком хатшысы, Никольск қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Сәтбаев қалалық аткомының төрағасы, Сәтбаев қалалық әкімшілігінің басшысы, *«Қазақмыс»* Мемлекеттік холдинг-компаниясының вице-президенті, 

«Жезқазғантүстіметалл» АҚ 1-вице-президенті. 1997 жылдан Балқаш КМК бас директоры, кейін осы комбинаттың басшысы болды. Малышев тау-кен металлургиясы саласында мол тәжірибе жинақтаған, ұйымдастырушылық қабілеті мол басшы маман ретінде танылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Владимир Петрович Филатов** - совет офтальмологы және хирургы. КСРО Медицина Ғалымдар академиясының және УССР Ғалымар Академиясының академигі.

Қызмет жолы
-----------

Социал еңбек ері. Мәскеу университетінің медицина факультетін бітірген. Владимир 1911 жылдан Новорососсийск университеті медицина факультетінің көз аурулар кафедрасының меңгерушісі және бір мезгілде Одесса эксперименттік офтальмологиялық институтының директоры.

Еңбектері
---------

Владимирдің көздің қасаң қабығын хирургиялық әдіспен емдеудегі жаңа әдістері мен еңбектері жер жүзіне әйгілі болды. Ол көздің қасаң қабығын тұтас не бір бөлігін арнайы сақталған қасаң қабықпен алмастыру әдісін және бұндай операцияға қажет аспаптар жасады. Тканьмен емдеу әдісін зерттеп, осы негізде биогендік демеуіл жөніндегі ғылымның негізін құрған. Ол офтальмология журналын ұйымдастырып, оның редакторы болды. Владимир Петрович Филатовқа КСРО мемлекеттік сыйлығы, КСРО Ғалымдар Академиясының И.И.Мечников атындағы Алтын медалы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Владимир Петрович Бондаренко** (2.2.1950, Жамбыл облысы Меркі ауданы) — әскери қызметкер, генерал-майор (1997). 

Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерінің Житомир жоғары радиотехникалық училищесі жанындағы орта радиотехника училище бағдарламасы бойынша 3 жылдық курсты (1970), Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерінің Ленинград әскери жоғары саяси училищесін (1978), Мәскеудегі Әскери-саяси академияны (1984) бітірген.
КСРО Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскері жүйесіндегі радиотехникалық, зенитті-ракеталық полктерде саяси-ұйымдастыру жұмыстарында болған. 1993 ж 19 наурызда Қазақстан Қарулы Күштері Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскері қолбасшысының орынбасары, әрі Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскері басқармасы тәрбие және әлеуметтік-құқықтық жұмыстар жөніндегі бөлімінің бастығы болып тағайындалды. 1998 жылдан Әуе қорғаныс күштері қолбасшысының тәрбие және әлеуметтік-құқықтық жұмыстар жөніндегі орынбасары.

Орден, медальдермен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Көпей Буданұлы Жұмашев** *(1928 ж. т.)*, партия-кеңес қызметкері. Карағанды партия-кеңес
мектебін, Целиноград а. ш. институтын, КОКП ОК
жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1943 ж. Тегісжол ұжымшарында есепші болудан бастаған. Тельман аудандағы ұжымшарларда есепші, бас есепші, аудандық атқару
комитеті төрағасының орынбасары, аудандық
партия комитетінің 2-хатшысы болған. 1967-
1970 ж. Егіндібұлақ ауатқомының төрағасы, Қарағанды облыстық партия комитетініңа. ш. бөлімі
меңгерушісінің орынбасары, Осакаров ауаткомының төрағасы, Ақадыр аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Молодежный ауаткомының төрағасы қызметгерін аткарған. Екі мәрте
*«Құрмет Белгісі»* орденімен марапатгалған.
Жұмашев Қалкаман (1948 ж. т.), қара, түсті
және сирек кездесетін металлдар металлургиясы саласындағы маман, техника ғылым докторы (1996),
проф. (1992). ҚарМУ-ді бітірген (1976). 1976-
1989 ж. инженер, аға инженер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер. 1990 жылдан Химия-металлургия ин-ты (Қарағанды облысы.) конденсияланған қалдықтарды кешенді пайдаланудын
физика-химиясы зертханасының меңгерушісі.
180-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде
2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ягала сарқырамасы** (эст. Jägala juga) — Эстониядағы өзі аттас өзендегі сарқырама, Таллиннен шығысқа қарай 25 шақырым жерде. Кооги ауылының жанында (Харьюмаа уезі) орналасқан.

Сипаттама
---------

Сарқыраманың биіктігі шамамен 8 метр, ені 50 метр. Бұл елдегі ең үлкен сарқырамалардың бірі. Сарқыраманың астында оның бүкіл ені бойынша жүруге болатын жиек бар, сондықтан сарқыраманы жазда да, қыста да көруге болады. 

Сарқырама тереңдігі шамамен 12-14 метр, ұзындығы 300 метр болатын алқапты құрайды. Жыл сайын аңғар өзеннің қайнар көзіне қарай ұлғаяды, бұл табиғи процесс. Жыл сайын сарқыраманың шеттері 3 сантиметрге бұзылады.

Төңірегі
--------

Сарқырама Фин шығанағынан төрт шақырым жерде орналасқан, онда Ягала өзені ағып жатыр. Дәл осы жерде, сарқырамасының жанында, XIII ғасырда Эстониядағы алғашқы су диірмені салынған.

Ягала сарқырамасынан аз ғана қашықтықта атақты «Сталкер» (режиссері А.А.Тарковский) фильмінің түсірілімі өткен су электр станциясы бар.
"Сталкерден басқа мұнда "Мәңгіліктің соңы" фантастикалық фильмі де түсірілген. Қазір су электр станциясы қалпына келтіріліп, қайтадан жұмыс істейді.

Өзеннің төменгі ағысында, сарқырамадан біршама қашықтықта шоңғалдар кездеседі, одан да алыс, өзеннің оң жағалауында Эстониядағы ең ірі қалалардың бірі болып табылатын және шамамен 3,5 гектар аумақты алып жатқан ежелгі эстов – Йыэсуу қалашығы орналасқан.

Сарқырамадан сағаға дейін Эстониядағы албырт мен форельге толы ең бай балық аулау орындары бар.

Ерекшелігі
----------

Төмен қарай ағып жатқан ағынның суы тез жүреді. Олар әктас жыныстарын белсенді түрде эрозияға ұшыратады. Осыған байланысты өзен арнасы біртіндеп бастапқы бағытқа қарай жылжып, ұзындығы 300 метрге жуық аңғар жасайды. Сонымен қатар, Ягала сарқырамасының ені аз өзгерген және бір белгіде қалуда – 50 метр.
Батпақтар суға қоңыр реңк береді. Бірақ бұл су қоймасындағы су нашар дегенді білдірмейді.

Жазда өзен біршама таяздайды, сондықтан сарқыраманың көлемі тарылады. Көктемде, өзен еріген қар мен жаңбыр суына толып сол кезде сарқырама екі есе кең және молырақ болады. Қыста, керісінше, судың барлығы дерлік қатып, салбырап тұрған мұз айдындарын құрайды. 

Сарқыраманың үстіндегі өзеннің тереңдігі өте таяз, жазда туристер оны тобықтан кешіп өтеді. Бұл жер бір кездері "ат соқпағы" деген атаумен өткел ретінде пайдаланылған. Қатты әктас қабаттарының астында саз жұмсақ құмтас бар, ол жоғарғы қабатқа қарағанда едәуір тез бұзылып, су ағындарымен жасырылған үңгірді құрайды. 

1959 жылдан бастап Ягала сарқырамасы Эстонияның қорғалатын табиғи орны болып табылады.

Галарея
-------

Ягала сарқырамасы|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Водопад Ягала
2. ↑  ВОДОПАД ЯГАЛА (JÄGALA JUGA)
3. ↑  Что из себя представляет водопад Ягала
4. ↑  Водопад Ягала, Эстония: фото, местоположение, описание
5. ↑  Водопад Ягала Источник:
6. ↑  Водопад Ягала (Jägala juga)
7. ↑  Балтийская Ниагара – янтарный водопад Ягала
8. ↑  Водопад Ягала, Эстония: фото, местоположение, описание
9. ↑  Водопад Ягала
10. ↑  Водопад Ягала
11. ↑  Водопад Ягала — место, которое нужно посетить любителям природы Источник:
**Көп қылтықты құрттар**
------------------------

### Тіршілік ету түрі

Көп қылтықты құрттар - буылтық құрттардың бір класы. Ұзындығы 1-3 мм, денесінің диаметрі 0,5-60 мм, екі ұшы сүйір беткен, пішіні буылтықты. Сезім мүшелерінен көптеген түрінде көз және тепе-теңдік мүшесі болады. Көп қылтықты құрттар – дара жынысты ағзалар, іштей ұрықтанбайды. Дамуы метаморфоз арқылы өтеді. Жұмыртқадан дербес тіршілік ететін личинка-трохофора дамиды. Жыныссыз көбеюі сирек байқалады. Көп қылтықты құрттар негізінен мұхитта, теңізде, аздаған түрі тұщы суда тіршілік етеді. 5000 астам түрі бар. Ресейде 600-дей түрі белгілі. Көптеген түрі су түбінде топырақ арасында, біразы суда жүзіп тіршілік етеді. Құрлықта бір ғана түрі-тропикте банан және какао плантациясында кездеседі. Өсімдік қалдықтарымен, көбінесе тірі ағзалармен қоректенеді. Кейбір түрі комменсалдар, паразит түрлері аз. Көп қылтықты құрттардың нереида деген түрі XX ғасырдың 30 жылдарында Азов теңізінен Каспий теңізіне әкеліп жерсіндірілген, қазір ол бекіре балықтың негізгі жемі болды. Палоло деген түрін тағамға пайдаланады. Кеме түбіне жабысып зиян келтіретін түрлері де бар. Көп қылтықты құрттардың қазба қалдығы Австралияда докембрийден белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, 152-бет
**Көпбейнелік**  – ерекше нүктелері жоқ сызық пен бет ұғымдарын көпөлшемді жалпылау. Геометрияда әр түрлі бір, екі, үш өлшемді К-тер кездеседі. Түзу, ашық интервал, парабола, шеңбер, эллипс бір өлшемді К-тің мысалы болады. Кесінді К. бола алмайды, өйткені оның аймағы жоқ. Сфера, тор, жазықтық, эллипсоид, параболоид, гиперболоид тәрізді жазықтықтағы облыстар екі өлшемді К. қатарына жатады. Өйткені олардың әрбір нүктесінің дөңгелек ішінде гомеоморфты аймағы болады. Үш өлшемді К-ке евклидтік кеңістік және сол кеңістіктегі кез келген ашық жиын, т.б. жатады. Олардың әрбір нүктесінің шар ішінде гомеоморфты аймағы бар. К-тер ашық және тұйық болып бөлінеді. Бір өлшемді тұйық К. шеңберге, ал ашық К. – түзуге гомеоморфты. Екі өлшемді К. шексіз көп топол. типтерге жіктеледі: сфера – 0-текті бет, тор – 1-текті бет, "крендель" – 2-текті бет, жалпы "n тұтқалы сфера" – n-текті бет. Компактілі К. – жабық, ал басқалары ашық болады. Көп жағдайда К-ке метрика енгізу арқылы, оны римандық кеңістікке айналдыруға болады. Бұл жағдай дифференциалдық геометрияны К-тер арқылы құруға мүмкіндік береді. К. алгебр. функциялар, үзіліссіз топтар теориясы тәрізді математиканың түрлі салаларында кеңінен қолданылады. Топологиялық көпбейнелік деп әр нүктесінің аймағы n өлшемді n евклидтік кеңістігіндегі <1 ашық шарға гомеоморфты болатын М топологиялық кеңістігін айтады.
**Арсен Гүрзап** – түрік кино актері және режиссер 
.

Биографиясы
-----------

Анкара мемлекеттік консерваториясының театр бөлімін тәмамдап, Анкара мемлекеттік театрында шығармашылық өміріне бастайды. 1987 жылы Ыстамбұл мемлекеттік театрында актер және режиссер ретінде қызмет атқарaды. Мимар Синан көркемөнер университетінде дәріс беріп, Жан Гүрзаппен бірге Диалог атты оқу орнын құрған еді. 15 жылда 15 мың түлек шығарған оқу орны; риторика, адамдармен қарым-қатынас дәрістерін беріді. Фильм және телехикаяларда рөл сомдаған актер.

Фильмографиясы
--------------

* Güneydoğudan Öyküler Önce Vatan - 2010 жыл
* Gölgesizler : Ümit Ünal - 2008 жыл
* Sağır Oda - 2006 жыл
* Kanlı Düğün - 2005 жыл
* Bir İstanbul Masalı - 2003 жыл
* Yıldızlar Gece Büyür - 1991 жыл
* Tohum ve Toprak - 1982 жыл
* O Kadın - 1982 жыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Көпбосын Панзабеков** - 1936 жылы Түркістан облысындағы Төле би ауданында туған. 1959 жылы Шымкент Мемлекеттік педагогикалық институтын қазақ тілі мен әдебиеті және орыс тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша тамамдаған.
Әр жылдар да республикалық комсомол және совет органдарында, Төле би ауданы, Шымкент пен Алматы қалаларында мұғалім, мектеп директоры және аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі, Оқу министрлігінің оқу теледидар кабинетінің методисі, Ы.Алтынсарин атындағы педагогикалық ғылымдар ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері, Қазақ ССР Ғылым академиясы М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері, республика Министрлер Советі жанындағы Дін істері жөніндегі Совет Уәкілінің аға нұсқаушысы болып қызмет еткен. «Қазақ мектептеріндегі орыс тілі мен әдебиеті» журналының редакторы, Қазақ мемлекеттік басқару академиясының аға оқытушысы, Бизнес және құқық жоғары мектебінің доценті болған. Халықаралық Мұстафа Шоқай қоғамдық қорының вице-президенті және осы қордың жанынан шыққан «Жас Түркістан» журналының редакторы қызметтерін атқарған.
«Жылдар мен ойлар», «Годы и раздумья» сияқты жыр жинақтарының авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Аньян** – Қытай Халық Республикасының Хэнань провинциясындағы қалалық аймақ.

[1]

Жер аумағы – 7.413 км². Халық саны – 5,25 млн адам (2002). Қала аумағынан Шан әулеті кезіндегі көптеген бұйымдар табылған. Инь патшалығының астанасы осы жерде болған деген болжам да бар. Ежелгі қала аумағы ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралары тізіміне енген. 

Қалада *Қытай иероглифтері музейі* қызмет жасайды. Қалалық аймақ 4 ауданға (Бэйгуань, Вэньфэн, Иньду және Луньань аудандары), 1 қалалық уезге (Линьчжоу қалалық уезі), 4 уезге (Аньян, Нэйхуан, Таньинь және Хуасянь уездері) бөлінеді. 

1920 жылы жүргізілген қазба жұмыстары нәтижесінде қаланың ескі орны мен ескі қорымдар табылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Дереккөздер
-----------
**Данайлар** - Аргос аралын мекендеген ертедегі грек тайпасы. Гомер эпосындағы Данайлар - Трояны қоршауға алған гректердің атауы. Аңыз бойынша, Данайлар Трояға күшпен басып кіре алмай, қала қорғанының жанына ішіне қарулы жауынгерлер тығылған ағаш ат қалдырады да, өздері кетіп қалады. Көріпкел Лаокоонның "сыйлық тарту еткен Данайлардан қорқамын" деп ескерткеніне қарамастан (Вергилий, энеида, ІІ, 49), троялықтар ағаш атты қалаға алып кіргізеді. Түн ортасында онда жасырынған жауынгерлер ағаш аттан шығып, қала қақпасын қайта оралған жасақтарына ашып береді. Троя талқандалып, жаудың қол астына қарайды. Ел арасындағы "данай сыйлығы" деген қанатты сөз осыдан қалған.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
**Чева теоремасы** - үшбұрышты қиятын түзу кесінділернің ұзындықтары арасындағы қатынасты анықтайтын теорема. Үшбұрыштың АС, СВ, АВ қабырғаларының бойында сәйкес түрде B', A' және C' нүктелері жатсын дейік. АА, ВВ және СС түзу кесінділерінің бір нүктеде қиылысу немесе бұлардың параллел болуы үшін мына қатынастың орындалуы қажет және жеткілікті:

{\displaystyle {\frac {BA'}{A'C}}\cdot {\frac {CB'}{B'A}}\cdot {\frac {AC'}{C'B}}=1}
{\displaystyle |BA'|\cdot |CB'|\cdot |AC'|=|CA'|\cdot |AB'|\cdot |BC'|}
Осы түзулер - Чева түзулері немесе чевиана деп аталған. Бұл теореманы 1678 жылы итальян математигі Джованни Чева (1648-1734)дәлелдеген. Үшбұрышты биіктерінің, биссектрисаларының және медианаларының бір нүктеде қиылысуы осы Чева теоремасының салдарлары болып табылады.
**Даната құрбақасы** (*Bufo danatensіs*), құйрықсыздар отряды құрбақалар тұқымдасына жатады. 

  

Дене тұрқы *56 – 67 мм*, салмағы *16 – 30 г*. Түсі қоңыр жасыл. Жасыл құрбақадан ерекшелігі – дене мөлшері кіші, денесі мен аяқтарында теңбіл дақтары көп. Даната құрбақасы биологиялық таксон ретінде ғылымға 1978 жылдан белгілі. Түрікменстанның оңтүстік-батысында орналасқан Кюрендаг тауындағы Даната бұлағынан табылған, аты соған байланысты қойылған. Қазақстанда Оңтүстік Қазақстан, Алматы, Шығыс Қазақстан облыстарының суқоймаларында таралған. Таулы, шөлді жерлерде тіршілік етуге бейімделген. Сәуірдің аяғында *2,0 – 4,5 мың* уылдырық шашады, олар 3 тәуліктен соң, итшабаққа айналады. Қорегі: құмырсқа, шөп қандалалары, ызылдақ қоңыздар және жұлдызқұрттар. Қазақстандағы таралу аймағы толық анықталмаған, сан мөлшері белгісіз. Қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.[1]

Қазақстанда Зайсан ойпатында, Іленің ортаңғы және төменғі ағыстарында, Алакөл су алқабында тіршілік етеді. Соңғы зерттеулердің нәтижесінде оның тауда да, тегісте де мекендейтіні анықталды. Көк және донатин құрбақаларының таралу аймақтары аралас. Қолдан өсірілмеген, оны қорғау шаралары қолданылмаған. Бұл құрбақаның таралуын және симпотриалық түр — көк қүрбақамен қарым-қатынастарын зерттеу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Верзьера Аньези
**Аньези локоны** немесе **Верзьера Аньез**и - декарттық координаталар жүйесінде {\displaystyle \textstyle {\frac {BM}{BC}}={\frac {OA}{OB}}} теңдеуімен берілетін жазық қисық сызық. Өз атауын осы қисық сызығын зерттеген итальяндық математик Марии Гаэтана Аньезидің құрметіне қойған.

Теңдеулер
---------

{\displaystyle O=(0,0)},
{\displaystyle A=(0,a)}

Егер *ОА=а* шеңбер диаметрі, ОС - қиюшы түзу және СМ||Ох, ВМ||Оу болса, онда М нүктесі Аньези локонында жатады. Абсцисса осі Аньези локонына асимптота болады. 

{\displaystyle y={\frac {a^{3}}{a^{2}+x^{2}}}}

  

Локон үстінде жататын M нүктесінің координаттары - {\displaystyle x=BM}, {\displaystyle y=OB}. {\displaystyle OA=a}. 

Пропорция құраймыз

{\displaystyle \textstyle {\frac {x}{BC}}={\frac {a}{y}}}
Осы жерден:

{\displaystyle \textstyle BC={\frac {xy}{a}}}
{\displaystyle BC}-ты шеңбер теңдеуінен табкға болады: 

{\displaystyle \textstyle \left(y-{\frac {a}{2}}\right)^{2}+x^{2}={\frac {a^{2}}{4}}}
Бізге белгілі{\displaystyle y=OB}, осы жерден {\displaystyle x^{2}}:

{\displaystyle \textstyle x^{2}={\frac {a^{2}}{4}}-\left(y-{\frac {a}{2}}\right)^{2}}
{\displaystyle BC} үшін екі формуланы теңдестіреміз:

{\displaystyle \textstyle {\frac {x^{2}y^{2}}{a^{2}}}={\frac {a^{2}}{4}}-\left(y-{\frac {a}{2}}\right)^{2}}
Квадратқа дәрежелейміз, және {\displaystyle y^{2}}-ны жақшаның сsртына шығарамыз:

{\displaystyle \textstyle \left({\frac {x^{2}}{a^{2}}}+1\right)y^{2}=ay}
y-ты білдіреміз:(y=0 болмайды):

{\displaystyle \textstyle y={\frac {a^{3}}{a^{2}+x^{2}}}}
Егерa — шеңбердің диаметрі емес, радиусы болса: 

{\displaystyle \textstyle y={\frac {8a^{3}}{4a^{2}+x^{2}}}}

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Blu-ray Disk** - бұл оптикалық дискілердің келесі буыны. Ол цифрлық мәліметтерді, оның ішінде қанықтылығы мен тығыздығы жоғары бейнелерді де сақтау үшін пайдаланылады. 

Blu-ray (көгілдір сәуле) атауы 405 нм қысқатолқынды "көк" лазерден алынған. Ол физикалық көлемі бірдей, бірақ жазу және жаңғырту үшін ұзын толқынды қызыл лазерді пайдаланатын DVD-ға қарағанда көбірек мәліметтерді жазуға және оқуға мүмкіндік береді. Бір қабаттан тұратын Blu-ray көлемі 27 Гбайтқа дейінгі ақпаратты сақтай алады.

Дереккөздер
-----------

Информатика: Жалпы білім беретін мектептің 7 - сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген. - Алматы : Атамұра, 2012. - 224 бет. ISBN 978-282-421-6
**Ломейко Алла Евгеньевна** — 1962 жылы дүниеге келген. 1985 жылы С.М.Киров атындағы ҚазМУ-дың қолданбалы математика факультетін тәмамдаған. "Экономика" баспасын 1994 жылдан басқарады, баспа директоры. Осы уақыт ішінде баспа жоқары оқу орнынын жанындақы баспадан республикалық деңгейдегі баспаның дәрежесіне жетіп отыр. А.Е.Ломейко 2005 жылы "Баспадағы маркетинг қызметі" атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғап шықты.

Алла Евгеньевнаның іскерлігімен баспа көптеген дипломдарға ие болды: Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары ассоциациясы — "Лучшее вузовское издательство", Алматы қаласының әкімшілігі — "За высокое качество продукции", Қазақстан Республикасы Экономистер ассоциациясы — "За вклад в развитие казахстанской науки" және т.б.

Өткізілген ғылыми зерттеулерге сәйкес ол республиканың барлық аймақтарына баспа өнімдерін тарататын "Кітап-пошта" қызметін пайдалану арқылы оқулықтарды, ғылыми әдебиеттерді таратудың жүйесін енгізді.

А.Е.Ломейко университетте өткізілетін халықаралық және республикалық конференцияларға белсенді қатысады. 20 ғылыми еңбегін жариялады. Оның ғылыми қызметінің нәтижелері "Экономика" баспасында ғана емес, сондай-ақ басқа да республикалық баспаларда қолданылып жүр. Осының арқасында өндірістің пайдалылығы мен кітаптың таралымы көп артып отыр. Бұл өз кезегінде оқу процесіне оң ықпалын тигізеді әрі республика халқының экономикалық мәдениетін көтереді.

Алла Евгеньевнаның басшылығымен қызметкерлердің жұмыла күш жұмсауымен жүзеге асырылатын кітап шығарудың өндірістік процесі жолға қойылды. Баспа республикадағы барлық жоғары оқу орындарын экономикалық әдебиеттермен қамтамасыз етіп отыр, әрі елге танымал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Бұлақ басындағы оқиға**-"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, ақ-қара түсті мультфильмі (1974).. Онда құстардың балапанын жыланнан қорғап, бәріне көмекке даяр тұратын, қайырымды әрі ержүрек діндар адам туралы баяндалған.

Осы мультфильмде қарапайым тастардан персонаждар жасалады. Мұндай "тастарды тірілту" Қазақстанда ғана емес, сол кезде бұл әдіс бүкіл Одақ бойынша жаналық болған еді. Оны ойластырып, идея тастаған суретші-натуралист Владимир Безелюк. Идеяны алдымен қабылдап, оны жүзеге асыру үшін атсалысқан студиядағы көркемдік кеңес мүшесі Исламбек Ташманов арнайы сценарий жазған. Нәтижесінде "Бұлақ басындағы оқиға" дейтін жаңа үлгімен жасалған мультфильм жарық көрді. Мұндай тәсілдің артықшылығы сол, оған қуыршақ жасаудың қажеті жоқ. Қаржылық жағынан да тиімді. 

Оның персонаждары әртүрлі формадағы майда тастардан жасалады. Мысалы, фильмнің басты кейіпкері жылан болса, оны домалақ не сопақша тастарды ирек формада тізбектейді. Әрбір кадр сайын ол тастарды қозғап отырады. Оларды түсіретін фон да шөп, бұта, бұтақтардан жасалған. Табанына кәдімгі құм төселген. Су ғана целлофан арқылы көрсетілген. Режиссері: Сон-и-Сон.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Бұланты экспедициясы**, халық бірлігі және ұлттық тарих жылына орай Жезқазғанда ұйымдастырылған (1998). Тарихи-этнографиялық бұл экспедиция Бұланты шайқасына қатысты Таңбалы Нұра-Білеуті, Қалмаққырылған—Бұланты, Шұбартеңіз—Дулығалы—Ұлытау бағыттары бойынша жүріп өтті. Қалалық мұрағат ұйымдастырған экспедиция жұмысына Қарағанды мемлекет және Жезқазған университетінің археология, этнология және тарих кафедраларының ғалымдары қатысты. Сапар кезінде Қаныш Сәтбаев болжамы бойынша ру басшыларының алғашқы алқалы кеңесі «қазақ» деген халықты өмірге келтірді дейтін Таңбалы Нұрадағы тасқа басылған таңбалар зерделенді, қазақ жасақтарының 18 ғасырда жоңғарларға күйрете соққы берген жерлері — Білеуті, Бұланты, Шұбартеңіз бойы зерттелді.Қалмаққырылған тауындағы қазақ батырлары жерленген биікке ескерткіш белгі орнатылды. Экспедиция жұмысының қорытындысы жайлы ЖезУ (1998) өткізген Марғұлан оқуларында кеңінен хабарланып, жергілікті баспаханадан «Бұланты шайқасы» кітапшасы шығарылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**«Хе́йвен»**, сонымен қатар **«Та́йны Хе́йвена»** ретінде де танымал (ағылш. *Haven*) — АҚШ пен Канаданың бірігіп жасаған мистикалық сериалы, сериалдың сценарийі Стивен Кингтің "Колардодан келген жігіт" романының желісінде жазылған. Сериалдың құраушылары ретінде Сэм Эрнст пен Джим Данн танылады. Басты рөлдерде Эмили Роуз, Лукас  Брайант және Эрик Бальфур ойнайды. Түсірілімдер Канададағы жаңа Шотландияның Оңтүстік жағалауында түсірілген. 

Драманың премьерасы 9 шілде 2010  жылы Syfy де құрылды. Екінші кезеңі 2011 жылдың 15 маусымында басталды.2011 жылдың 12 қазанында телесериал үшінші сезонға берлді және үшініші сезонның премьерасы 22 қыркүйек  2012 жылы болды. Төртінші сезонға дейін созуды сериал 9 қараша 2013 жылы алды. 28 қаңтар 2014 жылы бесінші сезон аяқталды және бесінші сезон 26 эпизодтан тұрды. Сезон он үш бөлімнен екі бөлікке бөлінді. Бірінші бөлігінің премьерасы 11 қыркүйек 2014 жылы өтті, ал екінші бөлімінікі 8 қазан 2015 жылы өтті. 

Syfy сериалды бесінші сезоннан кейін жауып тастады.

Сюжет
-----

ФБР агенте Одри Паркер Хейвен Мэн штатында орналасқан қалашыққа келіп тоқтайды, оның мұнда келген мақсаты қашқын қылмыскерді қолға түсіру болатын. Ал шын мәнінде қалашықта ерекше қабілетке йе адамдар өмір сүреді екен, бірақ қалашықтың тұрғындарының көп бөлігі мұндай адамдарды бейбіт емес мақсатта қолданатын болып шықты. Тұрғындар мұндай адамдарды қайғы, қасірет немесе мәселе ретінде қабылдайдығ себебі мұндай ерекше жандар кейбір кезде бақылаудан шығып кетеді. Одри өзінің тұрғындарға көмек бере алатынын айтады. Құпия істерді зерттеу барысындағы Одридің досы Нейтан Уорнос және контрабандист Дюк Крокер болады.

Луненбергтегі көрініс

Дереккөздер
-----------
**Бұланды қорықшасы** – республикалық маңызы бар зоологиялық қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Бұланды және Біржан сал аудандарының жерінде. Қорықша 1971 жылы құрылған. Аумағы 47 076 га.

Жер бедері, флорасы мен фаунасы
-------------------------------

Жер бедері – қыратты, жоталы жазық, кей жерінде аласа гранит жоталар да кездеседі. Жазық жерлердің көпшілік бөлігін қарағайлы орман алып жатыр, онда қайың, көктерек, жеміс-жидек бұталары өседі. Бұланды қорықшасында тұяқты сүтқоректілерден бұлан, марал, елік тіршілік етеді. Бұл өңірде ерте кездерде бұлан көп болған, соған байланысты «Бұланды» аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы II том
**Алакөл мәдениеті**, Алакөл мәдениетінің Атасу нұсқасы – орта қола кезеңінің мәдениеті (б.з.б. 16 – 13 ғасылар).

Ескерткіштері Қазақстанның далалы, орманды-далалы алқаптарында, Оңтүстік Орал сыртында, сондай-ақ Батыс Сібірдің бірқатар өлкелерінде тараған. Ресейдің Қорған облысындағы Алакөл зиратын зерттеу нәтижесінде К.Ф. Сальников Андрон мәдениетінің алакөл сатысы туралы пікірді ұсынды. Қазір Алакөл мәдениеті андрон тарихи - мәдени қауымдастығына кіретін жеке мәдениет ретінде қарастырылады (бұл қауымдастыққа кіретін екінші бір мәдениет – федоров мәдениеті). Қазба деректері мен жан - жақты ғылыми-теориялық мәселелері Ә.Марғұлан, К.Ақышев, Ә.Оразбаев, Е.Е. Кузьмина, М.Қадырбаев, Г.Б. Зданович, Ж.Құрманқұлов, В.В. Евдокимов, В.В. Варфоломеев, В.Г. Ломан, А.А. Ткачев, Э.Р. Усманова, И.А. Кукушкин, т.б. көптеген ғалымдардың еңбектерінде зерттелген. Көптеген ғалымдардың пікірінше, ол Қазақстанның солтүстік өлкелері мен Оңтүстік Оралда кеңінен тараған Петров мәдениетінің негізінде қалыптасқан. Орталық Қазақстан аумағындағы ескерткіштері өзіне тән жергілікті ерекшеліктеріне сәйкес мәдениеттің атасу нұсқасы ретінде сипатталады. Аса маңызды деректер берген зираттарының қатарында Амангелді-1, Семипалатное (Солтүстік Қазақстан), Айшырақ, Былқылдақ-1, Атасу-1, Атасу-2, Мыржық, Ақмұстафа (Орталық Қазақстан) сияқты ескерткіштер бар. Біршама жақсы зерттелген қоныстардан Новоникольское-1, Петровка-2, Конезавод-3 (Солтүстік Қазақстан), Атасу-1, Атасу-2, Мыржық (Орталық Қазақстан) қоныстары белгілі. Ескерткіштері өзен - көл алқаптарында, суға біршама жақын орналасқан. Жерлеу ескерткіштерінің негізгі түрін құрайтын қоршаулар дөңгелек, сопақ, төртбұрыш пішіндес болып, тігінен орнатылған ірі қақпақтастардан тұрғызылған. Онша биік емес топырақ үйіндісі бар оба - қоршаулар да кездеседі. Қоршаудың ортасында орналасқан тас жәшіктерде мүрделер басымен күнбатысқа қаратылып, аяқтары бүгіліп бір бүйіріне жатқызылған. Жартылай жертөле түріндегі үйлерінің қабырғалары ағашпен өріледі, оларға, әдетте, 1 – 3 ошақ тән.

Маңызды деректердің ішінде көптеп табылатын қыш ыдыстар және бір жарым орамды шекеліктер, мойын алқалары, шеттері шиыршық бұралған білезіктер, пышақтар, садақ, найза жебелері сияқты қола бұйымдар, тас, сүйектен жасалған құралдар бар. Мойыннан иыққа өтетін тұста шағын кертпіштің болуы, үш жерінде (мойын, дене түпке жақын) орналасқан онша күрделі емес оюлар алакөл қышының аса маңызды ерекше белгілеріне жатады. Зерттеу нәтижелері бойынша, патриархалды - рулық тұрмыс қалпында өмір сүрген алакөл тайпаларының экономикасы негізін үй маңындағы мал шаруашылығы жақсы дамыған металлургия, қосалқы бағыттағы егіншілік құраған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
*Басқа мағыналар үшін Алакөл деген бетті қараңыз.*
**Алакөл** – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Алакөл қыстауының солтүстік-батысында 2 км-дей жердегі көл.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,5 км2. Көл теңіз деңгейінен 84,6 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 3,7 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 11,0 км. Ақкөл Өлкейек өзенінің аңғарында жатқан Алакөл көлдер тобына кіреді. Көктемгі қар, жауын-шашын кезінде жанындағы көлдермен бірігіп кетеді. Сәл кермек татитын суы мал суаруға, шабындықты суландыруға пайдаланылады. Жаз айларында құрғап, батпаққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Бұрынғы атауы Набережный көшесі. «Мичурино» тұрғын алабы. Алакөл көшесі Асқартау көшесінен басталады. Ұзындығы - 753,2 м.
**Алакөл** - Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарының аумағында орналасқан тұйық көл. Батыстан шығысқа қарай созылып жатыр. Көлдің аумағы — 2696 шаршы шақырым. Алакөлге 15-тен астам үлкенді-кішілі өзендер құяды. Жағалауында демалыс және емдеу мекемелері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)