recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Масарик Томаш Герриг** (1850-1937) - чех философы және саяси қайраткер, масарикизм деп аталатын ағымның негізін салушы. Масарик философиясында (оны "реализм" деп атады) дәйектілік жоқ. Онда позитивистік эмпиризм (бұл көбінесе Масариктің алғашқы шығармаларына тән) иррационалистік және діни-этикалық идеялармен ұштасып жатыр. Масариктің пікірі бойынша, таным процесі құбылыс шекарасынан тыс шығып, адам болмысының мәні туралы мәселе туындаған кезде дін өзінің күшіне енеді. Бұл жерде ол "дін" деп әдеттегі ортодоксалдық діни ілімді емес, "адамгершілік сенімге" негізделген діни нанымды айтады. Масарик абстрактілі гуманизмді уағыздаумен, бурж. реформаторлық ("ұсақ істер" теориясы, адамгершілік жағынан жетілу) және таптық ынтымақ бағдарламаларымен айналысты.

Шығармашылықтары:
-----------------

* "Қазіргі адам және дін" (1896-98);
* "Әлеуметтік мәселе" (1898);
* "Социология оқулығы", "Социологияның мәні мен тәсілдері" (1900-01).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Такуми Минамино** (жапон. 南野 拓実; 16 қаңтар 1995 жыл, Идзумисано) — жапониялық футболшы, "Монако" клубы мен Жапония құрамасының шабуылшысы. 2019 жылғы Азия кубогының күміс жүлдегері.

Карьерасы
---------

Минамино Джей-Лигада "Серезо Осака" сапында Диего Форланмен бірге ойнап, 62 кездесуде алаңға шықты. Бірақ клуб 2014 жылғы маусымда төменгі лигаға түсіп кетті. 

2015 жылдың басында "Ред Булл" клубына ауысты. Аустриялық клуб сапында тұңғыш рет 26 ақпан күні "Вильярреалға" қарсы Еуропа лигасының 1/8 финалыннда алаңға шықты. 

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2015 жылы 13 қазан күні Иранға қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. 2016 жылы Олимпиадалық құрама сапында Рио-де-Жанейродағы ойындарға қатысты. 

2019 жылғы Азия кубогына қатысып, финалда Катар қақпасына бір гол соқты. Бірақ Жапония 1:3 есебімен ұтылды да, күміс жүлдені қанағат тұтты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Аустрия чемпионы (4): 2014/15, 2015̈/16, 2016/17, 2017/18
* Аустрия кубогы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17

### Жеке

* Джей-лигадағы жаңа есім: 2013

### Халықаралық

* Азия кубогының финалисі: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Өсімдіктер мен хайуанаттардың классикалық таксономиялық санаттары. Доменде бір немесе бірнеше патшалық болады. Аралық кіші сатылар көрсетілмеген.
**Таксономиялық санат** — биологиялық жіктеуде таксономиялық иерархиядағы организм тобының салыстырмалы деңгейі (таксоны). Таксономиялық санат негізінен түр, туыстас, тұқымдас, отряд, сынып, тип, патшалық, домен және тіршілік қатарлыларға жіктеледі.

Берілген санат оның астында жалпы категорияларды, яғни тіршілік формаларын нақтырақ сипаттайды. Жоғарыда, әр дәреже жалпы ата-бабадан қалған белгілер мен белгілерді мұра ету арқылы бір-бірімен байланысты ағзалар мен ағзалар тобының жалпы санаттарына жіктеледі. Кез-келген түрдің атағы және оның тектік сипаттамасы негізгі болып табылады; бұл белгілі бір ағзаны анықтау үшін, әдетте, алғашқы екіден басқа дәрежелерді анықтаудың қажеті жоқ дегенді білдіреді. 

Қызыл түлкі, Vulpes vulpes түрін қарастырайық: жоғарыдағы келесі дәреже Vulpes тұқымдасы барлық «шынайы» түлкілерді құрайды. Олардың ең жақын туыстары - жоғары дәрежеде - иттер, қасқырлар, шыбындар және барлық түлкілерден тұратын Canidae отбасы; келесі жоғары дәреже, Carnivora бұйрығына каниформалар (аюлар, итбалықтар, арамшөптер, қиқандар және жоғарыда айтылғанның бәрі) және фелиформалар (мысықтар, цивиттер, гианалар, монгуздар) кіреді. Карнаваторлар - бұл «Chordata» филумында омыртқасы бар жануарлар арасында және олармен бірге Animalia патшалығындағы жануарлар арасында жіктелген маммия класының шашты, жылы қанатты және емізетін мүшелерінің бір тобы. Ең жоғары дәрежеде осылардың бәрі Эукария доменінде жасуша ядролары бар барлық басқа организмдермен бірге топтастырылған.

Халықаралық зоологиялық номенклатураның коды төмендегідей дәрежені анықтайды: «Таксономиялық иерархиядағы таксонның номенклатуралық мақсаттары үшін деңгейі (мысалы, барлық отбасылар номенклатуралық мақсаттар үшін бірдей дәрежеде, ол отбасы мен семья арасындағы).
**Мұнай жатыны (мұнайлы жатын)** - жинауыш
қойнауқат пен жапқыштан құралған, су-мұнай
жапсарымен шектелетін мұнайдың табиғи
жеке шоғыры. Бір ғана қойнауқаттан тұратын
аралас жатындардың шекарасы су-мұнай
жапсары деңгейінің өзгеру сызығы арқылы
жүргізіледі. Мұнай жатыны шектеусырттық немесе табанасты сулармен төселеді. Негізгі өлшемдері:
ауданы, тиімді қалыңдығы, жинауышының
кеуектілігі мен өтімділігі, мұнаймен қанығу
дәрежесі, қойнауқаттық температурасы
мен қысымы, су-мұнай жапсарының биіктік орны. Мұнай жатыны тұтқыштағы жинаушының
құрылысымен, жинаушының және тұтқыштағы
қалқалаушының типімен, мұнайының сапасымен, оның тығыздығымен тұтқырлығымен сипаттапады.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Тал түстік сызық**
--------------------

### Мағынасы

Тал түстік сызық - аспан меридианы жазықтығының математикалық горизнт жазықтығымен қиылысатын түзу сызығы. Ол аспан сферасымен солтүстік және оңтүстік нүктелерінде қиылысады. Тал түстік сызыққа горизонт жазықтығындағы перпендикуляр бағыт аспан сферасының шығыс және батыс нүктелерін анықтайды. Нағыз тал түс мезгілінде (Күн дискісінің меридианды қиып өткен кезінде) Күн горизонт үстінен ең үлкен биіктікте болып, жер бетіндегі заттардың көлеңкесі тал түстік сызықтың бағыты бойынша орналасады. Осы кезде көлеңке барынша қысқарады. Бұл құбылыс тал түстің басталу кезінің және дүние тараптарының ( горизонт жақтарының) бағытын жуықтап анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 535-бет
**Мұнай кенорнын игеру процесінде** мұнай-газ контурының жағдайы өзгереді. Өндірістің басты мәселесі оның біркелкі жүруі
қамтамасыз ету. Бүл жерде қабаттық су мүнайды жинауыштан қысыммен ығыстырып шығаратын энергия көзі рөлін атқарады. Сондықтан кенорынды игерудің бастапқы сатысында мұнайды ашқан ұңғымадан бұрқақ атқылайды. Мұнайды қарқынды өндіру барысында қабаттағы қысым біртіндеп азаяды, ал мұнай-газ контуры жатынның дөңесіне қарай жылжиды. Мұнайлы қабаттағы қысымды жоғарылатып, бұрқақты кезеңнің экономикалық тиімділігін үзарту үшін жатынның шалғайларында (мұнай-су контурынан тыс) су айдайтын ұңғымалар бұрғылайды. Осы ұңғымалар арқылы қабатқа су айдап, қабатта қысымды қалпына келтіреді.Мұнай мен газ кенорындарының жер асты суын зерделеу теориялық
мәнге ғана емес, сондай-ақ үлкен практикалық мәнге де ие. Бұл зерделеулердің нэтижесі аумактардың мүнай-газдылық перспективаларын дұрыс багалау үшін пайдаланылады. Мұнда қолайлы гидрохимиялық көрсеткіштерге судағы сульфаттар мөлшерінің төмендігі мен карбонаттардың жоғарылығы, сондай-ақ хлоркальцийлі типті судағы йод бром, күкіртсутек концентрациясының жоғарылығы, т.б. жатады. Егер зерттелетін ауданның жер асты суы көрсетілген ерекшеліктермен сипатталса, бүл мұнда мүнай, газ немесе газконденсат кенорындарының болу мүмкіндігін жорамалдауға негіз болады.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Мұнай мен газдың жылыстауы** - жер қыртысындағы табиғи күштердің әсерінен
мұнай мен газдың орын ауыстыруы. Орын ауыстыру минералдық орта мен флюидтердің
физикалық-химиялық өзара әсерлесуімен
орайласа өтеді, ал бұл жайт жер қойнауындағы
геологиялық және термодинамикалық
жағдайлардың өзгергіштігі себепті фазалықтүрленулерге әкеліп соқтырады. Бастапқы
жылыстау көмірсутектердің сумен бірге майда
түйірлі, баяу өткізетін мұнай жаратушы таужыныстардан жинауыш қатқабатқа қарай сығылуы
түрінде болады. Суға қаныққан қойнауқаттарда
(жинауыштарда) мұнай мен газдың екінші рет
жылыстауы нәтижесінде осы флюидтердің
жіктелуі, жатындар түзілуі және олардың
қайта түрленулері көрініс беретін болады.
Жылыстауды туындататын негізгі қозғаушы
күштер гравитациялык, гидравликалық және
молекулалық өзара әсерлесу күштері.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мұнай және газ қорларының өсімділігі** - Жүргізілген іздеу-барлау жұмыстарының, жатын параметрлерін қайтадан есептеу немесe қайтадан бағалау шараларының нәтижесінде кенорынға тиесілі мұнайдың немесе газдың есепке алынған қорының еселей арту мөлшері. Толық өсімділік VR=R2~R1+Q теңдеуімен анықталады, мұндағы R2 — нақтылы кезеңнің аяғында анықталған қор мөлшері, R2 - сол кезеңнің басында анықталған қор мөлшері, Q — сөз болған кезең ішінде кенорыннан өндіріліп алынған мұнай (газ) қоры (әр түрлі жоғалтымдарды қоса есептегенде). Мұнай және газ қорларының таза өнімділігі — бұрынғы жылдарда жіберілген қателіктер салдарынан шығынға жазылған кен қоры есебінен кейінгі жүргізілген геологиялық барлау жұмыстары нәтижесінде кен қорының артыу немесе кемуі. Сөз болып отырған өсімділік пайдалы қазба қорының өлшемімен өрнектеледі, яғни мұнай және конденсат қорларының өсімділгі мың тонна, ал газ қорының өсімділігі млн м3 түірліктерімен өлшенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0

Таужыныстар
**Мұнай құбырларының парафинденуі** - парафиндерінің тұну температурасынан төмен, яғни салқындаған парафинді
мұнайлар мен мұнай өнімдерін қотарғанда
(айдағанда) құбыр желісінің ішкі бетіне парафиндердің, церезиндердің, асфальт-шайырлы заттардың, механикалық
қосындылардың тұнуы, жабысуы.
Тасымалдың кәсіпшілік және арналық құбыр
желілері жүйелерінде орын алады, құбыр
желісінің көлденең қимасын тарылтады,
оның өткізу мүмкіндігін төмендетеді. Жабысуды болғызбау үшін құбыр бетіне әсерлі
заттарды мұнай ағымына енгізеді, қотаруды
мұнайдағы парафиннің кристалдануынан
жоғары температурада жүргізеді, мұнайға
парафиннің сұйылтқыштарын енгізеді.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мұнай кен орындарын игеру** - жинауыш
қойнауқаттан мұнай флюидін өндіріп алуды қамтамасыз ететін жұмыстар кешені. Өндірілетін мұнай мен газ жер бетінде
бастапқы өңдеуден өтеді. Кен орынды игеру
шаралары пайдалану жұмыстарының жобасы, өндірістік немесе тәжірибелік-өндірістік
игерудің технологиялық сұлбасы, игерудің
жалпы жобасы негізінде іске асырылады.
Барлау мен байқама пайдалану жұмыстары
және кенорынды игерудің жалпы жобасы негізінде сол кенорынды игеру жұмыстарын
жүргізу жағдайлары, яғни кенорының
геологиялық құрылысы, таужыныстардың
жинауштық қасиеттері, флюидтердің
физикалық-химиялық қасиеттері,
таужыныстардың суға, газға, мұнайға қанығу
дәрежесі, қойнауқаттық қысым мен температура анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Тотығу дәрежесі**, тотығу саны – химиялық қосылысты тек иондардан тұрады деп қарастырғанда әр атомда болатын шартты зарядтың сан шамасы. Бұл ұғым молекуладағы атомдардың күйін сипаттау үшін қолданылады. Кез келген қосылысты ионды қосылыс деп қарастыруға болмайтындықтан, Тотығу дәрежесі шартты түрде алынады. Тотығу дәрежесінің оң мәні (+) берген электрон санын, ал теріс мәні (-) қосып алған электрон санын көрсетеді. Элементтердің Т. д-н белгілегенде алдымен таңбасы, содан соң сандық мәні жазылады. Мысалы, Mn+7, S+6, S-2, Cl+5, O-2, H+1, т.с.с. 

Химияда тотығу дәрежесі ұғымы тотығу-тотықсыздану реакцияларының теңдеулерін, анорганикалық қосылыстардың классификациясын құруда, т.б. пайдаланылады. Тотығу дәрежесінің мәні валенттілікке сәйкес келе бермейді. Мысалы, метандағы (СН4) көміртектің Т. д. – 4, метил спиртінде (СН3ОН) – 2, құ-мырсқа альдегидінде (НСНО) – 0, бірақ іс жүзінде жоғарыда аталған қосылыстардың барлығында да көміртек атомы 4 валентті болады. Т. д. ұғымын тотығу-тотықсыздану реакцияларын теңестіру үшін кеңінен қолданады.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 8 том.
"Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі
**"Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін"** медалі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалімен мұнай-газ өндірісінің тиімділігін, шығарылатын өнімнің сапасы мен бәсекеге қабілеттігін арттыруға, сондай-ақ оны әлемдік нарыққа ілгерілетуге, өнімдердің, озық технологиялардың жаңа түрлерін игеруге үлкен үлес қосқан және көпжылдық адал еңбегі үшін Қазақстан Республикасының мұнай-газ кешенін дамыту және басқару жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын мұнай-газ кешенінің кәсіпқойлығы жоғары қызметкерлері, білім беру, ғылыми, ғылыми-техникалық және инновациялық қызметті дамытудағы елеулі үлесі үшін мұнай-газ бейінінің білім беру және ғылыми мекемелерінің қызметкерлері, сондай-ақ мұнай-газ кешені еңбеккерінің жағымды бейнесін қалыптастыруға ықпал ететін, Қазақстан Республикасының мұнай-газ кешенін дамытуға жеке үлес қосқан өзге де адамдар марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін" медалі диаметрі 32 мм болатын шеңбер нысанындағы жезден жасалады.
Медальдің беткі жағында мұнай мұнарасының бедерлі бейнесі орналасқан, оң жағында мұнай өңдеу қондырғысының бедерлі бейнесі орналасқан, сол жағында сары металдан жасалған ұлттық ою түрінде безендірілген мұнай тамшысының бедерлі бейнесі орналасқан. Бұл композиция бедері күңгірттелген дөңгелек нысанды жолақпен жиектелген.
Медальдің беткі жағында шетін бойлай шеңбер түрінде "МҰНАЙ-ГАЗ КЕШЕНІН ДАМЫТУҒА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ ҮШІН" деген мәтін бар.

Медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 26 мм және биіктігі 20 мм төрт бұрышты тағанмен жалғанады.
Медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.
**Қалдыбайұлы Қабланбай**, Қ а п л а н б а й (т.-ө. ж. белгісіз) - Кішi жүздегі феод. қанауға қарсы Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар көтерiлiсi (1836-1837) басшыларының бipi. Байұлы тайпасының Ысық руынан. Султандар мен билерің қисапсыз алым-салықтарын төлеуден бас тартқан. Ақыры қудалау көріп, шаруалар көтерiлiсiне барып қосылды. Қалдыбайұлы билер мен старшындардың мал-мүлкін тартып алып, шаруаларға үлестiрiп бердi. 1837 жылы 28 ноябрьде болған шайқаста атына oқ тиiп қолға түстi. Қалдыбайұлының батылдығынан қoрыққан Геке 40 солдатпен оны Орал қаласына жөнелттi. Оралда Қалдыбайұлы сотталып Сiбiрге айдалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Мұнай-газ кенорындарында мұнай мен газ жер асты суымен бірге орналасады. Мұндай жағдайда олар тығыздығы бойынша табиғи
жіктеледі (сепарацияланады), яғни газ ең жоғарғы жағына орналасады,одан төмен қабаттың мүнайға қаныққан бөлігі, ал ең астында - сулы қабат жатады. Қабаттың бұл бөлікшелері бір-бірінен шартты түрде газ-мұнай жапсары (ГМЖ) мен су-мүнай жапсары (СМЖ) беттері арқылы бөлінеді. Газ, мұнай мен суды табиғи жіктеуге олардың жоғарыда айтылғандай қабілеті, мұнай мен газдың табиғи жағдайда арнайы тұтқыштарда орналасуы себеп болады. Ең көп таралғаны құрылымдық типті тұтқыштар, яғни қабаттардың өтімсіз таужыныстармен жабылған дөңес иілімдері Мұнай-газ кенорындарының қабаттық суы М.А. Жданов және т.б (1966 ж) бойынша, мүнай жатынына немесе мұнайлы қабатқа қатысты бірнеше түрлестерге бөлінеді: 

* 1) төменгі шетіндегі су мұнайлы қабаттың төменгі бөліктерінде орналасып, мұнайлы жатынды астынан кернеп тұрады;
* 2) табандық су барлық құрылым ауқымында, оның дөңес бөлігін қоса алғанда, мүнайлы қабаттың төменгі, табандық бөлігінде орналасады;
* 3) аралық су сулы қабаттарда немесе біреге мұнай өндіру нысаны болып табылатын мұнайлы қабаттын қабатшаларында болады. Жоғарғы су мұнай жатынының үстінде жатқан таза сулы қабатта, ал төменгі су мұнай жатынының астындагы таза сулы қабатта орналасады.

Типтері
-------

Мұнай кенорындарында оқшауланған газ жатындары мен жер асты суының көптеген типтерінің болуы мұнай, газ бен судың
арасындағы жапсарлардың әртүрлі жағдайына да әкеледі. Атап айтқанда, төменгі шеткі су үшін мұнай-газ жапсарының жағдайы екі -*сыртқы және ішкі контурмен* анықталады. Сыртқы контур мұнайлы қабаттың жабыны бойынша, ал ішкісі - табаны бойынша
жүргізіледі. Мұнайлылықтың ішкі және сыртқы контурларының арасында орналасқан қабат бөлігінің жоғарғы жағында мұнай, төменгі жағында су орналасып, ол *контур маңы белдемі* деп аталады.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау
* Мұнай кенорнын игеру процесі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Қалдыаяқ көлдері**, *Үлкенкөл* – Іленің тармағы, Нарын өзенінің сағасындағы ағынды көлдер.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш ауданы Қараой ауылының батысында 35 – 40 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 343 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,2 км2, ұзындығы 5,4 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 13,5 км, ең терең жері 2,8 м, суының көлемі 6,3 млн. м3. Қалдыаяқ көлдері көктем айларында еріген қар суы және жауын-шашынның әсерінен аумағы ұлғайып (1,3 есеге жуық), жайылымындағы көлдермен бірігіп кетеді. Көлдің оңтүстігінен Нарын өзен ағып өтеді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы енсіз жайпақ келген және жыл бойы шалшықты-батпақты болады. Онда қамыс, құрақ қалың өскен. Суында балық мол.
*Басқа мағыналар үшін Қалдар деген бетті қараңыз.*
**Қалдар**, *Қолдар* – Қалдар тауларының солтүстік-шығысындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Ақтоғай ауылының шығысында 30 км жерде орналасқан. Аягөз алабында. Теңіз деңгейінен 369 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 6,5 км2, ұзындығы 6 км, енді жері 1,6 км, жағалау бойының ұзындығы 19,2 км, ең терең жері 4,1 м, су сыйымдылығы 17,9 млн.м3. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпауытты келген. Солтүстігінде Қызылқайнар көлі, шығысында Қарауылтөбе төбесі, оңтүстігінде Қошқар көлі, солтүстік-батысында Орталық төбесі орналасқан. Батысынан Таңсық өзені құяды. Қарашаның аяғында суы қатып, сәуірде ериді. Атырабы шабындыққа, жайылымға қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Мани** (Манихей) (Mani; Manes; Manichaeus) (14 сәуір 216 жыл, Месопотамия — 274?, Гундешапур), МАНИХЕЙЛІКТІҢ парсылық негізін қалаушы..

Періштені алғаш рет балалық шағында көреді; 24 жасында періште қайта көзіне елестеп, халыққа жаңа дін жіберу үшін оны өзімен бірге шақырады. Үндістанға келгенде осы діннің жақтаушыларына тап болады.

Парсы шахы І Шапур Маниге дінін бүкіл империяға таратуына рұқсат береді, алайда І Бахрам патшалық еткен дәуірде манихей қозғалысы зороастризм абыздарының тарапынан жасалған шабуылға ұшырай бастады. 26 күн бойы Маниді азапқа салып, абақтыға отырғызады, сол жерде Мани көз жұмады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Мәскеу, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Қалбике Өмірбайқызы Есенова– филология ғылымдарының докторы (2007), доцент (2006).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1990–91 Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі Қызылорда гуманит. ун-ті) бітірген соң осы оқу орнында оқытушы болып істеді;  

1991–92 Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Тіл білімі ин-тында ғыл. тәжірибеден өткен және аспирантурасында (1992–95) оқыған; осында кіші, аға ғыл. қызметкер болды;  

2003 жылдан ҚазҰПУ-да доцент қызметін атқарады. «Қазіргі қазақ мәтінінің прагматикасы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми-зертхана жұмысының бағыты – прагмалингвистика, прагмастилистика және бұқаралық ақпарат құралдарының тілі. Есенов 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

ҚР БҒМ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАДАҒАЛАУ ЖӘНЕ АТТЕСТАТТАУ КОМИТЕТІ(қолжетпейтін сілтеме)
Араят тауы
Аумағы 3,715,28 га құрайтын Араят тауы Филиппин аралдарындағы Лусон аралындағы Пампанга провинциясында орналасқан.
Араят - ұйқыдағы көне жанартау.
Өткен ғасырларда мұнда ешқандай атқылау тіркелмеген.
Тау кеңінен танымал. Және ол қарапайым альпинизммен айналысуға қолайлы.
Кейінгі кезде Араят тауында ешқандай өзгеріс болмаған. Таудың айналасындағы 3700 га аумақ Араят Ұлттық саябағының құрамына кіреді.
Жанартау ауыл шаруашылығы дамыған жазық аумақта 15 0 12С, 120 ° 45 Ш координаталары бойынша, Пампангадағы Араят қаласының маңында бой көтерген.
Араят тауының батысында ондаған шақырым қашықтықта Анджелс Сити және бурынғы Кларк Эйр Бейз орналасқан. Ал батыста Пинатубо да орын тепкен.
Араят тауының биіктігі - 1026 м.Көктем мезгілінде Араят тауының бөктерінде саяжайлар көбейе түседі.
Тау бөктерінде Араят тауының Ұлттық саябағы бар.
Араят тауында жанартаудың атқылауы мүлдем тіркелмегең
ол голоцен дәуірінде белсенді болды деген болжамдар бар.Анджелес Сити - Араят тауына шығушыларды жөнелту орны болып табылады.
Жанартау соңғы 2000 жыл бойы белсенді болды деген ақпарат бір академиялық баяндамада
көрсетілген, алайда бұл жанартаудың геотермиялық белсенділігіне жатады.
Тау шыңына апаратын жолдың бойында егу кезінде жап- жасыл түске, ал дақыл жинау көзінде сары алтын түске боялатын күріш алқаптары жатыр.
Араят тауы — Лусан аралындағы сөнген жанартау.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Carpodacus rhodochlamys
**Арашашыл құралай** (лат. *Carpodacus rhodochlamys*) - кәдімгі құралайдан әжептеуір ірі денелі (30-50 г) құс. Күмістей жылтыраған қызғылт реңді басынан, бүкіл жабын қауырсындарының қызғылт түсті болуынан бізде өмір сүретін құстар арасынан аршашыл құралай көзге бірден шалынады. Қоқшыл қоңыр реңді аналығы кәдімгі құралайдың аналығына ұқсас, бірақ аршашыл құралай одан әлдеқайда үлкен, құйрығы да ұзынырақ және бойлай созылған қоқшыл алабажақ түсті болып келеді.

Орталық Азияның биік тауларында қоныстанады. Қазақстанда Тәңіртау мен Жоңғар Алатауының субальпілік белдемінде шашырап жатқан аршаларды бойлай ұялайды.Отырықшы құс, қыста таулардың төменгі белдеулігі - тау етектеріне дейін жылыстайды. Үнемі арша бұтақтарында жүреді. Аталығы күйттеу кезеңінде бұталардың ұшар басында ұзақ қонақтайды. Толқындата, пырылдап ұшып-қонып, ауыр ұшады. Өзіне тән мыңқылдап созылатын "жьвии" деген даусы бар. Әуені - бәсең шиқыл. Жемі - әр алуан тұқымдар, сонымен бірге құралайлар шөп басынан тұқымдарда алу үшін қуатты тұмсығымен көбінесе бұта сындырады. Басқа құралайлар тәрізді бұл да бүршіктерді жейді. Кішкене балапандарына алғашқы күндерде әдетте бунақденелілерді тасиды. Ұялары бұталарда, кейде қылқанды ағаштарда орналасады. Салындыдағы 3-5 сирек қара нүктелі ашық көгілдір жұмыртқаларды аналығы 14-18 күн басады.Балапандарды ата-енелері ұяда 15-16 күн және балапандар ұядан ұшқан соң тағы бірнеше күн жемдейді. Балапандарды қалың бұта арасынан көбінесе шығарған дыбысынан тауып алады. Жылына 1 рет балапан өргізеді.

Әдебиет
-------

* Құстар мектеп энциклопедиясы
**Хакобо Арбенс Гусман** (ис. *Jacobo Árbenz Guzmán*, 14 қыркүйек, 1913 жыл — 27 қаңтар, 1971жыл) — Гватемалының мемлекеттік және саяси қайраткері.

1945-50 жылдары қорғаныс министрі. 1951 жылы президент болып сайланған. Арбенс Гусман үкіметі елдің ұлттық мүддесін қорғау саясатын жүргізді, американ монополияларының, әсіресе, "Юнайтед фрут компанидің" (United Fruit Company) «зорлық-зомбылығына қарсы шықты. Мекемеде жұмыс істеп жүрген жергілікті адамдарға айлығын екі есе көбейткізді.

Бірсыпыра прогрестік шараларды жүзеге асырды: 

* аграрлық реформа туралы заң қабылдаттырды (1951)
* американ монополиясы жерінің 160 мың гектары мемлекет қарамағына алғызды,
* помещик шаруашылықтарының 554 мың гектар жері экспроприацияланған және т.б.

АҚШ ұйымдастырылған қарулы интервенция (1954 ж. маусым) салдарынан Арбенс Гусман үкіметі құлатылды.

Биліктен бас тартқаннан кейін Арбенс шетелге кетті. Алғашқы кезде Парижде тұрды, сосын Прагаға көшіп кетті. 1957 жылы Уругвайға барды. 1960 жылдан бастап Фидель Кастроның шақырылуымен Кубада болады. 1965 жылы Арбенстің қызы Арабелла Мексикада өз-өзіне қол салып қайтыс болады. Қызының жерлеуіне келген Арбенс Мехикода қалып кояды. 1971 жылы өз пәтерінде ванна бөлмесінде өлігі табылады. Өлімінің себебі және мән-жайі осы күнге дейін белгісіз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Лаврецкий И. Р.* «Эрнесто Че Гевара» Мұрағатталған 2 қаңтардың 2009 жылы.
2. ↑  *Константин Сапожников* «Банановый занавес» вокруг Гватемалы приподнимается?

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Келлин Акоста** (ағылш. *Kellyn Acosta*; 27 шілде 1995 жыл, Плейно, Техас, АҚШ) — гренадалық және америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Колорадо Рэпидз" клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ чемпионы.

Карьерасы
---------

"Даллас" клубының түлегі. Клубтағы тұңғыш матчын 2013 жылы 4 тамызда "Сиэтл Саундерс" клубына қарсы өткізді. 

2018 жылы жазда "Колорадо Рэпидз" клубына ауысты.

Келлинде Гренаданың және АҚШ-тың азаматтығы бар. Бірақ Гренада футболына еш қатысы жоқ, тек АҚШ құрамалары мен клубтарында ойнап келеді. Карьерасында 2011 жылы Мексикада өткен жастар арасындағы әлем чемпионатына және жастар арасындағы КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2017 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Жастар арасындағы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2011
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Юрий Плашевский** (1920-1995) - 2 ақпанда Солтүстік Кавказда, Майкоп қаласында туған. 1938 — 1941 жж. Герцен атындағы Ленинград педагогикалық институтының тіл және әдебиет факультетінде оқыған. 1941 жылғы қыркүйек айынан Ұлы Отан соғысының аяғына дейін майданда болды. 1945 — 1948 жж. ол аяқтамай кеткен жоғары оқу орнын Мәскеуде Ленин атындағы педагогикалық институтта бітіреді. 1949 жылдан зейнетке шыққанға дейін Алматыда жұмыс істеді. Қазақ Достық қоғамында мәдениет бөлімінің меңгерушісі, «Қазақстан» баспасы бас редакторының орынбасары, «Простор» журналы-ның қызметкері, «Ара» — «Шмель» журналы бас редакторының орынбасары, «Кітап жартысы» — »Друг читателя» газетінің жауапты хатшысы болды.

Шығармашылығы
-------------

Бірқатар повестер мен әңгімелерді авторы. Қазақ және неміс тілінен орыс тіліне аударма жасау-мен айналысты. С.Адамбековтің «Потерянное золото или невеста под огнем» (1977-1979), М.Сқақбаевтың «На дальнем зимовье» (1982), Д.Досжановтың «Да свершится мое желание» (1983), Т.Тобағабыловтың «Еще одна осень» (1980), Э.М.Ремарктың «Ночь в Лиссабоне» (1978) атты повестері мен әңгімелерін аударды.
Шығармалары: Убийство на ру-чье Дубовик. Повесть. А. «Жазушы», 1965; Кипчакская стезя. Повесть. А. «Жазушы», 1970; Марина. Повесть, рассказы. А. «Жазушы», 1979; Алая завязь. Повесть ирассказы. А. «Жалын», 1982; Я вернусь к тебе завтра. Повесть, рассказы. А. «Жазушы», 1983.
ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Жауынгерлік қызметі үшін», «Ленинградты қорғағаны үшін», т.б. медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Құм қояны-** қояндар ішіндегі ең кішісі. Салмағы 1,5-2,5 килограмдай ғана болады. Ол республикамыздың территориясында шөл аймақтарда және Тянь- Шань тауының етегінде таралған. Өзінің аты көрсетіп тұрғандай , қоянның бұл түрі оңтүстік бөлігіндегі шөл аймақтардағы құмда көп кездеседі. Ол әсіресе Қызылқұмда , Қарақұмда және Мойынқұмда жиі қоныстанады. Оның қоры Іле өзенінің атырауы мен Балқаш көлінің төңірегінде көп Шөл аймақтағы құмды жерлерге қарағанда сулы аудандардағы өзендердің бойындағы құм қояндарының көбірек кездесетіндігі анықталып отыр. Мәселен Мойынқұмда бір шаршы километр жерге 2 қояннан , ал Шу өзенінің жағасында осындай жерге 13 аңнан келеді 
Құм қояндарының мекендері- төбе –төбе құ сексеуіл , жыңғыл сияқты ағаштардың арасы , көлдердің жағасындағы , қамысты сортаң жерлер. Әсіресе олар әр түрлі бұталы ағаштар өскен су жағасында көбірек мекендейді. Өйткені мұндай өңірлерде қоян жейтін жыңғыл , шеңгел сияқты бұталармен қатар жусанның түр – түрі сораң алабота қаулап өседі. Құм қояны жатағынан жер бетіне көбіне түгі мезгілде шығады.
Бұл отырықшы тіршілік ететін аңның бірі. Сонымен бірге жыл бойына және маусымға байланысты ол жақын жерлерге қонысын ауыстырып отырады. Жаз айларында су қояны су бойына жақын , қамыс өскен жыңғылды бұталар арасын мекен етеді Өйткені ол кезде су маңы салқындау болады да , аң шілденің қайнаған ыстық күндерінде одан жақсы сая табады. Ал аязды қыс айларында сексеуіл өскен құмға қоныс аударады. 
Құм қояны өсімтал келеді. Ол да басқа қоян түрлері сияқты жылына екі – үш рет көжектеп , әр туғанда 1- ден 9- ға дейін , көбінесе 4-6 көжек табады. Сөйтіп әрбір ұрғашы қоян орта есеппен 12-15 көжек береді. 
Сөйтіп Қазақстанның кең – байтақ даласында қоянның үш түрі тараған. Олар ор қоян , ақ, және құм қояндары. Бұлардың біріншісі батыс , екіншісі-солтүстік ал үшіншісі – оңтүстік облыстардың жерінде көбірек кездеседі.
**Nestle S.A** – әлем бойынша азық өндіруші швейцарлық компания.

Тарихы
------

1866 жылы швейцарлық фармацевт Анри Нестле компанияның негізін қалаған. Сүттің, бидай ұны мен қанттың әр түрлі комбинацияларымен тәжірибе жасай отырып, анасының сүтіне тиісінше ала алмайтын бөбектерді жасанды тамақтандыру үшін жасап шығарған. Жаңа өнім «Молочная мука Анри Нестле» деген атқа ие болады және бірнеше жылдан кейін Еуропаның көптеген қалаларында сатыла бастайды. 

Анри Нестле, өнімнің маңызды сауда маркасына айналғандығын сезініп, өзінің тегінің гербі құстар мен оның ұясын сауда белгісі ретінде қолданады.
ХІХ ғасырдың 70-ші жылдары өзінің бәскелестерімен күресу мақсатында компания өзінің жаңа өнімі − қоюландырылған сүтін шығарады.

Анри Нестле

Басшылығы
---------

Директорлар кеңесінің төрағасы – Петер Брабек-Летмате, Бас басқармашысы – Пауль Бульке.

Қызметі
-------

Nestle компаниясы кофе өнімдерін, минералды су, фармацевтикалық өнімдер, сүт өнімдері, тәттілер, үй жануарларына арналған жем, балаларға арналған қорек өнімдерін шығарады.

Компанияның еншілігінде 456 фабрика және әлемнің 84 қаласында өнеркәсіптік кәсіпорындары бар.

Әлемдік сауда нарығына шығуы
----------------------------

1900 жылдары Nestle өнімдері АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Испанияда өзінің фабрикаларын ашады. 1904 жылдан бастап компания "Швейцария Ұлттық шоколад компаниясының" келсісімімен шоколад өнімдерін шығара бастайды. 

Nestle компаниясы Ресейде «Nescafé», «КитКат», «Nesquik», «Экстрем», «Кимо», «Ларчик» «Россия — щедрая душа», «Бон Пари», «Nuts», «Золотая марка», «Шок», «Maggi», «Perrier», «Purina», «Friskies», «Darling» деген сауда маркалары кеңінен шығарылады.
Ресейдегі сауда өкілдігі 1995 жылдан бастап қызмет етеді. Өкілдіктің бас директоры – Стефан Де Локер.

Дереккөздер
-----------
**New Line Cinema** — америкалық алпауыт кинокомпаниялардың бірі. Бастапқыда тәуелсіз компания болған оны 1993 жылы Тед Тёрнер (Castle Rock-пен бірігіп) сатып алды. Осыдан кейін компания «Turner Broadcasting System» мүшесі болды. Ал 1996 жылдан қазіргі уақытқа дейін WarnerMedia-ға бағынышты. 2008 жылдан бері Warner Bros. киностудиясының бір бөлімі.

Тарихы
------

1967 жылы Роберт Шейдің бастамасымен құрылған. Қазіргі күні WarnerMedia медиа-корпорациясының еншілес құрылымы. Оның құрамына театралды прокатпен айналысатын бөлім және тәуелсіз киноға мамандандырылған Picturehouse атты бөлім кіреді. Компания «Сақиналар әміршісі», «Хоббит», «Остин Пауэрс», «Блэйд», «Кездесу орны», «Топас және одан әрі топас», «Вязов көшесіндегі сұмдық», «Плутовство», «Өлім үшін айқас», және Джеки Чанның қатысуымен түсірілген — «Разборка в Бронксе», «Бірінші соққы», «Мистер Крутой», «Қарбалас сәт» фильмдерінің өндірісіне тікелей қатынасқан. Компанияның негізін қалағандар — Роберт Шэй және Майкл Линн. Кей жағдайда «New Line Cinema» студиясын «Фредди салған үй» деп атайды. Өйткені «Вязов көшесіндегі сұмдық» фильмі студияны танымал еткен еді..

2008 жылы қаржылық проблемалардың кесірінен компанияны «Warner Bros.» сатып алды. «New Line Cinema» фантастикалық киноға және кең масштабты визуалды әсерлер қажет ететін фильмдерге мамандандырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Nightmare on Elm Street* at DVD Revire Мұрағатталған 11 мамырдың 2008 жылы.
2. ↑  Братья Уорнер поглотили «Властелина колец» // РБК daily

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (ағыл.)
* New Line Cinema компаниясының ресми сайты
Nokia Lumia 520 — Windows Phone 8 операциялық жүйесінің қарамағында жұмыс атқаратын Nokia компаниясымен дайындалған смартфон. 

Nokia Lumia 520

Жалпы келбеті
-------------

Ұялы телефонның артқы қақпақшасы поликарбонат материалынан жасалынған. Бізге бес түсті таңдау берілген: қара, ақ, сары, көк және қызыл. Дауыс, камера және смартфонды іске қосу түймешелері телефонның оң бөлігінде орналасқан. Смартфонның артқы бөлігінде қақпақшаның астында MicroSIM және MicroSD ұяшықтары бар. Динамиктер ыңғайлы түрде смартфонның төменгі бөлігінде орнатылған.

Аккумлятор және жұмыс атқару уақыты
-----------------------------------

Телефон сыйымдылығы 1430 мАh BL-5J аккумляторлық батареясымен жабдықталған. Өндірушілердің сматфонға байланысты айтылған өмір сүру уақыттары:

* сөйлесу режимінде — 9,7 сағатқа дейін (3G), 17,4 сағат (2G);
* күтілу режимінде — 390 сағатқа дейін (3G);
* ән тыңдау режимінде — 52 сағатқа дейін.

Операциондық жүйе, бағдарламалар
--------------------------------

Nokia Lumia 520 Windows Phone 8 операциондық жүйесінде жұмыс атқарады (жаңартудан кейін — Windows Phone 8.1). Өзге де Lumia телефондары секілді, 520 моделі де Nokia компаниясы арнайы орнатқан эксклюзивті бағдарламалармен бірге сатылады. Сонымен қатар өзге де өндірушілерден және Microsoft бағдарламалар дүкенінен бағдарламаларды орнатуға болады.
Бағдарламалық қамсыздандыруда, **netsh** (ағылшын тілінен аударғанда «желілік кабық» немесе network shell ) — Windows 2000 бастап Microsoft Windows NT операциялық жүйесінің өнімдеріне енетін бағдарлама. Ол желілік параметрлердің жергілікті немесе жойылған конфигурацияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Netsh TCP/IP-ағындарының жөндетулерін түзету үшін жиі қолданылады. Бұл режимде сізге өзгертілген параметрлер мәні туралы мәліметтерден тұратын лог файлы қажет болады.

Басқа да көптеген қосымша мүмкіндіктерімен қатар Netsh пайдаланушының машинасындағы IP-мекен-жайды өзгертуге және де командалық жолақ арқылы желілік байланысты қосу мен өшіруге мүмкіндік береді.

Қолдану мысалдары
-----------------

```
netsh interface ip reset C:\resetlog.txt
```

Статистикалық IP-мекен-жай:

```
netsh interface ip set address local static 123.123.123.123 255.255.255.0
```

Екі статистикалық IP-мекен-жай:

```
netsh interface ip set address local static 123.123.123.123 255.255.255.0 
netsh interface ip add address local 234.234.234.234 255.255.255.0
```

Динамикалық IP-мекен-жай:

```
netsh interface ip set address name="Local Area Connection" source=dhcp
```

Бірінші DNS-ті қосу

```
netsh interface ip set dns "Жергілікті желі арқылы қосылу" static 192.9.0.100
```

Екінші DNS-ті қосу 

```
netsh interface ip add dns "Жергілікті желі арқылы қосылу "192.9.0.101
```

Үшінші DNS-ті қосу 

```
netsh interface ip add dns "Жергілікті желі арқылы қосылу "192.9.0.101 index=3
```

Желілік интерфейсті өшіру және қосу 

```
netsh interface set interface name=" Жергілікті желі арқылы қосылу 2" admin=DISABLED
netsh interface set interface name=" Жергілікті желі арқылы қосылу 2" admin=ENABLED
```

NETSH және IPv6
---------------

Сонымен қатар, netsh-ті IPv6-ағыннан ақпаратты алу үшін қолдануға болады. Бұл IPv6.exe бағдарламасына қарағанда өте ыңғайлы және сол деңгейдің көп мәліметтерін алуға мүмкіндік береді.

Өзіңіздің IPv6-мекен-жайыңызды көру үшін NETSH-ті келесі түрде қолданыңыз:

```
netsh interface ipv6 show address
```

Қосымша ақпараттар
------------------

* Microsoft TechNet беттеріндегі Netsh-ті қолданылуын сипатталу
* Ipv6 в .NET Мұрағатталған 19 қыркүйектің 2008 жылы.
* Мекен-жайдың белгілеулерінің командаларын құру үшін онлайндық құрал-жабдық
* Netsh-командалары
**Юримен ван**(?— 18 б.з тірі кезіндегі есімі — Юри немесе Юрю) - ерте дәуірдегі феодалды Когурё мемлекетінің екінші билеушісі. Оның өмірі мен билік құрған кезеңі жайлы деректерді Самгук саги шығармасы келтіреді.

Жастық шағы
-----------

Когурёның негізін қалаушы Тонмёнсонның үлкен ұлы бола тұра Юри Пуё мемлекетінде тәрбиеленді. Б.з.д 19 жылы ол анасымен бірге әкесінің сарайына келді. Тонмёнсон баласы Юриді мұрагері деп жариялаған соң, оның Онжо мен Пирю есімді ағаларының өміріне қауіп төнді. Олар анасымен бірге корей түбегінің оңтүстігіне қашып кетеді де, корей тарихындағы Үшпатшалықтың екіншісі — Пэкченің негізін қалайды. Самгук сагидің хабарлауынша ел негізін Пирю қалаған. Юри сол уақытта әкесінің орнына таққа отырған болатын.

Басқаруы
--------

Жылнамаларда Юримен беделді әрі әскери тұрғыда мықты билеуші ретінде суреттелген. Б.з.б 9 жылы ол сюнну державасын бағындырады, ал алты ай өткен соң ел астанасын Хвандо (қазіргі уақыттағы Қытайдың солтүстік-шығысында орналасқан Цзианьн қаласы) қаласына ауыстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Онджо
2. ↑  Все монархи мира. Древний Восток(қолжетпейтін сілтеме)
**Ермұрат Зейіпхан** - 1966 жылы 30 маусымда Қытай Халық республикасындағы Шыңжаң өлкесі, Іле аймағы, Күнес ауданында дүниеге келген. Орта мектепті, өнер институтын сонда тамамдал, 1991 жылы қазанда Атамекенге оралып, Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясында актерлік мамандығында оқиды. Содан кейін Абай атындағы опера және балет театрында, М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында актер ретінде қабылданып, сан түрлі образдарды сомдаған. 2000 жылдан өмірінің соңына дейін ҚР Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамбльінде негізгі әнші әрі фольклор бөлімінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, Дүниежүзі Қазақтары қауымдастығының мәдени орталығын басқарды. Алматы қалалақы Қыздар педагогикалық институтында сабақ берді. «Көк тудың желбірегені», «Күнес-ай», «Дүниеғапыл», «Тәңірім-Тәңіртауым», «Сәбилер-ай», «Екі дүниеде жалғызым – Қазақстан», «Кенесары», «Шырын-ай», «Жанар қыз» секілді 70-ке жуық әннің авторы. Оның «Өзіңе арнадым», «Бұ дүние», «Үшбуырыл» атты жыр жинақтары, «Сыбызғы сарыны» атты прозалық кітабы жарық көрген. 1993 жылы 14 наурыз Алматы қаласында өткен сазгерлер мен әншілердің республикалық «Үкілі үміт» байқауында бас жүлдені, 1994 жылы Алматы қаласында өткен Күләш Байсейітова атындағы 5-республикалық әншілер конкурсының лауреаты, 1999 жылы 13 қарашада Алматыда Әсет Бейсеуов атындағы «Армандастар» атты республикалық байқаудың лауреаты және 1-жүлдесін, 2001 жылы қарашада «Жұлдыз» журналының Артығали Ыбыраев атындағы жыр мүшайрасының арнайы жүлдесін, 2004 жылы республикалық «Еділ-Жайық» атты авторлық кешке қатысып, жоғары алғыс құрметін, 2005 жылы 28 қыркүйекте дүниежүзі қазақтарының 3-құрылтайына арналған халықаралық жыр мүшайрасының жүлдегері қатарлы сыйлықтарды еншілеген. Қорғаныс министрлігі Орталық ансамбльіндегі қажырлы еңбегі үшін майор атағын алған. ҚР Мәдениет қайраткері.
2011 жылы маусымда Қытайдың Үрімжі қаласында өмірден озды.

Дереккөздер
-----------
**Нуакшот** (араб.: نواكشوط‎ немесе انواكشوط, фр. ) — Мавританияның елордасы. Атлант мұхиты жағалауында Африканың Батысындағы үстіртте, Дакар (Сенегал) қаласының солтүстігінде орналасқан. Халқының саны шамамен 760 мың адамды құрайды (2001 жылғы санақ бойынша). Қаланың атауы бербер тілінен аударғанда *«жел соғатын жер»* деген мағына береді. Жалпы жер аумағы 1000 км².

Тарихы
------

Қаланы салу жұмыстары 1957 жылы басталды. 1960 ж. Мавритания Франциядан толық тәуелсіздігін алғанша, кішкене ғана ауыл болған. Мавританияның тәуелсіздігі жарияланған уақытта астананы таңдау мәселесі қиынға соқты. Елдің аймағында ірі қала болмағандықтан, шағын Нуакшот ауылы таңдалды. Сөйтіп қала жаңа ел астанасы болып дами бастады. Нуакшот 1970 ж. құрғақшылықта қашқындардың басты паналаған жері болды, сондықтан халық саны тез өсті.

Этимологиясы
------------

Нуакшот атауы бербер тілінен аударғанда «желді жер» дегенді білдіреді: бұл мұхит жағалауына жақын, пассаттық жел аймағында орналасқан аймақтың табиғи жағдайларына байланысты.

Географиясы
-----------

Теңіз порты мұнай мен мысты сыртқа шығарады. Нубий шөл даласы (Nubian Desert), Суданның солтүстік-шығысына орналасқан. Ливий Шөл дала алқабымен, батысында Ніл арқылы бөлінген. Құмшауыт бархандар мен жартастан тұрады, суларын Нілге құятын мезгілдік өзендермен (вали) қиылысады. Жыл сайынғы ылғалдық дәрежесі 13 см-ден аспайды.

Экономикасы
-----------

Қалада халықаралық әуежай, теңіз порты, университет және Ислам әлемін зерттейтін институт бар. Сонымен қатар тамақ және ағаш өңдейтін кәсіпорындар бар.

Климаты
-------

Жазы құрғақ және ыстық ал қысы жылы болады.

Бауырлас қалалар
----------------

* Испания Мадрид, Испания
* АҚШ Тусон, Аризона, АҚШ
* Қытай Халық Республикасы Ланьчжоу, Қытай
* Иордания Амман, Иордания

Қызықты айғақтар
----------------

Сен-Экзюперидің "Адамзат ғаламшары" деген повесінде Нуакшоттың маңында басты кейіпкердің ұшағы қираған болатын.

Суреттер
--------

* 
* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Life in Nouakchott
* NASA Image Мұрағатталған 30 қыркүйектің 2006 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАфрика елордалары |
| --- |
|  |
| Елдер астаналары | 
Абуджа • Аддис-Абеба • Аккра • Алжир • Антананариву • Асмэра • Бамако • Банги • Банжул • Бисау • Браззавиль • Виктория • Виндхук • Габороне • Гитега • Дакар • Джибути • Джуба • Додома • Каир • Кампала • Кигали • Киншаса • Конакри • Либревиль • Лилонгве • Ломе • Луанда • Лусака • Масеру • Малабо • Мапуту • Мбабане • Могадишо • Монровия • Морони • Найроби • Нджамена • Ниамей • Нуакшот • Порт-Луи • Порто-Ново • Прая • Претория • Рабат • Сан-Томе • Триполи • Тунис • Уагадугу • Фритаун • Хараре • Хартум • Ямусукро • Яунде |
|  |
| Тәуелді аймақтар | 
Джеймстаун • Сен-Дени |
|  |
| Мойындалмаған аумақтар | 
Тифарити (Эль-Аюн) • Гароуэ • Кисмайо • Томбукту • Харгейса |

 |
Юрий Цапенко (1964)
**Юрий Цапенко** (25.7.1938 жылы туған, Шымкент қаласы) – спорттық гимнастикадан еңбек сіңірген спорт шебері, еңбек сіңірген жаттықтырушы. Алғашқы бапкерлері С.Клугман, Р.Смолевский. КСРО чемпионатының қола (1961, Мәскеу), КСРО кубогінің 2 мәрте алтын (1961, Тбилиси, Грузия; 1962, Мәскеу), КСРО біріншілігінің күміс (1962, Мәскеу), алтын (1964, Мәскеу), КСРО халықтары спартакиадасының күміс және қола (1963, Мәскеу), олимпиада алдындағы жарысында күміс (1965, Токио, Жапония) жүлдегері. 18-Олимпия ойындарында күміс және қола медальдар алған (1964, Токио, Жапония).

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Ермеков көшесі** (1978 жылға дейін - Горношахтная, 1992 жылға дейін — Дзержинский), Қарағандының Қазыбек би ауданында орналасқан. Гоголь көшесі мен Н. Әбдіров данғылы қиылысқан жол айналмасынан басталып, Ерубаев көшесі мен Бұқар жырау даңғылын қиып өтеді. Ермеков көшесі бойындағы ғимараттарда Баспасөз үйі, Химия металлургия институты, тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары, «Турист» қонақ үй кешені, «Атамұра» корпорациясының кітап дүкені және басқа жеке меншік нысандар орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
***Ермек Өтетілеуов*** (1938-2006) - 1 қаңтарда Ақмола қаласында туған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты филология факультетінің орыс тілі мен әдебиеті бөлімін бітірген.
1962—1964 жж. Целиноград (қазіргі Ақмола) облысы, Қорғалжың аудандық газетінде қызмет істеген. 1964— 1974 жылдары республикалық «*Балдырған*» журналында, 1974 — 1976 жж. «Жазушы» баспасында редактор, ал 1976 жылдан бастап «*Жалын*» баспасында аға редактор, бөлім меңгерушісі болып істеді.

Шығармашылығы
-------------

Ақынның алғашқы өлеңдері алпысыншы жылдары жарық көре бастады. Жекелеген әңгіме, өлеңдері орыс, болгар, украин, грузин, армян, азербайжан, татар тілдеріне аударылған. Біраз өлеңдері балаларға арналған басылымдарға, қазақ мектебінің оқулықтарына енген.
Қазақ тілінде оның аудармасында Л.Толстойдың, Д.Ушинскийдің балаларға арналған әңгімелері, С.Михалков, О.Дриз, Я.Аким, Б.Заходер, П.Реброның өлеңдері жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Ермұрат Сейітқазыұлы Бапи (Бапиев)** (1959 жылы 7 наурызда Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Қарабұлақ ауылында дүниеге келген) – журналист. 

Найман руынан шыққан.
ҚазМУ-ді бітірген (1985). Еңбек жолын 1976 жылы Зайсан ауданы *"Достық"* газетінде тілші, университетті бітіргеннен кейін *"Коммунизм туы"* газетінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі, *"Социалистік Қазақстан"* газетінде тілші, аға тілші (1985-95), Қазақ радиосы бас директорының орынбасары, коммерциялық және тапсырыстық бағыттағы бағдарламалар редакциясының жетекшісі, ҚР Премьер Министрінің баспасөз қызметі жетекшісінің орынбасары (1995-97), "Реформа" орталығының консультанты (1998-99), желтоқсан 1999 жылы "Солдат" газетінің бас редакторы. Қазір *"Тасжарған"* газетінің бас оқырманы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
2. ↑
**Федор Ермолаевич Чирва** (23.4.1918, Украина, Чернигов қаласы – 1985, Шымкент қаласы) – жазушы. Ұзақ жылдар бойы облыстық «Южный Казахстан» газеті редакциясында қызмет істеді.
Театрдың суретші, жобалаушы, бетоншы, жүк тиеуші, радио мен газет тілшісі болып істеген.

Шығармалар
----------

Алғашқы кітабы «Намыс» деген атпен Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан шықты (1954). «Заря над степью», «Совесть», «Путь через ночь», «Утром небо голубое», «Черный идол», «Поезда туда не идут», «Хорошая погода на завтра» кітаптары бар. «Қызыл жұлдыз» орденімен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің Грамотасымен марапатталған.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Көккөбелектер** (лат. *Lycaenidae*) – күндізгі көбелектер тұқымдастары, қанат құлашы 20-40 мм. 

  

Еркектерінің реңі көгілдір, көк, жасыл, күлгін-қызыл, кейде метал тәрізді жылтыр; ал ұрғашыларының қоңыр түсі- екеуінде түсі бірдей болу сирек. 1000 астам түрі таралған. ТМД- да, 200 түрі бар. Жұлдызқұрттары есекқұрттылартәрізді, жалпақ жапырақты ағаштар мен бұталарда, шөпті өсімдіктерде мекендейді, кейде, карпофагтарыда кездеседі. Кептеген түрлері құмырсқалармен байланысты, (мирмекофилия). Кейбір тропикалық көккөбелектердің жұлдызқұрттары, жыртқыштар, бітелерді, сымырларды, құмырсқа балаңқұрттарын жейді. Қуыршақтану көбінесе құмды жерде немесе құмырсқа илеуінде өтеді. Жұлдыз-құрттар қыстайды. Әдетте ТМД-да аққайыңдық құйрықтылар, қызыл отты, Икар жұлдызкұртты және басқа 10 түрі КСРО Қызыл кітабына енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Юнайтед Пресс оф Пәкістан** – Пәкістан ұлттық ақпарат агенттігі.

Ол 1948 жылы құрылып, өз жұмысын ел ішіндегі жаңалықтарды жедел таратуға машықтанған. Агенттіктің штаб-пәтері Карачиде орналасқан. Елдің ішкі хабарларын жинақтап, дайындап, таратумен шұғылданады. Агенттік қарамағында бірнеше күнделікті шығатын басылымдар да кіреді. Әлемнің бірқатар ірі ақпарат агенттіктерімен ақпарат алмасады. Күнделікті мыңдаған сөзден тұратын ақпаратты айналымға шығарып отырады.

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5