recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бешалма** (ғағ. Beşalma) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

Сипаттама
---------

Аудан орталығы Комраттан 28 км. қашықтықта,  Молдованың астанасы Кишиневтан 121 км. қашықтықта орналасқан. Бешалма ауылы Ғағауыз АТУ Комрат ауданының құрамына кіреді. Аумақтың жалпы ауданы 60,7 шаршы км, бұл ауданның 7,1% құрайды.

Бешалмадағы жел диірмені
Ауылда 87 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде:

* 17 ауылшаруашылық кәсіпорны,
* 4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны,
* 1 диірмен,
* 2 май цехы,
* 1 шағын наубайхана,
* 24 сауда кәсіпорны,
* 1 көлік кәсіпорны,
* 11 азық-түлік дүкені,
* 1 жанармай құю бекеті.

Ауыл аумағында 5 артезиан құдығы, 93 құдық орналасқан.

Халқы
-----

2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 4441 адам тұрса, оның 50,53 пайызы ерлер, 49,47 пайызы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 

* 96,67% - ғағауыздар,
* 0,99% - молдовандар,
* 0,83% - украиндар,
* 0,74% - орыстар,
* 0,56% - бұлғарлар,
* 0,11% - сығандар,
* 0,09% - басқа ұлттар.

Тарихы
------

Бешалма ауылының негізі 1791 жылы қаланған. Аңыз бойынша, ауылдың алғашқы тұрғындары бес алма ағашын осы жерден кездестірген, сірә, бұрын осында өмір сүрген, ауылға «Бес алма ағашы» – Бешалма деген атау берген татарлардан қалған.

1810 жылы отаршылар ауылда алғашқы шіркеу салды. Ол кішкентай болды, оған тек діни қызметкер мен шіркеу қызметкерлері кіре алды, діни қауымның мүшелері көшеде дұға етті. 1860 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша шіркеуге Георгий есімі берілді. Жаңа шіркеу 1880 жылы ашылды. Ол кезде Бешалма Бендері уезі, Комрат болысының құрамында болған.

1940 жылы Бессарабия Кеңес Одағына қосылғаннан кейін ауылда ауылдық кеңес ашылды. Ол 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін 1944 жылға дейін қызметін тоқтатты. 1944 жылы ауылда 5 мың адам тұрған. Ашаршылық 2800 адамды қамтыды.

1948 жылы 4 сәуірде «Заветы Ильича» ұжымшары ұйымдастырылды. 1948 жылы 4 тамызда «Правда» колхозы, 1948 жылы 28 тамызда «Шверник» колхозы құрылды. 1950 жылы 16 тамызда жалпы жиналыстың шешімімен колхоздар бір ұжымға «Заветы Ильича» колхозына біріктірілді. 1965 жылы 20 қаңтарда «Правда» колхозы болып аталды. 1991-2000 жылдар аралығындағы ауылдың тарихы ерекше орын алады, өйткені осы кезеңде Молдованың саяси, мәдени және экономикалық өмірінде үлкен өзгерістер болды. Қиындыққа қарамастан «Правда» колхозы жұмысын жалғастырды. Колхоздың негізгі саласы темекі, жүзім, астық, мал шаруашылығы болды. 1990 жылдардың ортасында бизнес дами бастады.

Инфрақұрылымы
-------------

Бешалма ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 

Шіркеу
* 2 мектепке дейінгі мекеме,
* 1 лицей,
* мәдениет үйі,
* тарихи-этнографиялық мұражай,
* 2 кітапхана,
* сауықтыру пункті орналасқан.
* Православие шіркеуі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Значение слова бешалма
2. ↑  Бешалма на карте Молдовы
3. ↑  Карта города Бешалма с улицами и домами. Съемки со спутника
4. ↑  ТАЙНЫЕ КОДЫ БЕШАЛМЫ
5. 1 2  Примария с. Бешалма
6. ↑  Бешалма, Гагаузия, АТО
7. ↑  Все о Комратском районе
8. ↑  Теоретический лицей им. М. Кёся с. Бешалма
9. ↑  ЭТНОГРАФИЧЕСКИЙ МУЗЕЙ, БЕШАЛМА
10. ↑  Что показывают туристу в Гагаузии: «Черную метку» главного собора в Комрате, турши, лошадей и самобытное подворье
**Меланезиялық** - Меланезияның негізгі тұрғындарынан құралған бір тектес халықтар тобы. Саны 1,1 млн-дай (1970 ж. санақ). Меланезия тілдерінде сөйлейді. Антропологиялық жағынан меленезий нәсіліне жатады. Меланезиялық формальды түрде христиандар болғанымен, оларда жергілікті діни сенім қалдықтары көп сақталған. Негізгі кәсібі - тропикалық егіншілік және балық аулау. 1939-45 жылдардағы 2-дүние жүзі соғысынан кейін меланезиялықтар арасында отаршыларға қарсы ұлт-азаттық қозғалыс етек алды; ірі қалаларда жұмысшы табы қалыптасты; бұрын жеке дара жүрген тайпалар біріге бастады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD. ISBN 9965-893-38-1
**Қосшағыл ауылдық округі** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қосшағыл, Қарағай ауылдары кіреді. Орталығы – Қосшағыл ауылы. 2004 жылы округ құрамына кірген *Шұбыртпалы*, 2006 жылы *Кеңарал*, 2013 жылы *Тұрғызба* ауылдары таратылған.

Сипаттамасы
-----------

Округ солтүстігінде Қараарна, Жем, Ақкиізтоғай ауылдық округімен, оңтүстігінде Майкөмген ауылдық округі, Маңғыстау облысы және Теңіз кен орнымен, шығысында Ақтөбе облысымен шектеседі. Аудан орталығынан 18, облыс орталығынан 242 шақырым жерде орналасқан. 
Жер бетінің биіктігі теңізге қарай көлбеулене кеми түседі.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4287 адамды құрайды.

| Елді мекен | Халқы,адам (1989) | Халқы,адам (1999) | Халқы,адам (2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Қосшағыл | 2465 | 3420 | 3935 |
| *Кеңарал* (*Атанақ*) | 398 | 198 | - |
| Қарағай | 577 | 112 | 226 |
| *Тұрғызба* | 316 | 198 | 126 |
| *Шұбыртпалы* | 357 | 172 | - |

Тарихы
------

1930-35 жылдары мұнай барлаушылардың, кейін мұнай алаңын игерушілердің келуіне байланысты Қосшағыл поселкесі пайда болды. Әуелі «Поселок І-ой пятилетки» деп аталып, кейіннен Қосшағыл атағы берілді. 1938 жылы бұрынғы Қаңбақты (Жилая Коса) поселкесі Қосшағылға көшіп 1953 жылға дейін аудан орталығы болды.

Шаруа қожалығы мен кәсіпкерлік
------------------------------

40 шаруа қожалығы мен бірнеше жанұялық жеке шаруашылықтар, 19 жеке кәсіпкер жұмыс жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жылыой ауданы бойынша 2022-2023 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарын бекіту туралы
2. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", X том
3. ↑  Әкімшілік-аумақтық бірліктерді тарату туралы
4. ↑  Жылыой ауданының әкімшілік-аумақтық бірлігіне өзгеріс енгізу туралы
5. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
6. ↑  Жылыой жылнамасы,Энциклопедиялық жинақ, «Өлке» баспасы, 2008 ISBN 9965-742-49-9


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Жылыой ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақкиізтоғай •
 Жаңа Қаратон •
 Жем •
 Қараарна •
 Қосшағыл •
 Құлсары •
 Майкөмген
 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Саумалкөл деген бетті қараңыз.*
**Саумалкөл**, *Ащыкөл* – Нұра алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Ақөре ауылынан оңтүстікке қарай 12 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 625,7 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,5 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 10 км, ең терең жері 3,5 м, су сыйымдылығы 7,5 млн. м3, су жиналатын алабы 52 км2. Көл шарасында жыл бойы су болады. Жағалау бойы ашық əрі жазық. Шығыс жағалауы жарлауытты келген. Жауын-шашын жəне жер асты суларымен толысады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, наурыз айының соңғы онкүндігінде ериді. Суы балыққа бай. Көл алабы мал жайылымына жəне шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**IPO** (ағылш. ***Initial Public Offering***, ***көпшілікке бастапқы ұсыну***) – қандай да бір компанияның акцияларын сату үшін көпшілікке бастапқы ұсынуы. Бұл ретте «бастапқы» сөзі компанияның өз акцияларын биржаға бірінші рет шығаратынын білдіреді.

Халықтық IPO
------------

«Халықтық» деген қосымша ІРО кезінде сату үшін шығарылатын акциялар бірінші кезекте эмитент-компаниялар операция жүргізетін мемлекеттің тұрғылықты халқына ұсынылатынын білдіреді. Әдетте, Халықтық ІРО кезінде сату үшін акцияларының толық немесе бақылау пакетін мемлекет иеленетін кәсіпорындар шығарылады.

* Халықтық IPO - азаматтарға табысты кәсiпорындардың акцияларына ие болудан пайда алу мүмкiндiгi.

* Халықтық IPO - инвесторлардың санын көбейту және құнды қағаздар нарығын дамыту.

* Халықтық IPO - мемлекеттiк компанияларға қаржыларын өндiрiстi кеңейтуге және жаңартуға салу мүмкiндiгi.

### Қазақстандағы Халықтық IPO

«Халықтық IPО» — «Самұрық-Қазына» қорына кiретiн ұлттық компаниялардың акцияларын тұрғындар арасында орналастыру бағдарламасын дайындау туралы шешiм алғаш рет 2011 жылдың ақпан айында айтылды. Жыл бойы осы бағыттағы жұмыстарды белсендi түрде жүргiзу бойынша бiрқатар шаралар жүзеге асырылды.

**Халықтық IPO** - әрбiр қазақстандыққа iрi мемлекеттiк компанияларды басқаруға қатысу және қызметiнен қосымша пайда табу мүмкiндiгi.

**Халықтық IPO** бағдарламасын жүзеге асыру қазақстандық қор биржасы (KASE) арқылы кезең-кезеңмен 2012-2015 жылдар аралығында жүзеге асырылады. Мемлекеттiк компаниялар акцияларының 5-тен 15-ке дейiнгi пайызы орналастырылатын болады. 2012 жылы «КазТрансОйл», «KEGOC» және «Air Astana» сияқты компаниялардың акциялары орналастырылуда. 2013 жылы «КазТрансГаз», «Казмортрансфлот» және «Самрук-Энерго», 2014 жылы «ҚазақстанТемiрЖолы» және «Казтемиртранс» компанияларының акциялары орналастырылады.

«Халықтық IPO» - капиталды көбейтудiң кепiлдiгi емес, мүмкiндiгi. Әрбiр сатып алушы ұлттық компаниялардың акцияларын сатып ала отырып, олардың иелерiнiң бiрi болады және стратегиялық шешiмдер қабылдау кезiнде дауыс беру құқығына ие. Iрi мемлекеттiк компаниялардың акцияларын сатып алған адам оларды одан әрi пайдалы сата алатын болады.

Сонымен қатар «Халықтық IPO» бағдарламасының негiзгi қатысушыларының бiрi жинақтаушы зейнетақы қорлары болады. Бағдарламаға зейнетақы қорларының қатысуы — қорларды оң бағытта дамыту мен инвестициялаудың қосымша мүмкiндiгi, сәйкесiнше, олардың қатысушылары — Қазақстан тұрғындарының да қосымша мүмкiндiктерi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  (қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  (қолжетпейтін сілтеме)
**Пуллороз**(Pullorosis-балапан)-бациллалы ақ тышқақ-құстардың, әсіресе тауықтың жұқпалы ауруы. Пуллороздың қоздырғышы-salmonella pullorum, ұз. 3-5мкм, диаметрі 0,3-0,8 мкм, қозғалмайтын таяқша тәрізді бацилла. Глюкоза,левулоза,галактоза,маннит, рамиозаны қышқылға және газға ыдыратады. Қоздырғыш 60° С-қа дейін қыздырғанда 30 минутта, қайнатқанда 1 минутта өледі. Пуллорозға тауық,күркетауық,мысыр тауығы(әсіресе балапандары) жиі ұшырайды,сондай-ақ торғай,қырғауыл,теңіз щощқасы,ақ тышқан да ауырады. Пуллороз бацилласы ауру құстан сау құсқа жұмыртқа жем,су,төсеніш,саңғырықтан жұғады. Аурудың жасырын кезеңі 1-5 тәулік, ауырған балапан жемнен қалады, көзін жұмып әлсірейді, тыныс алуы жиілейді,іші өтеді. Дер кезінде емдемесе ауру құстың 50-90%-і өледі.
Емі.:биомицин фурозолиден жемге қосып беріледі. Аурудың алдын алу үшін құсқа сапалы жем беріп, күтімін жақсарту, зоогигиеналық ережелер дұрыс сақталуы қажет.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
2017
**Владимир Васильевич Гостюхин** *(10 наурызда 1946, Свердловск)* — кеңес пен белорус кино мен театрдың актері, кинорежиссёр. Беларуссияның еңбегі сінген әртіс.

Биография
---------

Владимир Васильевич Гостюхин 10 мамырда 1946 жылы Свердловскте туған. Владимир Гостюхиннің әкесі-Василий павлович-Алапаевскте мәдениет үйін жетектеген,Орал ұлттық хорда жұмыс істеген, анасы - театрдың актрисасы.Өзі, Владимир радиотехникумді бітірді, Свердловскте орталық стадиондаэлектрші болып жұмыс істеген,ал кейін басты энергетик болды.Театрмен айналасып,Владимир Мәскеуге көшті,сол жерде 1970 жылы А.В.Луначарский атындағы мемлекеттік театр өнерінің институтың бітірді.Кеңес әскердегі қызметтен кейін ЦАТСАда жұмыс істеді.Сосын театрдегі қойылымдарда ойнады.1982 жылы -Минск театр-студияның киноактері.

Отбасы
------

Әкесі — Гостюхин Василий Павлович (1910—1990)

Анасы — Зайкова Александра Ивановна (1910—1967)

Бірінші жұбайы — Галина

Екінші жұбайы — Зинаида

үшінші жұбайы — Светлана

Төртінші жұбайы — Алла Пролич
Координаттар: 28°33′12″ с. е. 77°15′31″ ш. б.﻿ / ﻿28.55333° с. е. 77.25861° ш. б.﻿ / 28.55333; 77.25861 (G) (O) (Я)

**Лотос ғибадатханасы** — 1986 жылы салынған Үндістан және кейбір оған іргелес мемлекеттердегі Бахаи дінінің басты ғибадатханасы.

Географиялық орны
-----------------

Үндістанның астанасы - Дели қаласында орналасқан. Ақ пентелий мәрмәрінен, жалбыраған лотос пішініне ұқсас жасалған. Туристер арасында өте танымал ғимарат, Делидің әйгілі көрікті жері. Лотос ғибадатханасы бірнеше архитектуралық марапаттарды женіп алған және көптеген газет және журналдарда ол туралы айтылған.

Құлшылық ету
------------

Барлық Бахаи ғибадатханаларындай, Лотос ғибадатханасының есігі барлық адамдарға ашық. Бахаи ілімі жан барлығы конфессиялық кедергісіз Құдайға құлшылық ете алады деп айтады. Оған қоса ілім Бахаи немесе басқан діннің мәтіндері әрбір тілде түсінікті және ғибадатхана хорымен музыкалық инструментсіз өлең ретінде айта алады деп жазылады. Уағыздарды оқу және ритуалды рәсімдерді өткізуі қаралмаған.

Ғимарат
-------

Құрылысы 1978 жылы басталып, 1986 жылы 22 желтоқсанда біткен. Орталық залдың диаметрі − 75 метр, биіктігі − 31 метр, сыйымдылығы − 1300 орын.

Сидней опера театрының жобасымен рухтанған (бағыты - құрылымды экспрессионизм) архитектор Фариборз Сахба жобаға 27 лотос "жапырақтарын" қосқан және оларды топтарға үш-үштен бөлген, осылайша ғимаратты тоғызбұрышты және дөңгелек пішінді еткен. Ғибадатхананың тоғыз есігі орталық залға жол ашады. Храмның аумағында ғимарат пен бау-бақша орналасқан, ауданы 26 акр немесе 105 000 шаршы метр (10,5 гектар). Бахаи сенімінің барлық ғибадатханалары бір элементпен біріктірілген. Абдул-Баха, дін қалаушының ұлы, дөңгелек пішінді тоғызбұрышты ғимарат барлық ғибатханалардың архитектуралық ерекшелігі болып табылады деп айтқан. Барлық ғибадатханалардың күмбезі бар, алайда ол ғимараттың басты бөлігі емес. Бахаинің қасиетті мәтіндерінде ғибадатхананың қабырғаларында ешбір сурет болмауы керек, ал төңірегінде бірде бір мүсін, ішінде кафедра немесе алтарь болмау керек деп жазылған.

Жалпы жоба Флинт энд Нилл британдық компаниясымен жасалған еді. Жерді сатып алуға басты салымды Ардишир Рустампур істеген. Қаражаттың бір бөлігі үнемделіп, ғибадатхананың маңайына отырғызылған жергілікті гүлдер мен өсімдіктерді зерттеуге арналған жылыжайды салуға жіберілген.

Туризм
------

1986 жылдан бастап, Лотос ғибадатханасын 2002 жылға дейін 50 миллион адам барып келген. Осы жылдар ішінде келушілер саны Эйфель мұнарасына және Тәж Махалға келушілер санынан асқан. Индуистік мерекелер кезінде келушілер саны күніне 150 мыңға жетеді.

Сілтемелер
----------

* Лотос ғибадатханасы
* Ғибадатхананың ресми сайты
* Лотос ғибадатханасы (ағылшын тілінде)
* Лотос ғибадатхананың суреттері Мұрағатталған 17 маусымның 2013 жылы.
Орион тұмандығы. ESO-ның суреті
**Галактикалық тұмандықтар** — ғарыш құрамына енетін сиретілген газдар мен тозаңдардан тұратын әр түрлі аспан объектілері. Галактикалық тұмандықтар, басқа да галактикаларда кездеседі. Тұмандық деп алғашқы кезде жұлдызды аспандағы қылаң дақтарды атаған. Бірте келе телескоптардың жетілдірілуіне байланысты, әлгі тұмандықтардың әр түрлі екені байқалды. Олардың басым көпшілігі жырақтағы ғаламат зор жұлдыз шоғырлары - галактикалар. Бұлар галактикадан тысқары тұмандықтар делінді. Ал, біздің галактика құрамына жұлдыздардан басқа да көлемді газ және тозаң бұлттар кіреді. Құрамына, формасына және физикалық табиғатына қарай, галатикалық тұмандықтарды диффузиялық( қылаң және қоңыр), планеталық және глобулалар деп бірнеше топқа бөледі. Диффузиялық қылаң тұмандылық шүйкеленген жүндей шет-шеті жүмаланып, бозғылттанып көрінеді. Олардың бұрыштық диаметрі доғаның бірнеше минутынан, бірнеше секундына барады. Қазіргі кезде 100-ден аса диффузиялық қылан тұмандықтар бар екені мәлім.

Диффузиялық қылаң тұмандықтар қатарына *Таразы* шоқжұлдызындағы тұмандылық жатады. Халық аңызында бұл тұман мерген мылтығының түтінін бейнелейді. Дүрбімен жақсы көрінеді. Ол бізден 40*парсек* қашықтықта орналасқан. Спектрі бойынша қалың диффузиялық тұмандықтардың құрамына көбінесе сутек, оттек, азот, гелий кіреді. Бұлардың көлденеңі ондаған, кейде тіпті жүздеген *жарық жылымен* өлшенеді. Тұмандықтағы газдар көршілес ыстық жұлдыздардың жарығын бойына сіңіреді де, өзі *люминисценция жарығын* шығарады. Сондықтан олар қылаңдап көрінеді. Диффузиялық тұмандықтар өте ұсақ қатты түйіршіктерден тұрады. Әлемдегі ғажап түзілістердің бірі - қоңыр тұмандықтар. Құс жолының ашық реңінде ойдым-ойдым, қап қара көмірдей қалың тозаң шөгіндісі жай көзбен де байқалады. Қоңыр тұмандықтардың тозаң массасы төңірегіндегі жұлдыздардан шыққан жарықты жұтып алып, алыстағы жұлдыздарды перделеп, мүлдем көрсетпейді. Содан аспан реңінде жұлдыссыз қарауытқан дақ түрінде байқалады.
**Ярым-Тепе**, **Жарымтепе** - бірнеше төбеден құралған ежелгі егіншілер мекені (біздің заманымыздан бұрын 6 – 4 мың жылдықтарға жатады). Ирактың солтүстік-батысында, Тель-Афар қаласының жанында. 1969 жылдан КСРО ҒА (ғылым академиясы) екі төбені зерттеуде.

Ярым-Тепе мәдениеті
-------------------

Ярым-Тепе 1(рим)- хассун мәдениетіне жатады. Бұл жерден осы мәдениеттің негізгі даму кезеңдерін көрсететін 13 құрылыс қабаттары табылды. Дені тік бұрышты 1500-ден аса тұрғын үйлер мен қыштан салынған пештер (ыдыс күйдіруге арналған екі сатылы пештер де бар) зерттелді. Сондай-ақ хассун және салмара мәдениеттеріне жататын құмыралар, тас дән ұсатқыштар, келі-келсап, орақ, тескіштер, біздер, балшықтан жасалған әйел мүсіндері тағы басқа заттар табылған. Сиыр сүйегі мен темірден жасалған бұйымдардың (қорғасын білезік, мыс моншақ, мыс кенінің кесектері) табылуы назар аударарлық нәрсе. Өйткені бұған дейін сиыр сүйегі ежелгі ескерткіштердің ешбірінде кездеспеген, ал металл бұйымдар тіпті Месопотамияның өзінде де ұшыраспаған. 

Ярым-Тепе 2(рим) халаф мәдениетінен қалған мекен (біздің заманымыздан бұрын 5 мың жылдық). Бұл жерден 10 құрылыс қабаты табылды. Дені пішіні дөңгелек 300-ден аса тұрғын үйлер мен шаруашылық құрылыстары, әр түрлі ошақтар, сондай-ақ ертедегі діни орындардың жұрты табылған. Тұрғындар егіншілікпен, мал шаруашылығымен айналысқан. Дән қалдықтары, қой, өгіз, ешкі, шошқа сүйектері, тастан жасалған дән үккіш, келі, балта, құмыра, әшекей заттар, сүйектен жасалған біз, тескіш, көптеген қыш бұйымдар, әйел мүсіндері, геометриялық өрнектермен әшекеленіп, қара, қызыл, қоңыр түске боялған кесе, құмыра тағы басқа ыдыстар табылған. Кейбір құмыраларға балықтың, құстың, қарақұйрықтың тағы басқа жануарлардың суреттері салынған. Басқа халаф мекендерінде кездеспейтін кейбір қыш ыдыстардың үлгісі мен көркем суреттердің салыну мәнері Ярым-Тепе 2(рим)-нің Месопотамия мәдениетінен (біздің заманымыздан бұрын 5 мың жылдық) ерекше орын алатынын көрсетеді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Мерперт Н. Я. Мунчаев Р. М. Раннеземледельческие поселения Северной Месопотамии, «Советские архивы», 1971, № 3.

Координаттар: 36°19′14″ с. е. 42°22′03″ ш. б.﻿ / ﻿36.32045° с. е. 42.3675° ш. б.﻿ / 36.32045; 42.3675 (G) (O) (Я)
Тайлер Олссон (2013)
Тайлер «Тай» Олссон (ағыл. Tyler „Ty" Olsson; туған. 28 қаңтар 1974 Галифакс, Канада) — канадалық актёр.

Өмірбаяны мен мансапы
---------------------

Олссон 1974 жылы Галифакста өмірге келді. Жасөспірім болған кезде Оттава көшіп кетіп, Кентербери университетінде актерлық өнер пәні бойынша ооқыған. Кейін оқуын «Studio 58» кәсіби театр мектебінде жалғастырды.

1999 жылы "Лейк-Плэсид: Озеро страха" фильмі Тайлердің кино индустриясындағы бірінші тәжірибесі болған. Кейін Тай Олссон екінші план актері ретінде әлемге «Люди Икс 2», «Ловец снов», «Хроники Риддика», «Восстание планеты обезьян», «Сумерки. Сага: Рассвет — Часть 1» фильмдер арқасында таныла бастады. Тағыда "Рейс 93" фильмдегі Марк Бингем ролі арқылы әйгілі бола бастады. 

«Сверхъестественное» телесериалындағы 8 сезонда Бенни атты вампирдің ролімен танылды.

Жеке өмірі
----------

Лианна Нэш актрисасы мен бірге некеде тұрған. 2012 жылы некеелері бұзылды. Екі қызы бар - Маккензи мен Дэйган Хантер (екеуі 2002 ж туды)

Дереккөздер
-----------

1. Тайлер Олссон Internet Movie Database сайтында
2. Тайлер Олссон
**Остин Траут** (Austin Trout, 18 қыркүйек 1985, Лас-Крусес, Нью-Мексико, АҚШ) — америкалық кәсіпқой боксшы, бірінші орта салмақта өнер көрсетеді. Бірінші орта салмақтағы WBA тұжырымы бойынша 2011 — 2013 жылдар аралығындағы әлем чемпионы.

Әуесқой мансабы
---------------

Траут бокспен 10 жасынан анасы оны жергілікті спортзалға әкелгеннен соң айналыса бастаған. 2003 АҚШ чемпионатында қола жүлдені иемденді, жартылай финалда (7:13) Ванесу Мартиросяннен жеңіліс тапқан еді. 2004 жылы АҚШ-тың жартылай орта салмақтағы Әуесқой чемпионатында жеңіске жетті. 2005 жылы АҚШ чемпионатында қола жеңіп алды, жартылай финалда Деметриус Андрадедан жеңілді.

Кәсіпқой мансабы
----------------

2005 жылы орта салмақ дәрежесінде кәсіпқой дебютін жасаған. 2009 жылы бірінші орта салмақтағы WBA тұжырымы бойынша құрлықаралық чемпион атағын жеңіп алады. 

### Әлем чемпионы атағы үшін айқас

2011 жылы мексикалық Ригоберто Альваресты жеңіп WBA тұжырымы бойынша әлем чемпионы атанды.
**Анимизм** (лат. *anima* — рух, жан) — заттық дүние құбылыстарының жандылығын бiлдiретiн термин.

Анимизм терминiн ғылыми қолданысқа ағылшын этнографы және мәдени антропологы **Э.Б.Тайлор** (1832-1917) енгiзген. Ежелгi мәдениетке талдау бере келе, магия, тотемизм, фетишизм сияқты ecкi ceнім-нанымдардың қатарында ол анимизмдi де атап өтедi.
Оның пiкiрi бойынша анимизм кейiнгi дамыған дiндерге апаратын баспалдақ есебiнде болады және олардың ментальдық дүниесiне енедi.

Бұл наным бойынша дүниедегі нәрсенің бәрі жанды, өлі мен тірінің, адам мен табиғаттың бір-бірінен еш айырмасы жоқ. Алғашқы қауым адамы өзін табиғаттан, жан-жануардан бөлмеген, яғни «адам мен табиғаттың теңдігі» туралы заң қалыптасқан. Адам өзін қоршаған ортадағы нәрсенің бәрі адам сияқты жанды нәрсе, олар адамша тірлік етеді, сондықтан олармен адам тікелей араласа алады, оп-оңай бір-біріне ауысады, құбылып бірі-бірінің кейпіне ене алады, тілдеседі деп нанған. Мұндай анимизм фольклорда, әсіресе, миф пен ертегіде жиі кездеседі: адам оп-оңай аңның, немесе басқа бір нәрсенің түріне енеді; я болмаса, хайуан адам кейпіне ауыса алады, ол адамша сөйлейді; немесе адам мен жануар үйленіп, бірге ғұмыр кешеді.

Басқа халықтардың дүниетанымы мен сенiм-нанымдарындай анимизм қазақтың дәстүрлi рухани мәдениетiнде терең ұялаған. Мысалы, Ш.Уәлиханов қазақи түсiнiкте жанның үш түpi бар дейдi: ет жан, шыбын жан, рухи жан.

Анимизмнің көрінісіне қазақы дүниетанымдағы «киелi», «қасиетті» жер бедерлерi мен атаулары жатады. Табиғат аясындағы мәдениет үшiн қоршаған орта киелi таулардан, құтты өзендер мен көлдерден, ағаш-бұталардан, т.б. тұрады.
Табиғи құбылыстар да қасиеттi мағынаға ие болады, олардың рухы және иесi бар делiнедi.
**Қызылқоға ауылдық округі** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қарабау, Бұқар ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Қарабау ауылы.

Сипаттамасы
-----------

Жер көлемі - 103 193 гектар, оның 491,2 га - жайылымдық жер, 13287,2 га - шабындық алқабы. Сиыр - 1491, қой-ешкі - 3986, жылқы - 1468, түйе - 91. 250 отбасы тұрады.

Халқы
-----

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1346 адамды (704 ер адам және 642 әйел адам) құрады.

| Елді мекен | Халқы,адам (1989) | Халқы,адам (1999) | Халқы,адам (2009) | Халқы,адам (2021) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Қарабау | 2205 | 1523 | 1420 | 1311 |
| Бұқар | 280 | 230 | 118 | 35 |

Мәдени-әлеуметтік мекемелер
---------------------------

Қарабау орта мектебі , «Қарлығаш» балабақшасы, ауылдық клуб, кітапхана, амбулатория, пошта бөлімшесі, телекоммуникация торабы т.б. бар.

Шағын кәсіпорындар
------------------

21 жеке кәсіпкер (5 дүкен, 1 наубайхана, 1 кафе), 135 жекеменшік көлік, 8 шаруа қожалығы бар (1.01.2019 ж. мәлімет).

Транспорты
----------

Округ аумағынан «Мақат-Индер» теміржолы, «Орта Азия-Орск» мұнай-газ құбыры, облыстық дәрежедегі «Индер-Қарабау-Миялы-Сағыз» автокөлік жолы өтеді.

Әкімдері
--------

Әр жылдары Н.Марданов, Е.Бөтпенов, Л.Оразов, Ш.Қонысбаев, М.Сәтқалиев, Ш.Қонысбаев, Р.Ерғалиев, С.Ізмұқанов, Қ.Қайруллин округ әкімі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", X том
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  Қызылқоға - құт мекен. Алматы: «Өлке» баспасы, 2005 ж. ISBN 9965-599-97-1


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Қызылқоға ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Жамбыл •
 Жангелдин •
 Көздіқара •
 Қызылқоға •
 Миялы •
 Мұқыр •
 Ойыл •
 Сағыз •
 Тайсойған •
 Тасшағы
 |

 |
**«Жұлдызды түндер»** — өзбек жазушысы Пірімқұл Қадіров жазған тарихи роман. Шығарма Захир әд-Дин Мұхаммед Бабырдың өмірі туралы баяндайды. Қадыров бұл романда он жыл жұмыс істеді (1969—1978). «Бабырнама» мен «Хумаюннама» шығармалары «Жұлдызды түндердің» негізгі дереккөзі қызметін атқарды.

«Жұлдызды түндер» қазіргі өзбек әдебиетінің ең таңдаулы туындыларының бірі. 1980 жылдары Қадыров «Жұлдызды түндер» романының логикалық жалғасы деп саналатын Бабырдың ұлы Хумаюн мен немересі Акбар Жалалуддин Мұхаммедтің өмірін баяндайтын «Авлодлар довани» («Акбар») романын жазды. 1982 жылы жазушыға романы үшін Өзбекстан КСР-нің Хамза атындағы Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Pirimqul Qodirov (1928): „Yulduzli tunlar" romani haqida. *Ziyouz*. Тексерілді, 13 шілде 2016.
2. ↑  Bi-Bi-Sining „Radiokitob"ida „Yulduzli tunlar"ni tinglang!. *BBC oʻzbek xizmati* (3.10.2009). Тексерілді, 13 шілде 2016.
3. ↑  "Yulduzli tunlar" romani ingliz tilida chop etildi. *Surxon tongi* (3-fevral 2023-yil). Тексерілді, 20-noyabr 2023-yil.
**Nissan Motor Co. Ltd.** (*жапонша* 日産自動車株式会社, ниссан дзидо:ся кабусикигайся) — әлемдегі ірі жапон автомобиль шығарушы компания. Компания негізі 1933 жылы қаланған. 2010 жылы «Ниссан» компаниясы әлем рейтингісінде (жапон автомобиль шығарушыларының ішінде Toyota мен Honda-дан кейінгі 3-орында) автомобиль шығарушы компаниялардың ішінде 8-орынға шығады. Штаб-пәтері Токиода орналасқан. 2010 жылы Иокогамаға көшіру жоспарланады.

Иемденушілер мен басшылық
-------------------------

Компания акциясының 44,4%-ы Renault S.A. француз компаниясына тиесілі. Nissan Motor Co. Ltd. Компаниясының президенті және аға орындаушы директоры – Карлос Гон.

Қызметі
-------

«Nissan» маркасымен жеңіл және коммерциялық автомобильдер көптеп шығады. Сонымен қатар компания «Infiniti» маркасындағы «люкс» класс автомобильдерін сатады. 1983 жылға дейін және де 1997 жылдан бастап «Datsun» маркасындағы автомобильдер шығарады.

Дереккөздер
-----------
**Пол Кевин Джонас II** (ағылш. *Paul Kevin Jonas II*; 5 қараша 1987, Каса-Гранде, Аризона, АҚШ) — америкалық әнші және актер. «Jonas Brothers» тобының бұрынғы мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Пол Кевин Джонас II – Джонас ағайындыларының ең үлкені. АҚШ-тағы Нью-Джерси қаласында дүниеге келді. Джо мен Кевин, кішкентай бауырлары Ник арқылы танымал болды. 2005 жылы Никтың өлең айтқанын «Columbia Records» компаниясы естіп, танымал қылды.

2007 жылдың мамыр айында Кевин, Даниэль Делиспен танысты. 2009 жылы жұп аттасқаны туралы айтты. 2013 жылдың шілде айында Даниэльдің екіқабат екенін Кевин әлеуметтік желіде жариялады. 2014 жылдың 2 ақпанында Кевин мен Дани ата-ана атанды. Баласының атын – Элина Роул Джонас деп қойды. Баланың екінші атын Даниэльдің қайтыс болған әжесінің атын қойды.

Мансабы
-------

2005 жылы «Jonas Brothers» тобы жарыққа шықты. Жасөспірім қыздардың жүрегін жаулап алды. 2008 жылы ағайындыларды «Рок в летнем лагере» фильміне шақырды. 2010 жылы бұл фильмнің екінші бөліміне түсті.

Фильмографиясы
--------------

* 2006 — Ханна Монтана – өзін ойнайды
* 2008 — Camp Rock — Джейсон.
* 2009 — Jonas Brothers: The 3D Concert Experience
* 2009 — J.O.N.A.S – өзін ойнайды.
* 2010 — Jonas L.A. – өзін ойнайды.
* 2010 — Camp Rock 2 — Джейсон.
* 2012 — Married To Jonas – өзін ойнайды.

Дискографиясы
-------------

* «It’s About Time» — 2006
* «The Jonas Brothers» —2007
* «A Little Bit Longer» —2008
* «Lines, Vines and Trying times» — 2009
* «Jonas L.A.» — 2010
* «Jonas Brothers The 3d concert experience» — 2009

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Кевин Джонас (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Кевин Джонас *Twitter* сайтында
**Үйгентас ауданы** — 1928-1930, 1935-1963 және 1964-1997 жылдары болған Алматы округі, Алматы және Талдықорған облыстарындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Қабанбай ауылы (1992 жылға дейін Андреевка).

Тарихы
------

Аудан 1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР-нің Алматы ауданының құрамында Қазақ АКСР-і Жетісу губерниясының Лепсі уезінің Герасимов болысынан құрылды. Бастапқыда **Герасимов ауданы** деп аталды.

1928 жылы 17 шілдеде аудан **Андреев ауданы** болып өзгертілді.

1930 жылы 23 шілдеде Алматы округі таратылды. Сонымен бірге, Андреев ауданы жойылып, оның аумағы Алакөл және Лепсі аудандары арасында бөлінді.

Андреев ауданы 1935 жылы Қазақ АКСР (1936 жылдан бастап — Қазақ КСР) Алматы облысының құрамында қайта құрылды.

1936 жылы 29 маусымда Дзержин ауданы Андреев ауданынан бөлінді.

1944 жылы 16 наурызда Андреев ауданы жаңадан құрылған Талдықорған облысына берілді.

1957 жылы 5 қарашада Дзержин ауданы Андреев ауданына қосылды.

1959 жылы 6 маусымда Талдықорған облысы жойылып, Андреев ауданы Алматы облысына қайтарылды.

1963 жылы Андреев ауданы жойылып, бірақ 1964 жылы қалпына келтірілді.

1967 жылы 23 желтоқсанда Андреев ауданы қалпына келтірілген Талдықорған облысына берілді.

1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болған: Андреев, Герасимов, Глинов, Дзержинский, Жыланды, Комсомол, Лепсі, Николаев, Октябрь, Осинов, Саратов.

1993 жылы 4 тамызда Андреев ауданы **Үйгентас ауданы** болып өзгертілді.

1997 жылы 22 сәуірде Талдықорған қайтадан жойылып, Үйгентас ауданы Алматы облысына қайтарылды.

1997 жылы 23 мамырда Үйгентас ауданы қайтадан жойылып, оның аумағы Алакөл ауданына берілді.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  29188 | ▲38390 | ▲54812 | ▼41107 | ▼38931 |

Әдебиет
-------

* Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
* Алакөл ауданының әлеуметтік-экономикалық төлқұжаты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
Уильям Лайон Макензи Кинг
**Уильям Лайон Макензи Кинг**(*William Lyon Mackenzie King*; 17 желтоқсан 1874 — 22 шілде 1950) - Канаданың саяси және мемлекет қайраткері, алғашқы еңбек министрі (1909-1911). 1919-1948 жылдарда либералдық партияның басшысы, 1921-1926, 1926-1930, 1935-1948 жылдарғы премьер-министр. Оның үкіметі 1942 жылы 12 маусымда КСРО-мен дипломатиялық байланыс орнатты, бірақ соғыстан кейін Кеңес үкіметі мен Канада арасындағы байланыс нашарлады. Сол кезде Уильям Канаданың АҚШ-пен байланысын нығайту бағытын ұстап, жұмысшыларға қарсы саясат жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Қара теңіз** (орыс. *Чёрное море*, түр. *Kara deniz*, грек. *Роntos Euxenos*) — мейірбан теңіз, Атлант мұхиты алабына жататын теңіз. Кіші Азия мен Еуропа аралығында жатыр. Жағалауында Түркия, Болгария, Румыния, Украина, Ресей, Грузия елдері орналасқан. Батысында Босфор бұғазы арқылы Мәрмәр теңізі мен, одан әрі Дарданелл бұғазы арқылы Эгей және Жерорта т-дерімен, солт-нде Керч бұғазы арқылы Азов теңізі мен жалғасады. Ауданы 420,3 мың км². Ұзындығы 1148 км, ені 615 км, ең терең жері 2211 м. Жағасының ұзындығы 4074 км және аз тілімделген. Батысы мен солт. батысында жағасы жайпақ, кей жерінде жыралы. Шығысы мен солт. бөлігіндегі Қырым түбегінің жағасыны таулы болып келеді. Ірі шығанақтары: Каркинит, Каламат, Днепр-Буг, Днестр. Аралдары (ірілері — Березань, Змеиный) аз. Теңізге Дунай, Днепр, Оңт. Буг, Рионн, Чорох, т.б. өзендер құяды. Қ. т. палеогеннің аяғынан неоген мен антропогенге дейінгі аралықта қалыптасты. Қалыптасуының алғашқы сатысында Каспий теңізімен біртұтас су айдыны болып, төмен плиоценнің аяғында Кауказ жотасының көтерілуінен екіге бөлінген. Қара теңіз құрлық ортасында жатқандықтан климаты континенттік. Ауаның қаңтардағы орташа температурасы: солтүстік-батысында -2.6- 3˚С, оңтүстігінде 6-9˚С, батысында -1.4˚С және солтүстігінде -25 -30˚С-қа жетеді. Жауын-шашынның орташа мөлш. 300 — 2500 мм. Тұзд. ашық бөлі-гінде 17,5 — 18,5%о, өзен-дер сағасы маңында 9 — 2%о, дейін азаяды. Суының шалқып-шегінуінен деңгейінің ауытқуы солт.-батысында 2 м-ге жетеді, Қырым жаға-сында 40 — 60 см. Өсімдік пен жануарлар дүниесі жылы әрі құрамында оттек мол судың беткі қабатында шоғырланған. Теңіз түбіндегі өсімдіктердің құрамында балдырлардың 258 түрі, 125 м тереңдіктегі қабатта фитопланктонның 284 түрі бар. Қара теңізде жануарлардың 1500-дей түрі тіршілік етеді, соның ішінде балықтың 180 түрі (қортпа, бекіре, шоқыр, хомса, тюлька, кефаль, камбала, устрица, скумбрия, т.б.), акула бар. Қ. т. жағалауындағы елдерді бір-біріме байланыстарын үлкен су жолының бірі. 

Судак бухтасы

Ірі порттары
------------

Трабзон, Сино, Самсун (Түркия), Бургас, Варна (Болгария), Констанца (Румыния), Одесса, Ильичевск, Николаев, Севастополь, Керчь (Украина), Новороссийск, Туапсе (Ресей), Поти, Батиму (Грузия). Теңіз жағалауы рекреациялық мақсатқа пайдаланылады.

Iрі курорттары
--------------

Варна, Одесса, Еупатория, Ялта, Сочи, Гагра, Сухуми, Батуми, т.б.

Қара теңіз сипаттамасы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Қара теңіз бойындағы елдер |
| --- |
|  |
| 

Болгария • Грузия • Румыния • Ресей • Түркия • Украина
 |

 |
**Энтеробиоз** (жаңа лат. enterobiosis көне грек. ἔντερον — асқазан, βίος — өмір) — жұмыр құрттар тобының ең таралған гельминтозы.

Этиологиясы
-----------

Ауру тудырушысы мен қоздырушысы – жылан құрттар. 

Жылан құрт – кішкентай, құртты ақ түстес. Ұрғашысының ұзындығы - 10 мм, арт жағы құрсаққа оралған. Еркегінікі - 5мм дейін барады, арт жағы біз тәрізді ұшталған.

Дененің ал жағында қабыну, «сулы бөртпе (везикула)» атанған ауыз қуысы орналасқан. Соның көмегімен жылан құрт асқазан қабырғасына жабысады. Бұл іс-әрекет жұмыр құрттар тобындағы жылан құрттарға үйреншікті. Құрттар асқазанның ішіндегісімен қоректенеді және қанды жұтып жібере алады. Жылан құрттардың жұмыртқалары түссіз қапты әрі сопақ. Сопақшаның бір жағы жалпақ, екінші жағы дөңес. 

Жылан құрттар соқыр ішекте және соқыр ішектің құрт тәрізді өскінінде ешқандай ауру тудырмай өмір сүреді. Кей кезде ісінген соқыр ішектің құрт тәрізді өскінінде осы гельминттарды табады, бірақ олардың ісініге қатысқаны жөнінде ешқандай дәлел жоқ. Жұққан адамның ұйқысының алдында немесе ұйқысы кезінде паразиттер сыртқа шығып, теріге жұмыртқаларын тастайды. Адам қатты қышу сезінеді, содан соң паразиттер оның қолына, тырнағына, одан кейін басқа да заттарға, адамның аузына түседі. Паразиттың жұмыртқасы кей кезде шыбын, тарақан және шаңмен тасымалданады. Жұмыртқаның дамуы үшін қолайлы жағдай – 34-36° С температура аралығы және көп мөлшердегі ылғалдылық (70-90 %).

Клиникасы
---------

Инкубациялық кезең – 3-6 апта. Энтеробиоздың жай түрінде науқаста 1-3 күн аралығында болатын қышу пайда болып, өзі кетеді, бірақ 2-3 аптадан кейін реинвазия арқылы қайта пайда болады. Ол асқынып шыдатпайтын әрі әркезгі ауруға айналады. Кейін ауру барысын қиындататын жаралар, терінің екінші деңгейдегі бактериямен жұғысуы, тері қабынуы пайда болады. Кей адамдарда асқазан жұмысының бұзылуы – іштің ауыруына, кебуіне, жүрек айну, құсуға әкеліп соғуы мүмкін.

Диагностикасы
-------------

Ауруды анықтау үшін перианальді қабаттарға арналған қырнама қолданады. Күніне немесе күнара 3 рет қолданған дұрыс. Бұрында тәңертеңгі жуынып-шайыну мен дефекация алдында мақтаны глицеринге сулап жасаған. Қазір ол үшін түссіз жабысқақ бауды пайдаланады.

Емдеу жолдары
-------------

Антигельминтті препараттар қолдану
* Пирантел
* Вермокс
* Мебендазол
* Вормил

Гигиена ержелерін сақтау
* қолды дұрыс жуу
* Қысқа қиылған тырнақтар
* Киімді ыссы суға жуу
* Киімді ыссы бумен үтіктеу
* Пәтерде аптасына кемінде 2 рет ылғал тазалық жүргізу

*Егер отбасыда бір адам ауырса, отбасының барлық мүшелері де қаралуы шарт!*

Тағы қараңыз
------------

* Жұмыр құрттар

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Ішкі аурулар" кітабы. Б.С.Калмурзина, Алматы "Эверо", 2010-540

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Энтеробиоз (Enterobiosis, Oxyurosis) — Вестник Мұрағатталған 11 қазанның 2014 жылы. (орыс.)
* Энтеробиоз — Pro-Parasites.info Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2015 жылы. (орыс.)
**Кеңбидайық** — Ақмола облысының Қорғалжын ауданындағы ауыл, Кеңбидайық ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Қорғалжын кентінен солтүстік-шығысқа қарай 44 км-дей жерде, Шишалқар, Зорман көлдерінің аралығында орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1124 адам (563 ер адам және 561 әйел адам) болса, 2009 жылы 479 адамды (229 ер адам және 250 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1932 жылы қаланған. 1976 жылдан мал бордақылайтын Қорғалжын ауданы арнаулы шаруашылық бірлестігінің орталығы болып келді. 1997 жылдан "Кеңбидайық" ЖШС-тің орталығы болды. Жарма цехы, диірмен жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, клуб, кітапхана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тұрмыс қажетін өтейтін мекеме, сауда орындары, т.б. бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ақмола облысы Қорғалжын ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Алғабас •
 Арықты •
 Екпінді •
 Жантеке •
 Жұмай •
 Кеңбидайық •
 Қараегін •
 Қарғалы •
 **Қорғалжын** •
 Құмкөл •
 Майшұқыр •
 Өркендеу •
 Сабынды •
 Садырбай •
 Ұялы •
 Үшсарт •
 Шалқар 
 |

 |
**Ғалымбек Сапарбергенұлы Өтегенов** (3 қазан 1984, Ақтөбе облысы. Шалқар ауданы) — Ұлт Жанашыры, меценат, қоғам қайраткері.

Өмірбаяны
---------

1991-2001 ж.ж. Ідіріс Үргенішбаев атындағы N40 қазақ орта мектебінде білім алды.

Ақтөбе көлік байланыс және технологиялар колледжінде Кәсіби орта білімге ие болды.

### Еңбек жолы

2002 ж. Дизель слесарі. Ақтөбе пайдалану локомотив депосы. Қандыағаш Айналым депосындағы 

2003 г. Мұғалжар аудандық әскери комиссариатымен ҚР Қарулы Күштері қатарына шақырылған.  

2003-2005 г.г. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері қатарында әскери борышын өтеген.

2005 г. Слесарь ходовик «ЛСК» АҚ филиалы Қандыағаш Локомотив сервис қызмет көрсету орталығы.

2005 ж. Ақтөбе теміржол көлік қызметкерлерінің оқу орталығы. «Тепловоз машинисінің көмекшісі» 4,5 айлық даярлау курсы.  

2006 ж. Машинист көмекшісі. «Локомотив» АҚ филиалы Шыбарқұдық пайдалану локомотив депосы.

2007 г. Ақтөбе темір жол көлігі қызметкерлерін даярлау орталығында тепловоз машинистерін даярлау курсы. 

2008 ж. Тепловоз машинисті. «Локомотив» АҚ филиалы Шыбарқұдық пайдалану локомотив депосы.

2012 ж. Локомотив «АҚ»-Атырау Локомотив пайдалану депосына ауыстырылды.

2013 ж. Тепловоз машинистінің 3-сынып біліктілігі берілді. 

2016 ж. Локомотив бригадаларының оқыту нұсқаушысы. 

2017 ж. Тепловоз машинистінің 2-сынып біліктілігі берілді. 

2017 ж. Кәсіби орта білім. Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжі. 2020 ж. Түркия елінде кәсіп жолында

Марапаттары
-----------

2022 ж. Ұлт Жанашыры. 

2022 ж. Бауыржан Момыш ұлы атындағы «Намыс» төсбелгісі. 

2022 ж. Алтын Адам номинациясымен марапат. 

2023 ж. ҚР Президенті Қ. К. Тоқаевтың Алғыс хаты. 

2023 ж. Аманат партиясынан Алғыс хат.

Жеке өмірі
----------

Отбасы бар. 2 ұлы бар. 

Түркия елінде кәсіп иесі.
**Некреси монастыры** (груз. ნეკრესის მონასტერი) — Грузияның шығысындағы Кахети аймағындағы Алазани аңғарының үстіндегі тауда орналасқан ежелгі монастырь. Бір кездері бұл таудың етегінде осы атаумен аттас тұтас бір қала болған, бірақ одан бүгінгі күнге дейін бірнеше ғимараттардың іргетасы ғана сақталған. Некреси монастырі Кахетияның ең жарқын көрікті жерлерінің бірі болып саналады.

Тарихы
------

6 ғасырда ассириялық Авив (Або) Некрес Алазани алқабына келіп, тауда монастырдың ірге тасын құрады. Бұл жер ежелден Кахетияның мәдени және діни орталығы болған. Авив Некресский епископ болған кезде оның резиденциясы монастырда орналасқан.

Кейінірек монастырь жау шапқыншылығынан бірнеше рет зардап шекті. Монастырь туралы қызықты аңыз бар. Бірде, мұсылмандар монастырьға кезекті шабуыл жасағанда, монахтар қақпадан бір табын шошқаны босатып жіберді. Жануарларды көрген шабуылшы жауынгерлер кейін шегінді. Содан бері монастырда шошқалар қасиетті жануарлар болып саналады.

Некресидің ортағасырлық тарихының көп бөлігі жазба деректерде құжатталмағанымен, археологиялық деректер мен оның сәулетіне талдау 9 ғасырда монастырь кешеніндегі ауқымды құрылыс қызметін көрсетеді. Оның бекіністері Кахетидің екі патшасы: 1518-1574 жылдары билік еткен Леван және 1574-1605 жылдары билеген Александр II кезінде нығайтылды.
1811 жылы Ресей империясы грузин шіркеуін жойғаннан кейін Некреси епархиясы жойылды, содан кейін монастырьдің өзі таратылды. Олардың екеуі де қазіргі Грузияда КСРО ыдырағаннан кейін қалпына келтірілді: бұрынғы епископтық 1995 жылы Грузин православие шіркеуінің құрамындағы Некреси епархиясы ретінде қалпына келтірілді, ал монастырға 2000 жылы монахтар қайта келді.

Монастырь кешені 2010 жылы ауқымды қалпына келтіруден өтті және бүгінгі күні оған барып көру туристерге көптеген жайлылық сыйлайды. Бұл шынымен ерекше ғибадатхана кешені.

Қазіргі Некреси монастыры
-------------------------

Некреси монастыры бірнеше тарихи ғимараттар мен қосалқы құрылыстардан тұрады. Олар бір-бірімен тығыз орналасқан. Монастырь ғимараттары қоршаған табиғатқа үйлесімді түрде сәйкес келеді.

Монастырь кешенінің бөліктері
Ғимараттардың бірі - өңделмеген тастан жасалған 4 ғасырдағы ежелгі базилика. Ол Авив Некресский мұнда монастырдің ірге тасын құрғанға дейін көп уақыт бұрын салынған.

VIII ғасырдағы ең Қасиетті Дева ғибадатханасы да базилика түрінде салынған және Некреси монастырының басты ғибадатханасы болып саналады. Ғимарат әдемі картиналары бар галереямен безендірілген. Ішінде XVI ғасырдағы ежелгі фрескалар мен қабырғалардағы жазулар сақталған. Ғибадатхананың жанында 15 ғасырдағы мұнара бар.

Қасында тағы бір ғибадатхана бар, ол пішініне байланысты «шаршы шіркеу» деп аталады. Монастырь аумағындағы шарап қоймасы (марани) бар. Бұл еденде дөңгелек ойықтары бар ашық ғимарат, онда шарап құмыралары - квеври орналастырылған.

Монастырь аумағынан Алазани алқабының керемет көркем көріністері ашылады. Мұнда демалуға арналған орындықтарда отырып, табиғат көріністерін тамашалауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Грузия: Некреси монастырі.
2. ↑  Некреси - Алазани аңғарының үстіндегі таудағы ежелгі атмосфералық монастырь.
3. ↑  Некреси − обитель, летящая над долиной.
**Материалдық мәдениет** - біртұтас адамзаттың мәдениеттің бір бөлігі. Адамның заттық пішінге түскен руханилығы, табиғи объект пен оның материалы заттарға, қасиеттер мен сапаларға айналған және мұның бәрі адам арқылы ғана бола алатын, демек, мәдени мақсатқа сәйкес міндетті және өркениеттік рөлі бар шығармашылық қызметтің нәтижелері. Рухани мәдениетке қарағанда материалдық мәдениет табиғи объектілердің сапалары мен белгілеріне, адам материалдық заттарды, ішетін тамақ және өмір сүру үшін қажетті басқа да жабдыктарды жасағанда негізгі материал немесе шикізат ретінде пайдаланатын заттар түрлері, энергия және ақпаратқа тікелей тәуелді. Материалдық мәдениетке өндірістің әр түрлі құрал-жабдыктары - энергетикалық және шикізат ресурстары, еңбек құралдары, өндіріс технологиясы және адам өмір кешетін ортаның инфроқұрылымы, байланыс және көлік құралдары, тұрмыстык, ойын-сауықтық ғимараттар, пайдаланылатын әр түрлі құралдар жатады. Тұтастай алғанда адам қызметінің нәтижесі болып табылатын материалдық құндылыктардың жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Ағаштан орындық үстел, төсек, т.б. үй жиһаздары жасалады. Бұл мысалда бір заттан әр түрлі денелер дайындалатынын көреміз. Заттардың өзара ұқсастығы мен айырмашылықтарын көрсететін белгілері олардың қасиеттері деп аталады. Оларға заттың агрегаттық күйі, түрі, түсі, тығыздығы, балқу және қайнау температуралары, жылу және электрөткізгіштктері, ерігіштіктері жатады. Мысалы, шыныдан, пластмассадан жасалған шөлмектер алып, оларды ұрып көрсек, шыны шөлмек оңай сынатынын, ал қыздырғанда пластмасса шөлмек оңай балқып, олардың пішіндерінің өзгеретінін байқаймыз. Мұндай өзгерістер физикалық құбылыстар деп аталады.

Ал енді осы шөлмектерді жағып көрсек, ең оңай өзгеретіні - пластмасса шөлмек, ол алдымен балқып, сосын қара күйеленіп жанады, ал шыны мен металдан жасалғандары Мұндай езгеріске түсу үшін оларды өте жоғары температураға дейін қыздыру керек. Бір заттың екінші бір затқа айналуы химиялық құбылысқа жатады, мысалы, сүт тасып кеткенде ол күйіп, көмірленеді. Пластмасса жанғанда басқа заттар тұзіледі.
Физикалық құбылыс кезінде заттардың табиғаты өзгермейді, тек олардың агрегаттык күйі мен пішіні өзгереді, жаңа зат пайда болмайды. Химиялық құбылыс кезінде бір зат басқа жаңа бір затқа айналады.
Заттардың химиялық қасиеттерін химия ғылымы зерттейді.
Осы кезде сан алуан заттар белгілі, олардың саны күн өткен сайын артып отыр, себебі тұрмыстық және өндірістік кажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қасиеттері әр түрлі заттар жасанды жолмен алынуда.
Заттардың қасиеттерін жете білу оларды саналы түрде колдана алуға мүмкіндік береді. «Білмеген у ішеді» деген мақалда халықтың көп жылғы бақылауынан түйген даналық ой айтылған. Шынында да қасиетін білмей тұрып кез келген затты иіскеп, колға алып уқалап немесе дәмін татып көруге болмайды: себебі күйіп, тіпті уланып қалу қаупі бар.
Химияның атқаратын көптеген маңызды міндеттері бар.
1. Заттардың құрамы мен қасиеттерін зерттеу.
2. Қоғамның кажеттілігіне карай жаңа сапалы заттар алу.
3. Қоршаған ортаның байлығын тиімді пайдаланып, оларды корғау.
Біздің киген киіміміз, ішкен асымыз, тұтынып отырған заттарымыз — бәрі де химиялық қосылыстар. Тіпті біздің өмір сүруіміздің өзі ағзаларда жүретін химиялық құбылыстарға негізделген

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 21 қыркүйектің 2013 жылы.
**Өзін-өзі өтеу** — шаруашылықты жүргізу қағидаты, кәсіпорын қаржысының жай-күйі. Мұнда кәсіпорынның шығыны түгелдей өзінің меншікті кірісі есебінен өтеледі. Өзін-өзі өтеу нарық жағдайында кәсіпорынның қызметіне қойылатын негізгі талап. Өндіріске және өнімдерді өткізуге жұмсалатын шығынды кәсіпкер қаржылай пайдадан өтейді. Кәсіпорын рынокта өнімді өткізіп (жұмысты орындап, қызметтер көрсетіп), белгілі бір ақшалай қаражат алады. Оны өнімді сатудан алынған қаражат немесе жалпы ақшалай түсім деп атайды. Шаруашылық қызметке жұмсалған алғы төлемдердің бәрі түгелімен сатудан алынған қаражат есебінен өтеледі, осы арқылы олардың өндірісінің залалсыздығы қамтамасыз етіледі. Бірақ бұл аз, кәсіпкерлер бұл орайда пайда (таза табыс) да алуға тырысады.

Тағы қараңыз
------------

* Өзін-өзі басқару
* Өзін-өзі қаржыландыру

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Арчер Маргарет** (ағылш. *Margaret Archer*; 20 ақпан 1943) — әлеуметтану үшін маңызды болып табылатын "құрылым — қызмет" проблемасын қарастыратын белгілі және беделді теориялардың бірі Арчердің морфогенез теориясы. Арчер идеяларының кейбір принципті қағидалары:

Әлеуметтанушы бір жағынан құрылымды (немесе мәдениетті), екінші жағынан қызметті талдамалық тұрғыдан ажырата білуі керек. Бұл — әлеуметтік өмірдің екі жағы. Бұларды ажырамас бірлікте көрсетуді Арчер конфляционизм деп атайды. "Conflation" сөзі "біріктіру", "қосу" және екі мәтінді бір мәтінге біріктіру деген мағынаны білдіреді. Конфляционистер кез келген қызмет құрылымданған, ал құрылымдар қызмет арқылы іске аспаса олар өмір сүре алмас еді дейді деп көрсетеді Арчер бұл жерде үш қисынды мүмкіндік бар. Кейбір авторлар қызмет дегенміз құрылымның эпифеномені деп есептейді. Ал енді біреулері құрылым қызметтің эпифеномені болып табылады дейді.

Бірінші жағдайда "жетілу" "жоғарыдан төмен" болып отыр, яғни қызмет құрылым тұрғысынан автономиядан айырылады;

Екінші жағдайда "төменнен жоғары", яғни құрылым қызмет тұрғысынан автономиядан айырылады.

Үшінші мүмкіндік: құрылым да, қызмет те автономиядан айырылып, жетілу ортасымен жүреді. Морфогенез теориясында Арчер морфогенез және морфостазис ұғымын енгізді. Әңгіме әлеуметтік нысандардың құрылуы мен өмір сүруі турасында болып отыр. Арчер әлеуметтік құрылымда да, мәдениетте де қолданылатын үш топтық тізбекті бөліп көрсетеді: құрылым әсер етушілердің өзара әсер етуіне жағдай жасайды, бұл өзара әсерлер өздерінің ішкі ерекшеліктеріне сай жүзеге асады; нәтижесінде жаңа немесе сырты өзгерген ескі құрылым пайда болады. Арчердің реализм және морфогенез теориясының философиялық базасы қазіргі заманғы ағылшын реализмі, негізінен Р. Бхаскар тұжырымдамасы болып табылатын әлеуметтік онтологияның түбегейлі мәселелеріне арналады. Арчер Бхаскардың философиялық реализмі әртүрлі әлеуметтік теориялардың ортақ тұғырнамасы ретінде таныла алады, онымен қоса Бхаскар әлеуметтік әсердің өзгермелі үлгісі (ӘӘӨҮ) өзінше бір теория ретінде ұсыныла алады деп есептейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7