recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора деген жерінде дүниеге келді.

Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған.

КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады.

1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті.

Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : "Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді.

Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді.

Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты.

Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы".

Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді.
1972) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1951). Қазақстан жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған.

Шығармалары
-----------

* Әлдекімге шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А. 1958;
* Есіл. Поэма. А. 1959;
* Сырымды айтам. Өлеңдер мен сатиралар, поэмалар. А. 1984.
* Төлеужан Ысмайылов естеліктер, өлеңдер мен поэмалар, сатиралар, мақалалар. Алматы 2012 жыл.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Братиславадағы экономика университеті** (словацк. Ekonomická univerzita v Bratislave) — Словакияның экономикалық бағыттағы көне университеті. 1940 жылы жекеменшік *Братислава Жоғары Коммерциялық мектебі*(Vysoká obchodná škola v Bratislave (VOŠ)) ретінде негізі қаланған. 1945 жылы ол *Словакия Жоғары коммерциялық мектебі* ретінде мемлекет меншігіне айналды. 1949 жылы атауы Шаруашылық жоғары мектебі деп өзгерді, 1952 жылы  - Жоғары экономика мектебі деп қайта өзгерді. Қазіргі атауы 1992 жылы берілген.

Ректор - проф. инж. Фердинанд Даньо, д-р ф-фии.

Факультеттер
------------

Братиславадағы экономика университеті жеті факультеттен тұрады:

* Ұлттық экономика факультеті
* Коммерция факультеті
* Экономикалық информатика факультеті
* Кәсіпкерлік басқару факультеті
* Халықаралық қатынастар факультеті
* Қолданбалы тілдер факультеті
* Кошице қаласындағы Экономикалық-кәсіпкерлік факультеті

Сілтемелер
----------

*
**Магниттеллурлық зондылау стансасы**
**Магниттеллурлық зондылау** - көріністі меншікті электрлік кедергі мен Жердің магниттеллурлық өріс жиілігі арасындағы байланысты зерттеуге негізделген электрбарлау әдістерінің бірі. Магниттеллурлық өрістің жер қойнауларына ену терендігі оның жиілігіне тікелей байланысты. Өрістің төменжиілі құрамдас бөліктері жоғарыжиілі құрам бөліктеріне қарағанда тереңірек бойлауға қабілетті, сөйтіп ол тереңірек горизонттардың геологиялық құрылысы жайлы мәліметтер бере алады. Сөз болып отырған әдіс әсіресе көлбей қат-қабатталған немесе аз-мұз еңістенген шөгінді қабаттармен сипатталатын тектоникалық құрылымдардың тік бағыттағы қимасын зерттеуде тиімді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Төлеужан Исмаилов**(1932-1972) - Шығыс Қазақстан облысының Абыралы ауданындағы Аққора ауылында дүниеге келген. Сондағы орта мектепті, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Қазақтың көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, «Қызыл ту» (Кереку), «Ленин туы» (Қызылжар) облыстық газеттерінің редакцияларында әрқилы қызметтер атқарған. Біраз уақыт «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде де еңбек етті. Өмірінің соңғы жылдарында туған ауылында ауыр дертпен арпалысты. 1951 — 1961 жылдары аралығында «Есіл», «Дала министрі», « Жылқышы » «Үгітші», "Қойлар" поэмаларын, қырықтан астам өлең, отыздай астам сатира жазған.А.С.Пушкиннің «Батыс славяндар жырларын», М.Ю.Лермонтовтың «Мцыри» поэмасын, В.В.Маяковскийдің бірнеше өлеңдерің Т.Драйзердің «Америка трагедиясын» аударған.

Шығармалары
-----------

* Әлдекімге бір шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А. ҚЦКӘБ, 1958;
* Есіл. Поэма. А. ҚМ КӨБ, 1959;
* Сырымды аттам. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Мегалодон
---------

Мегалодон - жойылып кеткен акуланың бір түрі, ежелгі олигоценнен плейстоценге дейін өмір сүрген.

Толық мәлемет
-------------

Мегалодон акулылардың арасындағы ең үлкен және мықтысы болған. Бойы 16 метр және салмағы, мүмкін, 47 тоннаға дейін болатын. Тістеу күші 10,8 тоннаға дейін болуы мүмкін. Қазбалардың мәлеметі бойынша, мегалодон бүкіл жер шарында болатын. Бұл ағза тізбегіндегі ең басында тұратын жыртқыш болған. Табылған сүйектер бойынша, мегалодон ең ірі жануарлармен қоректенетін. Мегалодон тарихта плиозавр, мозазавр, дунклеостей, базилозавр, дейнозух, саркозух және кронозаврлармен бірге ең қауіпті жыртқыштардың бірі болған.

Таралуы
-------

Мегалодонның сүйектерін Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүскін Америка, Пуэрто-Рико, Куба, Ямайка, Австралия, Жаңа Зеландия, Жапония, Африка, Мальта және Үндістанда табылған.
**Мегатонналарды Мегаваттарға айырбастау Жобасы** (ағылш. *Megatons to Megawatts Program*, орыс. *ВОУ-НОУ* — жоғары байытылған уран — төмен байытылған уран) — ресейлік қарулық уранды АҚШ атом электр станцияларына отын ретінде қайтымсыз өңдеуді қарастыратын 1993 жылы жасалған АҚШ пен Ресей Федерациясының арасында жасалған келісім. «Megatons to Megawatts Program» деп аталған «нағыз» қарусыздандыруға бағытталған халықаралық инициативаның нәтижесі боп табылады. Келісім 20 жылға жасалған. 20 000 ядролық боеголовкаға эквивалентті қарулық уранның 500 тоннасын өңдеуді қарастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ВОУ-НОУ  (орыс.).  Российское атомное сообщество. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 қаңтар 2013. Тексерілді, 9 қаңтар 2013.
**Медаль** (фр. , итал. *medaglіa*, лат. *metallum* - металл) – қайсыбір даңқты оқиғаның, көрнекті қайраткердің, жердің құрметіне шығарылатын екі жақты (кейде бір жақты) бейнеленген металл белгі. Әдетте медалдің алдыңғы беті (аверс), артқы беті (реверс) және қыр жағы (гурт) деп аталады.

Тарихы
------

Әдетте медаль дөңгелек, тік бұрышты, кейде көп бұрышты, сопақша немесе басқа пішінде шығарылады.

Медальдар Ежелгі Римде мәлім болды. Алыс жорықтардан оралған жауынгерлерді ерекше белгімен марапаттау дәстүрлі болатын. Аталған белгіні олар кеудесіне немесе киімінің бұрышына тағатын. Жезден немесе күмістен жасалған арнайы белдіктерді - фалера деп атайтын. Бірақ медаль соғу өнері 14-15 ғасырларда Италияда, Византияда кеңінен тарала бастады.

Еуропа
------

Ресей
-----

Ресейде 18 ғасырдан бастап империяның жорықтарына, соғыстарына, басқа да айтулы оқиғаларға арналған (мысалы, "Полтава жеңісі үшін", 1709, "Шешенстан мен Дағыстанды бағындырғаны үшін", 1860, "Романовтар әулетінің патшалық құрғанының 300 жылдығы құрметіне", 1914, тағыда басқа) түрлі медальдар шығарылып тұрды.

КСРО
----

КСРО-да 1939 ж. Кеңес Одағы Батырының айырым белгісі ретінде "Алтын Жұлдыз" медальі, 1940 ж. Социалистік Еңбек Ерінің айырым белгісі ретінде "Орақ пен балға" алтын медальі тағайындалды. Сондай-ақ жауынгерлік ерлігі үшін (мысалы,"Ерлігі үшін", 1939), Ұлы Отан соғысы кезеңінде қорғаныста көрсеткен ерлігі үшін ("Мәскеуді қорғағаны үшін", 1944, тағыда басқа), қалалар мен аумақтарды азат еткені үшін (мысалы, "Берлинді алғаны үшін", 1945; "Белградты азат еткені үшін", 1945, тағыда басқа), еңбектегі үздік жетістіктері үшін (мыс. "Тың жерлерді игергені үшін", 1956; "Еңбек ардагері", 1974, тағыда басқа) кеңес халқының тарихындағы аса маңызды оқиғаларды мерекелеу күндеріне арналған (мысалы, "Ленинградтың 250 жылдығы құрметіне", 1957, тағыда басқа), көп балалы аналарға арналған 1-ші және 2-ші дәрежелі "Ана медалі", 1944), тағыда басқа көптеген медальдар шығарылды.

Қазақстан
---------

Қазақстанда "Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары туралы" ҚР Президентінің заңдық күші бар Жарлығына (23.1.1996) сәйкес азаматтар еңбектегі үздік жетістіктері мен жауынгерлік ерлігі үшін марапатталатын медальдары белгіленді.
"Ерлігі үшін", 
"Жауынгерлік ерлігі үшін", 
"Ерен еңбегі үшін", 
"Шапағат"

Ғылым, мәдениет, экономика
--------------------------

Ғылым, мәдениет, экономика саласындағы жетістіктері үшін, мысалы, Нобель сыйлығының лауреаттарына, халықаралық конкурстардың жеңімпаздарына медальдар тапсырылады.

Олимпиада ойындары
------------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы, 1997жыл, Алматы, 6 том
2. ↑  Медалдердің пайда болуы,  Мұрағатталған 8 сәуірдің 2011 жылы.
**Төменгі жайық шебі** – Орынбор шебінің бір бөлігі. Ол Оралдан Гурьев (қазіргі Атырау) қалашығына дейінгі Сахарная, Калмыковская, Горская, Кулагинская, Зеленовская, Бакаевская, Сарайчиковская бекіністерінен тұрды. Осы бекіністер арқылы патша өкіметі қазақтардың Жайықтың оң жағалауына өтуін қатаң бақылауға алып, өзінің отарлық саясатын жүргізуді үдете түсті. Пугачев бастаған шаруалар соғысы кезінде және Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысы барысында Төменгі жайық шебі бойындағы бекіністерге қазақтар тарапынан шабуыл жасау күшейді. 1801 ж. Төменгі жайық шебінің батысында Бөкей ордасы құрылды.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Скупной белок** – Иванов жотасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі шағын жота.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы Ерофеевка қыстауының солтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1729 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 7 км. Беткейі тіктеу, өзен аңғарларымен қатты тілімденген. Биік белдеулерінде таудың үшкір басы шығып тұрады. Батыс беткейінде сирек, шығысында қалың қылқанжапырақты орман өскен. Таудан Кіші Үлбі, Марчиха өзендерінің салалары бастау алады. Солтүстік-батысында Черепановский белок, солтүстігінде Сержинский белок таулары жалғасып жатыр. Атырабы шабындық жəне жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Анимантаркс
**Анимантаркс**. Нодозаврид отрядына, анкилозавр тұқымдасына жататын анимантаркс осыдан 106—97 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде Солтүстік Американы мекендеген. Шөппен қоректенетін, баяу қозғалатын динозавр. Оның денесі ауыр сауытпен қапталған, бірақ басқа нодозаврлардай құйрығының ұшында шөқпары болмаған. Бассүйегінің ұзындығы — 25 см, жалпы ұзындығы — 3 метр. Атауы латынның «аниматус», яғни «қорған» деген сөзіннен шыққан. Динозаврдың сырт келбеті, шындығында да, сауытты қорғанға ұқсаған. 1914 жылы Йель университетінің профессоры Рамал Джонс анимантаркстың қаңқасын зерттеп ашқан. Осы уақытқа дейін анимантаркстың тек бір ғана қаңқасы қайта қалпына келтірілді.

Қызықты дерек
-------------

* Анимантаркстың толық сүйек қаңқасы радиоактивті елді мекенді зерттеу барысында табылған
* Анимантаркстың сүйектері АҚШ-тағы Юта штатының шығысынан, Седар тау түзілістерінен табылды
* Анимантаркс нодозаврид тұқымдасына жатады

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Нодозаврид
* Отряд тармағы : Тиерофора [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Александр (Шуня) Исаакович Гельман** – орыс драматургі, жазушы, сценарист, публицист, қоғам қайраткері.. 

1971 жылы бірнеше деректі фильмдердің сценарийін жазып шығады. Т. Калецкиймен серіктес автор ретінде «Считайте меня взрослым» және «Ксения ─ любимая жена Фёдора» фильмдерінің сценарийін жазып шығарады. Отызға жуық елде Гельманның шығармалары бойынша пьесалар қойылады. 
1984 жылы «Пьесы», 2003 жылы «Наедине со всеми» кітаптары басылып шығады.

Пьесалары: «Протокол одного заседания», «Обратная связь», «Скамейка», «Профиссионлы победы», «Последнее будущее».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Александр Кириллович Боровский** (1889 жыл 6 (18) наурыз —1968 жыл 27 сәуір) — ресей-американ пианисті және музыкалық педагог.

Өмірбаяны
=========

Фортепианода кішкентай кезінен бастап ойнай бастаған. Ал жиі сабақтарға тек 7 жасынан бастап қатыса бастады. Оның алғашқы оқытушысы оның анасы болды. Анасы В. Сафонова бұрын оқытушы болған. Орта білімін Либавск гимназиясында алған. Оны 1907 жылы сәтті аяқтайды.

Балалық жағы мен жастық шағында музыка оның басты ісі болмайтын. Ол қызығушылықпен тек заңнаманы оқитын. Петербург консерваториясында А. Н. Есипова классындағы сабақтарды ол Петербург университетіндегі заңнамалық дәрістермен байланыстырды. Оны да 1910 жылы сәтті аяқтайды. Сол заманнан оның концерттік қызметі басталады. 1912 жылы Боровский алтын медальмен консерваторияны аяқтап, Рубинштейн сыйлығына ие болды —Шредер фирмасының роялі.

Бірнеше жыл бойы ол Ресей бойымен бірталай концерттер ұйымдастырды. Тифлис, Баку, Саратов, Харьков жерлеріне барды. Рецензенттер: «Боровскийдің техникасы ерекше, оның стилі ылғи қарапайым, қайырымды. Сөзсіз, оның қасиеті ерекше».

 Латвиялық азаматтыққа ие болу мүмкіндігін алғанда 1920 жылы ол Ресейден кетіп қалады. Шілде-тамыз айларында, 1920 жылы, ол Тифлисте концерттер ұйымдастырды; бұл қалада 20 концерт қойды, өзінің танымалдығын пайдаланып Еуропа сахналарына шақырту алды. 1921 жылдың көктемінде ол Парижде Сергей Кусевицкийдің концерттеріне қатысты. Сосын пианист бүкіл әлемде концерт қойды, пластинкалар жазды; 1936 жылы Парижде Grand Prix сыйлығына ең жақсы жазбасы үшін ие болды. 1927 жылдан бастап шамамен 10 жыл Боровский почти ежегодно приезжКСРО-ға жыл сайын келіп тұрды. Мәскеу, Ленинград қалаларында сахнаға шықты.

 Оның репертуары өте кең болды, XVIII ғасыр музыкасынан — И. С. Бах, Доменико Скарлатти, Куперендерге дейін; орыстың композиторлары — А. Скрябина, С. Прокофьева, Н. Мясковского музыкаларына дейін; Шопенді де жақсы көретін. Феноменалдық дарындылығы оған жаңа шығармаларды тез үйренуге мүмкіндік берді. : мысалы, «Исламей» М. Балакиревтің, әлемнің фортепианолық әдебиетіндегі қиын шығармалардың бірі, ол оны 5 күнде жаттады. Ол ешқашан күніне 3 сағаттан артық дайындалмайтын.

 Күрделі концерттерге қарамастан, Боровский лекциялық концерттерге де уақыт тапты.

 1956 жылдан бастап, оның концерттік тәжірибесі аяқталғанда, ол педагог қызметімен айналыса бастады, Бостон университетінің профессоры дәрежесін иеленді. Оның оқушысы Юджин Инджич болған.

 Әйелі: Мария Викторовна, туылғанда Барановская, Мейерхольдтің оқушысы. Олардың ортақ қызы — Наталья (1924 туған).

Дереккөздер
===========

• Шелохаев В. В. Энциклопедия Русской эмиграции. — М.: РОССПЭН, 1997.

• Боровский А. К. // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982.
**Ме́гхна** (ағылш. *Meghna*, баңлаша মেঘনা নদী) — Баңладештің үлкен өзендерінің бірі және Ганга дельтасын құрайтын 3 өзеннің бірі. Ганга дельтасы әлемдегі ең үлкен дельта болып саналады.Сурма-Мегхнаның теңіздер жүйесінің мүшесі болғандықтан, Мегхна Шығыс Үндістанның қыратты жерлерінен бастау алатын бірнеше өзендердің ағысынан пайда болған өзен болып табылады. Чандпур аймағына Падма өзенімен бірге құйғаннан кейін, бұл өзен Бхола аймағындағы Бенгал ағыныныа барып құяды.

Баңладеш жерінен бастау алатын өзендердің ішінен ең кең өзендердің бірі Мегхна болып табылады. Мегхна Бхола аймағындағы максималды кеңдікке ие болған өзен. Оның кеңділігі 12 км. Өзеннің тыныштылығына қарамастан, өзен әсерінен көптеген адамдар қайтыс болуды. Өткен жолы, өзенге  MV Salahuddin-2 және  MV Nasrin-1 секілді салдан өткеннен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғандар саны шамамен 100.
Еуропаның ең танымал геоглифі
**Геоглиф** — жерге ойып салынған ұзындығы 4 метрден асатын геометриялы немесе бейнелі өрнек. Кейбір геоглифтардың үлкендігі соншалық, оларды тек аспаннан ғана көруге болады. Геоглифтерді салудың бірнеше түрі бар. Бірі—жердің беткі қабатынан белгілі бір тереңдікке дейін қазып, таңба түсіру. Ал екіншісі арнай қиыршық немесе ірі тастарды төсеп, бейне жасау. Тағы бір түрі—ағаштарды белгілі бір бейне жасай отырып егу.

### Таралуы

Наска сызықтары: Колибри
Әлемге әйгілі геоглифтердің бірі Перу жеріндегі Наска шөліндегі Наска сызықтары. Бұл алып бейнелер өткен ғасырды 39 жылдарына дейін белгісіз болып келді. Бұл бейнелерді оның үстімен ұшып келе жатқан ұшқыштар алғаш байқаған. Наска сызықтарының ерекшелігі белгілі бір қашықтықтан көрінуінде.

Геоглифтер әлемнің әр жерінде таралған. Солардың бірі Англиядағы Уффингтон ақ аты. Ұзындығы 110 метр болатын ат таңбасы Оксфордшир графтығына таяу жердегі әктас төбеде орналасқан. Бұл 1994 жыл табылған жалғыз ағылшындық геоглиф. Зерттеген ғалымдардың айтуынша оның салыну уақыты б.з.д X ғасыр.

Осылар секілді геоглифтер АҚШ-тың Огайо штатында, Ресей Федерациясында (Челябинскте), Африкада (Виктория көлінің оңтүстігі мен Эфиопияда) және Аустралияда (Марри адамы) таралған.

Ал Қазақстанда Қостанайдағы 101 үйіндіден тұратын «Үштоғай шаршысы» мен Торғайдағы севастиканы, т.б бейнелерді атаса болады.

### Мақсаты

Ғалымдардың болжауынша Наска геоглифтері онда мекендеген ежелгі тұрғындардың жұмысы. Деректерде б.з.д 500 жылдары ол аймақта құрғақшылық басталған. Наска аймағын мекендеген тұрғындар құрғақшылықты тоқтату үшін құдайдың мейірімін тілеп, көптеген қиыншылықтар арқылы үлкендігі 14 шақырымға жуық колибри құсы, маймылдың, алып киттің бейнелерін салған. Басқа геоглифтердің мақсаты әлі де белгісіз.

Суреттер
--------

* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Жердің құпия мекендері

Дереккөздер
-----------
**Скрябин атындағы көше**. 
Көшеге орыс композиторы, Мәскеу консерваториясының профессоры, пианист Александр Николаевич Скрябиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12.1956 Ма31 шешімі) берілген.
Скрябин Александр Николаевич (1871-1915) Мәскеуде дүниеге келген. Ол - «Мистерия», «Божественная поэма», «Прометей» музыкалық шығармаларының авторы.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Боткин көшесінен басталып, Күдерин көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бриусов, Крылов көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 900
метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Географиялық мектеп** - [грек, geographia - жердің сипаты] - географиялық ортаны қоғам дамуының шешуші шарты әрі факторы ретінде мойындайтын саясаттанудың бір бағыты.
Географиялық мектептің әртүрлі өкілдері бүкіл географиялық жағдайлар жүйесінен қандай да бір элементті (ауа райы, топырақ, аумақ, жер бедері, өзендер, өсімдіктер дүниесі, жануарлар, хайуанаттар дүниесі, жер қыртысы және т.б.) ерекше бөліп қарастырды. Географиялық мектеп. идеялары XVIII-XIX ғасырларда ерекше қарқынды дамыды.Географиялық мектептің аса көрнекті өкілдері Ш.Монтескье, Г.Бокль, Ф.Ратцель, Э.Реклю, Ф.Ле Пле, Л.Фавр, Э.Хантингтон және т.б. Географиялық мектептің кейбір идеялары шектен шыққан реакциялық, жаулап алу мақсатында, әсіресе, фашизммен көбірек (К.Хаусхоффер және т.б.) қолданылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Квагга** — ашатұяқты,бұрынырақ зебра тұқымдастарының басқа түріне жатқан жануар, қазіргі зерттеулер нәтижесіне сүйенсек, квагга жазық зебра түріне жатады. (Equus quagga quagga). Кваггалар Оңтүстік Африканы мекен еткен. Олардың кеуде тұстары кәдімгі зебралар секілді жолақ түсті, ал артқы денесі жылқы түсіне ұқсас болған,дене ұзындығы 180 см. Буралар оларды берік терілері үшін аулаған.

Квагга-жойылып кеткен жануарлар арасындағы жалғыз-адамдармен үйретілген және адамдар оларды әртүрлі табындарды күзеткен жануар. Кваггалар жабайы жаулардың жақындағандығын үй қойлары, сиырлары мен тауықтарынан бұрын өз қожайындарына "куаха" деп дыбыстап ескертетін болғандықтан осындай атауға ие болған. Соңғы жабайы квагга 1878 жылы өлтірілген болатын. Ал әлемдегі ең соңғы квагга Амстердам зообағында 1883 жылы өлді.

Алайда соңғы ақпаттар бойынша, олардың өте үлкен табынын 1970 жылдары Калахари шөлдерінің орталық бөлігінен көргендер бар. 1987 жылы кваггаларды қайтадан биологиялық түрде өмірге келу мүмкіндігін сыйлау үшін жоба жүргізілген болатын (Quagga Breeding Project). Жоба эксперт -зоологтар, селекционерлер,ветеринарлар және гентиктер көмегімен ұйымдастырылған болатын. Жоба үшін 19 басқалардан жолақтары бойынша өзгеше зебра экземплярлары Намбия мен оңтүстік Африкадан әкелінді.



1. ↑  Hack, M. A.; East, R.; Rubenstein, D. I. (2008). *Equus quagga quagga*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 5 January 2008.
**Реликт шағала қорықшасы** — 1972 жылы ұйымдастырылған. Оның мақсаты - дүние жүзінде, ТМД елдерінде өте сирек кездесетін шағаланың түрін сақтап қалу. Бұл құсты алғаш рет 1968 жылы Зоология институтының ғылыми қызметкері Э.М. Әуезов тапқан. Содан бері Реликт шағала жаңа түр болып енді. Бұл орнитология ғылымындағы үлкен жаңалық болды. Ғалымдар сирек құсты зерттеу, қорғау мақсатымен су құстарына бай Алакөл аумағын қорық жасауды ұсынды. Соның нәтижесінде көл аумағына қорықша статусы берілді. Оның ауданы 3 мың гектар. Негізгі ядросы – Орта, Үлкен Аралтөбе жерлері. Құстың қоры аз (240-300) ғана. Қазір бұл құс дүние жүзіндегі деңгейде қорғауға алынып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Иштуан Қоңыр Мандоки** (10.2.1944, Венгрия, Карцаг қаласы – 22.8.1992, Дағыстан, Макачқала, Алматыда жерленген) – түркітанушы венгр ғалымы, филол. ғылым докторы, профессор. Карцаг ауыл шаруашылығы техникумын, Өтвөш Лоранд мемлекеттік университетін (1968) бітірген. Иштуан осы университетінің түркітану кафедрасында, Сечени ғылым кітапханасында, Мажарстан Ғалымдар Академиясы алтаистика зерттеулер тобында қызмет істеді. Студент кезінен бастап Еуропадағы түркі этн. топтары арасына тілдік, фольклорлық және этнол. экспедициялар жасаған. Ғылым-зерттеу сапарын Анадолы, Еділ бойы, Қазақстан мен Орта Азия, Моңғолияға дейін жалғастырған. Иштуан еңбектерінің негізгі нысанасы – мажарлардың және құмандардың көне тарихы, түркі-мадияр байланыстарын зерттеу. Ол өз зерттеулері арқылы мадияр тіліндегі түркі текті көптеген сөздердің (бертө, бүту, дионик, каптань, козма, тилт, цөткен-сүттіген, монар-мұнар, ньөкер, бузоган және т.б.) түп төркінін тапты. Көп жылдық зерттеу жұмыстарының нәтижесінде 1981 жылы "Мажарстандағы құман тілінің ескерткіштері" атты еңбегі жарық көрді.  

Иштуан түркі халықтарының әдебиет, фольклор, поэзия үлгілерін мажар тіліне аударуға ат салысты. Б.Момышұлының "Ұшқан ұясын" мажар (венгр) тіліне аударған. Мажар тіліндегі әлем әдебиеті энциклопедиясына 40-қа жуық түркі халықтары қаламгерлері туралы мақалалар жариялады. Түркі халықтары мәдениеті туралы жан-жақты зерттеу еңбектері үшін оған Мажарстан Ғалымдар Академиясының Постумус сыйлығы берілді (1993).

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том

* Дәуіт Шомфай Қара, мажар ғалымы: Жиырма шақты тілде сөйлейтінім рас
**Виктор Бутэрус** (6.2.1949. Павлодар қаласы)–телеоператор.. Павлодар пединститутын бітірген (1985). 1966 жылы Павлодар телевидениесінде еңбек етеді. Фотосуретке түсіруге машықтанып, студияда телеоператор мамандығын меңгерген. 

1969 жылы "Время" бағдарламасының кинооператоры болған. Павлодар трактор, мұнай айыру, Ақсу ферроқорытпа зауыттарынан, Екібастұз ГРЭС- терінен хабарлар, деректі "Жер иесі", "Береке", "Ауыл адамдары" деректі фильмдерін түсірген. Облыс әкімінің Грантымен, облыстық мәслихаттың, облыстық Журналистер одағының Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Виноградов Виктор Владимирович** (12.1.1895, Зарайск- 4.10.1969, Мәскеу)- совет филологы. Орыс тілі мен әдебиетінің маманы. КСРО ғылым академиясының академигі (1946). Петроградта тарих-филология институты мен археология институтын бітірген (1917) КСРО ғылым академиясының Тіл білімі институтының (1950-1954), КСРО ғылым академиясының орыс тілі институтының (1958-1968) директоры. 1952 жылдан «Вопросы языкознания» журналының редакторы. Негізгі еңбектері орыс тілі граммтикасы мен орыс тілі әдеби тілі тарихына, жазушылар тілі мен стиліне, стилистика мен поэтика мәселелеріне арналған. Ол «Орыс тілі. Сөз тулары грамматикалық ілім» (1947) дейтін еңбегі үшін КСРО мемлекет сыйлығын алды. Ленин орденімен және 2 рет басқа ордендермен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Виктор Васильевич Шевченко**(06.08.1913 жылы туылды, Харьков) - қазақстандық биолог, биология ғылымының докторы (1963), профессор (1970).

Өмірбаяны
---------

Харьков мемлекеттік университетін бітірген (1936). 1934 - 36 жылдары УССР ауыл шаруашылығы академиясының Азов - Сиваш мемлекеттік қорығының кші ғылыми қызметкері, сонда аспирант (1936-38), Харьков мемлекеттік университетті зоология кафедрасының асситенті (1938-40), осы университеттің жанындағы зообиология институтының аға ғылыми қызметкері (1940-41). 1949-57 жылдары Ақсу - Жабағылы қорығының аға ғылыми қызметкері, сонда директордың ғылым жөніндегі орынбасары (1957-59), Қазақ АКСР ҒА- ның Зоология институтының аға ғылыми қызметкері (1959-64), сол институттың паразит буынаяқтылар лабораториясының меңгерушісі (1964-67), аға ғылыми қызметкері (1967-69). 1969-75 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінің зоология кафедрасының меңгерушісі, 1975 жылдан профессоры. Шевченко - 50 ге жуық ғылыми еңбектердің авторы, оның еңбектері құстар мен насекомдардың систематикасын, экологиясын және зоогеографиясын зерттеуге арналған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 228 бет
Брахицератопс
**Брахицератопс** — цератопстар тұқымдасына жататын динозавр. Кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген жануардың қалдықтары АҚШ-тың Альберта штатынан табылған. Ол — моноклониус пен алып трицератопс динозаврларының тұқымдасы. Динозаврдың өте қысқа бүрмелі мойыны болған. Дене тітімі жағынан багацератопсқа ұқсайды. Айырмышылығы — мұрнындағы бұратылған ұзын бір мүйізі мен маңдайындағы екі мүйізі. Динозавр біздің дәуірімізден 75 миллион жыл бұрын багацератопстардан кейін өмір сүрген. Төрт аяғымен қозғалып, табынымен жүрген.

Қызықты дерек
-------------

* Брахицератопстың алғашқы қалдықтарын 1913 жылы Чарльз Уитни Гильморе деген палеонтолог тапқан.
* Брахицератопстың қалдықтары АҚШ-тың Альберта, Монтана штаттарынан және Канададан табылды.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 68 келі
* Тұқымдас : Цератопсид
* Отряд тармағы : Маргиноцефал [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Джеффри Буш** (Джеффри Буш, 23 наурыз 1920, Лондон - 1998 жылғы 24 ақпан, Лондон) - британдық композитор. Детективті романдардың авторы Чарли К. Буш, кинорежиссер Пол Буштың әкесі.

Өмірбаяны
---------

Сегіз жасынан бастап Салисбери соборындағы балалар хорында ән шырқады, Джон Ирландиядан, Лансинг колледжінде музыка оқыды және 1940 жылы Баллиол колледжін бітірді. 1941-1945 жж. Үздік пацифист ретінде идеологиялық себептер бойынша әскери қызметтен бас тартты. Tredegar қаласында баламалы қызметте баспанадағы көмекші қызметкер болды. Содан кейін Оксфордқа оралып, 1946 жылы музыкалық докторлық диссертация және классикалық филология магистрі (1947). 1949 жылы ол Корольдік филармонияның жарысымен Yorik оркестрі үшін Овертюра жеңіп алды. Өмірінің соңына дейін ол Оксфордта және Лондонда ағылшын тілінің тарихында маман болған Лондонда оқыды және АҚШ Беннетт мен Викториан дәуірінің басқа авторларының шығармаларын зерттеуге ерекше назар аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Вильгельм атындағы Вестфаль университеті**(нем. *Westfälische Wilhelms-Universität*, сокр. *WWU*) — Германияның ең ірі университеттерінің бірі. Мюнстер қаласында орналасқан. 1780 жылдың 16 сәуірінде негізі қаланған. Мюнстер университеті Германия кайзері Вильгельм II-нің есімімен аталады. Студенттерді оқыту 15 факультетте 130 түрлі мамандықтар бойынша  жүргізіледі.

Университеттің қанатының астында 4 мұражай жұмыс істейді: археологиялық, геологиялық-палеонтологиялық, минералогиялық және Киелі кітап мұражайы, сонымен қатар Ботаникалық бақ.

Тарихы
------

Университеттің ізашары 1588 жылы ашылған иезуиттік мектеп болған. Құрылған жылы университетте төрт факультет ашылған: заңгерлік, медициналық, философиялық және теологиялық. 1805 жылы университет "Вестфалияның Прусс университеті" атына ие болды.

1950-жылдардың соңында университетте Ульрика Майнхоф — болашақ көшбасшы әрі Батыс Германияның "Қызыл Армия Фракциясы" леворадикальдік ұйымының теорияшылы оқыған.

1999 жылдың шілде және қыркүйек айларында Мюнстер университеттің клиникасында аққандылықтан емдеу жүрген, артынша Р. М. Горбачева көз жұмған.

Оқытушылар
----------

* Адикес, Эрих (1866—1928) — философия.
* Кремер, Иоганн Пауль (1883—1965) — анатомия.
* Леонтович, Виктор Владимирович (1902—1959) — тарих.
* Ратцингер, Йозеф (папа Бенедикт XVI; р. 1927) — профессор.
* Хёрен, Томас (р. 1961) — ақпараттық және интернет-құқық
**Кабанова Мария Ивановна** *(11.11.1900 жылы туған, Москва)* – орыс совет актрисасы. КСРО халық артисі *(1954)* 1920 жылы Москвада театр студиясын бітірді. Сол жылдан бастап Революция театры *(қазіргі Мосвканың Маяковский атындағы театр)* мен Мейерхольд атындағы театрда қатар ойнады. 1927 жылдан Революция театрының актрисасы. Оның шығармашылығы үздік шебер ойынымен, сахналық әсем қимыл- қозғылыс, сыршыл лирикалық мол бояуымен ерекшеленді. Рольдері: 

* Гога (Файконың «Портфельді адамында»),
* Анка, Маша (Погодиннің «Балта туралы жыры» мен «Той тарқарында»),
* Джульетта (Шекспирдің «ромео мен Джульеттасында»),
* Кей (Моримото Каорудың «Шығыстағы бір бейбағында») т.б. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941). 2 орденмен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Вильгельм Циммерман
**Вильгельм Циммерман**(Zimmerman)(02.01.1807,Штутгарт-22.09.1878,Мергентхайм) - неміс тарихшысы, ұсақ буржуазиялық демократ. Солшыл Франкфурт парламенті жағында 1848-49 жылдардағы революцияға белсене қатысқаны үшін өкімет орындары жұмыстан шығарды. Теориялық - методологиялық бағыты жөнінен тарихшылардың гейдельберг мектебіне қосылатын Циммерманның мектеп басшысы Ф.К.Шлоссерден айырмашылығы тарихтағы халық бұқарасының рөлін зерттеуге және архив документтерін кеңінен пайдалануға мейінше көңіл бөлгендігіне еді. 1848-49 жылғы революция жөніндегі еңбегінде ол шаруалар көтерілісін жанашырлықпен суреттеп, неміс тарихгыларының арсында осы қозғалыстың нақты жағдайын тура баяндады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 80 бет
**Брахиантиклиналь**  – (гр. *brachs* — қысқа және антиклиналь) — бір-бірімен астасып жатқан тау жынысы қабаттарының қысқа антиклинальдік иілім (қатпар) түрі. Иілімнің ең жоғарғы нүктесі иілім құлпы деп аталады. Ол нүктеден таралған иілім қанаттары барлық бағытта бірдей еңістенеді. Төбесі шайылу нәтижесінде мұжылып тегістелген **Брахиантиклинальдың** бет көрінісі концентрлі эллипстер жиынтығы немесе бір-біріне кигізілген сопақша сақиналар тәрізді болады (суретті қ.). Брахиантиклинальдың үлкен осінің кіші осіне қатынасы онша үлкен болмайды [3:1 — 10:1 шамасында], сондықтан да ол қысқа антиклиналь деп аталған. Брахиантиклинальдың ядросы көне тау жыныстарынан, ал қанаттары олардан гөрі жас жыныстардан тұрады. Ені мен ұзындығы шамалас Брахиантиклинальдар күмбез деп аталады. Өзінің тұтастығын сақтаған, мұжылуға ұшырамаған Брахиантиклинальдың пішіні төңкерілген сопақша тақия тәріздес болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Джилл Мари Джонс** (ағыл. Jill Marie Jones, туған. 4 қаңтар 1975) — американдық актриса және бұрынғы фотомодель. Әлемге көбінесе «Подруги» сериалындағы рөлімен әйгілі.

Өмірі мен мансапы
-----------------

Джонс Техас штатындағы Даллас қаласында туып Техас әйелдер университетін оқып шықты. Содан кейін фотомодель мансабын бастады. 2000 жылы бұл мансапты қойып, актерлік жолды алады, себебі 2000 жылы "Подруги" сериалындағы өзімшіл және ақша қалайтын Тони Чайлдс рөлін ойнай бастайды. Джонс бұл шоуда 2000-2006 жылдар аралығында ойнап, жобаны 2006 жылдың мамыр айында тастап кетеді. Толығымен Джонс бұл сериалда 6 маусым ойнап шықты. Содан кейін Джонс бірнеше фильмдерде ойнады, олардың ішіндегі ең әйгілілер: «Идеальное Рождество», «Аутсайдеры» және «Кинозвезда в погонах».

2013 жылы Джонс «Американская история ужасов» сериалының екінші сезонында түсті, ал кейін Fox «Сонная лощина» сериалында екінші пландық рөлге ие болды.

Дереккөздер
-----------
**Джиббинг** — металдан, ағаштан немесе пластиктен арнайы дайындалған фигуралар бойынша немесе қалалық архитектураның элементтері бойынша секіру, сырғанау. Роликтерде, скейтбордта, сноубордта, сондай-ақ жалаң аяқ киімде және әдеттегі аяқ киімде пайдалануға арналған әртүрлі шабыс түрі бар. Джиббинг — бұл барлық маусымдық ойын-сауық, өйткені ол үшін жеткілікті созылған снарядтар. 

Ең танымал - қысқы нұсқасы - әртүрлі тұлғаларға шаңғымен және сноубордпен сырғанау. Джиббинг қосымша, жасанды құрылымдар да тұлға ретінде қолданылады. Джиббинг - сноубординг пен жаңа мектептегі ең көрнекті пәндердің бірі. Жеңіл бәсекенің мақсаты - ең мықты қатысушыларды айқындау. Американдық шабандоз Джи Пи Уолкер осы пәннің ашушысы болып саналады.
Қара-Құм
**"Қара-Құм"** — "Қызыл Қазан" кондитерлі зауыты шығаратын, шоколадты кәмпит маркасы. Ол КСРО уақытында да басқа да зауыттармен шығарылған.

Сипаттамасы
-----------

Кәмпит жаңғақ пралинесіне какао және майдаланған вафельден жасалады. Құрамына шекер, қант ұнтағы, май какаосы, сары май, қуырылған миндалин, жапырақты вафли және ванилин т.б. кіреді. 100 грамм кәмпитте 511-522 килакалория болады.

"Қара-Қум" Бренді
-----------------

Алғашында "Қара-Құм" Таганрогты кондитерлік фабриканың маркасы болған.

2007 жылға дейін барлық зауыттар мен фабрикалар кеңес тауарларын 1992 жылға дейін өтеусіз лицензиямен дайындайтын. Алайда, заңға "РФ азаматтық кодексінің төртінші бөліміне істер қосу" туралы өзгетулер енгізілген соң, барлық өңдірушілер бұндай мүмкіндіктен айырылды. Сондада көптеген кеңес өңдірушілер бренді "Бірыңғай кондитерлер" ұйымына тіркелді, содан соң бірнеше басқа да компанияларға тым көп ұқсастық үшін жиі қуыным жазды. Брендке деген құқығы бар "Қара-Құм" 2012 жылы «Оркла Брэндс Россия» атты Норвегиялық коцернмен арасында жанжал туған болатын. Бірнеше жылғы сот талқылауынан кейін компаниялар әлемдікке шықты. «Оркла Брэндс Россия» "Бірыңғай кондитерлерге" 70 млн рубль компенсация төледі де 2 айға "Қара-Құм" кәмпитін шығаруға лицензия алды.

Одан да басқа түсініспеушіліктер көптеген компаниялармен болып тұрды.

Ескертпелер
-----------

Сілтемелер
----------

* Сласти-мордасти  (орыс.).  Первый канал. Тексерілді, 18 шілде 2014.
**Иштван Чукас** (кейде **Чукаш**, маж. *István Csukás*; 2 сәуір 1936 жыл, Кишуйсаллаш – 24 ақпан 2020 жыл, Будапешт) — мажарстандық ақын, жазушы, жастар жазушысы, сандық әдебиет академиясының мүшесі, "Ұлт суретшісі" атағының және Йозеф Аттила сыйлығының екі дүркін иегері.

Өмірі және қызметі
------------------

Иштван Чукас Мажарстанның Кишуйсаллаш қалашығында дүниеге келіп, осы жерден бастауыш мектепті бітірген. Ол бала кезінен музыкаға деген үлкен қабілеттілігін көрсетіп, музыка мектебінде скрипка сыныбында оқыды. Бірақ музыкалық білімін жалғастырмады, заң факультетінде, кейіннен өнер факультетінде оқыды. Оның өміріндегі күрт бетбұрыс ол жолдасымен бірге радиода поэтикалық байқауда жеңіске жеткен кезде болды.

Иштван Чукаш журналист болып жұмыс істеді, телешоулар мен фильмдерге сценарий жазды, бірнеше өлең жинақтарын шығарды. 1960 жылдардан бастап балаларға арналған прозалық шығармалар жаза бастады. Осы уақытқа дейін ол балаларға арналған жүзден астам кітап жазды. Мыс: мысық Мир-Мурр, Пом-пом, айдаһар Сюсю сияқты кейіпкерлер оқырмандардың ыстық ықыласына бөленіп, оның шығармалары балалар әдебиетінің классикасына айналды.

1975 жылы 10-шы Голливуд телевизиялық фестивалінде «Дулыға және картоп мұрын» көркем фильмі фестивальдің бас жүлдесін және «Жылдың үздік балалар фильмі» атағын алды. 2014 жылы ол композитор Имре Надемен бірге "Қашқын жұлдыздар" атты балалар операсында жұмыс істеді және ол үшінші рет қазан айында жарияланған Astrid Lindgren Memorial Award сыйлығына ұсынылған халықаралық авторлар тізіміне енді. 2015 жылы венгр драма күнінде ол жас ұрпақ үшін сахналық мифтерді жасағаны үшін Эрне Сепа арнайы сыйлығын алды.

Иштван Чукас 83 жасында қайтыс болды. Қайтыс болған кеште қоғамдық БАҚ-та жазушыға арнап оған қатысты ертегілер, фильмдер, портреттік шоулар көрсетілді. 2020 жылдың наурыз айында ол Будапешттегі Фаркасрети зиратында жерленді.

Атақтары, марапаттары және сыйлықтары
-------------------------------------

Иштван Чукастың мемориалдық тақтасы
* Мемлекеттік жастар сыйлығы (1978, 1982)
* Йозеф Атилла сыйлығы (1977, 1987)
* Өнер қорының әдеби сыйлығы (1984)
* Андерсен сыйлығы (1984)
* "Жыл кітабы" марапаты (1987)
* Тибор Дери атындағы сыйлық (1989, 1995)
* Кошут атындағы Ұлттық Сыйлық (1999)
* Prima Primissima қорының марапаты (2011)
* Будапешттің Құрметті азаматы (2011)
* Степа Эрно атындағы арнайы сыйлық (2015)

Есімін қалдыру
--------------

* Иштван Чукас балаларды оқыту және тәрбиелеу орталығы, Тесканд бастауыш мектебі (2007 ж.)
* Чукас театры, Балатонсарсо (2011 ж.)
* Иштван Чукас атындағы сыйлық, Венгр Пешт театры (2014 ж.) – шақыру конкурсы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Автордың қысқаша өмірбаяны.
2. ↑  Иштван Чукаш – автор туралы.
Қаптағай батыр Түгелбайұлы (1700-1760)
**Қаптағай батыр Түгелбайұлы** (1700-1760) – ХVIII ғасырдағы ақтабан шұбырынды аласапыран кезеңде Абылай хан бастаған қазақ батырларының сапында жоңғарға қарсы шайқасқан айтулы қолбасылардың бірі. Қазақ елінің бірлігі, жерінің тұтастығы жолындағы шешуші шайқастарда ерен ерлігімен көзге түсіп, Абақ Керей ішінде Қарақас руының ұранына айналған батыр. 

Қаптағай батыр ШҚО Зайсан ауданына қарасты Кендірлік өзені бойына жерленген. 2019 жылы басына ескерткіш орнатылып, аудан орталығынан көше аты берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарақас Қаптағай./ құраст. Ұ. Бапай.-Алматы: 2019. -288 бет. ISBN 978-601-06-5851-6
**Қапшағай бөгені** — Іле өзені бойында, Алматы облысы Қонаев қалалық әкімдігі аумағы және Талғар, Еңбекшіқазақ аудандары жерін қамтиды. Қапшағай су электр станциясына байланысты салынған. Қапшағай бөгенінің суға толтырылуы 1970 жылы басталды.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ауданы 1847 км², ұзындығы 187 км, енді жері 23 км, орташа тереңдігі 15 м, ең терең жері 46 м. Шарасының жоспарлы сыйымдылығы 28 км³. Су жиналатын алабы 113 мың км², жағасының ұзындығы 430 км. Бөгеннің солтүстік жағасы құмды-малтатасты, едәуір бөлігі биік және тік жарлы, оңтүстік жағасы аласа, жайпақ, құмды, саздақты келеді. Бөгенде балықтың 26 түрі (ақмарқа, мөңке, тұқы, табан балық, т.б.) кездеседі, олардың ішінде 16 түрінің кәсіптік маңызы бар. Жылына 2 мың тоннадай балық ауланады. Бөген суымен 450 мың га-дан астам жер суғарылады. Онда күріш, бақша дақылдары егіледі. Сонымен бірге шабындық және жайылым суландырылады, Қонаев қаласының кәсіпорындары пайдаланады.

Галерея
-------

* Қапшағай бөгені жағалауларыҚапшағай бөгені жағалаулары
* Қапшағай бөгені жағалауларыҚапшағай бөгені жағалаулары
* Қапшағай бөгені жағалауларыҚапшағай бөгені жағалаулары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

* Қапшағай қаласының порталы Мұрағатталған 24 шілденің 2012 жылы.
Архимед бұрандасының жұмысының анимациясы

**Архимед бұрандасы**— төмен орналасқан су қоймасынан жоғары орнасқан суландыру каналдарға су жіберу үшін тарихи пайдаланған механизм. Бұл механизмді б.з.д. III ғасырда тұрған Архимед ойлап тапқан деп есептейді. Қазіргі заманда кең пайдаланатып Шнектің түпнұсқасы.

Тарихы
------

Архимедтің инженерлік өнер жолы өзінің туған қаласы Сиракуздың қажеттіліктерін толықтырудан басталды. Ежелгі грек жазушысы Акинавус 2 Герон патшаның Архимедке алып кеме жасауға тапсырма беріп, оны қаржыландырғаны туралы айтып өткен. "Сиракузия" деп аталған кеме салтанатты саяхаттар жасауға, жүк тасымалдауға арналып қана қоймай , теңіздегі соғыс жағдайында қажетті қару-жарақпен жабдықталған. Талап бойынша "Сиракузия" сол дәуірде жасалған 600 адамды тасымалдауға болатын ең үлкен кеме болуға тиіс еді. Сонымен қатар кемеде бақша , спорт залы және Афродитаға арналған ғибадатхана секілді қосымша бөлмелер ойластырылған. Екі жағынан 25-тен 50 ескекші отыратын орын да қарастырылған. Мұндай үлкен кеме корпусына көп көлемде су жиналуы мүмкін болғандықтан , оның сұйық және ұнтақ заттарды жоғары көтеру үшін ойлап тапқан бұрандасы арнайы түрде әрі қарай жетілдірілді. Бұл цилиндірдің ішіне орналастырылған бұралған темірден тұратын құрылғы айналғанда су жоғары көтерілген. Кемеде ол қолмен басқарылды және жер суару үшін теңізден су тасымалдауға пайдаланылды.

Дереккөздер
-----------
**Клаустрофобия** (лат. *claustrum* – "жабық кеңістік" және басқа - гр. *φόβος* – "қорқыныш") — патологиялық симптом, жабық немесе тар кеңістік фобиясы. Фобияның бұл түрі және агорафобия кең танылған патологиялық қорқыныштардың бірі.

Клаустрофобияның клиникалық суреті
----------------------------------

Ауру адамды терезесі аз немесе тар бөлмеде, ғимаратта қалса оны үрейлену сезімі билейді. Ондай адамдар есікке немесе бөлмеден шығуға болатын жерлерге жақын жүреді. Егерде белгілі бір жағдайларда жабық кеңістіктен шығуға болмаса (лифт,ұшақ,поезд вагоны) қорқыныш сезімі өрши түседі. Әдеттегідей, ауру лифтті пайдаланғанның орнына баспалдақты жөн көреді және де тығыз, үлкен адамдар тобынан алшақ жүруге тырысады. Клаустрофобияның пайда болу себебі бала кезде болған психикалық зақымға, бастан өткерген қауіпті жағдайларға немесе адамның әлсіз психикасына байланысты болуы мүмкін. Ұстама кезінде пайда болатын симптомдар:

* Қатты жүрек соғысы
* Ешқандай физикалық қысымсыз алқыну
* Естен танудың алдындағы кезең
* Бас айналу
* Тершеңдік
* Қалтырау
* Қауіпті жеңе алмау сезімі

Басқа фобияларға қолданылатын психотерапиялық әдістер клаустрофобияға да қолданылады. Көбінесе бихевиоризм кезінде келесі емделу әдістері пайдаланылады:

1. Емделуші релаксация дағдыларын, өзінің физикалық күйзеліс қалпын сақтай алуды және жағымсыз ойлардан аулақ болуды үйренеді.
2. Кезең бойынша емделушінің өзі үшін қорқынышты жағдайға түсуі (имплозивтік терапия).

Дереккөздер
-----------
**БүкілРесейлік Мемлекеттік телевизия және радио хабарларын тарату компаниясы** - Ресейдегі ірі және Еуропадағы мемлекеттік жетекші телерадиокомпанияның бірі. .

Тарихы
------

Бүкілресейлік мемлекеттік телевизия және радио хабарларын тарату компаниясы (БМТРК) 1990 жылы құрылды, 1993 жылы жалпымемлекеттік телерадиокомпаниясы құқығына ие болады. Оның құрылымына РТР телеарнасы және Ресей радиосы кіреді.

РТР телеарнасы
--------------

РТР телеарнасының Ресейдегі көрермені 45 млн адам, ал бұрынғы КСРО елдері мен алыс шетелдерде 25 млн. адам. РТР телеарнасының хабарлары сағаттың белдеулеріне сай бес аймаққа беріледі: Ресейдің Еуропалық бөлігі, Батыс Сібір, Шығыс Сібір, Қиыр Шығыс және Якутия, Чукотка және Камчатка.

БТРМК компаниясы
----------------

БТРМК компаниясы Еуропа хабар тарату одағының мүшесі. РТР және Ресей радиосы телеарнасынын басты міндеті Ресей азаматтары мен одан тыс елдердегі орыс тілді тұрғындардың ақпараттық және мәдени қажеттілігін қамтамасыз ету. Ресей телевидениесі үшін басымдылық ақпараттық, қоғамдық-саяси, көркем дүниелер мен балалар бағдарламасы болып табылады. БМТРК хабар таратушы және өндіруші ipi компания. Телеарнаның негізгі бағдарламаларын компанияның өз шығармашылық бөлімшелері дайындайды. БМТРК төрағасы — Н. Сванидзе.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Бүлікшіл рух** (ағылш. *Rebelde Way*) – режиссер және продюссер Крис Морена (исп. Cris Morena) шығарған әлемнің 39 елінде көрсетілген әйгілі аргентина телехикаяты. Хикаят екі кезеңнен (1 кезең – 139 бөлім; 2 кезең – 177 бөлім) тұрады. Соңғы эпизоды 2004 жылы Аргентинада көрсетіледі. Хикаят желісі Буэнос-Айрестегі «Элитлық жол» (пансионат) жекеменшік орта мектебінде өрбиді. Мектепте Аргентинадағы атақты тұлғалар мен ауқатты адамдардың балалары және тегін білім алатын стипендиаттар оқиды. Басты рөлдерде Марисса Пиа Спиритто (Камила Бордонаба) – Аргентинаның атақты актрисасы, моделі Соня Рейдің (Катрин Фулоп) қызы. Бүлікшіл, тік мінезді, батыл қыз. Пабло Бустаманте (Бенхамин Рохас) – мэр Серхио Бустамантенің (Бой Олми) ұлы. Мектептегі танымал және сымбатты кейіпкер. Мия Колуччи (Луисана Лопилато) – кәсіпкер Франко Колуччидің қызы. Мия – өте әдемі, сән әлеміне берілген ерке қыз. Мануэль Агирре (Фелипе Коломбо) Мексикадан арнайы Мияның әкесінен кек алу үшін келеді, бірақ, жауының қызын ұнатып қалады.

Дереккөздер
-----------
**Бүкіләлемдік газет және жаңалықтар ассоциациясы** (ағылш. *World Association of Newspapers and News Publishers, or WAN-IFRA*) –коммерциялық емес, мемлекеттік емес ұйым. 
. 

Құрамына 120 мемлекеттің 18 мың басылымы, 15 мың интернет-басылымы, 3 мың баспа үйі кіретін масс-медиа мен баспасөздің ірі кәсіби бірлестігі. Ассоциация медиа саласында қызмет көрсету мен зерттеу бағытындағы жетекші IFRA ұйымы мен Бүкіләлемдік газет ассоциациясының бірігуінің нәтижесінде 2009 жылдың шілдесінде құрылған болатын. Бірлестіктің ұйымдастыруымен жыл сайын кәсіби журналистерге арналған тренингтер, байқаулар, семинарлар және т.б. өтіп тұрады. Сондай-ақ бірлестік медиа саласының дамуына әлемдік деңгейде өз үлесін қосуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Тарлан қияқ** (лат. *Psathyrostachys juncea*) – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 25-80 см, сабағы жіңішке, жапырақтары көгілдір не сұр жасыл, қатты, жалпақ, екі беті де бұдырлы. Масағы жасылдау, піскенде қоңыр тартады, ұзындығы 5-11 см, ені 7-12 мм, 2-3-тен топтанған. Мамыр-шілдеде гүлдейді.

Таралуы
-------

Моңғолия, Иран, Батыс Сібір мен Шығыс Сібірде, Орта Азияда, Қазақстанның құрғақ далаларында, сортаң жерлерде өседі.

Кәсіптік маңызы
---------------

Мал азықтық сапасы орташа болғанымен, өнімі мол жемшөп. Қолдан егіп өсіруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 567 бет
**Брендан Джеймс Фрейзер** - 1968 жылы 3 желтоқсанда Индианоплис, Индианада туған америко-канадтық актер. Оның әкесі - Питер Фрйзер Канада мемлекетінде туризм саласында жұмыс істеген. Мондықтан Брендан бала болғанда көп саяхаттады. Отбасысымен бірге ол Нидерланд, Швейцария, Италияда, Лондонда және АҚШ- тың түрлі қалаларында турды. 12 жасында ол Лондон театрларында көріністерге қатыса бастайды. 2001 жылы ол Теннесси Уияльямстың «Cat on a Hot Tin Roofе» деген пьесасында ойнайды. Кинода Фрэйзер 1991 жылдан бастап түседі. Бірінші кездері ол түрлі комедияларды түседі, мысалы «Пустые головы» фильмі. Ол«Тарзанға» пародиялық фильмде «Джордж из джунглей» түскенде, ол танымал болады. 2002 жылы ол «The Quiet American» фильмінде түседі.