recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cағат дәл 12-ні көрсеткен сағат мұнарасы
**Тапа-талтүс** — «Түсіндірме сөздіктегі» анықтамасы — шаңқай түс. Сағат дәл күндізгі 12 мезгілі.

Тапа-талтүс сөзі ауыспалы мағынада да қолданылады. Мысалы "дені сау адам тапа-талтүсте із-тозсыз жоғалады деген не сұмдық" деген тіркестегі Тапа-талтүс сөзі дәл сағаттың күндізгі 12 мезгілін емес, "ашықта", "әшкереде", "айдың күннің аманында", "бәрі қарап тұрғанда", "көз алдында" деген секілді мағыналарды береді. 

Тапа-талтүс тіркесіндегі бізге мағынасы түсініксіз сөз — "тапа" сөзі. Ал қалған "талтүс" сөзінің төркінін іздеп
жатудың қажеті шамалы. Өйткені мұндағы "тал" деген сөз де, "түс" деген сөз де өте ертеден
қолданылып келе жатқан сөздер. Шамасы, "тал" сөзі күн нұрының тік түсуінен тал көлеңкесіне байланысты айтылған болуы мүмкін, немесе ол бәлкім "Дәл" сөзінің ежелгі бір нұсқасы болар.

Бірақ "тапа" сөзі туралы дәл түсіндіру жасау қиын. Кейбір деректерге қарағанда, «тапа» сөзін «дапа»
тұлғасымен байланыстырған жөн сияқты. Қырғыз тілінде «дапа»— мезгіл, уақыт мағынасында қолданылады. Қырғыздарға бұл сөздің арабтардан ауысқаны белгіленген. Егер осы мәлімет бойынша, түсінігін жеңілдетсек, «тапа-талтүс»—«уақыт дәл түс» дегенмен бірдей.

Бір ескерерлігі, жазушы Таласбек Әсемқұловтың "Талтүс" деген романы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Е. Оразақов, Дәрігер
2. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
3. ↑   Мұрағатталған 10 мамырдың 2021 жылы.
**Сайлаубек Естайұлы Жұмабек** (12.2.1946 жылы туған, Түркістан облысы,Ащысай ауылы) – әдебиет сыншысы, жазушы.

ҚазМУ-дың филологиялық факультетін (1970), М.Әуезов атындындағы Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген (1973). 1974 – 79 жылдары Қазақ КСР Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінде сценарий бөлімінің аға редакторы, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш»), «Қазақ әдебиеті», «Егемен Қазақстан» газеттерінде әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі, республикалық «Ара-Шмель» сатиралық журналында бас редактор болды. 1996 – 2004 жылдары Қазақстан жазушылар одағының аға референті – әдеби кеңесшісі. Қазір «Қазақ әдебиеті» газетінде әдеби сын бөлімінің меңгерушісі.

«Сын пернесі» (1989), «Ғабит Мүсірепов» (1989), «Жұлдызы нұрлы суреткер» (1993), «Қазығұрт перзенті» (1998), «Сын әуені» (2001), «Шерхан Мұртаза. Жұлдызы нұрлы суреткер» (2002), «Тахауи Ахтанов. Талант тектоникасы» (2003) атты кітаптардың авторы.

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері (1999), «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығы» мерекелік медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Теледидар(телевизор) –(латын тілінен аударғанда «алыстан көруші») сурет, дыбыс және видеоны желісіз көретін электронды құрылғы. Ең алғаш теледидардың пайда болуына ХІХ ғасырда Паповтың жасаған радиосы себеп болды. Теледидар(телевизор) бірден пайда бола қойған жоқ. Ең алдымен 1884 жылы неміс өнертапқышы Пауль Нипков «Нипков дискісін» ойлап тапты, бұл механикалық телевиденияның негізі болды. Кейін 1906 жылы 10 қазанда Карл Фердинанд Браунның оқушысы өнертапқыш Макс Дикманн мен Г. Глаге сурет жіберетін Браун түтікшесін ойлап тапты. 1930 жылы А.П.Константинов және 1931 жылы С.И.Катаев сигналды видео сурет ойлап тапты. Теледидардың негізін 1933 жылы АҚШ-та тұратын 11 сынып оқитын Ресей инженері В.К.Зворыкин ең алғаш видеосигналды ойлап тапты. 1934 жылы дәл осындай түтікше КСРО-да Б.В.Круссер мен Н.М.Романовтардың арқасында пайда болды. Мұны да толық теледидардың пайда болуы деп айта алмаймыз. КСРО-дағы ең алғаш теледидар «КВН-49» 1949 жылы ойлап табылды. 1947 жылы АҚШ-та 180 мыңға жуық теледидар болған. Ал 1953 жылы олардың саны 28 млн-ға жетті. Осылайша теледидар(телевизор) жасалған.*
**Тектұрмас көпірі** – шамамен 1 – 15 ғасырларда Тараз қаласы маңында болған. Талас өзені бойында қант зауыты ауылында орналасқан. 

Қазіргі кезде көпірдің тек тастан дайындалған тіреулерінің қалдықтары ғана сақталған. Тектұрмас көпірі туралы алғашқы мәліметтер 10 ғасырда араб жиһанкезі Махдиси еңбектерінде айтылады. Көпірді салушылар, салу кезеңі, сыртқы бейнесі жөнінде мәліметтер жоқ. Тектұрмас көпірі Ұлы Жібек жолындағы басты көпірлердің бірі болған деп есептелінеді. 1221 ж. Жетісуда болған қытайлық сопы Чань Чунь Шу өзені арқылы ағаш көпірден, ал Талас өзені арқылы тас көпірден өткендігі жөнінде жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**«Тел өскен ұл»** — толық метражды көркем фильм. 1977 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Фильм екінші дүниежүзілік соғыс кезінде анасынан адасып, қазақ отбасынан пана тапқан Сергейдің оқиғасын баяндайды. Жайбарақат өмір кешіп, 37 жыл бойы қазақ жерінде өмір сүрген ол туған анасы Евдокия өзін іздеп келеді деп ойламаған еді. Ал онымен бірге жыраққа кету — қазақы ортаға әбден сіңісіп кеткен жігіт ағасының жоспарында, тіпті, жоқ болатын. Алайда Сергейді ұлындай бағып-қағып өсірген Рабиға апа оған туған жеріне қайтып, өзін тоғыз ай құрсағында көтерген анасының жанында болуды тапсырады. Жанына інісі Сапарды ертіп алған Сергей туған өлкесіне барғанда түрлі кедергілерге кезігеді.

Рөлдерде
--------

* Евдокия — Лидия Смирнова
* Рабиға — Бикен Римова
* Сергей — Виталий Гришко
* Степаныч — Константин Воинов
* Иван Петрович — Юрий Горобец
* Сапар — Сапарғали Жәкішев
* Тоня — Евдокия Германова
* Вероника — Светлана Меньшикова
* Ефросинья — Олеся Иванова
* Көкеш — Әнуар Боранбаев
* Сәлима — Меруерт Өтекешева
* Есберген — Торша Жабаев
* Айдас — Өмірзақ Асылбеков

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Телеграф**(теле және граф) – 1) телеграф байланысының жалпы қабылданған қысқартылған атауы; 2) қабылдау нүктесінде міндетті түрде жазылатын әріпті-цифрлы хабарларды (телеграмманы) тарату, қабылдау және жеткізуді іске асыратын мамандандырылған байланыс кәсіпорны. Қазақстанда телеграф байланысы 20 ғасырдың бас кезінде пайда болып, Морзенің телеграф аппараты қолданылды. Телеграф байланысы сым, оптикалық талшық және эфир (радио арнасы) сияқты байланыс жолын құрушы орта арқылы іске асырылады. Телеграф негізінен ірі қалаларда, облыс орталықтары мен мемлекет астанасында орналастырылады. Барлық қалалық бөлімшелермен, ауданы байланыс тораптарымен, мемлекеттегі басқа телеграфтармен тікелей байланысады. Телеграф телеграмма жіберушілерге қызмет көрсететін операция залынан, телеграммаларды беретін техникалық жабдықтардан (телеграф аппараты, телеграф коммутаторы, т.б.), энергетикалық қондырғылардан (аккумулятор батареялары, түзеткіштер, генераторлар, т.б.), сондай-ақ көлік құралдарынан, диспетчерлік қызметтен, т.б. тұрады. 20 ғасырдың 50 – 60-жылдарынан бастап Т. байланыс құралдары дерек тарату үшін де қолданыла бастады. 20 ғасырдың бас кезінен қолданысқа енген телеграфтың маңызды саласы – фототелеграфикалық телеграф желісі қазіргі дерек тарату желісінің негізі. Қазіргі кезде телеграфтың барлық қызметін компьютерлік желі атқарады. Компьютерлік желіні дерек таратушы желі, есептеуші немесе ақпараттық желі деп те атайды. Бұлар компьютер және байланыс технологиялары эволюциясы нәтижесінің туындысы болып саналады.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТелекоммуникация |
| --- |
|  |
| Құралдары мен түрлері | 
Байланыс серігі • Видеотелефония • Интернет • Кабельді теледидар • Оптикалық байланыс • Пейджер • Радиобайланыс • Радиотелефон • Сандық тарату • Телевидение • Телеграф • Телефон • Ұялы байланыс (Смартфон) • Факс |
|  |
| Сигнал тарату ортасы | 
Коаксиал кабель • Оптикалық талшық • Радиотолқын • Байланыс желісі |
|  |
| Қатынастық желі түрлері | 
Ethernet • ISDN • UUCP • Компьютерлік желі (Жақын айналадағы желі • Локальді желі • Ауқымды желі) • Мобильді радиобайланыс • Радиобайланыс желісі • Телевизиялық желі • Телекс • Телефондық желі • Ұялы байланыс желісі |
|  |
| Қосымша | 
Ақпараттық төңкеріс • Желі топологиясы • Коммутатор • Мәліметтерді жеткізу арнасы • Мәліметтерді сығымдау • Мультиплекстеу |

 |
Гуппи — тұщы суда мекендейтін тірілей туатын балық. Гуппилерде жыныстық диморфизм анық байқалады — еркектері мен ұрғашылары үлкендігі, формасы және түсі жағынан бір бірінен қатты ерекшеленеді:

Еркектерінің тұрқы 1,5—4 см; жіптіктей сымбатты; кейбір асылтұқымдыларының желбезектері ұзынырақ; түсі ашық жарқын түстерге боялған. Еркектерінің арнайы жыныстық мүшесі — гоноподий — фаллостық формадағы аналды желбезегі бар.

Ұрғашыларының тұрқы 2,8—7 см; қарны жуан, аналдық аумағында уылдырық көрінеді; желбезектері еркектеріне қарағанда пропорциялы түрде кішірек; табиғи өсу аймақтарындағы және басқа тұқымдарының ұрғашыларының түсі сұр болып келеді, теңгесі ромбтәрізді торға ұқсайды, сол үшін бұл түрдің балықтары лат. : reticulum — тор, торкөз деп аталады.

Ең танымал және күй талғамайтын аквариум балықтары. Үй аквариумында судың барлық қабаттарында өмір сүреді. табиғаттағы жабайы түріне қарағанда үйдегі аквариумда қолдан баққан жағдайда үлкенірек болып өседі және ұзағырақ өмір сүреді. Аквариумдарда гуппилердің түрлі будандастырылған тұқымдары өмір сүреді.

### Тарихы

Гуппи балығының атауы ағылшын пірадары және ғалымы Роберта Джона Лемчера Гуппимен байланысты, ол 1886 жылы Лондонның корольдік қоғамы мүшелерінің алдында осы балық туралы баяндама жасаған, бұл баяндамада уылдырық шашпайтын, шабақтарын тірілей туатын балықтар туралы айтты. Бұдан соң ол күлкіге ұшыраған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Гуппидің тарихы
**ВЕК** − 2002 жылдың 19 мауысымында құрылған көпсалалы компания. [1].

Тарихы
------

Компания қызметінің негізгі бағыты − құрылыс. «Эксклюзив» және «National Business» сараптамалық журналдарының cарапшы мамандарының мәліметтері бойынша ВЕК корпорациясы алматылық ірі құрылыс компанияларының бестігіне және Қазақстанның жүзден астам ең ірі компанияларының қатарында. 2003 жылдың наурыз айынан бері ВЕК корпорациясы Қазақстан құрылысшылар қауымдастығының мүшесі.

Қызмет көрсетуі
---------------

ВЕК корпорациясы компаниясының жұмысшылар тобы сонымен қатар Қазақстанның қаржы және мәдениет орталығы – Алматының сыртқы келбетіне, де көңіл бөлуде. Көне құрылыс орындарын көшіру және Наурызбай батыр көшесі мен Сейфуллин даңғылдарын қалпына келтіру шығындарын көтерді. Компания қала үшін маңыздылығын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бағалаған жаңа жол айырықтарының құрылысына қатысты.

Компанияның стратегиялық мақсаты
--------------------------------

Қазақстанда және басқа елдерде жылжымайтын мүлік құрылысының көлемін арттыру; тұрғындардың әр түрлі талап-тілектерін қанағаттандыру; құрылыс саласында және баспаналарды сатуда жаңа технологиялар енгізу болып табылады.

Марапаттары мен сыйлықтары
--------------------------

Компанияның құрылыс саласындағы жетістіктері халықаралық ұйымдармен бағаланды. 2006 жылдың 26 желтоқсанында «ВЕК корпорациясы» ЖШС-гіне құрылыс саласындағы жаңа технологияларды дамытуға қосқан үлестері үшін Ұлы Петр атындағы ІІ дәрежелі ордені табыс етілді. 

* 2006 жылдың қыркүйек айында «ВЕК корпорациясы» 2003-2006 жылдардағы екінші республикалық үздік архитектуралық туындылар байқауында Халықаралық архитектура академиясының «Үздік құрылыс компаниясы» номинациясы бойынша хрусталь сыйлығын иеленді.

* 2007 жылдың қазанында «ВЕК корпорациясы» «Жылдың үздік компаниясы» танылып, «Хрустальді пирамида» бірінші қоғамдық құрылыс премиясымен мараптталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Суперқаһармандар** таңғаларлық нәрселерді жасауға қабілетті. Өрмекші адам мен Супермен - орасан күштері мен қабілеттері бар ең танымал суперқаһармандар. Сондықтан оларға бала біткен қатты еліктейді. Бэтмен мен Гринхорнет сияқты мықтылардың суперкүштері жоқ, бірақ олар төбелес өнерін және сот ісін меңгерген. Басқаларында арнайы жабдықтар бар. Мысалы, Темір адамның қуатты сайман-костюмдері және Жасыл Шамның билік сақинасы. Олардың әділдік үшін күресуге деген құлшынысы мен сенімі оларға орасан ерік-жігер және сүйіспеншілік әкелді. Көбіне бұл кейіпкерлер өздерінің шын тұлғасын жасырады. Мәселен, Фантом өзінің бейнесін жасыру үшін ашық және ерекше костюм киеді. Суперқаһармандарға жататын топтар көп. Мысалы, Фантастикалық төрттік, X адамдары, Әділет Лигасы, Кек алушылар т.б. Супермен кейінірек "Криптон" деп аталған бөгде ғаламшарда Кал-Ел болып туған. Ол жерге ракетамен жетіп, Кларк Кент атын алған. Ультрамен, Камен Райдер, Кассхан және Гайвер - жапондық суперқаһармандар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мультфильм кейіпкерлері танымдық энциклопедия
**Симоне Индзаги** (итал. *Simone Inzaghi*; 5 сәуір 1976, Пьяченца, Италия) — италиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 2016 жылдан бері "Лацио" клубының бас бапкері. Филиппо Индзагидің інісі, бірақ ағасы секілді Ұлттық құрамада онша көп ойнамады, тек үш кездесуде ғана алаңға шықты.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1994 жылы туған қаласындағы "Пьяченсада" бастағанымен, 1998 жылға дейін түрлі клубтарда арендада ойнаумен болды. 

1999 жылы "Лациоға" ауысты да, бір маусымның ішінде бірнеше турнирдің жүлдегері боп шыға келді (УЕФА Суперкубогы, Италия кубогы, Италия чемпионы). 1999/00 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасында қарсыластар қақпасына 9 гол соқты (Соның төртеуін "Марсельдің" қақпасына). 

2005 жылы "Сампдоияға", 2007 жылы "Аталантада" арендада ойнап, карьерасының қалған бөлігін "Лациода" өткізді. 

2016 жылы "Лацио" басшылығы Марсело Бьелсаның командаға келуін қаламады да, орнына Симоне бапкер боп тағайындалды.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

**Лацио**

* Италия чемпионы: 1999/00
* УЕФА Суперкубогы: 1999
* Италия кубогы **(3)**: 1999/00, 2003/04, 2008/09
* Италия суперкубогы **(3)**: 2000, 2009

### Бапкер ретінде

**Лацио**

* Италия кубогы: 2018/19
* Италия суперкубогы: 2017

Отбасы
------

* Томмаозо атты ұлы бар (2001 ж.т). Әйелінің аты Алесси Маркузи, ол фотомодель, актер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* National team data
**Симонов Евгений Рубенович** (21. 6. 1925 жылы туған, Москва) – совет режиссері, КСРО халық артисі (1975). Р. Н. Симоновтың баласы. 1947 ж. Б. В. Щукин атынд. театр уч-щесін бітірді. Сол жылдан Вахтангов атындағы театрда әуелі режиссер-ассистент, одан кейін режиссер болды. 1962–1968 ж. Кіші театрдың, ал 1968 жылдан Вахтангов атынд. театрдың бас режиссері. Вахтангов атынд. театрда Де Филиппоның «Филумена Матураносын» (1959), А. Н. Арбузовтың «Иркутск хикаясын» (1959), Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адамын» (1970), У. Шекспирдің «Антоний мен Клеопатрасын» (1971), А. Е. Корнейчуктың «Майданнын» (1975); Кіші театрда А. С. Грибоедовтың «Ақыл азабын» (1963), С. Я. Маршактың «Ақылды бұйымын» (1968) қойды. 1947 жылдан Щукин атынд. театр уч-щесінде пед. Қызметпен шұғылданды. «Алексей Бережной» (1962, Вахтангов атынд. театрда) және «Джон Рид» (1967, Кіші театрда) атты пьесаның авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен мараатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Ащытамыр** (лат. *Botsc*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

  

Қазақстанда культиасов, тянь-шань, попов түрлері бар. Соның ішінде Попов А-ы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Қазақстанда Қаратау өңірінде, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Биікт. 20 – 100 см-дей, сабағы тік бұтақты, жапырақтары күрделі қауырсынды келеді. Гүлшоғыры – күрделі шатырша. Гүлдері майда, 5 тостағанша жапырағының кейде қысқа тістері болады. 5 күлте жапырақшалары ішке қайырылған, түсі ақ, жасылдау. Пішіндері жұмыртқа тәрізді. Аталығы 5, аналығы біреу. Екі ұялы, әр ұясында екі тұқымбүршігі жетіледі, оның тек біреуі ғана тұқымға айналады. Тұқымынан көбейеді. Тамыз айында гүлдеп, қыркүйекте жеміс береді. Жемісі – бүйірінен қысыңқы екі тұқымша. А-дың Қазақстанда 3 түрі: культиасов, тянь-шань, попов А-ы бар. Соның ішінде Попов А-ы (S.popovіі) – тек қана Өгем жотасында сирек кездесетін эндемик түр. Оның жылдан-жылға таралу ареалы азайып бара жатқандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Симов Виктор Андреевич** (14. 4. 1858, Москва, – 21. 8. 1935, сонда) – орыс совет театр суретшісі, РКФСР-дің еңбек сің. өнер қайраткері (1932). 1882 ж. Москваның кескіндеме, мүсін және сәулет өнері уч-щесін (В. Г. Перов, И. М. Прянишников, А. К. Саврасов шеберханасынан) бітірді. 1885–86 ж. Москвадағы С. И. Мамонтовтың және меншік орыс операсында, 1898–1912 ж. Және 1925–35 ж. МХАТ-та суретші болды. МХАТ-та қойылған 51 спектакльдің декорация эскизін жасады, оның ішінде: А. К. Толстойдың «Патша Федор Иоанновичы» (1898), У. Шекспирдің «Юлий Цезарь» (1903), А. П. Чеховтың «Шағала» (1898), «Ваня ағай» (1899), «Апалы-сіңілі үшеуі» (1901) мен «Ивановы» (1904), М. Горькийдің «Тоғышарлар» мен «Шыңырау түбіндесі» (екеуі де 1902), Л. Н. Толстойдың «Тірі өлігі» (1911), В. В. Ивановтың «Бронепоезд 14–69-ы» (1927), Н. В. Гогольдің «Өлі жандары» (1932); Свободный және Кіші театр, Москвадағы К. С. Станиславский атынд. театр мен опера студиясында қойылған спектальдерді және «Колледж тіркеушісі» фильмін (1925) көркемдеді.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Ащықошкөл** (*Ащы Күшкөл*) — Ақмола облысы Қорғалжын ауданының шығысындағы көл. Кеңбидайық ауылынан 23 км оңтүстік-шығыста, Ұзынкөл көлінен 3 км оңтүстік-батыста, Астанадан 110 км оңтүстік-батыста орналасқан. Теңіз деңгейінен 356 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 6,8 км2 (кей жылдары 5,4 км2). Ұзындығы 4,6 км, енді жері 2,7 км. Жағалау сызығының ұзындығы 15,6 м. Су жинау алабы 36,5 км2.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы көлбеу, табаны лайлы. Жағалаудың солтүстік-батысында қамыс, қияқ өседі. Еріген қар және еспе сулармен қоректенеді. Суы ащы, ағынсыз көл. Мал суаруға пайдаланылады. Қаз-үйректер ұя салатын жерлері де кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
"Жер қойнауын барлаудың үздігі" төсбелгісі
**«Жер қойнауын барлаудың үздігі»** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен
бекітілген

Толығырақ
---------

«Жер қойнауын барлаудың үздігі» төсбелгісімен Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті кәсіпорындарының, ұйымдары мен мекемелерінің және экономиканың басқа да салаларының кемінде 10 жыл жұмыс істеген, жер қойнауын геологиялық зерделеу, Қазақстан Республикасының пайдалы қазбаларының кен орындарын іздестіру және барлау ісіне жеке зор үлес қосқан қызметкерлері және осы ретте қол жеткізілген жоғары өндірістік, ғылыми, экологиялық және техникалық-экономикалық көрсеткіштер үшін марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

«Жер қойнауын барлаудың үздігі» төсбелгісі шағын шығыңқылығы бар металл дискі нысанындағы сары түсті металдан (латуньнан) дайындалады, шеңбердің диаметрі 30 мм, қалыңдығы 2 мм. Дискінің шығыңқы жағында жазулар мен бейне-нышандар салынған:

* дискінің тұйық айналасында ені 3 мм болатын алтын жалатылған лента жолағы өтеді, оның үстінде қазақ тілінде көк түсті әріптермен – жоғарғы жартысында – «Қазақстан Республикасы», төменгі жарытысында «Жер қойнауын барлаудың үздігі» деген жазу жазылады. Жазулар ұлттық ою-өрнек элементтерімен бөлінген;
* дискінің шеңберінде Қазақстан Республикасы картасының сұмасы (карта жасыл эмальмен қапталған);
* карта сұлбасының ортасында екі айқасқан алтын түсті геологиялық балға;
* карта сұлбасының жоғарғы бөлігінде алтын түсті айшықты бұрғылау мұнарасы бейнеленген;
* шеңбердің жоғарғы бөлігін (бұрғылау мұнарасының жартысы деңгейінде) айшықты сейсмотолқын қиып өтеді.

Белгі шеңберінің бос алаңы көгілдір эмальмен құйылған.
Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.
**Жерасты суларындағы газдардың жылыстауы** — құрамындағы газдар әдетте еріген күйде болатын жерасты суларының қозғалыстары нәтижесінде сол газдардың жер қыртысына тән бір өңірлерден екінші өңірлерге қоныс аударуы. Суда еріген газдар сол сулармен бірге жылжуы, немесе диффузиялық және эффузиялық процестер нәтижесіңде жеке жылыстауы ықтимал. Әсіресе диффузиялық процестер нәтижесіндегі газ қозғалыстары маңызды рөл атқарады. 

Көмірсутекті газдар ішіндегі диффузиялық мұмкіндігі ең жоғары газ метан болып табылады. Этанның, пропанның, бутанның, т.с.с. газдардың диффузиялық коэффиценттерінің мөлшері бірте-бірте кеми береді. Жалпы кез келген газдың диффузиялық коэффиценті температура жоғарлағанда өсіп отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Сағадат Сәлімбаев** (10.04.1935 жылы туған, Алматы облысы Еңбекші ауданы Түрген ауылы)- жазушы. Талғар қаласындағы ауыл және орман шаруашылық техникумын (1959), ауыл шаруашылық институтын (1965) бітірген. Туған жері Ақбастау ауылында орналасқан мал бордақылау трактор бригадасы бригадирінің көмекшісі, бригадирі, механик, Қаскелең ауданындағы «Дружба» кеңшары машина-трактор жөндеу шеберханасының меңгерушісі, Чапаев атындағы кеңшарының бас инженері, Есік қаласында жеңіл машина жөндеу мекемесінің, тігін фабрикасының бастығы болған. Алғашқы "Араша" атты хикаятына он екі әңгімесі қосылып жинақ болып шықты (1993). Сондай-ақ, "Арпалыс" (1997), "Батырлар ұрпағы" (1998) прозалық кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Кингстон университеті** (ағыл. *Kingston University*) — Лондонның оңтүстік-батыс бөлігінің Кингстон-апон-Темздегі Ұлыбритания университеті. Университет өнер, дизайн, сән, ғылым, технология және бизнес саласында маманданған. 1899 жылы Кингстон техникалық институты болып құрылған. 1992 жылы университет статусын алған. 

Университеттің Кингстон және Рохамптон қалаларында орналасқан төрт кампусы бар. Кингстон университеті МВА ассоциациясының, Еуропалық университеттер ассоциациясы және Ынтымақтастық университеттер қауымдастығының мүшесі.

Факультеттер:

* Art & Design
* Arts & Social Sciences
* Computer Information Systems & Mathematics
* Teaching
* Research
* Engineering
* Health & Social Care Sciences
* Science
Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова
**Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова**

1950 жылы 13 шілдеде Павлодар қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Сіләмбеков Хамит Сіләмбекұлы, марқұм, Қазақстан Компартиясының Май аудандық комитетінің екінші хатшысы, Ермаков аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары болған. Анасы - Сембаева Нұржамал Сембайқызы (1924 жылы туған), зейнеткер, Павлодар облысы Ермак қаласы әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі болған, БЛКЖО XI съезінің делегаты болған.Павлодар педагогика институтының физика-матемакалық факультетін бітірген (1971), математика пәнінің мұғалімі

Орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2000).

1971 жылдан - Павлодар облысы Ермак қаласы №1 орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі. 1976 жылдан
Павлодар облысы Ермак қаласы №1 ОМ директорының оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары. 1983 жын дан - Павлодар облысы Ермак қаласы №1 ОМ директоры.
2000 жылдан бері - Павлодар облысы Ақсу қаласында гимназия директоры.
Қалалық кеңестің (1998), облыстық мәслихаттың (1994),
қалалық мәслихаттың (2000) депутаты.

«Ерен еңбегі үшін» (2000), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.

ҚазКСР Ағарту ісінің үздігі (1988).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжпмы - «Тұрақтылық, халықтар арасындағы келісім және бойОІтшілік, жоғары білімді ұрпақ».

Хоббиі - қоленер.

Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Аманжолов Уәлихан Балташұлы,
колледж оқытушысы. Қызы - Аманжолова Маржан Уәлиханқызы (1974 жылы туған), мемлекеттік қызметкер; ұлы - Аманжолов Нұржан Уәлиханұлы (1979 жылы туған), әскери қызметкер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
A. *Жыңғыл тұқымдасты өсімдік*.
**Жыңғылдар тұқымдасы**(Тamarіcaceae) – қос жарнақты өсімдіктер. Аласа ағаш, бұта, шала бұталар. 

Еуразияда және Африкада, әсіресе, Жерорта теңізі маңында, Орталық Азияда кездесетін 4 туысы, 120-дай түрі белгілі. Шөлде, құмда, далалық және сортаңды жерлерде, өзен-көл жиегінде өседі. Қазақстанда 3 туысқа жататын 17 түрі бар. Жапырақтары ұсақ, негізінен, қабыршақты немесе біз сияқты, кезектесіп орналасады. Гүлі қос жынысты, аталығы 4 – 10 не бұдан да көп, аналығы біреу, ақ, қызыл немесе көгілдір түсті, олар ұсақ, масақ, шашақ кейде сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Тұқымы ұсақ, жемісі – қауашақ. Жыңғыл тұқымдасының қабығы мен тамырында илік және бояу заттар болады. Кейбір түрін сәндік үшін өсіреді, отынға, себет тоқуға, құм тоқтатуға пайдаланады. Түйе, қой, ешкі жейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Юджин Сернан (Cernan) (14.3.1934 ж.т. Чикаго)- АҚШ –тың ұщқыш- космонавы, Әскери- теіңз флотының 3-рангілі капитаны. Пердью атындағы (Лайфейетт, Индиана штаты) университетті бітірген соң (1956) электорндық техника ғылымының бакалавры дәрежесін , кейін Монтереа (Калифорния штаты) әскери-теңіз мектебін бітіріп, авиация техника ғылымының магистрі дәрежесін алды. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына қабылданды. Сернан 1966 ж. 3-6 маусымда «Джемини-9» космос кораблімен 2- ұшқыш ретінде (Т.Стаффордпен бірге) космосқа шықты. Ұшу кезінде ол ашық космосқа шықты. 1969 ж. 18-26 мамырда «Аполлон- 10» космос кораблімен ( Т.Стаффорд және Дж.Янгпен бірге ) Айыд орағыта ұшты. Осы жолы Серна және Т.Стаффорд ай кабинасымен корбальден бөлініп Ай бетіне 15 км-дей жақындады. 1972 ж. 7-19 желтоқсанда Х.Шмитт және Р.Эванспен бірге «Аполлон-17» космос кораблімен Айға ұшты. Сөйтіп Сернан және Х.Шмитт мінген ай кабинасы 1972 ж. 11 желтоқсанда Ай бетінің Тавр тауы мен Литтров кратері ауданында қонды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 142 бет
**ШАЛДЫБАЕВ Нақан Шалдыбайұлы** (1955 жылы туған, Амангелді ауданы, Еңбекші ауылы) – ұстаз, қоғам қайраткері. Еңбек жолын 1973 жылы Орта мектепті бітірісімен комсомол-жастар бригадасында аға шопан болып бастады. 1980 жылы Арқалық педагогикалық институтының математика мамандығы бойынша үздік бітірді. 1980-2006 жылдар аралығында Арқалықтағы Ш.Уәлиханов атындағы орта мектептің директоры болып істеді. 2006 жылдан Арқалық қаласы оқу бөлімінің бастығы қызметін атқарып, 2010 жылдан Арқалық қаласы әкімінің орынбасары, 2012 жылы арқалық ауданы мәслихатының хатшысы болып сайланды. Қазіргі таңда осы күнге дейін Арқалық қалалық мәслихатының хатшысы болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Торғай елі» энциклопедиясы 126-127 бет
Жырым. Суретін салған Ж.Шәйкен
**Жырым** – ат әбзелдерінің қайыстан жалпақ етіп өрілген, тоғаға немесе айылбасқа киілетін қысқа бөлігінің атауы.

Жырым түрлері
-------------

Жырымның түрлері көп. Жүгеннің сағалдырығы мен желкелігінің ұшын әдейі таспалап тіліп жырым жасайды. Оның жалпақтығы бір жарым-екі елі болады. Ал ердің мінер жақ қапталына бекітілетін ұзындығы екі-үш қарыстай, ені үш елі жырымның жартысын ғана таспалап өріледі. Оның басы ер қапталына таспамен бекітіледі. Жырымның ұшын тартылған айылдың тоғасынан өткізген соң тілін қалаған жерінен өткізіп бекітеді. Яғни, жырымның қолданыстық маңызы бір-бірінен өрілген таспаның қалыңдығыныңдай мөлшерде жылжыта отырып, қайыстан жасалған әбзел бөлігінің ұзындығын реттеп отыруға өте қолайлы болып келетіндігінде.  

Кейбір өңірлерде өрілмеген, арнайы тесіп жасалған қайыс әбзелдің ұшын жырым деп атау кездеседі. Жырым тартуға арналып тілінгенінің жалпақтығы бір елідей, ал айылбасқа бекітілетіндері екі елідей болады. Сонымен бірге жырымның өрілген түрі де кездеседі.

Жырым түрлерінің ерекшеліктері
------------------------------

Айыл алақанына қарағанда жырым қымта сүйірлеу келеді де, екі қабат қайыстан не таспадан өріліп жасалады. Қайыстан жасалған жырымға өткір қуысқұлақпен ұрып ойып көз (тесік) шығарылады. Көз аралары екі-үш еліден артық болмайды. Өріп жасалған жырымның таспа арасы көз міндетін өтейді. Бірақ байқаусызда доға тілі таспаны қиып, істен шығара беретіндіктен, жырым оқыралып өріліп, таспа арасына арнайы көз қалдырылып отырылғаны көбірек кезігеді. Жырымның бұл түрі мықты болады. Айыл тұрманда жырым тек айылға тән айтылмайды. Ердің артқы қапталындағы екі шеттікке бекітілген құйысқанның екі ұшы да жырым. Өмілдіріктің, үзеңгі баудың, жүген желкелігінің, тағы басқа айыл басталатын ұштар түгелдей жырым деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Бабалықұлы Ж. Ер тоқым // Ер қанаты. Жинақ. Құраст.: Ж.Аупбаев. Алматы: Қайнар, 1987. 259-278 бб.;
* Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995;
* Шоқпарұлы Д. Теріден жасалатын бұйымдарды құрастыру технологиясы. Алматы: Кітап, 2005;
* ҚӘТС. Алматы: Арыс, 2007.
Аю – денесі үлкен, икемсіз ірі жыртқыш. Түрлеріне қарай ақ аю, қоңыр аю болып бөлінеді. 

Мақат – еркек аю.
Кірекей, мердек – ұрғашы аю.
Қонжық, апанақ – аюдың төлі
Арыстан – мысық тұқымдас ең ірі жыртқыш 

Теңбілше, абдан – арыстанның күшігі
Қаншыр - ұрғашы арыстан
Ызақор – еркек арыстан
Жолбарыс – мысық тұқымдас, жолақ терілі ірі жыртқыш 

Шері – жолбарыс
Өлекшін – ұрғашы жолбарыс
Сарымақ,шөнжік – жолбарыстың күшігі
Барыс – мысық тұқымдас, сақина тәрізді дөңгелек қара дақтары бар, шұбар түсті аң 

Ілбіс – барыстың екінші бір атауы
Таутан – ұрғашы барыс
Алан –барыстың күшігі
Қасқыр – ит тұқымдас жыртқыш, бөрі, күрт (көне атау) 

Арлан – ірі, күшті қасқыр
Қаншық, құртқа, шұлан – ұрғашы қасқыр
Бөлтірік – қасқырдың қарақұлақтанған күшігі
Бірішек, абадан –еркек, көсем қасқыр
Көксерек – жас қасқырдың ең мықтысы
Қорқау,көрбан – нағыз жыртқыш қасқыр
Бөрі – серекқұлақ қасқыр
Шіл бөрі – қасқырдың азғыны
Шибөрі – итке ұқсайтын қызыл түсті, тоғайлы, қамысты жерде мекендейтін шағын тұрықты қасқыр
Шоғал – қорқау қасқыр
Көкжал,атайы – арыстай үлкен ызақор қасқыр
Көкшұлан – арлан, көкжал
Майтабан – семіз қасқыр
Түлкі – құйрығы ұзын, терісі бағалы ит тұқымдас айлалы аң. Бұлақ құйрық, ақшулан, әккі сайқал, ін сақтағыш, қара үйек, қырқылжың арлан деп те аталады. 

Алтай қызыл – қан қызыл түсті түлкі
Қарамалжын –күміс қара түсті түлкі
Мыршық, қаншық, қанжыр, жәутік – ұрғашы түлкі
Жаутаң, мыртот, түлкішек – түлкінің күшігі
Сілеусін – мысық тектес ірі жыртқыш

Ілбиін – ұрғашы сілеусін
Інсін – сілеусіннің күшігі
Қарсақ – түлкі тұқымдас жыртқыш 
Күзен – сусар тұқымдас терісі бағалы аң 

Қаракүзен – сулы жерді мекендейтін жүні қалың, жылтыр түсті аң, су күзені
Құну – сусар тұқымдас, борсыққа ұқсас, түгі қалың, қара қоңыр түсті терісі бағалы аң
Борақ – еркек борсық
Әзборақ – борсықтың төлі
Қабылан – мысық тұқымдас, теңге шұбар түсті сүт қоректі жыртқыш
Қарақұлақ – мысық тұқымдас жыртқыш

Дереккөздер
-----------

* Жәрдем Кейкін, «Қазақы атаулар мен байламдар», «Өлке баспасы», 2006 жыл. ISBN 5-7667-6627-0
Алымсақ сұрау
=============

-қазақ халқында қайтыс болған кісінің жасын есептеу де, мүшел қайырып жыл қуады, сол арқылы жасын бекітіп жасын шығарады. Мұнда ер болса 12 жас әйел болса 9 жас балиғат жасы деп есептеп, жалпы жасаған жасынан шығарып қалған жасын, күнә өткізу мүмкіндігі бар жас деп қараса; 7 мүшелден өткен адам болса (85 жастан асқан адам болса) асқан жасында күнә мүмкіндігі жоқ жас деп қаралады. Сондай ақ, мүшелден өткен адамдар болса 2 жас, 100 жасқа таяған адамдар болса 3 жас қосып, жалпы жасаған жасын тұрақтандырады. Бұл жас қосу әр жылы 365 күн деп есептегенде, 33 жылда бір жылға жуықтаған күн қорытындысы шығады. Сондықтан 85 жастан өткен ксілерге 2 жас, 100 жасқа таяған ксілерге 3 жас қосылатын себебі осыдан. Жыл нәзірі беріліп тарағанда, сол кісінің тірлігінде ұстанған киімі, жабдығы қалап сұраған адамдарға беріледі.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
**У́мбрия** (итал. *Umbria*) — Италиядағы административті аудан (облыс).

Административті орталығы — Перуджа қаласы. Умбрия провинциялары: Перуджа және Терни.

Халқы 815 мың адам, соның 600 мыңы Перуджа провинциясында тұрады.

Физико-географиялық сипаттамасы
-------------------------------

Ветторе тауы
Умбрия провинциясы
Батыснда Тосканамен, шығысында Маркемен және оңтүстігінде Лациомен шектеседі.

Умбрияның батысында Тразимено көлі, шығысында Умбро-Маркстік Апенниндар, сол жақта, Маркемен шекарасында биіктігі 2476 м. Умбрияның ең биік нүктесі - Ветторе тауы орналасқан. Ең төмен нүктесі теңіз деңгейінен 96 метр биіктігінде, Терни провинциясының Лациомен шекарасында, Тибр өзенінің жазық даласында орналасқан. Сонымен қоса 
Терни провинциясында делле-Марморе сарқырамасы орналасқан, олардың қосынды биіктігі 165 метрге дейін жетеді.

Тарихы
------

Умбрияның қазіргі шекаралары 1927 жылы, Терни провинциясы құрылып, Лациоға қосылған Риети провинциясы бөлінген кезде орнатылды.

Экономикасы
-----------

2009 жылы Умбрия ЖІӨ көрсеткіші 21 006 млн. еуроны, жуық шамамен Италия ЖІӨ көрсеткішінің 1,1%-ы.. Адам басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші - 23 703 еуро.
"кономиканың маңызды салалары — ауыл шарушалығы (зәйтүн, жүзім, темекі), туризм, тамақ және химия өнеркәсіптері.

### Ауыл шаруашылығы

Умбрияда негізінен зәйтүн, жүзім, бидай, темекі өсіреді

### Өнеркәсіп

Химиялық өнеркәсіптегі алғашқы орынды ең ірі химиялық концерндерінің бірі - «Монтэдисон» Италияның экономикасында маңызды рөлді ойнайды. «Монтэдисон» Италиядағы танымал сауда «Станда», кеме жүздіретін «Санта-Кристина» компанияларын сатып алып, өзінің мұнай флотын құрды. Мұнай химиясының басты орталығы Италияның орталығындағы Терни қаласы.

### Климаты

Умбрия климаты — континентальді, ыстық жазды және салқын қысты. Облыстың батыс бөлігінің климаты жұмсағырақ. Перуджадағы қаңтардың орташа температурасы +1,6 °С, шілдеде +21,6 °С.

### Туризм

Әдебиет
-------

* Умбрия // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Regional gross domestic product by NUTS 2 regions.  Eurostat. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 маусым 2012. Тексерілді, 4 маусым 2012.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Италия аймақтары |
| --- |
|  |
| Флаг Италии | 

Абруццо | Базиликата | Калабрия | Кампания | Эмилия-Романья | Лацио | Лигурия | Ломбардия | Марке | Молизе | Пьемонт | Апулия | Тоскана | Умбрия | Венето | Фриули-Венеция-Джулия | Сардиния | Сицилия | Трентино — Альто-Адидже | Валле-д’Аоста
 |

 |
**Тарамыс** - теріден, көннен, былғарыдан жасалған бұйымдарды тігетін, ірі қараның сіңірінен алынған берік жіп-таспа. Тарамыс әзірлеу үшін күзде соғымға сойылған ірі қараның желке, жіліншік сіңірлерін ет ілестірмей сылып алу керек. Сылынған сіңірлерді көлеңкеге іліп қойып, бабымен кептіреді. Әбден кепкен тарамысты дөңбекке салып, ағаш балғамен жаныштай соқса, ол тарамдалып, шашақтана жұмсарады. Сонан соң оны алдымен тарақтың ірі жүзімен, содан кейін жиі жүзімен тараса, біркелкі жіңішке талшықтарға айналады. Теріден, былғарыдан, қайыстан, көннен жасалған бұйымдарды тарамыспен тігеді. Қажет болған жағдайда тарамыс талшықтарын қабаттап, ширатып та пайдаланады. Іс тіккенде тарамысты аздап ылғалдап алу керек. Оны сілемдеу дейді. Сілемделген тарамыс іс тіккенде сәл созылып отырады, кебе келе тырысып, тігісті бүріп, берік ұстайды. Тарамыспен тігілген тері ыдыстар ішіне сұйық құйылғанда ылғал жібермейді. Себебі тарамыс ылғалдана келе ісініп, сұйықтық өтетін тесіктерді бекітіп, бітеп қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ (Қысқаша үй-тұрмысы энциклопедиясы) / Бас редактор Р. Н. Нұрғалиев.- Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас редакциясы.- 1989
Координаттар: 43°31′ с. е. 68°31′ ш. б.﻿ / ﻿43.517° с. е. 68.517° ш. б.﻿ / 43.517; 68.517 (G) (O) (Я)

«Кентау қалалық орталық мешіт» Кентау қаласының орталығында орналасқан. Мешіт 2006 жылдың 21 сәуірінде ашылған. Мешіттің салынуына Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Нұрбах Рүстемов үлкен көмегін тигізген. Мешітке көк түсті екі үлкен мұнара мен бір күмбезі орнатылған. Мұнарасының ұзындығы 18 метр, күмбезінің биіктігі 16 метр. Мешіт екі қабатты, биіктігі 18, ені 24, ұзындығы 26 метр. Намазға келген жамағат екі қабатта да бір мезгілде ғибадат ете алады. Сондай-ақ имам бөлмесі, неке қиятын бөлме, молдалар бөлмесі, әйелдерге арналған және дәріс өткізетін, жолаушылар күтетін бөлмелері де бар. Мешіт 1500 адамға арналған.

Мешіт михрабы Қ.А.Иасауи кесенесінің үлгісінде жасалынған. Айналасы көркем оюлы қасиетті Құран аяттарымен безендірілген. Шығыс үлгісінде жасалған алты бағана – ұстындар тұрғызылған. Еденге жасыл ковролан төселінген. Екінші қабатта үлкен залды айнала балкон және екі бөлме наиб-имам мен жастар бөлмесі орналасқан. Мешіттің ішінде әрқайсысында 120 шамы бар 3 аспалы люстра ілінген. Мешіттің ашылу салтанатына Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі хазрет қатысқан. Мешіт демеушілердің көмегімен алынған бүгінгі заман талабына сай келетін офистік үстелі жиһаздармен, соңғы үлгідегі компьютер, факс, принтер және кітап сүрелерімен жабдықталған. Мешіттің жылу жүйесі электр қуатымен, кондиционермен жылытылады.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 14 шілденің 2014 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
Кентрозавр
Кентрозавр
Кентрозавр
**Кентрозавр**. Кентрозаврдың бойы - 5 метр, салмағы шамамен - 2 тонна. Оның миы жаңғақтың көлеміндей, аса шағын. Тіссіз тұмсығы және ұсақ ұрт тістері бар ұзын және қысыңқы келген басын жерден әрең көтеретін болған. Динозаврдың арқасында екі қатар сүйекті тақташалар орналасқан. Бұл өсінділердің қалай орналасқаны туралы нақты мәлімет жоқ. Тіпті бұл тақташалардың қызметі де әлі анықталмаған, бірінде «қан тамырларының жүйесі ретінде температураны реттеуге арналған» делінсе, екіншісінде «қорғаныс мақсатында пайдаланылған» делінген.

Қызықты дерек
-------------

* Оған 1915 жылы атау берген - Эдвин Хенниг.
* Сүйектері Африкадағы Танзанияның Тендагуру деген жерінен табылған.
* Оның жамбас сүйегі қысқа болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 320 келі
* Тұқымдас : Стегозаврид
* Отряд тармағы : Тиреофор [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Кеніш ауасын кондициялау** — шахтада сыртқы (ауа райы, жыл мезгілі) және ішкі (адамдар, жылу көздері, ылғалдылық, әр түрлі газдар, шаң) факторлар әсеріне қарамастан ауаның құрамы мен қалыпты күйін сақтауға мүмкіндік тудыратын кешенді шаралар жиынтығы. Әдетте кеніш ауасын кондициялау деген ұғым тек ауаның тазалығын қамтамасыз ету ғана емес, оған қоса ауаның қозғалу жылдамдығын, ылғалдылығын және оның температурасын бір қалыпты сақтау деген ұғымды білдіреді. Ең ұтымды және экономикалық жағынан тиімді тәсіл шахтаның (кеніштің) немесе учаскенің тау-кен-геологиялық жағдайларының жиынтығын есепке ала отырып, таңдалуы қажет. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Үлкен Виктория шөлі
Үлкен Виктория шөлі
**Үлкен Виктория шөлі** (*Great Vіctorіa Desert*) — Австралияның оңтүстікндегі ауқымды құмды алқап. Солтүстігінде Гибсон шөліне, оңтүстігінде Налларбор құмды-қиыршықты малтатасты жазығына ұласады. Стюарт жотасынан Тұзды көлдер жазығына дейін шығыстан батысқа қарай 1200 км-ге созылады. Ені 400 — 550 км. Ауданы 350 мың км², орташа биіктігі 150 — 300 м. Жер бедері негізінен құмды қырқалардан тұрады. Олар басым желдердің бағытына сәйкес батыс, солтүстік-батыстан шығыс, оңтүстік-шығысқа қарай созыла орналасқан. Арагідік үстірт жұрнақтары мен тұзды көл ойыстары кездеседі. Үлкен Виктория шөлі Оңтүстік жарты шардағы пассаттар жүйесінің жоғ. қысымды белдемінде орналасқан. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлш. 125 — 250 мм. Температураның жылдық және тәуліктік ауытқуы үлкен (қыста тәуліктік ауытқу 35 — 40 С-қа жетеді). Шілденің орташа температурасы 12 — 18 С. Қыста оңтүстіктен суық ауа массасының өтуіне байланысты күрт суытып, үсік түсетін кездері де болады. Жазы ыстық, қаңтардың орташа температурасы 25 — 30 С, абс. максимум 50 С-қа жетеді. Қырқаларда қатқыл, тікенекті спинифекс шөбі өседі. Қырқа аралық ойыстарды скрэб тоғайлары алып жатыр. Шөлді тұңғыш рет 1875 ж. ағылшын ғалымы Э.Джайс зерттеген. Үлкен Виктория шөлінде осы аттас ұлттық саябақ құрылған.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Суранова Тамара Владимировна** —1956 жылы Белорусь жеріндегі Столбцов ауданында, Н.Сержень деревнясында туған.. Мәскеу қаласындағы полиграфия институтын инженер-технолог мамандығыбойынша бітіріп шыққан (1978).

"Қайнар" баспасында 1978 жылдан жұмыс істейді: көркемдеуші техникалық редактор, өндіріс бөлімінің аға редакторы, ал 1997 жылдан күні бүгінге шейін — ұжымның өндіріс бөлімін басқарады.

Т.В.Суранова — жоғарғы мамандықты толық игерген: кез келген кітапты, фотоальбомды, плакатты талапқа сай безендіріп, авторлармен, суретшілермен қоян қолтық жагдайда, творчестволық түсіністікпен жұмыс істей біледі. 

Ол қазіргі нарықтық жағдайларға байланысты баспаның қаржылық жұмыстарына, тақырыптық жоспарларға, тендерлік жарыстарға белсене араласады.
Оның еңбектері ТМД көлемінде өтетін "Кітап өнері" жарыстарына қатысып, жүлделі орындарға ие болған, құрмет грамоталармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Түрікменстан қаһарманы** (түрікм. *Türkmenistanyň gahrymany*) — Түрікменстандағы ең жоғарғы марапат. 1992 жылдың 30 қыркүйегінде қабылданды. Түрікменстан қаһарманы атағын алғандар оған қоса «Алтын ай» (түрікм. *Altyn aý*) медаліне ие болады.

Түрікменстанның тұңғыш президенті Сапармұрат Ниязов бұл атақты алты мәрте алған: 1992, 1995, 1998, 1999, 2000, 2001 жылдары. «Қаһармандар» қатарына тағы Ниязовтың ата-аналары Атамұрат пен Құрбансұлтан Ниязовтар ие болғаны белгілі.

Сипаттамасы
-----------

«Алтын ай» медалінің 1992–2014 жылғы нұсқасының орталығында Түрікменстанның тұңғыш президенті Сапармұрат Ниязов
### 2014 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы

2014 жылы қабылданған Алтын ай медалінің нұсқасы бір-бірінен ығысқан екі шаршының бұрыштарынан жасалған кәдімгі сегізбұрышты жұлдызға жазылған шеңбердің пішініне ие. Жұлдыз алтыннан жасалған және әртүрлі өлшемдегі 128 гауһар тастармен безендірілген 48 күн сәулесінен тұрады. Медальдың жалпы диаметрі — 60 мм.

Медальдің ортасында күн сәулесінің фонында Түрікменстанның алтын картасы, оның айналасында алтын жарты ай мен бес жұлдыз бейнеленген. Айналдыра ені 3 мм жолаққа сақинаға 50 изумруд салынған.

Медальдың сырт жағында «Altyn Aý» Türkmenistanyň medaly» деген жазу және реттік нөмірі ойып жазылған.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Аққұм деген бетті қараңыз.*
**Аққұм** – құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Егіндікөл ауылының солтүстік-шығысында 3 км-дей жерде орналасқан. Ұзындығы 18 км, ені 8 км.

Тарихи дерек
------------

Осы жер 10-12 ғасырларда ежелгі қаланың орны болған деген жорамал бар. Халық аңыз-әңгімесі бойынша, ірі сауда орталығына айналған. Ол жергілікті тайпалар арасындағы соғыстар кезінде жойылып кеткен. Археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп (А.М. Панченко, Г.В. Кушаев), алтын бұйымдар, әскери құралдар, тұрмыстық құрал-жабдықтар, т.б. нәрселер табылған. Қаратөбедегі өлкетану музейінде Аққұмнан табылған экспонаттар қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Аққұла** - ертедегі егін егетін елдің бұлжымас дәстүрі болған екен. Қазір мүлде ұмытылған. Бұрын әр егінші өзіне қажетті дәнін сеуіп болғаннан кейін әдейі қалдырылған жерге тағы да бөлек дән себетін болған. Ол **"Аққұла"** деп аталатын болған. Бұл қазақшаға аударғанда **"құдай несібесі"** немесе **"құдай сыбағасы"** деген сөз екен. **"Аққұла"** өсіп, жиналғаннан кейін жетім-жесірлерге, қайыршыларға және дін жолындағы адамдарға үлестірілген. Бұл елдік дәстүрден қазақ халқының әр шаруашылық иелері тек өзінің ғана емес, жағдайы төмен кедей-кепшіктер де ұмытпағанын, зор адамгершілік міндеттер атқарғанын көруге болады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Қосымша деректер Мұрағатталған 21 желтоқсанның 2014 жылы.
Мария роботының ескерткіші Германия
**Ойын- сауық роботтары.**Ойын- сауық мәдениетінде роботтар көптен бері қолданылуда. 1923 жылдан бері роботтар жұртшылыққа сахналық қойылымдар, телидар бағдарламалары, фильмдер, т.б арқылы ерекше кейіпкерлер ұсынып келеді, олар адамдардың көңілін көтеруге үлес қосуда. 1920 жылдары чехословакиялық жазушы – Карл Чапек « Росумдық әмбебап роботтар» деп аталатын ғылыми- фантастикалық пьесасын жазды. Ал 1921 жылы сол пьесасы арқылы әлемдегі ең алғашқы роботты көрерменге паш етті. Киноэкранда пайда болған алғашқы роботтың есімі- **Мария**. 

* 1927 жылы австромерикалық кинорежиссер – Фриц Ланг « Метраполис» атты фильм түсірді. Мария – сол фильмдегі қарапайым, қайырымды қыз. Ал робот- Мария- қатігез, бәрін бүлдіруге бейім. Фильмде робот пен адам арасындағы жағымды және жағымсыз образдардың айқасы бейнеленеді.

Адымдап жүретін «Джойбот» роботы өз ырғағымен билейді, адаммен еркін әзілдесіп әңгімелесе алатындай біршама сөздік қоры бар. Сондай- ақ робот өздігінше иіліп, кедергіден секіріп өте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ойыншықтардан роботтарға дейін.-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "Балаларға арналған танымдық энциклопедия" ISBN 978-9965-26-604-1
**Ащытасты**  – Торғай алабындағы Тасты өзінінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі аумағында. Ұзындығы 130 км, су жиналатын алабы 5240 км2.

Бастауы
-------

Арқалық тауының оңтүстік-шығыс беткейінен басталып, Тасты өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғарының ені жоғарғы ағысында 400 м, төм. ағысында 2 км-ге, сағасында 5 км-ге дейін жетеді. Басты салалары: Байқожа, Ақжар, Түлкісай, Жосалысай. Жауын-шашын, қар, жер асты суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы 2,76 м3/с. Ащытасты жайылымдарды суландыруға және малға суат есебінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы