recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Наталия Мариса Орейро Иглесиас** (ис. *Natalia Marisa Oreiro Iglesias*; 19 мамыр 1977(19770519), Монтевидео, Уругвай) — уругвайлық актриса және әнші. Басты танымалдылықты оған «Богатые и знаменитые» және «Дикий ангел» сериалдарындағы басты рөлдер әкелді.

Өмірбаяны
---------

Наталия Мариса Орейро Иглесиас Погхио Боурие 1977-ші жылдың 19-шы мамырында, Уругвай астанасы Монтевидеода дүниеге келген. Анасы Мабель Орейро шаштаразшы болып жұмыс істеді, ал әкесі Карлос Орейро коммерциямен айналысады. Үлкен апайы Адриана киім дүкенінің иесі.

Наталия 8 жаста болғанда, актерлік шеберлікті оқып, үйренген. 12 жасында уругвайлық жарнамаларда түсе бастады. 16 жасында Наталия Буэнос-Айреске кастингтерге аттанады. Кастингтер ойдағыдай берекелі болмайды, бірақ бір кастингтен өтіп, «Непокорное сердце» киносында түседі. Бұл кино бойынша әріптесі Пабол Эчарри болады. Осыдан кейін «Нежная Ана» сериалындағы кішігірім рөльді иеленеді.

Нағыз танымалдылық пен халық махаббатын Наталияға «Богатые и знаменитые» сериалы әкеледі. Бұл сериалда Наталия басты рөльді сомдайды, ал оның әріптесі Диего Рамос болады.

1998 жылы Наталия аргентиналық TeLeFe арнасында жұмыс істей бастайды. Содан әйгілі продюсер Густаво Яковлевич оған «Аргентинец в Нью-Йорке» киносында басты рөльді сомдауға ұсынады. Наталия келіседі. Ал 1999 жылдың 28 қаңтарында Густаво Яковлевичтің қолдауымен Наталияның алғашқы "Natalia Oreiro" атты дискі жарық көреді. Дисктің Cambio dolor және Me muero de Amor синглдері бүкіл әлемде танымал болады, ал диск алтын диск атанады.

Келесі Наталияның өте берекелі әрі танымал образы - католиктердің шіркеуінен келген Милагрос/Чолито. Бұл сериал «Дикий ангел» деп аталды. Бұл жоба Наталияға дүниежүзілік данқ әкелді. Сонымен қатар, ол Израильде "Viva 2000" конкурсын жеңіп алған.

2000 жылы Наталияның екінші Tu Veneno атты альбомы шығады. 29 қантар 2001 жылы Наталия үлкен турнеге шығады. Ол Аргентина, Грекия, Венесуэла, Пуэрто-Рико, Колумбия, Ресей, Чили, Уругвай, АҚШ, Испания, Венргия, Болгария және Польшада концерттер береді. 2001 жылдың қараша айында Наталия музыкант Рикардо Мольоны кездестіреді, ал 2002 жылы жұп некелеседі.

Орейро тағы көптеген "Ты-моя жизнь", "В ритме танго", "Только ты" сияқты сәтті жобаларға қатысқан.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Наталия Орейроның ресми сайты
**«Қарағай орманындағы таң»** — орыс суретшілері Иван Шишкин және Константин Савицкийдің суреті.

Савицкий аюларды салған болатын, бірақ коллекционер Павел Третьяков оның қолтаңбасын өшірген, сондықтан сурет авторы болып көбіне Шишкин белгіленеді. Бұл пейзажға анималистік мазмұнның элеметтерінің сурет композициясына кіріктірілгенінің арқасында сурет өте танымал. Жұмыс суретшінің Гордомля аралында көрген табиғат жағдайын егжей-тегжейлі бейнелейді. Қалың ну орман емес, ұзын ағаштардың арасынан өтіп бара жатқан күн нұры көрсетіледі. Сайлардың тереңдігі, ғасырлық ағаштардың қуаты, күн шуағының бұл қалың орманға кіріп бара жатқаны сезіледі. Таңның атып бара жатқанын ойнап жатқан қонжықтар да сезіп жатыр.

Тарихы
------

Суретті салу ниетін Савицкий Шишкинге білдірген екен, кейін ол авторлас болып, қонжықтарды бейнелеген. Бұл қонжықтар саны және тұрыстары ерекшеленетін суреттің алдын-ала эскиздерінде болған. Жануарлардың Савицкиймен сәтті шыққаны соншалық, ол тіпті Шишкинмен бірге кенепте өз қолтаңбасын қалдырған болатын. Савицкийдің өзі жақындарына хабарлаған екен: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *«Сурет 4 мыңға сатылды, мен 4-ші үлесінің қатысушысымын»* |  |

. Суретті иемдегеннен кейін, Третьяков Савицкийдің қолтаңбасын өшіріп, Шишкинді жалғыз автор қылып қалдырған еді, себебі оның сөзінше: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *«Ойдан бастап, орындалуына дейін барлығы Шишкинге тән шығармашылық мақам жайлы айтып тұр.* |  |

Бұқаралық мәдениетте
--------------------

«Қарағай орманындағы таң» репродукциялары КСРО-да кең таралған еді, соның ішінде XIX ғасырдың өзінде «Маймақ аю» кәмпиттерінің орамында болды. Осыған байланысты, суреттің өзінде 4 аю бейнеленгеніне қармастан, елде оны жиі «Үш аю» деп атайды.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Иван Иванович Шишкин. Переписка. Дневник. Современники о художнике / Сост. И. Н. Шувалова — Л.: Искусство, Ленинградское отделение, 1978;
* Аленов М. А. Евангулова О. С. Лившиц Л. И. Русское искусство XI — начала XX века. — М.: Искусство, 1989;
* Анисов Л. Шишкин. — М.: Молодая гвардия, 1991. — (Серия: Жизнь замечательных людей);

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Генис А. А. Акмеист леса Шишкин // Фантики. — М.: Астрель : CORPUS, 2010. — 192 с. — ISBN 978-5-271-24552-7
Мақаш Бекмұхамедов- халықтардың рухани достығын насихаттаушы, қазақ халқын тез қарқынмен ілгері прогреске ұмытылуға үндеп және осы салада қыруар қызмет еткен, ғылым, мәдениет, әдебиет саласында да өз ізін тастаған саналы азамат.

Өмірбаяны
---------

Мақаш Бекмұхамедов 1830 жылы Бөкей ордасында (қазіргі Атырау облысы Теңіз ауданы) Шолтырдың семьясында дүниеге келген. Дәулетті әкесінің беделі арқасында және өзінің ынталылығы мен зерделілігі нәтижесінде Мақаш 1841 жылы Ордада еуропалық үлгімен құрылған тұңғыш қазақ ектебінде білім алып, кейін Орынбор қаласындағы Неплюев кадет корпусына оқуға түседі. Осы корпуста ол Мұхамед-Салық Бабажановпен бірге оқып, оны ойдағыдай тәмамдап шығады. Мақаш 1852 жылдан бастап Орда қаласындағы Бөкейлік уақытша Советтің тәржімешісі болып қызмет атқарады. Кейінірек ол Каспий теңізі жағалауындағы I және II округтерге әкім болып тағайындалады. 1892-1897 жылдары Орда қаласындағы Уақытша Советтің кеңесшісі болып істейді. 1897 жылы ол әкімшілік қызметтен біржола босанып зейнетке шығады.1904 жылы қайтыс болады.

Шығармашылығы
-------------

М.Бекмұхамедовтың бізге "Байжұма", "Көкжорға" күйлері жетті. Ал оның өз жанынан өлең шығарып және ел арасынан жинаған бірсыпыра өлеңдері "Жақсы үгіт" деген атпен 1908 жылы Қазан қаласында ағайынды Каримовтар баспасында жеке кітап болып басылып шықты.Оның бұдан басқа 3 томдық қолжазба шығармасы болған. Онда әдеби, тарихи, шешендік сөздердің үлгілері сақталған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

ISBN 5-615-01496-2 Б.Ысқақов, 1994ж
**Натан Самойлович Рыбак** - украин совет жазушысы.

1940 жылдан КОКП мүшесі. Қызметкер отбасында туған. Киевтегі химия-технологиялық институтта оқыды. Шығармалары 1930 жылдан бастап жарияланды. "Жарыс сапарымен", "Еңбек елі" новеллалар және әңгімелер жинағы және "Зеңбірек аузымен шығысқа қарай", "Киев" романдарында КСРО халқының индустрияландыру дәуірін, жаңа өмір құрып жатқан совет адамдарын суреттеді. Натан "Ерлік", "Соңғы маршал", "Фоунзе туралы әңгімелер", "Ту" атты новеллалар жинағын, Ұлы Отан Соғысы кезінде "Қару бізбен бірге" романын жазды. Сондай-ақ Украинада революцияның жеңісін бейнелеген "Днепр", тарихи-өмірбаян тақырыбына "Оноре де Бальзактың қатесі" толықтырылған нұсқасы, атом қауіпі туралы "Үміт пен аяқталудың мезгілі" романдарын жазды. Ал "Переяслав радасы" атты романында украина халқының 1648-54 ж. тәуелсіздік үшін жүргізген күресі бейнеленген. Осы шығармасы үшін Натан 1950 ж. КСРО мемлекет сыйлығын алды. Натан шығармалары көптеген тілдерге аударылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Мұсабек Жарқынбеков** - қобызшы, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген қайраткері. 

Мұсабек Жарқынбеков 1954 жылы Жамбыл облысы, Жуалы ауданында дүниеге келген.

Мұсабек Жарқынбеков қобыз өнерін насихаттаушылардың бірі, күйлерін Нышан Шәменұлынан жазып үлгерген. 1975 жылы маусым айында, фольклоршы Мардан Байділдаев академик Әлкей Марғұланның жөн сілтеуімен нышан ақсақалды іздестіріп тауып, күйші қазынасын алғаш рет магнитофонға жазып алды. Күйшіге қобыз тарту етеді. Мардан Байділдаев магнитофанға жазып алған Қорқыттың күйлерін үйреніп нотаға түсіру өте қиын болды. Сондықтан ол Нышан қобызшының ойнау шеберлігі мен саз шақыру құпияларын көзбен көріп, құлақпен есту үшін арнайы іздеп барып, күйлер мен аңыздарын жазып алды. 

М. Жарқынбеков қазіргі кезде Оңтүстік Қазақстан облысы концерттік бірлестігінің көркемдік жетекшісі әрі халық аспатары оркестрінің бас дирижері. Шымкент қаласындағы меңгерушісі, профессор. 

Жариялаған еңбектері:

* Жарқынбеков М. Ғасырлар үні/Қылқобыз үйренушілерге арналған методикалық оқу құралы.-Шымкент,1986-43 бет;
* Қорқыт. Елім-ай : Күйлер/ Кіріспелер түсініктемелер күйлерді нотаға түсірген, редакциялаған М.Жарқынбеков-Алматы:Өнер,1987.-48 - бет[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы, Алматы 2005 жыл-497 бет
"Қарағайлар Тұқымдасы"
**Қарағайлар Тұқымдасы** (Pіnaceae) – мәңгі жасыл, бір үйлі, қылқан жапырақты өсімдіктер. Негізінен Солтүстік жарты шарда өсетін 10 – 11 туысы, 250-дей түрі бар. Қазақстанда 4 туысы (самырсын, шырша, балқарағай, қарағай) 6 түрі кездеседі. Қарағайлар Тұқымдасының биіктігі 50 – 65 м-дей. Қылқан жапырақтары ине немесе қауырсын тәрізді, бұлар ұзын өркендерінде жеке-жеке, ал қысқа өркендерінде шоғырланып орналасады. Қарағайлар Тұқымдасының аталықтары – масақша, көп жағдайда дара болады, әр аталығында 2-ден тозаңдық бар. Аналығында 2 тұқым бүрі болады, оның ұзындығы 1,5 – 50 см, ол негізінен бірінші жылы піседі (мыс. балқарағайда, т.б.) ұрықтанғаннан кейін осы тұқым бүршіктері тұқымға айналады. Тұқымының қанатты қабыршақтары қалың, бос жатады. Тамыр жүйесі өте жақсы жетілген, олар көп жағдайда қалпақты саңырауқұлақтардың жіпшумағымен селбесіп (микориза) өседі. Қарағайлар Тұқымдасынан құрылыста, темір жолда, жиһаз жасауда қолданылатын өте бағалы сүрек алынады. Қылқан жапырағының шипалық қасиеті бар.

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Мақат сағанасы** — сәулет өнері ескерткіші. Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Шеңбер ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км қашықтықта, Қараторғай өзені жағасында. Мақат Саржанұлына арнап тұрғызылған (1923). Сыртқы ауданы 5,5х5,6 м, жалпы биіктігі 6 м. Құрылысына көлемі 26х12х7 см болып келетін кірпіштер пайдаланылған. Сыртқы бұрыштары мен қабырға жиектері кірпішті жартылай доғал қалау арқылы шығыңқы бағанамен өрілген. Конус тәріздес күмбезі дөңгелек негіздің үстіне орнатылған. Бас қасбеті "П" пішіндес белдеумен сәнделіп, ортасынан доғалы кіреберіс есік шығарылған. 3 қабырғасы кілем оюына ұқсас, "S" тәрізді өрнекпен әсемделген. Негізгі қасбеттің ішкі қабырғасына саты орнатылған. Дәліз арқылы сатымен 1 м тереңдіктегі қабірге түсуге болады. Оның есігі шымылдықпен жабылады. Әйел мен ер адамға арналған 2 қабірдің (өлшемі 1,5х2,2 м) бұрыштарында шаршы пішінді (өлшемі 0,6х0,6 м) саңылау қалдырылған. Есік алдындағы сағанада 3 құлпытас бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Наталия Рамос** (исп. Natalia Ramos, толық аты Мануэла Наталия Рамос, ағыл. Manuela Nathalia Ramos; туғ. 3–шілде 1992, Мадрид, Испания) — америкалық киноактриса және әнші. «Братц» және «Обитель Анубиса» фильмдері арқылы белгілі болды.

Өмірбаяны
---------

Наталияның әкесі — испаниялық, анасы — австралиялық еврей. Ата–анасы музыкамен шұғылданады. Оның кіші інісі — Майкл бар. Ерте балаық шағында Наталияны музыка қызықтыра бастайды да ол ата–анасына көмектесе бастайды. Көп ұзамай Наталия актерлікке қызығады. Алғашқы рөлін ол 12 жасында алады. Бұл рөлді ол танымал «Замедленное развитие» телесериалында сомдайды. Кейін оған «Братц» фильміне түсу үшін ол Лос-Анджелеске көшеді. 16 жасында ол Беверли-Хиллзте мектеп бітіріп, Оңтүстік Калифорния университетіне түседі.

Фильмография
------------

| Жыл | Фильм | Рөл | Сипаттама | Рөлдің маңыздылығы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | Замедленное развитие | Хоуп Леблоу | Телесериал | Екі эпизод |
| 2007 | Братц | Ясмин | Фильм | Басты рөл |
| 2008 | True Jackson, VP | Дакота Норт | Телесериал | Бір эпизод |
| 2009 | 31 ночь 62 утра | Рейчел | Фильм | Екінші дәрежеделі рөл |
| 2011 | Обитель Анубиса | Нина Мартин | Телесериал | Басты рөл |
| 2013 | Gallows Hill | Джилл | Фильм | Басты рөл |
| 2013 | Resident Advisor | Ханна | Фильм | Басты рөл

Дереккөздер

 |
**Мұстанбаев Ыдырыс** (1902, Семей уезі, - 1937) - әдебиет сыншысы, қоғам қайраткері. 1919 жылдан бастап КОКП мүшесі. Семей гимназиясын ұздік бітірген (1919). Семей, Өскемен, Аякөз өңірінде Совет өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. 1925 - 27 ж. Қаз АССР Байланыс халық комиссары болды. Одан кейін Қазақстан Өлкелік партия комитетінде түрлі жауапты қызметтер атқарды. Мұстанбаев мемлекеттік және қоғамдық жұмыстармен бірге әдебиетпен де шұғылданды. Бірнеше әңгіме, очерк, сынмақалар жазды. Олардың ішінде «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі» газеті, 1924 ) «Сыбан Сабырбай ақынның Сотанбай төреге айтқан өлеңі» («Таң» журн. 1925 ), «Көркем әдебиет туралы» («Қызыл Қазақстан»,1927 ), «Сын мен баспасөз туралы» («Еңбекші қазақ», 1928 ) «Түйеден Түрксібке» («Социалды Қазақстан», ) т.б. туындылары назар аударды.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Мақат ауданының «Мақат тынысы» газетінің тұңғыш нөмірі 2001 жылдың 22 маусымында жарық көрді. Аудандық қоғамдық-саяси газеті мәртебесіне ие бұл басылым сол жылдың аяғына дейін айына екі рет, 2003 жылдан бастап төрт рет шығарыла бастады.

Газеттің редакторы-Гүлзада Есмырзақызы Саликова, газетке жауапты хатшы журналист Жәнібек Есқабылұлы Аманғали. Газеттің Доссордағы тілшісі Серік Жолмағамбетов.

Облыс әкімінің 2001 жылдың 28 желтоқсанындағы 358-інші нөмірлі «Аудандық газеттерді «Атырау-Ақпарат» коммуналдық кәсіпорнының еншілес мемлекеттік кәсіпорындарына қайта ұйымдастыру туралы» шешіміне орай, «Мақат тынысы» 2002 жылғы наурыздан бастап аталған кәсіпорынның еншілес кәсіпорны мәртебесімен жұмыс істеуге көшті.
Жаңа құрылым жағдайында редакцияның материалдық-техникалық қуаты артты. Қазір «Мақат тынысы» уақыт пен заманның талабына, үрдісіне сай творчестволық құрамда қызмет етуде. 

Газет - «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының баспа және бұқаралық құралдары арасында өткізген республикалық конкурсының 1 дәрежелі диплом иегері. Газеттің бас редакторы Гүлзада Саликова Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі, ҚР байланыс және ақпарат министрлігінің Құрмет грамотасын, облыстық «Таңдаулы ауыл журналисі» атағын, Облыстық журналистер Одағы филиалының Құрмет грамотасын иеленді. 

Газеттің аудан оқырман қауымның талғамынан шығуына редактордың орынбасары -жауапты хатшы міндетін атқарған Лена Мыңбайқызы Нұрбаеваның, бүгінде өмірден өткен Жәнібек Аманғали Есқабылұлының қосқан үлесі ерекше. Сондай-ақ, редакцияда әр жылдары еңбек еткен журналист, ақындар Арал Байжігітов, Асантемір Қаршығаұлы, Нұрбейбіт Нұғымановтардың өзіндік ізі бар.

Редакция мамандары Жаннагүл Құлыншақова, Гүлжанар Жансұлтан, Жанат Мырзағалиева әр жылдары Атырау филиалының, ішкі саясат басқармасының дипломдарымен, Құрмет грамоталарымен, серіктестік басшысының, аудан әкімінің алғыс хаттарымен марапатталды. Кейіннен редакция құрамын толықтырған Алмагүл Таумұрынова, Мөлдір Ізтұрғанова өз еңбектерін жалғастыруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Мақат тынысы» газеті
**Атом қаруынан қорғану**
(*Противоатомная защита (ПАЗ)*) —
әскери техниканы және олардың ішіндегі
адамдарды соққы толқындарынан,
ядролық жарылыстың зиянды сәулелерінен, өтпелі радиациялардан, радиоактивтік заттармен зақымданудан қорғауға арналған арнайы жүйе. Әскери техниканы
артық қысым әсерінен және соққы
толқынының күшінен қорғау үшін ол
автоматты герметизацияланып, жылжымалы бөліктері, атыс ойықтары, байқау
аспаптары, люк төбелері және т.б. арнайы
тығыздалып жабдықталады. Әскери
техниканың оптикалық аспаптары мен
ішкі жабдықтарын зиянды сәуледен
қорғау үшін саптамалар немесе зиянды
сәуле әсерінен қара болатын, ал содан
кейін дұрыс жарық жағдайында өздерінің
молдірліктерін қалпына келтіретін
жарақтар қолданылады. Өтпелі радиация
ағынынан қорғану үшін нейтрондар мен
гамма-сәулелерді сіңіретін арнайы құрылғылар қолданылады. Радиоактивті зақымдардан қорғаныс сүзгілік-желдеткіш
жабдықтарды (қондырғыларды) қолдану
арқылы жүзеге асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
Биосфераның өмір сүруі үшін тірі ағзаларды "құрылыс материалдармен" қамтамасыз ету қажет. Есте болатын бір жайт: ағзалдық заттардың барлығы фотосинтез немесе хемосинтез үдерісінде бейағзалық заттан түзіледі, ал біріне-бірі өзара айналу соңынан екінші өнім де пайда болады. Егер тірі ағзалар бір күні өз денесіндегі басқа ағза құрамына химиялық элементтерді бермейтін болса, онда ғаламшарда заттарда тез бітіп қалар еді. Тірі ағзалар арқылы 10 миллион жылда бүкіл жер қыртысының массасына тең заттар массасы өтетіні есептеліп шығарылған. Тіршіліктің 4 миллион жылға жуық өмір сүріп келе жатқан еске түсірейік. Сондықтан тірі затқа "шығаратын жол" біреу ғана, ол -химиялық элементтер айналымын немесе атомдың биогендік өрісін ұйымдастыру. Биогендік өрісі тірі зат құрамына енетін элементтердің бірі қалмастан бәрі өзгеріске ұшырады.Солардың негізі екеуін талқылайық. Бұл көміртегі және азот өрісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Биология 11 сынып."
**Бекмергенов Мақаш Бекбергенұлы** - қазақ совет әдебиет зерттеушісі, филол. ғыл. докторы, профессор. 1963 жылдан КОКП мүшесі. ҚазПИ-ді бітірген. 1932-42 ж. Қызылорда обл-ында мұғалім, 1942-49 ж. Қызылорда пед. институтында оқытушы, 1949 жылдан Ташкентте ұстаздық етеді. Негізгі ғыл.-зерт. еңбектері қазақ совет әдебиетіндегі революция тақырыбына, Ғ. Мүсірепов творчествосына арналған. Бұл салада "Сөз зергері", "Азаматтық үшін алысқандар", "Дүбірлі дәуір шежіресі" атты монографиялары жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Гелий атомы диаграммасы, сұр түсті электрон ықтималдық тығыздығы көлеңкесімен белгіленген.
**Атом радиусы**  — молекулалар мен кристалдардағы атомаралық (ядроаралық) қашықтықты жуықтап анықтау үшін қолданылатын сипаттама. Атомдардың белгілі бір анық шекарасы болмайды. Атомның мөлшері оның электрондық қабықшаларының шекарасы бойынша анықталады. Оның үстіне кванттық механиканың негізгі қағидалары бойынша ядродан белгілі бір қашықтықтағы электронды табу ықтималдығы осы қашықтықтың артуына сай күрт азаяды. А. р. ұғымын ендіргенде атомның электрондық тығыздығының 90-98й-і осы радиустың айналасына шоғырланған деп есептелінеді. А. р-ның мәні үшін 10-8 см (яғни 1 (немесе 0,1 нм) алынады. А. р. атомаралық өзара әсерлесу күштерінің түрлеріне қарай: металдық А. р. коваленттік А. р. иондық А. р. және ван-дер-ваальстік А. р. болып ажыратылады.
Бабыл кестесі (б. э. б. 1800–1600 жылдар шамасы) {\displaystyle {\sqrt {2}}\approx 1+24/60+51/60^{2}+10/60^{3}}  
 = 1.41421296…
Көне мысырда математиканың туумен қатар ертедегі Бабыл тұрғындары және шумерлер мен аккадтықтар өз алдарына өздерінің дербес математикасын жасап шығарды. Бұл халықтар сына сияқты сызықшалардан құралатын таңбалар арқылы күн көзіне қойғанда тастай қатайып қалатын, балшықтан жасалған саз балшықты тақталарға білімдерін жазып қалдырған. Мұндай балшық тақталар Бабыл жерінен мыңдап табылады.

Бабыл сандары
-------------

Бабылдықтардың барлық математикалық жетістіктері жинақталып жазылған қырық төрт кестеден құралған бабылдықтардың математикалық энциклопедиясы табылған. Бұл энциклопедиядан бабылдықтардың сол ертегі заманда күнделікті мұқтаждықтары алға қойған практикалық есептерді:егіншілік,жер суаруды реттеу, сауда жасаудағы есептерді шешудің бірсыдырғы тиімді тәсілдерін білгендігі көрінеді.

Бабылдықтар астрономия ғылымының негізін салған.Бір аптаны жеті күнге бөлу,шеңберді 360 градусқа, сағатты 60 минутқа, минутты 60 секундқа, секундты 60 терцияға солардан бізге мирас болып қалған. Жұлдыздарға қарап болашақты болжау, яғни астрология да солардың арасында туған.

Бабылдықтар санаудың негізіне қазіргідей 10-дық жүйе емес,көп жағдайда арифметиканың аса қиын амалы - бөлу амалын жеңілдететін 60-тық санау жүйесін қолданған. Мысалы:1 574 640 санын алпыстық жүйеде өрнектесек:1 603+57 602+46 60+40,яғни қосындысы 424000 етіп жазылады.

Әрбір өлшеуіш алдыңғысынан 60 есе артық болып келіп отыратын өлшеуіштер мен таразылар жүйесін де солар жасаған.Біздің қазіргі кездегі уақыт өлшемдеріміз -сағатты,минутты және секундты 60 бөлікке бөлуіміз содан басталады.

Бабылдықтар екінші дәрежелі теңдеулерді, ал арнаулы кестелер арқылы үшінші дәрежелері теңдеулерді шеше білген.

Түсініктемелер
--------------

* Математика - "Ой гимнастикасы"
**Атом ядросының изомериясы**  — ядроның ұзақ өмір сүретін ерекше күйі. Мұндай күйдің жартылай ыдырау периоды басқа қозған күйлердің осындай периодынан едәуір үлкен болады. Табиғи радиоактивті ядроларда болатын бұл құбылысты неміс физигі О.Ган (1921), ал жасанды радиоактивті ядроларға тән күйін И.В. Курчатов, Б.В. Курчатов, Л.В. Мысовский және Л.И. Русановтар сияқты физиктер ашты. А. я. и-н бақылау үшін ядроның негізгі күйінің энергиясына жақын қозған күйінің импульс моменті оның негізгі күйінен көп өзгеше болуы шарт. Соның салдарынан сол екі күйдің арасында -ауысу мейлінше тежеледі. Сондықтан ядроның түрлі әдіспен ыдырау периодтары екі, тіпті үш түрлі болуы мүмкін. Табиғатта ұзақ өмір сүретін жүздеген ядро — изомерлер кездеседі. Әсіресе тақ ядролардың арасында изомерия құбылысы жиі байқалады. А. я. и. құбылысы ядроның қабықша моделі арқылы түсіндіріледі. Изомериялық күйлерді зерттеудің ядро құрылысын түсіндіру үшін мәні зор.
**Хәлім Герей** (қырымтат. *Halim Geray*, *حليم كراى*;) 1772-1823) — қырымтатарынан шыққан түрік тарихшысы, Қырым билеушілері әулеті Герейлердің өкілі, Шахбаз Герейдің ұлы. 

Оның «Гүлбюн-и ханан» (осман: Gülbün-i hânân yahud Kırım tarihı‎) атты тарихи шығармасы қазақша «Хандардың гүлзары немесе Қырым тарихы», «Хандардың қызғылт гүлзары немесе Қырым тарихы» деп аударылған. Бейнелі атау оның өлеңде болғандығына негіз болды, бірақ іс жүзінде композиция өте прозалы. Онда 44 қырым ханының өмірбаяны бар, 1811 жылы құрастырылған және Ыстанбұл екі рет басылған (1870 және 1909 жылдары). 1909 жылғы басылым - бұл қырық татар жазушысы Әбіләкім Илмидің классикалық осман тілінде жазылған түпнұсқа мәтінін XIX—XX ғасырлардың басында қолданылған жаңа осман тіліне аудармасы және кең түсіндірмелермен қамтамасыз етілген. 2004 жылы кітаптың орыс тіліндегі аудармасы жарық көрді (басылымда Әбләким Илмидің редакциялауымен мәтін араб мәтінінен латын графикасына және орыс тіліне аудару, транслитерация және аударма қырым филологы Кемал Үсейіновтің мәтінімен берілген).

Ол Диван атты өлеңдер жинағын шығарды, онда өзіне таныс сарай өмірін суреттеді.

Әдебиет
-------

* В. Д. Смирнов. «XVIII ғасырдың басына дейін Осман порттарының билігіндегі Қырым хандығы». «Крымское ханство XIII—XV вв.» басылымымен, Мәскеу, «Вече», 2011
* Ілияс Мүстакимов, Римма Баязитова. Ұлық Мұхаммед ханның саяси өмірбаянына
**Мешітбай Құттықов** - (1934-2001)15 мамырда Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бозкөл ауылында туған. 1955 жылы Қызылорда қаласындағы Н. В.Гоголь атындағы педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін бітірген. 1958 жылы әскер қатарынан оралған бойда ішкі істер саласына жұмысқа орналасып, ұзақ жылдар Қазалы, Арал аудандық Мемлекеттік авто-инспекциясының бастығы қызметтерін атқарған. 1987 жылы милиция майоры дәрежесінде зейнетке шыққан соң «Қазақ тілі» қоғамының Арал аудандық бөлімшесі төрағасының орынбасары болып жұмыс жасады.

Тұңғыш өлеңдері 1948 жылы баспасөз бетінде жариялана бастаған. 1978 жылы Жазушылар одағының мүшелігіне қабылданған. «Құс жолы», «Ар-намыс», Мазасыз түндер», «Сонар» жыр кітаптары мен «Аяқталмаған ән» атты повестер, әңгімелер жинағы шыққан. «Айқас» атты поэмасы 1971 жылы республикалық әдеби шығармаларға жарияланған конкурста бірінші жүлде алды.КСРО медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Арда Айдын**(1979 жылы Анкарада дүниеге келген) – түрік театр және телехикая актері, дыбыстаушы 
.

Биографиясы
-----------

Анкарада орта білім мен лицейде оқып, 1998 жылы Ыстамбұлға қоныстанады. 1999 жылы Мимар Синана университеті мемлекеттік консерваториясының театр бөліміне түсіп, оны 2003 жылы тәмамдайды. Осы жылы Ыстамбұл қалалық театрларында шығармашылық өміріне бастайды. Көптеген жарнамалар мен фильмдерді дыбыстаған. «Köpekler» атты қойылымы мемлекеттік театр репертуарына енгізілді. Актер және дыбыстаушы Сезай Айдынның ұлы. 2008 жылы 25 маусымда актриса Ирем Арсланмен неке құрған.

Рөл сомдаған телехикаялары
--------------------------

* Kaynanalar
* Bücür Cadı
* Çalıkuşu
* Çocukluk Günleri
* Taştan Kalp
* Karakol

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Медеу спорт кешеніне Шымбұлаққа барар жолдан көрініс.
Допты хоккей, VІІ қысқы Азия ойындары

**Медеу спорт кешені** — жасанды мұз айдыны бар дүние жүзіндегі ең ірі спорт кешені. Алматы қаласынан 18 км жерде, Кіші Алматы шатқалында, теңіз деңгейінен 1691,2 м биікте орналасқан.

Тарихы
------

Табиғи мұз айдыны ретінде 1951 ж. пайдаланыла бастады. Медеу спорт кешені 1972 ж. тұрғызылды. Құрылысқа қатысқан архитекторлар: В.З. Кацевке, А.С.Қайнарбаевқа инженер С.Б.Матвеевке, тағыда басқа. (барлығы 10 адам) 1975 ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. Конькишілерге арналған жасанды мұз айдынының ауданы 10,5 мың м. Жарыс жолының ені 5 м, айналымы 400 м. Айдынның ортаңғы бөлігі – хоккей ойынына және мәнерлеп сырғанауға арналған. 12,5 мың орындық кешенде 2 жүзу бассейні, спорт залы, қонақүй, асхана, кинозал, кітапхана және баспасөз орт. орналасқан. Жасанды мұз айдынының астыңғы жағындағы биікт. 2,3 м 20 түрлі материал қабатты орасан зор темір бетон тақтаның үстіне орналастырылған. 

Мұнда ұзындығы 170 м-лік салқындатқыш темір құбырлар тартылған. Айдынның жарықтануын 8 тұғырға орнатылған 1600 қуатты шамдар қамтамасыз етеді. Ортадағы фотофинишпен байланыстырылған жылдам жазатын электрон таблоның 30 мыңнан астам шамы 1 мин ішінде 6 мың түрлі бейнені көрсете алады. Жасанды мұздың қалыңд. — жазда 3-4 см, қыста 10-15 см-ге дейін жетеді. Медеу спорт кешені құрамына Медеу қонақүйі кіреді. Медеу қонақүйінің бір, екі орындық және люкс бөлмелері бір мезгілде 376, ал жылына 10 мыңға жуық адамды қабылдай алады. 

Сенбі, жексенбі күндері Медеу мұз айдыны 9 мыңға жуық әуесқой конькишіні қабылдай алады. Медеу мұз айдынында спринтерлік және классик. көпсайыстан, т.б. спорт түрлерінен әртүрлі халықар. жарыс өткізіліп, дүниежүз. еур. және ұлттық рекордтар жасалды. Медеу спорт кешені – тек спорт жарыстары үшін ғана емес, сонымен қатар қала тұрғындары мен қала қонақтарының әсем табиғат аясында демалатын орны. 1990 жылдан дәстүрлі "Азия дауысы" халықаралық ән байқауы өткізіліп келеді.

**Медеу** – Алматының төңірегінде, Кіші Алматы өзенінің жағасында жататын мұз айдыны. Теңіз деңгейінен 1,691 метр биікте орналасып, ол әлемдегі ең атақты мұз айдындарының арасында. Медеу 10,500 ш.м. жерді алып жатады және 10,500 көрерменді сыйғызады.

Рекордтар
---------

Әлемдегі 150-ден аса үздік спорттық рекордтар бұл мұз айдынына туғаны баршаға мәлім. Медеуде өткізілген ұлы чемпионаттарының соңғы - 1988 жылындағы Халықаралық Еркектер Конькимен Тез Жүгіру чемпионаты болған.

Фильмография
------------

* 1982 жылы Қазақстан-Чехословакия киностудиялары бірігіп "Көріскенше қош бол, Медеу!" атты көркем комедиялы фильм түсірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
3. ↑  Григорьева В. (құрастырушы). *Медеу. Медео. Medeo.* Алматы, "Өнер", 1988.
**Жақсы Тағылы**  – Сарыарқаның оңтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде. Жақсы Сарысу, Қайрақты және Жаман Сарысу өзендері аралығында бойлық бағытта созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1076 м. Ұзындығы оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 35–40 км, ені 15–20 км. Аласа қырқалардан, күмбез және саңырауқұлақ тәрізді көптеген шоқылар мен төбелерден тұрады. Оңтүстік беткейі тіктеу, солтүстікке қарай көлбеуленіп жазықты белестерге ұласып кетеді. Беткейлері сай-жыралармен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон мен тас көмірдің альбитофир, порфирит жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр қиыршықтасты топырағында қараған, тобылғы аралас бетегелі-бозды дала өсімдіктері өседі. Қысқы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Бехтерев ауруы** деп буындардың ,соның ішінде омыртқа бағанасы буындарының созылмалы жүйелі қабынуын айтады. Осыған байланысты омыртқа бағанасы өз әрекетін жоғалтып белгілі бір қалыпта, қимылсыз бекіп қалады. Бұл науқас жастарда, көбінесе ер адамдарда болады.

Этиологиясы
-----------

Осы аурудың шығуында **ішек** және зәр жолдарының инфекцияларына зор көңіл бөлінеді. Бұл аурудың дамуында тұқым қуалау белгілерінің орны бөлек, аурулардың 90 пайызынан көбінде HLA В27 антигендері табылған, аурудың жақын тумаларының **3** пайызы осы ауруға шалдығатыны анықталған.

Пантогенез
----------

Бехтерев ауруында организмде дәнекер ұлпаның метаплазия жолымен шеміршек және сүйек ұлпаларына айналуын күшейтетін, химиялық құрылысы, қай жерде түзілуі белгісіз, зат пайда болады.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Патологиялық процесс **синовиальды** қабықтардың пролиферативті қабынуынан басталады, қабыну сіңбелері лимфоциттерден және макрофагтардан тұрады. Қысқа мерзімнен кейін осы жерде әуелі фиброзды, кейін сүйекті анкилоз дамиды. Буын қабында, синовиальді қабықтарда, басқа да жұмсақ ұлпаларда алдымен шеміршектену процесі жүреді. Осы типтегі өзгерістер омыртқааралық шеміршекте, фирбозды шеңберде, жалғамаларда дамиды.

Бехтерев ауруында буыннан тыс жерлерде өзгерістер болады. Аурулардың 25 пайызында жіті ирит, иридоциклит,кератит және коньюнктивит, ал 2-8 пайызында аортит байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.88 б.ISBN 5-630-00264-3
**Мещандар** (пол. *mieszczanin* — **қалалықтар**) — революцияға дейінгі Ресейде салық төлеуші сословиенің бір тобы. Мещандарға қала тұрғындарынан қол өнершілер, ұсақ саудагерлер, ұсақ үй иелері т.б. жатады. 1775 жылдан бастап капиталы 500 сомнан кем емес қала тұрғындары жатқызылды. 1-3 гильдия көпестерінен мещандардың айырмашылығы сол, олар жан салығын төледі, әскерге алынды. Мещандар деген атақ мирасқорлық жолымен берілді. Байырған мещандар гильдиялық дәрежедегі көпестерге, ал кедейленген көпестер мещандарға айналды. Помещиктерден бостандық алған шаруалар да мещандарға жатты. 1811 жылы Ресейде 949,9 мың мещандар болса (империя қала халқының 35,1 пайызы), 1897 жылы -7449,3 мың (44,3 пайыз) болды. 19 ғасырдың 60-70 жылдарында буржуазиялық реформалардан кейін көпшілігі қаланың ұсақ буржуазиясына айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ. Қаратаев
**Медеу шатқалы** (қонысы), Іле Алатауының солтүстік баурайында Кіші Алматы өзені аңғарында, теңіз деңгейінен 1520 — 1750 м биіктікте. 

Оны Кімасар тау сілемі қоршап жатыр. Шығысы Қабырғатаумен, оңтүстік-батысы Құмбелмен, оңтүстігі Медеу спорт кешені шектеседі. Медеу шатқалы арқылы Мыңжылқы қонысына баратын автомобиль жолы өтеді. Орманды-дала және таулы-орманды географиялық жағдайына байланысты мұнда ерекше таулы климат қалыптасқан. Ауаның жылдық орташа мөлшері қаңтарда — 4,3 °С, шілдеде 18,1°С. 1400 метрден жоғарыға қарай әр 100 м сайын ауаның жылдық орташа температурасы 0,66 °С-қа төмендеп отырады. Темп-раның теріс (минус) кезеңі 5 — 7 айға созылады. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы 151 күн, атмосфералық қысым 610 — 630 мм, ауаның жылдық орташа ылғалдылығы 50 — 55%, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 843 мм. Кіші Алматы өзенінің жылдық орташа температурасы 5,10С. Шатқалдың 21 мың га жерін орман алқабы алып жатыр. Онда терек, Тянь-Шань шыршасы, долана, шетен, қайың, тағы басқа өседі. 

Медеу шатқалы Алматы қаласы тұрғындарының демалыс аймағы саналады және оның туристік маңызы зор. Шатқалда дүние жүзіне белгілі Медеу спорт кешені, тағы басқа әлеуметтік инфрақұрылымдар орналасқан. 1972 ж. сел тасқынына қарсы Медеу бөгеті салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
**«Кертолғау»** - көшпелі алаш жұртының мәдениетінде өзінің терең мағынасымен бөлек тұрған күй.

Тарихы
------

Күйдің хикаясы көне мифологиядан бастап, орта ғасырдың соңғы шағымен аралықтағы құқық проблемаларын кеңінен қамтиды. Бұл күй жайында қазақ халқы арасында тараған аңыз да бар. Ерте заманда бір жігіт пен бір қыз бір-біріне ғашық болады. Бірақ қыздың атастырылған жері бар. Соған қарамастан екеуі сөз байласып, ешкім білмейтін, таба алмайтын бір жаққа қашпақ болады. Айтылған күні жігіт қамыстың ішінде қызды тосып отырады. Күтуден жалыққан жігіт байқамай ұйықтап кетеді. Сол кезде қамыс аралап келе жатқан жолбарыс оның ішін жарып өлтіреді. Аңыз сорабында бұл күй сүйгенін іздеп келген қыздың өліп жатқан жігітті көріп, өкіне жылағанын бейнелейді. Бұл жерде алдымызда ортағасырлық моральдың тұрғандығында ешқандай күмән жоқ. Қыз да, жігіт те ескі жарғыны бұзып, әнтек іске аяқ басқаны үшін жазаланған. Тәңірі қосқан адамдар ұрланып қамыс ішінде емес, ақ төсекте жолығар болар. Сол себепті Тәңірінің лайықтаған жері емес, Тәңірінің лайықтаған адамдары емес, ата жолымен, елдің ықтиярымен санаспай бәрін өздері кесіп-пішіп, өздері шешкен екі жасқа зауал, қамыс аралаған аш жолбарыс бейнесінде келеді. Немесе, халықтың қарапайым тілімен айтатын болсақ, біреудің атастырылған адал қосағында нең бар? Түн қатып, қамыс ішінде не жорық? Қамыс жолбарысқа Тәңірінің өзі берген өріс. Ал, жолбарыстың жолында жатсаң, жолбарыстың азуынан қаза тапсаң айтар өкпең не?[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Есенұлы Айтжан, Елеусізқызы Гүлперизат:* "Күй керуені" — Алматы: "ӨЛКЕ", 1997.
Қазақстандағы Ислам

```
   Ислам – Қазақстанда кең таралған дін.
   Бағыт – Сунниялық
   Мазхаб (мұсылмандық құқықтық мектеп) – Абу Ханиф имамның мектебі
   Уәкілетті орган – Қазақстандағы мұсылмандардың рухани басқару (ҚМРБ)
```

Тарихы
Оңтүстік Қазақстаннан бастап, Қазақстан жерінде исламның таралуы бірнеше ғасырлар аралығына созылды. X ғасырдың соңында ислам Жетісу мен Сырдария өзендерінің отырықшы елдерінде таратыла бастады. Мысалы, Ислам Қарахан Империясында кең тараған. Қазіргі уақытта қазақтардың көбісі өздерін мұсылман деп санайды және діни ғұрыптардың кейбірін сақтайды. Мысалы, мұсылман ғұрыптары бойынша қазақтардың көбісі жерленеді. Қазіргі кезде Қазақстанда 5000 мешіт бар, ал КСРО уақытында 63 ғана болған. Қазіргі уақытта діншіл адамдардың саны көбейді, соның ішінде де мұсылмандар саны. 
моңғол Империясының кеңейтілуіне байланысты исламның таралуы ақырындады, себебі түріктер мен моңғолдардың діні - тәңір болған. Бірақ келесі ғасырларда ислам қайтадан көбейе бастады. Солай Алтын Орданың хандары Берке (1255-1266) мен Өзбек (1312-1340) Исламды қабылдады. Исламмен бірге исламмен келісетін кейбір түрік дәстүрлері де сақталды. Мысалы ұлдарға Айдарды киюге болады және балаға 40 күн болғанда оның шашын алады. Көбінесе қазақтар «Тәңір» сөзін «Алланың» синонимі ретінде қолданылады.
**Артуро Гатти** (ағылш. *Arturo Gatti* 15 сәуір 1972, Италия— 11 шілде 2009, Порту-де-Галиньяс, Бразилия ) — канадалық кәсіпқой боксшы. Екінші жартылай жеңіл, бірінші жартылай орта, жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. Бірінші жартылай жеңіл (IBF тұжырымы, 1995—1998), бірінші жартылай орта (версия WBC, 2004—2005) салмақ дәрежесіндегі әлем чемпионы. «Ринг» журналының тұжырымы бойынша 1997, 1998, 2002 және 2003 жылдардағы «жыл айқасы» марапатының иегері. Әуесқой деңгейде Перудегі 1990 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының қатысушысы. Чемпионатта ол бірінші айқасында-ақ пуэрторикандық Хильберто Отеродан жеңіліп қалады (22:22+). Айқастағы соққылардың статистикасы — 119:122. Болашақ 1992 жылғы Олимпиядадағы Канада ұлттық құрамасының мүшесі болатын, алайда 1991 жылы әуесқой бокстан кетті. Дебюті 1991 жылы маусымда болды. Кәсіби мансабын 1991 жылы 10 маусымда бастады. Бірінші айқасында Хосе Гонсалесты үшінші раундта техникалық нокаутпен жеңген. Алдымен екінші жартылай жеңіл салмақта өнер көрсетті. Өзінің архиагрессивті стилі арқылы көрерменнің махаббатына ие болды. 1995 жылы желтоқсанда екінші жартылай жеңіл салмақтағы IBF чемпиондық атағын Трейси Харрис Паттерсоннан тартып алды.
**Құртқашаш тасжапырақ** (Құртқашаштар тұқымдасы) – құмды, шөлді, шөлейт аймақтарда, Каспийден Балқаш-Алакөл ойпаттарына, Қаратаудан Жоңғар Алатауына дейін кездеседі. Жусанды-бетегелі далаларда, сексеуіл шіліктерінде, тоғайларда, қиыршық тасты беткейлерде, тау етегінде өседі. Жапырағы жіп тәрізді өте жіңішке (2 мм), ұзындығы 40 см-ге дейін, өзіне тән ерекшелігі өте тығыз түп, қою сабақтанған бұтақтар. Сәуір-мамыр кезінде гүлдейді, маусым-қыркүйекте жеміс береді. Жемістері үлкен сопақ, үш қырлы қауашақ. Тұқым саны көп, үлкен (5 мм айналасында) созыңқы, қара қошқыл түсті. Мәдени түрде өсірілмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
*Balantidium coli* Организмдегі балантидия
**Паразиттік инфузория – балантидия.** Сопақша пішінді, денесінің соңғы жағы бір немесе бірнеше жерінен қысыңқы және де басқа дөңгелектеу болып келген паразиттік инфузориялардың ішіндегі ең ірісі (30 – 50 мк). Оның денесі ұзындығы әртүрлі кірпікшелермен жабылған. Денесінің қысыңқы ұшында ауыз орналасқан, ол жаусшалы жұтқыншаққа ашылған. Қорытылмаған ас қалдықтары қылаулатқыш (порошица) арқылы сыртқа шығарылады 

* Эндоплазмада жиырылғыш вакуольдері мен екі ядро орналасқан.

Тағы қараңыз
------------

* Әр түрлі кірпікшелілер

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Артур** **Древс** - нем. *Christian Heinrich Arthur Drews* - (01.11.1865, Итерзен, Германия — 19.07.1935, Ахерн, Германия) — неміс философы, жазушы.  

Идеалист. Мифологиялық мектептің өкілі. Дін саласыдағы зерттеулерінде ол тәураттағы аңыздардың ІІ-ші ғасырда пайда болғанын дәлелдеді. Бірақ христиан дінінің негізінде гностицизм бар деп қателесті.

### Негізгі еңбектері:

Негізгі еңбектері:

* "Христ туралы миф"
* "Мария қыз туралы миф"
* "Гностицизм мен христиандықтың тууы"
* "Исустың тарихи жан екендігін өткенде және қазір теріске шығару" т.б.

Бұл кітаптарында протестант және католик аңыздары сыналады. Бірақ автор христиан және басқа діндерге қарсылық білдірмейді.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Өмірі мен шығармашылығы
-----------------------

**Сахариев Баламер** (1929–1979) - Шығыс Қазақстан облысының Қатон-Қарағай ауданында туған. 
1950 жылы ҚазПИ-дің қазақ тілі мен әдебиет факультетін бітірген. 1951 жылы «Халық мұғалімі» журналында әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі, Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып істейді. Филология ғылымының кандидаты. М.Базарбаевпен бірге қазақ әдебиетінің оқулығын («Мектеп») жазады. «Ғылым» баспасынан шыққан «Қазақ совет әдебиеті тарихы» авторларының бірі. Жүзден астам ғылыми сын мақалалар мен рецензиялардың авторы. Мақалалары орыс, өзбек, қырғыз тілдерінде де жарияланды. Н.К.Крупскаяның көптеген педагогикалық еңбектерін, парсы жазушыларының бірнеше әңгімесін, И.Буниннің, О.Туманянның бір топ әңгімелерін, Куба жазушысы Д.Олеманның «Төңкеріс түлектері» повесін, Поповтың «Семья», Корнейчуктің «Днепр айдынында» пьесаларын аударды. 
Шығармалары: **Уақыт тынысы**. **Зерттеулер мен мақалалар**. А. «Жазушы», 1965; **Күндестер тұлғасы**. **Әдеби сын**. А. «Жазушы», 1980.

Дереккөздер
-----------

1. Мұрағатталған 6 наурыздың 2014 жылы.
**Артур Станиславович Платонов**

1974 жылы 11 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс.

Әкесі - Платонов Станислав Павлович (1945 жылы туған), ІІМ
зейнеткері, подполковник. Анасы - Платонова Лия Юрьевна (1945 жылы туған), Еңбек ардагері, ҚР білім беру ісінің үздігі,
жоғары санаттағы оқытушы, Ж. Әубәкірованың музыкалық колледжінің оқытушысы.

П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының тарихи-теореялық факультетін (1998) өнертанушы мамандығы бойынша бітірген. Еуразия телевизия және радио академиясының академигі (РФ).

«Вердидің 40-жылдардағы опералары» монографиясының (1998), сондай-ақ Батыс Еуропа музыкалық театрының тарихы жөніндегі 50 мақаланың және жарияланымның авторы.

Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында 2000 жылдан оқып келе жатқан «Батыс Еуропа музыкалық театрының тарихы» курсының авторы. 2001 жылдан - «КТК» телеарнасы «Портрет недели» бағдарлама-
сының жетекшісі және жүргізушісі. 2006 жылдан - «КТК» АҚ президенті.

2007 жылдан бері - «КТК» меншікті хабар тарату директоры. 2008 жылдан бері - әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Халықаралық журналистика кафедрасының оқытушысы. «Нұр Отан» ХДП жанындағы Сыбайлас жемқорлықпен
күрес қоғамдық кеңесінің мүшесі.

ҚР Президенті жанындағы БАҚ Қоғамдық Кеңесінің мүшесі.
«Портрет недели» бағдарламасын ұйымдастығаны және өткізгені үшін» ҚР Журналистер одағы сыйлығының (2004), үздік жүргізуші ретінде ҚР Ақпарат, мәдениет және спорт министрлігі сыйлығының, елімізің үздік тележүр
гізушісі ретінде (2004), «Нұр Отан» ХДП - «Сыбайлас жемқорлықпен күреске қосқан үлесі үшін» (2009), ҚР Тұңғыш Президенті қорының (2009). «Алтын Адам» атағының 5 мәрте лауреаты. ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген.

«Гэллап Медиа» деректері бойынша, «Портрет недели» бағдарламасы еліміздің ең жоғарғы рейтингке ие авторлық бағдарламасы әрі ТМД-дағы ең жоғарғы рейтингке ие авторлық бағдарламасы. «Портрет недели» бағдарламасы - Еуразиялық телефорумдарының «Ақпаратты-аналитикалық және ақпаратты-публицистикалық бағдарлама» номинациясы бойынша жеңімпазы (Мәскеу қаласы, 2006, 2009) лауреаты.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Азия аймағындағы ең өнеркәсіптік дамыған және жағдайы күшті елдердің бірі».

Хоббиі - шахмат, психология және философия, музыкалық театрларға арналған шығармалардың дыбыс және бейне жазбаларын жинау. Шахматтан спорт шебері.

Сүйіпоқитынәдебиеті - У. Шекспир, И.-В. Гете, А.С. Пушкин.

Үйленген. Жұбайы - Платонова Ирина Александровна (1979 жылы туған), пианист. Ұлдары - Владислав (2003 жылы туған), Игорь (2005 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Боқтыбай**  – Мұғалжар тауының оңтүстігіндегі ең биік шоқы (657 м).

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы, Біршоғыр станциясынан батысқа қарай 17 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің порфирит, туф, алевролиттерінен түзілген. Ұзындығы 7 км, ені 4 км-дей.

Жер бедері
----------

Беткейлері тік, етегінде қорымтас үйінділері кездеседі. Сай-жыралармен тілімденген.Тау етегінен Шетырғыз, Қауылжар өзендері бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырақты жерінде бетегелі қау, далалық өсімдіктер өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Маңғаз**. Қазіргі түсінігімізде— 1) паң, керенау, кербез, тәкаппар; 2) байсалды, байыпты, салмақты тәрізді мағыналарын білеміз. «...анау бір кекірейген маңғаз» (С. Мұқанов, Аққан жұлдыз). «Күләш отыр сыпайы ғана үлбіреп, Жүсіпбек отыр маңғаз» (И. Жақанов, Екі жирен.).
Бұл тұлғалас әрі мағынасы жуық келетін сөзді араб, парсы, моңғол тілдерінен кездестіре алмадық. Тұлға жағынан «маңғазға» сәйкес якут тілінде «маңаас» сөзі ұшырайды да, мағынасы «ақ бас» дегенді білдіреді. Бірақ біздегі «маңғаз» сөзін онымен жанастырудың жөні жоқ.
Іздестіре келгенде, «маңғаз» сөзінің алғашқы төркіні боларлық тұлғаны тунгус-маньчжур тобындағы тілдерден ұшыратамыз. Сөздің алғашқы түбірі «маң» болғандығын осы топқа жататын эвен тілі дерегі анықтайды.
Бұл тілде «маң» тұлғасының өзі — қатты, мықты, табанды, ауыр, мызғымайтын сияқты көптеген мағыналарды меншіктенеді. Осы түбірге түрлі қосымшалар жалғану арқылы сол топтағы баска тілдерде де жоғарыда аталғандай мағыналарды иемденеді. Мысалы, маньчжур тілінде: «маңға» тұлғасы «күшті, мықты, салмақты, тапжылмайтын» іспеттес мағынада қолданылса, «маңғаса» батыл, епті, азамат мағыналарына нұсқайды.
Біздің тілімізде «маңғаз» дыбыстық қалыпта тұрақтап, ертедегі көп мағыналар ішінен тек «салмақты» дегенді сақтаған да, бері келе сол «салмақтылықтан» туындайтын «байсалды, паң» сияқты үстеме мағыналарға да ие болып, қазіргі кездегі ұғымымыздың пайда болуына көмек жасаған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Мақұлбек Алманбетұлы Махажанов** — 1923 жылы Түркістан облысы, Сайрам ауданының Шіркін ауылында дүниеге келді. Әскер қатарына шақырылғанға дейін Шіркін ауылындағы бастауыш мекткптің мұғалімі болып жұмыс істеді.

### Медальдары

1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. І дәрежелі "Отан соғысы" орденімен, "Германияны жеңгені үшін" медалімен және мерейтойлық сегіз медальмен марапатталды.Майданда жүріп Чехословакияда партия қатарына өткен.

### Қызметтері

1946 жылдан "XX партсьезд" атындағы мектепте 37 жыл тапжылмай еңбек еткен. Мұғалімдік жұмысымен қатар парторг қызметін де атқарған. 1971 жылы Шымкент педагогикалық институтында еңбек ете жүріп, сырттай білім алды. 1956 жылдан бастап,бірнеше жыл қатарынан ауыл округінің депутаты болып сайланған. 1974-1978 жылдары мектеп жанындағы интернатты басқарған.Ерен еңбегі өз нәтижесін көрсетті. Аудандық,облыстық оқу бөлімдерінің мақтау қағаздарымен марапатталған. 1978 жылы ҚазССР Оқу министрлігінен "Халық ағарту ісінің озық қызметкері" атағын алды. 1980 жылы облыстық атқару комитетінің шешімімен "Еңбек ері" медалі берілді. 1983 жылы зейнеткерлікке шықты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Амангелді Қабылбековтың "Қалдырған ізің мәңгілік "атты кітабынан үзінді
Доллар
**Әлемдік валюта жүйесі** – валюталық қатынастарды ұйымдастырудың және реттеудің мемлекетаралық келісіммен баянды етілген нысаны. 

  

Әлемдік валюта жүйесі атқарымының сипаты мен тұрақтылығы оның құрылымдық қағидатының дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымына, күштердің орналасуына және жетекші елдердің мүдделеріне сәйкес келуі дәрежесіне байланысты. Осы шарттар өзгергенде Әлемдік валюта жүйесі дүркін - дүркін дағдарысқа ұшырап отырады. Әлемдік валюта жүйесі ғалами әлемдік шаруашылық мақсаттарды көздейді. Олар: халықаралық айналымды сенімді төлемдік және есептесу қаражатымен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ету; халықаралық валюталық қатынастардың біршама тұрақтылығын және валюталық тетіктің әлемдік шаруашылықтағы өзгерістерге және әлемдік орталықтар күштерінің ара салмағына икемділікпен бейімделу. Әлемдік валюта жүйесі ұлттық валюта жүйесімен тығыз байланысты. Әйтсе де ұлттық валюта жүйесінің Әлемдік валюта жүйесінен міндеттері, атқарым және реттеу қағидаты, жекелеген елдердің экономикасына және әлемдік шаруашылыққа ықпал етуі жағынан өзгешеленеді. Бұл байланыс пен айырмашылық олардың элементтерінде көрініс табады. Әлемдік валюта жүйесі алғаш рет 19 ғасырда өздігінен қалыптасып, 1867 жылы Париж конференциясында мемлекетаралық келісіммен заң жүзінде ресімделді. Онда алтын әлемдік ақшаның бірден бір нысаны деп танылды. Ұзаққа созылған валюталық аласапыраннан кейін 2 Әлемдік валюта жүйесі 1922 жылы Генуэ халықаралық экономика конференциясында үкіметаралық келісіммен ресімделді. 2 дүниежүзілік соғыстан кейін Бруттен Вуд келісімі негізінде 3 Әлемдік валюта жүйесі құрылды. Бұл келісім Бреттен Вудтта өткен валюталық қаржылық конференцияда (1944 жылы) қабылданды. Онда доллардың үстемдігіне негізделген долларлық стандарт бекітілді. Бреттен Вуд валюталық жүйесі әлемдік сауда мен өндірістің дамуына 25 жылдай септігін тигізді. Бұл жүйенің дағдарысы 1960 – 70 жылы басталды. Валюталық дағдарыстан шығу жолын ұзақ іздестіру нәтижесінде 1976 – 78 жылдары Ямайка валюталық жүйесі құрылды. 1999 жылы Еуропа экономикалық қоғамдастығына мүше елдер аймақтық Еуропа валюталық жүйесін құрды. Ол Әлемдік валюта жүйесі нің құрамдас бөлігі болып табылады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том