**Ол** немесе Сол (ағылш. *It*) — 2017 жылы шыққан, режиссер Анди Мускэттидің американдық қорқынышты фильмі. Фильм американдық жазушы Стивен Киңнің 1986 жылғы романының, бірінші бөліміне негізделген. Дэрри, Мэйн қаласында қорқыныштан, жеккөрушіліктен және көңілсіздіктен күш алатын, әртүрлі келбетті қабылдай алатын жаратылыс - Пенниуайздың қаһарына ұшыраған жеті жасөспірім туралы баяндайды. Бұл Стивен Киңнің романының екінші экранизациясы, алғаш рет роман 1990 жылы шағын-сериалда түсірілген болатын. Фильм сондай-ақ, *Ол: 1 бөлім — Бейбақтар клубы*-мен танымал.

*Ол* тұсаукесері 2017 жылдың қыркүйегінде Лос-Анджелесте өтті және Америка Құрама Штаттарында 2017 жылдың қыркүйегінде 2D және IMAX нұсқаларында шығарылды. Фильм көптеген кассалық рекордтарды орнатты және бүкіл әлем бойынша 701 миллион АҚШ долларынан асып түсіп, барлық уақыттағы R-рейтингі бойынша ең жоғары бесінші орынға ие болды. Инфляцияға бейімделмеген ол барлық уақыттағы ең жоғарғы қорқынышты фильм болды. Оң пікірлер айтылды, сыншылар қойылымды, бағытты, кинематографияны және музыкалық көрсеткіштерді жоғары бағалады және көптеген адамдар оны Стивен Киңнің ең жақсы бейімделуінің бірі деп атады. Ол көптеген марапаттар мен номинацияларға ие болды, «Вашингтон D.C. Area» аймақтық кино сыншылар қауымдастығының екі номинациясын жеңіп алды, соның ішінде ең жақсы актерлік құрам. *Ол* «Сыншылардың таңдаулы фильмі ең жақсы ғылыми-қорқынышты фильм» номинациясына ұсынылды. Фильм 11 күнде 2 миллионнан астам неміс қабылдауына қатысқаны үшін үш «Боуги» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, кинотуынды әр түрлі сыншылар бірнеше сыншылардың жыл соңындағы тізіміне еніп, *2017 жылдың үздік фильмдері*нің бірі деп аталды.

Сюжет
-----

1988 жылы қазан айында, Дэрридегі жаңбырлы таңертеңгілік, жасөспірім Билл Дэнбро өзінің жеті жасар інісі Джорджиге қағаз қайық жасамақ болады. Содан кейін магний алады. Қайықтың беріктігі үшін оны жертөледе орналасқан парафинмен жабу керек болатын. Джорджи қорқынышымен күресіп, қараңғы жертөледен парафин алып, ағасына апарады. Жұмысты аяқтағаннан кейін Билл қайықты інісіне тапсырады және абай болуды ескертеді. Джорджи кеменің артынан дымқыл көшеде жүгіріп өтіп, ақырында қайық суағарға ағызылып кетеді. Джорджи тротуардың астындағы суағарға қарайды, таңданысы мен қорқынышына қарап, «Пенниуайз» деген клоунды көреді. Алдымен, клоун баланың көңілін өзіне аударуға тырысады, онымен әзілдеседі, бірақ кейін үнсіз қалады да, Джорджиге қорқынышты қарай бастайды. Бала өзін мазасыз сезініп, үйге бару керек дейді. Содан кейін Пенниуайз қайықты көрсетеді және оны алып кетуге итермелейді. Джорджи қайықты алу үшін қолын созған кезде, клоун оны тістеп, Джорджиді канализацияға әкетеді.

Бірнеше айдан кейін, жаз басталғанға дейін, марқұмның ағасы Билл және оның достары - әңгімелесуші Ричи Тосиер, гипохондриак Эдди Каспбрак және еврей Стәнли Урис қаланың сыртындағы сүйікті орнына барып, олар оны *Тақыршақ* деп атайды, бірақ оны орта мектеп оқушысы азғын Хэнри Бауерс және оның үш досы қорқытуда. Бауерс Биллге оның інісімен болған қайғылы жағдайға байланысты оған жыл бойы қол тигізбейтінін айтады, бірақ енді ол Биллді тағы мазақ етеді. Алайда, Хэнри полицияның әкесі Оскар Бауерсті байқап, бұзақылармен бірге кетеді. Бұл уақытта Бауерс пен оның тобынан жасырынған аулада мектептегі жаңа жігіт - толық, ұялшақ мектеп оқушысы Бэн Хэнский өзінің әдепсіздігі туралы жалған қауесеттерге масқара болып, әдемі қызыл шашты Бэверли Маршты кездестірді және оған ғашық болды. Билл Джорджидің жоғалып кетуін әлі де бастан кешуде және оның інісі *Тақыршақ*та болуы мүмкін деп болжайды.

Бэн, достары жоқ, мектеп кітапханасында отырып, Бэверлиге деген сүйіспеншілік туралы хат жазады және қаланың ғасырлар бойы балалардың қайғылы оқиғалары мен жоғалып кетуінен зардап шеккенін біледі. Мұрағат бөлмесінде біртүрлі шу естіген Бэн кітапханадан ақырын ұшып келе жатқан қызыл шарды көреді. Ол оның соңынан ереді, ал кітап сөрелерінің лабиринттерінде ол бассыз өлген адам түрінде Пенниуайзбен кездеседі. Ол қашып кетеді, бірақ Ханском үйіне келе жатып, Бауэрс пен оның достарын кеш байқайды. Олар жігітті ұстап алып, оны карьердегі көпірге сүйреп апарады, онда Хэнри Бэнді ұрып-соғып, өз есімінің бірінші әрпін асқазанына пышақпен кесіп тастайды. Осы сәтті сезіне отырып, Бэн олардан қашып кетеді, карьерден құлап, жүгіреді, Биллдің Тақыршақтағы серіктерімен кездеседі. Хэнридің достарының бірі Патрик Хокстэттер қашып кеткен Бэнді іздеп, канализацияға түседі және Пенниуайздан мерт болады.

Билл және қалғандары, оның іш жарақатын емдеу үшін, Бэнді қалаға апарады. Дәріханада олар дәрі-дәрмектерге ақша жеткіліксіз екенін анықтайды. Көмекке Бэверли Марш келеді, ол сол жерде кездейсоқ болды. Алғыс ретінде оған ғашық болған Билл, оны келесі күні өзенге шомылуға шақырады.

Бэверли үйге келіп, әкесі тарапынан қиянатқа ұшырайды. Көз жасында ол шашын кесіп тастап, өзін жігіт сияқты сезінеді. Келесі күні Бэверли карьерге келіп, Билл, Бэн, Ричи, Стәнли және Эддимен бірге шомылады. Шомылғаннан кейін Бэн оларға қаладағы ересектер мен балалардың жаппай жоғалуы туралы және бұл сериялы өлтірушінің жұмысы болуы мүмкін екенін айтады.

Содан кейін бәрі тарайды және көбісі Пенниуайзға тап болады, ол олар қатты қорқатын нәрсеге айналды: Үйге барар жолда Эдди - үйсіз-күйсіз алапес адам, Стән - жалған беті бар сасық әйел түрін, түнде Билл жертөледе - өлі Джорджийді, ал Бэверли - шұңғылшадан қанды көреді.

Бэверли ұлдардан ваннаны қаннан тазартуға көмектесуді сұрайды және көргендерін айтады. Бәрі де қорқынышты нәрселерді көргендерін айта бастайды, ал соңы бірдей болды - барлығының көз алдында клоун пайда болды. Содан кейін жасөспірімдер бұталардың тереңінен көмек сұрап айқайлайды, қоңырауға жүгіреді және Хэнри Бауэрс пен оның достары қара жігіт Майк Ханлонды аяусыз ұрып жатқанын көреді. Жігіттер балаға қарсы тұрып, Бауерс тобына тас лақтырады. Майк олардың досы болады, және олар өздерін «Бейбақтар клубы» деп атайды. Бірге олар қорқынышты көріністердің құпиясын ашуға тырысады және оларды бір жаратылыс аңдып жатқанын түсінеді. Биллдің көлікжайында олар ескі мұрағат құжаттар тауып, Дэрридің канализациялық карталарының көмегімен Пенниуайз әр 27 жыл сайын Дэрридегі балаларды жеу үшін оянып, қала ішінде қаңырап қалған үйдің астындағы құдыққа апаратын канализациялық түнелдер арқылы қозғалатынын түсінеді. Соңында, олар протектордағы фотосуреттерді бірлесіп қараған кезде, «*Ол*» экраннан секіріп, балаларға шабуыл жасау арқылы сенімді болады.

Билл бізге Нэйбл көшесіндегі үйге бару керек дейді, ал қалғандары бұған әрең дегенде келіседі. Үйде «Ол» оларды бөліп алып, әр топқа шабуыл жасайды, нәтижесінде Эдди екінші қабаттан құлап, қолын сындырады. Бэверли Пенниуайзды металды шыбықпен ұрып, клоунды шегінуге мәжбүр етеді. Мазасыз анасы Эддиді үйіне апарғаннан кейін, Ричи, Стәнли, Бэн және Майк клоунмен күресуден бас тартады, тек Билл мен Бэверли күресті әрі қарай жалғастыруды шешеді.

Жаздың бір маусымын «Бейбақтар» бір-бірінен бөлек өткізеді, әрқайсысы өз ісімен айналысады. Хэнри Бауерс, достарымен бірге әкесінің тапаншасынмен ырбаңдап, нәтижесінде Хенри өз тобын қорлайды. Кіші-Бауерс құлдырап, ашуланған кезде, ол кенеттен пошта жәшігінде қызыл шарды көргенде көлікте отырады. Қорапта ол Бэннің артынан қуып, орманда жоғалтқан пышақты табады. Үйде Хэнри ұйықтап жатқан Оскар Бауерстің ішіне пышақ ілгішін қойып, теледидардан шыққан клоунның дауысын айтып, әкесін өлтіріп, «бәрін өлтіремін» деп айғайлайды, «Ол» оны арбады. Бұл арада Беверли әкесінен қысым көруде. Алғаш рет қайта соғысуды шешкенде, ол оны басынан ұрып тастап, кетуге тырысады, бірақ *Пенниуайз* пайда болып, оны ұрлап кетеді. Билл бұл туралы хабардар болып, басқаларын жинауды шешеді, ал олардың бәрі қаруланып, Бэверлиді құтқару үшін Нэйбл көшесіндегі үйге барады. Жігіттер кезекпен құдыққа түсе бастайды. Жоғарыдағы ең соңғысы - Майк, бірақ оған ашуланған Хенри оған шабуыл жасайды. Жекпе-жек кезінде Майк Бауерстың басына таспен ұрып, құдық түбіне итеріп жібереді. «Бейбақтар» ағынды сулармен төмен түсіп, цирк таяқтары мен балалар заттары орналасқан жер астындағы үйді табады, олардың айналасында жоғалған балалардың денелері ауада жүзіп жүр. Қалған адамдармен бірге «Бейбақтар» Бэверлидің көтеріліп жатқанын, бірақ транс күйінде көреді. Олар оны төмен түсірді, содан кейін Бэн қызды сүйіп, Бэверли транстен кетеді. Қоқыс пен басқа балалардың арасында Билл Джорджийді кездестіреді, ағасымен соңғы рет сөйлеседі, қоштасады және оны Майктың тапаншасымен атып тастайды, мұның *Пенниуайз* екенін түсінеді. Джорджи құлап түседі, ал оның денесі топқа шабуыл жасап, Биллді тұтқындап клоунға айнала бастайды, оған оны жеуге және 27 жыл бойы ұйықтауға жатуды ұсынады. «Бейбақтар» бұл ұсынысты қабылдамайды және қорқыныштарын жеңіп, клоунға шабуыл жасай бастайды. Шаршап, күші таусылған *Пенниуайз* құлайды және қараңғылыққа түседі.Билл Бэверлиді құшақтап, клоунның жеңілісінен кейін барлық жоғалған балалардың түсіп жатқанын көреді. Джорджийдің сары жамылғысын тапқан Билл ақыры інісінің өлімін қабыл алады және қайғыдан жылай бастайды, достары оны жұбатады.

Бір айдан кейін жасөспірімдер Тақыршақта қайтадан кездеседі, ал Бэверли ересектер сияқты кәрізде тағы кездескені туралы аян айтады. Билл бөтелкені сындырып алақанын кеседі, ал достары қол ұстасып, егер клоун қайтадан пайда болса, Дэрриге ораламыз деп ант береді. Стәнли, Эдди, Ричи, Майк және Бэн кетіп қалады. Бэверли Биллге тәтесімен Портландта тұруға кететінін айтады. Ол кетер алдында Билл оны тоқтатады және олар қоштасып сүйіседі.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Рөлі
 |
| --- | --- |
| Билл Скарсгорд | *Пенниуайз*  *Пенниуайз*  |
| Джэйдэн Мартелл | Билл Дэнбро  Билл Дэнбро  |
| София Лиллис | Бэверли Марш  Бэверли Марш  |
| Джэреми Рэй Тэйлор | Бэн Ханском  Бэн Ханском  |
| Чоузен Джэйкобс | Майк Ханлон  Майк Ханлон  |
| Финн Вулфхард | Ричи Тозиер  Ричи Тозиер  |
| Джәк Дилан Грэйзер | Эдди Касбрак  Эдди Касбрак  |
| Уайатт Олэф | Стәнли Урис  Стәнли Урис  |
| Николас Хамилтон | Хэнри Бауерс  Хэнри Бауерс  |
| Джексон Роберт Скотт | Джорджи Дэнбро  Джорджи Дэнбро  |
| Оуэн Тиг | Патрик Хокстэттер  Патрик Хокстэттер  |
| Логан Томпсон | Виктор Крис  Виктор Крис  |
| Джэйк Сим | Рэджиналд «Бэлч» Хаггинс  Рэджиналд «Бэлч» Хаггинс  |
| Хавиэр Ботет | *алапес*  *алапес*  |
| Тэйтум Ли | Джудит  Джудит  |
| Стивен Уильямс | Лирой Ханлон  Лирой Ханлон  |
| Стивен Богэрт | Элвин Марш  Элвин Марш  |
| Джэффри Паунсэтт | Зак Дэнбро  Зак Дэнбро  |
| Пип Дуайер | Шэрон Дэнбро  Шэрон Дэнбро  |
| Ари Коэн | Раввин Урис  Раввин Урис  |
| Стюарт Хюз | Оскар «Бутч» Бауерс  Оскар «Бутч» Бауерс  |
| Мэган Шарпантир | Грэта Боуи  Грэта Боуи  |

Өндіріс
-------

### Түсірілім

Порт Хоуп , оны Дэрри қаласына айналдыру үшін бірқатар өзгерістерге ұшырады.
Қоюшы дизайнер – Мара ЛеПэре-Шлуп Бангор (Мэн)-ге барды, оның ішінде Томас Хилл шыңы, Кэндаскиг ағынының бойымен өтетін жер, Баррэнс деп аталатын жер бар, ол 2015 жылы 31 наурызда расталды және су құрылыстары Пенобскот өзенін зерттеуге шыққан. ЛеПэре-Шлуп өзінің гастрольдік сапарында олар қаладағы кейбір көріністерді түсіріп, антенналық түсірілім алуға үміттенетіндерін айтты, дегенмен қазіргі уақытта фильмді түсіру үшін жетекші орындар Йоңкерз, Нью-Йорк және Нью-Йорк штатындағы солтүстік бөлігінде орналасқан. 2016 жылғы 31 мамырда *Third Art Productions* компаниясы Порт-Хоуп муниципалитетінде фильмнің ішкі және сыртқы көріністеріне қолданылғандығы расталды, ал муниципалитеттің айналасындағы әртүрлі орындарға түсірілімдер 2016 жылдың 11 шілдесінен - 2016 жылдың 18 шілдесіне дейін түсірілді. Негізгі түсіру кезеңі Торонтода басталды, оның түпнұсқалық түсірілім кестесі 2016 жылдың 27 маусымы мен 6 қыркүйегі аралығында болды.

Ошаваны продюсерлер келесі түсірілім орны ретінде таңдады, ал 2016 жылдың 20 шілдесінде Ошаваның орталығына жақын орналасқан *Эулали* даңғылы мен *Джэймс* көшесіндегі үйлерге түсірілім туралы хабарламалар жіберіліп, тұрғындарға түсірілімге бейімделуге кеңес берді, бұл аймақта түсірілім 5 тамыздан 8 тамызға дейін жалғасты. 2016 жылдың 29 шілдесінде экипаждың бұрынғы бос жерде *Джэймс* көшесінің қиылысында ескі үй түріндегі декорация салынып жатқандығы туралы хабарланды. Сондай-ақ, құрылым сыртқы түсіру үшін қолданылатын құрылыс, орман айналасында жасалынған қасбет екендігі атап өтілді. Жинақ алдын-ала дайындалған модульдерден тұрады, оларды «IATSE» ағаш ұсталары шығарады және орнатады.

2016 жылдың 18 шілдесінде Ривердэйл, Торонто, түсірілім 450-ші *Пэйп* даңғылында басталды, онда 2016 жылдың 19 тамызына дейін 1902 жылы салынған «Крәнфилд үйі» деп аталатын ғимарат орналасқан. 4 қыркүйек күні фильмнің түсірілімі Ошавада аяқталғаны белгілі болды, үйдің орналасқан жері *Корт* пен *Фишер* көшесі. Негізгі фотосурет Торонтода 2016 жылдың 21 қыркүйегінде аяқталған, расталған түсірілім кестесі 2016 жылғы 27 маусымнан 21 қыркүйекке дейін, сайып келгенде, 2016 жылдың 14 қыркүйегінде пост-өндіріспен аяқталды.

Шығарылым
---------

Грауман қытайлық театры
Фильмнің тұсаукесері 5 қыркүйек 2017 жылы Голливуд, Калифорния штатында Грауман Қытай театрында өтті, Англия 4 қыркүйек 2017 жылы Лондондағы BFI Southbank-те алдын ала қарау ретінде көрсетілгеннен кейін, 6 қыркүйекте Германияның Мюнхен қаласында өткен Қиял кинофестивалінің алғашқы фильмі ретінде экрандауға таңдалды. Ол 28 елде шығарылды, соның ішінде Еуропа елдері (Ресей және Нидерланды сияқты), Таяу Шығыс елдері (Израиль және БАӘ сияқты), Латын Америкасы мен Кариб теңіз елдері (Бразилия және Панама сияқты), Австралия және Жаңа Зеландия 7 қыркүйек; Ұлыбританияны қоса алғанда , 15 ел, және 8 қыркүйек Солтүстік Американы қоса алғанда, қосымша еуропалық және Азия елдері. Фильм 9 қыркүйек күні Довил американдық кинофестивалінде Францияда Довилде көрсетілді, онда премьераның ресми бүйірлік секциясында ашылды. Ол 17 қыркүйек күні Токио қаласында өткен «Даунтаун Тайто» халықаралық комедиялық фильмдер фестивалінде көрсету үшін таңдалды. Фильм Венада, Австрия 21 қыркүйек, Италияда 19 қазан, және Жапония 3 қараша 2017 жылғы соңғы тағзым алдында Slash Film фестивалінің ашылуы ретінде таңдалды. 2017 жылдың 7 наурызында Стивен Киң фильмнің атауын *1 бөлім — Бейбақтар клубы* деп жарияланды. 8 қыркүйекте ол бүкіл әлем бойынша 615 IMAX саңылауын ашып, Солтүстік Америкада 389 экраннан қорқыныш фильмі ашылды.

### Маркетинг

Мускэттидің жоғалған бала **Ричи Тозиер** плакаты
«Ол» үшін ресми сайт 2016 жылдың 31 тамызында фильмді алға жылжыту үшін маркетингтік науқан мен интерактивті макет енгізіп, алғашқы дебют жасады. Уэб-сайт галереяны, бейнелерді және 8 биттік «Ол: кәрізге кіріңіз» ойынын қамтитын үшінші трейлерді таратты. 2016 жылдың 31 қаңтарында Мускэтти өзінің Инстаграммында *Пенниуайз*дың түпкілікті келбеті үшін алдын-ала ойластырылған эскиз жариялады, ол дайындықтың басталуын атап өтті. 2016 жылдың 11 шілдесінен бастап Мускэтти Дэрри аймағында жоғалған балалардың әртүрлі постерлерін орналастырды, олардың ішінде *Бэтти Рипсом*, *Ричи Тозиер*, *Пол Гринберг*, *Джонатан Чан* және *Тания МакГоуан* бар.

Касплэй *Пенниуайз* суреті
*Ол* фильмінің алғашқы ресми суреті оны алға жылжыту үшін 2016 жылдың 13 шілдесінде пайда болды, ол Скарсгардтың *Пенниуайз*-дағы бірінші көрінісін, және Энтони Брезниан жүргізген Скарсгардпен болған сұхбатты ұсынды. «Maxim»-дегі Томас Фриман «Скарсгард толық қорқынышты костюммен, ол Киңнің ең қорқынышты туындысын толтыру үшін не қажет екенін анық білді» деп жазды. «HitFix»-тен Крис Эггерцен кескінді «сәйкес макабр» деп үшін оң жауап берді. «Карридың *Пенниуайз* эстетикадан тым түбегейлі ауытқымайтын көрініс, мен Скарсгардтың нұсқасына Карридің интерпретациясында жоқ нұсқасына әлдеқайда еліктіргіш көрініс» деді.

### Медиа

Таспа DVD мен Blu-ray-де 2018 жылдың 9 қаңтарында шығарылды; Digital HD форматында Amazon Prime Video және iTunes Store қызметтерінде 2017 жылдың 19 желтоқсанынан бастап қол жетімді. Дискіде қосымша материалдар төрт бөліктен тұрды, олардың жалпы ұзақтығы шамамен 1 сағатты құрайды:

* «Қорқыныш авторы» (Author of Fear), Стивен Киңнің романның құрылу тарихы туралы әңгімесі;
* «Пенниуайз тірі!» (Pennywise Lives!), клоун рөлінің жұмысы туралы Билл Скарсгардтың әңгімесі;
* «Бейбақтар клубы» (The Losers' Club), фильмдегі түсірілім туралы актер-балалардың әңгімесі;
* «Жойылған көріністер» (Deleted Scenes), фильмнің соңғы нұсқасына кірмеген 11 көрініс.

Жалғасы
-------

26 қыркүйек, 2017 Warner Bros. «Ол: Екінші Тарау» 2019 жылдың 6 қыркүйегінде шығады деп ресми түрде хабарлады.

Variety сұхбатында қоюшы *Андрэс Мускэтти* көрерменнің реакциясын көру үшін екінші картина жұмысында үзіліс жасауға шешім қабылдағанын айтты, себебі оның айтуынша, алғашқы көз рухына адал болғысы келіп, «Ол» жаңа нұсқасы 1990 жылғы ABC-дегі телевизиялық фильміне қарағанда қан көп екенін айтты.

Режиссердің айтуынша, екінші тарау 27 жылға алға жылжып, түсірілімнің басталу күнін атап өтті.

> Сірә, біз жалғасын түсіреміз. Жоспар бойынша, бізде қаңтар айында екінші бөлімнің сценарийі болады. Ең дұрысы, біз 2018 жылдың наурыз айында түсірілімге дайындықты бастаймыз. Бірінші бөлім тек балаларға қатысты. Екіншісі 30 жылдан кейін осы кейіпкерлер туралы әңгімелейді. Фильмде 1989 жыл туралы естеліктері бар флэшбэктер болады.
> 
> 

2017 жылдың 17 қыркүйегінде «Пенниуайз» рөлін ойнаған актер Билл Скарсгард студия өткен уақытта болған оқиғаны онымен бірге сахнаға түсіргенін айтты. Скарсгард хабарлағандай, фильмнің алғашқы нұсқаларының бірінде 1600-ші жылдардағы флэшбэком болған сәт болды. Сол кезде Дэрри қаласында «Пенниуайз» болған жоқ. Актер грим клоунда емес, кейіпкердің рөлін атқарды. Сахнада Пенниуайздың шығу тегі көрсетілді. Актер айтқандай, фильм көптеген жылдар бойы жер қойнауында құбыжықтың бар болуын көрсету болды. Бұл сәт режиссерлік басылымда немесе екінші бөлімде пайда болуы мүмкін. Variety порталы *Кәри Фукунага* айналысқан «Ол» сценарийінде осындай сахна болғанын атап өтті. Онда Пенниуайз пианинода ойнап, 1800-ші жылы балаларды жалмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  It. Тексерілді, 8 қыркүйек 2017.
2. ↑  *Ryan Faughnder* With new adaptation of 'It,' New Line Cinema hopes to continue horror winning streak. *Los Angeles Times* (5 қыркүйек 2017). Тексерілді, 8 қыркүйек 2017.
3. ↑  *Anthony D'Alessandro* Box Office To Wake Up From Long Summer’s Nap As ‘It’ Happens With $60Ms Opening, Possible $70M – Preview. *Deadline.com* (5 қыркүйек 2017). Тексерілді, 8 қыркүйек 2017.
4. ↑  It (2017)  (ағыл.). Тексерілді, 11 қыркүйек 2017.
5. ↑  Интернет дүкені. flip.kz
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑  The official title of Andrés Muschietti's It was confirmed by Stephen King on March 7, 2017, and has been corroborated by various other sources such as , , .
13. ↑  Calfas, Jennifer (September 10, 2017)."It Shatters Box Office Records With Massive Opening Weekend". Time. Retrieved October 10, 2017.
14. ↑  Mumford, Gwilym (September 29, 2017)."Stephen King's It scares off The Exorcist to become highest-grossing horror ever". The Guardian. Retrieved October 10, 2017.
15. ↑  Tartaglione, Nancy (October 8, 2017). "'Blade Runner 2049' Arrives With $50M Overseas; 'It' Tops $600M WW; 'Despicable 3' Hops Past 'Zootopia' – Intl Box Office". Deadline Hollywood. Retrieved October 10, 2017.
16. ↑  "'It': What the Critics Are Saying"
17. ↑  "WAFCA Winners Announced"
18. ↑
19. ↑
20. ↑   Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2020 жылы.
21. 1 2
22. ↑
23. ↑  *Squires, John* New Adaptation of Stephen King's It Begins Filming in June. *Dread Central* (April 18, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 мамыр 2016. Тексерілді, 27 маусым 2016.
24. ↑  *Muschietti, Andrés* Day one. *Instagram* (June 27, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 шілде 2016. Тексерілді, 27 маусым 2016.
25. ↑  *Jorissen, Matt* IT Filming in Toronto This Summer. *Lilja's Library* (April 13, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 тамыз 2016. Тексерілді, 27 маусым 2016.
26. ↑
27. ↑
28. ↑
29. ↑  *Kim, Peter* Filming of Stephen King's horror classic 'It' becoming nightmare for some residents. *Global News* (August 22, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 қыркүйек 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
30. ↑  *Matteis, Stephanie* Film crew for Stephen King movie It creates horror show for Riverdale resident. *CBC.ca* (August 15, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 қыркүйек 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
31. ↑  *Honderich, Holly* Excessive film shoots at Riverdale home irks neighbours. *Toronto Star* (August 15, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қыркүйек 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
32. ↑  *Lavoie, Joanna* Lights, camera, too much action at oft-used Pape Avenue film set. *InsideToronto* (August 17, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 тамыз 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
33. ↑  *Novakovic, Stefan* Redevelopment Plan Re-Emerges for Storied East End Mansion. *Urban Toronto* (August 23, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қазан 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
34. ↑  *Ruta, Mike* 'It' was a hit and it's a wrap in Oshawa. *Durham Region* (September 4, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қазан 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
35. ↑  *Barkan, Jonathan* 'It' Wraps Filming: Pennywise Jack-in-the-Box Revealed. *Bloody Disgusting* (September 22, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 қыркүйек 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
36. ↑  *Orange, Alan* Stephen King's IT Wraps Production, Pennywise Jack-in-the-Box Revealed. *MovieWeb* (September 22, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 қыркүйек 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
37. ↑  *Addicted to Horror Movies Editors* Filming on Andy Muschietti's Remake of Stephen King's 'It' has Wrapped. *Addicted to Horror Movies* (September 23, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қазан 2016. Тексерілді, 28 қыркүйек 2016.
38. ↑  *IMDb Editors* It (2017) – IMDbPro. *IMDb* (September 14, 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қараша 2016. Тексерілді, 27 қазан 2016.
39. ↑
40. ↑   Мұрағатталған 8 қаңтардың 2021 жылы.
41. ↑
42. ↑
43. ↑   Мұрағатталған 12 қаңтардың 2021 жылы.
44. ↑   Мұрағатталған 23 ақпанның 2020 жылы.
45. ↑
46. ↑
47. ↑   Мұрағатталған 7 қаңтардың 2021 жылы.
48. ↑
49. ↑   Мұрағатталған 7 қаңтардың 2021 жылы.
50. ↑   Мұрағатталған 7 қаңтардың 2021 жылы.
51. ↑   Мұрағатталған 10 қаңтардың 2021 жылы.
52. ↑
53. ↑
54. ↑
55. ↑
56. ↑
57. ↑
58. ↑
59. ↑   Мұрағатталған 12 қарашаның 2020 жылы.
60. ↑
61. ↑
62. ↑
63. ↑
64. ↑
65. ↑
66. ↑
67. ↑
68. ↑
69. ↑
70. ↑
71. ↑
72. ↑  It DVD Release Date. Тексерілді 15 қыркүйектің 2017.
73. ↑
74. ↑
75. ↑  Официальная дата премьеры «Оно 2». Ждем 2019 год. Тексерілді 26 қыркүйектің 2017.
76. ↑  'IT' Director Andy Muschietti Says He's Coming Back for a Sequel  (ағыл.), *Collider* (19 July 2017). Тексерілді 28 тамыздың 2017.
77. ↑  'IT' Director Andy Muschietti on Reinventing Pennywise and Sequel Plans  (ағыл.), *Collider* (21 July 2017). Тексерілді 28 тамыздың 2017.
78. ↑  "Оно" выйдет с рейтингом R и получит сиквел.  shazoo.ru. Тексерілді, 28 тамыз 2017.
79. ↑  Second IT Movie Adaptation Aims to Start Filming Next Year  (ағыл.), *Screen Rant* (19 July 2017). Тексерілді 28 тамыздың 2017.
80. ↑  *Wax, Alyse*. Stephen King's It already has a sequel planned  (ағыл.), *Syfy*. Тексерілді 28 тамыздың 2017.
81. ↑  Why The IT Movie Left The Adult Storyline Out Of The First Film, *CINEMABLEND* (21 шілде 2017). Тексерілді 28 тамыздың 2017.
82. ↑  *Мамаева, Людмила*. Пеннивайз: создатели фильма "Оно" решили не раскрывать историю появления на свет клоуна-убийцы  (орыс.). Тексерілді 18 қыркүйектің 2017.
83. ↑  Из фильма «Оно» вырезали сцену происхождения клоуна Пеннивайза | Новости | Мир фантастики и фэнтези  (орыс.), *Мир фантастики* (18 сентября 2017). Тексерілді 18 қыркүйектің 2017.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
* It (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында 10 жұлдыздың 7.3
* Instagram
* Facebook