recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тұздық** - құрамындағы еріген тұздың жалпы мөлшерері 50 г/л-ден астам табиғи немесе жасанды су ерітінділері.

Жер бетіндегі сулардың минералдары көбінесе 320 – 370 г/л-ден аспайды, жер асты суларындағы тұздықтардың минералдары 550 – 600 г/л-ге дейін жетеді. Құрамындағы тұздардың мөлшеріне қарай тұздықтар бес топқа: тұзға шала қанық (50 – 75 г/л), тұзға орташа қанық (75 – 150 г/л), тұзға қанық (150 – 330 г/л), тұзға толық қанық (330 – 500 г/л), тұзға аса қанық (500 г/л-ден астам) болып бөлінеді. Тұздықтардың алғашқы үш тобы тұзды көлдерде, терең және таяз жер асты суларында жиі кездеседі. Төртінші топтағы тұздықтар Каспий бойы ойысының сулы қабаттарынан орын алған. Бесінші топтағы тұздықтар Қазақстан жерінде әлі анықталған жоқ. Құрамындағы басым келген аниондарына байланысты тұздықтар: хлоридті (хлор-кальцийлі, хлор-магнийлі), сульфатты (сульфатты-натрийлі), гидрокарбонатты (гидрокарбонатты-натрийлі) болып ажыратылады; алдыңғылары молырақ таралған. Тұздықтардың химия, медицина өнеркәсібіндегі маңызы зор, олардан әр түрлі бағалы тұздар өндіріледі, бальнеол. мақсаттарға пайдаланылады. Тұзға қанық және аса қанық тұздықтардың құрамында табиғатта сирек кездесетін элементтер (бром, бор, иод, стронций, калий, литий, рубидий, молибден, түсті және радиоактивті металдар) мол болады. Бұлар тұздық құрамынан арнаулы әдістермен өндіріледі. Жер асты суларының тұздықтары Каспий теңізінің, Индер көлінің түпкі шөгінділерінен табылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тұзкүмбезді алқап** - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы
кеңінен көрініс беретін ауқымды аймақ. Көлбеу жазықтықтағы пішіні теңөлшемді болуы (Польша—Германия, Каспий маңы ойыстары) немесе
ұзынынан-ұзақ созыла сағалануы (Днепр—Дон ойысы, Қызыл теңіз рифтісі,
Батыс Африканың континенттік алабы) ықтимал. Тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар әдетте жер
қыртысының бүгінгі және көне континенттік блоктарының салғырт
жағалауларынан орын тепкен. Геофизикалық деректерге қарағанда, тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар
қимасында жер қыртысының гранитті қабаты нашар дамыған.
кристалдық іргетастың едәуір терең орналасуымен (15 км, тіпті одан да терең),
шөгінді тыс қимасының мейілінше қалың болуымен және оның үш бөліктен
тұруымен ерекшеленеді. Түзілімдердің тұзасты кешендері кратондық ойысу
қүрылымдары өңірінде қалыптасқан иіөгінділерден құралады. Бұл кешеннің
жабыны тұзды тұзілімдер кешенінін төсеніші болып табылатын болмашы түрде
кедір-бүдырланған жазықтыққа сәйкес келеді. Тұзды тұзілімдер қалыптасқаннан
кейін көрініс берген деформациялар нәтижесі тұзкүмбезді алқаптар өңіріндегі ең өкілетті
тектоникалық қүрылымдар болып табылады, олар — тұз күмбездері, тұзды бел-белестер, т.с.с. түзілімдердің тұзүсті кешенінін даму ерекшеліктері тұзды
күрылымдар қалыптасуына тәуелді болып келеді. Шөгінді тыс қабаты мейілінше
қалың болып келетін өзге де ірі аймақтар сияқты тұзкүмбезді алқаптар да мұнай және газ
жатындарын кіріктіруге бейім. Мұнай мен газдың өндірістік қорлары әдетте
тұзүсті кешенінің түзілімдеріне шоғырланады. Біршама терең орналасқан тұзасты
кешендері қимасынан көмірсутектердің ірі жатындарын табу мүмкіндігі де
мейілінше жоғары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Нұтфолла Шәкенов** (10.11.1928, Павлодар облысы, Ақсу ауданы, Хамзин атындағы aуылы -11.6.1983, Алматы) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1948). 1944 - 48 жылдары республикалық "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газетінде әдеби қызметкер, "Пионер" (қазіргі "Ақжелкен") журналының бөлім меңгерушісі, 1948 - 1949 жылдары Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі Қызылорда мемлекеттік университеті) оқытушы, 1949 - 1955 жылдары қазақ радиосы әдеби-драмалық хабарлар редакциясының бас редакторы, "Қазақстан пионері" (қазіргі "Ұлан" ) газетінің жауапты хатшысы, 1966 - 1968 жылдары Қазақстан жазушылар одағы жанындағы әдебиетті насихаттау бюросының директоры, 1970 - 81 жылдары Қазақстан жазушылар одағының әдеби кеңесшісі болды.

Шығармашылық
------------

Алғашқы "Біздің жыр" атты өлеңдер жинағы 1949 жылы жарық көрді. "Жүрек сөзі"(1953), "Орамал" (1956), "Шаттық желі" (ән текстері; 1958), "Айгүл" (1961), "Сақина" (1971), "Жүз ән" (ән текстері; 1973), "Бел-белес" (таңдамалы; 1975), "Белеңдер" (1979), "Жан сәуле" (1984) т.б. 30-ға тарта өлеңдер мен поэмалар жинағы бар. Шәкенов қаламынан 100-ден аса ән мәтіндері туды.

Жетістіктері
------------

Қазақстан Жоғары Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Васко де Гама** (порт. *Vasco da Gama*; 1469–1524) — португал жиһанкезі, Үндістанға теңіз арқылы саяхат жасаған тұңғыш еуропалық ретінде тарихта қалды.

Васко да Гама 1469 жылы Синеш қаласында орденның магистрі Сантьяго Эштеван де Гаманың (1430–1497) отбасында дүниеге келген. Анасы — Изабела Содре.

Португал патшасы Мануэл I Эштеван де Гамаға Үндістанға экспедициясын жасау тапсырды, бірақ ол қайтыс болғандықтан, оның ісін баласы — Васко де Гама жалғастырды. 1497 жылы шілденің 8-інде Лиссабоннан шығып, Васко де Гама басқарған экспедиция Африканы оңтүстік жағынан айналып, Мейірімді үміт мүйісіне жетті. 1498 жылы мамырдың 20-сында Васко де Гаманың экспедициясы Үндістанның оңтүстік-батыс жағасына жетті. .

1499 жылы қыркүйек айында Португалияға қайтқанда, Васко да Гаманы құрметпен кездесіп, үлкен ақшамен марапаттап, оған «Үнді Мұхитының Адмиралы» деген атағын, Дон лауазымын беріп, Синеш және Вила-Нова-де-Милфонтеш қалаларын өз меншігі ретінде сыйлаған. 1519 жылы Васко де Гама Видигейр графы лауазымына жетті.

Осы саяхаттан кейін тағы екі рет Үндістанға барған. 1524 жылы желтоқсанның 24-інде Кочинде (Үндістан) қайтыс болып, Португалияның Алентежу деген жерде кішкентай Quinta do Carmo деген шіркеуінде жерлеген. 1880 жылы қалғаны Лиссабондағы Иеронимиттер Монастырына жерленген.

Васко да Гама әйелі — Катарина де Атаиде. Балалары: Франсишко, Эштеван (1505–1576, Үндістанның губернаторы), Пауло, Криштован, Педро.

Васко да Гама Васко да Гама 1460 жылы Португалияның Синиш қаласында дүниеге келген. Васко да Гаманың әкесінің есімі Иштеван да Гама, ал анасының есімі Изабелла Содре. Васко да Гама балалығынан теңіз саяхатшысы болуды армандаған. 1492 жылы француз консары португалиялық каравелланы басып алады. Бұл кезде Васко да Гама 23 жаста еді. Осы кездерде Португалияның корольі Мануэль 1 оған француздар алған каравелланы қайтарсын деген бұйрық береді. Ол бұл бұйрықты орындайды: француздардың жағалауына келіп, олардың бүкіл кемесін тартып алған соң, француз королі олардың каравелласын қайтарып береді. Содан кейін Васко да Гама еліне қайта оралады. Ол еліне келген кезде әкесінің қайтыс болғанын естиді. Содан кейін ол Катерина да Атаида деген қызға үйленеді. Ал үйленген соң олардың 5 ұлы болады: Франсишку, Эштеван, Паулу, Криштован және Педру. 1946 жылы Мануэль 1 Васко да Гамаға Португалиядан Үндістанға дейін кемемен жүзуді ұсынады. 1947 жылдың 8 шілде күні Васко да Гама және 170 адам, 3 кеме Лиссабонеден жүзуге шығады. 20 мамыр 1498 жылы олар кемемен Каликутқа келеді. Бұл жолы Васко да Гама өз елімен және сол жердің үндістерімен саудагерлік қатынасты жақсартады. Васко да Гама 1524 жылы қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар энциклопедиясы, III-том
**Нұғыман Сәрсенұлы Манаев** (17.09.1894, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы Жанбай ауылы - 1942) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. Уфадағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). Бейімбет Майлинмен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "Айқап" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары Бөкей губерниясы атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары Орал губерниясында бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары Жетісу губерниясы, Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары Қазақ АКСР-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. Шәңгерей Бөкеев өлеңдері, Спандияр Көбеевтің "Қалың мал" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.

Толығырақ
---------

1918 жылы Уфадағы "Ға-лия" медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы "Шығыс баспасы" баспаханасында әріп теруші, корректор, "Орал" газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, Бөкей, Орал губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы "Қы-зыл Ту" газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және Ақтөбе округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары Қазақ АКСР-і халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ марксизм-ленинизм ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы мамыр айында ақталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А. 2004

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Рахимов Нәби** (өзб. *Nabi Rahimov*; 7 қараша 1911 жыл, Қоқан — 23 қараша 1994 жыл) — өзбек кеңес актері, КСРО халық әртісі (1964). 1945 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1926 жылдан Қоқандағы әуесқойлар коллективінің спектакліне қатысады. 

1929 жылдан Өзбек драма театрының құрамында қызмет етеді. 

1946 жылдан Ташкенттің театр институтында педогогикалық қызметпен шұғылданады.

Рөлдері
-------

Ол өткір мінезді, комедиялық дарынымен ерекше көзге түсті. Рольдері: Яго (Шекспирдің «Отеллосында»), Хлестаков (Гогольдің «Ревизорында»), Етов, Мамасалиев (Ұйғынның «Махаббаты» мен «Ұшуында») т. б. Киноға түскен.

Марапаттары
-----------

Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**"Зубдат әл-асар"** ("Жылнамалар қаймағы") - орта ғасырлық тарихи шығарма. Толық атауы - "Тарих-изубдатәл-асар"("Жылнамалар қаймағы аталған тарих"). Авторы - Абдаллаһ бин Мұхаммед бин Әли Насралдаһи, қысқаша Абдаллаһ Балхи. 

Ол Балх қаласының білімді адамдарының бірі болған. "Зубдат әл-асар" Мұхаммед сұлтанның жеке тапсырмасымен 1525 жылдан кейін шағатай тілінде жазылған. Қолжазба еңбегің 3 нұсқасы Санкт-Петербургте, Ташкентте (бұл екі қолжазба да тақырыпсыз), Лондонда сақталған. Шығармада дүниенің жаратылысынан бастап, Сүйінішқожа хан қайтыс болған 1925 жылға дейінгі автордың өзі білген Шайбани әулетінің тарихына қатысты оқиғалар баяндалады. 

"Зубдат әл-асар" ғылымының айналымға енгізген В.В. Бартольдтың айтуынша, шығарма "Тамам ат-тауарих" деп те аталады. "Зубдат әл-асар" Шамс әд-Дин Әбу Абдоллах Мүхаммед әл-Мұқаддаси, Әбу Жафар Мұхаммед Ат-Табари, Ала Әд-Дин Ата Мәлік Жуайни, Рашид әд-Дин, Абд Әр-Раззақ Самарқанди, тағы басқалардың еңбектері пайдаланылған. Шығарманың Шайбани әулетіне арналған тарауында қазақ халқының тарихына қатысты деректер кездеседі. Автор өзі баяндаған оқиғалардың куәсі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Халық комиссиясы**, БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік кеңесі, ЭКОСОС (United Nation Population Commision of the, ECOSOS)- ЭКОСОС-қа халық саласындағы жалпы саясат мәселелері бойынша кеңес беруші, зерттеулер жүргізуді және халық қозғалысының үдерістері, демографиялық, экономикалық және әлеуметтік факторлардың ықпалдастығы туралы ақпарат таратуды ұйымдастырушы атқарымдық орган. 

1946 ж. құрылған. халық санын болжап, бағалаумен айналысады, елдердің демографиялық саясатты әзірлеуіне жәрдемдеседі, БҰҰ-ның халық саласындағы қорымен байланыс орнатқан және аймақтық экономикалық комиссиялардың демография саласындағы қызметіне әдістемелік басшылық жасайды. Комиссияның құрамына БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің өкілдері кіреді, олар 4 жылға сайланады. Комиссия сессиялары, әдетте 2 жылда 1 рет өткізіледі. Атқарушы органы - БҰҰ хатшылығының халықарлық экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің халық бөлімі. Штаб-пәтері - Нью Йоркте. Жұмыс жүргізу тілдері - ағылшын, француз, испан тілдері.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
HTC One — шығарылу уақытында процессоры ең мықты болған HTC ұялы телефондар сериясының флагманы. Смартфон өзінің бойында төрт ядролы Qualcomm Snapdragon 600 APQ8064T процессорын, рұқсаттылығы 4 «ультрапиксель» камераны және Android 4.4 KitKat ОЖ иемденген. 2013 жылдың 30 мамырында Google және HTC компаниялары смартфонның арнайы түрінің шығарылуы туралы хабар берді. Өңдеменің басты ерекшелігі - Android 4.4 KitKat ОЖ HTC компаниясының тарапынан өңдемесіз шығарылуы.

HTC One

Негізгі сипаттамалары
---------------------

* 4.7-дюймді 1080p 468ppi Super LCD3 дисплейі
* Төрт ядролы 1.7GHz Qualcomm Snapdragon 600 (APQ8064T) процессоры
* LTE/HSPA+ желілерін қабылдау
* 32/64GB
* 2GB RAM
* Негізгі камерасы 4МП (ultrapixel технологиясы)
* Беттік камерасы 2МП
* Android 4.4 (KitKat) (Алғашқыда 4.1.2 Jelly Bean)
* Интерфейсі HTC Sense 6.0 (Алғашқыда Sense 5.0)
* Beats Audio технологиясы
* Батареясы 2 300 мАч
Eagles of Death Metal
**Heart On** (ағл. Жүрек ұшқан) — америкалық группа Eagles of Death Metal-дың үшінші студиялық альбомы. Күй табағының релизі 28 қазан 2008 жылы шықты.

Альбом жайлы
------------

2008 жылы қыркүйекте Джесси Хьюз «Heart On» күй табағының бірнеше бөлімдері жайлы және алдағы концерттік айналым жайлы хабарлады. Көп ұзамай осы күйтабақ мастерингімен Берни Грундман және Брайан Гарднер айналысқаны жұртқа мәлім болды. 2008 жылдың 12 қыркүйегінде Pitchfork Media сайтында альбом мұқабасы жария болды. Кии Аренс альбомның дизайнымен айналысты.

Композициялар тізімі
--------------------

| № | Аты | ұзақтығы |
| --- | --- | --- |
| 1 | «Anything ’Cept the Truth» | 4:34 |
| 2 | «Wannabe in L.A.» | 2:15 |
| 3 | «( Used to Couldn’t Dance) Tight Pants» | 3:35 |
| 4 | «High Voltage» | 2:43 |
| 5 | «Secret Plans» | 2:22 |
| 6 | «Now I’m a Fool» | 3:41 |
| 7 | «Heart On» | 2:43 |
| 8 | «Cheap Thrills» | 3:42 |
| 9 | «How Can a Man with So Many Friends Feel So All Alone» | 3:02 |
| 10 | «Solo Flights» | 3:25 |
| 11 | «Prissy Prancin» | 3:40 |
| 12 | «I’m Your Torpedo» | 5:12 |
| 13 | «As Nice as I Can Be» (бонус-трек) | 3:45 |
| 14 | «Fairy Tale in Real Time» (бонус-трек) | 3:03 |

Жазба қатысушылары
------------------

Джесси Хьюз, Джош Хомме, Девид Кэтчинг, Брайан О’Коннор, Трой Ван Левен, Ален Йоханнес, Тони Бевилакуа, Кэрол Хеттчет, Кира Дакоста, Броди Даль, Ким Мартинелли, Кэт фон Ди және Эрин Смит.

Дереккөздер
-----------
**Фуксия** - бұл қазіргі таңдағы Google компаниясының операциялық жүйесі . Алдыңғы Chrome OS және Android сияқты Linux ядросына негізделген операциялық жүйелерден айырмашылығы, Fuchsia жаңа Magenta деп аталатын microkernel-ге негізделген, ол Little Kernel кішкентай ядросынан алынған, ол үшін қомақты кіріктірме жүйелер, негізінен, Сиде жазылған. Fuchsia көптеген құрылғыларды қоса алғанда, ұялы телефондар мен дербес компьютерлерде жұмыс істеуге арналған.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Князь, Обобрать.
2. ↑  Лопес, Напьер (13 Тамыз 2016 Жыл).
3. ↑  "Google Салуда Жаңа Операциялық Жүйені Нөлден Бастап"": 'Фуксия'". 2016-08-15.
4. ↑  Фингас, Джон.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Фуксия-айна "Гитхабе
* Бастапқы код репозиториясы
**Мандельброт Бенуа** (Mandelbrot, Benoit В.) (туған жылы 20 қараша 1924 жыл, Варшава), Польшада туған америкалық математик.[1]. 

Докторлық дәрежесін Париж университетінде алады, 1958 жылы АҚШ-қа қоныс аударылады. Өзі зерттеп көрсеткендей, математикада да, табиғатта да кездесетін фрактал саласындағы (бұл терминді ол өзі ойлап тапқан; фракталды геометрия — рекурсивті геометрия) жұмысының арқасында танымалдылыққа ие болады.

Мандельбротқа Гастон Морис Джулиа (1893-1978) үлкен ықпалын тигізеді, оның динамикалық жүйе теориясына арналған еңбектері 1970 жылға дейін ұмыт болған, Мандельброттың іргелі компьютерлік эксперименттері мен компьютерлік графиканы пайдалану ол еңбектерді жандандырмады. 
Мандельброт жиынтығы – 1-дәрежелі теңеуден алынған жорамал сандардың математикалық жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Зуза. (Суретін салған Ж.Шәйкен.)**Зуза** – дәстүрлі көшпелі ортаның талаптарына үйлескен тасымал құралының атауы, зембілдің айрықша түрі. Өте ертеде қолданыста болған, бірақ түрлі себептерге байланысты ұмытыла бастаған.

Жасалу барысы
-------------

Зуза туралы ауызша мәліметтер оның құрылысы, жасалуы өзгеше екендігін байқатады. Зуза жасау үшін қайың, балқарағай, самырсын сиқты берік ағаштан ұзындығы екі құлаштай түзу сом сырық таңдалып алынады. Ағашты қабығынан аршып, кептірген соң, өңдеп жонады. Екі сырықтың арасын көн терімен немесе қайыспен байланыстырады. Тері, қайыс таспалардың ұзындығы бір кездей болады (саны алты-жеті), ені бір қарыстан кем емес екі ұшы сырықтың, әдейілеп жасалған қобыларына (ол көлденең таспалардың сырғып кетпеуін қамтамассыз етеді) қолқа тәрізді тұйықтап, бекітеді де, қабаттап тігеді. Зузаны жайшылықта екі сырықты бетін қабаттастырып жинап қояды. Көші-қон кезінде жүк көлігінің қомына қабаттап артып алады. Яғни ағаш зембіл тәрізді орын алмайды.

Қолданылуы
----------

Зузаны ауыр жүк, сондай-ақ адам тасымалдауға қолданған. Жаугершілікте жаралыларды тасымалдау, өлім-жітімде, адам жерлеу сияқты, аманат сақтауда мәйітті осындай зуза көмегімен жеткізген.  

Жаугершілікте жараланған жауынгерлерді зуза үстіне жатқызады да, оның үстінен жіп арқандармен таңып байлайды. Кейде екі басын байлайды. Ондай зембілге таңылған жаралы адамды бір адам ғана тұйық қайысты басынан асырып, кеудесіне салып сүйреп кетеді. Жаралы адамды төрт атпен тасмалдағанда зуза жасау үшін төрт найза екі-екіден айқұш-ұйқыш байланып, оған киіз төсеніш бекітіледі. Мұндай зуза аттың бар шабысына шыдаған.  

Таулы өңірлерде мәйітті тасымалдауға арналған зузаның сырықтары мүмкіндігінше ұзын жасалады. Атты адам алып жүруге ыңғайлы болу үшін төрт ұшына ұзын қайыс байлайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Қажыбайұлы С. Қазақ болсаң керей бол. Өлгий, 2002;
* Тәукейұлы С. Ата таным. Ұланбатыр, 2007.
**Мандзони Алессандро** (Manzoni, Alessandro) (7 наурыз 1785 жыл, Милан — 22 мамыр 1873 жыл, сол жерде), италяндық романшы әрі ақын. [1]. 

Балалық шағы шіркеуде өткендіктен, бірқатар діни поэмалар жазған: «Священные гимны» (1815) және кейінірек У. ШЕКСПИР шығармаларының әсерімен «Граф Карманьола» (1820) және «Адельгиз» (1822 жылы сахналанған) атты екі тарихи трагедия жазды.

```
Әлем әдебиетінің шедеврі, өз дәуірінде едәуір италяндық роман атағына ие болған «Обручённые» (3 тт. 1827) романымен танымал болды. Онда оқырмандардың бәріне түсінікті тілмен жазуға ұмтылған автор кейінгі жазушыларға үлгі болғаны айқын, бейнелі прозаны қолданған. 
```

Біріккен Италияны қорғау оны РИСОРДЖИМЕНТОНЫҢ қаһарманына айналдырды; оның өліміне Д.ВЕРДИ үлкен Реквием жазды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Құдаларды қарсы алу қандай жауапты әрі қызықты салт болса, кетерде аттандыру да сондай міндетті жүктейді. Оларды риза етіп аттандыру бүкіл ағайын-туғанның бірлігі мен үлгі-өнегесін дәлелдейді. Құдалардың көлігін дайындап, жолға шығару да тойдың соңғы қызметін көрсетеді. Қыз жеңгелері мен жас әйелдер құда аттандырар деген кәде алады. Жалпы кәде алу пайда табу емес, ұлт дәстүрі мен ойнақы мінезінің ғана айғағы деп тану керек. Кәде осы көріністердің дәнекері ғана, оған ешкім "алып алты, жеп жеті" болмайды.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Қостанаев Құдабай** (туған—өлген жылдары белгісіз) — этнограф. Перовск қалалық училищесін, 1894 жылы Ташкенттегі оқышулар семинариясын бітірген. Сол жылы Ташкентте «Перовск және Қазалы уездері қырғыздарының этнографиялық очерктері» деген еңбегі жарыққа шықты. Бұл еңбекте қазақ халқының ою–өрнектері, тұрғын үй құрылысы, көшу тәртібі, үйлену салты, зергерлік өнері, бала тәрбиесі, діні сөз болады. Қостанаевтың еңбегіне оқымыстылар: И. П. Остроумов, М. Ф. Катанов, А. Алекторов назар аударды. М. Ф. Катанов кітапшаны қайта бастыруды ұсынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Жер астындағы ішуге жарайтын суды ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мұқтаждар үшін пайдалану** — жер астындағы ішуге жарайтын суды ауыз сумен және түрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мүқтаждар үшін пайдалануға жол бермеу. Жер бетіндегі қажетті су көздері жоқ және жер астындағы ішуге жарайтын судың жеткілікті ресурстары бар аудандарда су ресурстарын басқаратын мемлекеттік орган табиғат пен жер қойнауын қорғау органдарымен келісім бойынша ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мақсаттар үшін бүл суды уақытша пайдалануға рүксат бере алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Марал Серғазыұлы Итеғұлов**. 1953 жылы 26 шілдеде Ақтөбе қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Итеғүлов Серғазы, марқұм. Анасы - Итеғулова Роза
Өтебайқызы, зейнеткер.

Мәскеу энергетика институтының инженерлік электр физикасы факультетін (1976) инженер-электр физигі мамандығы
бойынша; Мемлекеттік басқару академиясы жанындағы
Нарық институтының қаржы-несие факультетін (1995) экономист мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1976 жылдан - Апматы энергетикалық ҒЗИ инженері. 1977
жылдан - «Қазарнаулыавтоматика» Ақтөбе басқармасының инженер-баптаушысы, аға инженері, ӨТБ бастығы.
1979 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Ақтөбе облыстық комитетінің нұсқаушысы, сектор меңгерушісі, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1984 жылдан - «Ақтөберентген» өндірістік бірлестігінің шебері, цех бастығы. 1986 жылдан -Ақтөбе қалалық партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің
нұсқаушысы. 1986 жылдың шілде айынан - Ақтөбе облыстық партия комитеті өнеркәсіптік бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1987 жылдан - Новоресей (Хромтау) аудандық партия комитетінің екінші хатшысы. 1991 жылдан - «Хромтаумрамор» өндірістік бірлестігі Ақтөбе филиалының
директоры. 1992 жылдан - Ақтөбе облыстық Мемлекеттік
монополияға қарсы комитеттің бас маманы. 1992 жылдың
маусым айынан - «Бизнесті қолдау орталығы» АҚ директоры. 1993 жылдан - ҚР Мемлекеттік кәсіпкерлікті қолдау және бәсекелестікті дамыту қоры Ақтөбе бөлімшесінің ди-ректоры. 1994 жылдан - ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты,
ҚР Жоғарғы Кеңесі Бақылау палатасының бас инспекторы
(төрағаның орынбасары). 1995 жылдан - ҚР мемлекеттік
Сауықтыру банкі басқармасы төрағасының бірінші орынбасары. 1996 жылдан - ҚР Салық полициясы бастығының
орынбасары. 1997 жылдан - қазақстан-американ бірлескен
кәсіпорнының бас директоры. 2001 жылдан - «Нитрохим»
ЖАҚ президенті. 2003 жылдан - БҚО әкімінің кеңесшісі.
2004 жылдан - Ақтөбе облыстық Кәсіпкерлер құқығын
қорғау қауымдастығы басқармасының төрағасы. 2004
жылдың желтоқсан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші
шақырылымының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі (Ақтөбе қаласының бір мандатты №11 сайлау округі бойынша) депутаты.
2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты,
Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің
мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2007) марапатталған.

Әскери атағы - майор.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Шыңғысхан.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экологиялық
мәселелері бар демократиялық мемлекет».
Хоббиі - спорт және кітаптар.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи тақырыптағы шығармалар.
Үйленген. Жұбайы - Итеғүлова Салтанат Олжасқызы
(1956 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Жанама дәлелдеме** , қылмыстық құқықта — белгілі бір тұжырымды басқа бір тұжырымды жоққа шығару арқылы дәлелдеп, оның дұрыстығын дедукциялық әдіспен логикалық негіздеу тәсілі. Фактімен салыстырғанда Ж. д. — іске қатысы жоқ елеулі факт, бірақ ол іске тікелей қатысты елеулі факт туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Бірқатар Ж. д-лер істегі бір айғақтың шешім қабылдау үшін өте маңыздырақ басқа бір фактіні табуға тікелей қатысы бар екенін байқатады. Айғақтар тізбегі олардың бірінің екіншісіне, үшіншісіне, төртіншісіне, т.б. қатысы негізінде, ең соңында дұрыс шешім қабылдау үшін маңызды фактіні табу жолын көрсетеді. Ж. д-ге негізделген дәлелдеме екінші дәрежелік те, толық емес те дәлелдеме болып саналмайды. Ж. д. арқылы айыпкердің қылмыс жасаған-жасамағандығы, қылмысқа қатысты не қатысты еместігі, қылмысты ойластырып не абайсызда істегендігі сияқты, т.б. маңызды мәселелерді анықтауға болады.
**Жер бетін жазықтықта бейнелеу**.Жер бетінің немесе оның жеке бөлшектерінің кішірейтіліп,
арнаулы деректері толық көрсетіліп, жазықтық бетке кескінделуін
карта дейді. Ал, шағын аймақтың дәл осындай кескінін, яғни ірі
масштабтағы картаны план деп атайды. План мен карталардың
біздің халық шаруашылығымыздың қай саласында болсын
атқаратын рөлі зор. Жерге байланысты ғылыми және практикалық
жұмыстар ең алдымен карта арқылы сол территорияны жете зерттеу
яғни зерттеу объектісін белгілеп, жұретін маршруттарды,
солдарды, т.б. кағаз бетіне (планға) түсіру керек. Жергілікті жердің
территориясын зерттеп, көптеген жаңалықтар енгізіліп, бұрынғы
карта мен план толықтырылады.

Демек, барлық жүргізілген жұмыстар картадан, планнан
шығады және картаға (планға) түседі, картадан (планнан) басталады
да, картаман (планмен) аяқталады.

План мен картаның негізгі ерекшеліктері:

1. Планда жердің шағын аймақтары үлкен масштабпен алынса,
1:500, 1:1000, 1:2000, 1:5000 карталарда үлкен аймақтар ұсак
масштабпен 1:50000, 1:100000 алынады.

2. Картада меридиандар мен параллельдер міндетті түрде
сызылады, ал план бетінде тік бұрышы координаталык тордың
кескіні ғана болады.

3. Планда жердің дөңестігі ескерілмейді. Кескіндеу масштабы
планның барлық бағытында тұракты болса, картада ол тек
меридиандар мен параллельдер бағытында ғана сақталады.
Жер бетін план мен картадан басқа профиль деп атапатын
жердің вертикаль бағыттағы кесіндісі аркылы бейнелеп көрсетуге де
болады .

Жалпы алғанда, профиль көлденең кескіннің (қиманың) дербес(жеке) түрі болып есептелінеді. Жер қыртысының бетінен оның
терең қабаттарына дейінгі аралығының тік бағыттағы (вертикаль)
көрінісін қима немесе көлденең кесінді дейді.
Қималар әркашанда горизонталь және вертикаль масштабтарда
сызылады. Жол және әртүрлі кұрылыс салуда, сол жердің рельефі
мен геологиялык кұрылысы арасындағы байланысты анықтау қажет
болғанда, қиманың вертикаль масштабы горизонталь масштабпен
ондаған, кейде жүздеген есе үлкейтіліп (іріленіп) сызылады.
Мәселен, горизонталь масштаб 1:5000 болса, оның вертикаль
масштабы 1:500 болып келеді.

Қималар геологияда маркшейдер және тау-кен ісінде
пайдалы қазбалардың орналасуын аныктауға, ізденіс және барлау,
сумен қамтамасыз ету жұмыстарын жобалауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нұрпеиісова М.Б. Геодезия - Оқулық. Алматы: «ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. ISBN 9965-769-09-5
A."Жер асты суының ластануы"
**Жер асты суының ластануы** — адам әрекеттерінен ластанған жер беті суларынан, басқа да қалдықтардан жер асты суларының ластануы. Әлемде Жер асты суының ластануы кеңінен орын алып отыр, әсіресе АҚШ-та және Батыс Еуропада. Жер асты суларының тек беткі қабаты емес, сонымен қатар төменгі қабаттары да ластануда (артезиан сулары). Ластаушы заттектердің жер асты суларына қалай түсетіні әлі толық анықталмаған.

ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫ
**ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ЛАСТАНУЫ**– 1) сыртқы қолайсыз факторлардан жасырын жатқанына қарамастан, жер асты суларының ластануы. Өнеркәсіп және тұрмыстық лас сулардың жиынтығы, сорғу (фильтрация) алаңдары, өнеркәсіп қалдықтарының үйінділері, лас суларды жердің төменгі қабаттарына күшпен айдау, өнеркәсіп және қала аумақтарынан лас сулардың жерге сіңуі, лас өзен суларының жерге сіңуі және тағы басқа да процестер жер асты суларының негізгі ластану көздері болып табылады. Әсіресе, химиялық және бактериялық ластанулар көп таралған. Жер асты су қабаттарының ластануы жер асты суларын жедел игеру кезінде өтеді; 2) жер асты сулары сапасының адамдардың іс-әрекеті нәтижесінде алғашқы қалпына қарағанда нашарлауы, яғни суда кездеспейтін зиянды заттектердің сырттан қосылуы салдарынан оның пайдалануға жарамсыз болып қалуы. Жер асты суларының ластануы өндіріс орындарының сарқынды суларының жер бетіне бейберекет жіберілуінен, суғармалы жерлердің, елді мекендердің коммуналдық-тұрмыстық және басқа да ақаба сулардың жерге сіңуінен және т.б. салдарынан болады. Құрамында ауыр металдар (қорғасын, мыс, мырыш, сынап, т.б.) бар сулар адам денсаулығына өте зиянды. Сапасының өзгеру деңгейіне қарай жер асты сулары былайша бөлінеді: 1) аздап (сәл) ластанған – су сапасының көрсеткіштері табиғи (фондық) мәннен артық, бірақ пайдаланудың нақтылы түрлері үшін шектелген рауалы шоғырланудан (ШРШ) төмен; 2) ластанған су сапасының көрсеткіштері ШРШ-дан бірнеше есе артық; 3) өте ластанған су сапасының көрсеткіштері ШРШ-дан әлдеқайда артық және ластану кезіндегі ерітінді құрамының көрсеткіштеріне жуық. Жер асты суларының ластану көздері ластағыш заттектердің түрлері мен пайда болуы, сулы горизонтқа ластағыш заттектердің ену жағдайлары, ластану ауқымының белгілері бойынша жіктеледі. Ластанған сулар Қазақстанның кейбір өндірісі дамыған Риддер, Павлодар, Теміртау, Шымкент, Тараз, Ақтөбе сияқты ірі қалаларда және мұнай өндіретін Каспий жағалауында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"

Жер асты сулары
**Жан жылуы** — психология ғылымында адамдардың өзара қарым-қатынастарында бір-біріне камқорлық, мейірімділік және ықылас-ынтасын көрсететін құбылыс. Ой ішінде, отбасындағы адамдардың бір-біріне жанашырлықпен қарап, өзара сыйласымдық пен құрметтеу сезіміне байланысты болып отырады. Үй ішіндегі ересектердің кішілеріне қамқорлық жасап, оларға тағыным берерлік ықпал етуі, үйдегі балалар мен жасы кішілердің ата-аналарына, үлкендердің ақыл-кеңесін тыңдап, оларға шама-шарқы жеткенше көмектесіп отыруы жалпы отбасы мен ағайын-туыс адамдар арасындағы сүйіспеншілікті жан жылуы жандандыра түседі. Ата-аналарының перзенттерін болашак ұрпағым мен өмірімнің жалғасы деп санап, олар жайында қамқорлық көрсету де жан жылуын маздата түседі. "Балым, балым, Баланың баласы — жаным" дейтін мақал жан жылуы көрсетудің шарықтау шегін білдіретін туған әке-шеше мен ата-әжелер, балалар мен немерелер арасындағы сүйіспеншілікті нығайтып, адамдардың жан дүниесін шаттық пен махаббатқа бөлейді. Жан жылуының көрінісі ұжым ішіндегі адамдар арасында да, қызметтес жора-жолдастар арасында да ерекше адамдардың рухани өмірін байытатын психологиялық қуатты фактор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ізтілеуова Марал Сейтенқызы** (20.7.1960 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Тасарық ауылы) – техника ғылымының докторы (2007), профессор (2009). Алматы темір жол көлігі инженерлері институтын (1983, қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) және аспирантурасын (1998) бітірген. Алматы-1 темір жол станциясының жүк бөлімшесінің меңгерушісі (1984–86), аға инженер (1986–88), Алматы-2 темір жол станциясының бастығының көмекшісі (1988–91), Алматы темір жол көлігі техникумында оқытушы (1991–93), Қазақ көлік және коммуникация академиясында доцент (1998–2001), деканның орынбасары (2003–04) болды. 2005 жылдан кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. 2006 ж. «Разработка оптимальной структуры и технологии эксплуатационной работы в условиях организации Центра управления перевозками Республики Казахстан» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Cоциология ғылымдарының кандидаты7

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Сіңір созылуы** — буын сіңірінің жарақаттанып зақымдануы. Жіліншік тобығының сіңірі жиі созылады (аяқты қырынан басып қалғанда, әсіресе, шаңғы тепкенде т.б. жиі кездеседі). Сіңір созылуының белгісі — зақымданған жер қатты ауырады (көбінесе келесі күні), ісіп кетеді; сондай-ақ сіңірі созылған жеоге қан ұйиді. Сіңірі созылған аяққа салмақ түсіруге болмайды; тобықтың немесе тізенің сіңірі созылса, сырқатты сіңірі созылған аяғын жоғары көтеріп жатқызу керек. Сіңірі созылған жерге алғашқы сағатта мұз басады, оған грелка қоюға, жылы компресс жасауға болмайды, өйткені жылу қан құйылуын ұлғайтып, ауруды күшейтеді, ауруды асқындырып жібереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Сіріңке
**Сіріңке** – бір жақ ұшына оңай жанатын қоспа жағылған жіңішке ағаш таяқша (шырпы). Сіріңке қорабына жағылатын қоспа құрамында қызыл фосфор, күкіртті сүрме, темір жосасы, пиролюзит, тері желімі, бор, декстрин және гуммитрагант болады.

Жалын температурасы ағаштың тұтану температурасына сәйкес келеді, ал ағаштың жану температурасы шамамен 800-1000 °C. Сіріңке басының жану температурасы 1500 °C дейін жетеді.

Ертедегі ашылуы
---------------

Сіріңке ортағасырлық Қытайда пайда болған. Бұл майда, жіңішке таяқша таза күкіртпен байытылған. Олар үйкеу арқылы жанбаған, олар тұтанған трутпен жанасу арқылы жанған. Бұл "прото- "сіріңке" XIII—XIV ғасырлардағы қытай мәтіндерінде айтылады. - XV ғасырда бұл новинка Еуропаға дейін жетті, бірақ жаппай таратуда болмады. Мұндай күкіртті таяқшалар пайдаланылды Еуропада тек XVII—XVIII ғғ. одан кейін химия арқасында одан әрі дамыды.

Тарихи химиялық өнертабыстар мен ашылымдар, XVIII соңында — ХІХ ғасырдың басында, өнертабысқа түрлі сіріңкелердің қосылуына әкеліп соқты.

Шығу тарихы
-----------

Сіріңкені XIX ғасырдың басында ағылшын өнертапқышы Джон Уолкердің ойлап тапқандығын біреу білсе, біреу білмес.

Бір қызығы әуел басында Джон дәрігер болып жұмыс істеген. Кейіннен химия саласына қызығып, сол салаға түбегейлі бет бұрған. Отты алудың жолдарын табу оны көп ойландырған. Күндердің күнінде ол сульфид пен сүрменің қоспасымен тәжірибе жасауды ұйғарады. Қоспаны араластырып жатып, Джон қолындағы таяғын абайсызда қабырғаға жанып жібергенде таяқтағы қоспа қалдығы жанып кетеді. Осылайша сіріңке зертханада ойлап табылған екен.

Ол танымал ағылшын өнертапқышы Уильям Конгривтің құрметіне сіріңкеге «Конгрив» деген атау береді. Және ол аз ғана уақыт ішінде өзі жасаған сіріңкенің қорабын сатуға қол жеткізеді. Дегенмен, сіріңкені ойлап тапқан Уолкер танымал тұлға да, бай да бола алмайды. Оның есімі өзі өлгеннен кейін ғана ауызға алынып, белгілі бола бастайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖасанды жарық көздері |
| --- |
|  |
| Қызатын | 
Қызу шамы • Галогенді шам • Нернст шамы • PAR-прожектор |
|  |
| Флуоресценттік | 
Люминесцентті шам • Катодлюминесцентті шам • Сынап шамы • Қара жарық шамы |
|  |
| Газразрядты | 
Неон шамы • Электродсыз шам • Плазмалық шам • Натрий газразрядты шамы • Бактерицидтік шырақтар |
|  |
| Электрдоғалық | 
Электрдоғалық шам • Яблочков шамы • Импульсты шам • Металл галогенді шам |
|  |
| Жанатын | 
Шырақ • Шырағдан • Балауыз шам • Май шам • Керосинка • Карбидтік шам • Арганд шамы • Фальшфейер |
|  |
| Жартылай өткізгішті | 
Жарық шығаратын диод • Лазерлі диод |
|  |
| Қосымша | 
Жарық • Жарық газы • Сіріңке • Оттық • Фонарь • Фара • Прожектор • Көше шамдары • Сәулелік ластану • Люминесценция • Электр люминесцентті сым • Жарықтандыру құралы • Жарық дизайны |

 |
**Мэттью Джеймс Беллами** (ағылш. *Matthew James Bellamy*; 9 маусым 1978, Кембридж, Ұлыбритания) — британикалық музыкант. Muse тобының әншіci, гитаристі, әндердің авторы және композитор. 2009 жылы Classic Rock журналы оны бүкіл уақыттағы ең ұлы гитаристердің тізіміне қосты.

Жастық шағы
-----------

Мэттью Беллами 1978 жылдың 9 маусым күні Ұлыбританияның Кембридж қаласында Джордж және Мэрэлин Беллами отбасында дүниеге келді. Әкесі Джордж кезінде The Tornados тобының гитаристі болған. Мэттью Беллами бала кезінен бастап өнерге қызығулышық танытты. 6 жасында ол пианинода, ал 11 жасында гитарада ойнауын үйренді.

Дискографиясы
-------------

### Muse

* 1999 — *Showbiz*
* 2001 — *Origin of Symmetry*
* 2003 — *Absolution*
* 2006 — *Black Holes and Revelations*
* 2009 — *The Resistance*
* 2012 — *The 2nd Law*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мэттью Беллами MuseWiki сайтында
* Мэттью Беллами *Twitter* сайтында
* Мэттью Беллами (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Сілтілі жыныстар.** Сілтілі металдары мол жыныстар сілтілі болып аталады. Олардың тереңдік түрлері — сілтілі граниттер, сілтілі сиениттер және басқалар. Олардың барлығында көбінесе калийлі және натрийлі дала шпаттары, нефелин, канкрииит, содалит, лейцит сияқты минералдар болады. Сілтілі жыныстардың құрамдарына кіретін түсті минералдар да көбінесе натрийлі келеді. Бұл жыныстар кең таралмаған және олардың ірі ендірістік маңызы аз.

*Нефелинді сиениттер* — ашық бояулы, толық кристалды, түйіршікті жыныстар. Минералдарының құрамына қарай тереңдік жыныстары— нефелинді сиениттер тұрақсыз келеді. Нефелинді сиениттердің негізгі жатыс формалары штоктар, желілер және кейде лакколиттер болады. Нефелинді сиениттердің өндірістік маңызы өте зор, себебі апатитті кендер солармен генетикалық жолмен байланысқан. Бірқатар нефелинді сиениттер цирконның және әр түрлі цирконды, титанды силіжаттардың құрамдарымен байланысқан.

*Фонолиттер* — нефелинді сиениттердің эффузивтік түрі. Фонолит негізінде нефелиннен, санидиннен және түсті компоненттен тұрады. Негізгі жатыс формалары тасқын, жамылғы, күмбез тәрізді, кейде желілі болады. Фонолиттердің бөлшектері жұқа плиталар түрінде кездеседі, сондықтан оларды төбе жабатын тақтатас ретінде пайдаланады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Мэттью Джозеф «Мэтт» Коэн (ағыл. Matthew Joseph «Matt» Cohen, туған 28 қыркүйек 1982) — американдық кино және теледидар актеры. Әлемге көбінесе "Юг нигде" киносында Эйдан Дэннисон ролімен әйгілі.

Өмірбаяны мен мансапы
---------------------

Коэн Флорида штатындағы Майами қаласында өмірге келген. "Бугимен 2" мен "Темный час" фильмдерінде, басты ролдерді ойнаған. Тағыда "Юг нигде" фильмінде Эйдан Дэннисонның басты ролін ойнаған. 2008 жылының соңында жас Джон Винчестердің ролін "Сверхъестественное" сериалында ойнаған. 2009 жылы "За пределом" фильмының со-продюсері болған. Джош Шварцтың «Rockville, CA» веб сериалында Сид ролін ойнаған. 

Қазіргі кезде Джереми ролінде "90210: Новое поколение" сериалының 4 сезонында түсіп жатыр.

Жеке өмірі
----------

2011 жылдан бастап Мэнди Мусгровқа үйленген.

Дереккөздер
-----------

1. Мэтт Коэн Internet Movie Database сайтында
2. Мэтт Коэн
**Белло Реми** Remy Belleau, шамамен 1533 жыл, Ножан-ле-Ротру, Шартра – 6 наурыз 1577 жыл, Париж), француз ақыны .

Пьер Ронсардың ең жақын досы. «Плеяда» одағының мүшесі. Эсхил, Феокрит, Мосх, Лонг, Вергилий, Гораций, Тибулл, Овидийдің шығармаларын көп оқыған. 1553 жылы Жодельдің «Күңдіктегі Клеопатра» атты трагедиясында актер ретінде ойнайды. 1555 жылы Петр Рамустың «Диалектика» атты латын тілді трактатын француз тіліне аударады. Белло көптеген сонет, мадақ өлең, идиллия, поэма, эпиталама, комедиялардың авторы. Сондай-ақ тастар туралы көптеген ғылыми еңбектер жазады («Шынайы тарих», «Полигисторе», «Этимология»).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сілтісіздендіру**
-------------------

### Жүру процесі

Сілтісіздендіру - еріткіш көмегімен қатты материалды, әр түрлі құраушыларға ажырату, яғни қатты заттың бір не бірнеше құраушыларын сулы немесе органикалық еріткіштер көмегімен ерітіндіге айналдыру процесі. Бұл процесс қатты зат ұнтағын сұйық еріткіш пен газ ( мысалы, ауа) газ қосылған ортада араластыру (алтын, уран рудаларын, сульфидті концентраттарды сілтісіздендіру) тәсілдерімен жүргізіледі. Сілтісіздендіру процесі еріткіштің қасиеттеріне, қатты заттың құрылымы мен сипаттамаларына, араластыру дәрежесіне, сыртқы әсерлерге (қысым, температура т.б.) сәйкес әр түрлі жылдамдықпен өтеді. Сілтісіздендіру процестеріне ағаш құрамынан лигнин бөліп алу, қызылша құрамындағы қантты ыстық суда еріту (мысалы, Алматы қант зауытында), концентраттар мен рудалардан металл бөліп алу (республикамыздың көптеген металлургиялық өнеркәсіптерінде: Өскемендегі қорғасын-мырыш комбинаты, Шымкент қорғасын зауытында кеңінен тараған), тұзды топырақтарды шаю (табиғи және жасанды түрде) мысал болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 502-бет
**Мэттью Пейдж «Мэтт» Деймон** (ағылш.  *Matthew Paige «Matt» Damon*, 8 қазан 1970, Кембридж, Массачусетс, АҚШ) — америкалық актер, продюсер. «Ақылды Уилл Хантинг» (1997) фильмі үшін «Ең үздік сценарий», «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарының жүлдесінің номинанты атанған. «Ақылды Уилл Хантинг» (1997), «Қатардағы жауынгер Райанды құтқару» (1998), «Догма» (1999), «Талантты мистер Рипли» (1999); «Оушеннің он бір досы» (2001), «Оушеннің он екі досы» (2004), «Оушеннің он үш досы» (2007); «Борнның жеке тұлғасы» (2002), «Борнның үстемдігі» (2004) және «Борнның талабы» (2007) драмаларында және Мартин Скорсездің «Жолдан тайғандар» (2006) фильмінде түскен.

Балалық шағы
------------

Мэттью Пейдж Деймон 1970 жылы 8 қазанда Массачусетс штатының Кэмбридж қаласында дүнмеге келген. Оның әкесі, Кент Дэймон, алым инспекторы, ал анасы, Нэнси Карлсон-Пейдж, Лесли колледжінің профессоры, кіші сынаптардың білімінің маманы болып жұмыс атқарған. Мэттің 1967 жылы туған Кайл атты үлкен ағасы бар. 1973 жылы, Мэтт Деймон 3 жаста болғанында, оның ата-анасы ажырасып, Кайл екеуі анасынаң қармағында қалады. Олар өмір сүрген үйде олардан басқа тағы 5 отбасы тұрған.

Мансап
------

Ең бірінші рөлдерін студент болып жүрген кезінде алған. 1996 жылы «Ұрыстағы ерлік» фильмінде Дензел Вашингтонмен және Мэг Райанмен бірге түседі. 1998 жылы «Қатардағы жауынгер Райанды құтқару» фильмінде Стивен Спилбергтің рөлін ойнайды. 1998 Кевин Смиттің «Догма» атты комедиясында Бен Аффлекпен бірге және Энтони Мингелланың «Талантты мистер Рипли» атты фильміде түседі. «Талантты мистер Рипли» фильмінде басты рөлді иелену үшін Мэтт 13,5 кг арықтайды. Оған қоса, ол пианинода ойнауды үйренуге мәжбүр болады.

Жеке өмірі
----------

Мэтт Деймон 2005 жылдың 9 желтоқсанында Нью-Йорк қаласында аргентиналық Люсьяна Баррозоға үйленеді. Олар 2003 жылы Майамиде танысқан. Қазіргі кезде екеуінің үш қыздары бар. 2006 жылдың 11 маусымында Изабелла, 2008 жылдың 20 тамызында Джиа Завала және 2010 жылдың қазан айында Стелла Завала атты қыздары дүниеге келген. Люсьянаның бірінші күйеуінен Алексия атты қызы бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мэтт Деймон (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
Мюлленбергтер
-------------

Мюлленбергтер (Muhlenberg family), Пенсильвания штаты мен Лютеран шіркеуінің тарихына байланысты танымал америкалық әулет. Генри Мельхиор Мюлленберг (1711-87) Германиядан Пенсильванияға қоныс аударған, Нью-Йоргтан Мерилендге дейінгі барлық Лютеран шіркеулеріне бақылаушы болып қызмет атқарды. 1748 жылы ол Америкада алғашқы болып Лютеран шіркеулерінің синодын (басқарушыларын) құрды. Үлкен ұлы Джон Питер Бабриэль (1746-1807) Лютеран шіркеуінің діни қызметкері болды, Континентальдық армияның бригадалық генералы болды және Конгресс мүшесі болды. Екінші ұлы Фредерик Огастес Конрад (1750-1801) Лютерантның діни қызметкері болған. Континентальдық Конгреске қатысқан, одан кейін өкілдер палатасының бірінші скипері болды. Уильям Огастес (1796-1877) - Фредерик Огастес Конрадтың немересі, Епископтық шіркеудің діни қызметкері, Лонг-Айленде әулие Павел колледжінің және Нью-Йорктегі әулие Луки ауруханасының негізін қалады. Фредерик Огастес Мюлленберг (1818-1901) – жоғарыда аталған Фредерик Огастестің жиені, Лютеран діни қызметкері және ағартушысы болды. Аллентаундегі Мюлленберг колледжінің бірінші директоры болды.
**Утіс** немесе **Гиламонстр** (лат. *Heloderma suspectum*) – Бауырымен жорғалаушылар класының қабыршақтылар отрядыңын утістілер тұқымдасына жататын биологиялық түр. Америка Құрама Штатының оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстігінде тіршілік етеді.

"Гиламонстр" (ағылш. *Gila monster*) - утістің ағылшынша атауы, Аризонадағы Гила өзеніне байланысы пайда болған. Солтүстік Америкада екі улы кесіртке тіршілік етеді. Утіс соның бірі. Екіншісі - "мексикалық моншақты кесіртке" деп аталады.

Утіс сырт көзге түсе бермейді, сондықтан оның өмірін бақылау өте қиын. Утістің терісі - моншақ тәрізді қара, қызғылт, қызыл, оттың тіліне ұқсайтын сары сүйелшелермен қапталғандықтан, шұбар болып көрінеді. Құйрығының ашық және қара түсті жолақтар кезектесе орналасқан. Қабыршақ құрайтын бұл мүйізді моншақтар ғылымда "остеодерм" (остеодерм - омырқалы жануарлар терісінің сүйекке айналуы) деп аталады.

Ұзындығы - 60 см, оның шамамен 15-17 сантиметрі құйрығынан тұрады, салмағы - 1-2 келі. Утістер 20 жылдай өмір сүреді. Түсіп қалған тістері үнемі қайтадан өсіп шығады. Иіс сезу қабілеті өте дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2007 IUCN Red List – Search.  Iucnredlist.org. Тексерілді, 19 қыркүйек 2008.
2. ↑  Fry, Bryan G.; et al. (ақпан 2006). "Early evolution of the venom system in lizards and snakes.". *Nature* **439** (7076): 584–588. doi:10.1038/nature04328. PMID 16292255.. Retrieved 2008-05-14.
3. ↑  "1100 қызық деректер жануарлар"
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Кіші Борсық құмының батысындағы оқшау төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қарашоқат ауылының оңтүстік-батысында 55 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 222 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Жалпақтөбе, оңтүстігінде Жартау төбелері бар.

Өсімдігі
--------

Құмайтты сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында астық тұқымдас шөптесіндер аралас жусан, бұйырғын, күйреуік, жантақ, сексеуіл, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5