recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика - 7-11 тамыз аралығында Париждегі Порт-де-Версаль Экспо көрмесінде өтеді. Париж-2024 ауыр атлетика бағдарламасына бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді, өйткені токиодағы сайыстар саны он төрттен онға дейін қысқарды.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

Т = Таңғы сессия

К = Кешкі сессия

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| К | Квалификация | F | Финал |

| Сайыс↓/Уақыты→ | Тамыз 7 | Тамыз 8 | Тамыз 9 | Тамыз 10 | Тамыз 11 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | E | A | E | A | E | M | A | E | M |
| **Ерлер** |
| 61 kg | К | F |  |  |  |  |  |
| 73 kg |  |  | К | F |  |  |  |
| 89 kg |  |  | К | F |  |  |  |
| 102 kg |  |  |  | К | F |  |  |
| +102 kg |  |  |  |  | К | F |  |
| **Әйелдер** |
| 49 kg |  | К | F |  |  |  |  |
| 59 kg |  | К | F |  |  |  |  |
| 71 kg |  |  |  | К | F |  |  |
| 81 kg |  |  |  |  | К | F |  |  |
| +81 kg |  |  |  |  | К | F |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Ерлер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Event** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| 61 kg |  |  |  |  |  |  |
| 73 kg |  |  |  |  |  |  |
| 89 kg |  |  |  |  |  |  |
| 102 kg |  |  |  |  |  |  |
| +102 kg |  |  |  |  |  |  |

### Әйелдер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Event** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| 49 kg |  |  |  |  |  |  |
| 59 kg |  |  |  |  |  |  |
| 71 kg |  |  |  |  |  |  |
| 81 kg |  |  |  |  |  |  |
| +81 kg |  |  |  |  |  |  |

Сілтемелер
----------

1. ↑
2. ↑
2008 жылғы маркада
**«Қонақ келді»** — қазақ кескіндемешісі Салихитдин Айтбаевтың 1969 жылы салған суреті.

Суретте киіз үйдің алдында қымыз ішіп жатқан бір топ адамға аттан жаңа түскен қонақтың қосылып, дастарқан алдына жайғасуы бейнеленген. Жастардың біреуі тұрып, қонаққа отыратын орын ұсынғалы жатыр, ал бала соның атын шаужайынан ұстап, әрі қарай жетектеп жатыр. Сол жақ шетте қазанның пісіп тұрғаны, ал артқы жақта келіншектің биені сауғаны көрініп тұр.

Айтбаев осы туындыда қонақжайлылықтың кәдімгі бір мысалын әмбебап әрі мәңгі нышанға түрлендіреді. Әр кейіпкердің қимылынан дәстүрлі өмірдің тұрмысы жалпы болмыспен мәндес болғаны суретте айқын байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты: 100 шедевров искусства Казахстана Мұрағатталған 25 шілденің 2021 жылы.. Алматы, 2013.

Тағы қараңыз
------------

* Бір кесе қымыз

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуСалихитдин Айтбаевтың туындылары |
| --- |
|  |
| 

Абай • Айгүл • Ана • Әке • Ә. Әлім­жанов • Бақыт • Бригада жиналысы (Түскі ас) • Е. Мергенов • Жас қазақ­тар • Киіз үй алдындағы қыз • Қонақ келді • Қыздың портреті • М. Әуезов • Мединаның портреті • Медресе. Хива • Сәулетші Сүлейменов • Суретші шеберханасында • Таң • Терезе алдындағы қыз • Шопандар демалысы • *пейзаждар* • *графикалар*
 |

 |
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы гольф - 1-10 тамыз аралығында Гайанкурдағы Le Golf National стадионында өтеді деп жоспарлануда, оған екі медаль турнирінде барлығы 120 ойыншы қатысады. Парижге арналған гольф форматы алдыңғы екі олимпиадамен бірдей болып қалады, онда 60 ойыншы төрт күндік, 72 шұңқырды көздейді.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Р1 | 1-ші раунд | Р2 | 2-ші раунд | Р3 | 3-ші раунд | F | Финал |

| Сайыс↓/Уақыты→ | Тамыз 1 | Тамыз 2 | Тамыз 3 | Тамыз 4 | Тамыз 7 | Тамыз 8 | Тамыз 9 | Тамыз 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер жеке | Р1 | Р2 | Р3 | F |  |  |  |  |
| Әйелдер жеке |  |  |  |  | Р1 | Р2 | Р3 | F |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер жеке |  |  |  |
| Әйелдер жеке |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Қай заманда болсын, адам ағзасына өсімдік өнімдерінің тағамдық жағына қоса емдік, шипалық қасиеттеріне де назар аударған. Қазіргі кезде топыраққа (жерге) айрықша көңіл аударылып, жерді экономикалық тиімді пайдалана отырып, «денсаулықтың қайнар көзі», және «тағамның музыкасы» атанған көкөніс дақылдарын көптеп өндіру басты мақсаттардың бірі. **Көкөніс шаруашылығы** – ашық және қорғаулы топырақтарда көкөністерді өндірумен айналысатын ауыл шаруашылығының бір саласы, сонымен қатар көкөніс дақылдарының биологиясы мен олардың өнімділігін арттыру мен сапасын жақсартуға бағытталған прогрессивті өсіру технологияларын, еңбек шығыны мен өнімнің өзіндік құнын төмендетуді зерттеумен айналысатын ғылым. Көкөнісші ғалымдар сонымен қатар жаңа көкөніс дақылдарының жақсартылған сорттары мен оларды көбейтудің жаңа әдістемелерін, басқа да сала өкілдерімен бірлесе отырып, көкөніс шаруашылығының экономикасына, ұйымдастыру жұмыстарына және механизациясына жаңалықтар енгізумен айналысады. Көкөніс шаруашылығы ауыл шаруашылығының саласы ретінде өзіндік ерекшеліктерге ие; солардың ең бастылары: 

- Көкөністерді егістік жағдайында өсіру (ашық топырақтағы көкөніс шаруашылығы) және жасанды микроклимат жағдайында өсіру (қорғалған топырақтағы көкөніс шаруашылығы);

- Көшетпен өсіру әдісі кеңінен қолданылады, өсімдіктер алдын ала оңтайлы қоректік алаңда (аз көлемдегі) өсіріліп, кейіннен көшеттерліп отырғызылады, сондай-ақ көктету, тежеу, өсіру және дозалау жұмыстары жүргізіледі;

- Көкөністерді егу қалалар мен өндірістік орталықтар маңайындағы онша үлкен емес жерлерде шоғырланлырылады, сонымен қатар жерді тиімді пайдаланумен қатар, арасында қайталап және тығыздап егу жөнінен өндіріс егістік жұмыстарына қарағанда жоғары өнімді болып келеді.

Адамзаттың тағамына пайдалану үшін өсірілетін екпе өсімдіктердің жалпы түрлері 200-дің шамасында. Осының ішінде 100 ден астамы көкөніс дақылдары. ТМД елдерінде көкөніс дакылдарының 70-тен астамы, ал Қазақстанда 50-ге жуығы өсіріледі. ҚР Тағамтану Академиясының мәліметтеріне сай, әр адам жылына орта есеппен 126 кг түрлі көкөніс дақылдарын пайдалану қажет екен. Қазақстандағы көкөніс дақылдарының жыл сайынғы егістік көлемі 110-115 мың га шамасында, оның – 20-22 мың га оңтүстік облыстардың еншісінде. Көкөністердің барлық түрлерінен алынатын жалпы түсім 2,2-2,5 млн.тоннаға дейін. Көкөніс дақылдарының орташа өнімділігі - 17-20 т/га аралығында, бұл көрсеткіш олардың өсіру аймақтарына, түріне, сорттық ерекшеліктері мен агротехнологиясына байланысты 10-12-ден 30-35 т/га дейінгі аралықта ауытқиды.

Дереккөздер
-----------
**Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)** Освенцим қаласының маңында 1940-1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Көбіне тарихта мұны неміс тілінде Аушвиц-Биркенау деп атайды. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы польшаның Оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған.Одан бөлек әскери экономикаға жұмыс істеййтін жаспарлас жатқан ондаған лагер болған.

Холокост құрбандарын еске алудың халықаралық күні
-------------------------------------------------

Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокост құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады.

Тарихи мәліметтерге сүйенсек, 1933-1945 жылдар арасында Еуропадағы еврей халқының 60 пайызына қысым көрсетілген. Олардың ішінде әйелдер, балалар мен қарттар болған. Түрлі статистика деректері бойынша Освенцимде (Аушвиц-Биркенау) 1,5-нан 4 миллионға жуық адам мерт болған. Освенцим Польшаға немістер басып кіргеннен бір жыл өткен соң, яғни 1940 жылы жұмыс істей бастаған. Еврейлермен қоса онда 85 мың поляк, 20 мың сыған, Еуропа елдерінің басқа 12 мың азаматы және Совет одағының шамамен 15 мыңға жуық әскери тұтқыны өлтірілген делінеді.

Дереккөз
--------

1. ↑  tengrinews.kz
Цельсий Андерс
**Андерс Цельсий** (швед. *Anders Celsius*), 1701 - 1744) - Швед астрономы, физигi. Ғалымның астрономия, геофизика және физика салалары бойынша көптеген еңбектерi бар. Солтүстiк территориялардың зертеулерiне үлкен үлес қосты, негiзiнде меридианды өлшеу мақсатындағы Лапландық экспедициясына мүше болған. Полярлық аудандардан оралысымен Цельсий Упсалда астрономиялық обсерваторияның ұйымдастырылуы мен құрылысы жайындағы жұмыстарға белсене кiрiседi де 1740 ж. обсераторияның директоры болады. 1742 ж. ол 100 – градустық бағанын (шкала) ұсынады. Онда 0 градус ретiнде қалыпты судың атмосфералық қысым кезiндегi судың қайнау температурасы, ал 100 градус ретiнде мұздың еру температурасы алынған. Шкаланың бiр бөлiгi 1/100 дi құрайды. Бiрақ та бүгiнгi күнде қолданыста жүрген градустық құрал, Халықаралық практикалық температуралық бағаны болып табылады, оның негiзiнде Цельсий және Кельвин принциптерi алынған.
Құстардың ауа қапшықтары жүйесі
**Ауа қапшығы**, жел қабық, жел көбік — жоғары сатыдағы хордалыларда кездесетін іші ауаға толған қуыс. Оның қабырғасы жұқа, сыртқы сірілі және ішкі кілегейлі қабықтардан тұрады. Ауа қапшығы бақаларда ауыз қуысының артқы бөлігінде, кейбір сүтқоректілерде (мысалы, жылқыда, есекте, зебрде) көмекей маңында орналасып, дыбысты күшейтуге әсер етеді. Ауа қапшығы құстарда ерекше жетілген. Кейбір құстардың өкпесіндегі кеңірдектің өкпеден тыс бөлігі сыртқа шығып, қабырғасы жұқарып, ауа қапшығына айналады. Мұндай кеңірдектерді эктобронхтар деп атайды. Құс өкпесінде 9: бір бұғана аралық, екі-екіден мойын, алдыңғы және артқы көкірек, құрсақ ауа қапшықтары болады. Бұғана аралық ауа қапшықтар екі ұшы арнайы тесіктер арқылы тоқпан жілік қуысымен жалғасып, жілік қуыстарына ауа өткізеді. Ежелден қазақ халқы жан-жануарлардың өздеріне тән ерекше қасиеттеріне байланысты ауа қапшығын әр түрлі атпен атаған. Мысалы, жылқыдағы ауа қапшығы жел қабық деп аталады. Ат шапқанда, оның өкпесі ауаға толып, қанаттанып, ұшып келе жатқандай әсер қалдырады. Шауып келген жылқының ауа қапшығы босайды, оны қазақ аттың «желі басылды» деп атайды. Ал құстардағы ауа қапшығы жел көбік деп аталады. Құс ұшқанда өкпесі көбікке (ауаға) толып, салмақсызданып, әуеде жеңіл қалықтауына мүмкіндік береді. Құс аңға түскен немесе жемтігіне қонған кезде ауа қапшығы босайды да, құстың менш. салмағы көбейеді. Өсімдіктерде ауа қапшығы желмен тозаңданатын, негізінен қылқан жапырақтылардың гүл тозаңдарында болады.
Кітап сканері — электронды кітапхананы толықтырудағы маңызды құрал
**Электронды кітапхана** — сандық пішімге көшірілген мәтіндерді сақтау үшін жасалған сайт.

Кәдімгі кітапханалардағыдай мұндай сайттар жалпы, әдеби, техникалық және т.б. болып бөлінуі мүмкін.

Электронды кітапхана қызметін географиялық және уақыт факторларына қарамай пайдалануға болады.

Сондай-ақ әр сөз, әр сөз тіркесі, әр сан бойынша іздеу функциясы да оқырман үшін өте тиімді.

Мысалдары
---------

Гутенберг жобасы алғашқы электронды кітапхана болып есептелінеді. Жоба 1971 жылы істей бастады, ал сайты 1990-шы жылдары пайда болды.

Google 2002 жылы кітаптарды сканерлеу және серверлерде сақтау жобасын бастады. Бұның нәтижесі ретінде 2004 жылы Google Books қызметі істей бастады.

Уикиқайнар қызметі 2003 жылдан бері істейді. Бұл — әрдайым толықтырылып отыратын, барлық тілдерде қолжетімді болып келетін мәтіндер қоры.

Сақтау пішімдері
----------------

Оқырманға ұсынылатын файлдардың пішімдері бойынша электронды кітапханалар негізгі екі түрге бөлінеді: онлайн оқуға болатын және жүктеп алуға арналған.

Онлайн оқуға болатын мәтіндер негізімен HTML түрде беріледі. Сондай-ақ TXT, DjVu және басқалар бар.

Жүктеу үшін көбінесе Rtf, Doc, сондай-ақ ePub, FB пішімдері қолданылады.

Кейбір телекоммуникациялық корпорациялардың өз файл пішімдері болады, Amazon.com-дағы azw, Sony-дегі BBeB.

PDF бұрын көбінесе жүктеуге арналған файлдар үшін қолданылатын, жаңа нұсқалары онлайн оқуға да бейімделген.

Тағы қараңыз
------------

* Мәтіндік файл
* Электронды кітап (құжат)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Thomas, Jeffrey* Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy.  US Department of State, Bureau of International Information Programs (20 July 2007).
2. ↑  How Wikipedia Works —  No Starch Press, 2008. — P. 435–436. — ISBN 978-1-59327-176-3.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуИнтернет және сайттар |
| --- |
|  |
| Жалпы | 
Ғаламтор (Web 1.0 • Web 2.0 • Web 3.0) • Сайт • Веб-портал • Веб-парақша |
|  |
| Сайт түрлері | 
Әлеуметтік желі • Бизнес сайты • Блог • Браузерлік ойын • Веб-форум (Imageboard) • Видеохостинг • Жаңалықтар сайты • Интернет-дүкен • Интернет-каталог • Микроблогинг • Онлайн-карта • Сұрақ-жауап сайты • Танысу сайты • Уики • Файлдар қоймасы • Фотохостинг • Чат • Іздеу жүйесі • Электронды кітапхана • Электронды пошта |
|  |
| Сайт жасау | 
Веб өңдеуші • Веб-дизайн • Хостинг • Сайтты алға жылжыту (Іздеу жүйесін оңтайландыру • Интернет-жарнама • Интернет-маркетинг • SMM) • Авторландыру • Аккаунт • Юзабилити • Жүйелік әкімші |
|  |
| Техникалық жағы | 
Веб сервер • Браузер • DNS • CMF • CMS • HTTP • SPDY • QUIC • CGI • HTML • XHTML • CSS • PHP • JavaScript • DHTML • Cookie • DOM • XML • AJAX • JSON • Adobe Flash • RSS • Atom • Микроформат • favicon.ico • robots.txt • Sitemaps • .htaccess |
|  |
| Қоғамдық жағы | 
Блогосфера • Интернет-қауымдастық |

 |
**Зарда** (хинди ज़र्दा, урду: Үлгі:Nastaliq‎ баңлаша জর্দা ) — запырангүл, сүт және қанттан жасалған және кардамон, мейіз, пісте немесе бадам хош иістендірілген үнді субконтинентінен шыққан дәстүрлі пісірілген тәтті күріштен (тәтті палау) тағам.

«Зарда» атауы «сары» дегенді білдіретін парсы тіліндегі «zard» (زرد сөзінен шыққан, өйткені күрішке қосылған запырангүл оған сары түс береді. Зарда дәстүрлі түрік десертін және ирандық дәстүрлі десертті шолезардты анық еске түсіреді, олардың атаулары бір тегі, бірақ олардан айырмашылығы, бұл қалың шырышты запырангүл күріш пудингі емес, ұнтақталған десерт шафран палауы.

Зарда әдетте негізгі тағамдардан кейін түскі астың соңында беріледі. Үнді субконтинентінде зарда үйлену тойлары сияқты ерекше жағдайларда танымал десерт болды және болып қала береді.

Көбінесе Пәкістанда бояғыш және дәмдеуіш ретінде қызмет ететін запырангүлден басқа, бірнеше қосымша тағамдық түстер қосылады, сондықтан мұндай зарда күріш дәндерінің бірнеше түстері болады. Сонымен қатар, консервіленген жемістер (мурабба) мен жаңғақтар мерекелік зарданың ажырамас бөлігі болып табылады. Тағамға жиі мейіз және басқа да кептірілген жемістер қосылады. Ақырында, кейбір ерекше жағдайларда палау гулаб джамунды еске түсіретін үнді сүзбе хоясының тәтті шарларымен безендіріледі.

Могол Үндістанында Зарда тәтті еттің кішкене қуырылған бөліктерін қосқанда вариацияға ие болды. Бұл опция «мутанжан» деп аталды. Болжам бойынша мутажан болды сүйікті тағамдарының бірі падишах Шах Джахан, құрылысшы Тәж-Махал. Бұл күріш тағамы қонақтарға арнайы банкеттерде дайындалған.

Ассириялықтар да бұл тағамды (сол атаумен) дайындайды, ол әдетте ораза кезінде жасалады, яғни ет пен сүт өнімдерін пайдаланбай.

Тағы қараңыз
------------

* Күріш тағамдарының тізімі (ағыл.)
* Пәкістандық күріш тағамдары (ағыл.)
* Пудинг
* Плов
* Хапама

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Zarda Recipe (Indian Sweet Rice). *The Huffington Post* (17 қараша 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 ақпан 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 қаңтар 2017.
**Арпалыс. Волоколамск тас жолы** - повесть.

**Арпалыс** - Александр Бектің қаһармандық рухтағы шығармаларының бірі. Роман-диалог Ұлы Отан соғысының 1943-1944 жылдары жеке кітап болып жарыққа шықты.

Қысқаша мазмұны
---------------

Бұл шығармада Ұлы Отан соғысының даңқты каһарманы, гвардия палковнигі Бауыржан Момышұлының азаматтық, ерлік тұлғасын мүсінделеді. Баукеңнің сонау балауса жастық шағынан бері, Совет Армиясының үздік мектебінде шыңдалу кезіңіне, Ұлы Отан соғысының отты жылдарынан бастап күні бүгінге дейінгі ұлағатты өмір жолын шынайы фактілер аясында қызғылықты баяндайды.

Шығарманың басты кейіпкері
--------------------------

**Бауыржан** - Кеңес одағының батыры, жазушы, Екінші дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері, әскери қолбасшы, стратег және тактик. Шығармада Бауыржан өзі айтқанынан қайтпайтын, тәкаппар, өр мінезді кісі болғанынын көрсетеді. Жас кезінен бастап әкесінің сөздерін жадында сақтап өскен адам. Өлсе де өтірік айтпайтын, жамандық ойламайтын ақ жүректі кісі болған. 

1928-1930 жылдары бастауыш мектепте ұстаздық етеді. Біраз уақыт аудандық атқару комитетінің жауапты хатшысы ретінде қызмет атқарады. Аудандық милицияда 6 айдай жұмыс істейді.
1932 - 1934 жылдар аралығында Қызыл әскер қатарына қызмет етеді. 1933 жылы полк мектебін бітіреді.

Қызықты мәліметтер
------------------

Автор бұл повесть сюжеттерін Бауыржан Момышұлының өз естеліктерін айтумен (диктовка) қағазға түсірді. 
Бекке Момышұлы мына шартты қойды: "Шартымыз мынадай болсын. Сіз шындықты жазуға міндеттісіз. Кітап дайын болғасын маған әкелесіз. Бірінші тарауын оқимын да, ұнамаса: "Жаман екен, өтірік жазыпсыз!" деймін. Сонда сол қолыңызды үстел үстіне қоясыз. Әп!— деймін де, сол қолыңызды шауып тастаймын! Екінші тарауын оқимын. "Жаман екен, өтірік сықпыртыпсыз!" десем болғаны, оң қолыңызды тоса береңіз. Әп!— деймін де, оң қолыңызды тағы шабамын. Көнемісіз?" Бек: "Көнем" деп жауап берді. 

"Арпалысты" жазу бірнеше жылға созылды, қолжазбасын оқу, түзету керек жерлеріне Бауыржан Момышұлының өзі қатынасқан. 
Мұның өзі автор үшін қаншама азап болды. Бауыржан батырдың майыспайтын түзу мінезділігіне Бек ұзақ уақыт шыдап келген болатын, кейде өз қарсылығын, наразылығын айтатын.
Кітаптағы Баукеңнің айтылуымен жазылған әңгімелер – 90–95%, өзінің көрген–білгендері, түйсінгендері, жалпы сөздері – 5–10%.

Тағы қараңыз
------------

* Александр Бек
* Бауыржан Момышұлы

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2013 жылы.

1. ↑  Меломан интернет дүкені
2. ↑  Александр Бек. Арпалыс. Бірінші кітап. Қазақ тілінен еркін аударған Құрманбек Сағындықов. Алматы, "Жалын" баспасы, 1977
Файл тақырыбы
Файл тақырыбы
**Антрацен**, С14Н10 — ароматты көмірсутектер класындағы органикалық қосылыс.

Физикалық қасиеттер
-------------------

Таза күйінде 1867 ж. алғаш рет алып зерттеген - академик Ю.Ф.Фрицш.

Түссіз кристалдар, балқу t 218° C, қайнау температурасы 340° C, тығыздығы 1.25; молярлық массасы = 178.23.

Суда ерімейді, ацетонитрил және ацетонда аз ериді. Қыздырғанда бензолда ериді.

Химиялық қасиеттері
-------------------

Химиялық белсенділігі жоғары.

Химиялық қасиеттерімен нафталинге ұқсас. Айырмашылығы - қосылу және тотығу реакциялары жеңіл өтеді.

  

Молекулалары бір қатарда орналасқан, конденсацияланған 3 бензол ядросынан тұрады.
Көбіне химиялық реакцияларды антраценнің орталық ядросы әрекеттеседі. 

Электрофилды ауысу "9" және"10" нүктелерінде болады. Нәтижесінде антроцен оңай тотығып, антрахинон шығады C14H8O2.

АнтрахинонАнтрахинон

Қолдануы
--------

Техникада Антраценді тас көмір қара майынан қайнатып бөліп алады. Антрацен антрахинондық бояғыштарды синтездеуде негізгі зат, антрахинон алу үшін қолданылады.

Қызықты дерек
-------------

* Антрацен молекуласы — жұлдызаралық қеңістікте табылған ең ірі молекула..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gerd Collin, Hartmut Höke and Jörg Talbiersky "Anthracene" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2006.
2. ↑  Антраценовый космос: Органика в пространстве — Популярная механика Мұрағатталған 23 ақпанның 2014 жылы.

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}
Сацебе́ли**сонымен қатар**Сацибели **(груз. საწებელი) — грузин халқының тағамы,Грузия үшін тұздық ретінде қолданылады және  жаңғақ пен жеміс-жидектерден тұрады.**

Ингредиенттер
-------------

грек жаңғақтары

шикі жүзім шырыны(т. н. абгор),немесе анар және қожақат,әлде осылардың қоспасынан дайындаладытауық сорпасысарымсаққызыл ашты бұрышкардобенедикткинза

Сипаттама
---------

Үгітілген грек жаңғақтарынсірке суға тұндырады,сорпа немесе ыстық суды қосады,кесілген пиязды,үгітілген сарымсақты,тұз,қызыл бұрыш және жасыл көкөністер.Кардобенедикт болмаған жағдайда дайын   хмели-сунели дәмдеуішін алсаңыз болады.Оның құрамына әрине кардобенедикт кіреді.

Қолданылуы
----------

Бұл тұздық қуырылған немесе піскен үй құстарына - тауықтарға,күрке тауықтарға беріледі.Мысалы сацебелині тауық балапанына тартса болады.Тұздық суық күйінде және жылы күйінде беріледі.
**«Бөлтірік»** — (ағыл. Teen Wolf) — жастарға
арналған мистико-драма жанырында, MTV арнасының тапсырысы бойынша
1985 жылғы аттас фильмге қарап АҚШ елінде түсірілген телесериал.
Тұсаукесері 5 маусым 2011 жылы "MTV Movie Awards" рәсімінен кейін
өткізілді .

Шоу жағымды пікірлер жинап, Metacritic сайтында 100 ден 61
баллға ие болды. Сериалдын тұсаукесері 2,18 млн көрерменді тартты. 14
шілде 2011 жылы ресми түрде шоу 2 сезонға ұзартылды .Түсірілім
маусымнан басталып, 2011 жылғы қараша айына дейін өткізілді. 2 сезонның
тұсаукесері 3 маусым 2012 жылы өтті. 12 шілде 2012 жылы "Волчонок"
телесериалы 24 сериядан тұратын 3 сезонға ұзартылды. Шоудың түсіру
орнын Лос Анжелес, Калифорнияға көшірді .Бұл сезонның тұсаукесері 3
маусым 2013 жылы болып, жоғары рейтингке көтерілді. Нью – Йорк
қаласында Comic-Con ресми түрде сериалдың жалғасуы және 4 сезонның
2014 жылы маусым айында шығуы туралы мәлімдеді. Сан-Диего қаласында
Comic-Con ресми түрде 5 сезонның шығуы туралы мәлімдеді .Шілде айында
2015 жылы 20 эпизодтан тұратын 6 сезонға ұзартылды. 21 шілде 2016 жылы
Сан-Диего қаласындағы Comic-Con 6 сезон соңғы болатынын жариялады. 6
сезонның тұсаукесері 15 қараша 2016 жылға тағайындалды.

Сюжет
-----

Скотт МакКолл —16 жастағы жасөспірім. Бір күні түнде орманда оны белгісіз ,
қасқырға келетін аң шабуыл жасап, тістеп алады. Көп ұзамай Скотт өзінен
кейбір өзгерістерді байқай бастайды. Мысалы, есту қабілеті, күші, тез
қалпына келу және жеделдетілген рефлекстері күшейе бастайды. Жақын
досы Стайлз Стилински мен Дерек Хейлдың көмегімен, өзін бақылай отырып,
отбасын, достарын және Эллисон Арджент атты қызын, қасқырға келетін
құбылғыдан құтқаруға тиіс.

Рөлдерде
--------

### Негізгі құрамы

Тайлер Поузи - Скотт Маккол

Кристал Рид - ЭллисонАрджент

Дилан О’Брайен - Стайлз Стилински

Тайлер Хеклин - Дерек Хейл

Холланд Роден - Лидия Мартин

Колтон Хейнс - Джексон Уиттмор

Шелли Хенниг - Малия Хейл

Арден Чо - Кира Юкимура

Дилан Спрейберри - Лиам Данбар

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
* «Бөлтірік» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында(ағыл.) сайтта Internet Movie Database
* Бөлтірік Мұрағатталған 3 қыркүйектің 2012 жылы. сайтында *TV.com*
Кезінде *Collegiate School* деп аталған, ал 1701 жылдың 9-шы қазанынан бастап *Йель коллелджі* болып өзгертілді.
**Йель университетті** (ағылш. *Yale University*) — Американдық жекеменшік иелігіндегі Айви Лигасына кіретін зерттеу университеті. Ол Коннектикут штатының Нью Хэван қаласында орналасқан. Бұл университтет 1701 жылы Коннектикут колониясында қаланып, бүгінгі күні АҚШ-тың колониялдық кезеңде қаланған университеттер тізіміне кіреді.

Йель университетінің құрылуы 17–шы ғасырдың дін қызметшілерінің бастамасымен жас шіркеу қызметшілері мен саясаткерлерді даярлау мақсатымен қалана бастап "Collegiate School" деп аталған. 1718 жылы университеттің аты "British East India Company" ұйымының бастығы Элиху Йельдің құрметіне берілді. 1861 жылы Йель университетінің магистранттарға арналған өнер және ғылым факультеті АҚШ-тағы алғаш PhD дәрежесін тағайындайтын жоғарға оқу орны болды. 1900 жылы Йель Америка Университеттер Ассоциациясын құрды. 

1930 жылдары Йель оқу жүйесін өзгертіп, 12 факультеттерге бөлінді. Бүгінгі күні Йель тағы 2 факультет құруды жоспарлауда. Йельде 1,100 ұстаздық құрамы студенттерге сабақ оқытып кеңес береді. Бакалавриатта оқитын студенттердің саны 5,300 және магистратура мен профисианалды студенттердің саны 6,100. Йельдің барлық ең жоғары дәрежелі профессорлары бакалавриатта оқитын студенттердіңбарлығына сабақ оқытады.

Йель университетінің эндаументі $19.4 миллиард. Бұл әлемдегі екінші ең үлкен жоғарғы оқу эндаументі. Йельдің жиырмадан астам кітапханасы бар және бүкіл кітап қорының саны 12.5 миллион. Йельдің 49 Нобель лауреаттары бар, мұның ішіне студенттер, ұстаздар және басқа да университет мүшелері кіреді. Американың 5 президенті, 19 АҚШ жоғарғы сот мүшелері, және бірнеше басқа мемлекеттердің басшылары Йельден білім алған. Йель Заңгерлік факультеті университеттің ең танымал бөлігі және АҚШ-тың бүкіл заңгеплік мектептерінің ішінде оқуға қабылдану бәсекелестігінен ең қиыны.

Йель университетінің спорт топтары *Йель Бульдогтары* атымен танымал. Йельдің спорт топтары бүкіл АҚШ колледждер арасындағы жарыстарда Айви Лигасы кіретін Бірінші Дивизионында жарысады. Йель және Гарвард университеттерінің спорт топтары өз-ара ерекше тартыстары жан-жақты танымал. Екі университ арасындағы ең атақты екі тартыстың біреуі АҚШ футболынан "*The Game"* деп аталады және, екіншісі, қайық есуінен "*Harvard-Yale Regatta"* деген аты бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Academic programs | Yale.  Yale.edu. Тексерілді, 16 қыркүйек 2009.
2. ↑  *Lu, Carmen* Undergraduate teaching requirement a myth.  Yale Daily News (қазан 15, 2009). Тексерілді, 4 желтоқсан 2011.
3. ↑  Yale.edu
4. ↑  *Conroy, Tom* YaleNews | Investment Return of 21.9% Brings Yale Endowment Value to $19.4 Billion.  Dailybulletin.yale.edu (September 28, 2011). Тексерілді, 4 желтоқсан 2011.
5. ↑  Yale University Library: Libraries & Collections A-Z.  Library.yale.edu (шілде 10, 2006). Тексерілді, 16 қыркүйек 2009.
6. ↑  2009 Raw Data Law School Rankings: Acceptance Rate (Ascending).  Internet Legal Research Group. Тексерілді, 29 сәуір 2012.
**Мадисондағы Висконсин университеті** (ағыл. *University of Wisconsin–Madison*) — АҚШ, Висконсин штаты, Мадисонда орналасқан мемлекеттік зертеу университеті. Висконсин университетінің жетекші капмусы, Америкалық университеттер қауымдастығының мүшесі әрі қалаушысы. 1848 жылы құрылған.

Университет 20 мектепке бөлінеді. 2009 жылғы мәлімет бойынша оларда бакалавр мамандығы бойынша 28 690 студент, ал магистрлер мен докторанттар саны — 9116. Университеттік мұғалімдер штатында 2017 қызметкер бар.

Университет баклавриат бағыты бойынша 135 бағдарлама, 151 магистрлік бағдарлама және студент-докторанттарды дайындауға арналған 107 бағдарлама ұсынады. Университет бағаналық жасушаларды зерттеу бойынша пионер болып саналады.

Висконсин университеті (Мадисон)

Әйгілі оқытушылары мен зерттеушілері
------------------------------------

* Джин Амдаль
* Артур Робинсон
* Дэвид Вудворд Джеймс
* Александр Томсон
* Ростовцев Михаил Иванович

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Endowment  (ағыл.). Тексерілді, 8 тамыз 2014.
2. 1 2 3  Community Мұрағатталған 9 маусымның 2012 жылы. (ағылш.

Сілтеме
-------

* Ресми сайты
**Нейси Патрисия Дахомес Баррера** (ис. *Neisi Patricia Dajomes Barrera*; 12 мамыр 1998 жыл) — эквадорлық ауыр атлет, әлем чемпионатының жүлдегері (2017, 2018 және 2019), Панамерикалық чемпионаттың екі дүркін жеңімпазы, Панамерикалық ойындардың күміс жүлдегері. 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қатысушысы. Токиодағы 2020 жылғы Олимпиада чемпионы. Бойы — 167 см, салмағы — 76 кг.

Мансабы
-------

Ол алғашында 13 жасында черлидингке келгенге дейін гимнастикамен айналысқан. Ол 17 жасында кроссфитпен айналысқанға дейін төрт жарым жыл бойы черлидингте бақ сынасты, содан кейін бір жылдан кейін ауыр атлетикаға ауысты.

2015 жылы Торонтодағы Панамерикалық ойындарда ол 69 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсетіп, жалпы 225 келімен 2-ші орынды иеленді.

2016 жылы ол рио-де-Жанейрода өткен жазғы Олимпиада ойындарына 69 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде қатысты.

2017 жылғы Панамерикандық чемпионатта Эквадордан келген спортшы 241 кг салмақпен 75 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде алтын медаль жеңіп алды.

2017 жылы Анахаймда өткен әлем чемпионатында ол өзіне жалпы салмағы 240 кг болатын күміс медаль алып келеді.

2018 жылы Санто-Домингода өткен Панамерикалық чемпионатта ол тағы да 248 кг салмақпен бірінші болып келеді.

2018 жылы Ашхабадта өткен әлем чемпионатында серпіліс жаттығуға шағын қола медальді жеңіп алды, нәтижесінде жалпы сомасы 259 кг болатын үшінші орынға ие болды.

2019 жылы Паттайядағы әлем чемпионатында қатарынан екінші рет 245 кг (серпілісте 110 кг және серпілісте 135 кг) қорытынды нәтижемен үшінші орынға ие болды.

2021 жылы Токио Олимпиадасында Нейси Дахомес 263 келіде (118 + 145) 1-ші орынға ие болды.

2023 жылғы ауыр атлетикадан әлем чемпионаты өткен Сауд Арабиясында 81 келіге дейінгі санаттағы эквадорлық спортшы 115 келі нәтижемен серпілісте әлем чемпионатының шағын қола медалін жеңіп алды.

Марапаттар мен медальдар
------------------------

| Жыл | Өткен орны | Сайыс | Салмақ | Алған орны |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | Торонто | Панамерикалық ойындар | 69 кг дейін | 2 |
| 2017 | Анахайм | Әлем чемпионаты | 75 кг дейін | 2 |
| 2017 | Майами | Панамерикалық чемпионат | 75 кг дейін | 1 |
| 2018 | Ашхабад | Әлем чемпионаты | 76 кг дейін | 3 |
| 2018 | Санто-Доминго | Панамерикалық чемпионат | 75 кг дейін | 1 |
| 2019 | Паттайя | Әлем чемпионаты | 76 кг дейін | 3 |
| 2019 | Лима | Панамерикалық ойындар | 76 кг дейін | 1 |
| 2020 | Токио | Олимпиядалық ойындар | 76 кг дейін | 1 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
*Бұл мақала британдық телесериал туралы, американдық телесериал туралы көру Ұятсыздар (телесериал, АҚШ)*

**«Ұятсыздар»** (ағылш. *Shameless*) — британдық комедик-драмалық телесериал, Company Pictures өнімі Channel 4 телеарнасы үшін. Британ жұмыс-квартал адамдары өмірін суреттейтін сериал, бірнеше рет БАҚ өкілдерінің назарына түсті, яғни The Sun және BBC Two. Телесериал авторы, сценаристі және продюсері — Пол Эбботт.
9 қазан 2012 жылы *Channel 4* телеарнасының басшылары 11-сезон 14 бөлім телесериалдың соңы деп мәлімдеді.. Сондай-ақ, 9 ақпан 2013 жылы Лип Галлагер (Джоди Лэтэм), Моника Галлагер (Аннабель Эпсион), Карл Галлагер (Элиотт Титтенсор), Кевин 'Кев' Болл (Дин Келли), Фиона Галлагер (Энн-Мэри Дафф) және Ивонн Кариб (Келли Холлис) финалдық бөлімде ойнайды деген мәлімет расталды. Соңғы 11-маусым 26 ақпан 2013 жылы басталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  'Shameless' to end after 11 series in 2013, Channel 4 confirms  (ағыл.).  digitalspy.co.uk. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 сәуір 2013. Тексерілді, 17 сәуір 2013.
Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы
**Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы** (ӘММА; әз. *Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası*) - мұнай өндіру, өңдеу және мұнай химиясы өнеркәсібі үшін инженерлер дайындайтын Бакудегі жоғары техникалық оқу орны (Әзірбайжан). 

1920 ж. Баку политехникалық институты ретінде негізі қаланды, 1930 ж. мұнай институты, 1932-59 жылдары индустриялдық институт болды. 1959 ж. бері - мұнай және химия институты, института 7 факультет бар: геологиялық барлау, мұнай кәсіпшілігі, химия-технологиялық, мұнай-механикалық, энергетикалық, өндірістік процестерді автоманттандыру, инженерлік-экономикалық; 55 кафедра, 20 шақты проблемалық және салалық ғылыми-зерттеу зертханалары жұмыс істейді. 

900-ден астам оқытушы, олардың ішінде 40 профессор, 277 доцент жұмыс істейді. Институттың көптеген түлектері Қазақстанның мұнай-газ өнеркәсібі саласында, оның ішінде жетекшілік лауазымдарда жұмыс жасауда.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Веб-сайты Мұрағатталған 19 қаңтардың 2017 жылы.
**Батырлық ертегілер** - қазақ ауыз әдебиетінің негізгі жанрларының бірі, көбінесе, өлеңмен, кейде қара сөзбен де айтылатын көркем шығарма. 

Қиял-ғажайып ертегілері сияқты батырлық ертегілердің көпшілігі ерте замандарда пайда болған. Қиял-ғажайып ертегілерде көбіне мифтік, таңғажайып оқиғалар баяндалатын болса, батырлық ертегілерде кейіпкер дара мадақталып, батырлардың ерлік істері барынша әсірелеу түрінде көрсетіледі. Батырлық ертегілердің негізгі тақырыптары - сүйген адамына қосылу жолында шексіз ерлік көрсету, неше түрлі құбыжықтармен, жалмауыздармен соғысу, елі үшін жаудан кек алу. Баяндау кезінде сол фантастикалық мақұлықтар бейнесіне, табиғаттың дүлей күштеріне, жауласушы жақтың тұрмыс-тіршілігіне, іс-әрекетіне түсініктемелер беріледі. 

Батырлық ертегілердің бәрі бірдей ерте заманда туған жоқ, кейбіреулері кейін пайда болып, көбіне батырлық жырлардың прозалық түріне айналып отырды. Олардың негізгі арқауы бұрынғыдай дию, перілермен алысу емес, керісінше, қазақ батырларының сыртқы жаулармен соғысуы, ру-тайпалардың өзара талас-тартыстары сияқты оқиғаларға құрылды.

Батырлық ертегілердің өзіне тән стильдік ерекшеліктері бар. 

* *Біріншіден, мұнда қиял-ғажайып ертегілерге қарағанда, суреттеу элементтері басым*.
* *Екіншіден, кеңінен баяндалатын нәрсе - кейіпкердің жаумен жекпе-жек соғысы*.
* *Үшіншіден, қара сөзден гөрі өлеңмен баяндау жиі кездеседі, демек, ырғақ пайда бола бастайды*.

Сонымен бірге, көп жағдайда батырлық ертегілер батырлық жырларға да жақын. Ерлік көрсетіп үйлену, ел үшін кек алу, әр түрлі жауыздармен алысу - батырлық эпос дамуының кейінгі кезеңіне жататын тақырыптар. Мұндағы батырлар образы батырлық ертегілер негізінде дамыған. Ер Төстік, Керқұла атты Кендебай, Әлібек сияқты батырлық ертегі кейіпкерлерінің қасиеттері батырлық жырлар кейіпкерлері характерінде жиі ұшырасады. Бұдан біз батырлық ертегілер мен батырлық жырлардың тарихи сабақтастығын көреміз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Эпопея** (грек. epopoiia – тудыру, жазу) – эпостық шығарманың бір түрі; белгілі бір немесе бірнеше тарихи дәуірдің типтік оқиғаларын үлкен көлемде суреттейтін, бірнеше ұрпақ өкілдерінің іс-әрекеттерін ортақ идея мен бір тақырыптың арнасында, көркемдік тұтастықта баяндайтын поэзиялық не прозалық кесек туынды. Алғаш Еуропа әдебиетінде Эпопеялық шығармалар фольклорлық дәстүр арасында тақырыбы немесе бас кейіпкері ортақ жеке жырлардың ("Илиада", "Одиссея") жинақталуы нәтижесінде көрінді. Ал түркі-моңғол халықтарының ауыз әдебиетінде ерлік істерімен аты шыққан батырларға (мыс. "Манас" эпосы) арналып айтылған мадақтау өлеңдерінің негізінде қалыптасты. Жаңа дәуірде бұл дәстүр жазба әдебиетінде дамыды. Осының нәтижесінде белгілі бір тарихи кезеңде немесе бір тарихи оқиғаны терең толғап, жан-жақты суреттейтін роман не роман циклдері туды. Орыс әдебиетінде Л.Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік", М.Шолоховтың "Тынық Дон", қазақ әдебиетінде М.Әуезовтің "Абай жолы", т.б. романдар Эпопеяға жатады. Эпопеяға тән ортақ қасиет – тарихи тақырыптың терең әлеум. идея арнасында баяндалуы, оқиғаның реалистікпен суреттелуі, кейіпкер сипатының байсалды түрде даралануы, тіл нәрлілігі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Жамантұз деген бетті қараңыз.*
**Жамантұз** — Ертіс өзенінің орта ағысы мен Шідерті өзені аралығындағы тұйық алапта жатқан көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағына қарасты жерде, Ертіс аңғарының сол жағында, теңіз деңгейінен 123,5 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 19,8 км2, ұзындығы 4,8 км, енді жері 3,1 км. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Жағасы жайпақ, батпақты, солтүстік жағалауы көтеріңкі кемерлі келеді. Қараша – сәуір айлары аралығында мұзы қатады. Суы тұзды. Көктемде мал суарылады. Алабы – жайылым.‎
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Һ**, **һ** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.

Қазақ тілінде бірден біркөмей дыбысын таңбалайтын әріп. «Һ» дыбысы бірден экспреция арқылы жасалады. Мұны айтқанда дауыс шымылдығында діріл болмайды, фонациялық ауа сүзіліп шығады. Сондаықтан, «Һ»-фонемасы ызың дыбыстардың қатарына жатады.

Дауыс қатысы жағынан қатаң дыбысқа жуық. Өзге дауыссыздардан айырмасы мұны айтқанда ауа бөгертсіз, қарқынды шығады.

«Һ» фонемасы келетін сөздер қазақ тілінде өте аз. Қазақ тілдің байырға лексикасында бірлі-жарым одағайларда (аһ, уһ, еһе, аһа) және кейбір шығыс тілдерінен енген сөздарде (гауһар, жауһар, каһарман) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кеңесбаев Т. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1975 жыл
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Е, е** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.

Тіл мен иектің азырақ төмен түсіп, жақтың тар ашылуынан жасалатын қысаң дауысты дыбысты таңбалайтын әріп. "Е" тіл қатысына қарай тіл алды, жіңішке, ерін қатысы жағынан езулік дыбыс. Сөздің барлық буынында кездеседі (мысалы, ел, еле, ереже). Кирил әліппесіндегі болғанымен бұл хәріп қазақ тілінің табиғи айтылу заңдылықтарына сәйкес сөз басында және сөз ортасында дауыссыздан кейін "э"-ге ұқсасестіледі (қазақ тілінің заңдылықтарына сәйкес сөз басында й - дыбысы я хәрпі келмейді, ондай дыбыс ж-ға айналады. Мысалы айтылулары: Йүсүф- Жүсүп, Жүсүф; Йунус- Жүнүс). Сөз ортасында орыс тіліндегі э секілді дыбысталады (мысалы, кереге, шеге). Сөздің бірінші буынында еріндік дауысты дыбыс келгенде, "Е" фонемасы "ө" дыбысына жуықтайды (айтылуы - өлөң, сүзөгөн, көбөлөк; жазылуы - өлең, сүзеген, көбелек).

Кодтар кестесі
--------------

| Код
  | Регистр
  | Ондық код
  | 16-лық код
  | 8-дік код
  | Екілік код
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Юникод | Бас
  | 1045
  | 0415
  | 002025
  | 00000100 00010101
  |
| Кіші
  | 1077
  | 0435
  | 002065
  | 00000100 00110101
  |
| ISO 8859-5 | Бас
  | 181
  | B5
  | 265
  | 10110101
  |
| Кіші
  | 213
  | D5
  | 325
  | 11010101
  |
| KOI 8 | Бас
  | 229
  | E5
  | 345
  | 11100101
  |
| Кіші
  | 197
  | C5
  | 305
  | 11000101
  |
| Windows 1251 | Бас
  | 197
  | C5
  | 305
  | 11000101
  |
| Кіші
  | 229
  | E5
  | 345
  | 11100101
  |

HTML жүйесінде бас әріп «Е»-ны &#1045; немесе &#x415;, ал кіші «е» әріпін - &#1077; немесе &#x435; деп белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 4 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
**Гипертермия** (көне грекше: ὑπερ- — «орасан» және θέρμη — «жылу»)— денедегі жылу алмасу қызметінің бұзылуы салдарынан жиналған жылудан дененің қызып кетуі. Бұл құбылыс аурулардың салдары ретінде де болады, бірақ ауруға жатпайды. Гипертермия дене қызуы 37°С-ден жоғары болғанда байқалады, 42,2°С-ге жеткенде адам ес-түссіз күйге енеді. Егер оны уақытылы емдемесе (қызуын түсірмесе), миына зақым келеді.
Гипертермияның үш деңгейі бар: төмен гипертермия — 38°С-ге дейін, орташа гипертермия 40°С-ге дейін, жоғары гипертермия 40°С-ден жоғары. Балалардың дене қызулары 39°С-ден асқанда жедел жәрдем шақыру керек. Білгішсініп өз бетінше ем қабылдайтындардың басым бөлігі қателесіп жатады.

Гипертермияның себептері
------------------------

Негізгі себебіне түрлі жұқпалы індеттер мен қабынбалы аурулар жатады. Әсіресе, вирустар арқылы жұғатын аурулар басым. Кейде бактериялар мен саңырауқұлақтардың әсерінен де дене қызуы көтеріледі.
Кейбір екпелерден соң дене қызуы көтеріледі. Оны дененің вакциянаға жауапты белгісі деп түсінуге болады. Егілген дәрінің құрамындағы заттардан да дене қызады.

Гипертермия кезінде не істеу керек?
-----------------------------------

Егер дене қызуы 38°С-ден аспаса, оны түсірудің қажеті жоқ. Ал егер одан асып кетсе, дәрігердің тексеруі мен кеңесі арқылы температураны түсіруге болады.
Гипертермия кезінде дене қызуын бірнеше сағат сайын тексеріп, жазып отыру керек. Дәрігер гипертермияның себептерін анықтау үшін сұрағанда неден күдіктенетіндігіңізді және дене қызуының жазып алған көрсеткіштерін айтасыз.
Гипертермия барысында бала қалтырап-дірілдеп жатса, үстіне жамылғы жабыңыз. Егер жиі терлей берсе, терін сүртіп, суланған киімі мен төсегін ауыстырыңыз.
Дәрігер айтқан қызуды түсіргіш дәріні қабылдаған соң жарты сағат уақыт өткенде дене қызуын тағы бір мәрте тексеруге болады. Олай ету арқылы қабылдаған дәрінің қагшалықты тиімді әсер еткендігін біле аласыз.

Дене қызуын дәрі-дәрмексіз төмендету
------------------------------------

Балалардың дене қызуын дәрі-дәрмексіз төмендетуге болады. Ол үшін денесін жылы суға малынған губкамен сүрту керек. Алдымен, беті мен мойнын сулы губкамен ысқылап шығыңыз, кейін қолдарын, арқасын және басқа да мүшелерін ысқылаңыз.
Дене қызуы көтеріліп тұрғанда спиртпен, сірке суымен ысқылауға болмайды. Ондайда температура жоғарылап, улы заттардан тітіркену болуы мүмкін. Ал сумен ысқылағанда жылы судың булануы арқылы денедегі қызу сыртқа шығады.
Суды көп мөлшерде ішудің қызуды төмендетуге тигізер оң әсері бар.

Гипертермия кезінде қабылдайтын дәрілер
---------------------------------------

Балалардың дене қызуы кезінде қабылданатын дәрілердің барынша бала ағзасы үшін жеңіл болғаны абзал. Олар парацетамол мен ибупрофеннің негізінде болады. Дәрілер ерітінді, тамызатын дәрі, шам (свеча), шәрбат (сироп) түрінде болады.
Аспирин, найз және анальгин сынды дәрілерді беруге болмайды. Дене қызуын төмендететін басқа да дәрі-дәрмектерді дәрігер тағайындауы тиіс.
1950 жылы туған, 1971 жылы Алматы көркемсурет училищесін бiтipгeн, графика өнерімен шұғылданады, ҚР суретшілер Одағының мүшесі.
Валерий Иманасовтың шығармалары қазіргі кезең немесе өткенді ойға салатын пайымдаулар арқылы өрнектелген. Суретші өзінің әpбip туындысындағы сюжеттік мазмұнды уақыт кеңістігіндегі өзгерістер арқылы қарастырады. Ол үшін ең қажеттісі өткен кезең мен қaзipгi уақыттағы жаңалық. Суретшіге тән ерекше белгі әдетке айналған композициялық әдіс-тәсілдермен шектелу ғaнa емес, тарихи өзгерісте болып жатқан күнделікті өмipді өзіндік көркемдікпен шеше білу.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Й**, **й** немесе **қысқа и** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.

Тіл алдының жуықтануынан пайда болатын дауыссыз дыбысты белгілейтін таңба. Й ауыз жолды үнді дыбысқа жэатады. "Й" әрпі көбінесе сөһздің орта, соңғы буындарында жазылады (мысалы, тайлақ, тай, айна, тоғай). Қазақ тілінде (өз төл сөздерінде) й - дыбысы сөз басында келмейді. Қазақ тілінің заңдылвқтары бойынша ондай сөз Ж-ға айланады. Мысалы: Түрікше һәм Қазақша: йер-жер, йүр-жүр, йай-жай (бір зат жайында мағнасында), йе-же және т.б. Й сөз басында көбінесе, қазақ тіліне орыс тілі арқылы басқа тілдерден енген сөздерде ғана келеді (йодизм, йот) немесе халықаралық терминдерде, мемлекет, жер-су есімдерінде: Йемен, йети және т.б..

Кодтар кестесі
--------------

| Код
  | Регистр
  | Ондық код
  | 16-лық код
  | 8-дік код
  | Екілік код
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Юникод(монолитті)
  | Бас
  | 1049
  | 0419
  | 002031
  | 00000100 00011001
  |
| Кіші
  | 1081
  | 0439
  | 002071
  | 00000100 00111001
  |
| Юникод(жіктеу)
  | Бас
  | 68682502
  | 0418 0306
  | 00406001406
  | 00000100 00011000 00000011 00000110
  |
| Кіші
  | 70779654
  | 0438 0306
  | 00416001406
  | 00000100 00111000 00000011 00000110
  |
| ISO 8859-5 | Бас
  | 185
  | B9
  | 271
  | 10111001
  |
| Кіші
  | 217
  | D9
  | 331
  | 11011001
  |
| KOI 8 | Бас
  | 234
  | EA
  | 352
  | 11101010
  |
| Кіші
  | 202
  | CA
  | 312
  | 11001010
  |
| Windows 1251 | Бас
  | 201
  | C9
  | 311
  | 11001001
  |
| Кіші
  | 233
  | E9
  | 351
  | 11101001
  |

HTML жүйесінде бас әріп «Й»-ны &#1049; немесе &#x419;, ал кіші «й» әріпін - &#1081; немесе &#x439; деп белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 5 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Қ**, **қ** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.

Тілдің артқы шені таңдайдың артқы шеніне нық тиіп, содан кейін бірден ажырасуынан пайда болатын дауыссыз дыбысты таңбалайтын әріп. Қ-ны айтқанда фонациялық ауа ауызқуысы арқылы үзіліп, шұғыл шығады. Қ - дауыс қатысы жағынан қатаң, айтылу жолы жағынан шұғыл, жасалу жағынан тіл асты дыбыс. Оның ұяң сыңары - "ғ". Сөз ортасында орналасқан кездерде, қ - дан кейінгі хәріп дауыссыз болған жағдайда қ - ның бәсендеуіне байланысты х - дыбысына айналады (мақсат - махсат, мұқтаж - мұхтаж). Қ, Ғ және Х дыбыстары увулярлы дауыссыз дыбыстарға жатады (терең артқы тілдік дауыссыздар). Латынша романдалынуы: "Q, q". Дыбыс түркі халықтарында (өзбек, татар, қазақ), араб, парсы және кавказ халықтарында кездеседі. 

Қ қазақ тілінде өте жиі қолданылып, сөздің барлық буынында кездеседі және көбінесе жуан дауыстылармен тіркеседі. Мысалы, қайық, ақын, аққу, ботақан, құлыншақ, бардық.

| Әліпби | Реттік № | ІРА |
| --- | --- | --- |
| Қазақ әліпбиі | 15 | q |
| Тәжік әліпбиі | 15 | q |
| Өзбек әліпбиі | 33 | q |
| Қарақалпақ әліпбиі | 15 | q |
| Абхаз әліпбиі | 25 | kʰ |

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 5 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962