recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Туркiстан федералистерi партиясы** – Ақпан революциясынан кейін қалыптасқан саяси ахуал жағдайында Түркістан халықтарының мүддесін қорғау мақсатында құрылған қоғамдық-саяси ұйым.

1917 ж. қыркүйекте Ферғана облысы мұсылмандары ұйымдарының Әндіжанда өткен съезінде құрылған. Оны құру ісімен айналысқандардың қатарында М.Бехбудий, Мүнауар Қари секілді қайраткерлер болды. Партия бағдарламасында Түркістан өлкесінің Ресей федерациясы құрамында аумақтық автономия алу керектігі басты талап ретінде қойылатындығы аталып көрсетілді. Сондай-ақ бағдарламада:

* болашақта Түркістанның демократиялық республика болуы
* жердің халықтық меншік ретінде жариялануы
* дін ісі мемлекеттік істен ажыратылуы
* халық ағарту ісін ұлттық мүддемен ұштастыру
* әйел теңдігін қамтамасыз ету секілді мәселелер қамтылды.

  

Түркiстан федералистерi партиясы толыққанды партия ретінде қызмет ете алмады. Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына партия атынан депутаттыққа кандидаттар ұсынылмады. Сондай-ақ бұл партияны жергілікті халықтың бірқатар топтары мойындамады. Мәселен, С.Лапин жетекшілік еткен "Шуро-и-Улема" ұйымы Туркiстан федералистерi партиясын қолдамайтындықтарын ашық танытып, оның орнына "Түркістан мұсылмандарының одағы" атты партия құруды ұсынды. Осындай себептерге байланысты 1917 ж. күзде Туркiстан федералистерi партиясы өз қызметін доғарды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  .«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан. (1-сурет)
**Құдағи жүзік** – екі саусаққа қатар киюге арналған қосбауырдағы бар, үсті тұтас болып келетін, ерекше көркемделетін жүзік түрі. Халық арасында құдағи жүзікті қалыңдықтың шешесі құдағиына сыйлаған. Бірқатар ғалымдардың мәліметінше, жақсы, ізгі тілектің белгісі ретінде қыз бен жігіттің шешелері бір-біріне тарту еткен.

Ғұрыптық мәні мен түрлері
-------------------------

Құдағи жүзік сыйлаудың ғұрыптың мәні балаларының жұбы жазылмасын, қос бауырдақтай болып мәңгі қатар жүрсін, бақытты болсын деген тілектен туындаған. Құдағи жүзікті зергерлерге арнайы тапсырыспен жасататын болған. Оның тұтас бетіне сіркелеп өрнек түсіріп, алтынмен аптаған, кейде асыл тастардан көз орнатқан. Құдағи жүзік тарту ету елдің батыс өңірінде кең тараған. Осыған орай ол халық тілінде адай жүзік деп те аталды. Сонымен қатар бұл жүзік қасының санына қарай – "қос қасты жүзік", бауырдағына қарай – "қос бауырдақ жүзік", "қос балдақ жүзік" деп те аталады.

Сипаты
------

Құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан (2-сурет)
Бес қасты құдағи жүзік. ҚР ҰМ қорынан (3-сурет)
Қос қасты құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан (4-сурет)
ҚР Ұлттық мұрағаты қорында сақталған XIX ғасырда күмістен жасалған қосбауырдақты құдағи жүзіктің алақанының ортасында ұзыншақ дөңес келген есекқұрт және екі жанында қас деп аталатын жайпақтау, сопақша келген бөліктері бар. Екі қас аралығына жалған сіркелеу тәсілімен тұмарша өрнектері бедерленген. Жүзік қырына кереге көз өрнектер айналдыра салынған. Көлемі 6х4,5см. (1-сурет).  

Құдағи жүзіктің жайпақтау, сопақша келген екі қасына ақықтан көз орнатылған. Ақықтың үстіне сіркелеу әдісімен S пішінді өрнек салынған. Қастың сырты айналдыра жапырақ пішінді өсімдік өрнектермен, оның сыртынан геометриялық өрнектермен әшекейленген. Алақанның жиегін айналдыра сіркелеу әдісімен өсімдік (гүл) өрнектер салынған. Алақан шеңберіне білезік пен екі аралығын жалғайтын шынжыр ілуге арналған тойнақ бекітілген. Жүзіктің мөлшері 7х6 см. (2-сурет).  

Алтын жалатылған құдағи жүзік, көлемі 8х1,3х4,3 см. Бетіне бес қас қондырылған. Жүзік алақанының ортасында дөңгелек пішінді, айналасына сопақша пішінді қас орнатылған. Қастардың ортасына төрт құстұмсық өрнегі салынған (3-сурет).  

Екі саусаққа арнап соғылған бауырдағы бар күмістен жасалған құдағи жүзік. Алақанына жалған сіркемен тұмарша өрнектер, екі қасына шыныдан көз салынған. Пошымы дөңгелек болып келген. Диаметрі 6 см (4-сурет).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы: Қазақстан, 1977;
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің сөздігі. Алматы: Ғылым, 1991;
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. Алматы: Қазақстан, 1993;
* Шоқпарұлы Д. Дәркембайұлы Д. Қазақтың қолданбалы өнері. Алматы: Алматыкітап, 2007.
Туркестан
**Түркістан Уезі**– 1867 ж. Сырдария облысы құрамында құрылған. Негізгі халқы қазақтар мен өзбектер болды.
Түркістан генерал-губернаторлығына қараған әкімшілік аймақ. Облыстың Перовск, Шымкент у-дерімен және Ақмола облысының Сарысу уезiмен шектесті. Орт. Түркістан қ. болды. Түркістан Уезі ашылған кезде ондағы қазақтар 61400 адамды құраған. Сондай-ақ Түркістан Уезі аумағында 9905 сарт, 270 орыс, 67 татар, 61 бұхаралық еврей тұрған. *"Уақытша ережеге"* сәйкес Түркістан Уезі қазақтары түтін салығын, земство салығын, қалалық уч-щеге, егу жұмысына салық төлеуге міндеттелді. Олар бұдан бөлек әр түрлі еңбекпен өтейтін міндеткерліктер атқарды. Уездегі сарттар жер салығын төледі. 1879 – 1880 ж. болған жұт кезінде Түркістан Уезі-нде 24469 түйе, 7657 жылқы, 162440 қой, 7667 сиыр қырылып, қазақтардың қо-лында 7615 түйе, 5028 жылқы, 28983 қой, 3210 сиыр қалған. Бұл жұт Түркістан Уезі-нің экон. жағынан құлдырауына әкеліп соқтырды. Аштық салдарынан Түркістан Уезі халқының көршілес у-дерге жаппай көшуі басталды. Соның нәтижесінде уез халқы кеміп, 1884 ж. 44321 адамды құрады. 1886 ж. Түркістан Уезі таратылып, оның аумағы Шымкент және Перовск у-дерінің құрамына қосылды.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Франческо Гонзага** (лат. *Franciscus Gonzaga*, итал. *Francesco Gonzaga*; 1444, Мантуя— 21 қазан 1483, Болонья, Папск облысы) — мантуан билеушісі Гонзага тайпасынан шыққан Лудовик III баласы, Сан-Мартино-даль-Арджине сеньоры, Санта-Мария-делла-Скала кардинал-дьякон және Сант’Агата-дей-Готи, апостолдық администратор Мантуи және Болоньи, Бриксен епискобы.

Өмірбаяны
---------

### Ерте жылдар

Франческо Гонзага 1444 жылы Мантуеде туылды; туған күні мен айы белгісіз. Ол бесінші бала және екінші туғаннан кейін өмір сүрген Лудовико III (1412—1478) баласы болды. 

Франческоның Андрей Мантеньи 1461 жылы салған жас күніндегі суреті белгілі. Мұнда кардиналдың қара түсті фонда түскен суреті салынған. Картина Каподимонтедегі Неаполь қаласындағы мемлекеттік мұражайда сақталынған. Тағы да осы суретшінің қолынан салынған Франческоның суреті бар.

Падудағы оқуын аяқтағаннан кейін, ол Пизан университетіне оқуға түсті. Ол университетті 1454 жылы бітіріп апостольдық протонотари атанды.

Дереккөздер
-----------
**Антонио Чолак** (xорв. *Antonio Čolak*; 1993 жылы 17 қыркүйекте туған, Людвигсбург, Баден-Вюртемберг) — хорватиялық футболшы, ПАОК клубының шабуылшысы, "Рейнджерс" клубына жалға берілді және де Хорватия футбол құрамасында ойнайды. Чолак Германияда туып өскен.

Мансап
------

### Клубтық

Германияның Людвигсбург қаласында дүниеге келген Антонио Чолак әртүрлі неміс клубтарында футболмен айналысқан: Фрайберг, Штутгарт Кикерс және Хоффенхайм. Содан кейін ол аймақтық лигаларда екінші Карлсруэ және Нюрнберг командаларында ойнады. Неміс Бундеслигасында Чолак 2013 жылы 19 қазанда Франкфурттағы "Айнтрахтқа" қарсы "Нюрнберг" кездесуінде дебют жасады. Ол 78-минутта чехиялық шабуылшы Томаш Пекгарттың орнына алаңға шықты.

2014/15 маусымын хорватиялық шабуылшы Гданьск қаласының "Лехиясы" үшін өткізіп, ел чемпионатында ол үшін 10 гол соқты. 2015 жылы Чолак "Хоффенхаймға" ауысты, ол оны үнемі басқа клубтарға жалға берілді. 2015/16 маусымда шабуылшы екінші Бундеслигада "Кайзерслаутерн" сапында ойнады. 2016 жылдың 25 шілдесінде Чолак бундеслиганы таныстырған "Дармштадт 98" клубына маусымда жалға берілді. Келесі маусымды ол екінші Бундеслиганың "Ингольштадт 04"командасында бастады. Тараптардың өзара келісімі бойынша Чолак бұл клубтан 2018 жылдың қаңтарында кетіп, 2019 жылдың маусымына дейін хорватиялық "Риекаға" жалға берілді. 2019 жылдың 22 маусымында жалдау шартының әрекеті аяқталғаннан кейін Чолак "Риекамен" толық үш жылдық келісімшартқа қол қойды.

2020 жылдың 20 қыркүйегінде ПАОК "Риекамен" Чолакты сатып алу шарттарын келісті. Грек клубы бұл ауысу үшін 3 миллион еуродан артық төлеуге уәде берді, ал Чолак онымен жылына 450 000 еуро болатын төрт жылдық келісімшартқа қол қойды.

### Ұлттық құрамада

2020 жылы 27 тамызда Хорватия құрамасының бас бапкері Златко Далич Чолакты Португалия (2020 ж. 5 қыркүйек) және Франциямен (2020 ж. 8 қыркүйек) Ұлттар Лигасының матчтарына қосты.

Жетістіктері
------------

**Риека**

* Хорватия Кубогының иегері: 2018/19, 2019/20

**Жеке**

* Хорватия чемпионатының үздік мергені: 2019/20 (20 гол)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Colak, Antonio-Mirko  (нем.).
2. ↑  čȍlāk (sh). — «Čòlak (Čȍlāk)»(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Fix! Colak bei den Lilien gelandet  (нем.) (25 маусым 2016).
4. ↑  Antonio Čolak: Dolazak u Rijeku prava je odluka za mene  (хорв.), *HNK Rijeka* (11 қаңтар 2018).
5. ↑  Antonio Mirko Čolak potpisao trogodišnji ugovor s Rijekom i najavio još golova  (хорв.), *Novi List* (22 маусым 2019).
6. ↑  Οριστικό: Έκλεισε ο Τσόλακ στον ΠΑΟΚ, έρχεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη  (грек).
7. ↑  Antonio Čolak pozvan u reprezentaciju Hrvatske: ‘Ovo je priznanje za mene i Rijeku’  (хорв.), *HNK Rijeka* (27 тамыз 2020).

Сілтемелер
----------

* Antonio Čolak
**Йозеф Дитер «Зепп» Майер** (нем. *Josef Dieter Maier;* 28 ақпан 1944 жыл, Меттен) — неміс футболшысы, қақпашы. ГФР құрамасында ойнаған. 1972 жылғы Еуропа, 1974 жылғы әлем чемпионы.

Карьерасы
---------

14 жасында "Бавария" футбол мектебіне қабылданады. Жастар командасында ойнап жүріп, кәсіпқой карьерасын 1965 жылы бастады. Бұл аралықта ол Германияның ең таңдаулы қақпашыларының бірі болды, мүмкін болған жетістіктердің бәріне қол жеткізді. 

Ұлттық құрама сапында алғашқы ойынын 1965 жылы Ирландияға қарсы өткізді. 1966 жылғы әлем біріншілігіне екінші қапашы ретінде барды (негізгі қақпашы Ханс Тилковски болатын). 1970 жылғы додада негізгі қақпашы болды.

1972 жылы ГФР құрамасы Еуропа чемпионы атанды. Екі жыл өткен соң ГФР-да ұйымдастырылған әлем чемпионатында тағы да немістер топ жарды. Осы турнирлерде Майер құраманың негізгі тіректерінің бірі болды. 

1978 жылғы әлем біріншілігінен соң құрама шақырылуы азайды.

Жеітстіктері
------------

ГФР құрамасы
* Еуропа чемпионы: 1972
* Әлем чемпионы: 1974
* ЕУРО-1976 финалисі

«Бавария» Мюнхен
* ГФР чемпионы: 1969, 1972, 1973, 1974
* ГФР кубогы: 1966, 1967, 1969, 1971
* Кубок иелері кубогы: 1967
* Чемпиондар кубогы: 1974, 1975, 1976

Жеке жетістіктері
-----------------

* ФИФА 100 тізіміне енген
* Германиядағы жыл футболшысы: 1975, 1977, 1978
* ӘЧ-1974 символикалық құрамына енген

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Әлем чемпионаттары: 1966, 1970, 1974, 1978
* Еуропа чемпионаттары: 1972, 1976

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Антонио Лабриола**(итал. *Antonio Labriola*; 2 шілде 1843 жыл, Кассино — 12 ақпан 1904 жыл, Рим) - итальян философы, публицист, марксизмнің теоретигі және насихатшысы, социалистік қозғалыстың қайраткері.

Өмірбаяны
---------

90 жылдарда социашыл және гербартшілдік бағыттан марксизмге көшті. Ф. Энгельспен жиі хат алысып тұрды. Ол өз еңбектерінде тарихи дамудың, таптар мен таптық күрестің айқындаушы факторларын, халық бұқарасы мен жеке адамдардың тарихтағы рөлін, буржуазиялық қоғамның даму заңдылықтары мен оның сөзсіз күйреуін, мемллекеттік революция мәселелерін зерттеді. Идеология, мораль, құқықтың шығуы мен тарихи рөліне, саяси проблемаларға, пролетариат партиясының тактикасы мен ұйымдық принциптеріне баса көңіл бөлді; социалистік қозғалыстың маркстік теориямен байланысы туралы пікірді одан әрі дамытты. Оның идеясын А. Грамши, П. Тольятти ілгері дамытты. Антонио пролетариат диктатурасы туралы ілімді жете бағаламады, ұлт мәселесін теріс түсінді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,7 том
**Түркістан примуласы** (лат. *Primula turkestanica*) – наурызшешек тұқымдасына жататын, Қазақстандық 12 түрдің ішіндегі ең мықтысы, ең әдемісі. Жоңғар Алатауы және Солтүстік Тянь-Шань тауларының альпі белдеуіндегі кішкене көлдердің және бұлақтар мен өзендердің жағалауында өседі. Шөптесін көпжылдық, сабақ түбіндегі жапырақтары сопақ-созыңқы, ірі (ұз. 15 см, ені 5 см) шоғырланған. Гүл садақшалары барынша жуан, жапырақтарынан ұзын, (биік. 40 см) жапырақтары мен гүл садақшаларын ақ өңез басып тұрады, осы түрдің ерекше белгілерінің бірі. Гүлдері 5 мүшелі, кең (7 см) шар тәрізді таспа гүлжапырақтарымен қамтылған. Тостағаншасы түтікті, күңгірт күлгін немесе қаралау, үшкір қалақшаларға терең тілімделген. Күлтесі ірі (диаметрі 2 см) қошқыл күлгін, жоғарғы жағы кеңейген. Ұзын түтікті және воронка тәрізді желбірі бар. Желбірі дөңгеленген бөліктерге бөлінген. Маусым-шілдеде гүлдейді, ұзындау цилиндр тәрізді, қорапшалары сабан түстес жемістері шілде-тамызда піседі.Тұқым саны көп, ұсақ.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстанның өсімдіктер әлемі» А.А. Иващенко, Алматыкітап баспасы 2012ж.
**Түркiстан Ұлттық Комитеттi** – Германия үкіметінің ұйымдастыруымен 1942 ж. құрылған ұйым. Оған Түркістан легионын құру, Түркістан өлкесінде кеңестік билікке қарсы үгіт-насихат жұмысын жүргізу міндеті жүктелді. Германияның Шығыс істері жөніндегі мин-нің ұсынысымен Түркiстан Ұлттық Комитеттiнің президенті болып өзбекстандық эмигрант Вели (Уәли) Каюм тағайындалды. Ол осы мин-тің және рейх әскери құрылымдарының ерекше қамқорлығында болды. Түркiстан Ұлттық Комитеттi 21 адамнан тұрды. Германия үкіметі осы ұйымды құру арқылы КСРО-дағы түркі-мұсылман халықтарының большевиктік үстемдікке қарсы екендіктерін насихаттауға тырысты. Бұл ұйым Түркістан үкіметінің бастапқы үлгісі іспеттес етіліп құрылды.  
Оған болашақта неміс әскерлерінің күшімен "азат етілуі тиіс" Түркістан өлкесінің басқару механизмін жасау міндеті де тапсырылды. Соған орай оның әскери, ғыл. тәрбие, әдеби, баспа, ақпарат, мед. соғыс тұтқындарына қызмет көрсету секілді бөлімдері ашылды. Оның "Милли Түркістан" атты мерзімді баспасөзі болды. Түркiстан Ұлттық Комитеттiнің президенті Каюм эмиграциядағы және тұтқынға түскен түркістандықтар арасында өзінің жеке басының мүддесін жоғары қойды. Соған орай бұл ұйым мүшелері арасында ауызбіршілік орныға алмады. Бұл өз кезегінде Түркiстан Ұлттық Комитеттiне кірген қазақ пен қырғыз өкілдерінің Каюм басқарған ұйымнан шығуына деген талпынушылығын арттырды. Германия үкіметі Түркiстан Ұлттық Комитеттiнің қызметін өз бақылауында ұстау үшін Арбайтсгемайншафт ин-тын құрды. Бұл мекеме ұйымның алдына қойылған міндеттердің жүзеге асырылуын қадағалап, ұйымға өзіндік нұсқаулар беріп отырды. Түркiстан Ұлттық Комитеттiнің президенті Каюм 1944 ж. 13 қазанда рейхфюрер Генрих Гиммлерге мәлімдеме түсіріп, онда ген. А.Власов басқаратын Орыс азат ету армиясы КСРО-дағы түркі-мұсылман халықтарының мүддесін неміс жерінде қорғай алмайтындығын хабарлады. Түркiстан Ұлттық Комитеттi екінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңіліс тапқаннан кейін өз қызметін доғарды. Бұл ұйым түркістан халқының мүддесін қорғау бағытында елеулі іс-шара атқара алмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Құдаш Сәйфи** (1894-1993) - Башқұртстанның халық ақыны. Әр жыдларда жазған мақалаларында, естеліктерінде Абай есімін қастерлеп, оның шығармаларынан үзінділер келтіріп отырған. С-дің бұл саладағы еңбектері «Жастық шақтың ізімен» (А. «Жазушы», 1984) деген естеліктерінде топтастырылған. «Ақмоланың өзімен үндес, ағартушы ұлы ақын Абайдың:

*«Көп адам дүниеге бой адырғал,*  

*Бой алдырып аяғын көп шалдырған.*  

*Өлді деуге сыя ма, ойлаңдаршы,*  

*Өлмейтұғын артында сез қалдырған»,*

 - деген елеңі Ақмолаға арнай айтылғандай. Меніңше, Абайдың бұл сездері кездейсоқ айтылмаған болса керек», - деп жазды (сонда. 465-6. ). Ол 1940 ж. Абайдың Москвада орыс тілінде жарық көрген елеңдер жинағына М. Әуезов жазған алғы сезіне: «Ол татардың бірінші ағартушы новаторы Шиһабетдин Марженидың еңбектерімен де танысқан» деген пікірін келтіре отырып, Абайды «атақты ақын», «ұлы ақын»деп бағалайды да, оның:

*«Өлең - сездің патшасы, сез сарасы,*  

*Қиыннан қиыстырар ер данасы,*  

*Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,*  

*Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы»,*

 - 

деген төрт тармағына сілтеме жасайды. С-дың Абай туралы екі мақаласы (Абай Құнанбаев. «Қызыл Башқұртстан», 1945, 19-тамыз, Менің ұстазым. «Қазақ әдебиеті», 1971, 25-мамыр) башқұрт және қазақ тілінде жарияланған.
Үлгі:Geobox image

**Армения таулы үстірті**  — Түркияда, Армения мен Иранға дейін созылып жатқан таулы алқап. Ауданы 400 мың км². Жер бедері неоген мен антропоген дәуірінің лавалары мен туфтарынан құралған таулы үстірттерден, тектоник. ойыстардан, жазықтардан, көптеген қыраттары жер жарылымдарын бойлай жатқан жанартау тізбектерінен тұрады. Ондағы Үлкен Арарат тауының абсолютiк биіктігі 5165 м. Солт-де (Кіші Кавказ тауы) тауаралық үстіртті жазықтар (теңіз деңгейінен 1500 — 1800 м), ал оңт-нде үстірттер (Күрдістан тауы 400 м) орналасқан. Үстірттегі ірі тектоник. ойыстар: Арарат, Эрзурум, Муш, Тебриз. Олардың табанында Ван, Севан, Урмия көлдері бар. А. т. ү-нің солт-н Кура алабының өзендері, оңт-н Тигр мен Евфрат өз-дері бойлай ағады. Таулы үстірт субтропиктік белдеуде орналасқанымен, оның ауа температурасының маусымдық ауытқуында үлкен айырмашылық кездеседі. Үстірттің оңт.-шығысында жазда (шілде айында) ауа температурасы 380С дейін ысиды. Солтүстігінде (Карс қ.) қаңтардың орташа температурасы — 130С-қа жетеді. Тауда жылдық орташа жауын-шашын 500-800 мм, ойыстарда, жазықтарда 150-300 мм. Ойыстардың көп жерін құрғақ далалар мен шөлейттер басқан. А. т. ү-нің 2000-2200 м биіктігіне дейінгі беткейінде орман (емен, қарағай), 2200-2700 м аралығында тікенекті бұталар, ал одан жоғары биіктікте тау шалғыны өседі. Үлкен Арарат және Сюпхан сөнген жанартауларында мұздықтар пайда болған. А. т. ү-нде хромит, мышьяк, темір, алтын, полиметалл, марганец кентастары, тұз, көмір, мұнай-газ кен орындары бар. Суармалы егіншілік дамыған бөлігінде (Арарат жазығы, Эрзурум, Муш шұраттары) халық тығыз қоныстанған.
*Басқа мағыналар үшін Аркона деген бетті қараңыз.*
Координаттар: 54°40′35″ с. е. 13°26′16″ ш. б.﻿ / ﻿54.67639° с. е. 13.43778° ш. б.﻿ / 54.67639; 13.43778 (G) (O) (Я)

**Аркона** немесе **Яромарсбург** - Балтық славяндарының 10-12 ғасырдағы қаласы. Рюген аралында (Германия) аттас Аркона мүйісінде орналасқан.

Сол кездегі славян тайпаларын біріктірген діни орталық. Қала батыс жағынан 10-13 м биік дуалмен қоршалған. Орта ғасырдағы Саксон Грамматиктік суреттеуінше, мұнда Святовит құдайдың мүсіні мен ғибдатхана болған, аралды дін басы билеген. Бұл деректі 1920 жылдары қазба жұмыстарын жүргізген неміс археологі К.Шуххардт т.б. анықтаған. Қалада халық жиналысы өтетін алаң мен дуал бойына орналасқан тұрғын үйлер болғаны байқалады. 1169 ж. Арконаны дат королі Вальдемар І талқандап, Святовиттің мүсінін өртеп кеткен, ал ғибдатханадағы қазынаны тонап, Данияға әкеткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A.Frencelii. Commentarius philologico-historicus de diis Soraborum//Scriptores rerum Lusaticarum Т.II. Lipsiae, 1719. P. 139; Мұрағатталған 26 қаңтардың 2008 жылы. Руян

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Құдияр**, **Худияр хан** (туған-өлген жылы белгісіз) – Қоқан хандығының билеушісі. Үш мәрте таққа отырған (1845 – 58; 1862 – 63; 1865 – 75). Билікке қыпшақ тайпасының көсемі Мұсылманқұлдың көмегімен келіп, тәжіктерді сарай маңынан ығыстырып шығарады. Бірақ 1852 жылы Мұсылманқұлды биліктен тайдырып, өлтіртті. Сарай билігі қайтадан тәжіктердің қолына көшті. Қыпшақтар көтеріліс жасап, Құдиярды тақтан тайдырды. Сарай төңкерістерін пайдаланып, ол тағы да 2 рет билікке келді. Ішкі тақталасына қоса ол Бұхара әмірлігімен, қазақ руларымен үздіксіз соғыс жүргізді. Осыны пайдаланған Ресей өкіметі хандықтан бүкіл Оңтүстік Қазақстанды және аса маңызды стратегиялық маңызы бар Ташкент қаласын тартып алды. 1862-65 жылы Бұхара әмірлігі екі рет Қоқан қандығын басып алды. Құдияр тек Ферғана аймағына ғана билік жүргізді. 1868 жылдан бастап Қоқан хандығы Ресей бодандығына өтті. Құдияр жауларына өте қатал болды. Мысалы, Ұра-Төбені басып алғанда жауларының кесілген басынан мұнара тұрғызғандығы жайлы ел ішінде айтылады. Соғыс шығындары толығымен халықтан салық ретінде жинап алынды. Кезекті халық көтерілісі кезінде Құдияр тақтан түпкілікті айрылып, Ташкенттегі орыс әскеріне қашуға мәжбүр болды. Осыдан кейін көп ұзамай Қоқан хандығы жойылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Сид Чарисс** (ағылш. *Cyd Charisse*, 1922 ж. 8 наурыз — 2008 ж. 17 маусым) — америкалық биші жəне актриса.

Өмірбаяны
---------

Сид Чаррис (шын аты *Финкли*) Техас штатының Амарилло қаласында дүниеге келген. Алты жасынан бимен айналыса бастады. 12 жасында Лос-Анджелестегі балет мектебінде оқуын бастады. *«Ballet Russe de Monte Carlo»* балетінде Фелия Сидорованың рөлінде ойнады, нəтижесінде, өз атын өзгертіп, Марина Истомина лақап атын алды. 1942 жылы биші Нико Чарисске тұрмысқа шықты.

1943 жылдан киноға түсуді бастады. Ол түскен алғашқы фильмдердің қатарында *«Мəскеудегі миссия»* фильмі болды. Ең үлкен танымалдылыққа Джин Келлимен бірге түскен *«Жаңбырда əнге салғандар»* фильмі ие болды.

1952 жылы Сид Чарисстің аяқтары 5 миллион долларға сақтандырылған. Гиннестің рекордтар кітабындағы мəліметтерге сəйкес, бұл сол жылдардағы ең үлкен сақтандыру сомасы олған еді. 

Лос-Анджелесте жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.

Отбасы
------

Сид Чарисс 1939 жылдан 1947 жылға дейін лос-анджелестік би студиясының иесі Нико Чаристің жұбайы болады. «Rumba Serenade» (1941) фильмінде Сид пен Нико бірге билеп өнер көрсетеді. Сидтың Никодан туған ұлы Ники Чарисс бар. Ажырасқаннан кейін де Сид өзіне жұбайының тегін қалдырады.

1948 жылы шығу тегі португал-еврейлік болған Тони Мартинге тұрмысқа шықты. Неке 60 жылға, 2008 жылы актрисаның өліміне дейін жалғасты.

Фильмографиясы
--------------

* *Something to Shout About* (1943)
* Миссия в Москву / *Mission to Moscow* (1943)
* *Thousands Cheer* (1943)
* *The Harvey Girls* (1946)
* *Ziegfeld Follies* (1946)
* *Three Wise Fools* (1946)
* *Till the Clouds Roll By* (1946)
* *Fiesta* (1947)
* *The Unfinished Dance* (1947)
* *On an Island with You* (1948)
* *The Kissing Bandit* (1948)
* *Words and Music* (1948)
* *East Side, West Side* (1949)
* *Tension* (1950)
* *Mark of the Renegade* (1951)
* Поющие под дождём / *Singin' in the Rain* (1952)
* *The Wild North* (1952)
* *Sombrero* (1953)
* Театральный фургон / *The Band Wagon* (1953)
* *Easy to Love* (1953) (Cameo)
* Бригадун / *Brigadoon* (1954)
* *Deep in My Heart* (1954)
* *It’s Always Fair Weather* (1955)
* *Meet Me in Las Vegas* (1956)
* Шёлковые чулки / *Silk Stockings* (1957)
* *Twilight for the Gods* (1958)
* *Party Girl* (1958)
* *Black Tights* (1960)
* *Five Golden Hours* (1961)
* *Two Weeks in Another Town* (1962)
* Что-то должно случиться / *Something's Got to Give* (1962)
* *Assassination in Rome* (1965)
* *The Silencers* (1966)
* *Maroc 7* (1967)
* *Film Portrait* (1973) (documentary)
* *Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood* (1976)
* Вожди Атлантиды / *Warlords of Atlantis* (1978)
* *Private Screening* (1989)
* *That’s Entertainment! III* (1994)

Дереккөздер
-----------
**Сидоркин атындағы көше**.
Көшеге графика өнерінің шебері, Қазақстанның халық суретішісі Евгений Матвеевич Сидоркиннің (1930-1982) есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 04.04.2000
№335 қаулысы) берілген. Ол - «Қазақ эпосы», «Қазақтың ұлттық ойындары» секілді қайталанбас
туындылардың және М.Әуезовтің «Абай жолы» кітабындағы иллюстрациялардың авторы.
Көше Жетісу ауданында орналасқан. Сүйінбай көшесінен басталып, Жетісу көшесіне дейінгі
аралықта созылып жатры. Бұрынғы атауы - Дунай көшесі. Көшенін ұзындығы - 1150 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Ашылуы
------

«Сарыағаш медресі» діни бірлестігі 2011 жылғы 12 мамырда алынған білім беру қызметін жүргізу құқығын беретін АБ сериялы № 0142687 мемлекеттік лицензияға сәйкес 2011 жылғы қыркүйек айынан бастап қызмет атқаруда.

Медресеге заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы № 0353469 куәлік 2010 жылы 2 шілдеде, Қазақстан Республикасы салық төлеушісінің 58 сериялы №0013416 куәлігі 2010 жылы 14-шілдеде берілген.

ОҚО Әділет департаментінің Сарыағаш ауданының Әділет басқармасына 2013 жылы 9 қаңтарда №1112-1958-12-ЖМ-е нөмірімен «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» Республикалық ислами діни бірлестігінің «Сарыағаш медресесі» жеке мекемесі ретінде қайта тіркеуден өтті.

Медресенің оқу жоспары мен негізгі оқулықтары Діни басқарма тарапынан бекітіліп, Білім және ғылым министрлігінің Техникалық және кәсіптік білім департаментімен келісілген.

Толықтай мәлімет
----------------

Медреседе білім беру қызметін толық штаттағы 15 оқытушы жүргізеді. Барлық оқытушылардың діни және зайырлы жоғары білімдері бар. Қазақстандық және шетелдердің университеттерін тәмамдаған.

Медреседе 200 шәкіртке лайықталған 11 дәрісхана, ғаламтор желісіне және медресе бойынша орталық жүйеге қосылған компьютер бөлмесі бар.

80 орындық қыстық асхана және 150 орындық жаздық асхана бар, 160 орындық жатақхана бар. Футбол, баскетбол, волейбол ойындарына арналған ашық алаңдар және көлемі 8х40 метр бассейн жасалған. Жабық спорт алаңы осы заманғы жаттығу құралдарымен қамтамасыз етілген, күрес залы жабдықталған. Оқу ғимаратында қажетті құрал-жабдықтары бар медициналық кабинет орналасқан.

Медресе кітапханасында 6000-ға жуық кітап қоры бар. Электрондық тасымалдағыштардағы ақпарат жүйесі қалыптасқан. Кітапханада мұсылмандық ілімнің тәпсір, ақида, хадис, ахлақ, фикх салалары бойынша кітаптар жинақталған. Сонымен қатар араб тілі грамматикасы, тарихи әдебиеттер, энциклопедиялық анықтамалар мен көмекші оқу құралдары да бар. 15 орындық оқу залы жұмыс істейді.

Медресе базасында 350 орындық «Таяқты Ишан» мешіті орналасқан.

Медресе шәкірттері оқу орнының басшылығы бекіткен күн тәртібін қатаң сақтай отырып, білім алады және уақыттарын белгіленген тәртіпке сәйкес өткізеді. 

Медресе меншігінде шәкірттерді тегін оқыту мен тамақтандыру мақсатында игерілетін 2000 га бау-бақшалық жер телімі бар.

Қазіргі медреседе 118 шәкірт білім алуда.

Сілтеме
-------
**Қойлыбай Аңғышбаев** (1905 жылы, Қызылту ауылы, Семей облысы, Ресей империясы — 1991 жылы, Күршім ауылы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданының «Қызылту» ұжымшарының аға жылқышы. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Өмірбаяны
---------

1905 жылы Семей облысында шаруа отбасында дүниеге келген (қазіргі — Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы). Он екі жасынан бастап батырақтық жұмыстарымен айналысты. 1923 жылдан Құйған ауылындағы кірпіш зауытында жұмыс істеді. 1930 жылы Күршім ауданының Қызылту ұжымшарына кіріп, онда жылқышы болып жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысына 204 атқыштар дивизиясының құрамында қатысты. Әскерден қайтқаннан кейін туған ұжымшарына қайтып, онда аға жылқышы болып тағайындалды.

1947 жылы Қойлибай Анқышпаевтың тобы 20 биеден 20 құлын өсірді. 1947 жылы мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін, ұжымшар ауылшаруашылық өнімдерін міндетті түрде жеткізуді және мал шаруашылығын дамытудың жоспарын алған кезде, оған Жоғарғы Президиумының жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1948 жылы 23 шілдедегі КСРО Кеңесі Ленин ордені және Орақ пен Балға ордені берілді.

Күршім ауылдық депутаттар кеңесінің депутаты болып сайланды.

1949 жылдан Ворошилов атындағы ұжымшарда аға шопан, 1957 жылдан Күршім ауданы «Марқалы» кеңшарында аға шопан болып еңбек етті.

1991 жылы дүниеден өтті.

Естелік
Күршім ауылының көшелерінің біріне оның есімі берілген.

Әдебиет
-------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст].Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969.
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Аңғышбаев Қойлыбай: б. 181.

Сілтеме
-------

* *Темір Кәрімов.*Қойлыбай Аңғышбаев «Герои страны» сайтында.
* Аңғышбаев Қ. Шығыс Қазақстан: әйгілі есімдер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Аңғышбаев Қ. Шығыс Қазақстан: әйгілі есімдер
*Басқа мағыналар үшін Сарыбастау деген бетті қараңыз.*

**Сарыбастау** – Быжы жəне Мұқыр өзендерінің аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Көксу ауданы Қызылтоған ауылының солтүстігінде 11 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1231 м. Батыстан солтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 8 км. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Солтүстік-шығысында Жуантөбе, шығысында Лабасы, оңтүстік-шығысында Қызылауыз, батысында Алтыуайттау таулары жатыр. Етегінде Мұсабек қыстауы бар.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында итмұрын, тобылғы, тал, терек, т.б. өсімдіктер өседі. Таудың шығысынан Алматы – Талдықорған автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Сиди-Бел-Аббес
**Сиди-Бель-Аббес** – Алжирдің солтүстік-батысында орналасқан қала.

Халық саны 200 000 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізін 1843 жылы француз отаршылдары қалаған болатын. Ол бастапқыда әскери форт ретінде салынды. 1849 жылы алғашқы тұрғын үй аудандары пайда бола бастады. Қала 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап 20 ғасырдың жартысына дейін шағын қала ретінде болды. Ал, 1930 жылдан қалада құрылыс жұмыстары жүріп, ескі бекініс орындары қазылып, тегістеліп, орнына кең бульварлар мен алаңдар салынды. 1962 жылдан бастап тәуелсіз Алжир мемлекетінің құрамында.

Дереккөздер
-----------
**Кенейжону білдегі** - алдын ала жасалған тесіктерді айналып тұратын кескіш құралдармен өңдеуге арналған металкескіш білдек.   

**Кеңейжону білдегінің** келесі түрлері болады:

* горизонтальді — кеңейжонғыш;
* координатты-кеңейжонғыш;
* алмасты кеңейжонғыш;
* арнайыландырылған кеңейжонғыш.

Горизонтальді - кеңейжонғыш білдегі
-----------------------------------

Горизонтальді - кеңейжонғыш білдектер горизонтальды айналдырығымен пінішдері күрделі тетіктереде осьтерінің аралықтары дәл болуы қажет тесіктерді өңдеуге арналған. Бұл білдек әмбібаптылығы жоғарылығымен ерекше. Кеңейжону жұмыстарынан басқа бұрғылау, үңгілеу, ұңғылау, жоңғылау, шекжақтаррды жону және бұрандаларды қию жұмыстарын жасауға және бұрандаларды қию жұмыстарын жасауға мүмкіншілігі бар.

Координатты кеңейжонғыш білдегі
-------------------------------

Координатты кеңейжонғыш білдегі вертикальды айналдырықпен құрылымның қатандығымен ерекшеленеді. Білдектің арнайы өлшегіш құрылғысы болады. Бұл білдек осьтерінің аралықтары өте дәл болуы қажет тесіктерді өңдеуге арналған.

Алмасты-кеңейжонғыш білдегі
---------------------------

Алмасты-кеңейжонғыш білдегі алмастан немесе қаттылығы жоғары қорытпалардан жасалған кескіштермен тесіктерді жоғары жылдамдықпен, берісі мен тереңдігі аз тәсілімен жұқалай жону үшін қолданылады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Сидор Артемьевич** (Артёмович) Ковпак (укр. Сидір Артемович Ковпак; 1887 — 1967) - Путивльдік партизандық отрядтың еомандирі. ЦК КП Украина мүшесі, генерал-майор. Екі рет Кеңес өкіметінің қаһарманы.

Өмірі
-----

1887 жылы 26 мамырда Котельва ауылында кедей отбасыда дүниеге келді. Көпбалалы отбасы еді, алты ұл және 4 қыз. Шұғыл қызметке Саратовқа Александр полкіне түсті, қызметтен кейін де сол жақта жүк тасушы болып жұмыс істеді.

Бірінші Дүние Жүзілі соғыс ардагері және Азамат соғысының ардагері. Бірінші Дүние Жүзілік соғыс кезінде Оңтүстік-Батыс фронтында соғысты. 1915 жылы даңқты күзетшілер мүшесі Николай II жеке Георгиев крестімен марапаттады. 

### Соғыс кезінде

1919 жылы РКП мүшесі болды. Азамат соғысы кезінде жергілікті партизандық отрядты басқарды, Украинада немістердің окупанттарымен соғысты.
1921-1926 жылдары - уездік военкомның көмекшісі. Сонымен қатар 1925-1926 - Вербкидың ауыл-шаруашылық артелидың төрағасы еді. 1926 - Павлоградтық әскери-кооперативтік шаруашылығының директоры болды. 1935 - Путивльдің жол бөлімінің меңгерушісі болды, 1937 - төрағасы болды.

### Ұлы Отан соғысында

1941 жылда басталған Үлы Отан соғысының ардагері. Украинадағы партизандық қозғалыстын ұйымдастырушылардың бірі. Путивльдегі Партизандық отрядтың командирі, кейінірек - Сумский облысының құрама партизандар отрядының командирі. 
1941-1942 жылдары Ковпак Сумский, Кургский, Орловский және Брянский облыстарында рейд жүргізе бастады.
31 тамызда 1942 Сталин мен Ворошиловпен Мәскеуге қабылданды, ол жақта басқа партизандр командирлерімен бірге жиналыстарға қатысты. 
1943 жылы Ковпак генерал-майор атағын алды.

### Соғыстан кейін

1944 Ковпак - Украина ССР Жоғарғы Сотының мүшесі. 1947 жылы - Президиумның Төрағасының орынбасары, 1967 жылы - УССР ВС Президиумның мүшесі.. ВС УССР депутаты.

Марапаттары
-----------

* Екі рет Кеңес өкіметінің қаһарманы
* Төрт рет Ленин орденін алған
* Қызыл белгі ордені
* 1 дәрежелі Суворов ордені

Ескерткіштер
------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Сурет:Sydir-Kovpak.JPG |  |
| МүсініЯремчеде | Моланың устіндегі ескерткіші Киевте | Украин гривендері2012 жылы |

Дереккөздер
-----------

* «О присвоении звания Героя Советского Союза т. т. Ковпаку С. А. Копенкину И. И. Сабурову А. Н. Фёдорову А. Ф. особо отличившимся в партизанской борьбе в тылу против немецких захватчиков» от 18 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 5 июня (№ 20 (179)). — С. 1.
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении Героев Советского Союза Ковпака Сидора Артемьевича и Фёдорова Александра Фёдоровича второй медалью «Золотая звезда»» от 4 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 13 января (№ 2 (262)). — С. 1


1. ↑   Витяг із постанови Правління НБУ від 27.04.2012 № 172
**Кенебаев Кенжеғазы Айтжұманұлы** — экономист, баспагер. 1973 жылы 26 шілде Семей облысы Аягөз ауданы Ақшатау ауылында дүниеге келді .

Еңбек жолын 1988 жылдан Ақшатау ауылында ауылшаруашылық жұмысынан бастады. 1991—1993 жыл аралығында әскерлік борышын атқарды. 1994 жылдан 1997 жылға дейін "Пионерлер үйі" сарайында бокс спортынан балалар жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 1997—2001 жыл аралығында Ы.Алтынсарин атындағы академияда жаңа білімдік оқулықтар дайындау маманы және оны компьютерлік көркемдеу орталыгында қызмет атқарды.

2001—2003 жыл аралығында "Мектеп" баспасында, 2003—2005 жыл аралығына "Балалар әдебиеті" баспасында компьютерлік орталығына жетекші операторлық қызметін атқарды. Қазір 2005 жылдан бастап "Қазақстан Жазушылар одағы" басқармасында "Әдебиет айдыны" газетінің компьютер орталығының жетекшісі болып қызмет атқаруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Pagani Automobili S.p.A.** - көміртек талшықтарынан спорткарлар жасаумен айналысатын итальяндық компания. Горацио Паганимен 1992 жылы негізі қаланып, Модена қаласының қасындағы Сан-Чезарио-суль-Панарода орналасқан.

Тарихы
------

Pagani Zonda R автомобилі Италиядағы Pagani зауытының қасында
Lamborghini компаниясының композиттік материалдар бөлімінде жұмыс істеген Горацио Пагани 1988 жылы Pagani Composite Research компаниясын құрады. Жаңадан құрылған компания Lamborghini компаниясымен бірге Lamborghini Countach моделінің 25-жылдық мерейтойына рестайлинг жасауға қатысып, Lamborghini P-140 концепт-карын істеуге, Lamborghini Diablo моделін жасауға қатысты. 80-ші жылдардың соңында Пагани өз жобасы бойынша "C8 жобасы" аталып кеткен автомобиль жасауға кіріседі. Пагани "C8 жобасын" "Fangio F1"-деп 5 дүркін Формула-1 жарысының жеңімпазы Хуан-Мануэль Фанхионың құрметіне атағысы келді. 

1991 жылы Горацио Пагани өзінің дизайнерлік және жобалық жұмыстарына және прототиптер құрастыру қызметіне деген үлкен сұранысқа байланысты Modena Design компаниясын құрады. 1992 жылы ол Fangio F1 жобасы бойынша жұмыс істей бастап, 1993 жылы бұл көлік Dallara компаниясының аэродинамикалық сынағынан сәтті өтті. 1994 жылы Mercedes-Benz компаниясы Паганиге V12 қозғалтқыштарымен қамтамасыз етуге рұқсат берді.

Шыққан автомобиль Zonda C12 деп аталды. 1995 жылы қайтыс болған ұлы жеңімпазға құрмет ретінде Fangio F1 атауы басқаға ауыстырылды. Автомобиль алғашқы рет Женева автосалонында 1999 жылы көпшілікке көрсетілді. 

2005 жылы компания шығарылатын көліктер санын үш есеге көбейтуді шешіп, 2007 жылы америка нарығына шығуды жоспарлады.

2007 жылы 25 қыркүйекте Pagani Zonda F Club Sport автомобилі 7 минут 27,82 секунд көрсеткішімен Нюрбургринг трассасының рекордын орнатты. Алайда содан кейін Maserati MC12, Chevrolet Corvette ZR1 және Dodge Viper SRT10 ACR автомобильдері бұл рекордтан асып түсті.

2010 жылы Pagani рекордты қайтадан бұзды — Pagani Zonda R жарыс автомобилі бір айналымды 6 минут 47,5 секундта өтті.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}Армя́н ұлттық музыкасы**— армян халқының музыкалық фольклоры.**

Армян ұлттық музыкасының даму этаптары
--------------------------------------

Музыкант. Ортағасырлық қолжазба
Гусан үйлену тойында өлең айтуда

Армян ұлттық музыкасының спецификасы
------------------------------------

Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл
Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы

Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері
----------------------------------------

Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында
XV — XVI жүз жылдықтағы ақын гусаналар : 

* Григор Хлатеци
* Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.

 XVII — XVIII ғасырлардағы көрнекті гусандар:

* Саят-Нова
* Овнатан Нагаш
* Багдасар Дпир
* Эгаз
* Гул Арутин
* Багер сын Лазаря и другие

Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде
-----------------------------------

Djivan Gasparyan 2009.
  

Арменияның ұлттық би ансамбль «Берд».
Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна.

Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері
-----------------------------------------------------------------------

Тигран Чухаджян

Армян ұлттық музыкалық аспаптары
--------------------------------

Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады
Дхол

* Сурет:Файл:Duduk.pngДудук
* Сурет:Файл:Zournas.jpgЗурна
* Сурет:Файл:Shvi.jpgШви
* Сурет:Файл:Kaval.gifКавал
* Сурет:Файл:Barbat.jpgБарбет
* Сурет:Файл:Saz baglama.jpgСаз
* Сурет:Файл:Iranian tar.jpgТар
* Сурет:Файл:Armenian Kanon.jpgКанун
* Сурет:Файл:Santoor.jpgСантур
* Сурет:Файл:Armenian Dhol.jpgДхол
*Басқа мағыналар үшін Перископ деген бетті қараңыз.*
**Periscope** — тікелей эфирде видео таратуға арналған қолданба (app). iOS және Android операциялық жүйелерінде жұмыс жасайды. Жасап шығарушылар - Кейвон Бейкпор мен Джо Бернштейн. 2015 жылдың наурыз айында қолданбаның стартапын Twitter 100 млн долларға сатып алған болатын. 2015 жылдың 26 наурызында Twitter ресми түрде өзінің App Store аккаунтымен iOS-та қайтадан істе қосты. Кейін, 2015 жылдың 26 мамырында Periscope Android үшін де қосылды.

Қызмет көрсетуі
---------------

Periscope қызметтерін мобильді қосымшада, сондай-ақ Twitter-де де пайдалану мүмкіндігі бар. Twitter арқылы қосылған кезде, Periscope қолданушылары өзге қолданушылардың шынайы уақыттағы видеоны қарауы үшін туиттелген сілтемелерін көруіне мүмкіндік бере алады.

Periscope қолданушылары өз видеоларын барлығы көре алатындай қып немесе белгілі бір таныстар тобына (мысалы, достар немесе отбасы) ғана көрсету функциясын таңдай алады. Periscope-та видеоны көрушілер видеоны таратушыға деген лебізі ретінде телефон не планшет экранын басу арқылы "лүпіл" жібере алады. "Адамдар" қойындысының астында шынайы уақытта видеохабар тарату кезінде ең көп "лүпіл" жинаған қолданушыларды көрсететін "Ең көп ұнатылғандар" тізімі тұрады. 2015 жылы қыркүйектің 10-да Periscope көлденең көрініс (landscape view) арқылы хабар тарату мүмкіндігін қосты.

Бұқараның қабылдауы
-------------------

Актриса Алиса Милано өзінің бейне романының көшірмелеріне қолтаңба қойып жатқан кезде оның көмекшісі Келли Колл осы оқиғаны Перископта жариялауда.

Тағы қараңыз
------------

* Google Hangouts

Сілтемелер
----------

1. ↑  Twitter Acquires Live-Video Streaming Startup Periscope. *The Wall Street Journal* (9 March 2015). Тексерілді, 9 наурыз 2015.
2. ↑  *Pierce, David* Twitter’s Periscope App Lets You Livestream Your World. *Wired* (26 March 2015). Тексерілді, 26 наурыз 2015.
3. ↑  *Weil, Kevin* Introducing Periscope. *Twitter Blog* (26 March 2015). Тексерілді, 26 наурыз 2015.
4. ↑  *Baldwin, Roberto* Twitter finally launches Periscope for Android. *Engadget* (26 мамыр 2015). Тексерілді, 26 мамыр 2015.
5. ↑
6. ↑  Meerkat who? Introducing Periscope. Тексерілді, 31 наурыз 2015.
7. ↑  Periscope vs. Meerkat: Which is the Livestreaming App For You?. Тексерілді 31 наурыздың 2015.
8. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* **Script error: No such module "URL".**  Periscope — ресми сайты
**Тақтажелбезектілер** екі отрядқа бөлінеді: акулалар және скаттар. Тақтажелбезектілердің қабыршақтары плакоидты, әрбір сыртқы желбезек тесіктері денесінің сыртқы бетіне келіп, өз алдына жеке сыртқа ашылады. Басының тұмсық жағында — рострум деп аталатын өсінді болғандықтан ауыз басының астыңғы жағына көлденең саңылау .түрінде орналасқан.\

Тақтажелбезектілер клас тармағына жататындардың биологиялық сипаттамасы
-----------------------------------------------------------------------

* Акулалардың денесі ұзынша, ұршық тәрізді болады. Басы-ның екі бүйір жағында 5—7 желбезек саңылаулары бар. Көзінің арт жағында жұтқыншақпен жалғасатын екі тесікті көруге болады. Оларды брызгальцелер деп атайды.

Брызгальцелер жақ пен тіл асты доғасының арасындағы желбезек сақылауларының жұрнағы болып саналады. Денесінің бауыр жағында құйрығының түбінде клеткасы болады. Құйрық қанатының жапырақшалары бір келкі емес. Мысалы, үстіңгі жапырақшасы үлкен де, ал астыңғысы — одан кіші. Сондықтан оны гетероцеркалдық құйрық қанаты деп атайды. Көкірегі мен құрсағында горизонталь орналасқан қос қанат-тары болады. Еркектерінің құрсагындағы қос
қанатының ішкі жағынан саусақ тәрізді өсінділер пайда болады, олар шағылыс органдарының қызметін атқарады. Скелеттері өмір бойы шеміршекті болады. Скелеті омыртқа жотасынан және бас сүйегінен тұрады. Омырткаларын
дене және құйрық омыртқалары деп екіге бөледі. Омыртқа денесі алдыңғы, артқы жағынан да ойыстанады және қатар жатқан омыртқалардың денесінің арасында пайда болған қуысында хорда сақталады (амфицельдік омыртқалар). Сонымен катар хорда әрбір омыртқа денесінің ортасындағы жіңішке тесіктің ішінде де сақталған.Омыртқаларға бекінген қабырғалар дене қуысын үстіңгі және бүйір жағынан қоршап тұрады.

Тағы қараңыз
------------

* Акулалар
* Скаттар

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
Børns (шын аты Гаррет Борнс; 1992 ж. 7 қаңтарда туған; Гранд-Хейвэн, Мичиган, АҚШ) - американдық әнші және ән жазушы. Ол өзінің мансабын 2013 жылы бастады, бір жылдан кейін Американың Interscope жапсырмасымен келісімшартқа қол қойды, ол сол жылы өзінің кішігірм Candy атты альбомін шығарды, сонымен қатар 2015 жылы Dopamine студиялық дебюттік альбомын шығарды.

Өмірбаяны
---------

Гаррет Борнс 1992 жылы 7 қаңтарда Гранд-Хейвенде, Мичиган, АҚШ-та дүниеге келді. Өсіп келе жатқан Гаррет өнерге қызығушылық танытты. Он жасында ол сиқырлы трюктерді жақсы көрді, ал достары оны «Ұлы Гаррет» деп атады. Уайт Пайн орта мектебінің жетінші сынып оқушысы ретінде Борнс ағылшын тіліндегі Scholastic National Art Award-тің алтын кілті, сонымен қатар Кендалл өнер және дизайн колледжінде оқуға 8000 доллар стипендия алды. 

Музыкалық мансабының басында Гарретт Борнс көптеген іс-шараларда, соның ішінде TEDx конференциясында, шын атымен ән айтып, укулельде түрлі музыка ойнады. 2013 жылы Борнс бірнеше жыл тұрған Нью-Йорктен Лос-Анджелеске, Калифорнияға көшіп келді. Көшіп келгеннен кейін бірнеше аптадан кейін орындаушы музыкант Джек Кеннедимен бірлесіп «10,000 Emerald Pools» әнін жазды.

Дискография
-----------

### Студиялық альбомдар

| Жыл | Толығырақ |
| --- | --- |
| 2015 | *Dopamine** Шығарылған күні: 16 қазан
* Жапсырма: Interscope
* Форматы: CD, Сандық тарату
 |
| 2018 | Blue Madonna

* Шығарылған күні: 12 қаңтар
* Жапсырма: Interscope
* Форматы: CD, Сандық тарату
 |

### Мини альбомдар

| Жыл | Толығырақ |
| --- | --- |
| 2012 | *A Dream Between** Шығарылған күні: 25 қаңтар
* Жапсырмаі: Rezidual
 |
| 2014 | *Candy** Шығарылған күні: 10 қараша
* Жапсырма: Интерскоп
 |
**Ұлтаралық Қаржы-Өнеркәсіптік Топтары**— қатысушылары арасында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына мүше елдердің құзыретіндегі, аталмыш мемлекеттердің аумағында оқшауланған бөлімшелері бар, не олардың аумағында күрделі жұмсалымды жүзеге асыратын заңды тұлғалардан құралатын қаржы-өнеркәсіптік топтар. Ұлтаралық Қаржы-Өнеркәсіптік Топтары құрылған жағдайда үкіметаралық келісім негізінде оларға мемлекетаралық (халықараралық) қаржы-несие топтары мәртебесі беріледі. Мемлекетаралық қаржы-несие топтарын құрудың, таратудың, олардың қызметінің ерекшеліктері аталмыш келісімдерде белгіленеді. Мемлекетаралық қаржы-несие топтарына қатысушылар үшін ұлттық режим өзара қарым-қатынас негізінде үкіметаралық келісімдерде белгіленеді. Оларға ҚР Үкіметі белгілеген тәртіппен және шарттармен осы қаржы-несие топтарының қызметі шеңберінде шекарадан өткізілетін тауарлар бойынша кеден жеңілдіктері берілуі мүмкін.

Тағы қараңыз
------------

* Экономика
* Саясат

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том.
**Ұлттық болмыс** – әлеуметтік психологияда, философияда, мәдениетте, этнологиядағы белгілі бір ұлттық қоғамның (этностың) тұрақты ерекшеліктерін, санасын, қызығушылықтарын, рухани құндылықтарын, ынтасын, әлеуметтік-психологиялық қорғаныс тетіктерін сипаттайтын күрделі түсінік.

Әдеби шығармадағы кейіпкердің ұлттық сипатымен ерекшеленген мінез-бітімі, оның белгілі бір халықтың өкілі екендігін танытатын психологиялық және ойлау, сөйлеу өзгешелігі. Ұлттық характер – тарихы категория. Ол қоғамдық, рухани, экономикалық және саяси жағдайларға сәйкес қалыптасады. Дүниені ұлттық түсінікпен қабылдау жолы қай адамға болсын тән қасиет. Өнерде, әдебиетте адам бейнесін бұл қасиет толық көрініп отырады. Әр халықтың өз эпикалық туындыларын олардың талай замандар ұлт болып қалыптасуынан бөліп қарауға болмайды.

Сондықтан шығарма ұлттық характер жасау үшін оның дүние танымын, психологиясын, әдет ғұрыптарын т.б. қасиеттерін білу керек. Бұл жөнінде Н.В. Гоголь: "Ақын өмірге өз халқының көзқарасымен қарап, әр нәрсені ұлттық психологияға сәйкес құбылыстай сезініп, толғанғанда ғана ұлттық сипатты бейнелеп беруі мүмкін", – деген ой айтады. Бұл дұрыс та. Мысалы "Игорь полкы туралы жыр" орыстардың, "Махабхарата" Индия халқының, "Нибелунга туралы жыр" немістердің, "Манас" қырғыздардың, "Ер Тарғын" қазақтардың дүниетанымын, мінез-болмысын айқындайтын шығармалар..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану. Терминдер сөздігі (Құрастырушылар: З. Ахметов, Т. Шаңбаев) Алматы: "Ана тілі", 1998. - 384 бет. ISBN 5-630-00567-7
**Қарамолда (Мұхамеджан) Нұрекеұлы** (1988 – 1937) – дін қызметкері, ақын. Қазақстанның халық жазушысы Қ.Мұхамеджановтың әкесі. 

Әкесінен діни сауатын ашып, 8 жасында Бұхара-и Шәріптің әйгілі «Көкелташ» медресесін (Мир Арап) үздік бітіріп, құран-қари, яғни «Қаримолда» сопылық дәрежесімен елге оралған. Кейін Қарамолда атанып кеткен. Барлыбай табын ішінде мешіт ұстаған Қарамолда Сыр бойының сүлейлері: Тұрмағамбет, кете Жүсіп, керейт Даңмұрын Кенжебекұлы, қаңлы Жүсіп, Нақып қожалармен шығармашылық байланыста болған, өлеңмен айтысқан, жұмбақтар жазысқан, дін саласынан Қансейіт ишан, Нұржанның Әбілдасы, Қарсақпайдағы Нұржан Қажы, Марал ишанның немересі Сүлеймен ишан, т.б. дін ғұламаларымен Қарамолдадан ақындар А.Тоқмағанбетов, Қ.Баймағанбетов, жырау Р.Мәзқожаев, қайраткер Мұхамедияр, Т.Дәуітбаев, т.б. дәріс алған. Жаңақорғандағы Айғожа ишанның мешітінде, Түркістанның түбіндегі Қарнақ медресесінде дәріс берген.

«Халық жауы» ретінде қамауға алынып, 1937 жылы атылды. Кейін толық ақталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы