recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бабаханов Абдулла** *(1910 жылы туған, Тоқмақ)* - өзбек совет архитекторы, КСРО халық архитекторы *(1970)*. 1943 жылдан КОКП мүшесі, Ташкент мемл. ун-тінің инженерлік мелиорациялық факультетінің архитектор бөлімінін бітірген (1933). Москвадағы архитектор институтының аспирантурасында оқыған *(1934-38)*. Ташкент қаласының бас архитекторы *(1938-41)*. Бабаханов - Өзбек КСР Мин. Советінің Құрылыс және архитектор істері жөніндегі мемл. комитет председателінің орынбасары, комитет председателі *(1955-59)*, 1963жылдан Ташкент политех. ин-ты архитектор ф-тінің кафедра меңгерушісі, профессор *(1965)*. Бабаханов Өзбек КСР Сыртқы істер миниістрлігі үйінің *(1946-47)*, душанбе қаласындағы Лахути атындағы драма театрының *(1954*) т.б. жобаларын жасады. Бірнеше ордендермен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Абдулхамит Мархабаев** (18.4.1938 жылы туған, Арал ауданы Ауан ауылы) – жазушы, ғалым, филология ғылымдарының докторы (2001), профессор (1997). 

ҚазМУ-дың (ҚазҰУ) филология факультетін бітірген (1964). 1964 – 67 жылдары «Білім және еңбек» (қазіргі  «Зерде») журналында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1967 – 76 жылдары ҚазМУ-дың журналистика факультетінің доценті, 1976 – 85 жылдары «Білім және еңбек» журналының бас редакторы, «Жаңа фильм» журналының аға редакторы, 1981 – 82 жылдары Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеті бас редакциясының аға редакторы, 1985 – 87 жылдары  Қазақ орталық мұражайының баспа-редакция секторының аға редакторы, сектор меңгерушісі қызметтерін атқарған. Көп жылдан бері ҚазМУ-да ұстаздық қызметте. Тұңғыш жинағы 1972 жылы «Ғарыштағы қымыз» деген атпен жарық көрді. Мархабаевтың «Арал әуендері», «Балалардың аман қалғанын айт!» «Жарылқаушы…», «Тосын ғарышхат», т.б. ондаған көркем шығармалары жеке кітап болып шықты. Фантастика жанрының табиғаты мен теориялық ерекшеліктерін айқындайтын «Қолыңды әкел, Келешек. Қазақ фантастикасы: кеше, бүгін және…» (1978), «Қазақ фантастикалық әдебиеті» (1998) атты монографиясы, «Ислам – Ғылым – Журналистика» оқулығы жарық көрген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Сыр елі энциклопедиясы"
**Сабынкөктер тұқымдасы** (лат. *Scrophulariaceae*) – қос жарнақты шөптесін өсімдіктер, ішінара бұта және шырмауық тәрізділер, көпшілік түрлері *сапрофит*, жартылай паразит және паразит болып келеді. Жер шарының барлық аймақтарында кездеседі, негізінен, қоңыржай және субтропиктік белдемдерде өсетін 250 туысы, 3 мыңнан астам түрі бар. Қазақстанда 23 туысқа бірігетін 170-тен аса түрі белгілі. Олар республиканың барлық облыстарында кездеседі. Сабынкөктер тұқымдасына жататын өсімдіктердің жапырақтары көбіне кезектесіп, кейбір түрлерінде қарама-қарсы не жеке-жеке орналасады. Гүлі қос жынысты, пішіні, құрылысы жағынан алуан түрлі болып келеді. Тостағаншасы ұзынды-қысқалы 4 — 5 тостағанша жапырақшалардан, күлтесі 4 не 5-тен тұтасып кеткен, пішіні дөңгелек не қос ерінді болады. Аталығы негізінен төртеу, аналығы жоғары жатынды, қос ұялы. Жемісі — көп тұқымды қорапша, сирек жидек тәрізді. Көптеген түрінің тұқымдары желмен тозаңданады, вегетативті көбейетін түрлері де кездеседі. Сабынкөктер тұқымдасының көпшілігі егістік пен шабындықтардың арам шөбі, кейбір түрлері улы болады, араларында балды және дәрілік түрлері де кездеседі. Қазақстанда өсетін 8 түрі (Бор сиякөгі, Жоңғар сабынкөгі, Нұрания сабынкөгі, Алатау бөденешөбі, Киікшөптес бөденешөп, Тарбағатай қандыгүлі, Шу-Іле қандыгүлі, Дауыр цимбариясы) Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
**Абдумажит Шарипұлы Дулятов** ((31.3.1949 жыл, Алматы облысы, Шелек ауданы Байсейіт ауылы) - ақын. Қазақстан
Жазушылар одағының мүшесі (1982). 

ҚазҰУ-дың журналистика факультетін бітірген (1971). 1971 - 74 ж. ауыл мектебінде мұғалім, 1974 - 80 жылы "Коммунизм туғи" (қазіргі "Ұйғыр авази") газетінде корректор, тілші, бөлім меңгерушісі, 1980 - 82 жылы "Жазушы" баспасында редактор болды. 1984 жылдан бері "Коммунизм туғи" газеті бас редакторының орынбасары. 

"Мен жиырмадамын" (1973), "Көктемнің қайтып оралуы" (1977), "Адамға махаббат" (1980), "Туған жердің жыры" (1986), "Қанатты ойлар" (1986), "Ақ таңдар" (1990) атты өлеңдер жинақтары шыққан. 
Орыс тілінде Мәскеуден шыққан "Ветвы чинары" (1980), "Истоки" (1984) жинақтарына өлеңдері енді. 

1992 жылы Ұйғыр ауданы тағайындаған Илья Бахтия атындағы сыйлық лауреаты атанды. 
1993 жылы Алматы қаласында өткен түркі поэзиясы мүшәйрасының жеңімпазы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Садко** — жеті бейнедегі Николай Римский-Корсаковтың операсы. Либреттоны композитордың өзі Садко гусляры туралы орыстың батырлар жыры негізінде жазған екен. Алғаш реет ол Мәскеуде Евгений Эспозито басшылығымен 1897 жылы Солодовниковтың жеке операсында қойылды.

Құрылу тарихы
=============

Музыкада Садко туралы аңызды дамытуды Римский-Корсаков 1867 жылы бастаған, ол кезде ол бір атаулы симфониялық поэма жазған болатын. Бұл шығарманың тақырыптары кейін операға енді. Операның музыкасында Римский-Корсаков орыстың халықтық тақырыптарын және «теңіз» леймотивтерін белсенді қолданады. Операның дәстүрлі түрде әрекеттерге бөлінуіне қарағанда «Садко» жеті бейнеден тұрады. Оларды автор қойылым кезінде үш әрекетке (бірінші және екінші сурет – бірінші әрекет; үшінші және төртінші сурет- екінші әрекет; бесінші, алтыншы, жетінші суреттер – үшінші әрекет, соңғы үш суреттер қойылым кезінде антрактсыз оркестрлік интерлюдиялармен бірге, музыканың тоқтауынсыз жүреді), немесе бес әрекетке (бірінші сурет – бірінші әрекет, екінші сурет және үшінші сурет – екінші әрекет; төртінші сурет – үшінші әрекет; алтыншы және бесінші суреттер – төртінші әрекеттер, оркестрлік интерлюдия арқылы музыканың тоқтауынсыз жүреді; жетінші сурет – бесінші әрекет) бөледі.

Операның құрылымы басты негізде «Садко бай қонақ» батырлар жырымен байланысты. Ол Афанасьевтің «Ұлттық орыс ертегілері» атты жинағымен қосылған. Әрекет уақыты XI—XII ғасырларға жатады, операда Новгород христиандығындағы, ежілгі орыс тірдік сенімдер көп болған кездердегі жартылай ертегі, жартылай тарихи кезеңге ауысты.

Партитурада айтылған көптеген сөздер, декорациялар мен баға берушілік сипаттамалар түрлі батырлар жырынан, әндерден, қастандықтар, жоқтаулармен байланысқан. Волхв Всеславич туралы батыр жыры мен Соловей Будимирович туралы өлең халықтық эпосынан алынған, тек кейбір қысқартулары мен өзгерістері бар. Сол себепті либреттода көбінесе батырлық жырдың өлеңдері сақталып, оның сипаттық ерекшеліктері айқындалған. ( «а», «а и» бөліктері және т.б.)

Мазмұны
=======

Новгородтағы бай ағалар хоромасындағы той (сауда артелі). Нежата Волхв Всеславич туралы жыр орындайды. Садко кіріп келіп, қонақтар оның Новгород танымалдығы туралы өлең айтып беруін сұрайды. Бірақ Садко көпестерді бол мақтағаны үшін жазғырады. Ол Новгород танымалдығын жер шарына тарату үшін жиһанкездікті армандайды. Келіп отырғандардың бір бөлігі Садконы өлеңі үшін мақтайды, басқа бөлігі — мақтауға ызаланады. Үлкен айқай шу шығып, көбі Садкоға қарсы шығып, оны тойдан қуады. Садко кетіп, оларға өзінің өлеңдерін енді айтпайтынын айтады. Ол кеткеннен соң той жалғасады. Скоморохи Дуда және Сопель Садко сияқты өлең айтып, қонақтар күле бастайды.

Дереккөздер
===========

1. ↑ Римский-Корсаков Н. А. Садко. Опера-жыр (клавир). — Л. Музыка, 1975

2. ↑ Женское окончание Волхова́ — царевна Волхова́-река — дано на основании свидетельства Афанасьева о таковых окончаниях древних названий рек, как например, Днепра́-река (Римский-Корсаков Н. А. Садко. Опера-былина (клавир). — Л. Музыка, 1975)
**Иіржар**, *Iріжар* – Балқаш көлінің оңтүстігінде, Іле мен Қаратал өзендерінің аралығындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш және Жетісу облысы Қаратал аудандарының жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен 386 м биіктікте. Қырқааралық ойпаңдарында сор және тақыр жерлер кездеседі. Жер асты суы 2 – 80 м аралығындағы тереңдіктен шығады. Солтүстігінде Бестас, шығысында Жаманқұм құмдары мен батысында Қарабасты қонысы жатыр.

Өсімдігі
--------

Құм жалдардың етегінде қара сексеуіл, жүзгін, жусан, еркек шөп, күйреуік өседі. Негізінен мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Фтор-органикалық қосылыстар** — молекуласында бір немесе бірнеше F–C байланысы бар қосылыстар. Фтор-органикалық қосылыстар химиясы 20 ғасырдың 2-жартысынан бастап тез дамыды. Көмірсутектердің, спирттердің, альдегидтердің, кетондардың, т.б. көптеген Фтор-органикалық қосылыстардың фтор туындылары белгілі. Бұл қосылыстар басқа галоген-органикалық қосылыстарға қарағанда өте көп. Фтор-органикалық қосылыстарды алу үшін органикалық қосылыстардағы хлор немесе бром атомдарын фтор атомымен алмастыру әдісі қолданылады: 
C6H5–CCl3+3HF→C6H6–CF3+3HCl
3CCl4+2SbF3→3CCl2F2+2SbCl2
Электрохимиялық фторлау әдістерінде фторлайтын затты құрғақ фторлы сутекте ерітіп, электролиз арқылы перфторланған заттар алады. Фтор-органикалық қосылыстар техниканың көптеген салаларында кеңінен қолданылады. Ол фторопласттар, фторлы каучуктер, коррозияға төзімді жабын, т.б. алуда пайдаланылады. Медицинада Фтор-органикалық қосылыстардан жасанды жүректің қақпашалары мен тамыр дайындалады.

Тағы қараңыз
------------

* Фтор қосылыстары

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Кеша Роуз Себерт** (ағылш. ***Kesha Rose Sebert***, 1987 жыл, 1 наурыз – Лос-Анджелес), Кеша атымен танымал америка әншісі. Әншілік жолға 2006 жылдан бастап түседі. Алайда жас әншіге атақ 2009 жылы америка рэпері Флоу Райдпен бірге «Right Round» әнін орындаумен келеді. Флоу Райдқа Кешаның даусы ұнап қалып, Кешаға «Touch Me» әнін бірге орындауға ұсыныс жасайды. Бірақ Кеша өз күшімен танымал болғанды қалағандықтан, осы әннің бейнебаянына түсуден бас тартады. Сол жылдың тамыз айында әлемге бегілі «Tik Tok» әні жарыққа шығады. Ән ғаламтордан бір жылдың ішінде 12,8 миллион рет жазылып алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биография | The Official Ke$ha Site
2. ↑  Ke$ha | AllMusic
3. ↑  ru:Кеша (певица)
**Baker Hughes** — әлемдегі мұнай-газ саласында қызмет көрсетуші (сервистік) компания. Halliburton және Schlumberger компанияларынан кейінгі әлемдік үш үлкен сервистік компанияның қатарына кіреді. Негізгі қызмет көрсету аясы: ұңғымаларды бұрғылау, геофизикалық қызмет, ұңғыманы аяқтау, бұрғылау сұйықтарын дайындау, бұрғылау құралдарын жасау. Компания 90 астам елде жұмыс істеуде, оның 35 000 астам қызметкері бар. 

Компанияның негізгі ірі кеңселері Абердин қаласында (Ұлыбритания), Сингапур және Дубай қалаларында орналасқан. Одан басқа ғылыми-зерттеу орталықтары Целле қаласында (Германия), Лафает, Хьюстон (АҚШ), Пескара (Италия) және Куала-Лумпур (Малайзия) қалаларында орналасқан. 

Компанияның қызметі әлемдік операцияларды негізгі екі бөлімге бөлу арқылы жүргізіледі. Олар Батыс жарты шары және Шығыс жартышары. Біріншісіне 5 аймақ кіреді: Еуропа, Африка, Таяу Шығыс, Шығыс Азия және Ресей/Каспий теңізі). Екінші бөлімге төрт аймақ кіреді: Канада, АҚШ, Мексика шығанағы (АҚШ шельфі) және Латын Америкасы); осы Аймақтардың әр қайсысы Гео Маркеттерге бөлінеді.

Baker Hughes жалпы капитализациясы 22 млрд АҚШ долларын құрайды. 2014 жылдың 13 қараша күні Halliburton мен Baker Hughes компанияларының өзара бірігу мүмкіндігі туралы хабарланды. Halliburton капитализациясы - 48 млрд, Schlumberger - 125 млрд АҚШ долларын құрайды.

Тарихы
------

2007 жылы Baker Hughes компаниясы өзінің 100 жылдық мерей тойын атап өткен болатын. 

**Baker Hughes Incorporated** 1987 жылы **Baker International** және **Hughes Tool Company** компанияларының қосылуы негізінде пайда болды.  Компанияның бастауы 1900 жылдардан бері мұнай және газ саласында қызмет етіп келе жатқан көптеген компаниялардың тарихынан жасақталып келе жатыр. 

### Бұрғылау қондырғыларының статистикасы

Компания бұрғылау қондырғыларының статистикасын дайындап, мұнай және газ өнеркәсібіндегі компанияларға арналған The Baker Hughes Rig Counts арнайы қызметін ұсынады. Бұл қызмет 1944 жылдан бері АҚШ пен Канада аймағында қондырғылардың апталық есебін дайындаудан басталды. Әлемде қызмет ететін қоныдрығылар саны туралы ақпарат 1975 жылдан бастап дайындала бастады. The Baker Hughes Rig Counts қызметі мұнай ұңғыларын бұрғылау өнеркәсібі үшін маңызды параметр. Аталған есеп негізінде компаниялар өздерінің жоспарын құрады, бұрғылау компанияларының белсенділігінің көрсеткіші. Сонымен қатар тарихи деректеме қорын қалыптастырып, өткенге шолу жасау мүмкіндігін береді. 

Солтүстік Америка аумағына қатысты статистика апта сайын соңғы жұмыс күні түсте жарияланады. Ал әлемдік статистика әр айдың бесінші жұмыс күнінің кешінде жарияланады. Ақпарат компанияның ресми сайтында жарияланады. 

### Қазақстанда

Компания Қазақстандағы қызметін Қарашығанақ кен орнында сервистік қызмет көрсетуден бастаған болатын. Қазіргі кезде Қашаған кен орны мен ірілі-кішілі компанияларға қызмет көрсетумен айналысады. Компанияның негізгі кеңселері Атырау және Ақтау қалаларында орналасқан.

Тағы қараңыз
------------

* Schlumberger
* Каспий теңізі
* Қашаған

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* www.bakerhughesdirect.com

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Halliburton начала переговоры о покупке Baker Hughes
2. ↑   Rig Count Overview & Summary Count
**«Bad World Tour»** – Майкл Джексонның әлемге берген концерттік туры. 1987 жылдың 12 қыркүйегінен бастап 1989 жылдың 27 қаңтарына дейін жалғасқан концерттік бағдарлама Жапония, Австралия, Еуропада өткен. Турға PepsiCo компаниясы демеуші болған. 16 ай ішінде 15 мемлекетте 123 концерт беріліп, шамамен 4,4 миллион фанат қатысқан. Тур барысында Майкл Джексон 125 миллион АҚШ долларын жинап, «Гиннесстің рекордтар кітабының» «Көрермені көп ең табысты тур» ретінде екінші орынға шыққан. 1988-1989 жылдары тек АҚШ ішінде берген 54 концерті Майкл Джексонға 20 000 000 доллар табыс әкелген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Campbell Lisa D.* Michael Jackson: The King of Pop —  Branden. — ISBN 978-0828319577.
**Абдулла Менгазович Сиразутдинов** (16.11.1912 жылы туған, Пермь облысы, Чусовой қаласы) - тау - кен ісі саласындағы қазақстандық ғалым, технология ғылмының докторы (1971), профессор (1972). 1940 жылдан КПСС мүшесі. Свердловск тау - кен институтын бітірген соң (1939) Лениногор және Ертіс полиметалл комбинаттарының рудниктерінде, Ащысай полиметалл комбинатында (1946- 50) басшы қызметтерде болды. 1950 - 57 жылдары Шығыс Қазақстан облысы халық кеңесінде қызмет істеді. 1971 жылдан Қазақ АКСР ҒА - ның тау -кен ісі институтында лаборатория меңгерушісі.

Еңбектері
---------

Абдулла - 50 ден астам ғылыми еңбектің (оның 5-і монография) авторы. Бұл еңбектері қазба байлқтарды тиімді пайдалану т.б. тау - кен проблемеларына арналған.

Сыйлықтары
----------

2 рет "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен мараппаталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 171 бет
П.А.Федотов

**Федотов Павел Андреевич**(4.7.1815, Мәскеу-26.11.1852,Петербург)-орыс кескіндемешісі, орыс бейнелеу өнеріндегі сыншыл реализмнің негізін салушы. Академик (1849). Офицер болып жүріп, 1834 жылдан Петербург Көркемсурет академиясының сабақтарына қатысқан. Отставкаға шыққан соң(1834) сурет өнерімен біржола шұғылданды. Алғашқыда әскери өмірді, қатал тәртіпті сынаған суреттерден бастап,кейіннен сатиралық тақырыптарға ден қойды. Ол туындылары арқылы Петербург тұрмысының көлеңкелі тұстарын әшкерелеген бір тұтас суреттер галереясын жасады. Оның шығармаларына шыншылдық пен әлеуметтік әшкереушіліктің қуаттылығы, драма қақтығыстарды көрсетудегі жаңашылдық, мінез жасаудағы шеберлік тән. Чиновниктік өмірдің жұтаңдығы, көпестердің надандығы сияқты патшалық Рессейдің аянышты халі оның еңбектерінде жан-жақты бейнеленді ( «Майордың құда түсуі», 1848; «Ақсүйектің ертеңгі асы» 1849-1850, екеуі де, Третьяков галереясы; «Жесір», 1851, Иваново облыстық өлке тану музейі). Кейінгі творчество кезеңінде суретші шығармаларының бояу өңі ауырлай түсті әрі уытты мысқылдан қол үзді. П.А.Федотов мұнымен қатар бірнеше әскери әндердің, романстардың авторы. Оның творчество мұрасы 19 ғасырдың 2-жартысындағы орыс кескіндемесінің дамуына игі әсерін тигізді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Сылдырмақ
**Сылдырмақ** — сілкімелі аспаптардың қатарына жататын қазақ халқының көне музыкалық аспабы. Шулы-сілкемелі сылдырмақ аспабы тұтасымен қола, мыс, жез секілді металлдар мен шырша, емен, үйеңкі сияқты ағаштардан жасалады. Үн-үйлесіміне байланысты «күлдіреуікті», «сәлпеншекті» деген түрлері бар. Сыртқы келбеті ұстауға ыңғайлы әрі жеңіл болады. Cылдырмақ ауылдың алты ауызы айтылған кезде, әуен ырғағын ұстап тұрып, бірте-бірте музыкалық аспаптардың қатарынан орын алды. Шеберлер аспаптың сыртқы жағын алтын я күміспен қаптаған.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қазақтың саз аспаптары |
| --- |
|  |
| Ішекті | 
Домбыра • Қобыз (қылқобыз • нарқобыз) • Бозаншы • Егек • Шертер • Адырна • Жетіген |
|  |
| Үрмелі | 
Бұғышақ • Керней • Сыбызғы • Сырнай (сазсырнай • қамыс сырнай • мүйіз сырнай • қос сырнай) • Тастауық • Ұран • Үскірік |
|  |
| Соқпалы | 
Дабыл • Даңғыра • Дауылпаз • Дүңкілдек • Кепшік • Тоқылдақ • Тұяқтас • Шың • Шыңдауыл |
|  |
| Сілкімелі | 
Асатаяқ • Дудыға • Қоңырау • Сақпан • Сылдырмақ • Шартылдауық |
|  |
| Тілшекті | 
Шаңқобыз |

 |
**Дүйсенбі Смайылов** - (1932 жыл, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Отаршыл ауылы — 19.05.1975 жыл) — ақын, журналист, партия қызметкері.

Дүйсенбі Смайылов 1932 жылы Шиелі ауданына қарасты «Ортақшыл» ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген. Жеті жылдық мектепті осы ауылда бітіріп, Қызылорда педагогикалық училищесін, С.М.Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін бітірген. Еңбек жолын «Ортақшыл» жетіжылдық мектебінде мұғалімдіктен бастап университетті бітіргеннен кейін Шиелі аудандық комсомол комитетінің мектептер бөлімінің меңгерушісі, Шиелі аудандық «Стахановшы» газеті редакциясының жауапты хатшысы, «Коммунизм жолы» газеті редакторының орынбасары, Қызылорда облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, облыстық «Ленин жолы» газеті (қазіргі «Сыр бойы» газеті) редакциясының жауапты хатшысы, жаңадан ашылған Шиелі аудандық «Өскен өңір» газетінің редакторы, Шиелі аудандық партия комитетінің хатшысы, облыстық «Ленин жолы» газеті редакторының орынбасары қызметтерін атқарды. Дүйсенбі Смайылов басқарған жылдары аудандық «Өскен өңір» газеті республикада жүлделі III орынды иеленді. Сондай-ақ, ауданның мәдени өмірінің жаңғырып, жастар арасындағы тәрбие жұмысының жақсарып, түрлі бағыттағы іс-шаралардың өтуі Дүйсенбі Смайылов есімімен сабақтасып жатыр. Мәселен, «Жас дәурен» ән-би ансамблі халық аспаптар оркестрі, Қалмахан Әбдіқадыров атындағы әдеби бірлестік, «Халықтар достығы» клубы, спорт секцияларын құрып, аудан өміріндегі жастардың мәдени өміріне атсалысты. Дүйсенбі Смайылов КСРО-ның бірнеше орден, медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 1975 жылдары облыстық «Ленин жолы» газеті редакторының орынбасары қызметіне тағайындалғандықтан алғашқы кезде аудан орталығынан қатынап жұмыс жасап жүрген. Сол жылдың 19 мамыр айында белгісіз жағдайда пойыздан құлап қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Смайылов көшесі Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Дүйім жұртқа белгілі Дүйсенбі еді... Мұрағатталған 20 қазанның 2020 жылы.
**Павел Васильевич Ковель** (1937 жыл, Белорусь, Витебск облысы, Докщиц ауданы) - ғалым, экономика ғылымдарының докторы, профессор.

Еңбек жолы
----------

1959 жылы Белорусь ауыл шаруашылығы академиясын бітірген. Бірнеше жыл Семей жер құрылысы экспедициясы құрамында болған. 1972 жылдан бұрынғы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтында кафедра меңгерушісі, декан, проректор. Негізгі ғылыми жұмыстары ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының өндірісін ұйымдастыру мәселелерін зерттеуге арналған. 80-ге жуық ғылыми және ғылыми-әдістемелік жұмыстың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Авенирова Анна Ивановна** (9.3.1904, Ресей, Архангельск губерниясы, Спасск ауылы – 14.4.1971, Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1955), профессор (1956). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1947) және еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1966).

Пермь мемлекеттік медицина институтын бітірген (1925), Қазақстанға 1929 ж. келген. Авенирова – Қазақстанда ана мен бала денсаулығын қорғау ісін ұйымдастырушылардың бірі. 1948–51 ж. Ана мен баланы қорғау институтының директоры, 1952–71 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) кафедра меңгерушісі болды.

Баланың ас қорыту жүйесінде болатын аурулардың себептерін, олардың таралуы мен емдеу жолдарын зерттеген. Лямбиоз, кейбір бүйрек ауруларын емдеудің әдістерін тапқан. Осы аурулар туралы бірнеше ғылыми еңбектері жарық көрген.

Шығармасы
---------

* Протозойные заболевания кишечника у детей, А.-А. 1966.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Кеурексасыр** немесе **Асафетида** (лат. *Ferula assa-foetida*) – шатыршагүлділер тұқымдасының сасыр туысына жататын көпжылдық емдік қабілеті жоғары өсімдік. Жапырақтары өте ірі болып келеді. Гүлдері сары, шатыр секілді болып келеді де, олар бұтақты сабаққа топталып өседі. Кеурексасырдың жаңа кезінде өзіне тән усарымсақ сияқты исі болады. Тамырын қиғанда одан шырын-шайыр шығады да, олар сұр, немесе қоңыр түстеніп әр түрлі көлемде қалады. Өсімдіктің тамырынан дайындалған хош иісті шайыр. Өзіндік дәмі бар және емдік қасиеті бар. Дәмі сарымсаққа ұқсайды.

Химиялық құрамы
---------------

Шырышты шайырда 5-20 пайыз эфир майы болады, ал, оның құрамына органикалық сульфидтер кіреді. Демек, кеурексасырдағы жағымсыз усарымсақтың иісі осыған байланысты.

Қолданылуы
----------

Кеурексасыр жалпы денсаулықты нығайтатын және истерия, неврастения, вегетаневроздар кезінде сергітетін дәрі ретінде пайдаланады. Сондай-ақ оны басқа да дәрі өсімдіктерімен қосып өкпе туберкулезін, экссудативті диатезді, лимфоаденитті (без қабынуын) және оститтерді (сүйек ауруы) емдеуге қолданады. Кеурексасыр препараттарын суық тиюге қарсы және қақырық түсіретін дәрі ретінде пайдалынуға болады. Кейбір тері ауруларына дәрі май күйінде дене сыртына қолданады. Өкпенің қақырық аз бөлінетін, ентігу және демікпе ұстамасы қосарланатын созылмалы қатары бар қарт адамдарға кеурексасыр шайыры көп көмек береді. Сонымен бірге бұл өсімдіктің шайыры етеккірі келгенде құрсақтың төменгі жағында байқалатын ауыртуларды тыныштандырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.—Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.
ANNA Chakvetadze
А́нна Джамбулиевна Чаквета́дзе ( 1987 жылдың 5 наурыз айында КСРО, Ленинградта дүниеге келген) – ресейлік кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-5-ші ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында әлемдегі экс-5-ші ракетка.
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 8 дүркін жеңімпазы.
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы (барлығы – 3).
* Жеке сында Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты (US Open-2007).
* Ресей ұлттық командасының құрамасында Федерация Кубогының 2 дүркін жеңімпазы (2007, 2008).
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін финалисты (Уимблдон-2003).

Жалпы Ақпарат
-------------

Аннаның әкесінің Грузияның тумасы, бизнесмен. Анасы Украинадан шыққан, ұй жұмысымен айналысады. Екі ағайындының бірі, кішкентай інісі бар, аты Роман.  

Анасының қолдауымен Анна 8 жастан тенниспен айналыса бастаған. Хардта өнер көрсеткенді ұнатады. Балалар халықаралық теннис академиясында жаттыққан. Бірінші бапкері Виктор Павлов болған. Кейін польшалық Павел Островскиймен жаттыққан, Крис Эверттен дәріс алған, оң жақтан доп соғуды аргентиналық Мартин Стригали ұйреткен.  

Хоббилары – футбол, кітап оқу және шопинг. Ең ұнатып оқитын жазушысы Борис Акунин екен.   

2008 жылы МГПУды бітіріп, мұғалім, психолог мамандығын иеленді.  

2003 жылдан бастап кәсіби теннисшы. 2012 жылы теннис спортымен денсаулығына байланысты қоштасқан.  

Орыс, ағылшын тілдерін толық менгерген.  

2011 жылы «Правое дело» партиясының атынан Госдумаға сайлану тізбесінің бірінші үштігіне кірген. 2012 жылғы президенттік сайлауында Анна Чакветадзе Михаил Прохоровтың сенімді адамы болған.  

Ойыншы карьерасының арасында және біткен соң Анна теннис тақырыбына байланысты программаларға эксперт, со-комментатор ретінде ресей теледидарына шақырылып тұрады.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Жыл'* | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2012 | 222 | 236 |
| 2011 | 230 | 1123 |
| 2010 | 56 | 134 |
| 2009 | 70 | 304 |
| 2008 | 18 | 285 |
| 2007 | **6** | 75 |
| 2006 | 13 | **68** |
| 2005 | 33 | 280 |
| 2004 | 84 | 661 |
| 2003 | 374 |  |
| 2002 | 756 |  |
|

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету  

Жеке сында WTA турнирлердің финалы (9)  

Жеңістер (8)  

Жеңілісі (1)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық сында WTA турнирінің финалы (6)  

Жеңілісі (6)

Турнирлерге Қатысу Тарихы
-------------------------

Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 6 наурыздың 2014 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 31 наурыздың 2016 жылы.
**Кеусен (дәстүр).** "Кері кет­­кен кеусен сұрауға да ерінеді" (мақал). Бұл егіншілікке байланысты айтылатын сөз. Әдетте егін пісіп, мол өнім алынғанда егіншілер туған-туысқандары мен ауылдастарына, іліктеріне астық береді. Оны **"кеу­сен"** деп атаған. Бұл малшылардың **"көгентүп"** беретіні сияқты ұлттық, мырзалық дәстүрдің бір түрі.
**Кеусен** – егіннен мол өнім алған уақытта туысқандарына, дос-жолдастарына, ауылдастарына өзінен артылғаннын бөліп берген ұлттың мырзалығын көрсетеді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

| жақсылық дәстүрлер
жақсылық мұралары(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.
**Антарктика**
**Океания**
**Африка**
**Азия**
**Еуропа**
**Солтүстік  
Америка**
**Оңтүстік  
Америка**
**Тынық  
мұхит**
**Тынық  
мұхит**
**Атлант  
мұхиты**
**Үнді  
мұхиты**
**Оңтүстік мұхит**
**Мұзды мұхит**
Таяу Шығыс
Карибия
Орталық  
Азия
Шығыс Азия
Солтүстік Азия
Оңтүстік  
Азия
Оң-Ш.  
Азия
Оң-Б.  
Азия
Аустралазия
Меланезия
Микронезия
Полинезия
Орт.  
Америка
Латын  
Америкасы
Солтүстіктеу  
Америка
Америкалар
Орт.  
Африка
Ш.  
Африка
С.  
Африка
Оңтүстік  
Африка
Б.  
Африка
Орт.  
Еуропа
Ш.  
Еуропа
С.  
Еуропа
Оң.  
Еуропа
Б.  
Еуропа

*Басқа мағыналар үшін Дүние деген бетті қараңыз.*
**Дүние жүзі** — Жер беті және ондағы елдердің бәрі.

Тағы қараңыз
------------

* Ойкумена
* Дүниежүзі тарихы
**Михо Борашвили** – грузин актері және кинорежиссер.[1]

Биографиясы
-----------

1979 жылы Ленинград мемлекеттік театр, музыка және кинематография институтын тәмамдайды.

1969-2006 жылдар аралығында «Грузинский телефильм» компаниясында жұмыс істейді. Алғашқыда кинорежиссер ассистенті, 1989 жылдан бастап кинорежиссер болып жұмыс істейді.

1966 жылдан бастап деректі фильмдер бөлімінде жетекшілік қызмет атқарады. Ал 1991 жылдан бастап Худсовет студиясының ассистенті болады.

1995 жылдан бастап Грузия кинематографистер Одағының мүшесі болады. 2003 жылдан бастап Шота Руставели атындағы театр және кино университетінде педагогикалық шығармашылықты жүргізеді. Режиссура шеберлігін басқарады, профессор.

Актер ретінде бірнеше фильмдерге түседі: : «Лурджа Магданы», «Чужие дети», «Я, бабушка, Илико и Илларион», «Бэла», «Ну, и молодежь…».

*«Грузинский телефильм»* компаниясында 30 деректі және 2 толықметражды көркем фильм түсіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Анна Кэмп** (ағыл. *Anna Camp*, 27 қыркүйек 1982 жыл) — америкалық актриса.

Жас кезі
--------

Анна Кэмп
Анна Кэмп Колумбия, Оңтүстік Коралинада туылып, сол жерде өсті. 2004 жылы ол бакалавр дәрежесімен Солтүстік Коралина университетін бітірді. Содан соң ол актриса мансабын бастау үшін Нью-Йоркқа көшеді.

Мансабы
-------

Анна Кэмп
2008 жылы Анна Кэмп Дэниел Рэдклиффпен бірге Бродвейде қойылған «Эквус» пьесасында қойылым қойды. Сол жылы ол көп кешікпей жабылған ABC «*Reinventing the Wheelers*» сериалының сынамалы эпизодында түсті. Сондай-ақ 2008 жылы ол «Кашемир мафиясы» сериалында ойнады. 

Кэмп «Нағыз қан» сериалының екінші маусымында мезгілді рөлді сомдаған. «Естері дұрыс еместер» және «Үлгілі әйел» сериалдарында түсті. Ол 2011 жылы «Үй қызметкері» фильмінде кішігірім рөлді алды, ал содан кейін ол «Мінсіз дауыс» фильмінде басты рөлді Бриттани Сноу, Ребел Уилсон және Анна Кендрикпен бірге алды. Бұл фильм 2012 жылы жарыққа шықты. Сондай-ақ 2012 жылы ол «Минди жобасы» комедиялық сериалында Минди Каллингпен бірге ойнайтын болды.

Жеке өмірі
----------

2010 жылдан бастап Кэмп актер Майкл Мослимен некеде. Бірақ күйеуі 2013 жылы 28 сәуірде ажырасуға бел буды.

Фильмография
------------

### Фильмдер

| Жыл | Атауы (қазақша) | Атауы (ағылшынша) | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Махаббат келді | *And Then Came Love* | Кикки |
| 2008 | Сүйкімді құс | *Pretty Bird* | Бекка Френч |
| 2008 | *Тек сен* | *Just Make Believe* | Кристина |
| 2009 | *8 жеңіл қадам* | *8 Easy Steps* | Лора |
| 2010 | *Ботлворлд* | *Bottleworld* | Крисси |
| 2010 | Қызды ұмытып жатқанда | *Forgetting the Girl* | Адрианна |
| 2011 | Көмек | *The Help* | Джолен |
| 2012 | Мінсіз дауыс | *Pitch Perfect* | Эбби |
| 2015 | Мінсіз дауыс 2 | *Pitch Perfect 2* | Эбби |

### Телевизия

| Жыл | Атауы (қазақша) | Атауы (ағылшынша) | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | *Россвелл* | *Roswell* | Stripper |
| 2007 | Ойлап табу | *Reinventing the Wheelers* | Meg Wheeler |
| 2008 | Кашемир мафиясы | *Cashmere Mafia* | Brooke Adaire |
| 2009 | Офис  | *The Office* | Penny Beesly |
| 2009 | Хор  | *Glee* | Candace Dystra |
| 2009-2013 | Нағыз қан | *True Blood* | Sarah Newlin |
| 2010 | С6ндар | *Numb3rs* | Siouxsie Dark |
| 2010 | Құпия операциялар | *Covert Affairs* | Ashley Briggs |
| 2010 | Естері дұрыс еместер | *Mad Men* | Bethany Van Nuys |
| 2011 | *Махаббат ауыртады* | *Love Bites* | Prudence |
| 2011 | Өтірік үй | *House of Lies* | Rachel |
| 2011-2012 | Үлгілі әйел | *The Good Wife* | Caitlin d’Arcy |
| 2012 | Минди жобасы | *The Mindy Project* | Gwen Grandy |
| 2013
2013 | Астыңғы қабат
Сендердің аналарынды қалай кездестірдім | *Ground floor*
How I Meet Your Mother | Heather Doyle
Kassie |
**Ізғұтты Мұхамеджанұлы** (1830, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Қарғыба өзеннің бойы – 1887, Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Ақшоқы қыстағы) – батыр, ел билеушісі. 

Абайдың әкесі Құнанбайдың асырап алған інісі. Шын аты – Бақтыбай. Найман ішінде қаракерейдің мұрын руының тоқабай тармағынан. Құнанбайдың туған қарындасы Тайбала осы тоқабай ішіндегі Нұран деген байдың баласы Мұхамеджанға (Сақау) ұзатылған. Бірнеше жылдан кейін апасын іздеп барған Құнанбайға Тайбаладан туған он жасар шамасындағы жиені Бақтыбайды аманат ретінде береді. Бақтыбай Шыңғыстауға барған жылы жазда Абай туып, соған байланысты Құнанбай Бақтыбайдың есімін Ізғұтты деп өзгертеді, арнайы той жасап, өзіне әрі бала, әрі өкіл іні етеді. Ізғұтты жастайынан батыр тұлғалы, ақылды, жұрт қамқоры болып өседі, ел билігіне араласып, үлкен беделге ие болады. 1875 ж. Құнанбай Меккеге қажылық парызын өтеу үшін Ізғұттыны бірге ертіп барған. Осы сапарда Ізғұтты Құнанбайдың ең сенімді серігі ретінде танылып, "Кіші қажы" атағын алып қайтты. Құнанбай Меккеде бірнеше ай бөгеліп, Тәкие (қонақ үй) салдырған кезде көп көмек көрсетеді. Денесі Ақшоқыдағы Құнанбай зиратына жерленген. М.Әуезовтің "Абай жолы" роман-эпопеясында І. негізгі кейіпкерлердің бірі ретінде суреттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
2. ↑  Бейсенбаев М. Абай және оның заманы, А. 1988;
3. ↑  Абай. Энциклопедия, А. 1995;
4. ↑  Сапаралы Б. Құнанбай қажы, А. 1995;
5. ↑  Алтынбаев І. Жұмахан Е. Ақсуат, А. 1998.
**Дүйсенбай Әшірбаев** (9.8. 1911 жыл, Төле би ауданы, Бейнеткеш ауылы) - қоғам қайраткері. 

Еңбек жолын 16 жасында мал бағудан бастаған. 1932 жылы механизаторлар курсын бітіріп, 1940 жылға дейін МТС-та механизатор болып жұмыс істеген. 1940 – 1977 жылы Бейнеткеш ұжымшарында трактор бригадасының бригадирі болып еңбек етті. 1946 жылы Ленин орденімен марапатталды. Сол жылы Қазақ КСР Кеңесіне депутат болып сайланды. 
1949 – 1950 жылдары 2 рет Мәскеудегі бүкілодақтық көрмеге қатысқан. 
1951 жылы 2-рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**Іле құртқашашы** (лат. *Iris pallasii*) – құртқашаштар тұқымдасының құртқашаш туысына жататын өсімдік.

Ботаникалық сипаттампасы.
-------------------------

* Іле құртқашашы – биіктігі 20 – 40 см, көп жылдық шөп тектес өсімдік.
* Тамыры ақшыл түсті, жуан, көптеген қосымша тамыр – сабақшалары болады. Тамырдан тікелей өсіп шыққан жапырақтарының пішіні кәдімгі қылыш тәрізді.
* Сабақтағы жапырақтарының пішіні сопақтау, жүрек секілді.
* Өсімдік сәуір – мамыр айларында гүлдейді.
* Оның гүлі – көкшіл түсті, ірі, көздің жауын алады.

Табиғатта таралуы.
------------------

Қазақстан территориясында іле құртқашашы шөбінің жиырма түрі бар.
Өсетін аймақтарында байланысты оларды орыс құртқашашы, сібір құртқашашы, шығыс, батыс құртқашашы, қылыш құртқашашы, ірі жапырақты құртқашаш және тағы басқалай да атайды.
Осы аталып өткен шөп түрлерінің шипалық қасиеттері бір – біріне шамалас. Іле құртқашашы Алматы, Талдықорған облысында Іле өзені жағалауындағы шабындықтарда, құмды жерлерде қалың болып өседі.
Кейбір жерлерде оны сәндік өсімдік ретінде мәдени де өсіреді.
Дәрілік шикізат ретінде өсімдік әбден гүлдеп болған кезде, яғни шілде – тамыз айларында,тамырын күрекпен қазып алып, топырақтан тазалайды. Кептіріп, майдалап турайды да, кардон, фанерь жәшіктерге салып, құрғақ орындарда сақтайды.

Химиялық құрамы.
----------------

Оның тамырының құрамында геридин гликозиді, крахмал, қант, эфир майлары және басқа да заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Тамыр тұнбасымен өкпесі, өңеші қабынған бұзау, құлын, қозыны емдейді.
Тұнба 1:10 қатынаста дайындалады. Берілу мөлшері – бұзау мен құлынға – 10 – 20 г, қозыға – 5 – 8 г. Тұнба оларға осы мөлшерде күніне 3 рет ішкізіледі.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // іле құртқашашы —  "Қайнар", 1988. — Б. 158-159. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
Көшеге қазақ тарихындағы аса бір күрделі «Ақтабан шұбырынды Алқакөл сұлама» кезеңіндегі бетбұрыс жасалған киелі аймақтық Абылай ханның басшылығымен қазақ сарбаздарының 1730 жылы жоңғар әскерлеріне күйрете соққы берген жері - Аңырақайдың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Ол Келес көшесінен басталып, Жиренше көшесіне дейін созылып жатыр. Ақмешіт, Ақжайық, Бішкек, Қызылжар көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 9-шы линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Нығметжан Қабатайұлы Есенғарин– экономика ғылымдарының докторы (1998), Халықаралық Көлік академиясының академигі, Орал электрмеханик темір жол көлігі инженерлері институтын (1964) және КСРО Министірлік Кеңесі жанындағы Халық шаруашылығы академиясын (1984) бітірген.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1964–72 Қазақ темір жолының Целиноград (қазіргі Ақмола) сигнализация және байланыс дистанциясында инженер,бас инженер;  

1972–77 Қазақ темір жолында бас инженерлердің орынбасары, бөлім бастығы;
1977–82 Тың өлкесі темір жолының бас инженері;  

1984–86 темір жол бастығының орынбасары, бастығы;  

1989–91 КСРО Жол қатынасы министрінің орынбасары;  

1989–91 Алматы темір жолының бастығы;  

1991 ж, ҚР Көлік министрі  

1994 ж. ҚР Көлік және коммуникация министрі;  

1994 ж. ҚР Премьер-министрінің 1-орынбасары. «Интеграционные процессы на постсоветском пространстве» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.Нығметжан Қабатайұлы Есенғарин бірқатар ғылыми және публицистикалық кітаптардың авторы. 12-сайл. ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1990–91).

Марапаттар
----------

* Еңбек Қызыл Ту,
* Халықтар достығы,
* «Құрмет Белгісі»,
* «Парасат» (2002),
* Достық (2002, РФ) ордені. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

Есенғарин Нығметжан Қабатайұлы Мұрағатталған 20 маусымның 2011 жылы.
**Нысанаға қолмен бағыттау** (*ручное сопровождение цели*) — радиолокациялық, гидроакустикалык, жылу пеленгаторлык, т.б. станцияларда нысана координаттарын анықтау тәсілі. Мұнда оператор арнаулы индекстерді станция индикаторларынан бақыланған нысана козғалысының белгілерімен сәйкестендіреді. Нысанаға қолмен бағыттауда нысана координаттары индикаторлардан шығарылуы мүмкін немесе автоматты түрде есептеуші-шешуші қондырғыға не қорытынды индикаторға беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Анна Григорьевна** (Ганна Гиршевна) Лисянская (1 қарашада 1917, Николаев — 2 желтоқсанда 1999, Арад, Израиль) — ресей киноактриса.

Биография
---------

Анна Григорьевна еврей театр директорының Гиша Лисянский мен Софья Дышлис актрисасының отбасында туды.
Кіші кезінен бастап Анна әкенің Г.Я.Лисянский театрында ойнаға.Оның рөлдері Шолом-Алейх шығармаларының қойылымдарымен әйгілі болып кеткен.Анна Киевте театр студиясың бітірді.Оның сахна дебюты Киев музыка театрында болған.1936-1938 жылдары Николаев ТЮЗында ойнаған,кейін Киевтегі театрында ойнаған.1941 жылдан кино актрисасы.

Ленинград театрының актрисасы- Пушкин атындағы мен театр музыканың драма театры.

1993 жылдан бастап Израильде тұрады.

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 17 қаңтардың 2008 жылы.
*
**Cүленов Бакытжан Тұрсынбайұлы**- (1966 жылы туған) — "Атамұра-Информ" ЖШС транспорт компаниясынын бас директоры.[1]. 1989 ж. Алматы Халық шаруашылығы инсти¬тутын бітірген.

1989-1995 жылдары Түркістан облысы, Төле би аудандық қаржы бөлімінде бас маман, салық комитеті бастығының орынбасары, 1996— 1999 жылдары "Атамұра" корпорациясында бас бухгалтер қызметтерін атқарды.

1999 жьлдан бастап "Атамұра-Информ" ЖШС транспорт компаниясынын бас директоры Б.Т.Суленов "Атамұра" корпорациясының, сондай-ақ еліміздің 16 өзге баспаларыньң оқулықтары мен оқу-әдістемелік кешендерін республиканың барлық аймағындағы мектептерге және Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік қазақстан, Шығыс Қазақстан облыстарындағы оқу мекемелеріне сапалы әрі уақтьшы жеткізуді жүзеге асыруды ұйымдастырады.

Ол — өз ісіне жауапкершілікпен қарайтын іскер маман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Сүліктей.** Түсіндірме сөздіктегі бұл сөздің мағынасы — жіңішке, жұмыр, жылтыр. 

  

«Наурызбай бас бәйгеге тігілген сүліктей қара су жорғаны жанындағы жолдасын жыққан айыбым деп, Ақбөкенге тартқанды (I. Есенберлин, Қаһар). Түсіндірме сөздікте дәл осыған (сүліктейге) анықтама беруші автор сөз түбірін қан сорғыш құрт — сүлікпен байланысты қараған болса керек. Бүгінгі күнде, әділін айтсақ, бәріміз де «сүлік» дегенде соны ғана ұғынамыз. Өте ертеректе «сүліктің» басқа да мағынасы болғанын білмеу автордың кінәсі емес. Өйткені ғасырлар өткен сайын ол сөз дыбыстық өзгерістерге ұшырап, тұлғасын танытпастай түрге енген. Ертедегі түркі жазба ескерткіштері сөздігінен «сүліктей» сөзінің төркіні дерліктей деректер жиі ұшырасады.
Солардың бірінде сілік — таза; асыл; әсем, көркем мағыналарын білдіретіндігі айтылады да, VIII ғасырдағы Күлтегін құрметіне арналған ескерткіштен — «сілік қыз оғлуң күң болты» сөйлемін алып, «әсем қыз балаларың күң болды» деп аударған. Осы мағынада бұл сөз М. Қашқари сөздігінде де кездеседі. Шағатай сияқты түркі тілдерінде «сілі», «сіліг» тұлғалары өткен ғасырда да «таза, жарқылдаған, бедерсіз тегіс» мағыналарын сақтаған. Хакастарда «сіліг» сөзі «сұлулық, көркемдік» мағынасын ұғындырады. Уақыт озған сайын сөздердің тұлғасы түгіл, мағынасына да өзгеріс еніп отыратыны бұрынғы жолдарда талай ескертілді. Сол сияқты ертедегі «сілік» дыбыс құрамындағы сөз бері келе, әсіресе, халықтар қалыптаса бастағаннан кейін тұлғасын түрлендіре түсіп, біздің тілімізде «сұлу» болып қалыптасқан. Өзгерістің бәрі тіл заңдылығынан ауа жайылмаған. Ертеректегі «еліг» сөзі — қазір бізде — елу, кейбір түркі тілдеріндегі — тағ, бізше — тау. Дауысты дыбыстардьщ бірінің орнына екіншісінің алмасуы тіпті оңай құбылыс. Осындай тәсілдер нәтижесінде ертедегі түркі тілдеріне ортақ —«сілік», қазақ тілінде «сілік» тұлғасына ауысқан. Байқауымызша, теңеу тудыратын -тей жұрнағы «сілік» сөзіне өте ерте жармасып —«сіліктей», бері келе «сүліктей» ұқсату, бейнелеу тұлғасы жасалған. Қорыта келгенде, «сүліктей» сөзін қазіргі тұрғыдан түсініктірек айтар болсақ «сұлудай» деген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
"Сен жаны бар дене емессің, сен денесі бар жансың."
**Аңғару** (ағылш. *Awareness*) — әлдене туралы зерделі болу күйі. Нақтырақ айтсақ, аңғару дегеніміз оқиғаларды тікелей білу және түйсіну, сезіну, ұғу қабілеті. Басқаша айтсақ, ол ақпараттар іс-әрекетті бағыттауға тіке қолданылған кездегі субъекттің ақпараттарға назар аудару күйі. Бұл ұғым зерденің синонимі ретінде, немесе зерденің негізгі қасиеті ретінде қолданылуы мүмкін, мысалы, зерде дегеніміз адам санасының әлденені аңғару күйі.

Санадағы әлденені аңғару күйі тәжірибеге байланысты болады, яғни аңғаруда бейнеленген құрылым тәжірибе құрылымын бейнелейді. Дегенмен аңғарудың ең маңызды және ерекше түрі Мендік аңғару болып, ол адамның өз кісілігі мен даралығы туралы зерделік тәжірибесі болып, сана философиясында қарастырылады.

Адам өз ниетіне сай санасы мен іс-әрекеті үйлесімді болу үшін, түрлі ішкі-сыртқы феномендердің мәні мен себеп-салдар байланысын санада дұрыс бейнелеп қана қоймай, оларды бейнелегенін аңғарып, олардың мағынасын ұғуға тиіс. Аңғару процессі тек сезімдік түйсіну деңгейімен шектелмейді, ол пайымдау жүйесінде ұғынылып, ақыл арқылы түсінуге ұласады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Chalmers David* The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory —  Oxford: Oxford University Press, 1997. — P. 225. — ISBN 978-0195105537.
2. ↑  Brain Inspired Cognitive Systems 2008 —  New York: Springer Science+Business Media, 2009. — P. 298. — ISBN 9780387790992.
3. ↑  Google def: Self-awareness is the ability to focus on yourself and how your actions, thoughts, or emotions do or don't align with your internal standards. If you're highly self-aware, you can objectively evaluate yourself, manage your emotions, align your behavior with your values, and understand correctly how others perceive you.May 11, 2018
4. ↑  Self-awareness - Definition of Self-awareness by Merriam-Webster.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуОй әрекеттері |
| --- |
|  |
| Таным | 
Сана • Қиял • Аңғару • Сыни ойлау • Түсіну • Когнитивтік диссонанс • Интуиция • Шешім шығару |
|  |
| Түйсіну | 
Амодальды қабылдау • Сипай сезу түйсіктері • Есту түйсіктері • Көру түйсігі • Қашықтықты сезу • Әлеуметтік қабылдау |
|  |
| Жады | 
Есте сақтау • Еске түсіру • Қайта жаңғырту • Ұмыту |
|  |
| Қосымша | 
Жоғары жүйке қызметі • Назар • Ниет • Жігер • Үйрену • Ойлау |

 |
Сакаи Тосихико, 1929 жыл
**Сакаи Тосихико** (жапонша:堺 利彦; 25 қараша, 1871, Фукуока префектурасы - 23 қаңтар, 1933, Токио; әдеби бүркеншік аты - Карэгава) – Жапонияның қоғам қайраткері, социалист, публицист. 

19 ғасырдың 90 жылдарында ғылыми социализм идеяларымен таныса бастады. 1904-05 жылдардағы орыс-жапон соғысы алдында Котокумен т.б. бірге елдегі соғысқа қарсы демократиялық қозғалыс жаршысы болған «Хэймин симбун» газетін шығарды. 1904 жылы Котокумен бірге «Коммунистік партия манифесін» жапон тіліне аударған.Ресейдегі Ұлы Қазан Социалды революциясынан кейін өзі шығаратын «Синсякай» журналы арқылы социализм идеяларын насихаттады. Жапония құруға белсене қатысты. 1923 жылы тұтқынға алынды. Түрмеден босатылғаннан кейін (1924) ЖКП-дан қол үзіп, социал- демократияға бет бұрды[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том, 615 бет
**Қаражар** — Наурызым қорығының оңтүстік бөлігіндегі тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы Сарышығанақ ауылының шығысында 3 км жерде орналасқан. Обаған өзенінің алабында. Теңіз деңгейінен 124 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,6 км 2, ұзындығы 2,5 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 7,5 км. Көл көктемгі қар, жауын-шашын суларымен толысады. Қуаң жылдары алабы тартылады.

Жағалау сипаты
--------------

Құмнан түзілген жағалауы ашық, жайпақ. Кейбір бөліктерінде қамыс, құрақ өскен.Жағалауы шабындық және мал жайылымы ретінде пайдаланылады.
**Аңғалтатрең** (лат. *Charadrius morinellus*) - орташа денелі (80-90 кило), дене бітімі мығым балшықшы құс.

Сипаттамасы
-----------

Дене жамылғысының реңі - қоңырқай түсті. Төсінің үстінен көлденең қоңыр, ақ және қара жолақтар өтеді, ал ақшыл бауырында қара дағы бар. Жерде шүрілдектер сияқты қысқа қадам жасап, жүгіреді.

Мекені
------

Еуразия және Азияның арктикалық және тау тундраларында мекендейді. Қазақстанда альпілік өсімдіктері мардымсыз, тасты-тасшақпалы тегіс алаңқайларда орын теуіп, Алтай және Сауыр биік тауларында ғана ұялайды.

Ұялауы
------

Үйірге тез жиналады, тіпті қадау-қадау қауымдастықта ұялайды. Аналығы салындыға 2-4 теңбіл жүмыртқаны тақыр жердегі ұяға салып, оны аталығы басады және балапандарды өргізеді. Аналықтар топтасып, жеке-жеке көшпенділік жасап ұшады. Оңтүстікке де аналықтар шілдеден-ақ алғаш ұшып кете бастайды.

Қазақстанда сәуір-мамырдан тамыз-қыркүйекке дейін - 4-5 ай болады. Бұл құс аз зерттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Eudromias morinellus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  iucnredlist
3. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Қаражыланды** – Ұлытау және Арғанаты тауларының аралығындағы оқшауланған шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарлық ауылының солтүстік-шығысында 18 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 586 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км шамасында. Беткейлері тіктеу, пішіні дөңгелек тәрізді келген. Солтүстігінде Құлан, шығысында Борлы, оңтүстігінде Қаратал, батысында Қазыбек қыстаулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, тобылғы, т.б. өсімдіктер мен бұталар өседі. Етегінен өзімен аттас өзен бастау алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сакенұлы Зейлабдин**—1930 жылы 15 мамырда Төреарық ауылында туған.Ол мектепті Арыс қаласындағы Киров атындағы орта мектепті бітірген соң,Шымкенттегі екі жылдық мұғалімдер дайындайтын институтты бітіріп, Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданында екі жыл жұмыс істеген.Арыс ауданының Обручевкадағы Горький мектебінде, Арыстағы Киров атындағы мектепте, Ақдала совхозындағы С.Ерубаев атындағы мектебінде жұмыс істеді. Задария совхозында А.С.Макаренко мектебін салдырып, (1955 жыл) мектеп директоры болып, осы мектепте 1964 жылға дейін жұмыс істеді. Соңғы жылдары Жамбыл орта мектебі мен Ломоносов орта мектебінде 1973-1990 жылдары мектеп директоры және мектеп жанындағы 100 балалық институт меңгерушісі көп жылдары, оқу ісінің меңгерушісі болып 48 жыл педагогикалық салада жұмыс атқарды. Осы жұмыстары үкіметпен партия бағалап, оқу ағарту ісінің үздігі, Еңбек, тыл ардагері оннан астам диплом грамоталарымен марапаттады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Төрелер шежіресі