Қазақ тілінде бұл сөздің өзі екі түрлі мағынада қолданылады: 

1. 6 ай мен 1 жас аралығындағы жылқы төлі;
2. қой, түйе малының көктемде ұйысқан қысқы жүні. Түсіндірме сөздігімізде осы ұғымдарға келтірілген мысалдар: *«Жұнттай жабағылар, арда емген тайлар да болатын»* (М. Әуезов); *«...жабағысын қырқып жатыр»* (Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин).

Осы екі мағына ішіндегі біздің назар аударғалы отырғанымыз алғашқысы, 5—6 ай шамасындағы құлынды *«жабағы»* дыбыстық қалпында атау қырғыз тілінде кездеседі. Дәл осыған жуық дыбыстық құрамда, біздегі мағынасында якут, тува тілдерінен де ұшыратамыз: якутша — *убаһа*, тува тілінде *сарбаа* (бір жасар *құлын*). Бұлардағы сәл-кем дыбыс ауытқушылықтарын түркі тілдеріндегі заңдылықтармен дәлелдеп жату артық. Енді бір түркі тілінде, дәлірек айтсақ, туба-кижилерде *«дьабаа»* немесе *«дьава»* тұлғаларындағы сөз біздегі *«құлын»* мағынасында қолданылады. Мұндағы айырмашылық біздегі *«ж»* дыбысы орнына *«дь»* қолданылған (мысалы, б9л тілде біздегі *«жақ»* — *дьаак* дыбыстық құрамда көрінеді). Бұл тілде, аз да болса, мағына езгешелігінің бар екендігі байқалады. Аталып отырған, *«жабағы»* сөзіне сәйкес тұлғаны моңғол тілінен де табамыз. Онда: *«даага»* сөзі қазақ тіліндегі *«тай»* мағынасын береді. Осы дерекке зер салсақ, *«жабағы»* сөзінің түпкі төркіні моңғол тілі болып, ол кейін кейбір түркі тілдеріне ауысқанда бірінде — жылқы төлінің құлын мен тай аралығындағы жас мөлшерін білдіретін, ал екіншісінде — құлын мағынасын аңғартарлық өзгерістерге түскендігі сезіледі. Бұл сөз тарихының бір жағы. Осы атаудың тууына себеп болған тағы бір сөз болуы мүмкін. Біздің байқауымызша, оның пайда болуы, біз жоғарыда көрсеткен, *«жабағы»* сөзінің екінші мағынасы — көктемдегі жүнмен байланысты болса керек. Әсіресе, жазда туған жылқы төлінің қысты басынан өткізіп, келесі кектемде үстіндегі ескі түгін тастап, қайта түлеп, жүнттай болатыны мәлім құбылыс. Ал ескі жүннің *«жабағы»* аталатыны тек бізде емес, қырғыз тілінде де бар: жабағы — көктемдегі қой жүні (түлеуге тиісті); *даакы* — әлі түлемеген көктемдегі жүн. Соңғы сөз, қырғыз тілінде көбіне жылқы төліне қолданылатындығы байқалады және оны моңғол
тілінен ауысқан деуге болады. моңғолдарда *«даахь»* сөзі біздегі *«жабағы»* мағынасын ұғындырады. моңғол тілін былай қойғанда, түркі тілдерінің өзінде-ақ, *«жабағы»* тұлғалас сөздің *«жүн»* мағынасын бергендігіне тілдік деректер жоқ емес. Мысалы, В. Радлов сөздігінен мынаны оқимыз: *йапак* — жүн. Осы сөздің екінші мағынасы —*«енесін еметін құлын»* мағынасына
нұсқайды. Қорыта айтқанда, қазір бізде қолданылып жүрген *«жабағы»* (жылқы төлімен байланысты) сөзінің төркіні моңғол тіл де, ал ол тілдің өзінде *«тай»* мағынасын беретін *«даага»* тұлғасы жүн түріне берілген *«даахь»* сөзінен өрбіген деуге тура келеді. Түркі тілдеріне, оның ішінде қазақ тіліне *«даага»* ауысып, алғаш біздегі *«тай»* сөзімен жарыса колданылған да, кейін келе мағынасына қосымша реңк берілу нәтижесінде жылқы төлінің 6 айдан 1 жасқа дейінгі жас мөлшерінің атауы болып қалыптасқан. Ал дыбыстық тұрғыдан *«даага»* тұлғасының *«жабағыға»* дейін өзгеруі тіл заңдылығына қайшы келмейді (*даага>жаага>жа(б) ага>жабага>жабағы*).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6