recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сәкен Назарханұлы** 1964 жылы 11 сәуірде Саржал ауылында туған.

Биографиясы
-----------

Мектеп бітірген соң, әскер қатарына барып, азаматтық борышын өтеп келгеннен кейін, Семейдегі дизайнерлік училищеге түсіп, оны ойдағыдай аяқтайды. Бұдан кейін суретші-дизайнер мамандығы бойынша осындағы «Союз-Мир» суретшілер шеберханасында жұмыс істеді. Жұмыс істей жүріп Шәкәрім атындағы университеттің бейнелеу өнері факультетін сырттай оқып бітіреді. Тоқсаныншы жылдардың басында ұлттық қолөнерімен ден қойып айналысқан. Ең алдымен сандық , жер үстел , бесік, тостаған, торсық, ожау секілді заттарды ағаштан ойып жасады. Жай жасаған жоқ оларды ою-өрнектермен безендіреді. Одан кейін қобыз, домбыра жасаумен айналыса бастайды. Біртіндеп тері, киізден бұйым жасауды меңгерді. Уақыт өткен сайын сол заттарына сұраныс арта түсті. Сөйтіп ол темірден де түйін түюге ұмтылған. Ұлттық өрнектермен безендірілген қылыш пен оның қынабын, темір қалқан жасады. Сол жұмыстарының бәрі дерлік түрлі көрмелерге қойыла бастады. Көрмелердің көбінде ұлттық өнерді насихаттаудағы еңбегі арнайы дипломдармен марапатталып жатты. Мұның жұмысына шетелден келген меймандар да қызығушылық танытып, бұйымдарын жиі сатып алып жүрді. Енді Сәкен гобелен өнерін меңгеруді ойластырып жүр. Ши мен жүнді орнымен пайдалана отырып, жасаған әр затына ұлттық әр беру де ойында. Ұлттық өнерді ұлықтап келе жатқан Сәкен кез-келген дүниеде ұлттық нақыш ою-өрнектердің болғаны жөн екенін түсінді. Ал, ұлттық нақышын дәл келтіру үшін бұйымның шығу тегіне , астарына үңілуді әдетке айналдырды. Оның қолынан шыққан дүниелерден қазақы болмыс пен қазақы мәдениеттің иісі аңқып тұратындықтан да болар, шетелдіктердің көбірек қызығушылық танытатыны. Алғашқы бұйымдарының бірі – тостаған жиынтығына ағылшындардың ынтасы артып, зор ықыласпен сатып алған болатын.
Бүгінде ағаш, сүйек, тері, мельхиор, күміс сияқты материалдарды пайдаланып, түрлі бұйымдарды , бүркітші құралдарын , бес қаруды , ұлттық музыка аспаптарын жасап жүрген Сәкен Назарханұлы Алматы, Астана қалаларында өтетін көрмелерге тұрақты қатысып тұрады.

Туындылары
----------

Үйеңкіден ойып домбыра жасауға әбден төселген Сәкеннің назары қобызға ауа береді.Оған кез-келген материалдың таңдалып алынбайтындығының өзі неге тұрады? Шанағына түйе терісі , ішегіне бесті айғырдың құйрық қылы, мойнына – кебуі келіскен қарағаш, қайың сынды қатты ағаштар қолданылып жасалған қобыз ғана ғасырлар қойнауынан тіл қата алады. Сондай қобыздың бірі Семейдегі музыкалық колледжінің тапсырысы бойынша жасалған болатын. Шебердің ең кейінгі туындыларының бірі Тәуелсізідігіміздің 15 жылдығына арналды. Қылқобыз,таңбалы тастар,және Қазақстан картасының символдары біріктірілген композициялық туынды Невзоровтар атындағы мұражайда тұр.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
A. *Назым Хикмет Ран*.
**Назым Хикмет Ран** (*20. 1.1902, Салоники – 3.6. 1963, Мәскеу*) – түрік жазушысы, қоғам қайраткері. 

Мәскеудегі Шығыс университетінде оқыған (*1921 – 24*). [1]

Алғашқы жинағы [2] "Күн жұтқандар жыры]]" Бакуде жарық көрді (1928). Ол бұл кезеңдердегі өлеңдерінде көбіне ерлік пен батырлықты дәріптеді."835 жол өлең" (1929), "Варан – 3" [3](1930), "1+1=1" (1930), "Дауысын жоғалтқан қала" (1931) атты өлеңдер жинағында түрік халқының ауыр тұрмысын суреттеді. Ал "Джиоконда және Си-Я-у" (1929) поэмасы мен "Бенерджи өзін-өзі неге өлтірді?" (1932) атты өлеңмен жазылған романында Азия мен Африкадағы [4] отаршылдықты сынады. "Қу бас" (1932), "Өліктің үйі" (1932), "Ұмытылған адам" (1935) пьесаларында адамдардың қоғамдағы рөлі туралы жазды. "Түнде келген телеграмма" (1932) өлеңдер жинағында түрік халқын демократия жолындағы күресте табандылыққа шақырды. "Портреттер" (1935) жинағы мен "Таранта Бабуға хаттар" (1935) поэмасында, "Неміс фашизмі және нәсілшілдік" (1936) атты еңбегінде фашизмді және оны қолдаушы түрік ұлтшылдарын сынға алды. 1938 жылы ол 28 жылға сотталып, 17 жыл түрмеде отырды. Абақтыда "Адам панорамасы" тарихи дастанын, "Түрмеден жазылған хаттар" атты өлеңдер топтамасын, "Махаббат туралы аңыз", "Жүсіп – Зылиха]" пьесаларын жазды. 1950 жылы түрік үкіметі оны түрмеден босатуға мәжбүр болды. 1951 жылы Мәскеуге келіп, мұнда "Түркия туралы әңгіме" (1952), "Ғажайып жан" (1955), "Иван Иванович бар ма еді, жоқ па еді?" (1956), т.б. еңбектер жазды. Назым Хикмет Ран түрік өлеңіне соны ырғақ, екпін, ұйқас түрлері мен "еркін өлең" аталатын жаңа үлгіні енгізді. Алғашқы өлеңдері асқақ ой мен сырлы сөздерге құрылса, кейінгі жылдары терең лиризмге бой ұрды. Назым Хикмет Ран өлеңдері түрік поэзиясына зор ықпал етті, оның есіміне байланысты әдеби ағымдар пайда болды. Оның сценарийі бойынша "Бір кварталдан шыққан екеу" (1957), "Іңкәр бұлттар" (1959), "Шаңырағың шайқалмасын" (1963) атты кинофильмдер түсірілді. "Махаббат туралы аңыз" [5] атты балет қойылды. Назым Хикмет Ран өлеңдері көптеген тілдерге аударылды. Оның пьесалары Еуропа, Америка, Азия елдерінің театрларында сахналанды. Қазақ тілінде "Өлеңдер" (1952), "Өлеңдер мен дастандар" (1958), "Махаббат туралы аңыз" (1974) атты кітаптары жарық көрді. "Фархад – Шырын" [6] пьесасы қазақ театрлары сахнасында қойылды. 

Назым Хикмет Ран Халықар. Бейбітшілік сыйл-ның иегері (*1950*).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
2. ↑  Горбаткина Г.А. Пьесы-легенды Назыма Хикмета, М. 1967
3. ↑  Всемирная литература ХІХ и XX века. Энциклопедия, М. 2002.
4. ↑  Бабаев А.А]. "Назым Хикмет", М. 1957
5. ↑  Фиш Р.Г. "Назым Хикмет", М. 1968
6. ↑  "Новый иллюстрированный энциклопедический словарь", М. 2001
Экономика ғылымдарының кандидаты, доцент. М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетін, Қазақ мемлекеттік басқару академиясының Нарық институтын, Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясын бітірген. Жұртшылықпен байланыс, жарнама және ақпараттық процестерді басқару саласындағы ұзақ жылғы практикалық жұмыс тәжірибесін ғылыми негіздеумен айналысып келеді. Университтті бітірген соң «Жазушы» баспасының редакторы, облыстық «Торғай таңы» газетінің бөлім меңгерушісі, Қазақ ССР Сыртқы істер министрлігінің Баспасөз бөлімінің екінші хатшысы, ҚазТАГ-тың аға редакторы, С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекттік университетінің журналистика факультетінің аға оқытушысы болып істеген. Тәуелсіздік кезеңінде «ТұранӘлембанк» АҚ баспасөз қызметінің жетекшісі, Алматы облысы Әкімінің баспасөз хатшысы, бас инспекторы, Алматы қалалық ақпарат басқармасының бастығы, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын қадағалау агенттігінің баспасөз хатшысы қызметтерін атқарған. Ислам экономикасы, мемлекеттік басқару, ақпараттық менеджмент және маркетинг, Қазақстанның қаржы жүйесі жөніндегі шет елдік және отандық ғылыми басылымдарда жарияланған 60-тан астам зерттеу еңбектерінің авторы. 
«Өмір айнасы» (Алматы, «Қазақстан», 1990) монографиясының, «Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі» (Алматы, «Экономика», 2006), «Орысша-қазақша қаржы сөздігі» (Алматы, «Экономика», 2007), «Қазақша – орысша банк сөздігі» (Алматы, «Экономика», 2008), «Қаржы-экономика аталымдарының орысша-қазақша сөздігі» («Ана тіл-Ата тарих», Астана, 2008) сөздіктерінің, «Қазақстанның банк жүйесі» (Алматы, «Экономика», 2009), «Банковская система Казахстана» (Алматы, «Экономика», 2008), «Жарнама негіздері» (Алматы, «Экономика», 2009), «Жұртшылықпен байланыс» (Алматы, «Экономика», 2009), «PR және жарнама» (Алматы, «Қазақ университеті», 2010) оқулықтары мен оқу құралдарының авторы.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалімен, Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері төсбелгісімен марапатталған.
**Назугум** (т. ө. ж. белгісіз) – 18 ғ-да Шығ. Түркістанда Маньчжур басқыншыларына қарсы күресте даңқы шыққан ұйғыр халқының қаһарман ақын қызы. Ол 1825 ж. Қашғарда Жаһангер қожа басқарған көтерілісшілер жеңіліс тапқаннан кейін Маньчжур жендеттерінің айуандық зұлымдығынан қаза тапты. Назугум сауатты болған. Ол өлеңдрін жазып та, ауызша да таратып айтқан. Бірақ шығармалары көп сақталмаған. Ел аузында жатталып, бүгінге жеткен бірқатар жырларында («Қашғардан аттанғалы басым жастыққа тимеді», «Шыдай алмай қалмақ, қорлығына әзіз жаннан кештім», «Жанжүн кісі жібереді мендей сорлы қатынға» т. б.) Н. ұйғыр халқының басында түскен ауыр тауқыметті суреттеді. Есімі халық аузында аңызға айналған Назугум туралы композитор Қ. Қожамияров «Назугум» операсын жазды. 

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Назикян Арменак Дикранович** ( 1923 - 2014 ) - Ұлы Отан соғысының ардагері, Берлин штурмының қатысушысы, отставкадағы полковник.

Өмірбаян
--------

1923 жылы 22 шілдеде қазіргі Ростов облысының Мясниковск ауданындағы Большие Салы ауылында дүниеге келген.
1941 жылы ол Дондағы Ростов қаласының Степан Шаумян атындағы №16 (қазіргі No14 гимназия) мектебін бітірді.
Ұлы Отан соғысының мүшесі, Рейхстагтың қабырғасында қол қойып, Берлинге шабуылдады.  Соғыс басында ол Краснодар миномет мектебінде оқыды, майданда 63-гвардиялық атқыштар полкінің взвод командирі болды. 1942 жылдың қазан айынан бастап ол Солтүстік-Батыс майданында шайқасты, содан кейін Балтық майданында шайқасты, Балтық республикалары мен Польшаны азат етті. 1944 жылдың жазында Арменак Назикян батарея командирі болып тағайындалды. Ол соғысты Берлинде аяқтады.
Соғыстан кейін Арменак Дикранович Ленинград әскери-медициналық академиясында оқыды және бітірді, әскери дәрігер болды. Ол медициналық қызметтің полковнигі шенімен зейнетке шықты, содан кейін Ростов облыстық ауруханасының қан құю станциясында жұмыс істеді.
Сонымен бірге ол жас ұрпақты әскери-патриоттық тәрбиелеумен айналысқан. Оның мектептегі және соғыс жылдарындағы естеліктері № 14 гиназияда орналасқан. Арменак Назикян іздеу жұмыстарына көмектесті, гимназия мұражайын кейбір соғыс ардагерлері мен қатысушылардың фотосуреттерімен қамтамасыз етті, ардагерлермен кездесулер ұйымдастыруға белсенді қатысты. 
Ол 2014 жылы 12 ақпанда қайтыс болды.

Марапаттар
----------

Ол үш Қызыл Жұлдыз орденімен, II және I дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, көптеген медальдармен, соның ішінде «Әскери ерлігі үшін» марапатталды.

Қайнар көздері
--------------

Ани Қырым және Дон армяндардың тарихы *Malkhasyan A.G.* беттер. Ростов / Дон, 2010.

1. 1 2  Наставник патриотизма Арменак Дикранович Назикян Мұрағатталған 28 қазанның 2018 жылы.
**Руткевия М.Н.** (1917 ж.) — орыс әлеуметтанушысы. Әлеуметтануға "Әлеуметтік ауысулар" терминін енгізді. Оның айтуынша "әлеуметтік мобильділік" түсінігі әлеуметтік кұрылымындағы өзгерудің кез келген процесі туралы ойларды өзінің
мазмүнына қосады. Ол интеллигенцияның негізгі топтамасын
берген ғалым.
Ол Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі,
жалпы теория социологиясын зерттеген. Жастар әлеуметтануыменде айналысқан. Теория мен әлеуметтанулық білімнщ арақатынасын анықтайтын еңбектері бар. Негізгі еңбектері: "Интеллигенция в развитом социалистическом обществе", "Диалектика и социология", "Общество как система" деген еңбектері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Ынтықбаев Еркен.jpg
**Ынтықбаев Еркен**-композитор, продюсер.

Өмірбаяны
---------

1960 жылғы 2 тамызда Өскемен қаласында дүниеге келген.
1974 жылы музыка мектебінін фортепьяно сыныбын бітірген. 1974-1979 жылдары музыкалық училищеде, 1979-1985 жылдары Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияда білім алды. 1985 жылдан Қазақ мемлекеттік облыстық филармониясының жанындағы «Арқас» тобында, 1987 жылдан «Дос-Мұқасан» тобының, 1989 жылдан «Арай» тобының құрамында музыкант болды. 1999 жылдан Т.Жүргенов атындағы академияда, К.Байсейітова атындағы мектепте ұстаздық етті.
1997 жылы «Мэри Лонг», 1998 жылы «Аян» топтарын құрды (бұл топтар республикалық, халықаралық фестивальдерге қатысып, байқаулардың жүлдегері атанды). Бірнеше деректі фильмдерге музыка жазды.

Шығармашылық жұмыстары
----------------------

«Анажан», «Алматым-Астанам», «Жерім - жаннатым», «Қазақ елі», «Жұлдызды жылдар», «Ертегіге - ертеңіме сенемін», «Арманға арнау», «Күлімдеген көздер», «Анық-қанығым», «Алтын сағым», «Қара маған, қара», «Бұлбұл сайрасын», «Арман-ай», «Ән қанатым», «Алматым менің», «Ақ ордам - Астанам», «Мәңгі іздеймін», «Өмірде мына сен барсың», «Закон разлук», «Белый стих», «Королева», «Цветы», «Я тебя люблю», тағы басқа да көптеген әндердің; «Жанель», «Анель» фортепьяноға арналған пьесаларының; «Откровение», «Прикосновение», «Моим друзьям» аспаптық шығармаларының авторы.

Жетістіктері
------------

1974 жылы Алматы қаласында өткен республикалық пианиношылар байқауының иегері, 2001 жылы «Алтын диск» жүлдесінің «Ең үздік ән» аталымы бойынша «Қазақ елі» әні үшін жеңімпаз атанды. 2005 жылы «Алматы туралы ең үздік ән» байқауында «Алматым менің» әні үшін дипломға, 2007 жылы Астана қаласының 10 жылдығына арналған байқауында «Ақ ордам - Астанам» әні үшін арнайы сыйлыққа ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2. ↑
**Окленд** (*ағылшынша* Auckland, маори Tāmaki-makau-rau) – тұрғын саны 1,3 миллион адамды құрайтын Жаңа Зеландиядағы ірі қала.. Географиялық және әкімшілік жағынан Үлкен Окленд құрамына: қаланың көп халық қоныстанған орталық бөлігі – Окленд-Сити (Auckland City), Норт-Шор-Сити (North Shore City), Манукау -Сити (Manukau City), Уаитакере-Сити (Waitakere City), сонымен қатар Папакура ауданының көп халық қоныстанған бөлігі (Papakura District), Родни (Rodney District) және Франклин (Franklin District).

XX-ғасыр
--------

Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада Ұлы Британияның негізігі әскери-теңіз базалары орналасады. Сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оклендтe АҚШ әскери контигенті болады.
Қаланың дамуына темір жол желісінің, кейін автомобиль жолдарының салынуы ықпалын тигізеді. Уаитемат бухтасының оңтүстік және солтүстік жағалауларын біріктіретін көпірдің салынуы солтүстік қала маңының дамуына ықпалын тигізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
aids
aids
**Бір фунт стерлинг** - Ұлыбританиядағы заңды монеталық төлем түрі. Ол 1983 жылдың 21 сәуірден бастап қолданыста. Оның диаметрі 22,5 мм және биіктігі 3,15 мм және салмағы 9,5 грамм. Ол жезді-никельді материалдан жасалады.

Тарихы
------

1980 жылға қарай, бұл байланысты сатып алу қабілетінің жалпы төмендеуіне байланысты 1 фунт банкнота емес, монета болуы шешілген болатын. Себебі, банкнотаның жарамдылық мерзімі 9 ай болғандықтан, жарамдылық мерзімі 40 жылға дейін жететін монета пайдалы екендігі шешілді. Ұлыбританияда,1981 жылдың жазында, 1 фунт монетасы 1983 жылдың 21 сәуірінен қолданысқа енуі жөнінде шешім қабылданды. Монетаның бет жағының дизайны дәстүрлі болып табылады- ол Патшайым Елизавета II портреті.

Монетаның дизайнында Ұлыбританияның негізін құраушы бөліктері - Уэльс, Шотландия, Солтүстік Ирландия және Англия бейнеленген.

Дереккөздер
-----------
**Позднеев Алексей Матвеевич** – орыс шығыстанушысы, монғолтанушы. Санкт-Петербург университетін бітірген. 1988 ж. «Монғолдың «Эрдэнийн Эрихэ» жылнамасы» еңбегі үшін ғылым докторы атағын алды. 1887 ж. қалмақтар арасында жасаған саяхаты негізінде қазақтардың тұрмыс-тіршілігімен танысып, ғылыми мәліметтер жинады. «Брокгауз-Ефрон» энциклопедияның 29-томында жарияланған «Қырғыз-қайсақтар» аты ғылыми мақала жазды. Онда қазақ халқының тарихы, этнографиясы, әдебиеті мен өнері т.б. туралы ғылыми мәліметтер келтірілген.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Ақиқаттылық мән** (логикалық ақиқаттылық) – сөйлемнің (ойдың, пікірдің) ақиқаттылық мәні. .

Ақиқаттылық мән формалды-логикалық құрылымы мен талдау кезінде қолданылған заңдарға негізделеді. 

Нақтылы сөйлем формасының логикалық заңға сәйкес келуін немесе сол заң формасына келтіруге болатының көрсету арқылы сөйлемнің Ақиқаттылық мәнін ашуға болады. Ақиқаттылық мәні жалпы логикалық заңдылықтың айқын көрінісі болғандықтан, ол ойлау процесінің кейбір ерекшеліктері мен заңдылықтарын анықтап алуға негіз бола алады. 

Логикалық ақиқат пен фактілік ақиқаттың (сөйлемнің логикалық формасы мен мазмұнының қатар талдануы) айырмашылығы жөніндегі мәселемен әуелі Лейбниц (логикалық ақиқат қажетті ақиқаттылық, яғни "бүкіл бар әлемге тән ақиқат" деп санаған), кейіннен Юм мен Кант шұғылданды. 

Логикалық ақиқат мәселесін математикалық логика саласында зерттеп, дамытқан Фреге, Тарекий, Карнап, Мартин, Куайн, Кемени және Бар Хиллел болды. Нақтылы ғылымдардың тілін (ұғымдар құрамын) реттеп, формалды жүйегекелтіруде логикалық ақиқат методологиялық тұрғыдан маңызды рөл атқарады. Логикалық ақиқатты абсолюттік, мәңгі ақиқат деп түсінуге болмайды. Олай деу "логика" және "ақиқаттылық" ұғымдарымен олардың өзара байланыстарын метафиз. абсолютке айналдыруға әкеліп соғар еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЛогика |
| --- |
|  |
| Логика түрлері | 
Формал логика • Математикалық логика • Бейформал логика • Философиялық логика • Металогика |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абдукция • Анализ және синтез • Анықтама • Аргумент • Атау • Дәлелдеу • Дедукция / Индукция / Традукция • Импликация • Қажетті және жеткілікті шарттар • Қарама-қайшылық (Парадокс / Антиномия) • Логикалық ақиқаттылық • Логикалық константа • Логикалық синтаксис • Логикалық формалар • Тұжырымдау • Ойтүйін • Сипаттама • Ықтималдық • Эквиваленттілік • Сыни ойлау |
|  |
| Тізімдер | 
Санат:Логиктер • Логикалық заңдар • Логикалық қателер • Логикалық таңбалар тізімі |

 |
**Ақиқа** (араб.: عقيقة‎) — араб тілінде «кесу, қию» мағынасын беретін «иқ» (араб.: عقّ‎) сөзінен шыққан және негізінде жаңа туған нәрестенің шашына қолданылады. Шариғатта: нәресте туғаннан кейін оның шашы қиылғанда мал сойып, құрбан шалу. Және бұл баланың ата-анасындағы ақысы саналады. Бірнеше хадистерге сәйкес ақиқа бекітілген сүннет саналады. Мысалы:

> «Әрбір бала ақиқасымен кепілге алынған, оған жетісінде мал сойылады, есімі қойылып, шашы қиылады»
> 
> — Ахмад 5/7,8,12; Әбу Дәуд 2837; Имам әт-Тирмизи 1522; Ән-Нәсәи 7/166; Әл-Хаким, хафиз әз-Зәһәби және шейх әл-Албани сахих деген
> 
>

Ақиқа шарттары
--------------

Ақиқаны бала туған соң жеті күннен бастап балиғат жасына жеткенге шейін орындауға болады. Сүннет бойынша ер балаға екі қой, қыз балаға бір қой сойылу керек. Және осы күні балаға ат қойылу керек. Есім таңдағанда жақсы мағыналысын таңдап, жаман мағына беретіндерімен атаға болмайды. Ибн Омардан келген хадиске сәйкес ең жақсы аттар: Абдуллаһ (араб.: عبد الله‎) пен Әбдуррахман (араб.: عبد الرحمان‎). Сүннет бойынша баланың ата-анасы ақиқа күні қиылған шашты өлшеп, сол мөлшердегі күміспен садақа ету керек. Пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) немересі Хасанға ақиқа жасағанда айтқан:

> «Йә, Фатима, оның шашын қи да сол мөлшердегі күміспен садақа бер»
> 
> — Ахмад 6/390,392; Имам Малик «Муаттада» (309-шы бет); Имам әт-Тирмизи 1519; және басқалар
> 
> 

Имам әт-Тирмизи келтірген хасан хадсте Пайғамбардың (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) Хасан ибн Әли туғанда оның оң құлағына азан айтып, сол құлағына қамат айтқан.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  «Әл-фиқһ әл-муяссар фи дау әл-Китаб уәс-Сунна»(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  «Сахих Муслим» 3/1682
3. ↑  Әт-Тирмизи (1514); Шейх әл-Альбани хасан деген («Сахих әт-Тирмизи», 1224)
**Ақжүніс Алтайқызы Иманбаева** (1962 ж. т. Форт-Шевченко қаласы) – ғалым, ботаник-интродуктор, биология ғылымының кандидаты (1996).

Өмірбаяны
---------

ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген (1984).

1984 – 87 ж. Ақтау қаласындағы Мұнай-химия және табиғи тұздар инcтитутында аға лаборант, инженер, 1987 жылдан Маңғыстау тәжірибелік ботаника бағында ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, директоры (2004 жылдан) болып жұмыс жасайды.

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми жұмысының бағыты өсімдіктер интродукциясына арналған. Ол Маңғышлақ өңірінде бұдан бұрын кездеспеген өсімдік түрлерін, сорттарын жерсіндірумен айналысады. 1994 ж. Ренн университетінде (Франция) тәжірибеден өтті. 

43 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның, 1 оқулықтың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
**Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев** (19.6.1855 жылы, Орынбор – 5.2. 1933 жылы, Ташкент) – *фольклорист*, *этнограф*. Орынбор кадет корпусын бітірген (1876). Түркістан әскери губернаторы қарамағында тілмәш болды. 1833 жылдан бастап Сыр бойын, Әмудария бойы мен Хиуа өлкесін, Оңтүстік Қазақстанды аралап, қазақ халқының ертегілерін, мақал-мәтелдері мен жұмбақтарын, жыр үлгілерін жинады, әдет-ғұрпымен, тұрмысымен танысты. Ташкенттегі Қазақ ағарту институтында және Орта Азия университетінің шығыс факультетінде дәріс бере жүріп, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жалғастырды. 1920 жылдан Түркістан Халық ағарту комиссариатының Қырғыз (қазақ) ғылыми комиссиясының мүшесі ретінде Сырдария, Жетісу облыстарына жасаған экспедицияларды басқарды. Диваев ғылыммен шұғылданған елу жылдық (1883 – 1933) өмірінде қазақ халқының бесік жырын, беташарын, құдалық салтын, күлкі-сықақтарын, дастандарын, т.б. қамтитын *100-ден аса* еңбек жариялады. Ол, әсіресе, қазақтың эпикалық жырларын («Алпамыс», «Ер Тарғын», «Қобыланды», «Ер Сайын», «Едіге», «Бекет батыр», «Шора», «Қамбар», т.б.) жинап, баспаға әзірледі. Сырдария қазақтарының өмірінен көлемді этнографиялық материалдар жинады. Диваевтың ғылымға сіңірген еңбегін П.М. Мелиоранский, В.А. Гордлевский, В.В. Бартольд, т.б. ғалымдар жоғары бағалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Темірбай Жырау Жәнібекұлы** (1868, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Ақарық ауыл – 1933, сонда) – ақын. 

Сыр бойы ақыны Даңмұрынның жиені. Бала кезінде "қойшы жырау" атанған. 1924 жылда Кете Жүсіппен айтысқан. Халық жырларымен қатар Балқы Базар, Әбубәкір Кердері, Ешнияз, Қарасақал Ерімбет, Тұрмағамбет, Жиенбай тәрізді шайырлардың шығармаларын жатқа айтқан. Ташкент, Бұхара, Тамды, Үргеніш, Хорезм өңірін аралап, жыршылық өнерімен халыққа танылған. "Темірбай жыраудың сиырмен айтысы" атты мысал айтысы жарық көрген ("Айтыс", 2-т. 1965).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**"Ақиқат" журналы** - ұлттық- қоғамдық саяси журнал. 

1922 жылы шыққан "Қызыл Қазақстан" газетінің ізбасары. Журнал қазақ жұмысшыларына Кеңес үкіметі мен коммунистік партия саясатын түсіндіруді мақсат тұтты. 

Әр жылдары журналға А.Асылбеков, Н.Нұрмақов, С.Сәдуақасов, О.Жандосов сияқты қазақ зиялылары жетекшілік етті. Заман талабына сай өзгеретін әлеуметтік-саяси жағдайларға бейімделіп, жаңа міндеттерді жүзеге асыруда өз үлесін қосты. Кеңес Одағы билік еткен жылдарда атауы "Ауыл коммунисі" (1932), "Коммунист" (1938), "Қазақстан болыневигі" (1945), "Қазақстан коммунисі" (1952) болып өзгеріп отырды. 1991 жылдан бері "Ақиқат" деген атпен белгілі.

Тарихы
------

1921 жылы 15 қыркүйекте *«Қызыл Қазақстан»* деген атаумен Орынборда 1-нөмірі шықты. 1925 жылы шілдеден бастап 1929 жылдың соңына дейін екі тілде «Қызыл Қазақстан» - «Красный Казахстан», 1930-31 жылдары Алматыда *«Қазақстан большевигі» - «Большевик Казахстана»*, 1932-38 жылдары *«Ауыл коммунисі»*, 1938-41 жылдары  *«Коммунист»*, 1952-57 жылы *«Қазақстан коммунисі» - «Коммунист Казахстана»*, 1958-91 жылы *«Қазақстан коммунисі»* деген атаулармен жарық көрді. 1991 жылдан *«Ақиқат»* деп аталды.

Басылым мақалалары
------------------

Басылым беттерінде қоғам дамуының теориялық үрдістерімен қатар, жалпы адамзаттық құндылықтар, әдебиеттану мәселелері, соның ішінде Әуезовтыңтің өмірі мен шығармашылығы туралы материалдар да жарияланды. Мысалы, Әуезовтің *«Қазақ әдебиетінің кейбір мәселелері жайында»* мақаласы (*«Коммунист», 1951, № 3*) басылса, 3. Ахметов пен Ы. Дуйсенбаевтың *«Мұхтар Әуезовтің Абай туралы романдары» («Қазақстан коммунисі», 1956, №11)*, М. Фетисовтың *«Қазақ әдебиетінің көрнекті шығармасы» («Қазақстан большевигі» - «Большевик Казахстана», 1946, №7)* тағы басқа сыни-зерттеулері ұлы жазушының қаламгерлік шеберлігіне арналды. Ал Әуезовтің 100 жылдық мерейтойына әзірлік барысында арнайы жоспар жасалып, суреткердің өмірі мен шығармашылығы жөнінде жұртшылыққа беймәлім материалдар басылым көрді. Атап айтсақ: Ә. Әбішевтің *«Бетпе-бет»* *(1996, № 10)*, Б. Ерзаковичтің *«Мұхтардың Абай әндерін нотаға түсіруі» (1996, №11)*, Б. Құлжановтың *«Естеліктер ешқашан ескірмейді» (1977, № 1)*, М. Әрхамқызының *«Ұлы адамның ұлылығы» (1997, № 2)*, А. Асубаевтың *«Қасірет қоршауындағы қаралы сұлу» (1997, №3)*, Н. Нұрғашқызының *«Мұхаңның Абай тойындағы күндері» (1977,№3)*, Т. Әлімқұловтың *«Өмірді сүйген суреткер» (1997, №4), Ә. Модцахановтың «Із салу» (1997, N95)*, Н. Мұхамедханұлының *«Мұхаң «Манасты» қалай қорғап қалды?» (1997, №8)* деген еңбектер жарияланды. 1951 жылы 14 маусымда Қазақстан Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институты мен Жазушылар одағы бірігіп өткізген абайтану мәселесіне арналған мәжілісте Әуезов жасаған баяндаманың стенограммасы журналда жарық көрді. Журналдың 1997 жылғы 9-нөмірі тугелдей Әуезовке арналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Адольф (Ади) Дасслер** (немісше Adolf (Adi) Dassler; 3 қараша 1900 жыл, Херцогенаурах, — 6 қыркүйек 1978 жыл) - неміс кәсіпкері, *Adidas* компаниясының негізін қалаушы.

Балалық шағы, жастық шағы, бизнесі
----------------------------------

Кедей отбасыда туған. Адольф етікші мамандығын (әкесі етікші болған), Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әкесі Кристоф Даслердің көмегімен етік жасауды үйренді. Әкесі істейтін фабрикада Адольф өз спорттық аяқ-киімдерін ойлап тапты. Адольфтің серіктестері ағайынды Целейн ұсталары болды. 1923 жылы Адольф өз фирмасына өз ағасы Рудольфті шақырды.

1924 жылы 1 шілдеде Адольф пен Рудольф сәтті болған *Gebrüder Dassler* атты өз фирмаларын ашты. Адольф өндіру туралы сұрақтармен айналысса, Рудольф қалай сату керек деген сұрақпен айналысты. 1928 жылы жазғы Олимпиадалық ойындарда бірнеше спортшылар Дасслерлердің аяқ-киімдерін киіп шықты.

1933 жылы 1 мамырда НСДАП-та екі ағайынды халық алдына шықты.

Бір кездері ағайындылардың ара-қатынастары бұзылды. Содан кейін 1948 жылы екеуі фирмамен бөлінді. Адольф *Adidas* (үш әріпі өз Қысқартылған атының формасы "Ади" деген сөзден шыққан)компаниясын құрды, ал Рудольф *Puma* компаниясын құрды. 1978 жылы 18 тамызда инсульт ауруымен ауырып, 6 қыркүйекте қайтыс болды.

Жеке сапасы
-----------

Адольф Дасслер ескерткіші
Адольф екінші орынға саудалық жетістіктерін қойса, бірінші орынға спортқа деген тоқтатылмас сүйіспеншілігін қойды. Ол өте белсенді адам болды. 75 жасында Адольф теннис ойнады және бассейнде жүзді. Фирманың жұмысымен өліміне дейін айналысты.

Адольфтің әуестенушіліктерінің бірі футбол аяқ-киімдерін құрастыру болды. Футбол табаны тікен бутстарын ойлап тапқан өнертапқыш деп есептеледі. 1954 жылғы әлем чемпионатына Адольфке Германия командасын жабдықтау тапсырылды.

Ескерткіші
----------

2006 жылы мамырда өз туған жерінде Херцогенаурах (Бавария) қаласында, Ади Дасслерге арнап қоладан жасалған ескерткіш қойды. Мүсінінің авторы - Иосиф Табачник атты мүсінші. Ади Дасслер стадионның 2-ші қатарында адамдар арасында отыр. Жігерлі, жалынды, мұңаймайтын, толық күші бар етікші милиардер болған Адольф, қолында бутц ұстап отыр.

Дереккөздер
-----------
**Әбу Абдуаллаһ Джабир ибн Хайян ад-Азди ас-Суфи** (араб.: جابر بن حيان‎; Тус, 721 шамасы, — Эль-Куфа, 815 шамасы) - Еуропада *Гебер* (Geber) атымен белгілі араб ғалымы, дәрігер, математика, алхимия, философия т.б. ілім салаларынан жазған көп ғылыми еңбектері бар. Әкесі Хайан ад-Азди Йеменнен шыққан фармацевт болған.

Көптеген шығармаларының ішінде алхимия жөніндегі кітаптары көбірек пайдаланылған. Олардың маңыздысы тек 1927-29 ж. Каир, Стамбул кітапханаларында араб қолжазбаларынан табылған. Жабир ибн Хаиян өз заманында әр түрлі заттарды алу және тазарту тәсілдерін толық жазған:еру, кристалдану, айдау, сұйылмай булану т.б. сонымен қатар көптеген хим.препараттар алу әдісін (мысалы, азот қышқылы, азот қышқыл күміс, мұсатыр, алмас), матаны бояуды т.б.түсіндірді. Ол тәжірибеге үлкен мән беріп, теорияы да жоғары бағалаған.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Жабысқақ** (лат. *Asperugo*) – айлауыктар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Қазақстанның барлық аймақтарында кездесетін 1 түрі – жатаған жабысқақ (Asperugo procumbens) бар. Биіктігі 10 – 50 (100) см, сабағы етті, жабысқақ тікенді. Жапырақтары ұзынша-эллипс немесе қалақты қандауыр тәрізді, кезектесіп орналасқан. Гүлдері жапырақ қолтығынан шығады. Тостағанша жапырақшалары 5 бөлікке бөлінген, күлтесі күлгін немесе көкшіл түсті. Сәуір – маусым айларында гүлдеп, мамыр – шілдеде жемістенеді. Жемісі – домалақ жаңғақша. Жабысқақ күздік астық дақылдары мен жоңышқа егілген алқаптардың арамшөбі болып саналады. Халық медицинасында өсімдік тұнбасын демікпе мен тұншығуға қарсы ішеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Жаботикаба** (лат. *Myrciaria caulifloria*, порт. *jabuticaba*, сонымен қатар орыс. *джаботикаба* немесе порт. *jaboticaba* (орыс. *жабутикаба*)) - тропикалық ендікте өсетін мирта тұқымдасына жататын жемісті өсімдік. Бұл ағаштың жемісі дәл сабағына және басты бұтақтарына өседі. Бұл жемісті ағаштың келбеті сырт көзге аса әдемі көріне қоймайды.

Жалпы анықтама
--------------

Өсімдіктегі Каулифлория құбылысы
Джаботикаба — биіктігі 5-12 метрді құрайтын үнемі жасыл түсті жай өсетін жұмыр-ленцет тәрізді ағаш. Ағаштың жылтыр көн сияқты жапырағының ұзындығы 2,5—10 см, ал көлденеңінен 1,25—2 см-ді құрайды. Төрт жапырақты ақ гүлдерінің аталығы – 60. Әрқайсысы 4 милиметрді құрайды. 
Жемістерінің пішіні домалақ немесе элипстік болып келеді. Ал түсі жылтыр және қара-күрең. Жемістер ағаштың діңі мен басты бұтақтарында ғана өседі. Бұл құбылыс – *каулифлория* деп аталады. *Каулифлория* – жемістердің жеке-жеке бұтақтарында емес, ағаш діңі мен басты сабақтарында өсіп пісуі.

Өсетін аймақтары
----------------

Джаботикаба Оңтүстік Бразилияның, Боливияның, Парагвайдың және Солтүстік Аргентинаның өсімдік шаршуашылығында да, жабайы табиғатында да кездеседі. Ал дәл қазір бұл ағаш Уругвайда, Колумбияда, Панамада, Перуде, Кубада және Филиппинде өсіріледі.

Джаботикаба жемісінің жұмсақ етін піскен күйінде жеуге жарайды. Жергілікті тұрғындар жемістен сілікпе, мармелад, шырындар және алкогольды сусындар жасайды.

Емдік қасиеті
-------------

Жемістің кептірілген қағынан жасалған қайнатпаны Бразилия тұрғындары демікпеге және дизентерияға қарсы ем ретінде де қолданады.

Қызықты деректер
----------------

* Бразилияда джаботикаба жемісінен қызыл шарап жасайды. Құрамында көп мөлшерде танин болғандықтан, жемістің қабығы ащы болады. Сондықтан оны сілікпеге және шарапқа қызыл түсін айқындау үшін пайдаланады.
* Джаботикаба тек Бразилия мен Оңтүстік Американың кей өңірлерінде ғана арнайы кәсіп пен қомақты қаражат үшін өсіріледі. Өйткені жәй өсетін ағаш көбіне өзіне салынған ақшаны ақтай алмайды. Көбі бұл кәсіпті өзіне жолдас тұта алмай санын соғып қалған болатын. Ағаш ерекше күтім мен төзімділікті керек етеді. Онымен қоса оның жемісі көпке шыдамайды.
* Джаботикаба жемісінің пісу маусымында қала көшелеріне бойында күңгірт-қара түсті жеміс толы қаптарын тізіп қойған көше сатушылары жайғасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жаботикаба CNSHB.RU

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Morton, J.F. 1987. Fruits of Warm Climates. Julia Morton 20534 SW 92 Ct. Miami Fl 33189.
* Jaboticaba in California Rare Fruit Growers Мұрағатталған 20 маусымның 2017 жылы.
|  |
| --- |
| **Негізгі вокалды диапазондар** |
| **Әйелдердікі** |
| Сопрано
Меццо-сопрано
Контральто |
| **Ерлердікі** |
| Контратенор
Тенор
Баритон
Бас |

баритн артисті Корсов Мазеппа
**Баритон** (италянша barіtono) — 1) бас пен тенордың арасындағы дауыс. Лирикалық және драммалық Баритон болып бөлінеді. Операда Баритон дауыспен, көбіне, ақыл-ой тереңдігімен, қаһармандық күш-жігерімен ерекшеленетін басты немесе жетекші партиялар орындалады. Мысалы, Абай (А.Жұбанов, Л.Хамиди, "Абай" операсы), Жалбыр (Е.Брусиловский, "Жалбыр" музыкалық драмасы), Қожағұл (М.Төлебаев, "Біржан — Сара" операсы) партиялары Баритонға арналып жазылған; 2) Виола тектес ішекті аспапты, саксагорн түрлеріне жататын үрлемелі аспапты да Баритон дейді; 3) үрлемелі аспаптардың (мысалы, саксафон Баритон, баритондық гобой, т.б.) түрі. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
Мектеп 518, Москва, 1932–1936, арх. И. А. Звездин
**Постконструктивизм** — 1932-1936 жылдарындағы архитектурадағы өтпелі совет стилінің бір түрі. Саяси және идеологиялық факторлардың әсерінен конструктивизмнен сталиндік ампир стиліне көшкен кездегі, Селим Омарович Хан-Магомедов қосқан үлесінен пайда болған.

Пайда болу тарихы
-----------------

1932 жылы 28 ақпанда «Кеңестер сарайының жобасын аяқтау» жөнінде жарлық шығарылады. Конкурс сый-сияпаттарын үйлестіру барысында өнертапқыштар мен конструктивистер еш нәрсеге үміттенбеуін түсінді, себебі Сталиннің қызығушылығы 1920 жылдардағы орындылық пен пролетарлық үнемділікке қарағанда классикалық архитектураға ауды.
Сонымен қатар постконструктивизм стилінің пайда болуына европалық бағыттағы, арт-деко стилінің элементтері қосылған әкімшілік сәулет те зор әсерін тигізді.

Ерекшеліктері
-------------

Сәулетшілер өнеріндегі постконструктивизм үрдісі — ғимараттардың келбетін байыту, артық аскетизмді еңсеру, авангард стилін шектеу. Постконструктивті ғимараттарда конструктивті стильдің кейбір элементтері сақталады: шатырдағы тіктөртбұрышты парапеттер; Баспалдақ торларының тік және жаппай әйнекпен жабдықталуы; Ғимараттың бұрыштарын айқындау — акцентуация, cонымен қатар бұл сәулет образының өзіне тән ерекшеліктеріне кессонирленген арка күмбезі; Жоғарғы жағында аттигі бар қосымша карниздер; Жоғарғы қабатында колоннасы бар ашық айналмалы лоджилер; шаршы тәріздес ордерсіз колонналар; иммитационды рустиканы қолдану; сграффито техникасындағы жар суреттері және ақпен қоса ашық түстердің қолданысы. Ар деконың айқындағыш түзулерінен қарағанда постконструктивизмге көлдееңдік жақын.

Әсері
-----

Постконструктивизм сталиндік сәулеттің неоклассицизм мен арт-деко секілді бір түрі.Оның ғимараттың пішіндеріне әсері 1950 жылдарға дейін бақыланады.

Көрме
-----

### Мәскеу

* Энтузиасттар көшесіндег тұрғын үй (1935–1936), арх. Гурьев-Гуревич, ЗальцманЭнтузиасттар көшесіндег тұрғын үй (1935–1936), арх. Гурьев-Гуревич, Зальцман
* Энтузиасттар көшесіндег тұрғын үй (1935–1936), арх. Гурьев-Гуревич, ЗальцманЭнтузиасттар көшесіндег тұрғын үй (1935–1936), арх. Гурьев-Гуревич, Зальцман
* Тұрғын үй (Яузский пер. 2, 1936-1941), арх. И. А. ГолосовТұрғын үй (Яузский пер. 2, 1936-1941), арх. И. А. Голосов

### Ленинград

* Мамандар үйі (Санкт-Петербург) (1934–1937), арх. Г. А. Симонов, Б. Р. Рубаненко, Л. К. Абрамов, Т. Д. Каценеленбоген Мамандар үйі (Санкт-Петербург) (1934–1937), арх. Г. А. Симонов, Б. Р. Рубаненко, Л. К. Абрамов, Т. Д. Каценеленбоген

### Екатеринбург және Самара

* Тұрғын үй (Куйбышев, 1936), арх. Матвеев, БосинТұрғын үй (Куйбышев, 1936), арх. Матвеев, Босин
* Әскери аурухана(Свердловск, 1936-1939), арх. ЮговӘскери аурухана(Свердловск, 1936-1939), арх. Югов
* Тұрғын үй-мұнара (Свердловск, 1932)Тұрғын үй-мұнара (Свердловск, 1932)
* Тұрғын үй (Свердловск, 1932), арх. ОраvнскийТұрғын үй (Свердловск, 1932), арх. Ораvнский
**Бітімгершілік акция**, халықаралық ұйымдардың (БҰҰ, ЕҚЫҰ және т.б.) жанжал туындағаннан кейін халықаралық құқықтың нормалары мен қағидаттарына сәйкес жүзеге асыратын, халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнген қауіпті жою мақсатында көбінесе бейбіт, сондай-ақ (қажет жағдайда) әскери тәсілдермен халықаралық дауларды шешуге бағытталған, ұжымдық іс-қимылдары, саяси, экономикалық, әскери және өзге де сипаттағы ұжымдық әрекеттер.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Науқасты тексеру әдістері** — белгілі бір ауруды танып білу үшін, аурудың әртүрлі белгілерін анықтау үшін және ағзадағы өзгерістерін анықттау үшін қолданылатын клиникалық зерттеу әдістері. 

Аурудың әртүрлі белгілерін анықтау үшін клиникалық зерттеу әдістері қолданылады. Олар науқасты сұрастырудан басталып, дене температурасын өлшеп және одан да күрделі зерттеулер, яғни микроскоппен қанның формалық элементтерін анықтап, ағзаның сұйықтықтарын химиялық зерттеулер, рентген сәулелерімен сәулелендіру және т. б.. жүргізіледі.

Сау адамдарда жағымсыз симптомдар болмайды. Ауырсыну, жүрек айну, құсу, дене температурасының көтерілуі, көк бауырдың ұлғаюы белгілі бір сырқаттың көрінісі немесе симптомы болып табылады. Бір симптом мысалы, дене температурасының көтерілуі ағзаның барлығында өзгеріс болып жатқанын, ал іш өту белгілі бір мүшенің қызметінің бұзылғанын, сонымен қатар үлкейген тығыз бауыр мүшенің құрылысының өзгерісін білдіреді. Ауырсынуды және жүрек айнуды сезіну субъективті симптомдарға жатады, олар науқастың ағзасының объективті өзгерістердің нәтижесі болып табылады.

Науқасты зерттеу барысында табылатын симптомдарды *объективті симптомдар* деп айтады. Сондықтан науқасты клиникалық тексеру әдістері

* субъективті,
* объективті,
* зертханалық,
* аспаптық болып бөлінеді.

Бір ғана симптомның көмегімен, ауруды танып білу өте қиын. Диагностикалық қателіктердің көп бөлігі науқасты толық, жүйелі зерттемегенен болады, сондықтан науқасты толық және жүйелі түрде зерттеу диагностиканың бірінші ережесі болып табылады. Науқасты тексеру толық жүру үшін жоспар қояды, яғни науқасты жоспарлы түрде тексереді. 

Жоспар ең алдымен науқастың шағымдарын сұрастырудан басталып, кейін қарау, пальпация, перкуссия, аускультация жүргізеді.

Диагноз қою әдістері негізгі және қосымшаға бөлінеді. Негізгі клиникалық әдістерге сұрастыру, науқасты қарау, сипап – сезу, соққылау, тыңдау жатады. Мейірбике оны әр науқасқа қатысты жүргізу тиіс. Негізгі әдістерден кейін дәрігер ары қарай қандай қосымша тексерулер жүргізу керек екенін шешеді.

Қосымша (зертханалы – аспапты) тексерулерді арнайы дайындалған мамандар жүргізеді. Қосымша әдістер (биопсия, эндоскопия, рентген, цитодиагностика және т. б.) негізгі тексеру әдістері сияқты маңыздылығы зор, кейде диагнозды дұрыс қоюға шешуші рөлді атқарады. Науқасты сұрастыру және объективті тексеру күнделікке жазылып отырады және тағайыдалған ем ауру тарихына енгізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айтбембет Б.Н. Ішкі ағза ауруларының пропедевтикасы.Алматы"Кітап"баспасы.2005.568бет.
**Поссибилистер** - 19 ғасыр 80 жылдары — 20 ғ. басында француз жұмысшы қозғалысындағы оппортунистік ағым. Поссибилизмнің идеялық негізі реформистік «муниципалдық социализм» теориясы болды. Поссибилистер алғаш Франция жұмысшы партиясының марксистік Гавр программасын (1880) қабылдаған кезде бас көтерді. Партияның реформистік ұсақ буржуазиялық бөлігі революциялық тактикадан бас тартып, өз программасын: жұмыс күнін қысқарту, көптеген жұмысшы өкілдерін сайлау есебінен муниципалитетті демократияландыру, т. б. талаптар ұсынды; азғана реформа жүргізу жолымен капиталисттік құрылысты социалистік құрылыспен өзгертуге болады деп есептеді. 20 ғ. басында Поссибилистер Француз соц. партиясының құрамына енді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Бітім** салты халық арасында маңызы бар өте қиын әрі күрделі іс. Бұл хан,би,ақсақалдардың араласуымен бітетін елдік шаруа. Ерте замандарда еларалық жаугершілік ,соғыс,ұрыс,жер дауы, ер намысына тиетін ірі қақтығыстар мен ұрыс-жанжалдар болып тұрған. Мұндайда кектескен,өштескен,есесі кеткен ел жиі қақтығысқа шығып , оның соны кісі өліміне дейін ұласқан. Міне, осындайға екі елді бітістіретін , келісімге шақыратын "бітім" деп аталатын тәртіптік заң болған.

Мұндай ара ағайындыққа сөзі өтімді,беделді ел ағалары мен батырлар ,би, шешендер жүрген. Олар екі елдің де уәжін тыңдап, қиын жерде жол, бітімге шақыра білген.Кеткен есе,шыққан шығын,кісі құны қайтарылған.Мұндай бітім соңы - басы ақ үй аманат пен сый-сыяпат, қыз алысып,төс түйістіріп достыққа жалғасқан.Бұл бітімді екі елдің ақсақалдары бітім ұстап , еске алмаудың жөн-жосығын,жолын тауып отыруды міндетіне алған.

**Дереккөздер**
---------------

1. "Қазақтың салт-дәстүрі мен әдет ұрыптары" кітабы ,Атамұра 2010
**Бітімгершілік операциясы**, халықаралық күштердің оның ішінде әскери сипаттағы мақсаты, міндеттері, орны мен уақыты бойынша келісілген және өзара байланысты ұжымдық іс-қимылдарының жиынтығы, олар дау туындағаннан кейін халықаралық құқық нормалары мен қағидаттарына сәйкес жүзеге асырылады, халықаралық дауларды шешуге және халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнген қауіпті жою мақсатында қарулы даулардың алдын алуға және тоқтатуға бағытталады.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**ΙΙ Хассан мешіті** немесе **ΙΙ Хассанның Ұлы мешіті** – Мароккодағы Касабланка қаласында орналасқан мешіт.[1]

Ол Атлант мұхитының жағалауында орналасқан. Құрылыс жұмыстары 1986-1993 жылдар аралығында жүрді. Жоба авторы – Мишель Пинсо. Мешіт 25 000 адамға арналған және қасындағы аймаққа 80 000 адам намаз оқи алады. Жалғыз мұнарасының биіктігі 210 м. 

Ол әлемдегі ең биік діни құрылыс болып табылады. Мешітті қайырымдылық қорынан жиналған 800 миллион долларға салды. Мешіт *ΙΙ Хассан корольдің* кезінде салынды. Құрылыс жұмысына 2500 құрылысшы және 10 000 жуық суретшімен басқа мамандар шақырылды. Құрылыс материалдардың барлығын қаланың маңындағы аймақтардан әкелінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Селевк Никатор I** (көне грекше: Σέλευκος Α' Νικάτωρ; шамамен б.д.б. 358 — 281) - орестийлік Антиохтың ұлы. Ол Македонияның солтүстік аймағындағы Европос деген жерде дүниеге келген. Ол туылардан бір жыл бұрын олардың жерін пеонийліктер басып кірген болатын.
Сол тұстағы билеуші
II Филипп пеонийліктерді жеңіп, бірнеше жылдан кейін олар Македония билігіне бағынышты болып қалды.
I Селевк Никатор Ұлы
Александрдың **диадох**ы, яғни қолбасшысы болған.
I Селевк - Селевкидтер әулетінің негізін қалаушы.
Ұлы Александрдың өзге қолбасшыларының арасында Селевк табанды, батыл мінезімен, ерекше күш-қайратымен, сирек кездесетін сұңғыла ақылымен, сақтығымен және пайымдылығымен ерекшеленген.
« Александрдың өлімінен кейін Селевк оның империясындағы билікке басты үміткерлердің бірі болды. Александрдың қазасы диадохтардың бір-бірімен соғысына алып келді. Осыдан соң Селевк Селевкидтер мемлекетінің негізін қалады.
I Селевк өз қол астындағы бірнеше қаланы ата-анасының есімдерімен атады.
«Никатор» деген құрметті лақап атты ол Гидаспа түбінде үнділермен арада болған шайқастан кейін алды.
Никатор қайтыс болғаннан кейін Селевкидтер әулеті Грецияның шығысынан басталатын үлкен патшалықты **б.з.д. 64** жылға дейің яғни екі ғасырға жуық уақыт бойы биледі. Дегенмен І Селевктің бірде- бір мұрагері онымен теңесе алмады. Сөйтіп, Селевкидтер біртіндеп күш- қуаты мен билігін жоғалтты.

Дереккөздер
-----------

Ұ 46 Ұлы императорлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-591-4
*Басқа мағыналар үшін Көктас деген бетті қараңыз.*
**Көктас** – Нұра және Сарысу өзендерінің аңғарындағы шоқы.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Абай ауданы Есенгелді ауылының оңтүстігінде 32 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 564 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км.

Жер бедері
----------

Тіктеу келген беткейлері етегіне қарай жайпақталып жазыққа ұласады. Солтүстігінде Балықты көлі мен Кеңсай қыстауы, батысында Ақтасты шоқысы, оңтүстігінде Ақшоқы шоқысы орналасқан. Шығысынан Ертіс-Қарағанды каналы өтеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қоңыр топырағында боз, селеу, бетеге, жусан, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Көктау деген бетті қараңыз.*
**Көктау** – Қалба жотасының солтүстік бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бозанбай ауылының шығысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1449 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 24 км-ге созылып жатыр, енді жері 18 км. Солтүстік, солтүстік-батыс беткейі көлбеу келген, оңтүстік беткейі тік жарқабақты. Сибинка (Себе) және Ұраңқай өзендерінің суайрығында. Таудан осы өзендердің бірнеше салалары бастау алады. Солтүстік-шығысында Медведка тауы, оңтүстігінде Шалқар көлі орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың тақтатас, құмтас және интрузивті жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Баурайындағы қызғылт қоңыр, қара топырақ жамылғысында дала өсімдіктері, шатқалдарында қарағай, терек, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 11 - том
### Мақсаты

Ауру-сырқаулардың түрі сан мыңдап кездеседі, әр аурудың өзінің себептері мен түп-тамырлары бар. Рухани емшілік жүйесіне сәйкес – кез келген ауру екі тұрғыдан қарастырылады. Атап айтқанда: физикалық және рухани. Аурудың физикалық тұрғысы химиялық немесе физикалық өзгерістерден немесе дене жүйесінің қандай да бір тепе-теңдігінің бұзылуынан тұрады. Рухани көзқарастан қарағанда, аурудың рухани табиғаты, сондай-ақ тиісті пішіндері мен қасиеттері болады. Физикалық және рухани тұрғылар бір-бірімен байланысты. Бұл соңғы кезде ғалымдар ашқан психологиялық және психикалық сырқаттардың атқаратын роліне қатысты жаңалықтардан айқан көрінеді. Рухани емшіліктің негізгі мақсаты – ауруларды физикалық және рухани тұрғыдан анықтау, сөйтіп физикалық құралдармен емдеуден басқа, ауруды рухани жағынан жою. Сонда ғана ем мақсатты болып қана қоймайды, сонымен бірге күрделі және жазылмайтын ауруларды емдеуге мүмкіндік туады.

### Терең зерттеулер

Аурулардың рухани тұрғысы бұл еңбектің негізгі тақырыбы болып табылмайды. Сондықтан терең зерттеулер жүргізбей, біз адамның емшілік қуатты барынша көп жинақтауына мүмкіндік беретін бағдарламаны ұсынамыз. Адамда сенімділік қаншалықты күшті болса, оның емшілік күші де соншалықты күшті болады және ол ауру-сырқауды немесе күйзелістерді соншалықты тез жеңе алады.

* Таңертең ең болмаса күн шыққанға дейін жарты сағат ерте тұру үшін ерте жатыңыз.
* Ваннаға түсіңіз немесе салқын сумен шайынып, № 1 тыныс алу жаттығуын жасаңыз.
* Ойыңызды барлық ойдан арылтып, «Йа Хафизу»-ды (Қорғаушы) қайталап, таңғы дұға оқу уақыты келгенше серуендеп қайтыңыз.
* Таңғы дұғаңызды оқып болғаннан кейін, медитация оқуға отырыңыз, іштей өзіңізді Жоғарғы Тақтың (Арш) қасында отырғандай және сізге тура «Йа Шаффа» (Емдеуші) Қасиетті есімінен толқындар келіп тұрғанын сезініңіз.
* Бұл медитация он-он бес минут ішінде орындалады.
* Егер осы бағдарлама жүйелі түрде орындалатын болса, онда тіпті ең ауыр аурулардың өзі жазылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Денсаулықты жақсарту тәсілдерінің жолдары. Қазақстан халық емшілері қауымдастығының «Шалкөде» баспасы. Издательство «Шалкөде» при АНЦК 050060, г. Алматы ул.Радостовца 191
Көктеке тұқымдастар- торғайтәріздестер отрядына жататын 73 тұқымдастардың біреуі. Шаған денелі (15-40г) бунаққоректі құстар. Біркелкі ашық реңділері басым Тік бетке- ормандардағы ағаш діңдеріне немесе таулы жерлердегі жартастарға өрмелеуге бейім. Олардың сыртқы көрінісіне құйрық пішінінің келте болу қасиеті тән, сондықтан құс денесі толығымен қысқа тәрізді болып байқалады. Тұмсықтары үшкір, мықты, қашау тәрізді болғандықтан, өсімдіктердің қатты жемісін шағуға және сүйекті қашауға қолайлы. Өзіндік ерекшелігі- жабық ұяларын салу кезінде сазды пайдалануы. Біршама қысқа аяғының күшті саусақтары өте имек, екібүйірі қысыңқы тырнақтармен қаруланған. Құс солардың арқасында кез келген қалыптағы ік беткейде денесін ңай ұстап тұра алады. Тоқылдақтар тәрізді құйрығын пайдаланбайды. Қауырсын жабыны қалың, жұмсақ. Аталығы мен аналығының еңі бірдей, тек жас құстар ересектермен аздап күңгірттеу келеді. Отырықшы құстар. Жазда- бунақденелілермен , қыста алуан түрлі жемістер, оның ішінде сүйекті қолтұқымдармен қоректенеді.
Тұқымдастада 3 туысқа жататын 23-35 түр бар. Қазақстанда көктеке туыстастардан 2 түр тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

мектеп энциклопедиясы "Құстар", Автор:А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь.