recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қиғаш ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қиғаш ауылы мен Дина Нұрпейісова темір жол айрығы (разъезі) кіреді. Орталығы – Қиғаш ауылы.

Халқы
-----

2009 жылғы халық санағы бойынша округте 1104 адам мекендейді (577 ер, 527 әйел). Округ әкімі - Ж. Джанканов.

Сипаттамасы
-----------

Қиғаш ауылдык округі Құрманғазы ауданының батыс бөлігінде, оңтүстік-шығысында Дыңғызыл ауылдық округімен, оңтүстігінде Қиғаш өзенін сағалап, батысында Ресей федерациясының Астрахан облысы, Красный Яр ауданының Кіші Арал, Байбек селоларымен шекаралас орналасқан.

Тарихы
------

1996 жылы 11 желтоқсанда Қиғаш селолық округі ашылып, 1997 жылгы 03 шілдедегі аудан әкімінің шешімімен Ақкөл селолық округіне қосылды.
Округ аймағы 2007 жылға дейін Ақкөл ауылдық округінің құрамында болды. 2007 жылдың 15 наурыздағы Құрманғазы аудандық мәслихатының шешімімен 1487 гектар жер жаңадан түзілген Қиғаш ауылдық округіне берілді.

Инфрақұрылымы
-------------

Округ аумағында мекемелер: «Қиғаш» бас су сорғы станциясы, Қиғаш жалпы орта мектебі, «Айгөлек» балабақшасы, Қазақстан теміржолы мекемесі, «Сазды» шекара заставасы, Қиғаш ауылдық клубы, дәрігерлік амбулатория, 7 шаруа қожалығы, 11 жеке кәсіпкер орналасқан.

Округ әкімдері
--------------

* 1996-1997 ж.ж. Құрманбай Жиенбаев,
* 2007-2009 ж.ж. Құралай Борашқызы Ғилажева,
* 2009-2013 ж.ж. Айбек Ануарбекұлы Нұрғалиев,
* 2013-2017 ж.ж. Жігер Махмудұлы Жанқанов,
* 2017-2018 ж.ж. Айдарбек Фатихоллаұлы Зиноллаев,
* 2018 жылдың қараша айынан бастап Жігер Махмудұлы Жанқанов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 6 қарашаның 2017 жылы.
2. ↑   Мұрағатталған 16 сәуірдің 2016 жылы.
3. ↑  Киелі мекен, қасиетті өлке -Құрманғазы. Ағатай баспасы, Атырау-1920 ж. ISBN 978-601-7861-86-5
4. ↑  Құрманғазы ауданының әкімшілік-аумақтық бірлігіне өзгерістер енгізу туралы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Құрманғазы ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Азғыр •
 Ақкөл •
 Асан •
 Бөкейхан •
 Бірлік •
 Дыңғызыл •
 Жаңаталап •
 Еңбекші •
 Көптоғай •
 Кудряшов •
 Қиғаш •
 Құрманғазы •
 Мақаш •
 Нұржау •
 Орлы •
 Сафон •
 Сүйіндік •
 Теңіз •
 Шортанбай 
 |

 |
Хаастың көп сатылыракетаның нобайы(1529)

  

  

**Конрад Хаас** (нем. *Conrad Haas*); (1509, Венаның қасындағы Дорнбах - 1576, Германштадт (Сибиу)), ортағасырдағы құрастырушы, Еуропадағы бірінші әйгілі ракетаны жасаушы..

  

Конрад Хаас Германштадтқа 1551 жылы Фердинанд 1 королінің (Әулие Рим империясының императоры) әскері құрамында оқ атқыш қару маманы ретінде келді. Қалада ол әскери арсеналға жауапты ретінде тағайындалды.
1556 жылы Хаас ракеталық техникасы бойынша өзінің 25 жылдық қызметі туралы кітап шығарды (Сибиу қаласының қалалық мұрағатында сақталуда). Осы кітаптың 282 беттерінде ракетаның екі функциясы туралы баяндалады - фейерверк тасымалдаушысы ретінде және қару ретінде. Хаас ракетаны құрудың техникалық детальдарын және көптеген түрлерін сипаттады: Көп сатылы ракета, параллель жалғанған. Сонымен қоса кітапта заманауи ғарыш кемесінің идеясы көрсетілген. Басты назар көп сатылы ракетадағы двигательдің жанармайының қолданылуына аударады. Әр түрлі сұйық жанармайлардың қоспаларын қарастырады. Дельтовидті және колоколообразды стабилизаторлардың сипаттамалары берілген.

  

Сілтемелер
Цимшиандардың тұруын аумақ
**Цимшиандар** — Америкадағы үндіс халқы. АҚШ (Аляска), Канада (*Скина өз-нің батыс жағалауы*) елдерінде тұрады. Жалпы саны 3,3 мың адам (2006).

Этникалық құрам
---------------

Антропологиялық жағынан үлкен моңғол нәсілінің америкалық тобына жатады. Пенути шоғырындағы цимшиан тілінде сөйлейді.

Дәстүрлi мәденилер
------------------

Христиан дінін ұстанады.Қазіргі таңда Цимшиандар ұлттық болмысын жоғалта бастаған. Өздерінің мүддесін қорғайтын ұлттық бірлестіктері бар. Олар бірқатар халықар. бірлестіктерге мүше.

Әлеуметтiк ұйым
---------------

Дәстүрлі наным-сенімдері өте сирек сақталған. Цимшиандар 18 — 19 ғ-ларда балық аулаумен және аңшылықпен айналысқан. Олардың арасында қолөнер (тоқымашылық, қа-йық жасау, ағаштан бұйымдар түю, т.б.) жақсы дамыған. Туыстық жүйесі ирокездердің туыстастығына ұқсас.

Ciлтемелер :
------------

"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
**Шыршай** – раушангүлділер тұқымдас көпжылдық шөптектес өсімдік. Сабағы тік, түзу өседі. Биіктігі 30-50 см. Тамырға жақын орналасқан жапырақтары түкті, дөңгелек пішінді келеді, ал бүйірінде ұсақ жапырақшалары болады. Сабақ жапырақтары үш қатарлы немесе үшке бөлініп келеді. Гүлдері төмен салбырап өседі, ал гүлшоғы тостағаншасы бес бөлікке бөлінеді. Шыршай республикамыздың Павлодар, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы және Шымкент облыстарында өседі. Шыршайдың қала шыршайы деп аталатын екінші түрін болгар медицинасында қабылдауларға қарсы және антисептикалық әсері ретінде жиі қолдануда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков
*Acrocephalus agricola*
**Қызғылтсары айқабақ** - (лат. *Acrocephalus agricola*) торғайлар сабының Сандуғаштар тұқымдасының Айқабақтар тегіне жататын сайрағыш құсы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Дене тұрқы - 13 см, қанаттарының өрісі 15—17,5 см. Денесінің төбе жағының қауырсындары - ақшыл-қоңыр, төмен жағы - ақшылдау. Жыныстық дисморфизм болмайды, еркегі де ұрғашысы да сырт көрінісі бірдей.

Қызғылтсары айқабақ - ең кішкене айқабақтардың бірі, басқаларына өте ұқсас, тек қана жазда төбесінің қауырсындары жонынан қошқылдау болып көрінеді. Дауысы мен әуезі де өзге кішкене айқабақтарға, әсіресе саз айқабаққа ұқсас, алайда одан айырмашылығы қызғылтсары айқабақ бұталарда емес, қамыста өмір сүреді.

Қамысқа ұялайды, сонымен бірге ұяда өзін сақ ұстайды. Қамыс немесе қоғаның бірнеше сабақтарына орнықтырылған цилиндр пішінді ұя суға жиі тиіп тұрады, алайда көбінесе судан 30 см қашықтықта болады. Салындыда көгілдір немесе жасылдау реңкті теңбілденген 4-5 жұмыртқалар жатады. Ұялау тұрмысы егжей- тегжейлі зерттелмеген .

Таралу аймақтары
----------------

Бүкіл Орта Азияда кең тараған. Қазақстанда қамысы қалың өскен жазықтық, су қоймалардың барлығында болады.

Қыста Пәкістан мен Үндістан жаққа миграция жасайды. Қазақстанда сәуірдің ортасынан қазан айының алғашқы жартысына дейін 6 айға жуық болады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 14 қаңтардың 2014 жылы.
* Позвоночные животные России: Индийская камышевка Мұрағатталған 24 қыркүйектің 2015 жылы.
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Қызғылтсары Айқабақ**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның құстары кітабы, Атамұра 2011 ж.
**АЯҢ** - ағаштан ойылып жасалған, сұйық, сусын ас ішуге арналған, көлемі шағын, кеседен үлкен шұңғыл, дөңгелек ыдыс. Сыйымдылығы бір литрдей, оны пошымы мен өңделуіне қарай саптыаяқ, сырлы аяқ, қолдануына қарай кесе-аяқ, қымыз аяқ деп атай береді. Оның түбі орнықты, жиегі тік, жүқа болады. Көбінесе қымыз, шұбат құйылып, сыйлы кісілерге ұсынады. Сыртын оюлап түрлі-түсті сырмен сырлайды. Балаларға лайықталған шағын түрін тостаған дейді.

Шеберлер ағаш ыдыстарын көбінесе аршадан жасаған, себебі, аршадан жасалған ыдысқа шыбын-шіркей әуес болмайды дейді. Бұрын ағаштан ойып аяқ жасаушыларды ел ішінде қырғышы деп атаған. Бұл атау ыдысты ағаштан қырып жасайтынын білдіреді. Ерекше бір түрі қымыз ішуге арналған қымызаяқ, оған қосымша қымыз ожау, қымыз тегене, керсен сияқты ыдыстар қымыз ыдысының кешенін кұрайды.

ҚР MOM қорындағы аяң (КПД 279) қайыңның тошынынан түтас ойылып жасалған. Іші шұңғыл, ернеуі сәл қайқы, мұқият өңделген. Белін бойлата қобылап, білеу жүргізіп, қара түске бояган. Ернеуіне қара түсті бояумен көгеріс өрнегі салынып, мыс шегелермен безендірілген. Ал қымыз кешені құрамындағы (КП 21950/3) аяңтар кішілеу, бірақ тостағаннан үлкен. Тұтас ағаш кескіндісінен ұңғып, ойылған. Ернеуі сыртына шалқақ, сыртына оймыштап көгеріс өрнегі салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қатран Д. Қазақтың дәстүрлі ас-тағам мәдениеті. Ғылыми редактор және алғысөз авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002

.
**Өзбекстандағы дін** – Өзбекстанда әртүрлі дін өкілдері тұрады. Халықтың басым бөлігі, яғни 95 пайызға жуығы ислам дінін ұстанады. Халықтың қалған бөлігі христиан, иудаизм, басқа діндер мен секталарға сенеді.

Мұсылмандар
-----------

Халықтың басым бөлігі сенетін ислам дінін «Өзбекстан мұсылмандары діни басқармасы» басқарады. Бұл бөлімге мүфти жетекшілік етеді. Ташкент пен Бұхарада ислам мектептері бар. Негізінен исламның ханафи мәзһабы халық арасында кең тараған. Сондай-ақ шиіттерді ұстанатындардың саны аз.

Христиандар
-----------

Негізінен христиандықтың орыс православие сектасы ахолилер арасында кең таралған. Сондай-ақ христиандық конфессияларға сенушілер бар: католиктер, протестанттар, баптистер, адвентистер және Иегова куәгерлері.

Зороастризм
-----------

Өзбекстанның исламға дейінгі көне діні – зороастризм бүгінге дейін сақталып, Өзбекстанда 7 мың адам ұстанады. Зороастрлар ғибадатхана мен қасиетті оттың «лас демімен» ластануына жол бермеу үшін отты тазарту рәсімі, белгілі бір дәрежеде өзгертілсе де, кейбір өзбектерде әлі де бар. Неке қию рәсімінен кейін қалыңдықты жас күйеуінің үйіне әкелгенде, жаңадан үйленгендер тазартылғандай отты 3 рет айналады. Осы рәсімнен кейін ғана күйеу жігіт қалыңдықты қолына алып, өз бөлмесіне апарады.

Басқа діндер
------------

Сондай-ақ халық арасында иудаизм, буддист, кришнайт және басқа да діндердің өкілдері бар. Өзбекстанда 2010 жылдың 1 маусымындағы жағдай бойынша 2225 діни ұйым тіркелген.

Бұлар:

* Ислам – 2050
* Корей христиан шіркеуі – 52
* Орыс православие шіркеуі – 37
* Баптистер – 23
* Елуінші - 21
* Жетінші күн адвентистері - 10
* Иудаизм - 8
* Бахаилер - 6
* Рим-католик шіркеуі - 5
* Жаңа Апостолдар - 4
* Лютерандар — 2
* Армян апостолдық шіркеуі — 2
* Иегова куәгерлері - 1
* Кришнайшылар - 1
* Буддистер - 1
* Құдайдың дауысы шіркеуі - 1
* Киелі кітап қоғамы — 1

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Сілтемелер
----------

* Религия в Узбекистане
* В Узбекистане действуют 2226 религиозных организаций Мұрағатталған 13 қазанның 2010 жылы.
* Религия в Узбекистане/Religion in Uzbekistan
**«Навбахор»** (өзб. *"Navbahor" Namangan futbol klubi / «Навбаҳор» Наманган футбол клуби*) — Өзбекстанның Наманган қаласындағы футбол клубы.

Тарихы
------

Клуб 1974 жылы "Текстильщик" деген атаумен құрылды. 
1981 жылы атауы "Наманган" боп өзгертілді.

1984-87 жылдары "Автомобилист" деп аталды.

1987 жылы "Навбахор" деп аталды.

1996 жылы Өзбекстан чемпионы атанды.

1992 жылдан бері тек Өзбекстан суперлигасында ойнап келеді.

Жетістіктері
------------

* **Өзбекстан чемпионаты**:
	+ Чемпион: 1996
	+ 2-орын: 2022
	+ 3-орын: 1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2003, 2004, 2018
* **Кубок**:
	+ Жеңімпаз: 1992, 1995, 1998
	+ Финалист: 1993, 2022
* **Суперкубок**:
	+ Жеңімпаз: 1999

Сілтемелер
----------

* pfcnavbahor.uz
* wildstat.ru
* footballfacts.ru
* transfermarkt.de
**Элизабет Роузмонд Тейлор** (ағылш. *Elizabeth Rosemond Taylor*, 27 ақпан, 1932, Лондон, Ұлыбритания — 23 наурыз, 2011, Лос Анжелес, АҚШ) – ағылшын-американ актрисасы. Оны «Голливуд патшайымы» деп те атайды. «Клеопатра» фильміндегі Клеопатраның рөлі үшін төлемі миллион долларды құраған алғашқы актриса.

Өзінен үлкен ағасы болған. Ең алғаш киноға 1942 жылы түскен. Ол сегіз рет күйеуге шыққан. Бірінші күйеуі Ричард Бертон – актер. Екеуі он жылдай бірге тұрып, он бір картинаға түсіп үлгерген. Денсаулығының нашарлауына байланысты 45 жасында кинодан кетуге мәжбүр болады. Үш баласы бар.

Майкл Джексонмен бірге бірнеше қайырымдылық жобаларын құрған. Оның өлімінен кейін қатты күйзеліске ұшырап, ауруханаға түседі. Ол 2011 жылы жүрек қызметінің әлсіреуінен қайтыс болады. 

Түскен фильмдері: «Каждую минуту рождается человек» (1942), «Джейн Эйр» (1943), «Место под солнцем» (1951), «Айвенго» (1952), «Зимнее убийство» (1979), «Старые клячи по-американски» (2001), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Parish, p. 330
**АГМК** (өзб. *OKMK futbol klubi / ОКМК футбол клуби*) — Өзбекстанның Алмалық қаласындағы футбол клубы. 2004 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын АГМК стадионында өткізеді. Өзбекстан суперлигасында өнер көрсетеді.

2004 жылы Алмалық Тау-Металлургиялық комбинатында бұрынғы "Металлург" және "Кимегар" клубтарының ізбасары ретінде құрылды. 2008 жылы тұңғыш рет қаржы тапшылығынан жарыстан шығып қалған клубтардың орнына Өзбекстан суперлигасында ойнады.

2009-17 жылдары "Алмалық" деп аталды.

Жетістіктері
------------

* Өзбекстан кубогының жеңімпазы: 2018

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт Мұрағатталған 18 мамырдың 2022 жылы.
* (transfermarkt)
* (footballfacts.ru)
* (wildstat.ru)
**Камаразавр** - ұзын мойынды, ұзын құйрықты, алып зауропод динозавр. Ол шөппен қоректенген. Ұзындығы - 23 метр, биіктігі - 4,5 м, салмағы - 20 тонна. Өзге зауроподтармен салыстырғанда, денесі кішкентай. Басы сопақша келген, тұмсығы доғал, тістері қасықтай, құйрығы мен мойыны қысқа, аяқтары жіңішке. Алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан сәл қысқа. Динозавр артқы аяқтарымен жүрген. Камаразаврдың омыртқалары қуысты болғандықтан салмағы жеңіл. Сондықтан да динозаврлдың атауы "қуыс сүйекті кесіртке" деген мағынаны білдіреді. Камаразаврдың табылған қалдықтарының арасында жас және ересек динозаврлардың сүйектері болды. Олар үйірмен өмір сұріп, кішкентай балаларына қамқорлық корсеткен. Камаразаврлар жұмыртқадан жарылқан. Алайда олардың жұмыртқалары ұядан емес, жерден табылды. Камаразавр жүріп келе жатып жұмыртқа салған болуы мүмкін. Сол себепті олар жұмыртқасын қараусыз қалдырған. Бұл зауроподтың өмір ұзақтығы 100 жылға дейін созылған. 19 см-ге дейін қашау пішіндес тістері болған
<references> Динозаврлар энциклопедиясы - Алматы "Аруна" </ref>
*Басқа мағыналар үшін Қулыкөл деген бетті қараңыз.*
**Қулыкөл** – Тобыл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы, Қамысты ауданы. Талдыкөл ауылынан батысқа қарай 7 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 247,7 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 33,6 км2, суы мол жылдары оңтүстік-батысындағы шағын көлмен қосылып ауиағы 46 км2-ге дейін ұлғаяды. Тереңдігі 2 м, ұзындығы 10 км, енді жері 4,9 км, жағалау бойының ұзындығы 33 км. Түгелімен қамыс, құрақ өскен жағалауында су құстары ұя салады, ондатр мен балықтар тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ганев Димитр** (28.10.1898-20.4.1964)- болгар мемлекет және саяси қайраткері. 1923 жылы Қыркүйектегі антифашистік қарулы көтеріліске қатысушы. 1929 жылдан БК (т.с.) П ОК мүшесі. 1929-1935 жылдары Добруджа революция ұйымы ОК-нің секретары. 1934-1935 жылдары Румыния Компартиясы ОК және ОК Секретариатының құрамына енді. 1942-1948 жылдары Болгар Жұмысшы ОК партиясы ОК саяси бюроның мүшесі. 1948-1952 жылдары БКП ОК Саяси бюросы мүшелігіне кандидат,осы жылдарда сыртқы сауда министрі. 1954-1959 жылдары БКП ОК-нің секретары. 1958 жылдан БХР Халық жиналысының председателі. БХР-дің Соц. Еңбек Ері. (1958)

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Құланды деген бетті қараңыз.*
**Құланды** — Маңғыстау облысы Қарақия ауданындағы ауыл, Құланды ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Құрық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 107 км-дей жерде.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 807 адам (403 ер адам және 404 әйел адам) болса, 2009 жылы 1319 адамды (653 ер адам және 666 әйел адам) құрады.

Өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы
-------------------------------

Ауыл маңында ұлутас және қиыршық тас өндіріледі. Ауыл бойынша шаруа қожалықтары мен жеке тұрғындардың есебіндегі барлығы 91 мүйізді ірі қара, 6275 қой-ешкі, 1934 бас жылқы, 1302 бас түйе және 179 бас құс тіркелген. Округ бойынша 59 шаруа қожалығы тіркелген.

Инфрақұрылымы
-------------

2015 жылы Астана күні мерекесі қарсаңында Құланды ауылында жаңадан салынған отбасылық дәрігерлік амбулатория ғимараты аяқталып, пайдалануға берілді. 

Құланды ауылы бойынша мектепке дейінгі бала саны 247-і құрайды, оның 48-і «Аружан» балабақшасында тәрбиеленуде. 2015 жылы Құланды ауылында 624 орындық жаңа мектеп пайдалануға берілд.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Маңғыстау облысы Қарақия ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

Аққұдық  • Болашақ  • Бопай  • Бостан  • Жетібай  • Құланды  • **Құрық**  • Мұнайшы  • Сенек
 |

 |
**Кенжехан Ісләмжанұлы Матыжанов** (08.03.1957 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Маңырақ ауылы) - фольклортанушы, филология ғылымының докторы (2005). ҚазҰПУ-ды бітірген (1978). 1978 - 1985 жылдары орта мектепте мұғалім, 1985 - 1991 жылдары Әдебиет және өнер институтының кіші, аға ғылыми қызметкері, академияның Қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің ғалым-хатшысы, 1991 - 1992 жылдары ҚазҰПУ-дың доценті, 1992 - 1996 жылдары ҚР Президенті мен Министрлер кабинеті аппаратының бөлім референті, ҚР Министрлер кабинеті жанындағы Тіл комитеті төрағасының орынбасары, ҚР Үкіметі аппаратының бөлім кеңесшісі, ҚР Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министірлігінің Тіл саясатын үйлестіру департаменті директорының орынбасары, 1997 - 1998 жылдары Қазақстан Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министірлігінің тілдерді дамыту департаментінің бөлім бастығы, 1999 жылдан. Қазақстанның мемлекеттік орталық мұражайы директорының ғылым жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарған. Қазір қалалық әкімшілікте қызмет етеді. "Рухани уыз" монографиясы (1995) мен жүзге тарта ғылыми мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
УикиКонференция Үндістан (ағылш. *WikiConference India*; хинди विकिसम्मेलन भारत) — Үндістанда ұйымдастырылған ұлттық Уикипедия конференциясы. Бірінші Үндістан УикиКонференциясы 2011 жылы қарашада Үндістанның Махараштра штатының астанасы Мумбаида өтті. Оны Мумбаидағы Уикипедия қауымдастығы Уикимедиа Үндістан бөлімімен серіктестікте Уикимедиа қоры қолдауымен ұйымдастырды. Конференция Үндістандағы Уикимедиа үшін жыл сайынғы ұлттық флагмандық оқиға ретінде орналасқан және барлық ұлт азаматтарының қатысуы үшін ашық. Үндістанға қатысты Уикипедия жобалары мен ағылшын және басқа үнді халық тілдеріндегі басқада бауырлас жобаларға назар аударылады. 2023 УикиКонференция Үндістан 28-30 сәуірі аралығында Хайдарабадта өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *IANS* Mumbai to host first WikiConference in India.  India Current Affairs (9 November 2011).
2. 1 2  *Unattributed* Mumbai To Host First Ever National WikiConference In India. *EFY Times*.  EFY Enterprises (9 November 2011).
3. ↑  *IANS* Wikipedia conference comes to India, set for Nov 18.  Northern Voices Online (9 November 2011).
4. ↑  Wikipedia woos India with local languages.  Hindustan Times (19 November 2011).
5. ↑  *Unattributed* Wikipedia eyes India for language growth.  Dawn.com (10 November 2011).
6. ↑  WikiConference India 2023 (12 October 2022).

Сілтемелер
----------
**Олимпик футбол клубы** — Өзбекстанның Ташкент қаласындағы футбол клубы. 2021 жылы құрылды.

Тарихы
------

Клубтың мақсаты — Өзбекстан Олимпиадалық құрамасына кадрлар дайындау және құрамаға 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына жолдама әперу.

2021 жылы Өзбекстан бірінші лигасында ойнап, 4-орынға табан тіреді. Бұл көрсеткіш плей-оффқа шығуға мүмкіндік берді де, "Машал" клубын 3:1 есебімен ұтып, 2022 жылғы маусымда Өзбекстан жоғары лигасында ойнайтын болды. 

2021 жылғы Өзбекстан кубогының топтық кезеңінде Пахтакордан кейін екінші орын алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Олимпик Ташкент ФК
2. ↑  «Олимпик» готов к новому сезону
3. ↑  Өзбекстан чемпионаты-2021. Плей-офф
**Қайназарова Сурақан** (05. 06. 1902 жылы туған, Қырғ. CCP-i Сұқылық ауд.) — колхоз өндірісінің жаңашылы. Қырғ. CCP-i Сұқылық ауд. «Дружба» к-зының звено жетекшiсi. Соц. Еңбвк Epi атағын екі рет (1948, 1957) алған. 1939 жылдан КОКП мүшесi. Қайназарова звеносы 1947 жылы 15 га егістіктің 1 га-сынан 971,5 ц кант қызылшасын жинады. Кейiнгi жылдары озат агрогехниканы қолдану нәтижесiнде қант қызылшасының әр гектарынан 1000-1100 ц өнім алып келдi. Қырғыз КП 3- 12-съездерiне делегат. 1-және 3-сайланған КСРО Жоғ. Cоветінe депутат. Қырғ. КСР Жоғ. Cоветi Председателiнің орынбасары болды. 3 рет Ленин орденi, Еңбек Қызыл Ту орденi, Бүкiл одақтық А. ш. көрмесінің Үлкен алтын медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Купер Гордон
**Купер (Соорег) Гордон** (06. 03. 1927 жылы туған, Шони кқаласында, Оклахома штаты) - АҚШ- тың ұшқыш-космонавы, подполковник. Гавай аралындағы университетті бiтiргеннен кейін (1949) әскери-әуе күштерiнiң офицерi болды. 1956 жылы әскери-әуе күштерiнiң технологиялық институтын, ал 1957 жылы әскери-әуе күштерінің Эдуардс авиац. базасындағы сынаушы-ұшқыштар мектебін бiтiрдi. 1959 жылы АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөнiндегi ұлттық басқармасының космонавтар тобына алынды. 1963 жылы 15 мамырда «Меркурий» космос кораблiмен бiрiншi рет космосқа ұшты. 1965 жылы 21 тамызда ол «Джемини-5» кораблінің командирі ретiнде (Ч. Конрадпен бiрге) екінші рет космосқа ұшты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Куньял Алвару
**Куньял (CunhaI) Алвару** (10. 11. 1913 жылы туған, Коимбра) — португал және халықаралық коммунистік, жұмысшы қозғалысының қайраткері. Адвокаттың семьясында туған. 1931–1935 жылдары Лиссабон университетінің заң факультетiнде оқып жүріп, КСРО достарының Лигасын, МОПР секциясын ұйымдастырды. 1935 жылы Португал компартиясының қатарына өтті. 1935–1940 жылдары Португал коммунистік жастар Одағының бас секретары болды. 1936-1937 жылдары OK-тің тапсырмасы бойынша респ. Испанияға барьып, испан халқының Ұлттық-рев. соғысына қатысты. 1961 жылдан ПКП-нiң бас секретары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Круг Карл Адольфович
**Круг Карл Адольфович** (24. 06. (06. 07). 1873, Немиров, қазіргі Винница облысы,- 24. 04. 1952, Москва) - электротех. саласындары сов. ғалымы, электротех. бiлiм беру жөнiндегi көрнекті қайраткер, КСРО FА-ның корр. мушесi (1933). ГОЭЛРО жоспарын жасауға, сондай-ақ Бүкiл одақтық электротех. және Москваның энергет. институттарын ұйымдастыруға қатысты. Негiзгi еңбектерi теориялық электротехника мен тұрақты токты айнымалы токқа түрлендiру тасiлiне арналған. Бамқарылатын сынапты тузеткiштердегi электромагниттiк процестердi зерттедi. Екi рет Ленин орденiмен және басқа үш орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**WikiOromgoh** – Өзбекстанның Жастар ісі жөніндегі агенттігінің ұйымдастыруымен «WikiStipendiya» марафоны аясында Ташкент облысының Бостонлиқ ауданындағы лагерьде бір апта бойы ұйымдастырылған шара.

Хабарландыру
------------

2022 жылдың 19 шілдесінде Өзбекстан Жастар ісі жөнінідегі агенттігінің директоры Алишер Садуллаев Telegram әлеуметтік желісіндегі өз арнасында «WikiStipendiya» марафоны аясында өтетін Wikioromgoh жобасы туралы хабарлайды және келесідей хабарлама қалдырады:

> өзб. *"WikiOromgoh"ga start beramiz!* 
> Bir hafta davom etadigan mazkur oromgohda ishtirokchilar Vikipediya administratorlari tomonidan mahorat darslari, taniqli ijodkorlar, blogerlar, ishbilarmonlar bilan uchrashuvlar va boshqa qiziqarli mashgʻulotlarda qatnashish imkoniga ega boʻladilar.
> 
> 
> "WikiOromgoh"da 19-iyul soat 00:00 dan 26-iyul soat 00:00 ga qadar Vikipediyaga kamida 10 ta sifatli maqola joylagan ishtirokchilar qatnasha oladi. Eng muhimi esa yosh chegaralanmagan! Maqolalar ensiklopedik ahamiyatga ega va Vikipediya qonun-qoidalariga mos tarzda yaratilishi kerak.
> 
> 
> Anketada foydalanuvchi sahifasining havolasini kiritmagan va notebook yoʻq, deb belgilagan ishtirokchilar saralashda qatnasha olmaydi. Batafsil ma’lumot ().
> 
> 
>

Ұйымдастырушылар
----------------

Бұл жобаны жүзеге асыруда Өзбекстанның Жастар ісі жөніндегі агенттігі негізгі ұйымдастырушы болды. Оған сонымен қатар AOKA, ЖСҰ және Өзбек тілінде сөйлейтін уикимедиашылар қатысцшылар тобы көмектесті.

Агенттіктегі кездесу. 2022 жыл 1 тамыз

Лагерь туралы
-------------

Жастар лагері Ташкент қаласынан 110 км жерде Ташкент облысының Бостонлиқ ауданында орналасқан. Лагерь тау беткейінде орналасқан, аумағы 10 гектардан асады. Лагерьде 10-нан астам жатын бөлмелері, асхана, жазғы бассейн, амфитеатр, баскетбол, футбол алаңдары, спорт залдары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Wikistipendiya marafoni eʼlon qilindi..
2. ↑  "WikiStipendiya" marafonining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi!.
**Рузаев ауданы** — 1928-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Рузаев ауданы КСРО БОАК Президиумының 1928 жылғы 3 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР Петропавл округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 қазанда округтардың жойылуына байланысты республикалық орталық - Алматыға бағынышты болды.

1932 жылы 10 наурызда Рузаев ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде КСРО Орталық Атқару Комитеті Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.

1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығына сәйкес Қазақ КСР (1991 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді.

1955 жылы 22 қазанда Рузаев ауданы аумағының бір бөлігі жаңа Қазан және Чистопол аудандарына берілді.

1957 жылы Молотов ауылдық кеңесі Нежин, Каганович ауылдық кеңесі Уәлиханов болып өзгертілді.

1986 жылы аудан құрамына 11 ауылдық кеңес кірген: Андреев, Бірлік, Боровской, Уәлиханов, Возвышен, Калинов, Новосель, Привольный, Раисов, Рузаев, Шұқыркөл.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Рузаев ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысының Целинный ауданының құрамына кірді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Целинный ауданы, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды. 2002 жылы 11 маусымда Целинный ауданы Ғабит Мүсірепов атындағы аудан болып өзгертілді.

Елді мекендер
-------------

* Рузаевка
* Андреевка
* Возвышенка
* Раисовка
* Берёзовка
* Сивковка
* Фрунзе
* Гавриловка
* Куйган
* Брилёвка
* Григорьевка
* Стерлитамак
* Чернозубовка
* Володарское
* Дружба
* Целинное

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  20726 | ▲34668 | ▼25236 | ▼24421 | ▼22827 |

Сілтеме
-------

* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері. № 22 (840), 1955 ж.
2. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
3. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**«Қазақстан» шахта** (1971 жылы дейін №1/2 Тентек шахтасы), 1996 жылдан «Митгал Стил Теміртау» Ақ Көмір департаментіне қарайды (Шахтинск к.). Қарағандыдан оңтүстік-батысқа қарай
50 км жерде орналасқан. *«Қазақстан» шахта жобасын «Карағанды мемлекеттік шахта жобалау» институты жасаған. 1957 жылы* 
салына бастап, 1969 жылы пайдалануға берілді. Жобалық қуаты жылына 27 млн т көмір. Д6 және Д11
қабаттарын және 1,13 қуаттылықпен еңдейді.
Шахта алаңында бір-біріне жақындастырылған
5 орталық оқпан мен басты квершлагтар
қазылған. Негізгі өндіріс алаңына орналастырылған 4 оқпанға, 1 скипті және 3 көтергіш
қойылған. Оқпандар қимасы 23,7-38,3 м2, терендікте
237-477 м. Шахта көмір мен газдын кенеттен атылуы көмір тозаңының жарылуы жағынан қауіпті
шахталар қатарына жатады, ал Д6 жөнінен қабаты
ерекше қауіпті қатарына жатады. Проходқа
забойлары қопарылыс қауіптілігін ағымдағы болжау және қопарылысқа қарсы шаралар орындала
отырып жүргізілді. Екінші әдіс ретінде АКМ аппараты АГК операторы тетігіне шығару жолымен
пайдаланылады. Жаңа технологияны қолдану
проходқа қарқынын айына 150 м-ге ұлғайтуға
мүмкіндік берді. Д6 қабаты бойынша газ бөлінуі
40-60 м3/мин, сондықтан жұмыс қауіпсіз болу
үшін кешенді дегазация қолданылады. Көмір
алынатын учаскелерде ауаның сапасы автоматты
түрде бақыланып, АГК операторы компьютеріне
шығарылады. Кәсіпорын «шахта - лава» жүйесі
бойынша жұмыс істейді. Лаваларда «Глиник» механик. кешені; SL — 300 (Германия) комбайны
және «Глиник» пен ДВТ фирманың ОН струг кондырғысымен жүргізіледі, дайындық қазбалары
ГПК, КСП-32, ЧПП-2, П-110-01 комбайндарымен
жүргізіледі. Тасымалдау қазбалары ленталы конвейерлермен жабдықталған. Көмір департаменті құрамыңда болған жылдары лаваның тәуліктік жүктемесі 3000 тоннаға, лавада жылдық өнімділік
1 млн тонна және одан астам болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Кентөбе темір кен орны**, Қарқаралы ауданында орналасқан. 19 ғасырдың соңынан бастап белгілі. 1924 жылы М.П.Русаков алғашқы геологиялық барлау жұмыстарын жүргізді, 1947-1980 жылдары арасына үзіліс салып егжей-тегжей барлау жасады. Қоры үш рет (1953, 1967, 1980) айқындалды. 1983 жылдан кен қазыла бастады. Рудасы Қарағанды металлургия комбинатына жөнелтіледі. Фамен көмірлі-кремнийлі тақтатастарынан түзілген Кентөбе жыныстарынан және турнейсинклиналының оңтүстік қанатына ұштасады. Линза және пласт түріндегі кен қабаттары ендік бағытына жақын жатқан құлама шор тасты бөлікте орналасқан. Созылымы бойынша ұзындығы 500-1000 м, құлау бағыты бойынша 120-730 м, қалындығы 4-31 м 4 кен қабаты айқындалған. Бастапқы рудалары мартиттен, ілеспе пирротин мен пириттен, тотыққан рудалары ілеспе мартиттен (19 м тереңдікке дейін) тұрады. Бастапқы рудаларында 20-67% (орта есеппен 46,5%) темір болады. Кен қоспалары: күкірт (1,58%), фосфор, қорғасын, мырыш, мыс, мышьяк алынады. Кені жеңіл байытылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Шахтер демалыс үйі** «Миттал-Стил Теміртау» АҚ «Энергиякөмір» ӨБ-не қарайды. Самал-көлдің жағасында, Қарағандыдан оңтүстік-шығысқа қарай 218 км, Қарқаралы қаласынан 15 км жерде орналасқан. 1967 жылы ашылған, жыл бойы жұмыс көлдің жағасында істейді. 200 орынға арналған. Ересектерді және ата-аналарымен бірге балаларды қабылдайды. 2 және 3 орындық бөлмелері бар 2 ғимараттан тұрады. Демалыс үйі аумағында тынығатын орындар, би алаңы, кафе-бар, жазғы жабдықтарды жалға беру орны, теннис корты, футбол алаңы, баскетбол-волейбол аланқайы орналаскан. Спорттық-сауықтыру кешені іске қосылды (2002). Тынығушыларға спортзал, фитобар, бильярд, бассейн, сауна ұсынылады. «Шахтер демалыс үйі» 2 км жерде тау шаңғысы кешені орын тепкен, ол аспалы жолмен жарақталған, спорт жабдыктарын: тау шаңғысы, шана т. б. жалға беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Орда Ежен хан** (*туған жылы белгісіз – 1253 жылы дүниеден озған*) – Ақ Орданың негізін қалаған хан (*1226 – 1253*), қолбасшы Шыңғыс ханның немересі, Жошы ханның үлкен ұлы, қазақ хандарының арғы атасы. Орда Ежен *1236 – 1242 жылы* моңғолдардың батысқа жасаған барлық жорықтарына белсене қатысты. Жошы ұлысы екі қанатқа бөлінгенде сол қанатын Орда Ежен, оң қанатын Бату хан басқарған. Осының негізінде *13 ғасырдың ортасында* әскери-саяси иеліктер қалыптасып, соңынан олар дербес мемлекеттерге айналды. Жошы ұлысының сол қанатын билеген Орда-Ежен інілерімен қосылып Алтын Орда құрамына енетін, ішкі-сыртқы саясаты тәуелсіз Ақ Орда мемлекетін құрды. Рашид әд-Дин **Алтын Орда** мен **Ақ Орда** жөнінде олар бір-бірінен өте алыста жатты және өзара тәуелсіз ұлыстар болды деп жазды. Алғашында Орда-Ежен өзінің ордасын әкесі Жошының орталығына жақын жердегі Ертіс өзенінің жағалауына жайғастырды. Дегенмен, *1246 жылы* Плано Карпини Моңғолияға бара жатқан сапарында оның ордасы Алакөл маңында болды деп көрсетеді. Орда Ежен өз беделінің күштілігіне қарамастан әкесінің орнына інісі Батудың Алтын Орда тағына отыруын қолдады. Қарақорымда Күйікті ұлы хан көтерген құрылтайға Жошы әулетінің атынан қатысты. Осы жиында Шыңғыс хан ұрпақтарының үлкендері ретінде Мөңке екеуі бірігіп, көтеріліске шыққандардың ісін тексеріп, жазаға тартты. Орда-Еженнің саяси рөлі тек Жошы ұлысында ғана емес, бүкіл моңғол империясында да жоғары болды. Рашид әд-Диннің айтуы бойынша, Алтын Орда билеушісі ресми түрде Бату болғанымен, Мөңке хан Шыңғыс хан империясының атынан өзі шығарған үкімдері мен жарлықтарында Орда-Еженнің атын Батудан бұрын қойған. *Орда-Ежен өлген соң оның орнына төртінші ұлы* Күнқыран келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Ускенбай К. Восточный Дашт-и Кыпшак в ХІІ – первой трети XV вв. Из истории Ак Орды // Вопросы истории Казахстана. ч.3, А. 2002; Қинаятұлы З. Қазақ мемлекеті және Жошы хан, Аст. 2004.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ақ Орданың хандары |
| --- |
|  |
| 
Орда Ежен хан • Күнқыран хан • Қоныша хан • Баян хан • Сасы Бұқа хан • Ерзен хан • Мүбәрәк Қожа хан • Шымтай хан • Ұрыс хан • Тоқтақия хан • Темірмәлік хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Барақ хан • |

 |
Намазда тік тұру (қиям) – парыз. Алла тағала Құран кәрімде: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», – деген. Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алады. Бұны «Ифтитах тәкбірі» дейміз.

Ифтитах – бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағынаға саяды. Ифтитах тәкбірі – намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу. Әрі бұны «тахрима тәкбірі» деп те атайды. Тахрима тәкбірі – харам етуші, тыйым салушы тәкбір дегенді білдіреді. Бұл дегеніміз - намаздан тыс уақыттағы рұқсат етілген іс-әрекеттеріміз «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен тыйым салынады деген сөз. Бұлай намазды бастау – парыз[3], онсыз намаз болмайды. 
Хазірет Әлидің риуаят етуі бойынша, Пайғамбарымыз (с.а.у.):

```
عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ "رواه ابو داود
```

«Намаздың кілті – дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) – «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді, – деген. (Сахих)
**DJ Smash** (шын аты – Андрей Леонидович Ширман; 1982 жылы 23 мамырда Пермьде туған) – Ресей диджейі. 

12 жасынан бастап компьютерде өз тректерін жаза бастайды. 16 жасында Пермьге аты әйгілі болған «Между небом и землей» атты композициясы жарыққа шығады. 18 жасында Мәскеуге қоныс аударады. Үш жыл астана студияларының бірінде аранжировка жасаушы болып жұмыс істейді. 2005 жылы Мәскеудегі Zima Project клубының резиденті болып, орыс тіліндегі композицияларға ремикс ойнайтын болады. 2006 жылы DJ Smash үздік әрі ең жас (ол кезде 23 жаста еді) диджей ретінде Night Life Awards жүлдегері атанады.

Дереккөздер
-----------
**Екібастұз қаласы** – Павлодар облысының жас қаласы. Көмір өндіруден Қазақстан Республикасында бірінші орында. 

Кен орнын игеру және соған байланысты қала салу тек 1948 жылы басталды. Тұрғынының саны 1959 жылға қарай 25,7 мыңға дейін өсіп, 1969 жылдың басында 50 мыңдай адам болды.

Кен орнының маңайында қоныстандырудың екі жолы, біріншісі қаланы жұмысшыларды 30 км. қашықтықтан тасымалдайтындай етіп салу, екінші елді мекендерді топтастыру қарастырылды. Негізге бір қала салу жөнінде қала құрылысы шешімі алынды, кейін құрылысшылар мен көміәршілердің өміріне жағдай тудыруды қамтамасыз еткен дұрыс шешім тәжірибе көрсетті.

Қаланың орнына үйінділер мен разрездердің жел жағынан көмірі жоқ жер таңдалды. Бас жоспарда тұрғын үйлерді солтүстіктен оңтүстікке қарай салу, массивіне таға бенелес гүлзарлардың кең үйлесімді жасыл желегін орнату көзделген.

Шығысында өнеркәсіп аймағы, одан әрі кен орны, солтүстігінде темір магистралі, ал оңтүстігінде ТЭЦ пен басқа кәсіпорындар. Осы бас жоспар бойынша құрылыс бірнеше орында басталды, оларды бір массивке біріктіруге едәуір уақыт кетті. Энергетиктердің мәдениет сарайы (сәулеткер Ж.К. Хайдаров, инж. Е.Д. Сыздықов), стадион (сәулеткер А.А. Никитин, инж. А.П. Вибе), спорт кешені (сәулеткер Ж.К. Хайдаров, инж. Жанабеков) сияқты ғимараттар қаланың көркіне айналды.

1969 (Карагандаоблпроект, сәулеткер Ф.А. Гулиев, инж. Е.С. Лобач, В.А. Карамышев) және 1978 (Казгипроград сәулеткер Н.В. Боброва, инж. Э.А. Меркулова) жылдардағы қаланың бас жоспарларында құрылыс аудандарын біріктіру, гүлзарларға байланысты аудандар мен қала орталығының жүйесі, құрылыс ішінде парк салу, біршама алысырақ орналасқан Екібастұз ГРЭС еңбекшілерінің қоныстануын ескере отырып, біртұтас қала шығару көзделген.

Еңбекшілерді көмір разрездері мен ГРЭС-тегі жекелеген жұмыс орындарына тасымалдау жөнінде қабылданған көліктік нобай ірі өнеркәсіп орталығы ретінде қала үшін ерекше маңызды, тасымалдың негізгі бөлігі темір жол көлігінің үлесінде. Қалада солтүстік, шығыс және батыс бөліктерінде бірнеше жолаушыларды отырғызатын темір жол платформаларына апаратын қысқа жол көрсетілген нақты тік бұрышты тор бар.

Қазір қаланың созылып жатқан шығыс бөлігі, солтүстік вокзал маңы және оңтүстік бөлігі салынып бітті. Кеншілердің мәдениет үйі мен бірқатар қоғамдық және мәдени-тұрмыстық ғимараттары бар солтүстік-шығыс шетінде қалыптасқан орталық келешекте аудандық мәнде қалады да, жаңа қалалық орталық қазіргіден оңтүстік-батысқа қарай Мәдениет паркі бағытында тұрғын үй құрылысы массивінде орналасады. Қалада төрт, бес, тоғыз қабатты тұрғын үйлер бар.

Санитарлық-қорғаныс жасыл жолағы мен қалалық питомник салынған. Қаланың солтүстік-батысындағы Екібастұз су қоймасы ішінара еңбекшілердің демалыс орны ретінде пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
**Ти-Боун Уокер** (T-Bone Walker) – Американың блюз орындаушы гитарашысы. .
1910 жылы 28 мамырда Линден қаласында (Техас штаты) дүниеге келген. 2 жасында отбасымен Далласқа көшіп келген. Өгей әкесі – Марко Уошингтон ән айтуға баулыған, ал блюзді Блайнд Лемон Джефферсоннан (Техас блюзінің негізін салушы) үйренеді. 1929 жылы Уокер «Columbia Records» компаниясымен тығыз жұмыс істейді. Ол жерден «Oak Cliff T-Bone Walker» жинағы жарық көреді. 30 жылдары джаз оркестрлерінде өнер көрсетеді. Бірнеше рет түрлі байқаудың жеңімпазы атанған. 
Ти-Боун – Джими Хендрикс, Би Би Кинг, Фредди Кинг, Альберт Кинг, Отис Раш, Бадди Гай және Стиви Рэй Вон, Ти-Боун секілді әйгілі музыканттарға үлгі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биография T-Bone Walker на worldelectricguitar.ru
**Антильдіктер** — Антиль аралдарының негізгі халқы (Нидерланды — Кюрасао, Аруба, Бонайре және т.б.). Саны Антиль аралдарында 185 мың, Нидерландта 35 мың адам. Негізінен негр нәсіліне жатады.

Тілі
----

Тілі - папьяменто (испан, голланд, португал және ағылшын тілдерінің қоспасы), сондай-ақ ағылшын және испан тілдері. 
Папьяменто тілі екі диалектіге бөлінеді - Аруба аралында, Кюрасао және Бонайр аралдарында. Айырмашылықтары негізінен айтылуында, әртүрлі емле жүйелері қолданылады, Арубада этимологиялық, Кюрасао мен Бонайреде фонетикалық. Аруба тілінде «o» әрпімен аяқталатын сөздер көп кездессе, Кюрасао мен Бонайреде көпшілігі «u» әрпімен аяқталады, мысалы: Пало/Палу (ағаш). Кейбір лексикалық және интонациялық айырмашылықтары да бар.

Діні
----

Антигуа 1823 ж.
Антильдіктер негізінен католиктер (85%), протестанттар (8%).

Тарихы
------

Антильдіктер этносының негізін 17-19 ғасырларда Африкадан әкелінген, жергілікті үндістермен (аравак, кариб теңізі), голландтармен, испандықтармен араласқан қара құлдардың ұрпақтары құрайды. Олар негізінен негрлер мен мулаттар (85% - ға дейін), үндіс халықтарының өкілдері (5% - ға дейін), голландтар, испандар, португалдар және Еуропа құрлығынан келген басқа иммигранттар (6% - ға дейін), сондай-ақ Шығыс Азия мен Таяу Шығыстан келген эмигранттар.

Кәсібі
------

Олар негізінен туристік бизнесте қызмет көрсету саласында, мұнай өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------
**Зоуи Клэр Дешанель** - 1980 жылы 17 қантарды Лос-Анджелес, Калифорния, АҚШ-та туған американдық актер және әнші. Алғашқы фильмі 1999 жылғы «Доктор Мамфорд». Одан кейін 2000 жылда ол Анита Миллер рөлін «Почти знаменит» фильмінде ойнады. Ал «Хорошая девочка» (2002), «Эльф» (2003), «Автостопом по галактике» (2005), «Любовь и прочие неприятности» (2006), «Мост в Терабитию» (2007) және «Явление» (2008) фильмдерімен ол әлемге танымал болды. Осы фильмдерден кейін Зоуи «Всегда говори „Да"» (2008) және «Жаздың 500 күні» (2009) фильмдері сияықты киноларда басты рөлдерді алатын болды. 2001 жылдан бастап бірнеше жыл бойы ол «If All the Stars Were Pretty Babies» номерін өзінің Саманта Шелтон досымен көрсеткен.
Фридрих Рейнхольд Крейцвальд
**Крейцвальд Фридрих Рейнхольд** (26. 12. 1803, Раквере,- 25. 8. 1882, Тарту) - эстон жазушысы, фольклорисi. Ұлттық әдебиеттiң негiзiн салушы. Крейцвельдтың алғашкы әдеби еңбектерi 1830 жылдан жариялана бастады. Оның көптеген шығармалары эстон тiлiмен қатар неміс тiлiнде де жарық көрді. Крейцвальд 30 жылдай «Пайдалы календарь» басылымына редактор болды. Онда жарияланған шығармаларында әлеуметтік және ұлттық езгiнi сынады. Крейцвальдтың эстон халықтық «Калевипоэг» эпосын құрастырып жариялауда (1857-1861), көне эстон ертегiлерiн жинап бастыруда кыруар еңбегi бар. Оның «Вирус жыршысының жыры» т. б. өлеңдер жинағы эстон поэаиясының дамуына үлкен ықпал жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Вонг Карвай** – Гонконг кинорежиссері,сценарийші.

1958 жылы 17 шілдеде Қытайдың Шанхай қаласында дүниеге келген. 5 жасында ата-анасымен бірге Гонконгқа көшкен. Кантон диалектісіне ұзақ уақыт бейімделе алмай, анасымен бірге кинотеатрларда тілі жаттығуы үшін фильмдер көрген. 1980 жылы Гонконг политехникалық университетін «графикалық дизайн» мамандығы бойынша тәмамдап, TVB телекомпаниясына сценарийші ретінде орналасады. 

1982-1987 жылдар аралығында Карвай ондаған фильмге сценарий жазған. Режиссерлік мансабын 1988 жылы «Пока не высохнут слезы» мелодрамасын түсіруден бастайды. 2006 жылы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының төрағасы болып тағайындалады.

Көркемфильмдері
---------------

* 1987 — Огненные братья
* 1988 — Пока не высохнут слёзы
* 1991 — Дикие дни
* 1994 — Чунцинский экспресс
* 1994 — Прах времён
* 1995 — Падшие ангелы
* 1997 — Счастливы вместе
* 2000 — Любовное настроение
* 2004 — 2046
* 2004 — Эрос
* 2007 — Мои черничные ночи
* 2007 — У каждого своё кино
* 2008 — Прах времен

Қысқа метражды фильмдері
------------------------

* 1999 — Motorola StarTAC
* 2001 — Hua Yang De Nian Hua
* 2001 — Слежка
* 2002 — Шесть дней

Дереккөздер
-----------
**Төменгі Еділ өлкесі** (орыс. *Нижне-Волжский край*) — 1928 жылдың 21 мамырынан 1934 жылдың 10 қаңтарына дейін болған РКФСР әкімшілік бірлігі (21.05.1928 бастап — 06.06.1928 дейін ***Төменгі Еділ облысы*** деп аталды).

Тарихы
------

1928 жылы 21 мамырда Астрахан, Сарытау, Сталинград губерниялары, Қалмақ автономиялы облысынан және Самара губерниясының Пугачев уезінің құрамынан Төменгі Еділ облысы құрылды.

1928 жылы 11 маусымда Төменгі Еділ өлкесі деп өзгертілді. Өлкенің әкімшілік орталығы 1928-1932 жж. Саратов, 1932 ж. 10 қаңтардан 1934 ж. дейін — Сталинград болды.

1928 жылы 28 маусымда Еділ немістерінің АКСР Төменгі Еділ өлкесінің құрамына енгізілді.

1928 жылы 23 шілдеде БОАК қаулысымен әкімшілік-аумақтық құрылым бекітілді, оның құрамына 8 округ, 76 аудан (ЕН АКСР, Қалмақ автономиялы облыстарының аудандарын қоспағанда) және өлкелік атқару комитетіне тікелей бағынатын төрт қала: Сарытау, Сталинград, Вольск және Астрахан кірді.

| Атауы
  | Орталығы
  |
| --- | --- |
| Астрахан округі | Астрахан |
| Балашау округі | Балашау |
| Волск округі | Волск |
| Қамысты округі | Қамысты |
| Пугачев округі | Пугачев |
| Сарытау округі.
  | Сарытау |
| Сталинград округі | Сталинград |
| Хопер округі | Урюпинск |
| ЕН АСКР | Энгелс |
| Қалмақ АО | Элиста |

1930 жылғы 23 шілдедегі ОАК мен КСРО ХКК қаулысымен округтер бүкіл КСРО бойынша таратылып - өлке аудандарға бөліне бастады.

1932 жылы 1 сәуірде БОАК «қолданыстағы шекаралар шегінде Ягодно-Полянск ауданын Төменгі Еділ өлкесіндегі Еділ немістерінің АСКР құрамына қосу туралы» шешім қабылдады.

1934 жылы 10 қаңтарда Төменгі Еділ өлкесі Сарытау және Сталинград өлкелеріне бөлінді.

Географиясы
-----------

Төменгі Еділ өлкесі солтүстікте Орта Еділмен, батыста — Солтүстік Кавказ өлкесімен және Орталық Қаражер облысымен, шығыста — Қазақ, оңтүстікте — Дағыстан АКСР шектеседі.

Өлке аумағының жалпы ауданы 333,9 мың км2-ден астам болды (1930 жылғы мәліметтер бойынша). Халқы 5,7 млн адам (1932 жылғы мәліметтер бойынша).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Постановление ВЦИК и СНК РСФСР от 21.05.1928 «Об образовании Нижне-Волжской области»
2. ↑  Постановление ВЦИК и СНК РСФСР от 11.06.1928 «О переименовании Нижне-Волжской области в Нижне-Волжский край»
3. ↑  БОАК Президиумының 10.01.1932 ж. қаулысы // *Известия*. — 1932. — № 16. — б. 2.
4. ↑  Постановление Президиума ВЦИК от 28.06.1928 «О вхождении АССР Немцев Поволжья в состав Нижне-Волжского края»
5. 1 2  1 июля 1929 года Саратовский округ был переименован в Аткарский, а его центр перенесён в Аткарск. См.: Саратовский район.  elsso.ru. Тексерілді, 5 қаңтар 2018.
6. ↑  Постановление ВЦИК от 10.01.1934 «О разделении Нижневолжского края на Саратовский край с центром в г. Саратове и Сталинградский край с центром в г. Сталинграде»
**Бандыны қуған Хамит** немесе **Даладағы қуғын** — 1979 жылы Сәкен Сейфуллиннің осы аттас шығармасының желісімен "Қазақфильм" киностудисы түсірген фильм. Қоюшы режиссері — Абдолла Қарсақбаев.

Мазмұны
-------

Кеңес үкіметі орнаған алғашқы жылдары қазақ даласында болған оқиғаларды баяндайды. Қызыл әскер Хамит дала батыры Құдірені қолға түсіруге тапсырма алады. Тек фильмнің соңында ғана мақсатына жетеді. Бірақ тірідей қолға түсіре алмайды, тек қашып бара жатқан жерінде атып құлатады.

Рөлдерде
--------

* Досхан Жолжақсынов — Хамит, қызыләскер
* Әшірбек Шоқыбаев — Құдіре, дала батыры, контреволюционер
* Гүлнар Дусматова — Айгерім
* Владимир Еремин — Иван, Хамиттің серігі
* Бәйтен Омаров — Ақан ақсақал, ауылдың байы
* Мұхтар Бақтыгереев — Саттар
* Болат Қалымбетов — Әлімжан, жас бала
* Жамбыл Құдайбергенов — Ахмет, Құдіренің досы

Фильмнің қазіргі тағдыры
------------------------

Кеңес Одағы дәуірінде фильм Қазақстан телеарналарынан жиі көрсетіліп, көпшіліктен жақсы баға алып жүрді. Одақ тарқаған соң, елдің фильмге деген көзқарасы өзгерді де, бас кейіпкер мен Құдіреге деген пікірлері енді қарама-қайшы бағытқа ауысты. Сол себепті де фильм қазір отандық арналарда көрсетілмейді. Қазіргі күнде фильмді тек режиссер мен актерлердің теңдессіз шеберлігі үшін ғана тамашалауға болады.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Фильмді тамашалау (Қазақ тілінде)
**«Алпамыс мектепке барады»** — 1977 жылы Ригада өткен Бүкілодақтық кинофестивальде «Бала психологиясын жақсы ашқаны үшін» атты ең таңдаулы балалар фильміне берілетін бас жүлдені жеңіп алады.

Фильмнің шығуы
--------------

Мұнар ата
Фильм студияға 1975 жылы Роза Хұснутдинованың сценарийі бойынша «Алпамыс идёт в школу» деген атпен келеді.

Бүгінде белгілі режиссер Серік Жармұхамедовтің Мәскеудегі Жоғары курстың екінші курсын тәмамдап, «Қазақфильмге» тәжірибеден өтуге келген шағы. Фильмнің режиссері Абдолла Қарсақбаев студияның ұзын дәлізінен Серік-студентті көре қалып, қолға алып жатқан фильмі бойынша бірлесіп жұмыс істеуге қолқа салады. Мұнда түсіру жұмысының бастапқы кезеңіндегі актер іздеу, киносынақ жасау, киім дайындау секілді әзірлік шаруалары қызу жүріп жатады.

Алпамыс
-------

Алпамыстың рөлін ойнаған Ермек Төлепбаев ол кезде алтыға толмаған еді. Ермек сәл бұрынырақ Тұраш Ыбыраевтың «Белый автомобиль» деген қысқа метражды фильміне түскен екен.

Бұдан кейін де Ермек В. Пұсырмановтың «Серебряный рог Алатау», С.Райбаевтың «Әнші аралдың құпиясы», С.Жармұхамедовтың «Өтелмеген парыз» А.Григорьевтің «Время жить» сияқты фильмдерге түсті.

Қалихан
-------

Қалиханның рөлі Алпамысқа кереғар мінезді болуы тиіс. Алпамыс арманшыл болса, Қалихан іс-әрекетке бейім. Ол бір жағы сотқар, бір жағы алғыр. Жай жүрмей, жүрген жерін өртеп жүретін, бірақ қанша бұзық болса да, сол сотқарлығынан ар жағында ертеңгі күні «адам» болып кететіні көрініп тұратын бала қажет еді.

Қалиханның рөлін Ұлан Сарбасов ойнады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «АЛТЫ ЖАСАР АЛПАМЫСТЫҢ» КЕЙІПКЕРЛЕРІ