recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бауыржан Кеңесбекұлы Оспанов** (12 наурыз, 1968 жыл, Жыланды ауылы, Алматы облысы) - белгілі қазақ кәсіпкері, меценат. "ZHERSU" инвестициялық-өндірістік корпорациясының бақылау кеңесінің төрағасы, Қазақстан бокс және күрес федерацияларының вице-президенті. Forbes Kazakhstan журналы Бауыржан Оспановты 2014 жылғы Қазақстанның 50 бай адамы тізіміне кіргізді. Ол тізімде 320 миллион доллармен 32 орынға орналасты.

Өмірбаяны
---------

### Білімі

Бауыржан Оспанов 1985 жылы мектепті бітіргеннен кейін Алматы қаласындағы Энегетика институтының Электр станциялары мамандығына түседі.
2000 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясын "Халықаралық экономикалық қатынастар" мамандығы бойынша оқыған. 

### Еңбек жолы

* 1992 – 1995 ж. – НПП «Технопром», директордың коммерция жөніндегі орынбасары
* 1995 – 1997 ж. – «Назар» АҚ, вице-президент
* 1997 – 2001 ж. – «АЕК Инжиниринг» ЖШС, директордың орынбасары
* 2001 – 2008 ж. – «TSC Group Corporation» ЖШС, Директорлар кеңесінің төрағасы
* 01.10.2008 ж. бастап – «ZHERSU» ИӨК" ЖШС, бақылау кеңесінің төрағасы

### Жеке өмірі

Үйленген. Әйелі: Айтжанова Аида Меңдешқызы. 
6 баланың әкесі.

### Қоғамдық өмірі

Бауыржан Оспанов 2006 жылы балалар жазушыларын қолдауға арналған "Дарабоз" сыйлығын тағайдаған. Аталмыш сыйлық жыл сайын дәстүрлі түрде ұйымдастырылып келеді.

Бауыржан Оспанов Қанат Исламға және Жанқош Тұраровқа демеушілік қолдау көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2014
2. ↑  Астанада балалар жазушыларына халықаралық «Дарабоз» сыйлығы табысталды (ФОТО) Мұрағатталған 10 наурыздың 2016 жылы.
3. ↑  Қанат Ислам кәсіби бокста әлемдік жетекші компаниямен келісімшарт жасасады
**AIESEC** (фр. ) — халықаралық жастар бейкоммерциялық бейсаяси және тәуелсіз ұйым. Ұйымның басқару міндеттерін тек қана студенттер және жуырда оқуын бітірген студенттер атқарады. Бүгінгі күні AIESEC-тің әлемнің 100-ден астам елде өз өкілдері бар.

AIESEC тарихы
-------------

Ұйымның құру тарихы 1946—1948 жылдары басталады, ал 1949 жылы Стокгольм қаласында өткен халықаралық конгрессте AIESEC-тің стратегиясы мен мақсаттары анық белгіленді.

Сол конгрессте AIESEC (фр. ) ресми тіркелген. Оның мақсаты ретінде "елдер және халықтар арасындағы достық қарым-қатынастарды дамыту" болып белгіленді. Бұл мақсатты жету бірден-бір тәсілі болып студенттердің халықаралық айырбастауы болып табылады. Бельгия, Дания, Финляндия, Франция, Нидерланд, Норвегия және Швеция өкілдері Стокгольмдегі конгресс нәтижесі бойынша ұйымның халықаралық, бейкоммерциялық, мемлекеттік емес және бейсаяси статусын бекітті.

### AIESEC Қазақстанда

* 1969 — AIESEC Халықаралық секретариаты 1969 КСРО студенттеріне өз өкілдігін ашуға бірінші ұсыныс еткен.
* 1989 — Квебекте (Канада) өткен Халықаралық Конгрессте КСРО AIESEC мүшесі болып ресми тіркелді. Сол жылы AIESEC Алматы қаласында ашылады.
* 2007 — AIESEC Қазақстан, Ресейден бөлініп, Халықаралық AIESEC ұйымында тәуелсіз мүше ретінде тіркеледі.
* 2008 — Қазақстан басқа қалаларында AIESEC өкілдіктері ашылды. Олардың ішінде Астана, Қостанай, Өскемен және Павлодар.
* 2009 — AIESEC Қарағанды ашылды.
* 2010 — AIESEC Орал және Тараз қалаларында ашылды.

Сілтемелер
----------

* AIESEC ресми сайты
* AIESEC Қазақстан ресми сайты Мұрағатталған 12 қарашаның 2011 жылы.
Альберт Абрахам Майкельсон
**Альберт Абрахам Майкельсон** (Michelson, A(lbert) A(braham)), (19 желтоқсан, 1852 жыл, Стрельно, Пруссия – 9 мамыр 1931 жыл, Пасадена, Калифорния штаты, АҚШ) - тегі прусско, америка физигі. .

1854 жылы оның отбасы АҚШ-қа қоныс аударады. Ол Европада, сондай-ақ АҚШ-та Теңіз академиясын оқыды. Кейінірек 1892-1931 жылдары негізінен Чикаго университетінде сабақ берді, мұнда физика кафедрасын басқарды. Интерферометрді ойлап тапқан. Нақты өлшемді әдеттен тыс шығару үшін жарықты қолдануда интерферометр қажет. 

У.Морли Эдвардпен бірге қойылған Майкельсон Морли тәжірибесінің бірден-бір авторы екені белгілі. Бұл тәжірибе жарықтың жылдамдығы фундаменталды физикалық тұрғыдан тұрақты болып келетінін дәлелдеді. Мұнда жетілген интерферометрді қолданды. Майкельсон Бетельгейзе жұлдызының диаметрін өлшеді, бұл жұлдыздардың көлемін нақты анықтаған алғашқы жұмыс болды. 

1907 жылы Майкельсон Нобель сыйлығын иеленген алғашқы американдық зерттеуші болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Хейке Каммерлинг – Оннес** Нидерландтың солтүстiгiнде Гронингенде туылды. Орта мектептi бiтiргеннен кейiн Каммерлинг – Оннес 1870 ж. Гронинген университетiне түседi, онда математика мен физиканы оқиды. 1871 ж. ол кандидат атағын алады. Үш семестрдi Каммерлинг- Оннес университетiнде (Германия) өткiздi, оның оқуына химик Роберт Бунзен мен физик Густав Кирхгов жетекшiлiк еттi. 1873 ж. Каммерлинг – Оннес Гронингенге қайтып оралды. Алты жылдан кейiн ол докторлық диссертация қорғады. Диссертациясында Каммерлинг – Оннес жердiң айналуының жаңа дәлелдеуiн ұсынды.

1878 – 1882 жылдары Каммерлинг – Оннес Дельфтегi Политехниалық училещесiнде (кейiн Техникалық университетке өзгертiлген). Каммерлинг – Оннестiң назарын қысым, температура және көлем арасындағы қатынасты анықтайтын Йоханкес Ван – дер – Ваальстың газдар теориясы аударды. Осы теория нақты және идеал газдар құбылыстарының айырмашылығын ескерудi мүмкiн қылады.

1882 ж. Каммерлинг – Оннес 29 жасында Лейден экспериментал физика университетiнiң профессоры қызметiне тағайындалды, ол осы университетiнiң физика лабораториясын басқарды. Каммерлинг – Оннес ойы бойынша физикалық лабораториялар сандық өлшеулер жасап, сапалық эксперименттер қою керек; теориялық сипаттамаларды дәл өлшеулермен нығайту керек.. Каммерлинг – Оннес төмен температурадағы газдардың күйiн зерттеу Ван – дер – Ваальстың газдар теориясын тексеруге маңызды информация беруi мүмкiн деп есептеген. Төменгi температураларға жету үшiн газдарды сұйылту керек. Каммерлинг – Оннес криогениканың саласын – төмен температуралар эффектерiн зерттеу мен айналысты. Ол төмен температуралы сұйқтарды көп көлемде алу үшiн газдарды сұйылтатын үлкен завод салды. 1909 ж. Каммерлинг – Оннес механиктер мен шыны үрлеушiлер үшiн училище ашты. Оны бiтiрген мамандарды дүние жүзiндегi физикалық лабораторияда кездестiруге болатын едi. Каммерлинг – Оннес лабораториясы XX ғасырдың ғылыми – зерттеу институттарына үлгi болды.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Яссин Буну** (араб.: ياسين بونو‎; 5 сәуір 1991 жыл, Монреаль, Канада) — марокколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Хилал" клубының қақпашысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Яссин Канаданың Монреаль қаласында дүниеге келген, балалық шағында тарихи отаны Мароккоға қоныс аударды. "Видад" клубының тәрбиеленушісі болып, 17 жасында "Ницца" клубына ауысқысы келген, онысы сәтсіз болды. 2011 жылы КАФ Чемпиондар Лигасының финалында "Эсперансқа" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты, бұл ойында "Видад" жеңілгенімен, Яссин клуб тарапындағы ең үздік ойыншы атанды. 

2013 жылы "Атлетико Мадрид" клубына ауысты. 

### Құрама

2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

2013 жылы 14 тамызда Буркина-Фасоға қарсы жолдастық ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 2017 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты. 

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

* УЕФА Еуропа лигасы: 2019/20, 2022/23

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**«Көктем сулары»** — Эрнест Хемингуэйдың алғашқы көлемді шығармасы.

1926 жылы «Ұлы расаның өту құрметіне» жазылған Эрнест Хемингуэйдің романтикалық хикаяты. Хемингуэй жұмысын жазушылар әлеміне пародия ретінде қолданды.

Мазмұны
-------

Мичиган штатының солүстік бөлігінде орналасқан насос заводында жұмыс істейтін Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері Йоджи Джонсон және жазушы Скриппс О’Нилл өмірден күдер үзіп, көңілдері қалған екі ер азамат туралы. Екеуі де мінсіз жар болатын жанды іздейді, бірақ олар «мінсіз» қасиеті жайында бір-бірімен мүлдем келіспейді. Оқиғаның соңында Йоджи Джонсон өзінің сүйген жарын кездестіріп, қалған өмірін табиғатпен үндестікте өткізгісі келеді, ал Скриппс О’Нилл арманындағы жарын кездестіре алмай, жападан жалғыз қалып, жазушылыққа дендеп бет бұрады.

Басылып шығуы
-------------

Повесть он күннің ішінде жазылды. Хемингуэй шығармасын 1925 жылы көпшілікке таныстырды, бірақ бірнеше айға шегеріліп жарияланды. 1926 жылы қаңтар айында Scribner's баспасы «Көктем суларын» көпшілікке жариялауға келісім берді. Сол жылы мамырда кітап басылды, алғашқы таралымы 1250 дана болды.

Сілтемелер
----------

* Mellow 1992, 317 бет
* Baker 1981, 205 бет
* Meyers 1985, 168 бет

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭрнест Хемингуэйдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Көктем сулары • Күн де шығады (Фиеста) • Қош бол, майдан! • Бар мен жоқ • Қоңырау кімге соғылады • Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде • Шал мен теңіз • Мұхиттағы аралдар • Эдем бағы • Шындықтың нышандары |
|  |
| Таңдаулы әңгімелері | 
Ник Адамс туралы әңгімелер • Революционер • Жаңбырдың астында қалған мысық • Бүгін жұма • Сыйға арналған шымшық • Жеңілмеген • Таза, жарқын жер • Келесі күні • Килиманджаро қары • Жаһанның астанасы • Фрэнсис Макомбердің қысқа бақыты |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өзіңмен алып жүретін мереке • Түстен кейінгі ажал • Африканың жасыл жоталары • Қатерлі жаз • 88 өлең • Эсселер • Хаттар |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Эрнест Хемингуэйдың қазақшаға аударылуы • Санат:Эрнест Хемингуэй шығармаларының экрандалуы |

 |
**Натаниел Хосорн** (4.07.1804 — 19.05.1864) — АҚШ әдебиетіндегі алғашқы классик жазушылардың бірі. Ол новелла жанрының қалыптасуына үлкен үлес қосты және романтикалық әдебиетті аллегория мен символизм үлгілерімен байытты.

Жазушының атасының атасы Джон Хосорн әйгілі Салем мыстандарының ісін қарастырған соттардың бірі болды. Ал әкесі Натаниел Хосорн-үлкен теңіз капитаны болды, ол 1808 жылы Суринамда сары қызбадан қайтыс болады.

1821-1825 жылдары Натаниел Хосорн Боудин колледжінде білім алады. Осы жылдары ол болашақ президент Франклин Пирспен, ақын Генри Уодсворт Лонгфелломен танысып достасады.

1828 жылы оның алғашқы шығармасы — *Фэншо* романы бастырылады.

Газеттерде жариялап жүрген әңгімелерін ол 1837 жылы жеке кітапқа жинап, *Қайта айтылған әңгімелер* атымен бастырады.

1842 жылдың шілдесінде ол София Пибодиге үйленеді. Оларда үш бала болады. Кейін ұлы Джулиан Хосорн да жазушы ретінде танылатын болады.

1850 жылы Натаниел Хосорнның ең атақты шығармасы — *Алқызыл әріп* романы басылады. Ал келесі жылы *Жеті фронтоны бар үй* атты романы жарық көреді. Және 1852 жылы досының биографиясын — *Франклин Пирстің өмірі* атты кітабын шығарады.

Ресми мансабы кедендік қызметке байланысты болған Хосорн 1853 жылы америкалық консул ретінде Ливерпульге жанұясымен көшеді. Төрт жылдан кейін консулдық қызметі аяқталып, олар Еуропаны біраз аралап шығады. 1860 жылы Америкаға оралады.

Натаниел Хосорн азамат соғысы жылдарында қайтыс болады.

Галерея
-------

* Чарльз Осгуд салған портрет, 1841Чарльз Осгуд салған портрет, 1841
* Балалары Уна, Джулиан және РоузБалалары Уна, Джулиан және Роуз
* Салемде қойылған ескерткішСалемде қойылған ескерткіш

Сілтемелер
----------

 Уикидәйекте бұған қатысты дәйексөз жиынтығы бар: ***en:Nathaniel Hawthorne*** 
* Британика энциклопедиясындағы мақала
* Hawthorne in Salem сайты
*Басқа мағыналар үшін Фрунзе ауданы деген бетті қараңыз.*
**Фрунзе ауданы** — Қазақ КСР-нің Оңтүстік Қазақстан облысында 1939-1956 жылдары болған аудан. Орталығы — Шорнақ ауылы.

Тарихы
------

Фрунзе ауданы 1939 жылы 16 қазанда құрылды. Орталығы Сауран ауылы болып, құрамына Түркістан ауданының Аша, Бабайқорған, Балтакөл, Бозболат, Құндыз, Сауран, Теке, Үшқайық, Шорнақ, Шерт ауылдық кеңестері енді.

1951 жылы ауданда 8 ауылдық кеңес болды: Аша, Бабай, Қаражон, Сауран, Теке, Үшқайық, Шорнақ, Шерт.

1952 жылы аудан орталығы Шорнақ ауылына көшірілді.

1954 жылы Шерт ауылдық кеңесі Бабай ауылдық кеңесіне, Қаражон ауылдық кеңесі Сауран ауылдық кеңесіне, Теке ауылдық кеңесі Үшқайық ауылдық кеңесіне, Аша ауылдық кеңесі Шорнақ ауылдық кеңесіне қосылды.

1956 жылы 27 сәуірде Фрунзе ауданы таратылып, Түркістан ауданына қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасының Жарлықтары мен Қазақ КСР Заңдарының жинағы
Желінқап. ҚР МОМ материалдары бойынша суретін салған Ж. Шәйкен.
**Желінқап** – дәстүрлi мал шаруашылығында мал желiнiн қорғайтын құрал түрi.

Қолданысы
---------

Желінқап жұмсақ матадан желiн, шап айналасын түгел жауып тұратындай етіп тігіліп, жоғары қарай белден асыра ұзын баумен байланады. Оны қыстың аязында малдың желініне суық тиіп жарылмас үшін, жылы маусымда қан соратын жәндіктерден (кене) қорғау үшін және төлі еміп қоймас үшін пайдаланады.  

Сондай-ақ, топ желiн‚ желiнсау‚ iрiңдi жараға ұласқан ауруларды емдегенде дәрi, май жаққан соң шаң-тозаңнан қорғау мақсатында тағады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Добросмыслов А.И. Скотоводство в Тургайской области. Оренбург, 1895;
* Сарыбаев Ш. Нақысбеков О. Қазақ тiлiнiң аймақтық лексикасы. Алматы, 1989;
* Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Гендік ағын** немесе **гендердің миграциясы** — гендердегі белгілі бір аллельдердің бір популяциядан екінші популяцияға берілуі.

Гендердің миграциясы жаңа түрлердің пайда болуын тежейтін фактор болып табылады, себебі ол популяциялардың арасындағы генетикалық айырмашылықтарды азайтады.

Гендік ағынның қуатына әртүрлі факторлар әсер етеді. Олардың арасында популяциялардың арасындағы арақашықтық, популяция көлемі, ондағы ағзалардың шапшаңдығы, мекендейтін жерінің біркелкілігі, т.с.с.

Мысалдар
--------

Галапагос аралдарындағы теңіз игуанасы игуаналардың ішіндегі жүзе алатын жалғыз түр. Бұл оқшауланған аралдық популяцияның мысалы, материктегі популяциялармен оның қазіргі уақытта еш гендік алмасуы жүрмейді.

Теңбіл марал Батыс Еуропада таралғаннан бері онда бұрыннан мекендеген кермаралдармен араласып, қазіргі күнде ондағы маралдардың бәрі гибридтер болып кетті деп айтуға болады.

*Mimulus lewisii* мен *Mimulus cardinalis* деген екі туыстас өсімдік түрінің арасында гендік ағын жүрмейді, себебі олардың тозаңдандырушылары әртүрлі болып кеткен (біреуінде аралар болса, екіншісінде колибри құстары).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Эволюция |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абиогенез (Өмірдің пайда болуы) • Адаптация • Микроэволюция • Макроэволюция • Конвергенция • Дивергенция • Байқалған ең ежелгі тіршілік формалары • Панспермия • Гомология • Түр түзілу |
|  |
| Популяциялық генетика | 
Биологиялық әралуандылық • Гендік ағын • Мутация • Оқшаулану • Қырылу • Сұрыптау • Табиғи сұрыптау / Қолдан сұрыптау • Тұқым қуалайтын өзгергіштік / Модификациялық өзгергіштік |
|  |
| Түр түзілу жолдары | 
Аллопатриялық түр түзілу • Анагенез • Гибридтік түр түзілу • Катагенез • Кладогенез • Парапатриялық түр түзілу • Перипатриялық түр түзілу • Симпатриялық түр түзілу • Филогенетикалық түр түзілу |
|  |
| Тарихи ілімдер | 
Дарвинизм • Ламаркизм • Пангенезис • Ортогенез • Номогенез • Сальтационизм • Катастрофизм • Мутациялық теория |
|  |
| Жеке жағдайлар | 
Адам • Жылқы • Иттер • Киттер • Құстар • Өсімдіктер • Саңырауқұлақтар • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Биогеография • Жерде тіршіліктің дамуы • Жүйеленім • Полиморфизм • Химиялық эволюция |

 |

1. ↑  "Metapopulation Dynamics and Genetics". *Annual Review of Ecology and Systematics* **25** (1): 167–188. November 1994. doi:10.1146/annurev.es.25.110194.001123.
**Бауыржан Байтана Нұрланұлы** (6 маусым 1992, Жамбыл, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Тараз" клубының жартылай қорғаушысы.

Мансабы
-------

### Клубтық

Жамбыл футбоының түлегі. 2010 жылы "Тараз" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2013 жылға дейін "Атырау", "Сұңқар", "Тобыл" клубтарына жалға берілсе де, "Тараз"сапында 50 рет чемпионат ойындарында алаңға шығып үлгерді.

2014 жылы жазда Алматының "Қайратына" ауысты. 

2015 жылы туған клубы "Таразға" оралды. Бірақ ол маусымда Қазақстан чемпионатында алаңға шыққан жоқ.

2017 жылғы маусымды "Ақтөбеде" өткізді. 2018 жылы тағы да тараздық клубқа қайта келді. 2019 жылы "Шахтер" футболшысы атанды.

2020 жылдың ортасында төртінші рет "Тараз" клубына оралды.

### Құрама

Қазақстан құрамасы сапында екі ойын өткізді. 2014 жылы 12 тамызда Тәжікстанға қарсы жолдастық кездесудің 90-минутында Аслан Дарабаевтың орнына алаңға шықты.

Келесі ойынға арада жеті салып шықты (2021, Солтүстік Македонияға қарсы).

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2014, 2015
* Қазақстан кубогының иегері: 2014

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Шухрат Миталипов** (*1961 ж.т.*) - Портландтағы Орегон денсаулық сақтау және ғылым университетінің эмбриондық жасуша және гендік терапия орталығын басқаратын қазақстандық биолог. Ол ядролық трансплантация бойынша көптеген зерттеулерде танымал ізашар болып табылады және 2013 жылы Nature журналы оны «клондау жетекшісі» деп атады. Миталипов сонымен қатар митохондрияны алмастыратын терапия ретінде белгілі гендік терапияның ата-бабасы болып табылады, ол терапия митохондриялық аурулардың мұрагерлік жолын болдырмайды. Шухрат Миталипов тері жасушаларынан адамның бағаналы жасушаларын құрудың жаңа әдісін тапты.

Өмір баяны
----------

Миталипов 1961 жылы Алматы қаласында (Қазақстанда туды, ол кезде Қазақстан Кеңес Одағының құрамында болған). Оның тегі - ұйғыр болып табылады. Екі жыл кеңестік әскери қызметте, 1979 жылдан бастап армия радиотехнигіне тағайындалды.

Білім
-----

Әскерден кейін Миталипов Мәскеудегі Тимирязев ауылшаруашылық академиясында генетиканы оқыды, сонымен қатар төлемдерді төлеу үшін блюз гитарада ойнады. Академияны бітіргеннен кейін аз уақыт Ярославль облысындағы колхозда бас зоотехник болып жұмыс істеді. 1989 жылы магистр дәрежесін алды. Мәскеудегі Медициналық генетика ғылыми орталығынан дамып келе жатқан және бағаналы жасуша биологиясында Кеңес Одағы құлағаннан кейін, 1991 жылы бағаналы жасушаларды зерттеуге қаржы тапшы болды. Сондықтан Миталипов 1995 жылы Юта штатының университетіне оқуға түсті. 1998 жылы Орегон ұлттық приматикалық зерттеу орталығында жұмыс істеді, онда ол ДНҚ-ның 98%-ға адамдардікіне ұқсас маймылдармен жұмыс істей алды. Сонымен қоса Юта штатында Миталипов сиырдың ДНҚ-мен жұмыс жасаған .

Жүлделері мен марапаттары
-------------------------

1995 ж. - «Қолданбалы ғылымдар мен технологиялар саласындағы ынтымақтастық» (CAST) алмасу бағдарламасы бойынша стипендияның иегері атанды. Ірі қара малдың эмбрионалды бағаналы жасушаларының көптігін қамтамасыз ету үшін культура жүйесін дамытты. Юта мемлекеттік университеті.
2010 ж. «Дискавери» сыйлығының алушысы, Орегон медициналық зерттеу қоры.
2010 ж. - Әйелдер денсаулығын зерттеу бойынша 2010 жылдың сыйлығын алушы, Әйелдер денсаулығы орталығы.
2013 - Nature журналы оны 2013 жылғы маңызды 10 адамның қатарына кіргізді. 
2017 - Қытайда «Мың таланттар жоспары» сыйлығының алушысы, шетелдік сарапшыларды іріктеу бағдарламасы.
**Ахмед Шауки** (араб.: أحمد شوقي‎; 16 қазан 1868 жыл – 14 қазан 1932 жыл) — мысыр-араб ақыны, жазушы, және аудармашы.

Өмірбаяны
---------

Каирдегі заң мектебін (1884), осы мектептің аудармашылар курсын (1886) бітірген. Кейіннен Францияда оқып, білімін көтерді.

Еңбектері
---------

"Булон орманы" атты өлеңдер мен мысалдар топтамасын, "Ұлы Али - бей немесе Мамлюктер мемлекеті" (1893) драмасын жазды. "Деншавай туралы естелік" (1906), "Ніл аңғарындағы ірі оқиғалар" (1894), "Мустафа Кәмил" (1908) т.б. өлеңдерінде отаршылдыққа қарсы үн көтерді. Шауки "Жастарға", "Отан" т.б. өлеңдері мен "Қызыл бостандық" поэмасында ағылшын отаршылдарына қарсы араб халқын бірігуге шақырды. "Клеопатра"(1927), "Камбиз" (1931) атты тарихи драмаларын жариялады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет
* Esat Ayyıldız, "Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalinin Müdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili", *Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi,* ed. Ahmet Hamdi Can – İhsan Doğru (Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2021), 1-26.

1. ↑  Esat Ayyıldız, "Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalinin Müdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili", *Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi,* ed. Ahmet Hamdi Can – İhsan Doğru (Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2021), 1-26.
*Oenanthe isabellina*
**Шыбжың ТАСШЫБЖЫҚ** (Oenanthe isabellina) - ірі денелі (22-35 г), жабын қауырсындарында қарама-қарсы түстер мүлде болмайтын тасшыбжық.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығы мен аналығының сырттай көрінісінде айырмашылық жоқ: жонының біркелкі құм түстес қоңырқай реңі бауырында жайлап құм типтес сары түске (жонына қарағанда едәуір ақшыл, бірақ ақ емес) ауысады. Олар кәдімгі немесе шөл тасшыбжықтардың аналықтарына өте ұқсас, алайда олардан едәуір ірірек, ең бастысы - тұмсығы үлкенірек. Оның үстіне олар басқа тасжарғылардан гөрі жиірек денесін тіктеу ұстайды. Шөлде шыбжың тасшыбжық - құстардың көрнекті түрлерінің бірі. Аталықтар көктемде және күзде көп сайрайды және сайрап жүріп күйттік ұшу жасайды. Олар бөгде әуендерді оңай қабылдап, өз әуеніне қосып алады. Жеке аталықтардың осындай бірнеше кірме әуендері бар, олардың арасында шалшықшының, лашынның, сан алуан бозторғайлардың, бұлдырықтың, тырдудың, бөдененің және т.б. дауысы естіледі. Шыбжың тасшыбжықтың сан алуан әуеніне көршілестердің ешқайсысы тең келмейді. Ұяларды кемірушілердің індеріне, көптеген жұқпалы ауруларды тарататын бүргелердің қоректендірушісіне айналған суырлардың және құмдауықтардың тұрған індеріне жиі-жиі орналастырады. Сондықтан шыбжың тасшыбжық обаға қарсы қызмет атқаратын мамандардың зерттеуі үшін маңызды зерзат болып саналады. Ұя інге 1-ден 3 метрге дейін (орташа есептегенде 2 м шамасында) өте терең, кірер ауыз бен жер бетінен 40-тан 120 сан- тиметрге дейін қашықтықта орналасады. Тереңдетілген шұңқырдағы ұяның ернеуі ін жолының деңгейіне тура келеді. Ұяны негізінде аналық салады, аталық кейде ғана аналыққа жәрдемдеседі. Салындыдағы 4- 6 теңбілсіз ашық көгілдір жұмыртқаларды да аналық 12-15 күн басады, ал балапандарды ата-енелері сонша мерзім қоректендіреді. Балапандар әлі ұша алмаса да, ұядан шығып кетіп, алғашқы қауіп төнген кезде інге жасырынады да алғашқы аптада іннің маңайынан ұзап кетпейді. Шыбжың тасшыбжық жазда - 2 рет, тауларда тек қана 1 рет балапан өргізеді.

Таралуы
-------

Шыбжың тасшыбжық қазақстандық шөл, шөлейт және құрғақ далаларда өте көп кездеседі. Ол тек қана сусымалы, бекімеген құмнан, сондай-ақ қалың өскен шөптесін биік өсімдіктері бар орманды және шалғынды үлестерден қашқалақтайды. Оның есесіне мал таптаған ауыл шетіне және тіпті қалаларға орнығуға өте әуес, ал тауларда субальпілік белдеудің орныққан және шөптері аласа үлескілерге дейін көтеріледі.
Қазақстан аумағында наурыздан қазанның соңына дейін кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Oenanthe isabellina*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Ислам Хусиевич Чесноков** (21 қараша 1999, Өскемен) — қазақстандық футболшы, «Тобыл» клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Өскемендік « Алтай» клубының түлегі. 2018 жылы команданың дубльінде ойнай бастады. 2020 жылдан бастап негізгі құраммен жаттыға бастады. Ол клуб сапындағы дебютін 2020 жылдың 15 қыркүйегінде Тұранға қарсы өткізді. Тұңғыш голын 2020 жылы 21 қыркүйекте Мақтааралға қақпасына соқты.

2021 жылдың сәуірінде белорусиялық «Белшина» клубына ауысты. Ол клуб сапындағы дебютін 2021 жылы 24 сәуірде Бірінші лигада «Нафтанға» қарсы өткізді. Алғашқы голын 2021 жылы 19 маусымда Лидаға соқты. Маусымның соңында барлық турнирлерде 30 матч өткізіп, 7 гол соғып, 4 нәтижелі пас берді, сонымен қатар Бірінші лиганың күміс жүлдегері атанды.

1. ↑  Алтай vs. Туран  (орыс.). *transfermarkt.world* (15 сентября 2020).
2. ↑  Алтай vs. Мактаарал  (орыс.). *transfermarkt.world* (21 сентября 2020).
3. ↑  Казахстанский футболист перешел в европейский клуб
4. ↑  Belshina vs. Naftan  (ағыл.). *soccerway.com* (24 April 2021).
5. ↑  Belshina vs. Lida  (ағыл.). *soccerway.com* (19 June 2021).
**Генрих Герман Роберт Кох** (нем. *Heinrich Hermann Robert Koch*; 11 желтоқсан 1843, Клаусталь-Целлерфельд — 27 мамыр 1910, Баден-Баден) — неміс микробиологы. Жамандат бацилласын, вибрион тырысқағын және туберкулез таяқшасын ашты. Туберкулезді зерттегені үшін 1905 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

Марапаттары
-----------

Нобель дәрісінде лауреат, өткен өмір жолына бір қараса, егер «туберкулез сияқты осындай кең таралған ауруға қарсы күреспен өткен соңғы жылдарды ойласам, біз бірінші маңызды қадамдар мұнда жасалған екенін мойындай алмаймыз» деп мәлімдеді.

Кох көптеген сыйлықтармен марапатталды, соның ішінде Құрмет орденінің Пруссия, неміс үкіметінің 1906 жылы марапаттады, Гейдельберг және Болонья жоғары оқу орындарының және құрметті докторлық атақтарын алды. Ол сондай-ақ Француз ғылым академиясының,  Лондон королдік қоғам,  Британдық медицина қауымдастығының шетелдік және басқа да көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі.

1910 жылы 27 мамырда Роберт Кох Баден-Баденде жүрек ауруынан қайтыс болды.

Ғылымға қосқан үлесі
--------------------

Роберт Кох ашқан жаңалықтары денсаулық сақтауды дамыту, денсаулықты қорғау, гигиена, сәулет, қала құрылысы, бактериология, тұтастай алғанда микробиология, сондай-ақ ғылыми-зерттеу және осындай туберкулез, тырысқақ, күйдіргі, іш сүзегі, безгек, ірі қара мал обасы, ұйқы ауруы (трипаносомоз) және адам обасы сияқты жұқпалы аурулармен күресу үшін практикалық шаралар үйлестіруде баға жетпес үлес қосты. Осыған байланысты, ол әділ микробиологтар неміс мектебінің негізін қалаушы болып саналады.

Естелік
-------

В 1970 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың кері жағындағы кратерге Роберт Кох есімін берді.

Қайнар көзі
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Кох постулаттары
* Нығыздағыш құрылысы
* Халықаралық еңбекшілер күні
* Халықаралық түймедақ күні
* Роберт Кох институты
* Юлиус Рихард Петри

Әдебиет
-------

* *М. С. Шойфет* 100 атақты дәрігерлер —  М. 2008. — ISBN 978-5-9533-2931-6.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901-1925 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Эмиль Беринг (1901) •
Рональд Росс (1902) •
Нильс Финзен (1903) •
Иван Павлов (1904) •
Роберт Кох (1905) •
Камилло Гольджи / Сантьяго Рамон-и-Кахаль (1906) •
Шарль Лаверан (1907) •
Илья Мечников / Пауль Эрлих (1908) •
Эмиль Кохер (1909) •
Альбрехт Коссель (1910) •
Альвар Гульстранд (1911) •
Алексис Каррель (1912) •
Шарль Рише (1913) •
Роберт Барани (1914) •
Жюль Борде (1919) •
Август Крог (1920) •
Арчибалд Хилл / Отто Мейергоф (1922) •
Фредерик Бантинг / Джон Маклеод (1923) •
Виллем Эйнтховен (1924)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951-1975 | 
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қансоқта деген бетті қараңыз.*
**Қансоқта** – малдың қанынан дайындалатын тағам, шұжық түрі.

Дайындалуы және пайдаланылуы
----------------------------

Дәстүрлі ортада малды бауыздаған соң алғашқы аққан қан "бауыздау қан" деп аталады. Ол арам қан деп есептелетіндіктен азық ретінде пайдаланылмайды. Осыдан кейінгі ағып жатқан қанды ғана таза ыдысқа құйып алады. Сондай-ақ, қансоқтаны ішкі қаннан да жасайды. Бүйрек майын көкбауыр, іш майымен (жылқыда шажырқайымен) қоса ұсақ етіп турап, бүйеніне тұздап тығып пісіреді. Оған алдын-ала шала пісірілген күріш қосып та әзірлейді. Қансоқтаның шыж-мыж деген де аты бар.  

Ислам шарты бойынша қанды азыққа тұтынуға тыйым салынған. Алайда, қазақ арасында қансоқтаны азыққа пайдалану сирек болса да әлі күнге кездеседі. Дәстүрлі ортада жаңа босанған әйелдің тез әлденуі үшін ең әуелі қалжаға сойылған малдың қанын іш майына қуырып беретін болған.  

Соғымға сойған малдың қанын қатырып қойып арықтаған, көктемде көтерем болған малды тыңайту үшін жылы суға салып жібітіп, сұйылтып ішкізген. Яғни, қан езіп берген. Әбден арықтап, титықтаған мал қан езіп бергеннен кейін жылдам көтеріліп кетеді екен деседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Өелүн әже**, **Хоэлун-фуджин**, **Хоэлун-эке** (моңғ. *Өэлүн*; 1221 жылы қайтыс болды) – Есугей баһадүрдің бәйбішесі, Шыңғысхан атымен танылған Темучиннің анасы. Өелүн мен Есугейдің басқа балалары — ұлдары Джочи-Хасар, Хачиун, Темуге-отчигин және қызы Темүлен.

Өмірбаяны
---------

Құпия шежіреде айтылғандай, Өелүн қоңыраттардың бір тармағы олхонут тайпасынан шыққан. Оның туыстары туралы аз мәлімет болса да, «Құпия аңызда» және «Жами ат тауарихте» келтірілген. Оның ағалары Буту, Олар-гурген және Кингиядай-ноян туралы деректер сақталған, олар кейінірек жиені Шыңғысханның арқасында моңғол әскеріндегі мыңдықтардағы орындарды иемденген.

Естелік
-------

Цонжин-Болдогта Шыңғыс ханның атты ескерткішінің жанында (500 метр) ханның анасына арналған «Өелүн ана» мемориалдық кешені бар. Өелүн ана ескерткіші Шыңғыс хан ескерткішінің алдында тұрып, соғыстан қайтып келе жатқан ұлын қарсы алғандай әсер тудырады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Рашид ад-Дин* Сборник летописей. Том I. Книга 1. Раздел 4 / Л. А. Хетагуров, А. А. Семенов.  www.vostlit.info. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 наурыз 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 қараша 2019.
2. ↑  *AFINAPOST* Мемориальный комплекс 'Золотой кнут' и памятник Чингисхану. *Турбина.ру — крупнейшее русскоязычное туристическое сообщество*. Тексерілді, 13 желтоқсан 2022.
**Михайловка** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1967 жылы – облыстық маңызы бар қорық ретінде 76,8 мың га аумақта 10 жыл мерзімге құрылған, 1977 жылы оның әрекет ету мерзімі 10 жылға ұзартылды. 1986 жылы мемлекеттік облыстық дәрежеден қолданылу мерзімі шектеусіз республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват болып өзгертілді. 2001 жылы қорықшаға республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват мәртебесі берілді. Құрылу мақсаты – аймақтағы аңшылық және кәсіптік жануарлар түрлерін, ең алдымен, таулы аңдарды сақтау.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қарабалық ауданында Михайлов ормандар мен жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесінің аумағында алты мемлекеттік орман саяжайының аумақтарында орналасқан (Кидралин – 12,4 мың га, Михайлов – 0,5 мың га, Карадум – 8,9 мың га, Байқадамов – 31,9 мың га, Николаев – 19,3 мың га, Кукан – 3,8 мың га.) Қорықша шекаралары жоғарыда аталған саяжайлардың шекараларымен өтеді. Қорық солтүстігінде Новотроицкий, Михайлов, Бөрлі, Қособа ауылдық округтерінің және Ресей Федерациясының жерлерімен, оңтүстігінде - ​​Лесной ауылдық округтерінің жерлерімен және Ресей Федерациясымен, шығысында – Михайлов, Бөрлі, Қарабалық ауылдық округтерінің жерлерімен, батысында – Боскөл, Өрнек, Қособа ауылдық округтерінің жерлерімен өтеді.

Флорасы
-------

Қорықша аумағында үлпілдек қайың, қотыр қайың, көктерек, бес аталық тал, бальзамды терек, сібір баққарағайы, кәдімгі қарағай, татар үйеңкісі, күлжапырақты үйеңкі, шаған; бұталардан – тобылғы, татар ұшқаты, далалық шие, сары қараған, шырғанақ; шөптесін өсімдіктерден – қау, қылқан селеу, шисабақ қоңырбас, құрғақ айрауық, шалғындық атқонақ, қияқ, ащы жусан, торсылдақ сылдыршөп, сарғылт құндызшөп, қызылбояу, кәдімгі мыңжапырақ және т.б.

Фаунасы
-------

Қорықша фаунасы алуан түрлі, сүтқоректілер: бұлан, сібір елігі, жабайы шошқа, қасқыр, қарсақ, сасық күзен, түлкі, орман сусары, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, кірпі, тышқан текті кемірушілер; құстардан: құр, ақ шіл, сұр шіл, қаз, аққу, үйрек түрлері, тырна, дегелек, көптеген торғай түрлері; бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, ұлу және жәндіктердің сан алуан түрлері мекендейді. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: орман сусары, бүркіт, қарақұс, сұр тырна, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, аққұйрықты субүркіт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
Қазақстан Республикасы беретін жол жүру құжатының мұқабасы
Қазақстан Республикасы беретін жол жүру құжатының іші
**Жол жүру құжаты** — 1951 жылғы босқындар мәртебесі туралы конвенция бойынша шетелге шығу және мемлекеттен тыс жерде болу кезінде, сондай-ақ мемлекет аумағына шетелге сапардан кіру кезінде азаматтығы жоқ адамның немесе босқынның жеке басын куәландыратын құжат.

Сипаттамасы
-----------

### Мұқабасы

Қара көк түсті азаматтығы жоқ адамның куәлігінің мұқабасы.

Азаматтығы жоқ адамның куәлігінің алдыңғы мұқабасының сыртқы жағында: жоғарғы бөлігінде-қазақ және ағылшын тілдеріндегі жазу:  "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ REPUBLIC OF KAZAKHSTAN"; ортада-Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы;

Елтаңба астында қазақ және ағылшын тілдеріндегі жазу:

`ЖОЛ ЖҮРУ ҚҰЖАТЫ (1951 жылғы 28 шілдедегі Конвенция) TRAVEL DOCUMENT (Convention of 28 July 1951)`  төменгі бөлігінде-азаматтығы жоқ адамның куәлігінде электрондық ақпарат тасығыштың болуын көрсететін арнайы белгі; бұрыштарында-ұлттық үлгінің элементтері.  Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының жазулары, бейнесі, арнайы белгі және ұлттық өрнектің элементтері алтын түсті фольгамен бедерлеумен орындалады.

### Іші

Азаматтығы жоқ адамның куәлігінің 1 бетінде қазақ және ағылшын тілдерінде жазу орналастырылған:
`"Осы құжат ұлттық құжаттың қолдануға болатын жол жүру құжаттарының мақсатында ерекше жағдайға беріледі. Ол иесінің ұлтын және азаматтығын қозғамайды және нұқсан келтірмейді This Travel Document is issued with a view to providing the holder with a travel document which can serve in lieu of a national passport. It is without prejudice to and in no way affects the holder’s nationality or citizenship.`

`Иесі осы жол жүру құжаттарында көрсетілген қолдану мерзімі аралығында Қазақстан Республикасына оралуға құқығы бар. The holder is authorized to return (enter) to Republic of Kazakhstan within the period of validity specified in this Travel Document.`
`Егер осы құжаттың иесі осы құжатты Қазақстан Республикасынан тыс жерге қоныс аударған болса, егер ол қайтадан сапар шегуді қаласа, өзі тұрып жатқан елдің құзыретті үкімет орындарына жаңа құжат үшін жүгінуі тиіс. Should the holder take up residence abroad Republic of Kazakhstan, he must, if he wishes to travel again, apply to the competent authorities of his country of residence for a new document."` деген жазу орналасқан.

### Мәліметтер

Құжатта мына мәліметтер көрсетіледі:

* КУӘЛІК
* ТҮРІ
* МЕМЛЕКЕТ КОДЫ
* КУӘЛІКТІҢ №
* ТЕГІ
* АТЫ
* АЗАМАТТЫҒЫ
* ЖЫНЫСЫ
* ЖСБ
* ТУҒАН KYHI
* ТУҒАН ЖЕРІ
* БЕРІЛГЕН KYHI
* КУӘЛІК MEP3IMI
* ӨЗ ҚОЛЫ
* БЕРГЕН ОРГАН

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының азаматы паспортының, Қазақстан Республикасының азаматы жеке куәлігінің, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхаттың, азаматтығы жоқ адам куәлігінің, жол жүру құжатының үлгілерін бекіту туралы.
Қазақстан беретін азаматтығы жоқ адамның куәлігі
**Азаматтығы жоқ адамның куәлігі** — Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын және өзінің өзге мемлекеттің азаматтығына жататындығы туралы дәлелдері жоқ адамдар азаматтығы жоқ адамдар деп танылған адамдарға берілетін құжат. 

Азаматтығы жоқ адамның куәлігінің іші

Сипаттамасы
-----------

### Мұқабасы

Қара көк түсті азаматтығы жоқ адамның куәлігінің мұқабасы.

Азаматтығы жоқ адамның куәлігінің алдыңғы мұқабасының сыртқы жағында: жоғарғы бөлігінде-қазақ және ағылшын тілдеріндегі жазу:  "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ REPUBLIC OF KAZAKHSTAN"; ортада-Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы;

Елтаңба астында қазақ және ағылшын тілдеріндегі жазу:

`"Азаматтығы жоқ адамның куәлігі Stateless person Certificate";`  төменгі бөлігінде-азаматтығы жоқ адамның куәлігінде электрондық ақпарат тасығыштың болуын көрсететін арнайы белгі; бұрыштарында-ұлттық үлгінің элементтері.  Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының жазулары, бейнесі, арнайы белгі және ұлттық өрнектің элементтері алтын түсті фольгамен бедерлеумен орындалады.

### Іші

Азаматтығы жоқ адамның куәлігінің 1 бетінде қазақ және ағылшын тілдерінде жазу орналастырылған:
`"Азаматтығы жоқ адамның куәлігі Қазақстан Республикасының меншігі болып табылады, ал оның иесі Қазақстан Республикасының қорғауында болады. This stateless person certificate is  the property of the Republic of Kazakhstan and its owner is under the protection of the Republic of Kazakhstan".`

### Мәліметтер

Құжатта мына мәліметтер көрсетіледі:

* КУӘЛІК
* ТҮРІ
* МЕМЛЕКЕТ КОДЫ
* КУӘЛІКТІҢ №
* ТЕГІ
* АТЫ
* АЗАМАТТЫҒЫ
* ЖЫНЫСЫ
* ЖСБ
* ТУҒАН KYHI
* ТУҒАН ЖЕРІ
* БЕРІЛГЕН KYHI
* КУӘЛІК MEP3IMI
* ӨЗ ҚОЛЫ
* БЕРГЕН ОРГАН

Тағы қараңыз
------------

* Жол жүру құжаты (Қазақстан)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының азаматы паспортының, Қазақстан Республикасының азаматы жеке куәлігінің, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхаттың, азаматтығы жоқ адам куәлігінің, жол жүру құжатының үлгілерін бекіту туралы.
**Алматы эталон зауыты**— сапалы өлшеу приборлары мен аппараттарын жасайтын және жөндейтін кәсіпорын.

Зауыт алғаш таразы жөндеу цехы болып құрылған. 1946 ж. өлшеу техникасын жасау және жөндеу жұмысымен айналыса бастады. 1971 ж. стандарттау және метрология лабораториялары мен орталықтарын жабдықтайтын үлгілі өлшеу аппараттарын жасауға кірісті. 1981 ж. кәсіпорында ТУ-204, ИЛ-86, ЯК-42 ұшақтарының электронды блоктарын (ауа қысымын реттегіштерін, айналым сигнализаторларын, басқа да блоктарын) шығара бастады. Осы тұста зауытта жасалған ыстық денелерді өлшейтін қондырғы (УТТ — 6-В МА), термостат (ТВ ІМ), колориметрлік қондырғы (В — 08 МА) дүние жүзінің 20-дан астам еліне экспортқа шығарылады.
Зауыт 90-жылдары өнеркәсіп салаларына (металлургия, энергетика, мұнайхимия, көмір және газ өнеркәсібіне) арналған ыстықтықты өлшейтін эталондық приборлар шығаруға маманданып, кәсіпорында автоматты жобалау және электронды модельдеу жүйесі енгізілген. Зауыт 1993 ж. акционерлік қоғам болып қайта құрылды.
"Алматы эталон зауыты" ТМД елдерінің, Ресейдің эталондық және үлгілі бұйымдар жасаушыларымен, "Ғылым" (Мәскеу) ғылыми-өндірістік бірлестігімен, "Жылу-физика приборлары" акцион. қоғамымен, "Бүкілресейлік физикалық-техникалық және радиотехникалық өлшеу ғылыми-зерттеу институты" мемлекеттік кәсіпорнымен, Д.И. Менделеев атындағы Метрология ғылыми-зерттеу институтымен тығыз іскерлік байланыстар орнатқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**ONAY! картасы** – электронды төлемнің бірегей құралы. 2015 жылдың 1 қазанынан бастап Алматы қаласының қоғамдық көліктерінде «Жол ақысын есептеу және төлеу жүйесін автоматтандыру» (ЖЕТЖА) жобасы бойынша картаның бірінші қызметі іске қосылды.

«ЖЕТЖА» қызмет көрсетуді және бақылауды «Алматы қаласының көлік холдингі» ЖШС операторы жүзеге асырады.

2016 жылдың 25 желтоқсанынан бастап «Оңай Рау» ЖШС «Алматы қаласы көлік холдингі» ЖШС мен «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы» РМК-мен бірлесе отырып ONAY! картасы арқылы көліктік емес төлемдерді жасау мүмкіндігін енгізу жобасы жүзеге асырылды.

2019 жылдың 16 тамызынан бастап «Оңай Рау» ЖШС «WOOPPAY» (ВУППЭЙ) ЖШС-мен бірлесе отырып ONAY! карталарының қолдану аясын кеңейтті. Қазіргі таңда төлемдер «WOOPPAY» электронды ақша жүйесі арқылы жасалуда.

Міндеті және құндылықтары
-------------------------

### Міндеті

Күнделікті міндеттердің оңай шешімдерін ұсынады.

### Құндылықтары

#### Ыңғайлы және оңай

ONAY! карталары қолдыныс үшін максималды түрде ыңғайлы және оңай болуға талпынады. Ол үшін біз сатып алу, толтыру, қолдану механизмдерін үнемі жаңартып, дамытып отырамыз.

#### Қол жетімді

ONAY! картасы барлығы үшін қол жетімді. Оны алу үшін өз мәліметтеріңді жіберіп, шығарылуын күтудің қажеті жоқ. Бұл дүкеннен тауар алғандай оңай түрде иеленуга болатын төлемнің бірегей мүмкіндігі.

#### Ұтымды

ONAY! картасы – бұл қолданудың көптеген мүмкіндіктері, жеңілдіктер мен бонустар.

#### Қауіпсіз

ONAY! картасы- қауіпсіз төлемдер, ақшалай қаражаттың сақтығы және транзакциялар туралы ақпараттың құпиялылығы.

#### Айқын ақпарат

Карта ақпараттарының ашық болуына ерекше мән беріледі. Әрбір қолданушы ОҢАЙ! картасы арқылы жасалған төлемдер бойынша толық әрі нақты ақпарат алуына мүмкіндік жасалған.

#### Инновациялық

ONAY! картасы бүгінгі таңдағы жаңалықтармен қатар жүруі үшін барлық инновациялық шешімдерді қолданады.

#### Халықтық

Біз қарапайым халық пен ағымдағы уақыттағы маңыздылықтарды бірінші орынға қоямыз.

Сілтемелер
----------

* ONAY! картасының ресми сайты - onay.kz
* ONAY! картасының түрлері
**Әсел Омар** — 1973 жылы 29 мамырда Алматы қаласында туған. 1995 жылы М.Горький атындағы Әдебиет институтын, 1996 жылы Бүкілресейлік сыртқы Сауда академиясының Мәскеудегі халықаралық бизнес институтын бітірген. «Новое поколение» газетінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Жібек жолы» баспа үйінде бас редактор болып қызметке орналасқан. Түрік тілді жазушылардың шығармаларын орыс тіліне аударған. Өлең, әңгіме жазады. «Сорос-Қазақстан» әдеби конкурсының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Әнші. 1976 жылы туған. Мектеп қабырғасында оқып жүргенде көр-кемөнерпаздар үйірмесіне үзбей қатысып, А.Жұбановтың «Ақ көгершін» әнін орындап, аудан, облыста өткен оқушылар арасындағы байқауларда жүлдегер атанған. Алғаш рет Ә.Еспаевтің «Ұстазым» әнін облыста бас қосқан мұғалімдердің мәжілісінде орындап, «Ең үздік жас әнші» деген грамотамен марапатталған.
Орта мектепті 1983 жылы бітіріп, Алматы мемлекеттік қыздар педагогтік институтына түседі.
2002 жылдан Семейдің Ә.Қашаубаев атындағы филармониясында әнші.
2001 жылғы Алматы облыстық әншілер байқауының, Ақан серіге арналған «Ата мұра» әншілер байқауының лауреаты. Шығыс Қазақстан облыстық Ә.Қашаубаев атындағы және Ә.Найманбаев атындағы 2003 жылы өткен байқаулардың бірінші жүлдесінің иегері.
Қазақ радиосының «Алтын қорына» әндері жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
Үдербаева Бақыт
**Үдербаева Бақыт** - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1989).

Өмірбаяны
---------

1950 жылы туған.
Сегіз жылдық мектепті бітіріп, 1967 жылы М.Төлебаев атындағы музыка училищесіне оқуға түседі.
Шығармашылық жолын 1970 жылы Семей облыстық филармониясында әнші болып бастайды.
«Бақыт Үдербаева ән шырқайды» атты күй-табағы мен телефильмі жарыққа шыққан.

Марапаттамалары
---------------

1975 жылы бүкілодақтық әншілер байқауының дипломанты, 1980 жылы Ә.Қашаубаев атындағы республикалық әншілер байқауының бірінші жүлдегері болды.
«Құрмет» орденінің иегері.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.
Талдықорған қаласындағы Даңқ обелискісі

Тарихы және сипаттамасы
-----------------------

**Даңқ Обелискісі** мәдениет және демалыс саябағының кіре берісінде орналасқан. Темір бетоннан салынған айбынды монументтің биіктігі 11,5 метр гранитпен қапталған. Мраморменен қапталған төтр бұрышты пъедисталда Отан – Ана бейнесін бейнелейтін әйел тұр.

---

Ескерткіш Ұлы Отан Соғысы ардагерлерінің ынтасы бойынша салынды.
Мемориалдық кешенге жөндеу жұмыстары 1977 жылы жүргізілді. Бір жақ бетіндегі мерт болған азаматтардың есімдерінің тақтасы алынды. Ескерткіш Ұлы Отан cоғысы және азаматтық соғыс туралы ескерткіш, Кеңес өкіметінің 50 жылдығына арналып салынып, Ұлы Отан соғысының 60 жылдық жеңісіне орай өңделді.

---

Мрамормен қапталған алдыңғы жақта ұзартылған стилобатта басын паң көтерген әйел Отан- Ана бейнесін айшықтайды. Скульптура қоладан жасалған, биіктігі 3,20м және 1,30. төмеңгі жағында мәңгілік от лаулап жанып тұрады. Мүсіншісі *Әділет Жұмабай*. Сәулеттік жұмыстарын жүргізген **ЖШС «Күмбез» компаниясы**.

Дереккөз
--------

1. ↑  
	1. Мұрағатталған 11 маусымның 2015 жылы.
	2. Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының ақпараты
**Хосе Паоло Герреро Гонсалес** (ис. *José Paolo Guerrero Gonzales*; 1 қаңтар 1984, Лима, Перу) — перулік футболшы, "Фламенго" футбол клубы мен Перу Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Ұлттық құрамада
---------------

Перудің 17 жасқа дейінгі құрамасында жеті ойын өткізіп, үш голдың авторы атанды. Ал негізгі құрамада алғаш рет 2004 жылы 9 қазанда ӘЧ-2006 іріктеуіндегі Боливияға қарсы кездесуде алаңға шықты. Бұл кездесуде Перу 0:1 есебімен ұтылып қалды. 2007 жылы Америка кубогына қатысып, құраманың 4 кездесуінде де алаңға шықты. Сондай-ақ Уругвайдың қақпасына бір доп енгізді. 

2008 жылы 12 маусымда ӘЧ-2010 іріктеуіндегі Уругваймен кездесуде Герреро төрешімен тәжікелеседі де, 37-мимнутта алаңнан қуылды. Жаза мұнымен де біте қоймай, ФИФА-ның тәптіптік комитеті оны 6 кездесуге алаңға шығуына тыйым салды. Сол себепті де іріктеудегі келесі кездесуіне тек бір жылдан соң ғана қатыса алды. Ол да сәтті болмады, 2009 жылы 9 қыркүйекте Эквадормен ойында тізесінен қатты жарақат алып, емделуге көп уақытын жоғалтады. 

Герреро кейін 2011, 2015, 2016 жылдары Америка кубогына қатысты. Осы екі бәсекеде 9 гол енгізді. 

2018 жылы әлем біріншілігіне қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Перу құрамасы
* Америка кубогының қола жүлдегері: 2011, 2015

«Бавария II»
* «Оңтүстік» аймақтық лигасының чемпионы: 2004

«Бавария» (Мюнхен)
* Германия чемпионы **(2)**: 2005, 2006
* Германия кубогы **(2)**: 2005, 2006
* Неміс лигасының кубогы: 2004

«Гамбург»
* Интертото кубогы: 2007

«Коринтианс»
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы (1): 2012
* Сан-Паулу штатының чемпионы (1): 2013

«Фламенго»
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы (1): 2017

### Жеке

* Америка кубогының үздік мергені: 2011 (5 гол), 2015 (4 гол)

Сілтемелер
----------

* Биографиясы (globoesporte.globo.com) (порт.)