recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лингвистикалық палентология** - тіл білімінің белгілі бір тілдің алғаш пайда болған кезінде сөйлеген адамдардың ойлау дәрежесін, тұрмыс-тіршілігін және қоныстанған аймағын зерттейтін саласы. Лингвистикалық палентология тілдің сөздік құрамы мен грамматикалық құрамына және басқа да ерекшеліктеріне сүйенеді. Лингвистикалық палентология бір жағынан, тіл білімінің тарихи грамматикалық сияқты өз ішіндегі тарауларымен тығыз байланыста болса, екінші жағынан, тарихи-археология, палентология, этнография, география ғылымдарының да оған тигізер көмегі көп. Халық тарихын, тілдің шығуын, дамуын танытуда лингвистикалық палентологиянің тигізер пайдасы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
*Басқа мағыналар үшін Сарыадыр деген бетті қараңыз.*
**Сарыадыр** – Сілеті бөгенінің оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ақкөл ауданы Сазды бұлақ ауылының оңтүстігінде 2 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 399 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу, пішіні сопақша ирелең болып келеді.

Өсімдігі
--------

Сортаң, қара топырақ жамылғысында қызғылт жəне қылқан селеу, сұлыбас, əр түрлі шөптесіндер, солтүстігінде сирек орман тоғайлары өскен. Атырабы – шөбі шүйгін мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Борис Петрович Пак** (1935-92)-суретші. Графика және монументті өнер саласында жұмыс істеген.

Ол Абай шығармалары тақырыбына «Өлең - сөздің патшасы» литографиясын (1971) жазған. Поэтикалық мазмұны ақын өлеңінің стилімен үндескен. Еңбектің ерекше сәнділігі мен бейнелілігі жұмысқа қайталанбас композиция, келісті ырғақ берген. Пак Абай «Ғақлияларына» иллюстрация (1978, гуашь) жасады. Кітап бетінің ашық жерлеріне үш түспен салынған суреттер бейнелі де мағыналы, әрі өткір сықақты танытады. Мұқабаның ішкі бетіндегі Абайдың шабытты кескіні өз кейіпкерлерінің ортасында бейнеленген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Борис Павлович Всеволодов** (3.6.1909, Ресей, Мәскеу облысы Серпухов қ. – 8.2.1981, Алматы қ.) – ветеринария ғылым доктыры (1947ж.), профессор (1948ж.), Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғылым қайраткері (1979ж.).

  

Мәскеу зоовет. институтын бітірген (1930ж.). Бүкілодақтық гельминтология институтында аспирант, ғылым қызметкер (1932–1936ж.) болып істеді. 1937 жылдан Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық агр. университеті) кафедра меңгерушісі болды. Оның ғылым жұмыстары негізінен гельминтоздар (өкпе нематодоздары, дикроцелиоз, ориентобильхарциоз, хасстелиозиоз, т.б.) патоморфологиясын зерттеу мәселесіне арналған. В. кезінде Алматы зоотех.-малдәрігерлік институтында екі мыңнан астам препарат қойылған патоанатом. музей ұйымдастырып ашты.

«Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Джеймс Дэшнер** (ағылш. *James Dashner* ) — америкалық жазушы. Жасөспірімдер жəне ересектерге арналған кітаптар авторы. «Он үшінші шындық», «Джимми Финчер сагасы» жəне «Лабиринтте жүгіруші» авторы болып табылады.

Өмірбаян
--------

Джеймс Дэшнер Остилл қаласында 1972 жылы отбасында жетінші бала болып туды. Жас кезінен бастап ол жазушы боламын деп армандайды, алайда мектеп бітірген сон ол Юта қаласындағы университетте оқи бастайды. Жазуға кірісер алдында ол финансылар аясында жұмыс істеді. 2003 жылдан бастап ол кітаптар жаза бастайды. Оның ең танымал туындысы - «Бегущий по лабиринту». Бұл кітаптар сериясы бізге Лабиринт ішінде қамалған жасөспірімдер өмірін баяндайды. 
Өзінің бос уақытында Джеймс оқуды, кино мен Тв-шоу көруді, шаңғы тебуді ұнатады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* http://www.jamesdashner.com - жазушының ресми сайты
Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптарына қолданылатын материалдар түрі сан алуан және олар негізінен табиғи түрде қолданылады. Қазақ аспаптарының дыбыс бояуының табиғи түрде болуына негізінен осы заттар маңызды рөл атқарады. Олар: ағаш түрлері, мал терісі және металл түрлері болып үшке бөлінеді. Қайсыбір музыкалық аспаптардың пайда болуы, таралуы мен қолданылуы әр елдің табиғаты, жер асты және орман байлықтарымен де байланысты болып келеді. Мәселен, әлемнің әр жерінде "әнші ағаш" аталатын ағаштар мен соған жақын өсімдік түрлері өседі. Мұны зерттеп- танитын сала ғылымда- ***драмология*** аталады.
Қазақтың тұрмыс-салтында ағаштан және оған жақын өсімдік түрлерінен музыкалық аспаптар жасаудың көпжылыдқ тәжірибесі қалыптасқан. Ағаш- аспапстар жасауда ең көп қолданылатын зат. Ертедегі қолөнер шеберлері аспап жасауға көрінген ағашты ала салмаған. Аспаптар жасауға жалпақ және қылқан жапырақты ағаштардың қатты, тығыз түрлері қолданылады. Дәстүрлі музыкалық аспаптарды зерртеп- тануда ағаш түрлерн, сипатын, сапасын, беріктігін, дыбыс беру ерекшелігін білуаса мағызды. Халық музыка аспаптары музйінің аспап жасау, жөндеу және қалпына келтіру шеберханасындаеліміз аймағында өсетін ағаштардың көптегентүрлері қолданылады.

### Аспап жасауда қолданылатын ағаш түрлері

**Шамшат**- жалпақ жапырақты, мықты, берік, әдемі, құнды ағаш. Бұдан музыкалық аспаптар жасалады, аспап бөлшектерін арнаулы пешке қыздырғанда жақсы майысады. Мәселен, домбыраның, сым ішек қобыздардың құрап жасалатын шанағын, дабылды аспаптардың шеңберін майыстырып, иіп жасауда шамшат оңай иіледі. Алайда ағашты жағадан ғана кесілген кезінде қажетке жаратып үлгермесе, сызат түсіп, жарылып кететін зиянды жағы бар.

**Алмұрт**- қатты, тығыз, өңі күлгін түсті құнды ағаш. Өңдеуге оңай көнгенімен тез майыспайды. Музыкалық аспаптар және оған қажетті кесінді бөлшектері жасалады. 

**Қазал ағаш**- қатты жанасты, түзу өсетін ағаш. Дыбыс жаңғырықтығы жоғары. Көбінесе ішекті аспаптардың шанағы, мойыны, тиек пен құлақ екілді бөлшектері жасалады. 

**Шырша**- қылқан жапырақты құнды ағаш. Музыкалық аспаптар жасауда дыбыстық (**акустикалық') қасиеті ерекше. Олардың дыбыс беру мөлшері 1200 гц шамасында.** 

**Тобылғы**- өңі қызыл күрең түсті. Одан асатаяқтың сабы, дабыл, дауылпаз, тоқылдақ секілді ұрмалы аспаптардың таяқшасы жасалады. 

**Тасжарған**- сирек әрі аз өсетін қатты ағаш. Одан музыкалық аспаптардың құлағы, тиегі, асатаяқтың сабы мен соқпалы аспаптардың таяқшасы жасалады.

### Аспап жасайтын құрал- саймандар

**жозы**- құрал- саймандар жататын әр шебердің негізгі жұмыс үстелі.

**тұғып**- ашасына ағшты қысып қойып, кесіп- жонуға арналған.

**қуыс балта**- шанағы тұтас ойып жасалатын аспаптардың ағашын оя шабуға арналған.

**сына**- музыкалық аспаптардың желімделген бөліктерін қысып тұруға қолданылады.

**шот**- аспаптардың нәзік бөлшектерін дайындауға, ұңғуға, шауып жұқартуға қолданылады.

**атауыз(қысқы)**- саз аспаптарына қажетті ағаштарды сүргілеуге, жонуға, кесуге арналған құрал.

**ұңғыру**- ағашты ұңғи жонуға арналған сабы бар имек пышақ. 

**тышуыр**- ағашты қуыстап тесуге арналған.
**Борис Михайлович Теплов** (21 қазан 1896, Тула — 28 қыркүйек 1965 жыл, Мәскеу) — кеңес психологы, Дифференциалды психология мектебінің негіздеушісі. Ресей ҒА мүшесі (1945), Ресей Федерациясының еңбегі сіңген ғылым қайраткері (1957), профессор, психологиядан педагогикалық ғылымының докторы (1940). Бихебиоризмнің, негізін салушылардың бірі, жануарлардың жүріс-тұрысын эксперименттік зерттеудің обьективті әдістемелерін жасаған («Жануарлар арқылы», 1898). Теплов Машықтар мәселесін зерттеуге елеулі үлес қосты, үйретудің бірқатар заңдылықтарын бекітті, педагогика және оқыту әдістемесі бойынша бірнеше еңбектер жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Борис Михайлович Кустодиев** (07. 03. 1878, Астрахань — 26. 05. 1927, Ленинград) — совет кескіндемешісі, график- суретшi. Кескіндеме академягі (1909). Астрахальда П. А. Власовтан және Көркемсурет академиясында (1896- 1903) В. Е. Савинский мен И. Е. Репиннен оқыған. Франция және Испания Көркемсурет академиясының пенсионерi (1904). 1910 жылдан «Өнер әлемі» бiрлестiгiнiң, Орыс суретшiлер одағының (1907-1910), АХРР мүшесi. Жанрлық шығармалар, портреттер салып, кітап көркемдеу iciмен, мүciн өнерімен шұғылданды. Көптеген жұмысында В. И. Ленин бейнесін жасады. А. Н. Островскийдің «Қасқырлар мен қойларын» (1927, Ленинград драма театры) көркемделі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Левинтов Борис Львович** (26.4.1939 ж.т. Беларусь, Витебск қ.) — металлург, техника ғылымдарының докторы (1986), профессор (1993), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының акад. (2003). Магнитогорск қаласындағы Тау-кен металлургия институтын бітірген (1961). 1964 жылдан Қазақстан ҰА-ның Металлургия және кен-байыту институтында қызмет етеді. Негізгі ғыл. еңбектері қара және түсті металдар металлургиясына арналған. Левинтовтың басшылығымен металлургия өндірісіне қажетті қиын байытылатын сирек металдар шикізатын алудың физика-химиялық негізі мен технологиясы бойынша іргелі әрі қолданбалы зерттеулер жүргізілді. Темірфосфорлы қорытпаларды орынды пайдаланудың тиімділігі жоғары технол. сұлбалары жасалып, техниканың әр түрлі салаларында өндіріске енгізілді. Құрамында фосфоры бар аса қымбат емес металоморфты қорытпаларды өндіріске енгізуді ұсынды. Жол құрылыс саласына мыңдаған тонна қатты техногенді қалдықтарды қолданудың жаңа бағытын (техноэкология) енгізді. Өндіріске енгізген экономика жағынан тиімді ғылыми еңбектері үшін Левинтовқа Қазақстан Мемлекеттік сыйлық (1982) берілді. Левинтов 250-ден астам ғыл. еңбек жазып, соның ішінде 2 монография 50-ден астам патент пен өнертабыс куәліктерін алған.

Шығармалары
-----------

* Пирометаллургическая переработка редкометального фосфорсодержащего сырья, А.-А. 1987 (соавт.)
* Термодинамика фосфидных расплавов на основе железа, М. 1991 (соавт.)
* Новое в получении и применении фосфидов и фосфоросодержащих сплалов, А. 1992 (соавт.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Иондану энергиясы** - бұл қозбаған күйдегі атомнан электронды жұлып алу үшін қажет етілетін энергия мөлшері. Атомның иондану энергиясы килоджоульдің мольге (кДж/моль) немесе электровольттің мольге эВ/моль қатынасы арқылы өлшенеді. 
Иондану энергиясы латын I әрпімен белгіленеді. Көп атомы бар электрондар үшін бірінші электронды жұлуға жұмсалатын, екінші, үшінші т.б. электрондарды жұлуға әртүрлі энергия мөлшері жұмсалады. Мысалы, бірінші электронды жұлуға, иондану энергиясы I1 екінші электронды жұлуға сәйкесінше I2 т.б. жұмсалады. Әрбір келесі электронды жұлуға жұмсалатын иондану энергиясы алдынғы энергияға қарағанда жоғары болады.

Иондану энергиясына әсер ететін факторлар
-----------------------------------------

Иондану энергиясы атомның электрондық конфигурациясына байланысты. Мысалға, аяқталған электрондық деңгейлер жоғары тұрақтылық көрсетеді, сәйкесінше иондану энергиясы, толмаған деңгеймен (жұптаспаған электронмен) салыстырғанда жоғары болады. Электрондық конфигурация период бойынша өзгереді, яғни иондану энергиясы да период бойынша өзгереді, дәлірек айтқанда период бойынша иондану энергиясы өседі.

Иондану энергиясының топ бойынша және период бойынша өзгеруі
------------------------------------------------------------

Атом радиусы өскен сайын иондану энергиясы азаяды. Период бойынша солдан оңға қарай Иондану энергиясы артады. Топ бойынша жоғарыдан төменге карай Иондану энергиясы кемиді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Құрылымдық химия |
| --- |
|  |
| Химиялық байланыстар | 
Ароматтылық • Коваленттік байланыс • Иондық байланыс • Металдық байланыс • Сутектік байланыс • Донорлы-акцепторлы байланыс • Таутомерия • Ван-дер-Ваальс күштері |
|  |
| Құрылымды бейнелеу | 
Химиялық формула • Құрылымдық формула • Молекулалық граф • Функционалды топ • Лиганд • Координаттық геометрия |
|  |
| Электрондық қасиеттер | 
Электртерістілік • Электронға туыстық • Иондану энергиясы • Октет қағидасы |
|  |
| Стереохимия | 
Асимметриялық атом • Изомерия • Конфигурация • Хиралдық • Конформациялар |

 |
**«Ақжар-Москва»** - деректі фильмі 1963 жылы түсірілді.

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы халық театрының негізі 1957 жылы басталған. 1960 жылы ауданда үлкен мәдениет сарайы бой көтерді, ол аудан орталығы Ақжар кентінің өнерпаз жастарының басын қосып іргелі дүниелер жасауға мол мүмкіндік берді. Сол жылы Республикалық байқауда Ақжар халық театры «Біржан Сара» операсын сахнаға шығарып, бірінші орынға ие болды.

1962 жылы маусымда бұл ұйымға «Ақжар халық театры» деген ресми атақ берілді. Келесі жылы Алматыдан арнайы шақырылған режиссер А. Тоқпанов осы театр өнерпаздарының орындауында Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың «Қарагөз» спектаклін Мәскеудің Кремль сарайында көрсету үшін арнайы дайындады. Сөйтіп, Қазақфильм студиясы халық театрларының арасынан респуликада бірінші болып Мәскеудің Кремлінде өнер көрсеткен осы «Ақжар халық театры» туралы арнайы деректі фильм түсірді.

Онда театр саңлақтары Ж.Мұхамадиев, С.Сәбиев, Б.Рахметов, Қ.Әлпиев, Н.Смағұлова, Р.Түгелбаева, Ә.Қайырбаев, К.Байтоғасовтардың ойыны көрсетіліп, өздері туралы айтылды. Бұл фильм Қазақ мемлекеттік кино-фото және дыбыс жазу мұрағатында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Борис Никитович Хитеев**  (15.6.1909, Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы - 14.9.1943, Украина, Чернигов облысы Бахмач ауданы Гайворон селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия капитаны, байланысшы.

1942 жылдың қаңтарынан Орталық майдан 60-армия 18-гвардиялық атқыштар корпусы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы Мәскеу Әскери академиясы жанындағы командирлер курсын тәмамдаған. 1943 жылы 14 қыркүйекте Днепрден өтуде көрсеткен ерлігі үшін Хитеевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (17.10.1943). Хитеевке Мәскеу облысы Коломна қаласында бюст орнатылып, Гайворон селосының бір көшесіне есімі берілген. Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
*Басқа мағыналар үшін Сандықтас деген бетті қараңыз.*
**Сандықтас** – Тарбағатай жотасының батыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы Сегізбай ауылының солтүстік-шығысында 14 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2034 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 8 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейі тік, солтүстігінен Қарақол, оңтүстігінен Теректі, Жаңабек өзендерінің салалары бастау алады. Етегіндегі жартастың биіктігі 9 м-ге жетеді.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сирек бұталы қуаң дала ландшафтысына тəн өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Иоканга**, **Иоканьга** - Ресейдің Мурманск облысындағы өзен. Кола түбегінің солтүстік бөлігіндегі ұзындығы 203 км алабы 6020 км². Кейва қыратының солтүстік беткейіндегі Алозер көлінен басталады. Бірнеше көлдер арқылы өтіп, Баренц теңізінің Әулие тұмсық шығанағындағы Иоканга кірмесіне құяды. Жоғарғы жағында кең аңғармен, одан кейін тар шатқалмен (бұл тұста шоңғалды келеді) ағады, Иоканга көлінен төменде су құламалары бар. Қар, жаңбыр суымен қоректенеді. Жылдық орташа су шығыны 74,5 м³/сек. Неғұрлым ірі саласы - Сухая (оңынан) ағаш ағызылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974, 5 том.
**Шығыс Бербис - Корентайн** (ағылш. East Berbice-Corentyne) — елдің барлық шығыс бөлігін қамтитын Гайанадағы он аймақтың бірі. Әкімшілік орталығы — Жаңа -Амстердам қаласы.

Шығыс Бербис - Корентайн аймағы көрсетілген Гайана картасы
Солтүстігінде аймақ Атлант мұхитымен, шығысында Суринаммен, оңтүстігінде Бразилиямен, батысында Махайка-Бербис, Жоғарғы Демерара-Бербис, Потаро-Сипаруни және Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо аймақтарымен шектеседі.

Халқы
-----

Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 109 431 адамға жетті. Шығыс Бербис - Корентайн аймағындағы халық санағының ресми деректері:

* 2012: 109 431 адам
* 2002: 123 695 адам
* 1991: 142 541 адам
* 1980: 152 386 адам

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Beaie, Sonkarley Tiatun* National Population Trends: Size, Growth and Distribution (PDF Download).  Bureau of Statistics (19 қыркүйек 2007). Тексерілді, 29 тамыз 2012.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Гайана қалалары мен аймақтары |
| --- |
|  |
| Елорда: **Джорджтаун** |
|  |
| Гайана аймақтары | 
Барима-Уайни  • Померун-Супенаам  • Эссекибо аралдары - Батыс Демерара  • Демерара-Махайка  • Махайка-Бербис  • Шығыс Бербис - Корентайн  • Куюни-Мазаруни  • Потаро-Сипаруни  • Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо  • Жоғарғы Демерара-Бербис |
|  |
| Гайана қалалары | 
Джорджтаун  • Линден  • Нью-Амстердам  • Анна-Реджина  • Бартика  • Скелдон  • Парика  • Вред-эн-Хуп  • Корривертон  • Летем |

 |
*Басқа мағыналар үшін DSL деген бетті қараңыз.*
**Сандық абоненттік желі** (ағылш. *Digital Subscriber Line* – *Сандық абоненттік желі*) – мәліметтерді дәстүрлі (мыс) телефон желісі бойынша жоғары жылдамдықпен жеткізетін кең жолақты желі. DSL сандық абоненттік желілерінің негізгі технологияларына ADSL (ағылш. *Asymmetric Digital Subscriber Line* – бұл жай телефон нөмірімен Интернетке жоғары жылдамдықпен қатынауды ұйымдастыратын технология, сонымен қатар телефон желісі бос қалады) және HDSL (ағылш. *High Rate Digital Subscriber Line* – жоғары жылдамдықты сандық абоненттік байланыс желісі) жатады. DSL – байланыс ең жоғары жылдамдықты тұрақтандырылған Интернет байланыстардың бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Andrew R. Reichert, William J. Schirmer, Nicholas M. Esser, Bradley R. Nelson, Lauren T. May, Stewart C. Brown* System for communicating digital data on a standard office telephone system. *US Patent 4,785,448*. Filed ақпан 23, 1987. Issued November 15, 1988.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ADSL Theory — Information about the background & workings of ADSL, and the factors involved in achieving a good sync between your modem and the DSLAM.
* Aware, Inc. White Paper, "VDSL2: The ideal Access Technology for Delivering Video Services, Rev 2"
**Сарышұнақтар** (лат. *Spermophilus*) — кеміргіштер отряды, тиіндер тұқымдасының бір туысы.Қазақстанда далалық аймақтар мен шөл, шөлейтті аудандарды мекендейтін 6 түрі (зорман, ұзынқұйрық сарышұнақ, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, кіші сарышұнақ және реликт сарышұнақ) бар. 

Бұлардың тұрқы 14 — 40 см, құйрығының ұзындығы 4 — 25 см, салм. 100 — 150 г. 

Жалпы түсі — сарғыш-сұр, жотасы қоңырқай тартқан, жүні жұмсақ, қалың. Құлақ қалқаны кішкентай, көзі үлкен, алдыңғы аяғы төрт саусақты, артқы аяғынан қысқалау, артқы аяғы бес саусақты. Жоғарғы жақ сүйегінің оң жағында да, сол жағында да 5 азу тісі, төменгі жағында 4 азу тісі болады. Тіршілік әрекеті көбінесе күндіз басталады, ін қазады. 

Жылына 6 — 9 ай ұйықтайды. Шөптесін өсімдіктермен, кейде жәндіктермен қоректенеді. Жылына 1 рет көбейіп, 2-ден 14-ке дейін ұрпақ әкеледі. 5 — 6 жыл тіршілік етеді. 

Сарышұнақ — дәнді дақылдардың зиянкесі, оба, сарып ауруларын таратады. Сарышұнақтың кәсіптік маңызы бар, терісі бағалы түрі - зорман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Сандық әдіс** - қазіргі математика мен есептеуші техниканың жетістіктерін пайдалана отырып, әлеуметтанулық мәлімет жинақтауда қолданылатын әдістер, тәсілдер, процедуралар жиынтығы. Сапалық талдаулармен тығыз байланыста болады. Саясатта, әлеуметтік басқаруда іс жүзінде әлеуметтанулық білімді қолдана отырып, статистикалық және динамикалық заңдылықтарды терең зерттеуде маңызды рөл атқарады және жылу мен ылғал арасындағы байланыс қатынасын, өсімдік, топырақ, табиғат зоналарының зоналды типін анықтау үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Шығыршықтәрізді буын**, ginglymus (мысалы, саусақтардың буынаралық буындасуы). 

Мұның шығыршық тәрізді буындық беті - көлденең жатқан цилиндр, оның ұзын білігі көлденең, фронталды жазықтықта, буындасатын сүйектердің ұзын білігіне перпендикуляр жатады; сондықтан Шығыршықтәрізді буында қозғалыс осы фронталды білікті айнала жасалады (бүгілу және жазылу). Буындасқан беттердегі бағыттаушы жүлгелер мен бүйірге қарай ығысуды болдырмайды, бір білікті айнала қозғауға көмектеседі.
Егер бағыттаушы жүлге шығыршықтың білігіне перпендикуляр емес, біршама бұрыш жасай орналасса, онда оны созғанда винттәрізді деп қарастырады (мысалы, тоқпан-шынтақ буын). Винттәрізді буындасудағы қозғалыс сияқты болады. Байлам аппаратының орналасу заңдылықтарына сәйкес цилиндртәрізді буында бағыттаушы байламдар вертикаль айналу білігіне перпендикуляр, ал шығыршық тәрізді буында фронталды білікке перпендикуляр және оның бүйірлері бойына орналасады. Байламдардың бұлай орналасуы сүйектердің қозғалуына кедергі келтірмей, сол қалпында ұстауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------
**Көп сатылы сайлау**  – сайлау жүйесінің бір түрі. Мұнда өкілетті органның депутаттарын төменгі сайлау органдары немесе сайлау алқалары (олардың құрамына халық сайлаған сайлаушылар, яки төменгі өкілетті органдардың депутаттары, кейде олардың екеуі де кіруі ықтимал) сайлайды. К. д. с. екі және одан да көп сатылы болуы мүмкін, дегенмен үш немесе төрт сатылы сайлау қазіргі кезде өте сирек кездеседі. Мыс. АҚШ-тың, Финляндияның президенттері, Үндістан парламентінің жоғ. палатасы екі дәрежелі сайлауда сайланады. Франция сенатының бір бөлігі үш дәрежелі сайлауда жасақталады: сайлаушылар муниципалдық кеңесшілерге дауыс береді, ал, бұл кеңесшілер делегаттарды тағайындайды, делегаттар сенаторларды сайлайды.
**Көп мәнді функция**  – аргументінің бір мәні бойынша бірнеше мән қабылдайтын функция. К. м. ф-лар, көбінесе, бірнеше бір мәнді функциялар арқылы өрнектеледі. Мыс. у2=х қатысымен анықталған екі мәнді функцияны у=+, у=– түріндегі екі функция арқылы беруге болады. у=arcsіn (х) К. м. ф. болып саналады.Комплексті айнымалының К. м. ф-сы аналит. функция теориясында толық түрде қарастырылады. Негізгі элементар аналит. К. м. ф. болып шексіз мәнді функция ln z табылады. Барлық қалған элементар аналит. К. м. ф-лар осы арқылы өрнектеледі. Мыс. .

«3» элементінде функция екі мән қабыладйды
Көп мәнді функция - х аргументінің әрбір мәніне айнымалы у-тің бірнеше (мүмкін ақырсыз көп) мәндерін сәйкестендіру арқылы анықталған функция. Функция ұғымның кеңейтілген түрі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Көп дәнді өңдеуіш** (ағылш. *Multi-Core Processor*) — жалғыз немесе бірнеше дай (die) деп аталатын біріктірілген нобайдың ішіне екі немесе бірнеше дәнді сыйғызатын құрылғы.

Атынан көрініп тұрғандай, қос дәнді өңдеуіш екі дән ұстаса, төрт дәнді өңдеуіш төрт дән ұстайды. Көп дәнді өңдеуіш талай өңделімдерді жалғыз физикалық пакет ішінде іске асырайды. Барлық дәндері жалғыз дайдың ішінде орналасқан өңдеуіш монолитті өңдеуіш деп аталады.

Көп дәнді құрылғының дәндері ең жоғары құрылғы үстіндегі кәш деңгейдегі бір-ақ когерентті кәш бөлісе алады (мысалы Intel Core 2-дегідей) немесе олардың екі бөлек кәші болады (мысалы, AMD-дің осы күнгі қос дәнді өңдеуіштері). Бұндай өңдеуіштер қалған жүйемен бір байланыстырғышты бөлісіп тұрады. Әр «дән» өз бетімен суперскалярлау, құбырлау және көптік жіптеу сияқты жетілдірулерді іске асырайды. Н-дәнді жүйенің дәндері Н немесе одан да көп жіппен бірге егізді түрде келген жағдайда ғана тиімді болады.

Коммерциялық жағынан ең мағыналы (немесе көзге көрінетін) көп дәнді өңдеуіштер компьютерлерде (көбінесе Intel мен AMD-дің өңдеуіштері) және ойын консөлдерінде (мысалы, PS3-тегі Cell өңдеуіші) пайдаланылады. Бұл мәнмәтінде «көп» деген сөз әдетте дәндердің аз ғана санын білдіреді. Алайда бұл текнологияны көптеген басқа текнологиялық өрістерде пайдалынады, әсіресе желілік өңдеуіш пен сандық сигнал өңдеуіш сияқты текнологияларда және GPU текнологиясында.
Көп балалы отбасы
**Көп балалы отбасы**  – төрт-бес және одан да көп баласы бар отбасы.

Өсу мөлшерінің аз не көп болу жағдайлары
----------------------------------------

Жекелеген шаңырақтардағы балалар саны бірқатар жалпы және жеке себептерге, атап айтқанда, елдің экономикалық даму деңгейіне, халықтың тұрмыс деңгейіне, оның біліміне, әйелдердің өндіріске тартылуына, отбасының әлеуметтік қамсыздандырылуына байланысты аз не көп болады. Демографиялық деректер бойынша – аграрлы елдерге қарағанда өнеркәсібі дамыған елдерде адамдарының сәбилі болу деңгейі төмен; халықтың материалдық жағынан неғұрлым қамтамасыз етілген және білімді жіктеріндегі балалар саны нашар қамсыздандырылған және білімі төмен жіктеріндегіден гөрі аздау. Ұлттық құндылыққа бағдарланған дәстүрлі қоғамдар, сондай-ақ діни канондар, әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлерді (мысалы, ислам конфессиясын) ұстанатын этностар балаларының көп болуын қалайды. Мұнда этнографиялық ортаның да, аға ұрпақ өкілдерінің де ықпалы сезіледі.

Эволюциялық өзгеріске ұшырау салдары
------------------------------------

Көп балалы отбасы туралы түсінік және қоғамдағы оған деген көзқарас отбасы және оның функцияларының дамуымен, әйелдің отбасы мен қоғамдағы рөлінің өзгеруімен бірге белгілі бір эволюцияға ұшырап отырады. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Қазақстан мен КСРО-да дүниеге ұрпақ әкелу жасындағы ер адамдар санының күрт азаюынан туындаған елеулі демогр. мәселелерге байланысты аналар мен балаларды қорғаудың және отбасын нығайтудың маңызды мақсаттары қатарында көп бала табуды көтермелейтін арнаулы жарлық қабылданды. Осыған орай үшінші баладан бастап бір жолғы жәрдемақы төлемі, төртінші баладан бастап балаларға төрт жыл бойына ай сайын жәрдемақы төлемі белгіленді.

Көп балалы отбасыларын қолдау
-----------------------------

Қазақстанда егемендік пен тәуелсіздік алғаннан кейін, 20 ғасырдың 90-жылдарынан бастап көп балаы отбасыларға (қалада – 4 баласы, ауылдық жерлерде – 6 баласы барларға), басқа да отбасыларына әр бала дүниеге келгенде бір жолғы жәрдемақы төленеді, сондай-ақ тиісті жағдайларда 1,5 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға ай сайынғы жәрдемақы тағайындалады. Жұмыс істейтін ана-әйелдерге зейнет жасына келуіне байланысты зейнетақы тағайындау кезінде басқа да жеңілдіктер беріледі, сондай-ақ, көп балалы аналар бала санына қарай "Алтын алқа", "Күміс алқа", т.б. орден, медальдармен марапатталады. Қазақстанда көп балалы отбасылары, негізінен, қазақтар көп тұратын оңтүстік облыстарда, сондай-ақ түркі ұлыстары немесе ислам дінін ұстанатын басқа да ұлыстар көбірек қоныстанған бірқатар басқа да дара этнографиялық. аудандардың ауылдық жерлерінде басым болып келеді.

Тағы қараңыз
------------

* Алтын алқа
* Күміс алқа

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы, 1987.
Манфреди Николетти
**Манфреди Николетти** (1930-дың 16 маусымында туған) — италияндық сәулетші.

Өмірбаяны
---------

Риетиде туған, Николетти өзінің шығармашылық және біліми өмірін жас кезінде Giacomo Balla студиясында бастаған. Римде ол Pier Luigi Nervi атындағы мектепте оқыған және 1954-шы жылы сәулет маманы атанған. Сол жылы ол Массачусетс Технология Институтында магистратураны 1955 жылы бітірген. Сол уақыт аралығында сол жерде Buckminster Fuller, Pietro Belluschi, Eero Saarinen, және Louis Kahn оқыған. Walter Gropius студиясында оқып, Гарвард Унисерситетінде Sigfried Giedion-ның көмекшісі болған. 1957 жылға дейін Минори Иамасаки студиясымен бірге еңбек еткен.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты Мұрағатталған 9 наурыздың 2009 жылы.
**Манчестер мектебі** (ағылш. *Manchester school*), Р.КОБДЕН және ДЖ.БРАЙТ басшылық еткен саяси және экономикалық ағын, бұл 1820 жылы Манчестер сауда палатасымен бірге құрылып, 19 ғасырдың ортасында британдық ЛИБЕРАЛДЫ ПАРТИЯДА басымдылыққа ие болды. .

Мектептің ізбасарлары экономика саясатындағы LAISSEZ-FAIRE принципін жақтады, сауда, бәсеке еркіндігі үшін, кәсіпкердің кез келген шартты жасау құқығы үшін күресті, сыртқы саясатта оқшаулану принциптерін ұстанды. Манчестер мектебінің жақтаушылары экономист-теоретиктер емес, көбінесе бизнесмендер болды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Беки Сейітәков**(31.03.1914 жылы туған,Бедеркент қыстағы,қазіргі Түрікменстан, Тақты ауданы) - түрікмен кеңес жазушысы. 1942 жылдан КПСС мүшесі. Түрікменстан КСРО ҒА корреспондент мүшесі (1969). Ташауыз педагогикалық училищесін бітірді (1931). Көп жыл бойы халық ағарту саласында жұмыс істеді. Алғашқы шығармасы 1935 жылы жарық көрді.

Еңбектері
---------

Соғысқа дейінгі "От ішінде"(1940), "Аязхан"(1939) атты поэмалар жазды. "Жастық"(1938), "Біздің дәуіріміз"(1941) атты өлеңдер жинағын шығарды. Сейтақов есімі "Ауыл хикаялары" прозалық жинағымен(1948) кең танылды. "Москваның жарығы"(1956), "Замандастар"(1952), "Қыз салығы"(1958),"Ақын"(1958) т.б. повестерінде кеңестік жасампаз өмірдің шындығын жарқын суреттеді. "Туысқандар" атты тарихи романы(1-3 кітабы, 1958-65) Сейтақовты түрікмен прозиктерінің алдыңғы сапына шығарды. Сейтақов 1955-65 жылдары Түрікменстан жазушылар одағын басқарды. 6 сайлау Түрікменстан КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 95 бет
**Tata Group** - Үнді трансұлттық  Конгломераты-компаниясы, штаб-пәтері Мумбайда орналасқан. Нарықтық капиталдандыру және табыс бойынша Үндістанда ірі компаниялардың бірі. Компания байланыс және ақпараттық технологиялар, машина жасау, материалдар өндірісі, қызмет көрсету, энергетика, тұтыну тауарлары мен химиялық саласында жұмыс істейді. Tata Group 80-нен астам елдерінде жұмыс істейді. Оның құрамына сегіз бизнес салаларында 114 компания мен еншілестер кіреді. Tata Group 65,8%-ы қайырымдылық қорларына тиесілі.

Басшылық
--------

Топтың аты оның құрылтайшысының, компанияның негізін қалаушы Джамседжи Татаның құрметіне аталған, әрдайым дерлік компанияны басқаруға оның отбасы мүшелері мен ұрпақтары ие болып келеді. Ағымдағы басқарма төрағасы, Раттан Тата, 1991 жылы көшбасшылыққа келді.

Тану
----

2009 жылғы Reputation Institute жүргізген жылдық зерттеу нәтижесінде Tata Group әлемдегі ең биік беделі бар 11 компаниялар тізіміне кіргізілді.

1. ↑  FY of Tata Group. *Tata Group*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 қыркүйек 2012.
**Sword Art Online** (жап. *ソードアート・オンライン* со:до а:то онрайн; қаз. Желідегі Қылыш Шеберлері) — жапондық жазушы Рэки Кавахараның ранобэсі бойынша түсірілген аниме. Аниме 2 маусымнан тұрады. Басты кейіпкерлер 14 жасар Кадзуто Киригая және одан 1 жасқа үлкен Асуна Юки.

Кейіпкерлер
-----------

### Басты кейіпкерлер

**Кирито/ Кадзуто Киригая** (жап. *キリト / 桐ヶ谷 和人 Кирито / Киригая Кадзуто*) —анименің басты кейіпкері. Sword Art Online ойынын ойнауды 14 жасында бастады.

**Асуна / Асуна Юки** (жап. *アスナ / 結城 明日奈 Асуна / Ю:ки Асуна*) — Қан Серілер гильдиясының басшыларының бірі.

### Екінші кейіпкерлер

**Лифа / Сугуха Киригая** (жап. *リーファ / 桐ヶ谷 直葉 Ри:фа / Киригая Сугуха*) — Киригаяның немере сіңлі.

**Синон, Геката / Сино Асада** (жап. *シノン / 朝田 詩乃 Синон / Асада Сино*) — **GGO** аркасының бас кейіпкерлерінің бірі, мерген.

**Кляйн / Рётаро Цубои** (жап. *クライン / 壷井 遼太郎 Курайн / Цубои Рё:таро*) — Киритоның досы.

**Эгиль / Эндрю Гиллберт Миллз** (жап. *エギル / アンドリュー・ギルバート・ミルズ Эгиру / Андору: Гируба:то Мирузу*) — Киритоның досы.

**Хитклиф, Паладин / Акихико Каяба** (жап. *ヒースクリフ / 茅場 晶彦 Хи:сукурифу / Каяба Акихико*) — Қан Серілер гильдиясының көшбасшысы.

**Силика / Кэйко Аяно** (жап. *シリカ / 綾野 珪子 Сирика / Аяно Кэйко*) — "Қара қылышкер" оқиғасының кейіпкері.

**Лизбет / Рика Синодзаки** (жап. *リズベット / 篠崎 里香 Ридзубэтто / Синодзаки Рика*) — "Жүрек жылуы" оқиғасының кейіпкері.

**Сати** (жап. *サチ*) — "Қызыл мұрынды бұғы" оқиғасының кейіпкері.

**Юи** (жап. *ユイ*) — жасанды ақыл.

**Оберон/ Нобуюки Суго** (жап. *妖精王オベイロン / 須郷 伸之 Ё:сэй-о: Обэирон / Суго: Нобуюки*) — **ALO** аркасының бас кейіпкерлерінің бірі.

Терминология
------------

* **ALO** — ALfheim Online-ның қысқартылғаны, ойын әлемі.
* **GGO** — Gun Gale Online-ның қысқартылғаны, ойын әлемі.
* **SAO** — Sword Art Online-ның қысқартылғаны, ойын әлемі.
* **UW** — UnderWorld-тың қысқартылғаны, жасанды әлемі.
* **VRMMORPG** — Virtual Reality Massively Multiplayer Online Role-Playing Game.
* **Айнкрад (Aincrad)** — **SAO** ойын әлемі.

Дерккөздер
----------
1976 жылы 12 қыркүйекте Атырау облысы Құрманғазы ауданы Сүйіндік ауылында туған. Суретші-график. 7 сыныптан бастап өнерге деген құштарлығы оянды. 1994-1998 жылдары БҚГУ-дың (пединститут) көркемсурет-графика факультетінде білім алады. Қазақтың ақын-жазушылары шығармаларын оқи жүріп, студенттік шақта алғашқы графикалық туындыларын салды. Еңбек жолын Орал қаласының №19 мектебінде ұстаздық қызметтен бастаған Бекжан, қалалық суретшілердің шығармашылық көрмесіне 2000 жылдан қатысады. Аға буын суретшілердің тәлім-тәрбиесін ала жүріп шығармашылық шеберлігін шыңдай түсті. 2002 жылы облыстық «Дала дарындары» фестивалінде Бас жүлдені жеңіп алып, 5-ші Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестиваліне қатысқан (Астана). Тұңғыш дербес шығармашылық көрмесі 2009 жылы «Даламның қоңыр әуені» деген атпен Орал қаласында өтті. Өнердегі негізгі үстанымы: «Ұлттық бояу, қазақы үн»

Әдебиет
-------

Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. - 78б.
**Táta Mótors Ltd.** (хинди टाटा मोटर्स, ṭāṭā moṭars, NYSE: **TTM**) — ең ірі Үнді автокөлік өндірушісі, Tata Group құрамына кіреді, бұрын TELCO (Татра Локомотив Инжиниринг компаниясы) ретінде белгілі болатын. Компанияның штаб-пәтері Мумбай қаласында орналасқан. 2006 жылы МОПАП компанияның тізімінде 20 ірі автоөндірушілер санатына енгізілді.

Tata Motors компаниясы 1945 жылы құрылды, сол жылы локомотив өндірісінен бастады. 1954 Daimler-Benz компаниясымен бірлесе отырып алғашқы коммерциялық көлік компаниясының негізін қалады .NYSE компания листингісінде 2004 жылы пайда болды, ал 2005 жылы 320 млрд INR табыспен үндістандық үздік 10 корпорациялар қатарына кірді. Қазір Tata Daewoo Commercial Vehicle ретінде белгілі, ол Оңтүстік Корея Республикасында 2004 жылы, жүк көлігін шығаратын Daewoo зауытын сатып алды. Ең көп үміт күттіретін Tata Nano автокөлігі, 2008 жылы қаңтарда іске қосылды.

2008 жылдың наурыз айында, Tata Motors Ford Motor Company-ді сатып алды, сондай-ақ, ұлыбританиялық Jaguar және Land Rover компанияларының иесі атанды, олар кезінде Daimler, Rover және Ланчестер компанияларының құрамында болған еді. Сделка была закончена 2 маусым 2008 ж..

Tata Motors-тың өндірістік базасы Джамшедпуре, Патнагар, Лакхнау және Пунада орын тепкен.

### Басы

Tata Motors 1960 жылы Пунада бірінші автомобильдің (Daimler Benz көшірмесі) коммерциялық көлік құралдарын шығара бастады. Бірінші машинаны дайындауға компанияның 5 жылы кетті. Елдің жол инфрақұрылымы жүк көліктері үшін арналғандықтан, компания жеңіл коммерциялық көлік өндірісіне ауысады. Бірінші осындай автомобиль Tata 407 1986 жылы шығарылды.

Ырықтандырудан кейін тез өсу үшін, компания саясатын үйлесімді өндіруге көшірті. 1993 жылы компания қуатты және қоршаған ортаға зиянсыз дизельдік қозғалтқыштар өндіру туралы Cummins Engine Co. Inc. компаниясымен келісімге қол қойды. Бұл атмосфераға шығатын газдар мөлшерін азайтуға талпыныс болды. Үздіксіз ынтымақтастық арқасында компания Tata Holset Ltd. UK-мен Cummins қозғалтқыштарында турбоүрлеу технологияларын пайдалану жөнінде келісімге қол қойды.

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cyrus P Mistry to take over from Ratan Tata as Chairman of Tata Group in December 2012, economictimes.indiatimes.com, 23 қараша 2011 ж. (ағыл.)
2. ↑  World motor vehicle production by manufacturer: World ranking 2006.  OICA (шілде 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 наурыз 2012.
3. ↑  The Search Engine that Does at InfoWeb.net Мұрағатталған 10 маусымның 2008 жылы.
4. ↑  Ford Motor Company (2008-03-26). *FORD MOTOR COMPANY ANNOUNCES AGREEMENT TO SELL JAGUAR LAND ROVER TO TATA MOTORS*. Пресс-релиз.  Тексерілген 2008-03-27.
5. ↑  Tata Motors (2008-03-26). *Tata Motors enters into Definitive Agreement with Ford for purchase of Jaguar Land Rover*. Пресс-релиз.  Тексерілген 2008-03-27.
6. ↑  *Tony Lewin*. Classic names are part of Tata deal, *Crain Communications work=Automotive News* (2008-03-27). Тексерілді 18 мамырдың 2008.
7. ↑  Tata Motors completes acquisition of Jag, Land Rover, *Thomson Reuters* (2008-06-02). Тексерілді 2 маусымның 2008.

Сілтемелер
----------

* tatamotors.ru  Tata Motors — ресми сайты
Пиаже Жан
**Пиаже Жан** (фр. Jean William Fritz Piaget; 9 тамыз 1896, Невшатель, Швейцария — 16 қыркүйек 1980, Женева, Швейцария) - Швейцария психологі. Психиканың түрлі кезеңмен дамуы концепциясының авторы. "Генетикалық эпистемология" ілімін жасаушы. Женева және Париж университетінің профессоры. Сорбонна (Франция), Гарвард және Чикаго университетінің құрметті профессоры. 1929 жылдан Жан-Жак Руссо атындағы институтты басқарады, 1940 жылдан Женева университетінің эксперименталды психология кафедрасы мен психологиялық лабораториясын меңгереді. 1955 ж. "Генетикалық эпистемология жөнінде Халықаралық Орталық" құрды. Ол бала интеллектісін зерттеу жайында ғылыми мектеп ашты. Ол "Логика және эпистемология" (таным теориясы) жөніндегі еңбектерімен әйгілі. Пиаже: ойлау дегеніміз операциялар жүйесі — дейді. Операция — ішкі қимыл-әрекеті, сыртқы заттық әрекеттің жемісі, ішкі әрекет реалды объектілер арқылы іс жүзіне аспайды, образ, белгі, символ арқылы жүзеге асады. Операцияның концепциясы негізінде, ол баланың эмоциялық іс-әрекет генезисін, қабылдауының дамуын қарастырады. Пиаженің концепциясы қазіргі кездегі әр түрлі ғылымдардың (логика, психология, социология, эпистемология т.б. тәсілдерін біріктіру негізінде жол көрсетеді. 
Пиаже балалардың когнитивті және моральді дамуы теорияларының авторы.

Еңбектері
---------

* "Баланың ойлауы мен сөйлеуі",
* "Генетикалық психологияның проблемалары",
* "Қарапайым логиканың құрылымдық генезисі" т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Temple Run** (ағылш. *Ғибадатханадан қашу*) — Роли қаласында (Солтүстік Каролина) орналасқан Imangi студиясымен жасалған ақыр шегі жоқ (яғни, бітіру мүмкін емес) ойын.

Ойын құбыжық маймылдармен қорғалатын ғибадатханадан пұтты ұрлағысы келген бірнеше қызыққұмар зерттеушілер туралы әңгімелейді. Ойыншы зерттеушілерді сенсорлы экрандағы қарапайым қол қозғалыстарымен немесе құрылғыны бір жаққа еңкейту арқылы басқарады. Ойынның мақсаты — майымлдарға жем болмай, неғұрлым ұзағырақ жүгіріп өту. Ойын iOS және Android платформаларына шығарылған. Бастапқыа ойын тек iOS операциялық жүйесіне шығарылды, бірақ 2012 жылдың наурыз айныда Android қолданушыларына да қолжетімді болды.

iTunes Store желілік дүкенінде 2011 жылдың желтоқсан айының ең көп жазылған ойындарының қатарына кірді, сонымен қатар тегін бағдарламаларың қатарында бірінші орынға иемденді. Ойынды Android операциялық жүйесіне шығарғанда, ойыншылар оны үш күн ішінде миллион рет жазып үлгерді. Бұрын ойын 99 цент бағасымен сатылатын еді, бірақ Imangi Stuios 2011 жылдың алдында бұл ойынды freemium (ru) моделіне көшіріп, тегін қылды. Бұның орнына құрастырушылар ойын ішіндегі теңгелерді сатумен ақша табады. Android-қа шыққан ойын үлгісі алғашқы күннен бастап тегін болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ойын құрастырушының ресми сайты
TeamViewer ([tiːm'vjuːə]) - компьютерлерді ортақ пайдалануды және файлдарды басқару мен басқарылатын файлдар арасында бөлісу, бейне байланыс және веб-конференциялар. TeamViewer Microsoft Windows, Mac OS X, Linux, Chrome OS, iOS, Android, RT Windows, BlackBerry және Windows Phone 8 операциялық жүйелерінде жұмыс істейді.
Тікелей қосылудан басқа, брандмауэр мен NAT прокси арқылы, қашықтағы компьютерге веб-шолғыш арқылы кіруге болады. TeamViewer коммерциялық емес пайдаланушылар мен бизнес, премиум, корпоративтік нұсқаларын ақысыз пайдалануға болады.
TeamViewer GmbH 2005 жылы Берлине, Германияда құрылды. TeamViewer әлемнің 50 елінде жұмыс істейтін 15 миллионнан астам компьютерді қолданылады. Британиялық Permira жеке меншік акционерлік компаниясы TeamViewer GmbH компаниясын 2014 жылы Солтүстік Каролинадағы GFI Software бағдарламалық қамтамасыз етуін әзірлеуші ​​Durham-дан сатып алды.

Қауіпсіздік
-----------

### Шифрлеу

TeamViewer ақпаратты шифрлеу функциясына ие. Ол үшін жеке/-ортақ RSA кілттері қолданылады.

### Кодтама

Барлық программалық ақпараттар VeriSign технологиясы арқылы қорғалған. Бұл алынған ақпараттың сілтемесін білуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------
**Иоанн Росцелин** (*Johannes Roscelin*; 1050 - 1120 ж. ш.) - француз философы, теолог, номинализмнің бірінші ірі уәкілі.

Компьеннен (Франция) шыққан орта ғасыр схоласы, каноник, логика пәні мұғалімі. Шығармалары сақталмаған. Бірақ Кентербериялық Ансельм және Абелярдың айтысымен, Иоанн Росцелиннің аты қасиетті троицаны үш құдайдың - әке құдайының, бала құдайының жиынтығы деген күпірлі түсіндірмесімен әйгілі. Бұл "үштеистік" ілімді шіркеу айыптаған соң, Росцелин одан Суассоне соборында (1092) бас тартуға мәжбүр болды.

Росцелин орта ғасырлық философиядағы номиналистік дәстүрдің негізін қалаушылардың бірі Ансельмнің айтуына қарағанда, жалпы ұғымдар, ол үшін, тек есім, атаулар, "ауаның жаңғырығы"(flatus vocis) ғана. Росцелин пікірінше, дүниеде сезіммен қабылданатын жекелеген заттар ғана бар. Оның шығармаларынан Абелярға арналған бір хат сақталған[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік / Р.Н. Нұрғалиев, Ғ.Ғ.Ақмамбетов, Ж.М.Әбдільдин,т.б.- Алматы:Қазақ энциклопедиясы, 1996.- 526
**Бекет ата** — Маңғыстау, Үстірт, Жем бойындағы Бекет Ата есімімен байланысты жер асты ғимараттарының ортақ атауы.

Тарихы
------

Олар туралы халық жадында сан алуан аңыздар сақталған. Бекет Ата Мырзағұлұлы (1750- 1813) - әулие, халық батыры, абыз көреген, ағартушы, сәулетші. Туып, өскен жері Жем өзені бойындағы Ақмешіт Құлжан, Маңғыстау өңірі. Бекет Атаның білімдарлық, батырлық, әділдік, еңбексүйгіштік, абыз көріпкелдік қасиеттері өз дәуірінде ерекше танылған. Халық оны айрықша қадірлеп, әулие тұтқан. Адайлар өзінің ұранына айналдырған. Халық Бекет Атаның өмірін, қысылғанға жар болған ерекше қасиетін, әулиелігін ықыласпен әңгімелеп, ұрпақтан ұрпаққа ұластырған.

Тізімі және сипаттамасы
-----------------------

Бекет Ата бес мешіті бар. Оның бірі маңғыстаудан қашық емес, Оғыландыда, екіншісі Бейнеуде, үшіншісі Жем бойында, төртіншісі Арал жағасындағы Баялыда», бесіншісі Маңғыстау ауданы Тобықтыда дейді. Бекет Ата бұл мешіт-медреселерде құдайға құлшылық еткен, бала оқытқан. Бекет Ата ескерткішінің бірі - Жем өзені бойындағы Ақмешітте, Құлсары қаласына жақын жерде. Әктасты жартасқа қоржын там етіп ойып жасалған шағын ғимарат. Оның басына кейін қос кесене тұрғызылған. Екіншісі - Ескі Бейнеуде, ұлутасты шатқалға қашалған. Бөлмелері құлап, үгітіліп, байырғы қалпын жоғалта бастаған. Баялыдағы ескерткіш-ғимараттың жай-күйі мәлім емес. Бекет Атаның Оғыландыдағы жер асты ғимараты жақсы сақталған. Оңтүстік Үстірттің Маңғыстау ойысына тірелген бір тұмсығының үзіліп қалған шоқысына қашалған. Үш-төрт қанат киіз үй көлеміндей үш бөлме. Бекет ата мүрдесі осы бөлмелердің бірінің іргесіне қашап орналастырылған. Немересі Мұрынньң мүрдесі де осы бөлмеге қойылған. Кіреберіс бөлмеден жоғары шығатын есік арқылы жоғары бөлмеге баруға болады. Онда Бекет Атаның қызы жерленген.

Дереккөздер
-----------

АЛАШТЫҢ АРДАҒЫ:(елтанымдық және тілтанымдық жинақ).
Құрастырған Е.Е.Тілешов, Г.П.Әріпбек. Астана:"Руханият", 2010ж - 264 бет.
ISBN 978-601-80133-1-7


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Маңғыстау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Бейнеу ауданында | 
Бейнеу қорымы және Бекет ата жерасты мешіті • Омар мен Тұр күмбезі |
|  |
| Қарақия ауданында | 
Бекет ата мешіттері • Қызылсу қорымы • Сенек қорымы • Шопан ата қорымы мен мешіті • Қырғын қорымы |
|  |
| Маңғыстау ауданында | 
Сейсем ата қорымы • Уәли қорымы • Қарамола бейіті • Шақпақ ата мешіті мен қорымы • Масат ата жерасты мешіті мен қорымы • Қапаш мешіті • Ақүйік қорымы • Бекі қорымы • Қаратөбе қорымы • Қараман ата қорымы және жерасты мешіті • Қамысбай қорымы |
|  |
| Түпқараған ауданында | 
Бейсенбай қорымы • Тарас Шевченко мемориалдық кешені |

 |
**Иоганн Маттеус Бехштейн** - 11 шілде 1757 жылы туған, Вальтерсгаузенда – 23 ақпан 1822 жылы қайтыс болған – орнитолог, зоолог, ботаник.

Иоганн Маттеус Бехштейн
1785 жылы Зальцман институтында жаратылыстану және математикадан дәріс берген. Бехштейн орман және аңшылық қауымдастығын құрады. Ол аквариумистикаға да қызығушылық білдірген. Бехштейн ғылыми мақсатта көптеген балық түрлерін ұстаған.

Шығармашылығы
-------------

* *«Forstinsectologie»* (3 т. Гота, 1818);
* *«Forstbotanik»* (Эрфурт, 1810; 5 бас. Белена, 1841–1842);
* *«Forst– und Jagdwissenschaft nach allen ihren Theilen»* (5 том, Эрфурт, 1818–1821),
* *«Abbildungen naturhistorischer Gegenstände»* (8 том, Лейпциг, 1783–1810, 2 бас. 6 том, 1816–1823). 23 ақпан 1822 жылы қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Борис Наумович Бирман** (шығармашылық лақап аты – *Борис Вишневский*) – орыс актері, бард, режиссер және исценариші.

Биографиясы
-----------

Борис Бирман кинорежиссер отбасында дүниеге келеді. 1987 жылы Ленинград мемлекеттік театр институтында музыка және кинематография факультеті бойынша тәмамдап шығады.
1988-1990 жылдары Бирман «Народный дом» мемлекеттік театр-студисында актер болып жұмыс істейді. 
1979 жылы алғаш рет «Бабушкин внук» киносына түседі. Актер «Черный ворон», «Бандитский Петербург», «Подружка Осень», «Европейский конвой» хикаяларындағы жұмыстарынан кейін атақ-даңққа ие болады. 2003 жылы Владимир Бортко Бирманды Птицын рөліне шақырады. Қазір Санкт-Петербургте өмір сүреді.

Режиссерлік жұмыстары
---------------------

* 2000-2001 жыл – Улицы разбитых фонарей. Менты-3
* 2009 жыл – В огонь и воду

Сценариші
---------

* 2003 жыл – Агент национальной безопасности 4
* 2004 жыл – Лабиринты разума («Дежавю» хикаясы)

Дереккөздер
-----------
**Борис Павлович Гуревич** (20.9.1919 ж.т. Украина, Харьков қ.) – тарих ғыл. докт. (1971). Мәскеу мемл. университетін (1942), КСРО Тынық мұхиты институтының аспирантурасын (1947) бітірген. Марксизм-ленинизм институтының Қазақстандық бөлімшесінің ғылыми қызметкері (1942–1945) «Новое время» журналы редакциясының әдеби қызметкері (1947), КСРО ҒА Қытайтану институтының аға ғыл. қызметкері (1957), КСРО ҒА Шығыстану институтының аға ғыл. қызметкері, топ жетекшісі (1961), КСРО ҒА Тарих бөлімінің тарихи география және картография жөніндегі ғыл. кеңесінің мүшесі қызметтерін атқарды. «Орталық Азиядағы Ресей және Қытай» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Борис Фёдорович Андреев** (1915 жылы 27 қаңтарда Саратовта дүниеге келіп, 1982 жылы 25 сәуірде Мәскеуде дүниеден өткен) – совет театр және кино актері
[1].

1962 жылы КСРО-ның халық әртісі атағын алған. 1948, 1950 жылдары бірінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың иегері болады. Болашақ актердің балалық шағы мен жастық шағы Саратов губерниясы Аткарск қаласында өтеді. Борис Андреев жетінші сыныпты бітіргенінен кейін Саратовтағы комбайн зауытында электр жөндейтін жұмысшы болып жұмыс істейді. Ол сол кезден бастап ақ зауыттың драма үйірмесіне қатысады. Саратов актері И.А. Слонов Борис Андреевке Саратов театр техникумына түсуіне қолұшын береді. Ол бұл техникумды 1937 жылы тәмамдап шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   %D0%A4%D1%91%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87