**Фриц Цернике** (нидер. ; 16 шілде 1888 — 10 наурыз 1966) — голланд физигі, «фазалық контраст әдісін негіздегені үшін, әсіресе фаза-контрасттылық микроскопты ойлап тапқаны үшін» физика бойынша 1953 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшесі (1946), Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1956).

Өмірбаяны
---------

Цернике Амстердамда Карл Фридрих Август Цернике мен Антье Диперинктің отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы математика пәнінің мұғалімі болған және ол әкесінің физикаға деген құмарлығын алған. Амстердам университетінде химия (оның негіздері), математика және физиканы оқыды. 1912 жылы газдардағы опалесценция бойынша жұмысы үшін сыйлық берілді. 1913 жылы Гронинген университетінің астрономиялық зертханасында Джейкоб Корнелиус Каптейннің ассистенті болды. 1914 жылы Леонардом Орнштейнмен (ағыл.) бірге критикалық нүкте теориясы үшін Орнштейн-Цернике теңдеулерін шығарды. 1915 жылы сол университетте теориялық физика кафедрасына қызметке орналасып, 1920 жылы теориялық физика кафедрасының профессоры болып тағайындалды.

Негізгі еңбектері
-----------------

1930 жылы Цернике спектрлік сызықтарды зерттеу кезінде дифракциялық тор арқылы жасалған спектрлердегі әрбір негізгі сызықтың сол және оң жағында орналасқан *спектрлік елестер* деп аталатындар бастапқы сызықтан фазадан 90 градус тысқары екенін анықтады. 1933 жылы Санкт-Петербургтегі физикалық және медициналық конгрессте. Вагенинген қаласында Цернике алғаш рет микроскопияға қолданылатын фазалық контраст әдісін сипаттады. Ол ойыс айналардың пішінін тексеру үшін әдісті қолданды. Оның ашылуы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған бірінші фазалық контрастты микроскоптың негізі болды.

Оптика саласына қосқан тағы бір үлесі микроскоптар мен телескоптар сияқты оптикалық жүйелердегі кескін ақауларын немесе аберрацияларды тиімді сипаттаумен байланысты. Аберрацияларды көрсету бастапқыда ХІХ ғасырдың ортасында Людвиг Зайдель әзірлеген теорияға негізделген. Зайдельдің ұсынуы қуат сериясының кеңеюіне негізделген және ауытқулардың әртүрлі түрлері мен тәртібін нақты ажыратуға мүмкіндік бермеді. Ортогональды Цернике көпмүшеліктері оптикалық жүйелердегі әртүрлі аберрацияларды оңтайлы «теңдестіру» туралы осы көптен бері келе жатқан мәселені шешуге мүмкіндік берді. 1960 жылдардан бастап Цернике көпмүшеліктері оптикалық дизайнда, оптикалық метрологияда және кескінді талдауда кеңінен қолданылады.

Церникенің жұмысы когеренттілік теориясы (ағыл.) , жартылай когерентті жарық көздерін зерттеуге деген қызығушылықты оятуға көмектесті. 1938 жылы ол ван Циттерттің (ағыл.) (1934) қашықтағы сәулелену когеренттілігі туралы теоремасының қарапайым туындысын жариялады, қазір ван Циттерт — Цернике теоремасы (ағыл.) деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  F. Zernike (1888 - 1966)
2. ↑  Zernike; Frits (1888 - 1966)(қолжетпейтін сілтеме)  (ағыл.)

Сілтемелер
----------

* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат  (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951—1975 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Кокрофт / Уолтон (1951) •
Блох / Пёрселл (1952) •
Цернике (1953) •
Борн / Боте (1954) •
Лэмб / Куш (1955) •
Шокли / Бардин / Браттейн (1956) •
Янг / Ч. Ли (1957) •
Черенков / Франк / Тамм (1958) •
Сегре / Чемберлен (1959) •
Глазер (1960) •
Хофштадтер / Мёссбауэр (1961) •
Ландау (1962) •
Вигнер / Гепперт-Майер / Йенсен (1963) •
Таунс / Басов / Прохоров (1964) •
Томонага / Швингер / Фейнман (1965) •
Кастлер (1966) •
Бете (1967) •
Альварес (1968) •
Гелл-Ман (1969) •
Альфвен / Неель (1970) •
Габор (1971) •
Бардин / Купер / Шриффер (1972) •
Эсаки / Джайевер / Джозефсон (1973) •
Райл / Хьюиш (1974) •
О. Бор / Моттельсон / Рейнуотер (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |