recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бакиза Кажбанова** (1907 жыл – ? жыл) — Қазақстандағы әйелдер қозғалысының мүшесі. 1907 жылы қазіргі Қаратөбе ауданы, Орал облысында дүниеге келген.

Білімі
------

1927 жылы Орал губсовпарт мектебін, 1937 жылы Мәскеу қаласындағы Свердлов атындағы Бүкілодақтық коммунистік ауылшаруашылық университетін бітірген, 1946 жылы Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті жанындағы лениндік курсты бітірді.

Кәсіби мансабы
--------------

1930 жылдан бастап КПСС мүшесі. 1925-1940 жылдар аралығында Қаратөбе әйелдер бөлімінің, Жамбетті укомының, Сламкен (Фурманов) райком партиясының басшысы, Орал БК(б)П үйірме комитетінің әйелдер секторының меңгерушісі, Одан кейін, 1940-1946 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің нұсқаушы қызметін атқарған, Кабардин-Балқар АССР-нің Нальчик қалалық кеңесінің атқарушы комитетінің бөлім басшысы, одан кейін Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің аппаратында қызметтер атқарған. 
1946-1946 жылдары Қазақ КСР Ет-сүт өндіру өнеркәсіп министрінің орынбасары, 1949-1952 жылдары – Алматы қалалық комитет партиясының 2-ші хатшысы, Қостанай обком партиясының хатшысы, Қазақ КСР нан өнімдері Министрлігінің жауапты қызметшісі. Қазақстан КП(б) төртінші және алтыншы съезддерінің делегаты, 1952 жылы Қазақстан Компартиясының алтыншы съезінде Тексеру комиссиясының мүшесі болып сайланды. КСРО медальдары және ордендерімен марапатталған. 
1963 жылдан бері – одақ көлемінде маңызы бар жеке зейнеткер.

Дереккөзі
---------

1. ↑  Қазақ КСР қысқаша энциклопедиясы. 1 том, Алматы, 1985 жыл
Варениктер
**Варениктер** (укр. вареники) — тұщы қамырға әр түрлі начинка (ірімшік, картоп, саңырауқұлақ, шие, қарақұмық жармасын) қосып пісіреді. 

Вареникидің барлық түрі үшін бір-ақ түрлі қамыр пайдаланылады. Ұнды илеуге ыңғайлы ыдысқа немесе асханалық тақтайға төгеді де, ортасын шұңқырлап, оған суық су немесе сүт, жұмыртқа қосып илейді. Қамырды қолға, тақтайға жабыспайтындай болғанша, иі қанғанша илеу керек. Дайын қамырды дөңгелектеп, үстіне ұн себеді, сосын оған аздап қыздырып алған кастрюль төңкеріп 20—30 минут қояды. Бұдан соң қамырды жұқалап жайып, стаканмен немесе формамен дөңгелектеп кеседі де жұмыртқаның ақ уызын жағалы. Әрбір кесілген қамырға бір шай қасық начинка салып, шетін біріктіріп бүгеді. Вареникиді ыстық тұзды суға салып 6—8 минуттай жайлап қайнатады. Судың бетіне қалқып шыққан кезде сүзіп алып ыдысқа салады да, үстіне тортасынан айырған сары май құйып, қаймақ қосып дастарқанға қояды.

Галерея
-------

* ВарениктерВарениктер
* Ет варениктер қаймақпен бірге беріледіЕт варениктер қаймақпен бірге беріледі
* Шие тұшпарасы десерт ретіндеШие тұшпарасы десерт ретінде
* Қаймақ пен қытырлақ қосылған варениктерҚаймақ пен қытырлақ қосылған варениктер
* Жалқау варениктерЖалқау варениктер
* Картоп пен шантерелла қосылған варениктерКартоп пен шантерелла қосылған варениктер
* Сүзбе қосылған варениктерСүзбе қосылған варениктер
* Қырыққабат қосылған варениктерҚырыққабат қосылған варениктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ: Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы: Қаз. Сов. энцикл. Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 232 бет. ISBN 9965-36-414-1
Бұршаққынды үрме бұршақтың 100 г - 24 ккал

Құрамында С дәруменінің елеулі мөлшері, А дәрумен негізі, В тобының дәрумендері, Е дәрумені, фолий қышқылы, минералдар және жасұнық бар.

Тіпті басқа
-----------

Бұршаққынды үрме бұршақты дайындау әдісі (тұтастай, тікелей бұршаққында) оны үрме бұршақтың барлық түрлерінен ерекшелейді.

Саулықпен жадыра
----------------

Бұршаққынды үрме бұршақтың құрамындағы C, A, E дәрумендері, сондай-ақ мырыш бос радикалдармен тиімді күреседі және біздің терімізді жас әрі сау реңмен қамтамасыз етеді.

Сау жүрек
---------

Бұршаққынды үрме бұршақтың құрамындағы талшықтың, фолий қышқылының, магний мен калийдің үйлесуі инфаркт қауіп-қатерінің туындауын төмендетеді.

Жас әрі нәзік
-------------

Бастапқыды асқа бұл көкөністің тек дәндері ғана қолданылды. Үрме бұршақтың жас бұршаққындарынан ләззат табуды түсінгендердің алғашқылары итальяндықтар болды (XVII ғасыр). Сол заманда ол пісіп кетпеу үшін қамдана отырып, бақшаға күнде қарап, жас үрме бұршақты жинаған. Уақыт өте, бағбандар француз үрме бұршағы (French Beans) деп аталатын нәзік бұршаққынды сұрыпты шығарды.

Майлы үрме бұршақ Сары бұршаққынды үрме бұршақты француздар майлы үрме бұршақ деп атайды, мүмкін бұл оның түсіне және ауызда еру қабілетіне байланысты болар. Сары собықты бұршақтар

Мінсіз тұлға үшін
-----------------

Жасыл және сары бұршаққынды үрме бұршақ жеуге жарамды жас бұршаққындарды асқа қолдану үшін өсіріледі. Бұл емдәмдік тағамның маңызды кұрамдас бөлігі. Ол басқа үрме бұршақтармен салыстырғанда ағуыздарға аса бай емес, бірақ құрамында көбірек дәрумендер бар.

Құрғақ бұршақтармен салыстырғанда құрамындағы талшықтардың азырақ мөлшерінің арқасында, оның нәрлілігі төмен және оңай сіңіріледі.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Көкөністер энциклопедиясы
**Манхэттен жобасы** (Manhattan Project) — АҚШ билігінің зерттеу жобасы (1942–45), оны жүзеге асыру бірінші атом бомбасын жасауға ықпал етті.

1939 жылы АҚШ ғалымдары президент Ф.Рузвельтті ядролық ыдыратуды әскери мақсатта қолдану мүмкіндігін зерттеу бағдарламасын бекітуге көндіреді; бұған 6000 доллар бөлінеді. 

1942 жылға таман жоба ертеректе зерттеудің көп бөлігі өткізілген Колумбия университеті орналасқан жеріне байланысты «Манхэттен» деген кодты атауға ие болды. Сондай-ақ зерттеулер Калифорния университетінде және Чикаго университетінде өткізілген. 1943 жылы бомбаны өндіретін зертхана Нью-Мексикодағы Лос АЛАМОСТЕ құрылған, оның штатына енген ғалымдарды Р.ОППЕНГЕЙМЕР басқарған.

Өндіріс Теннеси шт. Ок Риджде де, Вашингтон шт. Хартфордта да салынған болатын. 

Бомба алғаш рет Нью-Мексиконың оңтүстігіндегі Аламогордо авиабазасында сынақтан өткізілді. Жалпы, жобаны жүзеге асыру үшін шамамен 2 миллиарда доллар жұмсалды, оған 125 000 адам қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Ақтөбе 1 (Күйіктік) қалажұрты** — Қоғам ауылының солтүстік-батысында , 11 км жерде орналасқан 8-13 ғасырларға жататын археологиялық мекен.

Сипаты
------

**Географиялық координаттары:** 42Т 437015 UTM 4753515. 1970 ж. Отырар археологиялық экспедициясы (К.А.Ақышев) зерттеген. Қала үш бөліктен тұрады. Қала қалдығы үш қабатты : цитадель, шахристан және рабадтан тұрады. Цитадель шахристанның ортасында орналасқан, көлемі 80×30 м, биіктігі 5,5 м. Шахристан дөңгеленген пәс төбе болып қалған, оның диаметрі 200 м-дей, мұнаралы қабырғамен қоршалған. Шахристанға батыс және солтүстік жағынан кіретін болған. Рабад шахристанға оңтүстіктен жапсарласады. Оның орны көне каналдың бойына топтасқан биіктігі мен аумағы әртүрлі жайдақ төбе түрінде сақталған. Керамикасы асханалық көзелер , құмдар, су таситын құмыралар , дастархандар мен ошақтардың сынығынан тұрады. Сырлы керамикадан тостағандар, жайдак және дискітәріздес табанды кеселер бар. Шыңылтыры мөлдір, ақ ангобтың үстінен жағылған. Өрнектері қызыл, ашық қоңыр бояулармен жасалған. Өрнектері әдетте, орама гүлдерден тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы, Отырар ауданы, Алматы 2007
Панопа көгілдір көбелегі — Голубянка панопа Palaeophilotes panope Eversmann, 1851. Өте сирек кездесетін түр.Солтүстік Каспий маңы эндемигі сірә. Тек Атырау облысынан (бұрынғы Гурьев) табылған. Бояуы мен құрсақ бөлігінің құрылысы жағынан туыстың ең ерекше түрі. Далалы жерлерде тіршілік етеді. Жылына бір рет ұрпақ береді. Қазіргі кезде солтүстік-батыс Қазақстан даласының көп бөлігі игерілген, ол түр санына кері әсерін тигізіп отыр. Түрді қорғау үшін тіршілік ететін мекенін анықтап,қорғау шараларын ұйымдастыру керек.Ең алдымен тур популяциясын Индер көлі маңынан іздеп табу керек, түр сол жерден сипатталынып жазылған.
Ақсу ауылындағы Даңқ мемориалы

Орнатылу себебі
---------------

Ұлы Отан соғысы жылдары Талдықорған облысы Ақсу ауданының Ақсу ауылының 190-нан аса тұрғыны майдан даласында қаза болды. Ақсу ауылындағы жерлес-жауынгерлерге арналған Даңқ мемориалының ашылуы совет халқының фашистік германияны Жеңісінің 40-жылдығына арналған.Тек ескерткіш алғаш салынған жылы 392 адамның аты жөні қабырғаға жазылып ілінген. Оның ішінде Совет Одағының батыры атағын алған 2 адам бар. 2005 жылы қосымша тағы 2 адамның есімі тіркелді.

### **Құрылған жылы**:

1985 жыл

Авторлары
---------

Ескерткіш авторы – мүсінші Е. Қудабаев, сәулетшісі Р. Термер

Мемориал құрылысы
-----------------

Мемориалдың орталығы мрамордан құйылған, 12-метрлік темір-бетоннан тұрғызылған обелиск болып табылады. Жоғарғы жағындағы алюминді сақинаға «1941-1945» деп жазылған, жоғарғы жағында бесжұлдыз қадалған. Обелиск биіктігі 0,80 см, ауданы 1,27 смх1,27 см болатын тік бұрышты қызыл гранитпен қапталған. Ескерткіштің қабырғаларына «Ер есімі ел есінде» деген және ҰОС құрбан болғандардың есімдері жазылған.Обелисктің жанына гипстен жасалған биіктігі 0,70 см.болатын совет солдаттары мүсінделген мәрмәрлі постамент (биіктігі 1,8м) орналасқан. Орталықта орналасқан (обелиск және 2 мүсін) безендірілген шойынмен (3мх5м) қоршалған, бұрыштарына күміс түсті 4 шырақтар орналасқан. Мемориал орналасқан алаңқай, диаметрі 21 см болатын дөңгелек пішінді. Оның беті көк шөппен көмкерілген. Алаңқайдың периметріне қарай обелисктің екі жағынан биіктігі 2,10 см, ені 0,45 см. бетонды жартылай дөңгелек жасаған Жетыбаев (Маңғышлақ) ұлу тасынан қапталған стелла қоршап тұр. Стеллалардың арасы 7м стелланың ішкі және сыртқы беттерінде алюминнен совет солдатының, соғыс құралдары, соғыстан көріністер бейнеленген. Қызыл түске боялған ірі әріптермен жазылған «*Помните*» деген жазу, стелланың ішкі жағында **ҰОС** қайтыс болған 194 жерлес-жауынгерлердің, оның ішінде 2 Совет Одағының Батырлары: Н. Есеболатов пен Е. Сиқымовтың аттары жазылған мраморлы тақталар ілінген.

Маңыздылығы
-----------

Бұл ескерткіш бүгінгі бейбіт күнде өмір кешуге қол жеткізген Отан үшін от кешкен 1941-45 жылдардағы фашистермен болған қанды шайқастан қаза болған Қазақстандықтардың құрметіне арналып қойылды.

Дереккөз
--------

1. ↑  Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының жеке ақпараты

* 
*
**Аққараған** - сәндік өсімдік, жапырақтары күрделі қауырсынды, шеті жұмыр да сопақ. Гүлдері ақ, жұпар иісті болады, шоқталып тұрады. Қосалқы жапырақтарының сыртқы бітімі өткір қылтанды,тікен сияқты.

Химиялық құрамы
---------------

Аққараған гүлдерінде эфир майы бар, одан петролей эфирінің сығындысы алынады. Аққараған гүлдерінен алынған майдың құрамында индол, бензилалкоголь, метил эфирі, антранил қышқылы, гелиотропин, линалол кездеседі.

Қолданылуы
----------

Аққараған гүлдерін онымен тең мөлшерде алынған бозжиде гүлдерімен, түркстан арстан құйрығы, долана гүлдерімен, дәрілік мелисса, жалбыз шөбімен араластырып жасаған қайнатындыны жүрек ауруларынан азап шегетін науқас адамдарға бергенде жақсы әсер етеді. Науқастың демігуі басылады, тахикардия ұстамасы тоқтап, жүректің сыздап ауруы басылады.Оны ішкен кезде демалыстың баяулағаны байқалады. Жоғарыда көрсетілген өсімдіктерден жасалған препарат ұзақ уақытқа қан қысымының қалыпты жағдайына келуіне мүмкіндік береді, сондықтан оны гипертониялық аурулар кезінде ішуге болады. Аққарағанды түркстан арыстанқұйрығымен, доланамен сұр ақбас шөппен, қылшамен, көкемаралмен , құмаймен араластырып жүрек-қан тамырлары ауруларымен сырқаттанғанда(гипертония,миокард инфарктісі, миокардиосклероз, артериосклероз, церебросклероз,стенокардия) қолдануға болады. Халық медицинасында аққарағанның жас бұтақтары қабығының белгілі қоспаға ашытқан тұнбасын асқазан сөлінің қышқылдануы салдарынан пайда болатын запыранды кекірік кезінде тамшы түрінде ішеді.

Тағы қараңыз
------------

1. Өсімдік
2. Қазақстан өсімдіктері

Дереккөздер
-----------

1↑ "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков. "Қазақстан" баспасы,1975.
**Рұстақ** — орта ғасырларда парсы немесе арабтың ықпалында болған елдердегі ауылдық елді мекен. Бұл сөз орталық парсы терминінен парсы тілінде **روستاق**, «ростаг» («ауыл», «көрші», «қала маңы») қалыптасқан.

Ортағасырлық араб және парсы жағрапиялық терминдеріндегі жағрапия туралы трактатта бұл термин негізгі мағынада («ауыл, қаладан айырмашылығы») және әкімшілік бірлікті, ауылдық округті білдіретін нақты термин ретінде қолданылады.

Әдебиеттер
----------

* Н. С. Терлецкий. Тәжіктер арасында ағаштарды қастерлеу мәселесі (қажылық пен ғибадаттың мұсылмандық тәжірибесі аясында кипариске табыну). 238 бет, 58 ескерту.

Сілтемелер
----------

* Rustāḳ. // Ислам энциклопедиясы.  (ағыл.)
**Қулық бие** – алғаш құлындаған байтал, тұмса бие.

Мінез-құлқы, күтімі
-------------------

Жылқышылар алғаш құлындайтын байталды көбінесе көзден таса қылмауға тырысады. Оны қадағалап туғызып, құлынның шаранасын жалатып, оның сызға, тоңға жатып қалмауын қадағалайды. Жылқы мінезіне қанық жылқышылар "қулық-құлынжанды" дейді, себебі жыл сайын құлындап жүрген биелердей емес қулық биелер құлынын қызғанғыш болып келеді. Құлынына жақындаған өзге малды, тіптен адамды да қыршып алудан тайынбайды. Қулық биенің құлынын "қулық құлын" деп атайды. Бие байланған уақытта қулық бие де бірге байланады. Оны алғаш сауарда бауырына сауыншы абайлап отырады. Тіптен кейбірін алғашында күрделеп барып сауып, бірте-бірте күрделемей саууға үйретеді. Бұның барлығы оның тай кезінде мініліп үйретілген, үйретілмегеніне байланысты. Егер тайында мінілген болса сауын кезінде бауырына отырған адамды жатырқамай, бірден тыныш тұрып сауғызады. Қулық биені бұрыннан байланып жүрген биелердей ұзақ саумайды. Көбіне құлыны жетіліп өсу үшін ертерек ағытып жібереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Добросмыслов А.И. Скотоводство в Тургайской области. Оренбург: Тургайский обл. стат. комитет, 1895;
* Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969;
* Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының қазақша атаулары. Алматы: Қайнар, 1986;
* Жанәбілов Ш. Жылқы атаулары. Ер қанаты. Жинақ. Құраст. Ж.Аупбаев. Алматы: Қайнар, 1987. 300-322-бб.;
* ҚӘТС. 10-том. Алматы: Арыс, 2008;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Көркем жазу** (грек. *kalligraghia*- сұлулық, әдемілік, көркемдік, жақсы сапа) - анық, әдемі жазу өнері. Бастауыш мектепте пән ретінде кейіннен қалыптасты. Қазіргі кезеңде Көркем жазу елімізде бастауыш сыныптарда оқылатын қазақ тілі бағдарламасына арнаулы курс ретінде еніп отыр. Көркем жазу қағидалары әсіресе грамматика мен емлені оқытуда басшылыққа алынады. Жазудың графикалық жақтарын үйретудегі мақсат дыбысты әріппен белгілей білу, жазудың сыртқы түрін, әріптердің әдемілігі мен тіркесу жолдарын игеру, әріп элементтерін сақтай жазу, шапшаң жазу, көшіріп жазу, естіп жазу, санаумен жазу, сөйлемді, тұтас тексті дұрыс, анық, таза жаза білу, ойын бірте-бірте жазба түрде баяндай білу секілді дағдыларды меңгеру болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3

Ішкі сілтемелер
---------------

* Каллиграфия
Төменгі Калифорния
Төменгі Калифорния - (Baja California), Мексиканың солтүстік-батысындағы жарты арал. Солтүстігінде АҚШ шекарасы, батысында Атлант Мұхиты, ал шығысында Калифорния шығанағы орналасқан. Ұзындығы-1220 км, ауданы-143 396 км². Әкімшілік қатынасы екіге бөлінеді: Төменгі Калифорния және Төменгі оңтүстік Калифорния. Жағалауға 3200 км, арал жағалаулары айлақпен қорғалған. 9ғ. бұрын халық қоныстанған, 1533ж. испандар келген. Иезуит-миссионерлер 17ғ. екінші жартысында осында қалған, бірақ барлық жергілікті үндістер испандар әкелген эпидемиялық аурудан қырылған. Бұл жер басқа жерден бөлініп қалған. 1846-1848ж. америка-мексика соғысынан кейін Американың Калифорния штатына келісімшартпен енген.

Сілтемелер
----------

* (ағылш.) Штат үкiметi Мұрағатталған 11 қазанның 2006 жылы.
* Штат үкiметi.
* Штат қалалары және почталық индекстері.
**Қуыршақтар алқабы** — Жаклин Сюзанн жазған 1966 жылғы американдық роман. 30 миллионнан астам данамен сатылған роман онжылдықтағы ең үлкен бестселлер болды. 1967 жылы экранға шығарылды.

Мазмұны
-------

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін роман кәсіби мансабын бастап, оларды елестетпейтін биіктерге көтеріп, содан кейін өздерін жойып жіберетін үш жас әйелдің хронологиясын баяндайды.

«Қуыршақтар» деп роман кейіпкерлері барбитураттарды, ал «қуыршақтар алқабы» деп Голливудты білдіреді, өйткені көптеген Голливуд жұлдыздары «қуыршақтарды» теріс пайдаланатындықтан.

Прототиптер
-----------

Жаклин Сюзанн романның қызғылт түсті қағазға бас әріппен басылған қолжазбасын баспаға әкелді.

Нили О'Хара Джуди Гарландқа негізделген деп есептеледі, ал Дженнифер Кэрол Лэндиске негізделген. Бродвей мюзиклдерінің жұлдызы және автордың кумирі Этель Мерман романда Хелен Лоусон деген атпен бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Penny Stallings & Mandelbaum Howard. *Flesh and Fantasy*. New York: St. Martin’s Press, 1978. ISBN 0-06-055175-5. P. 242—247.
**Халдун Халифа Әл Мүбәрак**  ( араб.: خلدون المبارك‎ род.Біріккен Араб Әмірліктерінің кәсіпкері, Mubadala Investment Company бас директоры және басқарушы директоры.

Абу-Дабиде дүниеге келген. АҚШ-та білім алған ол құрылыс және жылжымайтын мүлік саласындағы мансабын Mubadala Development бас директоры қызметінен бастады. Ол First Abu Daphi Bank, Aldar Properties және Ferrari  сияқты бірқатар директорлар кеңесінде отырады. Әл-Мүбарак сонымен қатар Абу-Даби Әмірлігінің Атқарушы кеңесінің мүшесі және атқарушы органның төрағасы болып табылады.

2008 жылдың қыркүйегінде Абу-Даби Юнайтед тобы клубты сатып алған кезде Әл Мубарак «Манчестер Сити» футбол клубының төрағасы болды. Әл-Мүбарак «корольдік отбасының ең сенімді кеңесшілерінің бірі» болып саналады.

Ескертпелер
-----------

1. ↑   *NYU to Open Campus in Abu Dhabi*. **21**.. Retrieved 28 December 2008.
2. ↑  Khaldoon Khalifa Al Mubarak, *Mubadala*. Тексерілді 20 ақпанның 2021.
**Тайпан жыланы**(лат. *Oxyuranus*) — улы жыландар тұқымдасына жататын өте улы жылан. Бұл жыландардың екі түрі бар: Жағалау тайпаны және Папуа тайпаны.

Жалпы анықтама
--------------

Тайпан жыланының ұзындығы 3,3 м-ге дейін жетеді. Улы тістерінің ұзындығы 13 мм-дей. Улы бездерінде шамамен 400 мг-дай уы болады. Денесінің үстіңгі жағы қою қоңыр түсті, бауыры сарғылт, кейде ақсары дақтары болады. Басы үлкен, кеудесінен айқын бөлінген. Ызақорлығы, денесінің ірілігі және шапшаңдығы жөнінен әлемде кездесетін улы жыландардың ішіндегі ең қауіптісі болып саналады. Жаз мезгілінде 7-20 жұмыртқа салады. Жұмыртқаны жаңадан жарып шыққан кездегі ұзындығы 30 см-дей болады. Бұл жыландар Австралияның Квинсленд штаты мен Папуа-Жаңа Гвинеяның оңтүстік жағалауларында таралған. Негізгі қорегі - ұсақ сүтқоректілер, егеуқұйрықтар, тышқандар. Оларды әдетте қант қызылшасы өсетін плантациялардан жиі кездестіруге болады. Өйткені осы жерден қант қызылшасымен қоректенетін егеуқұйрықтарды жейді. Бұл жыланның уы өте күшті. Тайпанның бір шаққанда бөлетін уы 100 адамды өлтіре алады. Уының күші кобрадан 100 есе, қара мамбо жыланынан 50 есе күшті улы жылан. Тайпан жыланының уы шаққаннан кейін адамды 4-12 сағатта өлімге душар етеді. Шаққан кезде адамның басы ауырып, жүрегі айнып құсады, іші ауырады, тыныс алуы қиындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ITIS (Integrated Taxonomic Information System). www.itis.gov.
2. ↑  1100 қызықты деректер, Улы жәндіктер, 14-ші бет
**Австрия-Германия шарты** (07.10.1879, Вена) - Австро-Венгрия мен Германия арасындағы одақ туралы шарт.  

Бастапқыда 5 жылға жасалғанмен, кейінен бірнеше рет ұзартылды. Шарт ең алдымен Ресейге және Францияға қарсы бағытталды; 1814-18 ж. 1-ші дүние жүздік соғыста Антантаға қарсы шыққан Германия, Австрия, Венгрия және олардың сыбайластары арасындағы соғыс одағының негізін қалады.  

Австрия-Германия шартының 1-ші статьясында былай делінді: егер шарттасушы елдердің біріне Ресей шабуыл жасайтын болса, онда осы шартқа қатысушы екі жақ бір-біріне көмек беруге және екі ел өзара келісіп алмайынша, бітім жасаспауға міндетенді. Шарттың екінші статьясында былай делінді: егер шартқа отырған екі жақтың біріне басқа бір мемлекет тиісе қалса, онда екі жақ өзінің одақтасына тілектес болып бейтараптық сақтайды. Ал егер тиісуші жақ Ресейден жәрдем алаты болса, онда осы шарттың бірінші статьясы күшіне енеді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Синай тауы
Синай тауы Хорив, Мусса, Габал Мусса және Жабал Мусса деген атаулармен де белгілі.
Бүл таудың басында қира- ған мешіт пен шіркеу қал- дықтары бар.
Кейінірек ескі ғимараттар орнына Грек православиялық шағын шіркеуі салынған.

Синай тауы Әулие Екатерина тауының жанында орналасқан. Әулие Екатөрина тауы Синай түбөгіндөгі ең биік тау болып табылады.
Бәдеуилердің дәстүрі бойынша, Синай тауы Құдайдың израильдықтарға берген заңды жері деп есептеледі.
Бәдеуилер негізінен шөлде өмір сүретін араб этникалық топтарына жатады.

Жорамалдар бойынша, дәл осы жерде Моисей он түрлі уағыз алған екен.
Синай тауына баратын екі бағыт бар. Екеуі де Әулие Екатерина шіркеуінөн бастау алады.
Таудың биікшігі 2285 м-ді қүрайды
Синай тауының ислам дінінде орны бөлек. Осы жерден Мұхаммед пайғамбар пырақпен аспанға көтерілген жер деп саналады.
Ең үзақ және тар жол Сикет Эль Башаит болып табылады. Тауға жету үшін жаяу жүргіншіге 2,5 сағат уақыт кетеді.

Ол Мысырдағы Синай түбегіндегі орналасқан Әулие Кэтрин қала- сында орналасқан.
Анағүрлым тік және жайлы жол «Сикет Саидна Мұса» деп аталады. Ол ежелгі уақытта сиынушылардың жүрген жолы болған. Жол тастан қашалып жасалынғаң ұзындығы 3700 м-ді құрайды.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Ана мешіті
Америкадағы Ана мешіті - Құрама Штаттардағы ең ескі, арнайы салынғаң мұсылмандардың құлшылық ететін үйі.
АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ұлы дағдарыстан шыға алмай жатқанда Седар Рапидс қаласындағы мұсылман әулеттері біріге жұмылып, ұйымдасқан түрде құлшылық ететін орын салуға кіріскен. Мешіттің құрылысы 1934 жылы аяқталды. 

Ең алғаш құрылысы біткенде мешіттің сырт көрінісі екі қабатты мектеп ғимараты немесе ауыл шіркеуі сияқты болды. Оның кіреберісіндегі кішкентай жасыл күмбезінен басқа ислам сәулет өнеріне тән ешқандай белгілері болған жоқ. Тек тақтайшадағы ағылшынша және арабша жазылған сөздер ғана құрылыстың мұсылмандардың құлшылық ету үйі екенін білдіріп тұрды.
Бірінші қабат тек қана дұға қылу мақсатында қолданылды, ал екінші қабат әлеуметтік мақсаттарда пайдаланылды. 

Өзіндік ерекшелігі бар Америкадағы Ана мешіті тек қана мешіт емес, мәдени және тарихи орталық болып қалды. Мешіт 1996 жылы Ұлттық мәдени орындардың тізіміне енді. Америкадағы Ана мешіті - Құрама Штаттарда салынған алғашқы мұсылман мешіті. Ол Айова штатының тарихи ескерткіштер тізіміне және тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілген. Шығыс Айова өңірі қазірде 30 түрлі елден келген 700-ден аса мұсылман отбасыларының мекені болып отыр. 

Тұрғындардың кейбірі жаңадан келген иммигранттар болса, енді бірі - осында төрт ұрпақтан бері отырғандар. Седар Рапидстегі жаңа мұсылман орталығы 1970 жылы салынып бітті. Бүгінде ол - жергілікті мұсылмандардың құлшылық ететін және әлеуметтік шаралар өткізетін үйі. АҚШ-тың Айова штатында болған жойқын су тасқыны Құрама Штаттардағы ең ескі мешітке зақым келтірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**«Күн өткенде»** (ағылш. *A Day's Wait*) — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэй жазған әңгіме.

Туынды оның 1933 жылы шыққан «Жеңімпазға ешнәрсе тимейді» жинағында жарияланды.

Әңгіме тұмаурап қалған баланы күткен әкенің тілімен баяндалады.

Желісі
------

Америкада тоғыз жасар бір бала тұмау ұстап қалып, күнін төсекте өткізуге мәжбүр болады. Әкесі оған дәрігер шақырғанда, ол баланың температурасын өлшеп, 102 градус болғанын айтады және дәрісін береді. Баланың көңілі басылғаны сонша, ол әкесінің оқып берген пираттар туралы кітабын да елемей қояды. Әке болса өз істерімен сыртқа шығады. Оралғанда баласы сол қалпында жатыр. Ол баланың температурасын тағы өлшейді, еш өзгермегенін айтады және күйінуге себеп жоғын жеткізеді. Баласы келіседі, бірақ кенеттен өзінің өлуіне шейін қанша уақыт қалды деп сұрайды. Таң қалған әкесі осындай температурадан адам өлмейтінін айтады. Баласы болса, Францияда басқа бір баладан науқастың дене температурасы 44 градустан асқанда ол әлбетте өледі деп естігенін айтады. Көзі жеткен әкесі Фаренгейт пен Цельсий градустары арасындағы айырмашылықты баласына түсіндіреді. Сонда көңілі орнына түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A Day´s Wait by Ernest Hemingway


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Эрнест Хемингуэйдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Көктем сулары • Күн де шығады (Фиеста) • Қош бол, майдан! • Бар мен жоқ • Қоңырау кімге соғылады • Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде • Шал мен теңіз • Мұхиттағы аралдар • Эдем бағы • Шындықтың нышандары |
|  |
| Таңдаулы әңгімелері | 
Ник Адамс туралы әңгімелер • Революционер • Жаңбырдың астында қалған мысық • Бүгін жұма • Сыйға арналған шымшық • Жеңілмеген • Таза, жарқын жер • Күн өткенде • Килиманджаро — қарлы тау • Жаһанның астанасы • Фрэнсис Макомбердің қысқа бақыты |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өзіңмен алып жүретін мереке • Түстен кейінгі ажал • Африканың жасыл жоталары • Қатерлі жаз • 88 өлең • Эсселер • Хаттар |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Эрнест Хемингуэйдың қазақшаға аударылуы • Санат:Эрнест Хемингуэй шығармаларының экрандалуы |

 |
**Лусила де Мариа дель Перпетуо Сокорро Годой Алькаяга**, қысқартылғанда *Лусила Годой Алькаяга* (исп. *Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga*), көбіне **Габриела Мистраль** бүркеншік атымен жақсы танымал (исп. *Gabriela Mistral*; 7 сәуір 1889(18890407) — 10 қаңтар 1957) — чилилік поэтесса, ағартушы, дипломат, әйелдер құқығын үшін күрескер, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

Пабло Неруда, Висенте Уидобро және Пабло де Рокамен бірге Мистраль чилилік поэзиясының үлкен төрттігіне кіреді.

Өмірбаяны
---------

16 жасынан бастап мұғалім. 1924 жылдан бастап Италияда, 1933—35 жылдары Испанияда, 1935—37 жылдары Португалияда, 1938—46 жылдары Бразилияда, АҚШ-та дипломатиялық қызмет атқарды; Ұлттар Лигасы мен БҰҰ жұмысына қатысты (1946).

Ол өзінің алғашқы өлеңдерін 1903 жылы жариялады. Мистраль өзінің басынан өткерген жеке драмасы трагедиялық «Өлім сонеттерін» (1914) жасауға шабыттандырды. «Үмітсіз» (1922) жыр кітабында ақын қыздың ішкі жан дүниесі өрнектелген. Мистральдің екінші өлеңдер жинағы – «Тала» (1938) оның поэзиясы ауқымының кеңейгенін айғақтайды: беймаза жанның мойындауы Латын Америкасындағы миллиондаған қарапайым адамдардың сезімін бойына сіңіреді. Мистраль құрлықтағы алғашқылардың бірі болып үндістердің дүниетанымын поэзияның қасиетіне айналдырып, испан поэмасының дәстүрлерін алғашқы қауымның балғын анимистік бейнелермен үйлестірді. Оның соңғы жинағы «Сығынды» (1954).

1945 жылы ол «оның есімін бүкіл Латын Америкасы үшін идеалистік ұмтылыстың символына айналдырды шынайы сезім поэзиясы үшін» әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды.

Чили ақыны Фредерик Мистралдың атымен лақап ат алды. Бір қызығы, ол да 1904 жылы Нобель сыйлығы да алған.

Меркурийдегі кратер Габриела Мистралдың есімімен аталған.

Кітаптар
--------

* «Өлім сонеттері» (*Sonetos de la Muerte*, 1914)
* «Үмітсіз» (*Desolación*, 1922)
* *Lecturas para Mujeres, )*1923)
* «Нәзіктік» (*Ternura*, 1924)
* *Nubes Blancas y Breve* *Descripción de Chile* (1934)
* «Орманды кесу» (*Tala*, 1938)
* *Antología* (1941)
* «Cығынды» (*Lagar*, 1954)
* *Recados Contando a Chile* (*1957*)
* *Poema de Chile* (1967, қайтыс болғаннан кейін жарияланған)

Естелік
-------

2010 жылы Сантьягода оның атындағы мәдени орталық (Centro Cultural Gabriela Mistral — GAM) ашылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Латын Америкасы: Энциклопедиялық анықтамалық, Мәскеу, Совет энциклопедиясы, 1982

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жазушылар. Габриела Мистраль
* Pavón C. Una supertición chilena (Sobre "Габриэла Мистраль: una mujer sin rostro, de Lila Zemborain) //Página 12, 20 de julio de 2003
* - Г. Мистраль
Екі палаталы парламенттер     Бір палаталы парламенттер     Парламенті жоқ елдер(2017 жылдың соңына қарай)
**Заң шығарушы билік** — демократиялық-құқықтық елдерде қалыптасқан мемлекеттік билікті тармақтарға бөлу принципіне сәйкес мемлекеттегі бірін-бірі теңестіретін үш биліктің бір тармағы; заң шығару өкілеттілігінің жиынтығы, сондай-ақ, осы өкілеттілікті жүзеге асырушы мемлекеттік органдар жүйесі.

Заң шығарушы билік конституциядан кейінгі жоғары заң күші бар нормативтік актілерді – заңдарды шығару құқығын түбегейлі иеленеді. Сондай-ақ, бірқатар елдерде заң шығарушы билікке бюджет пен қаржы заңдарын қабылдау құқығы және атқарушы биліктің – үкіметтің қызметіне бақылау жасау құқығы берілген. Демократиялық-құқықтық мемлекеттерде заң шығарушы билікті тек арнаулы заң шығарушы органдар (парламент, федерация субъектілерінің заң шығарушы органдары) ғана емес, сонымен бірге референдум жолымен тікелей халықтың өзі, ал кейбір реттерде – өкілдік берілген немесе төтенше заң шығарушылық тәртіппен атқарушы билік органдары да жүзеге асыруы мүмкін. Парламенттік басқару пішімін қабылдаған елдерде (мыс. Түркияда) парламент заң шығарушы билік органы болып саналады, атқарушы билік заң шығарушы биліктің алдында жауапкершілік арқалайды. Ал кейбір мемлекеттердің конституцияларында заң шығарушы билік монарх пен парламентке немесе парламент палаталарына және парламенттің құрамдас бөлігі ретіндегі мемлекет басшысына бірдей тиесілі. Абсолют монархиялық басқару пішімі сақталған елдерде заң шығарушы билікті тек қана монарх жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасында заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілетті орган – қос палаталы Қазақстан Республикасының Парламенті. Оның заң шығарушы билікгі заң қабылдау жөніндегі өкілдіктері жиынтығын білдіреді. Сондай-ақ, заң шығарушы билікті халық (референдум жолымен), Конституцияда көзделген реттерде республика Президенті де жүзеге асыра алады.[1]

Тағы қараңыз
------------

* Сот билігі
* Атқарушы билік
* Демократия
* Биліктің бөлінуі
* Құқықтық мемлекет

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ Энциклопедиясы», 4 том 3 бөлім


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Мемлекет пен құқық теориясы |
| --- |
|  |
| Мемлекет теориясы | 
Мемлекет • Мемлекеттік билік (Заң шығарушы билік / Атқарушы билік / Сот билігі) • Мемлекеттік басқару формасы • Мемлекеттік құрылым түрлері • Саяси режим • Мемлекеттік аппарат • Саяси жүйе • Саяси мәдениет |
|  |
| Құқық теориясы | 
Құқық • Құқық көздері • Құқық принциптері • Құқықтық реттеу • Құқық нормасы • Құқықтық шығармашылық • Нормативтік құқықтық акт (Құжат) • Құқық қатынасы • Заңдық фактілер • Презумпциялар • Коллизиялар • Заңды түсіндіру • Құқық бұзушылық • Заңды жауапкершілік • Заңдылық • Құқық тәртібі • Құқық санасы • Құқықтық мәдениет • Құқықтық нигилизм • Құқықтық идеализм • Құқықтық жүйе |
|  |
| Қосымша | 
Адам құқықтары • Құқықтық мемлекет • Биліктердің бөлінуі • Азаматтық қоғам |

 |
B. R. Ambedkar
**Бхимрао Рамджи Амбедкар** (English: Bhimrao Ramji Ambedkar; Marathi: भीमराव रामजी आंबेडकर) (14 сәуір 1891 - 6 желтоқсан 1956), сонымен қатар **Доктор. Бабасахеб Амбедкар**, үнді заңгері, экономист, саясаткер және әлеуметтік реформатор болған. Ол Далит буддистік қозғалысын шабыттандырды және қол тигізбейтіндерге (далиттерге) қатысты әлеуметтік кемсітушілікке қарсы үгіт-насихат жүргізді. Ол сондай-ақ әйелдер мен еңбек құқықтарын қолдады. Ол тәуелсіз Үндістанның алғашқы заң және әділет министрі, Үндістан конституциясының сәулетшісі және Үндістан Республикасының негізін қалаушы болды.

1956 жылы ол 600000 жақтастарымен буддизмді қабылдай отырып, далиттерді жаппай конверсиялауды бастады. Ол Үндістанда буддизмді қайта жандандырды. Амбедкар навайана буддистерінің арасында бодхисаттва, майдар ретінде қарастырылады.

1990 жылы Амхедкарға қайтыс болғаннан кейін Үндістанның ең жоғары азаматтық марапаты - Бхарат Ратна тағайындалды. Амбедкар мұрасында көптеген мәдени ескерткіштер мен бейнелер бар. Амбедкардың қоғамдық-саяси реформатор ретіндегі мұрасы қазіргі Үндістанға терең әсер етті.

Амбедкар 2012 жылы History TV18 және CNN IBN ұйымдастырған сауалнама нәтижесінде «Ұлы Үндістан» (The greatest Indian) болып танылды.

Амбедкар Джаянти (Амбедкардың туған күні) - бұл 14 сәуірде атап өтілетін жыл сайынғы фестиваль, ол Үндістанда ғана емес, бүкіл әлемде тойланады. Амбедкар Джаянти бүкіл Үндістанда ресми мемлекеттік мереке ретінде атап өтіледі. БҰҰ 2016, 2017 және 2018 жылдары Амбедкар Джаянтиді атап өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bhimrao Ambedkar
2. ↑  Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express
3. ↑  How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues
4. ↑  Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica
5. ↑  All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary
6. ↑  Princeton Dictionary of Buddhism / Donald S. Lopez, Jr. —  Princeton, NJ: Princeton University Press. — P. 34. — ISBN 9780691157863.
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑  *Christopher Queen* A Companion to Buddhist Philosophy / Steven M. Emmanuel —  John Wiley & Sons, 2015. — P. 529–531. — ISBN 978-1-119-14466-3.
11. ↑  *Joshi Barbara R.* Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement —  Zed Books, 1986. — P. 11–14. — ISBN 9780862324605.
12. ↑  *Keer D.* Dr. Ambedkar: Life and Mission —  Popular Prakashan, 1990. — P. 61. — ISBN 9788171542376.
13. ↑
14. ↑   Мұрағатталған 5 сәуірдің 2015 жылы. Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015
15. ↑   Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension
16. ↑  125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World. mea.gov.in
17. ↑  Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost.
18. ↑  UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion', *The New Indian Express*.
19. ↑  संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State  (ағыл.), *newsstate.com*.
**Алтықарасу ауданы** — Қазақ АКСР-дегі Адай және Ақтөбе округтерінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі.

Тарихы
------

Аудан Адай округі құрамында 1928 жылы құрылған. 1929 жылдың сәуірінде Адай округі таратылғаннан кейін аудан Ақтөбе округіне өткізілді.

1930 жылы Ақтөбе округі таратылғаннан кейін Алтықарасу ауданы да таратылды. Құрамына кірген аумақтар Ойыл ауданына өткізілді.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

Аудан Темір уезінен өткізілген 3 болыстан тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Справочник по административно-территориальному делению Казахстана (август 1920 — декабрь 1936) / Базанова Ф. Н. — Архивное управление МВД Казахской ССР. —  Алма-Ата. — 1500 таралым.
**Бірінші Мемлекеттік Дума**– Ресейдегі мемлекеттік басқарудың конституциялық-монархиялық жолға түсуін әйгілеген заң шығарушы жоғары өкілетті билік органы. 1906 ж. 27 сәуірден 9 шілдеге дейінгі аралықта, 72 күн қызмет етті. 1905 ж. 11 желтоқсандағы Сайлау заңы бойынша Думаға 524 депутат қатысуы керек еді. Сайлаудың шет аймақтарда кеш өткізілуіне байланысты оның жұмысына 499 депутат қатысты. 1-Мемлекеттік Думаға қазақ өкілдерінен 4 депутат: А. Бірімжанов (Торғай облысы), А. Қалменов (Орал облысы), Ә. Бөкейханов (Семей облысы), Ш. Қосшығұлов (Ақмола облысы) сайланды. Алайда, қазақ депутаттарының ішінде Бірімжанов пен Қалменов қана дума жұмысына қатыса алды. Дума мүшелері қатарында қазақ жерінен тысқары өңірлерден сайланған С. Жантөрин (Уфа губ.) мен Д. Тұндыт (Астрахан губ.) сияқты қазақ азаматтары да болды. Қазақ депутаттары думадағы мұсылман фракциясы құрамында қызмет етті. 
1- Мемлекеттік думада ірі фракцияны кадеттер құрады. Кадеттерді ұлттық аймақтардың депутаттары да қолдады. Думаның құқын кеңейту, саяси кешірім жариялау жөніндегі кадеттердің ниеті Ресей патшасы тарапынан қолдау таппады. Оған жауап ретінде дума патша билігін тоқтатуды талап етті. Жер мәселесін талқылау өте тартысты жүрді. Жағдай осылай шиеленіскен соң, 9 шілдеде дума патша жарлығымен таратылды.
**Багряман Иван Христофорович** *(2.12.1897 жылы туған)* совет әскери қайраткері, Сов. Одағының Маршалы (1955), Сов. Одағының Батыры (1944). Елизаветпольде (қазір Кировабад) т.ж. жұмысшысының отбасында туған, ұлты – армян. 1941 жылдан КОКП мүшесі. Азамат соғысында қатысқан. Атты әскер командилері құрамын жетілдіру курсын (1925). Жоғары әскери бастықтар құрамын жетілдіру курсын (1931), Фрунзе атындағы Әскери академияны (1934), Бас штаб академиясын (1938) бітірген. 1940 жылы армия мен округ штабының оперативті бөлімінің бастығы болды. Ұлы Отан соғысының бас кезінде Оңтүстік- Батыс майданда басшылық қызмет атқарды. 1942 жылы шілдеден армияға, 1943 жылы қарашадан 1- Прибалтика майданы әскерлеріне, 1945 жылы сәуірден 3- Белорус майданы әскерлеріне командашы болды. Багряман басқарған әскерлер Курск доғасы, Белорус, Прибалтика, Шығыс Пруссия операцияларына, Кенигсберг қамалын алуға белсене қатысты. Соғыстан кейін прибалтика әскери округы әскерлерінің командашысы, 1954 жылдан КСРО Қорғаныс министрлігінің бас инспекторы, Қорғаныс министрінің орынбасары, 1956-58 жылдары Бас штаб Әскери академиясының бастығы, 1958 жылдан Қорғаныс министрінің орынбасары, Қарулы Күштерінің тыл бастығы болды. 1968 жылы сәуірден КСРО Қорғаныс министрлігі бас инспекторлар тобының бас инспекторы. Багряман – 1952 жылдан КОКП ОК мүшелігіне кандидат. 1961 жылдан КОКП ОК мүшесі, 2-8 сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. 5 рет Ленин орденімен, 3 рет Қызыл Ту орденімен, Октябрь Революциясы орденімен т.б. отандық және шетелдік ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Карл Фредрик (Фредди) Юнгберг** (швед. *Karl Fredrik (Freddie) Ljungberg*; 16 сәуір 1977 жыл, Кристианстад, Швеция) — швед футболшысы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Бес жасынан бастап "Хальмстад" футбол академиясында жаттықты. 1994 жылы кәсіпқой карьерасын осы клубта бастады. 23 қазан күні АИК клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

1998 жылы Лондонның "Арсеналына" ауысты. "Арсенал" сапындағы тұңғыш ойынын "Манчестер Юнайтедке" қарсы өткізіп, тұңғыш голын да соқты.

2001/02 жылғы маусым Фредрик үшін сәтті болды, Робер Пирес жарақат алды да, бұл негізгі құрамда жиі ойнай бастады. Бірнеше маңызды ойындарда гол соқты, Англия кубогы мен чемпиондығына қол жеткізді.

"Арсенал" сапындағы соңғы жылдарында жиі жарақаттанып, алаңға сирек шықты. 2007 жылы жазда "Вест Хэм Юнайтедке" ауысты. "Вест Хэм" сапындағы алғашқы ойында-ақ капитан ретінде алаңға шықты.

2008 жылы қазан айында АҚШ-қа кетті. 

Кейінгі жылдары бірнеше клуб ауыстырды да, 2014 жылы карьерасын аяқтап, бапкерлікке көшті.

### Ұлттық құрама

1998-2008 жылдары Швеция құрамасында ойнап, 2000, 2004, 2008 жылдары Еуропа чемпионатына, 2002, 2006 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 2004 жылғы Еуропа біріншілігінің алғашқы турында Болгарияның қақпасына бір гол соқты.

### Бапкерлік карьерасы

2019 жылы қараша айының соңында қызметтен босаған Унаи Эмеридің орнына "Арсенал" клубының бас жаттықтырушысы міндетін атқарушы боп қызметке тұрды да, арада бір ай өтпей, 21 желтоқсанда оз қызметтен кетті.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Хальмстад»**

* Швеция кубогы: 1995
* Швеция чемпионы: 1997

**«Арсенал»**

* Англия суперкубогы: 1999
* Англия чемпионы (2): 2001/02, 2003/04
* Англия кубогы (3): 2001/02, 2002/03, 2004/05

**«Сиэтл Саундерс»**

* АҚШ кубогы (*Lamar Hunt U.S. Open Cup*): 2009

**«Селтик»**

* Шотландия кубогы: 2011

### Жеке

* Англия премьер лигасының үздік ойыншысы: 2001/02
* Швециядағы жыл футболшысы: 2002, 2006

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Профильдері
-----------

* 
* 
*
**Манбидждік (Иерапольдiк) Агапий** (арабтандырылған түрінде: араб.: محبوب بن قسطنطين الرومي المنبجي‎, *ибн Кустантин әл-Манбижи;* 941/942 жылында қайтыс болды) — 10 ғасырдағы араб христиан тарихшысы, «Китаб әл-'унван» еңбегімен танымал (араб.: كتاب العنوان‎ — «Атаулар кітабы»). Ол Манбиджде (Иераполь) мелкит епископы болды. Тарихшы Евтихий Александрияның замандасы.

Агапийдің жазған тарихы дүниенің негізі қаланған сәттен басталып, қазіргі оқиғаларға дейін жалғасады. Араб кезеңінің сипаттамасы бір ғана қолжазбада сақталған және халифа Әл-Махдидің екінші жылында (160 хижра = 776-777) аяқталады.

Христиандықтың ерте тарихы үшін Агапий апокрифтер мен аңыздарды сынсыз пайдаланды. Кейінгі оқиғалар үшін ол сириялық дереккөздерді пайдаланады. Атап айтқанда, Омейядтар кезеңінің соңы мен Аббасидтердің басын сипаттай отырып, Агапий Эдессалық Феофилдің (785 ж.) «Әлем шежіресіне» сүйенеді. Ол сондай-ақ шығыс митрополиттерінің тізімін, Кесариялық Евсевийдің шіркеу тарихынан қысқа үзінділерді, Иераполь папиясының жұмысынан белгісіз үзінділерді және Бардесанның жоғалған тарихын пайдаланды. Оның көптеген дереккөздері әлі белгісіз.

Әдебиеттер
----------

* *Васильев А. А.* Манбидждік Агапий, 10 ғасырдағы христиан араб тарихшысы // Византия уақытша — Петербург, 1904. – Т. 11. – Б. 574-587.
* *Куббель Л. Е. Матвеев В. В.* Сахараның оңтүстігіндегі Африканың этнографиясы мен тарихы туралы ежелгі және ортағасырлық дереккөздер. — М.; Л.: КСРО Ғылым академиясының баспасы, 1960 ж. — Т. 1. 7-10 ғасырлардағы араб деректері. — МЕН. 123-132.
* *Панченко К. А.* Манбидждік Агапий // Православие энциклопедиясы. — М. 2000 ж. — Т. Мен: «А — Алекси Студит. — МЕН. 221. — 752 бірге. — 40 000 дана. — ISBN 5-89572-006-4.
* *Розен В. Р.* Манбидждік Агапийдің шежіресі туралы жазбалар // Халық ағарту министрлігінің журналы. — 1884. — No 1. — 47-75 б.

Сілтемелер
----------

* Манбидждiк Агапий.  Шығыс әдебиеті. Тексерілді, 26 қыркүйек 2013.
* Бүкіл шығарманың ағылшын тіліндегі аудармасы.
**Кутахов Павел Степанович** ( 03 (16). 08. 1914 жылы туған, Малокирсановка селосы, қазiргi Ростов облысының Матвеево-Курганский ауданы — 03. 12. 1984, Москва) — сов. әскери қайраткерi, авиация бас маршалы (1972). Сов. Одағының Батыры (01. 05. 1943), КСРО-дiң еңбек сiң. ұшқышы (1966). Шаруа семьясында туған. 1942 жылдан КОКП мушесi. Сов. армиясында 1935 жылдан қызмет атқарады. Ұшқыштардың әскери мектебiн (1938), Жоғарыары офицерлiк ұшу-тактикалық курсын (1944), К. Е. Вороилов атындағы Жоғары әскери академияны (1957) бітірген. 8-сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Ленин орденiмен, 5 рет Қызыл Ту, 1-дәрежелi Отан соғысы, Александр Невский, 2 рет Қызыл жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Гонсало Кастро
Гонса́ло Ка́стро Рандо́н (исп. және нем. Gonzalo Castro Randon; 11 маусым 1987 жыл, Вупперталь) — Германия елінің , қорғаушы және шабуылға шығатын жартылай қорғаушы ретінде ойнайтын футболшысы.

Мансабы
-------

### Клубтағы мансабы

Өзінің бірінші Бундеслигадағы және чемпиондар лигасындағы ойыны 17 жаста болды. Өзінің кішкентай жасына қарамастан, Гонсало Кастро «Байер» командасының құрамында сыртқы қорғаушы ретінде мықты бекітілді. 

### Елінің құрамасындағы мансабы

Гонсало Кастро 2007 жылы Германияның ұлттық құрамасында Данияға қарсы ойнады.
Гонсало Кастро Германияның жас құрамасында ойнап, 2009 жылы Европаның чемпионы болып атанды. Чемпионаттың соңғы матчында Гонсало Кастро өзінің бірінші голын қағып, Германия Англия құрамасын 4:0 шотпен ұтты.

Дерккөздер
----------


1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Рома** (итал. *Associazione Sportiva Roma*) — Италиялық футбол командаcы. Рим қаласынан. Италия "А" сериясында үзіліссіз ойнап келе жатқан клуб. Клуб 1927 жылы құрылған. Тек екі маусым ғана (1929/30, 1951/52) В сериясында ойнаған. Еуропа Клубтар қауымдастығының мүшесі.Үйдегі ойындарын Римдегі Олимпиадалық стадионда өткізеді.

Тарихы
------

1927 жылы «Роман ФК», «Альба-Аудаче» и «Фортитудо-Про Рома» атты команданың бірігуінен жасақталған. Команданы жасақтаушы әрі президенті сол кездегі фашистік биліктің өкілі — Итало Фоски болды. Клуб аса күшті болмаса да, елдегі мықты деген командаларға әжептәуір қарсылық танытып жүрді. 1930/31 жылғы маусымда команда "Ювентустен" кейін екінші боп мәреге жетті. 34 матчта 87 гол соғып, бұл рекорд тек 2015/16 маусымда ғана жаңарды (бірақ 34 емес, 36 матчта).

Команда тек 1941/42 жылғы маусымда ғана Италия чемпионы атанды. Бірақ кейін соғыстан кейінгі жылдары команданың халі нашарлап кетті де, 1951 жылы В сериясына түсіп қалды. Келесі жылы қайта элитаға оралды. 1954/55 жылғы маусымда екінші орынға табан тіреді. 1961 жылы клуб алғашқы халықаралық жүлдесін ұтты — Жәрмеңкелер кубогында топ жарды.

Клуб 80-жылдары ғана күшейе алды. 1981/82 жж маусымда екінші орынға тұрақтады, келесі жылы үшінші орынды иеленді. Ал 1982/83 жылғы маусымда екінші рет Италия чемпионы атанды.

Клуб 1991 жылы Кубок Иелерінің кубогын ұтып алды. 2001 жылы үшінші рет Италия чемпионы атанды. 

2022 жылы УЕФА конференциялары лигасының тұңғыш жеңімпазы атанды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* **Италия чемпионы** (3) — 1941/42; 1982/83; 2000/01
* **Италия кубогы** (9) — 1963/64, 1968/69,1979/80, 1980/81, 1983/84, 1985/86, 1990/91, 2006/07, 2007/08
* **Италия суперкубогы** (2) — 2001, 2007

### Халықаралық

* **Жәрмеңкелер кубогы** (1) — 1961
* **Кубок иелерінің кубогы** (1) — 1991
* **УЕФА конференциялары лигасы** (1) — 2022

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt

Сілтемелер
----------

* Клубтың ресми сайты

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Google+ · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram · YouTube |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская · Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
LCCN: n2013009378 · VIAF: 296789233 |

 |
(21) Лютеция қозғалысының анимациясы
**(21) Лютеция** — Негізгі белдеудегі ірі тасты-металды астероид.

Оны 1852 жылы 15 қарашада Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Лютеция — бұл Париждің орнында болған ежелгі елді мекеннің атауы. (21) Лютеция — әуесқой астроном ашқан алғашқы астероид.

Зерттелуі
---------

(21) Лютеция Розетта ғарыш кемесі жақыннан зерттеген үш нысанының бірі болды.

2010 жылдың шілдесінде Розетта астероидтан 3162 шақырым қашықтықта өтіп, жалпы алғанда 462 фотография жасады. Алайда олар астероид бетінің тек жартысын ғана көрсетеді.

Лютециянің Күн жүйесіндегі орны

Бетіндегі құрылымдары
---------------------

Розетта жасаған фотоларда астероидтың 600 метрден 55 шақырымға дейін жететін 350 кратерін байқауға болады. Ең үлкендеріне Рим империясына кірген қалалардың аттары берілген, себебі Лютециянің өзі сондай қалалардың бірі болды. Кратерлердің арасында Рим, Массалия, Флоренция, Патавиум, Бурдигала, Сиракузы сияқтылар бар.

Сондай-ақ үш шұқырға және арнаға ұқсас екі құрылымға римдік өзендердің атаулары берілді: сәйкесінше Данувиус, Галликум, Сарнус және Гиберус пен Секвана.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  JPL Small-Body Database
2. ↑  *Amos, Jonathan*. Asteroid Lutetia has thick blanket of debris, *BBC News* (4.10.2010).

Тағы қараңыз
------------

* Астероидтар тізімі (1—100)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі