Хатхор ғибадатханасының барельефтерінің біріндегі Дендера шамы
Крипттердің бірінде оң қанаттың сол жақ қабырғасында жалғыз суретті көрсететін «Дендераның шамы»
**Дендера шамы**, кейде ***Дендераның жарығы*** деп те аталады, Дендера қаласындағы Мысырдың Хатхор ғибадатханасынан алынған барельефтердің фрагменттері. Олар газ разрядты лампалармен, мысалы, Крукс электронды түтігімен сыртқы ұқсастығы үшін өз атауларын алды.

Барельефтердің орналасуы
------------------------

Барельефтер Құс жолы және аспан, махаббат, әйелдік, сұлулық, көңілді және би ғибадатханасының ғибадатханасының қабырғалық бейнелерінің бөлігі болып табылады — Хаттор, Мысырдың Дендера қаласы. Олар сол жақ бөлмеде, дерлік төбенің астында және қол жеткізу қиын ғибадатхананың еден деңгейінен төмен тар жерлерде орналасқан.

Египтологтардың пікірі
----------------------

Сарапшылардың пікірінше, Дендера қаласының барельефтері джедтің (Осирис құдайының жотасы) және лотос гүлінен туған жыланның (лат. *Nymphaea caerulea*), бұл Египет мифологиясының символдық бейнелерінің типтік жиынтығы. Лотостан шыққан жылан Ніл өзенінің жыл сайынғы тасқынымен байланысты молшылықты білдіреді.

Барельефтердің Египет мифологиясымен байланысы олардың айналасындағы мәтіндерден де туындайды. Вольфганг Вайткус (нем. *Wolfgang Waitkus*), бұл бейнелерді бірқатар мерекелер мен құдайларға арнау туралы айтады (мысалы, Тот немесе Айхи).

Альтернативті ұсыну
-------------------

Египетологтардың басым пікірінен айырмашылығы, барельефте ежелгі электрлік жарықтандыру құрылғысы көрсетілген нұсқа бар. Идея ұқсас заманауи құрылғылармен кескіннің сыртқы ұқсастығына негізделген, мысалы, Heusler немесе Крукс түтіктері.

### Альтернативті көзқарасқа сын

Ежелгі Египетте газ разрядты шамдардың болуы мүмкін еместігі туралы мәлімдеме онда қажетті технологиялардың жоқтығына негізделген, атап айтқанда:

* шыны үрлеу өндірісі,
* вакуумдық сорғылар,
* өткізгіш және оқшаулағыш материалдарды өндіру,
* жоғары кернеулі ток көздері.

Тағы қараңыз
------------

* Кейбір орынсыз артефактілер
* Абидос иероглифтері
* Бағдат батареясы
* Анахронизм
* Псевдоархеология

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Waitkus, Wolfgang.* Die Texte in den unteren Krypten des Hathortempels von Dendera: ihre Aussagen zur Funktion und Bedeutung dieser Räume —  Mainz: P. von Zabern, 1997. — 295 б. — ISBN 3805323220.
2. ↑  *Wolfgang Waitkus.* Die Geburt des Harsomtus aus der Blüte. —  Б. 273—290.
3. ↑  *Childress, D. H.* Technology of the gods: the incredible sciences of the ancients // Kempton, Ill: Adventures Unlimited Press. 2000. ISBN 0932813739
4. 1 2  Загадка ламп Дендеры  (орыс.). *Иная реальность*.  othereal.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 шілде 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 қыркүйек 2018.
5. ↑  *Andrzej Niwiński.* Zagadki z kraju faraonów. // *Prószyński i S-ka*. — Warszawa: Z powrotem na Ziemię. praca zbiorowa pod red. Andrzeja K. Wróblewskiego. 2000. — б. 286—293.

Әдебиеттер
----------

* Cauville, Sylvie. Les statues cultuelles de Dendera d’après les inscriptions pariétales // Bulletin de l'Institut Français d'Archéologie Orientale. — 1987. — Т. 87. — P. 73—117.
* *Cauville, Sylvie.* Le temple de Dendera. Guide archéologique. —  Le Caire: Institut Français d'Archéologie Orientale (IFAO), 1990. — Б. 101. — ISBN 2-7247-0095-3.
* Kees, Hermann. Die Schlangensteine und ihre Beziehungen zu den Reichsheiligtümern // Zeitschrift Für Ägyptische Sprache und Altertumskunde. — 1922. — Bd. 57. — S. 120—136.
* El-Kordy, Zeinab. Deux études sur Harsomtous [I. - Le lever d’Harsomtous à Dendara. II. - Harsomtous, dieu solaire, primordial et créateur. [avec 3 planches]] // Bulletin de l’Institut français d’archéologie orientale. — 1982. — Т. 82. — P. 171—186.
* *Waitkus, Wolfgang.* Die Texte in den unteren Krypten des Hathortempels von Dendera : ihre Aussagen zur Funktion und Bedeutung dieser Räume. —  Mainz: P. von Zabern, 1997. — Б. 295. — ISBN 3805323220.
* Waitkus, Wolfgang. Die Geburt des Harsomtus aus der Blüte Zur Bedeutung und Funktion einiger Kultgegenstände des Tempels von Dendera // Studien zur Altägyptischen Kultur. — 2002. — Bd. 30. — S. 373—394.