recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Джеймс-Лангенің эмоциялар теориясы** -
американдық философ және психолог *У.Джеймс* пен неміс психологі *Г.Лангенің* XIX ғасырдың 80-90-жылдарында бір-бірінен бөлек ұсынған теориясы. Бұл теория бойынша эмоциялардың пайда болуы еріксіз қозғалу саласындағы, сондай-ақ жүрек, қантамыр, секреторлық қызметтің саласындағы өзгерістердің сыртқы әсерлерінен туындайды. Эмоциялық күйініш-сүйініштер осы өзгерістермен байланысты түйсіктердің жиынтығы болып шығады. Джеймстің ойынша, "жылағандықтан
мұңаямыз, дірілдегеніміз қорыққандықтан, күлетіндіктен қуанамыз". Г Джеймс эмоцияларды перифериялық өзгерістердің кең тобымен байланыстырса, Ланге қантамыр-қозғалу жүйесімен-иннервация күйімен және тамырлардың саңылауымен байланыстырды. Осылайша, әдетте, эмоцияның салдары деп қарастырылатын перифериялық органикалық өзгерістер олардың себебі деп жарияланды. Джеймс-Лангенің эмоциялар теориясы эмоцияларды жаратылыстық тұрғыдан зерттеуге келетін объектіге айналдыруға әрекеттену болды. Алайда эмоцияларды тең денелік өзгерістермен байланыстырып, бұл теория эмоцияларды қажетсінулер мен түрткілерге қатысы жоқ, адаптивтік мағынасы, реттеушшік функциясы жоқ құбылыстар қатарына қосты. Эмоциялардың ерікті реттелуінің проблемасы бұл орайда қарапайымдандырылып баяндалады: жағымсыз эмоцияларды, мысалы, ашулы жағымды эмоцияларға тән қимынды әдейілеп жасаса, басуға болады деп есептеледі. Бұл теорияға психологиядағы қарсылықтар эмоцияларды перифериялық өзгерістерден туындайтын түсініктердің жиынтығы деп механистік түсінушілік; жоғарғы сезімдер табиғатын түсіндіру тұрғысында болды. Физиологтардың сыны жануарларға жасалған эксперименттерден алынған мәліметтерге негізделді (Ч.С.Шеррингтон, У. Кеннон және т.б.). Олардың ең бастылары сол бір ғана перифериялық өзгерістердің өздері алуан түрлі эмоциялар кезінде, сондай-ақ эмоциялармен байланысты емес күйлер кезінде болып жататынын көрсетеді. Л.С.Выготский бұл теорияны организмдегі өзгерістерден туындайтын "төменгі", элементар эмоцияларды бейне ешқандай материалдық негіздері жоқтай көрінетін "жоғарғы", ақиқат адами күйініш-сүйініштерге (эстетикалық, зияттық, адамгершілік және т.б.) қарсы қойғаны үшін сынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Серхио Хавьер Гойкочеа** (ис. *Sergio Javier Goycochea*; 17 қазан, 1963 жыл, Лима, Буэнос-Айрес, Аргентина) — аргентиналық футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

Аргентина, Колумбия, Франция, Бразилия, Парагвай клубтарында ойнаған.

1988-94 жылдары Аргентина құрамасының қапасын қорғады.

1990 жылғы әлем біріншілігінде Серхио болмағанда құраманың финалға шығуы екіталай еді. Чемпионатқа Нери Пумпидодан кейінгі екінші қақпашы боп барды, бірақ топтық кезеңнің екінші турындағы КСРО-мен ойында Пумпидо жарақат алды да, орнына Серхио шықты. Турнир барысындда Серхио екі бірдей пенальтлер сериясын бастан кешті: ширек финалда Югославиямен және жартылай финалда Италиямен ойында. Екеуінде де Серхионың шеберлігі командаға жеңіс әперді.

Финалда Аргентина 0:1 есебімен ГФР-ден ұтылды, матч тағдырын 85 минутта Бреме соққан пенальти шешті. Серхио соққының бағытын дәл тапты, қайтаруға сәл ғана миллиметр жетпей қалды. Есесіне турнрдің үздік қақпашысы атанды. 

Серхио 1992 жылғы тұңғыш Конфедерациялар кубогына да қатысып, жеңімпаз атанды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Ривер Плейт

* Аргентина чемпионы: 1986, Апертура 1993, Апертура 1994
* Либертадорес кубогы: 1986
* Құрлықаралық кубок: 1986
* Америкааралық кубок: 1987

Мильонариос

* Колумбия чемпионы: 1988

Серро Портеньо

* Парагвай чемпионы: 1992

Олимпия (Асунсьон)

* Парагвай чемпионы: 1993

Велес Сарсфилд

* Либертадорес кубогы: 1996

Аргентина

* Америка кубогы: 1991, 1993
* Конфедерациялар кубогы: 1992

### Жеке

* Аргентинадағы жыл футболшысы: 1990
* Америка кубогының үздік футболшысы: 1993

Сілтемелер
----------

* Профилі
*Басқа мағыналар үшін Абай деген бетті қараңыз.*
**Абай асуы** – Іле Алатауындағы Кіші Алматы сілемінің Азутас жалынан өтетін асу.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3650 м. Кіші Алматы шатқалының орталық бөлігін Богданович мұздығымен жалғастырады. Асу жолы Медеу шатқалынан басталады да, Тұйықсу қақпасын, одан әрі шыршалы орманды, Шайтан шатқалын басып өтеді. Түйықсу қақпасы (ені 250 м) метеостанциясына дейін автомобиль жолы, одан әрі Шайтан шатқалы арқылы өтетін жаяу жол бар. Асудың бастапқы тастақты кезеңі ескі мореналық жол үстімен, қорымтасты қарлы беткеймен өтеді. Арғы түсер беті қорымтасты келеді. Ұлы ақын, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы Абай Құнанбайұлының құрметіне осылай аталған. Абай асуы жеңіл асулар қатарына жатады. Асу 1932 жылдан Абай Құнанбайұлының есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Валерий Александрович Баринов** (1946 жылы 15 қаңтарда Орлов облысында дүниеге келген) – совет, орыс театр- және киноактері. [1]. 

1999 жылы Ресейдің халық әртісі атанған. 
1968 жылы М.С. Щепкин атындағы Жоғарғы театр училищесін тәмамдағаннан кейін Ленинградта А.С. Пушкин атындағы театрда шығармашылығын бастайды.

1974 жылға дейін Ленинград сахнасында жұмыс істейді. Р. Горяевпен бірігіп режиссерлік қызмет атқарады. 1974-1988 жылдар аралығында Совет Армия Орталық театрының құрамында болады. 

1988 жылы Баринов Совет Армия театрынан кетіп, Мәскеудегі Пушкин атындағы театрға ауысады. 
1992 жылы Кіші театр құрамына ауысып, қазіргі уақытқа дейін сонда жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Аргентина баспасөзі, радио, теледидары** — [[[Аргентина]]да 1969 жылы жалпы таралымы 4 млн. данадай 300-ден астам күнделікті газет шықты. .

Буэнос-Айресте 20-дан астам газет шығады. Ең ірі газеттері:"Препса" ("la Pronsa", 1869 жылы), "Насьон" ("la Naoion", 1870 жылы); "Расон" ("la Razon", 1905 жылы), "Кларин" ("Clarin", 1945 жылы), прогресшіл журналдары: "Куадсрнос до культура" ("Cuadernas de cultura", 1950 жылы), "Проблемас де экономна" ("Problemas de eco-rioinia", 1962 жылы). АКП органы "Нуостра палабра" ("Nuestra palabra", 1950 жылы) газеті мен "Нуэва эра" ("Nueva era", 1949 жылы) журналы. 

КИНО. Аргентина кинематографиясының даму жолы 20 ғасырдың бас кезінен басталады. 1930 жылы режиссер Феррейроның қоюымен алғашқы дыбысты "Гаучоның әні" фильмі экранға шықты. 1933 жылы бастап дыбысты фильмдер үздіксіз қойылып келеді. Аргентина кинематографистері жасап шығарған елеулі фильмдер қатарында "Гаучо соғысы", "Арал адамдары" (режиссеры Л.Деиаре, 1942,1951), "Төгілген ар" (режиссеры —Д.Тинайре, 1952), "Альбенис", "Қасиетті ұран" (режиссеры - Л. Амадори, 1946, 1954), "Лай су ағыны", "Қанды жасық" (режиссеры — У. дель Кэрриль, 1952, 1953), "Көкжиектенген тас құрсау" (режылы Р.Баррето, 1956), "Жоғарғы қабат" (режиссеры — Д.Чернявский, 1961)т.б. бар. 

Аргентинаның көрнекті кино қайраткерлері: Л. Торрес, Т. Мерельо, Э. Муиньо, Ф. Луппи, А. Алькон т.б. Буэнос-Айресте Ұлттық кинематография институты жұмыс істейді. "Сервисно офисиаль де радиофусьон" (Servicio Oficial de Radiofusion SOR) Үкіметтік радиохабар тарату қызметін атқарады. Буэнос-Айресте орналасқан. "Асосиасьон де телерадиодифусорас Архентинас" ATA (Asociacion de Teleradiodifusoras Argentinas -ATA). 23 жекеменшік телестудияның Ассоциациясы. Буэнос-Айресте орналасқан.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Серхио Габриель Мартинес** (ис. *Sergio Gabriel Martinez*; 21 ақпан 1975 жыл, Авельянеда, Аргентина) — орта салмақ дәрежесінде өнер көрсететін аргентиналық кәсіпқой боксшы. Орта салмақтағы WBC және WBO тұжырымы бойынша экс-чемпион, WBC Гауһар белбеуінің иегері. 2012 жылы WBC тұжырымы бойынша чемпион атағын қайта иеленеді. 
Ең алғаш рет 1997 жылы желтоқсанда жартылай орта салмақта өнер көрсете бастады. Алғашында Аргентинада танымал емес боксшылармен төмен рейтингті кездесулер өткізіп жүрді. 2000 жылы тәжірбиелі мексикандық боксшы Антонио Маргаритодан нокаутпен жеңіліп қалады. 

Айқас екі боксшы үшін өте ауыр болады, бірақ Маргарито 4 раунда қарқынын үдетеді, ақыры 7-ші раундта рефери, техникалық нокаутпен мексикандық жеңді деп шешіп, айқасты тоқтатады. 2001 жылы жартылай орта салмақта Аргентина чемпионы атағын иемденеді. 2002 жылы 2 ақпанда тәжірбиелі боксшы Франсиско Антонио Мораны (34-3) жеңсе, 2003 жылы 21 маусымда Мартинес британдық Ричард Уильямсты жеңеді де IBO тұжырымы бойынша бірінші орта салмақта чемпион атанады. 2003 жылы қазанда IBO тұжырымының экс-чемпионы британдық Адриан Стоунды (33-4-2) жеңіп атағын қорғап қалады.
A.  *Әбу-Наср әл-Фараби*.
Логикалық трактаттар — Әбу-Наср әл-Фарабидің логика мәселелеріне арналған шығармаларының атауы. Әл-Фараби еңбектерінде логика "мантық" (араб. — "тіл", "сөз") деген атаумен белгілі және ол екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде логиканың жалпы заңдары — силлогистик. пайымдаулар мен оның негізгі элементтері жөнінде сөз болады. Екінші бөлім бес өнерді қамтиды, олар: 

* 1) аподейктика;
* 2) диалектика;
* 3) софистика;
* 4) риторика;
* 5) поэтика.

Әл-Фараби "Логикаға кіріспе бөлімдер", "Логикаға кіріспе трактат", "Поэзия өнерінің канондары жөнінде трактат", "Поэзия [өнері] жайлы", "Диалектика", "Силлогизм", "Катагурийас" немесе "Категориялар", т.б. логика мәселелеріне арналған еңбектер жазды. "Логикаға кіріспе бөлімдер" деген трактатында заттардың дәлелдеусіз, пайымдаусыз, ой — толғаусыз интуитивті танылуы; заттардың дәлелдеулер, пайымдаулар, ой — толғаулар арқылы рационалды танылуы; сондай-ақ заттардың мәні, болмысы ғана емес, оның акциденттілігі, яғни кездейсоқтық қасиеті; қоршаған құбылыстардың қажетті және кездейсоқ байланыстары; заттың бір қалыптан екінші қалыпқа ауысуының себептері мен салдары; грамматика мен логиканың өзара сабақтастығы мәселесі талданады. "Логикаға кіріспе трактатында" әл-Фараби логиканың басты үш негіздерін ашып көрсетеді: 1) логика — адамның ойлау қабілеті, осы арқылы адам хайуаннан ерекшеленіп, категориялармен ойлайды, білім және өнерді меңгереді; 2) логика — адамның ішкі жан дүниесіндегі категориялар; 3) логиканың санада орын алуының дыбыстық көрінісі. "Поэзия өнерінің канондары жөнінде трактаты" мен "Поэзия [өнері] жайлы" трактатында әл-Фараби поэзияны логик. пайымдаулармен жасалған өнер түрі ретінде саралап, поэтик. теңеулер, бейнелер, метафораларды абстрактілі-логик. ойлаудың құрылымымен салыстырады және осы тұрғыдан поэтик. пайымдау әдісін логикаға жатқызады. "Диалектика" және "Силлогизм" трактаттарында ұқсастық пен айырмашылық, субъект пен предикат, мақұлдау мен терістеу, ақиқат пен жалғанның диалект. бірлігі қарастырылады. Әл-Фараби силлогизм теориясына, ақиқатты қарама-қарсылық арқылы шығаруға көп көңіл бөледі. "Катагурийас" немесе "Категориялар" атты еңбегінде категорияларды болмыстың жоғ. тектері ретінде қарастырады. Мұнда барлық жоғары тектер, яғни категориялар — заттар туралы жалпы түсініктер және теор. таным жалпы түсініктер арқылы іске асады. әл-Фараби категор. түсініктерді сезім мүшелерімен қабылданатын заттармен тығыз байланыста қарастырады.
**Сертралин** (ағыл. Sertraline) — серотониннің кері басып алуының селективті ингибиторлар тобына жататын антидепрессант. Көбіне "Золофт" деген атпен белгілі.

Қолдануы
--------

Обсессивті-компульсивті ауытқуларды, когнитивті психотерапияда өте жиі қолданыс табатын препарат. Жаңа дәуірдің ең эффективті 12 антидепрессанттарының қатарына кірді. Таблетка ретінде шығарылады.

Құрылымы
--------

Алыну тарихы
------------

Бұл дәрілік препарат 1977 жылдары америкалық *Pfizer* компаниясының химиктері Райнхард Саргестің және Уиллард Уэлчтің жұмысы арқылы синтезделді. Негізінен, басында 1970 жылы Сергес нейролептиктердің құрамында негізделген таметралиннің басып алуының ингибиторын алғысы келді. Алайда бірнеше рет жасап көргеннен кейін еш нәтижеге келмей, өз жұмысын тоқтатты. Алайда жеті жылдан кейін фармаколог Кеннет Ко оның жасаған жұмысын зерттеп, сол компанияның тағы бір химигін реакцияны кері қайталауға сұрады. Бұл жолы нәтиже бәрін таң қалдырды: реакция 
өнімінде цис-аналог, серотониннің кері басып алу ингибиторы пайда болды. Уэлч содан соң осы препараттың стереоизомерлерін синтездеді. Солардың арасында ең потенциаллы және селективтісін таңдалды, бұл жануарларға тәжірибе жасау арқылы аныкталды. Изомерлер, құрылымдарындағы айырмашылыққа байланысты әр түрлі эффект көрсетеді. Изомерлерінің ішінді ең эффективтісі болып, қалғандары өте зиячн немесе түксіщ болу мүмккін. Сертралин осы қосылыстардан синтезделеді: Соңында нәтиже өнім - Золофт препаратының басты қосылысы. 
Сертралин синтезделетін Хлорпротиксен - жоғары эффективті нейролептик болып табылады.

Көрсетілім және қарсы көрсетілім
--------------------------------

Антидепрессант ретінде өте жиі қолданылатын дәрі, әсіресе АҚШ-та. Жалпы депрессияны, апатияны, социофобияны басуға қабілеті бар және психотерапиямен қосылып ОКР-ға қарсы жақсы нәтиже береді. Алайда оның жанама әсерлері өте көп және жақсы жақтарын асып түсуі мүмкін. Ол пациенттің суицид жасау рискін жоғарылата алады. Ұйқысыздық, апатия, депрессияны одан сайын шақырып, жағдайды күшірейтіп жіберуі мүмкін. Адам агрессивті, эмоциялы немесе керісінше, еш сезімсіз болуы мүмкін. Және ең жаманы - пациент басқа нәрселерге қызығушылықты өлтіру мүмкін. Оның әсернінен басыңда "Маған бәріне де бәрібір, не болса да бәрі бір" деген басты ой пайда болады. Еш нәрсе оның аффектінде болған адамға әсер етпес.

Сын және әсері
--------------

1999 жылғы Колорадодағы Колумбина мектебінде болған жаппай өлтірудің кінәлілері - Харрис пен Клиболд - осы және басқа препараттарды (Prozac) ішіп жүрді. Мүмкін бұл да сол күні болған қайғының себебі де болды. Олар бұл күні мектетегі оқушылар мен мұғалімдердің арасынан 37 адамды жарақаттандырды, соның ішінде 13-і өлді, одан соң өздерін өзі өлтірді. 
Негізінен бұл препарат Гамильтон шкаласы бойынша эффективтілігі бойынша плацебоға жақын нәтиже көрсетті. Бұл дәрінің статистиктикалық мәнін бар болып, клиникалық мәнінің жоқ екенін көрсетеді.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Энциклопедия РЛС
* Columbina site
* LIVEstrong.com
***Ода*** (гр. *ode* - ән, жыр) - мадақтау, дәріптеу түріндегі шығарма. Аса қуанышты, тым көтеріңкі рухта жазылады. Есімі елге тараған адамдарға немесе батырларға, салтанатты окиғаларға арналып шығарылады. Ода ежелгі Грекиядан шыққан (б.з.б. 4 ғасырда). Рим ақыны Гораций (б.з.б. 1 ғасырда) Оданы музыкадан бөліп дербес әдеби жанр ретінде қалыптастырды. Ол Еуропаға орта ғасырларда тарады. Қазақ әдебиетінде 19 ғ-да Оданың өз үлгілері қалыптасты Ораз ақынның *"Балқы Базарды мадақтауы"*, Байтоқ жыраудың Жәңгір хан сарайын сипаттаған Одасы, Махамбеттің *"Исатай деген ағам бар"*, Орынбай Кертағыұлының *"Асса- лаумағалейкум, батыр Ерден"* атты өлеңін Оданың таңдаулы нүсқала- ры дей аламыз. Қазақ кеңес поэзиясында Жамбыл Жабаевтың (*"Амангелді"*), Т.Жароковтың (*"Максим Горькийге", "Жамбылға"*, 1938), т.б. туындылары Ода жанрына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Огюстен Эжен Скриб** (фр. , 25 желтоқсан 1791 жыл, Париж – 21 ақпан 1861 жыл, сонда) – француз драматургі. 
Көбінесе Мелесвиль, Эрнест Легуве және Жан Франсуа Байярлармен бірге жұмыс істейді. Оның көптеген шығармалары **бір күндік оқиға** желісіне құрылады. 1834 жылы Француз Академиясына Антуан Арноның орнына сайланады. Ресейде «Бір стақан су» атты пьесасымен танылады. 
1979 жылы пьесаның желісімен Юлий Карасик фильм түсіреді. «Адриенна Лекуврер» атты пьесасы Ресей сахнасында ұзақ жылдар бойы қойылады. Скрибтің 130 пьесасы мен 20 опералық либреттосы орыс тіліне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Андрей Робертович Анкудинов** (1962 жылы 2 қазанда Омбыда дүниеге келген) – совет, орыс театр және кино актері [1].

Андрей Анкудинов он сегіз жасынан бастап киноға түсе бастады. 1982 жылы А.В. Луначарский атындағы ГИТИС-те Мемлекеттік театр өнері институтын тәмамдайды. Оны Мәскеу Сатира театр Академиясына және Кіші Бронна театрына бөледі, алайда болашақ актер Ленинградқа кетуді жөн санайды. Фонтанкадағы Санкт-Петербург Жастар театры және Н.П. Акимов атындағы комедия театрында актерлік қызмет атқарады. Сонымен бірге Андрей Анкудинов ән де айтады. 1994 жылы НТВ арнасынан «Лучшие из лучших» хабарын жүргізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жабас Халиоллаұлы Кеңесбаев** (1900-1981), ұстаз, ақын. Ақтоғай ауданының түлегі. ҚР еңбек сіңірген мұғалімі (1953). Қарқаралы қаласында мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курста оқиды. 1920-1930 жылдары сауатсыздықты жою науқанында үлкендермен қатар мектеп жасындағы балаларды да оқытумен шұғылданады. 30-жылдардың басында Алматы мұғалімдер институтын бітіреді. Ауданда тұңғыш мектеп ашылғаннан бастап қазақ әдебиеті мен тілінен сабақ береді. 1940 жылдан бастап қазіргі Ә. Бөкейханов, Ә. Ермеков атындағы және Сарытерек орта мектептерінің директоры қызметін атқарды. Ұлы Отан соғысы жылдары Кеңесбаев бірқатар өлеңдері жергілікті баспасөз бетінде жарық көрді. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Сарытерек орта мектебіне Кеңесбаев есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

* Бұл өсімдікті халық арасында әртүрлі атайды. Айталық, республикамыздың оңтүстігінде көк бас жоңышқа, бал гүлі, аңыздық үш жапырақты жоңышқа, шығыс облыстарды гүлі ара, дәрілік жоңышқа деп атайды.
* Жабайы жоңышқа – биіктігі 50 см – ге дейін жететін, көп жылдық шөп тектес өсімдік.
* Тамыры жуандау, өзекті, жан - жағына қосымша тамырлары тараған.
* Сабағы жіңішке, тік өседі, бұтақшалары көп, үш жапырақты.
* Гүлдері топтасып, ірі гүл шоғырын құрайды, түсі – ақшыл - көк.
* Жемісі – бір дәнекті, кішкентай ғана жұмыртқа тәріздес бұршақ.
* Шілде – тамыз айларында гүлдейді.

Табиғатта таралуы.
------------------

Бұл өсімдік жабайы түрде республикамыздың оңтүстік, шығыс, солтүстік облыстары ормандарының шетінде, бұталар арасында, сайлы – қыратты жерлерде, жол бойында, су жайылып, тартылған шалғындарда жиі өседі.
Дәрілік шикізат ретінде өсімдік толық гүлдеп болған кезде, гүл шоғыры ғана қайшымен ептеп қиылып алынады. Ол аса құрғатылмай кептіріліп, фанерь, кардон жәшіктерде салынып, құрғақ қараңғы бөлмелерде сақталады.

Химиялық құрамы.
----------------

Жоңышқаның гүл шоғырының құрамында трифолин деп аталатын гликозид, эфирлік майлар, аскорбин қышқылы, каротин, В тобындағы дәреумендер, алколоидтар, смолалық заттар, изофлавноидтар, биохинон деген заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында тыныс алу органдары ауыратын бұзаулардың, қозыладың қақырығын түсіру үшін қолданады. Тұнба 1:10 қатынаста жасалып, бұзауға 150 – 200 мл мөлшерінде 3 – 4 рет ішкізіледі. Ал, қозыға – 25 – 50 миллилитрден күніне 3 – 4 рет ішкізсе тыныс алу жеңілдеп, жалпы күйі жақсарады.
Сақау ауруына шалдыққан құлынға жоңышқаның 1:5 қатынаста дайындалған ертіндісін ішкізсе, жалпы күйі жақсарып, тез оңалады.



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // жабайы жоңышқа —  "Қайнар", 1988. — Б. 147-148. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Неостратотип** - Жекелеген ратыграфиялық бірліктің (бөліменің) бұрын дараланған стратотипін
алмастыра алатын жаңа стратотип. Стратиграфиялық қиманың өзімен іргелес түстарын салыстыра зерттеуге қажетті алғашқы стратотип аймағына
мүмкіндігі мүмкін болмаған жағдайда ғана (аталған аймақ су астында
бұрынғы стратотап қимасы өндірістік жарылыстардан жапа шеккенде,
өндірістік қазындылармен залалданғанда, немесе өндірістік ғимараттар
қалғанда, тағы сол сияқты) неостратотип қимасы жаңадан жасақталатын болады.
стратотип бұрынғы стратотип орналасқан ауданда ғана даралануы тиіс,
литологиялық-фациялық ерекшеліктері де бұрынғы қиманы айна-қатесіз
қайталауы шарт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Антипротон**  — протонға қатысты антибөлшек. А. мен протонның массасы мен спині бірдей, ал электр және бариондық заряды, магниттік моменті абсолют шамалары жағынан тең де, таңбалары жағынан қарама-қарсы болады. А-ды алғаш 1955 ж. америкалық физиктер О.Чемберлен, Э.Сегре, К.Виганд және Т.Ипсилантис тәжірибе жүзінде протондық үдеткіште (ең жоғ. энергиясы 6,3 Гэв) алды. А. зат ядросындағы протондармен және нейтрондармен соқтығысқанда аннигиляттанады. А. аннигиляттану нәтижесінде орта шамамен 4 — 5 м-мезон пайда болады. Қазіргі үдеткіштерде А-ның аса өткір шоғы алынады.

Антипротон
----------

Протон қарағанда қарсы бөлшек. Терiс электр заряды болады және терiс барион саны, қалған қасиеттер протонның қасиеттерiмен дәл келедi. Берклиге протондардың Калифорниялық университетiнде үдеткiште 1955 жылда тұңғыш рет ашылған. Нәтижелер Physтың журналында жариялаған. Rev.[1 ], өздiң жұмысы физика бойынша нобелдiк сыйлықты оның авторларына 1959 жылдар бойы әкелдi.
Қарсы протондар болды ендi биiк ықтималдығы бар нуклондардың энергетикалық соқтығысуларында дүниеге келе алады. Қарсы протондар дәл қазiр протон үшiн көп еселi алып қолданады - қарсы протон коллайдеровтары. Бұдан басқа, қарсы протондар ғарыштық сәулелерде де байқалады.

Протондар мен қарсы протондардың әсерлесуi
------------------------------------------

Протондармен және қарсы протондардың арасындағы кулонның тартуы, негiзiнен, олардың сабақтас күйi, ұқсас позитрониюдың бiлiмiне алып келуге алар едi. Болғанша көп жылдық зерттеулер, бұл сабақтас күйдiң болудың сенiмдi айғақтары неткенмен алайда, жоқ. Пекиндегi BES-тың коллаборациясын 2009 жылда да қалай протонның сабақтас күйi және (бетте толықтықты қара) қарсы протонның әсер ету болғанын түсiндiрiп жата алған мәлiметтер көрсеттi. Болғанша бұл нәтижелер ғылыми бiрлестiктермен талқылануға жалғастырады.
Кез келген басқа қарсы бөлшек, қарсы протон қалай аннигиляциялай алады. Эксперименталдi зерттеулер энергетика протондар және қарсы протондардың аннигиляциясы 4-5 пи-мезон бiлiммен жүретiнiн көрсетедi. Протонның аннигиляциясы және қарсы протонның ықтималдығының биiк энергияларында төмендетедi, және бұл процесстiң қимасы протоны бар протонның соқтығысуын процесстiң қимасына, Померанчуктiң теоремасы бар келiсiмiнде жақындатылады.
Қарсы протон осылай аннигиляциялайды
**Кристофер Эштон Кутчер** (ағылш. *Christopher Ashton Kutcher*; 7 ақпан 1978 жыл, Сидар-Рапидс, Айова, АҚШ) – американ актері, жүргізуші, продюссер. 

Отбасында туған әпкесі және егіз ағасы бар. 1999 жылдан бері көптеген танымал киноларға түскен. 2005 жылы өзінен 15 жасқа үлкен танымал актриса Деми Мурге үйленеді. Кейіннен онымен айырылысып, 2012 жылы Мила Кунисмен неке құрды. Атланта мен Лос-Анджелестегі жапон стиліндегі Geisha House мейрамханасының иесі. 

«Аңшылық маусымы» және «Робо-балапан» мультфильмдерінің дыбысталуына қатысқан. Көптеген сыйлықтарға ие болған.

Фильмдер тізімі
---------------

* «Қыздар арналған американдық бәліш» (1999),
* «Тек қана сен және мен»,
* «менің көлігім қайда?» (2000),
* «Жас жұбайлар» (2003),
* «Көбелектің әсері» (2004),
* «Бір күні Вегаста» (2008),
* «Әулие Валентин күні»,
* «Баскесерлер» (2010),
* «Ешқандай міндеттемелерсіз» (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------
**Буриме** (фр. ) — Француз поэзиясында 17-ғасырдан бастап орын алған өлең түрі. Алдын ала дайындалған ұйқастарды пайдаланып өлең шығаруды машық етуден туған. Айталық, бір ақынның дайындап берген ұйқастарын қолданып, басқа ақындар өлең шығарған. Ақындық шеберлікті сынасу ниетімен әдейі осындай өлең үлгісін алған. Бұл, әрине, өлеңнің қуатын логикалық, көркемдік сақтаудан гөрі түршілдікке мән беру. Өйткені алдын ала даярланған сөзге, ұйқасқа сәйкес етіп өлең шығару оңай емес, шығарған күнде де ақын қол-аяғы байлаулы болған соң, көркемдік қабілетін еркін көрсете алмайды, ұйқасқа тәуелді болып отырады. Басқа халықтар поэзиясында бұл өлең түрі аз тараған. Орыс поэзиясында революциядан бұрынырақ бір топ ақындар арнайы конкурсқа қатысып, осы үлгі бойынша өлеңдер жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Көрнекілік**  – педагогикадағы дидактикалық тәсіл. Ол ақпараттың, дәрістің, үгіт-насихаттың, жарнаманың танымдылығы мен пәрменділігін арттыру жолы, оқытуда заттар мен құбылыстардың әр қайсысының өзіне тән жаратылыс бітімін, әр қилы сыр-сипаттарын сезім мүшелері арқылы байқау, қабылдауға баулиды. Адам қоршаған ортаны, дүниені, құбылыстарды бес сезім мүшесі арқылы түйсінеді. Оның ішінде ақпаратты ең көп қабылдайтын сезім мүшесі – көру түйсігі. Адам жадында терең таңбаланатыны да осы көру түйсігі арқылы қабылданған ақпарлар. Бірақ, түйсік өздігінен құбылыстардың ішкі байланысын, олардың заңдылығын бейнелей алмайды. Құбылыстардың мәнін адам санасында ойлау, пайымдау қабілеті ғана бейнелейді. К-тің нәтижесінде қоршаған өмір құбылысын және заттарды салыстыра ойлап, пайымға салып қабылдау арқылы оқушылардың мәселені түйсіну дәрежесі артады, сана-сезімі қалыптасады. Сонымен бірге, қабылданған ақпарлар оқу міндеттеріне байланысты талданып, қорытылады. К. құралдары оқушыларға бейнелі түсінік беру үшін ғана емес, оқушылардың ұғымын қалыптастырумен бірге, абстрактілі байланыстар мен тәуелділікті түсіндіру үшін қолданылады. Бұл дидактиканың басты қағидаларының бірі болып саналады. К-ті чех педагогі Я.А. Коменский (1590 – 1670) 17 ғ-да енгізді. Одан кейін педагогтер швейцар И.Г. Песталоцци (1746 – 1827), неміс А.Дистерверг, орыс педагогі К.Д. Ушинский (1824 – 1870/71), т.б. К-ті оқу пәндерінің мазмұнына бейімдеп (ана тілі, арифметика, табиғаттану, т.б.), дидактика мен әдістеме жүйесіне лайықтап қалыптастырды. К-тің үлгілерін пайдалануға Ы.Алтынсарин зор көңіл бөліп, "Қазақ жастары ғылым-өнерді кітап сөзі деп қана қарамай, заттай көзімен көріп, ажырата білуін" мақсат етіп қойды. Қазіргі оқу жүйесінде жанды-жансыз табиғат объектілерін байыппен байқаудың, сурет, өрнек, көркемөнер туындыларын, график. материалдарды заттай пайдаланудың мәні зор. Қазіргі дәуірде ғылым, техника, көркемөнер салаларында мол дамыған шынайы деректерді, т.б. едәуір күрделі бейнелеу мүмкіндіктерін пайдалану үшін түрлі кабинет, арнайы жұмыс орындары – кабиналар ұйымдастырылды. Осыған орай оқу барысында кинопроекторлар, кинофильмдер, теледидар, оптик. аспаптар, түрлі механизмдер, дәлдік өлшеу-есептеу машиналары, т.б. көрнекі құралдар қолданылады.
**Көрсетім**  – қылмыстық және азаматтық істерді, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді дұрыс шешу үшін пайдаланылатын дәлелдеме түрлерінің бірі; адамның заңда белгіленген тәртіппен, жауап алу кезінде сұралған айғақтық деректер туралы хабарлауы. Куә мен жәбірленуші үшін К. беру құқық және міндеттілік (ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексі, 68, 69-баптар), ал сезікті мен айыпталушы үшін тек қана құқық болып табылады (аталмыш Кодекстің 75, 82-баптары). ҚР Конституциясының 77-бабының 3-тармағының 7-тармақшасына сәйкес ешкім өзіне-өзі, жұбайына, заңмен белгіленген шектегі жақын туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Сондай-ақ, діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға міндетті емес. Заң айыпталушыдан және басқа адамдардан зорлық көрсету, қоқан-лоққы жасау, бопсалау, қорлау, азаптау жолымен күштеп К. алуға тыйым салады. Тергеуші немесе алдын ала анықтау ісін жүргізуші тарапынан аталмыш заңсыз әрекеттер жолымен сезіктіні, жәбірленушіні, куәні К. беруге мәжбүр ету (тәни немесе рухани қыстау) қылмыс болып табылады және ҚР Қылмыстық кодексінің 355-бабына сәйкес жазаға тартылады. Сондай-ақ, көрінеу жалған К. беру де (осы Кодекстің 352-бабы), К. беруден бас тарту немесе жалтару да (осы Кодекстің 353-бабы) қылмыс болып табылады; қ. Көрінеу жалған көрсетім.
**Айғазин Жәнібек** (14 қазан 1975 жыл, Алматы.) - экономист. ҚазҰУ-ді бітірген (1997). Экономика ғылымының кандидаты.

Еңбек жолын Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттіктің сыртқы нарықтарға талдау жасау бөлімінде бас маман болудан бастады(1998). 1999-2008 жылдары Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министірлігінде бөлім бастығы, республикалық бюджеттің орындалуына бақылау жасау бойынша Есептік комитеттің бақылау шараларын қолдау мен бюджеттің орындалуына талдау жасау басқармасының бастығы, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі Қаржы департаменті директорының орынбасары, "ҚазТрансОйл" АҚ экономикалық талдау жасау департаментінің директоры, "Қазақстан темір жолы" ҰК АҚ-ның экономика бойынша атққарушы директоры қызметтерін атқарды. Қазір "Арна Медиа" Ұлттық ақпараттық холдингінің баскарушы директоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Кванттық шуыл** (орыс. Квантовый шум). Кванттық шуыл сәуле шығарудың дискретті табиғатына байланысты болады. Электромагнит өрісінің кванттық теориясы бойынша сигнал энегриясы кванттап шығарылып, кванттап қабылданады. Мұндағы бір кванттың энергиясы Планк тұрақтысы (Һ) мен жиіліктің (v) көбейтіндісіне hv-ға тең болады. Оптикалық жиілік диапазонда кванттық шуыл жылуық шуылдан анағұрлым артық болып, елеулі орын алады. Лазерде сәуле шығарудың статистикалық табиғатына байланысты шуыл кванттық шуылға жатады. Кванттық шуылдың шамасы пайдалы сигналдың шамасына байланысты өзгеретін болғандықтан, аддитивті бөгелеуге жатпайды. Фоторедактордың шуылы да лазер шуылы сияқты кванттық шуылға жатады.

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс, Алматы 2007
'*Азат баспасөздің оң қағидасы* - журналистердің әлдебір көріністі шынайы адалдықпен, әр қырынан жан-жақты пайымдап барып, көпке жеткізу дәстүрі.

**Англосаксон баспасөз дәстүрі** оң қағидаға негізделген. Олар мынандай: 
1. Баспасөз азат болуға тиіс және оның осы бостандығы Конституциямен, баспа заңдарымен мойындалуы тиіс. Мұны цензурасыз, дербес, сыншыл төртінші билік ретінде түсінуге болады. 
2. Қатардағы әрбір журналист, редактор адал, әділетті болу, талап үдесінен шыға білу. Егер газет тәуелсіз дербес болса, оның шығарушысы ешбір саяси партия, ұйымдарға бүйрегі бұрмауы керек. Журналистер әлдебіреулердің ақылы тапсырысы бойынша оларға ұнайтын мақала жазудан үзілді-кесілді бас тартуы қажет. 
3. Баспасөз экономика және жарияланымдық мүдделердін аражігін ажыратуы керек. Газет насихат жасап сатуы арқылы ұшпаққа шықпайды. Өз инвесторын да сын тезіне салуына болады, керісінше, оның көңіліне жағатын жарияланымдық бағыт ұстауға болмайды. 
4. Баспасөз сенімді болуға тиіс. Мақала жазбас бұрын күрделі зерттеулер жүргізіп, қателерін түзеу, сандардың, деректердің дұрыстығын растау қажет. 
5. Баспасөз адал болсын. Сыналған жеке адам немесе мекемеге шабуыл жасаудан бұрын оған жауап қайтару мүмкіндігі берілуі дұрыс. Біреудің абыройына негізсіз қол сұғылатын ақпаратты атын атап, фотосымен басуға болмайды. 
6. Баспасөз ашық болсын. Газет редакциясында журналистер арқылы даярланбаған материалдар, көзқарастардың жариялану құқығы бірдей. Баспасөз қателескен болса, онысын дереу мойындауы тиіс. Оқырмандардан түскен хаттарды цензураға салуға болмайды. 
7. Баспасөз оқиғаны хабарлағанда объективтілікке жүгінеді. Шындықты айтуды маңызды санау, ақпараттарға бір өлшеммен қарап тепе-теңдікті сақтау, әртүрлі артық-ауыс түсініктеме жасаудан аулақ болу. Комментарий, зерттеу, редакциялық мақала секілді жанрлардың ақпараттық жанрлардан өзгеше екендігін тану. 
8. Баспасөз өз тұтынушыларына кұрметпен қарауға тиіс. Ең маңызды ақпаратты басына шығару, газеттің жалпы құрылымы үйлесімді дұрыс орналастырылған, әркімге түсінікті тілмен жазылуға тиіс. 
9. Баспасөздің алысты көре білетін дұрыс стратегиясы болғаны жақсы. Тек қана қолында билігі бар шешім қабылдайтын субъектілердің сөздерінен сілтеме жасау емес, қарапайым азаматтардың пікірлерімен де санасу, болған оқиғалардың себеп, салдарын ашып көрсетуі тиіс. 
10. Баспасөздің кей жағынан көңіл көтерерлік болғаны да жақсы. Көңіл көтеру газеттің түпкі мақсаты емес, дегенмен орнын таба алса, оның бәсекелестік қабілетін арттырып, өтімділігін жақсартады. Бір сөзбен айтқанда, "сәйкесетін нәрсенің бәрін жарияла" деуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
px180Көшеге геолог, тау-кен инженері, геомеханика заңын ашып, қағидасын тұжырымдаған теоретик, 

Ақбастау-Құсмұрын кен өндірісін ашқан зерттеуші, Қазақстанда геомеханика ғылымының
негізін салған ғалым Ағжан Жақсыбекұлы Машановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының
24.12.2003 №26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген.
Машанов Ағжан Жақсыбекұлы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Нұркен ауылында туған.
Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Сұлтан Бейбарыс көшесі
мен Шәймерденов көшесінің аралығында созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 468 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Басыр Хабижанов** (8 қыркүйек 1930, Атырау облысы Индер ауданы, Қазақстан — 24 қаңтар 1982, Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласы) — медицина ғылымдарының докторы (1973), профессор (1975).

Өмірбаяны
---------

Алматы мемлекеттік медицина институтын (1953, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген.

Семей мемлекеттік медицина институтында (1956—1976, Семей мемлекеттік медицина академиясы) ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор (1976—1980) қызметтерін атқарған.

1972 жылы «Изучение гетеротрансплантации костной ткани плодов консервированной различными методами в эксперименте и клинике» тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. 50-ге жуық ғылыми жарияланымның авторы. «Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталған.

Марапаттары
-----------

* «Еңбек Қызыл Ту» ордені.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* О Б. Х. Хабижанов туралы Семей қаласының Мемлекеттiк Медицина Университетi сайтында Мұрағатталған 24 тамыздың 2011 жылы.
**Құлақты жапалақ** (лат. *Asio otus*) – түнде тіршілік етуге бейім жапалақ тәрізділер отрядына жататын Нағыз жапалақтар тұқымдасының Құлақты жапалақтар туысына жататын отырықшы құс.

Қызылорда облысының тоғайлы, ну шеңгелді, жиделі, сексеуілді аудандарында кездеседі.

Қанатының ұзындығы 276 – 309 мм (аталығында) және 282 – 320 мм (аналығында) болып келеді. Түсі сарғыш қоңыр, арқасында ақ жолақтармен алмасып отыратын сұр көлденең белдеулері бар. Қауырсыны үлпілдек, жұмсақ. Аяқ немесе балақ қауырсындары ұзын, құйрығының түсі қоңыр-қошқыл. Жапалақтың ерекше көзге түсетін белгісі ұзындығы 3 – 7 см болатын құлақ сияқты қауырсындары. Көзінің қарашығы сары немесе қызғылт сары, ал тұмсығы мен тырнақтары істік, өткір, иілген түстері қара болып келеді. Ұяларын қалың, биік сексеуіл мен жиде арасында салады. Онда 2 – 3 балапанын 4 аптада басып шығарады. Жапалақты үлпілдек қауырсындары үшін аулайды. Ол кемірушілер санын азайтып, табиғатқа пайда келтіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  BirdLife International (2004). *Asio otus*. 2006. *IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 11 мамыр 2006. Database entry includes justification for why this species is of least concern
2. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Құлақты жарқанат** — жарқанаттар отряд тармағына жататын сүт ңоректі жануар. Дене тұрқы 4—5 см. Құлағы үлкен (3— 4 см). Атлант мұхитынан Тынық мұ-хитқа, Гималай тауынан Поляр шеңберіне дейін Еуропа, Азия, Солт. Африкада кездеседі. Күзде шыбын-шіркей, түрлі насекомдар азайған кезден көктемге дейін қысқы ұйқыга жатады. Үңгірге, үй шарбағына, еден астына денесін қанатымен жауын, аяғымен бір нәрсеге жабысып ұйықтайды. Бір үңгірде мыңдаған, он мыңдаған құлақты жарқанат ңыстап шығады. Жемін ұшып жүріп те, ағаш, бұтақ жапырағында жорға-лап жүріп те ұстайды. Насеком аулауға ымыртта және таң сәріде шығады. Түрлі зиянды насекомдарды жеп а. ш-на көп пайда келтіреді. Құлақты жарқанат Қазақстанда — Оңт. Алтайда, Зайсанда, Жоңгар, Іле, Күнгей Алатауларында, Медеудe кездеседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Құлахмет Халменов** - (15.10.1926 жылы, Қызылорда облысы, бұрынғы "Коммунизм" ауылы) - ішкі істер қызметінің генерал-майоры (1970), заң гылымының кандиданты (1972), КСРО Ішкі істер қызметіне еңбегі сіңген қызметкер (1962).

Еңбек жолы
----------

Халменов еңбек жолын халық сотының хатшысынан бастады. Қазақ КСР Ішкі істер министрлігінің Алматыдағы 1 жылдық мектебін (1945 ж), КСРО Ішкі істер министрлігінің Москвадағы жоғарғы мектебін бітірген (1948-50). 1958 жылға дейін Халменов Қазақ КСР-і Ішкі істер министрлігінің жүйесінде жауапты қызметте болды. 1958-59 жылдар аралығында Алматы облысы Ішкі істер басқармасы бастығының орынбасары, бастығы болды. 1960-67 жылдар аралығында Жамбыл, ал 1968 ж. Шымкент облысы Ішкі істер басқармасының бастығы.

Марапаттары
-----------

Қызыл Жұлдыз орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, Алматы, 2003
**Телескоптар** алыстағы нәрселердің кескінін үлкейту үшін қолданылады. Оның көмегімен ғарыштық кеңістіктегі шырақтар туралы аса көп мәлімет алынады. Телескоптың басты әрі негізгі бөліктері - Объект в және окуляр болып табылады. Объектив - бақыланатын объектіге (планетаға, жұлдызға, тұмандыққа ), ал окуляр бақылаушының көзіне немесе фотопленкаға қаратылған.
Бірінші рефлектор-телескопты (кішкентай айналы телескопты) 1668 жылы Ньютон ойлап тапқан. Бұл кішкентай телескоп осы кезге дейін Лондонда сақтаулы тұр.
Соңғы бірнеше жүз жылдың ішінде телескопты екі түрі жасалған: Линза негізіндегі телескоп-рефлакторлар және айна негізіндегі телескоп рефлакторлар.
Телескоп түтігінің ашық саңылауына алыстағы шырақтан параллель сәуле шоғы түрінде жарық түседі. Жарық шоғы ойыс айнадан шағылып, жинақталған шоқ түзеді. Көлбеу жазық айна өзіне түскен жинақталған шоқты окуляр жаққа қарай шағылдырады. Сондықтан аспап объектісінің кескіні окуляр фокусының маңында үлкейіп көрінеді. (физика 8 класс).

Дереккөздер
===========

Физика 8 сынып оқулығы
**Телеология** - (грекше teleos - мақсат, нәтиже және logos - ілім, заң) табиғат құбылыстарының сәйкестілігі мен мақсаттылығы туралы идеалистік ілім, бұл ілім бойынша табиғат құбылыстарының ең жоғары негізі, алғашқы бастауы және аяқталуы - құдай болып табылады. Телеологтардың бұл көзқарасы бойынша "мысық жаралғанда тышқанды жеу үшін, тышқан мысыққа жем болуы үшін жаралған, ал бүкіл табиғат жаратушының даналығын дәлелдеу үшін жаралған" болады деп Энгельс мысқылдай жазған еді. Телеология құбылыстардың жалпыға бірдейй өзара байланысы мен заңдылықтарын түсіндіруге жасалынған әрекет болады. Телеологиялық концепцияны Аристотель, Ф. Аквинский, Лейбниц, Гегель және басқалар дамытты. Ф. Аквинский оны анағұрлым егжей-тегжейлі талдау жасап, құдай болмысының телеологиялық дәлелі дейтін ұғымды қалыптастырды. Ч. Дарвиннің ілімі Телеологияның биологиядағы табиғат құбылыстарының пайда болу заңдылықтары мен себептерін ғылыми тұрғыдан түсіндірумен сиыспайтынын организмдердің сәйкестілік құрылымы табиғи сұрыптаудыңнәтижесі екенін ашып берді. Марксизм, мақсаткерлік әрекет, нысаналы бағыт адамдарға ғана тән екендігі ол материалдық, әлеуметтік (таптық) , тұрмыстық жағдайдан туатындығы, ал мақсаттарды жүзеге асыру обьективтік тарихи заңдылықпен реттелетіндігі туралы қағиданы ұсына отырып, Телеологияның негізсіздігін дәлелдеді.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Қасқа шалшықты** (лат. *Numenuis phaeopus*) — Татреңтәрізділер отрядының Тауқұдірет тұқымдастарына жататын туысының құсы. үлкен шалшықтыдан аздап кішілеу құс. 

Қасқа шалшықшының қанат алымы - 87-92 см шамасында. Ол үлкен шалшықтыдан төбесіндегі қошқыл телпегімен, бойлай созылған жіңішке жолақтарымен және ақшыл қасымен ерекшеленеді. Дөрекілеу қырқылдаған дауысымен де (шалшықшылардың көпшілігі таза сыбызғы үндес ысқырық шығарады) жақсы ажыратуға болады. Еуразия және Солтүстік Американың орманды тундрасында қоныстанады, алайда кездейсоқ пайда болады. Қазақстанда тек қана көктемде (сәуірдің ортасынан мамыр бойы) және күзде (қыркүйек, қазан, қараша айларында) ұшып өткенде кездеседі. Бұл құс Қазақстан аумағына тек кездейсоқ бірнеше рет ұшып енгені мәлім. Сирек кездесетін, таралу аймағы тар, көнетоз түр, Сібірдің жергілікті түрі ретінде Ресейдің Қызыл кітабына тіркелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Қасқабұлақкөл** – Шар алабындағы тұзды көл. Шолақтерек көлінің солтүстік-батысында.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысының Абай ауданындағы Қасқабұлақ ауылының шығысында 2,5 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 409 м биіктікте жатыр. Ауданы 6,3 км2, ұзындығы 5,1 км, ең енді жері 1,8 км, жағалауының ұзындығы 15,4 км, ең терең жері 4,6 м, сыйымдылығы 3,4 млн. м3. Жағалауы тегіс, батпақты келген көлдің орта бөлігінде бірнеше ұсақ аралдар бар. Жауын-шашын және қар суымен толысады. Қарашаның екінші жартысында қатып, сәуірдің басында ериді. Көктемде мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бұрынғы атауы Ы2І71 көше. **Айғаным көшесі** Ұлбике ақын, М.Жагорқызы, Айман-Шолпан, Қыз Жібек, Айша бибі, Тұмар ханым, Ақжүніс, ақын Сара көшелерімен қиылысып, Қорғалжын тасжолында аяқталады. Ұзындығы - 967,2 м.

Айғаным Сарғалдаққызы (1783-1853) - Ш.Уәлихановтың әжесі, Уәлидің кіші әйелі. Айғаным өз заманының алдыңғы қатарлы адамы болған. Уәли өлгеннен кейін ол әулеттегі ел басқару ісі оның жесірі Айғанымның қолына тиеді. Айғанымның өз халқы алдындағы айрықша беделін түсінген патша өкіметі қазақтарға қатысты көптеген істерді шешуде ол кісімен ақылдасып отырған. Шоқанның болашақта үлкен ғалым болып қалыптасуына әжесі Айғанымның әсері көп болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Мунда** (Мунда жанындағы шайқас) (Munda, Battle of), (б.э. дейінгі 45 жыл) Ежелгі Римдегі Ұлы Помпей мен Юлий Цезарь арасындағы азаматтық соғысты аяқтаған шайқас. .Әскерлер Испанияда кездесті, көтеріліс салдарынан Помпейдің ұлдары Кордованы басып алды. 

Цезарь Помпейдің ұлдарын алдап дөң үстіне шақырып алады. Осы кезде олардың одақтастары жаудың кавалериясының алдыңғы әскерін қарсы алуға бара жатқан, алайда бұл бұлтарысты помпеяндықтар артқа шегіну деп қате түсінеді. Олардың әскері Цезарьға жеңісті беріп, бытырап артқа шегінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Телетаратқыш камера** – оптикалық кескінді кескін дабылына өзгертуге арналған қондырғы. 

Мұның студиялық, репортаждық, кино көрсету т.б. мақсаттарға арналған түрлері бар. Телетаратқыш камерада объектив, телетаратқыш түтік, жаймалау тізбектері, қоректендіру көзі, бұру және фокустау механизмдері, таратылып жатқан телекескінді бақылауға арналған кинескоп болады. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
Том Ленк (ағыл. Tom Lenk, туған. 16 маусым 1976) — американдық актёр. Әлемге көбінесе «Баффи — истребительница вампиров» сериалындағы және оның спин-оффы «Ангел» телесериалындағы ойнаған Эндрю Уэллс рөлімен әйгілі.

Ленк 1976 жылы 16 маусым күні Калифорния штатындағы Виллидж қаласында дүниеге келген. Өзінің актерлік мансапын 1997 жылы колледжді бітіргеннен сон бастады. Содан кейін Ленк 50-ге жуық фильмдар мен сериалдарда түсіп үлгерген. Олардың ішіндегі ең әйгілері: «Клиент всегда мёртв», «Доктор Хаус», «Как я встретил вашу маму» сериалдары және «Киносвидание», «Парень моей девушки», «Операция «Арго» фильмдері. Ленк тағыда атағын бродвейлік мюзиклдардағы рөлдермен көтерді. Солардың ішіндегі ең әйгілері: «Бриолин» мен «Рок на века». Осыған қоса Том Ленк 2013 жылдан бастап «Ведьмы Ист-Энда» сериалында маңызды рөлді ойнап жатыр.

Дереккөздер
-----------

Том Ленк
**Куйбышев Валериан Владимирович** — Совет мемл. және партия қайраткері. 1904 жылдан Компартия мүшесi. Офицер семьясында туған. Омбы кадет корпусында оқып жүрiп, РСДЖП Омбы ұйымына кiрдi, большевиктерді жақтады. Санкт-Петербург Әскери-мед. академиясында оқыған кезде большевиктер ұйымының жұмысына белсене қатысты. 1906 жылы көктемде студенттер ереуiлiне қатысқаны үшiн академиядан шығарылды. Самарада Сов. өкіметін орнату жолындағы қарулы күресті ұйымдастырушылардың бiрi, Самара ревкомының председателi. Партияның 7 – 8, 12 – 17 - съездерінің делегаты. 1927 жылдан БК (б)П ОК Саяси Бюросының мүшесі. Қызыл алаңға Кремльдің іргесіне жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Әр түрлі сипаттары тұрғысынан дараланатын қат-қабатталу (қабатталу) топтары:  

1) қабатшықтардың және олардың жиынтықтарының пішініне қарай - қиғаш, толқын тұрқылас, көлбеу бағытта астасқан (көбінесе), қиғаш толқынды және жайпақ толқынды (сирегірек) қат-қабаттар;   

2) созылу ұзындығына байланысты - толассыз созылатын, үзік-үзік созылатын және ұзақ созылмайтын қат-қабаттар;  

3) көрініс беру анықтығына қарай - өте анық байқалатын, анық емес (жасырын, көмескі, бұлыңғыр) қат-қабаттар (қабаттар);   

4) масштабы жағынан - өте ірі, ірі, ұсақ, майда қат-қабаттар және микро қат-қабаттар;   

5) құрылысының күрделілігі жағынан - қарапайым және күрделі қат-қабаттар;   

6) қабатшықтар астасуының біркелкілілігі тұрғысынан — біркелкі астасқан, астасу сипаты нақтылы бағытта өзгеретін және ретсіз астасқан қат-қабаттар;   

7) қалыптасу механизміне қарай — ағыс әсерінен қалыптасқан, толқын әсерінен қалыптасқан, жүзгін есебінен| қалыптасқан және ұйық есебінен қалыптасқан қат-қабаттар (қабаттар);   

8) шөгінді қалыптасуының фациялық сипаты тұрғысынан қат-қабаттылықтың бірнеше типтері дараланады, олар - өзен арнасында, оның жайылмасында, теңіз түбінің ағынды белдемінде, жағажайда, көтерілу-қайту жағалауында т.с.с. қаыптасқан қат-қабат типтері.   

Қат-қабатталу ылғи да шөгіндінің түзілімдену сатысында жүзеге асады, алайда осылайша қалыптасқан қат-қабаттар сол түзілім душар болған болашақ процестер нәтижесінде бұрынғыдан да айқындала немесе керісінше, көмескілене түсуі ықтимал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Толқындар өте үлкен энергияға ие. Дүниежүзіндегі мұхиттардың толқындары екі миллионнан үш миллион мегаваттқа дейін энергия өндіруі мүмкін. Қуатты толқындық энергиясы бар жағалаулар АҚШ-тың батысында, Еуропада, оңтүстік Африкада, солтүстік Канадада, Жапонияда, Жаңа Зеландияда және Австралияда орналасқан. АҚШ-тың калифорния жағалауларының толқындық энергияны өндіру қабілеттері күшті.
**Толқындық энергетикалық қондырғылар**
Толқындық энергетикалық қондырғылар толқындық энергияны өндіреді. Дүниежүзіндегі ең алғашқы Агукадора Уейв Парк атты толқындық энергетикалық қондырғы Португалияның жағалауында салынды. Мұнда толқындық энергияны түрлендіру үшін Пеламис аспабы пайдаланылады. Пеламис жүйесі бір-бірімен жалғасқан үлкен болат құбырлардан тұрады. Бұл құбырлар бір өзекті шоғырсымдар (кабель) арқылы электр желісіне қосылады.

**Мұхиттағы энергия**
---------------------

Мұхиттар Жер бетінің 70%-ын алып жатыр. Ол көп мөлшерде күн энергиясын жұтады, соның арқасында олар таза қайта қайта қалпына келетін әлеуетті энергия көзі болып табылады. Осы энергияның тек 0,2% энергиясын пайдаланғанда, біздің энергияға деген сұранысымызды қанағаттандыруға жеткілікті энергия өндіруге болады. Мұхиттардың энергиясын толқындардан, судың көтерілуі мен қайта қайтуынан алуға болады.