recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Күздік көбелек** (Agrotіs segetum) – күздік дақылдар, мақта, қант қызылшасы, күнбағыс, жүгері, т.б. өсімдіктер көгінің аса қауіпті зиянкесі. 

Еуразия мен Африкада кеңінен таралған. Қазақстанның оңт. оңт.-шығысында және Шығыс Қазақстан облысында кездеседі. Қанаттарының өрісі 35 – 45 мм, денесінің ұзындығы 18 – 22 мм; алдыңғы қанаттары қоңыр немесе қара түстес, артқы қанаттары ашық сұр. Жұлдызқұрттары жұмыртқадан шығар кезде ақшыл, бас бөлімі қоңырлау, ұзындығы 52 мм-ге жетеді. Олар 6 рет түлейді. Қазақстанда К. к-тер оңт-те жылына 3 рет, оңт.-шығыста 2 рет, ал шығыста 1 рет жұмыртқалап көбейеді. Ұрғашылары арамшөптердің түбіне 400 – 500 жұмыртқа салады. Ересек жұлдызқұрттар тереңд. 10 – 25 см топырақта қыстайды. Көктемде өсімдіктер көктей бастағанда, отамалы дақылдар көшеттеріне қауіп төндіреді. Жас жұлдызқұрттардың даму кезеңі мақта, қант қызылшасы, жүгері, бұршақ, темекі, бау-бақша, т.б. өсімдіктердің көктеген және көшеттер отырғызылған кездеріне сәйкес келеді. Жұлдызқұрттардың екінші, үшінші ұрпақтары жүгеріні, жоңышқаны, картопты, жазғы егістіктерді, түйнек және тамыр жемістілерді зияндайды.

Күрес шаралары
--------------

жоғары деңгейлі агротехника, ауыспалы егістіктерді игеру, өсіп-өну кезінде ылғалды ұстай отырып суғару, арамшөптермен күресу, хим. биол. препараттар мен биоагенттер қолдану.‎

Дереккөздер
-----------
**Әбул-Асуад Залим ибн Амр ибн Суфйан әд-Ду′али әл-Кинани** (араб.: ظالم بن عمرو بن سفيان الدؤلي الكناني أبو الأسود‎, шамамен 688 жылы өлген) — табиғиндер ұрпағының ғалымы, фақиһ, ақын. Мұхаммед пайғамбардың ﷺ кезінде Ислам қабылдаған, бірақ оны көрмеген, сондықтан сахаба саналмайды. Халифа Әли ибн Әбу Талибтың ізбасар шәкірті. Наху (араб тілі емлесі) ғылымының негізін салушы атасы, араб әріптерінің дыбысталуын білдіретін нүктелерді енгізген және Құранның әріптеріне харакаттарды қойған адам саналады. Әлидің халифалығы кезінде Басраның әмірі болып тағайындалыған, онымен бірге Сыффин шайқасы мен Түйелер шайқасына қатысқан.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Әли ибн Әбу Талиб
* Наху
* Араб тілі
**Шилісай фосфорит кен орны** – Ақтөбе облысы Қандыағаш темір жол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Атырау – Орск темір жол кен орны үстінен өтіп, оны екі бөлікке бөледі.

Жатыс сипаты
------------

Фосфоритті серияның қалыңдығы 0,29 м болатын фосфоритті малтатас қабатынан және оның үстін жапқан фосфоритті жалбыр мен фосфоритті тақтадан тұрады. Жалбырлы тақта қабатының кен орны бойынша орташа қалыңдығы 0,68 м. Фосфоритті серияның жалпы қалыңдығы0,97 м. Р 2 О 5 -тің орташа мөлшері 14,5%, ерімейтін қалдық 41,5%. Фосфориттің үстін қалыңдығы 1,5-4 м жоғарғы кампан шоғырының сазы мен қалыңдығы 0,3-1 м төрттік кезең саздағы жауып жатыр. Фосфорит малтатасы жұмырланған, қоңыр, диаметрі 0,5-3 см. Фосфорит жалбырлары тесік, сауыс, бұрыс пішінді, қоңыр және күңгірт қоңыр, көлденеңі 1 см-ден 10 см-ге өзгереді. Фосфоритті тақта жалбырлардан тұрады, олар бір-бірімен фосфоритті материал арқылы керіштелген, жатысы тесік, каверналы. Ш. ф. к-нің С2 категориясы бойынша қоры 268,2 млн. т.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Фэн Сяоган** – Қытай кинорежиссері, актер және сценарийші. .

1958 жылы 23 тамызда Бейжіңде дүниеге келген. Көркем ансамбльде суретші болып қызмет атқарған. 

1977 жылы **Орталық театр институты**на және **Бейжің киноматография институты**на түспек болып емтихан тапсырады. Алайда емтиханнан құлап қалады. 1985 жылы Бейжің телеөнері орталығында суретші болып жүріп, сценарий жаза бастайды. 

Осы кезеңде жазушы *Ван Шо*мен танысады. Екеуі бірлесіп **«Редакция»** комедиялық сериалының сценарийін жазады. 1997 жылы Ван Шоның *«Фабрика грез»* романы бойынша сценарий жазып, таныла бастайды. 2007 жылы *«Сигнал к отступлению»* фильмін түсіреді. Оның көптеген фильмдері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Бүкіл редакция шығыны:**.

  

1. Штаттағы қызметкерлерге төленетін жалақы.

  

2. Әлеуметтік сақтандыруға кететін шығын. 

  

3. Әлеуметтік сыйақы қоры. 

  

4. Әлеуметтік даму қоры.

  

5. Іссапарға кететін шығын.

  

6. Телефон, факс, пошта шығындары. 

  

7. Өкілдік шығындар. 

  

8. Маркетинг.

  

9. Құрылтайшы шығыны. 

  

10. Баспаға кететін шығын. 

  

11. Жиһаз бен бөлмені жалдауға кететін шығын. 

  

12. Редакция жабдыктары мен гимаратты сақтандыруға кететін шығын. 

  

13. Ғимаратты ұстап тұру шығыны. 

  

14. Жыл сайын жасалатын жөндеу жұмыстары мен амортизациялық шығындар. 

  

15. Кеңсезаттарын сатып алуға кететін шығын. 

  

16. Көлік шығыны. 

  

17. Газет-журналға жазылу. 

  

18. Жан-жаққа өнім даналарын жіберу шығыны. 

  

19. Мемлекeттік бюджетке кететін шығын. 

  

20. Журналистік қор мен әдеби қорға кететін шығын. 

  

21. Журналистердің өмірін сақтандыру. 

  

22. Штаттан тыс қызметкерлерге төленетін жалақы. Баспа пен өндірістік шығындар. 

  

23. Қаламақы. 

а) шығармашылық адамдарға; 

б) редакциядан тыс авторларға төленетін сыйақы; 

в) ақшаны жіберу шығыны. 

  

24. Әлеуметтік сақтандыру. 

  

25. Қағаздың бағасы. 

  

26. Баспаханаға кететін шығын. 

  

27. Газетті тарату және жеткізуге кететін шығын. 

  

28. Фотоиллюстрация мен ақпарат алуға (ИТАР-ТАСС, Интерфакс және т.б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
Бүйректің көптеген **созылмалы ауруы** нәтижесінде бөліп шығару қызметі бірте-бірте төмендеп организмде азот қалдықтары жинала бастайды. Осыған байланысты белок және электролит алмасу, қышқылды-негізді тепе-теңдік бұзылып уремия дамиды.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Өлген адамның терісі бозғылт-сұр түсті болып, оның беті ұн сеуіп қойғандай ақтаңдақтанып көрінеді, сонымен қатар теріде қызыл бөртпелер немесе қасыну іздері табылады. Ішкі ағзаларды ашып көргенде олардан несеп исі сезіледі, себебі азот қалдықтары организмде тек жиналып қалмастан басқа ағзалар арқылы бөлініп шыға бастайды және олардың қабынуына әкеп соқтырады.

Ішек-қарын жолында: **фарингит, гастрит, энтероколит,әсіресе дифтералық қолит** жиі кездеседі. Тыныс жүйесінде **ларингит, трахеит, пневмония** табылады. Өкпе ісігі уремияға тән белгілердің бірі болып есептеледі. Бұл қабынулар фибринозды немесе **фибринозды-геморрагиялық қабыну** түрінде өтеді.

Жүректе дистрофиялық өзгерістермен қатар **уремиялық миокардит, мүйелді эндокардит, фибринозды перикардит** дамиды. Мида уремиялық энцефалит және майда жұмсаған ошақтар табылады. Бауырда дистрофиялық өзгерістер көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.149 б.ISBN 5-630-00264-3
**Автоподий** (*autopodium*; гр. *autos* — өзім, өздігінен; лат. *podium* — аяқ, негіз) — қол мен яқтың еркін қозғалатын бөлімінің төменгі бөлігі. Адамда автоподий колбасы және аяқбасы, ал жануарларда алдыңғы аяқбасы және артқы аяқбасы деп аталады. Автоподий өз кезегінде үш бөліктен.

Азиподий
--------

Азиподийден (грек, *basis* — негіз), (жоғарғы бөліктің) қаңқасын бірнеше қатарда орналасқан қысқа сүйектер: адамның қол қаңқасындағы білезік сүйектері, аяқ қаңқасындағы тілерсек (толарсақ) сүйектері; жануарлардың алдыңғы аяғындағы тізе сүйектері, артқы аяғындағы тілерсек сүйектері құрайды.

Метаподий
---------

Метаподийдің (ортаңғы бөліктің) қаңқасын үзын түтікше сүйектер: адамның қол қаңқасындағы алақан және табан сүйектері; жануарлардың аяқтары қаңқасындағы: алдыңғы және артқы жіліншік сүйектері.

Акроподий
---------

Акроподийдің (грек, *akron* — аяқ, соңғы) (төменгі бөліктің) қаңқасын: адамның қол қаңқасындағы саусақ сүйектері, жануарлардың аяқтары қаңқасындағы бақай (түяқты жануарларда) және тырнақ (жыртқыш жануарларда) сүйектері құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
Мақаланың электронды нұсқасы (18 қараша 2014 ж.)
**Тыныбай мешіті** — Семей қаласының сол жақ жағалауында орналасқан діни-тарихи ғимарат. Мешіттің мекен-жайы Жамбыл көшесі, 48-үй, қасында Семей өзен вокзалы орналасқан. Мешіт XIX ғасырдың 30-40 жылдары 2-реттік қазақ көпестері одағының мүшесі көпес Тыныбай Кәукеновтың қаржысына салынған. Ғимараттың іргетасы тастан қаланған. Мұнара күмбезіне дейінгі қабырғалары ағаштан жасалып, күмбезі мен сырт қабырғасының үштен бірі әртүрлі пішінде ағаштан ойылып нақышталған. Ғимараттың іші үлкен екі қабатты залдардан тұрады. Төменгі қабаты ерлер үшін, жоғарғысы әйелдерге арналған.

Қазіргі таңда ғимараттың сол жақ тұсында, ақ кірпіштен салынған, дәрет алынатын жай мен қосымша оқыту бөлмелері орналасқан.

Суреттері
---------

* Тыныбай мешітінің жалпы көрінісіТыныбай мешітінің жалпы көрінісі
* Тыныбай мешітінің сырт жағыТыныбай мешітінің сырт жағы
* Тыныбай мешіті жақыннан қарағандаТыныбай мешіті жақыннан қарағанда

Сілтемелер
----------

* Портал "Семипалатинск" Мұрағатталған 3 тамыздың 2011 жылы. (орыс.)
**Ақкелін болысы** - Сәтбай әулетінің өсіп-өнген жерінде патша үкіметі кезінде болған әкімшілік басқару органының атауы. 

  

1833 жылы Баянауыл округі ашылғанда оған қараған халық 15 болысқа бөлінді. Бұл болыстар ру атымен аталды. Мысалы, Сәтбай мен Шорман ұрпақтары Күлік-Қаржас болысына енген. Ал болыс шекаралары белгіленбеді. 1868 жылғы «Жаңа мизам» (заң) бойынша округтер жойылып, Қазақ елінің Орта жүзі облыстарға (Ақмола, Семей), облыстар уездерге (Семей облысында - Павлодар, Өскемен, Семей, Көкпекті, Қарқаралы, Зайсан), уездер болыстарға (Павлодар уезіне 14 болыс қараған), болыстар нөмірлермен белгіленген ауылдарға бөлінген.

Болыстар бұрынғы ру атауларымен емес, жер атауларымен аталады. Павлодар уезіне қараған болыстардың біріне Ақкелін аты беріледі. Бұл жолы болыстардың шекарасы белгіленеді. Ақкелін болысына шығысында Ащысу өзенінің бас жағы, батысында Шідерті өзенінің бас жағы, оңтүстігінде бүгінгі Қарқаралы - Баянауыл аудандарының шекарасы, солтүстігінде - Баянауыл кентімен батысқа қарай тартылған параллель сызық арасы қамтылады. 1913 жылғы санақ бойынша осы жерді 1460 адам мекендеген. Болыс 12 ауылға бөлінген. Оның 1-ауылында Сәтбай әулеті өсіп-өнген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «Қазақ энциклопедиясы», 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8
Бұрынғы атауы Челябинский көшесі. Ақшағыл көшесі Кентау көшесінен басталып, Кеншілер, Ынталы, Тасқұдық көшелерімен қиылысады. Ұзындығы -580 м.
Ақшағыл - Қарағанды облысы, Шет ауданында орналасқан полиметалл кен орны. Бұл жерден 1834-1938 жылы орыс және шетел концессионерлері мыс, қорғасын, мырыш өндірген. Кен орны Балқаш көлінен солтүстікке қарай созылған Тасарал - Қызылеспе антиклинориясының шығысын алып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Каменный Карьер** – Ақмола облысы Целиноград ауданының солтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарамеңді батыр ауылынан солтүстікке қарай 4,5 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 357 м. Батыстан шығысқа қарай 1,5 км-ге созылған, ені 1 км. Таудың шығысында тасты жерлер жер бетіне шығып жатыр, батыс етегінде батпақты шалғын қалыптасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеоген тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын құмсазды келген элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Даланың сортаңдау қызғылт қоңыр топырағында бетегелі-селеулі өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Каменка газ конденсат кен орны** – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы аумағында, Орал қаласынан батысқа қарай 75 км жерде орналасқан. 1986 жылы ашылған.

Жатыс сипаты
------------

Кен орны төменгі қазан қабатындағы Калинов шоғырының тұзаралық қабатының карбонатты жыныстарында (156 – 180 м). Газды, аздап конденсат бар. Шоғырлары қабатты-күмбезді, қабатты. Шоғыр қоры 2662 м-де анықталған. Жабындысы қазан қабатының тұзды қабатынан тұрады. Коллекторы кеуекті және кеуекті-жарықшақты типке жатады. Орташа кеуектігі 5,7 – 12,6%, орташа өткізгіштігі 156 фм2. Бастапқы қабат қысымы 2700 м-де 45,4 МПа, қабаттық температурасы 78°С. Газдың бастапқы қысымы тәулігіне 6,4 – 1280 мың м33.

Құрамы
------

Газдағы конденсаттың мөлшері орта есеппен 40 г/м3, тығыздығы 760 – 790 кг/м3. Газ құрамында метан (87%), этан (1,2%), пропан (0,6 – 0,8%), бутан (0,19 – 0,28%) кездеседі. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Өтеген Өтеғұлұлы
----------------

**Өтеген Өтеғұлұлы**, Мүйізді Өтеген – батыр, жоңғар басқыншыларына қарсы күрескен батыр, қолбасшы. 1699 жылы Шу өзенінің бойындағы Изенді өңірінде дүниеге келгіп,1773 жылы Іле өзенінің бойындағы Шолақтау, Шеңгелді өңірінде көз жұмған. Ұлы жүздің дулат тайпасының жаныс руынан шыққан.

  

Бабасы Сырымбет 1643 жылы Батыр Қонтайшының 50 мың әскеріне соққы берген Салқам Жәңгірдің сапында ұрысқан. Өтеген 15 жасынан жоңғарларға қарсы соғысқа қатысып, қазақ елінің түстігін, Жетісу мен Шығыс Қазақстан өңірін жаудан азат етуге зор еңбек сіңірді. Түркістан, Ташкент маңындағы кескілескен ұрыстарға, Аңырақай шайқасына қатысқан. Қалмақтың Бөтхишар, Сабан Тайшық секілді аты шулы батырларын жекпе-жекте жеңіп, қазақ әскерінің даңқты қолбасшыларының біріне айналды. Төле бидің, Абылай ханның серігі болған.

Шайқастары
----------

Өтеген батыр 15 жасынан жоңғарларға қарсы соғысқа араласқан. 1723 жылы Тауасар, Райымбек, Ханкелді батырлармен тізе қосып, жоңғарлармен айқасады. 1740 жылы Ӏле бойында қалмаққа қарсы жасақ жинаган Төле би өскеріне қосылып, елін жаудан азат етіседі. 1756 жылы шамасында Абылайдың Қытаймен бейбіт болу саясатына қарсы шығып, Жиделібайсында 17 жыл жүріп қайтыпты деген аңыз да бар. Өтеген батыр — ел арасында аңызға айналған адам.

Тарихтағы ізі
-------------

Оны алғаш жырлаған Сүйімбайдың бабасы Күсен ақын. Өтеген батыр жайында тарихи дерек жинаган тарихшы Делебаевтың материалына қарағанда, Тілеміс, Майкөт ақындар да батырды дастан етіп жырлаған екен. Бүлардың ішінде бізге жеткені — Жамбылдың *"Өтеген батыр"* дастаны. Кенен Әзірбаев пен Делебаев дерегіне қарағанда, Өтеген батырдан — Тарпаң, одан Бименбет — Толымбек — Жолдасбай. Соңғы ұрпағы Жолдасбай 1956 жылы Жамбыл облысы, Красногор ауданы, *"Кеңес"* колхозында тұрған. Өтеген батыр туралы дерек-аңыздар жинауға өдебиетшілер Е.Ысмайылов, Қ.Тұрғанбаев, Н.С.Смирнова, С.Беғалиндер қатысқан. Алматы облысының Бозой мен Қарой аралығында Өтеген батыр есімімен аталатын жерлер бар. Халық аңыздарында Өтегеннің жүрегінде түк бар екендігі туралы айтылады. Бұл тектен тек емес. Енді бір аңыздарда Өтеген туғанда оның маңдайында қос мүйіз болған екен деседі жұрт. Біз білетін Шығыс, Азия тарихына қатысты әдеби туындыларда ондай мүйізді асыл тек Ескендір Зұлқарнайын ғана. Қазақ батырлары шежіресінде мұндай нысаналы бейне жалғыз Өтеген батыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вопросы истории Казахстана и Восточного Туркестана, А.-А. 1952;
2. ↑  Ысқақбай М. Мүйізді Өтеген, А. 1999
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
4. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009 ISBN 978-601-01-0268-2
5. ↑  Жолдасбеков М. Асыл сөздің атасы, А. 1996;
6. ↑  Жамбыл. Таңд. шығ. А. 1996;

Сілтемелер
----------

* Аңырақай шайқасы.
* Батыр.
* Қазақ батырлары. Мұрағатталған 10 қазанның 2009 жылы.
**Жабы**, *жабы жылқысы* – байырғы қазақы жылқысының бір түрі.

Сипаты
------

Қазақстанның оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығысында өсіріледі. Денесі ірі, басы дөрекілеу, мойны қысқа, омыраулы, кеудесі кең, жоны жалпақ сауырлы, құйрық-жалы қалың әрі ұзын, денесі тығыз, етті болады. Салт мінуге де, жегуге де ыңғайлы. Әдетте торы және жирен түсті, сұр көк болады, қара түстісі сирек кездеседі. Алыс жолға төзімді.

* Айғырының шоқтығына дейінгі биіктігі - 144,8 см, тұрқы - 152 см, кеуде орамы - 179,1 см, жіліншік орамы - 19 см, орташа салмағы - 600 кг.
* Биесінің шоқтығына дейінгі биіктігі - 143 см, тұрқы - 149 см, кеуде орамы - 178 см, жіліншік орамы - 187 см; ораташа салмағы - 550 кг.

Жабы Қазақстанның көптеген шаруашылықтарында ет үшін өсіріледі. Жайылымда жүргеннің өзінде әр биеден тәулігіне 11 — 15 л сүт саууға болады. Жайылымда семірген жабыдан 230 — 250 кг таза ет түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Өтелмеген парыз** — 1983 жылы Төлен Әбдіковтың "Ер Сейіт пен қыз Бәтес" прозасының желісімен түсірілген "Қазақфильм" туындысы. Режиссер Серік Жармұхаммедовтың фильмі. Сценариін жазған: Сымағұл Елубаев.

Мазмұны
-------

Жалғызы Сұлтан көлік оқиғасынан қайтыс болғаннан кейін кіндігін жалғастыратын ұрпағы қалмаған Қожабек қария өмірден баз кешіп, жан күйзелісіне ұшырайды. Алайда қаладан келген өсек-аян Сұлтанның некесіз бір ұлы барын жеткізеді. Жалғызының бойына бала кезден адамгершілік, адалдық сынды қағидаларды сіңіріп өсірген ақсақал үшін бұл жаңалық төбесінен жай түскендей болды. Шаңырақтың отын тұтатар немере бар екенін және ұлының өнегесіздік танытып балалы әйелді тастап кеткенін ойлаған ол не қуанарын, не Сұлтанға лағынет айтарын білмей, мәселенің ақ-қарасын ажырату үшін қалаға баруды ұйғарады. 

Алып шахарда Қожабек қарияны өзі білмеген тосын әңгімелер күтіп тұрған еді. Нұрлан ақсақалды бір кезде Сұлтанның сүйіктісі болған қыз — Саяның үйіне ертіп барады. Немересі бар екенін білген ақсақал сол сәбидің алдында Сұлтанның өтей алмай кеткен парызын өз мойнына алмақ болады, бірақ Саяның анасы ақсақалды немересіне жолатпайды. Солайша ақсақалдың әрекеті сәтсіз аяқталады.

Рөлдерде
--------

Әнуар Молдабеков — Қожабек  
Досхан Жолжақсынов — Нұрлан  
Әсия Мұратбаева — Бану  
Жамбыл Құдайбергенов — Сұлтан  
Гүлнара Досматова — Сая  
Меруерт Өтекешова — Саяның анасы  
Нағима Есқалиева — Раушан  
Күләй Мұратәлиева — Айша

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Тамашалау Мұрағатталған 30 қаңтардың 2018 жылы.
**Сейітов Өтеген Сейітұлы** (15. 9. 1923 жылы туған, Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Ақтоғай с-зы) – Қазақстанның партия совет қызметкері, юрист. 1-дәрежелі мемлекеттік заң кеңесшісі. 1947 жылдан КОКП мүшесі. 1953 ж. Алматы мемлекеттік заң ин-тын бітірген. Сейітов прокуратура жүйесінде 1941 жылы обл. Прокуратура секретарь қызметінен бастап, 1942–45 жылдары Совет Армиясы қатарында Ұлы Отан соғысына қатысты. Прокуратура органдарында: ауд. прокуратураның тергеушісі, терген бөлімінің прокуроры (1945–49), обл. Прокуратураның аға тергеушісі (1950–51); респ. прокуратураның тергеу бөлімінде прокурор (1951–59); Алматыда Совет ауд. Прокуроры (1959–60); Алматы обл. Прокуроры (1961–62) болды. Сейітов 1962–66 ж. Қаз. ССР прокурорының бірінші орынбасары, 1966 жылдан респ. Прокуроры қызметін атқарады. Қазақстан КП 12-, 13-, 14-съездеріне делегат, 1966 жылдан Қазақстан КП ОК-не мүше. 7, 8, 9-сайл. Қазақ ССР Жоғарғы Советінің депутаты. Сейітов 2 рет Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендері және медальдармен марапатталған.[1]


1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Дронсыз кеме - "Әрине мен сені әлі сүйемінге" сәтті қонған ағашқы зымыранды тасуда (Falcon 9 FT, CRS-8 миссиясы, 2016 ж, 8 сәуір)
Автономды ғарышайлақты дрон кемесі
Платформаға түсіру схемасы
**Автономды ғарышайлақты дрон кемесі** (АҒДК, ағылш. *Autonomous spaceport drone ship*, ASDS) — бұл палубалы баржадан дамытылған мұхит кемесі болып, ол стационарлы (station-keeping) қозғалтқыштармен және үлкен қону платформасымен жабдықталған, оны автономды робот басқарады. Мұндай кемелер құрылымы SpaceX аэроғарыштық компаниясының тапсырысы бойынша жасалады, ол ғарыш аппараттарын орбиталық немесе транспланеталық траекторияға көтергеннен кейін ұшыру орнына қайта оралуға отыны жеткіліксіз болған миссиялар үшін теңіздегі бірінші саты зымырандарын жинау үшін қолданылады.

SpaceX екі жедел дрон кемесіне ие, олар "Нұсқаулықты оқып шығыңыз" (Just Read the Instructions) және "Әрине мен сені әлі сүйемін" (Of Course I Still Love You) деп аталады. Екеуі де Атлант мұхитындағы Канаверал мүйісінен ұшады. JRtI болса 2019 жылдың тамызында Лос-Анджелес портынан аттанғанға дейін 2016-2019жж аралығында Тынық мұхитындағы Ванденберг әуе базасының ұшырылымдары үшін қызмет етті. 2020 жылдың 2 маусымындағы жағдай бойынша, 43 рет Falcon 9 ұшырылымы дрон кемеге қонуға тырысты, олардың 34-і сәтті болды (78,6%) .

АҒДК - SpaceX объекттерін "толық және жылдам қайта пайдалану" арқылы ғарышқа ұшыу қызметінің бағасын едәуір төмендетті, ұзақ жыл бойы ол зымырандарды қайта пайдалануды дамыту бағдарламасының маңызды бір бөлігі болды, SpaceX компаниясы бұл инженерлік-техникалық қызметті мықтап қолға алды. Геостационарлық орбитаға кірген, немесе қашу жылдамдығынан (escape velocity) асатын кез-келген Falcon ұшырылымдарын теңізге қондыру мақсат тұтылады, бұл міндет 2016 жылы SpaceX миссияларының жартысына жуығын қамтыды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Еlon musk Musk, Aiming to launch this weekend and (hopefully) land on our droneship. Ship landings needed for high velocity missions, 12 January 2016
2. ↑  Elon Musk: If speed at stage separation > ~6000 km/hr. With a ship, no need to zero out lateral velocity, so can stage at up to ~9000 km/h. 17 January 2016
3. ↑  Harwood William: SpaceX readies rocket for station launch, barge landing  23 December 2014, CBS News 16 December 2014. *A 300-foot-long barge will be used as an off-shore landing platform during launch of a SpaceX Falcon 9 rocket Friday. The primary goal of the flight is to deliver critical supplies and equipment to the space station, but SpaceX hopes to land the rocket's first-stage on the barge for possible refurbishment and reuse – a key milestone in the company's push to reduce launch costs.*
4. ↑   SpaceX Dragon Headed to the ISS, 8 April 2016
**Бітімгершілік қызмет**, халықаралық ұйымдардың (БҰҰ, ЕҚЫҰ және т.б.) жанжал туындағаннан кейін халықаралық құқықтың нормалары мен қағидаттарына сәйкес жүзеге асыратын, халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнген қауіпті жою мақсатында көбінесе бейбіт, сондай-ақ (қажет жағдайда) әскери тәсілдермен халықаралық дауларды шешуге бағытталған, саяси, экономикалық, әскери және де басқа сипаттағы халықаралық ұйымдардың ұжымдық іс-қимылдары. Оған аралық қызмет, жанжалдасқан тараптарды татуластыру, келіссөздер, дипломатиялық оқшаулау мен санкциялар да кіруі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Автотуристер Йеллоустоун саябағын тамашалауда
 Туристер мотоциклмен саяхаттауда
**Автомототуризм** – арнайы дайындықты қажет ететін, маршрут ететін жерлердің жағдайына байланысты өтетін (батпақтар, тасты, қарлы жерлер, құмдақ жерлер мен өткелдер, тау жолдары мен тау асулары жорықты күрделендіреді), үлкен қашықтықтарға созылатын, топтық құтқару құралдарының (өpт сөндіргіштер, аптечкалар, қорғаныс шлемдері, қауіпсіздік белбеулері т.б.) болуын талап ететін жорықтарды ұйымдастырып өткізу. Көлік құралы ретінде туризмнің бұл түрі бойынша автомобильдер,мотоциклдер, мопедтер т.б.) қолданылады. Автомототуризм бойынша жарыстар, чемпионаттар өтіп тұрады.. Автомобильмен және мотоциклмен саяхаттар кең қанат жайып отыр. Ол демалыс күндері жергілікті жерлерге жорыққа шығумен ерекшеленеді, мыңдаған шақырым алыс қашықтықтарға сапар шегу қызықты. Автомототуризм жолдан тыс шығу мүмкін болмағандықтан, оған туристтердің дүниетанымын біршама шектеп, тұйықтайды, бірақ қысқа мерзім ішінде еліміздің көптеген аудандарының кең аумағымен таныстырады және жолдан шығып, жан-жаққа қысқа мерзімге жорық жасауға мүмкіндік береді .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мазбаев О.Б. Атейбеков Б.Н. Асубаев Б.К. «Туризм және өлкетану неіздері», Алматы: ҚазҰПУ, 2006ж.
2. ↑  Саяхат жорықтарын ұйымдастыру мен өткізудің жалпы негіздері»/Оқу құралы/- Алматы,1996 7б.
**БӀТӀМ** — таужыныстарды құрайтын бөлшектердің орналасу бағытынан, бір- бірімен арақатынасынан және таралу ерекшеліктерінен туындайтын олардың құрылыс сипаты.
**БӀТӀМ**. Бітім салты халық арасында маңызы бар өте қиын әрі күрделі іс. Бұл хан, би, ақсақалдрадың араласуымен бітетін елдік шаруа. Өйткені мұның бүгінгі ғана емес, алдағы бірнеше жылыдық, тіпті ғасырларға ұласатын әлеуметтік, елдік қызметі мен жолы бар. Ерте заманда ераралық жаугершілік, соғыс, ұрыс, жер дауы, құн дауы сияқты ел, ер намысына тиетін ірі қақтығыстыр мен ұрыс- жанжалдар болып тұрған. Және ол қарулы қақтығыс, ірі барымталарға ұласып, ел- жұрт тыныштығы бұзылып, бірлік пен ынтымақ қашқан. Мұндайда кектескен, өштескен, есесі кеткен ел жиі қақтығысқа шығып, оның соңы кісі өліміне дейін ұлысқан. Міне, осындайға екі елді бітістіретін, келісімге шақырған "бітім "деп аталатын заң болған.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт- дстүрлері мен әдет- ғұрыптары. Алматы "Атамұра", 2010

1. ↑   Қазак тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Өтеген Орапбаев** - 1952 жылы 1 қыркүйекте Атырау облысының Жылыой ауданындағы Ақкиізтоғай ауылында дүниеге келген. 

1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп, 1974—1976 жж. Маңғыстау облысының Телерадио комитеті мен облыстық газетінде тілші болып істеген. 1976 — 1990 жж. «Лениншіл жас» («Жас Алаш»), 1990-1993 жж. республикалық «Ауыл» және «Егемен Қазақстан» газеттерінің редакцияларында бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы және бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. 1994 жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған, Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз қызметінің кеңесшісі болды. Қазір ҚР Президенті Әкімшілігінде жауапты қызметте.

Республикалық бірінші «Жігер» фестивалінің (1978), жас ақындардың Бүкілодақтық поэзия байқауының және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

Шығармалары: Тұңғыш өлеңдер жинағы. 1978; Мәңгілік қозғалыс. Өлеңдер. 1980; Жұлдызды шақ. Өлеңдер. 1982; Дүние дидары. Өлеңдер. 1985; Ақ пен қара. Өлеңдер. 1988; Жолға шықты жүре гім. Деректі проза. 1993; Аспаны биік Атажұрт. Бір томдық өлеңдер жинағы. 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Лох-Ломонд**(ағыл. *Loch Lomond*, шотл. *Loch Laomainn*) — Стерлинг, Аргайл-энд-Бьют пен Уэст-Данбартоншир әкімшілік аудандарындағы Шотландия көлі (лох). Айна ауданы бойынша (71 км²) Лох-Ломонд Шотландия көлдерінің арасында бірінші орынды, судың көлемі (2,6 км³) жағынан Лох-Несстен кейінгі екінші орынды алады. Су жинау алаңы 696 км². Теңіз деңгейінен биіктігі - 7,6 м.

География мен гидрография
-------------------------

Көл Грампиан тауларының оңтүстік-батысында, тектоникалық алқапта, тереңдеген мұздықтарда орналасқан. Лох-Ломондтың оңтүстік бөлігінде таулы және жазық Шотландия арасындағы геологиялық шекараны анықтайтын тектоникалық жарылым кесіп өтеді. Орташа тереңдігі шамамен 37 м, максималды тереңдігі - шамамен 190 м. Көлдің оңтүстік бөлігінде көптеген аралдар бар, олардың ішіндегі ең ірісі - Инчмаррин, сонымен қатар Инчфад және басқалары. Су ағысы Ливен өзені бойында, Дамбартондағы Клайдқа ағып кетеді.

Тарихы
------

Тарихи құжаттардағы көлдің ең алғашқы сипаттамаларының бірі Неннияның «Бриттер тарихында» «Британияның керемет дивасы туралы» бөлімінде кездеседі:

|  |
| --- |
| Первое диво — это озеро Ломонд. На нём насчитывается шестьдесят островов, где обитают люди, и его окружают со всех сторон шестьдесят утесов и на всяком из них по орлиному гнезду, и в это озеро впадают шестьдесят рек, а из него в море течет только одна, которая называется Лемн. |

Көлдегі аралдардың кейбіреулері ежелгі уақытта жасанды түрде жасалды.

2002 жылдан бастап көл - Лох-Ломонд пен Троссахс ұлттық паркінің бөлігі.

Сілтеме
-------

* Loch Lomond and tourist attractions Мұрағатталған 6 ақпанның 2015 жылы. (ағыл.)
* Loch-lomond.net(with physical data (ағыл.)
* StayatLochLomond.com — Local accommodation providers network Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2020 жылы. (ағыл.)
* About the national park (ағыл.)
* Robert Burns (poet) Links to Loch Lomond (ағыл.)
* Loch Lomond Sailing Club (ағыл.)
**«Бітіру кеші»** (ағыл. *Prom Night*) — 2008 жылғы американдық қорқыныш фильмі. Бұл ремейк емес, бірақ 1980 жылғы «Бітіру кеші» фильм бойынша түсірілген.

Сюжет
-----

Донна Кеппелдің отбасына үш жыл бұрын Доннаға ғашық болған мұғалім Ричард Фентон шабуыл жасайды. Анасы, әкесі және Доннаның інісі қайтыс болды. Төсек астында тығылған Донна есуастан құтқарылса да, ол анасының өлімің өз көзімен көрді. Бұл оның психикасына әсер етіп, Донна қорқынышты түстерді көре бастайды. 

Келе-келе естеліктер ұмытыла бастады. Донна ағасы мен оның әйелімен тұрады және алдағы уақытта оны қуанышты күн  – бітіру кеші күтіп тұр.  Өзінің Бобби атты жігітімен және достарымен ол лимузинмен тойлауға қонақ үйге аттанады. Сол жерге түрмеден қашқан Ричард Фентон да барады. Ол қараңғы түкпірлерден ғашығын аңдып, жолында тұрған адамдарды пышақтайды. Фентонның қашуы туралы білген полиция қызметкерлері қашқынның бірінші құрбаның тапқанша ештенеден күдіктенбеген Доннаның достары бір-бірдей ғайып болады. Олар Фентонның қонақ үйде болғанын түсінеді. Қонақ үй қоршап алынған, оқушылар көшірілді, құрбыларын іздеуге кеткен Доннадан басқа. Алайда құрбыларының орнына ол өзінің дұшпаның – Фентонды кездестіреді. Дер кезінде келген полиция қызметкерлері Доннаны құтқарады. Бірақ Фентон қашып кетеді. Ол Доннаның артынан ереді, полиция оны тоқтата алмайды. Донна жерде жатыр және қанішердің пышағы оның денесіне бағытталған. Полиция қызметкерінің атысы есуасты тоқтатады.

Рөлдерде
--------

* Джонатон Шек — *Ричард Фентон*
* Бриттани Сноу — *Донна Кеппел*
* Скотт Портер — *Бобби*
* Джессика Строуп — *Клэр*
* Данна Дэвис — *Лиза Хайнс*
* Коллинз Пенни — *Ронни Хефлин*
* Келли Блац — *Майкл*
* Джеймс Рэнсон — *Детектив Нэш*
* Брианна Дэвис — *Криси Линн*
* Келлан Латс — *Рик Леланд*
* Мэри Мара — *Мисс Уотерс*
* Вэнь Минна — *Доктор Элайша Кроу*
* Идрис Эльба — *Детектив Винн*
* Джессалин Гилсиг — *Карен Тернер*
* Линден Эшби — *Джек Тернер*
* Яна Крамер — *Эйприл*

Сілтеме
-------

* Ресми сайт
* «Бітіру кеші» (ағыл.)
Барионикс
Барионикс
**Барионикс**. Барионикстің ұзыындығы —10 метр, салмағы —1,7 тонна. Алайда ғалымдар табылған жалғыз үлгінің жас барионикске тиесілі екендәгән болжаған. Осыны ескерсек, әбден жетілген ересек барионикстің бұл өлшемнен әлдеқайда үлкен болғнын байқаймыз. Барионикстің тырнақтарының ұзындығы 35 см-ге жеткен. Оның мойының имектігі өзге тероподтармен салыстырғанда байқалмайтын.

Қызықты дерек
-------------

* Барионикстің қалдықтарын 1983 жылы Уильям Уолкер Еуропадан тапқан.
* Барионикстің асқазанынан табылған қатып қалған балық қабыршақтары оның балықпен қоректенгенін дәлелдеді.
* Барионикстің басы жыртқвш динозаврлардың бастарына қарағанда ерекше ұзын болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 1,7 келі
* Тұқымдас : Спинозавр
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Өтеген Күмісбаев** (20.5.1939 жылы туған, Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Мәдениет ауылы) – ақын, филология ғылымдарының докторы (1990).

ҚазМУ-дың (1963, қазіргі ҚазҰУ) филология факультетін бітірген. Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бөлімінде, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») және «Қазақ әдебиеті» газеттерінде (1963–69), КСРО Ғылым Академиясының Шығыстану институтында (1969–74) қызмет атқарған. 1974 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтында ғылылми қызметкер, ҚазҰУ-де оқытушылық қызметте болды.

1989 жылы «ХІХ–XX ғғ. қазақ және парсы әдеби байланыстары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Алғашқы өлеңдер жинағы «Тұңғыш» деген атпен 1964 жылы жарық көрген. Поэзия, проза және аударма (Ә.Х.Дехлеви, М.Рыльский, Р.Ғамзатов, Қ.Күлиев, В.Рождественский) саласында жемісті еңбек еткен. Шығыс және қазақ әдебиетінің байланысын зерттеуге арналған «Терең тамырлар», «Абай және Шығыс» (1995), «Мұхтар Әуезов және әдебиет әлемі» (1997]), т.б. монографиялары жарияланды. Күмісбаев 500-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Жазушының кейбір туындылары қырғыз, башқұрт, украин, белорус, ағылшын, поляк, араб тілдеріне аударылған. Қазақстан журналистер одағы сыйлығын алған.

Шығармалары
-----------

* Тұңғыш. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1964;
* Алақан. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1966;
* Менің кішкентай үйрегім. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1968;
* Жапырақтар түсіп жатыр. Әңгімелер. А. «Жазушы», 1969;
* Ақбота. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1972;
* Ақ шолпан. Өлеңдер, поэмалары. «Жазушы», 1974;
* Ауыл дап шыққан жол. Әңгімелер. «Жазушы», 1975;
* Горный кумыс. Стихи. М. «Советский писатель», 1976;
* Степная рапсодия. Стихи. М. «Советский писатель», 1983;
* Екі перне. Сын. А. «Жазушы», 1980;
* «Тұрмағамбет ізтілеуов және оның «Рүстем-Дастаны». Монография. А. «Наука», 1982;
* Ортақ арна. Сын. А. «Жазушы», 1985;
* Казахская поэзия и Восток. Монография. А. 2000;
* Иран әдебиетінің тарихы. Монография. А. 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
*Басқа мағыналар үшін Көктау деген бетті қараңыз.*
**Көктау** – Жетісу Алатауының орталық бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы және Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3067 м. Беткейлік шайылумен бірге бойлық эрозия әрекеттері қатты дамыған. Солтүстік-шығысынан Тентек, оңтүстік беткейінен Боратала өзендерінің салалары таудың биік жоталарындағы мұздықтардан бастау алады. Жатық беткейлі кең өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, құлама беткейлі шатқалдар, қырлы жоталар мен үшкір шыңдарға ұласады. Асудан мамыр – қыркүйек айларында салт атты адам өте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Шегірбалық** немесе **Ақкөз балық** немесе **Айнакөз** (лат. *Ballerus sapa*) – Тұқылар тұқымдасындағы табан балыққа ұқсас балықтың бір түрі. 

Ұзындығы 15—18 см, кейде — 33 сантиметрге дейін болады. Қара теңізде, Дунай, Днепр, Днестр, Дон, Еділ, Терек өзендерінде, ал Қазақстанда Каспий, Арал теңіздерінде және Жайық өзендерінде кездеседі. Тұщы су мен теңізді жайлайтын 2 түрі бар. Екеуі де уылдырығын тұщы суға шашады. Дене тұрқы 15-25 cм, кейде 33 см. салмағы 800 г-нан аспайды. Теңіз ақкөз балығы уылдырық шашу үшін күз бен қыста өзенге ауысады. Сәуір мен Май айларында судың температурасы 12-15˚C-қа жетісімен өзен арнасына уылдырық шаша бастайды. Қазіргі таңда бұл балық түрінің саны өте аз. Кәсіптік бизнес жасауға қолайсыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
**Ау-жар**. Ұзатылып бара жатқан қыздың сыңсуы, қоштасу жыры, ұлттық тәрбие мектебінің тамаша үлгісі. Алтын ұядан, туған ел-жұрттан бөліну, жат босаға аттау оңай іс емес. Осының бәрін тәжірибелі де тәрбиелі халық жылай да күле жүріп ән, жыр түрінде шеберлікпен үйлестіріп жасай білген. Тағы бір қызығы қыз жылап қоштасқанмен ол қайғы емес қуаныш, қимастық сәтінің де белгісі. Дегенмен қыз ауылының қыздары мен жігіттерінің де қимастық көңілдері де көрінбей қалмайды. Олар жар-жардан кейін де өлең жырды үстемелей жүріп айтыс түріндегі **ау-жар**ды бастай жөнеледі. Мұнда да ізгі тілектестік, достық көңіл, жаңа бақыт жолында жақсы ниет көрінеді. Оның сөзі де, әні де көркем, ойнақы айтылады. Ол біресе  *Ау-жар* біресе *ай-ау*, біресе *бике-ау*, біресе *үкі-ау* деп те айтыла береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары, Атамұра 2010ж
*Басқа мағыналар үшін Көктас деген бетті қараңыз.*
**Көктас** – Қызыладыр және Шұбарайғыр тауларының аралығындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында орналасқан. Ең биік жері 900 м шамасында. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 – 6 км.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Көптеген шоқылардан тұрады. Тау беткейлері көлбеулеу келген. Девон және тас көмірдің эффузивті кварцит, туф, порфирит жыныстарынан түзілген. Тау жартастары мен қиыршықтастары жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Бетегелі-жусанды дала өсімдіктері мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қарағанды облысы
**Белл-Мажанди заңы** (ағылш. *Bell–Magendie law*) — афференттік талшықтар жұлынға оның артқы түбірлері арқылы кіреді, эфференттік талшықтар алдыңғы түбірлер арқылы одан шығады. Рефлекстің анатомиялық осы қағидасын алғаш 19 ғасырдың басында Ч.Белл ұсынған. Мұндай шешімге өзінің зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Ф.Маржанди де келген. Сондықтан Белл-Маржанди заңы деп аталады. Іс-қимыл рефлекстерінің реттелуі де осы заң бойынша іске асады. Алдыңғы түбірлердің құрамына денелері жұлынның сұр затының алдыңғы мүйізінде жататын қозғағыш нейрондардың сезгіш ассон талшықтары кіреді. Артқы түбірлердің құрамына денесі сол түбірдің өзінде орналасқан эфференттік нейрондардың талшықтары кіреді. Тәжірибеде Белл-Мажанди заңын жұлынның алдыңғы және артқы түбірлерін кесу арқылы байқауға болады. Артқы түбірлерді кескеннен кейін жануар кесілген жағындағы сирағымен қозғала алады, бірақ бұл жағындағы сирағының сезу қабілеті толығымен жойылады. Алдыңғы түбірлерді кескеннен кейін, сезу қабілеті сақталғанымен, сирақтары мүлде қозғалмайды, сәл болады. Артқы түбірлерді тітіркендіргенде жалпы қозғалыс реакциясын тудырады да, алдыңғы түбірлерді тітіркендіргенде қозғалыс пайда болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Алматы: "Мектеп" баспасы, 2002.
**«КАМЕНСКОЕ ПЛАТО»**– таудың таза ауасы және қымызбен емдейтін санаторий. Іле Алатауының беткейінде, Алматы қ-нан 10 км, теңіз деңгейінен 1360 м биіктікте орналасқан. Жаз айларының орташа температурасы 18,1 – 20°С, қыста –2,7 – 4,4°С, құрғақ; ең суық айы – желтоқсан (–24,5°С). Алғашқыда демалыс үйі болып құрылып, 1932 ж. өкпе туберкулезін емдейтін санаторийге айналды. Қазір санаторий Алматы қалалық әкімш-не қарайды. Жыл бойы жұмыс істейді, бір мезгілде 150 адам емделеді (2008). 1971 жылдан бастап 75 орындық урол. гинекол. бөлімдер ашылған. «К. п.» санаторийіндегі негізгі ем: қымыз, климаттық факторлар (тау бөктеріндегі шыршалы орман, шипалы таза ауа, сұлу табиғат), сондай-ақ физиотерапия, гелиотерапия тәсілдері қолданылады. Жақсы жабдықталған рентген кабинеттері, лабораториялар бар. Санаторийде өкпеге операция да жасайды.‎
**Бхутавада** (элементаризм) - ежелгі үнді философиясы тұжырымдамаларының бірі. Упанишадаларда және эпоста (Махабхарата) айтылады. Кейбір бертінгі деректемелерде локаятаның бір түрі ретінде көрінеді. ***Бхутавада*** іліміне сәйкес, заттардың өз қасиеттері бойынша барлық айырмашылықтары осы заттарды жасайтын барлық материалдық элементтердің қосылысындағы айырмашылықтарға байланысты. Сана - материалдық элементтердің ерекше қосылысының нәтижесі, ол пайда болғаннан кейін өзінің бойында осындай қосылысты ұдайы жаңғыртып отырады, бірақ басқа қосылыстар сананың пайда болуына ешқашан жете алмайды. Локаятаның ізбасарлары сияқты ***Бхутавадаға*** берілгендер гносеологияда сенсуалистер және этикада гедонистер болды. ***Бхутаваданың*** ежелгі текстері сақталмаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
Михаи́л Ива́нович Фили́ппов (туғ. 1947) — кеңес және ресей театр мен киноның актері, Ресей Федерациясының халық әртісі(1996), Ресей мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

Биография
---------

Михаил Иванович Филиппов15 тамызда 1947 жылы Мәскеуде туған. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің филология факультетінде оқыған,бірақ 4-ші курстан кейін ГИТИСке ауысты.Михаилдың курсы-Ресей мемлекеттік әртісінің- Григорий Конский профессордың курсы. МГУдағы оқу уақытында «Наш дом» студен студиясында ойнаған. Филиппов ГИТИСтің актер факульетің бітірді (1973).

```
1973 жылдан  Маяковский атындағы Мәскеу театрының актері.
```

Жеке өмірі
----------

Михаил Ирина Андроповаға үйленге.Екіншң әйел — актриса Наталья Гундарева. Үшінші әйел— Наталья Васильева (Филиппова) (Маяковский атындағы Мәскеу театрының актрисасы).

Сілтемелер
----------
Нессидің мүсіні
**Лохнесс құбыжығы** (ағылш. *Loch Ness Monster*; **Несси**, ағылш. *Nessie*; лат. *Nessitera rhombopteryx*) — шотландық Лох-Несс көлінде үлкен құбыжық мекен етеді деген қалалық аңыз. Криптозоология ғылымы дәл осы құбыжық сияқты басқа да дәлелдебенген құбылыстарды зерттейтін жалған ғылым.

Аңыз
----

1933 жылдың 4 тамызнда Courier үнқағазы Лондон тұрығы Джордж Спенсэр және оның әйелінің сөздеріның негізінде жазылғын мақалада "айдаһарға ұқсас ешқашан көрмеген және тарихқа енбеген жануар" деп суреттеледі. Бұл беймәлім жануарды олар Лох акөлінің маңындағы жолда аузына жануар тістеп өтіп бара жатқандығынан көреген.Сол сияқты мақалалар кеңінен көптеп басылып,көп ұзамай ұлттық кейін халықаралық үнқағаз беттеріне "құбыжық-балық", "теңіз алыбы" немесе "айдаһар" деп шыға бастады. Кейінірек ол - Лохнесс Құбыжығы деп аталып кетті. 1933 жылдың 6 желтоқсанында Хью Грей жасаған жорасал бойынша құбыжқтың суреті Daily Express үнқағазында басылып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Michael Shermer,The Skeptic Encyclopedia of Pseudoscience,ABC-CLIO,2002,903 бет
Владимир Николаевич Волошин
**Владимир Николаевич Волошин** 1963 жылы 2 желтоқсанда Целиноград облысының Атбасар қаласында туған. Украин.

Әкесі - Волошин Николай Алексеевич, марқұм. Анасы - Волошина Алина Эдуардовна, зейнеткер.

[[Атбасар ауыл шаруашылығын механизациялау техникумының механизация факультетін бітірген (1986), техник-механик; С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірген (1993), тарихшы, саясаттанушы.

КОКП мүшесі (1989-1991).

1986-1988 жылдары - Атбасар ТБК зауытының арматуршысы, арматура цехының шебері. 1993 жылдан - ҚР баспа және баршалық ақпарат министрлігінің сарапшылық-талдау бас басқармасының жетекші маманы, бас маманы. 1994 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының Ақпараттық-талдау орталығының сарапшысы. 1995 жылдан -ҚР Геология, экология және табиғи ресурстар ақпараттық-талдау орталығының «Қазақстанның минералды ресурстары» журналы редакциясының директоры.
1999 жылдан бері - «Казахстаника» ұлттық бренділік агенттігінің директоры, Қазақстан халықаралық іскерлік»
журналының бас редакторы.

Хаббард (WISE) басқару технологиясын пайдаланатын кәсіпкерлердің халықаралық ассоциациясының мүшесі (2004 жылдан).

Үйленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Кимограф** (*грек: kyma-толқын және grapho-жазамын*) - организмдегі физиологиялық процестерді (жүректің соғуы, тыныс алу, бұлшық еттердің жиырылуы т.б.) графикалық әдіспен жазатын құрал. Алғаш рет неміс физиологы К. Людвиг (1847) кимографпен қан қысымын өлшеген. Кимограф қара қағаз жапсырылған біркелкі айналып тұратын темір барабан. Таяқшаға орнатылған және жүрекке, бұлшық етке не басқа органға жалғастырылған қаламұш барабан бетіне із түсіреді. Аса маңызды нақты зерттеулерге электрокимограф қолданылады. Мұндай кимограф айналуы біркелкі және оның жылдамдығын өзгертуге жеңіл болады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев,425 бет
**Көпклеткалылар**, көпклеткалы организмдер, бұл топқа денесі көп клеткалардан құралатын жануарлар (Metazoa), өсімдіктер (Metaphyta) және саңырауқұлақтар жатады. К-дың негізгі сипаты: денесі дифференцияланған көп клеткадан және үш ұрық жапырақшаларынан (эктодерма, энтодерма, мезодерма) тұратындығы. Бұл үш ұрық жапырақшалары К-дың ұрығы дамыған кезінде қалыптасады. Ұрықтану кезінде зигота түзіліп, содан кейін организмнің жеке дамуы – онтогенезі басталады. 

Көпклеткалы жануарлар үш үлкен деңгейге бөлінеді: Phagocytellozoa, Parazoa (оның 1 типі – губкалар) және Eumetazoa. Фагоцителлотәрізділерге бір ғана тип – Placozoa жатады. Бұл алғашқы қарапайым құрылысты – трихоплакстар. Бұрын олар ішекқуыстылардың дернәсілі деп қарастырылған. 

Eumetazoa – нағыз К-дың негізін біріктіреді, олардың дене құрылысындағы клеткалары толық дифференцияланып, ұлпалары, мүшелері, жүйке жүйесі жақсы дамыған. Нағыз К. екі бөлімге бөлінеді – сәулелілер немесе қосқабаттылар және екі жақтылар немесе үшқабаттылар. Сәулелілерге 2 тип жатады: ішекқуыстылар және ескектілер. Екі жақты симметриялы немесе үшқабатты жануарлардың денесінің ортасынан жалғыз ғана жазықтық өткізуге болады, оның екі жағындағы мүшелер жұп болып орналасады. Бұл топтағы жануарлардың денесінде алдыңғы, артқы, арқа, құрсақ, оң және сол жақ бүйірлерін ажыратуға болады. Төм. сатыдағы үшқабаттылардың кейбір тобында дене қуысы болмайды, тері – бұлшық ет қапшығы мен ішектің арасында мезодермадан дамыған дәнекер тінімен толтырылып тұрады (жалпақ құрттар мен немертиндер). Екінші бір тобында алғашқы дене қуысы болады, оған жұмыр құрттар және тікенбас құрттар жатады. Жоғ. сатыдағы үшқабаттыларда екінші реттік дене қуысы болады. Бұл топқа буылтық құрттардан бастап қалған барлық жануарлар типтері кіреді. Екінші қуыстылар екі үлкен топқа бөлінеді: алғашқы ауыздылар және екінші ауыздылар. К-дың шығу тегі туралы бірнеше гипотезалар бар. Мыс. Э.Геккель 1874 ж. «гастрея» теориясын ұсынды. Бұл теория бойынша К-дың инвагинация жолымен (бластодерманың белгілі бөлігінің ішке қарай жымқырылып, тостағанша тәрізді қосқабат құрылым түзетін гаструлалану әдісі) дамыған жоғары сатыдағы көп клеткалы жануарлардың онтогенезіне тән. Ал иммиграция, не деляминация жолымен (клеткалар тобының бірқабатты ұрықтың ішкі қуысына енуі арқылы қосқабатты ұрық, яғни гаструланың түзілу әдісі) пайда болған қосқабатты жануарлардың (губкалар, гидроидтылар) шығу тегіне «гастрея» теориясы толық сәйкес келмейді. 1886 ж. И.И. Мечников төм. сатыдағы көпклеткалы жануарлардың дамуын зерттеп, алғашында «паренхимелла» (parenchymella), кейін «фагоцителла» (phagocytella) теориясын ұсынды. Мечниковтың пікірі бойынша кейбір «фагоцителлалар» субстратқа бекініп губкаларға, гидроидты полиптерге, қалғандары еркін жүзіп басқа ішекқуыстыларға бастама берген. Жоғарыда келтірілген теориялардың ұқсастығы – көпклеткалы жануарлардың алғашқы тегі бір клеткалы шоғырлы талшықты қарапайымдылардан шыққандығын дәлелдейді.‎
Кимчи
**Кимчи**, **кимчхи** — корей асханасында әртүрлі өткір дәмдеуіштерді қоса отырып, ашытылған (ферменттелген) көкөністерден (көбінесе қырыққабат) дайындалатын тағам, дәмтатым. 

2013 жылдың 5 желтоқсанында Кимчанг деп аталатын кимчиді бірігіп даярлау дәстүрі ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   *Encyclopædia Britannica* article on "kimchi"
2. ↑  Kim, M.; Chun, J. (2005). "Bacterial Community Structure in Kimchi, a Korean Vegetable Food, as Revealed by 16S rRNA Gene Analysis". *International Journal of Food Microbiology*. 103(1), 91–96. See Abstract.
3. ↑  *Chin, Mei* The Art of Kimchi. *Saveur*. Тексерілді, 9 тамыз 2010.
4. ↑  *30 Neueinträge in UNESCO-Listen des immateriellen Kulturerbes* Мұрағатталған 11 желтоқсанның 2013 жылы.. UNESCO vom 5. Dezember 2013.