**Баға** - адамның іс-әрекетінің әлеуметтік құбылыстарына, мінез-құлқына қатынас, олардың маңыздылығын, моральдың белгілі нормалары мен принциптеріне сәйкестігін (құптау мен айыптау, келісу және сынау т.б.) анықтау. 

Адамның әлеуметтік позициясымен, көзқарасымен, мәдени деңгейімен, интелектуалды және ізгілікті дамуымен анықталады. Басқа жағынан алып қарасақ, жеке тұлғаның мінез-құлық жүйесіндегі түрткілерді, мақсаттарды, әрекет құралдарын, олардың шарттарын, орынын есепке алу - дұрыс бағалаудың қажетті шарттары.

**Бағаның жеке өзгеруі**
------------------------

Бағаның жеке өзгеруі - кез-келген ресурстардың құнының өсуіне немесе төмендеуіне байланысты. Әдетте, олардың негізінде тұтынушылардың қалауына, жеке өзіндік құнына, технологиялық жаңалықтарына, жеке тауарларды жеткізу деңгейінің ауытқуына байланысты әртүрлі себептер жатыр. 
Бағаның өзгеруінің әсерінен сандық бағалануы өзгеретін активтер мен міндеттемелер ақшалай емес баптарға жатады (мысалы, қосалқылар, негізгі құралдар). Бұл активтер баптарына жалпы бағаның өзгеруі, сондай-ақ активтер бағасының жеке өзгеруі де әсер етеді. Бекітілген негізде қарыз қаражаттарды жұмылдыру компанияның инфляцияға байланысты ақшаның құнсыздануынан шығынын азайтады. 
Қазіргі уақытта экономикалық ғылым мен практикада қаржылық есептілік көрсеткіштеріне бағаның өзгеруінің әсерін есепке алудың екі негізгі принципті айырмашылығы бар әдістер қалыптасқан, олар таңдамалы және кешенді.
Біріншісінің мәні қаржылық есептіліктің кейбір көрсеткіштерін ғана түзетуден тұрады: 
- активтердің бағасының өсуіне резервтер қалыптастыру;
- активтерді бағалауды өзгерту (нормативтік реттеушілерге сәйкес кәсіпорындарға жылына бір реттен артық емес айналымнан тыс активтерді қайта бағалау құқығы берілді); 
- жеделдетілген амортизация әдістерін қолдану. 
Бұл әдістер бірдей кемшілікке ие: олар ақшаның сатып алу қабілетінің төмендеуін ескермейді. Сонымен қатар, шығындар баптарының шектеулі санын түзету, басқа баптар өзгермеген жағдайда, бағаның өзгеруінің компанияның қаржылық жағдайы туралы ақпаратқа толық әсерін көрсетуге мүмкіндік бермейді. 
Кешенді тәсіл қаржылық есептіліктің барлық баптарын немесе инфляциялық фактор әсер ететін барлық негізгі баптарды түзету принципіне негізделген. Осы тәсілдің мақсаттарына жету үшін әртүрлі әдістер қолданылады. Олардың негізгілері-жалпы сатып алу қабілеті мен ағымдағы (қалпына келтіру) құнының әдістері. 
Әдістердің мәні капиталды сақтауды бағалаудың екі аспектісімен анықталады. Бірінші әдіс қаржылық капиталды сақтауды бағалауға қойылатын талаптарды іске асыруды негізге алады; екіншісі-физикалық капиталды сақтау талабын іске асырады. Әдістердің әрқайсысының оң және теріс жақтары бар, сондықтан екеуінің де аспектілерін қолданатын аралас әдісті қолдануға болады. 
Қаржылық нәтижелерді бағалау, компания қызметінің алынған қаржылық деректерінің нақты жай-күйінің дұрыс көрсетпейтін ақпарат беретін көрсеткіші ретінде инфляциялық факторға өте сезімтал.
Құндық мәнде есептелген аналитикалық деректердің салыстырмалылық принципін іске асыру ақша бірлігінің сатып алу қабілетінің тұрақты деңгейі сақталған жағдайда ғана мүмкін болады.
Сондықтан инфляция жағдайында бухгалтерлік (қаржылық) есептіліктің көрсеткіштерін оның деңгейіне түзету қажет, ол үшін инфляция бухгалтерлік есептің есептік көрсеткіштеріне және шаруашылық жүргізуші субъектінің мүдделеріне қалай әсер ететінін мұқият зерделеу қажет.
Осыған сүйене отырып, бағаның өзгеруінің қаржылық есептілік көрсеткіштеріне әсерін есепке алуға барабар тәсілді таңдау және практикада қолдану қажет.

Көтере сатып алу бағасы
-----------------------

Көтере сатып алу бағасы - ауыл шаруашылық өнімінің бағасы, яғни ауыл шаруашылық кəсіпорындарынан, ұйымдарынан, халықтан өнімді мемлекеттік көтере сатып алу бағасы. Ауыл шаруашылық кəсіпорындары мен ұйымдары өздері өндірген ауыл шаруашылық өнімін мемлекетке қала халқын азық-түлік өнімдерімен жабдықтау үшін көтере сатып алу бағасымен сатады. Өндірушілер өндіріске жұмсалған жоспарлары шығынды, белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдерді, қажетті пайданы, нарық жағдаятын басшылыққа ала отырып, ұқсатушы, дайындаушы жəне сауда кəсіпорындарымен келісу бойынша айқындалады. Дайындаушы кəсіпорындар мен ұйымдар, меншік нысандарына қарамастан шаруа (фермер) қодалықтарынан жəне халықтан ауыл шаруашылық өнімдерін сатып алушы басқа да субъектілер көтере сатып алу бағасын, айналыс шығынын (ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау, сақтау, тасымалдау шығынын ), белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдерді басшылыққа ала отырып босату бағасын қалыптастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы