**Кикуйю** — Кенияның орталық бөлігінде тұратын банту тобының халқы.
Найроби қаласының маңында және елдің орталық таулы аймақтарында қоныстанған. Саны 6,9 млн адам. (2008, бағалау). Сонымен қатар Угандада (90 мың адам) және Танзанияда (30 мың адам) тұрады.

Тілі
----

Кикуйю тілінде сөйлейді.

Діні
----

Кикуйюлердің көпшілігі дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, олардың әртүрлілігімен сипатталады, христиандар дінін ұстанатын адамдардың айтарлықтай бөлігі бар.

Тарихы
------

Аңызға қарағанда, Кикуйюлар XVI ғасырда Шығыстан (Тана өзенінің солтүстік-шығысы) келген.
1922-1923 жылдары Орталық Кикуйю қауымдастығы құрылды, оны 1928 жылы Кения ұлттық қозғалысының Патриархы болған Джомо Кениата басқарды.
Кикуйю 1950 жылдары Кенияда Мау Мау деп аталатын отаршылдыққа қарсы қарулы көтеріліске белсенді қатысты. Тәуелсіз Кенияның бірінші президенті Джомо Кениата, этникалық кикуйю, осы көтерілістің жетекшілерінің бірі болғаны үшін түрмеге жабылды. Ел тәуелсіздік алғаннан кейін кикуйю Кения қоғамының ең ықпалды саяси күшіне айналды.

Кәсібі
------

Бір кездері Кикуйюлердің ата-бабалары қазіргі Кения аумағына қоныс аудару кезінде келген кезде бұл халық мал шаруашылығымен айналысқан. Бірақ көптеген ғасырлар бойы олар егіншілікті меңгерді. Маниок, құмай, тәтті картоп, жүгері, бұршақ Шығыс Африка дәнді дақылдары мен көкөністерді өсіреді. Үй жануарларын (ешкі, сиыр, қой) ұстайды.

Дегенмен, олардың негізгі ауылшаруашылық байлығы - кофе. Кофе әлемдік нарықта брендке айналды және танымал болуды жалғастыруда.

Кикуйюлер ежелден темірді балқытуға қабілетті. Ұсталықпен әрқашан тек ер адамдар, ал құмыра жасаумен тек әйелдер айналысқан. Олар сылақ керамикамен айналысады, темірден пышақтар мен ауылшаруашылық бұйымдары ғана емес, зергерлік бұйымдар да жасалады. Себеттерді, төсеніштерді және басқа да тоқылған бұйымдарды кикую қарттары жасайды.

Кикуйюлер темір балқыту мен ұсталық өнерді дамытты – қару-жарақ, кетмен, пышақ, ұстара, зергерлік бұйымдар жасаумен айналысты. Керамика кикуйюлер арасында маманданудың жоғары дәрежесіне жеткені соншалық, бұл қолөнер бірте-бірте бірнеше тайпалық бөлімдерге шоғырланып, ұрпақтан-ұрпаққа әйелдер арқылы беріліп отырды. Төсек, сөмке, қоржын, түрлі ұсақ-түйек бұйымдарды тоқуды егде адамдар жасайды.

Өмір салты
----------

Кикуйю Дәстүрлі киімдегі кикую әйелі
Үлкен патриархалдық отбасына отағасы, оның әйелі, олардың үйленбеген балалары және олардың некеге тұрған балаларының отбасылары кіреді. Бұл «мбари», бірнеше мбари 100 немесе одан да көп мүшеге жететін жоғары деңгейдегі әлеуметтік-туыстық бірлестік - «мохерега» руын құрайды.

Барлық кикуйю тайпаларында билік белгілі бір буынның ақсақалдар кеңестерінде болады, бұл кеңестердің жастық таптар жүйесі шеңберінде белгілі бір мерзімге қоғамның ересек мүшелері сайлайтын иерархиясы бар. Кикуйю қоғамындағы еңбек бөлінісі отбасынан бастап жыныс пен жас принциптеріне бағынады, мұнда балалар ерте жастан үй шаруашылығына қатысады. Ауыл шаруашылығында ерлер мен әйелдердің кооперациясы да, белгілі бір еңбек түрлерінде бөлінуі де бар.
Әртүрлі дақылдарды өңдеуде еңбек бөлінісі бар: ерлер банан, ямс, тәтті картоп, қант қамысы, темекі, ал әйелдер жүгері, бұршақ, тары егеді.

Кикуюлердің дәстүрлі тұрғын үйлері - тукул - конустық сабан төбесі бар бұтақтармен өрілген сырықтардан жасалған дөңгелек үйшік.
«Мбари» немесе «ньомба» - бұл тікенді бұталардың қоршауымен қоршалған үйшіктер, астық қоймасы және мал қоршауы.

Әдеттегі тағамына ямс, тәтті картоп, гитери (жүгері мен бұршақ, Африкаға жүгері әкелгеннен кейін), Мукимо (көк бұршақ пен картоп пюресі), Кимиту (бұршақ және картоп пюресі), Ирио (құрғақ бұршақ, жүгері және картоп пюресі), Мутура (ешкі ішегінен, етінен және қанынан жасалған шұжық), Укуру (жүгері ұнын, тары немесе құмайдан жасалған ашытылған ботқа), қуырылған ешкі еті, сиыр еті, тауық еті және қайнатылған көк. қырыққабат, шпинат және сәбіз сияқты көкөністер жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Современная энциклопедия КИКУЙЮ
2. ↑  Большая российская энциклопедия 2004–2017
3. ↑  Большая советская энциклопедия
4. ↑  Кикуйю – самые пёстрые жители Кении Источник:
5. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
6. ↑  КЕНИЯ
7. ↑  Племя Кикуйю
8. ↑  народы мира / Кикуйю


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАфрика халықтары |
| --- |
|  |
| Бұл {{Әлем халықтары}} үлгісінің бір бөлігі |
|  |
| 
Ағаулар • Адангмелер • Акандар • Аквапимдер • Алжирлықтар • Алурлар • Амбунду • Амхаралар • Ангас • Ағылшын-африкалықтар • Ануак • Аргоббалар • Афарлар • Африканерлер • Ачемдер • Ачоли • Ашантилар • Багалар • Багирмилер • Баде • Бакве • Баланте • Бамбаралар • Бамилеке • Бамум • Бангилер • Банда • Банди • Бантулар • Баньяруанда • Барбалар • Бари (Африка) • Баса • Бассари • Бауле • Беджа • Бемба • Бена • Берберлер • Бете • Биафада • Бидього • Бини • Биралар • Биром • Биса • Боа • Бобо • Бозо • Боки • Болева • Бонго • Бони • Буби • Буллом • Бура • Бурун • Буса • Бушмендер • Ваи • Вала • Венда • Видекум • Волоф • Вуте • Га • Гандалар • Гбайя • Гбари • Гвере • Герелер • Гереро • Гимирра • Гишу • Гого • Гола • Гонга • Гонжа • Грустар • Гуан • Гураге • Гурма • Гусилер • Дагари • Даго • Дагомба • Дамара • Дан • Дасанеч • Джагга • Джанджэро • Джукун • Диалонке • Динка • Диола • Догон • Дуала • Дьюла • Загава • Занде • Зарамо • Зенага • Зулу • Ибибио • Ивбиосакон • Игала • Игбира • Иболар • Иджо • Идома • Ила • Инеме • Ираку • Ирамба • Итсекири • Ишан • Йеен • Йорубалар • Кабилдер • Кабовердтер • Кабие • Каколе • Календжин • Камба • Камбари • Карамоджонг • Каре • Катаб • Кваву • Квени • Кемант • Кикуйю • Кинга • Кисси  • Коалиб • Комолар • Конго • Конзо • Конкомба • Коно • Консо • Кордофан халықтары • Коса • Котоко • Кпелле • Креолдар • Кру • Куланго • Кунама • Куранко • Куриа • Кусаси • Кушиттер • Ланго • Ландума • Либериялықтар • Ливиялықтар • Лимба • Лоби • Лози • Лома • Лотуко • Луба • Лундалар • Луо • Лухья • Лучази • Луэна • Маба • Маврикийлер • Маврлар • Мака • Маконде • Макуа • Малагасийлер • Малинке • Мампрустар • Мандара • Манджак • Мандинго • Мано • Марги • Марокколықтар • Маса • Масаи • Матабеле • Мба • Мбете • Мбоши • Мбунда • Менде • Мерулер • Миджикенда • Моба • Монго • Мори • Моро • Моси • Мпонгве • Муби • Мумуйе • Мурле • Набдам • Налу • Нанкансе • Нанумба • Нгбанди • Нгонилер • Нгунди • Нзима • Нилоттар • Нубиялықтар • Нупе • Нуэр • Нуэр • Ньоро • Ньямвези • Ньянколе • Ньятуру • Овамбо • Овимбунду • Огони • Огони • Омето • Оромо • Педи • Пигмеи • Пуну • Рега • Руанда (ньяруанда) • Рунди • Саката • Само • Самуко • Сандаве • Сантомилер • Сара • Сахо • Свазилер • Сенуфо • Сере-мунду • Серер • Сидамо • Сисала • Собо • Сога • Сомалиліктер • Сомбалар • Сонгайлар • Сонинке • Суахилилер • Суба • Судандықтар • Сукума • Сусу • Суто • Таита • Талленси • Теке • Тем • Темне • Тенда • Тесо • Тетела • Тив • Тиграи • Тигре • Тикар • Торолар • Тсаанги • Тсвана • Тсонга • Туареги • Тубу • Тукулер • Тунистіктер • Туркана • Фанг • Фанти • Фернандино • Фипа • Фон • Фульбе • Фур • Ха • Хадза • Хасонке • Хауса • Хехе • Хопи • Чамба • Чанга • Чига • Чокве • Шалқандар • Шамбала • Шиллук • Шона • Эве • Экои • Этсако • Эфик • Якё • Яунде |

 |