recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қайша Атаханова** (18 шілде 1957 жыл, Қарағанды, Қаз КСР) — қазақ және кеңес биологі, радиациядан пайда болатын генетикалық бұзылыстардың маманы. Қазақстанға ядролық қалдықтарды кіргізбеу науқаны үшін қоршаған ортаны қорғау Голдман сыйлығының лауреаты. Қарағандыдағы экологиялық орталықтың қалаушысы және бұрынғы басшысы.

Өмірбаяны
---------

Қайша Атаханова 1957 жылы 18 шілдеде Қарағандыда, Қазақ ССР-да дүниеге келген. Әкесі шахтер Ұлы Отан соғысына қатысқан.. Жылдар өткен сайын Қайша табиғатқа, жануарларға, қоршаған ортаға қызығушылық таныта бастады, бұл оның биологияны зерттеуге және қоршаған ортаны қорғауға атсалысуға итермелей бастады. Радиацияның залалын Қайша жастайынан білді,оның отбасынада ата-анасы да, әпкесі де қатерлі ісіктен қайтыс болған. Оның жалғыз ағасына да қатерлі ісік диагнозы қойылған еді.

Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті бітіргесін Атаханова Қайша биологиялық және экологиялық зерттеулер жүргізе бастады. Ядролық сәулелердің қосмекенділерге генетикалық әсерін құрбақаларға қарап, зерттеу жұмыстарын жасады. Радияцияның адамға, жануарлар мен қоршаған ортаға тигізетін залалын Семей полигонынды  жүріп, жасаған зерттеулер арқылы дәлелдеген болатын.

1992 жылы Атаханова Қайша Қарағанды экологиялық орталығын ашып, радиацияның әсеріне ұшыраған адамдармен тікелей жұмыс істей бастады. Оның басты мақсаты адамдарға радиацияның денсаулыққа тигізетін үлкен әсерін хабарлау, жеткізу болды. Экологиялық орталықтың арқасында Атаханова Қазақстанда ядролық қалдықтарды коммерциялық әкелудің және кәдеге жаратудың алдын алу, болдырмау үшін науқанын басқарған болатын. Сонымен қатар Атаханова Қайша Әйелдер Жер Альянсының (ӘЖА) негізін қалаушыларының бірі болып есептеледі. Бұл ұйым әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтуге және қоршаған ортаны қорғау үшін дағдыларды үйретуге көмектеседі.

Марапаттары
-----------

* Қоршаған ортаны қорғау Голдман сыйлығы (2005)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Goldman Environmental Prize (2013-10-03), Kaisha Atakhanova: 2005 Goldman Prize winner, Kazakhstan, retrieved 2018-05-10
2. ↑   Nijhuis, Michelle (18 Apr 2005). «Kaisha Atakhanova fought to keep nuclear waste out of Kazakhstan». Grist. Retrieved January 6, 2008.
3. ↑   Pearce, Fred (7 May 2005). «Interview: After the bomb». New Scientist. Retrieved 2019-02-12.
4. ↑  «Semipalatinsk Test Site», Wikipedia, 2018-10-20, retrieved 2019-02-12
5. ↑   «What We Do». Women’s Earth Alliance. Retrieved 2019-02-11.
**Жоңғар бұғазы** (қырымтат. *Çonğar boğazı, Чонгъар богъазы*, укр. Чонгарська протока) — Қырым түбегі мен материк арасындағы бұғаз. Бұғаз шағын Жоңғар мен Түп Жанкөй түбектерін бөліп тұр.

Жоңғар бұғазы Азов теңізінің Сываш шығанағын екі бөлікке бөледі: шығыс және батыс. Бұғаздың ұзындығы шамамен 300 м, ені 80-150 м, тереңдігі 3 м-ден аспайды.

Тарихы
------

Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар бұғазы аймағында ірі шайқастар болды.

Этимологиясы
------------

Бұл атау түрік-татар тіліндегі «шонғар, жоңғар» сөзінен шыққан, осылай түріктер мен қырым татарлары XVII—XVIII ғасырларда Жоңғариядан қоныс аударып, көрсетілген тар, жиі құрғақ бұғаз арқылы Қырымға өтіп, Қырым хандығына жиі шапқыншылық жасаған қалмақтарды (жоңғарлар) атаған.

Көрікті жерлері
---------------

Бұғаздың Херсон жағасында қараусыз қалған «Жоңғар» дәмханасы бар. Е 105 тас жолындағы бұғазға екі автомобиль көпірі салынған. Оңтүстікте орналасқан ескі көпір пайданылмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қырым түбегін қорғау.(қолжетпейтін сілтеме)
Координаттар: 3°08′ с. е. 101°41′ ш. б.﻿ / ﻿3.133° с. е. 101.683° ш. б.﻿ / 3.133; 101.683 (G) (O) (Я)

Мешіт мұнарасы
**Негара мешіті** немесе **Масджид Негара** – Куала-Лумпурдағы мешіт, Малайзия елінің ұлттық мешіті.

Тарихы
------

1965 жылы салынған. Бас залы 8 000 адамға арналған. Мешітте жұлдыз тәрізді күмбез бен биіктігі 73 м жететін мұнара бар. Күмбездің 18 бұрышы Малазияның 13 штаты мен Исламның «бес парызын» білдіреді. 1987 жылы мешіт өзгерістерге ұшырады. Бұрын қызғылт болған шатыр жасыл және көгілдір плиталармен алмастырылды. 1957 жылы 31 тамызда Малайзия тәуелсіздігін алған соң мешітті тәуелсіздік нысаны ретінде салынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Салтанат Мадиярқызы** (8 қаңтар 1996 жыл, Сарыағаш қаласы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық поэзия ақыны.

Өмірбаяны
---------

Салтанат Мадиярқызы қазіргі Түркістан облысы, Сарыағаш қаласында өмірге келген. Төлеби ауданында мектеп-интернатта оқыған. Кентау қаласында арнаулы кәсіптік колледжді, Шымкент қаласында Жібек жолы (SilkWay) *халықаралық университетін* бітірген. Мамандығы — Экономист. Еңбек жолын отандық өндіріс компанияларында мамандығы бойынша бухгалтерлік қызметтен бастаған. Баспаханаларда редактор-корректорлық қызметтер де атқарған.

Шығармашылығы
-------------

Мектепте жоғарғы сыныптарда өлең жаза бастаған. 

Аудандық, облыстық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері. Өлеңдері республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жарық көрген, "Жаңа ғасыр әуендері" атты жас ақындар антологиясына енген. 

2021 жылы "Шахмат" атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрген. 

Әділ Ботпанов атындағы әдеби сыйлықтың иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Салтанат Мадиярқызы: ШАХМАТ (патшалар ойыны)

Сілтемелер
----------

* Салтанат Мадиярқызы
Нево тауы
Нево тауы - (ивр. **הַר נְבוֹ**‎, *Har Nevo*; араб.: **جبل نيبو**‎, *Jabal Nibu*) батыc Иорданиядағы теңіз деңгейінен шамамен 817 метр биіктікте орналасқан көтеріңкі жота. Нево Иорданиядағы Өлі теңізді жағалай орналасқан тау тізбектерінің біткен жерінде тұр. Таудың ең биік нүктесі - Сияха, ондағы шіркеу мен монастырь үйінділері 1933 жылы табылған.
Шіркеудің мозаикамен көмкерілген еденінің астынан табиғи тастан үңгіп жасалған алты қабір табылған.
Нево тауы - тәу етушілер және туристер көп баратын жер. Нево тауындағы Мадаба қаласынан жеті шақырымдай жер- де орналасқан «Моисей мемориалы» - тәу етушілер жиі келетін орын.

Мұндағы шіркеудің басты залы мозаикалармен көмкерілген нефтен және дәліздерден тұрады. Дәліздер мен кейбір бағаналардың ортасында мозаика бөліктері кездеседі.
Нево тауы мемлекеттік саябағы - Арканзас мемлекеттік саябақтар жүйесіндегі дельтапланмен секірушілерге секіру алаңын ұсынатын екі саябақтың бірі.
Бұл жердің сурет салу мектебі Православ өнерінің өркендеуіне ықпал етті
Нево тауындағы археологиялық қазбалар 1933 жылдың шілдесінде басталған.
Оны Францискан институтының ғалымдары жүргізді.

Мұса мемориалы, яғни оның өлген және жерленген жері деп болжанған орын ерте христиан заманынан бері тәу ету орталығы болып табылады.
Мухаяттағы Георгий шіркеуіндегі оң және сол жаққа ілінген мозаикаларда
тауыстар, арыстандар және тағы басқа аңдардың бейнелері көрсетілген.

Нево Мемлекеттік саябағының тағы бір ерекшелігі - мұнда толық жарақтандырылған ас бөлмесі және от жағатын жері бар, өте ыңғайлы қылып салынған 14 үй бар.
Ғалымдардың зерттеуі бойынша, таудан IV ғасырда жататын шағын шіркеудің қирандылары табылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Жоңғар түбегі** (укр. Чонгар, Чонгарський півострів) — Азов теңізінің Сываш шығанағының солтүстік бөлігіндегі түбек. Әкімшілік жағынан Херсон облысының Жіңішке ауданына жатады. Оған Қырым жағынан және Жоңғар бұғазынан жақындап келе жатқан Түп Жанкөй түбегімен бірге Сывашты екі бөлікке бөледі: батыс және шығыс. Жоңғар Қырым түбегімен көптеген көпірлер мен бөгеттер арқылы жалғасады.

Географиясы
-----------

Түбек Новоалексеевканың оңтүстік-батысында орналасқан Сываш шығанағына шығып жатыр. Оңтүстіктен солтүстікке қарай созыла, жырымдалған контурлары бар. Түп Жанкөй түбегінен Жоңғар бұғазы арқылы бөлінген. Ең жоғары биіктігі 19,9 м (Черниговка ауылының оңтүстігінде). Түбектің жағалау сызығының деңгейі теңіз деңгейінен -0,4 м төмен. Жағалаулары кей жерлерде биіктігі 11 м болатын жарлауытты жағажайлары бар, ал кей жерлерде жоқ (абразиялық клифтер) және жайпақ жағалар (кейбір жерлері саяз). Өзендері жоқ. Іргелес сортаңдары бар шағын көлдер (Соколовское, атаусыз) бар. Шұңқырлар мен төбелер бар. Өсімдік жамылғысы орман белдеулерімен көрсетілген. Батысында Күйіктік аралынан тар бұғаз, ал оңтүстігінде Верблюдка аралынан саяз жерлермен бөлінген.

Түбекте Атаман, Николаевка, Новый Труд, Поповка, Сываш, Черниговка, Жоңғар, Зализничное ауылдары орналасқан. Түбектің оңтүстігінде украиналық «Жоңғар» БӨП орналасқан.

Түбекті Жоңғар мен Жанкөйді байланыстыратын Е-105/М-18 автожолы және Новоалексеевка-Жанкөй теміржол желісі (солтүстіктен оңтүстікке қарай Салково және Жембұлақ станциялары, 1328 км және 1334 км платформалар, Жоңғар және Сываш станциялары) кесіп өтеді.

Әскери маңызы
-------------

Теміржол және автожол, Соколовское көлі
Жоңғар түбегі Ор мойнағы мен Арабат белімен бірге Қырым түбегін материкпен байланыстыратын жер. Бұрын бұл оған үлкен стратегиялық мән беретін. Осылайша, Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар өңірінде ірі шайқастар болды. Атап айтқанда, 1919-1920 жылдары генерал Врангелдің әскерлері француз инженерлерінің қатысуымен Қырымның Жоңғар Түп Жанкөй мен Тоғанаш түбегіне іргелес жатқан жеріне Жоңғар бекіністерін салды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.В.Фрунзенің Ор мен Жоңғарға шабуыл жасау кезеңіне қатысты негізгі нұсқаулар мен жеделхаттар.  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 қаңтар 2020.
2. ↑  Қырым түбегін қорғау  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 қаңтар 2020.
**Сухарто** (*Suharto*) (08.06.1921 ж.т. Джокьякарта маңындағы Кемусу деревнясы.)- Индронезияның мемлекеттік қайраткері, генерал. 1945-1949 ж. Индонезия халқының голланд отаршыларына қарсы қарулы күресіне қатысты. 1963-1965 ж. құрлықтағы стратегиялық резерв әскерлерінің қолбасшысы. 1965 ж. 30 қыркүйектегі оқиғалардан кейін мнистр- құрлықтағы әскер күштерінің қолбасшысы. 1966 ж. наурыздан атқару өкімет билігінің басшысы міндетін атқарды. 1967 ж. наурызда Индонезия президентінің міндетін атқарушы болып тағайындаолды. 1968 ж. сәуірден Индонезия президенті.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 456 бет
«**Энгордань**» (кат. Unió Esportiva Engordany) — Андорраның Эскальдес-Энгордань қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын Андорра Футбол федерациясының стадиондарында өткізеді.

Тарихы
------

1980 жылы "Спортинг Эскаль Энгордань" деген атаумен құрылды. 2001 жылы қазіргі атауына ауысты.

2003/04 маусымда тұңғыш рет жоғары дивизионда (Примера) ойнады. 2007, 2011, 2014 жылдары Примераға қайта оралып отырды. 2014 жылдан бері Примерада ойнайды.

218/19 жылғы маусымда тұғыш рет УЕФА Еуропа Лигасына қатысты. Алғашқы кезеңде Сан-Мариноның "Фальчано" клубынан басым түсіп, екінші кезеңде өтті. Екінші кезеңде Қазақстанның "Қайрат" клубынан ұтылды.

Жетістіктері
------------

* Сегон Дивизио жеңімпазы (1 лига) (2): 2002/03, 2013/14
* Сегон Дивизиода 2-орын (1): 2005/06
* Сегон Дивизиода 3-орын (3): 2004/05, 2006/07, 2010/11

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Профиль (*weltfussball.de*) (нем.)
* Профиль (*soccerway.com*) Мұрағатталған 21 сәуірдің 2016 жылы. (ағыл.)
* Профиль (*foot.dk*) Мұрағатталған 18 тамыздың 2016 жылы.
**Қарақожа мешіті** – діни ғимарат. 

Мешіт XIXғ. соңы мен XX ғ. басында, Талас–Шу аймағында қалыптасқан діни-рухани сәулет нысандарына тән дәстүрлі үлгіге байланыстырылып тұрғызылған. Бұл мешіт Қара Қожаның бастамасы бойынша 1909 жылы тұрғызылған, кейіннен Қарақожаның аты берілген, ол 16,9х16,26м көлемде төрт бұрышты формада жоспарланып тұрғызылған.Жамбыл облысы Талас ауданы Ойық ауылында, Талас өзенінің оң жағалауында. Ғимарат 27см х 13см х 5см, 25см х 14см х 6см, 26см х 12см х 6см, 25см х 25см х 4см көлемді сазды лайдан күйдіріп құйылған қызыл кірпіштен тұрғызылған. Себебі ғимараттың негізгі құрылымына еур. қалыптағы кірпіш үлгісі қаланған да, қабырғаның күмбезге ұласар тұсына және күмбездердің өрілуіне көне шығыс қалпындағы кірпіштер пайдаланылған. Сылағына ғаныш ерітіндісі қосылған. Ғимарат күмбезді – галерея типті құрылыс тобына жатады. Тоғыз күмбезбен көмкерілген ескерткіштің оңт.-батыс құбыла жағындағы біреуі басқалардан тұрқы биік бас күмбез кенересімен мойындыққа табан тіреген. Мойындықтың шығыс жағында мешіт ішіне жарық түсетін терезе ойығы және михрап қуыстары бар. Қарақожа мешітінің Бұхара және Самарқан мешіттеріндегі сәулет өнері үлгісінде салынғанымен өтпелі доға тәрізді галерея құрылымынан өзіндік ерекшелігі байқалады.

Мешітті зерттеу
---------------

Алғашқы рет ескерткішті 1945 жылы Г.И.Пацевичтің басшылығымен ЭРУДА зерттеген. Кейіннен 1949 жылы Л.М.Ремпел бастаған Жамбыл облыстық музей экспедициясы зерттеді. 1975-1980 жылдары «Қазжобажаңғырту» сәулетшілері, 2000 жылы – НИПИ ПМК мамандары зерттеген.

Жөндеу жұмыстары
----------------

80-ші жылдар соңына таман біртіндеп күмбез мүжіле бастаған, парапетті қабырғаларында көптеген жарықшақтар пайда болған. 1985-1989 жылдары жүргізілген жөндеу жұмыстары аяқсыз қалған. Толық қайта жөндеу жұмыстары 2003-2004 жылдары жүргізілді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 12 қыркүйектің 2016 жылы.
*
**Абдолла Жанзақов** (1918, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Ақырап ауылы — 30 маусым, 1944, Полоцк ауданы, Витебск облысы) — Кеңес Одағының Батыры (22.07.1944).

Өмірбаяны
---------

Ұлы Отан соғысы басталысымен майданға аттанып, 67-гвардиялық атқыштар дивизиясының 196-гвардиялық полкі құрамында автоматшы болып қызмет етті. 1944 ж. 24 мауысымда Жанзақов қызмет атқарған взвод Батыс Двинадан өтті. Дұшпанның борап тұрғвн артилерия-пулемет оғының астымен барып шағын плацдарымды неміс солдаттарынан тартып алған десантшылар оқтың бетін өздеріне бұрып, негізгі бөлімдердің өзеннен өтуіне жәрдемдесті.
Невель қаласы және Глуховка селосы түбінде болған ұрыстар кезінде ержүрек, көзсіз батылдығымен көзге түсті. Полоцк маңында, Батыс Двинадан өту кезіндегі ұрыста асқан ерлікпен қаза болды.

Марапаттары
-----------

Майдан даласында көрсеткен ерліктері үшін 

* Ленин
* 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Жас Отан» Жастар қанаты Ақтөбе облыстық филиалы
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Ерліктің өшпес даңқы» атты тақырыптық кеш Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Ерлікке тағзым еткен күн Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
* Ақтөбенің батырлары
*Басқа мағыналар үшін Қарақойтас деген бетті қараңыз.*
**Қарақойтас** – Дағанделі өзенінің оң жағалауында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында 41 км жерде.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 951 м.Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта шамамен 18 км-ге созылған, енді жері 6-7 км. Беткейі тіктеу, ұсақ шоқылардан тұрады. Етегіндегі жартастардың биіктігі 4-5 м. Сай-жыралармен тілімделген. Оңтүстік-батысынан Көкшетау таулары түйіседі.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, бетеге, боз өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**НОНТРОНИТ** (Франциядағы Нонтрон қ-нан алғаш табылған) – смектиттер қабатты силикаттарға жататын минералдар тобы. Хим. формуласы (Fe, Mg)2[Sі4O10](OH)2nH2O. Құрамында Al, Mg, Nі, Co, Cu, Zn изоморфты қоспалары болады. Моноклинді сингонияда кристалданып, қабатты құрылым түзеді. Түсі сары, сары жасыл, сұр жасыл. Агрегаттары топырақ тәрізді және тығыз, қолға майлы сезіледі. Омырылуы қабыршақты; қатт. 1 – 2, тығызд. 1,7 – 1,9 г/см3. Жоғ. дәрежеде ион алмасу және сорбц. мүмкіндікпен, сулы жерде ісінумен ерекшеленеді. Серпентиниттердің үгілуінен түзіліп, одан әрі үгілу кезінде темір гидроксидімен алмасады. Никель кентастарының құрамында Батыс Қазақстан облысында кездеседі.

Дереккөздер
-----------
**Нора Пфеффер** (31 желтоқсан 1919, Тифлис — 15 мамыр 2012, Кёльн) — неміс әрі кеңес ақыны, аудармашы және эссеист.

Өмірбаяны
---------

А.С.Пушкин атындағы Тбилиси педагогикалық институтында (ағылшын және неміс тілдері факультеттерінде) оқыған. Оқуды Мәскеу, Алматы шет тілдер институтында жалғастырған. Тбилиси медицина техникумында, Алматы шет тілдір институтында ұстаздық етіп, Қазақ мемлекеттік университетінде шет тілдер кафедрасының меңгерушісі міндетін атқарған. Әдеби қызметі 1959 жылдан басталады. Алғашқы туындылары *«Нойес Лебен», «Фройнд шафт»* газеттерінің беттерінде басылған. Содан бері бірнеше өлеңдер жинағы «*Қазақстан*» баспасынан шықты. Балаларға арнап жазды. Бірқатар жырлары КСРО және ГДР мектеп оқулықтарына енген.
Кейбір қазақ, орыс, грузин, латыш ақындарының өлеңдерін неміс тіліне аударған. *«Приключение Отара», «Обезьянка Мик» және «У синего Черного моря»* атты жинақтары орыс және латыш тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Иосиф Вульфович Брейдо** *(1947 жылы, Қырғызстан, Жетіөгіз ауданы, Тамға ауылында туған)* – техника ғылымының докторы *(1997 жылы)*.

  

Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) электртехника институтын *(1971 жылы)* бітірген. *1974–87 жылдары* Қарағанды қаласында Кен ісі институтында қызметкер, Қарағанды Көмір ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі *(1987–88 жылдары)* қызметтерін атқарды. *1988 жылдан* Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің кафедра меңгерушісі. 90-нан астам ғылыми еңбектің, 26 өнертабыстың авторы.

Шығармалары
-----------

1. "РАЗВИТИЕ ЭЛЕКТРОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ПРИ ОБУЧЕНИИ СТУДЕНТОВ ТЕХНИЧЕСКИХ СПЕЦИАЛЬНОСТЕЙ", Брейдо И.В. Паршина Г.И.;
2. "ВЫРАВНИВАНИЕ НАГРУЗОК ЭЛЕКТРОДВИГАТЕЛЕЙ В МНОГОДВИГАТЕЛЬНОМ ЭЛЕКТРОПРИВОДЕ ЭКСКАВАТОРОВ", Брейдо И.В. Лисицын Д.В.;
3. "РЕЖИМЫ РАБОТЫ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОЙ СИСТЕМЫ ПРЕД-И ПОСТАВАРИЙНОГО КОНТРОЛЯ УГОЛЬНЫХ ШАХТ", Брейдо И.В. Сичкаренко А.В.;

Сілтемелер
----------

1. «Брейдо Иосиф Вульфович»(қолжетпейтін сілтеме)
2. «Состав кафедры АПП на 2010 - 211 учебный год» Мұрағатталған 5 маусымның 2010 жылы.
3. «Иосиф Брейдо»(қолжетпейтін сілтеме)
4. «Иосиф БРЕЙДО. Воздушный мост»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
Арно өзенінің ағысы
Пизадағы Арно
**А́рно** (итал. *Arno*Arno, лат. *Arnus*) — Тоскана аймағындағы Италиядағы өзен.

Өзеннің ұзындығы 248 км-ді құрайды, алабының ауданы — 8228 км². Арно өзенінің бастауы Ареццода Апенниндерде орналасқан; Флоренция қаласына дейін енсіз аңғармен ағады, әрі қарай— Эмполи қаласы арқылы адырлы жазықпен ағады. Пиза қаласы маңында Лигурий теңізіне құяды (сағасында су шығыны — 110 м³/с).

Өзенде болған бірнеше ірі су тасқындары белгілі, әсіресе 1966 жылдың қараша айында орын алып шамамен 40 адам құрбан болған және Флоренцияға айтарлықтай нұқсан келтірген су тасқыны белгілі.

Салалары
--------

* Сиеве — Арноның оң тармағы.

Сілтемелер
----------

* Арно, река // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.
**Арнаулы тектоникалық карта** - Өзі қамтитын аумақтың бүкіл тектоникалық құрылыс ерекшеліктерін емес, олардың кейбіреулерін ғана кескіндейтін, алайда сол кескінделген ерекшеліктерді мейілінше толық ашып көрсететін тектоникалық карта. Мұндай карталарға жататындар: тектоникалық аудандастыру картасы; интрузиялық массивтер мен тұтас магмалық кешендер картасы; жарықшақтылық картасы; қатпарлық типтерінің (морфологиялық, морфогенетикалық, генетикалық) картасы; қатпарлық дәуірлері мен фазаларының картасы; жаңа тектоникалық карта; палеотектоникалық карта; тереңдіктер құрылысының картасы; жарылымдар картасы; сейсмотектоникалық карта, т.с.с. Мұндай карталар әдетте ұсақ масштабты тектоникалық карталарға қосымша ретінде дайындалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Иосиф Ефимович Хейфиц** - совет кинорежиссері, кинодраматург, КСРО халық артисі, СОциал Еңбек Ері. 1945 жылдан КПСС мүшесі. 1927 ж. Ленинградтың экран өнері техникумын бітірген. Кинодағы қызметін 1928 ж. "Ленфильм" киностудиясында бастады. А.Г.Зархимен шығармашылығы бірілікте болып, екеуі көпетеген фильмдерді қойды: *"Қарсы соққан жел", "Талтүс", "Қарбалас күн", "Балтық депутаты" т.б.. Бұдан басқа ол "Үлкен отбасы", "Румянцевтің ісі", "Ит жетелеген әйел", "Сәлем" т.б.* көркем фильмдерді қойып, совет кино өнерінің өркендеуіне елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Арно Пайперс** (нидер. , МФА: [ˈɑrnoː ˈpɛipərs]; 1959 жыл, 21 сәуір) — Қазақстан ұлттық құрамасынның 2006-08 жылғы бас бапкері, голландиялық маман.

Карьерасы
---------

25 жасқа дейін футбол ойнап, жасыл алаңдағы мансабын тым ерте аяқтаған. Сол кезде «Фейеноорд» командасында ойнаған Пайперс бапкерлік өмірін де Роттердам қаласында бастаған. Одан кейін Голландия жастар құрамасының сапында жаттықтырушы болады. Өзі Дик Адвокат, Ринус Михельс, Луис ван Галь сондай-ақ Франк Райкаард сынды әйгілі бапкерлермен бірге жұмыс жасағанын мақтан тұтады. 

Бұдан кейін төрт жыл Эстонияда жұмыс істеп, осы елдің ұлттық құрамасы мен «Флора» командасының бас бапкері болған. Негізі, ол Эстонияда жаман жұмыс жасаған жоқ. Оның басшылығымен Балтық елі құрамасы бірнеше тамаша ойындар өткізді. Мысалы, 2002 жылы Ресей құрамасымен болған жолдастық кездесуде 2:1 есебімен жеңіске жетті. Ал 2004 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу ойындарында Хорватия және Болгария құрамаларымен тең түсті. Рас, 2005 жылы Эстония футбол одағы онымен келісім-шартты ұзартпағанда, ол әжептәуір ренжіп қалған. Бірақ Эстония құрамасы 2006 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу ойындарында Пайперстің тұсындағыдан да жоғары жетістікке қол жеткізді (Еуропаның үшінші іріктеу тобында 12 ойыннан 17 ұпай еншілеп, төртінші орынға ие болды...) Кейінгі жылы А.Пайперс өз отанында «Утрехт» клубының техникалық қызметкері болды.

2006 жылы Қазақстанға келді де, Қазақстан құрамасы мен "Астана" клубының тізгінін ұстады. Қазақстан құрамасы оның баптауымен ЕУРО-2008 іріктеуін 10 ұпай жинады, УЕФА туы астындағы тұңғыш ресми жеңістерін тойлады. 

2008 жылы құраманың ойыны қайта құлдырады да, қыркүйек айында Пайперс қызметтен босады.

"Астана" клубының бапкері ретінде 2006 жылы Қазақстан чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

### Бапкер ретінде

* Қазақстан чемпионы: 2006

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Pijpers:Interview on teambuilding
**Мухитдин Сражиев** (1. 1. 1928 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1967), доцент (1970). ҚазМҰУ-ды бітірген (1950). 1950 - 1971 жылдары Шымкент педучилищесінде алғаш мұғалім, соңынан директор. 1958 жылдан Шымкент педагогика институтында оқытушы, доцент болып жұмыс істеп келеді. ҚазКСР ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. Балақаевтың жетекшілігімен "Сәкен Сейфуллиннің прозалық шығармаларының тілі" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Ғылыми мақалалары негізінен лексикология, көркем шығарма тілі мәселелеріне арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Жарғақ қанаттылар** (*Hymenoptera*) — жәндіктер класының бір отряды. 

  

Қазба қалдықтары триас кезеңінен бері сақталған, 300 мыңға дейін түрі Жер шарында кеңінен таралған. Жарғақ қанаттылар қондырма құрсақтылар (*Phytorhaga*), шағатын Жарғақ қанаттылар (*Aculeata*) және паразит Жарғақ қанаттылар (*Parasіtіca*) болып 3 отряд тармағына бөлінеді. Кейде соңғы екеуін біріктіріп — қынама (сабақты) құрсақтылар (*Apocryta*) деп атайды. Жарғақ қанаттылардың дене тұрқы 0,2 мм-ден 6 см-ге дейін. Ересектерінің 2 жұп жарғақ қанаттары болады, артқы кішілеу қанаттары алдыңғыларына ілгекшелермен жалғанады. Қанаттарының жүйкеленуі сирек, ересектерінің кейбір түрлерінде қанаттары айрылған. Төменгі сатыдағы Жарғақ қанаттылардың ауыз қуысы кеміргіш типті, жоғарғы сатыдағыларының ауыз қуысы кеміріп жалағыш немесе сорғыш типті болады. Аналықтарында болатын жұмыртқа салу өсіндісі шағатын Жарғақ қанаттыларда шағу органы — піскекке айналған. Жарғақ қанаттылар — толық түрленіп дамитын жануарлар. Тіршілік ету ерекшеліктері және ортаға бейімделуі әр түрлі. Табиғи экожүйелерде гүлді өсімдіктердің тозаңын тасымалдаушылар, буынаяқтылардың санын реттеуші жыртқыштар және паразиттер ретінде маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, Жарғақ қанаттылардың ішінде ұрпағына қамқорлық жасап, қауымдасып тіршілік ететін түрлер және орман шаруашылығы мен мәдени өсімдіктердің зиянкестері де кездеседі. Кейбір паразит түрлер (мысалы *Trіchogramma evanescens*) ауыл шаруашылығының зиянкестеріне қарсы биологиялық әдістермен күресу мақсатында пайдаланылады. Ал қолға үйретілген бал арасынан ерте замандардан бері емдік, тағамдық қасиеті бар бал алынады; қ. Ара.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Карбонарилердің туы
**Карбонарилер** (итал. *carbonaro* сөзбе-сөз - көмірші) — революциялық құпия «Carboneria» ұйымының мүшелері. Италияда 19 ғасырдың 1-жартысында және Францияда 19 ғасырдың 20-30 жылдарында жұмыс істеді. Итальян карбонарилері елді Франция және Австрия қанауынан азат етуді және феодал-абсолюттік тәртіпті жоюды көздеді. Карбонарилер ұйымына қала буржуазиясы, буржуазиялық жолға түскен дворяндар, офицерлер, ұсақ буржуазия, қаланың төменгі әлеуметтік топтары мен шаруалар кірді.

Карбонарилер ұрандары республикалық демократизмді монархиялық декларациялармен, антиклерикализмді діни мистикалық идеялармен шатастырды. Карбонарилер 1820-1821 жылы қос Сицилия корольдығындағы, 1821 жылы Пьемонттағы буржуазиялық-революция қозғалыстарға жетекшілік етті. 1831 жылы Романье, Можена, Пармадағы революция көтерілістерге қатысты. Халық бұқарасымен байланысты болмағандықтан карбонарилер қозғалысы айтарлықтай нәтижеге жете алмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
**Тіректік бургылау** - аймақтық және іздестіру жұмыстарының көлемі мен түрлерін
жобалаудың негізі болып табылатын тіректі мәліметтерді алу, сонымен қатар, терең
және аса терең ұңғымалар бұрғылаудың
технологиялық мәселелерін шешу мақсатында
жүзеге асырылады. Тіректік бұрғылау ірі геоқұрылымдық
элементтердің геологиялық құрылысы
мен даму тарихын зерттеудің аймақтық
геологиялық-іздестіру жағдайын және
мұнай, газ, басқа да пайдалы қазбаларды
геологиялық-барлау жұмыстарының негұрлым
тиімді бағыттарын ғылыми негіздеу ушін
қолданылады. Тіректі ұңгымалар аймақтық
геофизикалық зерттеу мәліметтері бойынша
негұрлым қолайлы құрылымдық жағдайда,
кристалдық іргетас қатқабатын аршуга дейін
немесе техникалық жағынан мүмкін тереңдікке
дейін бұрғыланады. Тіректік бұрғылау іздестіру-барлау
жұмыстарының кейінгі сатыларын жоспарлы, жүйелі және ғылыми-негізделген түрде
жүргізуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Жарқұлақ алтын кен орны** — Алматы облысы Райымбек ауданы Нарынқол ауылынан оңтүстікке қарай 65 км қашықтықта орналасқан. Кен орны 1939 жылы ашылып, 1940-1954 жылдары барлау жұмыстары жүргізілген.

Жатыс сипаты, геологиялық құрылымы
----------------------------------

Жарқұлақ алтын кен орны Жарқұлақ-Дөңарша алтын кентасты белдемінде орналасқан. Кентас аз сульфидті, кварц-желілі метаморфогендік формацияға жатады. Алтын кембрий базальтоидтары ортасындағы ендік бағытта созыла орналасқан кварц желілерінде шоғырланған. Кен түзілу орталығы Тянь-Шаньдағы герцин гранитоидты магматизмінің екі фазасымен байланысты. Жарқұлақ алтын кен орнын "*Маралды голд*" кәсіпорны игеруде (2000).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Мухаммед Ибн Махмуд Әл-Амули** (т.ж. белгісіз – 1349) – шығыс ғылымы. Өмірі туралы деректер толық сақталмаған. Ульджайту Сұлтан Мұхаммед Хұдабанда (1304 – 16) билік өткен заманда өмір сүргені, Сұлтания қаласындағы медреседе ғылымдық еткені белгілі. Ол – орта ғасырдағы мұсылман ғылымдарының энциклопедиясы ретінде танылған «Ғылымдар қазынасы» атты еңбектің авторы. Бұл туындыда әл-Фараби, ибн-Сина, Сафиад-Дин т.б. шығыс ғылымдарының муз.теориясы мен эстетика жайлы қағидалары талданады. «Ғылымдар қазынасының» 5 бөлімі муз теориясы мәселелеріне арналған. Бұл еңбек кезінде шығысқа кең тарап, музыкалық-теориялық және музыкалық-эстетикалық көзқарастардың дамуына елеулі әсер етті.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
A.Карнавал
**Карнавал** (*итальянша carnevall – сауық, мейрам*) – халық думаны, сауық шеруі.[1]

Карнавал дегеніміз не?
----------------------

Алғашында карнавалдар христиандық пасха басталар алдында тойланатын діни мейрам болатын. Қазіргі карнавал - безендірілген жылжымалы платформалары, көпшіліктің көнілін көтеретін әртістері және сап түзеген топтары бар үлкен көше театры мен бишілер парады Атақты карнавалдар Бразилия, АҚШ және Ұлыбританияда өткізіледі.[2]

Карнавал
--------

Қалың көпшілік қатысатын болғандықтан, карнавал ашық аспан астында өтеді. Карнавалдың шығу төркіні көктемді қарсы алу мейрамдары мен жәрмеңке думандарына саяды. 

* "Карнавал" термині 13 ғасырда қыспен қоштасу мейрамының атауы ретінде Италияда пайда болды.
* 18 ғасырда Венецияда, Римде жалпықалалық мерекеге айналды, оған ұлттық ойындар мен билердің, маскарадтың элементтері қосылды. \*Біздің елімізде кеңестік дәуірде "сабан той", "шопан тойы", "қыспен қоштасу" өткізілсе, қазір "наурыз тойын", тағы басқа өткізу карнавалмен үндеседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IV том
2. ↑  Сұрақ және жауап. Энциклопедия

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IV том

Сұрақ және жауап. Энциклопедия
**Түйдей, түйдей құрдас (жасты)** Бір жылда туған; жасы қатар. «Оспанның шешесі Қәлім Сүлтанмен түйдей
құрдас» (С. Жүнісов, Жапанда.). «Түйдей» сөзінің шыққан тегі — түркі тілдері. Ертеректе біздің тілімізде де жеке тұрын, өз алдына, дербес мағынасы болғанмен кейін ұмытылып, тек осы тұрақты сөз тіркесінде сақталған. Сібірдегі көптеген түркі тілдерінде біріне бірі сәйкес қосарлы затты білдіруде «төөй» тұлғасы қолданылған. Қазіргі кезде хакас тілінде «төөй», туваларда «дөмей» сөздері біздің түсінігіміздегі «бірдей», «ұқсас» орындарына жүреді. Дәл
осындай мағынада бурят тілінде «түһөөтэй» тұлғасы ұшырайды. Әрине, бұл төңірегінде көрші отырған түркі тілдерінің әсері. Кейбір тунгус-маньчжур тіліне ауысқан «төөй» сөзі түркі тілдеріндегі «бірдей», «ұқсас» мағыналарынан айырылып, «құрдас» ұғымын қабылдаған. Бір тілден екінші тілге сөз ауысқанда мағына өзгерістерінің болып тұратыны осы сәтте де белгі бергендей. Сөйтіп, «түйдей құрдас» деген —«бірдей құрдас, ұқсас құрдас» екен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**«Би образы»** – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс, ұйғыр тілдеріндегі фильм-коцерті (1986 жылы). «Алматының жас балеті» деп аталатын Қазақ КСР Мемлекеттік классикалық билер ансамблінің шығармашылғы жайлы фильм .

Әңгіме ансамбльдің көркемдік жетекшісі, Қазақ КСР Халық әртиісі Болат Аюхановтың атынан баяндалады. Ленинград балет мектебінің шеберлері: Е. Дудинскаяның, К. Сергеевтің ілеспе сөздері арқылы сол кездегі Қазақ балетінің шеберлік денгейі турасында ой-пікірлер берілтен. С.Прокофьевтін "Игрок", Пунидін "Па-де-катр" Т.Қажығалиевтың "Караван" сияқты қойылымдарынан үзінділер көрсетіледі. Режиссерлері — Б. Аюханов, М. Васильев, операторы В. Осенников.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
Патология 
**Патология**(грек. *pathos* – **қасірет** және *logos* – **ілім**) – патологиялық процестер мен жеке ауруларды зерттейтін ғылым; қалыптан тыс ауытқу әдетте *патология* деп аталады.

Медицинаның адам мен жануарлар организміндегі әр түрлі ауытқуларды зерттейтін клиника саласы.  

Патологияның негізгі **екі** саласы бар:  

**Патологиялық анатомия**  

**Патологиялық физиологиясы**  

Бұдан басқа, *өлкелік Патология*, *әскери Патология*, *кәсіптік Патология* деген салалары бар. Соңғы кезде *салыстырмалы Патология* (аурудың дамуын эволюциясы тұрғыдан қарап, олардың адам мен жануарлардағы даму ерекшелігін айқындау) қарқынды дамуда..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Бендерн** (нем. *Bendern*) — Лихтенштейндегі ауыл, Гамприн қаласымен бірге Гамприн ұйымдастығының құрамына кіреді. Аумағы 6,19 км2 және жалпы халқы 1664 (2015 ж. жағдай бойынша) жағынан елдегі ең кішкентай ауылдардың ішіндегі үшіншісі болып келеді. Ауылдың өзінде 470-ке жуық тұрғын болды (2007 ж.).

Тарихы
------

Шваб соғысы кезінде швейцариялықтар ауылды өртеп жіберді. 1538–1636 Бендерн Реформациядан қашқан Курдағы Сент-Лузи аббаттығындағы премонстраттарды қабылдады. Бендерннің дөңдегі шіркеуі — ел тарихындағы маңызды орын саналады. 1699 жылы 16 наурызда Лихтенштейн кінәзі Шелленберг лордтығын сатып алғаннан кейін Лихтенштейннің ойпаты тұрғындары дөңдегі шіркеуде Лихтенштейн кінәзіне ант берді. Бендерн субұрқағы осы оқиғаның құрметіне арнап жасалды.

Осы жылдар ішінде маңызды қазба жұмыстары жүргізілді. Шіркеудің тарихы Каролинг-Оттон және Рим дәуірінен басталады. Қоныс орнының қыш ыдыс түріндегі көне іздері ерте замандарға жатады.

Неміс тілінде Benderner Fastentuch деп аталатын Мәриям Бикешке ғибадат жергілікті шіркеу үйінің баркалық төртбұрышты велумасы бүгінде Вадустағы Мемлекеттік мұражай қазыналарының бірі болып табылады, шіркеуде көшірмесі бар.

Географиясы
-----------

Ауыл Рейн өзені жағалауы және Ешнербергте, Гамприн мен Швейцарияның шекарасына жақын жерде орналасқан. Ауыл Швейцарияның Хааг ауылымен, Зеннвалдтің кішкене ауылымен автомобил көпірі арқылы байланысады.

Экономикасы
-----------

Ұйымдастықта азды-көпті 2500 жұмыс орны бар 100-ге жуық кәсіпорын бар, сонымен қатар ауылда елдегі ғылыми-зерттеу жұмыстарына мамандандырылған Лихтенштейн институты (LI) орналасты, сондай-ақ, 2017 жылға дейін осында Халықаралық философия академиясы (IAP) орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bendern (Siedlung) – Historisches Lexikon  (нем.).
2. ↑  "Jahrbuch des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein". *Jahrbuch des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein* **23**. 1923. .
3. ↑  *Poeschel Erwin* Die Kunstdenkmäler des Fürstentums Liechtenstein —  Basel: Birkhäuser, 1950. — P. 10.
4. ↑  "Jahrbuch des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein: Jahrbuch des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein". *: Jahrbuch des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein* **102**. 2003. .
5. ↑  Fastentücher – Historisches Lexikon  (нем.).
6. ↑  Standort Gamprin (8 қараша 2018).
7. ↑  Institutionen (8 қараша 2018).
8. ↑  Internationale Akademie für Philosophie (IAP) – Historisches Lexikon  (нем.).
**Патрик Гамильтон** (ағылш. *Patrick Hamilton*; 1504 — 29 ақпан 1528) — Шотландияда протестантизмнің алғашқы уағызшыларының бірі.

Өмірбаяны
---------

Патрик Гамильтон Гамильтондардың шотланд ақсүйектер отбасынан шыққан, оның анасының арғы атасы король Яков II болды. Патрик Париж университетінде білім алып, онда гуманизмнің жаңа идеялары мен реформацияның әсеріне түсті. 1527 жылы ол Германияға келіп, Мартин Лютерге барды. Лютер идеяларының әсерінен Патрик Гамильтон 1527 жылдың аяғында Шотландияға оралғаннан кейін шіркеудің жаңаруын уағыздай бастады. 1528 жылы Гамильтон ерестікке айыпталып, Сент-Андрустық архиепископы басқарған шіркеу сотына шақырылды. Сот процесінде Патрик өз нанымынан бас тартпай, өлім жазасына кесілді. 1528 жылдың 29 ақпанында Патрик Гамильтон жазаға сәйкес өртенді. Шотландия үшін негізінен протестанттарға қарсы қатал репрессиялар тән емес еді, ал Гамильтонның өлім жазасы көрнекті ерекшелік.

Сілтеме
-------

* MARTYRS IN SCOTLAND AND ENGLAND, 1525-32
**Патологиялық анатомия** – адамдар мен жануарлар организмінде ауруға байланысты дамитын патологиялық процестердің морфологиялық негіздерін зерттейтін ғылым.

  

Патология саласында Қазақстанда патологиялық анатомия саласындағы жүйелі зерттеулер қазіргі ҚазҰМУ-да Патологиялық анатомия кафедрасы ашылғаннан кейін (1933) басталды. Қазіргі кезде Патологиялық анатомия ауру морфологиясын организмдік, органдық (ағзалық), тіндік, клеткалық және клеткаішілік деңгейлерде зерттей алады.  

Патологиялық анатомияның зерттеу әдісіне: **аутопсия (мәйіт)**, **биопсия** және **тәжірибелік әдіс** жатады. Соңғы әдіс патологиялық анатомияда жиі қолданылады. Мысалы, қатерлі ісік тудырушы (канцерогендік) заттардың, аса улы химикалық қоспалардың, қоршаған ортаның зиянды әсерлерін осы әдіспен анықтайды[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Патрик Бронте** (ағылш. *Patrick Brontë*; 17 сәуір 1777, графство Даун, — Хоэрт) — ағылшындық дін қызметкері, мұғалім, жазушы, атақты жаузшылар Шарлотта Эмили мен Энн Бронтенің әкесі.

Өмірбаяны
---------

Патрик үлкен отбасыда дүниеге келген. Ол он ағайындыларының ішіндегі ең үлкені болған. Оның ата-анасмы Бранти тегін алған, бірақ Патрик өскеннен кейін ол тегін Бронте деп өзгерткен. 

Патрик 84 жыл бойы ұзақ өмір сүрген. Оның алты баласы болған, ол балаларының өлімін өз көзімен көрген. Соңғы қызы Шарлотта 38 жасында 1855 жылы әкесінің өліміне 6 жыл қалғанда қайтыс болған. 

Патритің алты баласының анасы Мария Бренуэллмен  (1783—1821)  1812 жылы үйленген. Мария өзінің алты баласын туғаннан кейін дүниеден кеткен.

Балалар
-------

* Мария (1814-1825)
* Элизабет (1815-1825)
* Шарлотта (1816-1855)
* Патрик Бренуэлл (1817-1848)
* Эмили (1818-1848)
* Энн (1820-1849)

Дереккөздер
-----------
**Патологиялық күмәндар** (гр. *pathos* - азап, ауру) - нақты немесе болуы ықтимал жамандық не қиыншылыққа мөлшерлеспейтіндей шамада мінез-құлықтық не әдептік тұрғыдан не ипохондриялық мағынада күйініп, торығушылық. Мысалы, асқазанның сәл де болсын мазалауы не тері қабатыңдағы кінәрат мұндай субъектіні қатерлі ауруға шалдықтым деген азап ойға батырады. Бұған сондай-ақ күмәншілдік, егжей-тегжейлі талдауға бейімділік және басқа да мінез ерекшеліктері себепші болады. Сандырақ пен ғаламдық идеялардай емес, патологиялық күмәндардан психотерапевтік білікті әңгімелесулер арқылы арылтуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Патологиялық мінез** (гр. *pathos* - азап шегу, ауру және ... логия) — адамның берекесіз, бақытсыз көңіл жайында нақты реніштен, жайсыз қырсықтан, түрлі бәледен туындайтын әдеп-дағдының адамгершілік пен әдептілік, денсаулық (ипохондрилық) туралы ауыр, үрейлі, мазасыздықты біржақты тамырлатуы. Мысалы, өз бітімі мен жүріс-тұрысына күдікпен қарайтын адам асқазаны аздап бұзылса да, денесі бөртіп қызара қалса да , ондай оқыс күйге үлкен секеммен қауіппен қарап, өз дегбірін қашырады. Жорамал күйді секемшілдік пен шүбәланғыштық сияқты басқа жеңіл мінез-құлықтар қоздыра түседі. Патологиялық мінездің естен танарлық сандырақ пен құндылығы жойылмас идеядан айырмашылығы — мінездегі кесапатты психотерапиялық әңгіме арқылы жеңілдетуде тіпті емдеуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Диркс Мартын Мартынович** 1928 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Соколов ауданындағы Березовка селосында туған. Еңбек жолын 1944 жылы тракторшы болудан бастады. Кейін Петропавл ауданындағы «Новая жизнь» ұжымшарының трактор­егіс бригадасының бригадирі болды. 1955­-1961 жылдары осы аудандағы Киров атындағы ұжымшарды басқарды. 1961 жылдан Бескөл ауданындағы «Тоқшын» кеңшарының директоры, ол 1977 жылдан Петропавл облгаз тресінің басқарушысы қызметтерін атқарды.
1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Мартын Мартынович Диркске Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. Орысша уикипедия
2. Айбын Энциклопедия

Тағы қараңыз
------------

Диркс Мартын Мартынович
**Қаракенелі** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Ақтоғай ауылынан оңтүстікке қарай 65 – 70 км жерде орналасқан тау. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылып жатыр, ені 8 – 10 км. Абсолюттік биіктігі 988 м.

Жер бедері, геологиясы
----------------------

Сай, аңғарлармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Ортаңғы және жоғарғы тас көмір кезеңінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бұта өседі. Бұлақтарға бай. Қаракенелі атырабында жазғы жайылымдық пен мал қыстаулары (Ақшағыл, Текіш) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Таутининктер**— таутининктердің литвалық одағының, Литваның қаладағы ірі буржуазия, помещиктер мен кулактар партиясының (1924 ж. тамыз құрылған) мүшелері. 

  

Т. идеологтары мен басшылары: А. Сметона, Л. Норейка, А. Вольдемарас. Т. 1915— 18 ж. Литваны басып алған герман империалистерін қолдады. 1926 ж. 17 декабрьде Т. христиандық демократ-тар партиясымен бірге реакцияшыл офицерлердің қолдауымен мемл. төңкеріс жасап, фаш. екімет орнатты. Диктаторлық тәртіппен бірге Комму-нистік партияға, солшыл кәсіподақтарға т. б. жұмысшы ұйымдарына террор жасалды. Т-дің өз баспа ор-гандары болды. Фаш. диктатура құла-ғаннан кейін, 1940 ж. июньде Сметона, Т-дің басқа да басшылары Германияға қашты. Ұлы Отан соғысы жылдары (1941—45) кейбір Т. фаш. басқын-шыларға қызмет етті. Эмиграциядағы Т. антисоветтік компанияларға қатынасуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Суверениет**
--------------

### Жалпы мағынасы

Суверениет (мемлекеттік ) (франц. Souverainete- жоғарғы үкімет ) - бір мемлекеттің ішкі үкімет билігі мен сыртқы саясатының басқа мемлекеттен толық тәуелсіз және дербес болуы. «Суверениет» терминін мемлекет құқық мәнінде тұңғыш рет 16-шы ғасырда Францияда Ж. Боден енгізді. Суверениет принциптері БҰҰ-ның уставы бойынша бекітілген жалпыға бірдей халықаралық принциптер болып табылады. Империалисттік мемлекеттер отар елдері мен экономикасы әлсіз, нашар дамыған шағын ұлттық елдердің өзін-өзі билеу құқықтарына қол сұғып, суверендік принциптерімен санаспауға тырысады. Совет одағы халықаралық жағдайда өзінің ұлттық және сыртқы саясатында суверендік принциптерді дәйектілікпен жүргізіп келеді. Үлкенділі-кішілі мемлекеттердің суверендігін құрметтеп, империализм езіп- жаншып отырған халықтардың мемлекеттік тәуелсіздігі үшін күресіне жәрдем көрсетіп отыр. Маркстік- лениндік партиялар, революцияшыл жұмысшы табы халықтардың суверениетін қорғауды өзінің басты борышының бірі деп санайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 434-бет
**Қаракөзбұлақ** – Түпқараған ауданындағы Қаңға ауылының батысындағы бұлақ. 

Бұлақ басында тұт ағашыөскен. Жақын жерде Қаракөзбұлақ атты мола бар. Өңделген тау-тасынан қаланған биік мазар қабырғалары жазуға толған. 1870 жылы отаршыл казактардың қолтаңбалары бар. Бұлақ аяғында 1934 жылы халық шеберлері Ыдырыс Серікбайұлы, Қапаш Қинақұлы, т.б. салған мектеп үйінің қабырғалары орналасқан. Ол кезінде балалар үйі де болған. Е. Оразақов, өлкетанушы Е. Өмірбаев, абыз қария Ө. Алшымбаев осы үйде тәрбиеленген.

Сай аяғындағы молада Қожаназар байдың кіші әйелі Ақшолпан мен кенжесі Қошан жерленген. 

Қаракөзбұлақ тұщы су көзі ретінде шаруашылық қажетін өтеуде. Ескерткіш мемлекет қорғауына алынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978
3. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
4. ↑  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
**Қаракүйе саңырауқұлақтары** — базидиомицеттер класына жататын саңырауқұлақтардың бір тобы; өсімдіктерде қаракүйе ауруын таратады. Жер бетінде өте кең тараған. Арктикадан тропиктік аймақтарға дейін кездеседі. Бұрын табиғаты белгісіз болып келген бұл ауру қоздырғыштардың микроскопиялық саңырауқұлақтарға жататынын 19 ғ-дың 2-жартысында француз ғалымы А. де Бари (1831–1888) анықтаған. 40 тұқымдасқа жататын 1000-ға тарта түрлерден тұрады. Қаракүйе саңырауқұлақтары – облигатты паразиттер (оттектің қатысынсыз дамитындар), өсімдіктің түріне қарай барлық органдарын зақымдайды. Өсімдік тамырында сирек кездеседі. Зақымдалған орган отқа күйгендей қара немесе қара қоңыр тартып, күйе сияқты тозаңданып тұрады. Аурудың аты осы сыртқы көрінісіне қарай қойылған. Зақымдалған өсімдік органының қап-қара болып тозаңданып тұруы – ондағы ауру қоздырғыш саңырауқұлақ спораларының (хламидоспоралар, телиоспоралар) жиынтығына байланысты. Осы споралары арқылы вегетация кезінде саңырауқұлақ ауырған өсімдіктен сау өсімдікке жұғады. Дәндермен бірге қамбада қыстап шығады. Споралар шашылып ауаның ағынымен таралады. Қаракүйе саңырауқұлақтары, әсіресе, дәнді дақылдарға өте көп зиян келтіреді, масақта дән жойылып оның орнына саңырауқұлақтың хламидоспоралары пайда болады. Тиісті күрес шараларын қолданбаса өнімнің 25 – 40%-ын жояды, қалған өнімнің сапасын төмендетеді. Бұл аурудың ауыл шаруашылық дақылдарына өте зиянды түрлеріне бидайдың қатты (Tіlletіa carіes), тозаңды (Ustіlago trіtіcі), сабақ (Urocystіs trіtіcі), қаракүйелері; қарабидайдың масақ (Tіlletіa secalіs), сабақ (Urocystіs occulta) қаракүйелері; арпаның қатты (Tіlletіa hordeі), тозаңды (Ustіlago hordeі); жүгерінің ісікті (Ustіlago zeae) қаракүйелері жатады. Күрес шаралары: ауруға төзімді дақыл сорттарын өндіріске енгізу; тұқымдық дәнді хим. препараттармен дәрілеу; ыстық сумен зарарсыздандыру, ауруға шалдыққан егінді тұқымдық егістен бөлек жинау, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Winter G.* Rabenhorsts Kryptogamen-Flora von Deutschland, Oesterreich und der Schweitz, Vol. 1 —  Leipzig: E. Kummer, 1880. — P. 73. (as "Ustilagineae")
2. ↑  Bauer, R. (1997). "Ultrastructural markers and systematics in smut fungi and allied taxa.". *Canadian Journal of Botany* **75**: 1311. doi:10.1139/b97-842.
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Қаракүнгей** – Қайрақкөл тауларының батысындағы тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу ауданы Арасан ауылының солтүстігінде 2 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1274 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 18 км-ге созылған, енді жері 11 км. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстік жайпақталып жазыққа ұласады. Бүйен және Ақсу өзендерінің суайрығында жатыр. Оңтүстік-шығыс бөлігіндегі таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған. Тік құламалы құздың бойында Гасфорд асуы өтеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы және төменгі девон кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қоңыр топырағында сирек дала өсімдіктерімен бірге, тал, терек, т.б. бұталы ағаштар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сергей Елефертович Лебедев** ( өзб. *Sergey Elefertovich Lebedev*/Сергей Елефертович Лебедев ; 31 қаңтар 1969) — кеңес және өзбек футболшысы, жартылай қорғаушы және шабуылшы ретінде ойнады. Ол Өзбекстан құрамасының экс-футболшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Еңбек жолын "Турбина Брежневте" бастады, содан кейін Кировтың "Динамосында" ойнады. 1989-1999 жылдар аралығында Ферғана «Нефтяник» / «Нефтчи» командасында ойнады. 

2002 жылы ол «Нефтчиге» оралды, сол жылдың 9 тамызында Өзбекстан кубогының финалында «Пахтакорға» қарсы ойында екі бірдей автогол соғып алды, ойын 3:3 есебімен тең аяқталды

2004 жылы «Согдиана» командасында ойнады, 2005 жылы "Металлургтің" намысын қорғады. Кәсіби карьерасын 2006 жылы 37 жасында «Нефтчиде» аяқтады. 

2014 жылы «Нефтчиде» жаттықтырушының көмекшісі болып жұмыс істеді

### Құрама

Өзбекстан құрамасы сапында 33 кездесуде алаңға шықты.

1994 жылы құрама сапында Азия ойындарының чемпионы болды.

Марапаттары
-----------

* "Шухрат" медалінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Пахтакору» 55 лет!
2. ↑  Межсезонье: от «Бунёдкора» до «Нефтчи»(қолжетпейтін сілтеме)

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |