**Марлен Дитрих**, нем. *Marlene Dietrich* (27 желтоқсан 1901, Шенеберг, Герман империясы — 6 мамыр 1992, Париж, Франция) - неміс және америкалық актриса және әнші.

Дитрих барлық кәсіби жұмыстарында өзіне тән рөлдерді ойлап тауып, соның арқасында ұзақ мансап бойы танымал болды. Алғаш рет Марлен 1920 жылдары Берлинде түсірілген үнсіз фильмдерде түсті. Жозеф фон Стернбергтің *Көк Періште* (1930) фильміндегі Лола-Лола рөлі Дитрихты әлемге танымал етті. Осы рөл арқасында Дитрих американдық Paramount Pictures киностудиясымен келісім-шартқа отырады. Оның танымалдығы Голливудте түскен *Шанхайлық экспресс* (1932) және *Ықылас* (1936) фильмдері арттырады. Ол сол дәуірдегі ең жоғары табыс табатын актрисаға айналды. Дитрих 1939 жылы американдық азаматтық алды. Соғыс кезінде Дитрих кейбір фильмдерге түсті. Соғыстан кейінгі 1950-70-шы жж. Дитрих жұлдыз ретінде әлемдік турне жасады.

Балалық шағы
------------

"Роте Инсель" көшесіндегі Марлен Дитрихтың туған жерінің орналасуы Дитрихтың туған үйі. Леберштрассе 65, Берлин-Шенеберг
Мария Магдалена Дитрих 1901 жылдың 27 желтоқсанынында Шенебергтің Леберштрассе, 65 (қазіргі Берлин ауданы) көшесінде туған. Марияның ата-анасы Луи Эрих Отто және Вильгельмина Элизабет Жозефина 1898 жылдың желтоқсан айында неке қиған. Отбасында Дитрих екі қыздың кішісі болған (Элизабетпен арасы 1 жас). Дитрих анасы дәулетті отбасынан шыққан адам болған. Дитрихтың атасы сағат жасаушы дүкеннің иесі мен полиция лейтенанты болған. Отбасында Дитрихты «Лена» және «Лене» (французша Lay-Нех) деп атаған. 11 жасында Мария өзінің екі атын қосып «Марлен» деген өзінің атын қалыптыстырады.

1907-1917 жж. аралығы Дитрих Огюст-Виктория қыздар мектебінде оқып, 1918 жылы ол Виктория-Луис-Шуланы бітіреді. Бала кезінде Марлен скрипка, театр және поэзиямен қызығады. Ол сол кезде скрипкашы болуды армандайды. Оның арманы 1922 жылы Берлин үнсіз фильмдерінде скрипка ойнау жұмысында білегін зақымдап алғаннан кейін бұзылады. Осы жұмыстан Марлен төрт аптадан кейін қуылады.

Бастапқы жылдар
---------------

Марлен Дитрих алғашқы рөлдерінің бірінде
Оның алғашқы кәсіби рөлдері кабаре - қыз Гидо Тельшерамен , водевильдер мен Берлиндегі Рудольф Нельсонның ревюсындағы хордағы қыз рөлі болды. 1922 жылы Дитрих театр директоры және драма академиясы импресариосы Макс Рейнхардттың тыңдауына сәтсіз қатысады; Алайда ол көп ұзамай театрда хордағы қыз рөлінде өнер көрсетеді және шағын рөлдерді ойнайды. 1923 жылы *Кішкентай Наполеон* фильміндегі рөлімен Марлен актриса ретінде дебют жасайды.

Дитрих болашақ күйеуін Рудольф Зиберді *Махаббат трагедиясы* фильмінің кастингінде кездестіреді. Дитрих және Зибер 1923 жылдың 17 мамырында ресми түрде неке қияды. 1924 жылдың 13 желтоқсанында отбасында жалғыз қыз Мария Елизавета Зибер туылды.

Дитрих 1920 жж. кезінде Берлин мен Венадағы сахнада және фильмдерде түсуді жалғастырады. Сахнада ол Джордж Бернард Шоудың *Мезальянс* және *Метхуселахқа қайта оралу*, Франк Ведекиндтың *Пандора қалбыры* және Уильям Шекспирдың *Асауға тұсау* мен *Жазғы түндегі түс* романдарының постановкасында рөл сомлалы. Ол сол жылдары ел назарына түскен *Бродвей*, *Екі галстук* және *Ауада жүру* фильмдерінде түсті. 1920 жылдың соңына қарай Дитрих сондай-ақ *Электрик кафесі* (1927), *Мен сіздің қолыңызды сүйем, мадам* (1928) және *Жоғалған адамдар кемесі* фильмдерінде маңызды рөлдерде түсті.

Киножұлдыз ретінде
------------------

### "Көк періште" фильмі арқылы танымалдығы

1929 жылы UFA киностудиясы шығарған Жозеф фон Стернбергтің *Көк періште* фильміндегі Марлен кабаре әнші Лола Лоланың рөлімен танымал болды. Дитрих бұл фильмдегі рөлінен басқа 1930 жылы Electrola, Polydor және Decca Records шығарған *Қайтадан ғашық* әнімен де есте қалды.

### Paramount Pictures

1930 жылы *Көк періште* халықаралық танымалдыққа ие болып, Дитрих Paramount Pictures киностудиясымен келісім-шартқа отырып, АҚШ-қа көшеді. Студия Марленді MGMнің швед актрисасы Грета Гарбоға неміс жауабы ретінде қабылдады.

Фон Стернберг сол жылы Дитрихке жасыл түсті Rolls-Royce Phantom IIні сыйға берді. Бұл автокөлік кейінірек олардың алғашқы американдық *Марокко* фильмінде түседі.

Дитрих "Шанхайлық экспресс" фильміндегі рөлінде. 1932 жыл
Дитрих фон Стернбергтің 1930-35 жж. арасында алты фильмінде түседі. Марлен фон Стернбергтің фильмдері арқылы өзінің актрисалық имиджын тапты.

Олардың алғашқы АҚШтағы ынтымақтастығы - *Марокко* фильмі (1930); Ол фильмде Дитрих кабаре қыз рөлін сомдайды. Марлен осы фильм арқылы өзінің жалғыз Оскар номинациясына қол жеткізеді.

*Марокко* фильмінен кейін Дитрих (Мата Хари өмірінен құрылған) *Масқаралаған қыз* (1931) және *Ақ сары шашты Венера* фильмдерінде түсті. *Шанхайлық экспресс* (1932) фильмі арқылы фон Стернберг пен Дитрих өзінің ірі кассалық түсіміне ие болды. Олардың бірге түсірген соңғы екі фильмдері *Бұзылған патшаханым* ( 1934) және *Бұл әйел - әзәзіл ( 1935) болды.*

Фон Стернбергпен ынтымақтастығы аяқталғаннан соң Дитрих Фрэнк Борзейгинің *Ықылас* (1936) фильмі болды. Фильм коммерциялық табысқа ие боп, Дитрихке романтикалық комедияға түсіп көруге мүмкіндік берді. Оның келесі фильмі *Мен солдатты сүйемін* (1936) фильмі болды. Бұл фильм түпнұсқаның өндіріске шығару проблемалары кесірінен кинотеатрларға шыққан жоқ.

### Кассалық түсімнің уы

Paramaount киностудиясынан кеткен соң Дитрих Дэвид Селзниктың *Алланың бағы* (1936) (бұл рөлі үшін ол 200,000 доллар табыс тапты) және Александр Корданың *Сауытсыз сері* (1937) (450,000 доллар табысқа қол жеткізді) фильмдеріне түсті. Ол сол уақыттағы үздік ақылы кино жұлдыздарының бірі болғанымен, ол түскен фильмдер кассалық түсім жағынан табысты болмады. Сол уақытта Дитрих «Кассалық түсімнің уы» санатына кірген (сол санаттың ішіне одан басқа Фред Астер, Джоан Кроуфорд, Долорес дель Рио, Кэтрин Хепбёрн және Мэй Уэст деген киножұлдыздар кірген).

Ол Лондонда болған кезде нацистік партиясының лауазымды тұлғалары Марленге тиімді келісім ұсынып, Үшінші Рейхтың үздік фильм жұлдызы ретінде Германияға қайтуды сұрайды. Дитрих бұл ұсыныс келіспей, 1937 жылы американдық азаматтығын алуға сұраным жібереді.

1937 жылы Марлен Paramountқа қайта оралып Эрнст Любитшемның *Періште* фильміне түсті. Фильм кассалық түсімі сәтсіз боп Дитрих өз отбасымен Еуропаға демалысқа кетеді.

### "Дестри қайтадан ауытта" фильміне қайта оралу

1939 жылы Дитрих Джо Пастернактың *Дестри қайтадан ауытта* фильміне түсті. Ол бұл фильмде Джеймс Стюарт бірге басты рөлде ойнады. Осы фильмде айтылған *Ерлердің артқы бөлмедегі ойы* әні хитк айналды. Осы фильмдегі рөлге ұқсас Дитрих тағы Джон Уэйнмен *Жеті күнәһар* (1940) және *Жексұрындар* фильмдерінде түсті.

Фильмдері
---------

* Witness for the Prosecution/ - 1957 ж
* Tragödie der Liebe/Махаббат трагедиясы - 1923 ж
* Touch of Evil - 1957 ж
* The Spoilers/Бұзақылар - 1942 ж
* The Scarlet Empress/Қанды патшайым - 1934 ж
* The Lady is Willing - 1942 ж
* The Garden of Allah/Аллаһтың бақшасы - 1936 ж
* The Flame of New Orleans/Нью-Орлеан жалыны - 1942 ж
* The Devil is a Woman/Ібіліс әйел - 1935 ж
* The Black Fox. The True Story of Adolf Hitler/Қара түлкі.Адольф Гитлердің шын оқиғасы - 1965 ж
* Stage Fright/қорқыныш кезеңі - 1950 ж
* Song of Songs/Әндер әні - 1933 ж
* So sind die Männer/Сондықтан ерлер - 1922 ж
* Shanghai Express/Шанхай експерсі - 1932 ж
* Seven Sinners/Жеті Күнәкарлар - 1940 ж
* Sein größter Bluff /Миллион Адам- 1927 ж
* Schöner Gigolo, armer Gigolo/Керемет жиголо, кедей жиголо - 1978 ж
* Rancho Notorious/Әйгілі Ранчо - 1951 ж
* Pittsburg - Питтсбург 1942 ж
* Paris When It Sizzles/Парижде ыстық олғанда -1964 ж
* No Highway in the Sky/Аспанда тас жол жоқ - 1951 ж
* Morocco/Марокко - 1930 ж
* Montecarlo/Монте-Карло - 1957 ж
* Martin Roumagnac/Мартин Руманьяк - 1946 ж
* Marlene/Марлен - 1984 ж
* Manpower/Энергия - 1941 ж
* Manon Lescaut/Манон Леско - 1926 ж
* Madame wünscht keine Kinder/Мадам бала қаламайды - 1926 ж
* Kopf hoch, Charly! - 1926 ж
* Knight Without Armour/Сауытсыз жауыгер - 1937 ж
* Kismet/Кисмет - 1944 ж
* Judgment at Nuremberg/Нюрнберг процесі - 1961 ж
* Jigsaw/жұмбақ - 1949 ж
* Ich küsse Ihre Hand, Madame/Сіздің қолыңызды сүйдім, мадам - 1926 ж
* Golden Earrings/Алтын сырғалар - 1947 ж
* Gefahren der Brautzeit /Төлдеу қаупі- 1929 ж
* Follow the Boys/ - 1944 ж
* Eine Dubarry von heute/Қазіргі заманғы Dubarry - 1926 ж
* Dishonored/Қорлық - 1931 ж
* Die Frau, nach der Man sich sehnt/ - 1929 ж
* Destry Rides Again - 1939 ж
* Desire/тілек - 1936 ж
* Der Sprung ins Leben/Өмірге өту - 1924 ж
* Der Mensch am Wege/Адам жолда - 1923 ж
* Der blaue Engel/ - 1930 ж
* Café Electric/Кафе Электрик - 1927 ж
* Blonde Venus/ - 1932 ж
* Around the World in 80 Days - 1956 ж
* Angel/Періште - 1937 ж
* A Foreign Affair - 1948

Альбомдары
----------

* 1951: *Marlene Dietrich Overseas*
* 1954: *Live at the Café de Paris*
* 1959: *Dietrich in Rio*
* 1960: *Wiedersehen mit Marlene*
* 1964: *Marlene singt Berlin*
* 1964: *Die neue Marlene*
* 1964: *Dietrich in London*

Жинақтары
---------

* 1949: *Souvenir Album*
* 1952: *M.D. Live 1932—1952*
* 1959: *Lili Marlene*
* 1969: *Marlene Dietrich*
* 1973: *The Best of Marlene Dietrich*
* 1974: *Das war mein Milljöh*
* 1982: *Her Complete Decca Recordings*
* 1992: *The Marlene Dietrich Album*
* 1992: *Art Deco Marlene Dietrich*
* 2007: *Marlene Dietrich with the Burt Bacharach Orchestra*

Дереккөздер
-----------