recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Терінің іріңді аурулары** (пиодермия) әр түрлі іріңдеткіш микробтардан (стрептококк, стафилококк т.б.) пайда болады. Сырқат ауру адамнан да, киімкешек пен тұрмыстық заттардан да жұғуы мүмкін. Іріңді аурулар жеке гигиеналық тәртіпті сақтамағанда, теріні дұрыс күтпегенде, жарақаттанғанда, тершең болған кезде, созылмалы ауруға шалдығып, организм әлсіргенде де пайда болады. Кейде бұдан басқа аурулар өршіп, емдеуді қиындатады. Ең көп кездесетін іріңді тері аурулары: фолликулит (көпіршік бездің қабынуы) импетиго (іріңді бөртпе), сикоз (шаш түбінің қабынуы), безеу, сыздауық, көошиқан т.б. Пиодермия, әдетте, кенет басталып, бірнеше күннен, не бірнеше аптадан кейін басылады; әлсіз адамдарда жара ұзаққа созылуы, сөйтіп оңайлықпен жазылмайтын ауруға айналуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Тері ұқсатушылардың арасында ең көп тарағаны және теріні ұқсатудың тиімді тәсілі — **қабыққа салып бояу**. Теріні қабыққа салып бояу үшін талдың, еменнің, қара мойылдың, кейде май қарағайдың қабықтары да жақсы. Оларды жасамалы ағаштардан күздігүні әзірлейді. Тік тұрған ағаштың қабығын сыдыру ағашқа үлкен зиян келтіреді. Сондықтан бояуға алынатын қабықты кесілген ағаштардан жинайды. Жиналған қабықты жылы сумен жуып, кепкен соң темір келіге салып түйеді немесе қол диірменмен тартады. 11-12 қойдың терісінен тігетін үлкен тонды бояу үшін осындай ұнтаталған 4—4,5 кг қабықты бір жарым-екі шелек суга салып, тұзын татытып қайнатады. Қайнау мен суалдырудың мезгілін қайнап шыққан қабық бояуының түсуіне және қоюлығына қарай белгілейді. Су аз құйылғандықтан бояуы шықпай, қабықтар құрғап бара жатса, үстеп су құяды. Мұның керісінше, кейде оның суы көбейіп, бояуы өте сұйылса, қосымша қабық ұнтағын салып қайнатады. Ал қайнауы қанып, қажетті түсі мен қоюлығы жеткен соң от жағуды тоқтатып, қабықтың ұнтағын сүзіп алып тастайды. Қайнатылған бояу тері күйместей қанжылым болған соң теріні бояй беруге болады. Бояудың қою-сүйықтығын бірқалыпты етіп, қыл сыпыртқымен немесе кірі жоқ киіз қырдасынмен теріге жағады. Боялған теріні бояуын бойына сіңіру үшін бір-екі сағат өңін ішіне келтіріп бүктеп қояды. Бүктеулі жатып дегдіген теріні желге, көлеңкеге, ыстық үйге жайып кептіреді. Кептіргенде ол шыңылтырланып құрғап қалмас үшін теріні тобарси бастаған соң-ақ қолмен уқалап созғылайды.

**Теріні бояудың басқа түрлері —** **томар бояу, қынамен бояу.** Боялған теріден әсем киім,тұтынуға қолайлы түрлі мүліктер жасалады. Соның ішінде әсіресе төрт түлік малдың терілерінен көп киім тігіледі. Бұларды өң киімдер деп атайды. Өйткені бұл киімдер өте жылы болады. Қой мен ешкінің терісінен тон, шалбар, үлкен қойдың терісінен ішік, сеңсең ішік, елтірі ішік, лаң терісінен ішік, бөкебай ішік тігіледі. Қозы, лақ терлерінен тымақ, бәрік, құлақшын тігеді. Сондай-ақ жүнін сыртына қаратып, құлын терісінен тіккен ішікті (доханы) «құлын ішік» деп, ал жүнін ішіне қаратып бота терісінен тіккен ішікті «бота ішік» деп атайды. Қойдың, ешкінің, тайлақтың пұшпақтарынан құрап тігілетін ішіктер де бар. Мұндай құрама киімдерді көбінесе балаларға арнап тігеді. Олар әрі жылы, әрі жеңіл келеді.

Мал терісімен қатар, аң терілерінен де түрлі бас киімдер мен ішіктер тігіледі. Мысалы: қасқыр ішік, түлкі ішік, сусар бөрік, жанат ішік, бұлғын ішік аң терісінен тігіледі. Кей де мұндай киімдерді аң терісінің жонынан, тамағынан немесе пұшағынан құрап істейді. Бұл киімдерді тамақ ішік, пұшпақ бөрік, пұшпақ ішік деп атайды. Аң терілерінен әр түрлі төсеніштер жасайды. Оларды бөстек дейді.

Теріден тігілген киімдерді кестелі немесе кестесіз маталармен тыстап, әдіптейді, жаға-жеңдерін кестелеп жұрындайды немесе сыздың жүргізу арқылы әшекейлейді (құндыз бөрік, қамқа тон т.б.).

**Дереккөздер**
---------------

  

1. 

2. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабынан, Атамұра 2011ж.
Компсогнат
**Компсогнат** — Юра дәуірінің ең шаған динозавры. Ол артқы аяқтарымен жүгіретін жүйрік жануар болған. Тауықтың көлеміндей компсогнаттың құйырығын қоса есептендегі ұзындығы 1 метрге жетпеген. Салмағы бар-жоғы 4 келіден аспайды. Салмағы жеңіл болғандықтан тез жүгірген. Жіңішке мойыны — компсогнаттың ең кішкентай дене бөлігі. Басы, мойыны мен денесінің ұзындықтарын бірге қосса да құйырығының ұзындығы шықпайды. Бассүйегінің қалдықтарымен бірге өткір тістері табылған.

Қызықты дерек
-------------

* Компсогнат — аяқтарында үш башпайы бар құс секілді динозавр.
* Компсогнат — ежелгі археоптерикс атты құстың ең жақын туысы.
* 1850 жылдың соңында Оберндорфер деген ғалым Германияның оңтүстігіндегі Риденбург және Кельхайм аймақтарынан компсогнаттың қалдықтарын тапты.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұсақ жануарлар
* Салмағы : 3 келі
* Тұқымдас : Компсогнатид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Джеффри Престон «Джефф» Безос** (ағылш. *Jeffrey Preston «Jeff» Bezos*; 12 қаңтар 1964, Альбукерке, Нью-Мексико, АҚШ) — американдық кәсіпкер, Amazon.com интернет-компаниясы мен Blue Origin аэроғарыш компаниясының негізін қалаушы. 

The Washington Post баспасының иесі. 2018 жылы Forbes бойынша ең бай адам болды, ол бірінші орынды 135,6 миллиард доллар табыспен иеленді. 2021 жылдың 7 қаңтарында оны Илон Маск екінші орынға аударып тастады.

Өмірбаяны
---------

Джефф туылған кезде оның анасы мен әкесі 17 жаста ғана болған. Жас әкесі баланың өміріне араласпауға шешім қабылдады, сондықтан Джефф оның есімін алған жоқ. Бала 4 жаста болған кезде, анасы болашақ миллиардерді қабылдаған және көтерген мексикалық Майк Безосқа үйленді.
Мектепте Джефф жақсы оқушы болған. Ол әрдайым инжинирингке және физикаға тартылып, кейін информатика және инжинирингке қызығушылық танытты.
Джефф Принстон университетін 1986 жылы электротехника және информатика мамандығы бойынша бітірді. 1994 жылдың басына дейін Уолл-стритте түрлі лауазымдарда жұмыс істеді. Кейін D. E. Shaw & Co компаниясының вице-президенті қызметін атқарды. Бұл лауазымды 1994 жылдың жазында босатты. 1995 жылы шілде айында Джефф Безос 300 мың доллар көлемінде инвестицияларды алып, Amazon.com сайтын іске қосты. Бірнеше жылдан соң Джефф бизнес-мүдделерін кеңейтіп, Blue Origin аэроғарыштық компанияны құрды.
1992 жылы Безос Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі D. E. Shaw компаниясында ғылыми қызметкер болған Маккензи Таттлді кездестірді. Жұп бір жылдан кейін үйленді. Олар төрт баланың ата-анасы болған: үш ұл және бір қызы. 2019 жылдың 9 қаңтарында Джефф Безос әйелімен 25 жыл некеден кейін ажырасу туралы жариялады.

Amazon
------

1993 жылдың соңында Безос онлайн-кітап дүкенін бастау туралы шешім қабылдады. Ол D. E. Shaw & Co компаниядағы жұмысын тастап, 1994 жылғы 5 шілдеде бизнес-жоспарын жазған соң гаражында Амазонды құрды. Бастапқыда Безос өзінің жаңа компаниясын Cadabra деп атады, бірақ кейінірек Оңтүстік Американың Амазон өзеніне арнап, Amazon атауына өзгертті, себебі оның аты әліпбидің басында тұрған А әрпінен басталады. Ол ата-анасынан шамамен 300 000 АҚШ долларын қабылдап, Amazon-ға инвестициялады. Амазон бастапқыда онлайн-кітап дүкені болғанымен, Безос әрқашан басқа өнімдерді де қосып, дүкенін кеңейтуді жоспарлаған. Безос Amazon негізін қалағаннан үш жыл өткен соң, компанияның акцияларын IPO-ға шығарды.

Джефф Безостың қағидалары
-------------------------

1)Көбірек ұйықтаңыз.

2)Таңертең шырынбаңыз және дәмді таңғы ас алыңыз.

3)Іскерлік және жеке нәрселерді араластырмаңыз.

4)Ең жақсы әйелге үйленіңдер.

5)Көп тапсырмаларды бір уақытта жасаудан бас тартыңыз.

6)Өз идеяларыңызды қорғаңыз.

7)Ақшаны үнемдеңіз.

8)Жаңа жобалар жасаңыз.

9)Көп оқыңыз.

10)Кейін өкінбеу үшін тәуекелге бел буыңыз.

Дереккөздер
-----------
Заманауи джинс шалбары
**Джинс шалбары** — қазіргі заманда жұрт ішінде пайдаланатын шалбарларының бір түрі.

Мақтадан жасаған мықты деним матасынан тігеді, тігудің алдында деним матасы индиго өсімдігімен көк түсіне бояулайды. Джинс шалбарын дүние жүзінде кәрі-жас ер адамдар да, әйелдер де киеді. Тек мұсылман мемлекеттерінде әйелдер және дәстүрлерін берік ұстап өз халқын дәстүрлі киімін киетін халықтар (мысалы, папуастар) джинс шалбарын кимейді.

Тарихы
------

Джинс шалбарларының ойлап шығарған Лейб Страус 1829 жылы жебірей отбасында дүниеге келді. Кейін отбасыменен Америкаға көшеді.

1853 жылдың наурызында Калифорния штаты, Сан-Францискода алғашқы брезенттен шалбарды тігеді. Брезенті бітіп, Франциядан «деним» матасына тапсырыс береді. Сөйтіп, ең алғашқы «деним» матасынан тігілген көк түсті джинс пайда болды. Деним матасының пайда болған ел — Франция. Француз тілінен denime — «Ним қаласынан астарлық мата» деп аударылатын. Мықты болғандығынан бұл матадан кемелер желкендерін жасайтын. Ал Лейб Страус арқасында деним матасынан шалбар тігуі басталды.

Джинстың ресми туған күні — 1873 жылының мамырдың 20 болып саналады, өйткені осы күні Лейб Страустың «Levi’s Straus and Company» фирмасы патент алады да, өзінің жапсырмасын шығарады.

Бұндай шалбарларды 19 ғ. американдық коубойлары мен алтын іздеушілердің қара жұмыстарына арналған киімі еді.

Кейін, 20 ғ. Батыс мемлекеттерінде жастар киетін шалбарына айналды.

Кеңес Одағы
-----------

Кеңес Одағындағы жастардың бедел, абырой мен молшылықтың нышанына айналды, өйткені Кеңес Одағында джинс шалбарын тікпей, оны «лағынат басқан буржуазияның нышаны» санаған, ал шетелде тігілген джинс шалбарыны сатып алуға қиын еді. Соңдықтан джинс шалбарын іздеп табылған, сатып ала алған адам бай, абыройлы, «байланыстары» бар адам деп санаған. Джинс шалбары әр Кеңес Одағының азаматының арманы болып, жоғары бағалаған.

Батыс елдері
------------

1960 жж. джинс шалбары хиппидың нышаны болды.

1970—1980 жж. джинс шалбары рок-әншілердің, былғары куртка, электр гитара мен мотоцикл сияқты, рәмізінің бірі болып айналды. Кейін балағы кең ұзын джинс шалбарлары рэп, хип-хоп, R&B тағы басқа «қара саздың» жыршыларының белгісі болып кетті.

1990 жж. соңында рэп пен хип-хоп тек қана афро-американдықтардың сазы емес, бар ұлттар сүйетін сазына айналды. Джинс шалбары да өз ұлттық және идеологиялық мағынасын жоғалтып, ең киілетін шалбарының түріне айналды.
**Джил Бирмингем** (13 шілде 1953 жыл, Сан-Антонио, Техас, АҚШ) — американ актері. «Сумерки» фильміндегі Билли Блэк рөлімен танымал.

Кинодағы дебюті 1986 жылы «Riptide» тедехикаясындағы эпизодтан басталады. Содан бері ол көптеген телехикаяларға, фильмдерге түскен. «Сумерки» фильміне түсіп жүріп, басқа да жобаларға қатысқан. Сонымен қатар анимациялық фильмдерде дауыстарды сомдаған. 

Фильмдері: 

* «Дом 2: Проклятая обитель» (1987),
* «Ягуар» (1996),
* «Фрэнки едет в Голливуд» (1998),
* «Мальчик-косуля» (2001),
* «Спасибо за покупку» (телехикая: 2006-2008), т.б.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джил Бирмингем (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Ресми сайты  (ағыл.)
* MySpace  (ағыл.)

Үлгі:Actor-stub
**Квадраттық ауытқу** (синонимдары: **ортаквадраттық ауытқу**) — ықтималдық теориясы мен статистикада кездейсоқ шама мәндерінің оның математикалық болжамына қатысты таралуын сипаттайтын маңызды көрсеткіш.

Негізгі сипаттамалар
--------------------

Кездейсоқ шама өлшем бірлігімен өлшенеді. Квадраттық ауытқу кезейсоқ шама дисперсиясының квадраттық түбіріне тең. 
**Ортаквадраттық ауытқу:**

{\displaystyle \sigma ={\sqrt {{\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}\left(x\_{i}-{\bar {x}}\right)^{2}}};}
**стандарттық ауытқу** :

{\displaystyle s={\sqrt {{\frac {n}{n-1}}\sigma ^{2}}}={\sqrt {{\frac {1}{n-1}}\sum \_{i=1}^{n}\left(x\_{i}-{\bar {x}}\right)^{2}}};}
мұндағы {\displaystyle \sigma ^{2}\,\!} — кезейсоқ шама дисперсиясы; {\displaystyle x\_{i}\,\!} — алынған *i*-ші элементі; {\displaystyle n\,\!} — таңдау көлемі; {\displaystyle {\bar {x}}\,\!} — таңдаудың арифметикалық ортасы:

{\displaystyle {\bar {x}}={\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}={\frac {1}{n}}(x\_{1}+\cdots +x\_{n}).}

Үш сигма ережесі
----------------

Қалыпты үлестірілу ықтималдық тығыздығының графигі мен кездейсоқ шама мәнінің ұзындығы ортаквадарттық ауытқуға тең болытаны кесінділерге түсу пайыздық үлесі.
**Үш сигма ережесі** ({\displaystyle 3\sigma \,\!}) — шамамен қалыпты үлестірілетін кездейсоқ шаманың барлық мәндері {\displaystyle \left[{\bar {x}}-3\sigma ;{\bar {x}}+3\sigma \right]} аралығында жатыр. Дәлірек айтса, 99,7 % сеніммен қалыпты үлестірілетін кездейсоқ шаманың мәндері көрсетілген аралықта жатыр ({\displaystyle {\bar {x}}} шамасы таңдау нәтижесі емес, ақиқат болған жағдайда).

Егер ақиқатшама {\displaystyle {\bar {x}}} беймәлім болса, онда {\displaystyle \sigma } орнына *s* пайдаланады. Осылайша, Үш сигма ережесі үш *s* ережесіне саяды.

Әдебиет
-------

1. *Боровиков, В.* STATISTICA. Искусство анализа данных на компьютере: Для профессионалов / В. Боровиков —  Санк-Петербург: Питер, 2003. — Б. 688. — ISBN 5-272-00078-1.
**Джеффри ДеМанн** (ағылш. *Jeffrey DeMunn*, 25 сәуір 1947 жылы туғ. Буффало, Нью-Йорк штаты, АҚШ) — америкалық кино және театр актері. «Попутчик», «Зелёная миля», «Мгла» және т.б. киноларындағы рөлдерімен әйгілі. «Гражданин Икс» телефильмінде түскен, сонда Андрей Чикатило рөлін сомдаған еді, бұл рөл кейін оған «CableACE Award» сыйлығымен және «Эмми» номинациясымен марапатталған.

Өмірбаян
--------

Джеффри 1947 жылы Буффало қаласында, Нью-Йорк штатында Виолетт пен Джеймс ДеМанн отбасында дүниеге келген. 70-ші жылдары Англия көшіп кетіп атақты Олд Вик театрында өнер көрсеткен. АҚШ-қа қайтканнан кейін Корольдік Шекспирлік компаниясында көптеген спектакльдерге қатысқан. 2010 және 2012 жылдар арасында «Ходячие мертвецы» телесериалында түскен.

1974 жылдан бастап Энн Секжерға үйленген, екі баласы бар, қызы Хизер және ұлы Кевин.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* FilmReference  (ағыл.)
**Теріс сан** - нөлден кіші нақты сан.Теріс сан - сан өсінде санақтың бас нүктесінің сол жағында, яғни нөлдің сол жағында орналасқан нүктелермен белгіленген.Көне заманнан белгілі натурал сандар математиктерді кейбір жағдайларда тұйыққа тіреген.Алғашында кіші сандарды үлкен сандарға бөлу амалы, кейіннен кіші саннан үлкен санды шегеру мәселесі туындаған.Кіші санды үлкен санға бөлу амалы орындалу үшін бөлшек сандар ұғымы, соңынан кіші саннан үлкен санды шегеру теріс сандар ұғымын енгізумен біржолата шешілген.Теріс сан ұғымы алғашқы кездері біздің заманымыздың VII ғасырында Үнді елінің математиктерінің ойын мазалаған.Олар кіші саннан үлкен санды шегеру мәселесін сауда-саттықта қолданылатын қарыз(борыш) ұғымымен ұштастыру нәтижесінде жаңа ұғым - теріс сан ұғымын қалыптастырған.Сауда-саттық ісіндегі *қарыз*(*борыш*) мәселесі кіші саннан үлкен санды шегерудің түпқазығы іспеттес болды.Үнді математиктері кіші саннан ұлкен санды шегеруді мысалы, 3 - 5 айырымы түрінде есептемеген, керісінше 5 - 3 айырымы түрінде азайтып, нәтижесін "қарыз"("борыш"), яғни берешек пұл немесе басқадай зат деп түсіндірген.Осылайша есептеу негізінде қосу және азайту амалын орындау мүмкін болғанымен көбейту және бөлу ережелерін түсіндіру мүмкін болмаған.

Кіші саннан үлкен санды шегерудің мүмкін болмауы математик ғалымдардың натурал сандар қатарының бір бағытта ғана шексіз математик ғалымдардың натурал сандар қатарының бір бағытта ғана шексіз болуынан деп жорымалдауына негіз болған.Мысалы, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1 натурал сан қатарынан 1 санын шегеретін болсақ: 6, 5, 4, 3, 2, 1 сандар қатарының пайда болатындығына ешкімнің күмәні жоқ.Осылайша 1 санын шегеруді жалғастыра берсек, ең соңында шегерілетін сан "жоқ" санды да "сан" деп есептеуіміз қажет екеніне ешкімнің күмәні болмаса керек.Кейіннен осы "жоқ" санның "нөл"(латынша *нуллис* - "ешқандай" деген сөзінен қалыптасқан) деп аталып кеткенін білеміз.Нөлден(яғни нөл санынан) 1 санын шегеру мүмкін болады деп есептеліп бұл айырым: - 1(минус 1) болып белгіленіп кетті.Осылайша жаңа сандар тізбегі, -1, -2, -3, ..... қолданысқа енген.Осы сандар бүтін теріс сандар деп аталған.Осылардың алдында тұрған *минус* таңбасы теріс санның 1 санынан шегеруден пайда болғанын меңзейді.Сондықтан бұл белгі "мөлшер белгісі" деп аталған.Сырт түрі <<->> болып жазылатын "минус" белгісі азайту амалында "амал белгісі" деп аталды.

Бүтін теріс сан ұғымы енгізілгеннен кейін, оның соңынан бөлшек теріс сандар ұғымы қалыптасқан.Арифметикада теріс сандарға қарама-қарсы оң сандардың қолданылатынын білеміз.Оң сандар(бүтін және бөлшек) және теріс сандар(бүтін және бөлшек) нөл санымен қоса - рационал сандар деп аталады.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Квакерлер** - (ағылшынша quake -дірілдеу, қалтырау) Англияда 17 ғасырда пайда болған протестанттық секта. Сектаның негізін қалаушы қолөнерші Дж. Фокс (1624-1691) болды. Квакердің дін ілімінің ерекшелігі, діни ақиқат қайсы бір шіркеу ілімінде емес, қандай да, "қасиетті рухпен нұрлану" актісінде "ішкі сәулемен" пайда болды дегенді саяды. Ол әрбір дінге сенушінің жанында Христың мәңгі болатынын дәлелдейді және адамгершілікті жетілдіруге жол көрсетеді. "Қасиетті жазба" діннің бірден - бір және сөзсіз қайнар көзі деп есептеледі. Діннің нұрлану актісінде жоғары дәрежеде көрінуін мойындау Квакерлерді салт-жораларды жасаудан бас тартуға итермеледі. Олар сиынатын орындарда алтарьлар, бейнелер сияқты ешқандай діни атрибуттар болмайды. Квакерлер діни уағыз қауымның кез келген мүшесінің нұрлануының еркін көрінісі деп есептей отырып, дін басының қажеттігін теріске шығарады. Квакерлер барлық ұйым мүшелерінің теңдігін жариялайды, басшылықтың сайлану принципін ұстанады. Адамның рухани табиғатының үнемі жақсаруына және дамуына сенім бір-бірінің қарым-қатынасында сөзсіз адалдықты талап етуді, міндетті түрде еңбек етүді, неке қатынасын қатаң сақтауды, үлкенді сыйлауды және т.с.с. моральдық принциптеріне ізін түсірді. Квакерлердің моральдық уағызында тақуалық әуендер байқалады. Квакерлердің діни уағызы айқын бейнеленген пацифистік сипатта болады. Қайырымдылық жасау кеңінен қолданылады. Квакерлердің әлеуметтік уағыздары көбіне социал-реформизмнің идеяларымен сай келеді және іс жүзінде әлеуметтік тартыстарды- "інжілдің мәңгілік ақиқатының" көмегімен бейбіт жолмен шешу мүмкіндігі туралы дәлелдеуге саяды. Қазіргі кезде Квакерлер қауымы Англияда, АҚШ-та, Канадада, Шығыс Африка елдерінде бар және бұл жолды қуушылардың саны 200 мыңға жуық

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
**Комплектілі (жиынтықты) жеткізілімдер** - әдетте, тұтас өнеркәсіп орындарын, құрылыстарды және басқа нысандарды қажетті техникалық көмек көрсете отырып жеткізіп беру. Бүкіл өндірістік циклды қамтамасыз ететін машиналардың, жабдықтардың, басқа да механизмдердің жиынтығымен бірге сатып алушы қажетті технологиялық білім мен тәжірибені де сатып алады, белгілі ақыға көрсетілетін инжиниринг іспеттес қызметке ие болады. Тауарлардың жинақталып берілуін, әдетте, әр түрлі қосымша зат берушілерден сатып алынатын машиналар мен жабдықтарды жинақтаушы бас мердігер (тауар жеткізуші) жүзеге асырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
Кваезитозавр
Кваезитозавр
Кваезитозавр
Кваезитозавр
Кваезитозавр
**Кваезитозавр** — ұзын мойынды, шыбық құйрықты, есту қабілеті жақсы дамыған динозавр. Ол өз заманындағы түрлі шөптермен қоректенген. Кваезитозаврдың тұмсығы — кең, құлақтары — үлкен. Дөңгеленген тістері су өсімдіктерін жеуге бейімделген. Динозавр күніне өте көп мөлшерде өсімдік жеген. Ол осыдан шамамен 85 - 80 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Қаңқалары Моңғолиядағы Гоби шөлінің оңтүстік-шығыс бөлігінен табылған. Қаңқа түгел емес бассүйектерінен ғана тұрды.

Қызықты дерек
-------------

* Динозавр Моңғолияның Шар–Тсав деген жеріндегі Барун–Гойот қабатынан табылған.
* Оған бұл атауды 1983 жылы Курзанов және Банников есімді ғалымдар берген болатын.
* Мезозой дәуірінде ол жердің табиғаты жартылай шөлейтті болатын.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Диплодоцид
* Отряд тармағы : Зауроподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Иэн Боэн (ағыл. Ian Bohen, туған. 24 қыркүйек 1976) — американдық теледидар актері. Әлемге көбінесе (2011)"Волчонок" сериалындағы Питер Хейл рөлімен әйгілі.

Боэн Калифорния штатындағы Кармель қаласында туып өскен. 1994 жылы "Уайетт Эрп" фильмі Боэнның дебюты болған. Кейін «Чудеса науки», «Крутой Уокер: правосудие по-техасски», «Доктор Куин, женщина-врач» сериалдарында ойнаған. 1997-98 жылдар аралығында «Удивительные странствия Геракла» сериалында Гераклдың жасөспірім шағын ойнаған. 1998-2001 жылдар аралығында "Теперь в любой день" сериалында екінші пландық рөлге ие болған. 2000 жылдардан бастап Иэн Боэн шақырылған қонақ ретінде келесі сериалдарда көрінген: «Детектив Раш», «Безумцы», «Побег», «До смерти красива», «Следствие по телу» және «Менталист». 2012 жылы актер «Короли побега» мен «Особо тяжкие преступления» проекттерінде екінші пландық рөлге ие болған.

Дереккөздер
-----------

Иэн Боэн
**Бүкілқытайлық әйелдер федерациясы** – ҚХР-ның бұқаралық қоғамдық әйелдер ұйымы. 

1949 жылдың наурыз айында Бүкілқытайлық демократиялық әйелдер федерациясы деген атпен негізі қаланған. Қытай коммунистік партиясының қолдауымен және маркстік теорияға негізделе отырып құрылған. 1995 жылдың соңында әйелдер федерациясы өздерін қоғамдық ұйым деп атай бастады. Бұл федерация Қытай Халық Республикасындағы ірі қоғамдық әйелдер ұйымдарының ортақ атауы болып табылады. Қытайдың құрлық бөлігіндегі феминизмнің дамуы үшін негізгі құралдардың бірі болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Официальный сайт ВФЖ
**ҚХР-ның Кәсіподақ ұйымы**. 1925 жылдың мамыр айында Гуанчжоуда өткен екінші бүкілқытайлық кәсіподақтар сьезінде құрылған. 1925-1927 жылдары Қытайдағы төңкеріс кезеңінде төңкерісшіл жұмысшы қозғалысының ұлғаюына едәуір ықпал тигізген. Төңкеріс жеңіліске ұшырағаннан кейін, біраз уақыт астыртын жұмыс жасай бастады. Сонсоң елдің төңкеріс және демократиялық күштеріне қарсы Гоминьдан үкіметімен байланысын тоқтатады. 1948 жылы Харбинде өткен алтыншы Бүкілқытайлық кәсіподақтар сьезінде қайта құрылады. ҚХР құрылу қарсаңында елдегі әлеуметтік қайта құруға жұмысшыларды жұмылдыруда өз үлестерін қосқан. 1996 жылы бұл федерация 21 миллион жұмысшы мен қызметкерді біріктірген. 2006 жылы мүше болғандар саны 169 миллион адамға жеткен.

Төрағалары:
-----------

* 1-ші (1922.5 — 1925.5)
* 2-ші (1925.5 — 1926.5) (ресми құрылғаннан кейін)
* 3-ші(1926.5 — 1927.6)
* 4-ші (1927.6 — 1929.11)
* 5-ші (1929.11 — 1941.1)
* 6-ші (1948.8 — 1953.5) (құрметті)
* 7-ші (1953.5 — 1957.12) (құрметті)
* 8-ші(1957.12 — 1966.12)

(1957.12 — 1958.5) 
(1958.8 — 1966.12) 

* 9-ші (1978.10 — 1983.10)
* 10-ші (1983.10 — 1988.10)
* 11-ші (1988.10 — 1993.10)
* 12-ші (1993.10 — 1998.10)
* 13-ші (1998.10 — 2003.9)

(1998.10 — 2002.12) 
(2002.12 — 2003.9) 

* 14-ші (2003.10 —).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 24 наурыздың 2006 жылы. Официальный сайт ВФП
**Кабель тізбектерін симметриялау** (орыс. Симмтерирование кабельных цепей). Кабель тізбектерінің арасындағы өзара әсерді азайту үшін кабельді жасау және оның құрылыстық ұзындықтарын жалғап қосу кезінде қолданылатын шаралар. Кабельді жасау кезінде симметриялау үшін оның сымдарын (талшықтарын) жұптап , екі жұп және жұлдызша әдісімен еседі. Төменгі (дыбыстық) жиілікте пайдаланылатын кабель тізбектерінің арасныдағы магниттік байланыс өте аз, сондықтан өзара әсер тек сыйымдылық байланыспен анықталады. Сондықтан мұндай кабель тізбектерінің осы сйымдылықтың байланысын азайту үшін оны бұрап еседі. Сонда сол тізбектегі сымдар басқа топтардағы сымдарға қарағанда орындарын ауыстырып тұрады. Көрші орналасқан топтардың есілу қадамдары әртүрлі болуы керек. Әр түрлі топтарда орналасқан тізбектер арасындағы байланыс олардың есілу қадамына және есілу бағытына байланысты. Кабельдің құрылыстық ұзындықтарын жалғап қосканда, тізбектердегі өзара байланыс әсерін азайту үшін тізбек пен сымдардың арасындағы сыйымдылық коэффициентін (төменгі жиіліктегі кабкльдерде) және жақын, қашық шеттердегі ауысу өшуліктерін өлшеп, оларды берілген өлшемге алып әкелу үшін сымдардың орындарын ауыстырып және қарсы байланыс контурларын қосады. Осындай шараларды симметриялау деп атайды.

1. ↑  Рдиотехника, компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
**Бүлдірген қайнатпасы**. Бүлдіргенді іріктеп, жуады да, сүзгіге салып, 3-4 қайтара үстіне қайнаған су құяды. Суы ағап болған соң сироптың үстіне салады, аздаған дәм қабық, 2-3 қалампыр дәнін қосып, әзір болғанша қайнатады. Құмшекер орнына сол мөлшерде бал пайдалануға да болады. Бүлдіргенді алмаға не алмұртқа қосып қайнатуға да болады. Мұндайда шала піскен алманың тәтті сорттары мен алмұртты төртке бөліп кеседі де, бүлдіргенмен бір мезгілде сиропқа салады (1 кг бүлдіргенге 200 г алма және 300 г алмұрт; 1 кг құмшекер).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Брахитрахелопан
Брахитрахелопан
**Брахитрахелопан** — кейінгі Юра дәуірінде Аргентина жерінде өмір сүрген қысқа мойынды ерекше зауропод. Оның жалғыз қаңқасы Аргентинаның Чубуи провинциясына жататын Церро Кондор аймағынан солтүстік-шығысқа қарай 25 шақырым қашықтықта орналасқан тауан табылды. Қаңқа толық болмай шықты. Тек сегіз мойын, он екі беломыртқа, үш құйымшақ, мойнының артқы бөліктері, сол жақ жамбас сүйегінің бөлігі, жіліншік сүйек және жамбасының кемік басы табылған.

Қызықты дерек
-------------

* «Брахитрахелопан» атауы «қысқа мойынды малшы құдай» деген мағынаны білдіреді.
* Брахитрахелопан мен стегозаврдың арасындағы жалғыз аырмашылық — арқасындағы тікенек тәрізді жондары.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : анықталмағын
* Тұқымдас : Дикрозаврид
* Отряд тармағы : Зауроподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Тәңір тауы жүйесінің солтүстік доғасына кіретін таулар.

Географиялық орны
-----------------

Кетпен (Ұзынқара) жотасының оңтүстік сілемі. Алматы облысы Райымбек ауданы жерінде, Шалкөдесу және Сүмбе өзендерінің суайрығында орналасқан. Батысында Теген Қаратау, шығысында Үшхасан тауларымен, солтүстігінде Кетпен жотасымен, оңтүстігінде Сарытау тауларымен жалғасады.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 3722 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 60 км шамасында созылған, енді жері 15-20 км. Тау жоталары қар сызығынан төмен жатқандықтан мұздықтар кездеспейді. Қаратау тауы тік шатқалды құздар мен үстірт тәрізді тегіс беткейлермен ерекшеленеді. Үстімен соқпақ жолдар, көлік жолдары өтеді. Тау өзен аңғарларымен, терең әрі тік шатқалдармен тілімделген. Таудан Сүмбе, Есекартқан өзендері мен Шалкөдесу өзенінің басты салалары бастау алады.

Топырағы мен өсімдіктері
------------------------

Тау етегіндегі өзендердің ысырынды конустарында қызғылт қоңыр топырақты дала ландшафтысы дамыған. Тау етегінде таудың орманды-дала белдеуі, таулы орман топырағынд Тянь-Шань шаршасынан тұратын қылқанды орман (1800-2000 м) белдеуі орналасқан. 2700-3000 м биіктікте таудың шалғын топырағында субальпілік ландшафт, ал 3000 м биіктікте түрлі шөпті альпілік шалғындар таралған. Таудың солтүстік-батыс бөлігін табиғаты көрікті Шалкөде жайлауы алып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қаратау полиметалл белдеуі** - Түркістан облысында, Үлкен Қаратау жотасында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орындары мен кенбілінімдер карбонат тау жыныстарында шоғырланған, бір-бірімен үйлесе астасқан кен денелерінен тұрады. Кендену жоғары девон мен төмен карбон тау жыныстарымен байланысты. Қорғасын-мырыш кенденуі литологиялық ерекшеліктерімен айқындалады. Ондағы фамен түзілімдері үш фациядан тұрады: 

* Қызылтас – солтүстік-батыс және орталығы Қаратау бөліктерінде;
* Тұрлан – оңтүстік-шығыс бөлігінде;
* Ақсораң-Байжансай кенді ауданында таралған.

Төмен турне карбонат тау жыныстары орталығы және оңтүстік-шығыс Қаратауда дамыған.

### Қорғасын-мырыш кенденуі

Қорғасын-мырыш кенденуінің орналасуында құрылымдық элементтердің маңызы үлкен. Басты Қаратау жарылымы кенді фациялардың орналасуын ғана анықтап қоймайды, ол сондай-ақ, әр түрлі металлогениялық белдемдердің шекарасы. Барлық кен орындары және кенбілінімдердің басым көпшілігі осы жарылымның оңтүстік-батыс жағында орналасқан. Кендену қатпарлы құрылымдарда, негізінен, брахиформды герциндік қатпарлықтарының тұйықталған бөліктерінде байқалады. Герцин тектогенезі кезінде тектоникалық қозғалыстар кен түзілгенге дейін басталып, онымен қатар жүрген және кейін де жалғасқан. Солтүстік-батыс Қаратау бөлігіндегі төмен палеозой мен прекембрий түзілімдерінде жекелеген ұсақ қорғасын-мырыш кенбілінімдері кездеседі.

### Полиметалл кенденуі

Полиметалл кенденуі Аққұз, Жарықтас және Көксеңгір кенбілінімдерінде анықталған. Оларда қорғасын, мырыш, мыстың мөлшері жоғары. Бұл ауданда өнеркәсіптік Шалқия полиметалл кен орны бар. Орталығы Қаратау кенді ауданының тектоникалық уатылу белдемдері мен фамен және төмен турне әктастары мен доломиттерінде қорғасын-мырышты формация дамыған. Кендену ірі брахисинклиналь қатпарларының жақтаулары мен олардың аралығындағы ұсақ қатпарлы белдемдерде байқалады. Бұл ауданда Хантағы-Баялдыр кенді алаңы, Баялдыр-Аққолпын кенді белдемі мен Бересек кенді түйіні, өнеркәсіптік Мырғалымсай, Хантағы (Қантағы), Ащысай қорғасын-мырыш кен орны, Қарасай, Смена кен орындары мен ондаған кенбілінімдері бар. Байжансай кенді ауданында қорғасын-мырыш минералдануы өте көп шоғырланған. Оның аумағында өнеркәсіптік Ақсораң, Байжансай қорғасын кен орны, Аралтау, Дарбаза кен орындары және көптеген кен білінімдер орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Брахман**, Брамин - 1) өзіндік ерекшелігі жоқ абсолютті барлық заттардың негізі деп білетін үнді идеалистік фиософиясының негізінен алғанда веданталық ұғым. Брахман ұғымының мазмұны кеңейе келе Брахманизмнің басты ұғымына айналды. *Брахманның Махабхарт, Брахман атты т.б.* діни кітаптарында Брахман жөніндегі ілімнің қалыптасуы айтылады. Мұнда Брахман - бүкіл заттардың негізінде жататын өзіндік ерешедігі жоқ, түр сипатсыз, сапасы жоқ субстанция. Брахманның негізінде жатқан құдретті күштің әсерінен дүние оқтын-оқтын апатқа ұшырайды да, қайта дамиды. Бұл дүние әуелі Брахманғасоғып, одан қайтадан жаңғырып отырады. 

**Брахман** - 2) Үндінің *Брахмандар* деп аталтын жоғары діни кастасының мүшесі..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 2 том

Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Барқын құмының солтүстігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Құмжарған ауылының солтүстігінде 10 км жерде орналасқан. Ойыл өзенінің аңғарында.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 206 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Беткейлері көлбеуленген, бірнеше ұсақ жонды қырқалардан тұрады.

Өсімдігі
--------

Ашық қоңыр топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, жантақ, бұталар, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Магниттеллурлық кескіндеу**. Жердің магниттеллурлық өрісіндегі варияцияларды зерттеу ісіне негізделген электрбарлау әдісі. Әдісті қолдану барысында магниттеллурлық, (электрлік) өрістің және әдетте 10-15 сек-тен 60-80 се/с-қа шейінгі аралықтағы тұрақты кезеңмен сипатталатын 1 магниттік өрістің көлбеу құрамаларылың варияциялары тіркеледі. Жүзеге асырылған тіркеулер нәтижесінде сол тіркеу нүктесіне тиесілі көлбеу электрлік өткізгіштік мөлшері (S) есептеліп шығарылады. Тіркеу жиілігінің диапазондарын өзгерту арқылы зерттеу тереңдігін жүздеген м-ден бірнеше км-ге шейін өзгертуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Григорий Васильевич Яровой** (1916, Изюм ауданы-1988), Социалистік Еңбек Ері (1957).

1932-42 жылдары Осакаров ауданындағы «Передовик» кеңшарының жұмыскері, егіншілер бригадасының бригадирі, ұжымшар төрағасының орынбасары.
1942-43 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. 1943-1961 жылдары Передовик, Нөвый путь, 19-парт съезд атындағы ұжымшарлардың төрағасы. Тың және тынайған жерлерді игеру кезінде (1954-56) мемлекетке тұңғыш млрд пұттық Қазақстан астығын тапсыру жолындағы күресте жоғары нәтижелерге жетті. 1961-1978 жылдары 19-парт съезд атындағы кеңшардың бөлімше басқарушысы, директоры.

Қазақстан Компартиясы 8-съезінің делегаты. 

Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қаратау** – Тәңір тауы тау жүйесінің солтүстік-батысында орналасқан тау жотасы.

Географиялық орны
-----------------

Қаратау негізінен, Жамбыл облысының аумағында орналасқан. Тек солтүстік-батыс бөлігі Түркістан облысы аумағында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 420 км-ге созылып жатыр, енді жері 60 – 80 км (оңтүстік-шығысындағы Боралдай жотасы). Ең биік жері Бессаз тауы (2175 м). Жота қатарласа жатқан Кіші Қаратау және оңтүстік-батыс Қаратау жоталарынан тұрады. Бұларды бір-бірінен тауаралық ойыстар бөліп жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Қаратаудың шығысы және Кіші Қаратау протерозойлық тақтатас және құмтастарынан оңтүстік-батыс Қаратау карбонның әктас, құмтас, конгломераттар және девонның жанартаутекті жыныстарынан түзілген. Қаратау қойнауында еліміздегі ірі полиметалл (Ащысай, Мырғалымсай, Байжансай, т.б.), фосфорит (Ақсай, Жаңатас) кендері шоғырланған.

Жер бедері
----------

Жоталардың тау бастары тегістеу келген жазық, беткейлері шатқалды, тік жартасты болып келген. Қаратаудың оңтүстік-батысын Сырдария, солтүстік-шығысын Талас өзендері алаптары алып жатыр.

Климаты
-------

Қаратау төңірегіндегі өңірге климат тұрғысынан өз әсерін тигізеді. Сондықтан жотаның оңтүстік-батысы мен солтүстік-шығысының ауа райында біраз айырмашылықтар бар. Қаңтар айындағы орташа температура жотаның солтүстік беткейі мен баурайында –10°С, оңтүстік-батысында –6°С. Жазы ыстық және құрғақ, шілденің орташа температурасы 22 – 26°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері бөктерінде 200 – 400 мм, тауда 400 – 600 мм. Қаратау өңірінде жер асты суларының мол қоры бар.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
----------------------------------------

Беткейлерінің топырағы қоңыр, қызғылт қоңыр. Тауаралық аңғарлар мен шатқалдарында бетеге, боз, көде, өзен аңғарларында тоғай өседі. Қазақстанның басқа жерінде жоқ, (35 – 40%) каучук ретінде қолдануға болатын тау сағызы осы Қаратау қойнауында мол кездеседі.Таутеке, борсық, түлкі, қасқыр, түрлі тышқан, сарышұнақ, т.б. мекендейді. 2004 жылы Қаратау қорығы құрылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз энциклопедиясы"
**Потёмкин Григорий Александрович** (13 (24). 9. 1739, Чижово ауылы, Духовщина уезі, қазіргі Смоленск обл.—5(16). 10. 1791, Яссы қ.) — орыстың мемлекеттік және әскери қайраткері, дипломат, генерал-фельдмаршал (1784). 1760 ж. Мәскеу университетінің гимназиясынан қуылды. 1762 ж. сарай төңкерісіне қатысқаны үшін гвардия подпорунигі атағын алды. 1768—74 ж. орыс-түрік соғысында көрсеткен ерлігі үшін генерал дәрежесіне көтерілді. 1770 ж. Екатерина II- мен танысып, Әскери коллегияның вицепрезиденті, 1774 ж. ген.-адъютант болды. Екатерина II ықласы мен сеніміне ие болған П. сарайдағы және мемлекет аппаратындағы ең беделді адам болып саналды. 1774 ж. Е. И. Пугачевке қарсы жазалаушы шаралар ұйымдастырды.1776 ж. Новороссийск, Азов, Астрахань губ-ларының ген.-губернаторы. Потёмкин «Қасиетті Рим империясының» князы, 1783 ж. Қырымды Ресейге қосу жобасын жасап, Таврический князы деген атақ алды. Солтүстік Қара теңіз бойын игеріп, Херсон, Николаев, Севастополь, Екатеринослав қалаларын салуға ықпал жасады. 1784 ж. Әскери коллегияның президенті болып тағайындалды. 1787—91 ж. орыс-түрік соғысында армияны басқарды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Мұғалжар тауларының солтүстік бөлігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Құмсай ауылының шығысында 15 км жерде орналасқан. Ор өзенінің аңғарында.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 503 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Оңтүстік-батыс беткейі тіктеу, солтүстікке қарай еңістеніп шоқыларға ұласады. Солтүстігінде Жамантау, оңтүстігінде Аққарпық таулары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Григорий Арнольдович Столяров** (8.3.1892, Одесса қ. - 14.9. 1963, Мәскеу қ.) - дирижер, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1947).

1915 ж. Петроград консерваториясын - Л.С. Ауэрдің скрипка, Н.Н. Черепиннің дирижерлік және А.К. Глазуновтың аспаптау кластары бойынша бітірді. 1945 - 48 ж. Алматыда тұрып, Қазақ академиялық опера және балет театрында бас дирижер болды. М.Төлебаевтын "Біржан Сара" операсының премьерасында дирижерлік етті. Ол пед. қызметпен де айналысты: Одесса консерваториясының ректоры (1923 - 29), Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы, 1945 - 48), Мәскеу консерваториясы (1934 - 43) және Мәскеу әскери дирижерлер институтынын (1948 53) профессор болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Пландар мен карталардың шартты белгілері.**Жер бетін планға, картаға түсіру күрделі жұмыс, ол өте аса
дәлдікті қажет етеді және дәл аспаптарды пайдаланып, маман-
геодезистер, маркшейдерлер жасайды. План мен картаның мазмұны
толық, түсінікті және көрнекті болуы үшін пішіні, түрі
мүмкіндігінше жердегі заттарды бейнелейтін белгілер қолданылады.
Топографиялық картадагы шартты белгілер: карталарды түрлі-
түсті безендіруден, түсіндірме жазулардан, цифрлы белгілерден
тұратын бір тұтас жүйеден тұрады. Шартты белгілер мен олардың
түстері жердін әртүрлі объектілері, тектік түрлерін көрнектендіре
түседі. Ал, түсіндірме жазбалар мен цифрлык белгілеулер шартты
белгілерде кескінделетін объектілердің және ерекшеліктері туралы
мәліметгермен толықтырылады. Карталар мен пландардағы шартты
белгілер масштабты (контурлық), сызықтық, масштабтан тыс және
түсіндірме шартты белгілерге бөлінеді .

Контурлық белгілер орманның, шабындықтың және олардың
көлемін де білуге мүмкіндік береді. Объектілердің контурлары
нүктелік пунктирлермен немесе жіңішке тұтас сызықпен жер бетінің
белдерін және шын мәніндегі сұлбаға үұқсастығын сақтай отырып
белгіленеді.
Бейнелейтін заттардың көлемі кішкентай болып, оны масштаб
арқылы көрсету мүмкін болса, ондай заттар масштабтан тыс шартты
белгілермен көрсетіледі. Мәселен, жаңа өскен ағаштар, құдықтар,
километр бағаналары, т.б. заттардың мөлшері көрсетілмей тұрған
орындары белгіленеді, яғни масштабтан тыс шартты белгілер тиісті
объектінің сыртқы түрін еске салатын геометриялық фигуралар.
Өзендер, каналдар, жолдар, т.б. сызықтық объектілер де масштабтан
тыс шартты белгілермен кескінделеді. Олар объекті осін оның
табиги орнына сәйкес береді, ал олардың ені біршама ұлғайтылып
көрсетіледі.
Контурлық және масштабтан тыс белгілерді толықтыратын және
оларды түсіндіретін белгілерді түсіндіргіш шартты белгілер дейді.
Мәселен, өзендердің ағын жылдамдығы, көпірдің ұзындыгы мен
көтерімділігі, геодезиялык пункттердің, ормандағы ағаштардың
жанында жазылган сандар, т.б. түсіндіргіш белгілеріне жатады.
Елді-мекендердің, өзен-көлдердің, таулардың, т.б. аттары толық
жазылады. Қысқартьшған жазулар объектілердің маңызын немесе
қасиетін түсіндіреді. Мысалы: вкз-вокзал; ск-скважина; қ-құдық
деген мағынаны береді. Топографиялық карталардагы түрлі-түсті
бояулардың түсі кескінделетін объектілердің шын өзіне сәйкес
болып келеді; мәселен: ормандар-жасыл; су-көк, жер бедері-қоңыр,
темір жолдар, өнеркәсіптік, шаруашылық және әлеуметтік-мәдениет
объектілері-қара бояулармен боялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нұрпеиісова М.Б. Геодезия - Оқулық. Алматы: «ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. ISBN 9965-769-09-5
Көбіне бұл екі сөз *«Күл болмасаң, бүл бол»* сияқты қарғай айтылған тіркесте жиі айтылады. Кейде *«бүл»* тұлғасының өзі де, сирек болса да қолданылатын реттер кездеседі. Сондықтан да болар «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіндегі» анықтамада:

*Бүл бол* — (етістік, көне) бүліну мағынасын беретіндігін айта келіп, *«озбыр олжа үшін өледі, күншіл күндеумен бүледі»*
деген мақалды мысал ретінде ұсынған.

Бұл екі сөздің қай-қайсысының да ертедегі түркі тілдерінде жеке тұрып та қолданылғандығына қазіргі кездегі түркі, әрі кетсе, моңғол тобындағы тілдер дерегі куә болғандай.

*«Бүлдің»* де, *«күлдің»* де бұрынғы мағыналары қазіргі кездегімен сәйкес келе бермейтіні де осы тілдер дерегі арқылы анықталады. Баравин татарларының тілінде *«пүл»*—опат болу, құру, хакастарда *«уплай»*— кенеттен опат болу, өлу мағыналарында айтылады.

Ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде де *«бүл»* тұлғалы сөз кездеседі, бірақ мағынасы сәл өзгешелеу болып, *«бұзылған, бүлінген, тозған»* сияқты ұғымдарға мезгейді.

Ендігі кезекті *«күл»* сөзінің төркіні жөніндегі мәселеге берер болсақ, дәл түркі тілдерінің өзінен *«күл»* тұлғалы және оған мағынасы сәйкес келерлік сөзді кездестіре алмадық. Бірақ түркі тілдерімен тектес саналатын моңғол тобындағы тілдерден мынадай деректерге кез боламыз: моңғолша: *гүй* немесе *үгей болох* жоғалу, жоқ, құру; қалмақ тілінде: *геедрх* — жоғалу, ғайып болу мағыналарында қолданылады. Осы деректер бізді, ерте кездерде *«күл»*, *«бүл»* сөздері түркі, моңғол тілдеріне ортақ болған шығар деген болжамға жетелейді. Ал *«күл болмасаң, бүл болдың»* қазіргі түсінігі *«жоғалмасаң, құрып кет»* дегенді аңғартады. Жоғарыда келтірілген мақалдың *«күншіл күндеумен бүледі»* бөлігінің осы кездегі мағынасы — *«күншіл күндеумен құриды»* болмақ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Магнит полюстерінің қозғалысы** – жүздеген жылдар бойына дамылсыз жүргізілген планетаның магниттік өріс сипатын зерттеу нәтижесінде анықталған Жер магнит полюстерінің қозғалысы. 

Жер дамуының бүкіл тарихы оның магнит өрісінің ұдайы қосөрісті болуымен сипатталады деп есептелген жағдайда, осы полюстердің кеңістіктегі жылжу мөлшері немесе оңтүстік және солтүстік магнит полюстерінің өзара орын ауыстыруы (бұл құбылыс планета магнит өрісінің инверсиясы деген атауға ие) мейілінше ауқымды да жиі болған құбылыстар екендігі анықталып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
Төлеуіш Пәуеденұлы Серіков
**Төлеуіш Пәуеденұлы Серіков**

1948 жылы 21 ақпанда Гурьев облысы Теңіз ауданының
Сафоновка ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Серіков Пәуеден Серікұлы (1925-1982), ҰОС ардагері болған, қаржыгер болып жұмыс істеген. Анасы - Серікова Жамал (1928-1992), мұғалім болып жұмыс істеген.
Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының химия-биология факультетін бітірген (1969); Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1999).

Химия ғылымдарының кандидаты (1980), докторы (1995).
Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Күкіртті, жоғарыасфальтқарамайлы мұнайдан алынатын бензин және мұнай-химиялық шикізатының құрамы, қасиеті және оларды алудың тәсілдері». Профессор, ҚР Ұлттық инженерлік академиясының және РФ Халықаралық инженерлік академияның академигі.

40 монография мен оқұлықтардың, сондай-ақ, 800 астам
ғылыми мақалалардың авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1969 жылдан - Мәскеу мұнай-химиялық синтездеу институтында машықтанушы-зерттеуші. 1970 жылдан - Кеңес
Әскерінің қатарында қызметте. 1971 жылдан - ҚазКСР ҒА Мұнай және табиғи тұздар химиясы институтының
инженері. 1972 жылдан - Мәскеу мұнай-химиялық синтездеу институтының аспиранты. 1975 жылдан - ҚазКСР
ҒА Мұнай және табиғи тұздар химиясы институтында кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі. 1984 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Гурьев қаласындағы филиалының жалпытехникалық факультетінің деканы, оқыту-ғылыми орталығының директоры, филиалдың директоры. 1995 жылдан - ҚР Парламенті Сенатының Атырау облысы бойынша депутаты.

1998 жылдан бері - Атырау мұнай және газ институіыііі.щ
ректоры.

«Құрмет» орденімен (2004); «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; «Қазақстан мұнайына 100 жыл» (1999) белгісімен марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хаттарымен ескерілген

Діни көзқарасы - ұлттық дәстурлерді ұстанады.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы көзқарасы - «Қазақстан Республикасы әлемнің ең дамыған және бейбітшілік сүйгіш мемлекеттерінің қатарына енеді».

Хоббиі - сәулеттік дизайн және кескіндеме.

Сүйіп оқитын әдебиеті - әлемдік классика, «ТАӨ» сериясы.

Үйленген. Жұбайы - Серікова Зоя Фазылқызы (1948 жылы туған)
Ұлдары - Серіков Фуад Телеуішұлы, Серіков Онжпі
Телеуішұлы; қызы - Серікова Гаухар Төлеуішқызы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Шартты түрде атомдардың электрондық қабаттарын қозғалған электрондардың тудыратын шеңберлі электр токтарынан құралады деп қарастыруға болады.

Атомдағы шеңберлі электр токтары өздік магнит өрісін тудыру керек.Электр токтарына сыртқы электр өрісі бағыттас болса,магнит өрісі күшею керек немесе атомның өрісі қарсы бағытталса,өріс әлсіреу керек.

Атомдарда магнит өрісінің болуыжәне заттағы магнит өрісін өзгерту мүмкіншілігі туралы гипотеза толығынан табиғатқа сай болып шықты.Тәжірибенің көрсетуінше заттарды оларға сыртқы магнит өрісінің әсеріне қатысты негізгі 3 топқа бөлуге болады.
**Григорий Акинфович Белов** (1895 жылы 6(18) желтоқсанда Новгород губерниясы, Вахонькинода дүниеге келіп, 1965 жылы 13 қыркүйекте Ярославльде дүниеден өткен) – совет театр- және киноактері. 1956 жылы КСРО-ның халық әртісі атағын алады. 1949 жылы екінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады.

Өмірбаяны
---------

Григорий Белов 1895 жылы 6 (18) желтоқсанда Вахонькино аулында (қазіргі Вологда облысы, Кадуй ауданы) село мұғалімі отбасында дүниеге келеді. Ауыл мектебінде оқып, кейін Череповец училищесінде оқиды. 1915 жылы Петроградқа барып Политехникалық институтының экономика бөліміне тапсырады. Сонымен бірге Ю.М. Юрьев жетекшілігімен Александринский театрының драма студиясында оқиды.
1916 жылы Григорий Акинфович Оңтүстік-Батыс майданы, артиллерия бөліміне жіберіледі.
Алғаш рет сахнаға 1922 жылы шығады. Григорий Белов 1965 жылы 13 қыркүйекте дүниеден өтеді. Ярославль Леонтьев мазарында жерленеді.

Фильмографиясы
--------------

* 1948 — Мичурин — Иван Владимирович Мичурин
* 1948 — Страницы жизни
* 1951 — Сельский врач — дәрігер Арсеньев
* 1951 — Незабываемый 1919-й
* 1952 — Римский-Корсаков — Николай Андреевич Римский-Корсаков
* 1955 — Земля и люди — Евсеич
* 1956— Призвание — Иван Владиславович Никольский, профессор
* 1958 — По ту сторону — Дәрігер
* 1958 — Ваня — Гаврила Медведков, Иванның ағасы
* 1964 — Москва — Генуя — Георгий Васильевич Чичерин

Дереккөздер
-----------