recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Йон Ронни Йонсен** (норв. Jean Ronny Johnsen; 10 маусым 1969 жыл, Саннефьорд, Норвегия) — норвегиялық футболшы, қорғаушы. 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Карьерасы
---------

Карьерасын Норвегияның төменгі лигаларындағы "Стоке", "Эйк-Тенсберг" секілді клубтарда бастап, 1991 жылы жоғары лигадағы "Люн" клубына ауысты. 1994 жылы "Лиллестрем" футболшысы атанды, ал 1995 жылы "Бешикташ" қатарын толықтырды.

1996 жылы "Манчестер Юнайтедке" ауысты. Англиялық клуб сапында бірінші маусымда-ақ Англия чемпионатын ұтып алды, тұңғыш голын 1997 жылы тамыз айында Англия суперкубогында "Челси" қақпасына соқты. 

"Манчестер Юнайтед" сапында 2002 жылдың жазына дейін ойнап, төрт рет Англия чемпионы, бір рет Англия кубогы иегері, бір рет Құрлықаралық кубок және Чемпиондар лигасы жеңімпазы атанды.

1998 жылғы әлем чемпионатына қатысты, ал 2000 жылғы Еуропа чемпионатына жарақатының кесірінен бара алмады.

2002 жылы "Астон Виллаға", 2004 жылы "Ньюкасл Юнайтедке" ауысты. Карьерасының соңғы жылдарында "Волеренга" клубында ойнады.

Жетістіктері
------------

Манчестер Юнайтед

* Англия чемпионы (4): 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2000/01
* Англия кубогы: 1998/99
* Англия суперкубогы: 1997
* Чемпиондар лигасы: 1998/99
* Құрлықаралық кубок: 1999

Волеренга

* Норвегия чемпионы: 2005
* Норвегия кубогы: 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Transfermarkt.com—2000

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net · Turkish Football Federation · Internet Movie Database |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 9050681 · VIAF: 230173540 |

 |
**Сальвато́ре Бокке́тти** (итал. Salvatore Bocchetti; 30 қараша 1986, Неаполь, Италия) — италиялық футболшы, «Милан» клубына жалға берілген мәскеулің «Спартак» клубының орталық қорғаушысы. Италия ұлттық құрамасының сапында ойын көрсеткен.

### Мансабы

Сальваторе Боккетти Пьедимонте Д’Алифе ди Писчинол мектебінде футбол ойнай бастаған еді, ал осы клуб жергілігті чемпионатта ойын көрсекен еді. команда которой выступала в чемпионате района. 13 жасында алдағы төрт жылын өткізген «Асколи» мектебінің клубына көшкен еді. 2005 жылы С1 Сериясында ойын көрсететін «Виртус Ланчано» клубына жалға берілген.

### Дереккөздер

1. ↑
**Жалғызтам қонысы** – 15 ғасырдан сақталған қоныс орны. Түркістанның батысында, Сауран қаласының оңтүстіу-батысында 4 – 5 км жерде. 

  

Жергілікті тұрғындардың айтуы бойынша, 20 ғасырдың 30–40 жылдары қоныстың керегелері көрініп тұрған. Төңірегінде ешбір құрылыс болмағандықтан «Жалғызтам» аталып кеткен. Археологиялық зерттеу жұмысы жүргізілген кезде қоныстың сыртқы көрінісі ортасы шұңқыр төртбұрышты жол болып жатқан. Қоныстың жалпы ауданы 45x50 м. 

Қазба жұмысы шығыс жағындағы дуалдың бойымен жүргізілген. Жұмыстың нәтижесі 4 бөлме ашты. Олар тұрғын үйлердің шығыс және батыс жағындағы дуалдың бойын жағалай ішкі жағынан салынғандығын дәлелдеді. Бөлмелердің ауд. әр түрлі: 2,5x3,5; 5x2;5,5x3,5 м. №3 бөлменің ішінен, есіктің кіре беріс оң жағындағы бұрышта тандыр ошағы бар. Ошақтың іші оюлап өрнектелген. Шығыс жағындағы қабырғаның екі жерінен ойық жасалған, біреуі шырақ тұратын, оған дәлел үстіңгі жағында жалынның ізі сақталған және осы жерден еден үстінен сынған шырақ табылған. Ал екінші ойық тұрмысқа қажетті ұсақ-түйек құрал-сайман қоятын орын болған. Мұндай көріністер қазақ қыстауларындағы тұрақжайларда жиі кездеседі. №3 бөлменің ішінен бір жерден астық сақтайтын ұра ашылған, оның іші лаймен сыланып күйдірілген (астықтың шірімеуі үшін). Ал екінші жерден қоқыс салатын ұра аршылып ішінен түрлі қыш ыдыстардың сынықтары, малдың сүйектері алынған. Бөлмелердің солтүстік батыс жағына, яғни алдына жүргізілген зерттеу жұмысы тұрғын үйлердің алдындағы жаздың күні пайдаланатын екі ошақтың орнын ашқан. Ал қоныстың дәл ортасына жүргізілген зерттеу жұмысы ешбір құрылыстың салынбағандығын, жер табанында малдың тапталған қиы жатқандығы анықталған. Бұл көріністен Ж. қ. тұрғындарының мал өсірумен де айналысқандарын байқатады.
Зерттеу жұмысының барысында Ж. қ-ның сыртқы дуалының астыңғы жағының қалыңд. 1,5 м болса, ол биіктеген сайын 0,80 м-ге дейін жұқарып отырған. Ал бөлмелердің қабырғалары осы сыртқы дуалға тіреп салынған, қалыңдықтары 0,50x0,80 м. Қоныстан бүтін, жартылай сынық, сырланған, сыры жоқ қыш ыдыстар, сүйектен, темірден жасалған тұрмыс бұйымдары көптеп табылған. Қыш ыдыстардың түрі, салынған ою-өрнектері Сауран, Созақ, Түркістан қалаларынан алынған ыдыстармен ұқсас. Әсіресе, ыдыс түбіндегі кейбір таңбалар қазақтардың керей, қыпшақ, қоңырат тайпаларының таңбаларымен ұқсастығын бірден байқауға болады. Олар Түркістан, Сауран қ-ларымен тығыз қарым-қатынас жасаған[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**Ыстық өту.** Ыстық кезде қатты жұмыс істеп, ағыл-тегіл терлейтін адамдардың кейде аяқ-қолдары мен іші түйіліп ауырады, бұл адам денесінде тұз жетпеуі себебінен болады

Емдеу жолы
----------

Бір литр қайнаған суға бір шәй қасық түз салып, ауырып түйілгені тоқтағанша сағат сайын ішіп тұрыңыз. Зардап шегіп, сырқаттанған адамды көлеңкелі салқын жерге отырғызып, әйтпесе жатқызып, ауырып түйілген жерін жәйменен уқалау керек

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Сарықұм құмының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Көкдомбақ темір жол бекетінің солтүстік-батысында 10 км жерде орналасқан. Балқаш көлінің алабында. Теңіз деңгейінен 419 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,4 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 8,9 км. Айдыны көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысып, жазда тартылып, сор батпаққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Көкек»** — Біржан салдың әні.

Өз әнін аруға арнап, әнші көктемге келген көкек құстан сүйген қалқасынан хабар алып келуді сұрайды.

Біржан сал әндеріне тән бір ерекшелік өзінің әншілік-орындаушылық, композиторлық өнерімен адам жанының нәзік сезім күйлерін лирикалық әсем мелодия сазына бөлей білуінде. «Көкек» әні де оның шығармашылығындағы шоқтығы биік, өзгеше сыршыл туынды.

Мәтіні
------

> 
> Аты жоқ құс болады көкек деген,  
> 
> Алдымда терезенің секектеген.  
> 
> Ойымда үш ұйықтасам бар ма менің  
> 
> Айырылып, сені, сәулем, кетед деген...  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек,  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек,  
> 
> Кім сүймес шешек атқан көкек айын,  
> 
> Бейне жаз менің сүйген сәулетайым.  
> 
> Ақ қалқам отыр ма екен, жатыр ма екен,  
> 
> Ей, көкек, ұшып барып білші жайын...  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек,  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек,  
> 
> Шекеңе селдіретіп айдар тағып,  
> 
> "Көкек" деп бос жүргенше секең қағып,  
> 
> Қосайын өле-өлгенше мен әніме,  
> 
> Қалқадан хабар әкел, ұшып барып...  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек,  
> 
>   Ей, аты жоқ көкек.  
> 
> 
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы, 2-том.

Сілтемелер
----------

* Құрманбек Байқуатұлы орындауында YouTube сайтында
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Жетіқоңыр және Мойынқұм құмды алқаптары аралығындағы қырат.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарысу өзенінің аңғарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 331 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км. Беткейі жайпақ келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеоген және бор кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, еркек шөп, теріскен, ебелек өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Көкек мүгі** (лат. *Polýtrichum commúne*) — Мүктәрізділердің аса кең таралған екі түрінің бірі көкек мүгі.

Көкек мүгі "жасыл мүк" деп те аталады. Көкек мүк жапырағы, сабағы бар мүктер тобына жатқызылады. Себебі көкек мүгінің сабағы мен жапырағы болады. Жасыл мүк топырақтың бетін тұтастай жауып жатқандықтан,басқа мүктерді ығыстырады. Бойна ылғалды көп сіңіреді. Бұл орманның батпаққа айналуына көмектеседі. Жасыл мүк екіүйлі өсімдік. Аталық өсімдік көпжылдық, ал аналық өсімдік біржылдық болып келеді. Жасыл мүктің биіктігі 40см. Сабағында бұтақтанбайды. Сабағына тірек ұлпасы болады. Сабақтың ортасында қарапайым өткізгіш шоқ орналасады. Жасыл мүк топыраққа ризоидтары арқылы бекінеді.

Жасыл мүктер басқа жасыл өсімдіктер секілді ағзалық зат түзіп, қоректенеді. Топырақтан ризоидтары арқылы суды және онда еріген минералды заттарды сіңіреді. Жапырақ жасушаларында хлорофилл дәндері бар. Жапырақтар арқылы ауадан көмірқышқыл газын сіңіреді. Соның нәтижесінде олардың хлоропластарында фотосинтез үдерісі жүріп, ағзалық зат түзіледі. Жасыл мүк жынысты және жыныссыз жолдармен көбейеді. Біріншісі жыныс жасушалары арқылы көбею, екіншісі спора арқылы көбею.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Polytrichum commune. *NatureServe Explorer*.  NatureServe. Тексерілді, 15 ақпан 2008.
АҚШ әскерінің эмблемасы
**АҚШ әскері** немесе **АҚШ әскери құрлық күштері** (ағылш. United States Army) — құрлықтағы әскери операцияларға жауап беретін АҚШ қарулы күштерінің түрі. АҚШ-тың құрлықтағы әскерінің құрамында 535 000 сарбаз бар, ішінде соғыс алаңында болып, тәжірибе жиғандары да жетерлік. Олар жаңа қару-жарақтармен жабдықталған. 

АҚШ-тың қорғаныс күшінің 10 әскери дивизиясын сансыз әскери бригадалар қолдап отырады. Әр дивизияда 3 бронетанкті бригада, механикаландырылған жаяу әскер, жеңіл қаруланған жаяу әскер, брондалған әскери «Stryker» көлігінің бригадасы, әуе-десанттық бригада мен әуе-шабуылдау бригадасы, сонымен қатар, бір авиация және артиллерия бригадасы бар. Әр бөлімшеде 14000-нан 18000-ға дейін әскери қызметкер бар. 

Бұл қарулы әскер АҚШ президенттері Картер мен Рейганның кезінде жасалған «Үлкен бестік» (Big 5) атты қаруландыру жүйесін қолданады. Аталған жүйенің құрамында әскери «M1 Abrams» танкі, әскери «M2 Bradley» көлігі, «AH-64 Apache» тікұшағы, реактивті ракеталарды ұшыратын «M270» қондырғысы мен зинит-ракетаға арналған «Patriot» қондырғылары 30 жыл бойы жұмыс істеп келе жатыр. АҚШ-тың арнайы жасағына үш диверсиялы-барлаушылар батальоны, арнайы қаруланған жеті топ пен «Дельта» (Delta Force) арнайы жасағы кіреді. АҚШ әскерінің арнайы операцияларға бұйрық берушілерінің (Army Special Operations Command) саны - 28 500. .

Тарихы
------

АҚШ-тың әскери базаларының өткен тарихына үңілетін болсақ, ол сонау ХІХ ғасырдан бастау алады. 1898 жылы АҚШ Испаниямен соғыса отырып Филиппин, Мариан аралын, Куба және Пуэрто-Риконы тартып алды һәм сол елдерде алғашқы әскери базаларын құрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   name="demographics"
Бұл акуланың осылайша аталуына оның ерекше ірі және ауыр дене бітімі әсер еткен. Оның сопақша келген көздеріеің астында жыпылықтатқыш жарғақшасы болады. Қанаттары ашық қоңыр түсті болады. Оның ерекшелігі арқасы мен құрсақ тұстарында теңбіл дақтары бар. Быртық акулалар топтасып жүрмейді. Бұл акула тасты, балдырлы жерлерде, сондай-ақ 457 метрлік тереңдікте де өмір сүреді. Одар өзі паналайтын жерлерді балдырлардан жасап қояды. Оның мұндай «лашығы» әдетте екі жартастың ортасына салынады. Быртық акулалар көбіне түнде қоректенеді. Негізгі қорегі – балық. Бұл акула да қорегін бір қылғытып жұта салады. Кейде олар жеңіл қорек ретінде ірі теңіз шаяндарын да жейді. Быртық акулалар Орталық Калифорнияда, Мексиканың оңтүстігі мен Чилидің орталық бөлігінде, субтропиктік суларда өмір сүреді. Олар үшбұрышты жұмыртқа салады. Жұмыртқаларының сырты қатты қабықпен қаптлған. Бұл жұмыртқалардың су түбіне және теңіз шатқалдарына байланатын жіпшелері болады. Быртық акуланың ауыз қуысы үлкен және үстіңгі және төменгі жағында 55-60 тісі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**АҚШ 117-ші Конгресі Сенатының құрамы:**  
**Көпшілік:** (50)  
\*      Демократиялық (48)  
\*      Партиясыз (2)  
**Азшылық:** (50)  
\*      Республикалық (50)
**Америка Құрама Штаттарының Сенаты** (ағылш. *Unites States Senate*) — АҚШ Конгресінің жоғарғы палатасы, АҚШ уәкілдер палатасымен бірге АҚШ-тың екіпалаталы заң шығарушы орган құрайды.

Сенат сенаторлардан тұрады, олардың әрқайсысы тұтастай бір штаттың атынан сайланады. Әрбір штаттың тең дәрежеде алты жыл мерзімге қызмет ететін екі сенаторлары бар. Қазіргі уақытта 50 штаттың атынан 100 сенатор бар. Америка Құрама Штаттары Сенатының палатасы Капитолий ғимараты, Вашингтонда орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  United States Senate | Definition, History & Facts - Encyclopedia Britannica Britannica энциклопедиясы. britannica.com
2. ↑  Конгресс США - Энциклопедия США prousa.info
3. ↑  Сенат США amerikos.com
2001 жылғы Джем-сейшннің 30-жылдығы
**Джем-сешн**, немесе **джем-се́йшен**, немесе **джем-се́шен** (ағыл. jam session) — термин, бірлескен суреттеуші, осыған қарамастан жеке дәйекті жалпы берілген тақырыпқа байланысты импровизация. Музыканттар ешқандай келісімсіз және дайындықсыз немесе әрбір шараға қатысқан адамдардың кез-келгені қолына аспап алып ойнаған кездегі музыкалық іс-әрекет.

Негізінде әрдайым концерт өткізіліп біткеннен кейін, көптеген музыкалық коллективтердің гострольдағы кездесулерінде, концерт аяқталғаннан кейін музыканттар жиналып өз өнерлерін еркін стилде көрсетуі. Осылай істеу арқылы олар бір-бірін профессионал ретінде анық тануға, өз өнерлерін шыңдауға мүмкіншілік алады.

Дереккөздер
-----------
**Тайри тауы** - Антарктидадағы көлемі бойынша екінші тау. Тайри Антарктидадағы Винсон массивінің солтүстік-батысында 13 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тау 1958 жылы Америка Құрама Штаттары Әуе күштерінің барлауы кезінде белгілі болған. Тайри контр-адмирал Дэвид М.Тайридің құрметіне аталған. Ол АҚШ-тың Антарктидадағы әскери әуе күштерін 1959 жылдың 14 сәуірінен 1962 жылдың 26 қарашасына дейін басқарды.

Бұл таудағы альпинистік науқан қарашадан қаңтарға дейін созылады. Тайри тауына алғаш рет 1967 жылы Николай Клинчтің командасындағы Барри Корбет және Джон Эванс шыққан болатын. Тайри тауы Антарктидада орналасқан Тайри тауы шығыс жағынан тік, қырлы және тас тіректі ірі пирамида секілді көрінеді.

Тайри тауының биіктігі 4852 м-ді құрайды. Тайридің оңтүстік беткей жағының биіктігі 2011 м-ді құрайды. Таудың бұл бөлігінің құрылымы күрделі екен. Сондықтан Тайриге оңтүстік беткей арқылы әлі ешкім көтерілмепті.
Тайри тауына алғаш рет альпинистер 1958 жылы көтерілген. Тау Винсон массивінің солтүстік-батысынан 12 шақырым қашықтықта орналасқан. Тайри тауының шыңы биік қорған секілді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Всеволод Николаевич Столетов**(*20.12.1906 ж.т. РСФСР, қазіргі Владимир облысы, Леоново деревнясы - 1989*)- орыс кеңес ғалымы, мемлекеттік қайраткері. Биология ғылымдарының докторы (1958), профессор, КСРО ғылым академиясының академигі (1968). 1940 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1931 ж. Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. 1948-1[950 ж .Мәскеуде ауыл шаруашылығы академиясының директоры, 1950-1959 ж. КСРО ауыл шаруашылығы және мәдениет министрінің орынбасары, КСРО жоғары білім министрі және орынбасары, 1959 жылдан РСФСР жоғары және арнаулы орта білім министрі болды. 1972 жылдан КСРО Педагогикалық ғылымдар академиясының президенті. Столетов генетика, селекциялық, теориялық биология, жоғары және орта білім проблемаларын зерттеді. 19-сьезде КОКП ОК мүшелігіне кандидат. 1963 жылдан РСФСР Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

3 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 423 бет
**Всеволод Александрович Блюменталь-Тамарин** (16.06.1881, Санкт-Петербург -10.056.1945, Баден-Вюртемберг) – актёр, режиссёр, танымал актер М. М.Блюменталь-Тамариннің ұлы.

Биографиясы
-----------

Әртіс отбасында дүниеге келеді. Әкесі – танымал режиссер және актер Александр Эдуардович Блюменталь-Тамарин (1911 жылы 1 (14) желтоқсанда дүниеден өткен), анасы – актриса Мария Михайловна Блюменталь-Тамарина (1859-1938). Атасы неміс болған. Ата-анасының ажырасуынан кейін терең қайғыға батады. Блюмента́ль-Тама́рин көп жылдар бойы анасымен жақсы қарым-қатынаста болады және анасы туралы *«Блюменталь-Тамарина және оның уақыты»* атты мемуарлар жазады. 1939 жылы *«Театр»* журналына басылып шығады.

Кәсіптік сахнаға 1901 жылдан бастап шығады. 1917-1918 жылдары Харьков қаласында өмір сүреді. Үлкен театрда Эдип патша рөлін сомдайды. 1941 жылы 60 жасқа толады. Мамыр айында М.Ю. Лермонтовтың дүниеден өткеннен кейінгі 100 жылдығына арналған бағдарламасы бойынша гастрольдік сапарға барады. Киевте орыс драма театрын басқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ваксберг А. И. Любовь и коварство. Театральный детектив — М: АСТ:Русь—Олимп, 2007. — 378 б. — ISBN 978-5-17-045175-3.
2. ↑  Судоплатов П. А. Спецоперации. Лубянка и Кремль 1930-1950 годы — М: ОЛМА-ПРЕСС, 1997. — 688 б.— 11 000 экз. — ISBN 5-87322-726-8.
**Шелли Кэтрин Хеннинг** (ағылш. *Shelley Catherine Hennig* , 1987 жылы 2 қаңтарда АҚШ-тың Луизиана штатында дүниеге келген) —
америкалық актриса.

Өмірбаян
--------

Хенниг Луизиана штатындағы, Дестрехан қаласында алғаш дүние есігін ашқан. 2003 жылдың қарашасында сұлулық сайысында бірінші орын алып, «Жас Луизиана сұлуы» атағын жеңіп алды, ал 2004 жылдың тамызында «Жас АҚШ сұлуы» номинациясының жүлдегері атанды.

Хенниг осы мәртебеден кейін сұхбаттамалар беріп, телебағдарламаларға түсе бастады. Алайда 2005жылдың 8 тамызында ол өзінің белсендіігін тоқтатты.

Дестрехан мектебінде ең үздік оқушылардың бірі болды. Мектеп қабырғасында түрлі би уйірмелеріне қатысып, конкурстардан көптеген жүлделер иемденген. Сонымен қатар, ол өлең шығаруды жақсы көретін және оның өлең жинақтары жас ақындар журналында шығарылған.

14 жасында жол апатынан қайтыс болған ағасынан айырылды. Жүк машина жүргізуші мас күйінде қарсы кел жатқан көлікті соғып кеткен. Осы қайғылы оқиғадан кейін Хенниг "Алкогольге қарсымын" деген топ құрып, сол топта белсенділік танытты.

Мансап
------

2007 жылдың 20 сәуірінде Хенниг «Days of our lives» атты телесериалға актриса ретінде таңдалып алынды.

2011-2012 жылдары «The Secret circle» телесериалында басты рөлді сомдады. Алайда көрерменнің деңгейі төмендегендіктен, бұл сериал ары қарай жалғасын таппай,түсірілімін тоқтатты.

Қазіргі таңда ол «Teen wolf» сериалында өз өнерін көрсетіп жүр.
**Шелль мәдениеті**(көне ашель немесе аббевиль мәдениеті) — төменгі палеолит кезіндегі археологиялық мәдениет (600 — 400 мың жыл бұрын). 

Париж маңындағы Шелль (Chelles) қаласының атымен аталған. Шелль мәдениеті Африка, Еуропа, Оңтүстік батыс және Оңтүстік Азия жерлеріне; ТМД елдерінде: Грузия (Яштух), Армения (Сатани-Дар), Украина (Лука-Врублевец), Қазақстан (Ақкөл, Бөріқазған), т.б. жерлеріне тараған. Бұл мәдениет кезінде өте қарапайым тас құралдар: қол шапқылар, чопперлер, чоппингтер, үшкір кесек тастар, сондай-ақ ағаш шоқпарлар, т.б. құралдар қолданылып, тұрғындары аңшылықпен, терімшілікпен айналысқан. Шелль мәдениетінің адамдары (питекантроп, синантроп, гейдельберг адамы) алғашқы қауымдық тұрмыста өмір сүрген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**Сива қаласы** (Египет) – Египеттегі Матрух губернаторлығындағы оазис
[1].

Сива оазисінің жалпы халық саны 23 000 адам, ал оазис орталығындағы қалада 7000 адам тұрады. Оазисті ежелгі заманнан-ақ адамдар игергенімен, Сива туралы алғашқы жазбалар ХХVΙ перғауындар әулетінің кезіне жатады. Сиваның ежелгі Египеттегі атауы Нет-ам *«Пальмалар жері»* болған. Сонымен қатар, оазисте Амон құдайдың көне ғибадатханасы орналасқандықтан, көне атауларының біріне Аммона (Аммон оазисі) да жатады. Ескендір Зұлқарнайын Парсы елін жаулап алудың алдында, Сиваға соққан болатын. Зерттеушілердің болжауынша ол құстардың ізіне еріп келген. Көріпкел оның құдіретті күшін жариялап, Египеттің заңды перғауыны деп атаған. Кейінірек римдіктер оазисті жер аударатын аймақ ретінде пайдаланды. 708 жылы Сивалықтар Ислам әскеріне қарсылық білдіріп, Исламды тек 12 ғасырда қабылдады. 2007 жылы Сивадан 3 миллион жыл бұрын өмір сүрген адам іздері табылды. Әлем бойынша адамдар қалдырған ең көне іздерге жатады. Сива жайында атауларды «Махаббатқа бастар жол» фильмінен көруге болады. Фильм режиссері – Реми Ланж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Таймыр түбегі** — Азияның солтүстігінде. Кара теңізідің Енисей шығанағы мен Лаптев теңізінің Хатанга шығанақтарының аралығында, Ресейдің Таймыр (Долган-Ненец) автономиялы округтың жерінде. 

Лаптев теңіздің картасы
Ұзындығы 1000 км-дей, ені 500 км-ге жуық, жер аумағы 400 шаршы километрді құрайды. Жағалаулары күшті тілімделген. Түбектің солтүстік мен оңтүстік ойпатты; орталық бөлігін оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Бырранга тауы (биіктігі 1146 м) алып жатыр. Солтүстігінде Челюскин мүйісімен аяқталып, оңтүстігінде Солтүстік Сібір ойпаты арқылы Орта Сібір таулы үстіртімен шектеседі. Климаты арктикалық, қатаң. Қаңтардың орташа температурасы –30 – 35С, шілдеде 1 – 10С. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 300 мм. Мәңгі тоң жаппай таралған. Ірі көлі – Таймыр, өзендері Пясина, Жоғарғы және Төменгі Таймыр, Хатанга. Солтүстігінде арктикалық және мүкті-қыналы тундра, Бырранга тауында арктикалық шөл мен тау тундрасы, оңтүстігінде орманды тундра, қиыр оңтүстігінде батпақты сирек балқарағай орманы таралған. Тас көмір кен орны бар. 

Тундра
**Франсиско Рикардо Пинтос Перейра** (ис. *Francisco Ricardo Pintos Pereyra*, 3 сәуір 1880 — 1968) — уругвай жұмысшы қозғалысының қайраткері, тарихшы, публицист. 

20 ғасырдың басынан жұмысшы қозғалысына қатысты. «*Сосиалиста*» («*Еl sociaista*») газетінің редакторы болып, «*Хустисия*» («*Justicia*») атты жұмысшы газетінің негізін салды. Басқа да газеттердің жұмысына белсене қатысты. Уругвай коммунистік партиясының (Уругвай КП) негізін қалаушылардың бірі (1920). 1922 ж. Коминтерннің 4-конгресінің жұмысына қатысты. 1962—68 ж. Уругвай КП ОК мүшелігіне қандидат. 2 рет парламент мүшесі болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Toward the United Front. John Riddell, 2011. P.1243. Пинтос Перейра
Бес үлкен кісілік қасиет: ортада "кісілік", ең жоғарыда "ашықтық", сағат тілі бағытымен: "зерде", "сыртқа бейімділік", "келісімділік", "сергектік"
**Кісілік** (ағылш. *Personality*, кейде **Индивидуалдық**) – адамның тұлғалық қасиеттерін танытатын ұғым болып, ол негізінен екі мағынада айтылады: бірі, кісінің (индивид) мәндік ерекшелігі және басқа тұлғаларға ұқсамайтын қасиеттерінің жиынтығы; екінші, тұлғаның өзіне тән қасиеті, мінезі, дүниетанымы, қылығы, ойы, ұстанымы қатарлылардың қайталанбас бірегейлігі. Кісілік қасиеттер ретінде адамгершілікті білдіретін ізгілік, қайырымдылық, рахымдылық, ақылдылық, адалдық, әділдік, қанағатшылдық, кішіпейілділік, дербестілік, жауапкершілік, намысқойлық қатарлыларды қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
**Алия Изетбегович** (1925 ж. 8 тамыз - 2003 ж. , 19 қазан) - тәуелсіз Босния және Герцеговинаның алғашқы президенті. 

1980-ші жылдары "Ислам декларациясын" жазды. Ислам дінін зерттеп, жақсы білген, жазушы, ойшыл (философ) еді, пәлсапасы ислам дінінің негізінде еді.

1990 жылы Боснияның жетекшісі болып кетті. 1991 жылы қараша айында Боснияның егемен болғысы келетін жөнінде мәселе көтерген. 1992 жылының басында референдум өткізіп, Боснияның тәуелсіздігін жариялануы үшін еңбек еткен. Боснияда 1992 - 1995 жылдарында соғыс болған кезінде мемлекет басшысының міндетін атқарды.Боснияның бөлінбеуін (унитар мемлекеті ретінде болғанын) қолдады, бірақ 1995 жылының Дейтон келісімі бойынша Босния және Герцеговина мұсылман мен хорваттар құрастыратын федерация және серб республикасынан құрастыратын мемлекет болып кетті. Изетбегович үш ұлтты, үш діні бар елінің президенті болып кетті. 2003 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды. Халықаралық Гаага трибуналы Изетбеговичті әскери қылмыскер ретінде сотқысы келгені туралы мәселе көтерген болатын, бірақ Изетбегович қайтыс болғандықтан оған қарсы ешқандай айып тағылмады. 
Изетбегович Сараево қаласындағы Ковачи зиратында жерленген.
**Алишан** немесе Серкан Бурак Текташ (1976 жылы 19 маусымда Ыстамбұл қаласында дүниеге келген) – арабеск және поп музыка әншісі, кино және телехикая актері, бағдарлама жүргізушісі 
[1].

Биографиясы
-----------

Балалық шағынан музыкаға әуес еді. Екі жасында Ибрахим Татлысестің «Сабуха» және Иззет Алтынмешенің «Маден дагы» атты әндерін жатқа білетін. Лицейдегі алғашқы жылында әкесінің материалдық жағынан қолдауының арқасында бірінші үнтаспасын шығарады. Кейін 1996 жылы Крал Мюзик қолдауымен «Aşık Oldum» атты альбомы жарық көреді. «Престиж Мюзик» фирмасының серіктесі Хилми Топалоглу Алишанды өз қарамағына алып, осы фирманың тағы бір серіктесі атақты әнші және актер Махсун Кырмызыгүлдің көмегімен 1997 жылы «Sana Bir şey Olmasın» атты альбомын шығарып, танымалдыққа қол жеткізеді. 1999 жылы «Var Ya» үшінші альбомы шығып, «Aynali Tahir» телехикаясында алғашқы рөлін сомдайды. Кейін «Kurt Kapanı» телехикаясында да ойнайды. «Roman olsun» және «herşey dahil» бағдарламаларын Чагла Сикелмен бірге жүргізген. 2010 жылы 15 айлық әскерлік борышын өтеп, әскерлердің көңіл-күйін көтеру мақсатымен 300-ден астам концерт берген. 2011 жылы оныншы альбомы жарық көріп, FOX телеарнасында Шикел Алтугпен «Tabu» атты конкурсты бірге жүргізді.

Альбомдері
----------

* Aşık Oldum - 1996 жыл
* Sana Bir Şey Olmasın – 1997 жыл
* Var Ya - 1999 жыл
* Kara Çadır - 1998 жыл
* Alişan - 2001 жыл
* Söz Mü? - 2002 жыл
* Keje - 2003 жыл
* Kalbim Ellerinde - 2004 жыл
* Olay Bitmiştir - 2005 жыл
* Ve Kimselere Güvenmiyorum - 2007 жыл
* Sevgilerimle - 2008 жыл
* Alişan "10" - 2011 жыл

Фильмографиясы
--------------

* Aynalı Tahir - 1998 жыл
* Kurt Kapanı - 1999 жыл
* Aşkına Eşkıya - 2001 жыл
* Papatya ile Karabiber - 2002 жыл
* Cennet Mahallesi - 2004 жыл
* Gonca Karanfil – 2008 жыл
* Mert ile Gert - 2008 жыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Алим Хакимов** (12.5.1919 жылы туған, бұрынғы Бостандық ауданы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (27.2.1945). Ұлты – тәжік. 1939 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылды. Әскери училищені бітіріп, Қызыл тулы, Суворов орденді 143-Конотоп – Коростенск атқыштар дивизиясының батальон командирі болды. 1945 жылы 15 қаңтарда Варшава түбіндегі Стара деревнясында майор Х-тың батальоны жаудың қорғаныс шебін бұзып, Висла өзеннен бірінші болып өтті. Жауынгерлер 12 сағат бойы жаудың 15 қарсы шабуылына тойтарыс беріп, оларды үлкен шығынға ұшыратты. 1950 жылы запасқа шықты. Ташкент қаласында жауапты қызметтер атқарды. Ленин, 2 Қызыл Ту, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Anna Swan with her parents.jpgАнна Суон және оның ата-анасы**Гиганттық** (грек. γίγας - алып), алыптық - адам бойының шамадан тыс өсіп кетуі. Адам бойының биіктігіне қарай аласа (160 см-ден төмен), орта (165-175 см) және сұңғақ (175 см-ден жоғары) бойлы болып жіктеледі. Бойы 2 метрден биік адамды алып денелі дейді. Әдетте гиганттыққа ұшыраған балалардың ата-аналарының бойы қалыпты болады. Алыптар бойының ерекше тез өсуі кәмелетке толу кезінде (9-10 жаста) байқалады.

Гиганттықтың себептері
----------------------

Адамның мұндай шектен тыс өсіп кетуі ішкі секреция бездері - гипофиз, қалқанша без, жыныс безі қызметінің бұзылуынан болады. Алып адамдардыңдене тұлғасы бойына сәйкес келмей, аяқ-қолдары ұзын, басы кіші болады. Олардың денсаулығы төмен, шаршағыш, еске сақтау қабілеті нашар, жыныстық жағынан әлсіз болып келеді. Олар ұзақ жасамайды, көбінесе жастай қайтыс болады. Соңғы кезде гормоналдық препараттар мен рентгентерапияны қатар қолдану - гиганттықты емдеуге жақсы нәиже беріп жүр.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Молекуласы аренді және цикланды шығырлардың екеуін де кіріктіретін көмірсутектер. Гибридті көмірсутектер әдетте немесе арендерге жатқызылады, немесе көмірсутектердің дербес класы ретінде қаралады. Гибридті көмірсутектер көптеген цикланды мұнайлардың керосинді-газойлды және одан да гөрі ауырлау фракцияларының басым-көпшілігін құрайды. Құрамы өте күрделі гибридті көмірсутектер арасында өзінің құрамы жағынан табиғи политерпандар мен стериандарға ұқсайтын, хемофоссилиялар деп аталатын көмірсутектерге жататын конденсаттанған полициклді көмірсутектер кеңінен таралған (терпандар, стерандар т.б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Жолақ құйрықты игуана** (лат. *Callisaurus draconoides*) – бауырымен жорғалаушылар класы, қабыршақтылар отрядына жатады. Өсімдік жамылғысы селдір, тастары аз, құм басқан нағыз шөл және шөлейт жерлерде тіршілік етеді. Сұр түстен ақшыл қоңыр түске дейін құбылатын арқа терісінде қошқыл сұр жолақтары болады. Ол жолақтар құйрық тұсына келгенде қара түске енеді. Тәуліктің ыстық кезінде би билегендей аяқтарын кезек-кезек алмастырып, біресе алдыңғы аяғына, біресе - артқы аяғына тіреліп тұрады. Жолақ құйрықты игуана күйе көбелек, құмырсқа, ара тәрізді жәндіктерді, өрмекшілерді және өзінен кішірек кесірткелерді қорек етеді. Кейде көктемгі өсімдік бүршіктері мен гүлдерін жейді.

Сезім мүшелері
--------------

Жолақ құйрықты игуана Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысында кеңінен таралған. Ол Мохаве және Колорадо шөлдерінің солтүстігенен бастап, Грейт алабының оңтүстігіне дейін кездеседі. Жүгіріп бара жатқанда - құйрығын арқасына қайырып алады. Сол кезде құйрығының астындағы ақ және қара дақтары анық көрініп, әдемі көрініс береді. Бұл кесірткенің «жолақ құйрықты» аталу себебі құйрығындағы қара және ақ жолақтарына байланысты. Бұл жолақтар қорғаныш қызметін де атқарады.
Кесірткенің бұл түрінің көзі жақсы көреді, иісті жақсы сезеді. Негізінен, қорегін бір орында отырып аулайтын бұл кесіртке кейде жемтігін жіберіп алмас үшін 30-40 см жерге секіріп барады.

Дерекккөздер
------------

Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-546-4
Жолаққанат құралайдың жұмыртқасы
**Жолаққанат құралай** (лат. *Carpodacus rosenus*) — Таушымшықтар тұқымдасының Құралайлар тегінің биологиялық түрі. Кәдімгі құралайдан аздап қана ірілей 30 г шамасындағы құс. Одан айырмашылығы – ересек аталығының реңі маңдайында тамағында және екі жағында күмісше жылтылдағын қызғылттау қауырсындары бар қан қызыл түсті болып келеді. Бозғылт қоңыр реңді аналығының бүкіл қауырсындарында қызғылт реңк болады.

Таралуы
-------

Орта және Шығыс Сібірдің қылқанды орманында қоныстанады. Қазақстанда тек қана шығыс шегі Алтайда болып, желтоқсаннан ақпандға дейін кездеседі. Күміс жалтылды қызғылт аталығы және қызғылт реңкті қоңыр аналықтар қыста бұталар мен ағашарда жүреді, соның ішінде тұрғын мекенжайларда да кездеседі. Олар шығаратын қысқа, басыңқы «дзинь» немесе «сиинь» деген ысқырық шымшықтың дауысы іспеттес , ал өзге дыбыстары шөженің дауысына үйлеседі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Carpodacus roseus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамура
**Жамал Әд-Дин Әаид ат-Түркістани**, Жамал әд-дин Саид ибн Мұхаммед ибн Мосаддық ас-Соғди ат-Түркістани (т.-ө.ж. белгісіз, шамамен 14 ғ-дың 1-жартысында өмір сүрген) — Қазақстан мен Орта Азия өлкесінен шыққан математик. Ол Түркістан қ-нда білім алып, Бұхара мен Самарқанға сапар шеккен. Білімін одан әрі Бағдад пен Дамаскіде жетілдірген. 1312 ж. "Китаб әл-Алаийя" ("Жоғары математика кітабы") трактатын жазған. Бұл еңбек арифметика мен геометрия мәселелеріне арналған екі кітаптан тұрады және ол сол кездегі медреселерде кеңінен пайдаланылған. "Китаб әл-Алаийя" еңбегін ортағасырлық ғалым Әбу әл-Хасан "Шарх китаб әл-Алаийя" ("Жоғары математика кітабына түсініктеме") атты түсініктеме жазып өңдеген. Түсініктеменің арабша қолжазбасы Ресейдің Шығыстану ин-ты Санкт-Петербург бөлімшесінің кітапханасында сақтаулы тұр. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Матвиевская Г.П. Розенфельд Б.А. Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (8 — 17 вв.), М. 1983, кн. 2, с. 453; Дербісәлиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары, А. 1995.
**Жалғыздық** — басқа адамдардан оқшаулаған, өзгерген (үйреншікті емес) жағдайға ұшыраған адамның эмоциялық күйіне ықпал ететін психогендік факторлардың бірі. Адамның жалғыздық жағдайда болу уақыты ұзарған сайын тілдесуді, қарым-қатынасты қажетсіну күшейе түседі. Бұл қажетсінуда қанағаттандыру мүмкіндігінің болмауына жауап ретінде адамдар заттарды (қуыршақтарды және т.б.), әртүрлі жануарларды (өрмекшіден бастап аттарға дейін) тұлғаландырып тіл бітіргендей әрекет жасайды, қиял күшімен серіктестер тудырады (бірқатар жағдайларда түсінде көрген жарқын эйдетикалық бейнелер түрінде), олармен дауыстап сөйлесе бастайды. Бұл экстериоризациялық реакциялар қорғаныштық (есесін өтеушілік) реакциялар деп бағамдалып, психологиялық норма шеңберінде қарастырылады. Орнықсыз психологиялық қарекет кезеңінде сыналушыны арнаулы аппарат арқылы бақылауда немесе тұтқындағыларды есіктегі "әйнек-көз" арқылы қадағалау кезінде бірқатар адамдарда айрықша психологиялық жай-күй пайда болады; мұндайда олар тырдай жалаңаш отырғандай немесе ойларының бәрі айқын білініп отырғандай өзін ыңғайсыз, ауыр сезіне бастайды. Бұл кезеңде, сондай-ақ үстем идеялар пайда болады және көрген түстерін шындық болмыспен шатастырушылық жағдайлары байқалады. Жалғыздықтың қатаң жағдайында болу мерзімі ұзарған сайын терең психологиялық өзгерістер кезеңіңде аса бағалы идеялар, қарым-қатынас идеялары, тұлғаның қосарласушылық бөлінуі және реакциялық галлюцинациялар пайда болады. Жалғыздық жалқылықты да білдіреді. Жеке-дара болу да жалғыздық Салт адам да жалғыздық отбасында, жанұяда жалғыз өзінің тіршілік етуі. Психология ғылымында адамның жеке басын зерттеу даралық немесе дифференциалды психология деп аталады. Жеке басты зерттеуде адамның жан дүниесінің сыр-сипатын, психологиялық ерекшеліктерін зерттеу күрделі мәселе болып саналады да, оның кісілік қасиеттерінің дамуын, жеке процестері мен ерекшеліктерін ашып көрсетуге ерекше мән беріледі. Жеке басқа тән сипаттар темперамент пен мінез, оның дара басына тән қабілеттілігін айқындап көрсету, бұл ғылымда айрықша орын алатын маңызды проблема болып саналады. Жалғыздық ешкімі жоқтық, саяқтық. Жалғыздық бірен-саран, аздаған, некен-саяқ дейтін ұғымды да білдіреді. Халықтық ұғым-түсінік бойынша жалғыздық қиындыққа төзіп, тіршілік етуіне жанашырлық білдіруі адами-гуманистік сезімді білдіреді. Оған мүмкіндігінше көмек көрсетіп, есіркейтін болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Жалғызтас** – Ақшаадыр тауының оңтүстігіндегі оқшауланған тау массиві.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында. Шығыс Қоңырат кентінің солтүстік-шығысында 38 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 500 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төрттік кезеңінің шөгінді жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Тақыр, сұр қоңыр топырақ жамылғысында эфемерлі сұр жусан, баялыш, күйреуік, бұйырғын өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сатук Бограхан Абдулкарим** (Абд әл-Кәрім) (915-955) – Қарахан мемлекетінің билеушісі. Арслан хан Базирдің баласы. Ол Қарахан әулетінде бірінші болып ислам дінін қабылдады. Самани әулетінің қолдауымен нағашысы, бас қаған Огулчарак Қадыр ханға қарсы шабуыл жасады. 942 ж. баласағұнды «сенімсіз түріктер» басып алды. С.б. А. Көп кешікпей Баласағұнды қайтарып, Қашғарды да өзіне қаратты. Оның баласы Арслан хан Байташ Құса 960 ж. исламды Қарахан қағандығының мемл. діні деп жариялады. Мұса исламды қорғау мақсатында Хотан мен Амударияға дейін кеңейтті. Оның өмірін суреттейтін «Тазкира-иБағрахан» атты еңбек жазылған.

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Сатрапия** – Ахемен әулеті мемлекетіндегі сатыраптар басқарған әскери-әкімшілік аймақтар. Сатрапияға бөлінуді алғаш Кир II енгізді. Б.з.б 518 ж. шамасында Дарий I мемлекетті 20 Сатрапияға бөлді, олардың шекаралары көбіне жекелеген мемлекеттердің (Вавилон, Египет, Үндістан т.б ) шекараларымен сәйкес келді. Сатрапияның саны мен шекарасы ауысып отырды, олардың әрқайсысы белгіленген мөлшерде салық төледі, өз заңдары мен дәстүрлерін, тілдерін сақтады. Сатрапияға бөліну Ахемен әулеті аймағын Александр Македонский жаулап алғаннан кейін де (б.з.б. 330), Селевки әулеті және Сасани әулеті мен парфия патшалығында сақталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 52-бет
Жалқы жігіт - орындаған Ж.Шәкәрім және күйші С.Торсықбаев. Нотаға түсірген-А.Есенұлы.

Күйдің аңызы
------------

Қоралы жылқы біткен жалғыз жігіт жылқысын бағып жүргенде тосыннан келген жау жылқысымен қоса өзін де қолға түсіреді. Жау қолынан құтылудың амалын таппай, торыққан жігіт жаудан жылқысын аралатуды өтінеді. Жаулар жанына бірнеше бақылаушы ертіп беріп, жылқысын аралауға рұқсат береді. Бұл күйді қолы байлаулы жаяу жігіт жылқыларын аралап жүріп өткен өмірін ойлап толғанғандағы толғанысы екен дейді. Күйде жалғыз ұлы жау қолына түскенін естігенде шешесі мен келіншегінің зарлауы да бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ музыкасы кітабы , 2005 жыл Алматы, 493 бет

 Мұрағатталған 2 ақпанның 2015 жылы.
**Эркюль Савиньен Сирано де Бержерак** (фр. , 6 наурыз 1619 жыл, Париж – 28 шілде 1655 жыл, Саннуа) – француз драматургі, философ, ақын және жазушы, ғылыми фантастиканың негізін салушы, гвардияшы. 
Э. Ростанның «Сирано де Бержерак» пьесасы кейіпкерінің прототипі. Оның «Агриппинаның өлімі» (La Mort d’Agrippine, 1653) атты трагедиясын атеистік бағытта жазылған деген сынмен айыпталған. Сатиралық шығармалар да жазған: «Мазаринад» (Masarinades, 1649), «La Lettre contre Les Frondeurs», 1651), «Сатиралық хаттар» (Lettres satyriques, 1654). «Бөтен түс» атты философиялық шығарма жазады, онда Айдағы өмір туралы айтылады. Л. Галленің "Капитан Сатана немесе Сирано де Бержерактың басынан өткендері" атты кітабының басты кейіпкері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жалқаулық**— адам бойындағы жағымсыз сипат. Жұмысқа мойны жар бермейтін еріншек, бойкүйез, кежірлікті білдіретін мінездегі ұнамсыз сипат. Жалқаулық кежегесі кейін тартқан кежірлік, жайбасарлық. Жалқаулық шабан қозғалысымен, бойкүйездік еріншектігімен, кертартпа кежірлісімен айқындалатын адам мінезіндегі ерекшелік. Жалқаулық жұмыс істегісі келмей еріну, салғыртсыну сияқты адам мінезіндегі көріністерден де анық аңғарылады. Жалқаулыққа салыну кежегесі кейін тартып іс-әрекет етуге ерінуді білдіреді. Жалқаулық сияқты мінездегі жағымсыз сипаттан арылу үшін адам күнделікті тіршілікте өз алдына мақсат-міндет қойып, оны қалайда әрекет жасап жүзеге асыруым керек деген талап қойып отыруы қажет.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сэр Иэн Мюррей Маккеллен** (ағылш. *Sir Ian Murray McKellen* 25 мамыр 1939 жыл, Бернли, Ланкашир графствосы, Ұлыбритания) – британдық актер. 

Қазіргі таңда «Люди Икс», «Властелин колец» сияқты танымал кино жобаларға жиі түсуде. Шекспир репертуарындағы барлық пьесаларда ойнап шыққан. 1969 жылы бірінші рөлін сомдаған. 1988 жылы бірінші рет Би-Би-Си радиостанциясындағы сұхбатында өзінің гомосексуал екенін жария еткен. Көптеген сыйлықтардың иегері. Әлі күнге дейін киноға түсіп келеді.

Фильмдері
---------

«Крепость» (1983) «Я согласен на всё» (1994) 
«Волшебное приключение» (2005) 
«Золотой компас» (2007)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ Ian McKellen – Biography
Көшеге қазақтың атақты үш биінің бірі, Тәуке ханның кеңесшісі, әйгілі сөз шебері, қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресін ұйымдастырушылардың бірі, қазақтың тұңғыш заңнамалық құжаты «Жеті Жарғыны» дайындаушылардың бірі, Кіші жүздің биі Әйтеке Байбекұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.07.1992 № 294 шешімі) берілген. Әйтеке би Бәйбекұлы (1644-1700) Батыс Қазақстанда дүниеге келген.

Көше Орталық демалыс паркінен басталып, Әйтиев көшесіне барып тіреледі. Әуезов, Алмалы, Жетісу, Түрксіб, Медеу аудандарын қиып өтеді. Қалдаяқов, Төлебаев, Фурманов, Панфилов, Желтоқсан, Наурызбай батыр, Байтұрсынов, Шарипов, Қожамқұлов, Байзақов, Мирзоян, Мұратбаев, Нұрмақов көшелері және Сейфуллин, Абылай хан даңғылдарымен қиылысады.

Көшенің бұрынғы атаулары: 

* Октябрьская;
* 19 ақпан;
* Балқаш көшелері.

Көшенін ұзындығы-4900 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: «ИП Волошин» баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Табақты қалыптау** (ор. листовое штампование) — табақты материалдардан (қаңылтырлардан, табақтардан, жолақтардан, таспалардан) қалыңдықтарын елеулі түрде өзгертпей пішіндері жазық немесе кеңістікті бұйымдарды жасау үрдісі. Қалыңдықтары 10... 15 мм-ге дейін қаңылтырларды қыздырмай қалыптайды, ал онан қалыңдарды қыздырып қалыптайды. Табақты қалыптауға келесі жатады: кесу (қиып қирамды тілу, тесіктерді тесу), ию, кермелеу, терең кермелеу және басқа да қосымша операциялар (көмкеру, ернеп ию, құрастыру т.б.). Бұл тәсілмен өңдеу автомобиль жасауға (тұтас қалыптастырылған шаңақтар т.б.), радиоэлектронды және басқа да көп өндіріс салаларында қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Бэр кластары** - шектік белгілерінің реттік саны бойынша индуктивті анықталатын нақты функциялар үйірі. Функцияларды осылай кластарға жіктеуді Р. Бэр (R. Ваіге, 1899) ұсынған болатын. Осы әдіспен кластарға жіктелген функциялар Бэр класындағы функциялар деп аталады. Бэрдің нөлдік H0 класы деп барлық үзіліссіз f:A→R, функциялары аталады. Мұндағы A - метрикалық кеңістік. Бэрдің H1 бірінші класы А кеңістігінің барлық нүктелерінде жинақталатын үзіліссіз функциялар тізбегінің шегі болагын, f:A→R, үзілісті функциялар жиыны. Жалпы, Нm класы Н, і=0,1,2,...т-1, кластарының бір де біреуіне енбейтін және {\displaystyle f(x)=\lim \_{n\rightarrow \infty }f\_{n}(x)} түрінде анықталатын функциялар жиыны. Мұндағы барлық fn(x) Hm-1 класының элементтері. Трансфинит λ саны үшін Нλ Бэр кластары да қарастырылады. Бұл жағдайда Бэр кластары Нλ трансфиниттік индукция арқылы анықталады: егер α-дан кіші барлық β үшін (α, β трансфинит сандар) Hβ анықталса, онда Нλ, Нβ кластарының бірде біреуіне енбейтін және {\displaystyle f(x)=\lim \_{n\rightarrow \infty }f\_{n}(x)}теңдігі арқылы анықталатын функциялар жиыны. Мұндағы Hβ, βn<а.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Иван Ружейников** - революционер, Қазақстанда Сoвет өкіметін орнатуға қатысушы.

Өмірбаяны
---------

Томск университетінде оқып жүріп, революциалық ауыл "Сібір тобы" ұйымына кірген. 1904 ж. Революциялық қызметі үшін университеттен шығарылды. Иван Омбыда В.В.Куйбышевпен танысты. 1905 ж. Омбы комитетінің тапсырмасымен Петропавлға келіп, революциялық іске араласты. 1906 ж. Минусинскіге жер аударылды. Сол жылы айдаудан қашып "Сибиряк" деген бүркеніш есіммен Петропавлда, Балтық жағалауында, Одессада революциялық жұмыс жүргізді. 1907 ж. қайта тұтқындалып, Красноярскіде 2 жыл түрмеде отырды. 1914 ж. Батыс майданға әскерге алынып, әскерлер арасында революциялық насихат таратты.Қазан революциясынан кейін Киевте ревком құрамында, 1918 ж. Мәскеуде казактар бөлімінде істеді. В.И.Лениннің тапсыруымен Иван Оралдың ақ казактарымен келіс сөз жүргізді. Лениннің мандатымен Шығыс майданына барып, Оралды босатуға қатысты. Ол 1919 ж. БОАК мүшесі болып сайланды. Ұзақ жылдар бойы Бүкіл Одақтық ОАК-та қызмет атқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Әуезов атындағы көше (Алматы)**

Көшеге аса көрнекті қоғам қайраткері, қазақ әдебиетінің классигі, филология ғылымының докторы, Қазақ КСР Ғылым Академиясының академигі, қазақ әдебиеттану ғылымы көшбасшыларының бірі, Алаш арыстарының идеясын жалғастырушы, қазақтың біртуар дарынды ұлы, халқын әлемге танытқан ұлы жазушы, Лениндік және КСРО Мемлекеттік сыйлықтардың иегері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 25.10. 1961 Ме20 шешімі) берілген. Әуезов Мұхтар Омарханұлы (1897-1961) Семей облысының Абай ауданында дүниеге келген. Көше Алмалы, Бостандық аудандарында орналасқан. Қаланың оңтүстік-батыс бағытында Гоголь көшесінен бас-талып, Есентай өзенін жағалай отырып Тимирязев көшесіндегі Атакент көрмесіне барып тіреледі. Бұрынғы атауы - 5-ші байланыс көшесі.

Кешенін ұзындығы - 3400 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Кеңес Одағының екі мәрте Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғаныс күштерінің Әскери институты** – авиация мамандарын даярлайтын әскери жоғары оқу орны. 1974 ж. ашылған. Инженер-ұшқыш, инженер-психолог, жалпы инженер, т.б. мамандықтар бойынша авиация кадрларын даярлайды.

Тарихы
------

Институт Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылы 4 маусымдағы № 688 «Ақтөбелік жоғары азаматтық ұшқыш авиацияны Кеңес Одағының екі мәрте батыры Т.Я.Бигелдинов атындағы Әуе қорғаныс күштерінің Әскери институтына ауыстыру туралы» қаулысымен құралған.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылдың 10 шілдесі № 684 қаулысы негізінде Ақтөбелік жоғары азаматтық ұшқыш авиациясы Кеңес Одағының екі мәрте батыры Т.Я.Бигелдинов атындағы Әуе қорғаныс күштерінің Әскери институтына атын ауыстырды.

Қорғаныс Министрлері Кеңесінің 2005 жылдың 30 қарашасы шешіміне сәйкес Әуе қорғаныс күштерінің Әскери институты Ұжымдық қауіпсіздік келісімі ұйымы мүше-мемлекеттерінің Қарулы Күштеріне әскери кадрларды бірігін дайындайтын оқу орындардың Тізіміне қосылған. 1998 жылдың 22 тамызында мемлекет Президенті – Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Жоғары Бас қолбасшысы авиаторлардың – бірінші офицерлер бітіруіне қатысқан. Сол уақыттан бастап әскери оқу орнының қабырғаларында 1000-нан астам офицерлер дайындалған.

1. ↑  ҚР әскери институттары.  Қазақстан Республикасының Үкіметі.
**Әуебейнетүсірімдерді бажайлау** – жер бетінің аспаннан түсірілген бейнесуреттерін зерттеу нәтижесінде сол суреттегі өңірдің ерекшеліктерін анықтау тәсілі. 

Бажайлау объектісі ретінде жекелеген бейнесуреттер, олардың ірі-ірі жүйелері және түрлі-түрлі ауқымды бейненұсқалар пайдаланылуы, ал бажайлау құралдары рөлін қарапайым стереокөзілдіріктерден бастап өте күрделі өлшем аспаптарына шейінгі аралықтағы түрлі-түрлі жабдықтар атқаруы ықтимал. 

Әуебейнетүсірімдерді бажайлау барысында қосалқы белгілер маңызды роль атқарады. Мәселен, шөлді аудандардағы грунт суларының таралу алабы өсімдіктер әлемінің сонылығымен сипатталса, жер қыртысына тән жасырын жарылымдар сипаты өзен тораптарының өзіндік ерекшеліктері тұрғысынан анықталуы мүмкін. 

Әуебейнетүсірімдерді бажайлау тәсілі әскери істерде, топография мен картографияда, геоморфология мен геологияда, инженерлік геология мен гидрогеологияда, пайдалы қазба кендерін іздестіруде, орман байлығын зерттеуде, топырақтануда, геоботаникада, тундралық жайлауларды бағалауда, теңіз жағалауларын зерттеуде т. с. с. халық шаруашылығы мен ғылымының өте маңызды салаларын тиімді түрде өркендетуде кеңінен қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4