recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Cuculus canorus canorus* + *Cercotrichas galactotes*
**ТОҒАЙБҰЛБҰЛ** (Cercotrichas galactotes) бұлбұл деуге мүлде болмайтын құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Көптеген мамандар оны сайрақ тұқымдастарға жалпы жатқызбай, сандуғаш тұқымдастарға жатқызып, қызғылтсарықүйрықты сандуғаш деп атайды. Бұл құстың кескіні мен қылығында сайрақ тұқымдастарға және сандуғаш тұқымдастарға тән дауыс бар. Бұл сандуғаш - бұлбұлдың сыртқы көрінісі өзіне тән және аталықтары мен аналықтарының реңі бірдей: тұмсығы жуандау және айқабақты еске түсіретіндей құйрығы едәуір ұзын құс, бірақ аяғы ұзын. Енді біреулер оның сыртқы көрінісін шыбжың тасшыбжыққа ұқсас деседі. Жоны - қызыл қошқыл реңкті сұрғылт қоңыр, бауыры ақ десе де болады, көзінің үстінде шаңқай ақ қасы болады. Сатыланған құйрығы ашық үш түске боялған: құйрық түбі - қызғылт қоңыр, ұштары - қара және ақ. Құйрықтың бұл ерекше реңі әсіресе көзге түседі, өйткені құс құйрығын жоғары жиі көтеріп, алабұлбұл немесе қызылтамақ бұлбұл сияқты желпуіш тәріздендіріп жайып жібереді.Ұялары сексеуілдердің діңіне немесе тамыр астына жасырын орналастырылады. Ұяны ата-енелер бірлесіп, тек аналығы мұнымен сиректеу шұғылданады. Салындыдағы 3-5 қоңыр теңбілді жасылдау түсті жұмыртқаларды аналық 11 - 13 күн басады. Балапандарды ата-енелер 2 аптаға жуық қоректендіреді. Бір жазда, сірә тек қана 1 рет балапан өргізетін тәрізді.

Таралуы
-------

Африканың солтүстігінде, Алдыңғы және Орта Азияға қоныстанған. Қазақстанда бталы шөлдерде - Каспий теңізінен Балқаш қазаншұңқырына дейін айтарлықтай кең ұялайды. Бунақденелілермен қоректенеді, шегіртке тұқымдастарды жиі жейді, олардың азықтағы үлесі 74%-ға дейін жетеді. Оның сайрағаны көбінесе сайрақтың әуенін еске түсіреді. Дегенмен аталық әуенді тездетіп орындаған кезде - сандуғаш па деп қаласың, ал әуелей ұшып сайрағанда бозторғайдың шырылына ұқсайды. Қазақстанға едәуір жайырақ - сәуірдің соңына қарай ұшып келеді. Жергілікті құстар балапандарын өргізіп те үлгерген кезде олар бүкіл мамыр бойы ұшып келумен болады.Қыстауға тамыздың ортасынан бастап, қыркүйекте ұшып кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Erythropygia galactotes*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Бұзаулық** (башқ. *Быҙаулыҡ*; орыс. *Бузулук*) — Ресейдегі өзен, Орынбор облысының батыс бөлігі арқылы ағады. Самара өзенінің сол саласы. Ұзындығы - 248 км, су алабының ауданы - 4460 км². Судың орташа жылдық ағыны - сағасында - 7,7 м³/с.

Бастауы Жалпы Сырттың солтүстік беткейінде. Ол жыртылған дала арқылы ағады. Орыс және украин ауылдары, қазақтар да тұрады. Самарамен түйіскен жерде Бұзаулық қаласы орналасқан. Бұзаулық өзенінің төменгі ағысында жоғарғы палеолит дәуірінен жататын І-Лабазий мен II-Лабазийдің тұрақтары бар.

Салалары: Грязнушка (сол), Қаранай (оң), Хомутовка (оң), Мөлөк (оң), Талянка (оң), Ташелка (сол), Ялға (оң), Безымянка (сол), Березовый (оң), Сухая Ветлянка (сол), Мокрая Ветлянка (сол), Грязнушка (сол), Грачевка (сол), Бобровка (сол), Паник (оң), Тарпан (оң).

Өзен бойындағы елді мекендер: Бұзаулық, Лабазы, Скворцовка, Петровка, Қорманай, Қандауыр, Күтіш, Михайловка, Краснояровка, Андреевка.

Гидронимнің шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, «Бұзау (өзен)» (башқұрт **бызау**, татар **босау** - «бұзау». -**лық** - аффикс) ретінде аудару керек.
**Өргіқұстар тұқымдасы** (Ploceidae) - торғайтәрізділер отрядына жататын 73 тұқымдастардың біреуі. Өргіқүс туысты құстар - дене мөлшері әр түрлі (7-100 г) және сыртқы көрінісі бойынша Африкалық шығу тегі басымырақ құстардың үлкен тобы. Дене бітімі - мығым, басы - едәуір үлкен. Тұмсығының пішіні әр түрлі - жай ғана конус пішіннен ементұмсық типтес қуатты, ұзындау пішінге дейін болады. Жабын қауырсындары - тығыз, реңі алуан түрлі - қоңыржай ендіктерде - көріксіз қорғаныш реңді, ал тропиктік тұрғындарда көрікті және қарама-қарсы реңге дейін өзгереді. Аталықтары әдетте аналықтардан аздап көркемірек болады.
Жазықтықтарда және тауларда сан алуан ландшафтарда қоныстанады. Көптеген түрлері - синантропты, яғни адаммен қатар өмір сүруге бейімделген. Әуені - әуезді шырыл. Өте қауымшыл, көбінесе шоғырланып, кейде өте үлкен шоғыр түзеді. Кейбір түрлері - полигамиялы, яғни бір аталыққа бірнеше аналықтан келеді. Енді біреулері ұяшыл масыл сипатты болады, яғни жұмыртқаларын басқа құстардың ұясына тықпалайды (көкектен айырмашылығы - олар жұмыртқаларды немесе балапандарды сыртқа лақтырмайды).
Ұялары өте түрліше болуымен ерекшеленеді. Тропиктік өргіқұстар құрғақ шөптерден үлкен қопсыған шар тәрізді, алмүрт тәрізді етіп шебер тоқиды, тіпті Африкада қауымшыл өргіқұстар ұжымдасып жатақханалы ұя салады. Дәнмен қоректенеді, дегенмен балапандарын көбінесе бунақденелілермен қоректендіреді. Көпшілігі дәнді дақылдар егісіне зиян келтіреді, сондықтан бірқатар елдерде ресми түрде ауыл шаруашылығының зиянкестері ретінде мақұлданған.
Бұл үлкен және сан алуан тұқымдас құстар 5 тұқымдас тармағына: енекешіл құстар (екі туыстың 2-3 африкалық түрі), тұлторғайлар (Африка және Сахараның оңтүстігінде: 1-5 туыстан 8-9 түр), қунақ өргіқұстар (Африка, Оңтүстік Шығыс Азия, Австралия және мүхиттар; 15-35 туыстан 107-115 түр), танымал өргіқұстар (Африка және Мадагаскар, Азияның оңтүстігіне 5-6 түр ғана енеді; 10-16 туыстан 92-103 түр), танымал торғайлар (Африка, Еуразия; 9- 10 туыстан 38-42 түр) тұқымдас тармақтарына бөлінеді. Қазақстанда тек қана танымал торғайлар тұқымдас тармақ өкілдері - 3 туыстан, 7 түр: торғайлар, тас торғайлар және қар қунақтар кездеседі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
Кунианг Киш
**Кунианг Киш** - Пәкістанның Қарақорым тауындағы Гиспар Музтаг тау қырқасы биік шыңдарының екіншісі болып табылады.
Кунианг - Қарақорымның негізгі мұздықтарының бірі. Кунианг Киш Гиспар муздығының сол жағында, Гиспар Музтагтың дәл ортасында орналасқан.
Тауға альпинистер үш рет сәтті көтерілген болатын. Кунианг Киш — тегіс, биік, күрделі шың.
Кунианг Киштің биіктігі 7823 м-ді құрайды. Ол әлемдегі ең биік таулардың арасында 21-ші орынды иемденген.
Бұл - Кунианг мүздығының оңтүстігіндегі ең биік шың. Ал мұздықтың солтүстік жағында Дистагил Кап орналасқан.
Таудың географиялық координаталары: 36 ° 12’ 19" С, 75 ° 12’28" Ш.
Аталған тау Дистагил Сардан бастау алады.
Кунианг Кишқа алғаш рөт 1971 жылы Анджей Завада бастаған поляк тобы көтерілген еді.
Кунианг Кишқа шығуға 1962 жылы талпыныс жасалынған болатын. Бірақ кенеттен болған қар көшкінінің кесірінен өкі альпинист қаза тапты. Осы себептен шыңға көтерілу мақсаты іске аспады.
Келесі талпыныс
1965 жылы жасалынды. Бірақ бұл жолы да 7200 м биіктіктегі тау тізбегі опырылып кетіп, тағы да бір альпинистің қаза болуымен аяқталды.
Кунианг Киш тауының биіктігі аймақтағы жөр бедерінен жоғары. Ол Кунианг мұздығында орналасқан оңтүстік базалық лагерьден 4000 м биіктікте тұр.Тау Кунаянг Кхиш, Кунианг Киш жәнө Кхианг Киш деген түрлі атаулармен аталады.
Кунианг Киш тауының дөңестігі 1765 м-ді құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек"
**Нүкте** — координаттары бар, бірақ өлшемі, массасы, бағыты жоқ, ешқандай геометриялық немесе физикалық қасиеті жоқ кеңістіктегі абстракт нәрсе.
Математика мен физикадағы іргелі ұғымдардың бірі. Нүкте – геометриядағы негізгі ұғымдардың бірі. Геометрияның жүйелі түрде баяндалуында бастапқы ұғымдардың бірі ретінде қабылданады. Қазіргі математикада түрлі кеңістікті құрастыратын табиғаты әр түрлі элементтерді нүкте деп атайды (мыс. n-өлшемді евклидтік кеңістіктегі нүкте деп n саннан тұратын реттелген жиынтықты айтады). Математиканың көптеген салаларында арнайы аттары бар нүктелер кездеседі. Мысалы, геометрияда қисық сызықтың ерекше нүктелері, екі есе ерекше нүктелер, оқшауланған нүкте, иілу нүктесі, жанау нүктесі, бұрыштық нүкте, математика талдауда дифференциал теңдеулер шешулерінің ерекше нүктелері, аналитикалық функциялардың ерекше нүктелері, ал жиындар теориясында жиынның қасиетін сипаттайтын шектік, шекаралық, тығыздық нүктелері зерттеледі.

Еуклидтық геометриядағы нүкте
-----------------------------

*Нүкте* - геометрияның іргелі ұғымдарының бірі, сондықтан оның анықтамасы жоқ.

Дереккөздер
-----------
**Бүркітбай Ғелманұлы Аяған** (20.11.1954 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Ақтас ауылы) – тарихшы, тарих ғылымдарының докторы (1996 жылы), профессор, Қазақстан Республикасының Ұлттық Кеңесінің мүшесі, Қазақ Білім академиясының академигі (2006 жылы). 

  

1979 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1979 – 90 жылдары Қазақ педагогикалық институтында комсомол ұйымының хатшысы, оқытушы, 1990 жылы Қазақ КСРі Жоғарғы білім министрігінде жетекші ғылыми қызметкер, 1990 – 96 жылдары Президент әкімшілік мен Министр Каб-нің баспасөз қызметінің кеңесшісі, сектор меңгерушісі, ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарды. 1996 – 98 жылдары Қазақ заң университеттінің сыртқы байланыстар орталығының директоры, 1998 – 2003 жылдары Алматы қалалық ақпарат пен қоғамдық келісім басқармасының бастығы болды. 2003-2009 жылдары "Қазақ энциклопедиясының" бас директоры міндетін атқарған.[1]

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстан Республикасының қазіргі заманғы (қоғамның әлеуметтік құрылымының эволюциясы, саяси өзгерістер, халықтың демографиялық құрылымындағы өзгерістер) тарихи мәселелерін зерттеуге арналған. "Қазақстан мемлекеті: қоғамдық жүйелердің эволюциясы" (1994 жылы), "Кеңестік социализмнің шарықтау шегі мен батуы. Қазақстан полигоны" (1999 жылы), "Қызылдар мен қаралар", т.б. кітаптардың, көптеген ғылыми мақалалардың авторы. Мектеп оқушылары мен жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулықтарды жазуға қатысты (жалпы білім беретін орта мектептің 11 сыныбына арналған "Қазақстан тарихы" (1993 жылы), 9 сыныпқа арналған "Қазіргі заманғы Қазақстан тарихы" (2005 жылы), жоғары оқу орындарына арналған "Социология негіздері" (1993 жылы) оқулықтары, т.б.). Жапонияда, Түркия, Ресей, Германия мен Малайзияда болған ғылыми симпозиумдарға қатысқан. Баспа және полиграфия ісінің қайраткері, "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығы", "Ерен еңбегі үшін" медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Нүкетай Мышбаева** (9 наурыз 1936 жылы Алматы облысы Райымбек ауданында туған) – актриса, әнші (меццо-сопрано). Қазақстанның халық артисі (1991). Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1976). Парасат орденінің иегері (2010). Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.

Жалпы мәліметтер
----------------

1959 ж. Алматы мемлекеттік өнер институтының (*қазіргі Алматы мемлекеттік консерваториясы*) актерлік факултетін бітірген. 1960 жылдан Қазақтың мемлекеттік академиялық драма театрының актрисасы. Айсұлу (*Қ.Шаңғытбаев, Қ.Байсейітов, "Беу, қыздар-ай"* ), Айбала (*Ә.Тәжібаев, "Той боларда"* ), Марфуға ( *Қ.Мұхамеджанов, "Құдағи келіпті"* ), т.б. рөлдерді орындап, өнер жолын комедия бейнелерді жасаудан бастаған жас актриса Әлиман (*Ш.Айтматов, "Ана-Жер ана"* ), Майра (*Ә.Тәжібаев, "Майра"* ) рөлдерін орындап, өзінің драммалық, трагедиялық, әншілік қасиеттерімен көпшілікке танылды. Ақбала (*Ә.Нұрпейісов, "Қан мен тер"* ), Меңсұлу (*Ш.Құсайынов, "Алдар көсе"* ), Жүзтайлақ, Қарлығаш, Ақбала (*М.Әуезов, "Түнгі сарын", "Абай", "Қаракөз"* ), Бекей (*Айтматов, "Ақ кеме"* ), ұалия (*Т.Ахтанов, "Күтпеген кездесу"* ), Ажар ( *С.Жүнісов, "Ажар мен ажал"* ), Хатшы әйел, өрқия ( *А.Сүлейменов, "Төрт тақта – жайнамаз", "Қыздай жесір – штат қысқарту"* ), т.б. рөлдері Нүкетай Мышбаеваның ғана емес, қазақ ұлттық сахна өнерінің өсіп-ілгерілеу жолындағы елеулі кезеңдер. 1976 жылдан киноға түскен, көп бөлімді "Қымызхана" телеспектаклінде Теңгетай рөлін, сондай-ақ халық әндері мен осы заман композиторлары әндерінің орындаушысы ретінде танымал.

Марапаттары
-----------

* "Қазақ КСРның еңбек сіңірген артисі"
* 1991 жылы "Қазақстанның Халық әртісі" құрметті атақтары берілді.
* 2004 жылы ҚР мемлекеттік степендиясының иегері.
* 2010 жылы ҚР президентнің жарлығымен "Парасат" орденімен марапатталды.
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" меджальімен марапатталды.
* 2016 жылы ҚР тұңғыш президенті - Елбасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Бүркеншік**, никандра (лат. *Nicandra*) – алқалар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. 

  

Қазақстанда шөлді, таулы аймақтардың бау-бақша, жүзімдіктердің арасында, жол бойларында арамшөп ретінде өсетін 1 түрі – қызылқұлақ Б. (N. physaloіdes) бар. Биікт. 30 – 130 см. Сабағы тік, жапырақтары дөңгелек, ұзынша. Тостағанша жапырақтары бес бөлікке бөлінген, жемістенгенде үлкейеді. Күлтесі ақ түсті. Аталығы аналығынан едәуір қысқа. Шілде – қыркүйекте гүлдеп, тамыздан бастап жемістенеді. Улы, дәрілік өсімдік. Әсемдік өсімдік ретінде мәдени түрде өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Кирибати қалалары** (ағылш. *Cities in Kiribati*) — Кирибати елінің ең ірі елді мекендерінің тізімі. *World Gazeteer* ғаламтор-сайтының деректері бойынша, Кирибатида халық саны 1500 адамнан асатын 10 қала бар.

Кирибати қалаларының тізімі
---------------------------

Кирибати қалалары

|  |
| --- |
| **Кирибати қалалары** |
| **№** | **Қала** | **Халық саны** |
| **Халық санағы 2000 жыл** | **2010 жылдың бағасы** |
| 1. | Южная Тарава | 36 717 | 47 946 |
| 2. | Табурао | ж/к | 4 321 |
| 3. | Бонрики | ж/к | 4 005 |
| 4. | Буарики | ж/к | 3 313 |
| 5. | Темарая | ж/к | 3 031 |
| 6. | Бутаритари | ж/к | 2 658 |
| 7. | Утироа | ж/к | 2 482 |
| 8. | Табукиниберу | ж/к | 2 139 |
| 9. | Раваннави | ж/к | 1 988 |
| 10. | Табангетуа | ж/к | 1 558 |

Аңғартпалар
-----------



1 2 Kiribati:largest cities and towns and statistics of their population (ағылш.). Тексерілген 7 маусым 2011. Архивировано из первоисточника 2 тамыз 2012.

Сілтемелер
----------

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Кирибати карталары**
**Тоған жарқанаты** - тегістүмсықты жарқанаттар тұқымдасының орташа денелі өкілі (денесінің ұзындығы 5-7 см, салмағы 15-22 г). Орманды даланы мекендейді, одан өзен аңғарлары арқылы далаға, тіпті шөлді аймаққа өтеді. Су қоймасы жоқ жерлерден қашқақтайды. Бұл түнгі жануар үшін күндізгі баспана - тұрғын үй шатырлары, т.б. Қараңғы түсісімен жақын маңдағы су қоймаларына жемтігін аулауға ұшады, су бетіндегі ірі түнгі көбелектерді ұстайды. Бірнеше оңдаған мыңдаған жарқанаттар бірге тіршілік ететін топтағы әрбір аналық маусымда бір ұрпақ дүниеге әкеледі. Осы пайдалы, түнгі жануарлар - көбіне ешқандай себепсіз қыратын адамдардан қорғауды қажет етеді.

Дереккөздер
-----------
**Кассим Абдалла Мфойхая** (фр. ; 9 сәуір 1987 жыл, Марсель) — коморлық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Абдалла Марсель қаласында дүниеге келген. 2007 жылы "Мариньян" әуесқой клубында карьерасын бастады. 2009 жылы "Седан" клубына ауысты.

2012 жылы 31 тамызда "Олимпик Марсель" клубымен келісім шарт жасасты. Екі күннен соң "Ренн" клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

2014 жылы қаңтарда алаңға жиі шыға алмағанына көңілі толмаған Абдалла клубтан кетіп, "Эвиан" командасына ауысты. Маусым соңында "Эвиан" екінші дивизионға түсіп қалды да, Абдалла еркін агент ретінде "Аяччоға" кетті.

### Құрама

2007 жылдан бері Коморлар құрамасының ойыншысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

*
Нүктелі қаңқызы 
Кокцинеллидтердің ерекше трибасының өкілі , өсімдік қоректі кенелермен қоректенуге бейімделген. Осы зиянкестердің санын бірден - бір негізгі реттеуші болып табылады. Түр Еуропа , Сібір , Орта Азия , Қазақстанда кең таралған , бірақ оның жекелеген популяциялары жоғалып кету қаупінде тұр. Негізінен егіншілікпен айналысатын аудандарда тіршілік етеді , бақтарда және егістіктерде , сонымен қатар таулы жемісті ормандарда ағаштарда да , шөптесін өсімдіктерде де кездеседі. Қазіргі уақытта еліміздің оңтүстік аудандарындағы бақтар мен егістіктерді химиялық өңдеулер жүргізуіне байланысты , таралу аймағының жекелеген бөліктерінде жоғалып кету қаупін тудырып отыр. Түрді сақтау үшін лабораториялық жағдайда өсіру және таралу аймақ аралық жерсіндірулер жүргізу керек. Жекелеген популяцияларды қалпына келтіру үшін сұрыпталған улы химикаттарды пайдалану олардың мөлшерін азайту немесе химиялық өңдеулерді мүлдем тоқтату керек.
**Бүркітбай Тұяқбайұлы** (1906, Қытай, Алтай аймағы - 1944, Алтай, Сарсүмбе) - Шыңжаңдағы Алтай қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысына (1940-44) қатысқан халық батыры. Абақ Керей тайпасының Қарақас руынан шыққан.

Бүркітбай өлкедегі Қытай үстемдігіне қарсы алғаш бас көтерген 40 жігіттің қатарында болды (1940, ақпан). 1943 жылы қыркүйекте көтеріліс басшыларының құпия хатын Төменгі Алтайдағы беделді азаматтарға алып бара жатқан жолда гоминьданшылардың қолына түсіп, кейін ату жазасына кесілді.

Бүркітбайдың туған жерге, еркіндік пен теңдікке арналған «Ой, Fайша» әні Алтай қазақтарының арасында кең таралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ШАҚАНТАЙ ШЕЖІРЕСІ( төртінші басылым ) | Kerey.kz/Керей.кз. Тексерілді, 16 қараша 2020.
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
Елена Валериевна Плаксина (ру. 1982) - орыс әртісі. Елена Плаксина 1982 жылдың 22 маусымының Дрезденде туды.

2005 жылда бітіп РАТИ (А. В. Бородина) ара дипломдық қойылымдарда Лулы рөлдерін в "үш сандуғашқа орындады, 17" үй Д. Добричанина, Жанины ара К. Гольдони "қызық уақиғасында", Дунянің Бабуринамен ара "ол Галич А. Таймыр" шақырт-, Ксения Қанаева демалыс Кондратьев В. жарала-". Баяғы жылдан "замандас" деген театрда жұмыс істейді. Белгілі рөлдердің арасында а ер төлеуге керекке деген фильмде Валя, Мәскеуге және кездестір- оның бұрынғы әйелін жәмпейге деген кел- из провинциядан деген қыз болды, кеңінен атақ-даңқты оған жас қыздың Леонидтың Брежнев рөлі - Галинаның ара режиссердің Виталийдың Павлов ғұмырнаманың телесериалында - "Галина" әкеліпті.

Дереккөздер
-----------

1. "\_Елена\_Валерьевна"
**Макговерн Джордж Стенли** (McGovern, George S(tanley)) (АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатының, Эйвонда; жылы 1922 жылы 19 шілдеде туған), американың саяси қайраткері..

Солтүстік-батыс университетінде тарих ғылымдарының докторы ғылыми атағын қорғап, Оңтүстік Дакот университетіндегі Уэлиан Дакот университетінде сабақ берген. 1948 жылдан бастап демократиялық партияда белсенді болып, АҚШ-та қажеттілікке байланысты әлемдегі аштыққа қарсы дәріс тыңдауға қатысып, АҚШ-да палата өкілі және сенат өкілі ретінде сайлауға түседі (1957-61).

Ветнам соғысында АҚШ-ның алдыңғы қатарлы қарсыласы ретінде қатысқан. 1972 жылы демократиялық париядан президенттікке кандидат болып, бірақ сайлауда Ричард Никсоннан үлкен жеңіліс тауып, қол үзген. 1974 жылы сенатқа сайланып, бірақ 1980 жылы орынынан түскен. Сонан соң белгілі либерал қозғалысының қайраткері ретінде қалып, нәтижесінде оқытушы болып, лекция оқып, жазушылық іспен айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Бүргелі бақажапырақ** - Бір жылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 40 см-ге дейін. Сабағы күшті бұтақталған, тамырсабағы үлкен емес, үршық тәрізді болады. Жапырақтары ұзынша, түк басқан, қарама-қарсы орналасқан, жиектері бүтін. Гүлдері үсақ, масақ тәрізді гүлшоғырын құрады. Жемісі эллипс тәрізді, қостұқымды қорапша.

Таралуы
-------

Шығыс Закавказьеде, Түркменияда өседі. Қазақстанда кездеспейді. Таудың етегінде өседі.

Дайындалуы
----------

Бүргелі бақажапырақ шөбін өсімдік гүлдеген кезде жинайды, орып алады да, жинап кейінгі 24 сағаттың ішінде зауытқа жібереді. Ұрықтарын жеміс піскенде жинайды. Шөбін орып алады да, кептіріп, бастырады.
Шикізаттың сапалық көрсеткіштері:

Шөбі
----

Өсімдіктің жер үсті бөліктері бұтақталған, жапырақталған, мамық басқан ұзындығы әртүрлі сабақтардан тұрады. Жапырақтарының ұзындығы 7 см-ге дейін, жиектері бүтін, қарама-қарсы орналасқан, ұзынша келген, гүлдері үсақ. Шөптің түсі сұрғылт-жасыл. Иісі жоқ, дәмі сәл ашылау.
Ылгалдығы 70%-дан кем болмау керек. Табиғи түсін өзгерткен шөптің бөліктері 5%-дан артпау керек. Органикалық қоспарлары 2%-дан артпау керек. Минералдық қоспарлар 1%-дан артпау керек.

Дәндері
-------

Дәндері ұзынша-сопақтау, қайықша тәріздес, ішіне қарай қайырылған. Бір жағы дәңес, екінші жағы ойық. Дәндер жылтыраған, тегіс. Ұзындығы 1,7-2,3 мм, ені 0,6-1,5 мм. Иісі, дәмі жоқ.

Химиялық құрамы
---------------

Шөбінде шырышты заттар, терпеноидтар мен флавоноидтар, иілік заттар бар.
Дәндерінде шырышты заттар, гликозид аукубин, белоктар, майлар бар.

Қолданылуы
----------

Шөбінде бақажанырақ сөлін алады. Бұл сол антацидті гастриттерде, созылмалы колиттерде қолданылады.
Дәндерінің тұндырмасы іш айдайтын препарат ретінде және колиттерде бүркен қаптайтын препарат ретінде қолданылады.
### Өмірбаяны

Макаров Петр Михайлович (1927ж. - ), Ұлы Отан соғысының ардагері.Макаров Петр Михайлович 1927 жылы 27 қыркүйекте Шығыс Өазақстан облысы Шемонаиха ауданының Авдеевка ауылында дүниеге келген. Ол Попереченский бастауыш мектебінде 4 сынып, Шемонаихалық сегіз жылдық мектепте 5 сынып бітірген. Еңбек жолын 1939 жылы «Серп и Молот» колхозында әр түрлі жұмыстан бастаған.1944 жылы Оңтүстік Уралдық әскери округінде Алкино станциясында 30 атқыштарды үйрету полкіне әскерге шақырылып, онда 1945 жылдың мамыр айына дейін болған.Содан Жопонмен болған соғыста 1 Дальневосточный ұрысында 136 атқыштар полкінде 1132В ұ/бөліміне қатысқан. Мулин, Мудозьян, Харбин қалаларын жаудан босатқан. Соғыстан кейін Приморский өңіріндегі Сергеевка а.бөлім батальоніне жіберілген. Онда ол телеграф - морзист ілімін оқыған. Оқып бітірген соң байланыс корпусы штабында қызмет атқарған.1951 жылы үйіне қайтып Попереченский ауылдық кеңеске хатшы болып орналасқан. 1987 жылы зейнетке шыққанша әр түрлі қызметтер атқарған. II қатарлы Ұлы Отан соғысы орденімен, «Жопон түбіндегі жеңісі үшін», Совет Одағы Г.К.Жуков Маршалымен, «Еңбек ері», мерейтойлық медальдармен марапатталған. Қазір Шемонаиха ауданының Медведка ауылында тұрып жатыр.

#### Дерекөздері

 Мұрағатталған 3 қарашаның 2014 жылы.
Сурет:Middle labaka.jpg
**Лабак кесенесі** - Ұлытау ауданы Малшыбай ауылының оңтүстік шығысқа қарай 20 км қашықтықта орналасқан. Республикалық маңызы бар сәулет ескерткіші болып есептеледі. Автор, құрылысшы, тапсырыс беруші, құрылу тарихы белгісіз. 1975 жылы жазда ҚазССР Мәдениет министрлігінің экспедициясы зерттеген. (М.Маманбаев, М.Нұрқабаев, М.Сембин). Кесене бір камералы порталды-күмбезді құрылыс.Порталды қуыстың қабырғаларында өсімдіктен жасалған бояумен араб әріптерімен жазылған жазуы және оюы бар екі шаршы кірпіш бар. Эпиграфика нашар сақталған. Солтүстік, батыс және шығыс қасбеті «шырша» бейнесінде қаланған кірпіштермен безендірілген. Кіре беріс ойық шошақ пішінді. Кесене дымқыл кірпіштерден салынған және күйдірілген кірпіштермен қапталған. Жоспардағы өлшемдері: сыртқы периметр бойынша - 7,25х8,24 м. Қабырғаларының қалыңдығы – 90 см шамасында. Биіктігі - 6,44 м. XIX ғасырдағы Орталық Қазақстандағы үздік үлгілердің бірі.

Дереккөздер
-----------

1. Мұрағатталған 25 наурыздың 2014 жылы.
2. Сембин М.К.. Отчет о работе Центрально-Казахстанской экспедиции - 75. (Джезказганская область), 1975, Архив НИПМ.
Жарғаққанаттылардың арасында дернәсілдері басқа жәндіктердің денесінде паразиттік тіршілік ететін көптеген түрлері бар. Солардың ішіндегі өте әйгілісі- шаншарлар.

Шаншардың аналығы капуста, ақкөбелегінің жұлдызқұртын іздеп тауып, оған атша мініп алады. Бұдан соң шаншар құрсағының ұшындағы жіңішке ұзын өскінін-жұмыртқа салғышын жұлдызқұрттың терісіне шаншып алады, оның денесіне жұмыртқа салады. 

Жұмыртқадан шыққан дернәсілдер жұлдызқұрттың ұлпасымен қоректенеді. Шаншардың дернәсілі белгілі дәрежеге дейін өскен соң жұлдызқұрттың терісін тесіп, сыртқа шығады. Бұл кезде жұлдызқұрт өліп қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Зоология, 6-7, (1986),97 б, 7-2481
**Кунашев Өтеміс Исмақұлы** - 1930 жылы қазіргі Атырау облысы Теңіз ауданына қарасты "Қызыл ту" ауылында туған. 1962 жылы Алматыдағы С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін бітірген. 1980 жылы республикалық "Қайнар" баспасына қызметке келіп, "Саржайлау", "Ақ бидай", "Білім" редакцияларында жемісті еңбек етті .

Осы уақыттар ішінде авторлармен, рецензия жасаушылармен, әдеби хатшылармен тығыз байланыс орнатып, әлеуметтік тапсырмалар бойында шыгарылатын басылымдардың, әсіресе анықтамалық-сөздіктердің сапасын жақсартуға айтарлықтай үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Шаншар Бұлбұлұлы** (16 - 17 ғ.) - қоғам қайраткері. Өз заманында қазақ хандығының нығаюына, ұлттың бірлігіне өлшеусіз қызмет еткен тұлға «Шаншар абыз» атанған.

Ол Арғын тайпасының «бес Мейрам» тобына жататын Қаракесек руынан тарайды. Шежіреде оның ата-тегі төмендегі ретпен тарайды: Қаракесек — Ақша — Бошан — Таз — Бұлбұл — Шаншар. Шаншар — қазақ тарихында жарқын із қалдырған тұлғалар — Келдібек, Бертіс, Қаз дауысты Қазыбек, Бекболат, Алшынбай, Еспенбет тәрізді билер мен бектердін, Тәттімбет, Мәди, Айтбай, Балта, Ғаббас тәрізді өнерпаздардың түп атасы. Бұл жайлы Ш. Уәлихановтың, А. Құнанбаевтың, Ш. Құдайбердиевтің, Ә. Бөкейхановтың, Ахмет Байтұрсынұлының, М.Әуезовтің, С. Мұқановтың т. б. шығармаларында жазылған.

Есім және Жәңгір хандар билік құрған 17 ғасырдың алғашқы жартысында Орта жүздің төбе биі болған Шаншар қазақ хандығының бір орталыққа бағынған біртұтас мемлекетке айналдыру жолында күресті. Сөйтіп, қазіргі Оңтүстік Қазақстан, Ташкент облыстарының жері Есім хан дәуірінде Қазақ ордасының құрамына енгізілуіне септігін тигізді. Есім хан Әлібек (Ұлы жүз), Шаншар (Орта жүз) және Жидебай (Кіші жүз) билердің қатысуымен заңдар жинағын шығарды. «Есім салған ескі жол» атанған оған қазақтың тұрмыс дәстүрі мен салт-санасын реттейтін талап және тәртіп баптары енді.

Қазақ хандығыньң ішкі және сыртқы жауларына қарсы күрестегі өлшеусіз еңбегі мен жеке басының ерлігі, шешендік-билік қасиетіне кермет белгісі ретінде Есім хан оған биліктен тайған Тұрсын ханның үш қызын — Айбике, Нұрбике, Қызданбикені берген. Кеңес дәуіріне дейін олардың әрқайсысы бір-бір болыс ел болып отырса, ұрпақтары әлі де Айбике — Шаншар, Нұрбике — Шаншар, Қызданбике — Шаншар тұқымымыз дейді. Шаншар Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Йасауи кесенесіне жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Вакцинация
**Егу, вакцинация** – адам организміне вакцина немесе арнайы тәсілмен дайындалған антигендік қасиеті бар заттарды енгізу арқылы белгілі бір жұқпалы аурудан алдын ала сақтандыру үшін қолданылатын әдіс.

Тарихи шолу
-----------

Бұл термин алғашында нағыз шешектен сақтану үшін қолданылды. Жұқпалы ауруларға қарсы тірі қоздырғыштардан дайындалған вакцина қолдану тәсілі ерте заманнан бері белгілі. Мысалы, Қытайда біздің заманымыздан бұрынғы 11 ғасырда дені сау адамдардың танауына шешекпен науқастанған адамның іріңді қабыршағын салатын болған. Үндістанда теріні сызаттап, сол жерге шешек қабыршағын ысқылаған, Грузияда шешек іріңі жұқтырылған инемен теріні шаншып егетін болған. Еуропада мұндай әдісті 17 ғасырдың аяғына дейін қолданып келген. Бірақ егудің мұндай әдісі ауыр асқынулармен аяқталып, кейде өлімге де әкелген, ал егілген адам айналасындағыларға жұқтырушы болған. 1796 ж. ағылшын дәрігері Эдуард Дженнер шешекке қарсы вакцина тапқанын жариялады.

Түрлері
-------

Жұқпалы ауруларға қарсы егудің бірнеше түрі бар: 

1. міндетті егу – балаларға (туберкулез, қызылша, күл, сіреспе, көкжөтел, гепатит, т.б. ауруларға қарсы), нәрестелі бола алатын әйелдер және қыздарға қызамыққа қарсы;
2. жоспарлы-кәсіби егу – мал шаруашылығымен айналысатын немесе олардың өнімін өңдейтін адамдарға күйдіргіге қарсы;
3. эпидемиялық көрсеткіш бойынша егу – нақты аймақтағы тұрғындар арасында індет қаупі төнген кезде жүргізіледі. Егу көбінесе инфекциялық тәсілмен (тері астына, бұлшық етке) атқарылады.

Қазіргі кезде алдын ала егудің нәтижесінде көптеген жұқпалы аурулар (мысалы, шешек) жойылды. Бірақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметіне сүйенсек, жылына 500 млн. адам жұқпалы ауруға шалдықса, оның 400 млн-дайы егілмегендер екені анықталып отыр (2007). Сондықтан әр түрлі жұқпалы ауруларға қарсы күресте егудің маңызы зор екеніне ешбір күмән келтірілмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
3. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Макдональд Дуайт** (Macdonald, Dwight) (1906жылы 24 наурыз Нью-Йорк –1982ж. 19 желтоқсан, сонда), америкалық жазушы және киносыншы. .

Йель университетін бітірген, Екінші жүниежүзілік соғыс кезінде А.Жид, А.Камю және Марианна Мур сияқты автролардың шығармаларын жариялауымен Саясат журналының негізін қалаған. Алдыңғы қатардағы байыпты киносыншы ретінде Нью-Йоркер (1951-71) журналының штаттағы жазушысы болады және Эсквайр журналына арналған фильмдерді қарап шықты (1960-66). 

Саясатқа сталиндік кезеңнен Троцкиз кезеңіне шейін араласты, сонан соң анархизмнен патефизмаға шейін араласты, Вьетнамдағы соғыс кезеңінде жастарды шақыруға қарсылық білдірді. Оның ең атақты эссе жинағы – Шын мәніндегі Америкаға қарсылық (1963) деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Шаньдун** - Қытайдың шығысындағы түбек. Сары теңізге 350 км сұғына еніп жатыр. Жағалауы жарлы, жақпар тасты; шығанақ қойнаулармен қатты тілімделген. Жағалау өңірінде көптеген аралдар бар. Солтүстік-батыс жағалауы аласа, түйетайлы. жер бедері негізінен төбелі, аласа таулы (Шаньдун тауы, 923 м). Жоталар аралығы мен жағалау өңірінде шағын жазықтар кездеседі. Алтын, графит, тас көмір кен орындары бар. Халық жиі қоныстанған. Бидай, жер жаңғағы, жеміс түрлері өсіріледі. Таулы аудандарда мал шаруашылығы дамыған. Теңізден балық ауланып, тұз өндіріледі. Циндао, Яньтай порттары бар.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Азия және Тынық мхитыелдерінің ақпараттық агенттіктер ұйымы** (ОАНА) (Organication of Asia - Pacific News Agencies OANA) - 20 елдін 25 ақпарат агенттіктерін біріктіретін ұйым: АА (Түркия), Антара (Индонезия), АПП (Пәкістан), Бахтар (Ауғанстан), Бернама (Малайзия), БСС (Бангладеш), ВИА (СРВ), Истерн Ньюс Эйдженси (Бангладеш), ИРНА (Иран), Ренхап (Оңтүстік Корея), Киодо Цусин (Жапония), КПЛ (ЛХДР), Ланкапуват (Шри-Ланка), МОНЦАМЭ (МХР), ПНА (Филиппин), ППИ (Пәкістан), ПТИ (Үндістан), РСС (Непал), Самачар Бхарати (Үндістан), Синьхуа (ҚХР), ИТАР-ТАСС (Ресей), ТНА (Тайланд), Хиндустан Самачар (Үндістан), ЦТАК (КХДР), ЮНИ (Үндістан).. 

1961 жылы Бангкокта Азия елдерінің баспасөз конференциясында ЮНЕСКО-ның шешімімен (Organication of Asia Pacific News Agencies OANA) Азия елдерінің баспасөз агенттіктерінің ұйымы деген атпен құрылды. 1981 жылы Куала-Лумпурда ЮНЕСКО-ның тікелей қатысуымен ОАНА-ның Бас ассамблеясында қайта құрылды. Оның құрамы кеңейтіліп (көптеген жаңа мүшелері социалистік елдердің агенттіктері болды), ОАНА-ның Жарғысына өзгертулер енгізілді. Азия елдері мен Тынық мұхиты елдерімен 1982 жылы каңтарында қызметін бастаған АНН (Asia Pacific News Agencies ANN) ақпарат агенттігі ұйымы деп өзгертілді (қысқартылған түрі сақталынды). Жарғыға сәйкес, ОАНА мақсаты Азия елдері мен Тынық мұхиты елдерінің арасында ақпарат алмастыруды жеңілдету және кенейту, дамыған және дамушы мемлекеттермен ақпарат алмастыру, аштықты, қайыршылықты, жұмыссыздықты және ауруды жою, даму мәселелеріне, бейбітшілік үшін және халықтар арасындағы түсіністік, ұлтшылдыққа, отаршылыққа қарсы күрес түрлеріне байланысты ақпараттарға ерекше мән беру. ЮНЕСКО-да кеңесшілік дәрежесі бар ("В" категориясы). Жоғарғы ұйымы 3 жылда бір рет шақырылатын Бас ассамблеясы. Атқарушы ұйым үш вице-президенттен және 5 мүшеден тұратын және Бас ассамблеяда 3 жылға сайланған президенттен тұратын Атқарушы комитет болып табылады. ОАНА-ның қызметіне Атқарушы комитет бекіткен Техникалық топ бақылау жүргізеді. Топқа ірі және техникалық жағынан белді агенттік өкілдері енеді. 1981 жылы ИТАР-ТАСС ОАНА-ның Техникалық тобына мүше болып табылады. Күнделікті жұмысты президенттің және ОАНА-ның секретариатының басшылығымен Секретариат атқарады. ОАНА-ның штаб-пәтері Бас ассамблея өткізілетін жерлерде кезекпен орналасады (1987 жылы желтоқсанына дейін Делиде, Үндістан).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Азия және Африка елдері жазушыларының конференциялары** — екі құрлық елдері жазушыларының халықаралық әдеби жиыны. 1956 жылы 23-28 желтоқсанда Делиде өткен Үндістан жазушылары мен Азия елдері жазушыларының конференциясында Кеңес делегациясы Азия және Африка елдері жазушыларының конференциясын өткізіп тұруды ұсынды. Азия мен Африка елдері жазушыларының 1-конференциясы 1958 жылы 7—13 қазанда Ташкентте өтті. Бұл конференцияға Азия мен Африканың 37 елінен, Еуропа мен Американың 13 мемлекетінен әдебиетшілер қатынасты. Форумда делегаттар бейбітшілік, ұлттық тәуелсіздік, халықтар ынтымағы мен прогресс үшін екі құрлық жазушыларының рөлі мен міндеттері жайында мәселе көтеріп, пікір алысты. Азия мен Африка елдері жазушыларымен байланыс жөніндегі Кеңес комитетінің алғашқы төрағасы болып Зүлфия Исраилова, орынбасарларының бірі болып Ғабит Мүсірепов сайланды. Комиеттің негізгі міндеті қос құрлық жазушыларымен байланысты нығайтуға, Азия мен Африка жазушылары қозғалысын жандандыруға бағытталды. 2-конференция 1962 жылы 12-16 ақпанда Каирде өтті. Оған Азияның 31 елінен 95 делегат, Африканың 22 мемлекетінен 91 өкіл, барлығы 53 елден 186 жазушы қатынасты. 3-конференция 1967 жылы 25-30 наурызда Бейрутта өтті. Бейрут конференциясына Шығыстың 47 елінен 150, Еуропа мен Американың 10 мемлекетінен 15 жазушы қатынасты. Азия және Африка жазушыларының Ассоциациясын құру жөнінде, Халықаралық "Лотос" сыйлығын белгілеу туралы шешім қабылданды. 1970 жылы 17-20 қарашада Делиде өткен 4-конференцияға Шығыстың 33 және Еуропаның 7 елінен делегаттар мен бақылаушылар, Қазақстаннан Ғабит Мүсірепов, Ә.Шәріпов, Ә.Әлімжанов тағы басқалар қатысты.
Азия мен Африка елдері жазушыларының Алматыда 1973 жылы 4-9 желтоқсанда өткен 5-конференциясы қос құрлық жазушыларының қозғалысындағы жаңа кезең болды. Оның жұмысына әлемнің 69 елінен 219 әдебиетші мен қоғам қайраткері қатынасты. Олардың 189-ы Азия мен Африканың 55 мемлекетінен келді. Конференцияға қатысқан Қазақстан делегаттары (Ғабит Мүсірепов, Әнуар Әлімжанов, Олжас Сүлейменов т.б.) қазақ жазушыларынан "Лотос" сыйлығын Әнуар Әлімжанов алды. Азия мен Африка елдері жазушылары Шығыс халықтарының ұлы ғалымы, гуманист және ойшыл Әбу-Насыр әл-Фарабидің туғанына 1100 жыл толуына арналған бірлескен жиын өткізді. Алматы конференциясы Азия мен Африка елдері ақындарының Ереванда өткен симпозиумына ұласты. 6-конференция Анголаның астанасы Луандада 1974 жылы 26 маусым — 1 шілде аралығында өтті. Конференцияға Азия мен Африканың 32 елінен 54 делегат және Еуропадағы мемлекеттерден, Кубадан, Батыс Еуропа, Солтүстік және Латын Америкасы елдерінен көптеген бақылаушылар, халықаралық ұйымдардың өкілдері қатынасты. Конференцияда жаңа жарғы қабылданды. 7-конференция — Ташкентте (1983), 8-конференция Тунисте (21— 25.10.1988) өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Милуоки** - Америка Құрама Штаттарының солтүстігінде орналасқан қала, Висконсин штатының әкімшілік орталығы. Мичиган көлінің жағасындағы порт. 592 мың халқы бар қала (2018 ж.) Қала саны бойынша Висконсинде бірінші орында, ал АҚШ-та 31-ші орында.[1]

Тарихы
------

Мичиганның батыс жағалауында үнді тайпалары Фокс, Маскутен, Потаватоми және т.б. мекендеді. 17 ғасырдың аяғында бұл бөліктерде француз миссионерлері пайда бола бастады. Милуоки атауы үнді тілдерінің бірінен аударғанда «жақсы жер, су жиналатын орын» деген мағынаны білдіреді.

Милуокиде сауда жасайтын алғашқы ақ адам 1795 жылы Канададан келген француздық Жак Вио болды. ХІХ ғасырдың бірінші үшінде Видің күйеу баласы Лоран Соломон Джунот қаланың негізін қалаушылардың бірі болды.

1840 жылдары елді мекен соншалықты кеңейіп, оған қала мәртебесін беру туралы шешім қабылданды. Қаланы құрудың ресми күні - 1846 жылдың 31 қаңтары.

1912 жылы қалаға Америка Құрама Штаттарының 26-шы президенті Теодор Рузвельт келді, және дәл осы жерде 14 қазанда Джон Шранк оған қарсы әрекет жасады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**Ұзынкөл совхозы** - Қостанай қаласындағы, Ленин ауданында 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты құрылған. 

Орталық мекені - Ленинское поселкесі. Негізгі өндірісі - астық өндіру, қосымша сүт бағытындағы ірі қара шаруашылығымен айналысады. Ауыл шаруашылығына пайдалайтын жерінің ауданы 39 610 га, оның 24 838 га-сы жыртылған. Шаруашылықта 134 трактор, 120 астық комбинаты, 54 жүк автомобилі т.б техника, 6638 ірі қара, оның ішінде 2000-ы сауын сиыр, 254 жылқы бар. 11 бесжылдықта орта есеппен жылына 24,2 мың т астық,3305 т сүт,763 т ет өндіріп, мемлекетке 16,4 мың т астық, 2968 т сүт, 735 т ет өткізді. Егілген 18,7 мың га дәнді дақылдардың әр гасының 13 ц түсім алды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім мөлшері: 4,5 млн сом, таза табысы 9,9 млн сом болды. Совхозда үш мектеп, төрт балалар бақшасы, төрт клуб, бес асхана, т.б мәдени тұрмыстық қызмет көрсету органдары бар. 

107 адамы КСРО ордендерімен және медальдарымен, ал олардың сегізі Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Азия медиа-ақпараттық және коммуникациялық орталығы** (АМІС) - Сингапур үкіметі мен Ф.Эберт қорының бірлесе күш жұмсауының негізінде құрылған орталық. Басты орталығы Сингапурде орналасқан, олар мемлекеттік, ұлттық органдармен және 49 халықаралық ұйымдармен әрі институттармен тығыз бірлікте жұмыстар жүргізеді. Орталық семинар, конференциялар ұйымдастырады, тәжірибелер алмасады, әрі "Медиа Эйша", "Азиатский журнал коммуникации", "Азиатский массово-коммуникационный бюллетень" т.б. басылымдарды шығарады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Кири́лл Вади́мович Дёмин** *(14 қарашада 1966, Псков, КСРО — 18 қаңтарда 2011, Мәскеу, Ресей)-Ресейдің еңбегі сінген әртіс,Кіші театрының актерлардың бірі,актер шебері бойынша педагог, Щепкинский училищенің доценті.*

Биография
---------

Кирил Вадимировия демин 1966 жылы Вадим Петрович Демин театр режиссерінің отбасында туды. 
Кирилл Демин Щепкинский училищесің бітірді.Сол жерде Юрий Соломина оқыды.

* 1978 жылы Демин Кіші театрының труппасына қабылданды.

Деминнің рөлдері:

  

```
     *«Горе от ума»* Чацкий рөлінде;
   Гоголь *«Ревизорінде»* Бочинский рөлінде.
```

Оның соңғы жұмыстарының рөлдері: Островскийдің *«Бедность не порок»* , Білгаковтың *«Мольер»* жіне Маршактың *«Умные вещи»*.

К.В.Демин 18 қантарда 2011 жылы ұзақ аурудан қайтыс болды.Ол Троекуровск зиратында жерленді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2010 жылы.
*
1961-1990 жылдар аралығындағы кеңістіктің айлық орташа температурасы. Жыл-ай бойынша өзгерісті көрсетеді.
**Азия климаты.** Азия Cолтүстік жарты шардың барлық климаттық белдеулерін алып жатыр. Көп жерінде, әсіресе ішкі аудандарда, континенттік климат басым. Оңтүстігі мен шығысында климат муссонды. Батыс, Орта, Орталық Азия жазықтарына шөл және шөлейт климат тән. Биік тау қыраттары мен тау бастарын суық шөл климаты алып жатыр. Малакка түбегі мен Үлкен Зонд аралдарының климаты экваторлық.

Қыста ең төмен температура солтүстік-шығыс Сібірде байқалады. Верхоян жотасы мен Оймяконда қаңтар айының орташа температурасы –500С, кейде ең төмен температура –700С-қа дейін жетеді. Экваторлық өңірде қаңтардың орташа температурасы 25ӘС-қа дейін өседі. Жазғы температура ендікке байланысты өзгеріп отырады. Шілденің орташа температурасы тундраның оңтүстік шекарасында 10ӘС, ал 55Ә – 600С солтүстік ендіктерде 200С, тропиктік, экваторлық белдеулерде 25 – 280С-қа дейін жетеді.

Азияның оңтүстік, оңтүстік-шығыс шеткі аймақтары өте ылғалды келеді. Гималайдың оңтүстік етегіндегі Черрапунджи өңірінде жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 12665 мм (Жер шарындағы ең ылғалды аудан). Экваторлық белдеуде жылына 2000 мм жауын-шашын түседі. Субэкваторлық белдеудегі таудың ық жақ беткейлерінде ылғал мөлшері күрт азайып, 1000 мм-ден аспайды. Ал климаты субтропикті және қоңыржай теңізді аймақтарда 600 – 1000 мм, Сібірдің басым көпшілік жерінде 300 – 500 мм, тундрада 150 – 200 мм, Алдыңғы, Орта және Орталық Азия шөлдерінде 100 – 150 мм, кей жерлерде одан да аз болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Ледерберг Джошуа** (23. 5. 1925 ж. т. АҚШ, Нью-Джерси штаты, Монтклэр) — американ генетигі орі бнохимигі. Колумбия унтін (1944 ж.) бітіргеннен кейін, Йельск ун-тінде филос. докторы дәрежосін алды (1947). 1947—58 ж. Висконсин унтін-де, 1959 ж. Мед. мектебінде Станфорд унтінің Молек. мед. лабораториясы-ның жетекшісі, Берклидегі Калифор-ния ун-тінің профессоры (1962 жыл-дан). Бактериялардағы генетикалық рекомбинацияның механизмін ашқан (1947). Микроорганизмдер генетикасы бойынша Бидл Дж. және Э. Тейтем-мен бірлесе жүргізген зергтеулері үшін Нобель сыйлығын алды (1958).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мөлию.** Көзін сатып, жалынышпен телміру сияқты қалыпты осы сөзбен де ұғындырамыз. «Жамал болса, мөлиіп саған қарайды» (Т. Жанкелдин, Сын.).

Қырғыз тілінде мөлүй — жалына, кешірім сұрай қарау мағынасында айтылады. Қазақ тіліндегі мағынамен бірдей.

«Мөлию» сезінің шыққан тегі моңғол тілі екенін дәлелдейтін дерек мынадай. моңғолша «мэлмий» тұлғасы біздегі «көз» мағынасында қолданылады. Сөз түбірі «мелмий» болса, моңғол тілінде осы түбірден ербіген «мэлрэх» (қазақша — көзін сату), «мэлийх» (көзі жаудырау) сияқты туынды сөздерді де кездестіреміз. Дәл осы соңғы сөздердің негізінде қазақ тіліндегі «мөлию» етістігі пайда болған. Демек, қазақ, қырғыз тілдеріне моңғол тілінен ауысқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Тіршілігі және сыртқы құрылысы
------------------------------

шілде және тамыз айларында орманды немесе шиі қалың өскен алқапта мекен етеді. Денесі екі бөліктен құралады: бірінші шағын бөлігі-баскөкірек,буылтықсыз доп тәрізді , екінші үлкен бөлігі- құрсақ. Өрмекшінің үстіңгі жағынан арқасындағы ақ шаршы көрінеді. 

Шаршылы өрмекшінің баскөкірек жіне құрсақ бөліктері белдеуленіп, жіңішкереді. Өрмекшінің баскөкірегінің алдыңғы бөлігінде сегіз жай көздері болады. Олар әр жаққа бағыттала орналасқандықтан, өрмекші айналасындағы заттарды түгел көре алады.Баскөкіректің астыңғы жағында, ауыздың үстіне қарай улы безді, ұшы тырнақ тәрізді болып аяқталған екі күйісаяқ және жүретін сегізаяқтардың алдыңғы жағында екі тұтқыаяқ көрінеді. Өрмекшінің буылтықсыз құрсақ бөлігі, құрсақтың соңын ала өрмек бездерінің өзегі ашылатын үш жұп өрмек сүйелдері болады.

Қоректенуі
----------

Өрмекші ұшатын бунақденелілер:шыбын, көбелек, өсімдік бітесімен, сондай-ақ әр түрлі қоңыздармен қоректенетіндіктен, жыртқыш жәндік болып саналады. Қорегін аулау үшін өрмекші құрсағының ұшындағы үш жұп өрмек сүйелдерінен бөлінетін жұбынан- берік және жуантық өрмек; үшінші жұбынан пілдеге жұмсалатын нәзік жіп тәрізді өрмек шығады.

Өрмекшінің аузы сорып алуға бейімделгендіктен, қатты қоректі қорыта алмайды, қоректенуден бұрын оған умен әсер етіп, қоректі асқорыту мүшесінен тысқары қорытып алады.

Қан айналымы
------------

Өрмекші денесіндегі қан түссіз болады. Қан дененің арқа жағында жатқан бұлшықетті қантамыр- жүрек арқылы қозғалысқа келеді. Жүректен қақпақшалары бар бірнеше жұп тесіктер орналасады. Қантамырлар әр түрлі мүшелерге таралады. Мүшелер арасында жиналған қан жүрекке қарай ағып, қақпақшалы тесіктер арқылы жүрекке құйылады.

Зәр шығаруы
-----------

Өрмекшілер аяғындағы сатанбез және мальпигий тамыршалары -1-2 жұп жіңішке тұйық түтікшелер арқылы зәр шығарады.Сатанбез -көкіректегі , ал мальпигий тамыршалары дененің құрсақ бөлігіндегі ыдыраған өнімдерді бөліп шығарады.

Көбеюі
------

Шаршылы өрмекші- дара жынысты жәндік, оның аталығы аналығынан кішкене болады. Аналық өрмекші күзге қарай өрмектен сары пілде тоқып, оған мыңға жуық ұрықтанған жұмыртқаларды құндақтайды және қалқалы жерлерге салады. Жұмыртқалар қыс бойы жылы пілдеде жатып, көктемде жас өрмекшілерге айналады. Өрмекшінің аналығы қысқа қарай өледі.

Дереккөздер
-----------

* Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 91 б. ISBN 5-625-03599-7
**«Мәңгі бітім»** — Ресей мен Польша арасында жасалған келісім. 1686 ж. 6 майда Мәскеуде қол қойылған.

"М.Б." 1667 ж. *Андрусов уақытша бітімінің* шарттарын баянды ете отырып, сол жағалаудағы Украинаны Киевпен қоса, Запорожье, Чернигов, Стародубты қоса Северск жерін, Смоленск қ-н төңірегімен қоса Ресейге мәңгілік бекітіп берді. Екі жағы да түрік сұлтанымен сепаратты бітім жасамауға міндеттенді. Мәңгі бітім бойынша Польша, Рим империясы, Венециямен бірге Ресей да Түркияға қарсы одаққа қосылды, *Қырым хандығына* қарсы жорық ұйымдастыруға міндеттенді. "М.б." орыс дипломатиясының жетістігі болды, орыс-поляк қарым-қатынасында кезеңді өзгеріс туғызды. Шығыс Еуропа халықтарының түрік-татарларға қарсы күресінде зор ықпал атқарды. Балтық теңізіне шығу жолындағы Ресейдің Швециямен күресін жеңілдетті.

Дереккөздер
-----------
**Маттео Гендузи** (фр. ; 14 сәуір 1999 жылы, Пуасси, Франция) — жартылай қорғаушы шебінде ойнайтын француз футболшысы.«Пари Сен-Жермен» және «Лорьян» футбол клубтарының түлегі. Қазіргі уақытта «Арсенал» футбол клубы сапында өнер көрсетеді.

Карьерасы
---------

### «Лорьян»

Гендузи «Лорьян» футбол клубының түлегі болып саналады. Клуб академиясын 2016 жылы бітірді. 2015/16 жылғы маусымда екінші командада өнер көрсете бастады. Екінші командадағы алғашқы ойынын 2016 жылдың 2 сәуірінде «Роморантина» футбол клубына қарсы өткізді. Бұл уақытта Маттео 16 жаста болды. 

2016/17 жылғы маусымда бірінші команданың дайындықтарына қатыса бастады. 2016 жылы 15 қазанда Франция футбол чемпионатында алғашқы ойынын өткізді. Француз ойынның «Нант» футбол клубына қарсы ойынның 76 минутында Валид Меслубты ауыстырды

### «Арсенал»

2018 жылы 11 шілдеде Маттео 8 миллионов евроға «Арсенал» сапына ауысты. Бұрын Граниту Джакаға тиесілі болған 29 нөмірді алды. 2018 жылы 14 шілдеде «Арсенал» сапындағы алғашқы ойынын «Борэм Вуд» командасына қарсы өткізді. 2018 жылы 12 тамызда Англия Премьер-лигасында алғашқы ойынын өткізді. Ойын «Манчестер Ситиге» қарсы өтті. 

Жанкүйерлер дауысы бойынша Маттео «Арсеналда» тамыз айындағы үздік ойыншы атанды. 68 % дауыспен, Генриха Мхитарян мен Петр Чехті артта қалдырды.

Статистика
----------

| Клуб | Лига | Маусым |
| --- | --- | --- |
| Ойындары | Голдары |
| **Лорьян** | Лига 1 | 2016/17 | 9 | 0 |
| Лига 2 | 2017/18 | 21 | 0 |
| **Арсенал** | [Англия премьер-лигасы|АПЛ] | 2018/19 | 27 | 1 |

Сілтемелер
----------

* Арсенал ФК ресми сайты  (ағыл.)