recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Таджура қаласы** (Джибути) – Джибутидің ірі қалаларының бірі.[1]. 

Таджура аймағының әкімшілік орталығы. Таджура елдегі және Африканың шығыс жағалауындағы ең көне қалалардың бірі. Қала шамамен 12 ғасырда қалыптасты. Ұзақ уақыт бойы қала құл сататын аудан болған. 

19 ғасырдың екінші жартысында француз бақылауында болып, 1884 жылдың 21 қыркүйегінде Таджура сұлтандығы Францияның проректораты деп жарияланады. 

Қала Обока француз губернаторлығына бағынышты болады. Шығанақтың жағалауында орналасқандықтан, қала Эфиопияға қатынайтын маңызды сауда порты болды. 1889 жылы 26 қазанда француз үкіметінің декреті бойынша құл сатуға тыйым салынады. Қазіргі таңда қала танымал туристік орталық болып табылады. Өзінің ақ түсті үйлерімен әйгілі («Ақ қала» – французша – La ville blanche).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
x
**Талғаров Хасенхан** (1928-1994)— Алматы облысы, Панфилов ауданы, Бел жайлауындағы Ақтастының етегінде туған.. 1949 жылы Құлжа қаласындағы педагогика училищесін бітіргеннен кейін, Іле қазақ автономиялық облысына қарасты Сүйдін аудандық оқу-ағарту бөлімінің инспекторы, меңгерушісі, осы аудандык атқару комитетінің төрағасы болып қызмет істеді. 

1955 жылы Алматыға келіп, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында (қазіргі "Жазушы") алғашында корректор, кейін редактор болып 1975 жылдың соңына дейін қызмет атқарады. 

Қазақ мемлекеттік университет филология факультетінің журналистика бөлімін 1962 жыл]ы сырттай окып бітірді. "Өнер" баспасында редактор болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Талғат Файзуллаұлы Ерғалиев** - экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі болған.

1966 жылы Целиноград облысында туған. Агротехникалық университетті бітірген, инженер-механик. Оқытушы болып жұмыс істеген және кәсіпкерлік қызметпен айналысқан. 

1991-1992 жж. – Қазақ мемлекеттік агротехникалық университетінің оқытушысы, инженерлік-педагогикалық факультеті деканының орынбасары. 

1993-1999 жж. – сауда компаниясының директоры. 

1999-2002 жж. – Қарашағанақ кен орнында «АксайИнвестСтрой» компаниясының басшысы. 

2004 жылы «Стройкласс» ҚК ЖШС-ін құрған, жоба-менеджері. 

2010 жылдан бері «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясы Орталық кеңесінің өңірлік саясат бойынша хатшысы. 

2012 жылғы қыркүйек айынан бастап бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. 

Үйленген, үш баласы бар.

Дереккөздер
-----------
***FIOC (First International Oil Corporation Ltd.)***
(**ФИОК**) - халықаралық энергетикалық компания. Өзінің Қазақстан Республикасындагы
қызметін 1997 жылдан бастады. ФИОК 1996
жылы Қазақстанда мунай операцияларын
жүргізу мақсатында АҚШ-тың жекелеген бизнесмендері тобы мен инвестициялық корпорациялары тарапынан құрылды. Қазақстанда
жүмыс істеген салыстырмалы тұргыдан аз
ғана уақыт аралыгында компания біршама
ірі геофизикалық және геологиялық барлау
жүмыстарын жүргізіп үлгерді. Компания,
қазақстандық серіктестерімен біріге отырып,
Атырау облысындағы Сазанқурақ мұнай
кенорнын игеруде. ФИОК компаниясының
Қазақстанға қуйған инвестициясының жалпы мөлшері 150 миллион АҚШ долларын
қурады. ФИОК-тің Қазақстандағы серіктестері:
"Атыраумұнайгазгеология"акционерлік қоғамы
("Сазанқурақ"ашық акционерлік қоғамы-бірле-
скен кәсіпорны), "Роснефть" ашық акционерлік
қоғамы-ұлттық компаниясы ("Адай петролеумКомпани" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі), BEKSTAR-Дльянс тобы ("Потенциал Ойл"
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі), ЮКОС
("Урал Ойл энд Газ" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі). 2004 жылдың тамыз айында
ФИОК SINOPEC Қытай мунай компаниясымен
біріге отырып, First International Oil Corporation
Ltd. компаниясы түрінде қайтадан құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ананың анасы** — Ғабит Мүсіреповтің 1933 жылы жазған ана құдіреті тақырыбындағы әңгімелерінің бірі.

Қысқаша мазмұны
---------------

**Ананың анасы** әңгімесінің негізгі мазмұны - ел арасына кең тараған аңыздан алынған. Мұнда елді шауып, жазықсыз жас қызды зорлап алып бара жатқан батырды қыз анасының сөзбен тоқтатып, жеңгені, сөйтіп, оның қызын жау қолынан азат етуі баяндалған. Шығарманың мазмұны, Әйтілес ақсақалдың «етектей сақалын балуан саусақтарымен салалап тарап» қойып өткен өмір оқиғасын баяндауынан басталады. Әңгімеде намысқа шабар білегі, әділетті таныр жүрегі бар, бірақ ел әкімдерінің алдауына түскен аңғал батыр Жалпақ балуанның Бала бидің қолшоқпары болуы, жүрегін жарып шыққан қызының тағдырына шырылдап арашашы бола білген абзал ананың өжеттігі айтылады. Шығармада ананың жарық дүние сыйлаған баласына деген махаббаты, содан туындайтын ана бойындағы күш-қуат, ізгілік, адамгершілік қасиеттер бейнеленеді. Ананың құдіреті баяндалады.

Шығарма кейіпкерлері
--------------------

* **Әйтілес қарт**
* **Ана**
* **Жалпақ балуан**
* **Бала би**
* **Қайрақ жылқышы**
* **Жанай балуан**
* **Қыз**
* **Кейкі батыр**

Шығарманың композициялық құрылысы
---------------------------------

**Басталу** - Жалпақ балуанның Ергенекті елін шабуға аттануы.

**Даму** - Қалың жылқыны барымталап айдап келе жатуы.

**Байланысу** - Тезек арқалап келе жатқан қызды олжалап, аттарына мінгестіріп алуы.

**Шиеленісу** - Қыз әкесінің мерт болуы, анасының барымташылардың алдын орап алуы.

**Шарықтау шегі** - Кейкінің қызды шешесімен бірге күңдікке алып кетуді ұсынуы.

**Шешім** - Жалпақ балуанның ана мен қызына бостандық беруі.

**Қорытынды** - Әйелді аттандырған Жалпақ балуанның құлауы, оны елге жеткізу.

Дереккөздер
-----------



* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҒабит Мүсірепов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Қазақ солдаты • Оянған өлке • Ұлпан • Жат қолында |
|  |
| Повестер мен әңгімелері | 
Едіге • Тулаған толқында • Американ бидайығы • Қос шалқар • Көк үйдегі көршілер • Өмір ертегісі • Алғашқы адымдар • Өлімді жеңген ана • Ананың арашасы • Ашынған ана • Ананың анасы • Шұғыла • Үздіксіз өсу • Талпақ танау • Туннель • Жайлау жолында • Тұтқын қыз • Жеңілген Есрафил • Ер ана • Ақлима • Әмина • Қазақ батыры повесі • Автобиографиялық әңгіме • Этнографиялық әңгіме • Сөз жоқ, соның іздері • Өмір жорығы • Қаз қалпында • Айгүл қойшының бір күні • Айжан қойшының түндері • Кездеспей кеткен бір бейне • Бірінші фонтан • Жапон балладасы • Ана жыры • Қыран жыры |
|  |
| Либретто мен пьесалары | 
Қыз Жібек (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (пьеса) • Ақан Сері — Ақтоқты (пьеса) • Аманкелді (пьеса) • Болашаққа аманат • Қыпшақ қызы Аппақ • Қайран Майра |
|  |
| Сценарийлер | 
Амангелді • №12 әскери киножинақ • Махаббат туралы аңыз әлде Қозы Көрпеш — Баян Сұлу • Қыз Жібек • Кездеспей кеткен бір бейне |
|  |
| Басқасы | 
Аудармалары • Суреткер парызы • Уақыт іздері • Заман және әдебиет • Дәуір дидары • Әдебиет — кәсіп емес, өнер |

 |
VIII ғасырдағы қола пластинка, Торслунда, Эланд ар. Швеция
**Берсерк** немесе **берсерктер** (Үлгі:Lang-non) — ежелгі германдық және ежелгі норвегиялық қоғамда, өзін Құдай Одинға арнаған жауынгер. Жауынгерлік шабуылдаушылар агрессияны күшейтетін жағдайға келгенде, шайқаста олар қатал, күшті, жылдам реакция және ауырсынуды сезінбейтіндігімен ерекшеленді.

Этимология
----------

Берсерк сөзі ескі норвегиялық berserkr, яғни «аюлы тері» немесе «көйлексіз» дегенді білдіреді («тамыр» «аю» және «жалаңаш» дегенді білдіреді, «терри», «жібек» (мата) дегенді білдіреді). Орыс дәстүрінде «berserk» нұсқасы жиі пайдаланылады, ол, бәлкім, ағылшын тілінен қарыз ретінде пайда болды; ағылшын тілінде дегеніміз «қобалжу, қаһарлы» дегенді білдіреді.
Ұсталық аспап
**Ұсталық аспап** — қатты материалдарды, болат пен түсті металл  қорытпаларын қолмен немесе машина көмегімен соғу арқылы өңдеуде пайдаланылатын аспаптар. Қолмен соғу кезінде дайындама төс үстінде, машинамен (балғамен) соғу кезінде балға тоқпағына қойылады. Ұсталық аспап ұсталық штампылау өндірісінде дайындамаларды ыңғайлап ұстау, қозғау, аударыстыру, жылжыту, өлшеу, т.б. үшін пайдаланылады. Ұсақ дайындамаларды тас балғамен, ал массасы үлкен дайындамалар машина жәрдемімен өңделеді. Ұсталық аспап көмегімен дайындаманы жаншып өңдеуге, шабуға, кесуге, тесуге, бұрауға, июге болады. Машинамен жаншып өңдеу арнайы қондырғысыз орындалмайды. Қолмен соғу кезінде әр түрлі тегістегіш, қысқыш, кесу, тесу, ою салу, әшекей бет салу, т.б. көптеген ұсталық аспап түрлері қолданылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Ұшатын кесірткелер**, птерозаврлар (*Pterosaurіd*) — архозаврлар класс тармағына жататын жойылып кеткен бауырымен жорғалаушылар отряды. Триастың аяғындағы қазба қалдықтары Еуропадан (Италия) табылған. Юра және бор кезеңдерінде Австралия мен Антарктидадан басқа барлық құрлықтарға таралған. Қазақстанда ұшатын кесірткелердің сүйектері Қаратау жотасынан, Ақтөбе облысынан табылған. Псевдозухийден (текодонттар отрядына жататын жойылып кеткен бауырымен жорғалаушы) шыққан. 2 отряд тармағы (рамфоринхтер және птеродактилдер), 35-ке жуық туысы, 110-дай түрі анықталған. Бұлардың денелері әр түрлі. Торғайдың үлкендігіндей кішкентай, қанаттарын жайғанда ауқымы 7 м-ге жететін алып түрлері де болған. Сүйектері жеңіл, сыртқы қабаты жұқа, берік, іші қуыс. Бас сүйектері мен сирақтарының қуыстары жұқа қабыршақтармен бекіген. Бас сүйектерінің қуыстары үлкен, онда үлкен көзі мен ұзын, сүйір жақ сүйектері орналасқан. Бірқатар орналасқан тістері үшкір, негізінен жемін ұстау қызметін атқарған. Кейбір түрлерінде тістері жойылған, олардың тұмсықтары мүйіз қабықпен қапталған. Бас миы ірі ми жарты шарларынан және көру бөліктерінен құралған, олар ұшу кезінде бағыт беріп отырады. Мишығы құстармен салыстырғанда кішірек болған. Мойындары ұзын, буынында жақсы қозғалатын 7—9 омыртқадан тұрады, арқа омыртқалары 12—16, сегізкөзде 4—10. Құйрықтары рамфорник сияқты түрлерінде ұзын, ал птеродактилилерде қысқа, омыртқа саны 10-нан 40-қа дейін. Алдыңғы аяқтары қанатқа айналған, олар кейбір *птеродактил* сияқты түрлерінде жалпақ, ал *рамфоринхтерде* жіңішке. Жарғақ қанаттары өте ұзарған 4-саусақтарына бекіген, 1—3 саусақтарының тырнақтарымен ұзындығы орташа, ал 5-саусақтары кішірейіп жойылған. Тығыз денесін қалың қылшық жапқан. Бұлар *жылы қанды жануарлар* деп саналады.  

Артқы аяқтарының саусақтарының арасындағы жарғақтары суда жүзу және ұшқанда су бетінен көтерілу қызметін атқарған. Негізінен өзен, теңіз жағалауларында тіршілік етіп, балықпен және судағы омыртқасыз жәндіктермен қоректенген. Жұмыртқа салып көбейген. Ұшатын кесірткелер ішкі және сыртқы белгілерінің шығу тегінің бірлігіне емес, белгілі бір тіршілік жағдайына бейімделушілік қасиеттеріне байланысты бауырымен жорғалаушылардың құстарға және кейбір сүтқоректілерге (жарқанаттарға) ұқсас болуына мысал бола алады (қараңыз *Конвергенция*). Ұшатын кесірткелердің түр, туыстарының және кейбір тұқымдастарының тіршілік ету кезеңінің аса ұзақ болмауы — сол дәуірлерге тән шөгінді тау жыныстарының стратиграфиясын анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
*Басқа мағыналар үшін Ақшат (айрық) деген бетті қараңыз.*
Гипстер
**Ақшат гипс кен орны** - Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Батысы мен шығысында Жылантау брахиантиклинальдарымен ұштасқан. Геологиялық барлау жұмыстары 1985–1988 жылдары жүргізілген.

Жатыс сипаты
------------

Гипс кристалдары
Кунгур ярусында жатқан өнімді қабатының қалыңдығы 5-тен 30 м-ге дейін. Екі бөліктен тұратын жалпы қалыңдығы 5 – 12 м аралығында. Кен орны саз, құм, аргиллиттің жұқа қабықты қатпарларымен бөлінген. Гипстер негізінен ақшыл сұр түсті келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
*Басқа мағыналар үшін Ақшатау деген бетті қараңыз.*
**Ақшатау** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы Бекбауыл темір жол стансасынан батысқа қарай 24 км жерде орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 25,5 км2. Ұзындығы 7,7 км, ені 5-7 км. Ең терең жері 2,5 м-ге жуық. Суы ащылау. Желтоқсанның аяғында мұзы қатып, сәуірдің бас кезінде ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Ақшатау Сырдариямен арна арқылы жалғасады. Батыс жағалауында қалың қамыс өскен. Көлден сазан, көкбас, алабұға ауланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Нәзір Төреқұлов
Көшеге қазақтың ардақты ұлы, XX ғасырдағы қазақ интеллигенциясының көрнекті өкілі, ағартушы, жазушы Нәзір Төреқұловтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 шешімі) берілген.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Наурызбай батыр көшесінен басталып, Алексеев көшесіне дейінгі аралығықта созылып жатыр. Сейфуллин даңғылы, қиылысады. Бұрынғы атаулары:

* а) Седова;
* ә) Церковная көшелері.

Көшенің ұзындығы - **1600 метр**.

Көше бойында Ғ.Мүсірепов атындағы Жастар мен балалар театры, Абылай ханмен түйіскен жерінде сквер орналасқан. Осы скверде қазақ батыры Амангелді Имановтың ескерткіші тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ұсталған шығын** - өнімді өндіруге жұмсалатын ағымдағы шығын (өзіндік кұн, бұған қоса негізгі капиталдың тозымпұлы) - өндіріске не оның айналасында ұсталған шығын (сауда, көлік шығыны мен басқа да шығынды қоса) - айналысқа ұсталған шығын. 

Экономика ғылымында шығынды жеке меншіктік шығынға (өндірушінің немесе тұтынушының белгілі бір игілікке немесе əрекет-қызметке жұмсаған шығыны) жəне қоғамдық шығынға (жалпы қоғамға жатқызылатын) бөлу қабылданған. Экономикалық қызметті талкдау кезінде нақты шығынмен қатар жүктелме шығын (өндіріс, ресурс факторларын неғұрлым тиімді пайдалану мүмкіндігінен айырылып қалу) да ескерілуге тиіс. Шығын əдетте толық шығын жиынтық (қосындылы) шығын (мыс. бір тоқсандағы, бір жылғы), жеке-дара шығын (қаралып отырған өнімнің бір өлшемі шағып есептегендегі) түрлеріне бөлінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
**Төретай** – Балқаш көлінің солтүстік жағалауындағы қыратты жон.

Географиялық орны
-----------------

Балқаш көліндегі Жылтың, Жетімтүбек түбектерінен солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15-17 км-ге созылып жатыр, ені 2-3 км. Ең биік жері – Тесіктас тауы (616 м), оңтүстігінде Итбас тауы (612 м).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кембрийдің эффузиялық шөгінділерінен (интруздық құмтасты габбро, яшма, диабаз, алеврит, т.б.) түзілген.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған бозғылт қоңыр топырағында баялыш, сұр жусан, қара жусан, т.б. шөлейт өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Поляризациялық микроскоптың көмегімен субмикроскопиялық компоненттері тәртіппен орналасқан биологиялық құрылымдарды (коллаген талшықтары, миофибрилдер) зерттеуге болады. Жарық толқындарын белгілі бір поляризация бағытына бағыттайтын конденсорлы шынының алдына поляризатор орналасады. Зерттейтін препарат және объективтен кейін анализатор орналасады, ол жарық толқынына сол жазықтықта өткізеді. Поляризатор мен анализаторлар-призмалар (николь призмасы). Егер екінші призманы (анализатор) бірінші призмаға қарағанда 90°С бұрсақ, онда жарық түспейді. Осы екі призманың арасында екі қабатты сәуле шағылыстыратын немесе поляризация жасайтын қабілеттілігі бар объектілер болса, онда ол қараңғы ортада жарық шашқандай болып көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
*Басқа мағыналар үшін Жіңішкеқұм деген бетті қараңыз.*
**Жіңішкеқұм** – Құланбасы тауының оңтүстік-батысында, Малайсары жотасының солтүстік-батысында жатқан құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Аумағы шағын. Іле өзені құмды екіге бөледі. Негізінен қырқалы құм төбелерден, арагідік құм шағылдардан құралған.

Өсімдігі
--------

Сексеуіл шоғырлары кездеседі. Шығысында Сасық бұлағы бар. Іленің сол жағалауында Ақтоғай қыстауы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Төрежан Мәндібай** - 1937 жылы 18 наурызда Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, «Сарытепсең» колхозында дүниеге келген. 1960 жылы Қызылорда педагогикалық институтының физика-математика факультетін тамамдаған. Ұзақ жылдар педагогтік қызмет атқарған.

Еңбектері
---------

Алғашқы өлеңдері мен әңгімелері «Жас керуен», «Жібек жел», «Күлеміз бе, қайтеміз?» атты ұжымдық жинақтарға енген. 1982 жылы «Сыпыртқы командасы», 1987 жылы «Оңай деймісің», 1997 жылы «Махаббат минөті», 2004 жылы «ҚазығүртҚорасан» атты сатиралық кітаптары жарық көрген.
Шалқар ауданының Құрметті азаматы. Облыс әкімі әдеби сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Ақшабұлақ мұнай-газ конденсат кен орны** — Оңтүстік Торғай шөгінді алабының Арысқұм ойысымында орналасқан мұнай-газ-конденсат кен орны. Құрылым сейсмобарлау тәсілімен 1997 жылы айқындалып, іздестіру бұрғылауын жүргізуге дайындалды. Іздестіру жұмыстары 1988 жылы басталып, 1989 жылы өнеркәсіптік мұнайдың алғашқы ағымы алынған.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысында, Жосалы станциясының солтүстік-шығысында 160 км жерде.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кенорын үш күмбезбен күрделіленген көтерілімде орын алған. Бұрғыланған қиамының 1605-1915 м тереңдіктерінде анықталған төрт өнімді горизонттың үшеуі юра, біреуі неоком шөгінділерінде орналасқан. Горизонттар құмтастардың, алевролиттердің, саздардың, ішінара гравелиттердің қат-қабаттарынан құралған.

Жатыс сипаты
------------

Жатындар қойнауқаттық, күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Су-мұнай жапсарларының абсолюттік белгілері -1760 м, -1640 м, -1638 м, -1530 м. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 14 м-ден 66 м-ге, мұнаймен қаныққан тиімді қалыңдығы 2,2-19,2 м-ге дейін өзгереді. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 11,2-20%, өтімділігі 0,0028-0,03 мкм2.

Қанығуы
-------

Мұнаймен қанығу коэффициенттері 0,51, 0,61, 0,75, қойнауқаттық қысымдары 17,59-19,25 МПа, темпеатурасы 38-74°С. Мұнайдың алғашқы шығымы 58-197 м3/тәу. Газдық фактор 63,7-128,7 м3/м3.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 835 кг/м3. 3-інші юра горизонтының мұнайда еріген газдары ауыр, олардағы ауыр көмірсутектердің үлесі 10%-дан астам, метанның үлесіне 87,66% келеді, күкіртсутек 0,08%, азот 0,88%, көмірқышқыл газ 0,02%. 1-інші горизонтының газы метаннан (99,13%) тұрады, көмір қышқылының белгілері, болмашы мөлшерде азот бар. Жатындардың режимі суарынды. Кен орны сынама игеру сатысында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Төремен Апа-хан** - Түрік қағанатының апа-ханы. Мұқан қағанның төмен текті қызметшісінен дүниеге келген үлкен ұлы.

Биографиясы
-----------

Төремен 581 жылы Тобо қаған қайтыс болғаннан кейін таққа үміткер атанып, қаған болуы тиіс болатын. Төмен тектілігінен әрі мінезділігінен Төремен түрік ақсүйектері тарапынан қолдау таппады.
Таспар қағанның өлімінен соң Төременнің немере бауырлары, яғни Қара-Еске қағанның ұлдары тақты кезекпен иеленді. Ашина Шету Баға Ышбара қаған атанып, 581 жылы Төременге Або (阿波系) аймағын беріп, сол жердің Апа-ханы етіп тағайындады.
Апа-хан келе-келе иеліктерін күшейтіп, Телеліктер, Кучтар, ивуліктерден салық жинай бастады. 583 жылы Апа-хан қағанның Суй елімен соғысына қатысты. Апа-ханның әскері жеңіліс тауып, қаған қытайлықтармен келісіп алуы мүмкін деп Апа-ханнан күмәндана бастады. Қытай дипломаттары расыменде Апа-ханмен кездесіп, Баға Ышбара қағанды тақтан тайдырып, тақты өзі алуға көндірмек болды. Олар Төременге Суй елімен достық қатынаста болуды үгіттеді.

Азаматтық соғыс. 584—587
------------------------

584 жылы ақпан-наурыз айларында қаған Апа-ханның тұрағын шабуылдап, оның руын жойып жіберді. Ал Төременнің өзі бұл кезде тұрақта болмаған еді.
**Жүгіртпе** (mouse) — пайдаланушының графикалық интерфейсі бар сандық компьютермен өзара әрекет етуге арналған электр механикалық қолмен жұмыс істейтін құрылғы. .

Компьютер экранындағы курсордың қалпын өзгерту үшін жүгіртпені тегіс жазықтықтың үстінде ауыстыруға болады. Сонымен бірге, әрекеттердің жартысы жүгіртпеде орналасқан түймешелермен орындалады. Оның көмегімен мәтінді бөліп алуға, бағдарламаны іске қосуға, компьютердің экранындағы барлық мүмкін элементтердің орнын ауыстыруға болады. 

Жүгіртпемен «сыртылдатуға» («щёлкать»), яғни, түймешені басып не болмаса көшіруге болады (жүгіртпенің бір түймешесін басып тұрып, объектіні көшіруге болады).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Төрге отырғызу - қазақ халқының күнделікті тұрмысында кадірлі, сыйлы қонақты, қарт кісілерді құрметтеу әдебі. Халқымыздаың тіршілігінде төрдің маңызы зор. Төрге отырғызу сыйлауды, құрметтеуді білдіреді. Төрге отырғызу бірнеше жағдайларда орындалады. Біріншісі, күнделікті күйбең тіршілікте төрге қария кісі немесе үйдің иесі отырады. Екінші жағдайда, той-жиындарда төрге ақсақалдар не болмаса жас ерекшелігіне қарай үлкен ағалар немесе қызметі жоғары кісілер орын алады. Ал үшіншісі, үйге қонақ келген жағдайда төрге міндетті түрде қонақ отырады. Төрге отырғызудың тағы бір түрі - күнделікті тұрмыста бойжеткен қызды немесе төркініне келген қыздарды аяқ жаққа отырғызбай, төрге шығарады. "Төрге шықпаған қыз - төркінін кедейлетеді" деген сенім бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Райан Родни Рейнольдс** (ағылш. *Ryan Rodney Reynolds*) - 1976 жылы 26 қазанда туған канадалық актер. Өзінің ситкомдағы «Два парня, девушка и пиццерия» және «Король вечеринок», «Просто друзья», «Да, нет, наверное», «Предложение», «Люди Икс: Начало. Росомаха», «Зелёный Фонарь» фильмдеріндегі рөлдерімен әлемге танымал болған, 2003 жылы жас Голливуд премиясын алды. Әртістік карьерасы ол Hillside операсында Билли атты ұлдың рөлін ойнағаннан басталды. 2002 жылы ол «Король вечеринок» және «Кот в мешке», және де «Два парня, девушка и пиццерия» фильмінде Майкл Берген студентінің рөлін ойнады. «Да, нет, наверное» фильмідн ол басты рөлдердің бірін алды.
2008 ж. Алия Дери студенті Ұлттық Сөздік Чемпионатында $40,000 ұтты
**Ұтыс** — мемлекеттік қарызхат облигацияларын ұстаушыларға табыс төлеу нысанын қарызхат. Ұтыс төленетін облигациялар таралым бойынша айқындалады. Белгілі бір қаржы құралын сатып алу бағасы мен оны сату сәтіндегі бағасының арасындағы айырма *капитал ұтысы* деп аталады.   

1. ойында, бәйгеде, бәсекеде, жарыста (олимпияда), байқауда жеңіп шығу, осы жеңістің нәтижесінде алынған жүлде, олжа.
2. ұтыс облигацияларынан лотереяларға, салымдар бойынша ұтыс ойындарына қатысудан алынған заттай және ақшалай табыс түрі.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Тадеуш Мазовецкий (2007)
**Мазовецкий Тадеуш** (Mazowiecki, Tadeusz) (18 сәуір, 1927 жылы туған, Плоцк. Польша - 28 қазан 2013, Варшава), польшаның саяси және мемлекеттік қайраткері. [1].

Құқық саласында оқыған. 1958-81 жылдары айсайын шығатын **Wie** тәуелсіз, католиктіктің редакторы әрі ұйымдастырушысы. «Солидарность» тәуелсіз кәсіподақ бірлестігінің бас кеңесшісі.

[[[1981 жыл]]ы бірлестік газетінің редакторы. Бұл кезде оның басшысы Лех Валенс болатын. 
1989 жылғы ұлттық сайлаудан кейін, 1990 жылдан бастап Демократиялық униидің (**«Солидарность»** және Коммунистік партияның өкілдері) басшысы болды. Ол нарықтық экономиканы дамыту үшін радикалды экономикалық реформаны ұйымдастырды. Бұл Польшада тұтынушылар нарығын тұрақтандыруға және экспорттың көбеюіне тиімді болды, алайда жұмыссыздық өсімін тоқтата алдмады. 1990 жылы президент сайлауынан жеңіліп қалды, 1991 жылы премьер-министр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**«Өз ауданыңда шырын ішіп жүріп, Оң Централға қауіп төндірме»** (ағылш.  *Don't Be a Menace to South Central While Drinking Your Juice in the Hood*) — 1996 жылғы АҚШ кинофильмі, сатиралық және пародилық жанрда түсірілген фильм. Пароди жасаған фильмдері «Ауданның балдары» (1991) Джон Синглтон, «Шырын» (1992) Эрнест Дикерсон, «Оңтүстік Централ» (1992) Стив Андерсон және «Қоғам үшін қауіпті» (1993) ағайынды Хьюздер.

Теглайн
-------

Әр ортастатистикалық қаранәсілді ер-жігіт қара аудандағы өмір туралы фильмді бір рет болсын көруі міндетті. Олардың әр бесіншісі кинотеатрда көрсетілім барысында атылады, ал әр үшінші қаранәсілді әйел зорланады...

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Don't Be a Menace to South Central While Drinking Your Juice in the Hood (1996). *Box Office Mojo*.  Amazon.com (9 ақпан 1996). Тексерілді, 13 қыркүйек 2010.
**Ұтыр** Түсіндірме сөздікте «диалектизм» деп белгіленіп, мағынасы «жөні, реті, қисыны» қалпында берілген.
«Ұтыры келген жерде сені бірер ауыз жырменен шалады ол» (Ә. Сәрсенбаев, Жауынгер.).
Қазіргі қазақ тілінде «ұтыр» сөзі жергілікті тіл ерекшеліктері (диалектизм) қатарында көрінгенмен, ертедегі түркі тілдерінде жиі қолданылып, өзінің сол дәуірге тән мағынасы болғандығын дәлелдейтін деректер бар: утру — қарама-қарсы, қарсы шығу, алдынан шығу мағынасында қолданылған. Біздің тілімізде ұмытыла бастап, белгілі бір өңір тұрғындары тілінде тұлғасы сақталып, мағынасына өзгеріс, кіре бастаса да, кейбір түркі тілінде тұлғасы да, мағынасы да баяғы, қаз-қалпында сақталған. Тува тілінде —«удур», якуттарда —«утары» сөздері «қа-
рама-қарсы, қарсы шығу, алдынан шығу» мағыналарында осы күнге дейін сақталған. Қазақ тілінде «утру» тұлғасына айта қаларлықтай өзгеріс кірмесе де, мағынада ауытқушылық бар. Алғашқы мағына бізде «қарсы келсе» (қарсы шығу орнына), одан әрі «кездессе», ең соңында, «жөні, реті» дегенге жеткен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Талдаудың радиометрлік әдістері. Активтелген талдау**

Заттарды нейтрондардың, протондардың (сутегі ядросының изотопы - протийдің), дейтрондардың (сутегі ядросының изотопы протийдің), дейтрондардың (сутегі ядросынын изотопы - дейтерийдің), тритондардың (сутегі ядросының изотопы - тритийдің), электрондардың. позитрондардың α-бөлшектердін (гелий атомының ядролары) және басқалардың ағынымен сәулелендіру нәтижесінде осы заттардың атомдары радиоактивті изотоптарды түзей отырып, ядролық түрленуге ұшырайды.

Аналитикалық мақсатта кинетикалық энергиясы 0,2 эВ жоғары нейтрондар ағынымен сәулелендіреді. Атом ядросының нейтронды қармауы нәтижесінде элементтің (зарядтың) жаңа ядросы түзіледі,
алайда оның массасы бірлікке артық болады, яғни әуелгі элементтің изотопы түзіледі. Жаңа ядро көбінесе тұрақсыз келеді, ол өздігінен әйтеуір бір бөлшекті немесе кванты не басқаны өзінен бөліп
шығарады. Ядролық реакциялар кезіыде алынған изотоптар өзінің активтігі, жарғылай ыдырау кезеңі, кванттар мен бөлшектер энергиясы бойынша ерекшеленеді, мұны олардың өзін ажырату үшін пайдаланады.

Нейтронды-активтелген талдауды жургізген кезде үлгіні ядролық реактор ішіне енгізеді, онда қозуға бейім элементтер нейтрондарды қармап алады да, активгігі болады. Жекеленген элементтерді
теңестіріп алып, гамма-спектроскопия көмегімен анықтайды, мұны ЭЕМ иайдаланып, күрделі құраушыларға бөле отырып жургізеді. Бұл әдістін сезімталдығы өте жоғары және ол нейтрондардың
ағынына, элементтердің нейтрондарды қармау қабілетіне, түзілген жаңа радиоактивті элементтің жартылай ыдырау кезеңіне (периодына), γ-сәуле шығару энергиясына және басқадай параметрлерге тәуелді. Келтірілген активтігі (А) мына теңдеумен өрнектеледі:

мұндағы N - белгілі элементтің атом үлгісіндегі саны; σ- оның
нейтрондық қармау қимасы (см2); φ- нейтрондар ағымының қуаты
(нейтрон саны) см2 С; t - сәулелену уақыты; Т0,5 - өнімнің жартылай
ыдырау кезеңі (мерзімі). Осындағы t мен Т0.5 бір өлшемді болу
керек.

Іс жүзінде талданатын үлгімен бір мезгілде стандартты сәулелендіріп, сандық анықтау үшін оларды салыстырады. Мұндағы нейтрондар ағьшы біртекті болмай, өзгерісте болғандықтан, есептік
формуланы пайдалану қиынға түседі.

Үлкен атомдық реакторларда сәулелендіргенде 10 −10 г-ғa дейінгі
элементті байқауға болады. Ал лабораториялық реакторларда активтелген талдау тек кейбір элементтерге мүмкін. Атап айтқанда, егер активтеушіде 25 мг Ra мен 250 мг Be болса (реакция кезінде),
9Ве (α, n)12С нейтрондар ағынының қуаты 100 нейтрон (см2С) болады. Мұнымен тек Rh, Ag, Zn, Dy сияқтыларды ғана активтеуге
болады. Қуаттылығы 103-104 нейтрон (см2 С) болатын 124 Sb мен Be 19 элементті талдауға мумкіндік береді. Атомдық реакторда
оттегінен кейінгі элементтерді анықтай алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Моногенез теориясы** орысша теория моногенеза (гр. *monos* бір, genesis шыққан тегі)— адамзат тілінін бір тектен шыққаны туралы теория. Моногенез теориясы алдында адамзат әуелде бір тілде сөйлеген деген әр түрлі мифологиялық, діни аңыздар болған. 20 ғасыр басында әр түрлі тіл семьяларын салыстыра зерттеу жетістіктерін жинақтау кезеңі басталды. А. Тромбетти (Италия) алғаш рет ғылымда белгілі тіл семьяларын неғұрлым ірі топтарға (макросемья) біріктіріп, оларда лексикалык байланыс барлығына карап моногенез теориясын колдаған. Н. Я. Маррдың дүние жүзіндегі тілдер төрт әлементтен (сап, бер, йон, рош) шыққан деген теориясы да моногенез теориясының бір түрі болып табылады.

20 ғасыр 60 жылдары М. Сводеш (АКШ) тілдердің микро-макросемьяларын салыстырмалы-тарихи әдіспен зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, Тромбеттти идеясына жақын идея ұсынды. Глоттохронология теориясының негізін салган Сводеш тілдердің макросемьяларынын арасында байланыс бар деп есептеп, Моногенез теориясын қолдаған. Қазіргі кездегі зерттеу әдістері тілдердін 10 мың жылдан арғы тарихын ашуға мүмкіндік бермейтінін байкатты. Моногенез теориясының бірден-бір ғылыми негізі — тегі бір деп саналатын тілдердін макросемьяларының, одан соң бүкіл әлем тілдерін біріктіретін семьяның бар екенін дәлелдеу идеясымен байланысты. Сайып келгенде, моногенез теориясы алғашкы *Homo Sapiensо*-ның *Sapiens* тілі болуы мүмкін деген көзқараспен ұштасып жатыр. Моногенез теориясын жақтаушылармен қатар, оны жоққа шығарушылар да бар. Моногенез теориясын дәлелдеу қаншалыкты қиын болса, оны жоққа шығару да соншалықты қиын.

"Моногенез теориясы" ғылымы емес, әртүрлі ауыздык, және діни ілімдерінде айтылғандай, әуелде адамзат баласы бір тілде сөйлеген. (Бабылдағы тілдердің араласып кетуі туралы аңыз, көне гректің Эдип туралы аңызы, Шумерлік аңыз т. б.). Ежелден келе жатқан аңызға сүйенсек, онда көне еврей тілінен барлық тілдер тараған деп айтылады. XX ғ. басында әлемдегі тілдерді салыстыру басталды. А. Тромбетти бірінші болып тілдерді ірі топтарға біріктірді, олардың бір тілден тарау мүмкіндігін тілге тиек етті. "Моногенез теориясының" бір түрін Н. Я. Марр ұсынған еді. Ол алғашқы қоғам адамдарының тілінде төрт тілдік элемент (сал-бер-йон-рош) болғанын айтты. Осылардың негізінде басқа сөздердің барлығы жасалуы тиіс дейді, бірақ бүл гипотеза дәлел- денген жоқ. XX ғ. 60-ж. М. Сводеш А. Тромбетти идеяларына жақын, бірақ классикалық салыстырмалы-тарихи әдістерді қолдана отырып, "Моногенез теориясы" нұсқасын үсынды. М. Сводеш глоттохронологияның негізін қалаушы деп есептеледі. Ол қазір қолданатын глоттохронологиялық әдістер тілдердің 10 мың жылдық тарихын аша алды. Егер антропологтардың айтуынша, адамзат баласы жер бетінің бір бұрышында ғана пайда болса, адам моногенезі болған жағдайда, тіл моногенезі де болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN 9965-409-88-9
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Актиноморфты гүл
**Актиноморфты гүл** - (грек. "actis" - сәуле, "morfe" - пішін) - құрылысы симметриялы гүл.  

Мысалы, қалампыр, наурызгүл, итмұрын, қызғалдақ, алма, т.б. өсімдіктердің гүлдері осыған жатады.

Мұндай өсімдіктердің гүлдерін кейде көп симметриялық немесе радиальды гүл деп айтады.   

Актиноморфты гүлдер белгілі бір бұнақденелер арқылы тозаңдануға онша бейімделмеген, оның себебі гүл құрылысының қарапайымдылығында. 

"Актиноморфты" деген термин өсімдіктердің осындай құрылысы бар басқа органдарына да қолданылады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Тентексор** — Каспий маңы ойпатындағы қоныс. 

Жем алабында. Атырау облысы, Мақат және Жылыой аудандары жерінде орналасқан. Теңіз деңгейінен ең төмен жері 19 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 55 км-ге созылған, енді жері 20-25 км. Қоныс аумағын түгелдей дерлік сор алқабы алып жатыр. Батысында Тентексор, шығысыңда Комсомол мұнай кен орындары бар. Сор, сортаңды топырақ жамылғысында сораң шөптер өседі. Солтістігінде Бэр төбешіктері орналасқан. Топырақтың құнарсыздануына байланысты қоныстағы сор алқабы жылдан- жылға ұлғаюда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 5 -том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2013 ISBN 996978-601-7472-15-3
**Малдас құру.** Бұл сөз тіркесінің түсіндірме сөздіктегі мағынасын — екі аяғын астыға жіберіп ...отырыс деп ұғынамыз. «Төрде малдас құрып, құрметті қонақтар отырды» (С. Мәуленов, Үркер.).

Қазіргі қалпында, сөз болып отырған, тұрақты тіркестің екінші сыңары ғана түсінікті сияқты көрінеді. Ал «малдас» сәзінің қандай мағына беретінін ешкім де айтып бере алмаса керек. Шынына жүгінсек, осы кезде жазып жүрген «малдас құру» дегеніміз қазіргі орфографиялық сөздігіміздің ыңғайына көндіріп, икемдей түсіп, бір қалыпта тұрақтандыру ниетінен туған тіркес. Ауызекі тілімізде мұны әркім «молда соқыну», «малдасын құру» сияқты түрде де айта береді. Дұрысын айтсақ, тұрақты тіркестегі екі сөздің әрқайсысының да мағынасы беймәлім.

Біздің байқауымызша, әуелгі кезден-ақ бұл екі сөздің тіркесінен құралған. Бірақ ол сөздердің алғашқы дыбыстық құрамы танымастай өзгерістерге ұшыраған. Түркі тілдерді былай қойғанда, моңғол тобындағы, тіпті араб, парсы тілдерінде де тіркестің бірінші сыңарына (малдас) мағына жағын айтпағанда, дыбыстық құрамына сай келерліктей сез табу қиын. Солай бола тұрса да біз өз жорамалымызды ұсынып көрмекпіз.

«Малдас» сөзімен дыбыстық құрамы жағынан ұқсас сөзді тунгус-маньчжур тобындағы тілдерден кездестіреміз. Эвенкілерде—мокойи, негидаль тілінде — моокласин, ульчтерде — моқйлан, орокша — моңилатчи, маньчжур тілінде — мосэла қалпында дыбысталатын сөздердің қай-қайсысы да — аяқты айқастыра жиыстырып астыға баса отыру деген мағыналарда қолданылады. Осы тұлғалардың кез келгенін, біз әңгімелеп отырған сөз тіркесінің алғашқы сыңарымен сәйкестіруге әбден болады. Әсіресе, «малдас» сөзіне негидал тіліндегі «моокласын» өте жуық келеді. Бір-біріне үндес осы сөздердің алғашқы мағынасы «аяқты айқастыра астыға басу» деген мағынада қолданғандығын ажырату енді қиын емес сияқты.

Келесі жорамал — «малдас құру» тіркесінің екінші сыңары «құру» туралы. Мұның алғашқы дыбыстық құрамы мүлде басқаша әрі мағынасы да «құру» сөзінің қазіргісінен алшақ болған демекпіз. Оның алғашқы тұлғасы мен мағынасын моңғол тобындағы тілдерден табамыз. моңғолдарда — суух, қалмақ тілінде — суух дыбыстық тұлғалар біздің тіліміздегі «отыру» мағынасында қолданылады. Осы тілдердің ықпалын түркі тілдерінің ішінде башқұрттардан табамыз: сүкәйеү — отыру.

Сырт көзге, бұл топшылауымыз оғаш көрінсе де, тіл туыстығы, олардың ішіндегі заңдылықтар теріске шығара қоймайды. Өйткені түркі, моңғол, тунгус-маньчжур тобындағы тілдер туыстық жағынан бір семьяға кіргізіліп жүр. Осыны еске ұстай отырып, «малдас құру» тұрақты тіркесінің алғашқы құрамы «моокласин суух» немесе осыған сәйкес болуы мүмкін де, мезгіл өткен сайын талай өзгеріске түсіп, қазақтардың ауызекі қолданысында «малда соқыну», «молдасын соқыну», «молдас оқыну» дәрежелеріне жетіп, ал мағынасы көп өзгеріске ұшырамай — «аяғын айқастыра отыру» қалпын сақтағандығы байқалады. Ал қазіргі «малдас құру» дегеніміз, жоғарыда көрсеткеніміздей, күштеп өзгертуден пайда болған кейінгі нәтиже.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Ақмолда Дүйсенұлы** (1861-1934) - Орталық Қазақстандағы белгілі күйші. Арғынның қаракесек руынан. 

Күйлерінің шоқтықтысы — «Кер Қосбасар». Арқаның көне көз қариялары бүгінгі орындалып жүрген «Кертолғау» күйін Ақмолданың «Кер Қосбасарының» сәл өзгерген түрі деп отырады. Оның да себебі мол. 30-жылдардың басында үркін болған ел Арқадан үдере көшіп, оңтүстікке ауып барғанда, Орталық Қазақстанның талай күйін сол өңірге сініргені мәлім. Ақмолда Тағылы тауында жерленген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Колумбия үстірті** – Солтүстік Америка Кордильерасындағы лавалық үстірт.

Географиялық орны
-----------------

АҚШ-тың солтүстік-батысындағы Каскад және Сеңгір таулары аралығында. Ауданы 500 мың км2. Биіктігі 700 – 1000 м.

Геологиясы
----------

Іргесі палеозойдың кристалл және шөгінді жыныстарынан, одан жоғары қабаттары миоцен мен плиоценнің базальтынан түзілген.

Жер бедері
----------

Колумбия үстірті Колумбия өзенінің базальттық қатпарлығының басым бөлігін алып жатыр (жасыл түспен белгіленген)
Жер бедері, негізінен, тегіс, тек кейбір тұстары толқынды-төбелі келген. Шымды дала қалыптасқан. Оның басым бөлігі жыртылған. Үстірт Колумбия, Снейк өзендерінің каньондарымен тілімделген. Өзендерінде су құламалары мен шоңғалдар көп, бірнеше СЭС салынған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
**Ақмешіт әулие үңгірі**  – Түркістан облысы Бәйдібек ауданында орналасқан, әктасты жыныстар қабатында пайда болған ойық жарқабақ үңгір.

Сипаты
------

Ұзындығы 254, ені 65, биіктігі 25 м. Жарқабақ саңылауларынан мезгіл-мезгіл су тамып тұрады. Ішінен қарағанда ернеуі киіз үйдің шаңырағы секілді көрінеді. Ел арасында бір кездері онда бір әулие әулетімен киіз үй тігіп, сатымен шығып-түсіп жүрген деген де аңыз айтылады. Үңгірге перзент көрмеген кейбір ерлі-зайыптылар, ауру адамдар әлі күнге дейін түнеп, мінәжат етеді.

Шығу тарихы
-----------

Ақмешіт үңгірі туралы аңыз-әңгімелер өте көп. Солардың бірі – **Есіркеп Қойгелді** батырға қатысты айтылған аңыз. Батыр қалмаққа қарсы жорыққа шығарда кенеттен нөсер жауып кетеді. Он мыңнан астам сарбаз пана іздеп, осы үңгірге түседі де, таңғы намазға жығылыпты. Атауы жоқ үңгірді жауынгерлердің бірі батырдың есімімен атауға ұсыныс тастайды. Алайда Есіркеп Қойгелді батыр бұл ұсынысқа үзілді-кесілді қарсылық танытады. 

*"Бұл Қаратаудың қасиеті дарыған таудың етегі. Бізді және астымыздағы аттарымызды жаңбырдан қорғап қалды. Сәждеге жығылып, намаз оқуымызға мүмкіндік берді. Үңгір ішіндегі тастары да ақ ұлпадай әппақ, керемет әсер қалдырады. Мұның қасиеттілігі сол шығар, сондықтан оны "Ақмешіт" деп атайық"* депті.

Міне, содан бері қасиетті орын ұрпақтан-ұрпаққа Ақмешіт деп аталып кетіпті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, ҚР табиғаты
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
3. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
4. ↑
**Ақшаны жылыстатуға қарсы күрестің қаржы шараларын әзірлеу тобы** (ФАТФ) (ағылш. *Financial Action Task Force on Money Laundering* — *FATF*) — табыстың қылмысты жылыстатуын (ТҚЖ) және терроризмді қаржыландыруына (ТҚ) қарсы күрес саласындағы әлемдік стандарттарын әзірлеу бойынша үкіметаралық ұйым. Сонымен қатар 228 ұлттық жүйенің ТҚЖ/ТҚ стандарттарының сәйкестігіне бағалау жұмыстарын жүргізеді. 
ФАТФ өз мандатын жүзеге асыруының негізгі құралы бес жылда бір рет тексеруден өтетін ТҚЖ/ТҚ саласындағы 40 ұсыным болып табылады.

Тарихы
------

ФАТФ 1989 жылы «Үлкен жетілік» елдерінің шешімі бойынша құрылды және ТҚЖ/ТҚ саласындағы халықаралық стандарттарын әзірлеумен және енгізумен аййналысатын халықаралық институты болып табылады. ФАТФ-қа мүше болып 34 ел және екі халықаралық ұйым кіреді, бақылаушылар — 20 ұйым және екі ел.

Қызметі және құрылымы
---------------------

ФАТФ-тың шешімдерді қабылдаудың негізгі құралы бір жылда үш рет жиналатын Пленарлық отырыс болып табылады, сонымен қатар ФАТФ-тың жұмыс топтары:

* бағалаулар және имплементация бойынша;
* типологиялар бойынша;
* терроризмді қаржыландыруына және ақшаны жылыстатуға қарсы күрес;
* халықаралық ынтымақтастық үлгісі бойынша.

ФАТФ ХВҚ, Дүниежүзілік банк, нашақорлық және қылмыс бойынша БҰҰ басқармасы сияқты халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығына үлкен назар аударады. Осы құрылымдар терроризмді қаржыландыруына және ақшаны жылыстатуға қарсы күресіне бағытталған өз бағдарламаларын іске асырады.
Ұлттық деңгейдедегі ұсынымдарды іске асырылуындағы негізгі құралының бірі Қаржы барлау бөлімшесі (ҚББ) болып табылады.

Мүше елдер
----------

|  |
| --- |
|  |
| Мүше мемлекеттер |
|  Аустралия |  Аустрия |  Аргентина |  АҚШ |
|  Бельгия |  Бразилия |  Германия |  Гонконг |
|  Грекия |  Дания |  Жапония |  Жаңа Зеландия |
|  Ирландия |  Исландия |  Испания |  Италия |
|  Канада |  Қытай |  Люксембург |  Мексика |
|  Нидерланд |  Норвегия |  ОАР |  Корея Республикасы |
|  Португалия |  Ресей |  Сингапур |  Түркия |
|  Финляндия |  Франция |  Швейцария |  Швеция |
|  Италия |  Канада |  Қытай |  |
| Халықаралық ұйымдар |
|  Еуропа одағы | ПШАМЫК |  |  |
|

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ФАТФ-тың ресми сайты
* ФАТФ-тың жылдық есептемесі, 2005—2006  Мұрағатталған 15 шілденің 2006 жылы.
* A review of the FATF Principles — 'The Global Standard' from Rohanbedi.com
* Training and seminars on FATF, etc interpretation, application, compliance and implementation] from The Anti Money Laundering Network
* Analysis and comparison of FATF / similar bodies provisions] — for members of The Society of Anti Money Laundering Professionals  Мұрағатталған 4 қазанның 2017 жылы.
**Тео Гуцинакис** (19 шілде 1978 жылы дүниеге келген) — канадалық музыкант. 1994 жылы Том Такермен бірге Gob атты панк-тобын құрастырған. Оның гректік шығу тегі бар және Тео Том секілді вегетариан болып келеді.

1994 жылдан бастап Тео Gob пранк-тобының вокалисті және гитаристі. Сондай-ақ, ол "Держись до конца" және "Резкий как мрамор" атты фильмдеріне түскен. Ол көбінесе гитараның Gibson Les Paul және Gibson ES атты модельдерінде ойнайды. Томмен бірге топ құрастырмай тұрып, ол басқа топтарда гитарист, воклист және басист болған.

Дискографиясы
-------------

### Gob

* Gob (1994)
* Too Late... No Friends (1995)
* How Far Shallow Takes You (1998)
* World According to Gob (2001)
* Foot in Mouth Disease (2003)
* Muertos Vivos (2007)
* Gob Documentary (2011)
* Upcoming Album (2011)
**Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі** (өзб. *O'zbеkistоn Respublikasi Sоg'liqni sаqlаsh vazirligi*) — Өзбекстан Республикасы Үкіметінің құрылымындағы денсаулық сақтауды басқарудың орталық мемлекеттік органы.

Міндеттері
----------

Өзінің қызметі бойынша Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетіне бағынады. Министрлiктiң қызметi басқа мемлекеттiк органдармен, оның iшiнде мемлекеттiк мекемелермен, Қарақалпақстан Республикасы, облыстар мен Ташкент қаласының атқарушы билiк органдарымен, сондай-ақ басқа да қоғамдық ұйымдармен бiрлесiп жүзеге асырылады.

Министрлік өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясы, заңдары, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің өзге де заңдары, Өзбекстан Республикасы Президентінің жарлықтары, Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетінің қаулылары мен бұйрықтары негізінде жүзеге асырады, басқа заңнамалық актілер сияқты.

Министрлiктiң құзыретi шегiнде шығарылатын нормативтiк құқықтық актiлердiң орындалуы Өзбекстан Республикасының аумағында орналасқан мемлекеттiк органдар, кәсiпорындар, мекемелер, ұйымдар және меншiк нысанына қарамастан барлық қоғамдық бiрлестiктер мен жеке тұлғалар үшiн мiндеттi. Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Қарақалпақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Ташкент қаласының облыстық және қалалық денсаулық сақтау басқармалары, олардың қалалық және аудандық бөлімшелері республикада денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай жүйесін құрайды.

Денсаулық сақтау министрлері
----------------------------

Денсаулық сақтау министрлерінің тізімі| **№** | Аты-жөні | Басталатын күні | Аяқталу күні |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Шавкат Каримов | 1991 | 1998 |
| 2 | Феруз Назыров | 1998 | 2009 |
| 3 | Адхам Икрамов | 2009 | 2012 |
| 4 | Анвар Алимов | 2012 | 2016 |
| 5 | Адхам Икрамов | 2016 | 2017 |
| 6 | Алишер Шадманов | 2017 | 2020 |
| 7 | Абдухаким Хаджибаев | 2020 | 2021 |
| 8 | Бехзод Мусаев | 2021 | 2022 |
| 9 | Амрилло Иноятов | 2022 |  |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  О министерстве здравоохранения.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 маусым 2020.
2. ↑  *Online Service Group* Министерство здравоохранения Республики Узбекистан..(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 2 наурыз 2021.
3. ↑  Вазирлик ҳақида (27 сәуір 2017). Тексерілді, 2 наурыз 2021.

Сілтемелер
----------

* Денсаулық сақтау министрлігінің ресми сайты
* Денсаулық сақтау министрлігінің жаңалықтары Мұрағатталған 27 ақпанның 2021 жылы.
**«Тентек Қылықтар»** (ағылш. *Monkeyshines*, 1890) — үнсіз қысқаметражды фильм, режиссерлері Уильям Диксон мен Уильям Хейз, және де ең алғашқы АҚШ-та түсірілген фильм.

Суреттеме
---------

Ақ киім киген адам бір жайында тұрып, әртүрлі ишаралар жасайды.

Рөлдерде
--------

* Джон Отт*— биші*
* Г. Сакко Альбанезе *— биші*

Шығу тарихы
-----------

Киноролик «Кинетограф» жасау уақытындағы тәжірибе барысында Уильям Диксон мен Уильям Хейз жасаған Эдисонның технологиялық лабараториясында түсірілді. Содан фильм АҚШ-та түсірілген алғашқы фильм болды. Ғалымдардың бұл фильмнің қашан пайда болғаны, рөлдекім ойнағаны туралы пікірлері екіге бөлінеді:

1. Фильм 1889 жылы түсірілген. Басты рөлде Джон Отт ойнаған.
2. Фильм 21-27 қараша 1890 жылы түсірілген. Басты рөлді Г. Сакко Альбанезе ойнаған.

Екі «актерде» — Эдисон компаниясының жұмысшылары.
Фильм сатылымға және коммерциялық табыс мақсатында түсірілмеген, өнертабыс тәжірибесі барысында пайда болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kino Video. «Edison: The Invention of the Movies». Тексерілген 8 января 2010 года.
Алтыбас Ақмолда
---------------

**Ақмолда ОРынбайұлы, Алтыбас Ақмолда**, өз аты Әлмұхаммед - ақын. Ол Торғай уезі, Аққұм болысындағы Молтыркиік деген жер, 1925 жылы қайтыс болды.

Өлеңдері
--------

Өлеңдері Ахмет Байтұрсынұлының "Әдебиет танытқышына" енген. Алғашқы өлеңдерінен сақталғаны - Ресей империясының жергілікті құқық қорғау органдары 1886 ж. Троицкіде Байтұрсын (Ахмет Байтұрсынұлының әкесі) мен оның ағасы Ақтасты соттап, Сібірге жер аударғанда, соларды арашалай алмаған уезд бастығының көмекшісін сынға алған өлеңі. Бұл өлең Муфтахиддин Ақмолланың өлеңдер жинағына қате енген (Ақмолла. Күндер мен түндер; өлеңдер, толғаулар, термелер, айтыс, 1986 ж.). 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына белсене қатысқан. "1916 жыл. Билерге" өлеңінде А.О. қазақ жастарын байлап-матап, солдатқа беріп жатқан жергілікті әкімдер қылығын әшкерелейді. Ә.Жангелдинге, Т.Сейдалинге, Ы.Алтынсаринге арнаған өлеңдері де бар. Алтыбас Ақмолданың жетпіс өлеңі Орталық ғылыми кітапхананың қолжазба қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ақмолда Орынбайұлы мен Қарпық Шолақұлының шығармаларындағы үндестік(қолжетпейтін сілтеме)
19 ғасырдың бас кезінде Жем бойында Бекет ата салған жер асты мешіті. Қатты бор жынысынан қашалған, үш дөңгелек етіп бір-бірімен жалғаса иіліп жасалған төбесі бар бөлмеден тұрады. Мешітке кіретін жер тар, ұзынша, бірінші бөлменің төбесінде сәуле түсетін тесігі болған. Қабырғаларында қуыстар, оңтүстік-батысында, түпкі жақта михраб орналасқан. Мұндай жарлы-үңгірлі кешендерді Бекет Оғыландыда (өзі жерленген жерде) және Ескі Бейнеу маңында жасаған. Ембідегі екінші жер асты мешіт – Бекеттің шәкірті Құлшан жасатқан Ақмешіт – Құлшан мешіті. Ол жеке-жеке екі бөлмеден тұрады, оның біреуіне мешіттің негіздеушісі жерленген.
Мазарат кішікерім 32 құлпытастан, 2 қойтастан, 2 күмбез кесенесінен және 1 сағантамнан құрылады.
13 құлпытас сәулетшiлiк - сәндiгiн және тарихи-этнографиялық мәндерін білдіреді.