recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Агнозия** (грек. a — қаз. теріс бөлшек + *gnosis* — қаз. білім)— бас миы жоғарғы бөліктерінің зақымдану салдарынан адамның қабылдауында танып білу қабілетінің бұзылуы. Танымдық орекеттердің (үрдістердің) қору, есту, сипау және басқа түрлерінің зақымдалғанын анық байқауға болады. Мыс. мидың жүлын алабы зақымдалса, адам өзі көріп тұрған суреттерінің бейнесін дұрыс пайымдай алмайды. Оның тек жеке бөлшектерін ғана қабылдайды. Ол сөйлей алса да нәрселердің мәнді белгілерін мәнсіз белгілерінен ажырата алмайды. Ондай адамдардың ақыл ойы қалыпты болып көрінгенімен қабылдау үрдісінде ақаулық байқалады. Олардың кеңістікті қабылдауы (сипап сезуі, қимыл- қозғалысы) көру тітіркеңдіргііптерін күшейту арқылы ғана іске асады. Мидың желке алабы мен төбе бөлігінің төменгі алаптарының зақымдалу салдарынан кеңістікте дұрыс бағдар таба алмайды. Ауру өздігінен киіне алмайды, киімдерінің етек-жеңін, шалбарының балағы мен ышқырлығын, қамзолының жағасы мен етегін шатастыра береді, өз төсегін де сала алмайды. Ұстаған заттарының тік және көлбеу жағдайын ажырата білмейді. Сіріңке шырпыларынан құрастырылып қорсетілген геометриялық фигураларды өздігінен құрай алмайды, әріптердің таңбасын оңды - солды ауыстырып жазады, қолының саусақтарын дұрыс атап көрсете алмайды. Есту Агнозия сына ұшыраған адамдар нәрселерде дыбыстарына қарай ажырата алмайды, сағат механизмінің соғуын, қоңырауынын сылдырын, иттің үргенін де ажырата білмейді Ондай адамдардың танып биіуіндегі кемістіктері мидың самай алабының зақымдалу салдары екендігі аңықталған. Ондай адамның есту қабілеті болғанымен, айтьшған создсрді ол дұрыс түсіне алмайды. Ал сипау сезімдері зақымдалған адамдар оздерінің көрген нәрселерін көздерін жұмдырып, сол нәрселерді сипау арқылы байқап көргенде оларды танып біле алмаған. Мұндай кемістік мадың төбелік алабының зақымдылған білдіреді. Адамның танып білу қабілетінен ажырау себептерін зерттеу нәтижелері ондай адамның зақымдалған мүшелерін емдеп, оқу-тәрбие істерінде арнайы амал-тәсілдер қолданып, оның қабылдауын қалыпқа түсіруге болатындығын көрсетеді. Агнозия — ми сыңарларының локалды зақымдануы салдарынан адамның бұрын көргенін, естігенін, түйсінгенін қайтадан тани алмауы. Агнозия келесі түрлерін ажыратады: 

1. визуалды Агнозия көз откірлігінің сақталуының өзінде объектілерді, заттар мен олардың кескіндерін тұтас тани алмау, оларды бөлшектей алмау;
2. тактилді Агнозия — заттар мен объектілерді сипап үстауда оларды тани алмау немесе өз денесінің локустарын танудың бұзышуы. соматоагиозия деп аталатын дене құрылымы жөнінде аберрациялық, бұрмаланған түсінік;
3. кеңістіктік Агнозия — заттар мен олардың кескіндерін қабьшдаудың сақталуында адамдардың түрлерін тани алмау;
4. есту Агнозия — естудің фонематикалық қасиеттерінін, яғни сөйлеудегі дыбыстарды ажыратудың бұзылуы;
5. әріптік Агнозия — оқудың бұзылу түрлерінің бірінің негізінде жататын Агнозия түрі;
6. симультандық Агнозия — бір мезгідде қабылда- натын заттар мен құбылыстардың санының құрт азаюы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Кевин Мариус Парсемен** (фр. ; 13 ақпан 1988(19880213), Ле-Франсуа, Мартиника) — мартиникалық футболшы, Мартиника Ұлттық футбол құрамасы мен "Голден Лион" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клкбтық

"Франсискен" клубының түлегі. Карьерасын осы клубта 2005 жылы бастап, келесі жылы франциялық "Ле-Ман" командасының фарм клубына қабылданды. 

Кейінгі жылдары Франция және АҚШ-тың төменгі лигаларында ойнады. 

2016 жылы қазіргі клубы "Голден Лионға" конголық "Мотема Пембе" клубынан ауысып келді.

### Ұлттық құрама

Мартиника құрамасы сапында тұңғыш рет 2008 жылы Кариб кубогынде алаңға шықты.

КОНКАКАФ Алтын кубогына үш рет (2013, 2017, 2019) қатысты. 2017 жылғы турнирде үш доп соғып, Альфонсо Дейвис және Джордан Морриспен бірге турнирдің үздік мергені атанды. Ал 2013, 2019 жылғы турнирлерде бір голдан енгізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі
**Агорафобия** (көне грекше: ἀγορά - "базар" + φόβος - "қорқыныш") — ашық кеңістіктен, ашық есіктерден қорқу; күтпеген әрекеттерді талап ете алатын адамдардың жиналуынан қорқудың пайда болуымен сипатталатын психиканың бұзылуы; үлкен алаңнан немесе жансыз көшеде жалғыз өткен кезде пайда болатын бейсаналық қорқыныш. Қорғаныс механизмі ретінде пайда болады. Бұл фобия адамдармен және олардан эмоционалды жарақат алуға байланысты туылуы мүмкін. Сондай-ақ қатты эмоционалды күйзелістен туындауы мүмкін. Алғаш рет агорафобияны неміс психиатры Карл Вестфаль сипаттаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Narrating social order by Shelley Zipora Reuter
**Құлбаев Абылайхан** — 1951жылы 20 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысының Сергеев ауданы Мариевка елдімекенінде туған. 1968 жылы Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітіріп, Петропавл қаласындағы педагогикалық училищеде сабақ беріп жүрген жерінен әскер қатарына шақырылады. Отан алдындағы азаматтық борышын абыроймен атқарады.

1976 жылы "Пионер" журналында көркемдеуші редактор болып, онжылға жуық әйгілі ақын, қоғам қайраткері Фарида Оңғарсынованың қарамағында жемісті қызмет істеді. Сол жылдар ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітіреді. Одан кейін қазақша және орысша екі тілде, жеке-жеке жарық көретін "Арай", "Заря" журналдарының жауапты хатшысы болды. 1986 жылы "Өнер" баспасына директордың орынбасарлығына тағайындалады. Осы жылдары Жоғары Кеңестің құрмет грамотасымен марапатталады. 1991 жылдан бастап "Шарапат", одан кейін "Абылайхан—Дос К" деген серіктестік құрып, жеке кітап шығару ісімен айналысады. 1995 жылы нарықтык экономика кезінде іскер ұйымдастырушылық қабілетімен көріне бастаған белсенді басшы ретінде "Балауса" баспасына директорлыққа шақырылады.

Тәуелсіздіктің алғашқы экономикалық қиыншылық жылдарында да "Балауса" баспасы балаларға керекті кітаптарды шығарып келді.
"Мәдени мұра" бағдарламасына сай, Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің тікелей балаларға деген қамқорлығымен әлем балалар әдебиетінің 50 томдық тандамалы шығармаларын қазақ тілінде жарық көрсетуге басшылық жасап отыр. Алғашқы жылғы нәтижелі жұмыстары жоғары бағаланып "Қазақстан республикасының баспа және полиграфия ісінің қайраткері" атағына ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Кевин Эдвард Дойл** (ағылш. *Kevin Edward Doyle*; 18 қыркүйек 1983, Адамстаун) — ирландиялық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2001 жылы 18 жасында "Сент-Патрикс Атлетик" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Бірақ жас футболшының алаңға жиі шығуына мүмкіндік аз болды. 2003 жылы ирландиялық тағы бір клуб "Корк Ситиге" ауысты. 

2005 жылы "Редингпен" екі жылдық келісім шарт жасасты. Әуелде қосалқы құрамда көп отырғанымен, Дэвид Китсонның жарақатынан соң негізгі құрам ойыншысына айналып шыға келді. 2005/06 жылғы маусымда премьер лигада 13 гол соқты. 

2009 жылы "Вулверхэмптонға" ауысты. 

2017 жылы "Колорадо Рэпидз" сапында ойнап жүріп басының жиі ауыра бергеніне байланысты карьерасын аяқтады.

### Халықаралық

Ирландия Ұлттық футбол құрамасы сапында тұңғыш рет 2004 жылы 2 ақпанда Португалияға қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. 2012 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · sports.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Артур Питер Мутарика**(ағылш. *Arthur Peter Mutharika*; 1940, Чисока, Тайоло, Ньясаленд) — Малавиның мемлекеттік қайреткер, Малавинің президенті (2014 жылдың 31 мамырынан).

Өмірбаяны
---------

Питер Мутарика 1940 жылы туған. Оның туған ағасы Бингу Ва Мутарика Малавидың 3-ші президенті болған. Питер Мутарика 36.4% пайыз дауыс алып, озып шыққан. Сонымен қатар екінші орында Лазарус Чаквера 27,8 % пайыз, ал үшінші орында Джойс Банда 20,2 % дауыс болған. 2014 жылдың 31 мамырынан бастап Питер Малавидың президенті болып саналынған. 2014 жылдың 2 маусым күні ОАР президенті Джейкоб Зума Питерді құтықтаған болатын. Тек қана құттықтамай, ол сонымен қатар екі елдің арасын нығайтамыз деп уәде берген болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Lussenhop, Jessica* A. Peter Mutharika, Former Wash. U. Law Professor, Charged with Treason in Malawi [UPDATE] | Riverfront Times.  Blogs.riverfronttimes.com (28 наурыз 2013).
**Исмаил Сағитов** - қарақалпақ совет әдебиет зерттеушісі. Қарақалпақ АКСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, филологиялық ғылым докторы, профессор, Өзбек КСР. ғылым академиясының корр.-мүшесі. 1929 жылдан КОКП мүшесі. Диқан отбасында туған. С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Партия, комсомол органдарында, баспа орындарында қызмет атқарды. 1948 жылдан Өзбек КСР ғылым академиясының Қарақалпақстан филиалында сектор меңгерушісі. Оның "Бердақ-ұлы патриот ақын", "Бердақтың шығармасы", "Қарақалпақ халқының қһармандық эпосы", "Әдебиет және дәуір", "Сахара бұлбұлы" атты монографиялық еңбектері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
Агломерация (Алматы)
**Агломерация**, елді мекендер агломерациясы – экономикалық, мәдени және тұрмыстық жағынан бір-бірімен тығыз байланысты елді мекендердің (әсіресе қалалардың) шағын аумаққа топтануы, шоғырлануы. Урбандалу процестерінің бірі және негізінен индустралдық аймақтарға ғана тән құбылыс. Агломерация көбінесе жеке ірі қаланың (ядроның) төңірегінде қалыптасады; кейде бірнеше ядролы Агломерация да болады. Агломерация өнеркәсіп өндірісі мен еңбек ресурсының аумақтық шоғырлануын сипаттайды, яғни мұнда өнеркәсіп, инфрақұрылым, ғылым және білім беру ісінің салалары қатар дамиды, соған байланысты халық тығыз қоныстанады. Агломерация өзінің төңірегіндегі аймақтың экономикалық және әлеуметтік жағынан өркендеуіне үлкен ықпалын тигізеді. Еліміздегі ірі елді мекендер Агломерациясы – Алматы, Қарағанды, Шымкент, Қостанай – Рудный, Павлодар – Ақсу қалалары.

Сілтемелер
----------

* Алматы
* Шымкент
* Павлодар

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  1. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
*Басқа мағыналар үшін Талдысай деген бетті қараңыз.*
**Талдысай** – Арыс көлі алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Сырдария ауданы жеріндегі өзен.

Бастауы
-------

Шолақнұра мекенінің оңтүстігіндегі бұлақтан бастау алып, Бәйтен құдығынан оңтүстікке таман құмға сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 57 км. Жағасы жайдақ, түбі құмдауытты. Қар және жерасты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жылдың калған айларында суы тартылып қалады. Кішігірім 3 саласы бар. Өзен аңғарында суы тұщы 4 құдық Сапарбек, Талдыбұлақ, Өлең, Байтен) бар. Өзен алабы-маусымдық мал жайылымдығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби,** Исмаил бин Хаммад әл Жауһари Әбу Наср әл-Фараби (940, Отырар – 1002, Отырар) – ғалым, ақын. 

  

Нағашысы Исхақ әл-Фараби оны Бағдадқа алдырып, белгілі араб ғалымдары Әбу Әли әл-Фариси мен Әбу Саид ас-Сирафидің дәрістерін тыңдатады. Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби Хижазға сапар шегіп, жергілікті бәдәуилердің тіл ерекшеліктерін меңгеріп, болашақ еңбектеріне қажетті білім жинаған. Одан Хорасанға қайтып, Нишапур мен Рейдің арасындағы Дамиғанда тұрған. Дамиғанда Әбу Әли әл-Хусайн Әлимен танысып, одан каллиграфия ілімін үйренеді. Белгілі ортағасырлық ғұлама ас-Са алиби Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби жазуының ерекше әдемілігіне тоқтала келіп, "оның жазуын аббастық халифаның уәзірі әрі каллиграфы Әбу Абдолла бин Мұқланың жазуынан айыру қиын" деп жазған.

  

**Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби** ғылымда "ас-Сихах" атты еңбегімен белгілі. Еңбектің толық атауы: "Тәж әл-луғат уа сихах әл-арабийа" ("Тіл тәжі және араб тілінің дұрыс сөздері"). Бұл еңбек – 40 мың түбірді біріктірген араб тілінің классикалық түсіндірме сөздігі.

Сөздік араб тілі ғана емес, әдебиеті жөнінде де аса бай мағлұмат береді. Сөздіктің үлгілері Лондон, Берлин, Булан, Каир, Калькутта, Лейден, Махачкала, Париж, Санкт-Петербург, Ташкент, Тебриз, Эскуриал, т.б. қалалар мұражайлары мен кітапханаларының қолжазба қорларында сақтаулы. Алғаш рет "ас-Сихах" Сауд Арабиясының королі Фахд бин Әбд әл-Азиз Әл Саудтың алғысөзімен 1956 жылы Каирде жарық көрді. Кейін Бейрутте 1979, 1984, 1990 жылы үш рет қайталанып басылды. Исмаил әл-Жауһари әл-Фарабидің бұл шығармасы бүгінде 6 томнан тұрады. Исмаил әл-Жауһари әл-Фарабиді бұдан басқа "Аруд әл-урқати", "Муқаддимат фи-н-наху" трактаттарының авторы. "Муқаддимат фи-н-наху" атты еңбектері бар. "Аруд әл-урқатидың" ("Аруд") қолжазбасы 1991 жылы Түркияның Стамбұл қаласындағы Атыф Ефенди кітапханасынан табылған. Қолжазбаны түрік ғалымы Нихад Четин тауып, "Ислам энциклопедиясында" "Аруд" атты мақала жариялады. Алайда, қолжазбаны жариялауға үлгермеген. Шәкірті Мұхаммад Сади Чугенлі 1994 жылы Ерзурум қаласында Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби осы еңбегіне алғысөз жазып, қолжазбаны жарыққа шығарды. Он ғасыр бойы тағдыры белгісіз болып келген бұл шығарма толық сақталып жеткен өлең теориясы жөнінде жазылған трактаттардың ең көне нұсқасының бірі.Исмаил әл-Жауһари әл-Фараби ғылым еңбектерімен қатар поэзиялық шығармалар да жазған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Қала орталығына көрініс
**Индиана́полис** (ағылш. *Indianapolis*) — АҚШ-ының солтүстік-шығысында орналасқан қала.Индиана штатының астанасы.

Қаланың халық саны - 820 мың адам, штаттағы ең ірі қала, ал ел бойынша 13-ші үлкен қаласы.

Қала штаттың орталық бөлігінде, Уайт-ривер жағалауында орналасқан.Теңіз деңгейінен 218 метр биіктікте.Климаты қоңыржай-континеттік, яғни жазы ыстық та ылғалды, көктемі мен күзі жұмсақ, ал қысы суық болып келеді.

Жылдық орташа температурасы — 11,7 °C.
Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері — 1079 мм

Халқы
-----

2010 жылы қаланың халық саны 829 718

Этностық құрамы:

* 48 % — ақтар
* 27,2 % — афроамерикандықтар
* 10 % — латиноамерикандықтар
* 2,1 % — азиаттар

Адамдардың орташа жылдық кіріс мөлшері - 21 789 АҚШ доллары.Халықтың орташа жасы - 34 жас.Қаладағы қылмыс деңгейі жоғары, ел бойынша орташа көрсеткіштен 4 есе артық.

Экономикасы
-----------

Индианаполис қаласы - елдің маңызды қаржылық, өндірістік және сауда орталығы болып саналады.Қала экономикасындағы негізгі салалары - автомобиль жасау, түсті металлургия, химия-фармацевтика өндірісі және тамақ өнеркәсібі.

Бауырлас қалалары
-----------------

* Италия Монца, Италия
* Германия Кёльн, Германия
* Словения Пиран, Словения
* Канада Скарборо, Канада
* Қытай Тайбей, Тайвань

Дереккөздер
-----------

* города США >> индианаполис
* City of Indianapolis and Marion County Мұрағатталған 19 мамырдың 2014 жылы.
Вади-Рам
**Вади Рам** (араб.: وادي رم‎) - Акабадан 60 шақырым жерде орналасқан Иордания шөлі. 74 180 га жерді алып жатыр. Ең биік нүктесі - 11830 метрлік Ум aд-Дами тауы болып табылады.

Климаты
-------

Вади-Рам климаты құрғақ болып келеді. Күндізгі температура 32 градус болса, түндегі температура 4 градус.

Саяхатшыларға кеңес
-------------------

Бұл шөл дала Иорданияның ұлттық бағы болып саналады. Егер сіздің осы елге жолыңыз түсіп жатса, онда міндетті түрде осы әдемі де, ежелгі орындардың біріне соғып кетуді ұмытпаңыз. Оның үстіне Вади-Рамға жасалатын экскурсия ұсақ ақшаларды есептемесек, тегін деп айтуға әбден болады. Акабадан 60 шақырым жерде орналасқан шөл тасты кедір-бұдырлы рельефтеріне байланысты *«Ай алқабы»* деп те аталады. Шөл далада бірнеше шатқалдар, жоталар да орын тепкен. 
Саяхатшыларға джиптермен сафари-турларға шығуға мүмкіндік қарастырылған. Одан бөлек олар түйемен немесе жылқылармен де саяхаттай алады. Бірақ ол үшін арнайы дайындығыңыз болуы керек. Себебі ыстық кезінде ат не түйе үстіндегі жүріс адамды қатты қажытады. Десек те, саяхаттың алғашқы минуттарынан бастап аяғына дейін сіз өзіңізге тылсым табиғаттың небір жаңалықтарын ашасыз. Түсініксіз рельеф, құрғақ және ыстық ауа (күндіз +35, түнде +4) осының барлығы да өзіңізді Жерде емес, Ай немесе Марс бетінде жүргендей әсерге бөлейді.Вади-Рам саяхаты ақыр соңында сізді бәдәуилердің тайпасына алып барады. Ол жерде сіз сувенирлер сатып алып, сондай-ақ жергілікті халықтардың дәстүрлі тағамдарынан да дәм тата аласыз. Тіпті шатыр астында бір түн түнеп шықсаңыз да болады. Саяхат кезінде шөлді аймақта ежелгі тайпалардың қалдырған құпияға толы жартас суреттерімен де таныса аласыз. Ал Вади-Рамның кешкі күн батар тұсы тіптен керемет. Оны да көруді ұмытпаңыз.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Gilles, Rappeneau* Les Voies Bedoiun du Wadi Ramm. *website*. Тексерілді, 5 ақпан 2014.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Touristic Sites - South of
Густаво Модена
**Густаво Модена** (итал. *Gustavo Modena*; 13 ақпан 1803, Венеция - 20 ақпан 1861, Турин) - итальян актері, театр педагогы, сахналық өңедегі романтизмнің өкілі.

Актерлар отбасында туған. Падуя университетінің заң факультетінде оқыған. Жастайынан әуесқойлар спектакльдеріне қатысады. 1824 жылы Венецияның профессионалдық театрында ойнап, Паоло (Пелликонның "Франческа да Риминиында"), Оросман (Волтердің "Заирасында"), Лейстер (Шиллердің "Мария Стюартында") сияқты күрделі рольдерді орындаған. 1830-1840 жылдардағы революция қозғалысына қатысқан. 1843 жылы жеке труппасын ұйымдастырды. Оның творчествосы реалисттік актерлік өнер мектебінің негізін салды. Шәкірттері: Эрнесто Росси, Аделаида Ристори, Томмазо Сальвини

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Модена Густаво.
**Тұтқыш сиымдылығы** Тұтқыш көлеміндегі жинауыш
тау жыныстарына тән қуыс кеңістіктердің қойнауқаттық жағдайда мүнай (газ)
массаларымен тоғытылуына қабілетті көлемі. Мұнаймен (газбен) тоғытылған
тұтқыш сиымдылығының сандық мөлшері жинауыштағы бір-бірімен байланысы бар қуыстар
көлемінен қалдық су көлемін шегергендегі шамаға тең. Мұнаймен тоғытылған
тұтқыш сиымдылығы тұрақты мөлшермен сипатталады, себебі бұл шама қойнауқаттық
жағдайлардың ерекшеліктеріне тәуелді емес. Газбен тоғытылған тұтқыш сиымдылығының
мөлшері қысым көрсеткіші өскен сайын өсе түседі де, температура өскен сайын
кеми түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Сарымсакова Лютфи** (26. 4. 1896 ж. т. Ақжер қыстағы, қазіргі Ферғана обл.) – өзбек совет актрисасы, КСРО халық актрисасы (1967). 1944 жылдан КОКП мүшесі. Профессионалды сахналық қызметін 1925 ж. Қоқандта бастады. Әндіжан, Фернанға театрларыда ойнады. 1934-39 ж. Өзбектің музыкалық театырында, ал 1941-73 ж. Өзбектің Мукими атынд. муз. таетрында (Ташкент) қызмет етті. Сахнада балаларының бақыты үшін күрескен аналар бейнесін жасады: Күміскүл, Айсара, Қарт ана (Яшеннің «Екі коммунист», «Гүлсара», «Раушан мен Зұлхұмарында»). Бұдан басқа Шырын (Хуршидтың «Фархад пен Шырынында»), Майсара (Хамзаның «Майсараның айласында») т.б. рольдерді орындады. 1931 жылдан киноға түскен. 5-6-сайл. Өзб. ССР Жоғ. Советінің депутаты. Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Рамстедт Густав Йон** (22. 10. 1873, Экенес,— 25. 11. 1950, Хельсинки) — фин тілі маманы, Хельсинки университетінің профессоры (1917— 1941), монғол жөне алтай тілдерін салыстырмалы-тарихи әдіспен зерттеушілердің бірі. 1898 жылдан Монғолияда, Волга бойы мен қалмақ далаларында, Кушки т. б. жерлерде экспедицияда болып, олардан жинаған материалдары бойынша түркі және тұңгыс-маньчжур тілдеріне байланысты еңбектер жариялады. Ол орал-алтай тілдерінің генетикалық туыстығы туралы жорамалдарды қолдап, корей және жапон тілдерін алтай тілдері қатарына жатқызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Мур Станфорд** (Moore, Stanford) (4 қыркүйек 1913 жыл, Чикаго, Иллинойс шт. АҚШ - 23 тамыз 1982 жыл, Нью-Йорк), американдық биохимик.. 1972 жылы ақуыздың молекулярлық құрылымын зерттегені үшін Кристиан Анфинсенмен (1916-95) және Уильям Стайнмен (Stein) (1911-80) бірге Нобель сыйлығымен марапатталды. 

Ақуыздан және биологиялық сұйықтықтан алынған амин қышқылдары мен пептидтерді талдауға арналған хроматографияны қолдануымен танымал, ол сол талдау нәтижелерін рибонуклеаза ферменттерінің құрылымын анықтау үшін пайдаланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Иконоскоп**-электр зарядтарының жинақталу құбылысы негізінде оптикалық кескінді телевизиялық сигналға түрлендіретін телевизиялық тартқыш түтік. Объектіден шағылысатын жарық ағыны (оптикалық жүйе арқылы ) бір-бірінен оқшауланған жарық сезгіш қабат-нысанаға келіп түседі. Күміс түйіршіктерінен құрылған бұл нысана өте кішкене фотокатоды ролін атқарады. Жарық ағыны әсерінен оның бетінде электр зарядтары топтасып потенциалды рельеф түзеді. Нысананың екінші беті жұқа металл қабат пен қапталған. Бұл қабат сигнал қабаты деп аталады. Әрбір фотокатод осы сигналдық қабатпен бірігіп конденсатор түзеді. Бұл конденсаторлар өзіне келіп түсетін электрондық сәуле әсерінен зарядталады да,жүктеме тізбекте кескін сигналы пайда болады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцеклопедия
**Оливия Калпо** (ағылшын. Olivia Culpo, 8 мамыр 1992 жыл, Кранстон (Род-Айленд), АҚШ) — американдық модель, сұлулық жарыстардың қатысушысы. 2012 жылдың «Жер жүзінің ханшайымы» атағының жеңімпазы және АҚШ-тың ханшайымы атағына ие болған.

Өмірбаяны
---------

1992 жылы 8 мамыр күні Кранстон қаласында, Сьюзан және Петер Калпоның отбасында дүниеге келген. Әкесінде италияндық шығу тегі бар, ал анасында итальяндық және ирландық шығу тектері бар. Ата-анасы – кәсіпқой музыканттар. Калпо отбасында төрт бала бар. 2010 жылы Род-Айленд қаласындағы «St. Mary Academy — Bay View» деген қыздарға арналған католик мектебін бітірген. 

Екінші сыныптан бастап, виолончельда ойнауды үйрене бастады. 2010 жылдан бастап, сұлулық жарыстарға дайындала бастады. Бостондық университетте оқыған. Американдық тілден басқа, итальян тілін біледі. Өйткені, ата-анасы жартылай итальяндар. 2013 жылдың маусым айынан бастап, әлемге танымал әнші, актер және «Jonas Brothers» тобының бұрынғы мүшесі Ник Джонаспен бірге жүре бастады.

Сайыстардағы қатысулары
-----------------------

| Күні, айы, жылы | Атағы |
| --- | --- |
| 18 қыркүйек, 2011 | Мисс Род-Айленд АҚШ 2012 |
| 3 маусым, 2012 | Мисс АҚШ 2012 |
| 19 желтоқсан, 2012 | Мисс Жер жүзі 2012 |
**Мур Брайан** (Moore, Brian) (25 тамыз 1921 жыл, Белфаст, Солтүстік Ирландия - 10 қаңтар 1999 жыл, Малибу, Калифорния шт. АҚШ), Ирландияда туған канадалық жазушы.. 1948 жылы Канадаға қоныс аударып, 1952 жылдан бастан «Монреаль Газетт» газетінің редакторы болды.

Ақсүйектік белгілері біртіндеп ішкілікке ауыса бастаған, тұрмысқа шықпаған егде әйел туралы алғашқы «Одинокая страсть Джудит Херн» (1955; 1987 жылы экрандалған) романымен танымал болды. Кейінгі романдары: «Удача Джинджер Коффи» (1960), «Император мороженого» (1965), «Жена доктора» (1976) және «Жена фокусника» (1998). Оның романдары интонациясы, бейнеленген мәдени мәнмәтіні және сюжеті жағынан ерекшеленеді, бірақ оларды тазалық, талғамдылық және проза тілінің айқындылығы біріктіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Егер сенен байқалған бесінші аллозавр динозаврдың қандай түрі деп сұраса, сен қалайда оның жауабын білмейтініңді білесің.
**Метажады** (ағылш. *Metamemory*, немесе **Сократтық аңғару**) — метатанымның бір түрі болып, адамның өзіндік жады қабілеттері (және жадыға пайдалы әдістері) туралы интероспективті білімі, сондай-ақ жадының өз-өзін бақылауына қатысты үрдістер. Жадылық өзін аңғару адамның естегілерді есіне алуы мен қолдануына үлкен әсер етеді. Мысалы, оқушылар тапсырылған материалды сәтті үйренгені және қолданғаны туралы тұжырым жасайдыы, бұл әдетте үйрену уақытын орналастыруға пайдалы "үйрену тұжырымы" деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Pannu, J. K.; Kaszniak, A. W. (2005). "Metamemory Experiments in Neurological Populations: A Review". *Neuropsychology Review* **15** (3): 105–130. doi:10.1007/s11065-005-7091-6. PMID 16328731.
2. ↑  *Nelson, T.O.* Metamemory: A theoretical framework and new findings // The Psychology of Learning and Motivation —  Academic Press, 1990. — Vol. 26. — P. 125–173.
**Оливер Саймон Д'Арси Харт** (ағылш. *Oliver Simon D'Arcy Hart*дүниеге келді 9 қазан 1948 жыл) — американдық және британдық экономист, Гарвард университетінің экономика профессоры. Нобель сыйлығының экономика бойынша лауреаты (2016) .

Өмірбаяны
---------

Оливер Лондонда белгілі дәрігер-фтизиатр Филипа Монтегю Д’Арси Харттың (ағыл.)қаз. (1900-2006) отбасында дүниеге келген.

Харт Кембридж университетінің Корольдік колледжін бітірген, математикадан 1969 жылы бакалавр дәрежесін алды, ал магистрлік дәрежесін 1972 жылы экономика бойынша Уорик университетінде, ал 1974 жылы экономика бойынша PhD Принстон университетінде алды.

Оқытушылық қызметін экономика лекторы лауазымында Эссек университетінде 1974-1975 жылдары аралығында бастады, кейін лектордың көмекшісі, 1976-1981 жылдарыКембридж университетінде экономика лекторы, сондай-ақ 1975-1981 жылдары Кембридж университетінде Чёрчилль-колледждің (ағыл.)қаз. қызметкері болды. Уортон бизнес мектебіне 1979-1980 жылдары аға лектор шақырылған. Лондон экономика мектебінде толық экономиканың профессоры болды, онда 1981-1985 жылдары жұмыс істеді, 1992 жылдан шақырылған профессор, ал 1997 жылдан Лондон экономика мектебінің тұрақты шақырылған профессоры атағына ие болды. 

АҚШ-та келіп алған соң, алғашында 1984-1985 жылдары шақырылған экономика профессоры, содан кейін 1985-1993 жылдары Массачусетс технологиялық технологиялық институтында экономика профессоры болып тағайындалды. 1987-1988 жылдары шақырылған оқытушы, ал 1999-2003 жылдары — шақырылған профессор, Джон Олин атындағы экономика және құқық кафедрасының Гарвард университетінің заң факультетінде жұмыс істеді, содан кейін Гарвард бизнес мектебінің 1988-1989 жылдары қызметкері болды, ал 1993 жылдан бастап — экономика профессоры болып Гарвард университетінде істеді. 1997 жылдан бастап Эндрю Фурер атындағы экономика кафедрасының профессоры болды, ал 2000-2003 жылдары Гарвард университетінің экономикалық факультетінде төрағасы болды.

О. Харт эконометрикалық қоғамның 1979 жылдан бастап мүшесі болып табылады, Американдық өнер және ғылым академиясының 1988 жылдан мүшесі, Британ академиясының 2000 жылдан корреспондент-мүшесі, Еуропалық Корпоративтік басқару институтының (ағыл.)қаз. 2002 жылдан бастап қызметкері, Экономикалық теорияны дамыту қоғамының (ағыл.)қаз. 2012 жылдан бастап мүшесі, Қаржы теориясы қоғамының 2014 жылдан қызметкері, "Journal of Law, Finance & Accounting" 2015 жылдан бастап мүшесі, Американдық Америкалық Қаржы қауымдастығының (ағыл.)қаз. 2016 жылдан бастап мүшесі, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының 2016 жылдан бастап мүшесі.

Ғылыми жетістіктері
-------------------

Оливер Харттың зерттеулері келісімшарттар теориясы, фирма теориясы, корпоративтік қаржы және экономикалық талдау құқықтары мәселелеріне арналған.

Марапаттары
-----------

Библиография
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Harvard University* Curriculum Vitae Oliver Hart.
**Эстрогендер** (лат. *estrus* - ағын ) — аналық безінің фолликуласында, ұрық жолдасында түзіледі. Шағын мөлшерде бүйрек үсті безінің қабығында жəне ұрық безінде синтезделінеді. Эстрогеннің үш түрі белгілі. Олар: **эстрадиол, эстрон жəне эстриол**. Эстрогендер көбінесе белокпен байланысқан түрінде қан арқылы таралады. Əйелдің нағыз жыныс гормоны болып табылатын эстрадиол, одан басқа екі эстроген негізінде эстрадиол метаболизмі кезінде түзіледі. Əйелдер жыныс гормондарының тікелей алғы заты еркектің гормоны тестостерон. Əйел организміне енген тестостеронның бір бөлігі эстардиолға айналады. Əйелдердің жұмыртқалығында бір тəулікте 1 мг эстрадиол түзіледі. 
Əйелдердің төртінші жыныс гормоны прогестерон, ол жөнінде кейінірек баяндалады.

Химиялық табиғаты
-----------------

Барлық эстрогендер С18 - стероидтарға жатады. Олардың молекуласында 10 жағдайындағы метил тобы болмайды жəне А сақинасы ароматты. Химиялық құрылымы жөнінде эстрогендердің гидроксильдік топтың болуына байланысты айырмашылығы бар. Ол жағдай олардың формулаларынан да байқалады.

Зат алмасуға əсері
------------------

Эстрогендер:

* Əйелдердің екінші кезектегі жыныс белгілерінің дамуына жəне сүтқоректі жануарлардың жыныс жүйесіндегі қосымша бөліктерінің жетілуіне себеп болады;
* Тері астындағы майдың бөлініп, жиналуын қолдайды;
* Эстрогендер ақуыз синтезіне əсер етеді, организмде натрий, калий, фосфаттардың жəне судың сақталып ұсталуын іске асырады, клеткалардың өсіп көбеюін күшейтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Мурадова Сона** (31. 12. 1914 ж. т. қазіргі Геок-Тепе ауд.) – түркімен совет актрисасы, КСРО халық артисі (1955). 1940 жылдан КОКП мүшесі. 1931 Ашхабадтың пед. техникумын бітіргіннен кейін оқытушылық қызметпен шұғылданды. 1934 ж. Түркімен драма театрының құрамына қабылданды. 1955 – 60 ж. осы театрдың директоры болды. Рольдері: Акнабат (Кербабаевтың «Шешуші қадамында» Бике (Мухтаровтың «Аллан семьясында»), Пошлепкина (Гогольдің «Ревизорында»), Жамал (Бурунов пен Амановтың «Кеймир-Көрінде»), Эмилия (Шекспирдің «Отеллосында»). КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1951) мен Түркім. КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Метагонимоз** - адам, ит, мысық, түлкі және песец ауруы. 

* Жануарлардың аш ішегінде тоғышарлық ететін Metagonimus jokogowai трематода тудырады.
* Тоғышар алмұрт формалы, ұзындығы 1-2,5 мм. Аралық иелері - балықтар мен ұлулар.

Тоғышардың метацеркариі зақымдынған балықтардың қабыршағында, теріде, желбезек жапырақтарында және жүзбе қанаттарында дамиды. 
Санитарлық баға - зақымдалған балықтың желбезегін, қанаттарын, қабыршақтарын алып тастайды да қайта өңдеуге жібереді немесе 8-10 күн 18-20°С температурада мұздатады. Зақымдалған балықтарды базарларда сатуға тиым салынады. Зақымдалған балықтың тазалау кезіндегі қалдықтарын қайнату арқылы залалсыздандырып техникалық заттар дайындау үшін қолданады (желім жасайды).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Найл Джеймс Хо́ран** (ағылшын. Niall James Horan; 13 қыркүйек, 1993 жыл, Маллингар, Уэстмит, Ирландия) — британдық әнші, «One Direction» тобының мүшесі. 2010 жылы «The X Factor» жобасына қатысты.

Отбасы
------

Найлдың анасы – Мура Галлахер. Әкесі – Бобби Хоран. Оның үлкен ағасы бар. Аты – Грег Хоран. Найлдың ата-анасы 1998 жылы ажырасты. 4 жыл бойы ағайындылар анасымен бірге тұрды. Сосын әкесімен бірге тұруды жөн көрді. Анасы екінші рет тұрмысқа шығып, Лонгфорд қаласына көшті.

Мектеп кездері
--------------

Найл «Coláiste Mhuire» мектебінде білім алды. Сол кездері Найл хорға қатысып жүрген. Найл жастайынан гитарада ойнайды. Өзінің бір сұхбатында, «Менің ұнататын сыйлығым – гитара» деген.

The X Factor жобасы
-------------------

«The X Factor» жобасында тыңдаушыларға Найл: «Мен 16 жастамын және де мен үлкен атқа ие болғым келеді. Бейонсе, Жастин Бибер сияқты танымал болғым келеді.», - деген. Хоран «The Script», «Eagles» және «Bon Jovi» деген рок-топтардың жанкүйері. Бұдан басқа Найл Эд Ширанның өлеңдерін сүйіп тыңдайды. Эд Ширан мен One Direction бірге жұмыс істегенде, Найл Хоран Эд Ширанға «Мен сізбен жұмыс істеу үлкен абырой.» деп айтқан.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Жыл | Қазақша атауы | Шынайы атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2009 | Алан Карр | Alan Carr: Chatty Man | өзін ойнайды |
| 2010 | Х-фактор | The X Factor | өзін ойнайды |
| 2012 | Биг Тайм тур | Big Time Tour | өзін ойнайды |
| 2012 | АйКарли | iCarly | өзін ойнайды |
| 2013 | One Direction:Бұл біз | One Direction: This Is Us | өзін ойнайды |

 |
**Оливер Бирхофф** (нем. *Oliver Bierhoff*; 1 мамыр 1968 жыл, Карлсруэ, ГФР) — неміс футболшысы, шабуылшы. Қазір Германия Ұлттық футбол құрамасының менеджері. Германия құрамасының бұрынғы футболшысы, 1998-2001 жылдардағы капитаны.

Карьерасы
---------

Спорттық карьерасында бірнеше италиялық клубтарда ойнады. Тек "Милан" сапында ғана жоғары жетістікке жетті, 1999 жылы Италия чемпионы атанды. 2003 жылы "Кьево" сапында ойнап жүріп карьерасын аяқтады да, бір жылдан соң Германия футбол құрамасының сол кездегі бапкері Юрген Клинсманның тағайындауымен Бирхофф үшін арнайы жаңадан ашылған қызметке — құраманың менеджері болып іске кірісті. Содан бері үзіліссіз сол қызметті атқарып келе жатыр. 

Одан бөлек Бирхофф Sat.1. телеарнасында Чемпиондар Лигасынның матчтарын жүргізетін комментатор болып та істейді.

Ұлттық құрама сапында 1996-2002 жылдары ойнап, 70 кездесуде алаңға шықты да, 37 гол соқты. Бирхофф әсіресе 1996 жылы жарқырады. Сол жылғы ЕУРО-Финалдағы Германия — Чехия матчында екі доп соғып, 0:1 есебімен ұтылып тұрған Германия құрамасын жеңілістен құтқарып қана қоймай, чемпиондықты иеленуіне өлшусіз үлес қосты. Айта кетейік, Еуропа чемпионаттары тарихындағы тұңғыш "алтын голды" сол матчта Бирхофф соқты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Италия «Милан»

* Италия чемпионы: 1998/99

Германия Германия

* Еуропа чемпионы: 1996
* Әлемнің вице-чемпионы: 2002

### Жекелей

* Италия А сериясының үздік мергені: 1998
* Италия B сериясының үздік мергені: 1993
* Германияның үздік футболшысы: 1998
* «Милан» клубының "Құрмет тақтасына" ілінген.

Клубтық карьерасы
-----------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1986—1988 | Германия Байер (Юрдинген) | 31 | (4) |
| 1988—1990 | Германия Гамбург | 34 | (6) |
| 1990 | Германия Боруссия (Менхенгладбах) | 8 | (0) |
| 1990—1991 | Аустрия Аустрия Зальцбург | 32 | (23) |
| 1991—1995 | Италия Асколи | 117 | (48) |
| 1995—1998 | Италия Удинезе | 86 | (57) |
| 1998—2001 | Италия Милан | 91 | (38) |
| 2001—2002 | Франция Монако | 18 | (5) |
| 2002—2003 | Италия Кьево | 26 | (7) |
| 1986—2003 | Барлығы | 443 | (188) |

Сілтемелер
----------

* Құрама сапындағы статистикасы
Бұл сөздерді қатар, қабаттастыра талдауымыздың себебі — екеуі тілімізде қолданылатын *«Айлас қатын мұңдас»* деген мақалдың құрамында келуі. Сырт қарағанда, «айластың» да, «мұңдастың» да мағыналарын түсіну қиындық тудырмайды: айлас — босанатын айы, мезгілі бір, шамалас, ал мұңдас — «қайғысы мен қуанышын ортаға сала сөйлесетін сияқты ұғымдар береді. Кейбір тіл деректеріне зер салсақ, біздің бұл білетін мағыналарымыз — сол сөздердің соңғы, туынды мағыналары екендігін аңғартады, Хакас тілінде «айлығ» тұлғалы сөз — қазақ тіліндегі «екі қабат», «жүкті әйел» мағынасында қолданылады. Хакас тілінде ондай әйелдердің босану мерзімінің шамалас, бірдей екендігін ажыратпай, тек жалпы екі қабат әйелдерге ғана айтылады. Ал сарыкөл тілінде: мынгдош — әңгіме, сөйлесу мағыналарын береді. Егер осы тілдік мәліметтерді еске алсақ, колданылып жүрген мақалымыздың мағынасы *«айы, күні бір қатындар мұңдас»* емес, жалпы алғанда, *«жүқті әйелдер әңгімелес»* немесе *«екі қабат қатындардың әңгімесі өзара ортақ, жарасар»* дегендей түсінік беретіндігін байқаймыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Целлер (Целль) көлі** (нем. *Zeller See*; итал. *Lago di Zell*) — Аустрия Альпісіндегі тұщы көл. Ол Зальцбург федералды штатында орналасқан. Целлер көлі өз атауын жағасында тұрған Цель-ам-Зе қаласының атынан алады.

Шығу тарихы
-----------

Шын мәнінде, көл Пинцгауда (Зальцбург территориясы) орналасқан. Оның пайда болу мерзімі 10-16 мың жыл бұрын, мұз дәуірінің соңғы кезеңі болып саналады. Сол жылдары оның су бетінің ауданы қазіргіден әлдеқайда жоғары болды. Су қоймасындағы су деңгейі 10 мың жыл бұрын 50 метрге төмендеген.

XIX ғасырдың ортасы ол үшін бетбұрыс жылы болды, дәл осы кезден бастап демалу үшін еуропалықтар көлге келе бастады. Целлер көліндегі жағдайлар қолайлы болғандықтан мұнда 40-тан астам спорттық ойын-сауық және белсенді демалыс түрлері дамыды.

Сипаттамасы
-----------

Көл 750 метр биіктікте орналасқан. Ұзындығы 3,8 шақырым, ені 1,5 шақырымға дейін созылған көл таулармен қоршалған. Целлер көлінің максималды тереңдігі - 68 метр. Жазда бұл көлге көптеген таулы ағындар мен жылғалар құйылады, олардың ішіндегі ең ірілері Шмиттенбах пен Тумерсбах. Көлден ұзындығы екі шақырым ғана бір канал шығады, одан су Зальцах өзеніне құяды. Паромдар тек Цель-ам-Зе және Тумерсбах қалалары арасында жүреді. Целлер көлінің оңтүстік бөлігі таяздау болып келеді.

Туристік қызметі
----------------

Мөлдір таза суы бар бұл биік таулы көл ұсақ тау ағындарымен қоректенеді. Көл барлық жағынан таулармен қоршалған, олардың артында ақ қармен жабылған Альпінің шыңдары көрінеді. Жазда көлдегі судың температурасы 23 градусқа дейін көтеріледі. Осы уақытта мұнда көптеген демалушылар келеді. Көл тек демалу үшін ғана емес, сонымен қатар белсенді ойын-сауық үшін де қызметтер көрсетеді.

Көлде желкенді қайықпен жүзуге, қайықтан балық аулауға, дайвинг, сноубордингпен айналысуға, су шаңғыларымен серуендеуге жағдайлар жасалынған. Көлдің айналасында және тауларға жаяу жүру жолдары бар, мұнда велосипедпен де серуендеуге болады.

Қыста көл беті қалың мұз қабатымен жабылады, қысқы спорт түрлеріне арналған курортқа айналады, мұнда хоккей ойнап, коньки тебуге болады.
12 шақырым жерде Китцштайнхорн мұздығы орналасқан, ол шаңғы әуесқойлары үшін жыл бойы ашық.

Фаунасы
-------

Көлдің оңтүстік жағында құстар мекен етеді. Онда суқұзғындар, барылдауық үйректер, көкқұтандар, аққулар, қызғыштар, балшықшылар және басқа да көптеген құстар мекендейді.
Көлде балықтардың әр түрлі түрлері тіршілік етеді. Негізгі кездесетін балықтары: Ақ сақа, табан балық, шортан және өзен алабұғасы.

Целлер көлінің панорамалық көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**Атаулы сөздер** - өзіне тән толық лексикалық мағынасы, тұрақты дыбыстық құрамы, морфологиялық белгісі, дербес синтаксистік қызметі бар негізгі сөздер тобы.

Айналада ұшырасатын, өмірде қолданылатын дербес ұғымдардың атаулары Атаулы сөздер тобына жатады (аз, ар, бас, жол, ұн, із, оқы, кел). Атаулы сөздердің түбірі өзгермейді. Олар жеке тұрып та, өзге сөзбен тіркесіп те сөйлемде дара не күрделі мүше бола алады. (үйде - үй ішінде, айтты - айта берді). 

Атаулы сөздер тілдегі барлық сөзге ұйытқы саналады. Атаулы сөздерден жаңа сөз (үйші, онша), көмекші сөз (үст, екен), шылау сөз ( мен, қарай), одағай сөз (апырым-ай, әттеген-ай), қосымшылар (-мен, -тен) туа береді. 

Атаулы сөздер үлкен екі салаға бөлінеді:

1. есімдер (зат есімі, сын есімі, сан есімі, есімдік, үстеу, еліктеуіш сөз)
2. етістіктер.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
*Басқа мағыналар үшін Атбасар (мағына) деген бетті қараңыз.*
**Атбасар зоологиялық қорықшасы** – шаруашылыққа пайдалануға болатын табиғи аумақ. Зоологиялық қорықша 10 жылға арналып 1976 жылы құрылған.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Атбасар ауданында Атбасар қаласынан оңтүстікке қарай 50 км жерде орналасқан. Ауданы 75 мың га. Қорықшада оны мекендеген аңшылық-кәсіптік жануарларға, ұя салатын құстарға түлеу, қыстауы кезінде, балықтардың уылдырық шашуына қамқорлық жасалған.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Негізгі жер бедері – жусан мен бетеге аралас бозды дала, қырат бөктерінің таулы-тасты бөлігі, сулы және сай-сала шалғындары. Онда өсімдіктерден: қау, итсигек, теріскен, сондай-ақ қалың қараған мен тобылғы, т.б. өседі. Қорықшаның жер бедері жануарлар үшін де қолайлы. Онда суыр, ор қоян, түлкі, қарсақ, қоныс аудару кезінде ақбөкен де тіршілік етеді. Құстардан қара және ақ қанатты бозторғайлар, дала құладыны, дуадақ, ақбас тырна, т.б. кездеседі. Дуадақ, ақбас тырна, жалбағай, тарғақ, т.б. сирек кездесетін құстар қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабын енгізілген. Қорықша аумағында аң аулауға тыйым салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, I том
**Шөгінділену**. Литосфераның атмосферамен,
гидросферамен, биосферамен және ғарыштық кеңістікпен өзара қарым-қатынасы нәтижесінде бүгінгі танда иіөгінділерді қалыптастыруды қамтамасыз
етіп отырған барша процестер жиынтығы. Шөгінділену барысында литосфера
заттарының жер бетіндегі таралу ерекшеліктері өзгерістерге үшырайды, оның
басқа геосфералармен зат алмасуы және энергия алмасуы жүзеге асады,
ғарыштан жерге бағытталған заттар мен күн энергиясын өз бойына сіңіріп
алу процесі қамтамасыз етіледі. Шөгінділену механикалық, физикалық-химиялық
және биологиялық процестердің бір-бірімен күрделі түрде байланыстағы
әрекеттері әсерінен туындайды, сөйтіп ол бүкіл Жер планетасы бетінде,
яғни қүрлық бетінде де, Әлемдік мүхит түбінде де кеңінен жүзеге асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Атбасардағы Мойнақ көтерілісі** - 1918 ж. 4 желтоқсанда колчакшылдарға қарсы шыққан халық көтерілісі.
Атбасар уезіндегі Мойнақ (Ново-Петропавловское) поселкісінде колчакшылардың аса ірі жазалау отряды келіп, ақ гвардиялық әскерге барудан бас тартқандарды ұстап беруді талап етеді. Жергілікті адамдар бұл жөнінде көрші Ново-Александровка, Рыбинка поселкілеріне хабарлап, оларды бірігіп көтеріліске шақырады. Ертеңінде мойнақтықтар төңіректен көмекке келген 200-дей шаруамен бірігіп, ақ гврдияшылдарға қарсы соғыс ашады. Біпақ нашар қаруланған көтерілісшілер жауға табанды қарсылық көрсете алмайды. Көтеріліс басшылары Решетняк пен Трушин ұрыста ерлікпен қаза табады. Мұны естіген Владимировка, Максимовка поселкілерінің (Көкшетау уезі) тұрғындары мойнақтықтарға жәрдемге шығып, төңіректің барлық халқын жауға қарсы ұрысқа аттануға шақырады. Шарулардың бұл стихиялық көтерілісі Колчак үкіметіне қарсы партизан қозғалысының бір оқиғасы еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Атбасар балық** — сүйекті балықтар отряды, тебен балықтар тұқымдасының бір түрі. Тебен балықтар тұқымдасына, сондай-ақ сыбызғы балық және теңіз айдаһарлары жатады. Атбас балықтардың 32 түрі бар. Олар тропиктік және қоңыржай климатты аймақтардағы су айдындарының саяздау жерлерінде тіршілік етеді. Атбасты балықтар суасты шөптесіндердін, маржан рифтерін және мангр өсімдігі көп өскен жерлерді мекендеді. Еуропада Темза өзенінің сағасынан атбас балықтардың шоғыры табылып жүр. Ересектердің дене тұрқы-2-30 см аралығында. Денесін балықтардікіндей қабыршық емес, сүйекті жұқа сақиналар жапқан. Арқа қанаттарын ирелеңдетіп, спираль тәрізді оратылған ұзын құйрығын өсімдіктерге орап, суда тігінен қалқып тұрады. Пішіні ерекше, балықтан гөрі шахмат ойынындағы атқа ұқсайды. Уылдырық салатын қалтасы құйрық астында орналасқан, ол жабық тұрады. Қалтаның алдыңғы бөлімінде уылдырық салатын кішкентай саңылау болады. Уылдырығын аналығы аталықтың қалтасына салады. Уылдырық аталықтың денесінде өсіп-жетеліп, дүиеге келеді. Атбас балық - аталығы бал туатын жер бетіндегі бірден-бір жануар. Орта есеппен 5-10 жыл өмір сүреді. Планктондармен, балық уылдырықтарымен және майда жәндіктермен қоректенеді. Басында бесбұрышты жұлдыз тәрізді тәжі бар. Түтік сияқты тұмсығының ұшында сыбызғы балықтікендей кішкентай тіссіз қисық айызы болады. Қоршаған ортаға бейімделіп,реңін өзгерте алатындықтан олар су өсумдіктер арасынан байқалмай да қалады.

Біле жүр
--------

* Атбас балықтың денесіндегі сақиналар саны әрқайсысында әртүрлі болады.
* Атбас болықта тіс те,асқазан да болмайды.Жеген тамағы ас қорту жүйелерінен тез өтіп кететіні сонша,ол үнемі тамақ жеп жүруге мәжбүр.
* Жақсы жүзе алмайтындықтан көбінесе теңіз түбінде қозғалмай тұрады.
**Шөкре хан** — Алтын Орда ханы (1414— 1416), Чинга-Тура билеушісі (1407— 1413).

Шығу тегі
---------

Шөкре хан Тоқа Темірдің бесінші ұрпағы. Ж. М. Сәбитовтың пікірінше оның генеалогиясы:
Шыңғысхан — Жошы хан — Тоқа Темір — Өз-Темір — Абай — Меңгәсір — Ақмыл — Шөкре.
Генеалогияға сүйенсек Шөкре: Ұрыс ханның, Тоқтамыс, Темірқұтылық, Шәдібек, Жәлеләддин, Керімберді Жаппарберді, Барақ және Ұлық Мұхаммедке жақын туыс болып, шығады. Тауарих-и гузиде нусрат намаға сүйенсек Шөкренің екі ұлы — Байсүнгір мен Лал және қызы Тұлыншақ болған.

Биографиясы
-----------

Шөкре оғланның есімі Темірланның 1404 жылы қарашада басталған Қытайға жорығы кезінде аталады. Сол дереккөзде Шөкре Тоқтамыстың ұлы делінген. 1405 жылы қаңтарда Шөкре оғлан басқа ханзадалармен Темірланның Тоқтамыс елшілерін қабылдауында болады. «Ескендір анонимінде» «Шәкіре оғлан өмірінің көп бөлігін Темірдің ордасында өткізген» делінген.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Мелиса Аслы Памук** (түр. *Melisa Aslı Pamuk*; 14 сәуір 1991) — голландық тегі бар, түрік моделі және актрисасы. 2011 жылғы Түркия аруы.

Өмірбаяны
---------

Мелиса 1991 жылы 14 сәуірде Харлемде, Нидерландта дүниеге келді. 2011 жылы ол "Түркия аруы" атағын жеңіп алды. Содан кейін "Аспан мен жер арасында" атты сериалда рөлді сомдады. "Қара мысық", "Ах, Стамбул" сияқты телехикаяларды ойнаған. Ресейлік көрермендерге Мелиса "Курт Сеит және Александра" сериалындағы Айше рөлінде танымал. 2015 және 2017 жылдар аралығында Неслихан Атагюль мен Бурак Озчивитпен "Қара махаббат" атты сериалда Асуды сомдады. Мелиса жетік ағылшын, неміс, түрік, голланд тілдерін және кішкене француз тілің меңгерген.

Фильмография
------------

| Жыл |  | Қазақша атауы | Түпнұсқасы | Рөл |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011—2013 | с | Аспан мен жер арасында | *Yer Gök Aşk* | Севда Нарлы |
| 2012 | с | Қара мысық | *Kara Kedi* | Елмас |
| 2014 | с | Курт Сейіт және Александра | *Kurt Seyit ve Şura* | Айша |
| 2014 | с | Ах, Ыстанбұл | *Ulan, Istanbul* | Зейнеп |
| 2014 | с | Махабат - жаңа айырылу | *Her Sevda Bir Veda* | Азаде |
| 2015—2017 | с | Шексіз махаббат | *Kara Sevda* | Асу |
| 2018 | с | Қақтығыс | *Çarpışma* | Жемре |
**Жалаңаш ата** — қазақ халқының аңыз әңгімелерінде кездесетін жел киесі. 

  

Әрбір құбылыста құдірет бар деп сенетін халық желдің киесін желбір-желексіз, жеңіл жүретін бейнеге теңейді. Табиғат құбылысындағы мазасыз әрекеттің жебеушісі **Жалаңаш ата** деп білген. Ол үнемі жортып жүретіндіктен, үстіне киім кимейді, аптапқа күймейді, суыққа тоңбайды. Қыста ақ қарды оранып жатса, жазда ағаш пен шөптің саясында тыныстайды. Сонда жел де тына қалады. Қырман сыпырып, тары ұшырып жатқан қырманшылар Жалаңаш атаға ысқырып хабар беріп, жел шақырады. Мұны естіген Жалаңаш ата қарғып тұрып желді жұмысқа жегеді деп ойлаған.

Дереккөздер
-----------