recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Түрленетін тессеракт, немесе 4 куб анимациясыКубтің 4D эквиваленті әдетте тессеракт ретінде белгілі, ол мұнда төрт өлшемді кеңістікте орағыта айналады, бірақ көрсету үшін екі өлшемге проекцияланған.
**Төрт өлшемді кеңістік** (ағылш. *four-dimensional space*, 4D) үш өлшемді кеңістіктің (3D) математикалық кеңейтімі. Үш өлшемді кеңістік - бұл күнделікті әлемдегі заттардың өлшемдерін немесе орналасуын сипаттау үшін өлшемдер деп аталатын үш тұрғыдан бақылаудың ең қарапайым абстракциясы. Мысалы, төртбұрышты қораптың көлемі оның ұзындығын, енін және биіктігін өлшеп, көбейту арқылы табылады (көбінесе x, y және z деп белгіленеді).

Төртінші өлшемді қосу идеясы 1754 жылы жарияланған Жан Лерон Д’Аламбердің «Өлшемдері» еңбегінен басталды. Кейін бұл идеяны Лагранж жалғастырса, ал 1854 жылы Бернхард Риман бұл тұжырымдаманың нақты ресімделуін аяқтады.

1880 жылы Чарльз Ховард Хинтон «Төртінші өлшем деген не?» атты эссесінде төртөлшем тұжырымдамасын кеңінен насихаттады. Ол "төрт өлшемді куб" түсінігін түзулердің, квадраттардың, кубтардың қасиеттері арқылы кезең-кезеңімен жалпылама түсіндіреді. Хинтон әдісінің ең қарапайым түрі ретінде 2D кеңістігіне бірі екіншісін қамтитын, бір-бірінен "көрінбейтін" қашықтықпен бөлінген екі қарапайым 3D кубтерін салады; сосын олардың эквивалент төбелері арасындағы сызықтарды тұтастырады. Мұны ілеспе анимацияда үлкенірек сыртқы кубтің ішіндегі кішірек ішкі кубті көрсеткенде көруге болады. Бұл жағдайда екі кубтің төбелерін қосатын сегіз сызық "көрінбейтін" төртінші өлшемнің мәлім бір бағытын әйгілейді.

Көпөлшемді кеңістік
-------------------

*Көпөлшемді кеңістік* (ағылш. *Multidimensional Space*) – өлшемділігі үштен артық болатын кеңістік. Бізді қоршаған кеңістік үш өлшемді, жазықтық екі өлшемді, ал түзу бір өлшемді болады. Элементар геометрияда қарастырылатын евклидтік кеңістік – үш өлшемді кеңістік, n өлшемді евклидтік кеңістік көп өлшемді кеңістіктің қарапайым түрі болады, мұндағы n кез келген натурал сан болуы мүмкін.

Кәдімгі евклидтік кеңістіктегі нүкте үш координат бойынша анықталатыны сияқты n өлшемді евклидтік кеңістіктің "нүктесі" х1, х2, ... хn (олар кез келген нақты мәндер қабылдауы мүмкін) n "координаттары" арқылы беріледі. n өлшемді кеңістіктегі M(х1, х2, ... хn) және M(у1, у2, ... уn) екі нүктенің ара қашықтығы мына (кәдімгі евклидтік кеңістіктегі екі нүкте арасындағы қашықтық формуласына ұқсас) формуламен өрнектеледі:. Басқа да Көпөлшемді кеңістіктер маңызды рөл атқарады. Салыстырмалықтың физикалық принципін баяндағанда төрт өлшемді кеңістік пайдаланылады, оның "нүктесі" үш "кеңістік" және бір "уақыт" координаттары арқылы беріледі. Физиканың көптеген мәселелерінде фазалық кеңістік деп аталатын Көпөлшемді кеңістік қолданылады, оның "нүктелері" физика, химия, механика, және басқада жүйелердің кеңістіктік пішінін анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cajori, Florian (1926), "Origins of Fourth Dimension Concepts", *The American Mathematical Monthly* **33** (8): 397–406, doi:10.1080/00029890.1926.11986607
2. ↑  Cajori, Florian (1926). "Origins of Fourth Dimension Concepts". *The American Mathematical Monthly* **33** (8): 397–406. doi:10.1080/00029890.1926.11986607. JSTOR 2298325. .
Көшеге өрліктің символы, ұлтжандылықтың үлгісі, белгілі жазушы, Панфиловшылар дивизиясы полкінің қолбасшысы, аты аңызға айналған халық қаһарманы, Кеңес одағының батыры **Бауыржан Момышұлының** есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 31.01.1985 №3153 шешімі) берілген. Бауыржан Момышұлы (1910-1982) Жамбыл облысы Жуалы ауданының Көлбастау елді мекенінде дүниеге келген. Ол - «Артымызда Мәскеу», «Төлеген Тоқтаров», «Генерал Панфилов», «Ұшқан ұя» шығармаларының авторы.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Новостройка көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Төле би, Жұбанов, Абай, Шаляпин көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 4500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Төртаяқтылар**, немесе **жерүсті омыртқалылар** (лат. *Tetrapoda*) — жақ ауыздылар (*Gnathostomata*) тобындағы омыртқалылар кіші типінің ұлы классы. Төртаяқтыларға тән сипат — негізінде құрлықта орын ауыстыруға арналған, төр аяқтың болуы. Кейбір топтарында өзгеріске ұшыраған, яғни, ұшуға арналған (құстар, қол қанаттылар, птерозаврлар), жүзу үшін (ескекаяқтылар, киттәрізділер, Сирендер, мозазаврлар, ихтиозаврлар, плезиозаврлар) немесе редукцияланған (аяқсыз қосмекенділер, жыландар, кейбір кесірткелер).

*Tetrapoda* атауы көне грекше: τετράπους: τετράς — «төрт», және πούς — «аяқ» деген сөзден шыққан.

Систематика
-----------

Төртаяқтылар өз қатарына 11 мың түр қосады. Құрлықта өмір сүруге икемденген олар өкпемен тыныс алады, сондай-ақ суға қайта оралған киттәрізділер, сирендер және өліп қалған ихтиозаврлар д.

Қазіргі таңда төртаяқтылардың бес классы бар (біреуі құрып кеткендер):

* қосмекенділер (*Amphibia*)
* бауырымен жорғалаушылар (*Reptilia*)
* құстар (*Aves*)
* † аңтәрізділер (*Synapsida*)
* сүтқоректілер (*Mammalia*)
Африка рим ауданы (*қызыл*)
**Ифрикия** (араб.: إفريقية‎) — Африканың қазіргі арабша атауы. Тарихи тұрғыда Африканың Рим ауданының құрамына кірген және Ағлабиттер әулеті басқарған жерлерді белгілейді. Қазіргі кезде ортағасырлық Ифрикия Тунис шегінде, батысы - Алжирға, шығысы - Ливияға кіреді. Араб Ифрикиясының астанасы Қайруан болды. Ифрикияның оңтүстігінде Жәрид шұңғыманың ұлыстары жатты.

Киренаика мен Триполитанияны 643 жылы Әмір ибн әл-Ас жаулап алып, Барка қаласында аймақтық орталығы бар әкімшілік бірлік болып қайта құрылды; әл-Ас өзі қаланың алғашқы губернаторы болды. Үкбе ибн Нәфи 666-674 жылдары оңтүстік Тунисті жаулап алды, 670 жылы Кайруанның негізін қалады, 681-683 жылдары Мароккоға атты әскер әкеліп, бүкіл Мағрибтің бағынғанын жариялады.
**Сабрата (Абротон) қаласы** (Ливия) – Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан Ливия қаласы.
[1].

Қазіргі Ливияның аймағында орналасқан Сиртика облысындағы көне қала. Зерттеушілердің болжамы бойынша қала біздің заманымызға дейінгі 500 жылдар шамасында Африкамен сауда жасау үшін финикийлік қорғаныс орны ретінде қалыптасқан. 

Сабрата Нумидия мемлекетінің құрамында болып, кейін Рим империясының қоластына өтеді. Кейін 2-3 ғасырларда римдіктер қаланы қайта салады. 4 ғасырда қала жерсілкінісінен қираса, ал Византия құрамында болған заманда қала қайта салынады. 

Сабратада Рим театры және Серапис пен Изиданың ғибадатханалары сақталған. 1982 жылы ЮНЕСКО Сабратаны мәдени мұралар нысандарының құрамына енгізген, қала № 184 нысан болып тіркелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Тотағай**, Татағай, Ботағай, Бытығай – ортағасырлық қаланың орны. Ақмола облысы Қорғалжын көлінен 30 км жерде, Нұра өзенінің сол жағалауында орналасқан. Алғаш 18 ғасыдың басында кенші-инженер П.И. Шангинмен топограф Г.И. Спасский тауып, картаға түсірген. 20 ғасырдың 70-жылдары Ә.МарғұланТотағай туралы мәлімдеме жасаған. Спасский: "Қорғалжын көліне жақын жерде Тотағай қаласының қираған орны бар. Ондағы ғимараттар ежелгі сән-салтанатын сақтаған. Сол маңда басқа да ежелгі ескерткіштер көп" – деп жазған. Қаланың орны Қорғалжын ауылының астында қалған.

Ауылдың солтүстік-шығыс шетіндегі Тотағайға қатысты кішігірім төбешікке 2000 ж. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің археологиялық отряды қазба жүргізді. Қазба барысында аумағы 30 м, биктігі 1 – 1,2 м төбенің астында болған дөңгелек құрылыс шықты. Бөлмелері қабырғаның ішкі жағын жағалай орналасқан құрылыс тастан қаланған. Бірақ кішкене көлемдегі бөлмелердің бастапқы жобасы сақталмаған. Бөлмелердің ішінде күнделікті тұрмыстық қажетке қолданатын құрылыс қалдықтары (ошақ, сыпа, ташнау) болмағанына қарап, бұл ғұрыптық мақсатта салынған ғимараттың орны деген қорытынды жасалды. Қазбадан шыққан ортағасырлық үлгідегі күйдірілген кірпіштің бетіне арғын руының түйіскен екі дөңгелектен тұратын таңбасы тырнап салынған. Ескерткіштің уақытын анықтайтын осыдан басқа зат табылған жоқ. Құрылыстың солт. шетінде 11 – 12 ғасырлардың кесенесі болған. Кесене 19 ғасырға дейін тұрған. Кейіннен жергілікті адамдар бұзып, кірпішін пайдаланған. Оның жобасы мен суретін алғаш Спасский, кейін Ш.Уәлиханов қағазға түсірген. Бұл кесене осы өңірді билеген қыпшақ ақсүйектерінің бірінің басына тұрғызылған ескерткіш болса керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Георг Бюхнер** (нем. *Georg Büchner*; 17 қазан 1813 жыл, Гедделау – 19 ақпан 1837 жыл, Цюрих) – неміс ақыны, аудармашы және драматург.

Страсбург және Гиссен қалаларында білім алады. 1834 жылы Гиссендегі революциялық қозғалысқа қатысады. Саяси памфлеттері үшін іздеу салынады. 1835 жылы Страсбургке қашып келіп, осында философиямен айналысады. 

Ол бүкіл өмірінде үш драмалық шығарма жазған. Дармштат қаласында *«Дантонның өлімі»* («Dantons Tod, dramatische Bilderausder Schreckenzeit»; Франкфурт, 1835) атты заманауи драманың алғашқы үлгілері болып саналатын драмасын бірнеше аптада жазып шығады. 1835 жылы Виктор Гюгоның «Лукреция Борджиа» және «Мария Тюдор» атты пьесаларын аударады. 1923 жылдан бастап Бюхнер атындағы сыйлық тағайындалады.

Дереккөздер
-----------
Георгий Васильевич
**Георгий Васильевич Чичерин**(12.11.1872,Тамбов губерниясы,Караул селосы,-07.07.1936, Мәскеу) - кеңес мемлекет қайраткері, дипломат. 1904 жылдан революциялық қозғалысқа қатысқан. 1918 жылдан Компартия мүшесі. 1896 жылы Петербург университетінің тарих - филология факультетін бітірген. 1917 жылы Англияда саяси эмигранттардың Ресейге оралу жөніндегі "делегат комиссиясының" хатшысы ретінде тұтқындалды. Кеңес өкіметнің талап етуі бойынша ол түрмеден босатылды. Кеңестік Ресейге қайтып оралған соң Сыртқы істер халкомының орынбасары болып тағайындалды. 1918 жылы 3 наурызда кеңес делегациясының құрамында болып, Германиямен жасалған Брест бітіміне қол қойды. 1918 жылы 13 наурыздан РСФСР Сыртқы істер халкомы міндетін атқарды, ал 30 мамырдан халық комиссары. 1923-30 жылдары КСРО Сыртқы істер халкомы. Генуя конференциясына, Лозанна конференциясына қатысқан кеңес делегациясын басқарды. 1922 жылы Германиямен жасалған Рапалль шартына т.б. шарттарға қол қойды БК(б) П 14-15 съездерінде ОК мүшесі болып сайланды. БОАК пен КСРО ОАК мүшесі. 1930 жылдан дербес зейнеткер. Чичерин Кеңес елінің мүддесн қорғау істеріне айтарлықтай үлес қосты. Ол революциялық қозғалыс, халықаралық қатынас, мәдениет тарихы жөніндегі бірқатар еңбектің авторы.Чичериннің қызметіне В.И.Ленин жоғары баға берді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 144 бет
**Георгиевка каналдары** – Қырғызстан мен Қазақстан аралығындағы ірі суару-суландыру жүйелерінің бірі. Канал құрылысы 1931 жылы басталып, 1935 жылы пайдалануға берілген.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Георгиевка каналдарының Шу өзеніндегі бөгеттен екі тармаққа бөлінген жеріне дейінгі аралығы – 4,2 км, табаны – 12 м, терендігі – 2,5 м. Қордай ауылының тұсында канал оң және сол тармақтарға бөлінеді. Каналдың оң жақтағы үзындығы 40,5 км, табаны – 1–3 м, терендігі – 1–1,77 м, су өткізгіштігі – 7,92 м³/с. Каналдың сол жақтағы ұзындығы — 48,7 км, табаны – 7–12 м, терендігі – 0,7–2,5 м, су өткізгіштігі – 11–31 м³/с. Георгиевка каналдары арқылы Қордай ауданының мыңдаған га егістігі суарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Хошеметов Қадырғали Құрманғалиұлы** *(1940-2005)* – Орал облысы, Жәнібек ауданында дүниеге келген..

Ол әл-Фараби атындағы қазақ мемлекеттік Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. Ең алғаш Орал облысы, Жәнібек ауданындағы "Большевик" мектебінде бастауыш сынып мұғалім болған. Кейін осы ауданның "Октябрь туы" (қазіргі "Шуғыла") газетінде әдеби қызметкер болып еңбек етті. Көптеген өлеңдері осы газет беттерінде жарияланған.

1972-1980 жылдары "Қайнар" баспасында редактор, 1980 жылдан бастап, Мемлекеттік Баспасөз комитетінде аға редактор, Қазақ Ұлттық Академиясы жанындағы "Экономика" институтында аудармашы болған.

1992-1994 жылдары бас прокуратурада аудармашы, болып істеді. 1994- 2000 жылдары "Мектеп" баспасында редактор болып істеді. Ол баспа өнімдерінің сапалы шығуына өзіндік үлес қосқан білікті маман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
*Басқа мағыналар үшін Ащыкөл деген бетті қараңыз.*
**Ащыкөл** – Сарысудың төменгі бөлігі Боқтықарын өзенінің құйылысындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Шиелі ауданы жерінде орналасқан. Солтүстігі Бетпақдала, оңтүстігі Мойынқұмға жалғасады.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 74,2 км2. Жағасы жайпақ, құмды келген. Жалпы ойысында Телікөл, Ақжайқын және Ащыкөл шаралары қалыптасқан. Ойыстың шығысын Тоғызкентау, оңтүстігін Қатыншоқай құм массиві алып жатыр. Атырабы – мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Георгий Абросимович Чернов** (15 мамыр 1911 жылы туған, Троицк қаласы - ?) — қазақстандық зоотехник. 1956 жылдан КПСС мүшесі. Қапланбек зотехника техникумын бітірген (1931). Өзбекстанның Қызыл-Чарводар селосында зоотехник, аға зоотехник (1931-34). Алматы зоотехника-мал дәрігерлік институтын бітіріп (1938), осы институтта ассистент (1938-42), Талдықорған облысы Ақсу селосында зоотехник (1942-45). Осы облыстың В.И.Ленин атындағы асыл тұқымды мал зауытында бас зоотехник (1945-46). 1956 жылдан Алматы зоотехника-мал дәрігерлік институтында доцент.

Сыйлықтары
----------

Чернов - Алатау сиыры тұқымын шығарған селекционерлердің бірі. Бұл тұқымды шығаруға ғылыми жұмысқа қатысқаны үшін КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты атағы берілді (1951)[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 109 бет
**Георгий Аракелов** (28.11. 1923 жылы, Әзірбайжан. Кировоабад қаласы) — байланысшы, қоғам қайраткері. .

Мәскеудің электро-техникалық байланыс институтын бітірген (1952). Еңбек жолын Орал қаласындағы радиоорталықта инженерліктен бастап, сол орталықтың басшылығына дейін көтеріледі. 1956 жылы Қазақ КСР Байланыс министірлігінің радиобөлімін баскаруға шақырылды. Арaкелов Алматыда республикамызда алғашқы телевизиялық орталығын техникалық жабдықталуына атсалысты. Телевизиялық орталыққаМәскеу, Одесса және Новосібір институттарынан білімді инженерлер шақырылды. 

Аракелов салына бастаған Қарағанды және Өскемен телевизиялық орталықтарының тиянақты жобалануы, сәтті құрылуына да басшылықтар жасап, Ресейдің радиозауыттарына телевизиялық аппаратураларға сұраныстар берілді. Әрі қарай Қазақстанның аймақтарында студиялық телевизиялық орталықтар қаулай өсе түсті. 1964 жылы Аракелов Қазақстанның Байланыс министірлігінің бас инженері болып тағайындалды. Ол республикамызда радиобайланысын дамытуда, радиохабарын таратуда, Жер серіктік космостық жүйелерді өмірге еңгізуге, телевизияның дамуына, әрбір облыстық аймақтарда одақтық және республикалық телевизиялық бағдарламалардың кеңінен жеткізілуіне белсенді атсалысты. 

1973 жылы Қазақ ССР Байланыс министірлігінің орынбасары болып тағайындалды. Республика аумағындағы радио-телевидение құрылғыларының дами түсуін жіті қадағалап, басшылық көмегін көрсетті. Еліміздегі байланыс инженерлерінің А.Попов атындағы ғылыми-техникалық ұйымын 25 жыл бойы басқарды, "Связь Казахстана" журналының бас редакторы болады. Екі "Қызыл Жұлдыз", екі рет Екінші дәрежелі Отан соғысының, екі "Құрмет Белгісі", "Парасат" ордендерімен, үш мәрте Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің Мақтау қағаздарымен марапатталды. КСРО Байланыс министірлігінің "Байланыс шебері".

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Қажетті және жеткілікті шарттар** — А пікірі орындалмайтын жағдайда күмәнсіз түрде ақиқат бола алмайтын (қажетті шарттар) және сәйкес түрде, А пікірі орыналғанда күмәнсіз тура болатын(жеткілікті шарттар) А пікірінің ақиқат болуының шарттары.Көп жағдайда «қажетті және жеткілікті» деген шарттар «тек сонда ғана» немесе «тек осы жағдайда ғана» деген сөздермен алмастырылып айтылуы да мүмкін.Математикалық күрделі мәселелерде пайдалануға қолайлы қажетті және жеткілікті шарттарды анықтау кейде өте қиын болады.Осы жағдайларда жеткілікті шарттарды едәуір кеңірек, яғни көптеген жағдайларды қамтитындай ауқымда, ал қажетті шарттарды барынша тар мағынада, мүмкіндігінше аз талаптар қамтитындай тар ауқымда тұжырымдалуы тиіс.Сонымен, жеткілікті шарттар біртіндеп қажетті шарттарымен шендестіріледі.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Логика |
| --- |
|  |
| Логика түрлері | 
Формал логика • Математикалық логика • Бейформал логика • Философиялық логика • Металогика |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абдукция • Анализ және синтез • Анықтама • Аргумент • Атау • Дәлелдеу • Дедукция / Индукция / Традукция • Импликация • Қажетті және жеткілікті шарттар • Қарама-қайшылық (Парадокс / Антиномия) • Логикалық ақиқаттылық • Логикалық константа • Логикалық синтаксис • Логикалық формалар • Тұжырымдау • Ойтүйін • Сипаттама • Ықтималдық • Эквиваленттілік • Сыни ойлау |
|  |
| Тізімдер | 
Санат:Логиктер • Логикалық заңдар • Логикалық қателер • Логикалық таңбалар тізімі |

 |
**Георг Фридрих Бернхард Риман** (17 қыркүйек 1826, Брезеледенц, Төменгі Саксония — 20 шілде 1866, Италия, Селаска қаласы) — неміс математигі. 

Берлин университетін бітірген (1949). Геттинген университетінің профессоры (1857). Риман еңбектері 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырда математиканың дамуына үлкен үлес қосты. Оның лекциялары негізінде бірталай жаңа курстар (математикалық физика, тартылыс теориясы, электр және магнетизм теориясы, эллипстік функциялар теориясы, т.б.) қалыптасты. Ол алғашқы болып анықталған интегралдың ғылыми анықтамасын тұжырымдады, комплекс айнымалылар функциясы теориясының негізін салды. Дзета-функция теориясы арқылы сандардың аналитик. теориясын жоғары сатыға көтерді, дифференциалдық теңдеулер теориясына да елеулі үлес қосты. Кеңістік ұғымын жалпылап, көп мәнді функцияларды зерттеуде маңызы бар Риман кеңістіктерінің геометриясын жасады.

Тағы қараңыз
------------

* Риман геометриясы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**«Ақ далаға апарар жол»** – «Қазақтелефильм» студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі фильмі (1982).

Фильм Шымкент облысындағы Еңбек Қызыл Ту орденді «Большевик» кеңшарының еңбекшілері, мақта өсіру және оны ысырапсыз жинау мәселелері жайлы сыр шертеді.

Фильмнің басты кейіпкері - кеңшар директоры, Ұлы Отан соғысының ардагері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты Шаблан Ділдәбеков.

Кадрларда: мектеп директоры - Тұрсынбай Сауытбеков, мақта өсіру бригадасының бригадирі - А. Медетов т. б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**«Ақ жол»** (қыр. *Ак Жол*) — Қырғызстандағы бұрынғы саяси партия. Оны 2007 жылғы парламент сайлауына қатысу үшін 2007 жылы 15 қазанда Қырғызстан президенті Құрманбек Бакиев құрған. Ол елдің саяси жүйесіне үстемдік етті және елдегі ең ықпалды партия болып саналатын.

2007 жылғы сайлауда «Ақ жол» 90 орынның 71-ін алып, парламентке өткен үш партияның бірі болды. Алайда революциядан кейін кезектен тыс сайлау өткен соң, партия барлық мандаттарынан айырылды. Содан бері ол Парламентке кірген жоқ.

Сайлауға қатысуы
----------------

### Парламенттік сайлаулар

| Сайлау | Дауыстар саны |  % | Орындар | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | 183 346 | 3.09 | 71 / 98 | ▲ 71 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Trend News : Kyrgyz president leads newly created party[*dead link*]
2. ↑  Kirgisistan im Vorfeld der Präsidentschaftswahlen vom 23. Juli 2009. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 16 ақпан 2021.
Георг Людвиг фон Маурер
**Георг Людвиг фон Маурер** (нем. *Georg Ludwig von Maurer*; 2 қараша 1790(17901102), Эрпольцхайм — 9 мамыр 1872, Мюнхен) - неміс тарихшысы, маркалық немесе қауымдық теорияны жасаушы. 1826 жылдан Мюнхен университетінің заң прфессоры. Көп жылдар бойы Бавария үкіметінде жауапты қызметтер атқарды. Маурер конститутциялық монархияны жақтады. Марксизмнің негізін салушылар Маурер еңбектерін жоғары бағалай отырып, оның әр дәуірдегі тарихи деректерді шатастыру, тарихтағы зорлық-зомбылық әдістерін жете бағаламау сияқты кемшіліктерін қатаң сынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**"Ақ гвардия"** — Михаил Булгаковтың алғашқы романы. 1918 жылдың соңындағы Украинадағы азаматтық соғыс сипатталады. Роман азаматтық соғыс кезіндегі әлеуметтік апаттарды басынан кешіріп жатқан орыс интеллигент отбасы мен олардың достары жайлы. Роман көбіне автобиографиялы, себебі барлық кейіпкерлердің өмірдегі прототиптері бар — Булгаковтың туыстары, достары мен таныстары. Роман Киев көшелері мен Булгаковтар отбасы 1918 жылы тұрған үйде орын алады. Роман қолжазбасы сақталмағанымен, булгаковедтер автор суреттейтін оқиғалар мен кейіпкерлердің шындығын құжаттарды зерттей отырып дәлелдеген.

Романда-реквиемде автор орыс зиялыларының әлемінің қирау үрдісін сипаттайдды. Автор шығарманы азаматтық соғыс кезеңін қамтитын ауқымды трилогия ретінде жоспарланған. Романның бөлімі алғаш рет "Ресей"  журналында 1925 жылы жарияланды. Роман толығымен алғаш рет Францияда 1927-1929 жылдары жарияланды. Роман "Турбиндердің күндері" пьесасының және одан кейінгі бірнеше бейімдеудің шабыт көзі болды.

Желісі
------

Турбиндердің үйі, Андреевский спуск, № 13 үй. Булгаковтар отбасы екінші қабатты толығымен жалдаған.
Роман әрекеттері 1918 жылы, Украинаны жаулаған немістер қаладан кетіп, оны Петлюр әскерлері жаулап алған кезде болады. Автор күрделі әрі көп қырлы орыс интеллигенттерінің отбасы мен олардың достарының әлемін сипаттайды. Бұл әлем әлеуметтік катаклизм әскерінен құрып, қайталанбайды. Кейіпкерлер — Алексей Турбин мен Елена Турбина-Тальберг және Николка — әскери, саяси оқиғаларға қатысады.
Биіктігі 15 - 40 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 2 - 3 см, көн тәрізді, қара қоңыр, қатты ұзарған (жер бетіне дейін), ішкі жағы қалың түкті қабықты.

Сабағының жер беті бөлігі жерасты бөлігінен шамалы қысқа, гүл сидамымен жалаңаш, жапырақ саны төртеу, қайырылған, алшақ орналасқан, көкшіл, қатты бұйра, жалаңаш, жиегі тегіс, гүлден қысқа, төменгі таспа тәрізді, ені 2 - 3 см.

Гүлі біреу, гүл шанағында бүгілген; гүл серігінің басым бөлігі сары немесе қызыл, түбінде дағы жоқ, ұзындығы 2 - 4 см, әдетте түкті, ұшы сүйір, сыртқылары кері сопақшалы, ішкілері шамалы жіңішке; аталықтары гүл серігінен 2,5- 3 есе қысқа, олардың жіптері жалаңаш, тозаңдықтары сары, сирек күлгін, жіптерінен сәл ғана ұзын, қорапшаның жуандығы 2 см, ұзындығы 3 - 5 см.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстан қызғалдақтары" Алматы баспасы, Л.И.Вальдшмит
**Дронттектестер** (лат. *Raphidae*) — қазба қүстар, 16-17 ғасырларда Маскарен аралдарында толықтай жойылған. 3 түрі болған, ірі (10 кг дейін) қүстар, қанаттары әлсіз, ұшу қабілеті толықтай жойылған. Балсірі болмаған, тұмсығы күшті, үстіңгісінің үшында ілмек болған. Руль қанаттары болмаған. Өсімдік қоректі қүстар болғанға үқсайды. Шығу тегі түсініксіз-бір авторлар дронттарды кептерлермен байланыстыруға тырысса, басқалары сутартарлардың ауытқып кеткен бір бүтағы болуы керек деп деп есептейді.

Морфологиялық ерекшеліктері
---------------------------

Қаз тәрізділер бұл отрядқа ірі және орта үлкендікте болатын, ұзын мойынды, қысқа аяқты құстар жатады. Олардың саусақтары төртеу, оның үш саусағы денесінің алдына бағытталып, оларды тері жарғақтарымен қосылған. Әдетте олардың тұмсығын жалпақ, үстіңгі жағынан төмен қарай қысыңқы келеді. Тұмсығының сырты жұқа терімен қапталған, тұмсығының ұшында мүйізді бөлімі болады, оны «тырнақша» деп атайды. Тұмсығының үстіңгі бөлімінің ішкі жағында мүйізді пластинкалары бар. Кейбір түрлерінде (крохалдарда) жақтарының жиектерінде мүйізді тісшелері болады. Жамылғы қауырсыны тығыз, қатты, шеткі қауырсындары болады. Құйымшақ безі жақсы дамыған.

Репродуктивті көбеюі
--------------------

Еркектерінің шағылыс оргындары болады. Жылына бір рет жұмыртқа салады. Жұмыртқадан шыққан балапандары ширақ болады. Қаз тәрізділердің бүкіл дүние жүзінде 200 – дей түрі бар. Бізде олардың елуге тарта түрі кездеседі. Кәсіптік құстардың көпшілігі осы отрядқа жатады. Бұлардан үй құстарының көптеген түрлері шығарылған.

Ажыратылуы
----------

а) құстардың орталық нерв системалары жақсы жетілген, сондықтан олар әр түрлі жағдайларға биімделіп, мінез – қылықтарын өзгертеді.
б) денесінде зат алмасу процесінің жылдамдығы мен дене жылуының реттелуінің дұрыс болуына байланысты температурасының жоғары және тұрақты болуына әкеліп соққан,
в) ауа кеңістігінде ұшу қабілеті көпшілігінің қозғалу, өрмелеу қабілетін жоймаған,
г) көбею біршама жетілген жұмыртқаларын басуы және балапандарын қоректендіруі.

Әдебеит
-------

* «Құстар. Құстардың аңшылық- кәсіптік түрлері» кітабы, 2014, 24 бет.
**Құлмырзаев Кенжеқожа** (1898, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Алмакесек ауылы - 1945, Ташкент облысы Жаңқожа ауданы Шорабай ауылы) - ақын. Ақындық өнерімен өлең-жыр айтып, көп жерді аралаған. **"Мың бір түн"** ертегісінің **72** түнінің әңгімесін өлеңмен жырлаған. Бармақпен (1914-1915) және Кененмен айтысы (1936) сакталған. Бұлардан басқа *"Қазақ пен қырғыздың айтысы", "Кенжеқожа мен Әбілдің айтысы"* деп аталатын айтыстары кезінде хатка түспеген. *"Ақындар", "Шын жүректің белгісі"* деп аталатын термелері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Культиасов батаны** (лат. *Schrenkia kultiassovii*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын, сирек кездесетін, тар эндемикті түр. Плиоцен дәуірі қалдығы. Тек Талас Алатауының батыс бөлігінде кездеседі. Құрғақ шағыл тасты шыңдарда және теңіз деңгейінен 1200-1500 метр биіктік аралығындағы аласа тау баурайларында өседі. Осы туыстағы басқа түрлерден сыртқы құрылысы жағынан ерекше оқшауланады. Бұл шала бұта түбінен бастап бірнеше рет бұтақтанады, оның көптеген жынысты жетілген және вегативті бұтақтары болады, сөйтіп шеңбері бір метрге жететін қатты "жастық" түзеді. Бұтақтарының төменгі жағы сүректенген, ал қатты тікендері сабақтарында қурап қалған жапырақтары. Саны аз, жалпы саны 100 шаршы метрде 4 өсімдік, ал орталық бөлігінде одан жоғары болады. Тұқымы арқылы көбейеді. Популяция жағдайына бақылау жүргізіп, арнайы қорғалатын жер бөлу керек.
**Айдаһар-қайықтар мейрамы** – қытай халқының екі мың жылдық тарихы бар мейрамы.

Бұл мейрам жыл сайын Қытай, Тайвань, Гонконг пен Сингапурда атап өтіледі. Бұл – Қытайдың ұлттық қаһарманы *Ку Юаньнің* құрметіне өткізілетін мейрам. 

Аңыз бойынша осыдан 2 мың жылдай бұрын ол билік басында жемқорлыққа наразылық ретінде суға кетіп өлген. Мейрамда басты шара ретінде айдаһар тәрізді жасалған қайықтар арасында жарыс ұйымдастырылады. Ұзындығы 10 метрден асатын, айдаһардың басы мен құйрығы тәрізді ойылып арнайы жасалатын әрбір қайықта 20 шақты адам отырып, белгі берілген кезде дауылпаздар қағылып, бір-бірімен жарысады. 

Қытайдың ұлттық спорт түрі ретінде саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Aythya fuligula*
**Айдарлы сүңгуір** (Aythya fuligula) - ерекше реңді, орташа денелі (0,55-1,4 кг) сүңгуір үйрек. 

  

Аталығының қар реңді жабын қауырсынының аясында аң тусті қапталы мен бауыры қарама-қарсы түспен ерекше бөлініп көзге түседі, басында ұзын айдары болады. Аналығының айдары онша үлкен емес, ал ақ түсті қаптал мен бауыры - қызғылтсары қоңыр, қанатындағы «көзтартарлары» бүкіл қанатты жабады - ұзын және ақ түсті болып келеді.Ұялары суға жақын орналастырылады. Салындыдағы 6-13 күңгірт зәйтүн түстес жұмыртқаларды аналық жалғыз өзі 3,5 аптаға жуық басады. Аталықтар бұл кезде тізбектелген ұзын топтар түзеді. Айдарлы сүңгуірлер жануартекті азықтармен қоректенеді. Олардың тәуліктік азығы негізінен ұлулар, хирономид және инелік дернәсілдерінен, сондай-ақ су бунақденелілерінен, балық шабақтарынан құралады.

Ұялау орындарында наурызға қарай пайда болады, ал қыркүйекте ұшып кете бастайды. Бүкіл қазан бойы ұшуда болады, дарақтардың бір бөлігі Оңтүстік Қазақстанның суы қатпайтын су қоймаларында қыстап қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Aythya fuligula*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**LuxRender** — ашық бастапқы коды бар үш өлшемді көріністерді физикалық тұрғыдан дұрыс көрсету жүйесі. Бағдарлама Windows, Mac OS X жүйелерінде, сондай-ақ Linux ядросына негізделген операциялық жүйелерде жұмыс істейді. Экспорттаушылар Blender, XSI, Cinema 4D, 3ds Max, SketchUp және Maya қосымшалары үшін қол жетімді. 2017 жылы жоба жаңа атпен қайта іске қосылды: LuxCoreRender.

Шолу
----

LuxRender көмегімен жасалған сынып интерьерін көрсету. Үлгісі Blender
Бұл рендеринг жүйесі, оның көріністері басқа бағдарламада (мысалы, Blender немесе 3DS Max) визуализацияға дайындалуы керек. LuxRender жүйесін пайдалану үшін арнайы  плагиндер немесе  сценарийлер көмегімен графикалық редакторлардан көріністер мен модельдерді экспорттау қажет.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
**Әл-Балазури** немесе **Абуль-Хасан Ахмад ибн Йахйа ибн Джабир ибн Дауд аль-Балазури** (араб.: أبو الحسن أحمد بن يحيى بن جابر البلاذري‎, ж.ш. 820—892) — араб тілінде жазған ортағасырлық парсы тарихшысы. 

Дамаскіде білім алған. Аббас әулеті билеушілері Мұтауәкил, әл-Мұстаин, әл-Мқтазза тұсында бірнеше жоғары әкімшілік қызметтер атқарған. "Китаб футух әл-бұлдан" (Жарық кітабы) атты көлемді тарихи еңбек жазған. Бұл еңбектің бізге қысқартылған кқшірмелері ғана жеткен. Автор гегографиялық аймақтарға арналған шығармадағы әрбір тарауда хронологиялық жүйеге сүйенеді. Еңбектің соңғы тарауларының бірі арабтардың Хорасан мен Мауераннахрға жасаған шапқыншылығына арналған. Онда Тараз түбіндегі Атлах шайқасы туралы да баяндалған. Сондай-ақ бұл еңбекте түргештердің арабтарға қарсы күресі, әсіресе, оғыздар жөнінде маңызды деректер бар. әл-Балазури еңбегі ортағасырлық Тараз қаласы тарихын зерттеуде құнды тарихи дерек болып табылады. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
Сагдеев Роальд Зинтурович
-------------------------

**Сагдеев Роальд Зинтурович** (26. 12. 1932 Мәскеу) – совет физигі, КСРО ғылым академиясының академигі .

1955 жылы Мәскеу мемлекет университетін бітірген. КСРО ғылым академиясының атом энергиясының институтында. Ядролық физика. институтының Сібір бөлімшесінде, сондай-ақ Жоғары температура физикасы институтында қызмет етті. 1973 жылдан Космостық зерттеулер институтының директоры.

Еңбектері
---------

Негізгі еңбектері плазма физикасына арналған. Плазманың тербелісі мен орнықсыздығын зерттеп, ондағы соққы толқындарының табиғатын ашты. Токамак қондырғыларындағы тасымалдау процестерінің теориясын дамытты. "Октябрь Революциясы" және "Еңбек Қызыл Ту" ордендерімен марапатталды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы.

Сілтемелер
----------

* Биография на сайте "Яндекс.Словари"(қолжетпейтін сілтеме)
* Данные на сайте Русское Генеалогическое Древо Мұрағатталған 21 мамырдың 2008 жылы.
* Видатні люди Лебединщини - Савченко Марія Харитонівна(қолжетпейтін сілтеме)  (укр.)
* Міста-Герої » с. Токарі, Лебединський район. Мұрағатталған 6 қыркүйектің 2017 жылы.  (укр.)
**Төрт сыныпты қалалық училище**, 1875 жылы Ресей өкіметінің оқу саласында жүргізген реформасына сәйкес шет аймақтарда – Еділ бойы мен Орал, Сібір мен Қазақстан далаларында ашылды.

Сипаттама
---------

Оның бірінші басқышы 4 сыныптық бастауыш білім беруге арналды. Алғашқы екі жылы дайындық сыныбы аталынды, 3 – 4-сыныптарда бастауыш білім берілді. Училищенің екінші басқышында оқушылар 4 жыл оқып, орта білім алып шығатын болды. Онда орыс тілі, арифметика, география, ислам сабағы, шығыс тілдері (*парсы, шағатай, кейін татар*) жүргізілді. Мұнымен қоса медициналық алғашқы білім – шешекке қарсы егу үйретілген. Мұғалімдер негізінен орыс тілді адамдар болып, діни сабақтан басқасы орысша өтті. 1884 жылдан училищелер аралас тілді болды. Оқушылар орыс тілімен қоса татар және қазақ тілін де оқыды. 1912 жылдан училище *Төрт сыныптық жоғары бастауыш училищесі* деп аталып, ол 1917 жылға дейін қызмет етті.

Ережесі
-------

Училищенің ережесі бойынша 1-класта орыс және татар (немесе қазақ) әліппесі екі тілде оқытылды. 2-жылда ислам діні – иман-шарт, әптиек оқытылды. Арифметикадан санауды үйретті. 2-сыныпта – 1-жылы ислам дінінің шарттары, орыс және татар (немесе татар) грамматикасы, екі тілде таза жазуға үйретілді. 2-жылы Құран сүрелерін түсіндіру, тексті жеңіл түрде аудартып үйрету, төрт амалды есептер шығаруға машықтандырылды. 3-сыныпта мыңға дейінгі сандар мен төрт амалды есеп шығару, заң істері үйретілді. 4-сыныпта оқушылар екі тілде шығарма жазуға, іс қағаздарын жүргізуге үйренді, сондай-ақ шариғат заңдарынан бастауыш білім берілді.[1]

Сілтеме
-------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Георге Асаки**, молд. *Gheorghe Asachi (Asaki)*
,(1 наурыз1788, Герца, Молдавия княздігі — 24 қараша1869 ж. Яссы) — армян текті молдаван және румын жазушысы, ағартушы, тарихшы, драматург және аударушы.

Георге Асаки ұлттық мәдениетті өркендетуді жақтады. Георге Асаки бірінші ұлттықттеатрды ұйымдастырушы (1816 ж.(, "Румын арасы" газетін (1829-49) шығарды.

Яссыдағы бірінші молдаван гимназиясын (1828), Михайлянск академиясын (1835), Музыкалық драмам консерваториясын (1837) негізін салған.

Георге Асакида патриоттық және дидактикалық сипатта жазылған "Өлеңдер" (1836) жинақтары, "Князь қызы Руксана" (1841), "Молдаван қызы Елена" (1851), "Ақ жазық" (1855) т.б. шығармалары молдаван және румын әдебиетінің тарихында белгілі роль атқарды.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Каньонлэндс ұлттық паркі, Юта жеріндегі Төрткіл тау, «аспандағы аралдар» деп аталады
**Төрткіл тау** (ағылш. *mesa*) - жайпақ бетті, тік (жоғары бөлігі тік жар), кейде сатылы, беткейлі таулар. Жайпақ беті бұзылу процесіне берік горизонталь жатқан октас, трап және құмтастан тұрады. Төрткіл тау эрозиялық процестер әсерінен қалыптасады. Мұндай оқшауланған тау жұрнақтары Африканың біршама көтеріңкі тегіс жазықтарының шеткі өңірлерінде, Қазақстанның Торғай, Маңғыстау, Үстірт және Бетпақдала өлкелерінің шеткі жағында кездеседі.

Галерея
-------

* Маңғыстау, Шерқала, ҚазақстанМаңғыстау, Шерқала, Қазақстан
* Махтеш Рамон, ИзраильМахтеш Рамон, Израиль
* Кокберн жотасы, Кимберли, Батыс АвстралияКокберн жотасы, Кимберли, Батыс Австралия
* Ескерткіштер алқабы, Колорадо үстіртінде, АҚШЕскерткіштер алқабы, Колорадо үстіртінде, АҚШ
* Марстағы төрткіл тауМарстағы төрткіл тау

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
Георг Фридрих Гротефенд**Георг Фридрих Гротефенд** (нем. Georg Friedrich Grotefend; 9.6.1775, Ганноверш-Мюнден, — 15.12.1853, Ганновер) - көне парсы сына жазуын оқыған неміс филологы. Гротефенд сына жазуларды қиғаш сынаның сөздер арасын бөліп тұратын мағынасына, ежелгі және орта ғасырлардағы парсы патшалары лауазымдарының ұқсастығына сүйене отырып ежелгі парсы шаһтары Дарий мен Ксеркстің есімдерін дұрыс оқыған ("Дарий, ұлы шаһ, шаһтардың шаһы, Гистаспа ұлы, Ахемен әулетінен", "Ксеркс, ұлы шаһ, шаһтардың шаһы, Дарий шаһтың ұлы, Ахемен әулетінен"). Гротефендтің бұл жаңалығы (1802) сына жазуды оқуға негіз болды.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
**Георгий Басилұлы (Васильевич, Бәзілұлы) Церетели** (груз. გიორგი წერეთელი, 21 қазан 1904, Тианети – 9 қыркүйек 1973, Тбилиси) — ұлты грузин болған кеңестік тіл маманы, семит тілдері мен грузин тілінің зерттеушісі, КСРО ғылым академиясының академигі (1968) және Грузин КСР ғылым академиясының академигі (1946), Грузин КСР-ының еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961).

Өмірбаяны
---------

1926 жылы Тбилиси университетін бітірді. 1942 жылдан сонда профессор, 1957-67 жылдары ол Грузия КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімшесін басқарды және оның вице - президенті (1967-70) болды. 1960 жылдан Грузия КСР ҒА Шығыстану институтының директоры қызметін атқарды. Церетели еңбектері эпиграфиялық ескерткіштердегі урарту сына жазулары мен арамей жазуларын, классикалық араб тілі мен араб диалектологиясын, грузин өлең құрылсын зерттеуге арналған. 6-7 сайлауда Грузия КСР Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

Ол екі рет Еңбек Қызыл Ту және "Құрмет Белгісі" ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 74 бет
**Ро Дэ У** (кор. 노태우), Солтүстік Кореяның орыс тіліндегі баспаларында **Ро Тхе У** (1932-2021) деп атайды, ал Оңтүстік Кореяда *Но Тхэ У* деп атайды.

(4 желтоқсан, 1932 жылы, Тэгуде дүниеге келген - 26 қазан 2021) — Оңтүстік Кореяның бұрынғы президенті, генерал және саясаткер. Ол 1988-1993 жылдар аралығында Оңтүстік Кореяның 6-шы (егер айдаудағы үкіметті санағанда 30-шы) президенті болған. Бұрынғы әскери президент Чон Ду Хванның ізбасары. 1987 жылғы алғашқы демократиялық сайлауда оппозицияны жеңіп шыққан. Осыдан кейін тура Ро Дэ У сияқты Ким Ёң Сам мен Ким Дэ Чжун да сайланған.

Дереккөздер
-----------



|  | Корея Республикасының 13-ші президенті |  |
| --- | --- | --- |
| Ізашары**Чон Ду Хуан** | 25 ақпан 1988 — 25 ақпан 1988 | Ізбасары**Ким Ёң Сам** |
| Ли Сың Ман · Юн Бо Сон · Пак Чоң Хи · Чхве Гю Ха · Чон Ду Хуан · Ро Дэ У · Ким Ён Сам · Ким Дэ Чжун · Но Му Хён · Ли Мён Бак · Пак Кын Хе ·Мұн Же Ен ·Юн Сөк Йөл (*жаңа сайланған*) |
**Георг Фольмар** - Германия ауыл-қыстақ партиясының қайраткері. 1879-1880 ж. "Социал-демократ" газетінің редакторы. 1881-1887 және 1890-1918 ж.- рейхстаг депутаты. 

Георг Фольмар ауыл-қыстақтық партияға кірген жылдан жағдайларға бейімделгенін көрсетті. Ол *"мемлекеттік социализм"* идеясын уағыздап, сол кездегі мемлекеттік құрылысқа икемдейге шақырды. Георг герман социал-демократиясындағы ревизионизм негіздерін қалаушылардың бірі болды. Георгтың жағдайлық көзқарасын *Ф.Жнгельс пен А.Бебель,* кейін Ленин қатты сынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Георгий Жуков** (нидерл. *Georgi Zjoekov;* 19 қараша 1994 жыл, Семей, Қазақстан) — қазақстандық және бельгиялық футболшы, «Висла» футбол клубының және Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

Жастық шағы
-----------

1994 жылы 19 қарашада Семей қаласында дүниеге келген. 5 жасында Бельгия еліне көшіп, сол жерде футболға қызығушылық танытты. Георгийдің әкесі жас кезінде жеңіл атлетикамен айналысқан.

Клубтық мансабы
---------------

2012 жылы карьерасын туған клубы "Беерсхотта" бастады. 2012 жылы 18 қарашада Бельгия чемпионатындағы тұңғыыш ойынын "Локеренге" қарсы өткізді. 

2013 жылы жазда "Стандардқа" ауысты. Көп ұзамай "Астана" клубына жалға беріліп, 2014 жылы Қазақстан чемпионы атанды әрі Қазақстан азаматтығын алды[. 

2016 жылы жазда "Орал" клубына ауысты. 

2016 жылы желтоқсанда "Қайрат" клубымен келісім шарт жасасты.

Ұлттық құрама
-------------

Георгий Жуков 19 жасында 2013 жылы Бельгияның жастар құрамасында Грекия командасына қарсы өткен кездесуде дебюті өтті. Ал 2014 Қазақстан Ұлттық құрамасына шақыру алып сол жерде ойнады.

Жетістіктері
------------

**Астана**

* Қазақстан чемпионы: 2014, 2015
* Қазақстан суперкубогы: 2015

Қайрат
* Қазақстан чемпионатының күмс жүлдегері (2): 2017, 2018
* Қазақстан кубогы (2): 2017, 2018
* Қазақстан суперкубогы 2017
* Қазақстан суперкубогының финалисі (2): 2018, 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Георгий Жуков Қазақстан азаматтығын алды. Енді Қазақстан құрамасында ойнайды]
3. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · premierliga.ru · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Рифат Аркенович Нұрмұхамет** (22 мамыр 1996 жыл) — қазақстандық футболшы, "Қазақстан Мақтаарал" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Қайрат" клубының түлегі. 2014 жылы карьерасын осы клубта бастады. Бірақ ол маусымда Қазақстан чемпионатында бір рет қана алаңға шықты (28 мамырда "Қайсарға" қарсы ойында 90-минутта алаңға шықты). Ал Қазақстан кубогында екі рет алаңға шықты. Қалған уақытта фарм клубта ойнады.

2017 жылдың басында екінші лигадағы "Жетісуға" жалға берілді. Жыл қорытындысында клубпен бірге премьер дигаға жолдама алды.

2019 жылдың басында "Қайратқа" қайта оралды. Жыл ортасында "Жетісу" футболшыны түпкілікті сатып алды. 

2020 жылы "Ақтөбеге" ауысты.

### Халықаралық

2015 жылы Қазақстан жастар құрамасында екі ойын өткізді.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан кубогы: 2015
* Күміс жүлдегер: 2014, 2015, 2016

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
«ППШ 41» - 7,62 мм үлгідегі, Г.С.Шпагин жасаған тапанша-пулемет. 1970 жылы құрастырылған. Оны 1940 жылдың 21 желтоқсанында Кеңес Одағы армиясы әскери қару қатарына қосты. Ұлы Отан соғысы кезінде «ППШ» Кеңес қарулы күштері жауға қарсы пайдаланған негізгі тапанша-пулемет болатын. Неміс әскерлері де «ППШ» тапаншасын қолға түсіруді көдейтін. Соғыс аяқталған соң 1950 жылдардың басында «ППШ» кеңестік армияның қаруы қатарына алынып, оның орнын Калашников автоматы басты. Дегенмен ол тылда және қосымша бөлімшелерде, ішкі істер әскерлері мен теміржол әскерлерінің қаруы қатарына түспеді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Хатчерсон, Джош
---------------

Джо́шуа Ра́йан «Джош» Ха́тчерсон (ағыл. Joshua Ryan «Josh» Hutcherson, 12 қазанда 1992 жылы тыулды) - американдық кино мен телесериалдардың актері. Ол өз жұмысын 2000 жылдардың басында, бірнеше кино мен телесериалдарда ойнай бастады. Кең атаққа мынадай фильмдерде ойнап ие болды: "Маленький Манхэттен"(2005 жыл), "Затура: Космическое приключение"(2006 жыл), комедия жанрындағы "Дурдом на колесах"(2005 жыл), және 2000 жылы түсірілген отбасылық-шытырман фильмі (Пожарный пес), "Мост в Терабитию", "Путешествие к центру Земли" және "История одного вампира". 2008 жылдың 30 наурызында жас актер ретінде Джош Хатчерсон «Young Artist Award» ұтып алды. Сонымен қатар Хатчерсон «MTV Cribs» секілді ең атақты жасөспірімдер шоуына қатысты. Оның ең атақты рөлдерінің бірі "Красный рассвет" фильміндегі Роберт рөлі және "Голодные игры" фильміндегі Питт Мелларктың рөлі.

Өмірбаяны
---------

Джош Хатчерсон Юнионда(штат Кентукки), Мишель және Крис Хатчерсонның отбасында дүниеге келді(әкесі қоршаған ортаны қорғау ұйымының аналитикі). Оның 2 мамырдың 1996 жылы туған Коннор атты інісі бар. Сонымен қатар Джоштың Дизель және Никсон(боксер) дейтін екі иті бар. Содан соң Хатчерсон отбасы Калифорнияға қоныс аударды.

Джош 4 жасынан бастап актер болуды армандайды, бірақ өз арманына тек 9 жасында 2002 жылғы кастингтен жақсы өткен соң ғана қол жеткізеді. Актер болуда оның шабытын оятқан атақты актер Джейк Джилленхол еді.

2007 жылы 11 тамызда Кентуккидегі «Indy Racing League IndyCar Series Meijer Indy 300»-де гофмаршал болды.

2008 жылдың қыркүйегінде Хатчерсон алғаш рет Италияға, Римге және Миланға барды. Сонымен қатар балалармен байланысты кино оқиғаларға қатысты.

2012 LGBT ұйымын қолдағаны үшін "Авангард" премиясына ие болды.

Жеке өмірі
----------

Хатчерсон "Путешествие 2:Таинственный остров" фильмінде онымен бірге түскен Ванесса Хадженспен кездесіп жүрді, айырылысқаннан соң Хадженс екеуі жай ғана дос болып қалатынын мәлімдеді.

Дереккөздер
-----------
**Джошуа Дэвид Дюмель** - 1972 жылы 14 қаңтарда туды. Американдық актер және фотомодель. Все мои дети» және «Лас-Вегас», және де «Однажды в Риме», «Жизнь, как она есть» және «Тихая гавань». фильмдердегі басты рөлдерді ойнап танымал болған. Оның анасы, Бонни Л.Кемпер массаж жасаушы болды, ал әкесі Ларри Дюамель жарнама агенті болды. Дюамельдің ата-анасы ол кішкентай болғанда ажырасып кеткен, сондықтан ол анасымен және үш Эшли, Маккензи, Кесиди қарындастарымен тұрды. Джошуа Майнот штатының университетінде оқығанда футбол клубында ойнаған, ол тіс дәрігері болуды ойластырған, тірақ оны бакалавриат бітіргенше тастады.
**Валюталық клиринг** сыртқы саудада бір елдің берешегі сол елге қарама-қарсы қойылған талаптардың есебінен өтелетін есеп айырысу формасы. Валюталық клирингтің мәні-экспортталған және импортталған тауарлар үшін екі елдің арасындағы есеп айырысу әр келісім бойынша төлем төлеу жолымен емес, сол елден сыртқа шығарылған және сырттан әкелінген тауарлар құнының айырмашылығын уақыт сайын Төлеп отыру негізінде жүргізіледі. Төлем тауарлар немесе алтын беру болмаса шетел валютасын алушы жақтың есепшотына қосу жолымен де отелуі мүмкін. Халықаралық, немесе валюталық клиринг валюта проблемаларының шиеленісуінің нәтижесінде пайда болған. Соңғы кезде оның көмегімен жүзеге асырылатын операциялардың нысандары қысқарып отыр, өйткені, кейбір қаржы мәселелерінің шешілуіне көмектесе отырып, клиринг сонымен қатар сыртқы сауда айналымындаға экспорт пен импорт сомаларының бір-бірімен дәл келуі салдарынан оның өсуін тежеуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Адамзат дамуы жөніндегі баяндамалар** (Human Development Reports) – 1990 жылдан бастап БҰҰ-ның даму бағдарламасының (ПРООН) қамқорлығымен жыл сайын жарияланатын баяндамалар. Жобаның бірінші жетекшісі Махбуб уль Хак экономикалық өсімді зерттеуде тар шеңбердегі жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) көрсеткіштерімен шектелмеуді, адамдар өмірін, жағдайын жақсарту шараларын әлемдік қауымдастыққа басқа қырынан көрсетуді мақсат тұтты. Оның бастамасымен Адам дамуы әлеуетінің индексі жасалды. Ол жан басына шаққандағы ЖІӨ-мен қатар өмір сүру деңгейінің сапасы, білім деңгейін, орта жасты өлшеудің баламалы әдісі, сонымен бірге дәл осы тәсілге негізделген халықтың кедейлік индексінің (ХКИ) екі нұсқасы жасалды: дамушы елдердегі (ХКИ-1) және өндірісі дамыған елдердегі (ХКИ-2) 170-тен астам мемлекеттің мәліметтерін өңдеуге сүйенген бұл индекстер адам дамуы әлеуетін салыстырудың мойындалған негізі бола алды. Олар арқылы ұлттық аймақтық және ғаламдық ауқымдағы әлеуметтік дамудың қарқынын байқауға болады. 1990-2003 жылдары 14 баяндама жасалды, олардың әрқайсысы адам дамуына әсер ететін нақтылы бір аспектіні анықтайды: кедейлік, соңғы үлгідегі технологияларды қолдану, жаһандану, қауіпсіздік саласындағы жағдайлар, адам құқы, демократия және т.б. Сонымен қатар БҰҰ-ның даму бағдарламасының (ПРООН) қамқорлығымен жасалатын адам дамуы жөніндегі аймақтық ұлттық баяндамалар аса құнды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. – 606 бет.Е.Саиров, Б.Әбдіғали, Т.Жабелова, Д.Әлібек.
**Сан-Хавьер** (ис. *San Javier*) — Испаниядағы муниципалитет, Мурсия автономды бірлестігінің құрамындағы Мурсия шет аймағына кіреді. Муниципалитет Мар-Менор аймағында (комарка) орналасқан. Ауданы 74,2 км² құрайды. Халық саны 31820 адам (2010 жыл).

Қаланың маңында Мурсия автономды бірлестігінің әуе қатынасын қамтитын Мурсия-Сан-Хавьер әуежайы орналасқан.

Әкімшілік жағынан муниципалитетке Ла-Манга мүйісінің бөлігі, Мар-Менор аралдары: Исла-Майор, Пердигера, Сьерво, Сухето, Ронделья, сонымен қатар Жерорта теңізіндегі Исла-Гроса аралы қарасты.

Климат
------

Сілтемелер
----------

* Mancomunidad del Mar Menor
* Página del Ayuntamiento de San Javier Мұрағатталған 3 наурыздың 2016 жылы.
* Biblioteca Pública Municipal de San Javier Мұрағатталған 24 қыркүйектің 2010 жылы.