recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қарадайы** - түрік телехикаясы. Басты рөлдерді түрік киноәлемінің жұлдыздары Кенан Имирзалиоглу мен Бергузар Корел сомдады.

Сюжет
-----

1970 жыл. Ыстамбұл қаласы. Етікшінің ұлы Махирдың атастыру рәсімі. Тап сол сәтті отағасы Назиф Караға кісі өлтірді деген жала жабылды. Сот өлім жазасын тағайындамақшы. Әкесінің ақтығын дәлелдеу үшін Махир (Қарадайы) өз болашағын тәрк етуге дайын.
Қарадайы қан қатқандармен де шайқасады. Күтпеген жерден сұлу судьяға ғашық болған Махир мұңға батты. Ақмаңдай ару Махирдің отбасын ойранын шығарып қасірет әкелген ортадан шыққан еді. Ондай қызды құшуға қалай дәті бармақ, Махир қиындыққа тап болады.
Махир неке жүзігін Феридеге қайта ұсынады. Фериде жүзікті қабылдамай, кері қайтарып, қатты қиналады... Тағдырдың талай белесін махаббат асып өтер ме, тілегі бір, жүрегі нұр екеуі бақытына жетер ме?!

Басты рөлдерде
--------------

* Кенан Имирзалиоглу
* Бергузар Корел
* Четин Текиндор
* Юрдар Окур
* Еркан Авжы
* Мелике Ипек Ялова
* Рыза Кажаоглу
* Елиф Сонмез
* Атсыз Қарадуман
* Лила Гүрмен
* Дениз Шен
* Атаберк Мутлу
* Емир Чубукчу
* Живан Канова

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* karadayi.tv  Қарадайы — ресми сайты
**Мосул** қаласы (Ирак) – Ирактың солтүстігіндегі Найнава мухафазындағы қала.

Елордасы Бағдаттың солтүстік-батысында 396 км қашықтықтағы Тигр өзенінің бойында орналасқан. Халық саны 1 800 000 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Халқын негізінен күрдтер, арабтар, ассириялықтар, армяндар, еврейлер мен түрікмендер құрайды. Қалада Ирактағы ірі университеттердің бірі – Мосул универсиеті бар. Мосудың тұрғындары мен қаладан шыққан адамдар – **маслави** деп аталады. Қаланың тарихы көне болып саналады. Қала жайында алғашқы деректер біздің заманымызға дейінгі 700 жылдың ескерткіштерінде ұшырасады. 16 ғасыр мен 1918 жылға дейін қала Осман империясының құрамында болған.

Дереккөздер
-----------
**Қаражан Әбләзімов** (1938-1997) - 1938 жылдың 20 наурызында Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданының Аққорған ауылында дүниеге келген. 

Әкесі - Бектұрсынов Әбләзім 1941 жылы қайтыс болған. Анасы - Бектұрсынова Сайыпжамал 1964 жылы қайтыс болған. 

1955 жылы Қазақ ауыл шаруашылық институтының "Ауыл шаруашылық өндірісін механикаландыру" факультетіне оқуға түсіп, оны 1960 жылы бітіріп шығады. 
1960 жылы 1 қазаннан бастап, ол облыстық ауыл шаруашылық басқармасының жолдамасы бойынша Түркістан аудандық ауыл шаруашылық инспекциясында аға инженер болып жұмыс істеді. Ауыл шаруашылық министрлігінің қайта ұйымдастырылуынан кейін Қаражан Әбләзімов Түркістан ауданының "Победа" шаруашылығына жаңа техниканы ендіру жөніндегі бас инженер болып ауыстырылды. Осы жылдың 9-сәуірінен бастап Түркістан аймақтық кеңшар-колхоз басқармасының ұйымдастырылуына байланысты, ол осы басқарманың басқару бойынша аға инженер-механигі болып ауыстырылды.

1962-1997 жылдары қазанында Түркістан аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Шымкент облыстық комсомол комитетінің екінші хатшысы, облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Ленин аудандық жұмысшы депутаттары кеңесінің атқару комитетінің төрағасы, Шымкент облыстық тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығының меңгерушісі, Тассай су қоймасының бастығы, қалалық атқару комитетінің көркейту және коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы, Шымкент облыстық әкімшілік басшысының арнайы өкілетті уәкілі қызметтерін атқарды.

Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы елшілігінің кеңесшісі, 2-дәрежелі бірінші хатшы дипломатиялық шені берілді.
1966 жылы КСРО Жоғары Кеңесі Президиуымының грамотасымен марапатталған. 
1968 жылы КСРО халық шаруашылығы жетістігі (ВДНХ) ұйымының күміс медалі; 1970 жылы "Ерлік еңбегі үшін", "В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне" медалімен; 1971 жылы "Құрмет ордені" белгісімен; 1973 жылы "Еңбек Қызыл Ту" ордерімен; 1977 жылы "Құрмет белгісі" орденімен; 1981 жылы "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.
1997 жылы 15-шілдеде өмірден озды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  **Ағайындар. Божбан ата ұрпақтары.**-Алматы: "Нұрлы Әлем", 2009. -280 бет + 8 бет жапсырма(Б.Мұсабеков, Қ.Исабеков, Н.Назаров). ISBN 976-601-205-107-0
**Қарадала Артезиан Алабы** – Кетпен (Ұзынқара) жотасының Солтүстік беткейі мен Іле өзенінің аралығындағы арынды жер асты суы қалыптасқан аймақ. Алматы облысы Ұйғыр, Еңбекшіқазақ, Райымбек аудандары жерінде орналасқан. Ауданы 20 мың км². 1970 – 72 ж. барланып, жоғарғы плиоцен шөгінділерінен тәулігіне 138 мың м3, бор шөгінділерінен 163,5 мың м3 су алуға болатындығы анықталды. Бұл екі қабат бір-бірінен су өткізбейтін саз қабат арқылы бөлінген. Үстіңгі қабаттың қалыңдығы тау бөктерінен ойыстың орталығына қарай 30 – 35 м-ден 230 м-ге дейін жетеді. 15 – 150 м тереңдікте жататын арынды су деңгейі ұңғыма қазғанда жер бетіне атқылайды. Бұл атқылама судың тәуліктік өнімділігі 350 – 1380 м3. Деңгейін 12 м-ге дейін төмендеткенде 610 – 3400 м3 су алуға болады. Суы тұщы, минералдары 0,2 – 0,7 г/л, химиялық құрамы гидрокарбонатты-сульфатты натрийлі және кальцийлі-натрийлі. Төменгі өте арынды сулы қабат бор дәуірінің шөгінділерінде 350 – 800 м тереңдікте қалыптасқан. Ұңғымалармен судың көзін ашқанда ол атқылап, жер бетінен 15 – 110 м биіктікке көтеріледі. Судың тәуліктік өнімділігі 1300 – 16400 м3 (көбінесе 4300 – 6000). Бұл су да тұщы, минералдары 0,2 – 0,8 г/л, химиялық құрамы, негізінен, гидрокарбонатты-сульфатты натрийлі. Іздеу-барлау кезінде арасы 2,0 – 5,5 км болатын 100-дей ұңғыма қазылған. Бұл өнімділігі мол арынды судың біраз бөлігі 1968 жылдан бері жер суғаруға, Ұйғыр ауданының орталығы Шонжы ауылында ауыз су ретінде пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Ерейментау қорықшасы** – Ақмола облысы Ерейментау ауданында Респеспубликалық маңызы бар, 1986 жылы ұйымдастырылған қорықша. Жер аумағы 35 мың га. Қорықша табиғаты әсем таулы өлкеде, Ерейментау таулы алқабында орналасқан.

Флорасы мен Фаунасы
-------------------

Қорықшада көне дәуірлерден осы уақытқа дейін сақталып қалған реликт өсімдіктердің алуан түрлері өседі. Өсімдіктердің 400-дей түрінің 50-ге жуығы Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Мысалы, жабысқақ қандыағаш, көктем жанаргүлі, т.б. Қорықшада негізінен жан-жануарлар дүниесі қорғалады. Арқар, елік, дала суыры, ақ қоян сияқты бағалы аңдармен қатар 150-ге жуық құстардың түрлері бар. Онда Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген хайуанаттардан: арқар, безгелдек, қызылжемсаулы қарашақаз, сұңқылдақ аққу, дуадақ, ақбас тырна, дала қыраны, лашын, т.б. мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қаражалдық**, *Қаражалық* – Құсмұрын алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Әулиекөл ауданының солтүстігінде, Первомайское ауылынан батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 208 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,9 км2, ұзындығы 2,3 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 8,1 км. Көл түбіне лай тұнбалар шөккен. Негізінен жер асты және көктемгі қар суларымен толығады. Қарашаның ортасында суы қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді.

Жағалауы сипаты
---------------

Жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ өскен. Көктем, күз айларында мал суаруға пайдаланылады. Суы жаз айларында тартылып, балшыққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Матвей Мельников** (1990 жылы 2 наурызда Крымск қаласында туылды) немесе **МОТ** лақап атымен атақты — ресейлик рэп-орындаушы, «Soul Kitchen» музыкалық жобасының бұрынғы орындаушысы, 2013 жылдың 1 наурызынан бастап «Black Star Inc.» лейбілінің әртісі.

Биографиясы
-----------

Матвей Қырымда туылды. 5 жасында отбасысымен Краснодар қаласына көшіп кетті. 9 сыныптан кейін Мәскеуге көшіп кетті. Сол кездері хип-хоппен әуестеніп, би мен өлеңге қызыға басталды. Мектепті алтын белгімен бітіріп, Матвей ММУ-ға экономист-менеджер маманына түсті. 2012 жылы дипломын алып, кейін аспирантураға түсті.

Шығармашылығы
-------------

2006 жылы Мот алғаш ән жазатын GLSS студиясына келді, кешірек 2011 жылы ресми әртіст атанды. 2009 жылы МОТ «Битва за респект конкурсына қатысып, 2000 қатысушыдан ТОП 40-ке кірді. Ол жерде Лигалайздың кеңесімен BthaMoT2bdabot никкін Мот нигіне ауыстырды.

2011 жылы Моттың алғаш альбомы шығып,«Remote» деген атты алды. Режиссері ретінде Mikkey Vall, Sinima, lvsngh және басқа продюселерлер алға шықты. Альбомда 12 трек болды және тек біреуі ғана өзге әртіспен орындалған еді. Яғни, Илья Кириловпен «Кошки-мышки» өлеңі. 2011 жылы алғаш клипі «Миллионы звёзд» жарық көрді.

2012 жылдың ақпанында екінші альбомы «Ремонт» жарық көрді. Оның ішінде 11 трек болып, оның 4 L’One, LIYA, Катя Нова и Илья Киреев сияқты әртістермен орындалды. Осы жылдың қазанында Моттың «К берегам» (реж. М. Милилян) атты клипі шықты. Ол Матвейдің туған қаласы Крымскыда түсірілді. 5 қазанда клиптің презентациясы «Lookin Rooms» клубында өтті. Rap.ru сайты бойынша клип ТОП 5 ке кірді.

2013 жылдың қаңтарында «Soul Kitchen» шығып, «Black Star Inc.». лейбілінің рэпері атанды. Наурызда Моттың алғаш синглі «#МотСтелетЧоСели» шығады. Кейін оған Рустам Романов жүргізген клип шығады. Одан кейін үшінші альбомы «Чёрточка» шығады.

2014 жылдың 2 наурызында Моттың ең әйгілі альбомы «Azbuka Morze» шығады.

Дискографиясы
-------------

### Альбомдары

**Студиялық альбомдар**

* 2011 - Remote
* 2012 - Ремонт
* 2014 - Azbuka Morze
* 2016 - Наизнанку

**Мини-альбомы**

* 2013-Черточка

### Синглдері

Сыртқы сілтемелер
-----------------

«Black Star Inc.» ресми сайты
**Қаражал Минералды Суы** , Қарағанды облысы Қаражал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан шипалы жер асты суы. Суы 1961 ж. бұрғыланған ұңғымалардан шығады. 1981 – 83 ж. «Сарыарқа» минералды сусындар құю з-ты үшін барланған. Ұңғымалардан шығатын судың мөлшері тәулігіне 0,52 мың м3-ге жетеді. Минералды сулар 80 – 100 м тереңдіктегі девон және тас көмір кезеңдерінде карсттанған әктастар мен доломиттерде кездеседі. Бұл тау жыныстары үстінен Қалыңдығы 10 – 40 м неоген кезеңінің сазымен көмкерілген. Тау жыныстары 100 – 120 м тереңдікке дейін жарықшақтанған. Жер асты суының арындық деңгейі 1 – 5 м тереңдікте орналасқан. Судың арыны әлсіз. Ұңғымалардың шығымы, судың деңгейін 5,2 м-ге төмендеткенде 40 л/с-қа дейін жетеді. Жер асты сулары тұздылау, минералдары 3,1 – 3,7 г/л, температурасы 9 – 10°С. Судың химиялық құрамы сульфатты-хлорлы және магнийлі-натрийлі. Құрамында: калий (1,9 мг/л), стронций (3,2 мг/л), фтор (0,8 мг/л), бром (0,9 мг/л), кремний қышқылы (8,7 мг/л), фосфор қышқылы (0,04 мг/л), еріген газ бар, негізінен, көмір қышқыл газдан (32,94%), метаннан (14,55%), азоттан (52,36%), оттектен (0,15%) тұрады. Қаражал Минералды Суы ас қорыту ағзалары, бауыр ауруларын, сондай-ақ денедегі зат алмасу процесі бұзылғанда ем үшін және емдік-асханалық су ретінде қолданылады.[1]

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Мещера ойпаты** — Ресейдің Мәскеу, Владимир және Рязань облыстарындағы ойпаңды жазық. 

Клязьма, Мәскеу, Ока, Судогда және Колпь өзендері аралығында орналасқан. Мещёра ойпаты жазық (биіктігі 80-100метр) келеді, өзен және төрттіктегі мұздану суларының әсерінен пайда болған. Мещера ойпаты орталығындағы тектоникалық ойысты шамадан тас ылғалданған батпақты алқап алып жатыр. 

Климаты қоңыржай континенттік. Орташа температурасы қаңтарда 10-11°, шілдеде 18°. Жылдық жауын-шашын мөлшері 450-550 мм. 

Баяу ағатын Бужа, Цна, Гусь, Пра т.б. өзендері бар. Көлдер (Шатура, Спас-Клепиков), батпақтар кездеседі. Топырағы негізінен күлгінді, батпақты. Жерінің 50 пайызынан астам орман, өзен жиегіндегі құмдарда қарағайлы тоғай өседі. Клязьма және Ока аңғарлары – шабындық шалғын. Етті-сүтті мал, құс, және егін шаруашылықтары дамыған. Шымтезек, кварц құмдары өндіріледі.

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Мотель
**Мотель**(ағылш. '**motel'**, *motor* – қозғалтқыш деген сөзінен, автомобиль және *hotel* – қонақ үй, отель) – магистралдық автомобиль жолдарының бойына арнайы салынатын қонақ үй кешені. Мотельдер негізінен ірі қалалар мен курорттық орындарға таяу жолдардың бойына салынады. Мотельдің құрамына қонақ үймен қатар тынығу орындары мен бөлмелері, асхана мен мейрамхана, тұрмыстық, байланыс, т.б. қызмет көрсету түрлері, жанар май құю орындары, техникалық қызмет көрсету станциялары, көліктер тұратын алаңдар, қызметкерлерге және түрлі шаруашылыққа арналған үйлер кіреді.

**Мотель**- көліктерге арналған автотұрағы бар туристерге арналған қонақ үйі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
*Басқа мағыналар үшін Қаражал деген бетті қараңыз.*
**Қаражал** – Қалба жотасының оңтүстік бөлігіндегі таулар.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Көкпекті ауданы Шәріптоғай ауылының солтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1144 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-ге созылған, енді жері 15 км шамасында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір кезеңінің төменгі бөлімінің жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейі тіктеу, көптеген жартасты ұсақ шоқылармен, сай, өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстігінен Шар, оңтүстігінен Көкпекті өзендерінің салалары бастау алады. Батысында Қарғалы, шығысында Толағай, оңтүстігінде Ақшоқы таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың шалғынды қоңыр топырақ жамылғысында далалық астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Энтальпия** (гр. *enthalpo* – жылытамын, қыздырамын), жылулық функция, жылу мөлшері – термодинамикалық жүйе күйінің функциясы болып келетін жылуға қатысты шама. 

Бұл терминді алғаш Х.Камерлинг-Онненс енгізген. Энтальпия (H) жүйенің ішкі энергиясының (U) және жүйенің қысымы (p) мен көлемі көбейтіндісінің қосындысына тең: H=U+pV. Изобаралық процестегі (p=const) Энтальпияның өсімшесі бөлшектер саны тұрақты болатын гомогенді жүйеге берілген жылу мөлшеріне тең. Мұндай жағдайда Энтальпия **жылу функциясы** деп аталады. Энтальпияның өзгеруі қысым тұрақты болған жағдайда жүйеге берілетін немесе одан алынатын жылу мөлшеріне тең болады. Сондықтан энтальпияның өзгерісі қысым тұрақты болғанда жүретін фазалық ауысулар (балқу, қайнау, т.б.) мен әр түрлі химиялық процестердегі жылуларды (түзілу жылуы, жану жылуы, еру жылуы, атомдану жылуы, т.б) сипаттайды. Энтальпия Бірліктердің Халықаралық жүйесінде (СИ) джоульмен (Дж.) өрнектеледі.

**Энтальпия** - энергия деп есептеліп, сол жағдайдағы денемен байланысы болса, яғни жағдайдың функциясы ретінде, болғандықтан u, p және v жағдай функциялары болып есептеледі. Процесс кезінде, тұрақты қысымы dp = 0 және теңдеуімен, dq=du +pdv, бұдан шығады:

{\displaystyle ~di=du+pdv+vdp=du+pdv=d{q\_{p}}}
{\displaystyle ~dq=du+pdv}
Яғни, меншікті энтальпияның өзгеруі, денеге жеткізілген жылулық ағынына тең, P-const кезінде, теңдеуінен табамыз qpi2+i1, немесе :{\displaystyle ~Q={J\_{2}}+{J\_{1}}}

**Энтальпия** J = mi - экстенсивті (аддитивті) шама. Меншікті энтальпия *i* үдемелі қасиетінде болады.

Энтальпияны - кеңейтілген жылу динамикалық жүйеге жатқызбай, қоршаған ортаға жатқызу ыңғайлы, сондықтан, дене мен ортаның, pv ішкі энергиясын сипаттайды (қозғалту жұмысы деп аталады), яғни жүйенің жалпы энергиясын сипаттауы. Соңғысында, ол дененің ішкі энергияның рөлін атқарады.

Идеалды газ үшін, меншікті жылу сыйымдылығы Ср тұрақты болады және оны мына теңдеумен шешеді:

{\displaystyle ~{i\_{2}}-{i\_{1}}={C\_{p}}({T\_{2}}-{T\_{1}})};     {\displaystyle ~{I\_{2}}-{I\_{1}}={C\_{p}}({T\_{2}}-{T\_{1}})} Жылудинамикалық процесстерді теориялық зерттеу кезінде, жылу динамикасының бірінші заңының үлкен маңызы бар, ал сонымен қатар жылу энергетикалық қондырғыларда, жылуды пайдаланудағы талдау кезінде, оның жеке элементтері мен қондырғының жылу балансының негізгі практикалық есептеулеріне жатады. Әрбір жылу энергетикалық қондырғылар үшін, жылу балансын есептеу өте қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә. Қоқанбаев / «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Қадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. ISBN 9965-814-30-9
1988 жылы блицта қолданылған сағат 
**Блиц** (немісшеден Blitz — найзағай; найзағайдай тез) — жүрістердің ойлап-пішілуіне шектеулі уақыт берілетін шахмат ойынының бір түрі. Кейбір шартты тұстарынан басқа кәдімгі ойын ережелері бойынша ойналады.

Әрбір ойыншыға берілетін ойлап-пішу уақыты он бес минуттан кем болады. Көбінесе тек бес минутты құрайды. Ойлап-пішу уақытынан асып кеткен ойыншы жеңіліске ұшырайды, ал егер сол сәтте қарсыластың мат қоюға қажетті тастары болмаса, ойын теңбе-тең болып аяқталады.

Жылдамдығы жағынан блиц тез шахмат (ойлап-пішу уақыты 15-60 минут аралығы) пен көбінесе интернетте ойналатын буллет шахмат (3 минуттан аз) арасында жатыр.
**Э́нтони М. Лапа́лья** (ағыл. Anthony M. LaPaglia; 31 қаңтарғ Аделаида, Аустралия) —аустриялық актер, негізінен ол 2004 жылы «Алтын глобусты» йеленген «Ізсіз» (2002—2009) телесериалындағы Джек Мэулонның рөлімен танымал, сонымен қатар оған 2002 жылы «Эмми» премиясыныа қол жеткізуге көмектескен «Фрейзьер» ситкомындағы Саймон Мунаның рөлімен танымал.

Ерте өмірі
----------

Энтони Лапалья 31 қаңтар 1959 жылы Аделаидедегі, Аустралияда дүниеге келген, ол Мария Йоханнес дегенхатшы мен Гедио лапалья есімді автомеханиктің баласы болған. Лапалья голландиялық және итальяндық тамырларға йе, оның Майкл және Джонатон атты екә ағасы бар. Өзі Rostrevor College колледжінде білім алды.

Мансабы
-------

Лапалья 1985 жылы «Таңқалдырар әңгімелер» телесериалындағы эпизодтқа түскен болатын, ал екі жыл өткеннен кейін ол «Суық болат» фильміне түсті. Сәкесінше ол осыдан кейін  «Бетсидің үйлену тойы», «Кінәсәздер қаны», «Мен балтасы бар қанішерге тұрмысқа шықтым» және «Клиент» фильмдерінде екінші дірежелі рөлдерді ойнап жүрді. 1995 жылы ол мансабындағы басты рөлді ең алдымен юір сезоннан кейін жауып тасталынған «Бір өлім» сериалында түсті. 

Лапалья бродвей сахнасындағы рөлдерінің арқасында көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Ол 1998 жылғы «Көпірден көрініс» пьесасындағы басты рөлі үшін жоғарғы «Тони» театрлық премиясын ұтып алды. 2000-2004 жылдары ол өзі 2002 жылы «Эмми» премиясын алған «Фрейзьер» ситкомында  Джейн Ливз кеіпкерінің ағасының рөлін ойнады.

Дереккөздер
-----------
**Блин** — бидай, қарақұмық ұнынан сондай-ақ оған арналған ұннан дайындалады. Блинды екі әдіспен: ашытып және ашытпай даярлауға болады. 

* блинның ашытып даярлау әдісі
* блинның ашытпай даярлау әдісі

Блинды мүмкіндігінше түбі қалың бірнеше табада қатар пісірген дұрыс. Табаны қатты қыздырып, май жағып, оның үстіне қасықпен не ожаумен сұйық қамырды тездетіп құю керек. Блинның жұмсақ болғаны дұрыс. Оның бір беті қызарып піскеннен кейін екінші бетін қалақпен не пышақпен аударып пісіру керек. Дайын болған блиныды ыстық ыдысқа салып, бетін орамалмен жауып қояды. Блиниды дастарқанға қояр алдында пісіріп, сол бойда ыстықтай қойған жақсы. Оған қаймақ, тортасынан айырған сары май т.б. қосып беруге болады.

Атауының этимологиясы
---------------------

Тағам атауы славян тілдерінен шыққан. Мысалы, лужичандар ұқсас тағамды (ашытқымен) - "Плинц "немесе "блины" деп атайды. Блин - IX ғасырға дейін пайда болған орыс тағамдарының ең көнесі. "Блин" сөзі "мелин" немесе "млин" ұнтақтау мағынасындағы етістігінің бұрмалауынан шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Энтеропатиялар**- ішек ферменттерінің жетіспеуіне байланысты ішектегі сорылу процесінің бұзылумен сипатталатын сырқаттар. Оларға дисахаридті, глютеинді, липидистрофиялы және т.б. **энтеропатиялар** кіреді. Мысал ретінде ішек липодистрофиясын -уиппл сыртқатын келтіруге болады.

Уиппл сырқаты өте сирек кездесетін аурулар қатарына жатқанмен кейінгі жылдары оның саны көбеюде.Ол негізінен ер адамдарда ұшырап, клиникада "сулы" немесе "майлы" іш өтумен, аурудың әлсіреп тез азып кетуімен сипатталады.

Этиологиясы
-----------

Осы сырқаттағы табиғаты белгісіз, ішек макрофакторында табылған бактериялар шақырады деген болжам бар. Антибиотиктермен емдеудің нәтижелі болуы осы болжамның дұрыс екендігіне көз жеткізуде.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Уиппл сырқатында жіңішке ішек бүтіндей зақымданып , оның қабырғасы және шажырқайы қалыңдап қатайып, ал лимфа түйіндері үлкейеді, лимфа қан тамырлары кеңейіп кетеді. Ішектің сірі қабатының, кейде оның кілегей қабатының беті майда, ақшыл сары дән сеуіп тастағандай көрінеді.

Микроскоппен қарағанда осы жерлердецитоплазмасы Шифф реактивімен жақсы боялатын макрофагтардың топталып қалғаны көрінеді, олар лимфа түйіндерінде, сірі қабықтарда, шажырқайда да табылады Сонымен қатар липидтердің, әсіресе май қышқылдарының жиналған жерінде липогранулемалар түзіледі. Аурулар негізінен кахексиядан өледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.109 б.ISBN 5-630-00264-3
**Энтомология** (грек. entomа – жәндіктер және logos – ілім) – жәндіктерді зерттейтін ғылым, зоологияның бір саласы. 

  

Энтомология жер бетінде, топырақ арасында, суда, ауада таралған жәндіктердің тіршілігін зерттейді. Жәндіктерді ғыл. түрде зерттеу 17 ғ-да басталды. Энтомологияның негізін салушылар италян биологы М.Мальпиги (1628 – 94), голланд натуралисі Я.Сваммердам (1637 – 80) және француз табиғат зерттеушісі Р.Реомюр (1683 – 1757) болды. 18 ғ-дың бас кезінде француз энтомологы Ж.Дюфурдың зерттеу жұмыстары арқасында жәндіктерді салыстырмалы анатомия тұрғысынан зерттеу жақсы дамыды. 18 ғ-дың 2-жартысында орыс ғалымы П.С. Паллас Энтомологияға көп еңбек сіңірді. 19 ғ-дың ортасында Энтомология зоологияның жеке саласы болып шықты. Қазіргі кезде Энтомологиялық зерттеулер негізінен екі бағытта жүргізіледі. Жалпы Энтомология жәндіктердің құ-рылысы мен тіршілігін, олардың жекелей дамуы мен эволюциясын; ал қолданбалы Энтомология (а. ш. орман, мед. мал дәрігерлік болып бөлінеді) а. ш. дақылдары мен өнімдерінің, орман ағаштарының зиянкестерін, паразиттерді, қансорғыштарды, ауру тарататын жәндіктерді зерттейді. Бұдан басқа Энтомологияның ішінде колеоптерология (қаттықанаттыларды зерттейді), лепидоптерология (қа-быршаққанаттыларды), мирмекология (құмырсқаларды), т.б. салалары бар. Қазақстан жәндіктерін алғаш 19 ғ-да П.П. Семенов-Тянь-Шаньский, Н.А. Северцов, А.П. Федченко, А.П. Семенов-Тянь-Шаньский, В.Ф. Ошанин экспедициялары зерттеді. Жеке Энтомологиялық мәселелермен 1921 ж. құрылған Жетісу энтомологиялық бюросы (1924 ж. Өсімдік қорғау ст. болып қайта құрылды) айналысты. Энтомология саласындағы жүйелі зерттеулер КСРОҒА-ның Қазақстандық базасының Зоология секторында 1932 ж. басталып, осы күні Зоология ин-тында жалғастырылуда. Республиканың әр өңіріне тән жәндіктер фаунасы жөніндегі мағлұматтар "Қазақстан соналары", "Қазақстанның қан сорғыш масалары", "Қазақстан цикадалары", "Қазақстан ағашжегі қо-ңыздары", "Орта Азия және Қазақстан бізтұмсық қоңыздары", "Қазақстан мен Орта Азия қазғыш аралары", "Жетісу шөліндегі құмырсқалар", "Қазақстанның қансорғыш шыбындары", "Қазақстанның жапырақжегі қоңыздары", "Қазақстан мен Орта Азия жайпақ мұртты қоңыздары", т.б. ғыл. еңбектерде басылды. Қазақстан жәндіктерінің жүйеленімі, фаунасы, экологиясы, географиясы үнемі жаңартылып, толықтырылып отырылады. Қазақстанда Энтомология ғылымының дамуына үлкен үлес қосқан ғалымдар: акад. И.Г. Галузо, Т.Н. Досжанов, ғыл. докторлары Б.Шайкенов, И.Д. Митяев, В.Л. Казенас, Д.Жатқанбаева, т.б.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Артур Дрюри** (ағыл. *Arthur Drewry*; 3 наурыз 1881 — 25 наурыз 1961) — ФИФА-ның бесінші президенті. ФИФА-ның 1955-61 жылдары басқарды.

Карьерасы
---------

Бірнеше жыл биснеспен де айналысып, футбол басшылығындағы карьерасын кештеу бастады. 1949-55 жылдары Футбол Лигасының басшылар алқасында жұмыс жасады. 1944 жылы ФИФА комитетінің алқасы мүшесі боп қабылданды.

ФИФА-ның төртінші президенті Рудольф Сильдрейерстің денсаулығы нашарлап кеткен соң бар жұмысты 1954 жылдан бастап-ақ Дрюри атқарды. 1956 жылы 9 маусымда ресми түрде президент боп тағайындалды. 1958 жылғы Швецияда өткен алтыншы әлем чемпионатын салтанатты түрде ашты.

1961 жылы 80 жасында қайтыс болды. Дрюриден соң ФИФА-ны Стенли Роуз басқарды.

ФИФА Президенттері
------------------

|  | Аты | Елі | Басқарған уақыты |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Робер Герен | Франция | 1904—1906 |
| 2. | Дэниэл Вулфолл | Англия | 1906—1918 |
| 3. | Жюль Риме | Франция | 1921—1954 |
| 4. | Рудольф Сильдрейерс | Бельгия | 1954—1955 |
| 5. | Артур Дрюри | Англия | 1955—1961 |
| 6. | Стенли Роуз | Англия | 1961—1974 |
| 7. | Жоао Авеланж | Бразилия | 1974—1998 |
| 8. | Йозеф Блаттер | Швейцария | 1998—2015 |
| 9. | Джанни Инфантино | Швейцария /Италия | 2016— |
**Екатерина Федоровна Сперанская**(27.11.1919 ж.т. Өскемен қаласы) - қазақстандық химик-аналитик; химия ғылымдарының докторы (1968), профессор (1970).

Өмірі
-----

1942 ж. Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетін бітірген. 1942 жылдан осы университеттің аналитикалық химия кафедрасының кіші ғылыми қызметкері, ассистентті, 1970 жылдан профессоры. 

Сперанская жұмыстарының негізге ғылыми бағыты - көп электронды электорхимиялық процестерді зерттеу. Сынапты және амальгалы электродтардағы электорхимиялық процестер жөнінде,көптеген ғылыми жұмыстар жүргізді.

Еңбектері
---------

Оның 120- дан астам ғылыми еңбегі бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы, 10 том, 386 бет
**Артур Элбакян** (1961 жылы 10 ақпанда Ереванда дүниеге келген) – актер, театр- және кинорежиссері, тележүргізуші, продюссер. .
Артур мектепте оқып жүрген кезінде футбол ойынына ден қойып, онымен шындап айналысады. 1980-1982 жылдары Г. Сундукян атындағы Мемлекеттік Театр Академиясында актерлік қызмет атқарады. 1982 жылдан 1984 жылға дейін Ереван экспериментальді жастар театрында актер болып жұмыс істеді. 1985 жылы ВЛКСМ сыйлығының лауреаты атанды. 1985-1990 жылдарда Элбакян әртүрлі телевизиялық қойылымдарға қатысады. 1985-1991 жылдары Ереван Көркем-театр институтының режиссерлік факультетінде оқиды. 1990-1993 жылдары Артур Элбакян өзі жеке «13» театрының негізін қалап, сол жерде бас режиссер мен директорлық қызмет атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   
 Мұрағатталған 2 қаңтардың 2013 жылы.
2. ↑  Photo Flash: Arthur Elbakyan's New Paintings to Be Featured in MY INSANE SHAKESPEARE
**Қазақ Азаматтық Комитеттері** - 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін Қазақстанның облыстары мен уездерінде қүрылған үлттық үйымдар. Қазақ халқының мүддесін қорғап, жергілікті билікті өз қолдарына алу мақсатын көздеді. Уақытша үкімет комиссарларына сүйене отырып, олар үлттық кемсітушілікті жоюға атсалысты. Қазақ азаматтық комитеттерінің мүшелері негізінен жергілікті үлт зиялыларынан және ауқатты адамдардың арасынан сайланды. 1917 жылдың соңында қазақ- станда кеңес өкіметі орнай бастағаннан кейін, кейбір облыстарда (торғай, ақмола) кеңестермен қатар өмір сүрді. Семей облысының кейбір уездерінде билікті өз қолдарына алды. 1918 жылдың жазына қарай қазақ азаматтық комитеттері тарап кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Юро** (фр. және окс. Urau) – Франциядағы коммуна. Оңтүстік – Пиренеи аймағында орналасқан. Департамент – Жоғарғы Гаронна. Сали-дю-Салат кантон құрамына кіреді. Коммуна округі – Сен-Годенс. 
Коммунаның INSEE коды – 31562.

География
---------

Коммуна шамалап Парижден 660 км оңтүстікке, Тулузадан 80 км оңтүстік-батыста орналасқан. 
Коммунаның көп аумағын ормандар қамтиды.

Климат
------

Коммунаның климаты қоңыржай-мұхиттық. Қысы жұмсақ және қарлы. Көктемінде жиі қатты жаңбр және найзағай болып тұрады. Жазы құрғақ және ыстық. Күзі күнгей. Қатты оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс желдері бар.

Халқы
-----

2010 жылда коммунаның халқы 148 адамды қамтыды.
Жылдар бойынша халық саны

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 214 | 190 | 163 | 142 | 146 | 136 | 148 |

Әкімшілігі
----------

Қала әкімі тізімі:

| Мерзім | Тегі | Партияі | Ескертпе |
| --- | --- | --- | --- |
| 1971 | Мариус Фуэр |  |  |
| 1971-1989 | Эдуард Патюре |  |  |
| 1989-2001 | Жан Одибер |  |  |
| 2001-2014 | Жан-Поль Орте |  |  |
| 2014 | Жан-Луи Пле |  |  |

Экономика
---------

2010 жылы 95 адамның арасында еңбек етуге жарамды жастар арасында (15-64 жас) 69 адам экономикалық белсенді, 26 – белсенді емес (белсенділік көрсеткіші - 72,6 %, 1999 жылы 81,1 %) болды. 69 белсенді тұрғындардың 66 адамы (36 еркек және 30 әйел) жұмыс жасады, жұмыссыздан 3 адам (2 еркек және 1 әйел) болды. 26 белсенді еместен 9 адам оқушы немесе студент болды, 13 – зейнеткер, ал 4 адам басқа себептерге байланысиы белсенді емес болды.

Көрікті жерлер
--------------

* Әулие Маврикияның шіркеуі (XIX) ғасыр.
* Нутан үңгірі.
* Каташ үңгірі (тереңдігі: -153 м, ұзындығы: 200 м).
* Лис үңгірі (тереңдігі: -42 м, ұзындығы: 70 м).

Дереккөздер
-----------
**Құртбай** – Тектұрмас тауларының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Ақбастау ауылының шығысында 23 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 км-ге созылған, енді жері 6 км. Абсолюттік биіктігі 718 м, салыстырмалы биіктігі 68 м. Беткейі көлбеу, қатты тілімделген. Етегіндегі бұлақтардан Әділсу өзенінің салалары бастау алады. Солтүстігінде Қарамай бұлағы, батысында Сарыбас қонысы, оңтүстігінде Сарыкөл мен Мырзатай қыстаулары бар.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында қызғылт селеу, қылқан селеу, бетеге, сұлыбас, қараған, тобылғы, т.б. бұталар өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құрттыөзек өзені** – Ащысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы жерінен ағады. Ұзындығы 59 км.

Бастауы
-------

Бастауын ауданның батысындағы Қосқамбай тауының етегіндегі бұлақтардан алып, Мәшһүр Жүсіп ауылынан жоғарыда Ащысу өзеніне сол жағынан құяды. Су жиналатын алабы 870 км², орташа тереңдігі 0,7 м.

Гидрологиясы
------------

Бастауындағы алабының жер бедерінде 30-60 м-лік төбелер мен шоқылар кездеседі. Жазық жерлеріндегі өзен аңғарының топырағы негізінен карбонатты қызғылт қоңыр, төменгі ағысында сортаңды қоңыр топырақ қалыптасқан. Өзен алабында түгелімен дерлік құрғақ даланың шөптесіндері (бетеге, боз, селеу, т.б.) қалыптасқан. Аңғарының жоғарғы ағысындағы ені 0,4 км, төменде 3-4 км. Суы кермек татиды, мал суаруға жарамайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қазақ КСР-інің халық жазушысы** - қазақ совет әдебиетін дамытуға еңбек сіңірген үздік жазушыларға берілетін құрметті атақ. ҚазКСР Жоғ. Сов. Президиумының указымен 1984 ж. 20 қаңтарда белгіленді. "ҚазКСР-інің халық жазушысы" құрметті атағы - кеңінен танылған, жоғары көркем шығармалар мен әдебиеттану жөнінде еңбектер жазған, қоғамдық өмірге, КСРО халықтарының әдебиетін жақындастырып, өзара байыттауға белсене қатысып жүрген прозаиктерге, ақындарға, драматургтерге, аудармашыларға, сыншылар мен әдебиет зерттеушілерге беріледі.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы** - құрметті атақ. 

Кәсіпорындарда, мекемелер мен ұйымдарда ең кемі 10 жыл мінсіз жұмыс істеген, өндіріске ғылымның, жаңа техниканың жетістіктерін, еңбектің озық әдістерін енгізу негізінде өндірістік тапсырмаларды орындауда, еңбек өнімділігін арттыруда, құрылыстың сапасын жақсартып, оның құнын кемітуде және құрылыс материалының өзіндік құнын кемітуде табыстарға ие болған құрылыс ұйымдарының бөлшектерін жасайтын кәсіпорындардың қызметкерлеріне беріледі. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 13.08.1960 ж. бекітілген. Бұл атаққа 1050 адам ие болған (1987), оның ішінде 14-і архитектор.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев; Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
```
 Маңғал тамы – тарих және сәулет өнерінің ескерткіші. Амангелді ауданының Үрпек ауылынан 5 км қашықтықтағы Ағаштыкөл көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы зиратта орналасқан. 19 ғасырдың ақырында қаз руының елке атасынан шыққан Маңғал деген кісі қабірінің басына тұрғызылған. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің «Қазжөндеу» шеберханасының мамандары алғаш 1980 жылы мемлекеттік есепке алып, 2001 жылы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ескерткіш табанының көлемі 7,02 – 7,00 м. Порталдық-күмбезді пішінде тұрғызылған. Алдыңғы беті мен ішкі жағы әртүрлі әдістермен қаланып, ою-өрнекті түрлі түсті тақташалармен өрнектелген. Төрт бұрышты қабырғасынан жартылай дөңгелек ойық желкендер арқылы күмбезге ауысады. Желкендердің жоғарғы он қатарындағы көлденең тісті қалау туралы қалыпты қалаумен ауысып отырады. Ескерткіштің кіре беріс ойығының үстіне төрт-төрттен, көлемі 27,0х17,5х53,3 см тікбұрышты оюлы кірпіштер қаланып, жоғары және төменгі жағынан  «бұрама» пішінді кірпіштермен қоршалған. Жоғарғы бөлігіндегі аркалы ойықтардыңбарлығының аралыңына орнатылған «сталактиттер» сегіз үзбеден кейін күмбезге ұласады. Дөңгелек күмбездер арнайы құйылған кірпіштермен өрілген. Іргетастың үстіндегі бөлік S пішіндес дөңгелек кірпіштермен «дандан» түрінде көмкерілген. Сыртқы тұтас қабырғалар «шырша» әдісімен қаланып, екі жақ қанаттары тік «бұрама» кірпіштермен қоршалған. Кіреберіс ойық та өрнекті тақташалармен көркемделген. Кіреберіс жақтағы қабырғаға таяз ойықтар жасалған. Алдыңғы жаққа қабырға әдісімен қаланған қақпа қалқаны орнатылған. Маңғал тамы 1916 жылғы Торғай көтерілісі кезінде сарбаздарға қорған, бақылау мұнарасы қызметін атқарды. Соғыс барысында патша өкіметі жазалаушы отрядының зеңбірек добы түсіп, күмбезінің бір бөлігі құлаған. Қазіргі уақытта қабырғаларының жекелеген бөліктері ғана сақталған.  
```

1. ↑  "Торғай елі" энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы,"Арыс" баспасы 2013 жыл
**Досбай Есалыұлы** (1838, Бәйдібек ауданы Досан ауылы – 1916, сонда) – би, шешен. Ұлы жүз құрамындағы ысты тайпасынан шыққан. 

1873 ж. болыс болған, кейіннен ел-жұрты би етіп сайлаған. Ел арасындағы дау-жанжалдарды әділдікпен шешіп, халық құрметіне бөленген. 1901 ж. Меккеге қажылыққа барады. Қажылық сапардан оралғаннан кейін той жасап, бұл тойда Зұлпықар, Ергөбек, Алдаберген, Мейірбек ақындар айтысқан. 

Досбайдың нақыл сөздері ел арасында сақталған. Олардың ішінде ат бапкерлігі, сыншылдығына қатысты айтқандары да бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ахнаф Ибраһимұлы Харисов** - башқұрт совет жазушысы, әдебиет зерттеушісі. 1944 жылдан КПСС мүшесі. Башқұрттың ғылымға еңбек сіңірген қайраткері, филологиялық ғылымдар докторы, профессор. Шаруа отбасында туған.

Қызмет жолы
-----------

Башқұр мемлекеттік педогоикалық институтының тіл-әдебиет факултитетін бітірген. Ұлы Отан соғысы жылдары Ахнаф Совет Армиясы қатарында болды. 1948-1951 ж. Башқұртстан Жазушылар одағы басқармасының председателі, 1952 жылдан КСРО Ғалымдар Академиясының Башқұр филиалы тарих, тіл және әдебиет институтында ғылыми-әкімшілік қызметтер атқарды. *"Әдебиет теориясы", "Әдеби көріністер", "Башқұр халықтарының әдеби мұрасы"* атты күрделі еңбектер жарияланды. Ахнаф - орта мектепке арналған башқұрт әдебиеті оқулықтарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
Сэр **Майкл Кейн** (ағылш. *Sir Michael Caine*), (тумысында **Морис Джозеф Миклвайт** (ағылш. *Maurice Joseph Micklewhite*) (14.03. 1933, Лондон, Ұлыбритания) –1960−1990 жылдардағы ең танымал британдық актерлердің бірі. Кейн жүзден астам көркем фильмдерде ойнады және екі «Оскар» және үш «Алтын Глобус» сыйлықтарына лайықты болып табылды.

Өмірбаяны
---------

Морис Джозеф Миклвайт Әулие Олава госпиталінде 1933 жылы 14 наурыз күні дүниеге келген. Анасы аспазшы – Эллен Фрэнсис Мэри Берчелл (1900−1989) және әкесі жүк тасушы – Морис Джозеф Миклвайт (1899−1957). Оның Стэнли Виктор Миклвайт (1936−2013) есімді інісі де актерлік мансапқа ие болды.

Мектепте нашар оқыған, 16 жасында мектебінен шығып кетіп бірнеше жерде жұмыс жасаған. Кейін Кореядағы британ-экспедициялық корпусында әскерде қызмет етуге аттанады. Әскерден кейін Суссекс графствосындағы театрда әкімгердің көмекшісі болып жұмыс жасайды.

1955 жылдан бастап провинция театрларында өнер көрсете бастайды, 1957 жылдан бастап 1960 жылға дейін жүздеген телеқойылымдарда түсіп үлгереді.

Актерлік мансабының басында *Майкл Скотт* лақап атымен жүрді, кейін оны *Майкл Кейн* етіп өзгертеді. Актер өзінің бір кітабында лақап атын кездейсоқ таңдағанын айтады. Бірақ күнделікті өмірде өзінің есімін қолданады.

Жеке өмірі
----------

Майкл екі рет үйленген

* актриса Патриции Хейнс (1955−1962; қызы Доминик дүниеге келді);
* модели Шакире Бэкш (с 1973 года; қызы Наташа дүниеге келді).

Актер Суррей графствосындағы Лезерхэд қалашығында өмір сүруде. Одан бөлек Америкада Майами-Бич курорттық қаласында пәтері бар.

Саясатта Кейн ескішілдікті артық көреді.

Сілтемелер
----------

* Майкл Кейнге арналған сайт
* Твиттерде
**Майкл Джей Уайт** (ағылш. *Michael Jai White*; 10 қараша 1967, Бруклин, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актёр, жекпе-жек өнерінің шебері. Ол басты қаһарманды сомдаған тұңғыш афроамерикалық атанды, себебі Майкл 1997 жылы «Спаун» фильмінде басты рөлді ойнаған еді. Онымен қоса, Уайт «Универсальный солдат 2: Возвращение» фильмінде Сет, «Смертельная битва: Наследие» сериалында Джакстың рөлін сомдаған. 2011 жылы режиссерлық дебютін жасады, ол «Никогда не сдавайся 2» атты спорттық драманы түсірген еді.

Өмірбаян
--------

Майкл Джей Уайт 1967 жылы 10 қарашада Бруклинның кедей ауданында дүниеге келген. Ол 7 жасқа толғанда оның анасы көрші штатқа қоныс аударады, оған жаңа жұмыс уәде етілген еді. Уайт сегіз жасынан бастап жауынгерлік шеберлікке үйрене бастаған. Ол жекпе-жек өнеріндегі тәжірбиелі шебер әрі көптеген стильдерде қара белбеулердің иегері: шотокан, тхэквондо, кобудо, годзю-рю (Эдди Моралестен шеберлікті үйренген), тансудо, ушу және кекусинкай. Уайт үшін ең жақын стиль кекусинкай (бұл стиль өзіне көптеген стильдерді жинақтайды) болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты  (ағыл.)
* Майкл Джей Уайт  (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
**Ахметжан Қозыбағаров** — 1879 жылы 1 мамырда қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданында дүниеге келген. Семейдегі ауылшаруашылық мектеп-интернатын бітіріп, 1901-1906 жылдары Омбыдағы фельдшерлік мектепте оқыған. 1906-1918 жылдары Семейдегі губерниялық ауруханада фельдшер қызметін атқарды. 1917-1919 жылдары Алаш партиясының жергілікті ұйымдарын құруға атсалысып, 1918 жылы Алашорданың Семей облыстық кеңесіне мүше болды. 1921-1922 жылдары Шығыстауда Арқат дәрігерлік бөлімшесін басқарып, өз қаржысына емхана салдырды. 1935-1937 жылдары Алматы кірпіш зауытының емханасында меңгеруші болды. 1937 жылы 25 тамызда Алматыда тұтқындалды. Семей абақтысына жабылып, ату жазасына кесілді. 1957 жылы ақталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Шығыс жұлдыздары» энциклопедиясы, «Фолиант» баспасы, 1-ші том
**"Әлем"** — Қазақстан Қазақстан жазушылар одағы жанындағы аударма және әдеби байланыс жөніндегі бас редакциялық алқа шығарған әдеби-көркем және қоғамдық-саяси альманах. 1991 жылы қазақ және орыс тілдерінде 2 саны ғана жарық көріп, қаржы тапшылығына байланысты шықпай қалған. Көлемі — 27,99 б.т. таралымы — 25 мың дана. Альманахтың "Жыртұмар", "Жадыны жаңғырту", "Ойтолғақ", "Арна", "Дәнекер" т.б. бөлімдерінде ұлттық дүниетаным, саяси, әдеби-мәдени байланыстар, қазақ халқының тарихындағы ерекше құбылыстардың зерттелу мәселелері туралы көркем, ғылыми-танымдық материалдар жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ғазиз Салихұлы Әлмұхаметов** (башқ. *Ғәзиз Сәлих улы Әлмөхәмәтов*, тат. *Газиз Сәлих улы Әлмөхәмәтов*, 1895-1938) — башқұрт және татар әншісі және композиторы, музыка және қоғам қайраткері. Әншілердің біріншісіне «Башқұрт АССР-інің халық әртісі» атағы берілді (1929).

Өмірбаяны
---------

Әлмұхаметов Ғазиз Салихұлы 1895 жылы 29 қазанда Үфі губерниясы (қазіргі Башқұртстанның Куюргазин ауданы) Стерлитамак уезінің Мураптал ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша башқұрт.

Анасы - Ғалима 20 баланы дүниеге әкелді - барлығы ұл, оның алтауы ғана ауыр ашаршылықта аман қалды. Отбасы кедей болды, барлығы жұмыс істеді, тіпті балалары да бар. Әкесі жұмысшы, жұмысшы және бес ағайынды Ғазиз болған. Ғазиз 5-6 жасында ән айта бастаған – ата-анасы Салих пен Ғалима жақсы ән салған. Мұрапталово және оның маңындағы ауылдардың тұрғындары олардың әнін тыңдағанды ​​ұнататын.

Әкесі туберкулезден қайтыс болған соң Ғазизды 7 жасынан бастап мал бағуға алады. 1908 жылы Ғазиз ағасы Әбдірахманмен бірге Ташкентке жұмыс іздеп кетеді.

Орта Азияда Ғазиз жазда жүзім шаруашылығында жұмыс істеп, қыста медреседе оқып, ән айтумен айналысқан. Ғазиз башқұрт, татар халық әндерін орындайтын көркемөнерпаздар кештеріне шақырыла бастады.

Ташкентте тұратын Әлмұхаметов Ташкент саябақтарында концерт береді. Көп ұзамай Ғазиз Әлмұхаметовтың кәсіби әнші ретіндегі даңқы Орталық Азияның шекарасынан асып кетті. Сібірге, Татарстанға, Башқұртстанға жетеді. 1914 жылы ол Еділ бойына, Сібірге, Қазақстанға татар және башқұрт халқы арасында гастрольдік сапармен шыға бастады.

Башқұрт ұлт-азаттық қозғалысына қатысқан. Башқұрт Әскери Кеңесінің (БВС) Орынбор әскери бөлімінде қарсы барлау құрамында болған. БВС-ның 1918 жылғы 4 қыркүйектегі No 34 бұйрығы бойынша Қыпшақ ерікті отрядының бастығы (1918 жылдың 1 тамызынан бастап осы қызметте) қызметінде қалдырылды.

1920 жылы Ташкенттегі халық консерваториясында оқыды, кейін Мәскеудегі консерваторияда кеңес алды.

1921 жылдан бастап концерттік қызметті башқұрт және татар халық әндерін жинаумен, композиторлықпен ұштастырып келеді. Шығыс халықтарының ауыз әдебиеті, башқұрт, татар халық әндері, олардың тарихы, аңыз-әңгімелері қызықтырады. Бірте-бірте фольклоршы-жинақтаушы, орындаушы болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Статья в *Башкортостан: краткая энциклопедия*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 сәуір 2013. Тексерілді, 27 сәуір 2013.
2. ↑  Книга памяти Республики Башкортостан.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  ЦГИА РБ Ф. 1201, Оп. 2. Д. 2. Л. 20
**Ақаев Кәрім Ақайұлы** (1928 ж. Семей облысы, Аягөз ауданы, Бақанас ауылы- 1995, Алматы) - Қазақстан заңгері.

Бес жасынан жетім қалып, балалар үйінде тәрбиеленген. 13 жасынан бастап Талдықорған облысы, Сарқанд ауданындағы «Энергия» колхоздық ұжымында еңбекке араласып, колхозшы болған. 1944-1948 ж.ж. осы облыстың кеңес органдарында әртүрлі қызмет атқарады. 1952 жылы Алматы Заң институтын аяқтап, 1988 жылға дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасы, Министрлер Кеңесінің аппараттарында жауапты қызметтер атқарған. 1960-1989 ж.ж. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Заң бөлімінің меңгерушісі болған кезде қабылданған Заң және нормативтік актілердің көпшілігі даярланып, қабылданды. Оның ішінде 1978 ж. Қазақ КСР-і Конституциясын дайындауға белсене қоғам қайраткері. Кәрім Ақаевтың ұзақ жылғы жемісті еңбегі жоғары бағаланып, оған «Қазақ ССР-іне еңбегі сіңген заңгер» деген құрметті атақ берілді. Екі мәрте «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталды. 1995 жылы дүниеден өткен.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданының «Аягөз» энциклопедиясы. 1 том. «Көркем» баспасы, Алматы -2010 жыл
**Алемдар Мустафа-паша** (1755—1808) - Түркияның саяси және мемлекеттік қайраткері. 1806 жылдан Рущук аймағының аяны (әкімі). Селим ІІІ құлатылғаннан кейін "Рущук достары" құпия саяси ұйымын басқарды (1807 ж.) 1808 ж. шілдеде Стамбулда мемлекеттік төңкеріс жасады. Янычар сұлтаны тағайындаған Мұстафа ІV-ні құлатты. Махмұд ІІ тұсында ұлы уәзір қызметін атқарды. Феодалдық анархияны жоюға бағытталған прогрестік реформалар жариялады. Көтеріліс жасаған янычарларға қарсы соғыста қаза тапты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
2. ↑  Миллер А.Ф. Мустафа паша Байрактар, М.-Л.1947

.
**Қошмамбетов Кәрімбай** —(1897– 1930) – қоғам қайраткері. Әулиеата уезіндегі 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысты. «Қазақ жастарының революциялық ұйымын» құруға белсене ат салысты. 1922 – 24 ж. Әулиеата уезінде атқару комитетінің төрағасы, 1924 – 28 ж. Түркістан Орталық атқару комитетінің мүшесі, 1928 жылдан Қазақ АКСР Орталық атқару комитетінің мүшесі, сауда халық комиссарының орынбасары, Алматы облысында Іле ауданында партия комитетінің хатшысы. Жазушы М.Қуанышбаев Қошмамбетовтің өмірі мен қызметіне арналған «Дала перзенті» (1990) атты деректі роман жазды. Тараз қаласында Қошмамбетовке ескерткіш қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қошмамбетов Кәрімбай ескерткіші – Абай көшесі. Орталық қалалық паркте, «Химик» стадионының маңында орналасқан. 1959 ж. тұрғызылды. Мүсінші – М.Куров.
А. Әбуов, С. Дембай
**Кәрімбек Арыстанбекұлы Құрманәлиев** (20. 04.1962 жылы туған, Түркістан облысы, Алғабас ауданы) тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1992), доцент (1995). Алматы шет тілдер институтын бітірген (1986). 1986—1987 жылдары осы институтта кәсіподақ терағасы. 1987 жылдан Қазақтың қыздар педагогика институтында оқытушы, аға оқытушы, доцент, шет тілдер кафедрасы меңгерушісі. 1992 жылдан "Қайнар" университетінің оқу ісі проректоры, профессор. Профессор Ш. Сарыбаевтың жетекшілігімен "Батыс Сібір қазақтарының тіл ерекшеліктері" деген тақырыпта кандидат диссертация қорғады. 20-дан астам ғылыми еңбек жариялады. Ғылыми еңбектері қазақ, орыс, неміс тілдері мәселелеріне арналған. Бірнеше оқулық пен оқу құралдарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Кәрібай Мақашұлы Шөшіков** (1955 жылы туған.), инженер-зоотехник.

Алматы зоотехника-мал дәрігерлік институтын бітірген (1977). 1977-1979 жылдарында Жаңаарқа ауданының «Айнабұлақ» кеңшарында зоотехник, 1979-1995 жылдарында комсомол, кәсіподақ, партия орындарында жауапты қызметте, 1995-1999 жылдарында Жезқазған «Балапан» АҚ президенті, Жезқазған қаласы әкімінің орынбасары, 1997 жылдан Қарағанды облысы әкімінің орынбасары, әкімнің кеңесшісі, 1999 жылдан Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық министрлігі Қарағанды облысы аймақтық басқармасының бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*