recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Гүлдеп тұрған алма ағашы
**Жеміс ағаштары** — жеміс өндіру мақсатымен қолдан өсірілетін және жабайы (көп жылдық) ағаштар, бұталар, лианалар. 

Жеміс ағаштары орталық діңгек пен бұтақтар жиынтығынан құралады. Кейбір жеміс ағаштарының екі және одан да көп діңгегі болады. Діңгек — жеміс ағаштарының ортаңғы бөлігі, ол тамыр мойыншасынан басталып, жоғары бағытта тік орналасады. Сонымен қатар діңгек тамыр жүйесі мен сабақ жүйелерінің морфол. әрі функциялық байланыстарын қамтамасыз етеді. Діңгектің тамыр мойыншасынан бірінші тармақталған жанама бұтаққа дейінгі бөлігін — сидам, сидамнан жоғары соңғы жылғы өскінге дейінгі бөлігін — орталық жетекші, ал соңғы жылғы өсіндісін — бойөркен деп атайды. Сидам биіктігі сорттың өсу күшіне байланысты мынадай топтарға бөлінеді: сидамсыз (40 см-ге дейін), аласа (40 — 60 см), орташа (70 — 100 см), жоғары (130 см-ден жоғары) сидамды. 

**Жеміс** ағаштарының бөрікбасы діңгекте орналасқан барлық жанама бұтақтар жиынтығынан құралады. Жеміс ағаштарынан Қазақстанда раушангүлділер тұқымдасы (алма, алмұрт, өрік, шабдалы, т.б.), жиделер тұқымдасы (жиде, тікенжиде), жаңғақтар тұқымдасы (грек жаңғағы), тұт тұқымдасы (тұт, т.б.) өсіріледі. Әсіресе, алма, алмұрт, шие ағаштарының маңызы зор. Солтүстік облыстарда алма ағашы, оңтүстікте, мұнымен қоса алмұрт, өрік, шие, шабдалы, жаңғақ өсіріледі. Бұлардың жемістері әрі тағам, әрі тамақ өнеркәсібінің шикізаты. Шекілдеуікті және сүйекті жеміс ағаштары құрамында қант, жаңғақ тәрізділерде май, тікенжидекте түрлі витамин көп. 

**Жеміс** ағаштары селекциясымен *Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты* шұғылданады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы,3 том

* Алмұрт ағашы
* Өрік ағашы
* Гүлдеген шие
"Аврора" крейсері
"Аврора" крейсері түнде
*Басқа мағыналар үшін Аврора деген бетті қараңыз.*
"Аврора" - Ресейдегі Қазан төңкерісіне белсене қатысқан Балтық флотының крейсері.

* 1903 ж. пайдалануға берілді
* суға сыйымдылығы 6731 т
* жылдамдығы 20 узел
* қаруы 8-152 мм, 24-75 мм, 8-37 мм зеңбіректер
* экипажы 578 адам

1904-05 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезінде Цусима арпалысына қатысты.

1916 ж. Петроградтағы француз-орыс заутына күрделі жөндеуге қойылды.

1917 ж. 28 каңтарда (18 наурыз) "Аврора" крейсерінің матростары завод жұмысшыларымен көтеріліске шықты, кемелік комитет сайлады. Қазан күндері революция қарсаңында Уақытша үкімет "Аврора" крейсерін Петроградтан шығарып әкетуге тырысты, бірақ кемелік комитет 22 қазанда (4 қараша) үкіметтің жарлығын орындамау жөніде шешім қабылдады. Бұл кезде "Аврора" крейсерінің большевик партия ұйымында 42 адам болды. 

25 қазанға (7 қараша) қараған түнгі 3 сағат 30 минутте Петроград соғыс ревкомының бұйрығы бойынша "Аврора" крейсері Николаев көпіріне (қазір лейтенант Шмидт атында) келіп, Васильев аралығында Қызыл гвардия отрядтарына қала орталығына өтуіге көмектесті. Сол күні 21 сағ. 45 мин. "Аврора" крейсері Петропавл қамалынан зеңбіректен от атып, Қысқы сарайға шабуыл жасауға сигнал берді. 

1927 ж. 2 қарашада "Аврора" крейсері Қызыл Ту орденімен марапатталды.

1941-45 ж. Ұлы Отан соғысы кезінде крейсер Ораниенбаумда (қазір Ломоносов қаласы) сақталды. Крейсер экипажы Ленинград қорғанысына қатысты.

1948 ж. 17 қарашада "Аврора" крейсері Ұлы Октябрь социалисттік революция ескерткіші ретінде Неваның Петроград жағалауына қойылды.  

1957 ж. "Аврора" крейсерінде Орталық соғыс-теңіз музейінің бөлімшесі ашылды.

1968 ж. 22 қаңтарда "Аврора" крейсері Октябрь Революциясы орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**«Северный вестник»** ─ ХІХ ғасырдағы орыс әдеби журналы. [1]. 

1885-1898 жылдары Санкт-Петербург қаласында жарық көреді. 
1885 жылы «Северный вестник» журналын Антонина Сабашникова Анна Евреинованың редакторлығымен басып шығарады. 

1884 жылы «Отечественные записки» журналы жабылып қалған соң, Н.К. Михайлов басқарған халықтық топтың мекеніне айналады. Журналда Г.И. Успенскийдің, А.П. Чехов, В.Г. Короленконың, К.М. Станиковичтің, А.Г. Тимофеевтің шығармалары басылып отырады. 

1890-1891 жылдары журналды Б.Б. Глинский басқарады. Глинский журналдан кетуге мәжбүр болып, 1891 жылы журналды шығару ісін Л.Я. Гурьевич қолға алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін Қотыркөл деген бетті қараңыз.*
**Қотыркөл** – Ертіс алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Біржан сал ауданы Степняк қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 351 м биіктікте жатыр. Аумағы 18,7 км2, ұзындығы 7,2 км, енді жері 3,9 км, жағалау бойының ұзындығы 20,4 км. Су жиналатын алабы 29,9 км2. Көлдің ең терең жері 7,7 м, суының көлемі 19 млн. м3. Көлге батыс жағынан көптеген шағын жылғалар құяды. Суы мол болған жылдары көлді Жөкей көлімен Сыза қыларнасы жалғастырады. Жағалауы көлбеу, түбі лайлы. Көлдің батыс жағалауында қамыс, құрақ өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Шөлдеу** – организмде су азайған кезде немесе судың және қандағы минералдық, сондай-ақ органикалық заттардың қалыпты арақатынасы өзгерген кезде дамитын физиологиялық сезім. Шөлдеу жеке организмнің немесе бүтіндей түрдің тіршілік әрекетін сақтауға бағытталған негізгі биол. мотивацияға (адам мен жоғары сатыдағы жануарлардың өз қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын қимыл-әрекеттерін іске асыруға бағытталған ми құрылымының белсенді жағдайы) жатады. Ол организмдегі су қоры азайғанда немесе су мен минералдық тұздардың (көбінесе NaCl) қалыпты арақатынасы бұзылғанда пайда болады. Шөлдеудің пайда болуы – организмдегі су теңдестігі мен электролиттер тепе-теңдігін тұрақты ұстап тұруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ Шөлдеу кейбір аурулардың ( мысалы , қант диабеті, бүйрек аурулары, тағыда басқа ) белгісі болып саналады. Ми жұмысының бұзылуынан пайда болатын кейбір аурулардың салдарынан суға деген қажеттілік сезілмеуі мүмкін. Ересек адамға денесінің 1 кг массасына шаққанда тәулігіне 38 – 40 мл-ге дейін су қажет. Шөлдеген кезде сілекей бөлінуі шектеліп, ауыз құрғайды, диурез процесі баяулайды. Организмдегі су тапшылығы 4 – 5% болған кезде тер шығу азайып, терінің температурасы көтеріледі, тыныс алу мен жүрек соғуы жиілеп, ас қорыту бездерінің секрециясы төмендейді. Ал денедегі су тапшылығы 8 – 10%-ға жеткен кезде – адамның жұмыс қабілеті күрт төмендеп, сілекей бөлінуі мүлдем тоқтайды, денедегі су тапшылығы 20%-дан асып кетсе, организм өз тіршілігін тоқтатады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Қотырселтей** – Қызылтас және Киікбай тауларының аралағындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Жұмыскер ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 930 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 3,5-4 км.

Жер бедері
----------

Бірнеше ұсақ шоқылардын тұрады. Солтүстігінде Қожа, Қазыбек, оңтүстігінде Қанжығалы, шығысында Толағай таулары, батысында Қараоба қыстауы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында қараған аралас жусан, бетеге өседі. Жайылымдық және қыстау (Қызыладыр) ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Эми Майнцер** (ағылш. *Amy Mainzer*; 1974 жылдың 2 қаңтарында дүниеге келген) — астрофизикалық аппаратураға және инфрақызыл диапазондағы зерттеулерге маманданған америкалық астроном. Оның ғылыми қызығушылықтары астероидтар, қоңыр ергежейлер, планеталардың атмосферасы, шаң дискілері, жұлдыздардың пайда болуы, жер үсті және ғарыштық құралдарды жобалау және құру.

Өмірбаяны
---------

NASA Реактивті қозғалыс зертханасының қызметкері. Эми Майнцер Wide-Field Infrared Survey Explorer жобасының ғылыми жетекшісінің орынбасары және NEOWISE жобасындағы кіші планеталарды зерттеу жөніндегі бас зерттеуші. Эми Майнцер 
"Спитцер" телескопы үшін датчик жобалаған. Қазір ол Жерге жақындаған астероидтарды бақылайтын телескоптың құрастыруымен айналысады. 

Эми Майнцер Стэнфорд университетінде физика саласындағы бакалавриатты (1996) және Калифорния технологиялық институтында астрономия саласындағы магистратураны (2000) үздік бітірген. Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде астрономия докторы дәрежесін алды (2003). 

Сонымен қатар, ол "The Universe" сияқты танымал ғылыми сериалдарда комментатор ретінде History Channel арнасында жұмыс істеген.

Астероид (234750) Amymainzer оның есімімен аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Science – Evolution of Galaxies: People: Amy Mainzer. *science.jpl.nasa.gov*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 шілде 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 наурыз 2011.
2. ↑  NASA's NEOWISE Completes Scan for Asteroids and Comets – NASA Jet Propulsion Laboratory. *jpl.nasa.gov* (1 ақпан 2011). Тексерілді, 11 наурыз 2011.

Сілтемелер
----------

* Эми Майнцер
* NASA Реактивті қозғалыс зертханасының вебсайтында.
Агротехникалық талаптар
=======================

Ерте пісетін дақылдарды себу топырақтың 10-12 см тереңдігіндегі температурасы 5-6\*С болғанда басталады. Топырақтың ылғалын пайдаланып қалу үшін, тұқым себуден кешігіп қалмау керек. Тұқымды отырғызу тереңдігі дақылға және топырақтың жағдайына байланысты болады. Біржылдық сераделла, итқонақ, үйбидайықтарды 2-3 см тереңдікке, қонақтарыны, судан шөбін, пелюшканы 3-5 см, бедені 2-3 см, жоңышқаны 3-4 см, экспарцетті 4-5 см тереңдікке егеді.
Ауыр топырақтарда тұқымды отырғызу тереңдігін аздап азайтады. Себу нормасы егуге, оның тәсіліне және егіннің қай мақсатқа егілетініне, тұқымның көктеуіне, сондай-ақ тұқымның таза немесе қоспаланып егілуіне байланысты белгіленеді. Егу сапасы сонымен бірге, дәнді-мақсатты дақылдарды еккенде бағаланады.

Дереккөздер
===========

Машина-трактор паркін пайдалануда ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы: селолық орта кәсіптік-техникалық училищелерге арналған оқу құралы.Мухин А.А.
**Қошеуіт** (қалм./моңғ. *хошууд*) — Монғол Халық Республикасы (Хобдос аймағьшың оңтустігі) мен ҚХР-дің Шыңжаң провняциясын мекендейтін батыс монғолдардың (ойраттардың) бір тобы. Қ. 15—18 ғ-да Жоңгариядагы көшиелі ойрат тайпа-лары одағының бір бөлігі болды. Бұл одаққа Қ-тен басқа чоростар, торғауытттар, дөрбеттер кірді. Ойраттар бүкіл 17 ғ. бойы аздаған узілістермеп қазақ жерлеріне унемі шабуыл жасаумен болды. 18 ғ-дың 1-жартысында Қ-тер мен торғауыттар князы Хо Урлюк 4 мың уймен Жайықтан отіп, Еділдің сағасында Қалмақ хандығын құрды. Кезінде Қ-тердің негізгі кәсібі — көшпелі мал шаруашылығы болған. Діні—буддизм. Тарихи деректемелерге қарағанда, Қ.— қазіргі Қалмақ АССР-інің негізгі халқы — қалмақтардың арғы тегі.

Ф.И. фон Страленбергтің картасындағы хошоуыт тайпасы (*Kocheuti kalmaki*)
Генрих Бергхаустың 1847 жылғы картасындағы картасындағы хошоуыт тайпасы (*choschot*)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қызылауыз деген бетті қараңыз.*
**Қызылауыз** – Лабасы тауының оңтүстік-батысындағы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Көксу ауданы Қызылтоған ауылының солтүстігінде 2 км жерде, Быжы мен Көксу өзендерінің аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 978 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейлері сай-жыра, аңғарларымен тілімденген. Жонды-қырқалы келген. Солтүстік-батысында Сарыбастау, оңтүстігінде Арқалық, батысында Жосалы таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, итмұрын, тобылғы, тал, т.б. бұталар өседі. Баурайы егістікке және мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шөлейттену** – адамның шаруашылық әрекетінің ықпалымен өсімдік жамылғысы сиреп, шөлге ұқсас ландшафттардың пайда болуы. Дүниежүз. климаттың өзгеруі мен оның қуаңдануының өсуіне байланысты Шөлейттену процесі қарқынды жүруде. Шөлейттену нәтижесінде биологиялық өнім мен түр саны азайып, топырақ құнарсыздана бастайды. Қазіргі кезде құрлық бетінің 1/3 бөлігінде топырақтың құнарлы қабатының жоғалу қаупі бар, ал оның әсерінен Жер шары халқының 1/5 зардап шегуі мүмкін. Соңғы 50 жыл бойында дүние жүзінде 800 миллион га-дан астам жер Шөлейттенуге ұшыраған. Мұның негізгі бөлігі Африка құрлығына келеді. Мысалы, Сахара шөлі оңтүстікке қарай 650 – 700 км шамасында жылжыған, ғалымдардың болжамы бойынша 2020 жылы Оңтүстік Африканың 60 миллион тұрғыны жарамды жерлердің Шөлейттенуі салдарынан өздерінің атамекенінен басқа аудандарға қоныс аударуға мәжбүр болады. Шөлейттену процесі Орталық Азия елдері мен Қазақстанда да жылдам қарқынмен дамуда. Түрікменстанда ұзындығы 1000 км Қарақұм каналының бойында 100 км-лік аймақта топырақ қайталама сортаңданып, шөлге айналды. Арал теңізінің деңгейі 14 м-ге төмендеп, аумағының азаюы салдарынан 2,5 миллион га-дан астам жер қу тақырға айналды. Бұл өңірден жыл сайын 75 миллион т. тұз желмен көтеріліп, 100 км және одан да шалғай өңірлерге жайылуы салдарынан Шөлейттену процесі одан әрі үдей түсіп отыр. Арал түбінің тұзы Тянь-Шань мен Памирдің мұздықтарына жетіп, олардың еруіне ықпалын тигізуде; Арал өңірі тұздарының тіпті Солтүстік мұзды мұхиттан да табылғаны анықталып отыр. Сондықтан БҰҰ-ның эксперттері Орталық Азия аумағындағы елдер өзара бірлесу арқылы кешенді іс-қимылға (орман-мелиорац. гидро-тех. сексеуіл егу, т.б.) және табиғатты ұтымды пайдалануға (малды жайып бағуды реттеу, жер-су қорларын тиімді қолдану, т.б.) тезірек көшсе ғана бұл мәселе оң шешімін тауып, нәтижесін береді деген тұжырым жасады. Шөлейттену процесінің кең етек алуына байланысты дүние жүзінде 17 маусым – Шөлейттенумен күрес күні деп белгіленіп, 1997 жылы "Шөлейттенуге қарсы күресу" туралы Конвенция қабылданған. Қазіргі уақытта дүние жүзінің эколог-ғалымдары Шөлейттенуді мүмкіндігінше тежеу үшін күш салуда. Мысалы, ауыл шаруашығы әдісі, яғни, тақырланып қалған және адам пайдаланбайтын жерлердің көлемін азайту үшін – терраса салу жиі қолданылады, т.б.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Эмилио Агинальдо**, ис. *Emilio Aguinaldo* Эмилио (22.03.1869-06.02.1964) - филиппинның саяси қайраткері.

Испания езгісіне қарсы 1896 ж. басталған көтеріліске қосылған буржуазия-помещиктік топтың жетекшісі. Агинальдо Бонифасио өлтіргеннен кейін, көтерілісшілер үкіметінің төрағасы болды.

1897 ж. желтоқсанда испан өқіметімен күресті тоқтату жөіндегі келісімге қол қойды да, Гонконгке кетіп қалды.

1898 ж. испан-американ соғысы басталысымен, Филиппинге қайта оралып, көтерісшілерге қосылды; сонан соң үкімет басшысы және қолбасшы болып тағайындалды. Бірақ революциялық қозғплыстың өріс алуынан қорқып, АҚШ-ты жақтаушы ымырашылдарды қолдады.

1901 ж. халықты күресті тоқтатуға шақырды.

1930 жылдары Революция ардагерлерінің одағы, Ұлттық-социалисттік партия деп аталған буржуазия-ұлтшылдық ұйымдарды басқарды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том.
**Тойшыбек батыр көшесі**.
Көшеге Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысына қолдау танытқан
ержүрек сардар Тойшыбек батырдың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі
мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/37 қаулысы) берілген. Тойшыбекбатыр Қасаболатұлы
(1783-1860) Жамбыл облысы Қордай ауданында дүниеге келген. Ол Ұлы жүздің дулат тайпасының
ботбай руынан шыққан.
Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 4200
метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Нұрсейітова Халида Харисқызы – Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың шетел филологиясы кафедрасының меңгерушісі, тілі білімінің доценті, филология ғылымдарының кандидаты.

### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі

* 1987-1992 жж. - Павлодар педагогикалық, «Шет тілдер» мамандығы. Ағылшын және неміс тілдерінің ұстазы.
* 2007 ж. – филология ғылымдарының кандидаты. «Саяси дискурста Қазақстанның саясаткер әйелдерінің коммуникативтік өзін-өзі ұстау ерекшелігі» тақырыбында (бұқаралық ақпарат құралдары материалдарында) Еуразия ұлттық университетінде диссертация қорғау.

### Еңбек жолы

* 1993-1994 жж. - Павлодар қаласы, № 3 гимназияның ағылшын тілінің ұстазы
* 1994- 1998 жж. - «Штерн» фирмасында ағылшын және неміс тілдерінен аудармашы.
* 1998-2000 жж. - Павлодар қаласы, № 3 гимназияның ағылшын тілінің ұстазы.
* 2000-2008 жж. – С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің шетел филологиясы кафедрасының аға оқытушысы.
* 2008-2010 жж. - С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің шетел филологиясы кафедрасының доценті.
* 2010-2011 жж. – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің шетел филологиясы кафедрасының доценті.
* 2010 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің шетел филологиясы кафедрасының меңгерушісі.

### Марапаттары мен жетістіктері

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі мен АҚШ Елшілігінің «Excellence in the Teaching English and American studies» сертификаты (1999, 2000). 
АҚШ Мемлекеттік Департаментінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, JFDP-2006, АҚШ. 
SOROS гранты, инновациялық курстарды құру жөніндегі бағдарлама, ОЕУ, Будапешт қаласы, Венгрия (2008, 2011). 
АҚШ Елшілігінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs,ағылшын тілі ұстаздарының Орталық-Азия конференциясы, Алматы қаласы(2008). 
«Ең үздік ғалым - 2009» грамотасы, С. Торайғыров атындағы ПМУ. 
АҚШ Елшілігінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, дистанционды курс бойынша білім алу «Integrating the Internet into the Classroom», Орегон университеті, АҚШ (2010). 
АҚШ Елшілігінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, Ағылшын тілі мұғалімдерінің ұлттық конференциясы, Қызыл-Орда қаласы, Қазақстан (2010). 
АҚШ Елшілігінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, Орегон университетінің дистанционды курс бойынша білім алу «Critical Thinking for English Language Teaching Curriculum, Орегон университеті (2011). 
SOROS гранты, «Gender, Sexuality and Power» Халықаралық жобасы, Киев ұлттық академиясы, Киев қаласы, Украина (2011-2013 жж.). 
«Болашақ» бағдарламасының стипендиаты (2012). 
Нұрсейітова Халида Харисқызы Мұрағатталған 13 наурыздың 2016 жылы. ҚР Тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған жастарға білім беру мен тәрбиелеуде орасан зор үлес қосқаны үшін филология факультетінің деканы атынан құрмет грамотасымен марапатталған (2012 ж.).
**Жиілік электрмагниттік зондылау(ЖЭЗ)** — өзгермелі электрмагниттік өрістің электрлік және магниттік бөліктері мен олардың жиілігінің арасындағы байланысты зерттеуге негізделген электрбарлау әдістерінің бірі. Бұл әдіс жер қыртысының әр түрлі тереңдіктеріндегі көлбей көсілген немесе аз-мұз ғана еңістенген тау жынысы қабаттары қимасының геологиялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған зерттеулерді жүргізу үшін жер қойнауларына қарай өзгермелі электр тоғының түрлі-түрлі
жиіліктегі импульстары жіберіледі де, осы импульстар тудыратын электрмагниттік өріс тоқ көзінен бірнеше км қашықтықта орналасқан нүктелерде өлшеніп отырады. Алынған мәліметтерді саралау жоғарыда көрсетілген мақсат-мүдделерді жүзеге асыруға көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Пиреней түбегі** немесе **Иберия түбегі** (ис. *Península Ibérica*; кат. Península Ibèrica; баск Iberiar penintsula; порт. *Península Ibérica*; фр. ; ағылш. *Iberian Peninsula*) — Еуропаның оңтүстік батысында орналасқан. Еуропаның басқа бөліктерінен Пиреней таулары, Африкадан Гибралтар бұғазы арқылы бөлінген. Пиреней түбегін Атлант мұхиты қоршап жатыр. Аумағы 584 мың км².

Жер бедері
----------

Жағалары нашар тілімденген, тек солтүстік-батыс бөлігінде риас типтік жағалар (теңіз суының тау аңғарларына толуы) тараған. Жер бедерінде таулы үстірттер (Месета, Галисия) мен ұзына бойы созылып жатқан тау жоталары (Пиреней, Кантабрия, Каталония, Иберия, Андалусия, т.б.) басым. Ең биік жері — Сьерра-Невада жотасындағы Муласен тауы (3478 м). Пиреней түбегінің жағалау бөлігін шағын ойпаттар (Португал, Андалус, Арагон, т.б.) алып жатыр.

Климаты
-------

Климаты субтропиктік, жерортатеңіздік типке жатады, солтүстігінде және солтүстік-батысында теңіздік климат басым. Ірі өзендері: Тахо, Эбро, Дуэро, Гвадиана, Гвадалквивир. Жерінің 40%-ын ормандар мен бұталар алып жатыр.

Өсімдігі
--------

Негізгі өсімдіктері — жерортатеңіздік бұталар (маквис, гарига), шалғындар. Пиреней түбегінде Испания, Португалия, Андорра мемлекеттері мен Британия қауымдастығына қарайтын Гибралтар орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Пираттық** (ағылш.  *piracy; skyjacking*; лат.  *pirata*; гр.  *peirates* - тонаушы, қарақшы (теңіз қарақшылығы) - пайда табу мақсатымен (кітапты, пластинканы, кассеталарды шығару және т.б.) интеллектуалдык (зияткерлік меншікті заңсыз пайдалану. **Пираттар** — теңіз (немесе өзен) қарақшылары. *«Пират»* (лат. *pirata*) сөзі өз кезегінде Үлгі:Lang-el2 (*«байқап көру, сынап көру»*) сөзімен төркіндес гр. *πειρατής* сөзінен шығады. Осылайша сөздің түп мағынасы *«бақытты сынаушы»*, **сәттілік джентльмені** деген мағына береді. Этимология теңіз жүзушісі мен пират мамандықтарының арасындағы қашықтықтың тұрақсыз екенін білдіреді.

Сөз қолданысқа IV—б. з. д. III ғасырларда енген, оған дейін *«лэйстэс»* сөзі болған, ол Гомердің уақытында, тонау, өлтіру, барымталау деген мағына берген.
Үлгі:TOCleft

1. ↑  Орысша-қазақша заңдык түсіндірме сөздік-анық тамалық. - Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
**Жарылқасын Аманұлы** - 1938 жылы 5 наурызда Жамбыл облысындағы Талас ауданында туған.

Алматы сауда техникумын (1958), Мәскеудің сауда институтын бітірген (1965).

Кейін көп жылдар сауда саласында, аудандық комсомол комитетінде қызмет істеген. 1974 — 1991 жылдары шығармашылық жұмыспен айналысты. 1991 — 1994 жыылдары «Ислам шапағаты» газетінің Бас редакторы, 1994—1995 жылдары «Қаржы-қаражат» журналы Бас редакторының орынбасары қызметтерін атқарған.

Қазір Республикалық «Ұлы дала» қоғамдық бірлестігінің төрағасы және Республикалық «Бәйдібек баба» қоғамдық қорының президенті.

Шығармалары
-----------

«Жас керуен» (1969, ұжымдық), «Көкпар» (1970), «Жастық жалын» (1971), «Ынтызар жүрек» (1976), «Нұрлы әлем» (1978), «Құрыш қолдар» (1980), «Алатау аясында» (1984), «Шақырады кең дала» (1986), «Асуым, алғы күндерім» (1987), «Өмірімнің өрнегі» (1988), «Қоңыраулы керуен» (1990), «Ақ бата» (1992) өлең кітаптары, сондай-ақ «Қарасай баһадүр» (1998) атты прозалық кітаптары жарық көрген. «Жылыстап кеткен жылдарым» (2005), «Ақын да мен, сал да мен, сері де мен» атты ән-күйлердің жинағы (2008) шыққан. Жоғарғы оқу орындарына, арнайы музыкалық оқу орындарына арналған оқулық шығарған. Республикалық поэзия конкурстарының 4 дүркін жүлдегері,

Жетістіктері
------------

Жамбыл облысының Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Кіші Ақсу** – Талас Алатауының солтүстік-батыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Түлкібас ауданы жерінде орналасқан. Батысы Тереңсай өзеніне, шығысы Қаракүзеу тауына ұласады.

Жер бедері
----------

Батыстан шығысқа қарай 20-25 км-ге созылып жатыр, ені 4-6 км. Орташа биіктігі 1500-2000 м. Ең биік жері 2901 м. Беткейіндегі бұлақтардан Жабағылы, Тасбастау, Күзеусай, Қарасай, Көксала өзендері басын алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойлық әктас, гранитті жыныстардан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр, сұр қоңыр топырағында арпабас, қияқ, бидайық, аршаның бірнеше түрі, бұта аралас жеміс ағаштары өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том
**Николай Николаевич Ходотов** (14.02.1878,Петрозаводск, - 16.02.1932,Ленинград) - орыс актері, Республиканың еңбек сіңірген артисі.

Биография
---------

Бала кезінен спектакльдерге қатысты. 1895 жылдан Петербург театр училищесін драма курсында (В.Н.Давыдовтың класы бойынша) оқыды.Оқуын бітіргеннен кейін 1898 жылы Александрин театрының труппасына (Ленинград академиялық драма театры) қабылданды. Мұнда 1929 жылға дейін қызмет етіп, Астров, Трофимов (Чеховтың "Ваня ағайы" мен "Шиелі бағында"), Жадов (А.Островскийдің "Түсім орнында"), Раскольников, Мышкин (Достоевскийдің "Қылмыс пен жаза" және "Нақұрысы" бойынша), Гамлет, Патша Федор Иоаннович (Шекспирдің және А.К.Толстойдың осы аттас трагедияларында), Протасов (Л.Толстойдың "Тірі өлігінде"), Освальд (Ибсеннің "Елесінде"), Нил (Горкийдің "Тоғышарларында"), Василий (Сефуллина мен Правдухинның "Виринеясында") т.б. рөлдерді орындады. Актер ойыны реалистік және лирикалық бояу молдығымен ерекшеленеді. 1929 жылдан кейін Ленинградтың аудан көшпелі театрларында (үзілістермен) ойнады. 1909 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданды.

Еңбектері
---------

Көркем сөз оқумен шұғылданып, пьесалар ("Сергелдең"ғ"Қызыл жіп",1908,1911,т.б.) жазды.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 32 бет
**Арай әдеби** (поэзия) кеші Қазақ теледидары "Кұрдастар" редакциясының танымал топтамаларының бірі. .

Хабарға Қазақстан комсомолы сыйлығының иегерлері ғана шақырылды. Кеш А. Пушкин атындағы (бүгінгі Орталық Ұлттық кітапхана) кітапхана залында өткізіліп тұрды. Алғашқы кешті ақын Қадыр Мырзалиев бастады. Ақын-жазушылар Т. Молдағалиев, О. Бөкеев, М. Шаханов, Ж. Нәжімеденов, Ф.Оңғарсынова, Р.Сейітметов тәрізді өнер тарландары сол 1970-1980 жылдары "Құрдастар" редакциясының құрметті қонақтары, жанашыр авторлары әрі бір мезгілде хабардың кейіпкерлері бола білді. Олар әрбірі отты, ойлы, сергек серпілісімен, кемеңгерлік ой кесімдерімен, тамылжыған тіл өрнектерімен, ортаға ой тастайтын дәуір дауылпаздары еді. 

Бұл топтама эфирде 1977 жылдан бастап, үзбестен төрт жыл бойы көрсетілді. Редакторы — Құсыман Игісінов.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Үлестік баға**, меншікті баға — тауар өлшемінің немесе тұтыну құны өлшемінің орташа бағасы. 

  

Дайындалған, сатылған, әкетілген немесе әкелінген белгілі бір тауарлардың құны, мөлшері сыртқы сауданың жалпы статист. көздерінде баяндалған бастапқы деректері негізінде есептеледі. Үлестік баға экспорт және импорт бойынша: елден әкетілетін қайсыбір тауардың бүкіл экспорты бойынша немесе жекелеген елге әкетілетін экспорттың орташа бағасы (белгілі бір кезеңде әкетілген тауардың құнын оның санына бөлу жолымен есептеледі) бойынша; жекелеген елден әкелінетін қайсыбір тауардың бүкіл импорты бойынша немесе осы елдің бүкіл импортының орташа бағасы бойынша бөлек-бөлек есептеледі. Үлестік баға статист. есеп пен талдау құралы болғандықтан, оның бағаның басқа түрлеріне, мысалы, анықтамалық бағаға қарағанда кейбір артықшылықтары бар. Үлестік бағаны пайдалану кезінде оның белгілі бір кезеңде нақты жасалған экспорттық-импорттық мәмілелердің бағасын ғана емес, сонымен бірге белгілі бір кезеңдегі экспорт пен импорттың нақты көлемін де көрсететіні ескеріледі. Неғұрлым дәл ақпаратты жылдық Үлестік баға береді, ол сыртқы сауда операциялары көлемінің көптігін көрсетеді. Үлестік бағаның серпіні өнеркәсіптік бұйымдардың меншікті экспорттық бағасы индекстерінің, сондай-ақ БҰҰ статистикасы жариялап тұратын тиісті жиынтық индекстердің көмегімен зерделенеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Плавильщиков Николай Николаевич** [29. 5. 1892, Мәскеу,— 7. 2. 1962, Мәскеу] — кеңес зоологы, биология ғылымдарының докторы, профессор. Мәскеу университетінің физика-математика факультетінің табиғат тану бөлімін бітірген (1917). 1919—21 ж. және 1941 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеу мемлекеттік университетінің зоология музейінде қызмет істеген. Плавильщиков — ағаш сүген қоңыздарын зерттеудегі ғылыми маман, ол бұлардың систематикасын, фаунистикасын, маңызын зерттеген және бұл қоңыздардың 38 мыңнан астам ғылыми коллекциясын жинаған. Плавильщиков сүген қоңыздардың 100 шақты жаңа түрін, түр тармақтарын және 30-дай жаңа туыс, туыс тармақтарын сипаттаған. Плавильщиков энтомология, жалпы биология, ғылым тарихынан анықтамалық, оқулық, методикалық оқу құралдарын жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Крыжановский О. Л.. Па- мяти Н. II. Плавилыцикова, «Энтомологи- ческое обозрение», 1962, т. 41, № 3.
‎

**Андағұл**  – Бетпақдаланың оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Сарысу ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 330 м. Тау батыстан шығысқа қарай 20 – 22 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км.

Геологиялық орны
----------------

Жер қыртысы жоғарғы ордовик жыныстарынан түзілген. Аласа келген таудың салыстырмалы биіктігі 90 – 95 м. Беткейлері жайдақ келген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінде боз жусан, ақселеу, теріскен, т.б. шөлдің сораң шөптесіндері өскен. Баурайы жыл бойғы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
**Үлеспұлдық Жарна**, азаматтық құқықта — түрлі кооперативтердің мүшелері үлеспұлдық қорға енгізетін мүліктік жарна. Үлеспұлдық жарнаны кооператив мүшелері кооперативті құру және оның қызметі үшін қажетті жағдайды қамтамасыз ету мақсатымен жинайды. Үлеспұлдық жарнаның құрамы және оны кооператив мүшелерінің жинау тәртібі, олардың осы жарнаны төлеу жөніндегі міндеттемелерді бұзғаны үшін жауапкершілігі ӨК-нің де, тұтынушылар кооперативінің де жарғыларында міндетті түрде айқындалады. Үлеспұлдық жарна үлеспұлдық қорға заңнамада және тиісті кооперативтің жарғысында көзделген нысанда төленеді. Ол ақшалай сома нысанында да, кооперативке материалдық объектілерді (құрал-жабдық, тетіктер, үймереттер, т.б.) немесе мүліктік құқықтарды (табиғат ресурстарын пайдалану құқығын, үй-жайды жалға беру құқығын) беру жолымен де төленуі мүмкін.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Геннадий Васильевич Сарафанов** (1. 1. 1942 ж.т. Саратов облысы, Саратов ауданы, Синенькие с.) – КСРО-ның ұшқыш-космонавы, полковник, Совет Одағының Батыры (2. 9. 1974). 1963 жылдан КОКП мүшесі. 

1964 ж. Балашовтағы ұшқыштардың жоғары әскери авиац. уч-щесін бітіріп, Әскери Әуе күштерінің бөлімдерінде қызмет етті. 1965 ж. космонавтар тобына қабылданды. 1974 ж. 26 – 28 тамыз корабль командирі ретінде (Л.С.Дёминмен бірге), «Союз-15» космос кораблімен космосқа ұшты. Ұшу кезінде «Союз-3» орбиталық ст-на (1974 ж. 25 июньде ұшырылған) жақындау әрі маневр жасау сияқты жұмыстарды жүзеге асырды. Космоста 48 сағ 12 мин болып, Жерді 32 рет айналып шықты. 

Ленин орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Геннадий Константинович Рязанцев** (1936 жылы туған, Успеновка ауылы) – ғалым, техника ғылымдарының докторы (1987), профессор (1993).

Өмірбаяны
---------

1959 жылы Қазақ тау-кен металлургия институтын бітірген. 1959 – 61 жылы Қарағанды металлургия комбинатында тау-кен шебері, 1961 – 88 жылы Қазақстан ҒА тау-кен ісі институтында аға инженер-зерттеуші, кіші, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, 1988 – 96 жылы бөлім бастығы қызметтерінде болды. 1996 жылы осы институтта лаборатория меңгерушісі.

5 ғылым кандидатын тәрбиелеп шығарған, 74 ғыл. еңбектің, оның ішінде 4 монографияның авторы.

Шығармалары
-----------

Принцип минимума и оптимальная политика управления вентиляционными и гидроавлическими сетями, А.-А. 1968; Устойчивость и управляемость шахтных вентиляционных систем, А.-А. 1978.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
Николай Романович
**Николай Романович Шагов**(04.03.1882, Кострома губерниясы, - 09.06.1918, Кострома қаласы) - Ресейдегі революциялық қозғалысқа қатысушы. 1905 жылдан Компартия мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Жұмысшы - тоқымашы отбасысында туған. 1905 - 07 жылғы революцияға Иваново - Вознесенскіде қатысты. 1912 жылы Кострома губерниясы жұмысшыларының атынан Мемлекеттік 4 - думаға депутат болып сайланды. 1913 жылдан Мемлекеттік 4 - думадағы большевиктік фракцияның мүшесі. "Правдаға" мақала жазып тұрды. РСДЖП ОК-нің Краков пен Порониндағы кеңесіне қатысты (1913). 1914 жылы тұтқынға алынып, 1915 жылы Турухан өлкесіне жер аударылды. 1917 жылдан Ақпан революциясынан кейін ауыр науқастанып, Петроградқа қайтып оралды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 160 бет
**Сыщенко Николай Николаевич** (9 мамыр 1923 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Ғ. Мүсірепов ауданы Рузаев селосы – 10 наурыз 1979 жылы,Көкшетау облысының Щучинск қаласы) – 3­-дәрежелі «Даңқ» орденінің толық иегері. Ұжымшарда жұмыс істеген. 1942 жылдың маусым айында Қызыл Армия қатарына алынып, Ұлы Отан соғысының майдандарында 1942 жылдан ұрыстарға қатысқан. 238-­атқыштар дивизиясы 837-­атқыштар полкінің минометшілер тобының командирі болған. 1946 жылы әскер қатарынан босатылған. Щучинск қаласында тұрып, жұмыс істеген.

Дереккөздер
-----------

Орысша уикипедия

Тағы қараңыз
------------

Сыщенко Николай Николаевич
**Тізбек** — белгілі бір жиын ішкіжиыны:

* Әр натурал санға осы тізбек элементі сәйкес келеді
* Бұл натурал сандар сәйкес тізбек мүшесінің нөмірі болып сол мүшесінің тізбектегі орнын көрсетеді
* Кез келген тізбек мүшесі үшін келесі тізбек мүшесін көрсетуге болады

Анықтама
--------

{\displaystyle X} кез келген жиыны берілсін.
|
{\displaystyle f\colon \mathbb {N} \to X} сәйкестігі {\displaystyle \mathbb {N} } натурал сандарын берілген {\displaystyle X} жиынына сәйкестендірсе онда ({\displaystyle X} жиыны элементтерінен тұратын) «тізбек» пайда болады.

{\displaystyle x\_{n}=f(n)} — тізбектің {\displaystyle n}-**шы** **мүшесі** немесе **элементі** болады, ал реттік нөмірі — оның индексі болады.

Белгіленуі
----------

Келесі түрдегі тізбек

{\displaystyle x\_{1},\quad x\_{2},\quad x\_{3},\quad \dots }
жақшалармен қысқаша жазуға болады:

{\displaystyle (x\_{n})} или {\displaystyle (x\_{n})\_{n=1}^{\infty }}
кейде былай да белгіленеді:

{\displaystyle \{x\_{n}\}\_{n=1}^{\infty }}
Былай да кездеседі

{\displaystyle (x\_{n})\_{n=1}^{N}}.
**Іштізбек** - элементтерінің орналасу реті берілген тізбек элементтерінің ретін сақтайтын, осы тізбектің ақырсыз ішжиыны. Мына тұжырым орындалады: Егер берілген тізбек жинақталса, онда осы тізбектің кез келген іштізбегі жинақталады және оның шегі берілген тізбектің шегіне тең болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
Лимфаның бір лимфангионнан екіншісіне қозғалуы
**Лимфангион** (ағылш. *lymphangion*) — екі жарты (жарты ай тәрізді) қақпақшалар (valves) арасында орналасқан лимфа тамырының функциялы бірлігін білдіреді.

Лимфа тамырлары лимфа қылтамырларына (lymph capillaries) қарағанда үлкенірек каналдар болып, ол қалың жақтаулы, люменінде қақпақшалары бар, жақтауларында майда бұлшықеттері бар, сондықтан лимфа тамырлары лимфангионы бұлшықет болып табылады және өздігінен жиырылуға қабілетті. Сондай-ақ, ондағы лимфа тек оның жақтауларына сырттан әсер ететін күш арқылы ғана алға жылжиды. Мұндай күштерге қаңқа бұлшықетінің жиырылуы және күретамыр пульсациялары жатады. Бұдан басқа, тыныс алу кезіндегі ауа жұту да люмен ішіндегі сору қысымымен қамтамасыз етеді.

Жарты қақпақшалар лимфа ағынын бағыттап отырады, әрі бірінші лимфангиондағы қысым келесі лимфангиондағы қысымнан зор болғанда қақпақшалар ашылады. Алғашқы лимфангиондағы қысымның артуы лимфа тамырларындағы майда бұлшықеттер жиырылуынан болуы мүмкін, немесе лимфа қылтамырларында жақтауларға сырттан әсер ететін қысым салдарынан болуы мүмкін. Тағы бір жағдайда, келесі лимфангион ішіндегі қысым ауа жұту тынысы секілді теріс қысымға байланысты төмендеуі мүмкін. Лимфа келесі лимфангионға ағып кіргенде, ол алдыңғы лимфангионға оралмайды, өйткені жарты қақпақшалар тығыз жабылады.

Лимфа қысымы зор болған жағдайда, қақпақшалар істен шығуы мүмкін және лимфаның кері ағуы туып, нәтижесінде лимфа арнасында домбығу (edema) пайда болуы мүмкін. Лимфа бездері арнасында, немесе қантамырдың мәлім бөлігінде патологиялық мәселе пайда болғанда, лимфа ағынының бітелуінен осындай жағдай тууы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Mislin, H (1961). "Experimental detection of autochthonous automatism of lymph vessels. [German]". *Experientia* **17**: 29–30. doi:10.1007/bf02157935.
2. ↑  Venugopal, AM; Stewart, RH; Laine, GA; Dongaonkar, RM; Quick, CM (Aug 2007). "Lymphangion coordination minimally affects mean flow in lymphatic vessels". *Am J Physiol Heart Circ Physiol* **293** (2): H1183–9. doi:10.1152/ajpheart.01340.2006. PMID 17468331.
Каин Авельді өлтіруде
**Авель** ((қазақ халқында "Əбіл" есімімен белгілі) мұсылман діні мифологиясынада) – Таурат мифінде (Көне өсиетте) Адам мен Еваның (Адам ата мен һауа ананың) екінші ұлы, малшы. Оны іші тар, қызғаншақ ағасы – егінші Каин (Қабыл) өлтіреді. Бұл аңызда Палестинаның көне заманғы егінші, малшы еврей тайпаларының арасындағы күресінің елесі бар. Аңыз әлемге кең тарап, көптеген жазушылар мен суретшілердің шығармаларына тақырып болған (Байронның «Каин» мистерийі т. б.). Барлық жерде Авель қызғаншақтықтың, опасыздықтың үлесі ретінде бейнеленеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Гейгер Ханс Вильгельм

  

**Гейгер Ханс Вильгельм** (1882 Нейшттадт - 1945) - Немiс физигi. 1906 ж. Эрланген университетiн бiтiредi. 1906-1912 ж.ж. Манчестер университетiнде, 1912-1914 ж.ж. және 1918-1924 ж.ж. Берлиндегi физико-техникалық институтта жұмыс iстейдi. 1925-1929 ж.ж. Киль университетiнiң физика институтының директоры болады, 1929-1936 ж.ж. Тюбинген, 1936 ж. бастап Берлин техникалық университетiнiң профессоры болады.

Гейгердiң жұмыстары атомдық және ядролық физикаға, ғарыштық сәулелер физикасына байланысты болды.

1908 ж. электронның зарядын өлшеп, Э.Резерфордпен бiрге жеке зарядталған бөлшектердi тiркеу үшiн құралғы құрастырды, кейiн ол құрылғыны В.Мюллермен бiрге жаңадан өзгерттi (Гейгер- Мюллер санағышы).

1909-1910 ж.ж. Э.Марсденмен бiрге жұқа метал пленкаларындағы альфа-бөлшектердiң таралуын зерттеу үшiн тәжiрибелер жүргiзедi. Бұл тәжiрибелер Э.Резерфордқа атом ядросын ашқанда орасан зор роль атқарды.

Дж.Нэттоломен 1911 ж. радиоактивтi ыдырау тұрақтысын альфа-бөлшектiң энергиясымен байланыстыратын эмпирикалық формуланы қорытып шығарды (Гейгер- Нэттол заңы).
**Автогол** — футбол немесе хоккей сияқты командалық ойындарда әлдебір ойыншы өз команданың қақпасына гол соғып қалған жағдай.

Белгілі мысалдары
-----------------

Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігінде АҚШ-Колумбия ойынында Андрес Эскобар автогол соғып, команданың топтан шығуына себепкер болды. Колумбияға оралысымен оны бір адам атып өлтірген.

1996 жылы Бельгия біріншілігінде «Экерен» клубының футболшысы Стан Ван ден Бюйс өзінің қақпасына үш мәрте гол соққан, бұл «Андерлехт» клубының 2:3 есебімен жеңуіне мүмкіндік берді.

2009 жылы әлем біріншілігіне іріктеу кезеңінде Грузия ұлттық құрамасының капитаны (әрі «Милан» клубының қорғаушысы) Каха Каладзе Италияға қарсы ойында екі рет автогол соғып алды, бұл матчтың жалғыз голдары болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Andrés Escobar's deadly own goal — The Guardian

Тағы қараңыз
------------

* Футболдан әлем біріншілігінің автоголдары
**Радко Младич** (1943 ж.) - Югославияның, кейін Босниядағы сербтерінің әскери қызметкері, генерал, Гаагадағы халықаралық трибуналы оған Босниядағы болған соғысында әскери қылмыстары жасады деп айып тағайындалады. 

Радко Младич 1943 жылы Босниядағы Божиновичи деген жерінде серб отбасында дүниеге келген. Сол кезде Боснияның жері неміс фашисттерінің көмегімен ұйымдастырылған Тәуелсіз хорват мемлекетінің құрамына кірген еді. Радко Младичтың дүниеге келуінің алдында оның ата-анасы сүзекпен ауырды, өзі Радко Младич та әлсіз ауру бала болып туды. Әкесі 1945 жылы хорват усташтарымен (ұлтшыл әскерлерімен) соғысып қаза тапты.

1991 жылында Хорватия өз тәуелсіздігін жарияланып, Югославиядан шыққанннан кейін сербтер мен хорваттар арасында соғыс басталды. Радко Младич бұл соғысқа қатысады. 

1992 жылы Босния өз тәуелсіздігін жарияланып, Югославиядан шығады, Боснияның жері қанды шайқастарының майданына айналысады. Хорваттар, сербтер, боснияның мұсылмандары (бошняктар) бір-бірімен соғысып, бір-бірін қырған. 1992 жылы мамырдың 2-ісінде Радко Младич Белградта (Югославияның, кейін Сербияның астанасында) отыратын Милошевичтың үкіметінің бұйрығы бойынша Боснияның астанасы - Сараево қаласыны қоршап алады, қала тұрғындарын сусыз және электр шамсыз қалдырады.

Сараевоның қоршап алуы үш жарым жылға созылды. Сараевоның 10 000 тұрғындары генерал Младич басқарған серб мергендерінің қолынан қаза тапты.

1995 жылының шілде айында Младич басқарған әскерлері Сребреница қаласын алды да, көп мұсылман тұрғындарын өлтірді. Бұл оқиға үшін Гаагадағы халықаралық трибуналы Младичты әскери қылмыскер деп айып тағайындалады.

Генерал Радко Младич әлі ұсталмаған, оның іздеуі жүргізіледі. 2002 жылына дейін Младич тіпті жасырынбаған да - Сербияда еркін жүріп жиі футбол ойындарын көруге стадионға барған. 2002 жылынан бастап жасырынп, халықаралық трибуналдан қашып жатыр.
**Мобильді қосымша** (ағылш. *«Mobile app»*) — бұл белгілі бір платформада орнатылған және белгілі бір функционалдылыққа ие планшеттер мен смартфондарға (iOS, Android, Windows Phone және т.б.) арналған әзірленген бағдарлама. Қарапайым сөзбен айтқанда, ол белгілі бір әрекеттерді орындайды және берілген мәселелерді шешуге арналған құрал

Алдын мобильді қосымшалар жай ғана ойын болды. Бірақ кейіннен кәсіпкерлер қосымшаның бизнесті жүргізуге көмектесетінін түсінді. Сонымен қатар сіз өзіңіздің брендіңіздің хабарлап,сенімін арттыруға, жарнамалық науқандар жүргізуге және клиенттердің пікірлерін білуге мүмкіндік беретін мықты маркетингтік құралға айналдыруға болады.

Мобильді қосымшалар
-------------------

* Веб-қосымшасы немесе мобильді сайт;
* Гибридті қосымшалар;
* Жергілікті қосымшалар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мобильді қосымшалар деген не?.  kartaslov.ru. Тексерілді, 29 қазан 2019.
2. ↑  Types of Mobile Apps?
3. ↑
**Шарлиз Терон** (ағылш. *Charlize Theron*, МФА (ағыл.) [ʃɑrˈliːs ˈθɛrən], МФА (афр.) [ʃɑrˈliːs ˈtrɔn]; 7 тамыз 1975, Бенони, ОАР) —«Два дня в долине», «Могучий Джо Янг», «Адвокат дьявола» және «Правила виноделов» фильмдердегі рөлдері арқылы 1990 жылдар аяғында танымал болған оңтүстікафрика тегінен шыққан американдық модель және киноактриса.

Биографиясы
-----------

Терон Оңтүстік Африка, Трансвааль провинциясындағы Бенони деген жерде дүниеге келген. Ол Герда Джейкоб Алетта (туғандағы аты Мариц, 27 қаңтар 1953 жылы туған) мен Карл Джейкоб Теронның (1990 жылы қайтыс болған) отбасындағы жалғыз бала болған. Актрисаның анасы неміс, ал әкесі француз және голланд тегінен шыққан. Теронның ата-анасы жол құрылысына байланысты ферма мен фирманы басқарған. Теронның балалық шағы Йоханнесбургке жақын Бенонидегі ата-анасының фермасында өтеді, ол сондағы Путфонтейн бастауыш мектебінде білім алады. Ол фермадағы әртүрлі жұмысшылармен араласа жүріп 26 диалектіде сөйлеуді үйренеді және ағылшын тілінде еркін сөйлеуге дағдыланады. Ферма жабайы табиғаттың ортасында орналасқан. Соның әсері болу керек, ол жан-жануарлардың құқықтарын қорғаудағы белсенді мүшесі болады. Шарлиз алты жасынан бастап балет сабақтарына қатысады. 13 жасында мектеп-интернатқа, яғни Йоханнесбургтегі Ұлттық өнер мектебінде білім алады.

### Кәсіби мансабының басы және АҚШ-қа келуі

Шарлиз 16 жасында анасының өтінуімен модельдер байқауына қатысып, жеңімпаз атанады. Кейін Позитано (Италия) қаласында болған модельдердің халықаралық байқауына қатысады, бұл жеңістен кейін Миландағы модель агенттігімен бір жылға келісім-шартқа отырады. Осы жылдың бойында бүкіл Еуропаны аралайды, соңында Нью-Йоркке келеді. Балерина болуды армандаған ол, келісім-шарт бітісімен Джоффри хореографиялық училищесіне оқуға түседі. Сабақтан бос уақытында модель болып жұмыс істеп ақша табады, алайда 19 жасында аяғынан алған ауыр жарақатына байланысты биден бас тартуға мәжбүр болады. «Енді ақырзаман болады дедім, өйткені би менің өмірлік құштарлығым еді. Енді мен Оңтүстік Африкаға қайтып, өмірімнің соңына дейін дүкенде жұмыс істеймін деп ойладым», - дейді Elle журналына берген сұхбатында актриса. Алайда үйіне қайтудың орнына Майамиге барып бірнеше жылдар бойы модель болып жұмыс істейді. Анасы Герда, Оңтүстік Африка Республикасының шекарасынан басқа жерлерде қызын биік жерлерден көріне алатына сенеді және Шарлизге мансабын Голливудта сынап көруге кеңес береді.

### Актерлік қызметінің басталуы

Терон на премьере фильма «Северная страна» на кинофестивале в Торонто
### Голливудтік мансабы

На фестивале Meteor Music Awards в 2008 ж.
### Бағалау

### «Монстр»филміндегі рөлі және «Оскар» сыйлығы

### Жұлдыз мәртебесіндегі жобалар

Звезда Шарлиз Терон на Голливудском Бульваре

Жке өмірі
---------

Шарлиз Терон, ақпан 2008 года

сын
---

Басқа жобалар
-------------

Қоғамдық қызметі
----------------
*Басқа мағыналар үшін Қойбағар деген бетті қараңыз.*
**Қойбағар** — Ертіс алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны мен сипаты
----------------------------

Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы Шұға ауылынан солтүстікке қарай 12 км жерде, теңіз деңгейінен 94 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,6 км², ұзындығы 4,4 км, енді жері 2,7, жағалау бойынша ұзындығы 14,6 км. Шарасында жыл бойы су болады.

Өсімдігі
--------

Батыс жағалауы жазық, қамыс, құрақ өскен, қалған жағалаулары жарқабақты. Суы қатты минералданған. Көктем айларында мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ирекгүл**, каллиантемум Мұрағатталған 9 қаңтардың 2016 жылы. (Callianthemum) – сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда Алтайдың, Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларының, Тарбағатайдың, Батыс Тянь-Шаньның альпілік шалғындарында, тау беткейлері мен мореналық шөгінділерінде, жылғалардың жағасында кездесетін 3 түрі (алатау Ирекгүл, саян Ирекгүл және тасжапырақ Ирекгүл) бар. Бұлардың биіктігі 4 – 35 см, жуан тамырлары бар. Сабақтары жіңішке, 1 – 2 гүлді, жапырақтарынан ұзын келеді. Тамыр түбі жапырақтары жұмыртқа тәрізді, қауырсынды, жалпақ сағақты. Тостағанша жапырақтары 5, күлтелерінің саны 5 – 15. Гүлдері ірі, ақ немесе қызғылт, күлгін түсті, аталығының саны көп. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі шар тәрізді, сырты қыртысты, кейде қысқа мұртшасы болады. Ирекгүлдің гүлдері әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі.
**«Аш-Шабаб»** (араб.: نادي الشباب السعودي‎) — Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласындағы футбол клубы, 1947 жылы құрылған. 1967 жылға дейін "Аш-Шабаб" деп аталды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Сауд Арабиясы чемпионы: (6)**

* 1990/91, 1991/92, 1992/93, 2003/04, 2005/06, 2011/12

**Сауд Арабиясы чемпиондары кубогы: (2)**

* 2008, 2009

**Федерация кубогы: (5)**

* 1987/88, 1988/89, 2008/09, 2009/10, 2010/11

**Сауд Арабия суперкубогы: (1)**

* 2014

### Халықаралық

**АФК кубок иелері кубогы: (1)**

* 2001

**Араб чемпиондары кубогы: (2)**

* 1992, 1999

**Араб суперкубогы: (2)**

* 1995, 2000

Дереккөздер
-----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |

 |
Халық емі. Қой терісіне түсіру
------------------------------

Қой
**Көшпенді қазақ өмірі табиғаттың әр алуан құбылыстарын басынан өткізген. Жатын орынның ылғал болуынан, қысқы суықтың ызғарынан және осы табиғи ортаның қысымынан қорғану жабдықтарының аз болуынан жасы егде тартқан адамдар жел-құз, құяң сынды ауруларға душар болып жатады. Қазақ емшілері осы науқастарды ауруынан айықтыру үшін түрлі ем жасаған. Солардың бірі – қойдың терісіне түсіру.**

Ем жасау барысында семірген еркек қойды немесе ту қойды таңдап алып, терісін бітеу сояды. Сосын, күзде піскен ерменді бүрімен қоса қайнатып, оның нілін терінің ішіне құятын болған. Кезегімен науқас адамды шешіндіріп, мойнынан бастап, аяғына дейін қой терісімен орап, жылы жауып, 2-3 сағат жатқызады. Уақыты болған соң адамды тазалап жуындырады. Қой терісіне түскен адам өзін жылы ұстап, сорпаланып, бірнеше күн күтінуі керек болған. Бұл қара емнің адам денесіндегі, буындардағы желді, сарсуды алуда, буындардың қақсауы мен сырқырап ауруын емдеп жазудағы өнімі айрықша болған.