recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Астана (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Трипу́ра** (ағыл. Tripura) — Үндістанның шығысында орналасқан кішігірім штаты. Астанасы және ең ірі қаласы — Агартала. Тұрғыны 3 671 032 адам (штаттар арасында 22-інші орында). Жер аумағы 10 492 км² (26-ыншы орын).

География
---------

Трипура Үндістанның солтүстік-шығысында ораналасқандықтан мұхитқа шыға алмайды. Жанында Бангладеш мемлекеті және Ассам,Мизорам Үнді штатары бар. Адыр-бұдырлы жер болып табылады.Климаты тропикалық және муссондық. Максималды ұзындық оңтүстіктен солтүстікке 184 км-ді құрайды, ал батыстан шығысқа 113 км-ді құрайды.

Тарихы
------

Бұл штат 1972-інші жылдың 21 ақпанында құрылған. 1960-ыншы жылдан бастап одақты аумақ мәртебесін иелінді.Оның алдында Ассам штатына кірген.

Тұрғындар
---------

2001 жылдың есептеулері бойынша штаттың тұрғындарының саны 3 199 203 адамға жеткен. Орташа тығыздығы 305 адам/км². Бұл Үндістан халқының 0,31% ғана құрайды. Трипура штатының 70%-ы - Бенгальдықтар.Қалған 30% кокборок тілінде сөйлейтін Трипура халқы. 85,6% - индуизм дініне, 8% - ислам дініне, 3,2% - хрестиан дініне, 3,1% - буддизм дініне табынады.

Әкімшілік бөлу
--------------

Әкімшілік қатынаста штат 8 облысқа бөлінеді :

* Агартала
* Амбасса
* Белония
* Дхарманагар
* Гомати
* Кховаи
* Сипахиджала
* Унакоти

Экономикасы
-----------

Штаттың 64% ауыл шаруашылығымен айналысады.Бұл еңбек етудің қайнар көзі. Ең көп егілетін - күріш.Кен байлық аса көп емес. темір кендері, комір және табиғи газ бар.Трипурада өнеркәсіп әлі дамымаған.

Галерея
-------

|  |  |

Дереккөздер
-----------

* ресми сайты
* Трипура жайлы мәліметтер Мұрағатталған 18 ақпанның 2015 жылы.
*
Ұзаққали Биалайұлы Елеубаев
**Ұзаққали Биалайұлы Елеубаев**

1947 жылы 13 қаңтарда Гурьев облысы Мақат ауданы Доссор ауылында туған. Қазақ. Байұлы тайпасының Есентемір руынан шыққан.

Әкесі - Елеубаев Биалай, марқұм, Ұлы Отан Соғысы қатысқан, Еңбек сіңірген мұнайшы, басшылық қызметтерде жүмыс істеген. Анасы - Есенбаева ІІІәкен, марқұм.

Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылығы институтының ауылшаруашылығын механикаландыру факультетін бітірген (1970), инженер-механик.

Ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Каспий маңы ойпаты жағдайындағы жем-шөп өндірісі».

«Жем-шөп ендірісі» тақырыбындағы 12 мақала жәнеи жарияланымдардың авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1970 жылдан - Гурьев облысы Махамбет ауданы аудандық ауылшаруашылығы техникасының инженері. 1974-1978 
жылдары - Қазақстан ЛКЖО аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1984-1989 жылдары - Гурьев облысы Махамбет 
ауданы аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1994 жылдан - Атырау облысы Махамбет ауданының 
әкімі. 2002 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші, 3-ші шақырылымының депутаты.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2005); «1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл» (1995), «Тыңға 50 жыл» (2004), 
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл» (2005) , 
«Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - техникалық әскерлердің капитаны.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденуші және демократиялық».

Хоббиі - аңшылық және жаяу жүру.

Сүйіп оқитын әдебиеті - ауылшаруашылығы ғылымдары туралы еңбектерді, қазақстандық жазушылардың кітаптарын 
оқу.

Үйленген. Жубайы - Нәдірова Рысты (1950 жылы туған). Қыздары - Гүлфара (1971 жылы туған), Гүлнұр (1975 жылы туған), Гүлжаухар 
(1982 жылы туған); ұлы - Жанболат (1973 жылы туған). Немерелері -Нұрсұлтан, Равиль, Рамазан, Өмірзақ, Нұралы, Шынар,
Нұрлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кітап - Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы.
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Даниеле Бове** (итал. *Daniel Bovet*) (23 наурыз 1907, Флерье, кантон Невшатель — 8 сәуір 1992, Рим) — Швейцариядан шыққан итальяндық фармаколог. 1957 жылы, есіркіні бұғаттау арқылы ашқан ерекше нейротрансмиттерлері үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. 1937 жылы гистамин нейротрансмиттерін болдырмайтын және аллергияны емдеу үшін пайдаланылатын антигистаминді зерттеуі арқылы да белгілі.

Өмірбаян
--------

Бове Швейдцарияда дүниеге келген және сонда оқыды. Жергілікті эсперанто тілінде сөйледі. 1927 жылы Женева университетінің түлегі атанды. 1929 жылы докторлығын алды. 1929-1947 жылдар арасында Париждегі Пастор институтында оқыды. Кейінірек 1947 жылы Римдегі Санитайа денсаулық сақтау институнда жұмыс істеді (Денсаулық жақсарту институты). 1964 жылы Италияда Сассари университетінде профессор болды. 1969-дан 1971-ге дейін ол Римде Ұлттық зерттеу кеңесінің президенті болып қызмет атқарар бұрын Рим Ла Сапиенца университетінде профессор болып жұмыс істеді.

Негізгі еңбектері
-----------------

Негізгі еңбектері заттардың химиялық құрылымы мен фармакологиялық әсері арасындағы өзара қарым-қатынастарды зерттеуге арналған. Сульфаниламидтік препараттардың бактерияға қарсы іс-қимыл тетігін алғашқылардың бірі болып анықтады. Кураре ұқсас препараттар және антигистаминді қосылыстардың, олардың қолданылуын анықтайтын, құрылым заңдылықтарын құрды.

Нобель жүлдесі
--------------

Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 1957.

Шығармалары
-----------

* Structure et activité pharmacodynamioue des médicaments du systéme nerveux végetatif, Bóle, 1948 (F. Bovet-Nitti бірге)
* Curare and curarelike agents, Arnst. 1959 (авторлас).

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951-1975 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

 Тейлер (1951) •
 Ваксман (1952) •
 Кребс / Липман (1953) •
 Эндерс / Уэллер / Роббинс (1954) •
 Теорелль (1955) •
 Курнан / Форсман / Ричардс (1956) •
 Бове (1957) •
 Бидл / Тейтем / Ледерберг (1958) •
 Очоа / Корнберг (1959) •
 Бёрнет / Медавар (1960) •
 Бекеши (1961) •
 Крик / Уотсон / Уилкинс (1962) •
 Экклс / Ходжкин / Хаксли (1963) •
 Блох / Линен (1964) •
 Жакоб / Львов / Моно (1965) •
 Роус / Хаггинс (1966) •
 Гранит / Хартлайн / Уолд (1967) •
 Холли / Корана / Ниренберг (1968) •
 Дельбрюк / Херши / Лурия (1969) •
 Кац / фон Эйлер / Аксельрод (1970) •
 Сазерленд (1971) •
 Эдельман / Портер (1972) •
 фон Фриш / Лоренц / Тинберген (1973) •
 Клод / де Дюв / Паладе (1974) •
 Балтимор / Дульбекко / Темин (1975)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |



1. ↑  Үлгі:Cite doi
2. ↑
**Ұзақ мерзiмдi жады** — материалды жадыда сақтау ұзақтығына қарай жадта сақтау жүйесiнiң маңызды да əрi күрделi түрi.

Баршаға белгiлiдей, осы мезетте болған оқиға мен атам заманда жүз берген тарихи жағдайларды есте сақтаудың арасында айтарлықтай өзгешелiк бар. 2 жады жүйесiнiң қамту аймағы өте шектелген: бiрiншiсi шағын уақытқа жұмыс iстесе, екiншiсi материалдың кiшi бiр бөлiгiн ғана ұстап қалуға қабiлеттi. Ал ұзақ мерзiмдi жадының уақыты да, қамту көлемi де шексiз. Бiрнеше минуттан артық сақталғанның бəрi ұзақ мерзiмдi еске кiредi.

Ұзақ мерзiмдi жадыға байланысты қиыншылық бұл санадағы ақпаратты iздестiрiп, таңдап, қажеттiсiн таба бiлу. Ал есiмiздегi мəлiметтiң көптiгi соншалықты, оны санмен айғақтау мүмкiн емес. Солай болса да, сана қорымыздан қажеттi дерек дер кезiнде шыға келетiнiне таңданбасқа болмайды.

Бiрақ ұзақ мерзiмдi жадының да аймақ көлемiнiң шегi барын мойындамасқа болмайды, себебi ол өлшем мимен байланысты. Ғылымда дəлелденгендей, ми 10 млрд. нейроннан тұрады, ал əрбiр нейрон аса көп санды ақпарат сақтауға қабiлеттi. Бiрақ əрбiр жеке адам миiнiң есте қалдырып, сақтау мүмкiндiгi оның биологиялық, əлеуметтiк дамуына тəуелдi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану негіздері // Алматы, 2006
**Даниэл Алвес да Силва** (порт. *Daniel Alves da Silva*; 6 мамыр 1983(19830506), Жуазейру, Баия) — оң қапталдағы қорғаныс шебіндегі бразилиялық ойыншы. Қазіргі таңда "Барселона" футбол клубының сапында және Бразилияның ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

Клубтық мансабы
---------------

### Испания Барселона

2008 жылы 7 маусым күні Дани "Барселона" клубымен 5 жылдық келісімшартқа тұрады. "Барселона" Даниель үшін 35,5 млн еуро төлейді. "Барселона" сапына ол "Милан" сапына кеткен Джанлука Дзамброттаның орнына келеді.

2009/10 маусымында Мартин Касерес италияндық "Ювентус" сапына кеткен соң Дани Алвес өзіне 2-ші нөмірді алады, ал 2013/14 маусымда Дани Эрик Абидальдың құрметіне 22-ші нөмірді тандайды.

Дани Алвес "Барселона" сапында үздік ойын өнерін көрсетеді. Дани стандартық жағдайларды және алыстан соққы беруді жақсы көреді. Сонымен қатар Алвес шабуылдарғада жиі қатысады.

### Дани Алвестың голдары

2011 жылы 29 қазан күні Дани "Мальорка" клубының қақпасына 28 метрден керемет гол соғады. 2012 жылы 25 қаңтар күні Дани Алвес мадридтық "Реал" командасының қақпасына шешуші гол соғады. Дани соққан голдың арқасында "Барселона" жеңіске жетіп Испания кубогының келесі кезеңіне өтеді.

2013/14 маусымында Чемпиондар лигасында Дани Алвес "Манчестер Сити" командасымен 2 кездесуде 2 гол соғады.

Ұлттық мансабы
--------------

Ұлттық құраманың сапында Дани ең алғаш "Кувейт" командасына қарсы шығады. 2007 жылы 15 шілде күні Дани Алвес "Аргентина" командасының қақпасына шешуші гол соғып өз командасына Америка Кубогын алып келеді.

Жетістіктері
------------
**Соқпақбаев атындағы көше**. 
Көшегө қазақтың балалар әдебиетінің көрнекті өкілі, шебер жазушы Бердібек Соқпақбаевтың
есімі (Алматы қаласы әкімінің 07.11.1997 № 670 шешімі) берілген. Соқпақбаев Бердібек (1924-1991)
Алматы облысы Нарынқол ауданында дүниеге келген. Ол - әйгілі «Менің атым Қожа», «Шалғай
ауылда» т.б. шығармалардың авторы.
Көше Алмалы ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Рысқұлов даңғылына
дейінгі аралықта созылып жатыр. Памирский, Сахалин, Фадеев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы
атауы - Аврора көшесі. Көшенің ұзындығы - 1250 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Семеру**  немесе *Мухомеру* — Индонезиядағы Ява аралында ең биік жанартау. Семеру оңтүстіктегі кальдеры Тенгер жанартауы қоршалған кешенінде орналасқан. Жанартау Кратерінде лава көлі бар. Семеру биіктігі — 3676 метр, бірнеше кратерлері бар; қазіргі кратердің диаметрі 500-650 м, тереңдігі 220 м дейін. Жанартау андезитами және базальтамимен курделі.

Үлкен атқылаулар
----------------

 1818 жылдан бастап Семеруда 55 атқылауларды тоқтатқан. 1967 жылдан бастап жанартау үнемі белсенді және ол түтін, күл, пирокластикалық материалдарды әр 20-30 минут сайын шығарып отырады. қазір атқылаулар жанартаудың оңтүстік-шығыс жағындағы кратерінде болып жатыр

Дереккөз
--------

Үлгі:Примечания
**Соқпа толқын** – дыбыстан тез жылдамдықпен таралатын жұқа ауыспалы аймақ; бұл аймақта заттың тығыздығы, қысымы және жылдамдығы кенеттен артады. Соқпа толқын қопарылыс, денелердің дыбыстан тез жылдамдықпен қозғалысы, сондай-ақ қуатты электр разряды, т.б. кезінде пайда болады. Соқпа толқынның қозғалмайтын газдағы таралу сұлбасы 1-суретте көрсетілген. Соқпа толқынның қозғалу жылдамдығы мен оның артқы жағындағы газ температурасы қысым айырмасына (p2 – p1) тәуелді. Соқпа толқындағы қысымның кенеттен артуы, сондай-ақ газдың өте шапшаң жылдамдықпен қозғалуы және оның температурасының жоғары болуы қопарылыстың қирату сипаттамасы болып есептеледі.
Дыбыстан тез жылдамдықпен ұшатын доғал дененің алдыңғы жағында Соқпа толқын пайда болады (қ. 2-сурет). Соқпа толқынның пішіні мен оның ұшып бара жатқан денеден қашықтығы осы дененің тұмсық жағының пішіні мен ұшу жылдамдығына тәуелді. Қозғалмайтын ауамен салыстырғандағы Соқпа толқынның қозғалу жылдамдығы дененің ұшу жылдамдығына тең. Дене жер бетіне жақын аймақта ғарыштық жылдамдықпен ұшқан кезде Соқпа толқынның артқы жағындағы қысым 1000 атм-ға жуықтайды, ал оның температурасы 10000°С-тан асады. С. т-дағы газдың сығылуы метеориттердің түсу кезінде байқалатын көптеген құбылыстарды түсіндіреді. Соқпа толқын. газ динамикасында зерттеледі. Ядролық қопарылыстың Соқпа толқыны – қопарылыс кезінде қысымы жоғары, аса қызған газ аймағының жан-жаққа ұлғаю нәтижесінде пайда болатын күшті сығылған ауа, су, т.б. толқыны қопарылыстың зақым келтіретін негізгі факторларының бірі.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**«Вентспилс»** (лат. *Futbola klubs „Ventspils"*) — Латвияның Вентспилс қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Вентспилс" стадионында өткізеді.

Тарихы
------

1997 жылы "Вента" және "Нафта" клубтарының бірігуімен құрылды. Сол жылы-ақ Латвия жоғары лигасында өнер көрсетті. 1999 жылы Интертото кубогына, 2000 жылы УЕФА кубогына қатысты. 

2006 жылы Латвия чемпионы атанып, "Сконтоның" көп жылдық гегемониясын тоқтатты. 

2009 жылы УЕФА Еуропа лигасының топтық кезеңіне өтіп, еуротурнирлердің топтық кезеңінде ойнаған тұңғыш Латвия клубы атанды. 

2021 жылы 9 маусымда сыбайластықпен айыпталып, 2027 жылға дейін еурокубоктерге қатыса алмайтын болды.

Жетістіктері
------------

### Жоғары лига

* Чемпион (6): 2006, 2007, 2008, 2011, 2013, 2014.
* 2 орын (6): 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2018.
* 3 орын (9): 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2012, 2015, 2016, 2019.

### Латвия кубогы

* Жеңімпаз (7): 2003, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017
* Финалист (4): 2008, 2015, 2018, 2020.

### Ливония кубогы

* Жеңімпаз (1): 2008.

### Балтиқ лигасы

* Чемпион (1): 2010.
* Финалист (2): 2007, 2011.

Достастық кубогы

* Финалист (1): 2007.

Сілтемелер
----------

* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|     Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |

 |
**Данжуа-Лузин теоремасы** - Бұл теорема абсолют жинақталатын тригонометриялық қатарлар туралы:

{\displaystyle {\frac {a\_{0}}{2}}+\sum \_{n=1}^{\infty }a\_{n}\cos nx+b\_{n}\sin nx} (1)
тригонометриялық қатары Лебег өлшемі оң болатын жиында жинақталса, онда осы қатар коэффициенттерінің абсолют шамаларынан құралған

{\displaystyle {\frac {|a\_{0}|}{2}}+\sum \_{n=1}^{\infty }|a\_{n}|+|b\_{n}|} (2)
қатары жинақталады, сондықтан, алғашқы (1) қатары сандар өсінің барлық нүктелерінде абсолют және бірқалыпты жинақталады. (1) қатарының жинақталу жиынының Лебег өлшемі оң болуы Данжуа-Лузин теоремасы бойынша (2) қатарының жинақталуы үшін жеткілікті, бірақта қажетті емес. Өлшемі нөлге тең кемел жиында (1) қатарының жинақталуынан (2) қатарының жинақталатыны шығатын кемел жиындар бар. Теореманы А. Данжуа мен Н.Н. Лузин бірі бірінен тәуелсіз дәлелдеген; теореманың әр түрлі жалпылануы да бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Ағаш шырмауық** (лат. *Hedera*) – аралия жататын мәңгі жасыл, көлеңке сүйгіш бұта не ағаш тәрізді шырмауық өсімдіктер туысы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Ағаш шырмауық тік өсіп тұрған ағаштардың діңіне не жарға өрмелеп өсіп, 30 м-ге дейін көтеріледі.

Жапырағы қалың, жылтыр, 5-7 бұрышты, ұзын сағақты және кезек орналасады.

Ағаш шырмауығы күзде гүлдейді. Гүлі майда, шоғы шатыр тәрізді. 

Жемісі - жидек, көктемде піседі.
Ағаш шырмауық 8 жасында гүлдейді, 500 жыл жасайды.

Таралуы
-------

Ағаш шырмауықтың 16 түрі бар, олар Еуропада, Солтүстік Африкада, Азияда өседі.

* Hedera algeriensis
* Hedera azorica
* Hedera canariensis - Канар ағаш шырмауығы, Солтүстік Африка Канар аралдарында өседі, Португалияда, Ирландияда
* Hedera caucasigena
* Hedera colchica - Колхида Ағаш шырмауығы, Кавказда, Гималаи тауларында, Жапонияда өседі
* Hedera cypria
* Hedera helix - Батыс Еуропа, Батыс Ресей, Крым, Кавказ
* Hedera hibernica
* Hedera iberica
* Hedera maderensis
* Hedera maroccana
* Hedera nepalensis

Пайдалануы
----------

Әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі.

Медицинада қақырық түсіргіш, тыыс алуды жеңілдететін дәрі ретінде қолданады. Спазмолитик.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ағаш құбыр желісі** (Деревянный трубопровод) — бүйір тақтайлары құрғатылған қайың тақтайдан жасалып, қырлары төрт жағынан білдекпен жонылған, үзындығы 6—6,5 м және бүйір тақталары радиус бойынша тегістеліп, бір-бірімен тығыз жымдастырыла біріктірілген құбыр. Ағаш құбыр желісінің құрсауы жұмыр болаттан, табаны қалың жолақты болаттан немесе шойыннан құйылып жасалынады. Ағаш құбыр желісінің жекелеген бүйір тақталарын оны орналастыратын жерде жинап, жасап құрсаулайды. Құбыр желісі суға толғаннан кейін, бүйір тақтайшалары ісінеді де, жіктері өзара қиюласып, жігі білінбей нығыздалады, сөйтіп құбыр желісінде су өткізбеу процесі қамтамасыз етіледі. Екі құбыр желісінің жалғасатын түсы қаңылтырмен қапталынады. Қүрсаудың мықтылығы ағаштың ісінуі кезіндегі құбыр желісінің ішкі су қысымы мен салмақ күшінің бүйір тақталарының жігіне түсуінің шамасына карай есептеледі. Екі құрсау аралығындағы арақашықтық кернеудің мүмкіндік шегі бойынша есептеулер арқылы анықталады. Ағаш құбыр желісі ағаш немесе бетон тіректерге қондырылады. Тіректер құбыр желісінің бұрылу кезіндегі пішінімен сәйкес келетіндей етіп тұрғызылуы тиіс. Тіректердің арақашықтығы 1-4 метр аралығында болады. Құбыр желісін трассалау кезінде көлденең пішіні енімен бірдей және тіректің көлденеңінен артықтау болуы тиіс; беткей жағында тамшылы суды әкетуге арналған кювет жасалынады. Құбыр желісі жаңадан суға толуы кезінде бүйір тақтайларының жігінен аққан су кювет арқылы ағып кетеді. Ағаш құбыр желісі металдан жасалған құбыр желісімен салыстырғанда екі есе арзан және барлық құрастыру жұмыстары трасса бойында атқарылады. Оның негізгі тиімді ерекшелігі — бұрылу, доғалы бұрылыстарына арнаулы анкерлі тірек қойылмауында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**ВЕЛЛАНСКИЙ (*Кавунник)* Данило Михайлович** (1774-1847) - орыс дәрігер-ғалымы және шеллингшіл идеалист-философы, Петербургтің дәрігерлік-хирургия академиясында (1796-1802) және Германияда (1802-05) оқып, 1805-37 жылдары дәрігерлік-хирургия академияда сабақ берді. Велланский натурфилософияны дамытып, Ресейде идеалистік диалектиканы да алғаш рет насихаттай бастады.

Шығармашылықтары:
-----------------

* "Медицинаға пролюзия..." **(1805)**;
* "Табиғатты биологиялық тұрғыдан зерттеу..." **(1812)**;
* "Тәжірибе, бақылау және ой қорыту физикасы" **(1831)**;
* "Жалпы және жеке физиологияның негізгі нобайы" **(1836)**

және т. б.
Daniela Hantuchova at the 2009 Brisbane International3
**Да́ниэла Га́нтухова** (1983 жылдың 23 сәуір айында Чехословакия, Попрадта дүниеге келген) – словакиялық кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-5-ші ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында әлемдегі экс-5-ші ракетка.
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 6 дүркін жеңімпазы (барлығы – 15).
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 3 дүркін жеңімпазы (барлығы – 4).
* Жұптық сында әлемдегі экс-5-ші ракетка.
* Жұптық аралас сында (миксте) Үлкен шлемның 4 дүркін жеңімпазы (Уимблдон-2001, Australian Open-2002, US Open-2005, Roland Garros-2005) Карьерлік Үлкен Шлем иегері (әр жылдары барлық төрт турнирдің жеңімпазы).
* Жұптық сында Үлкен шлемның 3 дүркін финалисты (Australian Open-2002, 2009, Roland Garros-2006).
* Жеке сында Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты (Australian Open-2008).
* Жеке сында Үлкен шлемның 3 дүркін 1/4 финалисты (Уимблдон-2002, US Open-2002, 2013).
* Словакия ұлттық командасының құрамасында Федерация Кубогының 1 дүркін жеңімпазы (2002).
* Холман Кубогының-2005 жеңімпазы (Доминик Хрбатпен).
* Холман Кубогының-2004 финалисты (Кароль Кучерамен).
* Жұптық сында Orange Bowl-1998 турнирының 1 дүркін финалисты.

Жалпы Ақпарат
-------------

Әкесінің аты Игор, информациялық технология ауданында маман. Анасының аты Марианна, дәрігер- токсиколог. Екі ағайынды, ұлкен ағасы бар, ол Братиславада сәулетші болып жұмыс істейді.  

1999 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Петер Лундгрен.  

Даниэла словакиялық университетке оқуға тұсті, бірақ теннисшы карьерасына байланысты оқуды кейінге ысыра тұрды.  

2003 жылы әке-шешесі ажырасқан. Даниэла бұл жағдайды өте қатты уайымдаған, жарыс нәтижесіне әсер етті, нашарлатты.   

Даниэла словакиялық, ағылшын, неміс тілдерін толық менгерген. Классикалық пианинода ойнайды.   

Перфекционист мінезді, өзін жаттығу барысында еш аямайды.  

Шөп пен хардта өнер көрсеткенді ұнатады. Шабуылшы стильде ойнайды.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2013 | 33 | 49 |
| 2012 | 32 | 66 |
| 2011 | 24 | 18 |
| 2010 | 30 | 93 |
| 2009 | 24 | 13 |
| 2008 | 21 | 54 |
| 2007 | 9 | 44 |
| 2006 | 18 | 13 |
| 2005 | 19 | 13 |
| 2004 | 31 | 62 |
| 2003 | 19 | 28 |
| 2002 | **8** | **8** |
| 2001 | 37 | 56 |
| 2000 | 108 |  |
| 1999 | 201 |  |
|

  

Жеке сында WTA турнирлердің финалдағы жеңістер (6)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (3)   

Жеңілісі (3)

Жұптық аралас сындар (микстар)
------------------------------

Жұптық аралас сында (микста) Үлкен шлем турнирлердің финалы (5)   

Жеңісі (4)  

Жеңілісі (1)Жеңілісі (1)

Турнирлерге Қатысу Тарихы
-------------------------

Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 15 қазанның 2013 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 26 наурыздың 2016 жылы.
**«Сегеста»** (xорв. *Hrvatski Nogometni Klub Segesta Sisak*) — Хорватияның Сисак қаласындағы футбол клубы. Қазіргі күнде Хорватияның төртінші лигасында ойнайды. 1906 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Сегеста қалалық стадионында" өткізеді, сыйымдылығы 14800 адам.

1992-97 жылдары жоғары лигада ойнаған. Ең жоғары көрсеткіші - 8 орын (1995, 1996).

2017/18 жылғы маусым қорытындысында 4-лигаға түсіп кетті.

Жетістіктері
------------

* Интертото кубогының финалисі: 1996

Eурокубоктерде
--------------

### Статистикасы

| Турнир | О | Ж | Т | Ұ | СД | ЖД | Жыл |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Интертото | 8 | 5 | 1 | 2 | 14 | 9 | 1996 |
| **Барлығы** | **8** | **5** | **1** | **2** | **14** | **9** |

Атақты ойыншылары
-----------------

* Хорватия Марко Млинарич
* Хорватия Томислав Пиплица
* Хорватия Младен Бартолович
* Хорватия Силвио Марич
* Хорватия Ален Петернац

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 7 маусымның 2007 жылы.
**Қарағұлов Ишанбай** (1909 - 1992) - эпидемиолог, қоғам және мемлекет қайраткері. Медицина ғылымының докторы (1950), профессор (1950).

### Жұмыстары мен зерттеулері

ҚазКСР Ғылым академиясының (1961) корреспондент мүшесі. Қазақстанның (1961) және Қарақалпақстанның (1965) еңбек сіңірген ғылым қайраткері.
Негізгі ғылыми еңбектері жұқпалы ауруларға қарсы күресу және Қазақстанда денсаулық сақтау ісін ұйымдастыру мәселелеріне арналған.

### Мұхтар Әуезовпен байланысы

50-жылдары Мұхтар Әуезов Кеңес-үнді достығы қоғамының республикалық басқармасының төрағасы, Қарағұлов орынбасары болды. Осы кезде екеуінің арасынла достық қарым-қатынас орнап, көп уақыт аралас-құралас жүрді. Үндістанға 2 рет барған сапары нәтижесінде, Қарағұлов үнді елінің тарихы, экономикасы, этнографиясы мен медицинасы туралы "Индиялық достарға барғанда" атты кітап шығарды (1962, орыс тілінде). Мұхтар Әуезов бұл шығармаға алғы сөз жазып, өзінің жүрек жарды лебізі мен ыстық ықыласын білдірді. Ал Қарағұлов "Естен кетпес күндер" деген естелігінде ("Қазақ әдебиеті", 1977, 20 мамыр) ұлы жазушымен қатар тізе қосып, еңбек еткен, бірге өткізген қимас күндерін елжірей еске алған.

### Дереккөздер

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы
2. ↑  Б. Қарағұлов
**Фисгармония** (нем. Fisharmonium, грек. physa - көрік және harmonia - гармония) - орган тәрізді көп дауысты клавишті музыкалық аспап.19 ғасырдың бас кезінен белгілі. Әсіресе, ол тасымалдау тұрғысынан қолайлы болғандықтан көпшілік арасына кең тарап, музыкалық шығарманы орындау мен сүйемелдеу үшін үйде де, мектепте де пайдаланып отырды. Сыртқы бітім-тұрпаты пианиноны еске түсіргенімен көлемі жағынан шағындау. Дыбысы аяқпен тепкілі құрылғы көмегімен көрікті жоғары-төмен басып отырудан туатымен ауа күшімен қозғалысқа келетін темір тілшелер арқлы шығады. Оның 6 – 20 регистрлі фортепьяндық клавиатурасы болады. Фисгармонияның құлаққа жағымды үні арфа, рояль мен ысқылы музыкалық аспаптар дыбысымен әдемі үйлеседі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**«Қарағанды өнеркәсіптік құрылыс жобалау» институты** (Қарағанды, Н. Әбдіров даңғылы, 3). 1959 ж. ұйымдастырылған (1986 жылға дейін КСРО Құрылыс істері жөніндегі Мемлекеттік комитетінің *«Өнеркәсіптік құрылыс жобалау», «Қазақөнеркәсіп құрылыс жобалау», «Ленинград өнеркәсіп құрылыс жобалау», «Қазақ өнеркәсіп құрылыс ғылыми-зерттеу жобалау», «Челябинск енеркәсіп құрылыс ғылыми-зерттеу институтының»* Қарағанды бөлімшесі, «Қарағанды өнеркәсіп құрылыс ғылыми-зерттеу-жобалау институты» Мемлекеттік жобалау институты). 1986 жылдан бастап «Қарағанды өнеркәсіптік құрылыс жобалау» институты. Ол қара және түсті металлургия, көмір өнеркәсібі мен машина жасау объектілерінің құрылыстық жобаларын, құрылыс және құрылыс индустриясы өндірістік базасы кәсіпорындарының кешендік жобаларын жасауды іске асырып, істейтін жұмыстардың жобаларын дайындап, құрылысты басқару мен ұйымдастыру жөнінде жобалау технол. іс-кағаздарын өзірлейді. КСРО-ның жетекші салалық және технол. жобалау ұйымдарымен, ГДР-дың, Чехословакияның, Италияның ГФР-дың, Францияның және Италияның жаңа тех. жабдықтарды жетілдірушілермен, жеткізіп берушілерімен біріге отырын жұмыс істейді; жана тиімді тех. шешімдерді жасап, енгізеді, жалпы одақтық, мақсаттық және ғылыми-техникалық бағдарламаларды орындауға катынасты. «Қарағанды өнеркәсіптік құрылыс жобалау» жобалары бойынша 11 прокат стандарын, оның ішінде Қарағанды металлургия комбинатында қаңылтыр цехын, 2-оттекті қонвергор кешеңцерін, агломерацияпыкф-қаларын, 2 кокс батареясын, 6 кенбайыту комбинатының, «Богатырь» көмір разрезінің нысандарын, 5 машина жасау з-тының кешеңдерін, құрылыс индустриясының, үй құрынысы комбтының 30-дан астам базасын және т. б. объектілерді салуды іске асырды. Қазір «Қарағанды өнеркәсіптік құрылыс жобалау» институты ЖШС. Директоры - Ә.Ә. Шәріпов (2006). «Қарағанды өнеркәсіптік құрылыс жобалауда» жобалау өндірісін басқару мен жоспарлауда басты мақсаттарға жету үшін хабарларды өндеп жеткізуде автоматтандырылған қуатты қолдануға мүмкіндік беретін экономикалық-ұйымдастыру және экономикалық-математикалық тәсілдер жүйесі жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Әлеуметтік география** - адамдар өмірі ұйымдастырылуының кеңістіктік процестері мен нысандарын, ең алдымен, олардың еңбек етуі, тұрмысы, демалуы, жеке тұлғаның дамуы мен адам өмірін ұдайы жалғастыру жағдайлары жағынан зерттейтін әлеуметтік-экономикалық географияның тармағы. 

Әлеуметтік географиялық зерттеулердің ең шекті нысаны бүкіл адамзат болып табылады; нақты зерттеу нысандары — адамдардың әр түрлі аумактык қауымдастықтары, оның ішінде, олардың дамуының тарихи ерекшеліктері, құрылымы, өндіріспен және коршаған ортамен байланысы, сондай-ақ әр түрлі аумақтық қауымдастықтардың арасындағы байланыстары, таптық, ұлттық, мамандық және баска белгілері бойынша бөлінетін осы қауымдастықтың ішіндегі халықтың әр түрлі топтарының кеңістіктік мінез-құлығы және тағы да басқалары.

  

Әлеуметтік география мынадай жеке ғылымдар салаларына бөлінеді:

* елтану
* мәдени география
* экономикалық география
* мединицалық география
* тарихи география
* геоурбанистика
* туризм географиясы
* транспорт географиясы
* әлеуметтік география
* діндер географиясы
* халық/демография
* саяси география
**Кедей айнасы** – Орта Азия коммунистік университетінде оқитын қазақ студенттері шығарған журналы. Ташкентте 1923 – 24 жылы 1 – 2-, 1926 жылы 3-, 1928 – 29 жылы 4 – 5-нөмірі жарық көрді. Таралымы – *2000 дана*. 

  

Онда шәкірттердің өз шығармалары және әлеуметтік мәселелер – партияны тазалау, кәмпеске, жастар арасындағы жұмыс, индустрияландырудың барысы туралы материалдар жарияланып тұрды. Журналда университеттің өз тыныс-тіршілігі, шәкірттер өмірі, оқытушылар туралы көбірек сөз болды. Әдебиет бөлімінде ескі мұра нұсқалары жарияланды. Жаңа жиналған мақал-мәтел, аңыз-әңгімелер беріліп тұрды. Оған С.Сейфуллин, Ө.Тұрманжанов, Ш.Сарыбаев, З.Рүстемов белсене қатысқан.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Қарағаштар тұқымдасы** (Ulmaceae) – қос жарнақты гүлді өсімдіктер негізінен ағаш, сирек бұталарда кездеседі. 

  

Жер шарында Қарағаштар Тұқымдасының 6 туысы 50-дей түрі белгілі. Қазақстанда 2 туысы (қарағаш, таудаған), 7 түрі өседі. Қарағаштар өзен жағаларында, сортаң топырақты жерлер мен шөлде, қорымтасты беткейлерде, құмда, жартастарда, жыраларда қаптап өседі. Діңдері жуан, қабығы қара сұр түсті, жыл өткен сайын қалыңдай береді. Тамыр жүйесі топыраққа терең енеді және біраз бөлігі топырақ бетіне жайылып өседі. Бұлардың Биіктігі 10 – 35 м-дей, жапырақтары жай, қауырсын жүйкелі, өркенге кезектесіп орналасады. Жапырағының ерекшелігі – бір бұтақта өскен жапырақ тақтасының мөлшері әр түрлі болуында. Қоңыржай климатта өсетін Қарағаштар Тұқымдасының жапырақтары жыл сайын түседі. Субтропиктік, тропиктік аймақтарда Қарағаштар Тұқымдасының жапырақтары жартылай түседі, араларында мәңгі жасыл түрлері де кездеседі. Қоңыржай аймақта қарағаштың гүлі бүршікте жаздың басында дамығанымен, келесі жылы ғана гүлдейді, бүршікте бітеугүлі 10 ай сақталады. Орта Азия, Жерорта теңізінде өсетін қарағаштар қаңтар мен ақпанда; субтропиктік аймақта өсетін түрлерінде сол жылдың күзінде гүлдейді. Бұлардың гүлдері бүршікте 3 – 4 ай ғана сақталады. Гүлшоғыры күзде жапырақтарының көбі түспей тұрғанда дамиды. Гүлдері жай гүлсерікті, дара және қос жынысты. Гүлінде 4 – 8 тостағанша жапырақшасы, 4 – 8 аталығы, бір аналығы болады. Аналық жатыны бір ұялы, аузы қос тілімді. Жемісі – қанатшалы жаңғақша. Қарағаштар Тұқымдасы 500 жылға дейін өсіп тұрады. Қарағаштар Тұқымдасына жататын ағаштардың тінінен бөлінетін шырышты сұйықтықтың зиянды бактерияларды жоятын қасиеті болғандықтан халық медицинасында қолданылады. Тұқымынан бағалы техникалық май алынады. Сүрегі шірімейтіндіктен кеме, көпір құрылысында кеңінен қолданылады. Мәдени түрлерімен көшелерді, аулаларды, саябақтарды көгалдандырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Әлеуметтік-экономикалық формация**. Бұл марксистік ұғым, "қоғам" ұғымына едәуір жақын, ол өндіріс тәсілінің өмір сүруі үшін жағдай жасайтын, пошымдық жағынан орныққан орта жөнінде қолданылады.Ол тұжырымдама бойынша қоғамдық қатынастар дегеніміз дербес алғанда (олардың иесін емес) қоғамда болып жатқан оқиғаларды айқындайтын нөрсе (айта кету керек, Маркстың өзі бұл терминді сирек қолданған). Альтюссер бойынша, әлеуметтік-экономикалық формацияөзара байланысты және капиталистік, феодалдық деген немесе баскд бір нақты статус алған (өйткені, оның сөзіне сенсек, соңғы жағдайда "шешуші фактор" болып табылады) нақты экономикалық, саяси және идеологиялық қатынастардың кешені болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Әлеуметтік аурулар** — қоғам құрылысына, экономикалық жағдайға байланысты болатын аурулар. Әлеуметтік ауруларға қандай сырқаттар жататынын дәлелдеп айту қиын. Өйткені адамда болатын көптеген басқа аурулар да белгілі дәрежеде тұрмыс жағдайына байланысты. Әлеуметтік аурулар деп мыналарды атап көрсетуге болады: кәсіптік аурулар, өндіріс орнында кездесетін жарақаттану, силикоз, токсикоз, тұрмыс салтына, әдет-ғұрыпқа байланысты таралатын: туберкулез, мешел, мерез, соз және арақ пен апиын салдарынан болатын аурулар. Үстем таптың қанауында жүрген бұқараның тұрмыс жағдайы өте ауыр. Осыған орай, олар Әлеуметтік ауруға жиі ұшырайды.

Кездесу жиілігі
---------------

Мысалы, Нью-Йорк, Лондон, Париж сияқты ірі қалалардың жұмыскерлер мен буржуазия тұратын аудандарын салыстырсақ, жұмыскерлер арасында Әлеуметтік аурулар бірнеше есе көп кездеседі. АҚШ-та адамның туберкулезден өлуі негрлер арасында ақ нәсілден 3 есе көп. Совет өкіметі орнағаннан кейін, біздің елімізде еңбекші бұқараның тұрмыс жағдайы жақсарды, Әлеуметтік ауруларға қарсы түрліше шаралар қолданылды. Бұрынғы капиталистік қоғам тұсында орын теуіп қалғаг Әлеуметтік аурулар қазір біртіндеп құруға таянып келеді. Қазақстанда Әлеуметтік ауруларға қарсы күрес шараларының ойдағыдай жүргізілуі нәтижесінде ондай аурулар саны қазір өте аз. Мысалы, республикада туберкулез, соз т.б. Әлеуметтік ауруларға қарсы күрес жүргізуге арнаған бірнеше диспансерлер, курорттар, ғылыми мекемелер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 32-бет
**Мари Демаре** (лақап аты *Шанмеле*) (18 ақпан 1642, Руан, - 15 мамыр 1698, Париж) - француз актрисасы. Сахналық өнер жолын Руан театрынан бастады. 1668 жылы Парижге қоныс аударды. 1669 жылдан осындағы "Маре", "Бургундия отель" (1670-79) және "Комеди Франсез" (1680-97) театрларының труппасында қызмет етіп, Гермиона, Федра, Береника (Расиннің осы аттас трагедияларында), Ариадна (Корнельдің осы аттас трагедиясында) т.б. рөлдерді орындады. Шанмеле - Жан Расиннің шәкірті. Франция театры тарихында актриса есімі Расин трагедияларының басты кейіпкерлерін тұңғыш орындаушы ретінде белгілі. Оның өнері сахналық шартты қимыл мен өлең жолдарын мәнерлеп оқу секілді класцистикалық ойын ережесін тұжырымдады. Сахна өнерінен 1697 жылы қол үзді[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 177 бет
**Әлеуметтік дарвинизм** - XIX ғ. соңы мен XX ғ. басындағы қоғамдағы адамзат дамуы заңдылықтарын биологиялық эволюциямен байланыстыратын және қоғамдық әмірдің анықтаушы факторлары ретінде өмір сүру үшін күресуге анағұрлым қабілеттілерді табиғи іріктеу принципін ұсынатын идеялық ағым (Г.Спенсер, А.Смолл, Э.Ферри және т.б.). Әлеуметтік қақтығыстар "табиғи", "болмай қоймайтын" құбылыстар ретінде бағаланады. Әлеуметтік дарвинизмнің анағұрлым реакциялық нұсқалары таптық үстемдікті, милитаризмді және сыртқы саясаттағы экспансионизмді жақтайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
Озерное шатқалы
---------------

**Озерная** өзеніне жататын екі көз Іле Алатауының негізгі жотасы мен еріген мұздықтардан ағады.

Сипаттамасы
-----------

Бірінші және негізгі көзі тікелей Озерный асуынан, Перевальный (№84) және Қара (# 85) мұздықтарынан(қолжетпейтін сілтеме) басталады. Екінші дерек Қызылсай шатқалындағы мұздығының(қолжетпейтін сілтеме) айналасынан басталады, Туристер өтеді, ал Грязный (# 91), Тимофеев (# 90) және Мутный (# 92) мұздықтары. Озерная өзенінің циркі үлкен аумақты алып жатыр және шығыстан батысқа қарай ендік бағытта созылған. Алқап оңтүстіктен, жоғарыда айтылғандай, Іле Алатауының негізгі жотасынан басталады. Шығыста ол Кіші Алматы шоқысы мен Тимофеев және мұздықтарының(қолжетпейтін сілтеме) циркімен шектеледі, батыстан Аршалы алқабына дейін, Үлкен Алматы сілемімен шектеледі, солтүстіктен Кеңес өкіметі мен Алағыр тауларына дейін. Алматы Алағыр таулары Үлкен Алматы шыңына жатады. Бұл шоқтың шамалы ұзындығы, шамамен 14 км, Жосалы кезеңі асуымен, Үлкен Алматы шыңымен аяқталады.
Бүгінгі күні кішіалматы шоғы бұрынғысынша емес деп саналады. Алғашқы 6 шақырым шыңы Озерная және Сол Талғар өзендерінің жоғарғы ағысы арасында орналасқан. Осыдан кейін Озерный шатқалының шекарасы Кұмбел сілемімен өтіп, сол жерде аяқталады.
Негізгі жотадан және Іле Алатауы мұздықтарының еруінен екі бастау Озерный өзеніне тиесілі.

Ескертулер
----------

* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты Мұрағатталған 3 мамырдың 2020 жылы.
* Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты
* Тимофеев Алексей Викторович
**Триглицеридтер**- табиғаттағы липидтердің едәуір көп кездескен түрі. Оларды негізінен 20-градустағы агрегаттық күйіне қарай, майларға бөліп тастайды.

### Құрылымы

**Триглицеридтер** полярлы емес, яғни олардың молекуласында біркелкі таралмаған зарядтар жоқ. Бұл олардың су молекулаларымен сутекті қосылыс жасамайтынына әкеледі. Басқа сөзбен айтқанмен липидтер- гидрофобты болып табылады. Олардың тығыздығы судан төмен болғандықтан, олар судың бетінде қалғып жүреді.

### Функциясы

Триглицеридтің **басты функциясы**- энергиялық деполарға қызмет көрсету болып табылады. Липидтер калориясы көміртектің калориясынан көп, яғни белгілі бір липидтер массасы ашыған кезде өзінен көміртекке қарағанда көп энергия бөледі. Себебі липидтерде көміртекке қарағанда сутек саны көп, ал оттек саны аз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Green кітабы
**Ғұмарбек Жүсіпбекұлы Дәукеев** (1948–2014) — техника ғылымдарының кандидаты, профессор, Алматы энергетика және байланыс университетінің ректоры (1997–2014), Қазақстанның саяси қайраткері, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ғылым және техника жөніндегі Жоғары Кеңестің аппаратын басқарды (1994–1996).

Інісі — Серікбек Дәукеев, саяси қайраткер, Қазақстан Үкіметінің үш мәрте министрі.

Өмірбаяны
---------

1948 жылы 31 шілдеде Семей қаласында дүниеге келген. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын 1971 жылы бітірген. Әр жылдары Алматы энергетика институтының кәсіподақ комитетінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті Іс Басқармасының ҒТБ бөлімінің сектор меңгерушісі болып жұмыс істеді, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ғылым және техника жөніндегі Жоғары Кеңестің аппаратын басқарды. 1997 жылдың сәуір айынан бастап Алматы энергетика және байланыс университетінің ректоры болып жұмыс істеді.

"Ерен еңбегі үшін", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл" медальдарымен марапатталған. 

50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы, бес авторлық куәлігі мен патенті болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғұмарбек Жүсіпбекұлы Дәукеевтің өмірден озғанына 6 жыл өтті.  aues.edu.kz (1 қараша 2020).
**Шаринган** (ағылш. *sharingan*) — Наруто мангасы мен анимесінде Учиха әулеті қолданатын сиқырлы көз. Шаринганды адамдар үшінші көз деп те атайды. Себебі "Наруто" әлемінде көптеген сиқырлы көздер бар. Олар бьякуган, риннеган, шаринган, джоган және т.б. Шаринганды қолданушылар:Учиха Мадара, Учиха Итачи және Саске,Обито Учиха,Шисуи Учиха,Данзо,Какаши Хатаке, Сарада Учиха.

Шаринганның пайда болуы
-----------------------

Шаринган көзі бала туылғаннан кейін пайда болмайды.Яғни ол шаринган иесі стресстік (ұрыс немесе жақын адамды жоғалту әсерінен) оқиғаға тап болған кезде пайда болады. Нақтырақ айтқанда учиха әулетінің адамының досына немесе құрбысына қауіп төніп тұрған кезде,адамның шыдай алмауынан шаринган көзі пайда болады. Басты кейіпкер Саскенің айтуынша шаринган тек учиха әулетінің таңдаулы адамдарында ғана пайда болған.

Шаринган түрлері
----------------

Егер адам өз шаринганын дамыта берсе,ол көз үш томоеға дейін жетеді.Олар біртомоедік шаринган,екітомоедік шаринган және үштомоедік шаринган.

### Біртомоедік шаринган

Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша мен бір томое пайда болады.Шаринганның бұл иегерлері шаринганның бүкіл күшін пайдалана алмайды.Шаринганның біртомоедік иегерлері "Шаринганды пайдалана алатын бала" деген атауға ие.

біртомоедік шаринган
### Екітомоедік шаринган

Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша мен екі томое пайда болады.Шаринганның бұл иегерлері адамның техникаларын көшіріп алуға мүмкіндігі бар.Онымен қоса көздің жылдам реакциясы арқылы қарсыластың шабуылдарын алдын-ала көре алады.

екітомоедік шаринган
### Үштомоедік шаринган

Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша және дөңгелекті құрайтын үш томое бар.Сол үш томоенің ортасында дөңгелек пішінді қарашық орналасқан.Үштомоедік шаринганның көмегімен адамның реакциясы едәуір өседі.Сонымен қоса адам гендзюцуді қолдана алады.

үштомоедік шаринган

Тағы қараңыз
------------

* Мангекё шаринган
**Илларион Николаевич Певцов** (07 желтоқсан 1879, Анатоль (қазіргі Брест облысы) - 25 қазан 1934, Ленинград) — орыс кеңес актері, РСФСР халық артисі (1932). 

1902 жылы Мәскеу филармониялық қоғам жанындағы музыка-драма училищесінің актерлік бөлімін бітірді. 1902 - 05 жылы В.Э.Мейерхольд басқарған труаппаларда, одан кейін әр түрлі провинциялық театрларда ойнады. 1922 жылы Мәскеудің Көркем академиялық театрында, 1925 жылдан Ленинградтың академиялық драма театрында қызмет етті. Актер өнернамасының алғашқы кезеңі ойнайтын кейіпкерінің мінез - күйін нәзік бейнелеуімен ерекшеленді.

Таңдаулы рольдері
-----------------

Патша Федор Иоаннович (А.К.Толстойдың осы аттас трагедиясында), Иван Карамазов, Мышкин (Достоевскийдің "Ағайынды Карамазовтары"), Павел I (Мережковскийдің осы аттас пьесасында), Бородин (Афиногеновтың "Қорқынышында") т.б. киноға түскен[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,173-174 бет
**Эва Йоханна Анден** (23 сәуір 1886 — 26 наурыз 1970) — Швед заңгері. 1918 жылы 14 наурызда Швеция адвокаттар алқасының алғашқы әйел мүшесі болды.

Өмірбаяны
---------

Эва Анден — саудагер Хериберт Анден мен Элин Форссманнан туған.

1907 жылы Эва Уппсала заң университетіне түсіп, сыныбындағы жалғыз әйел мүшесі бар заңгер студент болды. 1912 жылы университетті бітірді. 1912–1913 жылдары Швецияны аралап, Ұлттық әйелдер қауымдастығы атынан заңдық Сайлау құқығы (Швеция) жайлы дәрістерді оқыды; 1913–1914 жылдары Фалун заң сотында нотариус болып жұмыс істеді, ал 1914–1915 жылдары Швеция адвокаттар алқасының хатшысы Йохан Тьернелдтің фирмасында адвокатурамен айналысты. 1915 жылы Эва Стокгольмдағы Анна Петтерссон заң фирмасын басқарды. Швециядағы екінші әйел заңгер Матильда Стаель фон Гольштейн 1919–1923 жылдары Эваның өз фирмасында тәжірибе жасады.

Эва Анден қайтыс болғанға дейін табысты мансапқа ие болды, әсіресе ажырасу, жәрдемақы және әйелдер мен балаларға қатысты басқа істермен айналысқан. Барро Альвинг, Сельма Лагерлеф және Астрид Линдгрен оның клиенттері болды. Эва әйелдерге және балаларға қатысты заң реформаларында үкіметке кеңес берген үкіметтің мемлекеттік заң комитетінің мүшесі болды, Эва әйелдердің сайлау құқығы енгізілген жылы үлкен реформалар жүргізді және балалардың құқықтары жүзеге асырылған реформаларға үлес қосты некеге тұру күшейтілді (1917 ж.) және реформаланған неке заңы, онда некеде тұрған әйелдер 1920–1921 жылдары күйеулерінің заңды қамқорлығынан босатылды.

Баспасөз беттерінде заңдар мен әйелдердің құқықтары, неке, мұрагерлік, аборт және жезөкшелік мәселелеріне қатысты мақалаларын жиі жариялады. 1920-1930 жылдары Эва либералды феминистік апталық журналдың тұрақты қатысушысы болды. 

Эва ешқашан үйленбеді, бірақ ұзақ жылдар бойы заң хатшысы Лиза Экедахл мен бірге тұрды. Эваның көптеген достары болды, олардың арасында Александра Коллонтай, Каролина Оливия Видерстрём және Эллен Фрис болды.

Дереккөздер
-----------



1. ↑
2. ↑
Шардара су электр станциясы
**Шардара су электр станциясы**, Октябрьдің 50 жылдығы атында – республикадағы су электр станцияларының бірі. Сырдария өзеннің орта ағысында орналасқан. 1-агрегаты 1965 жылдың мамырында, 2-агрегаты желтоқсанда, ал соңғы 4-агрегаты 1966 жылдың маусымында пайдалануға берілген. Қуаты 100 МВт. Станция қазіргі талаптарға сай дәрежеде автоматтандырылған және телемеханикамен басқарылады. 1965 – 1975 ж. жоспардағы 3 млн. 442 мың квтҺсағ электр энергиясы өндірілді. Шардара гидроэнергетикалық кешені (Шардара су электр станциясы мен Шардара бөгені) Қызылқұм өңірінде ауыл шаруашылықғы өндірісін жедел қарқынмен өркендетуге мүмкіндік берді.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Бумбокс** — украиндық фанк-, хип-хоп- және рок-группа.  2004 жылы Киев қаласында  «Графіт» тобының вокалисті Андрей Хлвнюкпен және «Тартак» тобының гитаристі Андрей «Муха» Самойломен құрылды. Негізінде өлеңдері украин тілінде жазылады, алайда орыс тілінде де және ағылшын тілінде де өлеңдері бар.

Тарихы
------

Топ 2004 жылдың ортасында Киев қаласында құрылды.

2005 жылдың сәуірінде аз уақыттың ішінде «!SubmarinStudio» студиясында алғашқы «Меломанія» атты альбом шықты. 

2006 жылы Moon records лейблінде Бумбокстың екінші «Family Бізнес» атты пластинкасы шықты. Ол Украинада алтын дәрежеге жетті (бүгінгі күнге дейін дисктің 100 мыңнан астам данасы сатылды).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бумбокс на showbiz.mail.ru Мұрағатталған 13 қазанның 2008 жылы.
1908 ж. ағылшын математигі Г.Харди және неміс дәрігері В.Вайнберг панмикстік популяциялардағы генетикалық үдерістерді сипаттаған. Оны Харди-Вайнберг заңы деп атайды.
Харди-Вайнберг заңы төмендегі шарттар орындалған жағдайларда байқалады:

* даралардың бір-бірімен еркін будандасуы қажет (панмиксия);
* популяцияда сұрыптау болмауы, яғни сұрыптаудың салдарынан гендер жойылып кетпеуі қажет;
* миграция салдарынан жаңа гендер келіп енбеуі қажет;
* гомозиготалы және гетерозиготалы даралар бірдей мөлшерде көбеюі қажет;
* популяция көлемі шексіз ірі, яғни даралар саны өте көп, болуы қажет.

Харди-Вайнберг заңының 3 қағидасы белгілі:

1. Нақтылы популяциядағы бір геннің жиілігінің жиынтығы тұрақты болады. Егер популяциядағы доминантты аллельдің (А) жиілігінің жиынтығын р деп, ал рецессивті аллельдің «а» жиілігін - q деп белгілесек, онда p+q=l, яғни 100% тең.

Егер популяцияда 100 000 дара болатын болса, бір локустың аллельдік гендерінің саны 200 000-ға тең. Бірақ, доминантты және рецессивті аллельдердің саны міңдетті түрде тепе-тең болмауы мүмкін.
Доминантты аллель 60%, рецессивті аллель 40% немесе 90% және 10% т.е. болуы мүмкін, бірақ екеуінің қосындысы 1-ге (немесе 100%) тең болады (б0%+40%=100% 90%+10%=100% т.с.с).

1. Нақтылы популяцияда бір аллельдің генотиптер жиілігінің жиынтығы тұрақты және Ньютон биномының жойылу заңына сәйкес болады. P2+2pq+q2=l (100%). Р2-АА генотипінің жиынтығы. 2рд-гетерозиготалы генотиптер (Аа) жиынтығы; д2-рецессивті гомозиготалы (аа) генотиптер жиынтығы; 1 (100%).
2. Тепе-тең популяцияларда гендердің және генотиптердің жиілігі ұрпақтар жалғасында динамикалық тепе-тең күйінде болады.

Егер, Fl-де доминантты аллель р=0.6 (60%) рецессивті аллель=0.4 (40%) деп алатын болсақ, олардың генотиптерінің жиілігі (р2)=0,36 (36%). (2pq)=0.48 (48%); =0.16 (16%) тең болады. Келесі ұрпақта Ғ2 доминантты «А» гені бойынша гомозиготалыларда 36%, ал гетерозиготалыларда 24% осындай гаметалар түзіледі. р=0.3+0.24=0.6 (60%). Рецессивті аллельдерден тұратын гаметалардың 24 пайызы гетерозиготалы даралардан, ал 16% рецессивті гомозиготалылардан түзіледі q=0.24+0.16=0.4 (40%) яғни, екінші ұрпақта да бірінші ұрпаққа тән генотиптер ара қатынасы сақталады. Бұл құбылыс F1 — F10 т.е. сақталынып отырады.
Қалыптасқан гендер мен генотиптер ара қатынасының өзгеруі мүмкін бе? Мүмкін, егер де популяция тепе-теңдігі бұзылса. Популяция тепе-теңдігі әр түрлі себептермен бұзылуы мүмкін. Мысалы, орта жағдайының өзгеруі салдарынан, сұрыптау нәтижесінде, гендер саны азайса немесе жаңа мутациялар пайда болса.
**Грунттану** – тау жыныстарының физиикалық-техникалық қасиеттерінің үгілу белдемінде табиғи және жасанды факторлардың әсерінен өзгеріске ұшырауы жөніндегі ілім, инженер геологияның бір саласы. «Грунттау» термині ғылыми және өндірістік әдебиетке 20 ғасырдың 20-жылдарында құрылыс жүргізілетін жерлердегі тау жыныстарын грунт ретінде зерттеуге байланысты енді. Грунттау грунттардың қасиеттерін шөгінділердің жиналуына, оның түрлі тау жыныстарына айналуына, кейін бұған әсер ететін барлық процестерге байланыстыра зерттейді. Қазақстанда Грунттау ғылымы 1941–1945 жылдары, әсіресе, соғыстан кейінгі дәуірде құрылыс ісінің зор қарқынмен жүргізілуіне байланысты дамыды. Темір және автомобил жолдарын, көпірлер салу, тау-кен өнеркәсібінің жаңа орталықтарын, ірі гидротехникалық-мелиоративтік құрылыстарды жүргізу Грунттау саласында көлемді ғылыми-зерттеу жұмыстарын атқаруды қажет етті. Инженерлік геология мен Грунттау саласының мамандары республикада Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) инженерлік гидрогеологиялық кафедрасында даярланды. КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесінің геологиялық секторында 1938 жылы инженерлік геологиялық лабораториясы құрылды. Қазақстанда инженерлік геологиялық мен Грунттау мамандары аса ірі құрылыстардың салынуына байланысты зор көлемді инженерлік зерттеулер жүргізді, құрылыс ісін ғылым жағынан негіздеді. Бұған мысал ретінде Ертіс–Қарағанды каналының, Бұқтырма және Қапшағай СЭС-терін, тың жерлер мен Маңғыстау түбегінің көптеген алып құрылыстарын, Балқаш пен Жезқазған мыс комбинаттарын, Торғай боксит кеніштерін, т.б. көптеген ірі нысандарды атауға болады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы