**Азот топшасы** немесе **пниктогендер** — Химиялық элементтердің периодтық кестесінің 15-ші тобының химиялық элементтері: азот **N**, фосфор **P**, мышьяк **As**, сурьма **Sb** және висмут **Bi** және унунпентий **Uup** тұратын элементтер жинағы. Бұл атомдардың соңғы энергетикалық деңгейшесінде бес электрон болады және тұрақты күйде болу үшін инертті элементтерге тән үш электрон жетіспейді. Сондықтан азот топшасының элементтеріне жоғары +5 , төменгі -3 тотығу дәрежесі тән. Қышқылдық қасиеті жоқ бейметалдар ретінде қарастырылады (*Азот пен Фосфор — бейметалдар, Күшән мен сурьма металдық қасиет көрсетеді, висмут —металл*).

* АзотАзот
* ФосфорФосфор
* КүшәнКүшән
* СурьмаСурьма
* ВисмутВисмут

Азот
----

*Толық мақаласы: Азот*
Азот — иіссіз, түссіз газ. Суда ерігіштігі, балқу және қайнау температуралы төмен. Азотты көп мөлшерде аммиак алу үшін қолданады. Өсімдіктер мен жануарлар үшін маңызы зор, өйткені ол белоктық заттардың құрамына кіреді.

### Химиялық қасиеттері

1) Қысым мен температура жоғары болғанда сутекпен әрекеттеседі:

**N2+3H2 ↔ 2NH3**

2) Бейметалдармен әрекеттесуі:

**N2+O2←→2NO**

3) Қыздырғанда көптеген металдармен нитридтер түзеді:

**3Mg+N2←→Mg3N2**

Фосфор
------

*Толық мақаласы: Фосфор* 
Фосфор — бейметалл, 4 аллотропиялық түрі бар. Ақ фосфорды 280-340 градус аралығында қыздырса, қызыл фосфор пайда болады. Қызыл фосфорды балқытуға болмайды, қыздырса буға айналады. Фосфор сутекпен РН3-фосфин қосылысын түзеді. Ал металдармен әрекеттесіп, фосфидтер түзеді (Са3Р2-кальций фосфиді).

Күшән
-----

*Толық мақаласы: Күшән*
Күшән — электрөткізгіш, тығыздығы 5,72 г/см3 тең бейметалл. Сұр түсті мышьяк қыздыруға төзімді, суда ерімейді.

Сурьма
------

*Толық мақаласы: Сурьма*
Сурьма — ақшыл-күміс түсті бейметалл. 4 аллотропиялық түр өзгерісі бар. Қыздырғын кезде қара түске айналады. Қара сурьма электрһткізгіш болып келеді. Жарылғыш сурьма металдық жылтыры бар түрі, соққан кезде жарылғыш болып табылады.

Висмут
------

*Толық мақаласы: Висмут*
Висмут — ауыр, ақшыл-күміс түсті металл. Уақыт өте қою сұр оксидті қабықпен қапталады. Тез балқығыш болып келеді. Буы адам өмірі үшін қауіпті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005 section IR-3.5 / Edited by N G Connelly and T Damhus (with R M Hartshorn and A T Hutton) — 2005. — ISBN 0-85404-438-8.
2. ↑  Общая характеристика элементов главной подгруппы V группы  (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 наурыз 2012. Тексерілді, 1 қазан 2009.


| Менделеев құрастырған химиялық элементтердің периодтық кестесі |
| --- |
|  | 1 | 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сілтілік металдар |  Сілтілік жер металдар  | Лантаноидтар | Актиноидтар | Ауыр металдар | Басқа металдар | Металлоидтар | Басқа бейметалдар | Галогендер | Инертті газдар |

 |