recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Матс Юлиан Хуммельс** (нем. Mats Julian Hummels; 1988 жылы 16 желтоқсанда Бергиш-Гладбах қаласында Солтүстік Рейн-Вестфалияда туылды) — неміс футболшысы, "Боруссия Дортмунд" клубының капитаны және Германия ұлттық құрмаcының қорғаушысы.

Матс — бапкер Херман Хуммельстің ұлы және «Унтерхахинга» клубының қорғаушысы Йонас Хуммельстің ағасы.

Мансабы
-------

Әкесі бапкер болған мюнхендік «Баварияның» тәрбиеленушісі. Алғашында жартылай қорғаушысы позициясында ойнап, кейін толықтай қорғаушы позициясына ауысты.

2005 жылдан бастап Баварияның екінші командасының құрамында болып, 42 матч өткізіп, 5 гол соқты.

2006/2007 маусымнан бастап Матс Баварияның негізгі құрамымен жаттыға бастады,ал 2007 жылы 2 жылдық контракка қол қойды. Алғаш Бундеслигада 2007 жылы 19 мамырда «Майнц 05» клубына қарсы ойнады .

2008 жылы 3 қаңтарда «Боруссия Дортмунд» Хуммельсті жалға алып, 2007/08 маусымды аяқтау керек болды. «Боруссияда» бас бапкер Юрген Клопптың арқасында негізгі құрамға тез ілігіп, 2009 жылы 1 шілдеде клуб Матсты «Бавариядан» 4 миллион 200 мың евроға сатып алды.

Әлем чемпионатының финалында
2010/11 маусымда Матс «Боруссиямен» Бундеслига чемпионы атанды. Матс содан бері 122 матч өткізіп, Германия чемпионатындағы ең үздік қорғаушылардың бірі болды. 2014/15 маусымы басталмай тұрып, Матс «Боруссияның» жаңа капитаны атанды.

Жетістіктері
------------

### Клубтағы

**Боруссия Дортмунд**

* Германия чемпионы:2011, 2012
* Германия Кубогінің иегері: 2012
* Германия Суперкубогінің иегері: 2013,2014

**«Бавария (Мюнхен)»**

* Германия чемпионы (**3**): 2016/17, 2017/2018, 2018/19
* Германия суперкубогы (**3**): 2016, 2017, 2018
* Германия кубогы: 2018/19

### Ұлттық құрамада

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2009
* Еуропа 2012 чемпионатының қола медаль иегері: 2012
* Әлем чемпионы: 2014

### Жеке

* Бундеслиганың үздік қорғаушысы: 2013/2014

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Боруссия Дортмундтың ресми сайтында профилі
* fussballdaten сайтында профилі
**Азияның мәдениеті** - көптеген ұлттардың, қоғамдардың, діндер мен этникалық топ мұраларының көркем жиынтығы. Азия мәдениетінің маңызды бөлігі - көркемөнері, музыкасы, асханасы мен әдебиеті. Мұнда буддизм, индуизм, ислам және христиан діндері дамыған, түрлі өркениеттер қалыптасқан. Азияның түкпір - түкпірінде әркелкі мәдениет дамып өркендеген. Оңтүстік Азиядағы ең маңызды мәдениет Үнді субконтиненті деп аталатын аймаққа тиесілі. Үнді жазығы өркениеті мен Маурия, Кушан, Гупта және әрі Моғол империялары мәдениетіне Оңтүстік Үндістанның бірнеше штаты және Пәкістан, Ауғанстан ұлттарының мұралары жатады. Дравит тілінің үстемдігіне байланысты Оңтүстік Үндістанның төрт штаты және Шри-Ланка Дравит мәдениетіне бөлінді. Бенгал тілінің негізінде Бангладеш пен Батыс Бенгал штатының жеке мәдениеті мен мұрасы қалыптасқан.Азияның көркемөнері мен мәдениеті сан алуан. Қазіргі заманғы көптеген көркемөнер шеберлері өз стильдерін ежелгі Азия туындыларымен сабақтастыруға ұмтылады. Қытай суретшісі Конг Бай Ли осы сабақтастықтың жарқын көрінісін жасады. Ол алғашқылардың бірі болып дәстүрлі қытайлық күріштен жасалған қағазға майлы бояу арқылы салатын сурет өнерінің батыстық стилін қалыптастырады. Сондай - ақ Конг Бай Ли Будданың қазіргі заманға лайықталған бейнелерін жасады.

Дереккөздер
-----------

* Континеттер энциклопедиясы
**Ауғанбай Қалиұлы Қалиев** (1934 жылы туған, Маңғыстау ауданы) – педагог, Қазақ КСР-і «Ха-лық ағарту ісінің үздігі» (1978).

Өмірбаяны
---------

ҚазПИ-дің (қазіргі ҚазҰПУ) физикалық-математикалық факультетін бітірген (1955). 

1956 – 59 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Жамбыл орта мектебінде оқытушы, 1959 – 62 жылы Алматы Қыздар педагогикалық институттында оқытушы, 1962 – 67 жылы ҚазҰПУ-дың аспиранты, аға оқытушы, доцент және 1967 жылдан физикалық-математикалық факультеті деканының орынбасары, 1981 – 91 ж О.А. Жәутіков атындағы республикалық физикалық-математикалық мектебінде физика пәнінің мұғалімі болды.

Еңбектері мен марапаттары
-------------------------

Қалиев жоғары оқу орындары мен мектептерде физиканы оқыту, физика тарихы, оқу процесін және өз бетімен оқу жұмысын ұйымдастыру сияқты мәселелеріне арналған 60-қа жуық ғылыми-әдістемелік еңбектер мен мақалалардың авторы, физика мен физика әдістемелігінен көптеген оқу бағдарламаларын қазақшаға аударған. Білім минститутнің Құрмет грамотасымен марапатталған (1988).
**Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағы** (ABU) - ең ірі де ықпалды халықаралық медиаұйым, көлемі жөнінен әлемдегі хабар таратушы сегіз одақтың ішінде үшінші орында. Оған АзияТынық мұхит өңірінің 52 елінен 102 жетекші телерадио хабарларын таратушы компаниялар мүше. ABU телерадио хабарларын таратуды жетілдіру және оның мүшелері арасында ынтымақтастықты дамыту мақсатында 1984 жылы кұрылған. 1998 жылы "Хабар" агенттігі хабар тарату одағының толық құқылы мүшесі болды, ал 2003 жылы ABU-ның басшылық органы құрамына әкімшілік құрамына енді. "Хабар" агенттігі ұйымдастырған ABU-ның 41-ші Бас ассамблеясы 2004 жылы қыркүйегінде Алматыда өтті. Оның жұмысына ірі-ірі азиялық және халықаралық электрондық БАҚ-тың 350-ден астам басшысы мен жетекші мамандары, соның ішінде NHK (Жапония), KBS (Корея), ABC (Австралия) өкілдері де катысты. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
*Таудан ауық-ауық самал жел соғады* (3. Шашкин, Тоқаш Бокин). Ана тілімізде ежелден етене болып байырғы қос сөзіміздің біріндей қолданылып келе жатқандықтан да болар, түпкі төркіні, жүйесі басқа тілден дерліктей, шикілік нышанын да танытпайды. Қай тіл болмасын, өзге бір тілден (әсіресе, жүйесі басқа тілден) сөз ауысып алғанда, көбіне, өзінің дыбыс шығару орындарының қабілетіне сәйкестендіруге тырысатыны дағдылы құбылыс. Дәл осы жағдаймен өзгеріске түскен араб, парсы сөздері тілімізде біршама ұшырасып отырды. Солардың бірі — ***«ауық-ауық»***. Шын мәнісінде, бұл да қазіргі кезде тілімізде жиі қолданылып жүрген арабтардан келген —*«уақыт»* сөзімен түбірлес те тамырлас. Дәлірек айтсақ, соның өлшеусіз өзгеріске түскен түрі. Ең алдымен қос сөз болып қалыптасу барысында, қайталау нәтижесінде соңғы *«т»* дыбысы түсіріліп, «уақ - уақ» түріне жеткен. Араб, парсы тілдерінен енген сөздерде бұл құбылыс жиі ұшырайтынын парсы тілінен келген дос (иранша — *дуст*), дұрыс-(*дорст*), рас (*раст*) іспеттес сөздер кепіл бола алады. Одан әрі сөздегі дыбыстар орнының ауысу (метатеза) заңдылығы араласып *«уақ»* сөзі *«ауқ»* тұлғасына дейін өзгерген әрі соңғы *«у»* мен *«қ»* арасына қысаң *«ы»*-ның килігуі де орынды. Осылайша «ауық-ауық» қос сөзі тілімізге сіңісіп кеткен. Мұндай тілдік құбылыстар басқа халықтар ішінде де болып жатады. Дәлел үшін бірер мысал: орыс тіліндегі *«стакан»* немесе *«собака»* сөздері түркі тілдерінен ауысқан «тостаған» және «көпек» тұлғаларының дыбыстық өзгеріске түскен түрі екендігін қазіргі орыс тілі мамандары дәлелдеп отыр (Е. Н. Шипова, Словарь тюркизмов в русском языке, Алма-Ата, 1976). Ыңғайы келгенде айта кетейік, тіліміздегі «оқтын-оқтын» қос сөзінің пайда болуына себепші болған да арабтан енген осы «уақыт» сөзі. Мұндағы өзгеріс жолы
«ауық-ауық» қос сөзінен басқаша болса да, тіл заңдылығынан тыс кетпейді. «Уақыт» тұлғасындағы *«уа»* буыны жалаң *«о»* дыбысымен ауыстырылып, соңына *-ын* қосымшасы жалғану арқылы жасалған дей аламыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Көшеге қоғам қайраткері Сабыр Біләлұлы Ниязбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.08.1997 Ме 461 шешімі) берілген. Ниязбеков Сабыр Біләлұлы (1912-1991) Алматы облысында дүниеге келген. Ол Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі президиумының төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Казаков көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейінгі арлықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Луначарский көшесі. Көшенін ұзындығы - 1370 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Этногенез** (грек. ethnos – тайпа, халық және genozіs – шығу, тегі) – әр түрлі қауымдық топтар негізінде жаңа құрамдағы туыстас тайпаның немесе халықтың қалыптасуы.

Этногенез – қандай болса да халықтар тарихының бастамасы. Ол үнемі даму үстінде болады. Бірде оған жаңа этн. топтар қосылып, онымен біте қайнасып, араласып кетсе, енді бірде одан кейбір топтар ерекшеленіп, бөлініп те жатады. Мыс. Қазақстан аумағындағы көптеген түркі тектес көшпелі тайпалар бірігіп, біте қайнасып, араласу нәтижесінде қазақ халқы қалыптасқан (қ. Қазақтар). Этногенез үрдісінің негізгі екі түрі болады: 1) жергілікті бірнеше көне тайпалық топтардың биол. жолмен жаппай араласуы арқылы қалыптасу; 2) жаңа заманда басқа жерге қоныс аударған бірнеше халықтар өкілдерінің тікелей ықпалының нәтижесінде болатын қалыптасу. Осыған орай, отандық тарихнамадағы қазақ халқының қалыптасуына қатысты ой-пікірін айтқан ғалымдарды автохтондық және миграц. бағыттарды қолдаушылар деп екіге бөлген жөн. Қазақ халқының Этногенез үрдісі әр түрлі миграц. жолмен, яғни басқа жерден қоныс аударып келгендердің бір-біріне әсер етуі нәтижесінде қалыптасты деген ғалымдардың (Н.Масанов, Б.Ермұханов, т.б.) ізденістері кездеседі. Бұған қарсы тұжырымдама жасаған зерттеушілер (Ә.Марғұлан, М.Қозыбаев, К.Ақышев, О.Смағұлов, Б.Көмеков, т.б.) қазақ халқының тарихы бірнеше мыңжылдықты қамтитындығын дәлелдейді. Олар Этногенез үрдісін әрдайым кешенді түрде қалыптасатын күрделі үрдіс ретінде қарастырды, әрі өз зерттеулерінде бірнеше ғылымдардың (археология, антропология, лингвистика, этнология, тарих, деректану, т.б.) дерек көздерін пайдалана отырып, қазақ халқының Этногенез жайында салиқалы қорытындылар, дәйекті тұжырымдар жасаған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Ниязова Рихан Омарқызы** — 1960 жылы 28 қыркүйекте дүниеге келген. 1978 жылы Алматыдағы №28 техникалық полиграфия училищесіне түсіп, 1980 жылы теруші мамандығы бойынша бітіріп шығады. 

Еңбек жолын "Ғылым" баспасында теруші болып бастап, сол баспада кітап түптеу цехында мастер болып көп жылдар еңбек етті. Жұмыс істей жүріп, Мәскеу полиграфиялық институтының баспа ісі бойынша инженер-экономист мамандығы дипломын алады. 1992-1994 жылдары "Байланыс" газетінде жарнама жөніндегі инженер, бөлім меңгерушісі қызметтерін аткарды.
1994-1995 "Аргументы и факты Казахстан" газетінде техникалық редактор, 1995-2001 "Рауан" баспасында техникалық редактор, экономист, маркетинг бөлімін басқарған. Қазіргі уақытта "РОНД" баспалар тобында атқарушы директор.

Ниязова Рихан Омарқызы — баспа саласында жемісті еңбек етіп келе жатқан абыройлы қызметкер, беделді басшы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Ауытқыған мінез-құлық** (девиаштық мінез-құлық) - балалар мен жасөспірімдердің әкімшілік жазалау шараларын қолдануға апарып соғатын құқық бұзушылықтарды үнемі жасауы; оқудан, жұмыстан қасақана жалтаруы, отбасынан немесе балаларды оқыту-тәрбиелеу ұйымдарынан үнемі кетіп қалуы, і ондай-ақ олардың қылмыстық жауаптылыққа жатпайтын қылмыс белгілері бар, қоғамға қауіпті әрекетгер жасауы. Ауытқыған мінез-құлық физиологиялық және патологиялық түрлерге ажыратылады. Физиологиялық негіздегі ауытқымалы күйдің (aшу, ыза, үрей) психикаға әсері күшті болғанымен, адамды оның салдары үшін жауапкершіліктен босатпайды. Яғни Мұндай сезімдік ахуал жағдайында жасаған қылмысы үшін кінәлілік жоққа шығарылмайды, тек ол белгілі бір жағдайларда жеңшдетілуі мүмкін. Патологиялық негіздегі Ауытқыған мінез-құлық адаады бір сөтке сана-сезімнен айырып, мақсатсыз немесе қауіпті іс-әрекеттер жасауға итермелейді. Егер қылмысты әрекетті патологиялық Ауытқыған мінез-құлық ұшыраған адам жасаса, ондай адам есі кіресілі-шығасылы деп танылады. Девианттық қьшық — қоғамдық нормаларға қарсы қылықтар жүйесі немесе жеке қылықтар. Мұндай қылықтар әлеуметте қоддау табатын (дарындылық, альтруизм, ерлік т.с.с) және әлеуметте қолдау таппайтын болып бөлінеді. Әлеуметті қолдау таппайтын қылықтар — қылмыстық іс-әрекет және жөнсіз іс-әрекет (маскүнемдікке, нашақорлыққа бейім қылықтар). Девианттық қылықтар ауытқушы қылықтар. Адамның орныққан құқықты немесе өнегелілік тәртіптерден ауытқитын немесе сол тәртіп ережелерін бұзатын қылықтары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Альберт Эдвин Тротт** (1873 жыл 6 ақпан - 1914 жыл 30 шілде) Аустралия мен Англия үшін сынақшы крикетші болды. Ол 1899 жылы Висдендегі жылдың крикетшілерінің бірі деп аталды. Ол Лорд павильонының үстінен допты соққан жалғыз допшы болды деп есептеледі. Ол сонымен қатар бір бірінші дәрежелі иннингте екі хет-трик жасаған екі ойыншының бірі, екіншісі - Джогиндер Рао. Оның атақтылығына қарамастан, бірінші дәрежелі 375 матчта, оның ішінде 5 сынақта ойнады, ол 41 жасында өз-өзіне қол жұмсаған кезде тиынсыз болды.

Жеке өмірі
----------

Тротт Эбботсфордта, Мельбурн, Австралияда дүниеге келген. Ол бухгалтер Адольф Тротт пен оның әйелі Мэри-Энннің (қызы Стивенс) сегіз баласының бірі болды. Оның үлкен ағасы Гарри Тротт да Аустралия үшін сынақ крикет ойнады. Олар жергілікті Капулет клубымен кіші крикет ойнады, содан кейін Аустралиядағы бірінші дәрежелі Шеффилд Шилд крикет жарысында Виктория үшін бірге ойнады.

Аустралиядағы крикет мансабы
----------------------------

Тротттың әңгімесі аустралиялық крикет тарихының үлкен жұмбақтарының бірі болып табылады. Виктория үшін бірінші дәрежелі үш матчтан кейін ол 1894–95 жылдары Аделаидада өткен 3-ші сынақта А.Э.Стоддарттың Англия командасына қарсы Сынақ сахнасына шықты, таңғажайып дебюті оның итарқасымен 43-ке 8 алғанын қамтиды, дөңгелек қолмен боулинг және доппен 38 және 72 ұпай, екеуі де сыртта емес, 10 санымен соққы. Бұл кездесуде Аустралия 382 жүгірумен жеңіске жетті. Ол мұны Сиднейдегі 4-ші сынақта Аустралиядағы жалғыз иннингте 85 [86?] (қайтадан шықпады) жинап, жалғастырды. Троттты капитан Джордж Гиффен боуылдауды сұрамады, Англияны Гарри Тротт, Чарли Тернер және Джордж Гиффен екі рет арзан боулады. Австралия иннингпен жеңіп, 147 жүгіріспен серияны 2-2 теңестірді. Тротт Мельбурндағы 5-ші сынақта қайтадан ойнады, оны Англия күлді жеңу үшін жеңіп алды, екінші иннингте 297 жүгіріс мақсатын қуып жетті, бар болғаны төрт қақпа. ағасы Гарри Тротт 1896 жылы Англияны аралаған аустралиялық команданың капитаны болды. Альберт Англияға қарсы сынақ сериясында жарғанатпен орташа есеппен 102,5 ұпай жинағанына қарамастан, ол турға таңдалмады. Дегенмен, Тротт 1896 жылы Австралияның туристік жағымен бір кемеде Англияға тәуелсіз жүзіп кетті.

Галерия
-------

* Австралиялық команда 1894–95 жылдың жазында суреттелген. Альберт алдыңғы жақта, оң жақта отыр; оның үлкен ағасы Гарри Тротт ортаңғы қатардың сол жағында.Австралиялық команда 1894–95 жылдың жазында суреттелген. Альберт алдыңғы жақта, оң жақта отыр; оның үлкен ағасы Гарри Тротт ортаңғы қатардың сол жағында.
* Альберт Тротттың боулинг әрекетіАльберт Тротттың боулинг әрекеті
* Альберт Тротттың құлпытасыАльберт Тротттың құлпытасы

Тағыда қараңыз
--------------

* Екі халықаралық командада ойнаған крикетшілердің тізімі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Williamson* Albert Trott's mighty hit.  ESPNCricinfo (19 June 2010). Тексерілді, 24 қаңтар 2014.
2. ↑  3rd Test: Australia v England at Adelaide, Jan 11–15, 1895. *espncricinfo*. Тексерілді, 13 желтоқсан 2011.

Сілтемелер
----------

* Альберт Тротт ESPNcricinfo сайтында
***Қаржаубай Омарұлы*** (12.11.1946, Сырдария ауданы Айдарлы ауылы - 19.01.2009) – жазушы. ҚазМУ-дың (*ҚазҰУ*) журналистика факултетін бітірген (1969). 1969 – 81 жылдары Алматы облысы *«Жетісу»* газетінде аға тілші, бөлім меңгерушісі, 1981 – 96 жылдары  *«Жалын»* және *«Балауса»* баспасында жетекші редактор, редакция меңгерушісі, 1997 – 99 жылдары *«Қазақ елі»* газетінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, 2000 жылы ҚР Жоғары аттестациясы комиссиясында жетекші ғылыми редактор, 2001 – 03 жылдары *«Ақ желкен»* журналының бөлім меңгерушісі, 2003 жылдан «Асыл сөз» газетінің бас редакторы. Алғашқы өлеңдері 1964 жылы жарияланған. Омарұлының *«Қармақ туралы хикая» (1975), «Көп балалы үй» (1988), «Әке» (1988)* таңдамалы повестері мен әңгімелері, *«Айлы түнгі ән» (1977), «Бозбала мен бойжеткен» (1984)* атты жинақтары жарық көрген. *«Қоңыраулы бесік» (1976), «Әке» (1981), «Бала-балапандар» (1987)* повестері үшін балалар мен жасөспірімдерге арналған үздік әдеби шығармалар бәйгесінің үш рет жүлдегері атанды. *«Ақтөс»* прозалық жинағы үшін Қазақстан Жазушылар одағының халықар. *«Алаш»* сыйлығын алды (1999). *«Мүбәрәк Түркістан»* поэмасы үшін 2000 жылы Түркістан қаласының 1500 жылдығыналық байланысты түріктің *KATEV* халықаралық қоры мен Түркістан қаласы әкімшілік жарияланған өлең бәйгесінде екінші жүлдеге ие болды. '**Қазақстан Журналистер одағы'** сыйлығын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  ОМАРҰЛЫ ҚАРЖАУБАЙ (Омар Қаржау Айтолқын) Мұрағатталған 9 наурыздың 2016 жылы.
3. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
4. ↑  Қазақ энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сагамо** (груз. საღამოს ტბა) — Грузиядағы Ниноцминд муниципалитетіндегі көл. Паравани өзенінің алабында, теңіз деңгейінен 1996 м биіктікте орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Көлдің ауданы 4,8 км², орташа тереңдігі 1,6 м, максималды тереңдігі 2,3 м жетеді. Су жинау алабы 528 км², көлемі 7,7 млн м³ құрайды.

Көлдің су жинау бассейні Самсар жотасының шығысында және Джавахет жотасының батыс беткейлерінде орналасқан. Көлдің оңтүстік және оңтүстік-батыс жағалаулары биік, тік андезиттерден тұрады. Көлдің пішіні трапеция тәрізді. Шығыс және оңтүстік-шығыс жағалаулары төмен орналасқан. Көл жер асты, жаңбыр және қар суларымен қоректенеді. Су деңгейлері мамыр айында жоғарғы, қыркүйекте төменгі деңгейге дейін ауытқиды. Көл арқылы Паравани өзені ағып өтеді. Судың температурасы жаздың ортасында, шілдеде +14 градусқа жетіп, ал қыста көл қатып қалады. Көлдің жағасында Сагамо ауылы орналасқан.

Сагамо көлінде балықтардан бозша мөңке, қаяз, мөңке балық, кавказ құсбасы, бақтақ т.б. кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Грузин Совет Энциклопедиясы, 9-том, 199-бет, Тбилиси, 1985 ж.
2. ↑  Апхазава И. С. Озёра Грузии. — Тбилиси: Мецниереба, 1975
3. ↑  Georgian Travel Guide. Об Озеро Сагамо
4. ↑  С.Х. Пипоян, К.А. Егоян, А.С. Аракелян ВИДОВОЙ СОСТАВ РЫБ СРЕДНЕГО ТЕЧЕНИЯ РЕКИ ПАРАВАНИ И ОЗЕРА САГАМО (ЮЖНАЯ ГРУЗИЯ), ISSN 1810-0198. Вестник ТГУ, т.18, вып.6, 2013

Сілтемелер
----------

* Սաղամո լիճը Sagamo lake Озеро Сагамо.flv
* Сагамо 2016 год
ҚР Министр Кабинетінің 1993 жылы 21 мамырдағы №426-қаулысына сәйкес Қазақ мемлекеттік басқару академиясы (қазіргі Қазақ экономикалық университеті) жанынан Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институты (ҚБМ ҒЗИ) құрылды. Қаржы-несие жүйесі жұмыстарын анықтап зерттейтін бірден-бір мамандырылған ғыл. мекеме болып табылатын институт негізінен ақша-несие, валюта-қаржы және банкі мәселелері жөнінде қолданбалы зерттеулер жүргізеді. ҚБМ ҒЗИ құрылғаннан бері 30-ға тарта ғылыми еңбектерді, олардың ішінде ҚР Білім және ғылыми министрлігінің мемлекеттік тапсырысы бойынша 18 түбегейлі және қолданбалы зерттеулер жүргізіп, ғыл. нәтижелерін тиісті ұйымдарға ұсынды. Институтта макроэкономикалық және өңірлік деңгейде қаржылық ағымды басқару жөнінде, сондай-ақ бірқатар елдердегі қаржы дағдарысының ерекшеліктері мен себептерін анықтауда да кешенді зерттеулер жүргізілді. ҚР ақша-қаржы жүйесінің жаһанданудағы әлем экономикасына икемделуінің заңдылығы зерттеліп, ин-т өз тарапынан оның болашақтағы үлгісін жасады. Институт *«Финансово-кредитные проблемы развития экономики»* (1995), 3 бөлімнен тұратын халықар. ғыл. симпозиум материалын (*«Национальная экономика в условиях глобализации»*, 2005) және акад. О.Баймұратовтың 7 томдық (2005–2007) кітаптарын, оқу құралдарын (*«Қазақстан қаржы нарығы», «Финансовый менеджмент»*, т.б.) шығарды. Институттың ғыл. қызметкерлері күшімен 150-ден астам. ғылыми еңбектер жарияланды. Институт АҚШ, Жапония, Ресей және басқа елдердің белгілі ғалымдарының қатысуымен *«Жаһандану жағдайындағы ұлттық экономика»* атты халықаралық ғылыми симпозиум өткізді. Институт ұжымының ғылыми қызметкерлері ТМД елдерінің, Таяу және алыс шет ел (Ресей, Қытай, Үндістан) ғалымдарымен халықараралық байланыста жұмыс істейді және халықаралық, республика ғылыми-практикалық конференцияларға, жыл сайын Қазақ экономикалық университетінде өткізілетін Т.Рысқұлов оқуларына да белсенді түрде қатысады. Тәуелсіздік жылдарындағы Қазақстан ғылымы дамуының негізгі межелері елеулі өзгерістер мен оқиғаларға толы болды. Бұл кезең ғылымды ұйымдастыру мен ғылыми шығармалары процесті басқарудың жаңа тәсілдерін енгізу, ғалымдар іс-әрекетіне қолайлы жағдай туғызу, ғылыми мамандардың жаңа буынын даярлау, ғылым мен бизнесті ұштастыру, білім мен ғылымды интеграциялаудың барынша оңтайлы жүйесін іздестіруімен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
«Жер туралы кітап», 1688 г.
**Сага** (*көне скандинавияша* «saga» - айту, баяндау) — көне исландиялықтардың прозалық хикаялары. 12 ғ-дың 2-ші жартысынан бастап қағаз бетіне түсіріледі. Олардың ең таңдаулысы - «исланд сагалары» немесе «исландықтар туралы сага» деп аталады[1]. 

Ағылшын жазушысы Дж.Голсуорси өзінің көп томдық романын «Форсайттар туралы сага» деп атады.

Норвегия жазушысы Сигрид Унсенттің сага түрінде жазылған «Вига Льот және Выгдыс» атты шығармасы бар[2].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Исландские саги / Под ред. М. И. Стеблин-Каменского. — М. 1956
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 9 том, 604 бет
**Қаржы полициясы академиясы** — Қазақстан Республикасы Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгі (қаржы полициясы) мен кеден органдары үшін мамандар даярлайтын, осы органдар қызметкерлерінің алғашқы дайындық, қайта даярлау және біліктілігін арттырумен және экономикалық қылмысқа қарсы күрестің көкейкесті мәселелері бойынша ғылыми-жұмыстарын жүргізетін оқу орны.

Қазіргі таңда "Құқықтану" (Юрисприденция), "Құқыққорғау қызметі" (Правоохранительная деятельность) мамандықтары бойынша бакалавр, магистрант пен докторанттарды оқытады.

Дереккөздер
-----------



* Қаржы полициясы академиясының ресми сайты Мұрағатталған 12 тамыздың 2015 жылы.
Албан тілінің таралымы
**Албан тілі** (алб. Shqip) — Албанияның жергілікті жұрты, албандардың ана тілі, Грекия мен Солтүстік Македонияның, Косово, Черногория, Төменгі Италия мен Сицилияны мекендейтін халықтардың тілі болып табылады. Осы тілде сөйлейтіндердің жалпы саны— 6 млн жуық.Албан тілі болгар, румын және жаңа грек тілдеріне жақын.Оған славян, латын, грек тілдерінен енген кірме сөздер де бар.

Албан тілі фонетикалық, грамматикалық, лексикалық өзгешілігі жағынан гег (солтүстік) және тоск (оңтүстік) диалектеріне бөлінеді. Гег диалектісінде дауыстылар мұрын жолды болып келеді, тоск диалектісінде мұндай ерекшелік жоқ. Албан алфавиті латын графикасына (1908) негізделген. Албан тілінің көне ескерткіштері 15 ғасырға жатады. Әдеби тілі 19 ғ. аяғында жасала бастағанымен, терминологиясы Албан Халық Республикасы құрылғаннан кейін қалыптасып дамыды.
**Доссор ауданы** — 1928-1931 жылдары болған Гурьев округі және Қазақ АКСР әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Доссор ауданы 1928 жылы жойылған Қазақ АКСР Гурьев округінің таратылған Ракушаның аумағында және Орал губерниясы Гурьев уезінің Соколин және Ембі болыстарының бөліктерінен құрылды.

1930 жылы 17 желтоқсанда округтардың таратылуына байланысты Доссор ауданы Қазақ АКСР-нің тікелей қарамағына өтті.

1931 жылы 27 желтоқсанда Доссор ауданы жойылып, оның аумағы Гурьев, Жылыой және Тайпақ аудандарына бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
**Албания Премьер-министрі** (алб. Kryeministri i Shqipërisë), ресми қаратпа сөзі **Албания Республикасының Премьер-министрі** (алб. Kryeministri i Republikës së Shqipërisë) *–* Албания Республикасының үкімет басшысы және Албания саясатындағы ең маңызды лауазымы. Албания премьер-министрі атқарушы билік үшін жауапты және ол Министрлер Кеңесінің өкілі болып келеді. Министрлер Кеңесі тек ішкі ғана емес, тағы сыртқы істерге де араласады. Ол барлық министрлердің және басқа да органдардың жұмысын бақылайды.

Премьер-министр Албания Президентімен таңдалады және лауазымын жоғалтпау үшін парламентімен қолдалу керек. Премьер-министр жасырын түрде және 4 жылға сайланады. Албания конституциясы премьер-министрдің сайлау мерзімдеріне шек қойған жоқ.

33-ші және қазіргі премьер-министр *–* Социалистік партия ұсынған, 23 маусым күні 2013 жылы сайланған Эди Рама.

Құқығы, атқаратын жұмысы
------------------------

Премьер-министр *–* Албания саясатындағы ең беделді лауазымды адам.

Премьер-министрдің басты мақсаты *–* жалпы үкіметтің басшысы. Премьер-министр өзінің жұмысын орындай алмаған жағдайда оның орнын Премьер-министр орынбасары басады.

Конституция бойынша Премьер-министр Министрлер Кеңесі үшін жауапты және елдің жалпы шешімдерінің орындалуын бақылайды.

### Анты

Жұмысын бастар алдында премьер-министр Конституция үстіне бір қолын қойып, осы ант айтады:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Албан тілінде: Betohem se do t’i bindem Kushtetutës dhe ligjeve të vendit, do të respektoj të drejtat dhe liritë e shtetasve, do të mbroj pavarësinë e Republikës së Shqipërisë dhe do t’i shërbej interesit të përgjithshëm dhe përparimit të Popullit Shqiptar. (Президент осыны қоса алады:) Zoti më ndihmoftë! Қазақ тілінде: Мен осы елдің Конституциясына және заңына бағынатыныма, азаматтардың құқығы мен бостандығын сақтауға, Албания Республикасының тәуелсіздігін қорғауға және Албания халқының мүдделерін біле тұра жұмыс істеуге ант беремін. (Президент осыны қоса алады:) Құдай маған көмектессін!* | » |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2   Албания КОНСТИТУЦИЯСЫ (ағылшынша)
2. ↑   (албанша)
**Махмұд Шабустари ибн Абдулкәрім** (1287-1320) - әзірбайжан философы-пантеист. Махмұд Шабустаридың "Құпия-сыр бақшасы" деп аталған философиялық поэмасы ағылшын, неміс, француз, түрік тілдеріне аударылды. Махмуд Шабустари Платонның дүние екі жақты дегеніне қарсы шығып, "дүние біртұтас", "болмыс сырттай алуан түрлі болғанымен, іштей біртұтас" - дейді. Махмуд Шабустаридың пікірінше, тәңір ме табиғат біртұтас болып жаралған; құдай табиғатпен имманентті, онымен ажырамастай бірілкте. Махмуд Шабустари сонымен бірге "форма материясыз, материя формасыз сияқты, болмыссыздан басқа ешетеңе емес", дүниедегі барлық заттар болымсыздықтың осы екі түрінен құралады деп ұйғарды. Махмуд Шабустари органикалық дүние ұзақ эволюциялық жолдан өтіп барып неорганикалық дүниеден пайда болды дегенді айтады. Төрт элементтің (от,ауа, су, жер) қосындысы мен араласуынан, - деп жазды ол, - минералдар пайда болады, минералдардан өсімдік, өсімдіктерден жануарлар, жануарлар дүниесінен (әбден жетілгеннен кейін) адам пайда болды. Махмуд Шабустари адам ұзақ волюцияның нәтижесі, тікелей маймылдан шыққан дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Александр Стюарт**(ағылш. *Alexander Stewart*, 1493 — 9 қыркүйек 1513) — Сент-Эндрюс архиепископы (1503 ж. бастап), итальяндық Ренессансты қабылдағандардың бірі болған шотландық барон.

Александр Стюарт Шотландияның патшасы Яков IV мен леди Мэрион Бойдтың заңсыз ұлы болды. 1504 жылы корольдің бауыры, Росс герцогы, Джеймс қайтыс болғаннан кейін, он бір жасар Александр, Сент-Эндрюс архиепископы және Шотландия шіркеуінің примасы болды. Бұл патшалықтағы бүкіл шіркеудің Яков IV-ге толығымен бағыныштылығының арқасында және Реформация қарсаңындағы Шотландия католик иерархиясының дағдарыс белгілерінің бірі болды. Шотландияның бас архиепископтың кафедрасымен бірге жас Александр беделді Яков IV құрған елдің - канцлері номиналды лауазымын алды.

1508 жылы Александр Стюартты әкесі Италияға оқуға жіберді. Ол Падуя мен Сиенада бірнеше жыл бойы грамматика мен риториканы сол дәуірдің ұлы философы Роттердамдық Эразмнан оқыды. Шотландияға оралған кезде Александр Стюарт гуманизмнің жаңа идеяларын және Ренессанс қағидаларын әкелді, осылайша Ренессанс құндылықтарын насихаттайтын алғашқы шотландықтардың бірі болды. Бұл құндылықтарды ол қамқорлық пен қолдауды қамтамасыз еткен Сент-Эндрюс университетінде дағдыландыра бастады. Егер Александр Стюарттың өмірі ұзағырақ болса, гуманизм мен Ренессанстың ықпалы университетке және бүкіл шотландтық білім беру жүйесіне әсер етуі мүмкін еді. Алайда, 1513 жылы 9 қыркүйекте жас архиепископ Флодден түбіндегі шайқаста патшамен бірге қаза тапты.

Сілтеме
-------

* Александр Стюарт The Peerage.com. сайтында
**Қалдаров Махмұтқали** (3.11.1933 ж.т. Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы Жаңақорған кенті) – ғалым, геология-минералогия ғыл. докторы, (1995), профессор.

Орта Азия (Ташкент) мемлекеттік ун-тін (1955), Түрікменстан ҒА Геология ин-ты аспирантурасын (1964) бітірген. 

1955 – 58 жылдары Солтүстік Қарақұм аймағындағы Заунгуз (Түрікменстан) гидрогеология партиясында қызмет істеді. 1961 – 64 жылдары Түрікменстан Ғылым Академиясының Шөлдер және геология институтында ғылыми қызмет атқарды. 1965 – 72 жылдары Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында кафедра меңгерушісі, 1972 – 75 жылдары осы институттың гидромелиорация факульттінің деканы, «Су жүйелерін пайдалану» кафедрасының доценті болған. 

1994 жылдан Тараз мемл. ун-тінің профессоры.ҚР Жоғарғы Аттестациялық комиссиясында эксперттік кеңес мүшесі. 100-ден аса ғылыми еңбектің, 4 монографияның, бірнеше оқу құралдарының авторы.

Негізгі еңбектері Солтүстік Қарақұмда тұщы су көздерін ашуға, Зеравшан дариясының шөгінділерін табуға (оған «Қалдар топырақтары» деген ат берілген), Арал бассейнінің экологиялық жағдайын, Қызылқұм аймағының жерасты суларын зерттеуге, Сырдария өңірін гидрогеологиялық аудандарға бөлуге, Тараз қаласы жерасты суларының химия өнеркәсіптер салдарынан ластану мәселелерін анықтауға арналған. Қалдарұлы 120-дан астам ғылыми еңбек және 3 оқулық жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Теңіз (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Теңіз** – Обаған өзені алабында жатқан көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Меңдіқара ауданында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Суы ащылау. Теңіз деңгейінен 89,4 м биіктікте жатыр. Аумағы 64,2км2, ұзындығы 14,7, енді жері 7,3 км, жағалау бойының ұзындығы 44,4 км. Оңтүстіктен солтүстікке қарай созылып жатқан көл жағасына қамыс өскен. Жағасы негізінен аласа, ашық келеді. Көлге шағын Қарасу өзені құяды. Қар, жауын-шашын суларымен толысады. Көл маңындағы жазық атырабының 5%-ы егістікке пайдаланылады, қалған бөлігі бетеге, боз, жусан басым өскен мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сапабек Есіпұлы** 1925 жылы 21 қарашада қазіргі Қостанай облысының Амангелді ауданындағы Қабырға ауылына қарасты Сарының Алакөлі деген жерде дүниеге келген. Еңбек жолын он екі жасыңда шығырға құлақты болудан бастады. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылғы қыркүйектен бастап 1972 жылғы маусымға дейін журналистік жұмыспен шүғылданды: Қостанай облыстық «*Большевиктік жол»* (*қазіргі «Қостанай таңы*») газетінің редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Бас редактордың орынбасары, Амангелді аудандық *«Социалистік шаруа*», Жангелдин аудандық *«Социалистік ауыл*» (*кейін «Жаңа өмір» — «Новая жизнь»*) газетінде жауапты хатшы, редактор болған. 1965—1967 жылдары Жангелдин аудандық партия комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1972 жылдан 1986 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақ Совет Энциклопедиясының Бас редакциясында аға ғылыми қызметкер, Бас редактордың бірінші орынбасары, редакция меңгерушісі болып істеген.

Шығармалары
-----------

*«Қазақ қасіреті»* (1994), *«Қатерлі дерт, қалжыраған халық»* (1998), *«Танталовы муки степи»* (2001) кітаптары бар.

Жетістіктері
------------

*«Нұрхан Ахметбековтың поэтикалық әлемі»* деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады (1973). Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1995).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Ниязбеков Рафаэль** — 1943 жылы 24 наурызда Жамбыл облысы, Талас ауданының қазіргі Тамабек ауылында дүниеге келген. 1961 жылы орта мектепті бітірген соң, Талас аудандық "Ленин жолы" газетіне қызметке тұрған. 1978 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған. 1967 жылы Қазақ радиосы әдебиет редакциясында қызметке орналасқан. 1971-1977 жылдары "Жұлдыз" журналында, 1977-1991 жылдары "Жазушы" баспасында редактор болып істеген. 1972 жылы сыншылардың Бүкілодақтық кеңесіне қатысқан.

Қазақстан Жазушылар одағының І.Жансүгіров атындағы сыйлығының иегері. Чечен Республикасы Жоғарғы Мемлекеттік "Ұлт намысы" орденінің иегері. Чеченстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Б.Момышұлының 90 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Тараз қаласының 2000 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының бірінші жүлдегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**«Күлтегін»** — толық метражды анимациялық фильм. 2018 ж. Қазақфильм киностудиясы шығарған.

Сюжеті
------

Ұлы түрік мемлекетіне ыдырау қауіпі төнеді. Түркілердің бірлігін сақтап қалан Ұлы Елтеріс қаған жаңа мемлекетті құруды көздеген сатқындардың қолынан мерт болады. Тақтың мұрагері Елтерістің ұлы 12 жасар Күлтегін қашып құтылады. Өзінің туған жеріне оралу үшін ол көптеген қиындықтарды басынан өткізеді. Бұл жолда оған түркілердің жебеушісі Көк Бөрі мен туған бауыры Білге көмекке келеді. Басы біріккен олар жауды жеңіп түркі ілемін құтқарып алады. Білге қағанды таққа отырғызған Күлтегін түркі мемлекетінің әскери қолбасшысы атанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 14 тамыздың 2019 жылы.
**Ноа Аринзечокву Окафор** (нем. *Noah Arinzechokwu Okafor*; 24 мамыр 2000 жыл, Биннинген) — швейцариялық футболшы, Швейцария Ұлттық футбол құрамасы мен "Базель" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

Швейцарияның 15, 17, 18, 20 жасқа дейінгі құрамаларында ойнады. Негізгі құрама сапына 2019 жылы шақырылып, 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының финалдық турниріне қатысты. Үшінші орын үшін өткен Англиямен ойында екінші таймда алаңға шықты.

### Клубтық

2009 жылы "Базель" клубының академиясына қабылданды. 

2018 жылы 31 қаңтарда кәсіпқой футболшы ретінде келісім шарт жасасты. 19 мамыр күні Швейцария чемпионатының соңғы турында "Ксамакс" клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* Швейцария кубогы: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* worldfootball
* eu-football.info
Нүсіпжан Нұрманбетұлы Нұрманбетов
**Нүсіпжан Нұрманбетұлы Нұрманбетов**

1938 жылы 18 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданының Бірлік ауылында туған. Қазақ

Әкесі - Есембаев Нұрманбет, марқұм, ҰОС қатысқан. Анасы - Есембаева Нұрхан, дербес зейнеткер, Алматы 
облысының кеңес және кәсіподақ органдарында жұмыс істеген.

Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының агрономдық факультетін (1961) ғалым-агроном мамандығы бойынша; Алматы жоғары партия мектебін (1983) саясаттанушы мамандығы бойынша; Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін (1998) заңгер мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.

Нарықтық экономика, банк және банк қызметі туралы экономикалық тақырыптарда жарияланған мақалалардың авторы.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1961 жылдан - Алматы облысы Балқаш ауданының «Жиделі» кеңшарында бас агроном. 1968 жылдан - партком 
хатшысы. 1970 жылдан - Алматы облысының Балқаш ауданындағы «Октябрьдің 50 жылдығы» атындағы кеңшардың директоры. 1975 жылдан - Алматы облысының Балқаш аудандықатқару комитетініңтөрағасы. 1980 жылдан - Қазақстан Компартиясы Күрті аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1986 жылдан - Алматы облысының Талғар ауданындағы «Горный садовод» кеңшарының директоры. 1995 жылдың желтоқсанынан - ҚР Парламенті Сенатының Алматы облысынан сайланған. Экономика, қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. 1999 жылдан -ҚР Парламенті Сенатының Алматы облысынан сайланған депутаты.

2005 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, 
Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.

«Нұр Отан» ХДП депутаттық фракциясының және «Жер мен Ел» депутаттық тобының құрамына енген.

Алматы облысының Құрметті азаматы. Ресей Федерациясы Федералдық жиналысының Федерациялық Кеңесімен, Қытай Халық Республикасының Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысымен, Корея Республикасының 
Ұлттықжиналысымен ынтымақтастықтобының құрамына енген.

Еңбек Қызыл Ту (1976), «Парасат» (2001), II дәрежедегі «Барыс» ордендерімен; «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Құдайқұлова Фатима Әлімқұлқызы (1938 жылы туған), зейнеткер. Ұлы - Ермек (1960 жылы туған), Алматы 
облысының Қарасай ауданындағы КИЗ тәжірибелік шаруашылығының директоры; қыздары - Ләззат (1961 жылы туған), 
дәрігер-педиатр; Фарида (1963 жылы туған), Қарағанды медицина академиясында кафедра доценті ; Жәмила (1964 жылы туған), Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің бірінші проректоры; Бақыт (1967 жылы туған), ҚР СІМ консулдығының қызметкері .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ауырсыну адаптациясы**. Мыс: теріге ине шаншып, инені қозғалтпай ұзақ ұстаса ауырғаны сезілмей қалады, ал инені сәл қимылдатса ауырғанды сезеді. Инені ұзақ уақыт бір қалыпты ұстағанда, ауырғанды қабылдағыш рецептор иненің сол әсерінің күшіне бейімделіп, сезбей қалады. Ауырсыну түйсігі. Ауырсыну биологиялық өте маңызды қорғаныс бейімі болып табылады. Сипаты мен күші бойынша қиратушы тітіркендіргіштердің әсерінен ауырсыну организм үшін қауіпті әсерлер жөнінде бслгі береді. Адам денесінде ауырсынуға сезімтал емес және ауырсынуға сезімтал болімдер болады. Шамамен, 1 см-ге 100 ауырсыну нүктелері сәйкес келеді. Экспершіенттік зерттеулер көрсеткеңдей, ауырсыну нүктелерінің таралуы динамикалық, қозғалғыш сипатта болады. Ауырсыну түйсіктері белгілі бір тітіркендіргіштен келетін импульстардың қаркындылығы, ұзақтығы мен жиілігінің шамадан тыс артуының нәтижесі болып табылады. Ауырсыну сезгіштігіне аз қозғыштық тән. Ауыртатын тітіркендіргіштен кейінгі импульстар баяу өткізіледі. Ауырсыну импульстарына бейімделу оте баяу жүреді. Ауырсынуды сезіну белгілі бір қанағаттанбағандықпен немесе азап шегумен байланысты. Ауырсынудың орналаскан жері айқынсыз болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Корнелий Владиславович Тхоржевский** ─ жазушы.

1877-1878 жылдары орыс-түрік соғысына қатысқан. 1858 жылы Саратов губерниясында дүниеге келген. «Русский вестник», «Гражданин», «Нива», «»Воскресенье», «Саратовский лист» журналдарында және басқа да мерзімдік басылымдарда романдарын, повестері мен очерктерін жариялап отырады. Көпшілік оқырмандарға арналған 60-қа жуық әңгімесі, сондай-ақ Сарбаздар театрына арнап *«На мирных кватирах»*, *«На войне»*, *«Домовой»* пьесаларын жазған. 1893 жылы князь Мещердің «Русь» және «Воскресенье» журналдарының редакторы болады.

Дереккөздер
-----------
**Нүктенің маңайы** - метрикалық кеңістіктегі нүктенің маңайы - осы нүкте центірі болатын ашық шap.[1]

Анықтамалар
-----------

### Математикалық талдау

Кез келген {\displaystyle \varepsilon >0} тұрақты сан болсын.

Сандар осінде {\displaystyle x\_{0}} нүктесінің маңайы (кейде {\displaystyle \varepsilon }-маңайы) деп {\displaystyle x\_{0}} нүктесінен {\displaystyle \varepsilon }-нан аспайтын аралықта жатқан нүктелер жиынын айтады, яғни
{\displaystyle O\_{\varepsilon }(x\_{0})=\{x:|x-x\_{0}|<\varepsilon \}}.

Көп -өлшемді кеңістік үшін маңайы центрі {\displaystyle x\_{0}} нүктесінде болатын ашық {\displaystyle \varepsilon }-шар болып табылады.

Банах кеңістігінде центрі {\displaystyle x\_{0}} болатын {\displaystyle (B,\|\cdot \|)} маңайы деп {\displaystyle A=\{x\in B:\|x-x\_{0}\|<\epsilon \}} жиынын айтады.

Метрикалық кеңістікте центрі {\displaystyle y} болатын {\displaystyle (M,\rho )} маңайы деп {\displaystyle A=\{x\in M:\rho (x,y)<\epsilon \}} жиынын айтады.

### Жалпы топология

* {\displaystyle (X,{\mathcal {T}})} топологиялық кеңістік берілсін, мұндағы {\displaystyle X} — кез келген жиын, ал {\displaystyle {\mathcal {T}}} — {\displaystyle X} жиынында анықталған топология. Егер {\displaystyle x\in U\subset V} орындалатындай {\displaystyle U\in {\mathcal {T}}} ашық жиыны табылса, онда {\displaystyle V\subset X} жиыны {\displaystyle x\in X} нүктесінің маңайы деп аталады.

* Дәл солай {\displaystyle M\subset U\subset V} шарты орындалатындай {\displaystyle U\in {\mathcal {T}}} ашық жиын табылатындай {\displaystyle V\subset X} жиынын {\displaystyle M\subset X} жиыны маңайы деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Нүктелік электр пісіру** — металдарды түйістіріп электрпісірудің бір түрі. Мұнда дайындамалар электр тоқпен қыздырылу күшінің әсерінен жергілікті әлемдік деформацияның арқасында жеке нүктелерде біріктіріледі. Электродтар ток жеткізу мен қатар металды қыздырған жерін шектіру үшін сотан міндетін атқарады. Нүктелік электрпісіру нүктелік машиналарда орындалады. 

Пісіру көбінесе көміртекті, аз қоспаланған, тот баспайтын құрылымдық болаттардан, алюминийден, мыстан жасалған, қалыпталған дайындамаларды, сонымен қатар өте жұқа (0,1 мм-ге дейін) дайындамаларды пісіріп қосуға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Жоламанов Әбіл Тауфикұлы — 1970 жылы 19 қыркүйекте Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданы, Жымпиты ауылында дүниеге келген. 1992 жылы Алматы қаласындағы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университетін бітірген. Мамандығы тарихшы. Тарих және қоғамтану пәндерінің оқытушысы. 1992-1994 жж.Жымпиты орта мектебінің тарих және қазақ тілінің мұғалімі, директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары.

1994-1999 жж. Сырым ауданы әкімі аппаратының жастар ісі, туризм жіне спорт бөлімінің меңгерушісі.

1999-2000 жж. Сырым ауданы әкімі аппаратының ұйымдастыру жіне кадрлармен жұмыс бөлімінің меңгерушісі.

2000-2002 жж. Сырым аудандық жұмыспен қамту орталығының бастығы.

2002-2007жж. Сырым аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі. 2007-2008 жж.Сырым аудандық білім бөлімінің меңгерушісі. 2008-2014 жж. Облыстық тарихи-өлкетану мұражайының директоры.

2014 жылдың 01.08-02.12 аралығында Облыстық халық шығармашылығы орталығының директоры. 

2014 жылдың 02.12 мен 2015 жылдың 05.12 аралығында Батыс Қазақстан облысы мәдениет,мұрағаттар және құжаттама басқармасы басшысының орынбасары

2015 жылдың 22 желтоқсанынан бастап Атырау облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының басшысы

Марапаттары
-----------

* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатымен, "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен марапатталған

Дереккөздер
-----------
Кокцинеллидтердің ерекше трибасының өкілі ханқыз, өсімдік қоректі кенелермен қоректенуге бейімделген. Осы зиянкестердің санын бірден-бір негізгі реттеуші болып табылады. Түр Еуропа, Сібір, Орта Азия, Қазақстанда кең таралған,бірақ оның жекелеген популяциялары жоғалып кету қаупінде тұр. Негізінен егішілікпен айналысатын аудандарда тіршілік етеді,бақтарда және егістіктерде, сонымен қатар, таулы жемісті ормандарда ағаштарда да,шөптесін өсімдіктерде де кездеседі.Қазіргі уақытта еліміздің оңтүстік аудандарындағы бақтар мен егістіктерді химиялық өңдеулер жүргізуіне байланысты, таралу аймағының жекелеген бөліктерінде жоғалып кету қаупін тудырып отыр. Түрді сақтау үшін лабораториялық жағдайда өсіру және таралу аймақ аралық жерсіндірулер жүргізу керек. Жекелеген популяцияларды қалпына келтіру үшін сұрыпталған улы химикаттарды пайдалану олардың мөлшерін азайту немесе химиялық өңдеулерді мүлдем тоқтату керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Бақыт Жанғалиева** (1947 жылы 11 маусымда Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы Айшуақ ауылы - 24 маусым 2017 жылы Алматы) — актриса. Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі (1982). Құрмет орденінің иегері (1998).

Жалпы мәліметтер
----------------

Алматы қәнсерватәриясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерватория») бітірген (1970). 1968 жылдан Қазақ академиялық драма театрында актриса. Жанғалиева осы театр сахнасында Бәтима (Т.Ахтановтың "Антында"), Баян, Ақтоқты (Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Айман (М. Әуезовтің "Айман - Шолпанында"), Шырын (Н.Хикметтің "Фархат - Шырынында"), Ақбала (Ә.Нұрпейісовтің "Қан мен тері"), т.б. рольдерді орындады. Гастрольдік сапармен Ресей, Франция, Германия, Өзбекстан, Қырғызстан, Татарстан, т.б. шет елдерде және Қазақстан қалаларында болып өнер көрсеткен. Сондай-ақ, "Соңғы ызғар", және "Намыс" кинофильмдеріне түскен. "Құрмет" грамотасымен марапатталған.

Марапаттары
-----------

* КСРО Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасының иегері.
* 1982 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (Қазақ КСР) құрметті атағымен марапатталған.
* КСРОның "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған.
* 1998 жылы Елбасының жарлығымен «Құрмет ордені» мен марапатталған.
* Ақтөбе қаласының Шалқар ауданының Құрметті азаматы.
* 2011 жылы "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Көшеге қоғам қайраткері, қазақ ақыны, Қазақстанның халық жазушысы Дихан Әбіловтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 02.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Әбілов Дихан (1907-2003) Павлодар облысы Баянауыл ауданы Мойылды қыстауында дүниеге келген. Ол - Қазақстан жазушылар одағының хатшысы, 1938-1939 жылдары төрағасы, 1939-1940 жылдары - Қазақстан жазушылар одағы көркем әдебиетті насихаттау бюросының директоры қызметтерін атқарған.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Логофобия**, немесе **глоссофобия** — логоневрозбен (мазасыздану) және мутаризммен байланысты сөйлеуден қорыққан қорқыныш.[1]

Әңгіме қорқынышы[2] немесе бөтен адамдар, қоғамдық көріністерден қорқу және кекіру, жеке сөздерден қорқу деген секілді варианттар да бар. Фобия ішінара болуы мүмкін, бұл жағдайда ол селективті мутация деп аталады. Мысалы, логопойлықты сезінген адам жақын туысымен еркін сөйлеседі, аз жақын туысқандарымен логоневрозды сезінеді және бейтаныс адамдармен сөйлесе алмайды, олардан ауытқиды және олармен ауызша қарым-қатынас жасауды қажет ететін міндеттерді атқарады.

Салдары
-------

Глоссофобияның салдары әдетте әлеуметтік фобия, өзін-өзі күмән және өзін-өзі бағалау, жауапкершілікті болдырмау, қоғамдық орындарды, сөйлеуді талап ететін, беделді жұмысты тоқтату және өмір сүру деңгейін төмендету болып табылады. Біртіндеп қарым-қатынас шеңбері тарылып, жайлылық аймағы шектеулі. Бұл, өз кезегінде, психотерапевтік кернеудің пайда болу факторы болып табылады, бұл кекіруді, логофобияны жақсартуға және невроздық шеңбердің басқа да бұзылуларына себеп болады. 

Сондай-ақ, әртүрлі тәуелділіктердің, жаман әдеттердің қаупі артады. Мысалы, темекі шегу, алкоголизм немесе нашақорлық «батылдық үшін» немесе профилактикалық рәсімдерді жасау әдеті, мысалы, айқыш белгілері, дұғалар және т.б. обсессивті-компульсивті бұзылуға айналады.

Сөз-паразиттер сөйлесу кезінде адамның стресс жағдайында, ыңғайсыздық жағдайында жиі сөзге түседі. Қорқынышты қысқарту, уақытты сатып алу және ойлармен дайындалу үшін, адам түрлі араласуларды айтады. Болашақта олар қысқа мерзімде сөйлеуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑