recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Алданыш, жұбаныш, серік мағыналарында қолданылады. *«Бұл екі әйелге ермек, жұбаныш боп-отырған жас қыз»* (Мұхтар Омарханұлы Әуезов).

Басқа түркі тілдерінде де осы тұлғалас сөздер кездесіп, бірақ мағына жағынан өзгеше болып келеді. Телеуіт, алтай тілдерінде, сондай-ақ шағатайдың кітаби тілінде *«эрмэк»* сөзі қазіргі кезде біздегі *«әңгіме»*, *«сөз»* мағыналарында қолданылады және қолданылған. Қазіргі түркі халықтарының бірі туба-кижилерде де *«эрмек»* — әңгіме, сөз, хабар т. б. мағыналарды ұғындырады. Мына келтірілген және қазақ тіліндегі *«ермек»* сөзінің мағынасы — туынды мағына деп шамалаймыз. Өйткені, тіліміздегі алданыш, жұбаныш сияқты мағыналар көп жағдайда әңгіме, сөзден туындап отырады. Ал әңгіме мен сөз — болмыс пен түрмыстың көрінісі. Олай болса, *«ермек»* сөзінің тұңғыш мағынасы *«болмыс»*, *«тұрмыс»* сияқтыларды ұғындыру үшін қолданылған. Біз бұл ойымызды ертедегі түркі жазба есткерткіштері дерегіне сүйеніп айтып отырмыз. Онда *«ермек»* сөзінің мағынасы —*«болмыс»*, *«тұрмыс»*. Осы тұста еске салатын нәрсе — сөздердің дыбыстық құрамы мен мағынасы үнемі қатар, жарыса, байланыса өзгеріске түсе бермейді екен. Тарихта қоғам дамуымен бірге кейбір сөздердің мағынасы өзгерсе де дыбыстық құрамы сол қалпында қала беретіндігі *«ермек»* сөзін талдағанда байқалады. Бұған керісінше, дыбыстық құрамын жаңартып, тұлғасын өзгертсе де, енді біреулері мағынасын сақтап қала беретін жағдайлар да ұшырасып отырады. Мұндай құбылысқа мысалдар кейінгі жазылған жолдардан талай рет кездеспек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Нұржан Бауыржанұлы Көлбаев** - 1973 жылы 18 мамырда Шымкент қаласында туған.

Әкесі - Көлбаев Бауыржан, зейнеткер. Анасы - Әбдіраманова Ермек, зейнеткер.

Шымкент кооператив техникумының бухгалтерлік есеп және аудит факультетін (1994), бухгалтер-талап қоюшы мамандығы бойынша; «Қазтұтынуодақтың» Қарағанды экономикалық университетінің қаржы және несие факультетін (2001) экономист-қаржыгер мамандығы бойынша үздік бітірген.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1990 жылдың шілдесінен - Шымкент облыстық тұтыну одағының Тельман қалалық ТҚ одағында бухгалтердің шәкірті, 1990 жылдың қарашасынан - бухгалтері. 1995 жылдың наурызынан - «Машат» ЖШС бухгалтері, 1996 жылдың мамырынан - бас бухгалтері (Шымкент қаласы). 2001 жылдың шілдесінен - «Қазкоммерцбанк» ААҚ Шымкент филиалының ШОБ секторының менеджері. 2002 жылдың
сәуірінен - «Қазақстан Халық банкі» АҚ Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының тәуекелдер жөніндегі менеджері. 2004 жылдың тамызынан - «АТФ Банк» АҚ Оңтүстік Қазақстан филиалы бөлшек бизнесі бөлімінің бастығы (Шымкент қаласы). 2005 жылдың мамырынан - «АТФ Банк» АҚ Оңтүстік Қазақстан филиалы директорының орынбасары. 2006 жылдың тамызынан - «Цеснабанк» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі.

2007 жылдың қаңтарынан бері - «Цеснабанк» АҚ Оңтүстік Қазақстан филиалының директоры.

Шымкент қалалық мәслихатының 4-ші шақырылым депутаты (2007 жылдан бері).

Шымкент қаласы әл-Фараби ауданы бойынша «Нұр Отан» ХДП төрағасы.

Әскери атағы - қатардағы жауынгер.

Діни көзқарасы - ислам.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, В.В. Путин, М.К. Ататүрік.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дағдарыс аяқталғаннан кейін елді жаңару мен даму күтіп тұр».

Хоббиі - ит асырау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, тарихи шығармалар.

Үйленген. Жұбайы - Қарабаева Лаура Қошқарбайқызы (1980 жылы туған), Қ.А. Иассауи атындағы ХҚТУ оқытушы. Қызы - Көлбаева Нұрилә (1994 жылы туған); Ұлдары - Көлбаев Диас (2002 жылы туған), Бауыржан Тимур (2009 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Стэнд-ап комедия** (ағылш. *Stand-up comedit*) — бұл комедиялық қойылым және әңгімелеу өнері, ол арқылы әзіл-сықақшы тірі аудиториямен сөйлесіп, олармен микрофон арқылы тікелей байланысады. Орындаушыны әдетте **комик**, **стэнд-ап комик**, **әзілкеш**, **комедия**, **стэнд-ап комедия** немесе жай **стэнд-ап** деп атайды. Стэнд-ап - бұл диалогтық монолог немесе әзіл-оспақ әңгімелер, әзіл-қалжыңдар мен бір шумақтарды топтастыру, оны әдетте трюк, әдеттегі тәртіп, акт немесе жиынтық деп атайды. Стэнд-ап реквизиттерді, музыканы, сиқырларды немесе вентрилоквизмді біріктіруі мүмкін. Стэнд-ап комиктері өздерінің сахна сыртындағы квази-автобиографиялық және ойдан шығарылған кеңейтімдерін орындайды.

Сондай-ақ
---------

* Фельетон
* Хеклинг

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Brodie, Ian (2008). "Stand-up Comedy as a Genre of Intimacy". *Ethnologies* (Cape Breton University) **30** (2): 156–157. doi:10.7202/019950ar.. Retrieved 15 September 2020. "[S]tand-up comedy ... cannot exist without technological advances ".
2. ↑  *Martin Steve* Born Standing Up: A Comic's Life —  New York: Scribner, 2007. — P. 40–42. — ISBN 978-1-4165-5364-9.
**Бақша қарақшысы (орыс. *Чучело*)** – орыстың балалар жазушысы Владимир Железниковтың жазған туындысы. Жасөспірімдер жайындағы бұл кітап 1981 жылы жарық көрді.

Қысқаша мазмұны
---------------

```
[ Бұл кітап 6 сынып оқушысы Лена Бессольцева жайында. Лена өзінің бұрын әскери қызмет істеген атасының үйіне көшіп келеді. Атасы үйінде көптеген картиналар сақтайтын. Қалада оның атасын өзге адамдар тұйық мінезі үшін жақтырмайтын. Жаңа сыныптастары да Ленаны жақтырмай, "Бақша қарақшысы" деген ат береді. Тек Дима Сомов қана жаңадан келген оқушыға қолдау көрсетіп, құшақ жая қарсы алды. Дима Сомовқа сыныбындағы барлығы дерлік қыздар ғашық еді. Махаббатқа ұласқан Дима мен Лена арасындағы достық үшін, Димаға сатқын деген атақ береді. Сынып оқушылары мектепті тастап, киноға бармақ болады. Ал Дима болса, сынып жетекшілеріне кино жайында сыр білдіртіп қояды. Сынып жетекшілері жаза ретінде Мәскеуге барудан бас тартты. Мәскеуге сынып оқушылары күзгі демалыста бару үшін қызу дайындық үстінде еді. Жігіттер айыпкерді табу және жазалау туралы шешім қабылдайды. Лена, Диманы аяп, бар кінаны өз мойнына алады. Сыныптастары Ленаны кешірмей, өздерінен шеттетіп, әрбір кездескен сайын мазақтайтын болды. Лена ұзақ уақыт бойына Диманы өз кінәсін мойындайды деп үміттеніп жүрген. Шындықты, Дима мен сынып жетекшілерінің арасындағы әңгімені партаның астында тығылып, тыңдап отырған екі құрбылар білетін, бірақ олар араласпауға бел буды. Ленаның Димаға деген үміт, сенім және махаббаты өшеді, себебі Дима өздерінің сыныптастарына қосылып, Ленаның бейнесі бейнеленген "Бақша қарақшысын" өртеуге атсалысады. Сыныптастарының шектен шығып бара жатқанын көріп, бір бала Дима жайындағы шындықты жайып салады. Бірақ Лена мектебінде оқуға құлшынысы болмай, қаладан кетуге мәжбүр болады. Атасы қаласына картиналарының коллекциясын қалдырады да кетіп қалады. Соңында сыныптастары тақтаға «Бақша қарақшысы, бізді кешірші!» - деп жазып қояды. ]
```

Кейіпкерлер
-----------

* Николай Николаевич Бессольцев – Ленаның атасы. Өзін келемеждесе де, жанжал шығармайтын, керемет кісі.
* Лена Бессольцева – басты кейіпкер. Өте мейірімді адам. Өзін мазақ еткен кезде барынша шыдауға тырысатын, батыл қыз.
* Маргарита Ивановна Кузьмина, сынып жетекшісі. Ленаға ешкімнің тіл тигізбеуін қадағалап жүретін, керемет адам.
* Дима Сомов, Ленаның сыныптасы. Сынып старостасы.
* Миронова (Железная Кнопка) , Ленаның сыныптасы. Сыныптың лидері. Сырт көзге жаман болып көрінгенімен, өзінің жылы жүректі екенін хикаяның соңында дәлелдейді.
* Марина (Мотя) , Ленаның сыныптасы.
* Шмакова, Ленаның сыныптасы. Өзгелерді жұмсағанды ұнататын, пысық қыз.
* Валька, Ленаның сыныптасы. Ақшадан басқа ештеңені ұнатпайтын адам.
* Попов, Ленаның сыныптасы. Шмакованың айтқандарын бұлжытпай орындайтын кейіпкер.
* Васильев, Ленаның сыныптасы. Мироноваға қарсы шыға алмайды.
* Клава, шаштараздағы жұмысшы, Маринаның анасы.

1982 жылы кітап желісі бойынша фильм түсірілген (режиссер - Ролан Быков). 

Рөлдерде ойнағандар: Кристина Орбакайте — Лена Бессольцева, Юрий Никулин — Николай Николаевич Бессольцев, Дмитрий Егоров — Дима Сомов, Елена Санаева — Маргарита Ивановна Кузьмина, Светлана Крючкова — Клава, Павел Санаев — Васильев.
**Грейг қызғалдағы** (лат. *Tulipa greigii*) – лалагүлділер тұқымдасы, қызғалдақ туысына жататын көп жылдық пиязшықты өсімдік. Қаратау жотасында, Шу-Іле тауларында, Қоржынтауда, Талас және Қырғыз Алатауында да кездеседі. Биіктігі *40 – 50 см*. Сабағы жуан, түкті келеді. Жапырағы жалпақ таспа тәрізді, кейде жиегі иректеліп, үстіңгі бетінде қою күлгін таңбалары болады. Гүлі дара, қызыл, қызғылт сары түсті, көктемде гүлдейді. Тұқымы арқылы және вегетативті (өсімді) жолмен көбейеді. Жемісі – қорапша. Грейг қызғалдағы – өте әдемі, сәнді өсімдік. Қазір Ақсу-Жабағылы қорығында сақталған. Алматы, Қарағанды, Жезқазған ботаникалық бақтарында қолдан өсіріледі. Грейг қызғалдағы өте сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

ГРЕЙГ ҚЫЗҒАЛДАҒЫ — лалагүлділер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын көп жылдық пиязшықты өсімдік. Шу-іле тауларында, Талас және Қырғыз Алатауында да кездеседі. Биіктігі 40-50 см. Сабағы жуан, түкті келеді. Жапырағы жалпақ, таспа тәрізді, кейде жиегі иректеліп, үстіңті бетіңде қою күлгін таңбалары болады. Гүлі дара, қызыл, қызғылт сары түсті, көктемде гүлдейді. Тұқымы арқылы және вегетативі (өсімді) жолмен көбейеді. Жемісі — қорапша. Грейг қызғалдағы — өте сәнді өсімдік. Қазір Ақсу-Жабағылы қорығында сақталган. Алматы, Қарағанды, Жезқазған ботаникалық бақтарыңда қолдан өсіріледі. Грейг қызғалдағы өте сирек кездесетін түр болғандықтан, қорғауға алынып, Қазақстанның 235 "Қызыл кітабына" енгізілген.

Сипаттамасы
-----------

Биіктігі 20-50 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 2,5 - 4 см, көн тәрізді қара қоңыр, ішкі жағы, әсірісі түбі мен ұшы қалың түкті қабықты.

Сабағының жоғарғы жағы түкті, жапырақ саны - 3 - 4, шамалы жақын орналасқан, қайырылған, бұйра, көкшіл сұр, жоғарғы жағында көптеген күлгін дақтары бар, жоғарғысы едәуір түкті, кірпікшелі, әдетте гүлге жетеді, ең төменгісі сопақшадан жалпақ эллипске дейін тәрізді, ені 3,5 - 8 см. Сыртқылары түкті, жұмыртқа тәрізді, жоғарғы жағы қайырылған, ішкісінен шамалы қысқа, ішкілері кері жұмыртқа тәрізді; аталықтары гүл серігінен 3 есе қысқа, олардығ жіпшелері жалаңаш, сары немесе қаралау, тозаңдықтары сары, сирек күлгін, жіпшелерінен 2 есе ұзын, түйіні орнықты ауызды; қорапшасының ені 2 - 3 см, ұзындығы 4 - 6 см.

Мамыр - маусым айларында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы
-------------------

Эндемик. Шағыл тасты және сазды топырақты далаларда, аласа тау мен тау етегінде өседі. Қызылорда, Түркістан флористикалық аудандарында Іле, Күнге" Алатауының батыс сілемдерінде (Шу - Іле тауларының тоғысқан жеріндегі Қордай асуы маңында) , Қырғыз Алатауы, Шу - Іле таулары, Қаратауда кездеседі.
Қазақстанның "Қызыл кітабына "енгізілген

Дереккөздер
-----------

Қазақстан қызғалдақтары

Дереккөздер
-----------

Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ойтүйін** (кейде **Пропозиция**, ағылш. *proposition*) — Философияда декларативті сөйлемнің мағынасы болып, мұндағы "мағына" бірдей мағынадағы барлық сөйлемдер бөлісетін бейтілді (non-linguistic) шындық. Эквивалентті түрде, ойтүйін әдетте ақиқат пен сандырақтың бейтілді тасушысы болып, ол оны бейнелеген кез келген сөйлемді рас, не жалған етеді.

Математикада ойтүйін термині рас, не жалған тұжырымға қатысты болса, ал аксиома термині дискурс шеңберінде рас тұжырымды білдіреді.

Демек, ойтүйін сөйлемнен және одан туындайтын құрылымдардың модальды және коммуникативтік парадигмаларынын бәріне ортақ семантикалық инварианты (абстракцияланған түрі). 

"Ойтүйін" сөзінің негізі болған "пропозиция" сөзі әуелде логика ғылымында пікір, пайымдау дегенді білдірсе, ал лингвистикада сөйлем дегенді білдірген. ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында ойтүйін жаңа мағынаға ие болды: оның көлемі сөйлемнің бір бөлігімен шектеліп, сөйлемнін номинативті, не семантикалық аспектісі ретінде түсіндірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *McGrath, Matthew* Propositions (Stanford Encyclopedia of Philosophy). Тексерілді, 23 маусым 2014.
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Бақылдауық бақалар** тұқымдасы (Нуlіdае) — ағашты жерлерде тіршілік ететін ұсақ бақалар.
Саусақтарының ұшындағы, кейбір түрлерінің бауыр жағында болатын сорғыштарының көмегімен ағаштың діңіне, бұтағына және басқа заттарға жабысып тұрады Көбінесе Австралия мен Оңтүстік Америкада тараған. Бізде кәдімгі бақылдауық бақа және Қиыр Шығыс бақасы (Нulа arborеа, Н. іароnіса) деген түрі, КСРО-ның оңтүстік
Европалық бөлімінде, Қырымда, Кавказда екіншісі — Қиыр Шығыста кездеседі. Орманда тіршілік етеді Әсіресе
жапырақты ағаштардың, қамыстың немесе баска биік болып өсетін өсімдіктердің арасында болады.
Уылдырықтарын суға шашады. Қөбеюден басқа уақыттарда ағаштарда өрмелеп жүріп уақытын өткізеді.
Бұлардың Оңтүстік Америкада мекендейтін бақылдауық қалталы бақа (Nоtоtrеmа) және бақылдауық- филломедуза (Pһуllоmеdusа) деген түрлері бар.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Zweifel, Robert G.* Encyclopedia of Reptiles and Amphibians / Cogger, H.G. & Zweifel, R.G. —  San Diego: Academic Press, 1998. — P. 93–94. — ISBN 0-12-178560-2.
2. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**Иван Яковлевич Примачук** (1927), құрылысшы, Соц. Еңбек Ері (1971). 1948-1955 ж. «Саран өнеркәсіп құрылысы» құрылыс баскармасында,«Қарағанды шахтақұрылыс» комбинатында жұмыс істеді. Костенко атынд. шахтаны, кемір бассейнінің №86, 87, 22 өнеркәсіп учаскелерін, сонымен қатар Шахтинск қаласыңдағы №12-14 шахтаның жер бетіндегі кешендері құрылысын салуға қатысты.1955-1962 ж. №6 «Мәдени-тұрмыстық құрылыс» басқармасының тас калаушысы, 1962 жылдан тас қалаушы-монтаждаушылар комплексі бригадасының бригадирі. 8-бесжылдыкта (1966-1970) облыста алғашкылардың бірі болып жұмыс істеудің бригадалык тәсіліне көшіп, жоспарды артығымен орындап, жоғары техн.-экономик. көрсеткіштерге жетгі. Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Стэнли кубогы** (фр. , ағылш. *Stanley Cup*) — жылда ойналатын ҰХЛ плей-оффының жеңімпазына табысталатын жүлде.

Бұл хоккей кубогына Канаданың генерал-губернаторы Фредерик Стэнлидің аты берілген.

Тарихы
------

Алғашқыда лорд Фредерик Стэнли бұл жүлде жыл сайын Канаданың үздік әуесқой хоккей тобына берілуі тиіс деп бұйырған. Күмістен жасалған кубоктың биіктігі 18,5 сантиметр болған.

1893 жылы кубоктың алғашқы иегері болып Монреаль хоккей клубы атанды.

1908 жылдан бастап жүлдені тек кәсіби хоккей топтарына беретін болған.

1927 жылдан бастап кубок тек НХЛ аясында ойнатылатын болды, бұған дейін оған әртүрлі чемпионаттардың клубтары үміткер бола алған.

1958 жылы кубоктың күміс пен никельден құйылған көшірмесі жасалды. Оның салмағы 15,5 килограмм, ал биіктігі 90 сантиметрге жуық болды, ол үлкен цилиндрлік негізге орнатылды. Сол цилиндрге бес құрсау салынады, құрсауларға жеңімпаздардың есімдері қашалады. Әр құрсауға 13 топтың хоккейшілерін белгілеп қоюға болады. 1991 жылы бүкіл құрсаулар толтырылып, бос орын қалмады. Бұл жағдайда үстіңгі құрсау шешіліп, астынан жаңа құрсау қосылады, шешілген құрсау ХШХФ Даңқ залына сақтауға беріледі.

Галерея
-------

* Алғашқы кубокАлғашқы кубок
* 1924 жылдан бастап кубокқа есімдерді қашауға болатын құрсаулар қосыла бастады1924 жылдан бастап кубокқа есімдерді қашауға болатын құрсаулар қосыла бастады
* Жеңімпаздардың кубоктан шампан ішуі дәстүрге айналдыЖеңімпаздардың кубоктан шампан ішуі дәстүрге айналды
* Құрсауға қашалған есімдер (Колорадо Эвеланш, 2001)Құрсауға қашалған есімдер (Колорадо Эвеланш, 2001)
Наталя Коржова 2008 жылғы әлем чемпионы
**Спринт** - қысқа арақашықтық бойынша жарыс. Жеңіл атлетика, велоспорт, биатлон, жүзу, шаңғы жарыс сияқты спорт түрлерінде қолданылады. Спринт жарыстарына 60, 100, 200 және 400 метрге жүгіру, сол сияқты кедергілі жүгіріс кіреді.

Кедергі арқылы жүгіру
---------------------

Көптеген Жүгіру сайыстары тегіс жерде өткенімен, кедергі арқылы жүгірісте атлеттер мәре сызығына қарай қақпа деген атаумен белгілі кедергілер арқылы жүгіреді. Ер адамдар кедергі арқылы 110 және 400 метрге жүгірдеі. Ал әйелдер кедергілі жүгірісті 100 және 400 метрден өтеді. Желаяқтардың мақсаты-кедергіден неғұрлым жеңіл өту үшін жүгірістің жұмсақ стилін сақау. Спортшылар әрбір кедергіден бір аяғымен өту үшін әдетте өздерінің қадамдарын белгілі бір тәртіпте қалыптастырады.[1]

Қажетті мәлімет
---------------

Ашық тректің шеңбері 400 мер және алты немесе сегіз жолы болады. Атлеттердің эстафеталарда 400,200 және 4х100 жүгіргенде шахматты мәре блогы болады, ал 100 метрге жүгіретін спринтерлер бір сызықтан старт алады. Тректің бетіне әдетте резеңке төселеді, сондықтан да атлеттер үйкелісті арттыратын кедір-бұдыр табанды аяқкиім киеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" —  Алматыкітап баспасы, 2013. — ISBN ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22.
Lankesteria cystodytae
**Грегариналар класының** (GREGARININA) - өкілдері омыртқасыз жануарлардың паразиттері, әсіресе олар насекомдарда көп кездеседі. Бір ядролы сопақша келген денесінің ұзындығы 10-15 мкм-нан бірнеше миллиметрге дейін жетеді. Цитоплазмасы екіге бөлінеді: эктоплазма және эндоплазмаға. Эктоплазмасында ұзына бойы және көлденең жатқан фибриллалары (мионем жіпшелері) кездеседі. Сол фибриллалардың қысқаруы нәтижесіңце грегариналар өз еркімен қозғалады. Басқалары алға карай сырғуы арқылы жылжиды немесе мүлде жылжымай бір жерге жабысып тұрады. Бұл класқа нағыз грегариналар отряды жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Србик**
---------

### Еңбектері

Србик (Srbik) Генрих (10. 11. 1878, Вена,- 16. 2. 1951, Эрвальд, Тироль)- Австрия тарихшысы. 1912-22 ж. Грацтағы университеттің , 1922-45 ж. Вена университетінің профессоры, 1929-30 ж. оқу министрі. 1938ж. фашистер Вена ғылым академиясының президенті және Вена университетінің ректоры етіп тағайындады. Србик еңбектерінің орталық тақырыбы – бүкіл орталық Еуропаны қамтитын құрлықта жетекші роль атқаратын «Жалпы герман рейхын» құрудың тарихи қажеттілігін дәлелдеу («Неміс бірлігі. Қасиетті Империядан Кеннигрецке дейінгі идеялар мен шындық», Мюнхен, 1935-42; «Неміс тарихындағы Австрия» , Мюнхен, 1936). Србик өзінің еңбектерінде марксизмге жала жауып , оны жоққа шығаруға тырысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 391-бет
Ivana Trump (2007)
**И́вана Мари́ Трамп** – американдық жеке кәсіпкер және жазушы, актриса, фотомодель.

Отбасы
------

Әкесі - Милош Зельничек (1927—1990), инженер. Анасы - Мария Зельничкова (Францова), телефондық оператор.

### Жолдастары/күйеулері:

1971—1976 жылдары — Альфред Уинкмайр, шаңғышы;

1977—1992 жылдары — Дональд Трамп, жеке кәсіпкер, саясаткер, АҚШ-тың 45-ші президенті;

1995—1997 жылдары — Риккардо Маццучелли;

2008—2009 жылдары — Россано Рубикони.

### Балалары:

Дональд Джон Трамп (31.12.1977) - жеке кәсіпкер;

Иванка Мари Трамп (30.10.1981) – жеке кәсіпкер, фотомодель және жазушы;

Эрик Фредрик Трамп (06.01.1984) – жеке кәсіпкер.

### Немерелері:

#### Дональд Трамптың және Ванесса Трамптың балалары:

Кэй Мэдисон Трамп (12.05.2007);

Дональд Джон Трамп III (18.02.2009);

Тристан Милос Трамп (02.10.2011);

Спенсер Фредерик Трамп (21.10.2012);

Хлоя София Трамп (16.06.2014);

#### Иванка Трамптың және Джаред Кушнердің балалары:

Арабелла Роуз Кушнер (17.07.2011);

Джозеф Фредерик Кушнер (14.10.2013);

Теодор Джеймс Кушнер (27.03.2016).

Дереккөздер
-----------

Орыс Уикипедиясынан алынған.
**Асқар Құмарұлы Балжанов** 1958 жылы 23 сәуірде Мәскеу қаласында туған. Қазақ .И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай-химия және газ өнеркәсібі институтын (1980) кен инженері мамандығы бойынша бітірген. 1980 жылдан - «Ембімұнай » ӨБ Балықшы БББ бұрғышы көмекшісі , 1981 жылдан - бұрғышы , бұрғылаушебері , 1984 жылдан - технологиялық бөлімнің аға инженері, 1986 жылдан - АИТҚ ауысым бастығы. 1987 жылдан - Гурьев облыстық партия комитетінің өнеркәсіп - көлік бөлімінің нұсқаушысы , 1988 жылдан - жауапты ұйымдастырушы ,1989 жылдан - бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1991 жылдан - Гурьев облаткомының экономикалық комитеті төрағасының орынбасары. 1991 жылдың тамыз айынан -«Қазақстанмұнайгаз » МК вице -президенті. 1992 жылдан -біруақытта «Қазақстанмұнайгаз » ҰМК вице - президенті , «Қазақстанмұнайгаз» сыртқы сауда фирмасының бас директоры. 1994 жылдан - «Кворум Энтерпрайзиз» ЖШС бас директоры. 1996 жылдан - «Сұңқар» ЖШС атқарушы директоры. 2001 жылдан - «Катрако» Ж Ш С бас директоры. 2002 жылдан «ҚазРосГаз» ЖАҚ бас директорының орынбасары. 2003 жылдан- «ҚазМұнайТеңіз » ТМК» ЖАҚ бас директорының бірінші орынбасары. 2004 жылдан «ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ ӨБК үлестерін басқару женіндегі басқарушы директоры. 2005 жылдан - «ҚазМұнайТеңіз» ТМК» А Қ бас директоры. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» А Қ бас директоры. 2009 жылдың маусымынан бері - «ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ барлау және ендіру женіндегі басқарушы директоры - басқарма мүшесі.« ҚазМұнайГаз» Барлау Әндіру» АҚ және «ҚазМұнайТеңіз » ТМК» А Қ Директорлар кеңесінің төрағасы.

* Әскери атағы - лейтенант.Хоббиі - аңшылық , балық аулау, бильярд.Үйленген. Жұбайы - Жылбаева Жұмабике Әлиқызы (1958 ж. т.). Ұлдары - Бапжанов Алдияр Асқарұлы (1983 ж. т.),Балжанов Бахтияр Асқарұлы (1985 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Иванов-Сокольскйй атындағы көше**. Көшеге сазгер, дирижер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері - Иванов-Сокольскийдің есімі (1987 жылы) берілген. Иванов-Сокольский (1899-1984) Ресейдің
Санк-Петербург қаласында дүниеге келген. Ол - «Амангелді батыр» қаһармандық
маршының, Мәншүк Мәметоваға арналған патетикалық-фортепианолық трионың,
«Жастық магистраль:», т.б. ән циклдерінің авторы.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Березовая көшесінен басталып, Радостовец көшесіне дейін созылып жатыр. Жароков, Айманов, Бағанашыл көшелерін қиып
өтеді. Кешенін ұзындығы - 650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Николай Васильевич Томский** (*1900—1984*) - совет мүсіншісі, КСРО халық суретшісі (1960), КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі. Профессор (1949). Әлеуметтік Еңбек Ері(1970), 1950 жылдан КОКП мүшесі. 1927 жылы Ленинградтың Кәсіптік-көркемсурет техникумын (В.В.Лишев шеберханасы бойынша) бітірді. Совет Суретшілері одағы Мәскеу бөлімінің Көркемсурет институтында сабақ берді, 1964-1970 жылы ректор лауазамын атқарды. Томский Николай Васильевич Ленинградтағы С.М. Киров (1938), Воронеждегі В.И. Ленин (1940), Белгородтағы И.Р. Апанасенко (1949), Вильнюстегі И.Д. Черняховский (1950), Мәскеудегі Н.В. Гоголь (1951), Севастопольдегі П.С. Нахимов (1959), Берлиндегі В.И.Ленин (1970) ескерткіштерінің, П.А. Покрышев, А.С.Смирнов (екеуі де 1948), т.б. көптеген мүсін-портреттердің авторы. Үшінші, 6-9 саулауынының РКФСР Жоғары Советінің депутаты. КОКП 24-25 съезінің делегаты.

Марапаттары
-----------

* КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1941),
* КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1948),
* КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1949),
* КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1950),
* КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1952)
* Лениндік сыйлықтың (1972) лауреаты.
* 3 Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені (29.12.1960)

Таңдамалы еңбектері
-------------------

Ескерткіштер|  |  |  |  |  |
| Вмльнюсте қойылған Черняховский И.Д. арналған ескерткіш(Н. Ф. Фетисованың фотосы 1964ж)
  |  | Севастопольдегі Нахимов П.С. арналған ескеткіш
  |  | Берлин қаласындағы Лениннің мүсіні

Дереккөздер
1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
 |
**Зебницкий Николай Владимирович** 1919 жылы 17 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы Красноармейский (қазіргі Тайынша) ауданындағы Новосухотино селосында туған. 1938 жылдан Воронеж облысындағы Борисоглебскіде тұрды. Осында теміржол орта мектебін және педкурсын бітірген. Алдымен мұғалім болып істеген, содан кейін армия қатарына шақырылған. Орлов жаяу әскерлер училищесін бітіріп, офицер атағын алды.Ұлы Отан соғысына қатысқан. Аға лейтенант Зебницкий Батыс майданда ерекше взводтың командирі болып, Витебск және Смоленск облыстар аумағындағы шайқастарға қатысты. 1942 жылдың сәуірінде комиссар, ол шілде айында «Вторые» деп аталатын партизан отрядының командирі болып тағайындалды. Бұл отряд Могилев, Гомель, Орлов, Смоленск және Чернигов облыстарының жерінде жаумен шайқасты. Жаудың гарнизондары мен әскери нысандарын жою үшін бірнеше әскери операцияларды жүзеге асырды.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 1 қаңтарындағы Жарлығымен Николай Владимирович Зебницкийге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Майор Зебницкий 1955 жылға дейін МҚК органдарында қызмет етті. Екі рет Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. 1975 жылы 29 қарашада қайтыс болды. Нальчик қаласында жерленген.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Энциклопедиясы
**Сара Латиева** - 1947 жылы 2 ақпанда қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы, Орда ауылында туған. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік универсиетінің журналистика факультетін тамамдаған.

Еңбек жолын шұбартаулықтардың бастамасымен комсомолдық жолдама бойынша, Жәнібек ауданы, Талов совхозында қой шаруашылығынан бастаған. Аудандық «Октябрь туы» газетінде, Гурьев (қазіргі Атырау) облыстық радиосында корреспондент, республикалық «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде, Қазақ радиосында, ұлттық «Қазақстан» энциклопедиясында, «Ақ желкен» журналында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.

«Мен соғысты көргенім жоқ», «Бұлбұл», «ХадишаБөкеева», «Төре-лігін өздерің айтыңдар» (А.Балаков-тан аударған) атты кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Иван Федорович Бакланов** *(1915-1977)*, өңндеуші, бұранда жасаушы токарь, Социалистік Еңбек Ері (1971). Еңбек жолын 1941 ж. Қарағанды облысы жергілікгі өнеркәсіп басқармасында ұста болып бастады. 1932-1941 жылы руда жөндеу зауытында, 1942-1955 жылдары А. Я. Пархоменко атындындағы зауытта токарь қызметтерін атқарды. 1956 жылдан Жаңа Қарағанды машина жасау зауытында өндеуші, бұранда жасаушы токарь. 8-ші бесжылдықтың тапсырмаларын орындауда аса үздік өндірістік техниқалық экономикалық көрсеткіштерге жетті. Ленин және Еңбек Қызьш Ту ордендерімен марапатгалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сара Джио** (ағылш. *Sarah Jio*; 18 ақпан 1978 жылы дүниеге келген, Бейнбридж аралы, АҚШ) — американдық жазушы. Сентименталды романдар авторы. Өзінің әдеби шығармашылығынан бөлек "Glamour" журналының колумнисті, сондай-ақ, The New York Times, Redbook, The Oprah Magazine, Marie Claire және т. б. басылымдарға арнап мақалалар жазады. Италия, Франция, Бразилия, Ресей, Қытай. Түркия, Норвегия, Польша және Ресей секілді елдерді қоса алғанда 27 елдерде аударылып шыққан болатын және осы елдерде кітаптары бестреллер атанған. Қазіргі таңда автор жас үш баласын өсіріп, өзінің 9-кітабын жазу барысында.

Библиография
------------

* Роман "Наурыз айындағы шегіргүлдер" (The Violets of March) 2011 жыл.
* Роман "Тұзды жел" ("The Bungalow) 2011 жыл.
* Роман "Қара таңқурайлы қыс"(Blackberry Winter) 2012 жыл.
* Роман "Соңғы камелия" (The last camellia) 2013 жыл.
* Роман "Таңертеңгі жарқырау" (Morning Glory) 2013 жыл.
* Роман "Айлы жалғыз аяқ жол" (Goodnight June 2014 жыл.
* Роман "Махаббаттың тыныш сөздері" (The look of love) 2014 жыл.
* Роман "Always" 2015 жыл.

Сілтемелер
----------

* Автордың Ресми беті.
* Ресми Twitter-Де.
* Instagramдағы ресми парақша
* Ресми бет Facebook.
Қызылқұрсақ жайынауыз
Қызылқұрсақ жайынауыз - құйрықсыз қосмекенді, бақаның бір түрі.
Кореяда, Солтүстік-Шығыс  Қытайда және Ресейдің кейбір аймақтарында тараған. **Дене тұрқы - 4,5 см, салмағы - 28 - 56 грамм**. Тілдері жуан әрі домалақ келеді.Орташа өмір сүру үзақтығы - 20 жыл, 30 жыл
өмір сүретіндері де бар.
Жақсы жугіре алмайды. Басын топыраққа тығып алып, өте жай шыққан дыбыстарды да естіп жатады. Су бетінде де, су астында да дауыс шығарып, «ән» айта алады.
Қызылқұрсақ жайынауыздар - негізінен, жасыл түсті. Қара дақтары болады. Бірақ қоршаған ортасына байланысты қоңыр, қара түстілері де кездеседі.
Қызылқұрсақ жайынауыздар суда тіршілік ететін майда
буынаяқтылармен қоректенеді. Бұл оның денесіне каротиннің көп еніп, құрсағының қызыл туске боялуына себепкер болады
Жылы, ылғалы мол орманды аймақтарда тараған.
Қызылқұрсақ жайынауыз қауіп таянған кезде денесін керіп ; шалқасынан жата қалады. Сол кезде қарынындағы алқызыл дақтары айқын көрінеді. Бұл бақаның дауысы - кішкентай қоңыраудың дауысындай, муңды, сазды.
Қызылқұрсақ жайынауызды қолда асырайтын болсаңыз, оған жасырынатын жерді көптеп дайындаңыз.
Сонда бақаңыз өзін қауіпсіз сезінеді.
Теңіз деңгейінен **1700 - 3000** метр биіктіктегі көлдер мен тоғандарды мекендейді. Көктем, жаз кезінде суда тіршілік етіп, қысқа қарай жұмсақ топырақты жерге өзін-өзі көміп тастайды.

Дереккөздер
-----------

Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-546-4
**Сарыайдын** - ескі қаланың орны.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы Сарыайдын көлінің жағасынан табылған. Үш жағынан (шығыс және батыс жағынан көлмен, солтүстік жағынан Сарыөзенмен) қоршалған.

Сипаты
------

Бұған қоса қаланың қазіргі кезде жал түрінде сақталған қорған қабырғалары болған. Оның солтүстік, батыс және шығыс жақтарыңда мұнараларға бекітілген қақпалары болған. Оның шығыс жағындағы қақпасының мұнаралары жақсы сақталған. Қаладан (оңтүстік-батыс бағытында) **1** км қашықта су тартатын шығыр орналасқан. Қала орнын Орал облысының мұражайының археологиялық экспедициясы (Б.Райымқұловтың басшылығымен) 1989 жылы ашқан. Қазба жұмыстары кезінде әр түрлі пішіндегі және әр түрлі мөлшердегі плита, |керамикалық ыдыстар, т.б. табылды. Ғалымдардың пікірінше, бұл шамамен б.з. 14 ғ-нда қалыптасып, дамыған қала болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Шахмат тақтасы** немесе **Шахмат нотациясы** — шахмат тақтасындағы фигуралардың арлы-берлі қозғалысын қағазға түсіретін арнайы жазу белгілері жүйесі.

Шахмат тақтасының шаршы алаңдарының белгілеуі
---------------------------------------------

Вертикалынан {\displaystyle ~a,b,c,d,e,f,g,h} латын әріптерімен белгіленген. Ол әріптер былай оқылады: (а, бэ, цэ, дэ, е, эф, жэ, аш). 

Горизонталынан бірден сегізге дейін цифрлармен белгіленген. Есеп ақ бұрыштың сол жағындағы алаңынан басталынады. 64 шаршы алаңның әр қайсысының "аты" және "фамилиясы" бар. Олар әріптермен және сандармен белгіленген.

Фигуралардың белгілеуі
----------------------

Фигураларды жазудың мынадай қысқаша түрлері бар:

| Фигура | Қысқаша жазылуы | Ағылшынша |
| --- | --- | --- |
| Король | Кр | K (king) |
| Ферзь | Ф | Q (queen) |
| Ладья | Л | R (rook) |
| Конь | К | N (kNight) |
| Слон | С | B (bishop) |
| Пешка | п немесе әріптермен белгіленбейді | p (pawn) немесе әріптермен белгіленбейді |

Жүрісті жазу
------------

Жүрістерді жазған, талдаған кезде шахмат кітаптары мен журналдарында төмендегідей шартты белгілер кездеседі:

**:** — фигураларды жеу
**+** — шах
**++** — қос шах
**\*** — мат
**0-0** — қысқа жаққа рокировка
**0-0-0** — ұзын жаққа рокировка
**!** — күшті жүріс
**!!** — өте күшті жүріс
**?** — сәтсіз жүріс
**??** — өте нашар жүріс
**!?** — алдап соғатын жүріс
**?!** — күдіктенетін жүріс
**=** — қарсыластардың мүмкіндіктері бірдей.
Жүрістерді толық жазған кезде фигураның тұрған "жері", баратын "орны" көрсетіледі. Жүрістерді қысқаша жазғанда тек фигуралардың келген "орны" жазылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шахмат - ақыл - ой тәрбиесі кітабы авторы Б.Түйебаев "Жебе" баспасы ISBN 9965-823-78-2
*Басқа мағыналар үшін Қызылқұм деген бетті қараңыз.*
**Қызылқұм ойысы** – Қазақстан мен Өзбекстан елдері аумағында, Тұран плитасының Қызылқұмдағы жеке геологиялық құрылымы.

Географиялық орны
-----------------

Оңтүстігінде Нұратау, Тамдытау, Жетімтау, Бұққантау қыраттарымен, оңтүстік-шығысында Шатқал-Қорама тау алды өңірімен, солтүстік-шығысында Қарақтау баурайымен ұласады. Солтүстігінде Торғай ойысынан Орталық Қызылқұм күмбезі арқылы бөлінген.

Геологиялық құрылымы мен жер бедері
-----------------------------------

Тектоникалық құрылымы жағынан Қызылқұм ойысы 3 құрылымдық ярустан тұрады. 1-ярус саналатын ойыс табанын (500 — 3000 м тереңдікте) геосинклиналдық жағдайда жаралып, қатпарлықтарға жиырылған, бірнеше жарылыстармен қиылған палеозойдың магмалық-шөгінді жыныстары құрайды. Опырықтар мен қазаншұңқырларды толтырған 2-ярус баяу қатпарланған пермь-триас шөгінділерінен түзілген. 3-құрылымдық ярус (қалыңдығы 500 — 2000 м) юра-бор жүйелері мен кайнозойдың құмды-сазды, мергельді шөгінділерінен тұрады. 2- және 3-құрылыстық ярус жыныстары ойыстың палеозойлық табанының құрылымын жаңартып, оларды өте жайпақ белдерге (Кемпір, Балтакөл, Босаға, Шөл — Шардара, Төртқұдық — Қызылқора, т.б.), бірнеше науаларға (Жауқаш, Арыс, Келес) бөлген. Айналасындағы палеозой құрылымдарымен салыстыру негізінде ойыстың шеттерінде алтын, темір, мыс, қорғасын-мырыш кендері, юра-бор қабаттарында мұнай-газ көздері болуы ықтимал деп жорамалданады. Бор, палеозой қабаттарында артезиан сулары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Эксперимент** ( лат.  *experіmentum*  – сынама, тәжірибе), Тергеу эксперименті – Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 203-бабының ережелері бойынша жүргізілетін тергеу әрекетті, іске қатысты мәні бар деректерді тексеру және нақтылау үшін арнайы жасалатын тәжірибе. Э. жүргізу кезінде, атап айтқанда, әлдебір фактілерді қабылдау, жекелеген әрекеттердің жасалу, әлдебір оқиғаның болу ықтималдығының тексерілуі, сондай-ақ болған оқиғаның реті және іздерінің пайда болу тетігі анықталуы мүмкін. Э. куәгерлердің міндетті түрде қатысуымен жүргізіледі. Қажет болған жағдайда Э-ке өздерінің келісімі бойынша сезікті, айыпталушы, жәбірленуші, куә, маман, сарапшы және тәжірибелік іс-қимылдарды жүргізетін адамдар қатыстырылуы мүмкін. Э. қайта жаңғыртылып отырған оқиғалар немесе әрекеттер болған жағдайларға ұқсас жағдайларда жүргізіледі. Психология жөнінде ғылыми-зерттеу жүргізуде Эксперимент
кеңінен қолданылады. Эксперименттің артықтылығы, бізге керекті үрдіс
пен құбылыс қашан көрінеді деп күтіп отырудың қажеті жоқ.
Эксперимент жасағанда психикалық үрдістерді неғұрлым дәлме-дәл көрсететін олардың уақыттын, өту шапшандығын т.б. өлшейтін арнаулы аспаптар, аппараттар қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Семей Темір Жолы** — "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясы АҚ-ның бөлімшесі. Түрксіб (Түркістан-Сібір) темір жолының құрамдас бөлігі ретінде оның құрылысы 1927 ж. көктемде солтүстікте Семейден және оңтүстікте Луговая стансасынан басталып, 1930 ж. 28-сәуірде Айнабұлақ стансасында түйісуімен аяқталды. Түрксібпен бірге Семейде Ертіс өзенінің үстінен өтетін көпір салынды. Семей Темір Жолы телімі 1934-жылға дейін Алтай жолының, 1958-жылға дейін Томск темір жол 5-бөлімшесінің құрамында болды. 1958-жылдан бері Қазақ темір жолының бөлімшесі. Оған бұрынғы ядролық полигонға тартылған Жаңа Семей — Конечная жолы қарайды. Қазіргі кезде бөлімше атқаратын жұмысына қарай үш салалық мекемеге: Семей тасымал бөлімшесіне, Семей магистралдық темір жол жүйесіне және Семей стансасына бөлінген. Тасымал бөлімшесі жылына 1,5 миллионнан астам жолаушы, 332,3 миллион жүк тасиды. Үш мекемеде барлығы 1768 адам еңбек етеді.
Семей қаласындығы метеостанциясының толық атауы Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығы "Семей" метеостанциясы болып табылады.Метеостанция ауданы 572 шаршы метр.Басқа метеорологиялық орталықтарға сәйкес метерологогиялық аймақтың маңайында 1 км аралықта таулар, ғимараттар немесе үйлер орналаспаған және ашық даланы қажет ететіндіктен, қаланың шетінде орналасқан.

Метеостанцияда орналасқан құралдар
----------------------------------

Метеостанцияда күн радиациясын есептейтін құрал,жердің температурасын өлшейтін құрал,қардың қалыңдығын өлшейтін құрал,,температураны өлшейтін құрал,ылғалдылықты өлшейтін құрал,,жауын шашын көлемін өлшейтін құрал және қысым мен желдің электронды құралдары орналасқан.

### Термометрлар

Жердің температурасын өлшейтін құрал - термометрлар.Термометрлер шығыстан батысқа қарап жатады.Қыста жартылай қарда жатады, ал жазда топыраққа толығымен еніп жатады.Термометрлердің арасы 5см дан кем болмау тиіс.

### Рейка

Қардың қалыңдығын өлшейтін құрал - рейка.Метереологиялық станцияда 3 рейка орналасқан.Қардың қалыңдығын үшеуінің орташа көрсеткішімен алады.Қарды 10 балл деп қарастырады.

### Термограф және гигрограф

Температураны өлшейтін құрал – термограф, ылғалдылықты өлшейтін құрал - гигрограф.Күніне 1 рет, яғни түскі 3те лентасы ауыстырылады.Температураның өзгергенін техник-метеорологтар зерттеп, қорытындысын алады.

### Жауын-шашын өлшегіш

Жауын шашын көлемін өлшейтін құрал – жауын-шашын өлшегіш.Таңертеңгі және кешкі 9да шелегі ауыстырылады. 12 сағат ішінде 50мл-ден көп жаңбыр жауса, қауіпті деп есептелінеді және Өскемендегі орталыққа хабарландырылады.

### Барометр

Ауа қысымын өлшейтін электронды құралдардың бірі-барометр.Барометр екі түрлі өлшеммен өлшенеді.Біріншісі-гектоПаскаль және екіншісі-мм сынап бағанасы

Сілтемелер
----------

Мекен-жайы:Аэрологическая станция, 1
Бастықтың телефоны: 53-90-53 
Метеогруппа телефоны: 53-90-52
**Шахта көлігі** - шахтаның жұмысшыларды, қазылып алынған кенді және басқа заттарды (бекітпе, қопарғыш заттар, құрал-жабдықтар, машиналар, т.б.) тасымалдауға арналған. Оның жер асты және жер үсті түрлері бар. Шахтаның жер асты көлігі қазылып алынған кенді забой арқылы штрекке жеткізеді. Содан кейін пайдалы қазынды скип көмегімен шахта оқпаны арқылы жер бетіне шығарылады. Шахта көлігінің жер үсті түрі шығарылған кенді байыту фабрикасына, металлургиялық зауытқа, темір жол станциясына тасымалдайды. Шахта көлігінің үздіксіз және үздікті әрекетті түрлері бар. Оның үздіксіз әрекетті түріне конвейер, гидрокөлік, пневмокөлік, т.б. жатады. Ал үздікті әрекетті Шахта көліші релісті және реліссіз болып ажыратылады. Мұның алғашқы түріне темір жолмен қозғалатын локомотив, электровоз, болат арқанмен сүйретілетін вагонетка, т.б. жатады. Релісті Шахта көлігінде тар табанды (ені 600, 700, 750, 900 мм) т. ж. пайдаланылады. Реліссіз Шахта көлігіне дизеловоз, электр машинасы, т.б. жатады. Шахта көлігі оқпан маңындағы қазбалармен тығыз байланыста болады. Бұл қазбалар арқылы кенмен толтырылған вагонеткалар кен көтергіш оқпанға жіберіледі, ал бос вагонеткалар забойға қайтарылып отырылады.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Шөміш** – 1) металлургияда балқыған металл, штейн не қожды бөліп құюға, тасымалдауға, қысқа мерзімге сақтауға арналған болат (не шойын) ыдыс. Ыстық металдың бүлдіргіштік әсерінен қорғау мақсатында Шөміш қорабының ішкі беті отқа төзімді кірпішпен не конвертерлік қожбен (түсті металлургияда) қапталады. Болат құюға арналған Шөміштің сыйымд. 480 т. Шөміш көпір кран не т.жылы арбасы арқылы қозғалтылады.
2) Жер қазғыш және көтеру-тасымалдау машиналарының Шөміші – тұтас материалдың ( мысалы , грунт, бидай т.б.) белгілі бір бөлігін бөліп алуға және оны тиейтін жерге тасымалдауға арналған жұмыстық тетік. Ол жұмыстық шынжырға (көп шөмішті шынжырлы экскаватор, драга, элеватор), роторға (роторлы экскаватор), шөмішті рамаға, т.б. бекітіліп немесе шынжырмен ілініп (драглайн, грейфер) қойылады. Шөміш құю, пісіру не штампылау тәсілдерімен жасалады. Бір шөмішті экскаватор Шөмішінің сыйымд. 0,15 – 200м3, көп шөмішті экскаватордікі 0,007 – 7 м3, скрепердікі 0,75 – 60 м3, драганікі 0,05 – 1 м3. Көп шөмішті тиеуіштер Ш-інің саны 12 – 50-ге, ал роторлы экскаватордікі 6 – 18-ге жетеді.

Тағы қараңыз
------------

* Ожау

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шөлдену** – шөлге шектес жатқан жерлердің құнарсыздануы барысында шөлді аумақтардың ұлғаюы. Шөлденуге табиғи (климаттың циклдік өзгеруі нәтижесінде ағын сулардың өзгеруі салдарынан кезеңдік қуаңшылықтардың қайталанып отыруы) және антропогендік себептер (ауыл шаруашылық мен өнеркәсіптің дамуы, тағы басқа) басты әсер етеді. Шөлдену процесі кезінде өсімдік жамылғылары аумағының азаюы (әсіресе ағаштар мен бұталардың), топырақ эрозиясы (онымен қоса жел мен су эрозиясы), топырақтың тұздануы, көп жылдық өсімдіктердің жойылуы нәтижесінде құмдардың құнарлы жерлерді басуы байқалады. Ал адамзаттың шаруашылық іс-әрекеті нәтижесінде бұл процестер жеделдей түседі де Шөлдену аумағы тез өседі. Адамзат өз тарихында кезінде өнім беріп келген шамамен 1 млрд га-дай жерді шөлге айналдырған. Қазіргі кезде Жер бетінің 3,6 млрд. га жерін (Еуропа аумағынан 3 есе, немесе Жер бетінің бөлігін, яғни 25%-ға жуығын қамтыған) шөл және Шөлденуге бейім жерлер алып жатыр. Шөлдену процесі Антрактидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі және ол 110 мемлекет аумағын қамтиды. Шөлдену процесі 20 ғасырдың 70-жылдарынан бастап адамзатқа үлкен қиыншылықтар туғызуда. Мысалы, 1968 – 73 ж. аралығында Сахараның оңтүстік белдемінде (Сахелияда) қуаңшылықтың салдарынан 250 мың адам көз жұмып, малдың 40%-ы қырылған. Ал 80-жылдардың ортасында осы белдемдегі қуаңшылық салдарынан 3 млн-ға жуық адам қырылған. Мұның бәрі табиғатқа антропогендік келеңсіз әсерлер нәтижесінде болып жатқан құбылыс. Климаттың жаїандық жылуына байланысты Шөлдену үрдісі Еуропаның оңтүстік белдемдерін және Оңтүстік-Батыс Азия, Оңтүстік Азия, Орталық Азия елдерінің орталық және солтүстік белдемдерін қамти бастады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шөл шақшақайы** - Қазақстан шөлінде кездесетін 7 (кәдімгі шақшақай, биші шақшақай, қасқа шақшақай, испан шақшақайы, қарамойын шақшақай, қара шақшақай және шөл шақшақайы) шақшақайдың бірі. Атына сәйкес тек шөлде ұялайды. Каспий маңынан ЗАйсан шұңқырына дейін кездеседі. Қазақстанда наурыздан қазанға дейін болады. Азияның оңтүстігі мен Африкада қыстайды. Бұл кішілеу қызғылт құстың құйрығының жартысынан көбі қара түске боялған, ал аталықтарының кеудесі мен құрсағыашық, тамағы қара түсті.Қылықтары шақшақайдыкі, бірақ әні қысқалау. Жай, әрі нәзік "тилили" деген дыбыс шығарады. Ұясын інде емес, қысқа бойлы бұталардың, көбіне сортаң өсімдіктердің арасына, жердегі шұңқырларға салады. 4-6 сирек қоңыр теңбілді ашық көгілдір жұмыртқаларын аналығы екі аптада басып шығарады, осынша уақыт ұясында қоректендіреді. Жазда екі рет балапан басып шығарады.
**Варвара мысты-алтынды кен орны** , Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы жерінде орналасқан. Кен орны 1980 ж. ашылып, барлау және бағалау жұмыстары 1983 – 93 ж. аралығында жүргізілді. Аумағында 4 кен белдемі (Батыс, Орт. Солт.-Шығыс, Приречная) анықталған. Кен белдемдері аймағында қуатт. 1,0-ден 7,0 м болатын 50 шақты өндірістік кен денелері ашылған. Кен орны кешенді, мысты-алтынды. Құрамында алтын 0,2 – 73,5 г/т, мыс 0,06 – 1,5 г/т, күміс 5 – 60 г/т, висмут 0,5%-дан, теллур мен селен 600 г/т-ға дейін бар. Кентас минералдарынан көп тарағандары пирит пен халькопирит, ал орсенопирит жаппай таралған. Шикізат қорлары бойынша ірі кен орнына жатады.
**Шахталық қойма** - таужыныстардың
қалың да берік түзілімдерінде немесе жеңіл-желпі инженерпік шешімдердің
жәрдемімен нығыздауға болатын таужыныстарда тургызылатын мұнай мен газ
сақтайтын шахталық түріндегі жерасты
сыйымдылықтары. Егер таужыныстар
сақталатын өнімді сүзбелемейтін болса,
сақталатын өнімнің сапасына әсер ететін
кірмелері жоқ болса, тау-кен қысымына
төзімді болса, ондай таужыныстар мұнай
мен газ қоймаларын тұрғызуға жарамды
деп саналады. Шахталық қойманы орналастырудың ең
аз тереңдігі сақталатын өнімнің қаныққан
буының қысымымен шектеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Шөл қияқтиары** құмдарда майда шөл қияқтары көп өседі. Кәдімгі қияқ әдетте саз-балшықты жерлер мен өзен және көл жағалауларында биік болып өседі. Шөл қияқтары аласа, тамырсабақтары ұзын болады. Бұл тамырсабақтарында көптеген тамырлары бар, олар арқылы өсімдік өзіне керекті суды маңындағы топырақтан сорып алады. Қияқтардың жапырақтары ұсақ болады, олар жазда кеуіп кетеді, сол кепкен күйінде қыстап қалады. Сондықтан бұларды "Тік тұрған пішен" дейді.

Құрғақшылық түсе бастаған кезде қияқтың жапырақтары ұшынан төмен қарай кебе бастайды; алдымен қызарады; одан кейін сарғаяды, сөйтіп, ең ақырында күрең тартады. Бұл кезде хлорофил мен қоректік заттар жапырақтың түп жағына келіп, одан әрі тамыр мойнына жылжиды. Алайда жапырақтары кеуіп және уақытша қурап қалғанымен, олардың құрылысы бұзылмайды. Жауын-шашын болса болғаны, әлгі қурап қалған жапырақтар қайтадан бұрынғы қалпына келіп, жапырақ тақталары түбінен бастап ұшына дейін көгереді.

Дереккөздер
-----------

**"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары"**.Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
**Шөмішбас** (*Paraquіlegіa*) – Сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда Алтай, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларындағы альпі, субальпі шалғындарда, жартастардың жарығында, мұздықтардан ашылған жерлердегі шөгінділерде, таудың тастақты беткейлерінде өсетін 3 түрі (ірігүлді Шөмішбас, майдажапырақты Шөмішбас және желайдар Шөмішбас) бар. Бұлардың биіктігі 4 – 25 см, тамыры жуан, қатпарлы. Сабағы түптеніп шым түзеді. Жапырақтары түксіз, ұзын сағақты, түп жағы кеңейіп, жалпайып сабақты орай орналасады. Гүлсидамының ұшында ірі, дара гүлдері жетіледі. Тостағанша жапырақшалары – бесеу, ол күлте тәрізді, жеміс піскенде сыртын қаптап қорғап тұрады. Күлтесіннің түп жағы түтікті имек, ұшы ойыс, бозғылттау күлгін, көкшілдеу түсті. Аталықтары көп, ұзындығы 10 – 11 мм, күлтеден әлдеқайда озып тұрады, аналығы 3 не 4, мойны қандауыр тәрізді. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – жапырақша.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Варвара Ивановна Бондарева** *(17 желтоқсан 1903 жылы, Ресей, Дондағы Ростов қаласында туған)* – ветеринария ғылымының докторы *(1964 жылы)*.

Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын *(1932 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті)* бітірген. Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) және Алтай аймағы шаруашылықтарында мал дәрігері *(1932–38 жылдары)*, Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтының кіші, аға ғылыми қызметкері *(1938–60 жылдары)*. *1960 жылдан* Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының Зоология институтында аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді.

Шығармалары
-----------

1. "Ценурозные инвазии домашних и диких животных", Аламаты, 1964;

2. "Многокамерный эхинококкоз и меры его профилактики", Алматы, 1968.

Сілтемелер
----------

1. «Бондарева Варвара Ивановна»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
Шөптесін бөрітарақ –көктемде кештеу өсетін дала гүлі. Солай бола тұра ол тез көтеріледі. Сабағы жуан, гүлінің диаметрі 22 см. Биіктігі 1-1,5 м. Гүлдері өте сәнді, әр алуан-қызыл, сары, күлгін, сиялы көк болып кете береді. Шілде айының аяғынан бастап тамыз айының орта кезіне дейін гүл жарады. Гүлдейтін мезгілі 20-30 күн.

Көбейту жолдары: Түбін бөлу арқылы көбейтеді. Мүмкіндігінше көбейту жұмысчтары көктем айларында жүргізілуі керек.

Отырғызылатыне жер: Аты айтып тұрғандай , шөптесін бөрітарақ гүлін бір-бірінен алшақтау, арасын 80 см немесе бір метрдей қашақтықта отырғызған дұрыс.

Кесу: Күзде гүлдің басын кескенде бірнеше бұтағын қалдырған жөн. Себебі ерте көктемде жеріңізде жұмыс істегенде, сол жерде шөптесін бөрітарақ гүлі бар екені белгілі болады.

Дереккөздер
-----------


Ғылыми-педагогикалық журнал. «Биология және салауаттылық журналы» №3. 2005 жыл. 76 бет