recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қанат Нұрахметов** ҚПО-да 1999 жылдан жұмыс істейді. Қазір Астана қаласы ҚПО өкілдігінің меңгерушісі және бірлескен басқару комитетінің (ББК) атқарушы хатшысы. Өзінің еңбек қызметінде Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орнын жүзеге асыру мәселелері бойынша ҚПО Б.В. 4 акционерлер компанияларының жұмысын Қазақстан Республикасы мемлекеттік билік органдарымен үйлестіруге және өзара әрекеттесуге белсенді турде мүмкіндік туғызады. Кәсіби қызметін С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін 1984 жылы бітіргеннен кейін бастады. 1990 жылы оған химия ғылымдарының кандидаты дәрежесі берілді. ҚР Мемүнем комитетінде, ҚР Сыртқы экономикалық байланыс министрлігінде, ҚР Энергетика және отын қоры министрлігінде бірқатар жауапты қызметтер атқарды. 1993-1999 жылдары «Қазақстанкаспийшельф» және «Қазақойл» компанияларында басшы қызметте жұмыс істеді. ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің құрмет грамотасымен және Қазақстан Петролиум Ассоциациясының алғыс грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Өсімдік туралы
--------------

Калатея– маранттар тұқымдасына жататын шөптесін өсімдік. Отаны – ылғалды тропикалық Оңтүстік Америка аймақтары. Бойы 70-80 см. Жапырақтары ірі, сопақша келген, ұзындығы 30-40см. Сабағының ұзындығы түрлеріне қарай 20см-ден 60см-ге дейін болады. Жапырағы бірден топырақтан өсіп шығып тұрған сабақ басында орналасады. Калатеяның әдемі жапырақтысының саны, гүлдейтін калатеяларға қарағанда өте көп. Гүлдейтін калатеялардың ішінде шафранды калатеяның гүлі керемет ашық қызғылт сары түсті, бірақ жапырақтары әдемі жапырақты калатеяларға қарағанда әрсіздеу болады. Әдемі жапырақты калатеялардың жапырақтары аты айтып тұрғандай өте әдемі, тауыстың қауырсыны немесе ертегідегі құстың түсі секілді түрлі-түсті болып келеді. Жапырақтары жылтыр, түкті және қағаз сияқтыларыда бар.

Жарығы
------

Алакөлеңкеде, жарықта өседі. Жарық жетісіспесе жапырақтарының әдемі түстері түссізденіп кетеді. Бірақ тіке түскен күн сәулесінен сақтау қажет.

Жылуы
-----

Жылуды жақсы көреді. Қыста 18-20 °C төмен түспегені абзал.

Суғарылуы
---------

Көктем-жаз айларында жиірек, қыста топырағын құрғатыңқырап барып суғарып тұру қажет.

Ылғалдылығы
-----------

Жоғары ылғалдылықты қажет етеді.

Қоректендірілуі
---------------

Көктем, жаз айларында әдемі жапырақты өсімдіктерге арналған тыңайтқышпен 14-15 күнде бір рет қоректендіреді. Шафранды калатеяны ғана гүлдейтін өсімдіктерге арналған тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары
--------

Азынақ жел өтінен сақтау қажет. Дұрыс баптамаған кезде жапырақтары сарғайып, ширатылып, оратылып, дақтар пайда болып өзгеріске ұшырауы мүмкін. Оның себебі, артық не жеткіліксіз суғарылуы, күннің тік түскен сәулесі күйдіріп жіберуі, ауадағы ылғалдылықтың жетіспеуінен т.с.с.

Көбейтілуі
----------

Ең оңай жолы түбін бөлу арқылы көбейту.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Қанатты кесірткелер**—мезозой заманындағы рептилилердің ішіндегі ұшуға бейімделген жануарлар. Олардың алдыңғы аяқтарының төртінші ұзын саусағымен екі бүйіріндегі жарғақтары үшу қызметін атқарған. Жалпақ төсінде
құстардағыдай қырлы төсі болады, бас сүйектері жас кезінде-ақ бірігіп кеткен. Көптеген сүйектерінде ауа қуысы болады. Тұмсық тәрізді жақтарында тістері болған.Құйрығының ұзындыры мен қанатының формасы алуан түрлі.Кейбір түрлерінің ғана қанаты ұзын, жіңішке құйрығы ұзын болған. Басқа түрлерінің құйрығы қысқа, қанаты жалпак болған. Птерозаврлардың қазба қалдықтары тұзды су қоймаларының орнынан табылуы, олардың су жиектерінде тіршілік еткенін дәлелдейді. Олар шағалалар сияқты балық аулап, қоректенуі мүмкін. Дене мөлшері бірнеше сантиметрден бір метрге дейін, одан да ірі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Анттар**  (грек. Antaі) — тайпа атауы. 6-7 ғ-дағы Византия жазбаларында сақталған. А. туралы негізгі деректер 6-7 ғ. жазушылардың еңбектерінде (Прокопий, Йордан, Агафий, Менандр, Феофилакт т.б.) кездеседі. Днестр мен Днепр арасындағы орманды жерлерді, Днепрдің шығ. жағын мекендеген. Олар егіншілікпен, отырықшы мал ш-мен, қолөнермен айналысқан. Темір өндіру, қыш құмыра жасау, сүйек, тас өңдеу, зергерлік, тоқымашылық өнерін білген. Ауылдық қауымдастық, құл иелену өріс алған. А. 385 ж. гот королі Винитарды (Витимир) жеңді. 6 ғ-дан бастап өздеріне туыстас склавиналармен бірге Византияның Балқандағы жерлеріне шапқыншылық жасайды. 550 — 551 ж. соғыс кезінде А-дың жартысы — склавиндер Балқанда қалып қойды. А. атауы 7 ғ-дан бастап жазба естеліктерде кездеспейді.
**Лама-Доржы**, Эрдәни-Лама Эрдәни-Лама (1726 — 1753) — жоңғар қонтайшысы (1750 — 53), Қалдан Сереннің (*Цэрен*) үлкен ұлы. 

  

Жоңғар хандығы тағы үшін тартыста Даваци мен Әмірсана онан жеңіліп, 1751 жылы орта жүз ханы Абылайға барып, бас сауғалаған. Лама-Доржы екі қашқынды қайтаруын сұрап Абылайға және экономикалық көмек сұрап Пекинге елші аттандырады. Оның бұл қадамдары сәтсіз аяқталады. 1752 жылы Лама-Доржының нояндары бастаған 20 мың қол қазақтарға қарсы аттанды. Шекарада жоңғар қолын Абылай қолы күтіп алды. Күзде болған екі жақты қақтығыстарда жоңғар қолы басымдылық көрсете алмады. Осы мүмкіндікті пайдаланып, еліне қайта оралған Даваци мен Әмірсана 1753 жылы қаңтарда Лама-Доржыны өлтіріп, Даваци болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Златкин И.Я. История Джунгарского ханства (1636 — 1758), М. 1964
2. ↑  Левшин А.Н, Описание киргиз-казакских или киргиз-кайсакских орд и степей, А. 1990.
3. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Антуан Анри Беккерель** фр.  (15.12.1852-25.08.1908) - француз химигі, Париж ҒА мүшесі (1889 жылдан бастап). 1872 жылы Парижде политехникалық мектепті бітірген. 1876-1908 жылдары сонда жұмыс істеген (1895 жылдан бастап профессор болған), сонымен қатар 1892 жылдан бастап Жаратылыстану музейінде профессор болған. 
  
Негізгі еңбектері люминесценция құбылысы мен радиоактивтілікті зерттеуге арналған. 1898 жылы М.Кюри *радиоактивтілік* деп атаған металдық уран және уранның өздігінен сәулелену құбылысы нәтижесінде табиғаты ерекше сәулелерді бөлуін ашып, зерттеген.
  
П.Кюриден тәуелсіз, бөлек радиоактивтілік сәулеленудің физиологиялық әсерін айқындаған. Магнетизмді, жарықтың поляризациясын зерттеген. Газдарда Фарадей эффектісін ашқан (газды ортаның магнитті өрісінде жарықтың поляризация жарығының айналуы). Бірқатар ғылыми академиялар мен ғылыми қоғамдарға мүше. Физика саласы бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1903ж.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  С.К.Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
Антуан Андре
**Антуан (Antoіne) Андре** (31.1.1858, Лимож, — 9.10.1943, Пулиген), француз режиссері, актер, театртанушы. Париждегі Бостандық театрын ұйымдастырып (1887), оның көркемдік жағын басқарды. А. сахна өнерінде актерлер ойынының өзара үйлесімін, ансамбль принципін жүзеге асырды. Қоғамдық мәселені қозғайтын пьесаларды франц. театрының репертуарына енгізе отырып, көркемдік дәрежесі төмен ортақол драматургиялық шығармаларға қарсы күресті. Ол Л.Н. Толстойдың "Қараңғылық патшалығы" (1888), Г.Ибсеннің "Елестері" мен "Жабайы үйрегін" (1890 — 91) және Г.Гауптманның "Тоқымашыларын" (1893) театр сахнасында қойып, шетел драматургиясының озық үлгілерін кеңінен насихаттап отырды. 1896 — 1906 ж. өзі ұйымдастырған Антуан театрын, 1906 — 14 ж. Одеон театрын басқарды. 1914 ж-дан кейін А. театрдан қол үзіп, кино өнері және театр сынымен шұғылданды. А-ның дүниежүзі театрына әсері мол болды. Оның Бостандық театры мәнерінде Берлинде Отто Брамның Бостандық сахнасы, Лондонда — Тәуелсіз театр дүниеге келді. А. тәжірибелері орыс театр реформаторлары К.Станиславский мен В.Немирович-Данченко үшін де маңызды болды. А-ның труппадағы амплуасы ансамбльдік принципін қазақ режиссерлері Р.Сейтметов, Ж.Хаджиевтер өз жұмыстарында пайдалануға тырысты.

Дереккөздер
-----------
**Эмульгаторлар**, тұрақтандырғыштар – эмульсияға салыстырмалы тұрақтылық беретін заттар. 

  

Эмульсиялардың көпшілігі (өздігінен түзілетіндерінен басқасы) іс жүзінде эмульгаторлар қатысуымен алынады. Эмульгаторлардың түрлеріне: бейорганикалық электролиттер (калий тиоцианаты), коллоидтық беттік-активті заттар (олеаттар, пропил спирті, т.б.), жоғары молекулалы қосылыстар (протеиндер, каучук, шайыр, резина, крахмал, т.б.) жатады. Табиғи эмульгаторларға жер асты суындағы минералдық тұздар мен ұсақ дисперсті қоспалардың болуынан мұнайға тигізетін әсері арта түсетін нафтенді қышқылдар, асфальтендер және балқығыштығы жоғары парафиндерді жатқызады. 

Мұнай-газ өндіру ісінде эмульгаторларды күрделі геологиялық жағдайларда (тау жыныстарының бұрғыланғыштығын 5 – 15%-ға арттырады) инвертті эмульсияларды тұрақтандыру үшін қолданады.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Хальканит** (грекше chalkos — мыс, antos — гүл), мыс купоросы — сульфаттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: CuSO45H2O; құрамы (%): CuO — 31,8, SO3 — 32,1, H2O — 36,1; қоспалары: Fe, Mg, Zn, Co. Триклиндік сингонияда кристалданып, қысқа призма, баған тәрізді кристалдар түзеді. Агрегаттары талшықты, бүйрекке ұқсас, тығыз түйірлі масса түрінде болады. Түсі көгілдір, жасыл, шыныдай жылтыр, қаттылығы Моос шкаласы бойынша 2 — 3, морт сынғыш, тығызд. 2,1 — 2,3 г/см3. Мыс кендерінің тотығу белдемдерінде түзіледі. Қазақстанда Жезқазған, Қоңырат, Ақтоғай, Саяқ, Бозшакөлдің мыс, Кенді Алтайдың мыс-колчедан кентастарының құрамынан табылған. Жасанды хальканит (тотияйын) жүзім зиянкестерін жоюда және бояу өндіруде қолданылады.
**Халықтың Этникалық Құрамы** — халықтың этникалық (ұлттық) белгісі бойынша бөлінуі. Халық санағы кезінде және бұқаралық статисталық есептің басқа да нысандарында ескеріледі. Халықтың этникалық құрамы жекелеген елдер мен оның әкімшілік-аумақтық бөлімшелері (облыстар, аудандар, қалалар, тағы басқалар) үшін, елдер топтары (мысалы, Батыс Еуропа елдері) үшін, жалпы әлем елдері үшін де айқындалуы мүмкін. Этникалық белгілер туралы деректерден басқа халықтың этникалық құрамын анықтау үшін ана тілі туралы деректер де пайдаланылады. Этникалық статистика дамымаған аймақтар мен елдерде сөйлеу тілі, діни сенімі, нәсілі туралы мәліметтерге, басқа да жанама көрсеткіштерге негізделген есептер мен бағалаулар қолданылады. Халықтың этникалық құрамының уақыттағы елеулі өзгерістері табиғи өсіп-өнудің этникалық саралануын, этникалық көші-қонды немесе этникалық үдерістерді айғақтайды.
байланысты газ энталыгаясының графигі.]]
Газ энтальпиясы жалпы түрінде, оның көлемін әдеттегі жағдай кезіндегі, көлемдік сыйымдылығының көбейтіндісімен, тұрақты қысым кезіндегі және температурасымен есептелінеді. Жанушы өнімнің меншікті энталышясы *і*, газ түріндегісі үшін де, көлемдік
энтальпия (КДж/м3) және қатты мен сұйық отын үшін, есептелінеді. Ол артық ауа (a-l)V°a және өнімнің жануының (і °г) теориялық
көлемінің суммалы энтальпия түрінде жазылады. Сонымен, Жанушы өнімнің теориялық көлемінің көлемдік энтальпиясы
кезіндегі, *vK* формула бойынша анықталады:

```
Ауаның теориялық қажетті мөлшерлі көлемдік энтальпиясы  *і* шамасын *v* және *а* бірнеше мэндері үшін анықтайды.
```

Осы есептеулердің негізінде бірнеше а үшін і ден v қисық сызықты байланыстарын тұрғызады (17.1 сурте), осы графикпен ауаның артық коэффициентін және берілген температура кезіндегі түтінді газдың көлемдік энтальпиясын анықтауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
**Жануарлар морфологиясы** — (грекше morphe-пішін) денесінің пішіні мен құрылысы, олардың жекеше және тарихи эвоюциялық дамуы туралы ғылым.Биология ғылымының үлкен де ең көне саласы. Морфология ғылымының даму тарихы адамзат қоғамдарының, олардағы ғылымдардың, әсіресе, жаратылыстану ғылымдарының даму тарихымен тікелей байланысты. Жануарлар организмі мүшелерінің, олардың құрылымдық бөліктерінің морфологиялық құрылысын зерттеу тарихын ғылыми тұрғыдан үш кезеңге бөледі:

1) ***макроморфологиялық кезең*** — жануарлар организмдерінің құрылысын ғылыми тұрғыдан зерттеудің басталғанына шамамен 2500 жылдай мерзім болды. Осы мерзім ішінде морфологиялық зерттеулермен шұғылданған ғалымдар ешқандай үлкейткіш аспаптарды пайдаланбай-ақ, тек макроморфологиялық зерттеулермен шектелген. Олар өздерінің ғылыми-зерттеу жұмыстарында, жануарлар организмдерінің үлкейткіш аспаптармен қаруланбаған жай көзге көрінетін дене мүшелері мен олардың бөліктерін бір-бірінен ажырату үшін, тек кескіш өткір құралдарды (пышақ, қандауыр т.б.) ғана пайдалана отырып, ғылыми деректер жинақтаған. Аталған мерзім ішінде ғылыми жұмыстармен шұғылданған ғалымдар, өздері жинаған ғылыми мәліметтерді өңдеп және жүйелеп, өз заманының ұлы ғылыми тұлғалары ретінде, сол заманға сай жануарлар организмдерінің құрылысы туралы макроморфологиялық заңдылықтар ашып, кейінгі кезеңдерде дами бастаған морфологияның жаңа салалары — цитология, эмбриология, гистология ілімдерінің іргетасын қалады. Қаруланбаған көзге көрінетін (макроскопиялық) дене мүшелерінің құрылысын зерттеумен және одан алынған ғылыми мәліметтер негізінде ғылыми түжырымдар жасаумен шектелген морфология ғылымының ұзақ даму кезеңін макроморфологиялық немесе макроскопиялық кезең деп те атайды;

2) ***микроскопиялық кезең*** — үлкейткіш линзалар жүйелерінен жасалған оптикалық микроскоптың дүниеге келуі — морфологиялық зерттеулердің ауқымын кеңейтіп, жануарлар организмі мүшелерінің бұрын қаруланбаған көзге көрінбейтін тым майда жаңа құрылымдарының (ұлпалар мен жасушалардың) құрылысын анықтап, терең зерттеуге мүмкіндік берді. Морфологиялық зерттеулерде микроскопты бірін-ші болыл 1625 жылы Стеллутти қолданды;

3) ***электронды микроскопиялық кезең*** электронды микроскопты, Германияда бірінші рет құрастырып, ал оның жетілдірілген моделін 1933 жылы шығарды. Солтүстік Америкада бірінші электронды микроскопты 1932 жылы Торонто университеті физика факультетінің оқымыстылары Пребус, Хилье және Бартон жасаған. 1930 жылдардың ішінде-ақ, электронды микроскоп көптеген ғылыми-зерттеу жұмыстарына пайдаланыла бастады. Биология саласында электронды микроскоп 1946 жылдан бері, ал гистологияда 1950 жылдан бастап кеңінен қолданылып, жануарлар организмі мүшелері мен ұлпалары жасушаларының тым ұсақ та нәзік (субмикроскопиялық) құрылысын зерттеуге толық мүмкіндік берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Жануарлар туралы ертегілер** , хайуанаттар туралы ертегілер — ертегінің көне замандағы мифтер мен әр түрлі тұрмыстық, аңшылық әңгімелердің негізінде пайда болып, кейінгі замандардағы адамдар мінезін, олардың өзара қатынасы мен байланысын аллегориялық түрде жан-жануарлар бейнесі арқылы тұспалдап көрсететін түрі. Жануарлар туралы ертегілер, негізінен, үш топқа бөлінеді: этиологиялық жануарлар туралы ертегілер, классикалық жануарлар туралы ертегілер және мысал ертегілер (аполог). Этиологиялық жануарлар туралы ертегілер — өзінің шығу мерзімі жағынан мұндай ертегілердің ең көнесі. Мұнда хайуанаттардың сыртқы пішіндегі немесе жүріс-тұрысы, мінез-құлқындағы бір ерекшелігі, оның солай болу себебі жайында баяндалады. Бұл топтағы ертегілердің басты ерекшелігі — оқиғаны себеп-салдарлы сипатта баяндауы және байырғы синкреттілікті сақтап қалуы мен этиологиялық мифке жақын болуы. Бұл ертегілердегі хайуанаттардың сипаттамасы басқа елдер ертегілермен сарындас. Мысалы, түлкі — аса айлакер, екіжүзді, алаяқ қу, қасқыр мен жолбарыс — адуынды озбыр, қара күш иесі, аю — икемсіз, қарабайыр, т.б. Шығыс және Еуропа халықтарының жануарлар туралы ертегілерінің көпшілігін классикалық жануарлар туралы ертегілер құрайды. Олардың сюжеті де ұқсас болып келеді. Өйткені, бұл ертегілердің көпшілігі әр халықтың тарихында болған ұқсас жағдайдан туған. Ал біразы арғы тегі бір түркі халықтарының ежелгі дәуірінде пайда болған. Енді бір бөлігі мәдени, сауда, т.б. қарым-қатынастар арқылы ауысқан. Бұлардың моральдік және әлеуметтік мазмұны аса терең. Жыртқыштар қанаушыларды, әлсіз жануарлар кедейлерді еске түсіреді. Олардың іс-әрекетімен қатар мінездері де шебер сомдалады. Классикалық жануарлар туралы ертегілердің құрылымы онша күрделі емес. Олардағы сюжет хайуанаттар арасындағы кездесулер мен қақтығыстарға құрылады. Бір сарынды эпизодтардың өзгермей, үнемі қайталанып келетін түрі көптеген әлем халықтары ертегілерінде бар. Олардың үлгілері — "Қотыр торғай", "Кім неден күшті", т.б. ертегілер. Мысал ертегілерде — баяндау белгілі бір моральдік қағида мен тұжырымды дәлелдеуге бағытталады, сол себепті олар көп жағдайда нақылмен аяқталады. Қазақ халқының мысал ертегілері шығыс фольклорымен тығыз байланысты. Мысалы, Орталық Азияға кең тараған "Қалила мен Димна", "Тотынама", т.б. Жануарлар туралы ертегілер адам болмысының ертедегі тотемдік сенімдермен байланысты пайда болған. Жануарлар туралы ертегілердің прозалық баяндаудан өлеңге көшіп отыратын үлгілері де кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Антуан Франсуа Прево**, сондай-ақ аббат Прево (фр. ; 1 сәуір 1697 жыл – 23 қараша 1763 жыл) — XVIII ғасырдағы ең ірі француз жазушыларының бірі, «Манон Леско» атты романның авторы. 

Голландияда «Mémoires d’un homme de qualité» (1728-32) атты кітабын басып шығарады. Англияда «За и против» («Le Pour et le Contre») деген журнал шығарады. Оған өзінің атақты «Ағылшын философы» («Histoire de M. Cleveland, fils naturel de Cromwell, philosophe anglais», 1732-39) және «Манон Леско» («Histoire du chevalier de Grieux et de Manon Lescaut») атты романдарын жариялайды. Бұл шығармалары оған мол табыс алып келеді. 
Сонымен қатар Ричардсон мен Дидроның романдарын француз тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------
**Вилхелмюс Мария (Вим) Йонк** (нидер. ; 12 қазан 1966 жыл, Волендам) — нидерланд футболшысы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының экс-жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Волендам" клубының түлегі. 1986 жылы кәсіпқой карьерасын бастап, екі маусым ойнады. 

1988 жылы "Аякске" ауысты. "Аякс" сапында да, бұдан кейінгі "Интернационале" сапында да УЕФА кубогына қол жеткізді. 1995 жылы ПСВ Эйндховен футболшысы атанды. 

Карьерасының соңғы жылдарында "Шеффильд Уэсндей" клубында ойнап, 2001 жылы футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрамада

Нидерланд құрамасы сапында 1992 жылы 27 мамыр күні Аустриямен ойында алаңға шықты. 75-минутта алаңға шықты, бұл кездесуде Нидерланд 3:2 есебімен жеңіске жетті. Екінші рет 30 мамыр күні Уэльспен ойында құрама сапындағы тұңғыш голын соқты. Бұл ойында "қызғалдақтар елі" 4:0 есебімен жеңіске жетті.

1992 жылғы Еуропа біріншілігінде Йонк қола жүлдегер атанды. Бұдан соң ӘЧ-1994, ӘЧ-1998 турнирлеріне қатысты. Құрамада барлығы 49 ойында алаңға шығып, 11 гол енгізді. Соның екеуін 1994 жылғы әлем біріншілігінде соқты, Топтық турнирде Сауд Арабиясы қақпасына (2:1) жеңіс голын енгізсе, 1/8 финалдағы Ирландиямен ойында есепті еселеді (2:0).

Жетістіктері
------------

* Нидерланд чемпионы: 1989, 1996
* Нидерланд кубогы: 1992, 1995
* Нидерланд суперкубогы: 1996, 1997
* УЕФА кубогы: 1992, 1994

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 6 қыркүйектің 2008 жылы. (нид.)
* Статистикасы (нид.)
Қазіргі түсінігімізде — міз бақпай мелшию, сазару сияқты мағыналар береді. *«Бұл араның безерген Қызыл шақа көбі құм...»* (С. Мәуленов, Жолдас).

Міз бақпай мелшиген жанның тағы бір белгісі көзі бедірейіп, үн-түнсіз қалыпта болатыны да белгілі. Ондай адам пішіні бейне бір жапалақ іспеттес көрінеді. *«Безерген»* де, оған түсінік ретінде келтіріліп отырған *«мелшию»* де өте ертеректе мұндай күйдегі адамды жапалаққа ұқсатудан тумады ма екен деген ой келеді. Бұл ойымызды осы аттас құстың бойына біткен қасиеттері - мен бірге кейбір түркі тілдерінде оған тағылған аттардың өзі-ақ кепіл болғандай. Тува тілінде *«жапалақ»* атауы *«межерген»*, якуттарда — *«мэкчиргэ»*. Бұлардың бірі қазақ тілінде *«безерген»*, екіншісі *«мелшию»* қалпына дейін өзгерсе, тіліміздегі дыбыс сәйкестігі заңына теріс емес.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Мановар Муссо** (индон. Manowar Musso,12.8.1898 — 31. 10. 1948) — Индонезия жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері. 1923 ж. Индонезия Коммунистік партиясына (ИКП) кірді. 1923—35 ж. Голландияда, Бельгияда, Францияда эмиграцияда болды. 1933—35 ж. Коминтерн мен Профинтерн аткомының мүшесі. 1935 ж. Индонезияға жасырын қайтып оралды, 1935 ж. партияның астыртын басшылығын қайта қалпына келтіру және оның саяси бағытын (фашизмге, империализм мен отаршылдыққа қарсы күресте ұлттық буржуазиямен бірігу) анықтау жұмыстарына басшылық етті. 1935 ж. тағы да шетелге кетуге мәжбүр болды. Индонезияға 1948 ж. оралды. Индонезия компартиясының тамыз (1948) Конференциясы Мановар талдап жасаған «Индонезия республикасына арналған жаңа жол» деп аталатын қарар қабылдады. Онда компартияның империализм мен феодализмге қарсы күрес программасы белгіленді. Мановар 1948 ж. қыркүйекте компартия ОК-нің бас секретары болып сайланды. Мадиун оқиғасы кезінде қаза болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
*Басқа мағыналар үшін Айғыржал деген бетті қараңыз.*
**Айғыржал** – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданының солтүстігіндегі тау массиві. Жаңаарқа кентінен солтүстік-батысқа қарай 30 км-ге созылып жатыр, ені 7 км. Ең биік жері 803 м (Омарбек).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау массиві тас көмір жүйесі мен протерозойдың гранитті интрузивтерінен түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейлері жайдақ, тегіс болып келеді. Солтүстік беткейінен Құланөтпес өзені, оңтүстігінен Сарысу өзенінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында жусан, боз, бетеге, бұталар өседі. Беткейлері жайылымдыққа, шабындыққа кеңінен пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мансали Бубакр** (4 ақпан 1988 жыл, Гуедивайе, Сенегал) — сенегалдық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

Карьерасын 2006 жылы "Сент-Этьен" сапында бастады. 2011 жылға дейін Франция чемпионатында негізгі құрамда бір рет қана алаңға шығып, қалған уақытын фарм-клубында өткізді. 

2011/12 жылғы маусымды "Жанна д'Арк де Дранси" клубында өткізді. Бір жылдан соң Бухарестің "Динамо" клубына ауысты. 

2017/18 жылғы маусысда "Эрзурумспор" (Түркия) клубында ойнады.

2018/19 жылғы маусымды Ливанның "Әл-Салам" клубында өткізді.

2019 жылы жазда "Атырауға" ауысты. Атыраулық клуб сапындағы тұңғыш ойынын 30 маусымда "Оқжетпес Көкшетау" клубына қарсы өткізді.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Аномия** — (гр. *an-* — жоқтық және гр. *nomos* — заң) қоғамның құндылықтар жүйесiндегi түбегейлi дағдарыстарды бiлдiретiн ұғым.

Аномия өзiнiң төмендегiдей белгiлерiмен анықталады:

1. қалыптасқан құндылықтардың мәнін жоғалтуы салдарынан болатын ретсiздiк нормативтiк-баптық вакуум;
2. әлеуметтiк үйлесiмдiктiң жоғалуы,қоғамдағы құндылықтардың жиынтық бейнесiне айналған жеке тұлғалар беделiнiң жоғалуы;
3. адамдардың жоғары мұраттардан, өмiрлiк құштарлықтарынан айырылуы;
4. мiнез-құлықтағы тұрақсыздық, өзiн-өзi өлтiрудiң көбейуi, т.б.

Аномия терминiн ғылыми айналысқа енгiзген француз ғалымы — Э. Дюркгейм (1858-1917).

Ол «Еңбектiң қоғамдық бөлiнуi» кiтабында аномия еңбек белiнiciнiң бұрмалануы нәтижесiнде пайда болады деп тұжырымдайды және оның себебiн мамандандыру кезiндегi адамдар арасындағы ынтымақтастық пен үйлесiмдiктiң жоғалуынан көредi.

«Өзiн-өзi өлтiру» деген еңбегiнде Дюркгейм эгоистiк, альтуристiк және аномиялық суицидтердiң түлерiн атап өтедi. Соңғысы дәстүрлi шектеу нормалары шайқалған кезде ырықсыз құмарлықтан туындайды делiнедi. Шектелмеген тiлектер орындалмаған жағдайда адамдарда шешiмi жоқ тұйық дағдарыстар пайда болады.

Аномия ұғымын қазiргi социологияда әpi қарай дамытқан американдық ғалым Р. Мертон (1910). Ол аномия мәселесін ауытқушылық әрекетпен байланысты қарастырады. Мұндай әрекет ұлғалық мақсаттарға заңды құралдармен жете алмайтын жағдайларда қалыптасады. Нақтылы мәдени жүйеде туындайтын мүдделер үстемдік етіп тұрған басқарушы және реттеуші тетіктерге қайшы келуі мүмкін. Аномия әсіресе, өтпелі қоғамдарда жиі кездеседі. Бұрынғы әдетке айналған бағдарлар жаңа талаптарға сәйкес құндылықтармен жылдам ауыстырыла бермейді. Мұндай қайшылықтар тұлғалар санасында ауытқушылық туғызуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Айқаат** (араб — *кесім, норма*) — мұсылманшылық құқықта: өзара қарым-қатынас жасаушы тараптардың заң жүзінде жасалатын келісімдерін талап етпейтін міндеттемелерінің жиынтық атауы. 
Ол әркімнің ішкі сенімі арқылы пайда болып, ерікті түрде жүзеге асуға тиіс. Екі жақтың өзара келісімі талап етілмегенімен, айқаатқа міндетті түрде куәгерлер қатысады, сот жол-жоралғылары (яғни, сот процесі өткізіледі, іс қағаздары, құжаттамалары ресімделеді, т.б.) атқарылады.
Айқаатқа енген міндеттемелер өз мәндеріне орай 4 бөлімнен тұрады.

* Бірінші бөлім — отбасы тұрмысына қатысты міндеттемелер. Оған:

1) ажырасу;  
2) ғайбат, көңіл қаларлық сөз айту;  
3) ашына (ойнас) еместігі жайында ант ету;  
4) қарғыстар туралы тарау кіреді.
* Екінші бөлім — құлдардың хал-ахуалдарына қатысты міндеттемелер. Оған:

1) жалпы құл жағдайы;  
2) құлдарды қожасының еркімен азат етуі;  
3) құлдарды заңды түрде азат ету;  
4) қожасы өлгеннен кейін азат ету;  
5) құлдарды сыйлық шарты бойынша азат қылу;  
6) қашқын құлдарды іздеп табу шаралары;  
7) күңдермен отасу және олардан туған балалар туралы тараулар кіреді.
* Үшінші бөлім — сот ісін жүргізуге қатысты міндеттемелер. Оған:

1) мойындау;  
2) ант ішу тараулары кіреді.
* Төртінші бөлім — діни серт беру және күнә мен қылмыс жасаушылардың өкіну (арылу) мәселелерін қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 1-том
Өмірі мен қызмет жолы
---------------------

**Тайтубаева Гүлнар Құсайынқызы** - Қазақстанның жоғары дәрежелі невролог - дәрігері, медициналық оңалту орталығының бастығы. Ол Омбы облысында 1971 жылы 27-мамырда дүниеге келген. Мектепті бітіргеннен кейін Омбының медициналық училищесіне түсті, мейіргер мамандығын алып, Омбы облыстық клиникалық ауруханасының неврология бөлімшесінде мейіргер болып жұмыс істеді.1944 жылдан 2000 жылға дейін – Омбының медициналық мемлекеттік академиясында оқыдыОмбының облыстық клиникалық ауруханасында қалпына келтіре емдеу неврология бөлімшесінде дәрігер болып жұмыс істеді. Жүйке жүйесі ауруларымен ауыратын науқастарды оңалтумен айналысты, Омбы ауданында, Омбы облыстарында емдік-профилактикалық, сонымен қатар жедел неврология бойынша және санитарлық авиацияда консультативтік көмек көрсетті.
Санкт-Петербургте балалар неврологиясы бойынша мамандандырудан, Мюнхен қаласында (Германия) балалар оңалтуы бойынша тағлымадан өтті, Пекин қаласында (Қытай) қытай дәстүрлі медицина семинарына қатысты.2007 жылдан Астана қаласындағы «Республикалық балаларды оңалту орталығы» АҚ жұмыс істейді. 2007 жылдан 2011 жылға дейін невролог дәрігер болып жұмыс істеді, 2011 жылдан бастап бөлімше меңгерушісі, 2013 жылдан медициналық оңалту бөлімінің бастығы. Алғыс хатпен, медицина қызметкерлерінің ОК кәсіподағының Құрмет грамотасымен, «Денсаулық сақтаудың үздігі» марапатталды.

Дереккөздер
-----------
**Тайтұяқ** (лат. *Asarum*) - жиренше тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік туыстасы. Ұзын, жіңішке, көлбеу өскен тамыры бар, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Жапырақтарының шеттері бүтін, аттың ізіне ұқсас, сағақтары ұзын, түкті. Бұл өсімдіктің жапырақтары қыста да түспейді. Гүл сабағы қысқа, гүлдері жеке-жеке орналасқан, сырт жағынан қарағанда ашық қоңырлау, ішкі жағы кою қоңыр түсті. Жемісі қауашақ сықылды. Сәуір айында гүлдейді. Бұл өсімдік негізінен ормандар арасында, көлеңкелі жерлерде өседі.

### Биологиялық сипаты

* Тамыры тармақты көген тамырсабақ.
* Сабағы - қысқа және тармақты.
* Жапырақтары кезекті орналасқан, бүтін жиекті.
* Гүлдері - дара гүлді , қос жынысты, аталығы 12.
* Гүл формуласы — P\_(3); A\_{6+6}; G\_(6)
* Жемісі - дұрыс қақырамайтын қорапша.
* Өсімдіктің өзіне ерекше иісі бар. Сәуір - мамыр айында гүлдейді. Жемісін маусым айында салады. Вегетативтік (тамырсабақтың ұлғаюы нәтижесінде) тәсілімен және дәндері арқылы көбейеді.

### Өсетін жері мен таралу аймағы

Еуропалық тайтұяқ (*Asarum europaeum*)
Жер бетінде 100-ге жуық түрі бар. Көпшілік түрлері Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған. Орманда, әсіресе жалпақ жапырақты және қылқан жапырақты ормандарда өседі.

### Химиялық құрамы

Өсімдіктің тамырында және жер үстіндегі бөлімдерінде эфир майлары, азорон, пинен, эвгенол, борнилацетат, танин, қоймалжың заттар, шайырлар, азарин деген алколоид, фенолкарбон қышқылдары, флавоноидтар, крахмал және гликозидтер бар.

### Емдік қасиеті және қолданысы

Дәрілік мақсат үшін тайтұяқтың жер үстіндегі бөлігін және тамырын жинайды. Халық медицинасында несеп айдайтын, қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Сонымен қатар асқазан және жүрек қызметін реттейтін, қабынуға қарсы әсер ететін, құстыратын және осыған байланысты асқынған маскүнемдікке шипа болатын қасиеттері бар. Әйелдердің етеккірін қалыпқа келтіру үшін де қолданылады. Бауыр, асқазан, ішек ауруларына қарсы және сары ауруға ұшыраған кісілердің денесі сарғайғанда да ем үшін қолданылады. Шемен ауруында несеп жүргізу арқылы ісікті қайтару үшін пайдаланылады.

Тайтұяқтың тамырынан азар эфир майын алады. Оны парфюмерияда көп қолданады.

Сақтық шарасы
-------------

Тамыры улы, сондықтан дәрі жасағaнда өсімдіктің дәрілік мөлшерін дұрыс алып, ұқыптылықпен қадағалау керек. Дәрігердің бақылауынсыз өсімдікпен емделуге болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Аннотация, аңдатпа** (*лат.annotatіo – ескерту, аңдату*) – кітаптың, топтама жинақтың, қолжазбаның мазмұнын оқырманға қысқаша баяндау. Ол - кітаптың, мақаланың мазмұнын, саяси-идеялық бағытын, құндылығын түсіндіретін қысқаша сипаттама, алайда бұл жанр туралы да әртүрлі тұжырымдар бар. Мысалы, профессор Т.Кәкішев «Аннотация белгілі бір шығарманың негізгі мән-маңызын қысқаша түйіндейді» десе, екінші біреулер «Аннотация - шығарманың қысқаша мазмұны» деген сипаттаманы ұсынады. Аннотация, әдетте, кітапқа жазылатын еңбектің бірінші бетінде берілетін өте шағын жазба түрінде және баспасөзде басылатын шығарманың қысқаша мазмұнымен бірге қосымша пікір, үгіт-насихат жасауға құштар авторлардың мақаласында кездеседі. Аннотацияға қойылатын талаптардың өзіндік ерекшелігіне қарай, кітаптың алғашқы бетіне берілетін аннотация мен баспасөз беттеріндегі аннотацияның өзара айырмашылығы бар. Баспасөз беттерінде жүретін аннотациялар көп жағдайда көпшілікке арналып, кейде рецензияға айналып кетіп жатады. Аннотацияда шығармаға баға беріп,автор туралы мәліметтер келтіруі, кітаптың немесе жекелеген мақаланың жазылу тарихын қамтуы, әдебиеттерге және тағы басқа деректерге сілтеме жасауы да мүмкін. Оқырман аннотацияға сүйене отырып, өзіне қажетті әдебиетті таңдай алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* Издательский словарь-справочник Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2015 жылы.
* Культура письменной речи
* Как писать аннотацию на книгу
**Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров** (1 қаңтар 1948, Сарқанд, Талдықорған облысы) — Еуразия Экономикалық Қауымдастығының Бас хатшысы, Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы әкімі, елші.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

Төтенше және өкілетті елшілік дипломат. дәрежесі бар, Халықаралық инженерия академияның, Еуразия халықаралық экономика академиясы. 1971 жылы ҚР политехникалық институтын (*ҚазҰТУ*), 1978 жылы Алматыдағы жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын Алматы қаласының құрылыс мекемелерінде инженері болып бастаған. 1973 – 79 жылдары Алматы қалалық және Алматы облысы комсомол комитетінің хатшысы, 1979 – 87 жылдары Алматы облыстық партия комиссариятінің құрылыс бөлімі бастығының орынбасары, бастығы, кейіннен Ленин аудандық партия комиссариятінің 1-хатшысы, 1988 – 91 жылдары КОКП ОК-де құрылыс бөлімінің нұсқаушысы, Қарағанды облыстық партия комиссариятінің 2-хатшысы, КОКП ОК-нің экономика бөлімінің сектор меңгерушісі, 1990 – 94 жылдары КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі, ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстан және Ресей парламентаралық комиссиясының үйлестірушісі, 1991 – 93 жылдары Мәскеу қаласындағы "Қазақстан" даму қорының президенті, 1994 – 2002 жылдары РФ-дағы Қазақстанның төтенше және өкілетті елшісі (*1996 – 2002 жылдары Финляндия республикасындағы Қазақстан елшісі қызметін қоса атқарған*), 2002 – 03 жылдары ҚР СІМ-нің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі, әрі ҚР Президентінің кеңесшісі, 2003 – 07 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметтерін атқарды. 2007 жылдың 6 қазанынан ЕурАзЭІ-тың бас хатшысы.Тайыр Аймұхаметұлы Мансұров "Құрмет" (*1996*), 2-дәрежелі "Достық" (*2001*), "Дружба" (*РФ, 2002*), "Святая князя Даниила Московского" (*РФ, 2002*) ордендерімен, ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. Бірнеше монографиялардың және дипломат әрі қоғам қайраткері Нәзір Төреқұлов туралы ғылыми және әдеби-көркем кітаптардың авторы.

Қазақ политехникалық институтын, Мәскеу қаласындағы Жоғары партия мектебін бітірген, саяси ғылымдардың докторы. Төтенше және Өкілетті елші дипломатиялық дәрежесі бар.

Институтты бітірген соң мамандығы бойынша жұмыс істеді, «Алматыцентрострой» құрылыс басқармасында инженер, бас инженер болды.

Алматы, Қарағанды, Мәскеу қалаларының мемлекеттік басқару органдарында басшы қызметтер атқарды.

Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті елшісі, Сыртқы Істер министрлігінің айырықша тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметтеріне тағайындалған.

Соңғы уақытта Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі қызметінде болды.

2003 ж. желтоқсанынан Солтүстік Қазақстан облысының әкімі.

2007 ж. қазанның 8-інен бастап Еуразия Економикалық Қауымдастығының Бас хатшысы боп тағайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тайшек** – Қарасор алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 50 км-ге жуық. Су жиналатын алабы – ойлы-қырлы. Сарықұлжа, Ақбиік, Үлкен Қарақуыс тауларының беткейлерінен басталатын жылғалардың тоғысқан жерінен бастау алып, Жарлы ауылы тұсында Жарлы өзеніне құяды. Көктемгі қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірдің аяғында тасиды. Суы ащы, мал суаруға жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Альпіні мекендеген тайпалар мен римдік колониялар
**Винделиктер** — Жоғарғы Дунайды мекендеген кельт тайпалары. Олардың басты елді мекендері - Манхинг (Баварияда) болды. Бұл қаланың қорғанысты аумағы 380 га болған. Халқы өте тығыз орналқан. Мұнда қару-жарақ, шыны білезіктер, керамикалық және құю шеберханалары орын тепті. Археологиялық қазбалардың көрсетуінше қала б.з.д. 15 жылы өмір сүруін тоқтатқан, бұл кезде оларды римдіктер басып алып, талқандаған еді. Кейін астаналары Augusta Vindelicorum қаласына көшірілді (қазіргі Аугсбург). 

Винделиктердің мәдениеті негізінен латын мәдениетіне жатты. Сақталып қалған топонимдер олардың Нориктегі көршілері бойлар секілді кельт тілінде сойлегенін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------
**Семей машина жасау зауыты** — машина жасау кәсіпорны. 1969 жылдан Ресейдегі Рубцовск машина жасау зауытының дербес бөлімшесі ретінде жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның негізінде 1988 жылдың қаңтарында құрылған. 1993 жылдан акционерлік қоғам. 2003 жылдың наурыз айынан "Қазақстан инжиниринг" ҰАҚ-ның құрамында. 

Кәсіпорын қарлы, батпақты жерде жүретін көлік, шынжыр табанды тартқыш шығарады, сондай-ақ олардың қосалқы бөлшектерін дайындайды. Өнімінің негізгі түрлері: ГТ-Т және жетілдірілген ТТ-ТА, ТТ-ТВ транспортер-тартқыштар, ер-тоқымды ГТ-ТФ. З-тта 260-тан астам адам еңбек етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 13 мамырдың 2021 жылы.

Тағы қараңыз
------------

*
**Хаким Зийеш** (нидер. ; араб.: حكيم زياش‎; 19 наурыз 1993 жыл, Дронтен, Нидерланд) — марокколық және нидерландылық футболшы, "Челси" клубы мен Марокко Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Хаким "Херенвен" клубының түлегі. 2012 жылы 2 тамызда Еуропа Лигасындағы "Рапид" (Румыния) командасына қарсы ойында тұңғыш рет негізгі клуб сапында ойнады. Он күннен соң Эредивизидегі тұңғыш ойынын өткізді. 

2014 жылы "Твентеге" ауысты. 24 тамыз күні алғашқы ойынын өткізді ("НАК Бреда" клубына қарсы). 21 қыркүйек күні "Хераклекске" тұңғыш добын соқты. 

2016 жылы тамыз айының соңында "Аякс" қатарын толықтырды. 2 тамыз күні тұңғыш ойынын өткізді.

### Ұлттық

Нидерланд жастар құрамасында ойнаған. 

2015 жылы өзінің тарихи отанының намысын қорғауға шешім қабылдап, 9 қазан күні Марокко сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Нидерланд кубогы: 2018/19

* Нидерландыдағы жыл футболшысы (1): 2017/18

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Проифлі (onsoranje)
Жеңіл дәрежедегі сәуле ауруы жалпы жағдайдың уақытша нашарлауымен, кейде жемнен бас тартудан, лейкоциттер санының шамалы азайуымен сипатталады. 150 -200 рад доза сәуле алған кезде дамиды.
Орташа дәрежедегі сәуле 200- 400 рад сәуле алған кезде хайуанаттарда байқалады. Бүл жағдайда жағдайдың нашарлауы, уақытша жемнен бас тарту, іш өту, дененің қызынуы, 5-8 жасар қойларда жүнің түсуі байқалады. Лейкоциттер санының 50%-ті, ал лимфатциттердің 75%-ке азаяды. Айтарлықтай ушығу болмай және тиісті емдеген жағдайда мал сауығады, кей жағдайларда шетінейді.
Ауыр дәрежедегі сәуле ауруы 400-600 рад сәуле алған кезде байқалады. Ол қатты нашарлағанда, дененің температурасы кө-терілгенде, кілегейлі қабықтарымен терідегі қан айналымындағы лейкоциттер, эритроциттер, тромбоциттер санының күрт төмендеуінен пайда болады. Малдың іші өтеді, қаны қоюланады, дененің салмағы азайады. Емдеусіз малдың 60%-ке жуығы шетінейді. Емдеу кезінде үзақ уақыт бойында мал өте баяу сауығады.
Өте ауыр дәрежедегі сәуле ауруы 600-750 рад сәуле алған көзде байқалады. Ол мұндай жағдайда жылдам, ауыр өтеді хайуанаттар 10-15 күнде шетінейді, ал өте үлкен доза алғанда одан тезірек шетінейді.

Организмдегі сәулелену жалғасатын болса, қалпына келу процесі өтеді. Осыған байланысты бір әсер тудыратын сәулеленудің жиынтық дозасы сәулелену жалғасқан кезде бір рет сәулеге үшырағаннан гөрі жоғарырақ болады.

Бета-бөлшектерінің сыртқы әсері тері үлпаларында «бета-күйікті» тудырады. Адамдардың мойнының, белінің, басының төңірегі, ал малдардың арқасы, яғни радиоактивті шаң түрып қалған жерлерде күйік пайда болады. Сонымен қатар шөппен қоректенетін малдарда шөп жеген уақытында бета-сәулелену нәтижесінде беттерінің радиациялық зақымдануы жиі байқалады.
Адам мен малдың радиациялық заттармен ішкі зақымдануы организмге ең алдымен олардың тамақпен бірге өтуінен болады. Радиациялық заттардың біршама бөлігі ас қорыту жолына түскен кезде сорылады, ал қалған бөлігі шекке өтіп организмнен бөлінеді. Сөйтіп кілегөйлі қабықты зақымдай отыра, ас қорыту органдарының жүмысын тұрақсыздандырады.

Сорылған радиоактивті өнімдер организмге өте ретсіз таралады. Олар әсіресе қалғанша безде жинақталады (басқа үлпалармен салыстырғанда 1000 — 10000 есе артық). Өте үлкен дозалармен сәулеге ұшыраған кезде органдар бөлінеді немесе оларда ісік пайда болады (қалқанша без) иә болмаса жүмысы айтарлықтай бүзылады (бауыр).

Қалқанша және сүт бездерінде, мысалы, йод изотоптары, сүйектерде, стронций, барий, цирконий изотоптары, бауырда цезий, прометий изотоптары жинақталады церий, рутөний, рубидий, изотоптары организмде бүкіл үлпалар бойынша бір қалыпты орналасады.
Суға түскен ядролық бөліністің жас өнімдерін оның мекендеушілері жүтады олар қай организмде болмасын әр түрлі таралады. Егер, мысалы, барлық организмдерде жиынтық радиоактивтілікті 100% деп алсақ, оның көлемінің 65% ішкі органдарда, 10,5 желбезекте, 19% жүзу жарқағында, 3% бұлшық етте және 2,5% сүйекте кездеседі.
**"Жүсіп - Зылиха"** - ғашықтық дастан. Негізінен Інжіл мен Құрандағы Жүсіп пайғамбар туралы оқиғаға құрылған. Сюжеті Шығыстың көп ақындарының шығармаларына өзек болған. Оның ауызша нұскаларымен бірге жазба нұсқалары да бар. Дастанның көне қолжазбалары Британия мұражайында және Будлин кітапханасында сақталған. Қазақ халқы арасына "Жүсіп - Зылиха" жыры ерте кезден-ақ кең тараған. Мысалы, Алтын Орда дәуірі әдебиетінің көрнекті өкілі Дүрбек ақын да оғыз-қыпшақ тілінде "Жүсіп - Зылиха" (1409) дастанын жазған. Дастанның 1516 жылы көшірілген ең көне нұсқасы Тұркияның Топқани кітапханасында, ал 1563 жылы көшірілген 2-нұсқасы Париж ұлттық кітанханасының сирек кездесетін қолжазбалар қорында сақтаулы тұр. Дүрбек дастанға Алтын Орда мен Мауераннаһрда 14-15 ғасырларда болған кейбір тарихи оқиғаларды озек еткен. Дастанның негізгі идеясы - ел билеушілер арасындағы тәж бен тақ үшін, байлық пен мансап үшін жиі-жиі болатын қанды соғыстардың, агайын адамдар арасындағы бақталастық пен алауыздықтың, шектен тыс қатыгездіктің зардаптарын көрсету. "Жүсіп - Зылиха" дастанының сюжетін өзге ақындар да нәзира үлгісімен қайта жырлаған. Мысалы, қазақ ақыны Ж.Шайхысыламұлы да осы сюжетті арқау еткен "Жүсіп - Зылиха" қиссасын жазып, оны Қазан баспаларынан бірнеше рет (1898, 1901, 1913) бастырып шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС,
2010 ISBN 9965-26-322-1

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Калат-аль-Бахрейн** – (араб тілінен аударғанда «Бахрейн қамалы» деген мағына береді) ол біздің заманымызға дейінгі 2300 – 1700 жылдар аралығында қалыптасқан жасанды төбешік. Қатпарлардың ішінде көзге түсетіні – португалдық қамал. Оның астында бұрын Дильмуннің астанасы болған қамал бар. Осы себепті қазба жұмыстары жүргізілген аймақты «кала, калат» – «қамал» деп атады.

Бұрын осында мекендеген халықтар жайында көптеген археологиялық мұралар сақталған. Олар жайындағы мәліметтер бұрын тек шумерлік дереккөздер арқылы жеткен болатын. 2005 жылы бұл жер ЮНЕСКОНЫҢ мұралар қорына енгізілді. 

Қазіргі таңда шамамен нысанның шамамен тек 25 %-ы ғана зерттелді. Зерттеу барысында: тұрғын үй, сауда, қоғамдық, әскери және діни құрылыстар табылды. Бұл құрылыстардың табылуы бұрын осы жерде ірі сауда портының болғанын дәлелдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Аудиозапись - Фердинанд Бюхнер. Ноктюрн
**Ноктюрн** (фр.  – түнгі) – аспаптық музыкалық туынды. 

  

Ноктюрн үрмелі және шекті аспаптар ансамбльдерінің орындауындағы көп бөлімді, ашық аспан астында шырқалатын шығарма ретінде таныла бастады (үлгілері: В.Моцарт, И.Гайдннің музыкалық туындыларында). Сондай-ақ вокалды серенадаға ұқсас, бір немесе бірнеше дауысқа арналған бір тармақты ноктюрн кездеседі (үлгілері: В.Моцарт, Дж.Верди, Дж.Россини шығармаларында). Операда ноктюрнді сахналық, түнгі эпизодтарды әсірелеу үшін пайдаланады. Ноктюрн жанрының негізін салушылардың бірі – Дж.Фильд оны лирикалық немесе элегиялық сипаттағы шағын, бір бөлімді, сазды фортепьяноға арналған пьеса ретінде қалыптастырды. Ал Ф.Шопен фортепьяноға арнап жазған 21-пьесасында бұл жанрды байыта түсті. Сондай-ақ Ашиль Клод Дебюсси, Макс Регер, Пауль Хиндемит, М.И. Глинка, А.П. Бородин, А.Н. Скрябин, т.б. композиторлар ноктюрннің дамуына өз үлестерін қосқан. І.Қожамияровтың рояльға арнап жазған ноктюрні бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Қала орталығы
**Ка́лгари** (ағылш. *Calgary*) — Канаданың Альберта Провинциясының әкімшілік орталығы.2012 жыл бойынша қалада 817 498 адам тұрады.Маңындағы елді мекендермен 1,16 миллион тұрғыны бар агломерация құрайды.

2011 жылдың мәліметтеріне сәйкес қалада 1 096 833 адам тұрады.Альберта провинциясының халық саны бойынша ең үлкен қаласы, ел ішінде 3-ші ірі қаласы болып табылады.Маңындағы елді мекендермен 1 214 839 халқы бар Калгари қаласының агломерациясы ел ішінде 5-ші орында.

Аймақтың әкімшілік орталығы Эдмонтон қаласынан оңтүстікке қарай 294 километр қашықтықта орналасқан.

Қала экономикасының негізгі салалары:мұнай өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және туризм.

1988 жылы Канада тарихында алғаш Қысқы Олимпиадалық Ойындар бұл қалада өткізілді.

Географиясы
-----------

Қала Канадалық Құзды Таулар мен Канадалық Жайылмалар арасындағы өтпелі зонада орналасқан.Қала теңіз деңгейінен шамамен 1050 метр биіктікте орналасқан.Қаланың ауданы 726,5 км².

Иммигранттардың көшуіне және жаңа шағын аудандардың салынуымен байланысты қаланың ауданы және халқы жыл сайын өсуде.

Климаты
-------

Қалан климаттың қоңыржай белдеуінде орналасқан, яғни қыста күндер суық, ал жазы ыстық және ылғалды болып келеді.Жылдық орташа температура +4,1°C.Шілде айындағы орташа температура +16,2°C, қаңтар айындағы орташа температура −8,9°C.

Халқы
-----

2011 жыл бойынша қаланың халық саны - 1 096 833 адам.

Қаланың ұлттық құрамы:

* Ақтар (еуропалықтар) — 72 %
* Азиаттар — 18,5 %
* Қара нәсілді адамдар — 2,1 %.
* Арабтар — 1,2 %

Адамдардың орташа жасы - 35,7 жас.

Экономикасы
-----------

WestJet компаниясы
Қаланың негізгі экономикалық саласы - мұнай және мұнай өнімдерін өндіру.Эдмонтон қаласымен бірге Альберта экономикасының маңызды орталықтары болып табылады.

Қалада 4000 астам мемлекеттік және шетелдік фирмалар мұнай және газ секторында жұмыс істейді.

Калгари - Канаданың ең тез өсетін қаласы. Бұл қала иммигранттар үшін ең қызықтылардың бірі және көшу мен өмір сүру үшін өте қолайлы болып табылады.

Қала өмір сүру сапасы жағынан әлемдегі қалалар ішінде алғашқы 30-дыққа кіреді.

Галерея
-------

* Түнгі қалаға көрінісТүнгі қалаға көрініс
* Балалар ауруханасыБалалар ауруханасы
* Херитидж-холлХеритидж-холл
* Suncor EnergySuncor Energy
* Нью-БрайтонНью-Брайтон

Бауырлас қалалары
-----------------

* Канада Квебек, Канада (1956)

* Үндістан Раджастхан (1973)

* Мексика Наукальпан-де-Хуарес, Мексика (1994)

* Қытай Дацин, ҚХР (1995)

* Оңтүстік Корея Тэджон, Корея Республикасы (1996)

* Америка Құрама Штаттары Финикс, АҚШ (1997)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  История Калгари | Calgary Russian Community Мұрағатталған 13 сәуірдің 2014 жылы.
**Хатынь** (белар. *хата* - үй) — Белоруссияда 1943 жылғы 22 наурызда нацисттер қолынан жойылған ауыл. Жою барысында 149 ауыл тұрғыны, оның ішінде 75 бала өлтірген.

Жазалау операциясың үшін желеуі
-------------------------------

22 наурыз күні таңертең партизандар аулыдаң 6 шақырымдай жерде өтіп бара жатқан немістің автоколоннасына оқ атады. Атыс барысында неміс офицері Ганс Вёльке партизандар қолынаң қаза табады. Оның өлімі жауапсыз, жазасыз қалмауы тиіс еді. Содан кейін нацистер және коллаборационистер отряды Хатынь ауылын қоршауға алады. Олар қарияларды, әйелдер мен балаларды айдап әкеліп, қамбаға қамап, сыртынан от қояды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Хатыньді кім күйдірді
* Хатынь қырғыны Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.