recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қоспақ үйрек** - *((лат.* Anas acuta*) , "anas"- үйрек, "acutus" — үшкір)* - дүниежүзінде ең көп таралған үйрек туысының бір түрі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Салмағы 0,7 кг-нан 1,15 кг-ға дейін болады.Тұмсығы 43-53 мм, жайғада қанаты 20-29 см.

Басы, мойны қара, жемсауы ақ, арқасы сұр, құйрығы сүйір, қара.

Құс жылдам ұшады, суда жақсы жүзеді, жыл құсы.

Ерте көктемде ұясын жерге жасап 6-11 жұмыртқа салады. 22-23 күнде балапан басып шығарады.

Қоспақ үйрек өсімдік жапырығы, бүршігі, тұқымыме, құрт-құмырсқаны, олардың личикаларымен көректенеді. Шарушылыққа зиянды құрт-құмырсқаларды жеп пайда келтіреді.

Дәмді еті үшін ауланады.

Таралуы
-------

Қоспақ үйрек Солтүстік Америка, Евразияда көп таралған.   

Қазақстанда Ақтөбе, Көкшетау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облысыда көп кездеседі.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* Позвоночные животные России: Шилохвость Мұрағатталған 23 шілденің 2021 жылы.
* Фото, видео и аудио файлы с участием шилохвости Мұрағатталған 10 қазанның 2012 жылы.
**Юндин Иван Андреевич** – 1923 жылы Ресей жеріндегі Ростов облысы, Чертков ауданына қарасты Павловка кең шарында дүниеге келген. .

Білімі: әскери-саяси училище (Горький, 1945), әскери журналистер курсы (Мәскеу, 1948), шекара әскерлерінің курсы (Харьков, 1956), қазақ мемлекеттік ауылшаруашылығы институты (Алматы, 1969). Экономика ғылымының кандидаты.

И.А.Юндин 1962 жылы "Қайнар" баспасына жұмысқа тұрады. Содан 8 жыл бас редактордың орынбасары, қалған уақытта – директордың экономика және өндіріс жөніндегі орынбасары, небәрі он алты жыл жемісті еңбек етеді. Қаржықаражат, өндіріс жұмыстарын басқара отырып, ол баспаның экономикалық жағынан нығаюына айрықша көңіл аударады. Қаржыгерлер мен өндірісшілердің жаңа жас буының тәрбиелеп шығарды. Баспаның экономикалық кеңесінің төрағасы ретінде сол тұстағы білімін жетілдіру курстарына қатысып, бұл салаға редакторларды білді.

Иван Андреевич шекара күзетінің ардагері ретінде әскери баспасөз беттерінде әр түрлі естеліктер мен мақалалар жариялап тұрды. Ол "Парторгтың ерлігі" атты деректі повестің авторы. Сонымен қатар жемшөп өндіру тақырыбында отыз шақты ғылыми еңбектер жазса, солардың ішінде "Шөптен жасалған ұндар. Белоктар мен витаминдер", "Жемшоп дайындаушының анықтамалығы" атты кітап тары ауылшаруашылығы мамандары арасында ұнамды пікірлер туғызды.

Ол көптеген медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен, "баспасөз үздігі" атағымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Қайқытұмсық балшықшы.
**Қайқытұмсық балшықшы** (лат. *Xenus cinereus*) - қауырсын жабыны біркелкі сұрғылт қоңыр, бауыры - ақ және қанатының үстінде екі қошқыл жолағы бар ұсақ (50-75 г) балшықшы.

Сипаттама
---------

Аяғы онша ұзын емес — сарғыш қызғылт түсті, саусақтарын қос-қан жарғақ жақсы байқалады. Тұмсығы жіңішке және жоғары қайқайғаны айқын білінеді.

Мекені
------

Еуразияның тундралық ормандарында, орманды және орман-далалы белдемін мекендейді. Қазақстанда тек қана үшып өткен уақытта - сәуір-мамырда және тамыз-қыркүйекте болады.

Ұялауы
------

Ұялау ерекшеліктері үлкен балшықшыға (ізетшіте) ұқсас.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Қайыңдысор** – Сыпсыңағаш қолатының орта бөлігіндегі тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қамысты ауданы Аралкөл ауылының солтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Өлкейек өзені алабында. Теңіз деңгейінен 214 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,6 км2, ұзындығы 3,8 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 10,5 км. Жағалаулары тік жарлармен тілімденген. Солтүстігінде Жолшора, оңтүстігінде Жаркөл, батысында Қуыссор көлдері орналасқан. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен толысады. Суы қараша айының аяғында қатып, сәуірде ериді. Жағалауы шабындық, мал жайылымы.
**Қарақшы** – Ақшатау жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Жүрекадыр ауылының батысында 35 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1151 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 8-9 км шамасында.

Жер бедері
----------

Солтүстік, солтүстік-батыс беткейлері тіктеу, жартасты, оңтүстікке қарай күрт төмендейді. Ендік бағытта созылған көптеген ұсақ шоқылардан тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың кварцит, құмтас, әктас, эффузивті жыныстарынан құралған. Солтүстігінен Әлпейіс, оңтүстігінен Балқыбек өзендерінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таудың қоңыр топырағында қараған, тобылғы, тасжарған, т.б. бұталар мен қайың, көк терек, тал өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қайқаң**, *Бұланбай* – Жүнжүрек тауларының солтүстігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы Тоқжайлау ауылының солтүстік-шығысында 2 км жерде орналасқан. Алакөл көлінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2385 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 25-27 км шамасында созылған, енді жері 14 км-ге жуық. Солтүстік-шығыс беткейі тік жарқабақты, батысқа қарай еңістеніп өзен арнасына тіреледі. Беткейлерінен бастау алатын өзен салалары Жаманты, Орта Тентек өзендеріне құяды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон және силур кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген. Таудың қоңыр, қара топырағында бетеге аралас астық тұқымдастары, бұта және жалпақ жапырақты орман өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қарақыз** - 19-ғасыр аяғында құрылып, 20-ғасыр басына дейін өмір сүрген Сарысу уезі құрамындағы болыстық. Ерубай би Жолдыбайұлы көрші Найман елінің болысы Итқараның күңінің мылқау қызын бауырына басып, *Қарақыз* деп еркелетеді. Сол қыз табан астында ауырып қайтыс болады. "Ерубайдың Қарақызы өлді" деп хабар жібертіп, жерлеуін, жылдық асын өзі көтереді. Басына сағана тұрғызады. Осы жерді кейін Ерубай егеленеді. Осы жерді орталық етіп құрылған болыстық *Қарақыз* аталады. Алғашқы болысы Қосшығұл Тауасарұлы. Одан соң Құрақ Ералы, Бегұлы Көшекұлы , Жанбек Торжанұлы болыс болады.
Осы Қарақыз болыстығы құрылған жерді әлі күнге **Қарақыз** деп атайды. Ол Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округінің аумағында орналасқан.

Кеңес өкіметі орнағаннан соң Қарақыз болысы Сарысу болысы құрамына енеді.

Қарақыз болысы (халқы - Тама руы). Сарысу мен Шу өзендерінің аралығында көшіп жүрген.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма
2. ↑  П.Дүйсенбин, "Үркердей болып көшкен жұрт"
3. ↑  "Созақ өңірі". Сүлеймен Тәбірізұлы. 47-бет. - Алматы: "Дәуір" баспасы, 2007 ж. ЫСБН 9965-749-84-1
**Қарақшы-шыбынның** түрі сұр түстен қара түске дейін өзгеріп отырады. Денесін қылшықты түк бақан. 

Құрсағы жіңішке конус тәрізді. Түрлі түсті бунақтан тұрады. 

Ересектерінің көздерінің ортасында шұңқыры болады. 

Жемтігін ұстайтын мықты аяқтары бар. Көпшілігінің қанаттары күңгірт дақтармен әшекейленген.

Аузында қан соратын инесі орналасқан. Олардың сілекейі улы болғандықтан, ұстап алған жемтіктері бірден өледі. Адам қолына ұстаса шағып алуы мүмкін, ондай жағдайда араның шаққанымен бірдей ауыртады. 

Мұртшалары тығыз орналасқан және бетін түк басқан. Бұл түктері мен мұртшалары жемтігіне шабуыл жасағанда қорғаныш қызметін атқарады. 

Басқа зиянкестерге қарағанда, дернәсіл кезеңінің өзінде олар жұқпалы аурулардың таралуына себепші болады.

Жұмыртқадан шыққан кезде аяқтары жоқ, жіңішке жылтылдақ ақ түсті болады. Қуыршыққа айналғанша бірнеше сатыдан өтеді. Бір жыл тіршілік ете алады.

Ересектері – қансорғыштар. Негізгі қорегі – аралар, қоңыздар, шыбындар, шегіртке, соналар және басқа да жәндіктер.

Қарақшы-шыбын әдетте гүл сабақтарына отырып, жемтігін ауада қармап ұстап алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Мақсыр маралтамыр**  (Rhaponticum carthamoides) - күрделігүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік.

Мәртебесі: саны қатты қысқарып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай Жоңғар Алатауы (солтүстік сілемі) тауларында кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Оңтүстік Сібір мен Монғолияда таралған. Үлкен тамырсабақты көпжылдық өсімдік (биіктігі 1м), көбіне субальпі шалғындарында, сиретілген ормандар мен орман алаңқайларында, сирек Альпі тундрасына дейін көтеріледі. Дәрілік шикізат ретінде жаппай тамырымен жинау әсерінен саны қысқарып отыр. Бүлінбеген тіршілік орталарында түр тығыздығы жоғары, бір шарша метр жерде 13, қалың өскен жерінде тіпті 70 өскінге дейін кездеседі. Соңғы жағдайда өнімі өте жоғары 1 га жерден жер асты бөлігі 17 тонна, жер үсті бөлігі 7 тоннаға жетеді. Мәдени түрде жақсы өседі, Қазақстан мен Ресейдің көптеген аймақтарында өсіріліп байқалған. Жаңа жиналған тұқымның өнімділігі 90 %, көшеттері екінші жылы гүлдейді. Риддер қаласында тәжірибе жүзінде өсіргенде, жасыл өсімдіктің түсімі 600 ц/га-дан жоғары болды. Өсімдіктің жасыл бөлігі мал үшін керемет азық, ал жер үсті бөлігінен дәрі алумен қатар, сергітетін сусындар дайындауға пайдаланады. Табиғи жағдайларда ерекше бақылау жасап, дайындауды реттеу керек. Марқакөл мен Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл.
Мақсат Маратұлы Сембеков
**Мақсат Маратұлы Сембеков**

«ЗАҢ» Медиа-корпорациясы» ЖШС вице-президенті
1971 жылы 19 маусымда Жамбыл қаласында туған. Қазақ.

Анасы - Сембекова Манар, зейнеткер, партиялық-кәсіподақтық қызметте жою коммуналдық шаруашылық саласында жетекші болып жұмыс істеген.

Жамбыл есеп-экономика техникумының «Кәсіпорындағы жоспарлау» факультетін
(1989), экономист мамандығы бойынша, М.Қ. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің «Қаржы және несие»
факультетін (2001) қаржыгер мамандығы бойынша бітірген.

1989 жылдың қыркүйек айынан - Қазақстан ЛКЖО Жамбыл қаласы Орталық аудандық, комитетінің есеп секторының меңгерушісі
1991 жылдың қазан айынан - «Жігер» шағын өндірістік кәсіпорнының экономисі. 1992 жылдың қазан айынан - «Игілік-Банк» ААҚ Жамбыл филиалы несие бөлімінің бас маманы; Жамбыл облысы бойынша бақылау-тексеру басқармасының бас маманы. 1995 жылдың тамыз айынан - «Темірбанк» ААҚ Жамбыл филиалы несие бөлімінің бас маманы, несиелендіру бөлімінің
бастығы. 2001 жылдың қазан айынан 2003 жылдың мамыр айына дейін
«Казкоммерцбанк» ААҚ Жамбыл филиалының жетекші корпоративтік несиелендіру менеджері. 2003 жылдың қазан айынан - «Заң» Медиакорпорациясы» ЖШС вице-президенті. 2005 жылдың мамыр айынан
«Euro 20 th» компаниясының қаржы директоры. 2006 жылдың шілде айынан - «Еуразиялық Банк» АҚ №17 филиалының жетекші несиелендіру менеджері және Корпоративтік несиелендіру басқармасының бастығы. 2007 жылдың наурыз айынан - «Assessment Legal Group» ЖШС бағалау - заң компаниясының қаржы директоры. 2008 жылдың маусым айынан «АЗИЯ-ТУРАБИ» ЖШС бағалау компаниясының президенті. 2008 жылдың қыркүйек айынан бері - «Заң» Медиа-корпорациясы» ЖШС вице-президенті.

Үйленген. Жұбайы - Смайылова Гүлшат Шоқанқызы, «Казтранссервис» АҚ «Оңтүстік» филиалының бас бухгалтері. Ұлы - Мақсат Сұлтан (1999 жылы туған)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
«Казановка» ландшафты мұражай қорығы
**Қарасұқ мәдениеті** - қола дәуірінің соңғы кезеңіндегі (б.з.б. 2 мың жылдықтың аяғы - 1 мың жылдықтың басы) археологиялық мәдениет. Оңтүстік Сібірдегі Саян - Алтай қыраттары, Қазақстан мен Обь өзенінің жоғары ағысы аймақтарына таралған. Қарасұқ мәдениетіне тән ескерткіштер - мекен орындары мен зираттар. Бейіттер дөңгелек немесе төрт бұрышты етіліп тігінен қойылған тас сынықтарынан тұрғызылған. Өліктер тас жәшіктерге салынып жерленген. Қарасұқ мәдениетіне жататын заттар негізінен қоладан істелген. Олар: айбалталар, қанжарлар, орақтар мен әр түрлі әшекейлер. Қыш ыдыстар, басқа да барлық заттардың беттері геометриялық өрнектермен безендірілген. Бұлардың кейбіріне хайуанаттардың мүсіндері салынған. Қарасұқ мәдениеті тұсында тайпалар мал өсіруді кәсіп еткен, егіншілікті білген. Мыс қорыту мен тоқыма өнерін игерген. Қоғамдық өмір бұл кезе аналық рудан аталық руға ауысу сатысында болса керек. Қарасұқ мәдениеті кезіндегі тайпалар Солтүстік Қытай, Монғолия, Тува , Байқал срты және Батыс Сібір, Орта Азия жеріндегі тайпалармен қарым-қатынас жасап тұрған. Қарасұқ мәдениеті Қазақстандағы Беғазы-Дәндібай мәдениетімен шамалас. Олардың өлікті желеу тәсілдері мен көзе, қыш құмыра ыдыстар жасау әдістерінде көп ұқсастық бар. Бұл археологиялқ қазбалардан байқалады.[1][2][3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Киселёв С.В. Древняя история Южной Сибири, М. 1951
2. ↑  Новгородова Э.А. Центральная Азия и Карасукская проблема, 1970
3. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, М.Қ.Қаратаев, Алматы 1974, 5 том
**Жинақ салымы** — жинақ депозит келiсiм негiзiнде ашылады. Қазiргi кезде жинақ депозиттерiнің басты типi жинақ кiтапшаларындағы шоттар, жинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шоттар, сондай-ақ ақша нарығының депозиттік шоттары болып табылады.Жинақ кітапшаларындағы шоттар — бұл жедел алуға болатын, пайыз әкелетiн чектiк емес депозиттер.Ақша нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982 жылы енгiзілген жинақ салымдарының бiр түрін ұсынады. Қазiргi кезде оларда жинақ кiтапшасындағы шоттармен салыстырғанда, ол бойынша пайыз мөлшерi нарықтың пайыздық мөлшерлерiнiң өзгеруiмен реттелетiндiгiн және бұл шоттарды қолдану кезiнде операцияларды тiркеу үшін жинақ кiтапшасының тосылмайтындығын есептемегенде,көптеген ұқсас сипаттары бар.

Ерекшеліктері
-------------

* бұл шоттардың анықталған мерзiмдерi жоқ;
* салымда ақша нарығының депозиттік шотынан қаржыларды бiрдей ала алады;
* бастапқыда бұл шоттар бойынша ең аз баланстық қалдық талап етiлген, қазiр банктер оны сақтауды талап етпеуге құқылы;
* осы шоттар бойынша салымшы чектердің тек санаулы шектелген санын жазуға құқылы;
* бұл шоттар қызмет жасау мақсатында емес, жинақ мақсатында қолданылады;
* банк шығындарын өтеу мақсатында шот иесiнен белгiленген төлем алынады;

Егер салымшылар — корпорация болса, банктер осы шоттар бойынша белгiленген резервтi сақтауға мiндеттi[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Депозит кітабы 2008 Атамұра баспасы
**Сор бозторғай** (лат. *Alaudala cheleensis*) — Торғайтәрізділердің Бозторғайлар тұқымдасының *Кіші бозторғай* тегінің құсы.

Сипаттамасы
-----------

Сор бозторғай Кіші бозторғайлардың барлық топтарының ішіндегі ең ақшыл түсті түрі. Қауырсын жамылғысының ақшал түсі оны осындай ақшыл сортыңда топырақ түсімен үйлесіп , жақсы жасырынуға мүмкіндік береді, Бұл бозторғай батыста үстүрттің сортаң шөлінен бастап, шығыста Алакөл қазаншұңқырына дейін қоныстанады. Өте ақшыл түстен басқа сор бозторғайлардың қызғылтсары түстілері де кездеседі. Тіршілігі басқа кішкене бозторғайлардікі сияқты, тек қана аз зерттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Calandrella cheleensis*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф. Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0
**Алдаберген Қырықбай** - (1952. Павлодар облысы Баянауыл ауданы Жосалы а.) тележурналист, ғалым. ҚазМУ-ді бітірген. 1973-1975 жылдары. Баянауыл ауданы газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, 1976-1978 жылдары. Павлодар облысы телерадио к-тінің редакторы, 1983-1987 жылдары Қазақ теледидарының оқулық және ғыл.-көпшілік Бас редакциясында редактор, аға редактор, Алдабергенов комментатор, 1987-2002 жылдары ҚазҰУ-дің журналистика фкультетінде ұстаздық етті .

2002 жылы Павлодар Мемл. ун-тінде кафедра меңгерушісі. А. Қазақ журналистикасының тарихына арналған зерттеулері мен монографиясын жариялады. Қазақстан Журналистер Одағы сыйл. лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
Тарышыл сұлыкеш (лат. *Emberiza calandra*) — Сарыторғайлар тұқымдасының Сұлыкештер туысына жататын құс, біздегі сұлыкештердің ең ірі денелісі (40-58 г).

Биологиялық сипаттама
---------------------

Сондай-ақ тарышыл сұлыкеш аталыгын аналығынан реңі бойынша ажыратуға болмайтын құстардың бірегейі, олардың реңі - бойлай созылган қошқыл жолақтары бар сұрғылт қоңыр. Дауысы - нағыз сұлыкештерше «шырылдау», ал аталықтары «ррррррррррррррр» деп құбылтып, ұзақ шырылдап, қатты сайрайды. Ұясын қалың шөп арасына жақсы жасырады. Салындыдағы 3-5 ірі теңбілді сұрғылт немесе саз түстес жұмыртқаларды аналығы 12-13 күн басады. Балапандар ұяда 9-12 күн болады, оларды ата- енелері қоректендіреді, бір жазда бір рет балапан өргізеді. Кешеуілдеген балапандар тамызда да кездесетініне қарамастан, аталықтар шілденің ортасынан-ақ сайрауын тоқтатады.

Таралуы
-------

Тарышыл сұлыкеш Оңтүстік Еуропада, Солтүстік Африкада, Алдыңғы және Орталық Азияда кең таралган, Қазақстанда Тәңіртау және Жоңғар Алатауларының тау етектерінде және аласа тауларында қоныстанады. Әдетте сұлыкештер қыста көшіп жүретін болса да, Қазақстанның Қиыр Шыгысында тарышыл сұлыкеш кейде қыста кездеседі. Қазақстанның оңтүстігінде көктемде - ақпанның ортасынан бастап-ақ пайда болады. Сөйтіп, көп ұзамай, аталықтар шырылдап, әуендетеді. Тарышыл сұлыкештер қыркүйекте ұшып кетеді. Ташкенттің төңірегінде және оңтүстікке таман қыстайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Miliaria calandra*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар: мектеп энциклопедиясы / А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь. - Алматы : Атамұра, 2010. - 352 б. : ISBN 978-601-282-168-0
**Метасоматоз** (грек. *meta* – кейін, somatos – дене) – термалдық ерітінділер әсерінен тау жыныстарының химиялық, минералдық құрамының өзгеру процесі.   

Метасоматозда тау жыныстарының көлемі елеулі өзгермейді және олар қатты күйінде қалады, себебі бір минерал екінші минералдың алмастыруы қатар жүреді. Метасоматоз процесі химиялық құраушылардың таралу ерекшелігіне қарай – 

* инфильтрация, диффузия;
* ерітіндінің химиялық құрамына қарай – калийлі, натрийлі, темірлі, фторлы, т.б.;
* қалыптасу уақыты бойынша – магмалық кезеңдік, постмагмалық кезеңдік;
* орны бойынша – автометасоматоздық,
* жапсарлық даму аумағы бойынша – аймақтық, шенеулік болып ажыратылады.   
[1]

Метасоматоз процесінде қалыптасқан тау жыныстары метасоматиттер деп аталады. Олардың құрамында басқа тау жыныстарына тән емес андрадит-гроссулярлы гранаттар, геденбергит-диопсидті пироксендер, топаз, турмалин, корунд, диаспор, алунит, пирофиллит, брейнерит, анкеритээ, т.б. минералдар кездеседі. Метасоматиттердің бітімі, көбінесе теңбіл, жолақты, ал құрылымы әркелкі түйірлі болып келеді. Метасоматозда химиялық құраушылардың көпшілігі жылжымалы болғандықтан метасоматиттер, көбінесе, бір немесе аз минералды болады. Метасоматозда қалыптасқан тау жыныстарға тән зат – ол белдемді құрылысты болуы. Мұндай ерекшелік термалдық ерітінділердің қоршаған тау жыныстарға енгенде олардың біртіндеп температурасының төмендеуі мен сілтілі-қышқылдығының өзгеруіне байланысты болып келеді. Осыған орай метасоматоз мынандай сатыларға бөлінеді: алғашқы сілтілі, қышқылды және кейінгі сілтілі. Метасоматиттердегі белдемдік сонымен қатар химиялық құраушылардың жылжымалық-салғырттық қасиеттеріне де байланысты болады. Химиялық элементтердің мұндай қасиеттерін олардың иондық радиусы, электр заряды, иондық потенциалы анықтайды. Соған қарай химиялық элементтердің жылжымалылығы жоғары (*K, Na*), орташа (*Ca, Mg, Fe*) және төмен немесе салғырт (*Al, Sі*) болады. Метасоматоздың осындай ерекшеліктеріне және қоршаған тау жыныстарының құрамына байланысты метасоматиттердің минералдық құрамы бойынша көптеген түрлері бар. Олардың ішінде кен орындарының тығыз байланысына қарай кейбіреулері ғана өзінше атау алған. Оларға скарн, альбит, грейзен, кварцит, березит, лиственит, т.б. жатады. Қазақстанда темірдің, алтынның, полиметалдың, вольфрамның, қалайының, басқа да сирек металдардың көптеген ірі метасоматоз кендері белгілі.

[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Тарғылбас құнақ**- торғайтәрізділер отряды, құнақтар тұқымдасының өкілі. 

Дене мөлшері орташа (салмағы 18-30 г) құнақ. Аталығы ашық боялған: басы мен денесінің алдыңғы жағы жалтыраған қара, белі мен құрсағы ақ, кеудесі мен иығы қызғылт сары түсті. Тайга құсы, Қазақстанда тек Алтайдың таулы ормандарында ұялайды. Ұясы Оңтүстік Алтайдағы биік діңді ормандағы төмпешікті саздан табылған. Ұясы жерден биік, ағаш басына салады. 5-7 шұбар жұмыртқаларын аналығы басып шығарады. Қазақстанда ұядағы тіршілігі толық зерттелмеген. Басқа құнақтар сияқты ересектері дәнмен, балапандары жәндіктермен қоректенеді. Тарғылбас құнақтар топ болып Қазақстанның оңтүстігінде қыстайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Анатолий Федорович.Виктория Анатольевна "Қазақстандағы жануарлар әлемі" энциклопедиясы — Алматыкітап баспасы, 2012
**Иманәлиев Бауыржан** (04.02.1954, Алматы облысы , Қарасай ауданы, Жетісу ауылы, - 19.05.2006, Алматы)- баспагер, кітап безендіруші, Баспа және полиграфия ісінің қайраткері (2004). Алматы энергетика институты (1982), Прага қаласындағы (Чехословакия) баспа ісі институтын (1993) бітірген.

Қызмет жолы
-----------

1982-88 ж. «Главриссовхозстрой» тресінде бөлім меңгерушісі, комсомол комитетінің хатшысы, 1988-90 ж. «Медекқұрылыс» басқармасында бас механик-энергетик, кәсіподақ комитетінің төрағасы, 1990-92 ж. «Васинкрафт» бірлескен кеңес-швейцария кәсіпорындарында аймақтық директор қызметтерін атқарған. 1993 жылдан «Бауыр» баспасының директоры, сонымен бірге 2000 жылдан «Аруна» баспасы директорының орынбасары болды. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы (2004-06) аясында шығарылған кітаптар дизайнінің авторы. **Халықаралық және отандық кітап көрмелерінің жүлдегері.**

### Дереккөз

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия, 10 том ,Э-Я Қосымшалар,, Тәуелсіздік тұғыры ,Он бес жылдың өркендері, «Қазақ энциклопедиясы», Бас редакциясы, 2007
Метасеквойя
Метасеквойя (dawn redwood) (Metasequoia glyptostroboides) – Орталық Қытайдың жазық аудандарынан шыққан таксодивтер (Taxodiaceae) тұқымдас қылқанды ағаштың сақталынған жалғыз түрі. Бүйір жағындағы бұтақшалар және жапырақтар түйін сабағында жұбымен түзіледі. Қауырсын тәрізді орналасқан ашық жасыл түсті жапырақтар күзде қызыл-қоңыр түске айналады. Алайда қазып алынатын ағаш үлгілері молшылықта жиі кездескенмен, 1940 жылы қолдан егілген ағаш түрлері пайда болғанға дейін ағаш ұзақ уақыт бойы табиғатта жойылған деп есептелген. Орталық Қытайда олардың бірнеше мыңы қалғаны белгілі. Табиғатта аталмыш өсімдік пайда болғаннан кейін әлемнің көптеген түкпірінде оның бұтағы мен тұқымынан өсіріле бастады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Қазақ энциклопедиясы
**4G байланысы** – бұл төртінші буынды желісіз байланыстың қысқаша атауы. Ұялы байланыстың аталмыш үлгісі ұялы қондырғыларды ІР бойынша дыбыстық сөйлесу, байланысу, мәліметтермен алмасу, ойын ойнау және кабельдікке жақын жылдамдықтағы жоғары сапалы тізбекті мультимедиамен қамтиды.

Сипаты
------

4G – бұл 2G және 3G сымсыз байланыс тораптарының ізбасары болып табылады. Мұндағы алғаш желі – бұл ұқсас тасымалдау түрінен сандық түрге ауысу және сонымен қатар ұялы телефондарға SMS әрі email секілді мүмкіндіктердің алғаш келуі. Екінші желіге жаһандық роуминг және мәліметтерді жоғары жылдамдықпен тасымалдау мүмкіндігінің пайда болуы жатады.

Жылдамдығы
----------

Қазіргі кезде ITU (ағылш. *International Telecommunication Union*) одағы 4G үшін стандарттар жинағын әлі де белгілеген емес. Оның орнына өзара бәсекелес LTE и WiMAX екі технология алға шықты. 4G теримі қазіргі таңда ұсынылып жүрген технологияларды сипаттау үшін қолданылады. Дегемен 4G жүзеге асыру негізінен pre-4G – ге жатады, себебі олар 4G жылдамдық мүмкіндіктерін толықтай қанағаттандыра алмайды: стационарлық қабылдау үшін 1 Гбит/с және ұялы қабылдауға 100 Мбит/с.

Жылдамдықтан басқа ол бірқатар өзге де талаптарға сай болуы тиіс. Желі келесідей мүмкіндіктерді қамтуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлемдік энциклопедия
**Досқараев Жұмат Досқара ұлы** - (1887- 06.07.1972) - қазақ совет тіл білімінің маманы, диалектолог, педагог.

### Өмірдерек

1887 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданында өмірге келді. Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан.

1925 ж. Семей пед.техникумын бітірді

1937 ж.Самарқан Мемлекеттік университетін бітірді.

Павлодар обл. оқу бөлімінде, Қарақалпақ АКСР-де пед.институтта, Қазақстан Мемлекеттік университетінде кызмет етті.

1945-54 жылдары Досқараев Қазақ КСР Ғылым Академиясының Тіл білімі иститутында қазақ тілінің тарихы мен диалектологиясы бөліміні меңгерушісі болды.

1954-65 жылдары аға ғылыми қызметкер болды.

1944 ж. "Оңтүстік диалектісінің ерекшеліктері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

### Үлесі

Досқараев Қазақстанның барлық аудандарына диалектологиялық экспедиция ұйымдастырып, бағалы материал жинады. Досқараев - қазақ тіл білімі диалектологиясы, семасиологиясы, кәсіби сөздер, тіл тарихы жайлы көптеген ғылыми еңбектерінің авторы. Досқараевтың бастауыш мектептің 2 сыныбына аралға "Ана тілі" оқулығы 1947 жылда 1958 жылға дейін 12 рет басылып шықты.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері, 2-бөл. А.1955
* Қазақ тілі тарихы мен Диалектологиясының мәселелері, А. 1963



1. ↑
**Могилев облысы** (белар. *Магілёўская вобласць*)—Белоруссияның шығысында орналасқан облыс. 1938 жылы 15 қаңтарда құрылған. 20 ауданға бөлінеді,13 қаласы бар. Әкімшілік орталығы — Могилев қаласы.Могилев облысы Ленин орденімен марапатталған (1967).

Табиғаты
--------

Жері негізінен жазық.Облыстың солтүстік-шығысын Орша-Могилёв үстірті, оңтүстік-батысын Орт. Березина жазығы алып жатыр. Климаты қоңыржай континенттік.Ірі өзендері — Днепр (облыс шегіндегі ұзындығы 202 км), Сож, Березина, Друть, Птичь.Көпшілік жері шым, күлгін, шымтезекті-батпақ топырақты.Ормандарында бұлан, жабайы қабан, сусар, түлкі, тиін, қоян мекендейді.

Шаруашылығы
-----------

Могилев облысы — өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы қатар дамыған облыстардың бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В новый год с новым правительством. Лукашенко убрал Мясниковича и Ермакову
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Әке** - Асқар Ұзабаев режиссерлік еткен драмалық қазақстандық мини-сериал.

Суреттеме
---------

Жарынан айырылған әке қызы мен ұлын ертіп, ауылдан Алматыға көшіп келеді. Балаларының болашағына алаңдаған ол қалада жақсы жұмысқа орналасып, үлкен мүмкіндіктер мен бақытты өмірге қол жеткізуге болады деп сенеді. Балаларын қатарынан кем қылмай оқытып, олардың үлкен өмірге дұрыс қадам басуына көмектескісі келеді. Бірақ, балалары қала өміріне бейімделе қоймайды. Әкелері өзіне оңтайлы жұмыс іздеп, көп қиналады. Өмірдің қадам басқан сайын алдыңнан шыға келетін сан түрлі қиындықтарына шыдас беруге әкенің күші жете ме? Әкелеріне деген балалық махаббаты сөнуге айналған сәтте бауыр еті балаларының өзіне деген кіршіксіз сезімі мен сенімін кері қайтару жолында әке қандай тәуекелге барады?

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Әке" мини-сериалы Kinostan.kz сайтында Мұрағатталған 31 шілденің 2016 жылы.
**Тілепов Жұмат Жұмалыұлы** (11 наурыз 1944 ж.т. Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Таушық кентінде туған) — ғалым, философиялық ғылымының докторы (1997), профессоры (2002). Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2004). ҚазҰУ-дың филол. ғылымдары бойынша докт. дис. қорғататын ғыл.-кеңесінің мүшесі.

Өмірбаяны
---------

ҚазҰУ-ды бітірген (1969). 

1963 - 64 ж. Жетібай мұнай-газ барлау өндірісінде мұнайшы болып істеді. 

1969 ж. "Лениншіл жас" (казіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер. 

1969 - 71 ж. Забайкалье әскери округінде әскери қызметкер, 1972 - 78 ж. "Қазақстан коммунисГ журналында әдеби қызметкер, "Қазақстан", "Жалын" баспаларында редактор, 1978 - 96 ж. Әдебиет және өнер институттының
кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкері, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. 

1997 - 99 ж. Әдебиет және өнер ин-тының қолжазба және текстология ғыл. орталығының басшысы, ин-т директорының орынбасары, 1999 - 2000 ж. Алматы Халықаралық журналистика институттының ғыл. жұмыс жөніндегі проректоры, кафедра меңгерушісі болып еңбек етті. Сонымен бірге ол 1999 - 2001 ж. осы жұмыстармен қатар "Ғылым" баспасының бас редакторы қызметін де бірге атқарды. 

Т. 2000 жылдан ҚазҰУ-дың проф. болып еңбек етеді.

Шығармалары мен еңбектері
-------------------------

Шығ. жолын ақындықтан бастаған Т-тің өлеңдері мен әңгімелері мерзімді баспасөз беттерінде, ұжымдық жинақтарда, сондай-ақ, "Таң шапағы" (1977), "Ерекше күн" (1978) атанатын поэзиялық,
прозалық жеке кітаптарында жарық көрген. 

Е.Купрееваның "Дәрігер парызы" (1975), Р.Ермекованың "Өсімдік тозаңдарының аллергиясы" (1976) секілді еңбектерін орыс тілінен қазақ тіліне аударған. 

Ол 160 ғыл. мақала, 7 ғыл. монография мен оқу құралдарының авторы.

Шығармалар
----------

Шығармалар: "Таң шапағы". Өлеңдер. А. 1977;
"Ерекше күн". Әңгімелер. А. 1978; "Ерте
дәуірдегі қазақ әдебиеті: XV - XVIII
ғғ." (авторлардың бірі). А. 1983; "XIX
ғасырдағы қазақ ақындары" (авторлардың
бірі). А. 1988; "XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиеті" (авторлардың бірі). А.
1994; "Қазақ поэзиясының тарихилығы".
А. 1994; "Елім деп еңіреген ерлер жыры".
А, 1995; "Шал ақын Құлекеұлы". Зерттеулер (авторлардың бірі). А. 1999; "Қазақ
әдебиетінің тарихы". 3-том. (авторлардың
бірі) А, 2000; "Тарих және әдебиет:
XIV - XX ғасыр басындағы қазақ
әдебиетінің тарихилығы".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Дәуіт Стюарт** (ағыл. *David Stewart*, 24 қазан 1378 — 26 наурыз 1402) — шотландық ханзада, Каррик графы (1390—1402), Атолл графы (1398—1402), 1-ші Ротсей герцогы (1398—1402).

Өмірбаяны
---------

Стюарт әулетінің өкілі. Шотландияның патшасы Роберт III Стюарт (1337-1406) мен Скоухоллдық сэр Джон Драммондтың қызы Анабелла Драммондтың (шам. 1350-1401) ұлы. Шотландия королі Яков I-нің (1394—1437) ағасы.

1390 жылдан бастап Дәуіт Стюарт шотланд тағының мұрагері болып саналды. 1399 жылдан бастап - патшалықтың регенті, өйткені Роберт III «дене әлсіздігі» жағдайында болды. Оның регентігі күрделі кезеңге Англиямен әскери қақтығыстар мен ішкі бүлікке келді. Ол патшалықтың бұрынғы регенті, ағасы, 1-ші Олбани герцогы, Роберт Стюартпен айқасқа түсті.

1402 жылы ақпанда Сент-Андрусқа барған кезде Ротсай герцогы, Дәуіт Стюартты ағасы Олбани герцогы, Роберт Стюарт тұтқындады. Алғашқыда Олбани герцогы інісін Сент-Эндрюс сарайында ұстады, содан кейін оны Файф графтығындағы Фолкленд сарайына ауыстырды.

1402 жылы 26 наурызда 23 жастағы Ротсей герцогы, Дәуіт Стюарт анық-қанығы ашылмаған жағдайда түрмеде қайтыс болды, бәлкім, оны Олбани герцогының бұйрығы бойынша өлтірілген.

Отбасы
------

3-ші Дуглас графы, Арчибальд Дуглас пен Джоанна де Моравияның қызы Марджори Дугласқа (шам. 1377—1421) үйленген. Некеден бала тумады.
**Әбділрахман Советұлы Мадияров** (1947 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Аққайнар ауылы) – мал дәрігері. Алматы зооветеринария институтын (1970), Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (2004) бітірген. Астрахан ауданы Степняк кеңшарында вет. техник, Егіндікөл ауданы Армавир кеңшарында бас мал дәрігері, Егіндікөл ауданы бас мал дәрігерінің орынбасары (1970 – 74), Астрахан ауданы вет.-бактериол. зертханасының директоры (1974 – 79), Сілеті ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының бас дәрігері (1979 – 81), 1981 жылдан Сілеті ауданы Минск кеңшарының төрағасы, 1991 жылдан Егіндікөл ауданы агроөнеркәсіптік бірлестігінің төрағасы, 1994 жылдан Сілеті ауданы әкімдігінің басшысы, 1997 жылдан Ақкөл ауданының әкімі, 1998 жылдан Ақмола облысы Әлеум. бағдарламалар және халықты жұмыспен қамтамасыз етуді үйлестіру басқармасының бастығы қызметтерін атқарған. Медальдармен, құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

«Ақмола облысы» энциклопедиясы
**Әбділәкім Ысқақ** (1960 ж. т. Ордабасы ауданы Бөржар аулы) – ақын, Ордабасы ауданының құрметті азаматы. Шымкент педагогилық институтының физика факультетін және Алматы мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген. 1980 – 1995 ж. өзі оқыған орта мектептің мұғалімі, Бөген аудандық партия комитетінің идеология бөлімінің нұсқаушысы, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің Қызылорда, Шымкент, Жамбыл облыстарындағы меншікті тілшісі, халық депутаттары Шымкент облыстық кеңесінің баспасөз хатшысы, Ордабасы аудандық білім бөлімінің меңгерушісі болған. 1995 ж. желтоқсанда баламалы негіздегі ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болып сайланды. 1999 жылдың желтоқсан айынан Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы қызметінде. 1989 ж. Самарқандта өткен Орта Азия және Қазақстан жастары өнер фестивалінің лауреаты, республика «Жігер» фестивалінің дипломанты (1985), С.Ерубаев атындағы Шымкент облысы Жастар сыйлығының лауреаты (1992). «Абзалдық әліппесі» атты кітабы бірқатар университеттер мен мектептерде пән ретінде оқытылуда. Астана медалімен, ҚР Президентінің алғысымен марапатталған.

Шығармалыр
----------

Қарлығаш. Жас ақындар жинағы. Алматы, 1987;
Желтоқсан құрбандарын жоқтау. Ұжымдық жинақ, Алматы, 1992; 
Бір физиктің махаббаты. Сықақ өлеңдер, Алматы, 1993; 
Айтшы өмір. Өлеңдер жинағы, Алматы 1994; 
Үш жүздің басын қосқан Ордабасым. Тарихи танымдық кітап, Алматы, 1994; 
Абзалдық әліппесі, Алматы, 1996.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Мимика
**Мимика** (гр. *μιμιχοζ,mіmіkos* - еліктеушілік) – бет әлпеттің қозғалысы, адам сезімін білдірудің бір формасы, адамның ішкі сезімін, көңіл-күйінің әр алуан сәттерін (көңілдену, қайғыру, ашулану, т.б.) білдіретін бет - әлпеттің мәнерлі қимыл-өзгерісі.

Театрда, Сахнада
----------------

Театрда кәсіби мақсаттағы Мимика актерден қоршаған ортаны, адам мінезін әрдайым зерделеп, зерттеп, меңгеруді талап етеді. Мимиканың бейнелілігі актердің ұзақ шығарм. ізденісінен туады. Актерлік өнердің маңызды құралы Мимика көз, бет - әлпеттің ойнақы қимылы арқылы кейіпкердің әр алуан көңіл - күйін көрсете алуымен сипатталады.

Кейіпкердің келбетін айқындай түсу үшін Мимиканы гриммен күшейтеді. Өте жақсы жасалған Мимика сахна сөзінің мағынасын тереңдете түседі. Әсіресе актер кейіпкердің ішкі сезімін үнсіз білдіргенде және басқа кейіпкерлердің сөздеріне немесе әрекеттеріне орай үндемей әрекет жасаған сахналық көріністерде Мимика ерекше айқын көрінуі тиіс.

Мимика өнерінің танымал шеберлері деп Д. Каррик (Англия), Б.К. Коклен, Сара Бернар (Франция), Э.Дузе (Италия), М.С. Щепкин, Ф.И. Шаляпин, В.И. Качалов (Ресей), ұлттық театр өнерінің шеберлері Қ.Қуанышбаев, Е.Өмірзақов, Қ.Сұлтанбаевтарды, т.б. айтуға болады. Пантомима орындаушыларының өнері де Мимикаға негізделеді.

Педагогикада
------------

Кей жағдайда мұғалімнің Мимикасы оқушыларға оның сөзінен гөpi қатты әсер етеді. Балалар мұғалімнің бетінен оның көңіл-күйін, қарым-қатынасын біледі. Сондықтан педагог балаларға мимика арқылы іске қатыстыны ғана білдіре алуы қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том
**Фалла, Майкен Касперсен**

Фалла Майкен Касперсен
Майкен Касперсен Фалла (норв. Maiken Caspersen Falla; 13 тамыз 1990 жылы туды, Лёренскуг, Акерсхус) - норвегиялық әйел шаңғышы, Ванкувердегі Олимпиада ойындарының қатысушысы, 2014 жылы Олимпиада жеңімпазы, екі мәрте әлем чемпионатының жүлдегері,Әлем кубогының жеңімпазы. Спринт жарыстарына мамандаған.
2008 жылдың қараша айында Фалла Әлем кубогына дебютке шықты, командалық спринтте әлем чемпионатында 2011 жылдың қаңтарында бірінші және жалғыз жеңісті иемденген. Сонымен қатар, бүгінгі күнге дейін, ол жеке және командалық спринтте Әлем кубогының 3 ойындарында үздік үштікке енген.
Әлем кубогының финалына жалпы есепте үздік жетістігі 2010-11 маусымда 24 орын болды.

2010 Олимпиадада Ванкуверде спринт жарысынан 20 орынға ие болды.

Өз қызметі барысында, үш рет Әлем чемпионатына қатысты, Астрид Якобсен жұбымен 2011 чемпионатында командалық спринтте классикалық жүрісте қола медальді жеңіп алды, 2013 жылы ол жеке спринтте қола медаль жеңіп алды.

Өндірілген Fischer шаңғысын пайдаланады.

Сонымен қатар, егіз бауыры Мариус Касперсен Фалла - кәсіби шаңғышы.
**Николай Михайлович Мелехин** — тракторшы-механизатор, көптеген мемлекеттік марапаттарының егесі, Социалистік Еңбек Ері (1967).

1929 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Соколов ауданының Николаевка селосында туды. 1945­-1948 жылдары «Путь коммунизма» ұжымшарында тракторшы болып істеді.1949­-1952 жылдары Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1952 жылдан 1958 жылға дейін Налобин МТС-­нда еңбек етті, кейін 1958 жылдан 1961 жылға дейін «Путь коммунизма» ұжымшарында тракторшы болды. 1961 жылдың ақпанынан бері «Налобин» кеңшарында тракторшы­-комбайнер.

1967 жылы 19 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Төралқасының Жарлығымен Николай Михайлович Мелехинге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  МЕЛЕХИН НИКОЛАЙ МИХАЙЛОВИЧ.
**Николай Николаевич Логутов** - Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі

1950 жылы 31 қазанда Алматы қаласында туған. В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтын бітірген.

Институтты бітіргеннен кейін Металлургия және байыту институтында инженер болып жұмыс істеген.

1975 - 1976 жж. – Фрунзе аудандық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі.

1976 - 1977 жж. – Алматы қалалық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі.

1977 - 1981 жж. – Әуезов аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы.

1981 - 1983 жж. – Қазақстан Әуезов аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі.

1983 - 1985 жж. – Қазақстан Алматы қалалық партия комитетінің бөлім меңгерушісінің орынбасары.

1985 жылы – халық депутаттары Әуезов аудандық кеңесінің атқарушы комитеті төрағасының орынбасары.

1985 - 1990 жж. – Қазақстан Әуезов аудандық партия комитетінің хатшысы.

1990 - 1992 жж. – халық депутаттары Калинин аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1992 - 1994 жж. – Әуезов аудандық әкімшілігінің басшысы.

1994 - 1998 жж. – «Құрылтай» сауда фирмасының төрағасы.

1996 жылы – Қазақстандағы Тверьуниверсалбанк өкілдігінің (Алматы қ.) директоры.

1998 - 2012 жж. – Алматы облысы Іле ауданының әкімі.

2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған.

«Құрмет» орденімен марапатталған.

Үйленген, екі баласы, екі немересі (қыз және ұл) бар.

Дереккөздер
-----------
**27 келілі Британ артиллериясы жорық зеңбірегінің** салмағы ауыр, калибрі – 127мм. 1903-1905 жылдары артиллерия үшін жаңа мүмкіндікке қол жеткізу мақсатында жасап шығарылды. Ол мүмкіндіктер 120 мм-лік жылдам ататын зеңбірекке көшу кезінде жүзеге асты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде негізгі соғыс майданында қолданылды. Соғыс аяқталған соң Ұлыбритания мен Британ одағы елдерінің қарулы күштерінің қатарында қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания мен Оңтүстік африкалық одақтың артиллериялық құрамы осы зеңбіректі пайдаланды. Тек 1942 жылы 114 мм-лік орта көлемді зеңбірек жасалып, 27 келілік зеңбіректің орнын басты. 

* 27 келілік зеңбірек - ауыр жорық зеңбірегі болғандықтан, оны бірнеше атпен немесе көлікпен тасымалдайтын.
* Оның бөлек оқталатын тұмсығы қорап тәрізді. Соның арқасында сол жақта жататын атқыш нысандарды тігінен де, көлденең де көздей алады.
* Оның салмағы 4,4 тонна.

Дереккөздер
-----------

ҚАРУ-ЖАРАҚТАР. - Алматы: "Аруна" баспасы. - 208 бет. Сер.: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-590-7
**Әль-Кинди (800-879)** - араб, философ, математик және дәрігер, араб - аристотель философиясының негізін калаушы, «араб-философы» деген кұрметті аты бар. Аль-Кинди Аристотель шығармаларына («Органон» және т.б.) түсіндірме жазған.
Әль-Кинди Аристотельдің шығармаларына түсініктемелер ("Органон" және т.б.) және метафизика мәселелері бойынша біркатар еңбектер жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Самгина Диана Игоревна**(1942 – 2002) – 8.4.1942, Ресей, Мәскеу қ. — 15.1.2002, Алматы) — ғалым, биол. ғыл. канд. (1987). ҚазҰУ-ды бітірген (1965). 1966 — 2002 ж. Ботаника ин-тында ғыл. қызметтер атқарды. Негізгі ғыл.-зерт. еңбектері микология мәселелеріне арналған. Самгина Диана Игоревна Қазақстанда өсетін агарикалы саңырауқұлақтардың түрлік құрамын, анатомиясын, морфологиясын, таралу аймағын, таксономиясы мен жүйелік құрамын зерттеді; ин-ттың гербарий қорындағы агарикалы саңырауқұлақтардың каталогын және мәліметтер қорын жасау жұмыстарын жүргізді. 2000 ж. Қазақстан бойынша BіoNet-Іnternatіonal-Darwіn іnіtіatіve жобасында ұлттық координатор болып сайланды. Самгина Диана Игоревна "Қазақстан споралы өсімдіктерінің флорасы" (1956 — 87) атты 13 томдық (20 кітап) еңбектің негізгі авторларының бірі ретінде Қазақстан Мемл. сыйл. алған (1987).

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Бекмағанбет Сұлтанғазиев** (1899, Жезқазған облысы, Жаңаарқа ауданы, Тасқора ауылы - 16.01.1950, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылы) - қазақ зергері, руда танушы. 

  

Түрлі кендерді халық тәжірибесінде жинақталған белгілер бойынша іздеген, кен геологиясымен өздігімен танысқан зерттеуші. Тасқора мыс кенін (1928), Қаратаудағы Шымбастау мыс – никель – кобальт кенін ашты (1936). Тасқора мыс кенін ашқаны үшін оған Қазақ Орталық кен округы 1929 жылы 21 шілдеде барлау жұмыстарын жүргізуге рұқсат куәлігін берді. Сұлтанғазиев өзінің кен іздеушілік жұмыстарын әуелі Ақмола облысы, Сарысу болысы, №1 ауыл Кеңесінің, кейін Жамбыл облысы,Сарысу ауданы, Калинин ауыл Кеңесі атқару комитеттерінің төрағасы (1924 - 45) бола жүріп атқарды. Ол өзінің туған жеріндегі Ленин атындағы к-зды ұйымдастырушылардың бірі. 1925 жылдан "Қазақстанды зерттеу" қоғамының мүшесі болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 461 бет
Координаттар: 42°18′ с. е. 69°36′ ш. б.﻿ / ﻿42.300° с. е. 69.600° ш. б.﻿ / 42.300; 69.600 (G) (O) (Я)

**«Әлі Бекен» мешіті**. 
ОҚО. Кентау қаласы, Хантағы елді мекенінде таудың баурайындағы тастақ өзенінің жағасында орналасқан. Мешіт 2007 жылы маусымда ашылып, халықтың пайдалануына берілген. Мешітті Бекболат Бекенов өз қаражатына салғызған.

Мешіт қақпасы шығыс үлгісінде арка етіп салынған, биіктігі он екі метр.Темірден иілген облы қақпалар орнатылған. Мешіт алаңы 0,2357 шаршы метрді алып жатыр. Мешіт ауласы оюлы шарбақтармен қоршалып, роза гүлдері отырғызылған және құмыра мен мәрмар тастан жасаған Құран Кәрім кітабының макеті орнатылған. Мешіт ғимараты мұнаралары мен күмбезінің әсем көрінуі үшін арнайы прожекторлар мен фонарлар қондырылған. Мұнымен қатар, Діни басқарманың жаңалықтарымен елді таныстырып отыру үшін «имандылық айнасы» тақтасы орнатылған. Мешіт екі күмбезді, бір мұнаралы және екі қабатты болып салынған. Мешіттің биіктігі жер бетінен 14, ал мұнарасы мен 24 метр.

Мешіт ғимаратын салуға күйдірілген қызыл кірпіш пайдаланыған. Мешіттің есіктері шынар ағаштарынан оюланып жасалған, терезелері пластикалық металдан қойылған. Сыртқы есіктері екі жаққа қарай ашылады. Мешіттің бірінші қатабында үш бөлме орналасқан. Бір мезгілде 700 намазхан құлшылық жасай алады. Жас жұбайлардың неке қидыруы үшін арнайы бір бөлме бөлінген онда, заман талабына сай келетін орындықтар мен жиһаздар қойылған. Мұнымен қатар, бір бөлме қабылдау бөлмесі болып саналады. Намаз оқитын залдың көрінісі дөңгелек, оюланып, әрленген, ал михрабы Түркістан қаласындағы Қ.А.Иасауи кесенесіндегі үлгіде жасалған. Қабырғасы қасиетті Құран аяттары алтын әріптермен безендіріліп, жазылған. Күмбездің ішкі диамері 9 метр, шығыс үлгісінде жасалған бағанаға (ұстынға) тұрғызылған. Күмбеззедің іші айнала «Жұма» сүресінің аяттармен әрленіп жазылған. Үлкен залын Біріккен Араб Әмірлігінен алып келген салмағы 300 кг люстра ілінген. Мешіттің төбесінде Аллаһтың 99 есім-сипаттары алтын әріптермен нақышталып жазылған. Мешіттің екінші қабаты холл үлгісінде жасалынып, онда үш бөлме бар. Мешіттің холл бөлігі әйелдердің намаз оқуына үшін арналған. Бір бөлме қонақтардың күту үшін және бір бөлме имамның бөлмесі. Мешіттің дәретханасы аулада орналасқан.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 22 наурыздың 2011 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Әлібек Байжанұлы Сәтбаев** 1948 жылы 2 қаңтарда Қызылорда облысының Қазалы ауданының Жаңа Қазалы кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Сәтбаев Жүмабай, марқұм, стахановшы, теміржолшы болып жұмыс істеген. Анасы - Сәтбаева Сәнімкүл, зейнеткер, әрқилы жұмыстар істеген. Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетін (1971) ғалым-агроном мамандығы бойынша; Басқару және саясаттану институтының саясаттану факультетін (Алматы қаласы, 1991) саясаттанушы мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Республикалық және облыстық басылымдарда жарияланған экономика, ұлттық дәстүр және тіл мәселелері бойынша көптеген мақалалардың авторы. Қазақ, орыс және ағылшын (базалық) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1971 жылдан - Шымкент облысы Алғабас ауданының №85 Шаян АӨТУ агрономия негіздерін оқытушы. 1973 жылдан - Орал облыстық комсомол комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі. 1979 жылдан - Қазақстан Компартиясы Орал облыстық комитетінің ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы, бірінші хатшының көмекшісі. 1981 жылдан - «№8 Ауылқұрылыс» тресі партия комитетінің хатшысы. 1986 жылдан - Орал облысы Орал маңы Жданов атындағы кеңшары партия комитетінің хатшысы. 1987 жылдан - Орал облысы Орал маңы аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1991 жылдан - Орал облыстық жер реформасы комитетінің төрағасы. 1994 жылдан - Батыс Қазақстан облысының Чапаев аудандық әкімшілігінің басшысы, Ақжайық ауданының әкімі. 2002 жылдан - ҚР Ақпарат министрлігінің Батыс Қазақстан облысындағы Ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының бастығы. 2005 жылдан бері - Батыс Қазақстан облысы Жер қатынастары басқармасының бастығы. Орал қалалық Халық депутаттары кеңесінің (1982-1986), Орал қаласындағы Ленин аудандық Халық депутаттары кеңесінің (1982-1986), Орал маңы аудандық Халық депутаттары кеңесінің (1987-1991) депутаты. Батыс Қазақстан облыстық сайлау комиссиясының төрағасы (1992-1994). «Денсаулық» клубының мүшесі (волейбол, 1991 жылдан). «Еңбек ерлігі үшін» (1979), «Ерен еңбегі үшін» (2009), т.б. медальдарымен; «Алтын барыс» белгісімен (2002) марапатталған. Әскери атағы - отставкадағы подполковник. Діни көзқарасы - дінге сенеді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық жағынан дамыған мемлекет». Хоббиі - волейбол, теннис, шахмат, танымал адамдардың нақыл сөздерін, халық мақалдарын жинайды. Сүйіп оқитын әдебиеті - кпассикалық әдебиет, детективтік жанр. Үйленген. Жұбайы - Сәтбаева Жаңыл Мақыпқызы, зейнеткер. Қызы- Сәтбаева Гүлнар Әлібөкқызы (1970 жылы туған), төреші; ұлы - Сәтбаев Азамат Әлібекұлы (1981 жылы туған), заңгер, прокуратура қызметкері. Немерелері - Әйгерім, Алматы қаласы Халықаралық қатынастар институтының студенті, Аружан, Санжар.