recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ҮНДЕСІМ (ҮНДЕСТІК) ЗАҢЫ — буын не сөз құрамындағы дауысты, дауыссыз дыбыстардың бір әуенмен айтылуы. Тілде сөздің құрамындағы дыбыстарды (дауысты, дауыссыз) ұйыстырып, бүтін сөз етіп тұратын лингвистикалық құбылыс. Ондай құбылыс туыстас тілдер тобына ғана тән. Үндестік заң дыбыстарды алдымен буынға (егер сөз бір буынды болса), содан кейін буындарды сөзге (егер сөз екі не көп буынды болса) біріктіреді. Үндестік заңы қазақ тілінің іргелі заңдылығы болғандықтан, оның ықпалы тілдегі дыбыстардың айтылымы мен естілімінде басым болады. Осы тұрғыдан дыбыстар төрт топқа бөлінеді: 1) жуан езулік әуез дәйекшесіз ([]) беріледі. Мысалы, ата, қызық, алыс, т.б.; 2) тік таяқша ([]) жіңішке езулік әуезді: мыс. әже, егін, бірлік, т.б.; 3) дөңгелекше () жуан еріндік әуезді: мыс. қол, бұрұм, орұн, т.б.; 4) тік таяқша мен дөңгелекше () жіңішке еріндік әуезді көрсетеді: мыс. күн, көлүк, түлкү. Буын не сөздің үндесім әуезі сол буын не сөз құрамындағы дыбыстардың жасалымы өзара үйлескен, естілімі өзара үндескен тіркесін құрайды. Дәстүрлі қазақ тілтанымындағы (түркологияда) фонетика ережеде Үндестік заңын дауыстылардың үндесуі деп түсіндіріп келсе, қазақ тілінде тек дауыстылар ғана үндеседі, ал дауыссыздар көрші дауыстының ықпалында болады делінген. Сонымен қатар дыбыстардың бір-біріне ықпалын да сингармонизм заңдылығына жатқызып келді. Дауыссыз дыбыстардың арасындағы ілгерінді ықпал бойынша (мысалы, әліпби-әліппи, құр қалу-құрғалу, көкбет-көкпет, т.б.) алдыңғы дауыссыз кейінгі дауыссыздың айтылымына (артикуляциясына) әсерін дауыссыздардың сингармонизмі деп атайды. Зерттеу нәтижесінде сөз құрамындағы дыбыстардың жуан-жіңішке, еріндік-езулік болып айтылуы сөз просодикасына байланыстылығын көрсетеді. Қазақ тілінің сөз просодикасы үндесім болғандықтан, ол сөз құрамындағы дауысты, дауыссыз дыбыстарға бірдей тең ықпал етеді.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Горгона Медуза** — үш апалы-сіңілі горгоналардың ең танымалы, әйел кейпіндегі құбыжық. Медузаның шашының орнында жыландар орналасқан және бір қарағанда адамды тасқа айналдыратын қасиеті бар.

Аңыз
----

Медуза өте әдемі қыз болған. Күндердің күнінде ол Афина ғибадатханасына Посейдон құдайдан қашып келеді, Посейдон құсқа айналып, ақыры Медузаны қолына түсіріп, ойлағанын істейді. Ал Афина болса, ашуланып, Медузаның шашын жыландарға айналдырып жібереді. 

Медузаның басы
### Медузаның өлімі

Персей батырға Полидект патшаның берген тапсырмасы Медузаны өлтіру еді. Бұл істе оған Афина мен Гермес көмектесті. Олар Персейге грай апалы-сіңілілерге жолығып қайт деп ақыл айтады. Грай апалы-сіңілілерде ортақ бір көз және бір тіс болады. Персей қулықпен олардан көзі мен тісін ұрлап алып, ұшатын аяқ киім, сиқырлы қапшық, Аид құдайдың сиқырлы бас киіміне айырбастайды. Грайлер Персейге горгоналарға баратын жолды көрсетеді. Гермес оған үшкір қисық пышақ береді. Бұл сыймен қаруланып, ол горгоналарға аттанады. Келген кезде ол сиқырлы аяқ киім арқылы ұшып, Афинаның мыс қалқанына қарап, Медузаның басын кесіп тастайды. Ол басты сиқырлы қапқа салып, Аидтің бас киімі арқылы ешкімге көрінбей, қалған горгоналардан сәтті қашып кетеді.
**Белсенді дыбыстар**

Дауыссыз «л», «м», «н», «р», «з», «с», «ш», «п», «т» дыбыстары белсенді. Олар жуан және жіңішке дауыстылармен үндесіп, барлық көріністе жазыла береді.

  

«А/Е»
А – дауысты, жуан, езулік, белсенді дыбыс. Тек қана жуан дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

Е – дауысты, жіңішке, езулік, белсенді дыбыс. Тек жіңішке дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

  

«Ы/І»
Ы – дауысты, жуан, езулік, белсенді дыбыс. Тек жуан дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

Е – дауысты, жіңішке, езулік, белсенді дыбыс. Тек жіңішке дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

  

И
И – дауысты, жуан/жіңішке, езулік, белсенді дыбыс. Жуан және жіңішке дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

  

Қ/К
Қ – дауыссыз, қатаң, белсенді дыбыс. Тек жуан дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

К – дауыссыз, қатаң, белсенді дыбыс. Тек жіңішке дыбыстармен үндеседі. Барлық көріністе жазылады.

  

Ескерейік:
1 Қазақ сөздері бірыңғай жуан немесе жіңішке буындардан тұрадыв .

2 Қазақ сөздері екі дауыстыдан басталмайды. «Уақыт», «уәде», «уыс» тәріздес сөздер екі дауыстыдан басталатын сияқты көрінеді. Дұрысында олардың буын құрамы «уақыт – ұу-а-қыт», «уәде – үу-ә-де», «уыс – ұу-ыс». Яғни, айтылымда «ұ/ү» дауысты, соңындағы «у» дауыссыз.

3 Қазақ сөздерінде екі дауысты қатар жазылмайды және айтылмайды. Салыстырыңыз: играем - ойнаймыз.

4 Қазақ сөздері екі дауыссыздан басталмайды.

  

Сіз білесіз бе?

«А» дыбысы барлық тілде бар, ал «е» дыбысы кейбір тілдерде, оның ішінде араб және парсы тілдерінде жоқ екен.
Қазақ тіліне араб және парсы тілдерінен енген сөздердегі «а» көбінесе «е» дыбысына айналып кетеді. Мысалы: Сабаб – себеп, карамат – керемет.

**Сілтемелер**

 Мұрағатталған 26 сәуірдің 2014 жылы.
**Мифология** (грек. мythos – аңыз және logos – ілім) – 1) адамдардың жаратылыс туралы түсінігіне негізделген мифтердің жиынтығы; 2) мифтердің шығуын, мазмұнын, таралуын зерттейтін ғылым; қараңыз: Миф.

Мифология – адамзаттың рухани мәдениетінің ең көне формасы. Миф (аңыз, ертегілер) сананың әлі толық жетілмеген біртұтас ең көне формасы. Мифология гректің mifos – аңыз, ертегі және logos – ілім, білім деген сөздерінен шыққан. Мифология архаикалық уақытта дін сияқты да қызмет атқарды. Қоғам дамуының бастапқы сатыларында қоғамдық сананың формасы мифтер барлық халықтарда болды. Мифологияда сыртқы дүние мен адам, ой мен сезім, зат пен идея, объективтік және субъективтік дүниелер арасында айқын шекара болмады. Ол шекаралар кейіннен пайда болды. Мифологияда олардың барлығы тұтасып жатты. Ол дүние жанындағы біртұтас түсінік болып табылды. Белгісіз дүниені түсіндіруге тырысудан оданда белгісіздігі мол дүниені танып білуге ұмтылу, егерде ол дүние танып білуге мүмкіндік бермесе, тәңірге немесе құпия ғаламат күшке сілтеме жасау – Мифтің өзіне тән ерекшелігі.
Ерлан Асқарұлы Татимов, Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың бас дәрігері
**Ерлан Асқарұлы Татимов** - (1966 жыл 8 сәуір) Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың бас дәрігері, Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі.

Туған жері
----------

Ерлан Асқарұлы Татимов 1966 жылы 8 сәуірде Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы ауданы Бүржар совхозының Жамбыл учаскесінде көп балалы отбасында дүниеге келген. 1982 жылы С.Сейфуллин атындағы орта мектебін бітірді.

Білімі
------

● 1985 жылы - Шымкент медицина училищесі;

● 1988 жылы - Ақтөбе мемлекеттік медицина институты, "Емдеу ісі" факультеті;

● 1994 жылы - интернатура;

● 1998 жылы - нейрохирургия бойынша клиникалық ординатура;

● 2012 жылы - "Дүние" Ақтөбе әлеуметтік-техникалық университеті, "Есеп және аудит" мамандығы.

Еңбек жолы
----------

● 1985 жылы - Оңтүстік Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық станция дәрігерінің көмекшісі;

● 2001 жылы - Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы орталық аудандық аурухананың бас дәрігері;

● 2003-2004 жылдары - Ақтөбе облыстық қан орталығының директоры;

● 2004-2011 жылдары - Ақтөбе қалалық №2 емхананың бас дәрігері;

● 2011-2012 жылдары - Ақтөбе облысы бойынша денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары;

● 2012-2020 жылдары - Ақтөбе облысы туберкулёзға қарсы диспансердің бас дәрігері;

● 2020 жылдан бастап Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың бас дәрігері.

Ғылыми еңбектері
----------------

Мынадай мақалалары бар:

● 2014 жылы - "Анализ госпитальной смертности в период 2011-2013 гг. по Актюбинскому областному противотуберкулёзному диспансеру";

● 2015 жылы - "Современные подходы в организации противотуберкулёзной помощи населению Актюбинской области";

● 2017 жылы - "О ходе выполнения программы интегрального контроля туберкулёза в Актюбинской области".

Марапаттары
-----------

● "Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі" төс белгісі;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 10 жыл" мерейтолық медаль;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 20 жыл" мерейтолық медаль;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 30 жыл" мерейтолық медаль;

● "Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" төс белгісі;

● "Шапағат" медалі;

● ҚР Президенті Н.Назарбаевтың алғыс хаты;

● ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың алғыс хаты;

● "Алтын Қыран" төс белгісі;

● "Үздік депутат" төс белгісі.

Отбасылық жағдайы
-----------------

Отбасылы. Әйелі, 2 баласы, немересі бар.
**Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы** – Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің қарамағында; ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру саласындағы ғылыми-зертеулер жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. 1948 ж. Алматы қаласында құрылған. 

1978 ж. қарамағына Аймақтық конструкторлық бюро мен тәжірибелік зертеулер беріліп, «Қазақ ауыл шаруашылығын жарақтандыру» ғылыми-өндірістік бірлестігі болып құрылды. 2002 ж. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен ауыл шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталығының құрамындағы республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын. 
Институт құрамында: \* ауыл шаруашылығы дақылдарын егу және жинауды механикаландыру\* қой шарушылығы процестерін механикаландыру\* мал фермаларын жобалау\* жемшөп дайындау және шабындықты механикаландыру\* ауыл шаруашылығында электр қуатын пайдалану\* ауыл шаруашылығы дақылдарын жинаудан кейінгі өңдеуді механикаландыру\* табиғи қуат көздерін (жел, су, күн сәулесі) пайдалану\* ауыл шаруашылығы нормативтерін жасау және машина-трактор станцияларын құруды ғылыми-зерттеулермен негіздеу\* ауыл шаруашылығы машиналарын сынақтан өткізу зертханаларын және тәжірибелік машиналарды жобалап жасайтын цех\* сынақтан өткен машиналарды шығаратын тәжірибелік зуыт бар (2008). 
1950 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Негізгі ғылыми бағыты – ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдіруде жаңа технологиялар мен техникалық құрал-жабдықтарды ұсынып, техниканың ғылыми-әдістемелік негіздерін жасау арқылы еңбек өнімділігін арттыру, өнім түсімділігін көбейту. 
Институтта топырақты жел эрозиясынан қорғау бағытындағы технологиялар жетілдіріліп, машиналар кешені жасалды, дәнді дақылдарды және жүгері дақылын жинау, шөпті желдеткіш арқылы тез кептіру, шөл және шөлейт аймақтардағы жайылымдардың құнарлылығын арттырудың машиналы технологиялары ұсынылды. Қой шаруашылығындағы өндірістік процестерді жабдықтау, технология процестерде электр қуатын кеңінен пайдалану жұмыстары табысты жүргізілді. Жер өңдеу механикасының теориялық негіздері жетілдірілді. Ірі қара мал, қой фермаларында қолдануға арналған, мал азықтарын ұсақтайтын, көп құрамды қоспа жем әзірлейтін азық цехтары, қаракөл өнімдерін өңдеудің қалдықсыз технологиялары мен түрлі құрал-жабдықтан тұратын машиналар кешені жасалды. Жаңа техниканы жасап, өндіріске енгізуде қол жеткізген табыстары үшін институт Қазақ КСР-інің «Алтын кітабына» жазылған (1976). 
Институт мамандары жасаған жаңа машиналар мен қондырғыларға 450-ден астам авторлық куәліктер, 25 Қазақстан Республикасы патенттері берілді. Институт ғалымдарының 30-ға тарта ғыл. басылымдары, 50-ден аса ұсыныстары, ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіруге арналған 20 ғыл. жинақтары жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Ащыағар** – Маңғыстау облысы Қарақия ауданындағы өзен. Ұзындығы 45 км-ге жуық.

Бастауы
-------

Маңғыстау тауларының оңтүстік бөктерінен бастау алып, Қарақия ойысының солтүстік-батысынан шығысқа бойлай ағады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады.

Гидрологиясы
------------

Өзен ұзындығы 45 км, су алабы ауданы 15 мың км2 құрайды. Өзен бастауын Қаратау жотасының оңтүстік бөктерінен бастап, Қарақия ойпатының батыс жағында орналасқан Батыр сорында тартылып қалады. Өзен арнасының ені - 10-50 м, жағалауының биіктігі – 1-4 м-ге тең.

Суы тұщы болып табылады. Өзен негізінен қар суымен толығады. Су шығыны шамамен 5 м³/с тең. Сәуір айында су деңгейі орташа деңгейден 4-5 м асып, ауданда су тасқыны қауіпі кездеседі. Желтоқсан айының ортасында өзен қатып (қыстың соңында мұз қалыңдығы 0,5 м жетеді), наурыз айының басында өзен қайта ашылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Никита Викторович Наумов** (белар. *Мікіта Віктаравіч Навумаў*; 15 қараша 1989 жыл, Витебск) — беларусь футболшысы, "Витебск" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

2007 жылы "Нафтан" клубымен келісім шарт жасасты. 

2010, 2011 жылдары "Полоцк" клубында жалда ойнады.

2012 жылы "Нафтанға" оралды да, негізгі құрамда ойнай бастады. Маусым соңында Беларусь кубогы иегері атанды.

2016-18 жылдары туған қаласындағы "Витебск" клубында доп тепті. 2018 жылдың басында "Атырау" клубына ауысудың мүмкіндігі туды, бірақ нәтижесінде "Витебсіде" қалды. 

2019 жылы қаңтарда "Жетісуға" ауысты. 2019 жылғы Қазақстан чемпионатындағы алғашқы ойындары сәтті өтті, "Жетісу" алғашқы екі турда да жеңіске жетті және бұл екі ойында да Наумов бір голдан соқты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Мұрағатталған 2 сәуірдің 2019 жылы.
5. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · sports.ru · Transfermarkt |

 |
**Бизнес-процесс** - бұл тұтынушылар үшін белгілі бір өнімді немесе қызметті жасауға бағытталған өзара байланысты әрекеттер немесе жұмыстардың жиынтығы. BPM басқару концепциясы (ағылшынша business process management) бизнес-процестерді кәсіпорынның маңызды ресурстары ретінде қарастырады және оларды басқарудың негізгі ұйымдық жүйелердің бірі ретінде қарастырады.
Бизнес-процестердің үш түрі бар:

* басқарушылық - корпоративтік басқару және стратегиялық басқару сияқты жүйенің жұмыс жасауын басқаратын бизнес-процестер;
* операциялық – ұйым қызметінің негізгі бағыттарын білдіретін, кірістің негізгі ағынын құрайтын (жеткізу, өндіру, өткізу, өткізу немесе қарызды өндіру);
* сүйемелдеушілік – ұйымға қызмет көрсететіндер (бухгалтерлік есеп, кадрларды іріктеу, техникалық қамтамасыз ету).

Бизнес-процесс тұтынушылық сұраныстан басталып, оны қанағаттандырумен аяқталады. Процесске бағытталған ұйымдар бір бизнес-процесті орындау кезінде ұйымның екі түрлі бөлімшелерінің қиылысында пайда болатын кедергілер мен кідірістерді жоюға тырысады.
Бизнес-процестің өз атрибуттары бар, бірақ сонымен бірге негізгі бизнес-процестің мақсатына жетуге бағытталған бірнеше ішкі процестерге, процедураларға және функцияларға бөлуге болады. Мұндай бизнес-процесті талдау әдетте белгілі бір әрекет деңгейлері арасында бөлінген бизнес-процесті және оның ішкі процестерін картаға түсіруді қамтиды.
Бизнес-процестер тұтынушылар үшін бағалық пен құндылықты тудыратындай және кез келген қажетсіз немесе мүлдем қажетсіз әрекеттерді жойатындай құрылымдалу керек. Тиісті түрде құрастырылған бизнес-процестердің өнімі тұтынушылық құндылық пен табыстылықты арттырады (өнім немесе қызметті өндірудің төмен құны).
Модельдеу мақсатына байланысты бизнес-процестерді әртүрлі тәсілдермен талдауға болады. Бизнес-процестерді талдау бизнесті модельдеуде, функционалдық шығындарды талдауда, ұйымдық құрылымды қалыптастыруда, бизнес-процестерді реинжинирингте және технологиялық процестерді автоматтандыруда қолданылуы мүмкін.
Ағымдағы әрекеттерді талдау әдістерінің бірі бизнес-процестің «сол қалпында» (as is) үлгісін құрастыру болып табылады. Осыдан кейін бизнес-процестің моделі сыни талдауға ұшырайды немесе арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы өңделеді. Талдау нәтижелері бойынша «қалай болады»(to be) бизнес-процесінің моделі және қажетті өзгерістерді енгізу бойынша іс-шаралар жоспары қалыптастырылады.
Бизнес-процестерді визуализациялау үшін блок-сызбалардың әртүрлі модификациялары түрінде әртүрлі графикалық белгілер жиі пайдаланылады, бизнес-процестерді модельдеу үшін қолданылатындардың ішінде BPMN (жұмыстың функционалдық реттілігі), EPC (жұмыс оқиғаларының реттілігі), IDEF0 - жұмыстың логикалық тізбегі.

Дерекөздер
----------

1. ↑   # Weske, M. Chapter 1: Introduction // Business Process Management: Concepts, Languages, Architectures. — Springer Science & Business Media, 2012. — P. 1–24. — ISBN 9783642286162. (англ.)

	1. Kock, N.F. Chapter 2: What Is a Process? // Process Improvement and Organizational Learning: The Role of Collaboration Technologies. — Idea Group Publishing, 1999. — P. 17–28. — ISBN 9781878289582.
 (англ.)
**Ащылыайрық**  – Сілеті өзенінің сол саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Шортанды, Ақкөл аудандарының жері арқылы өтетін өзен. Ұзындығы 58 км, саласы Сарықамыспен қосқанда 96 км.

Гидрологиясы
------------

Су деңгейі көктемде көтеріледі, ағысы баяу, жазда құрғамайды. Жағасы жоғарғы ағысында тік жарлы, төменгі ағысында жазық. Жауын-шашын, қар, жер асты суларымен толығады. Суы қарашаның басында қатып, сәуірдің аяғында мұзы ериді. Су жиналатын алабы 3520 км². Егін, мал жайылымдарын суландырады. Ащылыайрыққа 7 сала құяды. Ішіндегі ірілері: Сарықамыс, Қаражар, Тасмола, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
"Сүт безінің қатерлі ісігі", сүт безінің ісігі - сүт безінде болатын қатерлі ісік. Бұл аурумен 30 - 60 жас аралығындағы әйелдер ауырады. Сүт безінің қатерлі ісігі, негізінен, әйелдердің ағзасында болатын өзгерістердің (жүкті кезінде, бала емізгенде, климакс басталғанда, т.б.) әсерінен, сондай-ақ, әр түрлі аурулардың (ішкі секреция безі қызметінің бұзылуы, бауыр, жүрек-қантамыр, қант диабеті, тым семіріп кету т.б.) салдарынан болады. Соңғы кездегі зерттеулер нәтижесінде сүт безінің қатерлі ісігінің тұқым қуалайтыны анықталды. Сүт безінің қатерлі ісігінің клиникалық жағдайына қарай: түйінді және жалпылама болып бөлінеді. Бастапқы кезде ісік пайда болған жердің терісі тегіс болады, әйелдің омырауының ұшы ішке қарай кіріп тұрады, түйіннің көлемі 1 - 2 см-дей. Бұл түйінді түр жүре келе дерт асқынғанда, жалпылама түріне ауысады. Ол кезде түйіннің мөлшері 5 см-ден асады, терісі жиырылып шұңқырланады. Ол бірте-бірте ісініп қалыңдайды да, одан білеуленіп сүт жолдары көрініп тұрады. Терінің іскен жері қызарып, іріңді жараға айналуы мүмкін. Қолтық асты безі шошиды. Әйеломырауының ұшы ішке қарай кіріп, білінбей кетеді. Кейде омырау ұшынан сарғыш сұйық көрінеді. Сұйықтың қоюланып, қанға айналуы - қатерлі ісіктің бастамасы болып есептеледі. Бұл жалпылама түрі өте қауіпті, себебі ісік қанмен бірге тарап, әйелдің басқа сау ағзаларын жарақаттап, метастаз (бөгелме ісік) береді. Сүт безінің қатерлі ісігінен сақтану үшін әйел омырауын қолымен сипағанда, сүт безіндегі түйінді байқаса, дереу маммолог дәрігерге көрінуі керек. Дәрігер әр түрлі әдістермен (сипау, ультрадыбыс арқылы тексеру, маммография, трансиллюминация, компьютерлік томография) тексеріп, дерттің диагнозын қойғаннан кейін, ауруды сәулемен, гормонды препараттармен, химиотерапиямен емдейді. Асқынған жағдайда хирургиялық операция жасалады. Емнен кейін дерттің қайтадан қозуы мүмкін, микроскоппен тексергенде ауру клеткалардың тез өсіп-өнуі олардың қатерлі ісікке айналу қабілетінің жоғары болғандығын көрсетеді. Сондықтан науқас адам диспансерлік бақылауға алынып, жылына 2 рет клиникалық тексерістен өткізіліп отырады. Әдеб.: Есенкулов А. Прогноз рака молочной железы, А.-А. 1988.
**Акалькулия** (грек. a — қаз. бекерлеуші сөз бөлшегі + *kalculatio* — *калькуляция*, сан, санау)— баланың санды білмей, есептеу амалына қабілетсіздігі. Мұндай қабілетсіздік орталық жүйке жүйесінің ауруға ұшырау себебінен болады. Жүйке қызметіндегі бұл аурудың ошағы ми жарты шарының сол жақ сыңарындағы төбелік алаптың желке бөлігінде орналасқан. Қабілетсіздіктің бұл түрі (ми қабығындағы жасушалардың зақымдалуына орай мидың өзге алаптарына жайылуы) кейбір кемақыл балаларда байқалады. Акалькулия ауруына ұшыраған балаларға арнайы әдістер арқылы оқу іс-әрекеттері ұйымдастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Сара Алпысқызы жұбайы Нұрсұлтан Назарбаевпен
**Сара Алпысқызы Назарбаева** (туған тегі — **Қонақаева**) (12 ақпан 1941 жыл, Қызылжар, Бұқар жырау ауданы, Қарағанды облысы) — Қазақстанның қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың әйелі, Қазақстанның тұңғыш және әзірше соңғы бірінші ханымы.

Өмірбаяны
---------

Білімі жоғары, мамандығы инженер-экономист. Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.

Сара Алпысқызы «Бөбек» қайырымдылық қорының негізін қалаушы. Қор көмекке зәру панасыз балаларды өз қамқорлығына алып, өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілік тұрғысына білім алып, тәрбиеленуіне мән береді.

Қазақстанның бірінші ханымының бастамасымен елімізде жетім балаларды қорғау туралы Заң қабылданды. Осының нәтижесінде республиканың барлық өңірінде жетім балалар үшін отбасылық үлгідегі балалар қалашықтары құрылып, «Үміт», жасөскіндер үйлері ашылуда.

Президент зайыбы республикамыздағы колледждер мен жоғары оқу орындары және училищелерде білім алып жүрген жатқан жетім балалардың жағдайларына ерекше назар ұстап келеді. Сара Алпысқызы осындай жастарға ай сайын «Бөбек» қоры арқылы қайырымдылық көмек көрсетеді.

Президент зайыбы «Өзіңді өзің таны» атты балаларға рухани-адамгершілік білім беру және тәрбие беру идеясының авторы болып табылады.

### Сара Алпысқызының 70 жас толуына арналған шаралар

Сара Алпысқызы Назарбаева 12 ақпан күні 70 жасқа толады. Сара Алпысқызы «Бөбек» қайырымдылық қорының негізін қалаушы. «Өзіңді өзің таны» атты балаларға рухани-адамгершілік білім беру және тәрбие беру идеясының авторы болып табылады.

Өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілігін дамыту, қоғам туралы және бақытты балалық шақ туралы тұжырымдама дайындаған. Назарбаева С.А. қайырымдылық қызметі үшін «Достық» орденімен, Философияда өзіңді - өзің таны және оқу мәдениетіне қосқан үлесі үшін Шыңғыс Айтматов атындағы І – дәрежелі алтын медалімен, «Юнити» халықаралақ сыйлықтың, СОС Киндердорф Халықаралық қорының алтын медалі, БҰҰ – ЮНИСЕФ халықаралық қорының ескерткіш медалі, Исхан Дограмачи Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық сыйлығы, Халықаралық «Алтын жүрек» сыйлықтарымен марапатталған.

Мемлекетіміздің бірінші ханымы Сара Назарбаеваның туған күні қарсаңында өмірі мен шығармашылығы жайлы аудан орталығы мектептерінің оқушылары және ұстаздар қауымы аудандық кітапханадан мәліметтер алуда. Кітапханаың оқу залында кітап көрмесі ұсынылып, Интернет залда пресс – релиздер шығарылды және ақпараттық сағаттар мен шолулар өткізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
**Быжы**, *Біже* – Қазақстандағы өзен, Қаратал алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысының Кербұлақ, Көксу аудандарымен ағады. Быжы өзені — Қаратал өзенінің екінші үлкен саласы, Қарымсақ ауылы маңында Қоғалы (оң жақ бөлігі) және Бәйтерек (сол жақ бөлігі) өзендерінің қосылуынан пайда болған. Бұл өзендер өз кезегінде Алтынемел жотасының солтүстік-батыс беткейінен шамамен 2000 м[5] биіктіктен бастау алады. Өзеннің барлық су қоймасы Жоңғар Алатауының батыс аласа таулы сілемдерінде орналасқан. Биже өзенінің таулы өзендерге қарағанда бастауында кең, анық емес аңғары мен ені 700 м-ге жететін жайылмасы бар.Басынан Биже өзені солтүстік-батысқа ағады, Қызылтоған ауылынан төмен солтүстікке қарай бұрылады. Орта ағысында өзен аласа таулар мен қыраттарды кесіп өткенде аңғар мен жайылма тар, бірақ жазыққа кірген кезде аңғар қайтадан кеңейіп, оның беткейлері айналамен түйіседі. Қанабек ауылының солтүстігінде Қараталға құяды.

Бастауы
-------

Алтынемел жотасы тауының солтүстік баурайынан бастау алып, Қаратал өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 177 км, су жиналатын алабы 5490 км2. Жылдық орташа су ағымы 2,49 м3/с (Айдар ауылы тұсында). Суы тұщы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы облысы өзендері (орыс тілінде)
2. 1 2  Топографиялық карталардың макетінің және номенклатурасының кеңестік жүйесі
3. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР. Т. 13. Центральный и Южный Казахстан. Вып. 2. Бассейн оз. Балхаш. — Л.: Гидрометеоиздат, 1970. — С. 38.
4. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
5. ↑  Быжы // Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
**Фантастика** (көне грекше: φανταστική – көзге елестету өнері) — әдебиеттің өмір шындығын қиял тұрғысында әсірелеп бейнелейтін жанры. Ғылыми түсінік жоқ кезде фантастика мифологиялық және діни шығармаларда орын алған (Гомердін "*Одиссеясы*", Овидийдің
"*Метаморфозалары*", шығыс халықтарының "*Мың бір түні*" және т.б.). Ғылымның дамуына байланысты халық қиялынан шыққан туындылар жарық көре бастады. Мысалы, ғылыми-фантастикалық әдебиетте ғылым мен техниканың перспективалары, адамзаттың табиғат сырларына тереңірек үңілуі өмірдегідей тартымды суреттеліп, басты идеясы ғылымда негіз бар, бірақ әлі іске аспаған жаңалықтармен ұштасып жатады. Ғылыми-фантастикалық әдебиет
Ф.Бэконның "*Жаңа Атлантида*" кітабынан (1627) басталады. 17-18 ғасырда планетааралық сапар (Сирано де Бержерак, Ф.Годвин), болашақ туралы шығармалар (С.Мерсье, "*2440 жылы*", т.б.) жарық көрген. Фантастика саласында Жюль Верннің шығармашылығы
ерекше. 19-20 ғасырларда Герберт Уэллстің
"*Уақыт машинасы*" (1895), "*Әлемдер соғысы*" (1898), А.Х. Дойлдың
"*Жоғалған әлем*" (1912), т.б. фантастикалық
романдары жарияланды. Р.Брэдберидің "*Марс хроникалары*" жинағына енген "*Фаренгейт бойынша 451*" романы дараланып шықты.
Поляк жазушысы Станислав Лем космос
кеңістігіне жауапкершілікпен қарау
жөніндегі философиялық ой-толғамдары
арқылы ("*Астронавтар*", 1951; "*Солярис*", 1961; "*Тұмау*", 1976, т.б.
романдары) әлем жұртшылығына
танылды. Кеңес әдебиетінде А.К. Толстой фантастика жанрының негізін салды. Қазақ әдебиетінде фантастика халық
қиялынан туған хайуанаттар жайлы, қиял-ғажайып, тұрмыс-салт ертегілерінен бастау алады. Мысалы, "*Ер Төстікте*", "*Керқұла атты Кендебайда*", "*Қырық өтірікте*" фантастика жанрының
негізгі элементтері кездеседі. Жазба әдебиетте фантастикалық оқиғалар Абай Құнанбайұлының "*Масғұт*", "*Ескендір*" дастандарында, С.Ерубаевтың "*Келешек соғыс туралы*" повесінде, М.Әуезовтың "*Дос - Бедел дос*" және "*Елу жылдан соң*" пьесаларында да бар. Қазақ кеңес
әдебиетінде фантастика 1950 жылдан басталады. А.Машановтың "*Жер астына саяхат*" повесі (1957) республикада ғылыми-фантастикалық әдебиеттің тууына ұйытқы болды. М.Сәрсекеевтің
"*Ғажайып сәуле*" (1959), "*Көрінбестің көлеңкесі*" (1960), Т.Сұлтанбековтың "*Көшпелі алтын*" (1964),
«*Лұхман Хакім*» (1966), Ш.Әлімбаевтың "*Данышпандық альфасы*"
(1967). Т.Шахановтың "*Көгілдір мұнаралар*" (1968), Т.Сүлейменовтің "*Жұлдыз адамы*" (1969), "*Әл-Фараби көпірі*" (1968), Ә.Мархабаевтың "*Ғарыштағы қымыз*" (1972) повестері қазақ фантастикасына елеулі үлес
қосты. Соңғы кезде жарық көрген
Т.Әбдіковтің "*Айтылмаған ақиқат*"
(1980), М.Гумеровтың "*Жұмбақсәуле*" (1981), С.Ғаббасовтың "*Кәусар*"
(1985), Н.Кенжеғұлованың "*Қиын шешім*" (1985), Р.Бектібаевтың "*Ионосферадағы алаң*" (1988) атты жинақтарында болашақ өзгерістер туралы
болжамдар бейнеленеді. Фантастикалық шығармалар кинода елеулі орын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Абылайкит**  – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысының Ұлан ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Қалба жотасының Бесшоқы және Талды тауларының солтүстік беткейлерінен басталатын Сібе және Ұранхай (Ұрыңқай) өзендерінің қосылған тұсынан кейінгі бөлігі осылай аталады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы Сібе өзенінің бастауынан есептегенде 78 км, су жинау алабыныңауданы 1680 км2. Өзен түгелдей тау аңғарымен ағады, ағысы қатты. Негізінен еріген қар суымен толығады. Ертіс өзеніне Абылайкит ауылының тұсында қосылады. Сағасындағы орташа су ағынының мөлшері 4,87 м3/сек. Өзен 1654 жылы қалмақтың Абылай тайшысы салдырған сарай-бұтханасының (Сібе өзенінің бас жағында) атымен аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**KazTube** (қаз. *Қазтюб*) — қолданушылар мен компанияларға бейненi сақтау және көрсету қызметiн атқаратын қазақстандық бейне-портал. Мақсаты – Қазақстан аумағындағы және одан тысқары жерлердегі кең ауқымды аудиторияға бағытталған, мазмұны ұлттық идеяға толы, алғашқы ұлттық бейне-портал.

Компания тарихы
---------------

14 ақпан 2014 ж. сайт іске қосылды. Қазнеттегі жиі қаралатын сайттардың бірі.

Арнайы жобалар
--------------

KaztubeStudio бренді өзіндік видео контент шығару үшін құрылған. Бренд алдында бірнеше мақсаттар қойылған:

* Қазақстан эстрада жұлдыздары концерттерін жазып алу
* Қазақстанның танымал тұлғаларымен сұхбаттар
* Әлеуметтік маңызы бар іс-шараларды жазу
* Әлеуметтік бейнероликтерді жасау

Видео-портал аясында танымал эстрада жұлдыздарының аккаунттары ашылған. Аккаунт арқылы эксклюзивті видео мен аудио материалдарды жүктеуге мүмкіншілік бар.

Жұмыс тобы
----------

* Жоба жетекшісі
* Контент бойынша маман
* PR маман
* IT маман
* Видео бойынша маман
* Модератор
* SMM маман

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Тағы қараңыз
------------

* Қазконтент
* YouTube
*Басқа мағыналар үшін Аспара деген бетті қараңыз.*
**Аспара** – Жамбыл облысы Шу алабындағы Қорағаты өзенінің оң жақ саласы.

Бастауы
-------

Қырғыз Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтан (3940 м) бастау алады.

Гидрологиясы
------------

Аспара жоғарғы ағысында бірде кеңіп, бірде тарылып отыратын тау шатқалдарымен ағады. Төменгі ағысындағы аңғары кеңейіп, (800-1200 м) жазыққа айналады. Алабында шағын 5 көл бар. Жылдық орташа су ағынының мөлшері 103,14 млн. м³ (3,27 м³/сек.). Негізгі салалары: Мақанды, Игермен, Аршалы. Ұзындығы 109 км, су жинау алабының ауданы 1210 км². Аспара суы егін суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Үңгірлі** – Шу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Шу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 71 км, су жиналатын алабы 278 км2.

Бастауы
-------

Кіндіктас жотасының батыс беткейіндегі бұлақтан басталып, Қонақбай елді мекені тұсында Шуға жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Аңғары астау тәрізді, беткейі тік (20 — 25 м), арнасы тік жарлы, жайылмасы оң жағалауында 50 — 100 м. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Орташа көпжылдық су ағымы Үңгірлі елді мекені тұсында 0,15 м3/с. Лайлылығы 800 — 1200 г/м3. Суы ауыл шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Сүт безінің **дисплазияларына мазоплазия, аденома, фиброаденома, фиплоидты фиброаденома, фиброаденоматоз, фиброзданатын аденоз және цистоаденопапиллома** кіреді. Мазоплазия (синоним - мастолгия симптомы) үшін сүт безі бөліктерінің үлкеюі және олардың шығару өзектерінің ұшының пролиферациясы тән және қарқындылығы әртүрлі сүт безіндегі ауырсыну белгісі. Осылайша бөліктер пайда болады.

Аденома - эпителий құрылымының қатерсіз ісігі, ауырсынумен жүрмейді және қабыну процесстеріне бейім емес. "Таза" түрінде сирек кездеседі. Микроскопта бір-біріне ұқсас майда түтікшелерден тұрады, стромасы өте аз. Эластикалық консистенцияға және қозғалғыштық қасиетке ие. Фиброаденома без ұлпасы мен оның стромасының бірдей өсіп кетуімен сипатталады. Оның интраканаликуляры және периканаликулярлы түрлері бар. Филоидты фиброаденома без стромасының ерекше өсіп кетуімен сипатталады. Ол кейде өте үлкен , көлденеңі 15-20 см, ісікке айналады.

*Фиброаденоматоз* екі түрге: **пролиферациаланбайтын және пролиферациаланатын** болып бөлінеді.

*Пролиферациаланбайтын- фиброаденоматоз*дың өзекті, бөлікті, кисталы және фиброзды түрлерін ажыратады.

*Пролиферациаланатын- фиброаденоматоз* без эпителиінің альвеола түрінде, өзек ішінде және аденома түрінде көбеюімен сипатталады. Фиброаденоматозда сүт безі үлкейіп, кесіп қарағанда өте қатты екендігі анықталады және кесіндінің беті жылтыр, көкшіл-ақ түсті болады.

*Фиброзданатын аденоз-*миоэпителийдің гиперплазиясымен және кейінірек без склерозымен ерекшеленеді.

*Цистоаденопапиллома* сүт безінде пайда болған торсылдақтардың ішіндегі эпителийдің бүртіктеніп өсіп кетуімен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.154 б.ISBN 5-630-00264-3
**PhD-доктор (Философия докторы, PhD)** (орыс. *Доктор философии*, ағылш. *Doctor of Philosophy*) — тиісті мамандықтар бойынша докторантураның кәсіптік білім беру бағдарламаларын меңгерген және диссертация қорғаған адамдарға берілетін ғылыми дәреже.

Қазақстанда PhD-докторларды дайындау 2005 жылдан бастау алады, бастапқыда (2005-2011 жылға дейінгі аралықта) PhD-докторантура бітірген тұлғалар тек академиялық дәреже иеленді. PhD-доктор ғылыми дәрежесі тек 2011 жылдан бастап берілетін болды.

### Философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін беру тәртібі

Философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті докторантураны бітірген Қазақстан азаматтарына, шетел азаматтарына және азаматтығы жоқ тұлғаларға диссертациялық кеңестердің ұсынысы негізінде, Комитеттің консультативтік-кеңес беру ұйымы болып табылатын тиісті Сараптау кеңесінің қорытындыларын ескере отырып береді.

Қазақстанда Философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор ғылыми дәрежелеріне ұсынылған диссертацияның ғылыми нәтижелері кем дегенде 7 (жеті) жарияланымда, оның ішінде кем дегенде 3 (үшеуі) уәкілетті орган ұсынатын ғылыми басылымдарда, 1 (біреуі) Томсон Рейтер (ISI Web of Knowledge, Thomson Reuters) компаниясының ақпараттық базасының деректері бойынша нөлдік емес импакт-факторға ие немесе Scopus компаниясының деректер базасына кіретін халықаралық ғылыми журналда, 3 (үшеуі) халықаралық конференция материалында, оның ішінде 1 (біреуі) шетелдік конференция материалында жариялануы тиіс.

Мемлекеттік құпиялары бар диссертация қорғалған жағдайда шет елдік ғылыми журналдағы жарияланымның орнына уәкілетті орган ұсынған ғылыми басылымдағы жарияланым есептеледі.

### PhD-докторантура мамандықтары

Қазіргі таӊда Қазақстанда 145 PhD-докторантура мамандығы тіркелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғылым туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 18 ақпандағы N 407-IV Заңы
2. ↑  Докторантура PhD как она есть или "Философский камень преткновения"
3. ↑  Екі жылда жүзден астам қазақстандық ғалымдар PhD философия докторы дәрежесін алды Мұрағатталған 11 тамыздың 2016 жылы.
4. ↑  Ғылыми дәрежелер беру ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 127 Бұйрығы
5. ↑  Специальности докторантуры PhD в Казахстане Мұрағатталған 28 маусымның 2016 жылы.
**Қазсушар** — республикалық маңызы бар су шаруашылығы объектілерін күтіп ұстау, пайдалану және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жұмыстарымен айналысатын мемлекеттік кәсіпорын.

Тарихы
------

Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі Су шаруашылығы комитетінің «Қазсушар» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны "Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәселелері" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 ақпандағы № 196 қаулысына сәйкес Су ресурстары комитетінің шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорындары мен республикалық мемлекеттік кәсіпорындарының еншілес мемлекеттік кәсіпорындарын қосу жолымен құрылды.

Қызметі
-------

Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су шаруашылығы комитеті Кәсіпорынға қатысты мемлекеттік басқарудың тиісті саласына басшылық ету жөніндегі уәкілетті органның функцияларын жүзеге асырады.

Жарғы негізінде «Қазсушар» РМК басты қызметі республикалық маңызы бар су шаруашылығы объектілерін ұстау, пайдалану, сондай-ақ мемлекеттік меншіктегі су шаруашылығы жүйелері мен құрылыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып табылады. Кәсіпорын қызметінің негізгі мақсаты Кәсіпорын теңгеріміндегі гидротехникалық құрылыстар мен кешенді мақсаттағы су қоймаларын, магистралдық су құбырлары мен өзге су шаруашылығы объектілерін ұстау, пайдалану және қалпына келтіру болып табылады.

Филиалдары
----------

| Филиал | Мекенжайы |
| --- | --- |
| Ақмола филиалы | Астана қ. |
| Ақтөбе филиалы | Ақтөбе облысы, Ақтөбе қ. |
| "Арал" салынып жатқан кәсіпорындардың бірлескен дирекциясы филиалы | Қызылорда облысы, Тасбөгет к. |
| Атырау филиалы | Атырау облысы, Атырау қ. |
| Батыс Қазақстан филиалы | БҚО, Орал қ. |
| "Д.Қонаев атындағы Үлкен Алматы Каналы" филиалы | Алматы облысы, Талғар қ. |
| Жамбыл филиалы | Жамбыл облысы, Тараз қ. |
| Жетісу филиалы | Жетісу облысы, Талдықорған қ. |
| Қарағанды филиалы | Қарағанды облысы, Қарағанды қ. |
| "Қаныш Сәтпаев атындағы канал" филиалы | Астана қ. |
| Қостанай филиалы | Қостанай облысы, Қостанай қ. |
| Қызылорда филиалы | Қызылорда облысы, Қызылорда қ. |
| Маңғыстау филиалы | Маңғыстау облысы, Ақтау қ. |
| Павлодар филиалы | Павлодар облысы, Павлодар қ. |
| Солтүстік Қазақстан филиалы | СҚО, Петропавл қ. |
| "Су-метрология" филиалы | Шымкент қ. |
| Түркістан филиалы | Шымкент қ. |
| Шығыс Қазақстан филиалы | ШҚО, Өскемен қ. |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құрылу тарихы
2. ↑  Филиалдар
Координаттар: 47°14′24″ с. е. 1°33′00″ б. б.﻿ / ﻿47.240° с. е. 1.55° б. б.﻿ / 47.240; -1.55 (G) (O) (Я)

**Нант университеті** (фр. *Université de Nantes*) - Францияда орналасқан ең ірі оқу орындарының бірі. Студенттер саны бойынша екінші орында саналады (Париж I университетінен кейін). 2005–2006 жылдары мұнда 33000 студент оқыған.

Тарихы
------

Нант университеті 1460 жылдың 4 сәуірі күні Франциск II Бретонскийдің бастамасымен құрылды. Studium generale формасында құрылған университет сол кездегі бірнеше мамандықтарды оқытатын еді. Олар: теология, канондық құқық, азаматтық құқық, медицина және өнер. 
факультеті король шешімі бойынша 1735 жылдың қазанында жабылады. 1793 жылдың тамызында университет мүлдем жабылып қалады. Оны бірнеше басқа жоғары мектептер алмастырады.
1961 жылы университет өз жұмысын қайта бастайды. 1962 жылы жаңадан үш факультет қосылады: нақты ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар және құқық.

Нант университетінің факультеттері мен жоғары мектептері
--------------------------------------------------------

* Құқық, экономика және басқару факультеті заң факультеті) Faculté de Droit et Sciences économiques et de gestion (Faculty of Law).
* Денсаулық сақтау факультеті (медициналық факультет) Faculté de Sciences (Faculty of Sciences).
* Жаратылыстану ғылымдары факультеті (Faculté de Sciences).
* Тілдер факультеті (Faculté de Langues).
* Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар факультеті (Faculté de Lettres et Sciences Humaines).
* МСК (IUT).
* Жоғары политехникалық мектеп (École Polytechnique de Nantes).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  La Gazette du Sorcier (in French).
2. ↑  Les effectifs étudiants 2013-2014 (in French). Тексерілді, 5 сәуір 2014.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (фран.) Ресми веб-сайты
Дүр-Шаррукиннің қанатты бұқасы. Чикаго университетінің Шығыс институты
 Саргон II сарайынан Шедудың қанатты бұқалары. Ежелгі Месопотамия. Британ мұражайы, Лондон
 Дур-Шаррукиннен шеду Луврда
Шумер-аккад мифологиясындағы **шеду** — адамның даралығын білдіретін қамқоршы рухы. Таза еркек түрінде ол *шеду* (аккад тілінде) және *алад* (шумер тілінде), бейтарапта (әйелдік болуы мүмкін) — *ламмасу* (аккад тілінде) және *лама* (шумер тілінде) деп аталды. Өнерде ол өгіз немесе арыстан денелі, қыран қанатты және адам басы бар тіршілік иесі ретінде бейнеленген.

Тарихы
------

Адам басы бар қанатты жануардың мотиві бүкіл Таяу Шығыстағы ежелгі өнерге тән; ол алғаш рет б.з.д. 3 мыңжылдықтың басында Эбладан табылған заттарда кездеседі. Жаңа Ассирия дәуірінде шеду бүкіл Ассирияда кең тарады: «адам-бұқа» фигуралары барлық маңызды үкіметтік ғимараттар мен қалалардың кіреберістерін қорғады.

Дур-Шаррукин (қазіргі Ирактағы Хорсабад) қаласындағы Саргон II-нің алып сарайының қақпасында күзетіп тұрған менмен көзді қорқытатын және тәкаппар қанатты өгіздердің мүсіндері сиқырлы қорғаныс қызметін атқарды. Қанатты құбыжықтың бес аяғы бір мезгілде бейнелеу принципі бойынша қозғалыс иллюзиясын жасады. Олардың кеңістіктік кескіні тас блоктың массасына келесі екі проекциядан тұрады: алдыңғы және бүйірден. Қанатты құбыжықтың бес аяғы қозғалыс елесін жасап, оны бір уақытта қозғалыссыз немесе көрерменнің жағдайына байланысты профильде жүруге мүмкіндік берді. Саргон II сарайындағы тас құбыжықтар (әрқайсысының салмағы 21 тонна) қазір Парижде, Луврда және Лондондағы Британ мұражайында сақтаулы.

Тірі қалған қанатты шедулар Париждегі Лувр, Лондондағы Британ мұражайы, Бағдадтағы Ирак ұлттық мұражайы, Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы және Шығыс университетінің Шығыс институты сияқты әлемнің көптеген мұражайларында қойылған. Чикаго шеду қайраткерлерінің нақты өлшемдегі көшірмелері Мәскеудегі А. С. Пушкин атындағы Мемлекеттік бейнелеу өнері мұражайында ұсынылған.

Бұқаралық мәдениетте
--------------------

* *Might & Magic Heroes VI* және *Might & Magic Heroes VII* компьютерлік ойындарында Некрополис фракциясында **ламасу** бөлімшесі бар. Әңгімеде олар Күміс қалалардағы эксперименттер нәтижесінде адамдар мен мантикоралардың гибридтері ретінде пайда болды. Ламасу өте қысқа болып шықты және тез қайтыс болды. Дегенмен, некроманшылар жаратылыстардың пайдалылығын бағалап, оларды қайта тірілтті, ал ламасу өлмегендер қатарына қосылды.
* Шеду «Аспан бұқасы» деп аталатын «Ғасырлар тасы» ойынының екінші бөлігінде қорғаныс бөлімшелері ретінде қатысады.

Тағы қараңыз
------------

* Херувим
* Сфинкс
* Химера
* Пазузу
* Сирруш
* Шедим

Әдебиеттер
----------

* М. Б. Ладыгин, О. М. Ладыгина. Қысқаша мифологиялық сөздік — М.: НОУ «Темірқазық» баспасы, 2003 ж.
**Қос масақшалы қылша** (лат. *Ephedra distachya*) — Ашықтұқымдылар тобының Қылшалар тұқымдасының Қылша тегінің екі үйлі өсімдігі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Қос масақшалы қылшаның аталық бүрі бір өсімдікте, аналық бүрі екінші өсімдікте орналасады. Сырт көрінісі қырықбуынға ұқсайтын бұл қылшаның биіктігі 15-440 см болады.
Қос масақшалы қылша - жапырақтары ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта, қабыршақтары тез түсіп қалатындықтан, фотосинтез бұтақтарында жүреді. Бұтақтарын өң қаптайды. Лептесіктері сабақ ұлпасына тереңірек батып орналасады. Бұтақтарында маңызды дәрілік өнімдер болғандықтан, медицинада емге қолданылады. Әсіресе орталық жүйкені қоздыруға, өкпе демікпесі мен аллергияны емдеуге пайдаланады.

Маңызы
------

Басқа да ашық тұқымды өсімдіктер сияқты тамыры тереңге бойлайтындықтан, топырақты эрозиядан сақтайды.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Gymnosperm Database: *Ephedra distachya*Мұрағатталған 6 тамыздың 2011 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ephedra distachya* information from NPGS/GRIN.  www.ars-grin.gov. Тексерілді, 18 сәуір 2008.
**Юрий Анатольевич Сергеев** (укр. Юрій Анатолійович Сергеєв; 5 ақпан 1894 жыл, Ленинакан) — украиналық дипломат. Бұрын Украинаның Франциядағы (2003–2007), Грекиядағы (1997–2000) Төтенше және Өкілетті Елшісі, Украинаның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі (2007–2015) сияқты лауазымдар иесі болған.

Өмірбаяны
---------

1956 жылғы 5 ақпанда Ленинакан қаласында дүниеге келген. 1974–1976 жылдары М.В. Фрунзе атындағы Киев жоғары құрама қару-жарақ мектебінде оқыды, 1981 жылы Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген, филология ғылымдарының кандидаты, доцент. Ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

1973 жылдан Киев қаласындағы «Укрземпроект» республикалық жобалау институтының сәулет-жоспарлау шеберханасында көшірмеші болып жұмыс істеді. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің филология факультеті кафедрасының ассистенті.

1989–1992 жылдары филология факультетінің доценті, директордың орынбасары жұмысын атқарған.

Дипломатиялық жұмысы
--------------------

1992 жылы Украина СІМ баспасөз орталығының басшысы болғаннан кейін Украина Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істей бастады.

1997 жылдан 2000 жылға дейін ол Украинаның Грекия мен Албаниядағы елшісі болып, содан кейін Киевке оралды, 2001 жылы президент әкімшілігінде жұмыс істеді және сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды.

2003 жылдың 3 наурызынан 2007 жылдың 18 сәуіріне дейін Украинаның Франциядағы елшісі және Украинаның ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі болды.

2007 жылдың 18 сәуірінен 2015 жылдың 9 желтоқсанына дейін Украинаның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сергеев Юрий Анатольевич
2. ↑  Сергеев Юрий Анатольевич
3. ↑  Сергеев Юрий
4. ↑  Сергеев Юрий Анатольевич
5. ↑  Сергеев Юрий Анатольевич
6. ↑  Украинаның БҰҰ-дағы бұрынғы елшісі Ю.А.Сергеев зейнеткерлікке шықты
Сурет:Map of Taxila - The ancient geography of India, Volume 1 - Sir Alexander Cunningham - pg46.jpg
**Таксила** (урду: ٹیکسلا, تاکشیلا‎, Devanagari: तक्षशिला) — Пәкістан территориясында біздің дәуірімізге дейінгі V ғасыр мен біздің дәуіріміздің бірінші ғасырлары арасында бірін-бірі алмастырған үш қаланың (олардың қазіргі аттары — Бхир Моунд, Сиркап және Сирсук) жалпы аты. Егер де Бхир Моунд (біздің дәуірімізге дейінгі V—II ғасырлар) ретсіз салынған құрылыстар шоғыры ғана болса, Сиркап (біздің дәуірімізге дейінгі II ғасыр — біздің дәуіріміздің I ғасыры) солтүстіктен оңтүстікке қарай тартылған басты, көне көшенің екі жағынан жоспарлы түрде орналасқан болатын, ол көшеден бүйірге қарай тік тартылған көлденең көшелер шығатын. Басты көшеге жақын маңға, тұрғын кварталдардың дәл ортасына діни құрылыстар орналасқан.

Hellenistic couple excavated in Taxila (IV).

Галерея
-------

* A coin from 2nd century BCE Taxila.A coin from 2nd century BCE Taxila.
* The Indo-Greek king Antialcidas ruled in Taxila around 100 BCE, according to the Heliodorus pillar inscription.The Indo-Greek king Antialcidas ruled in Taxila around 100 BCE, according to the Heliodorus pillar inscription.
* Jaulian, a World Heritage Site at Taxila.Jaulian, a World Heritage Site at Taxila.
* Jaulian silver Buddhist reliquary, with content. British Museum.Jaulian silver Buddhist reliquary, with content. British Museum.
* The Dharmarajika stupa, Taxila.The Dharmarajika stupa, Taxila.
* Stupa base at Sirkap, decorated with Hindu, Buddhist, and Greek temple fronts.Stupa base at Sirkap, decorated with Hindu, Buddhist, and Greek temple fronts.
* Stupa in Taxila.Stupa in Taxila.
* A Taxila coin, 200–100 BCE. British Museum.A Taxila coin, 200–100 BCE. British Museum.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері. — Алматы: Өнер, 1990. ISBN 5-89840-221-7
**Алаш оқулықтары** - ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі оқулықтар. Осы кезеңде А.Байтұрсынұлы бастаған Алаш зиялылары қазақша оқытуға арналған әліппелер, оқу құралдар және оқулықтар жаза бастады. А.Байтұрсынұлы 1895 жылдан бастап 1909 жыл аралығындағы Ақтөбе, Торғай, Қарқаралы уездеріндегі оқытушылық тәжірибелері негізінде оқу құралдарын жазды. Олардың ең алғашқысы «Оқу құралы. Қазақша алифба» деген атпен 1912 жылы Орынборда шықты. Бұл кітап ғалымның араб графикасына негізделген «төте жазу» деп аталған әліпбиімен жарық көрді. А.Байтұрсынұлының кітаптары арқылы қазақ тіл білімінің ғылыми және әдістемелік негізі салынды. Осы кезеңде М.Малдыбаевтың 1911 жылы Семейде «Оқулық» кітабы, 1912 жылы Қазанда Ж.Аңдамасовпен бірігіп жазған «Қазақша ең жаңа әліппе» еңбегі жарық көрді. 1912 жылы Қ.Қожықовтың «Әліппе» оқулығы, 1914 жылы К.Ғабдуллиннің «Қазақ балаларына жәрдем» атты қазақша әліппесі жарыққа шықты. Осы кітаптарда латын графикасы негізіндегі қазақ әліпбиін үйрету, қазақ тілінің емле, ережелерін игерту мәселелері қамтылды. А.о. арқылы тіл білімі салаларының ғылыми негізі қалыптасты. 

1. ↑