Қозғалтқыштар - дизельдер - қоспа құрылу тәсілдері бойынша, бір камералы және қос камералы болып бөлінеді. Бір камералы қозғалтқыштардың ерекше өзгешелігі сонда, цилиндірдің сығу камерасына, отынды тікелей бүркіп жіберіледі. Отынды, сұйық сорғыштың бүріккіші арқылы беріледі. Бөлінбеген, жану камерасындағы газдардың қозғалу жылдамдығы, отын мен ауаны тез және бір қалыпты араластыру жеткіліксіз, сондықтан, отынды жоғарғы қысыммен, тозаңдату әдісімен, қоспа құрылуын қамтамасыз етеді.

Отынды тозаңдату немесе пульверизациялауын, жұмсалар отынды, сұйық сорғыш көмегімен жасалынады, олар, оның қозғалтқышының цилиндіріне, жеткілікті жоғарғы қысым кезінде, қатаң, белгілі моментте және қажетті мөлшерде жеткізуі тиіс. Отынды, қанағаттанарлық тозаңдатудағы қысым, қозғалтқыштың құрылмасына байланысты, олар 20... 100 МПа дейін жетеді.

**1-сурет**. Жандырушы камераның пішіні
Қоспа құруын жақсарту үшін, бүріккіште бірнеше тесік болуы тиіс. Әдетте 3...9 тесік жасайды: тесік саны көп болған сайын, соғұрлым, жанушы камерада, отын бір қалыпты бөлініп тарала жанады. Жандырушы камералардың кескіні, әдетте, піспектің табан пішінімен ұқсас жасалады, оларды көбінесе, камераның барлық көлемі бойынша, отынның тым бір қалыпты таралуы үшін, ойпаң түрінде жасалынады. Камералардың кең тараған пішіні 1 суретте көрсетілген.

Бір камералы қозғалтқыштардың артықшылығы болып, олардың, жоғарғы үнемділігімен қамтамасыздандырылуының, ең төменгі энергия шығынымен, қоспа құрылуымен, жандыру камерасының аз жылу беруі және газдар қалдығынан, оны, босатудағы, өте жақсы тазалануы. Бір камералы қозғалтқыштарды, бас қозғалтқыш ретінде, дизельді электростанцияларда, теплоходтарда, тепловоздарда және автомобильдерде қолданады.

**2-сурет**. Камера алды әрекетінің сүлбесі
Сондықтан, қоспа құрылу кезінде, тікелей таза тозаңдату, отынды, сұйық сорғыштың дамытуы, энергия есебінен өтеді және тозаңдату сапасы, отын, қысымына байланысты, отынның әрекетінен, сұйық сорғыш бөлшектерінде кездесетін, шамалы тозуынан (негізінен гильзалары, плунжерде), бүріккіштің тозаңдату сапасы нашарлайды да, қозғалтқыштың үнемділігі кемиді. Сонымен қатар. жүктеменің кемуі кезінде және біліктің айналу жиілігінен, қоспа сапасы нашарлайды. Сондықтан, отын аппаратурасының жұмыс жағдайын жасарту үшін және бірден ауыспалы жүктеме кезіндегі тұрақты қоспа құрылуын және айналу жиілігін қамтамасыз ету үшін, қоспа құрылуын жекеленген, жандыру камераларын қолданады. Мұндай қозғалтқыштар үшін, қоспа құрылуын жақсарту үшін, ауа ағынының құйындатқыш энергиясына жандырушы продуктыны пайдаланады. Осындай құйындатқышты жасау үшін цилиндр қақпағына, арнаулы канал пішіні есебінен, бағытталған ауа ағынын ұйымдастырады, кіргізуші қақпақшаға, шымылдық немесе желқағар қалқанды орнатады немесе сығылу кеңістігін екі қуысқа бөледі: негізгі кеңістіктегі, піспек үстінде - цилиндрде сығылу және қосымша камераның бірінші каналмен немесе мойнымен жалғастырады.

Қосымша камералар, қондырғысына байланысты және қоспа құрылу процессінің сыйпатына және жануына қарай, қозғалтқыштың камераларындағы және құйынды камералы болып, ажыратылады. Камера алды 1, әдетте цилиндрдің қақпағына орналастырады.

Және цилиндр қуысы 2, бір немесе бірнеше тесікпен жалғаса- ды (2-сурет). Камера алдының көлемі 20....40%, жанушы камераның жалпы көлемін құрайды. Сығылу кезеңіндегі ауа, цилиндрден камера алдына кіреді. Отынның тозаңдатылуы бүріккіш арқылы, камера алдына кіргенде, тұтанады да және жарым жартылай онда жанады. Сонымен, онда, қысым тез артады, осының әрекетінен, жанушы продукты үлкен жылдамдықпен камера алдынан цилиндрге ұмтылады да, жанбай қалған отынды, ерітіп, ала кетеді және цилиндрдің сығылу кеңістігінде, оның бірқалыпты бөлініп, таралуына мүмкіндік туғызады, мұндағы қалған отын бастапқы кеңеюші тактыда толық жанады.

**3-сурет**. Құйынды камераның сүлбесі
Құйындатқыш камера 1, цилиндр қақпағында орналасады (3-сурет). Камера көлемі, цилиндрдің сығылу кеңістігінің, жалпы көлемінің 60....80% құрайды. Құйындатқыш камера, шар түрінде немесе цилиндрлі пішінде болады және цилиндр қуысының каналымен 2, жалғасады да, камераның сфералы бетінің қатынасы бойынша, тангенциалды, камерага форсунка 3 қондырылған.

Ауаның сығылу кезеңінде, цилиндрден, камераға ығыстырылуы арқылы, жалғастырушы каналда (мойын), үлкен жылдамдыққа ие болады және, оған, жанама бойынша кіреді де, онда, бағытталған айналдырушы қозғалыс алады. Піспектің ІПН жетер кезінде, камераға отынды жібереді. Ауаның, үдемелі құйынды қозғалысы, қоспа құрылымы үшін, жақсы жағдай жасайды.

Қоскамералы қоғалтқыштың, артықшылығы болып, аз қысымды отын жіберілуі, жеңілдетлген отын аппаратурасының, аз жүктемемен және азғантай тозуымен жұмыс істейді. Бүріккіш тек қана, бір үшкір саптама (сопло) тесігі болып, жеткілікті үлкен диаметрлігінде (0,5.... 1 мм) болады. Осылардың салдарынан, отын сапасына және оны тазалауына, төменгі талапқа сай болуы тиіс.

Қарқынды қоспа құрылуын, құйын көмегімен, қоспанын түтінсіз жануы кезіндегі, аздаған артық ауамен қамтамасыз етіледі. осы арқылы цилиндрдің жұмысшы көлемін, толық пайдалануға жетуге болады. Біліктің айналу жиілігі, шегінің кеңінен өзгеріс кезіндегі және қозғалтқыш жүктемесінде қоспақұрылуының жақсы сапасы сақталады.

Қоскамералы қозғалтқыштың негізгі кемшілігі болып, біраз төменгі үнемділігі кезіндегі, толық жүктемеде болуы, біркамералы мен салыстырғандағы, құйын құрудағы энергияның жоғалу салдарынан және жалғастырушы каналдардағы дросселдеуден, ал сонымен қатар, сыртқы салқындатудағы көп шығынның болуы. Жүргізу сенімділігін қамтамасыз ету үшін, жүргізуші тұтандырғыш тетікті қолданады.

Соңғы жылдары, жартылай бөлінген камералар кеңінен таралуда, камерадан кірер және сыртқа шығардағы газ шығынынын энергиясы есебінен, қоспақұралуын жақсартуды қамтамасыз етуі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9