recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дэ́вид Се́лзник** немесе **Зельцник** (David O. Selznick; 1902 ж. 10-мамыр — 1965 ж. 22-маусым) — Голливуд тарихындағы ең табысты продюсерлердің бірі, ХХ ғасыр ортасындағы «Кинг-Конг» (1933 ж.), «Жел ұшырған» (1939 ж.) жəне «Ребекка» (1940 ж.) секілді қайталанбас фильмдерді түсірген. Екі мəрте «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығымен марапатталған (осы номинацияда екі жыл қатарынан сыйлық алған бірден-бір продюссер).

Өмірбаяны
---------

1923 жылы өзінің банкротқа ұшырағандығын жариялаған продюссер, Киевтен шыққан еврей ұлтының азаматы Льюис Селзниктің отбасында 1902 жылдың 10-мамырында дүниеге келген. 1926 жылдан бастап Л. Б. Майердің көмекшісі ретінде Голливудта жұмыс істеді. 1930 жылы оның қызы Ирен Глэдиске үйленді. Бір жылдан кейін «Paramount» студиясынан «RKO Pictures» кинокомпаниясына ауысты. Бұл кезеңде жабылуға жақын болған кинокомпанияны 1933 жылы түсірілген «Кинг-Конг» фильмінің жетістігі құтқарып қалып, оны алдыңғы қатарлы компанияға айналдырды.

Өмірінің келесі үш жылын (1933—1936 жылдар аралығы) Селзник «Metro-Goldwyn-Mayer» студиясының вице-президенті қызметінде өткізді. Продюсер ретінде тек анық тексерістен өткен ХІХ ғасыр классиктерінің шығармаларының экранизациясын түсірумен айналысты. Бұл кезеңге оның «Екі қала жайлы əңгіме», «Дэвид Копперфильд» жəне «Анна Каренина» секілді фильмдері жатады.

1936 жылы Селзник «Selznick International» атты өз кинокомпаниясын құрды. Үздік сатылым көрсеткен «Жел ұшырған» кітабының экранизациясын түсіру құқығын $50 000-ға сатып алды. Бұдан кейін үш жыл бойы Голливудтың даңқын асырған фильмді түсірумен айналысты. Фильм Селзникті танымал етіп қана қоймай, оның алғашқы «Оскар» сыйлығын əкелді (соған қарамастан фильмнің көрсетілімен түскен пайданың басым бөлігі оның қайын атасы Луис Барт Майердің қалтасына түсті).

1939 жылы Селзник жаңа жетістікке қол жеткізді, британдық режиссер А. Хичкокпен ұзақ мерзімді келісімге отырды. Үздік фильмге берілген «Оскар» сыйлығына қарамастан, 1940 жылы «Ребекка» фильмін түсіру кезінде продюсер мен режиссер арасында көптеген келіспеушіліктер болды. Мысалға, фильм соңындағы R əрпі үшін: Селзник жазудың күлден шыққан түтін бұлтында оқылғанын қаласа, Хичкок оның жастықта болуын талап етті. Хичкоктың қарсылығының нəтижесінде «Титаниктің» апаты жайлы фильмді түсіру ойы жүзеге аспай қалды. Нəтижесінде Селзник Хичкокты басқа студияларға «жалға» бере бастады, ал табылған пайдаға өз фильмдерін түсірді. Бұл фильмдерде басты рөлдерді негізінен оның жұбайы, актриса Дженнифер Джон ойнайтын.

1946 жылы Селзник «Жел ұшырған» фильмінің жетістігін қайталамақшы болып, «Күн астындағы жекпе-жек» вестернін түсірмекші болды. Осыдан екі жылдан кейін ішімдіктен пайда болған мəселелерге байланысты кино өнерін тастауға мəжбүр болды. «Қош, қаруым» романының экранизациясын түсіру құқығын сатып алғаннан кейін, 1957 жылы Селзник кино өндірісіне оралмақшы болады, алайда, кітаптың экранизациясы көрермеедердің көңілінен шықпады. Селзник жүрек жетіспеушілігінен 63 жасында дүниеден өтті жəне Глендейлдегі «Қасиетті жол» зиратында жерленді.

Дереккөздер
-----------
**Мұздағы мотожарыс** немесе **мұздағы спидвей** — мұз қапталған овал тйрізді трек үстіндегі мотоциклдермен жарысу. Аса қауіпті спорт түрлерінің санатына жатпағанымен қауіпті тұстары да бар.

Тарихы
------

*1924 жылдан* бастап түрлі елдерде мотоциклді мұз үстімен жылдам жүруге икемдемек болған. Норвегия, Финляндия және Швецияда қатып қалған теңіз үстімен шағын жарыстар да ұйымдастырған. Нәтижесінде скандинавиялық жарыскерлер арасында алғашқы халықаралық жарыстар да ұйымдастырыла бастады. Бастапқыда жарыс үшін тау жарысына арналған мотоциклдерді пайдаланған болатын. Артынан арнайы мұз үстінде жүруге арналған, берік бұдырлары бар мотоцикл құрылғылары шығарыла бастады.

*Кеңес Одағы* тұсында мотоциклдің дөңгелегіне орнатуға болатын бұдырлы құрылғыларды алғаш құрап шығарған инженер-спортшы Николай Иванович Закревский болды. 1938 жылдың наурыз айында хоккей матчының үзілісі аралығында «Динамо» стадионында алғаш рет мұз үстінде дөңгелегінде бұдыры бар мотоциклмен жылдам жүру көрінісін көпшілік назарына ұсынған мотоцикл спортының спортшысы Сергей Бучин еді. Бұл ғажайып көрініс көремендердің көңілінен шықты. Мұздағы мотожарыстың арнайы жарысы КСРО-да *1939 жылы* 13 наурыз айында *Мәскеу мұзды* ипподромында өткен болатын. Ал *1959 жылы* Мәскеуде алғашқы ресми чемпионаттың бастауы болды.

Мұздағы алғашқы мотожарыстың дербес чемпионаты *1966 жылы* өткізілген болатын, ол уақытта жеңісті атақты совет мотогонщигі, кейіннен 6 дүркін әлем чемпионы атанған Габдрахман Қадыров өз қанжығасына байлаған болатын.

*2003 жылдан* бері спидвей бойынша үздік нәтижеге Ресей федерациясының командасы ие болып келе жатыр.

Мұздағы мотожарысқа арналған мотоциклдер
----------------------------------------

Бүкіл әлемдегі барша көрерменді мұздағы мотожарыс барысында өзіне тартатын ерекше фактор – жүргізушінің мұз бойымен стадионды бойлай ерекше құрылғыда зулауы. Ол тек қана мұздағы мотожарысқа арналған көлік. Мұз мотоциклімен супербайк немесе кростық мотоцикл тәрізді қала ішінде жүру мүмкін емес. Оның тежегіші өте ыңғайсыз, және жанармайы – спирт. Техникалық жүйеге жүгінсек, мотоциклдің құрғақ салмағы *(жанармайсыз, майсыз)* 110 кг. Қозғалтқыштың ең төменгі көлемі - *500 куб.см.* қозғалтқыштың қуаты – секунтына 60-64 л. Тегіс жолдарда мотоцикл сағатына 100 км-мен жүреді. Трансмиссия ішіне арнайы екісатылы беріліс қорабы енеді. Мұз үстінде жүруге ыңғайлы болуы үшін мотоцикл дөңгелегі 28 мм-ге дейін жететін бұдырлармен жабдықталған. Алдыңғы дөңгелекте 130, ал артқы дөңгелекте 150-170 бұдырға дейін болуы мүмкін.

Мұндай машина жол үстінде спортшыларға зақым келтірмеуі үшін арнайы түтікті бояулармен, қалқандармен жабдықталған. Әр жүргізушінің қолында сақтандыратын мұрындығы бар білте болуы тиіс. Жарыс барысында жүргізуші құлап қалған жағдайда білте тартылады да, қозғалтқыш тоқтайды.

Галерея
-------

* 
* 
* 
*
**Мұзаппар Адамбекұлы Шыныбаев**

1946 жылы 22 желтоқсанда Алматы облысы Ескелді ауданы Жетісу ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Шыныбаев Адамбек (1906-1997). Анасы -
Шыныбаева Бәтима (1920-2003).

Қазақ ауылшаруашылық институтының ауылшаруашылық
өндірісі процестерінің механизациясы факультетін бітірген
(1968), инженер-механик.

Техника ғылымдарының кандидаты (1978). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Дәнді дақылдарды бөлек
жинау кезінде орылған ықтырмаларды құрастыруға қажет
құрылғылардың негізгі параметрлерін зерттеу және негіздеу». Жалпытехникалық пәндер кафедрасының профессоры (1992). ҚР Жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент-мүшесі (1996).

«Ауылшаруашылық машиналарын автоматтандыра жобалаудың негіздері» монографиясының (1991), ауыл шаруашылығын механизациялау бойынша орысша-қазақша сөздіктің (1983), «Комбайншыныңсерігі» (1974), «Сабан мен топанды жинауды механизациялау» (1976) кітаптарының 80-нен астам ғылыми-әдістемелік мақалалардың авторы.
Масақжинайтын машина (1973, 1974, 1979) мен жалшалап дестелегіш (1974) өнертабыстарына 4 авторлық куәлігі бар.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1970 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылығын механизации
лау және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының
кіші, аға ғылыми қызметкері. 1975 жылдан - Талдықорған
педагогикалық институтының аға оқытушысы, кафедра
меңгерушісі, доценті, профессоры, деканы.

1997 жылдан бері - Талдықорған политехникалық колледжінің директоры.

«Кәсіби оқу» мамандығы бойынша Республикалық оқу-әдістемелік бірлестігінің төрағасы.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен, ҚР Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасымен (2000), Ы. Алтынсарин атындағы белгімен
(2006) марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хатымен
ескерілген (2005). ҚР Білім беру ісінің үздігі (1998). Педагог-
зерттеуші (2006).

Әскери атағы - автомобиль әскерлерінің запастағы капитаны.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның
болашағына сенемін және Қазақстан бай мемлекет болады
деп үміттенемін».

Хоббиі - «Мені мазалайтын тақырыптарға өлеңцер жаза-
мын».

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және детективтік жанрлар.

Үйленген. Жұбайы - Шыныбаева Бақтыгүл Іңкәрбайқызы,
зейнеткер. Ұлы - Шыныбаев Асқар (1973 жылы туған); қызы -
Шыныбаева Әлия (1975 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Кейуана.** Қазақ тілінің 10 томдық түсіндірме сөздігінде кейуана жасы үлғайған, ақниет әйел; кәрі, қарт
мағыналарында көрінеді. «Үстін-үстін күрсініп алған кейуананық әлсіз үні қалтырап шықты» (Ж. Еділбаев. Тергеуші.).
«Кейуана» тұлғасын көрсетілген мағынада басқа түркі сондай-ақ араб, парсы тілдерінен кездестіре алмадық.
Алайда, осыған негіз, төркін боларлық сөзді моңғол тобындағы тілдерден ұшыратамыз. Моңғол тілінің өзінде хэзээний — көптен бергі, ежелгі (Мон.-Қаз. сөз. 1954, 310), Қалмақ тілінде кезәнә — әлдеқашан, бұрыннан
(Рус.-кал. сл. 1964, 127) деген мағыналарға нұсқайды. 6 131
Егер осы деректерге табан тіресек, «кейуана» сөзінің
төркініне, тарихына жорамал айту қиынға соқпайды. Бізде бұл сөз көбіне адаммен байланысты қолданылатындығы жоғарыда келтірілген мысалдан белгілі. Көп
жасаған адам өзінен кейінгі жастарға ежелден, әлдеқашаннан келе жатқан сияқты болып көрінуі заңды жағдай. Моңғол тілдеріндегі, әсіресе, қалмақ тіліндегі «кезәнә» сөзі қазақтарға ауысып, кейін келе төл сөзіндей
қалыптасқан деу шындықтан алыс кетпейтін тәрізді.
Сондай-ақ, оның дыбыстық өзгеріске ұшырауы да тіл
заңдылығына қайшы келмейді. Өйткені, басқа тілден
ауысқан сөз былай тұрсын, түркі тілдерінің өзінде де
т ~ з ~ й дыбыстарының езара сәйкестеніп қолданыла
беретіні белгілі нәрсе (якутша — атах, хакасша — азах,
қазақша — аяқ). Дәл осы жолмен «кезәнә» сөзі қазақ
тіліне ауысқаннан кейін «кейәнә» қалпына түскен де,
одан әрі «кейуәнә», «кейуана» күйінде айтылу дағдыға
айналған деуге болады. Көрсетілген сөз үнемі жасы ұлғайған адамға айтылатындықтан оған «қарт», «ана»,
«ата»- сияқты сездердің қосарлануын артық көрген деп
білеміз. Сөйтіп, «кейуана» дегенде, «ежелден, әлдеқашаннан келе жатқан», «көпті керген адамды» ұғынатынымыз дағдыға айналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Александр Владимирович Стрельников** (18.06.1957, Гудермес, Шешенстан) - халықаралық спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жатықтырушысы,, Ұлттық бокс құрама командасының жатықтырушысы, екі дүркін әлем чемпионы, Ұлттық бокс құрама команданың капитаны - Серік Сәпиевтің жеке жатықтырушысы.

Александр Стрельников бокспен 1969 — 1980 жылдар аралығында шұғылданған. КСРО-ның бокс бойынша спорт шебері, халықаралық турнирлердің жеңімпазы, 
КСРО чемпионатының қола жүлдегері (1977, Бішкек)

1980 жылдан бері Абай қаласындағы жасөспірімдер спорт мектебінде жатықтырушы.

Атақты шәкірттері
-----------------

*Толық мақаласы: Серік Сәпиев*
Александр Стрельниковтің атақты шәкіртерінің бірі, боксшы, халықаралық спорт шебері, Қазақстанның бокс бойынша еңбек сіңірген спорт шебері, Парасат орденінің кавалері (2008 жыл) - Серік Сәпиев. Серік Сәпиевтің бірінші жатықтырушысы, әрі бүгінгі күнге дейін танымал спортшыған тәлім-тәрбие беріп келе жатқан Александр Стрельников: 
– Серік менің алдыма кел­генде 11 жаста еді. Өзі нәзіктеу, тұйық болатын. Бірақ көзіне қарап-ақ тегін бала еместігін аңғардым. Жанарында бір ұш­қын бар. Уақыт оза байқасам, өнері аздап ағасына келіңкірейді. Бақтай да техникалық арсеналы өте бай, жылдам боксшы бола­тын. Сондай қасиеттер Серіктің де бойынан табылды. Сол кезде мен бұл жігіттің шабысы ширақ болатынын байқадым, – дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ұлттық бокс құрама командасының жатықтырушылары(қолжетпейтін сілтеме)

Сыртқы сілтемелер
-----------------
*Александр Владимирович Журавлев* ( 10 наурыз 1947 жыл, Лобва, Новолялин ауданы, Свердлов облысы — 16 маусым 2018 жыл, Екатеринбург ) — кеңес футболшысы, шабуылшы, футбол функционері. КСРО спорт шебері (1968).

Өмірбаяны
---------

1967 жылы студенттер арасындағы РСФСР чемпионатының күміс жүлдегері. Ол 1968 жылы Свердловск « Калинец » клубында шеберлер сайысында ойнай бастады, сол маусымда «Б» класы аймақтық турнирінің жеңімпазы және 15 голмен өз клубының үздік бомбардирі атанды, шеберлік атағын алды. спорт. 1969 жылы «Калининецте» «А» класының екінші тобында ойнады.

1970 жылы «Калининец» шеберлер командасының мәртебесін жоғалтқан бірқатар ойыншылармен бірге қаланың жетекші командасы – « Уралмашқа » ауысты. Клуб құрамында ол бірінші және екінші лигаларда 200-ге жуық матч өткізіп, келесі 6 жыл бойы ойнады. 1973 жылы екінші лиганың аймақтық және финалдық турнирлерінің жеңімпазы атанды. 1972 жылғы маусымда ол 10 голмен «Оралмаштың» үздік сұрмергені атанды. Ол өзінің соңғы маусымын 1976 жылы « Уралец » Нижний Тагил қаласында шеберлер командалары деңгейінде өткізді. Жалпы, ол өз мансабында КСРО чемпионаттарында 250-ге жуық матч өткізіп, 71 гол соқты, оның ішінде 160 кездесу және 39 гол бірінші лигада. КСРО Кубогының жоғарғы лига клубтары - Донецктің Шахтер және Мәскеу Спартак клубтарымен матчтарына қатысты.

Орал политехникалық институтын бітірген. С.М.Киров инженер-құрылысшы мамандығы бойынша (1976). Ойындық мансабын аяқтағаннан кейін Екатеринбург қаласы Железнодорожный ауданы әкімдігінің дене шынықтыру және спорт жөніндегі бас маманы болып жұмыс істеді. Кейін «Оралмаш» ФК-да әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеді - команда жетекшісі (1982-1983), президент (1990 жылдардың ортасында) , вице-президент (1997 жылдан бастап). «Еңбек ардагері» медалімен, «Дене шынықтыру және спорт үздігі» төсбелгісімен марапатталған (2007). Ол 2018 жылы 16 маусымда 72 жасында Екатеринбургте қайтыс болды. Сібір зиратында жерленген .

Жетістіктер
-----------

* КСРО Екінші лигасының жеңімпазы: 1968, 1973 ж
**Кейсон Фомвихан** (1920 ж. Ханой қаласы) - Лаос Халық Демократиялық Республикасының мемлекет қайраткері.

Қызмет жолы
-----------

Ханой университетінің заң факультетін бітірген. Оқып жүріп кезінде жапон басқыншылары мен француз отаршылдарына қарсы патриоттық күреске белсене қатысты. 1949 ж. Үндіқытай коммунистік партиясына кірді. 1955 ж. Лаос Халық революциялық партиясы құрылғанға дейін ҮКП қатарында болды. 1950 ж. Ұлттық қарсыласу үкіметінде қорғаныс министрі. 1955 жылдан ЛХРП ОК-ның бас секретары; сол жылы патриоттық қарулы күшьердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1957 жылдан - Лаостың Патриоттық майданы ОК председателінің орынбасары. 1975 жылғы желтоқсаннан Лаос Халық демократиялық республикасының премьер министрі болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Жыланқабақ мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. Құрылым 1960 жылы дайындалды. 1980 жылы іздестіру бұрғылауы кезінде ашылып, барлау 1981 жылы аяқталды.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысында, Мұқыр станциясының оңтүстігінде 35 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кенорын үшқанатты тұзкүмбезді құрылымынан орын алған. Ортаңғы юрада екі мұнайлы горизонт бөлінген. Олар 203-610 м тереңдіктерде. Жатындардың биіктігі 3-94 м. Су-мұнай жапсары -166-580 м абсолют белгілерде.

Қанығу сипаты
-------------

Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Горизонттер терригендік таужыныстардан құралған жинауыштары кеуекті. Мұнайға қаныққан қалындығы 3-29 м. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 27-30,5%. Мұнайға қанығу коффициенттері 0,55-0,72. Бастапқы шығымдары 4,8-17,4 м3/тәулік. Бастапқы қойнауқаттық қысым 1,3-15,5 Мпа, температурасы 23-28°С.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнай тығыздығы 918-920 кг/м3. Мұнайда 0,09-0,9% күкірт, 0,56% парафин бар. Хлоркальций типті судың минералдылығы 232 г/л. Бұл шағын кен орнының 2001 жылдан бастап сынама игерімі басталды.
**Александр Головинский**— журналист. [1].

  

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген. 1975-90 жылдары Қазақ теледидарында режиссер, әдеби-драмалық хабарлардың редакторы. 1990 жылы "ИКС-5" студиясының директоры, көркемдік жетекшісі. Бірнеше деректі фильмдердің авторы, режиссер, сценарийшісі. 

ҚР өнеріне еңбек сіңірген қайраткер (1998). Жылдың (2003) үздік "Скажи мне, кто твой друг..." ("Маған өз досыңның кім екендігін айт...") атты телефильмі үшін Қазақстан Журналистика Академиясының жалпыұлттық "Алтын Жұлдыз" сыйлығының лауреаты атанды.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Астрахан көтерілісі** (1705-1706 ж.) — стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылардың феодалдарға қарсы көтерілісі.

Астрахан көтерілісі феодалдық езгінің күшеюіне, алым-салықтың көбеюіне, жергілікті өкімет орындарының зорлық-зомбылығына байланысты шықты (1705 ж. 30 маусым). Оған стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылар қатысты. 

Көтерілістің негізгі қозғаушы күші стрелецтер мен солдаттар болды. Оған Иван Шелудяк, Прохор Носов т.б. (стрелецтер мен солдаттар арасынан шыққан) жетекшілік етті. Көтерілісшілер қала кремлін басып алып, шет жерлік офицерлер мен "басшы адамдарды" қырып-жойды. Қаладағы билеуші топтың үй-мүлкі мен байлығын бөлісіп алды. Өкімет билігі жалпы қалалық жиналыс - "круг"тың қолына көшті. Круг старшындар советін сайлады. 

Жаңа салыққа тыйым салынды, откуптар мен сауда монополиялары жойылды, стрелецтер мен солдаттарға ақшалай жалақы беру т.б. жолға қойылды. Сауда-саттық , финанс мекемелері , қару-жарақ , оқ дәрі старшынның қолына көшті. Қызылжар (Красный Яр), Қаражар (Черный Яр), Гурьев, Терки қалаларының тұрғындары көтерілісшілерге қосылды. Олар Еділ (Волга) бойымен жоғары өрледі, бірақ Царицынды ала алмады. 1706 ж. 13 наурызда патша әскерлері көтерісті басып жаншыды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астраханское восстание
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
3. ↑  Взятие Астрахани

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Взятие Астрахани
* БСЭ
* Астраханское восстание
* Мұрағатталған 3 қарашаның 2013 жылы.
* Астрахань мятежная / Восстание 1705—1706 жж.
**Астрограф**  (грек. бstro және grбpho — жазамын) — аспан денелерін суретке түсіруге арналған астрономиялық құрал. Ол рефрактор, рефлектор не айналы-линзалы телескоп сұлбасы бойынша әүрастырылады. Окуляр орнатылған жағына фотопластинкасы бар кассета қойылады. А-тың аспан сферасының тәуліктік қозғалысына ілесе айналып отыруы дәл жүретін сағат механизмімен атәарылады және әондырғыдағы негізгі оптикалыә түтікке параллель орнатылған екінші оптикалық түтік арқылы тексеріледі. А-тың негізгі сипаттамасы — объективтің фокус аралығы. Жұлдыздар мен планеталардың қалпын, қозғалысын өлшеу үшін қарапайым А. (фокус аралығы 3,5 м), аймақтық А. (фокус аралығы 2,0 м) пайдаланылады. Ал жұлдыз параллаксін және қос жұлдыздарды анықтау үшін ұзын фокусты А. (фокус аралығы 10-15 м) қолданылады.Әдеб.: Дейч А.Н. Основы астрометрической астрометрии, в кн.: Курс астрофизики и звездной астрономии, т.1, М.-Л. 1951.
**Астигматтық**  (грек. а — сыз, сіз, емес қосымшасы және stіgm( — нүкте) — оптикалық жүйе аберраттануының бір түрі. Медицинада — көздің мүйіз қабығына, кейде қарашыққа сәуле жарығының бірдей таралмауынан көру сезімінің нашарлауы. А. кезінде әр түрлі рефракция не болмаса әр дәрежедегі бір рефракция көздің мүйіз қабығында бір-біріне қосарланып тұрады (мыс. алыстан көрмеушілік пен алыстан көргіштік) А-тың туа біткен және жүре пайда болған түрлері бар. Туа біткен А. өзгеріске аса көп ұшырамайды. Бірақ тұқым қуалауы мүмкін. Жүре пайда болған А. жарақаттан, көзге жасалған операция, қабыну т.б. салдарынан болады. А. жағдайында бейнені нақты көру қиын. Көру қабілетін арттыру үшін көзде пайда болған дерттерді уақытында емдету қажет. А-ы бар адамдар затты анық көру үшін цилиндрлік линзалы көзілдірік немесе түйіспе линза қолдану керек.
**Қоныс аудару басқармасы** – орыс шаруаларының Ресейдің орталық аудандарынан шеткері аймақтарға қоныс аударуын жүзеге асыратын патша өкіметінің мекемесі. 

Ол 1904 жылы қабылданған "Қоныс аудару туралы Уақытша ережеге" сүйенді. Ереже орыс шаруаларының Қазақстанға қоныстануына жол ашты. 1904 – 06 жылдары қоныс аудару басқармасы Торғай, Орал, Ақмола, Семей, Сырдария облыстарында қоныстандыру аудандарын құрды. Қоныс аудару басқармасы нұсқауына сәйкес орыс шаруаларын қоныстандыруға қолайлы, шұрайлы жерлерді алу және шаруаларға түрлі көмек көрсету ұйымдастырылды. Басқарма бөлімшелеріне "артық жерлерді" тауып, "қоныстандыру қорын" құру міндеті жүктелді.
Патша өкіметі қоныс аудару басқармасы арқылы жерді жаңадан игермей-ақ, жергілікті халықтың бұрыннан игерген жерлерін күшпен тартып ала бастады. 1906 – 12 жылдары 17 миллион десятинадан астам жер тартып алынды. 1915 жылы бұл 21 миллион 206 мың 187 десятинаға жетті. Осы жылдары қазақ жеріне 438 мыңнан астам отбасы қоныс аударды. Қоныстанушыларға түрлі жеңілдіктер жасалды. Олар алым-салықтан, әскер қатарына қабылданудан босатылды, әр түрлі материалдық көмек көрсетілді. Қоныстандыру саясаты патшалық Ресейдің 20 ғасырдың басында Қазақстанды одан әрі отарлауына жол ашты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жыландытау** – Торғай үстіртінің орта тұсында орналасқан үстіртті тау жұрнағы.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы жерінде орналасқан. Таудың батысында Қарғалытау, шығысында Қызбелтау төрткілді қыраты қоршап жатыр. Оңтүстігінде 30 км жерде Сарықопа көлі орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биікігі 262 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км-ге созылған. Жер бедері Торғай қолатына қарай тік беткейі көлбеуленіп жазыққа ұласады. Таудың етегінде бұлақтар жиі кездеседі. Бұл жерден Теке өзені бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы миоцен дәуірінің саздарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр және шалғынды қоңыр топырағында көкпек, қара жусан, бұйырғын тәрізді өсімдіктер өскен. Жыландытау – жазғы және күзгі жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қоныс**, *Ата қоныс* – 1. ел мекендейтін орын; 2. көшпелілер дүниетанымындағы киелі мекен.   

Уақыт пен кеңістіктегі қоныс ұғымы көшпелі жұрттың өсіп-өркендеуіне қолайлы жер-сумен, жайылымдармен, шұрайлы елді мекендермен үндестік тауып, шаруашылық-мәдени өмірдің даму үрдістерін айқындады. Ғасырлар бойы көшпелілерді қоршаған орта киелі таулардан, өзендер мен көлдерден, аңғарлардан, көне зираттардан құралып, ата жұртын белгіледі.   

Атадан балаға мұраға қалған жерлермен халықтың бүкіл тыныс-тіршілігі, өмір сүру қарекеті байланысты болды. Дәстүрлі көшпелі тұрмыс тіршілігі, төрт түлік мал, жер-ана, табиғат халықтың "құтты қоныс" ұғымын айқындап, материалдық-рухани игілігін, дүниетанымы мен төл мәдениетін қалыптастырды.   

"Құтты қоныс" іздеу мақсатында халық табиғаттың қолайлы белдеулерінде жыл маусымдарына орай көшіп-қонып отырды. "Кір жуып, кіндік қаны тамған" жермен байланысты туған "ата жұрт, ата қоныс" ұғымында ру-тайпа меншігінде болған жер-аумақтың меншіктілігі, тұтастығы көрініс тапты. Түркі дәуірінде пайда болған "ата қоныс" ұғымы дәстүрлі дүниетанымдық ұстындар жиынтығына негізделіп, қауым арасында жерді пайдалану жүйесінің шарттары мен нормаларын қамтамасыз етті. "Ата қоныс" көшпелілер үшін қасиетті саналып, өз жерінің тұтастығының кепілі әрі көршілес жатқан мекендерге қол сұғуға болмайтындығын мойындауды білдірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
 «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Төлеубай Ақшолақов** - 1915 жылы 4 мамыр да Павлодар облысы, Баянауыл ауданындағы N94 ауылда туған. 1950 жылы Абай атындағы ҚазПИ-ді тамамдаған. Әр жылдарда Павлодар аудандық газ өтін де жауапты хатшы, «Қазақстан» баспасында редактор болып қызмет еткен. Қазақ әдебиетінің мектепте оқытылу проблемасына байланысты жеті монографиялық еңбектердің, қазақ әдебиеті оқулықтарының авторы. Гончаровтың «Обломовын», Шекспирдің «Гамлетін» қазақшаға аударып, Майра Уәлиқызы, Қажымұқан, Жаяу Мұса, Мәшһүр Жүсіп, Сәбит Дөнентаев шығармашылықтары жөнінде көптеген зерттеу еңбектерін жазған. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Төлен Қаупынбайұлы** - 1938 жылдың 6 мамырында Алматы облысына қарасты Райымбек ауданындағы Қаратоған ауылында дүниеге келген. 

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.[1]

1958 жылы Алматыдағы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының ағылшын факультетіне түсіп оқыды. 1965 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген соң, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Ауыл» газеттерінде, «Парасат», «Жұлдыз» журналдарында, «Жазушы» және «Қазақстан» баспаларында қызмет істеген. 

Алғашқы туындылары 1956 жылдан бастап республикалық басылымдарда жариялана бастады.

* «Жазира» (1972),

* «Шұғыла» (1979),

* «Ашылмаған аралдар» (1976),

* «Кең құлаш» (1989),

* «Нан мен тер» (1991),

* «Бауыржан батырға барғанда» (2000) деп аталатын көркем очерктері мен эссе кітаптары,

* «Маруся асуы»,

* «Бетегелі бел» дейтін әңгімелер мен повестер жинақтары,

* «Қабан жырау» (1993),

* «Бабалар аманаты» (1996),

* «Албан»,

* «Суарылған семсерлер» (1999),

* «Батыр баба Әлмерек» деп аталатын тарихи тақырыптағы кітаптары,

* «Киелі керуен» (1999),

* «Аққу саздары» (2001),

* «Қыран тағдыр» (2003),

* «Тұлға» (2004) атты роман, повестері жарық көрген.

Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының екі мәрте иегері.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Алмабеков Т.* Албан ата энциклопедиялық шежіре. //  —  Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Төлен Мұхамедиұлы Тоқтасынов** (1962 жылы 9 қазанда Семей қаласында туған) - мемлекет және қоғам қайраткері.

Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген (1989), инженер-технолог-құрылысшы.

1980 жылдың қыркүйегінен - Семей жүнді алғашқы өңдеуден еткізу фабрикасында жүк тасымалдаушы.

1980
жылдың қазанынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте

1983 жылдан - Семей құрастырмалы темір-бетон комбинатының бетоншысы, арматуралық цех шебері, жетекші инженері, құрылыстық-декорациялық көркемдеп-қаптаушы тастарды өнеркәсіптік өңдеу белімінің бастығы, комсомол ұйымының хатшысы.

1991 жылдан - «Айқас»
өндірістік фирмасының директоры.

1995 жылдан - «АЛЕЛ» қаржы-инвестициялық алтын өңдейтін компаниясының бас директоры - «Каполиграф» АҚ президенті.

1997 жылдан -«Каполиграф» АҚ және «АЛЕЛ» АҚ Директорларының
кеңесінің төрағасы.

2000 жылдың қыркүйегінен - ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты
(Шығыс Қазақстан облысының №19 Батыс сайлау округы). Экология және табиғатты пайдалану мәселелері жөніндегі комитеттің мүшесі. «Экология» депутаттық тобының жетекшісі.

2004 жылдан Қазақстан Компартиясы ОК хатшысы.

Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты (1999).

«Қазақстанның демократиялық таңдауы» қозғалысы құрылтайшыларының бірі (2001).

Әскери атағы
------------

Әскери атағы - запастағы капитан.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы
------------------------------------

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Парламенттік республика».

Хоббиі
------

Хоббиі - отбасы арасында демалу, тауға серуендеу, футбол.

Сүйіп оқитын әдебиеті
---------------------

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи шығармалар.

Үй жағдайы
----------

Үйленген. Жұбайы - Тоқтасынова Алма Қапанқызы, адвокат. Қызы - Әлия (1989 жылы туған); ұлы - Әлихан (1994 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Төленгіт 1 мекенжұрты** немесе **1-Төленгіт елді мекені** — Оңтүстік Қазақстандағы І - VII ғғ. археологиялық ескерткіш.

Географиясы
-----------

Түркістан облысы Отырар ауданындағы Көкмардан ауылынан оңтүстік-батыста, 9 шақырым жерде, Ақсу тармағының қасында. Географиялық координаты 42Т443207, UТМ 472755.

1969-1970 жылдары Отырар археологиялық экспедициясы (К. А. Ақышев) ашып, *Аты жоқ төбе 1* ретінде зерттеген. 2005 жылы археологиялық ескерткішті Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының отряды (К.М. Байпақов, Д. А. Воякин) екінші рет зерттеген.

Жоспарда төртбұрышты болып келген, "алаңқайлы төбе" типіндегі ескерткіш. Бұрыштары дүниенің төрт бұрышына қараған. Етегінің көлемі 55x55 м, жоғарғы жағы: сотүстік-батыс жаны 30 м, сотүстік-шығысы -25 м, оңтүстік-шығысы -25 м, оңтүстік-батысы - 30м. Алаң негізгі төбеге оңтүстік -батыстан жапсарласады. Оның көлемі 90x90 м, биіктігі 0,7 - 1 м. Орталық төбенің қақпасы оңтүстік-батыс қабырғада орналасқан. Ескерткіш бетінен алынған керамика ішінде Қостөбе (оңтүстік) керамикасымен сәйкес қолдан жасалынған сырсыз ыдыстар сынықтары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акишев К. А. Байпаков К. М. Ерзакович Л. Б. Древний Отрар, АлмаАта, 1972. C.139.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Оңтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізімі Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2014 жылы.
**Дэвид Юм** (ағылш. *David Hume*, 26.4.1711, Эдинбург, Шотландия, – 25.8.1776, сонда) – ағылшын философы, тарихшы, экономист, көсемсөзші.

Ғылыми еңбектері
----------------

Юм жаңаеуропалық агностицизмнің негізгі қағидаттаран жүйелеп, позитивизмнің бастауында тұрды. Адам өзін қоршаған дүниені сезім мүшелерінің көмегімен, түйсіктерінің жиынтығы арқылы таниды деп мойындағанымен, материалдық дүниенің реалды өмір сүретіндігіне күмән келтіреді. Оның пікірінше, адамның ақылы сезім мүшелері беретін білімнен басқа білім бере алмайды, өзінің рухани тәжірибесінен басқаны қорыта алмайды. Юм ойынша, тәжірибе дегеніміз «әсерлер» ағыны, оның себептері түсініксіз және тәжірибені логикалық жолмен дәлелдеу мүмкін емес, сондықтан тәжірибелік білім дұрыс бола алмайды. 1739 – 40 ж. "Адам табиғаты жайлы трактатын" жариялады. Отанында Юм "Эссе" (1741) атты қоғамдық-саяси, моральдық-эстетикалық және эконикалық тақырыпқа арналған еңбегімен, ал, Францияда "Діннің негізгі тарихы" шығармасымен кеңінен танылды. Юмның таным теориясы Локтың материалистік таным теориясын, Берклидің субъетивті идеялизмін агностицизм және феноменология тұрғысынан қарастыруы негізінде қалыптасты. Психикалық детерменизм тұрғысынан ерік-жігер бостандығын жоққа шығарып, Беркли дамытқан субстанция сынын қолдана отырып, рухани субстанция ұғымын сынады. Социологияға байланысты пікірлерінде Юм "билік құдайдан" деген ежелден келе жатқан идеяға да, мемлекеттің шығуына байланысты өз заманындағы басқа пікірлерге де қарсы болды. Юмнің пікірінше қоғам отбасылардың ұлғайып өсуімен пайда болған саяси билік немесе халық бағынып үйренген "әскери билік". Оның заңдылығын билікте ұзақ уақыт тұруымен және жеке меншікті қорғай білуімен анықтауға болады. Юмның позитивистік идеяларының ықпалымен 19 – 20 ғасырларда эмпириокритицизм, неопозитивизм, лингвистикалық философия сияқты позитивистік ілімдер дамыды.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 10 - том
**Жылаған ата үңгірі**, Жылаған ата бұлағы – Қаратау жотасының Жылаған ата шатқалында, Абай елді мекенінен солтүстікке қарай Жылаған ата өзені бойында орналасқан үңгір.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысындағы Түркістан қаласынан 80 км-дей жерде.

Сипаты
------

Үңгір аузының биіктігі 3 – 4 м, ені 8 – 9 м, тереңдігі 50 – 60 м шамасында. Ол бір кездері тау жартастарының құлауынан пайда болған. Шатқалдан төмен түскенде өзеннің сол жағалауында биіктігі 10 – 12 м жартаста диаметрі 15 – 18 см болатын қуыс көрінеді. Осы қуыстан оқтын-оқтын су атқылап тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Әдетте арнайы салыстырмалы теория түсiндiретiн құбылыстарды **релятивистiк құбылыстар** (relativus – латынша салыстырмалы дегендi бiлдiредi) деп атайды. Арнаулы салыстырмалы теориядағы жарықтың жылдамдығының тұрақтылығы жөнiндегi постулат жылдамдықтарды қосудың классикалық заңына түбегейлi қарама-қайшы. Сондықтан, релятивистiк физикадағы жылдамдықтарды қосудың заңы классикалық физикадағыдан өзгеше болуы тиiс.
Егер дене К′ санақ жүйесiнде х осiнiң бағытымен v′ жылдамдықпен, ал К′ санақ жүйесiнiң өзi К санақ жүйесiне қатысты осы х осiнiң бағытымен V жылдамдықпен қозғалып бара жатса, онда дененiң К санақ жүйесiне қатысты жылдамдығы мына өрнекпен анықталады.
Бұл өрнек жылдамдықтарды қосудың релятивистiк заңы деп аталады. Бұл жерде бұл заңды бiз тек х осiнiң бағытында болатын қозғалыстар үшiн ғана жаздық. Әрине, кез-келген бағыттағы болатын қозғалыстар үшiн жазылған өрнек (5.7)-ге қарағанда күрделiрек болады, бiрақ оның классикалық заңнан өзгешелiгiнiң мәнi сол күйiнде қалады.
Классикалық физикаға сәйкес келетiн v<<с шектiк жағдайында жылдамдықтарды қосудың релятивистiк заңы өзiмiзге бұрыннан белгiлi классикалық заңға алмасады. Жылдамдықтарды қосудың бұл релятивистiк заңы жарық жылдамдығының тұрақтылығы жөнiндегi принциппен үйлесiмдi. Жоғарыдағы өрнегiнен v′ және V жылдамдықтарының жарық жылдамдығынан үлкен болмайтын кез-келген мәнiнде бұл жылдамдықтар қосылғанымен К санақ жүйесiндегi v жылдамдығының мәнi жарық жылдамдығынан ешқашан үлкен болмайтыны көрiнiп тұр.
**Мұзарие міндеттемесі** – шариат заңы бойынша біреу өзіне тиесілі жеке меншігіндегі жерін басқа біреуге белгілі бір мерзімге егін егуге беріп, одан түскен астықтың белгіленген бөлігін беруге міндеттенуі. Мұзарие міндеттемесіне қатысты қағида-ережелер мыналар: 1) екі жақтың өзара келісімі; 2) жердің пайдалануға берілу мерзімі; 3) жер иесіне түскен астықтың екіден бір, үштен бір, төрттен бір бөлігін ақы есебінде беруі;4) жердің пайдалануға жарамды болуы; 5) келісімге бірнеше адамның қатысуы (мыс. біреу жер берсе, екіншісі жерді игеруге керекті құрал-жабдық, үшінші біреу тұқымдық дән береді, ал төртіншісі еңбек етеді, т.б.). Жерден алынатын харадж салығын төлеуге жер иесі міндетті. Жерді өңдемесе де алушы келісімде көрсетілген мерзімде және мөлшерде жер иесіне ақы төлеуге міндетті. Иесінің рұқсатынсыз жер өңделсе, онда оның түсімі түгел жер иесіне беріледі немесе жалға алу тәртібімен жер иесіне ақысы беріледі.
*Басқа мағыналар үшін Тасшалқар деген бетті қараңыз.*
**Тасшалқар** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Бурабай ауданы жерінде, Мәдениет ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде, теңіз деңгейінен 293,9 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,8 км2, ұзындығы 4,35 км, енді жері 3,7 км, жағалық сызығының ұзындығы 14,5 км. Қар, жер асты суларымен толығады. Көлдің батыс жағынан ұзындығы 30 км-дей кішігірім өзен құяды. Су деңгейі көктемде 1–2 м-ге көтеріледі. Суы тұзды, жағалауы шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия/Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 624 б. ISBN 9965-893-71-3
**Николас Барбон**, ағылш. *Nicholas If-Jesus-Christ-Had-Not-Died-For-Thee-Thou-Hadst-Been-Damned Barbon* (1640, Лондон - 1698 ) - ағылшын экономисті, «Мемлекеттік ақша теориясы» деп аталатын теорияны алғашқы жақтаушыларының бірі. Барбонның негізгі еңбегі - «Сауда жөніндегі очеркте» меркантилизм теориясы мен практикасына қарсы болды.. Ол еркін сауданы қолдады және тауар құны оның пайдалылығына байланысты болады деп есептеді. «Жаңа, неғұрлым жеңіл монета соғу қажеттігі жөніндегі очеркте» ол номинализм идеясын жақтайды. Барбон - капитал бағасы ретінде процентті тұңғыш ашқан адам. Ол жер иеленушілер мүддесін қолдап, процентті заңмен тежеу жағында болды.

1681 ж. Николас Барбон Англиядағы алғашқы сақтандыру компаниясын ашқан. Ол - өртке қарсы сақтандыруға дербестенген «The Insurance Office for Houses» (кейіндеу «The Fire Office», және «The Phoenix» («Феникс»)) компаниясы. Компания 1712 жылға дейін жұмыс істеді. 1680 ж. бұл мекеме жеке өртке қарсы күзет ретінде тіркелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Экономическая история. История экономических учений: учебник/ Р. М. Гусейнов, В. А. Семехина. — М.: Омега-Л, 2099. ISBN 978-5-370-00854-2
2. ↑  Яндекс.Словари › БСЭ. — 1969—1978. (орыс.)
3. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
4. ↑   Мұрағатталған 11 желтоқсанның 2013 жылы.
5. ↑
Николас Гонзалес (ағыл. Nicholas Gonzalez, туған. 3 қаңтар 1976) — американдық актёр.

Өмірбаяны
---------

Гонсалес Техас штатындағы Сан-Антонио қаласында өмірге келген. Николас Калифорниядағы Стэнфордтық университетті оқып шыққан. 90 жылдарының соңыннан бастап теледидарда "Факультет" сериалынан бастап актерлік мансапын бастады.

Гонзалес 2000-2002 жылдар арасында «Бульвар „Воскрешение"» сериалында ойнаған. Үлкен экранға 2004 жылы «Анаконды: Охота за Кровавой Орхидеей» (2004) фильмімен бірге шыққан. Содан кейін Николас онға жуық телешоуларда түсіп шыщщан: «Одинокие сердца», «Закон и порядок: Специальный корпус», «Анатомия страсти», «Братья и сёстры», «Мелроуз Плейс» және «Без координат». 2012 жылының соңында «Ведьмы Ист-Энда» сериалында рөлді иеленген, бірақта пролог сериясынан кейін проектті тастап кетті. Кейін «Воскрешение» сериалының актерлік құрамасына енді, бірақта осы проектті де белгісіз себептермен тастап кеткен. 2013-14 жылдарда "Сонная лощина" сериалында екінші пландық рөлге ие болған.

Дереккөздер
-----------

Николас Гонзалес
**Хечо Михайлович Назарьянц** (1906 жыл - 1942) — кинооператор, Ұлы Отан соғысы қатысушысы.

Өмірбаяны
---------

1906 жылы туылған. 

1929 жылы Ленинград кинофототехникумын бітіріп, киностудияда ассистент ретінде, одан кейін екінші оператор ретінде жұмыс істеп бастайды. 

Өзі жеке түсірген алғашқы картинасы - «Амангелді» фильмі. «Райхан» фильмін түсіру кезінде Назарьянц басқа ленфильмдік операторлармен бірге қазақстандық кинематографистерді операторлық жұмыстарға үйретті. 

Ұлы Отан соғысының алғашқы апталарында Назарьянц «№ 2 әскери киножинағын» шығаруға қатысты. 1942 жылдың басында мобилизация бойынша Қызыл Армияға кетті. Сол жылы Ленинград маңында болған ұрыстардың бірінде қаза болды.

Фильмографиясы
--------------

### Оператор ретінде

* 1930 - *Бетке ұрған жел*
* 1931 - *Кім жақсырақ?*
* 1938 - *Амангелді*
* 1939 - *Патриот*
* 1940 - *Райхан*
* 1941 - *№ 2 әскери киножинақ*
* 1941 - *№ 4 әскери киножинақ*

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Хечо Назарьянц
ADATA CE700 - мобильді құрылғыларды сымсыз қуаттандырғыш жаңа девайс. Компьютерлік жадтарды шығарумен танылған ADATA компаниясы қазіргі таңда басқа да жаңа заманғы өнімдерді шығарумен айналыса бастады. Оған дәлел Qi стандартын қолдай отырып, мобильді құрылғыларды сымсыз қуат көзімен қамтамасыз ететін CE700 гаджеті болып отыр. 

Құрылғыларды қуаттандырғаннан бөлек, ADATA CE700 құрылғысын планшеттерге қуат бере отырып, одан видео тамашалауға мүмкіндік беретін подставка ретінде де қолдануға болады. 

Құрылғы қуат алу кезіндегі және басқа да жағдайлармен таныстыратын жарықдиоды бар арнайы датчикпен жабдықталған. Гаджет пайдаланылмай құр тұрған кезде, автоматты түрде энергия үнемдеу режиміне қосыла алады. Ал қуат көзін розеткадан да, USB-порты арқылы компьютерден де бірдей алатын мүмкіндігі бар.

Бағасы
------

ADATA CE700 сымсыз қуаттандырғыш девайсының бағасы онлайн-дүкендерде 50 долларды құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 31 қазанның 2014 жылы.
Ойын-сауық, әдет-ғұрып ойындарының бірі — **«Қыз кәде»**. Бұл ойында тартыстың бас кейіпкері — ұзатылатын қыздың жеңгелері мен күйеудің қосшылары.

Ойынды қыз жағының жеңгелері бастайды. Олар «*қалыңсыз қыз болса да, кәдесіз күйеу жоқ*», деп жол-жорасын жасаттырады.

Бұл ойын бүгінде республикамыздың әр жерінде әр түрлі өткізіліп, үзілмей келе жатыр. Мәселен, Оңтүстік аймақтарда ұзатылғалы отырған қызды үйден кілемге салып көтеріп алып шығып, дәлі аттанар сәтінде ойынды бастайтын болған. Ал шығыс, орталық аймақтарда қызды аттандырудан бір күн бұрын өткізілген. Ойында білегін сыбанып, белін буған жеңгелер мен омырауын ашып, өңешін созған жігіттердің ортасында басына сәукеле киіп ұзатылатын қыз тұрады. Әзіл сөз, айтыс өлеңмен жеңсең қызды алып жүре бер деген. Суырыла сөйлейтін шешен жігіт пен тілмәр келіншек тартыса келіп, сөзге тоқтар жолға жүгінеді, осылайша ойын жалғаса береді, Ойын тым ұзаққа созылуы да мүмкін. Дегенмен ойынға үлкендерден болатын басшылық — бақылаудың нәтижесінде екі жақ тоқтамға келіп, қызды шығарып салады.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сағындықов Е. С. / Қазақтың ұлттық ойындары. — Алматы: «Рауан» баспасы, 1991 жыл .—176 бет. ISBN 5-625-01063-3
**Астарлау яки символ** - троптың бір түрі.. Бір нәрсені, не құбылысты тура суреттемей, бұларға ұқсас басқа бір нәрсеге, не құбылысқа құпия теліп, жасыра жарыстырып, бүкпелей бейнелеу, ойды да ашық айтпай, тартымды тұспалмен түсіндіру. 

Мұның өзі - ой мен образға әрқашан астыртын, бұлдыр мағына береді деу қате (символды символизмнен айыра білу керек); ең бастысы - символ сөз өнерінде көркем кестеленіп отырған шындыққа әсем ажар, байсалды философиялық астар береді, шығармаға бір түрлі сыршыл сипат береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Төлеу сөз** — көркем шығармада
кейіпкердің сөзін айтылған қалпын
сақтамай, тек мағынасын ғана жеткізетін сөздер. Мысалы, "Абай жолы"
романында Мұхтар Әуезов Самалбек тілмәштің Абайға айтқан сөзін былай
жеткізеді:

*"Оның жалғыз білгенім сол деп айтқаны: алысып жатқан екі жақ бірдей Абайды тыңдау қажет десті, бірақ олардың ішінде, арғы ниетінде қандай байлау бар екенін Самалбек білмейді. Оның ойынша, Абай не қыларын өзі жақсы аңғаратын болар. Және сол өзіне лайық көрінген дағдылы жолмен куәлік айтқаны Абай басына лайық болар" дегендей кеңес тәрізді сөз айтып бітірді".*

Бұл жерде жазушының
кейіпкер сөзін тікелей келтірмей,
өзінше мазмұндап беру тәсілі көңіл аудармақ. Көркем шығармада
кейіпкердің ішкі монологі, яғни
іштей айтқан ойы, кейде төл сөз 
түрінде басталып кейіпкердің аузынан шыққан қалпын сақтағандай
көрініп, бара-бара төлеу сөз түріне
ауысып, автордың сөзі болып кетеді, ал кейде сол екеуінің жігін,
шекарасын айыру қиын болады.
Осындай көркемдік тәсіл "Абай
жолы" романында Абайды ойлану, толғану үстінде бейнелейтін
тұстарда ұтымды қолданылады.
Төлеу сөз тәсілін қолдану әдебиетте
төл сөзге қарағанда әлдеқайда сирек
кездеседі. Бұдан жазушының кейіпкер сөзін тікелей айтылған қалпын
сақтап беруге көбірек мән беретіні
байқалады.

**Төлеу сөз** — бөгде сөздің өзгеріске ұшырап, тек мазмұны сақталған түрі. Автордың өзге біреудің сөзін өз тарапынан өзгертіп беруін төлеу сөз дейміз. Мұндайда біреудің сөзінің не туралы айтқаны, негізгі ойы сақталады да, оған тән басқа ерекшеліктер: ритмика-интонациялық бояуы мен кей сөздердің грамматикалық тұлғалары өзгертіліп пайдаланылады. Төлеу сөзде бөгде сөздің тұрлаулы мүшелері жойылып, автор сөзінің тұрлаусыз мүшелеріне, яғни бастауышы ілік септікті анықтауышқа, баяндауышы табыс не барыс септікті толықтауышқа айналады. Сонымен қатар жақ өзгеріске ұшырап, бір жақтың орнына басқа бір жақ қолданылады. Автор сөзіндегі "де" етістігі түсіп қалып, оның орнына басқа етістіктер қолданылады.

* Мысалы, Әлі бұл өңірде көктің шабан тебіндеп келе жатқанын, қыс ызғарының әлі түгел айығып болмағанын әңгіме қып отырды (М.Әуезов). Елеусіз көлдің не себепті Қызылкен атанғанын сұрады (Т.Әлімқұлов).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**«Мэн-гу ю-му цзи»** («Моңғол көшпелілері жайлы жазбалары») – Чжан Му құрастырған (1853 ж. 4б энь (дәптер)) Қытайдың тарихи-географиялық шығармасы. Онда қазіргі Моңғолияға, ішінара Шығыс Түркістан мен көршілес аймақтарға тарихи-географиялық шолу жасалады. Шығарма бүгін де өзінің ғылыми құнын жойған жоқ. Онда 19 ғ-дағ Моңғолияның әкімшілік құрылымы мен географиясы жайлы көлемді материалдар бар. Алайда, әсіресе Шығыс Түркістан, Қазақстан т. б. жерлер жайлы түсініктемелері сын көзбен қарауды керек етеді. Еңбектің орысша аудармасы Императорлық орыс география қоғамының этнография бөлімі жөніндегі жазбаларында (24-т. СПБ, 1893) жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Төлеу Қадырбекұлы Жандауов** (4 каңтар 1930 Манаш аулы Новобогат ауданы Гурьев облысы – 2 мамыр 2011 Атырау) — Қазақ ССР кәсіптік-техникалық оқудың еңбек сіңірген қызметкері.

Өмірбаян
--------

Төлеу Қадырбекұлы Жандауов 4 каңтарда 1930 жылы Манаш ауылында, Исатай ауданы, Гурьев облысы дүниеге келген. Руы Беріш Жанбыршы бөлімі Кіші жүз.

1936-1944 жылдары Манаштағы Андреев атындағы мектепте білім алып, 7-сыныпы бітіргеннен кейін, алғашқы еңбек жолын "Алғабас" колхозында балықшы қызметінен бастайды.

1952 жылы Гурьев оқу комбинатында тракторист мамандығын игеріп, Новобогат машина-суландыру стансасында (ММС) бригадир, одан кейн механик болған.

1958 жылы кәсіптік-техникалық білім беру жүйесіне жұмысқа ауысып, Новобогат ауылдағы алғаш РУ-15, кейіннен УМСХ-66, ГПТУ-100, СПТУ-37, соңынан Гурьевтеге №7 орта-кәсіптік техникалық училищесіне өндірістік оқу шебері болып, зейнеткерлікке шыққанға дейін ұстаздық қызмет атқарған. 

1990 жылдан құрметті демалыста.

1995 жылдан бері №7 кәсіптік училищесінде жылма-жыл "Т.Жандауов атындағы атаулы байрақ" тағайындалды.

Қоғамдық қызметі
----------------

1957 жылы Гурьев қалалық Советіне депутат.

1985 жылы Гурьев облыстық кеңестің депутаты.

1987 жылы VI Қазақстан мұғалімдер съезіне делегат болып сайланған.

Отбасы
------

Әкесі – Жандау Қадырбеков (1897-1971), Ұлы Отан соғысының ардагері. Анасы – Зейнеп. Дүниеге төрт бала әкелді - Төлеу, Мадеш, Нығмет, Злиха.

Зайыбы – Ғайнижамал. Отбасында бес бала Өтеген, Қармыс, Фарида, Гүлшара, Сайламбек, он екі немере-жиен бар, ұш шөбере.

Марапаттары
-----------

Ерен енбегі үшін «Қазақ ССР-інің кәсіптік-техникалық білім беру ісінің үздігі» (1967), "Қазақ ССР-інің еңбек сіңірген мұғалімі" (1970), "Ерен еңбегі үшін. В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толу құрметіне" (1970), В.И.Ленин Орденімен (1978), "Республикаға еңбек сіңірген еңбегі үшін үшін", "Еңбек ардагері", "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл" (2010) медалдармен және грамоталармен марапатталған. Есімі Қазақ КСР Құрметті Алтын кітабына жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Атырау энциклопедиясы"/ Атырау, 2000, 32 бет
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Адамдар. Тағдырлар: (құжаттар жинағы)/ Алматы, Асем-Систем, 2005. ISBN 9965-9687-5-6
[[<<Harley-Davidson>> WLA-42]]

 
Техникалық Сипаттамалары

| Өндіруші: | Мемелекет: | Түрі: | Шыққан жылы: | Өндірілген саны: | Максималды жылдамдық: | Қозғалтқыш түрі: | Қозғалтқыш көлемі: | Қозғалтқыш қуаты: | Беріліс қорабы: | Диск жетегінің түрі: | Масса: |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Harley-Davidson | АҚШ | Әскери ауыр | 1942 | 90000 | 110 км./сағ. | V-тәрізді төрт тактты төменгі клапаны | 738 м.3 | 24 а.к. | 3 қадамады | тізбектелген | 230 кг. |

**Harley-Davidson WLA 42** – <<Harley Davidson>>  мото компаниясының өндірген WL Harley-Davidson мотоциклдың әскери түрі. WLA мотоциклдер сериялық нөмірі 42, ол осы модельдің өндірілген жылын көрсетеді. 1939 Harley-Davidson Motors Co. WL - Harley-Davidson WLA үлгісінің әскери нұсқасын шығарып, АҚШ әскері үшін арнайы шығарылған. Соғыс уақытында бәсекелес компания да Indian Motorcycle Co. әскери фронтқа мотоциклдерді өндірген, алайда оған қарамастан Harley-Davidson WLA әскери қимылдарда белсендірек пайдаланылған. Халықта Harley-Davidson WLA модельі «Валуй» немесе «Азаттық» деген аттарын қойған.

Құрылысы
--------

Мотоцикл Harley-Davidson WLA екі цилиндрлі, V-тәрізді, төменгі клапанды қозғалтқышымен жабдықталған, максималды қуаты 23 а.к. 4500 айн / мин, 3 жылдамдықты беріліс қорабы және әскери мақсаттағы арнайы техника: оқ-дәрілер қорабы, пулемет, артқы бекіту элементтері. Сондай-ақ, мотоцикл екі ірі былғары сөмкемен жабдықталған; тегістелген шиналар; жұмсақ орталық серіппесі бар терең отыратын орын, үлкен жалпақ қадамдар, артынан ілінген тұтқалар, үлкен қауіпсіздік доғасы және батареяны зарядтауға арналған басқару лампаларын қамтитын резервуарда орнатылған аспаптар. Мотоцикл АҚШ әскері үшін стандартты жарықтандырғышпен жабдықталған.

Тарихы
------

Соғыс уақытында мотоцикл Кеңес Одағына кең көлемде жалға берілді. Мұнда М-72 мотоциклінен шығаратын модельдерді түзету арқылы оны жақсартты. Бұл өзгертулер мотоциклдың жүк көтеру қабілетін айтарлықтай арттырды. Кеңеc Одағына 50 мыңнан астам WLA 42 мотоциклдері жеткізілді, шетелдік модель, оның сенімділігі, жылдамдығы және пайдаланудың қарапайымдылығы үшін бағаланды.

Соғыс аяқталғаннан кейін он мыңдаған Харли лизингтік компаниялар түрлі үкіметтік ұйымдарда және мекемелерде, сондай-ақ ORR органдарында (қазіргі жол полициясы) қызмет атқарды

Harley-Davidson WLA-42 өндірісі соғыс аяқталған соң тоқтатылды, бірақ 1949-1952 жылдардағы Корей соғысы кезінде Құрама Штаттарда қайтан құрылды.

Дереккөздер
-----------

* 
* 
*