recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Суфиев Елеш**(1918-1980). Қазіргі Батыс қазақстан облысының Фурманов ауданында туған. Е. Суфиев Оралдың А.С.Пушкин атындағы педагогикалық институтының химия-биология факультетін бітірген 1937. Ол біраз жыл мектептерде мұғалімдік қызметте болады. 1946-80 жылдар арасында Ақтөбе, Алматы, Шымкент қалаларындағы жоғары оқу орындарында психологиядан сабақ береді. Өмірінің соңғы жылдары Қазақ қыздар педагогикалық институтында психология кафедрасының меңгерушісі болды. Е. Суфиев психология саласында жазылған біраз еңбектердің авторы. Ол көп жылдар бойы қазақ шәкірттерінің орыс тілін меңгеруінің психологиялық негіздерін зерттеп келді.Оның 1952 жылы ҚазМУ-дің ғылыми кеңесінде қорғаған «Қазақ мектептерінің бастауыш кластарындағы оқушылардың орыс тілін меңгеруінің психологиясы» атты дистациясында қазақ балаларының орыс тілін сабағында ақыл-ойы мен ауызекі сөйлеуінің даму ерекшеліктері психологиялық тұрғыдан талдауға алынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Кресс-салат** (лат. *Lepidium sativum*) - орамжапырақ тұқымдасына жататын татымды салат өсімдігі, мұны цивилизациялы елдерде - Египетте, Көне Грекия мен Римде егіп өсірген. Оның жапырақтарында С витамині (165 мг % дейін), каротин апельсиндегіден көп. Онда, сондай-ақ В1, В2, РР витаминдері бар және йод, темір, кальций қосындылары да көп. С витаминінің, калий мен кальций тұздарының қоры жағынан кресс-салат көк пияздан асып түседі. Кресс-салат ең тез пісетін дақыл: өсімдік шамамен он тәуліктен кейін пайдалануға жарамды болады. Шашып себеді. Дәндері 2-3 тәуліктен кейін көктейді. Ашық және қорғалған жерде өсіріледі.

Сорттары
--------

Сорттары көп емес. Тез пісетін, биязы балауса жапырақтары бар Узколистный сорты жоғары бағаланады. Жазғы егіске қолайлысы - *Широколистный сорты*, ол мезгілсіз, күн ілгері сабақтана бермейді. Ал көп таралған сорттары: *Грибовский, Курчавый.*

### Дереккөздер

1. ↑   Жасыл Аптека кітабы,Алматы, Қайнар, 1992, ISBN 5-620-00483-X
Көшеге қазақтың ержүрек батыр ұлы, көне жыраулық мектептің белді өкілі, қолбасы Ақтамберді Сарыұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Ақтамберді Сарыұлы (1675—1768) Оңтүстік Қазақстанда, Қаратау бойында дүниеге келген. Оның көпке танымал өлең-толғаулары: «Күмбір-күмбір кісінетіп», «Уа, қарт Бөгенбай», «Жауға шаптым ту байлап» т.б.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Бұл күндегі түсінігімізде — тажал, обыр, қомағай, сұм, жексұрын мағыналарын береді. *«Сорлы жалмауыз, қайдан табақтас болып едің, бір жапырақ жегізбедің ғой»*... (Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин). Дәл осы тұлғалас сөзді ертедегі түркі жазба ескерткіштерінің ішінен М. Қашқари сөздігінен табамыз, *йамла* — жинау, тазалау, сүрту мағынасында қолданылған. Кейін бұл етістік метатеза құбылысына ұшырап, *«йалма»* тұлғасына дейін өзгерген. Уақыт өткен сайын тұлғасы ғана емес, мағынасы да ауыса түскен. Дәлірек айтқанда, қазіргі түркі тілдерінің кейбіреуінде жинау, тазалау, сүрту құралдарыньщ атауы қалпында кездестіреміз. Мысалы, алтай, телеуіт тілдерінде *«йалмур»*, ал Баравин татарларында *«йалмаур»* тұлғасындағы сөздер біздегі *«сыпырғыш»* мағынасына ие. Әсіресе, соңғы *«йалмаур»* сөзі қазақ тілінде *«жалмауыз»* тұлғасына дейін өзгеруге бейім. Түркі тілдерінде *«р»* мен *«з»* дыбыстарының біріне бірі сәйкесіп қолданыла беретіндігі белгілі құбылыс. Ал қазақ тіліндегі мағынасы — ұқсату нәтижесінен пайда болған. Маңайында түк қалдырмай, жып-жылмағай етіп, сыпырып-сиырып, тазалап отыратын құбжық іспеттес жан иесін *«йалмаурға»* (жалмауыз), бізше — сыпырғыштан басқа (өз кезінде) не нәрсемен салыстыру мүмкін. Сөйтіп, жалмауыздың тұңғыш мағынасы — жинау, сүрту болса, кейін ол зат атауына көшіп, қазақ тілінде одан әрі ауыспалы мағынаға ие бола түскен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Жүкен Базарбаев** (1.1.1938. Семей облысы, Мақаншы ауданы Жидебай ауылы) – тележурналист, заңгер. ҚазМУ-ды бітірген (1963). 1959-69 жылдары Мақаншы аудандық "Қызыл жұлдыз" газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, редакцияның жауапты хатшысы, бас редактордың орынбасары. 1970 жылы Семей облысының телерадио комитетінде аға редактор, 1971-77 жылдары КазТАГ-тің Семей облысы бойынша меншікті тілшісі, Павлодар облысыысыныңқоғамдық-саяси білімдер тарату жөніндегі "Білім" қоғамының референті, 1979 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақ теледидарыныңқоғамдық-саяси хабарлар бас редакциясында редактор, бөлім меңгерушісі, бас редакциясын орынбасары қызметтерін атқарды. Насихат редакциясында түрлі салалар бойынша бағдарламалар даярлап, эфирге берді. Атап айтқанда "Коммунист жәнеуақыт", "Ауыл тынысы", "Жұмысшы экраны", "Халықаралық шолу", "Бетпе-бет", "Адам, қоғам, заң", "Жебе" сатиралық тележурналдары республикалық экраннан тұрақты беріліп келді. Республика тұрғындарының құқықтық мәселелерін, елімізде алғаш қабылданған Тіл туралы заңды насихаттауды, құқық қорғау – сот, проқуратура, адвокатура салалары бойынша қоғамымыздағы дамып келе жатқан демократиялық үрдістерді тиянақты түрде тұрақты беріп отырған, ай сайын шығатын "Адам, қоғам, заң" тележурналын 15 жыл бойы үздіксіз жүргізді. 1995 жылы референдум бойынша қабылданған ҚР-ның Конституциясы еліміздің азаматтарыныңқұқықтарын одан әрі негіздей түсті. Осы Ата заңымыздың мән-мағынасын бүкілхалықтық талқылауға, конституцияның әр баптарын насихаттауда "Адам, қоғам, заң" циклды хабары көгілдір экран арқылы елеулі үлес қосты. Отанымыздың Конституциясының қабылданған күні 30 тамыз еліміздің тарихына алтын әріппен жазылды. Қазақстан Журналистер Одағының С.Әшімбаев атындағы сыйлығының лауреаты (1993). 1989 жылы КСРО Ішкі істер министрінің "Үздік насихатшы" белгісімен, ҚР ІІМ-ніңжәне Бас проқуратураның Құрмет грамотасымен марапатталған. КСРО және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі (1970).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**I Йазид ибн Мұғауия** (645—683) — 680 және 683 жылдар аралығында билеген Умәйя әулетінен шыққан екінші араб халифі, I Мұғауияның ұлы. Әли әулетінің бәсекелесі болған, сондай-ақ имам Хусәйннің саяси бәсекелесі болған.

Өмірбаяны
---------

Йазид ибн Мұғауия 647 жылдың 20 шілдесінде I Мұғауияның шаңырағындадүниеге келген. Таққа әкесі қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік жолмен отырған. және ол Мекке мен Мединеден басқа аймақтардан өзіне биат алды. Ал Хиджаздағы Әбд Аллаһ ибн Зубайр мен Хусәйн ибн Әли оған биат етпей, Мединеден Меккеге барып, соғысқа әзірленеді. Оларды бағындыруға Әмір ибн Зубайрдің қолбасшылығымен шыққан халифа Йазидтің 2 000 әскері меккеліктерден жеңіліп қалды.

Бұл жағдайды естіген Куфалықтар Хусәйнды өз елдеріне шақырды. Мұны естіген халифа Куфадағы Хусәйн жақтастарын Ұбайдұллаһ ибн Зияд басшылығымен қатты жазалайды. Ал бұдан хабарсыз Хусәйн жақын туыстарымен Куфаға жолға шыққан болатын. 2 000 халифа әскері Хусәйнды Кербела маңында қоршауға алып, Йазидке биат етпегендігі үшін Әлидің ұлы және Мұхаммед пайғамбардың немересі Хусәйнды өлтіреді. 680 жылғы Кербеладағы бұл оқиғадан кейін Ислам әлемі дүр сілкініп, әр жерлерде халифаға қарсы көтерілістер белең алады.

Йазидтің Хусәйнді өлтіруі – халифаға лайық әрекет емес деп есептеген Медине халқы Умәйя әулетіне қарсы бас көтерді. Халифа көтерелісті басу мақсатында іріктелген 10 000 сарбазымен Мүслім ибн Ұқбаны Мединеге жібереді. 683 жылы Мединедегі Харра қақпасының алдында өткен кескілескен шайқаста мединеліктер жеңіліске ұшырады. Халифа әскері үш күн бойы Медине қаласын тонап, одан соң Меккеге беттейді. Халифа әскерінің қолбасшысы жолда дүние салады, оның орнына Хусәйн ибн Нумайр әскерге қолбасшылық жасайды. 683 жылы халифа әскері Мекке қаласын қоршап, тас атқыштармен қалаға тас жаудырады. Алайда шайқас қызған сәтте халифа Йазидтің өлімі жайлы хабар келіп, халифа әскері Сирияға оралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ibn Hajar Al-Asqalani, Ahmad bin Ali. *Lisan Al-Mizan: Yazid bin Mu'awiyah*.
2. ↑  Райш тайпасы және Омайяд халифалары
3. ↑   Hosay Trinidad: Muharram Performances in an Indo-Caribbean Diaspora
 By Frank J. Korom Page 24

Тағы қараңыз
------------

* Умәйя әулеті
* Халифтер тізімі

|  |
| --- |
| I Йазид **Умәйя әулеті****Туған күні:** 20 шілде 647  **Қайтыс болған күні:** 11 қараша 683 |
| Ізашары:**I Мұғауия** | **Ислам халифатының халифіУмәйядтар халифаты**28 сәуір 680 — 11 қараша 683 | Ізбасары:**II Мұғауия** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуУмәйя әулетінің халифтері |
| --- |
|  |
| Шежіре · Медиа |
|  |
| Дамаск халифтері(661—750) | 
I Мұғауия · I Йазид · II Мұғауия · I Маруан · Әбд әл-Мәлік ибн Маруан · I Уәлид · Сүлеймен ибн Әбд әл-Мәлік · II Омар · II Йазид · Хишам ибн Әбд әл-Мәлік · II Уәлид · III Йазид · Ибраһим ибн әл-Уәлид · II Маруан |
|  |
| Кордоба халифтері(929—1031) | 
III Әбдіррахман · II Хакам · II Хишам · II Мұхаммед · Сүлеймен · II Хишам · Сүлеймен · IV Әбдіррахман · V Әбдіррахман · III Мұхаммед · III Хишам |

 |
**Алупка** – Украинада Қырымның оңтүстік жағалауында, Ялтин өңіріне бағынышты қала. Халық саны 8 745 мың адам.

Қырым тауның оңтүстік бөктерінде орналасқан Қырым теңізінің оңтүстік жағалауындағы климаттық курорт.

Экономика
---------

Қазіргі кезде Алупка қаласында Украина қорғаныс министрілігінің шипажайы (тыныс алу мүшелерін емдеу); ана және бала шипажайы; А. Бобров атындағы балалар шипажайы (балалардағы сүйек туберкулезі дертін емдейтін Украинадағы жалғыз шипажай). «Массандра» өндіріс бірлестігі («Мадера», «Қызыл портвейн» сияқты көп жыл сақталған күшті шараптардың цехы) орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Розподіл населення за рідною мовою, Автономна Республіка Крим. Тексерілді, 22 травня 2022.
Фалафель
--------

Сурет:ФалафельФалафель
Фала́фель (араб. فلافل‎, ивр. ‏פָלָאפֶל‏‎‎‎) —нутпен асбұршақ, кейде фасольменен қоспа қосылған шар етіп фритюге қуырылған тағам.

### Тарихы

Таралған болжам бойынша, фалафельді ең бірінші еттің орнын басу үшін египеттік копталармен Ұлы ауыз бекітуде ойлап тапқан. Содан соң Солтүстікке Левант мемлекетіне тарап кеткен. Басқа да тұжырымдар оны фараон Египет кезінде Үнді субконтинентінде пайда болған деседі.

### Таралуы

Египеттен шыққан жәнеде Жуық Шығыс жерлерінде жақсы дамыған, сонымен қатар Орталық Шығыс пен Солтүстік Африкада да кеңінен таралып кеткен.
Израильде фалафель соншалықты дамыған, тіпті оны ұлттық тағам ретінде жәнеде ел символикасы деп қабылдайды.
Батыс елдерде фалафель Араб кафелерімен, жеңіл тағамдану орындарында кеңінен танымал, вегетериандықтардың арасында да.

### Дайындалуы

Нут немесе асбұршақты суға жібітіп кейін одан пюре жасайды. Оған әр түрлі қоспамен, салындылар қосылады, оның ішінде көбіне ақжелкен, сарымсақ, пияз, тұз, қара бұрыштар көп кездеседі. Одан басқа бүлгурда қосылуы мүмкін. Ол қоспадан жаңғақ мөлшерімен дөңгелектер пайда болып, кейін алтын түстес болғанша майға қуырылады. 
Суға араластыруға жетерлік құрғақ қоспа дайындалады, сонда фалафельге керек масса шығады.

### Қолданылуы

Фалафель ұлттық түрде кунжутты соуспен, көкөніс және питамен. Жеңіл тағам орындарында питаны жиі береді. Кейде фалафелмен көкөніспен сіңген тағамды фаст фуд ретінде береді (вегетарианский дёнер-кебаб).

Дереккөздер
-----------


Орыс Уикипедиясынан аударылған
**Иехиэль Яаков Вайнберг** (нем. *Yechiel Yaakov Weinberg*; 1884, Цехановец, Ресей империясы (қазіргі аумағы Польша) — 24 қаңтар 1966, Монтре, Швейцария) — раввин, философия докторы (Ph. D.), Берлиндік раввиндік семинардың соңғы басшы, атақты маман "посек". 

Вайнбергтің жеке өмірі және еңбектері тарихшылардың және раввиндердің қызығушылығын тудырды. Себебі: оның еңбек жолында шығыс еуропалық иешивпен қатал түрде оқыту, неміс университетіндегі доктор дәрежесі, Библя сабақтары және ортодоксальды заңнамалар болған. Нәтижесінде әртүрлі мектептердің өкілдері Вайнбергтің мұрасы үшін ойларында күрес жүргізуде.

Дереккөздер
-----------
**Юлия Степановна Князева** (1929-2002), кітапханшы, Мәскеу мемлекеттік кітапхана институтын бітірген (1955). Институттан соң Қарағандыға жіберіледі. Қызмет жолы облыстық Абай атындағы балалар кітапханасынан басталады. 1962-1966 жылдары Қаз КСР ҒА Химия-металлургия институтының ғылыми кітапханасында еңбек етеді. 1966-1988 жылдары Н.В.Гоголь атындағы облыстық кітапхананың директоры. Князева басқарған жылдары кітапхана дамып, алдыңғы қатарлы тәжірибе жинақтайтын орталыққа айналды. Қызмет көрсетудің түрлері кеңейіп, жаңа бөлімдер мен секторлар ашылды. КСРО кітапхана қызметкерлері құрамында Финляндия еліңде тәжірибе алмасты. Н.К.Крупская атындағы медальдың лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Араласу**  — тіршілік шарттарының бірі. Жеке адамдар мен топтардан бастап мемлекетаралық өзара қарым-қатынастарға дейінгі сан түрлі салалық байланыстар белгілі бір дәрежеде өзара Араласу нәтижесі болып табылады. Сол арқылы достық, іскерлік, ынтымақтастық т.б. байланыстар жүйесі өмірге келеді. А. ұғымы рухани сипатта болса да, оның қоғамдық даму, өркениет, ғыл.-тех. прогресс салаларындағы өзіндік мәні айрықша. Араласуды кіші көлемде алсақ, ол — достық, ағайын-туыстық, жекжат-жұраттық, іскерлік, ынтымақтастық т.б. байланыстарға саяды. "Алтау ала болса — ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса — төбедегі келеді" дейді қазақ. Абай "... адам баласын өсіп-өнсін деп жаратқан. Сол өсіп-өну жолындағы адамның талап қылып ізденер қарызды ісінің алды — әуелі дос көбейтпек" дейді. Ол үшін өзің өзгелермен қолыңнан келгенінше достық көңілмен аралас дегенді аңғартады. "Достық — достық шақырады" деп түйеді. "Ешкімге қас сағынбастықтың" өзінде де мән бар екенін айтады. "Өзін-өзі артық көрсетпек — достық рәуішті бұзатын нәрселер" дейді. "Өзін-өзі өзгешелікпен артық көрсетпек — адамдықтың нұрын, гүлін бұзады... Қастық қылмақ, қор тұтпақ, кемітпек — бұлар дұшпандық шақырады" деп көрсетеді. Әрбір мақтан "біреуден асамын деген күншілікті" тудырады, ал "күншілік күншілікті қозғайды" дейді Абай ("Отыз сегізінші сөз"). Данышпан Абайдың сөзін үлкен көлемде әлеум. топтар мен еларалық қарым-қатынастар деңгейінде де тануға болады. Бейбітшілік, ынтымақтастық, бірлік, келісім т.б. әлеум. мұраттарды жүзеге асыруда жоғары дәрежелі кездесу, жүздесулер, іссапарлар арқылы А-дың атқаратын рөлі ерекше. Бұл еліміздің егемендігін нығайтуда белсене қызмет етіп жүрген Президентіміз Н. Назарбаев пен өзге де мемл. қайраткерлері іс-тәжірибелерінен айқын көрінеді.
**Аралас (командитті) серіктестікте** бір немесе бірнеше кағысушылар несие берушілер алдында бүкіл мүліктерімен жауап береді. Біреуінің немесе бірнешеуінің жауапкершілігі олардың әрқайсысының қоғамдастықка қосқан үлесі (салымы) бойынша шектеледі.
Бүкіл мүліктерімен тәуекелге барып отырған қатысушы қоғамдастықтың ішкі мүшесі немесе толық серіктестіктер, ал тек қана қосқан үлестерінің мөлшер шамасына сәйкес тәуекел етушілер сыртқы қатысушылар немесе командиттер деп аталады.

Мәселен, "Джонсон-Джонсон" командитті серіктестік. Командитті серіктестіктерді ұжым басқарады және ол өкілетті қызмет атқарады. Қоғамдастық сыртқы қатысушылардың қосқан үлестеріне сәйкес акциялар шығарады. Мұндай қатысушыларды акционерлік командиттер, ал қоғамның өзін акционерпік командит деп атайды.

Салық тұрғысынан қарағанда, **командитті серіктестік** - жауапкершілігі шектеулі қоғам. Мүндай құрылым жауапкершілігі шектеулі командитті серіктестік деп аталады. Оның артықшылығы - салық төлеу тұрғысынан қарағанда, ол - серіктестік, ал азаматтық құқық тұрғысынан алсақ, жауапкершілігі шектеулі қоғамдастық. Әдетте олардың капиталы да көп болмайды.

Біздің елімізде командиттік серіктестіктің аралас түрі әлі дами қойған жоқ. Алайда белгілі бір жағдайда оған деген қажеттіліктің тууы әбден мүмкін. Мысалы, әлеуметтік-экономикалық маңызы бар бағдарламаны жекелеген азаматтар береді, ал оған сенім білдіріп, мақұлдайтын кәсіпорындар да кездеседі. Бірақ оны жүзеге асыруға қажетті қаражат екеуінде де болмауы мүмкін. Осыған орай, серіктестіктің аралас түрі құрылады, жеке тұлға оған шектеулі жауапкершілікпен алынса, ал кәсіпорын толық мүшелік құқымен кіреді. Міне бұл жағдайда:

*-біріншіден, кәсіпорындар банк несиесінің кепілі бола алады;*

*-екіншіден, кәсіпорынның бақылауымен оған жеке адам билік етеді.*
**Аралас текті жерасты суы.** Жоғарыда аталған жерасты суының барлығы жер қыртысының белгілі бір бөлікшелерінде, бірақ әр түрлі деңгейлерде жаралауы мүмкін. Күрделі жылыстау жолдарында олар көбінесе араласып кетіп, аралас текті жерасты суының жаралуына әкеледі. Мәселен, сіңбелік (инфильтрациялық) су жер қыртысыныңі жоғарғы қабаттарынан, гравитациялық күштің ықпалынан Жердің терең қойнауларына енуге ұмтылады. Магматогендік су, керісінше, терең қойнауларда жаралады да жоғары қарай қысымы мен температурасы аз белдемдерге көтерілуге үмтылады. Олар бір-біріне қарсы қозғалып, араласып кетеді де аралас типті жер асты суын жасайды. Осындай жағдай жерасты суының басқа типтеріне де бола алады.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Конденсациялық су
* Седиментациялық су
* Магматогендік су
* Инфильтрациялық су

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Ли Торильо** (исп. *Graeme Lee Torrilla;* 3 қыркүйек 1997 жыл) — гибралтарлық футболшы, Гибралтар Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Лайонс Гибралтар" клубының түлегі. 2016/17 жылғы маусымды осы клуб сапында өткізді. 

2017 жылы "Монс Кальпе" клубына ауысты.

2020 жылы "Линкольн Ред Импс" клубына өтті.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш кездесуін 2020 жылы 5 қыркүйекте УЕФА Ұлттар Лигасында Сан-Мариноға қарсы өткізіп, бір гол соқты. Осы гол ойын тағдырын шешті де, Гибралтар турнирді жеңіспен бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Ли Сун Син** (1545-1598) - Кореяның *әскери қайраткері*.

Өмірі
-----

1591 жылдан *Чолладо провинциясындағы* флот басшысы. 1592 жылы мамырда Имдин соғысында *Ли Сун Син* басқарған флот 4 шайқаста *жапон флотын* талқандады. Ол *жапон басқыншыларын* елден біржолата қуып шығуға мүмкіндік берген *Норян бұғазындағы* шайқаста қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Сазанқұрақ газ-мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-батыс ернеуі маңы өңіріндегі газ-мұнай кен орны. Атырау қаласынан батыста 85 км жерде, Каспий теңізінің солтүстік жағалауына жақын орналасқан. 1993 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны жасырын бұзылған үш қанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Құрылымның тұзды күмбезі неогеннің алдында мүжіліп шайылған бет түрінде жер бетінде ашылған. Триастың, юраның және бордың тұзүсті шөгінділері де неогеналды үйлесімсіздікпен қиылған, сөйтіп көтерілімнің шет жағында стратиграфиялық қалқаланған тұтқыштар түзілген. Неогеналды үйлесімсіздік бетімен қалқаланған өндірістік мәні бар мұнай жатыны Каспий маңы ойысында бірінші рет анықталды. Мұнайлы горизонт төменгі бордың валанжин жікқабатынан орын алған.

Жатыс сипаты
------------

Өнімді қойнауқаттың беті бойынша тұтқыш солтүстігінен горизонттың неоген шөгінділері астына сұғыну бетімен шектелген жартылай күмбез болып табылады. Оның өлшемдері -550 м-лік изогипса бойынша 4,5x0,6 км, амплитудасы 200 м. Горизонттың күмбездегі жатыс тереңдігі 415-455 м аралығында ауытқиды, жалпы қалыңдығы 35 м-ден 58 м-ге, тиімді қалыңдығы 12 м-ден 47 м-ге дейін өзгеріп отырды. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 33-39% келген құмнан құралған. Мұнайдың шығымы 24 м³/тәу-ке жетеді. Қойнауқаттық қысым 4,9 Мпа, температура 24°С. Мұнайы ауыр, тығыздығы 917 кг/м3, күкіртті (0,46%), аз парафинді (0,66%), шайырлы, аз мөлшерде асфальтендері бар. Хлоркальцийлі типті табанасты суларының тығыздығы 1148 кг/м3, минералдылығы 157 г/л. Кен орны 1998 жылдан игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Күреңоттар тұқымдасы** (лат. *Onagraceae*) – қос жарнақты, бір не көп жылдық шөптесін, кейде шала бұта, бірақ бұта, ағаш түрінде сирек кездесетін өсімдіктер. 

  

Күреңоттар тұқымдасының қоңыржай және субтропиктік аймақтарда өсетін 20 туысы, 650-дей түрі бар. Қазақстанда күреңот, иваншай, есекшөп және цирцея туысына жататын 21 түрі өседі. Гүлдері қос жынысты, дара не масақ, шашақ не сыпыртқы тәрізді гүлшоғырына топталған. Аралармен, көбелектермен, т.б. ұсақ жәндіктермен тозаңданады. Тостағаншасы түбіне дейін 2 – 4 бөлікке бөлінген, кейін гүлтұғыры түсіп қалады. Күлтесі 2 немесе 4 – 5 желекті. Аталығы тостағаншаның түбіне орналасқан. Жемісі – қорапша не жаңғақ тәрізді, кейде жеміс түрінде де кездеседі. Күреңоттар тұқымдасының кейбір түрлерінде (мыс. Америкада өсетін – Ludwіgіa repens) тіршілік ету жағдайына қарай тамыры: қоректенетін, жүзетін және тыныс алатын болып бөлінеді. Күреңоттар тұқымдасының көптеген түрлері (мыс. жіңішке жапырақты иваншай) шірнелі өсімдіктер, олардың жапырағын медицинада дәрі-дәрмек жасау үшін пайдаланады және кептіріп шай орнына да ішеді. Құрамы май, каротин және [ротеинге бай, сондықтан құнарлы мал азығы болып саналады. Ал екі жылдық есекшөпті хош иісті гүлдері үшін саябақтарда өсіреді, етжең тамырының құрамында 28%-ға дейін май болғандықтан құрылыста пайдаланатын олифа майы алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). *Botanical Journal of the Linnean Society* **161** (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x.. Retrieved 2013-07-06.
2. ↑  Family: Onagraceae Juss. nom. cons.. *Germplasm Resources Information Network*.  United States Department of Agriculture (12 сәуір 2007). Тексерілді, 29 қазан 2010.
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
*Басқа мағыналар үшін Саз (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Саз** – Тобыл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы Қайыңдыкөл ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 189 м биіктікте жатыр. Аумағы 3 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 7,2 км. Ендік бағытта сопақша пішінмен созылып жатқан көлдің аумағы қуаңшылық жылдары өзгеріп отырады. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қарашаның соңында суы қатып, сəуір айында ериді. Суы тұзды. Жарқабақты келген солтүстік жəне шығыс жағалауының биіктігі 6 м-ге жетеді. Батысында Комаров атындағы мектеп лагері орналасқан. Жонды-белесті келген оңтүстік алабы шабындыққа жəне мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**«Норвич Сити» футбол клубы**(ағылш. *Norwich City Football Club*;) — Англияның Норидж қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Карроу Роуд" стадионында өткізеді. 

1902 жылы құрылды. 1905 жылы кәсіпқой клуб мәртебесін иеленді. Бірінші дивизионға тек 1972 жылы ғана көтеріле алды. 

Басты қарсыласы — "Ипсвич Таун". Бұл екеуінің арасындағы матч "Шығыс Англия дербиі" деп аталады. 

2018/19 жылғы маусымда чемпионшиптің жеңімпазы атанып, Премьер Лигаға жолдама алды. 

Клубта әр кездері Даррен Хакерби, Роберт Грин, Мартин О’Нил, Киран Гиббс, Крис Саттон секілді атақты футболшылар ойнады.

Жетістіктері
------------

* **Чемпионшип жеңімпазы**
	+ 2018/19
* **Чемпионшип вице-жеңімпазы**
	+ 2010/11
* **Бірінші дивизион жеңімпазы**
	+ 2003/04
* **Англия лига кубогының иегері**
	+ 1961/1962, 1984/85

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Premier League Handbook 2019/20  (ағыл.) (pdf) p. 14.  Premier League (2019).

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт  (ағыл.)
**Сетінек** - (лат. *Gadus morhua*)  - хордалылар типінің жақтылар тобына жататын омыртқалы су жануарлары. Кәсіби маңызы зор балықтардың бірі. Балықтан белгілі танымал консервтің өндірісін жасайды. Және балықтың бауыры өте майлы (74%-ға дейін) болғандықтан - балық майының шикізаты болып табылады..

### Биологиялық сипаттама

Денесінің ұзындығы 1,8 м-ге жетеді. Өнеркәсіптікте жасы 3-пен 10-ны арасындағы үлкендігі 40-80 см балықтар қолданады.   

Арқасындағы қанаттары -3, құйрық қанаттары - 2, иегінде етті мұрты бар.  

Түсі - жасыл-зәйтүнді емесе құба, қарын жағы ақ.
Денесін қабыршақ жапқан, барлық балықтар сияқты өкпе арқылы емес, желбезек арқылы тыныс алады. Жүрегі 2 камералы, қан айналу шеңбері – біреу. Миының құрылысы қарапайым. Денесінің тепе-теңдігін сақтау қызметін атқаратын торсылдағы болады. Дара жынысты, сырттай ұрықтанып, уылдырық шашу арқылы көбейеді. 
Уылдырығын жылына бір рет шашады.  

Бастапқы екі жылда майда шабақтар шаянтәрізділермен көректенеді. Үш жастан бастап сетінек жыртқыш балыққа айналып айқын миграция жасай бастайды. Майшабақпен, мойвамен және сайрамен көректенеді. Арасында теңіз түбіндегі фаунаны да жейді.   

Жасы 8-9 жасқа ал салмағы 3-4 кг-ға жеткенде сетінек тұнғыш рет уылдырық шашады. Ұрғашы сетінек 2-3 бәліп уылдырықты шашады.  

Жалпы 20-25 жылға дейін өмір сүреді.

### Таралуы

Сетінек тұзды суларда (мұхиттарда) тіршілік етеді. 
Көбіне алапта жүреді. Тереңдікте сирек кездеседі.  

Балық Атлант мұхитының солтүстік аймақтарыда таралған. Тіршілік ету ареалы Бискай шығанағынан бастап Баренцев теңізінен және Шпицбергеннен Хаттера мүйісіне (Солтүстік Каролина) дейін созылады. Осыған байланысты балықтың түршелері - арктикалық, ақтеңіздік, балтикалық болып бөлінеді.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* А.Черницкий, «Треска» Мұрағатталған 3 шілденің 2009 жылы.
**Сеңгір.** Түсіндірме сөздікте бұл сөзге — зәулім, биік, заңғар деген анықтама берілген. Ал «көк сеңгір» тұрақты тіркесін — қарлы, мұзды, зәулім биік, көк сауысты шың деп ұғындырады. «Сен сеңгір шыңға, көк аспанға ғана қарайсың» (М. Мағауин, Қияда.). «Сонау алыстан бұлдырап көрінген көк сеңгір тауларға қарап тұрды» (С. Жүнісов, Өмір ізі.).
«Сеңгір» қайталап айтылып, қос сөз де құрайды. Оның мағынасы да «биік-биік», «шоқы-шоқы» қалпында түсіндіріледі. «Манастан батысқа қарай созылған сеңгір-сеңгір таулар» (Ш. Мұртазаев, Интернат.).
Қазіргі біздің тілімізде қолданылып жүрген «сеңгірдің» бұл қағыналарының бәрі — кейін пайда болған туынды ұғымдар. Тіпті М. Қашқари кезінде де бұл тұлғалас сөз — «сеңір» қазіргі ұғымымыздағы «тау мүйісі» мағынасында қолданылған. «Сеңгір» сөзінің дәл осы мағынасы түркі тілдері ішінде алтай, телеуіт тілдерінде сақталған. Бұлар да кейінгі мағыналар деген ойдамыз. Өйткені біршама түркі тілдерінде (әсіресе, өте көне саналатын тілдерде) өзгеше мағынаны ұшыратамыз. Чуваш тілінде шенкер — көкшіл түс, якуттарда чэңкір немесе джэңкир — мөлдір. Басқа түркі тілдерінде де осындай мағыналар байқалады. Қазан татарларында зэңгэр — көкшіл, тува тілінде чиңгир — көк, көкшіл мағынасында жұмсалады.
Моңғол тілінде «цэнхәр», буряттарда «сэнхир» тұлғасындағы сөздер де «көкшіл» мағынасында қолданылады. Келтірілген тілдік деректерге қарап, топшылау жасасақ, «сеңгір» сөзі алғаш түркі, моңғол тобындағы тілдерге ортақ болған да, тұңғыш мағынасы «көкшіл» деуге болады. Оның «биік», «зәулім»мағыналарын беруі — ұқсату нәтижесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Саз** – Іле Алатауының шығыс бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Талғар жəне Еңбекшіқазақ аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 4246 м. Батыстан шығысқа ендік бағытта шамамен 25 км-ге созылған, енді жері 12-13 км. Солтүстігінен Түрген, Шыңтүрген, Есік, оңтүстік беткейінен Шілік өзендерінің салалары таудың мұздықтарынан бастау алады. Құлама беткейлері шатқалдармен тілімденген, жоғарыда олар үшкір шыңдарға ұласады.

Өсімдігі
--------

Таудың ең биік белдеміне альпілік-гляциалдық жер бедері тəн. Тау мұздығы батысындағы Кен институты мұздығымен жалғасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы, 7 том.
**Жалдама** – Торғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Амангелді ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 63 км, су жиналатын алабы 8370 км2.

Бастауы
-------

Қарынсалды, Тасты өзендерінің Амантоғай ауылы маңында қосылған тұсынан Жалдама деп аталады. Арал ауылы тұсында Торғай өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Қарашада суы қатып, сәуірде ериді. Арнасы да, жайылмасы да кең. Жылдық орташа су ағымы 2,06 м3/с. Өзен бойына бірнеше бөген және сорғы станциясы салынған. Жалдама өзенінің жайылмасы шөбі мол шабындықтар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Acrocephalus palustris
**Саз АЙҚАБАҚ** (Acrocephalus palustris) - мөлшері де,түсі де қамыс айқабаққа өте ұқсас болғанымен, қамыста емес, көбінесе бұталарда,әсіресе суға жақын өскен талдарда өмір сүретін құс. Қазақстанда тек қана Жайық аңғарын бойлай және солтүстіктегі кейбір жерлерде ұялайды. Өз атауына қарамастан, аса батпақты шалғындық үлескілерден аулақ жүреді,солардың арасынан бұталы және шөптері бар көтеріңкі жерлерді таңдайды.

Ерекшеліктері
-------------

Саз айқабақ дауысының қамыс айқабаққа жалпы ұқсастығына қарамастан өте жақсы сайрайды. "Көптеген құстардың үнін қағып алып,ғажап дәлме–дәлдікпен бере алу бейімділігінің жоғары дамуы арқасында әуезі үнді,әуенді және айрықша алуан түрлі. Өзге құстар әуенінің үзінділері өзінің шыңқылдаған дауысына тосыннан және басқаға ұқсамайтын қалыпта ұласады. Соның нәтижесінде өте шапшаң орындалатын өзіне тән әуездер құрамасы туындайды. Бір жолы Жайық аңғарында саз айқұлақтың аталығы 15 минутта он екі құстың:бұлбұл,алабұдбұл, сұр сандуғаш,жауторғай,орман жадырақ,қызылқұйрық, сарыбауыршымшық ,тентекқұс, жағалтай, сарыалқым арасақ және көкшіл шымшықтың үнін келтіріп сайрағаны байқалды"

Дереккөздер
-----------

1. Құстар энциклопедиясы.
**Танталониобаттар**
--------------------

### Минерал түрлері

Танталониобаттар - табиғи комплекстік қосылыстар түрінде кездесетін минералдар тобы. Басты комплекс түзушілері: Та және Nb. Жалпы химиялық формуласы: AnBmXp, мұндағы А- Ca²+, TR³+, Na+, Mn, Bi, Sb, Ti, Sn, Nb, Fe, Xe, Mg²+, Pb²+ және осы екеуін алмастыратын қосылыс түзуші элементтердің сандық қатынасы. 100-ден артық минералдық түрлерді қамтиды. Ұсақ түйірлі, түсі қара, қара қоңыр, қоңыр сары, шыныдай жылтыр, қатт. Моос. шкаласы бойынша 4,5-8 м, тығыздығы -3500 - 9000 кг/м³, кейбіреулері баяу магнитті. Жоғарғы мөлшерде гранит перматиттерінде, сілтілі пегматиттерде, сирек металды альбиттенген граниттерде, карбонатиттерде т. б. кездеседі. Сарыарқаның, Мұғалжардың, Алтайдың кейбір кішігірім интрузияларында Танталониобаттар акцессор минералдар түрінде анықталады. Танталониобаттардан сирек жер элементтері, ниобий, тантал өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 546-бет
**Баймақанов Мұрат Тәжімұратұлы**(1.11.1933 жылы туған, Алматы қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1973), профессор (1993), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1983)[1].

Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1957). Қазақстанның Әділет министрлігінде (1957–1959) қызмет атқарып, Қазақстан ғылым академиясының Философия және құқық институтының аспирантурасын (1962) бітірген. Философия және құқық институтының (кейін Мемлекет және құқық институтының) кіші (1962–1963), аға (1966–1971) ғылым қызметкері, ғылым хатшысы (1963–1966), бөлім меңгерушісі (1971–1992), институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1973–1984) және директоры (1984–1990) қызметтерін атқарды. Қазақстан Республикасы Конституциялық сотының төрағасы (1992–1995) болды. 1995 жылдан «Қайнар» университетінің және «Әділет» жоғары құқық мектебінің проректоры.

«Социализм тұсындағы құқық қондырмасы дамуындағы қайшылықтар» деген тақырыпта докторлық диссертиция қорғады. Баймақановтың ғылыми-зертханалық жұмысының негізгі бағыттары – мемлекеттік құқық пен өкілеттілік жүйесі, конституциялық құқық, мемлекет және құқық теориясының мәселелері. Қоғамның құқықтық қарым-қатынастарындағы, құқықтық санадағы сан алуан қарама-қайшылықтарды зерттеп, қоғамдық санада құқықтық түсініктің пайда болуы мен қалыптасуын қарастырған іргелі зерттеу жұмыстарына жетекшілік етті. Қазақстан Республикасы Конституциясының жобасын, сондай-ақ мемлекеттік басқару органдары туралы заң жобаларын жасауға қатысты. «Мемлекетті басқаруды және құқықты дамытудың заңдылықтары» республикалық ғылым кеңесін басқарды. Сонымен қатар саясаттану мәселелерін зерттеп, бірнеше іргелі еңбектер жазды. 1978–1993 жылы Қазақстан саяси ғылымдар ассоциациясын басқарып, АҚШ, Франция, Бразилия, т.б. елдерде өткен халықтар. конгрестерде сөз сөйлеген. Баймақанов 150-ден астам еңбектің, оның ішінде 14 монографияның авторы.

Ш.Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық лауреаты (1973).[2]

Шығармалары
-----------

* Противоречия в развитии правовой надстройки при социализме, А.-А. 1972;
* Становление суверенитета Республики Казахстан, А. 1994;
* Взаимодействие правового сознания моралью и нравственностью в обществе переходного периода, А. 1995.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Саз құладыны** - біздің сулы-сазды жерлеріміздегі ең көп таралған қанатты жыртқыш. Бұл - дене пішіні орташа (қанатының құлашы 140 см), басы мен иығы ақ түсті, жыртқыш келбетті құс. Кескініне сай келмейтін, шиқылдаған дауысы бар. Саз құладынын қамыс арасы мен жығанақтардан жер бауырлай ұшып, жемтігін іздеп жүргенін жиі көруге болады. Жемтігін тапқан бойда, қанаттарын арқасына жиіп, тас түйіндей төмен құлайды. Ол күшті ұзын аяқтарымен өзінен үлкен жемтігін ұстап тұра алады. Қазақстанның барлық жеріндегі қамысы қалың өскен су қоймаларында тіршілік етеді. Ұяларын қамыстың кептелген жері мен ну өскен жеріне, кейде су үстіне салады. 3-6, көбіне 4-5 сирек теңбілді жасыл жұмыртқаларын аналығы басып шығарады. Ал аталығы ұя салынған аймағын қорғап, аналығына жем тасиды. Балапандары 40 күннен кейін ұшады, бірақ ұзақ уақыт ата-анасының қамқорлығында болады. Бұлар әртүрлі жануартектес - ұсақ торғайлар мен ірі үйректер, сонымен қатар сарышұнақтар, ондатр, бауырымен жорғалаушылар, балықтар, тіпті жәндіктермен де қоректенеді. Наурыздың ортасында ұшып келеді, қыркүйекте ұшып кетеді.
Белоктік зат (белковое вещество) - Аминқышқылдарының көп тізбекті, яғни полипептидтік қосындылары. Мал организміндегі зат алмасуына құрылымдық қосындылар, яғни
аминқышқылдарын жеткізудің негізгі көзі болып табылады. Б.з. құрылыстық бағалылығы аминқышқылдық кұрамына байланысты болады - құрамында зат алмасуында орны
толықтырылмайтын, яғни ауыспайтын аминқышқылдары неғұрлым көп болса, соғұрлым б.з. биологаялық құңдылығы, яғни құнарлылығы жоғары болады. Бұл тұрғыдан, ауыспайтын
аминқышқылдарына қаныққан жануар тектес азықтар б.з. құнарлылығы әрдайым өсімдік тектес жемшөп б.з жоғары тұрады. Өсімдік жемшөпті ашытқылау (дрожжевание) секілді
биологиялық өңдеуден өткізгеңде өсімдік пен жануар аралығындағы ашытқылар денесінің б.з. байытылған б.з. құнарлылығы өседі. Мұндай биологиялық өндеуді күйісті мал
жеген жемшөп месқарындағы микробиологиялық өңдеуде де өтеді - қарын химусының 1 миллилитрінде миллиардтап есептелінетін бактериялар мен миллиондап есептелінетін
карапайымдылар денесінің биологиялық түрғыдан құнарлы б.з. ішекте қорытылып, ыдырайды да малды жеген жемшөбінде болмаған аминқышқылдарымен қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

<Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6> Мал шаруашылығы:
**Алданиязов Муса Алланұлы**/22.12.1926 ж.т. Мұғалжар ауданы, Батпақкөл ауылы/-партия-кеңес қызметкерлері .Алматы жоғары партия мектебін бітірген/1961/.Еңбек жолын 1941 ж. « Жаңажол» ұжымшарында колхозшы болып бастаған. 1942-44 жылдары бастауыш мектеп меңгерушісі. 1944 -50 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан, Қиыршығыс шекарасында әскери қызметте болған. 1950-57 жылдары Алға ауд. Комсомол коммитеті 1-хатшысы, Бессараб МТС –нің партком хатшысы. 1961-68 жылдары Алға аупарткомының бөлім меңгерушісі, Қобда аупарткомының хатшысы , ауд. халықтық бақылау коммитетінің төрағасы , 1968-72 жылдары Ырғыз ауатком төрағасы болған. 1972-86 жылдары Қарабұтық ауд. «Ақкөл» кеңшарының директоры.Еңбек Қызыл Ту , « Құрмет белгісі» ордендерімен , 13 медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
Маралқұрай
==========

Биіктігі 1,5 метрден асатын,көп жылдық,шөп тектес өсімдік.Тамыр сабағы жуан әрі жұмыр,қара қоңыр және көптеген ақ түсті қосалқы тамырлары бар.Тамыр сабағынан жыл сайын қурап түсіп қалатын тамыр жапырақтарының орнын көруге болады.Сабақтары жуан,іші қуыс,тік өседі,бұтақтары жоқ.Жапырақтары кезектесіп орналасқан,ірі,эллипс тәрізді,шеттері бүтін,сабақты қоршай өседі.Гүлдері ірі,ақ немесе жасыл түсті,өсімдіктің жоғарғы жағында сыпырғы сықылданып шоғырланып тұрады.Жемісі үш жерінен ашылады,ішінде тұқымы көп,қауашақ.Батпақты жерлерде,өзендердің жағаларында,ылғалды шабындықтарда,таулы беткейлерде өседі.Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамыр сабағын және тамырын күзде немесе ерте өктемде жинап алады.Құрамында қант,қоймалжын,бояулық заттар, органикалық қышқылдар, илік заттар, вератрамин дейтін гликозид,протовератрин алкалоиді бар.
Маралқұрай улы өсімдік.Сондықтан,оның тамырын қазып жинау барысында сақтық шараларын жасап,ауыз бен мұрынды дымқыл ормалмен,дәкемен байлап алу керек,Тамырды жинап болғанша тамақ немесе су ішуге тыйым салынады.Жұмыс біткен соң қолды жақсылап сабындап жуады.Халық медицинасында подагра мен ревматизмге байланысты буынның сырқырауын қойдыру үшін майдәрі жасап ауырған жерлерге жағады.Маралқұрайды дәрігердің бақылауынсыз қалай болса солай пайдалану адамның улануына әкеліп соғады.Уланған адамның сілекейі ағады,түшкіреді,аузының іші ашып,тамағын,жұтқыншағын бір нәрсе тырнаған сияқты болады,құсады,іші өтеді,қатты ауырады.
**«HBO»** (Home Box Office) — американдық кабельді телеарна. WarnerMedia корпорациясының құрамына кіреді.

Арна жайлы
----------

HBO (айтылуы: [эйч-би-оу]) — Time Warner-дың бір бөлімі болып саналады, 24 сағат бойы үздіксіз хабар тарататын: HBO және Cinemax арналарын біріктіреді. HBO-ның АҚШ еліндегі аудиториясы — 40 млн жазылушыны құрайды. Телехабар таратумен қатар, HBO бейнелерді және басқа да медиа-қызметтерді тапсырыспен ұсынады. HBO-ның бөлімшесі мен біріккен кәсіпорындар оның көмегімен әлемнің 50 еліне хабар таратады. HBO шығарған бағдарламалар, оның ішінде әсіресе телесериалдар, 150 елде сатып алынған..

HBO тарихы
----------

Компанияның негізін 1965 жылы Чарльз Доулан (Charles Dolan) қалаған. Сол жылы компанияның активтерінің 20 пайызын Time-Life (қазіргі Time Warner) корпорациясы сатып алған. 1975 жылы 13 желтоқсаннан бастап HBO спутниктік хабар таратуға көшті. 1981 жылы 28 желтоқсаннан бастап тәуліктік хабар таратуды бастады.

HBO-ның телеөнімдері
--------------------

HBO өнімдерінің ішінде телесериалдары өте танымал. Олардың көпшілігі телевизиондық сыйлықтардың лауреаттары атанып, киносыншылардың мақтауына ие болған. «Time» журналының жазуынша, «HBO көбіне американың қоғамының түнек жағын өзінің сериалдарында көрсетеді».
HBO өндірісіндегі телесериалдар:

* .«Клан Сопрано»
* .«Клиент всегда мёртв»
* .«Большая любовь»
* .«Байки из склепа»
* .«Рим»
* .«Секс в большом городе»
* .«Шоу Али Джи» (Саша Барон Коэнның сатиралық шоуы)
* .«Скала Фрэгглов»
* .«Тюрьма Оз»
* .«Дэдвуд»
* .«Карнавал»
* .«Қарулас бауырлар»
* .«Красавцы»
* .«Прослушка»
* .«Настоящая кровь»
* .«Жеребец»
* .«Поколение убийц»
* .«Тақтар ойыны» — Джордж Мартинның «Песнь Льда и Огня» романын экранизациялау
* .«Тынық мұхиты»
* .«Жизнь и Злоключения Тима» (мультсериал)
* .«Подпольная империя»
* .«Джон Адамс» (мини-сериал)
* .«Смертельно скучающий»
* .«Как преуспеть в Америке»
* .«Қыздар»
* .«Фарт»
* .«Жаңалықтар»
* .«Іздеуде»
* .«Настоящий детектив»
* .«Оставленные»

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Официальный сайт (ағыл.)
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Time Warner: HBO. Home Box Office Мұрағатталған 22 қаңтардың 2011 жылы.
**Қожахметов Мұратбек Садуақасұлы –**  Ауған соғысының ардагері.

Өмірбаян
--------

Мұратбек Садуақасұлы Қожахметов 1955 жылы Омбы облысының Шарбақкөл ауданындағы Кішіборанқұл аулында дүниеге келген. 1972 жылы Алматыдағы Абай атындағы педагогикалық институтқа түсіп, химия және биология пәндерінің мұғалімі болды.Абай атындағы институтты 1977 жылы бітіргеннен кейін Солтүстік Қазақстан облысының Пресновка ауылында СПТУ-да сабақ берді. Әкесі 45 жыл мұғалім болған, Ауған соғысына қатысып, ел қорғаған. 25 жыл ішкі істер органында қызмет жасаған. 1996 жылы зейнеткерлікке шыққан, запастағы капитан. Ал 2002 жылдан бастап «Алғашқы әскери дайындық орталығында» 11 жыл бойы қызмет істеп жүрді. Сонда орталық директорының оқу және тәрбие ісі жөніндгі орынбасары қызметін атқарып келеді.

Марапаттары
-----------

Ауған соғысының орденімен марапатталған,15 медальдың иегері.

Пайдаланған әдебиеттер
----------------------

*
**БОЭЦИЙ**, дәлірек айтқанда **Аниций Манлий Северин** (480-524) - Теодорих жазалап өлтірген бертінгі Рим философы, неоплатонизмнің формальды өкілі. Іс жүзінде оның философиясына үлкен эклектизм тән болды. *Боэций* дәл ғылымдарға бейімділік көрсетіп, моральдық көзқарасында стоицизмді байқатты. *Боэций* Аристотельдің логикалық шығармаларын, сондай-ақ, Порфирийдің "Арестотельдің категориясына кіріспесін" аударды. Сонымен қатар *Боэций* Евклидті, Никомахтың "Арифметика негіздерін" де тәржімеледі. Ол грек музыкасының мұқият пысықталған теориясына сүйеніп, музыка туралы трактат жазды. *Боэцийдің* негізгі философиялық шығ.-стоиктік сарындағы "Философиялық жұбаныш". Оның Аристотельден тәржімалаған кейбір аудармалары жалған делініп жүр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
*Басқа мағыналар үшін Google (айрық) деген бетті қараңыз.*
Google Street View қызметінің қамтитын аумағы
**Google Street View** (тікелей: «көшелерді қарау») — Google Maps және Google Earth қызметтерінің әлем қалаларының көшелерінің панорамалық көрінісін шамамен 2,5 метр биіктіктен қарауға мүмкіндік беретін функциясы.

Сипаты
------

Көру бұрышы горизонталь бойынша 360°, ал вертикаль көрінісі сәйкесінше 290°. Бұл қызмет 2007 жылдың 25 мамырында іске қосылды. Бастапқыда тек АҚШ-тың бірнеше қаласының панорамалық көрінісі болды. Артынан суреті бар қалалардың саны көбейді. 2009 жылдың желтоқсан айындағы ақпаратқа сәйкес АҚШ, Ұлыбритания, Чехия, Франция, Италия, Мексика, Голландия, Португалия, Испания, Ирландия, Швейцария, Канада, Жапония, Тайвань, Польша, Сингапур, Аустралия және Жаңа Зеландия мемлекеттерінің қалаларының және Эрмитаж бен Третьяков галереясының кейбір интерьерлерінің панорамалық көрінісін қарауға болады.

Тағы қараңыз
------------

* Яндекс.Панорама
* Ботсванадағы Google компаниясымен болған оқиға

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қызметтің жұмысының басталуы туралы (ағыл.)
2. ↑  Қызметтің қамтитын аумағы (ағыл.)
Алушта 15 ғ. мұнарасы.
**Алушта** – Украинада Қырымның теңізінің оңтүстік жағалауында орналасқан қала. Халық саны 31 440 мың адам.

Қырымның Алушта аймағы (Үлкен Алушта) – Алушта қалалық кеңесіне бағынышты, Алушта қаласымен қатар бірнеше кенттерді аумағына қосып алған.

Экономика
---------

Алушта қаласында темір бетон құрылысының зауыты, «Массандра» өндіріс бірлестігіне кіретін 20-дан астам әйгілі шарап маркаларын шығаратын төрт зауыт орналасқан. Туристік аймақ ретінде маңызға ие.

Қаланың көрнекті орындары
-------------------------

* Алустон бекінісі (VI ғасыр)
* Орта ғасырлардағы Фуна қорғаны (ХІІ – ХV ғасырлар)
* Н. Д. Страхеев саяжайы (Балалар және жасөспірім шығармашылық орталығы)
* «Голубка» саяжайы
* Юкары-Джами мешіті
* Косьмо-Даминов монастыры
* Кастель тауы
* Демерджи тауы
* Елестер алқабы
* Чатыр-Даг тауы
* Гагарина ханымның сарайы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Розподіл населення за рідною мовою, Автономна Республіка Крим. Тексерілді, 22 травня 2022.
| *n* | *n*! |
| --- | --- |
| 0 | 1 |
| 1 | 1 |
| 2 | 2 |
| 3 | 6 |
| 4 | 24 |
| 5 | 120 |
| 6 | 720 |
| 7 | 5040 |
| 8 | 40320 |
| 9 | 362880 |
| 10 | 3628800 |
|

Үлгі:Caption

  

**Факториал** (лат. factorіal, factor — көбейткіш) — бірден бастап белгілі бір n натурал санына дейінгі барлық натурал сандардың көбейтіндісі, яғни 1·2·3·...·n. Ол n! деп белгіленеді. n-нің үлкен мәндерінде Факториалдың жуық шамасы Стирлинг формуласы арқылы беріледі. "Факториал" терминін француз математигі Л.Арбогаст (1800), n! белгілеуін неміс математигі К.Крамп енгізген (1808). Факториал математиканың әр түрлі формулаларында (мысалы, Тейлор қатарында, полиномдық коэффициенттерде, т.б.) қолданылады.

Реккурентті формула
-------------------

{\displaystyle n!={\begin{cases}1&n=0,\\n\cdot (n-1)!&n>0.\end{cases}}}

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Факус қаласы** (Египет) – Египеттегі Эш-Шаркия провинциясындағы қала.[1].

Халық саны 78 405 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша қала Ι Яхмос перғауынның кезінен бастап осылай атала бастаған. Перғауын гиксостармен соғысқа дайындық кезінде Египеттің барлық қалаларын аралап, қару жинаған. Факус қаласы соғысқа 2000 садақ жинап берген жалғыз қала болған (арабша **«аль-факоус»**). Әрмен қарай қала осылай аталып кеткен. Қаланың солтүстігінде, 9 км қашықтықта ежелгі Египеттің астанасы – Пер-Рамсес орналасқан. Жалпы ауданы 485,3 км². Ауданда 11 ауылдық аймақ, 62 ауыл және 728 шағын қоныс бар. Аймақта егін шаруашылығы мен гүл өсіру жақсы дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Олинго** (лат. *Bassaricyon*) – жанаттар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі. Орталық Американың ылғалды Тропикалық және Субтропикалық ормандарында мекен етеді. 

Оның денесінің ұзындығы – 35-47 см, салмағы – 0,7-2 кг. Бұл түрді алғаш 2006 жылы Кристофер Хелджен енгізген. Олингоны 2013 жылдың тамызында ресми түрде жариялады. Ол барлығымен қоректенеді (жәндіктер, өсімдіктер, ет және т.б). Олинго түнде өте белсенді. Олар жалғыз өмір сүреді. Кейде топтармен қосылады. Жылына бір рет қана төлдейді. Олардың балалары жабық көзбен дүниеге келеді. 

Табиғатта 5 түрі кездеседі: 

1. Аллен олингосы
2. Габби олингосы
3. Хелджен олингосы және т.б

Олардың басты жаулары – жыртқыш жануарлар. Шамамен 10-15 жыл өмір сүреді. Биологиясы мен экологиясы толық зерттелмеген. Қызыл кітапқа жойылу қаупі жоғары және ареалы шектеулі жануарлар тобына енгізілді. '

**Себептері:**

1. Олардың мекен ету ортасының (ағаштарды кесу, ормандарды жою) адам кесірінен жойылуы.
2. Аңшылардың жаппай оларды қыруы.

Дереккөздер
-----------
сызықтық масштаб

***Масштаб*** (нем. *Maßstab*. *Maß* — өлшеуіш, мөлшер және *Stab* — таяқ) — сызба, жоспардағы аэрофототүсірудегі немесе картадағы кесінді ұзындығының сол кесіндінің нақты ұзындығына қатынасы. Дерексіз санмен өрнектелген бұл қатынас сандық Масштаб деп аталады. Жоспар мен карталардың сандық Масштабты бөлшек сан арқылы өрнектеледі, алымы бірге тең болса, бөлімі бейнеленген сызықтың неше есе кішірейтілгенін көрсетеді. Сызбада машиналар мен приборлардың ұсақ бөлшектері, көбінесе үлкейтілген мөлшерде көрсетіледі. Бұл жағдайда сандық Масштаб бірден үлкен санмен өрнектеледі. Жоспар мен картадағы ұзындықты өлшеуде қолданылатын сызықтық Масштаб заттың ұзындығын көрсететін, тең бөліктерге бөлінген, жазуы бар түзу сызықтан құралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
4. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
5. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3