recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**EADS/Northrop Grumman KC-45** — Airbus A330 MRTT негізінде жобаланған жанармай құюшы ұшақ. АҚШ ӘӘК конкурстың бірінші этапында Boeing KC-135 Stratotanker ұшақтарын алмастыру үшін 179 KC-45A ұшақтарына тасырыс берген болатын. Алайда 2008 жыл шілдеде Boeing компаниясының қарсы шығуы нәтижесінде конкурс қайта өткізіліді. 2010 жылы 8 наурызда жаңа конкурс туралы хабаламадан кейін Northrop Grumman комапаниясы жараыстан шығатынын мәлімдеді, ал компанияның бас дирокторы жаңа талаптардың Boeing ұшағына сәйкес келетінін айтты. 2010 жылы 20 сәуірде EADS кокурсқа жалғыз өзі қатысатынын хабарлады.

Тарихы
------

Нұсқалары
---------

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Northrop drops out of bid to make Air Force aerial tankers», MarketWatch, 8 наурыз 2010.
2. ↑  «EADS North America intends to submit proposal for U.S. Air Force tanker» Мұрағатталған 26 қыркүйектің 2013 жылы. Reuters copy of EADS North America press release, 20 сәуір 2010

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Airbus және Airbus Military ұшақтары |
| --- |
|  |
| Азаматтық | 

A300 • A300 Beluga • A310 • Airbus A320 (A318 / A319 / A320 / A321) • A330 • A340 • A350 • A380
 |
|  |
| Әскери | 

A310 MRTT • CC-150 Polaris • A330 MRTT • A400M • C212 • CN235 • C295
 |
|  |
| Жобалануда | 

Airbus A320neo
 |
|  |
| Жабылған жобалар | 

NSR • KC-45
 |
|  |
| Басқа | 

Sud Aviation Caravelle • Aérospatiale-BAC Concorde • BAC 1-11
 |
|  |
|  **Санат:Airbus** |

 |
1978 жылы 15 қыркуйекте Талдықорған қаласында туған.
Қазақ.
Әкесі - Қабимолдин Берлік Жабықбайулы, кәсіпкер. Анасы - Бибіажар Қусайынқызы, дәрігер педиатр.
Қазақ мемлекеттік басқару академиясының экономика
факультетін (1995); С. Аманжолов атындағы іііығыс Қазақстан мемлекеттік унисерситетінің магистратурасын (2006)
экономика магистрі мамандығы бойынша бітірген.
«Нүр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
1999 жылдан - Алматы қ. бойынша Салық комитетінің салық инспекторы. 2001 жылдан - «Қазмырыш» АҚ салық аудиторы (Өскемен қ.). 2004 жылдан - ШҚО Экономика және
бюджеттік жоспарлау департаментінің экономиканың нақты
секторының даму белімінің бас маманы, сараптама және
бюджеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалау бөлімінің
басшысы. 2006 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісінің Қаржы
және бюджет комитетінің ісін қамтамасыз ету бөлімінің бас
кеңесшісі. 2007 жылдан - ШҚО Кәсіпкерлік және өндірістік
департаменті директорының орынбасары. 2008 жыл-
дан - ШҚО әкімі аппараты басшысының орынбасары.
2009 жылдың сәуірінен - ҚР Бәсекелестікті қорғау бойынша агенттігі төрағасының кеңесшісі (Монополияға 
агенттік). 2009 жылдың қарашасынан - ҚР Бәсекелш 
қорғау бойынша агенттігінің (Монополияға қарсы 
Мониторинг және тауарлық рыноктарды талдау дшіиі
таменті директорының орынбасары.
2010 жылдың ақпанынан бері - Ақмола, Қарағанды 
тары және Астана қаласы бойынша ҚР Бәсекелестікіі 
ғау байынша агенттігінің (Монополияға қарсы агентіік) 
шысы.
Діни кезқарасы - ислам.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «еркендеген мемлекет».
Хоббиі - балаларды тәрбиелеу, спорт, аңшылық, 
аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - көрнекті адамдардың 
дары, тарих, жануарлар әлемі, заманауи 
Үйленген. Жүбайы - Қабимолдина Анара 
үй шаруасымен айналысады. ¥лы - Қабимолдин 
Талғатұлы; қызы - Қабимолдина Камила Талғатқызы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**«Гаджини»** (ағылш. *«Ghajini»*, хинди गजनी) — режиссер А.Р. Муругадосстың атыс-шабыс жанрндағы драмалық фильмі. Фильм Муругадосстың өзінің осы аттас фильмінің ремейкі болып табылады. Муругадосс режиссер Кристофер Ноланның «Есте сақта» атты голливудтық фильмін негізге алды. Фильмнің слоганы «Remember Dec.25». Премьерасы 2008 жылы 25 желтоқсанда болды.

Сюжеті
------

Фильм Үндістанда болған оқиғаларды баяндайды. Санджай Сингханья қысқа мерзімді есте сақтау ауруына шалдығады. Ол өмірінде болып жатқан оқиғалардың тек соңғы 15 минутын ғана есте сақтай алады. Ол өзінің сүйіктісін өлтірген адамды табуға тырысса да, ауруының кесірінен ол мүмкін болмайды. Қылмыскердің кім екенін ұмытпау үшін Санджай денесіне әртүрлі адам есімдері мен суреттерді салады. Кейіннен оған Сунита есімді студент қыз көмектеседі. Гаджини есімді қылмыскер Санджайға көмек беретін құралдардың көзін құртқаннан соң, Санджайдың Гаджиниды мүлдем есіне түсіре алмайтындай қауіп төнеді. Осы кезде Сунита Санджайдың жазған күнделігін оған көрсетіп, барлығын есіне түсіреді. Көп ұзамай Санджай Гаджиниды тауып, оның көзін құртады.

Рөлдерде
--------

*. Аамир Хан — Санджай Сингханья
*. Тинну Ананд — Сатфир Кохли
*. Асин Тоттумкал — Калпана
*. Джиа Хан — Сунита
*. Рияз Хан — инспектор Радав
*. Прадип Рават — судья Дарматра

Түсірілім тобы
--------------

* .Режиссер: А. Р. Муругадосс
* .Продюсеры: Хэриш Эмин, Аллу Аравинд
* .Сценаришы: А. Р. Муругадосс
* .Оператор: Рави К. Чандран
* .Композитор: А. Р. Рахман
* .Ән мәтіні: Прасун Джоши (ағылш. *Prasoon Joshi*)

Саундтрегі
----------

| 
Tracklist |
| --- |
| № | Атауы | Artist(s) | Ұзақтығы |
| 1. | «Guzaarish»  | Javed Ali, Sonu Nigam | 5:29 |
| 2. | «Guzaarish Remix»  | Javed Ali, Sonu Nigam | 5:29 |
| 3. | «Kaise Mujhe»  | Benny Dayal, Shreya Ghoshal | 5:46 |
| 4. | «Behka»  | Karthik | 5:13 |
| 5. | «Behka Remix»  | Karthik | 5:13 |
| 6. | «Latoo»  | Shreya Ghoshal | 4:30 |
| 7. | «Kaise Mujhe»  | Instrumental | 4:01 |
| 8. | «Aye Bacchu»  | Suzanne D'Mello | 3:48 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гаджини фильмі, «7 Арна», 9 маусым 2008

Сілтемелер
----------

* «Гаджини» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* «Гаджини» фильмінің ресми сайты — Үндістан
**Білім беру туралы заң**, Қазақстан Республикасының Білім беру туралы Заңы — республика азаматтарының білім алуға конституциялық құқығын қамтамасыз етуге арналған заң. 

1999 жылғы 7 маусымда қабылданды. Бұл Заңда мемлекеттік саясаттың негізгі принциптері, орталық және түрлі деңгейдегі жергілікті атқарушы органдар арасының білім беру саласындағы құзыретін шектеу белгіленген. Заңда білім беру саласындағы қоғамдық қарым-қатынастарды реттейтін, білім процесі субъектілерінің құқылары мен міндеттері, өкілеттілігі мен жауапкершілігі белгіленген. Білім беру жүйесінің міндеттері көрсетіліп, осы сала ұйымдарының ережелері, бағдарламалары мен білім деңгейлері айқындалған. Сондай-ақ, білім беру жүйесін басқару мен оның экономикасы, білім беру саласындағы халықаралық қызмет көрсетілген. ҚР-ның білім беру саласында мұнан басқа да жекелеген нормативті актілері бар.

Дереккөздер
-----------
```
 Ұтымды тамақтану дегеніміз дұрыс, саналы, пайдалы тамақтану. Денсаулық көбінесе адамның немен және қалай тамақтануына байланысты болады. Санасыз тамақтану көптеген аурулардың дамуына себепші болады. Үнемі артық тамақтану, қоректтік заттарды артығымен қабылдау заттарды көптеген ауруларды, мысалы семіру және сусамыз (қант диабеті ауруына соқтырады). Олар асқорту мүшелерінің,жүректің, ьауырдың,бүйректің зақымдануынв және басқа ауруларға қарсылығын төмендетеді.
«Біз тамақтану үшін өмір сүрмейміз,өмір сүру үшін тамақтанамыз» демекші,тамақтануда сабырлылық көрсету жалпы мәдениеттің белгісі болып есептеледі.Күшті қалпына келтіру үшін ғана тамақтану керек.
 Тәбеті шауып ішкен тамақ қана адмға өте пайдалы.Тамақ ағза үшін пайдалы және зиянды өнімдерден тұрады. Азық-түліктің құрамына белок,май,көмірқышқыл,су,минералды тұз,витаминдер енеді.Тамақ жақсы қортылуы үшін біртіндеп,алғашқыда салат пен сұйық сорпа ішуден бастау керек.Артық мөлшердегі тұз,қант,ащы заттар,қуырылған тамақ және т.б. денсаулыққа зиян.Тәтті,кофе,шай,газды сусындарын көп мөлшерде қабылдамауға тырыс.Бұл сені асқазан,аллергия және басқа аурулардан қорғайды.
Балалардың күнделікті тағамында жеміс-жидектер,витаминдер көп болуы тиіс. «Витамин» терминін американ ғалымы Казимир Функ ойлап тапқан.Ол күріш дәнінің сыртындағы қабықшасын ағзаға қажетті деп есептеп, «VITA» сөзі (өмір) мен амин сөзін қосып,витамин деп атаған. А,В,С витаминдері адам ағзасына қажетті.Олар:көкөністер,жемістерде көптеп кездеседі. Витаминдер бәрімізге де,әсіресе жас организмге аса қажет. 
```
**Финляндия коммунистік партиясы** (фин. Suomen Kommunistinen Puolue, аббр. *SKP*, **ФКП**) — саяси ұйым, 1918 жылы 29 тамызында шетел ұйымдарының конференциясында негізі қаланды. Конференция Москвада өтіп, Финляндия революциясына (1918 жылы) қатысушыларды (революция жеңілдегеннен кейін Советтік Россияға эмиграцияға келгендер) біріктірді. ФКП-ні құруда О.В.Куусинен, Ю.Сирола т.б үлкен роль атқарды. ФКП 1944 жылы күзге дейін Финляндияда астыртын жұмыс істеді.

1920 жылы ФКП-нің қатысуымен Финляндия социалдік жұмысшы партиясы құрылды. 20 жылдары ФКП қызметі жұмысшылардың экономикалық мүддесі мен саяси бостандығы үшін, бейбітшілік жəне Советтік Ресеймен достық үшін күрес жүргізуге бағытталды. 1924-27 жылдарында ФКП басшылығымен жұмысшы табының бірнеше ірі экономикалық жəне саяси толқулары өткізілді.30 жылдардцң басында финляндиялық буржуазиясы барлық солшыл жұмысшы ұйымдарын талқандап, жүздеген коммунистерді түрмеге жапты. Финляндияның СССР-ге қарсы жүргізген соғысы кезеңінде (1939-40,1941-44) ФКП соғыс қимылдарын тоқтату жəре Совет Одағымен достық қарым-қатынас орнату үшін батыл күрес жүргізді. 1944 жылы қазанда ФКП жəне солшыл социал-демократтардың инициативасымен ФХДО құрылды. 1944-48жылдары жəне 1966-71 жылдарында коммунистер ФХДО өкілі ретінде Финляндия үкіметі құрамына кіреді.

ФКП-нің программалық документтері Финляндияның капитализммен социализмге бейбіт жолдармен өтуін жүзеге асыру, капитал үстемдігіне, монополиялардың озбырлығына қарсы демократиялық күштердің кең майданын құру міндеттеін алға қойды. ФКП делегациялары Коммунистік жəне жұмысшы партияларының халықаралық кеңестерінде(1957,1960,1969, Москва) қатысты. ФКП онда қабылданған документтерді мақұлдады.
**Прототип** (грек. prototypon – түп, төркін бейне) – әдебиет шығарасындағы кейіпкердің бейнесін жасауға тірек, негіз болатын, өмірде болған адам, яғни өмірде бар бастапқы, түпкі тұлға. 

Шығармадағы кейіпкер мен уақиға нағыз өмірден алынғанда да, олар қаламгердің өмірлік тәжірбиесімен, бұрынғы көрген – көргендерімен ұштасып, оның қиялында тұған сізім – әсерлерімегн сабақтасады.

Өйткені өмірден көрген сол кейіпкер мен оқиға жазушы жанына жақын болмаса, ой – қиялымен, арман – мақсатымен жанаспаса, ол тіпті соларға елеңдемеген, мән бермеген де болар еді. Сөйтіп әдеби кейіпкердің тұлға – бейнесі, образы нақтылы бір прототипке негізделіп жасалғанымен, әдебиетке, көркем өнерге тән типтендіру, жинақтау принциптеріне сәйкес және жазушының нақтылы шығармасындағы идеялық нысанасына орай сомдалып, өзгеше сипат алады. Шығарманың кейіпкері әдебиетте бұрыннан белгілі көркем тұлғаға негізделіп жасалса, оны да прототипі бар образ деуге болады. Мысалы, пьесадағы немесе кинофильдегі белгілі эпостық жырыны негізделіп суреттелген, прототипті бар образ.
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану. Терминдер сөздігі (Құрастырушылар: З. Ахметов, Т. Шаңбаев) Алматы: "Ана тілі", 1998. - 384 бет. ISBN 5-630-00567-7
**Финн Вулфхард** (ағылш. *Finn Wolfhard*; туылды: 23 желтоқсан 2002; Ванкувер, Британдық Колумбия, Канада) — канадалық актер. «Оғаш дүниелер» телехикаясындағы Майк Уиллер және «Бұл» қорқынышты фильміндегі Ричи Тозиер рөлі үшін танымал.

Ерте өмірі
----------

Вулфхард Ванкуверде дүниеге келген; Оның француз, неміс және еврей тамыры бар. Оның үлкен ағасы Ник бар. 2016 жылдан бастап Ванкувердегі католик мектебінде оқиды.

Мансабы
-------

Вулфхард өзінің алғашқы актерлік рөлін Крейглистта алды. 2014 жылы ол «100» телехикаясында Зоран ретінде өзінің теледидарлық дебютін жасады және көп ұзамай «Табиғи емес» телехикаясының бір эпизодында Джорди Пинскиді ойнады.

2016 жылы танымал Netflix сериалындағы «Оғаш дүниелер» Майк Уилердің рөлі арқасында ол әлемге әйгілі болды. Ол ауырып, рөлге бейнежазба арқылы тыңдаудан өтіпті. Рөл оған АҚШ сериалдарының актерлер гильдиясы сыйлығын алып келді, оны Вулфард сериалдың қалған актерлерімен бөлісті.

2017 жылдың күзінде «Бұл» қорқынышты фильмінің премьерасы болды, онда Вулфард Ричи Тозердің рөлін ойнады. 2019 жылдың қыркүйегінде ол тағы да «Бұл 2»-де осы рөліне оралды.

2019 жылдың қаңтарында Netflix анимациялық сериясының премьерасы «Кармен Сандьего» болды, онда Вулфард басты кейіпкердің досы және серігі - Ойыншыны дауыстады.

Сонымен қатар, Вулфард 2014 және 2016 жылдары канадалық PUP панк-рок тобының екі бейнебянында пайда болды.

Гитарада ойнап, өзінің Calpurnia тобында өнер көрсетеді.

Фильмдер тізімі
---------------

| Жыл | Түпнұсқа атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- |
| 2013 | Aftermath | жас Чарльз |
| 2013 | The Resurrection |  |
| 2014 | The 100 | Зоран |
| 2015 | Supernatural | Джорджи Пински |
| 2016—қазіргі күн | Оғаш дүниелер | Майк Уиллер |
| 2017 | Young Math Legends | жас Гаусс |
| 2017 | Ол | Ричи Тозиер |
| 2019 | Carmen Sandiego | Ойыншы |
| 2019 | The Goldfinch | жас Борис |
| 2019 | The Addams Family | Пагзли Аддамс |
| 2019 | Ол: Екінші Тарау | Ричи Тозиер |
| 2020 | The Turning | Майлз |
| 2020 | Ghostbusters: Afterlife | Тревор Спенглер |

Марапаттар мен номинациялар
---------------------------

| Жыл | Марапат | Санат | Жұмыс | Нәтиже |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | АҚШ киноактерлерінің Гильдия Премиясы | Драмалық сериалдағы үздік актерлік құрам  | Оғаш дүниелер | Жеңіс |
| 2018 | MTV Movie & TV Awards 2018 | Үздік экран тобы | Ол | Жеңіс |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. 1 2
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑

Сілтемелер
----------

* Финн Вулфхард (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Финн Вулфхард Instagram-да
**Газ алмасу**, биологияда – ағза мен оны қоршаған орта арасындағы газ алмасу процесі. Адам мен жануарлар ағзасы тыныс алу кезінде сыртқы ортадан оттекті сіңіріп, өзінен көмір қышқыл газын және зат алмасу нәтижесінде пайда болатын әр түрлі газ қоспаларын сыртқа шығарады. Газ алмасусыз тірі ағзада зат және энергия алмасуы дұрыс жүрмейді. Зат алмасу процесінің нәтижесінде ағза сіңірген қоректік заттардың (белок, көмірсу, май) құрамындағы химиялық энергия бөлініп, ағзаның тіршілік әрекетіне қажетті энергияға (мысалы, 1 л оттек 4,7 – 5,0 ккал жылу береді) айналады. Организм пайдаланатын оттек пен одан бөлініп шығатын көмір қышқыл газдың мөлшері адамның жасына, тіршілік әрекетіне, атқаратын қызметіне, сыртқы ортаның температурасына және тағамның құрамына байланысты өзгеріп тұрады. Адам жұмыс істегенде, ауа райы салқындағанда, калориялы тамақ ішкенде ағзадағы газ алмасу күшейе түседі. Демалыс кезінде, ұйықтағанда газ алмасу төмендейді. Газ алмасу арқылы ағзадағы энергия мөлшерін анықтауға болады. Газ алмасу процесі кезінде ағза оттекті көп мөлшерде пайдаланса, барлық дене мүшелерінің қызметі артып, тыныс алу және қан айналысы жақсарады, осыған байланысты қанның физикалық-химиялық құрамы да өзгереді. Газ алмасу бір клеткалы қарапайымдыларда, олардың бүтіндей денесі арқылы, көп клеткалы жануарларда арнаулы тыныс мүшелері (кеңірдек, желбезек, өкпе) арқылы жүреді. Өсімдіктердегі газ алмасу жануарлар мен адам ағзасындағыдан өзгеше болады. Тірі азғалар сияқты өсімдіктер де барлық мүшелері арқылы тыныс алады, тыныс алу процесі өсімдіктің өсіп келе жатқан жас мүшелері мен тіндерінде, әсіресе, жапырақтарында күшті, ал сабағы мен тамырында баяу жүреді. Өсімдіктер тыныс алған кезде, керісінше, ауадан көмір қышқыл газ сіңіріліп, оттек бөлінеді.
**Өжкен Кәрібжанқызы Тыныбаева** (13 қазан 1930 жыл, Семей облысы, Ақсуат ауданы - ? ) — филолог, М.Әуезов шығармашылығын зерттеуші, М. Әуезов атындағы Семей университетінің құрметті профессоры (2007 ж.), филологиядан көптеген еңбектердің авторы.

1947 жылы Семей облысы, Ақсуат ауданындағы орта мектепті "Алтын медальмен" бітіріп, осы жылы С.М. Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің фиология факультетіне түсіп 1952 жылы бітірген. Университтетте қазақ әдебиетінен М. Әуезовтің, Е. Ысмайловтың, Б. Кенжебаевтың, Т. Нұртазиннің дәрістерін тындады. Қазақ тілінен С. Кеңесбаев, Н. Сауранбаев, М. Балақаев, Х. Мамановтардан тиянақты да жан-жақты білім алды. Факультеттегі әдебиет үйірмесінің мәжілісін М. Әуезов өзі өткізіп, баға беріп, бағыт сілтеп отыратын еді. Ө. Тыныбаева осындай ортадан тәлім алып 1952 жылы желтоқсан айынан Н.К. Крупская атындағы Семейдің педагогикалық институтының филология факультетінде оқытушы болып еңбек жолын бастады.

1974 жылы «М. Әуезовтың "Абай жолы" эпопеясындағы әйелдер образы» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғайды. Қоғамдық, тәрбие жұмыстарына белсене араласты. Бұл институтта 26 жыл еңбек етіп, 1978 жылы 13 желтоқсанынан Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушы, доцент (1985) болып 2000 жылға дейін ұстаздық етті. Әр студенттің өз орнын тауып қазақ тілі мен әдебиеттің жанашары ғана емес, толық мәніндегі маманы болып шығуына ерекше назар аударды.

Ғылыми зерттеушілік саласы Ежелгі дәуір әдебиеті, балалар әдебиеті, түркі тілдес халықтар әдебиеті) ауқымында 50-ден астам ғылыми-әдістемелік мақалдар жазды. Жалпы білім беретін мектептің 5-11 сыныптарына арналған көмекші құрал ретінде "Түркі тілдес халықтар әдебиетінің кейбір үлгілері" атты хрестоматиясы (20 бет) "Білім" баспанасынан 2007-2008 жылдары қайта басылып шықты. Көп жылдық ұстаздық қызметі педагог кадрларды дайындауға, филология ғылымдарын дамытуға қосқан үлесі үшін Білім және ғылым министрлігінің (2005 ж.). М.Әуезов атындағы Семей университетінің құрметті профессоры (2007 ж.).
**Астасу белгілері**  — геологиялық денелердің жапсарласу ерекшеліктерін нақтылайтын мәліметтер жиынтығы. Олар тау жынысы қабатының, желінің, жарылым жігінің т.б. кеңістікте орналасуын анықтайды. А. б. созылу азимуты, еңістену азимуты және еңістену бұрышы деп аталатын үш түрлі өлшеммен сипатталады. С о з ы л у а з и м у т ы — геол. дененің созылу бағыты (аа) мен бақылау нүктесі арқылы жүргізілген меридиан сызығының аралығындағы сағат тілі бағытымен өлшенетін бұрыш (суретті қ.) Е ң і с у б ұ р ы ш ы — геол. дене бетінің көлбеу бағыттан (бв) еңісу бұрышы ((). Ол созылу сызығына перпендикуляр бағытта өлшенеді. Еңістену азимуты — бақылау нүктесі арқылы жүргізілген меридиан сызығы мен геол. дене бетінің еңістену бағытының (бб) аралығындағы сағат тілі бойынша өлшенген бұрыш. А. б. тау-кен компасы арқылы анықталады.
**Өзбек сұлтан** (т.-ө. ж. б.) – Ташкент өңірінің билеушісі. Шайбани әулетінен тараған, Абдолла ІІ ханның немере інісі. Хафиз Таныштың "Шараф наме-и шахи" және Мукимидің "Зафарнама" еңбектерінде ол туралы деректер айтылады. 

1588 ж. Ташкент өңірінде Өзбек сұлтанға қарсы көтеріліс басталды. Көтерілісшілерге Ақназар ханның ұлдары Мұңғытай, Дінмұхамед, Жанәлі сұлтандар көмекке келді. Көтерілісшілер қазақ сұлтаны Жанәліні хан деп жариялап, 30 мың адамдық қол жинады. Көтерілісшілер Өзбек сұлтан билеп отырған Ташкентті қоршап алды. Өзбек сұлтан Гераттағы Абдолла ханнан көмек сұрайды. Ташкентті қоршау бір айға дейін созылды. Бір айдан соң көмек келіп жетіп, Өзбек сұлтан қоршауды бұзып шығып, қарсыластарын тықсырып тастайды. Бірақ көтеріліс ұзақ уақытқа дейін басылмады. Өзбек сұлтан Абдолла ІІ ханмен бақталас еді. Сондықтан қазақ ханы Тәуекел хан 1598 ж. Мауераннахрды бағындыру үшін соғысқа аттанғанда, Өзбек сұлтан ағасы Абдоллаға емес, Тәуекел ханға қолдау көрсетті. Осы соғыстың нәтижесінде Қазақ хандығы жеңіске жетіп, 1598 ж. жасалған келісімшарт бойынша Ташкент өңірі Қазақ хандығының құрамына енді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7том
**Die Raketen** - электрондық музыканың синти-поп бағытындағы шығармашылықпен айналысатын Алманияда құрылған музыкалық топ. Топ құрамы Микки ДуЧамп (Mickey DueChamp), Адель (бұрынғы кезде Sandokan деген атпен белгілі), Янни Гагариннен (Janni Gagarin) тұрады.

2006 жылы Die Raketen Алманияның федералдық музыкалық конкурсында өздерінің тұрғылықты жерін - Саксонияның намысын қорғады. Электрондық музыка сүйер қауымға *Tokyo, Tokyo* атты әнімен танымал.

Шығармашылығы
-------------

### Синглдар

* 2003 – *Tokyo, Tokyo (...ey Mädchen)* (Maxi CD; 12" Vinyl)
* 2003 – *The Sound Für Zwischendurch* (12" Vinyl)
* 2004 – *I Like Plastique* (12" Vinyl)
* 2004 – *So Fuckin' Yeah'* (Maxi CD; 12" Vinyl)
* 2005 – *Ich Will* (Maxi CD; 12" Vinyl)
* 2006 – *Popsong* (Maxi CD; 12" Vinyl), Bundesvision Song Contest 2006 конкурсында орындалды

### Күйтабақтар

* 2004 – *Ahoi* (CD-Album; 2xLP)

Веб-сайттар
-----------

* Die Raketen жеке парағы Мұрағатталған 6 шілденің 2008 жылы.
* Die Raketen мәліметтері
* Мәліметтер
Бүтін сандардың ±1-ден басқа ешқандай ортақ бөлгіштері болмаса оларды **өзара жай сандар** деп атайды. Мысалы: 14 пен 25 өзара жай, ал 15 пен 25 өзара жай емес (олардың ортақ бөлгіші 5).

Басқаша сипаттама: егер жазықта бүтін санды координаттарда жуандығы нөл болатындай «ағаш» отырғызып «орман» салса, онда координаттар бас нүктесінен координаттра өзара жай болатын ағаштар ғана көрінеді.

Белгіленуі
----------

{\displaystyle ~m} мен {\displaystyle n\,} сандарының өзара жай екендігін көрсету үшін былай:

{\displaystyle m\perp n.} жазады

  

Бірақ бұндай белгленумен көп математиктер келіспей көбінесе {\displaystyle (a,b)=1} деп жазады, ол деген сөз: "*a* мен *b* сандарының Ең үлкен ортақ бөлгіші 1-ге тең".

Қасиеттері
----------

* *a* мен *b* сандары сонда тек сонда, егер Ең үлкен ортақ бөлгіштері бірге тең болса ғана өзара жай болады, немесе, басқаша айтқанда, егер бүтін *x* пен *y* {\displaystyle a\,x+b\,y=1} болатындай табылса (қараңыз Безу қатынасы).
* Кез келген бір біріне теі емес жай сандар өзара жай.
* Егер a — {\displaystyle bc} бөлгіші болса, және a мен b өзара жай болса, онда a — {\displaystyle c} бөлгіші болады.
* Егер *a*1,…, *an* сандары — жұп жұбымен өзара жай болса, онда **Ең кіші ортақ еселік**(*a*1,…, *an*) = |*a*1·…·*an*|.

Жалпылама
---------

Понятия простого числа и взаимно простых чисел естественно обобщаются на произвольные коммутативные кольца, например, на кольцо многочленов или гауссовы целые числа. Обобщением понятия простого числа является «неприводимый элемент». Два элемента кольца называются взаимно простыми, если они не имеют никаких общих делителей, кроме делителей единицы. При этом аналог основной теоремы арифметики выполняется не во всех, а только в факториальных кольцах.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Р. Грэхем, Д. Кнут, О. Паташник* Конкретная математика —  М.: «Мир», 1998. — Б. 139. — 703 б. — ISBN 5-03-001793-3.

Сілтемелер
----------

* Как часто встречаются пары взаимно простых чисел?
**Фосформен улану** - Фосфорлы өндірістің негізгі зиянды факторлары таралу және нақты жұмысшылардың денсаулығына қауіпті дәрежесіне қарай сары фосфордың буы (ШРЕК-0,03 мг/м3) және фосфорлы сутегі (фосфин, ШРЕК-0,1мг/м3) болып табылады.

  

Жұмыс аймағының ауасыңда бұл заттардың концентрациясының жоғарлауы шлак және ферра фосфордың қосылуында болуы мүмкін. Сары фосфордың өндіріс конденция үдерісінде, фосфор қышқылының үш полифосфат натрий өндірісінің нейтролизациясында фосфордың фосрицины өндірісінде барабанды қайта істеу кезінде болуы мүмкін (В.А.Казловский, А.Г.Дардин). Фосфордың көп мөлшерде ағзаға енуі, сары фосфор және олардың қосындыларының өндіріс жағдайында, жұмыс орнының ауасында, концентрацияда, көбінесе шамадан тыс, фосфорлы улану дамуына қауіп төндіреді.

  

Фосфордың ағзадан шығарылуы өкпе арқылы (шығарылған ауа арқылы) асқазан ішек тракты, зәр және тері арқылы. Фосфор буынның әсері төменгі тотығының пайда болуымен түсіндіріледі (Р2О3, Р2О4) 3-4 фосфор тотығы. Бұдан басқа асқазанның ылғалды кілегей қабатында фосфор қышқылына айналуы мүмкін, ол кезде фосфордың бір бөлігі элементарлы жағдайда қалуы мүмкін. Ағзаға түсіп фосфор ең бастысы тотық және элементарлы фосфор түрінде жоғары минералданған тіндерге, көбінесе сүйек бауырға (Филов В.А. 1963ж.) дәнекерлейді.

  

Фосфорлы улану патогенезі толық зерттелмеген. Фосфор қосындыларының политроптылығы ағзаның мүшелер мен жүйелеріне әсер етеді. Осыған байланысты фосфор зақымдану механизмі күрделі және әртүрлі. Қазіргі кезде басты орынды фосфордың басты ферменттік жүйелердің активтілігінің бұзылуына, қышқылдану үдерісінің қалыпты ағуын қамтамасыз ететін және де энергетикалық ресурстың шығарылуын қамтамасыз етеді (Г.И.Белоскурская, В.П.Верболович, Х.С.Сабырбаева 1980; А.А.Лунашев, А.С.Некрасова 1980). Осының арқасында әр түрлі дезоранизациясы пайда болады, тіндер, ағзалар және ағза толығымен өмір сүруі бұзылады.

  

Фосфордың жалпы токсикалық әсері висцералды ағзалардың және жүйке жүйесінің 3-5 жылдан кейін фосфор массивті концентрациясында 8-12 жылдан кейін салыстырмалы төмен, жұмыс мекемелері үшін бірнеше ШРЕК-ны бірнеше жоғарлататын патологиялармен көрінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.А.Әмірбекова. «Кәсіптік аурулар» - Алматы, 2005.
**Астана телерадио хабарларын тарату дирекциясы** - 2000 жылы "Қазақстан" және "Хабар" телеарналарының бағдарламаларын таратуды "Зона-1" және "Зона-2" қуатты электрондық лампалы таратқышы орындайды.. Кейінірек будар транзисторлық "Полярис" таратқыштарымен ауыстырылады. Қазір дирекция "Қазақстан", "Хабар", "Ел арна", "Еуразия", "КТК", "НТК", "Астана", "31 арна", "СТВ", "Эра", "7 арна", "МИР" арналарыньң бағдарламаларын қуатты және шағын қуатты телевизиялық таратқыштар арқылы эфирге шығаруда. 

Дирекцияның құрамында аппараттық монтаждау бөлімі бар. Ұжымның бастығы Геннадий Петрушин. Ол бас инженерлік қызметті 1965- 2002 жылдар аралығында атқарды. 2002 жылы бастап бұл қызметті Александр Рубцов атқарады. 

Таратқыштар цехының бастығы Жеңіс Арыстанов бұл қызметке 1984 жылдан бастап кірісті. Ұжымның ардагері Василий Стеценко энергиямен қамсыздандыру бөлімі бастығының орынбасары. Эйзенберд Эмильевис аппараттық студиялық бөлімнің бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Төрехан** – батырлық дастан. Шығарманың екі нұсқасы бар.

I-нұсқа
-------

Халық ақыны Нұрпейіс Байғанин жырлаған нұсқа 1940 жылы жазылып алынған. Көлемі 1050 жол.

II-нұсқа
--------

Екінші нұсқаны атыраулық Б.Сариманов ел аузынан жинап, қағазға түсіріп, 1941 жылы Тіл және әдебиет институты қорына тапсырған. Көлемі шағын бұл нұсқа 500 жолдан тұрады.

Сипаттама
---------

Дастанда Төрехан батырдың әділдік іздеу жолындағы ерлік істері, сыртқы жаумен күресі баяндалған. Жыр нұсқаларының тілі көркем, сюжеті тартымды. Екі нұсқаның жалпы сарыны ұқсас болғанымен ішкі сюжеттік құрылымы, оқиға барысы жағынан айырмашылықтар кездеседі. Көлемі шағын нұсқада сыртқы жаумен соғысудан гөрі аға мен іні арасындағы алауыздық тақырыбы бой көтерген, әділ ханды көксеген халық арманы ертегілік қиялмен астасқан. Ал Нұрпейіс ақын нұсқасында соғыс сарындары көп ұшырасады, мұнда бас кейіпкер өз басына төнген қауіп-қатерді жақын достары арқылы білсе, екінші нұсқада түс жору арқылы алдын ала сезеді. Нұрпейіс нұсқасында Төреханның соғысатын жауы түрікпен деп нақты көрсетіліп, Қараман батырмен суреттелсе, келесі нұсқада ұлты белгісіз жау жағы Төреханның пікірлерінен қорқып соғыспайды. Алғашқы нұсқада Төреханды халық хан сайласа, екінші нұсқада батыр жауды жеңгеннен кейін барып хандық таққа отырады. Дастан Байғанин жинақтарында (1945, 1956), "Батырлар жырында" (1961, 2-том) жарық көрген, Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қоңыр**, **қоңыр дауыс**. Бүгінгі түсінігімізде қоңыр дауыс — бір қалыпты ырғақпен айтылған жайлы үн. «Ақыры Аманкелді Әлібидің қоңыр даусын естіді» (М. Жұмағұлов, Қыран.). «Түсіндірме сөздікте» берілген анықтамаға дау айта алмаймыз. Өйткені осы күнде әнші болмаса да, ептеп өлең айтуға ебі бар адамның даусын бағалауда «әжептәуір қоңыр даусы бар» сияқты мақтау лебізін әрқайсысымыз естіп жүрміз. Демек, «қоңыр дауыс»— естір құлаққа онша жағымсыз емес деген сөз.
Ал ертеректе, дәлірек айтсақ, М. Қашқари заманында қонур — булыққан, қарлыққан, қырылдаған (дауыс жөнінде) мағынасында қолданылғандығын білеміз.
Бұл жерде уақыт өткен сайын сөздің тұлғасы өзгермесе де, мағынасы жаңарып отыратындығынан мәлімет алып отырмыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Dream League Soccer** (қысқартылған аты **DLS**) — британдық First Touch Games студиясы әзірлеген және Android және iOS үшін жасалған ассоциациялық футбол ойындарының сериясы.

Бастапқыда 2011 жылдың 6 мамырында "First Touch Soccer" ретінде шығарылған ойын екі шығарылым шығарды, содан кейін ойын қазіргі формасы ретінде ребрендингке ие болды. Содан бері бірнеше басылымдар шықты, олардың барлығы «DLS. Соңғы басылым - DLS21, ол 2020 жылдың 2 қарашасында шыққан.

Жалғасы
-------

Бастапқыда ойын бірінші сенсорлық футбол ретінде басталғанымен, FTG (First Touch Soccer) атауын алып тастап, оны DLS сериясымен алмастырды. Ойынның бірнеше жалғасы бар, жыл сайын жаңа басылым шығарылады. 2020 жылдың желтоқсанындағы жағдай бойынша соңғы жалғасы DLS21 ойыны.

Ойын әдісі
----------

Ойын мансаптық режимді де, онлайн режимді де ұсынады, онда ойыншылар сәйкесінше екі режимде де жоғары дивизиялар мен деңгейлерге көтерілу үшін матч ойнай алады, сонымен қатар оффлайн көрме режимі. Жергілікті көп ойыншы режимі де бар, мұнда LAN көмегімен 1v1 матчтарын ойнауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  DLS21.
2. ↑  Dream League Soccer 2021 – Apps on Google Play  (ағыл.).
**Тұяқбаев Төрегелді**— 1955 жылы 1 қаңтарда Түркістан облысы, Бөген ауданы, XXI партсъезд атындағы кеңшарда туған.[1]. 

```
 1977 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірді. Сол кезден бастап "Жалын" баспасында қызмет істеді.
```

Төл шығармаларымен қатар, көркем аудармамен де айналысады. А.Лихановтың "Менің генералым" ("Күн түтылған күн"), О.Оразбердиеваның "Өмірімнің таңғы шағы", В.Лукшаның "Жарқырап жаз келді" атты кітаптарын аударған. "Қар адамы" поэмасы үшін "Жалын" баспасының үздік шығармаларға жариялаған конкурсының лауреаты атанды.

Тұяқбаева Базаркүл Жанетқызы— баспагер. 1935 жылды 3 қазанда Қызылорда қаласында дүниеге келген.

Орта мектепті 1954 жылы бітіріп, 1959 жылы Н.В.Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтында орыс тілі мен әдебиеті мамандығын алды.

Еңбек жолын Алматы қаласындағы №89 мектепте мұғалімдік қызметтен бастап, 1971 жылы "Мектеп" баспасына жұмыска ауысады. 20 жыл аға корректор болған. Осы жылдары баспа саласындағы еңбегі бағаланып, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеттің грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**DrugBank** — University of Alberta жанынан құрылған химиялық, фармакологиялық және фармацевтикалық ақпараты бар дәрілік заттардың деректер базасы.
2020 жылғы 3 қаңтарда шығарылған 5.1.5 нұсқасының базасында 13 562 дәрілік зат, оның ішінде:

* FDA мақұлдаған 2630 қосылыс;
* 1372 биологиялық препараттар;
* 131 нутрицевтиктер;
* 6369 эксперименттік қосылыстар.

Дәрілік заттарға арналған 5248 ақуыз нысаны үшін олардың аминқышқылдарының тізбегі қосылды.

Әр жазбада (DrugCard) 200-ден астам өріс бар, олардың жартысынан көбі химиялық және фармакологиялық мәліметтер, ал екінші жартысында дәрі-дәрмектердің әсер ету мақсаттары туралы ақпарат бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Wishart D.S. Knox C. Guo A.C. et al.* DrugBank: a knowledgebase for drugs, drug actions and drug targets // Nucleic Acids Research. — 2008. — Т. 36, № Database issue. — С. D901—6. — doi:10.1093/nar/gkm958. — PMID 18048412
2. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Ұрға**, Үрге, Урга — Моңғолияның қазіргі астанасы Ұланбатыр қаласының 1924 жылға дейінгі атауы. Ұрға Селенга өзеннің алабындағы Толо өзеніне Сэлба өзенін құятын жерде, теңіз деңгейінен 1300 — 1350 м биіктікте орналасқан. Ұрғаны қоршап жатқан таулардың ішіндегі ең биігі — Богдо-Оло, онда мемлекеттік қорық орналасқан. Климаты тым континенттік. Негізі 1639 ж. қаланды. Сол жылы Гомбодорж хан өзінің бес жасар ұлы Занабазарды Моңғолиядағы будда дінінің басшысы деп жариялап, оның құрметіне көшпелі орталық — *оргоо* (моңғолша — орда, сондықтан 1924 жылға дейін еуропалық әдебиетте *"Урга"* деп аталды) ұйымдастырды. 1706 жылдан бастап Их-Хурээ (Ұлы монастырь), ал 1911 жылдан Нийслэл-Хурээ (Астаналық монастырь) деп аталды. Ресей мен Қытай арасындағы сауда жолында орналасқан Их-Хурээ көп ұзамай ірі сауда орталығына айналды. Их-Хурээ көшпелі қала болып, 140 жыл бойы көшіп-қонып жүрді. Жазық даладағы қала сопақша етіп орналастырылды. Ортасында бас билік иесінің, әскербасылардың киіз үйлері орналасты. Одан кейін сақина түрінде тұрғын киіз үйлер, ғибадатханалар қойылды. Белгілі бір уақыт өткен соң қала бұрынғы орнынан көшіп, жаңа жерге қоныстанды. Моңғолия Цинь империясына бағынғаннан кейін, Ұрға жергілікті қытай мирасқорының ордасына айналып, 1779 жылдан бастап қазіргі Ұланбатыр қаласының орнына түпкілікті орын тепті. Жаңа қала 13 ғасырдада Шыңғыс хан құрған мемлекетке астана болған Қарақорым қаласының маңайына салынды. 1911 ж. Цинь әулеті үстемдігі жойылып, Моңғолия дербестік алған соң *Их-Хурээ Нийслэл-Хурээ* деп атала бастады. 1919 ж. қарашада Ұрғаны Сюй Шу-Чжэн бастаған қытай әскерлері басып алып, Моңғолияның дербестігін жойды. 1921 ж. ақпанда Ұрғаға барон Унгерннің ақ гвардияшыл әскерлері баса-көктеп кірді. 1921 ж. 6 шілдеде Моңғол Халық армиясы мен оған көмекке келген Қызыл Армия бөлімдері қаланы азат етті. 1924 ж. бірінші Ұлы халық хуралы Моңғол Халық Республикасының құрылғанын жариялады. Нийслэл-Хурээ қаласының аты Моңғолия басшыларына кеңесшілікке жіберілген Интернационал ҚҚҚ-нің арнайы өкілі Т.Рысқұловтың ұсынысымен Ұланбатыр (моңғолша "Қызыл батыр") болып өзгертілді. Қазіргі кезде қалада металл, ағаш өңдеу өнеркәсібі, тұрғын үйлер салу саласы дамыған. Халықаралық әуежай, Ғылым академиясы, университет, бірнеше мұражайлар бар. Ұрғаның батысындағы ежелгі қала Қарақорымның орнында археологиялық қазба жұмыстары жүргізілуде.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Герман Дмитриевич Хованов** (6 маусым 1912 - 12 шілде 1984) — кеңес актері.

Өмірбаяны
---------

Мектепті бітірген соң Герман Хованов екі жыл жұмысшы болып, одан кейін техник-технолог болды. 

1931 жылы ол Ленинград Үлкен драма театры жанындағы театрлық студияға түсті. Оны ол 1935 жылы бітіріп, осы театрдың актері атанды.

1936 жылы Хованов Мурманск драмтеатрында (ҮДТ филиалында) ойнады.

1938 жылы Хованов Ростов-на-Донуға барып, ол жақта екі жыл Горький атындағы драма театрында ойнайды. 

1940 жылы ол Ленинградқа қайта оралып, Ленин комсомолы атындағы театрдың труппасына қосылады. Ол жақта Хованов зейнетке шығуына дейін ойнайды.

Кинода актёр негізінен ержүректік пен тұрмыстық рөлдер ойнады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Герман Хованов
Бұрынғы атауы — Ме33 көше (Жаңа әкімшілік орталық). Ақмешіт көшесі Сарайшық көшесінен басталып, Тәуелсіздік, Достық, Сығанақ, Алматы көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 5607,3 м.

Ақмешіт - қазіргі Қызылорда қаласының орнында болған көне бекініс орны. Бекініс 1817 жылы салынған. Тарихшы-ғалымдардың дәлелдеуі бойынша, Ақмешіт бекінісін Қоқан ханы Омархан салғызған. Бекініс ішінде саз балшықтан салынған 50-ге жуық үй, екі мешіт, медресе, оқ-дәрі қоймалары, құдықтар болған. Қазан төңкерісінен кейін бекініске Ақмешіт аты қайта берілді. 1925 жылы оған Қызылорда аты беріліп, ол 1929 жылға дейін Қазақстанның астанасы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Dodge** (ˈdoːʤ) — Chrysler компаниясы шығаратын, АҚШтағы ең ірі көлік компаниялардың бірі. Dodge маркасы атынан жеңіл, қоғамдық көліктер шығып жатыр. Компания 1900 жылы Додж ағайындыларынан қаланған. 1914 жылы өздері көлік шығара бастады. Dodge компаниясы 1928 жылы Chrysler басқармасына сатылды, 1997 жылдан 2008 жылға дейін DaimlerChrysler альянс мүшесі болды, алқазір Fiat-Chrysler LLC компаниясының қалаушылары. Dodge көлігінің логотипі жаңа екі қызыл жолмен «Dodge» сөзі жазылған. Ескі логотип Ram көліктерінде қолданылады.

Тарихы
------

### 1900—1942

Dodge негізін 1900 жылы ағайынды Джон мен Гораций Додж қалаған. Оның негізгі қызметі өсіп келе жатқан автомобиль өнеркәсібіне арналған компоненттерді шығару болды. Осы салада сәттілікке қол жеткізген ағайынды Додждар өздерінің жеке көліктерін шығаратын уақыт келді деп шешті.

Бірінші Dodge Brothers көлігі, кейінірек әзіл-сықақпен Кәрі ханым Бетси деген лақап атпен 1914 жылы 14 қарашада зауыттан шықты - содан кейін жыл соңына дейін Dodge дәл осындай автомобильдердің 249-ын шығарды. 1920 жылға қарай компания Фордтан кейінгі екінші ірі автомобиль өндірушісі болды, бірақ сол 1920 жылы екі ағасы да қайтыс болды, Фред Дж. Хейнс компанияның жаңа басшысы болды. Ағайынды Додждың дәулеті берік болды - әрқайсысы 20 миллион доллардан астам. Сонымен қатар, бауырластардың мұрагерлері (және оларда жесірлерден басқа ешкім қалмады) әрқайсысы жарғылық капиталдың 50% -ын алды. Бірақ екі жесірде де кәсіпкерлік таланттар болмады, ал компанияның бизнесі құлдырай бастады. Компания олардың жесірлеріне тиесілі болды, олар 1925 жылы оны Dillon, Read & Co инвестициялық тобына 146 миллион долларға сатты. Жаңа қожайындардың күш-жігеріне қарамастан, Dodge өз позициясын жоғалтты және инвесторлар компанияға сатып алушы іздей бастады. Бұл адам Вальтер Крайслер болды, ал 1928 жылы компания Chrysler корпорациясының құрамына кірді.

### 1942—1945

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Додж бірінші кезекте ауыр жол талғамайтын көліктер шығарумен (WC және WF сериялары), сондай-ақ авиациялық қозғалтқыштар шығарумен айналысқан. Dodge WC КСРО-ға Ленд-Лиз бойынша жеткізіліп, жүк көтергіштігі 750 кг болғандықтан («ГАЗ-ММ» -дің ұқсастығы бойынша) жүргізушілердің жаргонында «Dodge three quarter» деп аталды.

Дереккөздер
-----------
Фтосуреттің тарихы ІV және V ғасырларда бастау алуы мүмкін, өйткені қытай филсофы Мо Ти мен грек философы Аристотелдің суреттеп жазған камера-обскураны қолдануы осыны куәландырады. Келесі ғасырда византиялық математик Антемий Тралльский камера-обскураны өз зерттеулерінде пайдаланды. Камера-обскура термині қараңғы бөлме деген ұғымды білдіреді. Бұл ежелгі прототиптің қарапайым түрде қолданылуы қазіргі заманғы камераларды жасаудың маңызды қадамы болды. ХІХ ғасыр бойы түрлі түсті фотосуреттің мүмкіндіктері зерттелді. Әйтсе де проекцияланған уақытша суреттер орнықты түрлі түсті суреттерге қарағанда ежелгі кездегі тәжірибелерге көп дәрежеде қызмет етті. 1861 жылы Джеймс Кларк Максвелл бірінші болып торлы таспаның орнықты суретін алды. Түрлі түсті фотосуреттерді алу үшін пайдаланылған алғашқы «автохром» фотопластинасы 1907 жылға дейін нарыққа шығарылған жоқ.
**E Ink Corporation** — электронды қағаз немесе электронды сия технологиясы негізінде дисплейлерді жасап шығаратын жеке меншік компания. Компания Массачусетс штаты Кембриджде ораналасып, 1997 жылы MIT Media Lab (Массачусетс технологиялық институты медиалық зертханасының) профессоры Джозеф Якобсон тарапынан негізі қаланған. Екі жыл кейін, E Ink технологияны жасасып нарыққа шығару мақсатында Philips-пен бірігеді. 2005 жылы Philips бизнесінің бөлшегі мен оған қатысты патенттерін Prime View International компаниясына сатып жібереді.

E Ink көптеген компаниялармен келісімге отырысады, мысалға Sony, Motorola және Amazon.com кейіннен осы технология негізінде Sony Reader, MOTOFONE, Kindle сынды құрылғыларын жасап шығару мүмкіндігіне ие болды.
Дүниедегі ең алғашқы фотография
**Фотография** - фотосезгіш материалдарда кескінді алудың және физикалық немесе басқа процестер кезіндегі сәулеленулерді тіркеудің тәсілдері.[1]

Фотография процесі төмендегідей кезеңдерден тұрады:ЖСҚ-тың кескінін не сигнал әсеріне сәйкес жарықталынуы; түскен жарық әсерінен ЖСҚ–та химиялық не физикалық өзгерістердің күшейе түсуі;алынған кескінді( не сигналды) ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін өзгерістердің тұрақтануы;алынған кескінді тексеру,санау,өлшеу, т.б. Фотография кинемотография мен түрлі түсті фтографияның пайда болуына жол ашты. Мұның өзі фотографияның адам өміріндегі рөлі мен мәнін арттырды. Ақпарат пен құжат дайындауда,кино өнерінде, полиграфияда және ғылым мен техниканың көптеген саласында фотография негізгі құрал ретінде пайдаланылады.

#### Фотографиялық аппарат

Фотоаппарат(фотокамера)– нәрсенің оптикалық кескінін фотопленканың, фотопластинканың не басқа фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына түсіруге арналған оптикалық–механаникалық құрылғы. Оның әуесқойлық,кәсіби және арнаулы түрлері бар. Әуесқойлық және кәсіби фотографиялық аппаратпен адам, портрет, табиғат көріністері мен спорт жарыстары суретке түсіріледі. Фотографиялық аппараттың арнаулы түрі фототехникалық жұмыстарда,аэрофототүсіруде,микрофотографияда, т.б. қолданылады. Фотографиялық аппарат жарық өткізбейтін камера,фокустау тетігі бар линзалы не айналы–линзалы суретке түсіргіш объектив, кескін іздеуіш, фотографиялық жапқы,кассета және фотопленканы кері орау механизмінен құралады. Жарық өткізбейтін камера фотографиялық аппараттың қалған бөліктерінен тұтастырып біріктіретін қорап түрінде болады. Суретке түсіргіш объектив фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына нәрсенің оптикалық нақты кескін түсіреді. Кейбір фотографиялық аппараттар алмалы-салмалы объективтермен(фокус аралығы айнымалы болып келетін) жабдықталады. Объективті фокустау арнайы сақинаны бұрау,объектив жиегінде межеленген индексті қашықтықты көрсететін шкала мен үйлестіру немесе бұлыңғыр шыныдағы нәрсе кескінін кмера ішіндегі нәрсе кескінімен дәл беттестіру арқылы да жүзеге асырылады. Кескін іздеуіш суретке түсірілетін нәрсенің кадрдағы орналасу қалпын анықтау үшін пайданалынады. Фотографиялық жапқы жарық сезгіш қабатқа белгілі бір уақыт аралығында жарық шоғын жіберіп отырады. Мұны сезгіш қабатқа ұзақтығы әртүрлі жарық шоғын автоматты түрде түсіру үшін фотографиялық жапқы арнаулы құрылғанымен( кідірту механизмі деп аталатын) жабдықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
**«Die Aktion»** – 1911-1932 жылдар аралығында Франц Пфемферттің қолдауымен айына екі рет жарық көретін әдеби неміс журналы.[1]. 

Бас редакторы: Франц Пфемферт. 

Пфемферт басылымның алғашқы санын 1911 жылдың 20 ақпанында жарыққа шығарған. Бастапқы уақытта апта сайын жарық көрсе, 1926 жылдан бастап мүлде тұрақсыз таратылған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсында басылым бетінде саяси мақалалардың жарияланғаны үшін басылым тәркіленген, ал соғыс қимылдары кезінде цензура мүлде күшейтілген. Редактор журнал таралымының тоқтап, жарыққа шықпай қалуынан қорқып, басылым беттерінде тек қана әдеби шығармаларды ғана жариялаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Nautilus» сайтында
Мал тұқымының құрылымы - тұқым ішінде жалпы тұқымға ортақ қасиеттерімен қатар өнімінде, дене бітімі мен пішінінде, тіршілік ортасына бейімділігіңде өзіндік ерекшеліктері бар мал топтарының болуы. Мал тұқымының құрылымдық бөліктеріне аймақтық тип, зауыттық тип, аталық із және аналық ұя жатады. Аймақтық тип - ауа-райында ерекшеліктері бар жер жағдайында өсірілетін тұқымның үлкен бір бөлігі. Кез-келген тұқымда аймақтық тип болуы шарт емес. Ол тек көп елдерде тараған тұқымда болады. Зауыттық тип - өнімінде өзіндік ерекшеліктері бар асыл тұқымды мал зауытының табыны. Аталық із - жоғары өнімді аталық малдың өзіне ұқсас ұрпақтары. Аналық ұя - жоғары өнімді аналық малдың өзіне ұқсас ұрғашы ұрпақтары. Аталған құрылымдық бөліктер мал тұқымын қоғамдағы сұранысқа сай жетілдіріп отыруға қажетті шарт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Фотожурналистика** — фотосуретті негізгі ойды білдіру құралы ретінде қолданатын журналистиканың ерекше түрі. Фотожурналистика фотосуреттің басқа жанрларынан келесі қасиеттерімен ерекшеленеді: 
Уақыт — түсірілімдер оқиғаның даму контектісінде хронологиялық мәнге ие. 
Объективтілік — журналистің оқиғаны бүкпесіз, шынайы түсіруі шарт. 
Ақпараттылық - түсірілімдер мәтінмен қоса алғанда белгілі бір ақпарат беріп, оқырманға оқиға барысы туралы түсінік береді.

Тарихы
------

Фотожурналистика жанрлары
-------------------------

Танымал фотожурналистер
-----------------------

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

Журналистика

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Фотоөнер қоғамдық бірлестігі
Ұрық
**Ұрық қабықшасы**, кейбір омыртқасыздарда, шеміршекті балықтарда және барлық жоғары сатыдағы омыртқалы жануарлар мен адамда ұрықтың тіршілік етуін және түрлі зақымдардан сақталуын қамтамасыз етеді. Ұрық қабықшасының жұмыртқа қабықшаларынан айырмашылығы, олар жұмыртқа клеткасының жетілу барысында емес, ұрықтың дамып жетілуі кезінде ұрық клеткаларынан түзіледі. Ұрық қабықшасына қағанақ, бүрлі қабықша (хорион) және зәр қабықшасы (аллантоис) жатады. Қағанақ ұрықтан тыс эктодерманың және бүйір тақташаларындағы сыртқы жапырақшаның бүйірлік қатпарларынан немесе ұрық клеткаларының аралығындағы қуыстың қалыптасуынан пайда болады. Қағанақ қабықшасы қатпарларының сыртқы қабырғасы бүрлі қабықшаны құрайды. Зәр қабықшасының бастамасы ұрықтың ішек түтігінің артқы бөлігіндегі өсіндісі ретінде қалыптасады. Бауырымен жорғалаушыларда және құстарда зәр қабықшасының пішіні қапшыққа ұқсас болады, ол қарқынды түрде үлкейіп, қағанақ пен сарыауыз қапшығын сыртынан жауып тұрады. Қан тамырларға өте бай болғандықтан зәр қабықшасы ұрықтың тыныс алу мүшесі болып табылады. Зәр қабықшасының ішкі қуысына ұрықтың зат алмасу өнімдері (негізінен несеп) жиналады. Адам мен сүтқоректілердің зәр қабықшасы аса үлкен болмайды және оның мезенхимасында ұрықты бала жолдасымен байланыстырып тұратын кіндік тамыры түзіледі. Ұрық дамуының соңғы кезеңдерінде зәр қабықшасының ұрық ішіндегі бөлігінен қуық (сүтқоректілер мен адамда) немесе клоака (бауырымен жорғалаушылар мен құстарда) қалыптасады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Соқыржылан** (Typhlopsvermicularis) - өзі аттас туысқа жататын ұсақ жылан. Қазақстанда Маңғыстаудың тасты шатқалдарында ғана кездеседі. Денесінің ұзындығы отыз, отыз бес сантиметр, құрт тәрізді, басы мен құйрығы денесінен бөлінбеген. Құйрығы қысқа, жуан, ұшында өткір қылтаны болады. Көзі терісінің астында орналасқан. Төменге жағында жұп тістері болады. Жамбас сүйегінің қалдығы сақталған. Негізінен жер астында тіршілік етеді. Жер бетіне жаңбырдан кейін шығады. Күн көзіне шықпайды, себебі денесі күн сәулесі тисе, он, он бес минуттан кейін өліп кетеді. Екі, алты ұзынша жұмыртқа салады. Негізгі қорегі ұсақ омыртқасыздар(құмырсқалар, термиттер). Заласыз жылан, адамды шақпайды.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.
**Көгілдір сақиналы сегізаяқ** (лат. *Hapalochlaena*) – сегізаяқтардың ішіндегі ең улысы. Бұл сегізаяқ моллюскілер типіне жатады. Австралия, Индонезия, Филиппин, Жаңа Гвинеяның таяз жылы суларында тіршілік етеді. Тіршілік ету ұзақтығы – жарты немесе бір жыл. Сары түсті денесі және қара, көк түсті сақиналары арқылы оларды оңай ажыратуға болады. Денесінде көгілдір 50-60-қа жуық сақинасы, сегіз аяғы бар. Пішіні 12-20 см-дей. Қармалауыштарының бірін жоғалтса, оның орнына жаңадан қармалауыш өсіп шығады. Көгілдір сақиналы сегізаяқ су маржантастарының арасында жасырынып тұрып, балықтар мен шаяндарды қармалауышымен ұстап алады да, тұмсығымен тістеп, улы сөлін шашады. Жауынан қорғану үшін жолындағы кез келген тасқа барып жабысып, бір секунд ішінде түсін сол тастың түсіндей етіп өзгертіп жібереді. Бездерінен бөлінетін күшті уы жемтігінің тыныс алу мүшесін және денесін жансыздандырады. Күзде салған елуге жуық жұмыртқасы қармалауыштарының астында алты айға жуық дамиды. Бұл уақытта олар қоректенбейді. Ұрпағы өмірге келген кезде аналығы өледі. Көгілдір сақиналы сегізаяқ – денесі шағын болғанымен өте белсенді, сондай-ақ өте улы су жәндіктерінің бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».