**Текстология** (лат. *textum* - сөздердің байланысы және көне грекше: λόγος-ілім) - әрі бермен зерттеу, ұғындыру, жариялап,паш ету және өзге де мақсаттар арасында жазу және әдебиет шығармаларының тарихы мен болашағын зерттейтін және оны қалпына келтіретін филологиялық сала.

Мәселелер
---------

  

Текстология мәселелерінің бірі-мазмұнды талдау және психолингвистика әдістері негізінде сот психологиясы аясында жүзеге асырылатын мәтінді атрибуциялау проблемасы.

Әдеби туындылардың көп бөлігі суретшінің көзі тірісінде жарияланбаған күйінде қалады немесе дәлдіктің жоқтығынан да, саналы түрде де (цензура шарттары және т.б.) өрескелдіктер мен бұрмаланулармен жарыққа шығуы әбден мүмкін. Баспа түрінде шықпаған туындылар көбінесе бірқатар тізімдерде болады, олардың бірінің де сенімділігі бойынша екіншісінен артық көруге болмайды (мысалы. Александр Грибоедовтың 

"Ақылдан қайғы"). Ақырында, XV ғасырдың ортасына дейін, баспа ойлап табылғанға дейінгі барлық әдебиеттер қолжазбалар түрінде қалды, олар аз жағдайларда ғана қолтаңба немесе автор қараған және түзетулер енгізген көшірмелер (рұқсат етілген көшірмелер) болды. Кезіндегі әдебиет туындыларынан бізге әлі ешқандай қолтаңба жеткен жоқ. Ортағасырлық әдебиетте кез келген шығармада мәтіннің күрделі тарихы және сан түрлі авторлар кездесті, көбінесе бізге жеткен ең көне тізімдер шығарманы жазу уақытынан бірнеше ғасырлар бойы бөлінген (мысалы. XI ғасырдың аяғында пайда болған" Роланд әні "XII ғасырдың аяғындағы бір ғана тізіммен және XIII—XIV ғасырлардағы көптеген тізімдермен ұсынылған).

Текстология міндеттері
----------------------

Текстологияның басты міндеті - жарыққа шыққан әдеби туындының дұрыс мәтінін беру. "Дұрыс "немесе" канондық "мәтінді не деп санау туралы мәселе әрқашан бірдей түсінікті бола бермейді. Әртүрлі филологиялық мектептер бір шығарманың мәтінінің қалған әр түрлі басылымдары негізінде қалпына келтіру жолдарын түрліше түсінген болатын. Сонымен, XIX ғасырдың ортасына дейін баспа техникасында қандай да бір себептермен ең үздік деп танылған бір қолжазбаны дәл ("дипломатиялық") тұста жаңарту басым болды. XIX ғасырдың ортасынан бастап зерттеуге қол жетімді барлық қолжазбалардың нұсқаларын контаминациялау арқылы мүмкінді прототипті қалпына келтіретін "сыни" басылымдар жиі кездеседі. ХХ ғасырдың басындағы текстология "автордың еркі" деп аталатын проблемаға өте үлкен психологизммен сипатталады (М. Гофманның Пушкин мәтініндегі жұмысын, Н.К. Пиксановтың Грибоедов мәтініндегі жұмысын, сондай-ақ Лермонтовтың "Жын" мәтінін басып шығарудың бүкіл тарихы).

Мәтінге сын
-----------

Мәтінді сынау негізінен екі түрліше сипатталады:

1. дереккөздің шынайылығы немесе түпнұсқалығын қарастыруыға
2. қайта құруға, хат-хабарлар мен өзгертулермен бұрмаланған және бізге шашыраңқы және толық емес фрагменттер түрінде жеткен бастапқы мәтіннің түпнұсқалығын анықтаған жағдайда.

Осы мәтіннің барлық қолданыстағы нұсқаулықтары мен олардың бір-бірімен қарым-қатынасын қарастырудың қысқаша мазмұны "сыни аппарат" деп аталады, ол қазіргі таңда әдеби шығармалардың кез келген ғылыми сыни басылымына қажетті тиістілік болып саналады.

Түпнұсқа деп танылған дереккөз мәтінінің критикасы өз жолында екі дәлелдіі тармақтан тұрады:

1. логикалық мағынаның бұзылуы немесе бүтіннің архитектоникасына, басқа ескерткіштердің немесе сол ескерткіштің басқа бөліктерінің айғақтарына сәйкес келмеуі негіз болатын диагноз (яғни мәтіннің осы жерінің бұзылуын анықтау)
2. құрылымдар, яғни мәтінді түзету жобасын құру, оның көзі зерттелетін ескерткіштің өзінде және оған жақын жерде жанама нұсқаулар болуы мүмкін немесе ескерткіштің логикалық мағынасын, оның пайда болуының тарихи жағдайларын, басқа ескерткіштерге қатынасын жалпы түсіндіруден туындайтын болжамды болжам. оның көркемдік құрылымы (мысалы, ритақ) және т. б.

Соңғы жағдайда біз көбінесе "дивинаторлық сын" деп аталатын дүниемен айналысамыз (лат. *divinatio* - "болжау қабілеті"), өте зақымданған мәтін бөлек,жаңаша мәліметтер бойынша қайта құрылады.

Текстология тарихы
------------------