recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тайлер Джозеф** (ағылш. *Tyler Joseph*); 1 желтоқсан 1988, Колумбус, Огайо, АҚШ) — америкалық музыкант, рэпер, әуендер авторы. Ол twenty one pilots тобының солисті.

Өмірбаян
--------

Тайлер Колумбуста, Огайо штатында дүниеге келген. Оның екі ағасы – Зак (ол да әнші) және Джей, және әпкесі – Мэдисон бар. Анасы – Келли, мектепте математика пәнінің мұғалімі болған. Әкесі – Крис, христиандық мектепте 1996 – 2005 жылдар аралығында жаттықтырушы қызметін атқарған және мектеп басшысы болған. Тайлер баскетболды бала кезінен өте жақсы ойнаған, сонан соң Worthington баскетбол командасында қорғаушы болып ойнаған. 2008 жылы Division IV жарысында команда екінші орынды иемденді.
High Street club атты клубқа композиторлар қабылданып жатқанын білген соң, ол Otterbein университеті ұсынған шәкіртақыдан бас тартып, музыкамен айналысуға бел буды. Осыдан кейін анасының сыйға берген музыкалық пернетақтаны шкафтан алды да дайындықты бастап кетті.

### Twenty One Pilots

*Толық мақаласы: Twenty One Pilots*
Топ 2009 жылы Огайода құрылды. Бастапқыда топты құру туралы идеяны Тайлер айтқан болатын. Сонымен қатар топқа оның Ник Томас және Крис Салих атты мектептегі достары қосылды.
29 желтоқсан 2009 жылы әнжинақ шықты және ол Огайо штатында сатылымға шықты.
2011 жылы Ник пен Крисс өте тығыз кестенің оларға қолайсыздық танытқанынан топтан кетуге бел буды. Сонан соң топқа House of Heroes тобының бұрынғы дауылпазшысы Джош Дан қосылды.

### BlurryFace

BlurryFace (Бұлыңғыр тұлға, Блуррифэйс, Блурри). Ол Джозефтің сенімсіздігі мен комплекстерін бейнелейді. Оның мойны мен қолдары қараға боялған. Тайлердің айтқанына қарағанда: боялған қолдар – оның жаратылысы, ал қара мойын – бұлыңғыр тұлғаның оны тұншықтыратынын білдіреді. Осыдан өзге, басты назар аударатын нәрселердің бірі – кызыл көздер болып табылады. 2015 жылы шығарылған әнжинақ Альбом BlurryFace-тің құрметіне арналып шығарылған.

Жеке өмірі
----------

Тайлер христиан болып табылады. Бала кезінде үйде оқытылған. 2014 жылы 8 шілдеде сөз байласқан қызы Дженна Блэкке 2015 жылдың 28 наурызында уйленеді. 
Оның алғашқы музыкалық тәжірибесі Christian hip hop group, DC Talk-пен байланысты болған.
Тайлер мен Джошта туған жерлері Огайо штаты, Колумбустағы жанкүйерлеріне деген ықылас-ниеттерін, адалдығын біліретін «Х» деген белгі бар. Олар осы татуды Lifestyle Communities Pavilion атты жерде 2013 жылы 26 сәуірде жаздырды. Тайлер Джозефтің татуы оң жақ бицепсінде орналасқан, ал Джош Данның белгісі оң құлағының артқы жағында мойнында орналасқан.
Тайлер видеоойындарға қызығушылығы бар екенін жасырмайды. Сол себепті гастрольдік сапарларда, бос уақытында Джозефпен бірге Mario Kart 64 на Nintendo 64 ойындарын ойнайды.

  

,
**Ауыспа таңбалы қатар** - мүшелерінің таңбалары кезекпен оң және теріс болып отыратын шексіз қатар: 

{\displaystyle \sum \_{n=1}^{\infty }b\_{n}=\sum \_{n=1}^{\infty }(-1)^{n-1}\,a\_{n},\;a\_{n}>0}

Лейбниц белгісі
---------------

Лейбниц белгісі  — Лейбниц Готфрид тұжырымдаған ауыспалы таңбалы қатардың жинақтылығы белгісі. Теорема былай дейді:

Ауыспа таңбалы қатар

{\displaystyle \sum \_{n=1}^{\infty }b\_{n}=\sum \_{n=1}^{\infty }(-1)^{n-1}\,a\_{n},\;a\_{n}>0}
үшін мына шарт орындалсын:

1. {\displaystyle a\_{n+1}<a\_{n}} (монотонное убывание {an})
2. {\displaystyle \lim \_{n\to \infty }\,a\_{n}=0}.

Онда осы қатар жинақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Ауырлық күшінің әрекетінен сұйықтар мен газдарда болатын катты денелерде қысым** - сұйықтың өз ішінде де кысым болады: сұйық ауырлык күшінің ықпалында болады да, сұйықтың төменгі кабаттарына оның жоғарғы қабаттарының салмағы әрекет етеді. Ыдыс ішіндегі сұйықты ойша бірнеше қабатқа бөлеміз де мынадай қорытынды жасаймыз: жоғарғы **d қабат**қа оны екінші қабатқа қысddddып басатын, сөйтіп оған белгілі бір **қысым** түсіретін ауырлык күші әрекет етеді. Екінші **с қабаты** бұл қысымды Паскаль заңы бойынша төмен карай және барлық асаққа бірдей таратады; оның үстіне бұл қабатқа оны үшінші Ь кабатка кысып басатын ауырлык күші әрекет етеді. Олай болса, үшінші кабаттан түсетін қысым алдыңғы екі кабаттағы кысымдардың косындысына тең. Сондықтан ең үлкен кысым тереңдіктегі кабатқа түседі. 
Сөйтіп, сұық қабаты неғұрлым төмен (тереңде) орналасқан болса, ондағы ауырлық күші әрекетінен болатын қысым согұрлым улкен болады деген корытындыға келеміз.
Егер судың орнына басқа кез келген сұйық алынса да, бәрібір, нәтиже сондай болар еді.
Ал газдарға келетін болсақ, бұл жағынан алғанда, олардың
сұйықтардан езгешелігі жоқ. Газдың да салмағы бар. Бірақ газдың тығыздығы сұйықтың тығыздығынан жүздеген есе кем екенін есте ұстау керек. Ыдыстағы газдың салмағы өте аз, сондықтан да оның «салмақтық» қысымын көп жағдайда елемеуге болады.
Сұйык ішіндегі кысымның тереңдікке тәуелді болатынын адам суға сүңгу кезінде есте ұстауы қажет. Арнайы жаттығусыз үлкен тереңдікке түсу мүмкін емес, өйткені жоғары қысымның әсерінен адам каны атмосфералық азотпен канығады. Судың бетіне тез көтерілуге де болмайды, себебі қысымның кенеттен азаюынан азот көпіршік түрінде каннан бөлініп шығады, яғни кан кайнағандай болады. Азот көпіршіктері кан тамырларын бітеп тастайды да, көп жазғдайда адамды ауыр науқасқа шалдықтырады. Егер сүңгуір өзін нашар сезіне бастаса, оны барокамераға орналастырады. Ондағы ауаның қысымы өте жоғары. Сол жерде белгілі бір уакыт ұстағаннан кейін кысымды біртіндеп калыпты деңгейге түсіреді.
Енді сұйықтың ыдыс түбіне және қабырғаларына түсіретін қысымын есептеуді қарастырайық. Қысымды есептеп шығару үшін қысым күшін ол әрекет ететін беттің ауданына белу керек екені бізге мәлім.
**Ауыстыру, қайта қою** — кең және тар мағынада қолданылатын стилистикалық фигуралардың бірі. Бірінші жағдайда, кең мағынада, сөйлем ішінде кез келген сөздің орын ауыстыруы. .

Мұндайда сөйлемдегі сөздердің әдеттегі қалыпты орын тәртібі бұзылады да, анықталушы сөз анықтауыштың алдында, толықталушы сөз толықтауыштың алдында келе береді. Ауыстырудың тар мағынадағы түрі, мұның өзі қалыпты орын тәртібін бұзушылық болғанына қарамастан, әсіресе көркем әдебиетте, поэзияда, кейіпкер тілінде қалыптасып кеткен тәсіл екендігімен түсіндіріледі.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Мойнаққарасу** – Есіл өзенінің сол жақ саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Атбасар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 47 км.

Бастауы
-------

Асанқожа көлінен оңтүстік-шығысқа қарай 7 км жерден, Новомариновка ауылының жанынан бастау алады.

Гидрологиясы
------------

Мойнаққарасудың 6 ұсақ және 1 ірі саласы бар. Су жиналатын алабының жер бедері жонды-белесті-төбелі келген. Қошқыл-қоңыр сортаңданған топырағында бетегелі-боз, бетегелі-сұлыбасты, ал жайылмаларында бетегелі-қаулы шөптесіндер өскен. Су жиналатын алабының жыртылған. Жоғары және орта ағысында аңғары айқын байқалады, жағалауының биіктігі 2 – 5 м. Жоғары ағысында арнасы жазда жеке қарасуларға бөлініп қалады. Өзеннің кейбір жерлерінде топырақтан жасалған бөгеттер бар. Суын жақын жатқан елді мекендер пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Ақмола облысы» энциклопедиясы
Құйрықты скат**Скаттар** (лат. *Batomorpha* не *Batoіdeі* ), тұтасқанаттылар — тақтажелбезектілер отрядының үстіңгі тобына жататын балықтар. Жоғары юра кезеңінен белгілі, жоғары бор дәуірінде көп тараған. Негізінен мұхиттарда (тереңд. 2700 м-ге дейінгі жерлерде), тропиктік аймақтардағы өзендерде кездеседі. Скаттардың 5 отряды, 16 тұқымдасы, 50 туысы және 350-дей түрі бар. Денесі тығыз, жалпақ, диск не  ромб тәрізді, ұзындығы 30 см-ден 7 м-ге, салмағы ірілерінде 2,5 т-ға дейін жетеді. Терісі тықыр, кейде бұдырлы. 5 жұп желбезек саңылаулары бауыр жағында орналасқан. Жалпақ басы кеуде жүзу қанаттарымен бірігіп кеткен. Арқа жүзбеқанаттары құйрық жағында, көпшілігінде ол жоқ. Аналь, көпшілік түрінде құйрық жүзбеқанаттары болмайды, ал кеуде жүзбеқанаттары өте үлкен болады.

Жүзбе қанатынан дайындалған бағалы тағам Скаттар — әдетте тірілей не жұмыртқалап туатын балықтар, ромб скаттәрізділер жұмыртқа салады. Скаттардың көпшілігі — бентофагтар (су түбінде тіршілік ететін жәндіктер), араларында жыртқыштары да кездеседі. Скаттардың көп түрінің еті жеуге жарамды, жүзбеқанаттары бағалы, бауырынан тех. май алынады. Кейбір түрлері (денелерінің бүйір жақтарында орналасқан эл. органдары мен улы бездері бар құйрық бөлігі) адамдарға қауіпті.

Бұрынғы КСРО теңіздерінде (Азов және Қара теңізде) 10-нан астам түрі мекендейді. Олар кәсіптік мақсатта кеңінен ауланады. 

Азов және Қара теңізде тіршілік ететін скаттардың құйрығының түбінен кертпелі сояу сойдиып тұрады, сол себептен ол түрі қазыққұйрық деп аталады. Қазыққұйрықтың сояуында улы без болады. Сондай-ақ электрлі тұтасқанаттылар бар, олар оңтүстіктегі теңіздерде тіршілік етеді. Мұндай скаттардың 300-ден астам түрі барлық тропиктік және субтропиктік суларда кездеседі. Скаттар жемін аулағанда кертпелі сояуды немесе электр зарядын пайдаланады. Олардың электр зарядының кернеуі 8-ден 220 вольтқа дейін жетеді. Скаттар жұмыртқа арқылы немесе тірілей шабақтап көбейеді.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 132 б. ISBN 5-625-03599-7
**Скат** – балықтар класы тақтажелбезектілер отрядының жоғарғы тобына жататын шеміршекті балық. Қоңыржай климатты мұхит және теңіз суларының жағалауға жақын , аса терең емес жерлерін мекендейді. Көбінесе акулалар мен өзінен ірі скаттардан қорғанып , су түбіндегі құмға тығылып жатады. Скаттардың түр –түсі теңіз табанындағы қоршаған ортамен түстес болады.

Дене пішіні – жалпақ , еті – тығыз , терісі – тықыр , тегіс болып келеді. Кейде оларды «жалпиған акула» деп те атайды.Ежелгі гректер скаттың жотасынан алынған уды анастезиологиялық дәрі ретінде қолданған.

Жалпақ басы тұмсығымен және кеуде жүзбе қанаттарымен бірігіп кеткен. Желбезек саңылаулары бауырында орналасқан. Оған құм толып қалмас үшін , басындағы танау тесігімен тыныс алады. Скаттың көзі жоғарғы жағында орналасқан. Ауызының айналасында жемтігінің электр зарядын сезетін жүйке талшықтары болады. Скат денесінің бүйір жағында электр қуаты бар органдары мен улы бездері орналасқан. Одан электр заряды тарайды. Оның бүйірінің астыңғы жағынан улы зат бөлінеді. Скаттың өзі өліп қалса да , уының күші адам өміріне қауіпті. Скаттың құйрығы – оның қорғаныс қаруы және ол қозғалыс кезінде әрі -бері бұрылыстар жасауға септігін тигізеді. Олар 15 – 20 жыл өмір сүреді. Скаттың еті жеуге жарамды. Ол Қытай және жапон халықтарының дәстүрлі тағамы.

Скат кеуде қанаттарын кеңінен жазып жіберіп , толқын тәрізді қимылмен жүзеді.Ең ірі скаттар «манты» немесе «теңіз сайтаны» деп аталады. Манты ашық мұхиттағы су бетінде жүреді. Моллюскілермен , шаяндармен , тікентерілілермен, планктондармен және ұсақ балықтармен қоректенеді.

Дереккөздер
-----------

XACT STUDIO INTERNATIONAL 2011 "1100 Қызықты деректер" Қ. Байғабылова 2011
**Таймас Бектасұлы** (1795-1870 жж.) — батыр. Қареке-Тайжан-Тоқбура ұрпағы. Кенесары ханның жанында елеулі рөл атқарған және оның әскери
мәселелер бойынша ең жақын кеңесшілерінің бірі
болған. Ол туралы Ілияс Есенберлиннің «Каһар» романында көп деректер келтірілген. Кенесары хан
болғаннан бері, теқ Абылайдың ала туын өзінің
жасыл туына айырбастағаны болмаса , көбіне ата
дәстүрін берік ұстауға тырысқан. Таймас Арғын
руынан болғандықтан , оны Маймене (ханның он
қолы ), өзінің немере інісі Әбілғазыны, нағашы
жағынан Қыпшақ болғандыктан. Майсара
(ханның солқолы) еткен. Бұл екеуі қай жерде жүрсе
де осы тәртіпті бұзбаған. Батырды Хан Кене қатты
сыйлап, жақсы көрген. Сол уақыттағы ресми
үкімет құжаттарында бұл туралы былай делінген:
«Ол Кенесарыдан бір елі қалмайтын және орыс
отрядтарына шабуыл жасаған сайын, істің басықасында болып , орыстарға қалай қарсы тұру керек
екенің айтып, Кенесарыға көбінесе жөн-жоба
көрсетіп отырды, сонысы үшін Кенесары оны
жақсы көретін және онымен біртабақтағы тамақты бөліп жеген».

Қареке-Алтай болысын 1834-1852 жж басқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Абрамцево** - Мәскеу облысының Сергиев-Пасад ауданындағы қоныс-жай. Халқы - 235 адам (2006ж.). Радонеж және Абрамцево теміржол платформалары бар.

1843-70 ж. Аксаковтардың мекені болған. С.Т.Аксаков өз шығармаларын осы арада жазды.

Мұнда Н.В.Гоголь, И.С.Тургенев, М.С.Щепкин келіп тұрған. Абрамцево 1870 ж. С.И.Мамонтовтың қолына көшті. 19 ғасырдың 70-90 ж. Абрамцево орыс мәдени өмірінің іргелі орталығына айналады. В.М.Васнецов, И.Е.Репин, В.Д. және Е.Д.Полленовтар, В.А.Серов, М.А.Врубель, К.А.Коровин, М.В.Нестеров т.б. суретшілер келіп жұмыс істеген. Кейін Абрамцевода ағаш ою шеберханасы ашылады. Мұндағы әуесқойлар спектаклінде К.С.Станиславский т.б. көректі артисттер ойнаған. 1918 ж. Абрамцево мұражайы ұйымдастырылып, 1947 ж. КСРО ҒА қарауыа берілген.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Та́йлер Не́йтан Блэ́кетт (ағыл. Tyler Nathan Blackett; 2 сәуір, 1994, Манчестер) – ағылшын футболшысы. «Манчестер Юнайтед» клубының ойыншысы. «Манчестер Юнайтед» академиясының оқушысы болған.

Карьерасы
---------

Тайлер Блэкетт Манчестерде дүние есігін ашқан. «Манчестер Юнайтед» академиясында 8 жасынын білім алып, 2011 жылы командасына Англияның жастар кубогын иеленуге өз септігін тигізеді. 2013 жылдың 1 қарашасында «Блэкпул» клубына көшеді. Блэкетт Англия, Барбадос, Ямайка елдерінің құрама командаларында ойнау мүмкіндігі болды. Ол Англияны таңдап, 16-19 жасына дейін ойнайды.

Дереккөздер
-----------

Тайлер Блэкетт
ПП-2000
**ПП-2000** - ресейлік 9 мм тапанша – пулемет. Оны тулалық аспап жасау бюросының ұжымы жасап шығарды.
Қаруды жасау патентін 2001 жылы алғанымен, құрастырушылар оны қалың қауымға тек 2004 жылы таныстырды. Евроcатори 2004 Париж көрмесі мен мәскеулік Интерполитех 2004 көрмесінде көпшілік жаңа тапанша-пулеметтер туралы мәлімет алды.Негізінен, *ПП-2000* - қаладағы құқық қорғау орыдарының бөлімшелеріне арналған қару. Сондай-ақ оны жекелеген әскери қызметкерле өздерін қорғау үшін ұстап жүреді.
Мәскеу облысының Ішкі істер басты басқармасы жанындағы күзет бөлімінде сынақтан өтен соң қаруды жетілдіріп, оны қала жағдайында барынша тиімді ету үшін түзетуле енгізді.
2006 жылы *ПП-2000* Ресей Федератциясы Ішкі істер министрлігі үшін жаппай шығарыла бастады.
Қазіргі кезде *ПП-2000* тапанша-пулеметтерін Ресей Ішкі істер министрлігінің жекелеген бөлімшелері қолданады.
Сондай-ақ сот жасауылдарының қарулы күштер қатарына қабылданган.
Басқа елдерге экспортқа шығарылды.
Тапанша-пулемет еркін бекітпелі автоматикаға негізделген. Оқ жабық бекітпеден атылады.
Екпінді-шаппа механизмі – шақпақты. *ПП-2000* корпусы әртүрлі жағдайға төзімді..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 7 қаңтардың 2014 жылы.
* 
* Мұрағатталған 14 мамырдың 2021 жылы.
**Пачев Бекмұрза Машевич** (18. 1. 1854, қазіргі Қабарда-Балқар АССР-і Нартан с. - 15. 2. 1936, сонда) - қабарда совет ақыны. Кедей-шаруа семьясында туған. 80 жылдары араб жазуы негізінде алфавит жасады. Оның Октябрь революциясына дейнгі шығармаларында патша әкімдерінің озбырлығы мен сатқындығы ("Бекмұрзаев қалай үйленді" 1882, "Қанжар" 1909-10 поэмалары мен "Жел", "Молда" т.б. өлеңдері), қарапайым адамдардың ерлігі ("Алихан Каширгов туралы жыр", "Мылтықты оқтаңдар", "Ауыр күдер" т.б. өлеңдері) бейнеленді. Октябрь революциясын қуанышпен қарсы алған ол көсеміміз В. И. Ленинді, халықтар достығын, жаңарған өмірді ("Москва туралы сезім" өлеңі мен "Қабарда поэмасы" т.б.) шабыттана жырлады. П. творчествосын А. М. Горький жоғары бағалады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**ПСВ** (*нидерл. Philips Sport Vereniging, PSV* — Филипс Спорт Одағы) — Нидерландылық кәсіби футбол клубы. Эйндховен қаласының намысын қорғайды.

Тарихы
------

1913 жылы Филипс компаниясының еңбекшілерінің командасы ретінде құрылды. 

Нидерландыдағы УЕФА Чемпиондар Кубогы (Лигасын) ұтып алған үш клубтың бірі (қалған екеуі "Аякс" пен "Фейеноорд").

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

Нидерланд чемпионы (24)
1928/29, 1935/36, 1950/51, 1962/63, 1974/75, 1975/76, 1977/78, 1985/86, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1990/91, 1991/92, 1996/97, 1999/00, 2000/01, 2002/03, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2014/15, 2015/16, 2017/18
Нидерланд кубогы (11)
1949/50, 1973/74, 1975/76, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1995/96, 2004/05, 2011/12, 2021/22, 2022/23
Нидерланд суперкубогы (11)
### Халықаралық

* УЕФА Чемпиондар Кубогы (УЕФА Чемпиондар Лигасы) (1): 1988
* УЕФА Еуропа Лигасы / Кубок УЕФА Кубогы (1): 1978

Дереккөздер
-----------
**Оңғыз Қарақұм** (түрікм. *Üňüzaňyrsy Garagum*) — Орта Азияның оңтүстігіндегі Түркіменстанның солтүстік бөлігін алып жатқан құмды шөл. Қарақұм шөлінің бір бөлігі. Ауданы 102 000 км².

Бұл геологиялық тұрғыдан аймақтың ең көне және ең биік бөлігі. Оңғыз Қарақұмының қазіргі беті қатты бөлшектенген, биіктігі 80-100 м дей болатын меридианалды созылған тізбектермен сипатталады.

Оңтүстігінде олар 60-160 метрлік кертпештің өзіне тән және айтарлықтай жағдайда әлі де жұмбақ Оңғыз ойпаты жолағына түйісуінде тоқтайды. Бұл иілгіш тақырлар, сорлар, және құмды қазаншұңқырлар тізбегінің шығу тегі Әмудариядан батысқа қарай байқалады.

Тағы қараңыз
------------

* Оңғыз үстірті
**Катапульттеу орынтағы**, катапульттеу креслосы – апат жағдайында ұшу аппараты кабинасынан ұшқышты, ғарышкерді қауіпсіз аймаққа алып шығатын орынтақ (кресло). 

  

Катапульттеу орынтағының жерге түсуі парашют арқылы жүзеге асырылады. Катапульттеу орынтағын катапульттеу пиротехникалық құрылғы көмегімен іске асырылады. Ғарыштық аппараттарда катапульттеу орынтағы парашюттік жүйе, оттегі қоры, скафандрдың желдету құрылғысы, қабылдау-хабарлау радиоаппараттары, азық-түлік қоры, тағы басқамен жабдықталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Он томдық «Түсіндірме сөздікте» аталған сөздің екі түрлі мағынасы берілген. Оның екіншісі — көңілін алдау, тоқмейілсу. Алайда, сөздікте мысал үшін берілген сөйлем ішіндегі *«ауаланудың»* мағынасы түсінікте берілген ұғымға көп жанаса бермейді. Ондағы келтірілген сөйлемнің бірі — *«қызығып дүние үшін ауаланба, Бер ақыл, білім барда өзіңе өзің!»* (Үш ғасыр жырлайды). Сөйлем ішіндегі *«ауаланба»* мағынасы *«көңіл алдама»*, *«тоқмейілсімеден»* гөрі *«ынтықпа»*, *«құмартпа»* дегенге әлдеқайда жақындығын сезіну қиын емес. Бұлай болудың басты себебі — *«ауалану»* сөзінің қазақ тіліне жүйесі басқа тілдерден ауысып келгендігнен. Бір тілден екінші тілге сөз ауысқанда мұндай жағдайлар ұшыраса береді. Мысалы, парсыларға түркі тілдерінен енген *«йайағ»* (*қазақша — жайлау*) сөзі «дача» мағынасына ие болған. Дәл сол сияқты *«ауалану»* сөзінің төркіні парсы тілі: ынтығу, құмарлану, сұқтану мағынасын береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Каталаза** — тотығу реакциясына тікелей қатыспағанмен каталаза аэробты тыныс алуға байланысты жүретін процестерді қоздырады. Әсіресе аэробты бактерияларда көп тараған фермент. Сонымен қатар ол сутегінің асқын тотығын молекула күйіндегі оттегі мен суға ажыратады. Аэробты тыныс алу барысында молекулалық оттегінің тотықсыздануынан түзілетін сутегі асқын тотығы тірі клеткаларды уландырады. Сондықтан оның су мен оттекке ажырауы организмге аса қажетті шарттардың бірі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

А 87 **Химия**, Ж.Асан, Ж.Ибраев. Алматы, 2011 - 233 бет. ISBN 978 - 601- 7347 - 01 -7
**«Қосымша сұрақ»** — толық метражды көркем фильм. 1979 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Фильм бас кейіпкері Қаракөз Әлімбаева бес жыл зоотехник болып жасаған ауылдан ветеринарлық институтқа түсу үшін қалаға келеді. Бейіндік пәндерді тамаша тапсырып, Қаракөз физикадан болған соңғы емтиханда үш бағасын алып, институқа түсуіне бір балл жинай алмай, ауылға қайтуы тиіс. Фильм "кеудесінде үлкен жұмыс өтілі бар, болашақ мамандығы — олардың шынайы бейімделігі болып табылатын талапкерлер ЖОО-ға түсу артықшылығына құқығы бар ма? *деген маңызды мәселе сұрағын қояды.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 желтоқсанның 2019 жылы.
**Пеналти (айып доп)**, егер қорғанушы команданың ойыншысы айып алаңында ойын тәртібін бұзса, дөрекілік жасаса онда төреші қорғанушы команданың қақпасына айып добын соғуға рұқсат береді. Егер гол соғылмай қалса айып добын соққан ойыншы оған басқа ойыншы тигенше қайтадан тиісе алмайды. Гол соғылса ойын ортадан басталып кездесу әрі қарай жалғасады. Доп соғылған сәтте ол қақпаға енбей, бірақ қорғанушы команданың ойыншылары тәртіпті бұзса айып добы қайталанады.

Пенальтидің шығу тарихы
-----------------------

"Милфорд" футбол клубында қақпашы болып ойнаған Уильям Маккрам 1890 жылы өз қақпасы маңында ойын бұзған команданы жазалау әдісін ойлап тапты. Айып ретінде ирландтық футболшы пенальтиді - қақпа сызығынан 11 метрден айып добын соғуды ұсынды, оны орындау кезінде қақпашы ғана қорғайды. Пенальти футбол ережелеріне 1891 жылы енгізілді. Футболдағы ойын бойынша нұсқаудың қазіргі нұсқасында 11 метрлік айып добын соғу 14-ші ережемен реттеледі.

Пенальти ойыннан шығарумен қатар қатаң жаза ретінде футболда қазіргі кезде де қолданылады. Уильям Маккрам 1932 жылы 21 желтоқсанда дүниеден өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ФИФА пенальтиді ойлап тапқан футболшының бейітін қалпына келтіреді(қолжетпейтін сілтеме)
**Мойун-чур ескерткіші** - көне түркі (Орхон-Енисей) жазуымен 759 ж. жазылған ескерткіш. Солтүстік Моңғолиядан (Селенг өзені мен Шинэ-усу көлінің аймағынан) 1909 ж. профессор Г. И. Рамстедт тапқан. Ол ескерткіш мәтінін (тексін) неміс тіліндегі аудармасымен бірге 1913 ж. жариялаған. Бұл еңбек орыс тілінде С. Е. Маловтың аудармасымен 1959 ж. жарық көрді. Ескерткіш "Селенг тасы" деп те аталады. Ол тастың төрт жағына бірдей 39 жолдан тұратын жазу өрнектелген. Бұл жазу түрік тіліне де аударылып басылған (Н. Оркун, 1936 ж.). Мойын-чур сол кездегі Ұйғыр мемлекетінің ханы болған. Ол белгілі Түрік қағанатының ең соңғы ханы Озмыш-тегінді жеңген. Мәтінде жалқы есімдермен (жер-су, адам аттарымен) қатар бірсыпыра халық (ел, тайпа) атаулары да кездеседі (*ұйғыр, тоғыз оғуз, үш қарлұқ, сегіз оғуз, тоғыз татар, тардуш, телес, чик, қырғыз, басмыл, түргеш, табғач, түрік, соғды*). Әңгіме оғуз тайпасының өкілі атынан баяндалады, ол *"мен өзімнің жеке халқымды - тоғыз оғузды жинап алып, біріктірдім"* дейді де, басынан өткен соғыс оқиғаларын уақыт желісіне қарай өз сөзінің арқауы етіп алады, қолы жеткен жеңістерін айтады. Ең әуелі ол "менің 26 жасымда түріктер мемлекетінде қыпшақ түріктері елу жыл ел билеп тұрғанда..." деп атап өтеді. Тасқа ойылып жазылған жазба жәдігерліктерде бұл қыпшақ халқының бірінші рет аталуы. Хатқа түскен еңбектердің ішінде қыпшақтар бірінші рет парсы жиһангері Ибн Хордадбехтің (820-912 ж.) араб тілінде жазған *"Жолдар мен мемлекеттер"* деген еңбегінде аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Мойва (сары ерін балық)
**Мойва** (сары ерін балық) — ұсақ балықтар тұқымдасына жататын, ұзындығы 22 см-ге дейін, салмағы 17 кг-ға дейін болатын теңіз балығы. Екі түрі бар: атланттық және тынық мұхиттық. Еті дәмді, майлылығы 10—12 %.[1]
Оның екі түрі болады: атлант мойвасы -— оны Атлант мұхитының солтүстік бөлігінен, Баренң, Ақ және Карск теңіздерінен аулайды; Тұнық мұхит мойвасы — оны Канада, Жапон теңіздерінің жағалауынан, Охот, Беринг және Чукот теңіздерінен аулайды. Салмағы 25—30 г. Мойваны сауда орындарына кептіріліп, ыстыққа қақтал, консервілен, жастай тоңазытыл т. б. жібереді.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Атынды ата** - Қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Бұл ойынды жастар кештерінде жиі ойнайды. Бұл үшін көзді жауып, байлап тұратын орамал және ұзындығы 1-1,5 м таяқ керек. Қатысушылар көп болғанымен ойын қызықты болады.
Жиналғандар қолдарынан ұсталынып шеңберге тұрады. Ортаға көздерін жауып байланған ойнаушы шығады. Ол кез келгенді таяқпен көрсетіп: "атынды ата" – деп айтады. Бұл, таяқтын басқа шетінен ұстасып, танымды болмау үшін өзгерген дауысымен әркез атты айтады. Егер "көзі көрмейтін" таяқпен тигізгенді дұрыс айтса, онда ол сонымен бірге орынымен ауысады, ал егер қателессе, онда қала береді.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Ровное мұнай-газ кен орны** — Каспий маңы ойпатының солтүстік-батыс жағалауынан, Еділ-Жайық өзендері аралығында. Атырау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 50 км жерде. Пайдалануға 1978 жылы қазанда берілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен құрылымы тұз үсті шөгінділері бойынша көлемі 4,5x2 км болатын антиклинальді қатпарға ұқсайды, алаңы көтеріңкі келген солтүстік қанат пен түсіңкі оңтүстік қанаттарға опырылуы арқылы бөлшектенгені айқын байқалады. Мұнай көздері негізінен солтүстік қанатқа тән, өнім борлық неогендік және төрттік жүйелердің шөгінділерімен ашылды, сонымен бірге апт және неоком қабаттарынан екі мұнайлы шөгінді шоғыры анықталды. Шөгінділер қабатты, күмбезді, тектоникалық экрандалған.

Жатыс сипаты, құрамы
--------------------

Өнімді шөгінділердің жатқан тереңдігі 655—694 м-ге дейін жетеді, шөгінділер қалыңдығы 38 м-ге дейін, мұнай көздерінің нақты алаңының аумағы 357 га- ға жуықтайды. Кен қабаттары 2-3 қабыршақ құм кезектесіп отыратын ұсақ және қиыршық саздан тұрады. Өндірілген мұнайдың 70%-ға жуығы бұрқақты мұнаралардың үлесіне тиеді. Бұл мұнаралардағы мұнайдың көлемі тәулігіне 30—34 т-ға тең. Кендегі апт жөне неоком қабаттарының мұнайы жеңіл, шамалы күкіртті (0,18%), болмашы парафинді (3%-ға дейін) келеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
Қазіргі түсінігімізде мұның мағынасы — мең-зең, сүлесоқ, бей-жай. *«Көш дел-сал болған ұйқыдан оянғандай...»* (Н. Баяндин, Құм асты.).

Қос сөздің қай сыңары болса да, тілімізде көрсетілген мағыналарда жеке тұрып қолданылмайды. *«Сал»* сөзінің жеке-дара тұрып та қолданылатын жағдайлары баршылық. Бірақ олар тіпті өзгеше мағынада (сал-серілік; сал-өзеннен өтетін құрал т. б.).

Кейбір түркі тілдерінде осы қос сөз сыңарларының кейде жеке тұрып-ақ енді бірде басқа сөзбен жанасып қос сөз тудырып барып, мағына беретін реттері бар. Ноғай тілінде *«сел»* тұлғалы сөз — тынық, ақырын, жай, якут тілінде: *эәл — дээл* — бейқам, салақ мағыналарын ұғындырады.

Бұл деректерге қарағанда, *«дел-сал»* қос сөзінің жеке сыңарларының, ертедегі түркі тілдерінде, өздеріне тән дербес мағыналары. болғандығы байқалады. Ал қазақ тілінде бұл екі түлға қос сөз құрастыра келіп, тиісті мағынаға ие болған. Демек, *«дээл»* және *«сел»* сөздерінің туу жолы былай болмақ: *дээл + сел => дэл-сәл => дел-сал*.

Тағы бір ескерте кететін нәрсе — тува тілінде «бейқам, салақ» мағыналарын *«салгаа»* тұлғасы түсіндіре алады.
Осы дерек бойынша, тіліміздегі *«салақ»* сөзінің түбірі де алғашқы кездерде *«сал»* болуы мүмкін де, кейін оған *-ақ* қосымшасы жалғанып, дәл қазіргі тұлғаға дейін (*сал + ақ*) жеткен деуге болады. Сөйтіп, *«дел-сал»* қос сөзінің әр сыңары —*«ақырын, бейқам, салақ»* сияқты бір мағынаны қайталап тұрғандығын көреміз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Жомарт Атымтай**  — Шығыстың көптеген халықтары фольклорында кездесетін кейіпкер, өзінің қайырымдылығы мен жомарттығына сай аты жайылған, халық жадында құрметпен әспеттелетін адам. 

  

6 ғ-да өмір сүрген деген жорамал бар. Түп-төркіні Тай тайпасының ақыны Хатим ибн Абдаллахқа (Хатим-Тай) саяды. Атымтай Жомарт туралы шығармалар ерте кезден белгілі. Олар сюжеттік, жанрлық сипатына қарай үш топқа бөлінеді:

1-топтағы шығармалар хикаяттық сипатта баяндалады. Онда Атымтай Жомарттың өмірі әңгімеленеді, оның жомарт болу себептері баяндалады.

2-топтағы шығармалар — таза қиял-ғажайып ертегілері. Олардың сюжеті бір-бірімен үндес. Мұнда Атымтай Жомарт — асқан бай, таусылмас қазынаның иесі. Оның жомарт болуы осыдан.

3-топтағы шығармалар — тұрмыс-салт ертегілері. Бұларда Атымтай Жомарт — келген қонаққа берер асы жоқ, тақыр кедей. Сонда да жомарт болып бейнеленеді. Адамға деген қайырымдылық, сүйіспеншілік — оның ең басты қасиеті екені ашыла түседі. Атымтай Жомарт туралы аңыз-ертегілер негізінен "Мың бір түннен" бастау алады. Қазақ тіліне аударылып, бірнеше мәрте басылған "Мың бір түн" оқиғалары қазақ оқырмандары арасына кеңінен тараған.

  

Е.Сарымбаевтың аударып, толықтыруымен жарық көрген "Хикаят дастан Хатым-тайы" (1891; 1892; 1913; көлемі 88 бет) , Атымтай Жомарт аңыз-ертегісінің ішіндегі ең көлемдісі болып табылады. Қ.Шахмарданұлы жазған "Қисса-и Хатымтай — Жомарт" (1897; 1898; көлемі 8 бет), Ш.Жәңгіровтың айтуындағы ертегі жобасы (1914; көлемі 32 бет) баспа бетін көрген туындылар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Көне Мысыр атты әскері
Эллада атты сарбазы, шамамен б.з.б. 500 жыл
**Атты әскер**  — әскер түрі, атты-қарулы жасақ. 20 ғ-дың 30-40 жылдарына дейін негізгі соғыс күші болып саналған. Шабуыл кезінде не қорғаныста жеке әрекет етіп, жер жағдайын талғамай тұтқиылдан тиісуге оңтайлылығымен ерекшеленеді. Атты әскер өте ертеде Азия елдерінде пайда болған. Ұрыстарда шешуші рөл атқарған. Қазақ халқының ерте заманнан бергі жауынгерлік жорықтары атты әскермен байланысты. Қазақ хандары (15-19 ғ.) арнаулы атты жасақ ұстаған. Жаугершілік кездері олардың құрамы 100 мыңға дейін жетіп отырған. Азамат соғысы жылдарында кеңес әскерінің жауға қарсы басты соққы беретін күші атты әскер болды. Қазақстанда азамат соғысының алғашқы кезінен бастап-ақ ұлттық атты әскер құрыла бастады. Оны қалыптастыруда Ә.Жангелдин, А.Иманов, Т.Әлиев, Б.Жанекешев ерекше еңбек сіңірді. Ұлы Отан соғысы барысында Кеңес Армиясының Атты әскер құрамалары әскердің басқа түрлерімен бірлесе отырып, аса ірі шешуші ұрыстарға қатысты. Қарулы Күштерге ғылым, тех. жетістіктерінің толық енгізілуіне байланысты атты әскер өз маңызын жойды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Балға лақтыру

Балға лақтыру
Балға лақтыру (hammer throw), жеңіл атлетикадағы тәртіп. Мұндағы тәртіп бойынша спортшылар балғаны мүмкіндігінше алыс қашықтыққа лақтырады. Балға ұзындығы 1,2 м-ден аспайтын икемді сым тұтқасы байланған металл шарынан (7, 26 кг.) тұрады. Лақтырушы лақтырар алдында жоғарғы жылдамдықта үш айналым жасайды. Спорттың түрі ретінде балта лақтыру 14 ғ. Британ аралында пайда болған. Алайда 1866 жылдан бастап Кембридж және Оксфорд жарысы арасында ғана бағдарламаның тұрақты бөлігі болып саналған. Ал, 1900 жылдан бастап олимпиадалық спорт түрі болып аталады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Қазақ энциклопедиясы
**Делвин Родригес Антонио** (4 мамыр 1980, Сантьяго-де-лос-Кабальерос, Доминикан Республикасы) - Доминикандық кәсіпқой боксшы, супер жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. Ол Дэнбери, Коннектикут штатында айқастарын өткізеді. Бүкіл мансабында оны ESPN және ESPN2 арналары жұмадағы түнгі телешоуда он бір рет көрсеткен.

Жартылай орта салмақ
--------------------

Делвин Шамуан Альваресты ESPN арнасындағы жұмалық түнгі шоуда жеңген. Бұл айқас Коннектикутте өткен болатын. Қазылардың ресми бағалары - 115:112 және екі рет 114:113 Родригестың пайдасына.

Хлатшвайомен айқас
------------------

```
2008 жыл ол Исаак Хлатшвайомен қолғап түйістірді. Айқас Гаутенг қаласында, Оңтүстік Африкада өткен болатын. Бұл айқаста Родригестың басымдығы сәл де болса байқалды. Ол қарсыласына 3-4 әдемі соққылардан тұратын комбинациясы арқылы шеберлігін байқатты. Ортаңғы раундтарда жағдай біршама өзгеріске ұшырады. Исаак айқастың тізгінін өз қолына алып, сәтті өнер көрсете бастады. Нәтижесінде қазылар тең дәрежелі айқас болды деген шешім қабылдады. 
```
**Абрахам Харольд Маслоу** (ағылш. *Abraham Maslow*, 1 сәуір 1908, Нью-Йорк — 8 маусым 1970, Менло-Парк, Калифорния) — американ кәсіби және ғылыми психологиялық қоғамдардың мүшесі. «Гуманистік психология», «Трансперсоналды психология» журналдарының негізін қалаушы. 

Адам психологиясын тұтас зерттеу оның аса маңызды құндылықтары мен қасиеттерін талдау концепциясын ұсынған. Маслоу еңбектерінің дені өмірінің соңғы 10 жылында жарық көрген. Оның негізгі еңбектері: «Болмыс психологиясының бағытына қарай» (1968); «Дін, құндылық тағы басқа күйзелістер» (1964); «Ғылым психологиясы: рекогносцировка» (1966); «Мотивация және тұлға» (1987) т.б.

Өмірбаяны
---------

Авраам ХХ ғасырдың басында Киевтен АҚШ-қа қоныс аударған Кооператор Самуил Маслов пен Роза Шиловскаяның жеті баласының ең үлкені болды. Ол Бруклиннің еврей ауданында дүниеге келген. Әкесі Кооператор болып жұмыс істеген; ата-аналар жиі ұрысатын. Ол тоғыз жасында отбасы қаланың еврей ауданынан басқа еврей емес ауданға көшіп келді және Маслоу еврей келбеті айқын болғандықтан, антисемитизмнің не екенін білді. Авраам жалғызбасты, ұялшақ және депрессияға ұшыраған жас жігіт еді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ.Жарықбаев, О.Саңғылбаев "Психология энциклопедиялық сөздік", Алматы, 2011

Тағы қараңыз
------------

Маслоудың қажетсіну пирамидасы
Бальзамдық линимент 
**Бальзамдық линимент (Вишневский бойынша)** — сыртқа қолдануға арналған, Өзіне тəн иісі бар, ашық-қоңырдан жасыл-қоңыр түске дейінгі асептикалық линимент. Сыртқа қолдануға арналған біріктірілген препарат, антисептикалық және жергілікті тітіркендіретін əсер етеді, регенерация үдерісін жеделдетеді. Тері мен жұмсақ тіндердің жарақаттан кейінгі, операциядан кейінгі ұзақ уақыт жазылмайтын жараларда қолданылады.

Құрамы
------

Бір сықпаның құрамында белсенді заттар: қайыңның қара майы - 1.2г, ксероформ - 1,2г; қосымша заттар: сусыз коллоидты кремнийдің қостотығы, майсана майы.

Жағымсыз əсерлері
-----------------

Дəрілік затты жаққан орны қызару, ісіну, қышыну түрінде терінің тітіркенуі, терінің аллергиялық реакциялары.

Қолдануға болмайтын жағдайлар
-----------------------------

* Қарамайға жəне ксероформға жоғары сезімталдық;
* Тері мен жұмсақ тіндердің (абсцесті фурункул, карбункул, гидраденит, парапроктит, лимфаденит) жедел іріңді аурулары.
**Квинси Антон Промес** (нидер. ; 4 қаңтар 1992 жыл, Амстердам) — нидерландылық футболшы, "Спартак" футбол клубы мен Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

"Твенте" футбол клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын осы клубта бастап, 2014 жылы Мәскеудің "Спартагына" ауысты. "Спартакта" төрт маусым доп тепті де, 2017 жылы Ресей чемпионы атанды. Осы маусымда Ресей чемпионатындағы таңдаулы 33 футболшының тізіміне қосылды. 

2017 жылы күзде Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш голын Беларусь құрамасына қарсы ойында соқты. 

2018 жылы жазғы ауысымдардың соңғы тәулігінде (31 тамыз) "Севильяға" өтті. Арада екі күн өткен соң жаңа клубындағы тұңғыш ойынына қатысты ("Бетис" клубына қарсы). 

2018 жылы 19 қарашада Ұлттар Лигасының топтық кезеңінің соңғы турында Германиямен ойында есепті теңестіріп (2:2), құраманы плей-офф кезеңіне алып шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Спартак» (М)**

* Ресей чемпионы — 2016/17
* Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 2017/18
* Ресей суперкубогы — 2017

**"Аякс"**

* Нидерланд суперкубогы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Мұрағатталған 25 мамырдың 2017 жылы.
3. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (нид.)
* Профилі
**Котилозаврлар** — тас көмір дәуірінің үстіңгі қабатынан белгілі болған ертеде тіршілік еткен рептилилер.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Мұның көптеген белгілері стегоцефалдарға жақын екенін көрсетеді. Мысалы, көпшілігінде сегізкөз омыртқасы біреу ғана,мойын бөлімі нашар жетілген, балықтарға тән иық белдеуінде тері тектес сүйек — клейтрум болады. 

* Ми сауыты сүйек қорабынан тұрады да онда көз, танау, төбе органының ғана тесіктері болады. Аяқтары қысқа,маманданбаған.

Котилозаврлардың көпшілігі өсімдіктермен, кейбір түрлері моллюскалармен қоректенген. Котилозаврлар перм дәуірінің орта кезінде жақсы дамып, оның аяқ кезінде азайып, ал триас дәуірінде мүлдем құрып біткен. Бұлардың орнын котилозаврлардың жоғары ұйымдасқан және маманданған топтары басқан. Рептилилердің бұдан кейінгі эволюциялық дамуы өзін қор-шаған ортаның алуан түрлі жағдайына сәйкес бейімделіп қалыптасты. Олар бірте-бірте түрлі қоректерді пайдалана бастайды. Осыған байланысты аяқтарының, омыртқа жотасының және ми сауытының құрылысында өзгерістер болған. Көпшілігінің аяқтары ұзын, жамбас сүйегі екі және оданда көп сегізкөз омыртқаларына бекіген. Иық белдеуіндегі клейтрум сүйегі жойылған. Бүтін ми сауыты
аздапта болса редукцияға ұшыраған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Теңіз-Қорғалжын артезиан алабы** — Теңіз-Қорғалжын ойысы аумағын қамтиды. Ауданы 40 мың км². Алап суы кабон мен пермьнің жарықшақты құмтастары мен алевролиттерінен, палеогеннің құмды қабаттарынан тұрады. Палеоген суының минералдылығы 1-5 г/л, ұңғыманың тәуліктік өнімі 10-35 м³. Пермь суы 20- 115 м тереңдікте жатыр. Ал ойыстың орталығында минералдылық өлшемі 37 г/л-ге дейін, ұңғыма өнімділігі тәулігіне 10-20 м³. Карбонның сулы жыныстары 2340 м-ге дейінгі аралықта, ұңғымалардың су ағыны жоғары, су өздігінен шығады, олардың шығымы тәулігіне 5-210 м³, минералдылығы 162 г/л-ге дейін жоғарылайды. Алаптың шет жақтарындағы минералдылығы бәсең әрі төмен суы шаруашылық қажетіне пайдаланылуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Шекшекей** (туған, өлген жылы белгісіз) — батыр, Исатай Тайманұлы бастаған көтеріліс басшыларының бірі. Ығылман Шөрекұлының, Мұрат Мөңкеұлының белгілі жыр-дастандардағы көтеріліс батырларын санамалайтын шумақтарда аталғанымен, ресми құжаттардың ешқайсысында Шекшекей есімі кездеспейді. Бірақ ел ішінде оның ерлігі аңызға айналған. Бір назар аударатын жайт — көтеріліс жеңілген сәтте Исатай батырларының барлығы Жайықтың Бұхар бетіне өтіп, туыс-жұраттарын сағалағанда, Шекшекей ғана Құтымға (Астрахан) қашқан. Осы дерек астарына мән бере отырып, зерттеуші Әнес Сарай Шекшекей батыр өзге ағайындары ханды жақтап жатқанда Исатай қолына қосылған төлеңгіт Шеменбай Досайұлы шығар деп жорамалдайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Исатай — Махамбет тарихы, Алматы, 1997 жыл
Илькович теңдеуі тікелей диффузиялық токқа әсер ететін қандай параметрлердін болатынын көрсетеді, олардың қайсыбірі өз кезегінде осы теңдеуге кебіне енбейтін, басқадай факторларға тәуелді бола алады. Мысалы, диффузия коэффициенті, онда қозғалатын ионның (молекуланың) табиғатына, өлшеміне, ион зарядына, ерітіндінің тұтқырларына, фон ерітіндісінің температурасына, құрамына, концентрациясына тәуелді екен. Ал бұлардың бәрін ескеру мүмкін емес. Айталық, диффузия коэффициенті ерітінді тұтқырлығына кері пропорционал, ал еріткіш тұтқырлығы неғұрлым қалыпты жағдайда азайған сайын, соғұрлым диффузиялық ток үлкен болады. Мұндағы тұтқырлық өз кезегінде температураға тәуелді болады, яғни температура жоғарыласа, ол азаяды, яғни диффузиялық коэффициент өседі. Сондай-ақ фон ерітіндісінің табиғаты, концентрациясы мен құрамы да айтарлықтай ықпал етеді; мысалы, жәй не тотық түрде болатын электрактивті ионның болуы, пішіні ор түрлі валенттіліктегі гидролиз дәрежесінің өзгеруі, иондардың тұрақтылығы мен құрамы. Сондықтан сынаманың ыдырауынан бастап, үлгіні талдауға әзірлеу барысында, оған байланысты кейін жүргізілетін барлық жұмыс кезінде фон ерітіндісінде алынған белгілі бір ионның күйіне сынаманы дайындау кезенінін тигізетін негізгі әсерін ескерген жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**РОД - АЙЛАНД ТАУЫҒЫ** - етті-жұмыртқалы тұқым. АҚШ-тың Род-Айленд және Массачусетс штаттарында 1840-50 ж. жергілікті мекпендерді Үндістаннан әкелінген шанхай ала қоразы және малаяның қызыл қоңыр қоразымен будандастыру арқылы шығарылған. Будандарын қоңыр леггорн тауығымен шағылыстырған. Мекиеннің дене тұрқы тік, кеудесі жалпақ. Жылына 170-180, тандаулылары 210-215 жұмыртқа салады. Жұмыртқасының орташа салм. 56-58 г. Қоразының орташа салм. 3,4 кг, мекиені 2,4-2,6 кг, таза еті 88%. КСРО-да Род-Айланд тауығы Новосибирск облысы, Ставрополь өлкесі, УССР-і Литва ССР-нде өсіріледі. Киев обл "Рудня" асыл тұқымды құс және Қаб. - Балқар АССР-нде жұмыртқаны көп салатын тұқымдары өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
**Теміреткі** - (грекше lіchen – жұқпалы) – этиологиясы әр түрлі көптеген тері ауруларының жалпы атауы. Теміреткінің негізгі белгісі – денеде ұсақ түйіндер пайда болып, адам қатты қышынады. Теміреткімен барлық жастағы адамдар ауырады, әсіресе 40 – 60 жас аралығындағы әйелдерде жиі кездеседі. Дерттің дамуына әр түрлі инфекцияның түсуі, организмде жүйке және иммунды жүйелердің бұзылуы, улану және аллергия жағдайлар әсер етеді. Теміреткі алғашқыда дененің кез келген жеріне қызарып, бөртпе болып шығады. Оның беті жылтыр, түйіннің (папуланың) ортасы ойыс, қызғылт күңгірт немесе алқызыл түсті, диаметр 2 – 3 см болады. Түйіннің жылтыр бетіне жарық түсірсе, оның реңі балауыз тәрізді екені анық көрінеді. Бірте-бірте түйіндер бір-бірімен қосылып, бетін ұсақ қабыршақтар жапқан, кішкентай қатпарлы табақшалар құрайды. Осы қатпарлы табақшалардың бетін өсімдік майымен сүрткенде терінің мүйізді қабатында ұсақ, ақшыл түсті нүктелерді және шырматылып жатқан өрмек торын көруге болады (Уикхем симптомы). Дерт жазылып кеткеннен кейін де ауру ошағының орнында тұрақты гиперпигментация (пигменттің шамадан тыс бөлінуі) сақталып қалады. Ауру күшейгенде қышымаға айналып, науқас адам, әсіресе, түнде қатты қышынып, ұйықтай алмай мазасызданады. Теміреткі адамның қолтығы мен шабына, ауыздың кілегей қабатына, білегіне, білезік буындарына, санның ішкі жағына, балтырға жиі шығады. Жазылып кеткен теміреткі адам ашуланса, ренжісе, та жағдайларда қайта шығуы мүмкін.

**Емі**

Бұл ауруды емдеуге ең алдымен асқазан-ішек жолын, жүйке-психикалық жағдайын тексерістен өткізеді. Диета сақтап, витаминге бай тағамды жеу керек; транквилизаторлар, антидеприссанттар, антигистаминдер, вирусқа қарсы препараттар, иммунды модуляторлар қолданылады, тері қабынуын қайтаратын стероидты майларды (синофлан, лоринден, фторокорт, флюцинар) жағу қажет.

---

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шекіме**— метал өңдеу техникасының бір түрі. 

1) Қаңылтыр бетіне бедерлі бейнелер салу; ол қаңылтырды жүзі мұқалған жұмырлау келген шапқы тәрізденген шеку аспабын арнайы жасалған батырғы балғашамен соғу арқылы түсіріледі. Метал өңдеу мен одан неше түрлі сәнді бұйымдар жасау ұсталық-көркемдік әдістердің ерте кезден өріс алып дамығанын байқатады. Мысалы, Қазақстанның Есік қорғанынан табылған сақ жауынгерінің таза алтыннан құйылып, соғылған алуан түрлі сәндік бұйымдары мен сауыт-саймандарының жасалу тарихы б.з.б. 4 — 5 ғасырларға саяды. 2) Көркем құйма бұйымдармен сомдалған мүсіндемелердің кейбір кедір-бұдыры мен жапсар-жымын өңдеп тегістеу, ұсақ-түйек бөлшектерін әдемілеп әрлеу. 3) Медальдармен шақалар, т.б. бұйымдардың бетіне бедер түсіру; бұл оймалы бейнелер мен жазуларды қол күшімен немесе преске қойылған құрыш мөрқалып — пуссонмен соғу арқылы жасалады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**«Көңілашар»** - Казталов аудандық Мәдениет үйінің жанындағы көркемөнерпаздар ұжымы, халық театры. 1962 ж. мәдени үгіт-көпшілік бригадасы болып құрылды. Көркемдік жетекшісі Қазақстанның еңб. сің. мәдениет қызметкері Сағит Садықов болған. «Көңілашар» 1986 ж. Ақтөбе қаласында өткен түңғыш республикалық көркем-үгіт бригадаларының байқауында бас жүлдені жеңіп алады. Сол жылы ол Мәскеуде өткен көркем-үгіт бригадаларының байқауында дипломант атанды. 1986 ж. оған *«халық театры»* атағы берілді. 1980 ж. Ақмола қаласында өткен республикалық 2-көркем-үгіт бригадаларының байқауында *«Ана тілім — ар-ожданым, намысым»* атты қойылыммен (авторлары — Қ. Бердігалыев, А.Қуатова) бас жүлдені жеңіп алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**«Көңілім менің қараңғы.Бол, бол, ақын...»** - М. Ю. Лермонтовтың «Еврейская мелодия» атты өлеңінің 1892 ж. Абай тәржімелеген туындысы. Көлемі 8 жол. Абай түпнұсқаның:

«Душа моя мрачна. Скорей, певец, скорей!   

Вот арфа золотая:  

Пускай персты твои, промчавшися по ней,   

Пробудят в струнах звуки рая.   

И если не навек надежды рок унес,   

Они в груди моей проснутся,   

И если есть в очах застывших капля слез –   

Они растают и прольются...» 

деген алғашқы сегіз жолын ғана тәржімелеген. Лермонтов өлеңі Джордж Байрон шығармасының ізімен жазылған. Тақырыбы Тәураттан алынған («Саул патшаның Дәуітке айтқаны»). Өлеңнің «Еврей сарыны» («Еврейская мелодия») деп аталуы да сондықтан. Түпнұсқаға сай «бейістің үні шығар» деген сөз де діни сарынға байланысты. Ал шығарманың басты идеясы – ақынның өлеңді кеудеге толған қайғыны, зарды жас етіп төгіп, бойды жеңілдетіп, сөнген үмітті қайта тұтандыратын зор қуат-күші бар деп қарауы - өлең сөзді қастерлеуі. Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасы өрнегімен кестеленген. Алғашқы рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945 жылғы басылымда 2-шумақтың 2-жолы «Керек қой көңілді үміт тербентпесе» делінсе, кейінгі басылымдарда 1909 жылғы жинақ бойынша бұл жол «Керек қой көңілді үміт тебірентсе» болып түзетілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Ұңғыма шығынметриясы** - игеріліп жатқан мұнай ұңғымасындағы сұйық ағымының сипатын (кескінін) немесе тоғып ұңғымасындағы су шығыны кескінін анықтау мақсатында ұңғыма оқпанындағы сұйық ағымының жылдамдығын өлшеу. Бұл өлшеу жұмыстары термокондуктивті және механикалық шығынөлшеуіштер көмегімен жүргізіледі. Өлшеу мәліметтері негізінде ұңғыма дебиті немесе сұйық шығыны қисық сызығы тұрғызылады.

Ағым және шығын кескіндерінің сипаты ағымды жандандыру жұмыстарын жүргізу қажеттілігін анықтауға, сол сияқты өнімді қойнауқаттың тиімді қалыңдығы жайлы мәліметтер алуға мүмкіндік береді. Синонимі - *«тереңдік ағымметриясы» «кескінметрия»*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0

﻿
ҰҚСАССУЫҚТОРҒАЙ (Uragus sibiricus) құйрығы ұзын болған соң денесі ірі болып (17-20 г) көрінетін пайыз шамалас құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ұқсассуықторғай жабын қауырсындарының реңі күміс түстес қызғылт, оны кейде ұзынқұйрық суықторғай деп те атайды. Аталығының төсі мен екі бүйірі тіпті нарттай қызыл. Аналықтың қанатында ақ теңбілдер болады. Ұқсассуықторғай қанатын қағып ұшқанда құбылған дыбысқа ұқсас үн шығарады. Оның шақыру белгісі - әуезді, үшбуынды «фит-фит-фит» деген ысқырық, сазды әуені көктемгі бұлақтың сылдырын еске түсіреді. Ұқсассуықторғайлар балапандарын бунақденелілермен қоректендіреді, бірақ олардың ұялау тіршілігі Қазақстанда зерттелген жоқ.

Таралуы
-------

Бұл сібірлік құс. Қазақстанда тек қана Алтайда және Семейдің солтүстігіне қарай Ертіс аңғарына ұялайды, алайда ол қыста республиканың бүкіл оңтүстігі және оңтүстік-шығысында әдеттегідей белгілі, оны қазаннан сәуірге дейін сол жердегі тау баурайы немесе шөл өзендерінің жайылмасынан кездестіруге болады. Қыста олар шағын үйір түзеді. Алматыда оларды жемісін жақсы көретін, қалың өскен құлмақтан жиі көргенбіз.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Uragus sibiricus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.