***Цикл*** (гр. *kyklos* — дөңгелек)

1. *термодинамикадағы цикл* — дөңгелек процесті кейде осылай атайды;
2. *техникадағы цикл* — периодты түрде қайталанып отыратын құбылыстар жүйесіндегі процестердің жиынтығы; затты белгіленген бір ретпен әсер етіп өзгерткенде алғашкы жағдайына қайта оралып мезгіл- мезгілімен қайталанып тұратын үрдістің жиынтығы.

*Мысалы, қозғалтқыш* циклі — (піспекті не басқа түрінде) периодты түрде қайталанып отыратын процестердің реті. График түрінде қозғалтқыш Циклі (идеал күйдегі) тұйық фигура болады (қ. Жылу циклдері, Карно циклі). Ал кернеу Циклі бұйымға не үлгіге (төзімділігін сынау кезінде) белгіленген режимде жүктемемен әсер еткенде толық бір период ішіндегі болатын кернеу өзгерісінің жиынтығы.

### Циклдер

* *Кернеулер циклі.* Кернеулердің бір реттегі өзгеруі, бір периоды айнымалы кернеулер мөндерінің жиынтығы.

* *Кернеулердің асимметриялық циклі* деп асимметриялық коэффициенті *r = +1* болатын циклді атайды.

* *Кернеулердің пульстік циклі* деп бір кернеуі нөлге тең және *r = 0* болатын циклді атайды.

* *Кернеулердің симметриялық циклі*. Ең жоғары және ең аз кернеулер мәні бойынша тең, бағыты бойынша қарама-қарсы: *σmax = -σmin* және *r = -1* болатын цикл.

**Цикл** - тақырыбы, не кейіпкерлері ортақ шығармалар топтамасы. Кейде жанрлық ұқсастығы да ескеріледі. Мысалы, көркем прозада И. С. Тургеневтің "Аңшының әңгімелері", Дж. Голсуарсидің "Форсайттар туралы" романдар мен новел- лалар сериясы. Циклге енген әрбір шыгарма жеке алғанда өзінің дара сипатын сақтай алады, бірақ тізбегімен түтас алғанда бірін-бірі толықтырып, ұғымдырақ көрінеді.

Лирикалык цикл 19-ғасырда орыс поэзиясында пайда болды. Кейін символистер поэзиясына кең жайылады. Ли- рикалық циклді сюжет, тақырыбы, сыршылдық сөз толқуы біріктіреді. 20-жылдарда А. А. Ахматова, В. А. Луговской циклдері, прозада М. Пруст, У. Фолкнер, М. Горький, дра- матургияда Шоу циклдері шықты. Циклдің түрлеріне три- логия мен тетралогияны да жатқызу кездеседі.

Қазақ әдебиетінде Абайдың махаббат, табиғат лирикасы кең мағынасында алғанда бөлек-бөлек циклге жатқызуға болар еді. Сұлтанмахмұттың философиялық лирикасы да жеке тұрғанда бір цикл деуге келеді. Шәкәрім Құдайберди- евтін жастык, кәрілік туралы өлендері осындай циклге ке- леді. Бірак, әрине, тақырыптас, жанры, стилі жағынан үқсас шығармаларды автордың өзі біріктіріп топтаса ғана тура мағынада цикл деп айтуға болады. Осы соңғы мағынасында цикл деген ұғым қазіргі дәуірдегі әдебиетте ғана қалыптаса бастады.

Бергідегі қазақ поэзиясында, мысалы, Қ. Бекхожиннің, Х. Ерғалиевтің Тәжікстан туралы циклді өлеңдері, Ғ. Қа- йырбековтің, С. Жиенбаевтың Қырым жөніндегі топтамала- ры, Т. Айбергеновтің "Маңғыстау мұнаралары", прозадан Ә. Нұрпейісовтің "Қан мен тер", Х. Есенжановтың "Ак Жайық" трилогиялары циклден - топтамадан тұрады.

Дереккөздер
-----------

" Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
4. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9