recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Альдебаран жұлдызы
Күн мен Альдебаранның өлшемдерін салыстыру
**Aльдeбapaн** — Торпақ шоқжұлдызындағы ең жарық жұлдыз, түнгі аспандағы ең жарқын жұлдыздардың бірі. Ол қызғылт capы түcпeн жaнaды. Aлыптың диaмeтpі — 61 миллиoн км. Жергe дeйінгі қaшықтық 65 жарық жылы. Oл Kүннeн 150 ece қyaтты жәнe 44 ece үлкeн, жapықтың қapқындылығы жaғынaн oн төpтінші opынды aлaды. Ғaлымдapдың пaйымдayыншa, бұл oның бeтіндeгі бapлық cyтeкті күйдіpіп, гeлийді бұзa бacтaды. Mұндaй қopытындылapды жұлдызды бaқылay apқылы жacayғa бoлaды. Oл үлкeн мөлшepдe өcті. Oның температура гpaвитaциялық күштepдің қыcымынa бaйлaныcты өcті.

Тарихы
------

Жұлдыздың aтын apaбтap қoйғaн. Oның ayдapмacы "ізбacap". Әpбіp іpі жұлдыз cияқты, Aльдeбapaның дa біpнeшe aтayы бap: Торпақтың көзі нeмece "Бұқaның көзі" oның шoқжұлдыздaғы opнын aнықтaйды. Пaлилиyc — pимдік ecім. Лaмпapyc (гpeк.) — қapa acпaнның "aлayын" нeмece "шaмшыpaғын" көpceтeді. Eжeлгі пapcылap жұлдызды қacтepлeп, oны пaтшa дәpeжecінe дeйін көтepгeн. Oл біздің дәyіpімізгe дeйінгі 3000 жыл бұpын бeлгілі бoлғaн.

Аспаннан бақылау уақыты
-----------------------

Aльдeбapaнды бaқылayдың eң жaқcы yaқыты — қыc aйлapы. Жeлтoқcaн aйындa Юпитер Торпақ шoқжұлдызынaн өтeді. Mұқият нaзap ayдapғaн жөн, өйткeні плaнeтa әлдeқaйдa кeң жәнe жapқын. Oның кoмпaнияcындa Aльдeбapaн aздaп cөнeді. 70-жылдapдың бacындa пиoнep-10 пилoтcыз көлігі ұшыpылды, oл Күн жүйесінен шыққaннaн кeйін Aльдeбapaнғa қapaй ұшaды. Oл Жepдeгі тіpшілік фopмacы мeн Күн жүйесі құpылымын қapaпaйым cипaттaйтын хaбapлaмa жeткізeді. Oл caяхaттaйтын жepінe 2 миллиoн жылдaн кeйін жeтeді. Пиoнep - 10 Жepмeн coңғы peт 10 жыл бұpын бaйлaныcқaн. Альдебаран тypaлы көптeгeн aқпapaтты Амepикaндық Hipparcos жep cepігі әкeлді. Oл ғарыштa 1989 жылдaн бepі 37 aй бoлды. Гиппapх aппapaты Kүннeн ocы жұлдызғa дeйінгі қaшықтықты мүмкіндігіншe дәл aнықтaды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Aльдeбapaн жұлдызы қaндaй шoқжұлдызғa жaтaды? Aльдeбapaн, Tорпақ шoқжұлдызы, Aldebarans. Tорпақ шoқжұлдызындaғы жapқын «көз».
**Георгий Илларионович Майборода** (укр. Георгiй Iларiонович Майборода; 1913 жыл 1 желтоқсан, Полтава облысы —1992 жыл) - кеңес Украинаның композиторы, КСРО халық әртісі (1960), дирижёр, педагог.

Еңбек жолы
----------

1941 жылы Киев консерваториясын Л. Н. Ревуцкийден композиция класы бойынша бітірді. 1952-1958 жылдары осы консерваторияға музыкалық-теориялық пәндерден сабақ берді. Майборода шығармашылығының арқауы - ерлік пен патриотизм. «Милана» (1957), «Арсенал» (1960), «Тарас Шевченко» (1964), «Ярослав Мудрый» (1973) атты опералардың, 2 симфония мен симфониялық поэмалардың, концерттер мен хорлардың, романстар мен әндердің авторы. 7-8 сайлауларда *Украина Кеңестік Социалистік Республикасының* Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Марапаттары
-----------

*УКСР Мемлекеттік сыйлығының* лауреаты (1964). *Ленин орденімен* және *Еңбек Қызыл ту орденімен* марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
*Басқа мағыналар үшін Қараоба деген бетті қараңыз.*
**Қараоба** – Байтілеу тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Тарлаулы ауылының батысында 6 км жерде, Аягөз өзенінің аңғарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 459 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейі жалпақ келген. Оңтүстік-батысында Кеген тауы, оңтүстігінде Бестерек, Жырақұдық қыстаулары орналасқан. Шабындыққа, мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Георгий Евгеньевич Львов
Кінәз **Георгий Евгеньевич Львов** (2 қараша 1961, Дрезден — 7 наурыз 1925, Париж) — орыс мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері.

1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін құрылған Ресей республикасының Уакытша үкіметінің министр-төрағасы.

Саяси жолы
----------

1888 жылдан *Тула земствосының мүшесі.* 1902 - 1905 жылдары *Тула уездік земство басқармасының төрағасы*. 1-Мемлекеттік думаның депутаты, Кадет партиясының мүшесі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде *Земство одағының төрағасы* және *Буржуазия-помещиктік земство* мен *қалалар одағы* басшыларының бірі. 1917 жылы буржуазия Уақытша үкіметті басқарған кезде халыққа жат *империалистік саясат* жүргізді, өрістеп келе жатқан *социалистік революцияның* қас жауы болды, шаруалардың революциялық қозғалысын қарулы күшпен басуды ұсынды. Қазан революциясынан кейін Францияға эмиграцияға кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
ӘЛІМХОДЖАЕВ Убатай (1921 ж.т. Шу ауданы Төле би а.) – қайраткер. 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан, атты әскер полкінің қатарында жаудан Мәскеу, Смоленск қ-ларын қорғауға, Днепрден өту шайқасына қатысып, Киев қаласын жаудан азат етуге қатысады. Польша жерінде шайқасып, Берлинді алуға қатысқан. Бейбіт еңбекке оралған соң Шу ауданы партия к-тінде насихатшы, партия мектебінің тыңдаушысы. Қазақстан Орт. партия к-тінде нұсқаушы, мектеп директоры, ауданы оқу бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1962 – 82 ж. Жамбыл облысы атқару к-тінің басқарма бастығы болды. Еңбек Қызыл Ту, Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Республика мәдениетіне еңбегі сіңген қызметкер», «КСРО кинематографистер Одағының үздігі», «Қазақ КСР-і халық ағарту ісінің үздігі» атақтарының иегері.
Францев Георгий Павлович
Францов Георгий(Юрий) Павлович - совет философы, тарихшы, социолог, қоғам қайраткері. КСРО ғылым академиясының академигі, тарих ғылымының докторы(1942). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Ленинград университетін бітірді (1924). 1931 жылдан Ленинградтың жоғары оқу орындарында сабақ берді. 1945-1949 жж. КСРО Сыртқы істер министрлігінде және партиялық баспасөзде басшы қызметтерде, «Правда» газетінде Бас редактордың орынбасары болды. 1968 жылы КОКП-тың жанындағы Марксизм-ленинизм институтының директорының орынбасары. КОКП-тың 22-23 съезінде КОКП ОК мүшелігіне кандидат болып сайланды. Воровский атындағы сыйлықтың лауреаты. 300 баспа табаққа жуық еңбектің авторы.
[1]

Орыс тіліндегі шығармалары:
---------------------------

* Фетишизм и проблема происхождения религий, [М.], 1940;
* Коммунизм и свобода личности, М. 1963;
* Международное значение Великой Октябрьской соцалистической революции, М. 1967.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
**Руслан Мырсатаев** (Қырғызстанда туған)— қазақ әуесқой боксшысы, 91+кг салмақ дәрежесінде (бойы 186 см) Әлемдік Бокс Сериясында «Астана Арландары» команда сапында өнер көрсетеді.
Бокстың алдында футболмен айналысқан, сосын екі жыл самбоға қатысып ол жақтан нәтиже шығара алмаған соң 17 жасында боксқа ауысты. Алғашқы жаттықтырушысы – Владимир Рослов (Кеңес кеңістігіне әйгілі болған маман). 2005 жылы Қырғызстанның атынан Азия біріншілігіне қатысып, жақсы өнер көрсетті. Сол жылы әлем чемпионатында ширек финалға жеткен. Одан бері Қазақстанға көшіп осы ел атынан өнер көрсетуде.
АИБА тарапынан 2012 жылғы «WSB дәрежесі бойынша жылдың үздігі» деп танылған.

Жетістіктері
------------

* 2010 президент кубогы - Қола
* 2009 президент кубогы - Күміс
* 2008 Олипиада ойындары - ширек финал

Дереккөздер
-----------

1. ↑  СЕРІК СӘПИЕВ ПЕН РУСЛАН МЫРСАТАЕВ – АЗИЯНЫҢ ЕҢ ҮЗДІК БОКСШЫСЫ Мұрағатталған 3 шілденің 2013 жылы..
2. ↑  Руслан Мырсатаев: Мен талантты боксшы емеспін Мұрағатталған 12 шілденің 2012 жылы.
**Георгий Цараевич Медоев** (30.6.1901, Ресей, Солтүстік Осетия Республикасы, Дигора қаласы — 23.11.1991, Алматы) — геолог, профессор (1967), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының корресспондет мүшесі (1962). Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) кен институтын бітірген (1930). 1930 — 1935 ж. Қазақ геоллогиялық тресінде, Семей геологиялқ-барлау техникумында, 1936 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ политехникалық инсититутында (қазіргі ҚазҰТУ) және Қазақстан ҰА-ның Геология инсититутында қызмет атқарған. Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанның геологиясы мен геоморфологиясын, тектоникасын, вулканизмдерді, соның ішінде, Қарағанды көмір алабының геологиялық құрылысын зерттеу мәселелеріне арналған. Қ.Сәтбаев, тағыда басқа ғалымдармен бірге Орталық Қазақстанның металлогения картасын жасауға қатысқан. КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1948) мен Лениндік сыйлық (1958), лауреаты. "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Руслан Белемханұлы Дүзмәмбетов** — Қазақстан құрамасының және Өскеменнің "Восток" клубының бұрынғы шабуылшысы, футбол төрешісі. 1968 жылы 21 сәуірде дүниеге келген. Өскемен футболының түлегі.

Өмірбаяны
---------

### Клубта

Карьерасының көп бөлігін "Востоктың" құрамында өткізген. 1993 жылы Павлодардың "Аңсат" клубында бір маусым ғана ойнап, қайтадан "Востокқа" келді. 1998 жылға дейін тұрақты ойнап, Басқа клубтарға ауысты.

2000 жылы футболшылық карьерасын аяқтады. 

### Ұлттық құрамада

Ұлттық құрама сапында төрт ойын өткізіп, екі гол соқты. Қазақстан құрамасының тарихтағы алғашқы матчында (Қазақстан - Түркіменстан, 1 маусым, 1992) негізгі құрамда алаңға шыққан 11 футболшының бірі. Екі допты да Өзбекстан құрамасының қақпасына соқты. Құрама сапындағы соңғы матчын 1996 жылы Азия Кубогының іріктеу турнирінде Катар құрамасына қарсы өткізді. Негізгі құрамда алаңға шықты да, жарақат алып, 36-минутта алаңнан кетуге мәжбүр болды. Бұл ойында Қазақстан 0:3 есебімен ұтылып қалды.

Жетістіктері
------------

"Восток" клубының тарихындағы үздік 10 мерген футболшының қатарында.

Сілтеме
-------

* Руслан Дүзмәмбетов
**Аширов Тофик Махмұтұлы** (15.12.1953 ж.т. Жамбыл ауд. Жалпақтөбе а.) – ауыл шаруашылығын ұйымдастырушы. 

Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (1975), Алматы Жоғары партия мектебін (1989) бітірген, механик инженер, саясаттанушы. 1975 – 1981 ж. Жамбыл орман шаруашылығының жөндеу-мех. шеберханаларының меңгерушісі, бас бас механигі, 1981 – 1991 ж. Жамбыл ауданының парткомының нұсқаушысы, Жамбыл облысы парткомының ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімінде нұсқаушы, бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1991 – 1994 ж. облыстық агроөнеркәсіп комитетінің бөлім меңгерушісі, «Аграрник» облыстық өндірістік-сауда ассоциациясы бас директорының орынбасары, 1994 жылдан Жамбыл ауданынадағы «Юнчи» кооперативінің басқарма төрағасы. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
**Құтқарушылар саябағы** Астана қаласында 2021 жылы ашылды.

Ол А. Янушкевич пен А. Пушкин көшелерінің қиылысында орналасқан. Ауданы — 3404 шаршы метр.

Нысанның аумағы жеткіншектер мен ересек азаматтарға арналған бөліктермен қамтылған. Сонымен қатар, мұнда экстрим-спортты қолдау мақсатында жасалған, кедергі жолақтары бар, әртүрлі жастағы тұрғындар пайдалана алатын паркур зонасы орын тепкен. Сол сияқты, тыныштық іздеген көпшілік демалатын маңнан да адам қарасы үзілмейді.

Оған қоса, азаматтық қорғау қызметінің үздіктеріне арналған құрмет тақтасы орнатылған, 1964 жылы шыққан АЦ-30 МАЗ 205 арнайы өрт сөндіру машинасы тұр. Саябақ өрт сөндіруші-құтқарушылар мен қызметтік міндетін орындау кезінде қаза тапқандар құрметіне абаттандырылған.

Саябақтың ортасында өрт сөндірушілерге арналған ескерткіш тұр, жанынан өрттен қайтыс болған құтқарушыларға жеті естелік тақта қойылған. Олардың есімдері — С.С. Әбеев, А.Ю. Величкин, Г.Г. Винокуров, А.С. Забикулин, В.М. Зайцев, Р.К. Кәкішев, И.В. Степанов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Елорда саябақтары — National Geographic Qazaqstan, 3 қараша 2021 жыл.
2. ↑  Нұр-Сұлтан қаласында құтқарушылар саябағы ашылды — Егемен Қазақстан, 6 шілде 2021 жыл.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАстана саябақтары |
| --- |
|  |
| 

Ақжайық тынымбағы • Ататүрік саябағы • Афган соғысы саябағы • Б. Момышұлы саябағы • Бейбітшілік және келісім саябағы • Ботаникалық бақ • Ғашықтар саябағы • Достық саябағы • Ж. Жабаев саябағы • Жерұйық саябағы • Жетісу саябағы • Көктал саябағы • Күйшілер аллеясы • Қаламгерлер аллеясы мен Журналистер саябағы • Қорғалжын саябағы • Құтқарушылар саябағы • Нұржол желек жолы • Орталық саябақ • Президенттік саябақ • Пушкиндік саябақ пен Ұстаздар саябағы • Студенттер саябағы • Сызықтық саябақ • Триатлон-парк • ЭКСПО-парк
 |

 |
**Пол Эбботт** (22 ақпан 1960 туған) BAFTA жүлде иегері, ағылшын телевизиясында сценарист және продюсер. Эбботт Британияда критикалық және комерциялық үздік телевизиондық сценаристтер қатарына кіреді.Оның ең атақты жұмыстары *Coronation Street*, *Cracker* және *Ұятсыздар* телесериалы. Ол 1990 ж.ж. және 2000 ж.ж. көптеген атақты жобалар авторы болды:*Reckless",* Touching Evil *арнайы ITV үшін,* Clocking Off *және* State of Play *арнайы BBC үшін.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Melvyn Bragg The South Bank Show – Paul Abbott
2. ↑  The South Bank Show – Paul Abbott 15 May 2005
3. ↑  British Film Institute screenonline database. Accessed 22 қазан 2007.
4. ↑  Decca Aitkenhead, "Estate of Play", *The Guardian*, 12 July 2008. Accessed 14 July 2008.
"Аштық ойындары: Тұтанған от (The Hunger Games: Catching Fire)" фильмі
Жыл:2013

Ел: АҚШ

Режиссер: Френсис Лоуренс

Басты рөлдерде: Джеффри Райт , Дженнифер Лоуренс , Элизабет Бэнкс , Филип Сеймур Хоффман , Стэнли Туччи , Джош Хатчерсон , Вуди Харрельсон , Лиам Хемсворт 

Сценарий: Саймон Бофой , Сьюзен Коллинз 

Продюсер: Сьюзен Коллинз , Нина Джейкобсон , Джон Килик 

Жанр: Триллер , Боевик , Фантастика , Қызық оқиғалы 

Бюджет:$130 000 000

Әлемдік табысы:$798 124 000

Қазақстандағы табысы:$834 013 000Әлемдік премьера: 11 қараша 2013 

Қазақстандағы премьера: 21 қараша 2013

Жас шектеуі:PG-13 - 13 жасқа дейінгі балаларға көруге ұсынылмайды

Ұзақтығы: 146 минут

Фильмнің қысқаша суреттемесі
----------------------------

Қатыгез Аштық ойындарынан аман қалған Китнисс Эвердин мен Пит Мелларк үйлеріне қайтады. Бірақ оларды бұрыннан да үлкен қауіп күтіп тұр, өйткені екеуі ойынның ережесімен ойнаудан бас тартып, Аренада Капитолияның ашуына тиген еді. Келесі мерейтойлық Аштық ойындары ерекше болмақ, онда бұрын жеңіске жеткендер ғана қатысады. Китнисс пен Питт мықтылармен айқасу үшін Аренаға қайта шығады. Ойынның ережесі өзгереді. Арена бұрынғыдан да қауіптірек, ауқымы бұрынғыдан да үлкен, қатер бұрынғыдан да жоғары!

Рейтинг
-------

6/10

Сын,рецензия
------------

Әлемді ақшасы бар, қатыгез адамдар билесе не боларын ойланып көрдіңіз бе?
"Аштық ойындары: Тұтанған от" киносында осы мәселені жақсы көтерген.
Ақшасы көп, байығаннан іші пысқан байлар қарапайым халықтың арасынан адамдарды таңдап алып небір қиындықтары кездесетін ойындар ойлап табады...
Ол ойынның әр бөліміне 24 адамнан қатысып, тек біреуі ғана жеңіпмаз болуға тиісті ойыннан махаббат арқасында жеңіп шыққан Китнисс Эвердин мен Пит Мелларк осы жеңіспен бәрі бітіп, бостандық аламыз деп ойлайды...
Бірақ, аштық пен биліктен әбден қажып біткен халық Китнисстен өздеріне үміт отын көреді. Себебі оның мықтылығы мен ерекшелігі, адамдар тағдырына бей-жай қарай алмайтындығына үмітті еді...
Китнисстің қарапайым халықтың символына айналғанын көрген басшылық, барлық Аштық ойындарының жеңімпаздары арасында тағы ойын ойнатып көруді ойлайды. Жеңімпаздар болса да, олар үшін ол ойынның қайта болмауы өте маңызды еді... Ол ойынан олардың аман шығып-шықпауымен бірге олардан жәй ғана адам өлтіретін жендеттерге айналар еді...
Адамдарды қорқытып, аштықта ұстау адам өмірінде көп кездеседі. Бірақ қашан да, тек жүрегі таза, бойында адамдығы бар адамдар ғана жеңімпаз болмақ...
Киноның ұнаған идеясы, қашан да бәрі бітті деген жерде үміттің сәулесі қашан да болмақ. Қарапайым адамдар байда, билік те қорқатыны. Біріге алсаң күш бола алатының анық көрсетеді.
Кинодағы таңқаларлық заманауи құрылғылар мен адамдардың ойлап тапқан қатыыгездіктеріне таңқалмасқа амал жоқ.

Фильмнің саунтректері
---------------------

Antony and the Johnsons-Angel On Fire
Christina Aguilera-We Remain 
Coldplay-Atlas 
Ellie Goulding-Mirror 
Imagine Dragons-Who We Are
**Құю-тығындау автоматы**- өнөркәсіп орындарында сүт, айран, су-сын және минералды сулар, шарап т. б. сұйықтар құйылған бөтелкелердің аузын тығыңмен бекітетін машина. Бұл автомат құю конвейері бойында орна-ласады. Конвейер бойында Қ.-т. а-нан басқа да (мыс. бөтелкелер жуу машинасы, құю, саиа тексеру және эти-кетка жабыстыру) автоматтары орналасады. Шарап өндірісінде полиэтилен тығындар бекітетін ПУА-71, металл тығындарға арналған УА-2 М авто-маттары пайдаланылады. УА-2 М бір соғ-та 200 бөтелкені тығындайды. Ар-наулы шанақтан түсетін тығындар жылжыма арқылы бөтелкенің аузына тірелген кезде кривошипті механизммен бекітіледі. Механизмнің әрбір қозғалысы кезінде шанақтан бір тығын түседі. Тағамдық және сусындық сұйықтарды сапалы құю үшін вакуумды конвеперлер қайдаланылады, Бұл конвейерде ВУА типті тығындау автома-ты жұмыс істейді. Қ.-т. а. сыйымд. 0,25 л-ден 1 л-ге дейінгі бөтелкелерді ағаш,полиэтилен, темір, қалайы, картонтығындармен бекіте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Елена Петровна Ченских**(10.7.1922 ж.т. Приморье өлкесі, Иман қаласы)- қазақстандық физиатр, медицина ғылымының докторы (1971), профессор (1972). 1944 жылдан КПСС мүшесі. Иркутск медицина институтын бітірді (1949). Якут АССР-і, Среднеколымск қаласында қалалық санитарлық- эпидемия станциясының бас дәрігері (1952-1954), Мәскеу Орталық туберкулез институын ординатурасында (1954-1957) оқыды. Якутск туберкулез институты филиалының сүйек туберкулезі аурулары клиникасының меңгерушісі (1957-1960). 1960 жылдан Қазақтың туберкулез ғылыми-зерттеу институтында профессор. Оның 80- ге жуық ғылыми еңбегі жарық көрді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 103 бет
**Бушмейстер** - улы жыландардың ішіндегі ірісі болып саналады. Олар - сур жыландар тобына жататын шұңқырбасты жылан.
Ересек бушмейстердің ұзындығы - 2,5- 3 м. Салмағы - 3-5 келі шама- сында. Ауыр болмаса да, ұзын улы жыландар қатарына жатады.
Бушмейстер жыланының негізгі қорегі - кеміргіштер және ұсақ жәндіктер
Денесі сарғыш-қоңыр түсті. Арқасы мен бүйірлерін ұзына бойы қатарласа орналасқан бурыл түсті ромб тәріздес қабыршақтар жапқан. Қабыршақтары түлейді.
Бушмейстер жыланының құйрығы қатты. Құйрығында сылдырмағы болмаса да, өсімдіктерге соққан кезде дүңкілдеген дыбыс шығарады.
Улы тістерінің ұзындығы - 2,5 см. Уын көбіне жемтігін аулаған кезде ғана қолданады. Қорегін аулауға тек түнде шығады. Кеміргіштермең кейде құстармен, кесірткелермең басқа жыландармен қоректенеді.
Аналықтары кеміргіштердің ініне 10-20 жұмыртқа салады. 76-80 күнде жас жыландар тірідей жарып шығады да, бірден қорегін аулауға кіріседі. Екі жылдан кейін жыныстық жағынан жетіледі.
Бушмейстер жыланы сирек кездеседі, өйткені олар далалық жерлерде дара тіршілік етеді.
Уы қауіпті болғанымең адам өліміне соқтыруы сирек. Өйткені үлкен көлемде у шығарып, қатарынан бірнеше рет шағуға қауқарсыз.
Тіршілік ету ортасы - тропикалық ормандар, таулы аймақтар және су жағалаулары.
Бушмейстерлер - Орталық және Оңтүстік Америкадан Тринидад аралығына дейін таралған. [2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. ISBN 1-893777-00-6 (series). ISBN 1-893777-01-4 (volume).
2. ↑  1100 қызықты деректер, Улы жәндіктер, 12-ші бет
**Семей Ет Комбинаты** — тамақ өнеркәсібінің байырғы кәсіпорны. 1937 — 38 ж. шұжық және консерві зауыттары ретінде іске қосылған. КСРО бойынша үшінші орында болған кәсіпорын 1944 ж. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Нарықтық қатынастарға өту кезеңінде комбинат жекешелендіріліп, әр жылдары "Сары Арқа", "Сұңқар", "Руц" деген атаулармен жұмыс істеп тұрды. 2001 ж. қараша айынан жұмысын тоқтатып, банкротқа ұшырады. 2004 ж. "Никаинвестмент" инвесторының қаражатымен жаңа құрал-жабдықпен жарақтанған консерві және шұжық цехтары іске қосылды. Комб. күніне 35 мың дана консерві қалбырын, 20-дан астам шұжық түрлерін, тартылған ет, тұшпара шығарады. Кәсіпорында 368 адам еңбек етеді.
**Семей губерниясы** - 1920-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 жылдан - Қазақ) АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы – Семей қаласы.

Ресми түрде Семей губерниясы 1920 жылы Семей облысының бір бөлігінен құрылды. Іс жүзінде Семей облысы 1918 жылы губерния болып өзгертілді. Алғашында ол мына уездерге бөлінді:

* Өскемен уезі. Орталығы – Өскемен қаласы.
* Семей уезі. Орталығы – Семей қаласы.
* Зайсан уезі. Орталығы – Зайсан қаласы.
* Қарқаралы уезі. Орталығы – Қарқаралы қаласы.

1921 жылы орталығы Үлкен Нарым ауылында болған Бұқтырма уезі (Алтай губерниясынан) және орталығы Павлодар қаласында болған Павлодар уезі (Омбы губерниясынан) губернияға берілді.

1928 жылы 17 қаңтарда губерния таратылды. Оның аумағы Ақмола, Қарқаралы, Павлодар, Семей және Сырдария округтары арасында бөлінді.

1926 жылғы санақ бойынша губернияда 1309,9 мың адам тұрған. Соның ішінде қазақтар - 54,6%; орыстар - 30,4%; украиндар - 10,7%; татарлар - 1,4%.
**Кулешов атындағы көше** Көшеге Белоруссияның халық ақыны, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері - Аркадий Александрович Кулешовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген. Кулешов Аркадий Александрович (1914-1978) Ресейдің Могилевск облысында дүниеге келген. Ол
-«Знамя бригады», «Цимбалы», «Новое русло», «Грозная пуща» поэмаларының, «Сосна и береза», «Скорость» өлеңдер жинағының авторы. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Байқадамов көшесінен басталып, Штраус көшесіне дейін созылып жатыр. Березовский,Ходжанов, Есқараев көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 920 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Жемшеп қоректілігі - (питательность кормов) азықтың мал организмінің мұқтаждығын қамтамасыз ету қасиеті. Желінген азықтың қоректік заттары алдымен малдың тіршілік мұқтаждығын, одан кала берді тиісті өнім өндіру мұқтаждығын қамтамасыз етуге жұмсалады. Желінген азық осы мұқтаждықтарды неғұрлым толық қамтамасыз етсе, соғұрлым оның қоректілігі жоғары болмақ. Бұл алдымен азық пен малға жеткізілген энергетикалық, құрылымдық және биологиялық пәрменді қоректік заттардың
көлеміне байланысты болғандықтан, азықтың химиялық құрамы ж.қ.-нің алғашқы көрсеткіші болып табылады. Бірақ азықпен ас қорыту жолына енген қоректік заттар энергия айналып, мал денесінің құрылымдарына енуі үшін
қорытылулары, яғни қарапайым қосындыларға ыдырап, қанға сіңіріліп, зат алмасуындағы өзгерістерде игеріледі де, алмасу нәтижесінде дене жылуы мен құрылысына, өнім түзуге, қара жұмыс пен өнім өндіруге жұмсалған энергия шығынына айналады. Демек, ж.қ. желінген азық қоректік заттарының малддан алынатын өнім заттарына айналу, яғни конверсиялану дәрежесімен бағалануы керек. Іс жүзіне ж.қ. мал азығына жұмсалған 1 азық өлшеміне өндірілген өнім мөлшерімен бақыланады.

  

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы
**Куликова Ада Леонидовна** — 1950 жылы Украин жеріндегі Донецк облысы Енакиево қаласында туған. Мәскеудегі полиграфиялық институтты экономика және өндіріс ұйымдастыру мамандығы бойынша бітірген(1978) .

Еңбек жолын 1967 жылы Ф.Дзержинский атындағы мақта-мата фирмасында бастаса, "Қайнар" баспасында 1979 жылдан күні бүгінге шейін қызмет істеп келеді: әуелі аға экономист, артынан жоспарлау бөлімінің меңгерушісі, ал 1993 жылдан — бас есепші. Осы уақытта ол баспадағы әрбір редакцияның қаржылық көрсеткіштерін жоспарлап, шығарылатын өнімдердің пайда-зиянын алдын ала анықтауға қатысты, сөйтіп жаңа нарықтық жағдайларға көшкен кезде туындайтын мәселелерді шешудің жолдарын өзге шығармашылық қызметкерлермен бірге іздестіріп отырды. Ол қаржы-қаражат саласындағы өз білімін жетілдіруге үнемі көңіл бөлуде.

А.Л.Куликова баспа саласындағы жемісті еңбегі үшін әрдайым сыйлықтар алып әріптестер тарапынан марапатталып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Кунгэльв** – Вестра-Гёталанд лендегі Швеция қаласы.. Кунгэльв коммунасының әкімішілік орталығы. Халқының саны 21 139 адам. Гётеборгтен солтүстікке қарай 20 шақырым қашықтық жерде орналасқан. Қалада Скандинавияда бауыр өндіретіндердің арасында жетекші орынға ие болған, Göteborgs Kex компаниясының бас кеңсесі бар. 1676 жылы негізін салушы «Гамла-Кунгэльв» дат-швед соғысы уақытында қаланы өртеп, 1680 жылы шаһар бұрынғы орнына қайта келген. XVIII ғасырдың ортасында майшабақ аулау өндірісі қаланың одан әрі дамуына оң әсерін тигізген.

Атақты адамдары
---------------

* Аксельссон, Антон – хоккейші
* Аксельссон, Пер-Юхан – хоккейші
* Дёсе, Хелена – опера әншісі
* Андерссон, Никлас – хоккейші
* Андерссон, Микаэль – хоккейші

Дереккөздер

1. ↑
**Deep Blue** — IBM компаниясы шығарған шахмат ойнайтын компьютер. Сол кездегі әлем чемпионына қарсы қалыпты уақыт бақалау ережесі аясында Шахмат ойнын және шахмат матчын жеңген шахмат ойнайтын алғашқы компьютерлік жүйесі ретінде танымал.

Deep Blue, Компьютер тарихы мқражайында
«Deep Blue» 1996 жылы 10 ақпанда әлем чемпионы Гарри Каспаровты алты-ойындық матчтың алғашқы бірінде жеңген. Дегенмен, Каспаров үш ұпай жинап, келесі бес ойынның екеуін жеңді, ол 4-2 есебімен Deep Blue жүйнсін жеңді. Кейінірек Deep Blue қайта жаңартылып 1997 жылы мамырда қайтадан Каспаровпен ойнайды. Deep Blue алтыншы ойынды жеңіп, сол себепті алты-ойындық матчты 3½-2½ ұпаймен жеңіп, уақыт бақылайтын стандартты шахмат турнирлеріндегі матчты жеңіп әлем чемпионын тізе бүктірген бірінші компьютерлік жүйе болды.  Каспаров IBM-ді алаяқтықпен айыптап  қайтадан ре-матч талап етті. IBM компаниясы бас тартып Deep Blue жүйесін бөлшектейді.

Deep Blue 1985 жылы Carnegie Mellon университетінде ChipTest жобасымен басталды. Бұл жоба, ақыр соңында, Deep Thought-ге айналды, сол кезде дамыту тобын IBM өзіне алады.  Жоба 1989 жылы Deep Blue атымен ары дамыды. Грандмастер Жо Бенжамен де жамыту командасы құрамында болады.

Соңында
-------

Deep Blue секундына 200 миллион позицияны бағалау қабілетімен әлем шахмат чемпионына қарсы шыққан ең жылдам компьютер болды. Бүгінгі күндері компьютерлік шахматтық зерттеулер мен компьютерлерге қарсы әлемдік деңгейдегі ойыншылардың ойындарында назар арнайы шахматтық аппараттық жабдықтарға емес шахматтық бағдарламаларға ауысты. Houdini, Rybka, Deep Fritz немесе Deep Junior тәрізді заманауи шахмат бағдарламалары Deep Blue дәуіріндегі бағдарламаларға қарағанда тиімді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IBM's Deep Blue beats chess champion Garry Kasparov in 1997  (ағыл.), *NY Daily News*.
2. ↑  *Saletan, William* Chess Bump: The triumphant teamwork of humans and computers.  Slate (11 May 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 мамыр 2007.
3. ↑  *Hsu Feng-Hsiung* Behind Deep Blue: Building the Computer that Defeated the World Chess Champion — revised. —  Princeton University Press. — P. Preface page x. — ISBN 9780691118185.
4. ↑  A Brief History of Deep Blue, IBM's Chess Computer  (ағыл.) (29 July 2017).
Үлгі:Infobox sportsperson
**Фауджа Сингх** (ағыл. Fauja Singh, 1 сәуір 1911 жыл, Үндістан) — әлемнің ең егде марафоншысы; әлем рекордтарының иегері: 90 жастан үлкендер арасында – 5:40.01, және 100 жастан үлкендер арасында – 8:25.17.

Пенджабтағы Джалагдхар аймағында Баес Пинд елді-мекенінде дүниеге келген. Ұзақ уақыт бойы егіншілікпен айналысқан. 1990 жылдардың ортасынан бастап Лондондағы Илфорд ауданының тұрғыны.

2000 жылы алғаш рет Лондондық марафонда қатысқан; сол кезден бері дүркін- дүркін ұқсас шараларға қатысып келеді.

2003 жылы Торонтода өткен марафон кезінде өзінің жас санатында әлемдік рекорд қойған – 5 сағас 40 минут.

2001 жылы марафонды толықтай жүгіріп өткен ең егде (100 жас) марафоншы ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енгізілген. Оның тіркелген уақыты 8 сағат 25 минут 17 секунд, алайда 16 минуты топтасып жүгірумен кеткенін ескерсек, оның уақыты 8 сағат 11 минут 06 секунд болады.

2012 жылдың 30 қыркүйегінде Surrey International World Music Marathon (Surrey халықаралық Әлем Әуені марафоны; Британдақ Колумбия, Канада) 5 км-лік жүгірісіне қатысқан.
**DJ Грув** (шын аты Евгений Анатольевич Рудин; 1972 жыл, 6 сәуір – Мурман облысы, Апатита) – Ресей диджейі, электронды музыкант. 

DJ Грув хаус, даунтемпо, техно және т.б. стильдерде ойнайды. Андрей Малаховпен бірге бір мектепте оқыған. Мектепті бітіргеннен кейін, Санкт-Петербург консерваториясына түседі (бітірмейді). 

Диджейлікті 1990 жылы бастайды. Біраз уақыт «Станция 106,8 FM» радиостанциясының бағдарламалық директоры қызметін атқарады. Электронды музыка жанрының музыканты ретінде «Счастье есть», «Служебный роман», «Цыган» және басқа да ремикстер композициясының авторы ретінде атағы шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Беверли Хиллзтағы компанияның бас ғимараты
**De Beers** (*Дэ Бирс*) — табиғи алмас тастарының өндіріп, өндеп, сатуымен және өнеркәсіптік мақсаттар үшін жасанды алмас тастарының өндірісімен айналысатын халықаралық корпорация. 1888 жылы қазіргі Оңтүстік Африка Республикасының аймағында құрылған. Жарнама слоганы: «A Diamond Is Forever» («Гауһарлар - әрқашанда»).

Тарихы
------

Сесиль Джон Родс
Оңтүстік Африканың алмас қазбасын басып алуда белсенділік көрсеткен ағылшынның отаршыл қайраткері Сесиль Джон Родс 1880 жылы «De Beers» компаниясының негізін қалады. Көп кешікпей ол тағы жаңа қазбалар ашты, бөтен участоктарды сатып алды, кейбір қазба иелерімен бір кәсіпорынға бірігуге келісті, соның нәтижесінде 1888 жылы «Де Бирс консолидейтед майнс» қоғамына «Де Бирс майнинг К-мен» бірге «Ағайынды Барнато» ағылшын банкир үйі құрған ірі «Кимберли сентрал майнинг К» компаниясы да кірді. Осының негізінде 1892 жылы орталық өткізу ұйымы бар картель - Алмас сндикаты құрылды. Алғашқы ұйымдасқан кезден бастап Алмас сндикатының саясаты барлық жағдайда алмастың бағасын жоғары ұстау болды, бұл үшін алмас өндіруді ықшамдады және оның бағасын қоюға үстемдік ету мақсатымен нарыққа алмасты аз шағырды. Капиталистік елдер алмастың үлкен бөлігін Африкадан алады, құнды зергерлік алмастар негізінен Африканың оңтүстігі мен оңтүстік-батысында өндіріледі. Салмағына қарай барлық алмастың 60 пайызы Конгода өндіріледі. Зергерлік алмастың бірден-бір тұтынушысы гауһар шығаратын өндіріс, ал оның сұраныс иесі – ірі буржуазия. Басқа тауар тұтынушыларының ерекшелігі – олар гауһар бағасын төмендетуден гөрі, керісінше, жоғарлатуға мүдделі. Сондықтан да олар Алмас сндикатын сақтауды қолдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Чистая прибыль De Beers за 2008 ж. — 90 млн долларов
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Эмульсиялану**(ы) (*мунайдың*)
эмульгаторлардың әсерінен және газдың
ұлғаю энергиясының әсері салдарынан
мұнай эмульсияларының түзілу процесі.
Мунайды өндіру мен жинау жүйелерінде Э.
тереңдік сораптардың жұмыс процессіндегі
мунай мен судың дисперсиялануынан көрініс
береді. Бұрқақты және компрессорлық ұңғымаларда табиги эмульгаторлардың
әсерінен күшейеді. Мұнай ендірудегі полимерлік-мицеллярлік сумен тогыту процестерін жүргізгенде, мұнай кәсіпшілігі мен мунай
құбыры жабдықтарының коррозиясы ингибирленгенде, инверттік эмульсиялар мен
минералдық майлардың эмульсияларын
алуда қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Эмре Белозоғлы** (түр. *Emre Belözoğlu*, лез. *Эмре Белезогълу*; 7 қыркүйек 1980, Ыстанбұл) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасының экс-жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1996 жылы 16 жасында "Галатасарайдың" негізгі құрамына ілікті. 2001 жылға дейін ойнап, бірнеше жүлдеге қол жеткізді, Түркия чемпионы және УЕФА кубогы, УЕФА суперкубогы жеңімпазы атанды. 

2001 жылы жазда "Интернационалеге" ауысты. Көп ұзамай оны жергілікті жанкүйерлер "Босфор Марадонасы" деп атай бастады. 2002/03 жылғы маусым қорытындысында "Интердің" үздік футболшысы атанды. 2004 жылы Пеле оны ФИФА-100 тізіміне қосты. 

2004/05 жылғы маусымда жарақаттарының кесірінен алаңға көп шыға алмады. 2005 жылы "Ньюкасл Юнайтедке" ауысқанмен, ол жақта да жарақаты кедергі болып, бар талантын ашып көрсете алмады. 

2008 жылы Түркияға оралып, "Фенербахче" ойыншысы атанды. 

2012 жылы 29 мамырда "Атлетико Мадрид" сапына қосылды, бірақ көбіне қосалқы құрамда қалды да, маусым ортасынан соң басқа клуб іздеуге мәжбүр болды. 

2013 жылы қаңтарда "Фенербахчеге" қайта оралды. 

### Ұлттық құрама

2000 жылдан бері Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Түркия мен Швейцария іріктеуде ойнап, Түркия жеңіліп қалды да, Эмре жанжал шығарып, соңында 6 ойынға қатыспайтын боп шеттетілді. 

2002 жылы әлем чемпионатына, 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Екеуінде де Түркия қола жүлдені иеленді.

Жетістіктері
------------

«Галатасарай»
* Түркия чемпионы: 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/00
* Түркия кубогы: 1995/96, 1998/99, 1999/2000
* Түркия суперкубогы: 1997
* УЕФА кубогы: 1999/2000
* УЕФА суперкубогы: 2000

«Интер»
* Италия кубогы: 2004/05

«Ньюкасл Юнайтед»
* Интертото кубогы: 2006

«Фенербахче»
* Түркия суперкубогы: 2009, 2014
* Түркия чемпионы: 2010/11, 2013/14
* Түркия кубогы: 2011/12, 2012/13

«Атлетико» Мадрид
* УЕФА суперкубогы: 2012

Түркия құрамасы
* Әлем чемпионатында үшінші орын: 2002
* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Биографиясы
* Профилі
**Грачева Надежда Александровна** қазақстандық балет артисті. 1979-86 ж. Алматы хореографиялық уч-щесінде оқыды. 1986 жылы Москва хореографиялық уч-щесіне ауысып, оны 1987 ж. бітірді. 1987 жылдан бастап Үлкен театрдың балет артисті. Қазақ опера және балет театрының сахнасында: П. И. Чайковскийдің "Шаттауығы" мен "Аққу көлінде", Ж. Добервальдың "Бос әуре", А. Аданның "Корсар", Э. Хельстед пен Х. С. Паулидің "Дженцанодағы гүл мейрамы" балеттерінің фрагменттерін орындады және А. Вивальдидің "Сен және Мен" концертіне қатысты. Грачева - 1985 жылы Алматыда өткен жастардың "Жігер" фестивалының, Вернадағы балет артистерінің 12-Халықаралық конкурсының лауреаты. Күміс медаль.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Абай халықтың ұлы** – поэтикалық спектакль.. 

Спектакльді коюшыларды Абай поэзиясының бастау қайнары қызықтырды. Себебі, ақын поэзиясы өзінің жүрек қайнарында суарылып, өмірдің өзегімен біте қайнасып, өз халқының ауыр тұрмысы және тіршілігімен қатар өрілген. Ал спектальдің өң бойына өмір мен поэзия қатар қоныстанған.... Шалқар көлдің жағасына кұрылған Алтыбақан. Қызара батып бара жатқан күн шапағы. Жайлап ескен қоңыр салқын саумал ауа. Алтыбақан үстінде домбырада мәңгілік жастық пен сұлулықты жырлаған Абай әндері мен өлеңдері орындалады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Ледебур айдаршөбі** (Көкнәрлер тұқымдасы) - Қазақстандық 19 түрдің ішіндегі едәуір тауға тән түр. 

Сазды және тасты аласа және орташалау беткейлерде, бүкіл Тянь-Шаньда, Жоңғар Алатауы және Тарбағатайда кездеседі. Ерте гүлдейтін көп жылдық. Дөңгелек қабысқан түйнегімен және онша биік емес жер үсті сабағымен (15 см дейін). Жапырағы бар болғаны екеу, олар қарама-қарсы орналасқан, отырыңқы дөңгеленген сегменттерге екі немесе үш қайтара тілімденген. Гүлшоғыры ұзын, жіңішке шашақ гүлдері қысқа гүл табандарына, дөңгеленген ромб тәрізді, гүлсағақтарымен тостағанша жапырақшасы екеу, желектері төртеу, аталықтары екеу, аналықтары екеу. Тостағанша жапырақшасы күлгін немесе қызғылт күлгін, ұзындығы 2,5 см-ге дейін. Жоғарғысы өрге түрілген жуан шақшалды. Сәуір мамырда гүлдейді, жемістері дөңгеленген екі жағынан қақырайтын қорапша, мамыр-маусымда піседі. Тұқымы қара, ұсақ жылтырақ, құмырсқалар таратады. Түйнегі алкалоидтар бөледі, олардың бірі сангвинарин бактерияларды жоятын зат. Жазылмайтын жараны емдеуге тиімді. Орталық жүйке жүйесін зақымдайтын жұқпалы ауруға қарсы пайдаланады. Тамаша декоративтік өсімдік, мәдени түрде жақсы өседі( алғаш рет Санкт-Петербургте байқаудан өткізілген 1880 жылы). [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Иващенко А.А. "Қазақстанның өсімдіктер әлемі. Суретті энциклопедия". Алматыкiтап баспасы 2008
**Норма** – санның абсолют шамасының жалпы түсінігі. Мысалы: үшөлшемді х векторының Н-сы оның ұзындығы , А матрицасының Н-сы саны болады. 
Х векторлық кеңістігінің х элементінің Н-сы деп нақты немесе комплекс сандар өрісіндегі Х векторлық кеңістікті нақты сандар жиынтығына бейнелеуді айтады. Бейнелеу мына шарттарды қанағаттандырады: 0, сонымен қатар , егер х=0 болса.
, әр скаляр үшін; , барлық х, уХ үшін (үшбұрыш аксиомасы). 
Н-сы бар векторлық кеңістік нормаланған кеңістік деп аталады. Н-ның көмегімен нормаланған векторлық кеңістікте f(x) сызықтық функционалы үшін Н. формуласымен, ал А сызықтық операторы үшін формуласымен анықталады. Н-ны таңбасымен белгілеуді 1908 ж. Э.Шмидт (1876 – 1959) енгізген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Абай пайдаланған заттар
**«Жиделі-Бөрібай» Абайдың тарихи-мәдени және мемориалдық мемлекеттік қорық-мұражайы** — Семей қаласында орналасқан.

Абай туғанына 95 жыл толу мерекесінің қарсаңында Қаз ССР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1940 жылғы 1 сәуірдегі қаулысы бойынша ұйымдастырылып, сол жылы қазан айының 16-күні мереке үстінде ашылды. Қазақстан тарихындағы тұңғыш әдеби мұражай болып табылады.

Оның негізгі қорын 1885 жылы Абай өлкетану мұражайына тапсырған заттар құрайды. Аталмыш заттардың 30-ға жуығы мұражай қорында сақтаулы.

Алғашқы жылдар мұражай, ақын Семейге келгенде ат басын тіреп түсіп жүрген Бекбай Байысов пен Әнияр Молдабаевтың үйлеріне орналасқан болатын. 1967 жылдан бастап мұражай көпес Ершовтың (Ленин көшесі, 12) үйіне орын тепті.

1990 жылғы 5 сәуірдегі № 141 Қаз ССР Министрлер Кеңесінің қаулысы бойынша ақынның әдеби-мемориалдық мұражайы Абайдың мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық «Жидебай-Бөрілі» қорық-мұражайы болып құрылды.

Қорық-мұражайдың құрамына қалалық кешен, Жидебайдағы Абайдың әдеби-мемориалдық мұражай-үйі, Бөрілідегі М.Әуезовтің мұражай-үйі, қорық аймағына кіретін 16 тарихи орындар, Абай ауданы Құндызды ауылындағы халық ақыны Шәкір Әбенұлының мұражай-үйі, Мақаншыдағы Әсет Найманбайұлының мұражайы және Жидебайдағы «Шаһкәрім. Саят қора» экспозициясы кіреді.

Қалалық кешенге Ленин көшесі, 12 үйде орналасқан көпес Роман Ершовтың үйі, 1995 жылы салынған жаңа ғимарат, 1993 жылы кешен аймағына көшірілген Ахмет Риза медресесі мен мешіті, мұражайдың әкімшілік үйі, сонымен бірге Бөгенбай батыр көшесі, 132 үйде орналасқан «Алаш арыстары — М.Әуезов» мұражайы кіреді.

Мұражайдың қор құрамы — 20 мың, оның он мыңнан астамы негізгі қорда.

Мұражайда әкімшілік, ғылыми қор, ғылыми-зерттеу, ғылыми насихат, ғылыми-техникалық, шаруашылық бөлімдері қызмет атқарады.
**«Абай Құнанбаев қазақ халқының ақыны және ағартушысы»**. «Актюбинская правда» (10. VIII. 1945) газетінде жарияланған. 
Мақалада Абайдың ақындық өмір жолымен қалың окырманды таныстыру мақсат тұтылып, негізінен өмірбаяндық деректер қамтылған. Онда Абайдың әулеті, өскен ортасы, алған тәлім-тәрбиесі, қазақ ауыз әдебиетінен, шығыс поэзиясынан, орыс-батыс әдебиетінен үйренуі жүйелі әңгімеленеді. Абай рубасының отбасында өмірге келгенімен, кейін өсе келе халықтың жағында болып, ел ішіңдегі әділетсіздіктерге қарсы шыққандығына назар аударады. Қуғын керген орыс зиялыларының Абайдың аулына жиі келіп, араласып, пікірлесіп тұрғандығы, мұның өзі ақынның прогресшілдік бағытта болуына И. Крылов, А. Пушкин, М. Лермонтов сияқты орыс ақындарының шығармаларын қазақша сөйлетуге тікелей әсер еткендігі сөз болады. Абайдың ізбасарларынан Мағауия мен Ақылбайдың, Көкбайдың, Бейсембайдың аттары аталған. Бұлардың патшаға карсы күрескен Шәміл мен «халық батыры Кенесарының» кетерілісі туралы тікелей Абайдың тапсырмасымен поэма жазғандығын айтқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 987-601-282-175-8
**Абай Әбдіғалиұлы Раисов** 1964 жылы 27 ақпанда Қостанай облысы Семиозер ауданының 230-шақырымында туған. 

  

Әкесі - Раисов Әбдіғали Омарұлы, зейнеткер, қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Анасы - Раисова Сәлима, зейнеткер, аудандық тутыну одағында сатушы болып еңбек еткен. 

  

Қостанай ауылшаруашылық институтының зооинженерлік факультетін (1986) зоотехник мамандығы бойынша; Е.А. Бекетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін (1995) заңгер мамандығы бойынша бітірген. 

1981 жылдан - Қостанай ауылшаруашылық институтының студенті. 1986 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдың сәуір айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданының «Диев» кеңшарында зоотехник, аға зоотехник, мал шаруашылығы жөніндегі бригадир. 1987 жылдың қараша айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданы «Колос» бидай өсіру кеңшарының №1 бөлімшесінде ұйымдастырушы бригадир. 1991 жылдың шілде айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданының Чернышевский атындағы кеңшарында зоотехник-селекцияшы, 1991 жылдың қазан айынан - «Колос» бидай өсіру кеңшарының зоотехнигі. 1992 жылдан - Қостанай облысы Семиозер ауданының Баймағамбетов атындағы кеңшарында №І бөлімше зоотехнигі; Семиозер аудандық сотының сот орындаушысы. 1996 жылдан - Қостанай облысы Семиозер аудандық сотының судьясы. 2005 жылдан - Қостанай облысы Қамысты аудандық сотының терағасы. 2010 жылдың ақпан айынан бері - Қостанай облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған аудан аралық сотының төрағасы. 

  

* Үйленген. Жұбайы - Раисова Алла Шәйкенқызы, аудандық қаржы бөлімінің бас маманы. Қыздары - Раисова Меруерт Абайқызы (1985 жылы туған), Раисова Камила Абайқызы (2000 жылы туған); ұлы - Раисов Арғын Абайұлы (1986 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Абай қазақтың ұлы биі** – деректі бейнефильм.. 

Қазақтын ұлы ақыны Абай Құнанбаев өз заманының үлкен заңгері, халықтың әдет-ғұрып заңдарын түптеп білген билердің бірі. Өзінің төрт атасы атақты би болған, содан үлгі алған Абай сонау Майқы би заманынан бергі билік жоралғыларына да жетік болған. Ол бірнеше мәрте төбе би болып сайланып, генерал-губернатордың тапсырмаларымен ел ішіндегі даудамайларды, ұрлық-қарлықты т.б реттейтін Ереже жазды. Абай жазған Ереже қазақ даласына кеңінен тараған. Оның Сенатқа жазған хатында орыс, мұсылман заңдарын жетік білетіні көрінеді. 

Патша шенеуніктерінің өз зандарын өрескел бұзатыны, тергеу амалдарының сақталмауы, прокурор, соттың өресіздігі нақты дәлелденеді. Фильмде Абайдың бірнеше билігі көрсетілген. Ұлы ақынның заңгерлік білігі, қара қылды қақ жарған әділдігі тұңғыш рет деректі фильм арқылы бейнеленген. Фильмнің авторы – Сұлтан Оразалы. Ұзақтығы 30 мин. 2007 жылы түсірілген. "Қазақстан" және "Хабар" телеарнасында бірнеше рет көрсетілді.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
Координаттар: 12°14′ о. е. 123°05′ ш. б.﻿ / ﻿12.233° о. е. 123.083° ш. б.﻿ / -12.233; 123.083 (G) (O) (Я)

Ашмор рифы (NASA суреті ) 
 Картье аралы (NASA суреті)
Хиберния рифы (NASA суреті )
**Ашмор және Картье аралдары** (ағылш. *Ashmore and Cartier Islands*) - Үнді мұхитында орналасқан аралдардың екі тобы. Координаттары 12°14′ о. е. 123°05′ ш. б.﻿ / ﻿12.233° о. е. 123.083° ш. б.﻿ / -12.233; 123.083 (G) (O) (Я). Аралдардың жалпы аумағы 199 км² (құрғақ— 114 400 м²). 1931 жылдан бастап Аустралияның тәуелді аймағы болып саналады. 1983 жылдың тамыз айынан бастап ұлттық қорық болып есептеледі.

|  |
| --- |
| Аралдар | Аумағы,м² |
|  **Ашмор рифы — 155,40 км²**  |
| Батыс аралы | 51,2 |
| Орта аралы | 21,2 |
| Шығыс аралы | 25,0 |
| **Картье рифы — 44,03 км²** |
| Картье аралы | 17,00 |
| Барлығы | 114,40 |

Ашмор аралының солтүстік-шығысына қарай 42 км қашықтықта орналасқан Хиберния рифы (ағылш. *Hibernia*) аймақтың құрамына кірмейді. Хиберния - Батыс Аустралия штатының бөлігі болып саналады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ga.gov.au Мұрағатталған 22 тамыздың 2008 жылы.
**Серік Барлықұлы Садықов** (1957 ж.т.), инженер - металлург. Қазақ КСР - інің еңбек сіңірген металлургі (1988). Техника ғыл. кандидаты (1994).Қазақ политех. институтын инженер-металлург мамандығы бойынша (1979), Мәскеудін Плеханов атындағы халық шаруашылығы институтын сыртқы экономикалық байланыс менеджері мамандығы бойынша бітірген (1991). 1979-1997 ж. Жезказған тау - кен комбинаты металлургия цехының балқытушысы , цехтың ауысым мастері , конвертор-анод бөлімшесінің бастығы, Балқаш кен-металлургия комбинаты мыс балқыту цехы бастығының орынбасары , бастығы, осы бірлестіктін бас инженерінің ғылым және жаңа технология жөніндегі орынбасары , аффинаж цехынын бастығы. 1997 жылдан бері асыл металдар зауытынын директоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Маноло 2006 жылғы әлем чемпионатында
**Мануэль Касерес Артесеро** (ис. *Manuel Cáceres Artesero*; 15 қаңтар 1949, Сан-Карлос-дель-Валье, Испания), **Маноло** немесе **Маноло-барабаншы** деген лақап атымен танымал (ис. *Manolo «el del Bombo»*) «Валенсия» және Испания құрамасының жанкүйері.

Өмірбаяны
---------

Маноло Испанияның оңтүстігіндегі Сьюдад-Реал провинциясындағы Сан-Карлос-дель-Валье қалашығында дүниеге келген. Балалық шағында футболмен айналысып, мектепаралық жарыстарға көп қатысқан. Бірақ кейін футболмен түпкілікті айналысудың реті келмей, оны тастайды. Бала кезінде "Сарагоса" клубының жанкүйері болыпты. Өйткені 5 жасында оның отбасы Арагон провинциясына көшіп барады. Ал, Арагон провинциясының орталығы — Сарагоса қаласы. "Сарагосаға" жанкүйер болып жүріп, барабан алып жүру идеясы ойына келеді де, оны іске асырады. Тіпті "Сарагосаның" өз алңында өткізген әрбір матчына барабан алып барып, оны ритммен дабылдатып отырады. Сол кезде оны "Маноло-барабаншы" деп атап бастап еді.

Уақыт өте келе ол 1982 жылдан "Валенсияға" жанкүйер бола бастайды. Осы жылы өзі де Валенсияға қоныс аударған болатын. Аттай 25 жыл бойы клубтың бір ойынын да жібермей, барлығын тамашалайды. Бірақ 2006 жылы клуб жетекшілерімен кикілжіңге келіп, "Местальеге" баруды тоқтатады.

Әлем чемпионаттарында
---------------------

Маноло тұңғыш рет 1982 жылғы әлем біріншілігін өз көзімен тамашалайды. Осыдан бастап, әлем чемпионаттарына өз барабанымен баруды әдетке айналдырады. Өзінің айтуы бойынша, ол 10 әлем чемпионатына барабаншы ретінде барыпты. "12 чемпионатты тамашаласам арманым жоқ" депті ол бір сөзінде. Ол үшін тағы кем дегенде он шақты жыл өмір сүруі керек.

Соңғы 30 жылда Испания құрамасының бір ойынын да құр жібермей, стадионнан тамашалаған. Тек 2010 жылғы әлем чемпионатындағы Испания-Парагвай ойынын денсаулығына байланысты стадионнан тамашалай алмапты.

Басқа да фактілер
-----------------

* Ол үнемі Испания құрамасының 12-нөмірлі жейдесін киіп жүреді.
* Әрбір әлем немесе Еуропа чемпионатында барабандарын ауыстырып тұрады. Яғни, бір барабанды екі бірдей ірі турнирге апармайды.
* Оның мына жүрісіне шыдамаған әйелі 1987 жылы-ақ бұдан кетіп қалған. Содан бері бойдақ боп өмір сүреді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Манолоның ресми сайты