**Хорхе Марио Педро Варгас Льоса, 1-Маркис Варгас Льоса**, (исп. *Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, 1er Marqués de Vargas Llosa.*, 28 наурыз 1936, Арекипа, Перу) — перулік прозашы және драматург, публицист, саясаткер, әдебиет бойынша 2010 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. Француз академиясының мүшесі (2021 жылдан).

Өмірбаяны
---------

Варгас Льоса орта таптағы отбасында дүниеге келген, оның әкесі, автобус жүргізушісі, көп ұзамай әйелімен ажырасып, оны Марионың атасы, Боливияның Кочабамба қаласындағы Перудің құрметті консулының қамқорлығына қалдырды. Марио өмірінің алғашқы жылдарын сонда өткізді. Жазушының әкесі неміс көңілдесінен некесіз екі баласы болғаны белгілі; сондықтан Эрнесто мен Энрике Варгас Нобель сыйлығының лауреатының туған ағалары.

Льоса консулы мақта плантацияларына ие болды және қызы мен немересін барлық қажетті заттармен қамтамасыз етті, алайда балаға әкесінің тағдыры туралы хабарлауға қатаң тыйым салды. Дегенмен, 1946 жылы Варгас ерлі-зайыптылар ортақ өмірлерін қалпына келтіріп, Лимаға қоныстанады, онда Марио алдымен жексенбілік мектепті бітіреді, содан кейін әкесінің талабы бойынша Леонсио Прадо әскери мектебіне оқуға түседі, оны кейінірек ол «Қала мен иттер» романына арқау етті. Мектептегі өмір Марио үшін жиіркенішті болғаны сонша, оқуын бітіруіне бір жыл қалғанда ол оқуын тастап, Пьюра қаласында шығатын провинциялық «La Industria» газетіне журналист болып жұмысқа орналасты. 1953 жылы Варгас Льоса Сан-Маркос университетінің филология факультетіне оқуға түседі, бірақ көп ұзамай Еуропаға кетіп, Мадрид университетінің шәкіртақысын алады және 1958 жылы Рубен Дарионың шығармашылығы бойынша кандидаттық диссертациясын қорғайды.

1960 жылы Варгас Льоса Парижге көшеді, онда оған әдеби зерттеу үшін жаңа грант уәде етілген еді. Осы уақытқа дейін ол өзінен 10 жас үлкен немере әпкесі Хулия Уркидимен азаматтық некеде тұратын. Кейінірек Хулия Уркиди «Хулия апай мен Жазушы» романының кейіпкерінің прототипі айналды. Варгас Льоса грантты алмады, бірақ Мадридке оралудан бас тартты және Парижге қоныстанды, онда Хулио Кортасармен тығыз ынтымақтастық орнатты, сонымен қатар радио мен теледидарда журналист болып жұмыс істеді. 1964 жылы Варгас Льоса мен Уркиди ажырасып кетті. Бір жылдан кейін Марио өзінің екінші немере әпкеі Патрисияға үйленді, ол оған үш бала дүниеге әкелді. Солардың бірі Альваро Варгас Льоса (1966 ж.т.) да кейін жазушы және публицист болды. 1969—1970 жылдары Варгас Льоса Англия мен Испанияда қысқа өмір сүріп, сабақ берді, содан кейін ол кәсіби түрде әдеби қызметпен айналысты. 1968 жылы жазушы КСРО-ға сапармен барды.

М. Ф. Надярныхтың айтуынша, Варгас Льосаның шығармасы Флобер мен Толстойдан бастап Батайлға дейін әртүрлі Латын Америкасы және Еуропа жазушыларының ықпалын біріктіреді, бірақ ол ортағасырлық каталондық «Ақ тиран» романын үлгілі кітап деп санаған. Ол өмірбаяндық мотивтер мен символизмді, гротескті, интертекстуалдылықты және халық хроникасының үлгісін, зорлық-зомбылық пен эротика тақырыптарын біріктіреді.

Жас кезінде ол кубалық Кастро режимін қолдады, бірақ ақырында коммунистік идеялардан көңілі қалды. Көптеген өмірбаяншылар бұл оқиғаны 1978—1980 жылдарға жатқызады, атап айтқанда оны кубалық диссидент Эберто Падильяның сотымен байланыстырады. Алайда, айталық, Борхеске қарағанда, Варгас Льоса өзін социалистік диктатураның ғана емес, сонымен қатар оңшыл авторитаризмнің дәйекті қарсыласы ретінде көрсетеді.

1971 жылы жазушы Габриэль Гарсиа Маркестің шығармашылығы туралы іргелі диссертациясын қорғады, кейін онымен саяси және әдеби мәселелерде бірнеше рет қарсылық білдірді. Латынамерикалық өмір бойғы «сиқырлы реализмнің» екі классиктерінің арасындағы қарым-қатынастың нашарлағаны сонша, 1976 жылы Варгас Льоса өзінің бұрынғы досын журналистердің көзінше ашық түрде ұрып жіберді. 2007 жылға дейін бұл ұзақ уақытқа созылған кикілжіңді салқындатудың кейбір белгілері болды және Гарсиа Маркес тіпті Варгас Льосаның жұмысынан үзінділерді «Жүз жылдық жалғыздықтың» академиялық түсініктеме басылымында пайдалануға рұқсат берді.

1975 жылы Варгас Льоса Халықаралық ПЕН-клубтың президенті болып сайланды. 1978 жылы ол Лимаға оралды, бірақ әлем бойынша көп саяхаттауды жалғастырды. 1987 жылдан бастап ол саясатпен шындап айналысты, 1990 жылы Демократиялық майдан партиясынан Перу президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. Жазушы еркін нарыққа көшуді, үнемдеу саясатын және мемлекет активтерін тезірек жекешелендіруді жақтайтын Чикаго мектебінің көзқарастары рухында Перу экономикасын түбегейлі өзгерту жоспарын ұсынды. Оның бағдарламасының экономикалық бөлігі экономист-реформатор Эрнандо де Сотомен және оның Бостандық және демократия институтымен тығыз ынтымақтастықта жазылған. Варгас Льосаның саяси қарсыластары жазушының беделін түсіру үшін «Ақырзаман соғысы» кітабынан контекстен тыс дәйексөздерді қолданды, оларды сайлауалды бағдарламадан үзінділер желеуімен радио арқылы оқыды. Айта кету керек, кітаптың көптеген эпизодтары шынымен де жасырын түрде «Сендеро Луминосо» содырларының үкімет әскерлерімен нақты қақтығыстарын көрсетеді.

Сайлаудың бірінші турында Варгас Льоса 34% дауыспен бірінші орынды иеленді, бірақ екінші турда Перудің болашақ диктаторы агроном Альберто Фухимориден жеңіліп қалды, содан кейін ол елден кетіп, Лондонға қоныстанды және Испанияның азаматтығын алды. Варгас Льоса сайлау науқаны тәжірибесін «Судағы балық» романында қолданды, онда ол «ұлттық санасыздықтың жалаңаш трагедиясын» сипаттады .

Латын Америкасы қоғамдарындағы «диктатура мифтерін» зерттеуді Варгас Льоса «Ешкі мерекесі» (2001) романында жалғастырды, онда жазушы қатыгез диктатордың билігінің дәуірі мен әлеуметтік салдарын егжей-тегжейлі қарастырады. Доминикан Республикасы, Рафаэль Трухильо. Бұл жазушының «Ақырзаман соғысы» шыққаннан бергі ең ауқымды әрі күрделі шығармасы. Акция үш оқиға деңгейінде өрбиді: бірінші сюжет 1961 жылы Трухильо өлтірілгеннен кейін 30 жыл өткен соң доминикандық босқынның отанына оралуы туралы баяндайды, екіншісі осы қастандық әрекетті классикалық американдық саяси триллер стилінде қайта құру әрекеті, үшінші Трухильо өмірінің соңғы жылдарына арналған.

Варгас Льоса планетаның басқа аймақтарындағы авторитарлық режимдердің назарын айналып өтпеді. Ирактың Саддам Хусейн режиміне қарсы науқанының басында жазушы жастық шағынан бері алғаш рет жазушы АҚШ пен одақтастардың сыртқы саясатын өткір сынға алды, дегенмен бүгінде ол соғыс, ең болмағанда, «жақсылық әкелді» деп санайды. Ирактықтар тираниядан». Жазушының пікірінше, өзара еуропалық дұшпандық АҚШ-қа қажет тепе-теңдік мүлде емес  .

2021 жылдың 25 қарашасында ол Француз академиясына сайланды және Мишель Серра қайтыс болғаннан кейін бос қалған №18 орынды иеленді (85 жастағы Льоса үшін «өлмейтіндер» ерекшелік жасады. 2010 жылы белгіленген жас шектеуі туралы ереже - жаңа академиктердің жасы 75 жастан аспауы керек). Льоза француз тілінде еркін сөйлегенімен (1959 жылы Францияға эмиграцияға кеткен) ешқашан француз тілінде жазбаған, бірақ Академияның жарғысында кандидаттың шығармаларының тіліне қойылатын талап жоқ  .

Шығармашылығы
-------------

Ең алғашқы роман «Қала мен иттер» (1963) Атлант мұхитының екі жағындағы жас зиялылар арасында Варгас Льосаның болашақтағы үлкен танымалдығының негізін қалады. Жазушының әскери академияда оқудан алған шынайы әсерлеріне негізделген роман КСРО жастарының оқырмандары үшін культтік кітапқа айналды және Леонсио Прадо шеру алаңында көпшілік алдында өртелді, бұл оны тек танымал етті. КСРО және АҚШ-та роман экранға түсірілді: кеңестік «Ягуар» фильмін режиссер Себастьян Аларкон 1986 жылы түсіріп, актер Сергей Векслерге даңқ әкелді. М. Ф. Надярныхтың айтуынша, романды, қатыгездік пен зорлық-зомбылық атмосферасын натуралистік тұрғыдан сипаттайтын, символдық экзистенциалистік астарлы әңгіме ретінде түсіндіруге болады, ол өлім арқылы қайта тууға жұмбақ-драмалық өту туралы айтады, оның архитектурасы төрт санымен анықталады — оның негізгі кейіпкерлері: статикалық. Құл мен Боа және тұрақсыз, транслиминалды Ягуар және Ақын. Перуде роман жоғары әскери қолбасшылық арасында жанжал тудырды. Тіпті бірнеше генерал Варгас Льосаны Эквадор эмигранттарының саяси бұйрығын орындады деп айыптады.

Зорлық-зомбылық қайтадан әлеуметтік өмір салтының ажырамас элементі ретінде пайда болатын және Латын Америкасы қоғамындағы толық әділетсіздіктің салтанат құруына анархисттік наразылықты білдіретін «Күшіктер» романы (1967) жарияланғаннан кейін Варгас Льоса Хемингуэймен салыстыруға лайық табылды. Бұл жұмыста кейіпкерді кастрациялау мотивін немесе Перу адамын емескуляциялаудың іске асуы ретінде немесе «Колумбияға дейінгі Перу» мәдениетінің іске асуы ретінде түсіндіруге болады, оның дамуы мәжбүрлі түрде үзілді.

«Жасыл үй» (1967) романының ортасында Пюрадағы жезөкшелер үйі орналасқан, оның бейнесінде селваның жасыл түсі травести (жасыл табиғилық, жабайылық және эротикалық символизм мағыналарын біріктіреді), ал кітап төңкерілген. рыцарь романының мотивтерінің саны. Роман Ромуло Гальегос сыйлығымен марапатталған алғашқы жұмыс болды және дауыс беру кезінде Варгас Льоса Хуан Онетти мен Габриэль Гарсиа Маркес сияқты бәсекелестерден айтарлықтай басым түсті.

«Собордағы әңгіме» романының әрекеті кеңістігі Лимадағы тавернамен шектеледі, онда екі перулік — жоғары лауазымды шенеуніктің ұлы Сантьяго мен оның танысы, жүргізуші Амбросио сөйлесіп жатыр. Сантьяго үкіметке қарсы жасырын қастандыққа қатысты делінетін әкесінің шынайы тағдырын білуге тырысады (жазушының өзі осыған ұқсас сұраққа жауап іздеген балаша ізденіс), мемлекеттік аппаратқа және кафкандық кейіпкер К. сияқты шарасыздықтан өз ниетінен шегінеді. Бұл кітапта Варгас Льоса диктатураның рухын қайта құрудың бірінші дәйекті әрекетін жасады, «шірік жасырылған, реттелген шындық маскасын жасау».

Осы кездегі антиутопия мен инверттелген қасиеттілік тақырыбы Варгас Льосаның жұмысында өткір сатиралық мотивтермен үйлеседі, атышулы диссертациядан кем емес жеделдікпен қолданылады. Осылайша, «Капитан Панталеон Пантоха және жақсы қызметтер Ротасы» романындағы әскерилерге арналған тым тәртіпті жезөкшелер үйінің хроникасы бұрынғы «Жасыл үй» және «құжаттардағы роман» жанрының өзін қосарланған өзін-өзі пародия деп санауға болады. «Хулия апай мен Жазушы» (1990 жылы Киану Ривз және Питер Фолкпен бірге түскен) хикаясында Варгас Льоса телехикаялардың тілі мен архетиптерін пайдалана отырып, гротескілік-карикатуралық формада Хулия Уркидиге бірінші некесінің тарихын көрсетті.

1970 жылдардың соңында Варгас Льосаның тарихи романға деген алғашқы әрекеті жарыққа шықты. «Ақырзаман соғысы» кітабының әрекеті XIX ғасырдың аяғында Бразилияда өтеді, онда жеке меншікті жойған Канудос ауылында діни бірлестік дамыған. Қауымдастық жетекшілері шіркеуден қуылған, ал спектакльдің өзі — әскерлер тарапынан аяусыз басылды. Автор дүниенің үйлесімсіз суреттерінің бетпе-бет келуін, анимистік-эсхатологиялық және республикандық мифтердің күресін бейнелейді. Роман Варгас Льосаның дүниетанымындағы солшыл-центристік, тіпті коммунистіктен оңшыл-центристік және либертариандыққа түбегейлі ауысуын көрсетеді; жазушы мессиандық культтерге және адам мінез-құлқындағы иррационалдылықтың психологиялық астарларына деген үлкен қызығушылықты оятады. Бразилияның өзінде, сондай-ақ Кубада романды салқын қабылдады және антисоциалистік жала ретінде қарастырды. Варгас Льосаның өзі бұл кітапты өзінің негізгі еңбегі деп санайды.

 Марио Варгас Льоса. Пьетрасанта, Тоскана, Италия. Фотосурет 2010 жыл
Латын Америкасы мәдениеті тілдерінің өзара әрекеттесу заңдылықтарын зерттей отырып, «Сөйлесуші» Варгас Льоса романында этнографияны жақсы көретін және Жазғы лингвистика институтында жұмыс істеген кезде бірте-бірте мачигенга үндістерінің мифологиясына енген перулық еврей Сауль Суратас бейнеленген. институт.

Постмодерндік архетиптік эротикалық утопия «Өгей ананы мақтау» және «Дон Ригобертоның жазбалары» дилогиясында ашылады.

«Майта оқиғасы» романының орталығында — 1958 жылы Перуде революция дайындап жатқан егде жастағы революционер-троцкисттің қызметі жатыр. Романның шығуымен бір мезгілде дерлік оның оқиғалары болып жатқан ауданда шынымен шаруалар толқуы басталып, оның салдарынан сегіз журналист қаза тауып, Учураккай ауылы толығымен босап қалды. Кейін Варгас Льосадан Учураккайдағы оқиғаларды тексеретін парламенттік комиссия бірнеше рет жауап алды. Жазушы оларға «Паломино Молероны өлтірген кім?» (1986) әңгімесін арнап, сыншылар бұны «әдеби жын шығару» әрекеті ретінде қарастырып, кейіннен «Андтағы Литумада» бұл тақырыпқа қайта оралды (1993). Варгас Льоса комиссияның қорытындысына қатты қорланып, осылай деп қорытындылады

> Латын Америкасындағы демократия солшыл радикалдардың да, оңшыл радикалдардың да өкшесі астында бірдей оңай жойылады.
> 
> 

Бұл мәлімдеме оның одан әрі саяси кредосы деуге болады.

Варгас Льосаның салыстырмалы түрде сирек кездесетін жазу сәтсіздігінің ішінде сыншылар Гюстав Флобердің классикалық «Мадам Боваридің» модернизацияланған нұсқасы болып табылатын «Қазымыр қыздың бастан кешкен оқиғалары» (2006) романын қамтиды.

2008 жылы Варгас Льоса уругвайлық жазушы Хуан Онеттидің шығармашылығына арналған монографиясын жариялады.

«Келттің түсі» (2010) атты соңғы көркем шығармасында жазушы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы оқиғаларға, каучукты плантацияларында жұмыс істеген Конго мен Амазонканың байырғы тұрғындарының тағдырына сілтеме жасайды. Роман деректі фильм — ол кейінірек Ирландияның ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері болған британдық дипломат Роджер Кейсментпен болған нақты оқиғаларды сипаттайды.

2010 жылы «Оқу мен әдебиетті мадақтау» атты Нобель лекциясында Варгас Льоса былай деп жазды: «Әдебиет — жалған, бірақ ол біздегі шындыққа айналады, өзгереді, ұмтылыстар мен қиял арқылы жұқтырылады, сұр шындыққа үнемі күмән келтіреді.

Туындылары
----------

### Романдар мен повесттері

* La ciudad y los perros / Қала мен иттер (1963, Брев кітапханасының сыйлығы)
* La casa verde / The Green House (1966, Ромуло Гальегос сыйлығы)
* Los cachorros / Күшіктер (повесть, 1967)
* Conversación en La Catedral / "Собордағы" әңгіме (1969)
* Pantaleón y las visitadoras / Капитан Панталеон және жақсы қызметттер ротасы (1973)
* La tía Julia y el escribidor / Хулия апай мен Жазушы (1977)
* La guerra del fin del mundo / Ақырзаман соғысы (1981)
* Historia de Mayta / Майта тарихы (1984)
* ¿Quién mató a Palomino Molero? / Паломино Молероны өлтірген кім? (повесть, 1986)
* El Hablador / Сөйлесуші (1987)
* Elogio de la madrastra / Өгей анаға мақтау (1988)
* Lituma en los Andes / Андыдағы Литума (1993)
* Los cuadernos de don Rigoberto / Дон Ригобертоның дәптері (1997)
* La Fiesta del Chivo / Зұлым, немесе ешкі мерекесі (2000)
* El Paraíso en la otra esquina / Басқа бұрыштағы жұмақ (2003)
* Travesuras de la niña mala / Қызымыр қыздың оқиғалары (2006)
* El sueño del celta / Кельттің түсі (2010)
* El Heroe Discreto / Кішіпейіл батыр (2013)

### Жинақтар

* Los jefes / Көшбасшылар (1958)

### Пьесалар

* La huida del inca / Инканың қашуы (1952)
* Kathie y el hipopótamo / Кэти мен гиппопотам (1983)
* Odiseo y Penélope, teatro / Одиссей және Пенелопа (2007)

Шығармашылық мәнердің стилі мен сипаттамасы
-------------------------------------------

Варгас Льоса өз кітаптарын жазу үшін жеке әсерлерін де, тарихи зерттеу материалдарын да белсенді пайдаланады. Ол шақырылған университет оқытушысы ретінде ғаламшарды аралау мүмкіндігінің жазушы үшін баға жетпес құнды екенін ерекше атап өтті  .

Оның ең атақты ертедегі жұмысы «Қала мен иттер» жас Марионың Леонсио Прадоның жабық әскери интернатындағы тәжірибесіне негізделген, дегенмен бұл романда академияның барлық бұрыштарын жайлаған тұншықтырғыш қорқыныш пен зорлық-зомбылық атмосферасы, бір уақытта XX ғасырдың ортасындағы Латын Америкасы диктатураларының сыбайлас жемқорлық пен репрессиялық ішкі саясатының метафорасы бірдей қызмет етеді. Варгас Льоса кейінірек өзіндік мәні бар мемлекеттік аппаратқа жалғызбастылардың наразылығы тақырыбына қайта оралды.

Сонымен, «Собордағы әңгіме» Кафка мен француз экзистенциалистеріне деген айқын оммаждан басқа, Перу президенті Мануэль Аполлинарио Одрияның авторитарлық-олигархиялық режимінің егжей-тегжейлі метатарихи талдауын қамтиды. Варгас Льосаның кейінгі әдеби қызметінің негізгі кітабы «Ешкі мейрамы» алдын ала мейлінше, ғылыммен шектесетін Трухильо режимін зерттеусіз құрылуы мүмкін емес еді. Дегенмен, осы романға қатысты да, «Ақырзаман соғысына» қатысты да Нобель сыйлығының лауреаты ескертеді:

> Бұл тарихи трактат емес, ең алдымен роман, көркем шығарма. Мен мәтінмен жұмыста өте көп еркіндікке жол бердім.
> 
> 

Варгас Льосаның авторлық стилінде модернизмнің де, постмодернизмнің де, классикалық латынамерикалық магиялық реализмнің де ерекшеліктері бар. Варгас Льоса шығармашылығына арнайы монография арнаған Кейт Букер перулық жазушының әртүрлі уақытта және шындықта болып жатқан оқиғалар мен диалогтарды бір қабатта біріктіретін немесе тіпті әр түрлі кейіпкерлерге жатқызылған контрапунтктты тәсіліне таңданысын жасырмайды, бұл оның прозасын Флобер романдарына біршама ұқсас етеді. Кейде Варгас Льосаның басқа шығармаларымен салыстырғанда «Ақырзаман соғысында» психологизм мен реализм жоқ деп есептейді, бірақ бұл әсер алдамшы — үлкен, жеті жүз бетке жуық роман халық эпосы ретінде әдейі стильдендірілген, дәлірек айтсақ, крест жорықтары туралы аңыз, олардың кейіпкерлері ауызша дәстүрдің көп ғасырлық ауыртпалығы астында, олар жүзеге асыратын идеяның кенептеріне сәйкес келетіндерді қоспағанда, барлық жеке ерекшеліктерін міндетті түрде жоғалтады.

Жазушының өзі ұстаздары мен идеологиялық ізашарлары деп, ең алдымен, Рафаэль Бенавидес, Карлос Окендо және Хосе Мария Аргуедас сияқты салыстырмалы түрде аз танымал Перу авторларын атайды. Соңғысы туралы Варгас Льоса «Архаикалық утопия» (1996) деп аталатын жеке жұмыс жазды, онда Аргуэдастың жұмыстары «сиқырлы арбау энергиясы бар ескімодалық провинциализмнің тамаша үлгісі» ретінде ұсынылады.

Дегенмен, Варгас Льосаға кеңірек мәдени әсерлер де бөтен емес. Ол Камю, Сартр және Флобер шығармашылығына үлкен көңіл бөлді, Бовари ханым романының эстетикасы туралы эсселер жинағын құрастырды, онда ол еуропалық декаданс пен модернизмнің идеялық көзі мен іргелі принципін көреді. Фолкнер «Қала мен иттер» романының сюжеті мен бейнелі-метафоралық сериясын құруда ықпалы сезілетін Варгас Льосаның құрметі аз емес.

Дегенмен, жоғарыда аталған барлық көркем әдеби емес кітаптарда сыншы Варгас Льосаның басты мақсаты өзі зерттеп отырған автордың шығармашылығын бейтарап зерттеу емес, Варгас Льосаның өзінің роман кеңістіктері және оның виртуалды сұхбатшысы арасында «көпір салу» екені даусыз. Соңғысы перуандықтардың тұжырымдарымен келіспейтін жағдайларда, әдеби ойын жиі қызу пікірталасқа, өзара шағысуға және тіпті араздыққа айналады (қараңыз, Варгас Льосаның Гарсиа Маркеспен отыз жыл реніш туралы әңгімені қараңыз). Соған қарамастан Варгас Льосаның «Жас романшыға хаттар» атты мақалалар жинағы «қасиетті жазба» рөлін де, тіпті «жаңадан шыққан жазушының аспаздық кітабы» функциясын да талап етпей, әрдайым жылы және достық реңкте сақталады.

Варгас Льосаның көптеген кейіпкерлері бальзактік принцип бойынша бір шығармадан екіншісіне ауысады (сержант Литума, полковник Сильва, Дон Ригоберто және т.б.)

Мойындалу
---------

Варгас Льоса Хуан Рулфо, Карлос Фуэнтес, Хорхе Луис Борхес және Габриэль Гарсиа Маркеспен бірге соңғы уақыттағы Латын Америкасының ең ұлы прозаиктерінің бірі болып саналады. Оның кітаптарының ресми таралымына сүйене отырып, оны XXI ғасырдың бірінші онжылдығындағы осы мәдени кеңістік авторларының арасында ең белсенді және коммерциялық тұрғыдан ең табысты деп тануға болады. Варгас Льосаның шығармалары ондаған тілдерге аударылды, бірнеше рет экрандалды және Нобель сыйлығына дейін көптеген беделді сыйлықтарға ие болды.

Мойындалу
---------

* Әдеби марапаттары:
	+ Бреве кітапханасы сыйлығы (1962),
	+ Ромуло Гальегос сыйлығы (1967),
	+ Астурия ханзадасы әдеби сыйлығы (1986),
	+ Сервантес сыйлығы (1994)
	+ Иерусалим сыйлығы (1995)
	+ Неміс кітап сатушыларының Бейбітшілік сыйлығы (1996),
	+ Чино дель Дука сыйлығы (2008).
	+ 2010 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығы. Сыйлық «*билік құрылымын және адамның қарсылық, көтеріліс пен жеңілістің жарқын суреттерін бейнелегені үшін* » берілді.
* Мемлекеттік және қоғамдық наградалар:
	+ Испания корольдік академиясының мүшесі, Еуропа мен Американың бірқатар университеттерінің құрметті докторы.
	+ Құрмет Легионы орденінің кавалері (1985).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Перу жазушысы Марио Варгас Льоса әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды // Полит.ру. Новости. 7 октября 2010, 15:56. —  (Тексерілді 8 қазанның 2010).
2. ↑  {{{тақырыбы}}}. — doi:10.31857/S0044748X0015308-7
3. ↑  История литератур Латинской Америки. Кн. 5. М. 2005. С. 658
4. ↑  Марио Варгас Льоса: «Столкновения культур нет, Аль-Каида это антикультура, это варварство». Интервью ABC, 2004. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 желтоқсан 2010.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қазан 2010.
5. ↑  L’écrivain Mario Vargas Llosa rejoint l’Académie française  (фран.).  Le Monde (25 Қараша 2021). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 желтоқсан 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 желтоқсан 2021.
6. ↑  История литератур Латинской Америки. Кн. 5. М. 2005. С. 643—644.
7. ↑  История литератур Латинской Америки. Кн. 5. М. 2005. С. 645
8. ↑  Kirk, Robin (1997), The Monkey’s Paw: New Chronicles from Peru, Amherst, MA: University of Massachusetts Press, pp. 183—184.
9. ↑  Интервью. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 тамыз 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 қазан 2010.
10. ↑  *Марио Варгас Льоса* Похвала чтению и литературе: Нобелевская лекция (2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 сәуір 2015.
11. ↑  Williams, Raymond L. (2001), Vargas Llosa: otra historia de un deicidio, Mexico: Taurus, р. 60.
12. ↑  Gussow, Mel (2002-03-28), «Lacing his Fiction with History: Vargas Llosa Keeps a Latin American Literary Boom Booming»
13. ↑  Booker, M. Keith (1994), Vargas Llosa Among the Postmodernists, Gainsville, FL: University Press of Florida, рр. 33-48.
14. ↑  Бразильский апокалипсис. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 тамыз 2010.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қазан 2010.
15. ↑  Castro-Klarén, Sara (1990), Understanding Mario Vargas Llosa, Columbia, SC: University of South Carolina Press, p. 3.
16. ↑  Ibid. p. 115.
17. ↑  Ibid. p. 116.
18. ↑  Просто хороший год. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 қазан 2010.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қазан 2010.
19. ↑  Interview with Mario Vargas Llosa Мұрағатталған {{{2}}}. (қолжетпейтін сілтеме — 'тарихы, *көшірме*)

Сілтемелер
----------

* Марио Варгас Льоса (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Mario VARGAS LLOSA  (фран.).  Француз академиясы. Тексерілді, 28 желтоқсан 2021.