recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Куксу** (кор. 국수) – Корей асханасының тағамы. «Куксу» сөзінің синонимі - «мён». Азия аумағында кеспені шамамен 6000-5000 б.з.б. қолданған. Бидай кеспесі кезінде Кореяда қымбат болатын және ол тек 1945 жылдан бастап күнделікті өмір тағам қатарына енді. Сонымен қатар, куксу тағамын қазірде де белгілі бір мейрамдарда, тойларда дайындайды. Аңыз бойынша кеспе адамның өмір сүру ұзақтығын арттырады.

Онмён (куксу чанъгук) (ыстық түссіз сорпа ішіндегі кеспе), нэнмен (суық қарақұмық кеспе), пибим куксу (көкеніспен суық кеспе), кхалькуксу (соя дәмқосары қосылған кеспе) корей асханасының кеспемен жасалатын ұлттық тағамдары болып табылады. Сарайдағы корей асханасында пэкмен тағамы ерекше орын алатын. Нэнмен тағамына бай адамдар тонъгимчхи және сиыр етін қосып жаз мезгілінде жейтін.

Түрлері
-------

танъмён (кор. 당면) — картоп крахмалынан жасалған фунчоза;

мемиль куксу(кор. 메밀국수) — қарақұмық кеспе;

ольчхэнъи куксу (кор. 올챙이국수) — Корей тауларының аумағында көп қолданылады, жүгері ұнынан жасалатын кеспе;

камджа куксу (кор. 감자국수) — картоп крахмалы, күріш ұны, жабысқақ күрішпен араласқан кеспе;

камджанонъма куксу (кор. 감자농마국수) — Хванхэдо аймағында жиі дайындалатын тағам, картоп крахмалынан тұратын қаттылау келген кеспе;

тотхори куксу — емен жаңғағы ұнынан жасалатын кеспе;

чхик куксу (кор. 칡국수) – қарақұмық пен кудзудан дайындалатын кеспе;

ссук кхалькуксу (кор. 쑥칼국수) — жусан және бидай ұнының араласуынан пайда болатын кеспе;

хопак куксу (кор. 호박국수) – асқабақ және бидай ұнынан тұратын кеспе;

ккольтту куксу (кор. 꼴뚜국수) — қарақұмық және бидайдан тұратын кеспе;

чхонсачхэ — сорпа ішінде комбу қайнаған соң, қалған қалдығынан дайындалатын кеспе.

Кеспемен жасалатын тағам
------------------------

### Панчхандар

чапчхэ — қуырылған сиыр еті мен көкеністер қосылатын кеспе.

### Қытай кеспесі

чаджанъмён — қара бұршақ пастасы қосылып жасалатын жуан бидай кеспесі;

ччамппон (짬뽕) — ашты кеспе.

### Ыстық сорпамен кеспе

кхальгуксу (칼국수) — балдыр сорпасына салынатын кесілген бидай кеспесі;

комгуксу (кор. 곰국수) — комкука сорпасына салынатын бидай кеспесі.

### Кеспемен жасалатын суық тағамдар

Пибим куксу (비빔국수) — кочхуджан соусы қосылатын жіңішке бидай кеспесі;

Маккуксу (막국수) — сорпаға салынатын қарақұмық кеспе.

Дереккөздер
-----------

Орыс википедиясынан.
Координаттар: 41°21′44″ с. е. 19°46′16″ ш. б.﻿ / ﻿41.36222° с. е. 19.77111° ш. б.﻿ / 41.36222; 19.77111 (G) (O) (Я)

**Тирана ауылшаруашылық университеті** (алб. Universiteti Bujqësor i Tiranës) — Албанияның Тирана қаласында орналасқан мемлекеттік университет. Ол агрономия, ветеринария, орман шаруашылығы, экология, агробизнес және ұқсас пәндер бойынша білім береді.

Тарихы
------

ТАУ 1951 жылы құрылды. Ол алғаш рет «Ауыл шаруашылығының жоғары институты» (алб. Instituti i Lartë Bujqësor) деп аталды. Ол қазіргі атауын 1991 жылы алды.

Бүгінде бұл ауыл шаруашылығы және азық-түлік (Агрономия, бау-бақша және өсімдіктерді қорғау, Агробизнес, экономика және аграрлық саясат, Қоршаған орта және табиғи ресурстар, Агроазық-түлік) саласындағы бакалавриат пен магистратура, ғылыми зерттеулер, кадрларды даярлау және кеңейту үшін Албаниядағы бірегей орталық болып табылады. Технология, Мал шаруашылығы және бизнес, Акваөсіру және балық шаруашылығын басқару, Орман шаруашылығы инженериясы, Ветеринария және т.б.

Академиялық және өлшем
----------------------

ТАУ штаб-пәтері Камез, Тирана, Албания
Жыл сайын 15 000-ға жуық студент Тирана ауылшаруашылық университетінде оқуын бастайды. Нақты ғылыми қызметкерлер құрамы 55 профессор, 48 доцент, 55 доктор, 13 педагог – оқытушы және 64 ассистенттен тұрады.

Факультеттер мен кафедралар
---------------------------

ТАУ келесі факультеттерді қамтиды:

* Ауыл шаруашылығы және қоршаған орта факультеті
* Экономика және агробизнес факультеті
* Орман ғылымдары факультеті
* Ветеринариялық медицина факультеті
* Биотехнология және тамақ факультеті

Атақты профессорлар
-------------------

* Пирро Додбиба
* Ментор Пермети
* Нико Кафзези
* Андреа Шунди
* Мйқерем Тафаж

Сондай-ақ қараңыз
-----------------

* Албаниядағы университеттердің тізімі
* Жоғары білім сапасын қамтамасыз ету агенттігі
* Колледждер мен университеттердің тізімі
* Елдер бойынша колледждер мен университеттердің тізімі
* Албания ауыл шаруашылығы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Arsimi në Shqipëri
2. 1 2 3  Agricultural University of Tirana | AdriaFootouring.
Петр Николаевич Лебедев
Петр Николаевич Лебедев(1866-1912) - атақты орыс физигі, ол жарықтың қатты денелер мен газдарға түсіретін қысымын алғаш өлшеген.Лебедевтің бұл жұмыстары Максвелл теориясын сан жөнінен расқа шығарған.Жарықтың электромагниттік теориясына жаңа эксперименттік дәлелдмелер табуға тырысқан.Лебедев миллиметрлік ұзындықтары электромагниттік толқындар шығарып алған және олардың барлық қасиеттерін зерттеген.Лебедев Ресейде ең алғаш физика мектебін ашқан.Көптеген көрнекті совет ғалымдары оның шәкірттері болды.Лебедевтің атымен КСРО Ғылыми академиясының физика институты аталған(ФИАН).

Дереккөздер
-----------

Физика;Орта мектептің 10-кл. арналған оқулық.Мякишев.Г.Я, Буховцев.Б.Б
**Типсы** - АБС пластик материалынан жасалынатын ең мықты жасанды тырнақтар. Оның толық атауы - акрилонитрилбутадиенстриол. Ол акрилді пластикаға жататын смолалардың бір түрі. Бұл материал бір түсті ғана болып шықпайды. Оның түрлі-түстісі де бар. Міне, осындай материалдардан типсыдың да түр-түрі жасап шығарылып жатыр. Типсылардың мөлдір түсті әрі бөтен сурет салынған түрлері де қазіргі кезде көп қолданысқа ие. Бірақ та мұндай жасанды тырнақты тырнақтың формасына сай етіп өңдей алмаймыз. Себебі, бөтіндегі суретінің сәні кетіп, тырнақтың жасандылығы білініп қалады. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақша Уикипедия
Биіктігі 10-20 см,пиязшығы жұмыртқа тәрізді,жуандығы 1-1,5 см,қоңыр немесе сұр,қағаз сияқты,шамалы созылған және сабақ түбін қоршаған,ішкі жағынан жұқа түкті қабықты.

Сабағы жалаңаш,жапырақ саны екеу,алшақ орналасқан,қайырылғаны өте сирек,тегіс,сызықшалы,төменгісі едәуір жалпақ,ені 3-10 мм,гүлден шамалы биік.

Гүл саны - 1-2,6-ға дейінгісі сирек;гүл серігі ақ,түбі сары,ұзындығы 13-25 мм,сыртқылары таспа тәрізді,сырты күлгін түсті,сүйір,түп жағы тарамды,ішкілерінен 2 есе дерлік жіңішке,ішкілері сопақша жұмыртқа тәрізді,сүйір,аталықтары гүл серігінен 2 есе қысқа,олардың жіптері сары,түбі түкті сақиналы,тозаңдықтары сопақша,ұзындығы 2-3 мм,сары,ұшы сүйір,өте қысқа,түйіні аталықтан сәл қысқа,қорапша ені 8-13 мм,ұзындығы осындай немесе шамалы ұзындау.

Сәуір айында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы
-------------------

Далалы,сортаңды жерлерде өседі.Тобыл-Есіл,Ертіс,Каспий маңы,Торғай флористикалық ауданында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан қызғалдақтары
Тирамису
**Тирамису** (итал. *tiramisù*, тікелей аударғанда - «мені көкке көтер») - Италияндық көпқабатты десерт (тәтті тағам). Оның құрамына келесі ингредиенттер кіреді: маскарпоне ірімшігі, кофе (көбінесе эспрессо), тауық жұмыртқасы, қант және савоярди печеньесі. Әдеттегідей, десерттің устіне какао-ұнтақты себеді.

Тирамису - әлемдегі ең танымал десерттердің бірі. Кейбір рецепт бойынша какао-ұнтақты үгілген шоколадпен, савоярдиді бисквитпен, кофе 
езіндісін жеміс немесе алкогольды марсала йа болмаса мадерамен алмастырады. Ал басқа вариацияларда тирамису пудингті не кексті еске түсіре алады.

Тирамисудің дайарлау тәсілі

Тарихы
------
Тирания - мемлекеттік құрылымның заңсыздық пен зорлық-зомбылық үстемдік еткен ең нашар түрі. **Тирания** - [ гр.  *tyrannia*  ] - Ежелгі Грекияда әдетте күш қолдану арқылы орнатылған, тиранның бір өзі билеп-төстеуіне негізделген билік және басқару түрі. Тирания б.д.д. VII-VI ғасырларда текті ақсүйектер мен дамып келе жатқан демос арасындағы күрес нәтижесінде пайда болды. Тиран қоғамның қалыпты өмір сүруі үшін бір-бірімен бітіспес қайшылықтағы күштерді ымыраластыру қажеттігінен туындады. Көпшілік тирандардың әлеуметтік және саяси, қоғамдық реформалары демостың жағдайын түзеуге, жақсартуға бағытталды. Қазіргі қолданыстағы "тирания" ұғымы ауыспалы мағынасында, деспотияға негізделген басқаруды білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Марат Иванович Казей** (10 қазан 1929 жыл, Станьково ауылы, Қойданов ауданы, Минск облысы, БКСР, КСРО — 11 мамыр 1944 жыл, Хоромицкие ауылы, Узденский ауданы, Минск облысы, БКСР, КСРО) — Кеңестік Белорус пионер-батыры, Жас Қызыл партизан-барлаушы, Кеңес Одағының батыры (қайтыс болғаннан кейін).

Өмірбаяны
---------

Анасы қайтыс болғаннан кейін Марат Ариадна апасымен 1942 жылдың қараша айында партизан отрядына кетті.

1943 жылдың қысында, отряд қоршаудан шыққан кезде, Ариадна Казей аяқ табанының ауыр үсуі алды, ампутация қажет болды. Оны "үлкен жерге" жіберу туралы шешім қабылданды, бірақ жағдайы нашарлап, дала жағдайында ампутация жүргізілді. Ариадна ұшақта 1943 жылдың 14 маусымында ғана эвакуацияланды.

Кейін Марат 200-ші партизан бригадасының штабының барлаушысы болды. К. К. Рокоссовский комбриг н. басқарған Қазақ. Барлаудан басқа рейдтер мен диверсияларға қатысты. Майдандағы батылдығы мен ерлігі үшін І дәрежелі Отан соғысы орденімен, "Ерлігі үшін" және "Жауынгерлік еңбегі үшін"медальдарымен марапатталған.

1943 жылдың желтоқсанында Слуцк тас жолындағы ұрыста Марат Казей жаудың құнды құжаттарын — гитлерлік қолбасшылықтың әскери карталары мен жоспарларын алды.

Соңғы жекпе-жек
---------------

Барлаудан қайтып келе жатқанда, Марат және партизан бригадасының штабының барлау бастығы Ларин таңертең ерте Хоромицкий ауылына келді, онда олар байланысты партизан Виктор Кухаревичпен кездесуге тиіс болды. Ларин байланысшыға бет бұрып, ал Марат таныс Аксенчиктерге демалуға кірісті. Жарты сағаттан кем оқ атылды. Ауыл "Дирлевангер" СС жазалау зондеркомандасының құрамынан гитлершілдер тізбегін және полицаев қоршап алды. Басталған атыста Ларин бірден қаза тапты. Марат орман шетінде бұталарға жете алды, онда ол шайқасты қабылдады. Қорғанысын ұстап, соңғы патронға дейін атылды, содан кейін өзінің соңғы қаруын — екі граната алды. Біреуді немістерге лақтырып, екіншісін өзіне қалдырды. Немістер жоғалтуға қарамастан, оны тірі алғысы келді. Екінші гранатаны, олар жақындағанда, өзін сол немістермен бірге жұлып алды. 
1965 жылғы 8 мамырдағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Казей Марат Ивановичке қайтыс болғаннан кейін — Өлгеннен кейін 21 жылдан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Марапаттары
-----------

-Кеңес Одағының Батыры "Алтын Жұлдыз" Медалі (08.05.1965);
-Ленин ордені (08.05.1965);
-І дәрежелі Отан соғысы ордені;
-"Ерлігі үшін медалі"
-"Жауынгерлік еңбегі үшін медалі".

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 17 мамырдың 2019 жылы.
**Балмұздақ** — тоңазытылып жасалған тағам. Балмұздақты сүт, қаймақ, қант, сары май, жеміс-жидек, сондай-ақ, дәмді, хош иісті тамақтық заттар қоспаларынан жасайды. Құрғақ қоспаға карамель сірнесі, қышқылдар, жұмыртқа ұнтағы, бал, хош иісті шәрбат, шырындар және агар, альгинат, желатин, крахмал, пектин сияқты тұрақтандырғыштар қосады. 

Тиісті қоспалар араластырылғаннан кейін, арнаулы ыдыста 63 – 70°С температураға дейін қыздырылып, зиянды микробтар жойылады. Қоспа цилиндрлі немесе дискілі сүзгімен сүзіледі. Қоюлығы біркелкі болу үшін қоспа гомогенизатор арқылы 150 — 300 атмосфералық қысымнан өткізіледі. Гомогенизатордан өткен қоспа тоңазытқышта 2 – 4°С-қа дейін салқындатылады. Дайын балмұздақтың сапасын тексеру үшін 12 – 18 сағат сақталады да, өлшеніп бөлшектеледі. Бөлшектеу әртүрлі. Мысалы, Алматы сүт комбинатында балмұздақ гильзаға (қаңылтыр ыдыс) салынып, вафлямен (жұмыртқа, қаймақ араласқан жұқа нан) қапталады немесе арнаулы қағазбен оралады. Балмұздақ – жұғымды және адам организміне жеңіл, шөл басатын сіңімді тағам. Сүттен дайындалған балмұздақта А, В, Д, Е, ал жеміс-жидектен жасалған балмұздақта С витаминдері мол.

Балмұздақ тәтті тамақ және дені сау адамдардың көбі үшін өте жұғымды тамақ. Кейде ол диеталық тамақ орнына да жүреді. Бірсыпыра ғалымдар асқазан органдарының қан тамырларын тарылтып, осының нәтижесінде тері түтіктерін кеңейтеді, – деп есептейді. Алайда балмұздақта май да, барынша сіңімді қанттектер де көп. Балмұздақтың ең калориялы сорттарының бірі «пломбир» Францияның Пломбир қаласының атымен аталған. 18 ғасырдың аяғында осында балмұздақтың нақ осы сортын жасау алғаш игерілген екен. 

Францияда елдің әрбір тұрғынына шаққанда орта есеппен жылына, шамамен, 3 килограмм, Италияда 15 килограмм балмұздақ желінеді екен. Бұл жағынан алғанда нағыз чемпиондар Америка Құрама Штаттарының тұрғындары, өйткені оларда ілгеріде айтылған көрсеткіш 30 килограмнан асады. Француз профессоры Анри Жуайо қазір семіздіктің зардабын тартып жүрген адамдар қай замандағыдан болсын көп деп санайды. Бұл тұрғыда балмұздақтың да айтарлықтай «рөл атқаратыны» атап айтылады

Түрлері
-------

* Глазурленген эскимоГлазурленген эскимо
* Вафли стақаншадағы пломбирВафли стақаншадағы пломбир
* РожокРожок
* БрикетБрикет
* СэндвичСэндвич
* Дәмді мұзДәмді мұз

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ Энциклопедиясы»



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуСүт |
| --- |
|  |
| Төрт түлік сүті | 
Сиыр сүті • Бие сүті • Түйе сүті • Ешкі мен Қой сүті |  |
|  |
| Сүт түрлері | 
Жай сүт • Пастерленген сүт • Қайнатылған сүт • Піскен сүт • Қойытылған сүт • Құрғақ сүт • Ұйыған сүт • Майсыздандырылған сүт |
|  |
| Сүт өнімдері | 
Айран • Қаймақ • Кілегей • Сары май • Ірімшік • Балқытылған сыр • Сүзбе • Саумал • Қымыз • Шұбат • Қойыртпақ • Қатық • Құрт • Сарысу • Шалап • Іркіт • Ақлақ • Балмұздақ • Сүт коктейлі • Йогурт • Варенец • Ряженка • Ацидофилин • Қазақтың ұлттық сүт тағамдары |
|  |
| Қосымша | 
Сауу • Сауыншы • Сауын алу • Уыз • Емшек сүті • Лактация • Лактоза |

 |
**Пак Марат Александрович** – совет физигі, физ.-матем. Ғыл. докторы. 1967 жылдан КППС мүшесі. ҚазГУ-ді бітірген. 1953-69 ж. Қызылорда мемл. Пед. Ин-тында оқытушы, кафедра меңгерушісі. 1970-83 ж. Алматы т.ж транспорты инженерлері ин-тында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі,1984 жылдан доцент. Негізгі ғылыми жұмыстары түрлі класты компланарлы емес көп атомды молекулалардың гомологиялық қатарларды электрондық күйдің орбиталық құрылымын қалыптастыруға арналған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Аманжол Әлжанов** (1902, Ақмола облысы Ерейментау ауданы Елтай ауылы - 1981, Павлодар қаласы) - ақын. 

Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.

"Жер бөлісі", "Конфиске", "Байдың келініне", "Екпінді мен жалкаудың айтысы" деген өлеңдерінің авто­ры. 2-дүниежүзілік соғысы жылдары Жезқазғанда жұмысшы болған. Көркемөнерпаздар үйірмесіне басшылық еткен, патриоттық өлең жырлар шығарып айтты. Соғыстан кейінгі жылдары ақындар айтысына қатысты. Бекболат Меркемелиденовпен (1958), Таубай Қирабаевпен (1961), Боламан Қожабаевпен (1962), Желеу Жақыповпен (1965), Темірболат Байділдинмен (1966) айтысты. "Құдіретті елім бар", "Елу жылда ел жаңа", "Ұлы жеңіс", "Сәкеңді еске алу", "Әл-Фараби жерінде", "Сабан той" т.б. өлең-жырлары "тың өлкесі", "қызыл ту" газет­терінде жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Mobile World Congress** — әлемдегі ең ірі мобильдік индустрия көрмесі және ұялы байланыс операторлар, әр түрлі контент сатушылар мен иелер қатысатын конгресс. GSM World Congress деп аталған бұл іс-шара кейін атауы 3GSM World Congress болып өзгертілді.

Mobile World Congress Барселонада (Каталония, Испания) әр жылдың ақпан айында өтеді. 2006 жылға шейін Каннда (Канныда) өткізілген.

2009
----

**MWC 2009** 16 - 19 ақпан аралығында өтті. Көрменің бірінші күнінде Microsoft компаниясы жаңа Windows Mobile 6.5 операциялық жүйені ұсынып, LG компаниясынмен серіктестік қарым-қатынастарын кеңейтті.

2010
----

**MWC 2010** 15 ақпанда өтті. Бұл көрменің басты жаңалықтарының бірі жаңа Windows Phone 7 мобильдік операциялық жүйенің ұсынылуы болды.

2011
----

**MWC 2011** 14 ақпаннан бастап 17 ақпанға шейін өтті. Бұл жылы LG, Samsung, HTC, Sony Ericsson компаниялары көптеген Android-смартфондар мен и планшеттер көрсетті.

Сонымен қатар, осы көрме бағдарламалық жасақтамалар, жеке бөлшектер мен толымдаушыларды жасайтын 1000 астам орташа және кіші компанияларды қызықтырады. Кейбіреулері MWC-ға арнап өз өнімдерінің арнайы нұсқасын жасады. 
 Мұрағатталған 19 тамыздың 2011 жылы.

2012
----

**MWC 2012** болса 27 ақпаннан бастап 1 наурызға шейін өтті. Nokia бірінші орташа баға категориясына жататын Windows Phone ОЖ-де жұмыс істейтін смартфонды көпшілік назарына ұсынды. Lumia 610 hands-on (video)(қолжетпейтін сілтеме)
Ал Microsoft Windows 8 - дің бета нұсқасын шығарды.

2013
----

**MWC 2013** - тің өткізілу уақыты 25-28 ақпан болды.
Бұл жылғы көрменін есте қаларлық ірі оқиғаларға Ресейлік Yota компаниясының екі экранды Yotaphone телефонының және Sony-дің жаңа Sony Xperia Tablet Z планшетінің көрсетелуін жатқызуға болады.

2014
----

**MWC 2014** Барселонада 24 - 27 ақпан аралығында өтті. Бұл жылғы көрмеде Samsung, Sony, Nokia, Huawei секілді ірі компаниялар белсенді қатысты. Samsung GALAXY S5, Sony Xperia Z2, Yotaphone 2 заңды түрде бұрынғы ізашарлардың орнына келсе, Samsung GALAXY Gear Fit, Huawei MediaPad X1 сияқты нағыз инновациялық құрылғылар жарыққа шықты. Сонымен қатар, MWC 2014 - тің тағы бір айтулы оқиғаларының бірі - Nokia компаниясының алғашқы Android-смартфондарының көрсетуі болды.

Сілтемелер
----------

* MWC ресми сайты
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}
Капа́н **(арм. Կապան) — Арменияның оңтүстігіндегі қала. Администраторлық орталығы Сюник облысы.**

Географиясы
-----------

Капандағы Гарегина Нжде мемориалы. Артындағы Хуступ таулары. 
Капан айналасы орманмен жабылған, ол Сюник марзасының шығысында, Зангезур хребтарының оңтүстік- шығысындағы баурайында орналасқан. Хуступ тауына оңтүстіктен орналасқан. Ереваннан 316 км және Кашатагадан шамамен 1 км орналасқан.

Қаланың климаты дымқыл, субтропикалық.

Жоғары дымқыл ауамен жазғы кезеңде, қысқы кезеңде түнгі температура -15- тен төмен қарай түстеді. с Ақпан айларында температура +18-ден жоғары болады.

Этимологиясы
------------

Капан армян тілінен аударғанда "өтуге қиын жіңішке аңғар" деген мағынаны білдіреді.

Тарихы
------

Капан
Арменияның тарихында Капан V ғасырдағы қарапайым ауыл болып айтылады.

Тұрғындары
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1976 | 2001 | 2011 |
| Тұрғындар саны | 196 | 2272 | 2658 | 8511 | 19315 | 36351 | 45711 | 43190 |

Транспорт
---------

Қала арқылы Иран мен Арменияны байланыстырушы жол бар.

Қаладан  Капан—Ковсакан—Миджнаван теміржолы өтеді.

Жақын әуежай солтүстікке 62 км жерде орналасқан.

Бауырлас қалалар
----------------

* Вид на гору Хуступ из города Капан (на переднем плане река Вачаган)Вид на гору Хуступ из города Капан (на переднем плане река Вачаган)
* Памятник Давид Беку в г. КапанПамятник Давид Беку в г. Капан
* мост IV-VI веков возле городамост IV-VI веков возле города

Дереккөздер
-----------
**My Ци** (Муци Фачан) (Muqi Fachang; Mu-hsi Fa-ch'ang) (13 ғасырда Сычуань провинциясында қызмет еткен, Қытай) — қытайлық Чань (Дзэн) мектебінің буддалық суретшісі. [1].

Guan Yin in white robe, My Ци туындысы (early Ming Muqi copy, Chinese Zhe School, Жапониядағы Nantoyōsō коллекциясы)
Оңтүстік Сун (1127-1279) династиясы билік еткен заманның соңына таман Ханчжоу маңындағы монастырьға қашты. Әртүрлі сюжеттерді салды, оның ішінде пейзаж, гүл, натюрморт және ортодоксалдық иконографиялық сюжеттері бар. My Циге тиесілі ең танымал суреттер «Шесть деревьев хурмы» және жан-жағы маймылдар мен тырналардың шиыршықтарынан көмкерілген ақ Гуань-инь киімi бейнеленген триптих. 

Суреттер стилімен және сюжетімен ерекшеленеді, бірақ жылдам елес сезімі мен мықты қолмен тушьті кеңінен және жандандыра жаққанын көреміз. Оның Чань тақырыбындағы суреттерін Жапония бірнеше мәрте көшірген болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Каспер Петер Шмейхель** (дат. *Kasper Peter Schmeichel;* 5 қараша 1986 жыл) — даниялық футболшы, қақпашы. Бельгиялық «Андерлехт» клубының сапында өнр көрсетеді. Әр түрлі жастардағы Дания құрамасының құрамында ойын көрсеткен. Манчестер Юнайтед сапындағы ойынымен әйгілі болған қақпашы, Петер Шмейхельдің ұлы.

Маңсабы
-------

### Клубтық

Жеті жыл аралығында (қыркүйек 2002- тамыз 2009 ) «Манчестер Сити» клубының құрамында болған. Негізгі құрамда өз ойының өте сирек көрсеткен ( 2002—2007 жылдар аралығында клубта мүлдм ойнаған жоқ, 2007 жылдың тамыз бен қырқүйек айлар аралығында клубта 7 ойын өткізіп, осыдан кейін ағылшын ққпашысы Джо Хартпен бәсекелістікте жеңіліп, өз орнын босатты, 2008 жылы үш ойын өткізді). Әр түрлі 5 футбол клубына — негізінен төменгі ағылшын дивзиондардағы командарға және шотландық Премьер-Лигасының клубы «Фалкиркке» арендаға берілді.

2009 жылы тамызда Ағылшын Екінші Лигасының жеңімпазы «Ноттс Каунти» клубы Касперді өз құрамына алу үшін «Манчестер Сити » клубына рекордтық 1,5 миллион фунт стерлинг төледі. Каспердің үлкен жалақысы есебінен «Ноттс Каунти» даниялық футболшымен келісім шартын бұзды.

2010 жылы шілдеде Шмейхель «Лидс Юнайтед» футбол клубының құрамын толықтырды.

2011 жылы 20 маусымда 1,5 миллион фунт стерлингке «Лестер Сити» құрамына ауысты. "Лестер Сити" сапында Ағылшын Премьер лигасында 2015/16 маусымда чемпион атанды.

2022 жылдың 3 тамызы Ницца клубына қосылды. 2023 жылдың 1 қыркүйегі келісімшарт екі жақтың келісімімен тоқтатылды.

2023 жылдың 5 қыркүйегі Андерлехт клубымен біржылдық келісімшартқа қол қойды.

Дания ұлттық құрамасы
---------------------

Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2013 жылы 6 ақпанда Македонияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері:
-------------

* Екінші ағылшын футбол лигасының жеңімпазы : 2009/10
* Англия чемпионы: 2015/16
* Ағылшын футбол лигасының жеңімпазы: 2013/14

### Жеке

* 2007 жылғы Данияның үздік футболшысы (21 жасқа дейін);
* Жанкүйерлердің пікірі бойынша Екінші ағылшын футбол лигасының үздік ойыншысы: 2009/2010;

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
ISNI: 0000 0005 0164 3590 · LCCN: n2018046505 · VIAF: 251153409686741580077, 1150868057822070403 |

 |




1. ↑  Kasper Schmeichel joins Nice!  (ағыл.).
2. ↑  Kasper Schmeichel: Leicester City goalkeeper moves to Nice (3 August 2022).
3. ↑  Official | OGC Nice terminate Kasper Schmeichel's contract.  Get French Football News (1 September 2023).
4. ↑  RSCA sign Kasper Schmeichel  (ағыл.).  RSC Anderlecht (5 September 2023).
**Хамит Дәрібаев** (1944-2006), жазушы. ҚазМУ-ды бітірген. Жаңаарқа ауданы мәдениет бөлімінде, аудандық газетге қызмет істеді. Жаңаарка аудның С. Сейфуллин атындағы мұражайының директоры, аудандық «Қазақ тілі» қоғамы басқармасының төрағасы. Өз жанынан шығарған ән-күйлері бар. Тәттімбет, Сайдалы Сары Тоқа туралы жазған повестері жарық көрді. Байдалы би, Сайдалы Сары Тока, Балабақсы, Исабек ақын туралы зерттеулердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Координаттар: 51°07′32″ с. е. 71°26′46″ ш. б.﻿ / ﻿51.1258278° с. е. 71.4462972° ш. б.﻿ / 51.1258278; 71.4462972 (G) (O) (Я)

**Ақорда резиденциясы** — Қазақстан Республикасы Президентінің Резиденциясы.

Астана қаласы Есілдің сол жағалауындағы жаңа әкімшілік орталығының аумағында 2001 ж. қыркүйек айында салына бастады. Ғимараттың жалпы көлемі 36 720 m2. Қазақстан Республикасы Президентінің Ақордасының ресми тұсаукесері 2004 жылы желтоқсанның 24 күні өтті.

Ғимарат қазіргі заманғы құрылыстың ең таңдаулы әдістерін қолдана отырып, монолит құйматастан салынған. Шатырсүмбіні қоса есептегендегі ғимараттың биіктігі 80 м. Қасбеттің қаптамасы қалыңдығы 20—40 см. болатын итальян мәрмәрынан жасалған. Ғимарат жер бетінде 5 және жер астындағы 2 қабаттан тұрады, оның ішінде жер бетіндегі 1-қабаттың биіктігі 10 м. қалған қабаттардың биіктігі 5 м.

Жертөле қабаттарында техникалық қызмет, ас үй, асхана және гараж орналасқан.

Бірінші қабатта жалпы ауданы 1800 м2 құрайтын, еденіне гранит төселген салтанатты хол орналасқан.

Екінші қабатта қызметтік орынжайлар орналасқан.

Үшінші қабатта:

* киіз үйге ұқсатып жасалған, мәрмәр және гранит таспен өңделген Шығыс залы;
* сыйлықтар мен сенім грамоталарын тапсыру залы;
* екіжақты кездесулерге арналған «Алтын» зал;
* камин залы;
* қызметтік орынжайлар мен мәжіліс залдары орналасқан.

Төртінші қабатта:

* қызметтік орынжайлар мен мәжіліс залдары;
* Саммиттің Үлкен залы;
* кітапхана;
* кіші Шығыс залы орналасқан.

Барлық залдар ерекше мәнермен әрленген, люстралар мен жиһаз бар. Едендерге түрлі сортты мәрмәр, гранит тастары және көркем паркет төселген.

Резиденцияны салу барысында әлемдік ірі өндірушілердің озық инженерлік құрал-жабдықтары пайдаланылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ресми сайты
**Хамит Ыстамғалиұлы Ақботин** (1902, Құрманғазы ауданы, Нұржау а. - 1938) - шараушылық, кеңес қызметкері. 1915—25 ж. Астрахан губерниясы Краснояр уезінің облыстық әскери комитетінде іс жүргізущі, Теңіз уездік атқару комитетінің инспекторы, хатшысы. 1925-37 ж. ҚазАКСР-інің Теңіз уездік еңбек бөлімінің инспекторы, Бөкей уездік, Сырдария губерниялық комсомол комитеттерінде жауапты хатшы, Сырдария округтік партия комитетінің, Алматы обкомының хатшысы, Гурьев округтік партия комитетінің өнеркәсіп саласындағы хатшысы, Батыс Қазақстан облыстық а. ш. бөлімінің меңгерушісі болды. Репрессия құрбаны.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000
Сапасы жақсы пішен
**Пішен** – шабылғаннан кейін ылғалдылығын *15-17 %* не бұдан да құрғақ етіп кептірілген шөп. 

**Пішен** – қыста қолда ұстаған малдың негізгі азығы. Қыста малға берілетін барлық жем-шөптің 40-45%-і азық өлшемі және қорытылатын протеиннің 50%-ке жуығы пішен үлесіне келеді.

Сапасы мен түрлері
------------------

Пішеннің азықтық сапасы оның ботаникалық құрамына, өсімдіктің өскен жеріне, шөптің шабу, жинау мерзіміне және сақтау жағдайына байланысты. Ботаникалық сапасына қарай *мал жейтін шөптер астық тұқымдас, бұршақ тұқымдас өсімдіктер және аралас шөп* болып бөлінеді. Бұршақ тұқымдас, мысалы, беде, жоңышқа, екпе сиыржоңышқа т.б. шөптер Пішеннің сапасы өте жоғары. Сапасы бұдан сәл кем пішен – ***ақбас түйежоңышқа, сарыбас түйежоңышқа, эспарцепт, альпі бедесі, ноғатық, бедебас т.б.***; астық тұқымдасынан шалғындық шөп, қой-көде субетеге, бетеге, қарабас шалғын, раиграс, шалғындық атқонақ, қарабидайық, тарғақ шөп, еркекшөп т.б. сапасы ең жоғары аралас шөпті пішен таспажоңышқа, қой желкен, ұсақ өлең, сораңнан т.б. алынады. 

Сапасы нашар
Құрамында селдірек, айрауық, аққылтаң т.б. шөп болатын пішеннің азықтық сапасы төмен болады. Өлең, атқұлақ, шайқурай, папоротник, қырықбуын, субетеге т.б. өсімдіктер пішеннің сапасы нашар әрі малға жеуге жарамсыз келеді. Лапыз, мендуана, у балдырған, у қорғасын, сасық қурай, кекіре, сарыбасқурай, қынжыгүл, сүттіген, тамырдәрі т.б. улы келеді, пішенге жарамайды.

Құнарлығы
---------

Пішеннің құнарлығы құрамындағы шөптің өскен жеріне, ауа райы жағдайына, агротехникасына байланысты. Батпақты жердің Пішеніне қарағанда далалы жердің пішенінде көректік заттар көп болады. Күнгейдің пушенінде протеин көп. Шабындыққа азотты тыңайтқыштар шашылса пішенде протеин мөлшері артады. Шөп пісіп жетіле бастағанда шабылса, пішенде көректік заттар мен витамин көбірек болады. Астық тұқымдас өсімдіктер масақ сала бастағанда, ал бұршақ тұқымдас өсімдіктер гүл түйінін түзе не гүлдей бастағанда шабылса, сапасы ең жақсы пішен алынады. Шабылған шөптің жапырағы көп болса, жапырағы аз, сабағы көп шөпке қарағанда пішенде протеин 2-2,5, май мен минералды заттар 1,5-2, каротин 7-15 есе артық болады, сонымен қатар жапырақ организмге сіңімді келеді. Пішеннің сапасын бағалағанда оның түсі, иісі, жұмсақтығы ескеріледі. Ең сапалысы – көк пішен, бұл оның дер кезінде шабылып жиналғанын , дұрыс кептірілгендіігін көрсетеді. Бұндай пішен стандартты деп саналады.

Галерея
-------

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976. 394бет
**Оралтау** немесе **Орал жотасы** (башқ. *Уралтау*) — Оңтүстік Оралдың ең ұзын тау жоталарының бірі.

Этимологиясы
------------

Бұл атау түркі тектес және сонау 1672 жылы *Аралтов* түрінде айтылған, Оралтау екі сөзден тұрады: түркі. *арал* — «даладағы орман аралшығы, төбе», соңғысы осы салыстырмалы түрде аласа жотаға жақсы сәйкес келеді, ал екінші сөзі түркі. *тау*, ол кейде бұрмаланған *тав, тов* (мысалы, Саратов — *Сарытау*) ретінде кездеседі. Бастапқы *арал* ақырында *оралға* айналып, Орал тауларының бүкіл тау жүйесіне қолданылды.

Негізгі ақпараты
----------------

Жота Башқұртстан Республикасының Баймақ, Бөріжан, Әбжәлел, Белорет, Ушалы аудандары, сондай-ақ Челябі облысының Златоуст және Мейіс қалалық округтерінің аумағы арқылы 290 шақырымға созылып жатыр. Жотаның ені орталық бөлігінде 10-нан 20 км-ге дейін жетеді. Оның биіктігі Оралдың батыс жоталарымен салыстырғанда кішкентай және орта есеппен 1000 метрден аспайды. Оралтаудың ең биік шыңы — Белорет ауданындағы Аруақрез тауы (1068 м), оның аты өзіне жақын жерден бастау алатын Аруақ және Рез өзендерінің атымен аталады.

Оралтау — шығысқа (Жайық өзеніне) және батысқа (Шолманға құятын Ақеділ өзеніне) ағатын Оңтүстік Орал өзендерінің негізгі суайрығы болып келеді.

Оралтаудың құрамы Аулақ, Иремел және т.б. сияқты батыс жоталарының құрамынан айтарлықтай ерекшеленеді. Жотаның құрылымы негізінен бүкіл ұзындығы бойынша тұрақты метаморфтық тақтатастар және кварциттерден тұрады. Тектоникалық тұрғыдан алғанда Оралтау күрделі дөңестерін құрайды. Жотаның бедері бір-бірінен алшақ, жұмсақ сызықты ойпаңдармен бөлінген қатарлас тізбектер, бөктер менен биік төбелер жүйесімен бейнеленген орташа және аласа шоқылы-таулы келеді. Шыңдарда жартасты биік төбелер түріндегі денудациялық қалдықтар көтеріледі.

Ландшафттарда тік дифференциацияның көрінісі байқалады. Жотаның солтүстік, биік бөлігінің ландшафттары селдір тоғай таптары мен тау шалғындары бар, сағызқарағай араласқан ақшылқылқан жапырақты тайгалармен сипатталады. Орталық бөлігі шымды-күлденген және сұр орманды топырақтарда қарағай менен қайың ормандарымен сипатталады. Жотаның оңтүстік, аласа және тегістелген бөлігіндегі сұр орман топырақтарында қарағай, қайың, көктерек ормандары басым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. В. Сидоренко. *Геология СССР*. Том 12, часть 1, книга 2, М.: Недра, 1969 г. 311 стр. С. 210. (переиздание 2012 г.: ISBN 978-5-458-52059-1)
2. ↑  *Евгений Михайлович Поспелов* Географические названия России: топонимический словарь —  Мәскеу: АСТ; Астрель, 2008. — Б. 458. — 523 б. — ISBN 978-5-17-054966-5.
**Шоманбай Әбжалов** (1932 жылы, «Қаратау» кеңшары, Созақ ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — Қазақ ССР, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, «Қызыл жұлдыз» кеңшарының бұрынғы шопаны. Социалистік еңбек ері (1971).

Өмірбаяны
---------

Шоманбай Әбжалов 1932 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, «Қаратау» кеңшарында дүниеге келген. Жетіжылдық мектепті бітірген ол соғыс кезінде ауылдағы ауыр жағдайға байланысты оқуды одан әрі жалғастыруға мүмкіндігі болмады. Еңбекке жастайынан араласып кетті. 1950-1952 жылдары Отан алдындағы борышын өтеп қайтты.

1952-1984 жылдары Жаңақорған ауданындағы «Жұлдыз» кеңшарында 32 жыл шопан болып, қой өсірді. Ол бұл жылдар ішінде мал басын аман сақтауда, төл алуда, қаракөл елтірісін өндіруде жоспарды үнемі артығымен орындап отырды.

Ш.Әбжалов оныншы бесжылдықта (1976-1980) отардың әр 100 аналығынан 150-215-тің аралығында қозы алып, әр қойдан 3-4 килограмнан жүн қырықты. Оның еңбегі жоғары бағаланып, КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1981 жылы 8 сәуірдегі Жарлығымен оған Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталды, оның есімі Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Алтын кітабына жазылған. Бүкілодақтық ауылшаруашылық көрмесінің алтын, күміс медальдарын алған. Ш.Әбжалов «Қызыл жұлдыз» кеңшарының Құрметті азаматы, Республикалық дәрежедегі зейнеткер.

1986 жылы зейнеткерлікке шықты. Қазіргі таңда Жаңақорған ауданы, Сүттіқұдық ауылында тұрады.

Марапаттары
-----------

* Социалистік еңбек ері — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1971 жылғы 8 сәуірдегі Жарлығымен
* Ленин ордені
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасы

Әдебиет
-------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2009. — Т. 3. — 181 с.

Сілтеме
-------

* ӘБЖАЛОВ ШОМАНБАЙ// Ә. Тәжібаев атындағы Қызылорда облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы
* Максут Ибрашев, Вспоминайте иногда вашего герояМұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
Себет (ұлттық ойын)
-------------------

Бұрын осы ойын өте кең тараған болатын. Бұл ойында от жағып үлкен хор әң айтқан және барлығы моңшақтармен әшекейленген ескі киімдерін киетін күні қыздар бастайтын. Жасыл алаңда 3х3 м көлемімен төртбұрышты, аса биік емес қоршау орнатылады. Бұған кеуіп қалған шыршалар мен шөпті салады. Кешкіде, оттарды жаққанда осы "себетте" жағылады. Орманнан ертоқымсыз жылқыларда отырған қыздар шығып, осы от "себет" арқылы секіреді. Секіретін жылқының өз алдындағы итерген ауасы от пен түтінді ашып жіберетін, сондықтан от не жылқыға, не жылқы үстінде отырған қызға қауіпті болмайды.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.
**Пирамида** (архитектурада) — пирамида үлгісіндегі алып құрылыс. Пирамида тұрғызу негізінен көне заманда етек алды. Оны ежелгі Мысыр перғауындарының қабіріне ескерткіш белгі (Гизадағы Хеопс Пирамидасы, т.б.) ретінде тұрғызатын болған. 

Кейбір Пирамидалар ғибадатхана, қазына қоймасы рөлін атқарып келді. Пирамидаға ұқсас құрылыстар (ғибадатхана тұғыры, космол. құрылыстар) Орталық және Оңтүстік Америка жерінде (б.з. 1-мыңжылдығы) де кездеседі. Ежелгі Рим мен Жаңа Еуропа өнерінде Пирамида үлгісі мемориалды құрылыстар тұрғызу ісінде қолданылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Абылайхан даңғылындағы Абылайхан ескерткіші
**Абылай хан даңғылы** - Алматы қаласындағы орталық көшелердің бірі. Даңғыл қаланың Алмалы және Жетісу аудандарында орналасқан. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек батыр даңғылынан төменірек орналасқан Алматы-2 теміржол бекетінен басталып Абай даңғылында орналасқан Ұлттық кітапхана ғимаратына барып тіреледі. Даңғылдың ұзындығы - 4200 метр. Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 күнгі № 15/398 шешімімен даңғылға қазақтың ұлы ханы, мемлекет қайраткері Абылай ханның есімі берілген. Даңғыл екі бағытты жол болып есептеледі.

Тарихы
------

Абылай хан даңғылы бұрын Коммунистік проспект деп аталды. Ал оның алдында Вокзал, Сталин және Старокладбищенская деп аталатын. Даңғыл 1935-37 жылдары көшенің батыс жағында үш халық комиссариатының ғимараттары салынған кезден пайда бола бастады. Алматы қаласы астана болған кезеңде даңғыл бойында ҚазССР Үкімет үйі, Қазақстан КП Алматы обкомы, Халық депутатттары Советінің облыстық және қалалық атқару комитеттері, Денсаулық сақтау, Ет және сүт өнеркәсібі, Сауда, Қаржы Ауылшаруашылық министрліктері, Қазақстан Жазушылар одағы, ҚазТАГ, ҚазССР халықтық бақылау комитеті, Орыс драма театры, Алматы рестораны, Астаналық гастраномы орналасқан болатын. Бұрынғы Үкімет үйінің солтүстік жағындағы әскери-ревкомның үйі болған жерде мемориалды ескерткіг белгі қойылған, мұнда 1918 жылдың 3 наурызына қараған түнде Верныйда Совет үкіметі орнағаны жарияланған болатын.

Ескерткіштер
------------

Абылай хан даңғылы қаланың орталығында орналасқандықтан оның бойында көптеген өнер ордалары және архитектуралық ескерткіш ретінде танылған ғимараттар орналасқан.

**Тарихи ғимараттар**

1. Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры (1950 жылы Сәулетшілер: А.Леппик, Н.Рипинский, В.Кацев, Б.Тютин);
2. Балалар әлемі
3. Қазақстан Жазушылар Одағының үйі (1956 жылы Сәулетші: А.Леппик);
4. Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясы.
5. Қазақ ССР Жоғары кеңесінің ғимараты (Қазақ-британ техникалық университеті)
6. Орталық әмбебап дүкен (Заңғар сауда үйі)
7. Столичный дүкені
8. Ю.Лермонтов атындағы орыс драма театры
9. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы
10. Парк

**Ескерткіштер:**

1. Абылай хан ескерткіші (Мүсінші:С.Баймағамбетов, С.Ералиев, 2000 жылы);
2. Амангелді Иманов ескерткіші (1947 жылы Мүсінші: Х.Б. Сарыджа) орнатылған.

#### Абылай даңғылында орналасқан мекемелер тізімі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ["Алматы" энциклопедиялық анықтама, Алматы қаласы, "Қазақ Совет энциклопедиясының" Бас редакциясы, Бас редактор - М.Қ.Қозыбаев, 1983 жыл]
2. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Себореялық кератоз** (син: кәрілік сүйелі, себореялы кератома). Ісік өте баяу өседі. Бастапқыда шектелген сарғыш немесе қоңыр түсті дақ, кейін оның көлемі өсе келе диаметрі 4-6 см-ге дейін жетеді. Біртіндеп ісік беті сарғыш қабықпен қапталады, жарылады, түсі қою-қоңыр түске дейін өзгереді. Орналасу орны әртүрлі болуы мүмкін, жиі терінің жабық беткейлерінде орналасады, бірақ бетте, мойында, бастың шашты бөлігінде де орналасуы мүмкін.

### Емі.

Емі. Кесіп алу, электро-криодеструкция, неодим лазерінің сәулелері, солкодерм, 10% салицил және сүт қышқылынан тұратын коллодий, А дәрумені бар жақпа майлар. 

1. ↑   В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008.
**Канун** (алб. kanun) ― бастапқыда ауызша берілген албан құқықтық әдет-ғұрыптарының жиынтығы.

15 ғасырда Албанияда бар құқықтық әдет-ғұрыптарды жалпылау Лека Дукаджининің Кануны (Kanuni i Lekë Dukagjinit) құрылды. Келесі кештер бірте-бірте қалыптасты:

* Ескі Хауа (Kanun i vjetër );
* Мирдита түні (Kanuni i Mirditës);
* Пуки түні (Kanuni i Pukës);
* Черменики қарсаңы (Kanuni i Çermenikës);
* Папа Юлийдің қарсаңында (Kanuni i Papa Zhulit);
* Лаберия қарсаңында (Kanuni i Labërisë);
* Скандербег түні (Kanuni i Skënderbeut), сондай-ақ Арберияның кеші (Kanuni i Arbërisë) ретінде белгілі.

Канундар 20 ғасырға дейін албандар (мұсылман да, христиан да) көп тұратын аймақтарда кең таралған. Леки Дукаджинидің канунына ең үлкен ұқсастықты Скандербегтің кануны сақтап қалды.

Этимология
----------

«Канун» термині грекше *κανών* (ереже, қара). Албан тілі араб және түрік арқылы алған орыс «каноны».

«Канун» сөзінен басқа басқа сөздер де сол мағынада қолданылған: тюркизмдер (*usull*, *itifak*, *adet*, *sharte*), славянизмдер (*закон*) және жергілікті албан сөздері (*rrugë* немесе *udhë* ― жол; *doke* ― мораль).

Тарих
-----

Кейбір авторлар үйлер Иллирия тайпаларының әдет-ғұрыптарына қайтып оралады деп санайды, басқалары бұл жалпы үнді-еуропалық құбылыс деп болжайды. 15 ғасырда князь Лека Дукаджини қолданыстағы әдет-ғұрыптарды жалпылап, біріктірді. Стефан Гечови 1913 жылы Лека Дукаджини Канунды жазып алып, ішінара басып шығарғанға дейін канундар ауызша түрде болды. Ол тек 1933 жылы Гечови қайтыс болғаннан кейін толықтай жарық көрді. 1989 жылы екі тілдегі ағылшын-албан басылымы шықты.

Мазмұны
-------

Заңның негізгі қағидалары — ар-намыс (nderi), қонақжайлылық (mikpritja), дұрыс мінез-құлық (sjellja) және руға адалдық (fis).

Лёка Дукаджини қарсаңында 12 тараудан тұрды:

1. Шіркеу
2. Отбасы
3. Неке
4. Үй, мал және мүлік
5. Жұмыс
6. Мүлікті беру
7. Сөз
8. Ар-намыс
9. Шығындар
10. Қылмыс туралы заң
11. Қарттар туралы Хауа
12. Артықшылықтар мен ерекшеліктер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *George Gawrych* The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913 —  London: IB Tauris, 2006. — Б. 36. — ISBN 9781845112875.
2. 1 2 3  *Bernard Cook* Europe since 1945 an encyclopedia —  Garland Publishing, 2001. — Б. 22. — ISBN 0-8153-4057-5. Retrieved 2010-07-01..
3. ↑  *Donato Martucci* I Kanun delle montagne albanesi: fonti, fondamenti e mutazioni del diritto tradizionale albanese — 2010. — Б. 20. — ISBN 9788874701223.
4. ↑  *Anila Omari* Marrëdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe —  Kristalina KH, 2012. — Б. 323–324.
5. ↑  Gewohnheitsrecht im multinationalen Staat: Die Osmanen und der albanische Kanun // Rechtspluralismus in der Islamischen Welt: Gewohnheitsrecht zwischen Staat und Gesellschaft — 2005. — Б. 121–142. — ISBN 9783110184556.
6. ↑  *Dukagjini, Lekë; Gjeçov, Shtjefën; Fox, Leonard; Shtjefën Gjeçovi; Leonard Fox* Kanuni i Lekë Dukagjinit —  Gjonlekaj Pub. Co. 1989. — ISBN 978-0-9622141-0-3.
Сандық (Ресей, XVIII ғ.)
Сандық, Нидерланд
Харлемдегі Әулие Бавон шіркеуіндегі сандық (Нидерланд)
**Сандық** — киіз үйдің ағаш жиһаздарының бірі. Оған киім-кешек(қолжетпейтін сілтеме), асыл бұйымдар салынады. Қазақ шеберлері Сандықты қайың, қара тал ағаштарының сүрегінен жасаған. Сыртынан көркем етіп темір, мыс жапсырмамен, қатырма ою-өрнектермен безендіріледі. Сандықтардың тұрмыста қолданылуына қарай көлемі де әр түрлі. Кіші сандықтар 30-60 сантиметр болса, үлкендері 60-120 сантиметрге дейін жетеді. Сандықтар кілттенеді не сыртынан құлып салынатын етіп жасалады.

**Сандық** — киім-кешек, тағы басқа да заттарды салуға арналған, ағаштан жасалған бұйым. Сандық — халықтар тұрмысында ерте кездей пайдаланылып келе жатқан ең ежелгі жиһаздың бірі. Көшпенді халықтар үшін ол өте-мөте қолайлы болған. Сандықтың аузына көбінесе ішкі құлып, кейде аспа құлып орнатылады. Сандықты жерге қойғанда түбі дым тартпау үшін, оның астыңғы төрт бұрышымен үйлестіре тақтайдан бұрыштан аяқ орнатады. Сандықтың беті әр түрлі бояумен сырланып, өрнектеледі не айшықты қаңылтырмен, кейде өрнекті сүйекпен қапталады. Сандықтың екі бүйіріне тұтқа орнатылады.

Сандықтардың құрылымы мен көркемделуі жағынан мынадай түрлерге бөлуге болады:

* көлемі айтарлықтай үлкен, екі қапталында қосалқы қоржындары, төменгі жағында өрнектеп шапқан аяғы бар, алдыңғы беті қағылтыр тіліктерімен әшекейленген сандықтар;
* көлемі шағындау, ықшам, ұқсатылуы қарапайым, беті мен екі қапталы симметриялы ою-өрнекпен әшекейленген, оймыштың 2-3 түрі қолданылған сандықтар;
* көлемдерінде айтарлықтай алшақтық байқалмайтын, құрастырылуы қарапайым, астына жіңішке түзу тақтайлар көлденең қағылған, өн бойы сүйек кесінділерімен безендірілген, кілтпен ашылып-жабылатын сандықтар.

Тағы қараңыз
------------

* Қобди
* Әбдіре

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
3. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
4. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 154-бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014
**Мақсат Рақымжанұлы Қабашев**

1967 жылы 1 қаңтарда Қызылорда қаласында туған.

Мәскеу ормантехникалық институтын (1991) инженер-технолог мамандығы бойынша; 
Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық-техникалық университетінің кадрларды қайта
даярлау факультетін (2001) инженер-механик мамандығы
бойынша; Массачусетс технологиялық институтын (2004)
іскерлік әкімшілділік магистрі мамандығы бойынша бітірген.
Техника ғылымдарының кандидаты.

1991 жылдан - Қазақ мемлекеттік сәулет-Құрылыс академиясының сынақ мерзімінен етуші-зерттеушісі. 1992 жылдан - «Вист» ЖШС директоры. 1993 жылдан - «Қазмұнайхим» ЖАҚ коммерциялық директоры. 1997 жылдан - «Қазақгаз» ТХК бірінші вице-президенті; «Акцепт-клиринг» ЖАҚ вице-президенті. 1998 жылдан - «Қазақгаз» ҰК президенті (Орал қаласы). 1999 жылдан - Мәскеу қаласындағы «Қазақойл» ҰК өкілдігінің директоры. 2000 жылдан - ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің газ өндіру және тасымалдау басқармасының бастығы 2002 жылдан - 
ҚР Индустрия және сауда министрлігінің
Технологияны дамыту департаментінің директоры, министр кеңесшісі. 2004 жылдан - «Ұлттық инновациялық қор» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары. 2008 жылдан - «Қазына» ТДҚ» АҚ басқарма төрағасының инвестициялар жөніндегі орынбасары. 2008 жылдан Қазақстанның инвестициялық қоры» АҚ басқармасының төрағасы. 2009 жылдың қаңтарынан - «Стресс активтері қоры» АҚ басқармасының төрағасы.

2009 жылдың ақпанынан бері - «Альянс банк» АҚ басқармасының төрағасы.

«Астана-Финанс» АҚ Директорлар кеңесінің (2007 жылдан); «Қазақстанның инвестициялық қоры» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2008 жылдан).

Үйленген. Жұбайы - Тоқсанбаева Айгул Еркінқызы Қызы - Мәдіс (1994 жылы туған); ұлы - Абылай (2002 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**«Абай-ақиқат»** - Абай аудандық газеті (редакциясы, Абай қаласы 3 ш. а. 42 үй). 1974 жылдан шығып келеді. 

Бастапқыда Мичурин аудандық «За коммунистический труд» газеті болды. 1997 ж. Мичурин ауданы Абай қаласына қосылып, Абай ауданы құрылуына байланысты «Абай-ақиқат» атымен аталады. Негізінен қамтитын тақырыбы — аудан және қала жұртшылығының әлеуметтік-экономикалық өмірі. 

Көлемі 1 баспа табақ. Аптасына бір рет қазақ және орыс тілдерінде шығады. «Абай-ақиқат» газетінің тұңғыш редакторы белгілі журналист Бағдат Мекей болды. Редакцияда басылады, таралымы 1500 дана. Бас редакторы Т. Орымбеков (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Аалто Хуго Алвар Хенрик
**Аалто Хуго Алвар Хенрик** (Aalto, (Hugo) Alvar (Henrik) (3 ақпан, 1898) Финляндия, Ресей империясы– 11 мамыр 1976, Хельсинки), фин архитекторы және дизайнері. Хельсинкидегі техникалық институтты тәмамдап, 1925 жылы әріптесі Айно Марсиоға үйленген. Оның стилі жаңашылдығымен, яғни жергілікті материалдарды (әсіресе ағашты) шебер, айрықша мәнермен қолдануымен ерекшеленеді. Оның жаңашыл стильдегі туындыларында ұлттық нақыштар еркін көрініс тапты. Бұл әсіресе Сайнатсалодағы қалалық жиын өткізілетін (1950-52), қызыл кірпіш және ағаш пен мысты қолдана отырып жасаған қарапайым пішіндегі ғимарат көрінісінен айқын байқалады. Әлемдегі ең танымал жаңашыл архитекторлардың бірі саналады. Оның иілген, көп қатпарлы ағаштан жасап шығарған жиһаздары дүниежүзіндегі әр үйдің төрінен орын алуда.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------
**Аарон Пол Стертевант** (ағылш. *Aaron Paul Sturtevant*; туғ. 27 тамыз 1979 жыл) — америкалық актёр. «Breaking Bad» (орысша «Во все тяжкие») телесериалындағы рөлі үшін «Эмми» премиясының лауреаты (2010, 2012, 2014).

Өмірбаян
--------

Аарон Эмеет қаласы, Айдахо штатында өмірге келген. Бойс қаласындағы Орталық орта мектебін бітірген.

26 мамыр 2013 жылы Аарон Лорен Парсекианға үйленген. Олар бұдан бұрын Индио қаласындағы музыкалық фестивальде танысқан еді.

Мансабы
-------

Мансабының басында Аарон Korn «Thoughtless» және Everlast «White Trash Beautiful» клиптарында түскен. Кейін Juicy Fruit, Corn Pops және Coca-Cola Vanilla жарнамаларында түскен.

2008 жылы НВО каналының «Breaking Bad» телесериалында Джесси Пинкаманның рөлін ойнаудың арқасында әйгілі болады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Аарон Пол (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Аарон Пол *Twitter* сайтында