recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жалайыр** – Шерубайнұра өзенінің оң жағасындағы қырат.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Абай ауданы Қарабас кентінің оңтүстік-батысында 3 км жерде орналасқан. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 6–7 км-ге созылып жатыр, енді жері 1–1,5 км. Абсолюттік биіктігі 672 м.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Элювийлі жамылғысы бар тас көмір жыныстарынан түзілген. Беткейлері сайлармен, түп жыныстардың шығымдарымен тілімденген, батыс беткейлері құламалы жартасты келеді.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында әр түрлі өсімдіктер өседі. Етегінен көптеген бұлақтар бастау алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Аркадий Иванович Аркадьев** (1907 жылы 12 қаңтарда Одессада дүниеге келген - 1993 жылы 30 маусымда Украинада қайтыс болған) – кеңес актері және театр режиссері.

Өмірбаяны
---------

1977 жылы КСРО-ның халық әртісі атанды. 

1952 жылы үшінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың иегері болды.

1927 жылы Одесса музыка-драмалық институтын бітірді. 

1927-1932 жылдары Одесса театрларында, 1932-1935 жылдары Днепропетровскте жұмыс істеді. 

1935-1944 жылдар аралығында ол Леси Украинки атындағы Киев орыс драма театрында актер және режиссерлік қызмет атқарды. 

1944-1953 жылдарда Аркадьев Одесса әскери округінде актер болып жұмыс істеді. 

Аркадий Иванович 1939 жылдан бастап киноға түсе бастады.
**Мұратбеков Мұрлыбек Жұмабекұлы** — 1952 жылы 26 қазанда Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы Жетіқоңыр ауылында дүниеге келген. 

1969 жылы орта мектепті бітірді. ҚарМУ-ді «Қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы» мамандығы бойынша үздік аяқтаған. Орталық Азия университетінде заңгер мамандығы бойынша оқыған. 

Сарысу орта мектебінде мұғалім, №8 Жетіқоңыр орта мектебінде директор болды. 1985 жылдан Ұлытау аудандық РКК халық ағарту бөлімінің, сонымен қатар үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі болды.

1996 жылы Жезқазған облысы әкімінің орынбасары, ал облыс тарағаннан кейін Қарағанды облысы әкімінің кеңесшісі болды.

1997 жылдың желтоқсанынан Жезқазған «Полиграфия» өндірістік бірлестігінің бас директоры болып тағайындалды. Кейін «Полиграфия» ААҚ-ның президенті болды. Қазіргі кезде Жезқазған қаласындағы «Полиграфия Ер Мұра» ЖШС-нын бас 

"Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісімен марапатталған, 2002 жылы «Жезқазған қаласының құрметті азаматы» атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Мұрат Әлиұлы Сүймағамбетов** (14 қазан 1983, Шевченко, Қазақ КСР, КСРО) - Қазақстан футболшысы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Кәсіби карьерасын Сүймағамбетов ақтаулық Каспий клубында бастады. Бұдан кейін ол Ордабасы, Тобыл, Ордабасы, Астана және Шахтер клубтарында ойнады. Соңғы клубтағы жақсы ойыннан кейін Мұратты астаналық Локомотив шақырды. Ол жақта Сүймағамбетов негізгі құрамға ілікпей, қайтадан Ордабасы клубына келеді. 

Келесі маусымды Мұрат Тобылда өткізді. 

2011 жылы Сүймағамбетов бос агент ретінде Қайратқа ауысты. Бұдан кейін Мұрат аз уақыт Тараз, Астана 1964, Восток және Қыран клубтарында өткізді. 

2014 жылы Сүймағамбетов өз карьерасын аяқтағаны туралы хабарлады.

### Ұлттық құрамада

Ұлттық құрамада Сүймағамбетов 2006 - 2008 жылдар аралығында 19 ойын өткізіп, 3 доп соқты. Алғашқы ойынын Мұрат Сингапурға қарсы өткізді (24.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 0:0), соңғы ойынын Черногорияға қарсы ойнады (27.05.2008, Жолдастық кездесу, есеп 0:3). Құрамадағы алғашқы голын Вьетнамға соқты (26.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 1:2).

2007 жылы құрама ойындарында тұрақты түрде алаңға шығып жүрді. Жыл бойы 11 кездесуде алаңға шығып, екі гол соқты, екеуін де жолдастық кездесуде (Қытай мен Өзбекстан қақпасына).

2008 жылы бес кездесуде алаңға шықты, бесеуі де жолдастық ойындар.

2008 жылы 28 мамырда Черногорияға қарсы жолдастық кездесуде соңғы рет құрама жейдесін киді. Сол жылы күзде Арно Пайперс бапкерліктен кеткесін құрамаға мүлде шақырылған жоқ.

Марапаттары
-----------

* Қазақстан чемпионы :2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мурат Суюмагамбетов: «Каждая игра важна»
2. ↑  Мурат Суюмагамбетов: «Надо работать над реализацией»
3. ↑  Мурат Суюмагамбетов: «Родному клубу я не нужен»(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  СУ-27 улетел с «Кайратом»
5. ↑  Казахстанский футбол | Lyakhov.KZ - Большая энциклопедия Казнета

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Баттал Жаңабайұлы** (7 наурыз 1929 ж.т. Талас ауданы, Қызылтау а.) - журналист, қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1972). Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1950).

Еңбек жолы
----------

1950-57 ж. бұрынғы Семей облысының "Екпінді" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, 1957-62 ж. Жамбыл обл. "Сталиндік жол" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, 1965-85 ж. "Еңбек туы" газетінің редакторы, 1985-89 ж. кино жөніндегі обл. кеңесінің төрағасы, 1989-91 ж. Бейбітшілік пен татулық қорының обл. бөлімшесі төрағасы. 1996 жылдан Д.Қонаев атындағы қордың облыс бөлімшесінің құрметті төрағасы.

Марапаттамалары
---------------

Екі "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған. Жамбыл облысының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
Генри Райдер Хаггард

Өмірі мен шығармашылығы
-----------------------

**Генри Райдер Хаггард** - (ағыл. Henry Rider Haggard, 1856 жылдың 22 маусымында дүниеге келген, Браденем, (Норфолк графствосы) — 1925 жылдың 14 мамырында Лондонда дүниеден өткен) — ағылшын прозашы, заңгер және топырақтану мен агрономия маманы; әлемдік шытырман оқиғалы әдебиеттің классигі, Льюис Кэрролл Эдгар Помен бірге фэнтези жанрының негізін қалаушы. Адвокатураны бітіргеннен кейін 1875-1881 жылдар арасы Оңтүстік Африкада тұрған. Алдымен Наталь провинциясының губернаторы Генри Булвердің хатшысы, сосын 1878 жылы Трансваалде Жоғарғы соттың меңгерушісі әрі тіркеушісі болып қызмет жасайды. Ол Англияға барып әдеби еңбектер мен ауыл шаруашылығымен айналысады. Англияны түгел кезіп ауыл халқы және ауыл шаруашылығының жағдайы туралы баяндама жасайды.1884 жылы тиісті емтиханды тапсырып, адвокаттықпен шұғылданады. Алайда, оған жазу үшін адвокаттық тәжірибесі Хаггардты қызықтыра алмады. Хаггард тарихи, фантастикалық және психологиялық әңгімелерін біршама сәтсіз жазды. Барлық нәрсе оған ауқымды баяндаушылық пен ерекше ақиқатқа жақын, бай қиялдарымен жаратылғандай. Британдық империяның игілікті еңбегі үшін рыцарлық абыройы марапаты берілді.Фантастикалық элементі бар маңызды роль ойнаған Оңтүстік Африкадағы бастан кешкен оқиға туралы романы Хаггардқа дүниежүзілік танымалдылық алып келді. Хаггардың танымал кейіпкері, көптеген кітаптардың ортақ кейіпкері болған ғажап оқиғалар іздеуші және ақ аңшы Аллан Квотермейн болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
**Анджей Себастьян Дуда** (пол. *Andrzej Sebastian Duda*; 16.05.1972 жылы, Краков) — Польша саясаткері.

24.05.2015 жылы Польша Президенті болып сайланды, бұл қызметке 2015 жылдың 6 тамызынан бастап кірісетін болады. 2014 жылдан Еуропалық парламент депутаты, "Құқық және әділет" партиясының мүшесі.

Өмәрбаяны
---------

1996 жылы Краковтегі Ягеллон университетінің құқық және әкімшілік факультетін бітірген. 1997 жылдың ақпанында Ягеллон универститетінің сот өндірісі кафедрасында өзінің ғылыми және оқытушылық жұмысын бастады. 2001 жылдың қазанында Ягеллон универститетінің әкімшілік құқық бөлімінің штатына енгізілді.

2006-2007 жыл аралығында Әділет министрлігінің мемлекеттік хатшысының орынбасары болды. 2008-2010 жылдары Польша Президенті Лех Качинский кеңсесінде статс-хатшы, 2011-2014 жылдары Польша Сеймінің "Құқық және әділет" партиясынан сайланған мүшесі. 2014 жылдың 25 мамырында өткен Еуропарламенттің Польшадағы сайлауы нәтижесі бойынша Сеймдегі депутаттық өкілеттігін өткізіп, Еуропарламент мандатына ие болды.

Сол жылғы 6 желтоқсанда партия атынан Польша президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 2015 жылдың 30 наурызында оның өтініші Ұлттық сайлау комиссиясында тіркелді. Сайлау барысында "Пяст", "Бірлескен Польша", "Тәуелсіздік Қорғауы Лигасы", "Польша - Берге" партиялары және "Ынтымақтастық" кәсіподағы тарапынан да қолдау тапты.

2015 жылдың 10 мамырдағы Польша президенті сайлауының 1-турында ең көп дауыс (34,76 %) алып, қазіргі президент Бронислав Коморовскиймен бірге екінші турға өтті. Екінші тур нәтижесі бойынша Анджей Дуда 53 % дауыс алып, ПОльша Президенті болып сайланды..

Отбасы
------

Әкесі - Ян Тадеуш Дуда - техника ғылымдарының кандидаты. Анасы - Янина Милевска-Дуда - химия профессоры..

Әдебиетші Юлиан Корнхаусердің қызы Агате Корнхаусер-Дудаға үйленген, неміс тілінің мұғалимасы. Қыз өсіріп отыр.

Марапаттары
-----------

* Португалияның "ҚҰрмет" ордені (2008).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайт
* Польшадағы президенттік сайлауда Анджей Дуда жеңіске жетті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Польшада 24 мамырда президенттік сайлаудың екінші туры өткізілді // «ТАСС». 11 мамыр 2015.  (орыс.)
2. ↑
3. ↑  Twój Prezydent. Andrzej Duda
4. ↑  Dane osoby z wykazu osób publicznych. Andrzej Duda Мұрағатталған 7 сәуірдің 2015 жылы.
5. ↑  Andrzej Duda: spóźniony pociąg do polityki
6. ↑  Nauczyciele
7. ↑  Chancelaria das Ordens Honoríficas Portuguesas.
**Қаныкей мазары** — XVII ғасырдың ескерткіші.

Тарихы
------

Сол бір жорыққа толы замандарда қазақ пен қалмақ арасында соғыс жиі орын алып, жеңіс екі жаққа алма-кезек ауысып отырса керек. Осындай бір жорыққа қазақ ханының Қаныкей атты бойжетіп қалған 15 жасар қызы аттанған екен. Хан қызының қасында құралайды көзге атқан қырық нөкері болыпты. Бұл мерген қыздар соғысқа тікелей араласпай, жебе жетер жерден жаудың қолбасшыларын көзден атып, қалмақтарды көп шығынға ұшыратып отырса керек. Қол бастайтын батырлары бірінен соң бірі ат жалын құшып жатқан соң, қалмақ ханы арнайы жасақ құрып, қырық қыздан тұратын мергендер тобын біржола құртпақты көздейді. Сайдың тасындай іріктелген жүз жігіттен тұратын жау жасағы соғыстың бір қызған кезінде қазақ қолын айналып өтіп, мерген қыздарға тұтқиылдан ұрыс салады. Күтпеген жерден тап берген жауға қыздар оңайшылықпен алдыра қоймайды. Саны көп жау жасағымен қоян-қолтық ұрыс барысында Қаныкей қыздың аты жау найзасынан ауыр жараланып, иесін жаяу қалдырады. Қазақ қызына тән қайсарлықпен жауға ұмтылған Қаныкейдің өліспей беріспейтініне көзі жеткен қалмақтар өжет қызды садақпен атып, мерт қылады

Орналасуы
---------

Қаныкей қыздың зираты жатқан сол мекен Өркендеу деп аталады екен. Батыр қыз жерленген мекен жазық далада менмұндалап сонау бір жаугерлік заманның белгісіндей болып әлі тұр.

Құрылысы
--------

Қазақ елінің намысы жолында жанын берген Қаныкей қызды арулап, батырға лайық құрметпен жер қойнына тапсырып, басына қызыл кірпіштен биік қылып зират көтереді. Уақыт өте келе жауын-шашын мен қар суы, жазық даланың желі зират кірпішін мүжіп, тегістеп жіберген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.
**Жандеркин атындағы көше**. Көшеге ғалым, биология ғылымдарының докторы, Қазақ Ауылшаруашылық
академиясының корреспондент-мүшесі Абдулғазиз Ыбырайұлы Жандеркиннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің
18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Жандеркин Абдулғазиз Ыбырайулы (1905- 1983)
Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми
еңбектері Қазақстанда мал шаруашылығына, оның ішінде қой және ешкі өсіруге арналған.

Көше Алмалы ауданындағы «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мәліметтерді жеткізу мультиплексоры** (мультиплексор передачи данных; telecommunication control unit, communication multiplexer) — бірнеше жерден келген ақпаратты бір физикалық арна арқылы жеткізуді жасақтайтын құрылғы: 1) компьютер мен абоненттер арасын байланыстырушы бөлшек. Оны көбіне жапсарластыру құрьлғысы немесе шоғырлауыш деп атайды және компьютер құрамына кіргізеді. Компьютер арнасының мультиплекстік режімінде бір уақытта бірнеше шалғай құрылғымен ақпарат алмастыруын ұйымдастыруға арналған; 2) есептеу жүйесіне бірнеше абоненттік пункт және (немесе) басқа есептеу жүйесін қосуға арналған шалғай құрылғы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Информатика және компьютерлік техника/ Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5

Мультиплексор
**Жабық**  – Жетісу Алатауы тауының шығысында орналасқан жота, Алакөл өңірінің жазғы жайлауы. Теңіз деңгейінен 2500-2600 м биіктікте жатыр.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3130 м. Жазғы жайлауға Тік, Қарағайлы және Көл асулары арқылы шығуға болады. Тау шатқалында Жасылкөл көлі орналасқан. Суы мөлдір, таза. Жабық жотасындағы Майтөбе, Жаманкүнгей, Бұжыр, Шатыр қыраттары мен Ойжайлаудың шөптері шүйгін әрі малға өте жұғымды. Қайнар мен тұмалары көп, суы мол. Айнакөл, Оразбай сайы, Қараой бастауларынан қосылған бұлақтар Үпі шатқалымен төмен ағып, Ырғайты өзеніне қосылады.

Ауа-райы
--------

Күні бұлыңғыр, жауын-шашынды, аспанды бұлт торлап, ашық күні сирек болғандықтан оны «Жабық жота» деп атаған. Түні салқын, дүркін-дүркін қарлы бұршақ жауып тұрады. Биік жоталарының солтүстік шатқалдарында жазда да қар жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
Мононихус
Мононихус
**Мононихус** — Моңғолиядан табылған, кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген теропод динозавр. Ол ұзын екі аяғымен жүрген. Өте шапшаң қимылдап, жоғары жылдамдықта жүгіретін болған. Мононихус — шағын басты, ұсақ та үшкір тісті динозавр. Оның жәндіктермен және кесіртке, сүтқоректілер сияқты ұсақ жануарлармен қоректенгені анықталды. Көздері жақсы көретңн мононихус аң аулауға түнгі уақыттарда шыққан. Ол альверезаврид тұқымдасына жатады. Ұзындығы - 7,5 см. Бір ғана саусақты алдыңғы аяқтары қысқалығынан ештеңеге жарамаған.

Қызықты дерек
-------------

* Ол — Моңғолия мен Қытай жерінен табылған құс тектес динозавр.
* Бірақ алдыңғы аяқтарының қысқалығы салдарынан ұша алмаған.
* Эндрюс атты ғалымның экспедициялық тобы тапқан болатын.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Альверезаврид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Монополия
***Монополиялық баға*** — барынша ықтимал баға алуды қамтамасыз ететін нарықтық баға түрі. Монополиялардың өндірістегі және ақша айналысындағы үстемдігі жағдайында жүзеге асырылады. Монополиялар пайда табуды көздеп, тауар құнынан жоғары баға ғана емес, одан төмен де баға белгілеуі мүмкін. Мысалы, монополист тауарды сатушы болса, оны өндіруге жұмсалған шығын деңгейіне қарамастан жоғары нарықтық бағамен сатады немесе тауарды сатып алушы болса, оны өндіруге жұмсалған шығын деңгейінен төмен бағаға сатып алады. Мұның өзі айырбастағы баламасыздықты күшейтеді. Қазақстанда табиғи монополия субъектілері мен белгілі бір тауар рыногінде монополиялық жағдайға ие рынок субъектілерінің қызметін бақылау және реттеу, тұтынушылардың құқықтарын қорғау мақсатында Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі агенттік жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім жэне ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.
1 сурет. Монотонды өспелі функция. Оң және сол жағында қатаң өспелі, ал ортасында кемімейді.
2 сурет. Монотонды кемімелі функция.
3 сурет. Функция монотонды емес
**Өспелі функция** - Е жиынында анықталған f(x) функциясы үшін x1< x2, x1{\displaystyle \in }E, x2{\displaystyle \in }E теңсіздігін қанағаттандыратын аргументтерінің барлық мәндерінде f(x1)<f(x2) теңсіздігі орындалатын функция. Осындай функцияны қатаң өспелі деп те атайды, ал «өспелі функция» термині аргументінің осы мәндері үшін (x1)≤f(x2) теңсіздігін қанағаттандыратын функция үшін де қолданылады. Мұндай функция кемімейтін деп те аталады.[1]

Анықтамалар
-----------

{\displaystyle f:M\subset \mathbb {R} \to \mathbb {R} } функциясы берілсін. Онда

Егер {\displaystyle \forall x,y\in M,\;x>y\Rightarrow f(x)\geq f(y)} болса
* {\displaystyle f} функциясы M жиынында **өспелі**.

{\displaystyle \forall x,y\in M,\;x>y\Rightarrow f(x)>f(y)} болса
* {\displaystyle f} функциясы M жиынында **қатаң өспелі**.

{\displaystyle \forall x,y\in M,\;x>y\Rightarrow f(x)\leq f(y)} болса
* {\displaystyle f} функциясы M жиынында **кемімелі**.

{\displaystyle \forall x,y\in M,\;x>y\Rightarrow f(x)<f(y)} болса
* {\displaystyle f} функциясы M жиынында **қатаң кемімелі**.

(Қатаң) өспелі немесе кемімелі функция (қатаң) монотонды деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Монохроматты сәулеленудің спектрлік жарық тиімділігі** − монохроматтық жарықтық әсер еткендегі адам көзінің сезімталдылығын сипаттайтын физикалық шама. Белгәленуі - {\displaystyle K(\lambda )}, Халықаралық бірліктер жүйесінде лм/Вт шамасына ие. Ескірген атауы - *көрінулік*. 
{\displaystyle K(\lambda )} Жарықтық тиімділігін екі шаманың көбейтіндісі ретінде белгілеуге болады.{\displaystyle K(\lambda )=K\_{m}V(\lambda ),}
  

Б9л жерде {\displaystyle K\_{m}} — максимум кезінде жететін {\displaystyle K(\lambda )} мәні, ал {\displaystyle V(\lambda )} — максимумда бірге теңелетін толқын ұзындығының өлшемсіз функциясы.

Қосымша қараңыз
---------------

* Күндізгі көру
* Түнгі көрі
* Кешкі көру
Ұршық
**Жіпті ұршықпен иіру** - түтілген жүнді ұзынынан созып, спиральді тәсілмен орап ұзын, мықты тоқыма жіп алу тәсілі.

Жіпті ұршықпен иіру :   
**a** — түтілген жүн,  
**b** — иірілген жіп оралған ұршықтың сабы,  
**c** — ұршық басы

Ұршықтың құрылысы
-----------------

Ұршық негізгі үш бөліктен құралады. Олар- ұршықтың басы, сабы және мұрындығы. Ұршықтың басын тығыз ағаштан ойып, жұмсақ тастан қашап, қорғасыннан дөңгелектеп құйып жасайды. Ұршық басының ауыр не жеңілдігі иірілетін жіптің жуан-жіңішкелігіне сәкес болуға тиіс. Ұршық сабының ұзындығы 30 сантиметрдей болады.

Иіру
----

Ұршықты саптағанда оның мұрындық өткізілетін, жағын ұршық басқа кигізеді (басынан 3 елідей шығарып). Саптың ұшынан жіп жататын сай салып, ұшынан 1 елідей төменіректен мұрындық өткізеді. Оның жуандығы сіреңке шырпысынан сәл ғана жуандау болады. Жіп ауырлағанда сынып кетпеу үшін, мұрындық қатты ағаштан дайындалады.

Ұршықпен иірілетін жіптердің ең жуаны өрмектің арқауы, күзуі, серуі және түйенің жабуын көктейтін, киіз үйдің түндік, үзік, туырлық сияқты әбзелдерін тігуге арналған **шуда жіп**, ал ең жіңішкесі - шидем шекпен тоқуға, теріден киім тігуге арналады. Жіп иірілуіне қарай екі түрлі : *оңқай жіп*, *солақай жіп* болады. Жіптің бұл түрлері шекпен тоқығанда таңдай түсіру үшін пайдаланылады. Жіп иіргенде шебер майдалап түтілген жүннен шүйке жасап, оны бостау етіп, домалақтап шүберектен не шүйкенің өзінен саусаққа ілетін ілгек шығарады. Иірілген жіпті ұршық сабына төгеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Жіті нефрит *(Nephrinis acuta)*. Бұл ауру – малдың бүйрек түйнегі қан тамырларының тез өтетін қабыну процесі және онан әрі бүкіл организмнің жіңішке қан тамырлары қабынады.

### Аурудың себептері

Ауру мал организміндегі жұқпалы улунадан болған өзгерістердің салдары болып табылуы мүмкін, бүл өзгерістер жіті келген жұқпалы аурулардан, стрептококк тудыратын қабыну процестерінен, сонымен бірге асқазан жүйесінен тыс жолмен бөгде белокты организмге енгізуден пайда болады.

### Белгілері

Ауру кенет білінеді. Ауру мал әлсіреп, көп қозғала бермейді, бүкірейіп тұрады. Көзге түсетін жердегі кілегей қабықтары және терісі бозарып кетеді. Жақ сүйектің аралығы, әуке тұсы, құрсағы, жыныс мүшесінің сырты ісіне бастайды. Тәбеті нашарлайды. Қарынның ішкі қабығының қабыну белгілері (гастрит) білінеді. Күйіс қайыратын малдың қан қысымы нашарлайды, алдыңғы қарындар әлсірейді, тіпті тоқ және аш ішектер қабынады. Жүректің соғуын тыңдағанда қолқаның екінші қатардағы сазы естіліп тұрады. Тамыр қатты соғады. Күре тамырлардың қысымы арта түседі. Малдың ентігетіні, өкпесінің сырылдайтыны байқалады. Несепті жиі шығарады. Несептің түсі қызғылттанып немесе күңгірттеніп тұрады, ол біршама қоюланады, аз-аздап қана шығады. Несептен белок, лейкоциттердің, әритроциттердің, эпителийдің және цилиндрлердің қоспасы табылады. Несеп тұнбасының барлық клеткалары несептің қышқыл реакциясы кезінде айқын білініп тұрады. Азоттық заттардың қанда бөгелуі арта түскен кезде малдың тәбеті нашарлайды немесе мүлде болмайды, терісі дуылдап қышиды, құсады, ентігеді, ұйқысы келе береді, дірілдейді. Мал аурудан айыға бастағанда оның жалпы күйі жақсарады, ісігі қайтады, жүрек қызметі қалыпты күйге келеді, несеп молайып, сұйыла түседі.

### Аурудың барысы

Дер кезінде емделмеген мал өліп қалады, немесе ауру созылмалы күйге айналады.
Емі. Малға бірнеше апта бойына тыныштық жағдай жасалады. Күн сайын терісін сылап-сипайды. Рационға тез қорытылатын, белоктары мен натрийі мүлде аз азықтар енгізіледі. Шөп қоректілерге әртүрлі өсімдіктің жақсы пішені, тамыржемісті өсімдіктер, кебек ботқасы беріледі; ет қоректілерге – сүт өнімдері беріледі. А, Е, Д витаминдері қажет. Ісік қайтпай қойған және жүрек дұрыс қызмет етпеген жағдайда қан алынады; ірі малдан 3 литрге дейін, ұсақ малдан – 50-200 мл қан алынады. Мұнан кейін глюкозаның 25 проценттік ерітіндісі және строфант венаға енгізіледі. Ісік ұзақ уақыт бойына қайтпаса, несеп айдайтын заттарды қолдану ұсынылады: калий ацетаты (сірке суы) сиырға 25-60 г, қой- ешкіге 5- 10 г, жылқыға – 20-50 г, итке- 0,5-1 г; калий нитраты сиырға 8- 15г, ұсақ мал ман шошқаға -1-3 г, жылқыға -6-10 г, итке – 0,2- 0,5 г; дикарб – жылқыға -1,5-2 г, итке – 0,1- 0,2 г, мысыққа – 0,04 – 0,06 г; меркузал – сиырға – 3 – 8 мл, жылқыға – 3 – 10 мл, итке – 0,5 – 2 мл, түлкіге – 0,2 – 0,5 мл. Толокнянка жапырағынан, петрушкадан, қайың бүршігінен, дала қырықбуыны шөбінен әзірленген қайнатпаны беру тиімді.

<references>

1. ↑  Биолгия- Экология 2007, "Арыс" баспасы
Жіңішке ішек
------------

**Жіңішке ішек** — ас қорыту жолының бір бөлігі, ол асқазан мен тоқ ішекті жалғап тұрады.
Жіңішке ішек - ас қорыту жолының ұзын бөлігі.
**Жіңішке ішек он екі елі**
ішек, аш ішек, мықын ішек деп аталатын үш бөліктен тұрады.
Жіңішке ішек толығымен сір қабықшасымен қоршалып жатады. Сір қабықшасы қабат - талған жерге шажырқай түзіледі, құрсақ қуысының арқа бөлігінде ішек иірімдерін жасайды.
Жіңішке ішектің шажырқайлы бөлігі жоғарғы (проксимальды) және төменгі (дистальды) мықын ішек болып бөлінеді.
Шажырқай аралығынан қан тамырлары және жүйкелер ішекке жалғасады. Шажырқайда лимфа түйіндері көп болады.
Аш ішек мықын маңында мықын ішекке жалғасады. Мықын ішек жамбас астауында орналасқан.
Жіңішке ішек ас қорыту жолының **70 пайыз** ұзындығын және 90 пайыз беткі қабатын алып жатыр.
Ересек адамда оның ұзындығы шамамен **5 метрге** жетеді. Ал дүние салған адамның ішегі босайтындықтан шамамен 50 пайызға ұлғайып, 7 метрге дейін барады.
Жіңішке ішектің бірыңғай 
салалы бұлшық ет қабатының
жиырылуынаң ол құрт және маятник тәрізді қимылдайды. Оны ішектің перистальтикасы деп атайды.

Дереккөздер
-----------

А 24 Адам анатомиясы. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-610-2
**Жілік салып шақыру** - Асқа, тойға, түрлі ойын, тойға шақырудың әдет-салтымызда түрлі-түрлі жолдары бар. 

Соның бірі қазіргі заманда тым сирек кездесетін *Жілік салып шақыру* салты. Мысалы, сүндетке отырғызылатын бала өзінің бәсіре тайына мініп, піскен жамбас, ортан жілік, асықты жілік сияқты кәделі мүшелерді қоржынына салып, жөн білетін жолбасшы ағаларының басшылығымен өзі арнайы шақыратын құрметті азаматтар мен ел ағаларының ауылдарына аттанады. Беттеген ауылына жеткеннен кейін шақыратын кісілерінің үйіне тоқтап, қоржыннан тиісті жілікті алып ұсынып, тойға шақыра келгенін айтады. Мұны шақырылған адам ризалықпен қарсы алып, үйіне түсіреді. Жілік салып шақыру құрметтеу мен сыйластықтың өте жоғары, қадірлі әрі биік түрі. Мұндай шақыру алған туыстар мен құжа-жекжат, нағашылар әлгі баланың сүндет тойына ат, атан жетектеп, саба-саба қымызын артып, салтанатпен барады. Алайда мұндай құрметтеп шақыру бұл күндері ұмытылып бара жатқаны рас.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары, Атамұра

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қазақтың салт-дәстүрлері
**Жіптіктей**. 10 томдық түсіндірме сөздігіміздің ұғындыруы бойынша, жіптіктей мағынасы «сыптығыр етіп
ширатылған жіңішке жіп немесе сол сияқты басқа бір зат; талшық; жіп-жіңішке» делінген де, мысалға мына
сөйлемді келтірген: *«Ол жіптіктей болып, ордың ішінде тұр екен»* (Ә. Нұршайықов, Батыр.). Ал 1959—61 жылдары шыққан екі томдықта: жіптіктей — тәп-тәуір, теп-тегіс, ып-ықшам, әп-әдемі, сымбатты мағынасында түсіндірілген де, *«Түтіктің аузы дөп-дөңгелек, орта белінен жоғары жері жіптіктей туп-түзу қырлы екен (Иманжанов)*» деген мысал берілген.
Осы екі түсініктің кайсысы дұрыс деп талдап, сарапқа салу, дәл қазір, біздің міндетіміз емес. Ол туралы
төрелікті оқырмандар айтқаны лазым.

Өз міндетіміз — «жіптіктей» сөзінің тарихи дамуына бет бұрсақ, дәл осы тұлғаға сәйкес сөзді тек якут тілінен
табамыз, бірде: сөптөөх — тұрарлық, лайықты, қолайлы
мағынасың берсе (Як.-рус. сл. 336); екінші бір — «чэбдик» дыбыстық құрамдағы сөз — дені сау, ширақ, сергек, күшті іспеттес мағыналарында қолданылады. (Як.-рус. сл. 516).

Біздің шамалауымызша, қазақ тіліндегі «жіптіктей»
сөзі осы якут тіліндегі тұлғалармен дыбыстық құрамы
әрі мағына жағынан қабысып, жағысып жатқандай.
Якут тіліндегі «сөптөөк» сөзі және оның мағынасы алғашқы болса керек те, ал «чебдик» тұлғасы мен оның,
мағынасы кейін пайда болған деп жорамалдаймыз. Өйткені алғашқы сездің түбірі «сеп», ал мағынасы — дұрыс, жақсы, жарамды деген ұғымға нұсқайды.

Якут тілінің өзінде дыбыс сәйкестігі нәтижесінде алғашқы бір түбірдің өзгеріске түскенімен жалпы ұқсастығын жоймай, мағына жағынан да бірі екіншісінің салдары, нәтижесі екендігі байқалады.
Ал қазақ тілі қолданылуында якут тіліндегі туынды түбір «сөптөөк» не «чэбдик» тұлғасына сын есім жұрнағы -тей қосылып, «сөптөөктей», «чэбдиктей» тұлғаларын тудырып, тіліміздегі заңдылыққа сәйкес «жіптіктей»
қалпына жеткен. Мағына жағындағы өзгеріс онша алшақ кетпеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Қазақтың өзі қонағын ерекше сыйлап, оны төріне оздырып отырған. Былайша айтқанда, «Қонақ келсе – құт келедіге» балаған ғой. Қонақ күтудің осылайша өзіндік дәстүрі қалыптасқан. Ең сыйлы да құрметті қонағы - құдасына киімнен тарту еткен. Оны қазақ арасында киіт деп аталған. Ол негізінен құдалық кезінде екі жақтың бір-біріне киім түрінде берілетін болған. Алайда күнделікті тұрмыста ішінара жүзеге асқанымен, бүгінде атауы анағұрлым ұмытылыңқыраған көне бір дәстүр бар. Бұл тарапта ол нендей дәстүр, қандай атау деп жатқан боларсыз?!..

Расында, кәдімгі киіттен сәл-пәл ғана айырмы бөлек, тек ол құдалық кезінде емес, басқа уақыттардың барлығында сыйға тартылатын бағалы шапан немесе ол сарпай деп аталады. Ел арасында сарпай шапан деген атауы да жоқ емес. Қазақ шапан кигізуді сарпай жапты деген. Сарпай атауы көбінде еліміздің оңтүстік өңірінде немесе Түркіменстан қазақтарының тілінде сақталған болатын.

Сарпай ертеде едәуір ұзын, мол пішілген бағалы, әрі сәнді киімнің атауы болған. Өз кезегінде сарпайды қарақалпақ пен қырғыз еркектері де киген. Түркі халықтарына сарпай атауы сірә, парсы тілінен енген тәрізді. Яғни, парсы тіліндегі сәрапа «бастан-аяқ», «тұтас» деген ұғымда қолданылады. Олай болса, сарпай о баста-ақ ұзын және мол пішіліп тігілген сәнді киім, «бастан-аяқ денені түгел жауып тұратын шапан» дегенді білдірді. Осы тұрғыдан келгенде, сарпайды бүгінгі қазақтың да кеңінен пайдаланып, өзінің құдасына және құрметті кісісіне сыйлай беруін бек құптар ек. Оның үстіне, бір-бірімізге сарпайды тарту арқылы ұмытқыраған сол дәстүрмізді қайта тірілтіп, оны барынша дәріптеуге зор мүмкіндік болары сөзсіз.

  

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың салт-дәстүрі
**Уот Тайлер көтерілісі** (1381) - орта ғасырдағы Англияда (және 14 ғасырдағы бүкіл Батыс Еуропада) феодалдарға қарсы ең ірі шаруалар көтерілісі. Тауар-ақша қатынастарының дамуы шаруалардың, негізгі халық бұқарасының тұрмыс-жағдайларының төмендеуіне, қауымдық жерлерді феодалдардың басып алуына, жалдамалы еңбектің пайдаланудың өрістеп-кеңеюіне, тәуелділіктің күшеюіне, барщинаға қайта оралуға әкеліп соқтырды. Міне осының барлығы Уот Тайлер көтерілісінің туына себеп болды. 

Көтеріліс 1381 жылы мамыр айында Англияның оңтүстік-шығысындағы Эссекс және Кент графтықтарында басталды. Ауыл қолөнершісі Уот Тайлер, шаруалар түрмеден босатқан «кедей священник» Джон Болл көтерілісшілердің көсемдері болды. 14-інші маусымда Лондон маңындағы Майл-Энд қаласында көтерілісші шаруалар мен король арасында келіс сөз жүргізілді. Көтерілісшілер басыбайлық құқықты, барщинаны жоюды, сауда еркіндігін және көтерілісшілерге кешірім беруді талап етті. Уот Тайлер көтерілісі ағылшын шаруаларының басыбайлықтықтан босау процесін, барциналық жүйені жоюды жылдамдатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1977. 11 том.
**Рауза Меңдіахметқызы Қонаева** (25.5.1934 ж.т. Алматы) – биология ғылымдарының докторы (1984).

Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1957). Қазақстан ғылым академиясының Ботаника институтында кіші, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі (1957–83), 1983 жылдан Молекуларлық биология және биохимия институттында зертхана меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер қызметтерін атқарады.

«Гидролитические и окислительные ферменты обмена фенольных соединений растений» тақырыбында доктор диссертация қорғады. Негізгі ғылым еңбектері энзиология мәселелеріне арналған. 1 авторлық куәліктің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Қарақас**, Қарақаз – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағындағы қыстау. Аумақтағы Жартас ауылынан Солтүстік-батысқа қарай 20 км, Итмұрын қонысының Солтүстік-шығысында 5 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен шамамен 120 м биіктіктегі жазықта жатқан қыстаудың айналасында бірнеше бейіт, оңтүстігінде Итмұрын, т.б. жайлаулар бар. Карбонатты қызғылт қоңыр, қоңыр топырағында бетеге, сұлыбас, мысыққұйрық, айрауық, т.б. шөптесіндер өседі.

Қарақас - Абақ керейдің 12 руының бірі. Қарақастың шын аты -Сидалы.Қою қара қасты болғандықтан оны Қарақас атаған. Қарақастан батыр Арқалық, Қаптағай шыққан. Урпақтарынан талай ел саңлақтары шыққан.

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қарақамыс деген бетті қараңыз.*
**Қарақамыс** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы ауыл, Саралжын ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 48 км-дей жерде, бірнеше кішігірім көлдердің жанында, құрақ, қамыс аралас кекпек, бетеге, еркекшеп, т.б. ер түрлі шөптесін өсімдіктер өскен шалғынды бозғылт қоңыр, қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1708 адам (876 ер адам және 832 әйел адам) болса, 2009 жылы 1415 адамды (744 ер адам және 671 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

1961-1997 жылдары қаракел қойын есіретін *«Саралжын»* кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде Қарақамыста және округке қарасты Бесотар жене Сәуле ауылдарында ендірістік кооператив жене 11 шаруа қожалығы құрылған.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта, орталау мектептер, 2 кітапхана, клуб, мәдениет үйі, 2 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Аққозы •
 Ақтай •
 Алакөл •
 Бесоба •
 Егіндікөл •
 Жігерлен •
 Жусандыой •
 Қарақамыс •
 Қаратөбе •
 Қоржын •
 Қосбаз •
 Қоскөл (Қарақұл а.о.) •
 Қоскөл (Қоскөл а.о.) •
 Сәуле •
 Соналы •
 Сулыкөл •
 Темірбек •
 Төлен •
 Үшағаш •
 Үшана •
 Ханкөл •
 Шалғын •
 Шөптікөл 
 |

 |
Walter de la Mare (1924)
**Map Уолтер Джон де ла** (de la Mare, Walter (John)) (25 сәуір 1873 жыл,Чарльтон, Кент, Англия — 22 маусым 1956 жыл, Твиккенхем, Миддлсекс), ағылшын ақыны әрі романшысы, француздық гугенот босқындардың ұрпағы. .

Лондонда білім алып, жазушылық жолын бастағанға дейін «СтандартОйл» (1890-1908) корпорациясында қызмет етті. Бастапқыда Уолтер Рамал лақап атымен жазған. 
Балалар мен ересектерге арнап кітап жазған. Оның «Иди сюда» (1923) жинағы «Мемуары лилипута» (1921) тәрізді, әсіресе, танымал. 1947 жылы «Избранные истории для детей» жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

<references>



1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Кемал әл-Мүлік** (*шын есімі - Мохаммед Гоффари;* 1847 жыл - 1940 жыл) - иран кескіндемешісі.

Биографиясы
-----------

Кемал әл-Мүлік - суретші отбасында туған. Тегеран институтында, Париж бен Флоренцияда оқыған. 1911 жылы *Тегерандағы кескіндеме және мүсін мектебінің* негізін қалады. Кемал - иран реалистік қондырғылы кескіндемесінің қалыптасуына үлкен әсер еткен қылқалам шебері. *Сардар ас'ада, Азад әл-Мүлік портретінің* жанрлық көріністердің, архитектуралық пейзаждардың авторы. Шығармалары негізінен *Тегеран Әсемдік өнер музейінде* сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
**Селемджа**
------------

### Өзен жайлы жалпы анықтама

Селемджа – РСФР-дің Аур облысындағы өзен, Зеяның ірі сол саласы. Ұзындығы 647 км, алабы 68,6 мың км². Ям-Алинь және Эзоп жоталарының тоғысар жерінен басталып, жоғарғы ағысында тау арасымен (Экимчан поснен төмен аңғары кеңейеді), төменгі ағысы Зея- Бурея жазығының солтүстік етегін басып ағады. Негізгі салалары: Ульма (сол), Нора (оң). Негізінен жаңбыр суымен қоректенеді. Орташа су шығыны 715 м³/сек, ең көбі (маусым) 10300 м³/сек, ең азы (наурыз) 5 м³/сек. Өзен қараша айында қатып, мамыр айында мұзы кетеді. Кеме жүзеді және Селемджа алабының жоғарғы бөлігінде алтын кен орны бар. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 111-бет
Геспер, Селена және Фосфор (Лувр, Париж)
**Селена** (гр. *Σελήνη*, лат. *Luna*) немесе **Мена** (**Мене**) есімімен танымал — ежелгі грек мифологиясындағы Құдай-алыптардың бірі. Алып, Гиперион мен Тейя алыптарының қызы, Гелиос пен Эостың әпкесі. Жарық айдың Құдайы. Аркадяндарға сүйенсек, олар ай шықпай тұрып туылды. Селенаға римдік Диана сәйкес келеді.

Аспанда оның ғашығы Зевстің өзі болды; Зевстен, Селена Афинада көктемгі күн мен түн теңелетін күнде құрмет тұтатын Пандияны туды; Тау Аркадиясында оның досы Пан болды. Айтулар бойынша, Пан Айды жақсы көріп, ақ қойға айланып, оны орманға әкеледі.

Әңгімеде айтылғандай, ат үстінде отырып келе жатқан Селена, Олимпияда бейнеленген. Кавказдық албандардың Селенаны құрмет тұтатыны туралы Страбон айтқын.

Ақындар, бірде оны «жарқырап тұрған түннің көзі» деп атайды (Пиндар, Эсхил), бірде аспандағы, қолында шамы бар, өз артынан жұлдыздарды алып жүрген сұлу және әсем әйел деп ойлайды, ол күміс жалтырымен ай толуында шыққанда (Салфо). Селена – Гиперионның қызы, Гелиостың әпкесі, яғни күннің; ол әсем ақ қанат пен жұмсақ шамы бүкіл жер мен аспанды жаулап тұрған басындағы күміс түсті шірдің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.424, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.3. С.269; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 6, 1; 7, 5
2. ↑  Гесиод. Теогония 371; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 2, 2
3. ↑  Гомер. Одиссея IX 144
4. ↑   Лукиан. Астрология туралы 26
**Ақпараттық технологиялар** – әдістердің, өндірістік процестердің және ақпаратты жинауды, құруды, сақтауды, жинақтауды, өңдеуді, іздестіруді, шығаруды, көшірмесін түсіруді, беру мен таратуды қамтамасыз ететін технологиялық кешенге біріктірілген бағдарламалық-техникалық құралдардың жиынтығы.

**Электрондық ақпараттық ресурстарды, ақпараттық жүйелерді қорғау** – ақпаратты алу, көшірмесін түсіру, тарату, бұрмалау, жою немесе бұғаттау жөніндегі заңсыз іс-әрекеттерді қоса алғанда, электрондық ақпараттық ресурстарды, ақпараттық жүйелерді сақтауға, оларға заңсыз қол жеткізуді болғызбауға бағытталған құқықтық, ұйым дастырушылық және техникалық іс-шаралар кешені.

**Қауіпсіздік** –  жеке  адамның,  қоғамның,  мемлекеттің өмірлік  маңызды  мүдделерінің  ішкі  және  сыртқы  қатерден  қорғалуы.

Тағы қараңыз
------------

Хакер

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының "Ақпараттандыру туралы" Заңы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Біздің ІТ технологиямызда ғылым жоқ(қолжетпейтін сілтеме)
**Үлкен Ақтау**, *Үлкен Борлытау* – Қаратаудың шығыс сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысының Сарысу ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 70-80 км-ге созылып жатыр, ені 15-20 км шамасында. Абсолюттік биіктігі 992 м (Көктал кентінің батысында). Беткейлерін сай-жыра тілімдеген. Үлкен Ақтаудан Үшбас, Бүркітті, Шабақты өзендері бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Үлкен Ақтау жотасы кембрий геосинклиналінің карбонатты тау жыныстарынан, ал беткей етегі ордовиктің терригендік тау жыныстарынан түзілген. Фосфорит, уран кен орындары бар.

Өсімдігі
--------

Өсімдіктерден жусан, бетеге, көде өседі. Атырабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Екі сандық вольтметрлер. Жоғарғысы — коммерциялық моделі. Төменгісі Берлин техникалық университеті стутенттері жасаған нұсқасы
**Вольтметр** — тұрақты және айнымалы ток тізбектеріндегі электрлік кернеуді өлшеуге арналған аспап. Вольтметр түрлері: аналогты (тілді көрсеткішімен және жарықты көрсеткішімен), цифрлы (механикалық, электрмеханикалық және электрлік индикаторлармен) болады. Тізбектегі жүктемеге немесе электр энергия көзіне параллель қосылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**УЕФА конференциялары лигасы** (ағылш. *UEFA Europa Conference League*; **UECL**) — УЕФА қарамағындағы Чемпиондар Лигасы мен Еуропа Лигасынан кейінгі үшінші деңгейдегі құрлықтық клубтық футбол турнирі.

Тарихы
------

УЕФА басшылары Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасында жеңіске жете алмай жүрген елдің командалары үшін тағы бір жарыс ұйымдастыруға кіріскелі көп болды. 2018 жылы "Лига Еуропа 2" турнирін бастауға бел шеше кірісті. 2019 жылы Конференциялар лигасы деп атауды ұйғарды. Алғашқы маусымы 2021/22 жылғы маусымда өтті.

Форматы
-------

Турнирге УЕФА-дағы рейтингі төмен чемпионат өкілдері қатысады. Бұрынғыша чемпион атанған клуб Чемпиондар лигасына қатыса береді, ал 2-3 орын алған клубтар Еуропа лигасына емес, Конференциялар лигасында бақ сынайды. 

УЕФА чемпиондар лигасының бірінші және екінші іріктеуінде сүрінген клубтар да жарысты бұрынғыша Еуропа лигасында емес, осы турнирде жалғастырады. Сондай-ақ Еуропа лигасының үшінші іріктеу және плей-офф кезеңінде ұтылғандар мен топтық кезеңінде үшінші орын алған командалар осы турнирде жарысты жалғастырады.

Турнир жеңімпазы келесі маусымда Еуропа лигасына қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуУЕФА Конференциялары лигасы |
| --- |
|  |
| Маусымдар | 
*2021/22* • *2022/23* |
|  |
| Финалдар | 
2022 • 2023 |

 |
**«РАУАН МЕДИА ГРУПП»** - еліміздегі ірі медихолдинг. Оған Қазақстан Республикасы президенті Н. Назарбаевтің ортаншы күйеубаласы *Тимур Кулибаев* иелік етеді. Сондай-ақ холдинг қарамағына көбінесе «Ресей текті» газеттер кіреді. Мәселен «Известия-Казахстан», «Комсомольская правда-Казахстан», «АиФ-Казахстан» секілді ірі орыс тілінде жарық көретін басылымдар жатады. Сонымен қатар еліміздегі ірі «Эн Эс» радиостанциясы да «Рауан Медиа Групптың» иелігінде. «Астана» телеарнасының белгілі бір үлесі де Тимур Кулибаевқа тиесілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Үсек балшығы**, Үсек көлінің шипалы балшығы, Алматы облысы Жаркент қаласының оңтүстікінде 30 км жерде. Үсек өзеннің Іле аңғарына шығар жеріндегі ұзың 3 км, ені 2 км келген қазаншұңқырда шөккен. Ауданы 200 га. Батпағына қамыс өседі. Орта бөлігінде тұщы көл бар, оның түбіндегі ми батпақ құрамында 3,42% күкіртті сутек бар. Балшықтың қою бөлігінің 40,3%-ы гипстен, карбонаттан, саздан тұрады; ылғалд. 47,07%, тығызд. 1,55 г/см³. Балшықты ерітіндінің минералд. 71 г/л, құрамы сульфатты натрийлі-магнийлі (pH 8.3). Шипалы балшығының орташа қалыңд. 0,4 м, жалпы қоры 27 мың м³. Жергілікті тұрғындар емдеуге пайдаланады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Акцияшы** – белгілі бір акционерлік қоғам (*фирма, кәсіпорын*) акцияларын иеленуші жеке немесе заңи тұлға. Оған қоғамның несиегерлері алдындағы міндеттемелері бойынша жауапкершілік жүктелмейді. Қоғамның мүлкі жекелеген А. мүлкінен толық оқшауландырылады. Қоғам дәрменсіз болған жағдайда А. өзіне тиесілі акциялардың ықтимал құнсыздануы қатеріне ғана ұшырайды. Оның құқықтары мүліктік құқық – жарияланған дивидендті алу құқығына, сондай-ақ фирма таратылған жағдайда оның мүлкі құнының бір бөлігін алу құқығына; жеке (беймүліктік) құқыққа – А-дің жалпы жиналыстарында дауыс беруге қатысу құқығына бөлінеді.

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі.– Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007 жыл.-14б. ISBN 978-601-215-003-2
*Басқа мағыналар үшін Аягөз (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Аягөз** – Абай, Жетісу облыстары аумағындағы өзен. Үлкен Аягөз және Кіші Аягөз өзенінің қосылуынан кейін Аягөз аталады. Ұзындығы 450 км, алабының ауданы 15,4 мың км2.

Бастауы
-------

Тарбағатай жотасының солтүстік сілемдерінен (1661 м) бастау алады. Балқаш көлінің солтүстік-шығыс бөлігіне құяды.

Гидрологиясы
------------

Жылдық орташа су ағыны мөлшері 5 м3/с. Жылдың 2-жартысында және құрғақшылық жылдары суы Балқаш көліне жетпейді. Жоғарғы ағысының жағалары тік шатқалды, ал орта және төменгі ағыстары кең жайылымды болып келеді. Балқашқа құяр жері сортаң және батпақты. Ұзынды-қысқалы 312 саласы бар. ірі салалары: Нарын, Балықты, Батпақты, Айғыз, Қурайлы, Таңсық. Негізінен, қар және жер асты суларымен толығады. Сәуір-мамыр айларындағы су ағымы мөлшері 80- 170 м3/с-ке дейін жетеді, ал тамыз-қыркүйек айларында 0,6- 2,0 м3/с-ке дейін төмендейді. Қарашаның 1-жартысында қатып, сәуірдің басында ери бастайды. Суы тұщы, минералдылығы 0,3-8,1 г/л. Химиялық құрамы — сульфатты натрийлі. Суы ауыз суға, жайылымды суландыруға және өндірістік-техникалық мақсаттарға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Аюлы** – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы шоқы, табиғат ескерткіші. Константиновка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Абсолюттік биіктігі 795 м.

Өсімдігі
--------

Беткейінде қайың-теректі шоқ орман өскен. Орманда итмұрын, ұшқат, т.б. бұталар, дәрілік өсімдіктерден сиырсілекей, сәлбен, т.б. бар. Сонымен қоса жанаргүл, реликті өсімдіктерден арша, екі сабақты қылша, жартас қарақаты, т.б. кездеседі. Маңайдағы елді мекендер тұрғындарының демалыс орны саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Сандра Буллок** (ағылш.  *Sandra Bullock*, 26 шілде 1964 жыл) – америкалық актриса. *«Невидимая сторона»* (2010) фильміндегі рөлі үшін **«Ең үздік актриса»** номинациясы бойынша **«Оскар»** және **«Алтын глобус» сыйлығы**ның иегері. Өзінен кіші сіңлісі бар. Бастапқыда түскен фильмдері аса жемісті болмаса да, 1994 жылы «Скорость» фильмімен кейін нағыз жұлдызға айналады. Содан кейін де бірқатар сәтті фильмдерге түседі. 2000 жылы *«Мисс Конгениальность»* фильмі оның мансабына тағы бір сілкініс әкеледі. Фильмдері: *«Глупец и его деньги»* (1989), *«Амазонка в огне»* (1993), *«Силы природы»* (1999), *«Отсчёт убийств»* (2002), *«Дом у озера»* (2006), *«Жутко громко и запредельно близко»* (2011), т.б.
**Ғұбайдуллин Фарид Ғалымұлы** (1937 ж.т. Қырғызстан, Фрунзе, қазіргі Бішкек қаласы) – геология-минералдық ғылымдар докторы. 

Амур облысы Селемжин ауданы «Амурзолото» тресінде Токур кентасында инженер-геолог (1959–62), Қырғыз ғылым академиясында аспирант (Фрунзе қ. 1962–68). Қырғыз КСР-і ҰА-дағы геология институтында кіші, аға ғылым қызметкер (1966–68), Қазақ КСР-і ҰА-ның Геология ғылымдар институтында кіші, аға ғылым қызметкер (1968–93), «Қазнедра» үкіметтік емес ұйымында лаборатория меңгерушісі (1993–97), ҚР Ұлттық ғылым академиясының Геология ғылымдар институтында жетекші ғылым қызметкер (1993–96) қызметтерін атқарған. 1997 жылдан лаборатория меңгерушісі. Ғұбайдуллинның 60-тан аса ғылыми еңбегі мен 6 монографиясы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Фарида Жанұзақова** - 1935 жылы Семей қаласында туған. 1957 жылы ҚазМУ-дің филология факультетінің орыс журналистикасы бөлімін бітіреді.

Шығармашылығы
-------------

«Ленинская смена» газетінде, 1967 жылдан «Жазушы» баспасында істеген. Очерктері, проблемалық мақалалары, сынрецензиялары «Өмірбаян жаңа басталды» (1957) деген жинақта жарық көрді.

М.Гумеровтың «Әкемнің әкесі» (1968) атты әңгімелер жинағы «Балаларға базарлық» атты ұжымдық жинақты (1969), Ә.Әбішевтің «Белгісіз батыр» пвесасвін (1970), Б.Тілегеновтың «Көктем де ызғарлы» (1972), К.Исаевтың «Соңғы тәулік» (1973) романдарын, Б.Тоғысбаевтың «Ар» (1975), М.Дүйсеновтің «Гүлжан» (1969) повестерін және Қ.Байсейітовтың «Құштар көңіл» (1983) атты өмірбаяндық повесін орыс тілше аударған. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Фарид Гасанов** (әз. *Fərid Həsənov*; 1992 жылдың 9 сәуірінде Әзірбайжанның Баку қаласында туған) - әнші, бұрынғы гандбол ойыншысы.

Биографиясы
-----------

Фарид Гасанов 1992 жылдың 9 сәуірінде Баку қаласында туған. 12 жастан бастап Гасанов вокал мектебіне барып жүрді. 10-сынып оқып жүргенде "Yeni Ulduz" музыкалық телепроектке қатысып, финалист атанды. Бұдан кейін Next тобына солист ретінде шақырылды. 2010 жылы мектепті бітіріп, Әзірбайжан мәдениет пен өнер университетінің эстрада шеберлігі факультетіне түсті. 2011 жылы жеке музыкалық карьерасын бастап, 2013 жылы "Eurovision" байқауының ұлттық іріктеу кезеңіне қатысты. Сол уақытта Гасанов гандболдан Әзірбайжан жастар құрамасына шақырылады. Бірақ музыкалық карьерасының кесірінен Гасанов кәсіпқой спортты тастайды. Қазіргі уақытта Гасанов университеттің 4 курс студенты.

Дереккөздер
-----------

|
|  |
| Ізашары:**-** | **Turkvizyon ән байқауының жеңімпазы**2013 | Ізбасары:**Қазақстан Жанар Дұғалова"Ізін көрем" өлеңімен** |