recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Серік Жейлітбаев** (23 маусым 1974 — 14 қаңтар 2013) — қазақ футболшысы. Лақап аты - «Сека». Пас беру мен айып соққыларды орындаудың асқан шебері болып табылады.

Кәсіби мансабы
--------------

1992 жылдан, Қазақстан чемпионаты өткізіле бастаған кезден ең жоғары деңгейде өнер көрсеткен С.Жейлітбаев премьер-лигада (Жоғары лига, Суперлига) рекордтық 457 кездесу өткізіп, 61 доп соққан. 

### Орындалмаған арман

Қазақстан футболының ең дарынды ойыншыларының бірі бола тұра, Серік Жейлітбаев құрама команда сапында жасыл майданға бірде-бір мәрте шығып көрмеген. Жанкүйерлер арманы орындалмай, пас беру мен алыстан соққы бағыттаудың майталманы Серік Қазақстан ұлттық құрамасына сапына алынбай, футболмен қоштасты. 

### Футболмен қош айтысу

«Sportr&KS» газетіне берген сұхбатында Серіктің ойыншы мансабын аяқтағандығы белгілі болды. Аталған басылым өкілімен болған әңгіме барысында әйгілі футболшы мұндай шешімге денсаулық жағдайына байланысты келгендігін және де болашағын жаттықтырушы қызметімен байланыстырандығына ниетті екендігі айтылады. Дербес Қазақстан тарихындағы ең шебер футболшыларының бірі Серік Жейлітбаев «Востокта» өнер көрсетіп, футболшылық ғұмырын төменгі лигада аяқтады. Оның асқан шебер техникасы мен футболдық ақылдылығы шын мәнісінде толық әрі лайықты бағаланбады.

2013 жылы қаңтар айында қайта-қайта жасалған отадан қайтыс болды.

Жетістіктері
------------

* Үш мәрте Қазақстан чемпионы
* Қазақстан Кубогының екі мәрте иегері

Өнер көрсеткен клубтары
-----------------------

* «Қайрат» Алматы
* «Ертіс» Павлодар
* «Шахтер» Қарағанды
* «Жетісу» Талдықорған
* «Восток» Өскемен
* «Ниса» Ашхабад, Түркменстан
* «Курган» Қорған, Ресей

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ушёл из жизни Серик Жейлитбаев
**Ашина Хелу қаған** (тақтағы есімі *қытайша:* 沙钵罗可汗 - Шаболокэхань, жеке есімі *қытайша:* 阿史那贺鲁 - Ашинахэлу) — 653 жылдан 657 жылға дейін билік еткен Батыс Түрік қағанатының қағаны. Қағанаттың бірлігін аз уақыттың ішінде қалпына келтіре алды. Тан империясымен тең емес соғысқа түсуге мәжбүр болды, бұл соғыс қағанаттың тәуелсіздігін жоғалтуына себеп болды.

Жас кезі
--------

Ол Бури шадтың ұлы, әрі Баға шад Елтебердің немересі, Яң Соух тегін Савэның шөбересі, Қара Шұрын Түріктің шөпшегі болған. 633 жылы Нишу Дулу Хелуге Жабғу лауазымын берді. Хэлу бес аймақты басқарған (Чуюе, Чуми, Гусу, Гэлолу және Нушеби). 646 жылы Ирбис Шегуй хан чуюе мен чумилер бас көтерді дегенді естіп, Хелуды олардың көсемі деп шешті. Хэлу Қытайға қашып кетіп, Таң Империясына қызмет ете бастады. Көп ұзамай ол Батыс аймақтағы жерлер үшін түріктермен соғысты. 653 жылы Таң елінде оның дұшпандарының саны көбейді. Ол Хиюнның кеңесімен, Таң елін тастап, Батыс қағанатқа қайтып оралды.

Басқаруы
--------

Түріктер Хелуды азат етуші ретінде қарсы алды. Сөйтіп Мыңбұлақ аймағында ол Халлыг Ышбара Жағбу қаған деп жариялады да Ирбис ханды өлтірді.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүрік қағандары |
| --- |
|  |
| Түрік қағанатының билеушілері | 
Бумын қаған • Қара-Еске қаған • Мұқан қаған • Тобо қаған • Амрак қаған • Елтегін Бұйрық қаған • Баға Ышбара қаған • Жағбу Баға қаған • Тұлан қаған • Тардуш қаған • |
|  |
| Батыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтегін Бұйрық қаған • Басыл Тегін қаған • Таман қаған • Шегу қаған • Тон қаған • Баһадүр қаған • Сы Жабғу қаған • Нишу Дулу қаған • Ешбар Елтеріс қаған • Ашина Дучжы қаған • Ашина Мише шад • Ашина Юанькин шад • Ашина Хелу қаған • Құшрақ Бури қаған • |
|  |
| Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Жанғар қаған • Шібір қаған • Ілікбек қаған • Бағашұр шад Ілік қаған • |
|  |
| қалпына келтірілген Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтеріс қаған • Қапаған қаған • Инел қаған • Білге қаған • Йоллығтегін қаған • Білге Құтлұқ қаған • Озмыш қаған • Құлынбек қаған • |

 |
**Манориализм** (manorialism), саяси, экономикалық және әлеуметтік жүйе, бұл жүйе бойынша ортағасырлық Еуропаның шаруалары жерге және басыбайлы тәуелді сеньорға (БАСЫБАЙЛЫҚ ҚҰҚЫҚ) тәуелді болатын. .

Бұл жүйенің НЕГІЗГІ бірлігі - манор, жеке жер иелігі немесе сеньор басқаратын ФЬЕФ болып табылады. Еркін жалға алушылар жалгерлік ақы төлейді немесе жерді пайдаланғаны үшін әскери қызмет атқарады. 

Шаруалар шағын фермалар мен жерді пайдаланғаны үшін белгілі бір көлемде ақы төлеген, халықтың қалған бөлігі шаруашылықтарын тастап кетуге құқысыз болды. 

Манориалды жүйе 8 ғасырда Батыс Еуропада дамыды, 13 ғасырға таман біртіндеп құлдырады, бұл кезде Шығыс Еуропада аталмыш жүйе 15 ғасырдан кейін ғана қатаң түрде жандана бастады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Жер мен Ай
**Серік** — гравитация әсерінен белгілі бір траектория (орбита) бойынша басқа аспан объектін (мысалға, планетаны) айнала қозғалатын аспан денесі. Астрономдардың арасында орталық денені (ғаламшар, ергежейлі ғаламшар не астероид) айнала қозғалатын серіктерге объект орналасқан барицентр орталық дененің ішінде қалатындай, объектті есептеу қажет деген ой бар. Егер барицентр орталық дененің ішінде болмаса объект спутник ретінде саналмайды, екі не одан да көп планеталардан құралған жүйе компоненті ретінде қарастырылады. Алайда, Халықаралық Астрономиялық одақ серіктер туралы нақты анықтаманы әлі берген жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System

Тағы қараӊыз
------------

* Жасандысерік
**Қоржын апару** - қазақ халқының атадан келе жатқан дәстүрі. Той-думандарда тойға келетін құдағилар қоржын дайындайды. Қоржынның бір жағына дастарқанға шайлық тәттілер салынады, екінші жағына қыз-келіншектер мен әйелдерге арнайы сыйлықтар, мата, орамал салынады, ал сыртына зергерлік бұйымдар ілінеді. Қазіргі кезде де қыз ұзату не үйлену тойларында құдағилар қоржын даярлайды. Тойға келген әйелдер қоржын көруге жиналады. Құдағи әкелген қоржынды ашып көрсету міндеті сыйлы бір әйелге жүктеледі. Қоржынның бетіне оны ашатын әйелге арналған көйлек орамал салынады. Бақылаушыларға қоржынды ашып көрсеткеннен кейін сыйлықтары мен шайлық тәттілерін қыз-келіншектер мен әйелдерге үлестіріп береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының салт-дәстүрлері / Құраст. Жүсіпова Б.Ж. - Алматы: "Көшпенділер" баспасы, 2013 - 208 бет. ISBN 978-601-218-010-7
**Манолис Глезос** (гр. *Μανώλης Γλέζος*; 9 қыркүйек 1922, Апиранфос, Наксос аралы) —грек саяси қайраткер, жазушы және антифашисттік қозғалыстың нышаны.

Өмірбаяны
---------

Манолис Глезос Наксос аралында *Апирандос* немесе *Аперату* ауылында туған. 1935 жылы отбасы Афинаға көшіп келеді. Орта мектепті бітірген соң дәріханажа жұмыс жасады. 1940 жылы экономикалық және коммерциялық зерттеудің Жоғары мектебіне қабылданады (қазір Афина экономика және бизнес университеті). 1939 жылдан бастап Додеканес аралдарын итальяндықтардың отарлауына қарсы ұйымдастырылған Қарсы Қозғалысқа қатысқан. Фашисттерге қарсы соғысқа қатысқысы келгенімен жасы кіші (17 жас) болғандықтан грек әскеріне алмады. 

Грекияны отаршылдардан азат еткеннен кейін Манолис Глезос *«Ризоспастис»* газетінде редактор болады. Ал 1947 жылдан бастап бас редактор. 

Манолис Глезос - 12 басылған және басылымға дайындалған 13 кітаптың авторы. Еңбектеріне: *«История книги»* (1974), *«От диктатуры к демократии»* (1974), *«Феномен отчуждения в языке»* (1977), *«Человек и природа»*, *«Национальное сопротивление в 1940-1945 годах» (2006) және басқа да еңбектері бар.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Манс Жанна** (Mance, Jeanne) (12 қараша 1606 жыл, Лангр, Франция — маусым1673 жыл, Монреаль), Монреальде алғашқы аурухананың негізін қалаған француздық қайырымды әйел. .

Монреаледе утопия колониясын салуды жоспарлаған болашақ француз қауымдастығының мүшесі, ол жерге 1641 жылы Қоныс аударушылармен бірге келіп, 1644 жылы Отель-Дье де Монреаль ауруханасының негізін қалады. 

Аурухананың штатын жабдықтау үшін Францияға кеткен сапарынан (1657) емдеуші бикелерімен бірге оралды. 

```
==Дереккөздер==
```

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Қоржын сөгу** – құдалық кезінде күйеу жігіт жақтың қалыңдық ауылына әкелген қоржынын ашу жоралғысы.

Жоралғы барысы
--------------

Күйеу жігіт жақтан дайындалып әкелінген қоржынның екі басын ашуға қалыңдық ауылының әйелдері жиналады. Жиналғандардың ішінен айналасына сыйлы, қадірлі, егделеу әйелдердің біріне қоржынды ашқызады. Қоржының арқалығына байланған матаны әдетте қоржын ашушы әйел алады. Жолы кесілмесін деп ырымдайтындықтан болар, қоржынының аузы байланған бауды қайшы, пышақпен кеспей, қолмен шешеді. 

Қоржынның бетінде бағалы шапан, қымбат кездеме, басқа да мата, тайтұяқ, қойтұяқ күміс, алтын жамбы салынады. Қоржын ішінде орамал, білезік, жүзік тәрізді буылып-түйілген сый кәделік заттар болады. Сондай-ақ, өрік, мейіз, қант, шай сияқты дастарқанға керек-жарақтар салынады.

Қоржын әкелген құдағи (жігіт шешесі) әкелген киіттерін кімдерге екенін атап-атап, жиналғандарға көрсетіп, құдағиға (қыз шешесіне) тапсырады. Қоржын ашу жоралғысына жиналған әйелдердің ішінен басалқалы біреуі қоржынға баға береді. Қоржын орта шықпай, олқы түспей ойдағыдай болса, «қоржын тоқ екен, жақсы екен» дейді. Бұдан соң дастарқан жайылып, шай жасалады. Қоржыннан шай жабдығына деп әкелінген өрік, мейіз, қант, шай, науат, жаңғақ дастарқанға қойылады. «Осындай тойға жете беріңдер» деп, жасы үлкен әйелдер тілек білдіреді. Қоржынның бір басындағы қант-шай, өрік-мейіз, орамал тәрізділерді қоржын ашуға келгендер тойбастар деп бөлісіп алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Жүнісов А. Фаниден бақиға дейін (қазақтың байырғы тұрмыс-салт, әдет-ғұрыптары). Алматы: Жазушы, 2001;
* Тоқтабаева Ш. Қазақтардың қолөнерге байланысты әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері. Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет ғұрыптары. 1-том. Біртұтастығы және ерекшелігі. Алматы: Арыс, 2005. 126-138 бб.
**Қордай қыздары** - әуесқой үгіт бригадасы. Жамбыл облысының Қордай ауданында Мәдениет үйі жанынан 1974 ж. құрылды, ал 1978 ж. оған халық бригадасы атағы берілді. Ұйымдастырған әрі көркемдік жетекшісі Л. Қайдашова. Үгіт бригадасының құрамында жұмысшылар, қызметкерлер мен мектеп оқушылары бар. Оның программасы аудан өміріне қатысты ең мәнді де көкейтесті мәселелерді қамтуға құрылған.

Үгіт бригадасы ауданда өткізілетін мәдени-көпшілік жұмысына белсенді түрде араласады.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Семей жәрмеңкесі** — 18 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында Семей уезінде ұйымдастырылған сауда орталығы. 

18 ғасырдың басынан-ақ Семей өңіріне Жаркент, Қашқар, Құлжа қаласынан сауда керуендері келе бастады. 20 ғасырдың басында Семей облысында 28 жәрмеңке жұмыс істеді. Олардың ішіндегі сауда айналымы жағынан ең ірісі Қоянды жәрмеңкесі, сондай-ақ Павлодар уезіндегі Покров, Златаустов, Семей уездіндегі Екатерина және Шар жәрмеңкелері. 

1907 ж. Семей облысының жәрмеңкелерінде 2103945 сомның әр түрлі тауарлары мен малы сатылды, ал 1913 ж. бұл көрсеткіш 3710397 сомға жетті. Жәрмеңкелерде өнеркәсіп және а. ш. өнімдері, тірі мал мен мал ш-ның өнімдері сатылды. Мәселен, 1903 ж. Семей өңірі жәрмеңкелерінің сауда айналымының 34%-нан астамы өнеркәсіп өнімдерінің үлесіне, 24%-ы мал ш. өнімдерінің үлесіне тиді. С. ж-нде малдың көптігіне таңғалған белгілі саяхатшы Аткинсон: "Семейде мал өткізушімен таныстым. Ол саудаға салуға 300 жылқы, 7 мың бұқа, 20 мың қой айдап келіпті. Мұның жалпы бағасы 100 мың сом" деп жазды. Семей жәрмеңкесінде сауда екі түрлі жолмен ақша және тауар айырбастау арқылы жүрді. Айырбас бірлігіне тоқты мен ісек жүрді. Семей жәрмеңкесіне Ресейден және Орталық Азиядан мата, қант, тұрмыстық және өнеркәсіп бұйымдары, әшекей заттар әкелінді. Семей өңіріндегі жәрмеңкелердің кейбіреуі Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында да жұмыс істеді.
**Қоржынтөбе** – Балқаш көлінің шығыс бөлігіндегі түбек.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданында орналасқан.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 374 м (Төрттөбе төбесі). Жер бедеріне төрттік кезеңінің ойпатты аккумулятты жазығы тән. Жер бедері шығыстан батысқа қарай еңістеніп, аласарады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 8 км. Қиыр оңтүстігінде ұзындығы 4 км, енді жері 1,5 км болатын өзімен аттас мүйіс орналасқан. Оның жер бедері құмды, қайыршықты келген. Жағалауында қамыс өскен. Түбек мал қыстауы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Буындардың жіктелуі мен сипаттамасы
Буындардың мынадай принциптер бойынша жіктелуі:
1) Буындық беттерінің саны бойынша 
2)Буындық беттерінің пішіні бойынша 
3)Қызметі бойынша 
Буындық беттерінің саны былай ажыратылады:
1. Тек 2 буындық беті бар Қарапайым буын ,мысалы, саусақаралық буындар.
2.Екіден көп буындасқан беті бар **күрделі буын** ,мысалы, шынтақ буыны. Ол бірнеше қарапайым буындардан тұрады, оларда қозғалыс жеке-жеке жүре алады.
3.Буынды екі камераға бөлетін буын ішіндегі шеміршегі бар **кешенді буын**.
4.Бірлесе қызмет атқаратын,бірақ бір-бірінен бөлек орналасатын буын-үйлесімді буын деп аталады.Мысалы, шықшыт буындары,проксимальды және дисталды кәрі шынтақ жілік буындары және ,т.б.
Пішіні және қызметі бойынша былай жіктеледі:
Буынның қызметі айнала қозғалыс жасалатын біліктер санымен анықталады.Айнала қозғалыс жасалатын біліктер мөлшері берілген буында оның буындасқан беттерінің пішініне байланысты.Мәселен,буынның цилиндр пішіні тек бір айналу білігі бойында қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.
Бұған қарама-қарсы буын басының шар тәрізді пішіні шардың радиустарына сәйкес келетін көптеген біліктілерді айнала қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.
Демек,біліктердің саны мен буындасқан беттердің пішіні арасында толық сәйкестік бар,буындық беттердің пішіні буын қозғалыстардың сипатын белгілейді және керісінше берілген буын қозғалыстардың сипаты оның пішінін белгілейді.
Бұл әдіс жарық сәулесінің бір ортадан екінші ортаға өткен кездегі сыну көрсеткішін өлшеуге негізделген. Теориялық эксперимент
түрде мына тәуелділік қойылған:
f(n) = r • р,
мұндағы n - анализденетін заттың сыну көрсеткіші; p=m/V коицентрацияға тәуелді ерітіндінің тығыздыгы; r - меншікті рефракция.
Меншікті рефракция заттың табиғатына тәуелді, мына қатынаспен табылады:
r= n2-1 / n2+2 • 1/p

R=r • M,
мұндағы R - мольдік рефракция.

Мольдік рефракация заттың кұрылысын анықтаған кездегі
маңызды аналитикалық параметр болып келеді. Мольдік рефракция
аддитивтілік ережесіне бағынады, яғни қоспаның мольдік рефракциясы құраушылардың мольдік рефракцияларының қосындысына
тең, ал зат үшін - атомдардың, функционалды топтардың немесе
байланыстардың мольдік рефракцияларының қосындысына тең.
Атомның, топтардың рефракциялары немесе байланыс рефракциясы
анықтамалық әдебиетте келтіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
*Басқа мағыналар үшін Қоржынкөл деген бетті қараңыз.*
**Қоржынкөл** – Өлеңті алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданының орта бөлігінде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 267 м биіктікте жатыр. Аумағы 6,7 км2 (кейбір жылдары аум. 5,9 км2-ге кемиді), су жиналатын алабы 800 км2, ұзындығы 3,7 км, енді жері 2,6 км, жағалау бойының ұзындығы 10 км. Оңтүстік жағалауы биік, қалған бөлігі көлбеу жазық келген. Көл түбі лайлы, жағалауын қамыс, құрақ басқан. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Көлге жылғалар құяды. Ең ірісі – Қарабұлақ. Суы тұщы, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Рецензия** (ағылш. *Review*) — журналистика, сонымен қатар ғылыми және көркем өнер сынының (критика) жанры. Рецензия жаңа туынды туралы мағлұмат бере отырып, оның қысқаша талдамасын және бағасын қамтилы.

Рецензия біреудің бір шығармасы, мақаласы, т.б. туралы жазылады. Онда сол еңбекке рецензия жазушы адамның өз көзқарасы баяндалады, өз бағасы беріледі, еңбектің жетістігі мен кемшілігі айтылады, кейде оны жетілдіре түсу үшін ұсыныстары жасалынады.
Рецензия көлемі аз да, көп те болуы мүмкін. Кейбір рецензиялар әңгіме болып отырған шығарма мен оның авторы аясынан асып түсіп, ғылым мен техниканың, көркем әдебиет пен өнердің, т.б. саланың толып жатқан мәселерін қамтып, жазылуы да мүмкін.Ондай рецензиялар ғылыми-зерттеу жұмысы не көркем шығарма, я көсемсөздің шын биігі дәрежесіне жетуі де ықтимал.

Рецензия ең алдымен ғылыми негізде, обьективті түрде, баршаға түсінікті тілде, шығарманы жазған авторға да, шығарманың оқырмандарына да пайда келтірерліктей түрде жазылуы керек. Рецензия және оны жазушы рецензент «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» айта білуі қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Литературная энциклопедия относит рецензию к жанрам литературной критики (см. Муравьев Д. П. Рецензия // Краткая литературная энциклопедия. Т. 6. М. 1971. С. 268.)
big>Қоректік орта
Пайдалану мақсатына қарай қоректік орталардың топтары негізгі 3 топқа бөлінеді:

1) Әмбебап қоректік орта. Бұл ортада хемогетеротрофты, арнайы органикалық заттарды қажет етпейтін микроағзалардың көптеген түрлері өседі. Бұл орталарға бактериялар жақсы өсетін ет-пептонды сорпасы және ашытқы саңырауқұлақтарға лайықты сусло жатады.

2) Арнайы орта. Ерекше органикалық заттарды қажет ететін және әмбебап ортада өспейтін хемоорганотрофты микроағзаларды өсіретін орта. Мысалы,спирохеталарға көміртегі мен аминқышқылдардан басқа, ұзын тізбекті майлы қышқылдар қажет. Олар қан сарысуы құрамына кіреді. Сондықтан спирохеталарға арналған қоректік ортаға қан не қан сарысуын қосады. Ал кейбір теңіздерде тіршілік ететін бактериялар, мысалы, Marinomonas туысына жататындар, теңіз суына қажетті болады.

3) Элективті немесе таңдамалы орта. Бұл орта табиғи субстраттардан (топырақ, су, тағамдардан, өсімдік пен жануарлардан) микроағзалардың жеке топтарын бөліп алуға арналған. Оларды микробиологияға С.И.Виноградский енгізді. Элективті деп микроорганизмдердің белгілі бір тобының немесе түрінің өсуіне қажетті құрамы ерекше қоректік орталарды атайды. Элективті ортаны жасау барысында микроағзалардың физиологиясын және зат алмасуын, олардың қоректік зат көзіне талғамын, ортаның қышқылдығын, оттектік мөлшерін, температураны және т.б. жағдайларды ескеру қажет. Мысалы, азот қоспалары жоқ минералды ортада, жарық көзі бар жағдайда, молекулярлы азот сіңіруші көк жасыл балдырлар жақсы өседі. Осы ортаға қосымша органикалық энергия көзін және көміртегі көзін қосып, қараңғы жағдайда аэробты, азот сіңіруші Azotobacter-ді өсіріп алуға болады. Ал осы ортада оттексіз жағдайда тежесе, анаэробты, азот сіңіруші Clostridium дамиды. Құрамы әр түрлі элективті қоректік орталарды пайдаланып, түрлі фототүзуші бактерияларды бөліп алуға болады. Мысалы, күкіртті фотосинтездеуші бактерияларды бөліп алу үшін органикалық заттар жоқ қоректік ортаны пайдаланады. Ол ортада сульфидтің бар- жоғын және оның мөлшеріне байланысты әр түрлі бактерияларды бөліп алуға болады.

Қоректік орталарды жасау принциптері
------------------------------------

```
      

```

Микроағзаларды лабораториялық және өндірістік жағдайда өсіру үшін жасанды қоректік орталар дайындалады. Микроағзаларды зерттеу барысында ,көбінесе, синтетикалық (құрамы жағынан қарапайым) орталар пайдаланылады. Синтетикалық орта деп – белгілі бір химиялық қоспалардан тұратын орталарды атайды. Бұл орталардың негізін минералды заттар құрайды. Минералдардың негіздеріне энергия, көміртегі, азот көздерін қосып, күрделілігі әр түрлі қоректік орталарды дайындауға болады.
Құрамында күрделі заттар, ашытқы экстрактісі, ашытқы автолизаты, пептон немесе ет экстрактісі қосылған орталарды күрделі орта деп атайды.

1. ↑  М.Х.Шығаева, Ә.Т.Қанаев «Микробиология және вирусология». Алматы, «Қазақ университеті» баспасы, 2008ж. (106бет; 116 бет, 118бет)
**Пол Томас Уэсли** (ағылш. *Paul Thomas Wesley*; туған кездегі есімі Пол Томас Василевски (ағылш. *Paul Thomas Wasilewski*); 23 шілде 1982 жыл, Нью-Брансуик, Нью-Джерси, АҚШ) — америкалық актер және продюсер. «The Vampire Diaries» телесериалында Стефан Сальваторе рөлімен танымал болған.

Өмірбаяны
---------

Пол Уэсли Нью-Брансуик қаласында дүниеге келген. Нью-Джерсидегі Мальборо қаласына өскен. Оның ата-анасы, Агнешка және Томас Василевскилер, Польшадан шыққан адамдар. Моника, Джулия және Лия атты әпкелері бар. Польша тілін жетік менгерген. 16 жасына дейін бір жыл ішінде Польшаға төрт айға барып отырған. Линкрофттегі Christian Brothers Academy және Marlboro High School оқыған. Үлкен сынаптарда оқып жүргенінде «Guiding Light» телесериалындағы Марк Никерсонның рөлін ойнап, өнеріне жол аша бастайды. Оқып жүрген университетін тастап, барлық уақытын актерлық өміріне арнайды. 2005 жылы Пол тегін Уэслиге аустырады. Одан себебін сұраған кезде, былай деп жауап қатты:
«Василевски деп айту қиынға соқты. Ата-анамнан тегімді ауыстыру жыйлы сұрағанда, олар еш қарсы болмады».

Пол YoungStar Awards'тан ең үздік жас актер номинациясын женеді. «Guiding Light», «Everwood», «Smallville», «Orange County», «8 Simple Rules for Dating My Teenage Daughter», «Law & Order: Special Victims Unit» сияқты сериалдарында кішігірім рөлдерге ие болған. Қазіргі кезде Лиза Джейн Смиттің «The Vampire Diaries» романынан түсіріліп жатқан «The Vampire Diaries» телесериалында басты рөлдердің бірі- Стефан Сальваторе кейіпкерін ойнауда.

Жеке өмірі
----------

Пол Уэсли 2011- 2013 жылдар аралығында Торри ДеВито атты актриса және фотомодельмен некеде болған. Ал қазір Фиби Тонкин актрисасымен кездесіп жүр.
**Талғар өзені** – Іле алабындағы өзен. Ұзындығы 117 км. Су жинау алқабы 444 км². Талғар мұздығынан басталып Қапшағай бөгеніне құяды. Сол Талғар өзені мен Оң Талғар өзені қосылған жерден Талғар деп аталады.Осы жерден 8 км жоғары Оң Талғарға көп сулы Орта Талғар құяды. Арнасы жоғары бөлігінде бұйратты жазық болып кетеді. Көп жылдық мұз бен қардың еруінен толысады.

Сипаттамасы
-----------

Талғар көктемде тау бөктеріндегі қар (жылдық су мөлшерінің 24%і), жазда (жылдық су мөлшерінің 39%-і) 2 рет тасиды. Жылдық ағын су мөлшерінің 37%-і қыркүйек және сәуір айларында өтеді. Сел қаупі күшті өзендердің бірі болып саналады. Суы тұщы. Жылдық орташа су шығыны Талғар қаласының тұсында секундына 10,6 м². Суы тасыған кезде ағаш ағызуға болады. Өзен бойынан шағын СЭС салынған. Бау бақша, егістік және қосымша ауыл шаруашылығы үшін өзеннен 9 канал жүргізілген. Сондықтан да өзен суы Іле өзеніне күз, қыс айларында бірақ жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**D-элементтері**|
|  |
| **Топ** → | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** | **8** | **9** | **10** | **11** | **12** |
| ↓ **Период** |  |
| **4** | 21Sc | 22Ti | 23V | 24Cr | 25Mn | 26Fe | 27Co | 28Ni | 29Cu | 30Zn |
| **5** | 39Y | 40Zr | 41Nb | 42Mo | 43Tc | 44Ru | 45Rh | 46Pd | 47Ag | 48Cd |
| **6** | 71Lu | 72Hf | 73Ta | 74W | 75Re | 76Os | 77Ir | 78Pt | 79Au | 80Hg |
| **7** | 103Lr | 104Rf | 105Db | 106Sg | 107Bh | 108Hs | 109Mt | 110Ds | 111Rg | 112Cn |

**D-элементтердің** химиялық сипаты сыртқы электрон қабатында *2s* электрон (кейде *1s* электрон) болатын атомдардың электрондық құрылысымен анықталады. Кезекті электрондар сыртқы электрондық қабаттан санағанда ішкері екінші қабатқа түсіп, d-деңгейшені толтырады. Бұл элементтер атомдардың сыртқы электрондары ядромен әлсіз байланысқан, оған иондану энергиясы шамасының төмендігі айғақ.   
   

Сондықтан *d-элементтер* химиялық реакцияларда металдар сияқты оң тотығу дәрежесiн көрсетеді.   

Периодтарда *d-элементтер* типтік металдар мен типтік бейметалдар арасында орналасқандықтан, оларды ауыспалы элементтер деп атайды.
Ауыспалы элементтердiң периодтарында реттік нөмірі өскенде сыртқы электрондық кабаттың кұрылысы өзгермейдi (сыртынан санағанда d- деңгейімен электрондар саны ғана өзгередi). Нәтижесiнде бұл элементтердiң қасиеттері негiзгi топша элементтеріне қарағанда аз өзгередi. 
Топтарда косымша топша элементтерiнiң металдық қасиеттері реттік нөмірі өскенде кемидi де, V жене VI период металдарының қасиеттерінде бiршама ұқсастықтар байқалады.   

Ауыспалы элементтердiң атомдары химиялық байланыс түзу үшiн сыртқы деңгейдегі электрондарды ғана емес, сонымен бiрге d-электрондар мен сырттан санағанда екiншi деңгейдің бос орбитальдарын пайдаланады. Сондықтан оларға ауыспалы тотығу дәрежелерi және әртүрлi оксидтер, гидроксидтер және басқа қосылыстар түзу тән. Бұл кезде қосылыстарда *d-элементтерi* жоғары тотығу дәрежесiн көрсетеді, тура осындай тотығу дәрежесiн көрсететін негiзгi топшалардағы бейметалдардың қосылыстарына өте ұқсас болады.   

Маңызды d-элементтер: **мыс, мырыш, хром** және 
**темір** .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныптың химия кітабы
**Георгиос Леонардос** (гр. *Γιώργος Λεονάρδος*) – грек журналисті және әдебиетшісі. 1937 жылы 20 ақпанда дүниеге келеді.

Өмірбаяны
---------

Әңгімелерін алғаш рет 1953 жылы күнделікті шығатын александриялық **«Тахидромос»** (*«Пошташы»*) және **«Анатоли»** (*«Шығыс»*) газеттерінде шығара бастады. Грекияға келген соң бастапқыда физика-математика факультетіне түседі. Алайда 1959-1961 жылдар аралығында Спирос Меластың басшылығымен грек-американ институтының журналистика факультеті дәрістеріне қатысады. Халықаралық жаңалықтар редакциясында жұмыс жасап, кейін «Катимерини» (1961-1964) грек орталық газетінің саяси шолушысы болып жұмыс жасайды.

1964-1967 жылдары Белградта Афина Жаңалық Агенттігінде (ANA) тілші болады. Грекияға оралған соң *«Навтэмборики»*, *«Апогевматини»*, *«Элефтеротипия»*, *«Месимврини»*, *«Этнос»* және *«Элефтерос Типос»* газеттерінде халықаралық жаңалықтар редакциясының басшысы болады. Сонымен қатар *«Кердос»* экономикалық газетіне де мақала жазады.

Георгиос Леонардос негізінен тарихи шығармалармен шұғылданатын. Ол Афинаның журналистер Одағына мүше. 2008 жылы оның "Соңғы Palaeologue" тарихи романы мемлекеттік жоғарғы сыйлығына ие болды.

Кітаптары
---------

* Əжемнің қызыл түсті қонақжайы
* Үңгірлердегі үй
* Eba
* Магниттік полюстер
* Жердегі көңілдестер
* Жанымдағы əн

Тарихи романдары
----------------

* Пират Барбаросса
* Мария Магдалина
* Мара, Christiani фаворитка
* Ұйқыдағы сұлу Мистраса
* Михаил VIII Азат етуші Палеолог
* Палеологтар
* Соңғы Палеолог
* София Палеолог – Византиядан Ресейге

Зерттеуі
--------

* Роман құрылымы

Дереккөздер
-----------
**Debenhams plc** (Дебенхамс) — британдық әмбебап дүкендер желісі. 1813 жылы Лондон қаласында құрылған. Штаб-пәтері де осы қалада орналасқан. Қалыптасу тарихы Уильям Дэбенхэм есімімен байланысты.

Mеншік иесі және басшылық
-------------------------

Компанияның негiзгi иесi — «Baroness Retail» консорциумы.

Директорлар кеңесiнiң төрағасы — Джон Лавринг. Бас басқарушысы — Роб Темплмен.

Әрекетшілігі
------------

«Debenhams»-тің Ұлыбритания мен Ирландияда киім, косметика және үйге арналған бұйымдарды сататын 123 әмбебап дүкені бар. Сонымен қатар шетелдерде, 15 елде, көбінесе Таяу Шығыста және Азия елдерінде, Debenhams франчайзинг әмбебап дүкендерi жұмыс істейді .

Қызметкерлер саны - 30,417 адам. 2005 жылдың тамызында бiткен қаржы жылында саудадан түскен ақша- 42 млрд долларды құрады, ал таза табысы - $257, 7 млрд.

Қазақстандағы дүкендері
-----------------------

Астанадағы Debenhams дүкені
Бүгінгі таңда «Debenhams» дүкені тек қана Астана қаласындағы Хан Шатыр ОСО-да ғана бар. Қазір Алматыда да дүкен ашу жоспарлануда.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Debenhams Мұрағатталған 25 қарашаның 2016 жылы.
* Debenhams plc

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Annual Report 2010
**«Deutsche Entomologische Zeitschrift»** (ISSN 1435-1951) – түрлі жәндіктер мен кейбір буынаяқтылар саласындағы зерттеулерді жариялайтын неміс энтомология журналы.[1]. 

Негізі 1857 жылы *«Berliner Entomologische Zeitschrift»* (1857-1874, 1881-1915 мен 1920-1942 жылдары) басылымы ретінде қаланған. 

1875-1880 жылдары «Deutsche Entomologische Zeitschrift» атауымен жарияланған. 1954 жылы басылымның жаңа нөмірлері жаңа нұсқада *«Deutsche Entomologische Zeitschrift, N.F.»* атауымен жарық көрген.

1988 жылдан бастап журнал атауы *«Mitteilungen aus dem Museum fur Naturkunde in Berlin»* тақырыпшасымен берілген. Сондай-ақ 2005 жылы *«Аn international journal of systematic entomology»* тақырыпшасы қойылған. 

1881 жылдан бастап басылымдағы мақалалар неміс тілінде, 2005 жылдан бастап ағылшын тілінде жарияланған. 

Бас редакторы: Hannelore Hoch. ISSN: 1435-1951

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «
**Георгий Григорьевич Хайдин**(1910 - 1954 жылдар) - ресейлік шахтёр, өндіріс жаңашылы. 

Ұлы Отан соғысы жылдарында Алтай-Полиметалл руднигінің бұрғышысы, ал 1941 жылдан бастап КОКП мүшесі. Алтайда алғашқылардың қатарында көп перфаторлы бұрғылау әдісін енгізді және мыңшылар қозғалысының негізін салды. 1941 жылы төртінші мезгілінде ол 5,5 жылдық норма, 1942 жылы қаңтар айының өзінде үш жылдық норма орындады.Қазақстанда ең үздік бұрғышы атағын алу жолындағы жарыстың бастамашысы болды. Ленин орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**«Абай шығармаларының текстологиясы жайында»** - Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан 1959 ж. жарық көрген зерттеу еңбек. Авторы - *Қ. Мұқаметханов*. Абай мұрасын зерттеуші ғалым 1954 ж. ҚазССР ОА-ның баспасынан жарық көрген ақын шығармаларының 2 томдығын тілге тиек ете отырып, бұрынғы - соңғы басылымдардағы текстологиялық өзгерістерге, кемшіліктер мен қателіктерге ғылыми тұрғыдан жан-жақты талдау жасайды. Ғалым өз нұсқасын ұсынғанда құжатты деректерге, қолжазбаларға, бұрынғы басылымдарға, логикалық тұжырымдарға сүйенеді. Ақынның ғақлия сөздерінің Абай жинақтарындағы басылу ретін, Мүрсейіт және Р. Жандыбаев қолжазбаларындағы жазылу ретін салыстырады. Кітап көл. 7, 4 баспа табақ, 1200 дана болып басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Судың минералдығы** - суда еріген қатты бейорганикалық (минералдық) заттардың (иондар мен коллоидтер түріндегі) жалпы салмақтық мөлшері. Минералдылықтың түрлері және нақты шамасы (дәрежесі) болады.

Минералдық дәрежесі
-------------------

Судың минералдығының дәрежесіне г/дм3 немесе мг/дм3-мен берілетін, төмендегідей шамалардың бірі жатады: 

* тәжірибелік жолмен анықталған қүрғақ (қатты) қалдық;
* иондардың қосындысы; минералдық заттардың қосындысы; есептеп шығарған құрғақ қалдық. Минералдылықтың өзгешелігі судың химиялық типімен анықталады.

Судың минералдығының мөлшеріне қарай табиғи сулар: 

* өте тұщы (0,2 г/дм3-ге дейін)
* тұщы (0,2—1,0 г/дм3)
* ащы (1-10 г/дм3)
* жай тұзды (10-35 г/дм3)
* өте тұзды (35-50 г/дм3)
* жай тұздық (50-75 г/дм3)
* тұздық (75- 150 г/дм3)
* тұзға қаныққан (150-330 г/дм3)
* тұзға өте қаныққан (330 г/дм3-ден астам) болып ажыратылады.

Химиялық құрамы бойынша
-----------------------

Жер асты суы химиялық құрамы бойынша басым аниондары мен каиондарының негізінде жіктемеленеді.Басым аниондары бойынша бөлінген судың ең көп таралған кластары мыналар: гидрокарбонатты {НСО ~ >25%-экв.), сульфатты (іSO42 >25%-экв), хлоридты (СГ >25%-экв.), күрделі құрамды
(сульфатты-гидрокарбонатты, хлоридті-гидрокарбонатты, т.б.)Егер суды жіктеген кезде түздардың құрамы туралы деректер иайдаланылса, онда гидрокарбонатты-кальцийлі, гидрокарбонатты- магнийлі, сульфатты-кальцийлі, хлоридті-кальцийлі және т.б. су бөлінеді. Осылайша, жер асты суын толық сипаттаған кезде оның жалпы минералдану дәрежесі бойынша класы және басым аниондары мен катиондары бойынша типі көрсетіледі. Мысалы, ТМД-ның суропалық бөлігіндегі тереңде жатқан сулы горизонттарды сипаттаған кезде, олардың жалпы минералдылығы 270-350 г/л, құрамы бойынша хлоридті-натрийлі және хлоридті-натрийлі-кальцийлі тұздықтардан тұратыны көрінеді. Жер қыртысының жоғарғы қабаттарында жалпы жағдайда анық білінетін тік бағыттағы гидрохимиялық белдемділік анықталады. Жоғарыдан төмен қарай су мына ретпен орналасады: идрокарбонатты, сульфатты, ал ең соңында хлоридті су белдемдері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Георгий Петрович Банников** (8.07.1928, Астрахань - 1.04.2010, Саратов) – театр- және киноактері, театр режиссері және театр ұстазы.

1968 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанады. 1996 жылы Ресейдің еңбек сіңірген өнер қайраткері атанған. 

1950 жылы Е. Вахтангов атындағы театрда актерлік курсын тәмамдайды.

1968-1981 жылдар аралығында Саратов драма театрында жұмыс істейді. 1981 жылдан бастап Саратов оперетта театрына ауысады. Ол жерде Георгий Банников бас режиссер болып, кейін көркемдік жетекші болады. Өзінің әйелі Р.И. Беляковамен бірігіп Саратов театр училищесінде актерлік шеберліктен, кейін Л.В. Собинов атындағы Саратов мемлекеттік консерваториясының театр факультетінде сабақ береді.

Дереккөздер
-----------
**Абай энциклопедиясы** – ұлы ақын Абай Құнанбаевтың өмірі мен ақындық жолына арналған энциклопедия. 
Қазақстан үкіметінің 1990 ж. 22 ақпандағы «Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың туғанына 150 жыл толуына әзірлік және оны өткізу туралы» қаулысына сәйкес шығарылды. Кітапты «Қазақ энциклопедиясы» әзірледі. 1995 ж. «Атамұра» баспасынан қазақ тілінде жарық көрді. Энциклопедияға жинақталған материалдарда ақынның төл шығармалары мен аударма туындыларына, қара сөздері мен тарихи-зерттеу мақалаларына жан-жақты талдау жасалған. Ұлы ойшылдың филос. әлеум. діни, психол. пед. экон. этик. эстет. көзқарастары мен дүниетанымына кең орын берілген. Абайдың өмір жолы мен ортасы, ұстаздары мен шәкірттері, ата-тегі, кейінгі ұрпақтары, шығармаларында аталатын жер-су атаулары мен есімдер туралы мағлұматтар да мол. Энциклопедияда ақын шығармалары тақырыбында күрделі зерттеулер жүргізген ғалымдар, оның өлеңдерін аударған шетелдіктер туралы да деректер бар. Ақынның әр жылдары жарық көрген басылымдары мен Абай туралы жеке ғыл.-зерт. еңбектеріне қысқаша анықтама берілген. 

Кітапты әзірлеуге Қазақстан ғалымдары мен көрнекті абайтанушылар, шетелдік авторлар тартылған. Абай энциклопедиясының авторлары мен шығарушылардың бір тобына (З.Ахметов, М.Мырзахметов, Р.Сыздықова, М.Құл-Мұхаммед) 1996 ж. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Үлгі:Суретті мақала
**Арифметикалық прогрессия** , 1-реттік арифметикалық қатар — әрбір келесі саны (2-саннан бастап) алдыңғысына бір тұрақты d санын қосқанда шығатын сандар тізбегі. 

{\displaystyle a\_{1},\ a\_{1}+d,\ a\_{1}+2d,\ \ldots ,\ a\_{1}+(n-1)d,\ \ldots }
d саны арифметикалық прогрессияның айырмасы деп аталады. Сонымен әрбір арифметикалық прогрессия мына түрде жазылады: 

{\displaystyle a\_{n}=a\_{n-1}+d\quad }
Арифметикалық прогрессияның жалпы мүшесі 

{\displaystyle a\_{n}=a\_{1}+(n-1)d\quad \forall n\geq 1}
формуласымен өрнектеледі. Арифметикалық прогрессияның жалпы мүшесінің тағы бір қасиеті мынадай:. Егер d>0 болса, онда арифметикалық прогрессия өспелі, егер d<0 болса, онда кемімелі болады. Арифметикалық прогрессияның ең қарапайым мысалына натурал сандар тізбегі жатады. Арифметикалық прогрессия мүшелерінің саны шектелген не шектелмеген болуы мүмкін. Арифметикалық прогрессияның алғашқы n мүшесінің қосындысы 

{\displaystyle S\_{n}=\sum \_{i=1}^{n}a\_{i}={a\_{1}+a\_{n} \over 2}n={2a\_{1}+d(n-1) \over 2}n} формуласы арқылы есептеледі.
**Георгий Федорович Канцев** (7.4.1907, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Махамбет ауылы - 14.7.1978, Махамбет ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, атқыштар взводының командирі.

Кеңес әскері қатарына 1941 жылы қыркүйекте алынды. 354-Калинкович атқыштар дивизиясының 1199-атқыштар полкінде Калинин, Орталық және Беларусь майдандарындағы шайқастарға қатысты. Канцев 1942 жылы 3 наурызда Калинин майданында алғаш рет ұрысқа кірісті. Әскери бұйрықты орындауда үлгі көрсетті. 1944 жылы 28 маусымда Бобруйск қаласы түбінде (Беларусь жері) болған ұрыста Канцев қаладағы жау шебіне бірінші болып кіріп, шабуыл кезінде топ бастаушы болды. Канцев 1944 жылы қыркүйекте дивизия басшылығының тапсырмасымен Пискорня-Мале деревнясы маңында (Польша) Нарев өзенінен алғашқылардың бірі болып өтті. Ротаның алдыңғы тобымен бірге батыс жағалауға бекініп, жаудың жеті қарсы шабуылын тойтарды. 50-ден астам әскері мен офицерін жойып, басып алған шепті қорғап қалды. Нарев өзенінен өту кезінде жауынгерлік тапсырманы орындағаны үшін Канцевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталды. 

Соғыстан кейін туған жеріне оралып, «Орал-каспийбалық» кәсіпорнында балықтарды қорғау инспекторы болып жұмыс істеді. Туған ауылында бір көшеге есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Георгий Николаевич Леонидзе** (груз. გიორგი ლეონიძე; 1899—1966) – грузин совет ақыны. Ол 1899 жылы 27 желтоқсанда Патардзеули, қазіргі Сагареджой ауданында дүниеге келді.

Еңбек жолы
----------

Грузияның халық ақыны (1959), Грузия ССР ғылым академиясының академигі (1944). 1945 жылдан КОКП мүшесі. Тбилиси семинариясында (1913) оқыды. Шығармасы 1911 жылдан жариялана бастады. Леонидзе 1957-66 жылы Грузия ССР ҒА-ның Ш. Руставели атындағы Әдебиет институтының директоры болды. 2 рет Ленин орденімен марапатталған.

Шығармашылығы
-------------

Леонидзенің алғашқы лирикалық өлеңдерінде патриоттық әуен басым. Оның есімін жұртшылыққа кең танытқан «Ниноцминд түні», «Қыпшақтың жолығысуы», «Цесарка» (1924-25) т. б. лирикалық шығармалары болды. 20 жылдардың аяқ кезінен бастап Леонидзе советтік шындықты шабыттана жырға қосты. Осы бағытта туған туындылары: «Загэс түбіндегі түн», «Иори жағалауында». Леонидзе «Балалық және жастық шақ» поэмасында (1939, КСРО Мемлекеті сыйлығын алған, 1952), «Самгори» (1950 ) поэмаларында халықтың ерлік, батырлық дәстүрін жырлады. 1962 жылы «Сыйқырлы ағаш» атты әңгімелер жинағын жарыққа шығарды.

Ақын 1966 жылы 9 тамызда Тбилисиде дүниеден озады.

Дереккөздер
-----------

Маргвелашвили Г. Георгий Леонидзе, Тбилиси, 1959.
Георгий Стойков
---------------

**Георги Стойков Раковский** (сәуір 1821 Котел — 9.10.1867, Бухарест) — болгар революционері. Стамбұлда грек училищесінде оқыды. 1841 ж. Афинада Болгария және Грекияда түріктерге қарсы азаттық көтерілісін ұйымдастыруға арналған астыртын ұйым құрды. Сол жылы Браилде (Румыния) түріктерге қарсы ереуілді басқарды. 1853 ж. Болгарияда түріктерге қарсы көтеріліс ұйымдастыруға әрекет жасады. 1854 ж. Стара-Планинде көтерілісшілер отрядын басқарды. 1861—62 ж. алғашқы Болгар легиясын құрды. Азаттық жолындағы күресте балқан халықтарының туысқандық ынтымақтастығы идеясын дамытты.

Ұрпағы
------

Г.С. Раковскийдың немересі атақты революционер Христиан Раковский.

Ескерткіші
----------

Болгария Республикасында Г.С. Раковскийдың құрметімен жоғарғы әскер мектебіне есім берілді.

Украинаның Болград қаласында Г.С. Раковскийдың атымен ашылған мектеп бар.

Шығармасы
---------

Шығарма — София, 1922

Дереккөздер
-----------
**Георгий Николаевич Флеров** - совет физигі, КСРО Ғалымдар Академиясының академигі. 1955 жылдан КОКП мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

Ленинград индустрия институтын бітірген. 1938-1941 ж. КСРО Ғалымдар Академиясының Физика техникалық институтында жұмыс істеді. Оның ғылыми еңбектері негізінен атом ядросы физикасы мен космостық сәулелер физикасына арналған. Ол 1940 жылы кеңес ғалымы К.А.Петржанмен біріге отырып ауыр ядролардың өздігінен бөліну құбылысын ашты. Георгийдің басшылығымен 1957-1963 ж. көптеген изотоптар, сондай-ақ протонды радиоактивтіклік құбылысы ашылды. Лениндік және Мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Георгий Францевич Дебетс** (24 қараша (7.12.1905 ж. Ресей, Томск қаласы – 19 қаңтар 1969 ж. Мәскеу қаласы) – биология ғылымдарының докторы (1941), профессор (1944).   

Терең зерттеген саласы – антропогенез, палеоантропология, этникалық антропология, көне дәуір археологиясы. Қазақстанда 1936, 1940, 1947 жылдары арнаулы антропологиялық жұмыстар жүргізді. Қазақ халқының шығу тегін анықтауға, әсіресе, оның антропология типінің шығу тегі қола дәуіріндегі Қазақстан тұрғындарының мүсінімен байланысты екендігін дәлелдеуге үлкен үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Томас Броди Саңстер** (ағылш. *Thomas Brodie-Sangster*; туылды: 16 мамыр 1990; Лондон, Англия, Ұлыбритания) — британ актёрі, музыкант, модель. «Махаббат шын мәнінде» фильмінде Сэм рөлімен танымал ағылшын актері (2003), «Няня Макфи» фильмінде Саймон (2005), «Соңғы легион» фильмінде Ромул Августул (2007), «Финес және Ферб» фильмінде Ферб (2007-2015), «Тақтар ойыны» фильмінде Джоджен Рид (2013-2014) және «Лабиринтте жүгіруші» фильмінде Ньют ретінде танымал (2014-2018).

Өмірбаян
--------

Томас Саңстер - Лондонның Саутуорк ауданында 1990 жылы 16 мамырда Марк Саңстер мен Таши Бертрам отбасында дүниеге келген. Әкесі Шотландиядағы Бәңхері қаласынан. Оның Ава Саңстер атты бір қарындасы бар. Оның анасы, актриса, бірнеше Би-Би-Си фильмдеріне түсті, ал оның әкесі музыкант болды, «Арыстан Патша» мюзикліне қатысты. Ол сондай-ақ Хью Гранттың үш туысты жиені болып табылады: оның үлкен әжесі - Барбара Бертрам және Грант әжесінің апалы-сіңлісі.
Томас бас гитара және гитарада ойнайды, ол солақай Пол МакКартниді Nowhere Boy көркем фильмінде суреттеу үшін сол қолмен гитарада ойнауды үйренді. Ол сондай-ақ «Махаббат шын мәнінде (2003)» толық метражды фильмде барабанда ойнауды үйренді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   name="IvD"
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
5. ↑
6. ↑

Сілтемелер
----------

* Томас Саңстер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Томас Саңстер КиноПоиск дерекқорында
* Томас Саңстер Curtis Brown сайтында
**Бүркібай Аяған** (20.11.1954. Шығыс Қазақстан облысы Ленин ауданы Ақтас ауылы) -тарихшы, қоғам қайраткері.. ҚазПИ-ді бітірген (1979). Тарих ғылымдарының докторы (диссертация тақырыбы "Қазақстанның 1970-90 жылдар аралығындағы әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық- саяси дамуы", 1996.), профессор МАИ академигі (2000). 

Инстиутты бітіргеннен кейін Қазақ педагогикалық инстиутында оқытушы, комсомол комитетінің хатшысы, аға оқытушы (1979-90), ҚР Білім министірлігінің жетекші маманы (1990), ҚР Президентінің Әкімшілігінде баспасөз қызметінің консультанты, сектор меңгерушісі, әкімшліктің Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары (1990-96), Қазақ мемлекеттік заң университеті сыртқы байланыстар орталығының директоры (1996-98), ҚР ақпарат және қоғамдық келісім минстирлігінің БАҚ департаменті директорының орынбасары (1998-99), Алматы қалалық әкімиятының ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының бастығы (1999- 2003), 2003 жылы "Қазақ ұлттық энциклопедиясы" президенті, 2003 жылы "Энциклопедия" газетінің бас редакторы. 2008 жылы Мемлекет тарихы институтының директоры. "Қазақстан мемлекеті: қоғамдық жүйе эволюциясы" (1994), "Қазақстан тарихы" (1996, қосалқы авт.), "Кеңестік социализмнің шарықтауы мен сөнуі. Қазақстандық полигон"(1999) кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Бүркіттер туысы** (лат. *Aquila*) – жыртқыштар отрядының қаршыға тұқымдастарға жататын 63 туысының бір туысына жататын құстар. Бұлар – қуқыл қызыл сарыдан қара түске дейін едәуір біркелкі реңді, көптеген түрлері – қошқыл қоңыр, негізінде ірі денелі құстар. Түрлер арасындағы айырмашылықтар онша байқалмайды, сондықтан әр алуан бүркіттерді ажырату үшін жақсы дағды қажет. Орталық және Оңтүстік Америкадан басқа бүкіл әлемде дерлік таралған. Негізгі қоректері – сүтқоректілер. Қазақстанда 4 түрі – бүркіт, қарақұс, шаңқылдақ қыранша және дала қыран кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Рио-де-Жанейродегі *Құтқарушы Христос*, ұшақтан көрініс
**Құтқарушы Иса Мәсіх мүсіні** (порт. *Cristo Redentor*) Рио-де-Жанейро қаласындағы Корковаду тауында орналасқан Иса Мәсіхтің танымал мүсіні. 

Mүсінінің өлшемдері: биіктігі — 38 метр, сонымен қатар іргетасы — 8 м; салмағы — 1145 тонн; қолдардың құлашы — 30 метр. 

Стеаниттен (сабын тастан) және бетоннан құйылған. 1921 жылы Бразилияның тәуелсіздігінің жүз жылдығына арнап, инженер Эктор Силва да Коста жасаған. 

Мүсіннің тас табаны - ішіне 150-дей адам сыятын шіркеу, оған жету үшін төбенің басына дейін трамвай желісімен, кейін 220 басқышты баспалдақпен көтерілу қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлемнің ұлы кереметтері, Алматыкітап, 2005 жыл. Авторы-Рассел Эш, суретшісі-Ричард Бонсон..
Аханов Серік Ахметжанұлы
**Аханов Серік Ахметжанұлы** - «Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы» ЗТБ Кеңесінің төрағасы.

1951 жылы 30 қазанда Петропавл қаласы туған. 1972 жылы АХШИ-ды бітірген, экономист; 1980 жылы М.В. Ломоносов атындағы ММУ аспирантурасын бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты, доцент.

1981-87 жылдары - АХШИ оқытушысы, аға оқытушысы, саяси экономия кафедрасының доценті. 1987-90 жылдары - ҚКП ОК жауапты қызмөткері. 1990-91 жылдары - ҚазКСРМинистрлер кеңесі Мемлекеттік комиссиясының кеңесшісі. 1991-93 жылдары - ҚР Президенті жанындағы Экономикалық кеңесшілер кеңесінің кеңесшісі, бөлім меңгерушісі, жетекшінің орынбасары. 1993-94 жылдары - ҚР экономика министрінің орынбасары, 1-ші орынбасары, ҚР Шетелдік инвестициялар жөніндегі агенттігінің төрағасы. 1994-97 жылдары - «Қазақстан Эксимбанк» ЖАҚ Басқарма төрағасының 1-ші орынбасары. 1997-99 жылдары - ҚР Ұлттық банкі төрағасының орынбасары. 1999-2001 жылдары - ҚР қаржы вице-министрі; ҚР 1-ші экономика вице-министрі. 2001-04 жылдары -«Қазақстан Эксимбанк» ЖАҚ Басқарма төрағасының 1-ші орынбасары; «Қазкоммерцбанк» ААҚ Басқарма төрағасының кеңесшісі.
2004 жылдан - «Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы» ЗТБ Кеңесінің төрағасы.

«Құрмет» орденімен марапатталған. 2 монография мен 70-тен астам мақаланың авторы. **Жұмыстағы негізгі ұстанымы**: «Өзін-өзі бақылау». **Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер**: «Еңбекқорлық». Қазақстан қаржы аясына талдау: «Соңғы жылдардың ішінде қаржы секторының дамуында жақсы үрдістер байқалуда. Қаржы компанияларының активтері мен капиталдары өсуде. Қаржы қызметінің спектрі кеңейіп, олардың сапасы мен қол жетерлігі артып келеді. Жақын шет елдердің қаржы нарықтарымен интеграциялық үрдістер белсендеп жатыр».[1]

Үйленген. Жұбайы - Қабдиева Сәния Дүйсенханқызы Қыздары - Алтынай (1984 жылы туған), Айнұр (1989 жылы туған).[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС "Алматы баспа үйі," 2006 ISBN 9965-9865-5-X
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Кассин атындағы көше**. Көшеге Қазақстанның кен орындарын зерттеумен айналысқан көрнекті геолог,
Қазақстан Ғылым академиясының академигі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері - Николай Григорьевич Кассиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 11.12.1957 №27 шешімі)
берілген. Кассин Николай Григорьевич (1885-1949) Ресейдің Киров облысында дүниеге
келген. Көше бойында №З автокомбинат, Кассин атындағы №49 мектеп бар.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Қаланың солтүстігінен оңтүстігіне қарай Буденный көшесінен басталып, Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. Көшенің
ұзындығы - 2800 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0