recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эшли Коул** (ағыл. Ashley Cole; 1980 жылы 20 желтоқсанда Лондонда, Англияда туды) — англиялық футболшысы, қорғауцшы. 2001-14 жылдары Англия Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Мансабы
-------

### Арсенал

Жастайынан «Арсенал» клубында өнер көрсетті. Алғашында шабуылдаушы позициясында ойнаған. Алғаш рет негізгі құрамға 1999 жылы 30 қарашада Мидлсбро клубына қарсы ойнады. 2000 жылы 25 ақпанда алғаш кәсіпқой келісімшартқа қол қойды. Ойнағанда көп уақыт алсын деп Кристал Пэласқа жалға берілді, онда 14 матч өткізіп, 1 гол соқты. Қайта келгенде, «Арсеналдың» сол қапталдағы қорғаушысы Силвиньо жарақаттанған еді, сол кезде Коул сол позицияда өнер көрсетіп, ойынын жақсартып, бразилиялық футболшыны негізгі құрамнан ысырып тастады.

### Челси

2006 жылы 31 тамызда Вильям Галласты ауыстыру бойынша «Челсиға» көшіп кетті. Алғаш ойынының 2006 жылы 9 қыркүйекте Чарлтон Атлектикке қарсы өткізіп, 3 номерді алды. 2007 жылы Челсимен Англия кубогін Дидье Дрогбаның арқасында ұтты. Коул «Челси» үшін алғаш голын 2008 жылы 1 наурызда «Вест Хэм Юнайтед» клубының қақпасына салды, ойын 4:0 есебімен аяқталды.

2009 жылы 2 қыркүейкте келісім-шартты 2013-ке дейін созды. 2011/12 маусымында Коул «Челсимен» Англия Кубогін және Чемпиондар Лигасын ұтты.

2012/2013 маусымда Еуропа Лигасын ұтты.

2013/2014 маусымда жалпы қосалқы ойыншылардың арасына оны Сесар Аспиликуэата ығыстырып тастады. Коулдың контрагі аяқталып, бос агент болып клубтан көшуге тура келді.

### Рома

2014 жылы 7 шілдеде Коул итальяндық Ромамен 2 жылдық келісім-шартқа қол қойды. Алғаш матчын 30 тамызда «Фиорентинаға» қарсы өткізді.

Ұлттық құрама үшін мансабы
--------------------------

Футболшы 2002, 2006, 2010 жылғы әлем біріншілігіне және 2004 жылғы Еуропа біріншілігіне қатысты.

2013 жылы Англия үшін 100 матчың капитаны ретінде Бразилиямен ойнады.

2014 жылы әлем біріншілігіне шақырылмай, 11 шілдеде Англия үшін мансабын аяқтағанын жариялады.

Дереккөздері
------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ФИФА-ның ресми сайтында профилі Мұрағатталған 3 қазанның 2011 жылы.
* Англия құрама командасының ресми сайтында профилі
**Владимир Яковлевич Климов** (1892 — 1962 ) — кеңес ғалымы, авиация қозғалтқыштары жөніндегі конструктор, КСРО ғылым академиясының академигі (1953), Cоциалисттік Еңбек Ері атағын екі рет алған (1940, 1957) инженер-техникалық қызметтің генерал майоры. 1918 ж. Мәскеудің жоғарғы техникалық училищесін бітіргеннен кейін авиациялық заводттарда, ғылыми-зертханалық институттарында басшы қызметте болумен қатар, Мәскеу жоғарғы техникалық училищесінде, Н.Е. Жуковский атындағы Әскери-Әуе академиясы мен Мосвканың авиациялық институында лекция оқыды. 1935 жылдан авиация двигательдер жөніндегі Бас конструктор. Клмиовтың басшылығымен отандық әр түрлі самолеттерге арналған қауатты двигательдер жасалды. 2-сайланған КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. КСРО Мемлекеттік Сыйлығының төрт дүркін лауреаты (1941, 1943, 1946, 1949), 5 рет Ленин орденімен және 4 басқа орденмен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл, 5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 476 бет
**Плещеев Алексей Николаевич** (4.12.1825, Кострома,- 8.10.1893, Париж, Москвада жерленген) – орыс ақыны. Дворян Отбасында туған. Юнкерлер мектебінде, Петербург университетінде оқыды. М. В. Петрашевский үйірмесіне қатысқаны үшін (1849) каторгалық жұмысқа жіберіліп, кейіннен Орынбор өлкесіне жер аударылды. Әдеби шығармасы 1844 жылдан жарияланды. Алғашқы өлеңдер жинағы 1846 жылда шықты. Қуғыннан оралғаннан кейін (1858) «Современник», «Отечественные записки» журналында қызмет істеді. 1860 жылдардағы революция жағдайдың әсерімен Плещеев өлеңдерінде әлеуметтік, гуманистік идея басым жырланды. Бірқатар өлеңдері («Достардың шақыруына», «Қорқынышсыз һәм күдіксіз, алға!» т.б.) революциялық жырға айналды. Плещеев поэзиясын Н.А. Добролюбов, Н.Г. Чернышевский т.б. тәуір бағалады. Плещеевтің махаббат, табиғат лирикаларына композиторлар (П.И. Чайковский, М.П. Мусоргский т.б.) музыка жазды. Жазушы Н. Анов «Ақмешіт» романында (1952, қазақ тілінде 1954) Плещеев өмірін суреттеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ақпаратты сығу** - файлда жадтың сақтау көлемін кішірейтетін ақпаратты түрлендіру процесі. 

Файлда ақпаратты сығу процесі **деректерді архивтеу** терминімен аталады. 

Архивтеу файл алып тұратын кеңістік көлемін едәуір кішірейтуге мүмкіндік береді, оларды бір компьютерден басқа компьютерге ауыстыруды айтарлықтай жеңілдетеді, файлдарды дискілерге көшіру уақытын қысқыртады, ақпаратқа бөгде адамдардың рұқсатсыз шығуын парольмен қорғайды және бұдан басқа файлдарды компьтерлік вирустардың бұзуынан жартылай қорғайды.

Дереккөздер
-----------

Информатика. Жалпы білімберетін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2004. - 224б. ISBN 9965-33-206-1
**Астық ағашы** (лат. *Artocarpus altilis*) Үндістан мен Малая аралында өседі. Оның асқабақ тәрізді же­містері болады. Кей­бірінің салмағы 25 келіге дейін жетеді. Ағаштың же­місінің крахмалы көп, дәмі бидайдың наны сияқты. Жергілікті тұрғындар осы нан ағашының же­місін бөлшектеп турап, қуырып ас етеді. Сондай-ақ әлгі жемістерді салқын шұңқырға салып, құрамындағы крахмалды ашыту арқылы қамырға ұқсас қоспа алып, одан дәмді тоқаш пісіреді. Ал, нан ағаш гүлдеп біткен кезде, оның тұқымын жинап шикідей де, қуырып та жейді. 21 жастағы бір нан ағашының жемісі 3-4 адамды бір жыл асырап шыға алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Artocarpus altilis. *Germplasm Resources Information Network*.  United States Department of Agriculture (3 шілде 2007). Тексерілді, 21 ақпан 2009.
48**Ақпаратты аудиторияға ұсыну** – бұл ретте, ең әуелі, эмоционалдық сипатта үн қату; сол арқылы тыныштықтағы түйсікті іске қосу мақсатында жүзеге асады.. Ақпаратты берудің бұл әдісі адамның ой-санасынан гөрі, сезіміне, яғни эмоциясына бағытталады. Егер ақпараттандырушы өз көзқарасын аудиторияға қалыптасқан ахуалмен ұштастыра алса, онда оның айтқандарын аудитория дұрыс қабылдай алады. Ал аудиторияны психолог. жағынан ақпаратты қабылдауға бейімдейтін құрал музыка. Сондықтан да тікелей эфирдегі жаңалықтар легі ақпараттық хабарлама тікелей әсер ететін музыка желісінен де құралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**ААқпараттану**, информатика (франц. іnformatіon — информация және automatіgue — автоматика сөздерінен шыққан, яғни ақпаратты автоматика) — ақпараттың құрылымы мен жалпы қасиетін, сондай-ақ ақпаратты жинақтау, сақтау, іздеу, қайта өңдеу, түрлендіру, таратумен және оны адам қызметінің әр түрлі саласында пайдалануға байланысты мәселелерін зерттейтін ғылым саласы. Ақпаратты жинастыру, өңдеу және тарату мәселелері адам баласының даму тарихының барлық сатысында көкейкесті мәселелердің бірі болып келді. Жазу мен кітап басу ойлап табылғаннан кейін ақпаратты жинастыру мен таратудың жаңа технологиясы жасалды. 20 ғасырдың басында Бельгия ғалымы П.Отле ғылыми құжаттарды жинақтау, өңдеу, сақтау, іздеу мен таратудың кешенін біріктіруді ұсынды. Дегенмен, олардың ақпаратты өңдеу саласына тікелей қатысы болмады. Кейбір жеке өңдеу операцияларын механикаландыру ешқандай Ақпараттануға елеулі өзгеріс енгізе алмады. Электронды есептеу машинасының пайда болуы бұл жағдайды түбірімен өзгертті. ЭЕМ-ды жеке есептерді шығаруға пайдаланудан кешенді автоматтандыруға пайдалануға көшу жаңа, негізгі қадам болды. КСРО-да Ақпараттану дербес пән ретінде 50-жылдардың басында қалыптасты. Ал Ақпараттану Қазақстанда 1957 жылы басталды. Сол жылы Қазақстан Мемлекеттік жоспарлау комитетінің жанынан ғылыми-технологиялық ақпарат және техника, экономика ғылыми-зерттеу институты ашылды. Ондағы зерттеулердің негізгі бағыттары: ғылыми-технологиялық ақпарат мәселелерін зерттеу, ақпараттық қызмет көрсету әдістерін дамытып жетілдіру, автоматты түрде ақпаратты жинау, өңдеу, іздеу, сақтау, тасымалдау. 1991 жылы Қазақстан ғылым академиясының Ақпараттану мен басқару институты ашылды. Оның лабораторияларында іргелі зерттеулер "Ақпараттың, басқарудың және ақпараттық жүйелерді жасаудың теориялық мәселелері" және Республикалық ғылыми-технологилық бағдарлама саласында "ҚР халық шаруашылығын ақпараттандыру" бағдарламалары бойынша жүргізіліп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Ақпараттық (хабарламалық) сипаттағы сөз** - негізгі мақсат тыңдаушылардын құштарлық қабілетін ояту тана емес, мұнда нақты бір мәселе жөнінде тың деректер, ойлар айту.. Ол баяндау, түсіндіру, суреттеу болуы мумкін. 

Баяндау - бұл қозғалыс; суреттеу-бір нәрсені бөлшектеп, жіктеп қарастыру, сол арқылы заттың болмысын ашу; түсіндіру - заттың қозғалыстағы сыр-сипатың анықтайды және оның құрылысын көрсетеді. 

Барлық ақпараттық сөйлеу түрінде осы мінездемелердін біреуі басым түсіп жатады және ол мынандай талаптарға жауап беруі тиіс: а) ешқандай дау тудыратың мәселе болмауы керек; э) адамнын ойына қозғау салып, тың ойдын тууына түрткі болуы керек; б) тыңдаушылардын сұраныстарына жауап беріп, қажеттіліктерін қанағаттандырулары қажет; в) ақпараттың өзектілік сипаты басым болуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Шолпан Иманбаева** (1904, мамыр, Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы, Майбалық ауылы – 18.9.1926, Ақмола) – қазақ ақыны.

1923 жылы Ақмола қаласында сауат ашу курсында оқыған. Оны бітірген соң қаладағы балалар коммунасында тәрбиеші болып қызмет істейді. Осы кезден бастап шығармашылыққа ден қойып, өлкелік әйелдер курсында өз өлең-жырларын жиі оқып жүреді. "*Жолаушы мен жұмыскер*" деген алғашқы өлеңі 1923 жылы "Еңбекші қазақ" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газетінде жарияланды. Кейін "Қызыл Қазақстан", "Әйел теңдігі" журналдары мен "Жас қайрат" газетінде саяси-әлеум. тақырыптағы өлеңдері жарық көрді. Шығармалары 1927 жылы "Таңдамалы өлеңдер" деген атпен Қызылорда қаласында басылып шықты. Иманбаева өз тұсындағы қазақ әйелдерінің мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады ("Қоңыр қаз", "Қазақ әйеліне", "Жолдасыма", "Апайға" т.б.), жастар мен ғылым-білім тақырыбына өлеңдер арнады ("Жеттік міне", "Біздің Сәуле", "Жас ініме", "Жас қайратқа" және "Жастарға" т.б.), қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынға алды ("Бұлбұл мен қарға", "Зейнепке", "Жәкең жаман сасады"). Иманбаева өлеңдері мазмұнының өткірлігімен, тілінің көркемдігімен ерекшеленеді.
Нұр-Сұлтан қаласындағы орталық көшенің біріне Шолпан Иманбаева есімі берілген.

Ол туралы естелік
-----------------

Ақынның өмірі мен өлеңдері туралы алғашқы зерттеу еңбегін Нәзипа Құлжанова жазды. Ол ақын қайтыс болғанына жеті ай болғанда, 1927 жылдың наурыз айында «Әйел теңдігі» журналына «Ақын Шолпан» деген мақала жариялады. Онда Нәзипа: «Шолпан ақын еді. Көбіне әйел мұңын жырлады. Ойына алған сөзді еркін жазатын түрі бар еді. Тәлім-тәжірибесі аздығы өрісін кеңейттірмей келді. Ол кездері қазақ кітабы тіпті аз. Орыс жазушыларына тілі жетпей, Шолпанның ақындығы арманда кетті», деп өкінішін білдірген.

Өлеңдер жинағы
--------------

Сара Есова 1927 жылы «Әйел теңдігі» журналының редакторы болып қызмет істеп жүргенде ақынның еңбектерін жинақтап, алғы сөз жазып, Нәзипа Құлжанова екеуі «Таңдамалы өлеңдер» деген атпен Қызылорда қаласында кітап етіп бастырып, жарыққа шығарған. Сол кітапқа Сәкен Сейфуллин «Таныстыру» деп аталатын шағын ғана беташар мақаласында: «Үзілген қызғалдақ, қиылған көк шыбық қалды көміліп топырақ астында, Өзі өлсе де Шолпанның сөзі қалды артында» деп жазыпты. Ақын қыздың кітабы 1950 жылы екінші рет басылады және 1971 «Жазушы» баспасынан қайта басылып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Шоманай ауданы** (қарақ. *Shomanay rayonı, Шоманай районы*, өзб. *Shumanay tumani, Шуманай тумани*) – Қарақалпақстан автономиялы республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлік. Оңтүстігінде Түрікменстан Республикасы шығысында Хожелы ауданымен шектеседі. 1950 жылы құрылған.

Аудан орталығы - Шоманай кентi. Нүкістен Шоманайға дейінгі арақашықтық - 75 км. 2014 жылдың 1 қаңтарына ауданның халық саны 51,5 мың адам. Ұлттық құрамы: қазақ 0,9%, қарақалпақ 87,4%, өзбек 6,1%, орыс 0,1% қалғаны 0,2%
Аудан құрамында 7 ауыл әкімшілігі бар. 

Олар: 

1. Акжап
2. Бегжап
3. Бирлешик
4. Дийханабад
5. Кетенлер
6. Мамый
7. Сарманбайкол.

Аудан экономикасының негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы құрайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Всемирный исторический проект
**Ла-Плата ұлттық университеті** (ис. *Universidad Nacional de La Plata*, UNLP) — Ла-Плата қаласында орналасқан аргентин мемлекеттік жоғары оқу орны.

1905 жылы Хоакин Виктор Гонсалеспен негізделген. Бұл университет Аргентинада Кордоба және Буэнос-Айрес университеттерінен кейін ашылған үшінші университет. 2005 жылға университетте шамамен 82 000 студент, 118 мамандықтар бойынша 17 факультетінде оқитын.

Университет түлектерінің арасында көптеген танымал тұлғалар бар, соның ішінде 1980 жылғы және 1936 жылғы Нобель сыйлығының лауреаттары: Адольфо Перес Эскивель мен Карлос Сааведра Ламас, Аргентинаның бұрынғы және қазіргі президенттері Нестор Киршнер мен Кристина Фернандес де Киршнер, жазушы Эрнесто Сабато, гидродинамика саласындағы белгілі ғалым Эдуардо Сарантонелло және басқалар.

Сілтемелер
----------

* — ресми сайты
**Кристоф Крамер** (нем. *Christoph Kramer*; 19 ақпан 1991 жыл, Золинген, Германия) — неміс футболшысы. Германия Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Мёнхенгладбах» клубының жартылай қорғаушысы. 2014 жылғы әлем чемпионы.

Өмірбаяны
---------

2010 жылы "Байердің" фарм-клубына қабылданды. Бір маусымдай ойнаған соң бірінші командаға ілікті де, бірден екінші бундеслигада ойнайтын "Бохумға" жалға берілді. "Бохумнан" қайтқан соң "Боруссия (Мёнхенгладбах)" клубына жалға кетті. Бундеслигадағы дебюті солайша 2013 жылы 9 тамызда "Баварияға" қарсы ойынға тура келді. Алғашқы голын 17 тамыз күні "Ганновердің" қақпасына енгізді. 

2016 жылы 8 маусымда "Боруссияға" түпкілікті өтті. Келісім шарты 2021 жылға дейін жарамды.

Құрама сапында
--------------

Ұлттық құраманың жастар клубында біраз уақыт ойнаған соң, 2014 жылы 13 мамыр күні Германия—Польша матчында негізгі құрамада тұңғыш рет алаңға шықты. Кейіндей Кристоф 2014 жылғы Әлем чемпионатына баратын 23 футболшының қатарына енді. 

Әлем чемпионатынның финалдық матчында Аргентинаға қарсы алаңға шығып, ойын барысында жарақат алып, алаңнан кетуге мәжбүр болды.

Жетістіктері
------------

* Әлем чемпионы: 2014

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Borussia Mönchengladbach: How will the Foals fare in 2013/2014?.  The Boot Room (22 July 2013). Тексерілді, 31 мамыр 2014.
2. ↑  GLADBACH CRUISE PAST HANNOVER.  Bundesliga (17 August 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 маусым 2014. Тексерілді, 31 мамыр 2014.

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Шолпаншаш** (лат. *Adiántum*) — адиантум тұқымдасына жатады. Отаны – тропикалық Америка және субтропикалық Еуразия аймақтары.
Шолпаншаш Adiantum capillus-veneris) әдемі жапырақты өсімдік. Қырыққұлақтардың ішінде жапырағының өте нәзіктігімен ерекшеленеді. Еуропалықтар шолпаншашты әдемі шілтер секілді, жеңіл, салмақсыз үлпілдеген жапырақтары үшін «Бойжеткен шашы» деп атайды. Көлемі 1 см болатын ұсақ жапырақтарының пішіні желпуіш тәрізді, жиектері иректеліп келген. 

Сабақ бойына ұсақ жапырақтары қатар-қатар орналасқан. Жақсы күтім көрсетілген жағдайда бойының биіктігі 60 см-ге дейін жетеді. Шолпаншаштың жапырағының әдемілігі соншалық, оны көбіінесе үйлену тойларында қалыңдық гүлшоғырын қолданады.

Жарығы:
-------

Тіке түскен күн сәулесінен қорғау керек. Алакөлеңкеде өседі.

Жылуы:
------

қыста 150С төмен болмағаны жөн. Жел өтінен сақтау керек.

Ылғалдылығы:
------------

ылғалдылықтың жоғары болғанын қалайды, сондықтан жапырақтарына жиірек су бүркіп ылғалдандырып тұрған дұрыс.

Қоректендірілуі:
----------------

көп қоректендіргеннен жапырақтары сарғайып кетеді. Сол себепті, әдемі жапырақты өсімдікке құйылатын тыңайтқыштың мөлшерінен екі есе аз қолданып, айына бір рет қоректендіріп тұрған жөн.

Аурулары:
---------

Ауа қатты құрғап кетсе, өрмекші және өсімдік битінен зиян шегеді.

Көбейтілуі:
-----------

Үлкейіп өскен шолпаншашты түбін бөлу арқылы көбейтеді. Жылыжайлада жапырағының астындағы спораларымен де көбейтуге болады.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Кристина Игоревна Асмус** (шың фамилиясы Маясникова; 14 сәуір 1988 жыл, Королев, Мәскеу облысы) — Ресейлік театр- және киноактрисасы. «Интерны» сериалында бас кейіпкерлердің бірі дәрігер Варя Черноустың рөлін орындағаннан кейін атағы шыққан.

Өмірдерек
---------

Кристина Игоревна Асмус 1988 жылы 14 сәуірде Королев қаласында Игорь Львович пен Рада Викторовна Маясниковтің отбасысында туды, Кристинаның үш әпкесі бар: Екатерина, Ольга, Карина.

Кристина Асмус спортпен шұғылданған. Спорт гимнастикасымен айналасып спорт шебері атағына қол жеткізді. Оқушы кезінде Е.Махониннің *«А зори здесь тихие…»* көрінісінде «МЕЛ» театрында ойнады.

Актриса мамандығын кішкентай кезінде «орыс. *Дикий ангел*» телесериалын көргеннен кейін таңдаған.

2005 жылы МХАТ мектебіндегі К.А.Райкин курсына түскен. 2008 жылы Кристина Асмус Щепкин атындағы театр училищіне атақты актер Борис Клюевтың курсына түсті. Киноактрисаның дебюты «Интерны» сериалында дәрігер Варя Черноустың рөлінен басталды. 2013 жылы *«орыс.* Дублёр*»* фильмінде басты әйел рөлін ойнады, ал 2014 жылы *«орыс.* Лёгок на помине*»* фильмінде ойнады

Қазіргі уақыттағы мамандығы
---------------------------

Қазіргі уақытта - Ермолова атындағы Мәскеу драмма театрындағы актриса.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 9 қарашаның 2010 жылы.
*
**Отто Штерн** (нем. *Otto Stern*; 17 ақпан 1888(18880217) — 17 тамыз 1969) - немiс физик-экспериментаторы.1888 жылы 17 қаңтарда Силензинде (Польша) астық сатушысының жан ұясында дүниеге келген. 1906 жылы Бреслауда (қазiргi аты Вроцлав) орта мектептi бiтiредi. Әкесi баласына бiлiм алу қажет деп есептегендiктен, Отто Бреслау, Фрейбург, Мюнхенде ғылым саласында бiлiм алады. Теориялық физикаға қызықтырушылық туғыздырған А. Зоммерфельдпен және әйгiлi физиктер-экспериментаторлар Э.Прингейм және О. Луммермен танысады. Бiрақ та Л. Больцман, Р. Класиус және В. Нерст еңбектерi бұл жас баланы физикалық химия саласына деген қызығушылық тудырып, 1912 жылы Берслауда Штерн осы сала бойынша докторлық диссертациясын қорғайды.

Докторлық диссертациясын қорғаған соң Отто Прага қаласында Альберт Эйнштейннiң ассистентiнiң бiрi болады. 
Штерн молекулярлы-кинетикалық теориясының эксперименталді дәлелдемесiн алуды алға қояды; ол үшiн молекулярлық шумақ методын ойлап табады да 1920 жылы күмiс атомдары үшiн жылдамдық бойынша үлестiру функциясын алады. Осы эксперименталды методиканың арқасында 1922 жылы Штерн және В. Герлах атомның магниттiк моментiнiң бар екендiгiн дәлелдеп, кванттық теориясының бар екендiгiн эксперименталдi түрде көрсеттi.

1929 жылы Штерн және И. Эстерманмен гелий атомының фторид-лития кристалл дифракциясын қарастырады да, атом сияқты ауыр бөлшектердiң толқындық қасиеттерi бар екендiгiн эксперименталдi түрде дәлелдейдi, протонның магниттiк момент теориясының жобалануынан екi есе үлкендiгiн көрсетедi.

1933 жылы Штерн Эстерманмен бiрге Карнеги атты Технологиялық Институтының физика факультетiнiң шақыруымен Питтсбургке келедi де молекуларлық шұмақ лабораториясын құруға ат салысады. 
1969 жылы 17 тамыз айында Штерн өмiрден кетедi.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* nobelprize.org

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1926—1950 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Перрен (1926) •
Комптон / Вильсон (1927) •
Ричардсон (1928) •
де Бройль (1929) •
Раман (1930) •
Гейзенберг (1932) •
Шредингер / Дирак (1933) •
Чедвик (1935) •
Гесс / К. Андерсон (1936) •
Дэвиссон / Томсон (1937) •
Ферми (1938) •
Лоуренс (1939) •
Штерн (1943) •
Раби (1944) •
Паули (1945) •
Бриджмен (1946) •
Эплтон (1947) •
Блэкетт (1948) •
Юкава (1949) •
Пауэлл (1950) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
**1926—1950** |
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Кристина Пизанская** (фр. ; Венеция, 1364/1365-1430 жылдар, Пуасси аббатығы) – итальян тегінен шыққан француз жазушысы. 

Әйелдердің арасынан шыққан алғашқы кәсіпқой жазушылардың бірі. Қазіргі феминист ғалымдар оның шығармаларын заманауи феминистік ағымның қайнаркөзі деп санайды. Оның басты шығармалары 1389-1405 жылдары жазылады. *«Жүз баллададан тұратын кітап»* (Le Livre des cent ballades) атты шығармасы оған үлкен табыс алып келеді. 1399 жылы *«Махаббат құдайына жолдау»* (L’Epistre au dieu d’Amour) атты шығармасын жазады. Замандастары оның *«Ұзақ оқудың жолы»* (Le Chemin de longue etude, 1402) атты энциклопедиялық поэмасын жоғары бағалайды. Оның соңғы жазған шығармасы Жанна д’Аркқа (Le Dittie de Jeanne d’Arc) арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Болатбай мекенжұрты** — Қоғам ауылының солтүстік-батысында 7,5 км жерде, Марданкүйік қалажұртынан оңтүстік-батысқа қарай 1,7 км қашықтықта орналасқан, 1-8 ғасырларға жататын археологиялық мекен.

Сипаты
------

Географиялық координаттары: 42Т 437101 UTM 4749661. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясының отряды (К.М.Байпақов, Д.А.Воякин) зерттеген. "Алаңқайлы төбе" типіндегі ескерткіш. Сопақша келген, диаметрі 80 м, биіктігі 4 м төбе. Төбеге оңтүстік-шығыстан көлемі 80×80 м, биіктігі 1,5 м алаң жапсарласады. Алаң бетінде екі төбе байқалады. Негізгі төбе мен оған жапсарлас аумақтың беті қатты күйген. Мұнда кесектің күйген сынықтары табылды. Барлық керамика түрлері Қостөбе (оңтүстік) керамикасымен бірдей.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы, Отырар ауданы, Алматы 2007
**Базарбай Исаев** - 1941 жылы 5 қазанда Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы қазіргі Манап ауылында туған.

Қызылорда қаласындағы педагогикалық (қазіргі Қорқыт ата атындағы) институтының филология факультеті қазақ тілі мен әдебиеті бөлімін бітірген. Шиелі аудандық «Өскен өңір», Қызылорда облыстық «Ленин жолы» (қазіргі «Сыр бойы»), «Жас алаш», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінің редакцияларында істеген. 1977—1986 жылдары Қазақ КСР Ішкі істер министрлігінің аппаратында жауапты қызмет атқарды.

1986-1990 жылдары «Жалын» баспасында аға редактор, 1990—1995 жылдары ҚР Ішкі істер министрлігінің «Сақшы» — «На страже» газетінде тілші, редактордың орынбасары, редактор, 1996 жылдан бастап шекара әскерлері Әскери институтының редакциялық-баспа бөлімі бастығының орынбасары, 1997 жылдан «Улан» — «Гвардия» газетінің бас редакторы, «Қазақстан сарбазы — Воин Казахстана» газеті жауапты редакторының орынбасары болған.

ҚР Қарулы Күштерінің запас-тағы полковнигі, Жаңақорған ауданының құрметті азаматы.

«Отызыншы көктем», «Ақ жауын », «Ақ қайнар »,» Көктем шерткен күй», «Бақыт қүсы», «Қауышу мен қоштасу» , «Сезім селі», «Мөлдір», «Арайна» атты жыр жинақтары жарық көрген. А.Чайковскийдің «Алыс жүлдыздың жарығы» повесін, Н.Думбад-зенің «Алаң болма, апа!» романын, С.Радионовтың «Магнитофон-дағы жазу» повесін қазақ тіліне аударған.
Жазушының «Өң мен түс», «Алтынай, ақ көйлек», «Көрбала және тергеуші», «Жігіт пен жендет» атты прозалық шығармалары бар.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1994).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
‎

Базальт
**Базальт**  – қоңырқай түсті эффузивті магмалық тау жынысы. Құрамындағы кремний диоксидінің (SіО2) мөлшері бойынша (42 – 55%) негізді жыныстарға жатады. Базальттың жер қойнауында кристалданған тектесі – габбро. Негізді плагиоклаз (әдетте лабродор немесе битовнит), авгит, оливин минералдарынан тұрады, кейде магнетит және ильменит минералдары кездеседі. Базальт мұхит түбін, құрлықтардағы платформалық құрылымдардың ауқымды аймақтарын (ауданы мыңдаған шаршы км-мен өлшенетін трапп бүркемелері) көмкеріп жатады, қатпарлы құрылымды өңірлерде де жиі ұшырасады. Базальт бетон өндірісінде, құнды құрылыс және безендіру материалдары ретінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
**Дорин Барбара Мэсси** (ағылш. *Doreen Barbara Massey*, 1944 ж. Манчестер, Англия, Ұлыбритания) — британдық географ және қазіргі заманының әлеуметтану ғылымының зерттеушісі, Ашық университетінің профессоры.

Дорин Мэсси ғылыми зерттеу аясы - қазіргі заманның күрделі мәселелері: глобализация, аймақтардың әркелкі дамуы, қазіргі заманның батыс капиталистік қоғамының анализы. Дорин Мэсси Никарагуада, Оңтүстік Африкада және Венесуэлада көп жыл жұмыс істеген.

Оның CES-тегі алғашқы жұмысы оның кеңістіктегі еңбек бөлінісінің теориясының (Күш геометриясы) негізін қалады, оған сәйкес әлеуметтік теңсіздік капиталистік экономиканың біркелкі еместігінен туындап, әлеуметтік таптар арасында да, бай және кедей аймақтар арасында да күрт бөлінулер тудырды. Кедейлік, әл-ауқат және байлық үшін «кеңістік маңызды».

Осы жылдар ішінде бұл теория жетілдіріліп, түрленді, сонымен бірге кеңістік пен кеңістіктік қатынастар оның қазіргі қоғамды сипаттауында орталық болып қала берді.

Алған атақтары мен сыйлықтары
-----------------------------

2014 — американдық географтар қауымдастығының Президенттік сыйлығы 2013-Цюрих университетінің математика және жаратылыстану ғылымдары факультетінің құрметті докторы. 

2012 — Құрметті дәрігер, Харокопио университеті, Афина 

2010 — экономика ғылымдарының докторы, Лондон Королева Мэри университеті 

2009-Құрметті әдебиет докторы, Глазго университеті 

2006-Dlitt құрметті дипломы, Ирландияның ұлттық университеті. 

2006-Эдинбург Университеті берген құрметті ғылым докторы. 

2003-Шотландия корольдік географиялық қоғамының Жүз жылдық медалі. 

2003-Швецияның антропологтар мен географтар қоғамы берген Андерс Ретциус Алтын медалі. 

2002-Британ академиясының ғылыми қызметкері. 

2001-Оксфорд университетінің Сент-Хью колледжінің құрметті мүшесі. 

2000-Корольдік өнер қоғамының мүшесі. 1999-қоғамдық ғылымдар академиясының ғылыми қызметкері. 

1998 — Вотрена луда сыйлығы ("география Нобелі") 

1994-корольдік географиялық қоғамның Виктория медалі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Open University* Prof Doreen Massey – Profile. Тексерілді, 16 маусым 2008.
**Плимут округі** (ағылш. *Plymouth County*) АҚШ-та, Айова штатында орналасқан. 2000 жылғы санақ бойынша халық саны 24 849 адам. АҚШ халық санағы Бюросының бағасы бойынша 2009 жылы округтің халық саны 24 210 адамды құраған. Округтің орталығы Ле-Марс қаласы.

Тарихы
------

Плимут округінің негізі 1851 жылдың 15-ші қаңтарында қаланған.

Географиясы
-----------

АҚШ халық санағы Бюросының мәліметтері бойынша Плимут округінің ауданы  2236 км² құрайды.

### Басты шосселер

* Шоссе 75
* Автострада 3
* Автострада 12
* Автострада 60
* Автострада 140

### Көршілес округтер

* Су (солтүстік)
* Чероки (шығыс)
* Вудбери (оңтүстік)
* Юнион (округ, Оңтүстік Дакота) (батыс)

Демографиясы
------------

2000 жылғы санақтың мәліметтері бойынша округте 24 849 тұрғын өмір сүрген. Олардың ішінде 25,8% 18 жасқа дейінгі балалар, 15,5% жасы 65-тен асқан адамдар. Халықтың 49,9%-ын әйелдер құраған.

Ұлттық құрамы мынадай: 98,1 % ақтар, 0,5 % афроамерикандықтар, 0,2 % байырғы халықтың өкілдері, 0,4 % азиялықтар, 3,0 % латынамерикалықтар. Халықтың 0,8 %-ы екі немесе одан да көп нәсілдердің өкілдері. 

Округ халқының жан басына шаққандағы орташа табысы $19442 құрайды. Халықтың 7,3 %-ының табысы күнкөріс минимумынан төмен. Орташа үй шаруашылығына шаққандағы табыс $54013 құрайды.

Сондай-ақ, ересек тұрғындардың 87,4%-ы аяқталған орта білімге, ал 19,3%-ы жоғары білімге ие болды.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Бюро переписи населения США Мұрағатталған 5 ақпанның 2016 жылы.
Австралиядағы дорбалылар
Ересек түрі
**Дорбалылар** (Psychidae), көбелек тұқымдастар. Аналықтарының әдетте қанаттары болмайды. Бүкіл жер шарына тараған көбелектердің бұл түрі өз атауын дернәсілінің арқасындағы дорба тәрізді оймақшаға байланысты аталған. Көлемі 6-150 мм болатын оймақша жібектен, жапырақтар бөліктерінен, шыбықтардан және т.б. бөліктерден тұрады. Ірі аталығының қанаттары кең, шашақталған, оларды жайғанда 25 мм-ге дейін жетеді. Дорбалылардың дернәсілдері ағаштарға жиі зиянын тигізеді. 

* Penn мемлекетінен Bagworm дерегінің парағы
* Psychids Мұрағатталған 9 шілденің 2011 жылы.
* Bagworm жібегінің уақиғалары
**Базар Есұлы** (19 ғ.) — Кенесары ханның қозғалысына қатысқан батыр, ақын. Ақмола өңірінде дүниеге келіп, қазіргі Жамбыл облысы Мойынқұм ауданында қайтыс болған. Әліке батырмен бірге туған. 

Әкесі — Ес батыр, шешесі — Мамай батырдың қарындасы. Көтерілісшілердің жеке қолын бастап, ханның жауапты тапсырмаларын орындаған. Б. ақын айтты деген: 

*«Тасыма, жігіт, тасыма!* 
Күшігендей сақылдап,
Күлгенің не досыңа?
Жақсылыққа қуанып,
Жамандыққа жасыма.
Өле-өлгенше тұрмайды,
Жақсылық пен жамандық,
Бір кісінің басында»*, - деген өлең жолдары халық жадында сақталған.* 
Зираты Қарағанды облысы Теңіз ауданы Сарыөзен а-ның батысындағы Тікенекті қорымында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Гавриил Дмитриевич Будник** (16.12.1924, Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы, Георгиевка (Қалбатау) ауылы - 15.08.2001, Ресей, Мәскеу облысы Лобня қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, қатардағы жауынгер.

Соғысқа дейін Алматы облысы Ақсу ауданындағы ұжымшардың трактор бригадасында жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қыркүйегінде шақырылып, 1943 жылдың наурызынан Орталық майдан 13-армия 8-атқыштар дивизиясы 151-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Барлаушы Будник 1943 жылы 22 қыркүйекте Днепр өзенінен тез және кенеттен өтуді қамтамасыз етуге іріктеліп алынған жауынгерлердің бірі болды. Ол нөсер жаңбырдың астында бөренеге отырып, оң жағаға өтті. Өзеннен тез өтуге ыңғайлы орын белгілеп, жаудың орналасқан жерін анықтады. Сөйтіп ол бүкіл полктің өзеннен отуіне үлкен жәрдемін тигізді. Осы тапсырманы орындауда көрсеткен ерлігі үшін Будникке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (16. 10.1943). Соғыстан кейін Қазақ КСР-інің ІІМ жұмыс істеді (Ақтөбе қаласы). 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
Алтын күз. Левитан, 1895 ж.
**«Алтын күз»** — орыс суретшісі Исаак Ильич Левитанның (1860—1900) 1895 жылы салған пейзажы. Мемлекеттік Третьяков галереясына тиесілі. Сурет өлшемі — 82 × 126 см.

Тарихы
------

Левитан суретті Тверь губерниясы, Горка шаруа мекенінде тұрғанда, 1895 жылдың күзінде бастады. Жұмысты жылдың соңында Мәскеуде аяқтаған болатын. 1896 жылы сурет Петербурге, кейін Мәскеуде өткен Жылжымалы көркемөнер көрмелерінің достастығының 24-ші көрмесінде қойылды. Сол жылы-ақ суретті Павел Третьяков сатып алған еді. «Алтын күзді» Левитанның 1895—1897 жылдары «мажорлық сериясына» жатқызады. Бұл жиынтыққа «Март» (1895), Свежий ветер. Волга» (1891—1895), «Весна. Большая вода» (1897) суреттері де кіреді. «Алтын күз» өзінің эмоционалдық мазмұнының әсемдігімен таң қалдырады. Сонымен қатар, ол суретшінің шығармашылығына импрессионизмнің әсер еткеніне мысал болып табылады.

Сипаты
------

Левитан күз пейзаждарын салуды жақсы көретін — бұл жыл мезгіліне байланысты оның жүздеген жұмыстары бар. Солардың ішінде суретшінің ең танымал туындыларының бірі «Алтын күз» болып табылады. Бұл суретте ағаштармен қоршалып, сары және қызыл күзгі жапырақтармен көмкерілген кішігірім өзен бейнеленген. Алыста ауыл үйлері көрінеді, егістіктер, көкжиекте сары түске боялған күзгі орман тұр. Ал төбеде аппақ бұлттар қалқып бара жатқан көк аспан төніп тұр. Суреттің жарқын және оптимисттік түстері Левитан шығармашылығына тән емес — әдетте ол әлдеқайда жұмсақ және нәзік тондар қолданатын.

Әдебиет
-------

* Левитан И. И. Письма, документы, воспоминания / А. А. Фёдоров-Давыдов. — М.: Искусство, 1956. — 335 с.
* Мальцева Ф. С. Мастера русского пейзажа. Вторая половина XIX века. Часть 4. — М.: Искусство, 2002. — 84 с. — ISBN 9785210013484.
* Паустовский К. Г. Собрание сочинений в восьми томах. — М.: Художественная литература, 1969. — Т. 6.
* Петров В. А. Исаак Ильич Левитан. — СПб.: Художник России, 1992. — 200 с. — (Русские живописцы XIX века).
* Петров В. А. Исаак Левитан. — М.: Белый город, 2000. — ISBN 5-7793-0250-2.
**Владислав Шпильман** (пол. *Władysław Szpilman*; 5 желтоқсан, 1911 жыл — 6 шілде 2000 жыл) — поляк компoзиторы, пианино (күйсандық) ойнаудың шебері.

Өмірбаяны
---------

1911 жылы 5 желтоқсанда Сосновец селосында дүниеге келді. Оның бір ағасы, екі қарындасы болды. Фредерик Шопен атындағы Музыка Университетін тәмамдаған. 1931 жылы Берлин музыкалық академиясының стипендиясын ұтып алды. 1933 жылы билік басына ұлтшыл-фашистер келген соң Польшаға қайтты да, Варшава радиосында қызмет жасады. 1939 жылға дейін фильмдерге симфониялық музыкалар жазумен және пианино ойнаумен айналысты.

1939 жылы Германия Польшаны жаулап алды да, Варшавада күнелту тым қиынға соқты. Владислав жұмыстан шығып қалды. Немістерден қысым көрген оның туыстары, бауырлары, әке-шешесі басқа жаққа қоныс аударды да, Владислав олардан көз жазып, адасып қалады. Кейін белгілі болғандай, ол туыстарын мәңгілікке жоғалтады. Бұл Варшавада қашып-пысып, тығылып күн көреді. Ең соңында күтпеген жерде мұны басқа-басқа емес, неміс офицері Вильгельм Хозенфельд аштықтан құтқарады. Көп ұзамай Кеңес әскерлері келеді де, немістер Варшаваны тастап қашады. 

Енді Владислав қайтадан бұрынғы жұмысында, Варшава радиосында қызмет жасай бастайды. Бұл жұмысты 60-жылдардың ортасына дейін атқарады. Өзінің «Жаңбыр», «Ол жылдарды ешкім де қайтара алмайды», «Махаббатсыз бақыт жоқ», «Пабло Пикассоның жұмыс портреті», «Қызыл автобус» (Эдита Пьеха), «Тынық түн», «Уақыт келеді», «Ертең жақсы күн болады» секілді симфониялық шығармаларын жазды. Ол балаларға арнап 50-ден аса ән жазды, көбі радиоқойылымдар мен фильмдерге пайдаланылды. 

Соғыстан кейін екінші дүниежүзілік соғыстағы бастан кешкендері жайлы естеліктер жазды. Кейін ол жазғандары Ежи Вальдорфтың әдеби өңдеуімен "Қаланың жер жастануы" деген атпен 1946 жылы басылып шықты. Осы кітаптың желісімен 2002 жылы Роман Поланскидің "Пианист" атты фильмі жарыққа шықты.

Отбасы
------

1950 жылы Галина Глежнаровскиге үйленді. Екі ұлдары болды: Кшиштоф және Анджей.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Szmuel Szpilman

Сілтемелер
----------

* Пианист. Варшава күнделігі (1939-45)
* Биографиясы
**Лайкөл** – Сырдария өзенінің төменгі ағысында, Қамыстыбас көлінің батыс бөлігіндегі тұщы ағынды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы Аманөткел ауылының шығысында, теңіз деңгейінен 58,1 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,2 км2, ұзындығы 4,4 км, енді жері 2,4 км, жағалау бойының ұзындығы 11,6 км, ең терең жері 5 м, суының көлемі 29,2 млн. м3.

Сипаты
------

Көл Қулы, Қаязды, Жыңғылды атты көлдермен бірге Сырдария өзенімен жалғасқан. Қамыстыбас көлімен қыларна арқылы байланысады. Суының деңгейі көбіне осы көлдерге тікелей байланысты. Оңтүстік-батысындағы шағын көлдер маңында батпақты-қорысты алқап қалыптасқан. Көктем айларында осы батпақ арқылы Сырдария өзенімен байланысып жатады. Солтүстік-батысы мен шығыс, оңтүстік-шығыс жағалауы біршама көтеріңкі. Жағалауының басым бөлігінде қамыс, құрақ өскен. Суы балыққа бай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Лайк Сулейман** - ауған ақыны, мемлекет және қоғам қайраткері. 1964 жылдан Ауғанстан Халық-Демократиялық партиясының мүшесі. Кабул ун-тін бітірген. 1959-70 ж. Ауғанстан радиосында қызметкер, "Парчам" газетін шығарушы және оның жауапты редакторы, 1970 жылдан рев. астыртын жұмыста. 1978 жылдан Ауғанстан радио және телевизия министрі, 1980 жылдан ғылым академиясының президенті, 1981 жылдан тайпа және ұлт істері жөніндеге миистр. 1973 жылдан Азия және Африка елдері жазушылары ассоциациясының мүшесі.

Азия және Африка елдері жазушыларының Алматыда өткен 5-конференциясына қатысты.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Габсбургтер әулеті
------------------

**Габсбургтер әулеті**(нем. *Habsburger*) –1282-1918 жылдары Австрияда,1526 – 1918 жылдары Чехия мен Венгрияда, Испанияда және оның еліктерінде билік жүргізушілер әулеті, «Қасиетті Рим империясының» императорлары.

Карл V тұсында Германия, Австрия, Нидерланд, Италияның біраз бөлігі, Испания және оның Америкадағы отарлары Габсбургтер әулетіне қарады.1556 жылы Карл V испан тағынан бас тартып, билік оның баласы Филипп ІІ-ге көшті. Австрия Габсбургтер әулетінің өкілдері Мария Терезия,ол тақты Франц Стефан Лотарингскийден өрбіген балаларына берді; Франц Иосмф. Наполеон соғыстарының тұсында Франц ІІ жылы биледі. 1806 жылы «Қасиетті Рим империясының» императорлығынан лажсыз бас тартып, 1804 жылы қабылдаған Австрия императорлығын сақтап қалды. Франц Иосиф І тұсында бұл империя екі бқліктен құралған Австрия-Венгрия монархиясына айналды. Австрия-Венгрияның 1 дүниежүзілік соғыста жеңілуі, революциялық және ұлт-азаттық қазғалыстардың күшеюі нәтижесінде Габсбургтер әулетінің ең соңғы өкілі Карл І тақтан түсіп, Габсбург монархиясы ыдырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
2. ↑  Ярослав Шимов «Австро-Венгерская империя» (2003)
**Лайза Миннелли** (ағылш. *Liza Minnelli*, 12 наурыз, 1946) — америкалық актриса, «Оскар» сыйлығының номинанты. Джуди Гарленд акрисаның және Винсент Миннелли режиссерінің қыздары.

Өмірбаяны
---------

Лайза теледидардан ең бірінші рет үш жасында «Старым добрым летом» фильмінен көрінеді. 1949 жылы шыққан бұл фильмнің басты рөлін Лайзаның анасы және Ван Джонсон ойнайды. 1951 жылы Гарленд күйеуімен ажырасып, Лайза анасымен қалады. Кейін анасы басқа жігітпен үйленіп, Джо атты бауыры мен Лорна деген сіңілі дүниеге келеді. Лайзаның анасы есерткімен әуестеніп, жас қыз бауырларына өзі қарайды. Оған қарамастан, 17 жасынан анасымен бірге сахнада өлең айтып, театрларда өнерін көрсетеді. Екеуінің қарым-қатынасы жақсы болғанымен, араларында талас болып жатқанын өздері де мойындайды.

Кино
----

Альберт Финнимен «Чарли Бабблз» фильміне түсүі Лайзаға үлкен жетістік болады. Екі жылдан соң, «Бесплодная кукушка» фильмінде жасөспірімнің рөліне ие болып, «Оскар» жүлдесінің номинанты атанған. 1972 жылы «Кабара» фильміне түскен соң, бүкіл әлемге танымал атанады, үлкен жетістіктерге қол жеткізеді. 1980 жылдары фильмдерде аз көріне бастайды. 1981 жылы «Артур» фильмінде Линда Маролланың рөлін ойнайды.

Жеке өмірі
----------

Лайза төрт рет күйеуге шыққан. Бірақ бәрі де ажырасумен аяқталды.

* Питер Аллен (3 наурыз 1967 — 24 шілде 1974).
* Кіші Джек Хэйли (15 қыркүйек 1974 — 22 сәуір 1979).
* Марк Гиро (4 желтоқсан 1979 — 15 қаңтар1992).
* Дэвид Гест (16 наурыз 2002 — 25 шілде 2003).
**Пабло Мартин Паес Гавира** (ис. *Pablo Martín Páez Gavira*; 5 тамыз 2004 жыл, Лос-Паласьос-и-Вильяфранка, Испания), әдетте **Гави** деген атпен белгілі (ис. *Gavi*) — испаниялық футболшы, "Барселона" клубы мен Испания құрамасының жартылай қорғаушысы. Гави әлемдегі ең үздік жас футболшылардың бірі. Ол 2022 жылғы "Golden Boy" және "Kopa Trophy" жүлделерінің иегері.

Клубтық Карьерасы
-----------------

### Жастық шағы

Гави Лос-Паласиос-и-Вильяфранка, Андалусия мекенінде дүниеге келген. Жастық карьерасын өз туған қаласындағы "Ла Лиара Баломпи" клубында бастады. Мұнда ол 2010-2012 жылдар арасында уақытын өткізіп, кейін "Реал Бетис" клубының жастар академиясына ауысты. Мұнда екі маусым өткізіп, 95 гол соқты.

### Барселона

2015 жылы "Барселона" академиясына ауысты. 2021 жылы негізгі құрамға өтті.

2022 жылдың қыркүйегінде Гави "Барселона" футбол клубымен келісім шартын 2026 жылға дейін ұзартты. Дегенмен Ла Лига Гавиді тіркеу мәселесіне белгілі бір себептермен кедергі болды. 2023 жылғы 31 қаңтарда, Испания футбол қауымы ақыр соңында бұл келісім шартқа рұқсат берді. Сол күні Гавиге Барселонаның тарихында аты қалған үздік футболшы және қазір бапкері Хави киген жаңа "6" номері табысталды.

Ұлттық Құрамада
---------------

Гави Испанияның 15 жасқа дейінгі және 16 жасқа дейінгі құрамаларында ойнады.

2021 жылы 30 қыркүйекте Испания ұлттық құрамасына құраманың бас бапкері Луис Энрикеден күтпеген шақырту алды.

2021 жылы 6 қазан негізгі құрамадағы ойынын УЕФА Ұлттар Лигасының плей-офф кезеңінде Италияға қарсы өткізді.

Гави 2022 жылы Катарда болған футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігіне шақырту алды. Ол барлық 4 ойында негізгі құраммен өнер көрсетті. Алғашқы ойында Коста Рика ұлттық құрамасына қарсы гол соқты. Осы голымен ол әлем біріншілігі тарихындағы гол соққан ең жас үшінші футболшы (Пеле мен Мануэль Росастан кейінгі) атанды.

Жетістіктері
------------

#### Испания

* УЕФА Ұлттар Лигасының финалисті: 2020-21

#### Барселона

* Испания суперкубогы: 2022-23

#### Жеке

* "Kopa Trophy" жүлдесінің иегері: 2022
* "Golden Boy" жүлдесінің иегері: 2022

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com
2. ↑
3. ↑

Сілтемелер
----------

* Тhefinalball.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Харри Кьюэлл** (ағылш. *Harry Kewell*; 22 қыркүйек 1978, Смитфильд, Сидней қалалық агломерациясы, Жаңа Оңтүстік Уэльс) — аустралиялық және англиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазір бапкерлікпен айналысады.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1995 жылы "Лидс Юнайтед" сапына ауысты. 2000-жылдардың басында бұл клуб қатты күшейді де, Кьюэлл командада Робби Кин, Ли Бойер, Алан Смит, Марк Видука, Рио Фердинанд секілді футболшылармен бірге доп тепті. Тіпті 2000/01 маусымда команда Чемпиондар Лигасының жартылай финалына дейін жетті. Бірақ Дэвид У'Лири команда бапкерлігінен кетті де, орнына Питер Рид келген соң команда нашарлап кетті. Осылайша 2002/03 жылғы маусымнан соң Кьюэлл "Ливерпульге" ауысты.

Кьюэлл "Ливерпуль" сапында аса жарқырай алмады, оған жиі жарақаттануы себеп болды. Соған қарамастан 2005 жылы Чемпиондар Лигасы мен УЕФА Суперкубогының жеңімпазы атанды.

2008 жылы "Галатасарайға" ауысты да, кейінгі жылдарда оншалық көзге түспеді.

### Ұлттық құрама

1996-2012 жылдары Аустралия құрамасы сапында көптеген ірі турнирлерге қатысты, 2004 жылы ОФК чемпионы атанды. Ал 2011 жылы Азияның күміс жүлдегері атанды (Аустралия құрамасы 2005 жылы ОФК-дан АФК құрамына ауысқан болатын).

Жетістіктері
------------

**«Лидс»**

* Англия жастар кубогы (1997)

**«Ливерпуль»**

* Чемпиондар Лигасы (2005)
* УЕФА Суперкубогы (2005)
* Англия кубогы (2006)
* Англия суперкубогы (2006)

**«Галатасарай»**

* Түркия суперкубогы (2008)

**Аустралия құрамасы**

* Конфедерациялар кубогының финалисі (1997)
* ОФК чемпионы (2004)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі мен статистикасы (ағыл.)
* Профилі (түрік.) (ағыл.)
* Профилі (ағыл.)
* Профилі (орыс.)
* Профилі (орыс.)
**Лай тасқыны**— тау өзендерінің ірілі-уақты кесек жыныстар, минерал түйіршіктер араласқан күшті тасқыны. Негізінен жылы таулы ай-мақтарда, нөсерлі, ұзақ жаңбырдан нөмесе беткейлердегі қар мен мұз жа-мылгыларының тез, қарқынды еруі-нен кейін байқалады. Кейбір Лай тасқынының алғашқы бастамасы таудағы қар және мұз көшкіні болып табылады. Орташа жылдамдығы көбіне 10— 15 км/сағ болады. Өте кұшті, жопқын тасқын массасының 50—75%-і тұйір тау жыныстарьшан құралады. Қазақстандагы Лай тасқынының үлкен қауіп туғызатын аймағына — Есік, Талғар, Кіші және Үлкен Алматы, Ақсай, Қаскелең өндерінің алаптары жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Керкекіл**

### Тарихы

Керкекіл – 1916 жылғы қазақтардың орыс отаршылдарына қарсы күресінің батыры Жәмекеңнің аты. Керкекілдің құлын кезінен бестісіне дейінгі өмірі Алатаудың ең сұлу жері, жазы шыбын – шіркейсіз салқын, суы тұнық әсем Қарқарада өткен. 
 1910 жылдары Жәмекеге Ташкенттегі қырғыз досы Қыдыреке қонаққа келіпті. Бір жаз қымыз ішіп демалып, кетерінде досынан Керкекілді сұрайды. Жәмеңке атын сыйға тартады. Разы болған досы атты өзімен бірге еліне әкетеді. Бірақ бір аптаға жетпей Керкекіл қашып кетіп, Қарқараға оралады. Жәмеңке досына хабар береді. Қыдырекенің шабармандары атты Ташкентке тағы алып кетеді. Бір ай өтісімен Керкекіл қайта қашып келеді. 
 Ташкент пен Қарқараның арасы бір жарым мың шақырымнан артық екен. Осы аралықта ақылды жануар күндіз үнемі тығылып тұрып, тек түнді пайдаланып жортқан деседі. Сөйтіп, Керкекіл жолда ит – құсқа жем болмай, адамға ұсталмай еліне жетіпті.
 Жат жерге барған аттың көзіне туған жердің бейнесі елестейтін көрінеді. Оны ұмыттыру үшін айнаға қаратып кірпігін жұлады екен.

### Ел аузынан

Сонда Қыдыреке:
 Жәмеке, атыңды бір емес, екі ретбердің, оған алғыстан басқа
айтарым жоқ. Жануардың тілі жоқ демесең, ақылы көп адамнан артық. Туған жерінде қалсын, - деген сәлемдемесін жолдапты.

### Дереккөздер

1. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы
**Кузьмин Николай Алексеевич** - Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі

1956 жылы Өскеменде туған. Өскемен құрылыс техникумын, Қазақ ұлттық техникалық университетін бітірген. 

1973-1974 жылдары Өскемен титан-магний комбинатында (бұдан әрі - ӨТМК) слесарь, жүргізуші болып жұмыс істеді. 

1974-1976 жылдары Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеді. 

1976-1987 жылдары - ӨТМК-ның слесары, жүргізушісі. 

1987-1991 жылдары - ӨТМК-нің экономисі, бөлім бастығының орынбасары. 

1991-2012 жылдары - «Титан» «Өндірістік-коммерциялық фирмасы» ЖШС-нің директоры, бас директоры. 

2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі. 

«Құрмет» орденімен, «Шапағат», «Білім беру саласының меценаты» медальдарымен марапатталған. 

Үйленген, екі баласы бар.

Дереккөздер
-----------
ПИЧУГИН Николай Алексеевич (1890-1978),жазушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1943). Харьков халык ш. институтын бітірген (1923).Әдеби кызметін Украинада бастаған. Алғашқы «Уссури таны» очерктер жинағы 1932 ж. жарық көрді. 1941 жылдан кеншілер қаласы Қарагандыда тұрды. Шахтерлер еңбегі мен тұрмысына «Екінші Шығыс» (1943) пьесасын, «С. С. Макаров» (1948), «Қарағанды очерктері» (1949) очерктер жинақтарын, «Шұғылаға шомған қала» (1953) романы, «Жолдағы кала» (1976) повесін арнады. Пичугин сонымен қатар Азамат соғысы және Кеңес өкіметінің алғашкы жылдары такырыбына «Ешқашан ажырамаймын» (1968), «Таң сәріде шыққандар» шығармасын, бүгінгі күн тақырыбына «Бір жолы түнде» (1956), «Шурканын ісі» (1961) т. б. еңбектерін жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Лайош Кошут** (маж. *Kossuth Lajos*; 1802 жыл 19 қыркүйек, Монок (қазіргі Боршод-Абауй-Земплен) — 1894 жыл 20 наурыз, Турин) — Венгрияның саяси және мемлекет қайраткері, революционер, журналист және заңгер, премьер-министр және 1848-1849 жылдардағы Венгриядағы Революция кезінде басқарушы-президент.

Өмірбаяны
---------

1841-1844 жылдары «Пешти хирлап» («Pesti Hirlap») газетін шығарып, Габсбургтердің абсолюттік езгісіне қарсы тұрды. 1849 жылы 2 мамырда Венгрияның жоғарғы билеушісі болып сайланды. 1849 жылы 11 тамызда үкімет билігін венгр ұлттық әскерінің бас қолбасшысы А.Гергейге беріп, өзі эмиграцияға кетті. Австрия үкіметі Кошутты сыртынан өлім жазасына кесті. 1852-1859 жылдары Ұлыбританияда тұрып, А.И.Герценмен кездесті, онымен дос болды. Венгр Халық Республикасында Кошут атындағы мемлекеттік сыйлық тағайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Маркс К. Кошут и Луи-Наполеон, Маркс К. И Энгельс Ф. Соч. 2 басылым, 13 том; Энгельс Ф. Борьба в Венгрии