recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рүштү Речбер** (түр. *Rüştü Reçber*; 10 мамыр 1973 жыл, Коркутели, Анталья) — түркиялық футболшы, қақпашы. 2004 жылы Пеле жасаған ФИФА 100 тізіміне енген.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Ұзақ жылдар бойы "Фенербахче" сапында ойнады. 2003 жылы "Барселонаға" ауысқанымен алғашқы матчтарында-ақ дөрекі қателіктер жіберді де, сол себепті негізгі құрамдағы орнын Виктор Вальдеске беріп қойды. Қосалқы құрамда отырғысы келмеген Рүштү келесі маусымда "Фенербахчеге" қайта оралды. 

2007 жылы клубпен келісім шарты аяқталды, қайта ұзартқысы келгенмен клуб Рүштінің шарттарымен келіспеді. Нәтижесінде Рүштү "Фенербахченің" бістіспес қарсыластарының бірі "Бешикташқа" ауысты. "Бешикташта" бірнеше маусым ойнап, ол жақтың фанаттарының да сүйіктісі бола алды. Бірақ "Фенербахче" жанкүйерлері қақпашының бұл қадамын сол күйі кешірмеді.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында 1994 жылы тұңғыш рет алаңға шықты да, көптеген жылдар бойы құраманың негізгі қақпашысы болды. Тек 2008 жылғы Еуропа чемпионатына Волкан Демирельден кейінгі екінші қақпашы боп барды, бұл турнирде ширек финалда ғана Хорватияға қарсы ойында алаңнан қуылған Демирельдің орнына алаңға шықты. Матчтың соңы пенальтилер сериясына ұласып, Рүштінің шеберлігінің арқасында Түркия жартылай финалға шықты.

Осы турнирден соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

«Фенербахче»
* Түркия чемпионы: 1995/96, 2000/01, 2004/05, 2006/07

«Барселона»
* Испания вице-чемпионы: 2003/04

«Бешикташ»
* Түркия чемпионы: 2008/09
* Түркия кубогы: 2008/09, 2010/11

Түркия құрамасы
* ӘЧ қола жүлдегері: 2002
* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2003
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Рүштү Речбер
* Профилі
**«Қарағанды-Арена»** — мұзайдыны спорт сарайы (Қарағанды, Казыбек би ауданы, Республика даңғылы, 13). Шорт-трек, хоккей, кёрлинг және мәнерлеп сырғанаудан жаттықтыру және спорт жарыстарын өткізу үшін арналған, сондай-ақ ойын-сауық, қоғамдық шаралар да өткізіледі. 2012 ж. ашылған. Хоккейлік корт (60×30), көрермендер үшін 5500 орынды трибуна. Мәнерлеп сырғанау, коньки жарысы, ырғақты гимнастика, денсаулықты жақсартатын дене шынықтыру тобы жұмыс істейді. Шайбалы хоккей спорты бойынша «Сарыарқа» командасы 2012 жылдан бастап «Қарағанды-Арена» спорт сарайында жаттығу өткізедi. Бiрiншi ойын «Сарыарка» мен «Барыс-2» командалары арасында өттi.

Тағы қараңыз
------------

* Ақжолтай
* Мұз айдыны (спорт сарайы) (Теміртау)

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Ледовый дворец «Караганды-Арена» Мұрағатталған 19 қазанның 2012 жылы.  (орыс.)
2. ↑  На «Караганда-Арене» прошел первый хоккейный матч  (орыс.)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Karaganda Arena details — Eurohockey.com  (ағыл.)
* Новый ледовый дворец «Караганда Арена» оказался закрытым для самых юных хоккеистов  (орыс.)
Мүсін басы, соғды болуы мүмкін, Қытай Суй әулеті (581–618), Чернуски мұражайы, Париж
*Санцай* жылтыратылған мүсінше, қолында шарап ұстаған соғдылық бейнеленген, Қытайдың Тан әулеті, шамамен 675-750 жж.
**Соғдиана** — Суяб қаласынан Кешания мемлекетіне дейінгі ел, оның тұрғындары да, тіл-жазуы да осылай аталады. Соғды жазуының негізгі таңбалары көп емес, бар жоғы жиырмадан астам ғана, сөздер таңбалардың орын ауыстыру арқылы жасалады. Құрама сөздерден мәтін құралады, жазулар тігінен оқылады. Олардың жазу-сызулары ұстаз-тәрбиешілер арқылы ұрпақтан-ұрпаққа таралып, сақталып отырды. Жұрты киіз, шекпен, былғары және матадан қысқа және тарлау етіп киім тігіп киеді. Олар шаштарын тегіс қылып тарап, төбесін ашық қалдырады немесе тұтас тақырлап қырып тастап, маңдайына түсті жібек орамал байлап жүреді. Соғдылар ұзын бойлы, ал мінез-құлқы жағынан қорқақ, жүрексіз, әдетте сараң әрі өтірікші, өте-мөте жауыз болып келеді. Ата-бала арасында да пайдакүнемдікті күйттейді, бардамдықты дегдарлық деп біледі, алайда атқамінерлерінің жай бұқарадан айырмашылығы жоқ, сондықтан да әуелі асқан бардам кісі болса да жөнсал киініп, жұтаң тамақтанып жүреді. Тұрғындарының жарым-жартысы егіншілікпен, жарым-жартысы саудамен айналысады.

Тағы қараңыз
------------

* Соғдылар
* Соғдылық айналғыш биі
* Хутэн
*Ақпараттық жүйені жобалау технологиясы*, деп – ақпараттық жүйені жобалаудың және жобалауды ұйымдастырудың әдістері мен құралдар жиынтығы айтамыз.  

Жобалау технологиясы негізінде әрекеттер мен олардың ретін, орындаушылардың құрамын және осы әрекеттерді орындауға қажетті құралдар мен ресурстарды анықтайтын технологиялық үрдіс жатыр. 
Ақпараттық жүйені жобалаудың технологиялық үрдісі тізбекті-параллель, байланысқан және бағыныңқы әрекеттер тізбегінен тұрады.

**Ақпараттық жүйелерді жобалау объектілері** болып, функционалдық және қамтамасыз ету бөліктерінің дербес элементтері немесе олардың кешендері табылады. Дәстүрлі декомпозициялауға сәйкес функционалдық элементтерге есептер, есептер кешендері және басқару функциялары жатады.

**Ақпараттық жүйелерді субъектісі** болып, жобаны жүзеге асырушы мамандар ұйымы мен ақпараттық жүйені құруға тапсырыс берген мекеме жатады. 

*Жобалау технологиясын таңдау үшін қойылатын негізгі талаптарға келесілер жатады:*

1. Осы технология бойынша көмегімен құрылған жоба тапсырыс берушінің талаптарына сай болу керек;
2. Таңдалған технология жобаның өмірлік циклінің барлық кезеңдерін максималды түрде бейнелеу керек;
3. Таңдалған технология жобаны жобалау және сүйемелдеу үшін минималды түрде еңбек қаражат шығындарымен қамтамасыз ету керек;
4. Технология жобалау мен жобаны сүйемелдеу арасындағы байланыс негізі болу керек;
5. Технология жобалаушы еңбегінің өнімділігін арттыруға жағдай жасау керек;
6. Технология жобаны жобалау және пайдалану үрдістерінің сенімділігін қамтамасыз ету керек;
7. Технология жобалық құжаттаманы қарапайым жүргізуге жағдай жасау керек.
**Ерлан Асқарұлы Татимов** - (1966 жыл 8 сәуір) Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың бас дәрігері, Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі.

Туған жері
----------

Ерлан Асқарұлы Татимов 1966 жылы 8 сәуірде Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы ауданы Бүржар совхозының Жамбыл учаскесінде көп балалы отбасында дүниеге келген. 1982 жылы С.Сейфуллин атындағы орта мектебін бітірді.

Білімі
------

● 1985 жылы - Шымкент медицина училищесі;

● 1988 жылы - Ақтөбе мемлекеттік медицина институты, "Емдеу ісі" факультеті;

● 1994 жылы - интернатура;

● 1998 жылы - нейрохирургия бойынша клиникалық ординатура;

● 2012 жылы - "Дүние" Ақтөбе әлеуметтік-техникалық университеті, "Есеп және аудит" мамандығы.

Еңбек жолы
----------

● 1985 жылы - Оңтүстік Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық станция дәрігерінің көмекшісі;

● 2001 жылы - Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы орталық аудандық аурухананың бас дәрігері;

● 2003-2004 жылдары - Ақтөбе облыстық қан орталығының директоры;

● 2004-2011 жылдары - Ақтөбе қалалық №2 емхананың бас дәрігері;

● 2011-2012 жылдары - Ақтөбе облысы бойынша денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары;

● 2012-2020 жылдары - Ақтөбе облысы туберкулёзға қарсы диспансердің бас дәрігері;

● 2020 жылдан бастап Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың бас дәрігері.

Ғылыми еңбектері
----------------

Мынадай мақалалары бар:

● 2014 жылы - "Анализ госпитальной смертности в период 2011-2013 гг. по Актюбинскому областному противотуберкулёзному диспансеру";

● 2015 жылы - "Современные подходы в организации противотуберкулёзной помощи населению Актюбинской области";

● 2017 жылы - "О ходе выполнения программы интегрального контроля туберкулёза в Актюбинской области".

Марапаттары
-----------

● "Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі" төс белгісі;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 10 жыл" юбилейлік медаль;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 20 жыл" юбилейлік медаль;

● "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 30 жыл" юбилейлік медаль;

● "Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" төс белгісі;

● "Шапағат" медалі;

● ҚР Президенті Н.Назарбаевтың алғыс хаты;

● ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың алғыс хаты;

● "Алтын Қыран" төс белгісі;

● "Үздік депутат" төс белгісі.
Географиялық орны
-----------------

**Аршалы** – Есіл алабындағы өзен. Ұзындығы 174 км, су жиналатын алабы 4160 км2.

Бастауы
-------

Ақмола облысы Зеренді ауданы жеріндегі Айдабол көлі маңынан бастау алып, Қалқұтан өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Басты салалары – Түкті, Кеңащы және Қоңыр. Жоғарғы ағысы Көкшетау қыратымен өтіп, төменгі ағысы төбелі жазықпен ағады. Салаларының жалпы ұзындығы 514 км. Орта ағысында аңғарының ені 1 – 2 км-ге жетеді. Еріген қар және жер асты суларымен толығады. Сағасындағы жылдық орташа су ағымы 2,44 м3/с. Суы көктемгі тасқын кезінде тұщы (200 – 300 мг/л), жазда тартылғанда ащы (450 – 500 мг/л) болады. Алабы толық игерілген, көпшілік бөлігі жыртылған. Шабындыққа, мал жайылымына пайдаланылады. Жаңа Қалқұтан ауылы тұсында өзен арнасы бөгелген. Бөгеннің көлемі 650 мың м2.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
### Ыңғайлас салалас сөйлем

Құрамындағы жай сөйлемдерінің бірінде айтылған ойға екіншісінде айтылған ойдың мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас мәнде қарым-қатынаста болуын ыңғайлас салалас сөйлем дейміз. Ыңғайлас салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен жалғаулық шылаулар арқылы да, жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып та байланыса береді. Жалғаулық шылаулардың қатысу-қатыспауына қарап, ыңғайлас салаластарды жалғаулықсыз ыңғайлас салалас және жалғаулықты ыңғайлас салалас деп екіге бөлеміз. 
Жалғаулықсыз ыңғайлас салаластағы кейбір жай сөйлемдер бір мезгілде қатар болған я болатын істерді білдіреді. Мұндайда олардың баяндауыштары көбінесе бір шақта тұрады. 
Жалғаулықты ыңғайлас салалас және,да,де,әрі деген ыңғайлас мәнді жалғаулықтардың қатысуы арқылы жасалады. Мысалы, Менде әрі документ жоқ, әрі бармақшы болған үйдің адресі жоқ. (С. Мұқанов)

Дереккөздер
-----------

8 сынып Қазақ тілі кітабы Мектеп баспасы Аманжолов С.
**Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті саябағы** (Дендросаябақ) – Алматы қаласының бірегей табиғи көрінісін және ХХI ғасырдың ғылыми жетістіктерін біріктіру мақсатында құрылған саябақ. Саябақ жобасын жетілдіру барысында халықтың таза ауада демалуы үшін жайлы жағдай жасау мақсатында ұйымдастырылған табиғи (жер бедері, өсімдіктер, су) және жасанды сәулет-инженерлік құрылыстардың жиынтығын қамтитын жасыл көшеттер жүйесін құру принциптері негізге алынған.

Географиялық орны
-----------------

Алматы қаласының Бостандық ауданында, Науаи көшесі мен Әл-Фараби даңғылы қиылысында орналасқан. Кіреберісі жарты дөңгелек аркадасымен айқындалады.

Тарихы және сипаты
------------------

Дендросаябақтың жалпы ауданы – 73 га. Саябақ құрылысы 2001 жылдан басталған. Сол жылдан бастап негізгі жобалық элементтер, яғни саяжолдар, көшелер мен дендрологиялық учаскелері құрылған, дендрологиялық жобасы бойынша жасыл көшеттер отырғызылған. Алғашқы ағаштардың бірін (емен) Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2001 жылы өзі отырғызған. Алматы қаласының «Пекин 2008» акциясының шеңберінде олимпиада жалынының эстафетасына қатысуының құрметіне жүзден астам атаулы ақ қайың мен шырша, 2011 жылы 100 тянь-шань шыршалары отырғызылды. Саябақ 2010 жылдың шілдесінен бастап жұмыс жасайды. Сол уақыттан бастап Алматы қаласы бойынша ең ірі бас бұрқақ (сыйымдылығы 2820 кубты құрайды) жұмыс істейді. 

Бұрқақтың жоғарғы жағында 2011 жылы 11 қарашада Республика тәуелсіздігінің 20 жылдығына орайластырылып «Қазақстан» атты монументалды-мүсінді композиция орнатылды. Композиция қола, гранит және мәрмәрден салынған бүркіт түрінде дайындалып, ортасына Тұңғыш Президенттің мүсіні орнатылған. Бүркіттің қанаттарында Алматы мен Астана қалаларының нышандары және Қазақстанның көптеген басты сәулет пен тарихи нысандарының үлгілері бейнеленген.

Саябақ іші мен сыртының жабдықталуы қазірзгі таңда да жүру үстінде. Саябақтың негізгі жоспарына 9,5 га су құрылыстарының кешені және 4,8 га тау сілемінің аймақтары енгізілген.
Қазіргі таңда болашақ саябақ құрылысында климатрондар мен алты каскадты бұрқақтар жанында гүлбақшалар, демалу алаңдары, жүруге арналған жолдар және т.б. орналасқан. 12 м-лік тау етегінде орналасқан бақылау алаңы да саябақ ішіне кіреді.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Басты бұрқақ.Басты бұрқақ.
* 
* 2001 жылы Президент отырғызған емен ағашы.2001 жылы Президент отырғызған емен ағашы.
* "Қазақстан" атты монументалды-мүсінді композиция."Қазақстан" атты монументалды-мүсінді композиция.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Армиллярлық сфера**
**Армиллярлық сфера** (лат. *armilla* — білезік, сақина) — аспан шырақтарының экваторлық немесе эклиптикалық координаталарын анықтауға арналған ежелгі астрономиялық бұрыш өлшейтін құрал.

Армиллярлық сфера өлшемдік бөліктерге бөлінген бірнеше сақинадан құралған. Өзінің орталық осінен айналатын бұл сақиналар диоптр деп аталатын тетіктермен жабдықталған. Осы сақиналардың біреуі аспан экваторына немесе эклиптикаға параллель болады. Армиллярлық сфера 16 ғасырға дейін қолданылған.

Қызықты дерек
-------------

Португалия туы
Армиллярлық сфера — Португалия туының бас элементі.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы // Бас редакторы М. Қ. Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Армиллярлық сфера**
Үлгі:Саябақ
**Астананың ботаникалық бағы** 2018 жылы құрылды.

Ботаникалық бақ ерекше қорғалатын табиғи аймақ болып саналады. Оның жалпы ауданы 89,177 гектар, соның ішінде: саябақ аймағы — 42,9 га болса, ғылыми ауданы — 46,3 га. Негізгі міндеті — сирек кездесетін және құрып кету қаупі өсімдіктерді сақтау.

Ішкі бөлігі биологиялық ғылыми жұмыстар жүргізуге, сырты спорттық-сауықтыру шараларына бағытталған. Онда саябақ зонасы, спорттық және балалар алаңдары, вело және жүгіруге арналған жолдар әрі фонтандары бар жасанды су тоғаны орналасқан.

Бақта екі жылыжай бар: тропикалық және суккулентті. Бақтан литопстар, непентес, банан, араукария, кумкват, цикад өсімдіктерін кездестіруге болады. Оранжереяның біріне фикус, лимон, драцен, апельсин, папоротник, пальма және басқа да тропикалық мемлекеттерден тасымалданған 1100 өсімдік отырғызылған. Әлемде сирек кездесетін коллекциялық кактустар мен гибридтер де бар. Жылыжай ішіндегі климат бірқалыпты, 18-20 градустың шамасында. Әр жылыжайдың аумағы 700 шаршы метр, жалпы 2 мыңнан аса өсімдік түрлері өсіп өнеді.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ботаникалық бақ. Астанадағы жылыжайда не өседі? — Baq.kz, 27 тамыз 2020 жыл.
2. ↑  Елорда саябақтары — National Geographic Qazaqstan, 3 қараша 2021 жыл.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАстана саябақтары |
| --- |
|  |
| 

Ақжайық тынымбағы • Ататүрік саябағы • Афган соғысы саябағы • Б. Момышұлы саябағы • Бейбітшілік және келісім саябағы • Ботаникалық бақ • Ғашықтар саябағы • Достық саябағы • Ж. Жабаев саябағы • Жерұйық саябағы • Жетісу саябағы • Көктал саябағы • Күйшілер аллеясы • Қаламгерлер аллеясы мен Журналистер саябағы • Қорғалжын саябағы • Құтқарушылар саябағы • Нұржол желек жолы • Орталық саябақ • Президенттік саябақ • Пушкиндік саябақ пен Ұстаздар саябағы • Студенттер саябағы • Сызықтық саябақ • Триатлон-парк • ЭКСПО-парк
 |

 |
**Азия тарихы** — бірнеше тарихы және географиялық өңірлердің, Шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс пен Еуразия далалары, тарихын сипаттауға арналған ұғым. Генетикалық өзгерістерге сүйене отырып, ғалымдар бұл аймаққа адамдардың шамамен 40 000 әлде 50 000 жыл бұрын келгенін анықтаған, яғни бұл жерді адам баласы ерте замандардан бері мекен етіп келеді. Еуразия жазығында Шығыс Азия, Оңтүстік Азия жіне Таяу Шығыс өзара бір-бірімен тығыз байланысады. Мысырды қоспағанда, Азия құрлығы көптеген ежелгі өркениеттердің бастау алған жері. Мысырдың және Солтүстік Африка жағалауларының ежелгі тұрғындары азиялықтар болуы мүмкін. Олар Америка үндістері мен эскимостарының ата-бабалары болған. Еуропалық ұлттар, ғұндар, түріктер, моңғолдар сияқты азиялық айбатты жауынгерлердің және бұлғарлар, мадиярлар, финдер іспетті азиялық отырықшы халықтардың Батысқа ығысқан басым бөлігінен қалыптасты. Б.з.д. 3500 жыл бұрын Месопотамияның Тигр-Ефрат жазығында ең ежелгі өркениет дамыды. Ол Жерорта теңізінің шығыс жағалауынан Солтүстікке қарай созылған "Құнарлы жарты ай" деген атаумен белгілі. Б.з.д. шамамен 2500 жыл бұрын Үнді жазығында, қазіргі Пәкістан жерінде және Солтүстік-Батыс Үндістанда тағы бір өркениет дами бастады, Солтүстік және Орталық Қытайда б.з.д. 1700 жыл бұрын, Хуан Хэ және Янцзы жазықтарында басқа да ежелгі өркениеттер қанат жайды.

Дереккөздер
-----------

"Континенттер" энциклопедиясы
**Бүкіләлемдік бокс ұйымы** (ББҰ) (ағылш. *World Boxing Organization*) (WBO) — кәсіпқой бокстағы төрт маңызды ұйымның бірі. Басты кеңсесі Сан-Хуан (Пуэрто-Рико) қаласында орналасқан.

Тарихы
------

Негізін 1980-ші жылдары Пуэрто-Рико мен Доминикан Республикасының кәсіпкерлері қалаған. 1990-шы жылдары Еуропада абыройға ие болды. Дегенмен де АҚШ жерінде 2000-шы жылдардың ортасына дейін екінші дәрежелі ұйым ретінде саналып келді.

2004 жылы WBO Бүкіләлемдік бокс ассоциациясының (WBA) тарапынан мойындалды. Ал 2006 жылы WBO Бүкіләлемдік бокс кеңесі (WBC), 2007 жылы халықаралық бокс федерациясы IBF тарапынан мойындалды. WBO-ның үлкен танымалдыққа ие болуына Насим Хамед, Владимир Кличко, Мэнни Пакьяо, Хуан Мануэль Маркес, Оскар Де Ла Хойя мен Нонито Донэр керемет ықпал етті.

2007 жылдан бастап WBO белбеуі WBA, WBC және IBF белбеулерімен қатар, әлем чемпионы атағы үшін міндетті болып саналады.
WBO тура WBA сияқты жай ғана чемпион атағымен қатар, суперчемпион дәрежесін де ойнатады. Бірақ ол WBA сияқты чемпиондарды тым көбейтпейді, жай ғана үздік әрі лайықты чемпиондарды ерекше дәрежемен марапаттайды. 
Мұндай дәрежеге ие:

* ауыр салмақ — Владимир Кличко (суперчемпион)
* бірінші ауыр салмақ — Марко Хук (суперчемпион)
* бірінші жартылай орта салмақ — Хуан Мануэль Маркес (онжылдықтың чемпионы)
* екінші жеңілдеу салмақ — Омар Андрес Нарваэс (суперчемпион)

2004 жылы 18 ақпанда алғашқы біріктіруші айқас өтті. Біріктіруші айқас WBA, WBC, IBF, The Ring чемпионы Бернард Хопкинс пен WBO чемпионы Оскар Де Ла Хойя арасында өтті. WBO-ның абыройы IBF чемпионы Владимир Кличко мен WBO чемпионы Сұлтан Ибрагимов арасындағы біріктіруші айқастан соң біршама өсті. 2012 жылы The Ring журналының тұжырымы бойынша «Жыл айқасы» және «Жыл нокауты» деген атаққа ие болған айқас өтті. Бұл айқаста «онжылдықтың чемпионы» белбеуі ойнатылды. Белбеуді Хуан Мануэль Маркес танымал Мэнни Пакьяоны нокаутқа түсіріп ұтып алды.

Қызықты деректер
----------------

1999 жылы желтоқсанда жеңіл салмақтағы бос WBO атағы үшін айқаста қызықты әрі күлкілі жағдай орын алды. Бос және иесіз белбеу үшін Хосе Лопес пен Фернандо Монтиель айқасу қажет болатын. Айқасқа бірнеше сағат қалғанда Монтиель айқастан бас тартты. Шоуды ұйымдастырушылардың қуанышына орай, ринг маңында Исидро Гарсиа атты боксшы тамақтанып тұрған еді. Ол Монтиелды ауыстыруға келісім беріп, оның тісқорғанысы мен киімін алды. Гарсиа қазылардың бірауыздан шешімімен жеңіске жетті. Бұл жағдай WBO-ның абыройына біршама нұқсан келтірді.

Бокс ұйымдары
-------------

### Әлемдік деңгейдегі бокстан негізгі ұйымдар

* Бүкіләлемдік бокс кеңесі WBC
* Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы WBA
* Халықаралық бокс федерациясы IBF
* Бүкіләлемдік бокс ұйымы WBO

### Әлемдік деңгейдегі маңыздылығы жағынан екінші бокс ұйымдары

* Халықаралық бокс ұйымы IBO
* The Ring Беделді бокс журналы

### Басқа да ұйымдар

* Дүниежүзілік бокс федерациясы WBF
* Дүниежүзілік Кәсіби бокс федерациясы WPBF
* Еуропалық Бокс Одағы EBU
**Джузеппе Пьяцци** — италиялық астроном және діни қызметкер.

Пьяцци философия мен теологияны Туринде және Римде оқыды.

1780 жылы ол Сицилияға келеді, сол кезде Палермо университетінде математика профессоры атағын алады. Кейін ол Палермо обсерваториясының негізін қалайды.

Алғашқы астероид, қазіргі уақытта ергежейлі планета деп танылған Церера аспан денесін ашты.

Жұлдыздар каталогы
------------------

Пьяцци дәлдігі жоғары саналатын жұлдыздар каталогын шығарды: бірінші басылымда 6748 жұлдыз, екінші басылымда 7646 жұлдыз туралы деректер болды.

* *Praecipuarum stellarum inerrantium positiones mediae ineunte seculo 19. ex observationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1802.* (Palermo, 1803)
* *Præcipuarum stellarum inerrantium positiones mediæ ineunte seculo XIX ex obsrvationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1813.* (Palermo, 1814) PDF copie

Церера бойынша деректер

Тағы қараңыз
------------

* (1000) Пиацция
* Пиацци (кратер)
**Александр Васильевич Колчак** (орыс. *Александръ Васильевичъ ​Колчакъ*; 16 қараша 1874, Санкт-Петербург, Ресей империясы — 7 ақпан 1920, Иркутск, Ресей) — орыс мемлекетік, саяси және әскери қолбасшысы, поляр зерттеушісі, гидролог; тарихта Ресейдегі азамат соғысы кезінде Ақтар қозғалысының көшбасшысы және ұйымдастырушыларының бірі ретінде қалған. Ресей мемлекетінің Жоғары билеушісі (18 қараша 1918 — 7 ақпан 1920) және орыс армиясының Бас қолбасшысы (қараша 1918 — 4 қаңтар 1920).

1920 жылы қаңтарда ақ әскерлердің шегінуі және Сібірден шетелдік басқыншыларды эвакуациялау кезінде Чехословакия корпусының қолбасшылығы Чехословакия эшелондары мен Владивостокқа одақтас әскери миссиялардың еркін алға жылжуы үшін Иркутскіде жергілікті билікке берілді. 1920 жылдың 7 ақпанның А. В. Колчак КСРО үкіметінің төрағасы В. И. Ленин жеке бұйрығымен ату жазасына кесілген.

Орыс-жапон, Ресей империясының азамат және Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы. Георгий кавалері. Адмирал (1918).

Өмірбаяны
---------

### Шығу тегі

Колчактар — Ресей империясындағы дворяндық рулардың (орыс. *дворянский род Российской империи*) бірі болған, және де рудың өкілдері көбінесе әскери іспен байланысты болған.

Кейбір деректер бойынша, Колчактың арғы атасы — түрік әскери қолбасшысы, мұсылмандық қабылдаған босниялық серб Ілияс Колчак (Калчак)-паша (түр. *İlyas Kolcak Paşa*) болған. Днестрдегі Хотин бекінісінің коменданты, дала маршалы Х.А. Миних (1739) тұтқындады. Оның екі ұлы болғандығы белгілі: Мехмет бей (1708 ж.т.) және Селим бей (1728 ж. т.). Селим бей Түркияға жіберілді, ал Мехмет бейдің ұрпақтары Ресей азаматтығын алды деп болжануда. Алайда Лукьяннан бастап Хотин коменданты мен оның ұлдарымен «жаңа» Колчактардың туыстық байланысы туралы ешқандай дәлел табылған жоқ.

Қазіргі орыс тарихшылары, мүмкін, Колчактар Ресейде 1793 жылы Польшаның екінші бөлінуінен ертерек пайда болғанын айтады — орыс-түрік соғысы мен орыс әскерлерінің Хотин комендантын тұтқындауына байланысты оқиғалардан әлдеқайда кешірек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kolčak, Aleksandr Vasilʹevič — Bibliothèque nationale de France. — 2011.
2. 1 2  *Александр Михайлович Прохоров* Колчак Александр Васильевич — 3-ші басылым. —  Үлкен кеңес энциклопедиясы, 1969. — Т. 30.
3. ↑  Kolčak, Aleksandr Vasilʹevič — Bibliothèque nationale de France. — 2011.
4. 1 2  Kolčak, Aleksandr Vasilʹevič — Bibliothèque nationale de France. — 2011.
5. ↑  Описательно-мотивировочная часть Решения Смольнинского районного суда г. Санкт-Петербурга под председательством судьи Т. П. Матусяк от 24 января 2017 года по делу № 02а-0185/2017
6. ↑  Плотников, 1998
7. ↑
8. ↑  Кручинин — 2010. — Б. 13.
9. ↑  Зырянов — 2012. — Б. 8.
Карлов көпірі
**Карлов көпірі** (чех. *Karlův most*) — Прагадағы Влтава өзенінің бойында орналасқан атақты көпірлердің бірі. Праганы Көне қала және Кіші мемлекет деп аталатын екі ауданға бөлетін алып көпір. Бұл көпірдің құрылысы 1357 жылы IV Карл королінің билігі кезінде басталған. Көпірдің екі жағында 30 мүсін орналасқан. Олардың ішіндегі Ян Непомуцкий мүсіні арман-тілектердің орындалуына ықпал етеді.

Галерея
-------

* Шығыс жақтан көрінісіШығыс жақтан көрінісі
* Көпірде орналасқан мүсінКөпірде орналасқан мүсін
* Көпірдің таңғы көрінісіКөпірдің таңғы көрінісі
* Көпірдің қыстағы көрінісіКөпірдің қыстағы көрінісі
* ТекпешекТекпешек
* Күндізгі көрінісіКүндізгі көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  MOSTY.CZ - Karlův most Көпір жайлы қызықты деректер Мұрағатталған 18 шілденің 2011 жылы.
2. ↑  Charles' Bridge (Karluv most) | Prague Spot Көпір тарихы Мұрағатталған 29 қаңтардың 2014 жылы.
**Құбыш Әшімұлы Мұхитов** (1928 - 1997) — күйші, Алматы консерваториясының профессоры, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері. Мұхит Мералыұлының әулетінен шыққан дарынды өнер саңлағы .

Отбасы
------

Құбыштың анасы Зейнеп Нәуқызы Мұхитова – Шайхының қарындасы. Колхозшы Зейнеп 1935 жылы Алматыға келіп, Құрманғазы оркестріне орналасты. Сол жылдары оркестрдегі небәрі екі әйелдің бірі осы Зейнеп еді. Бармағынан бал тамған домбырашы өнер ұжымында жиырма жыл табан аудармай өнер көрсетті. Құбыш сегізінші сыныпты бітірген 1943 жылы осы оркестрдің ең жас күйшісі болып қабылданды. Сөйтіп, анасы екеуі отызыншы жылдары жазықсыз кеткен ағаларының орнын ойсыратпай, өз та¬ланттарымен оркестрдің күйін құйқылжытты. Алдарында аман жүрген екі аға – Науша Бөкейханов пен Лұқпан Мұхитовқа арқа сүйеді.

Құбыштың өз атасы Ақшолақ Сарығожин 1884-1915 жылдары Қаратөбеде болыс болған, тарихта әйгілі адам. Анасы Зейнеп Алматыға келгенде әкесінің болыс баласы екенінен сақтанып, Құбышты төре тұқымы болса да Мұхит жарлы деп өз тегіне жаздырған екен. «1000 ән» корреспон-денттерінің бірі, шебер домбырашы Әміржан Сарығожиннің де 1937 жылдың құрбаны болуы, Ресей армиясының полковнигі (бір деректерде – генералы), Алашорданың әскери қайраткері Сабыр Сарығожиннің жиырмасыншы жылдары Англияға өтіп кеткен. 

Әшім Мамбетниязұлы - Құбышты тәрбиелеп, өсірген екінші әкесі. Қызылорда облысының Қармақшы ауылының тумасы. Өзін өсіріп тәрбиелеген адамға құрмет ретінде әкесінің атын Әшімұлы деп алған. 

Құбыш Әшімұлы 15 жасынан бастап Құрманғазы оркестрінде домбырашы болды. 1950 жылы консерваторияның халық аспаптары факультетін бітірген Құбышты Ахмет Жұбанов осында жұмысқа алып қалды. Кафедра меңгерушісі, декан, проректор бола жүріп, өнер шаңырағына өмірінің соңғы күніне дейін 55 жылын түгел арнады. Домбыраға үйретудің әдістемесін жасап, оқулықтар жазды. Педагогтік және орындаушылық дарынымен танылған Құбышты А.Жұбанов жастайынан-ақ «домбырашылар ұстазы» атаған еді. 

Профессор Мұхитов баптаған шәкірттер қатарында Қаршыға Ахмедияров, Бақыт Қарабалина , Мағауия Хамзин, Шәміл Әбілтаев, Құрманғазы оркестрінің дирижері Айтқали Жайымов пен сазгер Кенжебек Күмісбеков.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Тілекқабыл БОРАНҒАЛИҰЛЫ. Әбілқайыр әулетінен шыққан өнерпаздар  Мұрағатталған 29 қазанның 2013 жылы.
3. ↑   Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
4. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Білгірлер бәйгесі** — танмыдық, интелектуалдық бағдарламасы..

  

*Бағдарламаның мақсаты* — әр түрлі жастағы қоғам мүшелерінін ой-өрісін арттыру, бағдарлама арқылы түрлі саланы аудиторияға таныту. Хабарға екі топ қатысады. Әр топ үш мүшеден тұрады. Қатысушылар студенттер, оқушылар, түрлі мекеме қызметкерлері (мәселен банк, оқу орындары, халыққа қызмет көрсету орындарының жұмыскерлері), әншілер. Әр топ аудиторияға өз жанкүйерлерін әкеледі. 

Екі топ ортаға шақырылып көпшілікке таныстырылғаннан кейін, ойынды бастау үшін топ басшылары "Қанпалапай" ойнайды. Жеңген басшының тобы ойынды бастайды. 

Жарыс 4 кезеңнен тұрады: 

  

"Шабандоз!" жүргізуші айтқан төрт тақырыптың бірін тандаған топ мүшелері шешімін табады. Әр сұрақ 10 ұпаймен бағаланады. 

  

"Қамшыбасар" екі топтың басшыларына жеке-жеке сұрақ қойылады. Жауап беруге 1 минут уақыт беріледі. 

  

2 кезең, әр дұрыс сұрақ 1 ұпаймен бағаланады. 

"Жанкүйер сауалы "студияда ойыншыларды қолпаштап отырған жанкүйерлер өз топтарына қосымша ұпай әперу үшін қарсы топ мүшелеріне өздері алдын ала дайындап келген 3 сауал қояды. 

  

3 кезең, 5 ұпаймен бағаланады. "Сынсонар" екі топқа бірдей сұрақ қойылады. Бірінші болып жауап берген топ ұпайға ие болады. 

  

4 кезең, 15 ұпаймен бағаланады. 

  

Ойынның қорытындысы 4 кезең бойынша қай топ көп ұпай жинаса, сол топ жеңіске жетеді. 

Жанры, формасы - интелектуалдық, ойын-сауықтық. Тілі —қазақша. Ұзақтығы (хронометражы)— 28 минут. Эфирдегі уақыты — жұма күні, кешкі сағат 17:30. 

  

Хабардың жиілігі аптасына бір рет. Редакцияның байланыс тел. -8 (327) 315 30 32. Электрондық адресі «Bilgir@31. kz» Шығармашылық ұжым: жоба жетекшісі: Қанат Тілеухан; жүргізушісі — Қанат Әуесбай; редакторлары — Динара Жанат, Толқын Болысбаева, Ақлима Мұстафина; режиссері — Ерден Мейірбеков.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba** (жап. 鬼滅の刃 Кимэцу но Яйба, «Жындарды құртушы қылыш») — Кёхару Готогэның 15 ақпан 2016 жылдан бастап Weekly Shonen Jump журналында жарық көріп жатқан мангасы. 2018 жылдың қарашасындағы көрсеткіш бойынша жалпы шығарылым 3 миллион экземпляр санын көрсетті, ал Жапония елінде бұл танкобон сатылым бойынша лидерлар қатарында тұр.

Аниме
-----

2018 жылдың 3 маусымында Ufotable студиясы манга бойынша аниме-адаптация құрастыруды қолға алды. Продюссерлік жұмысты Хикару Кондо атқарса, режиссёр Харуо Сотодзаки болып табылады. Музыкалды саундтректер мәселесіне композиторлар Юки Кадзиурой және Го Сииной жауапты. Аниме-адаптацияның бастапқы музыкалды композициясы — «Gurenge» — әнші LiSA-мен орындалды. Атаулы жұмыс трансляциясы 2019 жылдың 6 сәуірінен бастап Жапонияның телеканалдарынан көрінді, ал алғашқы бес бөлім 29 наурызда кинотеатрларда көрсетілді.  

Аниме-телесериалдың Ufotable адаптациясы трансляциясы 2019 жылдың 6 сәуірден 28 қарашаға дейін жүргізілді. Жұмыс көптеген Best TV Anime және Newtype Anime Awards номинацияларына ие болды. Эфирге 26-шы бөлім шығуымен 2020 жылы премьерасы болатын фильм-сиквел Kimetsu no Yaiba Movie: Mugen Ressha-hen анонсы орын алды.

Сюжет
-----

Манга сюжеті Тайсе эрасында жапон ауылында орын алады. Басты кейіпкер — көмір сатушы жеткіншек Тандзиро Камадо — ауа-райы мәселесімен өзі көмір сататын қалада қалуға мәжбүр болады. Туған ауылына оралғанда Тандзиро анасының және кіші қарындастарының жындардың шабуылынан қаза тапқанына куә болады. Бұл сұмдықтан тірі қалғаны — Тандзиромен жасы шамалас Недзуко, алайда ол жындардың қанымен уланған болып және өзі де жынға айналады. Недзуконың ерекшелігі — адами ойлау қаблетін жартылай сақтап калуы. Ағасы Тандзиро қарындасын құтқару мақсатымен жындарды өлтірушіге айналып, Недзуконы адам қылу жолып табуды көздейді.

Басты кейіпкерлер
-----------------

Тандзиро Камадо (жап. 竈門炭治郎 Камадо Тандзиро:)

Сэйю: Нацуки Ханаэ
Нэдзуко Камадо (жап. 竈門禰豆子 Камадо Нэдзуко)

Сэйю: Акари Кито

Дереккөздер
-----------
**Повесть** — эпикалық проза жанрының бір түрі. Повесть туралы түсінік әдебиет тарихында көп рет өзгеріп, оны романның құрамдас бөлігі ретінде тану біраз уақыт орын алды.

Еуропа әдебиетте Повестьті новелла деп те атай береді. В.Г. Белинский Повестьті "романның шашыраңқы бөліктері" немесе "романның бір тарауы" деп атаса, бір кездерде оған романмен байланыстыра түсінік беру дағдыға айналды. Кейін жанр ретінде толық қалыптаса қоймаса да, очерк сипатындағы әңгімелер негізінде (19 ғасырда) "әдет-ғұрыптың жеңіл очеркін қамтитын", "адам мен қоғамды әжуа-сықақ ететін пішін" деген тұжырым белең алды.

Қазір проза жанрының жан-жақты дамыған тұсында Повесть туралы біршама тұрақталған ұғым қалыптасты. Повесть әңгіме мен романның аралығындағы прозалық жанрға жатады. Көлемі мен мазмұны тұрғысынан осылай бағаланғанымен, кейде көлемі романнан ауқымды Повестьтер дa кездеседі. Мысалы, көп романдардан көлемді "Клим Самгиннің өмірін" А.М. Горький Повесть деп атаған. Повестьтің көлемі емес, көтерген жүгі мен арқау еткен мәселесінің aуқымы шағын келіп, романнан кіші жанр екендігін, ал эпизодтары мен өмір иірімдеріне бойлай енуі тарапынан әңгімеден күрделірек жанр екенін дәлелдейді. Оқиғаны жан-жақты суреттеу, философия түйін жасау, қат-қабат тартыстар сияқты романда кездесетін кең тынысты тәсілдер Повестьте бола бермейді. Повестьке оқиға тізбегін баяндау, хроник. әңгімелеу тәсілі тән. Ахмет Байтұрсынұлы эпикалық текті әуезе деп алып, оның түрлерін *ұлы әңгіме* (роман), *ұзақ әңгіме* (повесть), ұсақ әңгіме деп береді. Повесть туралы "ұлы әңгімеден өресі қысқа, өрісі тарлау түрі ұзақ әңгіме деп аталады" дейді. Байтұрсынов осы негізде М.Дулатовтың "Бақытсыз Жамалын" романға емес, ұзақ әңгімеге, сондай-ақ М.Әуезовтің "Оқыған азамат" әңгімесін Повесть үлгісіне жақын келеді деп қорытады. Ж.Аймауытовтың "Күнекейдің жазығы", Әуезовтің "Қараш-қараш оқиғасы", "Қилы заман", Ғ.Мүсіреповтің "Кездеспей кеткен бір бейне", "Ұлпан", Ш.Айтматовтың "Жәмилә", "Құс жолы", т.б. Повестьтері үздік көркем туындылар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Анатолий Цой** - 1989 жылы 28 шілдеде Талдықорған қаласында дүниеге келген. Бойы = 183 см. "Эстрадный вокал" сайысында қола жүлдесін жеңіп алған. "The X factor", "Superstar.kz" сайыстарына қатысып,"MBAND"тобының жеке орындаушысы болып саналады.

Анатолий Цой

" Меладзеға барғым келеді" бағдарламасы
---------------------------------------

"ВиАграга барғым келеді" теле шоуының сәтті аяқталуынан кейін, Константин Меладзе жаңа жігіттер тобын құруды қолға алады.

2014 жылы 30 сәуірде жігіттерге арналған кастинг өткізілді. Бағдарламаны Ресей, Белоруссия, Қазақстан, Украина телеканалдарында көрсетті. Қыздардың өнерін бағалайтын Анна Седокова, Полина Гагарина, Ева Польна, ал жігіттердің өнерін бағалайтын Сергей Лазарев, Владимир Пресняков, Тимати төраға болды.

22 қарашада жеңімпаздарды SMS хабарламалар арқылы анықтай бастады. Нәтижесінде Анатолий Цой, Артём Пиндюра, Владислав Рам, Никита Киоссе жеңіске жетті.

MBAND
-----

2014 жылы желтоқсан айында "MBAND" атауын алған топтың "Ол оралады" атты алғаш әнінің бейнебаяны шықты. Бұл ән телешоуда айтылған болатын. Негізінде ән 24 қарашада шыққан болатын. Әуенін Константин Меладзе, ал сөзін Константин Меладземен бірге Артем Пиндюра жазды. "Ол оралады" әні Алтын граммофон сыйлығына иеленді. Алғаш сахнаға 2015 жылы 14 ақпанда "Big Love Show 2015" концертінде шықты. Осыдан кейін топ гастролдық сапарларын бастады.

2015 жылы наурызда "Маған бер" әні шықты. Әннің сөзін Константин Меладзе, Никита Киоссе, Артем Пиндюра, ал әуенін Константин Меладзе мен Никита Киоссе жазған.

Наурызда "Kids’ Choice Awards 2015" жүлдесінде "Ресейлік музыкалық серпінді жыл" атағын жеңіп алды. Ал, мамыр айында өткен "RU.TV 2015" те топ "Нағыз сый" атағына иеленді.

"Муз-тв 2015" жүлдесінде "Жыл сүйікті әншілері" болып танылған.

2015 жылы 29 мамырда "Love Radio" радиостансасында "Маған қара" әнін орындаған.

2015 жылы 8 маусымда "Fashion People Awards-2015" рәсімінде "Жыл жаңалығы" жүлдесіне иеленді.

Өлендері
--------

| Жыл | Шынайы атауы | Қазақша атауы |
| --- | --- | --- |
| 2014 | Она вернется | Ол оралады |
| 2015 | Дай мне | Маған бер |
| 2015 | Посмотри на меня | Маған қара |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін А деген бетті қараңыз.*
 

|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**А, а** — кириллицаға негізделген әліпбидің бірінші әрпі.

Иектің төмен түсіп, тілдің кейін жылжуы кезінде ауыз қуысының толықтай ашылуынан пайда болатын жуан дауысты дыбыс А әріпімен белгіленеді. Түркі тілдерінде А дыбысының екі түрі бар: 

* қалыпты дыбысталған А
* созылыңқы дыбысталатын А.

Қазақ тілінде алғашқысы қалыптасқан. Созылыңқы дыбысталатын А-ның сөз мағынасын ажырататын (фонематикалық) мәні бар. 5-8 ғ-да түркі халықтары қолданған алфавитте (Орхон-Енисей жазуы) А төрт түлі таңбаланған. Бұлар көрші дауыссыздың ыңғайына қарай бірде А, бірде Е болып оқылған. Бір мәтін ішінде екі түрлі таңба жарыса қолданылмаған. 9-14 ғ-да қолданылған алфавитте ("Көне ұйғыр жазуы") А сөздің басында бір түрлі, ортасында екінші түрлі, соңында үшінші түрлі жазылған. Түркі халықтары пайдаланған араб жазуында А екі түрлі жазылады. Дүниеде белгілі көп алфавиттің арғы негізі болған ескі семит (финикия) жазуында бұл әріп "алеф" (дене) деп аталған. Өйткені ол өгіздің басын бейнелейтін иероглиф арқылы таңбаланған. Осыдан ескі грек алфавитіндегі α (альфа) және көптеген халықтар әліппесіндегі А қалыптасқан. 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Мысыр иероглифы «бұқаның басы»Мысыр иероглифы«өгіздің басы» | Прото-семітська голова бикаПрото-семиттік иероглиф«өгіздің басы» | Фінікійський «алеф»Финикиялық «алеф» | Грецька «альфа»Грекиялық «альфа» | Etruscan AЭтруссиялық «А» |

А символ ретінде де қолданылады. Латын алфавитіндегі А тек дыбыс таңбасы ғана емес, "бірінші", "бастама" деген ұғымды да береді. Грек тілінен ауысқан кейбір сөздерде А болымсыздық мағынаны аңғартады (мысалы, "аморф" - формасыз, "авитаминоз" - витаминсіздік).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Ә** — қазіргі қазақ алфавитіндегі екінші әріп, ауыздың кең ашылып, тіл мен иектің төмен түсуінен пайда болатын жіңішке ашық дауысты,езу дыбысының таңбасы. Ә - А мен Е нің арасындағы бір дыбыс. Көп әліпбилерде Ә әрпі Е нің қасында қойылған. Бұрыңғы Қазақ әліпбилерінде де Ә Е - ден кейін тұрған. Көбінесе сөздің бірінші буынында қолданылады, екінші буында "А" фонемасымен ауысып, акустика жағынан көмескіленеді. Сондықтан қазақ тілінің жазу жүйесі бойынша екінші буында Ә дудамал естілгенде А жазылады (мысалы, кітап, Сәбира). Ә негізінен араб, парсы тілдерінен енген сөздердің бірінші буынында айтылады. Соған орай, қазақ тілінде, кейбір түркі тілдерінде Ә дыбысының қалыптасуы шығыс тілдерінен келген сөздердің артикуляциялвқ ыңғайласуына байланысты деген пікір бар. Алайда әкел (алып кел), әпер (алып бер) тәрізді сөздердің құрамындағы Ә - ассимиляцияның нәтижесі. Ә қосымшалар құрамында қолданылмайды.

Басқа тілдердің әліпбилерінде қолдануы:
---------------------------------------

### Кириллица

| Әліпби | № | IPA |
| --- | --- | --- |
| қазақ әліпбиі | 2 | æ |
| татар әліпбиі | 2 | æ |
| башқұрт әліпбиі | 40 | æ |
| қалмық әліпбиі | 2 | æ |
| дунган әліпбиі | 8 | ɤ |
| әзірбайжан әліпбиі | 7 | æ |
| түрік әліпбиі | 36 | æ |
| кето әліпбиі | 33 | - |
| күрді әліпбиі  | 8 | ɛ |
| абхаз әліпбиі | — |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
|   **Қазақ кирил әліпбиі**   |
| --- |
| -{Аа}- | -{Әә}- | -{Бб}- | -{Вв}- | -{Гг}- | -{Ғғ}- | -{Дд}- |
| -{Ее}- | -{Ёё}- | -{Жж}- | -{Зз}- | -{Ии}- | -{Йй}- | -{Кк}- |
| -{Ққ}- | -{Лл}- | -{Мм}- | -{Нн}- | -{Ңң}- | -{Оо}- | -{Өө}- |
| -{Пп}- | -{Рр}- | -{Сс}- | -{Тт}- | -{Уу}- | -{Ұұ}- | -{Үү}- |
| -{Фф}- | -{Хх}- | -{Һһ}- | -{Цц}- | -{Чч}- | -{Шш}- | -{Щщ}- |
| -{Ъъ}- | -{Ыы}- | -{Іі}- | -{Ьь}- | -{Ээ}- | -{Юю}- | -{Яя}- |

 
**Г, г** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.

Тіл ортасының қатты таңдайға тиіп, артқа қайтуы әрі дауыс шамалдығының қатысуы арқылы жасалатын ұяң дауыссыз дыбысты таңбалайтын әріп. 

Қазақ тілінде Г дыбысы тек қана жіңішке дауыстылармен (ә, е, ү, ө, і) тіркесіп айтылады (тегеш, өгіз). Г дыбысы сөздің басында сирек қолданылады (гүл, гауһар). Сөз басындағы К, алдында басқа сөз болса Г-ға айналады. Мен келдім-(айтылуы: мен гелдім). Қазақтың байырғы сөздерінің аяғында келмейді, бірақ кейбір термин сөздердің соңында кездесіп, сөйлегенде "к" болып естіледі: жазылуы - педагог, айтылуы - педагок.

Кодтар кестесі
--------------

| Код | Регистр | Ондық код | 16-лық код | 8-дік код | Екілік код |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Юникод | Бас
  | 1043
  | 0413
  | 002023
  | 00000100 00010011
  |
| Кіші
  | 1075
  | 0433
  | 002063
  | 00000100 00110011
  |
| ISO 8859-5 | Бас
  | 179
  | B3
  | 263
  | 10110011
  |
| Кіші
  | 211
  | D3
  | 323
  | 11010011
  |
| KOI 8 | Бас
  | 231
  | E7
  | 347
  | 11100111
  |
| Кіші
  | 199
  | C7
  | 307
  | 11000111
  |
| Windows 1251 | Бас
  | 196
  | C3
  | 303
  | 11000011
  |
| Кіші
  | 227
  | E3
  | 343
  | 11100011
  |

HTML жүйесінде бас әріп «Г»-ны &#1043 немесе &#x413, ал кіші «г» әріпін - &#1075 немесе &#x433 деп белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
**Вокзал ғимараттары** — жолаушыларға қызмет көрсетуге, көлік қозғалысын басқаруға арналған қоғамдық ғимараттар мен құрылыстар кешені. Көлік түріне қарай Вокзал ғимараттары аэровокзалдарға, т. ж. өзен, теңіз воқзалдарына, қалааралық қатынастардың автобекеттеріне бөлінеді. Кешендік Вокзал Ғимараттары алуан түрлі көлік жолаушыларына қызмет етеді. Қазақстанда алғашқы т. ж. вокзалдары Кеңес төңкерісіне дейін Оралда,Қызылжарда (қазіргі Петропавл),Ақмешітте (қазіргі Қызылорда), т.б. қалаларда пайда болды. 1929 - 1930 ж. Түрксіб (Түркістан - Сібір т.ж.) қүрылысы Вокзал Ғимараттарының қөбеюіне ықпал етті. 1929 ж. Алматы қаласының солтүстігіне қарай 9 қм жерден 1-Алматы т.ж. ғимараты салынды. 1939 ж. 2-Алматы т. ж. вокзалының ғимараты ірге кәтерді. Ол 1977 ж. кеңейтіліп қайта салынды, ал 1997 ж. күрделі жәндеуден өткізілді. Алматы, Шымкент, Астана, т.б. қалаларда республикалары қалааралық байланыстар үшін қолайлы автовокзалдар бар. Қостанай қаласында біріккен Вокзал Ғимараттары (автовокзал, т. ж. вокзалы), Өскеменде, Павлодар, Семей қалаларында өзен вокзалдары бой көтерген.

* Алматы-2Алматы-2
* Нұрлы ЖолНұрлы Жол
* Семей вокзалыСемей вокзалы
* Қарағанды вокзалыҚарағанды вокзалы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚоғамдық көлік |
| --- |
|  |
| Рейстік жер көлігі | 
Автобус • Троллейбус • Электробус • Екіқабатты автобус • Микроавтобус • Шпурбус |
|  |
| Рельстік көлік | 
Темір жол көлігі (Пойыз • Вагон • Локомотив) • Метро • Трамвай • Монорельс • Маглев • Автомотриса • Пиплмувер • Фуникулёр |
|  |
| Жалдамалы көлік | 
Такси • Каршеринг • Вахталық автобус • Паратранзит • Джипни • Моторикша • Велорикша • Гондола • Аэротакси |
|  |
| Су көлігі | 
Сал қайық • Теплоход • Кеме • Гондола |
|  |
| Басқа көлік түрлері | 
Ұшақ • Тікұшақ • Аспалы жол • Карпулинг • Траволатор • Эскалатор • Лифт |
|  |
| Тарихи көлік түрлері | 
Рикша • Дилижанс • Омнибус • Гиробус • Атты трамвай • Дирижабль |
|  |
| Инфрақұрылым | 
Автомобиль жолы • Қозғалыс жолағы • Көлік аялдамасы • Автостанция • Автовокзал • Вокзал • Темір жол стансасы • Метро бекеті • Депо • Порт • Әуежай • Аэродром • Ұшу-қону жолағы • Қозғалыс кестесі • Диспетчер • Көлік тарифі • Турникет • Жолаушы тасымалы • Көлік құралдарының қауіпсіздігі |

 |
*Басқа мағыналар үшін Есет деген бетті қараңыз.*
**Есет** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы ауыл.

Географиялық орналасуы
----------------------

Аудан орталығы Бейнеу ауылынан солтүстік-батысқа қарай 60 км жерде, Бағытай-беніке ойысы мен Қарақұм құмды алқабы аралығында, темір жол бойында орналасқан.

Тарихы
------

Ауыл 1973 жылға дейін Атырау облысы, Ембі ауданының құрамында болған. Есет ауылы 1998 жылға дейін *Құркөл* деп аталып келген.

Халқы
-----

| 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- |
| 797 | ▲897 | ▼771 |

2016 жылғы есеп бойынша Есет ауылында 157 үй, (223 жанұя) 868 адам тұрады. Олардың 430-әйел, 438-ер адам. Мектеп оқушыларының саны 158, мектепалды дайындық сыныбында 12 бала тәрбиеленіп жатыр. Мектеп жасына дейінгі балалар - 95. зейнеткерлер - 71, мүгедектер -26, студенттер - 82, тұрақты жұмыс жасайтындар - 361, жеке кәсіпкерлікпен айналысатындар саны - 10, өзін – өзі жұмыспен қамтып отырғандар саны -9, Денсаулығына байланысты жұмысқа жарамсызы – 3. 2-отбасы жаңадан үй салып қоныстанды, 1 отбасы жанұя құрамы 5 адам ауылға көшіп келді. 13 сәби дүниеге келіп, 9 жас отбасын құрды.

Инфраструктурасы
----------------

Есетте шаруа қожалықтары, кәсіпкерлік нысандар, темір жол саласының бөлімшелері, орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. жұмыс істейді. Ауыл арқылы Ақтау – Атырау, Атырау – Қоңырат (Өзбекстан) автомобиль жолдары өтеді.

Ауыл суреттері
--------------

* СтеллаСтелла
* Есет ауылыЕсет ауылы
* Есет ауылы.Есет ауылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  Есет селолық округі əкімінің есебі Мұрағатталған 13 наурыздың 2017 жылы.
4. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
5. ↑  «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
6. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақжігіт •
 Бейнеу •
 Боранқұл •
 Есет •
 Ноғайты •
 Сам •
 Сарға •
 Сыңғырлау •
 Тәжен •
 Төлеп •
 Тұрыш 
 |

 |
**Тұрыш** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы ауыл.

Географиялық орналасуы
----------------------

Аудан орталығы – Бейнеу ауылынан шығысқа қарай 80 км жерде, Сам құмының солтүстік шетінде орналасқан.

Тарихы
------

Ауыл 1973–1996 жылдары қаракөл қойын өсіретін "Сам" кеңшарының бөлімшесі болған. Оның негізінде Тұрышта шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

Халқы
-----

| 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- |
| 518 | ▲636 | ▲686 |

Тарихи ескерткіштер
-------------------

Ауыл төңірегінде Асау-Барақ Дәулетбайұлы, Таумен – Қарағұл, Әжімұрат, Сәулебай, т.б. тарихи-археологиялық ескерткіштер орналасқан.

Инфраструктурасы
----------------

Ауылда Тұрыш мектеп- балабақша кешені, Тұрыш селолық клубы, фельдшерлік – акушерлік пункті, «ТрансГазАймақ», «Обаға қарсы күрес» және «Ауа- райын бағдарлау станциясы», Қазпошта бөлімшесі, АТС байланыс торабы, «Бейнеусусервис» КМК-ны қызмет көрсетеді, сонымен қатар ауыл табиғи газ, электр энергиясы, ауыз сумен қамтамасыз етілген.

Транспорты
----------

Ауылдан «Бейнеу - Жезқазған» теміржолы, «Бейнеу-Бозой» газ құбыры және «Сыңғырлау – Сам – Ноғайты – Тұрыш» грейдер автожолы өтеді.

Ауыл шаруашылығы
----------------

Ауылда 13 шаруа қожалығы бар. Жалпы ауыл бойынша мал басы: сиыр – 113, қой мен ешкі – 9499, жылқы – 897, түйе – 1232 басты құрайды. Қысқы мал азығын ауылға «Астық – терминалы» компаниясы жеткізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақжігіт •
 Бейнеу •
 Боранқұл •
 Есет •
 Ноғайты •
 Сам •
 Сарға •
 Сыңғырлау •
 Тәжен •
 Төлеп •
 Тұрыш 
 |

 |