recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Хромит
Хромит
Хромит кенорындары құрамы бойынша белгілі бір дәрежеде дифференциацияланған және серпентинденген ультранегізді таужыныстар массивтерінде орналасқан.

Массивтер лакколит, лополит және силл пішінді болады. Әдетте олардың төменгі жағы серпентинденген дуниттерден тұрады.
  
Олардың құрамында желі, линза, түтікше, ұя және тұтас жолақтар мен секпілді рудалардан тұратын кен денелері орналасады.

  
Рудалардың бітімі жолақты, таңдақ, нодульді, брекчиялы және секпілді; құрылымы ұсақ және орташа түйірлі. Руда хром шпинелидтерден, магнетитен, тальктен, карбонаттардан, кейде оливин мен пироксеннен тұрады. Хромит кенорындарының басым бөлігі геосинклиндік дамудың алғашқы сатыларындағы гипербазиттермен ассоцияланады.

  

Титанмагнетит кенорындары көбінесе геосинклиндік дамудың алғашқы сатысындағы габбро-пироксенит-дунит массивтерімен генетикалық байланысты.   
Руда денелерінің орналасы протомагмалық тектоника элементтерімен және кейінгі айырылымды бұзылыстармен бақыланады да, желі, линза, ұя, шлир пішінді, ал рудалардың бітімі шомбал жолақтанған, таңдақ, секпіл болады.
  
Оларға сидерониттік құрылым тән. Негізгі руда минералдар – титанмагнетит, ильменит пен рутил. Бейруда минералдар пироксен, амфибол, негізді плагиоклаз, хлорит, биотит пен анартастардан тұрады.
**Ұлттық стадион** (*Эстадио Насьонал*) — Андоррадағы футбол стадионы. Андорра-Ла-Велья қаласында орналасқан шағын арена. Сыйымдылығы 3306 адам.

Тарихы
------

Стадионды салуға 2011 жылы шешім қабылданды да, құрылысы 2013 жылы басталды. 2014 жылы толық дайын болып, алғашқы матч 9 қыркүйек күні Андорра және Уэльс құрамаларының арасында өтті. Бұл ЕУРО-2016 турнирінің іріктеу матчы болатын. Ойында қонақтар 2:0 есебімен жеңіске жетті. 
Стадионның ашылу салтанаты 2014 жылы 22 қарашада өтті.

Стадионда үш трибуна бар, біреуінің төбесі жабылған. Алаңға жасанды төсеніш төселген.

Басқа да деректер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Andorra vs. Wales - 9 September 2014 / Soccerway
2. ↑  Notícies Selecció Sub17  / faf.ad

Сілтемелер
----------

* (Стадион *soccerway* сайтында (ағыл.)
* Стадион *worldfootball.net* сайтында (ағыл.)
* Стадион *eu-football.info* сайтында (ағыл.)
**Веб бағдарламалаушы** (ағылш. *web developer*) — веб-сайт жасаушы маман. Web-жасақшылар екіге бөлінеді: front-end-жасақшылар және back-end-жасақшылар. Front-end-жасақшылар сайттың адамдарға көрінетін бөлігін (клиенттік бөлік) жасайды. Олар HTML белгілеу тілін, CSS рәсімдеу тілін, Java Script бағдарламалау тілін т.б. қолданады. Back-end-жасақшылар сайттың адамдарға көрінбейтін бөлігін (серверлік бөлік) жасайды. Олар серверлік бағдарламалау тілдерін (PHP, Phyton т.б.) қолданады. Бір адам аталған екі бөлікті де қатар алып жүретін жағдайлар кездеседі. Сайт жасау, оны тестілеу, хостингке тіркеу т.б. нәрселер жасақшылардың жұмысы.

Орындалатын жұмыс типтері
-------------------------

Екі адамнан тұратын командада біреуі клиент жақ бағдарламалау жұмысын өз мойнына алуға болады, мысалы: HTML, JavaScript, CSS, және де серверлік фреймворктар (Perl, Python, Ruby, PHP, Java, ASP, .NET, .NET MVC) бұлардың барлығы клиент жаққа контент пен скрипттерді жеткізуді қамтиды. Сол уақытта веб дамытушы серверлік жақтағы технологиялармен жұмысты өз мойнына ала алады: веб сервер, ақпараттық база жүйелері.

Білім талаптары
---------------

Интернетте тегін таратылатын оқу материалдары өте көп, мысалға: 

Келесі технологияларды өте жетік меңгеруі тиіс:

* HTML/XHTML, CSS, JavaScript
* Сервер/Клиент жақ архитектуралары
* Сервер бағдарламалау фреймворктары (кем дегенде біреуі: Perl, Python, Ruby, PHP, CFML - Coldfusion, Java, ASP, .NET, .NET MVC)
* Мәліметтер базасы технологияларын қолдана білу

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуИнтернет және сайттар |
| --- |
|  |
| Жалпы | 
Ғаламтор (Web 1.0 • Web 2.0 • Web 3.0) • Сайт • Веб-портал • Веб-парақша |
|  |
| Сайт түрлері | 
Әлеуметтік желі • Бизнес сайты • Блог • Браузерлік ойын • Веб-форум (Imageboard) • Видеохостинг • Жаңалықтар сайты • Интернет-дүкен • Интернет-каталог • Микроблогинг • Онлайн-карта • Сұрақ-жауап сайты • Танысу сайты • Уики • Файлдар қоймасы • Фотохостинг • Чат • Іздеу жүйесі • Электронды кітапхана • Электронды пошта |
|  |
| Сайт жасау | 
Веб өңдеуші • Веб-дизайн • Хостинг • Сайтты алға жылжыту (Іздеу жүйесін оңтайландыру • Интернет-жарнама • Интернет-маркетинг • SMM) • Авторландыру • Аккаунт • Юзабилити • Жүйелік әкімші |
|  |
| Техникалық жағы | 
Веб сервер • Браузер • DNS • CMF • CMS • HTTP • SPDY • QUIC • CGI • HTML • XHTML • CSS • PHP • JavaScript • DHTML • Cookie • DOM • XML • AJAX • JSON • Adobe Flash • RSS • Atom • Микроформат • favicon.ico • robots.txt • Sitemaps • .htaccess |
|  |
| Қоғамдық жағы | 
Блогосфера • Интернет-қауымдастық |

 |
**тау жынысытардың жинауыштық қабілеттерін зерттеу әдістері.** Жинауыш тау жынысытардың өте маңызды параметрлерін анықтау әдістері. Бұл әдістердің басты-басты үш түрін атауға болады, олар — зертханалық, гидродинамикалық және өндірістік-геофизикалық әдістер. Зертханалық әдістер жинауыштарды зерттеудің барлық сатылары барысында жүзеге асырылады, олар ұңғыма оқпанынан көтеріліп алынған бұрғылау тасбағандарын немесе жер бетіндегі ашылымдардан кертіліп алынған түпнегіз тау жынысы үлгілерін жан-жақты саралауға негізделген. тау жынысытардың физикалық әдістер көмегімен анықталған кеуектілігі, өтімділігі сумен және мұнаймен қанығу дәрежесі және қалдық сумен қанығу дәрежесі сияқты көрсеткіштері барынша нақты болып келеді, сөйтіп олар кенорын қорын есептеу барысында және сол кенорынды игеру жобасын жасақтауда кеңінен пайдаланылады. Петрографиялық әдістер тау жынысытардың кеуектілігін, микрожарықшақтық параметрлерін анықтауға мүмкіндік береді, бұл деректер әдетте кенорынды іздеу және барлау жұмыстарының алғашқы сатыларында жүзеге асырылады. Гидродинамикалық әдістер, зертханалық әдістердей емес, бүкіл ұңғыма оқпаны бойындағы зерттелген параметрлердің орташа көрсеткіштерін автоматты түрде есептеп шығаруға мүмкіндік береді. Бұл әдістерді пайдалану қойнауқат қалыңдығы, қойнауқатты қанықтырған сұйықтың тұтқырлығы немесе тау жынысытың кеуектілігі, сол сияқты кеуектердің және оларды қанықтырған сұйықтардың сығылғыштық коэффиценттері сияқты қосымша деректерді қажет етеді. Гидродинамикалық әдістер кенорындарды барлау сатысында және оларды игеру жобасын жасақтау барысында өте кажетті зерттеу элементі болып табылады. Өндірістік-геофизикалық әдістердің өзге әдістерден айырмашьшығы — олардың көмегімен алынған тау жынысытардың жинауыштық қабілеті жайлы мәліметтер әдетте салыстырмалы сипатты иемденеді. Сондықтан олар негізінен ұңғымалар қимасын өзара салыстыруға және зерттелмек горизонттардың шекараларын анықтауға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Оливер Джейсон Берк** (ағылш. *Oliver Jasen Burke*; 7 сәуір 1997 жыл, Керколди, Шотландия) — шотландиялық футболшы, Шотландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Селтик" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

Оливер бала кезінде Шотландиядан кетіп қалған, сол себепті де оның Англия құрамасында ойнауға мүмкіндігі болды. Бірақ футболшының өзі Шотландияны таңдады. 2016 жылы 10 наурыз күні тұңғыш рет кельттер құрамасы сапында алаңға шықты. Данияға қарсы жолдастық кездесудің 82 минутында Мэтт Ритчидің орнына ойынға қосылды.

### Клубтық

Кәсіпқой карьерасын 2014 жылы бастады. Содан бергі бес жыл ішінде бес рет клуб ауыстырып үлгерді. Англия клубтарымен бірге Германияның РБ Лейпциг командасында доп тепті. 2019 жылы мамыр айында тұңғыш рет тарихи отанындағы командаға - "Селтикке" ауысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Тауарпа** (лат. *Hordeum bulbosum*) – астық тұқымдасының арпа туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Биологиядық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 50-100 см, сабағының түп жағы бадана тәрізді жуан, жапырақтары жіңішке, ені 3-7 мм, аздап бұдырлы, үстіңгі беті түкті. Масағы жіңішке, ұзындығы 6-13 см, ені 6-9 мм, сынғыш, қыры қатты түкті, үш-үштен топтанған, ортаңғысы тұқым береді, екі жағындағылары тұқымсыз. Мамыр-маусымда гүлдейді.

Таралуы мен өсу аймағы
----------------------

Жерорта теңізі маңында, Иранда, Қырым, Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібірде, Қазақстанда Түркістан маңы, Алтай, Қаратау, Батыс Тянь-Шаньда, оңтүстік құрғақ далалы аймақтарда таудың оүтүстік беткейлерінде, тау баурайларында өседі.

Кәсіптік маңызы
---------------

Масақ салғанға дейін жақсы мал жайылымы және жақсы пішенді шөп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 589 бет
**Дөңгелек кірпікшелілер отряды** (Peritricha) - өкілдерінің денесінің алдыңғы жағында ауыз төңірегінің айналасында спиральды дөңгеленіп үш қатар болып солға қарай бұрылып жатқан ірі мембранеллалары бар.

Дененің басқа бөлімдері жалаңаш. Бұл отрядтың көп түрлері бір жерге бекініп тіршілік етеді, сондықтан дененің артқы жағында жиырылатын не жиырылмайтын сабақшалары болады. Көбінесе үлкен қауымдар құрайтын Zoothamnium, Carchesium, Campanella, Vorticella туыстары жиырылатын сабақшасы арқылы бекінеді. Бекініп тіршілік ететін инфузориялар Sessilia отряд тармағын құрайды. Mobilia отряд тармағындағылар еркін жылжып жүретін инфузориялар. Trichodina туыстары - балықтардың паразиттері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
Дөңес таулар жер астынан балқып шыққан тастардан түзіледі. Оңтүстік Дакотадағы Блэк Хиллз бен Вайоминг, Нью Йорк маңындағы Адирондак таулары – жыныстың қатпарланбай, жақпарланбай дөңгелей үйіліп, биіктеуінің нәтижесінде пайда болған дөңес таулар. Дөңес таулар өздерін қоршаған жерден анағұрлым биік тұрады. Сол себептен олар тез эрозияға ұшырайды. Дөңес таулардың екі түрі бар: біріншісі – жанартаудан шыққан жер асты жынысының күмбез тәрізді боп орналасуынан пайда болады. Ал, екіншісі – бір кездері өте биік болған, бірақ қазір мүжіліп, шайылып, эрозияға ұшырап, дөңестенген таулар. Кейде мұздықтардың әсерінен таулардың басы күмбез тәрізді пішінге ұқсап кетеді. Солтүстік және Оңтүстік Каролинадағы Увар таулары осы әдіспен түзілген дөңес тауға мысал бола алады.

Дереккөздер
-----------

Балаларға арналған танымдық энциклопедия "Таулар"
**Мейірбек Ақынбеков** - 1939 жылы 19 наурызда Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы, «Төңкеріс» колхозында туған. 1965 жылы Шымкент педагогика институтының филология факультетін орыс тілі және әдебиет мамандығы бойынша бітірген. Бірер жыл ұстаз дықтан соң баспасөз саласына қызметке ауысқан. Қазіргі «Сарыағаш» және «Қазығұрт тынысы» аудандық газеттерінде бөлім меңгерушісі, облыстық «Оңтүстік Қазақстан», республикалық «Сұхбат» газеттері мен «Денсаулық» журналында меншікті тілші қызметтерін атқарған.

1983—1990 жылдар аралығында Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында істеген. Республикалық тәуелсіз «Діл» газетінің қызметкері болған. Сарығаш ауданының Құрметті азаматы. «Оңтүстік өңірінде», ^іСарыағаш саздары», «Автограф», «БеЙ^жыры», «Тоғыз перне», «Көктем тЧБгнысы» жинақтарына жырлары енген.

«Бүршік»( 1990, «Жалын»), «Із» (1997, «Өлке»), «Азансыз аттар», «Әлди әже», «Сыр шертеді ақындар» (1997, «Өлке»), «Славянтілімен жыр төккен», «Тұран толқындары» (аударма, 2003, «Кітап»), «Шартарап» (1994, «Әлия»), «Туған жер төсінде» (1993, «Әлия»), «Жырларын — өмірбаяным», «Жылдар ізі» атты кітаптары жарық көрген.

Пушкин, Есенин, Фет, Надсон, Гейне, Иммерманис, Дмитриева, Ефимов, Мухаммадий, Рысқұлов, Бахниязов, Ақпаевтардың жырларын қазақшаға аударып, «Сыр шертеді ақындар» атты жинақ шығарған.

«Әуелі құдай, әруақ...», «Ердәуіт — Шаймерден аңыздары» атты діни, тарихи кітаптары жарық көрген. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихаттың, Оңтүстік Қазақстан облыстық кәсіподақтар кеңесі президиумының, Бүкілодақтық «Білім» қоғамы Оңтүстік Қазақстан облыстық бөлімінің құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Халықаралық бірліктер жүйесінде өтімділіктіц бірлігі ретінде кеуек таужыныстың, оның ауданы 1 м² және ұзындығы 1 м үлгісі арқылы сүзілген кезде қысым 1Па-ға азайса, тұтқырлығы 1па\*с сұйықтың шығымы 1 м7с болатын өтімділік қабылданған. Бұл өлшемнің физикалық мағынасы бойынша өтімділік - кеуек кеңістік каналдары қимасының ауданы арқылы болатын сүзілуді, яғни таужыныстың көлем бірлігінен (м3) уақыт бірлігі ағымында (с) сүзіліп өткен судың мөлшерін (м3/с) сипаттайтынын көрсетеді.Кеуектілік пен өтімділік арасындағы байланыс біршама күрделі. Мысалы, саздың кеуектілігі (50-60%-тей) ірі түйірлі қүмнан (30 %-тей) шідеқайда жоғары болғанымен, саз іс жүзінде өткізгіш емес. Барлық таужыныстар түрлі дэрежеде суды өткізуге қабілетті
болганымен, олардың өтімділік дәрежесі әртүрлі болады. Өтімділік дәрежесі бойынша таужыныстар үш топқа бөлінеді: өтімді таужыныстар - олар арқылы су жеңіл сүзіледі (құм, қиыршық, малтатас, таужыныстардың жарықшақты түрлестері); шала өтімді (құмдақ, лёсс, ыдырамаған шымтезек, т.б.); іс жүзінде өтімсіз (саз,тығыз сазды тақтатас, сазтас, цементтелген шөгінді таужыныстар,магмалық және метаморфтық таужыныстардың жарықшақсыз
түрлестері, сонымен қатар мәңгі тоң белдемдеріндегі таужыныстар).Бірінші және екінші топтағы таужыныстар жинауыш цабаттарды құраса, үшінші топтағы таужыныстар сутірек қабаттар жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Са́ра Джейн Ха́йленд** (ағылш. Sarah Jane Hyland; 1990 жыл 24 қараша, Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ) – америкалық актриса.

Өмірбаяны
---------

### Ерте өмірі

Сара Джейн Хайленд 1990 жылдың 24 қараша күні, актерлер Эдвард Джейми Хайленд пен Мелисса Канадейдың отбасында, Нью-Йорк қаласында туылды. Оның інісі Иэн Донаван Хайленд (1995 жылы 1 қаңтар күні туылды) бар, ол да актер. 

### Денсаулығымен қиыншылықтары

9 жасар кезінде Сараға бүйректің поликистозды дисплазиясы қойылып, 2012 жылдың 13 сәуір күні Сараға бүйректің трансплантациясы жасалды. Оған әкесі Эдвардтың бүйрегі отырғызылған.

Жеке өмірі
----------

2009 жылдан бастап, 2014 жылдың тамыз айына дейін, Сара бірнеше жұмыс бойынша әріптесі – Мэтт Прокоппен карым – қатынаста болып, 5 жыл кездесуден кейін олар үлкен шумен айырылысады. 

Қазіргі уақытта Сара «Қансорғыштар академиясы» фильмі бойынша әріптесі Доминик Шервудпен кездесуде.

2017 жылы Хиланд радио тұлғасы және «Бакалавриат пен жұмақтағы бакалавр» бағдарламасының бұрынғы қатысушысы Уэллс Адамспен қарым-қатынасын бастады. 2019 жылдың шілдесінде ерлі-зайыптылар үйленді. Олар COVID-19 пандемиясына байланысты кейінге қалдырылған 2020 жылдың тамызында үйленуді жоспарлап, үйлену тойын бірнеше рет кейінге қалдырды.

Мансабы
-------

1997 жылдан бастап, Сара 30 – дан астам фильмдер мен телехикаяларда түсті. 

Осымен қатар 2011 жылы ол «Есептегіштегі адам» фильмінде Сара режиссер ретінде көз көрді.

Фильмографиясы
--------------

* 1997 – Ұзақ қыс хикаясы – Элизабет
* 1997 – Дене бөлшектері – Говардтың қызы
* 1998 – Масаттануымның нысаны – Молли
* 1999 - Бесік тербеледі – Сильвано – Джованна
* 2000 – Энни - Молли
* 2000 – Одри Хепберн хикаясы – Одри Хепберн 8 жастағы кезі
* 2004 – Испандық ағылшын
* 2007 – Соқыр кездесу - бала
* 2008 – 2009 – Далапты құрайт – Мээди Хилли
* 2009 – 2013 – Амеркиалық отбасы – Хейли Данфи
* 2010 - Құбыжық қаһармандар - Делайла
* 2010 – Мен өз өмірімді Корбин Блюге қарызбын - Сара
* 2011 – Америкалық жиголо - Кортни
* 2011 – Сұлу ханзада – Дилан Шонфилд
* 2012 – Найзағай түсуі – Клэр Мэтьюс
* 2013 – Өте қорқынышты кино 5 - Миа
* 2013 – Мені жынды деп те ата - Грейс
* 2014 – Қансорғыштар Академиясы - Наталья Дашкова

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Marcus, Emily*. Wells Adams and Sarah Hyland Celebrate One-Year Anniversary, *Us Weekly* (18 қазан 2018).
2. ↑  *McClain, James*. Sarah Hyland, Wells Adams Upgrade to Snazzy Modern Farmhouse, *Variety* (12 мамыр 2020).
3. ↑  Sarah Hyland and Wells Adams Are Engaged (16 шілде 2019).
**Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің Орталық Ансамблі** - өнер ұжымы. 1991 жылы ұйымдастырылды. Алғашқы көркемдік жетекшілері - Ю.В. Бондаренко.

  

Ансамбль құрамында "Сарбаздар" фольклорлық-этнографиялық тобы, эстрадалық-симфониялық оркестрі бар. Ұжымда Қазақстанның еңбек сіңірген артистері В.Ли, Р.Стамғазиев, Б.Тайлақбаев, белгілі әншілер Ж.Ысқақова, Қ.Мақанов, Қ.Жүнісовтер, т.б. халықаралық, республикалық байқаулардың жүлдегерлері өнер көрсетеді. Ансамбльдің эстрадалық-симфониялық оркестрі "Алматы - менің бірінші махаббатым" фестиваліне, Қазақстанның халық артисі Р.Рымбаеваның жеке концерттік бағдарламаларын, көрнекті француз композиторы М.Легранның концертіне, т.б. қатысты. Қазақстан Республикасының Қарулы Күш - Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің эстрадалық-симфониялық оркестрлерінің 10 жылдығына орай қазақша патриоттық әндердің компакт дискідегі жинағын шығарды. Қазір Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің Орталық Ансамблінің бастығы - майор Ж.Жұмағалиев, көркемдік жетекшісі - лейтенант Е.Зейіпханұлы. Ансамбль гастрольдік сапармен Қытай (2001), Біріккен Араб Әмірлігі (2005), т.б. шет елдерде болып өнер көрсетті.

Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының Орталық ансамблі Алматы қаласынан Астана қаласына көшірілді. Орталық ансамблдің бастығы болып аға лейтенант Е.Жұмакенов сайланды. Сонымен қатар ансамбль ұжымы жаңа жас толқынмен толықты.

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Күнелту**. Сөз түсінігі — күн көру, өмір сүру, тіршілік ету екендігі рас. *«Жалданып байға күнелту, Басқан таңба жарлыға»* (Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Таңд. шығ.).
Сөз екі түбірден құралған — күн және елту. Қазіргі
тілімізде бұлардың екеуі де бар әрі мағыналарын да
ұғындырып жатуды қажет етпейтін тәрізді. Бірақ мына
біріккен сөздегі «күн» мен «елту» бізге мағынасы мәлім
зат есім және етістікке жуық келмейді. Оның мәнісі —
алғашқысы араб тілінің сөзі де, соңғысы түркі тілдерінің біріндегі өзгеше тұлғадағы етістік. Арабша күн —
болу, бар болу, өмір сүру деген мағына береді (Араб.-рус. сл. 1970). Екінші сөз «елту», В. Радлов сөздігі бойынша, «еліт» (шағатай тілінде) тұлғасында беріліп,
мағынасы — ұстау, қолға алу деп түсіндірілген (В. Рад.Опыт... I, 1, 819). Әрине мүның түбірі — ал, алу екендігі
көрініп тұр. Сөйтіп, араб және түркі тілінің сөздері бірігіп, «күнелту» болып қалыптасып, қазіргіше айтсақ — «болуды қолға алу» немесе «өмірді, тіршілікті ұстау»
деген мағынаға мезгейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**БГС Ақсай футбол клубы** —Қазақстан футбол клубы. Базасы Батыс Қазақстан облысы, Бөрілі ауданы, Ақсай қаласында. 2002 жылы ресми түрде жабылып қалған. Кейінгі жылдары футзал қауымдастығына тіркелді.

Тарихы
------

1993 жылы "Қарашығанақ" деген атпен Қазақстан чемпионатының жоғары лигасына қатысты. 1994 жылы бірінші лигаға түсіп қалды да, 2002 жылға дейін ешқандай турнирге қатыспады. 

2002 жылы БГС Ақсай деген атаумен екінші лиганың "Батыс" аймағында ойнап, соңғы орында қалды. Команда содан соң кәсіпқой лигаларда бас қоспады. 

2017 жылы Ақсай қаласының футбол чемпионатына және Батыс Қазақстан облысының футзал турниріне қатысты.

Клубтың тарихы мен жетістіктері
-------------------------------

Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 1 маусымды жоғарғы дивизионда өткізді.

#### Жетістіктері мен жеңілістері

Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:

#### Ең үлкен жеңісі

Қазақстан чемпионаты:

* 1992 — 4:1 («Қайсар», Қызылорда)

#### Ең үлкен жеңілістері

Қазақстан чемпионаты:

* 1992 — 1:7 («СКИФ-Ордабасы», Шымкент)

### Клуб атауларының тарихы

* «Қарашығанақ» (1992-1994)
* «БГС Ақсай» (1994-2002)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қазақстан Футболы |
| --- |
|  |
| Қазақстан футбол федерациясы |
|  |
| Ұлттық құрама | 
Қазақстан құрамасы • Жастар құрамасы |
|  |
| Қазақстан Лигасы | 
Премьер Лига • Бірінші лига • Екінші лига |
|  |
| Кубоктар | 
Футболдан Қазақстан Кубогы • Футболдан Қазақстан Суперкубогы |
|  |
| Клубтар • Стадиондар • Жылдың үздік ойыншысы • Еурокубок |

 |
**Ян Судрабкалн** (1894 жыл 17 мамыр, Рига - 1975 жыл 4 қыркүйек, Рига) - латыш ақыны, Латвия КСР ғылым академиясының халық ақыны (1947). 1966 жылдан Латвия КСР ғылым академиясының корреспондент мүшесі, 1973 жылы академигі. Социалистік Еңбек Ері (1974). 1951 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірі
-----

Ауқатты отбасыда дүниеге келген. *Дубулт гимназиясында* оқыды. Шығармасы 1909 жылдан жарияланды. Тұңғыш өлеңдер жинағы - *«Қанатты Армада» (1920), «Есек мінген трубадур» (1921), «Жалғыз ұшқан қарлығаш» (1937), «Қыстағы бозторғай» (1939), «Бозторғайлар ұрысқа үндейді» (1942), «Жолдағы астық» (1944), «Қайтқан қарлығаштар» (1951)* т.б. өлеңдер кітабын шығарды.

*А.Н.Островский, М.Е.Салтыков-Щедрин* т.б. шығармаларын латыш тіліне аударды. Ол 7-8 сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.

Марапаттары
-----------

*«Туысқан отбасыда» (1947) жинағы* үшін *КСРО Мемлекет сыйлығын* (1948), *«Тағы да көктем» (1964) кітабы* үшін *Латвия КСР Мемлекет сыйлығын* (1965) алды. 2 рет Ленин орденімен, Қазан революциясы және 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 440 бет
Күнжіт майы
**Күнжіт майы** — күнжіт өсімдігінен  (сезам) алынатын өсімдік майы.

Құрамы және физикалық қасиеттері
--------------------------------

Күнжіт майы микроэлементтерге және қышқылдарға бай. 
Кіретін қышқылдар(%):

* Стеарин  4%-6%,
* Пальмитин7%-8%,
* Миристин 0,1%,
* Арахин 1%дейін,
* Олеин 35%-48%,
* Линол 37%-48%,
* Гексадецен 0,5%дейін.

Күнжіт дәндерінде магний, фосфор, кальций сияқты пайдалы минералдар болса да, май құрамында олар жоқ .

Майдың қату температурасы —3 −7 °Cдейін, тұтқырлығы (133—207)10−6 м2/сек.

Құрамында антиоксиданттар болуына байланысты май 9 жыл сақталына алады.

Қолданылуы
----------

Бұл өсімдік майы  тағамға қосатын дәмдеуіш ретінде ғана емес, косметикалық, емдік салада да кең таралған.Өзіне тән ерекше иісі бар, құнарлы май үнді, корей, жапон, қытай және тай асханаларының ажырамас бөлігі.

Косметологияда қолданылуы:
май теріге сініп, оны тазалап  ылғалдандырады, осы арқылы қартаюды тоқтатады.

Майдың зиянды сәулелерді жұту қасиетіне байланысты күнге қарсы кремдарда  қолданылады.

Медицинада қолданылуы:

* Өкпе ауруларына қарсы көмек
* Қант диабетімен ауыратын адамдарға ұсынылады
* Күнжіт майы іш қатуының, қышқылдығы жоғары гастриттің, гастродуодениттің, асқазанның және аш iшек ойық жарасының, шаншу, энтероколит, асқазан асты бездiң аурулары, гельминтоз ауруларының алдын алуда қолданылуы мүмкін. Майдың асқазан сөлінің жоғарғы қышқылдығын реттеу, iшек түйнектерiн жеңiлдетiп, қабынуға қарсы, бактерицидтік, аздап iш айдау және ішек құртты шығару әсерін беретін қасиеттері бар.
* Қанның қышқылдығын реттейді
* Қалқанша бездің гиперфункциясы, қаназдықта қолданылады.
* Артық салмақта арықтауға көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑
Өсімдіктер секілді жануарлар да шөл далада суды үнемдеуді үйренген.Сол жануарлардың бірі – түйе.Оның ағзасы шөл даланың ыстығында ағзадағы суды үнемдеуге қалыптасқан.Түнде шөл далада ауа-райы суытқанда, оның денесіндегі температура 34 градусқа дейін түседі, ал күндіз 40 градусқа дейін көтерілгенімен түйе мүлдем терлемейді.
Артық ылғалды май түрінде арқасындағы өркештерінде сақтап, ағзада су мөлшері төмендеген сәтте өркешіндегі май өзінің құрамындағы суды бөледі.Келесі бір су көзін тапқанша ағзадағы ылғалды үнемдеп, түйе бір ішкенде екі жүз литр су іше алады.Түйенің көзі өткір.Көзінің жақсы көру қабілеті мен нәзік иіс сезу қабілеттілігімен шөл далада дұрыс бағыт тауып суды 10 шаршы метрден сезе алады.Көптен бері адамдар шөл даламен ауыр жүктерді алып өту үшін түйені қолданып келеді.Көшпенділер шөл далада түйенің сезімталдығының арқасында жол таба білген.Түйенің сүті мен етін азық ретінде қолданып, терісінен мата жасап немесе отын ретінде қолданған.Шөл даланы мекен ететін жануарлардың көпшілігі түнде және бейуақытта белсенді.Мысалы, қосаяқ қараңғыда ұзын мұрты мен үлкен көзінің арқасында бейімделе алады.
Күндіз қосаяқ күннің ыстығынан тығылып, терең тармақты індерінде жатады.Бұл кеміргіштер құм үстінде артқы ұзын аяқтарымен секіріп, ұзын шашақ құйрығымен теңгерімін сақтап жылдам орын ауыстырады.Олар ұзаққа және тез секіреді.Қосаяқты құмға құлап қалмас үшін, оның артқы аяғы қалың жүнмен қапталған.Қыста ұйқыға кетеді.
Бүйе де тігінен терең ін қазады.Бұл шөл дала өрмекшісі сусыз бейімделе алады.Ол оны азығы құрт – құмырсқалардың бойынан алады.Сарышаян да өзін дәл осылай сумен қамтамасыз ете алады.Сарышаян түнгі жыртқыш, адамның өміріне де қауіп төндіре алады.Ол өзінің азығын алдыңғы аяқтарымен ұстап, инесін арқасы арқылы майыстырып шаншып өлтіреді.Сарышаян көбісінде құрт – құмырсқалармен, қырықаяқпен және өрмекшілермен қоректенеді.
Орталық Азия шөл далаларын мекен ететін дала тасбақалары көктемде шөл дала көгергенде өздерінің жер асты ұяларынан шығады, ал күн қайта қатты ысыған кезде олар қайтадан ұйқыға кетеді.
**Күпек аурулары** – ерлердің жыныс мүшесінің жиі кездесетін аурулары. Күпек ауруларына : баланит, фимоз (күпектің тарылуы), пармифоз (жыныс мүше күпегінің қысылуы), баланопостит (күпек пен оның ішкі қабығының қабынуы), герпес (күпек ұшығы) және күпектің қатерсіз ісіктері жатады. Күпектің қатерсіз ісіктері : вирусты және вируссыз папилломалар (кондиломалар) болып бөлінеді. Вирусты папиллома (өткір ұшты кондилома) – іріңді қабыну туғызатын микробтардың әсерінен тері мен оның шырышты қабаттарында өсетін сүйелше ісік. Ол кездейсоқ жыныс қатынасынан кейін 1 – 6 ай шамасында пайда болады. Алғашында папилломалардың диаметрі 0,1 мм болады, кейін өсіп түкті, өткір ұшты көптеген сүйелшелерге, кейін бір – біріне қосылып, зор өспеге айналады, ауру бастапқыда ауырсынып білдірмейді. Ауру инфекциямен асқынған кезде папилломалар іріңдеп, өлі еттеніп ойық жараға айналады. Бұл кезде науқастың дене қызуы көтерліп, денесі қышып, күпектен ірің ағады, оған шаптың лимфотүйіндерінің қабынуы (шошынуы) қосылады. Бұл кезде күпек папилломаларын еркек жыныс мүшесінің қатерлі ісігінен ажырату қиын болады. Ұсақ вирусты папилломаларды (мөлш. 1 – 2 мм) электркоагуляциямен (электр ағынымен күйдіріп емдейді), мөлшері үлкендерін операция жасап сылып тастайды. Егер кондиломалар күпектің ішкі жағына жайылып кетсе, күпекті кесіп алу қажет (сүндеттеу). Күпектің вируссыз папилломалары (кондиломалар) қатерлі ісікке бейім аурулардың қатарына жатады. Бұл папилломалардың табаны қалың, түкті, саңырау пішіндес болады. Кондиломалар күпектің ішкі жағына шығатындықтан көзге көрінбейді де, кеш аңғарылады. Ауру әбден асқынғанда ғана оның клиникалық белгілері біліне бастайды. Дертті биопсия алу арқылы ғана анықтайды. Оны тек хирургиялық операция жасап емдейді. Салттық жол – жорамен сүндеттелетін мұсылмандар мен еврейлерде Күпек аурулары өте сирек кездеседі.

Дереккөздер
-----------


«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 5 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2003.
**Ян Хён Сок** (хангыль: 양현석; 1969 жылдың желтоқсанында дүниеге келген ) — Оңтүстік Кореялық әнші, әндер авторы, Seo Taiji & Boys тобының мүшесі. Сонымен қатар YG Entertainment компаниясының негізін қалаушысы, иесі және бас директоры болып табылады. 

Seo Taiji & Boys

Seo Taiji & Boys тобы 1991 жылы құрылды. Топ мүшелері Со Тхэджи, Ли Чжуно және Ян Хён Сок. Ұжым корей музыкалық индустриясына үлкен ықпал ете алды, «I Know» (корей тілінде: 난 알아요; Nan Arayo; қазақша: Мен білемін) синглы ерекше табысқа жетті. Көптеген альбомдары сындарға ұшырады, әсіресе «Regret of the Times» (корей тіліндде: 시대유감; Shidaeyugam; қазақша: Уақыт өкініштері) әні, сол себептен 1996 жылы алдынғы-цензура заңы жойылған еді. Топ 1996 жылы таратылып кетті, мүшелердің әрқайсысы жеке шығармашылықпен айналысты. 

YG Entertainment 1998 жылы Ян Хен Сок YG Entertainment агенттігінің негізін қалады және Со Тхэджи жазып берген әнмен, бірінші соло-альбомын шығарды. Бұл олардың топ ыдырағаннан кейінгі алғашқы бірігуі болды. Ян Хён Сок өз агенттігінде табысты әртістерге продюсер болып жұмыс жасады. Солардың ішінде атап өтетіні: Jinusean, 1TYM, Se7en, Gummy, Big Bang , 2NE1, PSY және Табло. Ал жаңа толықтыруларға Ли Хай, Akdong Musican, WINNER мен iKON жатады. 

Жеке өмірі

2010 жылынаурыз айында Ян Хен Соктың өзінен 12 жасқа кіші Swi.T тобының бұрынғы мүшесі Ли Ын Чжумен 9 жыл бойы жүріп жүргендігі жария болды. 2010 жылы 5 наурызда Ли Ын Чжу олардың тұңғышын дүниеге әкелді - Ян Ю Чжин атты қыз бала. 2011 жылы желтоқсанда отбасыларында толықтару болатындығы халыққа жария болды. Ал сол жылдың сәуірінде Ян Хен Соктың әйелі оған шекесі торсықтай ұл баланы сыйлады, әкесінің айтуы бойынша ұлы YG Entertainment компаниясына мұрагер болады.

Дискография
-----------

### Студиялық альбомдар

* Yang Hyun Seok (1998)

### Seo Taiji & Boys дискографиясы

#### Альбомдар

* Seotaiji and Boys (1992)
* Seotaiji and Boys II (1993)
* Seotaiji and Boys III (1994)
* Seotaiji and Boys IV (1995)

#### Жанды концерттер

* Taiji Boys '95 다른 하늘이 열리고 (Farewall to sky) (1995)
* Seotaiji and Boys '93 마지막축제 (Last Festival) (1994)
* Taiji Boys Live & Techno Mix (1992)

#### Синглдар

* Seotaiji and Boys Goodbye Best Album (1996)
* Sidae-Yoogam [시대유감-時代遺憾 Regret of the Times] (1996)

Дереккөз
--------

Орыс википедиясы

1. ↑  양현석, "9년간 사랑한 여인은 이은주" (Korean).  Munhwa Broadcasting Corporation (9 наурыз 2010). Тексерілді, 2 сәуір 2016.
2. ↑  양현석(1969년생)YG엔터테인먼트 대표 (Korean).  DongA Ilbo (2014). Тексерілді, 2 сәуір 2016.
Ханна Шигулла
**Ханна Шигулла** (нем. *Hanna Schygulla*, 25 желтоқсан 1943, Кёнигсхютте, Жоғары Силезия, Германия) — неміс актриса және әнші.

Биография
---------

Ханна Шигулла тоғайсаудагер отбасында туған. 1945 жылы анна анасымен бірге Мюнхенге келді.1948 жылы оның әкесі тұтқыннан шықты. Гимназияны бітірген соң Ханна Шигулла Парижге айырбас арқылы барды. 1964 жылы Мюнхенде германистика мен романистиканы үйренді және мұғалім болуға шешті.

1966—1967 жылдары Фридель Леонгард студиясында актер шеберлерің үйренген. 1967 жылдың қыркүйегінде Райнер Вернер Фасбиндермен танысты және «Театр действия» жеріне келді. 1968 жылдың маусымында «Театр действия» жабылынды.Труппаның кейбір бөлігі "Антитеатр" құрды.
**Йосеф Вацлав Фрич** - буржуазиялық -демократиялық бағыттағы чех саяси қайраткері, жазушы. 1848 -1949 ж. революция кезінде чех жерлерінде чех буржуазиясының радикалдық қанатының өкілі болды.

Парага көтерілісін ұйымдастырды. 50 жылдары Габсбург империясындағы қатал реакция кезінде Прагада *"Лада Ниола"* атты әдеби - саяси альманах шығарды; альманах Чехияның қоғамдық өмірінде зор роль атқарды. 1859-1879 ж. эмиграцияда болып, онда А.И.Герценмен және поляк, венгр эмиграциясының демократиялық топтарымен жақындасты. Йосеф австрославизмге қарсы шықты, өз шығармаларында Чехияға тәуелсіздік берілуін талап етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
Ольшанск моласындағы Ян Швермаға арналған мұнара
**Ян Шверма** (Sverma)(23.03.1901, Мнихово - Градиште, 10.11.1944) - чехословак және халықаралық коммунистік қозғалысының қайраткері. Чехословакияның ұлттық батыры.

Өмірбаяны
---------

Прагадағы гимназияны, одан кейін Карлова университетінің заң факультетін бітірді. 1921 жылдан Чехословакия Коммунистік партиясының (ЧКП), Жастардың коммунистік одағының (ЖКО) мүшесі. 1924 жылы ЖКО ОК - нің мүшесі болып сайланды. 1929 жылдан ЧКП ОК мен ЧКП ОК Саяси бюросының мүшесі. 1935 жылдан Коминтерн Аткомының (КИАК) мүшелігіне кандидат. 1935-38 жылдапы Чехословакия Ұлттық жиналысының депутаты. 1936-38 жылдары ЧКП- нің Орталық органы "Rude Pravo" газетінің бас редакторы, Мюнхен келісімінен (1938) кейін ЧКП ОК оны ЧКП- нің Париждегі шетелдік бюросына жұмысқа жіберді. Франция фашистік Германиядан жеңілгеннен кейін (1940) КСРО - ға келді. К.Готвальдпен, ЧКП - нің басқа да қайраткерлерімен бірге чех және словак халықтарының фашист басқыншыларына қарсы күресін басқарды. Шверма - Чехословакияның тарихы, ұлт мәселесі жөніндегі еңбектердің т.б. авторы.

Сыйлықтары
----------

1969 жылы тамыз айында (өлгеннен кейін) Швермаға ЧССР - дің Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 219 бет
Тар эндемикті түр жоғалып бара жатқан түр. Палеарктика фаунасының Parafaіrmaіrіa туысының төрт түрінің бірі. Зайсан шұңқырынан (Қара Ертістің сол жағалауынан, Боран елді мекенінің маңынан) жиналған бір жиынтықтан белгілі. Жағалаулық бекінген құмнан жиналған.Қияқөлең (Carexsp.) жапырағымен қоректенеді, ересек аналықтары шілденің ортасында пайда болады. Малды шектен тыс жаю нәтижесінде пайда болатын құм көшкінінен түр саны кеміп отыр. Түрдің тіршілік ететін ортасында малды шектен тыс жаймаса,түрді қорғап қалуға болады.

* Сурет:Ұзынша сымыр .jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Күйдіргішөп** (Cucubalus) – қалампырлар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда Ақтөбе облысында, Тобыл – Есіл өзендері аңғарларында кездеседі. Көлеңкелі жерлер мен өзен, көл жағалауларында өсетін 1 түрі – жидекжемісті К. (С. baccіfer) бар. Биікт. 50 – 200 см, сабағы жоғарылаған сайын бұтақтана беретін немесе жерге төселіп өсетін өсімдік. Жапырақтары жұмыртқа не қандауыр тәрізді, үшкір, сағағына жақындағанда қысқарады (ұзындығы 7 см, ені 3 см). Дара гүлдері қос жынысты, ірі. Аталығы 10, аналығы – үшеу. Тостағанша жапырақшалары қоңырау тәрізді, жасыл ақшыл түсті, күлтелері жіңішке. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – жылтыр, қара түсті, құрғақ жеміс. Олар құстар арқылы таралады.‎
**Ұзынсу жазуы** – көне түркі жазба ескерткіші. Ұзынсу (Иірсу) өзенінің сол жағалауындағы Үйтас деген жерден табылған. Ол қазіргі Жамбыл облысы Қордай ауданындағы Иірсу өзені бойында. Жазба әдебиетте бұл өзен Ұзынсу аталып кеткен. Ескерткішті Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі институтының эпиграфика экспедициясы 1963 жылы ашқан. Жартасқа түркі халықтарының «Орхон-Енисей», «Талас» жүйелі әліпбиінің сегіз таңбасы мен үш пиктограммасы бейнеленген. Жазу оңнан солға қарай оқылады. Бұл «Ал ес аң, ал ар оқ, аб оң» түрінде транскрипцияланды. Мұны қазіргі қазақ тілінде баяндасақ: «Алдың дос қауіпті аң (айдаһар), ал арбаулы (қасиетті) оқ, аңға шық, жолың болсын» деп оқылады. Жазу сипатына көз салсақ, сөздің бәрі де бір буынды әріптерден құралған. Бұлар ежелгі түркі жазу әліпбиінде де бар. Ал сөйлемде айтылатын сөздердің тек бір буынды болып келуінің өзі де тілдің көнелігін байқатады.

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Топалаң** – жануарлар мен адамдарда болатын аса жұқпалы ауру. Ауыл шаруашылық малдарының барлығы және жабайы жануарлардың көптеген түрлері ауырады. Топалаңмен ауырған кезде көршиқандар шығады, түрлі ағзалары серроздық-геморрагиялық қабынады. Қоздырғышы капсула мен спора құратын Bacіllus anthracіs бацилласы жер қыртысында көбейеді және ондаған жылдар бойы сақталады. Сондай-ақ суыққа да төзімді болады. Ауру қоздырғыштарын таратудың негізгі көзі – сыртқы ортаға бөлініп шығатын ауру малдардың зәрі, сүті, сілекейі. Топалаңнан өліп, кезінде жиналмаған қой өлексесі өте қауіпті. Қоздырғыштары тері зауыттарының, мал көмген орындардың маңайында, жайылымдарда, мал су ішетін орындарда жиі кездеседі. Ауру көбіне жазда (шілде – тамыз айларында) байқалады. 
Ауырған мал жүріп келе жатып тоқтап қалады, мойнын соза береді, танауы делдиіп, аузын ашып, ауыр тыныс алады, кейбіреулері қанды зәр шығарады. 2 – 16 сағат ішінде мал жүре алмай, жығылып қалады, аяқтары тартылады, мұрны мен аузынан қанды көбік ағады. Өлексесі өте тез ыдырайды. Малдың іші кеуіп, ісінеді, көкбауыры тым үлкейіп, қанға толып тұрады. Күйіс қайыратын малдарда және жылқыда жүрек соғысы мен тыныс алуы жиілейді, сілекейлі қабығы көгереді, тәбеті нашарлайды, дірілдеп, денесінің әр жерінде жаралар пайда болады. Шошқалардың мойнында ісік пайда болып, тыныс алу мен жұтыну қызметі бұзылады. Топалаңның алдын алу үшін бүкіл малға СТИ-1 немесе ГНКИ вакцинасын егеді. Бұған қоса жайылымдар, қой суаратын орындар, үй маңындағы телімдер малдәрігерлік-санит. талаптарға сай болуы тиіс. Адамдарға Топалаң ауру малдарға күтім жасағанда, мал өнімдерін өңдеу кезінде, ауру малдардың сүті мен етін тағамға қолданғанда жұғады. Клиник. белгілері – көршиқандардың пайда болуы, ішектердің, кейде өкпенің зақымдануы.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Рёта Кисе**(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- Куроконың баскетболы ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.

Сыртқы келбеті
--------------

Баскетболға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. Баскетбол алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.

Тұлғасы
-------

Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. 
Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.
**Миллс Райт** (1916-62) - американдық социолог әрі публицист. Бурж. либерализм тұрғысынан жазылған еңбектерінде ол АҚШ-та бурж. демократияның құлдырауын айқын суреттеп берді, корпорациялардың өкілдерінен, үкімет бюрократиясынан және соғысқұмарлардан тұратын олигархияның толық үстемдігін көрсетті, АҚШ-тағы милитаризм мен соғысқа даярлықты әшкереледі. АҚШ-тың қазіргі социологиясының түрлі бағыттарын қатаң сынай отырып, олардың методол. әлсіздігін, формализмін және монополиялардың мүддесіне бағынышты екенін көрсетті. Миллстің кемшіліктері - ол қоғамды қайта құрудың шынайы жолдарын көре білмеді, жұмысшы табының бүкіл дүнжүз. тарихи ролін теріске шығарды және маркстік-лениндік философияны қате түсіндірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Бюджеттің атқарылуы** - бюджеттік үдерістің қорытынды (аяқталу) сатысы. Мұнда бюджеттік қор қалыптасып, пайдаланылады. Негізгі міндеттер - салықтар мен салыққа жатпайтын кірістің толық жəне уақытылы қаржыландыру. Бюджеттің атқарылуын ұйымдастыру, оның атқарылуының өзі жəне бюджеттік қаражатын басқару атқарушы билік органдарына жүктелген. Қазақстан Республикасында бюджеттік атқарылу бойынша Қаржы министрлігі, оның қарамағындағы Қазынашылық комитеті тікелей жұмыс жүргізеді. Республикалық бюджеттің атқарылуы 31 желтоқсанда аяқталады. Кез-келген деңгейдегі бюджеттік атқарылу мемлекеттік билік органдарының тұрақты бақылауында болады. Мемлекеттік атқарушы билік органдары тарапынан қаржы бақылауын Бюджеттің атқарылуын тексеру жөніндегі Есеп комитеті, Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау комитеті, Қаржы полициясы, жергілікті өзін-өзі басқару органдары жүргізеді. Қаржы органдары қаржы жылының аяғында бюджеттік атқарылу туралы есеп жасап, оны тиісті атқарушы билік органдарына қарап, қорытындылау жəне өкілетті органдарға беру үшін табыстайды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
Ригель жұлдызының жақыннан көрінісі
Ригель мен Күннің өлшемдері
**Ригель** — кішкентай гамма серігі бар қызықты жұлдыз. Бұл шамамен 860 жарық жыл алыс, бірақ өте жарқын, бұл біздің аспандағы жетінші жарқын. Оның атауы "аяғы" үшін араб тілінен шыққан және ол шын мәнінде Орион шоқжұлдызы, аңшы аяғының бірі. Астрономдар Ригельді B8 типі ретінде жіктейді және төрт жұлдызды жүйенің бір бөлігі екенін анықтады. Ол сондай-ақ қысқы алты бұрышты бөлігі болып табылады және жыл сайын қазан-наурыз айынан көрінеді.

Жалпы мәліметтер
----------------

Күн жүйесіне жақынырақ, мұндай жарқыраған жұлдыз болмайды. Оның энергиясының күші орасан зор, ол Күннен 85000 есе жарқырайды. Айналмалы көлденең айналадағы кеңістікті жарықтандырады. Оның арқасында Орион шоқжұлдызында шаңды бұлттар көрінеді. Белгілі тұмандықтарға сиқыршылардың басы және Орион тұмандығы жатады. Ригель, қуатты прожектор сияқты, оларды бақылау үшін жарықтандырады.

Құрылымы мен құрамы
-------------------

Бұл алып жалғыз емес. Бұл A, Б және C әріптерімен белгіленген үш жұлдыз жүйесінің бір бөлігі, Ригель Б және Ригель C Ригель А-ға қарағанда 500 есе аз жарқырайды. Өткен ғасырдың басында бірнеше ондаған жылдар бойы ғалымдар Ригель Б және Ригель С туралы пікір таластырды, кейбіреулері оларды екі түрлі объект, ал басқалары қос жұлдыз деп тұжырымдады. Қазіргі заманғы технологиялар Ригель Б және Ригель C спектроскопиялық тұрғыдан екілік жұлдыздар екенін анықтауға мүмкіндік берді. Оларды тартылыс күші біріктіреді. Ригель Б Ригель C-ге қарағанда әлдеқайда күшті, олардың жалпы ауырлық орталығы бар, олардың айналасында 9, 8 күн айналады. Ригель мен осы екілік жүйенің арақашықтығы 2200 AU құрайды.

Физикалық сипаттамалары
-----------------------

Ригельдің IC 2118 тұмандығындағы жарық беруі
Ригель көк-ақ жарықпен керемет жанып тұрады. Температурасы цельсий бойынша 11000 градус. Диаметрі шамамен - 95 миллион км. Күннен 68 есе артық. Бұл айнымалы жұлдыз. Оның бетінде болып жатқан процестер пульсацияны тудырады, бұл өзгермелі жарқырауда көрінеді.

Тарихы
------

Жұлдызды арабтар Ригель деп атады. Бұл сөз "Аяқ" дегенді білдіреді. Ежелгі араб астрономдары ең әдемі жұлдыздардың атауларының лирикалық мағынасына алаңдамаған және оларды жұлдыздар шоғырындағы орналасуына қарай қатаң түрде атаған сияқты. Мысырлықтар Ригельді құдайға айналдырып, оны жұлдыздардың патшасы деп санаған. Олар бұл өлгендердің құдайы Осиристің аспандағы бейнесі деп санады. Орыс астрономы В.Я. Струве Ригельді егжей-тегжейлі зерттеді. 1831 жылы ол жұлдыздың екілік теориясын алға тартты.

Аспандағы позициясы
-------------------

Көлденең тіреуішті жеңіл бұлттың арасынан табу қиын емес. Құрамында Ригель бар Орион шоқжұлдызы - көкжиектің үстіндегі көрнекті және оңай танылатын шоқжұлдыз. Орионның белдеуі бірден көзге түседі - бір сызықта орналасқан үш жұлдыз. Белдіктің жоғарғы жұлдызынан көзіңізді төмен түсіріңіз де, аяғыңызды шетке қойғандай етіп, бүйіріңізге сәл еңкейтіңіз. Ригель сіздің көзқарасыңыздың жарқын нүктесі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Аспандағы ең керемет жұлдыздар
2. ↑  Ригель жұлдызы(орысша)
Меркі ауданы
**Минералды сумен емдеу**, бальнеотерапия (лат. balneum – монша, суға түсу және грек. therapeіa – емдеу) – курорттық және курорттан тыс емдік - профилактикалық мекемелерде әр түрлі ауруларды табиғи және жасанды жолмен дайындалған минералды сумен емдеу. Минералды сумен емдеу ішкі (ішу арқылы), сыртқы (жалпы ванна суына шомылу) ем үшін пайдаланылады. Минералдық сулар сонымен бірге ауызды шаю, ингаляция жасау, асқазан мен ішекті шайып тазарту, т.б. үшін де пайдаланылады. Минералдық сулардың құрамында көмірқышқыл газдың, күкіртті сутектің, азоттың, тез ыдырайтын радиоактивті заттардың (радонның) болуы оларға емдік әсер береді. Олардың температуралық, механикалық факторларының мәні зор. Минералды ванналар алдымен жүрек - қан тамыр және жүйке жүйесіне әсер етіп, олардың жұмысын реттейді, организмдегі зат алмасу процесі мен ішкі секреция бездері жұмысының қалыпты жүруін қамтамасыз етеді. Жалпы және жергілікті минералды ванналарды жүрек - қан тамыр, тірек-қимыл аппараты (буын, сіңір, бұлшық ет), жүйке жүйесі, сондай-ақ гинекологиялық ауруларды емдеуге пайдаланылады. Минералды сумен шаю мұрын - жұтқыншақ, жоғары тыныс алу жолдары ауруларына, шайып тазалау мен клизма – ішек ауруларына қолданылады. Минералды суды ішкенде ауыз қуысындағы, асқазандағы рецепторларға әсер етіп, асқазан ішкі секреция бездерінің жұмысын реттейді. Сондай-ақ минералды су ішу өт жолдарының қызметін дұрыстайды, соның нәтижесінде зат алмасу процесі жақсарады. Минералды сумен емдеуді дәрігер белгілейді және оның бақылауымен жүргізіледі. Бальнеотерапиямен тромбоз және эмболияны, церебральді криздерді, қатерлі ісіктерді, глаукоманы, т.б. ауруларды емдемейді. Қазақстанда Минералды сумен емдейтін "Алмаарасан", "Ақжайық", "Қапаларасан", "Жаңақорған", "Көктем", "Мерке", "Мойылды", т.б. курорт, санаторийлер жұмыс істейді.

Сілтемелер
----------

* Монша
* Курорт
* Мерке

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том

→Бейсембаева Р.С.Акушерия.
→Раисова А.Т.Акушерия және гинекология.
→Ғаламтор желісі www.google.kz
→Адам анатомиясы. І том. А.Р.Рақышев. Алматы, "Білім", 1994.
→Адам анатомиясы. ІІ том. А.Р.Рақышев. Алматы, "Білім", 1994.
→Денсаулығы баланың-қуанышы ананың Р.С.Бейсембаева. Алматы "Қазақстан" 1990ж.
Мәскеу хайуанаттар бағындағы Казуар
Казуарлар - ірі, үш саусақты, сыртынан қарағанда байқалмайтын шамалы қанаты бар құстар. Басқа түйеқұстарға қарағанда бұ-лардың аяқтары қысқарақ келеді. Бас жағындағы қауырсындары қысқа нашар жетілген. Қауырсындарының қосымша сабағы да болады.

* **Эму туысыан** біркелкі сұр түсті болүмен және мойны мен басының қауырсындарының болуымен сипатталады.Олардын. бойының биіктігі 170 см, салмағы 37—55 кг болады. Бүлардың бір түрі (Огпоvаеһоllапdіае) Австралияның шөл, далалы жерлерінде кездеседі. Бұлар топтанып, 4—6-дан бірігіп жүреді.

### Ерекшелігі

* Моногамды, еркегі үяларын жaсап, жүмыртқаларын басып, балапандарын шығарумен қатар, оларды ертіп жүріп жауынан қорғап қамқорлық та жасайды.
* Екінші бір ерекшелігі еркектері Ұяның маңына ұрғашыларын жақындатпайды. Бір ұяда 7—16 жұмыртқа болады, инкубация кезеңі орта есеппен 52 күнге созылады.

Қоректері негізінен өсімдіктер. Ересектері суыққа төзімді болады. Дымқылды көтере алмайды.

### Казуарлар

Казуарлар (Саsuагіus) туысына Жаңа Гвинейға және Австралияның көрші бөлімдеріне тараған бірнеше түрлері кездеседі Казуарлардың басы жалаңаш, және басымен мойнының үстіңгі бөлімдері ашық айқын түсті болады. Басында мүйізденген айдары бар. Олардың жалпы түсі қара, қауырсындары ұзын қылтық сияқты болады. Казуарлар ыстық жақтың ағашты бө-лімдерінде тіршілік етеді. Көбею және қоректенуі негізінен эмура ұқсайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
Жаңа дәуір философы Рене Декарт
**Cogito, ergo sum** — латын тілінде Рене Декарт жасаған философиялық тұжырым болып, әдетте қаз. *"**Ойлаймын, демек бармын**"* (кейде "**Ойлаймын, демек менмін**") деп аударылады. Бұл фраза латын тіліне қарағанда кең аудиторияны қамту үшін бастапқыда фр.  деген атпен шыққан болатын, өзінің әдіс туралы дискурсында. Бұл оның кейінгі философия қағидаларында латын тілінде пайда болды. Декарт түсіндіргендей, "біз өз өмірімізге күмән келтіре алмаймыз". Антуан Леонард Томас айтқан толығырақ нұсқа Декарттың ниетін орынды түрде бейнелейді: dubito, ergo cogito, ergo sum («мен күмәнданамын, сондықтан ойлаймын, сондықтан менмін»). Кейде диктумға да сілтеме жасалады cogito ретінде.