recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мәмбетбай Шабатов**(1864, қазіргі Целиноград облысы, Атбасар ауданы, - 1916, Жезқазған облысы) - Орталық Қазақстандағы ұлт - азаттық қозғалысының күрескері. Қарсақбай , Байқоңыр, Жезқазған жұмысшыларынан, Қарақойын, Қашырлы бойындағы елдердің шаруаларынан құрылған отрядты бастап, Аманкелді қолына қосылды. Шабатов отряды ақ гвардияшылардың Атбасардан шыққан жазалаушы отрядына Қаражарда, Қыпшақ өзені бойында соққы берді. Бірақ күші басым жауға төтеп бере алмай, Терісаққан бойында бірнеше жолдастарымен ерлікпен қаза тапты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 158 бет
*Thalasseus sandvicensis*
**Айдарлы қырқылдақ** (Thalasseus sandvicensis) - едәуір ірі денелі (200-300 г, қанатының алымы 1 м шамасында) құс. 

  

Айдарлы қырқылдақтың қара телпегі желкесінде, айдармен аяқталады. Тұмсығы - қуатты, қара реңді, тұмсық ұшы - сары.
Еуропаның оңтүстігі, Солтүстік Америка және Солтүстік Американың оңтүстік бөлігіндегі теңіз жағалауларына орын тебеді. Қазақстанда Каспий теңізіндегі аралдарда ұялайды, Аралдан бірнеше рет ұшып өткен. Үлкен шоғыр түзіп, өмір сүреді. Негізгі қорегі - балық, сондай-ақ сан түрлі жәндіктер. Қазақстанда болу мерзімі, сондай-ақ өмір сүру дағдысы айқындалмаған.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Sterna sandvicensis*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
*Басқа мағыналар үшін Айдаhар (мағына) деген бетті қараңыз.*

**Айдаһар ағашы, Драцена** (лат. *Dracaena*) – қасқыржемдер тұқымдасына жататын өсімдіктер тегі, көбіне тал немесе суккулентті бұталар. Өсімдіктің ғылыми атауы *Dracena*, яғни "айдаһардың аналығы" деген мағынаны білдіреді. Көп деректерде осы атау қолданып келеді. Алайда, Владимир Дальдің сөздігінде бұл өсімдікке "айдаһарша" деген атау берілген.

Таралуы
-------

Отаны – Африка, Азия. Таралған аймақтары Үндістан, Канар аралдарының тропиктік және субтропиктік белдеулері. Табиғатта 300-ге жуық түрі бар. Оның 40-қа жуық түрін үй жағдайында өсіреді. Ағаш тәріздес, пальмаға ұқсас көркем жапырақты өсімдік. Пальмаға ұқсағанымен, онымен туыстығы жоқ. Жапырақтары түріне байланысты жалпақ, жіңішке, ірі және ұсақ болады. Түстері жасыл, қою жасыл, әсіресе ақала, сарыала жолақтары бар жапырақтары өте әдемі. Драценаның «айдаһар ағашы» аталуы, гүлдің табиғатта үлкен болып өсетін қасиетіне байланысты қойылған. Үндістанда үлкен драценаның саясына қойылған орындықтарға 60 адам отыра алады екен. Оның биіктігі үй жағдайында 2 метрге жетеді. Гүлдері ұсақ, ашық жасыл, күлгін, ақ түсті. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Гүлдері әрсіз. Өсімдік әдемі жапырақтары, пальмаға ұқсас экзотикалық пішіні және күтімі жеңіл болғандықтан қазіргі кезде үлкен қолданыста.

Бастапқы кезде оларды Агавовтық өсімдіктер қатарына жатқызған, кейіннен драцена өсімдігіне бөлек *Драцена* (лат. *Dracena*) тегін бөлді. APG III жүйесінің классификация бойынша бұл түрге жататын өсімдіктерді даражарнықталар класына жатқызған.

Оңтүстік және Орталық Америка жерінде бұл өсімдікті "бақыт ағашы" деп атайды. Бұл аңыз ацтектік аңыздан алынған. Ертеде бір жауынгер абыздың қызына ғашық болып, әкесінен қызың оған тұрмысқа беруін сұрайды. Абыз келісімін береді, алайда бір талап қояды. Ол талабы бойынша жерге қадалған ағаштан 5 күнде жауынгер жапырақ өсіртіп шығарса, абыз қызын оған ұзатпақ болады. Жауынгер күнде сол ағашты суғарады. Осылайша 5 күн бойы жалғасып, бесінші күні сол таяқтан жапырақтар шығып, алғашқы драцена пайда болды деген аңыз бар.

Күтімі
------

Жарығы
Ала жапырақтыларына жарық қажет, көлеңкеде түссізденіп кетеді. Жасыл жапырақтылары көлеңкеге шыдамды.

Жылуы
Қыста 12-140С төмен болмағаны абзал.

Суғарылуы
Жазда жиірек, қыста сирек суғарылады.

Ылғалдылығы
Күнара су бүркіп тұрса, жапырақтарының ұшы құрғамай, әдемі болып өседі.

Қоректендірілуі
Көктем-жаз айларында әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұру қажет.

Аурулары
Ауруға көп шалдыға бермейді, төзімді өсімдік. Қыста артық су құйғаннан тамыры шіріп кетеді, сондықтан топырағының беткі қабаты құрғағанда ғана су құю қажет.

Көбейтілуі
Қалемшесін тамырландыру және түбінен өсіп шыққан жанама өскіндерін бөліп алу арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Шымбай** (қарақ. *Shımbay, Шымбай*, өзб. *Chimboy, Чимбой*) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) қала (1926 ж. бастап).

Ол аймақ астанасы Нүкіс қаласынан 56 шақырым жерде орналасқан. 1991 жылы 28,8 мың адам тұрды. Қалада мақта тазарту, азық-түлік кәсіпорындары орналасқан.

Тарихы
------

Шымбай XVII ғасырда балықшылар мен малшыларға арналған бекініс ретінде салынған. 1976-77-жылдары қарақалпақ археологтарының қазба жұмыстары кезінде VII және VIII ғасырларға жататын жәдігерлер табылды. Тарихи деректерде қала алғашында Шаһтемір деп аталған. 1643 жылы Хиуа хандығының құрамында болған Арал теңізінде бекініс салынды. Шымбай жағалаудағы аудандардың орталығы болды. 1740 жылы лейтенант Гладышев Шаһтемірге келіп, кейіннен былай дейді: «Бұл қаланың үйлері саздан тұрғызылған, айнала ормен қоршалған, олардың жанында көл бар, халық құдықтан су ішеді, маңайында қамыстар жалғыз өседі, теңіз бен қаланың арасы екі күн». 1741 жылы геодезияшы Муравин жасаған картада да Шаһтемір көрсетілген.

1890 жылы мектеп пен медициналық орталық ашылды. XX ғасырдың бірінші ширегінде қалада 80 дүкен болды, шымбай көпестері Орынбордан маталар мен басқа да тауарлар әкелді. 1907-08 жылдары жоңышқа тұқымы мен басқа да өнімдер Ресейге, АҚШ-қа, Германияға жөнелтілді. Бұл кезеңде Шымбайда мақта цехтары, майжуаздар, тері өңдеу зауыттары салынды. 1913 жылы жоңышқа тұқымын өңдейтін зауыт іске қосылды. 1916 жылы патша үкіметінің жергілікті тұрғындарды пайдалануына қарсы халық көтеріліске шықты. 1919 жылы Шымбайда жаңа мектептер ашылды. Шымбай 1927 жылы ауыл, 1974 жылы қала мәртебесін алды. 1980 жылы теміржол салынды.

Қалада Қарақалпақ ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, сұрыптау станциясы, жалпы білім беру мектептері, кәсіптік-техникалық училище, кітапханалар, клубтар, мәдениет үйлері, студенттер мәдениеті сарайы, ауруханалар, перзентхана және басқа да емдеу мекемелері орналасқан.

Климаты
-------

* Орташа жылдық температура — +11,9 C°
* Желдің орташа жылдық жылдамдығы — 2,4 м/с
* Ауаның орташа жылдық ылғалдылығы — 57 %

| **Шымбайдың ауа райы**  |
| --- |
| Көрсеткіш | Қаң | Ақп | Нау | Сәу | Мам | Мау | Шіл | Там | Қыр | Қаз | Қар | Жел | Жыл |
| Абсолюттық максимум, °C | 17 | 24 | 35 | 37 | 41 | 43 | 45 | 46 | 41 | 34 | 27 | 29 | 46 |
| Орташа максимум, °C | 1 | 4 | 11 | 22 | 28 | 34 | 35 | 34 | 27 | 19 | 10 | 3 | 19 |
| Орташа температура, °C | −4 | −2 | 5 | 14 | 21 | 26 | 28 | 26 | 19 | 11 | 4 | −2 | 12 |
| Орташа минимум, °C | −8 | −7 | −1 | 7 | 14 | 18 | 20 | 18 | 11 | 4 | −1 | −6 | 6 |
| Абсолюттық минимум, °C | −34 | −30 | −23 | −9 | −1 | 5 | 8 | 7 | −4 | −13 | −26 | −30 | −34 |
| Жауын-шашын нормасы, мм | 12 | 12 | 20 | 18 | 21 | 7 | 4 | 3 | 3 | 7 | 15 | 12 | 134 |
| *Дерекнама: Ауа райы және климаты* |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ўзбекистон Миллий Энциклопедияси  (өзб.) (PDF).
*Басқа мағыналар үшін Сарытөбе деген бетті қараңыз.*

**Сарытөбе** – Жетісу Алатауындағы Тышқантау тауларының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Панфилов ауданы Сарыбел ауылының оңтүстік-шығысында 12 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1657 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Белесті қырқалардан тұрады.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында астық тұқымдас шөптесіндермен бірге теріскен, тораңғы, т.б. өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарытау деген бетті қараңыз.*
**Сарытау** – Көкшетау қыратының оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Бұланды ауданы Алакөл ауылының батысында 2 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 457 м. Сай-жыралармен тілімденген таудың ұзындығы мен ені 2,5-3 км. Беткейлері гнейс, тақтатас, кристалды жақпартасты.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр, орманның күлгін жəне қара топырағында қарағай, терек, қайыңнан тұратын орман көмкеріп жатыр. Орман арасында итмұрын, арша, т.б. бұталар аралас астық тұқымдасты шөптесіндер (бетеге, қызғылт селеу, айрауық, қылқан боз, т.б.) қауымдастық қалыптасқан. Атырабының басым бөлігі егістікке жыртылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарытөбе деген бетті қараңыз.*

**Сарытөбе** – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданы Қоржынкөл ауылының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 403 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 1,5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі көлбеу, етегінде қиыршықтас үйінділері шоғырланған. Солтүстігінде Майкөл көлі, оңтүстігінде Найзатас, батысында Мейірман, шығысында Боқан қыстаулары бар.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, сұлыбас, селеу, жусан, боз, сирек көктерек, қайың, т.б. өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарытау** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміне кіретін жекелеген тау жотасы.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу ауданы жерінде орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 2073 м. Ұзындығы 25 км, енді жері 10-12 км. Шығысында – Ақсу, батысында Бүйен өзендерімен шектеседі.

Жер бедері
----------

Жер бедері солтүстік-батыс жағында көлбеу, солтүстік-шығысында өте тік. Батысы мен солтүстігіндегі беткейлері түйетайлы.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау палеозой эрасының герцин таужасалу кезеңінде қалыптасқан. Кейінгі тектоникалық қозғалыстар кезінде негізгі жоталардан бөлінген. Геологиялық жыныстары кристалдық тақтатастардан, кварцит пен құмдауыттан тұрады.

Климаты
-------

Тау қоңыржай белдеудің тұран континентальдық аймағына жатады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 500-750 мм. Қаңтардың орташа температурасы -12 -16°С, шілдеде 16-20°С.

Өсімдігі
--------

Етегінен төбесіне қарай қызғылт қоңыр топырақ әлсіз қордалы қара топыраққа алмасады. Селеулі-бетегелі шалғын 2000 м биіктікте шырша мен самырсынға, көктерек, қайың, шетен аралас орманға айналады. Солтүстік-батыс етегінде көне Тұрсынөде кенішінің орны сақталған. Баурайында бірнеше бұлақ көздері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Риян тұқымдасы** (лат. *Rubiaceae*) – қос жарнақты бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер, жартылай бұталар мен бұталар. 

Жер шарында кең тараған, негізінен тропиктік және субтропиктік аймақтарда өсетін 500-ге жуық туысы, 6500-ден аса түрі белгілі. Қазақстанда тастақты жерлерде, альпі және субальпілік шалғындарда, қылқан және жалпақ жапырақты ормандардағы бұталардың арасында, өзендер мен арықтардың жағасында, құмды жерлерде өсетін 7 туысы (бояушөп, бидайбас, лептунис, қызылбояу, микрофиза, риян, қайқықанат), 51 түрі бар. 

* Alberta magnaAlberta magna
* Mitragyna diversifoliaMitragyna diversifolia
* Ophiorrhiza mungosOphiorrhiza mungos
* Pentas lanceolataPentas lanceolata

Жапырақтары бүтін жиекті немесе ара тісті, қарама-қарсы орналасады. Гүлі көбінесе қосжынысты, ұсақ, топтанып, кейде жеке жетіледі. Тостағанша жапырақшалары 4 — 5 бөлікке тілімденген ара тісті, көбінесе көрінбейді, күлтесі күлте жапырақшаларымен бірігіп кеткен. Аталығының саны күлте қалақшасының санымен бірдей болады. Маусым — қыркүйек айларында гүлдеп, тамыз — қыркүйекте жеміс салады. Жемісі — қауашақ не қос жаңғақша, кейбіреулерінде жидек түрінде болады. Риян тұқымдасының жемісі тағам ретінде пайдаланылады; дәрілер (хинин ағашы, ипекакуана, т.б.); бояу алынады (риян, моринда, т.б.); әсемдік үшін өсіріледі (гардения, бувардия, т.б.) және илік заттар алынады (гамбир).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Шымкент еңбек және соғыс ардагерлерінің хоры** – әуесқой хор ұжымы. 1975 ж. Шымкент қорғасын зауытына қарасты қалалық Металлургтер мәдениет сарайы жанынан ұйымдасты. 1979 ж. оған халық хоры атағы берілді. Ұйымдастырушысы әрі көркемдік жетекшісі – Республика әуесқойлар өнері байқауының лауреаты Е.В. Азарова, концертмейстері Ю.Б. Егорова (1975 жылдан) болды. Хор ұжымы Ұлы Отан соғысы туралы патриоттық тақырыптағы өнерді насихаттай отырып, жастарды қаһармандық-ерлік рухында тәрбиелеу ісіне үлкен үлес қосты. Хор ұжымы қаладағы өндіріс орындарына, мектептерге, техникумдарға, кәсіптік-техникалық училищелерге, институттарға, Оқушылар сарайына, қарттар үйіне барып, көрермендерге мәдени қызмет көрсетті. Бүкілодақтық және Республика еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармашылығы байқауының дипломымен марапатталған. Республика еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармашылығы конкурсының лауреаты (1963).

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Ұнтақ жармасы
-------------

Ұнтақ жармасы(ауыз екі тілде — ма́нка) — бидай түйіршіктерінен тұратын жарма. Орташа тартылған ұнтақтың диаметрі 0,25 тен 0,75 мм —ге дейін барады.Өндірісі қатты бидай (марка «Т») және жұмсақ бидай (марка «М») немесе олардың қоспасы (марка «МТ»). Оны сұйық тағамдарға қоспа ретінде, ал қою тағамдарға ботқа, құймақ, котлет ретінде жәнеде тәттілерге ұнттақ ботқасы ретінде пайдаланады. Ет фаршына қоспа ретінде де пайдалануға болады.
Сүтті, сұйық ботқаларға, құймаққа және бәліштерге көбіне марка «М» жармасы жақсырақ келеді. Ал тәтті тағамдар, көжелерге қоспа және фарштарға марки «Т» көбірек қолданылады, тиімдірек болып саналады.
Ұнтақ жармасы тез піседі және оның құрамында 2% пайыз жасұнық болады. Сұйық ұнтақ жармалары диета тағамдарына көбірек келеді. Әсіресе, операциядан кейінгі күтімге өте қолайлы.

### Сонымен қатар

• Булгур
• Гурьевская каша
• Кускус
• Манна небесная

Дереккөздер
-----------


Орыс Уикипедиясынан аударылған
**Ұнамды тип** - нақтылы бар тұқымның белгілі бір табиғи экономикалық орта жағдайында өсіргенде қалыптасқан сұраныска сай сапалы да тиімді өнім беретін мал басы. Мал тұқымын асылдандыру тәжірибесінде әрбір мал тұқымының ұнамды типіне лайықты өнімдік белгілердің ең төменгі шектік көрсеткіші белгіленеді. Мысалы, Қазақтың биязы жүнді саулығының ұнамды типнің тірілей салмағы - 50 кг-нан, қырқылған таза жүні - 2,1 кг-нан, жүнінің ұзындығы - 8 см-ден кем болмауға тиіс. Малды сұрыптағаңда, сыныпқа бөлгенде оның өнімдік қасиеттерін осы бекітілген көрсеткіштермен салыстырып бағалайды, сәйкес келсе асыл тұқымдық топқа (I-сынып пен элитаға) алынады.Ұнамды типтің өнімдік көрсеткіштері уақыт талабы мен сұранысқа байланысты қайта қаралып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Ро́бби Ко́лтрейн** (ағылш. *Robbie Coltrane*, шын аты: Энтони Роберт Макмиллан ағылш. *Anthony Robert McMillan* 30 наурыз 1950 жыл, Рутерглен, Оңтүстік Ланаркшир, Шотландия) – шотланд театр және киноактері, комик, сценарийші, продюссер. 

«Метод Крекера» британдық телехикаясындағы Эдди Фитцтің және «Гарри Поттер» фильміндегі Хагридтің, сонымен қатар «Монашки в бегах» фильміндегі Инвиолата рөлімен танымал болған. 

Алғаш рет экранда 1981 жылы ВВС арнасында көрсетілген «A Kick Up the Eighties» хикаятындағы рөлімен көрінген. Кейінірек оған кинофильмнен рөлдер алуға ұсыныс түсе бастайды. Осылайша ол бірқатар танымал фильмдерде көрінеді. 

2001 жылдан бастап 2011 жылға дейін «Гарри Поттер» фильмінің барлық бөліміне түскен.

Фильмдері
---------

«Абсолютные новички» (1986) 
«Приключения Гека Финна» (1993) 
«Золотой глаз» (1995) 
«Спровоцированная» (2006)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биография актёра на сайте Кино-Театр.ру. — 16.01.2010.
**Роберт Майкл Шнайдер** (ағылш. *Robert Michael Schneider*; 31 қазан 1963 жыл) – америка киноактері. Отбасында өзінен үлкен ағасы және әпкесі бар. Лос-Анджелес пен Сан-Францискода өзінің би клубы мен мейрамханасы бар. 2011 жылы Патрисия Асаркойя Аркеге үйленген. Бұл оның үшінші некесі. Көпшілікке *«Мужчина по вызову»* фильмімен танымал болған. Алайда сыншылар бұл фильмді сәтсіз деп таныған. Шнайдер осы фильмдегі рөлі үшін ең нашар актер номинациясы бойынша *«Золотая малина» сыйлығы*н алған. Фильмдері: *«Марсиане, убирайтесь домой»* (1990), *«Один дома 2»* (1992), *«Маменькин сыночек»* (1999), *«Животное»* (2001), *«50 первых поцелуев»* (2004), *«Всё или ничего»* (2005), *«Не шутите с Зоханом»* (2008), *«Одноклассники»* (2010), *«Избранный»*, *«Ты можешь не целовать невесту»* (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------
**Джузеппе Фортунино Франческо Верди** (итал. *Giuseppe Fortunino Francesco Verdi*, 10 қазан 1813, Ронколе, Буссето қаласы маңы, Италия — 27 қаңтар 1901, Милан) — итальян композиторы, итальян опера мектебінің орталық фигурасы. Оның ең жақсы опералары Риголетто, Травиата, Аида.

Өмірбаяны
---------

Верди және Рихард Вагнер бір-біріне ұқсағанымен, олар 19-ғасырдың ең ұлы композиторлары болды. Верди жас шағында Италияның атақты опера композиторлары болып Гаетано Донизетти және Винченцо Беллини есептелінетін. Олар өз операларын бельканто дәстүрінде жазатын еді. Сол себепті олардың операларында сұлу намалар болып атқарушыларға өз дауыстарын көрсетуге жазылатын еді һәм көбінесе олар атқарған қосықтар операның мәніне сәйкес келмес еді. Верди өзінің ұзақ ғұмырында операны ескі дәстүрлерге бағынбайтындай етіп өзгертті. Верди атеист болған.

Дереккөздер
-----------
Джорджтаун қалалық мэриясы**Джорджтаун Таун Холл** - Гайанадағы Джорджтаун қаласындағы Регент көшесі мен Республика даңғылының бұрышында орналасқан ХІХ ғасырдағы готикалық қайта өрлеу ғимараты. Ғимаратты сәулетші Игнатий Сколес 1887 жылы жобалап, 1889 жылдың маусым айында аяқталды. Ғимаратта мэрдің, қалалық кеңес және қала инженерлерінің кеңселері орналасқан.

Джорджтаун Таун Холл сонымен қатар «Кариб бассейніндегі готикалық сәулет өнерінің ең жақсы үлгілерінің бірі» ретінде сипатталады. 1995 жылы Гайана үкіметі Джорджтаун қалалық мэриясын ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра нысаны ретінде ұсынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Kandasammy, Lloyd*. Celebrating Guyana's Built Heritage: City Hall, a brief history (Archive copy) (19 March 2005). Тексерілді 22 тамыздың 2012.
2. ↑  *Knews*. Historic City Hall falling apart (20 May 2010). Тексерілді 23 тамыздың 2012.
3. ↑  *Stabroek Staff*. Saving City Hall (18 March 2012). Тексерілді 22 тамыздың 2012.
4. ↑  *Anon*. Grieving over the slow historical and architectural death of City Hall (7 October 2011). Тексерілді 23 тамыздың 2012.
5. ↑  *Chin, Godfrey*. The saga of Regent Street (14 August 2011). Тексерілді 23 тамыздың 2012.
6. ↑  *UNESCO* City Hall, Georgetown. *World Heritage Site: Guyana - Tentative Listings*.  UNESCO. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 маусым 2012. Тексерілді, 23 тамыз 2012.
**Джорджо Кьеллини** (итал. *Giorgio Chiellini*, 14 тамыз 1984 жыл, Пиза) — италиялық футболшы, «Ювентус», клубы мен Италия құрамасының қорғаушысы. Құрама сапында көп матч өткізгендердің алғашқы ондығына кіреді.

Клубтық карьерасы
-----------------

"Ливорно" клубының түлегі. "Ливорно" клубында төрт маусымдай ойнады. 2004 жылы "Ювентуске" өтті де, "Ювентус" арқылы "Фиорентинаға" ауысып, бір жылдан соң қайта келді. Содан бері ұзақ жылдар бойы туриндік клубтың намысын қорғады. 2006 жылы "Ювентус" А сериясындағы жанжалдардың себебімен В сериясына түсіп кеткенде де команданы тастап кеткен жоқ. Осы уақыттар аралығында тоғыз рет Италияның чемпионы атанды. 2008, 2009, 2010 жылдары "Италия А сериясының ең үздік қорғаушысы" номинациясын жеңіп алды.

Ұлттық құрама
-------------

Ұлттық құрама сапында алғаш рет 2004 жылы Финляндияға қарсы матчта алаңға шықты. Ондаған жылдар бойы Италия жолдама алған ірі жарыстардың көпшілігіне қатысып, 2012 жылы құрамамен бірге Еуропаның күміс жүлдегері болды.

2017 жылы қараша айында Италия құрамасы Швециядан екі ойын қорытындысы бойынша ұтылып қалды да, апениндіктер 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама ала алмады. Осы ойыннан соң Кьеллини ұлттық құрамамен қоштасқанымен, кейін қайта оралып, 2021 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Жазғы Олимпиада ойындары 2004

* Футболдан Еуропа чемпионаты 2008
* Футболдан әлем чемпионаты 2010
* Футболдан Еуропа чемпионаты 2012
* Конфедерациялар кубогы 2013
* Футболдан әлем чемпионаты 2014
* Футболдан Еуропа чемпионаты 2016
* Футболдан Еуропа чемпионаты 2021

Жеке өмірі
----------

2014 жылы құрбысы Каролине Бонисталлиге үйленді. Бір жылдан соң қыздары Нина дүниеге келді.

Кьеллини 2010 жылы Турин Университетіндегі экономика және коммерция бөлімін бітірді. Ол "Ювентус футбол клубының халықаралық контекстегі бизнес-моделі" деген тақырыпта диссертация да қорғаған.

Жетістіктері
------------

Италия «Ювентус»

* Б сериясының жеңімпазы (1): 2006/07
* Италия чемпионы (6): 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20
* Италия кубогы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2018
* Италия суперкубогы (3): 2012, 2013, 2015
* Чемпиондар Лигасының финалисі (2): 2014/2015, 2016/2017

 Италия құрамасы

* 19 жасқа дейінгілер арасындағы Еуропа чемпионы: 2003
* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2004
* Еуропаның күміс жүлдегері: 2012
* Конфедерациялар кубогының қола: 2013
* Еуропа чемпионы: 2021

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (итал.) (ағыл.)
* Джорджо Кьеллини YouTube видеохостинг сервисіндегі жеке бейнедидары
* Статистикасы (figc.it) Мұрағатталған 18 мамырдың 2015 жылы.
**Джугджур** — Ресейдің Қиыр Шығысында, Хабаров өлкесіндегі тау жотасы. Алдан өзенінің салалары Угур мен Улья өзендері аралығында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 700 км-ге созылып жатыр. 

Ең биік жері - Топко тауы (1925 м.). Жота палеозойдың шөгінді жыныстарынан түзілген. Жотаның солтүстік жартысында жанартаулық жыныстар басымырақ. Аумағының негізгі құрылымдары мезозой және кайнозой қатпарларындағы процестер нәтижесінде қалыптасқан. Жер бедері мүжілген жалаңаш таулардан тұрады. Эрозияның әсерінен террасалы кең аңғарлар, қырқалар, тар аңғарлар қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------
**Қадырғали Жалайыри көшесі** «*Ақбұлақ*» тұрғын алабы. Асқар Тоқпанов көшесінде аяқталады. Ұзындығы — 1004,8 м. Бұрынғы атауы *№74 көше*.

Қадырғали Жалайыри (1555 жылдар шамасында туған - 1605) - орта ғасырдағы қазақтың ғұлама ғалымы, белгілі биі. Сырдария бойын мекендеген Улы жүздің тарақ таңбалы Жалайыр тайпасынан шыққан. Қадырғали Жалайыри ана тілімен қатар араб, парсы тілдерін жете меңгерт, Шығыстың классикалық озық әдебиеті мен мәдениетін, ғылымын терең білген. Қадырғали Жалайыри Қасым ханның қасында 1600 жылы өзінің «Жами ат-тауарих» («Жылнамалар жинағы» деп те аталады) атты атақты шежіре кітабын жаза бастап, оны 1602 жылы аяқтады. Шежіре 157 беттен тұрады. Автор жылнамада Шығыс елдеріне, оның шаһарларына шолу жасап, қазақ сахарасын мекендеген жалайыр, жрғын, қышлақ, қаңлы, найман, қоңырат, керей, алшын т.б. түркі ру-тайпаларына тарихи анықтама береді. Қадырғали Жалайыридың шежіресі - ертедегі қазақ тілінде жазылған тұңғыш тарихи шығарма.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Оқыту теледидары** – оқытудың тиімді техникалық құралдарының бірі.

Мектеп жасына дейінгі балаларға, бастауыш және жоғарғы сынып оқушыларына, жасөспірімдерге, студенттерге арналған хабарлары оқу бағдарламасын игеруге, тәрбие ісінің сапасын арттыруға септігін тигізеді.Оқыту теледидары республикада 1950 жылдардың аяғында дами бастады. Ғылыми-көпшілік деректі фильмдерді табиғат көріністері мен адамның еңбектегі іс-әрекетін, ғылым қайраткерлерімен кездесулерді көрсету, ғылым мен техника жаңалықтарын насихаттау олардың білімін тереңдетіп, өмірге деген дұрыс көзқарасын қалыптастырады. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Қадыри Абдулла** (лақап аты- Ж ұ л қ ы н б а й) (1894-1940, Ташкент) — өзбек совет жазушысы. Өзбек көркем прозасының негiзiн қалаушылардың бiрi. Бақшашы семьясында туып, медреседе (1915-1917) араб, парсы тілдерінде бiлiм алған. 1915 жылдан бастап шығармалары («Бақытсыаз күйеу» пьесасы т. б.) жарық көре бастады. «Азғын» (1915) әңгімесінде сабақ тұрмысындағы жағымсыз салтты әшкерелейді. Революцияға дейiнгi шығармаларында жәдидизм ықпалы басым. Қадыри шығармалары қазақ оқырмандарына да кеңінен таныс. «Өткен күндер» романы 1958 жылы қазақ тілінде жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Валюталық арбитраж** - банктер арасындағы валюталық операция, ол валютаны сатып алу (сату),кейіннен әр түрлі валюта рыноктарындағы бағамдардың айырмашылығын (кеңістікті валюталық арбитраж) немесе валюта бағамдарының белгілі бір уақыт аралығында (мерзімдік валюталық арбитраж) тұрақсыздануын пайдаланып, пайда табу үшін кері келісім жасауды білдіреді. Валюталық арбитраждың негізгі принципі - валютаны арзанырақ сатып алып, қымбатырақ сату. Валюталық арбитраж екі валютамен (жай валюталық арбитраж) немесе үш тіпті одан да көп валютамен (күрделі валюталық арбитраж) «спот» немесе «форвард» шарттары бойынша жүзеге асырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Қажахмет Балахметұлы Балахметов** (26 маусым 1926, Сұлукөл ауылы, Айыртау ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы — 6 қараша 2021) — ғалым-педагог, тарихшы, мемлекет және қоғам қайраткері.

Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1948). 1948–52 жылдары Сырымбет орта мектебінің мұғалімі, 1953–57 жылдары Біржан сал ауданы Макинск және Степняк орта мектептерінің директоры, 1957–60 жылдары Көкшетау облысы Халыққа білім беру бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 1968–80 жылдары меңгерушісі, 1970–74 жылдары Қазақстан Компартиясы ОК-нің Ғылым және Білім беру мекемелері бөлімі меңгерушісінің орынбасары; 1974–87 жылдары Қазақ КСР Оқу-ағарту министрі қызметтерін атқарған. 13 жыл бойы қазақ-корей достығы қауымдастығының төрағасы болды. Білім беру мәселелеріне арналған 70-тен аса еңбектері жарық көрді. ТМД-ның Халықаралық балалар қоры ассоциациясының вице-президенті болып сайланған. 3 мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен, төс белгілермен және грамоталармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Егемендік айнасы Мұрағатталған 4 ақпанның 2015 жылы.
**Қутаңсор**– Жетіқоңыр құмының солт.-шығысындағы сор басқан телім. Сарысу өз-нің алабында Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Талап ауылының оңт.-шығысында 68 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 280 м биіктікте жатыр. солттен оңт-ке қарай 8 км-ге созылған, енді жері 3 км. сордың бетін көктем айларында қар, жауын-шашын суы басады, жазда тартылып, сор батпаққа айналады. Жыл өткен сайын топырақ құнарсызданып аумағы ұлғаюда. солт.-батысында талдықұдық, шығысында Қосқұдық құдығы, оңтүстігінде тұзкөл соры мен Көптақыр қонысы орналасқан. Етегінде бұталар өскен.

Дереккөздер
-----------

АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қуысмүйізділер** (лат. *Bovidae*) – сүтқоректілер класы жұптұяқтылар отрядының күйіс қайыратындар тобының бір тұқымдасы. 

Табиғатта кең тараған, Австралия мен Антарктидада ғана кездеспейді. Мекендейтін жерлері – шөл-шөлейтті дала аймақтары мен тау өңірлері. Кейбіреуі үй жануарлары ретінде қолға да үйретілген. 43 туысы, 125-тей түрі бар.

Қазақстанда 5 туысқа жататын 5 түрі (қарақұйрық, ақбөкен, таутеке, арқар және үстірт арқары) мекендейді. Дене тұрқының мөлшерлері әр түрлі, ең кішілері 45 – 80 см (дикдиктер), ірілері 180 – 325 см-ге дейін (жабайы сиырлар – күдірлер) кездеседі. Текелерінде (кейбір түрлерінің ешкілерінде де) маңдай сүйегінің жалғасы болып табылатын, тармақталмаған іші қуыс жұп мүйіздері болады. Мүйіз қапшығы өмір бойына өзгермейді. Оның пішіні, тері жамылғысының түсі әр алуан. Негізгі қорегі – шөптесін өсімдіктер. Көпшілік түрі топтанып жүреді, ал кейбіреулері үйір (антилопалар) құрады. Қуысмүйізділердің шаруашылық үшін маңызы зор. Олардан бағалы шикізаттар (дәрі-дәрмек, шипалық ет, мүйіз, тері) алынады. Кейбіреулері (ақбөкен, таутеке) кәсіптік, аңшылық жолмен ауланады. Қуысмүйізділердің саны жылдан жылға азаюда, кейбір түрлері тек ұлттық саябақтарда ғана сақталып қалған. Халықаралық табиғат қорғау одағының "Қызыл кітабына" 26 түрі, 21 түр тармағы, ал Қазақстанның "Қызыл кітабына" 7 түрі енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балалар Энциклопедиясы", V-том
Шымкент қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Назарбаев Зияткерлік мектебі

Мектеп тарихы
-------------

Ағымдағы жылдың (2013) ақпан айында Шымкент қаласында Назарбаев Зияткерлік мектебі ашылған болатын. Мектепке қабылданатын оқушылар 2012 жылдан бастап іріктеле бастады. Шымкент қаласында Назарбаев Зияткерлік мектебі ндегі 2 бағыт: 1)Физика математикалық бағыт 2) Химия биологиялық бағыт.Оңтүстік Қазақстан облысының әртүрлі аудандарынан жиналған оқушылар әртүрлі тапсырмалардан тұратын 3 кезеңнен өтті .

Мектептегі үйірмелер мен жарыстар
---------------------------------

Мектепте оқушылардың біліктілігін арттыру мақсатында түрлі үйірмелер болады. Атап айтатын болсақ, Delicious Enqlish, Андромеда, роботтық текхника, Лира, Break Dance, Язык - наш мир , Домбыра. Оқушылардың білім деңгейін анықтау үшін әр пәндерден жарыстар ұйымдастырылып отырылады.Қазақ тілінен, тарих пәндерінен, алгебрадан, физика және география пәндерінен сайыстар болып өтті.

Мектептегі сабақтың барысы
--------------------------

Мектептегі әр пән құрал жабдықтармен жабдықталған арнайы кабинеттерде өтіледі. Оқушылар өтілген сабақтарды тек қана теориялық түрде емес, зертханалық жұмыстар арқылы да жүзеге асыра алады.Сабақ 08:30да басталады,алайда сабақ басталмастан бұрын таңғы жиындар болып өтеді .

Мектеп жобасы
-------------

Мектеп үш қабаттан ,мектеп кітапханасы мен үлкен және кіші спорт залдардан, мәжіліс залы және асханасынан,оранжерея мен үш жүзден астам кабинеттерден тұрады.

Тағы да қараңыз
---------------

Астана қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі; Қарағанды қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі; ҚРдағы Назарбаев Зияткерлік мектептері.

Дереккөздер
-----------
**Қушың**, *Кучинский Белок* – Үбі жотасының шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2057 м. Батыстан шығысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 6 км.

Жер бедері
----------

Тау бірнеше қырқалы тауларға бөлініп, өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстігінен Қара Үбі, оңтүстігінен Ақ Үбі өзендерінің салалары бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермь, тас көмір, девон кезеңдерінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Жоғарғы белдеуде шырша, майқарағай, тау шатқалында қайың, көк терек аралас орман өседі. Тау етегінде шалғын топырақтың шөбі шүйгін жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Кілемді күту .
Кілемді ұқыпты күтіп ұстаған жағдайда ұзақ уақыт пайдалануға болады. Кіре беріске,аяқ астына ,дәлізге,холл ,вестибуль,баспалдақ тағы басқа адамдар көбірек жүретін орындаға төселген кілемдер тез тозады. Сондықтан да оның үстіне жіңішкелеу кенеп мата немесе басқадай материалдар төселген жөн.Егер бүктелетін кілем болса оның жиегіне іш жағынан кішілеу кенеп қалташалар тігіп,оған жалпақтау металл табақшалар қоятын болса кілемге жиналатын электр-статикалық зарядтар мөлшері азаяды
Кілемнің тозбауы және әдемілігі мен былқылдақтығын арттыру үшін оның астына киіз немесе жұмсақ резеңке салады.Еденге төселетін кілемнің орнын ауыстырып отырған жөн.
**Кіндіктас антиклинорийі**
---------------------------

### Руда жайлы жалпы мағлұматтар

Кіндіктас антиклинорийі - Оңтүстік Қазақстанның солтүстігіндегі Жалайыр-Найман антиклинорийімен шектес, солтүстік-батысқа қарай бағытталған құрылғым; төменгі палеозойдағы дислокациялар бір бағытқа созылған, ал ортанғы палеозойдағы дислокациялар қабаттасқан брахи пішінді құрылымдар түзген. Бірнеше жерден ордовиктік интрузиялар қиған. Кіндіктас антиклинорийіндегі көне жыныстар, шамамен, төменгі-орта протерозойда жаралған амфиболитті-гнейсті-метаморфтық формациялар. Олардың жоғарғы қабаттарында орта девонның ( живет ярусы) андезитті-базальтті-терригендік жыныстары қабаттасқан мульда орналасқан. Антиклинорийдің солтүстік-шығысындағы Іле антиклиналымен шектес аралықта Жамантас мульдасы бар. Мұнда кембрийге дейінгі интрузия анықталмаған. Қордай және Шатыркөл массивтеріндегі гранит-гранодиоритті интрузиялар силур-девон кезеңдерінде қалыптасқан.

### Пайда болу кезеңдері

Карбонда пайда болған лейкократты гранит интрузиясы да байқалады. Кіндіктас антиклинорий оңтүстік-шығыс қанатында төменгі ордовиктік шөгінді жыныстар, орта және жоғары ордовик шөгінділері (шарбқты свитасы), туфогенді жыныстар (ырғайлы свитасы), туфогенді-терригендік (сарбастау свитасы) және андезитті-терригендік (кескентас свитасы) жыныстар кездеседі. Ордовик қабаттарының жоғарғы жағында жасыл түсті моласты формациялар ұшырайды. Девонда вулконогенді –терригендік жыныстар пайда болған. Солтүстік-шығыс қанатында кембррийге дейін жаралған вулканогендік жыныстар (қақпатас свитасы) , онан жоғары ванадийлі карбонатты-терригендік тақта тастар (жайсаң свитасы), вулканогендік-терригендік (сулысай свитасы) жыныстар және кварц-дала шпатты құм тастар (жамбыл свитасы) шоғырланған. Бұл свиталардың аралығында қордай мен шатыркөл комплексіндегі интрузиялар қалыптасқан. Үстіңгі қабаттарда жоғарғы девон мен төменгі карбонның қызыл түсті терригендік формациялары жатыр. Бұл қанатта карбонның сенит-гранодиорит интрузиялары бар. Кіндіктас антиклинорийінің пайдалы қазындылары: ванадийлі горизонттар, желілі мыс (Шатыркөл), алтын рудаларының белгілері, полиметалл (Ұзынсу рудалы түйіні) және темір рудалары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, 475-бет
*Басқа мағыналар үшін Сарытау деген бетті қараңыз.*
**Сарытау** – Мұғалжар тауларының орта тұсындағы оқшау тау. Дәутау тауының шығысында орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Бұлақты ауылынан шығысқа қарай 35 км жерде.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 491 м. Тау бойлық бағытта 12 км-ге созылған, енді жері 8 км. Беткейлері көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. Айналасында аласа бұйраттар мен қырқалар кездеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы палеозой дəуірінің кварцит, кристалды тақтатастарынан, гнейс, гранит, конгломераттарынан түзілген. Оның бетін неоген жəне төрттік кезеңінің құмтасты-құмдақты жəне əктас шөгінділері жапқан.

Өсімдігі
--------

Денудациялық жазықтың нашар дамыған қиырщықтасты бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас жусанды-бетегелі қуаң дала ландшафтысы қалыптасқан. Атырабында бірнеше қыстаулар орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Кіндік** – Ханшыңғыс жотасының солтүстік бөлігіндегі шоқылы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Сарыжал ауылының оңтүстігінде 20 км жерде орналасқан. Шаған өзенінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 549 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км. Солтүстік беткейі тіктеу, қалған бөліктері көлбеу келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кіндік тас көмірдің граниті мен гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, тобылғы, қараған, селеу өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Сарытау деген бетті қараңыз.*
**Сарытау** – Қарқаралы тауларының солтүстігіндегі оқшау тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Ақжол ауылының оңтүстік-батысында 17 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 989 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 5 км-ге созылған, енді жері 3,5 км. Беткейлері тік жартасты. Шығыс беткейі тау бөктерінің ұсақ қырқалары мен шоқыларына ұласады. Беткейлері қатты тілімденген етегінде тас шашырандылары кездеседі.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырағында бұта аралас бетеге, селеу, жусан, арпабас, бидайық, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өседі. Айналасында бірнеше қыстаулар мен жайлаулар орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Кіндікті деген бетті қараңыз.*
**Кіндікті** – Нұра алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданы Шолақшалқар көлінің солтүстігінде 4 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,6 км2 (қуаңшылық жылдары аумағы 4,1 км2-ге дейін кішірейеді). Теңіз деңгейінен 317 м биіктікте. Ұзындығы 3,4 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 10,2 км. Кіндікті суды 47,9 км2 жерден жинайды. Жағалауы жайпақ, аз тілімденген. Оң түстік-шығысында шағын түбек екі шығанақты құрайды, сол түстігінде кішірек келген арал бар. Түбі лайлы. Еріген қар суымен толысады. Жазда құрғап қалады. Суы тұзды және кермекті, ішуге жарамсыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Сарытау деген бетті қараңыз.*
**Сарытау** – Ұлытау тауларының шығысындағы оқшау тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Бозтұмсық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 675 м. Тау бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Орта бөлігінің беткейі біршама тіктеу, етек жағының беткейлері жатық келген. Ол айналасындағы жазық далаға ұласады.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр, сортаңды қоңыр топырағында бұта аралас қараған, жусан, ши, теріскен, селеу, еркек шөп, т.б. шөптесіндер өскен. Шығыс етегінде бұлақ көздері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шымкент қорғасын зауыты(ШҚЗ)** - Шымкент қаласындағы қорғасын зауыты. Кеңес заманында Шымкентте ірі үш өндіріс орны болғаны белгілі. Олар – фосфор, шина жасау және қорғасын зауыты болатын. Бүгінде фосфор мен шина зауытының аумағы индустриялды аймақ құрылған. Ал қорғасын зауытына келсек, өндіріс ошағының жұмысы күн сайын түлеп, жанданып келеді. Қазіргі таңда нарықта зауыттың өндірген қорғасынына сұраныс өте жоғары. 30-шы жылдары Шымкентте қорғасын зауыты КСРО-дағы өндірілген қорғасынның 70 пайызын өндіргенін біреу білсе, біреу білмеуі мүмкін.

Зауыттың қосылуы мен құрылуы
----------------------------

1934 жылдың 20 қаңтарында бірінші қорғасынын шығарды. Шымкенттегі қорғасын зауыты 30-шы жыл­дардың өзінде КСРО-да өндірілген қорғасынның 70 пайызын қам­тыған. Жаңадан жұмыс істей бастаған Шымкенттегі қорғасын зауыты бүкіл Кеңес Одағындағы қорғасын зауыттарынан 2 есе көп өнім беретін. ШҚЗ 1937 жылы КСРО-ның қорғасын өндірісінің 75,3 пайызын өндірді. 1939 жылдың 26 сәуірінде Калинин атындағы ШҚЗ КСРО-ның Жоғарғы Кеңес Президиумының жарлығына сәйкес Ленин орденімен марапатталды. 1939 жылы ШҚЗ Қазақстанның 73,2% КСРОның 62,1% қорғасын өнімін шығарды.

ШҚЗ Ұлы Отан Соғысы жылдары
---------------------------

Соғысқа дейінгі бесжылдықтарда соғылған ШҚЗ Ұлы Отан Соғысында жеңіске жетуде маңызды рөл атқарған. Соғыстың бірінші күндері Оңтүстік Қазақстанға Украина,Белоруссиядан фабрикалар мен зауыттар көшірілді.

Қазіргі заман
-------------

Бүгінде мыңға жуық адамды жұмыспен қам­тып отырған еліміздегі алып өндіріс ошақта­ры­ның бірі – Шымкенттегі қорғасын зауыты. Бұл зауыттың тарихы әріде жатыр. Ол 30-шы жыл­дардың өзінде КСРО-да өндірілген қорғасынның 70 пайызын қам­тыған-ды. Сол замандардан бері басынан талайды өткерген зауыт бір кезеңдерде өндірістік қарқыны бәсеңдеп, тоқтап қалуға да шақ қалған еді.
Бірақ 2010 жылы зауыт «Оң­­түстiкполиметалл ӨК» акционерлік қоғамы мен «Қазақмыс» корпорациясы және «А-мега трейдинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің үшжақты келісімі негізін­де толыққанды жұмысқа көшкен болатын. Оған «Қазақмыс» корпорациясы өндірісті ретке келті­ріп, шикізат алуға қыруар қаржы жұмсағаны да дем бергенін атап өткен жөн. Осындай маңызды келі­сім­нің арқасында Шым­кент қорғасын зауыты ара­да­­ғы екi жылдан аса үзiлiстен кейiн қайта iске қо­сылып, өндіріс ошағының қосалқы жабдықтары жаңартылып, бағалы металдардың шлактары мен мыс шликерiн қайта өңдейтiн газ-электрлі пештер орнатылған еді. Сондай-ақ, тепловоздар да күрделi жөндеуден өтті. Осылайша Шымқаланың мақта­нышына ай­нал­­ған алып зауыттың бойына қайтадан қан жүгір­ді.
Қазіргі таңда зауыттың өндірістік қуаты күн санап жақсару үстінде. Кәсiпорын қайта іске қосылған жылы 26 мың тоннадан астам С1 және С2 жұмсақ маркалы қорғасын, 72 тонна висмут, 207 кило аммоний перренатындағы рений, 37,8 кило доре балқымасындағы алтын, 18,674 тонна доре балқымасындағы күмiс өндiрді.

Дереккөздер
-----------

1. История Чимкентского свинцового зовода
2. Қазақ қорғасыны(қолжетпейтін сілтеме)
3. Өндірістің еңбек қазаны қашан да қайнап жатады
**Валюталық демпинг** бағасы төмен тауарларды валютасы құнсызданған елдерден валютасы салыстырмалы түрде тұрақты елдерге экспорттау, валюталық демпинг тауарлардың ішкі жоғары бағаларымен және төмен экспорттық бағаларымен, тауарлардың сыртқа дүниежүзілік орта көрсеткіштерден төмен бағалар бойынша көптеп сатылуымен ерекшеленеді. Сырт жерлерге шығарылатын тауарлардың бағасын кемітудің көзі — неғұрлым тұрақты шетел валютасын құнсызданған ұлттық валютаға айырбастағаннан түскен айырмашылықтан пайда болатын экспортгық сыйлық деп аталатын табыс. Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің (ГАІТ) 1967 жылғы конференциясында халықаралық Демпингке қарсы кодекс қабылданды. Онда демпингті (оның ішінде валюталық демпингті де) қолданған жағдайда жүзеге асырылатын арнайы санкциялар көзделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейітқасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
*Басқа мағыналар үшін Қусақ деген бетті қараңыз.*

**Қусақ**, *Сегізауыл* – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен. Ұзындығы 184 км, су жиналатын алабы 10,8 мың км2.

Географиялық орны, бастауы
--------------------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Абай облысы Семей қалалық әкімдігі аумағына қарасты Қайнар ауылының оңтүстік-батысындағы Көкшетау тауларындағы қайнарлардан алып, Қотанбұлақ тауларының батысындағы Ортақора қыстауының солтүстігінде жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Көктемде 10-15 күндей ағыны болады. Жоғарғы ағысы тау шатқалымен ағады, Ошан қонысында аңғары кеңейіп сайлы-жыралы жермен өтеді. Татан ауылы маңында арнасы мен алабы қайтадан тарылады (осы жерден бастап өзен Қусақ деп аталады). Одан кейінгі арнасы 2,5-5 км-ге кеңейіп, алабы ауқымды болып келдеді. Молақ қыстауы және Қошқар ауылы аралығында ағысы үзіліп, жерге сіңіп кетеді. Қошқар тауларынан бастап арнасы пайда болады. Жаз айларында ағысы болмайды. Негізінен көктемегі қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Татан ауылына дейінгі суы тұщы, Қошқар ауылына дейін ашқылтым, одна төменде тұзды болып келеді.

Салалары
--------

Жалпы ұзындығы 90 км болатын 30-ға жуық салалары бар. Ірілері: Қаражан, Құрөзек, Көккөз, Мергенбай, Көкиірім, Иіреу, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ұра** — жерден қазылған қарапайым астық сақтау орны. Қазақстан аумағында ұра жасау қола дәуірінен бері орын алғандығын археологиялық зерттеулер нақты көрсетіп отыр. Ерте ортағасырлық жазба ескерткіштері де ұраны көптеген түркі халықтарының ежелден бері пайдаланғанын көрсетеді. Қазақтың егінші жатақтары жылма-жыл бірнеше ұра қазып отырған. Дәстүрлі қазақ қоғамында ұралар көбінесе үй, қырман төңірегіндегі су баспайтын құрғақтау жерлерден немесе шаруашылық жайлардан қазылған. Ұраның ауыз жағы тар және дөңгелек, ал түбі мен бүйірі кеңдеу етіп қазылды, сондай-ақ төрт бұрыштысы да болады. Астықтың көктеп, қызып, көгеріп, шіріп бүлінбеуі үшін қазылған ұра мен көмілетін астық кептіріледі, ұраның түбі мен қабырғасына құрғақ сабан салынады, құйылған астықтың беті де сабанмен қымтап жабылып, судан қорғау амалдары жасалынады. Ұра астық сақтау орындары мен құралдары жетілмеген және жетіспеген кездерде көп қолданылды, кейде сыртқы жаулардан астықты жасыру үшін де қажет болған.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том