**Дэвид Моррис Ли** (1931 жылы 20 қаңтарда дүниеге келген) — американдық физик, 1996 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын Роберт С. Ричардсон және Дуглас Ошероффпен бірге «гелий-3 құрамындағы артық сұйықтықты ашқаны үшін» бөлісті. Ли Корнелл университетінің физика профессоры және Техас A&amp;M университетінің көрнекті физика профессоры.

Жеке өмір
---------

Ли Рай қаласында, Нью-Йорк штатында туып өскен. Оның анасы мұғалім Аннет (Фрэнкс) және әкесі инженер-электрик Марвин Ли Англия мен Литвадан келген еврей иммигранттарының балалары. Ол 1952 жылы Гарвард университетін бітірді, содан кейін 22 ай бойы АҚШ әскеріне қосылды. Әскерден босағаннан кейін Коннектикут университетінде магистр дәрежесін алды. 1955 жылы Ли Ph.D. дәрежесін Йель университетіндегі бағдарламасына қосылды, онда Генри А. Фэйрбанкпен төмен температуралы физика тобында жұмыс істеді, сұйық 3He бойынша эксперименттік зерттеулер жүргізді.

1959 жылы Йельді бітіргеннен кейін Ли Корнелл университетіне жұмысқа орналасты, онда ол атом және қатты дене физикасының жаңа зертханасын құруға жауапты болды. Корнеллге келгеннен кейін көп ұзамай ол өзінің болашақ әйелі Данамен кездесті, осыдан кейін басқа кафедрада PhD докторы атанды; ерлі-зайыптылар екі ұлды болды.

Ли өзінің зертханасын Корнеллден Техас A&amp;M университетіне 2009 жылы 16 қарашада көшірді

Жұмыс
-----

Лидің Нобель сыйлығына әкелген жұмыс 1970 жылдардың басында орындалды. Ли Роберт Ричардсонмен және докторант Даг Ошероффпен бірге Померанчук ұяшығын абсолютті нөл градусының бірнеше мыңнан бір бөлігіндегі температурада <sup id="mwOA">3</sup>He әрекетін зерттеу үшін пайдаланды. Олар өз өлшемдерінде күтпеген әсерлерді тапты, олар ақырында олар бұны 3He артық сұйықтық фазасына фазалық ауысулар ретінде түсіндірді. Ли, Ричардсон және Ошероффпен бірге осы жаңалығы үшін 1996 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

Лидің зерттеулері сонымен қатар төмен температура физикасының басқа да бірқатар тақырыптарын қамтыды, әсіресе сұйық, қатты және артық сұйық гелийге қатысты (4He, 3He және екеуінің қоспалары). Ерекше ашылуларына, қатты гелий-3 құрамындағы антиферромагниттік реттілік, Джек Х. Фридпен бірге ашқан спиндік поляризацияланған атомдық сутегі газындағы ядролық спиндік толқындар және Корнелл әріптесі Джон Реппимен бірге ашқан 4He-3He сұйықтығының фазалық бөліну қисығындағы үш-критикалық нүктелер кіреді. Оның Корнеллдегі бұрынғы зерттеу тобы қазіргі уақытта гелийдің қоспаларын зерттейді.

Нобель сыйлығымен қатар Ли жеңіп алған басқа да сыйлықтарға Британдық физика институтының 1976 жылғы сэр Фрэнсис Саймонның мемориалдық сыйлығы және 1981 жылғы американдық физика қоғамының Оливер Бакли сыйлығын, асқын сұйық 3He жұмысы үшін Дуг Ошерофф пен Роберт Ричардсонмен бірге алды. 1997 жылы Ли Американдық жетістіктер академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды.

Ли — Ұлттық ғылым академиясының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі.

Ли қазір Техас A&amp;M университетінде физикадан сабақ береді және өзінің (бұрынғы Корнеллде негізделген) зерттеу бағдарламасын сол жерде де жалғастыруда.

Ли 2008 жылдың мамыр айында президент Джордж Бушқа жолдаған хатқа қол қойған физика бойынша Нобель сыйлығының 20 американдық иегерінің бірі болып, онда «2008 қаржы жылында іргелі ғылыми зерттеулерге келтірілген зиянды», Энергетика департаментінің Ғылым басқармасына, Ұлттық ғылым қорына және Ұлттық стандарттар мен технологиялар институтына қосымша төтенше қаржыландыруды сұрау арқылы жоюға шақырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Nobel Prize in Physics 1996.  Nobel Foundation. Тексерілді, 4 қазан 2009.
2. ↑  David Lee | Department of Physics Cornell Arts & Sciences.
3. ↑  David Lee - Faculty Member | TAMU Physics & Astronomy (30 September 2019).
4. ↑
5. ↑  A&M lures Nobel Prize winner: Researcher of cold (29 қыркүйек 2009).
6. ↑  Nobel Prize Winner to Join Texas A&M Physics Faculty | Texas A&M University, College of Science. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 наурыз 2010. Тексерілді, 12 қазан 2009.
7. ↑  Osheroff, DD (1972-04-03). "Evidence for a New Phase of Solid He3". *Physical Review Letters* (American Physical Society) **28** (14): 885–888. Bibcode 1972PhRvL..28..885O. doi:10.1103/PhysRevLett.28.885.
8. ↑  Osheroff, DD (1972-10-02). "New Magnetic Phenomena in Liquid He3 below 3mK". *Physical Review Letters* (American Physical Society) **29** (14): 920–923. Bibcode 1972PhRvL..29..920O. doi:10.1103/PhysRevLett.29.920.
9. ↑  Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement. *www.achievement.org*.  American Academy of Achievement.
10. ↑  A Letter from America's Physics Nobel Laureates.

Сілтемелер
----------

* Корнеллдегі факультет беті
* David Lee оның ішінде Нобель дәрісі, 7 желтоқсан 1996 ж. *Сұйық 3He-дің ерекше фазалары.*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
1976—2000 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рихтер / Тинг (1976) •
Ф. Андерсон / Мотт / Ван Флек (1977) •
Капица / Пензиас / Р. Вильсон (1978) •
Глэшоу / Салам / Вайнберг (1979) •
Кронин / Фитч (1980) •
Бломберген / Шавлов / К. Сигбан (1981) •
Вильсон (1982) •
Чандрасекар / Фаулер (1983) •
Руббиа / ван дер Мер (1984) •
фон Клитцинг (1985) •
Руска / Бинниг / Рорер (1986) •
Беднорц / Мюллер (1987) •
Ледерман / Шварц / Стейнбергер (1988) •
Рамзей / Демельт / Пауль (1989) •
Фридман / Кендалл / Р. Тейлор (1990) •
де Жен (1991) •
Шарпак (1992) •
Халс / Дж. Тейлор (1993) •
Брокхауз / Шалл (1994) •
Перл / Райнес (1995) •
Д. Ли / Ошеров / Ричардсон (1996) •
Чу / Коэн-Таннуджи / Филлипс (1997) •
Лафлин / Штермер / Цуи (1998) •
’т Хоофт / Велтман (1999) •
Алферов / Кремер / Килби (2000) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
1951—1975 | 
**1976—2000** | 
2001—ден бері

 |

 |