recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ұлан Мырзақасымұлы Кенжебеков** (2.12.1960, Шұбартау ауданы, Баршатас) - әнші. 

Ол мектептің бастауыш сыныптарында оқып жүрген кезінде көркемөнер ұйымына қатынасып, ән салуға машықтанды. Ұлан 18 жасқа толған соң, әскер қатарына алынды. Ұлан консерваторияға Мұрат Мұсабаевтың ән салу класына енгізілді. Ұлан консерваторияның соңғы курсында оқып жүргенінде Күләш Байсейітова атындағы музыка мектебінде әншілік байқау жарысына қатысы ә дегеннен 1-жүлдені жеңіп алды.Ұлан Кенжебеков консерватория курстарын аяқтап, диплом алған соң, консерватория жанындағы аспирантураға қабылданды. Ғылыми жетекшісі, тағы да ұстазы Бекен аға. 

1989 жылы Ұлан аспирантураны аяқтағалы тұрған жылы Бүкілодақтық Глинка атындағы әншілер байқауына барды. Бұл жарысқа Кеңес Одағынан үш жүз талапкер-әншілер қатысты. Аламан бәйгесіне қосылған сәйгүліктердің ортасынан суырылып озу қажет. Байқау мерізімі бір айға созылды. Жарыс қорытындысы: бірінші орынды Мәскеудің Үлкен театрының әртісі жеңіп алса, ал Ұлан Кенжебеков төртінші орынды межеледі. Үш жүз саңлақ әншілердің ішінде бұл орынға өнерімен оның жетуі аз жетістік емес. 

Бұл жарысқа ілесе Ұлан Кенжебеков Испанияда, Кореяда, Францияда өткен фестивальде опералық әншілер байқауларына қатысты әрі дипломант атанды. Ұлан Кенжебековке аспирантураны аяқтаған соң, өзі білім алған консерваторияда ұстаздық орын ұсынылды. 1990 жылы Абай атындағы ҚМАОБ театрға әншілікке қабылданды. Енді солистік өмір басталды. 

Театрда ол 20 шақты операларда басты кейіпкерлер партиясын орындады. Осылардың ішінде ең ұнайтыны – М.Төлебаевтың «Біржан және Сарасында» - Біржан. Чайковскийдің «Қарғаның мәткесінде» Герман партиясын атқарды. Ол мұндай классикалық опералардағы партияларды осы театрда алғаш орындаған өнер солисі. Оның серіктестері әр кездерде осындағы опералық әншілердің қаймағы – Рахима Жұбатырова, Хорлан Ықсанқызы Қалиламбекова, Нұржамал Үсенбаева, Майра Мұхамедқызы, Жәмила Баспақова, Сара Ищанова, Гүлзат Дәуірбаева, Нариман Қаражігітов, консерваториядағы ұстазы Мұхтар Мұсабаев сынды солистер. 
Ұлан Кенжебеков қазір консерваторияның ән өнер кафедрасының меңгерушісі қызметін атқаруда. Бұрындары профессор Бекен Жылысбаев пен Шаһимардан Әбілов меңгеруші болған. Бұл кафедрада Ғафиз Есімов, Шаһимардан Әбілов, Ермек Серкебаев, Роза Жаманова, Бибігүл Төлегеновалар ақылшылар.

2005 жылы Ұлан Кенжебековке Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген әртісі деген атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кожиров Б. "Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары" 2010г
Сапар Ысқақов
**Сапар Ысқақов** (1941 жылы туған) - инженер-құрылысшы, ҚазҚСР еңбегін сіңірген құрылысшы, меценат. Қарағанды политехникалық институтын бітірген (1965). 1961-68 жылдары «Торғай алюминстрой» тресінің шебері, пробрары, монтаж учакесінің бастығы, 1970-71 ж. Арқалық қаласының бас архитекторы, 1971-77 ж. «Торғайселоқұрылысы-15» тресі күрделі құрылыс басқармасының басшысы, бас инженер,1977-78 ж. әр-түрлі құрылысы ұйымдарының басшысы, «Ауырқұрылысминстрлігі»құрылыс басқармасының бастығы, «Торғай алюминострой» тресі басқармасының орынбасары, 1987-1990ж. «Қазмилжирпроект» жобалау институтының директоры,1991-1997ж. «Омар »компаниясының директоры. ҚР Президентінің құрмет дипломымен РФ және Ұлыбритания ордендірімен мараппаталған.

Ол белгілі кәсіпкер, меценат және саяхатшы. Ол Оңтүстік Полюс (Антарктида) пен Солтүстік Полюсті (Арктика) бағындырып, әлемнің 6 құрлығының 125-тен астам елінде болған. 2014 жылы «Astana EXPO-2017» жалауымен 119 күнде жер жүзін лайнермен айналып шықты. Сапар Ысқақов жетекшілік ететін «Бабалар ізімен» атты ғылыми экспедиция 2017 жылдың 4 мамырында сапарға аттанады. Олар ежелгі ғұндар, түріктер, қыпшақтардың ізі қалған әлемнің 15 елін аралап, ДНҚ зерттеулер жүргізді.

Дереккөздер
-----------

* А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Клайв Оуэн** (ағылш. Clive Owen, 3 қазан 1964 жылы дүниеге келді.) — британдық кино және театр актері, BAFTA және «Алтын глобус» (екеуі де — 2005 жылдары).

Өмірбаян
--------

Клайв Оуэн 1964 жылы, 3 қазанда Ұлыбританияның Конвентри қаласында дүниеге келген. 1967 жылы кантри-әнші әкесі отбасынан кетіп қалған. Клайв пен оның төрт ағасын, шешесі мен жергілікті теміржол станциясындағы кассир болып қызмет атқарған өгей әкесі тәрбиелеп өсірген. Клайв 13 жасынан бастап, жастар театрында ойнаған. 1984 жылы мектепті бітіргеннен кейін, екі жыл жұмыссыздарға арналған жәрдемақының арқасында тұрмыс кешіп, Корольдің драмалық өнер академиясына оқуға түскен. Онда Флинннің курстастары Рэйф Файнс және Джейн Хоррокс болған. Оқу үш жылға созылып, оны аяқтағаннан кейін, жас әртіс 1987 жылы лондондық Young Vic театр труппасына қабылданған.Ол театрда Шекспирдің екі қойылымында ойнаған. Олар: «Мере за мерудегі» Клаудио рөлі мен «Ромео және Джульеттадағы» Ромео рөлдері. Дәл осы уақытта Оуэнмен Джульеттаның рөлін сомдаған серіктесі Сара-Джейн Фентон арасында махаббат хикаясы пайда болған.1995 жылы олар үйленіп, осы уақытқа дейін бірге ғұмыр кешіп келеді. Олардың Ханна және Ева есімді екі қыздары өсіп келеді.

### Теледидар

### Кинодағы алғашқы жемісті жұмыстар

### Мойындау

### Ағымдағы жобалар

Сілтемелер
----------

* Clive-Owen.org Мұрағатталған 15 желтоқсанның 2006 жылы.  (ағыл.)
* Фан-сайт Клайва Оуэна Мұрағатталған 22 ақпанның 2011 жылы.
* Биографии актёра на Tiscali.co.uk Мұрағатталған 7 қаңтардың 2007 жылы. и 0&afiPersonalNameId=null TCMDB.com(қолжетпейтін сілтеме)  (ағыл.)
* Интервью на BBC.co.uk  (ағыл.)
* Интервью на Indielondon.co.uk Мұрағатталған 27 мамырдың 2008 жылы.  (ағыл.)
* Статья об актёре на Film.guardian.co.uk  (ағыл.)
**Орталық зират** — көрнекті қоғам қайраткерлері мен танымал тұлғалар жерленген жер.

Сипаттамасы
-----------

Орталық зираттағы алғашқы жерлеу Алматы 20 ғасырдың аяғында пайда болды.Орталық зират бұрынғы Иверско-Серафим қыздар монастырінің орнында пайда болды. Қазіргі уақытта Орталық зират Алматы қаласының орталығындағы Райымбек (бұрынғы Ташкент) көшесінің бойында орналасқан.

Жерленген тұлғалар
------------------

Орталық зиратта Ұлы Отан соғысы майдангерлері, соғыстың түрлі зардаптарынан және госпитальда қайтыс болған жауынгерлер мен тыл ардагерлері, сондай-ақ әйгілі әнші Күләш Жасынқызы Бәйсейітова, қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері Мұқан Төлебаев, қазақтың ұлы жазушысы, ғұлама ғалым Мұхтар Омарханұлы Әуезов, минералогия ғылымдарының докторы, профессор, академик, Қаныш Имантайұлы Сәтбаев, ақын, әнші-композитор, домбырашы Иса Байзақов, қазақтың әйгілі актері, режиссер, КСРО Халық әртісі Шәкен Кенжетайұлы Айманов, актер, қазақ ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін қалаушылардың бірі, КСРО Халық әртісі Қалыбек Қуанышбаев, мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабай Шаяхметов, қазақ музыкасын зерттеуші көрнекті ғалым, әйгілі композитор, дирижер Ахмет Қуанұлы Жұбанов, революционер Әліби Жанкелдин, әйгілі әнші Әміре Қашаубаев, атақты күйші Дина Нұрпейісова және басқа да Қазақстанға еңбегі сіңген мәдениет және қоғам қайраткерлері жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.
**Қазақстан Жоғарғы Кеңесі** — 1993–1995 жылдары Қазақстанның бірпалаталы парламенті, заң шығарушы органы және ең жоғары өкілдік органы. 1993 жылғы 28 қаңтарда Конституцияға енгізілген өзгерістерден кейін ол Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің орнын алды. Осы кезеңде Жоғарғы Кеңес өз мүшелерін посткеңестік Қазақстанда алғаш рет өткізілген 1994 жылғы парламент сайлауында сайлады. 1995 жылғы 11 наурызда Конституциялық сот қазақстандық журналист Татьяна Квятковскаяның пайдасына дауыс саны бұрмаланды деп айыпталған сол сайлаудың нәтижелерін жоққа шығарып, Президент Жарлығымен Жоғарғы Кеңес таратылды. Кейін оның орнына 1995 жылғы Конституциялық референдумнан кейін құрылған екіпалаталы Қазақстан Парламенті келді.

Құқықтары және міндеттері
-------------------------

1993 жылғы Конституция бойынша Жоғарғы Кеңес Конституцияны, заңдар және өзге де шешімдер қабылдайды, орындалуын бақылайды, ел шекарасын, әкімшілік-аймақтық құрылысты, республикалық бюджет, салық пен елдегі ақша жүйесін белгілейді, референдум өткізу туралы шешім қабылдайды, Қазақстан президентінің Премьер-министрді, оның орынбасарларын, Қазақстан сыртқы істер, қорғаныс, қаржы, ішкі істері министрлерін, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасын және дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындауына келісім береді, Конституциялық Сотты сайлайды, Бас прокурорды, Ұлттық банк төрағасын тағайындайды және өзге де қызмет атқарады.

Төрағасы
--------

Жоғарғы Кеңес төрағасын бірінші сессияда Кеңестің мемлекеттік тілді меңгерген депутаттары арасынан жасырын дауыс беру арқылы депутаттардың жалпы санының көпшілік даусымен сайлайды. Төраға Жоғарғы Кеңес сессияларын ашады, мәжілістерінде төрағалық етеді, Жоғарғы Кеңеске өзінің орынбасарларына үміткерлер ұсынады және Кеңес атынан парламентаралық келісімдерге қол қояды.

Төраға орынбасарлары Төрағаның уәкілдік беруімен оның жекелеген міндеттерін атқарады және Төраға болмаған немесе ол өз міндеттерін жүзеге асыруы мүмкін болмаған ретте оның міндетін атқарады. Олардың кандидатурасын Төраға ұсынады және Кеңестің өзін мақұлдайды.

### Төрағалар тізімі

| Реті | Суреті | Аты-жөні | Қызметі | Партиясы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин(1937–2019) | 28 қаңтар1993 | 13 желтоқсан1993 |  | ҚКП |
| 2 |  | Әбіш Кекілбайұлы(1939–2015) | 5 ақпан1994 | 11 наурыз1995 |  | Партиясыз[]
 |

Сайланымдары
------------

| Реті | Құрылымы | Қызметі | Төрағасы | Сайлауы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 |  | 25 наурыз1990 | 7 наурыз1994 |  | Серікболсын Әбділдин | 1990 |
| 13 |  | 7 наурыз1994 | 11 наурыз1995 |  | Әбіш Кекілбайұлы | 1994 |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОНСТИТУЦИЯСЫ - "Әділет" АҚЖ  (қаз.). Тексерілді, 6 желтоқсан 2023.
2. ↑  Kazakhstan - 1994 election  (ағыл.).  GlobalSecurity.org. Тексерілді, 6 желтоқсан 2023.
3. ↑  Kazakh Parliament Ended  (ағыл.).  New York Times, Reuters (12 March 1995). Тексерілді, 6 желтоқсан 2023.
**Предикат** *(лат.* predіcatum *— баяндау)* — пікір түрінде қасиет пен ерекшеліктерді білдіретін пікір баяндауышы. Предикат белгілі бір нәрседе әлдебір қасиеттің (белгінің) барын не жоғын бейнелейді.

Мысалы, "Бүркіт — жыртқыш құс" деген пайымда предикат "жыртқыш құс" сөздерімен айтылып тұр. Предикат заттарға (субъектіге) ерекшелік пен қасиеттердің тән немесе тән емес екенін белгілейді. Предикат пікірдің субъективті-предикаттық құрылымының, қарапайым категориялық силлогизмнің қажетті және негізгі бөлігі болып табылады. Кең мағынасында предикат деп не ақиқат, не жалған мәніне ие болатын логикалық пропозиционалдық функцияны атайды.

Әдетте **предикат** грамматикада баяндауыштыңлогикалық жағы есебінде, кейдебаяндауыш дегентерминнің де орнына жұмсалады (ҚСЭ).

Кең мағынасында **предикат** деп не ақиқат, не жалғанмәніне ие болатын логикалық пропозиционалдықфункцияны атайды (ҚҰЭ).

2. Предикацияның мазмұнын анықтайтын ойдыңобъектісі, айтылатын пікірдің шындыққа қатынасынбілдіретін, тілде баяндауыш түрінде көрінетін ойдың мазмұны.

**Предикаттық қатынас** - лингв. Синтаксистің негізгі бірлігі болып табылатынсөйлемнің ерекшелігін танытатын категория.

**Предикаттық қатынас** арқылы оқиғаны, шындықтыбейнелейтін толық лексикалық мағыналы сөздердіңжиынтығынан сөйлем құралады. Сонымен,**предикаттық қатынас** – ақпараттың шындыққақатынасын білдіретін, сөйтіп, хабар беруге арналғанединица қалыптастыратын (сөйлем құрайтын) бастыбелгі (Қазақ тілі энцикл.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
3. ↑  3.
4. ↑  4.
**Мораль философиясы** – қоғамдық сананың өте көне формасы, ол қоғамдық қарым-қатынастармен бірге туындап, өсіп, өрбіп отырған. Адамдардың бір-бірімен, әлеуметтік топтармен, қоғамның барлық жүйелерімен қарым-қатынасын реттейтін ұстанымдар мен іс-қимылдардың, нормалардың жүйесі. Моральдық нормалар адамдардың арасындағы қарым-қатынасты Ізгілік пен Зұлымдық тұрғысынан бағалауға сүйенген.

Адамдар іс-әрекетін мынау жақсы немесе жаман деп бағалаған. Алғашқы қауымдастықтарда адамдар өз арасындағы мәселелерді адамгершілік негізіне сүйеніп шешіп отырған. Рудың ертеден бері қалыптасып қалған әдет ғұрыптары қоғам мүшелерінің еркіне сай келгендіктен, олардың қажетін өтейтін болғандықтан, әдет-ғұрыптарды мүлтіксіз орындау әркімнің үйреншікті дағдысына айналған.

Мораль барлық азаматтардың мүддесін, арман-тілегін, еркін білдіреді, қоғам мен адам мүдделерінің дұрыс ара-қатынасын бейнелейді, жеке адамның мүддесін жоғары қойып отырады: кез келген азаматқа оның ұлтына, байлығына қарамастан басқа адамдармен тең екендігін көрсетеді; іс-әрекетті бағалау үшін бірдей өлшем ұсынады.

Олар көпшіліктің үлгі-өнегесі, әдет-ғұрып, қоғамдық пікірдің ықпалы арқылы нығая түседі. Сондықтан мораль талаптары жеке біреудің жарлығымен тағайындалмайды, ол адамдардың барлығы орындауға тиісті мінез-құлық формасы болып табылады. Моральдық сананың мәнін терең түсіну үшін оны құқықтық санамен салыстырып көрейік. 

Мораль мен құқықтың бір-бірінен айырмашылығы мынада:

1. қалыптасуы жағынан: мораль қоғамның пайда болуымен бірге қалыптасады, ал құқық мемлекетпен бірге туындайды.
2. айтылу түрі жағынан: мораль қоғамдық сананың түрі ретінде адамдардың іс-әрекетінде тікелей өмір сүреді, ал құқық арнайы нормативті актілерде көрініс табады;
3. әрекет ету аясы тұрғысынан мораль барлық қоғамдық қарым-қатынасты реттей алады, ал құқық тек іргелі, өзінің шамасы келетін қатынастарды ғана қамти алады.
4. әрекет ету мерзімі жағынан: моральдық нормалар оларды түсіне бастаған уақыттан бастап іске қосыла береді, ал құқықтық нормалар арнайы белгіленген уақыттан бастап қана әрекет ете алады.
5. іске асыру тәсілі жағынан: моральдық нормалар қоғамдық ықпал арқылы іске асырылады, ал құқықтық нормалар мемлекеттің араласуын қажет етеді.
6. бағалау өлшемі тұрғысынан: моральдық нормалар қоғамдық қарым-қатынасты ізгілік пен зұлымдық тұрғысынан реттейтін болса, ал құқықтық нормалар заңды, заңсыздық тұрғысынан реттейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
**Ымыртгүл** (лат. *Hesperis*) – орамжапырақ тұқымдасына жататын екі не көп жылдық шөптесін өсімдік.

Негізінен Жерорта теңізінің шығыс жақ бөлігіндегі жерлерде өсетін 10 түрі белгілі. Қазақстанның далалық аймақтарында, орманды жерлерде, субальпі шалғындарында, өзендер мен жылғалардың жағалауында өсетін 3 түрі: қоңыр ымыртгүл (Н. trіstіs), күлгін ақ ымыртгүл (Н. pseudonіvea) және сібір ымыртгүлі (Н. sіbіrіca) бар. Бұлардың биіктігі 30 – 50 см, сабағы тік, төбе жағы бұтақтанған. Жапырақтары жұмыртқа тәрізді, жиектері бүтін немесе аздап тілімденген. Гүлдері күлгін, күңгірт сарғыш, ақ түсті, сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, жеміс салады.  Жемісі – төрт қырлы бұршаққын. Ымыртгүлдің  гүлдері кешке қарай ашылады, сол кезде олардан хош иіс шығады. Бұларды сәндік үшін өсіреді, гүлінен аралар бал жинайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Жақсы Қарасай**  – Шығыс Каспий алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысының Жылыой және Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары шекарасымен ағады. Ұзындығы 84 км, су жиналатын алабы 937 км2.

Бастауы
-------

Каспий маңы ойпатының шығыс жағындағы Желтау (221 м) және Көлеңкелі (198 м) тауларынан бастау алады да, Манайсор ойысына құяды.

Гидрологиясы
------------

Қар және бұлақ суымен толығады. Тар арнасы шөлейт жазыққа шыға кеңейеді, жайылмасы енді келеді. Жылдық орташа су ағыны 0,09 м3/с. Шілде айынан бастап тартылып, ойдым-ойдым жылғаларға бөлініп қалады. Суын мал ішеді, алабы жайылым және көктемгі шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Довга (азербайжан тағамы)**. Пияз қоcылған қойдың сұрпы етін ет тартқыштан өткізеді де, бұрыштап, тұздап, жақсылап араластырып, тартылған етті шағындау етіп домалақтайды. Бұршақты салқын суға 3—4 сағаттай жібітіп қойып шалалау пісіріп, қауызынан тазартады. Осымен бір мезетте күріш пісіреді. Айранды ұнға араластырып, іртіктеліп қалмас үшін ұдайы бұлғай отырып, қайната береді.Оған домалақтаған ет, бұрыш, күріш, ұсақтап туралған көкөніс (қымыздық, саумалдық, кинза, аскөк) қосып, дайын болғанша тағы да қайнатады. Дастарқанға негізінен салқын күйінде береді. 400 г қой етіне: 5 стакан айран, жарты стакан бұршақ, жарты стакан күріш, І ас қасық бидай ұны, жарты стакан пияз, тұз, қымыздық, кинза, аскөк, ұнтақ қызыл бұрыш — татымына қарай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Орган
**Орган** (***грек.* огgаnоn** — *құрал, аспап*) — үрмелі клавишті музыкалық аспап.

Органның алғашқы түрлері Грекия, Италия, Египет, Византия елдерінде пайда болды. 7 ғасырдан бастап Еуропада, көбіне шіркеулерде хорды сүйемелдеу үшін пайдаланған. Органның дыбыс тембрі ерекше және түрлі регистрде шығады. Ол күрделі механизмдерден тұрады. Оның металдан жасалған ұзындығы әр түрлі түтіктері болады. Әр түтік белгілі тембрде бір дыбыс шығарады. Әрбір регистр үрлеп ойнайтын бір музыкалық аспабының дыбысын береді. Сөйтіп, түтіктен шыққан бір дыбыс пен бір уақытта шыққан бірнеше регистрлер бүкіл оркестрдің дыбысын құрайды. **Органның 1–7 мануал** (*әрқайсысында 72 клавиштан*), аяқпен басатын педалі болады. Органға арналған ноталар скрипка мен фортепьяноға жазылатын сияқты үш түрлі нота сызықтарына жазылады. Органға арнап И.С. Йоганн Себастиан Бах, В.А. Моцарт, Л. Бетховен, Й. Гайдн, И. Брамс, Д. Шостакович, т.б. композиторлар шығарма жазған. Орган Алматыда Құрманғазы атындағы қазақ консерваториясының үлкен залында (*1967*) орнатылып, орган класы ашылған
. Алматыдағы Қазақ филармониясында, Астанадағы Қазақ ұлттық музыка академиясында (2005) орган орнатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сілтемелер
----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Орган**
**Қуаңдария** – Сырдария өзенінің сол жағалаулық аңғарымен өтетін арна.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Сырдария, Жалағаш, Қармақшы, Қазалы аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 383 км.

Бастауы
-------

Бастауын Қызылорда қалалық әкімдігі аумағындағы Тасбөгет кенті маңынан алады.

Гидрологиясы
------------

Арнасының бірінші бөлігі сағасынан бастап 59,5 км-ге дейін Тамырбөгет деп аталады. Оның 9,5 км-ге дейінге ені 60-100 м, тереңдігі 9 м, 9,5 км-ден 59,5 км-ге дейінге тереңдігі 1-2 м, ені 30-70 м. Өзеннің 59,5 км-інен бастап, 100 км-ге дейінгі ені 40-125 м, тереңдігі 2,5 м болатын Арал теңізіне жалғасатын бөлігі Бозкөл (Ақсай) ойпатына құяды. Арнасымен көктемде 3-4 күн су ағады. Қуаңдария үрме құмдар әсерінен өзгеріп отырады. 20 ғасырдың 50-жылдары мұнда бірімен-бірі өзектер арқылы жалғасып жатқан Ақсай-Қуаңдария көл жүйесі болған. Өімен аттас ауылға дейін (Қармақшы ауданында) жүйе арқылы су жүреді. Қуаңдария және оңтүстігіндегі Жаңадария өзендері алабында көптеген каналдар тартылған. Қуаңдарияның бойында көне заманнан қалған ирригация жүйесінің құрылыстары жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қомағай**. Тамақсау, ашқарақ, қанағатсыз мағыналарын беретін сөз. «Әлгі қомағай екен, тамақты көп жеді, одан кейін шайды да жетерліктей ішті» (Н. Әбуталиев, Сахара.).
Қолдағы деректерге қарағанда, «қомағай» сөзінің төркіні моңғол тілінен деп ойлаймыз. моңғолдарда да «хомхой» тұлғалы сөз біздегі мағынамен бірдей. Оларда бұдан басқа —«ховдог» сөзі де беретін ұғымы жағынан «қомағай» сөзінен онша ерекшеленбейді. Әрине, моңғолдардағы «хомхой» немесе біздегі «қомағай» сөздерінің алғашқы тұлғасы әрі мағынасы да басқаша болғаны күмән тудырмайды. Іздестіре келгенде, моңғолша «хомс» сөзінің «аз, кішкентай» дегенді, ал «хомс үзэх» тіркесі «азсыну, аз көріну» мағыналарында қолданылатынын көреміз. Адамға бар заттың аз көрінуі — қанағатсыздық тудырудың белгісі. моңғол тілінің өзінде «хомс үзэх» сөз тіркесін ықшамдап, бір сөзбен беру қажеттігінен «хомс» сөзіне өздеріне тән -хой жұрнағын қосып, «хом- хой» тұлғасын тудырған (хомс + хой>хомсхой>хомхой). Қазақ тілінде онйң «қомағай» тұлғасында көрінуі де тіл заңдылығьша қайшы келмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Жаманты** – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы өзен.

Бастауы
-------

Бастауын Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс сілемі Жабық және Күнгей жоталарынан алып, Көктұма ауылы тұсында Алакөлге құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 51 км, су жиналатын алабы 652 км2. Теңіз деңгейінен 2800 м биіктікте. Мұз жамылғысы желтоқсан айында пайда болады, мұздың еруі мен су тасқыны наурыз айының соңынан сәуірге дейін. Жаманты өзеніне екі ағын құрамдасады, солтүстіктен ағатын Қарабұлақ өзені және ағыстан төмен орналасқан Қызылтал өзені. Қызылтал өзенінің атырабында екі шағын Жасылкөл көлі орналасқан. Шатқалдың сағасында Балқаш-Алакөл қазаншұңқырында петроглифтер (жартас суреттері) бар.

Гидрологиясы
------------

Қар, жауын-шашын суларымен толығады. Сәуір – маусым айлары аралығында су деңгейі көтеріліп, жылдық ағыстың 80%-ы осы кезде өтеді. Егін суғаруға және шаруашылық қажеттеріне пайдаланылады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Алматы облысы туризмінің ресми сайты
* Жоңғар Алатау ұлттық паркінің ресми сайты Мұрағатталған 25 сәуірдің 2020 жылы.
**We Will Rock You** (ағылш.  аударғанда — «Біз сендерді сендерді сілкіп (немесе "сындырып") тастаймыз») — ағылшын рок-группасы Queen-нің *News of the World* альбомындағы сингл. Әнді жазған Брайан Мэй. Ән, кейбір елдерде ғана сингл ретінде шыққанымен, әлемде үлкен танымалдылыққа ие болды және бейнебаян түсірілді. Америкада «We Will Rock You» және «We Are the Champions» пластинканың бір бетінде шықты, себебі ылғи бірге орындалатын — радиода, спорттық жарыстарда, тіпті альбомда да олар бірге жазылды.

Ән
--

Ән өзінің ойға тез сақталатын ритмі — аяқпен екі соққы және қолмен бір шапалағымен әйгілі. Осындай сүйемелдеу әнді ашқаннан біткенше жалғасады. Сондай-ақ, ән, өзінің бір ғана музыкалық инструментпен орындалатындығымен ерекше — электрогитара. Мэй үшінші шумақта, *«We will, we will rock you»* деп қайырмасын екінші қайталайтын кезде қосылады. Ол струналармен төмен түсе бастайды да, біртонды дыбысты жасай отырып, дауысын бірте бірте қатайта береді. Төртінші рет қайталаған соң, Мэй өзінің солосын ойнап бастап әнді аяқтайды. Алғашында әнде, «We Will Beat You» деген сөздер болуы тиіс еді, бірақ Меркьюри бұлай айту ақымақтық екенін айтып, сөздерді ауыстырады.

Концерттерді ән басқа мәнерде ойналады, дегенмен өзінің дыбысталуын жоғалтқан жоқ. Аяқпен жерді соғып, шапалақтаудың орнына Роджер Тейлор өзінің соққы қондырғысымен басқа ритм жасады. Ол тек екі барабанда ойнады, әншейінде олар барабанның әр басында орналасқан. Тек гитаралық соло басталғаннан соң бірнеше қайтара тарелкаларды соғып, қайтадан үйреншікті ритмге басады. Соққылар Джон Диконның бас-гитарасымен және Мэйдің электрогитарасымен сүйемелденеді. Осыдан соң сахнаға Фредди Меркьюри шығып, әнді айтып бастайтын. Көбіне ол өзімен бірге тағы басқа заттар алып шығатын. Мысалы, әдеттен тыс шляпа, немесе концерт шетелде өтіп жатса, шүберек алып шығатын, оның бір жағында Ұлыбританияның туы, ал екінші жағында концерт өтіп жатқан елдің туы болатын.

Тез нұсқасы (fast version)
--------------------------
**2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол** — 24 шілдесі мен 10 тамызы аралығында Францияда өтеді. Олимпиада ойындарын өткізетін Париж қаласынан басқа, матч Бордо, Де-Син-Шарпи (Лион маңында), Марсель, Нант, Ницца және Сент-Этьенде де өтеді. Ерлер командалары 23 жасқа дейінгі ойыншылармен шектеледі (2001 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін туылған), ең көбі үш артық ойыншыға рұқсат етіледі, ал әйелдер командаларында жас шектеулері жоқ. Бразилия ерлер арасындағы екі дүркін қазіргі чемпион, Ал Канада әйелдер арасындағы қазіргі чемпион.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| К | Квалификация | F | Финал |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| GS | Group stage | QF | Quarter-finals | SF | Semi-finals | B | Bronze medal match | F | Gold medal match |

| Үлгі:Diagonal split header | Wed 24 | Thu 25 | Fri 26 | Sat 27 | Sun 28 | Mon 29 | Tue 30 | Wed 31 | Thu 1 | Fri 2 | Sat 3 | Sun 4 | Mon 5 | Tue 6 | Wed 7 | Thu 8 | Fri 9 | Sat 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Men | GS |  |  | GS |  |  | GS |  |  | QF |  |  | SF |  |  | B | F |  |
| Women |  | GS |  |  | GS |  |  | GS |  |  | QF |  |  | SF |  |  | B | F |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |

### Сайыс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер комбинация |  |  |  |
| Әйелдер комбинация |  |  |  |
| Ерлер жылдамдылыққа |  |  |  |
| Әйелдер жылдамдылыққа |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
```
          Турник немесе белтемір - спорттық аспап. Турниктегі жаттығулар ер азаматтардың арасында өтетін жарыстардың құрамына да кіреді. Турник көбінесе гимнастикалық аспап ретінде қарастырылады. Турниктегі жаттығулар немесе элементтер өте оңай болғандықтан, турникті барлық спортзал төрінде көруге болады. Турникте орындалатын элементтерге жай тартылу, қол арасын көбірек ашып тартылу, офицер шығуы, капитан шығуы және т.б. жатады.
```

Ауладағы қарапайым турник

Турник тарихы
-------------

```
             Турникті ойлап тапқан "гимнастика әкесі" - деп жазылады шетел ғалымдарының еңбектерінде. Бұл лақаб атқа ие болған Фридрих Людвиг Ян. Ол 18-19 ғасырлар аралығында өмір сүрген. Наполеон пруссия әскерін ойсырата жеңген уақытта, неміс ғалымы өз ұлтының рухын дене шынықтыру арқылы көтермекші болған. Фридрих Ян жаттығуларға арналған алғашқы аппаратураларды ойлап тапты. Турниктен басқа ол кіші ат, бөренелерді ойлап тапқан.
```

Турник орналасуы
----------------

```
             Турниктер алғашында ойықтарда орналасқан. Яғни, қабырғалардың арасында, есік тұсында. Мұндай турниктердің атауы - "есік турнигі". Екі ғасыр ішінде бұл спорттық аспап дамып, түрлі өзгерістерге ұшырады. Қазіргі таңда екі паралель жазық арасына қойылып, алынатын әмбебап турниктер жетерлік. Жарда орналасқан турниктер кронштейндер арқасында тұрғандықтан, берік болып саналады.
```

Турниктегі жаттығулардың пайдасы
--------------------------------

```
             Турникте асылып тұрудың өзі ағзаға пайдалы. Бұл кезде денемізді бос ұстасақ, омыртқа созылады. Дәрігерлер бұл жаттығуды сколиозбен ауыратын адамдарға ұсынады. Турникте асылып тұру жаттығуын жай тартылумен кезектестіріп жасау қажет. Турникте асылып тұрып аяқтарымызды тоқсан градус шамасына дейін көтеру белге өте пайдалы және бұл жаттығу қарт адамдарға ұсынылады. Сонымен қатар турникте асылу бойдың өсуіне септігін тигізеді.
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑   tvoi-uvelirr.ru сайты
**Мұхтар Ғалиұлы Арын** (20. 5. 1936 жылы туған, Талдықорған облысы , Ақсу ауданы, Ақсу ауылы — 10. 9. 1995, Талдықорған облысы ) — тіл білімі маманы, филолог ғылым кандидаты (1973), профессор (1988).

Найман тайпасының Садыр руынан шыққан. 
Алматы шет тілдер педагогикалық институтын бітіргеннен кейін аталмыш институтта оқытушы, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1974—1980 ж. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының оқу-ісі жөніндегі проректоры. 1980— 1983 ж. ҚР Білім министрінің педагогикалық жоғары орындар бөлімінің басшысы, 1983 жылдан өмірінің соңына дейін Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе педагогикалық институтының ректоры. 60-қа жуық ғылым , ғылым -көпшілік және публицистикалық еңбектер, жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар мен оқу құралдарының авторы (*"Немецкая грамматика"*, 1971, *"Немецкая грамматика. Морфология"*, 1986). Халықаралық *"Қазақ тілі"* қоғамының құрылуына үлкен үлесін қосты. Ақтөбе облысы "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы болды. Арыновтың тікелей басшылығымен қазақ тілін оқытатын ондаған мектептер ашылды. Өлкетану және экспедициялық зерттеулерге көп көңіл бөліп, нәтижесінде Есет Тама әулие, Көтібар, Есет, Қазанғап тарихи-архитектуралық кешендердің бой көтеруіне, Ақтөбеде Абай мұражайының ашылуы мен мұражай қорының құрылуына көп еңбек етті. Ғалымымның қатысуымен Қ. Жұбановтың мұражайы мен зерттеу лабораториясы ашылды. Арыновтың қазақтардың тілі, діні, мәдениеті, салт-дәстүрі мен тарихына арнаған "Бес анық" кітабының орны ерекше. "Білім жөніндегі", "Жоғары білім жөніндегі", "Тіл білімі жөніндегі" заңдар жобасын талқылауға, тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Ата заңын қабылдау мен талдау жұмысына қатысты. Арыновтың Отан алдындағы еңбегі еленіп, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен және медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Географиялық орны
-----------------

**Көке** – Ақмола облысы Жарқайың ауданы Державинск қонысының солтүстік-батысындағы жонды қырқалардан бастау алатын өзен. Ұзындығы 65 км, су жиналатын алабы 817 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Есіл және Мойылды өзендерінің суайрығынан алып, Пятигорское ауылы тұсында Есіл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғарының ені жоғарғы ағысында 9 км-ден төменгі ағысында 2,5 км-ге дейін тарылады. Жылдық орташа су ағымы 0,4 м3/с. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Өзен жайылымдарды суландыруға және малға суат есебінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Индонезия университеті** (Universitas Indonesia) —Индонезиядағы жетекші Мемлекеттік жоғары оқу орны.

Университет 1950 жылы Джакартада құрылды. 2000 жылдан бастап автономды мәртебесі бар. 2010 жылы 47мыңнан астам студент оқыды және 7300 оқытушылар жұмыс істеді. Құрамында 15 факультет бар: гуманитарлық, әлеуметтік және саяси ғылымдар, экономика, құқық, психология, медицина, стоматология, қоғамдық денсаулық сақтау, математикалық және жаратылыстану ғылымдары, технология, машина жасау, компьютерлік, фармакологиялық, мектепке дейінгі білім беру, аспирантура.

Қалашықтар Салембеде және Депокеде орналасқан.

Сілтемелер
----------

* Сайт университета
**Джон Стюарт** (ағылш. *John Stewart*; 1430 жылға дейін туған — 1495 жыл), 1488 жылдан бастап 1-**Леннокс графы** — шотландиялық барон, 1489 жылғы патша IV Джеймсқа қарсы көтерілістің көшбасшысы.

Өмірбаяны
---------

Стюарт ақсүйек әулетінің өкілі. Дарнлилік Алан Стюарттың (1439) және Кэтрин Сетонның үлкен ұлы.

Анасы жағынан Леннокс графтары ескі гелдік отбасының ұрпағы болғандықтан Джон Стюартты 1473 жылы шотланд патшасы III Джеймс Леннокс графы деп таныды. Бірақ үш жылдан кейін бұл атақ одан тартып алды, ал графтық патша доменіне қайтарылды. Наразы болған Джон 1482 жылы патшаны биліктен уақытша алып тастаған Лодер көтерілісінің қатысушыларына қосылып, кейінірек III Джеймстің үлкен ұлына Шотландияның тағына жетуіне көмектесті.

1488 жылы жаңа патша IV Джеймс Джон Стюартқа Леннокс графы атағын берді. Бірақ бұл графты қанағаттандырмады: жас патшаның билігін екі олигархиялы отбасы Хепберндер мен Хьюмтар басып алды. 1489 жылғы сәуірде ол берік нығайтылған Дамбартон қамалында патшаға қарсы көтерілісті бастады. Патша әскері сарайды қоршауға алды, бірақ әрең дегенде 1489 жылғы желтоқсанда Ленноксты тізе бүктірді. Леннокстың әрекеті IV Джеймсті XV және XVI ғасырдың басында Шотландияда бұрын-соңды болмаған тұрақтылық пен өркендеуге қол жеткізуге мүмкіндік беретін әкімшілікке жеткізу үшін өзінің саясатын түбегейлі өзгертіп, ақсүйектердің кең топтарын тартуға мәжбүр етті.

Отбасы
------

Джон Стюарт екі рет үйленді. Бірінші әйеліне 1438 жылғы мамырда, 1-Монтгомери лорды, Александр Монтгомери (1470 жылы қайтыс болған) мен Маргарет Бойдтың қызы Маргарет Монтгомериге үйленді. Маргарет Монтгомери жастай қайтыс болды.

1460 жылы ол қайтадан 1-Монтгомери лорды, Александр Монтгомеридің немересі, Александр Монтгомери (–1425) мен Элизабет Хепберннің қызы Маргарет Монтгомериге үйленді. Балалары:

* Мэрион Стюарт
* Элизабет Стюарт (шамамен 1464 жылы туған), күйеуі — Арчибальд Кэмпбелл, 2-Аргайл графы
* Роберт Стюарт (1470–1544), 4-д’Обиньи сеньоры
* Джон Стюарт (–1512), д'Уазон сеньоры
* Элизабет Стюарт (1476 жылға дейін туған)
* Мэтью Стюарт (1488–1513), 2-Леннокс графы (1495–1513)
* Уильям Стюарт (шамамен 1495–1504), д'Уазон сеньоры
* Александр Стюарт (шамамен 1495–1509)

Дереккөздер
-----------
**Қайдағұл** – Ұлы Жыланшық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 км.

Бастауы
-------

Бастауын иен даладағы бұлақтардан алып, Дәнсары көлінің шығысындағы Мырзабаймола бейітіне 1,5 км жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Жағалауы ашық және жайпақ келген. Орта ағысының 20 км-ге жуық бөлігін жарқабақты жыралар тілімдеген. Қар және жер асты суларымен толығады. Ұзындығы 2,5 км болатын бір саласы бар. Арнасында су жыл бойы болады. Сондықтан алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қарабау деген бетті қараңыз.*
**Қарабау** – Ойыл өзенінің тармағы.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 47 км.

Бастауы
-------

Бастауын Ойыл өзенінің тармағы – Жарыпшыққан өзенінің Қарабау ауылы тұсынан алып Айғыркөл көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары сор, сортаңды өңірмен өтеді. Орта ағысындағы (Қошқар, Жалын қыстаулары) енсіз алабы шалшықты-батпақты келген. Онда шөлді, шөлейтті сораң шөптер өседі. Өзенге Қарабау ауылынан жоғарыда Шеткөл саласы құяды. Алабы жайылымға және шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Қоғамдық еңбек бөлінісінің пайда болуы және дамуы адамдар қызметінің алуан түрлерге жіктеліп, оқшаулануы негізінде жүзеге асады.

Қоғамдық еңбек бөлінісі – еңбек экономикасының және оның өнімділігін өсіріудің маңызды факторы. Қоғамдық еңбек бөлінісі мен ғылыми-техникалық прогресс арасында тығыз байланыс бар. Алғашқысы машиналық техниканың пайда болып, дамуы үшін жағдай туғызды, соңғысы еңбек бөлінісінің тереңдеуіне жол ашты.

Еңбек бөлінісінің деңгейлері мен нысандары
------------------------------------------

Еңбек бөлінісі түрлі деңгейлер мен нысандарға ажыратылады. Мысалы, қоғамдық өндірістің ірі салаларға (егіншілікке, өнеркәсіпке, т.б.) бөлінуі *жалпы еңбек бөлінісі*, ал бұл салалардың түрлер мен қосалқы түрлерге (мыс, өнеркәсіптің немесе ауыл шаруашылығының салалар мен қосалқы салаларға) бөлінуі *жеке еңбек бөлінісі*; кәсіпорын ішіндегі еңбек бөлінісі *жеке-дара еңбек бөлінісі* деп аталады.

Тарихи тұрғыдан жеке еңбек бөлінісі кәсіптің аражігін, жеке-дара еңбек бөлінісі мамандық шеңберін айқындайды. Жеке-дара еңбек бөлінісі, біріншіден, еңбек өнімділігін арттырады, өйткені жұмысшы шектелген шеңбердегі жұмыстарды оңай игеріп, жақсы орындайды; оны дайындауға жұмсалатын шығындар қысқарады; машиналарды қолдану, сонан соң оны жетілдіруге алғышарттар жасалады. Екіншіден, соншалықты тар шеңберде мамандану жеке адамды қызықсыздау дене жұмысымен ғана шұғылданатын, кәсіби шектелген, кәсіпкерге тәуелді жұмысшыға айналдырады. Машиналық өндірісте машиналар арасында атқарымдарды бөлісу және жұмыскердің біліктілік деңгейі жалпы алғанда жоғарылайтынына қарамастан, кәсіптік шеңбердің тарлығы және ой еңбегі мен дене еңбегінің арасындағы бөлініс сақтайды.

Даму үрдісі
-----------

Қоғамдық еңбек бөлінісінің даму үрдісі қоғам ішіндегі еңбек бөлінісінің және онымен байланысты нысандар (аумақтық, халықаралық бөлініс, өндірістің мамандануы) тереңдеп, өндірістің оқшаулануы мен бірігуі күшейе түсетінін көрсетеді. Кәсіпорындағы еңбек бөлінісінде, автоматтандырылу мен электронды құралдар енгізілуіне қарай ірілену үрдісі байқалады, мұның өзі жұмыскердің тар шеңберде мамандануынан арылу, дене еңбегі мен ой еңбегінің және осы еңбек қызметінің ұштасуы үшін негіз қалайды. Осы екі процестің де нәтижесінде өндірістік еңбек күштері өсіп, жоғары деңгейде ұйымдасқан қоғам қалыптасады.

= Дереккөздер
=============

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Қаракөл** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Есіл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 92 км, су жиналатын алабы 1620 км2.

Бастауы
-------

Ақмола облысының батысындағы белесті жазық даладан басталып, Бұзылық ауылының тұсында Есілге құяды.

Гидрологиясы
------------

Жалпы құламасы 76 м. Аңғары айқын қалыптасқан, ені жоғарғы ағысында 1 км, ортаңғы және төменгі ағысында 1,5 – 2,5 км. Жоғарғы бөлігінде оң жағалауы, ортаңғы және төменгі бөлігінде сол жағалауы тік жарлы келеді. Жайылмасы тек төменгі ағысында қалыптасқан. Ені 300 – 600 м-ге жететін жайылмасы тек су деңгейі қатты көтерілгенде ғана көлдейді. Арнасының ені 80 – 100 м, биіктігі 5 – 11 м, бастауына қарай жыраларға ұласады. Көп жылдық орташа су ағымы Бұзылық ауылы тұсында 0,71 м3/с. Тасынды ағындысы жылына (жылдық су шығыны) 4150 м³. Минералдылығы көктемгі су тасқыны кезінде 100 – 150 мг/л, ал жазда және қыста 250 – 300 мг/л. Суы егін суғаруға кеңінен пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ғарыш** (араб.: خَارِج‎) — ғаламның астрономиялық анықтамасының синонимі. Кейде ғарыш ұғымына Жер және оның атмосферасы енбей қалады. Ғарыш Жер төңірегіндегі кеңістікті қамтитын (ондағы нысандарды қоса) жақын Ғарыш және жұлдыздар мен галактикалар және т.б. кеңістігін қамтитын (ондағы нысандарды қоса) алыс Ғарыш болып ажыратылады.

Зерттеу
-------

Дүние жүзінде алғаш рет ғарышты зерттейтін Жердің жасанды серігі 1957 жылы 7 қазанда аспан кеңестігіне шығарылды. Осы уақыттан бастап адамзат ғарыш кеңістігін зерттей бастады. Ал қазіргі уақытта жерді айнала жүздеген Жердің жасанды серіктері ұшып жүр. Олар арқылы радио мен теледидар хабарлары тез арада дүние жүзіне таратылады. Жердің жасанды серіктері арқылы ауа райын дұрыс және дәл болжауға мүмкіндік туды. Теңізде жүзген кемелер мен ұшақтар бағытын бұрын жұлдыздарға немесе күн мен айға қарап болжайтын болса, қазір бұл Жердің жасанды серіктерінің көмегімен жүзеге асырылады.

Дереккөздер
-----------
**Оскар Де Ла Хойя** (ағылш. *Oscar De La Hoya*; 4 ақпан 1973, Монтебелло, Калифорния, АҚШ) — американдық кәсіпқой боксшы, бірінші орта салмақта өнер көрсеткен. 1992 жылғы Олимпиаданың 60 килограммға дейінгі чемпионы. Екінші жартылай жеңіл салмақтағы (WBO тұжырымы, 1994), лёгкой (WBO тұжырымы, 1994— 1995; IBF тұжырымы, 1995), бірінші жартылай орта (WBC тұжырымы, 1996— 1997), жартылай орта (WBC тұжырымы, 1997— 1999), бірінші орта (WBC тұжырымы, 2001— 2003 және 2006— 2007; WBA тұжырымы, 2002— 2003) және орта (WBO тұжырымы, 2004) салмақ дәрежелері бойынша әлем чемпионы. Лақап аты — «Алтын бала» (Golden Boy). 2009 жылы 15 сәуірде Лос-Анджелестегі пресс-конференцияда кәсіпқой боксшы ретіндегі мансабын аяқтайтынын мәлімдеді.
Оның қатысуымен өткен айқастарды теле-гиганттар 696,000,000 $ қаражатқа сатып алған. Сондықтан ол қазіргі уақытта кәсіпқой бокс тарихындағы ең төлемі жоғары боксшы болып саналады (ол дебютті айқасында 200 мың $ тапқан — мұндай ақшаға чемпиондардың қолы жете бермейтін). Golden Boy Promotions промоутерлік компаниясының негізін қалаған. Әнші Милли Корретхерге үйленген.
*Басқа мағыналар үшін Ақтайлақ деген бетті қараңыз.*
**Ақтайлақ**  – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы және Ақтоғай аудандары жерінде. Ұзындығы 89 км, су жиналатын алабы 1370 км2.

Бастауы
-------

Қарқаралы ауданындағы Кешубай тауынан бастау алады. Қусақ өзеніне жетпей, Қошқар ауылының маңында сарқылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Өзен бастауы Қазанғап (кісі есімі) болып, ал төменгі сағасы Ақтайлақ (белгілі қазақ биінің есімі) аталады. Ақтайлаққа Сарықұрақ, Құрөзек салаларынан басқа, ұзындығы 10 км-ден аспайтын 26 жылға құяды. Өзен қар, жер асты суларымен толығады. Мал жайылымдарын суландыруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Басқа мағыналар үшін Қарасу деген бетті қараңыз.*
**Қарасу** – Қарасор көлі алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 57 км, су жиналатын алабы 661 км².

Бастауы
-------

Бастауын Желтау тауларының оңтүстік баурайындағы бұлақтардан алып, Қоянды ауылынан төменде Қарасор көлінің шығысындағы батпаққа құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасының сол жағалауы тік жарқабақты, орта ағысының оң жағалауында шағын тұзды көлдер кездеседі. Батпаққа құяр сағасындағы арнасы кең. Жалпы ұзындығы 49 км болатын 15 саласы бар. Ең ірісі - Жандар (18 км). Арнасында жыл бойы ағыны болады. Жағалауы мал жайылымына, төменгі алабы шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарақат Башанова** — қазақтың жас әншісі.

Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған мектепте оқиды.

Вокалмен бес жасынан бастап айналысады, фортепиано мен скрипкада ойнайды.

«Балалар дауысы 2018» республикалық байқауының финалисі, «Бақытты бала 2019» фестивалінде 3-орын алды.

Junior Eurovision-ге қатысуы
----------------------------

2020 жылы Junior Eurovision ән байқауына қатысты.

Жарыс Польшада өткенімен, пандемияға байланысты Қарақат Башанова Польшаға бармай Қазақстандағы студиядан қатысты.

Ол «Forever» (*Мәңгілік*) әнін орындап, 152 ұпай (83 ұпай әділқазылардан+62 ұпай көрермендердің дауысынан) жинады және екінші орынға ие болды.

Жас орындаушы өз әнін 7 жасында айырылған әкесіне арнаған. Осы өлеңді композитор Хамит Шаңғалиев шығарған. Ән байқауы үшін түсірілген бейнебаянда қызы мен әкесінің түрлі кезеңдегі өмір тарихы көрсетіледі.

Кейінгі мансабы
---------------

2022 жылдың күзінде Қарақат Бакуде өткен ислам елдері арасындағы конкурста Үзембаеваның «Дударай» атты композициясын орындап, 3-орын алды. Сондай-ақ жас композиторлар арасындағы Prima Nota Fest байқауында арнайы номинация бойынша марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Junior Eurovision байқауында Қазақстанды таныстырған ресми өкілдер
2. ↑  Қазақстандық Қарақат Башанова Junior Eurovision конкурсында 2-орын алды
3. ↑  Junior Eurovision. Қарақаттың бейнебаяны шықты
4. ↑  Еуропаны тамсандырған Қарақат Башанова қайда жүр?

Сілтемелер
----------

* Инстаграмы
* Youtube-арнасы
**Бауыр обыры** қатерлі ісіктің өте сирек кездесетін түрі, көбінесе бауыр циррозына байланысты 50-60 жастан кейін дамиды.

Сыртқы көрінісіне қарап бауыр обырының: **1)түйінді; 2)ауқымды; 3)жайылған** түрлерін ажыратады. Обырдың түйінді түрінде бауырда бірнеше ісік түйіндері табылады. Олардың түрі ақшыл, сары немесе сарғыш жасыл, консистенциясы жұмсақ немесе қатты. Ісік түйіндері бірнеше жерден бір мезгілде өседі. Ауқымды обыр бауырдың бір бөлігінде ірі ісік түйіні түрінде өседі. Кесіп көргенде ол ақшыл сұр немесе некроз, қан құйылуға байланысты, шұбар түсте көрінеді. Жайылған обыр цирроздық өзгерістер негізінде дамиды, кейде ол бауыр ұлпасына араласа өсіп, сыртқы көрінісі анық білінбейді. Кейде обыр диагнозы микроскопиялық тексеруден кейін ғана қойылады.

Бауыр обырының туындау көзі бойынша бірнеше топтарға бөледі: 1)**бауыр жасушалары обыры**; 2)**өт жолдары обыры**; 3)**аралас обыр**; 4)**жетілмеген обыр**. Осылардың ішінде ең жиі ұшырайтыны **гепатоллюлярлы обыр.** обыр жасушалары трабекула типіндегі құрылымдар түзеді, кейде олардың арасында без түзілісі тәрізді саңылаулар пайда болады.

Холангиоцеллюлярлы обыр өт жолдарының эпителиіне ұқсайтын жасушалардан тұрып, безді обыр құрылысына ие болады. Жетілмеген обырға ашық түсті жасушалардан тұратын обыр және анаплазиялық обыр кіреді, олар жасуша атипизмінің басымдығымен сипатталады. Бауыр обыры лимфа түйіндеріне, гематогенді жолмен өкпеге, миға, бүйректерге метастаз береді. Кейде обыр түйіні бауырдың өзінде метастаз жолымен таралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.128 б.ISBN 5-630-00264-3
**Ащысай** – Сырдария алабындағы Құркелес өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Шардара, Келес аудандары жеріндегі өзен. Ұзындығы 84 км, су жиналатын алабы 1060 км².

Бастауы
-------

Белтаудың оңтүстік-шығыс беткейінен басталып, Бірлік ауылынан оңтүстікке қарай 20 км жерде Құркелеске құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасы жоғарғы ағысында тік жарлы, төменгі ағысында жайпақ болып келеді, өзен табанын батпақ сор басып жатыр. Басты саласы – Ақсай. Қар еріген кезде өзеннің деңгейі көтеріледі. Жазда ұсақ қарасуларға бөлініп қалады. Желтоқсанның аяғында суы қатып, ақпанның аяғында мұзы ериді. Егін суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Есекей' Есенқұлұлы'*, Есек-Есет (туған-өлген жылы белгісіз) – Кіші жүз батыры. Руы – Адай. 

18-ғасырда Адай, Байұлы руларын бастап, Сауран маңынан Арал теңізінің солтүстік батысына қоныс аударады. 

  

Ембі, Темір, Ойыл өзендерінің бойын жайлаған қалмақтарға қарсы халық күресін басқарушылардың бірі болды. Есекей халық күресін басқарған шақ Жоңғар шапқыншылығынан туған 18 ғасырдың 1-жартысындағы «Ақтабан шұбырындының...» кезі еді. Қалмақтардың қысымынан қазақтар Орта Азия хандықтарын айналып Ембі, Елек бойына бет түзеген болатын. Есекей бастаған рулар Жем өзені бойына қоныстанды. Ел қамын ойлаған батырдың ісі кейінгі ұрпаққа аңызға айналған. 

Солтүстік Үстіртте Есекей атында топонимдер мен гидронимдер («Есек жал – биік», «Есет құдығы», «Жемнің құяр саласындағы арал», т.б.) көп сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978
3. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
Сурет:LiSiguang.jpg
**Ли Сы-гуан** (1889 жыл, Хубэй - 1971 жыл 29 сәуір, Пекин) - қытай геологы, *ҚХР-дің ғылым академиясының* вице-президенті (1949). 1958 жылдан *Қытай Коммунистік партиясының* мүшесі.

Еңбек жолы
----------

1917 жылы *Бермингем университетінің геология факультетін* бітірген. *Пекин университетінің* профессоры (1720), *геология ғылымдарының докторы* (1726). 1921 жылдан *ҚХР ғылым академиясының геология институтының* директоры, 1952 жылдан *ҚХР геология министрі*, 1945 жылдан ғылыми қызметкерлердің Бүкіл дүние жүзі федерациясының вице-президенті. 1969 жылдан *ҚХР мемлекеттік кеңесі жанындағы ғылым, мәдениет және ағарту істері жөніндегі бөлімінің* меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері Қытайдың стратиграфиясына, тектоникасына және *тектоникалық аудандастырылуына* арналған. *Ли Сы-гуан* 1958 жылдан *КСРО ғылым академиясының* шетелдік мүшесі. 1958 жылы *КСРО ҒА* оған *А.П.Карпинский атындағы алтын медаль* берді. Кейбір еңбектері орыс тіліне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Боқсық**, *Бақсұқ* – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Бұланды және Астрахан аудандары жерінде.

Бастауы
-------

Көкшетау қыратынан басталып, Қалқұтан өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 171 км. Су жиналатын алабы 4930 км2. Боқсық жоғарғы ағысында, Капитоновка елді мекеніне дейін Қайрақты болып аталады. Өзен көктемде қар, жазда грунт суларымен толығады. Оның 10-нан астам салалары бар, ірілері: Жолболды, Мәт және Құрғақ өзендері. Жылдық орташа су ағымы 1,97 м3/с. Минералд. көктемде 0,2 – 0,35 г/л, жазда 1,5 – 2,0 г/л. Өзенде бірнеше бөгет бар. Суы шаруашылық қажетіне, жер суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Сулхан-Саба Орбелиани
**Сулхан-Саба Орбелиани** (1658, Болнис ауданы, Квемо-Картли - 1725, Мәскеу) — князь, грузин жазушысы, ғалым, қоғам қайраткері.

Грузияны шетелдік тапшылықтан қорғауда көзге түсті, Иран езгісіне қарсы күресті. Грузия билеушісі Вахтанг VI тұсында саяси қызметке белсене араласты. 1713-1716 ж. Батыс Еуропа елдерінде дипломатиялық қызметте болды. 1724 ж. Вахтанг VI-мен бірге Ресейге эмиграцияға кетті. Орбелианидің жан-жақты әдеби және ғылыми қызметі Грузиядағы прогресшіл қоғамдық ойдың дамуына үлкен ықпал жасады. Ол *"Ойдан шығарылған даналық туралы"* атты мысалдар мен нақылдар жинағында феодалды қоғамның кеселді көріністерін сынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 8-ші том.1976