recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Фарфор кесе. ҚР ҰМ қорынан. Қазақтың ұлттық ою-өрнектерімен өрнектелген. Биіктігі 27,5 см, диаметрі 13 см.
**Кесе** – күйдірілген саздан жасалған шұңғыл ыдыс. Кесенің кішкене түрін – шай ішуге, үлкен түрін қымыз, сусын, сорпа ішуге пайдаланады.

Кесе атаулары және материалдары
-------------------------------

Фарфор кесе. ҚР ҰМ қорынан. Кесенің ішкі ернеуі жезбен жиектелсе, ал сырты мүйіз өрнегімен өрнектелген. Биіктігі 6,5 см, диаметрі 11 см.
Дәстүрлі ортада ыдыс-аяқтардың барлығы ағаштан, қыштан жасалған. Кейде кеселер сауда жолдары арқылы келген. Мәселен, тұрмыста Қытайда жасалған фарфор кеселер де қолданылған. Ондай кесені кәрден немесе кәрлен кесе деп те атаған. Аталмыш кесені материалына қарай қыш кесе, сапал, тасаяқ, тастабақ деп атаған. Бірсыпыра аймақта сапал сөзі балшықтан жасалған ыдыстардың жалпы атауы ретінде қолданылады. Қырғыз, өзбек тілдерінде де балшықтан күйдіріп жасаған ыдысты сапал дейді. Қазақ жерінде балшықтан күйдіріп ыдыс жасау ісі, ерте замандардан бері бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Мәселен, VII және IX ғасырдағы шеберлер қыш ыдыстарға металл өңін беріп жасаған, ал IX-XIII ғасырда түрлі ою-өрнектермен сәндеуді үйренген. Оны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған қыш кесе, құмыра тәрізді бұйымдар айқындап береді. 

Форфор, фаянстан жасалатын қыш ыдыстар, оның ішінде кеселер ХХ ғасырдан бастап Қазақстан зауыттарында өндірістік тәсілмен көптеп шығарылатын болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Орта ғасырдағы Отырар керамикасы. Алматы: Өнер, 1991;
* Қазақ тілінің аймақтық сөздігі. Алматы: Арыс, 2005;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШай |
| --- |
|  |
| Шай өсіру | 
Шай бұтағы (Camellia sinensis) • Шай өсіру тарихы • Ассам шайы • Қытай шайларының сұрыптары • Шай өндірісі |  |
|  |
| Шайдың түрлері | 
Қара шай • Көк шай • Улун • Сары шай • Ферменттелген шай • Шөп шайлары (Түймедағы шайы • Итмұрын шайы • Мате шайы • Каркадэ) |
|  |
| Қоспалары | 
Сүт • Қант • Лимон • Бал • Бергамот • Жалбыз • Ақжұпар • Майсөк • Кастэрд (сарыуызбен) • Масала (дәмдеуіштермен) |
|  |
| Ыдыс-аяқ | 
Шәугім (шәйнек) • Аққұман • Құман • Кесе • Шай қасық • Шай сүзгіш • Сүт құйғыш • Қант салғыш • Самаурын • Термос |
|  |
| Қосымша | 
Шайхана • Шай ішу рәсімі • Шай мұражайларының тізімі • Шай шығару стандарты |

 |
Арий
**Ариандық ағым** - христиан дініндегі ертедегі ағым. Христиан діні әке-құдай, бала-құдай, қасиетті рух-құдай үшеуі бір тұтас қасиетті үштікті (троица) құрады деп қарайды.

Александрия священнигі Арий (336 ж.ө.) бұл 3 құдайдың ішінде тек әке-құдай ғана мәңгілік деген көзқарасты таратты. Арийше, әке-құдайдың әуелгі жаратқан баласы - Логос (Христос), ал Логостың жаратқаны - қасиетті рух; баласы ешқашан әкесіндей бола алмайды, ұқсас болуы мүмкін.

Ариандық ағым христиан дінін рационалдық тұрғыдан түсіндіруге тырысты. Шіркеу Ариандық ағымды дін бұзарлық (ересь) деп (325 ж. және ақтық рет 385 ж.) таныды. Ариандық ағым кейінгі Рим империясындағы әлеуметтік-саяси құрылысқа қарсы жақтың көңіл күйін білдірді. Провинция тұрғындары мен герман тайпалары (готт, вандал, бургунд, лангобард т.б.) арасында 7 ғасырда да сақталып келді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Бернд Лено** (нем. *Bernd Leno*; 4 сәуір 1992 жылы дүниеге келді, Битигхайм-Биссинген, Германияда) — неміс футболшысы, англиялық "Фулхэм" клубының қақпашысы.

Жеке өмірі
----------

Бернд — орысты немістердің отбасысында туылған, олар 1989 жылы Германияға репартацияланған. Әкесінің аты Виктор, оның тумасы, Анапа.

Мансап
------

### Клубтық

2011 жылдың мамырында Лено "Штутгартпен" 2014 жылға дейін келісімшартқа тұрды.

2011 жылы 10 тамызда Лено леверкузендық "Байермен" жалға 2011 жылдың 31 желтоқсанына дейін алынды.

Лено "Байер 04" сатысында 14 тамызда бремендік "Вердерге" қарсы ойында дебютін өткізді. 13 қыркүйекте, 19 жасында және 193 күнде, Лено ағылшын "Челси" клубына қарсы ойында алаңға шықты және чемпиондар Лигасында ойнаған ең жас неміс қақпашысы болды. 2011 жылы 30 қарашада Лено "Байермен" 2017 жылға дейін келісімшартқа тұрды.

2018 жылы 19 маусымда "Арсеналмен" келісім шарт жасасты. 

### Ұлттық құрама

2016 жылғы Еуропа чемпионатының қарсаңында, 29 мамырда Словакияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 2016 жылғы Еуротуртнирге Мануэль Нойердің орынбасары ретінде барды.

2017 жылы КОнфедерациялар кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

«Арсенал» (Лондон)

* Англия кубогы: 2019/20
* Англия суперкубогы: 2020

Германия

* Конфедерациялар кубгының жеңімпазы: 2017

Сілтемелер
----------

* Профиль *Fussballdaten.de*
**Ұлы Теодорих** — 476 жылы Рим империясы құлағаннан кейін Италияны билеген екінші варвар. 470-526 жылдары билік құрды. Ол 489 жылы Италияның шекарасына басып кірді. Ал 493 жылы бүкіл Апеннин түбегі мен Сицилияны остготтар мемлекетіне біріктірді. Бүгінде сол жерде Теодорихтың кесенесіне сақталған. 474 жылы әкесі Теодемир қайтыс болған соң остготтардың патшасы болды. Теодорих күш-қуаты мол билеуші болатын. Ол Риммен біріксе де, оған римдік шенеуніктер ұнамады. 488 жылы әскерімен Италияға жорық жасап, 489 жылы- Изонца мен Веронада, 490 жылы Адд жерінде орын алған шайқастарда жеңіске жетті. Теодорих Константинополь императорының наменгері болған. Теодорихтың жеткен жетістіктері көп. Оның атағы қайтыс болғаннан кейін де шарықтап тұрды. Ол Рим мәдениетін аса бағалап, құрмет көрсетті. 526 жылы Равеннада көз жұмып, сол маңға жерленді. Оның орнына тақ мұрагері болып немересі Аталарих тағайындалды. Теодорих ариандық сенімді ұстанған. Ұлы Теодорихтың кесенесі Равеннадағы ең әсем ескерткіштердің бірі.

Дереккөздер
-----------

Әдебиеттер
----------

* Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. 164-165 беттер. «11000 қызықты деректер».
**«Гомель»** (белар. *«Гомель»*) — Беларустің Гомель қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Гомель" орталық стадионында өткізеді, сыйымдылығы 14 000 адам.

Тарихы
------

1959 жылы "Локомотив" деген атаумен құрылған. Кейін атауы бірнеше рет өзгертілді. Қазіргі күнде Беларусь жоғары лигасында өнер көрсетеді.

2003 жылғы Беларусь чемпионы, 2001/02, 2010/11 жылдары Беларусь кубогын, 2012 жылы Беларусь суперкубогын ұтып алды. 

1995-97, 2010, 2016 жылдары бес маусым ғана бірінші лигада ойнады, қалған уақыттарда жоғары лигада ойнап келеді.

Жетістіктері
------------

**Беларусь чемпионаты**

* **Чемпион** (**1**): 2003
* **Вице-чемпион** (**1**): 2007
* **3-орын** (**2**): 1999, 2011

**Беларусь кубогы**

* **Жеңімпаз** (**2**): 2001/02, 2010/11
* **Финалист** (**1**): 2003/04

**Беларусь суперкубогы**

* **Жеңімпаз** (**1**): 2012

**Бірінші лига**

* Жеңімпаз (3): 1997, 2010, 2016

Атаулары
--------

* «Локомотив» (1959—1963)
* «Спартак» (1964—1968)
* «Гомсельмаш» (1969—1975)
* «Машиностроитель» (1976—1977)
* «Гомсельмаш» (1978—1995)
* «Гомель» (1995 —)

Сілтемелер
----------

*
**Ортау** – Сарыарқаның оңтүстігіндегі аласа таулы массив.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысының Шет ауданы жерінде, Ақадыр кентінен батысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1068 м. Ортау солтүстіктен оңтүстікке қарай 40 – 45 км-ге созылып жатыр, ені 12 – 15 км.

Геологиялық орны, жер бедері
----------------------------

Жоғарғы палеозойдың гранит жыныстарынан түзілген. Суайырық жотаны және етектерін көктемде ғана ағын болатын кішігірім өзендер (Құрманақа, Сұлуманақа, т.б.) қатты тілімдеген.

Өсімдігі
--------

Топырағы құнарсыз, қиыршақтасты, тұзды, сортаң. Шөлейттік жусан, сораң шөп, беткейінде бетеге өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Махмет Сәкенұлы Бекшин
***Махмет Сәкенұлы Бекшин*** (1936 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын (1962), Целиноград а. ш. институтын (1977), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1979) бітірген. Еңбек жолын Қарқаралы ауданындағы Комсомол ұжымшарында есепші болудан бастаған. Боран ауылдық кеңесінің хатшысы, Қарқаралы аудандық Боран ауылдық округі комсомол комитетінің хатшысы, «Бесоба» кеңшарының партком хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, Нұра аудандық партия комитетінің 2-хатшысы, Қарқаралы ауаткомының төрағасы, аудандық партия комитетінің 1-хатшысы (1978-1985), Қарағанды облыстық а.ш. өнімдерін сатып алу және сапасын тексеру инспекциясының бастығы қызметтерін атқарады. Еңбек Қызыл Ту, Октябрь революциясы, «Еңбек данқы» ордендерінін иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Мұса Жәлил** ([muˈsɑ ʑæˈlil]; Араб тілі: موسا ﺟﮫليل; Жаңәліп: **Musa Çəlil**; кирилше: Муса Җәлил; толық аты: **Musa Mostafa ulı Cälilev**, Cyrillic: Муса Мостафа улы Җәлилев; орысша: Муса Джалиль, Муса Мустафович Залялов; 1906 жылғы ақпанның 15 – 1944 жылғы тамыздың 25) — кеңес татар ақыны және қарсыласу күрескері. Ол кеңес үкіметінің екі ең жоғарғы марапатын: Кеңес Одағы Батыры атағын (жеке басының ерлігі үшін) және Ленин сыйлығын (*Моабит дәптерлері* шығармасы үшін) (екеуімен де қайтыс болғанынан кейін марапатталды).

Өмірінің бастапқы кезеңі
------------------------

Мұса Жәлил Орынбор губерниясындағы Мустафино ауылында ескі заттарды сатумен айналысатын кәсіпшінің отбасында дүниеге келді. Ол Орынбордағы Хұсайния медресесін бітірген. Алғашқы өлеңдері революция тақырыбына арналды. Жәлилдің ең алғашқы еңбектерінен түркі ақындық өнеріне тән «аруз» дәстүрінің әсерін байқауға болады. 1919 жылы ол сол кездері ақтардың билігінде болған Орынбордың астыртын комсомол ұйымына мүше болды. Содан соң Жәлил азамат соғысына қатысты, бірақ жасы келмегендіктен майданда әскери қимылдарға қатысқан жоқ, ақтарды жақтайтын қарулы топтармен күресуге атсалысты. 1920 жылы Жәлил өзінің туған ауылына қайтып оралып, онда «Қызыл гүл» атты жас коммунист ұйымын ашты. Ол Мустафинода комсомол белсендісі болды. Губерниялық комсомол конференциясында өз ауылынан делегат болып барды. Ұлы Отан соғысы басталғанда Мұса қатардағы жауынгер ретінде майданға аттанды. 1942 жылы немістердің қолына түсіп, концлагерьге, содан кейін Берлиндегі Плетцензее түрмесіне жіберілді. "Моабит дәптері" деп аңызға айналған ғажайып жырлары осы түрмеде дүниеге келеді. Ол екі өлең дәптерден тұрады. Біріншісінде 60, екіншісінде 33 өлең болған. Дәптердің бірін түрмеден босап, 1944 жылы Францияға жөнелтілген Ғаббас Шарипов деген тұтқынның Нығмет Тқреқұловқа береді. Ал Төреқұлов оны ақын еліне табыс етеді. Екінші дәптерді Мұсаның камералық досы бельгиялық Андре Таммерманс табыс етеді. 

```
1944 жылы 25 ақпанда Плетцензее түрмесінде дарға асылды. 1956 жылы еленген ерлігі үшін, қайтыс болғанынан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы және Ленин орденімен марапатталды. Марапаты әйелі мен қызының қолына тапсырылды. Мұса Жәлел-татар халқының ұлттық ақын-қаһарманы, ақындық-батырлық нышаны. 
```

Sources
-------

* Үлгі:TES
* Plötzensee Prison
* (орысша) Free images from Cälil's archive
Попокатепетль
**Попокатепетль** (ис. *Popocatépеtl*) —тоғыз миллион тұрғыны бар Мексика астанасы Мехикодан бар болғаны 70 шақырым. жерде орналасқан жанартау. Попокатепетль Мексикадағы ең үлкен жанартаулардың ішіндегі ең қауіптісі болып саналады. 2000 жылы осы жанартаудың аяқ асты оянуы он мыңдаған адамның басқа аймаққа көшуі мен мұздықтардың жаппай еріп кетуіне алып келді. Науатль тілінен аударғанда Попокате́петль сөзі *«Тұтанған тау*» дегенді білдіреді.
Бір кездері жергілікті тұрғындар арасында бұл жанартау «сөніп қалған» деген түсінік қалыптасқан болатын. Алайда кейін «отты тау» өзінің әлі де қуаты сарқылмағанын сан мәрте көрсетіп, халық арасында тараған жоғарыдағы әңгіменің жалғандығын дәлелдеді. Дегенмен оның баурайына шоғырланған халықтың жанартауға деген құрметі шексіз. Себебі ондағы топырақ құнарлығы аса жоғары саналғандықтан, ол жерде халық тұрмысында қолданылатын маис (жүгерінің бір түрі) өсімдіктерінің алқабы жайқалып тұрады. Попокате́петльде туризмнен бөлек, альпинизм де жақсы дамыған.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  VOLCANISM PROGRAM Мұрағатталған 20 қазанның 2021 жылы.
2. ↑  (қолжетпейтін сілтеме)
**«Бір уыс бидай»** — Мұхтар Мағауиннің «Бір уыс бидай» атты сюжеті негізінде түсірілген Серік Әбікенұлы, Данияр Мұстафаевтың қысқаметражды фильмі. Фильмнің премьерасы 2017 жылдың 31 мамырында Алматы облысының «Жетісу» телеарнасында өтті. Фильмнің түсіріліміне Бикен Римова атындағы Талдықорған драма театрының және Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академия балалар мен жасөспірімдер театрының әртістері қатысты.

> «Арнайы қаржы бөлінбей, демеушілерсіз, «Жетісу» телеарнасы қызметкерлерінің және осы идеяға берілген ерікті актерлердің көмегімен жарық көрді. Өткенімізді ұмытпау үшін, ұлтымызды ұлықтау үшін осындай дүние жасадық. Осы фильмге атсалысқан қыз-жігіттердің, үлкен актерлардың бәріне алғыстан басқа айтарымыз жоқ», – дейді сценарий авторы Серік Әбікенұлы.
> 
>

Сюжеті
------

«Бір уыс бидай» фильмі 1932-1933 жылдардағы Ұлы аштық кезінде Қазақстан аумағында қазақ отбасы өмірінің тарихын әңгімелейді. 5 миллион қазақтың өліміне түрткі болған 20 ғасырдың басындағы оқиғаларға арналған. Доскеннің келіні мен немересі азық-түліктің жетіспеушілігі жағдайынан аман қалуға тырысады, ал оның ұлы мен отбасы ашыққандарға ақша тауып, азық-түлік беруге тырысады, дегенмен ұлының тамақ іздеп кеткен ұлынан ешқандай жаңалық болмады.

Бұрынғы қызметкер Әли Қайрақбаев Доскеннің отбасына «бидайды жасырып отыр» деген күдікпен қарайды. Әли Қайрақбаев отбасы тыныштығының сақталуына жол бермей, оларды Кеңес Одағының атынан жазалауды айтып қорқытады.

Осы оқиғадан кейін Қазыбек ішінде адамның қолы бөлшектенген сөмкесімен оралады. Осылайша, Қазыбек қатты аштық әсерінен каннибализмге ұшырағанымен күдіктеледі. Қазыбекті қуып шыққаннан кейін Әли Қайрақбаев совет әскері офицерімен бірге Доскеннің үйіне келіп, бидайды іздейді. Ештеңе таппаған Әли Доскенді өлтіреді. Біраз уақыттан кейін Әли далада қолына бір уыс бидай ұстаған Доскеннің келіні Алманы да өлімге қиып, жалғыз немересін ажалға тастап кетеді.

Рөлдерде
--------

* Алма - Жаңыл Мерсимова
* Доскен - Кендебай Темірбайұлы
* Сәбетжан - Мұқалы Әбікен
* Әли - Ерлан Кәрірбаев
* Қазыбек - Әсет Иманғали
* Офицер - Сергей Вандышев
* Қызыл әскер - Айдын Балғабай
* Бала - Бексұлтан Қайратұлы
* Әйел - Алма Мұқанова

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 24 мамырдың 2018 жылы.
**Харли Квинн** (ағылш. *Harley Quinn*) — алғаш рет "Бэтмен" мультесериалында пайда болып, 1992 жылы комикстерге кіргізілген DC Comics ғаламының ойдан шығарылған зұлымы. Джокердің басты көмекшісі, сол себепті Бэтмен мен оның көмекшілерін жек көрген. Сондай-ақ, Улы шырмауық және Мысық-әйелмен достық қатынастарда. Кейіпкердің лақап аты оның Харлин Квинзель (Harleen Quinzel) атынан құралған.

Пайда болу тарихы
-----------------

Харли Квиннді Брюс Тимм және Пол Дини "Batman" мультсериалы үшін ойлап тапты. "Джокерге қызмет" (Joker's Favor) эпизодында, авторлардың ойы бойынша, полицейлер толы бөлмеде торттан біреу секіріп шығу керек болды. Бұны Джокерге жасау біртүрлі болатындықтан, клоун-көмекші жасалды, бірақ түпкі нұсқада Джокер торттан шықты. Дини кейіпкер әйел болуы дұрыс деп шешті. 10 күн ішінде сценарий құрылып, Харли кейіпі көп өзгерілді.
Кейіпкер атын таңдайтын кезде Коломбина сияқты есімдер автор ойына келді, бірақ "арлекин" сөзіне ұқсағандықтан нәтижесінде Харли Квинн таңдалып алынды .
Кейіпкерді "Біздің өміріміздің күндері" телехикаясының бір эпизодында сайықмазақ киімімен шыққан Арлин Соркин дыбыстады. Бұл сахна Диниді Харлиді ойлап табуға шабыттандырды. Дини Соркинмен колледж уақытынан бері таныс болғандықтан, оның мінез-құлқын Харлиге қосты. 
Бірте-бірте Пол Дини, Брюс Тимм және Алан Барнетт талқылауымен Харли өзгеріп отырды.

Өмірбаяны
---------

Харлин Квинзель шебер гимнаст болғандықтан университетке түсті. Оны психиатр диплом қызықтырды, бірақ сабақ оқу орнына, үлгерімі төмен пәндердің оқытушыларын еліктірді. Харли өз кітаптар сериясын шығарып, танымал психолог болуды жоспарлап, "Аркхэм" психияторлық ауруханаға жұмысқа тұрды. Үш ай басшылықты көндіріп, кейін өзіне ғашық еткен Джокермен кездесті. Харли оған ауруханадан қашуға көмектеседі, бірақ көп ұзамай науқас ретінде жұмыс орнына түседі.

New 52
------

DC әлемінің қайта жүктелуінен кейін Харли Квиннде өзгерістерге ұшырады. Биографиясының ең негізгі сәттері қалды — ол әлі де Джокерге "Аркхэмнен" қашуға көмектескен психиатр.
Джокер оны өзі өзгерген фабрикаға әкеліп, ол өзіне ұқсау үшін қышқылға толы күбіге лақтырады. Харлидің терісі аққа айналып, ақылынан адасады.
Джокермен ұрыстан кейін ол сүйіктісінің тұтқынға алынуына жауапты адамдарға шабуылдай бастайды. Ақыры Қара Шымшық оны қамауға алады, ал Аманда Уоллер Квиннді Өзін-өзі өлтірушілер жасағына кіруге мәжбүрлейді.

Бағалау
-------

Харли Квинн комикстардың ең үздік 100 зұлымы тізімінде № 45 орында.
Comic Buyer's Guide нұсқасы бойынша Харли комикстардың ең сексуалды 100 кейіпкер тізімінде 16 орында.
Харли Квинн Куинс акцентімен сейлейді.
Комикстердің үлкен әуесқойы режиссер және актер Кевин Смит өзінің қызын Харли Квинн құрметіне атады.

Фактілер
--------

Харли Квинн Куинс акцентімен сейлейді.
Комикстердің үлкен әуесқойы режиссер және актер Кевин Смит өзінің қызын Харли Квинн құрметіне атады.
**Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов** (15-қаңтар 1944, Нарынқол ауданы, Алматы облысы – 12-қараша 2005, Алматы) — Қазақ КСР-і мен Қазақстан Республикасының мемлекет және қоғам қайраткері, саясаткер. Ұлы жүздің Албан тайпасының Қоңырбөрік руынан шыққан. Кеңес Одағы кезіндегі Алматы қалалық атқару комитетінің соңғы төрағасы (1985 - 1992).

Саяси қызметі
-------------

* 1985 - 1992 - Алматы қалалық атқару комитетінің төрағасы;
* 1992 - 1994 - Алматы қаласының әкімі;
* 1995 - 1997 - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты;
* 1997 - 2001 - Алматы облысының әкімі;
* 2001 - 2004 - Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы.

Алматы қаласының әкімі
----------------------

1990 жылдың наурызында Нұрқаділов Алматы қаласының әкімі ретінде Жоғарғы Кеңестің 12-шақырылымының депутаты болып сайланды. Бір жылдан кейін, 1991 жылдың көктемінде, Нұрқаділов қалалық халық депутаттары кеңесінің төрағасы болды және комбинатта Компартияның қалалық комитетінің бірінші хатшысы болды (оның тарихында соңғы болып шықты). Тамыздағы төңкерістен кейін және КОКП таратылғаннан кейін, ол депутаттар Кеңесінің төрағасы қызметін сақтап қалды, ал 1992 жылдың көктемінде облыстық, қалалық және аудандық әкімдіктер институты құрылғаннан кейін, Нұрқаділов 1994 жылдың маусымының соңына дейін сол кездегі Қазақстанның бас қаласы Алматы қаласының 1-ші әкімі ретінде қызмет етті.

Жеке өмірі
----------

* 1965-жылдан 1995-жылға дейінгі бірінші жұбайы - **Нұрбике Нұрқаділова** (20.05.1945):
	1. **Қайрат Нұрқаділов** (1967)
	2. **Құралай Нұрқаділова** (1970) - қазақстандық дизайнер, суретші, стилист, «Құралай» сән үйінің басшысы.
* 2000-жылдан кейінгі жұбайы - **Мақпал Жүнісова** (11.01.1964).

Аударма өлеңдері
----------------

"Омар Хайамнан", "Хафизден", Александр Пушкин "Онегиннің Татьянаға хаты", Николай Гумилев "Парсыға еліктеу".

Шығармашылығы
-------------

"Заманбекпін", "Мақпалға", "Махаббат".

### Өлімі

2005 жылдың 12 қарашасында Заманбек Нұрқаділов өз үйінде денесіндегі атылған үш оғымен өлі күйінде табылды. Екі оқ кеудесіне тиген, біреуі басына тиген. Болған оқиғаның ресми нұсқасы бойынша өз-өзіне қол жұмсаған деп танылды. Алматыдағы "Кеңсай" зиратына жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  *Алмабеков Т.* Албан ата энциклопедиялық шежіре. //  —  Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
3. ↑
4. ↑
**Дарья Владимировна Клебанова**. 1963 жылы 14 наурызда Қарағанды қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Татенко Владимир Пантелеевич, зейнеткер, ҚР
өнеріне еңбек сіңірген қайраткері, деректі фильмдер кинорежиссері. Анасы - Татенко Светлана Ивановна, «Рахат-ТВ» телекомпаниясының вице-президенті, ҚР Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.
Алматы медициналық институтының емдеу факультетін
(1986) дәрігер мамандығы бойынша; Қазақ гуманитарлық-
заң университетінің заң факультетін (2003) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Орыс, ағылшын және француз (базалық) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан).
1986 жылдан - ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінің гинекология және акушерлік ҒЗИ клиникалық ординатурасы.
1988 жылдан - ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінің
гинекология және акушерлік ҒЗИ ғылыми қызметкері.
1992 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің бала мен ана денсаулығын қорғау РҒЗО қызметтік ауысым
тәртібі бойынша ҚР мемлекеттік телерадиокомитетінің
Алматы телевизиясында медициналық білімді насихаттау жөніндегі редактор. 1992 жылдан - «Рахат-ТВ» ЖШС тәуелсіз телекомпаниясының комментаторы, 1993 жылдан - бағдарламалар жетекшісі, бас редакторы, 1994 жылдан - президенті. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі
3-ші шақырылымының депутаты.
2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Экология мәселелері және табиғат
пайдалану комитетінің мүшесі.

«Ерен еңбегі үшін» медалімен (2003); Ұлы Қазан 70 жылдығына орай Қазақстан комсомолы обкомының Құрмет грамотасымен (1987) марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс
хаттарымен (2001, 2005) ескерілген. БАҚ саласындағы ҚР
Президенті сыйлығының лауреаты. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2009).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Президенттің
қойып отырған мүддесі - әлемнің дамыған 50 елдері қатырына Қазақстанның қосылуы - жуық арада жүзеге асатынына сенімдімін».

Хоббиі - кітаптар, спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, мемуарлар, философия
әдебиеті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Самайдың беткі көктамыры** (ағылш. *Superficial temporal vein*) — бассүйек бүйіріндегі көктамыр. Ол бассүйек төбесінің бір бүйірінен басталып, маңдай көктамырымен, көзүсті көктамырымен, қарсы жақтағы тиісті көктамырлармен, артқы құлақша көктамырымен және қарақұс көктамырымен тұтасады. Ол соңында бетсүйек доғасының артқы түбірін кесіп өтіп, шықшыт безіне еніп, үстіңгі жақсүйек көктамырымен бірігіп, артқы бет көктамырын құрайды.

Құрылымы
--------

Ол шашақты тор формасында бассүйектің бүйірі мен төбесінен басталып, маңдай көктамырымен және көзүсті көктамырымен жалғанып, қарсы жақтағы тиісті көктамырлармен, сондай-ақ артқы құлақша көктамырымен және шүйде көктамырымен тұтасады.

Осы шашақты тордан маңдай және төбе тармақтары пайда болып, бетсүйек доғасының үстінде қосылып, қантамыр діңін құрайды, ол самай бұлшықетінен шығатын  самайдың ортаңғы көктамырына тұтасады.

Сосын ол бетсүйек доғасының артқы түбірін кесіп өтіп, шықшыт безінің затына еніп, ішкі үстіңгіжақ көктамырымен бірігіп, артқы бет көктамырын қалыптастырады.

### Салалары

Беткі самай тамыры өз қан ағысын мына қантамырлардан алады:

* кейбір шықшыт көктамырларынан (parotid veins)
* Самай-шықшыт буыны арқылы буындық көктамырлардан (articular veins)
* Құлақ арқылы құлақтың алдыңғы көктамырынан (anterior auricular veins)
* Бет арқылы беттің көлденең көктамырынан (transverse facial vein)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Норман анатомия дәрісі: 4 дәріс. The Parotid Region of the Face Мұрағатталған 31 қаңтардың 2020 жылы.
* Tufts.edu -дің диаграммасы
* stchas.edu -дің димграммасы
Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театры

**Қабанбай батыр көшесі**(Алматы) Көшеге қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы ұлт-азаттық күресін ұйымдастырушыпардың бірі, батыл қолбасшы, Найман тайпасының Қаракерей руынан шыққан, «Хан батыры» атағына ие болған дарабоз тұлға, дау шешетін бітімгер, далалықтар қоғамында сот жұмысын жүргізген әділ би Қаракерей Қабанбай батырдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген. Қабанбай батыр (1691-1780) - Қазақ жасақтарын басқарып, Сайрам, Ташкент қалаларын, Шығыс Қазақстан аумағын жоңғарлардан азат еткен. Осы уақыт ішінде жаудан туған жерді азат етудегі 103 шайқасқа қатысып, оның бірде-бірінде жеңілген жоқ. Аса қатал жекпе-жектерде 54 қарсыласын жер жастандырған. Көше Медеу, Алмалы және Әуезов аудандарында орналасқан. Шығыстан батысқа қарай Орманов көшесінен басталып, Верещагин көшесіне дейін созылып жатыр. Мұратбаев, Әуезов, Жароков, Радостовец, Розабакиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Мещанская, Калинин көшелері. Көшенің ұзындығы - 6200 метр. Көше бойында Абай атындағы опера және балет театры (сәулетшілері: Т.Бәсенов, Н.Простаков), оның демалыс аймағында «Қарлығаш» кафесі, ҚР Ғылым академиясының геология институты, «Целинный» кинотеатры, «Алматы» қонақ үйі, «Есік» рестораны, «Астаналық» супермаркеті, «Достық» кітап дүкені, Республикалық шахмат-дойбы клубы, Алматы қалалық медицина колледжі, т.б. орналасқан. Көшедегі опера театрының демалыс алаңында Жамбыл Жабаевтың (мүсіншісі: Х.Б.Наурызбаев, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов), М.Әуезовтің (мүсіншісі: Т.Досмағамбетов, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов) ескерткіш-бюстері; ал Наурызбай батыр мен С.Сейфуллин көшелерінің арасындағы қарағайлы скверде М.Фрунзенің (мүсіншісі: А.Исаев, сәулетшісі: И.Белоцерковский), Калининнің (мүсіншісі: Х.Наурызбаев, В.Рахманов, сәулетшісі: А.Ордабаев), ескерткіш-бюстері орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мысық-әйел** (ағылш. *Catwoman*), шын есімі **Селина Кайл** (ағылш. *Selina Kyle*) — Бэтмен жайлы комикстерде көрінетін DC Comics ғаламының кейіпкері. Комикстерде бірде суперзұлым, бірде антиқаһарман ретінде бейнеленеді. «Бэтменде» дебют жасағаннан кейін, өзінің жеке комиксіне ие болып қаһарманға айналды.

Биографиясы
-----------

Селина Готэмнің ең кедей кварталдарының бірінде дүниеге келген. Бала кезінде сурет салуды ұнатып, суретші болғысы келеді. Анасы Селина мен әпкесі Мэггиді көп елемеген, Селина алты жаста болғанда өзіне қол салады. Алты жыл өткеннен кейін оның маскүнем әкесі Брайан Кайл қайтыс болды. Ол балаларын үнемі ұрып соғатын. Әпкелі сіңлі қыздар бөлек-бөлек қамқоршыларға беріліп бірін-бірі ұзақ уақыт көрмейді. Селина болса балалар үйіне тап болады. Қатал директор оның мінезін ұнатпай Селинаны ұрып қамап тастайтын. Селина қиыншылықтарға қарамастан берілгісі келмеді: ол өзінің гимнастикалық бейімімен табиғи қырағылығын пайдаланып құлыптарды ашуды, қауіпсіздік жүйесін айналып өтуді үйренген. Ол шатырға шығып алып, жақсы өмір жайлы армандағанды ұнататын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Catwoman | fictional character  (ағыл.).  Encyclopedia Britannica. Тексерілді, 2 шілде 2019.
Тұрарбек Мәжілұлы Асанов
**Тұрарбек Мәжілұлы Асанов** - 1951 жылы 4 наурызда Алматы облысының Нарынқол ауданындағы Сарыжаз ауылында туған.

Әкесі-Асанов Мәжіл, марқұм, орман шаруашылығын қорғау жүйесінде жұмыс істеген. Анасы - Асанова Аухан, марқұм.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1975), түсті металдар жөнінде инженер-металлург. Саяси ғылымдардың кандидаты (2006). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Мемлекеттік езін-өзі басқаруды жаңғырту және оның саяси аспектілері».

1968 жылдың тамыз айынан 1969 жылға дейін - Апматы облысының Кеген ауданындағы «Көлбастау» ұжымшарында механизатор.

1975 жылдан - ҚазКСР Түсті металлургия министрлігінің Арнайы құрастыру бюросының инженер-конструкторы, Аптын және сирек металдар басқармасының инженері, аға инженері.

1979 жылдан - Апматы ауыр машина жасау зауытының шойын цехының технологі, ауысым бастығы.

1982 жылдың мамыр айынан - Алматы қаласы Қазақстан Компартиясы Совет аудандық өнеркәсіпкөлік бөлімінің нұсқаушысы.

1985 жылдың қараша айынан - Алматы қаласы Қазақстан Компартиясы Фрунзе аудандық өнеркәсіп-көлік бөлімінің меңгерушісі .

1989 жылдың ақпан айынан - Алматы қаласы Фрунзе аудандық халық депутаттары кеңесі атқару комитетінде төраға орынбасары м.а. орынбасары, төрағаның бірінші орынбасары.

1992 жылдың ақпан айынан - Алматы қаласы Фрунзе аудандық әкімшілігінің басшысы.

1995 жылдың қазан айынан - Алматы қаласы Фрунзе ауданының әкімі (1995 жылдың желтоқсан айынан - Медеу).

1997 жылдың қаңтар айынан - Апматы қаласы Алмалы ауданының әкімі.

2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. ҚР Қазіргі бессайыс федерациясының президенті. ҚР Құрмет спорт қайраткері.

2012 жылғы қантарда «Нұр Отан» ХДП партиялық тізімі бойынша бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты болып сайланды, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің запастағы полковнигі.

Марапаттар
----------

* «Құрмет» ордені
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медаль
* «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медаль
* «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медаль
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медаль
* «Қазақстан Республикасы Президентінің алғысы» құрмет грамотасы.

Отбасы
------

Үйленген. 4 баласы және 12 немересі бар. Жұбайы - Шайзада Манатқызы, бала бақша меңгерушісі болып жұмыс істеген.

Ұлдары - Нұрлан, Ерлан -құқық қорғау органдарында жұмыс істейді; Ербол, кәсіпкер; қызы - Айнұр.

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, АСАНОВ Тұрарбек Мәжілұлы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Желдікті ер-тұрман. ҚР ҰМ қорынан.
**Желдік** – ердің ат арқасына батпауы үшін пайдаланылатын әбзел. Кейбір ердің оқпаны аласа болуы немесе қапталдарының ат арқасына үйлеспеуі салдарынан ат жауыр болуы мүмкін. Мұндай ерлердің ат арқасына залалы болмас үшін желдік пайдаланған.

Жасалуы
-------

Желдік. ҚР ҰМ қорынан. Қоңыр түсті киізден жасалған, беті терімен қапталған, арасы қайыспен жалғанған. Ұзындығы 48 см, ені 16 см.
Желдікті жасау үшін ердің қапталынан сәл үлкенірек төртбұрышты қалың екі киізді көнмен, былғарымен қаптап, бір-біріне былғары бүлдіргемен бекітеді. Атты ерттегенде желдік тоқымның үстінен, ер қапталдарының астына дәл келетіндей етіп салынады. Ал, ортасын қосып тұрған бүлдіргі олардың төмен сырғымауын қамтамасыз етеді. Әсіресе, құранды ер желдіксіз ерттелмеген. Желдік салынғаннан кейін ердің оқпаны биіктеп, қапталдары ат арқасына біркелкі тиетіндіктен ат жауыр болмайды.  

Желдіктің келесі түрі, ердің қапталының үлкендігіндей қалың киізді кесіп алып, қайыс таспаның немесе екі жағына жасалған былғары қалталардың көмегімен қапталдың астына біржолата бекітіліп тасталады. Мұндай желдік былғары қалталары кейде оюланып немесе күміспен әшекейленуі де мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Сейдімбеков А.С. Мың бір маржан (қара өлең табиғаты). Алматы: Өнер, 1989;
* Кәмәлашұлы Б. Қазақтың дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы: Өнер, 2006;
* ҚР ҰМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)** - Алматы қаласының ең ірі және маңызды автомагистралі. Ол Достық даңғылынан басталып Сайын көшесіне дейін жалғасып қаланың екі бөлігін байланыстырады.

Даңғылға әлемнің екінші Ұстазы атанған әмбебап ғалым: философ, астроном, математик, дәрігер, тұңғыш музыкатанушы, логик, тілші, шешендіктанушы әл-Фарабидің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.12. 1975 №480 шешімі) берілген.

Даңғыл қаланың Медеу, Әуезов, Бостандық және Жетісу аудандарын қиып өтеді. Ол - шығыстан батысқа қарай Фурманов көшесінен Науан көшесіне дейінгі аралықта созылып жатқан екі бағытты жол болып есептеледі. Мұстафин, Жароков, Достық, Фурманов көшелерімен қилысады. Бұрынғы атауы - Водозаборная көшесі. Даңғылдың ұзындығы - 5400 метр.

Даңғыл бойындағы жоғары оқу орындары: Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті «Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті.

Әл-Фараби даңғылы - бұл Алматыдағы ең көп жаңа ғимараттар салынған көше. Мысалы: Falconcity, Metropole, AFD Plaza, Esentai Apartments, Esentai City және басқалар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Марко ван Бастен** (нидер. , [ˈmɑrkoː vɑm'bɑstə(n)]; толық аты — **Марсел ван Бастен**, нидер. ; 31 қазан 1964 жыл, Утрехт, Нидерланд) — нидерланд футболшысы. Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының 80-90 жылдардағы ең үздік футболшыларының бірі. 1988 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Аякс" клубының түлегі. 1981-87 жылдары клуб сапында 133 ойын өткізді. 1987 жылы отандастары Руд Гуллит, Франк Райкаард үшеуі "Милан" футболшысы атанды. Алғашқы маусымда-ақ Италия чемпиондығына қол жеткізді, кейін қататынан екі жыл Чемпиондар кубогында топ жарды. 

1993 жылы жарақатының кесірінен футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрама

1988 жылғы Еуропа чемпионатының финалында КСРО қақпасына "ғасыр голын" соқты. Екінші таймда әуелеп келген допты тоқтатпай қақпаға бағыттады, қақпадан өте қиғаш тұрса да, қақпашы Ринат Дасаевтың үстінен асыра қашық бұрышты дәл көздеді.

1990 жылы әлем чемпионатына, 1992 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

### Бапкерлік

2003 жылы бапкерлікке ауысты. 2004-2008 жылдары Нидерланд Ұлттық құрамасын жаттықтырды. 2006 жылғы әлем чемпионатынның 1/8 финалында Нидерланд 0:1 есебімен Португалиядан ұтылып қалғанына қарамастан, келісім шарт тағы екі жылға созылды. 

2008 жылғы Еуропа чемпионатында Нидерланд топтық кезеңнің барлық кездесуінде жеңіске жетті. Бірақ 1/8 финалда күтпеген жерде Ресейден 1:3 есебімен ұтылып қалды. Бұл Ван Вастеннің құрама бапкерлігі ретінде соңғы ойыны болды.

Сол жылы "Аякс" бас жаттықтырушысы боп тағайындалды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«**Аякс**»

* Нидерланд чемпионы (**3**): 1981/82, 1982/83, 1984/85
* Нидерланд кубогы (**3**): 1983, 1986, 1987
* Кубок иелері кубогы: 1987

«**Милан**»

* Италия чемпионы (**4**): 1987/88, 1991/92, 1992/93, 1993/94
* Италия суперкубогы (**4**): 1988, 1992, 1993, 1994
* Чемпиондар кубогы (**2**): 1989, 1990
* Құрлықаралық кубок (**2**): 1989, 1990
* УЕФА Суперкубогы (**2**): 1989, 1990

**Нидерланд құрамасы**

* Еуропа чемпионы: 1988
* Еуропаның қола жүлдегері: 1992

### Жеке

* Нидерланд чемпионатының мергені (**4**): 1984, 1985, 1986, 1987
* Италия чемпионатының мергені (**2**): 1990, 1992
* Нидерландының жыл футболшысы: 1985
* «Алтын бутсы» иегері: 1986
* «Алтын доп» иегері (France Football) (**3**): 1988, 1989, 1992
* Еуропаның үздік футболшысы (Onze d’Or) (**2**): 1988, 1989
* ФИФА жыл футболшысы: 1992
* Чемпиондар кубогының мергені: 1989
* ФИФА 100

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Marco van Basten.  (нид.).  *az.nl*. Тексерілді, 27 қыркүйек 2014.

Сілтемелер
----------

* Ван Бастенге арналған сайт (ағыл.)
* Биографиясы Мұрағатталған 7 маусымның 2008 жылы.
* Марко Ван Бастен
Климент Аркадьевич Тимирязев
**Тимирязев атындағы көше**.
Көшеге аса көрнекті ғалым, ойшыл, жаратылыстануда материалистік идеялардың салтанат
құруы жолындағы күрескер, педагог Климент Аркадьевич Тимирязевтің есімі (1956 жылы) беріл-
ген. Тимирязев Климент Аркадьевич (1843-1920) Санкт-Петербургте дүниеге келген. Тимирязевтің Дарвин ілімін баяндаған «Чарльз Дарвин және оның ілімі» атты алғашқы танымал кітабы осы уақытқа
дейін өз маңызын жойған жоқ, ал «өсімдіктер өмірі» атты кітабы 20 реттен аса қайта басылып
шыққан. Оның есімі Мәскеу Мемлекеттік ауыл шаруашылық академиясына берілген.
Көше бойында әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің қалашығы, Көктем
шағынауданы, ҚР Ғылым академиясның Бас ботаника бағы, «Атакент» көрмесі, «Бақыт» Неке
сарайы, т.б. мекемелер орналасқан. Көшенің Есентай өзенімен қиылысатын тұсында сквер
жасалған.
Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көше Желтоқсан көшесінен басталып, Жандосов
көшесіне жалғасады. Фурманов, Наурызбай батыр, Байтұрсынов, Марков, Манас, Әуезов, Жароков, Айманов, Розыбакиев көшелері, Сейфуллин, Гагарин даңғылдарымен қиылысады. Көшенін
ұзындығы - 4550 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Игорь Иванович Беланов** (укр. Ігор Іванович Бєланов; 25 қыркүйек 1960, Одесса, Украин КСР, КСРО) — КСРО және Украина футболшысы, шабуылшы.

КСРО Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Карьерасы
---------

Кәсіпқой карьерасын 1979 жылы әскери қызметін өтеп жүріп, КСРО екінші лигасындағы "СКА Одесса" клубында бастады. 1981 жылы Одессаның тағы бір клубы "Черноморецке" ауысып, бірден негізгі құрамда алаңға шыға бастады. 1984 жылғы маусымда 11 доп соғып, команданың чемпионаттағы үздік мергені атанды.

Келесі маусымда 1985 жылы Киевтің "Динамосына" ауысты. Осы жылы КСРО құрамасының бапкері Белановты құрамаға шақырды. Құрамадағы дебютін Мәскеуде Швейцариямен қарсы ойында өткізіп, маты бітуге 11 минут қалғанда алаңға шықты. Бұдан кейін Даниямен ойында да алаңға шықты, бұл кездесуде КСРО 2:4 есебімен ұтылып қалды. Осы ойында Беланов оншалық көзге түсе алмай, құрамаға Лобановский бапкер боп келгенше шақырылмады.

1986 жылғы әлем чемпионатына Беланов негізгі құрам ойыншысы ретінде барды да, жаттықтырушы Лобановскидің сенімін толық ақтады. Турнирде төрт гол соқты. 1/8 финалда Бельгиямен ойында хет-трик жасады (КСРО футболшылары арасындағы ӘЧ-да хет-трик жасаған жалғыз футболшы), бірақ бұл ойында КСРО 3:4 есебімен ұтылып қалды.

1986 жылғы маусым Беланов үшін сәтті болды, динамолықтар Кубок Иелері Кубогын ұтып алды, жыл соңында Беланов "Франс Футбол" журналының сауалнамасы бойынша Еупропаның үздік футболшысы атанды және "Алтын доп" жүлдесін де иеленді.

1988 жылы Беланов Еуропа чемпионатына да барды. Құрама турнирде өте жақсы ойнағанымен, финалда Нидерланд құрамасынан 0:2 есебімен ұтылып қалды. Бұл ойында Беланов пенальтиді соға алмады.

1989 жылы Германияның "Боруссия" клубына ауысты. Бір маусымнан соң тағы бір германиялық клуб — "Айнтрахт" (Брауншвейг) клубының қатарын толықтырды. Ол командада үш жыл ойнап, 1994 жылы "Черноморецке" қайта оралды.

1997 жылы "Металлург" (Мариуполь) клубында ойнап жүріп карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Динамо» (Киев)**

* КСРО чемпионы (**2**): 1985, 1986
* КСРО кубогы (**3**): 1985, 1987, 1990
* КСРО суперкубогы (**2**): 1986, 1987
* Кубок иелері кубогы (**1**): 1986

**«Черноморец»**

* Украина чемпионатының күміс жүлдегері (**1**): 1996

**КСРО құрамасы**

* Еуропа чемпионатының финалисі: 1988

### Жеке

* «Алтын доп» иегері (France Football): 1986
* Әлем чемпионатындағы «Күміс бутсы» иегері: 1986
* Кубок иелері кубогының үздік мергені: 1986 *(5 гол)*
* КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері (1986)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Беланов Игорь Иванович. Футболдан Ресей құрамасы
2. ↑  БЕЛАНОВ: «Блохин секілді ойна!»

Сілтемелер
----------

* Биографиясы
* Сілтемелер(қолжетпейтін сілтеме)
* И. Беланов: "Алматыдан үнемі ұтылып қайтатынбыз"
* Игорь Беланов (видео)
**Сәтбаев атындағы көше**. Көшеге қазақтың ардақ ұлы, отандық металлогендік ғылымның негізін салған әмбебап ғалым,
атақты геолог, Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш Президенті және академигі, КСРО
Ғылым академиясының академигі, Ленин және КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 18.03.1964 №133 шешімі)
берілген. Сәтбаев Қаныш Имантайұлы (1899-1964) Семей губерниясының Павлодар болысында дүниеге келген. Оның есімімен Жезқазған тау-металлургиялық комбинаты, Қарағанды
мен Балқаштағы металлургиялық зауыт, Рудный Алтай, Қаратау фосфориті, Ұлытау өңіріндегі
темір және марганец кен орындарьі тығыз байланысты.
Көше бойында Оқушылар Сарайы, Алматы гидрометеорологиялық обсерваториясы, Алматы
қаласы әкішілігінің ғимараты, Қазақ теле-радио ғимараты, Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университеті, Балуан Шолақ атындағы Спорт сарайы, «Дана» сауда орталығы, т.б.
ірілі-ұсақты мекемелер мен дүкендер, қызмет көрсету орындары орналасқан.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Көше қаланың шығысынан батысына қарай Лугански
көшесінен басталып, Шепетков көшесіне барып жалғасады. Бұрынғы атауы - Университет көшесі.
Көшенің ұзындығы -7200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ақшатау өнеркәсіптік ауданы** — 1963-1964 жылдары болған Қазақ КСР-нің Қарағанды облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы – Ақшатау қала үлгісіндегі кенті.

Тарихы
------

Ақшатау өнеркәсіптік ауданы 1963 жылы 10 қаңтарда Қарағанды облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Жаңаарқа ауданынан Ақадыр, Жамбыл, Өспен және Шет ауданынан Ақшатау мен Қайрақты кенттері кірді.

1964 жылы 18 тамызда Ақжал қала үлгісіндегі кенті құрылды.

1964 жылы 31 желтоқсанда Ақшатау өнеркәсіптік ауданы таратылды. Сонымен бірге Ақадыр, Ақжал, Ақшатау және Қайрақты кенттері Шет ауданына, ал Жамбыл және Өспен кенттері Жаңаарқа ауданына берілді.

Басшылары
---------

|  |  |
| --- | --- |
| КОКП аудком бірінші хатшылары1. Ы. Мұқаев 1962—1965
 | Аудандық атқару комитетінің төрағалары1. В. З. Прерва 1963—1965
 |

Сілтеме
-------

* Қарағанды облысы әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы бойынша анықтамалық —  Қарағанды: Қарағанды облысының мемлекеттік мұрағаты, 2006.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шет ауданы. Энциклопедия. Алматы. ҚазАқпарат. 2013. 382 б.
**Маттиас Заммер** (нем. *Matthias Sammer*; 5 қыркүйек 1967 жыл, Дрезден, ГДР) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1985 жылы туған қаласындағы өзінің әкесі Клаус Заммер жаттықтыратын "Динамо" (Дрезден) клубында бастады. Шабуыл шебінде ойнап, 1985/86 жылғы маусымда сегіз голдың авторы атанды. Келесі маусымда жаттықтырушы ауысты да, Заммер өзіне ыңғайлырақ келетін жартылай қорғаныс шебіне жылжыды. 1988/89 жылғы маусымда ГДР чемпионы атанды.

1990 жылы жазда "Штутгартқа" ауысты. 1990/91 жылғы маусымда 11 голдың авторы атанды. 

1992 жылы Германия чемпионы атанған соң, "Интернационалеге" ауысып, 1994 жылы қаңтарда Германияға оралды да, "Боруссия" ойыншысы атанды. 1995, 1996 жылы Заммер Германияның үздік футболшысы атанды.

1998 жылы ауыр жарақатының кесірінен карьерасын ерте аяқтауға мәжбүр болды.

### Ұлттық құрама

1987 жылы ГДР құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді.

1990 жылдан бастап біріккен Германия сапында ойнай бастады. 1992, 1996 жылдары Еуропа чемпионатына, 1994 жылы әлем чемпионатына қатысты.

1996 жылы Германия Еуропа чемпионы атанды да, Заммер турнирдің үздік ойыншысы деп танылды. Өкінішке орай бұл оның ғұмырындағы соңғы ірі турнир еді.

### Бапкерлік карьерасы

2000 жылы "Боруссия Дортмунд" клубының бапкерлер штабына енді. Ұзамай клубтың бас жаттықтырушысы боп тағайындалды да, 2002 жылы Германия чемпионы атанды, УЕФА Кубогының финалына дейін жетті. 

2005 жылы жазда бапкерлік карьерасын аяқтайтынын мәлімдеді.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

«Динамо» (Дрезден)
* ГДР чемпионы (2): 1989, 1990
* ГДР кубогы: 1990

«Интернационале»
* Италия чемпионатының күміс жүлдегері: 1993

«Штутгарт»
* Германия чемпионы: 1992

«Боруссия» Дортмунд
* Германия чемпионы (2): 1995, 1996
* УЕФА чемпиондар лигасы: 1997
* Құрлықаралық кубок: 1997

Германия
* Еуропа чемпионы: 1996

### Бапкер ретінде

«Боруссия» Дортмунд
* Германия чемпионы: 2002

### Жеке

* Алтын доп иегері (France Football): 1996
* Германияның жыл футболшысы: 1995, 1996
* Еуропа чемпионатының үздік футболшысы: 1996

Сілтемелер
----------

* Дрезденнен шыққан индивидуалист
**Біріккен сөздер** — екі, кейде одан да көп сөздердің бірігіп, тұтас бір ұғымды білдіретін сөзді атайды. Біріккен сөздер сөз табының барлығында ұшырасады (Контаминация).

Олардың кейбір тобы құрылымдық жағынан сөз тіркестеріне жақын. Мысалы, ақкөңіл, қырықаяқ, теміржол, атаққұмар, үшбұрыш, антұрған, т.б. Негізінен, біріккен сөздерге біртұтастылық қасиет тән боп келеді. 

Оларды бірнеше топқа бөлуге болады: 

1) екі компоненті бірігіп, ортақ мағына пайда болады. Мысалы, ақбоз, алтыбақан, басқұр, еңбеккүн; 

2) әр компонент ортақ екпінмен айтылып, екі сөз бірігеді, соның нәтижесінде сөз құрамы түрлі фонетикалық өзгерістерге ұшырайды. Мысалы, алаөкпе (ала+өкпе), алауыз (ала+ауыз), жамбас (жан+бас), күздігүні (күзді+күні), қайынаға (қайын+аға), т.б. 

Кейбір біріккен сөздердің құрылымы тарихи даму барысында танымастай өзгеріп, кіріккен сөздерге айналған.

Мысалы, әкел (алып+кел), бүгін (бұл+күн), ағайын (аға+іні), білезік (білек+жүзік). 

Біріккен сөздердің өзіне тән графикалық ерекшелігі бірігіп жазылу не дефис арқылы жазылуы. Біріккен сөздер негізінен, сөз тіркесінен туатындықтан, олардың құрама бөліктерінің өзіне тән тіркесу тәсілдері бар:

1. Салаласа тіркескен біріккен сөздер (компоненттері тең дәрежеде): біртұтас, желмая, қолхат, жолсерік, өнеркәсіп, ақсары, т.б.);
2. Сабақтаса тіркескен біріккен сөздер (компоненттерінің арасында басыңқы, бағыныңқы қатынас, көбінесе, анықтауыштың не толықтауыштың қатынасы болады): алабұға, қолөнер, жиһанкез, қоғамтану, алжапқы, жанашыр, т.б.

Екі компоненттің бірігуі арқылы пайда болған біріккен сөздерді сөзжасамның бір тәсілі деп қарауға болады. Олар әр түрлі мағына береді:

1. адам, зат, өсімдік, жануар, ұғым атауы. Мысалы, бой+жеткен, қол+жазба, қой+бүлдірген, ақ+құман, алты+атар, алты+бақан, т.б.
2. экспрессивті ауыспалы мағына. Мысалы, ақ+жүрек, ақ+көңіл, ақ+сүйек, ала+ауыз, алып+сатар, арам+тер, ашық+ауыз, бақ+құмар, басы+байлы, бет+ашар, қаңғы+бас, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бектұров Ш.К. Қазақ тілі: лексика, фонетика, морфология, синтаксис: Оқуға түсуші талапкерлерге, студенттерге және оқытушы мұғалімдерге арналаған..-Алматы: Атамұра, 2006.-336 бет.
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Контаминация** (лат. contaminato - қосылу, араласу, жымдасу) - екі элементтен үшінші жаңа тілдік бірлік (единица) жасау (Біріккен сөздер). 

Тілдің даму барысында жаңа ұғымды, кейде тіпті ойды білдіру үшін немесе оған экспрессивті-модальды мән қосу үшін кейде тіркесудің белгілі шеңбері сақталмай, түбірге қосылмаған қосымша жалғанып немесе сөз бұрын тіркеспеген екінші сөзбен тіркесіп жаңа тілдік бірлік (единица) жасалып қалыптасады. Осындай жаңа тілдік бірліктердің бір түрі. 

**Контаминация** арқылы жасалған туындылар (туынды сөздер, тұрақты және еркін тіркестер) болып келеді. Мысалы, Кісі киімі кіршіл, кісі аты тершіл. Осындағы кіршіл, тершіл сөздері әдеттегі кіршең, тершең түрінде болмай, кір, тер зат атауларына бейімділік мәнін беретін ұйқышыл, тершіл сездеріндегідей *-шыл, -шіл* қосымшасы арқылы жаңа сөз жасалып қалыптасқан. Негізінен екі синоним тіркескен. 

**Контаминация** арқылы үшінші жаңа тіркес жасалады. Орыс тіліндегі "играет значение" деген тіркес *"играет роль"* және "имеет значение" деген тіркестерден яғни бірінші тіркестің бірінші сөзі, екінші тіркестің екінші сөзінен алынып жасалған. Қазақ тіліндегі тауы қайту тұрақты тіркесі тауы шағылу және беті қайту тіркестерінен жасалған. Тауы шағылу тіркесі ертеде-ақ қалыптасқан болу керек, өйткені оның құрамындағы тауы да, шағылу да қазір жеке қолданылмайды. Сондай-ақ Абайдың "Көлеңкесі түседі көкейіңе, Әр сөзін бір ойланып салмақтасаң" немесе "Қысқа күнде қырық жерге қойма қойып, Қу қулық тілмен сауған заңы құрсын" деген өлең жолдарындағы Көлеңкесі түседі көкейіңе деген көлеңкесі суға я жерге түседі деген мен көкейіне қону тіркестерінен жасалғаны байқалады. Әдетте қайта-қайта жанжалдасып, таласа беруді "қысқа күнде қырық ұрысысты" дер еді. Абай оны өзінше өзгертіп, пәле-жаланы қойма сөзімен алмастырып, бір жағынан, бұзықтықты, екінші жағынан, пәле-жаланы бір жерге сыйғызып образды тіркес жасаған. Контаминация құбылысы сөйлеу тілде де көркем сез шеберлерінің қалам ұшынан да сындарлап шығып, тілдің коммуникативтік те, эстетикалық та қызметін атқаруға үлес қосады.

Дереккөздер
-----------