**Джеймс Кэгни** (1899 ж. 17 шілде — 1986 ж. 30 наурыз) — 1943 жылы үздік ер адам рөлі үшін «Оскар» сыйлығын алған, Голливудтағы ең танымал актерлердің бірі. XX ғасыр аяғында кино өнерінің Америкалық иституты Кэгниды Голливуд тарихындағы 10 ұлы актердің қатарына қосты. 1974 жылы дəл осы мекеме Джеймс Кэгниға өзінің «Кино өнеріне қосқан үлесі үшін» атты сыйлығын берген болатын.

Өмірбаяны
---------

Болашақ актер Манхеттанның Төменгі Ист Сайд ауданында ирландық азамат пен норвегиялық азаматшаның үйінде дүниеге келді. Жас кезінде даяшы болып жұмыс істеді, хорда əн айтты, ревюда əйел рөлдерін сомдады. 1920 жылдардың ортасында жұбайымен бірге комедиялық қойылымдарда ойнады. Алдымен Бродвейде, кейінірек Голливудта байқалды.

1931 жылы Кэгни "Warner Bros." студиясымен келісімшартқа тұрып, Нью-Йоркты «жұлдыздар фабрикасы» үшін тастап кетті. Оның кинодағы бесінші рөлі «Враг общества» (1931) фильміндегі тасжүрек қылмыскер болды. Осы рөлі оны жəне жанындағы əріптесін Джин Харлоуды танымал етті.

Кэгни Голливудта түсірілген классикалық фильмдерде «бұзық жігіттің» рөлін сəтті сомдап шықты. Оның қырылдаңқыраған, гүрілдеген дауысы оның сарқылмайтын жігерлілігінің көрсеткіші болатын. Өмір бойы актер өз образымен күресті. Оның фильмографиясы Шекспирдің экранизацияларынан (Макс Рейнхардттың «Сон в летнюю ночь» фильмі) бастап, сатиралық комедияларға дейін (Билли Уайлдердің «Один, два, три» фильмі) созылып жатады. Өзінің жалғыз «Оскарын» ол «Янки Дудл Денди» (1942) атты мюзикл үшін алды. 

1957 жылы сəтсіз режиссерлік мансаптан кейін Кэгни фильмдердегі белсенділігін азайтты. 1970 жылдары денсаулығының нашарлауына байланысты, ол кино өнерінен толықтай кетіп, өмірбаяндық жазбалардан тұратын кітаптар жазды. 1981 жылы Милош Форманның шақыруымен «Рэгтайм» атты фильмде кішігірім рөлді сомдап, көрерменнің есінде қалды. 

Актерді жерлеу рəсімінде ескі досы Рональд Рейган оны Американың үздік актері деп атады. Осыған дейін екі жыл бұрын Рейган АҚШ-тың ең үздік азаматтық марапатын - Президенттің Бостандық медалін оның кеудесіне таққан болатын.

Отбасы
------

* Ағалары: Эдвард Кэгни, Уильям Кэгни.
* Əпкесі: Джинн Кэгни.
* Əйелі: Фрэнсис Кэгни.
	+ Балалары: Джеймс Кэгни кіші жəне Кэтлин Кэгни.

Таңдаулы фильмографиясы
-----------------------

| Жылы | Қазақша атауы | Түпнұсқалық атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 1931 | Қоғам жауы | *The Public Enemy* | Том Пауэрс |
| 1931 | Өзге еркектердің арулары | *Other Men's Women* | Эд Бейли |
| 1931 | Ақылды ақша | *Smart Money* | Джек |
| 1932 | Қауіпті ару | *Lady Killer* | Дэн Куигли |
| 1933 | Отты шеру | *Footlight Parade* | Честер Кент |
| 1935 | Жазғы түндегі түс | *A Midsummer Night’s Dream* | Джон |
| 1938 | Бетсіз періштелер | *Angels with Dirty Faces* | Рокки Салливан |
| 1939 | Америкадағы солдаттың тағдыры | *The Roaring Twenties* | Эдди Бартлетт |
| 1941 | Құлпынай қыз | *The Strawberry Blonde* | Т. Ф. Граймс |
| 1942 | Янки Дудл Денди | *Yankee Doodle Dandy* | Джордж М. Коэн |
| 1949 | Аппақ ыстық | *White Heat* | Артур «Коуди» Джерретт |
| 1950 | Ертеңге "Сау бол" де | *Kiss Tomorrow Goodbye* | Ральф Коттер |
| 1952 | Атақтың бағасы қандай? | *What Price Glory?* | капитан Флэгг |
| 1955 | Тасада | *Run for Cover* | Мэтт Доу |
| 1955 | Сүй не кет | *Love Me or Leave Me* | Мартин Снайдер |
| 1955 | Робертс мырза | *Mister Roberts* | капитан Мортон |
| 1961 | Бір, екі, үш | *One, Two, Three* | К. Р. Макнамара |
| 1981 | Рэгтайм | *Ragtime* | комиссар Райнлендер Уолдо |

Дереккөздер
-----------