recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уильям Макмастер Мердок** — (ағылш. *William McMaster Murdoch*; 28 ақпан 1873 жыл — 15 сәуір 1912 жыл) — шотланд теңізшісі, "Титаник" экипажының мүшесі, капитанның бірінші көмекшісі. "Титаник" апатында қайтыс болған.

Өмірбаяны
---------

Шотландияның Далбатти қаласында дүниеге келді. Ол Самюэл Мердоктың төртінші ұлы. Әкесі де теңізші болған, теңіз саудасының капитаны ретінде қызмет атқарған. Уильям да әке жолын қуып, теңізші болуды армандаған. 

Мектепте және Ливерпульдегі жоғары оқу орындарын бітіріп, 1896 жылы 23 жасында магистр дипломын алған. 1897-99 жылдары Нью-Йорк пен Шанхай арасына қатынаған J.Joyce & Co кемесінде капитанның бірінші көмекшісі болды. 1900-12 жылдары «White Star Line» компаниясындағы кемелердің бірінші көмекшісі боп қызмет атқарды. Атап айтқанда, *Мэдик* (1900 — "Титаниктегі" қызметтесі Чарльз Лайтоллермен бірге), *Руник* (1901—1903), *Арабик* (1903), *Кельтик* (1904), *Германик* (1904), *Океаник* (1905), *Седрик* (1906), *Адриатик* (1907—1911) және *Олимпик* (1911—1912).

1912 жылы "Титаник" алғашқы әрі соңғы сапарына шыққанда да кеме капитаны Эдвард Джон Смиттің бірінші капитаны болды.

Титаник апатында
----------------

1912 жылы 14 сәуір күні кешкі сағат 23:40-та "Титаник" айсбергке соқтығысқан кезде Мердоктің кеме руліндегілерге нақты қалай бұйрық бергені жайлы әр түрлі мәліметтер бар. "Солға бұр" немесе "артқа қарай" деді ме, ол жайлы жорамалдар көп. Кемедегі адамдарды эвакуациялау кезінде Мердок белсене жұмыс істеді, бірақ оның қандай жағдайда қайтыс болғаны тағы белгісіз. Оны соңғы рет кеме шөгуге 20 минуттай қалғанда қоймадағы қайықтардың біріне адам отырғызып жатқанда көргендер бар. Ары қарайғы тағдыры белгісіз. Барлық айғақшылар оны өз-өзін атып өлтірген "Титаник" офицерлерінің бірі ретінде жорамалдайды. Өз-өзін атып өлтіргендер Джеймс Пол Муди, Генри Уайлд және Уильям Мердок үшеуінің бірі, бірақ нақты қайсысы екенін ешкім дөп басып айта алмайды.

Қалай болғанда да, апатта қайтыс болған 1500 адамның бірі осы - Мердок.

Ескерткіш
---------

Туған қаласы Далбаттиде Мердокқа арнап мемориал ескерткіш қойылған. Және оның атында ашылған қайырымдылық қоры бар.

Кинематография
--------------

"Титаник" жайлы түсірілген фильмдерде Уильям Мердоктің рөлін сомдаған актерлер.

* «Титаник» 1953 — Барри Бернард.
* «Титаниктің шөгуі» 1958 — Ричард Лич (англ. Richard Leech).
* "Титаникті құтқарыңдар" 1979 — актер Пол Янг.
* "Титаник" 1996 — Малкольм Стюарт (англ. Malcolm Stewart).
* "Титаник" 1997 — Ивэн Стюарт.

Әдебиетте
---------

* Bruce Beveridge (2009). Titanic, the ship magnificent. Volume two: interior design & fitting out. The History Press. p. 509. ISBN 9780752446264.
* Gérard Piouffre (2009). Le « Titanic » ne répond plus (in French). Larousse. p. 317. ISBN 9782035841964.
* Альбатрос аңызы (қазақ тілінде) Мұрағатталған 7 қазанның 2018 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Walter Lord (1955), *A Night To Remember*, Penguin Books

Сілтемелер
----------

* Мердок жайлы мәліметтер Мұрағатталған 13 сәуірдің 2012 жылы.
**Уильям Каштан** ағылш. *William Kashtan*; 1909, Монреаль — 1993) - Канада және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Жұмысшы отбасында туған. 1927 жылдан бастап Канададағы *Коммунистік қозғалысқа* белсене араласты. 1930-1938 жылдары *Канада жастары коммунистік лигасының* ұлттық хатшысы болды. Бұдан кейін, *Канада Коммунистік партиясының (ККП)* Квебек және Онтарио аймақтарындағы ұйымдарында әр түрлі партиялық жұмыстар атқарды. 1946-1964 жылдары *ККП ұлттық комитетінің кәсіподақтар және ұйымдастыру мәселелері жөніндегі хатшысы* болды. 1964 жылы Л. Моррис қайтыс болғаннан кейін, 1965 жылғы қаңтардан - 1988 жылға дейін ККП-ның бас хатшысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
**Қараманұлы Қүрманғазы** — 1943 жылы 5 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауылында туған. Орта мектепті бітіргеннен кейін аудандық "Еңбек туы" газетінде әдеби қызметкер болып жұмыс істеді .

1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Одан соң "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1976-1996 жылдары "Жалын", "Балауса" баспаларында редакция меңгерушісі, бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарды. Қазір "Көк Аспан — Қара жер" танымдық газетінің редакторы.

1987 жылы "Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері" атағы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Поуг Уильям** (23.1.1930 ж. т. Окима, Оклахома) — АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, Әскери Әуе күштерінің подполковнигі. Ол Шони (Оклахома штаты) баптистік университетінде педогогика ғылымдары бакалавры дәрежесін (1951), ал Оклахома мемлекеттік университетінде математика ғылымдары магистрі дәрежесін алған (1960). 1960—63 ж. Колорадо-Спрингс (Колорадо штаты) Әскери Әуе күштерінің академиясында математикадан сабақ берді. 1965 ж. Фарнборо (Ұлыбритания) сынаушы-ұшқыштар мектебін бітіріп, ұшақтарды сынауға қатысты (американ жөне ағылшын ұшақтарының 50-ден астам түрін игерді), кейін Эдуардс (Калифорния штаты) әскери-әуе базасында нұсқаушы болды. 1966 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу басқармасының ғарышкерлер тобына қабылданды. 16. 11. 1973 — 8. 2. 1974 ж. аралығында Дж. Карр және Э. Гибсонмен бірге 3-ұшқыш ретінде ғарышқа ұшып, 14. 5. 1973 ж. ұшырылған «Скайлэб» орбиталық станция экипажының құрамына енді. Космоста 84 тәулік 1 сат 16 мин болып, 2 рет ашық космосқа (жалпы ұзақтығы 13 сат 34 мин) шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Marmota in Austria
**Суырлар** (лат. *Marmota*) – кемірушілер отряды, тиінтәрізділер тұқымдасына жататын сүтқоректі. 

  

Қазақстанның орманды даласында, шөлді жерлері мен таулы аймақтарында кездесетін 4 түрі: дала cуыры (*Marmota bobak*), сұр cуыр (*Marmota baibacina*), ұзынқұйрық суыр (*Marmota caudata*) және Мензбир суыры (*Marmota menzbieri*) бар. Дене тұрқы 30 – 60 см, құйрығының ұзындығы 10 – 25 см, салмағы 3 – 8 кг. Түсі қызыл қоңыр, сарғыш жирен, кейде қара қоңыр түкті шұнақ құлағы болады. Ашық алқапта тереңдігі 3 м, ін жолдары 8 м-дей, бірнеше (1 – 6) аузы бар, ін қазады. Онда топтанып тіршілік етеді. Жылына 7 айдай ұйқтайды. Шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. Жылына бір рет наурыз – сәуір айларында көбейіп, 15 – 20 жыл тіршілік етеді. Дала суыры мен ұзынқұйрық суырдың кәсіптік маңызы бар. Олардың бағалы терісінен бас киім, сырт киім тігіледі. Суыр майы халық медицинасында әр түрлі ауруларға ем ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Жер асты мешіті
Қараман ата қорымы
**Қараман ата қорымы** – ескі зират орны.

Тарихы
------

Осындағы сәулет өнерінің үлкен үрдісі саналатын атақты Шойынбай күмбезі әкелі-балалы Өмір Қараұлы мен Назар Өмірұлының қолымен тұрғызылған. 

### Меңдіқұлов экспедициясы

Маңғыстау түбегінің орталық бөлігіндегі Қандыбас қонысынан 5 км батыстауылы 1973 жылы Республикалық тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамының экспедициясы (*жетек. М.Меңдіқұлов*) зерттеген. Зерттеу жұмыстарының нәтижесінде қорымнан 473 ескерткіштер есепке алынған. Бұған ортағасырлар дәуіріне жататын құлпытастар, тас қоршаулар, 19 ғасырмен 20 ғасырдың басындағы адайлық шеберлердің қолымен тұрғызылған күмбезтамдар, сағанатамдар, күрделі ою-өрнектермен өрнектелген құлпытастар, қойтастар, тас қоршаулар мен тас белгілер кіреді.

Орналасуы мен архитектурасы
---------------------------

Қорымның батыс жағында Қараман ата жер асты мешіті, құлпытастар және жартылай қираған алты қырлы кесене бар. Қорымның солтүстік-шығыс және ортуылған бөлігінде 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың бас кезінде салынған адай тайпасының адамдары жерленген көптеген күмбезді не күмбезсіз кесене, сағанатамдар, құлпытастар орналасқан. Жалпы Қараман ата қорымы құмтастан салынған архитектуралық құрылыстардың (*мазарлар, сағанатам, сандықтас, құлпытас, қабір үстіндегі қойтас және тағы басқа*) әрқайсысы өзінің саналуандығымен ерекшеленеді. Олар халық архитектурасын айғақтайтын ашық аспан астындағы мұражай іспеттес.

Қорғалу статусы
---------------

Қорым жер асты мешітімен бірге 1982 жылы республикалық дәрежеде мемлекеттік қорғауға алынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Маңғыстау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Бейнеу ауданында | 
Бейнеу қорымы және Бекет ата жерасты мешіті • Омар мен Тұр күмбезі |
|  |
| Қарақия ауданында | 
Бекет ата мешіттері • Қызылсу қорымы • Сенек қорымы • Шопан ата қорымы мен мешіті • Қырғын қорымы |
|  |
| Маңғыстау ауданында | 
Сейсем ата қорымы • Уәли қорымы • Қарамола бейіті • Шақпақ ата мешіті мен қорымы • Масат ата жерасты мешіті мен қорымы • Қапаш мешіті • Ақүйік қорымы • Бекі қорымы • Қаратөбе қорымы • Қараман ата қорымы және жерасты мешіті • Қамысбай қорымы |
|  |
| Түпқараған ауданында | 
Бейсенбай қорымы • Тарас Шевченко мемориалдық кешені |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Доңызтау кемерінің солтүстігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Дияр ауылының оңтүстік-шығысында 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 50 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Сарыбай, Теріскен, батысында Сарықұм құмдары, шығысында Елдіжан-Қарашоқы төбесі бар.

Өсімдігі
--------

Сортаңды топырақ жамылғысында жусан, жантақ, өлеңшөп, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Фил Найт** (ағылш. *Phil Knight*) — американдық кәсіпкер, Nike компаниясының негізін қалаушылардың бірі. Форбс журналының 2020 жылғы ең бай адамдар рейтингте ▲ 40,8 млрд. доллар байлығымен (маусым 2020) 40-шы орынды иеленді

Орегон университетінің және Стэнфорд бизнес мектебінің түлегі. 2006 жылы ол Стэнфорд бизнес мектебінің тарихындағы ең үлкен жеке қайырымдылық жасады. 2016 жылы ол Knight-Hennessey Stanford стипендиялық бағдарламасына 400 миллион АҚШ доллар бөлді.

Найт Портландда, Орегон қаласында дүниеге келген. Орегон университетін бітіргеннен кейін әскерге шақырылды. Бір жылдық қызметтен кейін ол Стэнфорд бизнес мектебіне түсіп, ол жерде 1962 жылы магистратураны бітірді. Оқуды бітіргеннен кейін ол бүкіл әлем бойынша саяхатқа аттанды, Жапонияда Найт Tiger брендінің спорттық аяқ-киімін АҚШ-та сатуды шешті.

Америка Құрама Штаттарына келгеннен кейін, Найт Портландда есепші болып жұмыс істеді. Шамамен бір жыл өткен соң, ол Tiger алғашқы үлгілерін алды және оның жаттықтырушысы Билл Бауэрмен байланысқа шықты. Олар кейіннен Nike болған **«Blue Ribbon Sports»** компаниясын негізін қалады. Бастапқыда ол Азия елдерінде кроссовкаларға тапсырыс беруге және оларды АҚШ нарығында сатуға мамандандырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Phil Knight & family.
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Қоңыртемірші тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Татан ауылының оңтүстік-шығысында 9 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 899 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Таудың көлбеу беткейінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Бесалаң, Бестамақ қоныстары, оңтүстігінде Әтембеттоған бұлағы мен Итбас тауы, батысында Ақбиік (868 м) тауы бар.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, селеу, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Харьков мемлекеттік дизайн және өнер академиясы** - Украинадағы ежелгі көркем оқу орындарының бірі. 

Құрылған жылы — 1921.
Аккредиттеу деңгейі - IV.
Оқытудың біліктілік деңгейлері - бакалавр, маман, магистр, аспирант.

Мамандандықтар
--------------

* графика
* станок кескіндемесі
* станок және монументалды мүсін
* монументалды кескіндеме
* өнер теориясы мен тарихы ( өнер тарихы )
* өнеркәсіптік дизайн
* графикалық дизайн
* мультимедиялық дизайн
* интерьер және жабдықтар
* сән дизайны
* матаның дизайны
* жиһаз дизайны
* станокты және монументалды кескіндемені қалпына келтіру

Тарихы
------

1869 жылы Харьковте көркемдік және өндірістік бағытты таңдаған жеке оқу орны ретінде М.Раевская-Иванованың сурет мектебі ашылды. 

Раевская-Иванова жасаған оқыту әдісі Ресейдегі үздік үштіктің бірі болып танылды. Өнер академиясы оған «Академияның құрметті еркін қоғамдастығы» атағын берді, ал суретші Крамскойдың бастамасымен ұйымдастырылған бірінші бүкілресейлік сурет мектептерінің көрмесінде оның мектебі атақты Строганов мектебінен озып, екінші диплом алды. Сонымен қатар, М.Раевская-Иванова алғашқы кәсіби орыс әйел суретшісі болды, өйткені ол осы саладағы алғашқы түлек болды. 1868 жылы жас суретші Санкт-Петербург өнер академиясында диплом алды. Бұл бұрын-соңды болмаған оқиға болды: Ресейде алғаш рет бір әйел Академияға емтихандарға жіберіліп, оларды сәтті тапсырып, еркін суретші атағын алды. 

* 1921 - Харьков мемлекеттік көркемсурет институтының құрылуы;
* 1941 - Ұлы Отан соғысы кезінде институт Самарқандқа көшірілді;
* 1963 ж. - Харьков мемлекеттік көркемсурет институты Харьков көркем-өнер институты болып қайта құрылды;
* 1989 ж. - институтта аспирантура ашылды;
* 1992 ж. - институтта екі жылдық оқу мерзімімен өнер лицейі ашылды;
* 2001 жылы тамызда Украинаның Министрлер Кабинетінің №364-р бұйрығымен институт негізінде Харьков мемлекеттік дизайн және өнер академиясы құрылды.
Филдс Джон
Филдс Джон(1863-1932) - канадалық математик.Ғылыми еңбектері алгебралық функцияларға және абельдік интегралдарға арналған.Өз қаражатын Халықаралық сыйлық(Алтын медаль және өз атындағы сыйлық) қорына мұраға қалдырған.Бұл сыйлық төрт жылда бір рет жас математиктерге(жасы 40-тан аспаған) үздік табыстары үшін беріледі.Бұл сыйлықпен Халықаралық математикалық одақ марапаттайды.1932 жылы ұйымдастырылған.Нобельдік сыйлықтың тізімінде математика ғылыми енбегендіктен, соның есесіне берілген.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Прага көтерілісі
----------------

**Прага көтерілісі** (чех. *Pražské povstání*)-1945 жылы 5 мамыр күні Сергей Буняченко басқарған көтеріліс. 
Ол чеx xалқының арасында кең өрістеген демократиялық қозғалыстың орынды жалғасы болды. Көтеріліс Прага гарнизоны бастығының бейбіт манифестацияны атқылауы салдарынан шықты. Көтеріліске студенттер, қолөнершілер мен жұмысшылар қатысты. Прага көтерілісі стиxиялы түрде өтті, оның жоспары да, басшы орталығы да жоқ еді. Көтеріліс жеңіліспен аяқталды.

Құрбандар
---------

Көтеріліс көптеген зардаптар әкелді, оның ішінде адам өлімінің үлесі көп болды. 1694 адам қаза тапты, оның ішінде тұрғындар да кіреді. Шамамен 1000 неміс горнизоны көтерілісте қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* *Пражское восстание: последние жертвы великой войны*, «Радио Прага», 26-04-2008.
* Czechoslovakia marks 56th anniversary of liberation, Český rozhlas, 2001.
* «Calling all Czechs, calling all Czechs!» — the Prague Uprising remembered, Czech Radio, 12.05.2004.
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Үстірт жазығының солтүстік бөлігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Дияр ауылының оңтүстік-шығысында 135 км жерде, Мыңжылқы сексеуіл қонысының солтүстік-батысында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 189 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км.

Жер бедері
----------

Батысында Доңызтау кемері, солтүстігінде Шағырай үстірті, шығысында Қошқарата құмы бар.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сор топырағында шөл өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Термоэлектрлік өлшеуіш аспап** (орыс. *термоэлектрический измерительный прибор*) — магнитэлектрлік өлшеуіштен және бір немесе бірнеше термотүрлендіргіштен түратын аспап (қалқанды немесе тасымалды). Ол жиілік диапазоны кең (ондаған мГц дейін) тұрақты және айнымалы токтың (ЗОВ дейін) амперметрлері немесе вольтметрлері ретінде пайдаланылады. Термоэлектрлік өлшеуіш аспаптың көрсетулері ток күші қисығының түріне және электрлік кернеу қисығына байланысты емес. Т.ө.а. артықшылығы: жиілік диапазоны кең. Кемшіліктері: термотүрлендіргіштердің аса көп жүктемеге шыдау қабілеті төмен, термопарасының жұмыс істеу мерзімі аз, көрсетулерінің қоршаған ортаның температурасына байланыстылығы. Өлшеулер шегін кеңейту үшін шунттар және қосымша кедергілер пайдаланылады. Кейде ол үшін фотокүшейткіштер немесе токтың (ток күші 1А жоғары) арнайы жоғары жиілікті трансформаторы қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Қараүңгір тауларының солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Бидайық ауылының оңтүстік-батысында 55 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 828 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км.

Жер бедері
----------

Таудың беткейінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Ақынбай төбесі, шығысында Егіндібұлақ бұлағы, батысында Ақынбай қонысы бар.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында дала мен шөлейт өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Владимир Петрович Филатов
Көшеге орыс офтальмологы, хирург, Украина медицина академиясы мен Ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері Владимир Петрович Филатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12.1956 № 31 шешімі) берілген. Филатов Владимир Петрович (1875-1956) Ресейдің Пенза облысындағы Михайловна елді мекенінде дүниеге келген. Ғалымның көру қабілетін жақсарту, көз қабықшасы трансплантация еңбектері әлемдік медицина ғылымына үлкен жетістік әкелді.

Көше Жетісу, Түрксіб аудандарында орналасқан. Рысқұлов даңғылы, Шилов, Александров көшелерімен қиылысады. Көшенің ұзындығы - **1000 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Филармония** — музыкалық өнердің дамуы мен насихатталуына ықпал ететін концерттер ұйымдастырумен айналысатын музыкалық қоғамдық орын немесе мекеме.

Филармония жас музыканттардың насихатталуы мен көркемдік жағынан өсуіне ықпал етеді, басқа елдердегі концерттік ұйымдармен тәжірибелерімен алмасады. Филармонияда тұрақты штаттық орындаушылар-жеке орындаушылар, үлкен музыкалық топтар және камералық ансамбльдер бар.

Филармония 19 ғасырда Еуропа мен Американың қалаларында (Баку, Берлин, Лондон, Мәскеу, Нью-Йорк, Санкт-Петербург және басқалары) пайда болды және олар негізінен симфониялық музыканы насихаттады. 20 ғасырда Еуропаның социалистік елдерінде филармониялар мемлекеттік ұйымдарға айналды - 1976 жылға қарай КСРО-да 136 филармония қоғамдары болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Музыкальная энциклопедия. / Гл. ред. Ю.В. Келдыш. — «Советская энциклопедия», 1981. — 1056 с.
**Шынқожа Байекен ұлы Бөрібаев** *(15.11.1900)* - Қаз.КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

Ауыл шаруашылық ғылым кандидаты, дербес пенсионер. 1928 жылдан КОКП мүшесі. Шыңқожа Мәскеу ауыл шаруашық академиясын бітірді, Қазақтың мал өсіру ғылым зерттеу институтында директордың орынбасары және бөлім меңгерушісі, ҚазКСР ауыл шаруашылық министрілігінің бас зоотихнигі, ҚазКСР Министр Советі Председателінің орынбасары және кеңесшісі, Гурьев облысы атқару комитетінің председателі, Қаз.КСР ауыл шаруашылық министрінің орынбасары, әртүрлі ауыл шаруашылық ғылыми мекемелерінде, 1962 жылдан ҚазКСР ауыл шаруашылық минстрлігінің ғылым жөніндегі Бас басқармасының бас маманы болып істеді. Шыңқожа Қазақстанның шығыс аудандарының кең жайылым пайдаланып, етті ірі қара шаруашылығын өркендетуге және КСРО-ға шетелдерден асыл тұқымды мал әкелуде зор еңбек сіңірді. Ол көпетегн ғылыми еңбек жариялады. Шыңқожа 2 орденмен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 446-бет 2 том
**Регел тарбақайы** (лат. *Rhaphidophyton regelii*) – Қызылқұйрық тұқымдасына жататын эндемикті, жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Миоцен дәуірінің қалдығы. 

  

Сырдария Қаратауы мен Талас Алатауының батыс бөлігінде (оңтүстігінде Ақсу өзені арнасына дейін) кездеседі. Тау етегінен ортаңғы ортаңғы тау белдеуіне дейінгі ( теңіз деңгейінен 1900 м. биіктікте) шатқалдар мен тасты беткейлерде өседі. Гүл бүршігін жарған және гүлдеген кезінде өте тартымды, ашық қара қошқыл түсті жылдық өркендері мен осы түстегі гүл жапырақтарымен ерекшеленеді. Әдетте бірнеше жүздеген шаршы метр жерде популяциясы оқшауланып кездеседі. Бір шаршы метрде орташа тығыздығы -23 өсімдік. Малды шектен тыс жаюдан және өрттен зардап шегеді. Өсімдіктің тек жоғарғы бөлігін ғана тез шалып өткен өрттен кейін , өсімдік қайтадан өседі. Мәдени түрде тұқымы арқылы өсіріледі. Екпе көшет өсімдіктері төртінші жылы гүлдейді (Алматы). Ақсу-Жабағылы, Қаратау қорықтарында, сонымен қатар Берікқара мен Боролдай қорықшаларында қорғалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 80 бет.
**Шу-Іле антиклинорийі** - Шу-Іле таулы өлкесін қараушы каледондық құрылым. Оның ұзындығы 350 км, ені 80-100 км. Ядросы протерозойдың гнейс-амфибиолитті кешенінен және рифейдің метаморфтанған жанартаулық шөгінді қабаттарынан, қанаттары төменгі палеозой тау жыныстарынан түзілген. Синклинорийлік белдемдері жоғары ордовиктің терригендік теңіз шөгінділерінен, девондық орогендік жанартаулық кесекті молассасынан жаралған. төменгі палеозоймен сәйкес солтүстік-батыс бағытта созылған қатпарлықтары көбінесе брахи пішінді. Герцин қатпарлықтары тектоникалық жарықтармен грабен-синклиналдарға бөлінген. Олар жоғарғы девон, төменгі карбонның теңіз шөгінділеріне толған, баяу қатпарланған және каледон құрылымдарына шалыс орналасқан. Шу-Іле антиклинорийі солтүстік-батыс бағытта созылған ірі терең жарылымдар (Жалайыр - Найман, Сарытума, т.б.) жіктеледі. Осы жарылымдарды бойлап көптеген ультранегізді, габбро-плагиогранитті ірі интрузиялар енген. Төменгі палеозой шөгінділерімен түсті металдар, темір, марганец, ванадий, фосфорит шоғырлары байланысқан. гранит интрузиялары маңында алтын кездеседі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Байбосын Күзембайұлы** (1886 жылы туған, Түркістан облысы Қызылқұм ауданы Тартоғай мекені - 1930, сонда) - ақын. Қызылқұм, Сыр бойы, Қаратау өңірі ақындарының шығармалары, халық поэзиясының нұсқаларын жатқа білген. Замандастарының жөнсіз қылық-мінездерін әшкерелеген сын-сықақ, кекесін өлеңдері халық ішіне кең тараған. Атақты Айтбай Қызыл жырау, Балтабай ақындармен сөз жарыстырып, өнер сынасқан.
Халық поэзиясының нұсқаларын, Сыр бойы мен Қаратау, Қазығұрт атырабы ақындарының шығармаларын жатқа білген. "Күз өтіп бара жатыр қысқа айналып", "Бітімге", "Қира Жүмаділдаға", "Бір қызға", т.б. Өлендері, замандастары Қызыл жырау, Айтбай, Балтабай секілді ақындармен сөз қағысулары, т.б. шығармалары Отырар руханияты музей-кітапханасында сақтаулы тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Саяқ** Түсіндірме сөздікте мұның екі түрлі мағынасы
берілген. Бірі — өз алдына бөлек жүретін, тусыған, бойдақ; 
екіншісі — жападан-жалғыз, жеке, ала бөтен. Онда
екінші мағынаны «ауыспалы» деп белгілеген.
«Саяқ» сезі кейде «некен-саяқ», «сүйек-саяқ» сияқты
қос сәздер құрамында да кездесіп отырады.
Біз төркінін қарастырғалы отырған «саяқтың» алғашқы қос сезге (некен-саяқ) аздап қатысы болуы мүмкін,
ал соңғысына (сүйек-саяқ) жанаспайды.
Бір ғана түркі тілінің дерегі «саяқ» сөзінің төркінін
шешуге мүмкіндік бергендей. Хакас тілінде «сая», «саяғ»
тұлғасындағы сөздер біздегі «шешу» деген етістік мағынасында 
қолданылады (Хак.-рус. сл. 1953, 184). Біздің
тілімізде «шешу» сөзінің ауыспалы мағынасы «босату,
ерік беру» дегенге нұсқайды. Ерік берілген, бос жан
иесінің беті ауған жаққа баруына қақы бар. Сондықтан да болар қырғыз тілінде «саяқ» сезінің мағынасы — жалғыз, қаңғыбас (К. Юд. КРС. 1965, 639).
Сөйтіп, біздегі «саяқ» сәзінің алғашқы мағынасы —
шешіп жіберілген, босатылған дегенді аңғартады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қуанғали Жұмәліұлы Ихаров** (12.10.1923 жылы туған, Ресей, Астрахан қаласы) – қазақ халқынан шыққан тұңғыш сүңгуір кеме капитаны, КСРО Әскери-теңіз флотының 1-дәрежелі капитаны болған.

Баку қаласындағы теңізшілер техникумын (1941), Ленинградтағы Жоғары әскери-теңіз училищесін (1946), Владивостоктағы командирлер курсын (1949) тамамдаған. Ұлы Отан соғысына теңіз жаяу әскерлері сапында 1941 жылдың қыркүйегінде Севастополь түбінде араласты. Новороссийск, Тамань, Керчь, Туапсе Армавир, Темрюк қалалары маңайындағы ұрыстарға қатысқан. Заполярьені азат етуге қатысты. Соғысты Берлинде аяқтап, 1945 жылы 24 маусымда Қызыл Алаңда өткен Жеңіс шеруіне қатынасты.

Соғыстан кейінгі жылдары Тынық мұхитта "Щука" сүңгуір қайығында, алысқа жүзетін "АТ-312" танкерінде капитан болды. Астрахан теңізшілер училищесінде, Калининград Әскери-теңіз училищесінде, Атырау теңізшілер мектебінде дәріс берді.

Майдандағы ерлігі мен бейбіт өмірдегі жетістіктері үшін Ленин, Қызыл Ту, Александр Невский, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл жұлдыз, "Даңқ" ордендерімен, 18 медальмен марапатталған. 1984 жылдан құрметті демалыста.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Фарисей (сусын)
---------------

«Фарисей» (нем. Pharisäer) — неміс асханасындағы ыстық кофе сусыны, ром мен шайқалған кілегей қосумен дайындалады.
Аңызға сүйенсек сусын XIX ғасырда аскетикалық пастор Георг Блайер болғанда Солтүстік Фризияда, Нордштранд аралында пайда болған. Оның қатысуында тұрғындар тек кофе ішуге ғана мойын сұнған. Тығылып ром қосып және оның бас киім астында тығып иісін шығармау тек 1872 жылы ніресте критинахыда бір кристьян ойлап тапқан екен.
Алайда пастор өз адамдарының бұл ісін қалай тапқан, мүмкін қателікпен басқа біреудің стақанынан кофесін ішіп қалған үшін шығар. Сонда ол таңқалып
«О, фарисеи!» деп айқайлапты.
Фарисейді дайындау үшін күшті және тәтті қара кофеге 40 миллилитр қоңвр Ямайлық ром қосып үстінен шайқалған кілегей салынады екен. «Фарисей»-ді кілегеймен араластырмай, бетінде ұстап ішеді. Салт бойынша Фарисейді араластырған адам компаниясының ішкілігін төлеп береде жінеде 8 фарисей ішкен адам бокалды өзіне алып қалады. Алайда мекеме меңгерушісі ромның дозасын арттырып немесе кемітіп отыра алады.

### Сонымен қатар

• Кофе по-ирландски

### Сілтемелер

• Lernfelder der Bäckerei und Konditorei. Pharisäer (нем.)
• Напиток «Фарисей» (нем.)
*Спас Нерукотворный, 1658 жылы жазылған* 

  

**Ушаков Симон (Пимен) Федорович**(1626, Мәскеу-25.6.1686)-орыс кескіндемешісі. 1648-1664 жылдары Күміс және Алтын палаталарда суретшілік қызмет атқарды. 1664 жылдан Қару-жарақ палатысының жалақылы иконашысы әрі икона шеберханасының жетекшісі. Икона,миниатюра, фреска салды. Мәскеу Кремліндегі Архангель және Успен соборларының (1660) қабырға өрнектерін салушыларға жетекшілік етті. Географиялық карталар мен жобалар сызды, гравюралар мен офорттар жасады. Ол «Өліммен теңдес жеті күнә»(1665) офортының, «Үштік»(1671, Ленинград, Орыс музейі), «Владимир құдай-анасы» (1668, Мәскеу, Третьяков галереясы) туындылары мен « Әсем икона жазбалары жайлы сөз» (1666) атты трактаттың авторы. С.Ф.Ушаков- орыс кескіндемесінде алғашқылардың бірі болып икона бейнесіне өмір шындығына жақын кейіп беру мәселесін көтерген суретші.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Ұзын қауырсынды тунец** немесе **альбакор** немесе **ұзын қанатты тунец** немесе **ақ тунец** (лат. *Thunnus alalunga*) — скумбрия тұқымдасынан шыққан теңіз пелагиялық сәулелі балықтардың бір түрі. Үнді, Тынық және Атлант мұхиттарының тропикалық, субтропикалық және қоңыржай суларында таралған. Құнды коммерциялық балық болып табылады.

Ұзын қауырсынды тунец

Сипаттамасы
-----------

Денесі шыбық тәрізді, ұзартылған, ортаңғы бөлігінде жоғары және каудальды сабаққа күрт тарылады. Осы тұқымның басқа түрлерінен айырмашылығы: дененің максималды биіктігі дененің каудальды бөлігіне жақындайды және екінші дорсальды қырдың басында орналасқан. Дененің максималды ұзындығы — 140 см, ал массасы — 60,3 кг. Басы мен көзі үлкен, төменгі жағы аздап алға шығады. Бірінші дорсальды финде 13-14 қатты сәуле бар, алдыңғы тікенді сәулелер артқы сәулелерден әлдеқайда ұзын, бұл финді ойыс, иілген етеді. Екінші дорсальды финде 13-16 жұмсақ сәуле болады. Екінші дорсальды және каудальды қанаттар арасында 7-8 кішкентай қосымша қанат бар. Анальды қабықта 12-15 жұмсақ сәуле бар. Анальды және каудальды қанаттар арасында 7-9 қосымша қанат бар. 31-34 сәулелері бар пекторальды қақпақтар өте ұзын, екінші дорсальды финдің басынан алыс, кейде осы финнің түбіне жетеді. Каудальды фин қатты кесілген, ай тәрізді. Артқы жағы қара көк түсті, металл реңкпен, дененің және іштің төменгі жағы жеңіл. Көк суару жолағы дененің бүйірлерінен өтеді. Бірінші дорсальды фин қара-сары, ал екінші дорсальды және анальды қанаттар ашық-сары түсті. Қосымша қақпақтар қараңғы. Каудальды қырдың артқы шеті ақ түсті. Алғашқы Гилл доғасында 25-31 Гилл стамендері болады. Бүйір сызықта 210 таразы бар. Жүзу көпіршігі бар. Бауырдың төменгі беті радиалды түрде сызылған; бауырдың орталық бөлігі сол және оң жақ лобтарға қарағанда ұзағырақ.

Шаруашылық маңызы
-----------------

Бұл — ең маңызды коммерциялық балықтың бірі. Негізгі кәсібі Атлантикалық және Тыныш мұхиттарда жүргізіледі. Балық аулаудың негізгі құралдары: ярус, әмияндық тор және троллинг (соның ішінде табиғи қармақ). Орташа әлемдік аулау 200 мың тоннаға жуық, бұл көк тунецке қарағанда екі есе көп, бірақ сары түсті тунецке қарағанда бірнеше есе аз. Көбінесе тунец дәмі ең жақсы деп саналады, бірақ Жапонияда оны аз жейді.

Ұзын қауырсынды тунецті әлемдік аулау| **Жыл** | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| **Аулау, мың тонна** | 231,9 | 202,3 | 221,1 | 230,8 | 197,9 | 233,1 | 239,4 | 222,7 | 257,7 | 247,0 | 236,3 | 222 | 202,2 |

Әдебиет
-------

* The Oxford Companion to Food / Alan Davidson, Tom Jaine. — Oxford University Press, 2014. — ISBN 978-0-19-104072-6.
‎

*Басқа мағыналар үшін Қызыққайың деген бетті қараңыз.*
**Қызылқайың бөгені** — Жетісу облысы Ақсу ауданы Қызылқайың ауылынан төменде теңіз деңгейінен 525 м биіктікте жатыр. 1984 жылы пайдалануға берілген.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Су сыйымдылығы 6,5 млн. м куб. Бөген Ақсу және Сарқан өзендерінің тарамдарымен, сондай-ақ Алшымбай өзенінің суларымен толысады. Суымен ауданның шығысындағы Көкжайдақ, Ақсу, Қызылтаң, т.б. елді мекендердің егістігі суғарылады және мал жайылымындағы шабындықтар суландырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қызылқабан** – Ызақұдық құмды алқабының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы Дарбаза ауылының солтүстік-шығысында 13 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 458 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 11 км-ге созылған, енді жері 2,5 км. Жонды қырқалы келген, беткейі көлбеу, ұсақ төбелерден тұрады. Оңтүстігінде Белтау жотасы, солтүстігінде Бақыршасай, батысында Шығанақсай, шығысында Тағансай жыралары бар.

Өсімдігі
--------

Таудың сұр қоңыр топырақ жамылғысында қияқ, қоңырбас, жусан, баялыш, күйреуік, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Артралгия** (грек. ἄρθρον-*буын* + *басқа* грек. ἀλγέω-*ауырсынуды сезіну, азап шегу*) — буынның зақымдануының белгілері болмаған кезде ұшпа сипаттағы буын ауырсынуы.

Симптомдар
----------

Артралгия, шорбуынға қарағанда, қабыну симптомдық кешенімен бірге жүрмейді, мысалы: ісіну, қызару, зақымдалған буын функциясының бұзылуы. Артралгия кезінде буындардағы рентгенологиялық өзгерістерді анықтау мүмкін емес.

Себебі
------

Әдетте, артралгия — бұл артроздың немесе шорбуынның дамуымен органикалық бірлескен зақымданудың сүйіншісі, бірақ сонымен бірге артралгия ұзақ уақыт бойы буындарда органикалық өзгерістер болмаған жағдайда тәуелсіз ауру болуы мүмкін. Артралгия буынның синовиальды қапшығында орналасқан нейрорецепторлардың тітіркенуіне байланысты пайда болады.

Тағы бір болжам бар: артралгия адамның иммунды жүйесіндегі бұзылулармен, комплемент-антиген-антидене кешеніндегі өзара әрекеттесу бұзылған кезде пайда болады. Бұл, атап айтқанда, артралгия пайда болған кезде аллергиялық компоненттің болуымен расталады. Көбінесе артралгия иммунды жүйеге әсер ететін ауруларда пайда болады. Артралгия инфекциялар мен ісіктерге белгілі, оларда аутоиммунды процесстер жиі кездеседі.

Емдеу
-----

Артралгияны емдеу тек симптоматикалық болып табылады. Ауырсынуды аналгетиктермен жеңілдетеді. Артралгия ауыр аурудың алғашқы симптомы болуы мүмкін.
Украинадағы «Путин хуйло!» граффитиі.
**Путин хуйло!** (укр. Путiн хуйло, орыс. *Путин - хуйло*) — Ресей президенті Владимир Путин туралы украин халық әні. Украин төңкерісінен кейін Путиннің сол елге қатысты саясатына (2014 жылы Ресейдің Қырым мен оңтүстік-шығыс Украинадағы сепаратизмді қолдауына) байланысты пайда болған.

**Мәтіні:**

*Путин хуйло!  
ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла  
ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла  
ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла*

Тарихы
------

Ең бірінші рет 2014 жылы 30 наурызда Харьков қаласында «Металист» пен «Шахтер» футбол клубтарының кездесуінде орындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Украинский хит шагает по планете  (орыс.), *TSN* (маусым 10, 2014). Тексерілді маусым 15, 2014.
2. ↑  Washingtonpost: Khuilo, the offensive term that has attached itself to Putin
3. ↑  Huilo at Wiktionary
4. ↑  Huilo at Russian-English slang dictionary
5. ↑  Huilo at Ukrainian slang dictionary Myslovo
6. ↑  Новости Казахстана. Украинская народная песня про Путина Мұрағатталған 14 шілденің 2014 жылы.
7. ↑  Ukraine minister's abusive remarks about Putin spark diplomatic row, *The Guardian* (маусым 15, 2014). Тексерілді маусым 15, 2014.
8. ↑
**Джессика Честейн** - 1977 жылы 24 наурызда Сакраменто, Калифорнияда туған американдық актер. Әртіс карьерасы «Скорая помощь», «Вероника Марс» и «Закон и порядок. Суд присяжных» телесериалдарынан басталды. Алғашқы фильмы 2008 жылғы «Жолин». 2011 жылы Джессика түскен алты фильм шықты. Олар: Тейт Тейлор «Прислуга» және «Древо жизни» Терренс Малик фильмдері және тағы да басқалары. Бұл екі фильм әртісті әлемдік деңгейге көтерді және Оскар мен Золотой глобус премияларына номинацияланды. 2012 жылы ол Мадагаскар 3 мультфильмінде, «Самый пьяный округ в мире» және «Цвет времени»драмасында ,ал жыл аяғында ол Кэтрин Бигелоу «Цель номер один» фильмі шықты, бұл фильмде ол басты рөлді - Майяны ойнады. Бұл рөлі үшін ол "Золотой глобус" алды және "Оскар" премиясына екінші рет номинацияланды. «Самый жестокий год» және «Интерстеллар» фильмдері 2014 жылы жарық көрді. 2012 жылы ол "Time" журналының 100 ең танымал және табысты адамдар тізіміне енгізілген.
**Антонова Валентина Ивановна** – 1953 жылы 10 қарашада туған. 1971 жылы Құйбышев облысы, Исаклин ауданы, Рассвет совхозындағы орта мектепті біті реді. .

1974 жылы Құйбышев полиграф техникумын бітіргеннен кейін жас маман ретінде Алматадағы №18 баспаханаға жолдамамен жіберіледі. Сонда істей жүріп Мәскеу полиграфия институтын, полиграфия өндірісінің технологі мамандығы бойынша сырттай бітіреді.

Қазір ЖШС Жедел басу типографиясында технолог болып қызмет аткарады.

"Баспа және полиграфия ісінін қайраткері" атагына ие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Майра Уәлиқызы Шамсутдинова**– халық әншісі, композитор. 1896 ж. 6-мамырда Кереку (қазіргі Павлодар) қаласында дүниеге келген. Майра жасынан гармон тартып, ән салған. Кереку, Баянауыл, Семей аймағындағы жәрмеңке, той-думандарда өнер көрсетіп, есімі елге жайылған.

Өмірбаяны
---------

1890 жылы қазіргі Павлодар облысы Павлодар қаласында дүниеге келді. Майра 13 жасынан бастап көптеген тыңдаушылар алдында өнерін көрсете бастаған.

Шығармашылығы
-------------

Дауысының ауқымдылығы класскалық, жеке және сол заманғы шығармаларды орындау мүмкіндігін беретін. 

Ол қазақ, татар, орыс тілінде кәсіби орындаушылығымен таң қалдыратын. Әміре Қашаубаев және Иса Байзақовтардың қатарында өзінің өнерін Баянауыл және Қоянды жәрмеңкелерінде көрсеткен. 

1926 жылы әйгілі этнограф-музыкант А.В. Затаевичпен кездесіп, өзінің орындауындағы жеке әндері мен 13 халық әндерін жазған.

«Майра» әні өте танымал болды (басқа атауы— «Убайра», «Райра», «Хару-раку-райра»)- ақындар өнерінің салтында шығарылған өзіндің әуендік «автопортрет».

### Шығармалары

* "Ахау, Семей"
* "Гауһар тас"
* "Ертіс"
* "Сәулем-ай"
* "Мақпал", т.б. халық әндері болды.

Александр Затаевич Майраның орындауында 

* "Мақпал"
* "Көкмайса"
* "Қарағым-ау"
* "Қаракөз"
* "Баянауыл"
* "Телқоңыр"
* "Даланың әні"
* "Құрбымжай"
* "Алқарағай көк"
* "Хұсни құрдас"
* "Смет" әндерін жазып алып, нотаға түсірген.

Ол өз орындауында жаздырған "Майра", "Қызыл гүл", "Өкшесі етігімнің айнала жез", "Бақша" әндерінің авторы. Әншілік өнерді кәсіби дәрежеде меңгеріп, өзіндік нақышпен сырнайға қосылып айтқан. Қазақ әндерімен қатар татар, орыс әндерін де нақышына келтіре орындаған. 1927 ж. 1-мамырда Керекуде қайтыс болды. Майраның әндерін композиторлар Евгений Брусиловский "Қыз Жібек" операсында, Александр Зильбер "Қайта туған Қазақстан" симфониясында, Бақытжан Байқадамов "Майра" хор капелласында пайдаланды. Әбділда Тәжібаев "Майра" атты пьеса, поэма жазды. Майраның әндері Ахмет Жұбановтың, Мақсұтбек Майшекиннің, т.б. назарына ілігіп, жазбаға түсіп өңделген. Бүгінде оның 20-ға тарта әндері белгілі болып отыр. "Майра және өнер" атты жинақ шықты. Майра Уәлиқызы атындағы әншілер байқауы өткізіліп тұрады.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Майра және өнер, А. 2001.
2. ↑  Затаевич А.В. 1000 песен казахского народа, М. 1963;
3. ↑  Балалар Энциклопедиясы, 6 том.

Әдибиет
-------

Павлодар. Павлодарская область. Энциклопедия, Павлодар. 2003; Казахстан, А-А. 1969 (Павлодарскаое Прииртышье)
**Құрама команда**— түрлі жарыстарға қатынасатын таңдаулы спортшылар коллективі. Бұған бастауыш физкультура коллективінің белгілі бір ерікті спорт қоғамының, ауданның, облыстың, республикалардың немесе жеке мемлекеттердің спорттьіқ намысын қорғайтын спортшылар таңдап алынады. Құрама команда спорттың белгілі бір түрінен де, программасына спорттың көптеген түрлері енген спартакиада, универсиада және олимпиалың ойын-дар, турнирлер т. б. үшін де құрылады. Комплексті жарыстарда әрбір Құрама команданың алған ұпайы жалпы команда-лық ұпайға қосылады. Жауапты жарыстар алдында Құрама команда мүшелері жиналып белгілі программаға сәйкес дайындық жасайды, команданың капитаны, комсоргы сайланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Вольтамперметрияда электролиттік ұяшықтар қолданылады. Ондағы екі электродтың біреуі тәжірибе жағдайында күшті полярланса, екіншісі әлсіз полярланады. Бұл олардың бетіндегі фазаларының әр түрлі шамада түйісулерімен байланысты. Электродтың беткі ауданы үлкен болғанда, ток тығыздығы темендейді де, ол берілетін ток күшінің өзгерісі мен кернеуге шамалы ғана тәуелді болады. Мұндай электрод ретінде сынап қабаты жиі қолданылады. Полярланбайтын қаныққан каломелді электрод деп аталатынды электродты да қолдануға болады. Оны тікелей ұяшыққа орналастырып немесе электрлік кілт не көпір арқылы жалғастырып пайдаланады. Екінші беттік ауданы өте аз электрод аса күшті полярланады, ток күші болмашы ғана артқанда электродтың потенциалы мен ток тығыздығы күшті өсіп, кедергі жоғарылайды. Мұндай электродтың беткі ауданының қасиеті тәжірибе барысында өзгермеуі керек. Бұл талапқа тамшылайтын сынапты электрод сай келеді. Диаметрі 0,001-1.0 мм капиллярдан тұрақты жылдамдықпен (шамамен 2-6 секунд сайын) ауырлық күші немесе қысымнан сынап тамшысы берілген сынап қабатына жетеді. Мұндай тамшының беті жаңарып, ол әлсін-әлі қайталанып отыратындықтан, тамшының беткі ауданының қасиеті іс жүзінде өзгермейді. Полярографиялық әдістің дами түсуі тамшылайтын электродты жетілдіруді қажет етеді. Тамшының қайталануы мен электродтың поляризациялану уақытын қатал түрде бір мезгілде жүргізу үшін тез тамшылайтын электродтарды пайдаланады. Ол үшін берілген уақыт сәтінде тамшыны ықтиярсыз үзіп түсіретін қондырғы жасалған, мұнда электрондық таймермен басқарылатын кішігірім балға берілген уақыт сәтінде капиллярды периодты ұрып тұрады. Бұл платина сымы ішіндегі сынап тамшы өлшемінің кішіреюіне себепші болады. Сондай-ақ, вольтамперметрияда поляризациялануы электрод ретінде электродтық реакцияға қатынаспайтын платина, алтын, күміс сияқты асыл металдардан әзірленетін аса кіші электродтарды қолданады. Мұндай электродтың беттік ауданы бірнеше шаршы миллиметр ғана болғандықтан, олардың жоғарғы поляризацияланушы қамтамасыз етіледі. Электродтың беткі ауданына жинақталған электролиз өнімін не ерітіндіні жақсы араластыру, не электродты сілкілеу, айналдыру арқылы кетіреді. Тамшылайтын сынап электродын негізінен тек катод ретінде ғана пайдаланады, өйткені оң потенциал кезіндегі сынапта анодтық тотығу жүреді. Мұндайда қатты микро электродтың артықшылығы бар, өйткені оларды анод ретінде пайдалануға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Электролиттер** ( грек. lysіs – еру, ыдырау) – еріген немесе балқыған күйде электр тоғын өткізетін заттар.Электролиттерге қышқыл, негіз, тұздың судағы ерітінділері жатады; бұларда электр тогы иондар арқылы тасымалданады. Э ерітінділерінен ток өткенде электродтарда тотығу-тотықсыздану процестері – электролиз жүзеге асады. Электролиз Фарадей заңдарына сәйкес жүреді, ол таза металдар, хлор, күшті сілтілер алуда кеңінен қолданылады. Диссоциациялану дәрежесіне () қарай Электролит әлсіз (3%-ға дейін) және күшті (30%-дан артық) болып екі негізгі топқа бөлінеді. Әлсіз Электролит. диссоциацияланған ерітінділерде иондарға жартылай ыдырайды (қ. Электролиттік диссоциация). Әлсіз Э-ге көптеген органик. қышқылдар, негіздер, сондай-ақ кейбір бейорганик. қышқылдар мен негіздер (мысалы. H2S, H2SO3, HCN, NH4OH) жатады. Күшті Электролиттик ерітінділерде түгелдей ионға ыдырайды. Барлық тұздар, көптеген органик. және бейорганик. қышқылдар мен негіздер күшті Э-ге (HCl, HBr, HІ, HNO3, H2SO4, LіOH, NaOH, KOH) жатады. Ғылым мен техникада Элертролиттердин маңызы зор. Тірі организмдер денесіндегі барлық сұйықтар Электролиттер. болып саналады.

```
Электроиттер-иондық және ковалентік полюсті байланыстары бар заттар. Кристалдық торы - иондық .Тұздар ,сілтілер ,қышқылдар .
Электролиттердің судағы ерітінділерінің қасиеттерін алғаш түсіндірген швед ғалымы Сванте Аррениус болды (1887ж). Ол электролиттік диссоциалану (ыдырау) теориясын ұсынды .Бұл еңбегі үшін оған 1903 ж. Нобель сыйлығы берілді. Электролиттік диссоциацияланудың мәні :электролит молекуласы су молекуласының әсерінен зарядталған бөлшектер - иондарға ыдырайды. (Ион-грек тілінен аударғанда ,кезбе, деген сөз ). Бұл теория көптеген тәжірбиелер арқылы дәлелденді. С.Аррениус :( Қышқылдар , негіздер және тұздар суда ерігенде оң және теріс зарядты иондарға ажырайды , яғни диссоциацияланады  )- деген пікір айтты. 
```
**Оптикалық күшейткіш** (орыс. Оптический усилитель) – оптикалық сәуле шығару қуатының ұлғаюын қамтамасыз ететін күшнйткіш. Оптикалық арналарда мен жүйелерде жарықты күшейту сыртқы сәуле шығару көзінің энергиясы есебінен жүзеге асады. Күшейткішке негіз болатын нәрсе – активті физикалық орта, онда энергия қуаты ұлғаяды. Активті орта лазердегідей пайдаланылады. Энергияны толықтыру үзіліссіз немесе импулстік болып табылады. Күшейті кезінде шығатын сигналдың түрлендірілуі мүмкін. Күшейткіштер көбіне празедим, неодим немесе эрбий қоспасы бар оптикалық талшық негізінде жасалады. Сәулежолдың қосылу бөлігіндегі бұл қоспалық элементтердің атомдары толықтыру лазерінің әсерінен қозады. Нәтижесінде күшейтілетін сигналдың толқын ұзындығында қозған атомдардың сәуле шығару стимуляциясы жүреді. Сирек кездесетін элементтермен қосылған күшейткіштер жарық сигналының амплитудасын толқынның үлкен дапазонында ұстап тұра алады. Жарық сигналы жүз және мың есеге дейін күшейтілуі мүмкін. Литий ниобатын пайдалану ішкі электр құбылысына негізделген күшейткіштер жасауға да мүмкіндік береді. Бұл оптикалық транзистор болып табылатын, электрлік басқарылатын толқынжолдар. Жартылай өткізгіштік оптикалық күшейткіштер электрлік тәсілмен қоздырылады әрі жылдамдығы жоғары болады. Күшейткіш лазер кристалының қимасынан шағылуды жою үшін шағылу коэфициенті төмен арнайы материалдармен қапталады. Оптикалық күшейткіштер оптикалық сәуле шығаруды күшейтуге ғана емес, қайта таратқыштарды, ауыстырып-қосқыштар мен жарық қабылдағыштарды, оптикалық модуляторды жасауға да қолданылады.

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс, Алматы 2007