recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шаттандырғыш газ**, диазот оксиді, N2O — түссіз, жағымды иісті газ, балқу t –91С, суда нашар ериді, тұз түзбейтін оксидтерге жатады. Шаттандырғыш газ азоттылау қышқылы айырылғанда түзіледі. Аммоний нитратын (NH4NO3) 190С-та қыздырған кезде алынады. Шаттандырғыш газды 700С-та қыздырғанда азот пен оттекке ыдырайды. Бұдан түзілетін бос оттек атмосферасында көміртек, күкірт, фосфор сияқты заттар жақсы жанады. Адам аз мөлшерде диазот оксиді араласқан ауамен демалса ауырған жерін сезбейді, сондықтан оны медицинада жеңіл операция жасау үшін қолданады. Мұндай қоспамен демалған адам көңілденіп, шаттана бастайды, сондықтан да оны "шаттандырғыш газ" деп атаған. Диазот оксидінің бұл анестетик. қасиетін алғаш зерттеген химик Деви (1798) оны иіскегеннен кейін "мен лабораторияда есалаң кісідей биледім" деп жазған.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**«Абайдың нақыл сөздері»** (*афоризмдері*) - ҚазССР саяси және ғылыми білімдер тарату қоғамы 1958 ж. шығарған зерттеу еңбек. Авторы - Қ. Өмірәлиев. 

Еңбек «*Абайдың нақыл сөздерінің қалыптасу жолдары*» және «*Абайдың нақыл сөздері*» деген тақырыптардан тұрады. Онда автор Абай шығармаларында кездесетін тұжырымды ой мен ұтымды ұйқасқа құрылған нақыл сөздерді сала-салаға жіктеп, талдау жасайды, олардың қоғамдық сипатын танытып, әлеуметтік астарын ашады. Қазақ жазба әдебиетінде нақыл сөздердің негізі Абайдың дидактикалық шығармалары арқылы орныққанын нақты деректермен айғақтайды. Ақынның қысқа қайырымды, мағынасы бай, тәрбиелік мәні орасан зор көркемдік дәрежесі жоғары, айшықты, қанатты сөздерін тарихи қажеттіліктер негізінде туған, уақыт жүгін арқалайтын күнделікті өмірде сүйіспеншілікпен қолданылатын, үлгі-өнеге тұтатын еңбек деп бағалайды. Кітапша әдебиетшілер мен ғылыми қызметкерлерге, көпшілік оқырмандарға арналған. Көлемі 2,5 б. т. 8 мың 500 дана болып басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Шпрот** (*Sprattus*) – майшабақ тұқымдасына жататын балық. Бұлардың қоңыржай және субтропиктік аймақтарда, Еуропа, Оңтүстік Америка, Австралияның оңтүстігінде және Жаңа Зеландия суларында тіршілік ететін 4 түрі бар. Шпроттардың дене тұрқы 17 – 18 см, салмағы 10 – 12 г, денесін түсіп қалатын қабыршақтар жапқан. Бүйірі қабысыңқы, бауыр қанаты ара тісті, аузы кішкене. Жыныстық жағынан 1 – 2 жаста жетіледі, 2,5 мыңдай уылдырық шашады, уылдырықтары пелагиалды (терең су қабатында дамиды). Үйірімен тіршілік етеді, 5 – 6 жыл өмір сүреді. Ұсақ зоопланктонмен қоректенеді. Оларды жыртқыш балықтар мен дельфиндер қорек етеді. Шпроттың кәсіптік маңызы зор, тағамға сүрленген, тұздалған күйінде пайдаланылады, консерві дайындалады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шаттауық** немесе **орман жаңғағы** (лат. *Corylus*) – қайың тұқымдасына жататын бұта.

  

Еуропаның орман белдеуінде, Азияда және Солтүстік Америкада өсетін 20-ға тарта түрі бар. Қазақстанда Жайық өзенінің жағалауларында өсетін бір ғана түрі – кәдімгі шаттауық немесе кәдімгі орман жаңғағы (С. avellana) бар. Биіктігі 2 – 5 м, кейде 8 м-дей болады. Жапырақтары үлкен сопақша немесе домалақ, шеті тілімденген. Тұқымынан, шыбығынан, тамыр атпалары және сұлама бұтақтары арқылы көбейеді. Наурыз – сәуір айларында гүлдеп, тамыз-қыркүйекте жеміс береді. Бір бұтадан 8 кг-ға дейін жаңғақ алынады. Жаңғақ құрамында 60 – 70% май болады. Жемісі 2 – 5-тен топталып, кейде дараланып өседі; сопақша, қоңырқай түсті, жеуге жарамды. Көлеңкеге төзімді орман жаңғағы ылғал топырақтарда, әсіресе орманның сұр топырағында және қара топырақты жерлерде жақсы өседі. 80 жылдай өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы VII том;әдебиет: Красная книга Казахстана, А.-А. 1981.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖаңғақтар |
| --- |
|  |
| 

Арахис • Бадам жаңғағы • Грек жаңғағы • Емен жаңғақ • Жатаған самырсын жаңғағы • Кешью жаңғағы • Маньчжур жаңғағы • Мускат жаңғағы • Орман жаңғағы (Фундук) • Пісте • Самырсын жаңғақтары • Су жаңғағы • Талшын жаңғағы • Шамшат жаңғағы
 |

 |
**«TOP RESA»** халықаралық көрмесі өзінің тарихын 1978 жылдан бері бастап келе жатыр. Көрме жыл сайын өзінің көрермендері мен қатысушыларын табуда. Көрмені өткізетін орын ретінде - Paris Porte de Versailles (VIPARIS) таңдалған болатын. Көрме – туризм жәрмеңкесі, демалыс пен саяхаттау болып табылады. Көрме барысында көптеген турфирмалар өздерінің жаңа ұсыныстарымен, маңызды турларымен таныстырады. Осыған дейін болып өткен көрмелердің тәжірибелеріне негізделе отырып, көрмеде болатын іс-шаралар жайлы, яғни, мамандандырылған семинарлар, тренингтер, компаниялардың презентациялары туралы толық сенімділікпен айтуға болады.

«TOP RESA» көрмесінің тематикалары:

- Туризм;

- Саяхат.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Sulpak** — Алматыда орналасқан Қазақстандағы ең ірі электроника сауда желісі. Компанияны 1992 жылы Алмас Султангазин мен Андрей Пак құрған.

*Сулпак* есімі серіктестіктің негізін салушылар *Сул*тангазин мен *Пак* есімдерінің алғашқы екі буынынан құралған.

Компанияның мәліметінше, Sulpak-та 6000-ға жуық адам жұмыс істейді. Қазақстан мен Қырғызстанның 55-тен астам қалалары мен елді мекендеріне желіге барлығы 177 сауда нүктесі кіреді.

Тарихы
------

Sulpak негізін салғаннан кейін бизнес Қазақстанның ірі қалаларында электроника мен тұрмыстық техниканың саудасына ден қойды. 2001 жылы ғана филиалдар желісін бүкіл Қазақстанға кеңейту басталды.

2005 жылдан бастап бөлшек сауда компаниясы Ресейдегі және Шығыс Еуропадағы «Eldorado» ресейлік электроника бөлшек сауда желісімен ынтымақтасады.

2006 жылы Sulpak неміс электроника сатушысы Media Markt-пен бірдей қызыл ливераны қабылдады. Бұл ресейлік «Эльдорадо» нарығымен ынтымақтастыққа байланысты болды, өйткені олар түс схемасын қызылға өзгертті.

Сондай-ақ Sulpak 2009 жылдан бері өз өнімдерін онлайн сатумен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  ТОО «Arena S» (Sulpak) — Forbes Казахстан. Тексерілді, 9 ақпан 2022. (орыс.)
2. ↑  Желі туралы ақпарат(қолжетпейтін сілтеме) sulpak.kz
3. ↑  Компания тарихы sulpak.kz  (орыс.)
4. ↑  "Эльдорадо" перекрасило Mediamarkt kommersant.ru  (орыс.)
Үлгі:Қосымша мұқабасы
Үлгі:Сингл тізбесі
**«Teenage Dream»**(қазақша Жасөспірім арманы) — Кэти Перридің 3 студиялық альбомы. Альбомды жасау үшін көптеген продюссерлер жұмыс атқарды: Dr. Luke, Грег Уэллс, Макс Мартин, Райан Теддер, Бенни Бланко, The-Dream. Қонақ әншілері: Snoop Dogg, Канье Уэст, Мисси Эллиот, B.o.B. Альбом өз ішіне билеуге арналған музыка, электроника, хип-хоп, электро-рок, евро-диско тақырыптарын қосады. Өлеңдерге махаббат, өсу тақырыптары серпіліс берген.

Альбом критиктерден аралас баға алғанымен, оның бүкіл өлеңдері жақсы ұсыныстармен бағаланған.Сатылудың бірінші аптасында альбом «Billboard 200» хит парадында 1 орынменен бастады. Аустралияда екі дүркін платиналық деген атауын алса, Англияда сатылу рекордың орнатып, Японияда, Канадада, Ирландияда, Шотландияда және дүниенің басқа да мемлекеттерінде 1 орындарда иеленді. Оған қоса альбом қос-платиналық сертификацияны RIAA алды. Таспа өз ішіне 5 дүниежүзілік хиттерден кұралады: «California Gurls» Snoop Dogg репперімен бірге, «Teenage Dream», «Firework», «E.T.» Канье Уэстпен бірге, «Last Friday Night (T.G.I.F.)». Осы өлеңдер америкалық Billboard Hot 100 чартын көш бастап, ең танымал басқа да дүниежүзілік чарттарда алдынғы ондықтарға кірді. Бүкіл шыққан 6 синглдары Hot Digital Songs, Billboard Pop Songs, Hot Dance Club Songs, Adult Top 40 чарттарын көш бастады, осындай жетістікке тек Кэти Перри ғана жетті. 2011 жылдың тамыз айында Перри өзінің «Last Friday Night (T.G.I.F.)» өлеңімен Billboard Hot 100 чартында бесінші #1 синглына қол жеткізеді. Мұндай рекордты бұрында тек Майкл Джексон «Bad» альбомымен иеленген болатын. Алтыншы сингл «The One That Got Away» Billboard Hot 100» чартында 3 сатыға дейін көтерілді. 2011 жылдың желтоқсан айына қарай, дүниеде өлеңнің 4,200,000 данасы сатылған болатын.
**Үш жүз сексен жетінші атқыштар дивизиясы** — әскери құрамандағы 1941 ж. тамыз — қарашада Қарағанды, Ақмола облыстарының әскер қатарына шақырылған тұрғындарынан Ақмола қаласында (қазіргі Астана қалысы) құрылды (алғашқы командирі полк. М.А. Сущенко). 1941 ж. желтоқсанда Брянск майданының резервтегі 61-армиясы құрамында Тула қаласының оңтүстік-батысы жағында ұрысқа кірісті. Мәскеу түбіндегі шайқаста неміс фашист әскерлерін талқандауға қатысты, шабуыл операциялары кезінде Ока өзені бойындағы бірқатар селоларды азат етті. 1942 ж. жазында ұзаққа созылған ауыр қорғаныс ұрыстарын жүргізді. 12 тамыздан Батыс майданының 16-армия құрамында болды. Қараша айында жаңа жауынгерлермен толықтырылып, Сталинград бағытында соғысып жатқан 2-гвардиялық армия құрамына енгізілді. Сталинград шайқасына Дон майданының құрамына қатысып, Тормосын ауданын қорғады. 1943 — 44 ж. 4-Украин майданында 51 және 2-гвардиялық армиялар құрамында Қырым мойнағында табан тірескен соғыс қимылдарын жүргізді. Перекоп бекінісі ауданына шешуші шабуыл жасауға қатысты. Қырымды азат етуге сіңірген жауынгерлік ерлігі үшін дивизияға 1944 ж. 11 сәуірде "Перекоптық" деген құрметті атақ берілді. 5 — 9 мамырда Севастопольды жаудан азат етуге қатысты. 1945 ж. көктемде Бухаресті алуға қатысып, соғыс қимылдарын Болгария жерінде аяқтады. Дивизияның құрамы 1945 ж. 22 шілдеде таратылды.

* Үш жүз оныншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он төртінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз тоқсан бірінші атқыштар дивизиясы

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Фрэнк Уильям Абигнейл** — (ағылш. *Frank William Abagnale, Jr* кiшi, 1948 жылдың 27 сәуiрi, Бронксвилл, Нью-Йорк, АҚШ) құжаттық қауiпсiздiктiң төңiрегiдегi американдық сарапшы, 1960-шы жылдардағы өзінің дөкiр қылмыстарымен белгілі. 16 жасынан-ақ жалған чектердi iстеп және олар барлық елмен және оның шегiнен шыққанда ақшаға айналдырады. Долларларды 2,5 миллион ортақ сомаға оның жалған чектерi қызмет бес қылмыстық жылдарға әлемнiң 26 елдерiнiң үндеулерiндегi көрсеттi. Абигнейл алаяқтың ұста ауылы түрленуде, социологияның профессоры, дәрiгер, қорғаушы және өйткенi қылмыстық қудалаудан көзден таса бола таң ғажайып қабiлетiн байқатты тек қана Франциядағы 1969 жылдарында әуе жолдарының ұшқышындағы өзiн бере iстей алды. АҚШ-тағы экстрадицияларынан кейiн ол шешiмнiң 12 түрме жылдарына айтқан, бiрақ тек қана мерзiмнiң бiр бөлiгiн қозғалмай отырды.

Кітаптар
--------

* Catch Me If You Can, 2000. — Қолыңнан келсе мені ұстап ал, 2003.
* The Art of the Steal, 2001. — Ұрлау өнері, 2007.
* Real U Guide To Identity Theft, 2004.
* Stealing Your Life, 2007.

Сілтемелер
----------

* Сайт консалтинговой компании Abagnale & Associates Мұрағатталған 16 қарашаның 2010 жылы.  (ағыл.)
* The Story of Frank W. Abagnale Jr. — Криминальная библиотека на tru.tv  (ағыл.)
* Frank Abagnale — New Life — Радиоинтервью для АВС в 2000 г.  (ағыл.)
* Fighting back on ID theft — Интервью BBC News в 2006 г.  (ағыл.)
* How Frank Abagnale Would Swindle You — U.S. News & World Report, 2008 г.  (ағыл.)
**Иоганн Готтфрид Зойме** (Иоанн Готфрид Зейме, Үлгі:Lang-dutch; 29 қаңтар 1763 жыл, Позерна – 13 маусым 1810 жыл, Теплице) – неміс жазушысы және ақын.

Иоганн Готтфрид Зойме
1792 жылы генерал Игельштремнің хатшысы болады. Сол уақыттарда Лейпциг қаласына келіп *«Wichtige Nachrichten über die Vorfälle in Polen 1794»* (1796), *«Zwei Briefe über die neuesten Veränderungen in Russland»* (1797) және *«Obolen»* (1796—1798) атты шығармаларын бастырады. 1801 жылы Австрия, Италия арқылы Сицилияға саяхат жасайды. Ол саяхатын «Spaziergang nach Syrakus» (1803) атты еңбегінде суреттеген. 
1805 жылы Мәскеу, Санкт-Петербург, Финляндия арқылы Швецияға саяхат жасайды. Оны «Mein Sommer im J. 1805» (1807) атты шығармасында жазған. «Mein Leben» атты автобиографиялық шығармасы 1813 жылы жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Үш сүю** — Абай шығармашылығындағы діни сенімнің, жоғары ақылақтың асылы деп таныған адамгершілік қағидасы. Абай Құнанбаевтың "Алланың өзі де рас, сөзі де рас" атты өлеңінде "Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті. Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп, Және хақ жолы осы деп әділетті. Осы үш сүю болады имани гүл, Иманның асылы үш деп сен тәхқиқ біл" — деген шумағында дін иманның, тағат-ғибадаттың негізгі қағидасын осы Үш сүю деп анықтайды. Махаббат Абай шығармашылығын көктей өтіп, негізгі өзекті мәселені құрайтынын "Махаббатсыз дүние бос", "Күні-түні ойымда бір-ақ Тәңірі , Өзіне құмар қылған оның әмірі" деген жыр жолдарынан анық көреміз. Көкейкесті махаббат мәселесі Абай шығармаларының өзегі болуымен қатар, көптеген өлеңдерінде мейлінше жан-жақты ашылған және осы Үш сүю — иманигүл ұғымымен тұжырымдалған. Сондықтан да Үш сүю адамдық кәмелеттіктің, ақылақтық қағидаттың, рухани кемелдіктің толыққанды көрінісі, адам бойынан көрінуге тиіс абзал қасиет ретінде анықталады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Үш жақты комиссия**, "Трилатераль" (Trіlateral) — халықаралық бейресми қоғамдық Бильдерберг клубының белсенділері 1973 ж. құрылған. Комиссияны Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес пен Бильдерберг клубының құрамына кіретін америкалықтар басқарды. Нью-Йоркте орналасқан Еуропада және Жапонияда тағы да екі штаб-пәтері бар. Үш жақты комиссия атауы іргелі геосаяси мақсатқа негізделген. Ол атлантизм мен АҚШ-тың қамқорлығымен Еуропа және Тынық мұхиты кеңістігін біріктіруге, олардың техник. дамуы мен нарықтық экономикасына жетекшілік етуге тиіс болды. Комиссияның құрылуына Батыстағы жетекші елдер мен Жапонияның өрге басқан экономиқалық қуаты арасындағы бәсекенің күшейе түсуі себеп болды. Үш жақты комиссия қызметінің басты бағыты — ресурстарды ғаламдық тұрғыда жоспарлау және ұзақ мерзімге қайта бөлу. Үш жақты комиссия мүшелері жасырын жағдайда қабылданған шешімдер Батыстың барлық елдерінің саясаткерлері үшін өзінше бір заңға айналып отыр.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Иоганн Генрих Мозер** (нем. *Johann Heinrich Moser*; 1805—1874)— швед саяхатшысы. 

Женевада оқып, бакалавр дәрежесін алды. 1865 ж. Ресейге қайтып келді.Генрих Сібірге (1867), Орта Азияға үш рет (1868, 1869, 1882-1883) саяхатқа шықты. 1885 ж. Парижде француз тілінде «Орталық азияға саяхат» деген кітабын жариялады, ол орыс тілінде 1888 ж. жарық көрді. Генрих еңбегінде 19 ғасырдың соңғы ширегіндегі орыс-қазақ қатынастары, Ырғыз, Қазалы, Қызылорда, Түркістан, Шымкент т. б. әкімшілік, сауда орталықтары туралы, қазақтардың кәсібі, отырықшылыққа ауыса бастауы, әдет-ғұрпы жөнінде деректер берілген. Генрих Қазақстанның Ресейге қосылуын отаршылдық сипаттап түсіндірді, қазақтарды «шапқыншы», көшпелі «варварлар» деп білді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Үш жүз тоқсан бірінші атқыштар дивизиясы** — әскери құрамандағы 1941 жылдың тамыз — қарашасында Алматы қаласында әскерге шақырылған Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарының және Алматы қаласы жергілікті тұрғындарынан жасақталды (алғашқы командирі, полковник Д.А. Коваленко). 1942 ж. 13 ақпанда Великие Луки мен Холм қаласының түбіндегі ұрысқа қатысты. Дивизия жауынгерлерінің табандылығы мен қайсарлығына қайран қалған неміс фашистері оларға "азиаттық жабайы дивизия" деген ат қойды. Дивизия Калинин майданының 3, кейіннен 1-Екпінді армиялары құрамында солтүстік-батыс бағытта соғыс қимылдарын жүргізе отырып, Калинин және Ленинград облыстарының 500-ден астам елді мекендері мен қалаларын азат етті. Онан соң, 2-Балтық жағалауы майданының құрамында Латвияны, оның астанасы Риганы азат етуге қатысты. 1944 ж. 27 шілдеде дивизия басқа әскери бөлімдермен бірге Режица (Резекна) қаласын азат етудегі ерен қимылдары үшін "Режицалық" деген құрметті атаққа ие болды. 1945 ж. көктемде 1-Украин майданының 59-армиясы құрамында Жоғары Силезия шабуыл операциясына қатысып, 22 сәуірде Қызыл Ту орденімен марапатталды. 6 — 10 мамыр аралығында Чехословакияны азат ету ұрыстарында болып, соғысты Чехословакия мен Германия шекарасында аяқтады. Қазақстан еңбекшілері соғыс жылдары дивизияны қамқорлыққа алып, өзара байланыста болды. 1945 ж. 31 мамырда дивизия таратылды. 

* Үш жүз оныншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он төртінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз сексен жетінші атқыштар дивизиясы

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Сары цистанхе** (лат. *Cistanche tubulosa*) – сұңғыла тұқымдасына жататын цистанхе түрі. Сабағының биіктігі 1метрге дейін жетеді.Көлемі барынша үлкен және біркелкі сары гүлдерімен құм төбелерінде өседі,жүзгіндердің паразиті.Оңтүстік Балқаш маңы және Қызылқұмда(Алматы,Оңтүстік Қазақстан) яғни Қазақстанның тек шөлінде кездеседі.Шаруашылық маңызы жайында мағлұмат жоқ.Кейде түйелердің,қойлардың жейтіні белгілі.Сары цистанхэ сәндік өсімдік ретінде құмды шөлдегі шөптесін өсімдіктер арасында гүлдеп тұрған кезде( сәуір-мамыр)әдемі көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өсімдіктер энциклопедиясы.
**Иоганнес Фолькельт** (1848-1930)- неміс философы; 1894 - 1921 жылдары Лейпциг профессоры. 

Кант, Гегель, Шопенгауэр, Н. Гартман және Ницшенің ықпалында болған. Ең алдымен оның философиялық көзқарастары спекулятивтік негізде болды, кейін спектицизм басшылық етіп, соңында, «транссубъективтік минимум» деп атаған сыртқы субъективтік шындықты мойындауға негізделген сыни метафизика позициясына көшті. Фолькельт эстетиканы жүйелеу саласында, көп еңбек сіңірді. Сонымен бірге ол уақыт пен даралық ұғымдарын сыни-реалистік метафизика позициясы тұрғысынан түсіндіруге күш салды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
**Сары долана** (*Crataegus azarolus, Crataegus pontica*)- раушангүлділер тұқымдасына жататын, биіктігі 6-10 м, ағаш.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бұтағы тікенсіз, жапырағы саусақ салалы, кезекті орналасқан, сағағы қысқа. Гүлі ақ не қызғылт, 6-14-тен жартылай шатырша гүл шоғырына топтанған, қос жынысты, аталығы көп Маусым-шілдеде гүлдейді, жемісі қыркүйекте піседі. Жемісі- дөңгелек, сүйекті, диметрі 15-25 мм, қызыл сары, қызғылт түсті.

Таралуы
-------

Сары Долана Иран, Түркия, Орта Азия, Кавказда Қазақстанда Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда өседі.

Қолданылуы
----------

Сары Долананың жемісі жеуге жарамды, дәруменді. Сүрегі құрылыста құнды материа, гүлінен ара бал жинайды, әсемдік үшін қолдан өсіреді.

Дереккөздер
-----------



[1]

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 42 бет
**ГАМАН Иоганн Георг** (1730-88) - неміс философы, тікелей білім туралы ілімнің жақтаушысы, "Дауыл мен тегеуірін" әдеби қозғалысына ықпал жасады. *Гаман* ағартушылық және рационализм идеяларына қарсы шықты. Ол бұл идеяларға мистикалық интуицияның шығармашылық күшіне сенуді қарама-қарсы қойды. Сонымен бірге *Гаман* жалпыға бірдей болмыс заңы ретіндегі қарама-қарсылықтардың бірлігі туралы терең идея ұсынды, сол арқылы Фихтенің, Шеллингтің және Гегельдің идеалистік диалектикасына ықпал жасады.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

"Филологтың крест жорықтары" (1762)

*Дереккөздер*
-------------

[1]


1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Деруэнт** — Тасмания аралындағы өзен. Сент-Клэр өзенінен бастау алып, оңтүстік-шығыс бағытта Хобарт жеріне қарай құяды. Өзеннің ұзындығы 
км-ді қамтиды.
Нью-Норфолк қаласының төменінде өзен үлкейіп, біртіндеп эстуарийге айнала бастайды.
Өзеннің зерттелу тарихы Тасманияның тарихымен тікелей байланысты. Себебі, 19 ғасырда еуропалық-аралға қоныстанушылар осы жерге алғаш көшіп келген. Содан кейін, жақын арада Хобарт қаласы пайда болып, қазірде ол Тасманияның астанасына айналған.
Деруэнт өзені өзінің маңайындағы халықты ауыз сумен қамтиды және 1930-1960 жылдары салынған гидроэлектростанцияларда энергия өндіріп, халық үшін энергия көзі болып табылады.

Тарихы
------

### 18 ғасыр және одан да ерте

Көп жылдар бұрын, өзеннің жағасы ормандарға толы болып, онда тек тасмандықтар өмір сүрді. Олар бұл жерде британдық қоныстар пайда болам дегенше, яғни, 8 000 жыл бойы өмір сүрді. 1793 жылдың қаңтар-желтоқсан айлар аралығында Сторм ағысының жанында Жозеф Антуан де Брюни д’Антркасто атты француз теңіз саяхатшысы экспидиция жүргізді. Ағыстың солтүстік бөлігін зерттеу арқылы экспидиция офицері д’Антркасто Шарль-Франсуа Ботан-Бопре және оның көмекшілері үлкен өзеннің келіп құятынын аңғарған. Олар оны Rivière du Nord («солтүстік өзен») деп атаған. 
1793 жылы, бірнеше айдан соң , осы жерді ағылшын теңіз жүзушісі Джон Хейз зерттеп, Камбриядағы Деруэнт өзенінің құрметіне оны да Деруэнт деп атайды. 
Ағылшын тілінде Derwent сөзінің көптеген нұсқалары бар. Оның бірі, бұл сөз кельт тілінде «мөлдір су» дегенді білдіреді деп болжаса, бірі бриттік тіл бойынша "еменге толы аумақ" дегенді білдіреді деп болжайды.

Дереккөздер
-----------

{{  }}
**Үш түсті шегіргүл** (лат. *Viola tricolor*) — шегіргүл тұқымдасы, шегіргүл туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер, кейде шала бұталар. Мұны кейде: «*ағайынды гүл*», «*бақ фиалкасы*» деп те түрліше атайды.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 10 — 15(25) см.
* Сабағы тік, аласа.
* Жапырақтарының пішіні әр түрлі: төменгі жапырақтары жалпақ, жұмыртқа пішінді, ал жоғарғылары — жіңішке, қандауыр тәрізді, шеті иректеліп келеді.
* Гүлдері ірі, қос жынысты, ұзын гүлсағағында (ұзындығы 3 — 12 см) орналасады. Аналық мойны шар тәрізді. Жоғары күлтесі қанық көк, қошқыл, екі жағындағылары — ашық көк, төменгілері — сары түсті болады. Сәуір айында гүлдеп, шілде — тамызда жеміс салады.
* Жемісі — үш ұялы қауашық, піскен кезде өздігінен жарылып кетеді.

Өсетін жері мен таралу аймағы
-----------------------------

Жер шарында негізінен қоңыржай аймақтарда кездесетін 500-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанның барлық аймақтарындағы шалғынды жерлерде, тауаралық шалғынды алқаптарда, өзен жағаларында, орман арасында, жыраларда өсетін 31 түрі бар.

Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
------------------------------------

Үш түсті шегіргүл — дәрілік өсімдік, оның құрамында глюкозидтер, сапониндер, қышқылдар, флаволоидтар, алкалоидтар, каротин және дәрумендер (С, Е, Р) бар. Халық медицинасында өсімдіктің қайнатпасы мен тұнбасын ішіп немесе теріге жағып, сары ауруды, ұшықты, қышыма қотырды, т.б. тері ауруларын емдеуге, сондай-ақ несеп жүргізіп, тер шығаруға, қан тазартуға кеңінен қолданады. 
  

Шегіргүлден алынған препараттар бронх бездерінің қызметін күшейтеді. "Тривиолин" препараты жөтелге ем. 
  

Шегіргүлді ежелден әсемдік, сондай-ақ эфир майын алу үшін өсіреді.

Суреттер
--------

* Viola tricolor *Viola tricolor*
* Viola tricolorvar. tricolor*Viola tricolor*  
var. *tricolor*
* Viola tricolor*Viola tricolor*
* Viola tricolorvar. maritima*Viola tricolor*  
var. *maritima*
* Viola tricolor*Viola tricolor*
* Viola tricolor*Viola tricolor*
* Viola tricolor*Viola tricolor*
* Viola tricolor*Viola tricolor*
* 
* Viola tricolorvar. maritima*Viola tricolor*  
var. *maritima*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
Panurus biarmicus
*Panurus biarmicus russicus* 
Сары шымшықты ауылдан да, қаладан да кездестіруге болады. Қыс күндері ол терезенің алдына келіп алып: «Далада сақылдаған сары аяз, талғажау етер ештеңе жоқ. Құсқа жем шашар жәшік жасап ілуің керек еді, достым» - деп, өтініш айтқандай болады. 
Мұның есесіне жаздыгүні ол оңайлықпен көзге түсе қоймайды. Жақ жүндері аппақ осы бір тинемдей құс жаздың ұзақ күндері бір тыным таппайды, шиқылдаған балапандарына жем тасиды. Сары шымшықтың он беске дейін балапаны болады. Бір жазда екі рет жұмыртқа басып шығарады. Ол ұясы мен алма ағашының арасында ерсілі-қарсылы ұшады да жүреді. Құрт таба қалса, балапандарына алып барады. 

Күн суытқан кездері оларға күнбағыс, кендір, асқабақ, қарбыз дәндерін беруге болады. Қабығы қатты дәндерді балғамен қатты жаншып берген абзал, әйтпесе, оның дәнін өздігінен шоқып жей алмайды. Сары шымшықтарға сүйекте қалған ет қалдықтары мен тұздалмаған еттің майлары да қатты ұнайды, тұздалғанын жесе, өліп қалуы да мүмкін. 

Сарышымшықтың түрлері өте көп, олардың кейбіреулері өзі мекен еткен өңірдің атымен аталып кеткен. Оған қоса, көгілдір сары шымшық, үлкен сары шымшық, шөжеторғай сияқты түрлері де бар. Шөжеторғай түсі бозамық тартқан кішкентай мамық допқа ұқсас болып келеді. Негізінен, орманда тіршілік етеді. Шиқ-шиқ етіп, бұтақтан-бұтаққа қонып, құрт-қоңыздарды, көбелек жұмыртқаларын теріп жейді. Көбінесе, тоқылдақпен бірге жүргенді ұнатады. Тоқылдақтың жанында болса, «көңілі де шат», қарны да тоқ. Тоқылдақ бүкіл орманды басына көтеріп, ағашты тұмсығымен тоқылдатқанда, ағаштың қабығы мен үгінділері жан-жаққа борап ұшып жатады. Тоқылдақ қабық жегіш құрттардың барлығын жеп үлгермейді де, одан қалғандары шөжеторғайға бұйырады. 

Тоқылдақты орман дәрігері деп атайды, ал шөжеторғайды санитары деуге әбден болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ совет энциклопедиясы", 3 том, 99-бет
**Үш фазалы ток**, (Электртехника) үш фазалы жүйе — жиілігі мен амплитудасы бірдей, ал фаза жағынан периодтың 1/3 бөлігіне ығысқан гармониялық үш ток жүйесі. Үш фазалы ток жүйесін 1888 ж. М.О. Доливо-Добровольский ашқан. Үш фазалы ток энергиясы үш кейде төрт өткізгіш сым арқылы беріледі. Үш фазалы токтың генераторымен тұтынушыларды өзара жалғастырудың 2 тәсілі бар: үшбұрыш немесе жұлдызша тәсілмен қосу. Үш фазалы токты жұлдызша тәсілімен қосу кезіндегі жеке фазалардағы кернеу ауытқуын шектеу мақсатында тұтынушы мен генератордың бейтарап нүктелерін өзара жалғастырушы сым нөлдік сым деп аталады. Электр энергиясын алыс қашықтыққа тасымалдауға үш фазалы токты пайдалану экономикалық жағынан тиімді. Үш фазалы ток көмегімен айнымалы магнит өрісін алу сенімді әрі қарапайым асинхронды қозғалтқыштарды пайдалануға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Борис Пайчадзе атындағы Динамо-Арена** (груз. *ბორის პაიჭაძის სახელობის ეროვნული სტადიონი*) — Грузияның астанасы Тбилисиде орналасқан футбол стадионы. Құрылысы 1936 жылы басталып, сол жылы пайдалануға берілді. Сыйымдылығы - 55 мың адам. Грузия Ұлтттық құрамасы мен "Динамо" (Тбилиси) командасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Тарихы
------

КСРО дәуірінде Лаврений Берияның, сосын Владимир Лениннің атымен аталды. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары "Ұлттық стадион" деген атауға ие болды. 1995-2011 жылдары Грузияның танымал футолшысы Борис Пайзадзенің аты берілді. 
2011 жылдан бері "Динамо" атауына ие болды.

Сілтемелер
----------

* Динамо Тб. клубы сайтындағы парақшасы
**Иоганни Густав Ренат** - орыс географы, картографы және тарихшысы.

Өмір долы
---------

Тобыл қаласында тұрып, Сібірдің карталарын жасаған және тарихымен шұғылданған. 1701 ж. ұлдары Леонтий, Семен,Иванмен бірігіп, *"Чертежная книга Сибири"* деген атпен Сібірдің алғашқы атласын жасауды аяқтады. Атластың құрамына енген 23 картада бүкіл Сібір туралы 17 ғасырдың аяғына дейінгі жинақталған географиялық мәліметтер қорытылды. Бұның бірі *"Чертеж земли всей безводной, малопроходной каменный степи"* деген картада бірінші рет Қазақстан жері бейнеленді. 17 соңында Иоганни ұлдарымен бірге бұрынғы жылнамалар негізінде Сібірді жаулап алу тарихын жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Натан Жак Примо** (28. 10. 1902, София,—3. 3. 1974, сонда) — болгар тарихшысы және экономисті, қоғам қайраткері, Болгар ғылым академиясының академигі (1961), ғылымға еңбек сіңірген халық қайраткері (1965), БХР Социал Еңбек Ері (1964).

Өмірбаян
--------

1920 жылдан Болгар Коммунистік партиясының (БКП) мүшесі. Саяси эмигрант ретінде Мәскеуде тұрып, экономикалық білім алды (1926—1930), 1945—1947 ж. Отандық майдан Ұлттық комитетінің мүшесі; 1949 жылдан «Исторически преглед» журналының редакторы. Натан — Болгария халық ш. тарихы, саяси экономия, Болгариядағы (19 ғасыр) ұлт-азаттық қозғалысы мен БКП тарихы жөніндегі еңбектердің авторы. Екі рет Димитров сыйлығын алып (1950, 1966), 2 рет Г. Димитров орденімен марапатталды (1964, 1972).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Бори́с Кузьми́ч Но́виков** (13 шілдеде 1925, Ряжск — 25 шілдеде 1997, Мәскеу) — кеңес театр мен киноның актері.Ресей Федерациясының халық әртісі(1994).

Биография
---------

Борис Новиков 13 шілдеде 1925 жылы Ряжск-1 станциясында(қазіргі Рязан облысы) туған.

1948 жылы Ю.АюЗавадской атындағы мектеп-студиясың бітрді және Моссовет атындағы театрының актері болды,1963-1972 жылы Сатира театрында жұмыс істеді.

Борис МТЮЗаның актрисасында Надежда Антоновна Климовичке үйленген.Осы неккеден ұл бала туды-Сергей-бала кезінен мүгедек.Барлық өмір бойы олар ауру бала туралы қам жеді.Осы отбасы Котельническая жағасында тұрды.

1972 жылы сусамыр аурудан Борис театр жұмысың тоқтатты және киномен ғана айналасты.Барлық өнер жылы 150-ден астам фильмде түскен,эпизодтық рөлдердің шебері.Бірнеше мультфильмдердің дауыстандыруында қатысқан.

Сілтемелер
----------

* 
*
Мыңжылдық Даму Мақсаттары БҰҰ мұрындығымен қолға алынған бағдарлама
**Мыңжылдық Даму Мақсаттары** (**МДМ**) — 2000 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында Мыңжылдық Саммитінде БҰҰ мүше мемлекеттердің қабылдаған Мыңжылдық Декларациясына негізделген сегіз халықаралық даму мақсаттары.

193 БҰҰ мүше елдерінің барлығы және 23 халықаралық ұйым 2015 жылға дейін дамудың келесі негізгі мақсаттарына қол жеткізуге келіскен: 

1. Шектен шыққан кедейлік пен аштықты жою
2. Жалпы бастауыш білім беруді қамтамасыз ету
3. Гендерлік теңдікті қолдау пен әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту
4. Балалар өлімін азайту
5. Аналарды қорғауды жақсарту
6. Ғасыр дерттерімен (АИВ/ЖИТС және туберкулез) күрес
7. Экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету
8. Даму мақсаттарында жаһандық әріптестік қалыптастыру

Бұл мақсаттар дүниежүзілік қауымдастыққа 2015 жылға дейін адамдардың өмір сүру жағдайларын жақсарту үшін елеулі, өлшеуге болатын нәтижелерге жетуге көмектесулері тиіс. МДМ қол жеткізу үшін жұмыс істеуге міндеттемелермен бірге елдер өздеріне нәтижелердің мониторингі мен МДМ жөнінде есептер даярлау үшін де міндеттеме алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ МЫҢЖЫЛДЫҚ ДАМУ МАҚСАТТАРЫ. Тексерілді, 5 сәуір 2013.
**Сары теңбіл саламандра** - құйрықты қосмекенділер отрядына жатады. Саламандраның түрі кесірткеге ұқсайды, бірақ дене құрылысы жағынан балықтарға жақын. Басының кеудесіне, кеудесінің басына жалғасқаны мүлде байқалмайды. Денесінің құйрығымен қогса алғандағы орташа ұзындығы -16-19см. Кейбіреуінің денесін сары түсті дақтар, тағы бірін сары жолақтар жапқан. Ашық әрі аралас түсі жауларына саламандраның улы екенін білдіреді. Астыңғы және үстіңгі жақтарында тістері бар. Өкпесі болғанымен, желбезектері болмайды. Басында құлақмаңы безі болады. Бұл безінен ақшыл түсті, өткір иісті, жабысқақ сұйық у бөлінеді. Уы өте уытты, жансыздандыратын күшке ие. Германиядағы Александр Кенинг атындағы табиғат мұражайында 50 жыл жасаған саламандра бар. Уылдырығын таза сулы бұлақ жылғаларға шашады. Сары теңбіл саламандра-көзге түсуді ұнатпайтын мақұлық. Саламандралар түрлі жәндіктермен, өрмекшілермен, жауынқұрттармен және шырышты ұлулармен, т.б. қоректенеді. Саламандраның жауы құстар, жыландар, жыртқыш балықтар мен қабандар болып табылады

### Аңыз бойынша

Ежелгі аңыз бойынша, саламандра отқа салсаң жанбайды, тіпті денесіндегі салқынмен от-жалынды сөндіре алады-мыс.

### Өте қызық

Жапония мен Қытайда ұзындығы 1,8 метр, салмағы 30 келі болатын алып саламандралар тіркелген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
**Петкер Борис Яковлевич** (28.10.1902,Харьков)- совет актері, КСРО халық әртісі (1963). 1945 жылдан КОКП мүшесі. 1918-1919 жылдары Харьковтың драма мектебінде оқып, М.М.Тархановтан сабақ алды. осындағы Н.Н.Синельников театрында (1919-1920) қызмет етті. 1922 жылы Корш театрының драма студиясын бітіргеннен кейін, осы театрдың негізгі құрамына қабылданды. 1933 жылдан Мәскеудің театрының актері. Негізгі рольдері: Плюшкин (Гогольдің "Өлі жандары" бойынша), Василий Шуйский (А.К.Толстойдың "Патша Федор Иоанновичында"), Адвокат (Л.Н.Толстойдың "Анна Каренинасы" бойынша) т.б. киноға түскен. Сахналық тапқырлық мен тұрмыстық детальдардың шебері, өткір мінезді актер. 1961 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Борис Соломонович Фиалков**( (1930 жылғы 11 сәүірде туған, Украина, Харьков қаласы) – металлург, техника ғылымның докторы (1973), профессор (1982), ҚР ҰҒА-ның корр. мүшесі (1995).

Өмірбаян
--------

Орал политехникалық институтын (Екатеринбург қаласы) бітірген (1952). 1952 – 1957 жылдары КСРО Қара металлургия министрлігінің "Уралэнергочермет" мекемесінде инженер, аға инженер, 1957 – 1963 жылдары Орал политехникалық институтында аға инжинер, кіші ғылыми қызметкер. 

1963 – 1966 жылдарыҚара металлургия орталық ғылым-зертеу институтының Қазақ бөлімшесінде (Қарағанды қаласы) ғалым-хатшы, лаборатория меңгерушісі.
1966 – 1975 жылдарыБүкілодақтық көмір институтының Қарағанды бөлімінде лаборатория, сектор меңгерушісі.
1975 жылданҚазақ КСР-і ҒА-ның Химия-металлургия институтында лаборатория меңгерушісі.
Негізгі ғылыми еңбектері қара металдар металлургиясына (жану процесі электрфизикасы мен сусымалы материалдар механикасына) арналған.

Шығармалар
----------

1. Кинетика движения и характер горения кокса в доменной печи(1971).
2. Управление истечением сыпучих материалов, (1981) (соавт.).
3. Термохимическая обработка сыпучих материалов,(1986) (соавт.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Борис Федорович Братченко** (1912-2004), тау-кен инженер-экономисі. Социалистік Еңбек Ері (1982). Мәскеу тау-кен институтын бітірген (1935). Соғыстан кейін 1949 жылы «Карағандыкөмір» комбинатының бас инженері етіп жіберілді. Содан кейін КСРО көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары болды (1953-1957). 1959-1961 жылдары Қарағанды халық шаруашылығы кеңесі төрағасы, 1961-1965 жылдары Қаз КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары — Мемлекеттік жоспарлау комитетінін төрағасы. 1965- 1985 жылдары КСРО көмір өнеркәсібі министрі. Қазақстан экономикасы, КСРО-ның көмір өнеркәсібі туралы бірнеше кітаптың авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Сандық және сапалық пландар**
-------------------------------

### Қолданылу принципі

Сандық және сапалық пландар - шахтада не карьерада кен қарау жұмысының жалпы жағдайын кеннің қалпы мен сиппатамаларын, қорын жер бетінің бедерін, ондағы рудник бөліктерін,өндіріс құрылыстарын,үйінділерді т. б бір проекцияда гөрсететін геол. маркшейдерлік құжат.Әрбір тау-кен өндірісінің мекемесінде (рудник,шахта,карьер) осындай план болады және олар үздіксіз жаңартылып толықтырылып отырылады.Рудниктің маркшейдерлік қызметі кен денесінің әр бөлігіндегі пайдалы қазба аумағының,бағытының,құрамының т.б өзгерістерін, оның қазылған мөлшерін және қазылып алынатын шамасын қазбалардың қалпын, келешектегі бағытын көрнекті планға түсіріп отырады. Осыған қарап өндіріс басшылары кен қазу жұмысын тиімді және қауіпсіз жағдайда жүргізу үшін нақтылы шаралар қолданады. С.ж.с.п-ның бір жылғы жиыны бір планшетке түсірілді де, архив документі ретінде сақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 4-том.
**Жак-Луи Давид** (фр. ; 30 тамыз 1748, Париж — 29 желтоқсан 1825, Брюссель) — француз суретшісі. Париж бен Римде оқыған (1766-1780). 1800 жылдары классицмнің басты өкілі ретінде көрінді. Осы тұстағы картиналары негізінен көне замандағы ерлік рухқа, драматизмге толы азаматтық пафосқа, жігерлікке құрылған. Көбіне портреттерінен табиғи шыншылдық еседі. Франция буржуазиялық революция кезінде Конвенттің белсенді мүшесі болып, Франция көркемөнеріне басшылық етті. Луврде ұлттық музей ұйымдастырды, көркемөнер саласынан білім беру мен көркемөнердің халықтық болуына ат салысты. Кейіннен ол термидориан төңкерісінен кейін екі рет қамалға алынды. 1990 жылдары өзінің ек керемет порттреттерін салды. Ол сонымен қатар 19-шы ғасырдың басында Франция академизмнің көрнекті өкілі болды.

Танымал жұмыстары
-----------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
*Басқа мағыналар үшін Сандықтас деген бетті қараңыз.*
**Сандықтас** – Шұбарайғыр тауларының солтүстік-шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай жəне Абай облысы Аягөз аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 962 м. Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 4 км. Беткейлері тегістеліп өңделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Таудың солтүстік-шығысындағы бұлақтардан Қараөзек өзені бастау алады. Батысы жəне оңтүстігінде қорымтастың мол үйінділері шоғырланған. Солтүстік-батысында Үшқайың, оңтүстігінде Жауыр, батысында Қарашоқы таулары қоршап жатыр.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас жусан, сұлыбас, боз, селеу өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жайық сырты бөлігін басқару жөніндегі уақытша комитет** - Жайық өзенінің сол жағалауын қоныстанған қазақ ауылдарын басқару мақсатында 1917 ж. Ақпан революциясы жеңісінен соң құрылған атқарушы орган. 

Сол жылғы 7 наурызда құрылған Жайық сырты бөлігін басқару жөніндегі азаматтық комитеттің мирасқоры. Ұлттық интеллигенция мен ел өкілдерінің сол жылғы 10 наурызда Орал қаласында өткен бас қосуында таратылған айтылмыш комитеттің орнына ел тыныштығы мен бүтіндігін сақтау және әскерге, халыққа азық-түлік дайындау мақсатында жасақталды. Төрағасы болып F. Әлібеков, мүшелері болып Д. Күсепқалиев, Б.Қаратаев, Ы.Тоқберлиев, Ә.Әйтиев сайланды. Құрылтай жиналысында бұр. азаматтық комитетке мүше болған А. Әбеновтің жандарм басқармасына *«Жоффер»* 260 деген лақап атпен қызмет еткен арандатушы екендігі жария етілді. Сол шамада оңшыл әсер Фомичевтің төрағалығымен құрылған Орал облыстық азаматтық комитетіне Жайық сырты бөлігін басқару жөніндегі уақытша комитет атынан мүше етіп Күсепқалиев, Әлібеков және Қаратаев енгізілді. Бас қосуда Уақытша комитеттің бүдан соңғы қызмет бағдарламасын түзу мақсатында ел өкілдерінің съезін шақыру жөнінде шешім қабылданды. Кейінірек Уақытша комитет мүшелері және Оралға келген Ж.Досмухамедов, Н.Ипмагамбетов, Х.Досмухамедов, Б.Жанқадамов, Е.Қасаболатов, И.Қашқынбаев, К.Жәленов, т.б. ұлттық интеллигенция өкілдері қатарынан Орал облыстық қазақтарының съезін өткізу жөніндегі ұйымдастыру бюросы құрылды. Наурыз-сәуір айларында съезге қызу дайындық жүргізілді. Елдің бас көтерер адамдарына, ақсақалдарға, дін иелеріне шақыру жолданды, болыс-уездерде съезге делегат сайлау науқаны өрістетілді. Жайық сырты бөлігін басқару жөніндегі уақытша комитет 1917 ж. 19 сәуірде басталған 1-Орал облыстық қазақ съезінде таратылып, комитет құрамы өз өкілеттілігін сол съезде сайланған Орал облыстық қазақ комитетіне табыстады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Төкеш Әбдісадықов** - қазақ совет физигі, физика-математика ғылымдар кандидаты, доцент. 1948 жылдан КОКП мүшесі. Қазақ мемлекет университетінің физика-математика факультетін бітірген. 1939-1944 ж. рабфакта, Түрген пед. учищесінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директоры, 1944-1948 ж. еңбекшілер депутаттарының Алматы облысы Советінде жауапты қызметтерде болды, 1948 жылдан *ҚазПИ*-дің оқытушысы, 1962 жылдан физика кафедрасының, ал 1964 жылдан теориялық физика кафедрасының меңгерушісі. Қатты денелер физикасымен шұғылданады, 20-дан астам ғылыми еңбегі жарияланған. Жоғарғы және орта мектеп оқушыларына арналған 6 оқулық аудармасының және 2 ғылыми көпшілік кітапшасының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
*Басқа мағыналар үшін Сандықтас деген бетті қараңыз.*
**Сандықтас** – Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы Достық кентінің батысында 64 км жерде, Қытаймен шекарада орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3752 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Таудың тар құлама беткейлері шатқалдармен тілімденген. Солтүстігінен Тастау, оңтүстік беткейінен Қаратұрық өзендерінің салалары қар-мұздықтардан бастау алады. Солтүстік беткейіндегі жартастардың биіктігі 21 м-ге дейін жетеді.

Өсімдігі
--------

Биік таулы белдеуінде Тянь-Шань шыршасы, қарағай, самырсын ағаштарынан тұратын орман қалыптасқан. Сондай-ақ альпілік, субальпілік, шалғынды-альпілік белдемдері дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шымкентнефтеоргсинтез (ШНОС)** Шымкент мұнай айырузауыты-өнімділігі жағынан
Қазақстандағы екінші (Павлодар мұнай айыру зауытынан кейінгі) зауыты. Пайдалануга
1984 жылы берілген. Энергия кездерін
ендіру женіндегі келешегі зор кәсіпорын болып табылады. Зауыттың қуаты жылына 6
млн. т мұнай өңдеу, өңдеудің алымдылығы
(тереңдігі) әзірге 59% (1994 ж. дейін -54%).
Зауыт соңғы жылдары (1998 жылы қараша
айындагы келіспеушілікке дейін) негізінен Қумкелдің күкірті аз мұнайын еңдеуде.
Технологиялық жаұынан Транссібірлік мұнай
құбырларыныңжүйесіменэлідетыгызбайла-
нысты. Қумкел кенорнынан тартылган құбыр
желісінің шагын тармағы Шымкент тубіндегі
Қарақойында Трансулттық мұнай құбырына
туйіседі. Зауыт гидроендеудің классикалық
жуйесімен (дистилляция, катализдік реформинг, гидротазарту) жумыс істейді,
мазутты вакуумдық айдау, баяулатылган
кокстеу қондыргылары және газды фракциялаушы қондыргы бар, катализдік крекинг
қондырғысының қурылысы аяқталып келеді. Зауыт А-76 автобензинін, авиакеросинді,
дизель отынын (экологиялық жағынан таза,
күкірт мелшері 0,1%-дан темен), қазандық
отынын (мазутты), суйылтылган газдар
"нафта" бензинін т.б. шыгарады, шикізат
ысырабының коэффициент (мелшері) 0,8%.
Зауыт 1994-97 жылдар аралығында езінің
жобалы қуатының 60-70%-дық мелшеріндей
енім шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Шымшуар** - әртүрлі заттарды қысып ұстауға арналған құрал. Ұсталар ұстайтын шымшуардың негізгі бөліктері - басы, білігі, сабы. Оның басы жалпақ темірді қысып ұстауға қолайлы етіп жасалады. Басы мен сабына орнатылған білік (темір) шымшуырдың ашылып жабылуын қамтамасыз етеді. Оттан шоқ алуға арналған шымшуыр жұқа темірден жасалады. Ұзын темірді дәл ортасынан иіп бүктеп, иінге жақын жерінен сақина кигізеді. Ол серпінді темірді жазылып кетпейтіндей етіп ұстап тұрады. Шымшуырды іліп қою үшін оның бүгілген жеріне темір шығыршық өткізеді.
Зергердің шағын шымшуыры - ұсақ металл түйіршіктерін, т.б. заттарды қысып ұстауға қолайлы, темірден соғылған серпінді аспап. Дәнекерлеген кезде зергерлер шымшуырмен жіңішке металл сымды иіп, бүршікті қажетті орнына орналастырады. Шымшуырмен тардыан да ұсақ металл түйірлерін оп-оңай қысып ұстауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сіз білесіз бе? - энциклопедиясы. ISBN 9965-26-407-4
**«Санжар мен Қайсар»** — балаларға арналған қазақстандық телехикая.

Рөлдерде
--------

Есболған Нұрдаулет — Қайсар 

Жұмабай Абылай — Санжар 

Жазылбекова Аружан — Аружан 

Тинбаев Жанат — Қайсар мен Санжардың әкесі 

Қажынәбиева Баян — Қайсар мен Санжардың шешесі 

Әкімов Дінмұхамед — кафе иесі

Суреттеме
---------

Санжар – оқымысты, білімдар болса, Қайсар – топ бастайтын мінезді бала. Екеуін ортақтастыратын қасиет – жаңалыққа құштарлығы. Ағайындылар әр бөлім сайын қызықты және таңғажайып оқиғаларға тап болады. Олар бірде Айдаһардың тілін тапса, бірде «Алтын киімді адамның» жоғалған жәдігеріне кез болады. Бірде қалың орманда адасып жол тапса, бірде өзгеғаламшарлықтардың сырын аша жаздайды. Олар өз қателіктерінен әрдайым лайықты қорытынды шығарып, көрерменге ой салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Құлын үйрету - (обтяжка жеребенка) - құлынды ұстап, ноқталап жетелеуге, байлауға үйрету, адамнан қорқып, үркіп қашпайтындай бой үйрету. Құлын үйрету өсіріп отырған жылқы тұқымына, шаруашылық бағытына, ондағы жылқы санына байланысты құлынның әр түрлі жасында жүргізіледі. Салт мініс, жегіс бағытындағы жылқы өсіретін асыл тұқымды шаруашылықтарда құлын үйрету күзде, құлыңды енесінен айырған кезде жүргізіледі. Етті-сүтті бағыттағы жылқы өсіретін шаруашылықтарда құлын үйрету бие байлау кезінде жүргізіледі. Сауылмаған бие құлынын, әдетте, тайыңда бас білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Шымған ұлықбекиясы** (лат. *Ulugbekia tschimganica*) – айлауыктар тұқымдасының елікшөп тегінің монотипті туыс өкілі.

Таралуы
-------

Шөптесін беткейлерде, төменгі және ортаңғы тау белдеулеріндегі бұта шіліктерінің арасында, солтүстік және Батыс Тянь-Шаньдакездеседі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Шөптесін көпжылдық шашақ тамырлытамырсабағымен және жалбыр түкті сабағымен (биіктігі 60 см-ге дейін). 

Жапырақ саны көп, кезектесе орналасқан отырыңқы, сопақ, қандауыр пішінді, барынша үлкен (ұзындығы 6-8 см, ені 2 см). Жапырақты түгелімен түк басқан, сұрғылт жасыл, жүйкелері анық көрінеді. 

Гүлшоғыры бұйраланған, гүлдеу мерзімінің басында олар сабақтың ұшына бас құрайды, жеміс салғанда түзеледі, біртіндеп ұзарады. Тостағанша (ұзындығы 1 см) бес бөлікті, таспа тәрізіді түкті. Күлте ашық-сары, ұзын түтікті, сәл ғана қоңыраулы желбірімен, дөңгеленген бес қалпақшаға бөлінген. Аталықтары, күлтенің ішіне жасырынған. Түйін төрт қалақшалы, ұзын бағаналы жәнебастанған аналықтарымен. Ұлықбекия көктемде сәуір-мамырда гүлдейді, жемістері күңгірт-сұр түсті, жылтыр төрт жаңғаққа бөлінеді, тұқымының құрамында қою май бар (15%).

Синонимдары
-----------

* Arnebia tschimaganica (B.Fedtsch.) G.L.Chu
* Lithospermum tschimganicum B.Fedtsch.Үлгі:Базионим
* Macrotomia tschimganica (B.Fedtsch.) Popov & Zakirov

Қолдануы
--------

Бұл өсімдік түрлі халықтық медицинада қолдану жайлы мағлұмат жоқ. Ал ғалымдар тамырынан және үсті бөлігінен жасалған препараттар бүйректің жұмысын жақсартатындығын, сондай-ақ саңырауқүлақтарды жоятындығын дәлелдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко "Қазақстанның өсімдіктер әлемі"
**Құлсары мұнай-газ кен орны** — Атырау облысы Жылыой ауданында, Атырау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 160 км жерде.

Геологиялық құрылымы, сипаты
----------------------------

Кен орны үш қанатты тұз күмбезді құрылымға жанаса жатыр. Төменгі бор, ортаңғы-жоғарғы юра және пермь-триас мұнайлы түзілімдерінде 21 өнімді горизонт бар. Олар төменгі бор (152 – 382 м тереңдікте), юра (190 – 382 м тереңдікте), юра (190 – 1265 м), пермь-триас (1149 – 1256 м) тұсында түзілген. Төменгі бор кезеңіндегі мұнайлы шоғыр биіктігі 2 – 46 метр, юрада 19 – 70 метр, пермь-триаста 60 – 74 метрге жетеді, ал газды шоғырлардың биіктігі юрада 9 – 39 метр, пермь-триаста 5 – 60 метр. Төменгі борда мұнай қаныққан қабат қалыңдығы 6,5 – 13,5 метр, юрада –3 – 14 метр, пермь-триаста –6,5 – 31 метр. Юра шоғырының газ қаныққан қабаты 2 – 6,8 метр, пермь-триаста 4,2 – 19 метр. Төменгі бор горизонттарының ашық кеуектігі 30%, юрада 18,5 – 26%, пермь-триаста 24,7 – 26%; осыған сәйкес өткізгіштігі 0,387 – 1,1 мкм2, 0,0049 – 0,45 мкм2, 0,063 – 0,687 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,7 – 0,8, газға қанығу коэффициенті 0,7. Мұнайдың бастапқы тәуліктік өнімділігі 0,3 – 36 м3. Бастапқы газ факторы 13 – 306 м3/т. Бастапқы қабат қысымы 1,8 – 15 МПа, температурасы 16 – 53°С.

Құрамы
------

Мұнай тығыздығы 0,785 – 0,919 г/см3, күкірті 0,02 – 0,35%-ды, парафині 0,57 – 2,0%-ды құрайды. Газ құрамы: метан 32,5 – 83,7%, этан 2,3 – 23,4%, пропан 2,3 – 23,6%, изобутан 10,3%, бутан 10,1%, азот 3,4%, көмір қышқыл газ 0,8 – 5,8%. Қабат суы хлоркальцийлі, тығыздығы 1,075 – 1,146 г/см3 және минералдығы 112,8 – 222,3 г/л.