recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тамара Сипрашвили** (ағылш. *Tamriko Siprashvili*; 1963(1963), Тбилиси ) — грузин-американдық пианист.

Ол үш жасында фортепианода ойнай бастады. Бес жасында ол өзінің туған қаласы Тбилисидегі дарынды балаларға арналған арнайы музыка мектебіне (сол кездегі Кеңес Одағындағы осындай төрт мектептің бірі) оқуға түсті. Онда ол 17 жасында Мәскеу консерваториясына концерттік пианистке қабылданғанға дейін оқуын жалғастырды. 1985 жылы ол музыкатану және фортепиано докторы дәрежесін алды.

Мәскеу консерваториясын ( 1985 ж. ) Михаил Воскресенскийдің класында бітірді, сол жылы Роберт Шуман атындағы халықаралық конкурстың жеңімпазы атанды.

Бірінші сыйлықты алғаннан кейін Тамрико Еуропаны, Америка Құрама Штаттарын және Аргентинаны аралап, Берлин Концертхаусы сияқты танымал оркестрлермен; Гевандхаус Лейпциг оркестрі ; Италияның Парма қаласындағы Артуро Тосканини филармониялық оркестрі; және Окленд симфониялық оркестрімен бірге солист ретінде өнер көрсетті. Гастрольдік сапарларда ол аты аңызға айналған дирижерлер Курт Мазур , Джейсон Кахидзе және Майкл Морганмен бірге өнер көрсету құрметіне ие болды.

1990 жылы Лидс халықаралық фортепиано байқауына қатысу кезінде ол американдық пианист Марк Андерсонмен танысып, 1993 жылы оған тұрмысқа шықты; 1997 жылға дейін ерлі-зайыптылар Лондонда тұрды, содан кейін Калифорниядағы Плезантон қаласына көшті .

1995 жылы Тамрико Солтүстік Калифорнияға көшіп, 2009 жылдың басында Калифорния штатының Плезантон қаласында Inspire Academy of Music and Arts музыка академиясын ашты. Ол академияны ашудағы мақсаты — өзінің музыкаға деген сүйіспеншілігімен бөлісу және жас балаларға музыкалық білім беруді жалғастыру.

  

1994 жылдан бастап 2009 жылы ажырасқанға дейін Сипрашвили мен Андерсон фортепианомен дуэт ретінде өнер көрсетті, сонымен қатар Модест Мусоргскийдің « Көрмедегі суреттері» және Игорь Стравинскийдің «Көктем ырымы» әндерін екі пианиноға арнап жазды.

Тамриконың көптеген шәкірттері өздерінің жеке жетістіктеріне қол жеткізді. Оларға Халықаралық сыйлықтарына және Истман музыкалық мектебі сияқты; Техас университеті, Остин ; Нью-Йорк университеті ; Калифорния университеті, Лос-Анджелес ; және Манхэттен музыка мектебі сияқты құрметті музыкалық университеттерге түсу мүмкіндіктеріне ие болған.

Тамрико — Steinway музыкасы мен фортепианоға деген сүйіспеншілігін бөлетін Steinway әртісі.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Tamriko Siprashvili: From Georgia, with love Мұрағат көшірмесі 22 мамырдың 2011 Wayback Machine мұрағатында // Pleasanton Weekly, February 09, 2001.
**Өзіндік сана**- адамның өзін және жеке қасиеттерін түсінуі. Адамның өзі кім екендігіне ой жүгіртіп, бойындағы күш- қуатын, ақыл- ойын, қабілеттілігін, әр бір іс- әрекеттерін атқарудағы ниеті мен мақсат- міндетін, өзін қоршаған орта мен әлеуметтік жағдайға, өзге адамдарға, өз басына деген көзқарасын білдіретін қасиеттерін анықтауы, аңғаруы.

* Өзіндік сана индивидке ғана емес, қоғамға, сыныпқа, әлеуметтік топқа, ұлтқа тән. Өзіндік сана- сезім рефлексиямен тығыз байланысты, мұнда ол теорилық ойлау деңгейіне көтеріледі.

Тағы қараңыз
------------

* Ұлттық өзіндік сана
* Этностық өзіндік сана

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
Вано Сараджишвили атындағы Тбилиси мемлекеттік консерваториясы
**Вано Сараджишвили** (груз. ვანო სარაჯიშვილი) (1878–1924) — Грузин Опера театрының әншісі, лирикалық-драмалық тенор, Грузияның КСРО Халық әртісі (отандық мәдениетке қосқан үлесі үшін), грузин кәсіби вокалдық музыкасының негізін қалаушылардың бірі. Оның лирикалық және драмалық әндерін грузин халқы жақсы көрді, ал ол әндердің бірі «Грузин бұлбұлы» — әншінің көзі тірісінде аңызға айналды.

Өмірбаяны
---------

1887 жылдан бастап Тбилиси асылсүйектік гимназиясында оқыды, онда ол шәкірт хорында ән айтты (1888-1895). 1898 жылы виолончель сыныбы бойынша Тбилиси музыкалық мектебіне оқуға түсті. 1898-1900 жылдары жетекшісі С.Кавсадзе грузин халық хорының әнші-солисті болды. 1903 жылдан бастап Санкт-Петербургте ол алдымен И.Пряшниковтан, содан кейін А.Панаева-Карцева ән айтуға үйренді, оқыды. Сараджишвили 1907 жылы Джузеппе Вердидің «Травиата» операсында дебют жасады. 1906-1908 жылдар аралығында Италиямен бірге кастеанос лед бель-канто өнерін зерттеді және әр түрлі итальяндық опера театрларында концерттер берді.

Санкт-Петербургке оралғаннан кейін әнші итальяндық труппада жұмысын жалғастырды. Ол Тбилисиде 1908 жылдан бері тұрды. Тбилиси Опера Және Балет Театрының сахнасында өнер көрсетті.

1913 жылы 28 мамырда Вано Закария Палиашвилидің жаңадан құрылған «Абесалом және Этери» операсынан үзінділер орындады (Абсалом кешінде). 1916-1917 жылдары Бакуде тұрып, онда үнемі концерттер өткізіп жүрді. Тбилисиге оралғаннан кейін Сараджишвили Закария Палиашвили операларын қоюға қатысып, Абесалом («Абесалом және Этери») және Малхаз («Дайси») пьесаларын орындады. Малхаздың «Таво химиясы» ариясын Закария Палиашвилидің операсына Вано Сараджишвилидің өтініші бойынша қосқаны белгілі.

Вано Сараджишвили Опера театрының жанындағы алаңда, грузин опера музыкасының корифейлерінің З.Палиашвили және З. Анжапаридзе жанында жерленген.

Еске алу
--------

* 1947 жылы Сараджишвили есімі Тбилиси консерваториясына берілді.

* Вано Сараджишвилидің есімімен Тбилисидегі көше және Тбилиси метро станциясы аталды.

* Сигнахиде Вано Сараджишвили үй мұражайы ашылды.

Дереккөздер
-----------


1. ↑   *Грузинская национальная фильмография*.
2. ↑   Тушетиленд Путешествие.
3. ↑
4. ↑  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 22. Ремень — Сафи. 1975. 628 стр. илл.; 37 л. илл. и карт.
**Амазон** (ис. *Amazonas*, порт. *Amazonas*) — Оңтүстік Америка құрлығында орналасқан, дүние жүзіндегі ең ірі өзен.

Тарихы
------

Өзеннің сағасын 1500 ж. испан теңізшісі В.Я. Пинсон ашқан. Өзен арнасымен 1541 ж. алғаш рет испан конкистадоры Ф. де Орельяк саяхат жасаған. Жергілікті тұрғындар оны Парана-Тинга (*Ақ өзен*) және Парана-Туасу (*Ұлы өзен*) деп атайды.

Сипаттамасы
-----------

Алабының ауданы 7,2 млн. м², ұзындығы Укаяли бастауынан есептегенде 7000 км-ден асады. Амазонның негізгі ағысы экватор мен 5˚ оңт. ендік аралығында, яғни біркелкі әрі аса ылғалданған аймақта (жауын-шашынның жылдық мөлшері 1500—3000 мм) жатыр. Анд тауынан өткен соң, өзен Амазон ойпатына шығып, оң жақтан келген Укаяли өз-мен қосылып Ұлы Амазон өзені басталады. Ол батпақтанған жазықпен, ылғалды экваторлы ормандардың арасымен ағады. Мұхиттан 350 км қашықтықта әлемдегі ең үлкен атырау түзеді (аумағы шамамен 100 000 км²). Өзенге көптеген салалар құяды, олардың 20-ға жуығының ұзындығы 1500—3500 км болады. Укаяли мен Мараньон өзендері қосылған соң, оның арнасының ені 2 км, орта ағысында 5 км, құйылысында 80—150 км-ге жетеді; суының тереңдігі орта ағысында 70 м, Обидус қаласы тұсында 135 м-ге, ал құйылысында 15—45 м-ге дейін барады.

Ерекшеліктер
------------

Амазонның салалары бір-бірінен тек мөлшерімен мен сулылығы жөнінен ғана емес, суларының түсімен де ерекшеленеді. Өзеннің гидрологиялық тәртібі өте күрделі әрі ерекше келеді. Алаптары екі жарты шарда орналасқандықтан, жылдың түрлі мезгілдерінде жауын-шашынның аз не көп жаууына байланысты әр түрлі тасқындар болып тұрады. Оңтүстік салалары сулылығының молдығымен ерекшеленеді, сондықтан мамыр, шілде айларында Амазонның ең жоғары деңгейі байқалады. Орташа су шығыны 175 000 м³/с, ал орташа жылдық ағындысының көлемі 5520 км³ шамасында. Әлемдегі өзендердің жалпы жылдық ағындысының 15—17 %-і осы өзеннің үлесіне тиеді. Амазонның өсімдік және жануарлар әлемі өте бай. Балықтардың 2000-ға жуық түрі бар (жер шарының жалпы тұщы су фаунасының ⅓ бөлігі). Өзеннің басты арнасы құйылысынан 4300 км-ге дейін (Понго де Мансериче шатқалына дейін) кеме жүзетін болса, құйылысынан 1690 км қашықтыққа (Манаус қаласынына) дейін үлкен мұхит кемелері жүзе алады. Амазонның энергетикалық мүмкіндігі өте мол (қуаты 280 млн кВт шамасында бағаланады), бірақ ол пайдаланылмайды.

|  |  |  |  |  |
| Серіктен түсірілген Амазон аузының оңтүстікке қараған суреті |  | *Амазон өзеніндегі арал* |  | NASA серігі түсірген өзен бөлігі. |
**Шемонаиха көтерілісі** 1918 жылы тамыздың 2-жартысы — 1918 жылы 16 қыркүйек) — Сібірдегі уақытша ақ гвардияшыл — эсерлер үкіметіне қарсы бағытталған шаруалардың қарулы бас көтеруі. 

Көтеріліс орталығы бұрынғы Змеиногорск оязының Шемонаиха ауданында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) болды. Шемониха көтерілісін оған жақын орналасқан 45 ауылдың тұрғындары қолдады. Көтеріліс стихиялы түрде басталды. Оның басталуына Сібір уақытша үкіметінің 1897–1898 жылдары туған жастарды әскер қатарына шақыру туралы бұйрығы себепші болды. Жастардың әскерге алынуына М.Г. Борисов бастаған майдангерлер қарсы шықты. 1918 жылы 31 тамызда Сібір уақытша үкіметінің жазалаушы жасағы Шемонаихаға баса-көктеп кіріп, қарсылық ұйымдастырушыларды тұтқындады. Көптеген адамдар жазалаушылардың соққысына жығылды. Жауап ретінде Шемонаиха тұрғындары қолдарына қару алып, ашық көтеріліске шықты. Көтерілісшілер уақытша революция қолбашысын сайлап, Борисов басқарған соғыс штабын құрды. Көршілес Вавилонка, Красный Яр, Орловка, т.б. ауылдардың тұрғындары да Шемонаиха партизандарын қолдады. Шамамен 1918 жылы 10 қыркүйекте Шемонаихада көтеріліске шыққан ауылдар өкілдерінің 250 адам қатынасқан съезі өтіп, онда соғыс-революция штабы құрылып, партизан жасақтарының командирлері сайланды. Көтерілісшілердің жалпы саны 1000-нан асты. Алайда 46 ауылға шашырай орналасқан партизандар арасында тұрақты байланыс болмады және оларға қажетті қару-жарақ пен оқ-дәрі жетіспеді. Жазалаушы жасақтармен болған бірнеше шайқастардан кейін, көтеріліс асқан қаталдықпен басылды. 16 қыркүйек күні жазалаушылар көтеріліс орталығы Шемонаиха ауданына басып кіріп, көтеріліс басшыларын қырғынға ұшыратты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**QazBioPharm** — биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, биофармацевтикалық нарықтың инфрақұрылымын орнықты дамыту және жетілдіру, биофармацевтикалық ғылым мен өнеркәсіпті дамытуды ынталандыру мақсатымен құрылған ұлттық холдинг.

Холдингтің жалғыз акционері ҚР Денсаулық сақтау министрлігі болса, құрылтайшысы ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті атынан Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылады.

Тарихы
------

«Халық бірлігі және жүйелі реформалар – ел өркендеуінің берік негізі» атты Қазақстан халқына Жолдауында 2021 жылғы 1 қыркүйекте Мемлекет басшысы Қ. Тоқаев елдің биологиялық қауіпсіздігін болжаудың және отандық биофармацевтиканы дамытудың ұлттық жүйесін құру қажеттігін атап өтті.

Соған орай Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 20 желтоқсандағы № 910 қаулысымен Жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын "QazBioPharm" ұлттық холдингі" акционерлік қоғамы құрылды.

Холдингтің жарғылық капиталы «Инфекцияға қарсы препараттардың ғылыми орталығы» АҚ акцияларының мемлекеттік пакетін беру есебінен қалыптастырылды. Холдинг акцияларының мемлекеттік пакетін иелену және пайдалану құқығын Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі алды.

Бас директорлары
----------------

1. Күнсұлу Дальтонқызы Закария (2022-2023)
2. Ерғали Орынбасарұлы Абдураимов (2023-)

Еншілес ұйымдары
----------------

1. "Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты" ЖШС
2. "Ұлттық биотехнология орталығы" ЖШС
3. "Микроорганизмдердің республикалық коллекциясы" ЖШС
4. "Масғұт Айқымбаев атындағы аса қауіпті инфекциялар ұлттық ғылыми орталығы" ЖШС
5. "OtarBioPharm" ЖШС
6. "Биомедпрепарат" ғылыми-сараптамалық орталығы" ЖШС
7. "Инфекцияға қарсы препараттар ғылыми орталығы" АҚ
8. "Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринария институты" ЖШС

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "QazBioPharm" ұлттық холдингі" акционерлік қоғамын құру мәселелері туралы
2. ↑
Үлгі:Infobox disease
**Миастения** (лат. *myasthenia gravis*; көне грекше: μῦς — «бұлшық ет» және көне грекше: ἀσθένεια — «әлсіз, қуатсыз») грек тілінен аударғанда бұлшық еттің әлсіздігі дегенді білдіреді, бұл аутоиммундық нервті-бұлшық ет ауруы. Бұлшық етпен қатар тіл, көз, ерін, мойын бөліктерінің әлсіздігі.

Миастениямен ауырған адамдар тез шаршағыш әрі күйгелек болып келеді. Бұл аурудың туу себептері: физикалық ауыртпашылықтар мен демалыс пен тыныштықтың аздығы. Аурудың басталуы 20-30 жас аралығында. Осы аурумен әйелдер көп ауырады екен.

Миастениямен ауырған кезде, адамның көзінің бұлшық еті әлсізденеді, ал бұл көз жанарының қисаюына әкеледі. Мұндай кезде асты дұрыстап шайнай алмайды, тіпті ас ішуге құлқы да болмайды. Даусы шықпай, қиналады. Аяғы мен қолы істемей, төсек тартып қалады. Егер адам тез арада дәрігерге көрінбесе онда сал ауруына ұшырайды.

Ауруды емдеу жолдары: ең алғашқы кезде өзіне ұзақ мерзімге демалыс жариялап тынығу. Дәрілерді дәрігерлердің нұсқаулығымен қабылдау керек. Егер адам қиналып кететін болса, 1-2 мл прозерин қабылдауы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Медициналық түсіндірме сөздігі
*Тағы бір босниялық футболшы Никола Василевичпен шатастырмаңыз.*

**Никола Василевич** (19 желтоқсан 1983 жыл, Белград, Югославия) — сербиялық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

"Борча" клубының түлегі. 2004 жылы югославиялық ПКБ клубында азырақ ойнады да, 2004 жылы "Модрича" клубына ауысты. Бірақ негізгі құрамға іліне алмай, үш жыл бойы үш түрлі "Раднички" (Обреновац, Белград, Пирот қалаларындағы) клубтарында арендада болды.

2006 жылы жазда румыниялық УТА клубына ауысты. 

2009 жылдың басында Ураинаның "Металлург" сапына қосылды. 

2009 жылы жазда "Црвена Звезда" клубына ауысты. Бірақ бір маусымнан соң туған клубы "Борчаға" оралды.

Жетістіктері
------------

### Црвена Звезда

* Сербия кубогы: 2009–10

Қызықты деректер
----------------

Босниялық Никола Васильевичпен бір жылда, бір күнде дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt · Ukrainian Association of Football |

 |
**Маппеттер** (ағылш. *Muppets*) — Джим Хенсон есімді адам ойлап тапқан қуыршақ кейіпкерлер тобы. Олар 1955 жылдардан бастап көпшілікке танымал бола бастады. Маппеттердің қатысуымен оншақты фильм, үш сериал жарық көріпті.

1980-жылдардың өкілдері осы бір ұсқынсыздау, бірақ мейірімді қуыршақтарды білетін шығар. Бірқатар американдық сериалдар мен шоулар арқылы танымал болған осы кейіпкерлер кезінде қуыршақтар әлемінде бөлек ұғымға ие болды. Бізді қайдам (КСРО), бірақ АҚШ-тың бірнеше ұрпақ өкілдері осы Маппеттер шоуын көріп өсіпті.

Фильмдер
--------

* Маппеттер (1979)
* Маппеттердің қарғып шығуы (1981)
* Маппеттер Манхэттенді жаулауда (1984)
* Маппеттердің рождествосы (1992)
* Маппеттердің қазына аралы (1996)
* Ғарыштағы маппет-шоу (1999)
* Маппеттер (2011)
* Маппеттер 2 (2014)

* 
*

Тағы қараңыз
------------

* Қуыршақ театры
**Дурбан** (ағылш. *Durban*, зулу тілінде *eThekwini* ««айлақтағы орын», ескі атауы Порт-Натал, *Port Natal*) — ОАР көлемі бойынша Йоханнесбург пен Кейптауннан кейінгі үшінші қаласы (2004 жылы халық саны 3,3 млн), қалалық Этеквини округінде КваЗулу-Наталь провинциясында орналасқан. Аймақтағы ең ірі порт болып табылады. Туризм орталығы (инфрақұрылым мен қызмет көрсету жоғары деңгейілігінен және мұхит ағынын жылылығы, жағалауларының арқасында). Негізі 1835 жылы қаланды.

Тарихи сәулет өнері үлгісі; Дурбан қалалық сарайы.

Жұрты
-----

Жұртының 68,3 % — қара нәсілділер, 20 % жуығы — ағылшын тілді қант алаңдарында кезінде жұмыс істеген үндістер тұқымдары, 9 % — ақтар, 2,8 % — басқалар «түрлі түстілер». Ең кең тараған тіл — зулу (63,04 %), 30 % — ағылшын тілі, 3,4 % — коса, 1,4 % — африкаанс. 68 % христиандар, 11 % — индуистер, 3 % — мұсылмандар.

Сілтемелер
----------

* Дурбан Мұрағатталған 28 қарашаның 2011 жылы. на сайте "Про ЮАР"
**Алдар көсе көшесі** — Алматы қаласының Медеу ауданында орналасқан көше.

Сөз төркіні
-----------

Көшеге Алматы қаласы әкімінің 1992 жылғы 22 қаңтардағы № 1/12 шешімімен қазақ халық ауыз әдебиетінің кейіпкері, алғырлық пен тапқырлықтың қулық пен айлакерліктің жиынтық бейнесі Алдаркөсенің есімі берілген. Алдаркөсе жайында халық арасында сандаған аңыз-әңгімелер сақталған.

Шахмет Құсайынов «Айдар көсе» пьесасын жазса, 1964 жылы режиссер Шәкен Айманов «Алдар көсе» фильмін түсірді.

Орналасқан орны
---------------

Көше Медеу ауданында орналасқан. Жамақаев көшесінен басталып, Тайманов көшесіне дейін созылып жатыр. Манаев, Жуков 
және 8 Гвардиялық Дивизия көшелерімен қиылысады. Көшенің ұзындығы — 650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Болатбек Көрпебайұлы Төлепберген** – 1974 жылғы 5 ақпанда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында дүниеге келген. Журналист, мемлекет қайраткері, «Жерұйық» қоғамдық бірлестігінің төрағасы. Қазақ радиосы директорының орынбасары, философия ғылымының кандидаты.

1996 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің журналистика факультетін тәмамдаған. Еңбек жолын *«Жас Алаш»* газетінен бастаған. *«Қазақ әдебиеті»* газетінің бөлім меңгерушісі, *«Зерде»* және *«Жалын»* журналы бас редакторының орынбасары, *«Асар»* және *«Журналист»* газетінің редакторы қызметін атқарған.

Қазіргі таңда «Қазақстан» ТРК, "Шалқар" радиосының бас редакторы. *«Сүйікті менің Отаным»* және *«Тәуелсіздік бесігін тербеткен»* деректі фильмдерінің авторы.

Қазақстан Жазушылар Одағы мен«Атамұра» корпорациясыныңжазушы Оралхан Бөкей атындағы стипендиясының тұңғыш иегері (1993). «Сорос-Қазақстан» жас жазушылар бәйгесінің жүлдегері (1996), Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты (2003), «Астананың 10 жылдығы» мерекелік медалінің иегері (2008), Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты (2008) және ҚР Мәдениет қайраткері (2009) және ҚР Президентінің журналистика саласы бойынша сыйлығының лауреаты (2011). Қазақстан Жазушылар Одағы мен Журналистер Одағының мүшесі.

Шығармалары
-----------

20-ға жуық кітап жазған.

* Желтоқсан қарлығаштары.- Алматы, 2010
* Көшкен күннің бояуы.- Астана, 2004
* Ұлттық идея- тәуелсіздік тұғыры.- Алматы, 2011
* Мәңгі жас – алаш идеясы.- Алматы, 2008
* «Қасиеттім – Желтоқсан!»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы.
Vitaly Solomin, 2002
**Вита́лий Мефо́дьевич Соло́мин** *(12 желтоқсанда 1941, Чита — 27 мамырда 2002, Мәскеу)* —*кеңес* пен ресей театр мен киноның актері. Ресейдің халық әртісі *(1992)*, Мәскеу сыйлығының лауреаты *(1998)*.

Биография
---------

Виталий Соломин 12 желтоқсанда 1941 жылы Читада әншілердің отбасында туды. Кішкентай кезіне музыкамен ата-аналардың жетекшілігімен бірге айналасты.

Чита мектебің бітірген сон Виталий Мәскеуге барды, 1959 жылы М.С.Щепкин атындағы Жоғары театр училищесіне түсті. Соломиннің педагогы- Б.М.Казанский болды.Онымен бірге бір курста Олег Даль, Михаил Кононов және Виктор Павлов оқыды.

Екінші курстан бастап Виталийді түрлі қойылымдардың түрлі рөлдеріне шақырылды. Училищені бітірген сон ол Кіші театрының актері болды.
Кішкентай мерзімге *(1987—1989)* Соломин Моссовет атындағы театрға көшті.Осы жерде В. Астафьев пьесасы бойынша *«Печальный детектив»* қойылымында түсті. Кейін Кіші театрге қайтадан келді жіне Островский пьеса бойынша *«Дикарка»* *(1991)* қойылымын қойды.Осы қойылымда Ашметьев рөлін ойнады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 3 тамыздың 2007 жылы.
**Метатеза** (гр. *μετάθέσις*. *metathesіs* – ауыстыру) – сөзде дыбыстың не буынның орын ауыстыруы. Ол тарихи метатеза (өкпе – өпке, қақпан – қапқан), кірме сөздердегі метатеза (құтпан – құптан), диалект (жергілікті тіл ерекшеліктерінде кездесетін) метатеза (дария – дайра, қолбақ – қолғап) деп бөлінеді. Метатеза сөздердің дамуында ерекше құбылыс саналады. Оны тану үшін туыстас тілдер мен көне жазбалар тілінің деректері тіліміздің бүгінгі жай-күйімен салыстырылады, дыбыстардың орын алмасуы анықталады.   

11 ғ-да М.Қашқари "Диуани лұғат-ат түрік" атты зерттеуінде түркі тайпалары тілінде *қ* мен *ч*; *ғ* мен *д*; *ш* мен *н*; *ғ* мен *м*; *ғ* мен *л* дыбыстарының түбір сөз ішінде метатезалық өзгерістерге түсетінін көрсеткен. Мысалы, қарлығаш – қарғылач, қоңсы – қошны, жаңбыр – йағмур. Түркі тілдеріндегі метатеза құбылысын В.В. Радлов зерттеді. Ол дыбыс тіркестерінің орын алмастыру түрлерін көрсетті: 

1. пк, бг дыбыс тіркестері кп, гб болып жұмсалады: өкпе – өпке, әпкел – әкпел;
2. алтай, хакас, тува, т.б. түркі тілдерінде гм дыбыс тіркесінің орнына мг, ңм, ңб тіркестері қолданылады: йағмыр – йамғыр;
3. лт – тл дыбыстарының алмасуы: мылтық – мытлық;
4. ғл – лғ дыбыс тіркесінің ауысуы: оғлан – олған;
5. рб (рп) дыбыс тіркесінің бр ретінде қолданыс табуы: арба-абра, топырақ-торпоқ, торбоқ.

Қазақ тілінің орфоэпиясында (айтылуда) қапқан – қақпан, тепкі – текпі, түкпір – түпкір, арпалыс – алпарыс, т.б. қолданыстардың кездесуі метатеза құбылысының нәтижесі. Тарихи метатеза атаудың қалыптасу тарихын, этимологиясын айқындауға көмектеседі. Орфоэпиялық сөздіктерде лағынет-нағылет түрінде жарыса қолданылатын нұсқалар да метатеза жемісі. метатеза сөздің айтылуын жеңілдетуден туындаған құбылыс ретінде де қарастырылады.

Әдебиеттер
----------

* Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы, А. 1987;
* Аханов К. Тіл біліміне кіріспе, А. 1993;
* Мырзабеков С. Қазіргі қазақ тілі, А. 1997.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қарашсыздық атырабы** (түрікм. *Garaşsyzlyk etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятында бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

1937 жылы мамырда Түрікмен КСР **Молотов ауданы** болып құрылды.

1939 жылы қарашада Молотов ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1957 жылы шілдеде Молотов ауданы **Мәскеу ауданы** болып өзгертілді.

1963 жылдың қаңтарында Мәскеу ауданы таратылды.

1992 жылы 19 ақпанда бұрынғы Мәскеу ауданының аумағында Лебап уәлаятының **Бойұзын атырабы** құрылды. 2001 жылдың 18 ақпанында **Қарашсыздық атырабы** деп өзгертілді.

2017 жылдың 25 қарашасында Түрікменстан парламентінің қаулысымен Қарашсыздық атырабы жойылып, оның аумағы Дәнеу атырабына берілді.

Әдебиет
-------

* *Кулиев О.* Түрікменстанның әкімшілік-аумақтық құрылымы: (XIX ғ. басы - 1980 ж.) —  Ашхабад: Ылым, 1980. — 319 б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді.  (орыс.) (28 ноября 2017).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2018.
**Органикалық зат** — міндетті құрамбөлігі көміртегі болып табылатын күрделі заттар. Органикалық заттарға нәруыздар, көмірсулар, липидтер және нуклеин қышқылдары жатады. Бұл қосылыстардың құрамында көміртекпен қатар сутек, азот, оттек, сондай-ақ күкірт және фосфор болады.
Нәруыздар қозғалуға мүмкіндік береді, оттек тасымалдайды және жасушадағы мыңдаған химиялық реакцияларды тездетеді. Нуклеин қышқылдары жеке тірі ағза туралы бүкіл тұқым қуалайтын ақпаратты сақтайды және ұрпаққа береді. Майлар энергияны қорға жинап, бізді суықтан қорғайды (термооқшаулау), ал көмірсулар энергия алу үшін және жасушаның құрылыс материалы ретінде қажет.

Сапалық реакция
Медицинада жүргізілген көміртек синтезі
Органикалық заттармен адамзат өте ертеден таныс болды. Қантты, майды, крахмалды т.б. заттарды тағам ретінде қолданды, өсімдіктерден әртүрлі бояулар алып пайдаланды. Кейбір заттарды ашытып, спирт және сірке қышқылын өндірді.

XIX ғасырдың басында жануарлар мен өсімдіктер организмдерінің негізі көміртекті заттар екені анықталды. Органикалық химияның ғылымның жеке саласы ретінде бөлінуінің басты себебі, сол кездегі минералды және органикалық заттардың тегіне деген көзқарас болды. 1808 жылы швед ғалымы Якоб Берцелиус ағзадан алынатын заттарды «органикалық заттар» деп, ал оларды зерттейтін химияның саласын «органикалық химия» деп атауды ұсынды. Сол кездегі кейбір ғалымдар органикалық заттар тек тірі организмде ғана «тіршілік күші» әсерінен түзіледі, оларды бейорганикалық заттар сияқты зертханалық әдіспен алуға болмайды деп есептеді.
**Сақар атырабы** (түрікм. *Sakar etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятында бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

1938 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР **Сақар ауданы** болып құрылған.

1939 жылы қарашада Сақар ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1956 жылы Сақар ауданы таратылды (оның аумағы Куйбышев ауданына берілді), бірақ 1975 жылы қарашада Шаржоу облысының құрамында қалпына келтірілді.

1988 жылы тамызда Сақар ауданы қайтадан таратылды.

1992 жылы 14 желтоқсанда Сақар ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, Сақар атырабы деп өзгертілді.

2017 жылдың 25 қарашасында Түрікменстан парламентінің қаулысымен Сақар атырабы жойылып, оның аумағы Саят атырабына берілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарих жобасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Парламент Туркменистана внёс изменения в административно-территориальное деление Лебапского велаята  (орыс.) (28 ноября 2017).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2018.
**Беклербек Бегіштің қалашығы** (орыс. *Большого князя Бегиша городок*) - Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі Ресей Федерациясы, Түмен облысынының Вагай ауданында орналасқан.

Тарихы
------

XVII ғасырдың соңында С.У.Ремезов «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. Ертіс өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишев көлінің түпкі террасасынан тапқан.

Әдебиет
-------

* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
* *Матвеев А.В. Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
**Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф** (1 қаңтар 1962 жыл, Ертіс ауылы, Павлодар облысы) — қазақстандық дипломат.

Өмірбаяны
---------

* Қыпшақ тайпасының Бұлтың руынан шыққан.

1977 жылы Ертістегі №2 қазақ орта мектебін бітіргеннен кейін, 1981 жылы В. В.Боровский атындағы Павлодар педагогикалық училищесін, одан соң 1990 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің шығыстану факультетін үздік бағамен бітірді.

Студенттік жылдары Иордан университетінде (1984—1985) тіл үйрену тәжірибесінен өтті және Йеменде (1986—89) араб тілі бойынша тәржімашы болып істеді. 2003 жылы Дипломатиялық академияның Қазақстан Республикасы Өкілетті елшілері мен салалық құрылым жетекші қызметкерлерінің білімін жетілдіру курсын аяқтады.

Қ.Лама Шариф 1990 -1991 жылдары "Рауан" баспасының шетел тілдері редакциясының редакторы, 1991-1993 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ шығыстану факультетінің араб филологиясы кафедрасында оқытушы, 1993 жылы тамыз айынан бастап, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің дипломатиялық құрылымдарында бірқатар жауапты қызметтер атқарды. Ал 2000 жылдың желтоқсанынан бастап, Египет Араб Республикасындағы Қазақстан Республикасы Елшісінің кеңесшісі, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Азия, Таяу Шығыс және Африка департаментінің бөлім меңгерушісі, басқарма бастығы, директорының орынбасары, одан соң Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Сыртқы саясат орталығының бас инспекторы болып істеді. 2006 жылы қаңтар айынан бастап Қазақстан Республикасының Біріккен Араб Әмірліктерінің Бас Консулы.

1990 жылдан бастап Мароккодағы бауырлас қалалар фестивалі, Ливия мен Сауд Арабиясындағы Ислам даму банкінің отырыстары, Малидағы Ислам сауда-өндірістік палатасының сессиясы, Гвинеядағы Ислам Конференциясы Ұйымының конференциялары, Египеттегі Ислам ісі жөніндегі Жоғары Кеңестің жыл сайынғы жиналыстар секілді халықаралық шараларға қатысты. "Намаз тағылымы", "Дуға", "Мұсылман күнпарағы", "Қажылық", "Имандылық бастаулары", "Қазақша-арабша тілашар", "Араб тілінің хрестоматиясы" кітаптарының авторы. Сыртқы істер министрі Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Қазақстан Республикасының дипломатиясы" атты кітабын араб тіліне аударды. Дипломатиялық рангісі — "Бірінші кластың бірінші хатшысы". "Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл" мерекелік медальмен марапатталған (2005 жылы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
2. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Болат Манашұлы Атабаев** (*14 мамыр 1952 жылы туған, Алматы облысы, Тентек ауылы* ) — режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, "Ақсарай" театрының көркемдік жетекшісі. Алматы шет тілдер педагогикалық институтын (1974), Алматы мемлекеттік театр-көркемсурет институтын профессор Ә.Мәмбетов пен А.Пашковтың жетекшілігімен) бітірген (1983); 1990 жылы Мюнхен ұлттық театрында (Германия) стажировкада болды.

Қазақ мемлекеттік халықаралық қатынас тілдері университетін (1974), театр және көркемсурет институтын (Ә.Мәмбетов пен А.Пашков шеберханасы бойынша) бітірген (1983). 1990 ж. Мюнхен (Германия) ұлттық театрынан тәлім алған. Қарағанды облысы Теміртау қаласындағы неміс драма театрында Ф.Шиллердің "Зұлымдық пен махаббатын", А.Закстың "Өз ошағың" драмаларын, В.Гейнцтің "Жүздеген жыл толқын дарын да", "Адамдар және тағдырлар" тарихи диологиясын сахнаға шығарды. 1990 ж. Қазақ академиясы драма театрына жұмысқа ауысып, Б.Римованың "Қос мұңлық", М.Мақатаевтың "Қош, махаббат", сондай-ақ, И.Оразбаевтың "Шыңғысхан", М.Метерлингтің "Соқырлар", Р.Мұқанованың "Мәңгілік бала бейне", А.П. Чеховтың "Шағала", Ә.Кекілбаевтің "Абылай хан", Б.Брехттің "Тоғышардың тойы", М.Әуезовтің "Қарагөз", т.б. спектакльдер қойды. Республикалық неміс театрының директоры болды.

Атабаев өзінің алғашқы режиссерлік өнер жолын Қарағанды облысының Теміртау қаласындағы Неміс драма театрында спектакльдер (Ф.Шиллердің "Зұлымдық пен махаббаты" т.б.) қоюмен бастады. 1990 жылы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрына ауысып, осында Б.Римованың "Қос мұнлық", М.Мақатаевтың "Қош, махаббат" (екеуі де 1991), И.Оразбаевтың "Шыңғыс хан" (1994), Қ.Ысқақтың "Жан қимақ" (1995), Р.Мұқанованың "Мәңгілік бала бейне" (1996), Ә.Кекілбаевтың "Абылай хан" (1998; спектакль премьерасы Астана қаласында өтті), А.Чеховтың "Шағала" (1998), М.Метерлинктің "Соқырлар" (1993), Б.Брехттің "Тоғышардьң тойы" (1999); сонымен қатар Р.Мұқанованың "Қаралы сұлу" (М.Әуезовтің шығармасы бойынша; 1997, Қазақ мемлекеттік академиялық жастар мен балалар театры), Р.Болгтың "Кішкене сері" (1981, Германиядағы Пархим театры) т.б. спектакльдерді қойып, ол батыл сахналық эксперименттерге баратын, спектакльдің көркемдік- эстетикалық мән-мазмұнын ашуға ден қоятын ізденімпаз режиссер екенін байқатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
2. ↑
3. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 13 шілденің 2012 жылы.
* 
* 
*
*Басқа мағыналар үшін Жанбай деген бетті қараңыз.*
**Жанбай** – Каспий теңізінің солтүстік бөлігіндегі арал.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Құрманғазы ауданы жерінде. Еділ атырауының шығыс шеткі тармағына қарама-қарсы 17 шақырым жерде орналасқан. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан аралдың ұзындығы 20 шақырым, ені 4 шақырымдай. Аралдың жағалаулық қайраңдары балықтардың ұрық шашуына өте қолайлы.

Сипаттамасы
-----------

Арал жағалаудан 1,5 шақырым жерді алып жатыр. Аумағының ауданы 108 км2. Жер бедері саз батпақты келеді, онда қамыс, құрақ өседі. Батысымен балық аулайтын кемелерге арналған теңіз каналы жүргізілген. Құрлықпен паром арқылы қатынайды. Аралда елді мекен жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құрманғазы ауданы. Шежіре. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2008. - 312 бет + 16 бет түрлі-түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-535-7
**Жуасбек Еркін Тілеуқұлұлы** – М. Әуезов атындағы Қазақтың Мемлекеттік академиялық драма театрының директоры, өнертану ғылымдарының кандидаты.

Өмірбаяны
---------

1965 ж. Жамбыл облысы Байзақ ауданы Сарыбарақ ауылында дүниеге келді.
1982 ж. Алматы Мемлекеттік Театр-көркемсурет институтының театр факультетіне «Драма және кино актері» мамандығына оқуға түсті.
1984-1986 жж. әскери борышын атқарды.
1986-1988 жж. оқуын жалғастырып, бітіріп шықты.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға лаборант болып бастады. 1990-1993 жж. осы институттың аспирантурасында оқыды.
1994 ж. театртану саласы бойынша кандидаттық диссертация қорғап, аталмыш институтта ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді.
1996-1997 жж. Қазақтың өнер мәселесі бойынша ғылыми Орталығына бөлім меңгеруші.
1997-1999 жж. ҚР Білім және мәдениет министрлігі Мәдениет комитетінің "Театр және кино" бөлімінің бастығы;
1999-2001 жж. Республикалық академиялық неміс драма театрының директоры;
2001 ж. М. Әуезов атындағы академиялық драма театрында әкімшілік директоры;
2004-2008 жж. ҚР Театр қайраткерлері Одағының төрағасы;
2008 ж. желтоқсанынан 2013 ж. сәуіріне дейін Астана қаласындағы Қ. Қуанышбаев атындағы музыкалық драма театрының директоры;
2013 ж. 1-сәуірінен М. Әуезов атындағы Қазақтың Мемлекеттік академиялық драма театрының директоры-көркемдік жетекшісі қызметіне тағайындалды.
Драматургия жанрында табысты еңбек етіп келе жатқан Е. Жуасбектің «Үйлену», «Күлеміз бе, жылаймыз ба?», «Антивирус», т.б пьесалары республика театрларында қойылды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жуасбек Еркін - Әуезов театр сайтында
* Еркин Жуасбек назначен директором Казахского государственного академического театра драмы им. М.Ауэзова Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Кирилл (Керел) аралдары** – Каспий теңізінің Бозащы жағалауындағы аралдар тобы.

Орналасқан жері
---------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданында орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

1852 жылы топограф П.А. Алексеев аралдардың санын бесеу деп көрсеткен. Кейбір аралдардың арасы теңіз көтерілгенде суға толып, кейіннен құрлықтан келетін тұзды балшықтармен бөлініп қалады. **Кирилл** аралдарын қазақтар өз тілдерінің үндестік заңына бейімдеп Керел деп кеткен. Кирилл аралдарының ең ірісі – Жалғызтөбеден қазір мұнай өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Дактилоскопия** (грек. daktylos – саусақ және skopeу – қараймын, көремін, бақылаймын) — тұлғаны криминалистикалық сәйкестендіру, қылмыстық тіркеу және қылмыскерлерді іздестіру мақсатында саусақтарының ұшындағы тері өрнектерінін құрылысын зерттейтін криминалистиканың бөлімі. 1877 жылы адам терісінің алақан беттеріндегі папиллярлық өрнектің өзгермейтіндігі туралы гипотезаны ұсынған ағылшын Уилья Гершельдің идеяларына негізделген. Бұл гипотеза автордың Үндістанда полиция қызметкері ретінде қызмет ету барысында жүргізген ұзақ зерттеулерінің нәтижесі болып табылады.

1902 жылы 18 сәуірде Ұлыбританияда қылмыскерді анықтау үшін дактилоскопия алғаш рет қолданылды. Әлемнің әртүрлі елдері келесі бір жарым-екі онжылдықта дактилоскопиялық әдістерді енгізді. Әр саусақ іздерінде екі түрлі локальді және глобальді белгі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
2. ↑  «Michele Triplett’s Fingerprint Dictionary: H» (glossary), Michele Triplett, 2006, *Fprints.nwlean.net* webpage: Fprints-H Мұрағатталған 16 қазанның 2006 жылы..
3. ↑  «Michele Triplett’s Fingerprint Dictionary: K» (glossary), Michele Triplett, 2006, *Fprints.nwlean.net* webpage: Fprints-K Мұрағатталған 16 қазанның 2006 жылы..
4. ↑  Herschel, William J. The Origin of Finger-Printing (ағылш.). — Oxford University Press, 1916. — ISBN 978-1-104-66225-7.
**Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов** (23 ақпан 1950, Шу ауданы, Жамбыл облысы, Қазақстан — 15 қыркүйек 2012, Тараз, Қазақстан) — техника ғылымдарының докторы, профессор, Халық­ара­лық инженерлік академиясының академигі, М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті ректоры қызметін атқарған.

Өмірбаяны
---------

Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов 1950 жылдың 23 ақпанында Жамбыл облысының Шу ауданында дүниеге келген. Ленсовет атындағы Ленинград технологиялық институтын үздік бітірген. Техника ғылымдарының докторы, заң ғылымдарының кандидаты, профессор. 
Сіргелі тайпасының Батыр-Жайдақ руынан шыққан.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 1973 жылы бастаған. 1973-1978 жылдары — Жамбыл гидроме­лио­ративтік-құрылыс институтының аспиранты, Ленинград технологиялық институтының аспиранты болып жұмыс істеген.

1978–1989 жылдары — доцент, кафедра меңгерушісі, факультет деканы, Жамбыл гидро­ме­лио­ративтік-құрылыс институты партия ұйымының хатшысы қызметтерін атқарды.

1992–1994 жылдары — «Қазфосфор» қауымдастығы төрағасының орынбасары, «Қаратау» холдингтік компаниясының бірінші вице-президенті, қазақ-лихтенштейндік «INKO» бірлескен мекемесінің бас директоры болған.

1994–1995 жылдары — 13-ші сайланған ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995–1996 жылдары — Өнеркәсіп және сауда министрінің орынбасары, Көлік, өнеркәсіп, энергетика және байланыс комитетінің төрағасы болып жұмыс істеген.

1996–1999 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экология және табиғатты пайдалану комитетінің төрағасы болды. 1999-2008 жылдары ҚР Білім және ғылым вице-министрі, Ш. Есенов атындағы Ақтау, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеттерінің, Қазақ­стан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры қызметтерін атқарған.

2008 жылдан бастап М. Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ректоры болды.

Марапаттары
-----------

«Парасат», «Құрмет» ордендерімен, «Астана», «Қа­зақ­стан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл», «Қазақстан Рес­публикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл», «А.Байтұрсынов», «Международное движение «Доброта спасет мир» медальдарымен, «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері», «Білім беру саласының үздігі» және «Алтын барыс».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов — Егемен Қазақстан газеті Мұрағатталған 20 қыркүйектің 2012 жылы.
2. ↑  *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
**Ұялы аралы** – Арал теңізінің қазақстандық бөлігіндегі бұрынғы арал.

Сипаты
------

1980 жылға дейін арал жағалаудан 8 км жерде жатқан. Ұзындығы 18 км, ені 2 км-дей болған. Ол Арал теңізінің оңтүстік-шығысындағы Сұлу бұғазының солтүстігінде орналасқан. Теңіз толық кезінде мұнда Ұялы аралы болды. Ауылда "Ұялы" балық ұжымшары, моторлы балық аулау ст. (МРС), балық қабылдайтын пункт, балық өңдейтін цехтар, қойма, шағын айлақ жұмыс істеді. Өсімдігінің денін үрме құм шоқаттарға шығатын бұталар мен шоқаттардың етегіндегі ыза суы бар жерлерде өсетін сораңдар құрайды. Арал теңізінің тартылуына байланысты арал жағалауымен бірігіп кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Соғды *хутэн* биі, Сюдин ғибадатхананың пагодасы, Аньян, Хэнань, Қытай, Тан әулеті, б.з. 7 ғ.
**Хутэн** (қыт. 胡騰舞, пиньинь: *Húténgwǔ*, сөзбе-сөз: «варварлық секіру; варварлық секіріс биі») Орталық Азияда, әсіресе соғдылар мен Ташкент аймағында (石國, Shíguó) пайда болған би түріне арналған қытай термині болды. Би Тан әулеті кезінде жақсы белгілі болды және өнер туындыларында оның көптеген бейнелері бар. Би айналдыру, секіру және кері бұрылумен сипатталды. Бишілер әсіресе жазғы серуендерді жасайды, алдымен аяқтарын кілемге мықтап қойып, бетін жоғары еңкейтіп, денесін доғалайды, сосын сыбызғы мен пипаның дыбысына қолдарын көтеріп, артқа қарай секіреді.

Орталық Азиядағы тағы бір атақты би соғды құйындысы болды (胡旋, *Húxuăn*, «айналмалы варвар», сонымен қатар 胡旋舞, *Húxuănwǔ*, «айналмалы варвардың биі», кейде «айналмалы варвар», бірақ Батыс ғалымдарына «соғды құйын биі» немесе жай ғана «соғды құйын» деген атпен белгілі бірақ батыс ғалымдарына «соғдылық құйын» немесе жай ғана «соғды құйын» деген атпен белгілі), онда жас әйел шеңбердің ішінде иіріліп тұрған. Сондай-ақ тағы бірі «Тікенді бұтақтың биі» (柘枝舞, *Zhèzhīwŭ*) болды.

Орталық Азиядан, Сериндиядан және Парсы империясынан шыққан «варвар билерінің» (胡舞, *Húwŭ*) бөлігі болып табылатын бұл билер Қытайда Тан әулеті кезінде, әсіресе Чанъань мен Лоян аймағында өте танымал болды.

Түркі-ирандық көтерілісші Ань Лушань көтерілісінен кейін 8 ғасырдан кейін шетелдіктердің өкілдіктері теріс айналды.

Галерея
-------

* Үнді-скифтік билері, Бунер рельефтері, Гандхара, б.з. 1-2 ғасырлар.Үнді-скифтік билері, Бунер рельефтері, Гандхара, б.з. 1-2 ғасырлар.
* Сол жақта: бір табақ жеміс ұстаған адам; оң жақта: сақалды адам хутэн биін орындауда. Екі фигураның да галолары бар. Ю Хон қабірі, б.з. 6 ғасыр.Сол жақта: бір табақ жеміс ұстаған адам; оң жақта: сақалды адам хутэн биін орындауда. Екі фигураның да галолары бар. Ю Хон қабірі, б.з. 6 ғасыр.
* 220 үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.220 үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.
* Биші. Сюдин ғибадатханасының пагодасыБиші. Сюдин ғибадатханасының пагодасы

Тағы қараңыз
------------

* Тан әулеті
* Соғдылық айналғыш биі

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  The Silk Road Encyclopedia —  Seoul Selection. — P. 778. — ISBN 9781624120763.
2. ↑  Les sogdiens en Chine —  École française d'Extrême-Orient. — P. 96. — ISBN 9782855396538.
3. ↑  *Ning, Qiang* Art, Religion, and Politics in Medieval China The Dunhuang Cave of the Zhai Family —  University of Hawaiʻi Press, 2004. — P. 126. — ISBN 9780824827038.
4. ↑  *Jeong, Su-il* The Silk Road Encyclopedia —  Seoul Selection, 2016. — ISBN 9781624120763.
5. ↑  *Furniss, Ingrid* Retracing the Sounds of Sogdiana. *Freer, Sackler — Smithsonian*.
6. ↑  China Archaeology and Art Digest —  Art Text (HK) Limited. — P. 3.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ху Сюань биі (бейне)
**Малдыбаев Мұстақым** - Алаш тұсының көрнекті қаламгері, білім саласын ұйымдастырушылардың бірі. Уфа қаласындағы Ғалия медресесін бітірген.

Найман тайпасының Қаратай руынан.

1911- 1918 жылдар аралығы- М.Малдыбаев шығармашылығының дәуірлеген тұсы. Бұл тұста ол «Қазақ», «Сарыарқа» газеттері мен «Айқап» журналына мақалаларын жариялап, талантты журналистік қырымен танылады. Мақалаларында сол тұстағы қазақ оқу-ағарту ісінің халі мен болашағы туралы талдау жасайды. Қазақ тілін қалай дамыту керек, оның болашақтың тілі болуына мүмкіндік жасау, өндіріс пен техникаға қалай араластыру керектігі жайлы көкейтесті мәселелерді көтереді. Қазақ әйелдерінің коғамдағы орны мен рөлі жөнінде де өзекжарды пікірлерін білдіріп отырады. Дін саясаты туралы талғамды талдаулар жасады. Одан баска да қоғамдық мәні зор мәселелер төңірегінде ой қозғайды. Бір қызығы, ол шығармаларын өз атымен жарияламаған көрінеді. Көбінде «М.М.», «Азамат Қорықбасов», «Мұстақым Ризабек», «Сәулесе» деген бұркеншік аттармен жариялап отырған екен.  

1911 жылы Семейде «Жәрдем» баспасынан «Оқулық» атты кітабы жарық көреді. Бұл сол тұстағы айтулы оқиға еді. Қазақ балалары оқулыққа зәру кезеңде жарық көрген бұл оқулық көп адамның білім алуына жетекші құрал болғаны анык. 1912 жылы Андамасов деген азаматпен бірігіп «Қазақша ең жаңа әліппе» деген еңбек жазады. Ол Қазан қаласында басылып шықты. Бұл да өз кезінің сұранысына сай, дәл уақытында жазылған оқулық болды.  

1917 жылы ақпан төңкерісінен кейін Семей облысында Қазақ комитеті ұйымдастырылғанда, ол сол комитеттің құрамына енеді. Қазақ комитеттері ұлттық мәселелерді зерттеп, халыққа жетекшілік ететін ұйымға айналады. Семейде облыстық казак сиезі ұйымдастырылады. Сиезді ұйымдастырған зиялы топтың жуан ортасында М.Малдыбаев та болды. Кешікпей еңбегі ел назарын аударып, ол халықтың беделді азаматтарының қатарына қосылады. Бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылады. Мұнан соң М.Малдыбаевтың ұлттық мәселелерге деген танымы айқындала түседі. Қазақ халқының болашағы тәуелсіздікте екенін білген ол Алаш партиясының Семейдегі комитетін құруға ерекше еңбек сіңіреді. Алаш әскерін жасақтауға да қатынасты. Әсіресе, 1918-1919 жылдары Алаштың атты полкін ұйымдастыруға жан аямай кіріседі. Ел арасына барып, Алаш партиясының мақсатын тұсіндіреді. Қазақ елін қорғайтын бірден бір үкімет Алаш екеніне жұрттың сенімін қалыптастыру жолында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізеді.  

М.Малдыбаев өзінің өмірден алған мол білімін пайдалана отырып, қазақ арасындағы оқу-ағарту ісінің дамуы мен баспасөз қызметінің ірге тебуіне көп күш қосқан қайраткер. Ол Алаш қозғалысы кезінде де халыққа бастамашы бола білді.  

Кеңес үкіметі тұсында Семейдегі педагогикалық колледжде, Губерниялық халық ағарту бөлімінде жұмыс істеді, баспасөзде редактор болды. Ақыр аяғында саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  « Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
Б. з. 6 ғасырдағы колбада соғдылық айналғыш билеп тұрған орындаушы бейнеленген
**Соғдылық айналғыш биі** немесе **соғдылық құйын биі** (қытай тілінде *хусюань ву*, қыт. 胡旋舞) — б. з. I-мыңжылдықтың бірінші жартысында Қытайға әкелінген соғды биі. Би қытайларға еліктеп, Қытайда өте танымал болды, ол сотта орындалды.

Тарихы
------

Соғды құйындары және басқа да осыған ұқсас импорттық билер Қытайда Тан әулеті кезінде, әсіресе Чанъань мен Лоян аймағында өте танымал болды.

Түрлі билер орындаған, бірақ бұл бимен ерекше атаққа ие болған соғды саудагер-билері Қытайда өте танымал болды. Соғды құйынында жас келіншек шеңбердің ішінде айналып жүрді. Соғды құйындары Қытайда өте танымал болды. Ол Қытай сарайында да, Қытайдың өзінде де орындалды. Таң әулетінен шыққан дереккөздер оның сарайда орындалғанын растайды. Биді сарайда Тан императоры Сюаньцзун мен оның сүйікті кәнизаты Ян Гуйфэй орындады.

Соғды құйындары Қытайдағы соғдылардың жерлеу өнерінде бейнеленген. Әрі қарай, ол көптеген жергілікті қытай мазарларында бейнеленген, бұл оның Қытайдағы танымалдығын одан әрі көрсетеді.

Галерея
-------

* Буддистік үңгір өнері, оркестр ойнап жатқанда биші айналады. Грот 46 Сол жақ ішкі қабырға, екінші панель. 112-үңгір деп те аталады.Буддистік үңгір өнері, оркестр ойнап жатқанда биші айналады. Грот 46 Сол жақ ішкі қабырға, екінші панель. 112-үңгір деп те аталады.
* Суй әулеті қабір қабырғасының суреті, «айналмалы би»Суй әулеті қабір қабырғасының суреті, «айналмалы би»
* 220-үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.220-үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.
* Аньян қаласындағы қабірден Орталық Азия (мүмкін соғды болуы мүмкін) билері мен музыканттары бар Солтүстік Ци құмырасы, б. з. 575 жылыАньян қаласындағы қабірден Орталық Азия (мүмкін соғды болуы мүмкін) билері мен музыканттары бар Солтүстік Ци құмырасы, б. з. 575 жылы

Тағы қараңыз
------------

* Тан Қытай
* Хутэн

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  The Silk Road Encyclopedia —  Seoul Selection. — P. 778. — ISBN 9781624120763.
2. ↑  China Archaeology and Art Digest —  Art Text (HK) Limited. — P. 3.
3. 1 2  *Lerner, Judith A.* Sogdian Dancer. *Freer, Sackler — Smithsonian*.
4. ↑  *James C. Y. Watt, Prudence Oliver Harper, Jiayao An, Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.)* China Dawn of a Golden Age, 200-750 —  Metropolitan Museum of Art. — P. 251. — ISBN 9781588391261.
5. 1 2  *Furniss, Ingrid* Retracing the Sounds of Sogdiana. *Freer, Sackler — Smithsonian*.
6. ↑  *The arts of China* by Michael Sullivan p. 120.
7. ↑  China: Dawn of a Golden Age, 200-750 AD —  Metropolitan Museum of Art. — P. 251. — ISBN 978-1-58839-126-1.