recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Оразбек Нұсқабаев** (1949 жылы туған, Отырар ауданы) – социология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі. Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Яссауи атындағы Қазақ-түрік университетінің әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі, ғалым, философия ғылымдарының докторы (1995), профессор ҚазМУ-дың философия-экономика факультетін бітірген соң 1973–91 жылы Орал педагогикалық институтында философия кафедрасында ассистент, аға мұғалім, доцент болды. О.Нұсқабаев 1991 жылы Түркістан қаласында А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті ашылған алғашқы күндерден 2014-2015 оқу жылына дейін кафедра меңгерушісі, ал 2015 жылдан бері «Қоғамдық пәндер» кафедрасының профессоры қызметін атқарып келеді. 

Ол 10 монографияның, 25 оқу-әдістемелік құралдың, 100-ден астам ғылыми мақаланың авторы.
Оның жетекшілігімен 17 адам кандидаттық және докторлық, 28 адам магистрлік диссертация қорғады.
Профессор О.Н.Нұсқабаев Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ – нің жанынан Түркістан қаласында тұңғыш рет ашылған Философия, социология және экономикалық социология мамандықтары бойынша диссертациялар қорғалатын Мамандандырылған кеңес (1997-2002 жылдар аралығында қызметтенді) төрағасы болды. Ол бірнеше ғылыми басылымдардың редколлегия мүшесі, әлеуметтік-гуманитарлық ғылым салалары бойынша осы уақытқа дейін өткізілген 50-ден астам Халықаралық ғылыми симпозиумдар мен конгрестердің тұрақты қатысушысы, мемлекеттік гранттар бөлінген салиқалы ғылыми зерттеулер жетекшісі. 

Марапатталуы:
1. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалы (2011 жылға 10 қарашадағы ҚР Президентінің жарлығымен)
2. «Оңтүстік Қазақстан облысына сіңірген еңбегі үшін» медалы (ОҚ облысы әкімінің 2014 жылғы 25 қарашадағы №1-3180 өкімімен).
3. «Армия генералы С.Қ.Нұрмағамбетов» медалы (ҚР Қорғаныс министрілігінің 2015 6 мамырдағы жарлығымен).
4. «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төс белгісі (БжҒ министрлігінің 24 сәуір 2014 жылғы жарлығымен).
5. Оқыту және тәрбиелеу ісіндегі елеулі табыстары үшін «Ы.Алтынсарин» төс белгісімен (ҚР БжҒ министрлігінің 23 желтоқсан 2009 жылғы жырлығымен).
6. «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (ҚР БжҒ министрлігінің 9 маусым 2009 жылғы жарлығымен)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
3. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Адамның көпқырлы іс-әрекеті белгілі әлеуметтік-аумақтық бірлікте іске асырылады. Соның нәтижесінде бұл құрылым адамдардың өмір сүруінің маңызды шарты және формасы болып есептеледі.

Қоғам
Әлеуметтік-аумақтық бірліктің де өз статусы, элементтері бар. Олар - өндіріс күштері, техникалық-экономикалық және әлеуметтік- экономикалық қатынастар, таптар мен әлеуметтік топтар, әлеуметтік ұйымдар және институттар, мәдениет және тұрмыс т.б. Осылар арқылы бұл әлеуметтік- аумақтық бірлік белгілі ерекшеліктерге ие болады.

Қазақстан қоғамы әлеуметтік-аумақтық әкімшілік желіге бөлінеді. Олар - облыс, қала, аудан және село. Бұлардың негізгі көрсеткіштерінің бірі - халықтың орналасу жүйесі. Республика аумағының жалпы көлемі 2717,3 мың км, халқының саны 17 млн-ға жуық. бір км2 жерге 6 адамнан келеді. Қалада 8,5 млн селода 6,5 миллионға жуық халық тұрады. Бұл құрылым негізінен өндіріс күшінің орналысуымен байланысты. Зауыттар, фабрикалар, мәдени орындар негізінде қалада орналасқан. Сондықтанда халық селодан қалаға көшіп қонады. Республикада 1959 жылы қалаларда халықтың 44 пайызы тұрса, 1999 жылы 56 пайызы болды. Соңғы жылдары ескі қалалар жаңарып, жаңа қалалар пайда болды.

Қоғамның әлеуметтік құрылымдары өзара байланысты, екінші сөзбен айтқанда, бұл құрылымдар бүкіл қоғамды сипаттайды.

Дереккөздер
-----------

Адам және Қоғам. 11-сынып оқылығы

Авторы: Н.Күнқожаев
Ғарыштан көрініс
**Скандинавия түбегі** — Еуропадағы ең ірі түбек. Түбек аумағына Норвегия, Швеция мемлекеттері түгелімен және Финляндияның солтүстік бөлігі кіреді. Жер аумағы 800 мың км2.

Жер бедері
----------

Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 1900 км-ге созыла орналасқан, ені 800 км-дей. Баренц, Норвег, Солтүстік, Балтық теңіздерімен (бұғаздармен, шығанақтармен) қоршалған. Құрлықтағы шартты шекарасы Ботния және Варангер-фьорд шығанақтары аралығымен жүргізіледі. Солтүстік және батыс жағалаулары тік құз жартасты, фьордтармен күшті тілімделген. Ірі аралдары мен топаралдары көп. Оңтүстік және шығыс жағалауы жазық келеді. Түбектің басым бөлігін Скандинавия таулары мен Норланд қыраты (биіктігі 800 м) алып жатыр. Скандинавия түбегінің қазіргі жер бедерінің сипаты ежелгі мұз басудан кейін өзгеріске ұшыраған Балтық қалқаны мен каледон қатпарлық құрылымдарына байланысты. Кен байлықтарынан темір, мыс, титан, қорғасын, т.б. өндіріледі.

Климаты
-------

Батыс бөлігінің климаты мұхиттық, шығысқа қарай континенттілік арта түседі. Қаңтар айының орташа температурасы –16оС-тан 2оС-қа дейін, шілденікі 10 – 17оС. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400 – 3000 мм. Өзен торы жиі; өзендері негізінен қысқа, мол сулы. Лулеэльвен, Умеэльвен т.б. өзендерде ірі СЭС-тер жұмыс істейді. Көлдерге бай (ең ірілері: Венерн, Меларен, Веттерн).

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Жерінің 43%-ға жуығын ормандар (тайга, аралас және жалпақ жапырақты), қиыр солтүстігін тундра алып жатыр. Негізінен орман жануарлары (бұлан, түлкі, қоян т.б.), солтүстігінде бұғылар мекендейді. Құз-жартасты жағалауы мен аралдар – құс базары. Теңіздің жағалық бөлігі, өзен-көлдері балыққа (треска, май шабақ) бай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Қоқан-лоқы көрсету**. Қазіргі мағынасы — қорқыту, үркіту, қоқаңдау. «... қызға біраз қоқан-лоқы көрсетті: (Б. Нұржекеев, Күй.).

  

Дыбыстық құрамы жағынан «қоқан-лоқы» қос сөзіне жақын тұлғалар сирек болса да кездеседі. Оның бірі — «қоқаңдау» дегендегі «қоқаң», екіншісі — жылқы шоқтығында пайда болатын жара атауы — «лоқы» (кей жерде «лоққа»), Бірақ соңғы сөз диалектизм деп саналып жүр.
Дыбыс; үйлестігіне қарап, «қоқан-лоқы» қос сөзін солармен жанастыру өте қисынсыз болар еді.
Н. Оңдасынов «Парсыша-қазақша түсіндірме сөздігінде» (1974) «лоқы» сөзін парсының «күш, сес» мағыналарын беретін «доқ» тұлғасымен байланыстырады. Түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестіктерін еске алсақ, мұны теріс деу де қиын. Алайда автор өзінің бұған күмәнданатынын сездіріп, «лоқы» сөзінің шекесіне белгі қойған.
Басқа түркі тілдерін былай қойғанда, моңғол тобына кіретін тілдерден де «қоқан-лоқы» қос сөзіне негіз, төркін боларлық тұлғаны ,әзірше, кездестіре қоймадық.
Дегенмен, түркі, моңғол тобындағы тілдермен тектес делініп жүрген тунгус-маньчжур тобындағы тілдерден аталып отырған қос сөзге, тұлғасы әрі мағынасы жағынан, төркін боларлық сөздер табылып қалады. Мысалы, маньчжур тілінде коокан — пышақ (садақ оғын кесетін). Сондай-ақ, маньчжур және осы топтағы басқа да тілдерде луху, лукии, локы — садақтың оғы, жебе мағыналарында айтылады.
«Қоқан-лоқы»-ның мағынасын қорқыту, үркіту, күш көрсету деп түсінсек, сол қорқыту мен үркітудің ерте кездегі құралы не болған? Әрине, садақ оғы мен пышақтың ұшы. Қорқыту үшін оларды жұмсамай-ақ, көрсетсе де жетіп жатқан. Осыдан «қоқан-лоқы көрсету» тұрақты тіркесі туған деп түюге болады. Қазіргіше айтсақ «оқ, пышақ көрсету».[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**«Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.»** — Қазақстандағы мұнай өнеркәсібін дамыту үшін Қарашығанақ жобасын жүзеге асыру бойынша біріккен компаниялар консорциумы.

Қазақстандық ұлттық компания акцияларының бір бөлігін беруден кейін акциялар келесі түрде бөлінеді:

* «Royal Dutch Shell plc» (Нидерланды, Ұлыбритания) — 29,25 %;
* «Eni» (Италия) — 29,25 %;
* «Шеврон» (АҚШ) — 18 %;
* «Лукойл» (Ресей) — 13,5 %;
* «ҚазМұнайГаз» (Қазақстан) — 10 %.

«Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» әлемдегі ірі мұнайгазконденсат кен орындарының бірі болып табылады.
КПО (1997 жылғы қарашада) Қазақстан Үкіметімен халықаралық консорциумда серіктестер қол қойған Ақырғы Өнім Бөлісу Келісіміне (АӨБК) сәйкес жұмыс істейді. Келісім шарттарына сәйкес ҚПО Қарашығанақ жобасын 2038 жылға дейін басқарады. 1997 жылы қол қойылған АӨБК шарттарына сәйкес оның қатысушыларына жаңа салықтар мен алымдар салынбаған.

ҚПО - Қарашығанақ-Атырау мұнай құбырының иесі.
2007 жылы «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» компаниясы Қазақстанда 5,7 млн. тонна мұнайды (9%) және 14,2 млрд. текше метр газды (47%) өндірді (Қазақстандағы өндірілген газдың және мұнайдың жалпы көлемінен пайызбен көрсетілген).

Болған оқиғалар
---------------

* 1997 жылы «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.» компаниясы барлық дерлік өндірістік жаңа нысандарды қалпына келтіруді мақсатына алды.
* 2008 жылы 9 қазанда КПО қауіпсіздік үшін «DuPont Safety Award» халықаралық марапатын алған алғашқы қазақстандық компания болды.
* 2009 жылы OHSAS 18001 сертификатын алды.
* 2009 жылдың 11 желтоқсанында «British Gas Group plc» мен итальяндық «En»i Қазақстанға елдің батысында Қарашығанақ мұнай-газ саласындағы «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» компанияның 10% сату туралы келіссөздер жүргізеді. Мәміленің бағасы 1 миллиард долларға бағаланған. СК «Финам» эксперті - Александр Еремин мәміле құнын $ 300-500 млн-ға бағалап, бағаның тым асыра сілтеп жібергенін атап өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 6 ақпанның 2012 жылы.
2. ↑
3. ↑   Мұрағатталған 13 қарашаның 2017 жылы.
**«Қоқан 1912»** (өзб. *«Qoʻqon 1912» futbol klubi / «Қўқон 1912» футбол клуби*) — Өзбекстанның Қоқан қаласындағы футбол клубы. Өзбекстандағы ең көнекөз клуб, 1912 жылы құрылған.

Тарихы
------

1912 жылы жергілікті тұрғындардан құралған. Әуелі өзара ойнап үйренеді де, сосын Ресей әскерлерімен ойнайды. Футбол өнері осы клуб арқылы бүтіндей Ферғана аңғарына тарайды. Қоқандық клуб әуелде "Мускоманда" (*Мұсылмандар командасы*) деп аталады, бірақ Кеңес өкіметі орнаған соң бұл атауға тиым салынады да, "Қоқан" деп өзгертеді. 1926 жылы іргесі қаланған Футболдан Өзбек КСР чемпионатына қатысады.

1968 жылы тұңғыш рет КСРО чемпионатының Б класына қатысады. 1987 жылы алғашқы әрі соңғы рет Өзбек КСР чемпионы атанды. 1988 жылы тұңғыш рет КСРО екінші лигасында ойнады. 

1992 жылы Өзбекстанның тұңғыш чемпионатында жоғары лигада ойнады. 1995 жылы бірінші лигаға түсіп қалды.

2010, 2011 жылдары клуб еш турнирге қатыспады да, 2012 жылы "Қоқан-2012" деген атаумен қайта құрылды. 2014 жылы бірінші лигада екінші орын алды да, араға 11 жыл салып суперлигаға оралды.

Жетістіктері
------------

* Өзбекстан кубогының финалисі: 1992

Клуб атауларының тарихы
-----------------------

| Жыл | Атау |
| --- | --- |
| 1912 — 1925 | «Мускоманда» |
| 1925 — 1950 | «Коканд» |
| 1950 — 1987 | «Мехнат» |
| 1988 — 1991 | «Автомобилист» |
| 1992 — 2001 | «Темирйулчи» |
| 2002 — 2008 | «Қоқан» |
| 2009 — 2011 | «Бунёдкор-Қоқан 1912» |
| 2012— | «Қоқан 1912» |

Сілтемелер
----------

* www.kokand1912.uz
* transfermarkt.de
* wildstat.ru
* footballfacts.ru
Орнитолестес
Орнитолестес
Орнитолестес
**Орнитолестес** — кеәінгі Юра кезеңінде, Батыс Лавразияда өмір сүрген шағын теропод динозавр. Осы уақытқа децін оның 1900 жылы АҚШ-тың Вайоминг штаты, Комо Блаф деген жерден жалғыз әрі толық емес бассүйегі мен қаңқасы ғана табылған. Орнитолестес құстар тіршілігі бастау алатын эволюциялық тізбекке өте жақын орналасқан. Динозаврдың білектері алдыңғы аяқтарын денесіне жақын ұстау үшін құстың секілді жиырылып жазылған. Жеңіл және қуысты сүйектері бар кесіртке жамбасты орнитолестес шапшаң қозғалатын екі аяқты жыртқыш болған.

Қызықты дерек
-------------

* Орнитолестес осыдан шамамен 156-145 миллион жыл бұрын, кейінгі Юра дәуірінде өмір сүрген.
* Орнитолестестің бассүйегі мықты болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 12 келі
* Тұқымдас : Орнитолестид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Аягөз қаласынан батысқа қарай 48 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 985 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км.

Жер бедері
----------

Солтүстік-шығыс беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Кейбір бөлігінде таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батысында Қарапішен тауы мен Саға қыстауы, шығысында Шұбарағаш, оңтүстігінде Қырыққұшық қоныстары бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының бозғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері аралас бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарашоқытау** – Алшынсай құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Оймауыт ауылының солтүстік-шығысында 23 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 201 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Жонды-қырқалы төбе батысқа қарай тақырға ұласады. Солтүстігінде Ыстықтау, шығысында Жаман Қантөрткіл, оңтүстігінде Ақтоғай төбелері бар.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр топырақ жамылғысында жусан, жантақ, өлеңшөп, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Нәмет Сүлейменов** (17.9.1922, Оңтүстік Қазақстан облысы Бөген ауданы Қараспан селолық кеңесі, Жамбыл с. 24.9.1996) - ақын. Түркістан педагогикалық училищесін бітірген (1941). Соғыс жылдарында осы облыстың Арыс ауданында мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі және мектеп директоры қызметін атқарған. 1946 жылдан *"Оңтүстік Қазақстан"* облыстық газетінің редакциясында түрлі шығарм. қызметте болды. Ленгер қалалық (қазіргі Төле би ауданы) радио комитетінің бас редакторы, 1963 - 1965 ж. Қазақстан Жазушылар одағының Оңтүстік Қазақстан өлкелік бөлімшесінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. Сүлейменов 1975 жылдан шығармашылық жұмыспен айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Орнықтылық системасы
**Орнықтылық**– жүйелердің қозғалысын сипаттайтын параметрлердің ұзақ уақыт сақталуы. Орнықтылық мәселелері барлық физика, механика, химия, т.б. құбылыстарды зерттегенде туады. Мысалы, механикалық қозғалыстағы орнықтылықты зерттеген Ж.Лагранж (1736 – 1813), П.Лаплас (1749 – 1827), Е.А. Ляпунов (1857 – 1918), С.Пуассон, Н.А. Жуковский (1847 – 1921), Б.Якоби (1801 – 74), т.б. ғалымдар jрнықтылықтың әр түрлі анықтамасын берген. Солардың ішінде орнықтылықтың ең жалпы, қолайлы анықтамасын беріп, математикалық теориясын жасаған Ляпунов болды. Ляпуновтың теориясы бойынша жүйе орнықтылық күйде болу үшін *жүйенің аз қозуынан* (жүйеге аз энергия берілгенде) оның келесі уақыт ішінде орнықтылық күйден ауытқытуы аз болуы шарт. Осы жағдайда жүйе өзінің орнықтылық күйіне қайта келеді. Консервативті жүйелер орнықтылық күйде болу үшін олардың потенциалдық энергиясы *минимум* мәнінде болуы керек.[1]

Ляпунов орнықтылығы
-------------------

Ляпунов орнықтылығы - дифференциалдық теңдеу шешімінің бастапқы шарттан бірқалыпты үздіксіз тәуелділігін көрсетеді.[2][3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
3. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Қоңыртемірші тауларының оңтүстік-шығысындағы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қошқар ауылының оңтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 939 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 16 км-ге созылған, енді жері 7 км.

Жер бедері
----------

Солтүстік және оңтүстік беткейлерін қорымтастар алып жатыр. Қарашоқыны солтүстігінде Көктас, Үшқайың, оңтүстігінде Шұбарайғыр, Жауыр, батысында Қошқар, шығысында Сандықтас таулары қоршаған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір жүйесінің тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бұталар өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқы деген бетті қараңыз.*

**Қарашоқы** – Қаратөбе тауының солтүстік-батысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Қаражал қалалық әкімдігі аумағына қарасты жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 641 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км.

Жер бедері
----------

Қырқалы төбелері көлбеулеп жазыққа ұласады. Батысында Бектау, шығысында Шоқымың, оңтүстігінде Жанай таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында боз жусан, қара жусан, баялыш, қылқан селеу, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тамшылатып суғару** - ең алдымен судың ысырабы азайтып, екіншіден, өнім көлемі арттыратын суғарудың үнемді әдісі.

Тамшылатып суғару өнеркәсіптік көлемде алқашқы рет Израильде өткен ғасырдың ортасында зерттеліп, өндіріске енгізілген. Қазіргі кезде бұл әдісті бүкіл дүниежүзі мемлекеттері озық технология ретінде қолданады.

Тамшылатып суғару, тәжірибе көрсеткендей, бау-бақша, жүзім, гүл, газондық шөптер және көкөніс дақылдарын егуде өте тиімді. Бұл әдіспен егіліп алын­ған өнім бұрынғы әдіспен егілген өнімнен 7-8 есе, ал кей жағдай­ларға 10 есеге дейін артық өнім береді. Су көздері тапшы немесе жоқ жерлерде оның маңызы орасан зор және таптырмайтын әдіс.

Бұл әдісті қолданып суғарғанда қатар аралықтарының арасы ылғалданбағандықтан арам шөп шықпайды. Су көздері ретінде сква­жина, суғару трубалары, ша­ғын арықшалар, каналдар (канал­дың толып ағуы міндетті емес), колонкалар және әртүрлі су жина­латын ыдыстар (бөшке, цистерна т.б.) пайдаланылады. Бұл әдісті пайдалану аяқ судың келуін күт­пей-ақ ерте көшетпен егілетіндік­тен өнімнің өте ерте пісуіне әкеледі. Ол жабық (жылыжай) және ашық жерлерде бірдей пайдалануға мүм­кіндік береді. Тыңайтқыш суда ері­тіліп өсімдіктің тікелей тамырына беріледі. 

Қазіргі кезде дүние жүзінде там­шылатып суғару екі түрлі жағ­дайда жүргізіледі. Біріншісі, шлан­галы түтіктер (израильдік) арқылы болса, екіншісі, ленталы түтіктер (америкалық) арқылы. Бұлардың айырмашылығы олардың салма­ғында: израильдік шлангілі труб­каларға қарағанда ленталы труб­калар әлдеқайда жеңіл (1000 есеге дейін) және сатып алу бағалары өте арзан. Бұл ленталы трубкалармен су­ғару әдістерін пайдалану қазіргі кезде негізінен арнаулы техника­мен үлкен алқаптарда егу проце­сімен бір мезгілде іске асырылады. 

Тамшылатып су­ғару әдісін аз көлемді жерлерде (есік алды, саяжай және аз көлемді жері бар фермаларда) пайдалануға болады. Аз кө­лемді және алқапты жерлерде де ленталы трубкалармен тамшыла­тып суғарып егу тиімді. Күзде егіс мерзімі аяқталысымен құрылғылар оңай жиналып, кез келген жабық ғима­раттарда сақталады. Көктем­де оларды қайтадан пайдалануға болады. 

Жалпы, бұл әдісті пайдалану өнімнің өзіндік құнын 10 есеге дейін арзандатуға қол жеткізеді.

Тамшылатып суғарудың артықшылығы
--------------------------------

Бұл тәсілдің артықшылығы өте көп:

* суды үнемдейді
* арамшөптің шығуына жол бермейді
* өсімдікті құрғақшылықтан сақтайды,
* көп жұмыс күшін қажет етпейді
* судың өсімдік тамырына тікелей және қажет мөлшерде жетуіне мүмкіндік береді.

Тағы қараңыз
------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------
**«Мезгілсіз махаббат»** — 2017 жылы түсірілген қазақша телехикая. Продюсері — Толқын Сейдоллақызы. Қоюшы режиссер — Әнуар Мәтжанов, Сценарий авторлары: Жәмет Көшербаев, Асқар Дүйсенбі.
2017 жылы қараша айында "Хабар" телеарнасында көрсетіле бастады. Жанры — отбасылық комедия.

Мазмұны
-------

Негізгі кейіпкерлер — егде адамдар, олар өмірдегі басты нәрсе артта қалады. Бірақ тек бір кездесу өздерінің әлемін айналдырады. Алматылық ішкі қаланың ақсақалы Астанадан сәнді зейнеткерге деген сүйіспеншілігін білдіреді — жол алғашқы минуттардан шығады. Сценарий күтпеген сюжеттер мен толыққанды диалогтарға толы.

Фильмнің бас кейіпкері — Демесін ақсақалдың (Айдос Бектемір сомдаған) екі ұлы бар. Әйелі өмірден өтіп кеткен. Үлкен ұлы Сағи ауылда, өз қолында. Кіші ұлы Әли қалада, Астанада. Кіші ұлын ауылға көшіріп әкетпек ниетпен қалаға барады. Бірақ қалада ұзақтап тұрақтап қалуға тура келеді, себебі, күтпеген жерде қалалық жалғысбасты әйел Ғалиямен танысып қалады да, ол таныстық сезімге ұласады. Ғалияны қимаған ақсақал енді ауылға қайтуға асықпайды.  

Ал, ауылға қайтпақ болып жұмысынан шығып кеткен Әли қайтадан жұмыс іздеуге мәжбүр болады.

Оқиға желісі қала мен мен ауылда қатар өрбіп отырады. Сағидың келіншегі Қарлығаш өзі ашқан дүкенде сатушы. Бір күні жүртқа берген қарыз ақшаларының тізімі жазылған дәптерді жоғалтып алады да, "дүкенге ұры түсті" деп, милицияға арызданады. Сөйтсе, ол дәптер пештің астынан жартылай жанған күйі табылып, біраз күлкіге ұшырайды.

Ал ақсақалдың өмірінде де, көңіл-күйінде де ерекше серпіліс пайда болып, жақсы жағына қарай өзгереді. Бұл өзгерістің мәнін ұқпаған Әли мен келіншегі Гауһар ақсақалдың ізіне түспек болып, ақсақалдың қалтасына қайда жүргенін анықтай алатын гибридтік қондырғы салып қойып, ноутбук арқылы бақылап отырады. Бірақ ақсақал ол қондырғыны лифтіде жылап, анасына көнбей тұрған балақайға бере салады да, бұлардың із кеспек болған әрекеті еш кетеді.

Рөлдерде
--------

Айдос Бектемір — Демесін  

Гүлнар Сейтімбет — Ғалия  

Жалғас Толғанбай — Сағи  

Дариға Бадықова — Қарлығаш  

Елдар Отарбаев — Әли  

Айым Сейітметова — Гауһар  

Мәлік Әбдіраманов — милиция Аман  

Әлихан Ыдырысова — Моншақ құдағи, Қарлығаштың анасы  

Айгүл Кәден — Бағила, Қарлығаштың құрбысы

Басқа да деректер
-----------------

Фильмнің әр сериясы әр түрлі хикаяларды баяндайды. Яғни, әр сериясы бір бірімен сабақтасып жатпайды, әр сериясының өз тақырыбы бар.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* тамашалау
**«Удинезе»** (итал. *Udinese*) — Италиядағы кәсіпқой футбол клубы, 1896 жылы құрылған. "Веронадан" кейінгі ең байырғы клуб саналады. Ө алаңындағы ойындарын "Фриули" стадионында өткізеді.

Әуелде гимнастикамен айналысатын ұжым ретінде құрылғанымен, кейін тек футболмен айналысты.

1955 жылғы Италия вице-чемпионы.

Команда сапында әр жылдары Дино Дзофф, Оливер Бирхофф, Стефано Фьоре, Зико, Алексис Санчес, Марек Янкуловски, Салли Мунтари, Асамоа Гьян, Меди Бенатиа, Антонио ди Натале секілді атақты футболшылар ойнады.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* **А сериясы**
	+ **Вице-чемпион:** 1954/55
	+ **3-орын** (2)**:** 1997/98, 2011/12
* **В сериясы**
	+ **Жеңімпаз (3):** 1924/25, 1955/56, 1978/79
* **С сериясы**
	+ **Жеңімпаз (3):** 1929/30, 1948/49, 1977/78
* Италия кубогы
	+ **Финалист:** 1921/22
* **С сериясының кубогы**
	+ **Жеңімпаз:** 1977/78

### Халықаралық

* **Интертото**
	+ **Жеңімпаз:** 2000

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт  (итал.) (ағыл.) (исп.)
* Жанкүйерлер сайты  (орыс.)
*
**Формуляр** (лат. formula - формула, ереже) - азаматтың және сауда құқығындағы үлгі шарт. Формуляр талаптарын ірі ұйымдар әзірлеп, контрагентке қол қою (қосылу) үшін ұсынады. Контрагенттің ұсынылып отырған шарттарды өзгертуге, тіпті талқылауға мүмкіндігі жоқ. Формуляр қазіргі іс қағаздары айналымында зор маңызға ие болып отыр. Шындығында формуляр құқық көздері емес, брақ заңнамадағы құқықтың диспозитивтік нормалары тиісті құқықтық қатысушыларға Формулярдың көмегімен егдей-тегжейлі реттеу мүмкіндігін береді. Формуляр тұтас салаларды қамтитындықтан және кеңінен таралғандықтан оны ерекше "формулярлық құқық" деп атайды.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Тамыр**:

**Тамыр** — жақсы жолдас, қимас, сыйлар дос-жар адамдар.

**Тамыр** — тұқымды және жоғары сатыдағы споралы өсімдіктердің (мүктен басқасы) топыраққа бекіп, одан су, қоректік зат сіңірген, оларды бірқатар бастапқы өзгеріске түсіретін, зат алмасуда пайда болған кейбір заттарды бөліп шығаратын негізгі вегетативті орган.

Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |
**Тамим ибн Бахр** – орта ғасырлардағы араб саяхатшысы, таризшы 9ғасырдың бірінші жартысында алғашқылардың бірі ретінде қимақтар елінде болған. Тамим ибн Бахр саяхатының мақсаты белгісіз , тек оның Ертіс жағалауындағы қимақ қағандығының иеліктерін, тоғыз- оғыз қағанының астнасын басып өтіп, Шығыс Түркістанға дейін жасаған сапарында қандай да бір дипломат, тапсырманың болғаны анық. Ол осы сапары жөнінде жазған «Жазбалар» еңбегінде қимақтардың елді мекендері, шаруашылығы, Тараздан қимақ қағанының ордасына дейінгі көрген- білгендері туралы баяндайды. Оның шығармасын шығыстаннушы В.Ф. Минорский зерттеген.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.
**Булыойық**, *Құрмаштың сүйретпесі* – Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Үстіртке шығар жердегі Өнере бұлағынан солтүстік-шығысқа қарай 70 – 80 км жердегі үңгір.

Сипаты
------

Тегіс жер дөңгелек болып төмен түскен, тереңдігі 10 – 12 м. Оның кіретін жері жарқабақ тәріздес. Төбесі тегіс плита тас, табаны ойшық-ойшық. Түбі біртіндеп төмен кете береді, 10 – 15 м төменге қарай қиғаштап түскеннен соң арттағы жарық көрінбей кетеді. Үңгірдің аузынан 70 – 75 м-дей жерде су көзі бар. Суы тұщы, негізінен, жауын-шашыннан жиналған.

Атау тарихы
-----------

«Құрмаштың сүйретпесі» аталуы кезінде Құрмаш ата жаудан қашып, біраз уақыт осы жерге паналаған дейді. Ол тастан ойып аты ішетін астау жасаған. 2 – 3 шелек су сиятын мыс ыдысы болған. Төменнен су мен толы месті қайыс арқанымен тартып шығарған. Үңгірдің аузынан суға дейін әр жерде тастарда қайыс жіптің іздері бар. 1967 – 1968 жылдары баспада «Подземная озеро» (жер астындағы көл) деген мақала жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Станкевич атындағы көше**. 
Көшеге Ресей қайраткері, философ, ақын, әдебиеттанушы, ағартушы Николай Владимирович Станкевичтің есімі (1956 жылы) берілген. Станкевич Николай Владимирович (1813-1840) Ресейдің
Воронеж облысында дүниеге келген. Ол гуманизм идеясын насихаттауды мұрат еткендіктен, 1831
жылы әдеби-философиялық үйірме ашқан.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Шолохова көшесінен басталып, Челюски көшесіне дейінгі
аралықта созылып жатыр. Майбороды, Аймауытов, Чернышевский көшелерін қиып өтеді. Көшенін
ұзындығы -1850 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Высоцкая Станислава** (7.5.1878, Варшава-17.1.1940, сонда)- поляк актрисасы, режиссер қайраткері және педагог. Сахналық қызметін 1895 жылы Петербургте бастады.Бұдан кейін Люблин,Варшава,Познань, Краков театрыда ойнаған.1916 жылы Киевте эксперименттік «Студия» театрын ұйымдастырды. 1920 жылы Варшаваға оралып, өзінің студиясын ашты.Алғашқыда лирикалы комедиялық, кейіннен драм. Және трагедиялық рольдерде ойнады. Ол жасаған сахналық тұлғалар сыртқы кескін-келбеттілігімен ерекшеленеді және ол өз өнерімен театрдағы жалған романтикалық пен жалтыдаққа қарсы тұрды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Станислав Босович Малоземов** (16.10.1950 жылы туған, Қостанай станциясы, Затобольск қыстағы) - жазушы, аудармашы. Қостанай педагогикалық институтін бітірген (1972). "Ленинский путь", "Торгайская новь" газеттерінде, "Ара - Шмель" журналында жауапты қызметтер атқарған. "Роскошный автомобиль" повесі (1984), "He надо меня целовать" әзіл әңгімелер жинағы жарық көрген. Т.Иманбековтің "Үлкен үй" романын орыс тіліне аударған. "Знакомство по объявлению" ұжымдық жинағына әңгімелері енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сардоба** (парсы: су сақтағыш‎) – су құрылысы нысанының аты. 

  

Биіктігі 12 – 15 метр су сақтағыш кепе. Сардоба құдық үстінен немесе қапталынан үнді әдісімен иленген балшықтан құрылады. Сырт пішіні киіз үйге ұқсас, төбесі күмбез тәрізді. Шамамен 6 – 9 ғасырларда шөл далада (Орта Азияда, байырғы керуен жолының бойында, Мырзашөлде) салынған. Қыста қар, мұз жинап сақтап, жазда ауыз суға пайдалану үшін және ыстық күнде құдықтағы судың жылымауы үшін жасалған. Қазақстанның Оңтүстік Сардоба ойпатынан қазылған. [1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**Айви Лин По**– Қытай, Гонконг және Тайвань киноактрисасы, *хуанмэй опера стилі*ндегі әнші.. Азия фильмдерінің 1960-1970 жылдардағы жұлдызы. 1939 жылы 16 қарашада Қытайдың Шаньтоу деген жерінде дүниеге келген. 5 жасында 20 доллар үшін оны АҚШ-қа беріп жібереді. Өгей әке-шешесінің үйіне барып, Цзюнь Хайтан деген жаңа есім иеленеді. Үш ұлы бар.

1950 жылы отбасымен Гонконгке көшіп барады. Бірнеше жылдан кейін оның өгей әке-шешесі ажырасып, анасының бақылауында болады. 1951 жылы 12 жасында Сяо Цзюань деген атпен **Ха-Юэнь** фильміне түседі. «Амой» киностудиясының 50-ден аса фильміне түсіп, «ShawBrothers» студиясымен жұмыс істеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Біздің қоғамда 6,5 млн адам еңбек етеді. Кәсіп еңбек етуші адамдардың шаруашылықтың түрлі салаларында атқаратын қызметіне байланысты ерекшеленеді. Барлық жағдайда да ол белгілі бір даму деңгейінде болады. Еңбек - күн көрістің бұлағы, іс-әрекеттің көрінісі. Кәсіп еңбек етүшіні, оның жұмыс орнын және еңбек процессін сипаттайды. Сонымен қатар ол адамдардың ерекше икемділігін, еңбектің, оның түрлі операцияларының ерекшелігін айқындайды. Индустриалды елдерде адамдар көсібіне сәйкес әртүрлі ерекшеліктерді, артықшылықтарды да пайдаланады. Мысалы, заңгерлік және кейбір медициналық мамандықтаржоғары бағаланады,яғни қоғамның әлеуметтік- кәсіби құрылымы бірнеше жіктерге бөлініп, әрбір кәсіптің мәртебесіиен анықталады. Қазіргі ғылыми-техникалық, революция кезінде кейбір кәсіптер жойылады, уақыт талабына сәйкес жаңа кәсіп, оның иелері көбейе түседі. Кейбір бөліну таптың және әлеуметтік жеке бөлінудің негізі, сонымен қатар ой еңбегі мен дене еңбегіне бөлінуде де осыған байланысты.

Қоғамның әртүрлі саладағы қызметі кәсіп иелерінің молшылығына, олардың икемділіге тікелей байланысты. Әр түрлі көсіби топтар нарықтық жағдайда тайталасады, соның нәтижесінде қайсыбіреулері өте жоғары қоғамдық бағаға ие болады,ие болуға тырысады.

Кәсіби ерекшелік халық шаруашылығының түрлі салаларына және срның атқаратын қызметіне, қоғамалдындағы орны мен талабына байланысты. Кез келген қоғамда шаруашылық әр түрлі салалардан тұрады, соған сәйкес оны атқаратын кәсіп иелері болады, олар содан туындайтын еңбек міндетін атқарады.

Соңғы жылдарда республиканың жоғары және орта арнаулы оқу орындары әр түрлі мамандар дайындауда көптеген игілікті табысқа жетті. Қазірде әрбір жұмыс істейтін 3 адамның бірінің орта немесе жоғары арнаулы білімдері бар. Бұл өте жлғары көрсеткіш. 

Алайда бұрынғы КСРО-ның арнаулы оқу орындарында негізінен теориялық білім беруге баса назар аударылды да, тәжірибелік жағы назардан тыс қалып отырды. Сандық көрсеткіш бірінші орында болды. Өмір бұл мамандардың көпшілігінің көсіби дәрежесінің төмен екендігін көрсетті. Сондықтан қазіргі кезде көптеген мамандар жұмыссыздыққа ұшырауда.

Дереккөздер
-----------

Адам және Қоғам. 11-сынып оқылығы

Авторы: Н.Күнқожаев
**Сейфуллин атындағы даңғыл**. 
Даңғылға көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, көркем сөздің хас шебері, қазақтың дауылпаз ақыны, сталиндік репрессияның құрбаны Сәкен Сейфуллиннің есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 25.01.1962 №2 шешімі) берілген. Сейфуллин Сәкен (Сәдуақас) (1894-1938)
Ақмола уезінде дүниеге келген. Ол 1922 жылдан 1925 жылға дейін Қырғыз (Қазақ) АКСР-І Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасы, Бүкілодақтық Орталық атқару комитетінің (БОАК) мүшесі болды. Ол - «Бақытқа жол», «Қызыл қырандар» пьесаларының, «Домбыра», «Экспресс», «Өмір толқынында» атты кітаптарының, «Көкшетау», «Айырылған аққулар», «Альбатрос»
поэмаларының, «Айша», «Жемістер», «Жер қазғандар» повестерінің, «Тар жол, тайғақ кешу» романының авторы.

Даңғыл Түрксіб, Жетісу, Алмалы, Бостандық аудандарын қиып өтеді. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Алматы-1 темір жол вокзалынан басталып, Әл Фараби даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Даңғылдың ұзындығы - 11060 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қоқан Салпысы** (лат. *Morina kokanica*) – ұшқаттар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

### Өсетін аймақтар

Талас Алатауында, Қаратау жотасының оңтүстік-шығыс бөлігінде көбіне жеке топ болып кездеседі. Қазақстанда етегінің тасты-қиыршықтасты топырағынан тау субальпі. белдеуіне дейінгі аршалы ормандар арасындағы алаңқайларда әр түрлі шөптердің арасында өседі. Сирек кездесетін қалдық түр. Алматыдағы ботан, бақта қолдан өсіріледі. Таралу аймағының таралуына байланысты Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

### Морфологиясы

Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді, қарапайым тамыры жуандау келген. Сырты тегіс, бір ғана сабағы болады. Қандауыр тәрізді тамыр жапырағының ұзындығы 30 см-ге дейін жетед, жиегі тегіс немесе ирек тісшелі, сабаққа қанат тәрізді созыла бекіген. Сабақ жапырақтары төртеуден шоғырлана орналасқан. Орама жапырағы түтікті қоңырау тәрізді, жиегі тікенекті, тостағаншасының төмен жағы кеңейген, қоңырау тәріздіғ жоғары жағында жапырақ тәрізді 2 қалақшасы болады. Қос ерінді гүлдері ақшыл қызғылт түсті, ұзындығы 4 см-дей, қошқыл қызыл дағы болады.

### Жемісі

Тұқымы дөңестеу, ұзындығы 7 мм. Тұқымынан көбейеді. Маусым-шілдеде гүлдеп, тамыз айында жеміс береді.

### Дереккөз

1. ↑  Ботаникалық энцилопедия
ҚОҚАШБАЕВ БАЗАР 
(1912-1985)
Қоқашбаев Базар 1912 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Самар ауданы, Көк-Жыра ауылында дүниеге келген. Балалық шағы осы ауылда өткен. Аздап сауат ашқан. 1942 жылы Самар аудандық әскери комиссариатынан Ұлы Отан соғысына аттанады. 95- гвардиялық дивизиясының артиллериялық полк құрамына түседі. 
1942 жылдан бастап, 1944 жылға дейін осы полкта Жоғарғы Мамон жерінен бастап, Полесье маңына дейін шайқастарға қатысқан. 
1944 жылдан бастап 2- Беллорусиялық майдан шебінде болған. Полеск, Белорусс, Ломжа-Ружаньск шабуылына, Шығыс–Пруссия, Шығыс-Помер елді мекендерді азат ету әскери операцияларына қатысқан. 
1942 жылы ауыр жарақат, ал 1944 жылы Брянск түбінде, 44 артиллериялық дивизиясының, 95-гвардиялық артиллериялық полкында, 3 дивизия құрамында болған кезде жеңіл жарақат алады.
1945 жылы 16 сәуір мен 8 мамыр аралығында Ұлы Отан соғысы барысындағы аса ірі шабуыл Берлин қаласын басып алу операциясына қатысты. Бұл көптен күткен жеңіс еді.
1945 жылы 15 мамырда көрсеткен ерлігі үшін мадақтама қағазын алады. Сол жылдың 14 шілде айында «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды.
1945 жылы Ұлы жеңістен кейін туған жері Көк- жыра ауылына оралады. Елге аман есен оралғаннан кейін, Самар ауданында сиыр фермасының бастығы, 1951 жылы денсаулығына байланысты қызметтен кетіп, атқосшы, содан кейін ағаш шебері болып жұмыс істеген. Әсия есімді қызбен отау құрады. 3 қыз 2 ұл сүйген. 1986 жылы 74 жасында дүние салды. 
Базар кең пейілді, қолы ашық, елге беделді, сыйлы, құрметті адам болған. Көк-Жыра ауылының орта мектебінде «Ер есімі- ел есінде» атты стендте суреті ілінген. Сонымен қатар Қоқашбаев Базардың сол ауылда қойылған «Ерлігіңді елің мәңгі дәріптер» атты ескерткіште аты алтын әріппен жазылып тұр.
**Қоңды газдар**. Газдық факторы 11-33 мың м3/м3 аралығында, яғни құрамындағы конденсат мөлшері 30-90 см3/м3 аралығында болып келетін қойнауқаттық газдар. Қоңды газдар этанның, пропанның және бутанның жоғары мөлшерлерімен сипатталады. Қоңды газдар көмірсутекті топтарға жатады, оның құрамындағы ауыр көмірсутектер мөлшері біршама жоғары көрсеткіштермен сипатталады. Сол ауыр көмірсутектерді кіріктіру мүмкіндігіне орай, табиғи газдар бірнеше түрлерге жіктеледі: құрамындағы ауыр көмірсутектер мөлшері 25% және одан да жоғары болса, олар нақ осы қоңды газдар қатарына жатады; бұл көрсеткіші 5-25 % аралығына сәйкес келген жағдайда олар "жартылай қоңды газдар", 1-5 %-ға сәйкес келгенде "жартылай жұтаң (құрғақ) газдар", 0-1 % аралығында болғанда "жұтаң (құрғақ) газдар" деп аталады. Гипоргендік әсерлерге ұшырамаған мұнай жатындарының, солардың ішінде газконденсатты жатындардың газдары нақ осы қоңды газдарға жатады. Сапропель тектес органикалық заттар есебінен, солардың катагендік өзгерістері салдарынан қалыптасқан газдарда осы категорияға жатпақ. Құрамы көмірсутектерге жатпайтын қоңды газдардар өте сирек ұшырасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
| Toyota Carina E |
| --- |
| Toyota Carina E  |
| **Жалпы мәліметтер** |
| Маркасы: Toyota Carina E

Класс: D 
Шығарылған жылдары: 1992-1998 |
| **Дизайн** |
| Қорап түрі: Седан, хэтчбэк, универсал

Нұсқалар: 4WD/алдынғы  |
| **Қозғатқыш түрі** |
| 1.6 - бастап 2.0 - дейін (4 цилиндірлі қатарлы бензин),

107\115\121\133\157 а. к. - Құаты сәйкесінше,
қозғалтқыштын көлеміне байланысты.  |
| **Трансмиссия** |
| автомат (4 сатылы.)\механика (5 сатылы.) |
| **Көлік қасиетері** |
| адынғы дөнгелегі айналатын және түгел дөнгелегі 

айналатын нұсқалар бар |
| **Динамикалық қасиеттер** |
| макс жылдамдық: 200км/сағ |
| **Нарықта** |
| Байланысты модельдер: Toyota Carina, Toyota Corona, 
Toyota Avensis, Toyota Caldina |
| **Массалы-Көлемі қатынас** |
| Ені: 1695 мм

Биіктігі: 1410 мм
Ұзындығы: 4530 мм
Массасы: 1130 кг |

**Toyota Carina** (қазақша Тойота Карина, испанша "нәзік, сүйікті" деген мағынаны білдіреді) — бұл Toyota компаниясының Жапониядан тыс елдерге арналған шағын көлемді, орта классты көлік. 

Ұлыбританиядан басқа елдерде рүлі сол жақта орналасқан автокөлік. Жапонияда бұл көлік Toyota Corona атына ие болды. 

1992 жылдан бастап 1998 дейін Toyota үш түрлі қорапта (кузовта) нарыққа шығарған - бес есікті хэтчбэк, седан, және универсал.

Toyota Carina E — жай Toyota Carina және Toyota Corona қорап түрімен ажыратылады

Toyota Carina E Wagon — универсал Жапонияда Toyota Caldina деп танылады.

1998 жылдан бастап "Toyota Carina E" жиналуын тоқтатты, оның орнына Toyota Avensis модельдік қатарды жаңартты.

Дереккөздер
-----------
**ФЛОРИСТИКАЛЫҚ АУДАНДАУ** — Жер бетін эндемик таксондардың құрамы, флорасының қалыптасуы, тарихы мен даму ерекшелігі бойынша өңірлерге бөлу. Флористика аудандау иерархиялық қағида бойынша құрылып, бір-біріне бағынышты, деңгейі әр түрлі кеңістік бірліктерге (фитохориялар) — патшалықтар, облыстар, провинциялар, округтерге, т.б. бөлінеді. Флористика аудандаудың негізі өсімдіктердің әр түрлі жүйелік топтарының (әдетте жақсы зерттелген гүлді өсімдіктер мен қырыққұлақтәрізділер) миграция мен география оқшаулануы нәтижесіндегі таралуын салыстырмалы зерттеу болып табылады. Флористика аудандау бірлігінің деңгейі қаншалықты жоғары болса, оларға тән таксондардың да дәрежесі жоғары болады. Мыс. флористик. патшалыққа эндемик тұқымдас тармақтары, трибалар; провинциялар үшін — эндемик туыстар; округ үшін — эндемик түрлер тән. Патшалықтар, облыстар және провинциялар арасындағы шекараны анықтауда — флораны статист. талдау нәтижелерінің, осы аумақтың палеогрия сипаттамалары (негізінен бор кезеңінен бастап) есебінің, сонымен қатар, Флористика аудандаудың геоботаника және ландшафттық ауданмен өзара байланысты болуының маңызы зор. Қазіргі кезде көптеген ғалымдар, оның ішінде орыс ғалымы А.Л. Тахтаджян құрлықтағы флораны 6 патшалыққа, 34 — 37 облысқа, 150-ге жуық провинцияға бөледі (1974, 1978). Кейбір зерттеушілер барлық мұхиттарды 7 мұхиттық ерекше патшалыққа бөліп қарастыруды ұсынады. Флористик. патшалықтардың орналасуында мынадай заңдылықтар байқалады: оңтүстікке қарай олардың жер ауқымы кішірейіп, бөлшектену деңгейі жоғарылай бастайды. Солтүстік жарты шардың тропиктерден тыс бөлігінің барлығы Голарктика патшалықты құрайды, Жердің тропик. және кейбір субтропик. аудандары — Палеотропик. және Неотропик патшалықтарға жатады, Оңтүстік жарты шардың басқа бөлігі 3 патшалыққа бөлінеді: Кап, Австралиялық және Голантарктик. Мұндай бөліну — Жердің даму тарихы және онымен байланысты флоралардың даму тарихының көрінісі. Флористика аудандау арқылы Жердің өсімдіктер дүниесі генофондының география орналасуы анық көрінеді, сондықтан ол әр түрлі биомдардың флорасын қорғаудың теория негізі болып табылады. 
Қазақстанның иерархиялық қағида бойынша дайындалған Флористика аудандау жобасы бар. Қазақстан Голарктика патшалықта орналасып, Бореалдық және Ежелгі жерортатеңіздік 2 тармаққа бөлінген. Қазақстан аумағы 3 флористиктік облысқа (Далалық Қазақстан, Шөлдік Қазақстан, Таулы Қазақстан), 10 провинцияға (Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Тұран, Оңтүстік Тұран, Жоңғар Алатау Зайсан, Алтай, Сауыр — Тарбағатай), 54 — 58 (60) округке бөлінеді; қ. Қазақстанның флористикалық аудандау картасы.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Аспан ағашы Токио** (Tokyo Skytree немесе **Tokyo Skytree** (東京スカイツリー, *Tōkyō Sukai Tsurī*?)) — Токиода орналасқан әледегі ең биік телемұнара (634.0 м), сонымен қатар Жапониядағы ең биік құрылыс болып мойындалды. Онда телевизиялық жабықтардан басқа құрылымның ішінде екі расытхана (астрономиялық, метеорологиялық бақылау жүргізетін ғылыми мекеме) мен қарау алаңы орналастырылмақ. «Аспан ағашының» (мұнараның атауы) ашылу рәсімі 2012 жылғы 22 мамырында болады. 

Телемұнара радио арқылы хабар таратуды бастады. Жапондық телеарналар оны келесі жылдан бастап қолдана бастайды.

Әлемдегі биік телемұнаралар диаграммасы
Келушілердің назарына дәстүрлі қарау алаңынан басқа көңіл көтеретін кешен ұсынылады. Кешен арқылы мұнараны аралап, ол орналасқан ауданның тарихтын танып-білуге болады. Сондай-ақ онда океанариум мен планетарий (планеталардың жүрісін көрсететін аспаптар ісін көрсететін арнаулы орын), дүкендер мен мейрамханалар бар.

Құрылысына 1 млрд АҚШ доллары жұмсалған.

Тағы қараңыз
------------

* Әлемнің ең биік құрылыстары
* Әлемдегі телемұнаралар

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бүгін Токиода әлемдегі ең биік телемұнара ашылады(қолжетпейтін сілтеме)
**ФЛОРЕНЦИЯ МЕКТЕБІ** — Италияның басты көркемсурет мектептерінің бірі. Флоренция мектебінің негізін қалаушы Джотто (13 — 14 ғасырлар аралығында) болды. 15 ғасырдың басында Флоренция мектебі Қайта өркендеу дәуіріндегі жаңа гуманистік өнердің жолбасшысына айналды. Осы кезеңде архитекторлар Ф.Брунеллески мен Л.Б. Альберти, мүсінші Донателло, кескіндемешілер Мазаччо, Д.Гирландайо, т.б. Флоренция мектебінің өркендеуіне елеулі үлес қосты. 1460 — 70 ж. Флоренция мектебінде образ күрделілігіне (А.Верроккьо, С.Боттичелли) аса көңіл бөлінді. Жоғары Қайта өркендеу дәуірі кезеңінде Флоренция мектебі өкілдері Леонардо да Винчи, Микеланджело шығармаларында қаїармандық бейне, батыл реалистік ізденіс, өнер мен ғылымды үйлестіру мәселелері көрініс берді. 1530 ж. Флоренция мектебінде маньеризм (Я.Понтормо, Дж. Вазари) бой көрсетті. Флоренция қаласының билеуші топ өкілдері тарапынан жасалған қам-қорлықтың нәтижесінде Флоренция мектебі кезінде өзінің нағыз гүлдену кезеңін өткізді. Әсіресе, Медичи мен Лоренцолар өз сарайларында үздік суретшілер мен ақындардың басын қосып, оларға қамқорлық жасап отырған; сондай-ақ өз дәуіріндегі өнер туындыларын, медальдар мен ескілікті жәдігерлерді жинап, коллекцияларын толықтырды. Флоренция мектебі Италияның Қайта өркендеу дәуіріндегі басқа көркемсурет мектептерінің дамуына зор ықпал жасады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
| Toyota Progres |
| --- |
| Toyota Progres 01.jpg |
| **Көлік тұралы жалпы ақпарат** |
| Маркасы: Toyota |
| Класс: Luxury car |
| **Дизайн** |
| Қорап түрі: седан |
| Платформасы: Toyota JCE platform |
| **Қозғатқыштар** |
| 2.5L 1JZ-GE I6

2.5L 1JZ-FSE I6 3.0L 2JZ-GE I6
3.0L 2JZ-FSE I6 |
| **Нарықта** |
| Ұқсас моделдер: Lexus IS |
| **Көліктін көлемі** |
| Ені: 1700 мм

Биіктігі: 1450 мм
Ұзындығы: 4510 мм |

**Тoyota Progres** — Тойота компаниясының орта көлемді 4 есікті жеңіл автомобилі. Жапонияда 1998 ден 2008 ге дейін сатылған. Орнатылатын қозғалтқыш қатарлы алты цилиндрлі 1JZ-GE 2.5 немесе 2JZ-GE 3.0 литр. 2001 жылдың сәүір айынан бастап жанармайды тікелей бүркітетін қозғатқыштарды (D-4) 1JZ-FSE және 2JZ-FSE орната бастады.

Комплектация
------------

NC250 ta-jcg10-aeavh

NC250 Four ta-jcg15-aepvh

NC250 Four ta-jcg15-aepvf

NC250 Four gh-jcg15-aepvf

NC250 Four Noble interior package ta-jcg15-aepvh(i)

NC250 Four Walnut package ta-jcg15-aepvf(w)

NC250 Four Walnut package gh-jcg15-aepvf(w)

NC250 IR Version ta-jcg10-aeavh(s)

NC250 IR Version gf-jcg10-aepvf(s)

NC250 IR Version Walnut package ta-jcg10-aeavh(x)

NC250 IR Version Walnut package gf-jcg10-aepvf(x)

NC250 IR Version Walnut package gf-jcg10-aepvf(x)

NC250 Noble interior package ta-jcg10-aeavh(i)

NC250 Walnut package ta-jcg10-aeavh(w)

NC250 Walnut package gf-jcg10-aepvf(w)

NC300 ta-jcg11-aeazh

NC300 gf-jcg11-aepzf

NC300 IR Version ta-jcg11-aeazh(s)

NC300 IR Version gf-jcg11-aepzf(s)

NC300 IR Version ta-jcg11-aeazh(s)

NC300 IR Version Walnut package ta-jcg11-aeazh(x)

NC300 IR Version Walnut package gf-jcg11-aepzf(x)

NC300 Noble interior package ta-jcg11-aeazh(i)

NC300 Walnut package ta-jcg11-aeazh(w)

NC300 Walnut package gf-jcg11-aepzf(w)

**Комплектацияның түрлері** 
Капот астындағы кеністіктін ішінде, сол жақ қанатықының қасында, номер орналастырылған, осы Номер арқылы көліктегі қасеттерді білүге болады.

TA - D4 текті қозғалтқыш (TA-JCG11-AEAZH(W))

GF - қалыпты текті қозғалтқыш (GF-JCG11-AEPZF(W))

JCG - көліктің қорабы GF-JCG11-AEPZF(W)

10 - 1JZ GF-JCG10-AEPVF(W)

11 - 2JZ

15 - 4WD 1JZ

**Әріпті белгілеүлер (GF-JCG10-AEPVF(W))**

S - IR Version ("Спорт" подвескасымен қамтылған)

X - IR Version Walnut Package ("Спорт" подвескасымен қамтылған және шын ағашпен қапталған салон )

I - Noble Interior Package

W - Walnut Package (шын ағашпен қапталған салон)

мүмкіндігі шектклген адамдарға арналған нұсқалар бар (кем дегенде бұл көліктерде жан жаққа қозғалатын орындар бар) осы көліктерде осындай әріпті белгілеулер бар:

JCG15-0030550-VRKEPV

JCG15-0031066-VRKFPV(W)

JCG10-0039481-VRKEAV

JCG10-0039758-VRKFAV

JCG10-0040781-VRKFAVC

E - type A

F - type B

тек қана 2.5 литірлі қозғалтқыштар қойылады және артқы немесе түгел дөнгелегі айналатын нұсқалары бар

Дереккөздер
-----------