recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ЭУФОРБИЯ СҮТТІГЕНІ (EUPHORBIA) ЭУФОРБИЯ – сүттіген тұқымдасына жатады. Осы өсімдіктердің емдік қасиетін алғаш анықтаған дәрігер Эуфорба болғандықтан, бұл топты оның құрметіне осылай атаған. Жер бетінде сүттіген (Euphorbiaсеае) тұқымдасының 2000 түрі кездеседі. Көбінесе субтропикалық аймақтарда таралған. Бұлар біржылдық және көпжылдық шөптесін, бұта, ағаш, суккулент түрінде болады. Суккулент түрлері кактустарға ұқсас келеді, Оңтүстік Африка, Эфиопия, Конго және Мадагаскар аралында таралған. Сүттігендерге тән қасиет барлығының бойында сүтті шырыны бар. Сүтті шырынының құрамында каучук, шайыр, аминқышқылдары, стеарин, эфир майлары, сапонин, қант және улы зат эуфарин болады. Эуфарин бір түрлерінде өсімдіктің құрамында көбірек, біреулерінде аз мөлшерде кездеседі. Оның теріні күйдіруі, көз, мұрын, іш құрылысты қабындыруы мүмкін. Сондықтан сүттігендермен жұмыс істерде қолғап киген жөн. Сүт шырынының дәмін көруге, көз, мұрын, теріге тигізуге болмайды. 
Эуфорбия (Euphorbia trigona) 
Отаны – оңтүстік Африка. Табиғатта бойы 18 метр биіктікке дейін жетеді. Жылдам өседі. Тік өсетін, үш қырлы. Жиектері тікенекті болып келеді. Майда доғал жапырақтары тез арада түсіп қалады. Күтімі өте жеңіл. Кактустармен бірге экзотикалық Мексика бұрышын немесе қысқы бақ пен гүлдер композициясын жасау үшін қолдануға әбден болады.

Жарығы:
-------

Жарық сүйгіш. Тіке түскен күн сәулесіне төзімді.

Жылуы:
------

қыста +10 +15 °С төмен болмауы абзал.

Суғарылуы:
----------

Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарылады.

Ылғалдылығы:
------------

Құрғақ ауаға төзімді. Көктем-жаз айларында аптасына бір рет су бүркіп тұрған абзал.

Қоректендірілуі:
----------------

Кірпігүлге арналған тыңайтқышпен айына бір рет, ал қыста қоректендірмейді.

Аурулары:
---------

Ауруға сирек шалдығады. Суккулентке жататындықтан, артық құйылған судан шіріп кету қаупі бар.

Көбейтілуі:
-----------

Жаз айларында, қалемше арқылы көбейтеді. Қалемшені кесіп алып, сүтті шырынын ағызып, жуып (жумаса сүтті шырыны кеуіп, қатып қалады), кесілген жеріне ағаштың күлін себу керек. Бір-екі күн көлеңке жерде солдырып барып егеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Жарамсақтық** — адам мінезіндегі ұнамсыз сипат саналатын жағымсыз қылық. Жарамсақтық— біреудің лауазымы мен беделіне, үлкендігіне қарап жалпылдап, жарамсақтанып көрінуге ұмтылу. Өзінше жақсы көрінуге тырысып жағымпаздану. Жарамсақтық тілімізде *жарамсақ, жарамсақсу, жарамсақсы, жарамсақтан, жарамсақтану, жарамсақтас* дейтін кекесінді түрлері мен бірнеше атаулары бар. Оларды мән-жайына қарай қолданулары да әр қилы сипат мағынада болып отырады. Мысалы, біреуге жақсы аттанып жағымпаздық көрсету — жарамсақтық. Жарамсақтық мінез ұнамсыз, жағымсыз сипаттар деп бағаланғанмен әрбір адамның даралық мінезін, бойында қалыптасқан әдет-дағдыларымен де санасуды қажет етеді. Мұндай жайттар адамның даралық психологиялық ерекшеліктері деп бағаланады. Жарамсақтық мінездегі ұнамсыз сипаттарға кері қатынаста болатын жарамдылық, жарамды деп аталатын ұнамды, игі қасиеттер де бар. Жарамдылық — белді, күшті, баршылық, төзімділікті білдіретін мінез ерекшеліктері. Қолынан іс келетін, қабілетті адамды жарамдылық қасиеті бар деп санаймыз. Жарамсақтықтың қолайлылық, ыңғайлылық, өтейтіндік дейтін де бағалы да ұнамды жақтары бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Самырсын қарағай** - жаңғағы жеуге жарамды қарағайдың бірнеше түрі. Қылқан жапырағы бес - бестен қысқа өркеніне топтанған ағаш.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бүрі қақырамайды, 2 - жылы пісіп жетіледі, түгелдей түседі. Дәні ірі, үлпілдек қанатсыз (кейде түсіп қалатын қанатты), сырты қатты қабықты. КСРО - де Сібір самырсын қарағайы өсті. Бұның биіктігі 35 метр (кейде 1,5-2 метр) диаметрі 1,8 метрге дейін, бөрік басы қомақты сүйір. Қылқанның ұзындығы 6-13 сантиметр, 3 қырлы, көкшіл түсті, 3 - 5 жылда түсіп қалады. Дәні қара қоңыр, ұзындығы 10 - 14 мм, ені 6-10мм, 5- 6 жасында көп жаңғақ шығады.

Қолданылуы және таралуы
-----------------------

Еуропа бөлігінің солтүстік - шығысында Вычегда өзенінен бастап Батыс және Шығыс Сібірде шырша, майқарағай т.б. орман ағаштарымен аралас не жеке орман түріне тауда, жазық жерде өседі. Самырсын қарағай 500 жыл тіршілік етеді, 20 - 70 жасынан 250 жылға дейін жеміс береді, дәнінен самырсын майы алынады. Орал, Батыс Сібір, Якутияда жаңғағы көп жиналады. Қиыр Шығыста, Солтүстік - Шығыс Қытайда, Кореяда корея не маньчжур самырсын қарағайы таралған. Бұл биіктігі 30 - 40 метр, диаметрі 1,5-2 метр ағаш. Тау беткейлерінде майқарағай, үйеңкі, жөкемен бірге өседі. Самырсын қарағай тобына самырсын стланник, еуропа қарағайы, италия қарағайы жатады. Самырсын қарағайын кейде самырсын деп қате атайды. Самырсын құрылыста ағаш бұйымдарын жасауға пайдаланылады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 12 бет
Индикаторлық электродта алынған вольтамперлік (ток-потенциалдық) қисықта, айталық, берілген деполяризатордың тотықсыздану реакциясы үшін (суретті қара) 2 учаске алынады. Бірінде потенциалды теріс аймаққа қарай ығыстырғанда, ток айтарлықтай артады. Бұл аймақ тұрақсыз диффузияға жатады. Екіншісі - горизонталь ДШТ-қа сәйкес келеді, оның биіктігі деполяризатор концентрациясына пропорционал. 

Амперметрлік титрлеу кезінде деполяризатор концентрациясы азая келіп, эквиваленттік нүктеде нөлге тенеледі, ал ДШ токта нөлге жақындайды. Титрлеу дәлдігіне титрлеу жүретін индикаторлық электродтағы потенциалды таңдап алу үлкен ықпал етеді. Әрине, ДШТ өзгеріссіз жағдайда болатын потенциал кезінде нақты нәтиже болады, мысалы, а-суреттегі ф2 - бөлікте. Мұндайда Ij=k C Илькович тендеуіне бағынып, ток пен концентрация арасында түзу сызықты тәуелділік байқалады (б-суреттегі аа1 түзуі). Егер титрлеуді ДШ ток аймағынан шығып кететін потенциал кезінде жүргізсе, онда титрлеу кисығы түзу сызықтардан біршама өзгеше болуы мүмкін, мұндайда ток шамасынын да тұрақтылығы төмендеп, титрлеу дәлдігі азаяды (суреттегі вв1 қисығы). Ал енді титрлеуді жарты толқындық (ф1/2) потенциал кезінде жүргізсе, онда токтың шамасы диффузиялық емес кинетикалык учаскеге і = k (С - С0) сәйкес болатын теңдеумен анықталады, яғни ерітінді ішіндегі және электрод бетіндегі концентрация айырмасымен анықталады. Потенциалдың ф1/2-дан шамалы ғана екі жаққа ауытқуы деполяризатор концентрациясының өсуіне, токтың артуына келтіреді, бұл титрлеу дәлдігін қанағаттанарлық деңгейде жүргізіп, нақтылы нәтиже алуға іс жүзінде мүмкіндік береді. Амперметрлік титрлеуді жургізер алдында поляризациялық қисықты тәжірибе жүзінде жазып алу арқылы мұндай титрлеудің тиімді шартын анықтаған жөн. Индикаторлық электродтың белгілі бір шамадағы потенциалын таңдап алу үшін зерттелетін құрамдас бөлікке арналған электродтық реакцияны іске асырып, ерітіндінің өзін не ондағы затты анықтауға болады. Бұл жағдайда әр түрлі электродтарды пайдалануға болады: тамшылы сынап, қатты күмісті не платиналы, қалыпты да тұрақты және айналмалы. Амперметрлік титрлеудің сезімталдығы дәстүрлік тура полярографиялықтан бір шама артық. Онымен 10−6 моль/л-ге дейінгі концентрацияны талдауға болады, бұл потенциометрлік титрлеу әдісінен де жоғары. Сол сияқты мұнда да титрлеу кезінде дәстүрлі химиялық реакциялар кездеседі: тұнбалау, тотығу-тотықсыздану, кешенді қосылыс түзу, бейтараптау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Барапазавр
**Барапазавр**. Барапазавр атауы үнді мен грек сөзінің қосындысынан құралып, «үлкен аяқты кесіртке» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау жануардың тым үлкен аяқтарына қарап берілген. Басқа зауроподтармен салыстарғанда динозаврдың аяқтары ұзын әрі жіңішке болған. Басы – кішкентай, тістері ірі. Ғалымдар баспазаврды кесіртке аяқты динозаврлар тобына жатқызады. Оның басқа зауроподтардан ерекше белгілері: ұзын аяқтары, биік мойны және салыстырмалы түрде қысқа құйрығы.

Қызықты дерек
-------------

* Барапазавр— шамамен 189,6 – 176,5 миллион жыл бұрын ерте Юра дәуірінде өмір сүрген зауропод динозавр.
* Барапазаврдың асқазанында тастар болған.
* Барапазаврдың омыртқасы қатты болды.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : шамамен 48 тонна
* Тұқымдас : Вулканодонтид
* Отряд тармағы : Зауроподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Фильм аты: Олимп шыңы 

Шыққан жылы: 2013 

Жанр: Сериал, Драма, Телехикая 

Рөлдерде: Аян Өтепберген, Сергей Селишев, Филипп Волошин, Серік Сәпиев, Илья Ильин, Александр Винокуров 

Суреттеме: «Олимп шыңы» - Олимпиада чемпиондарының өмірі мен жеңіске жетер жолын суреттейді. Телехикаяға спорт әлемінің қызығы мен шыжығы, достық, бапкер мен шәкірт арасындағы қарым-қатынас, отбасы негіз болған. Үлкен спортқа ашылған жол мен елден ерек болу, жеңістің, жеңілістің дәмі –көрермендерінің арасынан болашақ чемпиондарды тәрбиелеуге ой салады. Бас кейіпкерлер – үш достың прототипі - Олимпиада чемпиондары Александр Винокуров, Серік Сәпиев және Илья Ильин.

Дереккөздер
-----------

1.
**Мұсылман ағайындар** (араб. Аль-Ихван аль-муслимун) (Muslim Brotherhood)- 1928 жылы Хасан аль-Баннаның Мысырда негізін қалаған діни-саяси ұйымы, ол құран мен хадиске негізделген қоғам құру үшін күресті.. Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстан көптеген жақтаушыларын жылдам тапты, басқа аймақтардағы мұсылмандарға да ықпал еткен. 

1938 жылдан бастап батыстануды, жаңаруды және секуляризмді жоққа шығарып, саяси реңк ала бастады. 1954 жылы Гамачь Абдель Насерге қастандық жасағаннан кейін Мысырда қуғындалған, 1960-70 жылдары астыртын әрекет етті. 

1980 жылдың соңынан бастап өркендей бастады; оның үміткерлері басқа партиялар тізімінде кездессе де, Ағайындылардың үміткерлері Мысырдағы және Иорданиядағы сайлауларға қатыса береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Абдрахманов Мұхамеджан** (14.7.1942 жылы туған, ҚХР, Шығыс Түркістан) — жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1985). 1966 ж. ҚазПИ-ді бітіргеннен бері Жамбыл ауданы Жамбыл орта мектебінде мұғалім. Қазақстан білім беру ісінің үздігі. "Ағайша" (1977), "Адасқанқаз" (1979), "Көктемлебі" (1981), "Ана ерлігі" (1986), "Үміт жұлдызы" (1990), "Мәңгілік махаббат" (1992), "Көзінде кеткен бір тамшы" (2000), "Зобалаң" (2002) прозалық жинақтары жарық көрген. 1974 ж. Қазақстан Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеті, Қазақстан *ЛКЖО ОК* және "Жалын" баспасы ұйымдастырған әдеби конкурста "Аманат" деген повесі 2-сыйлыққа ие болды.

Шығармалары
-----------

Ағайша. Повесть. А. «Жалын», 1977; Адасқан қаз. Повесть. А. «Жалын», 1979; Көктем лебі. Повесть. А. «Жалын», 1981; Ана ерлі гі. Повестер, әңгімелер. А. «Жалын», 1986; Ұмітжулдызы.А. «Жазушы», 1990; Мәңгілік махаббат. Роман. А. «Жалын»; Көзінде кеткен бір тамшы. Роман. «Жалын», А. 1996. Қақтығыс. Әңгімелер мен хикаяттар. А. 2007.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Мұсылмандар одағы** (алғашында Бүкіл үнділік мұсылмандар одағы) -(Muslim League; All India Muslim League)- Британдық Үндістанды (1947) бөлген кезде мұсылман мемлекетін құру қозғалысын басқарған саяси топ.[1]. Одақ 1906 жылы құрылған, 1913 жылы Үндістан өзін-өзі басқаруы тиіс деген өзінің саяси мақсатын алға қояды. 

Бірнеше онжылдықтар бойы үнді-мұсылман бірлігі үшін күрескен, бірақ 1940 жылы үндістердің үстем болып кетуінен қауіптеніп, үнді мұсылмандары үшін жеке мемлекет құру үшін күресті. 

Пәкістан қалыптасқаннан кейін Одақ (Бүкіл Пәкістандық мұсылмандар одағы ретінде) Пәкістанның үстемдік танытқан саяси партиясы болды, бірақ оның ықпалы біртіндеп төмендеді, 1970 жылдарға таман партия әрекет етуін тоқтатты. Сондай-ақ қараң.: Мұхаммед Әли Джинна.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Мұхамбетқасым Қойшыбайұлы Шәкенов** (4.5.1942 жылы туған, Сарысу ауданы Жаңаарық ауылы) – қоғам қайраткері. Алматы зоотехникалық малдәрігерлік институтын (1964) мал дәрігері мамандығы бойынша бітірген. 1964 – 1965 жылдары Сарысу ауданы «Коммунар» кеңшарында мал дәрігері болды. 1965 – 1973 жылдары Свердлов, Жамбыл аудандарында, Қазақстан ЛКЖО ОК-і және Бүкілодақтық ЛКЖО ОК-і аппараттарында жауапты қызметтер атқарды. 1978 жылы СОКП ОК-нің жанындағы Жоғары партия мектебін сырттай оқып бітірді. 1973 – 1984 жылы Жезқазған облысы комсомол комитетінің 1-хатшысы, Ақтоғай ауданы атқару комитетінің төрағасы, Жаңаарқа ауданының партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарды. 1984 – 1993 жылдары Шымкент облысы (қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы) Қызылқұм (қазіргі Отырар) ауданы партия к-тінің 1-хатшысы және ауданы кеңестің төрағасы, Қазақстанның тарихи және мәдени ескерткіштерін қорғау қоғамы орталық кеңесінің төрағасы болып істеді. 1993 – 1995 жылдары ҚР Президенті және Үкіметі аппаратының бөлім меңгерушісі, ҚР Жоғагы Кеңесі аппаратының басшысы болды. 1995 жылдан ҚР Үкіметінің аппаратында бөлім меңгерушісінің орынбасары, 1996 жылдан ҚР Үкіметінің бас инспекторы болып қызмет істейді. Шәкенов қажырлы еңбегі үшін екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Ерен еңбегі үшін», т.б. медальдармен, бірнеше Құрмет грамоталарымен марапатталған. Ол Қазақтың тарихи және мәдени ескерткіштерін қорғау қоғамы ОК-нің құрметті мүшесі.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Тараз энциклопедиясы

Дереккөздер
-----------

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дэвид Боуи** (ағылш. *David Bowie*, толық аты **Дэвид Роберт Джонс** ағылш. *David Robert Jones*; 8 қаңтар 1947, Лондон, Ұлыбритания — 10 қаңтар 2016, Манхэттэн, Нью-Йорк АҚШ) — британ музыканты, әншісі, әндер авторы, продюсер, дыбыс режиссері, суретші және актер. Елу жылдан астам уақыт ішінді музыкамен айналысып, сыртқы келбетін жиі ауыстырғаны үшін «рок-музыка хамелеоны» деп аталған.

Балалық шағы
------------

Дэвид Боуи Лондонның Брикстон аймағында орналасқан 40-шы Стэнслфилд Роад жерінде өмірге келген[1]. Балалық шағын Англияның Кент округіндегі Бромлей бюросында өткізген. Сол кездерінде саксофон музыкалық аспабында ойнауға үйреніп, Лондонның блюз жанрында ойнайтын музыкалық ансамблдерге қатысқан. 1969 жылы "Space Oddity" әнімен 22 жасында халыққа танымал бола алды. Оның бұл ғарыш туралы әні адамзат ең бірінші Айға жеткен жылы жарық көрді

Мансабы
-------

Оның бірінші *Жұлдыз шаңды Зиггиның көтерілуі және құлауы және Марстан келген өрмекшілер (ағылш. "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars")* атты альбомы 1972 жылы жарық көрді.

Қайтыс болуы
------------

2016 жылдың 16 қаңтарында 18 ай бойы бауыр қатерлі ісігімен арпалысу нәтижесінде Дэвид Роберт Джонс 69 жасында өмірден өтті[2].

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дэвид Боуи ресми веб-сайты
* Дэвида Боуи on Facebook
* David Bowie Official *Twitter* сайтында
* David Bowie (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* 
*
Дэвид К. Джинтоли (ағыл. David C. Giuntoli; туған. 18 маусым 1980 жылы, Милуоки, Висконсин, АҚШ) — американдық актер. Әлемге көбінесе "Гримм" телесериалындағы детектив Ник Бёркхардтың ролімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Дэвид Джинтоли Висконсин штатындағы Милоуоки қаласында туған. Жас шағын Миссури, штатындағы Сент-Луис қаласында өткізген.родился в Милуоки, штат Висконсин, вырос в Сент-Луисе, штат Миссури, Хантли. 2007 жылы Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына актерлік жалғастыру үшін көшіп кетті. Қазіргі кезде Орегон штатындағы ПОртленд қаласында тұрып жұмыс істейді. 

1998 жылы Сент-Луис орта мектебін аяқтап, Блумингтондағы Индиан университетінде оқуын жалғастырды. 2004 жылы халықаралық бизнес және қаржы мамандығында бакалавр дәрежесін алды.

Дереккөздер
-----------

1. Дэвид К. Джинтоли Internet Movie Database сайтында
2. Дэвид К. Джинтоли твиттер сайтында
3. Дэвид К. Джинтоли
**Мұхамеджан Дүзенов**- 1924 жылы 18 қазанда қазіргі Қостанай облысының Жангелдин ауданында туған.

1942 жылы Амангелді орта мектебін бітірген. 1947 жылы Қостанай қаласына барып, облыстық газетке қызметке түрған. 1952 жылы М.Горький атындағы Әдебиет институтын (Мәскеу) тамамдаған соң, Қазақ радиосында істеген. [[Абай атындағы академиялық опера және балет театры|Абай атындағы академиялық опера және балет театрының]] әдебиет бөлімін басқарған, Қостанай облыстық газетінің меншікті тілшісі, мәдениет бөлімінің меңгерушісі болған. 1960 жылы Қазақстан жазушылар одағының аппаратына ауысып, әдеби кеңесші болып істеген. Қазақ радиосы комитетінде Бас редактор, Қазақ КСР Мәдениет министрлігі репертуар-редакция арқасында Бас редактор секілді жауапты қызметтерде болған.

Шығармашылығы
-------------

Алғашқы өлеңдері мен әңгімелері 1949 жылдан баспа бетінде жарық көре бастаған. Бірнеше повесть, роман кітаптары, драмалық шығармалары дүниеге келді. Бір актілі пьесалар конкурсында «Аралдың алтын балығы» атты туындысы екінші бәйге алды (1967). Прозалық шығармалары бірнеше дүркін «Советский писатель» баспасынан шықты. Ол В.Васильевскаяның «Пламя на болотах» романын, С.Маршактың «Умные вещи» пьесасы, Л.Кассильдің «Ход белой королевы» туындысын қазақшаға аударған.

* Ақ әже. Повесть. А. «Жазушы», 1968;
* Ұзақтың жолы. Повесть. А. «Жазушы», 1971;
* Әке болғым келеді. Роман. А. «Жазушы», 1971;
* Сын Тлектеса. Повесть. М. «Советский писатель», 1974;
* Ант. Роман. А. «Жазушы», 1975; Шығармаларының екі томдығы. І-ІІ том, А. «Жазушы», 1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Мұхамбетжан Әлібекұлы Есқара – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1994), професор (1997).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1967 ж. кәсіптік-техника білім саласында бастады.  

1973 Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университет) бітірген.  

1975–85 Қазақ қаракөл қой шаруашылық ғылыми-зертхана институтында лаборант, аға ғылыми қызметкер;  

1986-90 ғалым-хатшы;  

1990–98 «Қазақиталқаракөл» бірлескен кәсіпорны бас директорының орынбасары, «Шымкентқаракөл» АҚ-ның вице-президенті болды.  

1999 жылдан бастап Қазақ қаракөл қой шаруашылық ғылыми-зертхана институтында бөлім меңгерушісі.

Еңбектері
---------

Оның негізгі ғылыми еңбектері қаракөл терісінің сапасын арттыруға арналған. Мұхамбетжан Әлібекұлы 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы, 6 авторлық куәлігі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев
**Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев.**

1949 жылы Жезқазған облысының Рудник кентінде туған. В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын, Алматы жоғары партия мектебін бітірген.

1972-1976 жылдары – Жезқазған шахтабұрғылау трестінде шахтаның тау-кен шебері, комсомол комитетінің хатшысы. 1976-1991 жылдары – партия және кеңес жұмыстарында болған. 1991-1995 жылдары Қаражал қалалық әкімшілігінің басшысы – Жәйрем-Атасу жиынтық экономикалық аймақтың әкімшілік кеңесінің төрағасы болды. 1995-1999 жылдары – бірінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. 1999 жылы Мәжіліс депутаты, екінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Төрағасының орынбасары болып сайланды. Депутаттық өкілеттіктерін 2004 жылдың қазанында тоқтатты.

*Әскери атағы* - запастағы полковник.

*Діни көзқарасы* - ұстамды көзқараста.

*Саяси қайраткер ретіндеғі идеалы*-Дэн Сяопин, Ф.Д. Рузвельт.

*Қазақстанның болашағы туралы болжамы* - «Өркенденген ел, парасатты, жоғары білімді халық».

*Хоббиі* - домбыра тарту, гитарада ойнау, спорттың ойындықтүрлері .

*Сүйіп оқитын әдебиеті* -тарих , криминалистика тақырыптарындағы әдебиет.

*Үйленген.* Жұбайы - Абылаева Қаламқас Абылайқызы (1950 жылы туған), «ВДО Қазақстанаудит» компаниясының аудиторы. Қыздары - Гауһхар (1973 жылы туған); Ғалия (1980 жылы туған); ұлы - Ғабит (1977 жылы туған). Немерелері - Дамир (1994 жылы туған), Темірлан (1999 жылы туған), Аида (2005 жылы туған), Арсен (2006 жылы туған), Айғаным (2006 жылы туған), Айсұлтан (2007 жылы туған), Әлімжан 
(2008 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Самюэль Юмтити** (фр. *Samuel Umtiti;* 14 қараша 1993 жыл, Яунде) — Камерун елінде туған, Франция футболшысы, «Барсеона» командасының және Франция Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. Самюэль центрбек болып немесе сол қорғаушы ретінде ойнай алады.

Карьерасы
---------

2012 жылдың 8 қаңтарда «Дюшер» командасына қарсы "Лион" сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Матч 3-1 шотпен аяқталды.

2016 жылы "Барселонаға" ауысты.

Францияның 17-21 жас аралығындағы құрамаларының бәрінде ойнады. Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2016 жылы өткізіп, сол жылы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды.

2018 жылы әлем чемпионы атанды. Жартылай финалда Бельгия қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. 2018 кейін сүренсіз ойын көрсетіп, жарақат алып мансабын құртып алды және Барселона фк сапындағы негізгі құрам ойынышысынан да айырлып қалды. Соған қарамастан келісім шартын 2026 жылға дейін ұзартты.

Жетістіктер
-----------

* Франция кубогы
* Жастар арасында 2012-2013 жылдардың чемпионы
* Испания чемпионы: 2017/18,2018/19
* Әлем чемпионы: 2018
* Испания кубогі: 2017/18, 2018/19, 2020/21

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Samuel Umtiti  (ағыл.).  FC Barcelona. Тексерілді, 2017-26-11.

Сілтемелер
----------

* Лига 1 сайтында статистикасы Мұрағатталған 29 қарашаның 2012 жылы.
**Цвиллинг Самуил Моисеевич** (1891-3.4.1918, Орынбор губерниясы)- Орынборда Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1916 жылдан Компартия мүшесі.Рев. жұмысы үшін 1905 жылы Томскіде ұсталып, 5 жылға сотталды. Томск түрмесінде отырған кезде В.В. Куйбышевтің ықпалымен кейбір әсерлік, меньшевиктік ауытқулардан ажырап, нағыз лепиндік күрес жолына түсті. Түрмеден босанған соң Оңтүстік Оралда партиялық тапсырмалар орындады. 1907 жылы РСДЖП Омбы комитетінің мүшесі. Советтердің Бүкіл росс. 2-съезінде В.И.Ленин қол қойған мандатпен Совет үкіметінің Орынбор өлкесіндегі комиссары болып тағайындалды. 1918 жылы Орынбордағы тұңғыш соғыс ревкомының председателі. 1918 жылы 14 қарашадан 15 қарашаға дейін қараған түні атаман Дутов Орынборда бүлік шығарып, оны түрмеге жапқызды. Большевиктер түрмеден босатқан соң, ол Дутов басқарған контррев. бүлікке қарсы күресті ұйымдастырушылардың бірі болды. Ол Торғай облысы Советінің съезіне қатысып (1918), облыста Совет өкіметін нығайтуға белсене араласты. Ол дутовшылармен болған ұрыста қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
**Бедер белгілері** - құм немесе құмайт шөгінділер бетінде желдің немесе су ағындары мен толқындардың әсерінен пайда болатын белгілер жиынтығы. 

Бедер белгілерінің сырт көрінісі бір-біріне бойлас созылған және ирелендей сағаланған білікшелер немесе тарамдала және құстандайлана астасқан ойысшалар мен дөнесшелер жүйесін еске салады. Бедер белгілерінің таптары шөгінді жыныс қабаттары бетінен ұшырасып қалуы ықтимал, оларды зерттеу көне түзілім алабының жекелеген сипаттарын анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин.— Алматы: Қазақстан, 1996,ISBN 5-615-01738-4
**Имам Яхия ибн Шараф ән-Науауи Мухиддин** деген лақап атымен танымал, күния есімі — Әбу Зәкәрия. Ол һижраның 631 жылы Дамаскінің құрамындағы Науа қалашығында дүниеге келген. Он тоғыз жасында Дамаскіге келіп, Рауахия медресесінде ілім жолын бастайды.

Ұстаздары
---------

Имам хадис, фиқһ, усул және араб тілі салалары бойынша көптеген ұстаздардан дәріс алды. Олардың ең танымалдары: Ғимадуддин Абдул-Кәрим ибн Жамалуддин Абдус-Самад, Шарафуддин әд-Димашқи, Халид ибн Юсуф ән-Нәбилиси, Камалуддин әл-Мағриби, Жамалуддин әл-Жияни және басқалар.

Шәкірттері
----------

Мухиддин Науауи ұстаздық етіп, тәлім берген өте көп шәкірттердің ең көрнектілері: Алауддин әш-Шәфиғи, Жамалуддин әл-Кузағи, Мұхаммед ибн Әбу Бәкір әд-Димашқи, Садруддин әл-Хаурани, Сәлим ибн Абдур-Рахман т.т.

Еңбектері
---------

Имам Науауи «Муслимнің Сахихына түсіндірме», «Риядус-салихин», «әл-Әзкәр», «Қырық хадис», «Мүхтасар әт-Тирмизи», «Мүхтасар әд-Дарими» сияқты қырық шақты аса құнды туындылар жазған.

Ол һижраның 676 жылы туған жерінде көз жүмып, Науа кентінде жерленді. Имам дүние салғанда Дамаскінің үлкен мешітінде имам ән-Науауи үшін жаназа намазы оқылған. Аллаһ оған рақым етсін!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "әл-Уафи" кітабы. "Кәусар" баспасы. Алматы 2007 ж.
Бегім Ана кесенесі
**Бегім Ана** - Қарабура әулиенің қызы, Салжұқ мемлекетінің ханы Санжар сұлтанның әйелі.

11-ғасырдың тұсында Мәлік шахтың патшалық құрған Салжұқтар елі әбден кемеліне келген екен. Мәлік шах өлгеннен соң таққа оның баласы Санжар отырады. Санжар астанасын Хорасаннан көшіріп, Сыр бойындағы Жанкентке орналастырады да, бұл шаһарды мықты бекініске айналдырады. Ол аң аулап, сейіл құрғанды ұнатады екен. Сөйтіп жүріп Созақ маңайында өмір сүрген Қарабура әулиенің қызы Бегімге үйленеді.

Бегім жаратылысынан көркіне ақылы сай, парасаты мол қыз болыпты. Санжарды да табындырған осындай сан қырлы қасиеттері болса керек.

Санжар аңға шығып бара жатып құлын үйінде қалған қанжарды әкелуге жұмсайды. Қанжарды ұсынғанда Бегім сұлудың аппақ қолын көріп құл есінен айырылып құлап қалады. Кешігу себебін түсіндірген құл "Ханым білегімнен ұстап жібермей қалды" депті. Санжар ақ-қарасын тексермей Бегім сұлудың оң қолын, оң бұрымын кесіп, оң танауын тіледі де, зынданға тастайды. Келесі күні Қарабура әулие қиналып жатқан қызының түсіне кіріп: "Балам, бұлтартпай шыныңды айт. Ақпысың, әлде қарамысың? Ақ болсаң аллам жәрдем беріп жараңды жазар, қара болсаң қарғар, тек турасын айт!" депті.
Сонда Бегім жылап тұрып: "Атажан, құдай атымен сіздің алдыңызда ант етемін! Егер, Санжарға қиянат жасасам, тәңірі атсын, өмірімді қысқартсын. Ақпын, ата!" - деп зар еңірейді.

Осыдан соң Қарабура Санжардың да түсіне кіріп: "Сен де бір балам едің. Егер менің қызым арам болып, саған қиянат істесе, келесі күні сол қолы, сол бұрымы кесіліп, сол танауы тілінген күйде мүгедек болып қалсын! Егер, керісінше болса, қызымның ақ пен қарасын тексермей жаза қолданғанда бір ауыз әділ сөзін айтпаған сенің шаһарыңды тірі адам қалдырмай жылан жұтсын!" деп қарғап батасын береді. Келесі күні таң ата хан зынданға адам жібереді.
Жіберген адамы барса, Бегім баяғы сау қалпында отыр екен дейді. Содан бастап ханды үрей билейді. Кеш болады. Хан кеңесшілерімен отырғанда іңір уақытысында аспаннан бір мес шаһардың ортасына түсіп жарылады. Местің іші толы жылан екен. Жылан тысқа тірі жанды шығармай, шағып өлтіреді. Сонымен жайнап тұрған Жанкент шаһары Санжар сияқты қатыгез ханның кесірінен қас пен көздің арасында опат болады.

Ал, Бегім сұлу болса өз әкесі Қарабура әулиенің көмегімен Бегім Ана белгісін салдырып: "Мұнан былай еркекті көрмеймін" деп, қалған жұмбақ ғұмырын сол мұнараның ішінде өткізген. Ата-бабасының қасиеті дарып, кейін Бегім Ана әулие атанады.

13-ғасырда салынған Бегім Ана кесенесі қазір Қазалы ауданының жерінде тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Созақ өңірі". Сүлеймен Тәбірізұлы - Алматы: "Дәуір" баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.
**Имажинизм** – 20 жылдары Россияда болған әдеби топ. Имажинизмнің негізгі белгілері форманы мазмұннан бөліп қарау, мазмұнды елемеу, идеясыздық. Имажинизм орыс поэзиясында 20 ғасырдың жылдарында бой көрсетіп, Р.Ивнев, А.Марингов, М.Ройзман, В.Шершеньевич, А.Кусеков т.б. ақындар өлеңдерінен орын алды. Имажинизмді қолданушылар күні өтіп бара жатқан кулактардың тіршілігімен тұрмысын дәріптеді. Имажинистер «Имажинисты» баспасында бас қосып, 1922 -1924 жылдары «гостиница для путешествующих в прекрасном» журналын шығарып тұрды. Имажинизмнің творчестволық принциптерімен идеялық дәрменсіздігі сыналып, 1927 жылы біржолата таратылды.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
Батыс жарты шар
**Батыс жарты шар** — Жер жарты шарда, Гринвич меридианға батысында және 180 меридианға шығысқа қарай орналасқан. Батыс жартыда Меридиан бойлық Меридиан белгіленген. Батыс жарты шарда Лондон, Африка бөліктері, Атлант мұхиты, Америка Құрама Штаттары, Чукотский түбегі және Тынық мұхит батысқа қарай орналасқан Еуропа бөлігі болып табылады.

Саяси дискурс, термин «Батыс жарты шарда» жиі әлемнің бір бөлігі ретінде Америкада синонимі ретінде қолданылады (яғни Солтүстік және Оңтүстік Америка аралас).

Батыс жарты шардағы құрлықтар мен елдер
---------------------------------------

* Солтүстік Америка
* Оңтүстік Америка

Тағы қараңыз
------------

* Жыл мезгілдері
* Оңтүстік жарты шар
* Солтүстік жарты шар

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Жердің жарты шарлары |
| --- |
|  |
| 
Солтүстік жарты шар • Оңтүстік жарты шар • Батыс жарты шар • Шығыс жарты шар • Құрлықтық жарты шар • Мұхиттық жарты шар |

 |
**Якубовская Валентина Иосифовна** (17.9. 1913, Рига қ. – 17.2.1985, Қарағанды қ.) – биология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1963). 

Пермь мемлекеттік университетін бітірген (1936) соң осы университетте ассистент (1936–37), Иваново медицина институтында ассистент (1937–50), Қарағанды мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі (1950–85, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) қызметтерін атқарған.

Оның негізгі ғылыми еңбектері адам және жануарлар биохимиясына арналған. Якубовская организмде холестерин алмасуын, оның сол тектес басқа қосылыстарға айналуын зерттеді. 

«Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Сет Аарон Роген** - 1982 жылы тамыздың 15 жұлдызында Ванкувер, Канадада туған канадалық актер және сценарий авторы. Сет Роген өзінің балалық шағын Ванкуверде өткізді. Оның анасы Сэнди социальды жұмыскер, ал әкесі Марк «Workmen’s Circle» ( דער אַרבעטער־רינג) одағының басшысының көмекшісі. Сеттің апайы Донья бар. Сет Роген Талмуд Тор орта білім беру мектебін бітірген. 13 жасынан бастап ол кинода түскенді бастады. Оның бірінші жұмыстары бірнеше комедиялық фильм. Оның бірінші телесериалы ол 1999 жылы шыққан телесериал - «Freaks and Geeks». 2011 жылы супергеройлік комедиялық фильм «Зелёный Шершень» басты рөлдердің бірін - Брит идті ойнайды. Қазіргі кезде ол Лос-Анджелес қаласында тұрады.
**Корпорация** (лат. *corporatіo* – бірлестік) — 1) бірлестік, қоғамдастық, одақ; 2) меншіктің акционерлік нысаны‚ меншікті (капиталды) ұжымдасып иелену‚ кәсіпорынды басқару міндеттерін кәсіпқой басқарушылардың (менеджерлердің) жоғары тұрған буындарының қолына шоғырландыру; заңға қайшы келмейтін мақсатқа қол жеткізу үшін кәсіптік және басқа мүдделер сәйкестігі бойынша біріккен қоғам‚ одақ‚ тұлғалар тобы. Корпорация банкрот болған немесе төлем төлеуге қабілетсіз болған жағдайда өз міндеттемелері бойынша қатысушылардың мүлкімен емес‚ тек өз мүлкімен (Корпорация мүлкімен) ғана жауап береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
*Басқа мағыналар үшін Батыс майдан деген бетті қараңыз.*Екінші дүниежүзілік соғыс, Шығыс майдан Барбаросса операциясы басталғанға дейін
**Батыс майдан** — әскери бірігу фронты, Қызыл Армияның Ұлы Отан соғысы жылдарында болған.

1941 жыл
--------

Батыс майдан Батыс ерекше әскери округының нәтижесінде құрылды.  

Әскердің бас қолбасшысы — армия генерал Д. Г. Павлов — 30 маусым 1941 жылға дейін,  

бас штабтың бастығы — генерал-майор В. Е. Климовских — 30 маусым 1941 жылға дейін,   

артиллерия бастығы — генерал-лейтенант Н. А. Клич,   

Әскери Әуе күштерінің бас қолбасшысы — генерал-майор И. И. Копец,  

Майданның Әскери кеңесінің мүшесі — корпус комиссары А. Я. Фоминых — 3 маусым 1941 жылға дейін.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Үлгі:Викитека

* Фронт
* Все фронты Великой Отечественной войны
**Батыс Қазақстан ескерткіштері** - Қазақстанның батыс бөлігінде сақталған бірегей сәулет-құрылыс ескерткіштерінің қалыптасқан жалпылама атауы. 

Арал - Каспий аймағына жолы түскен ортағасырлық авторлар (Ахмед ибн Фадлан, 922; Гильом де Рубрук, XIII ғ-дың ортасы, Ибн Баттута, 1333; Антоний Дженкинсон, 1556 - 60, т.б.) оғыз-қыпшақ бейіттеріндегі ескерткіштерге ерте кезден-ақ назар 
аударған. Сол кезден бастап бұл аймақта әр түрлі зерттеулер үздіксіз жүргізіліп келді. XIX ғасырдың 50-жылдары Маңғыстаудың архитектура 
ескерткіштерінің үлгілерін Т.Г. Шевченко мен Б. Ф. Залесский қағазға түсірді. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Е.Р. Шнейдерстің құлпытастарды жасау өнері туралы "Қазақ оюлары" (1927) атты очеркі жарияланды. Арнайы ғылыми зерттеулерді қазақ архитекторлары Т.К. Бәсенов (1947) және М.М. Меңдіқұлов (1953, 1956) жүргізді. XX ғ-дың 70-жылдары Меңдіқұлов өз зерттеулерін жалғастырып, "Батыс Қазақстанның архитектуралық ескерткіштері" (1987) атты кітабын жариялады. 1978-90 жылдары Қазақстанның Мәдениет министрлігінің, Тарихи және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамының, тарих, археология және этнография институтының экспедициялары (жетекшісі С. Әжіғалиев) зерттеген. Батыс Қазақстан Ескерткіштері хронологиялық тұрғыдан үш негізгі кезеңге жатады: 1. Ортағасырлық оғыз-қыпшақ кезеңінің ескерткіштері (Шопан ата, Сұлтан апа, Шақпақ ата, Қараман ата, Балғасын); 2. Кейінгі ортағасырлық кезең (XV - XVIII ғ-лар) ескерткіштері (Қанғы баба, Кентті баба, Үштам, Масат ата, Сисем ата, Абат-Байтақ, Қарасақал, Асан қожа, т.б.); 3. Жаңа дәуір (XVIII — XIX ғ-лар) ескерткіштері (Қарашық, Қызылсу, Сағындық, Бейсембай, Алып ана, Дауымшар, Тайлан, Дәуіт ата, Сейіт бабай, Алтын, Қарабас әулие, Хан бейіті, т.б.). Ал географиялық орналасуы жағынан Батыс Қазақстан ескерткіштерін Маңғыстау ескерткіштері, Үстірт ескерткіштері, Доңызтау ескерткіштері, Жем бойы ескерткіштері, Атырау ескерткіштері, Қобда ескерткіштері, Арал өңірі ескерткіштері деп жеті жергілікті топқа бөлуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Кәдімгі тентекқұс** (Caprimulgus europaeus) - қара шұбар қоңырқай сұр қорғаныш реңді шағын денелі (75 г, қанат алымы - 60 см шамасында) құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Шу шығармай, оңтайлы, жеңіл ұшады. Тамағының екі жағында, қанат ұшында және қүйрық ұшының жиегінде сигнал беру рөлін атқаратын ақ теңбілдері бар. Тентекқұс іңір қараңғысында жалпақ аузын ашып алып, шаршамастан ұшып, жолында кездескендердің барлығын жинап жүріп қоректенеді.
Ұялау орындарын талғамайды - 2 шұбар жұмыртқасын кез келген жерге: мейлі орман төсенішіне, тасшақпаға немесе жай ғана саздың үстіне, талғамай сала береді. Жұмыртқаларды ата-енелері кезектесіп басады, мұны тіпті әбден жақындаған кезде де байқау мүмкін емес. Балапандарды ұядан ұшқаннан кейін ата-енелер тағы жемдеумен болады.

Таралуы
-------

Еуразия және Солтүстік-Шығыс Африканың үлкен бөлігіне қоныстанады. Қазақстанда мүлде тіршіліксіз шөлдерден басқа барлық жерлерге дерлік ұялайды. Тентекқұстар тұрақты жылылық орныққанда - сәуірдің соңында - мамырдың басында ұшып келеді, қыркүйекте ұшып кетеді, кейде қазанның басына дейін кешігуі де мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Caprimulgus europaeus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Байжұма Қатираұлы Мақашев** (1959 ж. т.), әуесқой композитор, өлең жазумен де шұғылданады. Техника ғылымдарының кандидаты (1990). 1981 ж. Қарағанды политехникалық және Жезқазған тау-кен технологиялық институтын (1986) автокөлік инженер-механигі және тау-кен инженері мамандықтары бойынша бітірген. КарПТИ Жезқазған филиалында оқытушы, Ұлытау аудандық *«Агропромтехника»* өндірістік бірлестігінің бас инженері, Жезқазған облысы кәсіптік-техникалық басқарма бастығының орынбасары, *«Жезқазғантүстіметалл»* АҚ бөлім бастығы болып қызмет атқарды. 30-ға жуық ғылыми еңбектері, патенттері бар. 1993 жылдан *«Қазақмыс»* қорпорациясында бас маман. Өлендері қалалық, облыстық, республикалық басынымдарда жарияланған. *«Ұлытау вальсі», «Ұлытау аруы», «Бал қымыз», «Анама»* т. б. әндердіңавторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Туркменбаши шығанағы** (түрікм. *Türkmenbaşy aýlagy*), 1997 жылға дейін *Красноводск шығанағы* — Каспий теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы шығанақ. 

Құрлыққа 46 км сұғына еніп жатыр. Жалпақтығы орта тұсында 46 км, теңізге шыға берісінде 18 км. Красноводск және Солтүстік Челекен құм қайырлары теңізден Красноводск шығанағын бөледі. Оңтүстік-шығыс жағасы аласа, солтүстігі таулы, шығанақтармен (Бекович, Сойманов, Солтүстік Челекен) қатты тілімделген.

Физиографиясы
-------------

Жалпы ауданы 1000 км2. Тереңдігі 3-5 м. Суының температурасы қыста 0°C, шілде-тамызда 32°C-қа жетеді. Тұздылығы 14-15 ‰. Шығанақтың солтүстік батыс бөлігінде *Красноводск порты* орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 66 бет
**Теңбіл шырғалақ** (лат. *Limosa fedoa*) — Татреңтәрізділер отрядының Тауқұдірет тұқымдастарына жататын кәдімгі шырылдақтан сыртқы көрінісі аумайтын шырылдақ. Оларды бірінен-бірін дауысы бойынша (теңбіл шырылдақтың «чирр-чирр» деген дауысы қатты), сондай-ақ денесінің екі қапталында бойлай созылған қощқыл алабажақтардың бар немес жоқтығымен ажыратуға болады, оларды тек қана құсты қолға ұстағанда (кәдімгі шырылдақтың екі қапталы – біркелкі түсті) байқалады. Теңбіл шырылдақ Обьтің шығысына қарай Сібірде орын тебеді. Қазақстанда Азияның оңтүстігіне маусымдық жылыстау кезінде ғана болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Limosa fedoa*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Валентин Григорьевич Распутин** (1937 жылдың 15 наурызында Ресей Федерациясы, Иркутск обл. Усть-Удинский ауданы Аталанта ауылында туған) - Ресей жазушысы, прозаик, драматург. Ресей федерацияның мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2012 жыл).

Өмірдерек
---------

Валентин Распутин Григорұлы шаруа отбасысында туылды. Анасы - Нина Ивановна, әкесі - Григорий Никитич. Валентин Григорьевич балалық шақты Аталанка аулында өткізді. Мектебіне дейін 50 шақырым еді. Кейін историко-филологиялық факультетіне (Иркутск мемлекеттік университеті) түсіп, 1959 жылы бітірді. Студент кезінде газетте жұмыс істеген. 1980-ші жылдарда "Роман-газета" деген журналдың редакциялық алқасының мүшесімен болды.

Шығармашылығы
-------------

Орыс секірмелердің арасында өзінің мұғалімдері Достоевскийді және Бунинды есептейді. Валентиннің Распутинның бірінші кітабы "Аймақ алдым өзінің аспанының" 1966 жылы Иркутскте шықты. 1967 жылы Красноярскте "Адам бер осы нұр" деген кітап болды.

Кинематографта
--------------

* 1969 — «Рудольфио», реж. Динара Асанова
* 1969 — «Рудольфио», реж. Валентин Куклев
* 1978 — «Уроки французского», реж. Евгений Ташков
* 1980 — «Продаётся медвежья шкура», реж. Александр Итыгилов
* 1981 — «Прощание», реж. Лариса Шепитько және Элем Климов
* 1981 — «Василий и Василиса», реж. Ирина Поплавская
* 2008 — «Живи и помни», реж. Александр Прошкин

Отбасы
------

* Әкесі - Распутин Григорий Никитич(1913-1974).
* Анасы - Распутинды Нина Ивановна(1911-1995).
* Әйелі - Светлана Ивановна(1939 - 1 2012 майдың).
* Ұлы - Распутин Сергей Валентинович(1961), ағылшын тілдің оқытушысы.
* Немересі - Распутин Антонина Сергеевна(1986)
Ресейдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы. XVIII ғасырдың біріңші ширегіңде Ресейге тәң ңәрсе: қолөңер мең маңуфактура өңдірісіңің, соңдай-ақ ауыл шаруашы- лығыңың дамуы болды. Мемлекет Батыс елдеріңең аңа- ғүрлым артта қалды. Ресейде әлі де феодалдық қатыңас- тардың сарқыңшақтары сақталды, капиталистік өңдіріс- тің элемеңттері еңді ғаңа еңе бастады, ал Батыста бүл кезде капитализм қаңат жайып, өркеңдеп түрғаң еді.
Елдің ауыл шаруашылығыңың өркеңдеуі өңделетің жер көлемің арттыру есебіңең іске асты. Ресейдің оңтүстік аудаңдарывда жәңе Украиңада қой өсірудің дамуы ауыл шаруашылығыңа үлкең үлес қосты. Бүдаң басқа мемлекеттік өңеркәсіп үшің зығыр мең сора шикізатыңа көтеріңкі сүраңыс пайда болды. 1715 жылы үкімет жарлығы бойыңша барлық губерңияларда зығыр мең сора егістігі үлғайтылды. Соңдай- ақ жылқы өсіру, темекі егу ісі жолға қойылды.
Үзаққа созылғаң Солтүстік соғыстың салдары басыбайлы шаруаларға ауыр тиді. Патшаңың 1714 жылғы жеке мү- ралық туралы жарлығымең барлық жер дворяңдардың меңшігіңе беріліп, жермең бірге шаруалар да помещиктің жекемеңшігше айңалды. Феодалдар ңеғүрлым көбірек пайда табу үшің шаруаларды қаңаудың мейліңше қатыгез түрің таңдады.
Басыбайлы шаруашылық екі қалыпта жүргізілді: жері өңдеуге қолайсыз, қара топырақты емес аудаңдарда фео- далдар шаруалардаң ақшалай алым жиңаса, ал оңтүстіктегі қүңарлы жерлерде айдалатың жер көлемі кеңейтіліп, бар- щиңа көлемі үлғайтылды.
Шаруаларды жүмысқа жүмылдыру туралы, кезекті жәңе кезексіз рекрутқа шақыру туралы көптегең жарлықтар жа- рияланды. Жеке мұралық туралы жарлықтан кейін дво- ряндардың топтасу процесі аяқталды. Феодалдар табы дара басқарушыдан дворяндық сословиеге бірігіп, нығайды. Бұл оның мемлекеттегі билеушілік рөлін бекіте түсті. Алайда енді дворяндар өмір бойы мемлекеттік қызметте қалуға мін- деттелді.
Дворянның армияда солдат болуға, кемеде матрос болып жұмыс істеуі де мүмкін еді. Олар Сібір, Камчатка, Орта Азия сияқты алыс және ауыр экспедицияға бекіністер мен канал- дар салуға жұмсалды. Дворяндардың кейбіреуінде, әсіресе ақсүйектерінде мұндай қызмет наразылық тудырды. Осын- дай жағдайдан дворяндық сословиенің бір бөлігі I Петрдің қайта өзгертулеріне қарсы оппозицияға шықты.
Бұл кезеңде мемлекеттің өнеркәсібінде маңызды өзге- рістер болды. Ңолөнері және ұсақ тауарлы өндіріс өсу үстін- дегі ішкі және сыртқы рыноктың сұранысын қамтамасыз ете алмады. Ңолөнердің ұсақ тауарлы өндіріске айналуы және іріленуі нәтижесінде мануфактуралы өнеркәсіп өсті. Ңазыналық мануфактура өндіріске өмір бойы бекітілген мемлекеттік шаруалардың еңбегін пайдаланды. Ал көпестік мануфактураларда басыбайлы адамдар еңбек етті.
Мануфактуралық өндірістің басты салалары — металлур- гия, металл өңдеу, кеме жасау, қару-жарақ шығару, тоқыма өнеркәсіптері болды. Өндіріс орындары ішінде металлур- гиялық зауыттар ерекше орында тұрды.
**Валентин Сергеевич Гришко** (22.3.1922, Украина, Житомир облысы Емильчино ауданы - 26.10. 1945, Украина, Черкассы облысы Звенигород ауданы Ризино селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, рота старшинасы.

Украинада Киев мемлекеттік университіндегі шет тілдері мен әдебиеті факултетінде оқыған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың каңтарында шақырылып, сол жылдың ақпанынан бастап 2-Беларусь майданының 3-армиясына қарасты 250-атқыштар дивизиясы 922-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылдың маусымында Днепр - Друть (Беларусь жерінде, Днепрдің оң саласы) өзендері аралығында болған шайқаста Гришко ротаны шабуылға бастап, жау траншеясына алғашқылардыц бірі болып енді. Қоян-қолтық айқаста жараланған взвод командирінің міндетін өз мойнына алған старшина 2 пулеметті ыңғайлы позицияға орналастырып, кезекпен үздіксіз оқ жаудыруды бұйырды. Ал өзі жау дзотына қарай еңбектей жөнеліп, оны гранатасымен жойып жіберді де, взводты алға шабуылға бастады. Жүктелген міндетті ойдағыдай орындап, командалық пунктке оралды.1944 жылы 26 маусымдағы кезекті бір ұрыста Гришко жаудың 80-ге жуық әскері мен офицерін жойып, 17 әскерін тұтқынға алды. Ұрыс барысында жараланып, денсаулығына байланысты әскерден босатылды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Гришкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Ризино селосында батырға бюст орнатылып, ондағы мектеп пен көшенің біріне, сонымен қатар Киев мемлекеттік университетінің шет тілдері және әдебиеті факултетіне есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Құрметті азамат** - *кеңестік конституция* талаптарын бұлжытпай орындап, адамгершілік үлгісін танытқан, *коммунистік құрылысқа* үздік еңбек сіңірген барлық азаматтарға берілетін атақ.

Берілуі
-------

Республикалық дәрежедегі "Құрметті азамат" атағы *Жоғарғы Кеңес Президиумының* қаулысымен, ал қалалық, ауылдық дәрежедегі атақтар жергілікті Кеңестердің шешімімен беріледі.

Мақсаты
-------

Құрметті азамат атағын беру кеңес адамдары арасында *коммунистік тәрбиені* нығайтып, оларды жаңа еңбек табыстарына жетуге жігерлендіруді мақсат етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Құрманғали Қуанышбай** - 1942 жылы 1 маусымда Қостанай облысының Әулиекөл (бұрынғы Семиозерное) ауылында туған. Орта мектепті Қоржынкөл ауылында 1959 жылы бітіріп, Алматыға Қарғалы кооперативтік техникумында оқыған, 1971 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. 1976 жылы қазіргі "Жас Алашта" корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі және алқа мүшесі, 1976-1978 және 1989- 1992 жылдары "Ақиқат" (бұрынғы "Қазақстан коммунисі") журналында аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы және бас редактордың орынбасары, 1978- 1986 және 1990-1994 жылдары "Жалын" баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, бас редактор болған. 1986-1988 жылдары Қазақ энциклопедиясының бас редакциясында бөлім меңгерушісі, 1995-1996 жылдары Дүниежүзі қазақтары қауымдастығында бас маман және "Ел" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарды. Одан кейін Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясының вице президенті —республикалық баспа кабинетінің директоры, "Ғылым" ғылыми баспа орталығының бас директоры болды.

Тұңғыш өлеңдерінің тұсауы "Лениншіл жаста" 1960 жылы кесілді. "Арман аралы" ("Жалын", 1981), "Қош, қалққатай" ("Жалын", 1990) өлендер жинағы жарыққа шықты. Б.Шубиннің "Доктор Чехов" ("Жалын", 1979), В.Севостьянов, Г.Анисимовтің "Жұмыр жердің перзенті" ("Өнер", 1981), И.Стредкованың "Шоқан" ("Жалын", 1986), "Орыс халық ертегілері "("Жалын", 1990) кітаптарын тәржімалап, жарыққа шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Валентин Лаврентьевич Сотников** (1939 ж. т.) - суретші.

Сәндік керамика саласында жұмыс істейді. Абай әуендері ізімен 3 паннокерамикалық триптих (1975, ағаш, шмот, Алматы көркем керамика заводының музейі қоры) жасаған. Софокл (б. з. д. 496-406 ж. ш.) - ежелгі грек ақыны әрі драматургі.

Көне грек трагедиясының аса көрнекті үш өкілінің бірі. Шығармашылығының үндестігі мен өмір сүрген кезеңіне қарай Эсхил мен Эврипидтің қатарынан орын алады. Сотников трагедиялары (*«Эдип патша», «Антигона», «Электра»* т. б.) бүл жанрдың классик. үлгілері болып есептеледі. Сотников есімі Абайдың *«Жиырма жетінші сөзінде»* Номерден кейін трагедиясы көпшілікке белгілі драматург ретінде аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9