recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Оқушы формасы (Пәкістан)
Ауыл мектебінде (Батыс Суматра, Индонезия)
**Мектеп** — жас ұрпаққа білім ментәрбие беретін мекеме, білім беру жүйесінің негізгі буыны. Басты нысаны – сабақ оқыту. Оны мұғалім атқарады.

Мектептердің түрлері:
---------------------

1) білім беру сипатына қарай: жалпы білім беретін және кәсіптік;

2) берілетін білім көлеміне қарай: бастауыш, орта, жоғары;

3) балаларды жынысына қарай бөліп оқытатын мектептер;

4) оқытудың тілдік нысанына қарай:

а) ұлт мектебі;
ә) Қазақ тілді мектеп, аралас тілді мектеп;
б) дінге қатысына қарай: діни зайырлы;
в) меншік түріне қарай: мемлекеттік, қоғамдық және жеке меншік (ақылы) мектептер болып сараланады; қара Қазақстан (оқу-ағарту жүйесі).

КСРО-дағы мектептер
-------------------

1918 жылы шіркеуді мемлекеттен, мектепті шіркеуден бөлу туралы декрет зайырлы білім беру принципін енгізді. Ресей тарихында алғаш рет 1930 жылы жалпыға бірдей міндетті тегін білім беру принципі енгізілді. Халықтың басым көпшілігінің сауатсыздығын жою үшін (ел бойынша орта есеппен 1897 жылы сауатсыздардың кемінде 2/3 бөлігі) 1930 жылдарға дейін КСРО халық ағарту жүйесінде сауат ашу мектептері жұмыс істеді.
КСРО-да халықтың барлық топтарын қамтитын жалпы білім беретін мектептер жүйесі құрылды. Орта жалпы білім беретін мектептер, жұмысшы жастар мектептері (кешкі мектептер, жұмысшы жастар мектептері) болды.
1943 жылы КСРО-да Мәскеуде, Ленинградта, одақтас республикалардың астаналарында, облыс және облыс орталықтарында және бірқатар ірі өнеркәсіп орталықтарында жеті жылдық және орта мектептерде ұлдар мен қыздарды бөлек оқыту енгізілді. 1954 жылға дейін шықты.
Мектептерде лениндік кабинеттер, балалар мен жасөспірімдер ұйымдарының бастауыш ұяшықтары: төменгі сыныптар үшін Октябрь жұлдыздары, 4-7 сыныптар үшін пионер отрядтары, ал жоғары сыныптарда комсомол ұйымдары болды. Жылдар бойы кесіндісі өзгеріп тұратын стандартты мектеп формасы болды.
Кеңестік жылдар мен қазіргі посткеңестік кеңістікте кеңес мектебінің әлемдегі ең үздік деген стереотипі кең тараған болатын.

Жалпы білім беретін мектеп
--------------------------

**Жалпы білім беретін мектеп** - әрқайсысы дербес қызмет жасай алатын үш деңгейден тұрады: бастауыш, негізгі орта және жоғарғы деңгейден тұратын, негізгі және қосымша білім беру бағдарламаларын жүзеге асыратын, орта, жалпы білім беретін оқу орны.

Жеке меншік мектеп
------------------

**Жеке меншік мектеп** - бұл жеке ұйым, қаржыландыратын мектеп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, 6 том.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
**Шұбартеңіз шайқасы**, **Шұбаркөл шайқасы**, қазақ жасақтары мен жоңғарлар басқыншылары арасында болған. Шежіре деректері бойынша бұл шайқас шамамен 1728 жылы (кей деректерде 1725 жылы) Орталық Қазақстандағы Ұлытаудың оңтүстік-батыс жағындағы Шұбартеңіздің (Шұбаркөлдің) айналасында өткен. Бұл шайқас "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" оқиғасынан кейінгі қазақтар мен жоңғарлардың арасындағы ірі шайқас болды. Шежіре деректерінде шайқаста қазақтардың біріккен қолын Шақшақ Жәнібек батырдың басқарғаны айтылады. Мұны Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы мен Шәкерім Құдайбердіұлы да растайды. Шайқас қазақ жасақтарының жеңісімен аяқталып, жауға күйрете соққы берілді. Бұған дейін қазақ батырлары әрқайсысы өз жасағымен жеке-жеке жаумен шайқасып, еш нәтиже шығара алмаған еді. Осы жолы олар алғаш рет өз күштерін біріктіріп, тізе қоса іс-қимыл жасады. Шұбартеңіз шайқасы болашақта қазақ батырлары күш біріктірсе ортақ жауды талқандап, туған жерді азат етуге болатынын дәлелдеп берді. "Қалмаққырылған" деген алғашқы жер атауларының бірі Қазақстан картасында осылайша пайда болды.

Пайдаланатын әдебиет
--------------------

* Қазақтың көне тарихы, Алматы, 1993,
* Қазақстан тарихы, 3-том, Алматы, 2002.

Тағы қараңыз
------------

* Жоңғар шапқыншылығы
* Жоңғар хандығы
* Жоңғар-қазақ соғысы (1723—1730)
* Аңырақай шайқасы
* Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Никифор Крылов. Ұйқыдағы бала
**Ұйқы** – адам мен жануарлардың міндетті физиологиялық жағдайы. Бұл кезде сыртқы орта тітіркендіргіштеріне ешқандай жауап қайтарылмайды және организмде жүріп жататын физиологиялық процестердің белсенділігі төмендейді. Оның қалыпты (физиология) ұйқы және терең ұйқы түрлері болады. Сөздің қысқаша түсінігі — іс-әрекетке араласпай, түн мезгілінде жатып, дем алудың табиғи тәсілі. «Пырылдап жұрт ұйқыда, мал күйісте, өтпейді жүргінші де қара жолдан» (Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин Таңд. шығ.).

Физиология
----------

Ұйықтау кезіндегі барынша айқын физиологиялық өзгерістер бас миында орын алады. Ми ұйқы кезінде, әсіресе, баяу ұйқы кезінде, ояу жүргенге қарағанда әлдеқайда аз энергияны пайдаланады. Белсенділігі төмендеген аумақтарда ми энергияны қысқа мерзімді сақтау және тасымалдау үшін пайдаланылатын молекула аденозинтрифосфаты (АТФ) қорын қалпына келтіреді. Негізгі гормондардың қажетті көлемде шығарылуы орын алады. Тыныш ояу жүру кезінде, ми дене энергиясы пайдаланылуының 20%-ына жауап береді, осылайша бұл төмендеу энергияның жалпы тұтынылуына едәуір әсер етеді.

Ұйқы сенсорлық шекті арттырады. Басқа сөзбен айтқанда, ұйқыдағы адамдар тітіркендіргіштерді қабылдайды, бірақ жалпы алғанда, қатты дыбыстарға және басқа да маңызды сенсорлық оқиғаларға мән бере алады.

Баяу ұйқы кезінде адамдар өсу гормонын бөледі. Барлық ұйқы, тіпті күндізгі ұйқы да пролактин секрециясымен байланысты.
Ұйқы кезіндегі өзгерістерді бақылау мен өлшеудің негізгі физиологиялық әдістеріне ми толқындарының электроэнцефалографиясы (ЭЭГ), көз қимылдарының электроокулографиясы (ЭОГ) және қаңқа бұлшықеттері белсенділігінің электромиографиясы (ЭМГ) жатады. Бұл өлшемдерді бір мезгілді жинау полисомнография деп аталады және мамандандырылған ұйқы зертханасында орындалуы мүмкін. Ұйқыны зерттеушілер сонымен қатар жүрек белсенділігін анықтау үшін жеңілдетілген электрокардиографияны (ЭКГ) және қозғалыс қимылдары үшін актиграфияны пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. 
Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
2. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
3. ↑  What Happens When You Sleep?. *sleepfoundation.org*. Тексерілді, 24 мамыр 2022.
4. ↑  CONTROL OF SLEEP AND WAKEFULNESS. *ncbi.nlm.nih.gov*. Тексерілді, 24 мамыр 2022.
5. ↑  Do all animals sleep?. *ncbi.nlm.nih.gov*. Тексерілді, 24 мамыр 2022.
6. ↑  Electroencephalography, polysomnography, amd other sleep recording systems. *books.google.by*. Тексерілді, 24 мамыр 2022.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Malimetter.kz Ұйқы реферат (қазақша)
Теңіз үңгірі
Теңіз үңгірі Словения.
 Катерлох үңгіріАвстрия.
**Теңіз үңгірлері** мұхитардың, кей жағдайларда көлдердің көмегімен түзіледі. Теңіз үңгірінің түзілуі өте тар жарықшақтан басталады. Келе-келе оған толқындар үлкен күшпен соғылып, жартасты ішінен үгіте бастайды. Толқындар алып келетін құм мен тастар үңгір қабырғаларында қосымша эрозиялық өзгерістер жасайды. Теңіз үңгірлерін дүниежүзінің түпкір-түпкірінен табуға болады. Әйгілі теңіз үңгірлеріне Капридегі Көк үңгір және Стаффа Британ аралындағы бағанды базальттан түзілген Фингал үңгірі жатады. Іші кең болғанымен, қазіргі үңгірлердің ұзындығы аса үлкен емес. Олардың ешқайсысы кіреберісінен түкпіріне дейін 76 метрден аспаған.

Қызықты дерек
-------------

* Әлемдегі ең үлкен теңіз үңгірі – Жаңа Зеландияның солтүстік аралындағы Рико-Рико үңгірі
* Әлемдегі әйгілі ең ұзын теңіз үңгірі – Калифорнияның Санта Круз аралындағы Боялған үңгір.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы
Үлгі:Допты хоккейшілер

**Фарид Нұрғалиұлы Зигангиров** (тат. *Фәрит Нургали улы Җиһангиров*, 15 тамыз 1954, Киров, РСФСР, КСРО) — КСРО-лық көгалдағы және допты хоккейші. 1980 жылғы Қысқы Олимпиаданың қола жүлдегері.

Карьерасы
---------

Әуелі допты хоккеймен шұғылданды. 1970 жылдардың басында Эдуард Айрихтың шақыртуымен Алматыға келді. Ақырындап көгалдағы хоккейді де меңгерген Фарид 1973-87 жылдары алматылық "Динамо" сапында ойнады. 1973-76 жылдары "Динамо" допты хоккей клубында ойнады. 1976 жылдан соң көгалдағы хоккейге түпкілікті ауысты. 

1977-87 жылдары КСРО құрамасы сапында 172 ойын өткізді.

1991-92 жылдары "Динамоның" бас жаттықтырушысы қызметін атқарды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* КСРО чемпионы: (1973, 1975—1979, 1982—1983, 1985—1987)
* КСРО кубогы: (1982—1984, 1986—1987)

### Халықаралық

* Еуропа чемпиондары кубогы: 1982, 1983
* Құрлықаралық кубок 1981

Сілтемелер
----------
**Сейдулла Бәйтереков** (10 мамыр 1945 жылы, Түркістан облысы, Түркістан ауданы - 1998 жылы, Алматы) – қазақстандық әйгілі композитор, музыкант. Қазақстанға Еңбегі сіңген өнер қайраткері.

Толығырақ
---------

Шымкент музыкалық училищесін, Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясын бітірді. 1977 - 1992 жылдары С. Бәйтереков Алматы мемлекеттік консерваториясының ұстазы, "Қазақконцерт" бірлестігінің көркемдік жетекшісі, бас дирижері, Алматы қалалық музыкалық ансамбльдер бірлестігінің директоры көркемдік жетекшісі болып қызмет атқарды. 1990 жылдан өмірінің соңғы күніне дейін "Саз" дыбыстық жазба Мемлекеттік студиясының директоры болып қызмет атқарды. С.Бәйтереков кинофильмдерге, драмалық қойылымдарға музыка жазды. Оның симфониялық оркестрге, хорға жазған туындылары Қазақстан композиторларының үздік шығармаларының қатарынан берік орын алды. Оның "Әлия", "Күнге табыну", "Дос туралы жыр", "Түркістан" әндері музыка сүйер қауымның рухани азығына айналды.

«Әлия»- Әні С. БӘйтерековтікі, сөзі Б. Тәжібаевтікі орынд. Р Рымбаева.

Мемлекеттік марапаттары
-----------------------

* 1994 жылы ҚР тұңғыш президенті – елбасы Н.Ә.Назарбаевтың өз қолынан қазақ музыка өнеріне сіңірген еңбектері үшін «Қазақстанға Еңбегі сіңген өнер қайраткері» құретті атағымен марапаттады.
**Мартирос Сергеевич Сарьян**(28.2.1880, қазіргі Дондағы Ростов, 5.5.1972, Ереван) - совет кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1960). КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі (1947), Армения КСРҒА-ның академигі (1956), Социалисттік Еңбек Ері (1965). Армения КСР Суретшілер одағының председателі(1947-1951).

Өмірі
-----

1897-1904 ж. Мәскеудің кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінде оқып, 1902-1904ж. сонда В.А.Серов пен К.А.Коровин шеберханасында білімін жетілдірді. П.Гоген, А.Матисс творчествосы, импрессионизм ағымы ықпалында болды. «Көше. Талтүс.Кнстантинополь» (1910, Мәскеу, Третьяков гал), «Күнгей қысы» (1934, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнері музейі) картиналарының, «Менің Отаным» топтамасының, (1952, Еревен,Армения сурет галериясы), портерттердің («Р.Н.Симонов», «А.Исаакян», «Палитралы автопортрет» т.б.), театр дкорация эскиздерінің (А.Спендиаровтың «Алмаст» операсы, 1938-1939, Ереван, А.Спендиаров атындағы опера және балет театры ) авторы. Сарьян еңбектері әсершілдік, сәнділік, бояу қанықтылығымен әрі азаматтық пафосымен ерекшеленеді. Сарьян творчествосы армян совет кескіндемесінің қалыптасып даму жолында ұлкен роль атқарды.

Сыйлықтары
----------

Лениндік сыйлық (1961) пен КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941)2-4 сайлау КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. 3 рет Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------




1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 49 бет
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс - 8-11 тамызы аралығында Версаль сарайында және Велодром Ұлттық стадионында өтеді деп жоспарланған. Версаль сарайында ұлттық Велодромда өтетін семсерлесуді қоспағанда, барлық қазіргі бессайыс жарыстары өтеді.

Қазіргі бессайыс бес жарыстан тұрады: тапаншадан ату, шпага семсерлесу, 200,0 метр еркін стильде жүзу, конкур және 3,200 шақырым кросс.

Алғашқы үш сайыс (семсерлесу, жүзу және секіру) ұпайлар жүйесі бойынша өткізіледі. Содан кейін бұл ұпайлар соңғы аралас жарыста (тапаншадан ату және кросспен жүгіру) уақыт із кесуге айналады, ұпай көшбасшысы бірінші болып басталады, ал бір-бірінің артынан көшбасшыдан қанша ұпайға артта қалғанына байланысты кейінге бастайды. Жүгірудің аяқталуы, бұл сайыстың қорытынды рейтингі болып табылады.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Семсерлесу раунды |  | Жүзу |  | Конкур | + | Тапанша+жүгіріп аяқтау |

| Уақыты | 8 тамыз | 9 тамыз | 10 тамыз | 11 тамыз |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер |  |  |  |  | + |  |
| Әйелдер |  |  |  |  |  | + |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Медалистер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер |  |  |  |
| Әйелдер |  |  |  |

Дереккөздер
-----------


1. ↑
Бауыржан Қарағызұлы
**Бауыржан Қарағызұлы** (1982 жыл, 17 қазанда дүниеге келген) — Қазақтың белгілі ақыны. Қазақстанда өткен көптеген халықаралық, республикалық, облыстық, қалалық әдеби конкурстардың жеңімпазы.

Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі.

* ЮНЕСКО-ның қолдауымен өткен Халықаралық "Шабыт" шығармашыл жастар фестивалінің екі мәрте лауреаты және Гран-При жүлдесінің иегері.
* "Әлемге әйгілі - Астана" атты жыр мүшәйрасының Гран-При жүлдесінің иегері.
* Сейдолла Бәйтереков атындағы арнайы сыйлықтың иегері.
* ҚР Тәуелсіздігінің 20 жылдығы қарсаңында өткен "Қазақ елі, бір ауыз сөзім саған" атты І республикалық Мағжан өнер фестивалінің лауреаты.
* "Табысты қазақстандық - 2012" Ақмола облыстық жастар байқауында "Жас дарын" сыйлығының иегері.
* Ақын-импровизатор Иманжүсіп Құтпанұлының 150 жыл толуына орай өткен әдеби байқаудың жеңімпазы.
* 2014 жылғы Қазақстан Республикасы мемлекеттік сепендияның иегері.

* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалімен марапатталған.
* **"Жұмбақтасқа жауған күз", "Өң.Мен.Түс.", "Жүрек кітабы", "Топырақ демі", "Галстук"**  атты жыр-кітаптарының авторы.
* 2023 жылы "Ақпарат саласының үздігі" төсбелгісімен марапатталған.

30-дан астам өлеңдері «Жаһандағы заманауи қазақстандық мәдениет» жобасы аясында Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми (ағылшын, араб, испан, қытай, орыс, француз) 6 тіліне аударылған.

Республикалық "Алаш үні" газетінде тілші, Елордалық "Астана" журналында тілшілер қосынының жетекшісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары;
Қазақстан Республикасының Ұлттық Академиялық кітапханасында "Кітап патшалығы" журналы бас редакторының орынбасары; 
Көкшетау қаласындағы "Ақпараттық кітапхана жүйесі" Мемлекеттік мекемесінде директор; 
"Қазконтент" АҚ "Әдебиет порталының" жетекшісі және оның негізін қалаушы; 
"Мәдениет порталының" бас директоры және оның негізін қалаушы; 
Қазақстан Жазушылар одағы Астана қаласы филиалының директоры;
ҚР Мәдениет және спорт министрлігі жанынан құрылған Жас ақын-жазушылар кеңесінің хатшысы; 
ҚР Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі қызметтерін атқарған.
Үйленген. Төрт бала тәрбиелеп отырған әке.

```
Әлеуметтік желідегі парақшалары facebook парақшасы
```

Дереккөздер
-----------



 Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2018 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Адай (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Адай ата** – қазақ халқының қалыптасуында көрнекті рөл атқарған тарихи тұлға. Шежіре бойынша сегіз арыс адай елі осы Адай атадан тарайды.

Өмірбаяны
---------

Адай бабаның тарих аясына шығуы 15-ші ғасырдың орта тұсы. Ол кенже немересі Мұңалдың қолында бақилық болған. Адайлардың Мұңалды қарашаңырақ иесі, киелі босаға, құт-береке дарыған «Мұңал ошақ» деп ерекше атайтыны да осыдан. «Мұңал ошағы» Қазығұрт тауының оңтүстігінде, білетіндер оны қасиетті қараорын деп кие тұтады. 

Адайлардың ең көп тараған іргелі аталарының бірі – Қосай. Қосай ата Қарақалпақстанда, Нүкістің шығысы Назархан-Бестөбе қауымына жерленген. Жазушы Әбіш Кекілбайұлы Адайдың 1435–1449 жылдары 14 жыл хандық құрғанын жазады. Бұл тарихи деректі И.Трофимов пен Әнес Сарай нақтылай түседі.

Отбасы
------

Адай бабаның жұбайы Жанар – Қарақалпақ Жантаза байдың қызы деп айтылады. Құдайке мен Келімберді осы Жанардан туады. Адай тегі туралы деректемелерде шежірешілердің қай-қайсысы да Адайдың әкесі Елтай, шешесі Қанбибі екенін мойындайды.

Естелік
-------

2007 жылы тарихи тұлға, рулы елдің атасы саналатын Адай атаға үлкен ас беріліп, ескерткіш орнатылды.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Құлбайұлы Ы. Алтынды орда қонған жер, Ақтөбе, 1994;
* Маданов Х. Кіші жүздің шежіресі, А. 1994;
* Маңғыстау. Энциклопедия, А. 1997;
* Әбішұлы С. Өмір өрнектері, А. 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис - 27 шілдеден 4 тамызға дейін "Ролан Гаррос" стадионында өтеді. Алдыңғы олимптадаға ұқсас, Париж-2024 форматы 64 ойыншыдан тұратын ерлер мен әйелдер арасындағы жекелей сында өтеді. Теннис турнирлерінде ерлер мен әйелдер арасындағы жекелей сында алты раунд, ерлер мен әйелдер арасындағы жұпта бес раунд (жеребеде 32) және аралас жұпта төрт раунд (жеребеде 16) өтеді. Жартылай финалға шыққан ойыншылар мен жұптар алтын медаль үшін күреседі, ал екі жеңілген жартылай финалист қола медаль үшін таласады. Барлық жекелей матчтар әр сетте, соның ішінде соңғы сетте стандартты тай-брейкпен (біріншіден жеті ұпайға дейін) бітеді. Барлық жұптық сындарда үшінші сеттің орнына матчтық тай-брейкпен (он ұпайға дейін) таласады.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1/32 | 1-ші раунд | 1/16 | 2-ші раунд | 1/8 | 3-ші раунд | ¼ | Ширек финал | ½ | Жартылай финал | Қ | Қола | F | Финал |

| Сайыс↓ / Уақыты→ | Шілде 27 | Шілде 28 | Шілде 29 | Шілде 30 | Шілде 31 | Тамыз 1 | Тамыз 2 | Тамыз 3 | Тамыз 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер жеке | 1/32 | 1/16 | 1/8 | ¼ | ½ | Қ | F |
| Ерлер жұптық | 1/16 | 1/8 | ¼ | ½ |  | Қ | F |  |
| Әйелдер жеке | 1/32 | 1/16 | 1/8 | ¼ | ½ | Қ | F |  |
| Әйелдер жұптық | 1/16 | 1/8 | ¼ | ½ |  |  | Қ | F |
| Микст |  |  | 1/8 | ¼ | ½ | Қ | F |  |  |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Медалистер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер жеке |  |  |  |
| Ерлер жұптық |    |    |    |
|  |
| Әйелдер жеке |  |  |  |
| Әйелдер жұптық |    |    |    |
|  |
| Микст |    |    |    |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жылу энергетикасы** — жылудың энергияның басқа түрлеріне (мех. электрлік, гидравликалық, т.б.) түрленуін зерттейтін жылу техникасының саласы. Жылуды электр энергиясына түрлендіру жылу электр стансасында жүзеге асырылады. Ол үшін бұларда отын жанғанда немесе ядр. отын ыдырағанда бөлінетін энергия, сондай-ақ, Жер қойнауының қызуы мен Күн радиациясы энергиясы пайдаланылады. Жылу энергиясынан мех. жұмыс алу үшін қолданылатын негізгі энергет. агрегат – жылу қозғалтқышы.

Жылу энергетикасы энергетиканың құрамдас бөлігі ретінде
-------------------------------------------------------

Жылу энергиясы дүниежүзілік ауқымда дәстүрлі түрлер арасында басым, дүние жүзіндегі электр энергиясының 46%-ы көмірден, 18%-ы газдан, тағы 3%-ы биомассаның жануынан алынады, 0,2%-ы мұнай пайдаланылады. Жалпы алғанда, жылу станциялары әлемдегі барлық электр станцияларының жалпы өнімінің шамамен 80% қамтамасыз етеді.

2013 жылғы жағдай бойынша жылу электр станцияларының орташа ПӘК 34% құрады, ең тиімді көмір электр станцияларының ПӘК 46%, ал ең тиімді газ электр станцияларының ПӘК 61% болды.

Ресейде 2009 жылы электр энергиясының 47%-ы газды жағу арқылы, 18%-ы көмір жағу арқылы өндірілген. Гидроэнергетика және атом электр станциялары сәйкесінше 17 және 16% өндірді.

Қазақстанда өндірілетін электр және жылу энергиясының 88%-ы жылу электр станцияларының үлесіне тиеді. Қалған 9% су электр энергиясы және 3% жаңартылатын энергия (жел және күн). Қазақстандағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларының үлесі 74%, табиғи газбен жұмыс істейтін электр станциялары - 11% және сұйық отынмен (мазут, дизельдік отын) - 4%. Қазақстанда барлығы 69 жылу электр станциясы бар: 8 республикалық және 61 жекеменшік.

Польша және Оңтүстік Африка сияқты елдердің энергиясы толығымен дерлік көмірді, ал Нидерланды - газды пайдалануға негізделген. Қытайда, Австралияда және Мексикада жылу энергетикасының үлесі өте үлкен.

Еуропалық электр және жылу энергиясын өндіру қауымдастығының (VGB Power Tech. E.V.) болжамы бойынша 2030 жылға дейін энергия өндірісі ЕО үшін жыл сайын 1,3%-ға және басқа елдер үшін 2,5%-ға өседі , электр энергиясына сұраныс. ЕО елдерінде 2002 жылы 3,0 ТВт-тан 2020 жылы 4,4 ТВт-қа дейін өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Соғды *сабао* Ань Цзя ат үстінде, мазарының бір тақтасында бейнеленген. 579 ж.
***Сабао*** (薩保, *Sàbǎo*, «қорғаушы, қамқоршы») — 5-7 ғасырлардағы ресми қытай титулы, бұл соғды көшіп келушілер қауымының үкімет тағайындаған басшыларына берілген атау болды. *Сабао* сөзі соғды тілінің *s'rtp'w* сөзінен шыққан, ол «керуен басшысы» дегенді білдіреді. Бұл терминнің тамыры санскрит тілінен алынған буддалық *sarthavaha* терминінде жатыр. Сабао сонымен қатар Қытай әкімшілігінде аймақтық жауапкершіліктері бар «префекттер» лауазымдарына жиі ие болды: Ань Цзя Тон префектурасының сабао және ұлы губернаторы (大都督, Dàdūdū) болды.

Олар Қытайда сауда жасайтын Орталық Азиядан келген шетелдік саудагерлердің сауда істерін, сондай-ақ зороастризм істерін басқарды. Олардың эпитафияларынан әртүрлі *сабаолар* белгілі, мысалы, Ань Цзя, Виркак немесе Ю Хун.

Қытайдағы *сабао* мазарлары сол елдегі кезеңдегі ең сәнді және император мазарларынан сәл ғана төмен, бұл *сабаолардың* халықтың ең бай өкілдерінің бірі болғанын көрсетеді.

Сабао мазарлары
---------------

* Гробница Ань Цзя, 579 г. н. э. Институт археологии провинции Шэньси Ань Цзя мазары, б.з. 579 ж. Шэньси провинциясының Сон археологиялық институты
* Гробница Виркака, 580 г. н. э. городской музей Сианя Виркак мазары, б.з. 580 ж. Сиань қалалық мұражайы
* Могила Ю Хуна, 592 г. н. э. Музей Шаньси Ю Хун мазары, б.з. 592 ж. Шаньси мұражайы

Тағы қараңыз
------------

* Ябгу

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Xu, Jin 徐津 (1 January 2019). "The Funerary Couch of An Jia and the Art of Sogdian Immigrants in Sixth-century China". *The Burlington Magazine*.. Retrieved 2022-07-27.
2. ↑  Rong X. 2005, «Sabao or Sabo: Sogdian Caravan Leaders in the Wall-Paintings in Buddhist Caves» (ағыл.), in Vaissière, E. & Trombert, E. (eds.), Les Sogdiens en Chine, pp. 207–230. стр. 207—208.
3. ↑  Anjia Tomb. *dla.library.upenn.edu*.
4. ↑  *Cosmo, Nicola Di.* Empires and Exchanges in Eurasian Late Antiquity: Rome, China, Iran, and the Steppe, ca. 250–750 — Nicola Di Cosmo, Michael Maas. —  Cambridge University Press, 26 April 2018. — Б. 90. — ISBN 978-1-108-54810-6. Мұрағат көшірмесі Wayback Machine мұрағатында
5. ↑  *GRENET, Frantz.* Histoire et cultures de l’Asie centrale préislamique. —  Paris, France: Collège de France, 2020. — Б. 320. — ISBN 978-2-7226-0516-9. Мұрағат көшірмесі 6 шілденің 2022 Wayback Machine мұрағатында
**Батыржан Амангелдіұлы Смаков** (13 қыркүйек 1986 жыл, Қарағанды, Майқұдық ауданы) — Қазақстандағы жалғыз контртенор. Қазақ ұлттық өнер университетінің "Хор дирижерлеу" кафедрасының меңгерушісі.

Өмірбаяны
---------

Қазақконцерт пен "Астана Опера" театрының арнайы шақырған солисті, ҚазҰӨУ-ның аралас хорының көркемдік жетекшісі және дирижері. Сондай-ақ Италиядағы "Coro Lirico Perla Verde" хорының және Нью-Йорктегі "Global Music Partnership" дирижері болып табылады.

Ол "Жас Дарын" (Қазақстан), "Tanysu" (Сан-Марино), "Jumeirah Sounds" (БАӘ), "Young Talents World Festival" (Нью-Йорк) сияқты халықаралық байқауларының қазылар алқасының беделді мүшесі. 

2011—2017 жылдар аралығында Италияның Озимо қаласында халықаралық опера академиясында, кейін Пезаро қаласында Джоаккино Россини атындағы консерваториясында Хор дирижерлеу класын оқып, ары қарай магистратураны қызыл дипломмен бітірді. 2016 жылы Сирия балаларына көмек көрсету үшін қайырымдылық концерттер сериясынан кейін ЮНЕСКО әлемі үшін әртісі атағына ие болды. 

2016—2017 жылдарда Астана Опера театрында "Орфейдың қайта келуі" атты екі жеке концерт берді.

2018 жылы Қазақстанның "100 жаңа есім" жобасының жеңімпазы атанды.

2019 жылдан 2022 жылға дейін "хор дирижері" зауыттық кафедрасы,

2022 жылдан бастап Халықаралық ынтымақтастық және шығармашылық бөлімінің басшысы. 2020 жылы 26 ақпанда Нью-Йорктегі Карнеги холл концерт залында өнер көрсетті.

2020 жылдың мамыр айынан бастап Шабыт студенттік киностудиясының базасында "Шабыт музыкалық қонақ жайы" онлайн-концерттерінің авторы.

2021 жылдың қаңтарынан "Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі".

2022 жылдаң "Қазақстан музыка қайраткерлері одағының мүшесі".

2022 жылы шілденің айыны 21 жұлдызында Италияда, Генуя қаласында "Карло Феличе" театрының сахнасында алғашқы концерт өтетің болды. Әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде Италия, Франция, АҚШ, Мысыр, Иордания, Ресей, Польша, БАӘ-де жеке концерттерін берді. Қазақ музыкасын шетелдерде насихаттаумен белсенді айналысады. Жеке қоржыныда төрт дискографиялық альбом бар.

Ғылыми жұмыстары
----------------

* Сүйген сәулем — нота жинағы
* Кең далам — нота жинағы
* Бала бақыты — нота жинағы
* A'cappella хор шығармаларының жинағы

Марапаттары
-----------

* А.Байтұрсынов атындағы алтын медаль
* «Санкт-Петербор бас жүлдесінің» иегері.
* Турин қаласындағы «Ерте музыкалық байқаудың» лауреаты
* «ЮНЕСКО-ның бейбітшілік суретшісі»
* «Қазақстанның жүз жаңа келбеті» ұлттық жобасының жеңімпазы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Мұрағатталған 11 қаңтардың 2022 жылы.
3. ↑   Мұрағатталған 9 мамырдың 2021 жылы.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑   Мұрағатталған 4 қыркүйектің 2023 жылы.
8. ↑   Мұрағатталған 9 мамырдың 2021 жылы.
9. ↑
10. ↑   Мұрағатталған 24 маусымның 2021 жылы.
11. ↑
12. ↑
13. ↑   Мұрағатталған 9 мамырдың 2021 жылы.
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
**Жақан Сыздықов** (10 мамыр 1901, Қарлығаш ауылы, Көкшетау уезі, Ақмола облысы - 23 қазан 1977, Алматы) — ақын, аудармашы.

Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан.
1920 - 21 жылдары Көкшетаудағы қызыл мұғалімдер курсында оқыған. 1922 - 26 жылы Көкшетау уезінде азық-түлік кызметінде қызмет атқарған. 1926 - 29 жылы Ақмола губерниясының "Бостандық туы" газетінің жауапты хатшысы және редактордың орынбасары, "Қызыл Түркістан", "Оңтүстік Қазақстан", "Сталин жолы" (қазіргі "Жетісу") газеттерінің жауапты хатшысы, 1936 - 60 жылы Қазақ мемлекетін көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағында, Қазақстан Министірлер Кеңесі жанындағы телевизия және радиохабарларын тарату жөніндегі комитетте жүмыс істеген.

Шығармалары 1924 жылдан жариялана бастады. "Еңбек жемістері" (1929), "Табыс" (1932), "Найзағай" (1932), "Қызғалдақ" (1932), "Толқын" (1934),"Биік шыңда"(1935),т.б.өлең кітаптары басылып шықты. "Әлі қарттың әңгімесі" (1927), "Майкөл тамы" (1927), "Қос қыран" (1948) поэмаларының авторы. Ақынның шығармалары "Өлеңдер жинағы" (1937), "Шаттық үні" (1938) кітаптарына енген. "Арыс тарихы" (1932), "Маймыл ертегісі" (1933) (мұны парсы ақыны Әділқасым Jla-хутиден аударған), "Алмас" (1950), "Меруерт тау" (1953) дастандары халық ауыз әдебиетінің үлгілері, аңыз әңгімелер негізінде жазылды. "Түркия түнегінде"(1950), "Лақтырылған бөбек" (1954), "Ел бар сонау алыста" (1956), т.б. өлең-жырлары "Патрис Лумумба" (1961) дастаны, "Таңдамалы шығармалар" (1961, 1971, 1978), "Өмір лебі" (1964), "Асулар" (1968) атты өлеңдер мен поэмалар жинақтары басылып шықты. Орыс жазушысы Л.Н. Толстойдың "Арылу" (1955) романын, грузин халқының "Арсен туралы аңыз" дастанын, татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтың "Қазақ қыз" (1960) романы мен "Алма шұбар" (1961) повесін, Ғ.Тоқайдың өлеңдері мен поэмаларын (1952) қазақ тіліне аударған. Ақынның бір топ өлеңдері мен поэмалары орыс тіліне аударылып, "Соколиное племя" (1958) деген атпен басылып шықты. Бірсыпыра өлеңдері өзбек, ұйғыр, татар.башқұрт, түрікмен, тәжік, қарақалпақ тілдеріне аударылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғафу Қайырбеков. Жаман өлең жақсы өлеңді асырайды | Әдебиет порталы.
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Антоний Пий** - б.з.д. 138-161 жылдары Римнің он бесінші императоры. Шын аты - Тит Аврелий Фульв Бойоний Аррий Антонин. Б.з. 86 жылы Римнің оңтүстік-шығысында орналасқан Ланувиум қаласында дүниеге келген. Өз өмірінде үлкен жетістіктерге жетіп, Азияның консулы атағын алады.Халқы оны бойындағы ерекше қасиеттері үшін мадақтайды. Антоний қайырымды, ақылды, білімді, парасатты адам болған. Адриан атты император оны өз ұлы етіп асырап алады. Бұл 135 жылы болатын. Император қайтыс болғаннан кейін таққа Антоний отырады. Елді билеу кезінде бірқатар іргелі істер атқарған Антонийдің аты әлемге әйгіленеді. Ол ғибадатханалар, театрлар, кесенелер тұрғызды. Антоний өнерлі адамдар құрметтеген. Римдегі ғылым мен өнерді барынша қолдап, шешендік өнер мен философия оқытушыларына әрдайым марапаттаулар мен сыйақылар беріп отырған. Антоний - Рим тарихындағы елін бейбіт басқарған император ретінде танымал. Оның билігі кезінде империя барынша гүлденіп, халқы бақытты өмір кешкен. Оның ел билеудегі ұстанымы - әділдік, Отанға деген адалдық. Антонийдің жұбайы - Анниа Галериа Фаустина. Ол ақылы көркіне сай, парасатты, ақылды, әйгілі болған. Император әйелімен бақытты ғұмыр кешеді. Тіпті, Антоний әйеліне арнап ғибадатхан тұрғызады. Антоний Пий б.з. 131 жыл наурыз айында дүниеден озады. Таққа мұрагері ретінде өзінің қызы отырады.

Дереккөздер
-----------

Ү.Зұлхарова. Ұлы императорлар. -Алматы:"Аруана" баспасы. - 208 бет.
**Берік Шаханұлы** (17 мамыр, 1941 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма — 31 тамыз, 2020 жыл, Алматы) — қазақстандық жазушы, аудармашы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты.

Өмірбаяны
---------

ҚазҰУ-ды бітірген (1966). 1966-70 ж. Жамбыл облысында "Еңбек туы" газетінде, 1970-1973 жылдары "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде, 1973-89 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, аға редактор, 1989-91 жылдары "Жұлдыз" журналында әдеби қызметкер, 1991-96 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында аға референт болып қызмет атқарған. 2002 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының орынбасары.

Шығармалары
-----------

Шаханұлының алғашқы әңгімелері "Ақ теке" 1962 жылы "Балдырған" журналында, "Менің ағаларым" 1963 жылы қазіргі "Жас Алаш" газетінде жарияланған. "Ғашықтың тілі" (1973), "Ақ иірім" (1979), "Қаратаудың самалы" (1984), "Ночь в горах" (орыс тілінде, 1987), "Көрген түстей дүние" (1989), "Құса" (1992) атты кітаптары жарық көрді. Шаханұлы Әзірбайжан жазушысы Анардың "Ақ жағалау" атты повесі мен әңгімелер жинағын, нивхы жазушысы В.Сангидің "Қайырлы маусым" романы мен бір топ әңгімелерін қазақ тіліне аударған. Республикасының құрмет Алтын кітабына есімі жазылған (1980).

Шығармалары
-----------

Ғашықтың тілі. Әңгімелер.1973;
Ақ иірім. Әңгімелер мен повесть.1979;
Қаратаудың самалы. Повестер мен әңгімелер. 1984; 
Ночь в горах.Повестер мен әңгімелер. 1987; 
Құса.Повестер мен әңгімелер.1991; 
Көрген түстей дүние. Әңгімелер. 1998.

Мемлекеттік марапаттары
-----------------------

* 1992 жылы «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты;
* 2001 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі;
* 2003 жылы «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалі;
* 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі;
* 2008 жылыдың 5 желтоқсанындағы президент жарлығымен «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағының иегері атанды.
* 2011 Халықаралық "Махмұд Қашқари" сыйлығының лауреаты

Отбасы
------

Үйленген. Жұбайы - Базарбаева Дәріжан Төлеубайқызы (марқұм), өнертанушы. Қыздары - Сәуле (1964 жылы туған), Қарлығаш (1965 жылы туған); ұлдары - Бердібек (1969 жылы туған), Қазыбек (1973 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Пэктусан жанартауы. НАСА суреті, 2003 жылдың сәуіріПэктусан жанартауы. НАСА суреті, 2003 жылдың сәуірі
**Пэктусан тауы** - Солтүстік Корея мен Қытай арасындағы шекарада орналасқан жанартау ошағы. 

Аспанасты көлі - әлемдегі ең биік көл. Ол таудың ұшар шыңында орналасқан. Бұл аймақты корейлер мен маньчжурлықтар өз ата-бабаларының жері деп санайды. Маньчжурлар - ерте дәуірде Қытайдың солтүстік-шығысын мекендеген халық. Баекдусан - Пэктусан тауларының ең биік шыңы. Бұл корей тілінен аударғанда «ақ басты таулар» дегенді білдіреді. Таудың аймақтық тарихы жөнінде көптеген пікірталастар болған. Тау басындағы көл б.з.д. 969 жылы ірі атқылау нәтижесінде пайда болған. Ал атқылау кезіндегі жанартау күлі өте алысқа шашыраған. Зерттеушілер шашыраған күл қалдықтарын Жапониядағы Хоккайдо аралының оңтүстік бөлігінен байқаған. Бұл Кореядағы өң биік тау болып саналады. Таудан Сунгари, Тумен (Думан) және Ялу (Аммок) өзендері бастау алады. Көл шеңбері - 12-14 шақырым, орташа тереңдігі - 213 м, ең төменгі тереңдік өлшемі - 384 м-ді қамтиды. Таудағы магма деңгейі үздіксіз ұлғаюда. Осыған орай тау көлемі жылына жуықтап алғанда 3 мм-ге артып отырады. Тау басында орналасқан көл солтүстікке қарай ағып, сарқырамаға жалғасады. Көлде су жануарларының кей- бір түрлері тіршілік етеді. Көл қазан айынан бастап, маусымның орта түсына дөйін мұз боп жатады. Пэктусан тауындағы Ланггун шыңын үнемі қар басып жатады. Пэктусан тауында жолбарыс, аю, қабылаң қасқыр және қабан сияқты жабайы аңдар кездеседі.

Галерея
-------

* Пэктусан тауындағы кратерлік көлПэктусан тауындағы кратерлік көл
* КаирндарКаирндар
* Ыстық қайнарыЫстық қайнары
* СарқырамаСарқырама
* ӨзенӨзен

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек"


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 4301615-7 · ISNI: 0000 0004 6049 7186 · NDL: 00645000 · NKC: ge676466 · VIAF: 257572413 |

 |
Пьер Бурдье, 1996
**Пьер Бурдье** (1930) - франция әлеуметтанушысы. Париждегі Жоғары әлеуметтік ғылыми зерттеу мектебінің басшысы. Негізгі еңбектері мәдениет, білім, өнер, социолингвистика және әлеуметтану ғылымның эпистемология- сының жалпы проблемаларына арналған. Бурдьенің әлеуметтік көзқарастарының құрылуына К.Маркс және М.Вебер әсер етті. Бурдьенің әлеуметтік теориясының негізгі түсініктері: алаң, habitus, "жәбір нышаны", "білімсіз". Қоғам Бурдье бойынша әр түрлі алаңдарда құрылған қарым-қатынас жиынтығы. Олардың әр қайсысының өзіндік спицификалық билік түрлері бар. Habitus - бұл құрылымдық әлеуметтік қарым-қатынас, интеграцияның схемалық жиынтығы, әртүрлі алаңдардың интериоризациясы, көп мерзімді топтық және индивидуалдық жүйелерді орнату. "Жәбір нышаны" - маңызды билік функциясы. Шығармашылық жолының бастапқы кезеңінде Марксизмнің ықпалына түскенімен, кейінгі зерттеулерде оны өткір сынға алды. Ол негізінен ғьшымда әлеуметтік кеңістік құрылымы жайлы зерттеген. 1975 ж. ол жан-жақты халықаралық ғылыми байланыстар мен бағдарламалары бар аса ірі Еуропа әлеуметтану орталығын басқарды. Сол жылы Бурдье "Әлеуметтік ғылымдағы ғалымдардың еңбектері" ("Actes de la reherch en sciences") атты журналды үйымдастырып шығарды. Бүл журнал сол уақытта Францияның әлеуметтік журналдарының арасында ең беделдісі саналды. Ол өзінің еңбек жолының әр кезеңінде әлеуметтік қайта құруды, білім жүйесін, мемлекетті, билік пен саясатты, әдебиетті, масс-медианы және әлеуметтік ғылымдарды зерттеді. Оның негізгі еңбектері: "Әлеуметтік саясат", "Университеттік тақта және шығармашылық: схоластикалық бөлінуге қарсы", "Мемелекет рухы: бюрократиялық кеңістіктің құрылымы мен генезисі", "Социология және демократия", "Практикалық ой" және т.б.

Әдебиеттер
----------

1) Бурдье Пьер. Практический смысл. "Институт экспериментальной социологии". - Москва, 2001.; 2) Социсанализм Пьера Бурдье. Альманах Российского- Французского центра социологии и философии. - Москва, 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
*Басқа мағыналар үшін Абай деген бетті қараңыз.*
**Абай** — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл, Абай ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Қаршығалы, Қусақ өзендерінің аңғарында, Желтау тауының оңтүстік-шығысында, аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-дей жерде орналасқан. Ауыл маңы – ұсақ адырлы жазық.

Тарихы
------

Округ аумағында 1930-32 жылдары Таң, Бидайық ұжымшарлары болған. 1984 жылы «Нарманбет», «Шұбартау», «Айыртас» кеңшарлары негізінде Абай атындағы кеңшар және ауылдық кеңес болып құрылған. Жерінің жалпы ауданы — 265,2 мың га. Шаруашылықтын мамандандырылған негізгі бағыттары — қой шаруашылығы, қосымша ірі қара, жылқы өсіру болды. Округ Ағашкөл, Тасқын елді мекендерін қамтиды. Кеңшар негізінде 26 шаруа қожалығы құрылған.

Халқы
-----

Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 394 адам (194 ер адам және 200 әйел адам) болса, 2009 жылы 288 адамды (155 ер адам және 133 әйел адам) құрады.

Инфрақұрылымы
-------------

Мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, мәдениет үйі, кітапхана басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Балқаш темір жол стансасы 165 км жерде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Айыртас •
 Ақжайдақ •
 Ақжарық •
 Ақсеңгір •
 Ақтас •
 Ақтоғай •
 Ақтұмсық •
 Ақши •
 Ақшкол •
 Беғазы •
 Дуаншы •
 Жалаңаш •
 Жалаңтас •
 Жетімшоқы •
 Жидебай •
 Кенелі •
 Қарақой •
 Қарасу •
 Қаратал •
 Қасабай •
 Қошқар •
 Қуаныш •
 Нарманбет •
 Нүркен •
 Орта Дересін (ауыл) •
 Орта Дересін (станция) •
 Сарытерек •
 Сарышаған •
 Сәуле •
 Сона •
 Тасарал •
 Үшарал •
 Шабанбай би •
 Шашубай 
 |

 |
**Тоқтар Сәбитұлы Жанқылышбай** 25 мамыр 1993 жыл, Қарағанды, Қазақстан) — қазақ футболшысы, "Қайсар" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Қарағанды футболының түлегі. Қарағандылық клубтағы тұңғыш ойынын 2011 жылы 21 мамыр күні (не-бары 17 жасында) "Қайратқа" қарсы өткізді. 88-минутта алаңға шықты да, 90-минутта дебют голын соғып та үлгерді.

Кейін Тоқтар Қазақстанның бірнеше клубтарында доп тепті. 2015 жылы "Астанаға" шақырылғанымен, бес кездесуде алаңға шықты да, "Қайратқа" жалға берілді. Жыл соңында Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 

"Қайратта" да тұрақтай алмай (2015 жылы 2 рет қана чемпионат ойындарында алаңға шықты) 2016 жылы "Ақтөбеге" ауысты. Бірақ маусым ортасында "Жетісуға" өтті. 2017 жылы да мaусым ортасында клуб ауыстыруға тура келді: "Тобылдан" "Қайсарға" ауысты.

### Ұлттық құрама

Қазақстанның 19, 21 жасқа дейінгі құрамаларында ойнады.

2015 жылы наурызда Юрий Красножан Ресеймен жолдастық кездесуде ойынға қосты. Бірақ содан кейін Тоқтарды ешкім құрамаға шақырған жоқ.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«**Шахтёр**»

* Қазақстан чемпионы (**1**): 2011
* Қазақстан кубогы (**1**): 2013
* Қазақстан суперкубогы (**1**): 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профиль (орыс.)
* Профиль (орыс.)
* Профиль (орыс.)
* Профиль Мұрағатталған 16 қыркүйектің 2018 жылы. (орыс.)
**«Шеффилд Юнайтед» футбол клубы** (ағылш. *Sheffield United Football Club*) — Англияның Шеффилд қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын 32 мың адамдық «Брэмолл Лейн» стадионында өткізеді.

Тарихы
------

1889 жылы 22 наурызда "Шеффилд" крикет клубының мүшелерінен құрылды. 1892/93 жылғы маусымда тұңғыш рет Англияның ең жоғарғы дивизионында ойнады. Төрт жылдан соң (1897/98) Англия чемпионы атанды. Бұл әзірше осы тұрғыдағы жалғыз табысы.

2018/19 жылғы маусым қорытындысы ббойынша чемпионшипте екінші орынға табан тіреді де, Премьер Лигаға жолдама алды.

Жетістіктері
------------

* **Англия чемпионы**: 1897/98
	+ *Вице-чемпионы: 1896/97, 1899/1900*
* **Англия кубогының жеңімпазы** (**4**): 1899, 1902, 1915, 1925
	+ *Финалист: 1901, 1936*
* 2-дивизион жеңімпазы: 1952/53
* Чемпионшипте 2-орын (**2**): 2005/06, 2018/19
* 1 лига жеңімпазы: 2016/2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Premier League Handbook 2019/20  (ағыл.) (pdf).  Premier League (2019).

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (ағыл.)
*Басқа мағыналар үшін Қазыбек би ауданы деген бетті қараңыз.*
**Қазыбек би ауданы**, ресми — Қарағанды қаласының **Қазыбек би атындағы ауданы** (*2000 жылға дейін — Совет ауданы*) — Қарағанды қаланың оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. Қаланың мәдени және іскерлік ауданы. 1969 жылы құрылған.

Аудан тарихы
------------

Қазыбек би ауданы 1969 жылы 14 мамырда Ленин, Киров аудандарының шағындалуынан Совет ауданы атауымен құрылды.

1997 жылы 23 мамырда Ленин ауданы таратылып, Совет ауданының құрамына енді.

2000 жылғы 22 қарашада Қарағанды қаласының әкімі мен мәслихатының бірлескен шешімімен (сондай-ақ 2001 жылғы 14 наурызда Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен) Совет ауданы Қазыбек би атындағы аудан болып қайта аталды.

Кәсіпорын
---------

Аудан аумағында ірі кәсіпорындар орналасқан, олардың үшеуі қазақстандық қамту мониторинг тұрғысында сегіз Қарағанды облысындағы жүйе құрушы кәсіпорындар қатарына кіреді: "Қарағанды кәмпиттері" АҚ, "Эфес Караганда пивоваренный завод" ЖК АҚ және "Евразиан Фудс" АҚ.

Бейресми бөлінісі
-----------------

Бейресми: Оңтүстік-Шығыс және Жаңа қалаға, сондай-ақ бірқатар басқа да ұсақ — Михайловка, Федоровка, Кирзавод, Үлкен Михайловкаға бөлінеді.

Әкімдері
--------

1. Алмагүл Сәлімбаева (2005-2006)
2. Марғұлан Кәрібеков (2006-2007)
3. Абайділда Санаубаров (2007-2008)
4. Ерғали Егемберді (2008-2009)
5. Нұрлан Әубәкіров (2009-2010)
6. Ержан Отаров (2010-2011)
7. Жанат Ысқақов (2011-2013)
8. Рүстем Қабжанов (2013-2014)
9. Татьяна Шатохина (2014-2019)
10. Мұрат Камалиев (2019)
11. Нұрлан Рыстин (2020-2022)
12. Эльдар Дүйсетаев (2022-2023)
13. Ералы Оспанов (2023-)

Тағы қараңыз
------------

* Әлихан Бөкейхан ауданы

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтама (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)
3. ↑  Қарағанды қаласы туралы
4. ↑  В Карту индустриализации Казахстана от Карагандинской области включено 75 проектов на сумму более 474 млрд тенге. *Интерфакс-Казахстан* (8 қазан 2013).
**Мар Георг Аленчерри** (ағылш. *George Alencherry*; 1945 жылы 19 сәуірде дүниеге келген, Турути, Үндістан) — үнділік сиро-малабар католиктік кардинал. Эрнакулам-Ангамалы Жоғарғы архиепископы - 2011 жылғы 24 мамырдан 2023 жылғы 7 желтоқсанға дейін Сиро-Малабар католиктік шіркеуінің басшысы. 2012 жылғы 18 ақпаннан бастап Сан-Бернардо алле Терме шіркеуі атағы бар кардинал-діни қызметкер.

Ерте өмірі және білімі
----------------------

Джордж Аленчерри 1945 жылы 19 сәуірде Чанганачерри архиепархиясының Турути қаласында дүниеге келген. Джордж Аленчерри 1972 жылы 19 қарашада діни қызметкер болып тағайындалды. Ол Чанганачерри архиепархиясының хатшысы және собордың куратының көмекшісі, сонымен қатар архиепархиядағы «жексенбілік мектептердің» директоры болды.

Ол Алувадағы Әулие Джозефтің Папа семинариясында оқыды және «*Institut Catholique de Paris*» институтында докторлық дәрежесін алды, ол жерде катехез бойынша мамандандырылған.

Жоғарғы архиепископ
-------------------

2011 жылдың 24 мамырында Аленчерри Ернакулам-Ангамалының Жоғарғы архиепископы болып сайланды. Папа Бенедикт XVI 2011 жылы 26 мамырда сайлауды растады.

Аленчерридің Жоғарғы архиепископы - Сиро-Малабар шіркеуінің синоды сайлаған бірінші басшы. Сайлау 1992 жылы шіркеуді жоғарғы архиепархиялық дәрежесіне көтерген Рим Папасы Иоанн Павел II қайтыс болғаннан кейін Сиро-Малабар шіркеуінде енгізілген жаңа әкімшілік жүйенің бөлігі болып табылады. Осы қондырғымен Рим Папасы кардинал Энтони Падияраны бірінші Жоғарғы архиепископ етіп тағайындады. Алайда Рим Папасы жоғарғы архиепископ пен епископтарды тағайындау құқығын сақтайды. Ватикан 2004 жылы Шіркеуге толық әкімшілік өкілеттіктерді, соның ішінде епископтарды сайлау құқығын берді.

Кардинал
--------

2012 жылдың 6 қаңтарында Рим Папасы Бенедикт XVI Джордж Аленчерриді 2012 жылдың 18 ақпанында консистенцияда кардинал дәрежесіне көтеретіні жарияланды.

2012 жылдың 18 ақпанында Әулие Петр базилкасында консистенциясы өтті, онда Джордж Аленчерри Сан-Бернардо алле Терме шіркеуінің атағы бар кардинал діни қызметкер дәрежесіне көтерілді. Шіркеудің жаңа ханзадасына кардинал қалпағы мен кардинал сақинасы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  CONFERMA DELL’ELEZIONE DELL’ARCIVESCOVO MAGGIORE DI ERNAKULAM-ANGAMALY DEI SIRO-MALABARESI. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 маусым 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 26 мамыр 2011.
2. ↑  Bishop Alencherry is new Syro-Malabar Church head Мұрағатталған 29 мамырдың 2011 жылы.
3. ↑  Annuncio di consistorio per la creazione di nuovi cardinali, 06.01.2012 Мұрағатталған 15 қаңтардың 2012 жылы. (итал.)
**Саят Мерекеұлы Мерекенов** (1951 жылы 10 наурызда Талдықорған облысы Ақсу ауданында туған) — кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2010). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері (1987 жылдан). Ерен еңбегі үшін медалінің иегері (2002).

Толығырақ
---------

* Саят Мерекеұлы 1951 жылы 10 наурызда Талдықорған облысы Ақсу ауданы Алғабас колхозында дүниеге келген.
* 1978 жылы Мәскеудің Щепкин атындағы Театр училищесін кино және драма актері мамандығы бойынша бітірген.
* 1987 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрынің актерлік құрамында.

Сахнадағы негізгі рөлдері
-------------------------

Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында: М.Әуезовтің «Абайында» Абай, Тәкежан (реж. Ә.Мәмбетов), Оразбай (реж.Е.Обаев), «Еңлік-Кебегінде» Қараменде (реж. Х.Әмір-Темір), «Дос-бедел доста» Тарих (реж. Қ.Жетпісбаев), «Қарагөзде» Сырым (реж.Ж.Есенбеков), Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында» Қарабай (реж.Ә.Мәмбетов), Т.Ахтановтың «Жоғалған досында» Мырзахмет (реж.Ә.Мәмбетов), М.Әуезовтің «Қилы заманында» Әубәкір, Рахымбай, Ұзақ батыр (сахналық нұсқасы. Н.Оразалин, реж. Ә.Рахимов), С.Балғабаевтың «Тойдан қайтқан қазақтарында» Қошқарбай (реж. Ә.Рахимов), «Ғашықсыз ғасырында» Қайырбай (реж. Ә.Рахимов), Б.Римованың «Қос мұңлығында» Ақат (реж. Б.Атабаев), Шахимарденнің «Томирисіндегі» Парсы патшасы Кир (реж. Т.әл-Тарази), С.Торайғыровтың «Қамар сұлуында» Нұрым, (реж. Ә.Рахимов), І.Есенберлиннің «Ғашықтарында» Шерубай (реж. Қ.Сүгірбеков), Иран-Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?» спектаклінде Оразбай (реж. А.Әшімов, О.Кенебаев), Б.Римова, Б.Атабаевтың «Абай десеміндегі…» Абай (реж. Б.Атабаев), Ш.Құсайыновтың «Үкілі Ыбырайында» Ақан сері (реж. Б.Атабаев), А.Сүлейменовтің «Төрт тақта – жайнамазында» Райфин, «Жетінші палатасында" Скоп, «Қыздай жесір – штат қысқартуында» Сәтов (реж. Ә.Рахимов), Ж.Аймауытовтың «Ақбілегінде» Автор (реж. А.Әшімов), Ә.Кекілбаевтың «Абылай ханында» Жомарт (реж. Б.Атабаев), С.Жүнісовтің «Кемеңгерлер мен көлеңкелерінде» М.Әуезов (Ә.Мәмбетов), «Өліарасында» Жақай Тайшиев (реж.Ж.Есенбеков), Ә.Ысқақ, Ә.Таразидің «Алатау сынды алыбымда» Ж.Жабаев (реж.Қ.Сүгірбеков), Қ.Мұхамеджанов, Ш.Айтматовтың «Көктөбедегі кездесуінде» Досберген және т.б көптеген рөлдері сомдайды.

Кино рөлдері
------------

* 1993 жылы "Махаббат бекеті" фильмінде - мектеп директоры (реж: Талғат Теменов);
* 2003 жылы "Сардар" фильмінде - Хангелді (реж:Болат Қалымбетов);
* 2009 жылы "Біржан сал" фильмінде - Нұржан (реж: Досқан Жолжақсынов);
* т.б Қазақстандық көптеген кинофильмдерге түскен.

Марапаттары
-----------

* 2002 жылы елбасының жарлығымен "Ерен еңбегі үшін медалі" мен мараптталған.
* 2010 жылы "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі берілді.

Дереккөздер
-----------