recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ұңғыма өнімділігі.** Игерудің ұтымды жағдайларында бұрғылау ұңғымасының нақтылы уақыт аралығында белгілі бір мөлшердегі өнім беру қабілеті. Ұңғыма таза өнім берген жағдайда (мысалы, су араласпаған мұнай немесе газ массаларын берген жағдайда) оның өнімділігі сандық тұрғыдан сол ұңғыма дебитіне тең. Мұнай мен су, немесе газ бен су өндірілген жағдайда Ұңғыма өнімділігі пайдалы өнімнің дебитімен ғана анықталады. Ұңғымадан мұнай, газ, конденсат үшеуі қатар өндірілген жағдайда, Мұндай ұңғыманың өнімділігі аталған өнімдердің әрқайсысы тұрғысынан жеке-жеке анықталады. Ұңғыма өнімділігінің сандық көрсеткіштері өнімділік тендеулері көмегімен кептеліп шығарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Мойзе Биоти Кин** (итал. *Moise Bioty Kean*;, 28 ақпан 2000 ж. Верчелли, Италия) — италиялық футболшы, Эвертон клубы мен Италия ұлттық құрамасының шабуылшысы. Тегі ивуарлық.

Балалық жағы
------------

Мойзе Италияның Верчелли қаласында 2000 жылының 28 ақпанында туған. Нағыз отаны Ивуария болып келеді, бірақ та ата-анасы сол жақтан көшіп кеткен. Отбасыда ең кіші бала болған. Мойзенің ата-анасы ажырасады, сол үшін бала анасымен бірге өседі. Терінің қаралығы үшін Кинді бала кезінен расизмдік тұрғыдан сынайды. Бала үлкен психологиялық қиындықтардан өтіп, футболшы болу арманын ешқашан тастамай, Марио Баллотеллиді өзіне үлгі ретінде қояды.

Карьерасы
---------

### Клубтық мансабы

Мойзе "Ювентус" академиясының түлегі. 2016/17 жылғы маусымда негізгі құрамға ілінді. Ол 2000 жылдары дүниеге келген футболшылар арасында бірінші боп үздік бестік чемпионатта ойнады. 

2017/18 жылғы маусымды "Веронада" арендада өткізді. 2018 жылы жазда "Ювентуске" қайта оралды. Бұл жазда клубқа Криштиану Роналду келді де, Гонсало Игуаин кетті. Енді Мойзе португалиялық шабуылшының ізбасары ретінде алаңға алаңға көп шыға алмады.

2019 жылы "Эвертонға" ауысты. 

2020 жылы 4 қазанда "Пари Сен-Жерменге" жалға берілді.

2021 жылы жазда "Ювентуске" жалға берілді.

### Құрамада

2018 жылының қарашасында Италияның бас бапкері Роберто Манчини ойыншыны құрамға тартады.Оның дебюті АҚШ-мен ойнында болады, ал наурызда Финляндия мен Лихтенштейн құрамаларына гол соғады.

2021 жылы УЕФА Ұлттар лигасының плей-офф кезеңінде ойнады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Ювентус»
* Италия чемпионы (2): 2016/17, 2018/19
* Италия кубогы (1): 2016/17
* Италия суперкубогы (1): 2018

«Пари Сен-Жермен»
* Франция суперкубогы (1): 2020

Италия-19
* Еуропа чемпионатының финалисі (1): 2018

Сілтемелер
----------

* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net · Internet Movie Database |

 |
Юзеф Циранкевич
**Юзеф Адам Зыгмунт Циранкевич** (*Józef Adam Zygmunt Cyrankiewicz*)(23.04.1911 жылы туған,Тарнув қаласы,-23.02.1989,Варшава) - Поляк Халық Республикасының (ПХР) мемлекеттік және саяси қайраткері. Мамандығы - журналист.1935 - 39 жылдары Циранкевич - Поляк социалистік партиясының (ПСП) Краков округтық комитетінің хатшысы. Фашистік Германияға қарсы соғысқа қатысты. 1941 жылы тұтқынға алынып, Освенцим тұтқын лагерінде отырды. 1945 жылы Маутхаузен (Австрия) тұтқын лагеріне ауыстырылды. 1945 жылы мамыр айында босатылғаннан кейін Польшаға қайта оралды. Сол жылы ПСП-нің Орталық атқару комитетінің бас хатшысы болып сайланды. 1946 жылы ұлттық бірлік үкіметінің министрі, 1947 - 52 жылдары премьер - министр болды. Поляк жұмысшы партиясы мен ПСП-нің бірігу съезінен кейін,1948 жылы желтоқсанда Поляк біріккен жұмысшы партиясы ОК-нің Секретариаты мен Саяси бюросы құрамына енді. 1952 - 54 жылдары ПХР-дің вице - премьері. 1954 - 70 жылдары ПХР Министр Кеңесінің председателі. 1970-72 жылдары ПХР Мемлекет Кеңесінің председателі. 1973 жылдан Бейбітшілікті жақтаушылардың бүкіл поляктық комитетінің председателі.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 81 бет
**Юзуру Ханью** (жапон. 羽生 結弦 *Ханью: Юзуру*?, ромадзи: *Hanyu Yuzuru*; туу. Үлгі:КүніТуған) — жапондық еркін-сырғанаушы, олимпиялық чемпион 2014 жылы в еркін сырғанау, әлем чемпионы (2014), екімәрте жеңімпаз финал Гран-при ( 2013—2014 и 2014—2015 жылдарының мерзімінде), Жапонияда үшмәрте жеңімпаз ( 2012—2013, 2013—2014 и 2014—2015 жылдарының мерзімінде), қола иегері 2012 жылғы Әлем Чемпионаты, күміс иегері төрт құрлық чемпионаты 2011 и 2013, юниорлар Әлем Чемпионаты 2010 ж. , жеңімпаз юниорлар арасында финалы Гран-при  2009—2010 жылғы мерзім, Жапонияның юниорлар разрядының екімәрте чемпионы.

Қызықты мәлімет
---------------

* Ханью Сэндай қаласында туып өсті Такэси Хонда және Сидзука Аракава әйгілі жапондық сырғанаушылары оқыған орта мектебін бітірді.
* Астма ауруымен ауырады.
* Hi Fi camp тобының жанкүйері.
* Мәнерлеп сырғанауға апайымен бірге 4 жасында барды.
* Жапонияныі беделді жоғарғы оқуларының бірінде оқиды, Васэдада.
* Құқшынды жинақтауды ұнатады.
* Жеке өмірі туралы ақпарат жоқ.

Дереккөздер
-----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Юзуру Ханью**
* Үлгі:Isu name

Үлгі:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиялық чемпион (ер адамдар)
Үлгі:Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионы (ер адамдар)
Үлгі:Гран-при финалының жеңімпазы (ер адамдар)
Үлгі:Юниорлар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан Әлем Чемпионы (ер адамдар)
Үлгі:Мәнерлеп сырғанаудан Жапонияның чемпионы (ер адамдар)

Категория:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиалық Чемпиондар
Категория:Жапонияның мәнерлеп сырғанаушылары
Категория:2014 жылдың қысқы Олимпиалық ойындарының мәнерлеп сырғанаушылары
Категория:2014 жылғы қысқы Олимпиалық ойындарының Чемпиондары
**Абстракция принципі** – абстракция арқылы анықтау тәсілінің теориялық негізі болып табылатын логикалық принцип.. 

Абстракция принципі бойынша кейбір нысандар жиынында анықталған тепе-теңдік тәріздес қатынастың қандайына болса да сүйене отырып, осы жиынның объектілерін кос-костан алғанда, бірін-бірі қиып өтпейтіндей кластарға бөлуге болады. Оны сол қатынастың абстракциялық кластары деп атайды. Бөлінетін жиынның қандай да болса екі нысаны бір-бірімен жоғарыда көрсетілген қатынаста болса ғана сол абстракциялық класқа жатады да, жиынның әрбір элементі абстракциялық кластың тек біреуінде ғана болады. [Мыс. жер жүзіндегі өмір сүретін адамдардың бәрі "х-тің жасы у-дің жасымен бірдей" деген қатынас арқылы бірін-бірі қиып өтпейтін кластарға ("жас жағынан бірдей адамдарға") бөлінеді. 

Абстракция принципін әдетте классиқалық жиын теориясынын абстракция жөніндегі теоремаларының бірі деп қарайды. Бірақ бұған қарамақарсы процесс абстракцияны оқшаулап, бөліп тастау тәсілі де тікелей Абстракция принципі арқылы жүзеге асырылады. Сонымен, Абстракция принципінің танымдық мәні осындай абстракцияны енгізумен қатар, оны боліп тастау жолдарын көрсететін абстракция мен нақтылықтын диалектикасынан құралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Дебора Агрейтер** (итал. *Debora Agreiter*, 1991 жылы 25 ақпанда туған) — Сочидегі Олимпиада ойындарына қатысқан итальяндық шаңғышы. Қашықтан жүгіруге маманданған.

Агрейтер Әлем Кубогында 2011 жылдың 12 наурызында өнер көрсетті, 2013 жылдың қаңтарында ол эстафетадан Әлем кубогының кезеңінде алғашқы ондыққа кірді. Сонымен қатар, қазіргі уақытта ол әлем чемпионатының үздік отыздығында 13, командалық жарыстарда 2 және жеке жарыстарда 11 хитке ие. Әлем чемпионатының қорытынды финалында Агритердің ең жақсы жетістігі - 2012-13 маусымдағы 46-шы орын.

Сочидегі 2014 жылғы Олимпиада ойындарында скиатлоннан 30-шы, ал 30 км-ге жүгіруден 16-орын алды.

Мансаптық кезеңінде ол бір әлем чемпионатына қатысты, 2013 жылғы әлем чемпионатында 10 шақырымдық еркін стильдегі 16-орын жеке жарыста ең жақсы нәтиже болды. 

Фишер шаңғылары мен етіктерді пайдаланады.
**Моисей Зеликович Левин** (16 ақпан 1895, Санкт-Петербург қаласы - 19 тамыз 1946, сонда) — театр суретшісі, кинорежиссер, Қазақстанның халық суретшісі (1944).

Өмірбаяны
---------

Ол 1896 жылы 16 ақпанда (ескі стиль бойынша) Вильна қаласында Зелик Нохумович пен Сара Давыдовна Левиннің (Чабишки қаласынан) отбасында дүниеге келген. 1914 жылы көркемсурет училищесін, кейін Көркемсурет академиясын бітірген. 20-жылдардың басынан театр әртісі болып, негізінен Ленинград театрларында жұмыс істеді. 20-жылдардың бірінші жартысында конструктивизмді жақсы көрді; алғашқы маңызды жұмыс Жаңа драма театрында А.В.Сухово-Кобылиннің «Тарелкиннің өлімі» пьесасының безендірілуі болды (1922 ж.). 

1924-1926 жылдары Моисей Левин бұрынғы Александринский театрында бірнеше спектакльдер әзірледі, бірақ оның стилі сәйкес келе қоймады. 1925 жылдан бастап ол Үлкен драма театрымен жұмыс істеп, 1928 жылы бас суретші болды.

Негізінен Санкт-Петербург театрларында жұмыс жасады.

Моисей Левин 1934 жылдың аяғында құрылған «С. Юткевичтің көркемдік жетекшілігімен бірінші көркемдік шеберхананың» мүшесі болды, ал 1930 жылдардың екінші жартысынан бастап ол негізінен кинода суретші және режиссер ретінде жұмыс істеді. 30-жылдардың аяғынан – Қазақстанда, 1944 жылы Ленинградқа оралды.

Қазақстан Суретшілер одағының төрағасы. Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі (1939). Қазақстанның халық әртісі (1944).

Конструктивизмның ықпалымен жасалған Левинның алғашқы декорациялары актерлердің шынайы ойынына қайшы келді. 

20-жылдардың 2-жартысынан бастап суреткер шығармашылығында реалистік бағыт бой көрсете бастайды. Эмоциялық және психологиялық бояуының қанықтығы, бейнелі жинақтылық - оның таңдаулы спектакльдері декорациясына тән қасиет болды. 

30-жылдардың аяғында Левин кино өнерімен шұғылданды. 1938 жылы В.В. Иванов, Б.Майлин, Ғ.Мүсіреповпен бірлесіп жазған сценарийі негізінде "Амангелді", 1940 жылы М.Әуезовтің сценарийі бойынша "Райхан" атты көркем фильмдері қойылып, қазақ кино өнерінің дамуына үлкен үлес қосты.

Фильмографиясы
--------------

### Режиссер ретінде

* 1936 - *Арзурумға саяхат*
* 1938 - *Амангелді*
* 1940 - *Райхан*

### Суретші ретінде

* 1923 - *Антанта және К сауда үйі*
* 1928 - *Балықшының ұлы*
* 1929 - *Көк экспресс*
* 1929 - *Ажалды нөмір*
* 1930 - *Өлілердің қастандығы*
* 1930 - *Кавказ тұтқыны*
* 1933 - *Қуыршақтар*
* 1935 - *Құрбылар*
* 1936 - *Арзурумға саяхат*
* 1938 - *Амангелді*
* 1940 - *Райхан*
* 1942 - *№12 әскери киножинақ*
* 1943 - *Ақ раушан*
* 1946 - *Ұлдар*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Девиздер** шетел валютасымен көрсетілген борыш талабы мен қолхаты, халықаралық есеп айырысулар солардың көмегімен жүзеге асырылады. Девизге ақша аударылымдары, шетел банкілеріне ұсынылған чектер мен аккредитивтер, төлем талапттары, төлем тапсырыстары, шетелде төленетін вексельдер, сондай-ақ шетелдік банк билеттері (банкноттар) мен монеталар жатады. Әлемнің жетекші валюталарымен көрсетілген девиздер орталық банкілер мен қазынашылықтардың валюта резервтерінің бір бөлігі болып табылады. Девиздің ұлттық валютаға балағандағы бағасы валюта бағамымен белгіленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
Түсініктемелер
--------------

Бүгінгі таңдағы жүйелік және қолданбалы бағдарламалардың интерфейсі ***объектілі-бағдарланған интерфейс*** деп аталады.
Объектілі -бағдарланған жолмен іске асырылған басқару жүйесінің мысалы болатыны-*Microsoft Windows.*
Басқару жүйесі көптеген объектілермен жұмыс жасайды,олардың қатарына
жататындары басқару жүйесіндегі біз күнделікті жұмыс істейтін: құжаттар,бағдарламалар,дискжетектер,принтерлер және т.б.
Құжаттар кейбір мәліметтерді қамтиды:мәтін,дыбыс,сурет және тағы басқаларды.Бағдарламалар құжаттарды өңдеу үшін қолданылады.Жеке бағдарламалар мен құжаттар өзара тығыз,ажыратылмайтын байланыста болады:мәтіндік редактор мәтінді құжаттармен,графикалық редактор-фотосуреттермен және иллюстрациялрмен жұмыс атқарады,дыбыс өңдейтін бағдарламалар дыбысты өңдеп,жазады,дыбыстық файлдарды тыңдай алуға мүмкіндік жасайды.
Құжат және бағдарламалар-бұл ақпараттық объектілер.Ал дискжетектер және принтерлер сияқты объектілер ақпаратты (физикалық) объектілер болып табылады.Басқару жүйесі объектімен:
*атауын;*
графика түрінде белгісін;
қасиеттерін;
әрекет (мінез-құлқын) байланыстырады.
Басқару жүйесінің интерфейсінде құжаттар,бағдарламалар,құрылымдарды белгілеу үшін арнайы белгілер мен атаулар қолданылады (олар басқаша *пиктограмма* деп аталады). Атаулары және белгішелері көмегімен бір объектіні баскасынан оңай ажыратуға мүмкіндік береді.
Әрбір объектімен белгілі бір қасиеттері және оған орындалуы мүмкін әрекеттер жиындары тығыз байланысты. Мысалы,файлдық құрылымдағы оның алатын орны және өлшемі құжаттың қасиеттері болып табылады Құжатқа қатысты орындалатын әрекетттер:( ашу көру немесе тыңдау үшін) ,атын өзгерту,басып шығару,көшіріп алу,сақтау,жою және тағы басқалар болып табылады.

Дереккөздер
-----------

*Информатика*
*Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық*
*Келешек-2030 ЖШС*
Свош ойыны
**Сквош** — доп және ракетка қолданатын жабық кеңістікте ойнайтын спорт түрі. Сквош өз атауын ойында қолданылатын майда жұмсақ допқа (ағылш. *squash* - сығу, майдалау) қатысты алды. Ойыншылардың дайындығына байланысты доптың сан алуан түрі қолданылады. Сквошты жаңа ойыншылар үшін доп қатты болуы керек, осыған байланысты оны ұру жеңіл және биікке серпіледі. Кәсіби ойыншылар жерден серпілуі төмен болатын неғұрлым жұмсақ доппен ойнайды.

Сипаттама
---------

Спорттың шапшаң өте ауыр бұл түрі 140 жылдан астам бұрын шыққан. Қазіргі кезде әлемнің 185 елінде 50000-нан астам сквош алаңшасы бар.

Қажетті мәлімет
---------------

Түрлі түсті нүкте доптың жұмсақтық деңгейін білдіреді
Ракетка
Сквош ойыншыларының жайлы киімдерімен қатар, жабдықтарына ракетка мен көбінесе қорғаныш көзілдіріктері кіреді. Ракетканың неғұрлым рұқсат етілетін салмағы 255 грамм (9 унций). Сондықтан да ракетка графит, титан немесе кевлар сияқты салмағы жеңіл материалдан жасалады.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

* Алматыкітап баспасы 2013 "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22
**Скарн** - метасоматоздық жолмен карбонат, кейде силикат тау жынысытар арасындағы
интрузивтердің жапсарлық белдемінде жаралган карбонат-силикат құрамды тау жынысы. құрамында саны мен
сапасы өнеркәсіптік талаптарға сай келетін құнды минералдың шикізат бар скарндар өзімен аттас - скарндық немесе жапсарлық-метасоматоздық пайдалы қазба
кенорындары деп аталады. Интрузивтердің өзгеріске
ұшыраған аумағындағы бөліктеріндегілер - эндоскарндар, ал сыйыстырушы тау жынысытарда орналасқандар -
экзоскарндар деп бөлінеді. Мұндай тау жынысытардың
көпшілігі интрузивтердің жапсары бойында орналасқандықтан , экзоскарндарға жатады. Кейбір скарн жатындары сыйыстырушы тау жынысытардың қабаттылық
беттері арқылы интрузивтерден ондаған-жүздеген метрден 1-2 км-ге дейін алые орналасады.
Ең қарқынды скарнжаралу орташа құрамды (гранодиорит, кварцты диорит, монцанит) интрузиялардың
жапсарында және орташа тереңдіктеріндежүреді. Скарндық кенорындар қалыптасуына интрузиялардың жайпақ жапсары, тектоникалық бұзылыстар, олардың сыртқы
және ішкі жапсарындағы қарқынды жарықшақталған
белдемдер, сыйыстырушы тау жынысытар құрамының
карбонаттылығы (әктас, доломит пен мергель) қолайлы
факторлар болып табылады.
Скарнжаралу метасоматоздық үдеріс ретінде көптеген
жүқарган және делдиген бөлікшелерден түратын, метасоматоздық денелерге тән ирелең шекалары бар кен
денелерінің пайда болуына әкеледі. Морфологиясы бойынша скарндық жатындардың мынадай типтері бөлінеді: қабатты және қабат тәрізді, линза тәрізді, шток, құбыр, желі мен желі тәрізді, ұя, күрделі тарамдалган денелер. Скарнның ұя тәрізді денелері кейде
көлденеңінде бірнеше метрден асады, ңүбыр тәрізді
және желілі денелер 1-1,5 километрге дейін созылуы
мүмкін, қабат тәрізділердің қалыңдығы 100-150 м, ұзындығы 2-2,5 км болады.
Скарндар интрузияларды сыйыстырушы тау жынысытардың құрамына байланысты әкті және магнезийлі
(кейде сонымен қатар силикат скарндар бөлінеді) түрлерге бөлінеді. Скарндардың осы негізгі түрлеріне байланысты пайдалы қазба кенорындары бір-бірінен заттық
құрамымен, өздеріне тән пайдалы қазбаларымен, сонымен қатар морфологиясы және жатые жағдайлары бойынша ажыратылады.
Әкті скарндар әктастарды алмастыру арқылы қалып-
тасады. Олардың басты минералдарына анартас (гроссуляр-андратит қатары) пен пироксен (диопсид-геденбергит қатары) жатады. Әкті скарндар құрамында маңызды
орынды везувиан, волластонит, амфиболдар, эпидот, магнетит, кварц, карбонаттар иемденуі мүмкін. Әкті скарндар хром, сүрме мен сынаптан басқа барлық металдардың,
сонымен қатар көптеген бейметалл пайдалы қазбалардын
өнеркәсіптік кенорындарын сыйыстырады. Олардың жетекші рөл атқаратын кенорындарының типтері төменде
қарастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**Пабло Хавьер Сабалета** (исп. *Pablo Javier Zabaleta*; 1985 жылы 16 қаңтарда Буэнос-Айрес қаласында Аргентинада туылды) — аргентиналық футболшы, «Манчестер Сити» футбол клубы мен Аргентина ұлттық құрамасының қорғаушысы. 2008 жылғы Олимпиаданың чемпионы.

Мансабы
-------

Манчестер Ситидің капитаны ретінде
Сабалета жалпы «Сан-Лоренсо де Альмагро» клубының тәрбиеленушісі, 2002 жылы клубпен алғаш кәсіпқой келісімшартқа қол қойды. Алғашқы маусымында «Сан-Лоренсо де Альмагромен» Оңтүстік Америка кубогін жеңіп алды. 14 жасынан бастап Аргентинаның әр түрлі жастағы құрамаларына қатыса бастады. Сабалета 20 жасқа дейінгі Аргентина құрамасының капитаны атанып, 2005 жылы Нидердандыдағы жастар әлем чемпионатын ұтып алды. 

2005 жылы әлем чемпионатындағы жеңістен кейін, Сабалета испаниялық «Эспаньол» клубына 3 млн. долларға сатылды. Клубпен 5 жылдық контракқа қол қойып, ресми ойыншысы атанды. Алғашқы маусымнан-ақ Сабалета клубтың негізгі құрамына ілігіп, 2006 жылы Испания кубогін ұтып алды. Бірақ 2006/07 маусымда УЕФА кубогінің финалындағы «Севилье» клубына қарсы ойында жарақаттанып, маусымның көп бөлігін жіберіп алды. 2005 жылы 3 қыркүейкте алғаш рет Аргентинаның негізгі құрамасы үшін, 2006 жылдың әлем чемпионатының іріктеу ойындарында Парагвайға қарсы ойында алаға шықты. Алайда чемпионатын өзіне бас бапкер Хосе Пекерман алмауды жөн көрді. Пекерманның орнына Альфио Басиле келгенде Сабалета құрамаға жиі шақырылып жүрді. Бірақ Диего Марадона келгенде тіпті негізгі құрамдағы орнынан айырылып қалды. 

Әлем чемпионатының финалы: Германия мен Аргентина
2008 жылы Пекиндегі Олимпиада ойындарында Сабалета Аргенитаның басты қорғаушыларының бірі болды. Аргентиналықтар алтын медальдарды ұтып, бірде бір рет жеңілмей, тек қана екі рет қана голды жіберіп алды. 2008 жылы 31 тамызда Сабалета «Манчестер Ситиге» 6,45 млн.фунтқа көшіп, 5 жылдық контракқа қол қойды. Оның айтуы бойынша Англияда ойнағанды бұрыннан армандап жүр екен. 2008/09 маусымда Марка Хьюзаның командасында негізгі қорғаушы болып жүрді, бірақ Сити Джолеон Лескот, Коло Туре және Майки Ричардты сатып алғандықтан, 2009/10 маусымла қосалқы ойыншылардың бірі болып қалды.

Жетістіктері
------------

* Олимпиада чемпионы: 2008

* Премьер-Лиганың чемпионы: 2013/14
* Англия Кубогінің иегері: 2014

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Манчестер Ситидің» ресми сайтында профилі Мұрағатталған 7 қыркүйектің 2015 жылы.
* soccerbase сайтында статистикасы(қолжетпейтін сілтеме)
* Чемпионат.com сайтында статистикасы Мұрағатталған 15 мамырдың 2015 жылы.
**Ранович Абрам Борисович** (лақап аты — Ранович; шын жөні — *Рабинович*) , 3(15). 12. 1885, Житомир,—29. 5. 1948, Мәскеу)—көне заманды зерттеуші кеңес тарихшысы, тарих ғылымының докторы (1937). Мәскеу мемлекет университетінің профессоры (1937—41), КСРО ҒА Тарих институтының аға ғылыми қызметкері (1938—48). Иудаизм мен ертедегі христиан тарихына арналған бірнеше еңбектердің авторы. Өмірінің соңғы жылдары көне замандағы Жерорта теңізінің шығысындағы аймақтардың әлеуметтік-экономикалық тарихын зерттеген. Рановичтің «Эллинизм және оның тарихи рөлі» (1950) атты еңбегінде эллинизм көне замандағы құл иеленуші қоғам дамуының белгілі бір кезеңі неғұрлым толық дәлелденді. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Пабло Неруда** (исп. Pablo Neruda — негізгі ат ретінде қолданылған лақап аты; шын аты-жөні: Рикардо Элиэсер Нефтали Рейес Басоальто, исп. Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto;12 шілде 1904—23 қыркүйек 1973) — чили ақыны, дипломат және саяси қайраткер, Чили Республикасынының сенаторы, Чили Орталық Коммунистік паритя комитетінің мүшесі. «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Сталиндық сыйлықтың (1953) және әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері (1971).

Шығармашылығы
-------------

Неруда Пабло 10 жасында өлең жаза бастайды, 20 жасында бақытсыз сүйіспеншілікке толы, баршаға танымал «Двадцать поэм о любви и одна песня Отчаяния» (1924) еңбегін басып шығарады. 1927 жылы құрметті елші болады, кейінірек Чилидің атынан бірнеше азиялық және латынамерикандық мемлекеттерде өкілдік етеді; өмірінің соңында Францияның елшісі болады. Азияда болғанда өзінің әлеуметтік әлсіреуін және жеке басының жалғыздығын талдаған "Мекенжайым — Жер» (1933, 1935, 1947) атты өлеңдер жинағын бастайды. 1945 жылы сенатор болып сайланып, Коммунистик партияға қабылданады; кейін үкімет оңдардың тарапын қолдаған кезде, өмірін қуғын-сүргінде өткізеді. Америка континенті туралы оның «Көпшілік ән» (1950) атты үлкен эпикалық поэмасын У.УИТМЕН ерекше атап өтеді және бұл туынды оның саяси пайымдауларының ең мықтысы болды. «Оды изначальным вещам» (1954) әдеттегі, күнделікті құбылыстарды сипаттайды. 1971 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Patrick M. O'Neil, *Great World Writers: Twentieth Century*, Marshall Cavendish, 2004, p. 1062.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951—1975 жылдардағы Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Лагерквист (1951) •
Мориак (1952) •
Черчилль (1953) •
Хемингуэй (1954) •
Лакснесс (1955) •
Хименес (1956) •
Камю (1957) •
Пастернак (1958) •
Квазимодо (1959) •
Перс (1960) •
Андрич (1961) •
Стейнбек (1962) •
Сеферис (1963) •
Сартр (1964) •
Шолохов (1965) •
Агнон / Закс (1966) •
Астуриас (1967) •
Кавабата (1968) •
Беккет (1969) •
Солженицын (1970) •
Неруда (1971) •
Бёлль (1972) •
Уайт (1973) •
Юнсон / Мартинсон (1974) •
Монтале (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Қымыран** — сүттен ашытылып жасалған сұйық тамақ — айранның бір түрі немесе түйенің шұбаты мен сиыр сүтінің араласы. Қазақ тілінде «қырсыққанда қымыран іриді» деген мәтел бар. Егер қымыранның бастапқы мағынасы осындай болса, оның іруі заңды. Бірақ оңай іритін затты, қазақтың сөз саптаудағы дәстүрі бойынша, қырсықтың сипатына сай деп ұғынып, идиома ішіне кіргізе қоймаса керек еді. Сондықтан да «қымыран» — құрамы жағынан басқа бір сұйық тағам болуы керек деген ой туады. Бұл ойдың онша оқшау еместігіне тува тілінің дерегі куә: хымыраан — өте қою емес, болмашы ғана сүтпен ағартылған сұйық шай. Ой елегінен өткізе бағдарласақ, шайдың іри қоюының өзі екі талай. Осы себептен де асқынған қырсықты бейнелеуге сүттен жасалған сусыннан гөрі, іри қоймайтын шайдың балама ретінде алынуы нанымды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Оңғақ** (лат. *Tіnca tіnca*) – тұқытәрізділер отрядына жататын тұщы су балығы.

Мекені
------

Қазақстанда Есіл, Нұра, Торғай өзендерінде, Қамыс – Самар көлдерінде кең тараған, аздап Жайық өзенінде де кездеседі. Арал және Балқаш су алаптарында жерсіндірілген.

Сипаттамасы
-----------

Денесі жалпақ, жуан, тығыз ұсақ қабыршақтармен қапталған. Ұзындығы 32 см-дей. Екі езуінде қысқа мұртшалары болады. Балықтың сыртқы түрі негізінен қоңыр түсті, алтын сияқты жылтыраған рең байқалады. Судан шығарғанда түсі оңып кетеді, балықтың аты осыған байланысты қойылған. Аталықтарының құрсақ қанаттарының сыртқы талшықтары едәуір жуан, сол белгісімен аналықтарынан оңай ажыратылады. Оңғақ жыныстық жағынан 3 – 4 жылда жетіледі, уылдырығын (320 мыңдай) тұңғиық және шылау өскен жерлерге мамыр айынан бастап 3 – 4 ай бөліп-бөліп шашады. Оңғақ балдырлармен, бентостық организмдермен (әсіресе хирономидтер мен біркүндіктер) қоректенеді. Еті үшін көп ауланады. Кәсіпшілік және өсіру балықтары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Freyhof, J. & Kottelat, M. (2008). *Tinca tinca*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on January 25, 2010.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
3. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
4. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Абрам Иванович Крючков** (1910, Ресей, Сібір, Баев ауданы, Платоновка деревнясы - 16.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы, [[Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дуниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы гвардия жауынгері.

Өмірбаяны
---------

Соғысқа дейін Крючков Алматы қаласына көшіп келіп, Шаумян атындағы артельде етікші-шебер болып жұмыс істеді. 

1941 жылы шілдеде Крючков 316-атқыштар дивизиясы 1075- полкінің 4-ротасында ұрыстарға қатысты. 1941 жылы 16 қарашада Дубосеково темір жолы айырмасы маңында қаһармандықпен шайқасып, ерлікпен қаза тапты. Крючковқа көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942).

Естелік
-------

Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақта жер- лес-гвардияшыларға арналған монумент, Достық даңғылының жалғасы - Даңқ алаңында Крючковқа бюст орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Ақыпбеков Өтепберген** (8.10. 1950 Алматы облысы Қапал ауданы Ақсу ауылы. - 2009, Алматы) - акын. 1973 - 1985 жылдары "Қапал еңбеккерлері" газетінде аға тілші, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, "Октябрь туы" (қазіргі "Жерұйық") газетінде жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1985- 1995 ж. "Қазақ әдебиеті", "Жалын", "Денсаулық", "Жанашыр", "Халық конгресі" басылымдарында аға тілші, бөлім меңгерушісі, бөлім редакторы, жауапты хатшы, 1995 - 1998 ж. "Казгидромет" агенттігінде, ҚР Парламенті Мәжілісінің аппаратында, ҚР Ұлттық Банкінде, ҚР Әділет министірлігінің басқарма бастығы болып жұмыс істеген. Алғашқы өлеңдері 1973 жылдан жариялана бастады. Балаларға арнап "Доп" (1985), "Футболшы боламын" (1982), "Жарыс" (1985), "Айдын шалқар" (1986), "Жарыстан соң жарыс", "Балабақтың бір күні", "Экологиялық әліппе", "Қырық қыз", "Балдай тәтті әліппе", "Ажарлы Астана", "Қызықты әліппе", "Айдындағы әліппе", "Керек кітап", "Мен таңдайтын мамандық", "Төрт түлік төресі кім?" (1986), "Жылдың төрт мезгілі" (1990), т.б. жыр жинақтары жарық көрген. Литван ақындары Г.Леонардас пен Г.Рамутенің, шешен ақыны А.Ахметукаевтың бір топ өлеңдерін қазақ тіліне аударған. Бірнеше дүркін Қазақстан Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО ОК мен "Жалын" баспасының бірлескен дәстүрлі жабық байқауының және республикалық, халықаралық мүшәйралардың жүлдегері болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қазақстан футбол федерациясы** (**ҚФФ**, ағылш. *Kazakhstan Football Federation*) — Қазақстанда футбол додалары мен біріншіліктерін ұйымдастыратын мемлекеттік ұйым. Ол Қазақстан Премьер Лигасы және Қазақстан Кубогы сияқты додалар мен Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы ойындарын ұйымдастырады.

Бұрынғы атаулары
----------------

* *Қазақстан Республикасы футбол қауымдастығы (1992–2000)*
* *Қазақстан футбол одағы (2000–2007)*
* *Қазақстан футбол федерациясы (2007–қазіргі уақытқа дейін)*

Тарихы
------

Қазақстан футбол федерациясы (ҚФФ) 1992 жылы Қазақ КСР футбол қауымдастығының қайта құрылуымен (1989 жылы құрылған) құрылды. Сол жылы (1992), ҚФФ ФИФА мен Азия футбол конфедерациясының (АФК) қауымдастырылған мүшесі болды (немесе 1993 жылы). Оның құрылуы қазақ футболын халықаралық стандарттарға сай ұйымдастырудың бастамасы болды. ҚФФ еліміздің ең ірі спорт федерациясына айналды, Қазақстандағы футбол «спорт патшасы» ретінде бағаланып, спорт сүйер қауымның таңдауы бойынша бірінші орынды иеленді.

1992 жылы федерация футболдан ұлттық лига чемпионаты мен Қазақстан кубогы сияқты кәсіби деңгейдегі түрлі жарыстарды өткізді. Қауымдастырылған мүше бола тұра, ҚФФ ұлттық құрамалар үшін ресми халықаралық жарыстарға қатысуға рұқсат етілмеді, сондықтан 1992 жылдың ортасы мен аяғында және 1994 жылдың сәуірінде ортаазиялық Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан елдерімен бірге өңірлік жарыстарға қатысты. 1994 жылы ҚФФ ақыры ФИФА мен АФК-ның толыққанды мүшесі ретінде қабылданды. АФК-ға кіру туралы шешім дауыс беруден кейін қабылданды. Ұлттық құраманың Орталық Азиядан тыс құрамамен алғашқы ойыны 1995 жылы желтоқсанда өтті. Сол жылы Қазақстанның атынан шыққан Олег Литвиненко қазан айындағы Азияның үздік ойыншысы болып танылды.

2000 жылы ҚФФ УЕФА-ның кандидаты болды және 2002 жылы 25 сәуірде Швецияның Стокгольм қаласында өткен УЕФА конгресінде оның толық мүшелігіне ие болды.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстандағы футбол
* Қазақстан футзал ассоциациясы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ОСНОВНЫЕ ВЕХИ ИСТОРИИ КАЗАХСТАНСКОГО ФУТБОЛА, 1971-1989.
2. ↑  AFC membership reaches 44 (30 April 1993).
3. ↑  Kazakhstan International Matches - Details 1992-1999 Мұрағатталған 21 тамыздың 2008 жылы.
4. ↑  UEFA delegation visit Kazakhstan, *Union of European Football Associations* (26 June 2002).
5. ↑  UEFA Congress.  Union of European Football Associations.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Футболы |
| --- |
|  |
| Қазақстан футбол федерациясы |
|  |
| Ұлттық құрама | 
Қазақстан құрамасы • Жастар құрамасы |
|  |
| Қазақстан Лигасы | 
Премьер Лига • Бірінші лига • Екінші лига |
|  |
| Кубоктар | 
Футболдан Қазақстан Кубогы • Футболдан Қазақстан Суперкубогы |
|  |
| Клубтар • Стадиондар • Жылдың үздік ойыншысы • Еурокубок |

 |
**Ақыш**, *Ақұш* – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы көл. Дубровный ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 121,5 м биіктікте, аумағы 25,81 км2, ұзындығы 3,6 км, ең жалпақ жері 3,8 км, жағалау бойының ұзындығы 20,9 км. Су айдынының 1/3-і Солтүстік Қазақстан облысына тиесілі. Су жиналатын алабындағы егістік 70%-ды құрайды. Тереңдігі 3-4 м-ге жетеді.

Өсімдігі, жануарлары
--------------------

Жағалау бойы жолағы құмды-сазды ені 5-10 м, біртіндеп шабындыққа, далалық немесе сор шөп басқан телімдерге ұласады. Суында дафния, гаммарус, т.б. моллюскалар тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
**Юкка** (лат. *Yucca*) – қасқыржемдер тұқымдасының агавалар тұқымдас тармағына жататын көпжылдық ағаш пішіндес өсімдік. Солтүстік Американың ылғалды субтропикалық аймағынан шыққан. Табиғатта 40-қа жуық түрі бар. Елімізде оның бақшада өсетін, аласа бойлы жасыл және ала жапырақты түрлері өседі. Бақшада өсетін юккалар гүлдейді. Биіктігі 60-80 см. Жазда калың, жиектері тістілеу жапырақтарының ортасынан шырақ секілді гүлсабағы өсіп шығып, қоңырау тәрізді ақ гүл жарады. Төменде біз оның үйде өсетін түріне тоқталамыз. 

*Yucca elephantipes* – әдемі жапырақты өсімдікке жататын күтімі жеңіл, ыстық пен суыққа төзімді өсімдік. Сүйір жапырақтарының жиектері қырлы, ара тісті болып келеді. Діңінің жоғарғы тұйық басынан семсер тәрізді ұзын да қалың жапырақтары тарала өседі. Жапырақтарының ұзындығы – 30-75 см, жалпақтығы – 5-8 см аралығында, түсі жасыл.

### **Таралуы**

Джошуа ағаштары Мухаве шөлі сияқты сусыз аймақтарда топталып өседі.

Жарығы:
-------

жарық сүйгіш. Жаз айларында аулаға күн астында өсіруге болады.

Жылуы:
------

аздап салқынға да және өте ыстыққа да шыдамды.

Суғарылуы:
----------

жаз күндері жеткілікті мөлшерде, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы:
------------

құрғақ ауаға төзімді. Су бүркуді қажет етпейді, дегенмен де жапырақтарын тазарту мақсатында су бүркіп жуып немесе дымқыл матамен шаңын сүртуге болады.

Қоректендірілуі:
----------------

наурыздан тамызға дейін айына бір рет топырағы тыңайтылады. Қыс айларында тыңайтқышты қажет етпейді.

Аурулары:
---------

ақ ұнтақ құрттары мен өсімдік биттері сияқты зиянкес жәндіктерден зиян шегеді. Артық суғарғаннан тамыры шіріп кетуге бейім.

Көбейтілуі:
-----------

қалемшелеу арқылы көбейтіледі. Ұзарып өскен юкканың діңін 15-20 см ұзындықта бірнеше бөлікке бөліп, тамырландыру жолымен көбейтуге болады. Тұқымы арқылы да көбейтіледі, бірақ ол қиын әрі тиімсіздеу. Сондай-ақ тамырларындағы картоп секілді түйнектерімен көбейткен дұрыс.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Абулия** (грек. *abulia* — қаз. тартыншақтық, ерікті жоғалту)— жүйке ауруынан туындайтын ерік кемістігі. Абулия — әрекетті психикалық реттсудің патологиялық бұзылуы. Іс-әрекетке қызығушылығы және нақты шешім қабылдауға қабілеті болмағанда корініс береді. Психиканың басқарып реттеуші функциясын анықтау арқылы Абулия дәрежесін білеміз. Себебіне байланысты Абулия қысқа мерзімді немесе түрақты күй болуы мүмкін. Абулияның ауыр түрі — шизофренияның кататоникалық түрінің қасистінен корінеді. Мидың мандай бөлімінің ауқымды зақымдануынан пайда болады. Абулия психоневроз күйінде де жиі кездеседі. Абулия ауру адамның іс-әрекетке ынтасының жоқтығымен, қажеттігін сезсе де, шешімді қабылдай алмауы және әрекетті дұрыс жасай алмауында корініс табады. Абулия тәрбиенің дұрыс болмауынан қалыптасатын ерік-жігерсіздік сияқты мінез бітісінен ажырату қажет, себебі ондай тұлғалық қасиет өзін-өзі реттеуді жүзеге асыру арқылы қайта шынықтыруға келеді. Психопатологияда терең дәрежедегі олигофрения жағдайында кездесетін туа біткен Абулия, және мидың маңдай бөліктерінің қатғы зақымдануының немесе психикалық аурыдың ауыр түрлерінің (депрессия, шизофрения, психоздар, наркоманияның асқынған түрлері және т.б.) нотижесі болып табылатын Абулия болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Абу тауы теңіз деңгейінен 1219 м биіктікте орналасқан. Бұл Раджастан шөлді аймағындағы оазиc болып табылады. Бұл аймақ жаз мезгілінде «жазғы астана» деген атқа ие
болады. Себебі жасыл орманды таулы аймаққа демалушылар көп келеді.Абу тауының басында бірнеше көл бар. Абу тауы бүкіл әлемнің түкпір-түкпірінен саяхатшылар арнайы баратын Дельвара Джейл мінажатханасымен бөлгілі. Жыл сайын 3 млн-нан аса ұлттық және халықаралық саяхатшылар Абу тауының әсемдігін өсімдіктер мен жануарлар әлемін тамашалайды. 1965 жылдан бері Абу таулары жабық аймақ болып жарияланды. Ежелгі заманда Абу тауын Шығыс-Үнді компаниясы Сирохи Махараджасынан жалға алған болатын. Ол 1974 жылға дейін Раджпутана резиденттері үшін штаб-пәтер әрі әскерилерге арналған шипажай ретінде қолданылып келді. Абу тауының тарихы ерте заманнан бастау алады. Ол Раджастан Гаухан әмірлігінің құрамында болған. Абу тауын бұрынғы заманда көптеген әулиелер мен данышпандар паналаған екен. Абу тауының тамаша табиғаты субұрқақтар мен жасанды көлдерге, сарқырамаларға бай. Бұл орынды джайндар қатты қүрмет тутады. Джайндар дегеніміз - ерте дәуірдегі дхарма дініне сиынушы топ.
Абу тауының баурайында джайндардың бірнеше шіркеуі орналасқан. Сондықтан тау діни орын ретінде бағаланады. Абу тауының маңында түрлі демалыс орындары мен саябақтар бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек"
**Диалектология** (гр. *dіalektos* – сөйлеу, гр. *logos* – білім) – тіл білімінің белгілі бір тілдегі диалектілік ерекшеліктерді, олардың шығу тегін, таралу сипатын, ұлттық және әдеби тілге қарым-қатынасын зерттейтін саласы.

Диалектілік жіктелісі айқын тілдердегі диалектілердің саны ең кем дегенде екеу болады. Халық тіліндегі диалектілердің жігі оларды бір-бірінен ажырататын белгілердің сипатына байланысты. Қазақ тіліндегі мұндай белгілер әр түрлі. Олар көбіне-көп тілдің дыбыс жүйесіне, грамматикалық құрамына, сөз құрамына қатысты болып келеді. Қазақ тұрмысына ең тән деген, ең дәстүрлі деген киіз үйдің өзін Жетісу өңірі қазақ үй, Сырдың төменгі бойы қара үй, Ойыл-Жайық жағы ағаш үй, Еділ маңы терме үй, Қазақстанның солтүстігі мен орталығы киіз үй деп атайды. Сол сияқты оңтүстік, оңтүстік-батыс қазақтарындағы етістіктің барың, келің секілді тұлғасы өзге өңірлерде ұшыраспайды. Халық тіліндегі осы секілді құбылыстарды жинап-теру, хат бетіне түсіру, олардың тілде өмір сүру тарихын, пайда болу жолдарын, таралу тегін анықтау – диалектологияның міндеті. Осыған орай диалектология ғылымы **сипаттама диалектология** және тарихи диалектология болып бөлінеді.

Дұрысында, бұлар бір ғылым нысанның екі түрлі әдіспен зерттелуі. 

* **Тарихи диалектологияның** міндеті – жазба ескерткіштердегі және этнография, т.б. тарихи мәліметтерге сүйене отырып, диалектілердің даму сипатын, қалыптасу тарихын ашу.
* **Сипаттама диалектологияның** міндеті – диалектілер мен сөйленістердегі ерекшеліктердің қазіргі жайы мен таралған көлемін сипаттап түсіндіру, әдеби тілден қандай ерекшеліктері бар екенін анықтау.

Диалектологияға қажетті материал экспедициялық жолмен ел арасынан жинау нәтижесінде және лингвистикалық география әдістерін қолдану арқылы жасалады. Зерттеушілер бұл екі әдісті көбіне бірлікте, бір-бірімен сабақтастыра алып қарайды. Қазақ диалектологиясы жөніндегі алғашқы талпыныс 1937 жылы Нарынқол, Кеген, Мақтаарал, Нұра аудандары қазақтарының тілінен дерек жинаудан басталды. 1944 жылы Ж.Досқараевтың қорғаған кандидаттық, 1948 жылы С.Аманжоловтың докторлық диссертациясы қазақ диалектологиясының ғылым ретінде дүниеге келуінің басы болды. Қазір **қазақ диалектологиясы** тіл білімінің дербес саласына айналды.

Тағы қараныз:
-------------

* Диалектизм
* Диалектография
* Диалект
* Диалог
* Лексика
* Сөйленіс

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Бұрынғы атауы №98 көше. «Комсомольский» тұрғын алабы. Ақын Сара көшесі Домалақ ана көшесінен басталып, Қарашаш ана, Ләйлі-Мәжнұн, Жұбан ана, Айғаным көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 999,3 м.
Сара Тастанбекқызы (1853-1907) - ақын. Әкесінен ерте айырылыс әкесінің інісі Жайсаңбектің тәрбиесінде өскен. Сөзге тапқырлығымен, кесіп айтар шешендігімен елді сүйсінткен. Айтыс өнеріне әбден төселген Сара Арсалаң, Ниязбек сал, т.б. ақындарды өнер жарысында жеңіп шыққан. Оның жастайынан ақындық жолды ұстағанына «Он үште домбыра алып сөз сөйлеп ем, Көлемін бір сүрінбей жалғыз қара» деген өлең жолдары дәлел. Сараның лирикалық өлеңдері - көбіне өз тағдырын, жеке басының мұң-зарын арқау еткен туындылар. Нәзік лиризм мен ой-толғаныстарға толы «Ортақ мұң», «Аққыз», «Қарлығаш», «Торығам», т.б. жырларында өзі өмір сүрген ортаның шынайы қалпы суреттеліп, әлеуметтік қатынастар қалыптастырған адам мінез-құлықтары нақты көрініс тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Ақын өлімі туралы аңыз** (кей басылымдарда **Абдолла**) — Қасым Аманжоловтың поэмасы, майдангер ақын Абдолла Жұмағалиевке арналған.

Ұлы Отан соғысы жылдары жазған бұл поэмасы — қазақ поэзиясындағы осы кезеңдегі елеулі құбылыстың бірі. Майданда қаза тапқан қазақ ақынының Отанға деген сүйіспеншілігі, жарқын тұлғасы отты сезіммен бейнеленеді. Өмірдің мәнін, ез тірліктен ерлік өлімнің қасиеттілігін көркем образ арқылы бейнелеген бұл поэма — нағыз оптимистік трагедия.

> 
> Арқалап сол майдан жүгін,  
> 
> Қырғын соғыс ортасында,  
> 
> Көкірегінің кекті зілін,  
> 
> Қоса түйіп қорғасынға —  
> 
> Қанды қырғын қапылыста  
> 
> Айырылып бар жолдасынан  
> 
> Жараланған жолбарыстай,  
> 
> Өрт жанарлы бір жас ұлан  
> 
> Ырғып бұлттан түсер жайдай.  
> 
> Өзі оқ боп атылғандай,  
> 
> Ерегіске жанын тігіп,  
> 
> Күтті жауын,  
> 
> 
> 
> Тас бекініп.
> 
> 

Ғабит Мүсірепов поэманы келесідей сипаттады: «Қасым ақын жанының бар толғауын, кек күшін, сезім тереңін түгел бере алған. Жалынды сөзбен жауға аттандырар, жан сезімімен жас тамшылатар ақын сөзі өзегін, жүрегін тербей шыққан. Қасым поэмасы майданнан соққан жаңа леп сияқты».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 1 том

Сілтемелер
----------

* Ақын өлімі туралы аңыз Kitap.kz сайтында
* Поэмаға талдау Massaget.kz сайтында

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қасым Аманжолов шығармалары |
| --- |
|  |
| Поэмалары | 
Ақын өлімі туралы аңыз (Абдолла) • Бикеш • Боран • Біздің дастан • Жамбыл тойында • Құпия қыз • Қытай қызы • Сырттан |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Аудармалары • Пьесалары: Аңқау Жүсіп, Әлем сахнасында, Досымның үйленуі • Либретто: Хорлығайын |

 |
**Дучка** (пол.  *ducta — ямка*) — кен түсіруге арналған тік немесе көлбеу орналасқан қысқа қазба. Көлденең қимасыныц пішіні шаршы немесе дөңгелек болып келеді. Блоктағы қопарылған кенді төменгі кен қабылдайтын (екшегіш, тырмалау, тасымалдау) горизонтқа түсіру үшін пайдаланады. Кен түсетін тесіктің көлденең қимасы әдетте 2—4 м2 болады. Блок түбінде кен жоғалымын азайту үшін кен түсірменің жоғарғы қимасы кеңдеу болып (майқұйғышқа ұқсас) келеді. Көпшілік жағдайда бекітпе қолданылмайды. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**"Ақындар атасы"** - 1) "Қазақ-телефильм студиясының 3 бөлімді, қазақ-орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1971). Фильм халық ақыны Жамбыл мен оның кіндікқаны тамған Жетісу өлкесінің әсем табиғаты, ақынның шығармашылық өмір жолдарына арналған.**Кадрда** - Жамбыл және Күләш Байсейітова, Жамбылдың Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің алғашқы Декадасынан көріністері, Қазақ энциклопедиясының бас редакторы М.Қаратаевтың ақын шығармашылығы жөніндегі ойлары беріледі. Режиссері - Ә.Дүйімбаев, операторы - А.Федулов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Әріпдәрі**
------------

Әріпдәрі- ерінгүлділер тұқымдас, көп жылдық өсімдік. Жапырақтары сабақты, жұмыртқа тәрізді сопақша келген, қысқа түктері болады. Сабағы төрт қырлы, биіктігі 60 сантиметрге

дейін жетеді. Гүлдері ірі. Маусымнан тамыз айына дейін гүлдейді. Құрғақ жайылымдарда, дөңесті қыраттарда, бұтақ арасында және орман ішінде өседі.

*Химиялық құрамы*: Шөпте ащы және илік заттар, стахидрин, бетоницин, холин алкалоидтары және эфир майы бар.

*Қолданылуы*: Дәрілік мақсатта оның гүлдей бастаған кезінде жиналған гүл шоқтарымен бірге шөптерін де пайдаланады. Әріпдәріні халық медицинасында тыныс жолының әр түрлі

қабынуларына, демікпеге, қан қақыратын асқынған өкпе туберкулезіне, невроз ауруына, бауыр, бүйрек ауруларына, шеменге, асқазан қабынуына, шаншуға және іш кебуге

қарсы және несеп жүргізетін, іш өткізетін дәрі ретінде қолданады. Әріпдәрі шөбінен жасалған қайнатындыны тері сыртындағы жараларды: шіріншіні венаның жаралы варикозды

кеңеюін және іріңдеп, көпке дейін жазылмайтын жараларды емдеуге қолданады. Әріпдәрі препараттарын дәрі ретінде суық тигенде, салданып ауырғанда, сондай-ақ құяң кезінді

ішеді.

**Сармала**
-----------

Бұл- крест гүлділер тұқымдас, сұрғылт жасыл түсті, бір жылдық өсімдік. Гүлдері ұсақ, бозғылт-сары. Жемісі- ұсақ дән. Биіктігі 25-80 сантиметр. Мамыр және тамыз

айларында гүлдейді. Қазақстанның көптеген аудандарында кездеседі. Бақшаларда, құрғақ алқаптармен жол жиектерінде өседі.

*Химиялық құрамы*: толық зерттелмеген. Белгілі деректерге қарағанда, дәндерінде синигрин тәрізді улы глюкозид бар көрінеді.

*Қолданылуы*: Емдік мақсатқа өсімдік гүлдеген кезде жиналатын шөбі мен дәндерін пайдаланады. Сармала халық медицинасында кеңінен қолданылады. Ол несеп жүргізеді, ішек

құртын түсіреді. Қан тоқтатады және жарақатты жазады. Шөбінің тұнбасын іш өткенде, шеменге шалдыққанда, бүйрік пен өтке тас байлағанда, қан қақырғанда,

ішеді. Ол үшін 1 шай қасық шөбін бір жарым стакан қайнаған суға 2 сағат тұндырып сүзеді де, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ас алдында ішеді.

**Дереккөздер**
---------------

1. М. Қожабеков .Г. Қожабекова. Дәрілік өсімдіктер. Алматы, «Қазақстан» 1982 жыл.
**Катарина Сусанна Причард** - Аустралия жазушысы. 1920 жылдан Аустралия Компартиясының мүшесі. Катарина - Аустралияда реалистік романның негізін салушылардың бірі.

Еңбек жолы
----------

Оның тұңғыш романы *"Пионерлер"* 1915 ж. жарияланды. *"Қара лағыл тас", "Жегілген өгіздер", "Жақын бейтаныстар" т.б.* романдарында қарапайым еңбек адамдарының өмірін көрсетті, капиталистік қоғамның мерезін сынады. Катарина 1933 ж. Совет Одағына келіп, *"Нағыз Ресей"* атты очрктер кітабын шығарды. Ол соғыстан кейінгі кезеңде *"Тоқсаныншы жылдар", "Алтын мильдер", "Өркенді дән"* романдарынан құралған трилогиясында қоғамдық өмірді кең қамтып, дәуір шындығын шебер суреттеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Квокка** немесе **шолақ құйрық кенгуру** (лат. *Setonix brachyurus*) – *Setonix* тегі мен кенгуру тұқымдастарының жалғыз түрі.

Квокка сыртқы бейнесімен кенгуру немесе валлабиге ұқсайды, бірақ оның қысқа құйрығы тіреу мақсатында пайдаланыла алмайды.[2] Оның үлкендігі ірі үй мысығы немесе орташа келген итпен тең. Денесінің ұзындығы – жарты метрдей, құйрығы – 30 см. Салмағы – 2,5-5 кг-ға дейін жетеді. Квокка шөпқоректі және түнгі тұрмыс қалпын сақтайды.

Квокка жыртқыштардың алдында қорғансыз, сондықтан ол Балд, Роттнест, Пингвин аралдарында және түлкілер мен мысықтар жоқ Олбани (батыс Аустралия) аймағының кейбір континенталдық аумақтарында сақталып қалған. Құрғақ шөпті аймақтарды, қалың өскен бұталарды ұнатады, бірақ құрғақшылық кезінде батпақты жерлерде жиі кездеседі.

Шағылыстырудан кейін бір бала, ал егер ол өліп қалса, қайта шағылыстырусыз басқа эмбрион дамиды. Егер, анасының қалтасындағы бала жақсы дамыса, екінші эмбрион анасының ағзасында «ұйықтайды», кейіннен алдындағысы қалтаны босатқаннан кейін, өз уақытында туылады. Табиғатта өмір сүру мерзімі – 10 жыл.

Квокка осал түрлерге жатады. Ауыл шаруашылығының кеңеюіне байланысты, олардың табиғи ортасының тарылуына, соған орай, бұл түрдің санының азаюына әкелді. Мысықтар мен иттердің көптеп таралуы, сондай-ақ батпақтардың кебуі бұл мәселені ауырлатты.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  de Tores, P. Burbidge, A. Morris, K. & Friend, T. (2008). *Setonix brachyurus*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 29 желтоқсан 2008.
2. ↑  Журнал «Вокруг Света», N8 2014, стр. 24, «Квокка».
3. ↑  Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 25. — 10 000 экз.

Сілтемелер
----------

* Наша природа. Квокка