recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Импульс санауыш** - белгілі бір мерзім аралығында келетін электро импульстарының санын есептеуге және оларды есте сақтауға арналған құрылғы. Ол автоматты бақылау жүйелерінде , өлшеу техникасында, автоматты басқару және есептеу техникасында пайдаланылады. Ол кез келген мерзімдегі есептеу нәтижесін көрсете алатын өлшеуіш құрылғы немесе импульс жиілігін бөлгіштің қызметін атқара алады. Құрылыс ерекшеліктеріне орай, электромеханикалық және электрондық болып ажыратылады. Элекромеханиқалық импульс санауыш электромагниттік реле негізінде жасалған. Оның якоры храповикті қозғалтады. Храповик санауыш механизммен жалғасқан.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін  Ұжымдық мекен-жай деген бетті қараңыз.*
 **Ұжымдық мекен-жайы**  (фр.  -  саясатта белгілі тұлғалардың саны немесе бүкіл бірлестіктің немесе корпорациясының есепке алынуы; XVIII-XIX ғғ. термині.

 Петициядан айырмашылығы, ол, кем дегенде, жеке шағымданушыларға қатысты қатаң тұжырымдалған қалаудың жоқтығымен ерекшеленеді. Әдетте мемлекеттік конституциялық органдарының басшыларымен (парламенттер, Ландтага палатасы) тапсырылады. 

Парламенттің екі палатасы мекен-жайымен тақ сөзіне *жауап берді. Мұндай мекен-жайы, тақ сөз мазмұнына сілтеме жасай отырып, ұсынылған мемлекеттік бағдарламасымен келісім жасасты немесе керісінше - белгілі бір баптарға қарсылық, белгілі бір жағдайларда, кейде үкімет бүкіл жүйесіне қарсылық танытты.*

Кейде  *төтенше* жағдайларда, Парламент мекенжай құқығын ерекше пайдаланады. Мысалы, 1870 жылы 10 желтоқсанда өткен Солтүстік неміс одағының Рейхстаг отырысындағы мекен-жайында патша Вилгельмнен |  Германия бірігуін (1871) өзінің "қастерлі ісі" санауын сұрады.

Саяси қозғалыстардың барысында парламенттік емес топтардың, әсіресе әр түрлі қоғамдық ұйымдар мен халық жиынының мекенжайларынан, яғни ұжымдық мекен-жайдан*, олар үкіметке немесе елдің мемлекеттік өкілетті мекемелеріне жолданды; олар белгілі іс-әрекеттерді бекітілуіне қолдау немесе керісінше көзқарастар білдірілді.*

Сондай-ақ, қараңыз
------------------

* 221 мекен-жайы

Сілтемелер
----------
**Өмір Мәдікенов** (1932), хирург, травматолог, медицина ғылымдарының д окторы (1983), профессор (1984). 

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.[1].

Қарағанды Мемлекеттік медицина институтын бітірген 1956-59 ж. Жезқазған қалалық ауруханасында хирург, хирургия бөлімінін меңгерушісі. 1960-1971 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент. 1971-2004 ж. ҚММИ жалпы хирургия кафедра меңгерушісі, травматология, ортопедия курсының меңгерушісі, жалпы хирургия кафедрасының профессоры, дала соғыс хирургиясы кафедрасында жұмыс істеді. 2005 жылдан ҚММА дәрігерлерді дипломнан кейін оқыту факультетінің профессоры. 210-нан астам ғылыми еңбектің,оныңішінде5 монографияның авторы.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Бикенов Ж.Б. Жәкенов Ж.М. Исабек Т.К.* Тоқа шежіресі —  Қарағанды: Қарағанды полиграфиясы ААҚ, 2000. — 402 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-7667-9037-6.
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Павлова Анна Павловна** (Матвеевна) (12.2.1881, Петербург,-23.1.1931, Гаага)- орыстың балет артисткасы. Солдат пен кір жуушы әйелдің қызы. 1899ж.Петербург театр училищесін П.А. Гердттің класы бойынша бітіргеннен кейін Мариин театрына қабылданды. 1906ж. балерина атағына ие болды. 1914 жылдан шетелде тұрды. Таңдаулы партиялары: Жизель Пахита(Адан және Дельдевездің осы аттас балеттерінде), Никия Китри(Минкустың "Баядеркасы" мен "Дон Кихотында") т.б. Творчествосы арқылы балет өнерінде жүргізген М.М. Фокиннің реформасында зор игі әсер етті. Ол қойған балет премьераларында Павлова негізгі партияларды биледі. Биінің музыкалық және психологилық тұрғыдан мазмұнды, эмоциялық бояуға толы әрі алуан жанрлы болып келуі оның өнеріне тән қасиет. 1910 жылы өз тобын ұйымдастырып, гастрольдік сапармен Еуропа, Америка және Азия елдерінде өнер көрсетті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Михаил Иванович Баранов**

1937 жылы 21 желтоқсанда УКСР Донецк облысының Мариуполь қаласында туған.

Қолөнер училищесі мен жұмысшы жастардың кешкі орта мектебін (1955); КСРО ІІМ Алматы орта арнайы милиция
мектебін үздік (1961); КСРО ІІМ Мәскеу жоғары мектебінің заң факультетін (1965) бітірген, заңгер-құқықтанушы.
1953 жылдан - Ильич атындағы Мариуполь зауытында оқушы, №7 цехтың кезекші электригі. 1956 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1959 жылдан - КСРО ІІМ Алматы орта арнайы милиция мектебінің курсанты. 1961 жылдан - Қостанай облыстық атқару
комитетінің ІІБ тергеушісі, аға тергеушісі.1963 жылдан -Қостанай облыстық атқару комитетінің ІІБ қоғамдық тәртіп басқармасы бөлімінің тергеушісі, аға тергеушісі. 1968 жылдан - ҚазКСР ІІМ тергеу басқармасының тергеушісі, аға тергеушісі. 1969 жылдан - ҚазКСР ІІМ штабында инспектор, аға инспектор, ұйымдастыру-инспекторлық бөлім бастығының орынбасары, бастығы. 1979 жылдан - ҚазКСР ІІМ Қоғамдық тәртіпті қорғау басқармасы бастығының
орынбасары, бастығы. 1984 жылдан - СҚО ІІБ бастығы. 1994 жылдан - ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 
Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. 1995 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Рақымшылық жасау бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдан зейнеткерлік демалыста. 2003 жылдан - «АСКО» СК» АҚ
Алматы филиалының директоры. 2007 жылдан «Эко Полис» СК» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.

2008 жылдан бері - «Эко Полис» СК» АҚ басқарма төрағасы.

ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің 12-ші шақырылымының дупутаттығына кандидат (1990), ҚР Жоғарғы Кеңесінің 13-ші шақырылымының депутаты.

1980 жылы Мәскеу қаласындағы XX Олимпиада ойындарында қоғамдық тәртіпті қорғауға қатысқан Қазақстан милициясы қызметкерлерінің жиынтық отрядына басшымшылық еткен.

Еңбек Қызыл Ту орденімен; 20 медальмен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталған.

КСРО ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері.

Отставкадағы милиция генерал-майоры.

Үйленген. Жұбайы - Баранова Тамара Михайловна, Ұлдары - Сергей (1960 жылы туған), Александр (1966 жылы туған), 3 немересі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Михаил Иванович Будыко** - совет геофизигі, метеоролог, физика-математика ғылымдар докторы, профессор, КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі, А.И.Воейков атындағы геофизика бас обсерваториясының директоры. 1956 жылдан КОКП мүшесі. Михаил - жердің жылу баланысын, биоклиматологияны, климаттың ғасырлық ауытқуынының, жер бетін мұз басуды және климаттың классификациячын зерттеген ғалым. Қазақстан жеріне тығыз байланысты мәселелерді - табиғаттағы булануды есептеуде, мелиорациялық климатқа тигізетін әсерін бағалауда т.б. мәселелерді шешуде оның ғылыми еңбектерінің маңызы зор. Михаил Иванович Будыконың басшылығымен және тікелей қатысуымен *"Жер шарының жылу баланысының атласы" және "КСРО-ның климат атласы"* жасалды. Осы еңбектері үшін оған Лениндік сыйлық берді.

Ірі ғылыми еңбектері: *"Табиғи жағдайдағы булану", "Жер бетінің жылу балансы", "Климат және тіршілік".* Михаил - климат және агро-климат ресурстарының мәселелерімен шұғылданатын Ғылыми соеттің және Дүни жүзілік метеорологиялық ұйымның БҰҰ жанындағы радиациялық климатология жөніндегі жұмыс тобының председателі.
**Михаил Генрихович Горлин** ─ орыс ақыны.. 

1909 жылы 29 мамырда Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 1927-1931 жылдары Берлинде профессор М. Фасмерадан славян филологиясын игеріп, 1933 жылы «Н.В. Гоголь және Э.Т.А. Гофман» тақырыбында диссертация қорғайды. Горлин бала кезінен өлең жазумен айналысады, 1930 жылы кейінірек неміс тілінен өзі аударған «Сказки и города» жинағы Д. Мираев деген бүркеншік атпен жарық көреді. 1931-1933 жылдар аралығында жыл сайын өзінің орыс тіліндегі өлеңдері енген «Сборник берлинских поэтов» жинағы жарық көріп отырады. 1936 жылы орыс тіліндегі жалғыз «Путешествия» жинағы жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

Шашақ жемісті гелиотроп – биіктігі 15 – 20 см болатын бір жылдық шөп тектес, жартылай улы өсімдік. Өсімдік тек құмда ғана, басқа шөптермен араласып өседі.
*Қазақстанда олардың ең көп тараған жерлері:* Алматы, Талдықорған облыстарында Сары – есік – Атырау және Тау құмы, Жамбыл облысының Мойынқұм өңірі. Олар әсіресі ақ сексеуілді құмда жиі кездеседі. Зерттеушілер соңғы жылдары Алматы облысының Тау құм деп аталатын жерінен бұл өсімдіктің қалың болып өсетін 2500 гектарлық қорын тапты.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдік құрамында гелиотрин триходесмин деп аталатын алколоидтар бар. Сонымен қатар шөбінің, тамырының құрамында флавноидтар, илік заттар және витаминдер болады. Медицинада әлгі аталып өткен алколоидтар тек қана осы өсімдіктен алынады. Сондықтан медицина үшін бұл өсімдіктің шикізат қор ретінде маңызы зор.

Малға зиянды әсері.
-------------------

Бұл өсімдіктің ірі қара, жылқы аса сүйсініп жемейді, ал түйе мен қой жей береді. Күні бүгінге дейін, бұл өсімдіктің малға дейін зиянды әсері, толық зерттелген жоқ. Бірақ оның құрамында алколоидтардың мал организміне біртіндеп сіңіп жиналатынын ғылым анықтады. Сондықтан да, оны мал жазда және күздің басында аса жемейді, ал қыс айларында жақсы жейді. Қысқасы өсімдік құрамында алколоидтар мал организміне көп түссе, бауырға және бүйрекке зиянды әсер етеді. Соған орай, осы өсімдік қалың өскен жайылымда малды көп жаюға болмайды. Мүмкіндігінше 3 – 4 күнде өріс жаңартып отыру қажет. Келешекте бұл өсімдіктің мал организміне деген әсері толық зерттелетін болады.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Шашақ жемісті гелиотроп —  "Қайнар", 1988. — Б. 235-236. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.

235-236 бет
Зейін Жүнісбекұлы Шашкин
Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы Зейін Жүнісбекұлы Шашкиннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.09.1997 № 544 шешімі) берілген. Шашкин Зейін Жүнісбекұлы (1912-1966) Солтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген. Ол - «Теміртау», «Дерцер Дарханов», «Вера» романдарының авторы.

Көше Бостандық, Медеу аудандарында орналасқан. Тимирязев, әл-Фараби даңғылдарымен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 

* а)Университетская;
* ә)2-ші Көктем көшелері.

Көшенің ұзындығы - **950 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Шахтинск жылу электр орталығы** (*Шахтинск ЖЭО*, бұрынғы атауы *Тентек ЖЭО*) (ТЖЭО Шахтинск қаласы) электр энергиясын, тұтынушыға бу және ыстық суды жылу түрінде беретін электр орталығы. ТЖЭО-ның құрылысы ауданның шахталарымен өнеркәсіп орындарын техикалық бумен және электр энергиясымен жабдықтау мақсатымен 1960 жылдан салынды. Жылу магистральның ұзындығы — 5,9 км. Алғашқы 2 қазандық агрегаттық өнімд. 75 т/сағат болды. 1964 жылдан 2 турбогенератор пайдалануға берілді, 1965 жылдан тағы бір қазандык агрегатпен турбіна іске қосылды. 1967 жылдан кәсіп орыннын белгіленген қуаты 18 мың кВт-қажетті. 1972 жылдан қосымша қазандық агрегат, ал 1978 жылдан жаңа үлгідегі су жылытатын қазан орнатылды. ТЖЭО-да 4 энергетикалық бу қазаныс ағатына 75 тбу өңдіреді.қарбаластық су жылытқыш казаны (мазутпен жүмыс істейтін) сағатына 75Гкал, 3турбоагрегат 6 мың кВт-тан өндіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шаштықыз** (лат. *Arthraxon*) – астық тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдіктер. Дүние жүзінде тропикалық аймақтарда тараған 10 түрі белгілі. Қазақстанның шалғынды жерлерінде, өзен, бұлақ, арық бойларында, құмды аймақтарда және күріш егілетін алқаптарда өсетін 2 түрі бар. Олардың биіктігі 20 — 80 см, сабағы жіңішке, жатаған, бұтақты. Жапырақтарының пішіні жүрек тәрізді немесе дөңгелек. Гүлшоғыры саусақ салалы, жоғарғы жағында сабақ шоғыры бар. Масағы қысыңқы, бір гүлді, екі қатардан тұрады, біреуі отырыңқы, қос жынысты, екіншісі сабақты. Масақ қылтаны үшеу, гүл қылтаны біреу не екеу. Шілде — тамыз айларында гүлдеп, жеміс береді. Шаштықыз — құнарлы мал азықтық өсімдік.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Шашмақам** (парс. алты және мақам) — өзбек пен тәжік халықтарының ежелден келе жатқан кәсіби музыка жанры, классикалық музыка үлгісі. 18 ғасырда қалыптасқан. Шашмақам ән әуендерін өзара бір-бірімен үйлесімді түрде байланысқан 6 ладты-мақамдық циклді жүйесінен ("Бузрук", "Рост", "Наво", "Дугох", "Сегох" және "Ирок") тұрады. Шашмақам осы атауымен аталып жіктелген ладтық мақамдарды құрайтын музыкалық туындылардан және 20 — 40 аспаптық-вокалдық бөлімдерден құралады. Аспапшылар ансамблі, жеке әншілер және хормен орындалатын Шашмақам кейде бимен де сүйемелденіп отырады. 1924 жылы Шашмақамның алғашқы жинағы (мәтінсіз) музыка этнографы В.А. Успенскийдің жазып алуы бойынша жарияланды; ал толық топтамасы (мәтінімен қоса) тұңғыш рет 1950 — 1967 жылдары жарық көрді. 1972 жылы Ташкент мемл. консерваториясында Шығыс музыка кафедрасы ұйымдастырылып, Шашмақам орындау әдісін үйрету мақсатымен мақам ансамблі ашылды. Өзбек пен тәжік халқының муз. мұрасында Шашмақам үлкен орын алады. Мыс. кезінде Шашмақамның ән әуендерін өзбек комп. М.Ашрафи, Д.Закиров, И.Раджабов, Т.Садықов, т.б. өз шығармаларында молынан пайдаланған.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Әмір**  сөзінің бірнеше мағынасы бар:

* Әмір (атақ) - шығыс елдеріндегі әскербасылық атақ. Араб тілінен енген бүл әскери дәреже түркі тіліндегі «бек» дәрежесімен сәйкес.
* Әмір Темір - тарихи тұлға
* Әмір, қолбасшы
* әмір-Әль-бахр - теңiз әмірiшici (адмирал)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х

Әмір- шығыс елдеріндегі әскербасылық атақ. Араб тілінен енген бұл әскери дәреже түркі тіліндегі "бек" дәрежесімен сәйкес. Мыңдық, он мыңдық (түмен) әскерді басқаратын қолбасылар Әмір атағына ие болған. Әмір атағына ие болған адамға әскери ту, дәреже белгісі- байрақ, соғыс кезінде әскерді басқаруға қолданатын дабыл, шындауыл тапсырылған. Сонымен қатар Әмірлердің иелігіне, әкімшілік басқаруына елді мекендер, ұлыстар, уәлаяттар беріліп, олар сол әкімшіліктен түсетін кірістің не салықтың белгілі бір бөлігін алу құқына ие болған. Бұл иелік Әмірге белгілі бір мерзімге, не мұрагерлікке берілуі мүмкін. Сондықтан Әмірлер әскербасылықты және елбасылықты бірдей ұстаған.

```
               Қ.Ахметжан
```
**Әмір Рақыш Сәтұлы** (1930 жылы туған, Жамбыл ауданы Аса ауылы) – филолог ғылым докторы Қазіргі әл-Фараби атынд. Қазақ ұлттық университетін бітірген (1951). 1954 – 55 жылы мектеп мұғалімі, 1955 – 64 жылы Қазақ КСР Ағарту мин-нің пед. ғылымдары иниверситетында аға ғылыми қызметкер, хатшылық меңгерушісі, директордың орынбасары, 1965 – 69 жылы қазіргі әл-Фараби атынд. Қазақ ұлттық ун-ті қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, 1966 – 74 жылы декан, 1974 – 87 жылы Алматы пед. шет тілдер институтында (қазіргі Абылай хан атынд. Қазақ мемлекетаралық халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) ректорлық жалпы тіл білімі кафедрасының меңгерушісі, 1988 – 92 жылы Қазақ КСР Білім мин-нің пед. ғылымдары ғыл. зерттеу иниверситетының «Қазақ тілі мен әдебиет оқыту методикасы» бөлімінің бас ғылыми қызметкері, меңгерушісі қызметтерінде болды. 1992 жылдан әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде қазақ тілі кафедрасында оқытушы. 80-нен аса ғыл. еңбектері, соның ішінде 7 монографиясы жарық көрген. «Құрмет белгісі» орденімен, Қазақ КСР Жоғ. Кеңесі Құрмет Грамотасымен марапатталған 5 ғыл. кандидатын тәрбиелеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Әулиекөл аудандық, "Әмит ишан" мешіті

Әмит ишан мешіті
----------------

«Әмит ишан» мешіті облыс орталығы Қостанай қаласынан 100 шақырым жерде орналасқан. Киелі орынның құрылысы 1989 маусымда басталып, 1990 жылы қыркүйек айында пайдалануға берілді. Мешіт Әулиекөл, Науырзым және Қарасу аудандары халқының жинаған қаржысына салынды. Мешіттің салынуына Ташмұханбет Сүлейменов пен прораб Бейсен Жүсіпов айтарлықтай еңбек сіңірді.Мешіттің іргетасы бетон, қабырғасы шлакоблоктан қаланды. Ал сырты селикат кірпішпен қапталды. Ғимараттың ені 12, ұзындығы 18 метр, күмбезінің биіктігі 2,5 метр. Мешітте 14 терезе, екі есік бар. Ол келушілерге өте ыңғайлы. Мұндағы намаз оқиын залға 130 еркін сияды. Михрабы мен мінбері бар. Парасат ордасында касиетті Құран кәрімнің аяттары жазылып ілінген. Мешіттің жалпы жер көлемі 0,1987 гектар.

Сілтеме
-------
**Импульстық модулятор**- радиотаратқыштың жұмысын басқаратын қуатты электр импульстың тудыратын құрылғы. Импульс тудыру ерекшеліктері бойынша ол төменгі кернеулі импульсты күшейткіш және жоғары жиілікті қуатты импульсты тікелей тудыратын құрылғы болып ажыратылады. Соңғысы жиірек қолданылады. Бұл модулятор имульс беру аралығында энергия жинақтап алады да, оны қысқа мерзім аралығында беріп үлгереді. Энергия жинақтағыш қызметті индуктивті катушка немесе конденсатор атқарады. Ол жинақтағыш элемент пен коммутациялық тетіктен құралады. Коммутациялық тетік ретінде электрондық лампылар және тиратон, тригатрон, ұшқынды разрядник тәрізді иондық аспаптар пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Павиан** (лат. *Раріо*) — танау маймылдардың бір туысы. Дене тұрқы 75—80 см, құйрығының ұзындығы 50—60 см, салмағы 30 кг-ға жетеді.Тұмсығы ұзын, танау тесігі кең, ит тісі мен қабақ сүйегі өте күшті дамыған. Шонданай сірісі үлкен және қызғылт.Аяғы мен қолының ұзындығы бірдей дерлік ,саусағы және башайлары қысқа павианның Гвинея-Бисаудан Эфиопияға дейін таралған 4 түрі (гамадрил, сфинкс, бабуин, анубис) және Оңтүстік Африкада 1 түрі (чакма) бар. Павиан таулы, жартасты жерлерде үйірленіп, топтанып жүреді, өсімдік жемісі, гүлі, жапырағы, тамыры, құс жұмыртқасы және түрлі насекомдармен қоректенеді. Жыныстық жағынан 3—5 жылда жетіледі, 170 күн көтеріп бір бала табады. Баласын енесі 5—8 ай сүтімен асырайды.
**Пассаттық ағыстар** — мұхиттың ықпа ағыстары; көбінесе пассат желдерінің су бетін сипай есуінің әсерінен пайда болады; Солтүстік және Оңтүстік жарты шарлардың тропиктік және экваторлық ендіктеріндегі дүниежүзілік мұхиттың беткі ағыстары; осындағы басым пассаттардың әсерінен болады.

Бұған ені 10° дерлік белдеу құрып, Африканың батыс жағалауларынан басталатын Атлант мұхитындағы Оңтүстік экватор ағысы (оңтүстік-шығыс пассаттың ықпа ағысы) жатады. Ол 91—101 км жылдамдықпен жылжып отырып, өз бағытын біртіндеп батыстан солтүстікке қарай өзгертеді де, Оңтүстік Американың жағасына жеткенде 6°—7° с. е. дейін көтеріледі. Атлант мұхитының солтүстік-шығысындағы пассаттық солтүстік экваторлық ағыс Зеленый Мыс маңында басталады да, 37 км жылдамдықпен жылжып отырып, оз бағытын біртіндеп батыстан солтүстік-батысқа қарай өзгертеді. Бұл бірінші ағыстан әлсіз де, тұрақсыз да болып келеді. Үнді мұхитында экваторлық ағыс тек Оңтүстік жарты шарда ғана бар. Ол басқа мұхиттардағымен салыстырғанда оңтүстікке таман, яғни Аустралиядан Мадагаскарға дейін болып тұрады. Оның орташа тәуліктік жылдамдығы 65 км шамасында. Тынық мұхиттың су бетінің аса көлемділігіне қарамастан ондағы ағыстардың жылдамдығы өте баяу болады. Солтүстік экваторлық ағыстың (Калифорниядан Филиппиндерге дейін 10° пен 20— 22° с. е. арасында ағатын) тәуліктік жылдамдығы 22—44 км ғана. Галапагос аралдарынан басталып Аустралия мен Жаңа Гвинеяға жететін оңтүстік-экваторлық ағыс солтүстік ағыстан күштілеу де, тұрақтылау да болып келеді.

Пассаттық ағыстар Атлант және Тынық мұхиттарында айқын көрінеді. Үнді мұхитының солтүстік бөлігінде ауа массаларының муссондық циркуляциясы басым жүретіндіктен, тек қыста ғана байқалады. Мұхиттардың батыс бөлігінде пассаттық ағыстар меридиан бағытындағы ағыстарға бастама береді. Шығыстан батысқа бағытталады. Экватор маңында пассатаралық қарсы ағыстарға бөлінеді. Үнді мүхитының солтүстігінде муссондық айналымға байланысты пассаттық ағыстар тек кыста байқалады. Мұхиттардың батыс бөліктерінде күшті меридиандық ағыстарға Антиль және Бразилия (Атлант мүхиты), Минданао, Шығыс Аустралия (Тынық мүхит), Сомали, Мозамбик (Үнді мұхиты) ағыстарына бастау береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
2. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
Дитеричи теңдеуі - газдағы басты термодинамикалық шамаларды байланыстыратын күй теңдеуі. Бұдан жиірек қолданылатын Ван-дер-Ваальс теңдеуімен салыстырғанда, бұл теңдеу нақты өлшемдері бар және бір-бірімен өзара әрекеттесетін бөлшектерден тұратын нақты газдарды сипаттауға пайдаланылады. Ұсынып, теориялық негіздемесін жасаған - неміс ғалымы Конрад Дитеричи (нем. Conrad Dieterici). Бір моль газ үшін теңдеудің екі түрі бар:

p={\frac {RT}{V-b}}\exp \left(-{\frac {a}{RTV}}\right)\qquad (I)

немесе

p={\frac {RT}{V-b}}-{\frac {a}{V^{{5/3}}}},\qquad (II)

Бұл формулалардағы

* p - қысым,
* V - молярлық көлем,
* T - абсолют температура,
* R - универсал газ тұрақтысы,
* a - тұрақты шама (екі зат үшін әртүрлі), молекулалардың өзара тартылыс күшін сипаттайды,
* b - тұрақты шама (екі зат үшін әртүрлі), молекулалардың өзара тебіліс күшін сипаттайды, олардың мөлшерлеріне байланысты.

Екі теңдеу де жартылайэмпирикалық болып табылады. Молярлық көлемнің үлкен мәндерінде олар идеал газдың күй теңдеуіне өтеді. Дитеричидің бірінші теңдеуі төмен қысым жағдайларында Ван-дер-Ваальс теңдеуінен анағұрлым дәл бола отырып, жүйеге жоғары қысым әрекет еткенде жарамсыз болады.

Дереккөздер
-----------

* В. В. Еремин, С. И. Каргов, Н. Е. Кузьменко. Задачи по физической химии. Часть 1. Химическая термодинамика. — Москва, 2000.
* Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, исправленное и дополненное. — М.: Наука, 1990. — Т. II. Термодинамика и молекулярная физика. — 592 с. — ISBN 5-02-014187-9..
**Науалы** – Сарышаған шығанағынан солтүстікке қарай орналасқан аңғар. Солтүстігінде Қоңырадыр, Мыстөбе таулары жатыр.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Ұзындығы 40–45 км, енді жері 5 км-ден 15 км-ге дейін. Мойынты өзенінің көне аңғарында қалыптасқан. Жер бедері негізінен жазық келеді. Жер асты суының тереңдігі 3–10 м. Оңтүстік бөлігіндегі тұщы сулы Бесқұдық құдығының тереңдігі 2 м, суының өнімділігі 360 л/сағ.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Аңғар девон жүйесінің төменгі және ортаңғы бөлім жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған сортаңдау сұр қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, күйреуік, бұталар өседі. Аңғар арқылы Мойынты–Шу темір жолының бір бөлігі өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Құлқашев Тапбай Құлқашұлы** (25. 10. 1893, Қызыпорда обл. Қармақшы ауд.— 27. 9. 1967, Алматы) — Қазақ-стандағы соц. құрылысқа белсене қатысушылардың бірі.

Өмірбаяны
---------

Ташкент оқытушылар институтын (1919) бітіріп, Қармақшы ауданында мұғалім болды. 1920—24 ж. Қазалы уездік оқу бөлімінің меңгерушісі, Қазалы уездік аткомы председателінің орынбасары және председателі. 1924—26 ж. Сырдария облыстық және губ. сотының председателі. 1926—28 ж. РКФСР Жоғарғы соты қазақ бөлі-мінің мүшесі және оның қылмысты істер коллегиясының председателі. 1928—31 ж. Қарқаралы округтық сотының председателі, Қарқаралы пед. тех-никумының директоры. 1931—36 ж. Түрксіб т. ж. басқармасында істеді. 1936—37 ж. Қоңырат руднигінде мектеп директоры. Соңғы жылдары дербес пенсияда болды. Құлқашев — округтық, губ. партия конференцияларының делегаты. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Акоста** (дұрысы — да Коста) Уриель (1585 — 1640 жылдар) —
Голландияның рационалист-философы, Португалияда дүниеге келген. Коимбрдегі университетті бітірген. 1614 жылы Нидерландыға қашып барды, мұнда христиан дінінен иудаизмге көшті.
Көп ұзамай еврейлердің діни догмаларына қарсы шығып, фарисейлерді (раввиндерді) Моисейдің дін ілімін бұрмалады деп айыптады. 1628 жылы "Адам жанының өлетіндігі туралы" трактат жазды, онда жанның мәңгі өлмейтіндігі мен о дүниедегі өмір туралы түсінікті теріске шығарды. Өзінің көзқарастары үшін екі мәрте синагогтардан аластатылды. (1623 және 1633 жылдары) Раввиндер мен Нидерланд өкімет органдарының қудалауына шыдай алмай, өзін-өзі өлтірді. Оның "Адам өмірінің үлгісі" деген шығармасында адамдарға туа бітетін өзіне тән табиғат заңы
идеясы баяндалған. Бұл заң адамдарды бір-біріне деген сүйіспеншілік арқылы байланыстырады және жақсылық пен жамандықты ажырату үшін негіз болмақ. Акоста идеялары Спинозаға ықпал етті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Мохоровичич *(мохом)* деңгейі** *(жазықтығы)* – жер қыртысының төменгі жапсарған (табанынан) көрініс беретін бүкілпланеталық даралану шекарасы. 

Жер қимасының осы деңгейіне тән сейсмикалық толқындар жылдамдығындағы өзгерістерді 1909 жылы байкаған югаслав сейсмологы Мохоровичичтің кұрметіне аталған. Бұл деңгейде қума сейсмикалық толқындар жылдамдығы 6,9—7,4 км/сек-тен 8,0—8,2 км/сек-ке шейін артатындығы байкалады. Мұның өзі Нақ осы деңгейдегі заттар тығыздығы 2,8—2,9 г/см 'ден 3,2—3,3 г/см3-ге дейін өседі деген сөз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, ISBN 5-615-01738-4
**Павлодар алюминий зауыты**– түсті металлургия кәсіпорны. 1963 жылы қорыту-мех. цехы өнім бере бастады. 1996 жылғы наурыздан Қазақстаналюминий ААҚ-ның (ENRC тобы) құрамында.

Тарихы
------

1955 жылдың қыркүйегінде КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен Қазақ КСР Павлодар қаласында глинозем өндіретін зауыт салу туралы шешім қабылданды. 600 мың жылдық қуаты бар кәсіпорынның техникалық жобасын Бүкілодақтық алюминий-магний институты (ВАМИ) 1960 жылдардың басында дайындады.

Зауыттың бірінші кезегі 1964 жылы пайдалануға берілді. Келесі бес жыл ішінде 2-ші және 3-ші ойық кезегі іске қосылып, қуаты жылына 1 миллион тонна глиноземге дейін кеңейтілді. 1971 жылы 10 ақпанда кәсіпорын Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

1987 жылдың қазан айында зауыт базасында "Қазглинозем "өндірістік бірлестігі құрылды. БҚ құрамына Павлодар алюминий зауыты, Торғай (ТБРУ) және Краснооктябрь (КБРУ) боксит кен басқармалары кірді.

КСРО ыдырағаннан кейін, 1994 жылы "Қазглинозем" ӨБ акционерлік қоғам болып қайта құрылды, ал 1996 жылы Еуразиялық өнеркәсіптік қауымдастықтың (кейін ЕФПК, ENRC, қазіргі ERG) құрамына кірген "Қазақстан алюминийі" АҮАҚ болып қайта құрылды.

Бөлім
-----

Кәсіпорынның қуаттылығы-жылына 1,4 млн тонна глинозем, шикізат Торғай (Арқалық қ.) және Краснооктябрь (Лисаков қ.) боксит кен басқармаларынан, Павлодар облысындағы Керегетас әктас кен орнынан түседі. Энергетикалық құрамдас бөлігі Павлодар 1-ЖЭО болып табылады. Алынған глинозем чушкаларда металл алюминийді өндіру үшін Қазақстан электролиз зауытына жіберіледі.

Басымнама
---------

Бакланов, Анатолий Васильевич — Социалистік Еңбек Ері, Ұлы Отан соғысының ардагері.

Алиева, Зина Сембайқызы-Еңбек Даңқы орденінің толық кавалері.

Поздняков, Виталий Николаевич — Социалистік Еңбек Ері.

Софьин, Николай Степанович — Социалистік Еңбек Ері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Павлодар картасы(қолжетпейтін сілтеме)
**Мекежанов Еңілхан Сапаұлы** - 1937 жылы 4 тамызда, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданының Дайыр селосында дүниеге келген. С.М.Киров атындағы университеттің журналистика факультетіне келіп окуға түсті. 1963 жылы журналистика факультетін аяқтаған соң, қазақ телевизиясы мен радиосында 1976 жылға дейін, негізгі мамандығы журналист ретінде, редакторлық қызмет атқарған.

1976 жылдан бастап республикалық "Жалын" баспасында директордың орынбасары, бөлім меңгерушісі сияқты қызмет атқарады.
жылы музыканы сүйе білуге, тыңдай білуге шақыратын "Жастық әуендері" атты тұңғыш кітабы жарық көреді.
1980 жылы "Жалын" баспасынан бөлініп шыққан "Өнер" баспасы бас редактордың орынбасары қызметін атқара жүріп, өнер жайында жазылған көркем және публицистикалық әдебиеттер үлкенді-кішілі форматтағы түрлі-түсті буклеттер мен альбомдарға авторлық текстер жазып, редакторлық жұмыстар атқарған. "Өнер" баспасынан бірінші болып жарық көрген "Ән көңілдің ажары" атты әндер жинағын құрастырған.

1987 жылы, Шара Жиенқұлованың қазақ билерінің шығу тарихы мен сахнаға қойылуы жайындағы "Сымбат" кітабының әдеби нұсқасын жазып шыққан. 1989 жылы музыканың өмірмен байланысын, әдебиет, кескіндеме сияқты өнер түрлерінін ара қатынасын қызықты фактілер негізінде дәлелдей отырып, тартымды баяндалатын, әйгілі композитор, Социалистік Еңбек Ері Дмитрий Кабалевскийдің музыка туралы "Три кита", "Үш алып және басқалар хақындағы" кітабын орыс тілінен аударады.1996-1997 жылдар аралығында, қазақ телевизиясына қайта оралып "Алатау" арнасында бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Мейірхан Ақдәулетов** (10.5. 1950 ж.т. Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Темірастау ауылы) - ақын, аудармашы.
"Арай - Заря" журналдарында, "Дәуір", "Қазақ әдебиеті" газеттерінде қызмет атқарған. 2000 - 2004 ж. "Алтын Орда" тәуелсіз апталық газетінің бас редакторы болды. Қазір "Шамшырақ-Ақтөбе" ЖШС прези- денті. "Бастау" (1980), "Шырақ-ғү- мыр" (1984), "Дөруішнама" (1995), т.б. жыр жинақтарының авторы. Қүмық тарихшысы Мурад Аджидің "Қыпшақ даласының жусаны" тарихи эссесін, орыс ақындары А. Вознесенскийдің, А. Ахматованың, А. Блоктың өлеңдерін қазақ тіліне аударған. "Ерен еңбегі үшін", "ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл" медальдарымен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстан Президентінің публицистерге арналған грантының иегері (2002).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Цкахая Михаилға арналған ол өмір сүрген үйдегі мұнара
**Михаил Григорьевич Цхакая**(партиялық бүркеншік аты-Барсов,Гурген, Леонов)(04.05.1865,Кутаиси губерниясы,Хунци селосы, - 19.03.1950,Мәскеу,Тбилиси) - кеңес мемлекет және партия қайраткері. 1898 жылдан Компартия мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1892-93 жылдары Грузиядағы тұңғыш "Месамедаси" социал - демократия ұйымын құруға қатысты. 1903 жылдың наурызынан РСДЖП Кавказ одақтық комитеті басшыларының бірі. РСДЖП 3-және 5-(Лондон) съездерінің делегаты. 1907-17 жылдары Женевада эмиграцияда болды. 1917 жылы В.И.Ленинмен бірге Ресейге оралып, РСДЖ(б)П 7-(тамыз) - конференциясына қатысты. 1917 жылы мамырда жұмысшы және шаруалар депутаттары Кавказ өлкелік Кеңесінің мүшелігіне сайланды. 1920 - 30 жылдары Грузияда басшы партия, кеңес жұмысында болды. КСРО ОАК Президиумының мүшесі. 1920 жылдан Коминтерн аткомының,1931 жылдан Интернационалдың бақылау комиссиясының мүшесі. Цхакая -Комитерннің 2 - 7 конгрестерінің, партияның 10,11,13,15,17 - съездерінің делегаты. КСРО Жоғары Кеңесінің үш сайлауында депутат болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 87 бет
**Михаил Давидович Тавитов**(04.01.1914 ж.т. Солтүстік Осетин ,Дигорск ауданы. Карман-Синдзикау селосы.)- қазақстандық ғалым- зоотехник, экономика ғылымының кандидаты (1966), Кеңес Еңбек Ері (1948). 1946 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Тавитов Мәскеу зоотехника институты жанындағы жұмысшлар факультетін (1936) және осы институттың қой өсіру факультетін бітірді (1941). Түрікмнестан КСР «Ербент», «Чемин-Абид» және Сараджин селхоздарында директордың орынбасары, аға зоотехник (1941-1948). Астрахань облысы «Қаракөл» селхозының директоры, трест директоры (1953-1955), МХР-дің ауыл шаруашылығы министрлігінде кеңесші (1955-1958), Шымкент облысы Байырқұм селходында бас зоотехник (1958-1960), Шымкент облысы ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы (1960-1963), Қазақ АКСР ауыл шаруашылығы министрлігінде әр түрлі қызметте болды(1963-1968). 1968 жылдан Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік иснтитуында да кафедра меңгерушісі. Тавитов қаракөл қойын селекциялау және қара көл шаруашылығы экономикасы жөнінде отыздан астам ғылыми еңбек жариялады.

Сыйлықтары
----------

Ленин орденімен және медальдармен марапатталды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 513 бет
**Михаил Зуев-Ордынец** - 1900 жылы 1 маусымда Мәскеуде туған.

1918 жылы өз еркімен Қызыл Армия қатарына барған. Ярославльде контрреволюциялық қатерді жоюға қатысқан.

Әскерден қайтқаннан кейін уездік милицияның бастығы (бұрынғы Тверь губерниясының Вышневолоцкий уезі) болып, 1924 жылы уездік «Наш край» газетіне жұмысқа ауысқан. Ордендермен, медальдармен марапатталған.

Шығармашылығы
-------------

Мақалалары, очерктер мен әңгімелері «Известия», «Комсомольская правда», «Беднота», «Литературнаягазета», «Труд», «Ленинская правда», «Казахстанская правда», басқа көптеген газеттердің беттерінде, сондай-ақ «Безбожник», «Прожектор», «Комсомолия», «Наши достижения» журналдарында жарияланды.
«Жиырма бес» атты таңдамалы шығармаларының бір томдығы жарық көрді.

* Остров потопленных кораблей. А. ҚМ КӨБ, 1963;
* Хлопушин пой ек. А. «Жазушы», 1966;
* Исторические поести и рассказы. А. «Жазушы», 1981.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Қазақстанның шөл даласынан басқа аймақтарда таралған. Қоректерін судан тауып жейді. Бұлардың 20 шақты түрі бұрынғы КСРО мен Қазақстанның территориясында мекендейді. Сұқсыртәрізділердің 5 өкілі ХТҚО Қызыл кітабына тіркелді.

Сұқсыр-осы отрядқа жататын құстардың ең ірісі. Наурыз-сәуір айларында жылы жақтан ұшып келіп, ұрпағын көбейту үшін дайындалады. Жұптасып тіршілік етеді. Сұқсырлар су бетінде қалқып жүретін ұя жасайды, аналығы салған 3-7 жұмыртқаны аталығы мен аналығы кезектесіп басып, балапандарға бірдей қамқорлық жасайды. Бұлардың балапандары- ширақ, денесі аздап кебе салысымен ұяны тастап, өзінше тіршілік етуге кіріседі. Балапандары алғаш жүзген кезде аналық сұқсырдың қауырсындарының арасына кіріп, сұқсыр сүңгігенде суға бірге батады және су астында оны ажырап кетпей, қауырсындардың арасынан тұмсығын ғана көрсетіп, енесінің денесіне жабысып алады, судан көтерілгенде енесінің арқасында отырады. 

Сұқсырдың салмағы 650-1400 граммдай, балықпен қоректенеді. Ол суда жақсы жүзіп, сүңги алады. Сұқсырдың аяғында 4 саусағы бар, олардың үшеуі алға қарай бағытталады және алға бағытталған саусақтардың әрқайсысы қалақша тәрізденіп жиектеледі. Сұқсыр-жыл құсы,қазан айында жылы жаққа қайтады. 

1. ↑  Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 206б. ISBN 5-625-03599-7
**Сәбит Байдалы** (28.2. 1947. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Қарсақбай ауылы) – телерадио-журналист, отандық телерадио-индустрия саласындағы танымал топ-менеджер. ҚазМУ-ді бітіртен (1972). Еңбек жолын Жезказған қалалық телевизия студиясында диктор болып бастады (1965-67), Қазақ радиосында диктор (1971-73), Жезқазған облыстық телерадио комитетінде редактор, аға редактор, бас редактор (1973-80), Алматы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы (1978-80), Жезқазғаноблыстық партиялық комитетінің насихат және үгіт бөлімінде дәріскер (1980-84), Жезқазғаноблыстық телерадио комитеті төрағасының орынбасары, Жезқазғаноблыстық телерадиокомпаниясы, Қарағанды облыстық телерадиокомпаниясының төрағалары (1984-2000), "Қазақстан" ТРК-ның телерадиобағдарламаларды жоспарлау және үйлестіру басқармасының бастығы, Аймақтық телерадиохабарлар бөлімінің бастығы, бас маманы (2000-2003), "Парасат" қоғамдық қорының үйлестірушісі, вице-президенті, президенті (2003-2007), 2007 жылы Қазақ радиосының бас редакторы, бағдарламалар директоры. Қазір Қазақ радиосы директорының бірінші орынбасары. Жезқазғаноблыстық Кеңесінің, Жезқазғанжәне Қарағанды облыстық Мәслихаттарының депутаты (1993-99). Республика және аймақтардағы теледидардың дамуы туралы "Өлке өмірін – өз көзімізбен. Летопись края: камерой и словом" кітабының авторы. КР Мәдениет қайраткері. Жезқазған қаласының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Рамиз Аскеров** (1954. бүкеншік аты - Рамиз Аскер) - тележурналист.. М.Ломоносов атындағы ММУ-ді бітірген (1978). Халықаралық Журналистика Одақтары Конфедерациясы Кеңесінің (ЖОХК) мүшесі, белгілі әзірбайжан журналисі. 

Әзірбайжан Мемлeкеттік телерадио комитетінде редактор (1978-83), "Одлар юрду" газетінде бас редактор (1983-91) болып жұмыс істеді. Газет беттерінде тұңғыш рет Әзірбайжан Демократиялық Республикасының 1918-20 жылдары көшбасшылары, шетелдердегі әзірбайжан диаспорасы жайлы материалдар жариялады. 1991 - 92 жылдары "Hurriyet" (Стамбул) газетінің және ИНА (Анкара) агенттігінің тілшісі, түріктің "Yeni Forum" журналының Әзірбайжандағы өкілі. 1992 жылы Әзірбайжан Журналистер одағының хатшысы. Көптеген мақалалар мен бірнеше кітаптардың авторы. "Алтын қауырсын" (1988), "Гасан бек Зардаби" (1995) және "Бейбіт Кавказ үшін күрескер" (1997) сыйлықтарының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Көшеге мемлекет және партия қайраткері Левон Исаевич Мирзоянның (1897-1939) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04.1966 №134 шешімі) берілген. Ол 1925-1929 жылдары 
Әзірбайжанның Партия комитетінің хатшысы, ал 1933-1937 жылдары Қазақстанның Партия
комитетінің хатшысы қызметтерін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Райымбек көшесінен басталып, Қарасай батыр көшесіне
дейінгі аралықта созылып жатыр. Мақатаев, Гоголь, Төле би көшелерін қиып өтеді. 
Бұрынғы атауы 1-ші линия. 

Көшенің ұзындығы - 870 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Томирис** - бұл ақтар тұқымдасынан шыққан күндізгі көбелек .

Сипаттамасы
-----------

Қанатының ұзындығы 22-23 мм. Екі жыныстың да ақтары қанаттарының түбінде аздап жасыл реңкке ие, айқын көрінетін қиғаш дискісі бар және ішінде ақ жағынды бар үлкен апикальды дақ бар. Алдыңғы қанаттың жоғарғы жағы қараңғы. Алдыңғы қанаттарының төменгі жағы жеңіл, үстіңгі жағында бірдей үлгіде, ал артқы қанаттарында жасыл реңмен сұр болады. Арт қанатының төменгі бөлігі ашық сары-сұр өрістермен және ақ фонда сызықтармен, нәзік мәрмәр өрнегін құрайды.

Аудан
-----

Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан [1]. 

Шөлді сазды жартастарды мекендейді (400-700 м биіктікте).

Биология
--------

Бір жыл ішінде дамиды бір ұрпақ дамиды. Қаптаған қуыршақтардың көбелектері ақпан айының соңында - наурызда немесе наурыздың екінші жартысында - сәуірде пайда болады. Көбелектердің ұшу уақыты наурыз-сәуір айларында. Қуыршақтан шыққаннан кейін көп ұзамай жұмыртқа салады. Наурыз айының соңынан бастап *шынжыр табандар толқын таратқыш* Поповпен *қоректенеді*. . Сәуір-мамыр айларында пупация. Пупа өсімдіктің базальды бөлігінде, топырақта немесе өсімдік қалдықтарында ұйықтайды.

Қауіпсіздік
-----------

Түр Өзбекстанның Қызыл кітабына енгізілген (2009) - 1 санат. Олардың саны аз және жергілікті тұрғындарда бір маусымда 10-20 көбелекке дейін жетеді, тұрақты түрде төмендей береді. Өзбекстандағы шектеуші факторлар: түрдің табиғи мекендейтін жерлерінің жойылуы, құрттардың жемдік өсімдіктерінің жойылуы.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные. — Ташкент: Chinor ENK, 2009. — 218 с.
**Майами Бич** (Miami Beacһ) АҚШ қаласы. [1].

2000 жылғы санақ бойынша 87 933 тұрғыны бар. Флорида штатының оңтүстікшығысында, Майамиге қарсы Бискейн шығанағындағы түбекте орналасқан. 1912 жылға дейін мангр сазы болды. Джон С.Коллинз бен Карл Ф.Фишер шығанақ арқылы көпір салып, сол жерді игере бастайды. Түбек құрғату жұмыстарын жүргізгенде барып пайда болды. 

Ауқымы 19 км², алаңдар 13 км. созылып жатыр. 1915 жылы салынған қала көптеген шараларды ұйымдастыратын және жақсы курорт орталығы болып табылады. 

Бірнеше көпірлер мен бөгеттер Майами қаласымен қосылады және Ар деко стиліндегі ғимараттарымен әйгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
*Басқа мағыналар үшін Қаратас деген бетті қараңыз.*
**Қаратас** – Қаратау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының шығысында 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 864 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10,5 км созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жайпақ, көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Етегіндегі жартастардың биіктігі 4-6 м-ге жетеді. Батысында Серікбай, солтүстігінде Жамантас, шығысында Ақшоқы таулары бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жыныстары және элювийлі-делювийлі шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, жусан, боз, бетеге аралас әр түрлі бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қаратас деген бетті қараңыз.*
**Қаратас** – Шағырлы тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылының солтүстік-батысында 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 522 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейі тіктеу, пішіні сопақ, негізінен түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Жақынжол, шығысында Суықадыр, оңтүстігінде Байқара таулары мен оңтүстік-батысында Қараүңгір төбесі орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тауалдының сұр, сұрғылт топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, күйреуік, баялыш, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Түркия баспасөзі** (тарих), (журналистика) – Түркия баспасөзі 17 ғасырда пайда болды. Түрік баспасөзінің пайда болу, даму, қалыптасуына француздар маңызды рөл атқарған болатын. 18 ғасырдың соңында Стамбулдағы француз елшісі С. Вернинак дипломаттар мен шенеуніктерге арналған бюллетень шығара бастады. 1796 жылы *«Gazette Frangaise de Constantinople»* газеті жарық көре бастады. Екі жылдан кейін басылым жабылып қалады да, Түркияда газет шығару ісі біршама тоқтап қалады. 1821 жылы француз азаматы Александар Блак Түркияда француз тілінде газеттер шығара бастады. Баспасөздің қоғам өміріндегі маңызын жақсы түсінген Осман мемлекетінің соңғы падишахы Сұлтан 11 Махмұд Блакқа түрік астанасында газет шығару ісін дамытуды тапсырады. 1875 жылы Стамбулда 47 басылым шығып тұрған. Қазіргі түріктің юмористік басылымдарының негізі де осы кезеңдерде дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Қарасу** – Бүйен алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 54 км, су жиналатын алабы 895 км².

Бастауы
-------

Сағабүйен ауылы тұсында Бүйен өзенінен бөлініп шығып, Қызылағаш аулынан солтүстікке қарай 25 км-дей жерде Көлденеңжайылма қонысында жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Арнасы кең, ағыны баяу. Жылдық орташа су ағымы 2,05 м³/с. Шағын 5 саласы бар. Алабы шабындық пен жайылымға, суы егін суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарасор деген бетті қараңыз.*
**Қарасор** — Обаған алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы Ұзынкөл ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде, теңіз деңгейінен 214 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Сопақ пішінді көлдің аумағы 6,7 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 2,4 км, жағалау бойының ұзындығы 9,9 км.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы және су айдынының біршама жерінде қамыс шоғырлары өскен. Алабы шабындық және мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарасор деген бетті қараңыз.*
**Қарасор** — Сілеті алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданының солтүстігінде, Бестөбенен оңтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 16,6 км2 (қуаңшылық жылдары 5,9 км2 болады). Теңіз деңгейінен 159 м биіктікте жатыр. Көлдің ұзындығы 7,9 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 29,6 км. Суы 395 км2 жерден жиналады. Негізінен қар суымен толысады. Шағын 6 сала құяды. Суы тұзды және кермекті. Қуаңшылық жылдары кеуіп қалады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ, түбі лайлы. Солтүстік-батысы мен оңтүстік жағалаулары өте қатты тілімденген. Көктемде мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарасу**, *Жіңішке*, *Сасықбай* – Күрті алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Майтөбе шоқысы етегінен алып, Күрті өзенінің саласы - Ақсеңгір өзеніне оң жағынан құяды.

Жоғары жағында Майбұлақ деп аталады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 35 км, су жиналатын алабы 380 км2. Өзеннің жоғарғы бөлігі тау шатқалымен, орта және төменгі ағысы жарқабақты және жарлауытты өңірмен ағады. Көктемде су тасиды. Аңғары мал жайлымына және шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5