recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мұнай-газ жатыны** - газды тақиясы бар мұнай жатыны.Бірыңғай жатын мұнайлы бөлік көлемінің газды бөлек көлемінен артықшылығымен ерекшеленеді. Газды бөлігінде кері булану күйіндегі сұйық көмірсутектер болмайды. Газды тақиялар бастапқы және туынды тақиялар болып жіктеледі. Соңғылары мұнай жатындарын еріген газ режімінде игеру процессінде газдың еркін фазаға бөлінуі есесінен түзіледі. Бұл жағдайда қойнауқаттық қысым мұнайдың қанығу қысымынан төмен болады. Газды тақиялар бөлігі метан мөлшерінің жоғарылығымен, оның гомологтары шоғырының аздығымен ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Юмореска** (немісше Numoreske, Numor – әзіл) – музыкада көңілді, әдетте ойнақы, әзіл түрінде жазылған шағын музыкалық пьеса. Бұл жанрды алғаш енгізген Р.Шуман. Оның фортепьяноға (1839) және фортепьянолық триоға (1842) арналған юморескалары бар. Кейінірек 19 ғасырдағы көптеген композиторлар "Юмореска" терминін жеке, сонымен қатар шағын топтамалық, көбіне фортепьянолық пьесаларды атауға қолданды, әрі олар бұған Шуманнан гөрі басқаша мазмұн берді. Юморесканы Э.Григ (1865, фортепьяноға арналған юмореска), А.Дворжак (1894, фортепьяноға арналған 8 юморескасы), П.И. Чайковский (1872, фортепьяноға арналған екі пьеса), С.В. Рахманинов (1894, фортепьяноға арналған "Салондық пьесалары"), т.б. жазды. 20 ғасырда камералық оркестр үшін О.В. Тактакишвили, Р.К. Щедрин қалам тартты. Қазақ музыкасында юмореска жазғандар – композитор Л.Хамиди мен Н.Тілендиев.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 10 - том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Рыбаков Михаил Иванович** – совет инженер-механигі, техника ғылымдарының кандидаты, профессор. Ұлы Отан соғысына қатысқан. ҚазССР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері. 1943 КОКП мүшесі. Қазақ а. ш. институтын бітірген. 1952 жылдан осы ин-та ассистент, аға оқытушы, доцент, декан, оқу ісі жөніндегі проректоры, 1974 мал шаруашылық фермаларын механикаландыру кафедрасының меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері а. ш-н механикаландыру мәселелеріне арналған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Манзанар
**Манзанар** (Manzanar Relocation Center), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияда туған американдықтарды тұтқындауға арналған лагерь.[1].

Жапондықтар Құрама Штаттарында тұратын жансыздардың көмегімен АҚШ-тың Батысына басып кіруі мүмкін деген үрей үкіметтің Жапонияда туған американдықтарды он лагерьдің біреуіне қоныс аударуға әкеп соқты, осы мақсатта салынған лагерьлердің ең алғашқысы әрі ең танымалы Калифорниядағы Манзанар болды. Лагерь қызмет еткенше онда 11 000-нан астам адам болды.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Юн Сок Ён** (кор. 윤석영; 13 ақпан 1990, Сувон) - оңтүстік кореялық футболшы, «Куинз Парк Рейнджерс» атты америкалық клубта және Оңтүстік Кореяның құрама командасында ойнайды.

Клубтары
--------

2013 жылдың 30 қаңтарында «Куинз Парк Рейнджерс» клубына кіріп, үш жарым жыл ойнауға келісім шартқа отырады. Бірақ, клуб өз атағынан айырылып, Юн тек «Эксетер Сити» комадасымен сынға түседі(2:0). Келесі матчты «КПР» атынан «Хаддерсфилд Таун» клубына қарсы ойнайды (1:1). Үшінші ойынды «Суиндон Таун» клубымен өткізді (0:2). Ол клуб атынан сегіз матчты ойнап, бір голды "Барнсли" қақпаларына чемпионаттың соңғы төресінде қақты. Ал команда плей-офф арқылы премьер-лигаға оралды.

Құрама командалары
------------------

Оңтүстік Кореяның жастарға арналған құрама командасының қатарына кіріп, 17 жасқа дейінгі ойыншылардың әлем чемпионатына катысады. 2008 жылдың 19 жасқа дейінгі Азия чемпионатында полуфиналға дейін жетеді. 2009 жылы 19 жастан асқан жастардың құрамасында ойнап, кореялықтар Гананың болашақ чемпиондарынан ұтылды. Олимпиада құрамасына кіріп, 2010- жылғы Азия ойындарында және 2012 жылдың олимпиада ойындарында қола медальдарына ие болады. Юн 2011 жылы елдің бірінші құрамасына шақырылады.

Жетістіктері
------------

Оңтүстік Кореяның ұлттық құрамасының ойыншысы ретінде олимпиадалық ойындарда 2012 жылы кола медаліне, әлем чемпионатында қатысушы(2014), Азия ойындарында қола жүлдегеріь(2010), әлем жастарының чемпионатында қатысушы(2009), Азия (19 жасқа дейін) чемпионатында полуфиналисть(2008), Әлем (17 жасқа дейін) чемпионатында қатысушы (2007), "Куинз Парк Рейнджерс" ойыншысы ретінде футбол лиганың чемпионаты: плей-офф жеңімпазы 2013/14 (премьер-лигаға өту).

Дереккөздер
-----------
**Іргебаева Манзура Ахметжанқызы** – 1944 жылы 9 мамырда қазіргі Алматы облысы, Аксу ауданының, Матай станцасында дүниеге келген. .

1961 жылы Қызылорда қаласындағы М.Мәметова атындағыҚыздар педагогикалық училищесін бітірген. Манзура Ахметжанқызы Матай бекетінде бастауыш сынып мугалімі болып істеді. 

1964 жылы Қыздар педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 1968 жылы институтты тәмәмдап, балабақшада тәрбиеші, 1970 жылы "Мектеп" баспасында корректор, аға корректор, бөлім меңгерушісі, жетекші редактор дәрежелері нен өткен. Ол баспада оқулықтар, оқу әдістемелік куралдардың, көркем әдебиеттердің сауатты, сапалы шыгуына атсалысқан білікші, тәжірибелі маман.

"Коммунистік еңбектің екпіндісі", "Еңбек ардагері" медалдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Насиреддин Туси
**Насиреддин Туси**(1201 - 1274) - әзірбайжан ғалымы. Геометриялық ойдың дамуына оның "Евклидті баяндау" деген еңбегінің маңызы зор болды. Бұл еңбек 1594 жылы Римде араб тілінде жарық көрген. XVII ғасырда латын тілінде 2 рет басылған. Насиреддин Тусидің бұл еңбегінде Омар һайямнан (1048 - 1131) кейін оның айтқанындай Евклидтік паралелдік түзу туралы пайымдаудың салдары екені айтылған. Насиреддин Тусидің "Толық төрт қабырғалық туралы трактат" деген еңбегінің нәтижесінде жазық және сфералық тригонометрия математикалық жеке пән болып қалыптасты. Ол алғаш болып сфералық полярлық үшбұрыш түсінігін қалыптастырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Маникюр** - қолдың тырнақтарын күту.

  

Маникюрді 7 —10 күн сайын мынадай ретпен
жасау керек: ацетонның немесе арнайы
еріткіш заттық көмегімен бұрын жатылған
лактың қалдығын сүртін, тырнақта қайшымен немесе қысқашпен әркім өзі қалаған ұзындықта қысқартады. Саусақ быртиған. семіз, әрі қысқа болса, тырнақты сопақша етіп, жіңішке саусақтың тырнағын деңгелектеп алған жөн. Тырнақ жарықшақтанбас
үшін оны бір бағытта егеу керек. Тырнақты егеп болған соң тырнақ маңыңдағы теріге кәрлі крем жағын, мұқият сіңіреді.
Тырнақтың айналасындағы терінің жұмсаруы үшін саусақтарды (қолды) бірнеше минут жылы, сабынды суға салын отырады. Судан шығарған соң құрғата сүртіп, жұмсарған теріні сабы жіңішке, тұмсығы қайқы қайшымен қиып тастайды. Тырнақтың бұрыш-бұрышындағы теріні қысқашпен тазалайды (теріні кесіп алған жағдайда жарақаттанған жерге сутегі, асқын тотығының 3 процентті ерітіндісіне малынған мақтаны басып, йод жағу керек). Бұдан кейін саусақтың ұшын құрғата сүртін, тырнаққа лак жағады. Лақты жалпақ қыл қаламмен тырнақтып түбінен ұшына қарай жаққан жөн. Жазда, тері күнге күйген кезде ашық түсті лак жағуға болады. Тырнақ ұзын болған жағдайда лакты тырпақтың түбіне жеткізбей жаққан дұрыс. Жалпақ тырнаққа
лакты тегіс жақпаң жіңішке жолақ жасай жүргізсе, әсем болып көрінеді.

Тырнаққа лак жақпай-ақ ысқылай жалтыратуға да болады. Ол үшін күдері (замш) немесе фланельдің кішкене қиындысьша бор ұнтағын салып, сонымен тырнақты әбден жалтырағанша ысқылау керек; қолды жуған соң ысқыланған тырнақты күдерімен болмаса
фланельмен сүртеді. Тырнақты жылтырату үшін тым жиі ысқылай беру дұрыс емес, себебі бұдан кейін тырнақ жұқарып, тез сынғыш болады.

Ең танымал және әмбебап маникюр Француз (френч) болып саналады - френчтің дәстүрлі ойы мөлдір лак-негіз және ақ қарды, тырнақтың ұштарын пайдалануды көздейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы: Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
2. ↑  Француз маникюр. Мұрағатталған 20 қазанның 2019 жылы.
| Құран туралы мақалалар |
| --- |
| Құран Кәрім |
|  |
| Құран Порталы |
| 
**Бөлімдері**

Аят • Сүре • Джуз • Хизб • Рубғ

**Құран ғылымдары**

Құран тарихы • Тафсир • Тауил • Құранды жазу • Тартил • Тәджуид • Асбаб ән-Нузуль • Насих пен мансух аяттар

**Тәпсірлер**

Ибн Касир тәпсірі • Джәләләйн тәпсірі • әс-Сағди тәпсірі • әт-Табари тәпсірі • әл-Қуртуби тәпсірі • әл-Кашшаф

**Мәтіні**

Басмала • Тағауз • Муфассал • Мәсәни • Жеті ұзын сүре
Құран ғажайыптары • Мухкам • Муташабиһ • Меккелік сүрелер • Мединелік сүрелер • Муқаттаға әріптері
• Құран әдебі •
• Құранда аталған пұттар •

**Аудармалар**

Құранды басқа тілге аудару • Құран аудармаларының тізімі

**Қырааттар**

• Қырааттар тізімі • Құран оқылуы (харф) •

 |
| Portal icon Құран порталы |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

Құран аяттары бір сәтте түспей, әртүрлі себептерге байланысты бөлшектеніп түсірілген, сондықтан Құранның кей аяттары өзінен кейін түскен аяттардың заңдық күшін жойып тұратын болған. Бұл әдіс **«насх»** (*өшіру, жою*) деп аталады. Оның шариғат терминологиясындағы анықтамасы — қасиетті мәтінмен дәлелденген екінші дәрежелі практикалық үкімді, басқа қасиетті мәтінмен дәлелденіп, одан кешірек түсірілген екінші дәрежелі үкіммен ауыстыру. Аллаһ Құранда айтады:

> 
> **«Біз аяттың үкімін жойсақ немесе ұмыттырсақ одан жақсысын немесе сонымен бірдейін алып келеміз. Сен Аллаһтың кез келген нәрсеге құдыреті жететінін білмедің бе?»**
> 
> 
> — әл-Бақара сүресі, 106-107
> 
> 

Әбу Мұса әл-Ашғариден жеткен хадисте оның Тәубә сүресі сияқты сүрені білгені туралы айтылған, алайда оның үкімі жойылып, оны ұмыттырылған. Сонымен қатар Омар ибн әл-Хаттабтан келген хадисте Құранда зинақорларды таспен атып жазалау туралы аяттар болған және олардың Құраннан Аллаһтың қалауымен өшірілгені, бірақ үкімінің сақталғаны туралы айтылған.

Насх түрлері
------------

Насхтың түрлері:

1. Бір аяттың басқа аятпен үкімінің жойылуы.
2. Бір хадистың басқа хадиспен үкімінің жойылуы.
3. Бір аяттың басқа хадиспен үкімінің жойылуы.
4. Бір хадистің басқа аятпен үкімінің жойылуы.

Сонымен қатар үкімдері жойылған бірақ Құранда қалдырылған, үкімдері заңды күшке ие, бірақ Құраннан өшірілген аяттар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «На пути к Корану» — «ОТМЕНА АЯТОВ И ПРЕДПИСАНИЙ»
2. ↑  «Фатх әл-Қадир» (127) — әш-Шәукани
3. ↑  «Фатх әл-Бари» (12/177)
4. ↑  «На пути к Корану» — «РАЗНОВИДНОСТИ ОТМЕНЫ ПРЕДПИСАНИЙ»

Тағы қараңыз
------------

* Құран
* Құран тарихы
**Насыр Фазылов** (1929 ж. т. Түркістан ауданы) – жазушы. Ташкент қаласындағы Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1954). Бұдан соң «Гүлхан», «Шарх юлдузи» журналдарында, «Еш гвардия» және Ғ.Ғұлам атындағы баспаларда қызмет атқарған. Алғашқы кітабы 1959 ж. жарық көрді. «Ағыстар», «Робинзондар», «Құс қанатымен», «Қархат», «Көркем иірімдері», «Дидар», «Бір-ақ атар тәпенше», т.б. кітаптары бар. «Ұстаздың аясында» атты кітабы үшін Өзбекстан Мемлекеттік сыйлығын алған. Халықараралық «Алаш», «Ел құрметі» сыйлықтарының иегері. Аудармамен көп шұғылданған. Қазақ жазушыларының отыздан астам кітабын өзбек тіліне аударды.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Насихат өлең** — уағыздау, ақыл-кеңес айту сарыны басым келетін өлең, қазақтың ауыз әдебиеті дәстүріндегі ақындық поэзиясында өте жиі кездесетін өлең-жыр нұсқалары. Насихат өлеңнің таңдаулылары өнеге боларлық, тағлым аларлық, ғибраттылық, дидактикалық мәнімен, ойды көркемдеп, нақышты сөздермен жеткізетін бейнелілігі, тартымдылығымен құнды болған. Насихат өлеңнен сол замандағы қоғамдық көзқарастар, арман-мұраттар, халықтың адамгершілікке, еркіндікке, әділдікке ұмтылысы, жақсы мен жаманды қалай түсінетіні айқын танылады. 

Пұт болдым деп мақтанба,
Одан да ауыр батпан бар.
Би болдым деп мақтанба,
Асқар ала тау менен
Ар жағында аспан бар...
Ақындар поэзиясындағы насихат өлеңнің озық үлгілері бүгін де өзінің тәрбиелік, көркемдік мәнін жойған жоқ, олар оқырмандарды, әсіресе, жастарды адамгершілікке, жақсы мінезі мен саналы қылыққа үйретеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану: терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. ISBN 9965-776-24-5
**Анекдот**  (грек. anekdotos — жарияланбаған) — қысқа, күлдіргі әңгіме, халықтың фольклор жанры. Басты ерекшеліктері — баяндаудың шындыққа жанасымдылығынан гөрі, тапқырлық танытып, әдейі әзілдеп айту шеберлігі. Анекдот көбінесе нақты адамдар туралы айтылады. Олар екі сипатты, екі ниетті болып келеді. Бір тобы қоғам мүшелерінің жағымды бейнесін, моральдық, психологиялық биік қасиеттерін паш ету мақсатымен шығарылады. Олар ақыл-парасатпен айтылады, күлдіре отырып, қоғамдағы теріс құбылыстар мен адам бойындағы жағымсыз қылықтарды әжуалап, әңгімеге көңілді сипат береді. Мұның мысалы Қожанасыр, Алдаркөсе, Жиренше, Тазша бала есімдерімен байланысты анекдоттар. Екінші топтағы анекдоттар арам ниетпен, жат пікірмен, тарихи адамдарды кекету-мұқату мақсатымен, олардың рөлін, халыққа еткен еңбегін төмендету, халық сүйіспеншілігін, жастардың ықылас-еліктеуін әлсірету үшін айтылады. Оларда әлгі адамдар тұқыртылып, кездейсоқ ауызға ілінген етіліп көрсетіледі. Мұндай зиянды, астарлы анекдотттар өзіндік пікір қалыптастыруға жетпеген, саяси жағынан аңғырт, қоғамдағы азаматтық орнын түсінбейтін адамдарды теріс түсінікте қалдырып, дұрыс жолдан тайғызады.
Ересек адамдардар тобы
**Ересек адам** — кәмелеттік жасқа жеткен, яғни физиология жағынан бұғанасы қатқан, ақыл-ойы, рухани-моральдік жағынан жетілген адам. Ересек адамныӊ ержетпеген адамнан айырмашылығы — керекті білім мен ептілігініӊ арқасында өмірлік жолындағы күрделі шешімдерді қабылдап, оларға толық жауапкершілігін көтере білу. 

Жасөспірімдерге қарағанда ересек адамдардыӊ құқығы да көп, жауапкершілігі де көп болады. Ересек адамдар өз—өзін және балаларын асырап, керектімен қамтамасыз етуге тиісті. Жасөспірімге қарағанда жергілікті заӊдардыӊ ерекшеліктеріне байланысты құқықтарға еге болады, мысалы, саяси құқықтар (сайлауларға қатысып, өзі де сайлана алады), көлік айдау, алкогольдік ішімдіктерді ішу, темекі шегу, шет елдерге шығу, жыныстық қатынаста болу, неке құру сияқты.

Тағы қараңыз
------------

* Кәмелеттік жас
**Ерен Бахытұлы Сахипов** (1942, Зеленов ауданы, Батыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — биология ғылымдарының кандидаты.

Өмірбаяны
---------

Сахипов Ерен Бахытұлы 1942 жылы Батыс Қазақстан облысы Зеленов ауданында өмірге келген. 

Орта мектепті аяқтағаннан кейін 1959-64 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының жаратылыстану факультетін бітірген. 

1965-1968 жылдары ботаника мамандығы бойынша Қазақстан Ғылым Академиясының аспирантурасын бітіріп, сол жылы биология ғылымымдарының кандидаттық диссертациясын сәтті қорғаған соң, осы жоғары оқу орнында ғылыми қызметкер еңбек етеді. 

1970-1976 жылдары Гурьев педагогика институтының ғылыми істер, оқу ісі жөніндегі проректор қызметін атқарады. 

1976-1983 жылдары Атырау педагогикалық институтының ректоры қызметтерін атқарды.. Атырау педагогикалық институтын басқарған кезде еліміздің қоғамдық жұмысына белсене араласты. Облыстың «Білім» қоғамын басқарды.

1983 жылы Алматыдағы Қазақстан Ғылым Академиясында аға қызметкер, Қазақстан Министрлер Кеңесінде бөлім басшысы ретінде «Болашақ» талантты жастарды шет елде оқытуға барлық күш-жігерін салды. 30-дан астам ғылыми-зеттеулер мен мақалалардың авторы. Бірнеше төсбелгілермен, гармоталармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  САХИПОВ ЕРЕН БАХЫТҰЛЫ
**Ержан Арыстанбекұлы Жаңғаулов** - 1968 жылы 28 мамырда Семей облысы Үржар ауылында туған. Қазақ. 

Қарағанды мемлекеттік университетін (1992) заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1992 жылдан - «Саяхат» ШК директоры, заңгер қызметін қоса атқарушы. 1993 жылдан - Семей облысы прокуратурасының Мақаншы аудандық прокуроры көмекшісінің міндетін атқарушы. 1994 жылдан - Мақаншы аудандық прокурорының көмекшісі. 1995 жылдан - ҚР Заң министрлігінің Сот жұмыстарын ұйымдастыру басқармасы атқарушы өндірісі мен шағымдарды қарау бөлімінің 1-ші санаттағы кеңесшісі, жетекші кеңесшісі, ҚР заң министрінің көмекшісі. 1997 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің құқықтық сараптама бөлімінің кеңесшісі, бөлім кеңесшісі, заң, қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімі секторының меңгерушісі. 2000 жылдан - ҚР Президенті Іс басқармасының заң қызметі және кадр жұмысы бөлімінің меңгерушісі. 2001 жылдан - «Мұнай және газ тасымалдау ҰК» ЖАҚ заң департаментінің директоры. 2002 жылдан «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ шаруашылық шарттар мен кінарат-талаптық жұмыс департаментінің директоры, атқарушы директоры, вице-президентінің кеңесшісі. 2003 жылдан «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ құқықтық қамтамасыз ету жөніндегі атқарушы директоры. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ құқықтық қамтамасыз ету жөніндегі басқарушы директоры.
2009 жылдан бері - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ құқықтық қамта масыз ету женіндегі бас менеджері - басқарма мүшесі. «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі. 

Қыздары - Арыстанбекова Аружан Ержанқызы (2000 ж.т) Арыстанбекова Жаннұр Ержанқызы (2005 ж. т.); ұлы Арыстанбеков Ерасыл Ержанұлы (2006 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ержан Маямеров Малғажыұлы** (1972 жылы туған) — 2013-2017 жж. аралығында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти болып қызмет етті. Бұл лауазымға ол 2013 жылы 19 ақпанда Астанада Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының кезектен тыс VII құрылтайында сайланды.
Бүгінде "Нұр Мүбәрак" Ислам мәдениеті университетінде басшылық қызметте.

* 1990 жылы Шығыс Қазақстан облысының Мақаншы ауданындағы Ғани Мұратбаев атындағы орта мектепті бітірген. Содан кейін Қарулы Күштер сапында әскери парызын өтейді.
* 1991-1993 жылдары Отан алдындағы әскери борышын өтеп келген соң, сол жылы Мысырдағы Әл-Азһар Ислам университетінің шариғат және заң факультетіне оқуға қабылданды. Аталған оқу орнын 2006 жылы тәмамдады.
* 2006-2008 жылдар аралығында Мысыр мүфтиятының пәтуа шығару бөлімінде білімін жетілдірді.
* 2011 жылы 10 қазанда Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің ұйғарымымен, Ержан Малғажыұлы ҚМДБ-ның Семей өңіріндегі өкіл имамы болып тағайындалды.

Әкесі Маямеров Малғажы Мұхамеджанұлы мен анасы Төлекова Жұмағайша Садыққызы педагог-ұстаз. Физика-математика пәнінің мұғалімі. Олар Мақаншы ауылындағы Ғани Мұратбаев атындағы орта мектепте қызмет еткен. Әкесі Малғажы Мұхамеджанұлы мұғалімдік қызметтен мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары дәрежесіне дейін көтерілген. 

Бас мүфтидің балалық шағы Мақаншы ауылында өтті. Ол ұстаздар жанұясынан шыққан. Анасы Жұмағайша Садыққызы Алланың қалауымен бес құрсақ көтерген: екі ұл, үш қыз. Бүгінде олар отбасылы.

Ержан Малғажыұлының үш ұлы бар. Есімдері – Әли Маямер, Абдолла Маямер, Насрұлла Маямер.

Ержан Маямеровке діндарлық ата-бабаларынан дарыған. Ата-әжесі діндар болған. Кеңес үкіметінің «Құдай жоқ» деп ұрандатқан заманында да намазын тастамай оқыған. Оразаларына да берік болған. Әжесінің тәрбиесін көрген ол дінге жақын болып өсті. Исламның асыл құндылықтарын бала кезінде бойына сіңірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бас мүфти сайланған болатын. Мұрағатталған 21 ақпанның 2014 жылы.
2. ↑  ҚАЗАҚСТАН МҰСЫЛМАНДАРЫ ДІНИ БАСҚАРМАСЫНЫҢ ТӨРАҒАСЫ, БАС МҮФТИ  (қаз.).  ISTAT (20 наурыз 2013). Тексерілді, 20 наурыз 2013.
**КӨЛДЕТІП СУҒАРУ**– көктемде қар суын, өзеннің тасқын суын, т.б. ағынды суды пайдаланып, топырақты қанықтыра бір рет суғару. К. с. – екпе шөп пен шабындықтардың, шөп түсімі нашар табиғи шалғындардың, жемге пайдаланылатын жүгері, т.б. екпе жемшөп өнімін арттыру, топырақ эрозиясын азайту үшін қолданылатын шаралар жүйесі. Бұл тәсіл ауа райы өте құбылмалы, жауын-шашыны аз болатын Қазақстанның батыс, солт. және орт. бөліктерінде кең өріс алған. К. с-ды судың тереңдігіне қарай тайыз көлдету (25 – 35 см) және терең көлдету (1,5 м-ге дейін) деп бөледі, ал суландыру мөлшері топырақ қабатындағы жер асты (грунт) суы деңгейіне байланысты. Мыс. грунт суы терең жатса, топырақтың 2 м қабатын суландыру мөлш. 4 – 5 мың м3/га, жақын болса 3 – 3,5 мың м3/га. К. с-да суғарылатын жердің өсімдік құрамы да ескеріледі. Егер шөп арасында бидайық басым болса, көлдетілген суды 20 – 25 тәулік, ал еркек шөп өскен жерде суды 15 күнге дейін ұстауға болады.‎
**Көлем** – геометриялық денелердің кеңістіктен алатын бөлігін сипаттайтын шама. *Көлем* геометриялық денелерге байланысты негізгі шамалардың бірі болып табылады. Қарапайым жағдайда *Көлем* дене ішіне сиятын бірлік кубтардың санымен өлшенеді. Ежелгі Шығыста] (Вавилон, Мысырда) денелердің *Көлемін* есептеуде түрлі математикалық ережелер қолданылды (мысалы, толық және қиық пирамидалар, цилиндрлер, т.б.). Күрделі денелердің *Көлемі* былай анықталады. Тік бұрышты параллелепипедтің ішіне орналасқан *М* дене, параллель жазықтықтармен қыры *а*-ға тең кубтарға бөлінеді. *а* нөлге тез ұмтылып, шексіз кеми берсін. *Vn* – *М* денесіне сиятын *кубтар Көлемінің* қосындысы, ал *Wn* – *М* денесінің ішінде кемінде бір нүктесі болатын *кубтар Көлемінің* қосындысы болсын. Егер *V*=*Vn* және *W*=*Wn* шектері өзара тең болса, онда олардың ортақ мәні *V* осы *М* денесінің *Көлемі* деп аталады. Дененің *Көлемі* мына формула бойынша анықталады: , мұндағы интегралдау кеңістіктің көрсетілген дене орналасқан бөлігін толық қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Көлгір**. Қазіргі түсінігімізде — мүләйім; жасанды қылық көрсету. *«Енді ол көңілденіп, көлгір сыпайылыққа ауысты»* (С. Омаров, Қиыр жол). *«Ойында ештеме*
жоқ адамша... көлгірси қалды» *(X. Есенжанов, Көп*
жыл.).
Адамның құбылмалы, тұрақсыз мінезін көрсетуде
ғана «көлгір» сөзі қолданылатыны әркімге мәлім. Осы
жағдайды ойға орайластыра қарап, біздің болжауымызша, сездің пайда болуы ұқсастыру, сәйкестірумен байланысты сияқты. Мысалы, моңғол тілінде «гялгар», «гулгуур» тұлғалы сөздер біздегі «тайғанақ», «сырғанақ» мағыналарында қолданылады (Қаз.-мон. сөз. 1977, 287, 291). Осы сөздер кейбір түркі тілдеріне ауысқанда, мағынасына да езгеріс кіргендігін тува тілінен көруге болады: көгүдер — азғыру, аздыру, еріксіз қызықтыру сияқты мағыналарды ұғындырады (Рус.-тув. сл. 1980, 320).
Дәл осы сияқты моңғол тіліндегі «гулгуур», «гялгар»
сездері қазақ тіліне ауысып, ұқсатудан туған мағынада
қолданылатын болған. «Ұқсатудан туған» деген пікірді
былай түсіндіруге болады — сөзінде түрақ жоқ, қулықпен құбылып түратын адамның тайғақ мүздан несі ар-
тық. Осындай реттермен жылпос жандарға «көлгір» сөзі
тағылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Аморфты зат** (гр. *а* — жоқ; гр. *morphe* — пішін, форма; гр. *substantia* — зат) — борпылдақ дәнекер ұлпасы жасушалары мен талшықтарының аралықтарын толтырып тұратын, атқаратын қызметіне сәйкес қоймалжындығы өзгеріп отыратын гел тәрізді іркілдек пішінсіз масса. Әртүрлі мүшелердегі борпылдақ дәнекер ұлпасы жасушааралық тірі затындағы негізгі аморфты заттың мөлшері мен химиялық құрамы сол ұлпаның қызметі мен жағдайына байланысты ұдайы өзгеріп отырады. Негізгі аморфты зат — гликозаминдігликандардан, протеиндігликандардан, гликопротеидтерден, судан жөне түрлі бейорганикалық тұздардан тұрады. Бұлардың ішінде аморфты зат қүрамының негізін сульфаттанбаған гликозаминдігликандардың күрделіполимерлі түрі - гиалурон қышқылы құрайды. Бұл қышқылдың ұзын тармақталған полимерлі тізбегі әртүрлі бағытта иіліп, аралықтарында ұяшықтары мен өзектері болатын молекулалық тор жасайды. Осы аталған аморфты зат кеңістіктері арқылы ұлпа сұйығының қатысуымен қан және лимфа капиллярлары мен олардың сыртындағы клеткалар арасындағы зат алмасу процесі үздіксіз жүріп отырады. Аморфты заттың физикалық жағдайы мен атқаратын қызметіне түрлі гормондар (кортикостероидтар және т.б.) мен ферменттер (гиалуронидаза) ықпалын тигізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
Жас кезі
--------

Стефан Ольсдаль Швецияның Гётеборг қаласында 1974 жылы 31 наурызда ауқатты банк қызметкерінің отбасында туылған. 

Стефан өзінің оқуын швед мектебінде бастады, алайда оның отбасының Люксембургке көшкендігінен, ол Брайан Молко оқып жүрген Америкалық Халықаралық мектепте оқуын жалғастырды. Олардың айтуы бойынша, Стефан баскетбол командасының құрамында болған, осыған байланысты ол қарапайым бала болып көрінді. Сонымен қатар, бұған қарамастан Стефан қазір Англияның ең керемет басисттерінің бірі болғанымен, ол өзінің жолын 1987 жылы Dr. Zhivago мектеп тобына кіруінен бастады, әрі ол дабылшы болған. 

18 жасында оның талғамы өзгерді, музыкалық ықпалдан Стефанды әрқашан да Depeche Mode, Eurythmics, The Cure және Дэвида Боуи деп атайды.

Стефан мектепті қайта Швецияға келіп, аяқтады және мектепті бітіргеннен кейін ол отбасымен бірге Лондонға барды. Мұнда ол Музыкалық Институтке түсті.

Placebo
-------

Брайан Молко және Стефан бір-бірін мектеп кезінен бастап біледі, алайда ол кездерде олар бір-бірімен араласқан жоқ, өйткені әр түрлі компанияларға тиесілі болды. Бірақ, біраз уақыттан кейін мектеп бітірісімен Брайан мен Стефан лондондық метрода, South Kensington атты станцияда кездескен. Молко өзінің Стив Хьюитпен клубтағы орындауына Стефанды шақырады. Бұл орындаудан кейін, Брайан мен Стефан ортақтасып, Стеф оған бірге топ құруды ұсынады.

Hotel Persona
-------------

2006 жылдан бастап Стефанда Давидом Аменмен жаңа сайд-жоба пайда болды. Олар би кештерін диджей ретінде ұйымдастыра бастады. Ал 2008 жылы бұл тәжірибелер Hotel Persona жобасына In the clouds альбомымен бірге айналды.

Жеке өмірі
----------

Стефан ашық гей болып келеді. Ол өзінің серігімен гей-сауық кешінде танысқан. Ұзақ жылдар бойы оның серігі испан Давид Амен болып келеді. Стефан ағылшын, итальян, француз және неміс тілін жетік меңгерген.

Дереккөздері
------------

Орыс Уикипедиясынан аударылды.
**Көлбеу (тангенциалдық) тектоникалық қозғалыстар.** Жер қыртысы яки литосфера
массаларының көлбеу бағытта жылжуын қамтамасыз ететін тектоникалық
казғалыстар. Мұндай қозғалыстардың кеңінен етек алғандығын жер қыртысына
тән сан алуан тау жынысы кешендерінің жаппай қатпарлану процесіне ұшырауы,
алыс қашықтыққа жылжып кеткен жыртылу құрылымдарының жиі-жиі көрініс
беруі дәлелдейді. "Континенттер (материктер) дрейфі" (тұтас материктердің
немесе олардың ауқымды бөліктерінің алыс қашықтықтарға жылжып кетуі)
және "спрединг" (мұхит түбінің көлбеу бағытта дәйім жылжып отыруы)
процестері де осы қозғалыстардың арнаулы өкілдері болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Стероидтар** — химия табиғаты жағынан изоприноидтарға жататын органикалық қосылыстар классының стероид микроағзаларында, өсімдіктерде және жануарларда гормондар, немесе тағыда басқа биологиялық реттеуші заттар түрінде кездеседі.

Стероидтардың барлық түрі дерлік кристалл заттар, оптикалық активті және органикалық ертінділерде жақсы ериді. Стероидтарды химиялық құрылысына, физиологиялық әсеріне немесе атқаратын қызметіне қарай бірнеше топқа бөлінеді. Стериндер өсімдік, жануарлар лепидтері құрамында болады. Мұндағы ең маңыздысы - *хлоестерин* стероиды гармондар биосинтезіне қатысады. D витаминдер тобы кальций алмасу процессін реттейді және омыртқалылардың сүйек қаңқасының құрылу процесіне қатысы бар. Өт спирттері мен өрт қышқылдары, омыртқалы ішегіндегі тағам, жем қортуына әсер етеді. Стероид сапониндері мен стероид гликоалкалоидтарының агликондары, лалагүл, сабынкөк алқа тұқымдастарына тән және бұлар гликозидтер түрінде әсер етеді. Стероидтардың медецинада, ветеринарияда, мал шаруашылығында маңызы үлкен болғандықтан, ол кең зерттелуде стероид горомндарды өнеркәсіп жағдайында синтез жолымен алудың химиялық және микробиологиялық әдістері иегерленеді.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуБиохимиялық қосылыстардың топтары |
| --- |
|  |
| 

Пептидтер • Аминқышқылдар • Нуклеин қышқылдары • Көмірсулар • Ақуыздар • Липидтер • Майлы қышқылдар • Терпендер • Каротиноидтар • Коферменттер • Стероидтар • Флавоноидтар • Алкалоидтар • Гликозидтер • Иридоидтар
 |

 |
Балалар мебелі
**Балалар мебелі** - кәдімгі мебельден көлемі жағынан ғана емес, сыртқы түрі жағынан да өзгеше болып келеді. Балалар мебеліне тән сипат — оның әртүрлі мақсатқа пайдаланылатындығы. 

Мебельді пайдалану мерзімін ұзарту үшін балалар мебелінің кейбір үлгілерін жасағанда, пайдалану барысында, оның биіктігі мен ұзындығын баланың бойына қарай өзгертіп отыруға болатындай орын әзірлегенде де естен шығармау керек. Сәбилерге арналған мебельдер — қоршау бесіктер мен кереуетшелер. Сәбилердің қоршау бесіктерінің кейбір үлгілері түтікті пластмасса элементтерінен жасалған негізгі кереге түрінде болып келеді де, оларға қоршау ретінде созылмалы торды керіп байлайды. Қоршауды бесіктің мұндай конструкция қолайлы, өйткені оны оп-оңай-ақ орнын ауыстырыл қоюға, бұзып жинауға болады және бөлмеде көп жер алмайды.

Мектеп жасына дейінгі балаларға
-------------------------------

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін кішкентай стол мен орындық керек. Оны сурет салған да, зейін қоюды талап ететін ойын ойнағанда, мысалы балаларға арналған конструкторды құрастырғанда пайдаланады. Бұл мақсаттар үшін суретте көрсетілген кішкентай стол өте қолайлы. Столдың жоғары көтерілетін қақпағының астыңғы беті бермен сурет салатын тақта ретінде пайдаланылады. Оның асты майда ойыншықтар, қалам-қарындаш, бояу пластилин салатын қорапшаларға бөлінген. Столдың астына ірі ойыншықтарды сақтайтын екі жәшік (аяғына дөңгелек орнатылған) орналастырады, оларды жинау оңай. Мұның өзі балаларды ұқыптылыққа үйретеді.

Мебелдің құрастырмалы түрі
--------------------------

Балалар мебелінің құрастырмалы түрін пайдаланған да тиімді, оның құрамында әртүрлі қажетке пайдаланылатын түрліше жиналмалы заттар (кішкене шкафтар, ойыншықтар салатын қобдишалар, отырғыштар) болады. Мұның өзі балалар бөлмесінің ішкі көрінісін түрлендіру мүмкіндік береді, оларды құрастырудың өзін ойынға айналдыруға болады (мұндай мебель құрастыру конструктор ойының еске түсіреді). Кішкене және ересек балаларға арналған мебель жиынтығының құрамына әдетте диван-кереует, кітаптар, көйлек-көншек пен іш киім салатын құрастырмалы шкаф, жұмыс столы мен секретер енеді. Мұндай жиынтықтардың секциялық конструкция неғұрлым қолайлы келеді. Пәтердің өзге бөлмелеріне арналған секциялық мебельге қарағанда балалар мебелінің секциялары біраз тайыздау, аласалау етіп жасалады. Гигиеналық сапасын арттыру үшін балалар мебелін әдетте нитроэмальмен немесе түссіз лакпен сырлайды, балалар мебелін әрлеуде ашық түсті бояулар елеулі роль атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Сергей Юрьевич Филимонов** 1975 жылы 2 ақпанда Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе қаласында туған. Орыс. Әскери спорт колледжін бітірген (1997); қазіргі уақытта I. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің дене шынықтыру және спорт факультетінің студенті. ≪Нұр Отан≫ ХДП мүшесі. 1984 жылдан - ауыр атлетикамен айналысуды бастады. Ауыр атлетикадан жаттықтырушы-оқытушы. Жасөспірімдер арасындағы Әлем іріншілігінің (Чехия, 1991), Азия ойындарының қола жүлдегері (Бангкок, 1998); Еуропа чемпионы (1995); серпе көтеруден 173 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақ дәрежесіндегі әлем рекордшысы; XIV жазғы Азия ойындарының чемпионы (Пусан, 2002); Сиднейде өткен Олимпиада ойындарының қатысушысы - 4-ші орын (2000); XXVIII Олимпиада ойындарының (Афины, 2004) 372,5 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақтағы күмісжүлдегері; Әлем кубогының иегері (2004); ауыр атлетикадан ҚР бірнеше мәрте чемпионы және рекордшысы. ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). «Құрмет≫ орденімен; ≪Ерен еңбегі үшін≫ (2004) медалімен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - бапық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер Қазіргі уақытта Ресей Федерациясында тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Стерлинг көпіріндегі шайқас** (ағыл. *Battle of Stirling Bridge*) — Форт өзенінің бойындағы Стерлинг көпірінде болған, Шотландия тәуелсіздігі үшін бірінші соғыстың шайқасы. Күні - 1297 жылы 11 қыркүйек. Қолбасшылар - шотландықтар жағынан Уильям Уоллес және сэр Эндрю Морей, ал ағылшындар жағынан - Суррей графы, Джон де Варенн. Соғыс шотландықтардың жеңісімен аяқталды. Ағылшындардың әскеріне қарағанда, тек қана жаяу әскермен жасақталған Уоллес, өзен бойындағы тар көпірге қарама-қарсы, төбеде орналасты. Көпірдің тар болғаны соншалықты, тіпті, бірнеше адам осы жермен жүре алмады, сондықтан ағылшындардың өтуі баяу болды. Алдымен шотландық және ағылшын-валлилік садақшылардың атысы болды. Содан кейін, фалангі құрып, төрт метрлік найза және қысқа қылышпен қаруланған Уильям Уоллестің әскерлері, авангардтың өтуін күтіп, өткелден өткен ағылшындардың кішігірім контингентіне шабуыл жасады. Әскерінің бір бөлігі қырғынға ұшырап жатқанын көрген Суррей графы өткелден өтуді жылдамдатуға тырысты, нәтижесінде көпір құлап, кейбір рыцарлар суға батып, ал майданнан қашқан кішігірім бөлігінен басқаларын шотландықтар жойды.

Әдебиет
-------

* Barrow, G. W. S. *Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland,* 1976.
* Brown, C. *«William Wallace»* 2005.
* Ferguson, J. *William Wallace: Guardian of Scotland.* 1948.
* «The Chronicle of Lanercost 1272—1346», ed. H. Maxwell, 1913.
* Nicholson, R. *Scotland-the Later Middle Ages,* 1974.
* Prestwich, M. *The Three Edwards: War and State in England, 1272—1277,* 1980.
* Traquair, P. *Freedom’s Sword*

Тағы қараңыз
------------

* Уоллестің ескерткіші

Сілтеме
-------

* Шотландия : Стерлинг пен Уоллестің ескерткіші  (орыс.)
**Цвирка Пятрас** (12.3.1909, Юрбаркас ауданы- 2.5.1947, Вильнюс)-литван совет жазушысы. 1940 жылдан Коммунситік партияның мүшесі. Шаруа отбасында туған. 1926-1930 жылдары
Каунас өнер училищесінде оқыды,1931-1932 жылдары Парижде әдебиет пен өнерден дәріс тыңдады. «Үшінші майдан» деп аталатын прогресшіл жазушылар тобының мүшесі болды (1930-1931). 1940 жылы Литвада бурж. тәртіп құлатылғаннан кейін Халықтық сеимнің депутаты, ал 1947 жылы Литва Жоғарғы Советінің депутаты болып сайланды. Ұлы Отан соғысы кезінде Алматыда, кейіннен Мәскеуде (1942 жылдан) тұрды. 1945 жылдан Литва Жазушылар Одағының председателі «Жеңіс» журналының редакторы болды.

### Шығармалары

1. «Франк Крук»
2. «Жер-асыраушы»
3. «Шебер және оның балалары»
4. «Кәдуілгі тарих»
5. «Емен түбірі»
6. «Туыстық ұрығы»

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
**Құмай** (лат. *Gyps himalayensis*) - қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс.

Биологиялық сипаты
------------------

* Дене тұрқы 70 см-дей, қанаттарын жазғандағы ұзындығы 2,5 м-дей болады.
* Көзі өткір, биікте қалқып жүріп жердегі қорегін анық көре алады.
* Арқа тұсының қауырсындары қоңыр қошқыл күл түсті, ал құрсақ жағындағы қауырсындары - ақ сұр, ақшыл сарғыш.
* Тұмсығы қоңыр сары түсті, төмен қарай иіліп тұрады.

Таралуы
-------

Тибет, Гималай, Памир- Алтай жене Тянь-Шаньды мекендейді. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы биік тау жоталарында, тау орманынан жоғары тіршілік етеді..

Мекендейтін жерлері
-------------------

Биік тауларда орманды белдеуден жоғарыда мекендейді. Қазақстандағы бірден-бір белгілі құмайдың шоғыры, 1989 жылы Іле Алатауында табылған, теңіз деңгейінен 3000 м биіктіктегі биіктігі 500 м тік жартастың қуысында орналасқан. Екінші шоғыр (колония), Шарын өзенінің орта сағасында, Жалаңаш аңғарында (теңіз деңгейінен 1650-1700 м биіктікте) орналасқан.

Көбеюуі және биологиялық ерекшеліктері
--------------------------------------

Құмай - отырықшы құс. Ұяларын ақпан-наурыз айларында ағаш басына, биік жартастарға салады. Онда 1-2 жұмыртқа болады. 50 күндей шайқайды, балапандары ұясын шілденің басында тастауы мүмкін. 
  

Нағыз өлексежегіш, жабайы және үй тұяқты жануарларының өлекселері және суырмен қоректенеді. Жемтігін өте биіктен, үлкен территорияны бақылап, табады. Қорегі жетіспеген жағдайда біршама көп санды ақбас құмайлармен, тазқаралармен және сақалтайлармен бәсекеге түседі. Бірақ бұл құстардың өлекселерде бірге болуын ескерсек, олардың қарым-қатынастары санына аса көп әсер етпей бірге өмір сүретіндігін көрсетеді.

Саны
----

Саны аз. Қазақстанда 1989 жылы Шелек өзенінің жоғары сағасында 5 ұядан тұратын шоғыр табылған , ал 2003 жылдан бері Шарын өзенінің аңғарындағы екінші микрошоғырға (1-4 ұя) бақылау жүргізілуде. Әдетте 1-2 құс кездеседі; құмайлардың Қазақстанда көп болып жиылуы белгісіз.
  

Санының азаю себептері анықталмаған, шамамен оған улы жемдерден өлуі және оның қорегі - жабайы тұяқтылардың азаюы себеп болуы мүмкін. 
  

Құмай - сирек кездесетін, тіршілігі аз зерттелген құс болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IUCN redlist
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
3. ↑  Корелов, 1962
4. 1 2  Джаныспаев, Белялов, 1991а
5. ↑  Красная книга КСРО, 1984
6. ↑  Наши данные
7. ↑  Пфеффер, 2006
**Мәслихат** – Талапты ауылдық округі аумағындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы Қоғам ауылынан солтүстікке қарай 16 км жерде, Сырдарияның оң жағалаулық аңғарында, өзеннен 4 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ұзындығы 2,2 км, енді жері 600 м, аумағы 1,4 км2. Жағалауы негізінен жайпақ, солтүстік жағалауы тіктеу келген. Көл табаны тегіс, лайлы. Жағалауында қамыс, құрақ өскен. Солтүстігінде шағын келген Ащыкөл көлі жатыр. Мәслихаттың шығысын бойлай Сырдариядан бастау алып Күйікасар қонысына дейін канал (арық) тартылған. Көл жанынан Шәуілдірден Түркістан қаласына дейін автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

Теңіз жағасындағы құм қырқасы
**Құм қырқа** - қатарласа созылып жатқан қырқалы құмдар массиві.

Өсімдіктермен бекіген *құм қырқаның* биіктігі 10-70 м, сусыма қырқа 100-200 м келеді; ұзындығы кейде ондаған км-ге жетеді. Қазақстанда - Түркістан облысы, Қызылорда облысы, Маңғыстау облысында *құм қырқасы* кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Жалғандық детекторы** - адамның аффектілік жай-күйін сипаттайтын физиологиялық көрсеткіштерін объективті зерттеуге арналған аппараттар жинағы. Жалғандық детекторы АҚШ-та жасалған, көбіне юристік практикада құқық бұзушыларды тергеу кезінде қолданылады. Жалғандық детекторында сыналатын адамға терігальваникалық реакцияны (ми биотоктарын жазу), плетизмограмманы (ағзаның тамырлық реакциясы), тремор (бұлшық еттер дірілі) және т.б. тіркейтін аспаптардың датчиктері бір таспаға шығарылып, тәжірибелі тергеуші ол көрсеткіштер бойынша сыналушының эмоциялық жай-күйі туралы оның мінез-құлқының сыртқы нысандарын ғана бақылаған кездегіден гөрі неғұрлым дәл пікір түйе алады. Мұнда әдейі жаттықпаған адамның вегетативтік реакцияларды іс жүзінде өз ырқымен басқара алмайтыны негізге алынады. Жалғандық детекторында сынау оның нақ көзделіп отырған эмоциогендік жағдаятқа қатысты реакциясын тіркейтініне кепілдік бермейді. Бұлар қорқыныш, үрей, депрессия күйіне душар ететін тергеудің өзіне деген реакциялар болуы мүмкін.
"Шын мәніндегі" эмоцияларды аппаратуралық әдістемелерден "индукцияланған" эмоциялардан саралау мүмкін емес. Осының өзі көптеген соттық қателерге себепші болып, жалғандық детекторында сынауға қарсылық туғызды. Психологияда жалғандық детекторы шыққанға дейін-ақ қылмыстың "аффектілік іздерін" зерттеу әдісі талданып белгіленген болатын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Джердан Шакири** (алб. *Xherdan Shaqiri*, 10 қазан 1991 жыл, Гнилане, СФРЮ) — швейцариялық футболшы, этникалық албандық, "Олимпик Лион" мен Швейцария құрама командасының жартылай қорғаушысы.

2014 жылғы әлем чемпионатындағы жалғыз хет-триктің авторы (үшінші турда Гондурас құрамасының қақпасына енгізді).

Мансабы
-------

Жастайынан Джердан Швейцарияға көшіп, "Базельдің" жастар футбол клубында өз мансабын бастады. Жастайынан оған көптеген ток клубтар ұсыныс жасаған, бірақ Джердан "Базельде" қалды.

2 қаңтар 2009 жылы "Базельмен" кәсіпқой келісім-шартқа қол қойды. 12 шілде күні Джердан өзінің алғашқы ойынын "Санкт-Галлен" футбол клубына қарсы өткізді. Өзінің алғашқы голын "Ксамакс" қақпасына енгізді. 2012 жылының ақпанында "Бавария" футбол клубысен келісім-шартқа қол қойып, 11 нөмірлі жейде алды.

2015-18 жылдары "Сток Сити" сапында ойнады. 2018 жылы жазда "Ливерпуль" сапына ауысты.

Швейцария құрама командасы
--------------------------

2010 жылы 5 маусымда "Италия" құрама командасына қарсы ойын өткізді. 2014 жылы Бразилияда өткен Әлем кубогінде "Гондурасқа" қарсы ойын өткізіп, Хет-Трик жасады.

Жеке өмірі
----------

Джердан Шакири - мұсылман.

Футболдан басқа, битбокспен айналысады.

Жетістіктері
------------

### Базель

Швейцария чемпионы (3 мәрте) 2009/10. 2010-11. 2011-12

### Бавария

* Германия чемпионы
* Германия кубогінің жеңімпазы
* Германия суперкубогінің жеңімпазы
* Чемпиондар лигасының жеңімпазы

### Ливерпуль

* Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 2018/19
* Англия чемпионы: 2019/20
* УЕФА суперкубогы: 2019
* Клубтар әлем чемпионаты: 2019

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 1177407299 · VIAF: 2081154983532367860008 |

 |
**Құм саршұнағы**, тараққұйрық — кемірушілер отряды, тиін тұқымдасына жататын сүт қоректі аң. Дене тұрқы 22—30 см, құйрығының ұз. 4,5—10 см. Түсі ашық сары, құйрық ұшының ас-тыңғы жағы қара. Басқа саршұнақ-тарға қарағанда мұның жіңішке ба-шайлары мен тырнағы ұзын келеді. Құм саршұнағы Иран мен Ауғанстанның солтүстік бөлігінде, Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстігінде, құмды, шөлді аймақтар-да таралған. Әсіресе Қызылқұм, Мойынқұмда, Балқаш көлі, Іле, Қаратал өзендері алқабындағы құмдарда көп болады. Құм саршұнағы бұта, бидайық тұқымдас шөптер өскен құмды дөңестерді жиі мекендейді. Ол құмға шығатын қияқ, селеу тамырларын және басқа өсімдік-терді жейді. Құм саршұнағы терісі үшін аулана-ды, бірақ жазғы терісінің құны төмен. Ол кейбір жерлерде құмды тоқтату үшін егілген өсімдіктерді жеп зиян келтіреді. Құм саршұнағы қысқы ұйқыға жатпайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Қосшағыл құмындағы құмды шағылдар
**Құм** – ұсақ түйірлі борпылдақ шөгінді тау жынысы. Құрамында әр түрлі минералдар мен тау жыныстарының түйіршіктері бар.

Топтары
-------

Пайда болу тегі жағынан құмдар бірнеше топтарға бөлінеді:

* көлдік
* теңіздік
* флювиогляциалдық (сулық-мұздық)
* элювийлік
* делювийлік
* пролювийлік және эолдық (желдік).

Түйір мөлшеріне қарай жіктелуі
------------------------------

Ұсақ түйірлі құм
Өте ұсақ түйірлі құм
Құм
Құм 
* Өте ұсақ түйірлі (0,05-0,1 мм)
* Ұсақ түйірлі (0,1-1,00 мм)
* Ірі түйірлі (1-2 мм)

Саз алеврит мөлшерінің молаюына қарай алевритті құм , сазды құм болып ажыратылады.

Түстері
-------

Құрамындағы тау жыныстарының, минералдардың және олардың сыртын қаптаған әр түрлі минералдық заттардың түсіне сәйкес құм ақ, сары, қоңыр, қара, қызыл, т.б. түсті болады.

Қасиеті
-------

Құраушы бөліктерінің ірілігі әр түрлі және қуыстылығы жоғары (20%-дан астам) болғандықтан құм су, мұнай, газ сияқты заттарды бойына жеңіл сіңдіреді.
  

Құм құрамында алтын, платина, алмас, сапфир, лағыл, циркон сияқты сирек минералдар көп шоғырланса, пайдалы қазынды болып саналады.

Пайдалануына қарай топтары
--------------------------

* Жаппай - автомобиль және темір жол құрылысында, бетон, цемент ерітіндісін даярлауда, силикаттық құрылыс материалдарын өндіруде және басқа салаларда пайдаланылатындар жатады.
* Арнаулы мақсатта - құю өндірісінде (формалық құмдар), отқа төзімді материалдар (динас), фарфор - фаянс, әйнек, абразивтік материалдар (қайрақ, егеу) өндіруде қолданылатындар жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жалғау Шәкірұлы Исалиев** (21.6.1933 жылы туған. Батыс Қазақстан Облысы, Орал қаласы) - дәрігер, денсаулық сақтау ісінің ұйымдастурышысы, медицина ғылымының кандидаты (1972). 1957 жылы Қазақ мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ Ұлттық Медицина Университеті) бітірген. 1957 - 62 жылы Ақтөбе облысы Қарабұлақ ауданында туберкулез диспансерінің, аудан ауруханасының бас дәрігері, 1962 - 73 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Ұлттық Медицина Университеті) ассистент, 1973 - 76 жылы Қазақстан Денсаулық сақтау министірлігінің бас акушер-гинекологы, 1976 - 83 жылы Акушерлік-гинекология ғылыми-зерттеу институтының (қазіргі Ана мен бала Ғылыми-зерттеу орталығы) директоры, 1983 - 88 жылы Қазақстан Денсаулық сақтау министірлігінің орынбасары, 1988-93 жылы "Алматы" санаторийінің бас дәрігері қызметтерін атқарған. 1993 жылдан зейнеткерлік демалыста. Исалиев Жалғау Шәкірұлының негізгі ғылыми жұмыстары перинатальдік медецина проблемаларын шешуге арналған. Ол - ұрықтың перинатальдік кезеңдегі шетінеу себептерін анықтап, одан алдын-ала сақтандыру жолдарын негіздеген ғылыми-зерттеу бағдарламасы авторларының бірі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
**Құмадыр** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Абай ауданында, Шерубайнұра бөгенінен 10 км жерде орналасқан. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 8-10 км-ге созылып жатыр, ені 1-2 км, абсолюттік биіктігі 612 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ордовик жыныстарынан түзілген. Беткейлері жайдақ, аз тілімделген, оңтүстік-батыс бөлігінде Қосадыр шоқысына қосылады.

Өсімдігі
--------

Қызыл қоңыр топырағында жусан, көде, бетеге өседі. Таудың бөктерінен көптеген бұлақтар басталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5