recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абда Йағус бин Солаә** - Солаә әл-Харис тайпасынан шыққан. Әл-Харис ибн Кағб Йеменнің оңтүстік арабтарынан болған Каһлан руынан. Абду тайпа басшысы болған, әл-Кулаб әл-Сәни шайқасында тайпасын Бәни Тәмимге бастап жауына қарсы шапқан.
Толық есімі Абда Йағус бин әл-Харис бин Уаққас бин Солаә ибн әл-Муғаққил.
әл-Кулаб әл-Сәни шайқасында Абда Йағус жеңіліс тауып сарбаздары тұтқынға түседі. Тұтқынға түскен Абда Йағус жіберсеңдер 100 түйе беремін дейді. Дегенмен Бәни Тамимдіктер қарсы шығып, жоқ деген жауап береді. Әскербасымыз Нұғман инб Жассастың кегін аламыз, Абда Йағусты өлтіреміз деп шешім қабылдайды. Нұғманның кегін алу мақсатында 613 жылы Аба Йағуста тұтқында өлтіріледі. 
Әл-Жахиз Абда Йағус жайлы былай дейді: «Абда Йағус ибн Солаә әл-Харисидің поэязиясынан артық ештеңе оқымадым».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әл-Мунжид фил ағлам. Дар әл-Машриқ баспасы. Бейрут
**Қазақстандағы грек-рим күресі** XX ғасырдың екінші жартысынан бастап жаппай дами бастады. 

Бірақ одан бұрын да Қ.Мұңайтпасов, В.Ярков сияқты жекелөнген балуандар болды. Көз көргендердің айтулары бойынша республиканың алғашқы чемпионаты 1934 ж. өткізіліпті. Алматыда күрестен спорт мектебі 1936 ж. ашылған. Қазақстандықтар Бүкілодақтық жарысқа тұңғыш рет 1947 ж. қатысты. Сонда Б. Елқондиев, А. Сыздықов т.б. балуандар республиканың спорттық намысын қорғады. 1948 жылдан Қазақстан чемпионаты өткізіліп келеді.

Қазақстандағы грек-рим күресінен қазақстандық А. Колесов тұңғыш рет КСРО чемпионы болды (1959).... 1966 ж. Эссен қаласында еткізілген жарыста В. Бакулин Еуропа чемпионы атанып, 1968 ж. Мексика олимпиялық ойындарда күміс медальды жеңіп алды. А. Назаренко мен В. Резанцев КСРО-ның, Еуропаның және дүниежүзінің чемпионы атанды. Бұлар 1972 ж. Мюнхен олимпиялық ойындарда алтын және күміс медальдармен оралды.

Сондай-ақ, 1970 ж. Жапонияда еткізілген дүниежүзінің жастар арасындағы Әлем чемпионатында чемпионатында Н. Лященко, Қ. Ахметов, А. Бытков жеңімпаз атанды. Ал алғашқы чемпиондардың есімдері 1937 жылдан белгілі. 2003 ж. Алматыда Әлем кубогы үшін жарыс өтті. 2003 ж. Азия кубогын республиканың құрама командасы жеңіп алды. Республиканың атақты балуандарының қатарына А.Колесов, В.Анесимов, В.Ракулин, В. Резанцев, А.Назаренко, А. Быков, Ш.Серков, Ж.Үшкемпіров, Д. Тұрлыханов, Қ.Байсейітова, М.Манукян, Ю.Мельниченко, Г.Цурцумия және т.б. жатады.

Жақсылық Үшкемпіров грек-рим күресінің чемпионы

Олимпиадалардағы халықаралық көрсеткіштері
------------------------------------------

* 1964 жыл, Токио - Анатолий Колесов (алтын)
* 1968 жыл, Мехико -Владимир Бакулин (күміс)
* 1972 жыл, Мюнхен - Валерий Резанцев (алтын)
* 1976 жыл, Монреал - Валерий Резанцев (алтын), Анатолий Быков (алтын)
* 1980 жыл, Мәскеу - Анатолий Быков (күміс), Жақсылық Үшкемпіров (алтын), Шәміл Серіков (алтын)
* 1988 жыл, Сеул - Дәулет Тұрлыханов (күміс)
* 1992 жыл, Барселона - Дәулет Тұрлыханов (қола)
* 1996 жыл, Атланта - Юрий Мельниченко (алтын)
* 2000 жыл, Афина - Георгий Цурцумия (күміс), Мкхитар Манукян (қола)

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстандағы еркін күрес
* Қазақстандағы сумо күресі
**Аралас зақымдау**, оқ-дәрі жарылысының бірнеше зақым алу факторының адамға, әскери техникаға, құрылыстар мен материалдық құралдарға бір уақытта әсер етуінің нәтижесі. Кәдімгі оқ-дәрі жарылғанда А.з жарқыншақтың, соққы беретін толқынның және жылу энергиясының, күйдіргіш бомбалар мен снарядтардың іс-әрекетінен, бұдан басқа – күйдіргіш заттардың жану энергиясынан пайда болады. Осының нәтижесінде жеке құрам жарақат, контузия, күйік алуы, ал техника мен құрылыстар бүлінуі, қирауы, еруі, шала күюі және жануы мүмкін. Ең қатты аралас зақымдау ядролық жарылыста орын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық / Б.Ө. Жақып — Қазақ энциклопедиясы. —  Алматы, 2011. — P. 640 б. — ISBN 9965-893-69-1.
**Ислам Каримов атындағы Ташкент халықаралық әуежайы** (өзб. *Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti*) - Өзбекстанның ең заманауи және ірі әуежайларының бірі болып табылады. Оның тағы бір үлкен жетістігі – әуежай әлемнің барлық ірі және коммерциялық қалаларымен дерлік әуе байланысын орнатып, кез келген ұшақ түрін қабылдай алады. Әуежайдың қазіргі жолаушы өткізу қабілеті сағатына 1300 жолаушыға жетеді және ол ИКАО II санатына жатқызылған.

Тарихы
------

Халықаралық атауы бар бұл әуежайдың тарихы 20 ғасырдың басынан басталады. 1924 жылы алғаш рет осы әуежайдан ұшақ көтерілді. Ол кезде жолаушылар Ташкент - Пішпек - Алматы бағыты бойымен діттеген жерлеріне жеткізілді. Сол жылдың соңында ұшақ 1000-ға жуық жолаушыны тасымалдап, 200 келі пошта мен тағы бес тонна жүкті тасымалдады. Содан бері компания тарапынан көптеген өзгерістер енгізілді, жаңа ұшақтар мен басқа да техникалар алынды. 2017 жылы 25 қаңтарда Өзбекстанның Тұңғыш Президенті Ислам Каримовтың есімі берілді

Қызметтері
----------

* Жүк сақтау
* Жүктерді өңдеу
* Жүк иелеріне хабарлама
* Жүк туралы ақпаратпен танысу

Дереккөздер
-----------

1. ↑  AIP
2. ↑  Ташкент халықаралық әуежайы. Түпнұсқадан 2016 жылдың 4 сәуірінде мұрағатталған. Тексерілді, 26 наурыз 2016 ж.
3. ↑  „„Toshkent" aeroporti Rossiya va MDHning eng yaxshi aeroportlari oʻntaligiga kirdi" Мұрағатталған 14 сәуірдің 2016 жылы.
**Ержан Жексенғалиұлы Мырзабаев** (12 тамыз 1969, Самар ауылы, Самар ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК қолбасшылығының өкілі, полковник, Қазақстан Республикасы Шекара қызметі директорының орынбасары (2013 бастап).

Өмірбаяны
---------

Ержан Жексенғалиұлы Мырзабаев 1969 жылы 12 тамызда Шығыс Қазақстан облысында дүниеге келген.

Армия генералы А. В. Хрулев атындағы Ярославль жоғары әскери қаржы училищесін, Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Қаржы академиясын бітірген.

Еңбек жолын Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің құрылымдарында бастады.

1995-1996 жылдары Қорғаныс министрлігінің Бюджеттік-қаржы басқармасы Қаржы инспекциясының инспектор-ревизоры болып жұмыс істеді.

1999-2000 жылдары ҚР Қорғаныс Министрлігі Экономика және қаржы департаменті Ревизионды-бақылау басқарма басшысының орынбасары-қаржы бөлімінің бастығы, Ревизионды-бақылау басқармасының басшысы болды.

2000-2002 жылдары – ҚР Қорғаныс министрлігі Бас қаржы инспекциясының бастығы.

2002-2006 жылдары – ҚР Республикалық Ұланның ревизиондық-бақылау қызметінің бастығы, әскери-техникалық және қаржылық қамтамасыз ету департаменті бастығының орынбасары – Қаржы-экономикалық басқармасының бастығы.

2007-2009 жылдары – «ДАМУ» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ Активтерді басқару және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры, Алматы қаласы бойынша өңірлік филиалының директоры-басқарушы директоры. 

2009-2010 жылдары – «Самұрық-Қазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ Қаржы және бухгалтерлік есеп департаментінің директоры.

2022 жылдың 20 қазанында Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Ержан Жексенғалиұлы Мырзабаев ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму вице-министрі болып тағайындалды.

Сілтеме
-------

* Параграф
* ҚР ҰҚК Шекара қызметінің сайтындағы жеке парақшасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ержан Жексенғалиұлы Мырзабаев. inbusiness.kz.
Сунь Ятсен афоризмі: «Аспан астындағы барлық нәрсе халыққа тиесілі».
**Аспан асты** (қытай. *созыл*) - бүкіл әлемді, кейінірек Қытай императорының билігі таралған аумақты білдіретін қытай термині.

Сипаттама
---------

Донг Чжуншу кезінен бастап, конфуций идеологиясында император жердегі аспанның өкілі ретінде қарастырылды. Конфуцийдің дүниетанымы бойынша бүкіл аспан әлемі оның территориясына бағынатын сияқты көрінді. Император астанасының басты киелі жері Аспан ғибадатханасы деп аталды.

Мұндай өкілеттіліктерге сәйкес әлемнің орталығы Қытай императорының соты болып табылады, оны дәйекті орталықтар қоршап алады: жоғарғы шенеуніктер, төменгі шенеуніктер, қарапайым азаматтар, ақыр соңында вассалды патшалықтар мен «варварлар». Классикалық қытай саяси ойында Қытай императоры бүкіл әлемнің билеушісі болды және барлық әйгілі шетелдік патшалықтар тек оның вассалы болды деп мәлімдеді. Классикалық қытай философиясында «аспан» термині өркениет пен тәртіптің қытайша мағынасында синоним ретінде қолданылады және қытай халқының әлемдегі орнын білдіреді.

Мысалы, «аспан астында бәрі жақсы» деген сөйлем басында жер, әлем деген мағынада болды. Себебі осы сөйлем қытайлықтар өздерінің әлемнің бір бөлігі екенін нақты түсінбеген кезде пайда болды.

Жергілікті монархтың «аспан астындағы барлық нәрсенің» билеушісі ретінде Жапонияда, тарихтың кейбір кезеңдерінде Корея мен Вьетнамда да болған, күшті қытай мемлекеттерінің жақын болуы бұл елдерді кездейсоқ басқаруға мүмкіндік бергендіктен ең болмағанда Қытай императорларының символикалық басымдылығын растады. .

Қазіргі уақытта бұл термин Қытайда «бүкіл әлем» мағынасында қолданылады, ал Ресейде бұл тек Қытай.

Терминнің дамуы
---------------

Бұл термин алғаш рет Шанг әулеті кезеңінде пайда болады, бірақ Чжоу әулеті кезінде ғана толық күйін алады. Осы уақыттың құжаттарында әулеттің бақылауындағы екі территорияға және қытай емес «варварлардың» жерлеріне қатысты «Төрт төрттен» және «Он мың патшалықтан» өрнектер пайда бола бастайды.

Проф. Ю. Пинеса айтуы бойынша, «созылу» термині эп. Батыс Чжоу кейде империяның тек орталық бөлігін, фургонның тікелей бақылауындағы орындарды тағайындай алатын. 

Чуньцюдің («Көктем және күз») және Чжангуоның («Патшалықтардың шайқасу кезеңі») кейінгі кезеңдерінде бұл термин одан әрі дамыған және классикалық трактаттарда кездеседі Цуо Чжуан және Гуо Ю.

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

1. «Changing views of tianxia in pre-imperial discourse», Oriens Extremus, 43 (2002):101-16, 101-4 беттегі талқылаудан
**АТОМАРЛЫҚ ФАКТ** - логикалық атомизмнің негізгі ұғымдарының бірі, ол құрамдас фактілерге бөлінбейтін, заттар мен ақылойдың қосылуынан тұратын фактіні көрсетеді. *Атомарлық факт* дегеніміз бір-біріне тәуелсіздік, демек бір *Атомарлық фактінің* өмір сүруінен (өмір сүрмеуінен екінші *Атомарлық фактінің* өмір сүруі, өмір сүрмеуі) туралы қорытынды жасауға болмайды. Сөйтіп, дүниенің өзара байланысы, бірлігі теріске шығарылады, ал таным процесі іс жүзінде *Атомарлық фактіні* сипаттаумен шектеледі. Бұл метафиз. ұғым сыртқы әлем құбылыстарына математикалық логикадағы маңызды роль атқаратын "атомарлық" (элементарлық) сөйлемдердің қасиеттерін көшіру нәтижесінде пайда болған. "Атомарлық факт" ұғымының мәні Махтың "дүние элементтерімен" төркіндес.

### Дереккөздер

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"- Философиялық сөздік
**Атональды музыка** (гр. *α*- болымсыздық қосымша яғни, тональдықтан тыс) - музыкалық ладтық негізінен бас тарту, дәлірек айтқанда, атональдық принципке негізделген музыкалық ағым.

Атональды музыка 20-шы ғасырдың басында Батыс Еуропаның бірқатар елдері мен АҚШ-та тараған. Атональды музыка эстетикалық нормаға сай пайдалынса ғана көркемдік әсер туғыза алады. 1920 жылдары бұл әдіс Р.Штраус, К.Дебюсси, М.Равель, П.Хиндемит, И.Стравинский, А.Онеггер сияқты композиторлардың творчествосында әртүрлі дәрежеде қолданылады. Атональды музыка классикалық халықтық дәстүрлерден біржола қол үзіп, XX ғасырдың басында көптеген композиторлардың қолдауын алды. XXІ ғасырдың шығармаларында да Атональды музыка ырғақтарын кездестіруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Аса** – Жамбыл облысы Талас, Сарысу, Жамбыл аудандарының жерімен өтетін өзен, Таластың сол саласы. Ұзындығы 253 км, су жиналатын алабы 6670 км².

Бастауы
-------

Аса Қаратаудың оңтүстік-шығыс беткейінен басталатын Теріс және Күркіреу өзендерінің қосылуынан құралады.

Гидрологиясы
------------

Арнасы жоғарғы ағысында тар, тік жарлы, орта ағысында Билікөл, Ақкөл көлдері арқылы ағып өтеді. Кей жылдары Талас өзеніне құяр жерінде құмға сіңіп кетеді. Жылдық орташа су ағымы 10,4 м³/с. Желтоқсанның басында суы қатып, ақпанның аяғында мұзы ериді. Аса өзенінің қызылша плантациялары мен бау-бақша, егінді суғаруда маңызы зор.

Оның кішігірім 30-ға жуық саласы бар. Жуалы ауданының жерінде ол Шақпақ, Теріс, Ақсай, Көксай, Күркіреусу өзендері қосылған соң Аса өзені аталады. Асаның әсіресе Күркіреусу өзенімен қосылған тұсы таулы аңғармен өтеді, ағысы өте жылдам.

Қаратөбе ауылдық округі маңында "Айырма" аталып, "Үлкен Аса" және "Кіші Аса" болып екіге бөлінеді. Өрнек ауылдық округі маңында екеуі бір арнаға қосылып "Құйған" атанады. Билікөл ауылы маңында тоғыз тарауға бөлініп, "Тоғызтарау" аталады. Сонымен қатар одан Қуат каналы бөлініп ағып өтеді. Жамбыл ауданының жерінде Аса өзені Ақкөл ауылының шығыс жағынан ағып өтеді.

Атау тарихы
-----------

Өзеннің "Аса" деп аталуына байланысты ел аузында мынандай аңыз айтылады: "Тараздың жас батыры Қарахан ғашық болған Айша бибі сұлу сүйгеніне келе жатқан жолында, осы өзеннің жағасында Айшаны улы жылан шағып өлтіреді. Қос ғашық арманына жете алмай, қыз өзеннен аса алмай көз жұмады. Сондықтан жұрт өзенді "Аса алмаған" деп атап, кейіннен "Аса" атап кеткен дейді.

Ал, енді Геродоттың дерегі бойынша, қазақ даласын мекендеген сақ тайпасының ең үлкені Асы "Ассақтар" атымен байланысты. Асылар батысында Кіші Қаратау арқылы шектелсе, шығысында Талас, Шу, Іле, Тарбағатай мен Алтай аралығына дейін мекендеген, негізгі ата-мекені Жетісу болған. Тарихшы У. Шалекенов Асылардың Тұйық, Жайсан, Шатырқұл кен орындарын игергенін жазса, Ә. Марғұлан Асылардың Сарыарқадағы көптеген мәдение ескерткіштерін ашып берді. "Ассақтар, яғни асы тайпасы б.д.д. 5-6 ғасырда құрылған Ұлы жүз отанының бірі болып, Үйсін мемлекетінің құрамына енген. Б.д.д. 2-ғасырда грек-бактриялықтарды тас-талқан етіп жеңген Үйсін мемлекетінің Асы, Арыс тайпаларыныан жасақталған жауынгерлер еді"- деп жазады Ю.Зуев.

Қысқасы, Аса өзенінің тарихы осы аймақты мекендеген Сақ тайпасының атымен аталғаны даусыз. Бүгінде Жамбыл ауданының орталығы, темір жол бекеті, бірқатар елді мекендер осы Асы тайпасының атымен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
2. ↑  Жамбыл облысының топномикалық атауларының анықтамалығы
**Талқас** (башқ. *Талҡаҫ*, орыс. *Талкас*) — Орал тауларының шығыс беткейіндегі көл. Башқұртстанның Баймақ ауданының аумағында орналасқан.

Географиясы
-----------

Көл тұщы, тектоникалық текті, алабы тар тау аралық ойысты алып жатыр. Ирендік жотасының батыс беткейінде, Төбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым жерде орналасқан. Оңтүстік жағалауында Исен ауылы орналасқан. Солтүстік және оңтүстік жағалаулары жайпақ, кей жерлері батпақты, батысы мен шығысы — тік келеді. Шығыс жағалауы көбіне жартасты, қандыағаш, қайың, сағызқарағай ормандарымен жабылған, батыс жағалауы да бұрын орманды болған, бірақ ағаштардың кесілгендіктен бірте-бірте селдір қайың орманына айналды. Таналықтың бір саласы Шугур өзеніне құятын маусымдық ағысы бар. 1978 жылы Талқас көлі табиғат ескерткіші болып жарияланды.

Биоресурсы
----------

Көлде шаян, оңғақ, ақ сақа, шортан, балпанбалық, алабұға, сары шабақ (оны басқаша торта балық дейді) бар. Жағалауды жағалай ұшқан қаражемсаулы маймаққаз мен тұрпан ұялайды. Шығыс жағалауға жақын жерде 8-10 метр тереңдікте сазды емдеуде қолданылатын шірік тұнба, түптік шөгінділері жатыр.

Рекреациялық ресурстары
-----------------------

Суының ерекше тазалығы мен көркем ландшафтының арқасында көл Оңтүстік Оралдағы ең танымал демалыс орындарының бірі болып табылады (көбінесе «Жайық інжу-маржаны» деп аталады). «Талқас» шипажайы (1931 жылы салынған) су жағасынан 300 метр жерде орналасқан.

Әдебиет
-------

* Ахметшин Б. Легенды и были озера Талкас / Б. Ахметшин // Бельск. просторы. — 2001. — № 11. — С. 131—138.
* Савченко Т. На берегах башкирского Байкала / Т. Савченко // Респ. Башкортостан. — 2004. — 1 июля.

Сілтеме
-------

* По тропам Южного Урала. Фотогалерея озера Талкас  (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 тамыз 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 желтоқсан 2019.
* Справочная статья. Озеро Талкас.  (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 желтоқсан 2019.
* Виртуальный тур по озеру Талкас  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 желтоқсан 2019.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Красная книга Башкирской АССР. Уфа, 1987. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қараша 2013.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Талкас — жемчужина Урала  (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 наурыз 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 желтоқсан 2019.
3. ↑  Санаторий «Талкас».(қолжетпейтін сілтеме)
'Мұздадағы ойын күлкі' 17ші ғасыр голландтық суретші Генрик Аверкамп туындысы.
Нью Йорктегі Орталық саябақ: Мұз айдыны, 1862.
**Коньки Спорты**– конькимен мұз үстінде шапшаң жүгіру және мұз айдынында мәнерлеп сырғанау.

Тарихы
------

Мұзы қатқан көл, өзендер бетінде сырғанақ заттар көмегімен жүгіруді адамдар ежелден-ақ білген. Конькимен мұз үстінде жүгірдің тарихы өте ежелде жатыр. ХVI ғасырда конькимен жүгіру скандинавия елдерінде жарыс түрінде қалыптасты. 1676 жылы ең алғашқы конькимен жүгіру жарысы өткізілді.

1892 жылы конькимен жүгірушілердің Халықаралық одағы ұйымдастырылды. Қазір оған 40-қа жуық ел мүше. Қазақстанда Коньки Спортының дамуына Медеу мұз айдынының салынуы үлкен ықпал етті.

Сырғанақтар
-----------

**Сырғанақтар**, жарыстар өтетін мұз айдындарынан басқа да жай адамдардың әсіресе балалардың демалуы, ойнауы үшін сырғанақтар қатырылады. Негізінен осындай сырғанақтардың үш тобы бар: Олар - қыс айларында беттері қатқан өзен-көлдердің, су қоймаларының үстіндегі қардан тазаланып жасалатын сырғанақтар; аулаларда, ашық алаңдарда, шағын спорт алаңдары мен стадиондарда қолдан су құйып жасалынатын сырғанақтар; жасанды техникалық және химиялық сырғанақтар.

Спорт түрлері
-------------

* Конькимен жүгіруКонькимен жүгіру
* Мәнерлеп сырғанауМәнерлеп сырғанау
* Мұз үстіндегі биМұз үстіндегі би
* ХоккейХоккей
* БэндиБэнди
* РингетРингет
* Шорт-трекШорт-трек

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 11 - том
2. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Пономарев Борис Николаевич** [4 (17). 1. 1905 ж. т. Зарайск, қазіргі Мәскеу облысы] — Кеңес мемлекет және партия қайраткері, тарихшы, профессор (1932), КСРО ғылым академиясының академигі (1962; корр. мүшесі 1958), Соц. Еңбек Ері (1975). 1919 жылдан КОКП мүшесі.

Қызметкер семьясында туған. 1919 ж. өз еркімен Қызыл Армияға алынды. 1920—23 ж. Зарайскіде комсомол және партия жұмысында болды. Мәскеу мемлекеттік университетін (1926), Қызыл профессура институтын (1932) бітірді. 1926—28 ж. Донбасста, Түрікменстанда партия жұмысында істеді. 1932— 34 ж. Қызыл профессура тарих-партия институты директорының орынбасары. 1934—36 ж. БК(б)П Мәскеу обкомы жанындағы Партия тарихы институтының директоры. 1937—43 ж. Коминтерн Аткомында істеді. 1943—44 ж. Маркс-Энгельс-Ленин институты директорының орынбасары. 1944—46 ж. БК(б)П ОК бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1947—49 ж. КСРО Мин. Кеңесі жанындағы Совинформбюро бастығының орынбасары және оның бастығы. 1948—61 ж. КОКП ОК бөлім меңгерушісінің 1-орынбасары және оның меңгерушісі. 1961 ж. қазаннан КОКП ОК хатшысы.

Партияның 19-съезінде ОК мүшелігіне кандидат, 20, 22—25-съездерінде ОК мүшесі болып сайланды. 1972 ж. майынан КОКП ОК Саяси Бюросының мүшелігіне кандидат. 5—9-сайл. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Пономарев - КОКП тарихы, КСРО сыртқы саясаты, халықар. коммунистік, жұмысшы және ұлт-азаттық қозғалысы, ғылыми коммунизм теориясы мәселелері жөніндегі көптеген еңбектің авторы және редакторы. 1932 жылдан Қызыл профессура институтында, кейін КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясында партия тарихы кафедрасының жетекшісі. «КОКП тарихы» оқулығы авторлар ұжымының жетекшісі (1960, 4-бас. 1971—1974), көп томды КОКП тарихы бас редакциясының мүшесі. Пономорев халықаралық коммунистік және жұмысшы партиялары кеңестерінде КОКП делегациясының мүшесі болды. 5 рет Ленин орденімен жөне басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Кеңес Энциклопедиясы, 9 том
**Лизунова атындағы көше** - Көшеге әдебиеттанушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, ҚР ғылым қайраткері Евгения Васильевна Лизунованың (1926-1993) есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 Ме 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 # 5/765 қаулысы) берілген. Ол - қазақ әдебиетін зерттеуде үлкен еңбек сіңірген ғалым.

Орналасқан жер
--------------

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Қасым Шәріпов көшесінен басталып, Шорманов көшесіне дейін созылып жатыр.

Бұрынғы атаулары:
-----------------

* а) 26-шы көше;
* ә) Садовая көшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Мәдениет саласының үздігі
**"Мәдениет саласының үздігі"** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен
бекітілген

Толығырақ
---------

"Мәдениет саласының үздігі" төсбелгісімен мәдениет саласының дамуына ерекше үлес қосқан, елдің мәдениетін дамытудағы ұзақ жылғы еңбегі мен жеке үлесі, мәдениет саласын жетілдіруге белсене қатысқаны, мәдениет жүйесінде инновациялық қызметі үшін мәдениет саласында 15 жыл және одан да көп еңбек өтілі бар мәдениет саласының қызметкерлері марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Мәдениет саласының үздiгi" төсбелгiсi диаметрi 34 мм шеңбер нысанында алтын түстес металдан дайындалады.
Шеңбердiң iшiнде күннiң, шаңырақтың және ұлттық ою-өрнектiң бейнесi, төменде алтын түстес "МӘДЕНИЕТ САЛАСЫНЫҢ ҮЗДIГI" деген жазу орналасқан.

Төсбелгi құлақша мен шығыршық арқылы енi 34 мм және биiктiгi 18 мм көгiлдiр түстi қатқыл лентамен қапталған тiкбұрышты тағанмен жалғанады.
Төсбелгi киiмге визорлы бекiткiшi бар түйреуiш арқылы бекiтiледi.
**Ашыған көже**.
Ашыған көже, көженің суы, ашытпа, көже - дән жармасынан дайындалатын сусын. Ол кейде бидай ұнынан да жасалады. Бабына келген ашыған көже адамның шөлін басып, сусынын қандырады.

Ашыту технологиясы
------------------

Мұның ашыту технологиясы қарапайым. Оны қысы-жазы ашыта беруге болады. Ол үшін қайнап жатқан суға тазаланған жарма, тұз салып, қазанның қақпағы жабылады да, одан әрі жайлап қайнатылады. Көже піскен соң салқындатылады. Содан кейін бетіне бидай ұнын сеуіп, көже құйылған ыдыстың беті жабылады да жылы жерге қойылады. Бидай ұны себілген көже тез ашиды. 10-12 сағаттан соң бетін ашып, ағаш қасықпен араластырып, бетіне тағы да ұн сеуіп, қақпағын жауып қою керек. Көженің бетіне бидай сеппесе, бидай ұнын, пісірілген нан салса да жетіп жатыр. Көжені осылай ашытып, қорландырып алған соң қорын үзбей, үстіне жаңа пісірілген көжені құя беруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Садықов Б.Х. "Ақ дастарқан".
**Аяқ астындығы жіп** - Қазақтың ұлттық ойны.

Аяқ астындығы жіп
-----------------

Дайындық: 2-4 құрама 2 м қашықтықта бір-біріне параллельді бір қатарға тұрады, қатардағы ойнаушылар арасында қашықтық 1 м кем емес. Әрбір ойнаушы өз орнын дөңгелекпен белгілейді. 6-8 м қашықтықта әрбір қатарға қарама-қарсы бір тұрысты немесе таяқты қояды. Қатар алдында тұратын ойнаушыларға секіргіш (немесе ұзындығы 2 м жіп) беріледі.

Ойын жазылуы: белгі бойынша ойнаушылар секіргіштермен бірге өзінің тұрыстарынан дейін жүгіреді, оны айналады және өзінің қатарына келіп, секіргіштін бір шетін алдында тұрған ойнаушыға береді. Секіргішті екі шетінен ұстап, олар өз қатары бойынша, біреуі сол жақтан, басқасы оң жақтан жүгіреді және секіргішті бүкіл қатардағы ойнаушылардың аяқ астынан өткізеді. Қатардағы ойнаушылар секіргіш арқылы секіреді. Жұп жіпті қатардын аяғына дейін өткізеді, сосың ойынды бастаған бірінші ойнаушы қатардын аяғында қалады, ал екінші ойнаушы секіргішпен бірге өзінің тұрысына дейін жүгіреді, оны айналады, қатарына қайтып келеді және секіргіштін бір шетін келесі, алдында тұрған ойнаушыға береді. Екеуі олар тағы да бүкіл қатардын аяқ астынан секіргішті өткізеді.

Қатарда тұрған ойнаушылардың бәрі секіргішпен тұрысқа дейін және құрама жолдасымен бірге бүкіл қатардан бәрі өтпегенше дейін ойын жалғаса береді. Ойынды бастаған ойнаушы секіргішті қолына алғанда, ол оны жоғары көтереді және "Тік тұр!" бұйрығын береді. Бүкіл қатар "тік" тұрады. Айып ұпайлары жоқ, жіппен аяқты тигізбеген және ойынды ерте бітірген құрама ойнаушылары жеңімпаз атанады.

Ережелер: 
1) әрқашан, алдында тұрған ойнаушы секіргішпен тұрысқа дейін жүгіргенде, қатардағының бәрі бір орынға алға жылжиды;

2) егер секіргішті аяқ астынан өткізіп жатқан ойнаушылар оны жіберсе, онда олар қай жерде айырылды, сол жерден қайтадан бастау керек;

3) егер секіргіш арқылы секіріп жатқан ойнаушы аяқпен секіргішті тигізсе, онда ол айып ұпайланады.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.
**Тәтті бұршақ** (Латын атауы:Pisum sativum var. axiphium) Қарапайым бұршақтың бір түрі, бұршаққынымен және піспеген дәндерімен бірге тұтастай қолданылады.
Бастапқыда бұршақты тек құрғақ дәндері үшін ғана өсірген. XVI ғасырда Голландияда бұршаққын ішіндегі нәзік, қытырлақ бұршақ өсіре бастады. Ол ризоттоға арналған керемет қосымша болып табылады, етпен және теңіз өнімдерімен тамаша үйлеседі.
Бұршақтың бұл түрі Азияға көшіп кетті, сол жақта ол өте танымал болды. Қазіргі таңда тәтті бұршақ азия тағамдарының маңызды элементі болып табылады. Тәтті бұршақтың дәмі осы асхананың соя тұздығы, устрица тұздығы, күнжіт дәндері және зімбір сияқты дәмдеуіштер мен қосымшаларын тамаша толықтырады. Ол күрішпен және қышқылды-тәтті тұздықтармен керемет үйлеседі. Қытайдың, Жапонияның немесе Корейдің экономикалық жетістіктеріне бұршақтың әсері әлі анық зерттеулермен дәлелденген жоқ, бірақ кім біледі?

Құрамы
------

Тәтті бұршақтың 100 г - 42 ккал
Құрамында ағуыз, жасұнық, С дәрумені, В тобының дәрумендері, Е дәрумені, калий, фосфор, магний және кальций бар.

Пайдасы
-------

Қан құрамындағы қанттың деңгейін жоғарылатпай, ағзаны қуатпен қамтамасыз етеді.

Азия тағамдарында, сондай-ақ, саумалдық сияқты дайындалатын, тәтті бұршақтың жапырақтарын да қолданады.
"**Ақсақ киік**" — ертеден ауыздан ауызға таралып келе жатқан байғұс киіктің аянышты жолмен қаза болғаны жайындағы аңыз. Осы аңыздың Сәкен Сейфуллин жазған қысқаша үзіндісі бар:

Арқаның Бетпақ деген даласы бар,
Бетпақ шөл, ойлы-қырлы панасы бар.
Сол жерде ел жоқ, көл жоқ өсіп-өнген,
Жәндіктің киік деген баласы бар...

Киікті қазақ және дейді бөкен,
Бетпақты байғұс бөкен қылған мекен.
Киікті атып аңшы өлтіргенде,
Жазықсыз жан өлді деп ойлай ма екен...

Бөкеннен сұлу аңды мен көрмедім,
Басқаға жануарды-ау теңгермедім.
Көздері мөлдір қара ақ бөкенді,
Адамның баласынан кем көрмедім...

Азайды соңғы кезде байғұс бөкен,
Мың-мыңдап баяғыда жүреді екен.
Бұл күнде келе жатқан жолаушыға,
Кездесіп анда-санда саяқ некен.

Кей қазақ әдет қылған киікті атып,
Мүйізін пайда қылып, шетке сатып.
Сандалған бір киікке ұшырастым,
Бір жылы Бетпақ шөлде келе жатып.

Бетпақта келе жатты ақсақ киік,
Сандалып қаңғырақтап басын иіп.
Пана іздеп шыбын жанға сүйретіліп,
Мергеннің кеудесінде оғы тиіп.

Тамады қара жерге аққан қаны,
Қиналып ентігеді шыбын жаны.
Боялып ақ денесі қызыл қанға,
Келеді әлі бітіп, жығылады...

Сандалып келе жатты ақсақ киік,
Бір тоқтап, анда-санда әлін жиып.
Ақбөкен сахараның бота көзі,
Атты екен қандай мерген көзі қиып?..

Бота көз сахарада қына терген,
Кім екен жапан түзде сені көрген?
Аяныш сезімі жоқ бір қазақ-ау,
Дәл көздеп жүрегіңе атқан мерген!..

Қысқаша мазмұны
---------------

Арқаның Бетпақ деген елсіз-көлсіз даласында мергендер дамыл қылмый бірте-бірте азайып келе жатқан бейшара киікті атады. Бұл өлең жолдарында адамдардан жазасыз киіктерді атпауды, аяныш сезімі жоқ қатігез жан болмауды сұрайды.

Кейіпкерлер
-----------

* Киік — өзге аңға теңелмейтін сұлу жануар ретінде сипатталады. Түр келбетін ақын былайша суреттейді: "Қап-қара екі көзі мөлдіреген, Әдемі екі танау желбіреген."
* Аңшы — аяныш сезімі жоқ қатігез адам ретінде сипатталады.

Дереккөздер
-----------



* Қазақ Әдебиеті. Хрестоматия: Орыс тілінде білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық / Әбдезұлы Қ. Тұрсынғалиева С.Ч. Астана: "Арман-ПВ" баспасы, 2012. -176 бет.
**Базарбайтөбе** –ежелгі қоныс орны.Сырдария жағалауында, Жаманкөл өзенінде. Сағасының жанында. 1969-70 жылдары Отырар археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.Ақышев) зерттеген.

Ауданы
------

Қазіргі орны төрт бұрышты келген, шығыстан батысқа қарай сәл созыла жатқан, ауданы 65х40м төбе. Шығыс жағы басқа бөліктеріне қарағанда биігірек келген, (биіктігі 4 м). Төбенің үсті жалпақ. Жоғарғы алаңқай-төбершік ауданы 35х35 м.

Орналасуы
---------

Топографиясына қарағанда қонысқа қірер қақпа солтүстік жақта орналасқан. Жинастырылған материалдар Қостәбеден оңтүстік табылған заттарға ұқсас. Мамандар Базарбайтөбені халық 1-8 ғасырлар кезінде мекендеген деп есептейді.
**Вениамин Петрович Юдин** (1.2.1928, Ресей, Волгоград – 12.5.1983, Алматы) – шығыстанушы ғалым, Қазақстан шығыстану мектебінің негізін салушылардың бірі. 

Мәскеу шығыстану институтын бітірген (1950). 1950 – 54 ж. осы институтта аспирантурада оқып, ұйғыр тілінен сабақ берді. 1955 – 60 ж. ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) тарих-филология факультетінің ұйғыр бөлімінде оқытушы, 1960 – 70 ж. Қазақ КСР-і Ғылым Академиясында Шоқан Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтында ғылыми қызметкер, 1970 – 76 ж. ҚазМУ-де (қазіргі ҚазҰУ) Қазақстан тарихы кафедрасында аға оқытушы, 1976 – 83 ж. Қазақ КСР-і Ғылым Академиясында тіл білімі институтының ұйғыр бөлімінде ғылыми қызметкер болып істеген.

Юдин қазақ халқының 14 – 18 ғасырлардағы тарихын парсы және түркі деректері бойынша зерттеді. Моғолстан, моғол этносы мен оның Орталық Азияға тигізген әсері және қазақ, ұйғыр, т.б. халықтармен этностық байланыстарының тарихи ықпалы қарастырылды. ([Өтеміс қажы]]ның "Шыңғыснамасын" орыс тіліне аударды. Юдиннің 90-нан астам ғылыми еңбектері жарық көріп, қазақ, ұйғыр, ағылшын тілдеріне аударылған.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 10 - том
2. ↑  Материалы по истории казахских ханств 15 – 18 веков, А.-А. 1969 (қосавтор)
3. ↑  Казахстан, Средняя и Центральная Азия в 16 – 18 вв. А.-А. 1983 (соавтор)
4. ↑  Центральная Азия в 14 – 18 веках глазами востоковеда, А. 2001
Мусин Баймолда
**Мусин Баймолда Садыханұлы** (29.09.1936 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы Қаскелең ауылы) — журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1988). 1955 жылы Ұзынағаш орта мектебін, 1960 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1960-62 жылдары Жамбыл облысы Мерке ауданында *"Коммунизм туы*" газетінде, 1962-69 жылдары "*Лениншіл жас*" (қазір "*Жас Алаш"*) газетінде бөлім меңгерушісі болды. 1969-74 жылдары Алматы облысында "*Жетісу*" газетінде, 1983-87 жылдары Қазақстан КП Алматы облыстық газетінде жауапты қызметкер болып істеді. 1987-98 жылдары Алматы облысында "*Жетісу*" газетінде бас редактор болды. Алматы облысының (2000) және Жамбыл ауданының (2001) Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Бактерия ұстағыш** – емханалардың, өндірістік және тұрғын үйлердің бөлмелерінде қандай микроағзалар бар екенін және олардың ауаны қаншалықты ластағанын анықтайтын аспап. Ю. А. Кротовтың бактерия ұстағышының ішінде айналып тұрған Петри тостағаншасында қатты қоректік орта болады. Аспаптың саңылауы арқылы оның ішіне тартылған ауа осы қоректік ортаға тиеді де, бактериялар соған жабысып қалады. Бактериялар ұстағыштың кейбір түрлеріне енген ауа сұйық (қоректік сорпа, су) немесе құрғақ (мақта) ұстағыштарға барып тиеді. С. С. Речменскийдің бактериялар ұстағышында ауаға бүркілген сұйық зат тамшылары бактериялармен бірге аспаптың ішкі қабырғасына жабысып қалады. Бактериялар ұстағышпен осылай ұсталған микробтар тиісі қоректік ортада өсіріліп, олардың түрі мен саны анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 105-бет
**Дәурен Тұрсағұлов** (16 қаңтар 1996 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген) — қазақ спортшысы, Футзалдан Қазақстан ұлттық құрама командасы мен алматылық «Қайрат» футзал клубының ойыншысы. Футзалдағы амплуасы - шабуылшы. 

Аягөздегі спорт мектебі футбол бөлімінің түлегі. ҚР спорт шебері, Қазақстан чемпионы, ҚР Суперкубогының иегері. 2018 жылы студенттер арасында өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Аталған чемпионаттың үздік шабуылшысы.

Өмірбаяны
---------

Футзал
------

> 
> Еуропаның мықты чемпионаттарына ауысқым келеді. Мысалы Испания, Италия біріншіліктерінің деңгейі аса жоғары. Сондай-ақ Ресей чемпионатына да доп тебуге барар едім
> 
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәурен Тұрсағұловтың KFF сайтындағы парақшасы
2. ↑  Дәурен Тұрсағұлов: «Тегін адам таз болмайды»
**Михайлов ауданы** (орыс. *Михайловский район*) — 1944–1957 жылдары болған Қазақ КСР Павлодар облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы — Михайловка ауылы.

Тарихы
------

Михайлов ауданы 1944 жылы 8 мамырда Өрлітөбе ауданын бөлу арқылы Павлодар облысының құрамында құрылып, Ілияс, Қазақстан, Партизан, Есқара, Ворошилов, Михайлов, Будённый, Благодатный, Ново-Кузьмин, Жамбыл, Жаңа Жұлдыз, Краснов ауылдық кеңестері берілді.

1951 жылы 1 қаңтарда аудан құрамына 12 ауылдық кеңес кірді: Благодатное, Будённый, Ворошилов, Жамбыл, Жаңа Жұлдыз, Ілияс, Есқара, Қазақстан, Красновка, Михайлов, Ново-Кузьмин және Партизан.

1954 жылы Қазақстан ауылдық кеңесі Ворошилов ауылдық кеңесіне, Будённый ауылдық кеңесі Есқара ауылдық кеңесіне, Ілияс және Благодатный ауылдық кеңестері Михайлов ауылдық кеңесіне қосылды. Жаңа Жұлдыз ауылдық кеңесі таратылды.

1957 жылы 7 қаңтарда «Озёрный» астық кеңшарының орталығында Озёрный ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 30 шілдеде Есқара, Ворошилов ауылдық кеңестері Ново-Кузьмин ауылдық кеңесіне, Жамбыл ауылдық кеңесі Озёрный ауылдық кеңесіне қосылды. Ново-Кузьмин ауылдық кеңесі Қазақстан ауылдық кеңесі болып өзгертілді. «Михайлов» астық кеңшарының орталығында Совхозный ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 16 тамызда Петропавл ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы 25 қазанда Михайлов ауданы таратылып, аумағы Өрлітөбе ауданына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1951 жылғы 1 қаңтардағы әкімшілік-аумақтық бөлініс —  Алматы: Қазақ мемлекеттік баспа, 1951. — 72 б.
2. ↑  Павлодар облысының мемлекеттік мұрағатының және оның бөлімдерінің қорлары туралы қысқаша анықтамалық —  Павлодар, 2009. — Б. 11—21. Мұрағат көшірмесі 14 қарашаның 2021 Wayback Machine мұрағатында
Еуропалық Одақ азаматтарына арналған визалық талаптар-бұл басқа елдердің билігі Еуропалық Одақ азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Олар әртүрлі елдерде ерекшеленеді. Еуропалық Одақ кейбір елдермен толық өзара қарым-қатынасқа қол жеткізді.

Еуропалық Одақтың қазіргі мүшелері: 

* Аустрия
* Бельгия
* Болгария
* Германия
* Грекия
* Дания
* Ирландия
* Испания
* Италия
* Кипр
* Латвия
* Литва
* Люксембург
* Мажарстан
* Мальта
* Нидерланд
* Польша
* Португалия
* Румыния
* Словакия
* Словения
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* Чехия
* Швеция
* Эстония

Мүше мемлекеттердің азаматтары бір-бірінің аумақтарында жүріп-тұру еркіндігін пайдаланады. Еуропалық Одақ пен Еуропалық еркін сауда қауымдастығының ( Исландия,  Лихтенштейн,  Норвегия,  Швейцария) азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. 

Қозғалыс еркіндігі туралы ережелер шет елдер мен аумақтарға (Сент-Бартелемиден басқа) және Фарер аралдарына қолданылмайды.

Виза талаптарының картасы
-------------------------

Еуропалық Одақ азаматтарына арналған визалық талаптар     Еуропалық Одақ (ЕО) және еуропалық еркін сауда қауымдастығы (ЕЕСҚ)     Барлық ЕО азаматтары үшін визасыз кіру      ЕО-ның кейбір (1-27) азаматтары үшін визасыз кіру     Барлық ЕО азаматтары үшін келу визасы     ЕО-ның кейбір (1-27) азаматтары үшін келу визасы     Визаға электрондық өтініш     Виза алдын ала қажет

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The requested document does not exist. - EUR-Lex.
**Хан Ахмедұлы Ахмедов** (түрікм. *Han Ahmedowiç Ahmedow*, 16 маусым 1936 жыл, Красноводск облысы – 6 желтоқсан 2006 жыл, Сердар) — кеңестік және түрікменстандық мемлекеттік және партиялық қайраткер, Түрікменстанның бірінші және жалғыз премьер-министрі (1989–1992).

Өмірбаяны
---------

1959 жылы Ахмедов Ташкент темір жол инженерлері институтын (өзб.)қаз. бітіріп, Ашхабад темір жолының Ашхабад станциясында жұмыс істеді. 1962 жылы Күнгей Каспий темір жолының Шаржау бөлімшесінің бастығы болды.

### КСРО-дағы мансабы (1980–1991)

1980 жылы Түрікмен КСР КП ОК көлік және коммуникация бөлімінің меңгерушісі болды. 1985 жылы Сапармұрат Ниязовтың орнына ТКП Ашхабад қалалық комитетінің бірінші хатшысы (Ашхабад әкімі) болды.

1988 жылы Ахмедов Түрікмен КСР Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары, 1989 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы болды. Келесі қарашада Түрікменстанда декоммунизацияланған үкіметтік институттар құрылды, және Ахмедов лауазымының атауы Түрікмен КСР Премьер-министрі болып өзгертілді.

### Тәуелсіз Түрікменстандағы мансабы (1991–1994)

1991 жылдың қазан айында Түрікменстан Кеңес Одағының ыдырауынан кейін өз тәуелсіздігін жариялады. Бұдан кейін Ахмедов Темір жол министрі (1991–1992), Түрікменстан Үкіметі басшысының орынбасары (1991–1992), содан кейін елдің Түркиядағы елшісі (1992–1994) болған.

### Тұтқындалуы және қайтыс болуы (2002–2006)

2002 жылдың қыркүйегінде ол тұтқындалып, Сердарда қуғынға жіберілді, ол 2006 жылдың аяғында жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Ахмедов туыстарының айтуынша, үкімет оған Ашхабадта емделуге рұқсат бермеген еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Former Turkmen Premier Dies In Internal Exile. *Азаттық радиосы* (7 желтоқсан 2006).
*Басқа мағыналар үшін Октябрь ауданы деген бетті қараңыз.*
**Октябрь ауданы** — 1928-1956 жылдары болған Алматы округінің, Қазақ АКСР-нің, Алматы және Талдықорған облыстарының әкімшілік бөлінісі. Орталығы — Көктал ауылы.

Тарихы
------

Қоңырөлең ауданы 1928 жылы Алматы округінің құрамында Жетісу губерниясының Жаркент уезіне қарасты Береклі, Қоңырөлең және Торғыл болыстары негізінде құрылды. Аудан орталығы Желбастау мекеніне бекітілді.

1928 жылы 17 шілдеде Қоңырөлең ауданы **Октябрь ауданы** болып өзгертілді.

1930 жылы 23 шілдеде округтердің таратылуына байланысты Октябрь ауданы Қазақ АКСР-нің тікелей бағыныштылығына өтті.

1931 жылы 22 мамырда Октябрь ауданының орталығы Көктал ауылына көшірілді.

1932 жылы 20 ақпанда Октябрь ауданы Алматы облысының құрамына өтті. Ол кездегі округ құрамына Аққұдық, Алмалы, Аралтөбе, №1 Борохудзир, №2 Борохудзир, Қызылеспе, Кейіт, Көктал, Қоңырөлең, Малтөбе, Орталық, Сарыбел, Талды, №1 Түгерек, №2 Түгерек, Үшарал және Шыжын ауылдық кеңестері кірді. Алайда көп ұзамай Аралтөбе, №1 Түгерек және №2 Түгерек ауылдық кеңестері Түгерек ауылдық кеңесіне біріктіріліп, №2 Борохудзир ауылдық кеңесі Қоңырөлең ауылдық кеңесіне қосылды.

1933 жылы Малтөбе ауылдық кеңесі жойылды.

1934 жылы Түгерек ауылдық кеңесі Басшы ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1935 жылы Кейіт ауылдық кеңесі Қызылеспен ауылдық кеңесіне қосылды.

1939 жылы Алмалы, Сарыбел, Талды және Шыжын ауылдық кеңестері Октябрь ауданынан Жаркент ауданына ауыстырылды.

1944 жылы 15 наурызда Октябрь ауданы Талдықорған облысына берілді.

1954 жылы Қызылеспе ауылдық кеңесі Орталыққа, ал Аққұдық және Үшарал — Көкталға қосылды.

1956 жылы 27 желтоқсанда Октябрь ауданы жойылып, оның аумағы Панфилов ауданына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 288 б. — 1500 таралым.
**«Қоңырау кімге соғылады»** — Эрнест Хемингуэйдың 1940 жылы басылып шыққан романы.

Испан азамат соғысы (1936–1939) аяқталғаннан кейін көп ұзамай жарияланған бұл шығармада интербригадаға қосылған жас америкалық жауынгердің франкистер тылына аттанып, партизанша соғысқаны жайлы баяндалады.

Роман *Le Monde* ұсынған Ғасырдың 100 кітабы тізімінде #8 орында тұр.

КСРО-да жалпы коммунистік қозғалысты және кейбір нақты коммунистерді бұрмалап көрсеткені үшін роман цензураға ұшырады.

Атауы
-----

XVII ғасырдың ағылшын ақыны мен шіркеу адамы Джон Донның эпиграфқа алынған сөздерінен романның неге солай аталғаны белгілі болады:

> 
> Әр адам жеке арал іспетті емес, ол континенттің бір ұшы, жалпының бір бөлігі ғана. Теңіз суы бір кесек жартасты шайып әкетсе, Еуропаның тарылып қалғаны емес пе, яки бір мүйіске, я досыңның не өзіңнің үй-жайыңа кеміп қалғаны іспетті. Әр адамның өлімі өзімді де аласартады, себебі мен адамзатқа ортақтаспын. Сондықтан қоңырау кімге соғылады деп ешқашан да сұрама, оның шылдыры саған арналған.
> 
> 
>

Экрандалуы
----------

1943 жылы шыққан сол аттас фильмде басты рөлдерді Гэри Купер мен Ингрид Бергман ойнайды.

Фильм тоғыз «Оскарға» номинация алып, біреуінде жеңді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Интернациональная литература»: подцензурное прошлое


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭрнест Хемингуэйдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Көктем сулары • Күн де шығады (Фиеста) • Қош бол, майдан! • Бар мен жоқ • Қоңырау кімге соғылады • Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде • Шал мен теңіз • Мұхиттағы аралдар • Эдем бағы • Шындықтың нышандары |
|  |
| Таңдаулы әңгімелері | 
Ник Адамс туралы әңгімелер • Революционер • Жаңбырдың астында қалған мысық • Бүгін жұма • Сыйға арналған шымшық • Жеңілмеген • Таза, жарқын жер • Күн өткенде • Килиманджаро — қарлы тау • Жаһанның астанасы • Фрэнсис Макомбердің қысқа бақыты |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өзіңмен алып жүретін мереке • Түстен кейінгі ажал • Африканың жасыл жоталары • Қатерлі жаз • 88 өлең • Эсселер • Хаттар |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Эрнест Хемингуэйдың қазақшаға аударылуы • Санат:Эрнест Хемингуэй шығармаларының экрандалуы |

 |
**Николай Сергеевич Горюнов**(4.11.1921, Ресей, Мәскеу облысы, Димитров ауданы – 8.11.1991, Симферополь қ.) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының доктыры (1970 ж.).

В.Р. Вильямс атынд. Мәскеу гидромелиоративтік институтын бітірген (1949). 1949–52 ж. Тамбов аймақтық мелиорация-тәжірибе станциясының бөлім бастығы, 1952–53 ж. Белоруссия ауыл шаруашылығы академиясында аға оқытушы, 1953–54 ж.Херсон ауыл шаруашылығы институтында кафедра меңгерушісі, 1954–1957 ж. Кишинев ауыл шаруашылығы институтында доцент, 1957–1965 ж. Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында «Суару және мелиорация» бөлімінің меңгерушісі. 1965–71 ж. Тараз гидромелиор.-құрылыс институтының «Мелиорация» кафедрасының меңгерушісі. 1971–91 ж. Херсон және Симферополь ауыл шаруашылығы институтарында кафедра меңгерушісі. Қазақстанда жұмыс істеген жылдары Горюновтың 100-ден астам ғылыми еңбектері, 4 монографиясы жарыққа шықты. Горюнов «Гидротехник анықтамасын» және Қазақстанның бір қатар облыстарында ауыл шаруашылығы тиімді жүргізуге арналған ұсыныстарды жасаған ғалымдардың бірі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**«Библиотека для чтения»** ─ 1834-1865 жылдары Санкт-Петербург қаласында ай сайын жарық көрген орыс журналы. .

Журналдың негізін салған баспагер және кітап сатушы – А.Ф. Смирдин. Журналдың редакторы Санкт-Петербург университетінің профессоры О.И. Сенковский болады. 

1848-1854 жылдары журналда А. Ахматованың «Замосковкая летопись о наших женских делах и других», «Мачеха», «Кандидатки на звание старыхдев» повестері басылып шығады. 

1863 жылы журналдың екі санында П.Н. Горскийдің «Бездольный» очеркі жарияланады. 1863 жылы П.Д.Боборыкин редактор болады. 

1865 жылы сәуір айында журнал жұмыс істеуін тоқтатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Киік-қоба үңгірі
Һомо Неандерталдар қалдырған белгілер
Координаттар: 44°58′ с. е. 34°21′ ш. б.﻿ / ﻿44.967° с. е. 34.350° ш. б.﻿ / 44.967; 34.350 (G) (O) (Я)
**Киік-қоба** — ерте палеолит қонысы, Белогорск уезінде, Қырым тау етегінде, Зуя өзенінің оң жағалауында, Зуя елді-мекенінен оңтүстігінде 8 км, Симферополь қаласынан 25 км қашықтықта орналасқан. Төбенің гротоны оңтүстікке қарайды, оның ауданы 50 м² құрайды. Архиологиялық зерттеулер бойынша мұнда .

Киік-Қобадан байқалған және табылған деректер мұнда Ашель (Acheulean) дәуірінде Ашель мәдениеті болғанын, Қырымда ежелгі Һомо Неандерталдар өмір сүргенін көрсетеді.

1924–1925 жж. Қазба жұмыстары кезінде неандертальдардың (әйел мен бала) қалдықтары, шамамен 100 мың жыл бұрын қолданылған және шамамен 500 мың жыл бұрын қолданылған мусстерия мәдениетіне тән (орта палеолит) және Қырымның жойылып жатқан фаунасындағы үңгір аюы, алып қызыл бұғы, ақбөкен, жабайы жылқы, инагер сүйектері табылды. Сондай-ақ IV қабатында (шамамен 35 мың жыл бұрын) неандертальдықтар үшін символдық мағынаға ие гравировкасы бар шыны пластиналар табылды.

Қоныстың ашылуы
---------------

Бұл жерден 1924-36 жылдары археолог Г.А.Бонч-Осмоловский палеолит қоныстарын ашты. Зерттеу нәтижесінде *Киік-қоба* екі мәдени қабаттан тұратындығы анықталды. Жоғарғы қабатынан мустьер кезеңіндегі үшкір тастар, қырғыштар, шапқыштар және т.б. заттар табылса, төменгі қабатынан үлкенді-кішілі шапқыш, пышақ, қырғыштар, неше түрлі дөңгелек жұқа өзек тастар және сүйектен жасалған заттар табылды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Киик-Коба (пещера-грот) Мұрағатталған 10 қыркүйектің 2009 жылы.
* Пещера дикаря (Киик-коба)
* Бужилова А. П. Неандерталец из Киик-Кобы (Крым). Реконструкция состояния здоровья по данным антропологии \\ Выступление на 2-м заседании клуба «Антропогенез.ру», 26 ақпан 2011 г.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бонч-Осмоловский Г.А. Грот Киик-Коба, М. - Л. 1940
**Тыныш сұлтан** — қазақ сұлтаны, Жәнібек ханның жетінші ұлы.

Өмірбаяны
---------

Ибн Рузбиханның айтуына қарағанда Тыныш ірі ұлысты (үлкен) сұлтан болған. 1509 жылы наурыздың басында оның ұлысына Шайбани ханның сарбаздары шабуыл жасады. Тыныш сұлтан өзінің кейбір сарбаздарымен және адамдарымен бірге біраз уақыт «отбасы, жақсылық пен игілік үшін» шайқасты, бірақ жаудың алып күші алдында шегінді. Бәрі - «мүлік пен тауарлар, тасымал жануарлары, түйе керуендері, киімдер, күймелі арбалар, жүк арбалар, жүк артатын түйелер» - тоналды.

Соңғы рет Тыныш сұлтан есімі дереккөздерде 1513 жыл шамасында кездесті. Хайдар мырзаның айтуы бойынша Тыныш сұлтан («Тарих-и Рашидидің» әр түрлі тізімінде оның аты әр түрлі жазылады) алпыс жаста еді; оны басқа қазақ сұлтандарымен бірге Қасым хан Моғолстан ханы Сейітпен кездесуге жіберді.
Жапон аралдары солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзыннан-ұзақ созылып жатыр. Жапонияның солтүстігінде, әсіресе Хоккайдо аралында, қар қалың түсіп, қысы едәуір суық болады, ал оңтүстігінің, Рюкю аралдарының ауа райы тропиқалық климатқа жақын. Жапония – негізінен жылы әрі күн шуақты ел, алайда оның климаты әжептәуір ылғалды болып келеді.
Жапон аралдарының бүкіл ауданының алтындан бес бөлігіне жуығын қалың орманды, жартасты таулар алып жатыр. Ең биік тауы – Фудзи тауы. Ол – сөнген жанартау. Фудзиді жапондар киелі тау деп есептейді. Жапонияда толып жатқан сөнбеген жанартаулар, көптеген шипалы арасандар (ыстық бұлақтар) бар. Мұнда жер сілкіну жиі болып тұрады.
Жапония халқы негізінен теңіз жағалауын бойлай созылып жатқан құнарлы жазық алаптарда тұрады. Күріш алқаптарын, жеміс бақтары мен шай плантацияларын жыл сайын ұлғайып өсіп бара жатқан ірі қалалар ығыстырып, егістік жер тарыла түсуде.
**Гүбірлі** (орыс. *Губерля*) — Ресейдің Орынбор облысындағы өзен, Жайық өзенінің оң саласы. Өзеннің ұзындығы — 111 км. Алабынның ауданы — 2410 км².

Сары үстіртінен бастау алады. Бастау Поим және Оноприеновка ауылдарының арасында, Қарағай-Покровка ауылынан 6 км биіктікте орналасқан, бастаудың биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 480 м. Сары үстіртінің орталық бөлігі Сақмар, Гүбірлі және Таналық үш өзендерінің алаптарына табиғи су алабы қызметін атқарады (осы үш өзен Жайыққа құяды).

Гүбірлі кей жерлерде тау өзеніне ұқсайды: сарқырамалар мен иірімдер кезектесіп тұрады. Өзеннің ағысы біршама бұралаңдалған, бұл өзеннің Гүбірлі тауларының арасынан ағуына байланысты, сондықтан өзен төбелер мен жартастардың арасынан жол табуға мәжбүр болды. Гүбірлі Казачья Гүбірлі ауылының маңында Жайыққа құяды. Сағаның биіктігі теңіз деңгейінен 165 м.

Сағасы мен бастауы арасындағы биіктік айырмашылығы 315 м, өзеннің ұзындығы 110 км, еңіс коэффициенті 2,86 м/км (салыстыру үшін, Оралда дәл осындай көрсеткіш 0,34) — бұл Гүбірлінің біркелкі емес жылдам өзен екендігін көрсетеді. Бұл тіпті жазда, шілде айының өзінде өзендегі судың, әсіресе жоғарғы ағысында айтарлықтай салқын болуына және Цельсий бойынша 18 градустан аспайтындығына әкеледі.

Гүбірлі өзенінің бойында (бастап сағасына қарай) мына ауылдар орналасқан: Қарағай-Покровка, Старохалилово, Малохалилово, Нұрболат, Үзембай, Белошапка және Казачья Гүбірлі. Өзеннің басқа жақын маңдағы елді мекендер үшін де маңызы бар – мысалы, Гүбірліден 6 шақырым жерде орналасқан Новорудный ауылының жанында ауылды сумен қамтамасыз ететін өзенде су алғыш (сорғы станциясы) бар.

Өзеннің атауы тат. *гөберле бака*, тат. *гөбердау* — *сарқыраған, гүбірлеген* немесе башқ. *гөбөрлө баҡа* — *тасбақа* дегеннен шыққан.

Сілтеме
-------

* Гүбірлі өзені. Орынбор облысы  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 маусым 2019.