recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ахмет Неджип Фазыл Кысакүрек** – Түрік жазушысы, ақын және ойшыл 
.

1904 жылы 26 мамырда Ыстамбұлда туып, 1983 жылы 25 маусымда қайтыс болған. 21 жасында «Örümcek Ağı» және 24 жасында «Kaldırımlar» атты өлеңдер жинақтарының арқасында танымал болған. 1934 жылға дейін ақын ретінде танылған, есімі атақты Bâb-ı Âli сияқты ақындардың есімдерімен қатар аталады. Көптеген конференцияларда сөйлеген сөздері үшін сотталып, журналы «Büyük Doğu » шығарылған күнінен бастап 16 рет жабылып, жазушының шығармаларын жариялауға тыйым салынады. Tohum, Para, Bir Adam Yaratmak, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih пьесалары көпшіліктіңқұрметіне ие болады. 1980 жылы Мәдениет Министрілігінің сыйлығын, 1981 жылы «İman ve İslam Atlası» атты шығармасы үшін Ұлттық мәдениет қорының сыйлығын, 1982 жылы Түркия Жазушылар Бірлестігінің сыйлығының иегері болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Иван Иванович Неплюев** (1693 - 1773) - Орынбор генералы - губернаторы. 

  

1744 жылы қазақ халқын ата қоныстарынан ығыстыру жөнінде қосымша жобаның авторы. Бұл жобада қазақтарды Орал мен Сібір жағынан қоршауға алу жоспарланған еді. Әсіресе, Жайық қалашығы, Орынбор, Орск, Жаңа Ойыл шебі, Сібір шебіндегі әскерлерді қазақтарға қарай бағыттау болды.

1742 жылы 19 қазанда И.И. Неплюев қазақтарды Жайық өзені маңында көшіп-қонуға тыйым салу туралы жарлық шығарады. Онда мынадай ескертулер жазылған: «Жарлықта көрсетілгендей барлық қырғыз-қайсақ хандарына, сұлтандарға, старшындар мен барлық халықтарға жар саламын, бұдан былай осы жарлық алғаннан кейін қамал маңында және Жайық өзенінің арғы бетіне көшіп-қонуға тыйым салынады. Егер ол бұзылатын болса, онда қатаң жаза қолданылады».

Неплюев кадет корпусы
---------------------

Неплюев кадет корпусы – әскери мамандар даярлаған оқу орны. 1825 ж. 2 қаңтарда Орынборда ашылған. 1844 ж. Орынбор Неплюев кадет корпусы болып қайта құрылды. Оқу орны Азия халықтарын отарлауға қажетті мамандар даярлау мақсатын көздеді. Алғашында арнайы жабық оқу орны болып, қазақ балалары қабылданбады. Кейін кадет корпусындағы екі эскадронның (Еуропалық және Азиялық) біріне, Азиялық эскадрондағы 30 орынға қазақ ақсүйектері мен старшындарының балаларын қабылдауға рұқсат берілді. Бірақ кейін патша үкіметі мұндай оқу орнында қазақ балаларын оқытуды қауіпті деп есептеп, 1868 жыл 4 тамызда қазақ балаларына бөлінген 30 стипендияны жойды. Енді қазақтар ерікті түрде өз қаражатымен оқитын болды. Бұдан кейін корпуста қазақ балаларының саны күрт азайып, бірен-саран ірі байлардың балалары ғана бітіріп шықтын. Орынбор губерниясының бірінші губернаторы Иван Иванович Неплюевтің құрметіне аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  **Қазақстан тарихы**. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
2. ↑  Неплюев Әскери Училищесі
Подкастинг (англ. podcasting,  екі сөзден тұрады - iPod (Apple портативті ойнатқышы) және broadcasting (хабар тарату). Бұл
Интернетте радио және теледидарлық хабарлар стилінде аудио және видео файлдарды жасау және тарату процесі. Подкастинг нәтижесінде алынған
өнімнің өзі подкаст деп аталады. Әдетте, Подкасттар белгілі бір тақырыпта жасалады және жариялау жиілігі бар, мысалы, аптасына бір рет. Бұл термин алғаш 2004 жылы қолданылды, содан кейін бірінші подкаст пайда болды.

ТАРИХЫ
------

Подкасттардың пайда болуына бірнеше технологияның таралуы ықпал етті:
RSS, MP3 аудио формат және сандық аудиоплейрлары. Алғаш рет 2004
жылы тамызда Адам Карри подкастингті RSS көмегімен автоматты түрде
жаңа аудио файлдарды жүктейтін бағдарламаға код жазғаннан кейін
қолданды. Файлдарды компьютерде ойнатуға немесе портативті MP3
аудиоплейерінде тындауға болады.

### ТЕРМИНОЛОГИЯ

Бұл терминді алғаш рет британдық журналист Бен Хаммерсли 2004 жылы 12
ақпанда The Guardian газетінің «Телевизия саласында» бөліміне арналған
«Дыбыс революциясы» мақаласында қолданды.

#### ЖАСАЛУЫ

Автор идеяны, тақырыпты анықтайды және қысқа жоспар жасайды. Содан
соң жабдықты дайындайды. Осыдан кейін дыбыстық сигнал қабылданады,
яғни подкаст жазылады. Содан кейін монтаж жасалады (егер подкаст тікелей эфирде жүрмесе) - шу мен кедергілер алынып тастайды, дыбыс немесе
музыка жасалады, аудио тректер қосылады. Файл дайын, енді оны подкаст
терминалында жариялау керек. Подкасттармен жұмыс жасау оңай емес,
өйткені сізге жақсы сөйлеу керек, өз ойларыңызды нақты айтып, белгілі
медиа адам болу керек, яғни подкасттарыңыз үшін көрермен жинау керексіз.

1. ↑  Евгений Мятин.  Подкастинг — синтез интернет и радио  //  iXBT , 2006
2. ↑  Cyrus Farivar. New Food for IPods: Audio by Subscription. The New York Times (28 October 2004).
**Иван Иванович Обратнов** (1906-1979, Атырау қаласында туған). Гурьев мұнай техникумын бітірген (1933).

1922-1930 - "Ембімұнай" тресінде жөндеуші слесары, автогараж механигі, Мақат мұнай кәсіпшілігінде бұрғышының көмекшісі, бұрғылау учаскесінің бастығы, Нармонданақтағы, Сағыздағы бұрғылау шебері, бұрғылау учаскенің бастығы, геологиялық-іздестіру кеңсесінің бастығы, «Қазақстанмұнай барлау» бірлестігінің еңбек және еңбек ақы бөлімінің бастығы. 

Ленин орденімен (1952), «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Абдужаппаров көшесіКөшеге көрнекті қоғам қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері, Кеңес Одағының Батыры, МҚК-ның полковнигі Садық Абдужаппаровтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №

138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/185 қаулысы) берілген. С.Абдужаппаров Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы Жүзімдік ауылында дүниеге келген. 1943 жылы армияға шақырылып, 90-шы гвардиялық атқыш дивизиясында солдат-пулеметші болған. Бейбіт кезеңде Заң және Мемлекеттік қауіпсіздік органдарында еңбек еткен. Көшенін ұзындығы - 750 метр. Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағын ауданында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Иван Иванович Шишкин** (25.1.1832, Елабуга - 20.3.1898, Санкт-Петербург) - орыс кескіндемешісі, 19 ғасырдың 2-жартысындағы орыс реалистік пейзажының негізін салушы, Петербург Көркемсурет академиясының академигі (1865) әрі профессоры (1873). Көпес семьясында туған. Мәскеудің кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінде (1852-1856), Көркемсурет академиясында оқыды(1856-1865). Передвижниктер бірлестігінің ұйымдастырушы- мүшесі. Петербургте тұрған. Өз творчествосы демократиялық эстетикамен тығыз байланысты ол орыс пейзажы жайлы эстетикалық ой-пікірді ұлғайтты әрі орыс кескіндемесінде орман көрінісін бейнелеуді қалыптастырды. Ол орыс табиғатының сұлулығы мен кендігін көрсететін "Қара бидай" (1878), "Көз жеткізсіз орман" (1884), "Қарағайлы ормандағы таң"(1889) және т.б. атты кең тынысты суреттердің авторы. Ол шебер суретші әрі литнография және гравюрамен де шұғыланданған. Передвижниктер мақаласының иллюстрациясына қараңыз.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Иван Иванович Ле́вкин** (1903 жылы туған —1974 жылы қайтыс болған) — совет заманының композиторы, ақын, Карело-Финской ССР (1949) еңбек сіңірген артісі.

Өмірбаяны

Ол көпбалалы еңбекші үйінде дүниеге келген. Шіркеу мектебін бітіргеннен соң ол малайлық жұмысын істеді.

1925—1927 жылдарда ол қызыл армияның құлдық жұмысн атқарды.

1927—1929 жылдарда Онегзаводе жұмыс істеді.

1929—1931 жылдарда ол Ленинградтағы драма техникумында білім алды.

Левкин И. И. Карель халық Петров хорының жетекшісі және ұйымдастырушысы болып саналады. 1936 жылы ол Карель халық Ведлозерс хорыныңда жетекшісі мен ұйымдаструшысы болды.

Ол Ұлы Отан соғысының қатысушысы.

1945—1963 жж. — бірлескен хор ұйымдарының жетекшісі.

1963 жылдан бастап— пенсионер.

Шығармашылығы
-------------

Иван Левкин жетпістен аса әндер

### Танымал шығармалары

• «Ruskei neičyt, valgei

•«Kazvatti mami

•«Ongo kaunis

•«Kuldaizen kel

•«Ruispeldo»

•«Gul’aičin min»

•«Petroskoi»

Және басқалары

Дереккөздер
-----------
Иван Голль
**Иван Голль** (нем. *Yvan Goll*, шын аты-жөні Исаак Ланг, 29 наурыз 1891 жыл (1891.03.29), Сен-Дье-де-Вож – 27 ақпан 1950 жыл, Париж) – неміс-француз ақыны, экспрессионизм бағытының өкілдерінің бірі. 

**Страсбург университетінде** құқық мамандығы бойынша білім алады. 1912 жылы философия докторы дәрежесін иеленеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Швейцарияға жер аударылады. Соғыс аяқталған соң Парижге келеді. Ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-қа жер аударылады, тек 1947 жылы ғана Францияға қайтып оралады. 1919 жылы өзінің атақты шығармасы «Адамзаттың алакөлеңкесі» атты антологиясын бастырады. 

1924 жылы Берлин қаласында *«Мафусаил»* атты сатиралық драмасын жазып шығарады. Оның барлық шығармаларын экспрессионизм тарихында маңызды рөл атқарады. Шығармаларын үш тілде (неміс, француз және ағылшын) жазған.

Дереккөздер
-----------
**Қозыбасы**, **Қозыбашы** – тарихи дерек көздеріндегі Қазақ мемлекеті құрылған аумақ. 

  

Этимологиялық мағынасы қозының басындай ғана тау-төбелі жерлерді білдіреді. Жетісу өңірінде бірнеше Қозыбасы бар. Мысалы, Іле Алатауының солтүстік-батысында Қозыбасы аталатын жота бар. Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарихи Рашиди» кітабында Қазақ хандығының құрылған жері – Шу бойы мен Қозыбасы деп айтылады.

Қозыбасы аталатын шоқы Жамбыл ақын «Сұраншы батыр» дастанында жырлағандай Қордай асуында, Мойынқұм ауданы Хантау іргесінде және Іле Алатауының солтүстік-батысындағы Қозыбасы деген шоқыда кездеседі. «Манас» эпосында айтылғандай Шу өзенінің бас жағында да (Қырғызстан жерінде) бар. Төрт Қозыбасы да Шу атырабымен іргелес жатыр. Шу бойы мен Қозыбасы тауы – география тұрғыдан алғанда 14 – 15 ғасыр басында өмір сүрген Моғолстан мемлекетінің батыс бөлігіндегі өңір.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз энциклопедиясы"
**Эрлом Сергеевич Ахвледиани** (1933 жылы 23 қыркүйекте Тбилисиде дүниеге келген) – грузин жазушысы, сценариші және актер. 

1957 жылы Тбилиси университетін бітіреді. 1964 жылы Е. Габрилович шеберлігімен Жоғарғы сценарилік курсын бітіріп шығады. 1969 жылдан бастап фильмдерге сценарий жазады. 1980 жылы «Несколько интервью по личным вопросам» көркем фильмінің құрылуына қатысқаны үшін КСРО-ның Мемлекеттік сыйлығымен марапатталады. 1990 жылы *«Возвращение»* атты актерлік жұмыспен айналысады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Эрлом Сергеевич Ахвледиани (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Куренков Иван Иванович** – 1919 жылы 25 қаңтарда Нижегород облысы Вад ауданының Крутой майдан селосында туған. 1934 жылы мектепте оқып, содан кейін Кузбаста шахтада істеген. 1937 жылы 22 сәуірде Ленин­-Кузнецк ҚӘК-­ы арқылы Қызыл Армия қатарына алынған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан, атқыш, кейін взвод командирінің көмекшісі болған. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, Брянск майданындағы 605­ атқыштар полкінің взвод командирі қызметін атқарды. 1943 жылы 5 қыркүйекте Куренков өзінің взводымен алғашқылардың бірі болып Сейм өзенінен өтті және бірден қарсыластарымен шайқасқа түсті. Осы шайқаста ол 30­ дан астам гитлершілерді жайратты. 1943 жылы 8 қыркүйекте ұрыс даласында рота командирі жараланды. Куренков рота басшылығын қолына алды және шабуылға шықты. Осы ұрыста бөлімше қарсыластарының 50­ ге жуығын жоқ қылды. Десна өзенінен өтіп, Куренков өзінің ротасымен жаудың тылына шығып, күтпеген соққы беріп, 70­тен астам фашистерді жайратты.
Нежин қаласы үшін болған ұрыста Куренков жауға білдірмей барлау мақсатында қалаға кіріп, қарсыластарының санын, орналасқан жерін анықтап, өз дивизиясының басшыларына құнды деректер жеткізді. Оның бұл деректері жауды тез және аз шығынмен талқандауға көмектесті.
Днепрден өтуде Куренков өзінің бөлімшесімен бірінші болып өзеннің оң жағалауына өтті және осы ұрыста 20 жау солдаттарын құртты. Куренков осында жараланса да, ұрыс даласынан кетпей, басшылығын жалғастыра берді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 17 қазандағы Жарлығымен Иван Иванович Куренковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
1943 жылы желтоқсанда Куренков денсаулығына байланысты әскер қатарынан кетіп, 1945 жылдың сәуіріне дейін жұмыс істемеді. 1945 жылы алдымен аудандық колхозда істеді, содан кейін ұжымшар төрағасы болып сайланды.
1949 жылдан Горький қаласына қоныс аударуына байланысты ремстройконторда, кейін теміржолда жұмыс істеді. 1951 жылы Ленинск­-Кузнецк қаласында тау шеберлері мектебін бітіріп, 1954 жылға дейін тау шебері болды. Бұдан кейін үш жыл Перм облысындағы «Леспромхозда» жұмыс істеді. 1957 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Солтүстік Қазақстан облысына келіп, Қызылжар ауданындағы «Новоникольск» кеңшарында еңбек етті.
1970 жылы 29 тамызда қайтыс болып, «Новоникольскіде» жерленген. Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы
**Тәжібаев Төлеген атындағы көше**.
Көшеге көрнекті ғалым, қоғам қайраткері, педагогикалық ғылымының докторы, профессор,
Қазақ КСР академигі Төлеген Тәжібаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №26
шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген. Тәжібаев Төлеген
(1910-1964) Түркістан облысы, Арыс ауданында дүниеге келген. Ол - қазақ тілінде психология ғылымы терминдерін қалыптастырған, «Жалпы психология» атты тұңғыш оқулық жазған
автор.
Көше Әуезов ауданының «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 218
метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
(Габара́жеп, осет. Æгъуызаты(Гæбæраты) Иуане, жүк. ივანე იალგუზიძე; 1775, Залда(қазірде оңтүстіктің Осетия) - 5 1830 тамыздың отырды, Тифлис) - православиелік миссионер, осетин жазушы, ағартушы. Осетин әдеби дәстүрдің бастаушысы, бірінші осетин автор.

Биографиясы
-----------

```
Залда ауылында  Джав шатқалы,  оңтүстіктің Осетияда 1775 жылы туды. Тегі Габарьевтар әулетінен шыққан. 
```

Рухани семинарияны бітірді, осетин, грузиндік және орыс тілдермен иеленді, рухани семинарияның Тифлистік мұғалімі болды.
1821 жылы бірінші оқулықты-әліппені осетин тілде шығарды. Ялгузидзе екі әліпбиі: бір - бас негіз грузиндік шіркеу жазу-сызудың жасады, ал сырт - бас негіз зайырлы болды.
Ялгузидзе ақындық туындыларынан дейін біздің ғана "Алгузиани"(осет. "Агъуызы кадæг") үлкен дастанының он бөлігі жетті. 1820 жылы әліппені және катехизисті осетин тілінде келді.
**Тәжібаева атындағы көше**.
Көшеге Қазақстанда литопогия мен шөгінді пайдалы қазындылар жөніндегі ғылым
саласының негізін қалаушы ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы,
Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, профессор Патшайым Тәжібаеваның есімі (Алматы қаласы әкімінің 20.09.1999 № 860 шешімі) берілген.
Тәжібаева Патшайым Тәжібайқызы (1920-1991) Түркістан облысы қазіргі
Төлеби ауданында дүниеге келген.
Көше Бостандық ауданында орналасқан. Егізбаев, Жандосов, Бабаев, Шмелев, Ходжанов, Байқадамов, Есқараев атындағы көшелермен қиылысады. Көшенін
ұзындығы - 3950 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Қоздау қорасы - қой қоздайтын, яғни төл қабылдайын бөлме. Қоздау қорасына қой қораның ең жылы жағы бөлінеді. Арнайы қоздау қорасы қой төлдетуді қыста немесе ерте көктемде өткізгенде салынады. Қоздау қорасы бөлмелері жылы (+10...+12 Цельсия градусы аралығында) және құрғақ болуы керек. Қоздау қорасының көлемі отардағы қоздайтын саулық санына байланысты салынады. Әдетте, оған отардағы саулықтың 10-15 пайызы сиятындай етіп жасайды. Қоздау қорасын жабдықтау келесі жалпы нұсқа бойынша жүргізіледі - бөлме ені 1,5-2 м дәлізбен екіге бөлінеді, бір жағыңда қой қоздайтын шағын алаңдар және қозылы қой ұсталатын жеке үйшіктер (1X1,5 м) жасайды. Бөлменің екінші жағында 3-5 күндік қозылы қойлар тұратын бөлек-бөлек орын жасайды. Әр бөлігіне 6-8 жалқы қозылы қой немесе 3-4 егіз қозылы қой сиятындай болуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Қазақстан жеріндегі таралу аймағы шектеулі, саны азайып бара жатқан, сирек кездесетін шегіртке түрі. ТМД фаунасындағы Onconotus F. d. W. туысының екі түрінің бірі. Бұл — мығым, ірі қанатсыз шегіртке қара қоңыр түсті,аталығының алдыңғы кеудесі мен құрсағында сары суреттері бар. Далалы жерлерде оңтүстік-шығыс Сібірге дейін таралған. Бұталы өсімдікті түрлі шөпті-астық тұқымдасты далаларда тіршілік етеді. Аналығы әдетте жерде жүгіріп жүреді, аталығы көбіне биік шөптің сабақтары мен бұталарда кездеседі. Көбею кезінде аталықтары аналықтарын еліктіру үшін қатты шырылдайды.Өсімдіктермен қоректенеді. Ауыл шаруашылығында далалы жерлерді қарқынды игеру түрдің тіршілік ортасын қатты қысқартты. Түрді қорғау үшін кездесетін жерлерін тауып, мүмкіндігінше қорғалатын жерге айналдыру керек.

* Сурет:Сервилдің Севчугі .jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Тәжікстан Аграрлық партиясы** (**ТАП**, тәж. *Ҳизби аграрии Тоҷикистон, ҲАТ*, орыс. *Аграрная партия Таджикистана, АПТ*) — Тәжікстанның ресми тіркелген саяси партияларының бірі. Идеологиясы — аграризм және центризм. Партия орталығы Душанбеде. Жастар ұйымы Тәжік Аграрлық Университетінде орналасқан.

Мүше саны 55,000 адамға тең (2020) ТАП — ТХДП-дан кейінгі мүше саны бойынша елдегі екінші ең ірі партия.

Тарихы
------

Партияның негізін 2005 жылы 15 қараша күні ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, академик, әрі Өзбек КСР тумасы Әмір Қарақұлов (тәж.)қаз. бастаған. Партия сол айда Тәжікстан Республикасының Әділет министрлігінде ресми тіркеуден өтті.

2006 жылғы президент сайлауында партия өзінің басшысын кандидат ретінде ұсынды. Ол нәтижесінде 5,2% жинап, жеңілді. Кейінірек, 2010 жылы партия сол жылдың парламент сайлауына қатысып, тек 5,1% дауыс жинап, төртінші партия болды.

2014 жылы 10 наурыз күні Әмір Қарақұлов қайтыс болды да, партияның кезектен тыс съезінде партия басшысы Рустам Барот Латифзода (тәж.)қаз. сайланды. 2015 жылғы парламент сайлауында партия 11,7% жинап, 63 мүшелі Өкілдер палатасында 7 депутат орнын жеңіп алды.

Сайлану тарихы
--------------

### Парламент сайлаулары

| **Сайлау** | **Дауыстар** | **%** | **Нәтижесі** |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | 13,008,357 | 90.8% | 2 / 63 |
| 2015 | 17,122,597 | 90.4% | 5 / 63 |
| 2020 | 15,906,724 | 88.6% | 7 / 63 |

### Президент сайлаулары

| Сайлау | Портреті | Үміткер есімі |  % | Дауысы | Нәтижесі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 |  | Әмір Қарақұлов (тәж.)қаз. | 5,15 | 156,991 | *Жеңілді*ЖоқN |
| 2013 |  | Тәлібек Бухориев (тәж.)қаз. | 4,6 | 166,224 | *Жеңілді*ЖоқN |
| 2020 |  | Рустам Барот Латифзода (тәж.)қаз. | 3,03 | 128,182 | *Жеңілді*ЖоқN |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Партия аграриев Таджикистана: Мы много работаем, но пресса нас не замечает  (орыс.).  Радио Озоди (26 ақпан 2020).
2. 1 2  [ Оппоненты Эмомали Рахмона
на выборах с 1994 по 2020 годы]  (орыс.).  Азаттық радиосы (8 қазан 2020).
3. ↑  Центризбирком Таджикистана объявил Эмомали Рахмона победителем президентских выборов  (орыс.).  Азаттық радиосы (11 қазан 2020).
Көшеге көрнекті ғалым, қоғам және мемлекет қайраткері, қазақ тарихшысы, публицист, тарих ғылымдарының докторы, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының Президиум мүшесі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері Манаш Қозыбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімшілігінің 11.06.2003 № 2/352 қаулысы) берілген. Қозыбаев Манаш Қабашұлы (1931-2002) Қостанай облысында дүниеге келген. Ол - 800-ден астам еңбектің авторы. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жарғақ су** — таужыныстардың ішкі қуыстарындағы су буының қоюлануынан (конденсациялануынан) пайда болатын, немесе олардағы тамшылы сұйык су ағып кеткеннен кейін түйірлердің сыртына жабысып, жұқа қабық түзетін су. Мүндай су таужыныстардың ұсак бөлшектеріне молекулалық күштің әсерімен тартылып тұрады. Қабықтың қалындығы мен тоңазытудың үзақтығына байланысты жарғақ су нөлден төмен температурада қатады. Жарғақ суды таужыныстан **105—110°С** температураға дейін қыздырумен немесе зор қысым күшімен ажыратып алуға болады. Қуыс қабырғаларындағы судың қозғалысы жарғақтың қалыңдығы бірдей болғанға дейін жалғасады, жарғак су ауырлық күшінің ықпалынсыз түрлі бағыттарда жылыстай береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Дия Ахметұлы, Дияқажы, шын аты - Мұхамедия** (1.3.1871, Қарағанды облысы Шет ауданы, бұрынғы Ақшатау болысы (Семей облысы) - 13.6.1931, Қарқаралы қ.) - ақын. 

Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Есімі мен шығармалары ел есінде сақталып келген. Кеңес дәуірі кезінде Дияның көзқарастары саясатқа сәйкес келмегендіктен әдебиет тарихына енбей қалған. Жоңғар шапқыншылығынан елі мен жерін қорғаған Жарылғап батырдың ұрпағы. 

Оқу жолындағы ізденісін ауыл молдасынан бастап, Уфадағы медресені тәмамдаумен аяқтайды. Стамбул қаласында болып, кітапханасындағы мол мұралармен танысады. Дия арнаулар мен толғаулар шығарып, айтыстарға қатысқан. Арнаулары мысқылға, кекесінге құрылған, *"Бабасқа", "Түсетайға", "Сапарғалиға"* деген өлеңдерінде жеке адамдардың кескіп-кейпін бейнелесе, *"Ағайынға", "Туған жер"* толғауларында елдің тыныс-тіршілігін шыншылдықпен суреттейді. Бабас ақынмен айтысы (1923) өткір тілмен, шындықты бетке айтқан турашылдығымен ерекшеленеді. Дия өз өлеңдерінде ауыз әдебиетінің шағын жырларын (қоштасу, жоқтау, т.б.) байытуға мол үлес қоса білді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

* 

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қожыр** – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы және Қытаймен шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2505 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 3 км.
Беткейі тік жарқабақты, өзен арналарымен тілімденген. Солтүстігі мен шығыс тау етегінде биіктігі 9-10 м-ге жететін қорымтастардың мол үйінділері шоғырланған. Солтүстігінен Шетласты, оңтүстігінен Қараүңгір өзендері бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Негізінен төменгі және орта палеозойдың тақтатас, әктас, құмтас жыныстарынан тұрады.

Өсімдігі
--------

Таудың қара және қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында дала ландшафтысы тән.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қылмыстық жауапкершілік**— құқықтық жауапкершіліктің бір түрі; қылмыстың құқықтық салдары — қылмыскерді жазалау түрінде көрініс табатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы. 

Қылмыстық жауапкершілікке тарту қылмыстық іс қозғаудан, тергеуден және сот жарыссөзінен тұрады. Қылмыс жасау — кінәлі адам мен сот төрелігін атқарушы мемлекет арасында арнаулы қатынас тудыратын құқықтық факт. Мұндай фактіден кейін екі тарап үшін де міндет пайда болады. Мемлекет үшін өзінің арнайы органы арқылы қылмысты тергеу, қылмыскерді тауып, қылмыстық жауапкершілікке тарту міндеті, ал қылмыскер үшін Қылмыстық жауапкершілікті өтеу міндеті туындайды. Қылмысқа дайындалғаны, қылмыс жасауға оқталғаны, қылмыс жасауға қатысқаны үшін де адам қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

Қылмыс жасаған адамға қолданылатын жаза немесе басқа да қылмыстық құқықтық шара қылмыстың табиғаты мен қоғамға қауіптілігінің деңгейіне, қылмыс жасалу кезіндегі жағдайға сай болуы тиіс. Ешкім бір қылмысы үшін екі рет қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Жалпы тәртіп бойынша қылмыстық жауапкершілікке қылмыс жасау кезінде 16 жасқа толған, ақыл-есі дұрыс адам тартылады. ҚР Қылмыстық кодексінің 14-бабында көрсетілген қылмыстарды жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілік 14 жастан басталады.

Ішімдік, есірткі немесе басқа да уытты заттардың әсерінен мас күйде қылмыс жасау Қылмыстық жауапкершіліктен босатпайды. Қылмыстық іс бойынша сезіктіні немесе айыпталушыны прокурордың, тергеушінің не анықтаушының Қылмыстық жауапкершіліктен заңсыз босатуы сот төрелігіне қарсы қылмысқа жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан энциклопедиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚылмыстық Кодекс: Жалпы бөлік |
| --- |
|  |
| Қылмыстық құқық | 
Қылмыстық заңнама • Қылмыстық заң • Қылмыстық заңның уақыт бойынша қолданылуы • Қылмыстық жауапкершілік • Экстрадиция |
|  |
| Қылмыс | 
Қылмыс санаттары • Қылмыс құрамы • Қылмыс жасау сатылары • Қылмыстардың жиынтығы • Қылмыстардың қайталануы • Әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлар |
|  |
| Қылмыстың объективтімән-жайлары | 
Қылмыс объектісі • Жәбірленуші • Қылмыстық әрекет • Қылмыстық әрекетсіздік • Келтірілген зиян • Қылмыс жасау тәсілі • Қылмыс құралы • Қылмыс жасау жағдайы |
|  |
| Қылмыстың субъективтімән-жайлары | 
Қылмыс субъектісі • Кінә • Қаскөйлік • Абайсыздық • Қылмыс уәжі • Аффект • Есі дұрыстық • Есі дұрыс еместік • Қылмыстық жауаптылыққа тартылу жасы • Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы |
|  |
| Қылмысқа қатысушылар | 
Қылмысты орындаушы • Қылмысты ұйымдастырушы • Айдап салушы • Көмектесуші • Ұйымдасқан топ • Ұйымдасқан қылмыс |
|  |
| Жаза | 
Жаза түрлерi • Айыппұл • Түзеу жұмыстары • Бас бостандығын шектеу • Бас бостандығынан айыру • Мүлікті тәркілеу • Жаза тағайындау тәртібі • Амнистия • Қылмыстық жауаптылықтан және жазалаудан босату • Мәжбүрлеу шаралары (Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары) |

 |
**Жоңғар-Цинь соғыстары** (моңғ. *Зүүнгар-Чин улсын дайн*) — XVII ғасырдың аяғы мен XVIІI бірінші жартысында орын алған Жоңғар хандығы мен Цинь империясының арасындағы қақтығыстардың сериясы.

Соғыстың алғышарттары
---------------------

### Бірінші ойрат-маньчжур соғысы

Соғыстың басталуына XVII ғасырдың 90-шы жылдарына қарай халха билеушілерінің маньчжур императорының бодандығын қабылдауы себеп болды. Моңғолдардың бірігуінен қауіптенген Қалдан Бошоқты 1688 жылы Халхаға басып кіріп, Чимэддоржды және Тушэту ханды тізе бүктірді. Осыған жауап ретінде цинь әскері Жоңғар хандығына қарсы соғыс қимылдарын бастайды. Соғыстың қорытындысы бойынша Халха-Моңғолия Цинь империясының құрамына қосылды.

### Екінші ойрат-маньчжур соғысы

Мемлекеттің күш-қуатын қалпына келтіру мақсатында Цэван Рабдан Цинь империясынан Жоңғар хандығына тиесілі болған террияторияларды қайтаруды талап етті. Екінші ойрат-маньчжур соғысының басталуына жоңғарлардың 1715 жылы Хамиді басып алуы түрткі болды. 1722 жылы цинь императорының өлімінен кейін майдан даласында тыныштық орнады. Цинь әскері алға жылжу әрекетін тоқтатты. 1729 жылы жаңа маньчжур императоры ойраттармен соғысты қайта бастауға шешім қабылдады. Алайда ешбір қарсыласушы жақ шешуші жеңіске жете алмады. Бейбіт келісімге сәйкес сауда-саттықты қалпына келтіруге, сондай-ақ Тибетке келген және Тибеттен шыққан қажылардың емін-еркін қозғалуына рұқсат берілді. 

### Үшінші ойрат-маньчжур соғысы

Үшінші жоңғар-цинь соғысы 1755-1759 жылдары өтті. Қалдан Сереннің өлімі (1745) тақ үшін таласқа алып келді. 1750 жылдың қарашасынан бастап ойраттар Жоңғариядан Цинь империясына қаша бастады. 1754 жылы жоңғар тағына үміткер хойт нойоны Әмірсана Цинь империясына қызмет етуге ниетін білдірді. Цинь империясының көмегімен билік басына келуді көздеген Әмірсананың жоспары іске аспай қалды. Оның 1756 жылдың жазында бастаған көтерілісіне халха-моңғолдар қосылғанымен, соғыстың қорытындысына әсер ете алмады. 1757 жылы шешуші шабуылға көшкен цинь әскері 1759 жылға қарай көтерілістің соңғы ошақтарын басып-жаншыды.

Соғыстың қорытындылары
----------------------

Жоңғар хандығы толығымен жойылды. Адам саны 600 мыңға жететін халықтың 10-30% ғана тірі қалды. 10 мың отбасыны құрайтын нойон Шереенгтің ұлысы (өлет, дербет, хойт тайпалары) ауыр ұрыстарды жүргізе отырып, Еділдің бойына (Қалмақ хандығына) жетті. Кейбір ұлыстың қалдықтары Бадахшан, Ауғанстан, Бұхараға бет алып, жергілікті билеушілерге қызмет ете бастады.

Әдебиет
-------

* «История Востока» (в 6 т.). Т.3 «Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв.» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. ISBN 5-02-018102-1
* Е. И. Кычанов «Властители Азии» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2004. ISBN 5-02-018328-8.
**Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин** 2 шілдеде 1960 жылы Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Жарқамыс - 12 ақпанда 2017 жылы  Қазақстан Алматы. Қазақ.

Әкесі - Жаңбыршин Есім Құсайынұлы (1916-1975), партия қызметкері болған. Анасы - Жаңбыршина Қаншайым Болатқызы (1926-2007), зейнеткер, мұғалім болып жұмыс істеген.

Мәскеу экономика-статистика институтының экономикалық кибернетика факультетін бітірген (1982), экономист-математик.

Экономика ғылымдарының кандидаты (1991), докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Гетерогенді әлеуметтік-экономикалық жуйелер: стратегиялық басқару теориясы мен әдістемесі».

«Статистикалық бағалау әдіснамасы және басқару әлеуетін талдау» (1994), «Гетерогенді әлеуметтік-экономикалық жүйелер: стратегиялық басқару теориясы мен әдіснамасы» (2003) монографияларының, сонымен қатар, 40-тан аса жарияланымның авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1977 жылдан - Мәскеу экономика-статистика институтының студенті. 1982 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік жоспарлау мекемесінің жанындағы Ғылыми-зерттеу институтының инженері, экономисі және аға экономисі. 1987 жылдан - Мәскеу экономика-статистика институтының аспиранты. 1990 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік экономикалық комитетінің бас маманы. 1992 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің экономикалық кеңесшісі, Экономикалық кеңес
берушілер кеңесі жетекшісінің орынбасары. 1994 жылдан - Қазақстандағы Тасис бюросының ұлттық директоры. 1996 жылдан - Алматы қалалық Экономика комитетінің төрағасы. 1997 жылдан - Алматы қаласы әкімінің орынбасары. 2003 жылдан 2007 жылдың ақпан айына дейін -Қорғаныс министрінің қаржы және экономика жөніндегі орынбасары. 2008 жылдың ақпан айынан - ҚР Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары.

2009 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшысының орынбасары - ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшылығының меңгерушісі.

Республикалық Ат спортының ұлттық түрлері федерациясының Алматы филиалының президенті.
«Құрмет» орденімен, ҚР және шетел мемлекеттерінің 10 медалімен марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, У. Черчилль.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты, бай, барлық жағынан дамыған және ашық ел».

Хоббиі - тау шаңғысы, жүзу, ат спорты, кітап оқу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - отандық, орыс және шетел классикасы, тарихи әдебиет, оның ішінде естеліктер.

Үйленген. Жұбайы - Артықова Бақытгүл Аманғалиқызы (1965 жылы туған). Ұлдары - Шынғыс (1988 жылы туған), Сержан (2006 жылы туған); қызы - Сәуле (2006 жылы туған).

**Өмірбаяны**

1960 жылы 2 шілдеде Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Жарқамыс ауылында туған. Қазақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Таң ертең күн ұясынан шыққанда, кеш мезгілінде күн ұясына отырғанда айтылады. Бұл бұрын қырқы нәзіріне дейін жалғасады. Қазір жетісін өткізгенге дейін айтып жүр.
Жетісін өткізгенде, сондайақ ел тарағанда бір реттімен айтылады.
Қырқы нәзіріне мал сойылған кезде бір рет, нәзір тарағанда бір рет айтылады. .
Асы берілетін күні мал сойылғанда бір рет, туын жығып ел тарағанда бір рет айтылады.
Дауыс шығарып көңіл айта келгендер болса үнемі дауыс айтылып отырады. .
Төрт маусым көшіп кетіп бара жатып ауылдардың маңынан өткенде тұлданған атқа қаза болушының ер тұрманын ерттеп, киімін үстіне бөктеріп, әйел қыздары жетектеп -дауыс айтып өтеді.
Адам қаза болған күннің ертесі таң қылаулағанда ер – әйелдер дауыс шығарып жоқтау айтады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
**Имек түтікгүл** (лат. *Solenanthus circinnatus*) – айлауыктар тұқымдасының көпжылдық шөптес өсімдігі.

Таралуы
-------

Қазақстандағы үш түрдің ішіндегі кең таралғаны. Тастақты және ұсақ топырақты тау беткейлерінде, шалғындықтарда және бұта түптерінде, кесілген ормандарда және таулардың төменгі және ортаңғы белдеулеріндегі көлеңкелі щатқаларда өседі.отралық ұсақшоқыдан бастап. Алтай және Батыс Тянь-Шаньға дейінгі Қазақстанның бүкіл тау массивтерінде кездеседі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Шөптесін көпжылдық тамыры арқан тәрізді жуандаған, шашақ басты. 

Сабақтары жалғыздан кейде бірнешеу,биік (120 см-ге дейін) жуан, жай немесе жоғарғы жағы кысқа бұтақты. Тұқым бермейтін өркендердің жапырақтары сабақты қоршап алған, сабақтары үзын және ірі (ұзындығы 20 см, ені 10 см) тақтасы жұмыртқа тәрізді. Сабақтың төмен жағындағы жапырақтар түбіндегілеріне ұқсас (тек сағақтары қысқа), жоғарғылары созыңқы (сопақ) отырыңқы. Сабақтары да, жапырақтары да қою,жапырылған түкті, бұдыр.

Гүлшоғыры - тарбиған бірнеше, сыпыртқыға ұқсайды, жапырақсыз бұралған. Гүлдері бес мүшелі, қос жынысты. Тостағанша доғал бөліктерге тарамдалған, ккүлте сәл ұзындау, түтікті, доғал қалақшаларға тілімденген. Күлтенің түсі ақшыл-көк, бірақ гулден қылтиып түрған аталықтармен бағаналардың әсерінен гүлдер қызғылт көк сияқты болып көрінеді. Түр ерте сәуір-мамырда гүлдейді, жемістері (жаңғақтар) мамыр-маусымда піседі. Олар аңдардың көмегімен таралады, жаңғақтар тікенектерімен жануарлардың жүндеріне жабысып алады. Көктемдегі жақсы омарталық өсімдік, шірне өнімділігі 1 га-дан 60-90 кг-ға дейін жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.А. Иващенко "Қазақстанның өсімдіктер әлемі"
**Қылдырықтай**. Жіп-жіңішке, қылдай, нәзік затқа арналған атау екендігі түсінікті. «Әлпеш қылдырықтай белі үзіліп кетердей майьісып, құлаштап келіп түйіп жатыр» (Н. Сералиев, Ыстық күлше.).
Сөздің алғашқы түбірі бір буынды «қыл» екендігі әрі мағынасы да айқын. Дәл осы түбірдің өзіне -дай жұрнағы қосылып, «қылдай» қалпында ете жіңішкелікті білдіретін сын есім жасалатыны да мәлім. Тілімізде негізгі түбірден туынды сөздер жасайтын -дырық, -дірік іспеттес жұрнақтар барлығы да баршамызға әйгілі (табал + дырық, өміл + дірік т. б.). Бізге тек «қылдырық» туынды түбірінің ерте заманда қандай мағына бергендігін ашу қажет. Оны да М. Қашқари сөздігінен табамыз. Онда қылдруқ — егін масағындағы (дән басындағы) қылқан деген түсінік берілген. Осы тұлғаға қосымша -тай жұрнағы қосылып, жіңішкелікті одан әрі кәркейте, бейнелей көрсетіп тұр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Үшқара** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстік-шығысындағы тау.

Жер бедері
----------

Солтүстіктен-оңтүстікке қарай 5 км-ге созылып жатыр, ені 3 км. Ең биік жері 497 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кембрий жүйесі жыныстарынан және элювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қызыл қоңыр топырағында көде, жусан, шілік өседі. Осы таудың қойнауында суырыпсалма ақын, композитор Мәди Бәпиұлы дүниеге келген. Кір жуып, кіндік кескен жеріне арнап ол «Үшқара» әнін шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Басқа мағыналар үшін Үшқарасу деген бетті қараңыз.*
**Үшқарасу** – Ақмола облысы Егіндікөл ауданының оңтүстік-батысындағы тау. Теңіз көлінен солтүстікке қарай 20 км, Көбіккөл көлінен оңтүстік-шығысқа қарай 20 км, Астана қаласынан батысқа қарай 220 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 383 м. Батыстан шығысқа қарай 2 – 2,5 км-ге созылып жатыр, ені шамамен 1 км. Беткейлері көлбеу, өзімен аттас қоныстың ең биік нүктесі болып табылады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеоген кезеңінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықты, ірі кесекті элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**"Үшінші Әлем"** — әлемдегі дамушы елдердің шартты атауы. Шамамен 1945 — 1990 ж. дүние жүзі мемлекеттері капит. және соц. болып 2 лагерьге бөлінді. Осы жылдар аралығында отарлық езгіден енді ғана құтылып шыққан Оңтүстік-Шығыс Азия, Африка, Латын Америкасы елдері шартты түрде "Үшінші Әлемге" жатқызылды. 1989 — 1991 ж. Оңтүстік-Шығыс және Орталығы Еуропа мен КСРО-дағы социалдық жүйе ыдырағаннан кейін екі лагерьге бөліну өз-өзінен жойылды. Оның орнына аса жоғары технол. жетістіктерге жеткен мемлекеттерде (Батыс Еуропа елдері, АҚШ, Жапония, т.б.) постиндустриалды елдер деген атау орнықты (қара Постиндустриалды қоғам). Ал дамушы елдерде "Үшінші Әлем" деген түсініктер қалып қойды. Қазіргі кезде "Үшінші Әлемге" негізінен Азияның, Африканың, Латын Америкасының артта қалған дамушы елдері жатқызылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Асан қайғы көшесі** (бұрынғы Н.Гастелло көшесі) — Астана қаласындағы көше.

Асанқайғы көшесі А. Кравцов көшесінен басталып, Жәнібек тархан, Ағыбай батыр, А.Иманов, Кенесары, Абай даңғылы, Сәкен Сейфуллин, Ә.Жангелдин көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -2237,8 м. Асанқайғы (XIV ғ. - XV ғ.) - мемлекет қайраткері, ақын жырау, би, философ. Керей мен Жәнібек хандардың ақылшысы болған. Асанқайғы заманында Алтын Орда ыдырап, оның орнына Қырым, Қазан, Өзбек хандықтары пайда болды. Ноғай ордасы тарап, Қазақ хандығының тарих сахнасына шығуы хандықтар арасындағы қым-қиғаш талас-тартысты аласапыран кезеңмен түспа-тұс келді. Шу мен Арал аралығында Қазақ ордасы құрылған кезде Асанқайғы жаңа мемлекеттің ұраншысына айналады. Хан мен қара бұқара арасындағы қарым-қатынасты ұшықтырмай, әділет тұрғысынан шеше білген. Асанқайғы елінің сұлы-нұлы, шөбі шүйгін, құтты қоныс таұып, «Адамы жүзге келмей өлмейтін, қойы екі төлдейтін» мамыражай, еркін өмір сүретін «Жерұйықты» аңсады.

Қазақ халқы ғасырлар бойы тарихи сатыларында Асан қайғы есімін үстемдікке, озбырлыққа, әділетсіздікке қарсы ұстанған ізгілік символына айналдырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Асан Заманхан** - «Қазпошта» АҚ Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының директоры
1961 жылы 11 ақпанда Түркістан облысы Алғабас
ауданының Ақмешіт кентінде туған. Қазақ.
Алматы халық шаруашылығын басқару институтының
«Бухгалтерлік есеп және шаруашылық қызметті тапдау»
факультетін (1990) экономист мамандығы бойынша; Қазақ
гуманитарлық-заң университетінің «Заң ғылымдары»
факультетін (2006) заң ғылымдарының бакалавры
мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1979 жылдан - «Шардара» аудандық кооператив
кеңшарының экспедиторы (ОҚО Алғабас ауданы Шардара ауылы). 1980 жылдың мамырынан - ОҚО Алғабас ауданы Шаян ауылының шаруашылық есептегі дүкенінің
есепшісі. 1980 жылдың қазанынан - Алматы нұсқаушылық-тексеру мектебінің тыңцаушысы. 1981 жылдан - Алғабас
аудандық тұтынушылар одағы аудандық даярлау
кеңсесінің аға есепшісі, бас есепшісі (ОҚО Шаян ауылы).
1986 жылдан - «Красная Нива» шаруашылық есептегі
дүкенінің директоры (ОҚО Ақмешіт ауылы). 1993 жылдан - «Қазагроөнеркәсіпбанк» ААҚ төрағасы (Шымкент қ.).
2001 жылдан - «Елім-ай» ЖШС директорының орынбасары (Шымкент қ.).
2003 жылдың қаңтарынан бері - «Қазпошта» АҚ Оңтүстік
Қазақстан облыстық бөлімшесінің директоры.
Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 4-ші
шақырылымының депутаты (2007 жылдан).
«Құрмет» орденімен (2010), «Астананың 10 жылдығы»
(2008) медалімен, Түркістан облысы әкімінің
Құрмет грамотасымен (2005), Түркістан облысы
әкімінің грамотасымен (2007), ҚР Президентінің Алғыс хатымен (2007), Түркістан облысы әкімінің дипломымен (2008) марапатталған. ОҚО Бәйдібек, Сарыағаш,
Түркістан аудандарының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Асади Туси**, араб.: اسدی طوسی‎ (ХІ ғ. басы, Тус қаласы - 1072 ж. Табриз, Иран) - ХІ ғасырдың ұлы парсы ақыны.

Басты шығармасы - «Гершасп-намэ» (1064—1066), көне иран аңыздары сюжеттерінен құралғын, Гершаспа батырдың ерлігіне арналған. Шығарма "Шаһнама" стилінде жазылған.

Асади Туси жасаған "Парсы тілі сөздігі" (فرهنگ لغت فرس) парсы тілінің біздің заманға жеткен ең көне түсіндірме сөздігі. Онда Рудакидің бізге жетпей қалған "Қалила мен Димнасынан", Унсуридің "Вамик уа Азра" т.б. шығармаларынан үзінділері бар.

Асади Туси өмірі жайлы мәлімет аз. 20 жас шамаларында өз отанынан безіп, Иранның провинйиясы - Әзірбайжанға кетіп, өмірінің бәрі сол жақта өткен. Тек өмірінің соңғы жылы шеддадид әмірі Ани Манучехра ибн Шавураның сарайында ақын болыған. Тебризде жерленген.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Жеңіс саябағы** — Қостанай қаласындағы мәдениет және демалыс саябағы Ұлы Отан соғысының Жеңісінің 25 жылдығына орай 1965 жылы салына бастады.

Қостанайдағы Жеңіс саябағы
1966 жылы жергілікті сәулетшілер-ағайыңды Белоусовтардың бастауымен Ұлы Отан соғысынан қайтпаған қостанайлықтарды еске алу мақсатында, Естелік қабырғасы аталып, батырлардың аты-жөні сақталған ескерткіш-мемориал орнатылды.

Тарихы
------

Бұл жерде 19 ғасырдың аяғынан 1949 жылға дейін православиелік зират орналасқан. Азаматтық соғыс кезінде қаза тапқандардың күлі, Ұлы Отан соғысының қатысушылары Қостанайдағы соғыс кезінде орналасқан Сталинград әскери авиация мектебінің кадеттерінде және ұшқыштарында қаза болған әскерлер осы ауруханаларда қайтыс болғандардың мәйіттері жерленген. Сонымен қатар, әйгілі ұшқыш, екі мәрте Совет Одағының батыры атанған Павловта жерленген. 1949 жылы зиратты жабу жайлы шешім қабылданды. 1965 жылы осы жерде парктің құрылысы басталды.

Саябақ құрылымы
---------------

1968 жылы мемориал салтанатты түрде ашылып, сол күні Мәңгілік алау жағылды. Батырлар аллеясы құрылды. 2004-2005 жылдары саябақты реконструкциялады. 2006 жылы Жеңіс саябағында ХХ ғасырдың саяси құрбандарына арналған жаңа ескерткіш орнатылды. Бір жыл өткен соң Жауынгер-интернационалистерге монумент қойылды. 2009 жылы Радиация құрбандарына ескерткіш қойылды.

Ұлы Отан соғысында жанын қиғандарға арналған мемориал
-----------------------------------------------------

Ескерткіш 1975 жылы орнатылды. Ұлы Отан соғысында қайтыс болғандарға арналған мемориал адам бейнесі –жауынгер түріндегі ескерткіш. Жауынгердің оң қолындағы автомат қару төменге қарап тұр, ал сол қолында лавр жапырағы. Лавр жеңіс және татулық белгісі, соғыстың аяқталғанының белгісі. Жауынгердің жалпы биіктігі – 7м 40 см, ол жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісінен және дюралюминийден жасалған. Мүсіннің артқы жағында қабырға орналасқан (ұзындығы – 18 м, биіктігі – 5 м), және де бұл қабырғада Қостанайдан шыққан жауынгерлердің толық аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған (528 бағанда 3648 есім жазылған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жеңіс Паркіне саяхат Мұрағатталған 9 тамыздың 2018 жылы.
2. ↑  Жеңіс саябағы
3. ↑  Қостанай қаласының ескерткіштері
**Тірі туу**, вивипария (лат. vіvus – тірі және parіo – туу) – организмдердің өзінен кейін ұрпақ қалдыруының бір түрі. Тірі тууда ұрпақ аналық организмде дамиды, планцета арқылы анасынан қорек алады және ұрық қабықсыз, едәуір дамыған түрінде туады. Жұмыртқа тууда ұрықтың дамуы және оның ұрық қабығынан босануы аналық организмнен тыс (жұмыртқа салғаннан кейін) өтеді. Тірі туу және жұмыртқа туудың байланысын жұмыртқалай тірі туудан көруге болады. Жұмыртқалай тірі туу – ұрпақ қалдырудың бір түрі. Ұрық жұмыртқа ішінде дамып, ол жетілген кезде, аналық организм оны жұмыртқа түрінде туады. Мұнан соң жұмыртқа қабығы жарылып, ішіндегі жас организм сыртқа шығады. Тірі туудың бұл түрінің сүтқоректілердің тірі туу процесінен айырмашылығы – мұнда ұрық аналық организммен қан тамырлары арқылы жалғаспайды, ол жұмыртқадағы қоректік затпен қоректенеді. Сондықтан да жұмыртқалай тірі туу теңіз жыландары арасында, солтүстік және таулы аймақтардағы жануарлар арасында кездеседі. Қазақстанда бауырымен жорғалаушылар арасында (мысалы, дала сұр жыланы, т.б.) байқалады. Омыртқасыздар арасында кейбір ішекқуыстылар, буынаяқтылар, моллюскалар, құрттар, тікентерілілер, т.б.; ал хордалылардан – сальпа, акуланың көпшілік түрі, скаттар, кейбір тұқытістілер, тасбақа, кесірткелер, жыландар, сүтқоректілердің басым көпшілігі (түрпі, проехидна, үйректұмсықтан басқасы) және адам ұрпағын тірілей туады. Тірі тууда ұрық аналық безде, жұмыртқа жолында не оның кеңейіп жатырға айналған жерінде – қынапта дамиды. Тірі туатын жануарлардың көпшілігінде ұрығының сыртында ұрық қабығы дамиды өсімдіктердегі тірі туу сабағында немесе жемісінде жапырақтанған өркен пайда болып, ол жерге үзіліп түскен бойда тамырланып өсе беретін өсімдіктерге (балайтын өсімдіктер) тән. Бұл, әсіресе, мангр ағаштарында (Rhіzophora, Avіcennіa) жиі кездеседі, түйінденген жемісте (тұқымжарнақ астындағы иін – тамыр мойны мен тұқымжарнақ аралығындағы өскін сабағының бөлігі) гипокотиль пайда болады. өскіннің мөлшері 50 – 70 см болғанда үзіліп түседі де, топыраққа бекиді өсімдіктердегі тірі туу сырттай қарағанда "тамырынан өсіп шығуға" ұқсас, ол астық дақылдарына тән. Сондай-ақ жуашықты өсімдіктердің гүлінде болатын метаморфозды да өсімдіктердегі вивипария деп атайды. Вивипария полярлы және биік таулы аймақтар мен шөлді жерлерде өсетін өсімдіктерге де тән.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Нонконформистер** – бұл санатқа жататын адамдар қандай да бір оқиға, іс-әрекет, өмірдегі, өндірістегі кез келген мәселені өз қөзқарасы тұрғысынан бағалауға дағдыланған.. 
Олар мәселе жайлы басқа тұлғалардың немесе қоғамда қалыптасқан пікірлерге сүйенбейді. Өз топшылауы, өз көзқарасы, өз пікірі ол үшін өте маңызды. Ешқандай басқа пікірлермен санаспайды. Алайда кейбір нонкомформистер өз пікірін дәлелдер мен дәйектерге сүйене отырып қоғамға жария етеді. 

Көбінесе нонконформистер халыққа жақын ойлар, халық қамын күйттейтін пікірлер айтып жатады. Сол арқылы жекелеген нонкомформистер халыққа біртабан жақындай түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
**Имиджмейкинг** – имиджелогиядағы әдістердің бірі.

Саясаткер, бизнесмен, конгрессмен, лидердің ұнамды бейнесін одан әрі жетілдіру мақсатында әрекет жасау. Саяси жарнама имиджмейкингтен бастау алады. Ол саясаткерлердің жағымды бейнесін қолдан жасау үшін дүниежүзінде кеңінен қолданылып жүр. 

Саяси жарнама, БАҚ, үгіт-насихат арқылы кейіпкердің әлеуметтік көңіл-күйі, келісімді бейнесін кеңірек насихаттау. Көпшіліктің көңіл-күйіне психологиялық тұрғыдан әсер ету мақсатында имиджмейкинг түрлі тәсілдер пайдаланады. [1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
*Басқа мағыналар үшін Шағырлы деген бетті қараңыз.*
**Шағырлы** – Ұлы Жыланшық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде.Ұзындығы 110 км.

Бастауы
-------

Кішітау тауының (Ұлытау тау жүйесінің орталық бөлігінде) солтүстік беткейінен басталатын бұлақтар суының қосылуынан түзіледі, Ақшал қыстауынан төменірек Ұлы Жыланшық өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

5 саласы бар,ірілері: Жаулыбай, Қарағанды. Жағасы көп жерде жарқабақты, тік жарлы, төменгі ағысында биіктігі 6 м-ге жетеді. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларыңда жекелеген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен аңғарында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. Өзен суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5