recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фирс Ефимович Шишигин** (1908 жыл 30 тамыз, Борок-Городок, Архангельск облысы — 1985 жыл 29 мамыр, Ярославль, Ресей) — орыс кеңес режиссері, КСРО халық әртісі (1964).

Еңбек жолы
----------

1929 – 33 жылы Ленинградтың сахна өнері техникумда оқыды. Шығармашылылық қызметін оқып жүрген кезінен бастады. 1933 – 45 жылы Қиыр Шығыс театрларының (Уссурийск, Спасск, Владивосток) көркемдік жағын басқарды. Бұдан кейін Ставрополь драма театрында бас режиссер (1945 – 47), Мәскеудің драма және комедия театрында режиссер (1947 – 50), Волгоград драма театры (1950 – 56) мен Воронеж драма театрында (1956 – 60) бас режиссер болып қызмет етті. 1960 жылдан Ярославльдің Ф. И. Волков атындағы драма театрының директоры әрі бас режиссері. Қойған қойылымдарыі:А. А. Фадеевтің «Тас-талқаны» (1933), Ю. П. Чепуриннің «Ары» (1950), А. Н. Степанов пен И. Ф. Поповтың «Порт-Артуры» (1952), В. А. Соловьевтің «Ұлы патшасы» (1953), Л. Н. Сейфуллина мен В. П. Правдухиннің «Виринеясы» (1957), Кораблинованың «Алексей Кольцовы» (1958) тағы басқа. Кең тынысты қаһармандық-романтикалық тақырыптағы қойылымдағы ден қою оның шығармашылығына тән қасиет. Ол қойған қойылымдарында көбіне көпшілік қатысатын көріністерге ерекше көңіл берді.

Марапаттары
-----------

КСРО Мемлекет сыйлығы (1951), РКФСР Мемлекет сыйлығының (1971) және үшінші дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты. Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кормушина Г. Беспокойный художник, «Театральная жизнь», 1758.
**Ғарыштық жылдамдық** (алғашқы *v**v*1, екінші *v**v*2, үшінші *v**v*3 және төртінші *v -**v*4) — аспан денесінің бетінен еркін қозғалыста қандай да бір дененің:

  

* *v*1 (айналым жылдамдығы) - аспан денесінің серігіне айнала алатын ;
* *v*2 (параболалық жылдамдық) — аспан денесінің гравитациялық тартылысты жеңіп, иерархиядағы біріншілік дене гравитациялық өрісіне көшетін;
* *v*3 — жұлдыз тартылысын еңсеріп, планеталық жүйеден шыға алатын;
* *v*4 — галактиканы қалдыра алатын ең аз жылдамдық.

Үшінші және төртінші ғарыштық жылдамдықтары өте сирек пайдаланылады. Екінші ғарыштық жылдамдық, әдетте, қандай да бір болмасын басқа аспан денелерінің жоқ болу шарттарында пайымдалады (мысалы, Айдың "жүгіру" жылдамдығы 2,4 км/с тең,оған қарамастан, дененің Айдың бетінен шексіздікке алыстауына алғашында Жер, Күн мен Құс Жолы галактикасының тартылыс күшін жеңуі қажет). Кейбір ақпарат көздерінде "бесінші ғарыштық жылдамдық" деген ұғым кездеседі. Бұл - жұлдыздар жүйесіндегі эклиптика жазықтықтарының әртүрлілігіне тәуелсіз басқа планетаға планеталардың  жетуге мүмкіндік беретін жылдамдық. Мысалы, Күн жүйесі, нақтырақ айтсақ, Жер үшін,планетааралық ұшу орбитасы Жер орбитасына перпендикуляр болуы үшін секундына 43,6 километр ұшыру жылдамдығы қажет. 

Бірінші және екінші ғарыштық жылдамдықтар арасында қарапайым қатынас сақталады:

Айналма жылдамдығының квадраты (алғашқы ғарыштық жылдамдықтың) аспан денесінің бетінде жоғары дәлдікпен Φ- Ньютон потенциалына тең (шексіздікте нөлдік потенциалды таңдау кезінде):

мұндағы *M**M* — ғаламшардың массасы, *R**R* — аспан денесінің радиусы, *G**G* — гравитациялық тұрақты.

"Жүгірме" жылдамдық квадраты (екінші ғарыштық жылдамдықтың) кері таңбасымен алынған Ньютон потенциалының екіге көбейтіндісіне тең:

Бірінші және екінші ғарыштық жылдамдық әртүрлі объектілер үшін
--------------------------------------------------------------

| Аспан денесі | Салмағы (Жер салмағына қатынасы бойынша) | *v*1, км/с | *v*2, км/с |
| --- | --- | --- | --- |
| Ай | 0,0123 | 1,680 | 2,375 |
| Меркурий | 0,055 | 3,05 | 4,3 |
| Марс | 0,108 | 3,546 | 5,0 |
| Венера | 0,82 | 7,356 | 10,22 |
| Жер | 1 | 7,91 | 11,2 |
| Уран | 14,5 | 15,6 | 22,0 |
| Нептун | 17,5 | 16,7 | 24,0 |
| Сатурн | 95,3 | 25 | 36,0 |
| Юпитер | 318,3 | 43 | 61,0 |
| Күн | 333 000 | 436,7 | 617,7 |
| Сүмбіле | 325 675 | 4 711,8 | 6 663,5 |
| Нейтрондық жұлдыз | 666 000 | 200 000 |
| Қара тесік | 832 500 — 5,6×1015 | > 299 792 |

Тағы қараңыз
------------

* Бірінші ғарыштық жылдамдық
* Екінші ғарыштық жылдамдық
* Үшінші ғарыштық жылдамдық
* Төртінші ғарыштық жылдамдық
* Ғарыш аппараты
* Звездолет
* Орбиталық жылдамдығы
Махабхарата. Курукшетрадағы шайқастын бейнелеуі
**"Махабхарата"** (санскрит महाभारतम् – "ұлы Бхарата туралы аңыз") — үнді халқының эпосы. Үндістанның солт. және солт.-батыс тайпаларына ауызша тараған аңыздар мен жырлардың негізінде құралған. Оның шығу тарихы **б.з.б. 2 ғ-дың 2-жартысынан** басталады. Қазіргі нұсқасы **б.з. 1 ғ-ында** қалыптасқан. "М-ның" бастапқы мәтіні (*25 мың жолға жуық*) бірнеше рет толықтырылып, өңделген. Эпос алғаш пракрит, кейінірек санскрит тілінде жырланған. Жырға Хастинапураны (қазіргі Дели қ.) билеу үшін таласқан екі тайпа мен олардың одақтастары арасындағы қырғын соғыс арқау болған. "М." **18 кітаптан** және көлемі үлкен бірнеше кіріспе жырлардан, негізгі сюжетпен тығыз байланысты фольклорлық сипаттағы "Чакунтале туралы хикая", "Рама туралы жыр", "Матсья туралы хикая", "Шиви патша туралы хикая", "Нала туралы жыр", "Савитри туралы хикая" атты аңыздардан, кітапқа кейінірек енген "Бхагавадгита" дастанынан құралған. **Эпос авторы Вьяса** тарапынан баяндалады да, бірте-бірте тікелей қатынасушы кейіпкерлер тарапынан баяндауға көшеді. Үндістан, Индонезия, Бирма, Камбоджа, Тайланд, Шри-Ланка халықтары әдебиетіндегі образдар мен сюжеттердің көпшілігі "М." жырынан бастау алған. Еуропада "М." эпосы **18 ғ-дың аяғында** "Бхагавадгита" жырының ағылшын, неміс және орыс тілдеріндегі аудармасы жарық көруіне байланысты белгілі бола бастады. **19 ғ-дың басында** "Нала туралы жыр", "Савитри туралы хикая", т.б. тараулары аударылды. **"М." дүниежүз. маңызы бар ескерткіш** деп танылып (**19 ғ.**), ғалымдардың назарын аударды. "М." эпосының толық нұсқасы **1948 ж.** ағылшын тіліне аударылды. **1950 — 67 ж.** аралығында орыс тіліне тәржімаланды. "М-ны" зерттеуде үнді ғалымдарымен бірге Еуропаның *Ф.Бопп, Л.Шредер, С.Соренсен, Г.Бюллер. т.б*. ғалымдары көп еңбек сіңірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ильвин Г. Старинное индийское сказание о героях древности "Махабхарата", М. 1958
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
**«Махаббат бекеті»** — мелодрама жанрындағы қазақ режиссері Талғат Теменовтың фильмі. Фильм Теменовтың «Гүлназ» повесті бойынша түсіріліп, 1993 жылы жарыққа шықты. Оның сюжеті махаббат үшбұрышы жайлы баяндайды. Басты рөлді Баян Мұхитденова сомдайды, оған ғашық болған екі сыныптасы – Орал мен Жеңісті Куанычбек Абылов пен Бопеш Жандаев ойнайды.

Сюжет
-----

Фильм оқиғалары 1980 жылдары қазақ КСР территориясындағы «Махаббат» атты теміржол станциясында басталады. 

Гүлназ (Баян Мұхитденова) атты жас қыз станцияға ағасының үйіне орта мектептің соңғы сыныбын бітіру үшін оқуға келеді. Сол жерде кездестірген бірінші адам оның болашақ сыныптасы Орал – атасымен ғана тұратын тақыр жетім болады. Алғаш танысқаннан-ақ Орал жаңа қызды ұнатып қалады. Алайда мұғалім Гүлназды онымен емес, Жеңіспен отырғызуды жөн көреді. Жеңістің жүрегінде де Гүлназға деген сезім пайда болады. Екі сыныптастың бәсекелестігі ақыры Оралдың ашуланып Жеңіске суық қарумен оқ атуына әкеп соғады. Бақытына орай, Жеңіс аман қалып, Оралды кешіреді. Оралды абақтыдан шығарады. Онысы үшін риза болған Орал Жеңіске көзіне мүлде көрінбеуге және басқа жерге көшуге сөз береді. Көшерінен алдын ол Гүлназбен кездеспек болады, алайда оны үйінен таба алмайды. Орал болған жағдайды түсіндіретін хатты ағасына қалдырып кетеді. Бірақ ағасы бұл хатты өртеп жібереді. Жеңіс Гүлназды Оралдың оны тастап кеткеніне сендіріп, махаббатына ант етіп, онымен бірге болуын сұрайды. 

Біраз уақыттан кейін Алматыда жұмыс істейтін және тұратын Орал көшеде Жеңісті кездестіреді. Жеңіс оған Гүлназға үйленетінін айтады және тойға шақырады. Неке тойында Орал мен Гүлназ көрісіп, бір біріне бәрін тілсіз түсіндіреді, бірақ тым кеш болды. 

Жылдардан кейін Орал пойызда туған «Махаббат» станциясына барады. Вагонда ол кішкентай қызды кездестіреді, онымен сөйлесіп, қыздың анасы әкесімен ажырасқанын біледі. Пойыз станцияда тоқтаған кезде, қыз анасы Гүлназбен бірге шығады. Фильм Гүлназ бен Оралдың бір бірімен көз жанарлары түйіскен жерден аяқталады.

Рөлдерде
--------

* **Гүлназ** — Баян Мұхитденова (Есентаева)
* **Орал** — Кубанычбек Адылов
* **Жеңіс** — Бопеш Жандаев

Түсірілім тобы
--------------

* *Қоюшы-режиссер* — Талғат Теменов
* *Сценарий* — Талғат Теменов и Ләйлә Ақынжанова
* *Қоюшы-оператор* — Алексей Беркович
* *Қоюшы-суретші* — Александр Ророкин
* *Композитор* — Төлеген Мұхамеджанов
* *Дыбыс операторлар* — Зинаида Мухамедханова және Жанабек Мухамедханов
**Миттания** – б.з.б. 1500 – 1360 жылдары Месопотамияның солтүстігінде өмір сүрген ежелгі мемлекет. Миттания өзінің даму шегіне жеткенде шығысында Киркук қаласы мен Загрос тауынан басталып, батысында Ассирия арқылы өтетін Жерорта теңізіне дейінгі аумақты алып жатты. Миттанияның орталық астанасы Вассукани қаласында орналасқан Хабур өзенінің маңы болды. Миттания – үнді-ирандықтар Месопотамия мен Сирияда негізін қалаған шағын мемлекеттер мен патшалықтардың бірі. Бұл үнді-ирандық тайпалар Месопотамиядағы хуррит тайпаларымен аралас мекендеп, көп ұзамай марианну деген атқа ие болған билеуші топқа айналды. Алғашқы жылдардан-ақ Миттанияның сыртқы саясаты Египеттен Сирия аумағына бақылау жүргізу үстемдігін тартып алуға бағытталды. Тутмос ІV (б.з.б. 1425 – 27) тұсында Египет пен Миттания арасында дипломаттық қатынастар орнады. Миттанияның ең беделді патшасы Ассирия тағынан үміткер болған Саустатар (Шауштатар) (б.з.б. 1500 – 1450), соңғы тәуелсіз патшасы Тушратта (б.з.б. 1380 ж.ө.) болды. Ол өлгеннен кейін Миттания көрші елдердің ықпалына түсе бастады. Б.з.б. 1275 – 45 ж. Миттанияны Ассирия басып алып, өз провинциясына айналдырды.

Оңтүстік Каспийдің жағаларынан келген хурритамдар құрған **Митанни корольдігі** хеттелердің жауы болды. Хурриттер хеттелердің діни пайымдауларына маңызды әсер етті және екі дөңгелекті арбаны пайдалануды таратты, таяу Шығыста аттардың көбеюіне ықпал етті.

Таяу Шығыстың б.д.б. 1400 жылғы Миттани патшалығының шарықтау кезіндегі картасы
Орталық және Оңтүстік–шығыс Анадолыны осы кезеңде Хаттилер мекендеген, олардың ең көлемді құлаған орындары Грекиядағы Микен патшасының мазары болып табылады, осы кезеңге Токат қаласына таяу жердегі Хорозтепе Қара теңіз өңірінде және Кызылырмак елді мекенінде Аладжа Хоьюкте орналасқан құлаған орындары жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Көне түркі мәдениеті кітабы, Алматыкітап 2011 ж.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 10 тамыздың 2018 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Құрылыс (айрық) деген бетті қараңыз.*
*Ірі панельді үй құрылысы*
**Құрылыс** – материалдық өндіріс саласы. Негізінен әр түрлі үйлер мен ғимараттарды салумен, салынып жатқан нысандарды іске қосуға байланысты жабдықтарды монтаждаумен шұғылданады. Құрылысқа үйлер мен ғимараттарды жөндеуге байланысты жұмыстар да жатады. Құрылыстың дамуы тұрақты жұмыс істейтін мердігерлік құрылыс ұйымдарының құрылуымен және құрылыс өнеркәсібінің өсуімен қоса қабат жүргізілді. Құрылыстың бір ерекшелігі сол, мұнда құрылыс-монтаж ұйымдары өнеркәсіп орындары сияқты өнімді қорға немесе қоймаға арнап шығармайды. Өндіріс үстінде құрылыстың өнімі қозғалмайтындай етіліп белгілі бір орынға бекітіледі, тек еңбек құрал-жабдықтары (машиналар мен механизмдер), еңбек заттары (материалдар мен құралымдар) бір орыннан екінші орынға ауысып отырады. Құрылыс ашық жерде және әр түрлі табиғи ортада жүргізіледі. Сондықтан да құрылыс нысандарының, жұмыстардың өндірістік циклі бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылады. Құрылыс елдің мәдениетін және экономиканың барлық саласын дамытуға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балалар Энциклопедиясы", V-том
**Алексеев каолин кен орны** - Ақмола облысы Ақкөл қаласы жанындағы ірі кен орны.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ол Қырыққұдық (жоғарғы ордовик – төменгі силур) және Бурабай – төменгі девон интрузивтері түйіскен жердегі мезозойлық үгілу қыртысынан орын алған. Кварцты диориттер, граниттер мен сазды тақтатастардың үгілуінен пайда болған бастапқы каолин қабатының қалыңдығы бірнеше см-ден 77 м-ге, ал ауданы 123 км2-ге дейін жетеді. 3 телімде каолин кенінің 9 линзасы бар.

Жатыс сипаты
------------

Каолиннің түсі ақ, отқа төзімділігі 1740°С. Құрғақ, ылғалды күйінде байытуға болады. Концентрат шығымы 46,3 – 86,7%. Байытылмаған каолиннен отқа төзімді бұйымдар, ақ және түсті цемент алуға болады. Байытылған каолин нәзік керамика, санитарлық-техникалық, фаянс бұйымдарын, құрылыс плиталарын, жоғары сортты қағаз, кабель, резина, т.б. материалдар жасауға жарамды. Жылына 1 млн. т-дан аса каолин өндіретін карьер бар. Ол Астана, Қарағанды керамика зауыттарын, Павлодардың 2 целюлоза-қағаз және Төменгі Тагилдің (Ресей) металлургия комбинаттарын шикізатпен қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**«Қарағанды әйелдері», «Қарағанды қаласының әйелдері»**, Ұлы Отан соғысы жылдарында (ақпан, 1944) шахтер әйелдердің қаржысына жасалған санитарлық ұшақтар звеносы. Қаржы жинаудың бастамашылары Қарағанды шахталарындағы әйелдер кеңесі болды. Олар шахталарда жұмыстан тыс уақытта кемір тиеп, тапқан ақшаларын ұшақ жасауға аудару жөнінде облыс әйелдеріне үндеу тастады. Қарағандылық партия комитеті әйелдердің патриоттык бастамасын қызу қолдады. 1943 жылдың желтоксан айы ақысыз еңбектің екпіңді айлығы деп жариялаңды. Осы уақыт ішінде қаланың үй шаруашылығындағы әйелдері 2650 т көмір жөнелтті. А. Мордавченқо (31 шахта), А. Сағындықова (1 шахта) басқарған, К. Тютяева, П. Поздняқова т. б. жетекшілік еткен №33, 34 және К. О. Горбачев атыңдағы шахталардын әйелдер кеңесі құрған көмір құлатушы және тіреу қоюшы комсомол әйелдер бригадалары шахталарда аянбай еңбек етті. Жиналған 185 000 сом қаржы 2 типті 3 санитарлық ұшақ жасауға жіберілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Мальборо Джон Черчилль** (26 мамыр, 1650, Эш, Девон, Англия - 16 маусым, 1722, Виндзор, близ Лондон) - 1-герцог, британдық қолбасшы және мемлекеттік қайраткер. [1]

Маастрихте үшін ұрыста ерекше көзге түсті (1673), лауазымы жылдам жоғарылады. Өзінің жұбайы Сара Дженнингс кейбір шешімдерді қабылдауға ықпал етіп отырды. II Яков тағына отырғанға дейін (1685) генерал-лейтенант және бас қолбасшы болды. Ал, 1688 жылы III Вильгельм жағына өтіп, оған граф Мальборо атағы берілді. Ирландия мен Фландриядағы ұрыстарда батырлығымен көзге түсті. Вильгельм екеуінің арасындағы байланыс 1690 жылы, таққа Ханшайым Анна отырғаннан кейін үзілді. Ханшайым оны британдық, австриялық және голандиялық әскери одағының қолбасшысы етіп тағайындайды. 

1702 жылы болған соғыста әскери жетістігі үшін герцог атағын иеленеді. Оның керемет әскери тактикасы арқасында, Рамий (1706), Ауденарде (1708) басшылық еткен жылдары да ұдайы жеңіске жетіп отырды. 1710 жылы оның қолдаушылары сайлаудан жеңіліп қалған соң, қызметтен қуылып, тіпті қазына қаржысын ұрлады деп айыпталды. 

1714 жылы тағы да лауазымды қызметке қайтып оралды. Наполеонға дейін Еуропа көлеміндегі ең атақты қолбасшы саналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Қарағұл кесенесі** - Кіші Жүз қазақтарының құрметке бөленген өкілдерінен біреуінің басында тұрғызылған. Бұл XIX ғасырдың, көркем күмбезді кесенелер тобы ішінен айрықша ескерткіштердің біреуі. Кесене, Мұғалжар ауданындағы Борлы ауылынан, оңтүстік-шығыс бағытында 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Ескерткіш, бөлекше, төбеде орналасқан, қасында бірнеше жақын заманның мазарлары бар.Оңтүстік алдыңғы жағымен күмбезді кесене жоспарында салынған тікбұрышты ғимарат. Бір қатарлы блокты цоколдан іргетассыз тұрғызылған, қабырғалары үш қатпарлы конструция болады. Қабырға қиюлыларының екі деңгейлерінде горизонтальді блоктар қойылған. Күмбезі үшкірлеу келген ложный свод техникасымен салынған. Көлемі 4,02х40,5м жоспарында. Биіктігі 6,0м.

Дереккөздер
-----------

1. Мұрағатталған 25 наурыздың 2014 жылы.
**Қарақабық**, әсия, угнерния (лат. *Ungernia*) – амариллистер тұқымдасына жататын көп жылдық жуашықты өсімдіктер туысы. Қазақстанда Қаратауда (Батыс Тянь-Шань) ғана кездесетін 1 түрі – Северцов қарақабығы (U. Severzovіі) өседі. Биіктігі 40 см-дей, ұзынша келген жуан жуашығының сырты қара қабықты келеді. Сүйірленген жапырақсыз сабағының ұшында себетгүл шоғыры орналасады. Жапырақтары таспа тәрізді, ұзындығы 20 см, ені 2 см-дей. Гүлдерінің түсі қызылдау кейде сарғыш қоңырлау болады. Тұқымынан көбейеді. Шілде – тамызда жапырақтары түскеннен кейін гүлдейді. Тамыз айында жеміс береді. Тұқымы – ұсақ, қоңыр түсті қорапша. Оның жуашығынан дәрі, желім алынады. Северцов қарақабығының аз ғана ареалы Ақсу-Жабағылы қорығында сақталып қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Түрлері
-------

* *Ungernia badghysi* Botsch. – Түрікменстан
* *Ungernia ferganica* Vved. ex Artjush. – Қырғызстан
* *Ungernia flava* Boiss. & Hausskn. – Иран
* *Ungernia oligostroma* Popov & Vved. – Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан
* *Ungernia sewerzowii* (Regel) B.Fedtsch. – Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан
* *Ungernia spiralis* Proskor. – Түрікменстан
* *Ungernia tadschicorum* Vved. ex Artjushenko – Тәжікстан
* *Ungernia trisphaera* Bunge – Иран, Ауғанстан, Түрікменстан
* *Ungernia victoris* Vved. ex Artjush. – Қырғызстан, Тәжікстан
* *Ungernia vvedenskyi* Khamidch. – Қазақстан

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Озлем Йылмаз** - актерлік өнерде жетістікке жеткен түрік актрисасы.

Өмірбаяны
---------

Озлем Йылмаз 1986 жылы шілденің 17-ші жұлдызында Түркияның Стамбул қаласында дүниеге келген. Бала кезден өнерге құмар болып өскен ол, мектеп бітірген соң Мәдениет колледжіне оқуға түседі. Актерлік шеберлігін шыңдау үшін тәлімгерлерден қосымша сабақ алып жүреді. Алайда, сол уақытта әкесінене айырылып, жұмысқа ерте араласуға мәжбүр болады. Дегенмен, жұмыспен қатар оқуын жалғастырып, «актриса боламын» деген бала кезгі арманына ұмтылады. Қазақстандық көрермендерге «Ұмытылмас» телехикаясындағы Эданың рөлімен танылған актриса бүгінде Түркияның белгілі өнер иелерінің қатарында. Озлемнің киноқоржынында «Тағдыр», «Жолбарыс», «Қашқын», «Із кесуші Мемолы» сияқты т.б. халықтың ықыласына бөленген жобалар бар. Жеке өміріне келер болсақ, өткен 2013 жылдың 25 - ші қазан айында актриса тұрмысқа шығып, отбасын құрды. Бірақ, өнерден қол үзбейтінін мәлімдеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жұлдызбен сырласу, №3(96) 2014
**Ұршық** сөзі мынадай мағыналарда қолданылуы мүмкін:   

*1)* Жүннен шүйкелеп жіп иіруге арналған жеңіл аспап; жіп иіретін құрал. Қазақстан аумағында ұршықты шаруашылық қарекеттерде пайдалану неолит заманынан басталады. Әсіресе, қола дәуіріндегі ескерткіштерден басы арнайы қыштан құйылған ұршық қалдықтары көптеп табылған. Ежелгі Шығыс елдерінде де қол ұршығы пайдаланылған. Дәстүрлі қазақ қоғамында ұршық мал өнімдерін пайдаланудағы басты еңбек құралдарының бірі болды. Ол — *мұрындық* (сірге ағаш), басы мен саптан тұрады. Ағаш, мүйіз, құс, тас, сүйек (түйе мен өгіздің ортан жілігінің айдар басы), қорғасын сияқты материалдардан жонып жасалған ұршық басы дөңгелек немесе жарты шар тәрізді болады, оның ортасына сап өткізетін тесігі орналасады. Сабы ұршық басынан 3—4 см шығып тұрады, оған жіп жүретін иіретілген ойық жол жасалынады. Кейде басына бір елі қашықтықтан соң мұрындық (ши, шырпы) орналастырылады. Мұрындық немесе иіретілген ойық жол жіптің сіргеде біркелкі болып жинақталуына септігін тигізеді. Ұршықпен қап, дағар, алаша, басқұр, терме бау, шекпен, т.б. тұрмыстық бұйымдар мен киім-кешектерге арнап жіптер тоқылған. Аз жіп иіруге арналған ұршықтың басы жеңіл, сабы қысқа етіп жасалады.
  
 *2)* Тоқыма өндірісінде иіру, ширату және тегістеуіш машиналардың жіпті иіріп, ширатып, орауышқа, иіршікке, шөлмекке, т.б. орайтын негізгі тетігі. Ұршықты машиналар 18 ғасырдың II-жартысында қолданыла бастады. Ұршықтың сақиналы, центрифугалы, т.б. түрлері бар. Ұршық табиғи (мақта, жүн, зығыр) және химиялық талшықтарға арналған болып ажыратылады. Ұршық — ұзын, күрделі геометриялық формалы жұқа және иілгіш болат шпиндельден тұрады. Табиғи талшықтарды иіруге арналған сериялы ұршық шпинделінің жоғарғы бөлігіне қағаз патрон немесе ағаш шөлмек кигізіледі. Шөлмекке шуда оралады. Жіп қозғалмайтын сақина бойымен сырғанайтын жүгірткі арқылы ұршыққа келеді. Ұршықтың айналуы кезінде шуда жіп тартылады және жүгірткінің сақина бойымен қозғалуын қамтамасыз етеді. Кейіннен ұршықтың иіру, ширату, екі жіпті орау процестерін біріктіретін иіру-ширату машинасы іске асырылды. Кілем, корд, арқан, т.б. арналған жіптер өндірісі кезінде 2 рет ширататын ұршық қолданылады. Мұндай ұршықтар қарапайым ұршықпен салыстырғанда, құрылымы күрделі және өнім өндіруді екі есеге арттырады.

Ұршық майлары
-------------

Ұршық майлары (Масла веретенные) — өнеркөсіп майларына жататын мүнай негізіндегі майлағыш майлардың ескірген атауы. Өнеркәсіп майларын металкескіш білдектерді, иіру және тоқу машиналарын, желдеткіштерді, сорғыларды және тағы басқаларды майлау үшін пайдаланады. Сонымен катар жұмыс сұйықтығы ретінде де қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Ұранхай жорығы** — 1257 жылы оңтүстік Сун империясына бағытталған ірі жорықтардың бірі. Бұл жорықты моңғол әскерінің атақты қолбасшысы Сүбедей батырдың ұлы Ұранхай басқарды. 

Жорықтың мақсаты: моңғол әскерін Сун империясының иелігінен тыс және адам аз қоныстанған жерлермен Сун империясының оңтүстігіне жеткізуге болды. Сол арқылы Сун империясы оңтүстіктен және солтүстіктен бір мезгілде шабуылдап, күшті соққы беру жоспарланды. Империяны толығымен жаулау үшін иимператорын қолға түсіріп, оның әскерін талқандау керек еді. Жорық өте құпия түрде жүргізіледі. Бұл жорық Шығыс Тибеттің сусыз шөл даласы мен Гималайдың биік таулы қыраттары арқылы өткендіктен өте қиын жүрді. Куәгерлер қалдырмау мақсатында олар алдарынан шыққан адамдарды өлтіріп отырған. Моңғол әскері шөл мен таудағы асулардан өткенде өте көп адамдары мен аттарынан айырылады. Үздіксіз жорық пен шайқастар жіне жұқпалы аурудан, аптап ыстықтан төрт жыл ішінде әскердің 4/5 бөлігінен айырылып, 20 мыңдай адамға кемиді. Ұранхай әскері Сун иелігіне кірер алдында Үнді–Қытайдың бағындырылған тайпалары есебінен толықтырылады. Моңғол әскерінің жоспары жүзеге асып, Сун әулетін бағындырып алды. Ұранхай жорығынан кейін,қазіргі Қытай жерлері және Үнді–Қытай түбегінің бір бөлігі Құбылдайдың иелігіне қарайды. Одан ары жылжуға Оңтүстік–Шығыс Азияның көшпелілері үшін қиынға түскен тропиктік климаты ғана кедергі жасаған.
**Наурыз өлеңдері** — қазақтың маусымдық фольклорына енетін үлгілер, жаңа жылға арналған құттықтау, тілектер. "Наурыз" парсы тілінде "жаңа күн" деген сөз, яғни жаңа жылдың бірінші күні. Қазақта наурыз - ай аты, басталуы наурыздың 22-іне - күн тоғысына сәйкес келеді. Мейрам күндері (3-4, кейде 7-10 күн аралығы) көкпар тартылып, әр-түрлі ойын-сауық, тамашалар болып, өлең айтылған. **Наурыз** өлеңдері тұрмыс-салтқа байланысты ертеде қалыптасқан. Қазіргі кезде жаңғыртылып, жаңаша айтылып жүр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану: терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. ISBN 9965-776-24-5і
**Давор Шукер** (xорв. *Davor Šuker*; 1 қаңтар 1968, Осиек) — югославиялық және хорватиялық футболшы. 1998 жылғы әлем чемпионатының сұрмергені (6 гол) және қола жүлдегері. Хорватия Ұлттық футбол құрамасы тарихындағы үздік мерген. 2012 жылдан бері Хорватия Футбол Одағының президенті.

Карьерасы
---------

Футболды өзінің туған қаласы Осиектегі "Осиек" клубында бастады. Бес жылдай ойнап, 1989 жылы Загребтің "Динамосына" ауысты. Екі маусымда 34 гол соғып көзге түсті де, Югославия құрамасына шақыртылды. 1991 жылы Испанияның "Севильясына" өтті.

Югославия құрамасы сапында екі ойын өткізген. Көп ұзамай Югославия тарап кетті де, Шукер Хорватия құрамасы сапында ойнай бастады. Алғаш қатысқан ірі турнирі — 1996 жылғы Еуропа чемпионаты. Ол турнирде Хорватия ширек финалға дейін жетті. Шукер екінші турда Данияның қақпасына екі доп соқты. Ширек финалда Германияның қақпасына да бір гол соқты, бірақ Хорватия 1:2 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. 1998 жылғы әлем чемпионатына Хорватия дебьютант ретінде қатысса да, қола жүлдегер атанды. Шукер Хорватияның жеті ойынына да қатысып, алтауында гол соқты. Нәтижесінде чемпионаттың сұрмергені атанды.

  

Бірақ Хорватия 2000 жылғы Еуропа чемпионатына жолдама ала алмады. Шукер 2002 жылғы әлем чемпионатына да барды, бірақ бір ойында да алаңға шықпай, қосалқы құрамда қалды.

Клубтық карьерасында кейін "Реал Мадрид", "Арсенал" секілді топ-клубтарда доп тепті. Соңғы ойнаған клубы — "Мюнхен-1860" Бұл командада онша жарқырай алған жоқ. Екі маусымда не бары 5 гол ғана соқты.

Жетістіктері
------------

* Испания чемпионы 1996/97
* Испания суперкубогы 1997
* Чемпиондар Лигасы 1997/98
* Континентаралық кубок 1998
* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1987
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1998
* Хорватияның үздік футболшысы: 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998
* ФИФА 100 тізіміне енген

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Suker (NFT)

Сілтемелер
----------

* Биографиясы
**Ұрымдар** — Украинадағы Донецк облысыныңның Азов теңізі жағалауында, Запорожье облысыныңның Куйбышев ауданында тұратын түркі тілдес халық. Жалпы саны 71 мың адам (2002). 

Ұрымдар ертедегі Шығыс Рим империясына қарайтын грек ұлысының жаңа өлкеге қоныс аударған өкілдерінің ұрпағы. Қырымдағы түркі тілді ұрымдар мен грек тілді румейлер христиан дінін тұтынатын бір этникалық топ құраған. XVIII ғасырдыңдың орта шенінде Қырымның теңіз жағалауы мен далалық бөлігіне қоныс тепкен гректер қырым татарлары тілін қабылдап, түркі тілді қауымға айналды. Оларды *ұрымдар* немесе *грек татары* деп атаған. Ал таулы өңірге орналасқан гректер өз ана тілін сақтап қалды. Оларды *румейлер* немесе *грек-эллиндер* деп атаған. XVIII ғасырдыңдың соңында Ресей үкіметі грек саудагерлерін Қырым түбегінен Украинаға, қазіргі Донецк облысындағы жаңадан салынып жатқан Мариуполь қаласына қоныс аудартты. Көшіп келгендердің едәуір бөлігі ұрымдар тілін сақтап қалған. Алайда діні бір болғандықтан, уақыт өте келе жергілікті украин және орыс халықтарымен сіңісе бастаған. 

Тілі түркі тілінің қыпшақ бұтағына жатады. 71 мыңдай адам сөйлейтін ұрымдар тілі азды-көпті зерттелсе де, олардың өздері жеке халық ретінде аталып, санаққа кіріп, бөлек көрсетілмеген. Ұрымдар тілі қырым татары тілінің негізінде қалыптасқан. Ресми аты жоқ. Оны түркі тілінің Мариуполь диалектісі (Н.Ф. Катанов), татар тілі, қырым татары тілі, грек татары тілі деп әрқалай атайды. Аға буын өз тілін *"урум дили"* деп атайды. Ұрымдар тілінде қысқа және созылыңқы айтылатын он дауысты фонема бар. Дауыссыз дыбыстар саны — 30. Орыс әліпбиіндегі әріптерге қосымша д, ә, ц, я, э, ж, ї, қ, ң әріптері бар. Жалпыға ортақ әдеби нормасы жоқ, үй ішілік тұрмыста ғана қолданылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**«Moon River»** (ағылш. *Ай өзені*) — Тиффанидегі таңғы ас фильмінде Одри Хепбёрн орындайтын ән. Ол 1961 жылдың үздік фильм әні үшін «Оскар» жүлдесін және 1962 жылдың екі «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған. Музыкасын Генри Манчини, мәтінін Джонни Мёрсер жазған.

1960 жылдың 8 желтоқсанында шыққан *Breakfast at Tiffany's: Music from the Motion Picture* альбомында бұл әнді оркестр мен хор орындайды (Хепбёрннің вокалынсыз).

1961 жылы Дэнни Уильямс орындауында бұл ән Ұлыбританияның рождестволық #1 синглі атанды.

1999 жылы сингл «Грэмми» сыйлығының даңқ залына енгізілді.

2004 жылы Америкалық кино институты бұл әнді өзінің «100 жыл... 100 ән» тізіміне енгізіп, оны фильмдерде ойнайтын әйгілі әндердің ішінде төртінші орынға орналастырды.

Джонни Мёрсердің туған қаласы Саваннада теңіз айлақтарының біріне Moon River атауы берілді.

Каверлер
--------

Көптеген әншілер бұл әннің өз кавер-нұсқаларын шығарған. Олардың арасында Фрэнк Синатра, Луи Армстронг, Сара Брайтман, Джуди Гарленд, Барбра Стрейзанд, Элтон Джон, Андреа Росс, т.б. бар. Бірақ көбінесе Одри Хепбёрннің сыпайы және әуенді нұсқасы үздік деп танылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Henry Mancini – Breakfast At Tiffany's (Music From The Motion Picture Score)
2. ↑  Lifespan Memory for Popular Songs — The American Journal of Psychology, қыркүйек 1980.

Сілтемелер
----------

* Фильмнен үзінді YouTube сайтында
* Фрэнк Синатра орындауында YouTube сайтында
**Төлді бөлу** - төлді енесінен ажырату. Мал өсіруде дер кезінде жүргізілуге тиісті жауапты жұмыс. Мал түлігінің биологиялық жетілу кезеңіне сәйкес төлді бөлу уақытылы жүргізіліп, жас мал жынысына қарай бөлініп, бөлек бағылмаса, физиологиялық тұрғыдан жетілгенмен шаруашылық тұрғыдан әлі жетілмеген олардың мезгілсіз шағылысуына жол беріледі де әлсіз, әлжуаз төл алынады. Сондықтан төл бөлуді түліктің жыныстық және шаруашылық жетілу мерзімі мен пайдалану мақсатына қарай жүргізіп, бөлінген жас малдың дұрыс азықтаңдырылуы мен күтімі ұйымдастырылады. Осыны басшылыққа ала отырып, енесінен қозы - 4-4,5, бұзау - 6-8, құлын - 7-9, бота - 9-11, торай - 1,5-2 айлығында бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Сырдария артезиан алабы** — Шымкент және Қызылорда облыстарын және Өзбекстанның аз ғана жерін қамтып жатыр.

Географиялық сипаты
-------------------

Ауданы 200 мың км³. Алап оңтүстік шығыс жағынан Шатқал Құрама таулары мен солтүстік шығысынан Қаратаумен, оңтүстік батысынан Нүратау секілді Қызылұһқұмның орталық бөлігі мен батысынан Арал теңізімен шектелген. сулы қабаты жоғары. Бұл бор шөгінділерінің түзілуімен байланысты. Оның қалыңдығы бассейннің шеткі бөлігінде 200 м-ден, орталығында 700 м-ге дейін жетеді. Суының минералдылығы 1-3 г/л.Ұңғымалардың өнімі 25 л/c-тен 40 л/c-ке дейін жетеді. Суының температурасы кейде 80 °C - қа дейін жетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Төлеген Асқаров** (1957) - экономист, журналист.. Алматы халық шаруашылығы инстиуттың бітірген (1979). Жоғары білім беру жүйесінде, Қазақ КСР FА мен Мемлекеттік Жоспарлау комитетінің ғылыми- зерттеу экономикалық институттарында, республикалық мемлекеттік органдарда жұмыс істеді. Экономика ғылымының кандидаты 1994 жылы "Focus Central Asia" (ағылш. тіліндегі) талдаушылық журналының шолушысы, кейіннен бас редакторының орынбасары, 
1996-2000 жылдары фрилансер, "Деловые обозрения - Республика", "Экономика, финансы, рынки", "Assandi -Times", "Kazakhstan Monitor", "Азамат-Times", Ифо-Цес", "Время По" газеттерінің экономикалық шолушысы, "Прайм-Тасс" ақпараттық агенттігінің тілшісі, "Транспаренси Казахстан" және "Сорос-Казахстан" қорларының экономикалық сарапшысы. 2003-2004 жылдары - "Эпоха" апталығының бас редакторы. Қазіргі уақытта "Республика" газетінің экономикалық шолушысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Пікірсайыс** — ұжымдағы әр түрлі көзқарастың, ой-пікірдің ортаға салынып, көпшіліктің талқысына түсуі. Пікірсайыста қате көзқарасты әділ сынап жеңу көзделеді. Пікірсайыс түрлері: жиналыс, конференция, пікірталас және т.б. Пікірсайыстыру жиын, топ алдында екі адамның немесе екі топтың өзара пікір таластыруы. Пікірталас тақырыбы алуан түрлі болуы мүмкін. Мысалы, саясат, мәдениет, тіл, құқық қорғау, өнер салыстыру және т.б. Пікірсайыстың тақырыбы нақты, көкейтесті болуымен бірге, ондағы мәселе, ұсынылатын әдебиеттер қатысушыларға күні бұрын таратылады. Уақыт тәртібі сақталып, шебер жүргізуші тағайындалады. Пікірсайыс — ғылыми жұмысты қорғау алдында немесе көркем әдеби шығарманы жариялау алдында пікір білдіру. Пікірсайыс барысында жұмыстың көкейтестілігі, құрылымы, баяндау қисыны мен уәжі анықталып, ғылыми немесе көркемдік мәні бағаланады. Пікірсайыс әлеуметтану, психология, педагогика және т.б. ғылым салаларындағы зерттеулерде қолданылады. Пікірсайыс әдістемесі *сауал қою* және *сұхбаттасу* болып екіге бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Бұрыңғы ағаш Ericsson телефоны 
Ericsson (Telefonaktiebolaget L. M. Ericsson) - телекоммуникациялық жабдықтарды өндіретін, швед компаниясы. Штаб-пәтері Стокгольм қаласында.

Тарихы
------

1876 жылы Ларс Магнус Эрикссон негізін салған. Басында бұл компания телеграф жабдықтарын жөндеумен айналысқан. Ларс Магнус Эрикссон жұмысын қарапайым жұмысшы болып бастаған. 15 жасында Норвегияға шахтада жұмыс істеу үшін және теміршілік қолөнершілігін үйрену үшін барады. Жарты жыл өткен соң ол теміршілік қолөнерінің шебері болады. Алты жал өткен соң Швецияға қайтып оралып, Стокгольмде жұмысқа орналасады. 1876 жылдың бірінші сәуірінде Эрикссон бұрынғы «Öllers & Co» жұмысындағы Карл Андерсон атты әріптесімен «LM Ericsson & Со» дегн электромеханикалық шеберхана ашады. Жақында өзінің аппараты да шығады – магнитті үстел телефоны. Ең үлкен бәсекелестері америкалық телефон шығаратын Bell компаниясы болады.

Компанияның жұмыс түрі
----------------------

Компанияның негізгі бизнесі - сымсыз байланыс желілеріне арналған жабдықтар өндірісі. Компанияның жабдықтарында әлемнің 180 елінде байланыс желілері салынды. Бұрын Ericsson ұялы телефондарды да шығарған, бірақ содан кейін ол байланыс желілеріне арналған жабдықты өндіруге шоғырланып, телефон аппараттарын шығаруды жапондық SONY — Sony Ericsson Mobile Communications компаниясымен 2001 жылы құрылған бірлескен кәсіпорынға тапсырды.

Дереккөздер
-----------
**Emaar Properties** - 1997 жылы, БАЭ-де қалыптасқан инвестициялық компания. Бас бөлімшесі Дубай қаласында орналасқан. Дубай және Абу-Даби қалаларындағы құрылыс проекттарын инвестициялау - *Emaar Properties* компаниясының басты міндеті. Сонымен осы компания, араб әлеміндегі ең үлкен девелопер болып саналады.

Тарихы
------

Бастапқы капиталы $274 млн болып, осы компания 1997 жылы қаланды.

БАЭ-дағы қызметі
----------------

Осы компания құрамына, әр түрлі кұрылыс денгейінде тұрған 1400 құрылыс жатады. Сонымен қатар осы ұйым, «Gold and Diamond Park» паркіне иеленеді.

1998 жылы *Emaar Properties*, даунтаун Бурдж-Халифа атты, осы күнге белгілі ең амбициялық проект жасауға аттанды. Айта кетсек, даунтаун Бурдж-Халифа — әлемдегі ең биік құрылыс болып саналады. Сонымен қатар *даунтаун Дубайға Dubai Mall, Burj Khalifa Business Hub, The Lofts, The Old Town, The Old Town Island, Burj Khalifa Boulevard, The Residences* атты ғимараттар жатады.

Бурдж-Халифа ғимататының ішінде «Люкс» классты 160 нормер, ресторандар, спасымен, және жалпы аумағы 40 000 м² «Армани қонақ үйі бар» (Armani Hotel). Осы барлық проект Emaar Properties компаниясы мен Джорджио Армани бірлестігімен жасалып жатыр. Келешекте жалпы бағасы $1 млрд болатын тағы да 14 қонақ үй салуды жоспарлап жатыр.

Бас мүшесі
----------

Дубайдағы Экономикалық Даму Депортаментінің бас директоры - Мохаммед Али Алаббар. Сонымен қатар Emaar Properties команиясының директорлар кеңесінің басқарушысы. Euromoney Алаббарды әлемдегі финансты лидерлардың арасында ең сәтті тұлғалардың бірі деп жазған
**Ревматология**[1] (грек. *rheuma*, *rheumatos* — басқын, өту және ...логия) — медицинаның ревматизм мен дәнекер тіндерді емдеудің жолдарын зерттейтін саласы. Ревматизмге жалпы 85-ке жуық әр түрлі дәнекер тін, сүйек-бұлшық ет, тамырлар жүйелерін зақымдайтын аурулардың нозолог. түрлері жатады. Қазақстанда Ревматология саласындағы зерттеулер 1950 ж. Алматы мемл. мед. ин-тының (*қазіргі Қазақ ұлттық мед. ун-ті)* факультеттік терапия (Е.А. Мезенчук), кейін бала Ревматологиясы (Н.А. Барлыбаева) кафедраларында басталды. Ревматология мәселелерімен, сондай-ақ республиканың басқа да мед. академиялары, Педиатрия және балалар хирургиясы ғыл. орт. Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-ты, т.б. мекемелер шұғылданады. Нәтижесінде ересек адамдар мен балалардың ревматизммен қалай ауыратыны және одан айығу жолдары анықталды; аурудың даму барысы мен науқастың жасқа байланысты ерекшеліктері зерттелді. Республикада дәнекер тін, сіңір метаболизмі және оның ыдырау, бұзылу себептері, буындардың қабыну патогенезі зерттелуде. Қазақстанда Ревматологияның дамуына тиісті үлес қосқан ғалымдар: Р.А. Сәтбаева, К.А. Жаманқұлов, Р.Л. Иванова, Т.Сейсембеков, К.З. Тынымова, В.М. Карлинский, Б.Шәкімова, Р.О. Баймұхамбетова, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақша энциклопедия 7 том.

Толықтыру
---------
**Жұмабай Шаңқатұлы Жандәулетов**

1948 жылы 1 тамызда Ақтөбе қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Жандәулетов Шаңқат, марқұм, ҰОС ардагері, КСРО
Мемлекеттік банкінің инкассаторы болып жұмыс істеген.
Анасы - Жандәулетова Балкенже.

Алматы халық шаруашылық институтының «Қаржы және несие» факультетін (1977) экономист мамандығы бойынша; Мәскеу қаржы академиясындағы біліктілік арттыру курстарын (1987) бітірген.

Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.

КОКП мүшесі (1972-1991).

1968 жылдан - КСРО Мемлекеттік банкінің Комсомол
бөлімшесінде несие инспекторы (Ақтөбе облысының Комсомол кенті); Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1971 жылдан - КСРО Мемлекеттік банкінің Ақтөбе облыстық
кеңсесінде экономист. 1973 жылдан - КСРО Мемлекеттік банкінің Жезқазған облыстық кеңсесінде ақша айналымы бөлімінің бастығы. 1976-1987 жылдары - КСРО Мемлекеттік банкі қалалық басқармасының бастығы (Жезқазған қаласы). 1989 жылдан - Тұрғын үй әлеуметтік банкінің Ақтөбе облыстық басқармасы бастығының орынбасары. 1989 жылдан бері - ҚазКСР Ұлттық банкінің Ақтөбе аумақтық бөлімшесінің жетекшісі (1993 жылдан - «Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі» ММ). Жезқазған қалалық және облыстық Халық депутаттары кеңестерінің депутаты (1981-1986).

Марапаттары
-----------

«Жауынгерлік ерлігі үшін» (1970), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ерен еңбегі үшін» (2008) медальдарымен; Түркіменстан ЛКЖО ОК грамотасымен (1970); Жезқазған облыстық атқару комитетінің құрмет грамотасымен (1983); «КСРО Мемлекеттік банкі үздігі» (1976), «ҚР Ұлттық банкінің Еңбек сіңірген қызметкері» (2001) белгілерімен марапатталған.

Әскери атағы
------------

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

Діни көзқарасы
--------------

Діни көзқарасы - «Ар-ождан мен ата-бабаны құрметтеу».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы
--------------------------------

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев.

Қазақстанныңболашағы туралы болжамы
-----------------------------------

Қазақстанныңболашағы туралы болжамы -«Қазақстанның болашағының негізі - еңбекқорлық, табандылық пен оптимизм».

Хоббиі
------

Хоббиі - тарих, әдебиет, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті
---------------------

Сүйіп оқитын әдебиеті - Л. Гумилев, Ч. Диккенс, Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Мұхтар Омарханұлы Әуезов.

Үй жағдайы
----------

Үйленген. Жұбайы - Жандәулетова Шәмшия Батырханқызы, зейнеткер, «Металлтұрмысжөндеу» зауытының директоры болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Жұмабек** **Дүйісов** (1902 жылы Шалқар ауданы № 1 ауылы – 26.09.1976. Шалқар қаласы) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Социалистік Еңбек Ері (1948).

### Өмірбаяны

1902 жылы Ақтөбе облысы Шалқар ауданы №1-ші ауылда туған. 1933 – 1936 жылдары Ақтөбе жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінде оқыған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1924 – 1930 жылдары ауылдық кеңестің хатшысы, төрағасы, Қосшы одағы Шолақжиде болыстық комитетінің, еңбекшілер депутаттары аудан кенесінің төрағасы, аудан партия комитетінің хатшысы, Шалқар ауданы "Жанақоныс" кеңшары жұмысшылар комитеті төрағасы болды, 1945 – 1950 жылдары Ырғыз ауданының кеңес атқару комитетінің төрағасы болды.

### Марапаттары

Ленин, Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, 2 - дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, "1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы Германияны жеңгені үшін" медалімен марапатталған.

### Жетістігі

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің екі рет (1947, 1951) депутаты болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе:энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет
**Бекарыстан Амалдықұлы** (1765, Қызылорда облысы Қазалы ауданы - 1858, Қарақалпақстан, Мойнақ ауданы ) - Әлім тайпасының Шекті руынан шыққан би. Ел арасында сакталған аңыз- әңгімелерге қарағанда Жанқожа батыр жорыққа аттанар алдында Бекарыстанға барып, сәлем беріп, ақылдасып отырған. Абылай ханның ұлы Жанғозы сұлтанды жалғыз ауыз сөзбен тоқтатқан шешендігі, түрікмен барымташыларын садақтың жалғыз оғымен сескендірген айбары туралы ел арасында *«Бірауыз сөзбен ханды қайырған, жалғыз оқпен жауды қайырған жайсаңым-ай»* деген қанатты сөз де сақталған. Қызылорда облысының Қазалы ауданында Бекарыстан би атындағы ауыл бар.

Бекарыстан Амангелдіұлы Қоқан, Хиуа бекеттерінің озбырлығына қарсы шыққан, жарлы-жақыбайларды үнемі қамқорлыққа алып, күрделі қиын мәселелерді байыппен туралықпен шешіп отырған. Елі ішінде би атанып, халықына сыйлы болған кісі.

Ел аузында там-тұмдап жеткен бидің сөздері қалған. Оның Жанғазы сұлтанды бір ауыз сөзбен тоқтатқан, түрікмен елінің барымташыларын садақ оғымен қаймықтырғанын аңыз етіп айтады. «Бір ауыз сөзбен ханды қайтарған, жалғыз оқпен жауды қайтарған Бекарыстай бабаларың болған»,- деп отырады көнекөз қариялар.

Қазақ халқының тәуелсіздігі жолында күрескен би Бекарыстанға бір ауылдың аты беріліп, баба ескерткіші тұрылған. Би Қарақалпақстанның Аралмен шектескен «Мойнақ» ауданы жеріндегі «Томпақ ата» қорымына жерленген.

Мұрағат құжаттарында 1853 жылы Бекарыстан Амалдыковтың (Амандыков) Кішкене Шекті руынын Асан бөлімінің Матығұл аталығынан тарайтын және ол кісінің жасының 68-де екені көрсетілген. Би туралы ауызша айтылған деректер мен жазбаша жазылғадар сәйкес келіп тұр. Жайлауы Арал бекінісі мен Қызылқұмда, қыстауы Қосаралда болған. Өзінен үлкендердің айтқанын бұлжытпай орындайтын кісі екен. Екінші бір құжатта бидің 1856 жылы 2 қыркүйекте 20 сом күміс ақшаны сыйға алғаны жазылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  шамамен 1785-86 жылдары өмірге келген, 1867-68 жылдары қайтыс болған деген де деректер бар
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
3. ↑  Билер сөзі - киелі. Құраст.:Т.Дайрабай, М.Ахметов:Алматы, 2012. - 208б.
**Киікбай** – Қарағанды облысы Шет ауданы жеріндегі тау. Ақадыр кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Абсолюттік биіктігі 929 м.

Жер бедері, геологиясы
----------------------

Бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Силур жүйесінің жоғарғы бөлім жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңдау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, қараған, тағы басқа бұталар өседі. Жайылымдық және қыстау (Қараоба) ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Болатаев Жұмабай Батыйұлы** — баспагер. 1957 жылы 17 мамырда Семей қаласында туған. 1979 жылы Н.К.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтын бітірген. 

Еңбек жолын 1979 жылы орта мектептің сызу және сурет пәнінің мұғалімі болып бастап, 1983-1997 жылдары "Өнер" баспасында нотографик, көркемдеуші редактор, бөлім меңгерушісі, бас суретші, ал 1998 жылдан қазіргі күнге дейін "Мектеп" баспасында көркемдеу редакциясының меңгерушісі болып қызмет етеді.

Ж.Болатаев — 8—9 және 10—11-сыныптарға арналған жаңа буын оқулықтарының көркемдік жағынан әзірлеуге белсене атсалысқан суретші. Көптеген халықаралық және республикалық көрмелерде еңбектері лайықты орындарды иеленіп жүр. 

1995 жылы "Кітап және плакат өнері республикалык көрме-байқауының" ("Абай. Өмір. Уақыт. Өнер". Өнер. 1994) қорытындысы бойынша құрмет грамотасымен, "Альбомның макет-жобасын жасаудағы шеберлігі үшін" дипломымен (1996), Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған "Өркендеу", "Қазақстан кітабы тәуелсіздік жылдарында" кітап көрмесінде арнайы дипломмен, Республикалық кітап конкурсын өткізу жөніндегі комиссияның 2001 жылғы 15 желтоқсандағы шешімімен "Онжылдықтың үздік көркемдеуші редакторы" грамотасымен, ТМД елдерінің қатысуымен Халықаралық "Искусство книги" конкурсында "Памят о целине" (Қайнар. 2004) альбомының дизайны ушін III дәрежелі дипломмен және "Награда президенту— признательность народу" (Фолиант, 2002) кітабының дизайны үшін арнайы дипломмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Кристофер Хейердал** (ағылш. *Christopher Heyerdahl*; 18 қыркүйек 1963 ж. Британдық Колумбия, Канада) — канадалық актёр. "Are You Afraid of the Dark?" атты сериалындағы Леонид және "Midnight Magness"тағы Носферат ролімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Кристофер Хейердал 1963 жылы 18 қыркүейте Британдық Колумбияда туған. Анасы жағынан шотландық, ал әкесінен норвегиялық. Кристофердің ағасы - Тур Хейердал әйгілі норвегиялық саяхатшысы мен ғалым-антрополог.

Мансап
------

Хейердал "Stargate: Atlantis" сериалында Тод рейфтарының басшысы рөлін ойнаған. Тағы 1998 жылы "The Stories of H.P. Lovecraft" фильмінде фантаст-жазушы Говард Филлипс Лавкрафт рөлін ойнаған. "Supernatural" американдық телесериалында Аластор әзәзілінің және "Smallville" сериалында Зор-Эл рөлін иеленген. Кристофердің ең әйгілі рөлі - "The Twilight Saga: New Moon", "The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 1", "The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2" фильмдеріндегі Вольтури отбасынан Марк атты вампирінің рөлі.

Тағыда Хейердел "Hell on Wheels" пен "Hell on Wheels" сериалдарында түскен.
**Марк Аврелий Валерий Клавдий** (лат. Marcus Aurelius Valerius Claudius), Клавдий II Готский есімінен көбірек танымал— 268—270 жылдардағы рим императоры.
Өзінің басқаруы тұсында варварлық алеман тайпасымен сәтті соғыс жүргізді, сол сияқты Ниша тұсындағы шайқаста таңқаларлық жеңіске қол жеткізген готтармен соғысы оған "Готтық" деген атау берді. Алайда Клавдий Рим империясының қуаттылығы қалпына келтіру негізін қалағанымен, оның басқаруы аз уақыт қана еді: 270 жылы оба сырқатынан қайтыс болды. [1]

Клавдий келесі лауазымды иеленді: 269 жылдан бастап - "Германдық Ағзам", 269 жлдан бастап "Готтық Ағзам", 270 жылдан бастап - "Парфяндық Ағзам". Халықтық мінбе билігін 3 рет иеленді : 268 жлы (екі рет: наурызда және 10 желтоқсанда) және 269 жылы.[1]

Ертеректегі жылдары мен мансабы
-------------------------------

Клавдияның билігінің қысқа ғана ғұмырында біршама дереккөздер сақталды. Оның шыққан тегі , дүниеге келген жері, сол сияқты оның император тағына отырғанға дейінгі мансаптағы жолдары туралы көз жеткізерліктей етіп айта алмаймыз. Оның жанұясынан тек қана оның аяқ астынан 270 жылдың күзінде қаза болған бауырының орнына таққа отырған ағасы Квинтилл ғана белгілі. [2].

"Августер тарихымен" келіссек, Клавдий 213 жылы 10 мамырда Дарданиде дүниеге келген, Иллириялық болуы мүмкін. 

  

### Тақ биігінде

Тұлғасы мен жеке қасиеттері
---------------------------

"Августер тарихы" Клавдияға толық суреттеме жасайды:

> *Клавдийдің өзі қатал мінезімен парасатты, өзінің қайталанбас тұрмыс дәстүрімен және*
> ерекше қылығымен тамаша еді. шарап қолданудағы ұстамдылығы, биік тұлғалы, оты жанар, кең толық келбет, аттар мен қашрлардың тісін ұрып сындырған өте қатты саусағы ерекше болатын. [3]
> 
> 

Евтропийдің айтуы бойынша Клавдий "ұқыпты, жуас, әділ, мемлекет басқаруында абыройлы, алайда өз басқаруының екінші жылында дүние салды."[4]. Аврелий Виктор Клавдияға өте әділ, мемлекет игілігі үшін қызмет тететін іскер адам болғанын айтты. [5]

Басқаруы
--------

268 жылғы Рим империясы. Рим империясының иелігі қзылмен белгіленген, галль императорының иелігі - жасл; пальир патшаның иелігі - сары.
Клавдий таққа отырғаннан бастап, шешімін күтіп тұрған алдында көптеген мәселенің барлығын түсінді. Соңғыға қалдыруға болмайтын мәселенің бірі Иллирк пен Паннониоға шабуыл дайындығы Несте тұсындағы шайқаста Галлиен бірнеше залал тудырған еді. Бұл уақытта Медиолана әлі де қоршауда болатын.

  

### Діни саясат

Константин династиясымен туыстық
--------------------------------

Басқаруының қорытындысы
-----------------------

Сілтемелер
----------

* Монеты Клавдия

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  М. Грант. Римские императоры. Клавдий II Готский.
2. ↑
3. ↑  «История Августов». Божественный Клавдий. XIII. 5.
4. ↑  Евтропий. Бревиарий от основания Города. XI. 1.
5. ↑  Аврелий Виктор. О цезарях. 34. 2.