recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ашу сұрау** - араздасқан адамдарды бітімге шақыру рәсімі. Араздасқан адамдар, тіпті, жақын ағайын-туыстар да болуы мүмкін. Осы орайда, ауылдың беделді адамдары «Бір жолғы ашуларыңызды маған беріңіздер!» деп ұрыс-керісті ушықтырмай басып тастайды. Қазақ салтында «ашуыңызды мағап беріңіз» деп бір адам араша сұрағанда, оған дереу көніп, ашуынан қайту - этикалық мәнді принцип. Өйткені, ашу сұрағанда райдан қайтпау өте жағымсыз, жаман қылық саналады. Ашуланған адам қатты қызынып, оғаш қылықтарға барса, араша түседі .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  Ғабитханүлы Қ. Наным-сенімге байланысты қазақ тіліндегі тұрақты тіркестер. Филол. ғылым. канд. дисс. авторефаты. Алматы, 1996
Грейзен жалпы жағдайда
көбінесе слюдалар (мусковит, биотит, лепидолит) мен
кварц агрегаттарынан тұрады. Олардың құрамында топаз,
флюорит, турмалин мен кен минералдары жиі кездеседі.
Грейзендердің негізгі массасы гранит массивтерінің апикал дөңестерінде және олардың жабынындағы алюмосиликат таужыныстарда - құмтас, тақтатас, эффузивтерде
орналасады. Осыған байланысты магмалық таужыныстардың өзінде орналасқан эндогрейзендер мен сыйыстырушы таужыныстардағы экзогрейзендер бөлінеді. Грейзен кенорындарының кен денелеріне көбінесе желі, штокверг, минералданған белдемдер пішіні тән. Желілердің
қалыңдығы бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейін,
созылымы бойынша ұзындығы 1-2 км, еңістігі бойынша
70-80 метрден 600 метр тереңдікке дейін таралады. Көбінесе күрделі пішінді желі-штокверг жаралымдар кездеседі.
Айтылып өткендей, грейзендік кенорындар альбититтермен тығыз генетикалық байланыста. Кейде бұл байланыс кеңістікте де байқалады, бірақ олардан металлогениялық бағыты бойынша көп айырмашылығы да бар. Егер
альбититтердің типоморфтық элементтеріне ниобий, тантал мен цирконий жатса, ал грейзендерге көбінесе вольфрам, қалайы, молибден, т.б. тән.
Грейзендік кенорындар арасында мынадай негізгі типтер бөлінеді: вольфрамит-топаз-кварцты, касситерит-топаз-кварцты жөне жиынтықты вольфрамит-молибденит-топаз-кварцты.
Вольфрамит-топаз-кварц кенорындары лейкократтық
және пегматоидтық гранит массивтерінің күмбез тәрізді
апикал бөліктерінде және олардың сыртқы жапсар белдемдерінде орналасады. Кен денелері шток, штокверг,
желі пішінді болады. Басты кен минерал - вольфрамит,
сонымен қатар касситерит, молибденит, висмутин ұшырасады.
Сыйыстырушы таужыныстар грейзенденеді, мусковиттенеді, биотиттенеді және кварцталады. бұл типті кен-орындар дамыған жерлер Қазақстанда (ақшатау, Қараба), Забайкальеде (Спокойнинск), Чехияда (Циновец),
Германияда, Францияда (Монтебрас), ҚХР (Пяотан, Синь-хуаньшань), Моңғолияда (Югодзыр, Баянмод), Австралияда (Вольфрам Кемп, Торрангтон).

Касситерит-топаз-кварц кенорындары
----------------------------------

Касситерит-топаз-кварц кенорындары гипабиссал
фацияның лейкократтық аляскит гранитімен байланысты. Кенді желілер мен штоквергтер граниттің өзінде де,
жабынындағы таужыныстарда да орналасады. Басты кен
минералдар - касситерит пен вольфрамит. Сыйыстырушы таужыныстар грейзенденуге, калишпатталуға және
альбиттенуге ұшыраған. Сипатталған типті кенорындар
белгілі жерлер: Орта Азия (Ақтас), Чукотка (Экуг), Забайкалье (Этыка), Приморье (Чапаевское), Германия
(Альтенберг), ҚХР (Лиму), Мьянме (Маучи), АҚШ (Лост-Ривер).
Вольфрамит-молибденит-топаз-кварц кенорындары
көбінесе аляскит граниттің күмбездерінде және оларды
жапқан мүйізтастарда орналасады. Грейзендерді жарылымдар, сақиналық және сызықтың жарықшақтар, кливаж шекаралары баңылайды. Басты кен минералдар:
молибденит пен вольфрамит. бұл типке жататын кенорындар Орталық Қазақстанда (Шығыс Қоңырат, Жанет),
Забайкальеде (Булуктай, Первомайское), Моңғолияда,
Аргентинада (Серро-Асперро) бар. Грейзендермен сонымен қатар маңызды өнеркәсіптік мәнге ие бериллий кен-орындары да байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**Байланыс жасау, қарым-қатынаста болу** – қарым-қатынас жасау, ой, мағлұматтар алмасу; танымдық-еңбек қызметіндегі адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын танытатын ерекше форма. Коммуникативтік қызметте тіл танымдық-белгілік мәнге ие болады да, адамдарды әлеуметтік тұлға дәрежесіне көтерудің маңызды тетігіне айналады. Әлеуметтік үрдіске айналғандықтан, коммуникативтік жеке тұлғалардың ғана емес, қоғам мен қоғам мүшелерінің арасындағы байланыстырушылық қызметінің арасында түгелдей қоғамның қалыптасуына елеулі әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Қорғантас** – Шыңғыстау жотасының оңтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Арқат ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 652 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1 км.
Беткейі көлбеуленген бірнеше шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Көкпекқолат қонысы, шығысында Қарағайлы, Арқат, оңтүстігінде Есенбай, батысында Ордатас таулары бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында ажырық, жусан, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
### Қолданылуы

Механикалық тазалау тәсілі құбырлардан жіберілетін судың металға агрессивті әсерінің нәтижесінде пайда болатын адырлы темір шөгінділерді, сондай-ақ темір қоспаларымен цементтелетін түп шөгінділерін жою кезінде қолданылады. Бұл үшін ершті щеткалар, скребті тазартқыштар және су бұру үшін құбырларды тазарту кезінде осындай қолданылатын басқа құралдар қолданылады. Осы құрылғыларды құбырлар бойымен шығырдың көмегімен тросалар арқылы тасиды. Егер су құбыры желілерінде тазарту құрылғыларын енгізу үшін тесіктер көзделмесе, онда тазартқыш пен арнайы үлгілі бөлікті орнату үшін құбырдың ұзындығы 0,6-1,5 м учаскесін ойып алу қажет. Осы үлгілі бөлік арқылы бастапқыда қалтқысы бар жіпті жібереді, кейін тазарту тросын бойлап жіберу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.
**Табылды Досымов** - Қазақтың тұңғыш бард ақыны (1965 жылы 15 шілдеде Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кентінде туған - 2010 жылы 19 қазан, Индербор кенті) - 1982 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың журналистика факультетіне оқуға түскен. 1990 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. 1983—1985 жылдар аралығында Германияда әскери борышын өтеген.

Балалық шағы
------------

Табылды әкесі Аяш пен анасы Нағиманың жалғыз перзенті болған. Ол оқуда, өз ісіне де ұқыпты болған, тым шешіліп сөйлемеген. Алғашқыда гармошка, балалайка, домбырада ойнаған. Кейіннен гитара тартуға әуестенген. Әнді гитарамен де, домбырамен де шығара беретін. Ойын баласы болса да, өз қатарларымен ойнауға зауқы соқпаған, керісінше ауыл ақсақалдарының әңгімесін тыңдап өскенді жақсы көрген. Кітап оқуға құштарлығы да осы кезден артты. Есептен гөрі әдебиет пен тарихқа жақын болып өсті. Махамбеттің кез-келген өлеңін жатқа білген. Күрестен облыстық, республикалық, халықаралық жарыстарға қатысқан.

Еңбек жолы
----------

Индербор кентіндегі Табылды Досымовқа арналған ескерткіш
1990 жылы арнайы жолдамамен Атырау телерадиокомитетіне келіп, жаңа облыстық телевизияның құрылуына атсалысқан. 1992 жылы облыстық Нұрмұхан Жантөрин атындағы мемлекеттік филормонияда шығармашылық жұмыстармен айналысқан. «Желтоқсанның жебесі» атты жас талаптар тобының жетекшісі, 1993 жылы Индер аудандық тіл басқармасының бастығы, 1995 жылы облыстық дәрежедегі Махамбет қорының директоры қызметін атқарған. 2000 жылдан бері Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы.

«Жанарымның жарқылы» (2000), «Ұнатамын мен сені» (2002) жыр жинақтарының авторы. «Жайықтың толқындары», «Табылдының әні» атты өлеңдер мен ән мәтіндері жинақтарының авторы.
Ғұмырында жанына гитараны серік еткен Табыл Досымов жайлы замандастары мен қаламгерлердің естеліктері аз емес. Өлеңдері кітап болып басылып, оқырмандар арасында қолдан қолға өтті. Әндері кең байтақ елінің рухын көтерді. 
Белгілі жазушы Жұмабай Құлиев пен журналистер Серік Жанболат, Қаншайым Байдәулетова мен Тәуірбек Жұмабергенұлы дайындаған «Із тастап аққан бір жұлдыз» атты Табылдыға арналған ғұмырнамалық кітап шығарып, оқырмандарына тамаша тарту жасады.
Республикалық «Үкілі үміт» байқауының дипломанты, облыстық Жастар сыйлығының лауреаты (2000), Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған (2003).

Шығармалары
-----------

* Жанарымның жарқылы. Өлеңдер. А, «Зерде», 2000;
* Ұнатамын мен сені. А. «Өлке», 2001;
* Ұнатамын мен сені. Әндер жинағы. А. «Үш қиян», 2002;
* Жайықтың толқындары. Ән мәтіндері. А. «Өлке», 2004;
* Табылдың әні. Авторлық әндер мәтіндері. «Ақтөбе», 2007.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Табылды Досымов
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Үлеспұлшы** — 

1) азаматтық құқықта — тұтынушылар қоғамының жарғысында көзделген тәртіппен тұтынушылар қоғамына қабылданатын кіру және үлеспұлдық жарналар төлеген және оның мүшелері болып табылатын азамат немесе заңды тұлға. Тұтынушылар қоғамына қабылданған және мүшелікке кіру жарнасы мен үлеспұлдық жарна төлеген тұлғалар олардың мүшелігін куәландыратын құжат алады; 

2) жоспарланған нәтиже алу (табыс алу, әлеуметтік және табиғат қорғау объектілерін, т.б. іске қосу) мақсатымен ақшалай қаражат, мүлік немесе кез-келген бір құндылықтар сомасын жарғы капиталына енгізу арқылы қандай да болсын бірлескен жобаға қатысушы жеке немесе заңды тұлға.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Түсіндірме сөздіктегі мағынасы — аяқтың тізеден жоғарғы бөлігі, бұт. *«...лай су ... борбайым мен сирақтарыма сорғалап...»* (Сәкен Сейфуллин).

Сөз төркінін тек қана жүйесі басқа — парсы тілінен табуға болады. Бұл тілде: *пәрпа* немесе *пәрпай* — аяғы жүнді (*құс туралы*). Парсы тілінің өзінде *«пәрпай»* екі түбірдің бірігуінен пайда болған. Алғашқы *«пәр»* түбірінің бірнеше мағынасы бар, соның бірі — мықты, тегеурінд, ал *«па»* немесе *«пай»*— аяқ ұғымында қолданылады. Осы екі сөздің біріккеннен кейінгі мағынасынан — тегеурінді аяқ, мықты аяқ дегенді ұғынуға болады. Шынында да, аяқтың ең бұлшық етті, күшті бөлігі сан, бұт екендігін еске алсақ, бұл жорамалымызды теріс деу оңай емес. Борбай сөзі монғолдарда *«борви»* болып айтылады. Бұларға да парсы тілінен ауысуы мүмкін.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**«Мюнхен 1860»** (нем. *Turn- und Sportverein München von 1860*) — Германияның Мюнхен қаласындағы футбол клубы. 1899 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Грюнвальдер" стадионында өткізеді, сыйымдылығы - 21272 адам. 

Қазіргі таңда Германия үшінші лигасында ойнайды.

Тарихы
------

1848 жылы 15 шілдеде спорт клубы ретінде құрылғанымен, саяси себептерге байланысты футбол ойнауға тыйым салынды да, 1860 жылы қайта құрылды. 1899 жылы 25 сәуірде клубтың футбол бөлімі құрылды да, осы дата клубтың туған күні боп тіркелді. 

1926 жылы "Грюнвальдер" стадоны салынды (1972 жылы Мюнхендегі Олимпиаштадионға көшті де, 2004 жылы "Грюнвальдерге" қайта оралды). 

1996 жылы Германия чемпионы атанды. 

2004 жылы екінші лигаға түсіп кетті. 2016 жылы қаржы тапшылығынан лицензиясынан айрылып, төртінші лигаға түсіп кетті де бір маусымнан соң үшінші лигаға көтерілді.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Германия чемпионы: 1966
* Германия вице-чемпионы: 1931, 1967
* Германия кубогы: 1942, 1964

### Халықаралық

* Кубок иелері кубогының финалисі: 1965

Атақты ойыншылары
-----------------

* Германия Йенс Йеремис
* Германия Мартин Макс
* Германия Томас Хесслер
* Германия Руди Фёллер
* Аустрия Мартин Штранцль
* Болгария Даниел Боримиров
* Гана Абеди Пеле
* Польша Германия Эрнест Вилимовский
* Хорватия Давор Шукер
* Норвегия Эрик Мюкланд
* Норвегия Видар Рисет
* Германия Ларс Бендер
* Германия Свен Бендер
* Мажарстан Габор Кирай
* Хорватия Ивица Олич

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (нем.)
**Табылды Кенжетаев**(1935-1998) - 20 тамызда Көкшетау облысы, Володарский ауданы, Сарыөзек ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Қарағандыдағы Жоғары милиция мектебін бітірген. Ұзақ жылдар бойы ішкі істер саласында жұмыс істеген. Айыртау, Щучье аудандарында ішкі істер басқармасының бастығы болған. Алматыдағы Алатау, Фрунзе аудандық ішкі істер басқармасына саяси бөлім бастығының орынбасары, бастығы секілді жауапты жұмыстар (1961 — 1986 ) атқарған. Милиция подполковнигі.

Шығармалары
-----------

* Көңіл көктемі. А. «Жалын», 1982;
* Сырымбет. А. «Жазушы», 1986;
* Сенбі ден сенбіге дейін. А. «Жалын», 1988.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Есі ауысқан қылмыскерлерлерге арналған Элизабет Аркем емханасы** (ағылш. *The Elizabeth Arkham Asylum for the Criminally Insane*) **Аркем емханасы** (ағылш. *Arkham Asylum*) деп жиі айтылады немесе жай ғана **Аркем** ([ˈɑrkəm]) — DC Universe комикстері ғаламындағы Готэм Сити қаласының ойдан шығарылған емханасы.

Ғаламның көптеген зұлымдары, әсіресе Бэтменнің жаулары (Джокер, Улы Шырмауық, Жұмбақшы, Пингвин, Екіжүзді, Қорқытушы, Бейн, Кісі өлтіруші Крок және Харли Квинн) ұсталғаннан кейін осында тоғытылады. Емхана ойдан шығарылған Аркем қаласындағы емхана атымен аталған. Бұл атау Говард Лавкрафтың еңбектерінде кездеседі. Лавкрафт шығармаларында емхана «Asylum» емес, «Sanitarium» деп аталады.

Жарияланым тарихы
-----------------

Аркем емханасы алғаш рет 1974 жылы Деннис О'Нилл жазған Batman #258 комиксінде пайда болды. Бұл әңгімеде мекеменің атауы «Arkham Hospital» деп аталды. «Arkham Asylum» атауы алғаш рет келесі жылы О’Нилдың басқа әңгімесінде жарық көрді. «Arkham Asylum» атауы 1979 жылдан бастап толықтай қолданысқа енді. Кейде мекеме атауы «Arkham Sanitarium» деп өзгеріп отырған. 1979 емхананы Готэмге жақындатты, 1980 жылы Готэмнің маңайына көшірілді. Өйткені Batman #326 комиксінде Ли Вейн емхананың мекенжайын «Готем Ситидің түбінде» деп сипаттаған. Сондықтан болар, дәл сол шығарылымда (#326) Аркем емханасы алғаш пайда болды делінеді. Дәл осы Вейн 1985 жылы Who’s Who #1 комиксінде емхананың шығу тарихын жазып қалдырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Arkham Asylum: A Serious House on Serious Earth
2. ↑  Ағылшын-орыс практикалық транскрипциясының ережелеріне сәйкес.
3. ↑  «**Аркхем**» атауыда кең тараған.
**Жаһан шах** (әз. *جهان شاه*, Мұзаффар ад-Дин Жаһан Шах ибн Жүсіп (Хой қаласында 1397ж, не Мардинде 1405ж туылып - Бингөлде, 30 қазан, не 11 қараша 1467ж қайтқан) — Қара-Қоюнлу Оғыз түріктері әулетінің көсемі болып, ол Әзірбайжанда және Арранда (Arran) 1438-1467 жж билік құрды. Қара-Қоюнлулардың ұлы әміршілерінің бірі ретінде, ол билеген тұста Қара-Қоюнлу территориясы бұрын-соңды болмаған деңгейде кеңейіп, Шығыс Аналолияны, қазіргі Ирактың көп бөлігін, Иранның орталық бөлігін, тіпті Керманды (Kerman) да өзіне қосып алды, көрші мемлекеттер де Қара-Қоюнлу ықпалында болды. Ол ішімдікке әуес және ойын-сауықты ұнатқан деп болжанады. Жаһан шах билігі тұсында астана Табризде Гөкмедресе (Gökmedrese) және Музафферие (Muzafferiye) теологиялық мектептері салынады.

Балалық шағы
------------

Мұзаффар әл-дин Жаһан Ақиқи 1397 жылы Хой қаласы маңындағы ауылда туылады.

Темір әулетімен және Жалайырлармен кескілескен соғыс жүргізіп, Қара Жүсіп алып империя құрады. Жаһан шах осы империяда кішкентайынан жақсы білім мен тәрбие алып өседі, әрі әкесі Қара Жүсіптің соғыстары мен басқару істеріне ерте араласады. Әкесі тірі кезінде Жаһан шахтыы Солтанияны және Газвинді қайтарып алуға жібереді. Ол сол замандағы ең білімді және ашық ойлы билеушілердің бірі болды. 

1420 жылы Жаһан шах Трабзондық Алексей IV Ұлы Комниннің қызына үйленеді. Бұл сондай-ақ Трабзондық Алексейдің бұрын Темір әулетіне төлеген алымын Қара-Коюнлуға төлей беретіндігі туралы келісімнің бір бөлігі болады.

Қара Жүсіп 1420 жылы қайтыс болған соң, елде ішкі соғыс болып, империя әлсірейді. Темір әулетінен Шахрух және Байсүнгүр (Baysungur) шапқыншылығын үдете түседі. Таққа (1420–36) ағасы Қара Ескендір шыққанымен, Жаһан шах ықтимал қарсылас ретінде қысымға ұшырайды да, ол Бағдаттың билеушісі болған басқа бір ағасы Исппен бин Жүсіпті паналайды.

Билікке Шах Рухтың көмегі арқылы ол алдымен Тимурийлердің вассалы ретінде билік етті. Оны Гохаршад Бегум асырап алып, 1438 жылы 19 сәуірде «Музаффар ад-Дин» эпитетін қабылдаумен бірге таққа отырды.

Қара Ескендір Ширванға (Shirvan) шабуыл жасаған кезде Темір әулетінен Шахрух келіп Ширваншах І Халиллаһты қорғайды. Жаһан шах та Ескендірге қарсы соғысады. Ескендір бірлескен армияға төтеп бере алмай, Ширваннан қашады. Ол 1435 жылы Шахрухтан жеңіледі де, Жаһан шах Қара-Құюнлу билігін Темір әулетінің вассалы ретінде қолына алады. 1438 жылы 19 сәуірде оны Гохаршад Бегім (Goharshad Begum) қабылдап, Мұзафар ад-Дин деген атаумен таққа отырғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   CİHAN ŞAH- TDV İslâm Ansiklopedisi, islamansiklopedisi.org.tr, 2018-08-23
2. ↑  Minorsky, V. (1955). "The Qara-Qoyunlu And The Qutb-Shahs" (in en). *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* **17** (1): 50–73. doi:10.1017/S0041977X00106342. ISSN 1474-0699. .
3. ↑  Kuršanskis, Michel (1979). "La descendance d'Alexis IV, empereur de Trébizonde. Contribution à la prosopographie des Grands Comnènes" (in fr-FR). *Revue des études byzantines* **37** (1): 239–247. doi:10.3406/rebyz.1979.2098. ISSN 0766-5598. .
4. ↑  The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10) - V. Minorsky - Vol. 17, No. 1 (1955), pp. 50-73
**Нұралы мұнай-газ кен орны** — Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Жосалы темір жол станциясынан солтүстік-шығысқа қарай 150 км жерде. Құрылымы 1986-1987 жылдары жүргізілген сейсмикалық барлау арқылы анықталған. Іздестіру-бұрғылау жұмыстары 1987 жылы басталып, сол жылы кен орны ашылды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық тұрғыда Нұралы кен аудaны Ақсай көтерілімі аумағындағы күрделі құрылымда орналасқан. Кен орнында жоғары юралық және неоком түзілімдерінің мұнайгаздылығы анықталған. Ондағы өнімді горизонттар мұнайлы (*Ю-0, М-ІІ-2*) және мұнай газды (*Ю-І, М-ІІ-1*) болып бөлінген. Барлық шоғырларға күрделі құрылым тән. Табиғи резервуар типі бойынша шоғырлар пласты, линза тәрізді, литологияық экрандалған, стратиграфиялық және тектоникалық тұрғыдан шектелген.

Жатыс сипаты, құрамы
--------------------

Өнімді горизонттардың жатыс тереңдігі 1620 м-ден 2050 м аралығында өзгереді. Юралық өнімді горизонттар (ашық кеуектілігі 22 – 24,5%, өткізгіштігі 0,031 – 2,2 мкм2) терригенді жыныстардан құралған. Мұнайы жеңіл, тығыздығы 0,807 – 0,838 г/см3, күкірті аз, жоғары парафинді (12,1 – 19,8%), аз мөлшерде шайыр және асфальтендер кездеседі. Неоком М-ІІ-1 және M-ІІ-2 арысқұм свитасының өнімді горизонттары гравелиттерден, құмтасты және сазды алевролиттерден құралған. Мұнай шоғырларының ілеспе газдары ауыр, 49,4 – 63,83% метан, 30,2 – 45% ауыр көмірсутектер, 2 – 3,5% азот және аз мөлшерде гелий, көмір қышқыл газ бар.
Нұра қыстағы
------------

**Нұра қыстағы**-қола дәуіріне жататын *мекен орны*. Ақмола облысындағы *Ахметауыл* ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 14 км жерде, Нұра өзенінің оң жағалауында. Нұра қыстағын 1955 жылы *Ақмола археологиялық экспедициясының меңгерушісі* К. А. Ақышев тапты.

Сипаттама
---------

Нұра қыстағының ұзындығы *175-180* м, ені *30-40* м жерді қамтиды, мәдени қабаттың қалыңдығы *86-90* см. Қыстақ үстінен табылған құмыраның сынықтары және тас қарулар мен сүйектен жасалған бұйымдар,Нұра қыстағын қола дәуірінде өмір сүрген адамдардың тұрағы екендігін дәлелдейді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы
**Жаһандық перспективалар және жобалық жұмыс** - Назарбаев зияткерлік мектептерінде жүргізілетін жаңа пән. Бұл пән кіріктірілген оқу бағдарламасына 2012 жылы енгізілді. Негізгі мақсаты - білім алушылардың сыни және терең ойлай білу дағдыларын дамыту және олардың ой-өрістерін кеңейту.

Пәннің мақсаты
--------------

Жаһандық перспективалар және жобалық жұмыс оқушылардың мынадай дағдыларын дамытуды көздейді:

* түрлі перспективалар мен көзқарастарды сыни талдай білу
* ойлау және өз көзқарасын дәлелдей білу
* өз көзқарасына рефлексия жасай білу
* ғылыми зерттеу
* коммуникативтік

Пәннің мазмұны
--------------

Жаһандық перспективалар пәні дамытатын дағдылар бірнеше оқу элементтеріне бөлінеді. Оқу элементтері де суб-элементтерге бөлінеді. Аталған суб-элементтер пәннің негізгі оқу мақсаттарын құрайды. Бұл оқу мақсаттары келесідей:

1. Сыни ойлау – қорытындыны, аргументті, ойлау жолын және пікірді анализден өткізу.
2. Зерттеу - қорытындыны, аргументті, ойлау жолын және пікірді дәлелдейтін информацияны анализден өткізу.
3. Рефлексия – зерттеудің адамның көзқарасына әсерін анықтау.
4. Коммуникация – перспективаны, информацияны және зерттеуді тиімді және сенімді түрде жеткізу.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

Назарбаев зияткерлік мектептері

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Cambridge International AS Level Global Perspectives Syllabus Мұрағатталған 4 қазанның 2013 жылы.
‘’’Есіркеп Өмірбеков’’’ (1920, Түркістан облысы, Сарыөзен болысы, Қаратау ауылы – 2001, Созақ ауданы Шолаққорған кенті) – шежіреші, ауыз әдебиетін жинаушы, өлкетанушы.

Еңбек жолы
----------

* 1930 ж. ауылдағы қызыл отаудан сауат ашады.
* 1939 ж. Шолаққорғандағы жеті жылдық мектепті бітіреді.
* 1941 ж. Түркістан педагогикалық училищесінде оқиды.
* 1956 ж. Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы партия мектебінде, 1959 ж. жоғары партия мектебінде оқиды.
* 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында жұмысшы болып істейді,
* Созақ ауданы «Социалистік шаруа» газетінің редакциясында әдеби қызметкер, редактор болады.
* 1952 ж. Созақ аудандық партия комитетінің Созақ зонасы бойынша хатшысы.
* 1959 ж. Энгельс атындағы кеңшардың партия хатшысы қызметін атқарады.
* 1959 ж. «Молшылық үшін» газетінің редакторы болды
* 1964 ж. Созақ аудандық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары, халықтық бақылау комитетінің төрағасы болды.

Шығармашылығы
-------------

Ол Созақ елінің өткені мен бүгініне қатысты тарихи деректерді жинаумен қатар өлең, поэмалар, очерктер жазды; Созақ өңірінің ақындары, домбырашылары, шешендері, бұрынғы билері, ел тағдырына із қалдырған тарихи адамдары, т.б. туралы аңыздар мен әңгімелер жинады. Ол Созақ өңірінің жиырмаға жуық (Құлыншақ, Шәді, Санбай, Айтжан, Тайжан, Бәйдібек, Мүсірәлі, Мәлік, Байсақал, т.б.) ақындарының әдеби мұрасы жөнінде, сондай-ақ Қаратау атырабына белгілі күйшілер хақында аса қызықты мағлұмат топтаған. Солардың қатарында Сүгір, Бапыш, Жаппас, Төлеген, т.б. жиырмадан астам күйші домбырашылар туралы деректері, Абақ, Жаманқара, Сейділда, Кәрібай тәрізді батырлар турасындағы қызғылықты мағлұматтары бір төбе.

Созақ елінің тарихы, табиғаты, өсімдігі, жан-жануарлар дүниесі, шаруашылығы жөнінде танымдық мәні зор деректері де мол. «Дәулет пен сәулет» (1968), «Шежірелі өлке» (2002), «Бабалар соқпағы» (2003), "Өмір керуені" (2015) атты кітаптары шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**«Есіңде бар ма жас күнің..?»** - Абайдың 1899 ж. жазған өлеңі. 4 тармақты, 5 шумақтан тұрады. Ақын есік пен төрдей ғұмырдың қас қағымда өте шығатын мейірімсіз ақиқатын тілге тиек ете отырып, табиғаттың осынау бір құбылысына философиялық түйін жасайды. Тіршілік атаулының үш мезгілі - көктемі, жазы, күзі - адам баласына жастық, есею, тоқтау болып оралатыны; әр мезгілдің өзіне лайық сыйы бар екені өлең арқауын құраған. «Үміт жақын, көңіл ақ», адам атаулының бәрі дос көрінетін жастық шақтың «махаббат, қызық мол жылдары» сағынсаң қайтып бұрылмай өтіп кететіні, «махаббат кетсе, дос кетіп», жөңкіле көшкен керуенге ілесе алмай тоқтайтының, өмірдің өз заңдылығын амалсыз мойындайтының поэзия тілімен әсем өрнектеледі. «Құдай-ау, қайда сол жылдар, Махаббат қызық, мол жылдар... Ақырын, ақырын шегініп, Алыстап кетті-ау құрғырлар» деп өкси өкінген ақын «Көзіме жас бер, жылайын, Шыдам бер, сабыр қылайын, Жаралы болған жүрекке, Дауа бер, жамап сынайын» деген тоқтамға келеді, сөйте отырып «жамаулы, жаралы жүректің» өмірмен қоштасуды қимай, шаршай соққан сабырлы дүрсілін аңғартады. Ақынның бұл өлеңіне композитор С. Мұхамеджанов, Т. Базарбаев ән-романстар шығарған. Өлең 7 буынды еркін және қара өлең ұйқасымен жазылған. Туынды алғаш 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында бір ғана текстоликалық өзгеріс ұшырасады. 1909, 1939, 1945 жылғы жинақтарда 4-шумақтың 3-жолы «Қасиет кетті, дос кетті» делінсе, 1954, 1957, 1977 жылғы басылымдарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары бойынша «Махаббат кетті, дос кетті» болып алынған. Өлең ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.
Абайдың бұл өлеңіне 1899 ж. ән жазылған. Абайдың немересі Мәкен Мұқамеджановадан музыка зерттеушісі Қ. Жүзбасов 1984 ж. магнитофон лентасына осы әнді жазып алып, нотаға түсірген. Мәкен орындауындағы ерекшелік - ол әнді толық екі шумақ өлеңмен айтады, әрбір өлең шумағында жеті буынды өлең өрнегі төрт тармақ бойыңда өзгеріп, алмасып отыратындықтан, әуен жүйесі де соған сәйкес келеді. Ән әуезінде секіртпелі кварталық екпіндер жиі кездеседі де жалпы әуенге өзіндік тұрпат береді, сөйтіп, ән дәстүрлі әндерден сәл өзгешелеу естіледі. Демек, әннің әуен-саз және музыкалық-ырғақтық құрылысы осы жоғарыда атап өткен бунақ өзгерістерімен тікелей байланыста, сол өзгерістерге сай әннің де өзгеріске, әсіресе ырғақтық құбылысқа ұшырайтыны байқалады. Өлең кестесі 8, -7; 8, -7, -8; 7, -8 және тек қана 8 буынды шумақтан құрылса, ән өлшемі -4/4, 4/4, 2/4, 4/4, 4/4, 4/4, 3/4, 4/4, 4/4, 4/ 4, 6/4, 3/4, 4/4, 3/4, 4/4 болып қалыптасады. Әннің екінші шумағында басталатын сарынды Біржан-сал әндерінен де кездестіруге болады, тіпті, жел сырнай аспабына тән муз. екпіндерді де естуге болады. Сонымен бірге бүл ән «Қараңғы түнде тау қалғып» әніне жақындығын байқатады. Мұндай ұқсастық бекер емес, жаңашыл Абай «муз. тілінің», қазақи қалалық жанрдың қалыптасқанын аңғартады. Комп. Ғ. Жұбанова, Т. Базарбаев Абайдың бүл өлеңіне ән, романстар жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Ванюшиндер үйі** – Орал қаласындағы архитектуралық ескерткіш. 

Іргесі 19 ғасырдың 70-жылдарында қаланған. 3 қабатты ғимарат Мәскеудің Кремль аумағыңда орналасқан сарайдың (17 ғ.) архитектура үлгісіне еліктеп салынған. Құрылысқа жергілікті зауыт кірпіші пайдаланылған. Жобаның авторы белгісіз. Көпес Ванюшиндер отбасы бұл үйді жеке меншік үй иелігінің коммерциялық клубына жалға беріп, кейіннен көпестер қоғамына сатып жібереді. 1872 ж. Санкт-Петербургтің Солтүстік сақтандыру қоғамы Ванюшиндер үйін өз қарамағына алды. Ғимараттың алғашқы иесі — шарап ашыту шеберлігімен аймаққа әйгілі болған А.Ванюшина. Оның өнімі — "Асхана шарабы" 1893 ж. Чикаго (АҚШ) қаласында өткен халықаралық көрмеде жүлделі орын иеленіп, арнаулы медальмен марапатталған. Кейін бұл үй Оралдың, Бузулук пен Самараның көпестері балагур, кегельбан ойнап, демалатын коммерциялық (көпестік) клубқа айналды. 1919 ж. оған Орал ақ казактар армиясының тыл қызметіндегілер орналасты. Кейін РК(б) П-ның қалалық комитеті, облыстық комитеті, Коммунистер клубы болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Одесса жаяу әскер училищесінің асханасы, оқу кластары және штабы, кейін aуыл шаруашылық техникумы болды. 1985-87 ж. жаңартылды. 1987 ж. Пионерлер үйіне, 1992 ж. мектептен тыс жұмыс істеу орталығына айналды. 

Қазір мұнда Әлия Молдағұлова атындағы 38 мектеп-лицей орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
Бузьдозер – 1) аспалы жұмыстық тетігі – қалқаны бар өздігінен жүретін жер қазғыш трактор не сүйреткіш. Ол кен байлықтарын аршу, арна қазу, жол салу, сондай-ақ гидротехникалық құрылыстарды, т.б. жүргізу үшін топырақты қабат-қабатымен ығыстыру және оны тегістеу, үю сияқты жұмыстар кезінде қолданылады. Бульдозер (ағылшынша bulldozer, bulldoze – ірі кесектерді жару, ұсақтау) қалқаны бұрылмайтын бульдозер, қалқаны бұрылмалы бульдозер және қалқаны әмбебап бульдозер болып ажыратылады. Олардың барлығы да гидравликалық, канатты (болат арқанды) не электрмеханикалық жетектермен жабдықталады. 
2) Әр түрлі қималы дайындамадан жасалған бөлшектерді (қапсырма, кронштейн, бұрыштық, т.б.) штамппен июге арналған пресс. Оның кривошипті және гидравликалық түрлері бар. Ұсталық-штампты өндірісте горизонталь кривошипті бульдозер кеңінен қолданылады.
**Жүсіп ата кесенесі** - Түркістан қаласынан 30 шақырым жерде Иқан аулында орналасқан. 

  

Ескерткіштің шығыс бетінде Алматы – Самара тас жолы жатыр. Ескерткіш молалар арасында орналасқан. Ол жерге ең соңғы рет 2000 жылдай бұрын жерленген. Саман құрылыстың солтүстік жағы бүлінген. Кесене тікбұрышты 2–камералы құрылыс. Гурхананың сақталған бөлігі бір қабатты күмбезбен жабылған.

Портал солтүстіктен 40 градус еңкейіп Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне бағытталған. Кесене 500 жылдай уақыт бойы өмірінде негізгі доменттарын жоғалтқан – яғни, Портал мен Зиаратхана қабырғалары бүлініп, біркелкі 3 метрдей биіктікте ғана сақталған. Ғимарат едені мүлде сақталмаған, оның орнына шөп өсіп кеткен. Гурханаға кіре беріс екі шетінде кейіннен жерленген қабірлер бар. Гурхана кіреберіс өзінің алғашқы қалпын жоғалтпаған. Есік жақтаулары мен темір торлар кейіннен қойылған. Қазіргі уақытта гурханада 8 қабір бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жүсіп ата кесенесі Мұрағатталған 14 қазанның 2014 жылы.
**Кондорсе Жан Антуан** (1743-94) - француз ағартушы-философы, экон. мәселелерде физиократтарды (Тюрго) жақтады. Кондорсе дінді деизм мен бурж. ағартушылық тұрғысынан сынады, соқыр сенімдерден арылуға және ғыл. білімді дамытуға шақырды. "Адам ақыл-парасаты прогресінің тарихи көрінісінің нобайы" (1794) атты басты еңбегінде тарихты ақыл-парасаттың жетістігі деген көзқарасты дамытты, бурж. құрылысты парасат пен "заңдылықтың" шырқау шыңы деп жариялады. Әртүрлі кездесоқ белгілерге сүйене отырып Кондорсе тарихты 10 дәуірге бөлді және капит. құрылыстың мәңгі прогрестік идеясын негіздеді. Кондорсе сословиерге жіктелуге қарсы күресіп, саяси теңдікті қорғады. Сондай-ақ мүлік теңсіздігін қоғам үшін пайдалы деп санады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік
**Жұбан-Ана күмбезі**, Жұбан әулие – Ұлытау облысының Жаңаарқа ауданындағы 189-разъезден солтүстік-шығысқа қарай 2 км жерде, Сарысу өзенінің солтүстік жағасында XI ғасырда ірге көтерген архитекторлық ескерткіш.

Күмбез туралы алғашқы жазба деректерді П.И. Рычков "Орынбор топографикасында" (1762) келтіреді. Ескерткіш жайында кішігірім мақала жазып, оның жоба-суретін алғаш Ш.Уәлиханов (ол бұл бейіттің Әулие сағанасы деп аталатынын жазады) сызып қалдырған (1863). Күмбез туралы әр кезде С.Б. Броневский, А.И. Левшин (1830), А.К.Красовский (1868), И.А. Кастанье (1910) жазған.

Кеңес дәуірінде академик Ә.Марғұлан бұл ескерткішті қыпшақтардың ортағасырлық құрылысына жатқызды. Жұбан-Ана Күмбезі төрт бұрышты текше жобамен салынған. Қабырға қалауының үстінен барабан (мойындық) шығарып, оған сегіз қырлы күмбез орнатылған. Қшкі төрт бұрышында сүйірлеп шығарған михрабтары бар. Аузы оңтүстік-шығысқа қараған. Күмбезі мен барабаны шаршы кірпішпен өрілген. Ескерткіштің аумағы сыртқы периметрі бойынша 6х6 м, ішкі жағы 4х4 м, биіктігі 6 м. Іргетасы биіктігі 50 см тас тақталармен қаланған. Құрылысқа көлемі 27х27х6 см кірпіштер пайдаланылған.

Жұбан-Ана күмбезі республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстанҰлытау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Жаңаарқа ауданында | 
Айдарлы қорымдар тобы • Саңғыру қорымдар тобы • Айшырақ қорымы • Жұбан ана күмбезі |
|  |
| Ұлытау ауданында | 
Айранбай күмбезі (Бескүмбез) • Аяққамыр күмбезі • Алаша хан күмбезі • Жошы хан кесенесі • Дүзен кесенесі • Домбауыл кесенесі • Лабақ күмбезі • Кетебай күмбезі • Болған ана күмбезі • Басқамыр қалашығы • Мақат кесенесі • Ақмешіт әулие кешені |

 |
**«Жемістер» хикаяты** – 1935 жылы жазылып он бес жыл мерзімді оқиғаны қамтыған Сәкен Сейфуллин туындысы. 

Ақмоланың оңтүстік жағындағы Нұра өзенінің бойындағы Аққулы көлін мекендеген, Танбай бай аулындағы 1919 жылғы іс-әрекеттерді суреттеуден басталатын шығармада есте қаларлық суреттері мен картиналары болған. Әсіресе азамат соғысы тұсындағы қазақ ауылдарының мойындарына түскен ауыртпалықтарды жазушы реалистікпен бейнелеген. Шығармада ақтардың бейбіт жатқан, етек-жеңін жинай алмай, өзіне-өзі қарауға шамасы келмей отырған панасыз кедейлерге, кемпір-шалға, қыз-келіншекке көрсеткен зорлықтарын шеберлікпен көрсете білген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Жазушы» 2011 жыл.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Сәкен Сейфуллин шығармалары |
| --- |
|  |
| Роман мен повестері | 
Тар жол, тайғақ кешу (мемуарлық роман) • Жер қазғандар (повесть) • Айша (повесть) • Біздің тұрмыс • Жемістер хикаяты • Дауыл алдында |
|  |
| Поэмалары | 
Аққудың айрылуы • Альбатрос • Еңбек шарт — жалшылар қорғаны • Көкшетау • Қызыл ат • Советстан • Чжан Цзо-Лин |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Әңгімелері • Мақалалары • Бақыт жолына және Қызыл сұңқарлар пьесалары |

 |
**Тұрсынтөре алтын кен орны** – Жетісу облысы Ақсу ауданы Көктас тауының маңындағы кен. 1966 жылы ашылып, 1970-1973 жылдары барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны төменгі девонның күрделі қатпарларға жиырылып, солтүстік-шығысқа созылған құмды-тақтатасты шөгінділеріне орналасқан. Кен аумағындағы кеңінен тараған жарықтарды бойлай алтынды және алтынсыз кварц желілері шоғырланған. 30-дай кварц желісінің ішінде Батыс және Оңтүстік аталатын желілердің өндірістік мәні зор. Алтын ірі түйірлер, сеппелер түрінде кездеседі.

Минералдары, құрамы
-------------------

Кентас минералдары: саф алтын, пирит, галенит, малахит. Негізгі өндірілетін металл – алтын; өте аз мөлшерде мыс, қорғасын, мырыш алынады. Кен орташа температурада гидротермалдық жолмен жаралған. Кентасы оңай амальгамаланады. 80,1%-ы кремний тотығынан, 6,5%-ы алюминий тотығынан тұрады. Қоры жағынан шағын кендерге жатқызылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Рохер Каньяс Энао** (исп. Roger Cañas Henao; 27 наурыз 1990 жылы Медельин) — колумбиялық футболшы, «Шахтёр» футбол клубының жартылайқорғаушысы. Колумбия чемпионы (Индепендьенте Медельин, 2009) және футболдан Қазақстанның үш дүркін чемпионы (Шахтер (Қарағанды, 2012 ), (Астана, 2014 - 2015).

Мансап
------

### Клубтық

Мансабын колумбиялық «Индепендьенте Медельин» футбол клубында бастаған. 2009 чемпион атанып шетелге кетуді ойлады.

2010 жылы Удинезе футбол клубыңа ауысайын деп тұрған, алайда трансфер жүзеге аспады. Солай ол латвиялық «Транзит» футбол клубыңа ауысты, бұл клубта 4 ойында 1 гол соқты. 2010 жылы шілде айында новосібірлік «Сибирь» футбол клубыңа ауысты. Ресей чемпионатында 2010 жылы 2 тамыз күні Томь футбол клубыңа қарсы ойнады. Бірақ маусымда біде бір гол соқпай польшалық Ягеллония футбол клубыңа жалға берілді. Бірақ чемпионатта бірді бір гол соға алмады. 26 қаңтар 2012 жылы ресми түрде қазақстандық «Шахтер» футбол клубының футболшысы ретінде таныстырылды. Каньяс өзінің бірінші ойынында хет-трик жасап жақсы көзге түсті. 11 желтоқсан Каньяс донецктік «Металлург» футбол клубыңа ауысатыны туралы ақпарат пайда болды. Бірақ Каньяста 1 бүйрек болғандықтан украиндік клуб футболшымен келісім шарт жазуға бастартты.

Келесі маусымда Астана футбол клубымен келісім шартқа отырды. 2015 жылы Астананың сапында УЕФА Чемпиондар лигасында ойнады. Екінші ойынды "Галатасарай" футбол клубымен ойнаған кездесуде есепті теңестірді. Солай Каньяс Астана футбол клубымен тағыда чемпион атаңды.

### Жетістіктері:

Колумбия чемпионы (1): 2009

Қазақстан чемпионы (3): 2012, 2014, 2015

Қазақстан Кубогінің иегері (1) : 2013

Қазақстан Суперкубогінің иегері (2) : 2013, 2015

### Жеке:

Қазақстан Премьер лигасының ең үздік жартылай қорғаушысы (1) : 2013
**Пантиелев Алексей (Абель) Наумович** (18.06.1913 жылы туған, Орел) - орыс совет жазушысы. 1944 жылдан КПСС мүшесі. Ұлы Отан соғысына қатысты.

Оқу орны
--------

1938 жыл - Горький атындағы Әдебиет институтын бітірген.

Әңгімелері
----------

«Сел», «Атыспен жасалған үйлену тойы» т.б. әңгімелері Отан соғысы, ұшқыштар, конструкторлар туралы жазылған.

Аудармалары
-----------

*Пантиелев Алексей Наумович* қазақтың көрнекті жазушысы М.О.Әуезовтің «Өскен өркен» романы мен **«Түнгі сарын»** драмасын, **«Қилы заман»**, «**Қараш-Қараш оқиғасы»** повесін, **«Қорғансыздың күні»**, **«Қаралы сұлу»** атты әңгімелерін, **«Үнді очерктерін»** орыс тіліне аударып, көптеген шетел тілдеріне аударылуына себепші болды. *Пантиелев Алексей Наумович* бұдан басқа *Ә.Әбішевтің* «Кім менің әкем?» пьесасын, өзбек тілінен А.Мұхтардың «Апалы-сіңлілерін», «Қарақалпақ повесі» атты кітаптарын аударды.

Марапаттамалары
---------------

*Пантиелев Алексей Наумович* **Қызыл жұлдыз, «Құрмет Белгісі»** орденімен және медальдарымен марапатталған.

| # | Жазылған жылы | Шығармасы |
| --- | --- | --- |
| 1. | 1949 | «Алғашқы апта» |
| 2. | 1971 | «Ертістен өту» |
| 3. | 1975 | «Ай да емес, күн де емес» |
| 4. | 1955 | «Тасқын» |
| 5. | 1968 | «Ақ құс» |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Певец великой степи (М.О.Ауэзов)
2. ↑  «Знамя», 1974 №9
3. ↑  «Знамя», 1950, №1
4. ↑  Ланобль Г. Повесть о людях труда
5. ↑  Штут С,. Изображение рабочего класса в современном советском романе
6. ↑  «Дружба народов», 1956, №1
7. ↑  Сергованцев Н. Возвращение к герою
8. ↑  «Огонек», 1968, №44
9. ↑  Финк Л. В борьбе и битве, «Литературская Росия», 1969, №2
1952 жылы Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген. 1985 жылдан КСРО (ҚР) Суретшілер одағының мүшесі. КСРО Кәсіподақтары (ВДНХ) сыйлығының лауреаты. Қаз.КСР Суретшілер одағы ревизиялық комиссиясының жауапты хатшысы болған. Шығармашылық жұмыстары көптеген елдерде қойылған, олардың ішінен Мәскеу, Ташкент, Прага, Египет, Канада, т.б. қалаларды айтуға болады. БҚО тарихи-өлкетану музейінің тапсырысымен бірнеше картина жазды, («Исатай-Махамбет», «Жәңгір хан») олар музей қорында сақтаулы. Тарихи деректерге сүйене отырып, түрлі мұрағат құжаттарын зерттеп, зерделеп бірнеше туындыны өмірге әкелді. Олар Оралдағы М.Мәметованың музей-үйі мен Орда ауылындағы мұражай төрінен орын алған.

Әдебиет:
--------

1.Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. -14б.
**Алексей Николаевич Бах** (5 (17) наурыз 1857, Золотоноша, Полтава губерниясы – мамыр 1946, Мәскеу) – совет биохимигі және өсімдік физиологі
КСРО ғылым академиясының академигі (12 қаңтар 1929 ж). Социалистік Еңбек Ері (1945), Сталин сыйлығының бірінші дәрежелі лауреаты.

Киев университетінің физика-математика факультетінде білім алған. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.
1936 жылы Бахтың бастамасымен «Биохимия» журналының негізі қаланады. Ол осы журналдың редакторы болған.
1928 жылы Бүкілодақтық ғалымдар және техника қызметкерлерінің қауымдастығын басқарады.
1932 жылы Д.И. Менделеев атындағы Бүкілодақтық химия қауымдастығының президенті болған.
Мәскеу қаласында Новодевичий зиратында жерленген. Оның құрметіне Киев қаласындағы көшеге А.Н. Бах есімі берілген.

Дереккөздер
-----------
**Алексей Николаевич Северцов** (23.09.1866, Мәскеу,-19.12.1936,Мәскеу) - кеңес биологы, КСРО ҒА- ның академигі (1925). Н.А.Северцовтың баласы.

Өмірі
-----

Мәскеу университетін бітірген (1890). М.А.Мензбирдің шәкірті. 1899 жылдан Юрьев (қазіргі Тарту), 1902 жылдан Киев университеттерінде, 1911 - 30 жылдары Мәскеу университетінде профессор. Северцовтың ұсынуы және қатысуымен КСРО ҒА құрамында эволюциялық морфология лабораториясы ұйымдастырылды (1930), бұл кейін (1935) Эволюциялық морфология және палеозоология институтында (қазір КСРО ғылым академиясының А.Н.Сверцов атындағы Эволюциялық морфология және жануарлар экологиясы институты)айналды.

Еңбектері мен зерттеулері
-------------------------

Сверцовтың бас метамериясы және омыртқалы жануарлардың жұп аяқтарының пайда болуы туралы еңбектері (1900,1908,1926), төменгі сатыдағы омыртқалылар эволюциясына арналған зерттеулері (1916-27) дүние жүзіне әйгілі болды. Сверцовтың - жануарлар морфологиясы эволюциясы ілімінің негізін құрушы. Ол биология және морфофизиологиялық прогресс пен регрестің даму жолдарын және оның өту бағытын, биологиялық прогреске жеткізетін ароморфоз, идиоадаптацияны анықтады. Сверцовтың зерттеулерінде ең маңызды мәселе биогенетикалық заң туралы болды. Сверцовтың - кеңес морфолог - эволюционестер мектебін құрушы.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 95 бет
**Чароит** (Ресейдің Шығыс бөлігіндегі Чара өзенінің алабынан табылуына орай аталған) — қабатты силикаттар тобына жататын минерал. Хим. формуласы: K(Ca,Na)2Sі4O10(F,OH)H2O. Моноклиндік сингонияда кристалданады, кристалдары қысқа бағаналы, агрегаттары тығыз, түйіршікті болып келеді. Түсі күлгін, күлгін қоңыр, кейде ала, әйнекше жарқырайды. Қатт. Моос шкаласы бойынша 6, тығызд. 2,54 г/см3. Табиғатта калийге бай сілтілі интрузиялардың карбонатты тау жыныстары мәрмәртастармен жанасқан жерінде пайда болатын метасоматиттерде кездеседі. Кенорны Алдан өз-нің тармағы саналатын Чара өз-нің орт. телімінде ғана орналасқан. Чароит асыл тас ретінде көп қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Charoite info at WebMineral
2. ↑   Mindat
3. ↑   Mineral Handbook
**Оңал Шегебаев** (25.5.1947, Түркістан облысы Төле би ауданы Жаңаұйым ауылы — 21.11.1997, Алматы) — ғалым, биология ғылымдарының докторы (1992), профессор (1992). Қазақ ауыл шаруашылығы академиясының академигі (1997).

Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (қазіргі Қазақ аграрлық университеті) бітірген (1969). 1969 — 1972 жылы қазіргі Түркістан облысы мемлекеттік сұрыптау стансында кіші, аға ғылым қызметкер, аға агроном болды. 1972 — 1995 ж. В.Р. Вильямс атындағы Қазақ егіншілік ғылым-зерттеу институтында аспирант, кіші және аға ғылым қызметкер, директордың ғылым жөніндегі орынбасары, биотехнология бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1996—1997 жылы А.И. Бараев атындағы, Астық шаруашылығы институтының директоры болды.

Шегебаевтың негізгі ғылым еңбектері астық дақылдарының генетикасы мен биотехнологиясына және оларды сұрыптау жұмыстарына арналған. Оның қатысуымен 34-тен астам ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттары мен гибридтері алынды. Шегебаев 130-дан аса ғылым еңбектің, оның ішінде 18 авторлық куәліктің авторы.«[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  "Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Генетико-биотехнологические аспекты экологической селекции пшеницы в Казахстане
**Мшанкалар** (лат. *Ectoprocta, Bryozoa*) – қармаушы колониалды Омыртқасыз жануарлар тобы. .

Колониаларының ұзындығы 1 мм дейінгі ерекше ағзалардан – зооидтерден тұрады. Колониалары көлденеңінен 0,5 м дейін жетуі мүмкін. Колониаларының құрылымы жұмсақ және қоймалжыңды қалпынан кальций қаңқасы бар қатты қалпына дейін өзгеруі мүмкін. 

Тұщы сулы майлышөп таяз сулардағы ағаштың жапырақтарына, өзектері мен тамырларына бекиді. Қармауышының көмегімен планктондарды ұстап алып қоректенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Мисофония, тек «дыбыстарды қабылдамау» дыбыстарға төзбеушілік нысаны болып табылады. Бұл белгілі бір дыбыстарды, қатты немесе тыныштықпен байланысты жағымсыз әсерлерден туындаған неврологиялық бұзылыс болып саналады. "Мисофония" терминін Эмори университетінен Павел Ястребов (Pavel J. Jastreboff) енгізді. Ол көптеген адамдарда белгілі бір дыбыстарға, ең алдымен, тамақ ішу кезінде сөзсіз қайғырғанын анықтады. Алдымен ол бұл жағдайды "жұмсақ дыбысқа сезімталдық" ретінде анықтады,өйткені оның кейбір бақылаушылары үшін дәл төмен жиілікті дыбыстар көтерілмеген.
Гиперакусиядан айырмашылығы, белгілі бір дыбыстармен байланысты емес. Осындай симптомдар тудыратын физиологиялық аномалияның анатомиялық орналасуы туралы аз мәлімет бар, бірақ, ең алдымен, орталық жүйке жүйесінің құрылымына жатады.

Симптомдары
-----------

Мисофониядан зардап шегетін адамдар, көбінесе, басқа адамның тырнақтарын кесу, тістерді тазалау, тамақтану, тыныс алу, сықыру, сөйлесу, ұсақ-түйек, ескіру, жаяу жүру, сағыз, храпар, ымдау сияқты дыбыстармен жиі тітіркенеді немесе тіпті ашуланады жөтел, белгілі бір үнсіздік немесе қайталанатын дыбыстар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мисофония
2. ↑
3. ↑  Мисофония
4. ↑  Мисофония дегеніміз не орысша Мұрағатталған 9 қаңтардың 2018 жылы.
ТАРИХЫ
------

Өткен ғасырдың 60-70 жылдары Бақытжан Жұмаділов, Мұрат Құсайынов, Досым Сүлеев т.с.с жас өнерпаздардан құралып, кейін аты Кеңес Одағында ғана емес, күллі әлемге танылған «Дос-Мұқасан» ансамблінің «Той жыры» әнінсіз бірде-бір той өтпейтіні хақ. Қазақтың дәстүрлі «Жар-Жар» әнінен кейін әр той төрінде шырқалатын «Той жыры» әні кеңінен танымал болғанымен, оның тарихына тереңнен бойламаған көпшілік оның беймәлім тұстарын біле бермейді. «Той жыры» әні 1970 жылы дүниеге келген. Әннің әуенін Досым Сүлеев, ал сөзін Ұлықпан Сыдықов жазған. Топ мүшелерінің ішінде алғашқы болып Мұрат Құсайынов отау құрып, бір айдан кейін той жасайтын болды. Жігіттер өзара ақылдаса келе, тойға тарту ретінде ән жазып, сыйлайық деп шешеді. Алайда, айтылған бұл сөз ұмытылып кетіп, жігіттер той болатын күні бірақ ән жазуға кіріседі. Ұлықпан сөзін жазып, Досым әуенін жазуға кіріседі. Жарты сағат ішінде ән жазылып, ол «Той үстінде» деген атаумен тойда шырқалады. Ән авторы - Досым Сүлеев. Ансамбль жыл сайын өз репертуарын жаңартып отыруы керек. Кезекті бір бас қосқанда топ мүшелері тойға жазылған әнді естеріне түсіріп, жаңадан әрлейді. Әнді қайта жаздырып, «Той жыры» деп сахнаға алып шығады. Халық жаңа әнді жылы қабылдап, «Той жыры» ел арасында кеңінен тарап кетеді.

Мәтіні
------

Ән мәтінінің авторы - Ұлықпан Сыдықов Жаңа әнге ыстық лебіздермен бірге, халық арасында «Бұл ән - ескі ән», «Ескі әнді жаңадан шырқап жүр» т.с.с. түрлі қауесет сөздер қаптап кетеді. Кейін ансамбль мүшелері әнді авторлардың құқығын қорғайтын басқармаға барып, заңды түрде растап алады. Ел ішінде әннің таралғаны соншалықты, «Той жыры» Одақ көлемiнде орындала бастайды. Ән мәтінін орыс тіліне аударып, шырқай бастады. Ал грузин халқы әнді түпнұсқада, яғни қазақ тілінде орындайтын. Дүниеге келгеніне қырық жылдан аса уақыт өтсе де, ән өз өзектілігін жоғалтпай, әр қуанышта ерекше ықыласпен шырқалуда. Талай жастардың қуанышына куә болған «Той жыры» қазақ әнінің тарихында алтын әріппен жазылатын туынды болып қала береді. 
Той жыры Әнін жазған: Досым Сүлеев 
Сөзін жазған: Ұлықпан Сыдықов 
Орындаушысы: «Дос-Мұқасан» ансамблі 

Махаббаттың құдірет күші әлдилеп, 

```
Екі жастың табыстырған жүрегін. 
Жастық жалын, асыл арман, ақ ниет, 
Бақыт сыйлап ұсыныпты гүлдерін. 

Қайырмасы: 
Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер, 
Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
Ән салайық би билейік, би билейік, 
Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер! 

Бірге аттанып болашаққа, өмірге, 
Тікті бүгін ортамызға отауын.
Қуаныш пен шаттық орнап көңілге,
Тойламаққа келді бүгін көп қауым. 
```

```
Қайырмасы: 

Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер, 
Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
Ән салайық би билейік, би билейік, 
Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер! 
```

```
Жас шаңырақ болсын бақыт бесігі, 
Жас жұбайлар, құтты болсын тойларың. 
Кең ашылсын болашақтың есігі,
Орындалсын арман, тілек, ойларың. 
```

```
Қайырмасы: 

Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер,
Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
Ән салайық би билейік, би билейік, 
Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер!
```

Толығырақ: