recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Көбіков атындағы көше** Көшеге Кеңестер Одағының Батыры - Хамит Қожабергенұлы Көбіковтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.05.1975 №194 шешімі) берілген. Көбіков Хамит Қожабергенұлы (1916-1973)Алматы облысы Панфилов ауданында дүниеге келген. Ол Днепр, Львов шайқастарында ерлігімен ерекше көзге түскен.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. 1-Алматы темір жол станциясының солтүстік жағында
орналасқан. Батыстан шығысқа қарай Орел көшесінен басталып, Бостандық көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Ғабдуллин көшесі. Көшенің ұзындығы - 1630 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Талғат Амангелдіұлы Жақан.**
1965 жылы 7 қаңтарда Алматы қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Жақанов Амангелді, С. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің педиатрия факультетінің деканы. Анасы - Каренеева Өскен Халыққызы, зейнеткер, Алматы қаласының №86 ОМ оқытушысы болған.
Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1987), экономист. Дипломатиялық академияның Төтенше және
Өкілетті Өкілдерге арналған біліктілікті арттыру курстарын өткен.
Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1982 жылдан -Апматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1987 жылдан - ҚазКСР Көкшетау облыстық
мұнайөніммемком басқармасының Қызыл ту аудандық мұнай базасы (Көкшетау облысы Қызылту қтк.) бас бухгалтерінің тәжірибеден өтушісі. 1988 жылдан - Қазтұткеңес
Республикалық есептеу орталығының есептеуіш техникасын еңгізу Бөлімінің экономист-инженері (Алматы қаласы).
1991 жылдан - «Қазкоопиақпарат көмек» кіші еңгізушілік
кәсіпорынының директоры (Апматы қ.). 1992 жылдан - ҚР
қаржы Министрлігі жанындағы қаржы-валюталық бақы-
лау Комитетінің басқарма бас бақылаушы-ревизоры (Ал-
маты қ.). 1996 жылдан - ҚР СІМ Валюта-қаржылық департаменті бас маманы, валюталық операциялар бөлімінің
бастығы, 2001 жылдан - директорының орынбасары.
2007 жылдың шілде айынан - ҚР сыртқы істер министрінің
кеңесшісі. 2007 жылдың қазан айынан - ҚР Парламент
Сенатының Аппараты жетекшісінің орынбасары.
2010 жылдың шілде айынан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің макроэкономикалық талдау және бағдарламалық мониторинг белімінің меңгерушісі.
Хобби - спорт, әдебиет, театр.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, саясаттану.
Үйленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Жүзім ұлулардың шағылысуы
**Көбею** немесе **репродукция** – барлық тірі организмдердің өсіп өнуін белгілі бір түрдің сақталуын қамтамасыз ететін күрделі биологиялық процесс.

Көбею қарқыны жануарлар өмірінің ұзақтығына, жыныстық жағынан жетілу кезеңіне, буаздық мерзіміне, туған төл санына, сондай-ақ, құстарда бір ұялағандағы жұмыртқа санына және тіршілік ортасы жағдайына, оның әсеріне байланысты. Көбеюдің жануарларда кездесетін түрлері өсімдіктерде де болады. Адамның Көбеюі биологиялық ерекшеліктерімен қатар әлеуметтік-экономикалық жағдайға және адамның психикалық әрекетіне байланысты.

Көбею жыныссыз және жынысты болады.

Дереккөздер
-----------
**Фотерингей қамалы** (ағылш. *Fotheringhay Castle*) — Англиядағы Нортгемптоншир облысындағы Андл қаласынан солтүстікке қарай 6 шақырым жерде орналасқан қамал.

Бұл қамалда 1452 жылы король Ричард III туған болатын.

Фотерингей қамалының матты

Тарихы
------

Мотт және бейли жүйесімен салынған нормандық сарай алғаш рет өзеннің солтүстік жағалауында Нан Симон де Санлис Нортгемптон графы шамамен 1100 жылы тұрғызды. 

Қамалдың ішкі ауласы дуал мен шұңқырлармен қорғалған.

1212 жылға дейін қамал Хантингдон графы Дәуітке тиесілі болды, бірақ сосын король Иоаннмен тәркіленген болатын. XIII ғасырдың бас кезінде сарайдың иегері Уильям Маршал, 1-й Пембрук графы болды. Ақырында оның иелігі Честер графы Ранульфке берілді. Келесі Честер графы Шотландиялық Джоан қайтыс болғаннан кейін, қамалды Генрих ІІІ-нің анасы иемденіп алынды. Генрих ІІІ уақыт өте ұлы ханзада Эдуардқа берді.

Екінші барондық соғыс кезінде Фотерингей және Честер қамалы Дерби графы Роберт Феррерске берілген болатын. Ол 1264-тен 1265-ке дейінгі аралықта бұл қамалдардың билеушісі болды.

Шотландия патшайымы Марияның соты мен өлім жазасы
-------------------------------------------------

Мария өзінің 18 жылдық қамауын Шеффилд қамалында өткізіп, өмірінің соңғы күндерін опасыздығы үшін айыпталған жерде Фотерингей қамалында күзетшілердің қарауында болды. Марияға үкімді жазаның қарсаңында оқыды және соңғы түні сарайдың шіркеуінде дұға оқыды. Оны үлкен залда 1587 жылдың 8 ақпанында өлім жазасына кесті.

Жаңа уақыт
----------

Маңыздылығы мен көлеміне қарамастан елизаветалық дәуірдің екінші жартысында құлдырай бастады. 1627 жылы көп кешікпей ағылшын тағына Марияның немересі Карл I Стюарт келген соң Фотерингей қирап, төңірегі тазартылды.

Қазіргі уақытта
---------------

Бүгінде қамалды қайтадан қалпына келтіру жоспарлануда, өйткені бұл «ұлттық мағыналы» объект болып есептеледі. Қазір қамалдың орнында жер жұмыстары мен фундаменттың қалдықтарынан басқа түкте жоқ. Фотерингей келушілерге күндізгі уақытта ашық. Осы жерден Нан өзенінің аңғары әдемі көрінеді.

Өнерде ескертілу
----------------

* Британдық топтың (Fairport Convention) өлеңінде («Fotheringay»). What We Did On Our Holidays (1969) альбомның құрамына кіреді.
* Fairport Conventionнен кеткен соң Сэнди Деннидің құрған Fotheringay тобында.
**Көгентүп (салт).** Туыс, ілік, жұрағат адамдардың қонаққа келгенде оның баласына ескерткіш, сый ретінде берілетін мал: (қозы, қой, бұзау, құлын, тай, бота, тайлақ, ат). Бұл бала үшін сый, қуаныш болса, оның ата-аналары үшін құрметтеудің белгісі десе де болады. Көгентүп беруді малды ауылдардың әлі де пайдаланып жүргені жақсы, жарасымды салттарының бірі.

**Көгентүп (көгендік)** - жақын туыс, ілік, жұрағат адамдардың баласына сый ретінде берілетін мал (қозы, қой, бұзау, құлын, тай, бота, тайлақ, ат) Кеусен, көгентүп дәстүрлері қазіргі тұрмыс-тірлікте қолданыста болғанмен, ел үлкендеріне болмаса, жалпы көпшілікке аты ұмытыла бастағанға ұқсайды.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2.

3.
**Мансұр Бекежанов** - (1875, Қызылорда облысы Шиелі ауданы Үлгілі ауылы - 1933, Өзбекстан, Наманган қаласы) - ақын. "Гауһар-жауһар", "Талап", т.б. дастандары бар. Қарақалпақтың белгілі ақын қызы Дәме Тобақылқызымен айтысы (1910) бірнеше жинақта (1936, 1942, 1965) жарияланған.
Бригадалар ұйымдастырған. *"Сараң байға", "Мырзалық емес", "Жесір дауы", "Бір қойшыға", "Сүйінші", "Сыр", "Ақ алтынды аймағым", "Колхозшыларға", "Мұздыбалақтарға"*, т.б. өлеңдері, *"Толкын", "Нартай сазы", "Ахау, жалған", "Нартайдың әні"* әндері ұлттық ән өнерінің алтын қорына қосылды. Шығармалары *"Домбыра сазы" (1950), "Өлеңдері мен айтыстары" (1950, 1956), "Өсиет" (1982), "Аманат"* (1990) деген атпен жеке кітап болып шықты. "Қүрмет белгісі" орденімен (1945), медальдармен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қызылорда облысы қазақ драма театрына Бекежанов есімі берілген (1970). Осы облыстағы Шиелі ауданында Бекежанов ауылы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Татиев Талғат Әбікенұлы** 1966 жылы 7 қарашада бұрынғы Семей облысы, Мақаншы ауылында туған. 1991 жылы Семей педагогика институтын бітірген. 1997 жылға дейін Невзоровтар отбасы атындағы мұражайда суретші-реставратор болды. Сол жерде қалалық жыл сайынғы сурет көрмелеріне қатысып жүрді: «Күзгі салон», «Мен өмір сүремін» көрмесінде ( 1994 ж.) 1997 жылы суретші А.Е. Махномен бірге «САК» тобын құрады.
1998 жылы суретшілер тобы Алматылық «Вояджер» галереясында бірлесіп жұмыс істейді. Астаналық көркемсурет өміріне белсене араласып, Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік бейнелеу өнері мұражайының галереялар парады көрмесіне жұмыстары қойылды. Сол жылы «САК» тобы Сорос қорының грантын жеңіп алып, Семейде суретшілердің «Барлық елдердегі Семейліктер бірігіңдер» көркемсурет акциясын өткізді.
2003 жылдан бастап Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің бейнелеу өнері және дизайн кафедрасында еңбек етеді.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Ақмола бокситті ауданы**  – Ақмола облысындағы Есілдің бас жағы мен Нұра, Сілеті өзендерінің суайрығындағы бірнеше алюминий кені бар және ондағы кентас белгілері байқалған өңір.

Сорты төмен гиббсит бокситтері (Б-4, Б-6) геологиялық жасы жоғарғы протерозойдан бастап (Софиевское) төменгі тас көмірге дейін кететін әктастар бетінде бор дәуіріне дейін жаралған карст шұңқырларында жатыр. Белгілі кентасты жерлердің көпшілігі палеоген дәуірінің олигоцен бөлімінің континенттік шұбар сазы арасындағы дөңбек тастар шоғыры не ұсақ шоқылар беткейлеріндегі сыдырындылар болып саналады. Кентасты ашық әдіспен алуға болады, бірақ кендер бір-бірінен қашық және қорлары аз болғандығынан пайдаланылмай келеді. Палеоген, неоген, антропоген дәуірлерінің шөгінділерімен жабылған бұл аудандағы карбонатты жыныстарда әзірге белгісіз карст типті боксит кендерінің болуы ықтимал. Сол себепті бұл ауданның келешегі зор.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, ҚР табиғаты
**Мансұр Кантуреев Тасыбайұлы** (9 қыркүйек 1970 жыл) - ассоциациялық профессор.

Өмірбаяны
---------

**Білімі:** Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институты – 1990-1995 жж.;

**Мамандығы:** гидромелиорация

**Аспирантура:** Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институты – 1995-1999 ж ж.;

**Докторантура:** Санкт-Петербург мемлекеттік политехникалық университеті, «Техология және материалдар экономикасы мен менеджменті» кафедрасы – 2003-2006 жж.

**Ғылыми дәрежесі: Экономика ғылымдарының кандидаты** (мамандық 08.00.05 – халық шаруашылығының экономикасы және басқару, ҚазАӨКЭжҰ ҒЗИ) – 1999 ж. Диссертация тақырыбы: "*Оңтүстік Қазақстан облысы мақта шаруашылығының қызметін ұйымдастыру – экономикалық механизмін жетілдіру*»

**Экономика ғылымдарының докторы** (мамандық 08.00.05 – халық шаруашылығының экономикасы және басқару ҚазҰАУ, Алматы қ.) - 2009 ж.

Диссертация тақырыбы: «*Қазақстан агроөнеркәсіптік өндірісінің тиміділігін арттыру жолдары»*

**Ғылыми атағы:** Ассоциациялық профессор

**Біліктілігін арттыру:**Семинар «Қазіргі замаңғы ЖОО басқару стратегиясы» - ҚР БҒМ, Халықаралық бизнес академиясы - 2012ж.;

Семинар: «Жоғары білімдегі заманауи басшы» - ҚР БҒМ, Қазақстандық Жоғары оқұ орындарындағы Ассоциациясы, Халықаралық көшбасшылар институты – 2015ж.;

2007, 2008 жж. ҚазҰАУ, Алматы қ. ТЕМПУС семинар-тренингке және Ташкент қ. 2014ж. ЭРАСМУС+ бағдарламасына қатысты.

*Elsevier*: ScienceDirect, Scopus, Thomson Reuters компанияларының семинар нәтижесінде сертификатталды.

**М.Х.Дулати атындағы ТарМУ еңбек өтілі:**
------------------------------------------

Ғылыми-зерттеу секторының жетекші инженері – 1995ж.;

ҒЗЖ декан орынбасары – 1996ж.

ОЖЖ декан орынбасары – 1998ж;

«Қаржы» кафедрасының меңгерушісі – сәуір 2000 ж.;

«Маркетинг» кафедрасының меңгерушісі – қыркүйек 2000 ж.;

ЭҚФ декан м.а. – 2002 ж.;

Докторантурада оқу жылдары - 2003-2006 жж.

ҒЗЖ проректор орынбасары – 2007 ж.;

Студенттік және әлеуметтік сұрақтар бойынша проректор орынбасары – 2008 ж.

**І. Жансүгіров атындағы ЖМУ еңбек өтілі:**
-------------------------------------------

ҚЭФ деканы – 2008 ж.; «Экономика» кафедрының профессоры, Ғылыми жұмыстар,инновациялық-технология және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор

**Ғылыми бағыты:**
------------------

АӨК мәселелерінің дамуы, оның инфрақұрылым модернизациясы, стратегиялық даму моделі, ӘОК экспортты-бағдарлауға бағыттау, ғылым интеграциясы және АӨК (ҒЗТҚЖ), АӨК-гі инвестициялар, мемлекеттік басқару, Ғылыми еңбектерінің саны 64, оның ішінде 4 оқу құралы, 1 монография.

**Қосымша ақпарат:**
--------------------

«ҚР білім берудегі үздік қызметкері»

«НұрОтан» партиясының мүшесі;

Алматы облысы ҚХА ғылыми-эксперт тобының жетекші орынбасары

Сілтемелер
----------

* Мансұр Кантуреев Тасыбайұлының өмірбаяны Мұрағатталған 8 наурыздың 2016 жылы.
**Фотограмметриялық аспаптар** — фотосуреттері бойынша объектілердің пішінін, мөлшерін және олардың кеңістіктегі орнын анықтауға арналған құрал-жабдықтар. 

Олар жеке фотосуреттерді өңдеуге арналған және стереоскоп. қос суреттерді өңдеуге арналған стереофотограмметр. приборлар болып екі топқа бөлінеді. Берілген масштабта заттардың жазық кескінін фотосурет бойынша алу үшін фототрансформаторлар пайдаланылады. Фототрансформаторларға қарағанда стерео-фотограмметриялық приборлардың (стереоскоп, стереометр, стереопроектор, стереограф, т.б.) өлшеу дәлдігі өте жоғары болып келеді. Универсал стереофотограмметриялық приборлар қос фотосурет бойынша суретке түсірілген объектінің кеңістіктік моделін қалпына келтіруге әрі өлшеуге мүмкіндік береді. Оның өлшеу нәтижесі топографиялық план ретінде қағазға сызылып отырады. Стереопроектор мен стереограф арқылы әр түрлі фокус аралық қашықтығы бар аэрофотокамералармен түсірілген фотосуреттер өңделеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
РО43- иондарының сапалық реакциялары

BaCl2 әрекеттесуi

BaCl2 ерiтiндiсiмен натрий гидрофосфаты ақ түстi ВаНРО4 тұнбасын бередi. Аммиак қатысында барий фосфаты пайда болады:

2НРО42-+3Ва2++2NH3 Ba3(PO4)2+2NH4+Ba3(PO4)2-минералды қышқылдарда еридi.

**Р е а к ц и я н ы ң о р ы н д а л у ы**

Пробиркаға Na2HPO4 ерiтiндiсi мен барий хлоридiнiң 5-10 тамшыларын әрекеттестiремiз. Түзiлген тұнбаның ерiгiштiгiн тексеру қажет.

2.Магнезиялық қоспамен әрекеттесуi

Магнезиялық қоспа натрий гидрофосфатымен әрекеттесiп ақ түстi тұнба бередi.

НРО42-+Mg2++NH3 MgNH4PO4

Фосфорлы МТ-тың технологиясының келешекте дамуы елдегі фосфатты кен қалдықтарының ашылуымен және енгізілуімен байланысты. 1928-1932 жылдар кезеңінде еліміздегі ауыл шаруашылық химизация тапсырмасын шешу үшін ірі суперфосфатты заводтар Константиновкада, Воскресеньскіде және Ленинградта ашылды, жылына 1,25 мың тонна өнімділікпен. 1930 жылдан бастап фосфорлы шикізат импорты тоқтатылды және өндіріс әйгілі фосфоритке ауысады, оның ішінде апатит концентратын, апатито – нефелинді флотациясын өндіріді. Осы жылдарда өте қарапайым суперфосфат өндірілді. Осы жылдарда экстракциялық фосфорлы қышқыл алу үшін әртүрлі қышқылдармен фосфатты шикізат ыдрату процесінің технологиялық режимін жасау және химия-физикалық негізін үйрену басталады, фосфор негізінде концентрацияланған және коплексті минералды тыңайтқыштар өндірілді: қос суперфосфотта, аммофосты, нитроаммфос және басқалар. 1934 жылы Воскресеньскіде және 1936 жылы Ақтөбеде концентрацияланған фосфорлы тыңайтқышты- преципитатты өндіру цехтары ашылды.

Фосфор қосылысқа түсуге өте бейім болғандықтан, оның айналымы көптеген факторлар байланысты. Мысалы, кір жуғанда кір жуғыш заттардың құрамындағы фосфордың үлкен бөлігі, сарқынды сулар барысында фосфор тыңайтқыштарының біршама бөлігі жуылып, сарқынды сулармен қоршаған ортаға келіп қосылады.Фосфордың биогеохимиялық циклының формасынан редуценттердің, формасына органикалық формасын бейорганикалық формасына тотықтырмай көшіретіндігінде. Фосфор ауыл шаруашылық дақылдарынын. дұрыс өсіп — дамуы үшін қажет элемент. Сондықтан фосфор кышқылының тұздары ауыл шаруашылығында тыңайтқыштар ретінде қолданылады.
Табиғи фосфорит пен апатиттың ерімталдығы нашар болғандықтан олар «фосфорит ұны» деген атпен ұнтақ зат түрінде қышқылдығы жоғары топырақтарда пайдаланылады. Фосфор бірнеше оксидтер түзеді. Олардың ішіне маңыздылары: Р О және РО. Олардың формуласын қысқартып, көбінесе Р О және Р О (алдындағылардың индекстерін 2-ге бөлген ) деп жазады.

Фосфор (III) оксиді Р О – балауыз тәрізді кристалдық масса, 22,5 С-та балқиды. Фосфор оттектің аз мөлшерінде жанғанда алынады. Күшті тотықсыздандырғыш, өте улы.

Фосфор (V) оксиді немесе фосфор ангидридінің маңызы үлкен.

Фосфор (V) оксиді немесе фосфор ангридриді Р О –ақ, ылғал тартқыш ұнтақ, қыздырғанда бірден буланады.

  

**Дереккөздер**
**Финикия (жасыл түсті) Жерорта теңіздің шығыс жағасында орналасқан еді**
**Финикия** (грек. Φοινίκη, сөзбе-сөз "пурпур елі") — Жерорта теңіздің бойында орналасқан, қазіргі Ливан территориясындағы ежелгі мемлекет. Өз заманы үшін жоғары дәрежелі, дамыған мәдениеті бар ел еді. Финикияның географиялық орны, климаты мен топырағы жер өңдеуге, теңізде жүзуге және шаруашылық пен сауданың дамуына ықпал етті.

Бұл аймақты мекен еткен халықтардың желге тиіп, күнге күйген түрлеріне қарап, гректер оларды (файнекес) - қоңыр түстілер десе, ал египеттіктер (фенеху) - кеме жасаушылар деп атап кеткен. Осы ұгымдардың нәтижесінде Финикия түсінігі қалыптасқан.
Финикияның Тир, Библ және Сидон қалалары Жерорта теңізінің жағалауында орналасқандықтан сауда жолдарының тоғысатын орны болды. Қалаларда шебер қолөнершілер, зергерлер, ағаш пен піл сүйегін өңдеушілер, мөлдір шыныдан әр түрлі бұйымдар жасаушылар және қара қошқыл түске боялған маталар өндірілді.

Б.з.б 2 мыңжылдықтың аяғы мен 1 мыңжылдықтың басында финикиялықтар үздік кеме жасаушылар және теңізде жүзушілер болды. Олар кемені қатты ағаштан жасады. Кеменің екі түрун пайдаланды: Жүк тасушы (дөңгелек), ал соғыс мақсаты үшін (ұзын) кемені қолданды.

Күнделікті тұрмыста финикиялықтар алғашқы кезде сына жазуды пайдаланып келген. Алайда сауда-саттық тез қарқынмен дамыған кезде бұл жазулар қолайсыз болды. Сондықтан да финикиялықтар 22 дауыссыз дыбысты (Ғ,Д,К,М,Р) таңбалайтын әріптерден тұратын ежелгі алфавит жасады, Әріптердің аталуы сол әріптен басталатын заттарға ұқсады. Қазіргі кезде дүние жүзінде қолданылатын алфавиттер ежелгі финикиялықтардан тараған.

Б.з.б 2 мыңжылдықта еврей тайпаларының көсемдері өз халқы туралы әңгімелерді сақтап, оларды ұрпақтан-ұрпаққа жеткізген. Еврейлердің ата-бабасы болып Аврам, оның баласы Исаак, ал немересі Иаков саналды. Иаковтың екінші есімі Израиль деп аталды. Израиль есімі бір мемлекеттің атауы болды

Б.з.б Х ғасырдың бас кезінде Израиль Иудей мемлекеті қалыптасты. Оның астанасы Иерусалим қаласы болды. Иерусалим қаласы астана болумен қатар діни орталыққа айналды. Саламон патша тұсында Иерусалим қаласында ерекше әдемі храм салынды. Храм ағаштан салынған екен. Храмның қабырғасы балқарағаймен тұрғызылса, ал едені кипарис ағашынан төселді. Храм Иерусалим қаласының ең көрікті әсем жерінде орналасқан. Храмның ауласында Яхве құдайына арнап құрбандық шалатын жер болған. Храм ішіндегі бөлмеде арнайы жәшікте діни ереже жазылған тас тақта сақталған.

Дереккөздер
-----------

Оқушының қысқаша анықтамалығы (5-11) - Алматыкітап 2006
**Концептуализм** - схоластикалық философиялық бағыт; өкілдері - Абеляр, Иоанн Солсберийский және басқалар. Бесаспап заттар туралы айтыста концептуалистер номиналистер (Номинализм) секілді реализм ілімінен (Орта ғ. Реализм) бас тарта отырып, жекелеген заттарға тәуелсіз, нақты ортақ нәрсенің болатындығын теріске шығарды, алайда номиналистерден өзгешелігі - ақыл-ойда жалпылама ұғым-түсініктердің, ақиқатты танып-білудің ерекше формасы ретіндегі концепттердің болатынын мойындады. Кейіннен Локк та концептуализм айқындамаларына жақын болды.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - (Қазақстан, Ұлттық Энциклопедия)
Түсіндірме сөздіктегі мағынасы — тым жақын, бірге есіп, біте қайнаған. *«Нұрғайша бүрын кермеген, білмеген туыстарды атам заманнан етене адамдай қарсы алды»*.

*«Етене»* сөзінің тілімізде қазіргі қолданылып жүрген, дәлірек айтқанда, түсіндірме сөздіктегі мағынасы — кейін пайда болған туынды мағына болса керек.
Сөз төркіні парсы тілі болар дерлік те дерек жоқ емес: *этэна* — көңіл, ықылас, назар аудару, қамқорлық мағыналарында қолданылады. Бірақ қазақ тіліндегі араб, парсы сөздерін тізіп берген Н. Оңдасынов, Е. Бекмұхаметов кітаптарынан дәл осы тұлғалас әрі мәндес сөзді кездестірмедік. *«Етене»* сөзін парсы тілінен ауысқан деуге болмайтындығына бұл бір дәлел болса, екіншіден, парсы тіліндегідей мағынада және тұлғасы жағынан ұқсас сөзді ертедегі түркі жазба ескерткіштерінен ұшыратамыз әрі онда араб не парсы тілінен ауысқан деген белгі де жоқ. Онда *едзлә* — көңіл көрсету, қамқорлық жасау мағынасында көрінеді. Мұның тіліміздегі *«етенеден»* тұлға жағынан айырмасы—*«т»* орнына *«дз»* аффрикатының қолданылуы мен *«н»* дыбысының *«л»* қалпында қолданылуы. Бұлар түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестіктері заңдылығынан оқшау тұрған жоқ. Ал мағына өзгерісі қоғам дамуымен туған құбылыс. Қазіргі қазақ тіліндегі мағынасы алғашқыдан онша алшақ кетпегендігін байқау қиын емес. Ойға салсақ, адамдар арасындағы тым жақын қатынас, олардың біріне-бірі көңіл бөліп, қамқорлық жасауынан пайда болатындығы анықтала түседі. Осыларды еске ала келгенде *«етене»* сөзі ежелдей түркі тілдеріне тән болса керек, ал парсы тіліне солардан ауысуы мүмкін деген жорамал жасауға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Мансұр Тиатұлы Ғатаулин** (1903 жыл – 1937 жыл) – партия және қоғам қайраткері.

Еңбек жолы
----------

1932 жылдан Қазақ мемлекеттік баспасының меңгерушісі. 1936 – 1937 жылдары Ақмола аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы.

Мансұр Ғатаулиннің наразылығы
-----------------------------

Мансұр Ғатаулин Қазақ өлкелік комитетінің бірінші хатшысы Ф.И.Голощекиннің әрекетіне өз наразылығын ашық білдірді, ұжымдастыру жылдарындағы қазақ даласындағы жаппай ашаршылық жағдайлары жөнінде хабарлады, сол үшін қуғын-сүргінге ұшырады. 1930 жылдардағы Қазақстандағы апатты жағдай жөнінде айтылған Ғ.Мүсірепов, М.Дәулетқалиев, Қ.Қуанышев, Е.Алтынбековтермен бірге «Бесеудің хатына» қол қойды.

1937 жылы қараша айында Қарағанды қаласында Қарқаралы округінің арасында М.Ғатаулин де болған жетекші партия, кеңес қызметкерлерінің үстінен сот процесі өткізілді. Жалған айып тағылып, М. Ғатаулин 1937 жылдың қарашасында атылды. 1957 жылы ақталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы (XX ғасырдың басынан бүгінгі күнге дейін). Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. 3-бас. өңдеме. Жалпы ред. басқ. тарих ғылымдарының докторлары, профессорлар/ Б.Ғ.Аяған, М.Ж. Шәймерденова. – Алматы: Атамұра, 2013. – 400 бет. ISBN 978-601-282-747-7

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «БЕСЕУДІҢ ХАТЫ» НЕМЕСЕ ЛЕКЕРОВ НЕДЕН ЖАЗЫҚТЫ БОЛДЫ? Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.
* Ол заман қайтып келмегей...
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Финитизм** (латынша Finite - шегі бар) - 1) шексіздік категориясын обьективті нақтылы мазмұнын бекерге шығаратын философиялық концепция. Финитизм не әлемде, не микро дүниеде, тіпті біздің ойымызда да ешқандай шексіздік кездеспейді, өйткені адам өз тәжірбиесінде тек шектелген дүниенің жеке заттарын, құбылыстарын, қасиеттерін ғана танып біледі - деген тұжырымға сүйенеді. Шексіздік пен шектілікті метафизикалық тұрғыда бір-біріне қарсы қою арқылы Финитизм олардың таным диалектасымен байланысын жоққа шығарады.

**Финитизм** - 2) Математика мен математикалық логикада формаларды жүйелерді негіздеуде қайшылықсыз айқын тұжырымдарға сүйенентін тәсілдерді қолдану Финитизм деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Татьяна Нестеровна Сумарокова**(01.06.1915 ж.т. Петроград)- қазақстандық физик-химик, химия ғылымдарының докторы (1964), профессор (1967).

Өмірі
-----

1936 ж Орта Азия мемлекеттік университетінің химия факультетін бітіріп, сонда ассистент болды. 1943-1944 ж. Бронетанк әскреи академиясында (Мәскеу) аға инженер. 1944 жылдан Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетінде доцент, КСРО ғылым академиясының қазақ филиалында аға ғылыми қызметкер, 1946-1949 ж. Қазақ КСР ғылым академиясының Химия институтында аға ғылыми қызметкре, 1949 жылдан физика химия лабораториясының меңгерушісі. Сумарокованың ғылыми жұмыстары ерітінділер теориясының жалпы заңдылықтарын ашуға, IV,V топ элементтерінің комплексті қосылыстарын зерттеуге арналған; 500-ге жуық жаңа комплексті қосылыстар алды. 150- ден астам ғылыми еңбектері бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 445 бет
**Мандалай** (Mandalay), Мьянманың (Бирманың) орталық бөлігіндегі қала, халық саны - 885 300 адам (1993), Иравиди өзенінде орналасқан.. 

Mahamuni
Бұл Мьянмадағы Янгоннан кейінгі ең үлкен қала. Қаланы Амарапураның орнына астана жасау үшін 1857 жылы король Миндон салады. 
Мьянма корольдігінің соңғы астанасы болды, 1885 жылы Ұлыбританияға көшті. 

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапон басқыншылығында толығымен талқандалды. Маңызды буддалық діни орталық; мұнда атақты Махамьямуни ғибадатханасы мен будда жазулары жазылған мәрмәр кестелері бар 730 ғибадатхана орналасқан.

Сурет галереясы
---------------

  

* Мандалай - Mandalay - မန္တလေးမြို့
* MahamuniMahamuni
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Ұсату** — кенді байыту алдында онын ірі кесектерін белгілі мөлшерге дейін (сепкілдігіне байланысты) ұсату үшін жүргізіледі. Егер кен ұсақ сепкілді болса, тиісінше ұнтақтау алдында ұсату 8— 10 мм-ге дейін жеткізіледі. Ірілігіне қарай ірілеп ұсату, орташа ұсату және ұсақ ұсату сатыларына бөлінеді. Ұсату арнаулы аппараттарда — ұсатқыштарда соғу, жару және жаншу жолдарымен жүргізіледі. .

Жарылғыш заттың ұсақтағыш қасиеті
---------------------------------

Жарылыс кезінде қоршаған тау жынысының белгілі бір көлемін керекті мөлшерде ұсақтау. Жарылғыш заттың ұсақтау қасиеті: 

* онымен шектесіп жатқан жыныстың шағын көлемін ұсақтауына;
* аса көлемді жынысты ұсақтауына қарай бөлінеді.

Ұсатқыш денелер
---------------

Кенді ұнтақтау үшін диірмен ішіне шарлар және біліктер салынады. Кен өзін-өзі ұнтақтайтын диірменде үлкен кесектер кішілерін ұнтақтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Ұрықжолдасы
**Ұрықжолдастылар**, плаценталылар (Eutheria, Placentalia) — қазіргі сүтқоректі жануарлардың инфракласы. Инфракласс — жануарлар жүйеленуінде класс тармағы мен отряды арасынан орын алады. Бұл класс өкілдерінің бәрінің де ұрық дамуында ұрықжолдасы қатысады (қараңыз Плацента). Ол ұрықты жатырдың қабырғасындағы бұлшық еттермен байланыстырады. Ұрықжолдастыларда қалталы сүтқоректілерде болатын арнайы қалта және қалталы сүйектер болмайды. Ұрықжолдастылардың ұрпақтары жақсы жетіліп туады әрі өз беттерінше еме алады. Бұлардың астыңғы жақ сүйегінің бұрыштық өскіні ішке қарай иілмеген. Алдыңғы миы айқын ми сыңарларына бөлініп, оның сыртында ми қыртысы (неопаллиум) өте жақсы дамыған, әрі ми сыңарлары бір-бірімен сүйелді дене арқылы байланысқан. Ұрықжолдастылардың көпшілігінің тістері айқын жіктеліп, сүт және тұрақты тістерге бөлінген. Ересектерінің дене температурасы жоғары әрі тұрақты. 

Ұрықжолдастылардың қазіргі кезде 17—18 отряды бар: жәндікқоректілер, жүнқанаттылар, қолқанаттылар, приматтар, толықемес тістілер, панголиналар, қоянтәрізділер, кемірушілер, киттәрізділер, жыртқыштар, ескекаяқтылар, түтіктістілер, тұмсықтылар, дамандар, сирендер, сірітабандылар, тақтұяқтылар және жұптұяқтылар. Ұрықжолдастылар жер шарының барлық құрлықтары мен мұхиттарында кең тараған. Қазақстанда 8 отряды, 170-ке жуық түрі белгілі. Ұрықжолдастылардың жануарқоректі, өсімдікқоректі және аралас қоректенетін түрлері де кездеседі. Олардың көпшілік түрінің кәсіптік мәні бар. Ұрықжолдастыларды бағалы ұлпаны, терісі, еті, майы, т.б. өнімдері үшін аулайды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Анахорет**  (грек. anachoretes — дәуріш) — христиан дініндегі дүниені тәрк еткен дәуріш, "тәркі дүние адамы", "қаландар". Ерте замандарда дәруіштік жолға түсіп, адамдардан бөлектену; елсіз мекенге кету, Үндістан, Қытай, Жапон, т.б. шығыс елдерінде (мыс. будда дінінде, даосизмде) ерекше көрініс тапты. Христиандар арасындағы алғашқы "тәркі дүние адамдары" 3 ғ-да пайда болып (Мысыр сахарасында), 4 ғ-да Палестинада, Арменияда, онан соң Испания мен Италияға таралды. Орта ғ-ларда монастырлар мен шіркеулер дәуріштік дәстүрін ығыстырып, оны монахтық рәсіммен ауыстырды. Исламда дәуріштік сопылық ағымның көрнекті өкілдерінің іс-әрекеті арқылы әспеттеліп тарихат жолындағы қасиетті қадам саналған. қ. Сопылық
ДОСАНОВ ТАЛҒАТ ЕРТАСҰЛЫ

Өмірбаян
--------

Ордабасы ауданы,
Төреарық аыуылының тұрғыны Талғат орта мектепті бітірген соң, Шымкенттегі М.Әуезов атындағы университеттің спорт факультетіне оқуға түсіп, жаттықтырушы мамандығын алды. 
Қатарынан бірнеше жыл бойы бокстан Қазақстан чемпионы болды. 1955 жылы Ленинградта өткен Азия елдерінің спортакиадасында І-орынды жеңіп алды.
1998 жылы Кубалық командамен сайысқа түсіп жеңіске жетті. 1999 жылы Азия мемлекеттерінңі чемпионатына өтіп, өзбекстандық атақты руслан Шагаевпен боксқа түсіп оны жеңіп, күміс медальға ие болды. 1997 жылы мамыр айында Оңтүстік Кореяда Азия чемпионатына қатысып талғат жеңіске жетті. 2009 жылдың 17 сәуірінде Алматыда бірінші рет ауыр салмақты кәсіпқой бокстан 130 кг салмақты Қанат Алтаевпен бокстасып, оны жеңіп, жеңіске ие болды. 24 жыл бокспен айналысып ел мерейін көтеріп үлкен абыройға ие болды.
Талғат кәсіпоқой бокстан Қазақстан Республикасының алгашқы чемпионы.
**Ұрық жолы** — ұрықтың бастапқы жыныс клеткаларынан бастап, гаметалардың пайда болуына дейінгі клеткалар жиынтығының даму жолы. Ұрық жолы туралы түсініктемені неміс ғалымдары М.Нуссбаум (1880) және А.Вейсман (1885) берді. Олардың анықтамасы бойынша жыныс клеткалары ұрық дамуының бастапқы кезеңінен-ақ басталады және олардың ядроларында организмнің тұқымқуалаушылық қасиеттерін ұрпақтарға тасымалдайтын ұрық плазмасы болады. Жыныс клеткаларының ұрық дамуының бастапқы кезеңінен бастап-ақ түзіле бастайтыны көптеген жануарларда анықталған. Алғашқы жыныс клеткалары ұрықтың бөлшектену кезеңінде пайда бола бастайды. Бірақ көпшілік жануарларда (буынаяқтыларда, қосмекенділерде, құстарда) бастапқы жыныс клеткаларын ультракүлгін сәулелерімен немесе басқа қауіпті заттармен әсер етіп жоятын болса, организмнің одан әрі дамуында жыныс бездері жетілмейді. Бастапқы жыныс клеткаларының соматикалық клеткалардан морфологиялық және биохимиялық тұрғыдан үлкен айырмашылықтары бар.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
*Басқа мағыналар үшін Бесшоқы деген бетті қараңыз.*
**Бесшоқы** – Қызылқұмның шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы жерінде орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 303 м. Тау солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге, енді жері 5 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Оңтүстік беткейі тік жыралармен тілімденген. Оқшауланған тау массивінен тұрады. Баурайында Жұмабек, Ақболаткелте құдықтары орналасқан. Таудың солтүстік-батыс беткейі тегіс, жайпақ келген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырағында эфемерлі сұр жусан, баялыш, күйреуік шөптесіндері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Татья́на Анато́льевна Му́хина** *(туғ. 1978 жылы)* — ресей театр мен киноның актері.

Биография
---------

Татьяна 12 наурызда 1978 жылы Набережные Челныда туды.2002 жылы ол ЯГТИні бітірді(А.Кузин шебері).Ең басында Ярослав ТЮзінде ойнады,кейін 2005 жылы А. Джигарханян жетекшісі бойынша театрге көшті.

```
2003 жылы  халықаралық «Радуга» театр фестивалінде Хвеськи рөл үшін ерекше сыйлық алды.
```

Театрдегі рөлдер
----------------

«Последние» — Любовь

«Панночка» — Хвеська

«Мурлин Мурло» — Ольга

«Принцесса Кру» — Бекки

«Дом Бернарды Альбы» — Ангустиас

«Нас ждут далеко-далеко, не здесь» — Адамс

«Необычайные приключения Красной Шапочки» — түлкі

«Сюда ещё бы пару мужиков» — Клер

«Три сестры» — Наташаның досы

«Пришел мужчина к женщине» — Дина Фёдоровна

«Вор» — Донна Карме

«Ромео и Джульетта» — Монтекки ханым

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
Талғат Камелұлы Ғалымов
**Талғат Камелұлы Ғалымов**

1964 жылы 3 ақпанда Алматы қаласында туған. Татар.

Әкесі - Галымов Камел Құрбанғалиұлы, зейнеткер. Анасы -Галымова Гадила Юсупқызы, зейнеткер.

Алматы Технологиялық тұрмыс қажетін өтеу және жеңіл өнеркәсіп техникумының «Фототехника» факультетін бітірген (1983), фототехник.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1983 жылдан - «Гидромаш» зауытының фотограф-зертханашысы. 1992 жылдан - «Дәуір» баспасының фотограф-зертханашысы. 1994 жылдан - «Караван» газетінің фототілшісі. 1996 жылдан - «Трансатлантик групп Ltd.» консорциумының фототілшісі, Қазақстан БАҚ үшін
Атлантадағы XXVI жаздық Олимпиадалық ойындарды
түсірген. 1998 жылдан - республикалық апталық «Новое
поколение» газетінің фототілшісі.

2005 жылдан бері - «Новое поколение» газеті фотоқызметінің жетекшісі.

«Алматы фотографиялық қоғамы» қоғамдық бірлестігінің мүшесі. Қазақстан Үйінде Атлантадағы жаздық Олимпиадалық ойындары өткізілген кезде ашылған дербес көрменің ұйымдастырушысы (1996).

«Қазақойл» Ұлттық мұнай компаниясы ұйымдастырған конкурстың лауреаты (2001). «Алтын Жұлдыз» конкурсындағы Құрметті дипломның және «Жыл фотожурналисі» атағының (2002), «NOX Kazakhstan» дипломының (2003), IV Жоғары Сән апталығы жобасына қатысқаны үшін және Қазақстанда Үлкен сән өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін дипломының (2005) иегері. Қазақстан туралы фотоальбом дайындауға бірнеше рет қатысқан, Германияның орыс тілді тұрғындарына шығатын «Пилигрим» альманағына жарияланады. Reuters, ИТАР-ТАСС, АР әлемдік агенттіктермен қызмет етеді.

«Маңғыстаумұнайгаз» компаниясы жөніндегі кітапта пайдаланылған және басқа да фотографиялардың авторы.

2008 жылы кәсіби қызметінің 25 жылдығына және «Новое поколение» республикалық апталығының 10 жылдығына арналған жеке фотосуреттер кермесі етті.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан әлемдік дағдарыстан лайықты түрде шыға алады».

Хоббиі - фотография.

Сүйіп оқитын әдебиеті - фантастика.

Үйленген. Жұбайы - Ғалымова Луиза Рафаэлқызы; Ұлдары - Галымов Ильдар Талғатұлы, Ғалымов Зиннур Талғатұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
3 өсімдіктен жасалған екіжақты рабатка. Тур, Франция
**Рабатка** (нем. *Rabatte*) — төртбұрышты ұзынша гүлзар, ландшафты дизайнның элементі.

Көбіне рабатка жүйек, жол бойына, оның бір жақ жиегіне немесе қос қапталына орналастырылады. Ені 1.5 метрге дейін, ұзындығы әдетте 10 метрге дейін болады. Рабатка гүлдеу мерзіміне орай үйлестіріліп, өсімдіктердің бірнеше түрінен жасалады.

Миксбордер немесе ландшафтық гүлзар геометриялық сурет құрамайтындай етіп, еркін орналастырылған көпжылдық өсімдіктерден жасалады. Мұндай аралас гүлзарда әр мезгілде гүлдейтін өсімдіктерді отырғызу көзделеді, сонда ол ұзақ уақыт бойына үздіксіз гүлдеп тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Торакопластика** (син.: өкпені қалпына келтіру) — хирургиялық операция: өкпенің зақымдалғап бөлігінің жетілуіне жағдай жасау мақсатымен кеуденің белгілі бір бөлігіндегі қабырғаларды жою немесе операция жасап алып тастау.

Сірі қабық аралығындағы торакопластика — сірі қабық қуысын ашып және қабырғадан басқа париетальды сірі қабық аймағын кесіп тастайды.

Сірі қабықтан тыс торакопластика — сірі қабық қуысын ашнайды.х

Жотарты торакопластика — қабырғаның үстіңгі бөлігінде, соның ішінде 1-қабырғада орындалатын торакопластика.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: Ана тілі. 1996. ISBN 5-630-00473-5

Тағы қараңыз
------------

* Коффи-Антелав операциясы
* Торакалды хирургия
**Актография** ( лат. actus – көне грекше: γράφω-қозғалыс, көне грекше: γράφω – жазамын) – қозғалысты уақыт бойынша тіркеу әдістерінің жиынтығы.

Ол қозғалыс датчиктерге берілетін (атап айтқанда, резеңке цилиндрлер пайдаланылады), содан кейін жазу құрылғысында әрекет ететін механикалық импульстарға түрленетін арнайы құрылғылар - актографтар арқылы жүзеге асырылады.

Қолданылуы
----------

Актография жануарлардың ұйқы және сергектік кезеңдеріндегі қозғалыс белсенділігін зерттеу үшін кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, актография ұйқы кезіндегі қозғалыстарды немесе төсек демалысы бар науқастардың қозғалысын жазу үшін қолданылады.

Қазіргі уақытта гофрленген шлангқа немесе серіппелерге ілінетін жылжымалы торлар қолданылады, олардың көмегімен торлардың орын ауыстырулары өлшенеді. Ұйқы кезіндегі адамның қозғалысын тіркеу әдетте төсекке төсек немесе жастық астына қойылған пневматикалық сенсорлар арқылы жүзеге асырылады.

Дереккөздер
-----------

* Актография // Психологиялық сөздік. — 2000.
* Актография // Үлкен медициналық сөздік. — 2000.
Сэр **Генри Халлет Дейл** (ағылш. *Henry Hallett Dale*, 9 маусым, 1875, Лондон, Англия — 23 шілде, 1968) — ағылшын нейробиолог, «жүйке импульстерінің химиялық берілуіне қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1936 жылғы лауреаты (Отто Левимен бірге).

Өмірбаян
--------

Генри Халлет Дейл өмірге 1875 жылы 9 маусымда Лондон қаласында туған.

Генри Дейлдің дипломы
Химик Джорж Баргер (ағыл.)қаз.мен бірге , одан әрі β-имидазолил-этиламин ретінде идентификацияланған бұрын белгісіз биологиялық белсенді зат тапты кейін гистамин деген атауы алған. Через несколько лет, в опытах на животных, Дейл установил, что введение гистамина жануарларға бірнеше жыл жасалған тәжірибелерден соң, Дейл, асқазан ойық жара ауруын дамуына ықпал ететін асқазан секрециясын арттыра отырып, бұл гистаминнің кіріспесін орнатты.

КСРО ҒА құрметті мүшесі (08.05.1942 жылдан). 1948 жылы 27 қарашада «Таймста» КСРО ҒА президенті С. И. Вавиловке ашық хат жазып, КСРО-дағы генетикадағы зерттеу және оқытушылық жұмыстағы шектеулерге қарсылық белгісі ретінде атақтан бас тарту туралы жариялады. Ғылым академиясының мүшелері қатарынан 1949 жылғы 10 қаңтардағы Жалпы жиналыстың шешімімен шығарылды.

Сэр Генри Халлет Дейл 1968 жылы 23 шілдеде Кембриджде қайтыс болды.

Естелік
-------

1976 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Генри Дейл есімін Айдың көрінетін жағындағы кратерге берді.

Қайнар көзі
-----------

Сілтемелер
----------

* Генри Дейлдің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Генри Дейлдің Нобельдік дәрісі.

| Ғылыми және академиялық лауазымдар
 |
| --- |
|
| Ізашары:**Уильям Генри Брэгг** | **Корольдік қоғам Президенті**1940—1945 | Ізбасары:**Роберт Робинсон** |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1926-1950 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

Йоханнес Фибигер (1926) •
Юлиус Вагнер-Яурегг (1927) •
Шарль Николь (1928) •
Христиан Эйкман / Фредерик Хопкинс (1929) •
Карл Ландштейнер (1930) •
Отто Варбург (1931) •
Чарлз Шеррингтон / Эдгар Эдриан (1932) •
Томас Морган (1933) •
Джордж Уиппл / Джордж Майнот / Уильям Мерфи (1934) •
Ханс Шпеман (1935) •
Генри Дейл / Отто Леви (1936) •
Альберт Сент-Дьерди (1937) •
Корней Хейманс (1938) •
Герхард Домагк (1939) •
 Хенрик Дам / Эдуард Дойзи (1943) •
 Джозеф Эрлангер / Герберт Гассер (1944) •
 Александр Флеминг / Эрнст Чейн / Говард Флори (1945) •
 Герман Меллер (1946) •
 Карл Кори / Герти Кори / Бернардо Усай (1947) •
 Пауль Мюллер (1948) •
 Уолтер Гесс / Эгаш Мониш (1949) •
 Эдуард Кендалл / Тадеуш Рейхштейн / Филип Хенч (1950)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
**1926—1950** |
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |
Микрораптор
Микрораптор
Микрораптор
**Микрораптор** — дромеозаврид динозаврлар тобына жататын шағын денелі динозавр. Шамамен 20-ға жуық жақсы сақталған сүйектері Қытайдың Ляонин деген жерінен табылды. Динозавр бұдан 120-110 миллион жыл бұрын ерте Бор дәуірінде өмір сүрген. Микрораптордың алдыңғы аяқтарында, ұйрығында, таңғаларлығы артқы аяқтарында ұзын қауырсындары болған. Ол бір қарағанда қанатқа ұқсайтын. Ересектерінің ұзындығы - 80 см, салмағы 1 келі. Микрораптор біз білетін динозаврлардың ішіндегі ең кішкентайы. Ол - өте шағын, ұша алатын, бірақ құс тобына жатпайтын динозаврлардың алғашқысы.

Қызықты дерек
-------------

* Микрораптор - ұшатын динозавр.
* Микрораптор сөзі кішкентай ұры деген мағынаны білдіреді.
* Микрораптор кез келген биіктіктен ешқандай жарақатсыз жерге қона білген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 1 келіге дейін
* Тұқымдас : Дромеозаврид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Оливер «Олли» Стэнли Мёрс** (14 мамыр 1984 жыл. Витхам қаласы, Ұлыбритания) — британдық әнші, музыкант және тележүргізуші. Мерс «The X-factor» бағдарламасында 2-ші орын алғандығымен танымал болды. Бағдарламадан кейін «Epic Records» және «Syco Music» компанияларымен келісім шатрқа отырды.

2010 жылдың қараша айында Оливердің «Olly Murs» атты дебюттік үнтаспасы жарыққа шығады. Үнтаспа Ұлыбританиядағы «UK Albums Chart» бағдарламасында 108 мыңға жуық үнтаспа сатылған үшін 2-ші орын алды. Екінші «In Case You Didn’t Know» деген үнтаспасы 1 орын алды.

Өмірбаяны
---------

Оливердің ата-анасы - Виктория Мерс және Пит Мерс. Оның егіз ағасы - Бен және әпкесі - Фэй бар. Олли Витхам қаласындағы «Howbridge» және «Notley» мектептерінде білім алған. Оливер әлемге әйгілі «Manchester United» атты британдық футбол тобының жанкүйері.

Дискографиясы
-------------

### Студиялық үнтаспалары

* «Olly Murs» (2010)
* «In Case You Didn't Know» (2011)
* «Right Place Right Time» (2012)
* «Never Been Better» (2014)

### Мини-үнтаспалары

* «iTunes Festival: London 2012» (2012)

### Синглдары

* «Please Don't Let Me Go» (2010)
* «Thinking of Me» (2010)
* «Heart On My Sleeve» (2011)
* «Baby» (2011)
* «Heart Skips a Beat» (2011; featuring Rizzle Kicks)
* «Dance With Me Tonight» (2011)
* «Oh My Goodness» (2012)
* «Troublemaker» (2012; featuring Flo Rida)
* «Army of Two» (2013)
* «Dear Darlin'» (2013)
* «Right Place Right Time» (2013)
* «Up» (2014; featuring Деми Ловато)
Үлгі:Infobox economist

Финн Эрлинг Кидланд (2015)
**Финн Эрлинг Кидланд** (1943 жылы желтоқсанның 1) - Норвегия экономисті. Норвегияда көпбалалы фермер отбасында дүниеге келген. 1968 жылы норвегиялық мектептің ауылшаруашылық басқару және экономика бакалаврында көзге көрініп, сол жерде докторлық дәрежесін қорғады. 1973 жылы Карнеги-Меллона (АҚШ, Пенсильвания штаты) университетінде, 1976 жылы Карнеги университетінде профессорлық атақ алды, Санта-Барбара университеті мен танымал Тепперада бизнес мектебінде сабақ берді. 2004 жылы Ф.Кидланд Э.Прескотпен «экономикалық саясат пен макроэкономикалық қозғалыс келісімін үйлестіру» мақсатында экономика саласынан Нобель сыйлығына үйлесімді жұмыс жасады.
**Геннадий Николаевич Бабкин** (13.8.1923 жылы туған, Павлодар қаласы) – химия ғылымдарының докторы (1976), профессор (1980), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері (1983). 2-дүниежүздегі соғысқа қатысқан. 

ҚазМУ-ды (1950, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақстан Ғылым Академиясының аспирантурасын (1957) бітірген. Қазақ тау-кен және металлургия институтында ассистент (1950–1954), Қазақ химия-технологиялық институтында ассистент, кафедра меңгерушісі (1957), Қазақ политехникалық институтында доцент, кафедра меңгерушісі (1965), Жамбыл технологиялық институтының Алматы бөлімшесінде кафедра меңгерушісі (1984) қызметтерін атқарады. 

Оның негізгі ғылыми еңбектері электрхимия саласын зерттеу мәселесіне арналған. 

Бабкин 5 өнертабыстың авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Бұл отрядқа суда жақсы жүзетін және сүңгитін, бірақ нашар ұшатын, жүретін нағыз су құстары жатады.

  

Аяқтары артына қарай созылыңқы біткен, сондықтан да жер бетінде тік тұрғанда денесі алдына қарай иіліп тұрады. Олардың табан сүйектері екі бүйірінен қысылыңқы келеді де, алдыңғы үш саусағының арасында жарғағы болады. Мойны ұзын, ал тұмсығы біршама ұзындау екі бүйірінен қысыңқы түзу және өткір бола-ды. Қанаттары қысқа және сүйір келеді, ал олар өте шабан ұшады. Құйрығы қысқа болады. Қауырсыны тығыз орналасқан. Балапандары ширақ және үлпілдек мамықты болады.

Гагар тұқымдасына алдыңғы үш саусағы тұтасып жарғақпен жалғасқан, ірі құстар жатады. Жер бетімен жақсы қозғалып жүре алмайды. Бұлардың негізгі қорегі балықтар болып есептеледі. Бұлар суда жақсы сүңгіп, су ас-тында бірнеше минут бола алады. Еркегі мен ұрғашысының түсі бірдей, айырмасы болмайды. Бұлардың бізде бірнеше түрлері кездеседі, оның ішінде қаражемсаулы (Gаvіа агсtіса) гагар көбірек кездеседі. Қаражемсаулы гагар қаздан кішірек құс, ұяларын үлкен көлдерге салады, ол негізінен Балтық, Қара, Каспий және Жапон теңіздерінде қыстап шығады.

Гагарлар көбейер кезінде еркегі мен ұрғашысы бірігіп жүреді. Ұяларын судың жағаларына салады. Егер ұясында отыр-ғанда бір қауіп төнсе, ыршып суға түседі. 1—3 жұмыртқа салады. Жұмыртқасын атасы мен анасы кезектесіп басады. 28 күннен кейін жұмыртқадан сыртында үлпілдек қауырсыны бар балапан шығады. Балапандарының жұмыртқадан шығысымен, суда жүзетіндей қабілеті болады.
**Ақмойын шыбыншы** (Muscicapa albicollis) - теңбіл шыбыншыға өте ұқсас құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ақмойын шыбыншының теңбіл шыбыншыдан айырмашылығы ақ түс бүкіл бауырына жайылып, мойын тұсында арқа жағынан қосылады, сондықтан ақмойын шыбыншы аталған. Аналығы мен жас құстар теңбіл шыбыншыдан айнымайды десе де болады, алайда оларда ақ түс көбірек.

Таралуы
-------

Бұл құс Еуропа және Алдыңғы Азияның ормандарында қоныстанады, ал экваторлық Африкада қыстайды. Оның Қазақстанға таяу ұялау орындары - Еділдің орта ағысы, Кавказ және Копетдаг. Ақмойын шыбыншы осы арадан Қазақстаныың батыс өңірлеріне - Жайық өзенінің аңғарына, Маңғышлаққа оқтын-оқтын ұшып енеді, сол жерден сәуір және мамырда кездеседі.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Олонхо** — саха (якут) халқының эпостық жыры.[1] Олонхо мифология және тарихи негізде дамыған батырлық эпостар аралығындағы жанрлық түр саналады. Мұнда ежелгі түркі-моңғол мифологиясының, мифология тарихи оқиғалардың және тұңғыс тектес халықтар мифологиясының сарындары бар. Олонхо жырлары, негізінен, той-томалақтарда жырланған. Көлемі екі-үш мыңнан жиырма мың жолға дейін созылады. Өлең құрылысы 7 – 8 буынды қазақтың жыр үлгісіне ұқсас келеді, тілі аллитерацияға өте бай. Жыр мотивтерінің қазақтың фольклорымен ұқсас тұстары жеткілікті. Мысалы, *Алпамыс*, *Ер Тарғын* , *Қарадөң батыр*, сондай-ақ қырғыздың *Манас* жырлары олонхомен *сарындас келеді. Осының бәрі жыр сахалардың арғы ата-бабалары оңтүстікте, Байқал көлі маңындағы кең даланы мекендеген тұста туындағанын, қалыптасқандығын аңғартады. Олонхоны орындаушыларды* олонхосут *деп атайды. Олардың ішіндегі ең танымалылары ретінде Т.В. Захаров-Чээбий , Н.А. Абрамов-Кынат, т.б. атауға болады.*

Ішкі сілтемелер
---------------

* Эпостық жыр
* Mифология тарихи

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Ер Тарғын

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9