recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зәуреш Ерсайынқызы Дәлеева**

1975 жылы 16 ақпанда туған.

Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1993) халықаралық экономист мамандығы бойынша бітірген; «Прагма» корпорациясында (2005) актуарий мамандығы бойынша арнайы оқу тәжірибесінен өткен.

1998 жылдан - «Медеу» сақтандыру ұйымы» ЖШС сақтандыру жөніндегі менеджері. 2000 жылдан - «БТА» сақтандыру компаниясы» АҚ актуарлық есептерді жүргізу
жөніндегі бас маманы, резервтерді қосу және есептеу бөлімінің бастығы. 2003 жылдан - «Династия» ӨСК» АҚ экономика және инвестициялар басқармасының бастығы,
қаржы директоры. 2004 жылдан - «БТА» сақтандыру компаниясы» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары. 2005 жылдан - «БТА сақтандыру» сақгандыру компаниясы» АҚ, басқармасының төрағасы.

2009 жылдың қаңтарынан бері - «Альянс Полис» сақтандыру компаниясы» АҚ басқармасының төрағасы.

ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жанындағы міндетті медициналық сақтандыру мәселелері жөніндегі жұмыс тобының қатысушысы (2001).

ҚР Актуарийлер қоғамының мүшесі.

Марапаттары
-----------

«Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған (2008).

Үй жағдайы
----------

Тұрмыс құрған. 2 ұлы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Зәулім үйлер** (skyscraper), өте биік көп қабатты ғимарат. Бұрын 10-20 қабатты ғимараттарды осылай атаған болатын, ал қазіргі кезде бұл термин 40-50 қабаттан тұратын өте биік ғимаратқа байланысты қолданылады. Ең алғашқы мұндай ғимарат Каст-Айрон-Билдинг деп аталады, оны 1848 жылы Нью-Йоркте Джеймс Богардус (1800-1847 жылдар) салған. Бұл ғимараттың жоғарғы қабаты мен төбесі берік болуы үшін қаңқасы темірден жасалады. Бессемер тәсілін жетілдіре отырып, болатты өндіру барысында зәулім ғимараттар салуға мүмкіндік туды. Уильям Ле Барон Дженнидің (1832-1907 жылдар) жобасы бойынша Чикагодағы «Home Insurance Co.» серіктестігінің ғимараты салынды (1884-85 жылдар). Ол қаңқасы болаттан салынған ең алғашқы биік ғимарат болды. Зәулім ғимарат кессон немесе тіреулі фундаментке тірелетін жер асты бөлігінен тұрады, жер үстіндегі бөлігі бағанадан, бөренеден жасалған фермадан және төбеге дейін көтерілетін қабырғалардан тұрады. Зәулім ғимарат күшті жел мен сейсмикалық толқындарға берік болуы үшін құбырлар қиғашынан байланыстырылып құрылды. Фазлур Хан (1928-82 жылдар) ұсынған құбырлардың бір-бірімен байланысып жасалған бір бөлігі және кластерге жинақталып болаттан соғылған жіңішке құбыр құрылымы берік тіректі көрсетеді. Мұндай құрылым әлемдегі ең биік зәулімдерді (мысалы, Сирз-Тауэр) салу үшін қолданылған. Зәулім ғимараттардың архитектурасы мен оның безендірілуі бірнеше кезеңнен өтті. Л.Салливан тік сызықты жоспарласа, «McKim, Mead, & White» (Ч.Ф.Мак-Ким, С.Уайт) неоклассицизм бағытын ұстанды. Негізінен зәулім ғимараттардың дизайнына халықаралық стиль тән. Алғашында ғимараттар коммерциялық құрылым үшін салынса, кейінірек тұрғын үй ретінде қолданысқа беріле бастады.
**Терриген шөгінділер**- әр түрлі жағдайымен теңізге және мұхитқа әкелінген құрлық денудациясының қатты бөлшектерінен түзілген шөгінділер. Заттық құрамы құрлықтағы үгілу процестерінің сипатына, су жиналатын аумақтағы жыныстарының петрогр. құрамына байланысты. Құрлықтық қайраңда, шельфте терриген шөгінділер ірі кесекті, құмды,алевритті, сазды шөгінділерден құралады.Ең ірі кесекті жыныстар құрлыққа таяу жерге жиылады. Алаптың гидродинамикасына қарай теңіздердегі құм мен лай шекарасы 25-50 м-ден 100-150 м-ге дейінгі тереңдіктерде байқалады. Мұхиттарға ірі мұздар, жеке айсбергтермен келген, іріктелмеген ірі кесекті жыныстар да терриген шөгінділерге жатады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 11 том
**Кунал Найяр** (итал. *कुणाल नय्यर*; туған 30 сәуір 1981, Лондон, Ұлыбритания — ата-тегі үндіс, британдық актер, әлемге көбінесе "Үлкен жарылыс теориясы" атты комедиялық сериалдағы ойнап жатқан Раджеш Рамаян Кутраппали рөлімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Кунал Найяр Лондонда өмірге келген, алайда балалық шағын Нью-Делиде (Үндістан) өткізген. Ортамектепті бітіргеннен сон, Найяр білім алуды колледжте жалғастыру үшін АҚШ-қа аттанады. Орегон штатындағы Портленд университетінде Найяр табыскерлік арада маманданған. Сонда тұрып жатқан кезде актерлік өнер сабақтарына қызығып, оларға қатысып жүрген. 

Американдық колледжте Кунал Найяр театрлық фестивальға шақырылып, сонында Марк Твен сыйын ұтып алған. Сонымен қоса Найярға Sundance Lab атты беделді театрде оқуы стпиндиясы бөлінді. 

2007 жылдан бастап "Үлкен жарылыс теориясы" атты комедиялық сериалда Раджеш Рамаян Кутраппали рөлін ойнап жатыр. Сериал 2014 жылы 12 наурыз күні 2016-17 жылдарға дейін үш сезонға дейін созылды.

Жеке өмірі
----------

2011 жылының желтоқсан айында Найяр Нехе Капурмен неке кұрды. Нехе Капур «Мисс Индия-2006» атағын иеленушісі.

Дереккөздер
-----------
**Теренс Дэвид Джон Пратчетт** (ағылш. *Sir Terence David John Pratchett*) көбіне **Терри Пратчетт** (*Terry Pratchett*; атымен танымал; 28 сәуір 1948 жыл, Беконсфилд, Ұлыбритания – 12 наурыз 2015 жыл, Оңтүстік Англия, Ұлыбритания) — британ жазушысы, Британ империя орденінің офицері, фэнтезиялы Жазық әлемді жасаушы.

Шығармалары
-----------

Терри Пратчетт өзі жасаған Жазық әлемге қалыптасқан қаламгер, белгілі жазушы ретінде келді. Жазушының қаламгерінен туған алғашқы кітап – «Кілем адамдары» 1971 жылы жарыққа шықты. Оның соңынан «Күннің күңгірт беті» (1976) және «Страта» (1981) оқырманға жол тартты. Бірақ бұл романдардың бірде-бірі бетбұрысты туынды бола алмады. Пратчетт бұрынғысынша газетте жұмыс жасай жүріп, бос уақытында прозаға қол ұратын журналистердің бірі болып қала берді. 

Жазушы өзінің бағытын «Сиқырдың түсі» деп аталған әңгімелер жинағынан тапты. Онда сауатсыз сиқыршы Ринсвиндтің зұлым істері жайлы сыр шертетін әңгімелерден құралған хикаяттан көрінді. Кітапта «фэнтези» деген жаңа сөз қолданылып, ол дәстүрлі, салмақты жазылатын романдарға пародия түрінде шығарылған осындай туындылардың анықтамасы бола бастады. Бұл жинақ жақсы сатылып кетті. Соңынан «Сиқырдың түсі» шағын телесериал түрінде де көрінді. 

Ол «Би-би-си» арнасының «Әйел сағаты» деген бағдарламасы кезінде көрсетілді. Осының өзі-ақ Пратчетті жұлдызға айналдырып жіберді. Іс жүзінде жазушы оқырманның фантастика тақырыбында қалам тербеп жүрген кез келген қаламгерден күтіп жүрген нәрсесін жасады да қойды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  New Year Honours list 2009. (ағыл.)
2. ↑  Локус журналынан үзінділер 1999 жыл желтоқсан айы. (ағыл.)
3. ↑  Жаңалық — Рианна Пратчетт — Tomb Raider
Сиерра Маккормик (ағыл. Sierra McCormick; 28 қазан 1997, Эшвилл (Солтүстік Каролина), АҚШ) — американдық актриса, әлемге Disney каналының «Высший класс» сериалындағы Олив Дойл ролімен және американдық ойын теле-шоу "Кто умнее пятиклассника?" қатысқанымен әйгілі.

Жеке өмірі
----------

Сиерра Маккормик Солтүстік Каролина штатындағы Эшвилл қаласында туған. Кіштентай кезінде Лос-Анджелеске көшіп кеткен. Қазіргі уақытта әке-шешесімен және Кайли атты апайымен бірге тұрады.

Мансап
------

2006 жылы Лос-Анджелестегі The Corsa Agency қосылып актерлікке қызығушылығын тапты. Сиерраның бірінші актерлік жұмысы 9 жасында "Долго и счастливо" телесериалында болған. 2007 жылы Сиерра қалған мыңға жуық балаларды жеңіп, «Кто умнее пятиклассника?» теле-шоуының екінші сезонына өтті. МакКормик Disney каналының «Ханна Монтана» сериалындағы «Добро пожаловать в заблуждение» эпизодында түскен. Сиера МакКормик Чайна Энн Макклейн мен бірге «Jack and Janet Save the Planet» кинофильмінде түскен. 2010 "Рамона мен Бизус" фильмінде Сьюзен Кушнер ролін ойнаған. 

Сиерра «A Nanny for Christmas» (2011) фильмінде және «Сверхъестественное» сериалында (әзәзіл Лилит) басты ролді ойнаған..

Дереккөздер
-----------

1. Сиерра Маккормик
2. Сиерра МакКормик Internet Movie Database сайтында
3. Сиерра Маккормик твиттерде
**Кастанье́ты** (ис. *castañetas*) — Жоғарғы бөлiктерiндегi өзiмен ұсынатын өзара бау сабақтас екi қайқы пластинкалар, екпiндi ойын құралы. Ол үшiн соңғы кезде барлық шыныпластик жиiрек қолданатындығыменнен, пластиналар қатты ағаштардан дәстүр бойынша өндiрiлдi. Кастаньеталар Испания, Оңтүстiк Италияда және Латын Америкада кең тараған.

Ойын құралдары ұқсас бос тұрулар, би және ән салуды ырғақты бақылап отыру үшiн жарамды, Ежелгi Мысырда және Ежелгi Грекия елдерінде қолданылған.

Орыс тiлiндегi Кастаньеталары атау олар castaлар деп аталған испандық шеттен алып пайдаланған.

Мысалы, Кастаньеталарды дүниелiк мәдениетте мықтырақ жинағы испандық музыканың түрiмен байланысады, осы аспап сондықтан ауылы Фламенко және өйткенi испандық сығандардың музыкасымен, стильмен әсiресе жиi Ж.Бизенi операдағы испандық әрдiң жасауы үшiн классикалық музыкада Кармалы қолданады. Симфониялық оркестрде, орындаушылар ыңғайлы болу үшiн, н өйткенi арнайы тығыршық бекiтiлген Кастаньеталарын жиiрек қолданылады. «Кастаньет - машина.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* *Кастаньеты(қолжетпейтін сілтеме)* — мақала "Словаря музыканта-духовика".
* (қолжетпейтін сілтеме) — мақала "Большой советской энциклопедии"
**Эвдемонизм** *(грек тілінен аударғанда рақаттану, бақытқа бөлену деген мағына береді)*– этиканың гедонизмге жақын методол.

Сипаттама
---------

Принципі. Эвдемонизм антика дәуірінің этикалық теориясында анағұрлым кеңінен дамыды. Оған дәлел Демокрит, Сократ, Аристотель сынды ғұлама ойшылдардың осы термин турасында еңбектенуі. Эвдемонизм адам мінез-құлқының негізгі критерийі бақытқа ұмтылу (жеке бастың, қоғамдық) деп ұйғарады. 18 ғасырдағы француз материалистері де эвдемонизм жағында болады. Олар кез келген қоғамның және адамның кез келген пайдалы іс-әрекетінің түп мақсаты адамның бақытты болуы деп мойындаған болатын. Эвдомонистік этика өзінің гуманистігі жағынан христиандық этикадан жоғары тұрады, себебі ол адамды жер бетінде бақытты болуға шақырады. Бірақ та эвдомонизм бақыт ұғымына тарихтан тысқары қандай да бір жалпы адамзаттық мән береді. Ал шындығында, антагонистік таптар өмір сүріп жатқан қоғамда адам мақсаты жайында бірыңғай ортақ ұғым болуы да мүмкін емес. Сол себепті де мораль жайындағы түсінікті эвдомонистік тұрғыдан дәлелдеу ғылыми дәлелдеу емес. Қазіргі кезде аталмыш термин шетелде ғалымдармен кең ауқымда зерттелуде.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Қазақстан инновациялық университеті** – жас жоғары оқу орны (бұдан былай қысқаша— ЖОО), бірақ оның дүниеге келіп, әуелгі қалыптасуы мен даму негізі Қазақ қаржы-экономикалық академиясы болғандықтан жинақтаған бай академиялық дәстүрлері бар.

Қазақ Қаржы-экономикалық академиясы 1992 жылы Агротехнологиялық университет болып негізін қалады. 1994 жылы атауы Семей бизнес және кәсіпкерлік институты болып өзгерді. 2000 жылы Қазақ қаржы-экономикалық институты, ал 2008 жылы Қазақ Қаржы-экономикалық академиясы болып құрылды. 

Оның негізін салушы және президенті Әпсәләмов Нәдірбек Әпсәләмұлы – экономика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының мүшесі. «Құрмет» орденімен, «В.И.Лениннің 100 жылдығына», «Тәуелсіздікке 20 жыл» мерейтойлық төсбелгілерімен марапатталған. «ҚазКСР білім беру ісінің үздігі», «КСРО білім беру ісінің үздігі», «ҚР білім беру ісіне еңбегі сіңген қайраткер», 2006 ж. Женевада мінсіз іскерлік абыройлы қызметі үшін «INSAM» төсбелгісін( медалін) алды және т.б.

Қазақ Қаржы-экономикалық академиясында үш факультет болды: «Қаржы-экономикалық», «Есеп-экономикалық» және сырттай оқыту бөлімі. Академия түрлі бағыттар мен мамандықтар бойынша мамандар даярлады.

Бакалавриат: «Экономика», «Қаржы», «Есеп және аудит», «Менеджмент,» «Құқықтану», «Маркетинг», «Мемлекеттік және жергілікті басқару», «Туризм», «Ақпараттық жүйелер», «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамту», «Бағалау».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан иновациялық университеті
**Халеда Зия Бегум**(бенгалша খালেদা জিয়া; 1945 ж. тамыздың 15-інде), - Баңладеш премьер-министрі (1991 - 1996; 2001 - 2006 жж.), ұлтшылдар партиясының жетекшісі.

Зия АҚШ президенті Билл Клинтонмен
Зия Бразилия президенті Лула да Силвамен.
Баңладештің солтүстік-батыс бөлігінде Динаджпур деген жерінде кәсіпкердің отбасында дүниеге келген. 1960 жылы генерал Зияур Рахманға тұрмысқа шықты.
Кейін Зияур Рахман Баңладештің президенті болып кетті және Баңладеш Ұлтшыл партиясын ұйымдастырды. Зияур Рахманды 1981 жылында өлтірді. 1983 жылы Халеда Зия Бегум күйеуі негізін қалаған партиясын жетекшісі болып кетті. "Авами лиг" партиясымен бірге, Хуссейн Мұхаммед Эршадқа қарсы күрескен.

1991 жылында сайлауында жеңіп, Баңладештің премьер-министрі болып кетті. Үндістанмен қарым-қатынастарын бұзып, Ганг суының бөліну мәселесін туғызды.
Керісінше, Пәкістанмен қарым-қатынастарын жақсартты. Білім беру саласына көбірек қаржыны беріп, міндетті бастауыш білім алу туралы заң қабылданып, қыздарға арналған 10-сынып мектептерін ашылуына үлес қосты. Эршадтың диктатурасынан кейін демократиялық өзгерістерін өткізді.

1996 жылында "Авами лиг" партиясына жеңіліп, орнынан кетті. 1999 жылында "Авами лиг" құрастырған үкіметіне қарсы саяси ереуілін ұйымдастырды. 2001 жылы өткен сайлауында жеңіп, қайтадын премьер-министр болып кетті.
**«Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен»** (тәжірибелік нұсқаулық) – журналистер мен редакторлардың, БАҚ жетекшілерінің, PR-мамандарының, сонымен қатар ақпараттық даулар мен заңнамалық қызмет саласында маманданған заңгердің тәжірибелері жинақталған басылым. «MediaNet» халықаралық журналистика орталығының нұсқауымен 2008 жылы жарыққа шықты. Идеяның авторы мен жоба жетекшісі – Әділ Жәлелов. Оқырмандардың назарына Қазақстанның қазіргі медиа нарығы, түрлі БАҚ-та жұмыс істеу ерекшеліктері мен үлгілері, журналистердің кейбір кәсіби «құпиялары», PR және жарнама негіздері ұсынылған.

ISBN 9965-9860-7-X. 
Таралымы 2 000 дана. 
«IK group» типографиясында басылған.
*Басқа мағыналар үшін Қанжығалы деген бетті қараңыз.*
**Қанжығалы** – Қалқұтан алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ақкөл ауданының орталық бөлігінде, Ақкөл қаласынан шығысқа қарай 4 км жерде, теңіз деңгейінен 370 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 12,4 км2 ұзындығы 4,3 км, енді жері 3,1 км, жағалау бойының ұзындығы 11,5 км. Су жиналатын алабы 62,4 км2. Жағалауы жатық, көл түбін лай басқан. Негізінен еріген қар және грунт суларымен толысады. Суы тұзды және кермекті. Мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Ехоба куәгерлері "қаннан аулақ жүру" деген қан құйдырмауды және тапсырмауды, сондай-ақ өз қанын сақтамауды білдіретінін түсінеді. Сонымен қатар олар Құдайдың заңын құрметтейтіндіктен қанның негізгі төрт құрамбөлігінен, яғни қызыл және ақ түйіршіктерден, тромбоциттер мен плазмадан, бас тартады.

Бүгінде қанның осы құрамбөліктері одан әрі ұсақ фракцияларға бөлінеді де, түрлі жолдармен қолданылады. Мәсіхші осындай фракцияларды қабылдай ала ма? Оларды қан деп қарастыра ма? Бұл мәселеде әркім жеке шешім қабылдауға тиіс. Адамның өз қаны сақталмай, бірден қолданылатын гемодиализ, гемодилюция және реинфузия сияқты емшараларға қатысты да осылай ету керек. 

Жеке шешіміміздің қандай болатыны Ехоба үшін бәрібір ме? Жоқ, олай емес, біздің ойымыз бен ниетіміз оны қатты қызықтырады. Олай болса, дұға ете отырып ізденіс жасап, қандай да бір дәрі-дәрмек не емшара туралы көбірек мәлімет алғаннан кейін, Киелі кітапқа сай тәрбиеленген ар-ұжданымызға сүйеніп әрекет етуіміз керек. Әрине, өзгелердің бізді өз ар-ұждандарына сай әрекет етуге итермелегені не біздің олардан: "Менің орнымда сен не істер едің?"— деп сұрағанымыз дұрыс болмас еді. Мұндай жағдайларда әр мәсіхші өз іс-әрекеті үшін өзі жауапты.

Дереккөздер
-----------

Құдайдың сүйіспеншілігі, Алматыкітап
**Мустьер мәдениеті** (Mousterian industry)- Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік Африкадағы тас ғасырының мәдениеті, бұл мәдениетті ұстанушылар дәстүрлі түрде Неандертал деп саналады.. Еуропаны соңғы (вюрмдік) мұз басқан (40 мыңж.) дәуірдің бірінші жартысы деп даталанады. 

Мустьер құрал-саймандарына диск тәрізді нуклеустерден дайындалған сабы қысқа балталар, қырғыштың және сүйірдің жаңқаларынан дайындалған кетік ара тәрізді құралдар, сүйірдің жан-жағын тыстау арқылы дайындалған домалақ ізбесті шарлар жатады, бұны бола (аңшының лақтыратын қару) ретінде пайдаланған. 

Ағаш найзалар мамонт немесе түкті мүйізтұмсықтарды аулау үшін пайдаланылған. Мустьер қаруы неандертальдармен бірге Еуропадан жоғалып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Бие сүті** — биенің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық.

Сиыр сүтіне қарағанда, бие сүтінде лактоза 1,5 есе көп болып, ақуыз бен май 1,5-2 есе аз болады.

Ауыл шаруашылығында бие сүтін қымызды дайындау үшін пайдаланады.

Биенің сүттілігі
----------------

Сүтті жылқы шаруашылығының көп жылғы тәжірибесі бие неғұрлым жиі сауылса, одан сүтті соғұрлым көп алуға болатындығын, яғни сүттің көп бөлінуі сауу жиілігіне байланысты екендігін көрсетіп отыр.

Биенің сүттілігі сауым маусымының ұзақтығына, сүт беру барысына және оның жасына байланысты.

Қазақтың мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының қымыз фермасындағы жүргізілген тәжірибелік жұмыстарға қарағанда, сауу аралығының ең қолайлы мерзімі — 2 сағат, демек күні бойы 4-6 рет сауу.

*Қымыз фермасындағы биелер сүттілігінің орташа көрсеткіштері, әр басына л*| **Тұқымдық топтары** | **Қай уақытта** | **Сауым айлары** |
| **Мамыр** | **Маусым** | **Шілде**  | **Тамыз**  | **Қырк.**  | **Қазан**  |
| Ауыр жүк тартатын жылқы мен қазақ жылқысының будану | Бір айда | 428 | 405 | 388 | 342 | 372 | 305 |
| Тәулігіне | 13,80 | 13,50 | 12,50 | 14,40 | 12,40 | 9,85 |
| Жабы жылқысы | Бір айда | 402 | 381 | 381 | 352 | 342 | 270 |
| Тәулігіне | 12,99 | 12,70 | 11,37 | 12,60 | 11,40 | 8,70 |
| Жетілдірілген салт мініс жылқысы | Бір айда | 301 | 292 | 289 | 332 | 310 | 197 |
| Тәулігіне | 9,75 | 9,70 | 9,31 | 11,06 | 10,35 | 6,37 |
|

Сүт құрамы
----------

Бие сүтінің құрамы, демек, оның сапасы тұрақты емес. Мәселен, қазақ жылқысы биесінің және желгіш тұқымдардан алынған буданының сүтіндегі ақуыз бен майдың мөлшері сауын айына байланысты өзгеріп отырады. Қазақ жылқысы биесінің сүтінде ақуыздың ең көп болатын мерзімі үшінші сауын айы — 2,17%, ал желгіш жылқы мен қазақ жылқысының буданында төртінші сауым айы — 2%.

Бие сүтінде шамамен 1,3-2,0% май бар, бұл сиыр сүтіндегіден екі еседен астам кем. Сауым маусымының аяғында сүтте едәуір мөлшерде май көп болатындығы байқалды. Жүргізілген зерттеулерде, сиыр сүтіндегі май түйіршіктеріне қарағанда, бие сүтіндегі май түйіршіктері кішілеу келетіндігі анықталды, сондықтан ол жақсы сіңеді.

Бие сүтінде 6,7% лактоза бар (сиыр сүтінде едәуір төмен — 4,7%), ол сауым кезеңіне қарай онша көп өзгере қоймайды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *В. Черепанова, Ә. Хасенов, З. Сейітов, К. Дүйсенбаев, В. Белокобыленко.* Қымыз және шұбат. Алматы: «Қайнар», 1971.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Сүт |
| --- |
|  |
| Төрт түлік сүті | 
Сиыр сүті • Бие сүті • Түйе сүті • Ешкі мен Қой сүті |  |
|  |
| Сүт түрлері | 
Жай сүт • Пастерленген сүт • Қайнатылған сүт • Піскен сүт • Қойытылған сүт • Құрғақ сүт • Ұйыған сүт • Майсыздандырылған сүт |
|  |
| Сүт өнімдері | 
Айран • Қаймақ • Кілегей • Сары май • Ірімшік • Балқытылған сыр • Сүзбе • Саумал • Қымыз • Шұбат • Қойыртпақ • Қатық • Құрт • Сарысу • Шалап • Іркіт • Ақлақ • Балмұздақ • Сүт коктейлі • Йогурт • Варенец • Ряженка • Ацидофилин • Қазақтың ұлттық сүт тағамдары |
|  |
| Қосымша | 
Сауу • Сауыншы • Сауын алу • Уыз • Емшек сүті • Лактация • Лактоза |

 |
Өткен ғасырларда қазақ халқы Отанын , дінін сатқандарға , құдайға, пайғамбарға ,аруаққа тіл тигізгендерге , аса ауыр қылмыс жасағандарға өте қатаң тәртіптік заң қолданған.

Сипаттамасы
-----------

Оның аты - **шошай** .Ел ағалары , дін басылары мұндай адамдарды шақырып алып , істің ашық-қанығын толық анықтайды. Егер қылмысы анықталған болса, оны ел алдында айып салып, елден қуады немесе шошай етеді. **Шошай ету дегеніміз** - қылмыскердің үйін ауылдан бес - алты жүз қадам бөлек тігу. Ол үйдің адамын да ,малын да ауылымен араластырмайды. Сөйтіп, ел заңында материалдық қана емес , рухани жағынан да жазалау болғанын байқайқауға болады. Мұндай жағдайға ұшыраған үйді **шошай үй** , адамын **шошай қазақ** деп атайды .Оларға құрмет жасалмайды , олар қонаққа , тойға , мәжіліске шақырылмайды .

**Дереккөздер**
---------------

  

1. Қазақ халқының әдет-ғұрыптары кітабы , Атамұра 2011ж.

2.
**Қантты бал.** Аралардың қант шырынын өңдеу барысындағы өнім. Сахароза ферментінің әсерінен гидролизге ұшырайды. Түзілген қант балы табиғи бал сияқты негізінен фруктоза мен глюкоза қоспасынан құралған. Жетілу процесінде мальтоза мен кейбір басқа қанттар синтезделінеді. Ара өңдеуінің нәтижесінде оған ферменттерді, зольді элементтерді, витаминдерді, бактерицидтік заттарды енгізеді. Алайда, онда аромаикалық заттар және басқа да бағалы компоненттер болмайды. Негізгі физико-химиялық көрсеткіштері бойынша осындай балды табиғи балдан ажырату қиын. Қантты балды арнайы өңдіру және оны ара балы түрінде сату фальсификация болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Бие қысырамас (ырым).** Жаңа түскен келіннің беті ашылғаннан кеиін енесі келіп, келіннің бетінен тағы сүйіп, жақсы тілек тілеп, сол жерде отырған әйелдердің ортасына «биелерің қысыр қалмасын» деп ақ мата тастайды. Бұл «бие қысырамас» деген кәде. Әйелдер бұл матаны жыртып, бөліпалып үйлеріндегі сабаның аузына «бием қысыр қалмасын, біссімілда» деп байлайды. Бұл кәде бәріне де жетуі керек. Жетпей қалғандардың өкпелеуге хақы жоқ. Соңғы жылдары халқымыздың мал шаруашылығынан қол үзе бастауына сәйкес бұл ырым ұмытылып бара жатыр.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2. Салт-дәстүрлер кітабы,Атамұра 2011ж.
**Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев**(7.6.1917, Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы, Бестамақ ауылы - 23.10.1943, Украина, Днепропетровск облысы, Чернопаровка дер.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Кеңес Одағының батыры, рота командирі, гвардия лейтенанты, қазақ. 

Соғысқа дейін аудан кеңес атқару комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1938 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, З-Украина майданы 8-гвардиялық армия 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы 120-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Сталинград, Воронеж, Дон мен Днепр үшін болған ұрыстарда взвод, рота басқарған. 1943 жылы 23 қазанға қараған түні Молдағалиевтің ротасына Днепрден өтіп, плацдармды алу тапсырылды. Рота жауынгерлері Елизарово селосын жаудан азат етіп, жаудың 100-ден астам әскері мен офицерін жойып, 25 әскерін тұтқынға алды. Чернопаровка деревнясы тұсындағы жау корғанысының 2-белдеуіне жақын тұрған 167,2-биіктікті басып алуда жау дзотының аузын өз денесімен жауып, ерлікпен қаза тапты. Молдағалиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.3.1944). Елизарово станциясындағы №1 орта мектепке және Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы,Бестамақ орта мектебіне, Жаңа Семейдегі бір көшеге Молдағалиевтің есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**ЖАНҒАБЫЛОВ Абай Кенжебайұлы** (14.5.1939 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария ауданы) – медицина ғылымының докторы (1986), профессор (1987). 

Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1963, қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген. Қызылорда облысы Сырдария ауданы «Амангелді» кеңшарында аурухана меңгерушісі, аудан аурухананың бас дәрігері (1963–66) болды. Киевтегі Н.Д.Стражеско атындағы ғылыми-зерттеу клиника институтының аспирантурасында (1966–69) оқыды. Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) ассистент, доцент (1969–74). КСРО Медицина ҒА Тағамтану ғылыми-зерттеу институтының Қазақ бөлімшесінде бөлім бастығы (1975–90) қызметтерін атқарды. 1990 жылдан Қазақ ұлттық медицина университетінің кафедра меңгерушісі.

Жанғабыловтың ғылыми еңбектері қан аурулары патологиясына және гастроэнтерология саласына арналған. 130-дан астам ғылыми мақала жариялап, қымыз бен шұбаттың емдік қасиеттері және практикалық гастроэнтерология жөнінде оқулықтар жазған.
**Эванстон** (ағыл. Evanston) — АҚШ-тың Иллинойс штатында қала. Эванстон Чикаго қаласынан 20 шақырым қашықтықта орналасқан қала. Қалада 1851 жылы негізі қаланған Солтүстік-батыс университеті орналасқан.

Тарихы
------

Алғашқы еуропалықтар осы жерге 1836 жылы келген. Бастапқы кезде жер Гросс-Пойнт, кейін 1850 жылы Риджвилль деп аталған. 1851 жылы методист бизнесмендер Солтүстік-батыс университетінің незігін қалағаннан кейін қаланың атын университеттің негізін қалағандардың бірі Джон Эванстың құрметіне Эванстон деп атағывц келген. 1857 жылы қалаға Эванстон аты берілді.

Танымал тұрғындары
------------------

* Гарри Уиллс - 1993 жылғы Пулитцер сыйлығының иегері;
* Меган Твохей - 2018 жылғы Пулитцер сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------
**Жанғабыл Әтекеұлы**, Жанғабыл шешен (1851 жылы Алматы облысы, Райымбек ауданы, Шәлкөде өзенінің бойы, Ақбастау өңірі - 1924 жыл Райымбек ауданы, Қарасаз аулы) - би шешен. 

Әкесі Әтеке да қажыға барған, ел ішіндегі беделді кісі болған. Жетісуда "Атекем айтты дегенше, Әтекең айтты десеңші" деген тәмсіл сақталған. Әке өнегесімен Жанғабыл 16 жасынан билік сөз айтып, ел ішіндегі дау-дамайларды шешетін дәрежеге жеткен. Кейіннен елінің намысын қорғап, жылына бір рет Көкалы жардың көпірінде (Іле өзені) өтетін жиынға қатысып, әр алуан дауға билік айтқан, жөн - жосық көрсеткен. *Ұзақ, Жәмеңке, Диқанбай, Нөке, Жансерке* сияқты ел жақсыларымен араласып, ел бірлігін, ағайын татулығын сақтауды мұрат еткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  **Қазақстан тарихы.** Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Жанмыхан Құндызбаев
**Құндызбаев Жанымхан Қаюұлы** 1947 жылы 22 наурызда Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Ленинск селосында дүниеге келген.

### Білімі

1966 жылы Катонқарағай ауданындағы Е.Рыков атындағы мектепті интернат-пансионатта тұрып бітірді. Осы жылы Алматы қаласындағы Қазақстан мемлекеттік ауылшаруашылығы институтының ауыл-шаруашылығы өндірісін механикаландыру факультетіне оқуға түсіп, аталған институтты 1971 жылы ойдағыдай аяқтап, инженер-механик мамандығын алды.

### Еңбек қызметі

1971-73 жылдар арасында Кеңес армиясы қатарында Вологда қаласында автомобиль ротасы командирінің техника жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. Әскери атағы лейтенант- инженер.
1973-80 жылдар аралығында Шығыс Қазақстан облысы Большенарым ауданындағы «Калинин» атындағы ұжымшарда техникалық қауіпсіздік жөніндегі инженер, бас инженер міндеттерін атқарды. 1980 жылдан 1984 жылға дейін Катонқарағай ауданындағы «Алтай» қой кеңшарының директоры болып қызмет атқарды. 
1984-87 жылдар аралығында Катонқарағай аудандық ауылшаруашылығы басқармасының бастығы, Катонқарағай аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің бастығы, аудандық атқару комитеті бастығының бірінші орынбасары болып еңбек етті.
1987-96 жылдар аралығында Шығыс Қазақстан облысы Глубокое аудандық атқару комитетінің төрағасы, Катонқарағай аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, аудандық кеңестің төрағасы, аудан әкімі болып еңбек етті. 1996 жылдан 2009 жылға дейін ҚР ауылшаруашылығы министрлігінің Шығыс Қазақстан облыстық аумақтық басқармасының бастығы міндетін атқарды. 2009 жылдың маусым айынан бастап облыстық аумақтық инспекция бастығының орынбасары қызметін атқарады.

### Марапаттары

Қызмет атқарған кездерінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен, «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерекелік медальдарымен марапатталды. Қазақстан Республикалық кәсіподақ комитетінің атынан I және II дәрежелі «Еңбек даңқы» белгісімен марапатталды. 
2007 жылы 16 ақпанда ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан зор үлесі үшін Жанымхан Қаюұлына III шақырылған Катонқарағай аудандық мәслихатының XXVI сессиясының №26/7-III шешімімен «Катонқарағай ауданының құрметті азаматы» атағы берілді.

### Дереккөздер

1. ↑  Қатонқарағай энциклопедиясы, Алматы 2011
**Сансызбай Мұқаметқалиұлы Жиентаев** – экономика ғылымдарының докторы (1996), професор (1997).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1976 Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген. 
1976–80 Осы университетте аспирант, кіші ғылыми қызметкер, 
1980–91 Қостанай ауылы шаруашылығы институтында (қазіргі Қостанай мемлекеттік университеті) ассистент, кафедра меңгерушісі, доцент, декан;  

1994–97 Қостанай мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі болды.   

1997 жылдан проректор қызметінде. Сансызбай Мұқаметқалиұлы Жиентаев 50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Шығармалары: Хозяйственный расчет и НТП в сельском хозяйстве, А. 1992; Приватизация в сельском хозяйстве Казахстана, М. 1994.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қантөрткіл** – Шағырай қырқасының оңтүстігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Оймауыт ауылының шығысында 56 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 262 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км шамасында. Жайпақ беткейлері жонды-қырқалы төбешіктерден тұрады. Солтүстік-батысында Жаман Қантөрткіл төбесі, оңтүстігінде Төрткіл бұлағы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тақыр типтес сортаңды топырағында шөл өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**Жанышпа біліктер** 

(op. вальцы, нем. walze) — ағаш өңдейтін
білдектердің беті тегіс немесе бұдырлы цилиндр немесе конус пішінді
жұмыс мәрімдері. Жанышпа біліктер араларынан өңделетін материалдар
өткізіледі. Әдетте, жанышпа біліктер өңделетін материалдың қозғалыс
бағытына қарама-қарсы айналады.

Жанышпа білікпен түйісетін кең таспалы ажарлау білдегі
------------------------------------------------------

(ор.широколенточный шлифовальный станок с вальцовым
контактом) — ағаш өңдеу өндірісінде беттері қапталған және қапталмаған
қалқанды тетіктерді тегістеу және жарым-жартылай мөлшерлеу
жұмыстарын жүргізуге арналған құрылғы. Өңделетін тетіктердің ең
үлкен өлшемдері: ұзындығы 500 мм-ден бастап, ені 950 мм, қалыңдығы
71 мм.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Жанғазы Шерғазыұлы** (Мәменбай, Мәкенбай — Жанғазы) (туған-өлген жылы белгісіз) — Кіші жүз сұлтаны (19 ғасырдың 1-жартысы).

Хиуа хандығында қызметте болған. 1818 жылы Хиуа ханы Мұхаммед-Рахим оны Сырдарияның сол жағалауын, Қуаңдария мен Жаңадария маңын мекендеген 1000 түтін Кіші жүз руларының ханы деп жариялады. Оның қарамағындағы қауымдардың көпшілігі балық аулаумен айналысқан. Хиуа ханы Жанғазы сұлтанға өзі билеген аймақ арқылы өтетін сауда керуендерінен алым-салық жинауға құқық берді. Оның үштен бірі Хиуа ханының қазынасына түсіп, қалғаны Шерғазыұлының үлесіне тиетін болып белгіленді. 1847 жылы ол Хиуа бекінісі Жаңақаланың бастығы болып тағайындалды. Хиуа хандығының Арынғазымен күресінде Шерғазыұлы Хиуа ханы жағында болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы, 3 том, Алматы, 2002
**Анадыр таулы үстірті** - Азияның солтүстік-шығысындағы Анадыр өзенінің жоғарғы ағысы мен оның саласы - Юрумкувеемнің аралығында.

Ұзындығы 400 км-дей, ені 130 км. Көпшілік жерінің биіктігі 800-1100 м.

Палеоген мен бор дәуірінде түзілген базальттан, андезиттен, дациттен құралған. 

Үстіртте ірі көл - Эльгыгытгын бар.

Оңтүстік-шығысында Щучий және Осиновск (1221 м) жоталары бар. Үстіртте тундра бұталары, тау баурайында селдір балқарағай өседі. Батпақты келген өзен бойы бұғы жайылымы ретінде пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Кеңесбаев атындағы көше**. Көшеге көрнекті ғалым, тілші, ұстаз, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым
қайраткері - Ісмет Кеңесбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Ісмет Кеңесбаев (1907-1995) Түркістан облысы Созақ ауданы Жанысата ауылында дүниеге
келген. Ол-қазақ тіл білімінің фонетика және лексикология саласының дамуына үлкен үлес
қосқан ғалым. Ғылыми еңбектері: "Қазақ тілінің фразеологиясы", «Қазақ тілінің түсіндірме
сөздігі» және «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі», «Орысша-қазақша сөздік».

Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 1250 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Не Эр** – Қытай композиторы және ҚХР әнұраны әнінің авторы. 1912 жылы 15 ақпанда Юньнань провинциясының Куньмин деген жерінде дүниеге келген. Музыкаға деген қызығушылығы бала кезінен байқала бастаған. Мектепте оқып жүргенде-ақ ұлттық аспаптарда ойнауды өз бетінше үйрене бастаған. 1928 жылы әскерде борышын өтеп келген соң фортепианода және скрипкада ойнауға бет бұрады. 1931 жылы скрипкашы ретінде Ли Цзиньхуэй труппасына енеді. Екі жылдан соң труппаны тастап, Қытай Коммунистік партиясына мүше болады. Осы кезде кинофильмдердегі музыкалардың композиторы ретінде таныла бастаған. Шанхайдағы дыбыс жазу компаниясымен бірлесіп жұмыс жасап, симфониялық оркестрдің негізін салады. Кейін Қытайдың әнұраны болған Тянь Ханның «Еріктілер Маршы» мәтініне ән жазған. 1935 жылы 23 жасында теңізге шомылып жүргенінде суға батып қайтыс болған. Қытай ұлтшылдарының қолынан қаза тапты деген болжам да жоқ емес. Оның 37 шығармасы сақталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Не Эр (орыс.)
**Вернер Форсман** (нем. *Werner Forßmann*) (29 тамыз 1904, Берлин — 1 маусым 1979) — неміс хирург және уролог.

Өмірбаян
--------

1928 жылы Берлиндегі Фридрих Вильгельм университеті медицина факультетін бітірді. 1956 жылдан Гутенберг атындағы университеттің (Майнц)хирургия және урология профессоры ; 1964 жылдан Дюссельдорфте Медицина академиясының құрметті профессоры және сонда университет профессор (1970 жылға дейін).

Негізгі жұмыстары
-----------------

1929 жылы Вернер Форсман жүрек катетеризация әдісін әзірледі, білек көктамыры арқылы зондпен оң жақ жүрекшеге өзіне жасап көрді. 1931 жылы осы әдісті ангиокардиография үшін қолданды. Форсман жүрек катетеризация әдісінің негізін салушылардың бірі. Осы операцияны дамытып, 1928 жылы оны өзіне сынақтан өткізді. Әріптестері жүрекке сыртқы объектінің енуі шок және жүректің тоқтауына әкеліп соғады деп сенген. Форсман, соған қарамастан, шешім қабылдады.Ол білек көктамырын кесіп ішіне тар түтікше енгізді. Бірінші рет тұтқа жүрегіне жеткен жоқ, өйткені, көмекшісі қауіпті эксперимент жалғастырудан бас тартты. Форсман екінші рет өз бетімен әрекет етті. Катетерді 65 сантиметрге енгізіп оң жүрекке жетті, содан кейін рентгендік аппаратты қосып өзінің табысқа жеткеніне растау алды. Ол, американдық дәрігерлер А.Курнанмен және Д.Ричардспен бірге әзірленген әдістемесі үшін, 1956 жылы Нобель сыйлығын алды.

Нобель жүлдесі
--------------

Нобель жүлдесі (1956, А.Курнан және Д.Ричардспен бірге).

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951-1975 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

 Тейлер (1951) •
 Ваксман (1952) •
 Кребс / Липман (1953) •
 Эндерс / Уэллер / Роббинс (1954) •
 Теорелль (1955) •
 Курнан / Форсман / Ричардс (1956) •
 Бове (1957) •
 Бидл / Тейтем / Ледерберг (1958) •
 Очоа / Корнберг (1959) •
 Бёрнет / Медавар (1960) •
 Бекеши (1961) •
 Крик / Уотсон / Уилкинс (1962) •
 Экклс / Ходжкин / Хаксли (1963) •
 Блох / Линен (1964) •
 Жакоб / Львов / Моно (1965) •
 Роус / Хаггинс (1966) •
 Гранит / Хартлайн / Уолд (1967) •
 Холли / Корана / Ниренберг (1968) •
 Дельбрюк / Херши / Лурия (1969) •
 Кац / фон Эйлер / Аксельрод (1970) •
 Сазерленд (1971) •
 Эдельман / Портер (1972) •
 фон Фриш / Лоренц / Тинберген (1973) •
 Клод / де Дюв / Паладе (1974) •
 Балтимор / Дульбекко / Темин (1975)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |
**Көкөніс консервісі**. Табиғи көкөніс консервілерін жаңа жиналған көкөністен дайындайды, оған дәмін келтіру үшін судан басқа, аздап тұз және қант қосады. Бұл консервілерге көкөністің жас иісі мен дәмі, ең бастысы бойындағы витамині жақсы сақталады. Әдетте бұл консервілердің таза салмағының 60—65%-і көкөніс, ал 35—40%-і көкөністен шығатын қант, минерал тұздары, қышқыл, сонымен бірге С витеминдерінен құралған сұйық болады; сондықтан табиғи көкөніс консервісінің сұйығын сопроға, боршқа т.б. тағамдарға қосуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Максим Игоревич Шевченко** (27 наурыз 1980) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьрерасында Ресей және Қазақстан клубтарында ойнады. 

2003 жылы Тольяттидің "Лада" клубы сапынан Қостанайдың "Тобыл" командасына ауысты да, футболшылық ғұмырының қалған бөлігінде тек қазақ клубтарында доп тепті. 

2010 жылы Алматының "Іле-Сәулет" командасы сапында ойнап жүріп карьерасын аяқтады.

### Құрама

Ұлттық құрама сапында бірінші рет 2000 жылы 10 желтоқсан күні БАӘ құрамасына (2:5) қарсы ойнады. Алғашқы голын 2001 жылы 21 сәуірде ӘЧ-2002 іріктеу турнирінде Непал (4:0) қақпасына соқты.

Құрама сапында 2000-05 жылдары 11 кездесуде алаңға шығып, 3 доп соқты.

### Бапкерлік

Кейін бапкерлікпен айналысты. "Іле-Сәулет", "Қайрат" клубтарының бапкерлік штабында жұмыс жасады. 

2018 жылы "Рузаевка" клубының бас жаттықтырушысы болды. 

2019 жылы Ресей клубтарына ауысты.

Құрамадағы голдары
------------------

| # | Дата | Қала | Қарсылас | Нәт | Турнир |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 21. 04. 2001 | Алматы, Қазақстан | Непал | 4–0 | ӘЧ-2002 іріктеуі |
| 2. | 17. 04. 2002 | Вентспилс, Латвия | Латвия | 2–1 | Жолдастық |
| 3. | 12. 02. 2003 | Валетта, Мальта | Мальта | 2–2 | Жолдастық |

Отбасы
------

Інісі Игорь де футболшы (1984 жылы туған). Тоьяттидің "Лада" клубында және Қазақстанның бірінші лигасында ойнаған.

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Ресей чемпионаттарындағы статистикасы
**Максим Иванович Азовский** (4 маусым 1986 жыл, Целиноград) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, елордалық футбол мектебінің тәрбиеленушісі, кәсіби мансабын «Жеңіс» футбол клубында бастаған, кезінде Қазақстанның ұлттық құрамында ойнаған.

Карьерасы
---------

Қазақстан Ұлттық құрамасындағы бірінші ойынын 2005 жылы 29 қаңтарда сырт алаңда Жапонияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді. 2005 жыл соңынан дейін барлығы төрт кездесуде алаңға шықты, оның үшеуі ӘЧ-2006 іріктеу ойыны.

2006 жылы құрама сапында алты ойында алаңға шықты, алтауы да жолдастық кездесу. Сол жылы Қазақстан жастар құрамасы сапында екі ойын өткізді.

2007 жылы Ұлттық құрамада бір ғана кездесуге қатысты, 8 қыркүйекте Тәжікстанға қарсы жолдастық кездесуде 63-минутта алаңға шықты.

2008 жылы жастар құрамасы сапында екі кездесу өткізді.

Содан кейін ұлттық құрамада тек 2010 жылы ғана ойнады, бір жолдастық кездесу, үш ресми ойын (Түркия, Аустрия, Германия).

Құрама сапындағы соңғы ойынын 2011 жылы 9 ақпанда Беларусьқа жолдастық кездесуде өткізді.

Отбасы
------

Әкесі — Иван Азовский, экс-футболшы, қазіргі таңда «Астананың» қосалқы құрамның бапкері. Ағасы — Егор Азовский де футболшы

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Азовский подписал контракт с «Ордабасы»
* Статистика игроков сборной
Координаттар: 35°16′35″ о. е. 149°07′14″ ш. б.﻿ / ﻿35.276370° о. е. 149.120489° ш. б.﻿ / -35.276370; 149.120489 (G) (O) (Я)

**Аустралия ұлттық университеті** (ағылш. *The Australian National University, ANU*) - мемлекеттік университет.

1946 жылы құрылған *Аустралия Ұлттық университетінің* кампусы ел астанасы Канберрадан 5 минуттық жерде орналасқан. АҰУ бакалавр және магистратура дәрежелерінде 60 астам мамандықтар бойынша білім береді. Бұл жоғарғы оқу орнында оқу құны бакалавр дәрежесінде гуманитарлық мамандықтарға *$22,464* құраса, бизнес, инженерлік, ғылым салаларындағы мамандықтарға *$26,016* құрайды. Ал магистр мен докторантура оқу құны $24,768-$28,656 арасында болады.

Кампус
------

*Университеттің басты ғимараттары:*

* Брюс залы
* Урсул залы
* Феннер залы
* Бургмэн коледжі
* Джон ХХIII коледжі
* Тоад залы
* Түлектер уйі

### Университетті бітірген белгілі адамдар

* Кевин Радд

Нобель сыйлығының лауреаттары:

* Хоуард Флори
* Джон Экклес
* Рон Цинкернагель

*Ғалымдар:*

* Меннинг Кларк (тарих)
* Барт Бок (астрономия)
* Хана Ньюмэн (математика)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  S.G. Foster, M.M. Varghese. The making of the Australian National University 1946—1996. Allen & Unwin, Sydney, 1996. isbn 1864480831

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
**Техас штатының Уэст қалашығында жарылыс** - Техас штатының батыс бөлігінде орналасқан тыңайтқыштар шығаратын зауытта болған жарылыс. Жарылыс 2013 жылдың 17 ақпанында жергілікті сағат шамамен 19:50-де орын алды.
Нақты мерт болған адамдар саны беймәлім, бірақ шамамен 35 адам, оның ішінде 10 құтқару қызметі мүшелері көз жұмғаны белгілі.

USGS жарылысының белсенділігі картасы.
Жарылыс болған West Fertilizer зауытынан 29 шақырым жерде орналасқан Вако ауруханасы әкімшілігінің өкілдері төтенше қызметтер жарылыстан жарақат алған 100 адамды қабылдауға дайын болуға тапсырма бергенін айтыпты.

Жергілікті БАҚ-тың хабарлауынша, зауыттан 30 миль (48 шақырым) қашықтықта орналасқан үйлердің тұрғындарына қауіпсіз жерге көшуге ұсыныс жасалған.

Жарылыстың шығу себептері әзірге белгісіз. Кәугерлердің бірі CNN арнасына берген сұхбатында зауыт аумағында алдымен қою түтін шығып, одан кейін жойқын жарылыс болғанын айтыпты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ADAIR GRAIN INC. DBA WEST FERTILIZER CO. Мұрағатталған 21 сәуірдің 2013 жылы. EPA Facility Registry System
2. ↑  Explosion hits fertilizer plant north of Waco, Texas, *CNN*. Тексерілді сәуір 18, 2013.
3. ↑  Dozens Killed, Hundreds Injured In Fertilizer Plant Explosion « CBS Dallas / Fort Worth. Dfw.cbslocal.com (2013-04-13). Retrieved on 2013-04-19.
4. ↑  *Jervis, Rick and Stanglin, Doug* Mayor says at least 10 first responders among those killed in explosion that officials say was likely an industrial accident..  USA Today (сәуір 18, 2013).
5. ↑
**Сансызбай Бидақымет** (5 қараша 1950 жыл-13 қыркүйек 2021 жыл, Алматы облысы Ақсу ауданы Аксу ауылында) — журналист .

Ақсу құрылыс техникумын, Абай атындағы опера және балет театры жанындағы екі жылдық вокалды-хор студиясын, ҚазМУ-ді бітірген. 1988-1999 жылдары қазақ радиосында редактор, аға редактор, комментатор. 1999-2005 жылдары А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының терминология бөлімінде ғылыми қызметкер. Ал 2005 жылдан "Санат" баспасына редакторлық қызметке ауысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
Вирус қызбалық жағдаймен ауыздың шырышты қабығы мен терінің ойық жараларымен (авталар) сипатталатын ауруды тудырады. Аусылдың вирустық табиғатын 1898 ж. Ф. Леффлер мен П. Фрош анықтаған.

Таксономиясы, морфологиясы, антигендік құрылымы.
------------------------------------------------

Аусыл қоздарғаша РНҚ құрамды вирус, Picornaviridae тұқымдасына,Aphthovirus туысына жатады. Морфологиясы мен химиялық құрамы бойынаша басқа пикорновирустарға ұқсайды. Вирустың 7 серологиялық типтері белгілі.

Дақылды өсіру
-------------

Вирусты цитопатиялық әсер тудыратын жасуша дақылында зертханалық жануарларда өсіреді.

Эпидемиологиясы
---------------

Аусыл- ауыр эпидемиялық зоонозда инфекция. Аусыл вирустың табиғаттағы табиғи резервуары және адам үшін инфекция көзі ауру малдар, оның ішінде негізінен ірі қара мал болып табылады. Вирус ауру малдың сүті, сілекей, зәр арқылы бөлінеді. Негізгі таралу көзі-қатынасты-тұрмыстық, фекалды- оральды берілу жолы да мүмкін. Адам ауру күткен кезде және піспеген сүт пен сүт өнімдері арқылы жұғады. Адамның аусылға сезімталдығы жоғары емес. Аусылмен ауырған адам тек жануарларға қауіпті.

Патогенезі және клиникалық белгілері.
-------------------------------------

Вирус адам ағзасына шырышты қабық және зақымдалған тері арқылы енеді. Енге қақпа орнында 2-5 күннен кейін алғашқы белгі - мөлдір сұйықтыққа толы көпіршіктер пайда болады, кейін олар бұлыңғыр - сары түске айналады. Содан кейін вирустар қанға түсіп, қайтадан теріге немесе шырышты қабыққа енеді де екіншілік көптеген афт дамуын туғызады, ол кейінірек тіленеді. Ауру қызудың көтерілуімен ілесе жүреді, бірақ болжамы жағымды.

Иммунитеті.
-----------

Ұзақ емес, типті спецификалық иммунитет қалыптасады.

Микробиологиялық диагностикасы.
-------------------------------

Зерттелетін материал- жараның құрамы, қан,зәр. Вирусты теңіз шошқаларында (аяқ табандарына енгізу), жаңа туған тышқандарда, жасуша дақылында бөлінеді; КБР, ИФР көмегімен идентификациялайды. Аурудың серологилық диагностикасы үшін КБР, БР, ИФТ көмегімен антиденелерді анықтайды.

Арнайы сақтандыру және емдеу.
-----------------------------

Адамдарда арнайы сақтандыру өңделмеген. Ауылшаруашылық малдарына инактивацияланған дақылдық вакцина егеді. Емдеу белгілерін байланысты.

Дереккөздер
-----------

Ү.Т Арықпаева , А.Н. Саржанова , Э.Х Нуриев Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша білім алатын студенттерге және орта арнаулы оқу орындарының білім алушларына арналған оқу құралы 2-том.
**Уэнди Мэлик** (ағылш. *Wendie Malick*, 13 желтоқсан 1950) — америкалық актриса және бұрынғы модель. «Эмми» және «Алтын глобус» жүлдесінің номинанты атанған. «Как в кино» (1990—1996), «Журнал мод» (1997—2003) және «Красотки в Кливленде» (2010 — қазіргі кез) сериалдарының арқасында танымал атанған.

Балалық шағы
------------

Уэнди Мэлик Нью-Йорктегі Буффало қаласында дүниеге келген. Оның анасы модель, ал әкесі египет тегінен болған. 1972 жылы Огайодағы Уэслиан Университетін бітірген. Карьерасын бастамай тұрып, Венди атын Уэндиге ауыстырады.

Карьерасы
---------

Уэнди Мэлик ең бірінші рет Saturday Night Live телебағдарламасында түседі. «Как в кино» сериалында Джудит Таппер Стоунның рөлін ойнап, үлкен табысқа жетеді. Бұл сериалдың 6 маусымында түседі. CableACE Award сыйлығын 4 рет иеленеді. «Полиция Нью-Йорка», «Закон Лос-Анджелеса», «Байки из склепа», «Без ума от тебя», «Сайнфелд», «Сибилл» және «Спасатели Малибу» сериалдарында рөлге ие болады. «Джейк вчера, сегодня, завтра» (2005—2006) фильмінде, «Особенный день» (2006—2007), «Бешеные скачки», «Парк культуры и отдыха», «Шопоголик», «Продавец» және «Элвин и бурундуки 2» комедияларында түсіп, үлкен жетістіктерді бағындырады. Кейін актриса көптеген жобалардан көрінеді.

Жеке өмірі
----------

Уэнди Малик 2 рет күйеуге шыққан. 1982-1989 жылдар аралығында Митч Глейзермен некеде болған. Ал 1995 жылдан қазіргі кезге дейін Ричард Эриксонның әйелі болып саналады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Уэнди Мэлик
* Уэндидің жеке сайты
**Аустриа Прессе Агентур** (АПА) (Aystria Presse-Agentur АРА) — Австрия ақпараттық агенттігі. [1].

Австрия газеттері мен радио және теледидарының кооперативтік бірлестігі. 1946 жылы 1 қыркүйегінде Вена қаласында негізі қаланды. 28 газеттің жазылушыларына және Австрияның радио мен теледидарына халықаралық және ішкі саяси, экономикалық, коммерциялық, мәдени және спорттық ақпараттарды береді. Австрияға келуші мемлекеттік қайраткерлерге арналған арнайы бюллетеньдер, экономикалық және коммерциялық бюллетеньдер шығарады. Венада аптасына 5 рет ағылшын тілінде шетел елшіліктеріне арналған бюллетень шығарады. 

АПА халықаралық ақпараттарды Рейтер, АФП, АП, ДПА, ИТАР-ТАСС және т.б. агенттіктерден алады. Күніне 50 мыңдай сөз таратады. Агенттіктің Австрияның барлық жерінде де бөлімшелері бар. АПА қызметкерлерінің жалпы саны 130 шамасында, олардың жарысы журналистер. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.