recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Жарық (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Жарық**  (hernіa) — іш қуысында жатқан органдардың немесе олардың бөліктерінің әдеттегі орнынан іш пердесімен бірге тері астына шығуы. Ж. кезінде Ж. қақпасы, Ж. қабы (іш пердесі), Ж. қабаттары пайда болады. Ж. шыққан (орналасқан) жеріне қарай шап Ж-ғы, сан Ж-ғы, кіндік Ж-ғы және кіндік тұсы Ж-ғы, т.б. деп ажыратылады. Ж. көбінесе, жүдегенде, қатты күш түскенде, күшенгенде, әйелдің жүкті кезінде, т.б. пайда болады. Сонымен қатар Ж. туа пайда болған және жүре пайда болған деп бөлінеді. Жас балалар мен орта жастағы адамдарда, көбінесе, ер адамдарда жиі кездеседі. Ішкі органдардың жарақаты асқынып ұзаққа созылса, тыртықтанып бітіп, кейіннен сол жер Ж-қа айналады. Ж-тың салынатын, салынбайтын, қысылған түрлері бар. Салынатын Ж. шыққан тінді қолмен сипап түзеткенде орнына түседі. Егер тін қабаттары бір-бірімен жабысып, бұратылып, түйінге айналса, салынбайтын Ж. деп аталады. Ж. кезінде әр түрлі асқынулар болады (мыс. органдардың қан айналымы бұзылып, тіннің қоректенуі нашарлайды), олардың ішіндегі ең қауіптісі — Ж-тың қысылуы. Бұл қысылған органның біртіндеп өз тіршілігін жоюына әкелуі мүмкін. Ж-тың негізгі белгісі: теріні көтеріп, томпайып шығады. Сол томпайған жерді саусақпен басқанда, Ж. қақпасын анықтауға болады. Томпайған жер іш қуысына түскен қысым күшейгенде ұлғаяды да, адам жатқанда жоғалып кетеді не оның көлемі кішірейеді. Ж-ты емдеудің негізгі жолы — хирургиялық операция жасау. Оны жасауға болмайтын жағдайда әр түрлі бандаждар қолданылады. Салынатын Ж-ты дәрігер қолмен сипап орнына түсіреді. Ж. жануарларда да болады. Әсіресе, кіндік Ж-ғы, іш Ж-ғы, ұма Ж-ғы, шап Ж-ғы жиі кездеседі. Іштен туа пайда болған Ж. жас төлдерде кіндігінің дұрыс бітпеуінен, ал жүре пайда болатын Ж. мал ауыр туғанда, арықтағанда, жарақаттанғанда болады. Малдағы Ж-ты емдеу үшін Ж. тесігін бітеп, Ж. қабы мен салбырап қалған теріні сылып тастайды.
**Барий гидрототығы** - күрделі бейорганикалық қосылыс, күшті сілті. Химиялық формуласы - Ba(OH)2.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Түссіз кристалдық зат, 78°С температурасында өзінің кристаллогидраттық суында балқиды. Оның судағы ерітіндісі - күшті сілті. Барий гидрототығы жоғары температурада сусызданады. Сусызданған Барий гидрототығы - ромбалық кристалдардан тұратын ақ масса, оның тығыздығы 2,18 г/сm³, балқу температурасы - 780°С, бұдан жоғары температурада Барий тотығына (ВаО) айналады. Барий гидрототығын барий тотығын сөндіру арқылы немесе BaCl2 мен NаОН ерітінділерін қайнағанша қыздырып алуға болады .

Алуы
----

1. Барий металының сумен әрекеттенудің нәтижесінде:

{\displaystyle {\mathsf {Ba+2\ H\_{2}O\longrightarrow \ Ba(OH)\_{2}+\ H\_{2}\uparrow }}}

2. Барий тотығының сумен әрекеттенудің нәтижесінде:

{\displaystyle {\mathsf {BaO+\ H\_{2}O\longrightarrow \ Ba(OH)\_{2}}}}

3. Барий сульфидінің ыстық сумен әрекеттенудің нәтижесінде:

{\displaystyle {\mathsf {BaS+2\ H\_{2}O\longrightarrow \ Ba(OH)\_{2}+\ H\_{2}S\uparrow }}}

Химиялық қасиеттері
-------------------

1. *Бейтараптану реакциясы* (қышқылдармен әрекеттескенде - су мен тұздың түзелуі):

{\displaystyle {\mathsf {Ba(OH)\_{2}+2\ HCl\longrightarrow \ BaCl\_{2}+2\ H\_{2}O}}}

{\displaystyle {\mathsf {Ba(OH)\_{2}+\ H\_{2}SO\_{4}\longrightarrow \ BaSO\_{4}\downarrow +2\ H\_{2}O}}}

2. Қышқыл тотықтарымен әрекеттенудің нәтижесінде су мен тұздың түзелеуі:

{\displaystyle {\mathsf {Ba(OH)\_{2}+\ CO\_{2}\longrightarrow \ BaCO\_{3}\downarrow +\ H\_{2}O}}}

{\displaystyle {\mathsf {Ba(OH)\_{2}+\ SO\_{3}\longrightarrow \ BaSO\_{4}\downarrow +\ H\_{2}O}}}

Қолдануы
--------

SO42− және CO32− (*сульфат-* және *карбонат*-иондарын) айқындау үшін қолданылатын реактив. Өнеркәсіпте: SO42− (*сульфат*-иондардан) өндірілген затты тазалау үшін, сірнеден қантты айыру үшін қолданылады.

Тағы қараңыз
------------

* Барий қосылыстары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Қазақстандағы дзю-до күресі** республикада жетекші спорт түрлерінің бірі болып есептелінеді.

Республикалық чемпионаты 1973 ж. бастап өтіп келе жатыр. Алғашқы жылдары М.Әзімбаев, В.Ярославцев, А.Қамқоев, К.Мысықбаев, Б. Жаңбырбаев, И.Вешагуров, ағайынды Жабраил және Исраил Кодзоевтар республиканың атын шығарды. Біраз жылдардан бері республикалық дзю-до күресінің тұңғыш төрағасы С.Жандосов атындағы халықаралық турнир өтуде. 1995 ж. Үндістанның Дели қаласында өткен халықаралық дзю-до бірлестігінің конгресінде қазақстандық жаттықтырушы Р.Байбосынов дүниежүзілік дзю-до бірлестігінің вице- президенті болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстандағы сумо күресі
**Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау** — электр тізбектері элементтерінің екі негізгі жалғау түрі.

Өткізгіштерді тізбектей жалғау
Өткізгіштерді параллель жалғау

Өткізгіштерді тізбектей жалғау
------------------------------

Түйін деп үштен кем емес өткізгіштердің тоғысқан нүктесін атайды. Бұл бөлікте {\displaystyle n} өткізгіш бар (9,5 сурет). Оларды тізбектей жалғағанда өткізгіштің бойынан бірдей ток өтеді, себебі тоқ таратылмайды. Бөліктің ұштарындағы потенциалдар айырымы:

{\displaystyle \phi \_{1}-\phi \_{n}=(\phi \_{1}-\phi \_{2})+(\phi \_{2}-\phi \_{3})+...+(\phi \_{n-1}-\phi \_{n})} немесе 

{\displaystyle U=U\_{1}+U\_{2}+...+U\_{n}} Бөлік тізбегі үшін Ом заңынан {\displaystyle U=IR} , {\displaystyle U\_{1}=IR\_{1}}, т.с.с.

Сонда бөліктегі эквиваленттік кедергі {\displaystyle R=R\_{1}+R\_{2}+...+R\_{n}} болады. Осыдан өткізгіштерді тізбектей жалғау белгілерін аламыз.

1. {\displaystyle I=I\_{1}=I\_{2}=...=I\_{n}}
2. {\displaystyle U=U\_{1}+U\_{2}+...+U\_{n}}
3. {\displaystyle R=R\_{1}+R\_{2}+...+R\_{n}}
4. {\displaystyle U\_{1}:U\_{2}:U\_{3}=R\_{1}:R\_{2}:R\_{3}}

Өткізгіштерді параллель жалғау
------------------------------

Параллель қосылған кезде өткізгіштердің ұштары мен шеттері екі түйінге жинақталады (9,6 сурет). {\displaystyle a} түйінге қүйылатын ток күшінің одан шығатыын тоқтардың қосындысына тең болатын анық: {\displaystyle I=I\_{1}=I\_{2}=...=I\_{n}}(9,10) Кернеу {\displaystyle U=\phi \_{a}-\phi \_{b}} әрбір өткізгіште бірдей, олай болса Ом заңынан сәйкес {\displaystyle I={\frac {U}{R}}} , {\displaystyle I\_{1}={\frac {U}{R\_{1}}}}. Тоқтың мәндерін (9,10)-ға қойып мынаны аламыз: 

{\displaystyle {\frac {1}{R}}={\frac {1}{R\_{1}}}+{\frac {1}{R\_{2}}}+...+{\frac {1}{R\_{n}}}} мұндағы R - тізбек бөлігіндегі балама ( эквивалентті) кедергі. Алынған тұжырымдарды біріктіре отырып, өткізгіштерді параллель жалғау белгілерін жазамыз: 

1. {\displaystyle U=U\_{1}=U\_{2}=...=U\_{n}}
2. {\displaystyle I=I\_{1}+I\_{2}+...+I\_{n}}
3. {\displaystyle {\frac {1}{R}}={\frac {1}{R\_{1}}}+{\frac {1}{R\_{2}}}+...+{\frac {1}{R\_{n}}}}
4. {\displaystyle I\_{1}:I\_{2}:I\_{3}={\frac {1}{R\_{1}}}:{\frac {1}{R\_{2}}}:{\frac {1}{R\_{3}}}}

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006 ж.
**Айткүл Құдайбергенова** – Төл құжат бойынша, толық есімі **Биғалиева Айтжамал Кәкімқызы** – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1998 ж.). Жұбайы Қанат Жолдыбайұлы Құдайбергенов екеуі домбырамен ең алғаш болып қазақ әндерін дуэтпен орындаған кәсіби әншілер.

Өмірбаяны
---------

Айткүл Кәкімқызы 1957 жылы, 29 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Айнабұлақ ауылында көп балалы отбасында дүниеге келген. Әкесі Кәкім, анасы Бижамал өнерге етене жақын жандар. Ауылдың бетке ұстар әнші, күйшісі болған. Әкесі домбырамен, ал Бижамал анасы мандолина немесе гармоньмен қосылып, қос дауыста ән шырқайтын. Өзінен кейінгі інісі - Арыстанбек сауатты музыкант, талапты өнерпаз, әрі ауылдық клубтың қызметкері болып істеген. Сіңілдері Бақытгүл, Жаңыл, Құралай өнерден құр алақан емес.

Бала кезінен ән айтуды, би билеуді құмар қылған бойжеткен Айткүл, 1975 жылы Алматыдағы жастар эстрада-цирк студиясына (қазіргі Ж.Елебеков атындағы Алматы эстрада-цирк өнері колледжі) атақты Халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтің класына оқуға түседі.

1976 жылы профессор Құбыш Мұхитовтың класында оқитын Қанат Құдайбергеновке тұрмысқа шығады.
1977 жылы екеуі оқуды үздік бітіріп, Мәдениет министрлігінің жолдамасымен Қарағанды облыстық филармониясының жанындағы "Гәкку" жастар эстрадалық ансамблінде жұмыс істейді.

1983 жылы мемлекеттік "Гүлдер" ансамбліне шақырылып, 1988 жылға дейін еңбек етті. Қанат Жолдыбайұлымен екеуінің шығармашылығы жоғары деңгейге көтерілді. Әлемнің түпкір-түкпірін, көптеген шет мемлекеттерін, Совет Одағын аралап, гострольдік сапармен қазақтың қара домбырасымен, қазақ өнерін дәріптеді. Бірнеше республикалық және халықаралық фестивалдардың жүлдегері болды. Бүкілодақтық жастар творчествосы конкурсының лауреаты атағын алды.

1988 жылдан бастап Алматы облыстық филармониясында отбасылық ансамбль құрып, еңбек етіп келеді.

1998 жылы Елбасының жарлығымен "Қазақстан Ресбуликасына еңбек сіңірген әртісі" атағы берілді.

Қанат Жолдыбайұлымен сахна төрінде қос аққудай болып, қазақ әндерін домбырамен бірлесе орындап жүріп өмірге үш ұл бала мен бір қызды әкелді. Өнер жолында тынымсыз еңбектен жүріп, балаларына үлгілі тәрбие мен жемісті білім беріп, оларды да өнер шыңына көтерді. Бұл күнде балалары Ербол – күйші, домбырашы, Айбол – шертерші, Ерболат – барлығымыз танитын белгілі әнші, ал осы үш ұлдың ортасында гүлдей жайнап өскен Салтанат – Т.Жүргенов атындығы өнер академиясының түлегі. «Анаға қарап қыз өсер, әкеге қарап ұл өсер» – демекші үш азамат бір қыздың өзіне сай өнерлері мен жемісті натижелері жетерлік.

Сілтемелер
----------

* Халықаралық ақпараттық агенттiгі. Kazinform Мұрағатталған 24 қыркүйектің 2015 жылы.
* Алаш айнасы. Республикалық қоғамдық-саяси портал Мұрағатталған 26 шілденің 2014 жылы.
* Altaynews. Шығыс Қазақстанның басты сайты Мұрағатталған 25 шілденің 2014 жылы.
* Сарыарқа самалы. Павлодар облыстық газетінің сайты Мұрағатталған 26 шілденің 2014 жылы.
* Отбасылық Family Production студиясының сайты Мұрағатталған 28 шілденің 2014 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құсайынов К. Тастанов И. Біржансалұлы Қ. Қ 78 "Хантәңірі етегі – Райымбек баба мекені", Алматы: "Дәуір-Кітап" 2000. – 336-бет. ISBN 9965-465-13-4
**Ғылыми атақ** – терең кәсіби білімі бар, ғылым және ғылыми-педагогтік қызметте жетістіктерге қол жеткізген адамдарға берілетін доцент және профессор атақтары.

Заңнама
-------

Профессор ғылым атағы «ғылыми атақтар беру ережелеріне» (1999) сәйкес, жоғары оқу орындарында, ғылыми мекемелерде нәтижелі қызмет атқарып жүрген Қазақстан Республикасының мемлекеттік үлгідегі доцент ғылым атағы бар ғылым докторларына беріледі. Ал доцент ғылым атағы ғылылыми-педагогтік қызметте жүрген, аталған «Ереженің» шарттарына толық жауап беретін ғылым докторларына және ғылым кандидаттарына беріледі. Бұл ғылым атақтарды жоғары оқу орындарының, ғылым, ғылыми-зерттеу және ғылыми-өндірістік мекемелердің қызметкерлеріне олардың ғылыми кеңестерінің ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің Жоғары аттестациялық комитеті береді.   
Профессорлар мен доценттерге Қазақстан Республикасында ғылым және ғылым-педагог қызметкерлерге ғылым. атақтар берілетін мамандықтардың тізбесіне сәйкес, мемл. үлгідегі аттестаттар тапсырылады. Ғылыми дәрежелерді және ғылым. атақтарды беру жөніндегі аттестациялау істерін қарайтын және белгіленген мемл. үлгідегі құжаттарды беретін мекеме – Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Жоғары аттестациялық комитеті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Шаңырақ ықшам ауданындағы жаппай тәртіпсіздік** — 2006 жылдың 14 шілдесінде Алматы қаласының Шаңырақ ықшам ауданында орын алған оқиға.

Шаңырақ оқиғасы

Себептері
---------

Тәртіпсіздіктердің себебі заңсыз салынған құрылыстарды бұзуға қатысты болды.

Салдары
-------

2006 жылғы 14 шілдеде арнайы мақсаттағы жасақпен бекітілген Алматы полициясы Алматы қаласының Шаңырақ кенті тұрғындарының заңсыз салынған үйлерін бұзу мақсатында өзін-өзі қорғауды бұзуға тырысты. Жергілікті тұрғындардың полициямен қақтығысы қайғылы жағдаймен аяқталды. Бір полицей – Әсет Бейсенов тірідей өртелді.

Тұтқындаулар
------------

Тәртіпсіздіктерді ұйымдастырғаны үшін Арон Атабек 18 жылға сотталды. Сондай-ақ Ерғанат Тараншиев (15 жыл), Құрманғазы Өтегенов (16 жыл) және Рүстем Тұяқов (14 жыл) сотталды. "Шаңырақтың" тағы 20 тұрғынын сот кінәлі деп танып, оларға шартты жаза тағайындады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Мұрағатталған 29 қазанның 2021 жылы.
4. ↑   Мұрағатталған 29 қазанның 2021 жылы.

Сілтемелер
----------

* Шаңырақ оқиғасы: Дарынсыз билік, нанымсыз сценарий Мұрағатталған 29 қазанның 2021 жылы.. "Жас Алаш" газетінің сайты
* Шаңырақ оқиғасы. Он жыл өткен соң. Tengrinews.kz сайты.
— Жер айналымында тұрақты жайғасымында (103° E) орнатылған Қазақстанның алғашқы ғарыш жабдығы. 2008 жылы желтоқсанның 2 «Қазсат-1» жер серігі жұмысын толығымен тоқтатқаны туралы Парламент Мәжілісінде Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің отырысында Ұлттық ғарыш агенттігінің төрағасы Талғат Мұсабаев мәлімдеді. Борттағы басқару жүйесінің белгісіз себептермен жиі істен шығуы мен құрылғының сапасыздығы мүшкіл жағдайға әкеп соқты, деді агенттік төрағасы.  Ал 2011 жылы қыркүйекте Қазақ Ұллтық ғарыш агенттігі төрағасы «Kazsat-1» ғарыш серігі 65 млн. долларға сақтандырылған. «Сондықтан «Kazsat-1» ғарыш серігіне жұмсалған қаржы толығымен қайтарылды деп жариалады.

2004 ж. қаңтарда Қазақстан Үкіметі және Хруничев атындағы Ресей Мемлекеттік ғарыштық ғылыми-өндірістік орталығымен (МҒҒӨО) KazSat-1 жасалуы мен ұшырылуына арасындағы келісім-шарт қол қойылды. Келісім-шарттта сонымен қатар ұшуда ғарыштық аппаратты басқару және бақылау, сондай-ақ ұлттық кадрларды оқыту және даярлау үшін жер инфрақұрылымы көзделген.

KazSat ғарыштық жабдығы 2006 ж. маусымның 18-інде Байқоңыр айлағынан Ресей және Қазақстан президенттерінің қатысуымен ұшырылды.

KazSat-тың ұшырылуынан бастап Қазақстанның ғарыштық бағдарламаларын іске асыру басталады.

KazSat Жер серігі 72 MHz өткізгіштік жолағымен 40 W және 90 W Ku-диапазонындағы 12 транспондерлермен жабдықталған. Жер серігінің қамту аймағы Қазақстанның аумағын, Орталық Азия республикаларын, Кавказды, Ресейдің орталық бөлігін қамтиды.

Жер серігінің аппаратурасы кіші диаметрдегі антендік жүйелерге дабылдың жақсы қабылдауын қамтамасыз етеді.

KazSat телерадиохабарларын тарату арналары, телефондық байланыс, деректерді беру, Интернет желісіне кеңжолақты қол жеткізу, VSAT-желілерді құру және дамыту, ведомстволық және корпоративтік байланыс желілерін құру, мультимедиялық қызметтер пакетін көрсету үшін арналған.

Тағы қараңыз
------------

ҚазСат-2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* KazSat-1 Жер серігі
* Космический аппарат спутниковой связи и вещания «Казсат» Мұрағатталған 16 ақпанның 2007 жылы.

1. ↑  Қазсат-1 жер серігі жұмысын толығымен тоқтатты, .
2. ↑  Қазсат-1 жер серігіне жұмсаған қаржы қайтарылды Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы. .
**Анастасия Валерьевна Сопрунова** (14 қаңтар 1986, Өскемен) — қазақстандық жеңіл атлет (100 м бөгеулермен жүгіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Анастасия Өскемен қаласында тұрады. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы Назарова Т.А. басшылығымен жаттығады.

2004 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының қатысушысы болып келеді.

Қазақстан Республикасының Спартакиадасында 12,99 уақыт көрсетіп, олимпиада нормативін орындады.

2012 жылы Лондонда өткен Олимпиадада 13.40 уақытпен 28-орын алған болатын.

Жоғары білімі бар. 2010 жылы С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша тәмамдады.

2016 жылы допинг қолданғаны үшін 4 жылға шеттетілген болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kazakh hurdler Soprunova banned 4 years for doping.(қолжетпейтін сілтеме)
**«Қыз Жібек»** — толық метражды, екі бөлімнен құралған көркем фильм. 1970 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Фильмнің бірінші бөлімінде Базарбай байдың Төлеген атты ұлы 14 жасқа толғанда өзіне жар іздеп, 210 сұлудың арасынан Сырлыбай ханның Жібек атты қызын ұнатқандығы айтылады. Үш ай Сырлыбай ханның елінде болған Төлеген өз еліне бармақ болып сапарға шығады. Бірақ Жібекті қызғанып, жол тосқан Бекежан қапыда Төлегенді өлтіріп, қазасын Жібекке өзі келіп естіртеді. Сол үшін Бекежан өлім жазасына кесіледі. 

Фильмнің 2-бөлімінде хабарсыз кеткен Төлегенді іздеп шыққан інісі Сансызбай қалмақ ханы Қоренді өлтіріп, Жағалбайлы елін жаудан азат еткендігі айтылады.

Рөлдерде
--------

* Жібек — Меруерт Өтекешева
* Төлеген — Құман Тастанбеков
* Бекежан — Асанәлі Әшімов
* Шеге — Әнуар Молдабеков
* Сырлыбай хан — Кененбай Қожабеков
* Айкөз — Гүлфайрус Ысмайылова
* Кербез — Фарида Шәріпова
* Қаршыға — Ыдырыс Ноғайбаев
* Базарбай — Кәукен Кенжетаев
* Қамқа — Сәбира Майқанова

Дереккөздер
-----------
**Баурчи** (молд. Baurci; ғағ. Baurçu) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Чадыр-Лунг ауданының құрамына енеді.

Сипаттама
---------

Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Комраттан 30 км, Конгаз қаласынан шығысқа қарай 6 км және Чадыр-Лунга қаласынан батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Ауылдың ауданы 76,6 шаршы км. Ауыл арқылы өзі аттас өзен ағып өтеді. Атауы жер бедерінен шыққан: "Байыр" (төбе) және "Ичи" (ішкі), яғни төбе ішінде деген екі сөзден тұрады.

Халқы
-----

2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 8783 адам тұрса, оның 49,90%-ы ерлер, 50,10%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 

* 97,88% - ғағауыздар,
* 0,60% - молдовандар,
* 0,50% - орыстар,
* 0,47% - бұлғарлар,
* 0,33% - украиндар,
* 0,17% - сығандар,
* 0,05% - басқа ұлттар.

Тарихы
------

Тарихшылар А.А.Скальковский, М.В. Маруневич, С.С.Курогло жазбалары бойыншы, Баурчи ауылы 1812 жылы Лунгуца өзенінің аңғарында пайда болды.
Ғағауыздардың алғашқы қоныстанушылары Баурчи ауылына 57 адаммен келді. Бірте-бірте ауыл халқының саны өсіп, 1844 жылға қарай ауылда 166 отбасы тұратын 149 үй болды. Ауыл тұрғындары пайдаланатын жер көлемі 6420 гектарды құрады. Осы уақытқа дейін ағаш шіркеу салынды. 1806-1812 жылдардағы орыс-түрік соғысының соңында бітім шарты бойынша Баурчи ауылы Буджак ауданына бекітілді.

1949 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша олар алдымен 4 колхозға біріктіріліп, кейін «Октябрьдің 40 жылдығы» колхозы құрылды. Колхоз бидай, жүгері, күнбағыс, жүзім, көкөніс, жеміс-жидек, бұршақ, темекі, тағы басқа дақылдар өсірумен айналысты. Колхозда фермалар салынып, онда ірі қара, қой, құс, шошқа және басқа да мал өсірілді.

Инфрақұрылымы
-------------

Баурчи ауылының аумағында әлеуметтік нысандар:

* гимназия,
* бастауыш мектеп,
* 3 балабақша,
* Денсаулық орталығы,
* Мәдениет үйі,
* 2 ауылдық кітапхана қызмет көрсетеді.

Ауылдың инфрақұрылымы мемлекеттік және жеке секторлардың бірқатар мәдени-әлеуметтік нысандарын қамтиды. Ресми түрде әкімдіктің 2007 жылғы мәліметтері бойынша ауылда 34 коммерциялық кәсіпорын, 15 дүкен, 3 диірмен, 3 шағын цех, наубайхана болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  с.Баурчи
2. ↑  Баурчи на карте, Молдова
3. ↑  Баурчи (Гагаузия)
4. ↑  Баурчи, Гагаузия, АТО
5. ↑  История села  Мұрағатталған 1 желтоқсанның 2022 жылы.
6. ↑  "ГАГАУЗИЯ ПРАВОСЛАВНАЯ". Церковный сайт из Конгаза  Мұрағатталған 29 шілденің 2022 жылы.
7. ↑  Гимназия села Баурчи
8. ↑  НАЧАЛЬНАЯ ШКОЛА с. БАУРЧИ
9. ↑  Учреждение раннего образования № 3 села Баурчи
10. ↑  Дом культуры  Мұрағатталған 29 шілденің 2022 жылы.
11. ↑  ХАРАКТЕРИСТИКА СЕЛА БАУРЧИ
**Түркістан (Қоқанд) автономиясының туы** (кейде *Қоқанд автономиясы* деп те атайды) **– Түркістан автономиясының** ресми символы болды. Бұл туды кейде шатасып, 1876 жылы жойылған Қоқан хандығының туы деп санайды. Бірақ оның бұл туға еш қатысы жоқ. 1917 жылдың қарашасынан 1918 жылдың ақпанына дейін қолданылды  .

Автономия туы 1917 жылы 25 қарашада (Юлиан күнтізбесі бойынша, кейбір дерекөздерде күн жаңа стильде айтылады – 8 желтоқсан) IV төтенше Бүкіл Түркістан өлкелік мұсылмандар съезінде бекітілді. 1917 жылы 27 (жаңа стиль бойынша – 10 желтоқсан) Түркістан « Демократиялық Федеративтік Ресей Республикасының құрамындағы автономды аумақ» болып жарияланды. Сол съезде Түркістан Уақытша халық сенаты мен автономияның Уақытша үкіметі сайланды.Түркішілдік лидерларының бірі болған Уақытша халық кеңесінің сыртқы байланыстар бөлімінің басқарушысы Мұстафа Шоқайдың ұсынысымен автономия туы бекітілді  .

Ту қызыл және көк түсті бірдей көлденең жолақтардан тұратын, ақ жарты ай мен бес бұрышты жұлдызы бар төртбұрышты панельден болды. Тудың көгілдір түсі Түркістан аумағы халқының негізгі бөлігінің түркі халықтарына тиесілілігін, қызыл түс жаңару мен революцияны білдіреді. Тудың бүкіл дизайн, қызыл, жарты ай және жұлдыз Түркішілдік лидерлары мысал мен қорған санайтын Түркия туының дизайнын қайталады .

Одан кейінгі тулар
------------------

* 1919-1921 жж Түркістан АКСР туы.1919-1921 жж Түркістан АКСР туы.
* 1921-1924 жж Түркістан АКСР туы.1921-1924 жж Түркістан АКСР туы.

Тағы қараңыз
------------

* Түркістан туы
* Алаш автономиясының туы
* Шығыс Түркістан туы

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Флаги Узбекистана: Туркестан. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 21 қыркүйек 2015.

Сілтемелер
----------

* Өзбекстанның тулары: Түркістан
**Қор** — қымыз ашытқысының атауы.

Қорды сақтаудың бірнеше тәсілі бар. Соның бірі күзгі қымыздан кептіріп сақтау тәсілі. Ол үшін ыдыстағы қымыз тұнған уақытта тұнбасын суынан бөліп алады. Тұнбаны шүберекке түйіп күннің көзіне кептіріп, қыс бойы сақтап қояды. Келесі жылы бие байланған шақта әлгі кептірілген ұнтақтың үстіне бие сүтін шақтап қосып, қымыз қорын қалпына келтіреді. Сонымен бірге, шақтап құйылған бие сүтіне ортан жілік, қазының қабырғасы сияқты сүйектер, айран, көже сияқты ашыған тағам түрлері де пайдаланылады. Бұлайша қорды қалпына келтіру кемінде үш-төрт күнді қажет етеді.

Ал кейбір отбасылар қорды сақтамай бие байланған ауылдан дайын қор алады. Бие байланған күні бие сүтін ыдысқа құйып, оған ақтық байлап, жақын маңдағы биесі ерте байланған ауылдың біріне қор алуға барады. Қор алатын үйге ыдыстағы бие сүті мен ақтығын беріп, ыдысына қымыз құйғызып алып келеді. Қорды жуылып-тазаланып, ысталған күбі немесе сабаға құйып, оның үстінен бие сүтінен шақтап құйып жақсылап піседі. Осылайша алғашқы алынған қор мөлшерін көбейтіп алған соң, әр сауым сайын бие сүті құйылып пісіліп тұрады. Қымыз ашығаннан кейін ондағы қымыздың көбі басқа ыдысқа қопарылып алынып, түбінен келесі күнге жететіндей қор қалдырылады. Осылайша күнделікті қор алдын-ала қалдырылып қорабасы үзілмей сақталып отырылады. Егер де қымыз қорының мөлшері аз қалып қойса, келесі күні қымыз ашымай қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. Үшінші том. Алматы, 2012.
**Шикізат** —

1. бұрын еңбек әрекетіне түскен және одан әрі өнделуге тиіс еңбек заттары (мысалы, қазылған кеніш, қырқылған жүн); әдетте, шикізат қайсыбір өнеркәсіп саласына: жеңіл, тамақ, т.б. арналған деп ұғынылады;
2. табиғи ресурстардың, негізінен, пайдалы қазбалардың өндірісте пайдаланылатын бөлігі. Бұлайша ұғынуда шикізат — табиғи ресурстардың ендігі пайдаланылатын немесе технологиялық тұрғыдан өндіріске тартылуы мүмкін бөлігі.

Бірнеше түрлері сараланады: 

* борлық шикізат (бор алу үшін қолданылады, каолиндік шикізат (керамика мен отқа төзімді материалдар алуда, сондай-ақ, бірқатар технологиялық процестерде қолданылады), цемент шикізаты және т.б.

Шикізатты комплексті пайдалану
------------------------------

**Шикізатты комплексті пайдалану** - минералдық шикізат құрамындағы барлық пайдалы компоненттерді және өндіріс қалдықтарыны технологиялық жағынан мүмкін болатындай етіп, экономикалық жағынан ұтымды әдістермен пайдаға асыру. Минералдық шикізаттар құрамы жөнінен негізінен бірнеше пайдалы компоненттерден тұрады, сондықтан оларды комлексті пайдаланудың мәні зор. Мысалы, темір рудаларында титан, ванадий, кобальт, күкірт, күміс, көмір кендерінде, колдедан күкірт, германит т.б жасауға болады. Минералдық шикізаттардың ішіндегі құрамы жағынан ең көп компонетті - түсті металл рудалары. Түсті металлургияда ең негізгі он бәр металдан, алюминий, мыс, никель, қорғасын, мырыш, вольфрам, молибден, сынап, қалайы, сурьма, басқа ілеспе түрде алпыс түрлі компонент, оның ішінде асыл және сирек кездесетін металдар, платиноидтар және сирек кездесетін элементтер алынады.

Республикамыз шикізатты комплексті өндіру саласында жетекші орынды иеленеді. Түсті металлургия саласынан, әсіресе Өскемен және Балқаш кен орындары жоғары көрсеткішке жетті және жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
2. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
Көшеге қазақтың қаһарман ұлы, көреген елші, жоңғарлардан қазақ жерін тазартуда айрықша ерлігімен танылған Шапырашты Наурызбай батыр Құттымбетұлының (1706-1781) есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген. 

Халық жадында Наурызбай батырдың ерліктері жөніндегі аңыздар сақталып қалған. Алматы-Бішкек және Алматы-Қаскелең автомагистральдарының арасындағы биік төбеде жеті жұлдыз түріндегі гранит тұғырда атта отырған Наурызбай батырдың ескерткіші орнатылған. Көше Алмалы, Жетісу аудандарын қиып өтеді. Бір бағытты көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Тимирязев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Мақатаев, Гоголь, Төле би, Қарасай батыр, Абай, Сәтбаев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Дзержинский көшесі. Көшенің ұзындығы - 3000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Көпен Әмірбек** (29 наурыз 1950, Түркістан облысы, Отырар ауданы, Ешкіқора ауылы — 9 қараша 2022, Астана) — журналист, сықақшы, Қазақстанның қоғам қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Көпен Әмірбек қоңырат тайпасынан шыққан. ҚазҰУ-ді (1974) бітірген соң, Владивосток қаласында екі жылдық әскери-партия мектебінде оқыған.

1975 жылдан бері шығармашылықпен айналысып келеді. "Қазақ әдебиеті", "Егемен Қазақстан" газеттерінде сатира, фельетон бөлімінің меңгерушісі, "Білім және еңбек", "Ара - Шмель" журналында жауапты хатшы, Республиканың Бас прокуратурасы мен Жоғарғы Сотта баспасөз хатшысы болып ұзақ жылдар қызмет істеген. "Ара" журналының бас редакторы, Қазақ радиосы директорының орынбасары болған. Қазақстан жазушылар одағы басқармасы сатира кеңесінің төрағасы. Мәскеу (1980) мен Ташкентте (1980) өткен Бүкілодақтық жас сатириктер конкурсының лауреаты. Әр жылдары жарық көрген "Аты жоқ кітап", "Алып", "Тілім қышып барады", "Қысыр әңгіме", "Ауызбастырық", "Мың бір мысал", "Неменеңе жетісіп күлесің?", "Өзіңді танисың ба?", "Сайдағы қойшыдан сарайдағы патшаға дейін" атты әзіл-сықақ, пародия кітабы арқылы оқырмандарға кеңінен танымал болған. "Тамаша" ойын-сауық отауының белсенді авторы. Өзі құрған "Көпен келе жатыр!.." әзіл-сықақ, пародия театрымен де көрермендердің көзіне түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ушёл из жизни сатирик Көпен Әмірбек Мұрағатталған 9 қарашаның 2022 жылы. inform.kz. Kazinform. 9 қараша, 2022
2. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Штраус Рихард** (11.6.1864, Мюнхен қаласы – 8.9. 1949, Гармиш-Партенкирхен) – неміс композиторы әрі дирижері. 

Музыканттар отбасында туған. Композиция және теория бойынша Ф.В. Мейерден сабақ алған. Штраус Майнингем қаласындағы оркестр капелласында (1885), Мюнхен мен Веймар (1886 – 98), Берлин (1898 – 1918) және Венаның (1919 – 24) опера театрларында дирижерлік етті. Германиядағы фаш. төңкерістен кейін Берлин қ-ндағы Империялық музыка палатасының президенті (1933) болған, бірақ 1935 жылы бұл міндетінен босатылды. 1947 жылға дейін концерттік-дирижерлік қызмет атқарды; гастрольдік сапармен көптеген елдерде болды. Сахналық тырнақалды туындыларында ( мысалы, "Гунтрам" операсы, 1894; т.б.) Р.Вагнердің әсері байқалады. Кейіннен экспрессионизм мен жаңа классицизм ықпалында болған Штраус музыкада өз стилін қалыптастырды. Ш. 14 операның ("Саломея", 1905; "Электра", 1908; "Наксостегі Ариадна", 1912), 4 симфонияның ("Альпі симфониясы", 1915), "Италиядан" атты симф. фантазияның (1886), балеттердің ("Иосиф туралы аңыз", 1914), 6 бағдарламалы симф. поэмалардың ("Дон Жуан", 1888; "Макбет", 1889 – 90; "Тиль Уленшпигель", 1895; "Батырдың өмірі", 1898), фантаст. вариациялардың ("Дон Кихот", 1897), концерттердің, камералық аспаптық шығармалардың, хор мен әндердің авторы. А.Шопенгауэрмен Ф.Ницшенің философиясы Штраустың бірқатар музыка туындыларына ("Ажал мен айығу", 1889; "Заратуштра осылай деген", 1896) әсер етті. Ол Ф.Лист пен Г.Берлиоздың бағдарламалық симфонизмі дәстүрін, Вагнердің оркестрлік тәсілін және шығарм. принципін одан әрі дамытты. Штраустың симф. шығармалары бейнелі музыка тілімен әрі өткір бейнелеу тәсілімен ерекшеленеді. Штраус – опера және симф. дирижерлерінің аса көрнекті өкілдерінің бірі; Гейдельберг пен Мюнхен ун-тінің құрметті докт. (1902), Берлин қ-ндағы Өнер академиясының мүшесі (1909).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
2. ↑  Ступель А.М. Рихард Штраус, Л. 1972; Марек Дж. Рихард Штраус. Последний романтик, М. 2002.
**Өртембаев, Мұрат Қалмухаметұлы** - тұңғыш қазақ және КСРО хакер. 1955 жылы дүниеге келген. 

Алматы физика-математика мектебін бітіріп Мәскеу мемлекеттік университетін тамамдаған. Сол университетте оның болашағы жарқын болады деп жорамалдап отырғанына елемеп Тольятти қаласындағы АвтоВАЗ зауытының Автоматты Басқару Жүйесі бөлімінде жұмысқа орналасады.

1983 ж. кезегінде Құрметті мадақтама бермеген үшін Автоматты Басқару Жүйесінің бағдарамалық жасақтамасына ақаулықтар енгізген. Үш күн бойы бас конвейер Өртембаев кезекті демалыстан келгенше дейін тоқтаған. Мемлекеттік Қауіпсіздік Комитеті өткізген тергеуде ақаулықтардың туындыгері Өртембаев болып шықты.

Ол кездегі қылмыстық заңнамасында компьютерлік қылмыстар ұғымы болмаған. Заңгерлер араласында үлкен пікірсайыс көтеріліп бұқаралық ақпаратқа дейін жеткен. Қорытында Өртембаевқа қаскөйлік бұзақылығы үшін бір және жарты жыл шартты түрде аыйптау және зиянын өтеу үшін Жигули мәшинәсінің екі есе құнын төлеуді кесім шығырған. Инженер-бағдарламашы лауазымынан түсіріп бас конвейерге сілесір-жинақтаушы орнына қойған.

Жазасы біткен соң отбасымен бірге Қазақстанға оралған.

2000 жылдарда Қазпошта акционерлік қоғамының Ақпараттық технологиялар департаментінің меңгерушісі болып жұмыс атқарған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Сергей РУСОВ. Логическая бомба
* 1-й хакер СССР. Остановил конвейер ВАЗа и остался на свободе
**Жылу мөлшері** - жылу берілу кезінде дененің алатын немесе жоғалтатын энергиясы жылу мөлшері болып табылады. Жылу мөлшері Q әрпімен белгіленеді. Жылу мөлшері ішкі энергия өзгерісінің өлшемі бола тұрып, дененің температурасына байланысты. Қыздыру барысында судың температурасын t 1-ден t 2-ге неғұрлым көбірек өзгерту керек болса, онда оған анағұрлым көп жылу мөлшерін беру қажет. Жылу мөлшері - физикалық шама және ол температураның t 1-ден t 2-ге дейінгі өзгерісіне пропорционал, яғни **Q~(t2-t1).**
Егер дененің температурасы жоғарыласа, онда ол дененің қандай да бір жылу мөлшерін алғанын, егер төмендесе, онда жылу шығарғанын көрсетеді.

Массаға тәуелділігі
-------------------

Дегенмен дененің қыздыру кезіндегі алған немесе суығанда бөлген жылу мөлшерін есептеу үшін тек қана температураның өзгерісін білу жеткіліксіз.
Спирт шамымен сынауықтағы суды қыздыра отырып, біз белгілі уақыт ішінде оны қайнауға дейін жеткізе аламыз, ал су толы шәугімді олай қайната алмаймыз. Оны қандай да бір уақыт аралығында шәугімдегі және сынауықтағы суды қайнатуға қажетті жылу мөлшерінің әртүрлі болатынымен түсіндіріледі.
**Судың массасы неғұрлым көп болса, оны белгілі бір температуралар айырымына дейін қыздыру үшін соғұрлым көп жылу мөлшері қажет.**
Суды салқындату барысында да осылай. Демек, денені қыздыруға қажетті немесе оның суығанда бөлетін жылу мөлшері сол дененің массасына пропорционал, яғни **Q~m**

Дененің қандай заттан жасалғанына тәуелділігі
---------------------------------------------

Жылу мөлшері тек дененің температурасының өзгерісі мен массасына ғана тәуелді емес, сонымен қатар дененің қандай заттан жасалғанына да байланысты.
Бірдей екі жанарғымен массалары бірдей, біреуі қорғасыннан, екіншісі алюминийден жасалған екі цилиндрді бірдей температураға, мысалы, 100°C-қа дейін қыздырайық. Егер цилиндрлерді су құйылған бірдей ыдыстарға салсақ, онда алюминий цилиндрдің қорғасын цилиндрге қарағанда суды жоғары температураға дейін қыздыратынын байқаймыз. Ендеше, суыту нәтижесінде бірдей жағдайларда берілген массадағы алюминий сондай массадағы қорғасынға қарағанда көп жылу мөлшерін шығарады. Керісінше, бірдей градусқа дейін қыздыру үшін алюминийге сондай массадағы қорғасынға қарағанда көп жылу мөлшерін беру керек.
Олай болса, **денеге қажетті жылу мөлшері, оның қандай заттан жасалғанына да байланысты**.

Өлшем бірлігі
-------------

Жылу мөлшері жылу берілу кезінде дененің алатын немесе шығаратын энергиясы болғандықтан, жылу мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде кез келген энергия сияқты 1 джоуль(1 Дж) және 1 килоджоуль(1 кДж) алынады.
1 г суды 1°C-қа қыздыру үшін берілетін жылу мөлшерін **калория** деп атайды.
Оның қысқаша белгіленуі:кал. 1 Дж және 1 кал бірліктерінің арасында мынадай қатынас бар:
1 кал = 4,19Дж = 4,2Дж
Сонымен қатар 1 кал-дан 1000 есе көп килокалория(ккал) бірлігін де қолданылады: 1 ккал = 1000кал.
1 ккал = 4200 Дж = 4,2 кДЖ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика және астрономия: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық.Б.М.Дүйсембаев,Г.З.Байжасарова,А.А.Медетбекова
**Жюсе** (фр. *Jussey*) – Франциядағы коммуна. Франш-Конте аймағында орналасқан. Департамент – Жоғаргы Сона. Жюсе кантонының әкімшілік орталығы. Коммунаның округі – Везуль. 
Коммунаның INSEE коды – 70292.

География
---------

Коммуна шамалап Парижен 290 км оңтүстік-шығыста, Безансоннан 70 км солтүстікте, Везульден 30 км солтүстік-батыста орналасқан.
Коммунаның аймағында Аманс өзені ағады.

Халқы
-----

2010 жылы коммунаның халқы 1766 адамды қамтыды.

Экономика
---------

  

2010 жылы 993 адамның еңбекке жарамды жаста (15-64 жас) 690 экономикалық белсенді, 303 – белсенді емес (белсенділік көрсеткіші - 69,5 %, 1999 жылы 68,2 %) болды. 690 белсенді тұрғынның 577 адамы (313 еркек және 264 әйел) жұмыс істеді, жұмыссыздар саны 113 (47 еркек және 66 әйел) адам болды. 303 белсенді емес адамның 61 адамы оқушы немесе студент, 114 – зейнеткер, 128 адам басқа себептерге байланысты белсенді емес болды.

Көрікті жерлер
--------------

• Ұлы Петрдің шіркеуі (XVI ғасыр). 1976 жылдан бері тарихи ескеркіш.
• Кордьен үйі (1717 жыл). 1997 жылдан бері тарихи ескерткіш.
• Жерар отбасының мазары. 2008 жылдан бері тарихи ескерткіш.
*Басқа мағыналар үшін Жағалбайлы деген бетті қараңыз.*
 **Жағалбайлы** – Тарбағатай жотасының солтүстігінде, Бұғаз және Базар өзендерінің аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Қызылкесік ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан. Ұзындығы 20 – 25 км, ені 10 км. Биіктігі 900 – 1000 м аралығында.

Жер бедері
----------

Беткейлері жайпақ, оңтүстік-шығыс бөлігі биік жартасты, тас жыныстары шығып жатады.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырағында тобылғы, бетеге, қара сұлы, басқа да шөптесін өсімдіктер өседі. Жағалбайлының бөктеріндегі Сарыбұлақ, Ақтүбек қыстаулары мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Прага қамалы**, **Прага бекінісі** (Pražský hrad, Hrad) Чех Республикасының астанасы Прагада орналасқан қамал және Чехия президентінің резиденциясы. Бұл қамал дүниедегі ең үлкен қамал кешені. 
Прага қамалының негізі ханзада Боживойдың бұйрығы бойынша тоғызыншы ғасырда қаланып, 1918 жылға дейін чех патшаларының резиденциясы болды. Бұл кешендегі ғимараттардан романдық, готика, барокко және ренессанс стильдерінің әсерін байқауға болады. Прага бекінісінің ішінде патша сарайы, христиан діни ғимараттары (романдық және готикалық соборлар), патша бағы, діни қызметкерлердің мекені, суреттер галереясы және Президент Кеңсесі сияқты ғимараттар орналасқан.

Галерея
-------

* Әулие Георгий соборы (pомандық собор)Әулие Георгий соборы (pомандық собор)
* Владислав залы (Ескі патша сарайында орналасқан готикалық зал)Владислав залы (Ескі патша сарайында орналасқан готикалық зал)
* Әулие Вит соборы (готикалық собор)Әулие Вит соборы (готикалық собор)
Албания Президенттік штандарты
**Албания Президенті** (алб. Presidenti i Shqipërisë), ресми қаратпа сөзі **Албания Республикасының Президенті** (алб. Presidenti i Republikës së Shqipërisë) — Албанияның мемлекет басшысы, армиясының Жоғарғы Бас Қолбасшысы және албан халқы бірлігінің өкілі.

Президент парламент сайлау күнін және референдумдың өткізілу күнін таңдай алады. Президенттің кешірім жасау құқығы және марапаттау құқығы бар. Өзiнiң мiндеттерiн атқаруға қабiлетсiз болған жағдайда Парламент спикерi президенттiң мiндетiн атқаратын болады, бұл президент осы өкiлеттiктер мен мiндеттердi қайта бастай алғанға дейiн немесе жаңа президент сайланғанға дейiн болады.

Ұшылатын президенттік штандарттың сыртқы түрі мен қолданылуын Конституция анықтайды. Штандарт, Албанияның Конституциясы бойынша, Президент кеңсесінің, президент резиденциясының ғимараттарында, президент пайдаланған кезде көлік құралдарында және басқа да салтанатты жағдайларда қолданылады. Президенттің жұбайы Албанияның бірінші ханымы ретінде танылады, бірақ президенттікте ресми рөл атқармайды және ресми лауазымы болмайды. Ол Президент сарайында және ресми сапарларда көбінесе тек хаттамалық рөл атқарады. Резиденциясы ел астанасы Тиранадағы Президент резиденциясы ғимаратында орналасқан.

Президент парламентпен жасырын түрде, дебатсыз, 5 жылға сайланады. Албания конституциясы екі президенттік мерзімнен көп сайлануға тыйым салады. Сайланған Президент Парламенттің алдында ант береді. Қазіргі лауазым иеленушісі — Албания Социалистік партиясы ұсынған, 2022 жылы 24 шілде күні қызметін бастаған Байрам Бегай.

Президенттер тізімі
-------------------

| № | Портреті | Аты | Мерзімі | Партиясы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Албан Республикасы (1925–1928)** |
| 1 |  | **Ахмет Зогу**(1895–1961) | 31 қаңтар1925 | 1 қыркүйек1928 | Консервативтік партиясы |
| 3 жыл, 7 ай |
|  **Албания Республикасы (1991–present)** |
| 1 |  | **Рамиз Әлия**(1925–2011) | 30 сәуір1991 | 3 сәуір1992 | Еңбек партиясы |
| 11 ай, 4 күн |
| 2 |  | **Сали Бериша**(1944–) | 9 сәуір1992 | 23 шілде1997 | Демократиялық партия |
| 5 жыл, 3 ай, 14 күн |
| 3 |  | **Реджеп Мейдани** (1944–)  | 24 шілде1997 | 24 шілде2002 | Социалистік партия |
| 5 жыл |
| 4 |  | **Альфред Мойсиу** (1929–)  | 24 шілде2002 | 24 шілде2007 | Партиясыз |
| 5 жыл |
| 5 |  | **Бамир Топи**(1957–) | 24 шілде2007 | 24 шілде2012 | Демократиялық партия |
| 5 жыл |
| 6 |  | **Буяр Нишани**(1966–2022) | 24 шілде2012 | 24 шілде2017 | Демократиялық партия |
| 5 жыл |
| 7 |  | **Илир Мета***(1969–)* | 24 шілде2017 | 24 шілде2022 | Интеграция үшін социалистік қозғалыс |
| 5 жыл |
| 8 |  | **Байрам Бегай** *(1967–)*  | 24 шілде2022 | — | Партиясыз |
| 1 жыл+ |

Дереккөздер
-----------

1. ↑   (албанша) 86.1-ші мақала
2. ↑   Албанияның ағылшынша конституциясы; 18-ші бет. "Республика Президентi өз функцияларын уақытша атқара алмаған немесе оның орны бос болған кезде оның орнын Ассамблея Төрағасы алады және өз өкiлеттiгiн жүзеге асырады."
3. ↑   (ағылшынша) "Республика Президентiн Ассамблея жасырын дауыс беру арқылы және оның барлық мүшелерiнiң бестен үшiнiң көпшiлiк даусымен сайлайды."
**Ашока** (санскрит अशोक, б. з. д. 304 жыл, Патна - б. з. д. 232 жыл, сонда) — Маурья әулетінен шыққан ең атақты үнді патшасы.

Будда шежіресі бойынша Ашока өз әкесі Биндусара тұсында Таксила мемлекетін билеген. Әкесінің тағын тартып алған. Чандрагупта мен Биндусара сияқты ол да біріккен үнді мемлекетін құру саясатын жүргізген.

Б. з. д. 260 ж.ш. Калинг мемлекетін жаулап алды. Ашока мемлекеті бүкіл Үндістан жерін түгел дерлік қамтыды (Қиыр оңтүстіктен басқа). Ашока будда дінін қабылдап, оны Үндістанға, басқа да елдерге Бирма, Цейлон, Непал) таратуға көмектескен. Ашока билеген тұста үнді мәдениеті мен сәулет өнері алға басып, едәуір дамыды, жазу-сызу тарады.

Өмірбаяны

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ашока**
**Жаңа Покров ауданы** — 1944-1963 жылдары болған Қазақ КСР Семей облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Новопокровка ауылы.

Тарихы
------

Жаңа Покров ауданы Семей облысының құрамында 1944 жылы 8 мамырда құрылды. Ауданға Белағаш ауданының келесі ауылдық кеңестері кірді: Ерназаров, Жайымов, Зұбайыров, Қызылауыл, Николаев, Октябрьск, Петропавловск, Подборный, Пролетарск, Степной, Тоқаев, Ұялы, сондай-ақ Белағаш ауылдық кеңестері.

1952 жылы 31 желтоқсанда Николаев ауылдық кеңесі таратылды.

1954 жылы 4 тамызда Октябрьск ауылдық кеңесі Тоқаевкіге қосылды. Пролетарск ауылдық кеңесі таратылды. Белағаш ауылдық кеңесі Жаңа Покров болып өзгертілді.

1957 жылы 10 қазанда Ұялы ауылдық кеңесі Қызылауыл ауылдық кеңесіне қосылды. Жайымов ауылдық кеңесі Орловск болып өзгертілді.

1957 жылы 11 қарашада таратылған Жаңасемей ауданының: Бағана, Глуховск, Знаменск, Ертіс, Қоқан, Тепқаша, сондай-ақ Байуақ және Жаңасемей ауылдық кеңестері Жаңа Покров ауданының құрамына кірді.

1958 жылғы 30 қыркүйекте Шаған елді мекені жұмысшы ауылына айналды.

1959 жылы 16 желтоқсанда Ерназаров ауылдық кеңесі таратылды, Абай ауданынан Жаңа Покровкіге Абай ауылдық кеңесі берілді.

1961 жылы 19 сәуірде Байуақ ауылдық кеңесі Бесқарағай ауданына берілді.

1961 жылы 19 мамырда орталығы Қарөстелі ауылы болатын Бақан ауылдық кеңесі құрылды.

1961 жылы 5 қыркүйекте Қоқан ауылдық кеңесі Знаменскіге, ал Бағана - Глуховскіге қосылды, сонымен қатар таратылған Бағана ауылдық кеңесінің арқасында орталығы Семейтау ауылы болатын Семейтау ауылдық кеңесі құрылды.

1963 жылы 2 қаңтарда Жаңа Покров ауданы жойылды, оның аумағы Абай (Знаменск және Семейтау ауылдық кеңестері), Бесқарағай (Глуховск және Жиенала ауылдық кеңестері) және Бородулиха (Белағаш ауылы, Бақан, Зұбайыр, Ертіс, Қызылауыл, Жаңа Покров, Орлов, Петропавл, Подборный, Степной, Теңселі және Тоқаев ауылдық кеңестері) аудандары арасында бөлінді.

Әдебиет
-------

* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.
Метастазио Пьетро (3.01.1698-12.04.1782)
Сурет:Metastasio.jpgМетастазио Пьетро ескерткіші
**Пьетро Метастазио** (шын аты Антонио Доменико Бонавентура Трапасси) (Metastasio Pietro Antonio Domenico Bonaventura Trapassi) (3 қаңтар 1698 жыл, Рим — 12 сәуір 1782 жыл, Вена), Италия ақыны және опералық либреттошы. Метастазиоға ақындық мансабын бастауға жеткілікті қаражат қалдырған өгей әкесі оның шын есімін өзгерткен болатын. Оның «Покинутая Дидона» (1724) атты бірінші либреттосы табысты болғаны сонша, ол бүкіл Италияда танымал бола бастаған. Көп ұзамай өзінің басты Энцио (1728) және Семирамида (1729) либреттосын жазып, Венаға IV Карлдің шақырылуымен сарай маңында ақын болып қызмет атқара бастайды. Оның 27 үш актілік либреттосына көптеген, атап айтқанда Вивальди, Гендель, Глюк, Моцарт және Керубини сынды композиторлармен 18-ші және 19 ғасыр басында 800-ден астам опера жазылған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Қазақ энциклопедиясы
Paradox Interactive AB Стокгольм – видео ойындар шығарушы компания. Басты офисі Стокгольм, Швецияда орналасқан. Компания алғашқыда Target Games пен Paradox Entertainment-тің (қазіргі атауы Cabinet Entertainment) видео ойындарды дамытумен айналысатын бөлімі ретінде құрылған. 2004 жылы бұл бағыт бөлек компания ретінде шығарылды. 

  

Paradox түрлі тарихи кезеңдер мен оқиғаларды қамтитын стратегиялық видео ойындар, оның ішінде гранд стратегия ойындарын шығарумен танымал.

Видео ойындары
--------------

Paradox ойындары қатарында Imperator: Rome, Crusader Kings III, Europa Universalis IV, Victoria 3, Hearts of Iron IV және Stellaris бар.

Іс-шаралары
-----------

  

### PDXCON

  

2016 жылға дейін Paradox ойын индустриясының өкілдерін өздерінің өнімдерін таныстыратын пресс іс-шараға Стокгольмге шақыратын. 2017 жылдан бастап жыл сайын өткізілетін шараны апталық PDXCON форматына ауыстырды.
**Словения Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Словенияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган — Словения Футбол одағы. Тарихы Югославия тараған 1991 жылдан бастау алады. 1992 жылдан бастап ФИФА мен УЕФА мүшесі.

Тарихы
------

Алғашқы Халықаралық ірі турнирге 2000 жылы қатысты. Нидерланд және Бельгияда өткен бәсекеде Испания, Югославия, Норвегия құрамаларымен бір топқа түсті. Әуелі өздерінің бұрынғы отандастары Югославияны 3:0 есебімен ұтып тұрып, алты минутта үш доп жіберіп алды. Әсіресе Златко Захович көзге түсті. Златко Захович екінші турда испандарға да гол соқты, бірақ Словения ұтылып қалды — 1:2. Үшінші турда Норвегиямен 0:0 есебімен тең ойнады да, 1/4 финалға шыға алмады.

Арада екі жыл өткен соң Корея мен Жапонияда өткен әлем чемпионатына қатысып, тағы да испандармен бір топқа түсті. Олардан да, одан басқа екі қарсылас — ОАР мен Парагвайдан да ұтылып, бір ұпай да жинай алмастан елдеріне қайтты.

2010 жылғы ОАР-да өткен әлем чемпионатында Алжир, Англия, АҚШ құрамаларымен бір топта ойнады. Әуелі Алжирді 1:0 есебімен ұтып, келесі ойында АҚШ-пен ойнады. 2:0 есебімен ұтып тұрып, екі доп өткізіп алды. Үшінші турда Англиядан кіші есеппен ұтылды да, 1/8 финалға өте алмады.

Құрама 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама ала алмаған соң, құраманың бас бапкері боп Томаш Кавчич сайланды.

Көп ойын өткізгендер
--------------------

| Ойын саны | Футболшы |
| --- | --- |
| 100 | Боштьян Цесар \* |
| 88 | Вальтер Бирса \* |
| 87 | Боян Йокич \* |
| 81 | Самир Ханданович |
| 80 | Златко Захович |
| 80 | Миливое Новакович |
| 77 | Бречко Мишо |
| 74 | Миленко Ачимович |
| 74 | Алеш Чех |
| 71 | Андраж Кирм |
| 71 | Джони Новак |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Еуропа Ұлттық футбол құрама командалары |
| --- |
|  |
| Қазіргі құрамалар | 
Албания · Англия · Андорра · Армения · Аустрия · Әзірбайжан · Беларусь · Бельгия · Болгария · Босния және Герцеговина · Германия · Гибралтар · Грекия · Грузия · Дания · Израиль · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Кипр · Косова · Қазақстан · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Мажарстан · Мальта · Молдова · Нидерланд · Норвегия · Польша · Португалия · Ресей · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Солтүстік Ирландия · Солтүстік Македония  · Түркия · Украина · Уэльс · Фарерлер · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · Швейцария · Швеция · Шотландия · Эстония |
|  |
| Бұрынғы құрамалар | 
ГДР · КСРО · Саар · Сербия және Черногория · ТМД · Чехословакия · Югославия |

 |
**Мануэль Артуро Мерино де Лама** — Перудың саяси қайраткері, 2020 жылдың 10 мен 15 қарашасы аралығында Перу Президенті болған.

Ол 2020 жылдың 16 наурызынан 9 қарашасына дейін Перу Конгресінің президенті қызметін атқарды. Бұған дейін ол 2020-2021 жылдарға арналған Тумбесті білдіретін Конгресстің мүшесі, Халықтық Әрекет партиясының мүшесі болған. Ол бұған дейін 2001-2006 және 2011-2016 жылдары Конгрессте қызмет еткен.

2020 жылы 9 қарашада Перу Конгресі президент Мартина Вискарра пара алды деген айыппен қызметінен босатты. Келесі күні Перу Конгресінің президенті ретінде Мерино елдің конституциясына сәйкес Перудың жаңа президенті болды.

Популярлық емес Мериноның тағайындалуына байланысты 2000 жылдардың басынан бастап бүкіл Перудағы ең үлкен жаппай наразылықтар бүкіл елде басталды, наразылық білдірушілер қауіпсіздік қызметкерлерімен қақтығыста қаза тапты. 2020 жылы 15 қарашада Мерино қызметінен кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 29 маусымның 2020 жылы.
2. ↑