recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Құмбел сарышатыры** (лат. *Hieracium kumbelicum*) – астралылар тұқымдасының сарышатыр туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Іле, Күнгей Алатауларында санаулы түрде кездеседі. Биіктігі 50 см-ге дейін барады. Көптеген жіңішке қосымша тамырлардан тұратын тамыр сабағы қысқа. Сабағы тік әрі жіңішке, аздап қатпарланған. Түб жағын қалың түк басқан. Тамыр жапырақтары гүлдеу кезінде солып қалады. Сабағында 5-7 жапырағы жалпақ, қандауыр тәрізді, екі жағын да қарапайым және жұлдыз тәріздес түк басқан. Тостағаншасы бірнеше, ұзындығы 1,5 см, сабақтың жоғарғы жағында шатырша гүлшоғырына бекіген. Орама жапырақтары қарапайым, жұлдыз тәрізді және безді түк жапқан, күлтесі ақшыл сары түсті. Қылтанақты қара қоңыр түсті тұқымы цилиндр тәрізді, ұзындығы 2 мм-дей, қыры айқын, айдаршасы ақ түсті. Тұқымынан көбейеді. Маусым-тамыз айларында гүлдеп, тамызда жеміс береді. Сирек кездесетін эндемик. Орман алаңқайларында, әр түрлі далалы-шалғынды жерлерде өседі. Таралу аймағының азаюына байланысты Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Құмбел
======

Құмбел - Арасан тауының шығысындағы асу. Алматы облысы Кербұлақ ауданы, Арасан өзенінің жоғарғы ағысында 2600 метр биіктікте орналасқан. Асудан жыл бойы салт атты адам өте алады. Палеозой дәуірінің герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Беті төрттік шөгінділермен жабылған. Климаты қоңыржай белдеудің тұран континеттік облысына жатады. Қаңтардың орташа температурасы 8-12, ал шілдеде 18-20°C, жылдық жауын-шашын мөлшері 700-800 мм. Топырақ жамылғысы тау шалғындық.
**Ементоғай бөденешөбі** (лат. *Veronica chamaedrys*) — Бақажапырақ тұқымдасына жататын бөденешөптер (лат. *Veronica*) туысының көпжылдық шөптес өсімдігі. 

Ол құрғақ шабындықтарда, бұталар арасында, орман алаңқайларында тек Қазақстан Республиканың солтүстік шетінде және Алтай таулары мен Жоңғар және Іле Алатауында өседі. Бұл көпжылдық өсімдіктің биіктігі 30-42 см-ге дейін жіңішке басқа бөдене шөптерден айырмашылығы екіден қатарласып тік, сабағын бойлай өседі. Жапырағы да үлпілдеген, дөңгеленген, жиегі тісті, сабаққа жұптаса қарама-қарсы орналасқан. Әрбір екі жұп айқаса орналасқан, олай болса олар бір-бірін көлеңкелемейді. Басқа бөдене шөптермен салыстырғанда гүлдері көрнекті. Олар едәуір қомақты, 1,5см-ге дейін, көкшіл қою жолақты әдемі түске боялған. Отырыңқы босаң гүлшоғырына жиналған, олар алыстаан көзге түседі және көп жәндіктерді өзіне тартады. Мысалы, аралар мен қоңыздар. Едәуір ашық түсті төрт қабатты сыпыртқының ортасы гүл түтігінің тереңінен бөлінетін шырынға баратын жол көрсеткіші қызметін атқарады.

Қауашағы өте ұсақ, көп тұқымды. Құрғақ күндері жетілген қауашақтары жабық, ал жаңбырлы күндері су болады, ашылады. Тұқым жаңбырмен тез шайылады, және су тоспалары арқылы тарайды. Бөденшөптің жер үсті бөлігі халықтың медицинада, жараны емдеуге, терлететін, тыныс жолдары және өкпе аурулары, организмді әлдендіруге қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өсімдіктер әлемі, А.А. Иващенко, Алматыкітап баспасы 2008
**Шевченко шығанағы** – Солтүстік Арал теңізінде (Кіші Аралда).

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы аумағында. Шығанақтың оңтүстігінде Көкарал, солтүстігінде Шұбартарауыз түбектері жатыр.

Сипаты
------

Дөңгелек пішінді шығанақтың ұзындығы мен ені де 30 км-дей, теңізге шығар жеріндегі ені 7 км. Ең терең жері 14 м. Жағалауын қойнаулар мен лагуналар тілімдеген. Батысы мен солтүстік жағалаулары жарлауытты, кемерленген жардың биіктігі 120 м-ден асады. Жағасы палеогеннің құмтасты, саздақты шөгінділерінен түзілген. Кезінде (1985 жылға дейін) батыс жағалауында бірнеше аралдар (Кендірлі, Бұйырғынды, т.б.) болған. Теңізі суының тартылуына байланысты олардың барлығы жағалаумен бірігіп кеткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Дұрыс мүсін**
Дұрыс мүсін деген адамның еркін тұрғандағы, басын және денесін түзу ұстай алатындай әдеттегі қалпы. (Омыртқа бағанының аздап табиғи иілісі: мойын және бел тұсы – алдыға, кеуде және сегізкөз тұсы – артқа иіліп тұру)
Мүсін дұрыс болмағанда омыртқаның табиғи иілісі үлкейгені білініп тұрады. Сонымен қатар , омыртқа бағанынының бір жағына қисаюы – сколиоз дамуы мүмкін. 
Көп жағдайда омыртқа бағанының қисаюының алдын алуға, ал бастапқы кезеңінде – жөндеуге болады.
Сол үшін мүсіннің дұрыс еместігіне, иық пен жауырынның бірдей емес орналасуына, жамбастың ауытқуына т.б өңіл аудармай қоюға болмайды.
Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балаларда мүсін әлі дұрыс қалыптаспаған, өйткені балалар тез өсіп келе жатқанда (6-7,11-15жас) жағымсыз факторлар қатты әсер ететді.
**Анатолий Данилович Блинский** (1936 жылы туған, Орал қаласы) — жазушы. 1962 жылы Орал педагогика институтын бігірген.Ауданаралық "Красный луч" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, облыстық "Приуралье" газетінде әдеби кызметкер, "Казахстанская правда" газетінде тілші, әдеби кызметкер, бөлім меңгерушісі. Қазақстан Компартиясы ОК-ның нұсқаушысы, Қазақстан Компартиясы ОК хатшысының көмекшісі, Қазақстан ауыл шаруашылығы министрініц комекшісі кызметтерін аткарған. Кейін Мәскеуге қызметке ауысқан. Еңбек Қызыл Ту орденімен, "Еңбектегі ерлігі үшін", "В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне" медалімен және Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Шығармалары
-----------

Оның «Первопроходцы пустыни» (1971), «Кипяток бесплатно», «Государственный человек» (1972), «Устюртский меридиан» (1973), «Ключи от пустыни» (1974), «Поклонись Мугоджарам» (1977), т.б. кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Лада Евгеньевна Марис** — Ресейлік театр және киноактриса, 6 ақпан 1968 жылы Краснодарда туды. Шың фамилиясы — Завалко. Ол туралы актриса *«Экспресс газетаға»* сұхбат берді.

Биография
---------

14 жасынан бастап '«Здравствуй, песня» вокал-аспапты ансамблінде вокалмен айналаса бастады. 1991 жылдан бастап - Моссовет атындағы театрының актрисасы. 1992 жылда ГИТИСті бітірді (Борис Покровский курсының жетекшісі). 1997 жылы венециалық карнавалдық маскаларды жасай бастады.

Қазіргі жұмыс орны
------------------

Қазір Станиславский атындағы театрында жұмыс істейді.

Жеке өмірі
----------

Максим Суханов актерімен бірге неккеде тұрды. 1993 жылы оларда Софья қызы туды. Қазіргі уақытта Владимир Киридоновқа тұрмысқа шыққан.5 мамырда 2005 жылда оларда Климентий ұлы туды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

1. ↑  Лада Марис: Когда я рассталась с Максимом Сухановым, наступила пустота
**Анатолий Иванович Акава** 1946 жылы 23 қыркүйекте РКФСР Омбы облысы Ленинское ауылында туған. Украин.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1969), журналист.
Мерзімді басылымдардағы көптеген мақалалардың авторы.

1969 жылдан - «Кенді Алтай» Шығыс Қазақстан облыстық газетінің тілшісі, аға тілшісі, іргелі құрылыс бөлімінің
меңгерушісі, өнеркәсіп пен көлік бөлімінің меңгерушісі.
1987 жылдан - «Казахстанская правда» республикалық газетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша меншікті
тілшісі. 1994 жылдан - «Кенді Алтай» Шығыс Қазақстан облыстық газетінің бас редакторы. 1999 жылдан - Шығыс
Қазақстан облысы әкімінің кеңесшісі, Шығыс Қазақстан облысы әкімі әкімшілігінің ішкі саясат департаменті директорының орынбасары. 2001 жылдан - «ШҚО әкімінің Кенді Алтай» облыстық газеті» ҚМК директоры бас редакторы.

2009 жылдан бері - Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігінің ішкі саясат департаментінің «Шығыс ақпарат» ҚМК өндірісі бойынша директорының орынбасары.

Қазақстан журналистер одағының мүшесі.

ҚР Президенті сыйлығының лауреаты (2003).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Канада типті мемлекет».

Хоббиі - таулы туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи-деректі әдебиет.

Бойдақ. Ұлы - Акава Ростислав (1984 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Қазақстандық ауыр атлетші **Храпатый Анатолий Михайлович** 1963 жылдың 20 қазанында Целиноград облысының Атбасар қаласында туған. Қазақтың дене шынықтыру институтын бітірген, жаттықтырушы. "Спорт клубының" директоры.

Өмірбаяны
---------

Сеулде (1988) алтын медальді ауыр атлетші Анатолий Храпатый ауыр салмақ санатында жеңіп алды. Сол жылдары оған теңесер ешкім болмады. Ол бірінің артынан бірі өз рекордын жаңартып отырды. Сеул алаңында жұлқып көтеруден ол 187,5 килограммды, ал итеріп көтеруден өзінің бәсекелесі Наиль Мухамедьяровты 10 килограммен асып түсіп, 225 килограммды көрсетті. Храпатый осы алуларымен тоқтап қалмады. Сол жылы жұлқып көтеруден 228 килограмм салмақты алып, жаңа рекорд жасады. Сегіз жылдан кейін тәуелсіз Қазақстан құрамасының құрамында жүре отырып, Атланта Олимпиадасының күміс медалін жеңіп алды.

2008 жылғы тамыздың 11-інде Анатолий Михайлович Храпатый жол апатына ұшырап қайтыс болды.

Жетістіктері
------------

Храпатый А.М. әлемнің бес дүркін чемпионы, 1988 ж. Олимпиада чемпионы, 1996 ж. Атланта Олимпиадасының күміс жүлдегері, Азия ойындарының көп дүркін чемпионы, ауыр атлетикадан Еуропа және әлем чемпионаттарының, халықаралық турнирлердің бірнеше дүркін жеңімпазы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**Фотоэтюд** – фотожурналистикадағы өнер туындысы. 

**Жалпы этюд** – өнер шығармасы мағынасын білдіреді. Композициялық тұтас картинаның, мүсіннің бір бөлігінің орнына пайдаланылады. Ал газет, журнал түсінігінде фотоэтюд тұрмыстың, табиғаттың немесе адамдар арасындағы қарым-қатынастың өзіне тән құбылысы туралы идеяны, ойды, түсінікті көзге түсетін образ арқылы қысқаша білдіретін толық біткен шығарма, дербес түсіндірілген сурет.Сонымен бірге ол автордың сол құбылысқа қатынасын да білдіреді. 

Өзінің сыртқы көрінісі, сондай-ақ оқырмандарға берер әсері жағынан фотоэтюд пейзажға жақын келеді. Алайда ол нақты фактіні емес, жинақталған, қорытылған бейнені бейнелейді. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Спаак Поль Анри** (25. 1. 1899, Схарбек, Брюссель) — Бельгияның мелекеттік және саяси қайраткері.

### Биографиясы

1936-37, 1938, 1938-47, 1949, 1954-57, 1961-66 жылдары сыртқы істер министрі, 1938-39, 1946, 1947-49 жылдары премьер-министр. 1949 жылы премьер-министр және сыртқы істер министрі ретінде Солтүстік атлантикалық актіге қол қойды. 1957-61 жылы НАТО-ның бас секретары. 50 жылдар соңы- 60 жылдардың басында НАТО-ны нығайта түсуді қолдай отырып, бейбіт қатар өмір сүру принципін жақтады. 1966 жылы саяси қызметтен кетті. 1933, 1956, 1961, 1963 жылдары ресми сапармен КСРО-да болды. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 382-бет
**Игнасио Мартин («Начо») Фернандес** (ис. *Ignacio Martín Fernández*; 12 қаңтар 1990 жыл, 9 шілде, Аргентина) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасы мен "Ривер Плейт" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

"Химнасио Ла-Плата" клубының түлегі. 2010 жылы 2 қазанда Аргентина Примерасындағы тұңғыш ойынын өткізді. 

2011 жылы жазда "Темперлей" клубына жалға берілді. 2012 жылы туған клубына қайта оралды.

2016 жылы "Ривер Плейтке" ауысты. 8 ақпан күні "Кильмеске" қарсы ойында тұңғыш матчын өткізді. 2016 жылғы маусымда бірнеше ірі жүлдені иеленді: Оңтүстік Америка кубогы, Аргентина кубогы.

2017 жылы 13 маусымда Аргентина құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын Сингапурге қарсы өткізді.

Жетістіктері
------------

* Аргентина кубогы (2): 2015/16, 2016/17
* Аргентина суперкубогы (1): 2018
* Либертадорес кубогы (1): 2018
* Оңт. Америка суперкубогы (2): 2016, 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (исп.)
**Ағынды станциясы** (Стоковая станция) — су теңдестігінің барлық элементтеріне және олардың өзгеруіне себепші факторларға кешенді бақылау жүргізетін арнайы жабдықталған гидрометеорологиялық станция. Ағынды станциясының зерттеу объектілеріне зерттелетін ауданға тон шағын су жиналу алаптары (ауданы бірнеше жүз шаршы километр) және ағынды алаңшалары жатады. Ағынды станциясында еріген қар суы мен жауын суын есепке алуға қоса метеороло- гиялық элементтерді, су бетінен және топырақтан булануды, топырақтың ылғалдылығы мен грунт суларын және т.б. бақылау жүргізіледі. Ағынды өзгермелілігі құрлық суларының режімін анықтайтын жалпы зандылықтарды анықтаумен бірге агротехникалық шаралар мен ормандардың ағындыға әсерін, эрозия процестерін, нөсер тасқындарының, көктемгі су тасудың калыптасу ерекшеліктерін және т.б. зерттейді. Мыс. Кіші Алматы ағынды станциясы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Плятт Ростислав Янович** (13.12.1908,Дондағы Ростов-1989)- совет актері,КСРО халық әртісі (1961). Ю.А.Завадский жетекшілік еткен драма курсында оқыды. 1927 жылдан Завадскийдің жетекшілігінде Театрстудияда, однай кейін Дондағы Ростовтың М.Горький атындағы театр мен Мәскеудің Ленин комсомолы атындағы театрында (1938-1941) актер болды. Ол драма және лирикалық, өткір сатиралық пен комедиялық рольдерде де бірдей өнер толғаған интеллектауалды сахна суреткері. Рольдері: Крогстад (Ибсеннің "Норасында", Бернард Шоу (Килтидің "Сүйкімді суайтында") Цезарь (Шоудың "Цезарь мен Клеопатрасында) т.б. 1938 жылдан киноға түскен: Янек ("Арманда"), Бубенцов ("Көктемде") т.б. Гастрольдік сапармен 1972 жылы Алматыда өнер көрсетті.3 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Туннельдік эффект, туннельдену**  — микробөлшектің толық энергиясы (туннелдену барысында өзгермейтін) бөгет биіктігінен төмен болған жағдайда оның потенциалдық тосқауылдан өтуі. Туннельдік эффект — классикалық механикада болуы мүмкін емес және толық қайшылық тудыратын, тек қана кванттық табиғатқа ие құбылыс.Толқындық оптикада туннельді эффекттің аналогы ретінде, геометриялық оптика тұрғысынан, толық ішкі шағылу болатын шарттарда, жарық толқындарының шағылу ортасына (жарық толқын ұзындығының шамасындағы ара қашықтығына) өтуі бола алады. Туннельдену эффектісі көптеген атомдық және молекулалық физикадағы, атомдық ядро, қатты дене физикасындағы және т.б. маңызды үрдістер негізі болып табылады.

Потенциалдық тосқауылға бағытталған электронды шоғырдың шағылуы және туннельденуі. Тосқауылдың оң жағындағы әлсіз дақ — тосқауылдан өткен электрондар. Түскен толқын мен шағылған толқын арасындағы интереференцияға назар аударыңыздар.

Қысқа түрдегі анықтамасы
------------------------

Туннельдік эффектті анықталмағандық қатынасы бойынша түсіндіруге болады.Келесі түрдегі:

{\displaystyle \Delta x\Delta p\geqslant {\frac {\hbar }{2}}},
өрнегі, координаты бойынша кванттық бөлшектің шектелуі кезінде,яғни х бойынша анықталғандығы өсуі кезінде, оның р импульсі анықталғандығы төмендейді. Кездейсоқ түрде {\displaystyle \Delta p} импульс анықталмағандығы бөлшекке тосқауылдан өту мүмкіндігін жүзеге асыратын энергия қосуы мүмкін. Осылайша, белгілі бір ықтималдылықпен кванттық бөлшек тосқауылдан өтіп кетуі мүмкін, ал бөлшектің орташа энергиясы өзгеріссіз қалады.

Тарихы және зерттеушілері
-------------------------

1928 жылы Георгий Гамов туннельдік эффект негізінде альфа-ыдырау теориясын ойлап тапты. Дәл сол жылы шығарылған Фаулер — Нордгейм заңы металлдан вакуумға автоэлектрондық эмиссияны (электронның беттік тосқауылдан туннельденуі) сипаттайды.

Тағы қараңыз
------------

* Кванттық механика
* Корпускулярлы-толқындық дуализм
* Туннельдік диод және Қарымта диод
* Джозефсон эффектісі
* Анықталмағандық қатынасы

Дереккөздер
-----------

* Гольданский В. И. Трахтенберг Л. И. Флёров В. Н. Туннельные явления в химической физике. М.: Наука, 1986. — 296 с.
* Блохинцев Д. И. Основы квантовой механики, 4 изд. М. 1963;
* Ландау Л.Д. Лифшиц Е.М.: Квантовая механика, 1974
Тит Флавий Веспасиан б.з. 79 – 81 жылдары, екі жылдай ғана билік құрған Рим императоры. Тит әскері мансабын Германия мен Британиядан бастады. Әскери майданда көзге түсті. 67 – 70 жылдары Иудейде еврейлер мен римдіктер арасында өткен алғашқы шайқаста Тит әкесінің жананда болып, легион басшылығына ие болды. Палестинада әскери атағын одан ары нығайтты. Тит өте билік сүйгіш, шебер дипломат еді. Әкесі Италияға кеткен кезде Титке Палестинаның басшылығын қалдырған болатын. Ол өзі күмән тудырған адамдардың аяусыздықпен жойып отырған. Сондықтан әкесі қайтыс болған соң билікке келген Титті қоғам онша құптай қойған жоқ. Дегенмен Тит қоластындағыларды өзіне бағындыру үшін сатқындар мен жансыздарды аяусыз жазалап, билеушіні ренжіткені үшін жазалағандарға кешірім берген. Тит 81 жылы 13 қыркүйекте қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1100қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 21:50, 2014 ж. сәуірдің 19 (ALMT)
**Құмбар** – Лепсі өзенінің аңғарындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Сарқан ауданы, Көкөзек ауылының солтүстігінде 16 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 491 м. Солтүстіктен шығысқа қарай доға тәріздес 20 км-ге созылған, енді жері 7-8 км шамасында. Жер бедері ұялы жалды төбешіктерден тұрады. Орта және жоғарғы төрттік кезеңінің шөгінділерінен түзілген. Солтүстік-батысында Үлкен Алтай көлі жатыр. Құмбар бойында Соленая және тағы да басқа қыстаулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Құм, сортаңды сұр топырақ жамылғысында сұр жусан, ши, ажырық аралас астық тұқымдас шөптесіндер, бұталар өседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Һәрун әл-Уәсиқ** (араб.: ‎هارون الواثق‎‎; 811, Мекке — 10 тамыз 847, Самарра) — Ислам халифатының 28-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

Өмірбаяны
---------

Әл-Мұғтасым дүние салған соң халық әл-Уәсиқтің халифалығын қабылдап серт береді. Әл-Уәсиқ дүниеден өткенше халифа болды.

Әл-Уәсиқтің дәуірінде әскери сала әкесінің уақытындағыдай еді. Бірақ әкесі қойған түркі қолбасшылардың, оның ішінде, Әшнәстың ықпалы одан әрі арта түсті. Әл-Уәсиқтің дәуірінде Хиджаз және Ямама аймақтарындағы бәдеуилердің шабуылдары мен қарақшылық әрекеттерінің нәтижесінде ішкі қақтығыстар орын алғанымен, түркілерден құралған Аббаси әскері оларға тойтарыс береді. 

### Соғыстары

Мұсылмандар мен Византия арасында үздіксіз жалғасқан соғыста екі жақтың бірі толық үстемдікке жете алмаған болатын. Сонымен қатар екі жақтың да қолында көптеген тұтқындар жиналып қалған-тын. Һарун әр-Рашидтың уақытына екі мәрте құн төлеу арқылы көптеген тұтқындар босатылған еді. Үшінші рет құн төлеу арқылы тұтқындарды босату ісі әл-Уәсиқтің дәуірінде 845 жылы орын алды. Византия императоры елші жіберіп оның қолындағы тұтқындарды босатып алуды қалайтынын білдірді. Осылайша екі жақ та тұтқындарын босатып алды. Тұтқындардың арасында "Құран жаратылған" деп айтпағандарға құн төленбегендіктен, тұтқыннан босатылмағандығын да айта кеткен жөн.

Халифа әл-Уәсиқтің дәуірінде Сицилия мен Италияда да соғыс жалғасты. Сицилия мен Италияға жасалған сапарлар көбінесе Солтүстік Африкадан басқарылатын. Сицилия мұсылмандардың қолына өткен соң, осы жерден Италияға қарсы жасалған шабуылдарда ресми түрде Аббасилерге бағынышты болғанымен толықтай тәуелсіз әрекет жасаған Ағлабилер ерекше рөлге ие болды.

### Ғылымға деген демеуі

Әл-Уәсиқ ғылым мен әдебиетке қолдау білдірді. Өзі де ақындықтан алыс емес болатын. Оның сарайында ғылыми пікірталастар жиі ұйымдастырылатын. Әл-Уәсиқтің ғылымға қатысты ұстанымы ағасы әл-Мәмунға ұқсайтын. Оның дәуірінде де Құран жаратылуы мәселесі күн тәртібінен түскен жоқ. Сол себептен көптеген адам Құран жаратылмаған дегені үшін зынданға тасталды. 845-846 жж. Басра әкіміне имамдар мен азаншыларды Құранның жаратылуы мәселесіне қатысты сұраққа тартуын бұйырды. Осы жылы бұл сенімге қарсы шыққан, тіпті маңайына адам жинап көтеріліс жасауға дайындалған Ахмед ибн Наср ибн Мәлік ибн әл-Хузағи ұсталып, Самарраға жеткізіледі. Оны халифаның өзі сұраққа тартып, артынан өлім жазасына кеседі. Әл-Уәсиқ өмірінің соңына таман халықты осылай сұраққа тартудан бас тартқандығы да айтылады.

Халифа әл-Мәмунның дәуірінде басталған аударма әрекеттері әл-Уәсиқтің дәуірінде де жалғасын тапты.

Тұлғалық қасиеттері
-------------------

Әл-Уәсиқ дәмді тағамдар жеп, ішкілік ішуді қатты ұнатқан адам. Оның өлімімен Аббаси мемлекетіндегі халифа билігі әлсіреп, түркі текті қолбасшылардың билігі артады. Әл-Уәсиқ өзінен кейін ешкімді халифа ретінде қалдырмаған.

Дереккөздері
------------

1. ↑  Ислам тарихы. Алматы: Ернар Есімқұлов, 2018 ISBN 978-601-7929-37-4
**Балдыркөк**  , сельдерей (лат. *Apium*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық өсімдіктер туысы. 

  

Оның 20-ға жуық түрлері Еуропа, Азия, Африка, Америка, Австралияда таралған. Теңіздер мен өзендердің жағалауларындағы ылғалды топырақта өседі. Иісті Б. (A. graveolens) – қолдан егілетін, суыққа төзімді, екі жылдық, көкөністі, хош иісті өсімдік. Тіршілігінің бірінші жылында тамыры немесе тамыр жемісі және жертаған жапырағы түзіледі. Екінші жылында – сабақтары және ұсақ ақ гүлдер шоғыры (күрделі шатыршагүлі) түзіледі. 3 түр тармағы белгілі: жапырақты Балдыркөк , сағақты Балдыркөк және тамыр жемісті Балдыркөк көшет түрінде егіледі. Қарашірігі мол ылғалды саз топырақта жақсы өседі. Орташа өнімдігі 200 – 250 ц/га. Балдыркөк жапырақтары аскорбин қышқылына және каротинге бай. Тамыр жемісінде 4,3% қант, сондай-ақ калий, кальций және фосфор тұздары, ал басқа бөліктерінде витаминдер, тиамин, рибофлавин, никотин қышқылы және эфир майы бар. Жапырақты Балдыркөк , тамыр жемісті Балдыркөктің жапырақтары, сағақтары және тамыр жемістері тамақ және сүрлеу (консервілеу) өнеркәсіптерінде, эфир майы – дәрі-дәрмек өнеркәсіптерінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
Шегелер
**Шеге** — қарапайым бекіту құралы. Ерте кездегі адамдар балық сүйегінен, өсімдік тікенегінен, ағаштың қатты түрінен жасалған шегелерді пайдаланған. Алғашқы металл шеге қола дәуірінде пайда болды. Кейінірек шеге мыс және темір сымнан жасалды.
19-ғасырға дейін шеге қолмен, кейін арнаулы станоктарда дайындалды. Қазіргі шеге жасау өндірісі ротациялы автомат жаныштағыштармен жабдықталған. Олар ұзындығы 6 мм-ден 250 мм-ге, диаметрлері 0,8 — 8 мм-ге дейін жететін шеге жасайды. Шеге пайдаланылу мақсатына орай: құрылыстық, тольдік, шатырлық (жабындық), қабырғалық, қалыптық, т.б. болып ажыратылады. Шегені өңдеу жұмыстары (бетін тегістеу, арылту, термиялық өңдеу, гальваникалық және коррозияға төзімді қабатпен қаптау, т.б.) арнаулы жабдықтармен орындалады.

Тарихы
------

Алғашқы шегелер балық сүйектері мен өсімдік тікенектері сияқты табиғи материалдардан немесе қатты ағаштардан жасалған.

Алғашқы металл шегелердің пайда болуы олардың құйылған немесе соғылған қола дәуіріне жатады. Кейіннен шегелерді өндіруге арналған материал - темір немесе мыс сым ретінде қызмет ете бастады. Сонымен, Киелі кітапта Дәуіт патшаның тырнақ үшін темір сатып алуы туралы айтылады. Қола шегелер Ежелгі Мысыр және басқа да ежелгі мәдениеттер ғимараттарын қазу кезінде табылған. Тарихи дереккөздер Рим империясында қылмыскерлерді ағаш кресттерге шегелеу үшін шегелер қолданылғаны туралы хабарлайды. Ресейде шеге жасау шеберлеріне сілтемелер 13 ғасырдан бері белгілі.

Қазіргі заманғы шегелер негізінен болаттан жасалған. Кейбір жағдайларда олар жез, мыс, қола, мырыш, пластмасса және басқа материалдардан жасалады.

Өндіріс технологиясы
--------------------

19 ғасырдың аяғында соғылған шегелер кең қолөнер өнеркәсібінде қолданысында болды. Өндіріс, әдетте, келесі әрекеттерден тұрды: жұмысшы темір таяқшаны алып, оны пеште қыздырады, оны балғамен ұрып, оның ұшын қайрады. Содан кейін басындағы шыбық кесіліп, тесігі бар штангаға (шеге) кіргізілді, содан кейін шегенің ұшы балғамен тегістелді. Шеге жасау шеберлері шегелерді жасауда айтарлықтай жылдамдыққа жетіп, өзек салқындаған уақытта екі шеге соғуға қол жеткізді, ал Бирмингемдегі белгілі Джеймс Лейстон екі апта ішінде 17 мың шеге соқты.

Басқа жағдайларда шегелер темір жолақтан (балдақтар) кесілген. Технология мұндай жолақты алдымен масақтың болжалды ұзындығының енін көлденең жолақтарға, содан кейін ұзына бойына бөлек бөліктерге (диагональ бойынша бір ұшын сілтеп тұратындай етіп) кесуді қарастырады, бұл масақтардың өзінде бойлық талшықтарды алу. Содан кейін доғал жағы шегеде бүгіліп, қалпақ қалыптасады. Тар бастары бар балдақтар ағаш ұстасында қолданылады.

Дәл осындай операциялар кейіннен машиналармен орындала бастады. Шегелер ыстық темірден және суықтан соғылған. Шойын шегелер шойыннан жасалып, күйдірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Кузнецов Николай Иванович
**Кузнецов Николай Иванович** ( партизандық лақап аты - Г р а ч е в) ( 14 (27). 07. 1911, Свердловск облысы, қазiргi Талицк ауданы, — 09. 03. 1944, Львов облысы, Бродовск ауданы, Боратин с.) — совет партизаны, Сов. Одағынын Батыры (05. 11. 1944). Шаруа семьясында туған. 1942 жылдан КОКП мүшесi. «Уралмаш» з-дында (Свердловск) және Москва автомоб. а-дында инженер болды. 1942 жылы тамызда өз еркімен Украинадағы Д. Н. Медведевтің партизан отрядына қосылды. Неміс тiлiн жетiк бiлетiн ол немістің обер-лейтенанты Паул Зиберт атымен Ровно қаласында батыл барлау жұмысьн жүргiзiп, құнды документтер мен деректердi партизан отрядына жеткiзiп тұрды. Оның қаһарман ерлiгi «Барлаушы ерлігі» кинофильмде баяндалған. 2 рет Ленин орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Николай Костер-Вальдау** (дат. Nikolaj Coster-Waldau; туғ 27 шілде 1970) — даттық актёр.

### Өмірбаян

Николай Костер-Вальдау Данияда туып, өсіп, қазіргі уақытқа дейін тұрып келеді. 1989-1993 жылдары арасында Копенгагендегі Ұлттық мектебінде білім алады.

### Жеке өмір

Гренладық актриса Nukâka Motzfeldtке үйленген. Балалары: екі қызы, Саффина және Филлипа.

### Шығармашылығы

Бетти Нансен театрында Костер-Вальдау Шекспирдің «Гамлет» пьесасында Лаэрта рөлімен тұңғыш рет сахнаға шықты.

2001 жылы Ридли Скоттың «Чёрный ястреб» кинофильмінде мастер-сержант Гэри Айфен Гордонның рөлін сомдады.
Ал 2005 жылы сол Ридли Скоттың «Царство небесное» кинофильмінде ауылдық шерифтың рөлін ойнаған.

2009 жылы Николай Костер-Вальдаудің НВО каналының «Игра престолов» телесериалында Джейме Ланнистер рөлін ойнайтындығы жарияланды.

### Дереккөздер



Википедиядағы мақала
A. *Балдақ*.
A. *Балдақ*.
**Балдақ** — саусаққа салатын әшекей, жүзік, сақина. 

  

Палеолит дәуірінде сүйектен, неолит дәуірінде тастан, қола дәуірінде металдан жасалған. Ежелгі Мысырда мөрлі Балдақ кең тараған, оның көзінде оюлап салған сурет не жазу болған, қол қою орнына соны басқан. Мөрлі Балдақ бұдан кейін эгейліктерде, гректерде, этрускілерде, римдіктерде қолданылған. Мұндай Балдақтардың көзіне көбінесе тас орнатылған. Ежелгі Римде сенаторлар мен білікті азаматтар алтын Балдақ, қарапайым халық темір Балдақ салған. Империя тұсында бұл тәртіп өзгерген. Ежелгі Русьте қала әйелдері алтын, күміс Балдақ, шаруа әйелдер геометриялық өрнектері бар мыс Балдақ таққан. Бұдан кейінгі дәуірлерде Балдақ көбіне алтыннан, күмістен жасалып, көзіне кейде асыл тас орнатылған. Қазақ дәстүрінде алтын, күміс Балдақтарды қыз-келіншектер, бозбалалар, сал-серілер салған. Сондай-ақ, Балдақ ертеде мөр, қолтаңба орнына да қолданылған. Бұрынғы заманда би-болыстардың мөр қолтаңба орнына қолданған Балдақтары болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Лахути көтерілісі** – 1922 жылы Тебризде (Иранда) болған антиимпериалистік демократиялық көтеріліс. Ол әскери министр Реза-ханның Иран билеп- төстеушілерінің мүддесі үшін армияны қайта құру, армия қатарынан демократиялық көзқарастағы офицерлерді босату әрекетіне қарсы 1 ақпанда әскери бөлімдерінде басталды. Көтерілістің басшысы – Иран революционері, 1905-11 жылдардағы революцияға қатысушы, офицер Э. А. Лахути болды. Көтерісшілер елді демократияландыруды, Иран жерінен ағылшын империалистерін қуып шығуды, әскери министр Реза-ханды орнынан түсіруді талап етті. 1922 жылы 8 ақпанда үкімет әскерлері Тебриз қаласына кіріп, көтерілісті бастады. Лахути Советтік Ресейге барып паналады.

Дереккөздер
-----------

М.Қаратаев. Қазақ совет энцеклопедиясы. 7 том.

М. Н. Иванова. Москва.
Бұл мақала өсімдік туралы.  Басқа, мағыналар үшін мына мақаланы қараңыз Балбырауын (айрық).

**Балбырауын** (лат. *Pimpinella*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық шөп өсімдіктердің бір туысы. 

  

Гүлшоғыры — күрделі шатырша. Жер жүзінде 200-дей түрі бар. Тамырсабағынан эфир майы және пимпинеллин, шайыр, қант шығады. Балбырауын ерте көктеп, күздің аяғына дейін балбырап жасыл күйінде тұратындықтан олар малдың жемшөбінің құнарлы бір түрі болып саналады.
Балбырауынның бәден (анис) сияқты кейбір түрлерінің тұқымы түрліше тағамдарға қосылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
ҺЕЗИМ Аблиз (1935 жылы туған. ҚХР, Құлжа қаласы) 
1960 жылы Шыңжаң пед институтын бітірген.

Жетістіктер
-----------

1963 жылы Қазакстанға қоныс аударған.

1991 жылы "Ұйғыр авази" газетінің қосымшасы "Йеңи һаят" газетінде тілші

1991 - 1996 жылдары "Арзу" журналында балалар әдебиеті бөлімінің меңгерушісі болған.

Қазір зейнеткер.

Шығармалар
----------

1971 -1995 жылдары "Ой ұшқындары" (мысалдар), "Ойлан, тап" (жұмбақтар), "Тас пен тамшы" (мысалдар), "Тоқсан тоғыз жұмбақ" (жұмбақтар), "Теріс кірпік" (мысалдар, сықақ, өлеңдер, "Қоңырау" (балаларға арналғантақпақтар, сөз ойындары, жұмбақтар, ертегілер және т.б.), "Күнгей мен теріскей" (мысалдар, сықақ өлеңдер) сияқты кітаптары, "Тағдыр", "Ишаншы", "Ғарыштағы төңкеріс" деп аталатын драмалық дастандары .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Анатолий Иванович Шеин** *(17.8.1920, Украина, Чернигов облысы – 25.12.1982, Қаратау қаласы)* – Жаңатас қаланың құрметті азаматы. Иркутск тау-кен институтын бітірген (1944). 1944 – 1955 жылдары Орталық Азия республикаларының тау-кен өндірістерінде инженер, 1955 – 1957 жылдары Чехословакияда кеңесші-инженер қызметтерін атқарған. 1957 – 1963 жылдары Оңтүстік Қазақстан ауыр өнеркәсіп басқармасы бастығы, 1963 – 1972 жылдары «Қаратау» тау-химия комбинатын директоры, 1972 – 1975 жылдары Бүкілодақтық «Союзфосфор» бірлестігінің бастығы, 1975 – 1982 жылдары «Қаратау» өндірістік бірлестігінің бас директоры. Анатолий Иванович есімі КСРО химия өнеркәсібі министрлігінің құрмет кітапшасына енгізілген; Қазақстанға еңбегі сіңген тау-кен қызметкері. Ленин, 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту, Қазан Революциясы орденімен, КСРО және Чехословакия үкіметтері медальдарымен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесі грамотасымен марапатталған.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**«Лацио»** (итал. *Lázio*) — Италияның Рим қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Қазіргі күнде Италия "А сериясында" ойнайды. Италияның екі дүркін чемпионы - 1974, 2000. Өз алаңындағы ойындарын Римдегі "Олимпико" стадионында өткізеді.

Тарихы
------

Клуб 1900 жылы 9 қаңтарда Тибр өзенінің сол жағалауында *Societa Podistica Lazio* деген атаумен құрылды. 1907 жылдан бастап аймақтық жарыстарға, 1929 жылы Италия чемпионатына қатыса бастады.

Алғашқы табысына 1958 жылы қол жеткізді (Италия кубогы). 1974 жылы тұңғыш рет Италия чемпионы атанып, ол жетістігін 2000 жылы қайталады.

1998/99 жылғы маусым қорытындысында клуб УЕФА Кубок иелері кубогын ұтып алды да, осы турнирдің ең соңғы жеңімпазы атанды (осы маусымнан соң бұл турнир УЕФА Кубогымен біріктірілді).

Клуб сапында әр жылдары Деметрио Альбертини, Кристиан Вьери, Роберто ди Маттео, Хуан Себастьян Верон, Эрнан Креспо, Роберто Манчини, Алессандро Неста, Павел Недвед, Мирослав Клозе, Марсело Салас, Яп Стам секілді атақты футболшылар доп тепті.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Италия чемпионаты**

* **Чемпион (2):** 1973/74, 1999/00
* **2 орын (3):** 1936/37, 1994/95, 1998/99
* **3 орын (7):** 1955/56, 1956/57, 1972/73, 1995/96, 2000/01, 2006/07, 2014/15

**Италия кубогы**

* **Жеңімпаз (6):** 1957/58, 1997/98, 1999/2000, 2003/04, 2008/09, 2012/2013
* **Финалист (3):** 1960/1961, 2014/2015, 2016/2017

**Суперкубок**

* **Жеңімпаз (4):** 1998, 2000, 2009, 2017
* **Финалист (3):** 2004, 2013, 2015

**Б сериясы:**

* **Чемпион (1):** 1968/69
* **2 орын (1):** 1982/83

### Еурокубоктер

**Кубок иелері кубогы**

* **Жеңімпаз** (**1**): 1998/1999

**Суперкубок**

* **Жеңімпаз** (**1**): 1999

**УЕФА кубогы**

* **Финалист** (**1**): 1997/1998

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (итал.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram · YouTube |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 7713906-9 · VIAF: 237517556 |

 |
**Лафарг Поль** – француз және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Ол 1842 жылы 15 қаңтарда Куба мемлекеті Сантьяго қаласында дүниеге келген. Революциялық-социалистік қозғалысқа студент шағынан араласты. 1866 жылы Лондонға келіп, І-Интернационалға өтті, оның Бас советінің мүшесі атанда. Карл Маркспен танысып, 1868 жылы оның қызы Лаураға үйленді. Осы жылдардан бастап, түбегейлі марксист болды. Интернационалдың Париж федерациясының, Бордо, Испания секцияларының жұмысына белсене араласты. Карл Маркс пен Ф. Энгельстің қолдауымен Гедпен бірге жұмысшы партиясының программасын дайындады. 1889 жылы Жұмысшы партиясының халықаралық істер жөніндегі секретары, ІІ-Интернационалдың негізін қалаған Париж конгресін ұйымдастырушылардың бірі. Лафарг Марксизмнің теориялық асыл қазынасына, маркстік ілімнің жаппай таралуына, оны ұсақ буржуазиялық реформистік бұрмалаушылықтан қорғау ісіне орасан зор үлес қосты. Лафарг ревизионизмге, оның Франция топырағында туған түрі – мильеранизмге батыл қарсылық білдірді. Ол әдебиет, фольклор және тіл саласында бірқатар еңбектер жазды. 80-90 жылдары әдебиет туралы жазған мақалаларында адам санасының әлеуметтік – экономикалық жүйелілігі, капитализм қоғамындағы және адам мінез құлқы әңгіме болды. «Романтизмнің тууы» деген еңбегінде Ф.Шатобрианның романдарында суреттелген романтизмді Лафарг дворяндық және буржуазиялық сипаттағы романтизм деп таныды. Екінші кезеңдегі «1830 жылғы романтизмде» В.Гюгоның шығармашылығына ерекше мән берді. Бірақ Лафаргтың романтизм туралы тұжырымның қай-қайсысы болса да романтизмнің эстетикалық күрделілігін және тарихи қыры мен сырын ашып бере алмайды. Лафаргтың реализм және натурализм жөніндегі «Золяның «Ақшалар» деген және А.Доде туралы «Сафо», «дарвинизм француз сахнасында» атты мақалалары біршама объективті еңбектер болды. 80 жылдары Лафарг «Карл Маркстің экономикалық детерминизм» (1909) деген кітабына негіз болған теориялық және тарихи этюдтерінде лингвистикалық талдауларды жиі қолданды. Лафарг «үйлену тойына арналған өлеңдер мен дәчтүрлер»(1886), «Адам және Хауа жайлы аңыз»(1891), «Прометей жайлы аңыз»(1904) т.б. мифтер мен фольклорды тарихи-материалистік тұрғыдан зерттеуге арналған еңбектеріне негіз болған көптеген этюдтар жазды. Лафаргтың лингвистикалық көзқарасы, әсіресе «Революцияға дйінгі және одан кейінгі француз тілі» (1888) деген еңбегінде біршама толық беріледі. Бұл – тарихи материализм деректерін тіл тарихын таңдауға пайдалану жөніндегі ұмтылыс еді.

Лафарг қаламынан туған публицистикалық тамаша памфлеттер көп. Солардың бірі фантастикалық памфлет – повесть «Сатылған тәбет». Лафаргтың әдеби-сын еңбектері маркстік сын мұрасының өте бағалы бір бөлігі болып табылады.

Ол 1911 жылы 25 қарашада Парижде дүниден озды.

Дереккөздер
-----------

* Маркс К. и Энгельс Ф. Соч. 2 изд. т. 31-36 ;
* 
* Момджян Х.Н. Лафарг и некоторые вопросы марксистской теории, Ер. 1954.
**Маргарет Макдональд Макинтош** (ағылш. *Margaret MacDonald Mackintosh*, 5 қараша 1864 жыл, Тимптон (Англия) — 10 қаңтар 1933 жыл, Лондон) — шотландтық суретшісі, модерн стилінің жарқын өкілдерінің бірі.

Өмірі мен шығармашылығы
-----------------------

Маргарет тау инженерінің отбасында дүниеге келген. 1890 жылы Макдональдтар отбасы Глазгоға көшеді. Ол жерде Маргарет әпкесімен Глазго Өнер Мектебіне оқуға түседі. 1899 жылы ол сәулетші және суретші Чарльз Ренни Макинтошпен Ливерпульге көшеді, 1900 жылы оған тұрмысқа шығады. Маргарет, күйеуі, әпкесі Фрэнсис және оның күйеуі қосылып бірге «Төрт» деген шығармашылық топ құрады. Бұл топ шотландық Модерн Мектебіне көп әсер етеді. 1900 жылы Макинтоши өз жұмыстарын Вендік Сецессионда көрсетеді. Густав Клим және Йозеф Хофман секілді шеберлерді бұл жұмыстар қатты таң қалдырады. Денсаулығына байланысты 1921 жылдан бастап Маргарет сурет салуды тоқтатады. Маргареттің жұмыстары көбінесе қолданбалы өнер мен дизайн тарауына жатады. Ол металлмен де, матамен де, кестемен де жұмыс істеген. Суретші үйдің ішкі дизайнына айрықша көңіл бөлетін. Ол тұрғын үйлер мен салондардың дизайнына эскиз жасайтын. Алдымен өз әпкесімен, ал сосын күйеуімен жұмыс істеген.

Маргарет Ұлыбританияда модерннің ең күшті суретші әйелі болып саналады. Сонымен қатар ол көркем сурет және графикамен айналысқан. 2008 жылы Кристис аукционында Маргареттің екі жұмысы 490.000 және 1.700.000 фунт стерлингке сатылды.

Галерея
-------

* (1902) (1902)
* ҚысҚыс
* ПостерПостер
* (1921) (1921)
* (1903) (1903)
* й (1915)й (1915)
* ОфелияОфелия
* (1902)(1902)
* (1901) (1901)
*
**Емен жібек көбелегі** (лат. *Antheraea pernyi*) – жібек алу үшін өсірілетін көбелек. Емен көбелектері Saturniidae тұқымдасының туысына жатады. *Қытай емен жібек көбелегі* 250 жыл бойы өсірілуде. Жұлдыз құртын еменнің көптеген түрінде өсіреді. Жылына екі ұрпақ береді. Қуыыршықтарын жылылылығы 2°C арнайы үйде қыстатады. Жазғытұрым одан ересек, жайған қанаты 10,5 – 11,5 см ірі көбелек шығады. 

Жапонияда *Қытай емен жібек көбелегімен* қатар орманда тараған *Жапон емен жібек көбелегі* өсіріледі. Бұның жайған қанаты 15,6 см жұмыртқасы ағаш бұтағында қыстайды. Жылына бір ұрпақ береді, монғол еменінің жапырағымен қоректенеді. Жұмыртқасы қар астында қалған жапырақтарда қыстайды.

* ЖұмыртқаларыЖұмыртқалары
* ЖұлдызқұрттарЖұлдызқұрттар
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том.
**Шевченко Тарас Григорьевич ескерткіші** — 1982 жылы ескерткіш Ақтау қаласында орнатылған. Ол өмірі мен шығармашылығы Маңғыстау облысында өткен украин ақыны және 19 ғ. суретшісіне арналған. Монументтің композициялық осі теңізге қарата орнатылған және теңіз жағалауына қарай жайлы етіп жасалған. Ақынның қоладан отырған қалпын сомдап құйылған ескерткішінің биіктігі *5,6 м, 7,3×16,2×1* өлшемдегі тұғыр табандық *Янцев кенінде* өңделген гранит тас алаңша үстіндегі орналасуы еркін шығармашылық өрісте оңтайлы шешім тапқан. Тұғыр табандық төсемге қойылған өрнекті екі түсті тастың өзі Маңғыстау жерінің нышанын білдіріп тұр. Табан астындағы төсемді тастың өзінде аумағы 4,8 м болатын дөңгеленген тесік бар. Мұндағы композицияны егілген гүлдермен де әрлене түскен. Ең басты гүл егілер орынның аумағы 35×7 м болатын тағы да сол Янцев кенішінде өңделген *гранит* таспен қапталған. Оң қас беттегі гүлзардың аумағы 5×5 және жасыл өскеннің айналасы да фантурамен көмкерілген. 

  

Монумент алдындағы кеңістік тротуарлық жолдың тұсында пішінді келген бетонды таспен жалғасқан. Негізгі материал қола, гранит, тераццо және латунь. Ескерткіштің авторы : украина халық суретшісі Вронский Макар Кондратович, өзбекстанның халық суретшісі Сухенко Виктор Васильевич және Федоров Евгений Борисович. Тұтас туындының жобасы және сәулет құрлыс бөлімі Ленинград (Санкт-Петербург) қаласының 'ВНИПИЭТ институты[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы, Маңғыстау облысы, аст Прайм баспасы, 2012, Маңғыстау МТМҚ мұрағаты материалдары
**Битола** - Македония Республикасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі қала. Ол Битола қауымдастығының әкімшілік, мәдени және білім беру орталығы болып табылады. Кейбір мәліметтерге сүйенсек тұрғындарының саны жөнінен ел астанасы Скопьеден кейінгі екінші қала. 

Қаланың негізін II Филипп Македонский қалаған. Битола атауы - шіркеу (монастырь) деген мағынаны білдіреді. 

1912 жылғы дейін гректер негізгі тұрғындардың айтарлықтай бөлігін құрады. Бірінші Балқан соғысынан соң Сербияның құрамына енген қала 1945 жылдан бастап Югославиялық Макдония республикасының қарамағына өтеді.

1979 жылы қалада Қасиетті Климент Охридский атындағы мемлекеттікУниверситеттің негізі қаланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мардамсу**. Түсіндірме сөздікте бұл сөз мағынасы мықтымсу, мығымсу деп берілген. «Кептерді өнері асып алғансиды, Құнжыңдап арам шіркін арлансиды. Қорғансыз аңғал құсты бұғып ұстап, Мақтанып, қоқиланып мардамсиды» (С. Сейфуллин, Шығ.).
Түркі тілдері ішінен бұған сәйкес тұлға тува, якут тілдерінде кездеседі. Тува тілінде: бардам — тұрпайы, өрескел; якутша: бардам — әдепсіз, арсыз мағыналарына нұсқайды. моңғол, бурят тілдерінде «бардам» тұлғалы сөз — мақтаншақтық, ер көкіректік, дандайсу сияқты ұғымдарда қолданылады. Мұндай жағдайда сөз төркіні қай тіл екенін дәл ажырата айту қиын. Егер мақтаншақ, өр көкіректік тұрпайы, әдепсіздіктен өрбитінін еске алсақ, онда сөз төркіні түркі тілдерінен деуге тура келеді. Қалай болғанда да сөздің түпкі мағынасы — тува, якут тілдеріндегідей болса керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Битбоксинг**- ритмикалық суреттердің (бит) және дыбыс аппараттарының, ауыз мүшелерінің көмегімен түрлі әуендерді шығару өнері. 

  

Көбінесе битбоксинг хип-хоп композицияларының аккомпаненттеуде пайдаланады. Хип-хоп мәдениетіндегі бесінші элемент.
Битбокс ерте кездерден бастап кең түрде қолданылған. (мысалы,1934 жылы КСРО -да "Весёлые ребята" фильмінде, 1968 жылы "Шпионские страсти" мульфильмінде) - вконтакте желісіндегі ең танымал бірлестіктердің бірі

Бұл схема кәсіпкой битбоксерлерде жақсы дамыған
"Битбоксинг" сөзі ағылшын тілінен аударылғанда «beatbox» яғни, драм-машина(ағыл.. drum machine) дегенді білдіреді.

Shlomo

Тарихы
------

Битбоксинг Нью-Йоркте пайда болып, әлемге таныла бастады. Алғаш битбоксшілер *Doug E. Fresh, Biz Markie және Buffy* болды.

### 1980 жылдары

1980 жылдардағы ең алғашқы запись «La Di Da Di»(Doug E. Fresh және Slick Rick) болды. Сол кездегі жарқын орындаушылардың бірі Знамер Дэн.

Битбокс ерекшеліктері
---------------------

Битбоксинг ауыз мүшелерінің көмегімен шығарылатын мелодиялармен, биттермен, ритмдермен байланысты өнер. Сонымен қатар, ол вокалды скрэтчинг, ән айту, иммитация тағы басқаларын қосады.

Дереккөздер
-----------
**Шегебай Бектасұлы** (1844, бұрынғы Сырдария облысы, Қазалы уезінің Қуандария болысы, - 1916, қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы) - ақын. Шегебай 15 жасынан топқа түсіп, ауыл аймаққа есімі таныла бастаған. Өлең шығарып, оны жырласа, сонымен бірге жұмбақ айтыстарды шешуге қатысқан. Ерімбет пен Шораяқтың Омарына аралық сөз айтып, олардыңайтысына араласқан. Шегебай 1885 жылы Сарыбай-Құлназармен айтысып, Ырысты қыздың жұмбағын шешуге қатысқан. "Бекіш биге", "Айшаға", "Омарға", "Жоқшылық", "Тілек", "Үміт", "Ешекең", "Би-батырларды жырлаймын", "Шегебай қиял ойлай сөзді баста" сияқты өлең-жырлар жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Санат, санда бар, санатта жоқ.** Бұл тұрақты сөз тіркесінің мағынасы — түсіндірме сөздікте «еске алынбайтын, ескермейтін». «Сол сол-ақ екен, осы санда бар, санатта жоқ екеуінің еңбек ақысы әр айда Ырсалдыны қалтасына келіп құйыла берді» (Қ. Тоғызақов, Таңд.). 1966 жылы «Ғылым» баспасынан шыққан «Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігінде» «санат» сөзінің екі мағынасына талдау жасалған (165). Бірақ олар мына біз карастырып отырған тұрақты сөз тіркесі құрамындағы «санаттан» қай жағынан да басқаша (мағына әрі шыққан төркіні). Әңгіме болып отырған тіркестегі «сан» сөзіне тоқталмаймыз. Өйткені ол «есеп» сөзінің синонимі ретінде қолданылып тұр. «Санат» сөзі парсыларда «сәнәд» тұлғасында көрініп, «документ» мағынасын білдіреді. Бұл дерек бойынша, «санда бар, санатта жоқ» дегеніміз «есепте бар, документте жоқ» мағынасымен бірдей.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Тамандуа** (лат. *Tamandua*) — Құмырсқажегіштер тұқымдасының тармағы, тармақта екі биологиялық түрі белгілі: Tamandua tetradactyla, немесе төртсаусақты құмырсқажегіш, және Tamandua mexicana, немесе мексикалық тамандуа.

Таралуы
-------

Мұндай жануар түрі Оңтүстік және Орталық Американы, Оңтүстік Мескиканы, Оңтүстік Парагвай аймақтарын мекендейді. Ормандалып келген жерлерге, саванна өсімдігінің арасында, кейде адамдарға жақын аймақтарға тұрақты үйренген.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Әдетте денесінің ұзындығы 54-58 см, құйрығының ұзындығы 50-60 см, тілінің ұзындығы 40 см, массасы 3-5 кг.

### Қорегі

Тамандуа ағаштар арасында мекендейтіндіктен, ағаштарда мекендейтін құмырсқалармен, термиттермен қоректенеді, сонымен қатар ара ұяларын ұрлайды. 

### Ерекшелігі

Тамандуа жануарының төрт аяғы өте берік, әрі тырнақтары ұзын болып келеді. Құйрығының өзі жемді аулауға атсалысады. Жүні өте қатты, қалың, сары қоңыр түсті. Құлақтары құмырсқажегіш жануардан үлкендеу болып келеді. Жерде жүрген мезетте баяу, ауыр жүреді. Қауіп төнгенін сезсе, артқы екі аяғына тұрып, құйрығына сүйеніп, екі мықты алдыңғы аяқтарымен шайқасқа дайын тұрады, кейде артқа қарай аунап, бүкіл төрт аяғымен қорғанады. Тамандуаның қас жаулары орел-гарпия, барыстар және жыландар. 
Ағаштарға да өте баяу өрмелейді. Қауіпті сезсе жағымсыз дыбыс шығарып, жағымсыз иіс шығарады. Бұл жануар көбінше кешкі уақытта белсенділік танытады. Құмырсқа інін немесе термит інін көрсе, ең алдымен алдыңғы екі аяғымен інін бұзып, содан соң ғана ұзын тілімен теріп жейді. 

Тамандуа баласын ішінде 150-160 күндей ұстайды, көбею көктемде басталады. Аналық жынысты тамандуа бір ғана бала туады. Жемін іздеп жатқанда оны бір бұтаққа отырғызып, жемін алып келген соң, қайта арқасына отырғызып алып кетеді.

Қызықты мәлімет
---------------

Оларды қолда ұстау өте қиын, себебі олар жабық аймақты ұнатпайды, бірақ аборигендер оларды үйлерінде құрт-құмырсқаның көбейіп кетпеуінен ұстайды. Үйгі қараймен қалған тамандуалар бар болғаны 9 жыл ғұмыр кешеді.
**Сананың бүлінуі** - орталық жүйке жүйесінің зақымдалуынан туындайтын психикалық ауру. Адамның миы әртүрлі жағдайларға байланысты ауруға шалдығуы мүмкін. Ми зақымдалған кезде оның жоғарғы жүйке қызметі өзгеріске ұшырайды. Адамның қабылдауы, ойлауы, көздеген іс-әрекеті бұзылады. Балаларда сананың бүлінуі әр түрлі кезеңде орталық жүйке жүйесінің зақымдалуынан болады. Біреуінде зақымдалу құрсақта жатқан кезде болса,енді біреуінде туғаннан кейін үш жасқа дейін болады.

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3