recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Poecile palustris* 
**Қарабас шөжешымшық** (лат. *Parus palustris*) — Торғайтәрізділер отрядының Шымшықтар тұқымдасына жататын Шөжелер туысының орташа денелі (10-15г) құс. Қарабас шөжешымшық томпышқа және басқа шөжешымшықтарға өте ұқсас, олардан айырмашылығы - басы жылтыр қара реңді. Бұл Сібірдің жалпақ жапырақты ормандарының тұрғыны Қазақстанда тек қана шығыс шекарасында, Бұқтырма және Катонқарағай (Алтай) аймақтарында кездеседі. Ұялау кезеңінен басқа уақыттарда үнемі үйірлесіп жүреді, қауымдас құстар. Ағаш қуысына ұялайды: сірә бір жылда 2 рет балапан өргізетін болар. Бұл құстың биологиясы Қазақстанда зерттелмеген, ол туралы кез келген мәлімет көңіл аударады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Parus palustris*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Фабри-Перо резонаторы** — бір-біріне параллельді түрде орналасатын айнасы бар оптикалық резонатордың негізгі түрі. Екі айна арқылы тұрақты резонансты оптикалық толқындар пайда болады.
Тарихы
1899 жылы ең алғаш Шарль Фабри мен Альфред Перо көп сәулелі интерферометр ретінде бір-бірінен кішкене қашықтықта орналасқан 2 күміс жалатылған шыны пластиналарды қолдануды ұсынды. Бұндай интерферометр спектрлық өлшеулердің сапасын арттыруға көмек береді. Фабри-Перо эталонының оптикалық энергияны сақтайтын резонанс ретіндегі жаңа өмірі 1958 Шавлов пен Таунс және Прохоров бірдей дерлік уақытта лазер ретінде қолдануға 
1987 жылға дейін созылған патенттік сот процесі Гордон Гулдты қолдады. Гулд ашық резонатор схемасын бір жыл бұрын ұсынған еді және лазер терминін де қолдануға ұсынды. 1960 жылдың 16 мамырында Мейман әлемдегі ең алғаш Фабри-Перо резонаторымен жабдықталған лағыл лазерді шығарды. Дәл осы жылы ең алғашқы метрлік Фабри-Перо резонаторы қолданылған гелий-неондық лазер Белла атындағы лабораторияда ойлап табылды. 
Теория
Виды оптических резонаторов типа Фабри-Перо:
1.жазық -параллельді;
2. сфералық;
3.жартылай сфералық;
4. конфокальды;
5.дөңес-ойыс.
1. жазық -параллельді резонатор
Екі айна да жазық. R1=R2=∞;
2. Сфералық резонатор
Екі айналардың радиустары тең және радиус екі айнаның максималды арақашықтығының жартысы.

```
(L) R1=R2=L/2;
```

3.Жартылай сфералық резонатор
Бірінші айна жазық, екіншісінің радиусы резонаторлар арасындаға максималды арақашықтыққа тең.

```
(L) R1=∞, R2=L;
```

4. Конфокальды резонатор
Бірінші резонатор радиусы екіншісінің радиусына тең және ол максималды арақашықтыққа тең.

```
(L) R1=R2=L;
```

5. Дөңес-ойыс резонатор
Дөңес айнаның радиусы мен ойыс айнаның радиусының айырмашылығы максималды арақашықтыққа тең.
R1-R2=L.
Қолданылуы
Лазер;
Оротрон;
Интерферометрлық модулятор.
**Эй-Би-Ю** (Эйншиэн бродкастинг юниан) – Азия радио-, телехабарлар одағы. 

Оның штаб-пәтері Жапония астанасы Токио қаласында орналасқан. Одақтың құрамында әлемнің 46 елінен 70 мүшесі бар. Одақ радио-, теле хабарлардың сапасы, саны, маңыздылығы секілді мәселелерге баса назар аударумен қатар, олардың халықаралық рөлін зерттеумен айналысады.Сондай-ақ ұйым жанында журналистерді бейімдеу орталығы бар.

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Мұхтар Құрманалин** - 1927 жылы 10 қазанда Ақтөбе облысының Қарабұтақ ауданында (қазір Әйтеке би атында), Аралтөбе елді мекеніне таяу ауылда туған. Ашаршылық жылдары ата-анасы Сыр бойына қоныс аударып, балалықшағы Қазалы ауданының «Дихан» ұжымшарында (кейін Ғ.Мұратбаев атында) өткен. Жетіжылдық мектепті бітіргеннен кейін Қазалыдағы педагогикалық училищеге, сонан соң Қызылорданың Н.Б,Гоголь атындағы (қазір Қорқыт баба атында) институтына түскенмен, тұрмыс жағдайының қиындығына байланысты оқуын одан әрі жалғастыра алмады, Бірнеше жыл ауыл мектептерінде ұстаздық етті. 1958 жылы журналистік қызметке ауысты. Ақтөбе облыстық, Батыс Қазақстан өлкелік газеттері редакцияларында бөлім меңгерушісі болды. Осы жылдары оның өлеңдері облыстық, республикалық газет-журналдарда жиі жариялат бастады. Мәскеулік ақын Вл.Савельевтің аударуымен «Вечный огонь» деген жыр жинағы орыс тілінде басылды. Ақынның таңдаулы өлеңдері қазақ поэзиясы антологиясына (1977) енген. 1971-1987 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы Батыс Қазақстан облысаралық бөлімшесінің әдеби кеңесшісі болды. «Жалын», «Балауса» баспалары жариялаған жабық конкурстардың екі дүркін жүлдегері. Қазір зейнеткерлік демалыста.

«Қазақстан республикасы халық ағарту ісінің үздігі», Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасымен және «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Әткеншек. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1963;
* Жұлдызды сауыншы. Очерктер. А. «Қайнар», 1967;
* Жылқылы ауылдың жігіттері. Очерктер. «Қайнар», 1968;
* Шалқар теңіз. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1968;
* Аспан. Өлеңдер. «Жазушы», 1971;
* Көңілімде бір күй бар. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1972;
* Мөлдір моншақтар. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1975;
* Алыстағы найзағай. Өлеңдер. «Жазушы», А. 1977;
* Вечный огонь. Стихи. А.. «Жазушы», 1980;
* Сәлем. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1981;
* Ашық сабақ. Өлеңдер. А. «Жалын», 1981;
* Көңіл күнделігі. Өлеңдер А. «Жазушы», 1987;
* Қағаз қайық. Өлеңдер А. «Жалын», 1990;

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Кечуа** (тағыда кечва, кичуа, кичва) (кеч. *Qhichwa simi* — «тау дарияларының тілі», кеч. *Runasimi* — «адам тілі») — оңтүстік америкалық үнді халықтары кечуалардың тілі, кечуа тілдер тобына жатады. 

Сөйлеушілерінің саны бойынша қос Америкадағы ірі тіл. Оңтүстік Американы иеленуге дейін Чинча мемлекетінің ресми тілі болған, кейін оларды басып алған инктертердің тілі болды,Тауантинсуйу (б. з. XII−XVI ғасыр) Инктер дәуірінің жазба ескерткіштері сақталған. Қазір кечуа тілінде 12,7 миллион адам Оңтүстік Американың өзінде сөйлейді, одан басқа, кейде ол лингва-франк ретінде Амазонияда қолданылады. Эквадор мен Аргентинада, кейде тіпті Боливияда «кичуа» (Quichua, Kichwa) атауымен қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Joshua Project — Ethnic People Groups of Afghanistan
**Рахманбердиев Мұсабек** (1951-1998) —10 қыркүйекте Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Шөл дала ауылында дүниеге келген. .1978 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Еңбек жолын жұмысшы болып бастаған. Жамбыл ауданының "Еңбек туы" газетінде әдеби қызметкер, Қазақ КСРБаспа, полиграфия және сауда істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, "Қазақ әдебиеті" газетінде бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасында бас редактордың орынбасары, республикалық "Телефильмде" директор, Жамбыл облыстық радиотелевизия комитетінің төрағасы болып жұмыс жасады.
"Қайырлы жол", "Құз қия", "жылы жел", "Қарқаралы" секілді көркем және деректі кітаптардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Миобласттар** (миобласты); (mioblastus, грек, mys (myos) — ет, blastos — өскін, бастама) — ет ұлпасы дамитын бастама ізашар клеткалар. Көлденең жолақты бұлшықет ұлпасы ұрық жапырақшасы — мезодерманың ортаңғы бөлігі — миотомнан дамиды. Миотом тығыз орналасқан ет жасушалары - миобласттардан құралған. Миобласттар цитоплазмасында жиырылуға қабілетті жіңішке жиырылғыш протеинді жіпшелер — миофибриллалар жетіледі. Миобласттар белсенді бөлініп, организмдегі болашақ еттер тобы орналасатын бөліктерге жылжиды. Миобласттардың ірі сопақ ядросы белсенді бөлініп, цитоплазмасы ұзара өсіп, мөлшері жағынан үлкейіп, пішіні
түтікше цилиндр тәрізді көпядролы біріккен құрылым — ет талшықтарына (миосимпласттарға) айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Фабиу Алешандри да Силва Коэнтрау** (порт. *Fábio Alexandre da Silva Coentrão*; 11 наурыз 1988 жыл, Вила-ду-Конди, Португалия) — португалиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Риу Ави" клубының түлегі. 2005 жылы кәсіпқой карьерасын осы клубта бастап, 2007 жылы жазда "Бенфикаға" ауысты. Бірақ 2008 жылы қаңтарда "Насьоналға" жалға берілді.

2008 жылы жазда "Бенфикаға" оралып, қайтадан "Реал Сарагосаға" жалға кетті. 2009 жылғы қаңтар мен маусым айларында туған клубы "Риу Авиде" арендада жүрді.

2011 жылы жазда "Реал Мадридке" ауысты. Сол жылы тамызда Испания суперкубогындағы Эль Класикоға қатысып, "Барселонамен" ойында тұңғыш рет "Реал" сапында алаңға шықты.

2013 жылға дейін негізгі құрамда тұрақты ойнаған Коэнтрау клубқа Карло Анчелотти бапкер боп келген соң алаңға сирек шығатын болды. Клубтан кету мәселесі де көтерілді, бірақ ешқайда кетпеді, онысы дұрыс болыпты, 2013/14 жылғы маусым қорытындысында "Реал" Испания кубогы мен көптен күткен УЕФА чемпиондар лигасында топ жарды.

2015/16 жылғы маусымды "Монакода" арендада өткізді.

2017/18 жылғы маусымда "Спортингте" арендада ойнады.

2018 жылы туған клубы "Риу Авиге" оралды.

### Ұлттық құрама

Португалияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған.

2009 жылы қараша айында Босния және Герцеговинаға қарсы ӘЧ-2010 іріктеуінде тұңғыш рет ұлттық құрама сапында ойнады.

2010 жылғы әлем чемпионатында 4 кездесуде алаңға шықты.

2012 жылғы Еуропа чемпионатында бес кездесуде алаңға шықты.

2014 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңіндегі бірінші турда Германиямен ойында жарақат алып, қалған ойындарға қатыса алмады.

2016 жылғы Еуропа чемпионатына жарақатының кесірінен бара алмады.

2017 жылы Құрама сапындағы соңғы ойынын өткізді.

Жетістіктері
------------

«Бенфика»

* Португалия чемпионы: 2009/10
* Португалия лига кубогы: 2009/10, 2010/11

«Реал Мадрид»

* Испания чемпионы: 2011/12
* Испания кубогы: 2013/2014
* Испания суперкубогы: 2012
* Чемпиондар лигасы: 2013/2014
* УЕФА суперкубогы: 2014
* Клубтар әлем чемпионаты: 2014

Португалия

* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2012

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Нығмат Хамитұлы Жақыпбаев** 1953 жылы 24 сәуірде Қостанай облысы Қарасу ауданы
Қарасу ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Жақыпбаев Хамит, марқұм. Анасы - Жақыпбаева
Қайни Асқарқызы, марқұм.
Троицк ветеринарлық институтының ветеринарлық
факультетін (1977) бітірген, мал дәрігері.
Ветеринария ғылымдарының кандидаты (1996), докторы
(2010). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Жануарлардың псориазы және Қазақстанда күрес шаралары».
«Жабайы ет қоректілердің псороптозы» монографиясының
(2001), 32 мақаланың авторы.
1977 жылдан - Қостанай облысы «Калин» кеңшарының
мал дәрігері. 1978 жылдан - Қостанай облысы Ленин ауданы «Калин», К. Маркс атындағы кеңшарлардың бас
мал дәрігері. 1993 жылдан - Қостанай облысы Республикалық экспедиция басқармасының бас мал дәрігері.
1996 жылдан - Қостанай қаласы ветеринарлық стансасының бастығы. 1997 жылдан - Қостанай облысы Ветеринария комитетінің төрағасы. 1999 жылдан - ҚР Ауыл
шаруашылығы министрлігінің Агроенеркәсіптік кешен
Мемлекеттік инспекция комитетінің Ветеринария департаменті ветеринария белімінің бастығы; Ветеринария
басқармасының бастығы; 2002 жылдан - ветеринарлық-санитарлық қауіпсіздік басқармасы бастығының орынбасары. 2008 жылдан - Солтүстік Батыс аймақтық шекарада және көлікте мемлекеттік ветеринарлық бақылау
инспекциясының бастығы. 2010 жылдың наурызынан -
Астана қаласы бойынша ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешенінің Мемлекеттік инспекция
комитеті аумақтық инспекциясының бастығы.
2010 жылдың шілдесінен бері - ҚР Ауыл шаруашылығы
министрлігі Агроенеркәсіптік кешенінің Мемлекеттік инспекция комитеті терағасының орынбасары.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Заң бәрінен
жоғары туратын гүлденген мемлекет».
Хоббиі - спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Жақыпбаева Күләш Бақытжанқызы.
Қыздары -Жақыпбаева Гүлзира Нығматқызы, Жақыпбаева
Гүлжан Нығматқызы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Ассалаумалейкум бір сұрағым бар еді
**Аскаридоз**  (ascarіdosіs) бөсір — адам мен жануарлар денесінде тіршілік ететін жұмыр құрттардан (нематодтардан) пайда болатын ауру. Қоздырғышы — Ascarіs lumbrіcoіdes. Ол адам денесінде жұптасып өмір сүреді. Жұмыртқасы нәжіспен сыртқа шығады, бірақ 14 күнге дейін топырақта тіршілігін сақтайды. Жуылмаған көкөністерді, жеміс-жидектерді жегенде, қайнатылмаған суды ішкенде құрттар адам денесіне түсіп, ауру туғызады. Әсіресе А-бен балалар көп ауырады. Аурудың алғашқы және асқынған кезеңдері болады. А-дың алғашқы кезеңінде баланың дене қызуы аздап көтеріліп, жөтеледі, кейде кеңірдек-өкпе қабынулары, сирек болса да аяқ-қол басында қызарған бөртпелер пайда болады. А-дың асқынған кезеңінде бала тәңертеңгілік жүрегі айнып құсады, іші өтеді. Кейде іші қатады, ішектері қатты ауырып түйіледі, денесін аллергиялық бөртпелер басып, демігеді. А-ды серологиялық реакциялар, рентген т.б. қолдану арқылы анықтайды. А-ды құрттарға қарсы препараттар ішкізу, асқазанға таза ауа жіберу арқылы емдейді. А-дан сақтандыру жолдары: қолды сабындап жуу, жеміс-жидектерді таза сумен жуып жеу, қоғамдық орындарда тазалық сақтау.
**Анна Валерьевна Ляпина (Андрусенко)** (туды: 1989 жылы 3 шілдеде) – театр мен киноның орыс актрисасы.

Биографиясы
-----------

Анна Андрусенко Донецкий деген областа дүниеге келген. 2012 жылы ол М. С. Щепкин атындағы жорғарғы оқу орнын бітірген (Борис Клюевтің курсы)

Анна Мемлекеттік Кіші Театрлік Академиядағы кебір қойылымдарда ойнады және балалар театрлік жобаларға: «Саяхат жасап жүрген ханшайым туралы ертегі», «Зүбаржат қаласының сиқыршысы», «Етік киген мысық» осылар сияқтыларда бергілі бір рөлдерді сомдаған.

Атақтылықты бұл қызға «Жабық мектеп» (орыс. «Закрытая школа») атты телехикаядағы мистикалық рөл еді. Анна он алты жастағы жүрек ауруымен ауыратын, содан кейін жүрегін ауыстырғаннан кейін экстрасенсорлық қасиеттерге ие болған Елизавета Виноградованың рөлін сомдаған.

2012 жылы «Періште және құбыжық» атты телехикаяда басты рөлді сомдағаннан кейін атақты атанды. Ал 2013 жылы «Мажор» атты телехикаяда Валерияның рөліне алынғанының арқасында атақты атанды, Павел Прилучный және Денис Шведовпен бірге. Телехикая 2014 жылы бірінші арнаға алғаш рет шықты.

2012 жылдың наурызында «Интерны » телехикаясындағы Александр Ляпинге тұрмысқа шықты. Балалары әлі жоқ.

Театрлық жұмыстары
------------------

* «Обасылық жағдайлардан» - Люсинда
* «Жақсы көретін адамдарыңызбен айырыспаңыз» - Лариса
* «Қызық жағдай»
* «Ескі дос жаңа екеуінен де жақсы»
* «Тәпі»

2013 жылы «Жақсы көретін адамдарыңызбен айырыспаңыз» атты пьесада жүргізуші болды.

==   

Фильмографиясы ==

| Жылы | Аты | Рөлі |
| --- | --- | --- |
| 2008-2011 | Жатахана | Катя (№159 бөлім) |
| 2011 | Ақ адам | Елизавета |
| 2011 | Салт атты әйелдер | Мария (16 бөлім) |
| 2011-2012 | Жабық мектеп | Елизавета Виноградова |
| 2012 | Қош бол, Катя! | Екатерина |
| 2013 | Әкелер де, балалар да | Ассоль |
| 2013 | Періште және құбыжық | Мария Аверина (періште) |
| 2014 | Мажор | Валерия |
| 2014 | Казанованың жақсы көретін әйелдері | Калинина Клавдия Александровна, Иван Казановтың жақсы көретін әйелі |

Сонымен қатар Анна Андрусенко Сергей Рыбачевтың «Көздер» және ПФД «Ол үшін» атты клиптерінде түскен.

Марапаттары
-----------

2012 – түріктің «Алтын апельсин» атты кинофестивалінда «Қош бол, Катя» фильмндегі Екатеринаның рөлін сомдағанының арқасында «Ең жақсы әйел рөлі» марапатын жеңіп алды.

Сілтемелер
----------

* Анна Андрусенко. Вокруг ТВ. Тексерілген 11 марта 2013. Архивировано из первоисточника 11 сәуір 2013.
* Звезда «Закрытой школы» Анна Андрусенко влюбилась в демона. Вокруг ТВ. Тексерілген 11 марта 2013. Архивировано из первоисточника 11 сәуір 2013.[^]
* Анна Андрусенко: «Смерть Ильи Олейникова — огромная потеря». Вокруг ТВ. Тексерілген 11 марта 2013. Архивировано из первоисточника 11 сәуір 2013.

Дереккөздер
-----------

* Орыс Уикипедиясынан аударылған
Ұлы Кнуд Англия мен Данияның, Норвегияның сондай-ақ Швецияның бір бөлігінің викинг патшасы болған. Дат патшасы - І Свен Велобородыйдың ұлы. Кнуд ағлшындармен бірнеше рет шайқасып, 1016 жылдың қазан айында оларды түбегейлі жеңді. 1016 жылдың қарашасында Кнуд Англияның патшасы болып жарияланды. Өзі билік еткен тұста Кнуд Англияны даттық үлгіде - Уэсекс, Мерсию, Шығыс Англия және Кортумбрия деген төрт аймаққа бөлді. Үлкен ағасы қайтыс болған соң Кнуд Дат тағын мұрагерлікке алды да, өзі Англияда отырғандықтан әпкесі Ульфаның күйеуін регент етіп тағайындады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер
Аралдың тағы бір көрінісі
**Just Room Enough Аралы**, **Хаб аралы** деп те аталады, Нью-Йоркке, Америка Құрама Штаттарына тиесілі Мың аралдар тізбегінде орналасқан арал. Бұл арал, адам өмір сүретін ең кіші арал ретінде танымал, өлшемі шамамен 3300 шаршы фут, немесе он үштен бір акр. 1950 жылдары Сайзланд отбасы сатып алған аралда үй, ағаш, бұталар және кішкентай жағажай бар.

Тарихы
------

1950 жылдары Сайзланд отбасы бұл аралды сатып алды. Осы арал, үй салу мақсатында, демалыс орны ретінде салынып алған еді. 2010 жылы аралдың өлшемінің кішілігіне байланысты *The Washington Post* газеті: "бір қате қадам жасасаңыз, жүзіп кетесіз" деп мәлімдеді.

Кейбір тыс кішкентай аралдар тіпті арал болып та саналмайды. Жердің бір кішкентай сынығы болып есептелмеуі үшін, рельефтің пішініне сәйкес келетін өлшемдер бар. Бұл арал осы стандарттарға әрең сейкес келеді.

Сайзландтер өздерінің кішкентай демалысы қала өмірінің шуынан жағымды үзіліс болады деп үміттенгенімен, көп ұзамай аралы жалғыздығын бұзған туристер тобының назарын аудартты.

География
---------

"Just Room Enough" Әулие Лаврентий өзені өзенінде, Жүрек аралы мен Империялық рал арасында, АҚШ-тың Канадамен шекарасына жақын жерде орналасқан. Арал Александрия шығанағына жатады, Александрия қаласының ауылдық бөлігі, Джефферсон округі, Нью-Йорк.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Openstreetmap.
2. 1 2  *Р.Дж.Уилсон*. Just Room Enough Island: A Tiny Island With A Tree, A House, And Not Much Else (1 Қыркүйек, 2017).
3. ↑  Stories, stories everywhere, *The Washington Post* (5 Қыркүйек, 2010).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Just Room Enough Аралы**
Книдоспоридиялардың барлығы дерлік паразиттер. Книдоспоридиялардың тіршілік циклы әрқашанда екі ядролы амеба тәрізді ұрықтан басталады. Түзілген споралары көп клеткалы.

Книдоспоридиялар типіне екі класс жатады. Шырышты споралылар немесе миксоспоридиялар - Myxosporidia және актиномиксидиялар -Actinomyxidia.

Актиномиксидиялардың шырышты споралылардан негізгі айырмашылығы - споралары үш қақпақшалы, ішінде үш атқыш капсуласы және көптеген амеба тәрізді ұрықтары болады. Олар азқылтанды буылтық құрттардың және сипункулидтердің паразиттері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**«Record Mirror»** – ай сайын жарық көретін британ музыкалық журналы.

Негізін 1953 жылы *Исадор Грин* қалады. 1956 жылы ең алғашқы британ хид-парад альбомы басылымда жарияланады. 1960 жылдары алғашқы The Beatles, Rolling Stones, The Searchers, The Who, The Kinks хақындағы хаттар легі де дәл осы жерде пайда болды. Жергілікті сахна бағандарына арналған хабарларды жүргізу үшін ықпалды Ливерпуль газетінің редакторы Mersey Beat журналға шақырылғаннан кейін, басылым беттерінде Бирмингем, Манчестер, Ньюкасл, Шеффилд және өзге Британияның музыкалық орталықтарынан ұқсас репортаждар жариялана бастады. Сонымен бірге «Record Mirror» америкалық қара ырғақ пен блюзға барынша қолдау көрсетіп, классикалық рок-н-ролл жайлы мақалаларды үнемі жариялап отырды. 

60 жылдары басылым бетінде жарияланған танымал музыкант журналистердің тізімінде *Грэм Эндрюс*, *Дерек Болвуд*, *Терри Чеппелл*, *Лон Годдард*, *Дэвид Гриффитс*, *Тони Холл*, *Валери Мэббс*, *Барри Мэй*, *Алан Стинтон* және т.б бар.

Дереккөздер
-----------
**Үй** – Тобыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстанда Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы жерімен ағады. Ұзындығы 462 км. Су жиналатын алабы 34400 км2 (оның 5500 км2-і Қазақстанда).

Бастауы
-------

Бастауы Башқұртстан (Ресейден) жеріндегі Азнашево селосы тұсынан (Орал тауының шығыс беткейі) басталып, Қаражар ауылынан 10 км жоғары Тобыл өзеніне құяды. Қостанай облысы жеріндегі ұзындығы 235 км.

Гидрографикасы
--------------

Ең ұзын саласы - Тоғызақ өзеннің оң жағалауы бұйратты жазық. Үй өңіріндегі жердің жартысынан артығы егістік. Аңғарының ені Новоукраинка ауылына дейін 1,8 — 3,0 км, қалған бөлігінде 4 — 6 км. Жайылмасы бас жағында 60 — 80 м, төменгі ағысында 2,0 — 3,2 км. Жауын-шашын суымен толысады. Суы көктемде, жазда тұщы, сәл кермек, ауыз суға жарамды. Минералдылығы көктемгі су тасу кезеңінде 200 — 400 мг/л-ден жазда 600 — 700 мг/л-ге, қыста 1200 — 1400 мг/л-ге дейін өзгереді. Арнасынан су жыл бойы ағады. Жылдық орташа су өтімі Троицк қаласының тұсында секундына 11,0 м3. Суының орташа көп жылдық лайлылығы жоғарғы ағысынан 30 — 50 г/м3-ден төменгі ағысында 100 — 200 г/м3-ге дейін өзгереді. Суы егін, мал суаруға, елді мекендер тұрғындарының қажеттігіне пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**Radio Televizioni Shqiptar** қазақшаға аударғанда *Албания Радио және Телевидениесі* (АРТ) — Албанияның қоғамдық-құқықтық хабар таратушы ұйымы. 1938 жылы құрылған. Штаб-пәтері Тирана қаласында орналасқан.

RTSH *Televizioni Shqiptar*(TVSH) ұлттық телевизиялық станциясын және *Тирана радиосы* атты екі ұлттық радиостанцияларын іске қосты. Халықараоық радио хабар таратуы албан тілінде жүргізіледі.

Тағы қараңыз
------------

* Festivali i Këngës Në RTSH

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Radio Tirana's Broadcasting Schedule as of 2007 - RadioTirana.org Мұрағатталған 17 қарашаның 2009 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
* RTSH ағылшынша Мұрағатталған 14 қаңтардың 2010 жылы.
* Radio Station World
**Солипсизм**
-------------

### Қолданылуы

Солипсизм (Лат.solus – жалғыз,ipse – өзім) – дүниеде тек адам және оның санасы ғана бар,ал басқаларының барлығы жеке адамның санасында ғана өмір сүреді деп санайтын субьективтік идеалистік бағыт. Солипсизмше, дүниеде мен ғана бармын, дейді. Кезінде А.Шопенгауэр нағыз солинсистерді тек жындыханада жататындар арасынан табуға болады деп тегін айтпаған.Тарихта солипсистер аз кездеседі.Бірақ субьетивтік идеалистік философияның барлық түрінде де солипистік нышан бар, Дж Берклидің,И.Фихтенің, имманенттердің философиясынан солипсизм айқынырақ байқалды. Беркли мен Фихтенің солипсизмге соғудан тайқпастап обьективтік идеализмге бой ұрунуда үлкен мәні бар. Солипсизмнің гиосеол,негізгі түйісікті адам танымның қайнар көзі деп асыра дәріптеуінде. Сондықтан да В.И.Ленин өзінің «Материализім және эмпириокритицизм» атты ұлы еңбегінде Солипсизмді кесапатты жалған теория деп сынға алған болатын. Солипсизм қазіргі бурж философиясының әр түрлі бағыттарында,жиі кездеседі.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 322-бет
**Озғанбай Өмірзақ** - тарих ғылымдарының докторы, профессоры. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. Ы.Алтынсарин Ы. Алтынсарин атындағы академияның президенті. 50-ден астам ғылыми мақалалардың авторы. Кітаптары: «Дәуір бел- белестерінде», «Халықтан асқан үстаз жоқ», «Ресей Мемлекеттік Думасы және Қазақстан (1905-1917)», «Қара нар керек бұл іске», «Атамекен хикаялары», «Рух күрескері. Духоборец». Ғалымның еңбектерінде Алаш қайраткерлерінің саяси қызметтері мен қоғамдық істері жөнінде ғылыми қорытынды жасалған.
Маңғыстау облысының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**RSS** — жаңалық арналарды, мақала анонстарды, блогтардағы өзгерістерді т.б. сәтті мәнді сипаттау үшін арналған XML тұқымдас пішімдері. Әртүрлі RSS қайнарларындағы мәліметтерді жинайтын, жөндететін, таныстыратын арнайы бағдарламасы *аггрегатор* деп аталады.

Әр нұсқаларда RSS қысқармасында әр мағына берілді:

* **Rich Site Summary** (RSS 0.9x) — *байытқан торап тұжырымы*;
* **RDF Site Summary** (RSS 0.9 и 1.0) — *қайнарлар сипаттайтын ортасы бар торап тұжырымы*;
* **Really Simple Syndication** (RSS 2.x) — *растан жеңіл жалғасу*.

RSS арқылы пайдаланушылар өздерінің сүйікті тораптарының мағлұмат өзгерісін өздіктікті қадағалап отырады. Бұл RSS пішімінің ең басты ерекшелігі.

RSS арнасын «feed reader» бағдарлама арқылы оқуға болады. Осы заманғы ғаламтор шолғыштарының көбінде «feed reader» бағдарламасы бар.

RSS арқылы пайдаланушылар өздерінің сүйікті тораптарының мағлұмат өзгерісін өздіктікті қадағалап отырады. Бұл RSS пішімінің ең басты ерекшелігі.
RSS арнасын «feed reader» бағдарлама арқылы оқуға болады. Осы заманғы ғаламтор шолғыштарының көбінде «feed reader» бағдарламасы бар.

Қолданылуы
----------

Әдетте RSS 2.0 көмегімен сайтта пайда болған жаңа ақпараттың қысқа нұсқасы және ақпарат орналасқан бетке сілтеме тұрады. RSS форматындағы интернет-ресурсты RSS-канал, RSS-лента немесе RSS-фид деп аталады. Қазіргі кездегі браузерлер, пошта-клиентері мен интернет-пейджерлер RSS-ленталармен жұмыс істей алады. Оның ішінде атақтылары- Safari, Maxthon, Miranda, Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird, Opera, Opera Mini, Windows Internet Explorer (7 версиядан бастап). Сонымен қоса RSS-пен жұмыс істеуге арнайы программалар бар: Яндекс. Лента, Google Reader, Новотека и Bloglines (ағылш.).

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  The application/rss+xml Media Type.  Network Working Group (22 мамыр 2006). Тексерілді, 16 тамыз 2007.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (ағылш.) IStrapo United Nations RSS Мұрағатталған 2 ақпанның 2017 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуИнтернет және сайттар |
| --- |
|  |
| Жалпы | 
Ғаламтор (Web 1.0 • Web 2.0 • Web 3.0) • Сайт • Веб-портал • Веб-парақша |
|  |
| Сайт түрлері | 
Әлеуметтік желі • Бизнес сайты • Блог • Браузерлік ойын • Веб-форум (Imageboard) • Видеохостинг • Жаңалықтар сайты • Интернет-дүкен • Интернет-каталог • Микроблогинг • Онлайн-карта • Сұрақ-жауап сайты • Танысу сайты • Уики • Файлдар қоймасы • Фотохостинг • Чат • Іздеу жүйесі • Электронды кітапхана • Электронды пошта |
|  |
| Сайт жасау | 
Веб өңдеуші • Веб-дизайн • Хостинг • Сайтты алға жылжыту (Іздеу жүйесін оңтайландыру • Интернет-жарнама • Интернет-маркетинг • SMM) • Авторландыру • Аккаунт • Юзабилити • Жүйелік әкімші |
|  |
| Техникалық жағы | 
Веб сервер • Браузер • DNS • CMF • CMS • HTTP • SPDY • QUIC • CGI • HTML • XHTML • CSS • PHP • JavaScript • DHTML • Cookie • DOM • XML • AJAX • JSON • Adobe Flash • RSS • Atom • Микроформат • favicon.ico • robots.txt • Sitemaps • .htaccess |
|  |
| Қоғамдық жағы | 
Блогосфера • Интернет-қауымдастық |

 |
**Бауыржан Айтқалиұлы Тұрысбек** (15 қазан 1991, Алматы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, «Атырау» (Қостанай) футбол клубы мен Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Футболшылық жолын Қаскелеңнің "Сұңқар" жастар клубында бастаған. Премьер Лигада алғаш рет 2014 жылы Семейдің "Спартагының құрамында өнер көрсете бастады. Жылдың екінші жартысын Сербияның "Раднички" клубында өткізеді. 2016 жылы "Қайратқа" шақырылып, Қазақстанның вице-чемпионы атанады. 2017 жылы "Қайраттың" ізбасарлар клубына жалға беріледі. 

2018 жылы қаңтар айында "Тобыл" клубымен екі жылдық келісім-шарт жасаты. 11 наурызда "Жетісумен" ойында алаңға шығып, гол соқты.

### Құрамада

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет бірінші лигада "Қайрат А" клубында ойнап жүрген кезінде 2017 жылы 1 қыркүйекте Черногориямен ойында алаңға шықты. Осылайша ол бірінші лигада ойнап жүріп Ұлттық құраманың жейдесін киген тұңғыш футболшы атанды. Өзінің екінші матчында-ақ ұлттық құрамадағы алғашқы голын енгізді. Бұл 2017 жылы 5 қазанда Румыниямен өткен ойын еді. Бауыржанның голы құрамаға ұпай әпере алмады, Қазақстан 1:3 есебімен ұтылып қалды. 8 қазан күні Армения қақпасына ұлттық құрамадағы екінші добын енгізді. Бұл матч 1:1 есебімен тең аяқталды.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионатының екі дүркін күміс жүлдегері: 2016, 2017

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Омонимия** (гр. *homos*  — біркелкі, аттас, onyma — есім) — тіл біліміндегі әр түрлі тілдік бірліктердің (единицалардың) мағыналары әр түрлі болып, дыбыстық жағынан сәйкес келетін түрлерін (омонимдерді) зерттейтін ғылым саласы. Омонимдердің белгілі бір тілде пайда болу себептерін ғалымдар әр түрлі түсіндіреді: тіл тарихындағы көнерген сөздердің жаңа мағынаға ие болуы; басқа тілдерден сөздердің ауысу процесі; ұлт тілінің өзінің баю барысы т. с. с. Тілімізде толық және жартылай омонимдер де баршылық. Екінші жағдайда олар оморфтар деген атау алады да, кейбір тұлғалардың ұқсастығы жазуда бірдей келеді. Екінші жағынан, бұл тұлғаларды дауыс екпінінің түрлі болып келуіне байланысты әрі омофафқа, әрі омоформаға да жатқызуға болады. Қазақ тілінде омофондар да кездеседі. Мұндайда екі немесе бірнеше сөздің айтылуы бірдей болғанымен, әр түрлі сөз ретінде жұмсалады: *дошшан* (айтылуда осылай болса да, жазылуда *дос жан* болып еркін тіркес түрінде, *Досжан* болып кісі есімі ретінде қолданылады). Омонимдердің синтаксистік түрлері де болады: *Сен келгенде, екеуміз де ауылға баратын едік*. Бұл мысапды шарт бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем ретінде де, мезгіл бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем ретінде де қабылдауымыз мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Омлет**. Омлетті су, сүт немесе кілеге қосып табағи түрде, сондай-ақ әр түрлі өнімдерден (колбаса, қақталған төс ет, сосиски, помидор, жаңа жиналған көкөніс т.б.) дайындайды. Ол, негізінен, таңертеңгі асқа беріледі. Қайнатпа, бал, жаңғақ, қосылған омлет тәтті тағам ретінде пайдаланылады. 

* Табиғи омлет
* Көк пияз қосылған омлет
* Үлпілдеген тәтті омлет

Көк пияз қосылған омлет
-----------------------

Көпіршітілген шикі жұмыртқаға сүт, тұз және ұсақтып туралған қөқ пияз (1 ас қасық) қосады. Сосын жоғарыда айтылған әдіс бойынша құыру керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Сылдырмақша қандыгүл** – Тянь-Шань,Жоңғар Алатауы және Тарбағатайдың биік таулы ылғалды мекен орталарына тән түр.Қазақстандағы 47 түрдің ішіндегі өзінше ерекшесі.Бұл онша биік емес,(25 см) көпжылдық,қысқарған тамырымен. Сулы шалғындықтарда субальпі және альпі белдеулерінің батпақты жерлерінде өседі.Сабағы жалаң,кейде олар болымсыз қабырғалы, сабақ түбіндегі жапырақтары шоқтанған, сабағындағылары кезектесе орналасқан. Барлық жапырақтары сағақты дөңгеленген шеміршек тісті, сегменттерге қауырсынды бөлінген. Бас жағындағы гүлшоғыры тығыз, шашақ пішінді.Гүлдері қысқа, гүлтабандарында жапырақ тәрізді гүлжапырақшаларымен қамтылған.Тостағаншасы түтікті.Түп жағы болымсыз үрмелі, тісшелері бір келкі емес(олардың төртеуі жалпақ, ал жоғарғы біреуі ұсақ үшкір).Күлте(қосерінді) ірі,ені 4,5 см, ақшыл күлгін түсті. Күлте түтігі ұзын, жоғарғы ерні иілген, және де біртіндеп жартылай сақина тәрізді иілген тісті тұмсықшаға кірігеді. Астыңғы ерні өте кең. Үш дөңгеленген қалақшаға бөлінген.

Дереккөздер
-----------

<"Қазақстан өсімдіктер әлемі" энциклопедиясынан/>
**Паоло Чезаре Мальдини** (26 маусым 1968 жыл, Милан) — аты аңызға айналған итальян футболшысы. Италия құрамасы мен «Милан» футбол клубының көп жылдан бергі капитаны болған ойыншы. Футболшы әрі жаттықтырушы Чезаре Мальдинидің ұлы.

Карьерасы
---------

Балалық шағында әкесі секілді "Миланның" футболшысы болуды армандады. Ол арманына балалық шағында-ақ қол жеткізді, 1985 жылға дейін "Миланның" жастар командасының мүшесі болды.

1985 жылы 20 өаңтарда 16 жасында "Удинезеге" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Осылайша А сериясындағы ең жас ойыншы боп тарихта қалды, ол рекорд осы күнге дейін өзгерген жоқ.

Келесі жылы-ақ негізгі құрамға берік орнығып үлгерді, Мальдинидің "Миландағы" карьерасы 2009 жылға дейін жалғасты. 1997-2009 жылы клубтың капитаны боп алаңға шығып жүрді.

2009 жылы 31 мамырда сырт алаңда "Фиорентинаға" қарсы ойында футболшылық карьерасындағы соңғы ойынын өткізді.

2011 жылы қаңтар айында клуб тарапынан оған маусым соңына дейін жарақат алған қорғаушылардың орнына клубта ойнауға ұсыныс түсті, бірақ отбасымен ақылдаса келе Мальдини бас тартты.

Мальдинидің құрметіне клубтағы 3-нөмірлі жейде мәңгі бекітілді, бірақ Мальдинидің ұлдары клубта ойнай қалса, соларға берілетін болды.

Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 1988 жылы наурыз айында Югославияға қарсы өткізді. 

2002 жылғы әлем чемпионатына қатысты да, турнир біткен соң құрамадағы карьерасына нүкте қойды.

2019 жылы жазда "Миланның" клубтық директоры боп тағайындалды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Милан»**

* Италия чемпионы (7): 1987/88, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1998/99, 2003/04
* Италия кубогы: 2002/03
* Италия суперкубогы (5): 1988, 1992, 1993, 1994, 2004
* Чемпиондар лигасы (5): 1988/89, 1989/90, 1993/94, 2002/03, 2006/07
* УЕФА суперкубогы (5): 1989, 1990, 1994, 2003, 2007
* Клубтар әлем чемпионаты: 2007
* Құрлықаралық кубок (2): 1989, 1990

**Италия**

* ЕУРО-1988 қола жүлдегері
* ӘЧ-1990 қола жүлдегері
* ӘЧ-1994 күміс жүлдегері
* ЕУРО-2000 күміс жүлдегері

### Жеке

* Мыңнан аса ресми матчта ойнады
* Италия чемпионатында 647 матчта алаңға шықты (рекорд).
* Чемпиондар лигасының финалындағы ең жылдам голдың авторы (2005 жылы "Ливерпульдің қақпасына, 52-секунд)
* ФИФА 100 тізіміне енген
* Италия футболының құрмет залына енген : 2012
* Барлық уақыттағы символикалық құрамаға енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 7 қарашаның 2017 жылы.
2. ↑
3. ↑

Сыртқы сiлтемелер
-----------------

* Омiрбаян
* Статистика  (итал.)
* Профиль sportbox.ru сайтада Мұрағатталған 17 ақпанның 2008 жылы.
**Сыйыну** (діни ұғым)
----------------------

**Толығырақ**
-------------

" Сүйендім абақтының шарбағына, сыйындым атам Қазыбек әруағына" (Мәди). Әруаққа, тәңірге, пірге және басқа күш пен сенім иесіне сыйыну түркі халықтарының ежелгі дәстүрі. Мұнда ер адам жауға шапқанда, қиын сапар жолында, дертке ұшырағанда, жараланғанда немесе жайшылық, тыныш өмірде де үлкен күшке сыйына береді. Әсіресе, палуандар, мергендер немесе аңшылар, қарт адамдар, тағы басқа әр іске талапкердің көбінесе әруаққа сыйынатын пірлері бар. Мысалы, аурулар дерт иесі Лұқпан , әйелдер  Бибі Фатима  анасына, жас батырлар Қабанбай,Бөгенбай әруақтарына сыйынады. Малшылар төрт түлік пірлері жылқыда-Қамбар ата, түйеде-Ойсыл қара,сиырда-Зеңгі баба, қойда- Шопан ата секілді пірлеріне сыйынып, жұмысына кіріседі. Сыйыну адамның сенім күшін, іске қабілетін арттыратын құпия құбылыс. Әулие-әнбиеге сыйынғанда оның басына түнеп, мал сойып денсаулық, бала тілейтін әдеті бар.

**Қазақстандағы киелі орындар**
-------------------------------

* Қожа Ахмет Яссауи
* Баба түкті Шашты Әзіз
* Бекет ата
* Райымбек батыр
* Марал Ишан
* Оспан қожа
* Жанқожа Нұрмұхамедұлы

 Дереккөздер 

1. ↑   Қазақ халқының салт-дәстүрлері.-Алматы: «Алматыкітап» ААҚ,20047 ISBN 9965-24-200-3
**Теңіз жануарларының қозғалысы**- теңіз жануарларының бірнеше түрі бар. Оларды суда қозғалуға арналған мүшелерінің құрылымына қарай ажыратады. Теңіз жануарларының көбісі суда емін-еркін жүзеді. Олар, тіпті, өздерін суда ұшып жүргендей сезінеді. Яғни, су астында жүзудің нағыз шеберлері. Көптеген балықтардың салмағы өте ауыр, жүзуге ыңғайсыз. Кейбіреулері бүкіл өмірін теңіз түбінде өткізеді. Енді біреулерінің жаратылысынан жүзуге арналған желқабызы болады.  

Балықтың тұла бойында жүзбеқанат көп. Олар балықтың алға бағыт алуына , бұрылуына және тепе-теңдік сақтауына көмектеседі. Балықта, сонымен қатар, құйрық жүзбеқанаты болады. Оның көмегінің арқасында балық алға жылжиды. Балық денесін , жүзбеқанаттарын қозғау үшін бұлшық еттерін пайдаланады.  

Медуза секілді кейбір су жануарлары қозғалғанда, серпілу арқылы қимылдайды. Мұндай су жануарлары өзінің шатыршасын әуелі суға толтырып, сосын суды сығып шығару арқылы серпіліп, алға жылжиды. Жүзбеқанаттар судағы ұшақ қанаты тәрізді әрекет етуге ыңғайлы.  

Теңіз тасбақасы, теңіз арыстаны және итбалық - жүзбеқанатты жануарлар қатарына жатады. Скаттар мұхиттың тұңғиығында тіршілік етеді. Олардың тосылдағы болмайды. Олар жүзбеқанаттарын балықтарға қарағанда басқаша пайдаланады.

Балықтың дене құрылымы
----------------------

  

* Май жүзбеқанаты: арқа жүзбеқанаты мен құйрық жүзбеқанатының ортасында болатын кішкене жүзбеқанат.
* Арқа жұзбеқанаты: ол балықтың жонында жалғыз болады және жүзу кезінде тепе-теңдік сақтауға қызмет етеді.
* Желбезек: балықтар желбезектерінің арқасында тыныс алады.
* Кеуде жүзбеқанаты: құрсақ жүзбеқанатының алдына орналасқан мұндай қанат жұп болады.Олар балыққа уылдырық шашу кезінде қажет.
* Жүзбеқанат: жүзбеқанат дара да, жұп та болуы мүмкін. Олар қозғалуға, тұрақтауға, ұя салуға, уылдырық шашуға және сезінуге пайдаланылады.

Балықтың тұла бойы домалақ қабыршақтармен қапталған.Балықтың қабыршағының астында жіңішке түтікше болады, оны "бүйір сызығы" деп атайды.

Дельфиндер мен киттер қалай жүзеді?
-----------------------------------

  

Дельфиндер мен киттердің жүзуі балықтардыкінен басқаша.Балықтың құйрығы жүзген кезде оңға және солға, ал киттер мен дельфиндердікі жоғары-төмен қозғалады.

Әдебиет
-------

* Теңіз жануарлары, балаларға арналған танымдық энциклопедия.Аруна баспасы
**Дүйсенбек Садырбайұлы Қанатбаев** – қазақтың жазушысы, ақыны, аудармашысы, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1998)

Өмірбаяны
---------

1940 жылдың 27 қазанда Түрікменстанның Красноводск ауданы, Сүлмен ауылында (қазіргі Балқан уәлаяты) туған. Медицина училищесін бітіріп (1957), фельдшерлік қызмет атқарған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1965).

1965 — 1973 жылдары республикалық теледидарда аға редактор, 1973 — 1978 жылдары «Жазушы» баспасында редактор, 1978—1982 жылдары «Қазақфильм» киностудиясында бас редактор, ал 1982—1986 жылдары «Жазушы» баспасында бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген. Республикалық радиода әдебиет, мәдениет және өнер бөлімінің бас редакторы қызметін атқарған.

Алғашқы өлеңдері 1960 жылы жарық көрген.

Шығармалары
-----------

Ақынның негізгі кітаптары: 

* «Жазира» (1966)

* «Жол басы» (1968)

* «Серпер» (1970)

* «Жетіқарақшы — жеті жұлдыз» (1973)

* «Ағын сулар әуейі» (1975)

* «Мың сүрлеу, соны соқпақ» (1977)

* «Песня бегущей воды» (1978)

* «Он бесінен толған-ай» (1979)

* «Арнадым саған» (1982)

* «Аспан асты, жер үсті» (1984)

* «Сейітқұл туралы аңыз» (1985)

* «Иек асты, қиян шет» (1988)

* «Таңның атысы, күннің батысы» (1989)

* «Жатаған ымырт, биік таң» (2000).

Өлеңдері орыс, түрікмен, Әзірбайжан, башқұрт, украин тілдеріне аударылған. Мақтымқұлыны, Франческо Петрарканы, Саят-Нованы, Лермонтовты тәржімалады. 

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Әлтерация** (лат. *alterare* — бүліну) — жасушалардың, жасуша аралық заттардың, нерв аяқшаларының, қан тамырларының дистрофиялық, некробиоздық немесе некроздық бүлінулерімен сипатталады. Бірінші әлтерация зақымдаушы қоздырғыштың тікелей әсерінен дамиды. Бұл кезде жасушаның сыртқы қабығы бүлінуімен қатар митохондрийлардың мембраналары зақымданады. Мембраналардың иондық насостарының қызметтері нашарлайды; жасуша мембраналарының өткізгіштігі жоғарлайды.

Осылармен қабынудың негізгі белгілері қызару, ісіну мен ауыру сезімін түсіндіруге болады.

Алғашқы әлтерацияның нәтижесінде қан жасушалары (тромбоциттер, эозинофилдер, нейтрофилдер, базофилдер, моноциттер, лимфоциттер) және тін базофилдері (мес жасушалары) іштеріндегі белсенді заттарын, түйіршіктерін сыртқа шығарады. Осыдан жасуша аралық кеңістіктерде биологиялық белсенді заттар көбейеді. Бұл заттарды қабынудың дәнекерлері (медиаторлары) деп атайды. Олар айналасындағы сау жасушалардың бүлінуіне әкеледі. Сонымен, бірінші әлтерация қабыну шақыратын қоздырғыштың тікелей әсерінен пайда болады. Ал, екінші әлтерация тіндерге лизосомалық ферменттердің және биологиялық белсенді заттардың (қабыну медиаторларының немесе дәнекерлерінің) әсерлерінен дамиды.

Қазір көптеген қабыну дамуына қатысатын биологиялық белсенді заттар зерттелген. Оларды: жасушалардан пайда болатын (жасушалық) дәнекерлер және қан плазмасында болатын (гуморалдық) - медиаторлар деп екі топқа бөледі. Жасушалық медиаторларға гистамин, серотонин, лизосомалық ферменттер,катиондық нәруыздар, лимфокиндер, простагландиндер, циклдік нуклеотидтер жатады. Қан плазмасында калликреинкининді, комплемент және қан ұю жүйесіне қатысатын заттар болады және олар әсерленеді, қабыну дамуына дәнекерлер болады.
**Пүшық.** Түсіндірме сөздіктен екі түрлі мағынасын
оқимыз: 

* Жұқпалы ауру салдарынан мұрны кем болып қалған, батық біткен.

> 
> «*Одан да не ақсақ, не пүшық етіп, бақытты етсе болмас па еді!*» (М. Дүйсенов, Гүлжан); 
> 
> 
> 

* Келте, таңқы (мұрын).

> 
> «*Тәпелтек қара пұшық бала Мақан жүзіне жаутаңдай қарайды*» (3. Шүкіров, Ізгілік.).
> 
> 
> 

Ертедегі түркі жазба ескерткіштерінен, дәлірек айтсақ, М. Қашқари сездігі мен Жүсіп Баласағұнның «*Қүтты білік*» шығармасынан «*бычуқ*» тұлғалы сездің «*жарым, жарты*» сияқты мағыналарын кездестіреміз. Дәл осы мағына кейбір түркі тілдерінде бүгінге дейін сақталған дерлік дерек те жоқ емес. Қырым татарларының тілінде «*буджук*» сөзі — біздің түсінігіміздегі «*жарты, жарым*».
Сөз төркінін осыған әкеп тіресе де болар еді. Бірақ «*жарты*» ұғымының қалай пайда болғандығын білу қажеттігі ойға оралып, тыным, маза берер емес. Ой елегінен өткізе қарасақ, жарты — белгілі бір түтас заттың екіден бір белігі. Табиғатқа түтастық тән. Демек, жарым, жарты — сол тұтастық пен бүтіннің бөлігі. Бүтінді жартыға айналдыру — тағы да адам іс-әрекетінің немесе табиғаттың дүлей күшінің нәтижесі. Жарым не жартыны жасау үшін бүтінді кесіп немесе шабу қимылын жүргізу қажет. Осы себептен де «*пүшық*» сөзінің пайда болуына негіз тағы да «*пыш*» етістігі болмақ. Бүған деректі ертедегі түркі жазба ескерткіштері бере алады: быч — кесу, шабу мағыналарын берген. Осы түбірге тілімізде жиі қолданылатын -ық жүрнағы арқылы «*бычық*» одан әрі «*пұшық*» сөзі калыптасқан. Ауру нәтижесінде бұрынғы қалпынан айырылған мұрын немесе жаратылысынан келте, таңқы мурындар дағдыдағы мүрынға қарағанда «*жарты*» сияқты болып көрінетіндіктен де ертеде осы мағынаны меншіктенген «*бычуқ*» сөзімен тіркесіп «*пүшық мүрын*», қазіргі түсінігімізше «*жарты мұрын*», пайда болған да, кейін «*мүрын*» сөзі түсіріліп, «*пүшық*» десе де түсінікке зиян келмейтін қалыпқа жеткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҰлы Отан соғысының негізгі шайқастары |
| --- |
|  |
| 
«Барбаросса» операциясы — Карелия — Заполярье — Ленинград — Мәскеу — Горький — Севастополь — Демянск — Ржев — Харьков — Воронеж-Ворошиловград — Донбасс — Сталинград — Кавказ — Кар теңізі — Великие Луки — Харьков — Курск — Смоленск — Донбасс — Днепр — Қырым — Беларусь — Львов-Сандомир — Яссы-Кишинев — Балтық теңізі — Болгария — Белград — Будапешт — Висла-Одер — Шығыс Пруссия — Төменгі Силезия — Шығыс Померания — Жоғарғы Силезия — Балатон — Вена — Берлин — Прага |

 |

**Төменгі Силезия шабуылы** — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі.

1945 жылдың ақпан айының басында 1-ші Украин майданының әскерлері Одер өзеніне қарай шықты және сол жағадағы бірнеше плацдармды жаулап алды. Енді сәтті аяқталған Висла-Одер шабуылының жалғасы ретінде Қызыл Армияның Берлин жаққа алға басуын қамтамасыз етерлік операцияны ұйымдастыру керек болды.

Операция барысы
---------------

8 ақпанда 50-минуттық артиллериялық дайындықтан кейін 1-ші Украин майданының әскерлері шабуылға шықты. Әскери шептің оң жағы екі күнде 60 шақырымға алға жылжыды, ортаңғы бөлігі Бреслау бекінісін алуға тырысты, ал сол жағы қорғану қалпына ауысты.

13 ақпанда Бреслау қоршауға алынды.

14 ақпанда 4-ші танк армиясы Нейсе өзеніне келді.

16 ақпанда операцияның жоспары жаңартылды, оның басты мақсаттары: Нейсенің батыс жағалауындағы плацдармдарға шығу және Бреслауды 6-шы армия күштерімен жаулап алу.

22 ақпанда шептің сол жағында 3-ші гвардиялық танк армиясы мен 52-ші армия күштері фашистерді оңтүстікке қарай ығыстырды.

24 ақпанда Қызыл Армия Нейсе сағасындағы Пенциг елді мекеніне шықты. Бұл — операцияның аяқталған күні.

Нәтижелері
----------

Нәтижеде Кеңестер батысқа қарай 150 шақырымға жылжыды.

Нацистік Германия өндірістік жағынан маңызды аймақтан айырылды.

Дереккөздер
-----------
**Ο, ο** (грек. *όμικρον* омикро́н) — грек әліпбиінің 15-ші әрпі. Әріптің атауы көне грекше ὄ μικρόν — "кіші о" деген сөзден шыққан. Өйткені көне грек тілінде омикронмен қысқа [o] дыбысы таңбаланған, ал ұзақ [oː] дыбысын жазуға Ωω (омега, ὦ μέγα — "мега о") әрпі қолданылған. Қазіргі грек тілінде екі әріп те бірдей, [o̞] болып оқылады.

Омикрон "көз" деп аталатын финикиялық 𐤏 (аин) әрпінен шыққан, ал ол өз кезегінде — көнемысырлық "көз" иероглифінің оңайлатылған нұсқасы. Ал омикроннан латынның O және кирилдің О әріптері, демек қазіргі қазақ әліпбиінің О, сондай-ақ Ө әріптері туындаған.

  

Қарашаның 26, 2021, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы COVID-19-дың ашылған B.1.1.529 штаммына "омикрон" деген айдар тақты. Бұл штамм 24 қараша, 2021 жылы алғаш Оңтүстік Африка Республикасында тіркелген еді.

Астрономияда омикрон әрпі шоқжұлдыздағы жарықтығы 15-ші жұлдызды белгілеуге қолданылады, мысалы, Персейдің омикроны, Андромеданың омикроны, Кита омикроны.

Бірақ негізінен бұл әріп, латынның O-сына және 0 араб цифрына ұқсас болғандықтан, ғылым мен техникада қолданылмайды десе де болады.

Қосымша айта кететін жәйт, омикрон кіші болса да "о", сондықтан оны "амикрон" деп дыбыстау дұрыс емес, қазақ тілінде "о" деп жазып, "а" деп оқуға міндеттейтін ереже жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Greek Alphabet
2. ↑  
Classification of Omicron (B.1.1.529): SARS-CoV-2 Variant of Concern.  World Health Organization.
3. ↑  Физика және Ғарыш
**Омепразол**

Фармакологиялық тобы
--------------------

Ойық жараға қарсы қолданылатын препараттар мен гастроэзофагеальді рефлюксті емдеуге арналған препараттар.

Фармакодинамикасы
-----------------

Омепразол бензоимидазольді туындыларға жатады. Асқазанның париетальді жасушаларының қышқылды ортасында омепразол белсенді метаболитке –Н, К, -АТФ-азаның цистеинді топтарының бірімен қайтымсыз байланысатын және ферменттің (протонды помпаның) белсенділігін тежейтін сульфенамидке айналады. Осылайша, омепразол қышқыл түзу үдерісіне тұз қышқылы фермент белсенділігінің тежелуы дозаға тәуелді сипатта болады.

Қолданылуы
----------

* Асқазан мен 12-елі ішектің ойық жара ауруында
* Эрозиялық емес және эрозиялық эзофагитте
* Гастроэзофагеальді рефлюксті ауруда, рефлюкс-эзофагитте
* Золлингер-Эллисон синдромында
* Біріктірілген ем құрамындағы асқазанның Helicobacter pylori-ұласқан ауруында
* Қабынуға қарсы стероидтер емес дәрілерді қабылдауға байланысты асқазан-ішек \* \* \* жолдарының эрозиялық-ойық жаралы зақымдауында

Қолдануға болмайтын жағдайлар
-----------------------------

* Препараттың кез-келген компонентіне асқын сезімталдықта
* Жүктілікте және лактация кезеңінде
* Балаларға және 16 жасқа дейінгі жасөспірімдерге.

Саудалық атаулары
-----------------

Омез, омегаст, лосепразол. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Лекарстенные средства. М.Д. Машковский. Ташкент, 1998