recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Халықаралық журналистика** (ағылш. *International journalism, global journalism*),(журн.тип.) – БАҚ пен журналистер қызметінің халықаралық аспектілерін зерттеумен айналысатын журналистиканың бір тармағы. 

.

Сондай-ақ журналистиканың аталған бөлімі халықаралық оқиғаларды, ұлттар арасындағы түрлі қақтығыстарды, шет елдерде болып жатқан жаңалықтарды тарату арқылы бүкіл әлемді бір-бірімен ақпарат таратудағы жаңа технологияларды қолдана отырып байланыстырады. Халықаралық журналистика бүгінде журналистиканың ең маңызды салаларының біріне айналған. Сонымен қатар көптеген халықаралық журналистика саласын зерттеушілер бүгінгі күні ақпараттық қоғам қалыптастыру және «жаңа» БАҚ-тың құрылуы (ағылш. *new media* – мультимедиа мен жаһандық байланыс тораптарының синтезделуі нәтижесінде туындаған БАҚ) жағдайындағы бұқаралық ақпарат құралдарының өзгеруіне жіті назар аударып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Аппроксимация** - жуықтау (лат. *approximare* — жақындау, жуықтау). Кейбір шамалардың өрнегін басқа қарапайым белгілеу шамалары арқылы алу.
Аппроксималау — бір математикалық шаманың (сандардың, функциялардың т.б.) одан гөрі қарапайым екінші бір математикалық шама арқылы жуықтап өрнектелуі. А. математикалық шаманың сандық сипаттамасы мен сапалық қасиеттерін одан гөрі қарапайым әрі тиімді басқа матем. шамалармен ауыстырып зерттеуге мүмкіндік береді. Мыс. сандар теориясында иррационал сандар рационал сандар арқылы жуықтаумен, сондай-ақ сандық талдауда үздіксіз функциялар көпмүшеліктер арқылы жуықтаумен және интерполярлаумен зерттеледі. Қисық сызықтарды сынық сызықтар арқылы А. сол сияқты бетті, кеңістікті және бейнелеуді А. мәселелері геометрия мен топологияда қарастырылады. Қазіргі математиканың кейбір бөлімдері түгелдей А-ға арналған (мыс. функциялар жуықтауы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
**Халықаралық волейбол федерациясы — әлемдік волейболды басқарушы құрылым, оған 220 ұлттық федерациялар кіреді. Бас бөлімі швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан.Қазіргі кезде ұйымның президенті Ари Граса Фильо**

```
   Тарихы 
   Ұйым  20 сәуір 1947 жылы  Париж қаласында құрылды.  1940-шы жылдардың соңында волейбол қаумдастығы халықаралық басшы орган қалыптастыру үшін алғашқы қадамдар жасады. Олардың Халықаралық волейбол федерациясының құруының бастапқы ниеті ол осы спорт түрінен әлем чемпионатын ұйымдастыру. Поль Либо осы ұйымның бірінші президенті болып сайланған. Сол жылдары ресми түрде халқаралық деңгейде ойынның ережелері қабылданған. Сонымен қатар ойын ережелерін жетілдіру мақсатында арнайы коммисия құрған. Халықаралық волейбол федерациясының ресми тілдері ол ағылшын , француз, орыс ,испан,қытай, араб тілдері .
```

1. ↑
**Континенттік түзілімдер.** Құрлықтар өңірінде,
субаэральдық және субаквалдық жағдайлардың екеуінде де қалыптасатын барша
түзілімдер (шөгінділер) жиынтығының атауы. Бұларға жерүсті фаунасы мен
флорасының қазба қалдықтары тән, бірақ түзілім арасында олардың мүлдем
болмауы да мүмкін. Нақтылы континенттік және нақтылы теңіздік түзілімдер
аралығында түзілімдердің аралық түрлері, экстуарий түзілімдері және суасты-
атыраулық түзілімдер дараланады. Қалыптасу динамикасына, астасу
заңдылықтарына, құрылысына және фациялық өзгермелілігіне орай,континенттік түзілімдер бірнеше
түрлерге бөлінеді. Континенттік түзілімдердің көпшілігі сынықты және сазды шөгінділерден
құралады, органогендік және хемогендік түрлері сирек ұшырасады. Континенттік түзілімдердің
көрнекті өкілдері — көлдік түзілімдер (карбонатты және галогендік шөгінділер,
диатомиттер, сапропелдер, бұршақ тұрқылы теміртастар және бокситтер). Континенттік түзілімдер литологиясының ерекшеліктері және олардың құрылыс өзгешеліктері осы
түзілімдер қалыптасуы уақытының климатына және тектоникалық-
геоморфологиялық жағдайына тәуелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Есенгелді Жақыпов** - 1928 жылы 10 сәуірде Семей облысы, Абай ауданы, Қарауыл селосында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Еңбек жолын республикалық газет-журналдарда қызмет істеуден бастаған. Көп жылдар бойына Қазақ телевизиясының әдебиет-драма редакциясында, Қазақстан жазушылар одағында драматургия секциясында қызмет атқарған. Филология ғылымдарының кандидаты. Қазақ КСР Ғылым академиясының М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының қазақ кеңес әдебиеті бөлімінде аға ғылыми қызметкер болып істейді.

Шығармашылығы
-------------

Шығармашылық жолын студенттік жылдарда фелъетон-очерктер жазумен бастаған. «Дастаннан драмаға», «Эпос на сцене» секілді монографиялық еңбектер жазған.

С.Қүдаштың «Үмытылмайтын күндер» кітабын, О.Туманянның «Ертегі-әңгімелерін»; А.П.Чеховтың «Апалы-сіңлілерін», Л.Зориннің «Транзит», Э.Володарскийдің «Парыз», А.Ирзагитовтың «Жамбастағы жылан», Анар дың «Шынжырын», Т.Миннуллиннің «Осында туып, осында ержеткендер» пьесаларын аударған.

* Эпос на сцене. Монография. А. «Жалын», 1977;
* Дастаннан - драмаға. Монография. А. «Ғылым», 1979.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009
**Халықаралық гигиена және демография конгресі** — тұрғын халық саласындағы мамандардың халықаралық ынтымақтастығының нысаны (1882 — 1912). 

Халықаралық статистикалық конгрестердің қызметі тоқтатылғаннан кейін тұрғын халықты зерттеу саласындағы халықаралық ынтымақтастықты жалғастыру үшін шаралар қолданылды. Осы мақсатпен 1878 жылы Парижде Халықаралық демографиялық конгресс шақырылды, ол Тұрақты демографиялық комиссия сайлады. Комиссияға 2-Халықараралық демографиялық конгресс шақырылатын жер мен уақытты белгілеу тапсырылды. Ол кезекті 5-Халықаралық гигиена конгресі шеңберінде 1882 ж. Женевада жиналды. Онда демография осы конгрестерге жаңа атау — Халықаралық гигиена және демография конгресі атауын берген дербес секция ретінде дербес өкілдік алды. Оның қызметі 1-дүниежүзілік соғыс қарсаңында тоқтатылды (соңғы 15-конгресі 1912 ж. Вашингтонда болды). Соғыстан кейін олар қайтадан гигиена жөніндегі конгрестер мәртебесін алды (соңғы 20-конгресс 1933 ж. Женевада өтті), ал демография мәселелері Халықаралық тұрғын халық жөніндегі конгрестерде (1927 — 1937) қарала бастады. Конгрестерде тұрғын халық қозғалысының үдерістерін зерделеудің статистика әдістерін әзірлеп, жетілдіруге елеулі ықпал етті, халықтың өсіп-өнуі саласындағы ғылыми-зерттеулерге ынталандырды, тұрғын халық туралы статистикалық ақпарат жинау мен өңдеу үшін санақ техникасын енгізуге септігін тигізді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Есенжол Домбаев**, *Есімғали* ( 1938 жыл 2 мамыр Атырау облысы Индер ауданы Шолақ Шағыл) — жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 

Осы ауылдағы Елтай орта мектебін 1956 жылы бітірген соң, Алматыдағы «Қазақфильм» киностудиясында, НИИАТ-та қара жұмысшы болып істеген. 1961 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының театр факультетін бітірген. «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан»), «Ара», «Жаңа фильм» киностудиясында әдеби қызметкер, фельетонист, бөлім меңгерушісі, аға редактор, бірлестік директоры болып қызмет атқарған. ҚазМУ-дің журналистика факультетінде сырттай оқыған.

1957 жылы оның Әліби Жангелдиннің Қазан қаласында діни семинарияда оқып жүрген кезінен жазған «Алғашқы сабақ» атты бір актілі драмасы республикалық бәйгеде екінші сыйлық алды. «Біздің ауылда қызықтар бола береді», «Өтірік әңгіме» атты комедиялары облыстық театрларда қойылған. «Кешегі күннің күркілі», «Тәуелсіздік таңы» (2008) пьесаларын жазды. «Ұрпақ қамы» киносценарийдің авторы.

Н. Гогольдің «Мұрын» повесін, М. Салтыков-Щедриннің «Бір қаланың тарихы» романын, серб сатиригі Б.Нушичтің «Менің өмірбаяным» (О.Әубәкіровпен бірігіп) аударған, болгар сатиригі Чудомирдің «Ескерткіш» деген атпен шыққан әңгімелерін, түрік сықақшысы Ә.Несиннің әңгімелерін қазақ тілінде сөйлеткен.

Шығармалары
-----------

* Болмаған оқиға. Сатиралық повесть. А. «Жазушы», 1965;
* Ол осындай адам. Әзіл әңгімелер. А. Жазушы, 1967;
* Ғашықтық туралы мың бірінші баллада. Сатиралық повесть. А. «Жазушы», 1970;
* Менің бауырларым. Повестер мен әңгімелер. А. «Жазушы», 1977;
* Біздің кластың қыздары. Әзіл әңгімелер. 1977;
* Жаман Жәутік. Роман. А. «Жазушы», 1980;
* Сыйлық Повестер мен әңгімелер 1987;
* Жаман Жәутік. Роман, (екіншікітап). А, 2009.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гипердыбыс жиілігі** — 10'-10'3 Гц аралығындағы серпімді толқындар..

Гипердыбыстың физикалық табиғаты ультрадыбыспен бірдей. Алайда Гипердыбыстың толқын ұзындығы ультрадыбыстан әлдеқайда кіші (кішілігі жоғары) болғандықтан, ол толқын таралатын ортаның квази бөлшектерімен электрондармен, фонондармен, т.б. ультрадыбысқа қарағанда күштірек әсерлеседі. Толқын ұзындығы молекулалардың еркін жолы ұзындығынан артық болатын серпінді толқындар ғана газ тәрізді ортада тарай алады.

Жиілігі 109 Гц Гипердыбыстың қалыпты атмосфералық қысым мен бөлме температурасы кезінде ауадағы толқын ұзындығы 3,4-10-5 сантиметрге тең, яғни молекуланың еркін жолының ұзындығымен шамалас. Сондықтан да Гипердыбыстың қалыпты атмосфералық қысымдағы ауа мен газға таралмайды.

Гипердыбыс сұйықтықтарда жылдам өшетіндіктен онша алысқа тарай алмайды. Ал төмен температурадағы монокристаллы қатты денелерде Гипердыбыс жақсы таралады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Арарат жазығы** немесе **Арарат қазан шұңқыры** (арм. Արարատյան դաշտ) — Армения мен Түркия шекарасында 800-1000 м биіктікте жатқан жазық.

Солтүстігінде - Арагац массиві, солтүстік-шығысында - Гегам жотасымен, оңтүстігінде - Агрыдаг және Арарат жанартаулы массивымен шектеседі. Арарат жазығымен Аракс өзені ағып өтеді. Өзен жазықты екіге бөледі: солтүстік бөлігі (үлкенірек) Арменияға, ал кішірек оңтүстік бөлігі Түркияға қарайды.

Теңіз деңгейінен биіктігі - 850—1000 метр. Ұзындығы 90 км. Климаты континенталды, жазы - ыстық. Қаңтарда орта температура 1°С-тан 6°С-қа дейін, шілдеде 25°С-тан 26,5°С-қа дейін жетеді. Жауын-шашын мөлшері 200-300 мм.

Жері қоңыр топырақты. Жыртылмаған жерлерде шөлді жусан, сораң өсімдіктері өседі. Арарат жазығының жылыәрі құрғақ климатықолдан суарғанжағдайда мақта, жүзім, жеміс-жидек өсіруге мүмкіндік береді.

* widths="200px"
* 
* 
* Арарат жазығынан Ереванға көрініс
* Ерасхаун маңындағы сор жер

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы** (**ИААФ**; ағылш. *International Association of Athletics Federations; IAAF*, 2001 жылға дейін — **Халықаралық әусқой жеңіл атлетикалық федерациясы** ағылш. *International Amauter Athletics Federations; IAAF*) — Жеңіл атлетикадан бүкiләлемдiк басқарушы ұйым. Швецияның Стокгольм қаласында 1917 жылы бірінші конгрессінде құрылған.

Құрлықтық қауымдастықтары
-------------------------

Құрлықтық қауымдастықтары
**Африка**  

Африканың жеңіл атлетикалық конфедерациясы    (CAA)  

Президенті — Ахмед Мальбум Калкаба (Камерун)  
 Жеңіл атлетикадан Африка чемпионатын өткізеді

**Азия**  

Жеңіл атлетикадан Азиялық қауымдастығы    (ААА)  

Президенті — Шри Суреш Калмади (Үндістан)

**Еуропа**  

Жеңіл атлетикадан Еуропалық қауымдастығы    (ЕАА)  

Президенті — Хансйорг Вирц (Швейцария)  

**Оңтүстік және Орталық Америка**   

Солтүстік және Орталық Американың және Кариб бассейні мемлекеттерінің жеңіл атлетикадан қауымдастығы    (NACACAA)  

Президенті — Амадео Фрэнсис (Пуэрто-Рико)

**Океания**  

Жеңіл атлетикадан Океания қауымдастығы    (ОАА)  

Президенті — Анне Тьерни (Кук ар-дары)

**Оңтүстік Америка**  

Оңтүстік Американың жеңіл атлетика конфедерациясы    (CONSUDATLE)   

Президенті — Роберто Геста-де-Мело (Бразилия)

Демеушілері
-----------

* Adidas
* Seiko
* Sinopec
* ВТБ
* TDK
* Toyota

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* IAAF ресми сайты

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Александра Кноке, Иштван Дьюлаи, Ник Дэвис* Справочник легкоатлета = Athletes` Handbook —  Мәскеу: Московский региональный центр развития ИААФ, 2006. — Б. 50.
2. ↑  (қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Seiko - часы чемпионата мира по легкой атлетике
4. ↑  Нефтедобытчики Sinopec стали спонсорами IAAF Мұрағатталған 14 мамырдың 2013 жылы.
5. ↑  Страница легкой атлетики на vtbrussia.ru
6. ↑  ВТБ продолжит спонсировать легкоатлетические соревнования
**Жайшүмілдік** (Марьин корень, пион, paleonia anomala)- тармақталған жуан тамырлы, қоңыр қошқыл түсті сарғалдақ тұқымдас өсімдік. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Шығыс Қазақстанның таулы, орманды аудандарында кездеседі.

Құрамы
------

Оның тамырында 1,6 пайызға дейін эфир майы, пеонол, метил – салицилат, салициль және бензол қышқылдары, салицин қышқылы, 10 пайызға дейін қант, танин және аздаған мөлшерде алкалоидтар болады.

Қолданысы
---------

Халық медицинасында жаушүмілдік тамырын асқазан-ішек ауруларына, шаншу қадалғанда, ревматизмге, жөтелге, ас қорыту органдарының жарасына қарсы қолданады. Тамрынан жасалған тұнбамен шаш өсіру үшін басты жуады. Бұрынғы замандарда жаушүмілдікті тіс ауруына, іш өткенге, қояншық ауруына да ем үшін пайдаланған.Жаушүмілдіктің тамырынан жасалған сығындылары асқазан сөлінің қышықлын біраз арттыруға мүмкіндік жасайды, ауырған жердің ауруын аздап басады да және седативті күшті әсер етеді. Қазіргі уақытта медициналық практикада жаушүмілдік тамырынан жасалған тұнбаны ұйқысыздықты, нервінің қалыптан тыс қозуынын, жүрек – қан тамырлар жүйесінің невроздарын емдеу мақсатында пайдаланады.

Дереккөздер
-----------



1↑ "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков-"Қазақстан" баспасы,1975.
**Чуд қазбалары** немесе **Көне қазбалар** — қола ғасырыда қазылған кен қазбалары.

Чуд қазбалары Кенді Алтайда, Қалбада, Сарыарқада, Жоңғар Алатауы аймағында, Жетісу және Қаратау өңірлерінде және т.б аймақтарда көптеп кездеседі. Жанында бөгде жыныстар үйінділерімен өңделген руда қалдықтары сақталған шағын құдықтар, апандар, жыралар, үңгірлер, қимасы шағын шахталар, кеніштер, штольяндар, еңіс қазбалар, руда желілерін қуалай жүргізілген саңылаулар т.б түрінде кездеседі. Көне заманның руда қазушылары ағаштан, тастан, темірден жасалған еңбек құралдарын, кейде қатты жыныстарды бұзу үшін отты да пайдаланған. Әбден қызған қатты жыныстарға суық су құйғанда бұлар шытынап сынуынан пайдалы минералдар бөгде жыныстардан бөлініп қалып отырған. Тотыққан мыс рудаларына белглі мөлшерде қалайы тасын, касситеритті қосып балқыту арқылы қоланы алған. Қазақстанның көне тұрғындары болып саналлатын чудь тайпаларының өкілдері рудаларды табады да, оларды жер қойнауынан ысырапсыз өндіруді дешберлікпен байытуды да және өңдеу кезінде пайдалы құраушыларды барынша толығынан бөліп алуды да тамаша меңгерген. Чуд қазбаларының қалдық үйінділерінен мысты, алтынды, қалайыны тек спектральдық анализбен анықтауға болады. Мыстың, полиметалдың, қалайының, алтынның қазір айдаланып жүрген ірі кендерінің басым көпшілігі аталмыш кен орындарынан алынған[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
2. ↑  Есенов Ш.Е және т.б. Недра Казахстана, А. 1968 ж.
Гаусс, Карл Фридрих
**Карл Фридрих Гаусс** (нем. *Johann Carl Friedrich Gauß*; 30 сәуір 1777, Брауншвейг — 23 ақпан 1855, Гёттинген) — ұлы неміс математигі, астрономы және физигі, Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1824). 

18 ғасырдың соңында Германиада бір сабақта мұғалім оқушыларына "1 - ден 100 ге дейінгі натурал сандардың қосындысын табуды" тапсырыпты. Оқушылардың біреуі: ізделген қосынды 5050-ге тең деп жауап беріпті. бұл оқушы кейіннен аты әлемге әйгілі болған Математиктер королі Карл Фридрих Гаусс екен.

Еңбектері
---------

* Геттинген университетінде оқыған (1795 — 98).
* 1807 жылдан Геттинген универститетінің профессоры және Геттинген астрономиялық обсерваториясының директоры болды.

Оның еңбектері алгебраның, сандар теориясының, дифференциалдық геометрияның, тартылыс теориясының, электр және магнит құбылыстарының классикалық теориясының, геодезияның, теориялық астрономияның дамуына орасан зор ықпал етті. Кез келген алгебралық теңдеудің кем дегенде бір түбірі болатындығы жөніндегі алгебраның негізгі теоремасын дәлелдеген (1799). Гаусс сондай-ақ, астрономия, ықтималдық теориясы, шексіз қатарлар теориясы, потенциалдар теориясы, т.б. салалар бойынша да іргелі еңбектер жазған, жоғары геоздезияның математикасы негізін қалаған. Ол өлшеу кезінде жіберілетін қателіктерді есептей отырып, ең кіші квадраттар тәсілін және 3 рет бақылау нәтижесінде планеталардың эллипстік орбитасын есептеу тәсілін ұсынған. 

* 1830 — 40 ж. неміс физигі В. Вебермен біріге отырып теориялық физикадан елеулі табысқа жетті. Сөйтіп электр магниттік бірліктердің абсолют жүйесін (қ. Бірліктердің СГС жүйесі) құрды.
* 1833 ж. Германиядағы тұңғыш электр магниттік телеграфты құрастырды. Ол Н.И. Лобачевскийдің еңбектерінде дамытылған Евклидтік емес геометриялардың идеяларына ерекше мән берді.

{\displaystyle ~(1+100)+(2+99)+\ldots +(49+52)+(50+51)=(100+1)\*50=5050}

Салу есептері
-------------

Салу есептерді ежелгі математиктер еңбектері арасынан елеулі орын алған. Өйткені, бұл кезеңде барлық математикалық деректер сызба көмегімен геометриялық тілде негізделген. Сызғыш пен циркульді пайдаланып көпбұрыштарды, оның ішінде дұрыс көпбұрыштарды салу мәселесі немістің ұлы математигі Карл Гауссқа дейін өз шешімін таппай келді. Бұл мәселені тек 1801 жылы ғана К. Гаусс алгебралық жолмен толық шешті. Оның дәлелдемесі бойынша дұрыс *n*-бұрышты циркульді және сызғышты пайдаланып салу үшін 
n=2m. P1·…·P k, m€Z, m≥0, P1, …, P k2²+1, 
ал 7 мұндай түрде жазылмайды, яғни жетібұрышты циркулді және сызғышты пайдаланып салуға болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Геометрия-жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық (Ә. Н. Шыныбеков, Алматы "Атамұра" 2011)
Экваторлық координаттар жүйесі
**Тура көтерілу** (***α***, *R. A.* — ағылш. *Right Ascension*) — аспан экваторының доға ұзындығы көктемдік күн мен түннің теңелуінен басталып айналымдағы аспан шырағының еңістігіне тең. Тура көтерілу — екінші экваторлық жүйенің координаттарының бірі (тағы біріншісі бар, онда сағат бұрышы қолданылады). Екінші координата — еңістік.

Тура көтерілу шығыс бағытындағы көктемдік күн мен түннің теңелу нүктесінен есептеледі. Тура көтерілуді өлшеу үшін градустық өлшеуді (от 0° до 360°) немесе сағаттық өлшемді (от 0h до 24h) қолданады. Бұл ретте 24h = 360°.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
*U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office* Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac / Seidelmann, P. Kenneth —  University Science Books, Mill Valley, CA. — P. 735. — ISBN 0-935702-68-7.
**Жұрқа, жүн-жұрқа**. Қазақ тілінің он томдық түсіндірме сөздігінде жүн-жұрқа — тері-терсек, жүн т. б. деп түсіндірілсе, осындай сөздіктің 1959 жылы шыққан бірінші томында — жүн сияқты бұйымдар, солардың қал-дықтары деп ұғындырылған. Біздің ойымызша, соңғы түсінік *«жүн-жұрқа»* мағынасына орайлас көрінеді. Өйткені *«тері-терсек»* сияқтылар *«жүн-жұрқа»* ішіне кіре қоймаса керек. Осы ойымыз, *«жүн-жүрқа»* қос сөзіндегі *«жұрқа»* сыңарының төркінін анықтау үстінде, дұрысқа саятын сияқты. Якут тілінде *«ньырға»* тұлғасы — жан-жануарлар үстіндегі түк, қылшықтың, жалпы айтқанда, жүннің сиректігін аңғарту үшін қолданылады. Осы ұғымды еске алсақ, *«жүн-жүрқа»* қос сөзін түсініктірек болсын десек, *«жүн — сирек жүн»* қалпында айтуға да болады. Демек, *«жұрқа»*— тек жүнмен байланысты ғана қолданылатын қос сөз сыңары. Якут тіліндегі *«ньырға»* қазақ тілінде *«жұрқа»* болуы тағы да түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестіктерінен туған. Мысалы, біздегі *«жалпаю»* етістігі якут тілінде *«ньалбай»* қалпында айтыла береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Жұпаршөп** (лат. *Platanthera*) – сүйсіндер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы.

Негізінен солтүстік жарты шарда кездесетін 50 (кейбір мәліметтерде 200-дей) түрі белгілі. Қазақстанда Алтайда, Тобыл, Есіл өзендерінің бойында қосжапырақты жұпаршөп (P. bіfolіa) өседі. Оның биіктігі 25 – 60 см. Түйнек тамырлы өсімдік. Ұзын жапырақтары гүлсидамының айналасынан өсіп шығады. Ақ, ақшыл жасыл, ұсақ гүлдері тік сабағының бойында орналасады. Түнгі көбелектер арқылы тозаңданады. Тұқымынан көбейеді, тұқымы жел арқылы таралады. Гүлі түнде немесе жаңбыр жауар алдында ашылады, сондықтан Жұпаршөпті түнгі шегіргүл деп те атайды. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жұпаршөп – хош иісті өсімдік, сондықтан сәндік үшін қолдан да өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Жұт майлар** — салт.

Халқымыздың көшіп-қонып жүретіні баршаға аян. Әрине, мұндайда олар жаңа жерге қонады, көрші-қолаңдарына қонақасы береді. Бірақ мұның бәрі "жұрт майлар" емес. "Жұрт майларға" - жаңадан жер алғанда, жаңа үй салғанда ғана жасалады. Оған көңілжетер адамдар, туған-туыстар шақырады. Бұл шағын тойдан кем болмайды. Ақсақалдар бата беріп, жақсы тілек тілейді. Домбыра тартылып, ән шырқалады. Жаңа жұрт қазақ жұртшылығы үшін есте қаларлық күндердің бірі саналады. Сондықтан да оны дастарқан жайып атап өту салтқа, қазақы қалыпқа айналған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Сейіт Кенжеахметұлы.Алматыкітап баспасы, 2014жыл. Жұрт майлар(салт) 151 бет
**Бесікке байланысты ырым-тыйымдар**

• Бос бесікті тербетпейді.

• Бос бесікті еш уақытта жабусыз қалдырмау керек. Үстіне ақ мата жауып, ең болмағанда ұршығына орамал байлап қою қажет.

• Бесіктің теріс жағына отырмайды.

• Бесікті саудаламайды. Айтқан бағасына сатып алу керек.

• Бесік жасайтын шеберлер ынсапты болуы тиіс. Киелі дүниенің бағасын аспандатпауы керек.

Қазақ халқы шаңырақты, бесікті, табалдырықты қасиет тұтқан. Бұл үшеуін ешқашан аяқпен баспаған. Бұл үшеуі қашанда бірімен бірі байланысып, ұштасып жатады. Осынау қасиетті үш затты қатты тозып, тым ескірген кезде де аяқтың астына тастамай, өртеп жіберетін болған әрі күлін де аяқасты қылмай, көміп тастаған.

Дереккөздер
-----------

Ел аузынан
*Басқа мағыналар үшін Бесшоқы деген бетті қараңыз.*
**Бесшоқы** – Жақсы Тағылы және Қызылтас таулары аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде орналасқан..

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 1110 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 9 км-ге созылып жатыр. Енді жері 5 км. Солтүстік беткейінде түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Оңтүстігінен Қарабидайық өзені мен бұлақтар бастау алады. Батысынан Қарағанды – Балқаш автомобиль жолы өтеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір граниті және гранодиориті қиып өтетін пермь, тас көмір, силур және девон кезеңдерінің эффузивті-тұнбалы шоғырларынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, бетеге, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Көрме талантты шебер, өрнектеп суреттеуші, төрт дүркін қалалық конкурстардың лауреаты, Семей қаласында өткен өңіраралық дәстүрлі халықтық сәндік-қолданбалы өнер конкурс-көрмесінің бас жүлдегері, Астанада өткен 1-ші республикалық **«Шебер» конкурсының** жеңімпазы Елена Андреевна Го Сун Чиннің шығармашылығымен таныстырады.

Елена Андреевна Го Сун Чин 1964 жылы Семей қаласында дүниеге келген. Қазіргі кезде ол Семей қаласының ең көркем жерлерінің бірі Қызыл Кардон мөлтекауданында тұрады және еңбек етеді.
Оның өрнектелген қасықтары, табақшалары және ас үйде қолданатын тақталары, гүлдер мен жемістерге арналған вазалары, салаттарға және қымызға арналған ыдыстар жиынтығы, басқа де өз қолымен безендірген заттары бүгінде әлемнің түпкір-түпкірінде: Англия,Үндістан, Бельгия және Австралия, АҚШ және тағы басқа да елдерде тұратын сұлулық пен кәсіпқойлықты бағалай білетін көптеген адамдардың үйлеріне сән берген, бағалы өнер туындысы ретінде сақтаулы.
Ол ыдыстарды көңілді украина нақышында қазақ оюларымен өзінің ерекше стилінде өрнектейді, сондай-ақ оның қолынан шыққан үш түрлі бояуы қанық байқалатын хохломдық өрнектерін жазбай тануға болады.
Гүлдерден, шөптерден өрілетін өсімдік тектес ой-өрнектер және жемістер - суретшінің сүйікті тақырыбы. Қарапайым бұйымдардың өзі шебер суретшінің қолынан шыққанда шынайы өнер туындысына айналып, ерекшелігі мен қайталанбас өрнегі көрер көздің жауын алады.
Мұражайдың көрме залында оның 2012 жыл бойында жасаған 324 бұйымы қойылды.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Гнур** (көне грекше: Γνούρου; аудармасы Gnurus) — скифтердің патшасы (б.з.б VII ғасырдың аяғы — б.з.б VI ғасырдың басы). Геродоттың келтірген шежіресі бойынша (Тимннан естігені), Ликтың ұлы, Спаргапиф патшаның немересі, Савлий патшаның және ұлы ойшыл Анахарсистың әкесі. Гнурдың есімі Диоген Лаэртскийдің еңбегінде кездеседі. Мұнда ол Анахарсис пен Кадуид патшаның әкесі делінген.[1][2] Онымен қоса Платонның шығармасында Анахарсис — Гнур мен грек қызының баласы делінген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Диоген Лаэртский*. О знаменитых философах. I. 101
2. ↑  p.351 Hermann (Вестник древней истории. 1947. № 2. С.319); Ф. Х. ГУТНОВ. СКИФСКИЕ ПОРТРЕТЫ
**Ховея** (лат. *Howea*) – пальмалар тұқымдасына жататын, Лорд-Хау аралында өсетін түрі. H. forsteriana және H. belmoriana деген екі түрі үй жағдайында өсіріледі. Оларды бір-бірінен айыру өте қиын. Бойының биіктігі әртүрлі. Үй жағдайында 2,5 метрге жетеді, ал табиғатта 10-12 метр болады. Жапырақтары қанат секілді, ұзындығы 2,5 м. Жылыжайларда ховея гүл жарып, жеміс береді. Үй жағдайында оны гүлдету оңай емес. Ол үшін оған қажетті жағдай жасау керек. Табиғатта ховея жар басында теңіз деңгейінен 300 метр биіктікте өседі. Жаз кезінде ховеяға таза ауа қажет, сондықтан оны аулаға шығарып қойған дұрыс. Топырағы құнарлы болуы керек. Жас ховеяларды жыл сайын, ал көп жыл өскендерін екі-үш жылда бір рет топырағын жаңартып, қайта отырғызу керек.

Жарығы:
-------

Жарық жерде де, алакөлеңкеде де өсіре беруге болады.

Жылуы:
------

Қыс кезінде ауа температурасы 18 °C төмен болмауы керек.

Суғарылуы:
----------

Топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Артық су құюға болмайды.

Ылғалдылығы:
------------

Күніне 2-3 рет жапырақтарына су шашып тұрған жөн.

Қоректендірілуі:
----------------

Жазда екі аптада бір рет, қыста айына бір рет қоректендіріледі.

Аурулары:
---------

Артық ылғалдылықтан жапырақтары қоңыр түске айналып, дақтар пайда болады. Сарғайған жапырақтарын кесіп тастау керек.

Көбейтілуі:
-----------

Тұқымы арқылы көбейтіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.
**Симабар көтерілісі** - Жапониядағы аса ірі шаруалар көтерілісі. Симабар көтерілісі 1637 - 38 жылдары Симабар түбегінде және онымен көршілес Амакус аралында басталды. Көтерілістің тууына феодалдық қанаудың күшеюі себеп болды. Әдебиеттерде Симабар көтерілісін "Жапон шаруаларының көтерілісі" деп атайды. Орта ғасырдағы көптеген шаруалар көтерілісі сияқты Симабар көтерілісі де діни сипатта болды. Алайда, бұл көтерілістің бір ерекшелігі - ол идеология жағынан буддалық сектанттық ілімге емес, христиан дініне байланысты болды. Симабар көтерілісін басу үшін үкімет пен феодалдар 100 мың адамдық әскерді соғысқа төкті. Көтерілісшілер (38 мың адам) Хара қамалына паналап, бірнеше ай бойы соғысты. Үкімет әскері көтерілісшілерді қырғынға ұшыратты. Олардан не бары 100 шақты адам ғана аман қалды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 157 бет
**Символдық Интеракционизм** - Батыс әлеуметтануындағы және әлеуметтік психологиядағы теориялық-әдіснамалық бағыт. Ол негізінен, әлеуметтік өзара дербестілік
катынастардың символдықтарын зерттеңці. Оның негізін салушы философ, әлеуметтанушы және әлеуметтік психолог Дж. Г.Мид (1863 - 1931). Оның пікірі бойынша әр адам баска адамдармен қарым-катынастары арқылы "әлеуметтік менді" (яғни әр
адамның "мені" өзіндік тұрғыдаи алғанда, "кіммін, басқалармен калай қатынаса аламын" сияқты түсініктерін біртұтас) қалыптастырады. Қоғамдағы адамның мөні адамдар арасындағы
қарым-қатынастардың мазмүны анықталады. Ал қатынастардың
мазмүны әртұрлі рөлдер, мән тұрғысында қалыптасады. Адам
соларды түсіну, оларды өз бойына, іс-әрекетіне сіңіру арқылы
басқа адамдармен тұрақты, мақсатты қатынастарға түсе алады.
Қазіргі әлеуметтануда Символдық Интеракционизмнің екі бағьтты бар: чикаголық (Г.Блумер], Т.Шибуни], А.Сросе], т.б.) және айовлық (М.Кун], Т.Партленд, т.б.). Егер, біріншілері қарым-қатынас, қозғалыс-көріністеріне, әлеуметтік символдардың шығу, калыптасу, күнделікті
пайдалану жақтарына баса көңіл аударса, екіншілер қоғамда орныққан тұрақты символдардың маңызын жоғары бағалайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Сим Хун**  

Жапон елінің басқыншылығына қарсы тағы бір ақын Сим Хун (1901-1936). Ақын поэзия шығармаларын ғана шығарып қана қоймай, сонымен қатар романдарды да жазған. Көркем фильмдерге сценарилер жазып, режиссер де болған. Тіпті фильмдерге рецензия жазып, өзі де көркем кино да түсірген. Оның романдары жоғары бағаға ие болған. Оның ең бағалы шығармаларының бірі « Мәңгі жасыл өсімдік » ( Санноксу, 1935 ). Оның шығармаларының басты тақырыбы отанына қайта оралу, кедейлікке душар болу, жапон елінің езгісінде болу. Шығармалары арқылы халық рухын нығайтпақшы болды.  

Сим Хун жазған өлең шығармалары оның прозаикалық шығармаларына мүлдем өзгеше жазылған. Бұл шығармаларында ақын ұлттық тәуелсіздік тақырыбын жасырын жазса, ал өлең шумақтарында оны айқын көрсетіп жазған.   

Ақын Сеулда орналасқан « Самгак », « Хан » тауы мен өзендері тұрып билейді дегені, корей мемлекеті жапон елінен бостандығын алған кезі дегенді білдіреді. Ақын өз елінің тәуелсіздігі жайлы ашық білдірген. Сол себепті оның шығармалары қағаз бетіне басылып шықпаған. Бірақ соған қарамастан ақын жапон басшыларынан өзінің шығармаларының басылып шығаруына рұқсат беруді талап еткен. Соның салдарынан жапон басшылары ақынды қатты бақылауға алған. 


1. ↑  Л.Р.Концевич. Корейтану.
2. ↑  М,2000. 3. Академия наук СССР институт востоковедения. Корейская литература, сбор статей. – Москва, 1959. – 117-143стр.
3. ↑  М. В. Солдатова, К. А. Пак. Современная литература Корей. Учебная пособия. – Владивосток, 2003. – 92-98 стр.
**Эдин Джеко** (босн. ; 17 наурыз 1986 жыл, Сараево, Югославия) — босниялық футболшы, «Интернационале» футбол клубы мен Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы. Құрама тарихындағы ең үздік мерген.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Железничар" клубының түлегі. 2003 жылы карьерасын осы клубта бастады. 2005 жылы Чехияның "Теплице" клубына ауысты. 

2007 жылы "Вольфсбург" футболшысы атанды. 2008/09 жылғы маусымда 26 гол соғып, мергендер көшінде екінші орынға табан тіреді. 2009 жылы жазда келісім шарт 2013 жылға дейін ұзартылды.

2011 жылы 4 қаңтарда "Вольфсбургтен" "Манчестер Ситиге" ауысты. Трансфер бағасы 35 млн Еуроға бағаланды. 25 сәуірде Премьер Лигадағы тұңғыш голын "Блэкберн Роверске" соқты. 28 тамызда "Тоттенхэммен" ойында тұңғыш рет покер жасады.

2012/13 жылғы маусымда Премьер лигада 14 гол соқты.

2014 жылы 20 тамызда клубпен төрт жылдық келісім шарт жасасты. 

2015 жылы 6 тамызда "Ромаға" жалға берілді. Бұл ауысым 4 млн еуроны құрады. 30 тамызда "Ювентус" қақпасына "Рома" сапындағы тұңғыш голын соқты. 2015 жылы қазан айында клуб Джеконы толықтай сатып алды. 2016/17 жылғы маусымда 39 голдың (оның 37-сі Италия чемпионатында) авторы атанды да, клуб рекордын жаңартты. 

2017/18 жылғы маусымда Чемпиондар лигасында 8 гол соқты да, клубтың жартылай финалға жетуіне үлкен үлес қосты (команда 34 жылдан бері тұңғыш рет жартылай финалға шықты). Маусым соңында "Романың" үздіік футболшысы атанды.

### Ұлттық құрама

2007 жылы 2 маусымда ЕУРО-2008 іріктеуінде Түркияға қарсы ойында тұңғыш рет Босния және Герцеговина сапында алаңға шықты. Бұл ойында босниялықтар 3:2 есебімен жеңіске жетті, Джеко бір гол соқты. 

2014 жылғы әлем чемпионатына қатысып, бір гол соқты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Германия Вольфсбург

* Германия чемпионы: 2008/09

Англия Манчестер Сити

* Англия чемпионы (2): 2011/12, 2013/14
* Англия кубогы: 2011
* Англия Лига кубогы: 2014
* Англия суперкубогы: 2012

### Жеке

* Германия чемпионатының мергені: 2009/10 (22 гол)
* Италия чемпионатының мергені: 2016/17 (29 гол)
* УЕФА ЕуропаЛигасының мергені: 2016/17 (8 гол)
* Босния және Герцеговина құрамасының мергені: 59 гол

Жеке өмірі
----------

Эдин — мұсылман дінін қабылдаған. Ұлттық құрамадағы Эмира Спахичтің немере туысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Джеко деген кім? Босния бриллианты. *Сергей Швец*.  *Bigmir)net* (8 ақпан 2011). Тексерілді, 3 қараша 2015.
2. ↑  Джеко жайлы 10 факт.  *Roma FunClub Russia* (14 тамыз 2015). Тексерілді, 3 қараша 2015.

Сілтемелер
----------

* *Ұлттық футбол құрамалары* сайтындағы профилі
Роджер Бэкон
**Роджер Бэкон** (ағылш. *Roger Bacon*; 1214 ж.ш. Илчестер, ағылш. *Ilchester*, Сомерсет графтігі, Англия — 1292 ж.ш. Оксфорд, Англия; *Ғажап доктор* (лат. *Doctor Mirabilis* атымен белгілі) — орта ғасырлардағы ағылшын ойшылы, жаңа заман тәжірибелік ғылымының ізашары, қала қолөнершілері топтарының идеологы.

Өмірбаяны
---------

Феодалдық әдет-ғұрыптарды, идеология мен саясатты әшкереледі. Өзінің көзқарасы үшін Бэкон 1277 жылы Оксфорд университетінде сабақ беруден шеттетіліп, шіркеудің бұйрығы бойынша монастырь түрмесіне жабылды.

Ғылыми еңбектері
----------------

*Бэконның* дүниетанымы дәйексіз болғанмен онда алдыңғы қатарлы ғылыми пікірлер де көп. Схоластикалық жаттандылық пен беделдерге көз жұма табынуды айыптай келіп, ол табиғатты тәжірибе жүзінде зерттеуге, дербес зерттеу жұмыстарын жүргізуге және ғылымды жаңартып отыруға шақырды. Тәжірибе мен математикаға негізделген таным өдісін жақтады. Ғылымның мақсаты деп *Бэкон* адамның табиғат алдындағы құдіретін күшейтуді есептеді. Оның еңбектерінде алхимиялық, астрологиялық және сиқыршылық көзқарастардың орын алуына қарамастан, *Бэкон* бірқатар батыл ғылыми және техникалық болжамдар айтты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**«Реал Вальядолид»** (ис. *Real Valladolid CF*) — Испанияның Вальядолид қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Қазіргі күнде Испания Ла лигасында өнер көрсетеді.

Тарихы
------

1928 жылы «Реал Юнион Депортива де Вальядолид» және «Клуб Депортиво Эспаньол» клубтарының бірігуінен құрылды. 1947/48 жылғы маусымда Сегунда жеңімпазы атанды да, тұңғыш рет Ла Лигаға жолдама алды.

1949/50 жылы Испания кубогының финалына шықты. "Шамартин" стадионында "Атлетик Бильбаодан" 1:4 есебімен ұтылып қалды. 

1961/62 жылғы маусымда Ла Лигада 4-орынға көтерілді (әзірге ең жоғарғы көрсеткіші). 

Бұдан кейін көп жылдар бойы бірнші және екінші дивизионға жиі алмасумен болды. Жаплы, Ла лигада 42 маусым өткізді.

2006/07 жылы Ла лигада қатарынан 29 кездесуде ұтылған жоқ.

Клубта әр жылдары Альваро Гутьеррес, Габриэль Хайнце, Рашид Рахимов, Фернандо Салес, Ален Петернац, Хосе Луис Каминеро, Фернандо Йерро, Альваро Рубио, Сесар Санчес, Диего Коста секілді атақты футболшылар ойнады.

2018 жылы 3 қыркүйекте бразилиялық танымал футболшы Роналдо клубтың 51 пайыз акциясын сатып алды.

Жетістіктері
------------

* **Испания кубогы**
	+ **Финалист (2):** 1949/50, 1988/89
* **Испания лига кубогы**
	+ **Жеңімпаз:** 1983/84
* **Сегунда**
	+ **Жеңімпаз (3):** 1947/48, 1958/59, 2006/07
* **Терсера**
	+ **Жеңімпаз (4):** 1932/33, 1933/34, 1945/46, 1946/47

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (исп.)
* Жанкүйерлер сайты Мұрағатталған 30 қыркүйектің 2019 жылы. (орыс.)
**Блувштейн Александр Абрамович** (15.5.1910, Украина, Полтава облысы,Кременчуг қаласы - 20.10.1984, Киев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, батальон командирі.

Өмірбаяны
---------

Кеңес әскері қатарына 1932 жылы шақырылған. 1941 жылы Ұлы Отан соғысының майданына әуе десанты әскерінің қүрамына жіберілді. 6- гвардиялық десант бригадасында батальон командирі болган Блувштейн Украина, Молдова елдерінің жерін азат етуге қатысты. 1943 жылдың қазан айында гвардия майоры Блувштейн жау тылына десант түсіруге тапсырма алды. Ол өз батальоныныц іс-әрекетімен жаудың назарын өзіне бұрып, Кеңес әскерінің дайындалып жатқан шабуыл операциясының дұрыс өтуіне көмектесті. 1943 жылдың 13 қарашасында оның басқаруындағы десантшылар Свидовск деревнясының оңтүстік-батыс бөлігін басып алып, Кеңес әскері Днепр өзенінің оң жағалауына өткенше бекіністі қорғап тұрды. Жау тылындағы өзінің осы іс- әрекеті арқылы Кеңес әскерінің Черкасск қаласы тұсында Днепр өзенінен өтуіне мүмкіндік берді.

Марапаттары
-----------

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (24.4.1944).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ энциклопедиясы», 2011.
**Александр. Нева шайқасы** (орыс. *Александр. Невская битва*) — 2008 жылы көктемде шыққан фильм (Ресей). Продюссерлері – Борис Чердабаев (Қазақстан), Игорь Каленов, Рустам Ибрагимбеков (Ресей). Фильмде ресейлік актер Антон Пампушный (басты роль Александр Невскийді), қазақстандық актер Тұнғышбай Жаманқұлов (моңғолдар елшісінің ролі) сомдайды.

Сюжет
-----

1237 жыл. Шығыстан славян қалаларын күлге айналдырып өлімнің жаршылары сияқты моңғол шабармандары келеді. Батыстағы көршілер орыс жерлерінің бөлігін өздеріне алу үшін өз сағатын күтуде. Батыс пен Шығыстың арасындағы шекарада Псковтан Ақ және Балтық теңізіне дейін өзінің иелігімен Ұлы Новгород орналасқан. Новгородта 17-жасар Александр княздік етеді. Ол үш жылдан кейін өзінің бірінші шайқасын жеңіп алады және Невский деген даңқ алады. 

Әңгіме 1983 жылы түсірілген Эйзенштейннің классикалық совет туындысында емес, ал жаңа кино туралы. Бұл америкалық, француздің қалыпты формасы сияқты емес, бұл мүлде қазіргі заманғы фильм. Сценариі жақсы, жеңілістер, шайқастар, тыңшылар, сатқындар, достар, нәзік дипломатия және қатаң шешімдер. Көңіл жібітетін махаббат жолы. Нағыз еркектер достығының елұраны. Еуропалық түсіру деңгейінің жұмысы, ғасырды шынайы бейнелеу, шайқастарды түсіру, қару-жарақты ұршықша иіру. Алаңда кәсіби реконструкторлар – түсіру тобының сөзсіз сәттілігі.
**Сэр Роджер Джордж Мур** (ағылш. *Sir Roger George Moore*; (туғанкүні 14 қазан 1927 - 23 мамыр 2017)- британдық актер, продюсер. Джеймс Бондтың рөлімен әлемге әйгілі атанған.

Жастық шағы
-----------

Мур 1927 жылы қазан айының 14 жұлдызында Лондонда дүниеге келген. Отбасындағы жалғыз бала. Әкесі Джордж мур, полиция қызметкері. Анасы-Лилиан «Лилия». 18 жасқа толып, екінші дүниежүзілік соғыс біткен соң, Мур ұлттық әскерге шақырылады. Келбеті, мінезі офицердікіне келмегендіктен, әскерден шығарылады. Джордж ең бірінші рет 1940 жылы кинодан көрінеді. 17 жасында «Цезарь и Клеопатра»(1945) фильмінде түседі. Кейін Грейнджермен бірге «The Wild Geese» фильмімен жұмыс жасайды.

Мансап
------

1950 жылдары Мур модель болып жұмыс атқарған. Роджер Мур Лесли Чартеистің романынан түсірілген фильмде Саймон Темплардың рөлін ойнап, танымал атанады. «Киелі» телесериалында рөлге ие болған. 1973-1985 жылдар аралығында Джеймс Бондтың рөлімен бірнеше фильмдерде түседі. Он екі жыл бойы «Живи и дай умереть» (1973); «Человек с золотым пистолетом» (1974); «Шпион, который меня любил» (1977); «Лунный гонщик» (1979); «Только для твоих глаз» (1981); «Осьминожка» (1983) және «Вид на убийство» (1985) фильмдерінде түсіп, үлкен табысқа жетеді, сыншылардың көзіне түседі. Ол кейін де көптеген фильмдерде түскен. Онымен қоса, Мур қайырымдылықпен айналысқан.

Жеке өмірі
----------

Роджер Мурдың әйелдері: Дорн ван Штейн (Doorn van Steyn) (1946—1953), Дороти Сквайрс (Dorothy Squires) (1953—1968), Луиза Маттиоли (Luisa Mattioli) (1969—1996), Кристина Толструп (Kristina Tholstrup, 2002-қазіргі кезге дейін).

Матиоллиден қызы және ұлы бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Roger Moore (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Пәкістан халық партиясы** (урду پاکستان پیپلز پارٹی; ағылшын Pakistan Peoples Party) — Пәкістанның саяси партияларының бірі.

Тарихы мен мақсаты
------------------

Пәкістан халық партиясыны 1967 жылында Зүлфікар Әли Бһутто ұйымдастырды. Партияның үраны: «Ислам — дініміз, демократия — биліктің қалпымыз, социализм — экономикалық жүйеміз». Мақсаты - Пәкістанда демократиялық және әлеуметтік өзгерістерін жүргізу, байлар менен кедейлердің арасында айырмашылығын кішейту, исләмнан бет бұрмай оны дін ретінде сақтау, бірақ мемлекетті зайырлы жолымен жүргізіп, Батыстан да, КСРО-дан да елге пайдалы болатын кейбір тәртіптерін орнату, Пәкістанды дамытып, қарапайым халқын қамын ойлайтын экономикалық саясатын жүргізу. Пәкістан халық партиясы әлеуметтік әділетінде негізденген тапсыз қоғамын орнатқысы келді. Сыртқы саясатында партия бейтарап саясатын таңдап, негізінде діндес мұсылман елдерімен тығыз байланыстары үшін шыққан.

1970 жылындағы сайлауында Пәкістан халық партиясы жеңеді, ал 1971 жылында билікке келеді. 1977 жылындағы әскери төңкерісінен кейін, оппозициялық партиясы болып, Зия-үл-Хаққа қарсы шыққаны үшін Пәкістанда нақты заңсыз болып табылады. 1988 жылында Пәкістан халық партиясы қайтадан билігіне келеді. Екі жылдан кейін Пәкістан халық партиясы құрастырған министрлер кабинеті Гүләм Ысқақ Ханмен тарқайды. 1996 жылындағы сайлауында тағы жеңіп, жаңадан билікке келеді. 
Қазір Пәкістан халық партиясы демократиялық оппозициялық саяси күш болып табылады, Первез Мұшаррафқа оппозициясында тұр.

Жетекшілері
-----------

* 1967—1979 Зүлфікар Әли Бһутто
* 1979—1983 Нусрат Бегум Бһутто
* 1983—2007 Бенәзир Бһутто
* с 2007 Билауал Бһутто Зардари мен Әсіф Әлі Бһутто

Зүлфікар Әли Бһутто - Пәкістанның президенті, премьер-министрі болған. 1977 жылында тұтқынға алынып, 1979 жылында өлтіріп жазаланған еді.
Бенәзир Бһутто - екі рет премьер-министр болған. 2007 жылы желтоқсанның 27-інде саяси өлтіруінің - лаңкестік актінің құрбаны болған.
**Рабад** - ортағасырлық қалалардың қарапайым халық тұратын шеткі бөлігі. Археологиялық зерттеулер, ортағасырлық қалаларды үш бөліктен ( цитадель,шахристан және рабад) тұрғындығын анықтаған. Рабадта базар, мешіт секілді қоғамдық орындарда болуы мүмкін. Қаланың дәулетті тұрғындарының жеке иеліктері де сонда салынады. Қаланың азық-түлікпен қамтамасыз ететін а.ш. аймағыда осында. Кейбір ортағасырлық қалаларда Рабадтың сыртынан да қорғаныс дуалдары салынып, айнала ормен қоршалған. Ақтөбе,Отырар секілді ортағасырлық қалалардың Рабадтарындағы жеке тұрған иеліктерден табылған материалдар қалалардың қарапайым тұрғындарының тұрмыс-тіршілігі жайлы маңызды археологтар деректер берды.
**Гратификация** ақшалай мадақтау, көтермелеу. Сауда айналымында гратификацияның мақсаты агенттерді, делдалдарды, сауда айналымына басқа да қатысушыларды әр түрлі іс-әрекеттерге немесе олардың өздеріне жүктелген міндеттерін орындауға ынталандыру болып табылады. Гратифакация құқығы, егер үш рет қатар жұмыс берушi оның төлеп қойылуына әр түрлi ескерту болса, сол жағдайда пайда болады. Әдеттегiдей, бұл құқықтар ұжымдық келiсiмшарттың өзгерiсi жолымен бұзуға болмайды. Гратификацияны айыру арқасында пайда болатын өндiрiстiк жағдайлардың жұмыстан шығаруында рұхсат етiлмейдi, бiрақ тарифтi келiсiмде не шарт кезiнде тиiстi ескертуге болады. Егер Гратификация болса, заңға сүйенген мiндеттiң мойындаусыз болашақта ерiктi есептеседi, онда ол жұмыс берушiнiң қарастыруы бойынша өндiрiп алады:

1) жүктi тиеу-түсiру жұмысындағы шығындарды жабулауын мақсаты бар фрахтқа үстеме;

2 ) пароход, ұшақта түсiру - жүк тиеу жұмыстарында және Гратификацияның бұйрығы ерекше сақтығы бар тауарлардың шамадан тыс жүктеуiне қосымша төлеу. есептi жүзеге асырудағы мүдделiлiктi жоғарылатуға қудалайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**РК(б)П орталық комитетінің Түркістан бюросы (Түркбюро)** — Ресей большевиктерінің Түркістандағы жоғары өкілетті басшы органы. 

  

1920 жылғы шілдеден 1922 жылғы мамырға дейін қызмет істеді. Оған Г.Я. Сокольников, Г.И. Сафаров, Я.Х. Петерс, Л.М. Каганович, т.б. Мәскеу эмиссарлары мүше болды. 

Өз қызметін Т.Рысқұловты Түркістаннан аластап, "рысқұловшыларды" қуғындаудан бастаған Түркістан бюросы Орталықтың Түркістан АКСР-не тікелей басшылық етуін жүзеге асырды. Партия және кеңес съездерін шақыруға, Түркістан АКСР-і Конституциясының қабылдануына (1920 жылы қыркүйек) басшылық етті. 

Жаңа экономикалық саясат жүргізіп, жер-су реформасымен, байлар мен ауқаттылардың дүние-мүлкін тәркілеумен айналысты. Компартия бағытынан ауытқушыларды аяусыз жазалап, партия және кеңес аппаратын тегіс жат элементтерден тазарту ісін қадағалады. "Басмашылар" қозғалысын қарулы күшпен басу үшін ислам дініне, шариат пен жергілікті халықтың салт-дәстүріне қарсы күресті. Сонымен бірге мұсылмандарды өз жағына тарту үшін уақытша шегіністерге баруға да мәжбүр болды. 1922 жылдың жазында Түркістан АКСР-і аумағында мешіттер мен медреселерге қарасты жерлер (вакуфтар) қайтарылды, қазылар мен билер соттарының қайта ашылуына рұқсат берілді. Түркістан бюросы 1922 ж. мамырда РК(б)П орталық комитетінің ортаазиялық бюросы болып қайта құрылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Есмағамбет Ақылбаев** (1908 жылы Көкшетау облысы Біржан сал ауданында туған)- еңбек арадагері, Жамбыл облысының құрметті азаматы.

Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген (1931). 1931-41 ж. Орал жоғары коммунистік мектебінде кафедра меңгерушісі, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары болып қызмет атқарды. 1941-51 жж. Батыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитеттерінде жауапты қызметтерде, 1951-53 жж. облыстық комитетінің хатшысы, 1953 жж. облыстық мәдениет басқармасының бастығы болған. 1972-74 жж. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты парткомының хатшысы болып жұмыс істеді. 1974-80 жж. Қазақстан Министрлер Кеңесі жанындағы Діни істер жөніндегі кеңестің Жамбыл облысы бойынша уәкілі болды.

"Құрмет белгісі" орденімен және бірнеше медальдармен марапталған.

Қазақстаннның еңбегі сіңірген мәдениет қызметкері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедия, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы Алматы, 2003
**Эдмонтозавр динозавры** (лат. *Edmontosaurus* — кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Оның басты қорегі өсімдіктер. Құйрығы ұзын, алдынғы аяқтары қысқа, артқы аяғында тұяғы бар динозаврды үйрекке ұқсатуға болады. Себебі оның тұмсығы үйректің тұмсығындай шошайып шығып тұрады. Ауыз қуысы ұрт қалтары мен бір- біріне жақын орналасқан ірілі-ұсақты жүздеген тістен тұрған. Сол көп тісітерімен кез келген қатты затты ұсақтай алған. Басы жалпақ динозаврдың тұмсығында ешқандай тіс болмаған. Ұзындығы шамамен 13 метр, салмағы 3,5 тоннаға жуық. Әдетте екі аяқпен жүріп, қажет кезінде төрт аяғымен тұра алады. Ғалымдар эдмонтозавр қорғансыз жануар болғанын айтады. Дегенмен ол өзіне төнген қауіпті алыстан сезіп, жыртқыштардан алдын-ала сақтануға тырысқан. Эдмонтозаврдың мұрнының айналасында созылғыш тері қабаты болған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------