recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Айыртау деген бетті қараңыз.*
**Айыртау** – Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданындағы Имантау және Шалқар көлдері аралығында орналасқан тау. Ұзындығы 25 км.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Айыртау көл қазаншұңқырлары, өзен аңғарлары мен сайлар бөліп жатқан бірнеше шоқылар мен төбелерден тұрады. Ең биік жері 555 м. Силур  граниттерінен түзілген, бетін плиоцен шөгінділері жауып жатыр.

Өсімдігі
--------

Сұр топырағында қарағай, қайың, қараған, тобылғы және түрлі шөптер өседі. Тау ішінде суы тұщы шағын көлдер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Шамұратова Айымхан Тұрымбетқызы** (5.06.1917 зк. Көңлікөл аулы, қазіргі Ленинабад ауданы) — қарақалпақ кеңес актрисасы, әнші, КСРО халық артисі (1968). 

Мәскеу консерваториясында оқыған. Сахналық қызметін 1930 ж. Қоңыраттағы көркемөнерпаздар үйірмесінен бастады. 1932—39 ж. және 1956 жылдан Қарақалпақтың К. С. Станиславский атынд. драма және музыкалы комедия театрында актриса. Оның репертуарында қарақалпақ, өзбек т. б. халық әндері бар. Ойнаған негізгі рольдері: Айсара (Яшен мен Мұхаммедовтің «Гүлсарасында»), Раушан (Аймұрзаев пен Алланазаровтың осы аттас пьесасында), Айбике (Ходжаниязовтың «Талуасында»), Толғанай (Айтматовтың «Ана—Жер-Анасында») т. б. 4- және 7-сайл. Қарақалпақ АССР Жоғарғы Советінің депутаты. 2 орденмен және медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық энциклопедиясы
**Антеру Таркиниу ди Кентал** (1842 жыл 18 сәуір, Понта-Делгада (Сан-Висенте), Азор аралдары - 1891 жыл 11 қыркүйек, Понта-Делгада (Сан-Висенте), Азор аралдары, Португалия елі - португал қоғам қайраткері, ақын, сыншы.

Өмірі
-----

Португалиядағы социалистік қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі. Әдеби қызметін 1860 жылы бастады. 1865 жылы жазушы *А.Ф.Каштильге* жазған ашық хаты, әдеби қауым арасында үлкен пікірсайыс тудырған *«Ресми сөздік және әдебиет абыройы» (1865)* атты мақаласы *португал әдебиетшілері реалистік мектебінің* ұранына айналды. Кенталдың алғашқы шығармалары - *«Беатриче» поэмасы (1863) , «Романтикалық көктемдер» (1872) т.б. өлеңдер жинақтарында* романтизм әсері басым. *«Қазіргі одалар» (1865, 1875)* т.б. лирикалық кітаптарында реалистік әдіс үстем болды. Ол өмірінің соңғы кезіндегі бірқатар шығармаларында - *«Азалы жырлар» (1892)* діншілдік пен сарыуайымшылдық сарыны етек алды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Павлодар мұнай-химия зауыты** – мұнай өңдеу кәсіпорны. 1978 жылы іске қосылған. 

Технологиясы жағынан Қазақстанда ғана емес, ТМД елдеріндегі соңғы үлгімен жабдықталған кәсіпорындардың бірі. 2000 жылдан ЖАҚ. Зауыт отындық нұсқа бойынша мұнай өндіреді, өңдеу тереңдігін 85%-ға дейін қамтамасыз етеді, мұның өзі мұнай өнімдерін өндірушілердің әлемдік таңдаулы деңгейіне сай келеді. Мұнай өңдеудің жобалық қуаты бойынша зауыт еліміздегі аса ірі кәсіпорын болып табылады: жылына 7,5 т мұнай өндіреді. Өнімінің негізгі түрлері: этилдендірілмеген бензиндер: А-76, АИ-80, АИ-92, АИ-93, АИ-95, АИ-98; реактивтік қозғалтқыштар үшін отын; жазғы және қысқы дизельді отын; мазут М-40, М-100; құрылыс, жол, төбелік битумдар; мұнай кокстары; техникалық көміртек үшін шикізат; сұйытылған газ. Кәсіпорында 2700-ден астам адам еңбек етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс** — 19-43 жастағы Қазақстан, Орталық Азия және жартылай Сібір жұртшылығының ер адамдарын тыл жұмыстарына әскерге мобилизациялау туралы 1916 жылғы 25 маусымдағы патша тапсырмасына қарсы Қазақстандағы жаппай ұлт көтерілісі

Оқиға тарихы
------------

Ел арасында патша билігінің саясаты мен соғысқа қарсылық ұлғая бастады. Халық арасында соғыс пен патша үкіметінің саясатына деген наразылық ұлғая түсті. Патшаның тыл жұмыстарына адамдарды күштеп әкету туралы жарлығынан кейін толқу күшейді. 1916 ж. тамызында алты үезбен (Семей, Өскемен, Қарқаралы, Бұқтарма, Зайсан және Павлодар). 

Семей облысы бойынша 85479 адам әскерге жіберілді. Павлодар облысы Көтерілісшілер саны ресми мәліметтер бойынша 4 мың адамға жетті. Павлодар үйезінің Қызылтау болысында Ағабай Қоқабаев басшылығымен Сүйіндік руынан 80 жігіт бастаған көтеріліс шарпыды. Жақын көмекшілері Қ. Жалмағамбетов, Е. Кәрібаев, Н. Бісмілда, Ш. Байборда болды. Қаруланып, әскер Қызыл тауға кетті, онда қылыш пен найза дайындайтын ұстахана ұйымдастырылды. Осы уақытта Ақкелін болысында да толқу басталды. Ағабай Қоқобаев бірігіп күресуге ұсыныс жасау үшін елшілерді жібереді. Алайда оның елшілер кеш қалады. Павлодардан шыққан атты әскер ақкеліндіктерді таратып жібереді. Атты әскермен қатал шайқас 21 қыркүйек пен 3 қазан аралығында Алабас шатқалында өтеді, ірі қақтығыстар Қаражар шатқалында өтті..

Ескерту
-------

1. ↑  1. Павлодар облысының мұрағаттық қызметі. Айтулы даталар күнтізбесі (қолжетпейтін сілтеме)

Әдибиет
-------

Павлодар. Павлодарская область. Энциклопедия, Павлодар. 2003; Казахстан, А-А. 1969 (Павлодарское Прииртышье)
**Кіші Сарыоба** – Есіл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Аршалы ауданында, Сарыоба ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан. Теңіз деңгейінен 400 м биіктікте.

Аумағы
------

Аумағы 5,2 км2, ұзындығы 3,4 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,6 км. Орташа тереңдігі 2 м.

Жер бедері мен гидрографикасы
-----------------------------

Көл төбелер қоршаған қазаншұңқырлы ойыста жатыр. Кіші Сарыобаға көктемде кішігірім өзен құяды. Жағасы тік жарлы, биіктікігі 2 – 3 м. Көл айдыны ашық, жағасынан 100 – 150 м жерде су асты өсімдіктері кездеседі. Көктемде деңгейі көтеріліп, орта сулы жылдары тереңдігі 0,4 – 0,5 м-ге, суы мол жылдары 1,0 – 1,2 м-ге жетеді. Мұзының қалыңдығы 0,7 – 0,8 м, қыста 1 м-ге дейін жетеді. Суының минералдылығы жоғары.
**Сирендер** құрлыққа шықпайтын, өмір бойы суда тіршілік ететін сүт қоректілер. Систематикалық жағынан тұяқтыларға жақын, теңіз жағасында тіршілік етуге бейімделген тұяқтылардың бір бұтағы болып саналады.

  

Дене формасы киттерге ұқсас, бірақ мойыны денесінен айқын бөлінген. Тек қана ескек тәрізді алдыңғы аяғы болады, сол сияқты саусағынан тұяқтың қалдығын байқауға болады. Азу тістері — тұяқтылардың тістері сияқты тегіс болады. Сонымен қатар қарны да бірнеше бөлімнен тұрады. Сирендер теңіздердің жиектеріне жақын жерлерді мекендеп, одан өзендерге өтеді. Су астындағы өсімдіктермен қоректенеді. Топтанып тіршілік ететін организмдер.

*Ламантин*
----------

Ламантин
Ламантиндардың (Маnаtіdае) — бірнеше түрлері Африканың батыс жағалауына, Оңтүстік Американың шығыс жағалауына, Антил аралдарына тараған.

*Дюгондар*
----------

Дюгон
Дюгондар (Наlісогіdае) — Үнді мұхитының жағалауында кездеседі.
1741 ж. орыс академигі Стеллер—Командор аралдарында сирендердің ірі бір түрінің барлығын анықтап, оны Стеллердің құрметіне — Стеллер сиыры *(Rһуtіnа stеllеrі)* деп атаған. Олар теңіз капусталарын жеп тіршілік етеді. Адамнан қашпайды. Стеллер анықтағаннан кейін, оларды кәсіпшілер аулап, құртып жіберген. Ең соңғысы 1768 жылы ұсталған.

Дереккөздер
-----------
**Сирек индекс** (ағылш. *sparse index*) — дерекқорға арналған файл.

Бұл файл бірқатар қостан тұрады: кілт пен көрсеткіш. Әрбір кілт пен байланған көрсеткіш сирек индексінде, тығыз индекске қарағанда, дерек файлындағы *блокка* көрсетеді. Индекстерді қолдану себебі: қазіргі дерекқорлар өте үлкен болғандықтан олар компьютердің бас зердесіне (main memory) сыймайды. Сондықтан, жалпы деректер бас зердеге блоктарға бөліп енгізіледі. Бірақ үлкен дерекқордан жазбаны табу ұзаққа созылып кетуі мүмкін. Ал енді, индекс файлы немесе индекс блогы дерек файлынан әжептеуір жеңіл болғандықтан бас зердеге сыйып кетеді. Бұл жазбаны іздеу уақытын азайтады. Тағы бір себеп, кілттер сортталған болғандықтан бинарлық іздеу қолдануға болады. Кластерлік, кілттері дубликатталған индекстерде, сирек индекс әр блоктағы *ең төмен нөмірлі іздеу кілтіне* көрсетеді.

Дерекнама
---------

Database Systems: The Complete Book. Hector Garcia-Molina, Jeffrey D. Ullman, Jennifer D. Widom
**Қарсақ мұнай кен орны** — Атырау облысы Мақат ауданы, Мақат кентінен оңтүстікке қарай 70 км, Каспий теңізінің солтүстік жағалауынан 18 км жерде орналасқан. Кен орны бұрғылау жұмыстары нәтижесінде 1948 жылы ашылған, 1960 жылдан пайдаланылуда.

Геологиясы мен сипаты
---------------------

Кен орны үш қанатты тұз күмбезі құрылымнан орын алған. Бұл құрылымның ендік бағытта созылған тұз ядросының екі төбешегі бар, олар 700-800 м тереңдікте жатыр.

Қарсақ мұнай кені аумағында төменгі пермь кезеңінен жоғары апт, неокомге дейінгі шөгінділер (жалпы қалыңдығы 1800 м) тараған.
1952-1960 жылдары жүргізілген терең бұрғылаудан кейін жоғарғы және төменгі бор қабаттарында өндірістік маңызы бар мұнай горизонттары анықталды. Мұнайы мол шоғырланған батыс қанат 9 мұнайлы горизонтқа бөлінген.Шөгінді жыныстардан құралған мұнайлы қабаттардың жалпы қалыңдығы 4 – 32 м. Коллекторларының ашық кеуектілігі 25-30%, өткізгіштігі 1,03-2,34 мкм2. Бастапқы қабаттық қысым 1,8 – 7,2 МПа, температурасы 25 – 35°С. Мұнайдың тығыздығы 0,826 – 0,933 г/см3.

Құрамы
------

Мұнай құрамында:

* күкірт - 0,1-0,6%
* шайыр - 9-52% Қарсақ мұнай кен орны
* парафин - 0,17-2,19%

Ілеспе газдың құрамы:

* метан - 70,4%;
* этан - 4,2%;
* пропан - 9,3%;
* изобутан - 14.4%;
* азот - 1,1%;
* оттегі - 0,3%.

Хлоркальций типті қабат суларының тығыздығы 1,091-1,670 г/см3, минералдары 135,2-253,6 г/л.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарсы радиолокация** – қарсы жақтың радиолокациялық станцияларының жұмысына бөгеуіл келтіру, уақытша істен шығару. Қарсы радиолокация жер бетіндегі нысандардың орны мен қозғалу бағыттарын қарсы жақ іске асыратын радиолокациялық барлаудан жасыру әрі жаудың радиолокациялық стансаларының жұмысына бөгеуіл келтіру, алдау, т.б. мақсаттар үшін пайдаланылады. Бұл мақсатта қарсы радиолокациялық ракеталар қолданылады (қарсы қанатты ракеталар). Қарсы радиолокация ең алғаш рет 2-дүниежүзілік соғыс кезінде іске асырылып, сынақтан өтті.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қарсыадыр** – Мырзашоқы тауының солтүстік-батысындағы ұсақ шоқылар.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Қаражал қаласының солтүстік-батысында 45 км жерде орналасқан. Сарысу өзенінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 598 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай доғаша созылған тізбекше шоқылардың жалпы ұзындығы шамамен 13 км, енді жері 4 км. Солтүстігінде Ботағанкөл көлі, шығысында Байғұл таулары, оңтүстігінде Шашты тауы, батысында Шағырлыкөл көлі орналасқан. Етегіндегі Сарайлыбұлақ бұлағының бойы шөбі шүйгін, мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Жулио Сезар Соарес Эспиндола** (порт. *Júlio César Soares Espíndola*; 3 қыркүйек 1979, Дуки-ди-Кашиас, Рио-де-Жанейро штаты, Бразилия) — бразилиялық футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын "Фламенго" клубында бастап, осы клубта аяқтады. 2004 жылы Еуропаға келіп, миландық "Интернационале" сапына қосылғанымен, командадағы легионер лимиті артып кетіп, Жулио "Кьевоға" жалға кетті. Бірақ бір маусым бойы бір рет те алаңға шықпай, "Интерге" қайта оралды. Командадағы Франческо Тольдо спортпен қоштасқан соң Жулио негізгі қақпашыға айналды.
2010 жылы "Интер" чемпиондар лигасын ұтып алды да, Жулио Сезар турнирдің үздік қақпашысы атанды. 

2010 жылы команда бапкерлігінен Жозе Моуриньо кеткен соң "Интердің" ойын деңгейі түсіп кетті де, белді футболшылардың көбі басқа командаларға ауысты. Жулио да "Куинз Парк Рейнджерске" өтті. 

Кейін Канаданың "Торонто", Португалияның "Бенфика" клубтарында ойнап, 2018 жылы "Фламенгоға" қайта оралды. Ұзақ ойнаған жоқ, екі рет алаңға шықты да, футболмен қоштасатынын мәлімдеді.

### Ұлттық құрамада

Бразилия құрамасы сапында 2004 жылы 8 шілдеде тұңғыш рет алаңға шықты. Біраз жылдарға дейін негізгі құрамға Диданың көлеңкесінде қап шыға алмай жүрді де, Дида кеткен соң құраманың тұрақты қақпашысына айналды. 

2014 жылғы әлем чемпионатындағы сәтсіздіктен соң 35 жастағы Жулио құрамамен қоштасты. Құрама сапында барлығы 87 ойын өткізді. 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2009, 2013 жылдары Конфедерациялар кубогына, 2004, 2011 жылдары Азия кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

  

**Командалық**

«Фламенго»
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы (**4**): 1999, 2000, 2001, 2004
* Бразилия чемпиондар кубогы: 2001
* Меркосур кубогы: 1999
* Гуанабара кубогы (**3**): 1999, 2001, 2004
* Рио кубогы: 2000

«Интернационале»
* Италия чемпионы (**4**): 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10
* Италия кубогы (**3**): 2006, 2010, 2011
* Италия суперкубогы (**4**): 2005, 2006, 2008, 2010
* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2010
* Чемпиондар лигасы: 2010

«Бенфика» (Лиссабон)
* Португалия чемпионы (**3**): 2014/15, 2015/16, 2016/17
* Португалия кубогы: 2016/17
* Португалия лига кубогы(**2**): 2014/15, 2015/16
* Португалия суперкуогы (**2**): 2016, 2017

**Бразилия**

* Америка кубогы: 2004
* Конфедерациялар кубогы (**2**): 2009, 2013

**Жеке**

* Чемпиондар лигасының үздік қапашысы: 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі
**Гаэль Живе** (фр. ; 9 қазан 1981, Арль, Франция) — франциялық футболшы, қорғаушы. 2006 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.

Карьерасы
---------

Карьерасында Франция және Англия клубтарында, Франция жастар құрамасында және ұлттық құрамасында ойнады.

2000 жылы карьерасын "Монако" клубында бастады. Жеті жыл бойы ойнап, Франция чемпионатының 178 кездесуінде алаңға шықты, 2004 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі атанды. Финалда "Монако" "Портудан" ұтылды, бұл ойында Гаэль 90 минут бойы ойнады.

2007 жылы "Олимпик Марсельге" ауысты.

2009 жылы қаңтарда "Блэкберн Роверске" жалға берілді. Сол жылы жазда англиялық клуб оны түпкілікті сатып алды. 

2014 жылы қаңтарда "Эвианға", сол жылы жазда туған қаласындағы "Арль-Авиньонға", 2015 жылы "Тур" клубына ауысып, 2016 жылы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі: 2004
* Әлем чемпионатының финалисі: 2006
* 19 жасқа дейінгілер арасындағы әлем чемпионы: 2000

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Мұрағатталған 4 маусымның 2009 жылы.

Сілтемелер
----------

* Профилі (Yahoo eurosport)
**"Азаттық" радиосы** — 1950 ж. Мюнхен қаласында Халықаралық большевизмнен құтқару қоғамы құрған "Бостандық" радиостанциясының ізбасары. Халықаралық коммерциялық емес АҚШ Конгрессімен қаржыландырылатын радиохабар тарату ұйымы. Қамқоршы ұйымы ретінде ғаламдық медиа бойынша АҚШ Агенттігі болып табылады. Олар өз миссиясы ретінде демократиялық құндылықтар мен институттарды дамытуға үлес қосу, бұған қоса, билігі тәуелсіз, еркін медиаға жол бермей отырған елдердегі адам құқығын жаңалық тарату арқылы дамыту да негізгі ұстанымының бірі ретінде ұстанады.

Қазақ редакциясының тарихы
--------------------------

1953 жылға шейін хабарлар тек орыс тілінде таратылып келді. Осы жылы ғана "Азаттық" деп аталып, Кеңес одағының құрамына кірген барлық республикалардың тілдерінде хабар жүргізе бастады. 

Ең алғашқы қазақ тіліндегі хабар 1953 жылдың 18 наурызында эфирге шықты. Хабарларды біртұтас Түркістан редакциясы (Бас редакторы — Асан Қайғы (Мәулікеш Қайболды), орынбасары — Велли Зуннун) даярлады. Бұл редакция қазақ, қырғыз, тәжік, түркімен, өзбек тілдерінде хабарлар жүргізген.

1967 ж. Түркістан редакциясы "Оңтүстік Түркістан" және "Солтүстік Түркістан" деп екіге бөлінді. "Солтүстік Түркістан" редакциясы қазақ, қырғыз, ұйғыр тілдерінде хабар таратқан. 1968 ж. Түркістан редакциясында өзгерістер жүргізіліп, "Түркістан-1", "Түркістан-2", "Түркістан-3" болып үшке бөлінді. "Түркістан-3" редакциясы қазақ тіліндегі хабарларды таратты, басқарушылары — Тағыберлі және Жәкен Бапышұлы деген азаматтар болды. 

1975 ж. бұл редакциялар жеке-жеке бөлініп шықты да, қазақ редакциясын Ж. Бапыш басқарды. 1988—1995 жж. аралығында редакцияға Хасен Оралтай басшылық жасады, қазақстандық бөліміне Қиял Сабдалин жетекшілік етті. Тәуелсіздік туын желбіретуге ұлттық рухта үн қосқан бірден-бір радио болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
*Басқа мағыналар үшін Майбалық деген бетті қараңыз.*
**Майбалық**, шемей (лат. *Chalcalburnus chalcoides*)  - тұқытәрізділер отряды, тұқылар тұқымдасына жататын балық.

Зоологиялық сипаты
------------------

* Ересектерінің ұзындығы 19–27 (31) см, салмағы 158–232 г.
* Дене бітімі ұзынша келген, қабыршағы ұсақ.
* Астыңғы жақ сүйегінің жоғарғы жағы жалпақтау және үстіңгі жақ сүйегіне қарағанда шығыңқы.
* Басы мен арқа жағы қара түсті, көк түске құбылып тұрады. Екі бүйірі мен құрсақ тұсы күміс тәрізді ақ. Арқа және құйрық жүзбе қанаттарының жиегінде қара көмкерме сызығы бар.

Көбеюі
------

Жыныстық жағынан 2–6 жылда жетіледі. Бұрын көпшілігі уылдырығын теңіздің жағалауларына, өзеннің сағасына шашатын. Қазіргі уақытта Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдерде көбейеді. Уылдырығын (18,2-73,9 мың) мамыр-маусым айларында су температурасы 15°С болғанда, тереңдігі 0,5-2 м су түбіндегі тастарға шашады.

Қорегі
------

Шабағы алғашында планктонмен, кейін жәндіктермен, біркүндіктермен, кейде балдырлармен қоректенеді.

Тіршілік ету аймағы мен өрісі
-----------------------------

Қара, Каспий, Арал теңіздерінің су алаптарында таралған. Өрістейтін және тұщы суда кездесетін түрлері де бар. Қазақстанда екі түр тармағы: Каспий майбалығы (теңіздің оңтүстік-батысында кездеседі) және Арал майбалығы (қазір Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдер (Қараөзекті қоса алғанда) табиғи ареалында) тіршілік етеді. Арал теңізінен кәсіптік балық ретінде 1960 жылдарға дейін көп ауланған. Қазір олардың саны жылдан-жылға азайып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Майбалақ төбе
=============

**Майбалақ төбе** - орта ғасырдағы шағын қала орны.Түркістан ауданы, Иқан ауылынан батысқа қарай 3 км жерде. 1947 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі А.Н.Бернштам) зерттеген. 

Диаметрі
--------

Диаметрі 180 м, биіктігі 5 м. Майбалақ төбенің жоғарғы қабатынан қөзелердің, астық сақтайтын хұмдар (құмыралар) мен астық ұнтақтайтын тастардың,тегенелердің сынықтары табылды. 

Табылған заттары
----------------

Табылған заттарға қарағанда Майбалақ төбе халқы егін егіп, мал өсіргендігі байқалады.Олар Түркістан шұраттары мен Отырар алқабындағы қалалармен мәдени-экономикалық байланыстар орнатқан.
Майазаура
Майазаура
жұмыртқалары
**Майазаура** — үлкен денелі, шөппен қоректенетін динозавр. Ол бұдан шамамен 80 - 65 миллион жыл бұрын кеәінгі Бор дәуірінде Солтүстік Америка материгін мекендеген. Ұясының жанынан жұмыртқаларымен бірге табылған алғашқы динозавр - майазаура болатын. Бұл оның балаларына қорек тасп өмір сүргенін көрметеді. Оның жалпақ басы, көзінің үстінде кішкене айдары болды. Тұмсығы - тіссіз, ұрт қалталары мен табиғи жолмен егелетін ұрт тістері бар, артқы аяқтары тұяқты динозавр. Ұзындығы - 9 метр, салмағы - шамамен 3-4 тонна. Ол төрт аяқпен жүрген.

Қызықты дерек
-------------

* Майазаура атауы жақсы кесіртке-ана деген мағынаны білдіреді.
* Ол - өз ұясын қоғап тіршілік еткен бірден-бір динозавр.
* Майазаураның қаңқасы алғаш рет АҚШ-тың Монтана штатынан табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 3-4 тонна
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Фациялар туралы ілім** – Жер қыртысына тиесілі шөгінділердің құрамы мен құрылыс ерекшеліктерінің уақыт пен кеңістіктегі өзгерістерін және осы өзгерістерді туындататын физикалық-географиялық жағдайларды бір-бірімен байланыстыра отырып зерттейтін геология ғылымының арнаулы ілімі. Бұл ілім шөгінді тау жынысы бірлестіктерінің фациялық ерекшеліктері сол бірлестіктер қалыптасқан аймақ пен уақыттың физикалық-географиялық жағдайын анықтауға қажетті бірден-бір көрсеткіш болып табылатындығына негізделген. Фациялар туралы ілім шөгінді пайдалы қазба кен орындарын іздеуде және түрлі мазмұнды геологиялық карталарды құрастыруда кеңінен пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Фаэтон (**көне грекше Φαέθων, «ұшқынды», немесе Фаэфонт) — ежелгі грек мифологиясы бойынша[1] — Гелиос пен Клименаның ұлы немесе Климен (Гелиостың баласы) мен Меропа плеядасының баласы.

Фаэтон өз әкесінен (Гелиостан) күндей жарқыраған екі аяқты күймені басқаруға рұқсат беруін сұрады, бірақ оның олақ арбакешінің кесірінен келе жатқан дұрыс бағытынан ауып, жерге жақындап құлады және күйме өртеніп кетті. Гея Зевске өтініп, Зевс Фаэтонды найзағаймен ұрады, сонда Фаэтон эриданға түсіп, сол жақта қайтыс болады. Басқа аңыз бойынша, Зевс өртті өшіру үшін тасқын жібереді содан, Девкалион мен Пиррадан басқа ажалдылар өледі.

Фаэтон өліміне қайғырып жылаған қарындастары ме әпкелері Эридан жағасында терекке, ал көз жастары кәріптасқа айналады.

Оның алтындалған күймесі Коринфте сақталады, ал Фаэтон жұлдыз болады.

Басқа аңыздарда, Фаэтон — Кефал мен Эостың ұлы; немесе, Кефал мен Гемераның баласы. Бала кезінде қайтыс болып, жын періге айналады. Немесе, оны Афродита ұрлап кетіп, Гесиодтың ғибадатханасының күзетушісі етіп қояды. Кейде оны Тифонның да ұлы деп те атайды.

Еврипиданың «Фаэтон» және Феодоридтың «Фаэтон» трагедияларында әрекет етуші тұлға.

Дереккөзедр
-----------
**Фациялық талдау** – шөгіндінің өткен геологиялық кезеңдердегі физика-географиялық жағдайын анықтау үшін қолданылатын әдістер мен арнайы әдістемелердің жиынтығы. Фациялық талдаудың далалық және камералдық (лабораториялық) түрлері болады. Далалық жағдайда негізінен тау жыныстарының әр түрлі типтерінің өзара қарым-қатынасы мен текстураларының талдауы, бұлардың геологиялық циклдердегі (оралымдардағы) алған орны, т.б. ал камералдық жағдайда тау жыныстарының заттық құрамы, құрылымы даладан алынған үлгілер бойынша анықталады. Фациялық талдау кезінде өткен геологиялық кезеңдердің шөгінділерін солардың физ.-географиялық жағдайларына ұқсас қалыптасып жатқан қазіргі шөгінді тау жыныстарымен салыстыру әдісі қолданылады. Зерттеуге шөгінділердің қалыптасуы кезіндегі палеотектоникалық, палеоклиматтық жағдайлары және бұлардың түрлену процестерінің (диагенез, гипергенез, т.б.) басты мәндері туралы алдын ала негізделген деректері пайдаланылады. Ежелгі дәуірлердің физ.-химикалық жағдайлары, әсіресе гео.-химиялық процестері мен организмдер тіршілігінің бейнесі қазіргіден өзгеше болуына байланысты сол дәуірлердің Фациялық талдауы нәтижелерінің дәлдігі едәуір төмен болады.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Алаяқтық** (ағылш. *Swindle*) – 2013 жылдың 24 тамызында АҚШ-та шыққан Гордон Корман режиссерінің фильмы. Фильм сюжеті аттас кітапқа негізделген.

Сюжеті
------

Грииффин мен Бен Хонус Вагнердің бейсболл картасын тауып алады. Сосын сол картаны сатуды ойлайды. Өйткені, Бенге үйінен шығарып жібермеу үшін ақша керек болған. Олар коллекция жиюшы адамдарға арналған дүкенге барады. Бұл дүкеннің басқарушысы – Пол Суинделл. Суинделл картаны 300 АҚШ долларларына сатып алады. Бірақ, бұл карта 300 АҚШ долларларынан көп тұрады. Бұл туралы ұлдар сосын біледі. Нақтырақ, 1,2 миллион АҚШ доллары тұрады. Гриффин мен Бен оларды алдағанын түсінеді. Жынданған Гриффин алаяқты алдағысы келдеі. Бұл үшін топ «спецагент» жинап, өзінің жоспарын орындауға тырысады.

Рөлдер
------

* Ной Кроуфорд — Гриффин Бинг («Ми»)
* Крис О'Нил — Бен Дюпри («Жақын дос»)
* Дженетт Маккерди — Саванна Уэсткотт («Актриса»)
* Ариана Гранде — Аманда Бенсон («Гимнаст қыз»)
* Сиара Браво — Мелисса Бинг («Хакер»)
* Ной Манк — Даррен Вейдер («Күш»)
* Фред Эвануик — Пол Свинделл («Алаяқ»)
* Сэнди Робсон — Антон
* Гардинер Миллар — Мистер Уэсткотт («Актер»)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Фильмнің ресми сайты.
ПАВЛОДАР ЕРТІС ӨҢІРІНІҢ СОЗЫЛҒАН ҚАРАҒАЙ ОРМАНДАРЫ

Аумағы
------

Алтай өңірінің солтүстік-батысынан Оңтүстік-шығыс бағытында жолақ түріндегі қарағай ормандары созылған, ені 5-тен 40 см –ге дейін. Қарағай ормандары бір-бірімен қатар орналасқан, оларға жолай созылған өзендердің атаулары берілген: Құлынды (ұзындығы 100 км жуық), Касмолинск (330 км), Барнаул (400 км). Соңғы екеуі Обьтан бастау алып, Семей қ. ірі құрғақ Чат қарағай орманына жалғасады. 

Осы массивқа Лаптев қарағай орманы «құйылады». Павлодар облысының Оңтүстік-шығысында құрғақ биік ормандар жолақ түрін жоғалтып, қарағай ормандарының массивтерін құрайды.

Ерекшеліктері
-------------

Басты ағаш жасау орман түрі кәдімгі қарағай ағашы болып табылады. Құлынды қарағайы басқа жерлерде өсетін қарағайлармен салыстырғанда (2-ден 3 жылға дейін) ұзақ өміршеңдігімен ерекшеленеді (3-тен 7 жылға дейін). 

Созылған қарағай ыстыққа, температураның шұғыл жоғарылауына шыдамдыт болып келеді. Павлодар облысындағы қарағай ормандарының өсімдік-шөптерінің ішінде құрғақты сүйетін айрауық, бетеге, т.б. табылады.

Қиындықтар мен сақталуы
-----------------------

Жергілікті қатаң климаттық жағдайларда қарағайлардың тұқымнан өсу қиындығы (жауын-шашынның 150 мм мөлшерінде топырақ беті жазда 60°С –қа дейін жетеді) бұл бірегей табиғат байлығын деген асқан қамқорлықты қажет етеді. .

Ескерту
-------

1. ↑  1. Павлодар облысының мұрағаттық қызметі. Айтулы даталар күнтізбесі (қолжетпейтін сілтеме)

Әдибиет
-------

Павлодар. Павлодарская область. Энциклопедия, Павлодар. 2003; Казахстан, А-А. 1969 (Павлодарское Прииртышье)
**Павлодар мұнай өңдеу (айыру) зауыты** - күкірті аз Батыс Сібір мұнай қоспасын өңдеуге маманданған кәсіпорын. Өнімділігі жөніне Қазақстанның ең қуатты мұнай айыру кәсіпорны, акционерлік қоғам. Пайдалануға 1978 жылы берілді. Технологиялық және аумақтық жағынан әзірге транссібірлік мұнай құбырларының жүйесімен байланысты. Зауыттың жобалы қуаты - 12,7 млн. т, жылына 7,5 млн. т. мұнай өңдейді. Гидротазалаудың қарапайым сұлбасымен іске қосылған, өңдеуші қосымша жаңа қондырғылар (каталитиздік крекинг, баяулатылған кокстеу, мазутты вакумдық айдау, мұнай таушайырларын алу, газды фракциялаушы қондырғы т.б.) 1983-1986 жылдарда іске қосылды. Зауыт А-80, А-91, АИ-95 маркалы автобензин, авиакеросин, дизель жанармайын, қазандық отынын (мазут), сұйылтылған газ, мұнай таушайырын, кокс т.б. шығарады. Мұнай өңдеудің тереңдігі - 80%. КСРО тарағаннан кейін зауыттың жұмысы түгелімен қазақстандық мұнайға айырбас ретінде Самарадан алынатын ресейлік мұнайға тәуелді болып қалды. Осыған байланысты, зауыттың басқару құрылымына өзгерістер енгізілді. 1997 жылы зауытты концессияға беру туралы келісімнің жеңімпазы "CCL Oil Ltd" американдық компания болып шықты да, ол зауытты үш жылға концессияға алды. Қазіргі кезде зауыт активтерінің иегері "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамы. Зауыттың перспективасы Қазақстанның
мұнай ендіретін аймақтарын Павлодар және Шымкент мұнай өңдеу зауыттарымен
жалғау мүмкіндігін жүзеге асыратын Батыс Қазақстан - Құмкөл мұнай құбырының тартылуымен байланыстырылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Жарман** – Сыпсыңағаш қолатының шығысындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысының Науырзым ауданы жерінде, Наурызым қорығы аумағында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 56,9 км2, ұзындығы 12,8 км, ені 7 км, тереңдігі 1-1,5 м. Су жиналатын алабы (Сарымойын көлімен қоса алғанда) 1860 км2. Көктемгі қар, жауын-шашын суымен толығады. Құрғақ жылдары көл кейде құрғап қалады. Су деңгейі жоғары болған жылдары солтүстігінде жатқан Сарымойын, Жаркөл көлімен жалғасып, ауданы 100 км2-лік айдынға айналады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы қатты тілімденген. Көптеген шығанақтары, түбектері және аралдары бар. Түбі аздап адырлы, қалыңдығы 0,1-0,4 м, лайлы тұнбамен жабылған. Жағалауы ашық, жайпақ, саздақ құмнан түзілген. Солтүстік жағасында қамыс, құрақ өскен. Көлдің жағалауы мен жайылмаларында бетеге, боз, жусан, сораң, шалғынды өсімдіктер өседі. Суында мөңке, алабұға, т.б. балықтар тіршілік етеді. Аққу, бірқазан, қоқиқаз, қаз, үйректер мекендейді. Жағалауы шабындық және мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Мирза Ибрагимов** (15 (28) қазан 1911 Оңтүстік Әзірбайжан провинциясы, Иран - 17 желтоқсан 1993 Баку, Әзірбайжан) — әзірбайжан жазушысы, драматург, қоғам қайраткері. Әзірбайжанның халық жазушысы (1961), Әзірбайжан ғылым академиясының академигі (1954—1958), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951), КСРО Жоғарғы кеӊесініӊ депутаты (1937—1991)

### Еңбектері

"Мұхтар досыма" ("Қазақ әдебиеті", 1957, 28 қыркүйек ), "Мұхаң бізбен мәңгілік бірге" ("Лениншіл жас", 1967, 7 желтоқсан) мақалаларыда Әуезовке деген ыстық ықыласын, достық көңілін білдірген. Қазақ жазушысының 90 жылдық мерейтойына қатысып, 1987 жылы 2 қыркүйекте Мәскеудегі Одақтар үйінде салтанатты кеште баяндама жасады. Ал "Қарапайым ұлылық" атты естелігінде: "Ол Шығыс пен Еуропа мәдениетінің әрі-бергісін жатқызып-өргізетін. Әсіресе өз қазақ халқының ауыз әдебиеті, тарихы мен мәдениетіне келгенде, жатқан бір шексіз-шетсіз алып мұхит еді. Ол осы өз топырағының дәстүрінен молынан сусындаған болатын. "Абай" көп тілге жайылып, тарап кетті, табынушылары да қисапсыз. Бірақ ол қашан да ұстамды, қарапайым еді, өзңн әдебиеттің қатардағы еібеккері есептейтін. Бірде сөз, бірде-бір мінезінен тоқтық, асқақтық сезі деп, жеткіншек ұрпақты жақсылардан үлгі алуға шақырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы
Фильм аты: Азапқа толы қыз ғұмыры 

Шыққан жылы: 2010 

Жанр: Драма, Сериал 

Рөлдерде: Ботагоз Касымбекова, Зауре Айдарбекова, Жунис Алимбеков, Фаиза Коненова, Талгат Шайхиев 

Суреттеме: Таразда тағы бір фильм түсірілді. Шымқаладағы «Ақ отау» газетінің бас редакторы Нұрсұлу Өтемісованың сценарийі желісімен «Азапқа толы қыз ғұмыры» атты екі сериялы көркем фильм көрермендерге жол тартты. Режиссері - М.Х.Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университеті көпсалалы колледжінің актерлік шеберлік және сахна қозғалысы факультетінің аға оқытушысы Дүйсебай Еркебаев. Кинода Айша есімді жас қыздың тағдыры, пешенесіне жазылған сыйы баяндалады. Оның бала кезін ТарМУ көпсалалы колледжінің студенті Ботагөз Қасымбекова, бойжеткен кезін «Болашақ» колледжінің білімгері Зәуре Айдарбекова сомдады. Режиссер жас, мылқау қыздың өмірін баяндай отырып, қоғамдағы ащы шындықты жеткізуге тырысқан. Айшаның өгей әкесі Нұржан (Мәдениет қайраткері, Жамбыл облыстық театрының актері Жүніс Әлімбеков) арқылы қоғамдық трагедия көрсетіледі. Кезінде қалталы болған азамат кейін құмар ойынға әуестеніп, соңында ішкілікке салынады. Бұл бүгінгі күні қоғамның айықпас дертіне айналған құбылыс. Жүніс Әлімбековтің актерлік шеберлігінің арқасында Нұржан есімді кесапат кейіпкерді сан қырынан көресіз.

Дереккөздер
-----------

1.
**«Сафари королі»** (ағылш. *Khumba*) — толықметражды мультфильм, ОАР өндірісінде. Әлемдік премьерасы кинофестивальде Канадада күні 8 қыркүйек 2013 жылы, ал Қазақстанда — 24 шілде 2014 жылы өткізілді.

Сюжет
-----

Африканың жүрегінде, саваннаның ортасында өзінің сырт бейнесімен барлық зебраларды үркітіп, шошытқан кішкентай құлын Кумба дүниеге келеді. Кумбаның тек жоғары бөлігі ғана жолақ болады: оның денесінің атқы бөлігі қарнымен қосып және құйрығының ішіне дейін бірде бі жолақ теңбіл жоқ. Ырымшыл зебралар балақайдың ұсқынсыз өңін көріп, бұл қайғы-қасірет әкелетін жаман ырым деп тапты, ал бұл жерге қуаңшылық келген кезде зебралар бәріне байқұс Кумбаны кінәләп, оны бүкіл Африкаға қайғы алып келді деді. 

Мұндай ыңғайсыз жағдайға тап болған Кумба дана Дәуіттің қалған жолақтарды сарқырамадан іздейсің деген сөзіне сенген ол өзіне жетіспейтін жолақтарды іздестіруге көшіп, ұзақ жолға аттанды. Жол бойында қайсар кішкентай зебра жаңа достар кездестіреді, көптеген қызық жаңалықтарға тап болады, әртүрлі күтпеген жағдайларға тап болып, адам сенбейтін сафариға қатысады. Сол себепті де жаужүрек Кумба өз достарымен бірге бір рет те тағдырмен салғыласпады.

Рөлдерде
--------

| Актер | Кейіпкер |
| --- | --- |
| Джейк Ти Остин | *Кумба* |
| Стив Бушеми | *Скалк* |
| Лоретта Дивайн | *ана* |
| Тұлғалар Нисон | *Фанго* |
| Лоуренс Фишборн | *Секо* |
| Ричард Грант | *Брэдли* |
| Аника Нони Rose | *Лангиса* |
| Анна-София Робб | *Томби* |
| Кэтрин Тейт | *Нора* |
| Чарльз Адлер | *Гиеновидная ит 1* |
| Хари Пэйтон | *Гиеновидная* *ит 2* |
| Ди Брэдли Бейкер | *әкесі сурикатов* |
| Джефф Беннетт | *Рабит* |
| Мэйсон Чарльз | *сурикат 1* |
| Фил Ламарр | *шал* |

Сілтемелер
----------

* Сафари королі (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Сафари королі (ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында
* Сафари королі (ағыл.) Metacritic сайтында
**Сауқайың** – Қобда алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Қобда ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Әбді тауының солтүстігіндегі бұлақтардан алып, Қобда ауылынан жоғарыда 5 км жерде Қобда өзеніне сол жағалауынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 46 км, су жиналатын алабы 1420 км2. Ірі салалары: Ащысай, Шолаққайың, Құдықсай, Қуағаш, т.б. Жоғарғы жəне орта ағысы жазық өңірмен ағады, Білтабанов ауылы маңынан бастау аңғары кеңейеді (3–5 км), арнасының жағалауы түйетайлы келген. Арнасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен толығады. Жайылмасы шабындыққа, алабы егістікке пайдаланылады. Сондай-ақ өзен бойында шағын тоғандар салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сафага қаласы** (Порт-Сафага немесе Бур-Сафага, Египет) – Египеттегі Қызыл теңіз губернаторлығындағы шағын курортты қала. .Халық саны 34 221 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Сафага көп жылдан бері маңызды сауда порты болып саналады. Қала кайтсерфинг және виндсерфингпен айналысатындардың арасында жақсы танымал. 1993 жылы осында виндсерфингтен әлем чемпионаты өтті. Сонымен қатар қалаға балық аулаумен айналысатындар және сирек кездесетін теңіз өнімдерін ұнататын адамдар көп келеді. Сол себепті қалада қонақүйлер мен мейрамханалар ісі жақсы дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сирена** – газ немесе сұйық ағынның ауық-ауық тоқтан қалуына негізделген дыбыс тудырғыш. Сиреналардың ішінде осьтік сиреналар (газ ағыны айналу осінің бағытымен қозғалады) және радиальды сиреналар (газ ағыны айналу осіне перпендикуляр бағытталған) деп аталатын түрлері кең тараған.

Осьтік сирена
-------------

Осьтік сиренада тесіктері бар ротор двигатель көмегімен статорға қатысты айналдырылады. Ротор мен статор тесіктерінің төменгі жағынан сығылған ауа үрленеді. Ауа тесіктерге құбырдан сақиналы камера мен саңылау арқылы өтеді. Ротор айналғанда ауа ағыны периодты түрде үзіліп отырады. Мұның нәтижесінде ротордың айналу жылдамдығының тәуелді жиілігі бар дыбыстық толқын пайда болды. Қазіргі кезде пайдаланылатын сиреналардың жиілік диапозоны 200–300 герцтен 600 килогерцке, ал қуаты ондаған киловаттқа дейін жетеді.

Пайдаланылуы
------------

Сиерналар сигналдық (сақтандыру, хабарландыру т. б.) және әр түрлі технологиялық мақсаттарда (тұманды шөктіру, жылулық және зат алмасу процестерін шапшаңдату, газ не ауадағы ұсақ бөлшектерді біріктіру т. б.) пайдаланылады.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы / М.Қ.Қаратаев
2. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы. /Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы
**Азап** (араб тілінде азаб - қинау) - шариғат заңдары бойынша істеген күнәсі үшін берілетін жаза. Ислам діні және
оның қағидалары бойынша сот тарапынан белгіленетін жаза да Азап деп аталады. Әрбір адамның іс-әрекеті, ойы адал мен арамға, жақсы мен жаманға бөлінеді. Кімде-кім арам мен жаман іс-әрекеттер істесе, не сондай ойда болса, онда сол іс-әрекеттеріне орай жаза беріледі. Ол іс-әрекеттерді екі иықтағы екі періште жазып, белгілеп отырады. Сопылық ілімде Азап шегу - күнәдан арылып, рухани тазарудың («тарихаттың») басты шарты. Сондықтан сопылар дәруіш болып ел кезуді, жайын қинап зікір салуды, есінен танғанша Хақка жалбарыныш, дұға оқуды саналы түрде әдетке айналдырған. Мұндай қасиетті іс жалпыға бірдей міндетті емес, тек рухы күштілердің ғана қолынан келетін әрекет саналған. Тек осындай азапқа шыдаған жан ғана мағрифат жолына түсіп, Хақпен дидарласып, ақиқаттың мәнін ұға алады; қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында азап ұғымы да осы түсінікке ұқсас.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Азарий Михайлович Азарин** (1897 жылы 29 қыркүйекте Вильнода дүниеге келіп, 1937 жылы 30 қыркүйекте Мәскеуде дүниеден өткен) – совет актері .

Азарий Азарин көп балалы отбасында дүниеге келеді. Әкесі Михаил Борисович Мессерер тіс дәрігері болып жұмыс істейді. Азарий он бір жасында Фонвизиннің «Недоросль» қойылымында ойнайды. Гимназияны бітіргеннен кейін театр жайлы ойлана бастайды. 1917 жылдың көктемінде Қызыл Гвардия қатарына еніп, 1918 жылдың соңында ғана үйіне оралады. Азариннің театрлық өмірі 1918 жылдан басталады. 1925 жылдың күз айында Азарин Мәскеу көркем театрына ауысады. М.А. Чеховпен бірге істеген жұмысы үлкен жетістік әкелді. 1928 жылы Чехов Германияға кетіп қалғаннан кейін Азарин Макс Рейнхард театрында жұмыс істейді. Сөйтіп 1939 жылы АҚШ-та өзінің актерлік мектебінің негізін қалайды. Сол мектепте Мэрилин Монро және Клинт Иствуд оқып шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін Polaroid деген бетті қараңыз.*
**Polaroid Corporation** — тұрмыстық фототехника, теледидарлар, LCD-теледидарлар, DVD-плеерлерін, электронды фотожиектемелердің өндірісімен айналысатын американдық компания. Көбінесе әлемде фотокомплекттердің топтамасын өндірісімен танымал. Polaroid «лезде фото жасау» түсінігімен жақын болғандықтан оның бренді ұзақ уақыт бойы барлық фотографиялар технологиясын белгілеу үшін қолданған. Сондықтан фототехниканы адамдар «поляроидты» деп атайды.

Тарихы
------

Polaroid компаниясының негізін қалаушысы Эдвин Лэнд 1909 жылы Коннектикут штатының Бриджпорт қаласында дүниеге келген. Оның атасы мен апасы 1880-ші жылдары Ресей империясынан АҚШ-қа эмиграциялады. Эдвин балалық шағында күн сәулесімен, калейдоскоппен, стереоскоппен түрлі тәжірибелерді жасау негізінде 1929 жылы Гарвард университетінің студенті болғанда әлемдегі бірінші поляризацияланған материалды жасай алды. Ол бірінші болып поляризация принциптерін тұтыну тауарларында қолданған: жарық шамдарында, 3 D- көзіллдіріктерде, ЖК- мониторларында, калькуляторлар мен компьютерлерде, тіпті күнге қарсы киетін көзілдіріктерде де қолданды. Патенттердің санынан тек Томас Эдисон Эдвин Лэндтің алдында болды. Эдвиннің патенттер саны 535-ке жетті. 1963 жылы Эдвин азаматтық ғылымға үлес қосқаны үшін АҚШ-тағы ең жоғарғы марапатпен - Президенттің бостандық медалімен марапатталды.

Polaroid компаниясы 1937 жылы қаланып, өзінің бірінші палароидті көзілдірігін 1930-жылдарының аяғында сатқан болатын. Сұраныс өскен сайын Polaroid тауарлары Еуропа мен Азия елдеріне экспорттала басталды. 1948 жылы Polaroid компаниясы жаңа фотоаппаратты ойлп шығардды. Ол бірден дайын фотосуретті шығарған болатын. Бұл үшін фирма фотоаппартпен қоса оған арнайы кассеталарды да шығарды. Polaroid фирмасының фотоаппараттарының шарықтау шегі 1980-1990 жылдары болған. 1977-1979 жылдары компания Super 8 (Polavision) кинопленкасын шығарды. Ал 1983 жылы оған ұқсас 35 мм-лік фотопленканы- Polachrome шығарды.

Банкроттығы
-----------

2001 жылы Polaroid өзінің бірінші банкроттығын бастан кешірді. Жыл барысында Polaroid компаниясының үлкен бөлігі Imaging Corporation компаниясына сатылды.

2003 жылы компания тұрмыстық техниканың нарығына шығып, портативті DVD-плеерлері мен LCD-теледидарларын шығара бастады.

2005 жылдың сәуірінда PGW компаниясы Polaroid компаниясын Imaging Corporation- нан 426 миллион долларға сатып алды.

АҚШ-тың банкроттық туралы 11-ші статьясы бойынша Polaroid компаниясы 2008 жылдың 19 желтоқсанында өзін банкрот деп жариялады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* компанияның ресми сайты  (ағыл.)
* Эдвин Лэндтің тарихы — Стив Джобстың кумирі Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
* Polaroid тауарлары
**Қарсақ Қопабайұлы**(1882 – 1974) – жырау, халық өнерпазы. Ақын Қарсақ кедей шаруа жанұясынан шыққан. Жас кезінен өлең мен жырға әуес болған ақын бертін келе сырнаймен қосылып ән айтуға машықтанып, өз шығармаларын әнмен орындаған. Ауыл молдаларынан оқып, хат таниды. Қарсақ Баубектің аталасы Қарауылдың бір тармағы Орақ әулетінен еді. 
Жасынан Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстігін көктей шарлап жыр айтқан, ән салғаг Қарсақ Қопабайұлы бүгінгі Ақмола, Қостанай, Жезқазған, Қарағанды облыстарын түгел ардақтаған ақын. Топқа түсіп, топ жарып, айтысқа түсіп талай рет жүлде алған.Ақын 1916 жылғы ұлт-азаттық күресті шын ықыласымен қолдап, Қызылқұмнан хат, Амангелді жиынында деген жыр-толғауларын шығарған. Қ-тың Қайран ел, Шырқа әнім, Желдірме атты әндері халық арасына кең тараған.

```
 Ақын  шығармалары  көркем, жинақы.
Қарсақ Қопабаев ұзақ  жылдар  өзінің туып өскен  жерінде тұрып, 1974 жылы қыркүйек айында дүние салған.
```
Көшеге балаларға арналған фильмдердің хас шебері, қазақ кинорежиссері, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Абдолла Қарсақбаевтың (1926-1983) есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Ол өмір бойы «Қазақфильм» киностудиясында еңбек еткен. «Беймаза таң», «Даладағы қуғын», «Менің атым Қожа», «Менің ағам» секілді т.б. фильмдерді түсірген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атаулары: 22-ші көше; Зеленая көшесі. Көшенін ұзындығы - 800 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Қарсы əрекет етуші маркетинг — бірқатар тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс иррационалды болғанда, тұтынушының немесе қоғамның игілігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылатын маркетинг. 

Сұраныс бүтіндей қоғамның жəне оның мүшелерінің игілігі тұрғысынан қандай да бір тауарды пайдалану кезінде иррационалды деп анықталады (спирттік ішімдіктер, темекі өнімдері, кейбір дəрі-дəрмектер жəне т.б.) Қарсы əрекет етуші маркетинг тауар өндірісін тоқтатумен, оны сауда жүйесінен алып тастаумен жəне осы тауар мен оны тұтынуға қарсы бағытталған қарқынды насихаттық кампанияны жүргізумен байланысты.

Кез келген сатушы өнімді өткізу, яғни оны тұтынушыға дейін жеткізу мəселесімен бетпе-бет келеді. Əрбір дайындаушы-сатушы мен тұтынушының негізгі міндеті қанағаттанарлық коммерциялық нəтижеге қол жеткізу болып табылады. Коммерциялық жетістікті қамтамасыз ету нарықтың түрлерін, үлгілері мен белгілерін терең, əрі жан-жақты зерттеуге байланысты. Нарықты зерттеу екі көзқарас тұрғысынан жүзеге асырылады: оның өзіне тəн ерекшеліктері, сыйымдылығы тұрғысынан қажеттіліктері мен мүмкіндіктері, қамтылу дəрежесі, бəсекелестердің жағдайы, ұқсас тауарлар мен алмастырушы тауарлардың пайда болу ықтималдығы жəне т.б. тұрғысынан. Қайсыбір көзқарасты таңдамайық, ол өнімге бағдарланған маркетингке немесе тұтынушыға бағдарланған маркетингке алып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Қарсақбай темір кендері тобы** - Қарағанды облысы, Қарсақбай-Ұлытау синклинальдық ойпаңының батыс бөлігіндегі темір кентасты аймақта орналасқан. Бойлық бағытта 200 км-ге дейін созылған және батысқа қарай 60-70° бұрышқа көлбеулене жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Осы құрылымда аса күшті, күрделі қатпарлықтар пайда болған. Негізінен кварциттерден, жасыл түсті туфтекті, кварц-серицитті және кварцхлоритсерицитті тақтатастардан тұрады. Темір кентастары Қарсақбай шоғырының темірлі кварциттерінде шоғырланған.

Жатыс сипаты
------------

Қарсақбай темір кендері тобындағы 7 кеннің ішіндегі бастылары - Балбырауын темір кен орны мен Керегетас кені. 100 млн. т-дан астам Балбырауын кенінде 7 кентас танабы (жалпы ұзындығы 5 км, ені 300 м-ге дейін) қоры 500 млн. т-дан астам, Керегетас кенінде 5 кентас танабы (ұзындығы 200 м-дей, қалыңдығы 200 м-ге дейін) бар екені анықталды.

Минералдары
-----------

Мұндағы кентас минералдары - гематит, мартит, магнетит. Бейкентас минералдары - кварц, серицит, хлориттер, кальцит, гипс. Минералдық құрамына қарай Қарсақбай темір кендері тобының кентасы кварцты-гематитті (басқалардан басымы), кварцты гематитті-мартитті, мартитті болып келеді.

Құрамы
------

Кентастағы темірдің орташа мөлшері 34-37%.

Қоспалары:

* кремний тотығы (21-46%);
* күкірт (0,05-1,5%);
* фосфор (0,1-0,3%).

Кентасты байытудан алынған концентраттардағы темір мөлшері 54-60%.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гацания** (лат. *Gazania rigens*) – қашқаргүлдер тұқымдасына жатады. Отаны – Оңтүстік Африка. 30-ға жуық біржылдық, көпжылдық және жартылай бұталы түрлері бар. 

Қазақстанда біржылдық түрлері өсіріледі. Биіктігі – 20-40 см аралығында. Сабақтары түкті, жапырақтарының төменгі жағы күміс түстес. Гербера гүліне қатты ұқсайды. Гүлінің түсі ақ, қызыл, күрең, сары, қоңыр, аралас түсті түрлері болады. Диаметрі 8-12 см. Гацания күндіз ғана гүлдеп тұратын, яғни күн шыққан уақытта ашылып, күн батқанда жабылып қалатын, күн сүйгіш гүл. Бұл өте байсалды және ақылды гүл. Оны өндірістік масштабта өсіру үшін идеалды жағдай жасау керек, сондықтан герберді тек арнайы жылыжайларда өсіреді.

Қолданылуы
----------

Бір қызығы – күндіз ауа-райы бұлттанып кетсе де, гүлі жабылып қалады. Сондықтан таңертеңнен кешке дейін қызметте болатын үй иелеріне гацания гүлін бақшаға егудің қажеті жоқ, себебі қызметке кетерде де, келгенде де жабылып тұрады. Күндіз гүл жарып тұратындықтан, жұмыс орындарына, балабақшаларға еккен дұрыс. Бойы аласа болғандықтан, бұл гүлді гүлзардың жиегіне егеді. Гүлзарға топтап екпесе, көрінбейді. Көшеттерді еккенде, арақашықтығы 15-20 см болуы керек.

Күтімі
------

Тіке түскен күн көзін ұнатады. Топырағы жеңіл, құнарлы жерде жақсы өседі. Артық суғарғанды қаламайды. Егер топырағы өте қатты болса, гүлдеуі нашарлайды. Жаз айында бірнеше дүркін түбін қопсытып тұрған дұрыс. Айына бір рет толық минералды тыңайтқыштармен қоректендіріп тұру керек. Ұзақ әрі мол гүлдеуі үшін, гүлшоғыры тұқымданып кетпей тұрып, гүл күлтелері қоңырқай тарта бастағанда, жұлып тұрған дұрыс. Тұқымын тамыз айынан бастап жинауға болады.

Көбейтілуі
----------

Біржылдық гүлдерді жыл сайын тұқымнан көбейтіп өсіріп отырады. Мамыр айында гүлдету үшін, ақпан айының соңы, наурыз айының басында жылыжайда немесе үйде 20-22ºС жылылықта тұқым арқылы көбейтеді. Тұқым 7-14 күнде өніп, өскін шығарады. Өскінге бір-екі жапырақ шыққанда көшеттеп әрқайсысын жеке отырғызады. Мамыр айының соңына қарай көшеттерді далаға егеді. Өскін өніп шыққан уақытынан бастап, 80-100 күннен кейін гүлдей бастайды. 
Бақшаға сәуірдің аяғы, мамырдың басында тұқымынан егетін болсаңыз, жаздың ортасында гүлдейді.

Гацания туралы тақпақ
---------------------

Бұлт торласа аспанды,

Шарт түйеді қабағын.

Күн шыққанда ашылып,

Жарқылдатар жанарын.

Әдепті де ибалы

Келіндердей ұялшақ.

Ел жұмысқа кеткенде,

Гүлін ашар ұран сап.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гербера: Туылғаннан бастап букетке дейін.
2. ↑  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Біржылдық гүлдер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б; ISBN 978-601-7237-49-3

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.
**"Бейтарап білім"** – адамды ойлауға үйрету әрі оны іске асыруға машықтандыру. Мартиннің пікірі бойынша, адам санасы мен тәні бір. Сондықтан ондай білім адами құндылықтарды бойга сіңірумен бірге оған әсер етуі де керек. Егер осы екеуінің бірін ақсатып алсақ, міндетгі түрде қателесеміз дейді.

Бұл пікірді қостаған Мак Карти (*Mac Carthy*, 1990) және Корнбет (*Cornbeth*, 1996), Смоликтер (*Smolicz*, 1996) сол бейтарап өнердің өзін тарататын ақпарат құралдары дегенді қосады. Әр елдің оқу жүйесінің құрылымы әртүрлі болғандықтан, оларды бірізге түсіру, бір-бірімен салыстыру өте қиын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5