recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Диджейлер тарихы»** (ағыл.  *Last Night a DJ Saved My Life*, орыс. *Прошлой ночью диджей спас мою жизнь*; 1999, ) — Фрэнк Броутон және Билл Брюстер атты екі ағылшын журналистерінің дижейлік жұмыстың жүз жылғы тарихы мен атақты музыканың дамуы туралы жазылған кітап. Ағылшын тілінде мақала үш рет қайта басылып шықты (ең соңғысы 2006 жылы шықты, толығырақ және кеңірек нұсқасы), ал орыс тіліне кітаптың 2001 жылы ағылшын тілінде ұсынылыған нұсқасы аударылды. Кітапта барлық би жанрлары туралы айылады: джаздан бастап, рок-н-ролл, диско, хаус және техноға дейін. Кітаптың атының ағылшынша нұсқасы диско-ән Indeep «Last Night a DJ Saved My Life» тығыз байланыстырылған. 

Брюстер және Броутон кітаптарының барлық кезеңдерінде XX ғасырдағы диджей рөлін ойнаған кейіпкерге аса көп көңіл бөліп, ізімен жүрген. Осыдан авторлар диджейлердің танымал музыкадағы рөлі жоғары болғанымен, байқалмағанын көрсеткісі және оқырманға жеткізгісі келді. Диджейлердің танымал музыкаға әкелген үлесін көрсететін рөлді зерттей отырып авторлар әртүрлі музыкалық жанрлардың дамуы мен құлауы және жастардың субмәдениеті жайлы айтады. 

Бұл кітапты диджей жұмысы туралы әлемдегі ең алғашқы оқулық ретінде де қабылдауға болады. 

Кітап сандық рок-н-ролл сөзі, қара нәсілдердің музыкасының дамуы, жайылуы туралы, хип-хоп, және басқа музыкалардың шығу тарихы туралы фактологиялық материалдарға йе.

 2006 жылы  *The Observer* атты британдық газет бұл кітапты музыка жайлы ең үздік кітаптардың қатарына еңгізді және оны 45-орынға қойды.  2012 жылы Fact атты онлайн журнал "Диджейлер тарихын" электрондық музыка жайлы ең үздік он кітаптың қатарына қосты.

Дереккөздер
-----------
**Дәжжәл, Тажал** (араб.: دجّال‎) Ислам дәстүріне қатысты сөз, араб тілінен аударғанда *өтірікші, алаяқ* деген мағана береді. دَجَلَ (дәжәлә) етістігі *өтірік айту, алдау, шатыстыру, алтын жалату, бояу* деген мағына береді. Мұхаммед пайғамбар ﷺ айтқан:

> «Қияметтің алдында отызға жуық өтірікші алаяқтар (дәжжәл) пайда болады. Олардың әрбіреуі: „Мен пайғамбармын, мен пайғамбармын" дейді»— Муснад Ахмад
> 
> 

Терминологияда: «Дәжжәл деген үлкен биліктің иесі болатын яһуди ер адам. Заманның ақырында шығып, жер бетіндегі ең үлкен сынақ (фитна) болады. Ол өзін алғашқыда пайғамбармын деп, содан кейін құдай екенін айтады. Оған надандар мен қарапайым халық артынан еріп, оған Аллаһ тура жолға салған салихалар мен тақуалар қарсы тұрады. Ол бірде бір қаланы қалдырмай барлық жерді шарлап шығады, тек Мекке мен Медине қаласынан басқа. Дәжжәл Мәриям ұлы Исаның  қолынан қаза табады»

Дәжжәлдің сипаттары
-------------------

Мұхаммед пайғамбар ﷺ айтқан: 

> «Шын мәнінде Дәжжәл — қысқа бойлы, қисық аяқты, бұйра шашы бар, бір көзді, екіншісі сүртілген, ол шығып та, кіріп та тұрған жоқ. Егер сендер шатыссаңдар, біліңдер, сендердің Раббыларың біркөзді емес»— Сунан Әбу Дәуд
> 
> 

Ол тағы айтты:

> «Оның көздерінің арасында „Кәпір" деп жазылып тұр. Бұл жазуды саутты мумин де, сауатсыз мумин де оқи алады»— Сахих Муслим
> 
>

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Даджаль(қолжетпейтін сілтеме) — Hutba.org

Тағы қараңыз
------------

* Қиямет
"Бозінген" күйі халық күйі болып табылады. Домбыра аспабында ойналады және сазды, жеңіл әуенімен ерекшеленеді.

### Шығу тарихы

Көктемнің шуағын көріп, қойы төлдеп, қара шаңырақты салар жалғыз інгендері боталап қарық болып отырған үйге, түнерген жәй бұлтындай жауыз шапқыншылар лап қояды. Шапқыншылар үйді ойрандап, өрістегі малға тап береді. Осы қуғын ішінде қыр асып қана жайылып тұрған бозінген де кетеді. Бозінген басы-көзге сабаланып, зорлықпен жетекте бара жатып, өзінің артта қалған ақ ботасын қимай зар илеп боздап, тостағандай жанарынан жас сорғалайды. Осылайша зар илеп бара жатқан бозінген бір қолдан босай қалған орайда сытылып кейініне қашады. Қуғыншылар қанша қуғанымен жете алмай, ақыры күдер үзеді. Неше күндік жолды зар еңіреп ботасына жеткен інгеннің сүлдері қалған екен. Сонда боздап тұрған бота да інгеннің алдынан жүгіріп табысады.

1. ↑  Энциклопедия 4-Том
2. ↑  "massaget.kz" порталынан
Иса пайғамбардан (алейһиссалам) соң дін дұшпандары жан-жаққатаралған кезде діндерін қорғау үшін барлық нәрселерін тастап, көшкен және Тарсустағы үңгірге жасырынған 7 адам мен Қытмир деген күшіктері «Асхаб-ул каһф» деп аталады. Кітаптарда Асхаби каһф деп те келеді. Құран Кәрімнің «Каһф» сүресінде солар туралы баяндалады.
Асхаб-ул каһф деп аталған иманды жастар Эфсус, яғни қазіргі түркиядағы Тарсус қаласының тұрғындары болатын. Олардың алтауы сарайда қызмет істейтін, билеушіге жақын адамдар болатын. Византия императоры Домитян(ус) немесе Докян(ус) деген адам өте залым және пұтқа табынатын адам болған. Ол өзін тәңірі деп жариялайды. Эфсус, яғни Тарсус қаласына келгенде 7 жас адам Иса пайғамбардың дінін тастамай, қастандықтан құтылу үшін бір үңгірге жасырынады. 309 жыл ұйқыда жатады. 
Император Теодос кезеңінде оянып, Ариустың шәкірттерімен сөйлеседі. Қайтадан ұйықтайды. Теодос пұтқа табынушылықты жойды. Христиан дінін таратты. Үңгірге барып, Асхаб-ул каһфпен кездесті. Олардың дұғаларын алды. Үңгірдің есігінің алдына ғибадатхана салдырды. 395 жылы қайтыс болды. Асхаби каһфтің есімдері: Ямлиха, Макселина, Мислина, Марнуш, Дабернуш, Шазенуш, Кафаштатаюш және күшіктері Қытмир.
Пайғамбарымыздың кезеңінде Хазреті Әбу Бәкір мен Хазреті Али Асхаб-ул каһфке барады. Олар ұйқыдан тұрып, оларды көреді. Расулуллаһқа иман келтіргендерін айтып, дұға сұрайды. Асхаб-ул каһф Хазреті Мәһди кезеңінде қайтадан оянып, оның қасына барады, әскері болып жәрдем береді. Күшіктері Кытмир да жұмаққа барады.
Бір хадис шәрифте былай делінді: 
«Асхаб-ул каһф (рахметуллаһи таала алейһим ажмаин) оянып, үңгірден шығады және хазреті Мәһдидің әскерлері болады».
Асхаб-ул каһф өз дәуірінде барлық жақты бүлік қаптаған кезде хижрет жасау арқылы осындай жоғары дәрежеге қол жеткізген.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
(fuzzy logic), көптеген дәл емес, күңгірт тұжырымдамаға негізделген логика, ақиқат пен ықтималдықты білдіретін континуумы 0-ден (болмау) 1-ге (болу) дейін мағынасында. Нәтижесінде дәл емес логика ықтималдық мағынасын өзгерте алады, оның параметрлері сәйкес келеді. Мұндай жүйелер өз қатесінен «үйрену» жасанды интеллектінің дөрекі формасы. Дәл емес логика тұжырымдамасы және термині алғаш 1956ж. Лотфи Заденің зерттеуінде кездеседі (1921ж. туған). 1990ж. дәл емес логика жүйесі коммерсиялық мақсатта қолданылған. Мысалы, «интеллектуальді» жуғыш машина дәл емес логикамен судың қимылына қарай, жуудың уақытын, тазалығын, суды аз кетірудің жолдарын өзі реттейді. Дәл емес логиканың өнімдері: азтолқынды пеш, ыдыс жуғыш машина, фотокамера. Дәл емес логика өзі реттейтін және бақылайтын өнеркәсіпті басқарудың эксперт жүйесінде, компьютерлік бағдарламада сөйлеу тілі мен жазуын анықтауда қолданылады.
**Стародубцев Владимир Михайлович** – топырақ зерттеуші совет ғалымы, ауыл шаруашылығық ғылымдарының докторы. Украина а.ш. академиясын бітірген. 1962-65 ж. Қазақ мемл. Жерге орналастыру жөніндегі жобалау инт-тында инж.-топырақтанушы, 1965 жылдан ҚазССР ғылым академиясының Топырақтану ин-тында кіші ғыл. қызметкер, бас инж. 1974 жылдан аға ғыл. қызметкер. Негізгі ғылыми еңбектері өзен ағынының топырақ-мелиорациялық, ботаник. және агрометеорологиялық мәселелеріне арналған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Муландже массиві 3D
Алыста тұрған Муланджи тауы
Муландже тауының батыс жағы
**Муландже** массиві немесе Муландже тауы қоршап тұрған Чирадзулу жазықтары 
мен Муландже күріш алқаптарында орналасқан. Ол Балантаер қаласына таяу турған Маливидің оңтүстік бөлігіндегі ірі таулы тізбек болып табылады. Муландже саяхатшылар мен альпинистерге кеңінеч танымал.

Ол 130 миллион жыл бурын жер қыртысындағы магманың экструзиясы20 нәтижесінде пайда болды. Муландже массиві 13x16 шаршы шақырым аумақты алып жатыр. Биіктігі 3002 м-ді қурайтын Сапитва шыңы Муландже массивінің ең биік нүктесі болып саналады. Сапитва шыңына альпинистер алғаш рет 1894 жылы көтерілген.

Муландже — оңтүстік-орталық Африкадағы ең биік тау. Муландже массиві 750 шақырымды алып жатқан әлемдегі ең ірі инзельбөргтердің бірі. 1927 жылы Муландже таулары қоғамдық жер деп жарияланып, қорық деп танылды. Бул тау сейниттең кварт-сейнит пен гранит жартастарынан тұрады. Тау халық тығыз қоныстанғаң теңіз деңгейінен 600-700 м биіктіктегі жазықтар ортасында орналасқан. 

Тау жазықтардан оның максималды биіктігіне 300 м қосатын жартастар мен 1800-1900 м биіктіктегі бассейндерге дейін көтерілген. Муландженің жан-жағында бірнеше таулар бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Векшё** – Смоландтың тарихи жерінде орналасқан, Швецияның оңтүстігіндегі университет қалашығы. [1]. Крунуберг леннің әкімшілік орталығы. Халқының саны – 81 074 адам. (2009). Векшё сонымен бірге «Шынылар патшалығының» орталығы болып табылады.

Векшёдегі Телеборг қамалы

Географиясы
-----------

Векшё екі көлдің аралығында орналасқан. Оның атауы väg ( жол) және sjö (көл) швед сөздерінен шыққан. Шаруалар қыс мезгілінде базарға осы мұз қатқан көлдің үстімен жүріп жеткен. Қаланың солтүстігінде оңтүстік Швецияның ірі көлдерінің бірі Хельгашён (Helgasjön) орналасқан.

Тарихы
------

Векшёде сауда ісі темір дәуірінде гүлденген. 1170 жылы Векшё епископтар мен қажыға барушылардың орталығы болған. Векшё қала құқығын 1342 жылы 13 ақпанда король Магнус Эрикссоннен алған. Негізінде қала XI ғасырдың өзінде-ақ пайда болған.

Туризм
------

Векшё аймағы саяхатшылар арасында Балтық су алабымен танымал. Сонымен қатар қайық пен катер арқылы, Векшёнің төңірегіне саяхат жасауға, велосипедпен шыны зауыттарды және қорғандарды аралауға болады. Саяхатшыларға түнемекке түрлі үлгідегі қонақ үйлер де ұсынылады.

Көрікті жерлері
---------------

Қала орталығындағы басты қонақжай жер деп, XIV ғасырда салынған Кафедральды соборды атауға болады. Векшёде бірнеше музейлер бар. Олардың ішінде эмиграция музейі Utvandrarnas Hus пен шведтік шыны музейі бар. Телеборг ауданында университет аумағында 1900 жылы негізі қаланған Телеборг қорғаны қоныс тепкен. Солтүстікке 5 шақырым жүргенде Кроноберг қамалында көруге болады.

Векшёде дүниеге келген атақты адамдар
-------------------------------------

* Йонас Бьоркман – теннисші
* Карл-Биргер Бломдаль – композитор
* Пер Лагерквист – жазушы және 1951 жылы әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.
* Отто Линдблад – композитор
* Кристина Нильссон – опера әншісі
* Матс Виландер – теннисші
* Крусеншерна, Агнес фон (1894—1940)– швед жазушысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009
**Дәлелхан Жанымханұлы Жаналтай** ( 达列力汗。战阿勒泰 1922 жылы туған, Қытай, Шыңжаң өлкесінің Алтай аймағы — 15 қаңтар 2012, Стамбул,Түркия) - шет елдердегі қазақ диаспорасының белгілі өкілі.

### Өмірі

Ауыл мектебінде мұсылманша хат таныған. 15 жасында әкесімен бірге Меккеге барып, қажылық парызын өтеген. Әкесі Жанымхан Тілеубердіұлы Абақ Керейдің іргелі бір руының биі (тәйжісі) болған, кейін өкімет ісіне араласып, өлкенің қаржы министрі қызметін атқарған. Д. әскери курстан өтіп, Гоминьдан армиясының полковник дәрежелі офицері болып шығады. Шығыс Түркістан Халық Республикасы құрылған алғашқы жылдары (1945-47) өлкелік құрылтайдың осы аймақтағы өкілі міндетін атқарады. 1947 ж. Шығ. Түркістаннан қол үзіп, Үрімжідегі Гоминьдан армиясында кеңесші болады. 1949 ж. өлкеге Қытай коммунистері армиясына енген кезде, оған қарсы Оспан Исламұлы, Қалибек Райымбекұлы бастаған саяси-әскери қимылдарға қатысады. 1951 ж. Д. өз руластарын бастап, Үндістанға өтіп, онда 1960 жылға дейін тұрады. 1961 ж. Тайваньда Чан Кайши өкіметінің президент сайлауына қатысады да, 1992 жылға дейін Парламент мүшесі болады. Д. Түркиядағы қазақ босқындарының 30-дан астам баласын Тайваньда оқытып, Үндістан, Пәкстан, Ауғанстан, Ирандағы қандастарымызға қамқорлық, көмек көрсетеді. Д. 1969 ж. Түркияға келіп, Стамбұлда қазақ кентін салу, мешіт-медресе ашу, босқындар қауымдастығын құру, т.б. игі істерге басшылық етеді. 1992 ж. Алматыда өткен Дүние жүзі қазақтары құрылтайына қатысып, Дүние Жүзі қазақтарының қауымдастығының алқа мүшесі болып сайланады. Дәлелхан қажының "Қилы заман, қиын күндер" талатын кітабы жарық көрді (А. 2000).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Сүгірбаев П. Алтай арпалыстары, Ү. 1997.
3. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Вела (Величка) Пеева** (болг. *Вела Пеева*; 16 наурыз 1922, Каменица, қазіргі Велинград қаланың кварталы - 03 мамыр 1944, Бялата-Скала маңы) - екінші дүниежүзілік соғыс уақытында болгар жастарының антифашисттік партизан қозғалысының қайраткері. Болгария халқының батыр қызы. 

Пазарджик гимназиясында, 1941 жылы София университетінде оқыды. 1939 жылдан Жұмысшы жастар одағының, 1943 жылдан БКП мүшесі. 1942 жылы жазда Чеплин алабында соғысып жатқан антифашистік топқұрамында, 1943 жылы апрельде "Антон Иванов" партизан отрядында соғысқа қатысты. Пеева фашистермен ұрыста қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,178 бет
**Адасу** - 1) жолдан жаңылу, жүріп келе жатқан бағдарынан шатасу, бір нәрседен көз жазып қалу; 2) өмір жолында қателесу, шатасу, теріс жолға түсу, азғындау, яғни адамгершілік, кісілік жолынан шығу. 

  

Ислам дінінде кісілік жолы "құдай жолы" мәнімен үндеседі. Абай: әділет пен шапағаттан айрылу — адасудың басы екенін аңғартады. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *"...Ғадаләт, шапағаттан босанбаңдар. Егер босансаң, иман да, адамдық та һәммасы босанады, Аллаяр софының бір фәрдәдан жүз фәрдә бижай (жайсыз, қолайсыз) дегені басыңа келеді"* | » |

 дейді. "Мал, мақтан, ғиззат-хұрмет адамды өзі іздеп тапса, адамдықты бұзбайды һәм көрік болады. Егер адам өзі оларға табынып іздесе, тапса да, таппаса да адамдығы жоғалады" дейді тағы бір тұста ұлы ақын. Бұл ғақлият сөздер кісілік жолдан шығаратын, яғни адамды жалған елестермен жаңылдырып, адастыратын не нәрселер екенін және одан аулақ болудың шартын айқын көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, I том
**Майма ауданы** немесе **аймақ** (алт. ) — Ресей Федерациясының Алтай Республикасы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым. 

Әкімшілік орталығы - Майма ауылы.

Географиясы
-----------

Аудан Алтай Республикасының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Аумағы: 1 285 км².

Тарихы
------

1924 жылы 16 қыркүйекте қолданыстағы болыстардың негізінде орталығы Ұлала ауылы Ойрат автономды облысының құрамында Майма аймағы құрылды. 1932 жылы Майма ауданы Ұлалаға, ал 1933 жылы орталығы Ойрат-Тұр қаласында орналасқан Ойрат-Тұр аймағына айналды. 1939 жылы аймақ орталығы Майма-Шерғажақ ауылына көшірілді. 1948 жылы Ойрат-Тұр аймағы Алтай өлкесінің Таулы Алтай автономды облысының құрамында қайтадан Майма болып өзгертілді.

1956 жылы 28 қыркүйекте жойылған Шоя аймағының территориясы Майма аймағының құрамына кірді. 1962 жылы таратылған Елікманар облысының территориясы аймақтың құрамына кірді. 1963 жылы Майма аймағы Майма ауданы болып өзгертілді. 1965 жылы Майма ауданының ауылдық кеңестерінің бір бөлігі жаңадан құрылған Шибалы ауданына берілді. 1980 жылы Майма ауданының ауылдық кеңестерінің бір бөлігі жаңадан құрылған Шоя ауданына берілді.

Тұрғындары
----------
*Басқа мағыналар үшін Горькое деген бетті қараңыз.*
**Горькое** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы көл. Петропавл қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,25 км2, теңіз деңгейінен 26 м биіктікте. Ұзындығы км, енді жері 2,5 км, жағалауының ұзындығы 11,6 км. Су мол жылдары тереңдігі 3-3,5 м-ге жетеді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауының түбі саздауытты, құмайтты. Ені 5-10 м, біртіндеп шабындыққа, далалық не сор шөп басқан телімдерге ұласады. Суы тұзды. Омыртқасыздардың, дафниялардың, гаммарустардың, т.б. молдығы байқалады.
**«Адасқанның алды жөн, арты соқпақ...»** - Абайдың 1886 ж. жазған өлеңі. Көлемі әрқайсысы 4 тармақтан тұратын 7 шумақ. 

Бұл Абайдың өлеңді өндіре жазып, ақындық шеберлігін әр қырынан көрсете бастаған кезеңі. Ол енді тақырып ауқымын кеңейтіп, әлеумметтік маңызды мәселелерді қозғайтын, оған өз қатынасын сыншылдық деңгейден айқын айта алатын биікке көтерілген. Бұл тұста ақын даусы ашық та ащы, тілі өткір, айтпақ ойы салмақты. Ол - бүкіл халық мүддесін ойлайтын, оның барар бағытын бағдарлайтын, күнделікті өмірде аяққа тұсау болып, кері кеткен кеселдерді көзге шұқып көрсетіп отыратын әділ қазы. Абай ел үстінен күн көрген алаяқ би-болыстарды, мал-мүліктің буына семіріп, құдайын ұмытқан байлар мен патша әкімдерін көп сынаса, мұны қазақ даласын жайлаған әлеуметтік теңсіздікті күнде көріп жүргендігінің көрінісі дер едік. Ақын бұл өлеңінде ел адымын аштырмай отырған кеселді қырсықтың тағы да бір қырын аңғартады. Ол «кедейдің кеселінен сақта» дегендей, жаппай етек алған жалқаулық, бойкүйездік. Абай өлең тілінде алғаш рет «кедей қайдан шығады!?» деген тақырыпты қозғайды да, оның басты себебі - жалқаулық екенін дәлелдейді. Бірақ бұл тұжырымын бірден айтпай, алдымен қазақ аулындағы «сырын түземей, сыртын түзеп» жүрген, кер жалқау сидаң жігіттердің керемет көркем тұлғасын жасайды. Олардың киген киімі, жүріс-тұрысы, бет құбылысы, сөйлеген сөзі қаз-қалпында, күлкілі кейіпте көз алдыңа келеді. Кәдімгі бос қалжыңға, мағынасыз ыржыңға бой алдырған берекесіз, еңбекке қырсыз адамның күйкі келбеті. Және тап осындай «керегеге сабау шаншып, бөркін ілген, бет-аузын мың құбылтқан, қу борбай жылпостың» өзі. Ал мұндай адам еңбекке қырсыз, сонда ол қайтіп мал таппақ. Абай алғаш рет жалқау кедейді сынау арқылы кедейліктің сырын ашады. «Жалғыз атын терлетіп, ел қыдырған» әлгі қырсыздарды шеней отырып, үлкен әлеуметтік кеселді көрсетіп береді. Адасқанына қарамай алдым жөн деп, артында көмескі соқпақ қалдырып, бүкіл қоғамға зардабын тигізетін зиянды құбылысты бар болмысымен әшкерелейді.
Өлең 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Тілі зәрлі, зілді. Әсіресе, қоразданған бос кеуде жатып ішерлердің тұлғасын жасайтын жолдары ерекше айшықты. 

Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Қунанбайұлының өлеңі» деген жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында бірқатар текстолологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбалары бойынша барлық басылымдарда берілген «Қу шалбар қулығына болған айғақ, тізесін созғылайды қалталанса-ақ. Ұстаудағы кісідей мезгілі бар, күні бойы шешініп, бір т...- ақ» деген жолдар 1909 жылғы жинақта жоқ. Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында соңғы шумақтың соңғы жолы «Сәлемдеспей жатып-ақ ыржаң қақпақ» делінген. Бұл жол барлық басылымдарға 1909 жылғы жинақ негізінде «Сәлемдеспей, алыстан ыржаң қақпақ» түрінде алынған. Өлең қарақалпақ, қырғыз, орыс, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Майлысор** — Ертіс алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Біржан сал ауданында, Заозёрный ауылының оңтүстік-батысында, теңіз деңгейінен 230 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,3 км2, ұзындығы 4,3 км, енді жері 2,6 км, жағалау бойының ұзындығы 13,1 км. Негізенен қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Суы қараша айының 2-жартысында қатып, сәуір айының 2-жартысында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Бойлық бағытта созылып жатқан көл жағалауы жайпақ. Шығысы мен оңтүстігінде қамыс шоғырлары қалың өскен. Оңтүстік-батысындағы шағын көлден шығатын қыларна Майлысоосрға жетеді. Шығысында алтын өндіретін №9 шахта орналасқан. Жағалауы - шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Маймон Соломон** (шын аты Соломон Бен Йошуа) (Maimon, Salomon Salomon ben Joshua) (1754, Несвиж, қазіргі уақытта Белоруссия – 22 қараша, Нидер Зигерсдорф, Силезия), философ, шыққан тегі поляктың еврейі. .

Жас кезінде ивритті оқып, раввиндердің еңбектерімен танысқан. Еврей философы Моисе Маймонидке қызыққанынан өзінің есімін Маймон деп өзгертті. Оның Маймонидтің көзқарастарына берген шынайы түсіндірмелері басқа еврейлердің ашуын келтірді. Сонымен, ғалым болу үшін және сабақ беру үшін 25 жасында Польшадан Еуропаға көшеді. Ол таным туралы ғана айтып беретін скептик болған. 

Оның белгілі жұмыстары – Трансценденталды философияның ізденістері (1790 жыл), Кант философиясындағы сын. Сондай- ақ автордың Философиялық сөздігі (1791 жыл), Адам сезімдерінің сыни зерттеулері (1797 жыл) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Жаңа Жер** (орыс. *Новая земля*) (қазақ тілінен басқа тілдердің көпшілігінде аударылмай тұпнұсқасында қолданады) — Солтүстік Мұзды мұхиттағы Баренц теңізі мен Кара теңіз аралығындағы аралдар тобы. Ауданы шамамен 83 мың км2. Солтүстік (48,9 мың км2) және Оңтүстік (33,3 мың км2) деп аталатын екі үлкен және жалпы аумағы 1,0 мың км2-дей ондаған ұсақ аралдардан тұрады. Екі үлкен арал енсіз (2 — 3 км) Маточкин Шар бұғазымен және ұсақ аралдармен бөлінген. Жағалауы терең, олар фьорд тәрізді тар шығанақтармен жырымдалған. Жер бедері таулы, қыратты. Солтүстік аралды бойлай биіктігі 800 — 1000 м тау жотасы созыла орналасқан (ең биік жері 1547 м). Оңтүстік аралдың оңтүстік бөлігінде жер беті аласарып, төбесі жазыққа айналады. Жалпы аумағының 25%-ін қалыңдығы 400 м болатын құрлықтық мұз басқан. Одан теңізге көптеген мұзтаулар түседі. Климаты қатаң, арктикалық теңіздік. Қысы ұзақ, ең суық айдың (наурыздың) жылдық орташа темп-расы батыс жағалауында –14 — 17С, шығыс жағалауында –19 — 22С. Ең жылы айдың (тамыздың) орташа температурасы солтүстігінде 2,5С-тан оңт-нде 6,5С қа дейін, мұз қалқанының үстінде –1,3С. Жылдық жауын-шашын мөлшері теңіз жағалауында 300 мм-ден мұз қалқанында 600 — 700 мм-ге дейін. Аса күшті желдер ("Жаңа Жер борасы") жиі соғады. Солтүстік арал түгелдей мұз белдеміне кіреді. Оңтүстік аралдың көп жерін арктикалық тундра қамтыған. Ақ түлкі, солтүстік бұғысы, ақ аю, алақоржын мекендейді. Жазда жартасты жағалары "Құс базарына" айналады. ұя салуға кайр, шағала, гага, т.б. құстар өте көп жиналады. Ақ түлкі, теңіз аңдарынан морж бен итбалық ауланады. Орыс гаваны, Желания мүйісі, Кіші Кармакул, т.б. полюстік ст. бар. Жаңа Жерде Ресейдің Плисецк ядролық сынақ полигоны орналасқан.
Гүлшат Белісбекқызы Кұттыбекова
**Гүлшат Белісбекқызы Кұттыбекова** (15.08.1971 жыл, Алматы облысы Талдықорған) - бас редактор. Қазақ.

Әкесі - Құттыбеков Белісбек Құттыбекұлы, зейнеткер, Алматы облысы Кексу ауданы Балпық би ауылының
әкімінің орынбасары болған. Анасы - Құттыбекова Мәзтай Әмірбекқызы, зейнеткер.

Халықаралық бизнес академиясын бітірген (2004), мамандығы - «Маркетинг және пиар».

1994-2006 жылдары - «31 арна» ТРК және «Таң» ТРК жүргізушісі, телевизиялық бағдарламалардың редакторы; 1997-2000 жылдары - «31 арна» ТРК бағдарламалық қызметінің хабар тарату торы бөлімінің редакторы. 2000-2008 жылдары - «На десерт» бағдарламасының жүргізушісі; 2004 жылдан - «Радио 31» жарнама бөлімінің менеджері. 2009 жылдан - «Нұр-Медиа» ЖШС жарнама бөлімінің басшысы.

2010 жылдан бері - «Arna-new style» ЖШС директоры -«Assorti - new style» журналының бас редакторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Гүлістан** (өзб. *Guliston, Гулистон*) — Өзбекстанның шығысындағы қала, Сырдария облысының әкімшілік орталығы.

Тарихы
------

XIX ғасырда 40 ауласы бар, мешіт пен шайханасы бар Ащықұдық кишлагы болған.

1869 жылы Түркістан генерал-губернаторы Константин Кауфманның Жарлығымен Мырзашөлді суару мүмкіндігі зерттелді.

1886 жылы Ресейдің әртүрлі жерлерінен канал салуға келген қазушылар Хожант уезінде 8 шағын орыс ауылдарын құрды: Романовский (шаруа), Запорожье, Надеждинский, Николаевский, уәде етілген, Нижневолынский, Верхневолынский және жылқы гвардиясы (Қызыл таң).

1872 жылы ұзындығы 84 км болатын I Николай деп аталатын және 1895 жылы пайдалануға берілген Мырзашөлге жеткізілген каналдың құрылысы басталды. 7600 гектар суармалы жердің 2100 гектары Романовский кентінде тұратын князьге, 3380 гектары орыс қоныстанушыларына, 220 гектары голодностепск тәжірибе алаңына бөлінді.[]

1897 жылы Мырзашөл станциясының жанында Духовский кенті құрылды, 1906 жылы Спасский кенті құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында бұл біріккен елді мекендерде 290 аула болды (кейіннен олардың орнында Гүлістан қаласы өсті).

1895 жылы Самарқаннан Ташкентке дейін Мырзашөл арқылы теміржол құрылысы аяқталды. Ащықұдық станциясы Грибоедовка деп атала бастады, ал 1905 жылдан бастап — Мырзашөл ауылы

1905 жылы ауылда каналды басқару ғимараттары және Мырзашөлдегі алғашқы орыс тілінде оқытатын жергілікті мектеп салынды. 1910 жылдан бастап канал солтүстік Голодностепский деп аталады.

1952 жылы Ташкент облысының құрамына кіретін қалалық үлгілі кент мәртебесін алды.

1961 жылы 8 мамырда Мырзашөл қалалық типтегі ауыл Гүлістан қаласына айналды. 1963 жылы 26 қарашада ол сол жылдың басында құрылған Сырдария облысының орталығына айналды. 1989 жылы Жызақ және Сырдария облыстарының бірігуіне байланысты Жызақ қаласы облысқа айналды.

1990 жылы 16 ақпанда Жызақ облысы қалпына келтірілгеннен кейін Сырдария облысының орталығы Жызақтан Гүлістанға көшірілді.

Суреттері
---------

* Гүлістан мүзейіГүлістан мүзейі
* Гүлістан мемлекеттік университетіГүлістан мемлекеттік университеті
* Гүлістанның Джаме мешітіГүлістанның Джаме мешіті
* Ғажайыпшы Николай шіркеуі, ГүлістанҒажайыпшы Николай шіркеуі, Гүлістан

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Guliston, Uzbekistan  (ағыл.).  Encyclopedia Britannica (17 May 2023).
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 20 (1055), 1961 г.
**Аджарлар, Аджарлықтар** ((*ачарлеби*, груз. *აჭარლები*)) - Аджария Республикасының негізгі халқы. 

Тілі грузин диалектілерінің біріне жатады. Грузин, византия жазбаларында 10 ғ-дан белгілі. Археологтялық деректерде одан да ертерек кездеседі, Аджарлықтар батыс грузин Колхида патшалығын, одан кейін Иберияны құрады (б.з.б. 6-4 ғ.). Мұнан кейін Аджарлықтар грузин мемлекеті бірлестігі Лазикенің құрамына кірді. 4 ғ-дан бастап, Аджарлықтар арасына христиан діні тарады. Алғаш салжұқтар (11 ғ.), кейін түрік иелігі кезінде (16 ғ-дың 2-жартысы - 1878 ж.) Аджарлықтар ислам дінін кабылдады. 1981 ж. Грузияның кұрамында Аджар АКСР-ы 1990 ж. Аджар Автономиялы Республикасы болып кұрылды. Астанасы - Батуми. 19 ғ. 2-жартысы - 20 ғ-даш этногралиялық материалдар Аджарлықтардың таулы және тау етектерінде мал шаруашылығымен айналысқанын, егіншіліктің ежелгі және дәстүрлі сипатты белгілерін алған жергілікті шаруашылықты қалыптастырғанын көрсетеді. Сонымен қатар қолөнері дамыған, оның ішінде металлургия, ағаш, тас өңдеу, тоқыма өнері өркендеген. Отбасының 2 түрі: шағын және бөлінбеген үлкен отбасы кездеседі. Аджарлықтарда бөлінбеген отбасының сақталуын халық ішінде "эртионобис сохли" деп атайды. Бұл терминнің мәні бөлінбейтін отбасы деген мағынаны білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия — 1998. — ISBN 5-89800-123-9.
**Гүлшетен** (лат. *Rosmarínus officinális*) – биіктігі 3-6 метрге дейін жететін майшетен тұқымдас бұта. Қарама-қарсы орналасқан жапырақтары жоғарғы жағында ұзындау үшкір, түп жағы жүрекше тәрізді, шеті тегіс, шағақты келеді. Гүлдері лалалы, ақ, жасыл немесе басқа түсті болып келеді.

Химиялық құрамы
---------------

Гүлдерінде сирингин, сирингопикрик фенилглюкозидтері, эфир майы, фарнезол, қабығында – сирингин, эфир майы болады.

Қолданылуы
----------

Дәрі мақсатында гүлдері, жапырақтары, бүрлері пайдаланылады. Белорус халық медицинасында гүлдерін шай сияқты қайнатады да қарын жарасына, жөтелге, ентіккенге ем үшін ішеді.

Дереккөздер
-----------

«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков.
**Мергандайзинг** – маркетингтік коммуникациядағы бөлшек сауданың жиынтығы..

Мергандайзинг негізінен сату және сейлз промоушн кезінде жарнама әдісі ретінде қолданылады. Негізгі мақсаты – жарнамаланған тауарды сату кезінде сатушыны ынталандыру және сатып алушыға тауарды өткізу мақсатында жасалатын амал-тәсілдерді барынша қолдану. 

Мергандайзинг саласы бойынша мамандар тауарды өткізудің түрлі тәсілдерін ойлап табуда және дүниежүзінде бұл тәсілдер кеңінен қолданысқа ие болып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
**Алматұлы Самұрат**/Шахмұрат/ (1845-1922)-айтулы ортадан шыққан , ерте ел басқаруға араласып , еңбегі Ырғыз өңіріне танылған тұлға, 1864 жылдан 1910 жылға дейін ел басқару қызметінде болады. Ол 1864-1889 ж. 54 дистанция бастығы , шөмекей  руының биі, Қожакөл болысының кандидаты, Кенжеқара болыстығының тұңғыш болысы болып сайланып, оны 1911 жылға дейін атқарған. Торғай облысы әскери губернаторының 1889 ж. 25 қыркүйектегі №29 бұйрығымен Ырғыз уезі бастығының кіші көмекшісі болып тағайындалған. 1889-1901 ж.Ырғыз уезінің құрметті бітімші судьясы қызметін атқарды. 1901-1903ж. Торғай облысы басқармасының қарауында қызмет істейді. 1903 жылы 17 мамырда Торғай селолық-шаруашылық қоғамы мәжілісінің қаулысымен сол қоғам кеңесінің мүшесі болып сайланған. А.С. ел басқару жұмысында және патша үкіметінің жоғары органдары тағайындаған мемлекеттік қызметтерде 41 жыл еңбек еткен. Ол осы жылдар ішінде Станислав күміс медалімен ,Аннаның күміс медалімен, Станислав алтын медалімен марапатталған. 1912 ж. Самұратқа император ұлықтары әулетінің құрметті азаматы жоғары атағы берілген .

*Шежіре: Самұрат-Алмат-Тобаберген-Киікбай-Әлібек-Қалақ-Шобдар-Бекет-Сейін (Желдер)-Келдібай-Бозғұл-Шомекей*

Дереккөздер
-----------

А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.

1. ↑   Кете Шомекей шежіресі / Дайрабаев Т. – Алматы, Ана тілі, 1995. - 167 бет.
**Мергул Берікболова** (5.12.1961 жылы Семей облысы Жарма ауданы Жарма станциясы) тележурналист. ҚазМУ-ні бітірген (1985 жылы) .

1985-1990 жылдары Өскемен телестудиясында редактор, 1990-1992 жылдары "Айдын" шығармашылық бірлестігінің аға редакторы, 1997-1998 жылдары "Хабар" агенттігінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша меншікті тілшісі, 1999-2005 жылдары "Жас Алаш" газетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша меншікті тілшісі; 2005 жылы "Айқын" газетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша үйлестіруші меншікті тілшісі. Өскемен телестудиясында істеген жылдары қыз-келіншектерге арналған "Құралай", жастарға арналған "Жолдас", өзекті мәселелерге арналған "Күн тақырыбы" және "Алтай" ақпаратты бағдарламасының авторы әрі жүргізүшісі болды. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі (1986 жылы), "Жас Алаш" газетінің "Жыл журналисі" (1999 жылы), 2007 жылы облыс әкімі сыйлығының лауреаты (2007 жылы), облыс әкімінің Алғысхатымен марапатталған (2009 жылы).Қазақстан Республикасы Президент сыйлығының иегері,Республикалық Нұр Отан халықтық демократиялық партиясы "Нұрсұңқар" байқауының жеңімпазы (2010 жыл). Мәдениет және қоғам қайраткері.Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай медальмен марапатталған.Белгілі журналист, қарымды қаламгер Мергүл Мырзағалиқызы Қазақстан журналистика саласында, бұқаралық ақпарат айдынында өзінің өзекті мақалалары, тамаша очерктері, мықты телевизиялық сюжеттері арқылы танылған. Әсіресе тіл мәселесі, тұрмысы төмен отбасылардың мұң-мұқтажы жайында жазылған сюжеттері, индустриялды инновациялық бағдарламалар жайында жазылған зерттеу материалдары, Елбасының "Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру" бағдарламасы жайында жазылған өзекті мақалалары бар. Сонымен қатар журналист Қытай, Монғолия, Мысыр,ҰлыБритания, Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан мемлекеттерінде де болып, арнайы репортаждар, телевизиялық сюжеттер әзірлеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Максимилиан Пол Диармид «Макс» Айронс** - ағылшын актері. "Қызыл телпек" триллеріндегі Генри, "Қонақ" фильміндегі Джаред Хоу, "Ақ патшайым" сериалындағы Эдвард рөлдері арқылы танымал.

Өмірбаян
--------

Макс Айронс Лондонда дүниеге келді. Ирландық актриса Шинейд Кьюсак және Джереми Айронстың баласы.

Макс Айронс Оксфордта оқыған. Демалысын Ирландияда орналасқан отбасылық "Айронс" сарайында өткізеді. Кейін Дорсетшир мектебіне көшіп, регбимен айналысқан.

2008 жылы Гилдхоллск музыка және театр мектебін бітіреді.

Макс Айронс жарнамаларға да түскен.

2011 жылы "Қызыл телпек" триллеріне түсті.

2013 жылы 22 наурызда "Қонақ" фильмінің премьерасы өтті. Бұл фильмде *Джаред Хоу* рөлін сомдады.

2013 жылы "Ақ патшайым" сериалына түсті.

Жеке өмірі
----------

2011 жылдан бастап Эмили Браунингпен жүрді. Қазіргі таңда Софи Перамен жүруде.

Фильмография
------------

| Жыл | Қазақша атауы | Шынайы атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 | Театр | Being Julia | Бозбала |
| 2009 | Төленбейтін махаббат | Unrequited Love | Том |
| 2009 | Жүгіруші | The Runaway | Томми |
| 2009 | Дориан Грей | Dorian Gray | Люциус |
| 2011 | Қызыл телпек | Red Riding Hood | Генри |
| 2013 | Қонақ | The Host | Джаред Хоу |
| 2013 | Ақ патшайым | The White Queen | Эдвард |
| 2013 | Антонио Вивальди | Vivaldi | Антонио Вивальди |
| 2014 | Бүлікшілер тобы | The Riot club |  |
| 2015 | Ыблыс егіні | The devil's harvest | Юрий |

Дереккөздер
-----------
Нысана көздеу кезіндегі көрініс
**Нысана көздеу** – ежелгі спорт ойындарының бірі. Түркі халықтарында жамбы ату түрінде көрініс тапқан. 

Арнайы спорт түрі ретінде Кеңес үкіметі тұсында дами бастады. Нысана көздеу спорты 1896 жылы өткен 1-Олимпия ойындары бағдарламасына енген. Қазақстанда нысана көздеушілер бәсекесі 1923 жылдан бері өтіп келеді. Нысана көздеуден қазақ қыздары арасынан шыққан тұңғыш спорт шебері – Г.Майлыбаева (1953). Олимпия ойындарында қазақстандықтар В.Вохмянин (1992, Барселона, Испания, 1996, Атланта, АҚШ) 2 мәрте қола медаль алды, С.Беляев (1996, Атланта, АҚШ) олимпия ойындарында 2 рет күміс жүлдені иемденді. Сонымен қатар О.Довгун, Г.Беляева, Ю.Бондарева, Б. Исаченко, Н.Коваленко, Г.Корчма, т.б. спортшылар әлем, Еуропа, Азия кубогы мен чемпионаттарында жеңімпаз, жүлдегер атанды. 

Қазақстанның стенд атушылары да қомақты табыстарға қол жеткізді. А.Асанов екі дүркін әлем және бес дүркін Еуропа чемпионы, бес дүркін әлем кубогы иегері болды. В.Серов әлем чемпионы (1971), В.Скоробагатов, В.Поляк, В.Гущалар Еуропа чемпионы атанды. И.Стручаев Азия ойындарының (1994) жеңімпазы болды. Еліміздегі нысана көздеу спортын дамытуға 1969 – 93 жылы аралығында өткен халықаралық "Алтын қырғауыл" жарыстары үлкен септігін тигізді. Қазіргі таңда "Алтын мерген" халықаралық жарыстары өтіп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Нозофобия** (ағылш. *nosophobia*, көне грекше: νόσος — "ауру" + көне грекше: φόβος — "қорқыныш") — өмірге қауіп төндіретін аурулардың пайда болуынан иррационалды қорқынышпен сипатталатын мазасыз фобиялық бұзылыс .

Симптомдары
-----------

Нозофобияға обыр, жүрек аурулары немесе ЖИТС сияқты аурулардан қорқу жатады. Осы мазасыздық адамның физикалық жағдайынан көріне алады:

* бас айналуы
* жүрек айнуы
* жүрек соғуының, тыныс алудың жиіленуі
* тершеңдік
* ұйқының бұзылуы.

Себептері
---------

Нозофобияның пайда болуына әсер ететін факторлар:

* Өз денсаулығы туралы алаңдау
* Жақын адамның айықпайтын дерттен қайтыс болуы
* Жас кезінде ауруды бастан кешіріп, оның қайталануынан қорқу
* Белгілі бір аурудың кеңінен тарауы.

Мамандардың ойлауынша, медициналық ақпараттың желілердегі қолжетімділігі де аса рөл ойнауы мүмкін, себебі әр адам кез келген аурудың симптомдарын тауып, өзіне жалған диагноз қоя алады. Оның тарағаны сонша, бұл үшін арнайы термин - киберхондрия ойлап табылды.
Басқа психикалық шалдығулары бар пациенттер де аса қауіп төндіретін аурулардан қорқуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Фобияның анықтамасы
**Шортандардың обасы (чума) –** көктем – жаз уақыттарында көп пайда болатын, өткір жұқпалы ауру. Онымен басымды шортандар ғана ауырады.

Аурудың қоздырғышы: B. pseudomonas esoxicidae.

Белгілері
---------

Бұл ауруға шалдыққан шортандардың терісінде, жиірек терінің артқы бөлігінде қызыл жолақты жаралар пайда болады. Өткір жағдайларда жарып көргенде құрсақ бөлігінде сары – ақшыл қызыл түсті сұйықтықпен фибрин жіптерінің жинақталуы байқалады. Жұмсақ тері асты біріктірігш тканьдері бұзылып гиперемирленгені, жара ортасында бұлшықеті жалаңаштанғандығы көрінеді. Денесі мен құйрық бөлігінде домалак қалыптағы жаралар пайда болады. Ішкі мүшелерде патологияанотомиялық тән белгілер болмайды. Хронологиялық қалыпта балық денесінде әртүрлі түрдегі және көлемдегі жаралар байқалады.

Санитарлық баға
---------------

Аз зақымдалған уақытында ұсталған тірі балықтарды тазартып, мұқият пісіргеннен кейін оны тағам ретінде тұтынуға болады. Ал қатты зақымдалғандарын утильдеуге жіберген жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
*Басқа мағыналар үшін Шортанды деген бетті қараңыз.*
**Шортанды** – Ақмола облысы Щучинск қалалық әкімдігі аумағындағы көл. Щучинск қаласынан солтүстікте 2,5 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 397,5 м.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 18,6 км2, ұзындығы 7,2 км, ең енді жері 3,7 км, орташа тереңдігі 14,1 м. Көл аласа төбелер арасындағы аңғар тәрізді қазаншұңқырда жатыр. Жағалауы шығысында жатық, құмды. Төбенің бедері кедір-бұдыр, негізінен лайлы, оңтүстік-батыс бөлігі құмтасты. Көлдің оңтүстік-батыс бөлігінде тастақты келген 3, солтүстік батысында бір арал бар. Алабы төбелі ұсақ шоқылардан тұрады, қарағай орманды. 

1920 жылға дейін Қылшақты өзені ағып шығатын көл қазіргі күнде деңгейі төмендеуіне байланысты ағынсыз. Жауын-шашын, жер астынан шыққан көптеген бұлақтар суымен толығады. Суының минералдылығы 300 – 600 мг/л. Суын Щучинск қаласы пайдаланады. Балық ауланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Вильгельм Вольф** (нем. *Wilhelm Friedrich Wolff*) – неміс пролетариат революционері, К.Маркс, Ф.Энгелсьтің жақын досы, Комунистер одағының белсенді қайраткері. Бреслау университетінде оқыды. 1834-1838 жылдары студенттердің демократиялық қимылына қатысқаны және поляк революциялық қозғалысымен байланыс жасағаны үшін тұтқында болды. 1845 жылы Силезия тоқымашыларының көтерілісі(1844) жөнінде еңбегін жарыққа шығарды. 1846 жылы Лондонды паналап, Неміс жұмысшы-ағарту одағына кірді. 1846 жылы Брюссельге келіп, К.Маркс және Ф.Энгелсьпен танысты. Жұмысшы және демократия қозғалысына белсене қытысты. Комунистер одаған құруға белсене ат салысты. ОК мүшелігіне сайланды. 1848 жылы Жаңа Рейн газетінде қызмет етті. 1854 жылдан бастап Манчестерде тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Вильгельм Йенсен** (Үлгі:Lang-dutch; 15 ақпан 1837 жыл, Хайлигенхафен – 24 қараша 1911 жыл, Мюнхен) – неміс жазушысы.
[1]

Киль, Вюрцбург және Бреслав қалаларындағы университеттерде медицина мамандығы бойынша білім алады. Алайда медициналық мансаптан бас тартады. Журналистикамен айналысады. 

1860 жылдардың басында Штутгарт қаласында *«Schwabische Volks-Zeitung»* атты газет шығарады. Фленсбургте «Norddeutsche Zeitung» газетінің редакторы болады. Кейін Киль, Фрайбург және Мюнхен қалаларында тұрады, сонда әдеби шығармашылықпен айналысады. 100-ден аса кітаптың авторы. Сондай-ақ өлеңдер мен пьесалар да жазған. Кейінгі жазған шығармаларынан фантастиканың элементтері байқалады.

Кітаптары
---------

* 1869 жылы «Өлеңдер» жинағы
* 1884 жылы «Көне тектен шыққан»
* 1903жылы «Градива»

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Алтай гимноспермиумы**  (Gymnospermіum altaіcum) – бөріқарақаттар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Алтайдан Солт. Тянь-Шаньға дейінгі аралықта шалғындық, далалық тау беткейлерінде, далалық алқаптарда, сирек орман, бұталар арасында өседі. Биікт. 15 – 20 см, түйнек тамырлы. Гүлшоғыр сабағы үш тармақты, отырыңқы жапырақтан тұрады. Жапырақ бөліктері саусақ тілікті. Гүл жапырағы дөңгелекше, төмен қарай иілген, гүлдері сары түсті. Тостағанша жапырақшасы сары, сырт жағы көкшілдеу, желегінен 2,5 еседей ұзындау. Гүлшоғыры – жоғары шашақ. Тұқымынан көбейеді. Наурыз – сәуір айларында гүлдеп, сәуір – мамырда жемістенеді. Жемісі – домалақ, жарғақ қауашақ. А. г. өте сирек кездесетін өсімдік, жылдан-жылға таралу аймағы тарылуда. Алматы қорығында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Белфаст қамалы
**Бе́лфаст** (ағылш. *Belfast*) — Ұлыбританияның Солтүстік Ирландия аймағындағы орналасқан қала.Ирланд теңізінің жағалауында орналасқан.Белфаст-Солтүстік Ирландиядағы ең басты және портты қала болып табылады.Қаланың халық саны - 579 554 адам.Ирландия аралындағы Дублиннен кейін екінші ірі қаласы.

Қаланың жер аумағы 115 км²

Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15 °C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +4,5 °C.Жылдық орташа температура +9,4 °C.Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 855 мм.

Жеңіл өнеркәсіп және көлік өндірісі (әсіресе,кәме өндіру) қаланың экономикасында маңызды рөл атқарады.

  

  

Орталық көрінісі

Дереккөздер
-----------

Белфаст (Великобритания) - климат, описание
**Талгүл** немесе **Олеандр** (лат. *Nérium*) — Кендір тұқымдасының (лат. *Apocynaceae*) монотипті тегі. Тектің жалғыз өкілі - мәңгіжасыл, бұтақты өсімдік Кәдімгі олеандр (лат. *Nerium oleander*, әдебиетте көбіне «талгүл» деп аталады).

Отаны – Жерорта теңізінің жағалауы. «Nerium» сөзі грек тілінен аударғанда «ылғалды» деген мағына береді. Табиғатта талгүл су маңында өседі. Үй жағдайындағы талгүл тез өседі, еш қиындықсыз-ақ ол 3-4 метр биіктікке жетеді. Сондықтан да оның бұтақтарын қырқып қалаған биіктікте өсіре аласыз. Жапырақтары ұзыншақ, қою жасыл түсті, қатты болып келеді. Гүлдері ақ, күлгін, қызыл және сары түсті, хош иісті. 

Олеандр - әлемдегі ең улы өсімдіктер қатарына кіреді. Талгүлдің шырыны улы болатындықтан онымен жұмыс жасағанда (бұтақтарын қырқу, қалемшелеу, телу т.б.) қолыңызға қолғап киюді мытпаңыз.

Жапырағы жүрек-тамыр қызметін жақсартатын дәрі жасауға пайдаланылады (нериолин).

Күтімі
------

Жарығы
Жарық жерде жақсы гүлдейді. Жазда таза ауаға шығаруға болады. Көлеңке жерде талгүлдің жапырақтары түсіп, гүлдемей қалады. 

Жылуы
Қыс айларында ауа температурасы 4-8 °C төмен болмағаны абзал. 

Суғарылуы
Жазда жиі, қыста сирек суғарады. 

Ылғалдылығы
Аздап ылғалдылықты қажет етеді. Шаңнан тазарту мақсатында жапырақтарына су бүркіп тұру қажет. 

Қоректендірілуі
Гүлдейтін өсімдіктерге арналған тыңайтқышпен көктем, жаз кездерінде қоректендіреді. 

Аурулары
Көбінесе саңырауқұлақ ауруларымен ауырады. 

Көбейтілуі
Қалемшелеу арқылы ерте көктемде көбейтеді. Сабақтарынан алынған қалемшені бірден құм араласқан топыраққа отырғызса, үш аптаның ішінде тамырланады.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
2. ↑  "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Қармақшы жер асты су кен орны** - Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Жосалы кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 35–38 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Сулы қабат сеноман шөгінділерінде шоғырланған. Ол жұқа және ұсақ түйіршікті құмдардан тұрады және қалыңдығы 12 м-ден 44 м-ге дейін жетеді.

Сипаты
------

Арынды су 85 м-ден 380 м-ге дейінгі тереңдіктен шығады. Сулы қабат суға мол. Ұңғымалардағы дебит 32,2 л/с-қа жетеді. Жер асты суы сәл ашқылтым, минералдығы 1,4–1,6 г/л. Химиялық құрамы бойынша хлоридті-сульфатты натрийлі. Бас тоған екі қатарлы ұңғымалардан (әр қатарда бестен) тұрады. Ұңғымалардың арақашықтығы 750–900 м, тереңдігі 310 м, жалпы шығымы тәулігіне 21,6 мың/м3.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Куусмаул тыныс алуы** — дірілдеп, шуылдап, үзік-үзік дем алу, ауыз ашылып, бас пен көмей тітіркенеді. Мидың газ алмасуы қатты бұзылғанда және оның қызметіне салмақ түскенде пайда болады. Терең ұйқыға ұқсас ессіз күйде (шажырқай безі ауырғанда, бауыр ауырғанда, бүйрек ауруынан организм уланғанда) байқалады.

Куусмауль симптомы
------------------

Куусмауль симптомы—1) Демді ішке тартқанда күре тамырдың ісінуі, көкірек қуысындағы ісікте, улпершек (жүрек қабығы) қабынғанда байқалады. 2) Демді ішке тартқанда (жылдамдатқанда) тамырдың бәсеңдеуі. Медиастинальды сірі қабық қосылғанда байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: Ана тілі. 1996. ISBN 5-630-00473-5
**Дүңгіршек** (лат. *Utricularia*) – дүңгіршектер тұқымдасына жататын көпжылдық, тамыры жоқ, «жыртқыш» су өсімдігі. 

  

Оның екі жүздей түрі белгілі. Қазақстанда үшеуі кездеседі. Ол суда қалқып өседі. Гүлі – сары түсті. Жапырақтарында ашық жасыл реңдес көбік тəрізді дүңгіршектері болады. Бұл өсімдікті сол себепті де дүңгіршек деп атаған.Оның дүңгіршектерінде саңылаулар ор на-лас қан. Саңылаулардың шет жағында тар мақталған ұзын қылы бар. Оны «дарвин антеннасы» деп атайды. Саңылаулардың төменгі жағы қалың келеді. Ал жоғарғы бөлігінен қысқа əрі жіңішке созылмалы қалқаншалар-ды көруге болады. Осы қалқаншаларында жабысқақ жəне тəтті дəмі бар зат шығара-тын бездер орналасқан. Бұл ұсақ жəндіктерді өзіне тарту үшін қажет. Дүңгіршек тің ішке қарай ашылған қалқаншасы арқылы сумен бірге кірген жəндіктер кері шыға ал май өсімдікке қорек болады. Қоректенген сайын дүңгіршек жайыла түседі.Дүңгіршектер көп өсетін суларда азықтың жетіспеуі салдарынан балықтар аз кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Талды асуы** – Жетісу Алатауының орта бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан мен Қытай шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3504 м. Батысында Басқан (3941 м), шығысында Қызылауыз (3543 м) асулары орналасқан. Асудың солтүстік баурайынан Ағынықатты өзені бастау алып, Лепсі өзеніне құяды. Оңтүстік баурайынан (Қытай жерінде) Мағат өзені бастау алып, Боротала өзеніне құяды. Асудан мамыр–қараша айларында салт атты адам өте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5