recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Борис Александрович Быков
**Борис Александрович Быков**(15.12.1910, Ресей, Кострома облысы Галич қаласы — 14.05.1990, Алматы) — ғалым, биологиялық ғылымдарының докторы (1957), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1961), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1968).

ҚазМУ-ді бітірген (1939). Қазақстан ҒА-ның Ботаника институтында (қазіргі Ботаника және фитоинтродукция институты) ғылыми қызметкер, директордың орынбасары (1946 — 60), директор (1960 — 65), лаборатория меңгерушісі (1965 — 75) болған. Негізгі ғылыми еңбектері геоботаника мен өсімдіктер жүйеленіміне арналған. Ол 1951 — 52 ж. Каспий маңы геоботаника экспедициясын, 1957 — 62 ж. Орталық Қазақстандағы биокешендік зерттеулерді, 1964 — 70 ж. республиканың шөлді өңіріндегі жайылымдарды тиімділікпен пайдалану және жақсарту жөніндегі экспедициялық зерттеулерді басқарды. Республиканың, оның ішінде Жамбыл, Түркістан, Солтүстік Қазақстан, Атырау облыстарының геоботаникалық карталарын құрастырды, Қазақстанның жайылымдары мен шабындықтарының жіктелімін жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Мадияр Елеуов** (3 мамыр 1946 жылы туған, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Еңбекші ауылы) – тарих ғылымының докторы (1999).

Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

ҚазМУ-ды (1975, қазіргі ҚазҰУ) бітірген Қызылорда облысы, тарихи-өлкетану музейінде аға ғылыми қызметкер (1975–76), ҚазМУ-да лаборант, ассистент, аға оқытушы, доцент, докторант (1976–99), Еуразия ұлттық университетінде кафедра меңгерушісі (1999–2001), Халықаралық қазақ-түрік университетінде кафедра меңгерушісі (2001–02), осы университеттің археологиялық ғылыми-зерттеу орталығының директоры (2002–08) болды. 2008 жылдан ҚазҰУ-да профессор.

Елеуов 2001–08 ж. аралығында Қызылорда, Түркістан, Жамбыл облыстарында археологиялық ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол 2000-нан аса әр түрлі тарихи кезеңдерден сақталған археологиялық ескерткіштерді ашты. Оларды ғылыми айналымға енгізді.

Елеуов 250-ден астам ғылыми жарияланымның, бірнеше монографияның авторы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Еуразия ұлттық университеті| Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Яһуда Амандықов* = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі —  Алматы: Комплекс, 2009. — 1120 б. — 2000 таралым. — ISBN 965-611-88-2.
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Гималай қоңыраушасы** (лат. *Adenophora himalayana*) – қоңыраугүлдер тұқымдасының қоңырауша туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Ол Тянь-Шаньда, Жоңғар Алатауында, Тарбағатайда өседі. Өзен аңғарларында, субальпішалғындықтарында өседі. Бұл көпжылдық жуан тамырлы , биіктігі 40 см. Сабақтың төменгі жағындағы жапырақтар қанатты сағақтарымен ұзындығы жұмыртқа тәрізді, жұмыр тәрізді тақтаға тең. Жоғарғылары жіңішке, отырыңқы, гүлдері көп емес, гүлшоғырында сирек жалғыздан, ұзын гүлтабанында салбырыған. Тостағанша бес бөлікті, өткір қабықты тістерімен, күлтесі кең түтікті қоңыраулы. Ашық кок түсті. Шірнелігі жуан, диаметрі 0,5 см. Қоңырауша маусым, шілдеде гүлдейді, жемісі үш ұяшықты қорапшалар төменгі жағынан үш жерден қақырайды, тамыз, қыркүйекте піседі. Тұқымымен көбейеді. Жабайы жануарлары мен ұй жануарлары үшін азық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Қамыс cырнай** — қазақтың үрмелі музыкалық аспабы. 

Өзегі қуыс қамыс түтігінен жасалған. Қамыс сырнайдың сыбызғыға ұқсамайтын өзіне тән тембрлі үні бар. Ол өз алдына жеке күйге келеді. Жасалуы да, дыбысталуы да күрделі. Түтіктің іші жіңішке шыбықпен тазаланып тұрады. Ұшында ойылған тілшесі болады. Дыбыс қатары ойықтардың үн шығаратын тілшесіне байланысты, құлақ күйлері тілшеге негізделген. Үні гармонь, сырнай саздарына ұқсас, көлемі шағын болғанымен дыбысы ашық келеді. 

Қамыс сырнай аспабын қалпына келтірген аспаптанушы Болат Сарыбаев. Бүгінде күйге келтіріп насихаттап жүрген Еділ Құсайынов. Музыкалық аспаптардың қайыстан жасалған түрлері жалпы түркі халықтарына таралған. Қамыс сырнай аспаптарының түрлері Алматыдағы ұлт аспаптар мұражайында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Неміс үлгісімен жасалған гильотина, Баден
**Гильотина** — бастапқы мағынасы — басты шабу арқылы өлім жазасын іске асыруға арналған механизм. Бұндай өлім жазасын *гильотиналау* деп атайды.

Техникада гильотина немесе гильотиналық пышақ — шабуға қатысы бар, кабельдерді шабуға, метал немесе қағаз беттерді кесуге немесе басқа да осы секілді операцияларды жасауға арналған механизмдердің жалпы атауы.

Басты шабуға арналған гильотинаның басты бөлігі — вертикалді орналасқан меңзеушілермен еркін қозғалатын ауыр (40—100 кг) қисық пышақ. Пышақты 2—3 метр биіктікке көтеріп, сол жерде қыстырғышпен бекітілетін. Басы шабылатын адамның басы арнайы орынға орнатып, оның үстінен тесігі бар ағаш кесегін қоятын, содан кейін рычаг арқылы пышақты ұстап тұрған пышақ босаталып, үлкен жылдамдықпен құрбанның басына құлайтын.

Тағы қараңыз
------------

* Өлім жазасы
* Бас шабу
**Борис Андреевич Сахаров**(15.03.1914,Петербург,-12.04.1973,Мәскеу) - кеңес химигі және металлургі, КСРО ғылым академиясының коресспондент мүшесі (1970).

Өмірі
-----

1944 жылдан КПСС мүшесі. 1934-36 жылдары мемлекеттегі сирек металдар институтында жұмыс істеді. Мәскеудің М.В.Ломоносов атындағы химиялық жетік технология институтын бітірген соң (1940),Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1963 жылдан оның профессоры.1953 жылдан мемлекетте сирек металдар институтында жұмыс істейді(1963 жылдан оның директоры).

Еңбектері
---------

Сахаровтың негізгі ғылыми еңбектері жартылай өткізгіш материалдар мен өте таза металдарға арналған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 66 бет
**Қамыстыкөл** – Қаракөл көлінің солтүстік-шығысындағы тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қаратоғай ауылының оңтүстікiнде 25 км жерде орналасқан. Шетырғыз өзенінің аңғарында. Теңіз деңгейінен шамамен 195 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы суы мол жылдары 6,5 км2, қуаңшылықта 5 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 1,8 км. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Қарашаның аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Солтүстік бөлігі жарлы, оңтүстік жайпақ келген. Қамыстыкөлдің шығысында Бақакөл көлі, оңтүстігінде Қарамұрын төбесі, батысында Жаркөл қонысы орналасқан. Мал суаруға пайдаланылады.
**Қамшы ақпарат агенттігі** — 2012 жылы 18 мамырда құрылған. Қазақ тілінде ақпарат тарататын қазақстандық интернет ресурс. ҚР Ақпарат және Коммуникация министрлігінің №16300-ИА куәлігі берілген. Агенттік ақпарат беру форматына 2016 жылы орыс тілін де қосты.  доменімен тіркелген. Ақпарат айдынына қосылған 5 жыл ішінде 50 мыңнан астам материал жариялаған. Қазіргі уақытта күн сайын 50-70 арасында материады халыққа ұсынады. Құрушы әрі жоба жетекшісі журналист Біләл Қуаныш. 

Әлем қазақтары еркін ақпарат ала білуі үшін үш әліпбиде (төте, латын, кирилл графикаларында) ақпарат тарату функциясы қосылған. Қазақ тілінің әр кезеңде қолданған графикалары Әлемнің әртүрлі аумақтарындағы оқырмандарын еркін ақпарат алуын қамтамасыз етеді.

Қамшы жаңалықтарына 2017 жылдың сәуір айынан бастап аудиоподкаст жүйесін қосты. Оқырмандар өзге шаруасын істеп отырып та Қамшыдан жедел әрі өзекті ақпарат ала алады. Ол үшін мақалалар тақырыпшасы шетіне орналасқан ойнату белгішесін түртсе болғаны.

"Ұл болсаң қолыңда, құл болсаң төбеңде ойнайды" цитатасын ұран етеді. Осындай жолдары бар Дүр Қамшы атты рухты әнді Қанат Ислам рингке шыққанда пайдаланып жүр. Ән Қамшы агенттігінің гимні ретінде жазылған.

Сыртқы сілтеме
--------------

* Қамшы ақпараттық агенттігі
**Орал тілдері** - шыққан тегіне қарай шоғырланған тілдердің ірі бірлігі. Ол *фин-угор* және *самоди* тілдердің жиынын (семьясын) қамтиды. Тіл білімі әдебиеттерінде "Орал тілдері" атауы кейінгі кездерде көріне бастады (шамамен алғанда 1915-жылдан бері қарай). Орал тілдерінің жайылған жер көлемі өте кең аумақты: Солтүстікте - Норвегияның солтүстігінен Таймыр түбегіне дейін. Оңтүстікте - Югославияның солтүстік бөлігі, Венгрия және Мордва АКСР-і жерлерін алып жатыр. Фин-угор халықтарының жеке-дара қоныстанған бөлігі Сібір, Еділдің төменгі ағысы мен Кавказда бар. Кейінгі, жаңа зерттеулер бойынша, оралдықтардың атамекені б. з. д. 5 мың-З мың жылға дейін Батыс Сібірдің солтүстігінде, Объ өзенінің төменгі ағысы мен Орал тауларының аралығында болған.

Салалары
--------

Тектестік жағынан топтағанда қазіргі фин-угор тілдерінде мынадай салалар белгілі: 

* 1) **балтық жағалауы - фин саласы**. Бұған - *фин, ижор, карель, вепс, эстон, вод, лив тілдері*;
* 2) **еділ саласына** - *марий мен мордва* тілдері;
* 3) **перм саласына** - *удмурт, коми-зырян және коми-пермяк тілдері*;
* 4) **угор саласына** - *хантый және мансий*, сондай-ақ *венгр* тілдері;
* 5) екі диалектіге бөлінетін - **саам тілі салалары**.

Самоди тілдері
--------------

Самоди тілдері әдетте 2 салаға немесе топқа бөлінеді. 

* 1) Солтүстік топқа - *ненец, нганасан, энец* тілдері;
* 2) Оңтүстік топқа - *селькуп және камасин* тілдері кіреді. Камасин тілі соңғы кездерде жойылып, жоқ болған.

Ерекшелігі
----------

Орал тілдерінде құрылымы жағынан біртектестік шамалы, әлсіз, осыған қарап, оларды бір топқа жататын тілдер деу де қиын. Ғалымдардың байқауынша, бұлай болудың басты себебі - олардың көлемді жерде бірінен бірі аулақ, ыдырай мекендеуі мен басқа халықтардың тілінің әсер, ықпалынан болса керек. Орал тілдерінде бірқалыптылықтың болымсыз екендігіне мына мысалдар дәлел бола алады. Перм тілдерінің әдеби тілінде дауыссыз дыбыстар саны - 26 болса, финдерде не бары - 13; буын екпіні бір тілдерде - алғашқы буынға түссе, екінші бір тілдерде - ортадағы, ал үшінші бір тілдерде - соңғы буынға түседі; септік жалғауларының саны да әр қилы - венгр тілінде 20 септік жалғауы болса, хантый тілінің бір диалектісінде бар болғаны 3 септік жалғауы бар. Орал тілдерінде көне жазба ескерткіштер жоқ. Венгрлердің (мадиярлардың) алғашқы жазба ескерткіштері 1200 жылдар шамасында жасалған. Фин-угор халықтарының ежелгі жазба ескерткіштері XVII ғасырдың аяғы XVIII ғасырдың бас кезіне шамалас келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Борис Андреевич Бабочкин 1935 ж.
**Борис Андреевич Бабочкин** (1904 жылы 5 (18) қаңтарда Саратовта дүниеге келіп, 1975 жылы 17 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – орыс, совет театр және киноактері, театр режиссері. 

1963 жылы КСРО-ның халық әртісі, 1974 жылы Социалистік Еңбек Ері атанады. 1941, 1951 жылдары сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. 1975 жылы *КСРО мемлекеттік сыйлығының* иегері атанған. 1948 жылдан бастап ВКП-нің мүшесі болады. Борис Бабочкин теміржолшы отбасында дүниеге келеді. Ол ауылдық мектепті бітіріп шығады. Азамат соғысының қатысушысы. Мәскеудің «Молодые мастера» студиясында оқиды. 1921 жылдан бастап театрда жұмыс істейді, ал 1927 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 1931-1935 жылдары *Пушкин атындағы Ленинград драма театр академиясында* актерлік қызмет атқарады. 1938-1940 жылдары *М. Горький атындағы Үлкен драма театрын* басқарады. Кейін Мәскеуге келіп, 1940 жылы *Е.Б. Вахтангов атындағы театрда жұмыс істейді*.

Дереккөздер
-----------
**Тайатқан** – Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде , Киік ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 48 км жерде. Солтүстік-батыстан онтүстік-шығыска қарай 15 км-ге созылған, ені 3 - 4 км. Абсолюттік биіктігі 994 м.

Жер бедері
----------

Сай, шатқалдармен тілімделген бірнеше ұсақ шоқылықтан тұрады, солтүстік беткейінде мол қорымтас үйінділері бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің төмендегі және ортаңғы бөлім жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамьлғысында жусан, сұлыбас, боз, бұталар өседі. Бұлаққа бай, ірісі — Табақ. Атырабы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Борис Александрович Покровский** (1912 жылы 23 қаңтарда Мәскеуде дүниеге келіп, 2009 жылы 5 маусымда дүниеден өткен) – совет және орыс режиссері. 1952-1963 және 1970-1982 жылдардағы Үлкен театрда бас режиссері болған. 1961 жылы КСРО-ның халық әртісі атанып, 1972 жылдан бастап Мәскеу мемлекеттік камера музыкалық академия театрында (МГАКТ) жетекші болған. Кейінірек бұл театрға Борис Покровскийдің есімі беріледі. Ленин сыйлығының лауреаты, Сталин сыйлығының және Ресей мемлекеттік сыйлығының төрт дүркін лауреаты. 180-нен аса қойылым қойған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 мамырдың 2008 жылы. Б. А. Покровский на сайте krugosvet.ru
**Тайбұға** (сіб. тат. Тайбука кан 1201-1290) — хан, Батыс Сібірді басқарған, Сібір ханы Он-Сом ханның (Уаң хан дәрежесі болған) ұрпағы. Хандық құрған мерзімі 1220 - ? жылдар.

Тайбұға кезеңі
--------------

Сібір аймағында Тайбұға басқарған ұлкен ұлысы болғандығы тарих жазбаларында бар. Бұл туралы Сібір жылнамаларында мынадай деректер бар. Есіл өзенінің Магмет заңындағы (мұсылман діні) Он атты патша өмір сүрді. Тайбұға – оның ұлы. Шыңғыс оны жақсы қарсы алып, өзін бағынғандардың бірінші князі деп атап, оған жеке жер үлесін берді. Шыңғыс патша Тайбұға князға үлкен құрметпен қарады және Тайбұға Шыңғыс патшадан өзі тұрғысы келетін жер сұрады. Шыңғыс патша «қайда тұрғың келсе, сонда тұр, – деп жібереді. Тайбұға князь бүкіл өзінің руымен Тұра өзеніне кетіп, сол жерде Чымға қаласын көтерді, Түмен (Тюмень) қаласы осы жерде».

Түмен қаласы хақында А.Андреев: «…Шыңғыс, Ван ханның ұлы Тайбұғаны жібер, қай жерде тұрғысы келеді, сол жерде тұрақтасын. Ол Тұра өзенінің бойына келіп, қала тұрғызды, оны Чимгий деп атады, қазір ол жерде Түмен деп аталатын христиан қаласы орналасқан», – деп атап көрсетеді. 

Шыңғыс ханның Тайбұғаға Батыс Сібірден жер бөліп бергендігін ескерсек, оның Орта Азияны жаулауға өзімен бірге келген керейттерге осы аймақтан жер үлесін беруін тарихшылар жоққа шығармайды.

Батыс шежірелері Тайбұға есімін Есілде ерте феодалдық Сарғаш мемлекет-княздігінің пайда болуымен және Тура өзенінің бойынан Чимги-Тура қаласының салынуымен байланыстырады. Тайбұғаның орнын басушы мирасқорлары мұрагерлері Түмен және Сібір хандығына қожалық ету үшін Шыңғысхан әскерлерімен ұзақ уақыт бойы күрес жүргізді.

Тайбұға Ібір-Сібір аймағын өз иелігіне алғаннан кейін Тобылдың бір сағасы Тұра өзеніне Төмен өзені құяр тұсқа Чыңғы (Чымға) деген қала салады. Тайбұға тұқымы бұл өңірде XV ғасырдың соңғы ширегіне дейін билік жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Андреев А. Строгановы. Энциклопедическое издание. М. 2000. 592-с.)
2. ↑  «Солтүстік Қазақстан облысы» энциклопедиясы. – Алматы: «Арыс», 2006 – 704 б. – ISBN 9965-17-340-0
3. ↑  «Тұғырылхан». Тарихи эссе. – Алматы: «Palitra Press», 2020 – 354 б. – ISBN 978-601-06-6136-3
**Муниципалдық өзіндік басқару** (city government)- қала территориясына немесе қалалақ муниципалитетке қызмет көрсететін үкіметтік институттардың тобы.. Қалалардың бәрі үлкен саяси бірліктерден не болмаса мемлекеттік немесе ұлттық үкіметтерден өзіндік басқаруға ие болды. 

Қалалық өзіндік басқару, әдетте, атқарушы (Мэр немесе қалалық басшы) және заңнамалық (кеңес және комитет) биліктен тұрады, екеуін де халық сайлайды. Олардың анағұрлым маңызды қызметтері — қоғамдық қауіпсіздік, денсаулық сақтау, білім беру, демалу, тұрғын үй құрылысы, мәдени іс-шаралар тәрізді қызметтер көрсету. 

Жергілікті салықтардан және төлемдерден, сондай-ақ мемлекет немесе ұлттық билік тарапынан берілетін гранттар мен қаржыдан пайда түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Исаак Константинович Кикоин** (15 (28) наурыз 1908, Кіші Жагорлар, Шавель уезді, Ковен губерниясы — 28 желтоқсан 1984, Мәскеу)) — кеңес физигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1953; 1943 жылдан корреспондент мүшесі), Социалды Еңбек Ері (1951). Ленинград политех институтын бітерген соң (1930), сондағы Физики технология иснтитутында (1936), ал 1943 жылдан Атом энергиясы институтында қызмет істеді. 1944 жылдан Москва инженерлік- физика институтының, 1955 жылдан МГУ-дің профессоры. Негізгі ғылыми еңбектері атом физикасы мен техникасы және қатты денелер физикасы салаларына арналған. Кубтық кристалдардағы антизотропияның фото магниттік эффектілерінен алғаш бақылап, Кикоин-Носков эффектісін ашты (1933). Cұйық металдардағы Холл эффектісіне, асқын өткізгіштердегі гиромагниттік эффектіне байланысты өлшеулер жүргізді. Кикоин мектепте оқытылатын физика пәнінің программасы жөнінде құрылған Комиссияның орынбасары (1965) және жоғары оқу орындары мен орта мектептерге арналған оқулықтардың авторы, 5 рет Ленин орденімен және басқа орденмен, медальдармен марапатталған. Лениндік (1959) және Мемлекеттік сыйлықтардың (1942, 1949, 1951, 1953, 1967) лауреаты.

Дереккөздер
-----------
**Алданиязов Иса Сафуанұлы**(1.09.1939 ж. Мұғалжар ауданы, Жаңажол ауылы) - Республика жол құрылысы жөніндегі белгілі маман. Өскемен жол құрылысы институтын (1967), КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Халық шаруашылығы Академиясының басшы кадрлардың мамандығын көтеру институтын үздік бітірген.

1967-69 ж. Алматы облыстық тас жолдар басқармасында аға–инженер, зертхана бастығының орынбасары. 

1969-77 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік жоспарлау коммитетінде аға–инженер, бөлімше бастығы, бөлім бастығының орынбасары. 

1977-80 жылдары Республикалық «Дорстроймеханизация» тресі басқарушысының орынбасары. 

1980-91 жылдары Республикалық Автомобиль министрлігінің күрделі құрылыс бөлімінің бастығы, автомобиль жолдарын пайдалану және автосервис Бас басқармасының бастығы.

1991-93 жылдары Республика автомобиль жолдары, кейін көлік құрылысы Министрінің 1-орынбасары. 

1993 жылы, осы күнге дейін «Қазақстан жолдары» акционерлік қоғамының 1-вице-президенті. Шевченко-Ақтау-Қаражанбас-Қаламқас жолын салуға тікелей басшылық етті.

Марапаттар
----------

* ҚР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасы,
* «Ерен еңбегі үшін» медаліме

Дереккөздер
-----------
**OCTAGON** — халықаралық кәсіпқой ММА ұйымы. Оның негізі 2018 жылы 4 мамыр күні Алматы қаласында қаланды.

Бүгінде бұл лига 36 нөмірлі және 20 селекшн турнирді Қазақстан, Өзбекстан, Қытай және Түркия мемлекеттерінде ұйымдастырды.

2022 жылдың қыркүйегіне қараған деректер бойынша OCTAGON fightmatrix.com тұжырымы бойынша әлемдегі 30 үздік промоушендердің қатарына енді.

Лига президенті — Нұраддин Садықов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нураддин Садыков: Уровень бойцов лиги растет, привлекая внимание мировых промоушенов (rus) (04.05.2021).
2. ↑  Турнир OCTAGON 24 в Нур-Султане: кто стал чемпионом (rus) (25.10.2021).
3. ↑  FightMatrix | MMA Professional Fighter Rankings. (eng).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* OCTAGON басшысы Лас-Вегастағы UFC файтерлерін дайындау институтына барды.
* UNDERDOG спорт агенттігі мен OCTAGON лигасы бірікті.
**Исай Давыдов** (бүркеншік есімі, шын аты-жөні Давид Исаакович Шейнберг) – орыс жазушысы, сыншы, журналист.

Өмірбаяны
---------

1927 жылы 24 қазанда Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу полиграфиялық иститутының саяси және көркем әдебиет редакторы мамандығын бітірген. Мемлекеттік саяси баспада корректорлік қызмет атқарған. 1960-1977 жылдар аралығында шығармашылық жұмыспен айналыса бастайды. 1977-1985 жылдары Ворошилов одақ аралық жеке шығармашылық үйінің әдіскері болады. Кейінірек және қазіргі кезге дейін шығармашылықпен айналысуда. Екатеринбургте тұрады.

Әдеби қызметі
-------------

1952 жылы «Сибирские огни» және «Искусство» журналдарында сыншы ретінде әдеби қызметін бастайды. Алғашқы кітабы – «Тобольские косторезы» өлкетану очеркі 1954 жылы Түмен қаласында жарық көреді. 1957 жылы Түмен кітап баспасында «Чужая книга» әңгімелер жинағы жарық көреді.

Шығармалары
-----------

### Романдары

* Я вернусь через тысячу лет
* От весны до весны
* Әңгімелері мен повестері
* Девушка из Пантикапея
* Он любил вас
* Урок танцев в военной Москве
* Три недели.

Дереккөздер
-----------
**Прибрежное мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 186 км жерде орналасқан, 1973 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық тұрғыдан алғанда сыйыстырушы көтерілім қос қанатты тұзкүмбезді құрылым болып табылады. Құрылымның екі қанаты да мұнайлы, олар жоғарғы бордың сеноман жікқабатына тиесілі шөгінділерден құралған.

Жатыс сипаты
------------

Жатын 397 м тереңдікте орныққан, биіктігі 47 м. Су-мұнай жапсары -450 м-лік белгіде. Жатындардың типі қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Өнімді горизонт терригендік таужыныстардан құралған, ашық кеуектілігі 29%, өтімділігі 2,39 мкм2. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 30 м, мұнайға қанығу коэффициенті 0,8. Мұнайдың бастапқы шығымы 3,7 м3/тәу.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 955 кг/м3. Мұнай мол күкіртті (2,6%), аз парафинді (0,15%). Жатынның жұмыс режимі суарынды. Кен орнында жұмыс жүргізу 1976 жылдан бері тоқтатылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Джованни Плано Карпини саяхатының картасы
**Джованни Плано Карпини** (итал. *Giovanni da Pian del Carpine*; лат. *Iohannes de Plano Carpini*; 1182 жыл, Маджоне — 1 сәуір 1252 жыл) — итальяндық саяхатшы, франпискілік монах.

IV Иннокентий 1245 жылы Лион соборының тапсыруымен Карпиниді мағлұматтар жинау мақсатымен Моңғолияға жіберді, Карпини Лионнан шығып, Еділ сағасының бойымен қазіргі Киев, Хорезм, Жетісу, Тарбағатай арқылы хан ордасына келіп жетті. Онда ол Өгетай ханның баласы Күйік ханның (1246) таққа отыру салтанатына қатысты. Карпини қайтар сапарында Бату ханмен тілдесіп, 1247 жылы еліне қайтты. Карпини өз еңбегінде қалалар мен халықтар, моңғолдар мен Ресей жөнінде жан-жақты жазды. Карпини еңбегі бірнеше рет жарық көрді.

Ертедегі қазақ жері туралы итальяндық саяхатшы Плано Карпинидің еңбегінде аса құнды мәліметтер келтірілген. Шыңғыс хан әскерінің Еуропаға басып кіруінен қауіптенген Рим папасы IV Иннокентий 1245 жылы Карпини бастаған миссионерлерді Шыңғыс хан империясына жібереді. Олардың мақсаты түрлі мағлұматтар жинау және христиан дінін уағыздау болды. Карпини Еділ өзені бойындағы Бату хан ордасына соғып, одан ары Хорезм, Жетісу және Тарбағатай арқылы Моңғолиядағы Ұлы хан ордасына жетеді. Онда төрт айға жуық болып, Күйік ханның таққа отыру салтанатына қатысады. Карпини Орталық Азия халықтарының тарихы, тұрмыс-салты, әскери күші, т.б. жөнінде маңызды мағлұматтар қалдырған. 1247 жылы кері оралған Карпини Күйік ханның хаты мен өзінің сапары жөніндегі есебін IV Иннокентийге тапсырады. Бұл латынша жазылған "Libellus historicus" аталатын шығармасында Сырдария жазығындағы Отырар, Сауран, Баркент, Янгикент, Жент, Ашнас т.б. қалалар туралы, жалпы Қазақстанға қатысты кұнды деректер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  Сен білесің бе? энциклопедиясы. Құрастырғандар: Райымбеков К.Д. Байғабұлова К.Т. — Алматы: «Аруна» баспасы. 696 бет. ISBN 978-9965-26-528-0
**Сепаратор** (латынша separator — бөлгіш) — газдан сұйық немесе қатты бөлшектерді, сұйықтықтан қатты бөлшектерді бөлу және сұйық немесе қатты бөлшектер қоспасын құрамдас бөліктерге ажыратуға арналған аппарат. Сепаратордың бірнеше түрі белгілі: центрден тебу сепараторлары (центрифугалар) неғұрлым ауыр сұйықтықтар мен сұйықтықтағы қатты бөлшектер қоспасын центрден тебу күшінің шеткі аймақтарға әсер етуі нәтижесінде сығып, бөледі (мысалы, сүт сепараторы). Магниттік сепараторлар электрмагнит әсерімен магнитті бөлшектерді (мысалы, темір, кобальт, т.б. кентастарын) магнитті емес (мысалы, бос топырақтан) бөлшектерден немесе әр түрлі бөлшектер тасқынын неғұрлым магниттілігі төмен бөлшектерден бөледі. Тұнбалық сепараторлар бір-бірімен араласпайтын екі сұйықтықты резервуарда тұндыру жолымен бөлуде қолданылады. Олардан шығатын түтіктің жоғарғысы — жеңіл, төменгісі ауыр сұйықтықтарға арналады. Әр түрлі физикалық қағидалар негізінде жұмыс істейтін сепаратордың басқа да типтері бар (мысалы, элекрстатикалық, тәждік, т.б.).

Дереккөздер
-----------
**One Direction: Бұл біз** (ағыл. One Direction: This Is Us ) — 2013 жылы шыққан Британиялық танымал группа One Direction туралы 3D форматтағы фильм. Британияда премьерасы 2013 жылы 29 тамызда шығып, Америкада бір күнге кешірек шықты. Фильмде One Direction-нің көптеген әндері мен клиптері жарық көрді.

Суреттеме
---------

Көрермендер танымал One Direction бойз-бендінің қатысушыларымен бірге әлемдік турға аттанады. Бұл музыкалық ұжым The X-Factor байқауынан кейін әлемге танылды. Олардың "Up All Night" деген алғашқы альбомы 15 елде үздік атанды.

Каст
----

* Найл Хоран
* Зейн Малик
* Лиам Пейн
* Гарри Стайлз
* Луи Томлинсон

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Ресми сайты

Box Office Mojo сайтында

Rotten Tomatoes сайтында
**Microsoft OneDrive** - (қысқаша — ***OneDrive***; бұрында *SkyDrive*, *Windows Live SkyDrive*; алғашында ***Windows Live Folders***) 2007 ж. тамызда Microsoft компаниясы шығарған бұлттық ақпарат сақтауға арналған интернет-сервисі. Windows Live қызметінің бір бөлігі болып табылады.

Сипаттамасы
-----------

OneDrive сервисі 7 ГБ-қа дейін мәлімет (немесе тегін жаңарту арқылы 25 ГБ-қа дейін көбейтуге болады) сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында қолданушы өзіне қажетті құжаттарды кез-келген жерден ғаламтор арқылы жүктей алады. OneDrive сервисі арқылы суреттерді, құжаттарды, музыка т.б. заттарды сақтауға болады. Суреттерді алдын-ала эскиз түрінде немесе слайд түрінде көрсе болады. Әр ай сайын 17 миллионға жуық пайдаланушылар файлдарды жүктеп алады.

Android, iOS, Windows Phone, Windows (соның ішінде Windows 8), Mac OS X операциялық жүйелеріне арналған нұсқалары шығарылған.

Ерекшеліктері
-------------

Office Web Apps
Microsoft SkyDrive сервисіне Office Web Apps құралын қосты. Бұл жаңартудың нәтижесінде қолданушылар Microsoft Office құжаттарын тікелей браузерден жүктеп, өңдеп және бөлісуге мүмкіндік береді. Яғни қолданушылар Word, Excel, PowerPoint и OneNote құжаттарын тікелей браузерден көріп және өңдей алады.
2012 жылдың 14 тамызындағы жаңартуынан кейін SkyDrive-тің Windows Vista, Windows 7, Windows 8 және Mac OS X операциялық жүйелеріне арналған нұсқалары көптеген жақсартуларға ие болды. Оның ішінде файлдарды іздеу тездетілді және оларды сұрыптау жақсартылды.

Қолдайтын форматтары
--------------------

SkyDrive Microsoft Office құжаттарынан басқа PDF және ODF форматтарымен жұмыс істей алады.

Архив
-----

Бірнеше файлдар бір ғана архивпен жүктеле алады. Бір жүктегенде 4 ГБ немесе 65 000 файлға дейін шектеу бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Microsoft запустила бесплатный веб-офис. *CNews* (8 маусым 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 мамыр 2012. Тексерілді, 25 мамыр 2012.
2. ↑  **Script error: No such module "URL".** // Комсомольская правда.
3. ↑  **Script error: No such module "URL".** // Газета.ру.
4. ↑  Microsoft внесла ряд улучшений в сервис SkyDrive. *ITC.ua* (24 сәуір 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 шілде 2012. Тексерілді, 5 мамыр 2012.

Сілтемелер
----------

* **Script error: No such module "URL".**
* Windows SkyDrive көмек көрсету орталығы (орыс тілінде).
**Нұрлан Қалқа** 1967 жылы 13 шілдеде Алматы облысы, Шелек ауданы, Масақ ауылында (Асы жайлауында) туған.

1984 жылы орта мектепті бітірген. 1984 — 1985 жылдары Ұзынбұлақ кең-шарының құрылыс бөлімінде жұмыс істеген.

1993 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. 1990—1992 жылдары Алматы облыстық Жетісу газетінде тілші, 1992— 1997 жылдары республикалық «Жас алаш» газетінде тілші, бөлім редакторы 1997 — 2001 жылдары Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат құралдары департаментінде бас маман, 2001—2004 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-министрі кеңсесінің Үкіметтік ақпарат бөлімінің консультанты, Баспасөз қызметінің консультанты, 2004 — 2007 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің Баспасөз қызметі жедел техникалық қамтамасыз ету секторының меңгерушісі, 2007 — 2008 жылдары Қазақстан РеспубликасыПремьер-министрінің Баспасөз қызметінің Бас сарапшысы болып қызмет атқарған. Қазір Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз қызметінің сектор меңгерушісі.

«Әке» атты тұңғыш өлеңі 1984 жылы «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде басылған. «Біздің ауыл Ақкердің баурайында» (1996), «Халық құрметі» (2004), «Тау тұлғалы Темаға» (2004), «Райымбек» (2005), «Алматым жүрегімде» (2008) атты ұжымдық жинақтарға шығармалары енген. «Сейтек сарыны», «Астана», «Ырымдар және түс жору», «Астана — жыршуағы», «Балбөбекке бәсіре», «Елбасы мәртебесі — ел мәртебесі» атты кітаптардың қүрастырушысы.

1995 жылы Қазақстан Журналистер одағының Б.Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты, 1999 жылы «Шабыт» фестивалінің дипломанты атанған. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен марапатталған. Бірнеше мүшәйралар мен конкурстардың жүлдегері.

Шығармалары
-----------

* Ұлттық журналиетиканың саңлағы. Зерттеулер, әңгімелер, новеллалар, ертегілер. А. «Ана тілі», 1998;
* Қазақстан жас ақындарының антологиясы. Ұжымдық жинақ. Өлеңдер топтамасы. Үкіметтік басылымдар редакциясы. Астана. 2000;
* Қос ішек. Өлеңдер топтамасы. Үкіметтік басылымдар редакциясы. Астана. 2000;
* Аққу-журек. Өлеңдер, балладалар, толғаулар және поэма. Астана. «Елорда», 2002;
* Арман қанатында. Әңгімелер жинағы. А. «Жалын», 2003;
* Жыл он екі ай. Балаларға арналған өлеңдер, сана-мақтар, жүмбақтар, жаңылтпаштар, мысалдар. А. «Балалар әдебиеті», 2005;
* Отызбесінші шілде. Өлеңдер мен балладалар. А. «Жазушы», 2008.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**(11.11.1839-28.04.1903)**
  
Американдық физик және физик-химик. 1879 жылдан бастап АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болған. 1858 жылы Йель университетін бітірген (1863 жылдан сонда философия доктры болған). 1863-1866 Йель колледжінің оқытушысы болып қызмет атқарған. Білімін Сарбоннада және Парижде, 1866-1867 жылдары Коллеж де Франсте, 1867 жылы Берлин және 1868 жылы Гейдельберг университетерінде жетілдірген.
  
Химиялық термодинамиканың негізін салушылардың бірі. Термодинамикалық потенциалдар теориясын 1875-1878 жылдары жетілдірген. 1875 жылы гетерогендік әртекті жүйелердің тепе-теңдік жағдайларын зерттеген, *әртекті жүйелерде фазалар саны жүйедегі екіге жоғарылаған құраушылар санынан аспауға тиіс* деген ереже ұсынды (1876 жылы) (Фазалар ережесі). Үшкомпоненттік жүйенің күйін графикалық бейнелеуін ұсынды (1878 жылы) (Гиббс үшбұрышы). Беттік құбылыстармен электрохимиялық үрдістер термодинамикасының негізін салушы. 
Көптеген ғылым академияларының және ғылым қоғамдарының мүшесі. 1880 жылдан бастап Америка өнер жіне ғылым академиясының мүшесі болған.

Дереккөздер:
============

С.К.Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
**Нұрлан Қадырұлы Ниетбаев**

1969 жылы 18 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысының
Күршім ауданында туған. Қазақ.

Қазақ мемлекеттік басқару академиясын «Қаржы және несие» мамандығы бойынша үздік бітірген (1994).

1994 жылдан - №1 «Қазыбек» банкі бөлімшесінің есепшісі,
жетекші маманы, несие бөлімінің бастығы. 1995 жылдан - «Эксимбанк» АҚ Несиелеу департаментінің жетекші
маманы, басқарма бастығы, директоры. 2001 жылдан - «Қазақстан Даму Банкі» АҚ Жобаларды несиелеу департаментінің директоры, басқарушы директоры, вице-президенті. 2006 жылдан - «Экспорттық несиелерді және инвестицияларды сақтандыру жөніндегі Мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2007 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2008 жылдан - «Еуразия даму банкі» жобалық тобының директоры. 2010 жылдың сәуірінен бері - «ГРАНТУМ ЖЗҚ» АҚ басқармасының төрағасы.

Үйленген. Жұбайы - Аятбекова Гүлжазира Әбжапарқызы. 2 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Нұрлан Әбдібеков** (2.7. 1960.Алматы облысы Райымбек ауданы Сумбе ауылы) - айтыскер ақын, журналист.. 1984 жылы ҚазПИ-дібітірген. 1984-86 жылдары Ұзынағаш ауылындағы орта мектепте мұғалім, 1986-88 жылдары Жамбыл аудандық "Екпінді Еңбек" (қазақша "Атамекен") газетінде тілші, 1989-97 жылдар Жамбыл музейінде аға ғылыми қызметкер, Қазақстан Телерадиохабарларын тарату жөніндегі комитетте редактор болды. 1982 жылы студент-жастар айтысында, 1989 жылы Ү.Кәрібаевтың 100 жылдығына арналған, т.б. республикалық айтыста бас жүлдені жеңіп алды. Сондай-ақ айтыс өнерін насихаттап, бірнеше рет республикалық ақындар сайысын ұйымдастыруға қатысты. Әбдібековтің өлеңдері "Аудитория" жинағына енген (1983). Халықаралық Жамбыл сыйлығы лауреаты (1996).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Жазылбеков Нұрлан Әбдіжапарұлы** - Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі

1956 жылы Алматы облысында туған. Алматы энергетика институтын (1981 ж.), Экономика және құқық академиясын (2004 ж.) бітірген. 

Оқу бітіргеннен кейін Алматы энергетика институтында ғылыми қызметкер, Жамбыл шыны зауытында бас энергетик болып жұмыс істеген. 

1987-1989 жж. – Жамбыл қаласының тұрғын үй шаруашылығы өндірістік тресі электр қызметінің бастығы. 

1989-1991 жж. – Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институты ҒЗЖ-ның бас инженері. 

1991-2012 жж. - кәсіпкерлік қызмет атқарды. 

2003-2012 жж. – «Қарасай кәсіпкерлер одағы» ҚБ төрағасы. 

2009-2012 жж. – «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» Алматы облысы бойынша басқармасының төрағасы. 

2012 жылғы 20 қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. 

2005 жылдан бастап - «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» басқармасының мүшесі. 

2011 жылдан бастап - «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясының мүшесі. 

2012 жылдан бастап - «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» төралқасының мүшесі. 

«Құрмет» орденімен, 2 дәрежелі «Атамекен» медалімен, «Тандаулы тұлғалар» энциклопедиясының батыры құрмет медалімен марапатталған. 

Үйленген, төрт баласы бар.

Дереккөздер
-----------
**Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков** (25.11.1966, Тараз қаласы, Жамбыл облысы) - бокстан спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық Д. Шопоков турнирінің жеңімпазы (1994 ж.), КСРО-ның қарулы күштерінің біріншілігінің жеңімпазы (1986 ж.).

Нұрлан Ақүрпеков бокспен 1983–1994 жылдар аралығында шұғылданған. 1992 жылдан бері Тараз қаласындағы Гидромелиоративті институтында жатықтырушылықпен айналысады.

Атақты шәкірттері
-----------------

### Бақтияр Артаев

*Толық мақаласы: Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев*
Нұрлан Ақүрпеков Афинада өткен Олимпиада чемпионы, Баркер кубогының иегері, Қазақстанның жеті дүркін чемпионы - Бақтияр Артаевтың жеке бапкері. Нұрлан Ақүрпеков Бақтияр Артаевты 11 жасынан бастап (1995) бастап жатықтырған.

### Олжас Сәттібаев

### Ғани Жайлауов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ұлттық бокс құрама командасының жатықтырушылары(қолжетпейтін сілтеме)
Сайым **Балмұқанов** Балуанұлы (20.9.1923 жылы туған, Ақтөбе облысы Темір ауданы Қалмаққырған ауылы) — ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1959), профессор (1961), Қазақстан ғылым академиясының академиясы (1967), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). Алматы медицина институтын (қазіргі Алматы мемлекеттік медицина университетін) бітірген (1943). 1946—1953 жылы Хирургия институтының аспиранты, ғылым қызметкері, бөлім меңгерушісі, 1953—1960 жылы Алматы медицина институтында рентгенолгия және радиология кафедрасының меңгерушісі, 1960 —1962 жылы Өлкелік патол. ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары, 1962—1995 жылы Онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтында директордың орынбасары, директоры (1969 — 1974), лаборатория меңгерушісі болды. 1996 жылдан осы институттың құрметті директоры. Балмұқановтың негізгі ғылыми еңбектері онкология және радиология, сәулемен емдеу мәселелеріне арналған. Балмұқанов қатерлі ісікті анықтау, одан сақтану әдістерін жетілдіру, уытты ісіктерді хирургиялық жолмен және жаңадан шыққан радиомодификаторларды пайдаланып, сәулемен емдеу әдістерін тапты. Осының нәтижесінде әйелдер кеудесіндегі қатерлі ісік ауруынан айығып кету көрсеткіші, басқа органдарға түскен қатерлі ісіктің айығып кету көрсеткішіне қарағанда 1,5 есе жоғары болады. Ол республикада клиникалық онкология және радиологияның жаңа бағыттарын қалыптастырып, оларды одан әрі дамытты. Балмұқанов 1954—1960 жылдары Семей ядролық полигонындағы жарылыстардың жергілікті тұрғындар денсаулығына әсерін зерттеуге қатысты. Бірақ бұл мәліметтер 1990 жылдан кейін ғана жарық көре бастады. Ол — дүние жүзі дәрігерлерінің "Ядролық соғысты болдырмау" халықаралық қозғалысының қазақстандық ассоциациясының төрағасы. Халықаралық Бейбітшілік сыйлығының лауреаты (Жапония, 1997), 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Мегавольттік сәулемен емдеу, А. 1963;
* Природные фенолы — перспективный класс противоопухолевых и радиопотенцирующих соединений, М. 1975;
* Злокачественные опухоли костей. Вопросы теории и прогнозирования, А.-А. 1984;
* Ядерный полигон моими глазами, А. 1998;
* The radіatіon sіtuatіon and Populatіon health status іn some towns of Semіpalatіnsk Provіnce (телавтор), Washіngton, USA, 1999.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Рахметов Нұрлан Құсайынұлы** - Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Салық комитетінің төрағасы.

1990-91 жж. - ҚазКСР ҒА Математика және механика институтының кіші ғылыми қызметкері. 
1991-96 жж. - Абай атындағы АМУ математикалық талдау кафедрасының аға оқытушысы. 
1996-97 жж. - «Бутя» ЖШС экономисі, жоспарлау-қаржы бөлімінің бастығы. 
1997-98 жж. - «Бутя» ЖШС қаржы директоры. 
1998 ж. - «Қазақстан темір жолы» РМК бас директорының орынбасары. 
1998-2001 жж. - ҚР МКМ кірісті талдау және болжау департаментінің директоры. 
2001-02 жж. - ҚР мемлекеттік кіріс вице-министрі.
2002-03 жж. - ҚР қаржы вице-министрі.
2003-04 жж. - «ҚазТрансГаз» ЖАҚ бас директорының орынбасары, 1-ші орынбасары. 
2004 ж. - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ экономика және қаржы жөніндегі басқарушы директоры.
2006 жылдан - Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитетінің төрағасы.

ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2003). 9 ғылыми мақаланың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС "Алматы баспа үйі," 2006 ISBN 9965-9865-5-X
Қажалған теріні емдеу
---------------------

Күстен құтылу үшін пияздың қабығын шыны банкаға салып, ас сіркесін құйыңыз. Банканы пергамент немесе компрестік қағазбен жауып, екі аптаға қалдырыңыз. Содан соң сіркені төгіп, қабықты құрғатыңыз. Ұйықтар алдында қажалған жердің айналасына вазелин немесе басқа да майлы, теріні жұмсартатын иісмай жағып, қажалған жерге қабықты 2-3 мм болатындай қойып, жүннен тоқылған шұлық киіп алыңыз. Таңертең аяқты булауға салып, ақырындап қажалған теріні алып тастау керек. Бұл әдісті бірнеше рет жасасаңыз, күс кетіп, тері жазылады.

Тұмауды емдеу
-------------

Пияз қабығы тұмауды оңай жеңеді. Ол үшін қабықты ұсақтап кесіп, 4 ас қасығын қайнаған суға салып, 3-5 минуттай сол судың буымен дем алыңыз.

Варикозды емдеу
---------------

Венаның түйнеліп кеңеюі жағдайында пияз қабығының тұнбасын 10 күндей қабылдау керек. Ол үшін 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 100 мл арақ құямыз. Бұл тұнба бір аптадай тұруы керек. Содан соң сүзгілеп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 2-3 рет 20 тамшыдан қабылдап тұру керек.
Немесе 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 400 мл қайнаған су құйып, 6 сағатқа қалдыру керек. Сүзгіден өткізіп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 мезгіл ¼ стақаннан ішіп тұрыңыз. Бұны үзбей 7-10 күнде жасау керек. Қайталағыңыз келсе, бір апта күтіңіз.

Құрғақ жөтелді емдеу
--------------------

2 ас қасық пияз қабығына 2 стақан су құйып, астын жай қойып, 15 минут қайнатамыз. Бөлме температурасында суытамыз. Сүзгіден өткізіп, жылы күйінде ¼ стақаннан тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 рет ішеміз.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

 Мұрағатталған 1 шілденің 2014 жылы.

 Мұрағатталған 1 ақпанның 2015 жылы.

Тағы қараңыз
------------

Пияз
**Нұрлан Мәукенұлы** (1960-2003) - 25 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданында туған. 1984 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін, 1990 жылы КИМЭП-тің саясаттану бөлімін бітірген. Еңбек жолын құрылысшы болып бастаған. «Ана тілі» — «Жалын» бірлескен басылымы бас редакторының орынбасары болып істеді.

Еңбектері
---------

«Аудитория», «Қарлығаш» жыр топтамаларында өлеңдері жарияланған. 1995 жылы «Бойтұмар» жыр жинағы жарық көрді. «Сұңқарбұлақ» атты поэзиялық кітабы шықты (2008).
Бірнеше мүшәйралардың, Алматыда өткен Түрік дүниесі поэзиясы фестивалінің жүлдегері. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Зерде» қайырымдылық қоры мен «Жұлдыз» журналының ұйымдастыруымен Н.Мәукенұлы атындағы жыр мүшәйрасы өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**«Орман хикаясы»** — толық метражды көркем фильм. 1972 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Фильм белгілі жазушы Әди Шәріповтің «Партизан қызы» хикаясы негізінде түсірілген.

Соғыстың алғашқы күндері кеңес офицерінің он жасар қызы Айгүл шешесінен айырылады. Әбден күйі кеткен, ауру қызды қарт диірменші мен оның немересі Федя фашистерден жасырып қалады. Балалардың көз алдында немістер партизандармен байланысы бар деп Федяның атасын өлтіреді. Балалар жалғыз қалады.

Партизандарды іздеудегі жаппай тінту кезінде немістер қазақ қызын анықтайды. Оған неміс Фольмердің әйелі үшін экзотикалық сувенир ретінде Германияға жөнелту төнеді. Федя ауылдастардың көмегімен Айгүлді немістерден алып қашады. Бірақ батыл қыз ауылдың әрбір алтыншы тұрғынын дарға асу бұйрығы шыққан соң немістердің алдына шығады. Жазалаушылар масайрауға дайын болған кезде, партизандар алаңды қоршайды.

Рөлдерде
--------

* Айгүл — Бағлан Ержанова
* Вера — Наталья Сергиевская
* Федя — Яков Овчуков-Суворов
* Тимофей ата — Даниил Ильченко
* Мария — Елена Авакова
* Мүя — Әбітай Мұсабеков
* Петер — Алексей Чеботарев
* Фольмер — Валерий Струков
* Прошка — Даниил Нетребин
* Криволапов — Игорь Боголюбов

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 8 маусымның 2019 жылы.
**Оуян Шафэй** – Қытай, Гонконг және Тайвань кино және телеактрисасы.т Жарты ғасырлық актерлік өтілі бар, кинематограф ардагері. 

1923 жылы 9 қыркүйекте Цзянсу провинциясының Сучжоу қаласында дүниеге келген. 

Алғашқы рөлін 1941 жылы сомдаған. 1944 жылы «Сон в краснем тереме» романы желісі бойынша түсірілген Шанхайдағы экранизацияға түседі. 

1949 жылы актриса Гонконгқа көшіп барады. 

1963-1970 жылдары "Shaw Brothers" студиясымен жұмыс жасайды. 

1941-1993 жылдар арлығында актриса *220 кинофильм*ге және ондаған телехикаяға түскен. 

1996 жылы отбасымен АҚШ-қа көшіп кетеді. 2010 жылы 3 тамызда актриса қайтыс болады. Солт-Лейк-Ситиде күйеуінің қасына жерленеді.

Дереккөздер
-----------
Орманды тау
**Орманды тау белдеуі** – орманы басым өскен биіктік табиғи белдеу. Орманды тау белдеунің биіктігі таудың қай ендікте жатуына байланысты анықталады; оңтүстіктегі ыстық белдеуден солтүстікке қарай биіктігі біртіндеп төмендейді, экваторлық ендікте 3500 – 4000 м, субэкваторда 3000 м, тропиктерде 2500 м биіктікте. Қоңыржай белдеудегі биік тауға тән ерекшелік – *жауын-шашын мол түседі, жазы салқын, қыста қар жамылғысы қалың* болады.

Орманды тау белдеуне Қазақстан аумағындағы *Алтайдың оңтүстік, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауының биіктік белдеулері* жатады. Бұл аймақтарға түсетін жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері **500 – 800 мм**. Қаңтардағы ауаның жылдық орташа температурасы **– 11 – 160С**, шілдеде **200С-тан** (биіктеген сайын) **70С-қа** дейін төмендейді. Іле Алатауының **900 – 1400 м** беткейінде жабайы алма, өрік, қайың орманы; **1400 – 2800 м** биіктікте Тянь-Шань шыршасынан тұратын қылқан жапырақты орман өседі. Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік беткейіндегі **1200 – 2400 м** биіктікте, солтүстік беткейіндегі **800 – 1400 м** биіктікте алма, көктерек орманы, **2400 – 3200 м** биіктікте *Тянь-Шань шыршасы мен майқарағай* аралас өседі. Алтай тау жүйесінің **70%-ын** тау орманы алып жатыр. **1700 – 2000 м** биіктікте жалпақ жапырақты орман, **2200 – 2500 м** биіктікте қылқан жапырақты орман *(май қарағай, қарағай, самырсын, оңтүстігінде балқарағай)* өседі. Мұндағы өсімдік түрлері таудың беткей **экспозициясына**, топырағына байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы VII том


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Табиғат зоналары |
| --- |
|  |
| Құрлық | 
Арктикалық шөл зонасы • Антарктикалық шөл зонасы • Тундра • Орманды тундра • Тайга • Аралас орман • Жапырақты ормандар • Орманды дала зонасы • Дала зонасы (Прерия) • Шөлейт зонасы • Шөл зонасы • Саванна • Саванналық ормандар • Субтропиктік орман • Тұманды ормандар • Жаңбырлы ормандар (Сельва) • Тропиктік орман • Джунгли • Мангр *Биіктік белдеулері: Нивальды белдеу • Альпілік белдеу • Субальпілік белдеу • Орманды тау белдеуі • Тау шөлі* |
|  |
| Мұхит | 
Тоған • Литораль • Сублитораль алқап • Пак мұзы • Қайраң жағалар • Маржан жарлауыты • Мангр • Балдырлы орман • Батиаль • Абиссаль аймақ • Пелагиаль • Мұхит түбі • Гидротермалар • Шұңғыма |

 |
«**Нұрлы көш**» - Қазақстан мемлекеттік бағдарлама. 

  

Басты мақсаты – ресми, қасаң тілмен айтқанда этникалық көшіп келушілерді, жылы шырай беріп айтсақ шеттегі қандастарымызды, сондай-ақ еліміз аумағында еңбек қызыметін жүзеге асыру үшін келген Қазақстанның бұрынғы азаматтарын; қолайсыз аудандарда тұратын тұрғындарды ұтымды қоныстандыру және олардың жайғасуына жәрдемдесу.
«Нұрлы көш» бағдарламасы арадағы үзіліп қалған тінді жалғап, тиылып қала жаздаған көштің тиегін қайта ағытса игі.
  

Бағдарламаны іске асыруға 2009-2011 жылдарға 197 795,6 млн. теңге, оның ішінде қосымша 118 073,7 млн. теңге қарастырылып отыр. Бірақ жүзеге асыру 2010 жылдан басталмақшы.
  

Алматы көші-қон комитетінің мәліметінше, Астана мен Алматы қалаларына «Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша қоныстандыру жүргізілмеуі де мүмкін. Өйткені тұрғын үй қымбат, бөлінетін жер телімі тапшы. Ал нарық бағасынан төмен қақпен, әкімдік тарапынан берілетін жалдамалы пәтерлердің мәселесі әзір шешілмейтін түрі бар.
  

Есесіне өзге облыстар бойынша қоныстандыру жүргізілмек. Әсіресе, облыс орталықтарында, жұмыс орыны жеткілікті қалаларда, шекараға іргелес елді мекендерде, ауылдық елді мекендерге қоныстандыруға көңіл бөлінбек.
  

«Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша барлық көшіп келушілерді тұрғын үймен қамтамасыз етіледі делініп отыр. Тұрғын жайлар жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық меншігіндегі тұрғын үй есебінен үлестіріледі. Кейбір аймақтарда оралмандарды шоғырландырып қоныстандыратын қалашықтар салынбақшы. Олардың қарызын қайтару үшін оралмандарға «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» 4 пайыздық мөлшерде кредит беріледі. Оны қайтару үшін жұмыспен қамтылады, кәсіппен шұғылдануға қаржы бөлінеді.

Дереккөздер
-----------