Адам қабыртқалары.
**Қабырға** (латынша costa, көне грекше πλευρά) омыртқалы жануарларда омыртқадан төс сүйегіне дейін созылып, кеудені құрайтын жұптастырылған доға тәрізді жалпақ сүйектердің бірі.

**Мазмұны:**

·        **1. Құрылымы**

·        **2. Буындар**

·        **3. Түрлері**

·        **4. Қызметі**

·        **5. Бұлшықеттер**

·        **6. Ескертпелер**

·        **7. Сілтеме**

**Құрылымы**

```
Адамда қалыпты жағдайда 12 жұп қабырға болады.
```

```
Қабырға 3 бөліктен тұрады:
```

```
• артқы, яғни басы (латынша caput costae), мойыны (латынша collum costae), бойлық жотасы (лат. crista colli costae) және төмпешігі (латынша tuberculum costae) орналасқан;
```

```
• қабырға денесі (лат. corpus costae);
```

```
• алдыңғы, шеміршекті бөлікке айналады (лат. cartilago costalis)
```

```
Қабырға денесінің 2 беті бар:
```

```
• сыртқы (дөңес);
```

```
• ішкі (ойыс).
```

```
Бұл беттер екі жиектермен шектелген: жоғарғы (дөңгелектелген) және төменгі (өткір).
```

```
Бірінші қабырғаның үстіңгі бетінде өте маңызды төмпешік байқалады - алдыңғы сатылы бұлшықетінің төмпешігі (лат. tuberculum m. scaleni anterioris, Lisfranc төмпешігі деп аталады), ол алдыңғы сатылы бұлшықет бекітілу  нүктесі ретінде қызмет етеді. (лат. m. scalenus anterior). Бұл төмпешіктің артында кішігірім жүлгені көруге болады - бұғана асты артериясының (лат. sulcus a. subclaviae) жүлгесі, оның ішінде бірінші қабырғаның үстінен иіліп, бұғана асты артериясы жатады. Төмпешіктің алдында бұғана асты венасына (лат. sulcus v. subclaviae) арналған тағы бір жалпақ жүлге орналасқан.
```

```
Төменгі жиектің ішкі бетінде тамырлар (артериялар мен веналар) және қабырға аралық жүйке талшықтары жататын жүлге бар [1].
```

**Буындар**

```
Қабырғалар буындық басымен қабырғаны кеуде омыртқасымен байланыстырады (Th1-Th8). I, XI және XII жұп қабырғасында буын беті жотамен бөлінбейді. Қабырға мойынының қабырға денесімен түйіскен жерінде омыртқалардың көлденең өсінділерінің буындық бетіне сәйкес келетін қабырғаларның төмпешігі бар. XI және XII қабырғаларда төмпешік жоқ, өйткені бұл қабырғалар соңғы кеуде омыртқаларының көлденең өсінділерімен (бос қабырғалар) түйіспейді.
```

```
Алғашқы 20 қабырға (10 жұп) бір-бірімен тығыз байланысып, мүшелерді қорғау үшін сақинаны құрайды. Жиырма қабырғаның он төрті (біріншіден жетінші жұпқа дейін) төс сүйегіне тікелей бекітіледі. Мұндай қабырғалар шынайы (нағыз) деп аталады. Келесі алты қабырға (сегізінші, тоғызыншы және оныншы жұп) қабырға шеміршектерімен бірге ұсталады және жалған. Қалған төрт қабырға (он бірінші және он екінші жұп) бос қабырға болып табылады. Қабырғалардың соңғы жұптары тек бұлшықет тінімен бірге ұсталады. Қабырғалар жоғарыдан төменге қарай нөмірленген.
```

**Түрлері**

```
Кейбір адамдарда он бірінші немесе он екінші жұп қабырға болмауы мүмкін, ал басқаларында, керісінше, он үшінші жұп бос қабырғалары бар болуы мүмкін. Төменгі қабырғаларды кейде емдік немесе косметикалық мақсаттарда хирургиялық жолмен алып тастайды (мысалы, белді тар ету үшін — әйелдерде, ерлерге қарағанда бос қабырғалар кішірек болады).
```

```
Сондай-ақ жиі кездесетін ақау - мойындық (мойын) қабырға. Халықтың 0,5%, әйелдерде 70-85% жағдайда кездеседі. Бұл туа біткен аномалиямен төменгі мойын омыртқаларынан (әдетте VII) созылатын бір немесе бірнеше қосымша қабырғалар анықталады. Мойындық қабырғалардың даму дәрежесі көлденең өсіндіден сәл шығып тұратын рудименттерден бірінші қабырғаға немесе төс сүйегіне жалғасатын қалыптасқан сүйек құрылымдарына дейін өзгереді. Олардың пайда болу себебі - жатырішілік даму үрдістерінің бұзылуы. Ауыр жағдайларда қосымша қабырғаның хирургиялық резекциясы көрсетіледі.
```

**Қызметі**

```
Қабырғалар кеуде қуысын шектейді, онда орналасқан мүшелерді қорғайды. Қабырғалардың каркастты қызметі де бар, яғни мүшелерді қажетті күйде бекітуге және сол қалыпта сақталуына көмектеседі.
```

```
Ересектердегі басқа жалпақ сүйектер сияқты қабырғаларда қызыл сүйек кемігі бар, яғни гемопоэз қызметі орындалады.
```

**Бұлшықеттер**

```
Қабырғаларға келесі бұлшықеттер бекітілген:
```

```
• алдыңғы сатылы бұлшықеті;
```

```
• ортаңғы сатылы бұлшық ет;
```

```
• артқы сатылы бұлшықеті.
```

Дереккөздер
-----------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАдам қаңқасы |
| --- |
|  |
| Бас сүйек | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ми сауыты | 
Самай сүйек • Шүйде сүйек • Сынаша сүйек • Маңдай сүйек • Торлы сүйек • Төбе сүйек |
|  |
| Бет бөлігі | 
Жақ сүйектер • Таңдай сүйек • Мұрын жарғағы • Мұрын сүйегі • Тіл асты сүйегі • Бет сүйегі • Көзжасы сүйегі • Соқаша сүйек |
|  |
| Ортаңғы құлақ | 
Балғаша • Төс сүйекшесі • Үзеңгіше |

 |  |
|  |
| Омыртқа бағанасы | 
Мойын омыртқалары (Атлант • Эпистрофей) • Арқа омыртқалары • Бел омыртқалары • Сегізкөз • Құйымшақ |
|  |
| Қол | 
Тоқпан жілік • Білек сүйектері (Шынтақ сүйек • Кәрі жілік) • Алақан сүйектері |
|  |
| Көкірек керегесі | 
Төссүйек • Қабыртқалар |
|  |
| Иық белдеуі | 
Бұғана • Жауырын |
|  |
| Жамбас белдеуі | 
Жамбас сүйек (Шонданай сүйек • Мықын сүйек • Қасаға сүйегі) |
|  |
| Аяқ | 
Ортан жілік • Тізе тобығы • Асықты жілік • Асықты жілік шыбығы • Табан сүйектері |

 |