recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Нью-Йорк биржасындағы сауда
**Сауда** —

1. материалдық және рухани игіліктерді иеліктен шығару және иемдену түріндегі сатып алу-сату әрекеті барысында меншіктенушінің ауысуы нысаны;
2. тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, зияткерлік меншік нәтижелерінің айналымын, сатылуын ұйымдастыру жөніндегі шаруашылық қызмет аясы, яғни жеке адамның пайда алу мақсатымен тауарларды айналысқа түсіру, оларды сатып алу және сату жөніндегі шаруашылық қызметі; сатып алу-сату арқылы тауарларды өткізетін ұлттық шаруашылық саласы.

Тарихы
------

Еуропаның сауда тарихы Испан теңізшілерінің жаңа аумақтарды ашуына байланысты дами түсті. Испан теңізшілері Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкаға 1492 жылдан бері қатынай бастады. Ал португал теңізшілері 151-1521 жылдары алғашқы болып дүнеижүзін шарлап шықты. Голланд, британ және француз теңізшілері суда жүзу тәжірибелерін Үндістан, Америка, Африка тәрізді шалғайда жатқан жерлерге баруға жұмсады.Оларға қарап Еуропа саудагерлері де қимылдай бастады. Еуропалықтар Қытайдың фарфор, Үндістанның мақта-мата бұйымдарына көп қызықты. 1498 жылы Васко да Гама Еуропадан дәмдеуіш сатып әкеле бастағанға дейін дәмдеуіш саудасымен ислам елдері айналысты. 16-ғасырға дейін Голландия тауарлардың еркін айналымына рұқсат беріп, салықсыз сауда орталығы болды.Көпестердің арасында білімділер көп кездесті.Табысқа жеткісі келген саудагер сауатты, есеп-қисапты, шет тілдерін, теңіз ісін, заңды жақсы білетін адам болуы керек еді. Өйткені сапарда көптеген қиындықтар және қауіп-қатерлермен күресуге тура келді. Ұзақ жол жүруге мәжбүр болған саудагерлер ғылымның жетіуіне, әсіресе географияның дамуына көп септігін тигізді.

Сауда түрлері
-------------

Iшкі сауда, сыртқы сауда, аукциондық сауда, баспа-бас айырбас сауда, биржалық сауда, комиссиялық сауда, консигнациялық сауда, өтемақылы сауда, лицензиялық сауда (*технологияларды пайдалану құқығын, ноу-хауды, патенттерді, өнертабыс лицензияларын мерзімге және сыйақыға беру*), көтерме сауда (*заңи тұлғаларға не заңи тұлға құрмаған жеке тұлғаларға кәсіби қызметте пайдалану үшін кез келген тауарды түрін өзгертпестен қайта сату және сату*), бөлшек сауда (*халыққа жеке бастың тұтынуы немесе үй қожалығында пайдалану үшін сату*), халықaралық сауда, "көзге көрінбейтін" сауда (*көрсетілетін қызметтердін көлік, сақтандыру, қаржы, компьютерлік, ақпараттык, лизингтік, құрылыс, тағы басқа қызметтердің экспорты мен импорты*), тағы басқа түрлерге бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
*Басқа мағыналар үшін Қурайлы деген бетті қараңыз.*
**Қурайлы**, *Құрала* — Қорғалжын алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданы Үшсарт ауылынан солтүстік-шығыста 15 км жерде, теңіз деңгейінен 337 м биіктікте жатыр.

Сипаты
------

Аумағы 4 км², су жиналатын алабы 65 км². Күрделі пішінді көлдің ұзындығы 7 км, енді жері 1,2 км, жағалау бойының ұзындығы 18,5 км. Батыс жағалауы жарқабақты, қамыс басқан басқа жағалаулары жазық келген.

Өсімдігі
--------

Оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймағында қайың, терек шоқ ормандары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сәтбаев мұздығы** – Жоңғар Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық, Лепсі өзені осы мұздықтан басталады.

Географиялық сипаты
-------------------

Ауданы 7,5 км², ұзындығы 5,5 км, абляциялық, еру және булану ауданы 4,7 км², мұздығының көлемі 0,50 км³. Ені 1 км-ге жуық, мұздық тілі 2950 м-ге дейін төмендейді. Фирн 3520 м биіктіктен өтеді.

Ашылуы
------

Мұздықты алғаш рет 1912 жылы С.Е. Дмитриев, 1915 жылы В.В. Сапожников зерттеді. 1947 жылы ҚазССР ҒА-сы Географиялық секторының 1983 жылдан бастап институт экспедициясы абляция аумағын, мұздың жылу жылдамдығын бақылап, нақты қорытындылар жасады. Сол жолы мұздыққа және оның шыңына совет геологы, ғалым және қоғам қайраткері, академик Қ.И.Сәтбаевтың есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қушоқы кеніші**, *«Қазақмыс»* корпорациясының *«Бөрілі»* АҚ қарайды. Нұра темір жол станциянан сөлтүстікке қарай 24 км жерде орналасқан. Қушоқы кеніші жобасын *«Қарағандымемлшахта жобалау»* институты жасаған. 1962-72 ж. пайдалануға берілді. Кен орнының 13 кабатының 3-еуі өңделген. Көмірі шаң-көмірлі оттығы бар электрстанциялар үшін отын ретінде пайдаланылды. Өнім (70%) және автомобиль 30%) транспортымен тасымалданды. Аршылған жыныстар жүк көтерімдігі 105 т. думпкарлармен ТАЗ тепловоздары арқылы жеткізілді. Биіктігі 5-7,6 м. Көмір кертпештерін өңдеуде және аршуда ЭКГ-8И, ЭКГ-4У, ЭКГ-4,6 экскаваторлары пайдаланылды. 1989 ж. 1 млн 959 мың т көмір өндірілді. А. И. Ларин Ленин орденімен, А. А. Гетманенко Октябрь революциясы орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Үлгі:Infobox university

**Сауд Патша Университеті** (**KSU**, араб.: جامعة الملك سعود‎) Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында орналасқан көпшілік университет. Университет негізін 1957 жылы патша Сауд бин Абдул Ғазиз қалайды, университет алғашында Эр-Рияд Университеті деп аталады. Университет 1982 жылы Сауд Арабиясында кәсіпкер жұмысшылардың санан арттыру мақсатында құрылған.

Бүгінгі күні университетте 37,874 студент дәріс алуда. Университет натуралды ғылымдар, гуманитарлы ғылымдар, кәсіпкерлік және басқа-да мамандықтар бойынша дәріс береді, оқыту ақысыз негізде. Дәрістер ағылшын және араб тілдерінде өтеді.

Сілттемелер
-----------

1. ↑  Top Universities.  Top Universities (12 қараша 2009). Тексерілді, 16 қараша 2010.
2. ↑  Saudi Arabia - EDUCATION.  Countrystudies.us. Тексерілді, 16 қараша 2010.
3. ↑   Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2018 жылы.

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Official Site
* Gazal-1
* King Saud University Digital Library Мұрағатталған 2 наурыздың 2008 жылы.
* More information about King Saud University Мұрағатталған 23 желтоқсанның 2010 жылы.
* College of education at King Saud University Мұрағатталған 1 желтоқсанның 2009 жылы.
* More information Мұрағатталған 15 маусымның 2010 жылы.
* UN Award Мұрағатталған 3 сәуірдің 2012 жылы.

Үлгі:Coord missing
*Басқа мағыналар үшін Қурайлы деген бетті қараңыз.*

**Қурайлы** – Кетпен (Ұзынқара) жотасының оңтүстік-батыс сілемі, Темірлік тауларының бір бөлігі.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданы Тұйық ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2862 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км шамасында. Солтүстігінен Темірлік, оңтүстік беткейлерінен Кеген өзендерінің салалары бастау алады.

Геологиясы
----------

Беткейі тік жарқабақты, өзен, жыралармен тілімделген. Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Тау етегінде таудың орманды-дала, таулы-орман топырағында Тянь-Шань шыршасынан тұратын қылқанды орман белдеуі орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**"Сауда ишан"** - дастан. 

Қиссашыл ақын Нұралы Нысанбайұлы ауыз әдебиеті үлгісінде жазып, халық арасына кең тараған дастанның негізгі идеясы ел ішіндегі Сауда ишан сияқты дінбұзар, опасыз, арам ниетті адамдарды әшкерелеуге, әйел теңдігі мәселесін көтеруге арналған. Дастанда бас бостандығын аңсаған Жанат қыз бен оның тағдыры үшін жан аямай күрескен ағасы Болат әрекеттері шебер суреттеледі. Ауыз әдебиетінің үлкен білгірі, шымкенттік Қысыраубек Амантайұлы 1946 жылы жазып алған дастан нұсқасы көркемдігі құнды нұсқа қатарына жататындықтан 1974 жылы жеке кітап болып жарық көрді. Дастанның басқа нұсқалары да бар. Мәмбет Жаулыбаев пен созактық Бейімбет Сүйінбаев жинаған нұсқалар алдыңғы нұсқа мазмұнымен ұқсас болса, осы дастанды Нұралы ақынның өзінен үйренген Белгібай Бектұрғановтың жырлауынан 1953 жылы жазып алынған "Опасыз Ишен" мен Әбдірайым Мұратов 1959 жылы жинаған "Сауда Ишен" нұсқалары мазмұнында еш өзгешелік жоқ. Барлық нұсқалар толық, өлең құрылысы 7-8 буынды жыр үлгісімен жазылған. Қысыраубек нұсқасы Орталық ғылыми кітапхана қорында, ал басқа нұсқалар Әдебиет және өнер институтының қолжазба және мәтінтану бөлімінде сақтаулы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Ричард Джон Робертс** (ағылш. *Richard John Roberts*; род. 6 қыркүйек 1943, Дерби, Англия) — британдық биохимик және молекулалық биолог. Эукариоттық ДНҚ интрондар мен сплайсинг механизмін ашқан. 1993 жылы Филлип Шарппен бірге Робертс «бір-біріне тәуелсіз,геннің дискретті құрылымын ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы.

Өмірбаян
--------

Ричард Джон Робертс өмірге 6 қыркүйекте атақты Дерби ағылшын қаласында автомеханик отбасында келген. Анасы үй шаруасында болған. Робертс 4 жасқа келгенде, отбасы Бат қалашығына көшіп келеді, онда орта мектепті бітіреді. Мектепке кейін оның есімі берілді. 1965 жылы Робертс Шеффилда университетіне (Шеффилд) оқуға түседі және сонда аспирантураны бітіреді. Бір жылдың ішінде флавоноидтер ол іс жүзінде зерттеу тақырыбында кандидаттық диссертациясын аяқтады, бос уақытында, ол молекулярлық биологияға қызықты. 1969 жылы қаңтар айында Робертс кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін Гарвард университетіне ауысып, қарқынды түрде тасымалдау РНҚ және Даниел Натанстың рестрикциондық ферменттер жайлы жұмыстарымен танысады, бұл ДНҚ-ны егжей-тегжейлі зерттеу үшін жол ашты. 1973 жылы, Робертс Колд Спринг Харбор лабораториясына (Нью-Йорк көшіп келді. Рестриктаза туралы бұрын зертханада белгілі және анықталған, жиналған коллекцияны пайдаланып, Робертс аденовирус-2-ні зерттеді, жекелегенде инициации және матрицалық РНҚ вирусының есептеу соңдарындағы жерлерiн зерттеді. Алайда, бір күні ол РНҚ сплайсингін зерттеуге ауысады.

1992 жылы ол зертханалық қолдануға арналған ректриктаздарды шығара бастаған Нью-Ингланд Биолабс биотехнологиялық компаниясына ауысады.

1993 жылы, Робертс және Шарппен бірге «бір-біріне тәуелсіз, геннің дискретті құрылымын ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы алды .

Сілтемелер
----------

* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1976—2000 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

Бламберг / Гайдушек (1976) •
Гиймен / Шалли / Ялоу (1977) •
Арбер / Натанс / Смит (1978) •
Кормак / Хаунсфилд (1979) •
Бенасерраф / Доссе / Снелл (1980) •
Сперри / Хьюбел / Визель (1981) •
Бергстрем / Самуэльсон / Вейн (1982) •
Мак-Клинток (1983) •
Ерне / Келер / Мильштейн (1984) •
Браун / Голдштейн (1985) •
Коэн / Леви-Монтальчини (1986) •
Тонегава (1987) •
Блэк / Элайон / Хитчингс (1988) •
Бишоп / Вармус (1989) •
Мюррей / Томас (1990) •
Неер / Сакман (1991) •
Фишер / Кребс (1992) •
Робертс / Шарп (1993) •
Гилман / Родбелл (1994) •
Льюис / Нюсляйн-Фольхард / Вишаус (1995) •
Доэрти / Цинкернагель (1996) •
Прузинер (1997) •
Ферчготт / Игнарро / Мурад (1998) •
Блобель (1999) •
Карлссон / Грингард / Кандел (2000)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
1951—1975 | 
**1976—2000** | 
2001-ден бері

 |

 |
Сауда маркетингі — нарықта тауарлық белгінің тұрақтылығын
қамтамасыз ету жəне тауарды тұтынушыға дейін жеткізу ептілігі.
Сауда жəне тұтынушы маркетингтердің мақсаттары мен
міндеттері жиі қиылысатын болғандықтан, оларды жинақтап
зерттеу қажеттілігі пайда болады.
Тұтынушы маркетингі тұтынушылардың қалыптасқын өмір
стилін, дағдылары мен қажеттіліктерін есепке алады. Сонымен
қатар, ол маркетинг құрылымының түрлі бөліктерін қолдану
арқылы, осы мұқтаждықтарға əсер етіп, қанағаттандырады.
Осылайша, тұтынушының тұрақты сұранысын қамтамасыз ететін
белгілі бір тауарлық белгіге артықшылық беруі қалыптасады.
Алайда, тұтынушы маркетингінің аясында тұтынушы тауарды сауда
жүйесі арқылы алады. Сондықтан, сауда маркетингі өз міндетін
сауда қызметі арқылы жүзеге асырады. Оның негізгі мақсаты —
тауарды сауда жүйесі арқылы тұтынушыға «жылжыту» бойынша,
тауарлық белгінің нарықтағы тұрақты орнын қамтамасыз ету.

Тауарлар өте көп, əрі қарқынды дамыған нарық жағдайында
өндірушілерге сатушылардың арасында тауар таратуға көп энергия
жұмсауға тура келеді. Осы мақсатта келесі мəселелерді шешуге
мүмкіндік беретін сауда маркетингінің жүйесі құрылады:

* тауар таратудың барлық деңгейлерінде, сатып алушылардың тауар алатын сауда нүктелеріне дейін маркетингтік шешімдерді жүзеге асыру;
* өндірістік-коммерциялық операцияларға жұмсалған қаржылардың өтелу мүмкіндігін жоғарылату;
* сауда кəсіпорындарының маркетингтік қызметіне коммерциялық тұрғыдан қарау;
* нəтижесіз жұмыстың себептерін табуға мүмкіндік беретін маркетингтік міндеттерді сатылап шешу жəне сол үшін жауапты адамдарды табу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Сәтсіздіктерден құтылу мотиві** - адамның кез келген жағдайда сәтсіздікке ұшырамауға ұмтылуы, әсіресе оның жасаған еңбектері мен нәтижелерін басқа адамдар бағалап қабылдағанда, кез келген жағдайда адамның сәтсіздіктен құтылуға тырысуы. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві түрткісіне бой алдырған адам сол үшін өзінің бастапқы мақсатынан толық не белгілі мөлшерде бас тартуға дейін барады. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві үлгерімі нашар балалардың тапсырма орындамау себебін түсіндіргенде жиі байқалады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Шульц Рихард Соломонович
------------------------

**Шульц Рихард Соломонович** (16.06.1886, Саратов қаласы, - 09.10.1973, Алматы) - совет гельминтологының биолог ғылым докторы (1935), профессор (1939). ҚазССР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956).

Өмірі туралы қысқаша мәлімет
----------------------------

Азамат соғысына (С.М.Буденныйдың 1-Атты армиясы) және басмашыларды жоюға (Түркістан майданының Бұхар әскери тобы) қатысқан. Саратов университетін бітірген (1919). 1923-1924 жылдары паразиттік ауруларды зерттеу жөніндегі Бұқар экспедициясының қызметкері. 1924-1929 жылдары Бүкілодақтық эксперименттік малдірігерлігі институтында (Москва) гельминтология бөлімінің ассистенті. 1929-1941 ж. Бүкілодақтық гельминтология институтының директорының орынбасары. 1947-1967 ж. Қазақ малдәрігерік ғылыми-зерттеу институтында аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі , 1968 жылдан ғылыми консультант болды. Негізгі ғылыми еңбектері гельминттер морфологиясы мен биологиясына , филогенезі мен систематикасына , сондай-ақ мал гельминтоздары иммунологиясы мен патогенезіне ,оларды анықтау ,емдеу, олардан сақталу мәселелеріне арналған. Шульц шошқа аскаридозы мен өкпе гельминтоздары , мал эхинококкозы кездерінде мал денесіндегі құрттарды айдап шығу әдісін ұсынды, ішек цестоздарынан сақтану негіздерін салып, қой өсіретін шаруашылықтарды эхинококкоздан т.б. гельминтоздардан арылту жолдарын белгілеп берді.

Шығармалары
-----------

Шығармалары: Гельминты человека(1929); Гельминтозы крупного рогатого скота и его молодняка(1937); Гельминты и гельминтозы сельскохозяйственных животных(1964); Основы общей гельминтологий (1970-1976).

Дереккөз
--------

1. ↑  "Қазақ ССР" 3-том қазақша энциклопедия
Үлгі:Infobox Ethnic group

Амазонка жағалаулары мен оның негізгі салаларының бойында бұдан 500 жыл бұрын үндістердің көптеген гүлденген қоныстары шашыла орналасты. 

Тарума және омагуа сияқты тайпалар жауын сулары алып келген шөгінділермен тыңайған егістіктерден жүгерінің, маниоктің және күріштің мол өнімін жинады және ешқашан балықтан немесе тасбақа етінен тапшылық көрген жоқ. Солай болғанмен де соғыстардың, құлдану мен құл саудасымен айналысушылардың, ақ нәсілді адамдар әкелген аурулардың нәтижесінде, бұл тайпалардың бәрі біртіндеп жоғалып кетті. Бүгінде Амазонияда қалған үндістердің көпшілігі дәстүр бойынша негізгі өзендерден қашық, сельвада өмір сүргендер Өздерінің ата-бабалары сияқты бұл бытыраңқы тайпалар, көбінесе көшпелі өмір сүреді. Кедей жер телімдерін уақытша егістіктер үшін тазартады, бірақ, негізінен, аңшылық және балық аулаумен айналысады. Олар орман бере алатын нәрселерді жақсы пайдалана біледі. Тариано тайпасының үндістері, мысалы, 300-ден астам жабайы өсімдіктердің емдік қасиеттерін біледі. Амазониядағы үндіс халқы шамамен 100000 адамға дейін азайды, алайда бұрынғыша әр түрлі тілде сөйлейтін 150-дей тайпалар сақталған. Олардың көпшілігі Бразилияның солтүстік-шығысындагы каяполар сияқты Ұлттық үндіс қорының қорғауына алынған.

Ксингулар, Бразилиядағы Үндістер резервайиясында.
Бірақ оларға жерлерінің неғұрлым жылдам қарқынмен өзгеруі дәрежесіне байланысты күнелту үшін күрес жүргізуге тура келеді. XX ғасырдың соңындағы Амазония сельвасының жанашырлық жағдайы өткір экологиялық және саяси проблемаға айналды. Бұл Амазонияны жуырдағы уақытқа дейін тек романтикалық нышан, жабайы джунгли деп білетіндердің де назарын аударды. Экологтерді адамның ғаламшардағы аумағы жағынан ең үлкен ылғалды тропиктік орманға аяусыз шабуыл жасауы көбірек алаңдатып отыр.

Терена халқы.
Ағаштарды кесіп құлату мен ағаш дайындау сельваға деген жыртқыштық қатынастың ең көзге көрініп тұрған формалары. Аумағы жағынан орасан үлкен 6 орман кен-байлықтарын ашық әдіспен өндіру, ауыл шаруашылығын, мұнай өндіруді дамыту мен су электр станцияларын салудың нәтижесінде құрып бара жатыр. Егіншілік пен мал шаруашылығының мұқтаждықтарына алаңдар дайындау үшін сельваның үлкен телімдері өртеледі. Бұдан бәрінен бұрын ірі өзендердің бойындағы адам аяғы жетпейтін аудандар зардап шегеді. Дегенмен соңғы уакытта Амазония ормандарын жоюдың қарқыны баяулай бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5
**Тосқауыл** - 1) қарсыластың кенеттен пайда болуы немесе жылжуы байқалған бағытта бойтасалау үшін немесе әскер қоршауынан шығатын қапталды қамтамасыз ету үшін қарсы қойылатын бөлімше; 
2) қазақтардың әскери жүйесінде соғыс барысында ханды ортаға алып, қорғап жүретін бөлікті "тосқауылшы жасақ" деп атаған. 3) доптан тыс ойыншыға қарсыласының жолын кескестеп допқа жеткізбеуге болмайды. Егер шабуыл жасаушы қарсы команданың қорғаушысы алдап өткен жағдайда **тосқауыл** жасалады деп есептелінбейді. Кездесудің арбитрі екі жақтың ойыншыларына бір-бірлеріне Т. Жасамай еркін ойнауларына мүмкіндік береді.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Гректердің амазондармен шайқасы
Геракл және амазондар
**Амазонкалар**  — ежелгі грек мифтеріндегі жауынгер әйелдер. Қара теңіздің оңтүстік-шығыс жағында, Кавказ, Трапезунд, Азу таулары маңында өмір сүрген. Кейбір деректерде амазонка сөзі "омыраусыз, емшексіз" дегенді білдіреді. Қару-жарақ ұстауға қолайлы, әсіресе, садақ тартуға ыңғайлы болсын деп, жас кезінде қыздардың оң жақ омырауын күйдіріп не кесіп тастаған. А. шапқыншылық жорықтар жасап, бірте-бірте Қара т-дің солт. жағалауына, Кіші Азияға, Фракия мен Аттикаға, Африканың оңтүстігіне дейін жеткен. Страбо — : Амазондардың негізгі қаруы жақ, садақ, ай пішінді қалқан болған. Дулығасынан бастап бүкіл киімдері аң терісінен тігілген. Садақты алға да, артқа да бірдей ататын мерген болған дейді. Кейбір зерттеушілер (Ә.Қоңыратбаев т.б.) қарақалпақ халқының "Қырық қыз" эпосы мен грек мифтеріндегі Амазондар арасында ұқсастық бар деген болжам айтады. ;  Көптеген ғалымдардың айтуы бойынша олар сарматтарға (савроматтарға) ұқсас келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Денисон. История конницы, СПб, 1890
3. ↑  Косвен М.О. Амазонки. История легенды, Советская этнография, 1947
Амазон өзенінің алабы.
**Амазон ойпаты** - Оңтүстік Америкадағы, сондай-ақ жер шарындағы ең үлкен ойпат.

Ауданы 5 млн кm². Андыдан Атлант мұхитына дейін Гвиана және Бразилия таулы үстірті аралығында, дүние жүзіндегі ең суы мол өзен - Амазонканың алабын алып жатыр. Негізінен палеозойдың теңіз шөгінділері және мезозой-кайнозойдың құрылықтағы шөгінділерімен толықтырылған Оңтүстік Америка платформасының синеклизасында орналасқан.

Климаты ыстық (айлық орта температурасы -24-28С) және ылғалды (жылдық орта жауын-шашын мөлшері 1500-3000мм). Амазон ойпаты Батыс Амазон және Шығыс Амазон ойпаты болып екіге бөлінеді.

Батыс Амазон ойпаты
-------------------

Батыс Амазон ойпаты – өте кең (1600км дейін), тегіс жазық. Климаты экваториалдық, үнемі ылғалды. Өзендері баяу ағады. Пальма, гевея, какао ағаштары өседі. Батыс Амазон ойпатында жалпақ тұмсық маймылдар, құмырсқа жегіш; қос мекенділерден тапир, пекар; құс және бауырымен жорғалаушылар көп.

Шығыс Амазон ойпаты
-------------------

Шығыс Амазон ойпатының (Риу-Негру мен Тапажос өзендері сағасынан шығысқа қарай) ені тар (350 км-ге дейін), шет жақтарында палеозойдың теңіз шөгінділері мен докембрийдің кристалды жыныстары ашылып жатады. Шығыс Амазон ойпатыны көп тілімделген. Климаты субэкваториалдық. Селдір орман өседі, қызыл топырақты жері ойдым саванналар. Шығыс Амазон ойпатында жануарлардан құмырсқа жегіш, бұғымазам, кеміргіштер көп. Амазон ойпатында халық сирек қоныстанған. Негізгі қатынас жолы – өзен. Марганец, темір кені, Мадейра маңында мұнай бар.

Галерея
-------

* Амазон өзенінің сағасыАмазон өзенінің сағасы
* Амазон ойпатында орналасқан тропикалық ормандарАмазон ойпатында орналасқан тропикалық ормандар
* ПираньяларПираньялар
* Икитос (Перу) - суда жүзетін деревня.Икитос (Перу) - суда жүзетін деревня.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
*
**Сәт-Ата** - Атырау облысының Исатай ауданы
ауқымында орналасқан Новобогат кенорнын барлау жұмыстарын жүргізумен және одан көмірсутек шикізатын өндірумен айналысатын жауапкершіпігі шектеулі серіктестік.
Құрылтайшылары - жеке тұлғалар. "Сәт-Ата" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Атырау қаласынан батысқа қарай 65 км жерде, Новобогат кентінің жанында орналасқан аттас кенорынды игеру мақсатында құрылған. Кенорынның орналасу ауқымы - 0,198 км². Лицензияның өз күшін сақтау мерзімі, сол лицензия бекітілген 1997 жылдан бастап есептегенде, 20 жыл. Кенорынды барлау сатысының ұзақтығы - 3 жыл, алайда 4 жылға дейін ұзартылуы да мүмкін. Кенорыннан өнім алу сатысының ұзақтығы, оны жайластыру
уақытын қоса есептегенде, 17 жыл.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Понте Веккьо көпірі
**Понте Веккьо** (итал. *Ponte Vecchio*, *ескі көпір*) — орта ғасырларда салынған көпір. Ол Флоренциядағы Арно өзенін басып өтеді.

Тарихы
------

Тарихы Рим империясының уақытымен сәйкес. 1333 жылы топан судың арқасында бұзылып, 1345 жылы Таддео Гадди оны қайта салдырған болатын. 1565 жылы Джорджо Вазари оны жаңа идеяларымен жаңартуы керек болатын. Бұл көпірдің ерекшелігі тура үстінде үйлердің орналасуында, кейбіреуі тіпті шетіне жақын. Бастапқыда тері, ет сататын дүкендер ғана болатын. Олардан қоқыс пен жағымсыз иіс көп болатындықтан, 1593 жылдан бастап ол жерге зергерлер орналаса бастады.

Қызықты дерек
-------------

*Понте–Веккью* Флоренциядағы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аман қалған жалғыз көпір.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A history of the Ponte Vecchio, Florence.  Holiday Velvet. Тексерілді, 20 қараша 2012.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Понте Веккьо**
**Сабын тамыр**-құрамында көбік түзетін органикалық зат-сапонин болатын өсімдік тамырлары мен тамыр түйнектері. Сабын тамырдан медициналық және техникалық сапониндер алынады; түрлі сұйық инсектицидтер өндірісінде, медицинада (қақырық түсіретін дәрі есебінде) қолданылады. Ертеде Сабын тамырды сабын орнына кір жуу үшін қолданылғандықтан осылай аталған.КСРО-де Сабын тамырды қалампыр тұқымдасына жататын өсімдіктерден алды.

Таралуы
-------

Қазақстанда Шығыс Қазақстан облысында өзен аңғары, орманды жерлерде өсетін дәрілік сабын шөптің (Saponaria officinalis) құрамында (13-15%, кейбір деректерде 35%) сапонин бар. Өзен алқабы, шалғын, құмды және сортаң жерлерде өсетін ақ қаңбақ (Gypsophila paniculata)құрамында 6,5-20% сапонин бар. Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының таулы, шөлді және далалық аймақтарында боз тікеннен (Acanfhopyllum gypsophiloides) «Түркістан» Сабын тамыры алынады.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том
**Болгария телевизиясы** – болгар елінің мемлекеттік телеарналар жүйесі .
Болгария телеарналары: RE: TV – Болгарияның жаңалықтар арнасы, HipHop TV – музыкалық телеарна, Eco Bulgaria TV – табиғат, жан-жануарлар және қоршаған орта жайында деректі фильмдер мен бағдарламалар. Margo TV – музыкалық, жастарға арналған телеарна. 7 DNI TV – негізгі, басты телеарна, ВТК international – әскери телевизиялық арна. Скат ТВ – Қара теңіз аймағының телеарнасы. Eurofolk TV – Болгариялық музыкалық арна, музыкадағы белгілі бір бағыттарды ұстанады. Rodina TV – музыкалық арна, ұлттық, отандық бағыттарға баса назар аударады. Bagri TV – әмбебап телеарна. BNT – Болгария ұлттық телеарнасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Футбол ережелері** — футбол ойынының бекітілген ережелері. Бұл ережелер Халықаралық Футбол Федерацияларының Кеңесі (ағылшынша *IFAB — International Football Association Board*) тарапынан жазылып, ФИФА тарапынан жарияланады. Ережелер топтағы ойыншылар санын, ойын ұзақтығын, алаң мен доп өлшемдерін және басқа да көптеген ойын қырларын қамтиды.

Ағымдағы ережелер
-----------------

Ережелердің соңғы редакциясы (2008 жылдың 1-шілдесі) 17 тармақтан тұрады.

* 1-ші ереже: Ойын алаңы
* 2-ші ереже: Доп
* 3-ші ереже: Ойыншылар саны
* 4-ші ереже: Ойыншылар киім-кешегі
* 5-ші ереже: Төреші
* 6-ші ереже: Төреші көмекшілері
* 7-ші ереже: Ойын ұзақтығы
* 8-ші ереже: Ойынның басталуы мен қайта жалғасуы
* 9-ші ереже: Ойындағы және ойыннан тыс-қы доп
* 10-ші ереже: Ойындағы есеп анықтамасы
* 11-ші ереже: «Ойыннан тыс» күйі
* 12-ші ереже: Ойыншылардың ереже бұзушылығы және тәртіпсіздігі
* 13-ші ереже: Айып және еркін соққы
* 14-ші ереже: 11-метрлік соққы
* 15-ші ереже: Допты лақтырып ойынға қосу
* 16-ші ереже: Қақпадан тебу
* 17-ші ереже: Бұрыштама добы

Тарихы
------

Алғаш рет ойын ережелерін Англия Футбол Федерациясы 1863 жылдың 7-ші желтоқсанында еңгізген болатын. Бұндағы ережелер өз негізін Кембридж университетінен алады.

Қазіргі таңда, Халықаралық Футбол Федерацияларының Кеңесінде (IFAB) ойын ережелерін бекітерде Англия, Шотландия, Уелс және Солтүстік Ирландия футбол федерациялары бір-бір дауысқа иелік етсе, ФИФА 4 дауысқа ие. Ағымдағы ережелердің өзегі 1997 жылы қабылданып, содан бері тек мардымсыз өзгертулерге ұшыраған.

Сілтемелер
----------

* *FIFA* The Laws of the Game  (ағыл.).  FIFA.com (06.03.2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 ақпан 2012. Тексерілді, 29 наурыз 2011. — FIFA.com-дағы ережелердің ағымдағы редакциясы
**Георгий Александрович Брылов** (1893-1945), график, суретші. 

«Қазақстан әуендері» (1938- 1940), «Жамбыл», «Күлеш Байсейітова», «Шара» атты суреттері мен табиғат пейзаждары кезінде жоғары бағаға ие болды. Соның ішінде суретшінің езі жазушыға сыйға тартқан «Мұхтар Әуезов» атты портреті (1942-43) ерекше дараланып тұрады. Мұнда жазушы қырынан бейнеленген. Орындалу шеберлігі жоғары және әсерлі көңіл күймен салынған. Ақ мен ақ көйлек киген, галстугінің байлауы ерекше кезге түседі. Ойшылға тен кең маңдайы, бұйра қою қара шашы, дөңестеу қыр мұрыны, бояуы қанық қалың ерні, қырағы өткір көзі Әуезовтің ішкі қуат пен парасатқа толы жан дүниесін ашып тұр. Бұл сурет жазушы портретінің ішіндегі ең бір сетті шыққан туынды. 

Брыловтың суреттері Санкт-Петербургтегі мемлекеттік орыс мұражайының, Ә. Қастеев атындағы республикалық өнер мұражайының, Мемлекеттік орталық мұражайдың қорларында сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Хачин Георгий Андреевич** (15.3.1915, Ресей, Башқұртстан, Зилаир ауданы Кананикольское селосы - 2.5.1978, Қостанай облысы Жітіқара қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, қатардағы жауынгер. Орыс. 

Кеңес әскері қатарына 1937 жылы шақырылған. 1939 жылы Кеңес-фин соғысына қатысқан. Ұлы Отан соғысы кезінде 1942 жылдың тамыз айынан танкіні жоятын дивизионда өзінің жауынгерлік борышын атқарды. Ұрыс күндерінің бірінде жау Сталинград қаласындағы трактор зауытын басып алмақ болып, бір полк жаяу әскерін жіберді. Оларды орташа және ауыр танкілермен, ал әуеде 53 ұшақпен қорғады. Осы ұрыста Xачин ауыр жараланғанына қарамастан, жаудың 4 танкісін жойды. Ол әскерлерді біріктіріп, қорғаныс құрып, күні бойы бекіністі ұстап тұрды. Тек бригада командирі майор Дурневтің «қоршаудан атыса отырып шық» деген бұйрығынан кейін ғана ол бекіністі тастап шықты. Осындай ерекше қайсарлық жасағаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Хачинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (8.2. 1943). Соғыстан кейін ол Башқортостанда орман шаруашылығында жұмыс істеді. 1971 жылы Қостанай облысы Жітіқара қаласына көшіп келіп, өмірінің соңына дейін Жітіқара асбест комбинатында жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Сабор** (серб-хорваттық) — кейбір оңтүстік славян халықтарындағы өкілдік орган. Алғаш рет Солтүстік Хорватияда 1273 жылы, Оңтүстік Хорватияда 14 ғасырда шақырылды. Саборға ақсүйектер, дворяндар, дін иелері, ерікті корольдық қалалардың өкілдері енді. Саборды бан басқарды. Онда ішкі саясат мәселелері қаралды. Сабор 3 жылда бір рет (1887 жылдан —5 жылға) шақырылып тұрды. 1848 жылдан Сабор сословиелік сипатын жоғалтты, бірақ ақсүйектер мен шіркеу шонжарлары жеке өкілдік правосын сақтап қалды. Далмацияда алғаш рет Сабор 1861 ж. шақырылды. Сабор 1918 жылы 1 желтоқсанда таратылды. Хорватия Социалистік Республикасында Сабор 
парламент деп аталады.

Хорваттардың отырысы[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
«**Кавьядарша**» (*Kâvyâ-darça - поэзия айнасы*) —үнді жазушысы Дандиннің (*VII ғасыр*) поэтика жөніндегі трактаты. Үнді классикалық поэзиясының гүлденген кезіндегі бай тәжірибеге сүйеніп жазылған. «Кавьядарша» үш тараудан тұрады. 1-тарауда көркем әдебиеттің тегі мен жанрларын (*проза, өлең, «аралас» түрлері*), әдеби тілді, аллитерация түрлерін («*анупраса*») және табиғи, үлгі, анық «вайдарбхи» мен астарлы «гаудия» стильдерін анықтады. 2-тарауда аланкардың ішкі мағыналық және сөз тұлғаларына қарай салыстыру – (упама - 32 түрі), метафора (рупака), тұспал (акшепа), әсірелеу (атишайокти), сөз ойнақылығы (шлеша) туралы жазылған. Ал, сөздердің ауызша айтылуына қарай ямака (ішкі ұйқас) туралы зерттеу 3-тарауда берілген. Поэтика жөніндегі ежелгі санскриттік трактаттардың бірі – «Кавьядарша» үнді әдебиет теориясының дамуына үлкен ықпал жасады. 

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том.
**Культті фильм** (ағылш. *cult film*) — белгілі бір объектіні топтасқан қастерлеушілер, еліктегіш табынушылардан құралған діни топ мәдениеті секілді нәрсе. 

Бірақ культті фильм авторлық та, мейнстримді фильм де болуы мүмкін және кинопрокатта сәттілікке жетпей тұрып белгілі бір әлеуметтік топ пен субмәдениет  сүйіспеншілігіне бөленген фильмдер де жатады.

Жүйелі түрде көру әсерінен табыну, бірге көрулер («Ағайынды Блюз», «Рокки Хоррордың қорқыныш шоуы») салтқа айналу және субмәдениет қалыптасуы, тіпті ойдан шығарылған әлем («Жұлдызды соғыстар» т.б.) діні пайда болуы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Павлов А.* Культура культа // *11*. — Искусство кино, 2011. — б. 87-98. — ISSN 0130-6405.  (орыс.)
**Кульминация** дегеніміз шырақтардың негізгі аспан меридианы арқылы өту құбылысы. Кульминация бағытын анықтау үшін жұлдызды NWS бату сызығымен келтіреді. Кульминация уақытын табу үшін жұлдыздың қондырма дөңгелегіндегі NS сызығының өту уақыты бойынша анықтайды. Жоғары кульминация аспандағы жұлдыздардың ең жоғарғы орналасқан жеріне, ал төменгі- төменгі орналасқан жеріне сәйкес келеді. [1]

zн = 180º - (φ + δ);
zв; ю.з = φ - δ;
zв; c.з = δ - φ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика және Астрономия: Жалпы білім беретін мектептердің 9-сыныбына арналған оқулық - Астана: "Әлнаир" баспасы, 2013.-304 б.ISBN 978-601-7335-21-2
Дротаверин
**Дротаверин** (лат. *Drotaverine*) ішкеннен кейін тез және толық сіңеді. Ол плазма ақуыздарымен, әсіресе альбуминдермен, альфа- және бета- глобулиндермен жоғары дәрежеде байланысады (95-98%). Ішкеннен соң 45-60 минуттан кейін плазмада ең жоғарғы қанығу деңгейіне жетеді. Бауыр арқылы алғашқы өту кезінде дозаның 60% өзгермеген түрде қан айналымында болады.

### Фармакодинамика

Но-шпа IV фосфодиэстеразаға селективті арқылы тегіс бұлшық еттің түйілуіне қарсы әсер ететін изохинолин туындысы. Бұл ферментті тежеу тегіс бұлшық ет босаңсуын туғызатын миозин киназасының жеңіл тізбегінің белсенсіздендіретін cAMF-ның жоғары қанығуына әкеп соғады.

Қолданылуы
----------

* билиарлы жолмен байланысты тегіс бұлшықет түілулерінде: холецистолитиаз, холангиолитиаз, холецистит, перехолецистит, холангит, папиллит
* бас ауыруында
* гинекологиялық ауруларда: дисменореяда
* асқазан-ішек жолдарының тегіс бұлшықет түйілуінде: асқазан ойық жарасында, гастритте, энтеритте, колитте, іш қатулар немесе іш кебуде.
**Болжам** (гр. *hipothesis* ). Іс жүзінде кездесетін
формулалар қарапайым және ыңғайлы болу
үшін материалдар кедергісін есептеу
формулаларын қорытып шығару кезінде
пайдаланылатын ұйғарымдар. Бұл жағдайда ең
маңызды факторлар ғана ескеріліп, кейбір
шамалар қарастырылмайды. Айтарлықтай дәл
болмағанмен, осылайша қорытылған
формуларды пайдалануға болады.

Бернуллидің жазық қималар туралы болжамы
----------------------------------------

Деформацияға дейінгі жазық көлденең қима
деформациядан кейін де жазық болып қалады.

Кирхгофтың нормальдің өзгермейтіндігі туралы болжамы
----------------------------------------------------

Деформацияға дейінгі орта жазықтық нормалінде орналасқан нүктелер деформациядан
кейін деформацияланған жазықтық нормалінде
жатады. Пластина және қабықшаның иілу
теориясы осы болжамға негізделеді.

Идеал серпімділік туралы болжам
-------------------------------

Барлық нүктеде серпімділік қасиеттер бірдей деп есептеледі.

Изотроп туралы болжам
---------------------

Серпімділік қасиеттері барлық бағытта бірдей болуы туралы болжам.

Дененің біртектілігі туралы болжам
----------------------------------

Дененің
барлық нүктесінде серпімділік қасиеттері бірдей
болуы туралы болжам.

Дененің тұтас құрылымы туралы болжам
------------------------------------

Барлық дене көлемі затпен толтырылған деп саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
**Сесил Джон Родс** - Чилидің саяси қайраткері. Америкадағы испан отарларының тәелсіздігі жолындағы соғысқа қатысушы. 1811-1812, 1814 ж. Х.Каррера үкіметінің революциясының қайта құрылу жұмысына белесене ат салысты. 1814 ж. Ранкагуа маңында патриоттар әскері жеңілгеннен кейін, Мендосқа(Аргентина) қашты. Чилиге қайта оралып, испандарға қарсы күресу үшін бірнеше партизиан отрядын құрды. 1818 ж. Науырзда Канча-Раяда маңындағы соғыста патриоттар тағы бір сәисіздікке ұшыраған соң, халық жасағын басқарып, гусар эскодронын ұйымдастырды. Бұл Чили армиясының Майну маңында болған шайқаста жеңіске жетуіне көмектесті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Марк Андреевич Натансон** (лақап аты — Бобров) (25. 12. 1850 (6. 1.1851), Швенченис қаласы, Литва,—29. 7. 1919, Берн) — орыс революционері, халықшыл, Санкт-Петербургтің медицина-хирургиялық академиясында (1868—1871), Егіншілік институтында оқыды. 1869 жылы студенттер қозғалысында С. Г. Нечаевке қарсы шықты. Чайковшылар мен «Жер және ерік» қоғамының негізін қалаушылардың бірі, кейін «Халық еркіне» ойысты. 1876 жылы Қазан ереуіліне қатысты, жұмысшылар арасында үгіт жұмысын жүргізді. 1869— 1877 жылы 4 рет тұтқындалып, Петропавл қамалында отырды. 1879—1889 жылы Сібірге жер аударылды. «Партияның халық правосын» (1893—1894) құрды. 1904 ж. Швейцарияға кетті. 1905 жылдан эсер, эсерлер партиясы ОК мүшесі. 1907 жылдан Қазан революциясына дейін эмиграцияда болды. 1-дүние жүзілік соғыс кезінде интернационалдық бағыт ұстады, Циммервальд және Кинталь конференцияларына қатысты. 1917 ж. солшыл эсерлерді жақтады. 1918 ж. «революцияшыл коммунистер» тобын құрды. БОАК Президиумының мүшесі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Марк Андронович Брага** - ауыл шарушылық өндірісінің жаңашылы, Социалистік Еңбек Ері атағын 2 рет алған, Херсон облысы, Голопристанский ауданындағы "Ресей" колхозының комбайнері. 1951 жылдан КОКП мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

1937 ж. механик-комбайнерлер даярлайтын Каховский мектебін бітірген соң, 1958 жылдан "Ресей" колхозының комбайнері атанды. Марктың өз ісін өте шебер меңгергендігі және оның өте шебер көрсеткіші юүкіл КСРО -ға әйгілі болды. 1948 ж. *С-1 комбайнымен* 25 күн ішінде жинаған егістіктен 8844 *ц* дәнді дақыл, 1161 *Астыңғы жазу*ц майлы дақыл бастырды. Бұдан кейінгі жылдарда да комбайнердің көрсеткіші жоғарлай түсті. Марк 1967 ж. 673 *га* дәнді дақыл орып, 16846 *ц* астық бастырды. КОКП 19 және 22-съездерінің делегаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 448-бет 2 том
Март Бартра
-----------

Ма́рк Ба́ртра Арега́ль (исп. Marc Bartra Aregall; 15 қаңтар 1991, Сант-Жауме-дельс-Доменьс, Таррагона, Испания) — қорғаушы шебіндегі испан ойыншысы. Қазіргі таңда каталондық "Барселона" сапында және Испания ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

Барселона
---------

14 ақпан 2010 жылы Марк Бартра "Барселона" үшін ең алғаш ойынын Хеффрен Суаресты ауыстырып соңғы 30 минут қалғанда ойынға кіріді. Ол ойында "Барселона" "Атлетико Мадрид" командасына қарсы ойнайды. Есеп (2-1) Атлетико жеңеді.

21 мамыр күні 2011 жылы Марк Бартра өзінің "Барселона" сапында ең алғашқы голын "Малага" футбол клубына қарсы ойында салады, ал екінші голын 2013/14 Испанияның Кубогында Реалға қарсы ойында салады, бірақ бұл гол "Барселонаны" жеңілістен құтқармайды. Ол ойында Реал жеңіске (2-1) есебімен жетеді.

Марк Бартра "Барселонада" 15 нөмірдің астында ойнайды. Оның көбіне екінші Карлес Пуйоль депте атайды. Қазіргі таңда Марк Бартра ең үздік жас қорғаушылардың қатарына кіреді.

Жетістіктері
------------

Испания Барселона

* Испания чемпионы (3): 2009/10, 2010/11, 2012/13
* Испания Кубокгының иегері: 2011/12
* УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: 2010/11

Дереккөздер
-----------



1. ↑
2. ↑
**Марк Стронг** (ағылш. *Mark Strong*; туған кездегі есімі — **Марко Джузеппе Салуссолиа**, 5 тамыз 1963, Излингтон, Лондон) - британдық актер, BAFTA (2004) жүлдесінің номинанты атанған. «Шерлок Холмс», «Пипец», «Совокупность лжи», «Рок-н-рольщик», «Звёздная пыль», «Робин Гуд», «Шпион, выйди вон!» сияқты фильмдерден танымал атанған.

Өмірбаяны
---------

Марк Стронг 1963 жылы 5 тамызда Излингтонда дүниеге келген. Анасы оның есімін ауыстыру себебі - өзінің достарымен сөйлесуге ыңғайлы болу үшін. Royal Holloway университетінде білім алып, кейіннен Bristol Old Vic театр мектебін бітіреді. Ең бірінші рөлін «Главный подозреваемый» телесериалында атақты Хелен Мирренмен ойнайды. Ең танымал фильмдері және рөлдері: «Шерлок Холмс» -Лорд Блэквуд, «Зелёный фонарь»-Таал Синестро, «Пипец»-Фрэнк Д’Амико, «Робин Гуд» -сэр Годфри және «Шпион, выйди вон!»- Джим Придо.

Жеке өмірі
----------

Марк Стронг Лондонда әйелі - Лиза Маршаллмен және екі ұлы - Габриэлмен (2005), Романмен (2007) бірге тұрады. Стронг - танымал актер Дэниел Крейгтің жақын досы.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Марк Стронг
**Марк Роберт Майкл Уолберг** (ағылш. *Mark Robert Michael Wahlberg*, 5 маусым 1971, Дорчестер, Массачусетс, АҚШ) — Америкалық актер және продюсер.

Өмірбаяны
---------

14 жасында мектептен қуылып, көшеде ұрлықпен, есірткі сатып күн көрген. 16 жасында бір вьетті қатігездікпен ұрып-соққаны үшін түрмеге қамалды.

Актер мектепті ерте тастап кеткен. Араға ондаған жылдар салып, Марк Уолберг 2013 жылы 42 жасында орта мектепті ресми аяқтады. 90-шы жылдары актер рэперлікпен айналысты, оның сахнадағы есімі - Марки Марк (Marky Mark) болды. Ағалары - Роберт Уолберг пен Донни Уолберг те актер.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 25 мамырдың 2014 жылы.
* IMDb сайтында
**Сельсин** (ағыл. Silsyn, celf – өзі және грек. Synchronos – бірі мезгілді) – бір біліктің бұрыштық ығысуына сәйкес өзара мех. түрде байланыспаған басқа бір біліктің бұрыштық ығысуын тудыратын электр машинасы. Жұмыс істеу принципіне қарай ол ротордың айналуы кезінде бір фазалы бірінші реттік орам (қозу орамы) мен үш фазалы екінші реттік орам (синхрондау орамы) арасындағы өзара индуктивтігі жайлап өзгертетін бұрылмалы трансформатор түрінде болады. Қолданылуына сәйкес ол датчикті сельсин, қабылдағыш сельсин және диференциалды сельсин, ал жасалу ерекшелігіне сәйкес жанаспалы (контактілі) және жанаспайтын түрлерге бөлінеді. Жанаспалы сельсиннің орамдары статорда орналасады. Мұнда қозу орманының осі синхрондау орманының осіне перпендикуляр болады. сельсин қадағалау жүйесінің бақылау әрі басқару тетігі тағы басқа мақсаттар үшін пайдаланылады.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Сан-Франциско** (ағылш. *San Francisco*, қысқаша: *Frisco*) — АҚШ-тың Калифорния штатындағы қала. Қала өз атауын әйгілі католик Ассизи Францискінен алған. 

2010 жылы қала тұрғындар саны 815 358 болған. Бұл қала АҚШ-тағы тұрғындар саны бойынша 12-ші орын алып тұр. Жер аумағы — 600,6 шыршы шақырым, ал құрғақ жер аумағы 121,4 шаршы шақырым құрайды.

Қала Сан-Франциско түбегінде орналасқан.

1776 жылы испандар сол түбекте форт құрып, қаланың тарихын бастаған.

Сан-Франциско танымал туризм орталығы болып табылады. Ондағы ең әйгілі назар аударарлық орындар — Алтын қақпа көпірі, Алькатрас аралы және басқалары.

Отарлық кезге дейін
-------------------

10 000-20 000 жыл бұрын Сан-Франциско түбегін үндістер мекендеген. Еуропалықтар келгенде, сол аймақта Олони (үндістер тілінде — "батыстағы халық") атты тайпаларын кездестірген. Олар сол түбекке біздің ғасырға дейін 8 000 жылы келген.

Отарлық кезі
------------

Гаспар Де Портула бастаған Испан зерттеу тобы 1769 жылы 2 қараша күні Сан-Франциско шығанағына келіп, сол жерді Жаңа Испания аймағы деп жариялаған.

7 жыл өткесін сол жерге жаңа форт құрып, оны Әулие Франциск атауымен атаған.

1821 жылы жаңа тәуелсіз Мексика құрамына кірген.

1846 жылы қаланы келісім бойынша АҚШ-қа қайтарып, американ-мексикан соғысы аяқталды.

Алтын шығару
------------

1848 жылы Калифорнияда алтын шығару басталып, соның нәтижесінде қала тұрғындар саны күрт өсті.

Сан-Франциско, 1855 жыл

1906 жылғы жер сілкінісі
------------------------

1906 жылы 18 сәуір күні қалада жер сілкінісі болып, ол қаланың 80 пайызын жайғарған. Ресми ақпарат бойынша қаза тапқандар саны 3000 адам болған.

Сан-Францисконың 300 000 тұрғыны үйсіз қалған.

Жер сілкінісінен кейінгі Сан-Франциско, 1906 жыл

Хиппи
-----

1960 жылдарының соңында Сан Франсиско хиппи қозғалысының орталығы болды.

90 жылдар
---------

Интернеттің дамуына байланысты көптеген кәсіпкерлер Сан-Франциско келіп, қаланың дамуына өз үлесін қосты.

Сілтемелер
----------
**Levi Strauss & Co.** (**LS&CO**, **Levi's**) (*Ливай Стросс* деп айтылады) - американдық компания, киім (ең алдымен джинс киімінің) және аяқ киiмнiң белгiлi өндiрушiсi.

1853 жылы Сан-Францискода Леви Страусспен құрылған.

Штаб-пәтері - Сан Франциско қаласында орналасқан.

Mеншік иесі және басшылық
-------------------------

Levi Strauss & Co. компаниясының иелері Леви Страусстың ұрпағы болып саналады.

Компанияның директорлар кеңесінің төрағасы — Ричард Кауфман (*Richard L. Kauffman*), президенті — Джон Андерсон (*John Anderson*).

Әрекетшілігі
------------

Levi Strauss & Co. өз әрекетшілігін әлемнің әртүрлі аймақтарында орналасқан үш бөлімше арқылы жасайды:

* Levi Strauss, North Americas (LSNA), Сан-Францискодағы штаб-пәтері
* Levi Strauss Europe (LSE), Брюссель
* Asia Pacific Division (APD), Сингапур

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Корпоративтік сайт
* Ресми сайты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Levi's plural noun - definition in British English Dictionary & Thesaurus - Cambridge Dictionary Online.  // dictionary.cambridge.org. Тексерілді, 27 қыркүйек 2011.
**Тимоти Мэттью Ховард** (ағылш. *Timothy Matthew Howard*; 6 наурыз 1979, Норт-Брансуик), АҚШ, **Тим Ховард** ретінде танымал — АҚШ-тық футболшы, қақпашы. КОНКАКАФ Алтын Кубогының екі дүркін чемпионы.

Карьерасы
---------

Тим афро-американдық Мэттью Ховард пен мажарлық Эстер Фекетенің отбасында дүниеге келген. Тим үшке толғанда ата-анасы ажырасып кетті де, бұл анасының қолында қалды. Сол себепті де Тим Ховардта АҚШ-тың да, Мажарстанның да азаматтығы бар.

Карьерасында АҚШ және Англия клубтарында ойнады. 2003 жылға дейін АҚШ-тың "Норт-Джерси Империалс", "МетроСтарз" клубтарында өнер көрсетті. 2003-07 жылдары "Манчестер Юнайтед" қақпасын қорғады, 2005 жылы клубқа Эдвин Ван дер Сар келген соң алаңға шығуы сиреп кетті де, жаңа клуб іздеуге мәжбүр болды. 

2006 жылы "Манчестер Юнайтед" клубынан "Эвертонға" бір жыл жалға берілді. 2007 жылы "Эвертон" Ховардты түпкілікті сатып алды. Содан соң ұзақ жылдар бойы "Эвертон" сапында ойнады.

2012 жылы 4 қаңтарда "Болтон Уондерерс" қақпасына өз қақпасынан теуіп гол соқты.

Қазір (2016 жылдан бері) "Колорадо Рапидс" клубының қапашысы.

Ұлттық құрамада 2002-2017 жылдар аралығында ойнап, үш рет әлем чемпионатына, үш рет КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия кубогы: 2004
* Лига кубогы: 2006
* Англия суперкубогы: 2003

**«Эвертон»**

* Англия кубогының финалисі: 2009

**АҚШ құрамасы**

* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2007, 2017
* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2011

### Жеке

* MLS-тың үздік жас футболшысы (1): 2001
* MLS жыл қақпашысы (1): 2001
* MLS Best XI (2): 2001, 2002
* АПЛ-дағы жыл командасы (1): 2003/2004
* АҚШ-тағы жыл футболшысы (2): 2008, 2014
* 2009 жылғы Конфедерациялар кубогының үздік қақпашысы
* КОНКАКАФ-тағы жыл қақпашысы (1): 2013

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Әлем чемпионаттары: 2006, 2010, 2014
* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2007, 2011, 2017
* Конфедерациялар кубогы: 2003, 2009
* Жазғы Олимпиада ойындары

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Tim Howard - U.S. Soccer
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2014 жылы. (ағыл.)
**Рифт** (ағылш. *rіft* — жарықшақ, жарылым), *рифтік белдем* — белгілі бағытта жүздеген, мыңдаған км-ге созылған, аса тереңде жаралатын жер қыртысының ірі тектоникалық құрылымы. 

Ірі Рифттер рифтік белдемдер деп аталады. Ені 15 — 70 км-ден (Өлі теңіз Рифті) 200 — 400 км-ге (Қызыл теңіз Рифті) дейін жетеді. Рифт аумағында негіз және сілті құрамды тау жыныстары мол, қышқыл тау жыныстары аз кездеседі. Рифттердің осьтік грабендерінде гравитац. максимум байқалады. Рифттер жер қыртысының ерте кезде босаңсыған белдемдерінің аумағындағы ішкі құрлықтық Рифттер (мыс. Шығыс Африка, Байкал Рифттері), құрлықтық типті жер қыртысы жоқ белдемдердегі құрлықаралық Рифттер (мыс. Қызыл теңіз, Аден шығанағы Рифттері, қ. сурет) және жер қыртысының мұхиттық типі тараған ортаңғы мұхит жоталары аумағындағы ішкі мұхиттық рифттер болып бөлінеді.

Қалыптасу себебі
----------------

Қалыптасу себебі жер қойнауындағы күштермен байланысты, сырт пішіні орларға яки жарықтарға ұқсайтын, ұзыннан-ұзақ созыла сағаланатын (*ұзындығы жүздеген, тіпті мыңнан астам шақырым*) кұрылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов, 2000 жыл. — 328 бет.