recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Артур Ивлин Сент-Джон Во** ағылш. *Arthur Evelyn St. John Waugh* [ˈwɔː]; 28 қазан 1903(19031028), Лондон — 10 сәуір 1966, Сомерсет) — ағылшын сатирик-жазушысы.

Автор өзінің «Құлдырау мен күйзелу» (1928), «Қолайсыз дене» (1930), «Бір уыс тозаң» (1934), «Ұмытылмас» (1947) сатиралық романдарымен танымал болған. Католиктік жағдай бейнеленген оның танымал байыпты жұмыстары мыналар: «Брайдсхедке оралу» (1945) және «Құрмет қылышы» трилогиясы («Қаруланған адамдар» (1952), «Офицерлер мен джентльмендер» (1955), «Қарсылықсыз тізе бүгу» (1961).

Ивлин Во өзінің көптеген шығармасында жоғарғы қоғам мен британдық ақсүйектерді кейде қатты келемеждейді. Бұдан басқа ол көптеген әңгімелердің, үш биография мен бірінші томы аяқталмаған автобиографияның авторы. Оның саяхат хаттары және кең көлемді күнделіктері сондай-ақ корреспонденциялары да шығарылған. 

Ивлин Воның жұмыстары - атақты проза стилисті және күн сайын кеңінен елді аузына қаратқан сықақшы ретінде көпшілікті өзіне қарата білді. Оның соңғы шығармалары әлеуметтік консерватизмге, көптеген діни тұрғыда ашық және оның жұмыстары сыншылар арасында қайшылықтар туғызды. Сыншы Мартин Эмис, оның «Брайдсхедке оралу» жұмысында көрсеқызарлық «қиялды қабылдамау мен көркемдік есеңгіреу» болғанын айтқан. Басқа жақтан, американдық әдеби сыншы Эдмунд Вилсон Воның еңбегін «Бернард Шоудан басталған ағылшын әдебиетінің бірінші дәрежелі жалғыз сықақ данышпаны» деп мәлімдеді.

Ивлин Во шығармасының кейіпкерлері — алаяқ, мылжың, сандалбай, көлгірсігендерден оған Англияның джентельмендер абсурдты портретімен ұштасатын кейде гротескілік, карикатуралық ретпен және жылпостардың қиқарланған мінезінен шынайы ақкөңілдердің жымиысына дейін автордың ұнатуы мен өзгеріссіз қабылдауы бейнеленген.

Еңбектері
---------

* «Құлдырау мен күйзелу» (1928).
* «Қолайсыз дене» (1930).
* «Бір уыс тозаң» (1934).
* «Ұмытылмас» (1947).
* «Брайдсхедке оралу» (1945).
* «Құрмет қылышы» трилогиясы («Қаруланған адамдар» (1952).
* «Офицерлер мен джентльмендер» (1955).
* «Қарсылықсыз тізе бүгу» (1961).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  livelib.ru

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* academic.ru
* esquire.ru Мұрағатталған 6 қазанның 2014 жылы.
**Сағы сыну.** Тауы шағылу, беті қайту. 

> 
> «*Соңғы сөз*
> шымбайына батгы ма, әлде қарулы қолдан жасқанды ма,
> Әделбайдың сағы сына бастады*» (Б. Тоғысбаев, Асыл*
> адам.).
> 
> 
> 

Сөз төркіні түркі тілі дерлік те дерек жоқ емес. Хакас
тілінде «*сағ*»— қазақтардағы «*күш*» мағынасын берсе, оларда «*күшім бітті*» деген тіркес орнына «*саам сыхты*» сөз байланыстары қолданылады. Тұлға жағын сәйкестірсек біздегі «*сағы сыну*» дегенді осыған жағыстыруға да болар еді. Бірақ басқа түркі тілдерінде «*күш*» мағынасын беретін «*сақ*» түбіріне ұқсас сез үшыраспады. Сондай-ақ моңғол тілдерінен де кездестірмедік. Бүл бір. Екіншіден, ойға салып қарасақ, «*күш сынбайды*» тек таусылып, бітуі мүмкін. Келесі топшылауымыз —«*сақ*» сөзінің төркінін жүйесі басқа тілге жағыстырумен байланысты. Парсы тілінде «*сағэ*» түлғасындағы сөз біздің тіліміздегі ағаш т. б. сабағы, бүтағы мағынасында қолданылады. Сынуға бейім зат осылар екендігін түсіндіріп жату артық. Бейнелеп, әсерлей айту нәтижесінде «*сағы сыну*» тұрақты тіркесі парсы тіліндегі «*сағэ*» сөзі көмегі арқылы пайда болуы мүмкін дегсн жорамалға да жол бердік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
*Иверсен-(Jversen) Феликс* – фин қоғам қайраткері, бейбітшелік күрескері. Ол 1887 жылы 22 қыркүйекте Германия, Любек қаласында дүниеге келген. 1909 жылы Хельсинки университетін бітірген. 1920-1954 жылдары сол университеттің математик профессоры болып тағайындалады.

Еңбек жолы
----------

Шешен және публицистпацифист ретінде Финляндия мен Скандинавия елдеріне аты мәшһүр болды. Ол еркіндікті жақтаушылар қозғалысына белсене қатысады. Иверсен 1949 жылдан Финляндиядағы бейбітшілікті жақтаушылар ұйымының вице президенті. 1950-1952 Солтүстік Еуропа елдері Бейбітшілік одағының председателі. 1950 жылдан Бүкіл дүние жүзілік Бейбітшілік Советінің мүшесі. 1955 жылы «Халықтар арасында бейбітшілікті нағайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықтың лауреаты атанады.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Ask.fm** - 2010 жылы құрылған сұрақ-жауап жүйесі. Сайт Латвияда Formspring бәсекелесі ретінде ашылған. Сайтқа тіркелгеннен кейін пайдаланушы сауалнамасын толтырып, басқа тұтынушыларға жасырын немесе өз атынан сұрақ қоя алады. Және жасырын келген немесе басқа тұтынушылар атынан келген сұрақтарға жауап бере алады. Ask.fm басқа әлеуметтік сайттармен жұптастырылған, яғни Facebook, Twitter, ВКонтакте, Tumblr. Бұл әлеуметтік жүйелер Ask.fm сайтының таралуына үлкен мүмкіндіктер берді.

Тарихы
------

Желі 2010 жылы Латвияда Formspring бәсекелесі ретінде құрылды. Содан кейін желі өз бәсекелесін артта қалдырып, ТМД мемлекеттерінде өте танымал. Alexa Internet нұсқасы бойынша сайт 148 орында. 2013 жылдың сәуіріне қарай тіркелген адамдардың саны 50 млн-ға жетті. 2014 жылдың қарашасында сайттың иесі өзгеріп, жақында ресурс Ирландияға көшеді. 2013 тамызына қарай тіркелген адамдардың саны 70 млнға жетті және күніне 30 млннаң астам сұрақ - жауап шығады.

Сын
---

2012 жылы Ирландияда тұратын 2 жасөспірімдерге жасырын адам мазақ еткендіктен өз өмірлерін кесті. Және олардын ата-аналары 2 баланың өлімі осы порталдың кесірінен екенін жариялады. Бірақ, Ирландық полиция жасырын адамды таба алмады.

Дереккөздер
-----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлеуметтік желілер |
| --- |
|  |
| 
Facebook • Telegram • Twitter • Yahoo!  YouTube • Google • WhatsApp • Instagram  TikTok • LinkedIn • ВКонтакте • Ask.fm  Уикипедия • Яндекс • Gmail • Mail.Ru |

 |

1. ↑  *Jennifer Van Grove*. Ask.fm, the troubling secret playground of tweens and teens, *CNET* (8 маусым 2013). Тексерілді 13 маусымның 2013. (ағыл.)
**«Корона» фабрикасы** - Бүгінгі таңда Қазақстандағы ұн және макарон өндіру бойынша көшбасшы фабрика болып табылады. Сонымен қатар, «Корона» компаниясының өнімдері көптеген халықаралық көрмелерге шығуда. АҚ «Қостанай ұн» бірлестігінің бас директоры Микетка Александрдың айтуынша, олардың тауарларының табысты болуы мына шарттарға негізделген:
- Тұтынушылардың сұранысына назар аудару;
- Қазіргі заманға сай технологиялар қолдану;
- Өндірістің барлық кезеңдерінде өнімнің сапасын қатаң бақылау;
- Клиенттермен әріптестік жасау, қарым-қатынас дамыту;
- Компанияда жұмыс істейтін ұжымның бірлігі.
АҚ «Қостанай ұн» фабрикасының салтанатты ашылуына Елбасымыз да қатысқан. Президентімізге іске қосу батырмасын басу құрметпен берілген. Сол сәттен бастап елімізде жаңа кәсіпорын жұмыс атқаруын бастады.
«Астана Групп» компаниясының президенті Нұрлан Смағұлов мәлімдемесіне сүйінсек, «Корона» фабрикасы индустриялық-инновациялық дамуға байланысты макарондарды жаңа технологиялармен жасау проектін жүзеге асырды. Бұл Қазақстандағы ең ірі макарон фабрикасы болып табылады.
«Қазақстанда жасалған» таңбасы бар өнімдер тек Қазақстанда ғана емес, шетел елдерде де өте танымал болуда. Бұл пікірді мемлекетіміздің басшысы итальяндық астық өнімдер фабрикалардың жабдықталуын қарастырғанда айтқан. Ол қазақстандықтар итальян халқымен бәсекелесе алады деген ойда. Әсіресе, бұндай табысқа Қостанай облысының астық өнімдері мүмкіндік береді.
Жаңартылған зауыт инвестициялық жоба болып табылады, яғни нарықтың барлық талаптарына сай келеді. Елбасымыздың ойынша, бұл жоба сыртқы сауданы жаңа сатыға көтерілуіне әкеле алады.
«Корона» компаниясы - Қостанай облысының мақтанышы, себебі оның өнімдері бүкіл ел бойынша үлкен сұранысқа ие.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пресс центр АО "Қостанай мелькобминаты"
Apple М9 - XNP өндіретін микроконтроллер, Cortex ядросы  базасында. Apple фирмасымен құрылғыларда қозғалысты қадағалау үшін кеңінен қолданылады .

Сипаттамасы
-----------

М9 процессоры A9, A9X процессорларына  кіріккен. М9 процессоры барометрден, акселерометр, гироскоп және компастан, тіпті құрылғы өшірулі немесе "ұйқы" режимінде болған кезде деректерді жинау үшін пайдаланылады

Одан әрі деректер құрылғыда өңделеді және сақталады, навигация сияқты осындай бағдарламалар, телефон пайдаланушының орын ауыстыру тәсіліне (жаяу жүріс немесе көлік пайдалану) және төсеу маршруты деректерді анықтау үшін. Сондай-ақ, М9 базалық станциялар, ұялы желілер және WiFi қол жеткізу нүктесі көмегімен құрылғының кеңістіктегі орнына жауап береді. Мұндай функциялар батареялар шығынын төмендетуге мүмкіндік береді және аккумулятордың жұмыс мерзімін арттырады.

Алғашқы рет со-процессор 2015 жылы Apple iPhone 6s, 6s plus құрылғыларындағы A9, A9x процессорлерінде пайдаланылған.

Қолдану
-------

**Apple М9** со-процессорын пайдаланатын құрылғыларда**.**

Apple iPhone 6s, 6s plus.

Apple IPhone SE.
Думитру Попеску жасап шығарған ArcaBoard ховерборды
**ArcaBoard** — америкалық ARCA Space Corporation әуеғарыш корпорациясы "Болашаққа қарай-2" фильміндегі ховербордқа ұқсас жасап шығарған тұңғыш ховерборд.
ArcaBoard "ұшатын тақтайы" 30 сантиметрге дейінгі биіктікпен ұша алады. Бұған дейін өзге компаниялар жасап шығарған құрылғылар магниттің күшімен және арнайы жерде ғана жұмыс істейтін болған.

Дизайн
------

Ховерборд 36 қозғалтқыш күшінің арқасында ұшады. Олардың жалпы күші 270 аттың күшінен асып түседі және дене салмағы 110 келіге дейінгі жолаушыны көтере алады. Алайда бұл құрылғының барлық тетігі толық жетілдірілмеген: алты сағаттық заряд алты минут ұшуға ғана жетеді.

Ховербордтың салмағы 80 келіден жоғары, көлемі - 145x76x15 сантиметр. Жылдамдығы сағатына 20 шақырымға дейін жетеді. ArcaBoard тақтайын смартфонның көмегімен және өз денеңді басқарғандай басқаруға болады.

Өндірушілердің мәліметінше, тақтай әуеғарыш өнеркәсібінде қолданылатын материалдарынан жасалған. Ол 2016 жылдың сәуір айында сатылымға шығады, бағасы шамамен - 20 мың доллар.

"Біз бұл өнімді 2015 жылы шығарып, "Болашаққа қарай-2" фильмінің сәуегейлігін пайдаландық десем де болады. Басынан бастап біз сатып алуға болатын және жеңіл қолданылатын көлік түрін жасап шығарғымыз келді. Біз өзге көптеген компаниялардың да бұл технологияны жасап шығаратынына сенімдіміз, себебі ол өкінішке қарай қымбат тұрады. Біз өнімнің сапасын төмендеткіміз келмейді - ол ұшатын көлік құралы және оны арзандата да алмаймыз. Бірақ алдағы жылдарда оның бағасын төмендете аламыз деп ойлаймын", - деді құрылғыны жасап шығарған Думитру Попеску.

Техникалық сипаттамалары
------------------------

ARCA ғарыш корпорациясы веб-торабынан 

* **Материал**: композициялық материалдар
* **Ұзындығы**: 145 см
* **Ені**: 76 см
* **Биіктігі**: 15 см
* **Макс салмағы**: 82 кг
* **Макс пайдаланушы салмағы**: 110 кг
* **Қозғалтқыштардың саны**: 36
* **Орнатылған қуаты**: 203.000 Вт
* **Ең қуаты**: 272 HP
* **Жұмыс кернеуі**: 38 В
* **Шу деңгейі**: 92 дБ
* **Ең биік жер**: 30 см
* **Ең жоғары жылдамдығы**: 20 км / с
* **Шыдамдылығы**: 6 мин

Дереккөздер
-----------

1. ↑   *This hoverboard costs $20,000 and can fly for six minutes*, The Verge,
2. ↑  АҚШ-та ұшатын тақтай жасап шығарылды
3. ↑   *Las Cruces company ARCA develops hoverboard*, Las Cruces Sun,
4. ↑   *ArcaBoard product specifications*,

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ArcaBoard product page Мұрағатталған 6 ақпанның 2016 жылы.
**Asteroids** — ең танымал аркадалық ойындардың бірі.

Үшбұрыш пішіндес ғарыш кемені басқаратын ойыншының алдында астероидтардан аулақ жүріп, оларды атып-жару арқылы көбірек ұпай жинау мақсаты қойылады.

Астероидке тигенде, ол екіге жарылады, жарқыншақтары да сөйтіп бөлінеді. Орташа жарқыншақтар бастапқы астероидтардан жылдамдырақ болады, кіші жарқыншақтар ең жылдам келеді. Астероидтардан басқа кей кездері экранның оң жағынан сол жағына қарай "ұшатын табақтар" өтіп жатады, олар ойыншыға қарсы оқ атады.

Әр жаңа ойынды ойыншы 3–5 "өмірмен" бастайды. Жиналған әр 10 мың ұпай үшін тағы бір "өмір" беріледі.

Ойын барысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Invasion of the Asteroids — Esquire.

Сілтемелер
----------

* The Making of Asteroids
**Балуан / Палуан** - күрес өнерін жетік меңгерген алып күш иесі.

  

Көне Иранда палуан (палван, пехлеван) деп ақсүйек әскерилерді атаған, бұл сөз көне түркі тіліндегі «алып» сөзімен мағыналас. Шығыс елдерінде орта ғасырларда балуандар соғыс кезінде басы металдан кұйылған ауыр шоқпар күрзімен қаруланып, әскери қосындардың «күрзішілер» бөліктерін құраған. Күрес өнерімен айналысатын, ас-тойларда сайысқа түсетін зор күш иесін қазақтар «балуан» деп атайды.

Балуандықпен айналысатын адам ұлттық күрестің айла-тәсілдерін жетік меңгеріп, күшін жетілдіру үшін ауыр салмақты заттарды көтеріп жаттыққан. Балуандар күрес сайыстарына өз руларының атынан шығып, руының намысы үшін күрескен. Жеңістерге жетіп, елінің атын шығарған балуандардың есімі бүкіл халыққа танымал болып, ел құрметіне бөленген. Балуандар базар, жәрмеңкелерде, ойын алаңдарында жұрт алдында ауыр заттарды, кірдің тастарын көтеріп те өнер көрсеткен [1].

Күш-қайратымен, күрестердегі жеңістерімен есімі бүкіл қазақ қауымына танымал болған, Балуан Шолақ атанып кеткен әнші-композитор Нұрмағамбет Баймырзаұлы (1864-1916), Иманжүсіп Құтпанұлы, XIX ғ.-дың аяғы мен XX ғ.-дың басында өткізілген әлемдік додаларда кәсіби классикалық күрес жарыстарына қатысып, әлем чемпионы атанған, есімі әлемге әйгілі болған Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1871-1948) бар қазақ ардақтаған нар тұлғалы азаматтар.

Балуандық өнермен Абайдың әкесі Құнанбай, ата- бабалары Өскенбай мен Ырғызбай да айналысқан. Әсіресе, Ырғызбай талай ноқталы және қоңыраулы дейтін балуандарды жеңіп, үлкен атақ-даңққа ие болған екен. **Балуан**дардың бір-бірімен күреске шығуын халық балуанға түсті десе, қарсыласын жығып, өз қауымының атын шығарып жүрген балуандарды «түйе балуан» деп атаған. Сонымен қатар күші мен әдіс-амалы айырықша асқан жеңілуді білмейтін балуанды күресетін ортаға ноқталап әкелетін болған. Бұл үрдіс бір жағынан қарсыласының мысын басу үшін қолданылатын психологиялық тәсіл болса, екінші жағынан балуанның асқан жеңімпаз ретіндегі мәртебесін айғақтайтын символдық рөл атқарған [2].

Балуандар күреске шыққанда шалбар ғана киеді. Шалбардың балағын қара санға дейін түріп, беліне үш қабаттап қайыс арқан байлаған. Алғашқы қарсыласымен белдесіп жеңіске жеткен балуан келесі қарсыласын күтіп, сол алаңның бойына жайғасып отырады .

Нар балуан
----------

Нар балуан (абсолютті чемпион), атағы ауыр салмақ дәрежесінде жеңіске жеткен ең күшті балуанға беріледі. Қазақша күрестен жарыс біткеннен кейін орта салмақтан жогары дәрежедегі балуандардың барлығы "Нар балуан" атағы үшін белдесулерге түседі. Мұнда жеңіске жеткен шеберге Нар балуан атағы беріледі.[3].[4]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жансүгіров I. Шығармалар. Алматы: Қазмемкөркемәдеб, 1958
2. ↑  Таникеев М.Т. История физической культуры в Казахстане: Дореволюционный период. Алматы: Каз. Ин-т физ. культуры, 1977
3. ↑  Әлімханов Е. Қазақ палуандық онері. Алматы: Өнер, 2008
4. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Бранислав Иванович** (серб. *Бранислав Ивановић;* 22 ақпан 1984 жыл, в Сремска-Митровице, Югославия) — оң және орталық қорғаныс шебіндегі серб ойыншысы.

Клубтық мансабы
---------------

2006 жылы ақпан айында Бранислав московтық "Локомотив" футбол клубымен төрт жылдық келісім шартқы тұрды. Бранислав Иванович "Локомотив" сапында 54 ойын ойнап 5 гол соғады. Осы "Локомотив" клубымен Бранислав бір ғана жүлдеге ие болады, ол Ресей Кубогы 2007.

15 қаңтар 2008 жылы Браниславты лондондық "Челси" футбол клубы "Локомотивтан" 9 млн. евроға сатып алады. Бұл ойыншы "Локомотивтың" тарихы бойынша ең қымбат сатылға ойыншы болып есептеледі. "Челсидан" басқа Еуропаның беделді командалары "Милан" "Ювентус" "Интернационал" секілді командаларда Браниславты сатып алғысы келді. Бранислав Иванович "Челсимен" үш жылдық келісім шартқа тұрады.

Бранислав "Челси" үшін Англия чемпионатында ең алғашқы ойынын "Астон-Вилла" клубына қарсы ойнап (2-0) есебімен жеңіске жетеді. Бранислав "Челси" үшін алғашқы голын УЕФА чемпионатының ¼ финалында "Ливерпульге" қарсы ойында салады. Ол ойында "Челси" (3-1) есебімен жеңіске жетеді.

2013 жылы 15 мамырда "Челси" Бранислав Ивановичтың 93 минутта салған голы арқасында ең алғаш рет УЕФА Кубогының иегерлері болады. Бұл "Челси" үшін үлкен қуаныш болады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Ресей Локомотив

* Ресей Кубогының иегерлері: 2007

Англия Челси

* Англия чемпиондары: 2009/2010
* Англияның Кубогының иегерлері: 2009, 2010, 2012
* Англияның Суперкубок иегерлері: 2009
* УЕФА Чемпиодар Лигасының жеңімпаздары: 2012
* УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпаздары: 2013

Ресей «Зенит»

* Ресей чемпионы (2): 2018/19, 2019/20
* Ресей кубогы: 2019/20

### Жеке

* Ресейдің 33 ең үздік ойыншыларының №1: 2007
* Сербияның ең үздік ойыншысы: 2012, 2013

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**«Annalen der Physik»** – физика мәселелеріне арналған неміс ғылыми журналы.[1]. 

Бұл көнеден келе жатқан басылым 1799 жылдан бері жарық көріп келеді. Басылым беттерінде эксперименталды, теориялық, қолданбалы және математикалық физика саласымен бірге шекаралас аймақтардағы айрықша мақалалар жарияланады. Барлық мақалалар рецензияланған.

XIX ғасырдың аяғында жыл сайын журналдың 1000 беттен тұратын үш нұсқасы жарық көрген. Ал дәл қазіргі таңда жылына 800 беттен тұратын 12 нұсқасы оқырман назарына ұсынылады. Басылым өз тарихында атауын екі рет өзгерткен. Олар: *«Annalen der Physik und der physikalischen Chemie»* (1819-1824), *«Annalen der Physik und Chemie»* (1824-1899). Алайда 1899 жылы алғашқы атауына қайта оралды. Басылым XIX-XX ғ физика ғылымының дамуына ерекше үлесін қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑  (retrieved 17-aug-2011). «
Көкшетау би ансамблі
**Көкшетау** - Көкшетаудағы В. И. Ленин атындағы сарайдың вокальды-хореогр. ансамблі. 1974 ж. құрылған ол алғашында эстрадалық хореогр. одан кейін вокальды-хоеогр. сансамбль ретінде жұмыс істей бастады. 1975 ж. халық ансамблі атағына ие болды. Ансабль құрамында әншілер мен бишілер тобы және домбыра оркестрі бар. 

Ансамбль коллективі Алматыда (1978,1984), республиканың облыс орталықтарында, сондай-ақ шетелде өнер көрсетті. Еңбекшілер көркемөнерпаздың творчесвосының 1-Бүкілодақтық фестивалының лауреаты (1977).

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
*Carduus nutans*
**Еңкіш түйетікен** (лат. *Carduus nutans*) – астралылар тұқымдасының түйетікен туысына жататын өсімдік. Қазақстанда кездесетін 6 түрдің ішіндегі ең қарапайымы. Дала шабындықтарында, жайылымдарда, егістіктерде, жол бойларында, Маңғыстау облысынан басқа барлық облыстарында өседі. Көбінесе 2 жылдық, кейде көпжылдық. Сабағы 100 см, жай немесе бұтақталған, жапырағы тікенді, қанат тәрізді тілімделген, түкті және тікенді. Гүлшоғыры 6 см, себеттері еңкіш, сыртқы бөліктері еңкіш тікенді айыл жапырақтардан тұрады, қою күлгін. Ашық сұр түсті тұқымдарын ақ түсті түк қаптайды. Бұл парашютке ұқсайды. Осы арқылы тұқым желге таралады. Өсімдік барлық бөлімінде биологиялық белсенді заттар болғандықтан әртүрлі ауруларға ем: ісіктер, өкпе, асқазан және т.б. Бұл түрдің ұзақ гүлденуіне байланысты омарталық қасиеті мен хош иісі жоғары бағаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстанның өсімдіктер әлемі» А.А. Иващенко, Алматыкітап баспасы 2012ж.
**Балуан Шолақ атындағы спорт және мәдениет сарайы** - Алматы қаласында Абай мен Байтұрсынов даңғылдары қиылысында орналасқан кешен. 1967 жылдары салынып 2011 жылғы Қысқы Азия ойындары қарсаңында қайта жөндеуден өтті. 
Қайта құрудан кейін Сарайдың сыйымдылығы 5000 орынды құрады, бұрын — 3800 орын. Қосымша 1000 орын орнатылды. Барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларды ауыстырылды, шешінетін жер, медико-қалыптастыратын кешендер, демалыс бөлмелері, баспасөз орталығы, комментаторлық кабинкалар орналасатын қосалқы орындардың аумағы ұлғайды. Ең соңғы модификациядағы электрондық табло орнатылды. Сондай-ақ 850 машинаға парковка ұйымдастыру жоспарланған.
Аталмыш сарайдың жаңа келбеті Philips Қазақстан және SkyMax Technologies компанияларының бірлескен жобасы бойынша жүзеге асырылып, Азиаданың негізгі нысаны ретінде Спорт сарайы халықаралық стандарттарға сәйкес толығымен қайта жаңғыртылған болатын.
Бірінші кезектегі 14,5 миллиард теңге игеріліп, іс жүзінде жұмыс жеріне жеткізілді. Кешеннің екінші кезегі – жабық жаттығу мұз айдыны мен 650 мәшинеге лайықталған 7 қабатты паркингтің құрылысы аяқталу үстінде. Жұмысты "Алматы" құрылыс-монтаж кәсіпорны атқаруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балуан Шолақ атындағы спорт және мәдениет сарайы Мұрағатталған 20 қарашаның 2010 жылы. t.
2. ↑  Балуан Шолақ сарайы(қолжетпейтін сілтеме).
**Біз Үштөбелікпіз** -"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, орыс тіліндегі, ақ-қара түсті фильм-концерті (1978). .

Фильм барысы
------------

Бұл деректі комедия жанрындағы түсірілім. Үштөбе ауданындағы корей әуесқой артистерінің бағдарламасы әзіл ән, юморлы көріністерден тұратындықтан телетуынды комедияға қолайлы болды. Сол бағдарламаны негізге алып, сценарий жазылды. Сюжеттік желіге қыз бен жігіттің сүйіспеншілігі алынады. Жұмыстан кейін тракторын доғарып тұрған жігіт сәнді киінген автобуспен кетіп бара жатқан жастарды көреді. Ірі планда ол ұнатқан қыз көрінеді. Оларға ілесе алмай, кешіккен жігіт велосипедке мініп жүйтки жөнеледі. 

Жолда арыққа тайып құлап, үсті-басы бүлінеді. Соған қамығып жардың жағасында жалғыз шошайған жігіт әлдебір мұңды ән айтады. Кешкі табиғат. Сарғыш-қызыл көкжиек. Сылдырап аққан су көрініс береді. Параллель монтажда жігіттің ғашығы сахнада ән орындайды. Концерт біткен соң қыз жігітті іздейді. Жігіт алдынан шыға бере үстінің лас екенін көріп қашады. Қыз түнгі бақтан жігітті іздейді. Ән айтады. Осылай біршама концерттік нөмірлер беріледі. 

Фильмнің финалында екеуі табысып, қосылып ән айтады. Бүларды бүкіл өнерпаз қауым қоршап, табысқан сәтте фильм аяқталады. 

Режиссеры — Сон-и-Сон, операторы — Ә.Амангелдиев.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**«Біз Жетісуданбыз»** — толық метражды көркем фильм. 1958 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Сюжет негізі революцияға әртүрлі жолдармен келген үш солдаттың новеллаларынан құрылған. 

Жетісуда контрреволюция казактарының қалдықтары жиналған күндері соғыстан үш дос - қазақ Нартай, орыс большевигі Павел және ұйғыр Әзім қайтып келеді. Казактар патрулімен қоршалған Верный жанында үш достың жолы тарады.

Көмірленген туған ауыл қирандылары Нартайдың жолына кедергі болды. Туған Жетісу Әзімді аштық пен кедейшілікпен қарсы алды. Большевик Павел астыртынға кеткен жолдастарына контрреволюцияға қарсы байқуатты қару - Ленинның "Жер, бейбітшілік пен бостандық туралы" декретін алып келді. Соғыста большевиктар мен контрреволюционерлердің басты үміті ақ казактарға қосылмаған казак полкы болды. Полктың большевиктер жағына өтуі Кеңес өкіметінің жеңісіне алып келді. Қарулы көтеріліс күндері үш достың жолдары қайта түйісті.

Рөлдерде
--------

* Павел Зернов — Геннадий Карнович-Валуа
* Нартай — Кененбай Қожабеков
* Әзім — Ахмет Шәмиев
* Александр Козырь — Виктор Ахромеев
* Ораз — Мұхтар Бақтыгереев
* Ростовцев — Алексей Глазырин
* Сарымолда — Құрманбек Жандарбеков
* Досов — Нұрмұхан Жантөрин
* Генерал — Николай Михайлов
* Қарабай — Рахметолда Сәлменов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мы из Семиречья Мұрағатталған 9 ақпанның 2019 жылы.
Сэр **Эрнест Генри Шеклтон** (ағылш. *Ernest Henry Shackleton*, 15 ақпан 1874, Килки-хаус, Килдэр, Ирландия — 5 қаңтар 1922, Грютвикен, Оңтүстік Георгий) — ағылшын-ирландиялық Антарктика зерттеуші, антарктика зерттеулері бойынша қайраткер. Төрт антарктикалық экспедицияның қатысушысы, солардың үшеуінде басшы болған . 

Бірінші тәжірибесін ол «Дискавери» экспедициясында алды, ол Оңтүстік полютегі алғашқы жорықтың қатсушысы және одан ол денсаулық жағдайына байланысты шығарылып тастаған.  1907 жылы Шеклтон өзінің жеке "Нимрода" атты экспедициясын сайлады, және оның нәтижесінде оңтүстік полюске дейін бар болғаны географиялық 97 миль қалған болатын. Өз жетістіктері үшін Эдуард 7 -нің марапатына йе болған.

Дереккөздер
-----------
Сілтілі тау жыныстары – сілтілік металдар мөлшері басымкелетін магмалық тау жыныстары. Басты минералдары: сілтілі дала шпаттары, фельдшпатоидтар, сілтілі амфиболдар, сілтілі пироксендер. Сілтілі тау жыныстарына сиениттрахит, нефелинді сиенит-трахит, сілтілі базальтоид-габброид, топтары кіреді. Сілтілі тау жыныстарында 40-65%, SiO2 12-22% Al2O3, 7-16% Na2O+K2O, 2-10% CaO, 1-8% MgO болады. Сілтілі тау жыныстары топтарының әрқайсысы интрузиялық, желілік жыныстарға ажыратылады. Бұлардың әуелгілері кіші массивтер, лополиттер, лакколиттер, штоктар, екіншілері тасқын, күмбез, дайка түрінде болады. Сілтілі тау жыныстары Оралда, Балтық қалқанында, Есіл бойында т.б. көне құрылымдарда кездеседі. Сілтілі тау жыныстарымен темір, мыс, апатит, сирек жер элементтерінің кендері байланыса келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 501-бет
Буддха Йодфа Чулалоке есіміне кейін «ұлы» деген дәреже таңылды. «І Рамма» деген атпен де танымал. 1782 – 1809 жылдар аралығында Сиамның патшасы болған. Чакра әулетінің негізін қалаушы. Будха 1737 жылдың 20 наурызында Таиландтың Аютхай деген жерде дүниеге келген. Әу бастағы есімі – Тхонг Дуанг. Будда ғибадатханасына білім алған соң әкесі жас Буддханы патша сарайына атқосшылық жұмысқа Утхумфорн патшаға жіберді. Буддха ол жерде бала кездегі досы, болашақ патша - Таксинмен танысты.
1782-1809 жылдар аралығында **Сиамның** патшасы болған. **Чакра** негізін қалаушысы.

Дереккөздер
-----------

"1100 қызықты деректер."
Ұлы императорлар. - Алматы: "Аруна" баспасы.
Тейде жанартауы
Тейде тауы - Ұлттық сая- бақтың табиғи демалыс орны.
Саябақта көп тараған өсімдіктің түрі - Тейде ақ шілігі.
Аталған жанар- тауды Біріккен \*
Ұйымының табиғи апаттар зардаптарын азайту комитеті Декадалық жанартау деп атаған болатын.
Таудың атауы испан тілінде «Ечид» және «Ечейд» деген атаулардан шықса керек. Ол «тозақ» деген мағынаны білдіреді екен.

Тейде тауы Ұлттық саябағының аумағы өте кең, ол адам аяғы баспаған тасты қурылымдарға, дала гүлдері мен емен ормандарына ұласып, түрлене түседі. Саябақтың аумағы 18900 гектарды қурайды.
Мунда өсетін өсімдіктің турі көп. Ағаштар, әдемі гүлдермен қатар тауды мекендейтін түрлі жәндіктер, қустар мен басқа да жануарларды кездестіруге болады. Бұл аймақ әлемдегі ең қызықты табиғи аймақтар қатарына қосылған.
Тейде тауы теңіз деңгейінен 3718 м биіктікте орналасқан.

Тейде тауы 2007 жылы 29 маусымда ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізі- міне енгізілді.
1954 жылы Тейде жанартауы өзінің аумағы мен кіршіксіз табиғатының арқасында «Ұлттық саябақ» деген дәрежеге ие болды.
Теңіз деңгейінен 3718 м, ал Атлант мұхиты түбінен 7500 м биіктікте орналасқан Тейде тауы Испаниядағы ең биік тау болып саналады.

Тейде жанартауы соңғы рет 1909 жылы атқылаған болатын. Ол әлемдегі ең ірі жанартаулар арасында З-ші орынды иеленген.
Сонымөн қатар Тейде Атлант мүхитындағы ең биік тау болып саналады.

Кальдера панорамасы .

Галерея
-------

* Тейде ұлттық саябағының "марстық" пейзажы
* Echium wildpretii Тейде суретінде
* Тейде шыңы.
* Тейде "саусағы".
* Тейде 3D.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Буддистік дағдарыс** (вьетн. *Biến cố Phật giáo*) — Оңтүстік Вьетнамдағы саяси және діни шиеленіс кезеңі (1963).

Себептері
---------

Дағдарыс буддисттік туға тыйым салуға наразылық білдірген тоғыз бейбіт тұрғынның өлтірілуінен туындаған (1963 жылы 8 мамыр, Хюэ қаласының орталығы).

Оқиғалар барысы
---------------

Дағдарыс 1963 жылғы мамырдан қарашаға дейін созылды және Вьетнам Республикасы үкіметінің бірқатар репрессиялық әрекеттерімен және негізінен буддист монахтары басқарған азаматтық қарсылық науқанымен сипатталды.

1963 жылы 11 маусымда Сайгонда Тхить Куанг Дык деген Хюэ қаласында тұратын буддист монахы Нго Динь Зьем режимінің буддистерді басып-жаншуына наразылық ретінде өзін-өзі өртеу әрекетін жасады.

Нәтиже
------

1963 жылы қарашада Вьетнам Республикасы әскерінің мемлекеттік төңкерісі және президент Нго Динь Зьемді тұтқындау және өлімі дағдарысты тоқтатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The World Today 1965-06: Vol 21 Iss 6
*Tachybaptus ruficollis*
Tachybaptus ruficollis
Кішкене сұқсыр (лат. *Tachybaptus ruficollis*) — Қазақстандағы кішкене сұқсырлар туысының жалғыз өкілі. Басқа сұқсырлардан айырмашылығы дене мөлшері кішкене (200 г шамасында), бүкіл денесі қошқыл реңді, басында әлемденетін қауырсындары жоқ, сондай-ақ ауыз езуінде тері қатпары да болмайды. Солтүстіктен де кездесетіні белгілі болса да, еліміздің барлық оңтүстік жартысында су бетінде қалқыған өсімдіктері бар тоқтау суды суқоймалардың барлығында орын тебеді. Нағыз оңтүстікте жыл бойы кездеседі.

Бойын жасырып өмір сүреді, қамыс- қоғалы жерлердің маңында болады, аз- ғана қауіп төнсе, суға сүңгіп кетеді. Су бунақденелілерін, ұлуларды қорек етеді, ұсақ балықтардың азықтық үлесі онша емес. Балапандары ширақ балапандылар типіне жатады, алайда олар ересек құстардан қылығы, белсенділігі, ширақтылығы және елеулігі бойынша соғұрлым ерекше болғандықтан, балапандарды басқа түрге санаған да кездер болды.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Tachybaptus ruficollis*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
Мектеп кітапханасы,1959 ж.

Кітапхана жүйесінің жинақты көрсеткіші
--------------------------------------

**Кітапхана жүйесінің жинақты көрсеткіші** - бір жерде (аудан, қала, облыс) орналасқан немесе бір мекемеге қарайтын жеке кітапхананың немесе кітапханалар тобының жұмыс тиімділігінің көрсеткіші. 

Кітапхана жұмысының жиынтық көрсеткіші өлшем келмейтін, ортақ жұмсалған еңбек, шығын, пайдалы нәтиже немесе шарттық сипаттамалар негізінде өлшеуге келетін аткарылған жұмыс. 

Кітапхана практикасында кітапхана жұмысының жинақты көрсеткіші 

* жеке кітапхананың бір мөзгілдегі бірнеше және
* турлі-түрлі көрсеткіштері бойынша тұтас қызмөтіне сипаттама беру үшін есептеледі.
* Бір топ кітапханалар жиынтығының жұмыс нәтижөсіне сипаттама беру үшін есептеледі.

Мұның бірінші сатысы *кітапхана қызметінің интенсивтілік коэффициентін* қолдану болып табылады.

Кітапханалық статистикасының бір бөлімі
---------------------------------------

Кітапханалық статистикасының бір бөлімі кітапханалардың санын, олардың даму дәрежесін түрлі белгілері бойынша топталуын,
жүйенің қалыптасу ерекшеліктерін
зерттейді. Бүл мәлімет кітапхана жүйесінің өркендеуін, тұрақты кітапханалардың жүмысын көрсетеді.
Кітапхама жүйесінің статистикалық мақсаттары үшін кітапханалар мынадай топтарға бөлінеді:
көпшілік,
гылыми-техникалық кітапханалар,
жоғары оқу орындарынын ғылыми кітапханалары,
арнаулы кітапханалар,
мектеп кітапхаиалары, т.б.
Кітапхана жүйесіне талдау жасау үшін мынадай көрсеткіштер қолдапылады

Кітапхана жабдығы
-----------------

Түрлі кітапханалық процестерді атқару үшін қолданылатын материалдық-техникалық құралдар кажет. 

Кітапхананың негізгі жабдықтары: 

* кітап беру кафедрасы,
* каталог шкафы,
* оқырман үстелі,
* көрме витринасы,
* сөре.

Кітапхана жабдығы бөлмелердегі орналасу сипатына қарай бірнеше түрге бөлінеді:

1. барлық жағын түгелдей ашық орналастыру (оқырман үстелі, екіжақты сөрелер, екіжақты кітап көрмелері мен каталог шкафтары, т.б.);
2. қабырғаға сүйеп орналастыру (біржақты сөрелер, кітаптар мен журналдарға арналған шкафтар, көрме витриналары мен каталог шкафтары);
3. қабырғаға іліп орналастыру (қабырғаға қағылған немесе тіреп ілінген витриналар, сөрелер, газеттерге арналған үстатқыштар, түрлі көрсеткіштері бар тақталар, оқырман сұранымының орындалуын хабарлайтын индикатор және т.б.

Кітаптардың орналасу сипаттары
------------------------------

Кітапханаларда қабырғаға ілу арқылы орналастырылатын жабдықтар барған сайын кең қолданылуда. Кітапхана жабдығының, сондай-ақ жылжымайтын, қозғауға келмейтін, кейде тіпті бір орынға мықтап бекітілгөн және мобильді қажетіне қарай орнын ауыстыруға болатын түрлері бар. Мысалы, көшпелі кітапхана сияқты алып жүретін витриналар; ролик типтес дөңгелектер орнатылған жылжымалы витриналар мөн сөрелер, ықшам орналастырылған кітап қоймаларындағы сөрелөр, кітап тасуға арналған арбалар.

Дереккөз
--------

1. ↑  Кітапхана энциклопедиясы

Дереккөз
--------
**Жасушааралық зат** — белгілі бір жасушалар топтары тіршілік әрекеттерінің өнімінен пайда болып, жасушалар аралықтарында орын тепкен тірі құрылым. Адам мен жануарлар организмдерінде жасушааралық затқа коллаген, эластин, ретикулин талшықтары, негізгі (аморфты) зат, қан плазмасы, шеміршек, сүйек жасушааралық заттары жатады. Дәнекер ұлпасының барлық өкілдерінде дерлік жасушааралық зат болады. *Жасушааралық зат* — дәнекер ұлпаларында беріктік, серпімділік және механикалық қызметтер атқарумен қатар, зат алмасу процесіне де белсенді қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
*Басқа мағыналар үшін Хинган деген бетті қараңыз.*
**Үлкен Хинган**, (**Дасинъаньлин**) — Қытайдың солтүстік-шығысы мен Моңғолиядағы тау жүйесі. 

Орталық және Шығыс Азияны бөліп тұрады. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 1200 км-ге созылып жатыр, ені 400 км шамасында. Орташа биіктігі 800 — 1200 м, ең биік жері 2034 м (Хуанганьшань тауы). Кристалды тау жыныстарынан түзілген бірнеше жоталардан тұрады. Солтүстігінде Ильхуру-алинь тауы Кіші Хинганмен жалғастырады. Оңтүстігінде Иньшань жотасына ұласады. Шығыс беткейі тік жарлы, батыс беткейі түйетайлы. Жоталардың беткейлері терең аңғарлармен тілімделген, жоғарғы бөліктерінде ежелгі тегістелген беттердің қалдығы айқын сақталған. Климат жағдайларында Тынық мұхиттың әсері бар. Үлкен Хинган Шығыс Азия муссондық климат аймағының батысқа таралу шегін құрайды. Қысқы солтүстік-батыс муссон жеті айға созылатындықтан қысы ұзақ, суық. Қаңтардың орташа температурасы –20 —24С. Тұрақты және ұзақ уақытқа созылатын төмен температура салдарынан солтүстік бөлігіндегі тау бастарында көп жылдық тоң пайда болады. Шілденің орташа температурасы тау етегінде 18 — 20С. Жылдық жауын-шашын мөлшері шығыс беткейде 1000 мм-ден батысында 500 мм-ге дейін азаяды. Жауын-шашын жазда көп жауады. Өзен торы батыс беткейде сирек (ең ірілері Хайлар және Халхин-Гол). Шығыс беткейден Амурға құятын Сунгари өзендерінің көптеген салалары бастау алады. Үлкен Хинганның көпшілік бөлігін құрамы жөнінен Оңтүстік Сібір ормандарына ұқсас тау тайгасы басқан. Бүкіл солтүстік бөлігін жарық тайга (орман құрамында негізгі орынды даур балқарағайы алады) қамтиды. Оңтүстікке қарай тайга таудың жоғарғы беткейіне ығысады да, төменгі беткейді қылқанды-жалпақ жапырақты аралас орман басады. Қылқан жапырақтылардан қарағай, майқарағай, шырша өседі. Оларға жалпақ жапырақты ағаш тұқымдарынан емен, шамшат, үйеңкі, жөке араласады. Таудың оңтүстігіндегі төменгі бөліктерінде орманды дала мен дала таралған. Тау тайгасында ағаш дайындалады, терісі бағалы аң ауланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Ванета** — алхоры сортының бірі. Бұл сортты деген кісі оңтүстік Дакотада (АҚШ) професссоры Ганзен алмалық алхорыны америкалық ірі жемісті алхорымен будандастыру арқылы шығарды. Алматыға 1937 жылы әкелінді. Қазақстанда аз тараған, Венетаның қыс суығына өте төзімді екенін ескере отырып, оны республиканың шығыс аудандарында кеңінен сынау керек және оңтүстік-шығыс облыстарда, яғни бұл сорт қазірдің өзінде аудандастырылған аймақтарда оны өндіріске кеңінен енгізу қажет.

Ванета ағаштары өте тез, отырызылғаннан кейінгі 3-4 жылда жеміс береді. Жемістің орташа салмағы 50-55г. Жемісі күлгіндеу реңі бар күңгірт-қызыл түсті, қабығы дөрекі, тығыз. Жұмсағы ақшыл-сары, шырынды, талшықты, қышқыл-тәтті. Дәмі қанағаттанарлық. Сүйегі (дәні) ұсақ, жұмсағынан айырылмайды.

Өте ерте - сәуір айының екінші он күндігінің аяғы - үшінші он күндігінің басында, ал көктем ерте шыққан жылдары - сәуірдің алғашқы күндерінде-ақ гүл атады. 2-3 жылдық ағаштар ерте, бір жылдық ағаштар кеш гүлдейді. Ванета ағаштары әр жыл сайын 70-85 килограммнан жеміс береді. Жыл сайын осындай мол өнім беріп отыратын болғандықтан, Ванета ағаштарына тиісінше жақсы күтім қажет. Бауды алғаш рет ерте көктемде, наурыз айында суару қажет. Жаз бойы үш рет суарылып, қазан айының соңында топыраққа ылғал беру үшін тағы бір рет мықтап суарылады.

Ванета Алматы облысының төрт аймағында және Жамбыл облысының ауа райы өте қатал жазықтарында өсіріледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ш.Хабибуллин "Алхоры, өрік, шабдалы". «Қайнар» баспасы
Омыртқалардың қосылыстары адамда филогенез үрдісінде өтілген жолды көрсетеді.Алғашқы кезде бұл қосылулар үздіксіз-синартроздар түрінде болады, олар қаңқаның 3 даму сатысына сәйкес алғаш синтезмоздар сипаты болады, кейін олармен қатар синхондоздар пйда болып,ақырында,синостоздар(сегізкөз бөлімінде)пайда болады.Жануарлар құрлықта тіршілік етуге көшіп,қозғалу тәсілдері жетілу барысында үздікті қосылыстар-диартроздар пайда болады.
Адамтәрізді маймылда тік жүруге ұмытылуға және көбірек орнықтылықтың қажеттілігіне байланысты омыртқалар арасындағы буындар қайтадан үздіксіз қосылыстарға-синхондрозға немесе симфиздерге айнала бастайды.
Омыртқа денелерінің қосылыстары.Дененің тірегі болып табылатын меншікті бағананың өзін түзетін омыртқа денелері өзара омыртқа аралық дисктер деп аталатын симфиздер арқылы қосылып,байланысады.Әрбір осындай диск талшықты-шеміршекті табақша болвп табылады, оның шеткі бөліктері дәнекер тінді талшықтардың жиылған қабаттарынан тұрады.Бұл талшықтар табақшаның беттерінде аса берік фиброзды сақина түзеді,табақшаның ортасында жұмсақ талшықты шеміршнектен тұратын арқа хордасының қалдығы сілікпетәрізді ядро юолады.
Омыртқа доғаларының қосылыстары.
1.Омыртқа доғалары арасындағы байламдар сары түсті серпімді талшықтардан тұрады,сондықтан сары байламдар деп аталады.олар өзінің серпімділігінен доғаларды жақындастыруға тырысады және омыртқааралық дисктердің серпімділігімен қосылып омыртқа бағанасының түзілуіне және тік жүруге жәрдесдеседі.
2.Қылқанды өсінділер арасындағы байламдар.Сүйекаралық байламдардың артқа қарай тікелей жалғасы дөңгелекше тартпа түзеді, ол ұзын қылқантүсті бпйламы түрінде қылқанды өсінділердің төбелерін баса созылады.
3.Көлденең өсінділер арасындағы байламдар,көлденеңаралық байламдар, омыртқа бағанасының қарама-қарсы жаққа қарай бүйір қозғалысын шектейді.
4.Буын өсінділері арасындағы қосылыстар-доға-өсінділер буындары жалпақ,құрамалы,әрі аз қозғалады.
Пастереллёз - (Pasteurellosis), геморрагиялық септицемия - жануарлардың көптеген түрінде және адамда болатын жұқпалы ауру. Қоздырғышы - ауру немесе аурып жазылған жануарлар организмінде болатын пастерелла бактериясы. Пастереллёз аэрогенді және алементарлы жолмен жұғады. Пастереллёзбен ауырған малдың тыныс алі, ішік-қарын жолдарының кілегей қабығы қабынып ісінеді. Ауру малдың дене қызуы көтеріледі, жемшөптен қалады, тамыр соғуы және тыныс алуы жиілейді. Егер тыныс алу жолдары қабынса танауынан іріңді сұйық ағады, көзі конъюнктивит болады, тыныс алуы нашарлап жөтеледі. Ішек, қарынның кілегей қабығы қабынса іші өтеді, әлсірейді, басы, мойны ісінеді. Ауру асқынса мал өледі. Аурудан сақтандыру үшін қора-жайды таза ұстап, малдың күтімін жақсарту керек. Мал дәрігерлік-санитариялық шараларды қатал сақтау. Емі: ауру малға ем сарысуын егу, антибиотиктер, сульфаниламид дәрілерін ішкізу. Адам Пастереллёзға шалдықса қабынған жер абсцесс және флегмона түрінде өтуі мүмкін. Көбінесе Пастереллёз болған адамда остеомиелит, бронхопневмония ауруы жиі кездеседі. Ауру адамға малдан жұғатын болғандықтан. Пастереллёз- малды күткенде гигиена-санитариялық шараларды сақтау қажет.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Ивица Олич** (хорв. *Ivica Olić*; 14 қыркүйек 1979, Давор, Югославия) — хорват футболшысы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1996 жылы "Марсония" клубында бастады. Екі жылдан соң "Гертаға" ауысқанымен, 1999 жылы "Марсонияға" қайта оралды.

Кейін "Загреб", "Динамо Загреб" клубтарында ойнап, 2003 жылы ЦСКА-ға ауысты. ЦСКА сапында 2005 жылы УЕФА кубогын ұтып алды.

2007\*-09 жылғы маусымдарды "Гамбургта" өткізіп, 2009 жылы "Баварияға" ауысты. 2009/10 жылғы чемпиондар Лигасында 5 гол соқты, оның үшеуін жартылай финалда "Лион" қақпасына соғып, жартылай финалда хет-трик жасаған тұңғыш хорват футболшысы атанды.

2012 жылы жазда "Вольфсбургке" ауысты.

### Ұлттық құрама

2002, 2006, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2004, 2008 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. 2002 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңінде Италияның қақпасына бір гол соқты, бұл ойында Хорватия 2:1 есебімен жеңіске жетті.

2008 жылғы Еуропа чемпионатында Германияның қақпасына бір гол соқты, бұл ойында Хорватия 2:1 есебімен жеңіске жетті.

2014 жылғы Әлем чемпионатында Камерунның қақпасына бір гол соқты (4:0).

Жетістіктері
------------

### Командалық

Загреб

* Хорватия чемпионы (1): 2001/02

Динамо (Загреб)

* Хорватия чемпионы (1): 2002/03

ЦСКА 

* Ресей чемпионы: 2003, 2005, 2006
* Ресей суперкубогы: 2004, 2006
* УЕФА суперкубогы: 2004/2005

Бавария

* Германия чемпионы: 2009/10
* Германия кубогы: 2009/10
* Германия суперкубогы: 2010

### Жеке

* Хорватия чемпионатының үздік мергені (2): 2001—2002, 2002—2003
* Хорватиядағы жыл футболшысы: 2002, 2003
* Хорватияның үздік футболшысы: 2009, 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑   FC Bayern München AG
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Он алтыншы жыл** — Дина Кенжеқызы Нұрпейісованың күйі. Күйде 1916 жылдардағы xалықтың ыза-кегі, мойымас қайсарлығы, өр руxы бейнеленеді.

Тариxы
------

1916 жылы Ресей патшалығы 19-43 жас аралығындағы қазақ азаматтарын елдің қарсылығына қарамастан, күштеп әскерге ала бастайды. Дегенмен, майданға байлардың балаларының орнына кедей шаруалардың балаларының жіберілуі көтерілістің басталуына түрткі болады. Әскерге алынғандардың қатарында Динаның ұлы Жұрынбай да бар еді. Осыған дейін бірнеше баласының солдатқа алынғанына қарсылық танытпаған Дина Жұрынбайы тыл жұмысына кеткеніне байланысты xалық арасында «Он алтыншы жыл» деген атпен таралған «Набор» атты күй шығарады.

Бұл күйде сол тариxи кезеңді жырлаған шығармаларға ортақ жылау, өкіну, налу сынды пессемистік сарын мүлдем жоқ деуге болады. Динаның «Он алтыншы жыл» шығармасы патша әмірін естігендегі азаматтардың ыза-кегін, мойымас қайсарлығын, xалық күшін бейнелейтін, тұлпарлар тұяғының дүбірі естілетін руxты күй. «Он алтыншы жыл» күйінде xалықты кескілескен күреске, қарсылыққа шақырған ерлік пен қаһармандық руx басым.

Дереккөздер
-----------

1.  Мұрағатталған 1 шілденің 2018 жылы.

2. 


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Динаның күйлері |
| --- |
|  |
| 

Ана аманаты • Әсем қоңыр • Байжұма • Бұлбұл • Делегат • Еңбек Ері • Жеңіс • Жігер • Көгентүп • Көкөніс • Қарақасқа ат • Науаи • Науысқы • Он алтыншы жыл • Өттің дәурен • Сауыншы • Сегізінші март • Тойбастар
 |

 |
**Тұздыққа піскен майшабақ**

### Түсіндірме

Басы кесіліп, ішек – қарны алынып тасталған майшабақ жақсылап жуылады да , 1 – 2 сағат сүтке салынып қойылады. Осы мерзім өткеннен кейін сүттен алынып, сорғытылады. Осы тұздыққа сорғып, дегдіген майшабақ салынып, үстіне ыстық су құйылады. Тұздыққа майшабақ толық батып жатуға тиіс. Сөйтіп 7 минуттай қайнатылады. Содан кейін майшабақ шығарып алынады. Ал сорпасы дәкемен сүзіледі де, салқындатылып, үстіне жұмыртқаның сары уызы, қаймақ құйылады. Қыша салынып, қызыл бұрыш себіледі. Дайын майшабақ жайпақ ыдысқа салынады да, үстіне манағы тұздықтан құйылып, дастарқанға әкелінеді. 

Құрамы: 4 майшабақ, 2 кесе сүт, 2 ас қасық сірке суы, 1 кесе ақ шарап, 1 пияз, 1 сарымсақ, 1 шай қасық қыша, 1 шай қасық қызыл бұрыш, 5 – 6 түйір қара бұрыш.

### Дереккөздер

1. ↑  Садықов Б.Х "Ақ дастарқан"
**Тұйық етістік** — етістіктің ерекше түрі. Іс-әрекеттің атын білдіретіндіктен , зат есімдерше түрленеді: септеледі, тәуелденеді, бірақ жіктелмейді. Тұйық етістікке көптік жалғауы жалғанса, одан кейін тәуелдік жалғауы жалғанып қолданылады. Сөйтіп, тұйық етістік қимылдың, іс-әрекеттің атауы ретінде қолданылады да, етістік тұлғаларына тән шақтық мағынаны да, жақтық мағынаны да білдірмейді.

Тұйық етістік етістіктің негізгі және туынды түбіріне, етіс және болымсыз етістік тұлғаларына **-у** жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Мысалы: сұра**-у**, жүр**-у**, бар**-у**, шегеле**-у**, айт-қыз**-у**, сөйле-с**-у**, кел-ме**-у**, бөге-ме**-у**. Бұл сөздер сұрау, жүру, бару, шегелеу, айтқызу, сөйлесу, келмеу, бөгемеу қимыл, іс-әрекеттерінің атын білдіріп, солардың атауы болып тұр. Сондықтан да тұйық етістік зат есім мәнінде жиі қолданылады. Тіпті, тұйық етістіктердің кейбірі белгілі заттың, көбіне құралдың атын білдіріп, зат есім болып кеткен. Тілімізде *көсеу* (отты, шоқты көсейтін құрал), *сабау* (жүнді сабайтын таяқ), *егеу* (темірді егейтін құрал), *жасау* (қызға жиналған дүние-мүлік), *қашау* (ағашты кесетін, жонып, қашайтын құрал), *тұсау* (жылқының алдыңғы екі аяғына салатын құрал), *ою* (ойып салынған өрнек) сияқты зат есімдер тұйық етістіктен жасалған. Мысалы: Көсеу ұзын болса қол күймейді (мақал). Тұйық етістік зат есім сияқты түрленеді, етістікше түрленбейді.
Тұйық етістік тікелей септеле де, тәуелдене де алады, бірақ жіктелмейді. Тұйық етістікке көптік жалғауы жалғанса одан кейін тәуелдік жалғауы жалғанып қолданылады. Сөйтіп, зат есімдерше түрленіп, шақпен де, жақпен де байланысты болмай, қимылдың, іс-әрекеттің атын білдіретін етістіктің ерекше түрін тұйық етістік дейміз.

* Тұйық етістіктіқ септелу үлгісі.

А. бару, сөйлеу, айтуы, көрулері, келуім
I. барудың, сөйлеудің, айтуының, керулерінің, келуімнің
Б. баруға, сөйлеуге, айтуына, көрулеріне, келуіме
Т. баруды, сөйлеуді, айтуын, көрулерін, келуімді
Ж.баруда, сөйлеуде, айтуында, көрулерінде, келуімде
Ш.барудан, сөйлеуден, айтуынан, көрулерінен, келуімнен
К. барумен, сөйлеумен, айтуымен, көрулерімен, келуіммен

* Тұйық етістіктің тәуелдену үлгісі.

I. келуім, келуіміз, келулеріміз
II. келуің, келулерің келуіңіз, келулеріңіз
III. келуі, келулері

Тұйық етістік емлесі
--------------------

1. Дауыссыз дыбыстарға біткен етістіктерге тұйық етістіктің -у жұрнағы дауысты болып жалғанады: бар-у, қайт-у, көр-у, кел-у. Дауысты дыбыстарға біткен етістіктерге тұйық етістіктің -у жұрнағы дауыссыз болып жалғанады: ойна-у, сөйле-у, барма-у, келме-у, сана-у.

2. Дауысты -ы, -і дыбыстарына біткен етістіктерге тұйық етістіктің -у жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы -ы, і ды-быстары жазылмай -у дыбысының құрамына еніп кетеді де, ол (у) дауысты дыбыс болып есептеледі. Мысалы: оқы + у — оку, та-сы + у — тасу, кемі + у — кему, ері + у — еру.
3. Қатаң п, қ, к дыбыстарына біткен етістіктерге тұйық етістіктің -у жұрнағы жалғанғанда, түбір соңындағы п дыбысы б-ға, қ, к, дыбыстары ғ, г дыбыстарына айналады. Мысалы: ақ + у — ағу, кеп + у — кебу, тап +у — табу, үк + у — үгу т. б.