recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арман Тілектесұлы Бердалин** (10 желтоқсан 1983 жылы, Айсары ауылында туды) — айтыскер, ақын, жазушы, саясаттанушы. Ұлты — қазақ, діні — ислам.

Өмірбаяны
---------

Арман Тілектесұлы Бердалин 10 желтоқсан 1983 жылы, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Ақжар ауданы, Айсары ауылында туды. Көкшетау университетінің саясаттану факультетін бітірген (2004). 
Красный Яр кентіндегі Мәдениет үйінің директоры (2007). 
1992 жылы өткен «Әнші балапан» конкурсының жеңімпазы. Абайдың 150-жылдығына (1995), Қарасай батырдың 400 жылдығына (1998), Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 110-жылдығына (2003), Мағжан Жұмабаевтың 110-жылдығына (2003, 2-ші орын), Сейтен Сауытбаевтың 95-жылдығына (Гран-при), Көкен Шәкеевтің 80 жылдығына (Гран-при, 2004), Шығанақ Берсиевтың 125-жылдығына (Гран-при, 2006), Қостанай облысының 70-жылдығына (Гран-при, 2006), Қарағанды облысының 70-жылдығына (2007), Ақмола облысының 70-жылдығына (2009) арналып өткізілген көптеген өңірлік, республикалық айтыстардың жеңімпазы. Махамбет Өтемісұлының 200 жылдығына арналған «Жас толқын» фестивалінде 1-орын алды. Ресейдегі Қазақстан жылына (Мәскеу, 2004) арналып өткізілген халықаралық ақындар айтысына қатысқан.

2001 жылдан бастап «Реквизит» ЖШС «Бұқпа» газетінің тілшісі. 2002 жылдан бастап «Камирас» ЖШС «Алаш үні» республикалық газетінің тілшісі. 2006 жылдан бастап «Көкшетау» МС фольклорлық ансамблінің жетекшісі. 2007 жылдан бері Көкшетау қаласының мәдениет пен тілдерді дамыту бөлімінің «Көкше» МС директоры. С. Сауытбековтың 95-жылдығына орай Республикалық ақындар айтысының бас жүлдегері (СҚО) (2003); К. Шәкеевтың 80-жылдығына орай Республикалық ақындар айтысының бас лауреаты (2004), сондай-ақ Қарағанды облысындағы, Атырау, Ақтөбе, Павлодар және т.б. қалалардағы республикалық жас ақындар сайыстарының бірнеше мәрте лауреаты. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Гүлденген мемлекет». Хоббиі — бильярд ойыны, кітап оқу, өлең жазу.

Еңбектері
---------

* «**Айсары**» кітабы (2004).
* «**Қазақ пен арақ**» кітабы (2008).
* «**Жоқ іздеп жүрмін...**» кітабы (2023).

Отбасысы
--------

* Әкесі — **Бердалин Тілектес Ибраһимұлы** — 2012 жылы қайтыс болған. Қойшы.
* Анасы — **Бердалина Гаухар Ахмерқызы** — зейнеткер, түрлі жұмыстарды атқарған.
* Жұбайы — **Бердалина Алуа Жамбылқызы** (1984 жылы туған),
* Ұлы — **Тілектес Темірұлан Арманұлы** (2004 жылы туған).
* Ұлы — **Тілектес Марғұлан Арманұлы** (2007 жылы туған).
* Қызы — **Тілектес Мөлдір Арманқызы** (2009 жылы туған).
* Ұлы —  **Тілектес Әмірұлан Арманұлы** (2010 жылы туған).
* Ұлы —  **Тілектес Науан Арманұлы** (2015 жылы туған).
* Ұлы —  **Тілектес Хазірет-Сұлтан Арманұлы** (2019 жылы туған).
* Ұлы —  **Тілектес Сұлтан-Бейбарыс Арманұлы** (2022 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Әлфина Робертқызы Насырова** (12 маусым 1988, Алматы, Қазақ КСР) — Қазақстандық модель, актриса, «Алматы аруы-2007» байқауының жеңімпазы, «Қазақстан аруы 2007» ұлттық сұлулық байқауының жеңімпазы.

Өмірбаяны
---------

Қазақ отбасында дүниеге келген. Байқауда жеңімпаз атанған кезде Алматы технологиялық университетінде оқыды. Ұлты татар. Оның бойы 178 см, дене өлшемдері 90-60-90.

Сұлулық байқаулары
------------------

2008 жылғы 13 желтоқсанда Нячангта (Вьетнам) өткен «Ғалам аруы-2008» және Йоханнесбургте (Оңтүстік Африка) өткен «Әлем аруы-2008» халықаралық сұлулық байқауының қатысушысы. Әлемнің үздік 15 аруының қатарына енді. Miss Globe International 2011 халықаралық сұлулық байқауында 4-вице-мисс атағын алды. Miss New World 2017 байқауында 3-орын алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Miss World 2008 top contestants, *Pageant Observer* (13 December 2008). Тексерілді 7 тамыздың 2014.
2. ↑  Все победительницы конкурса Мисс Казахстан (1989-2015).  top-antropos.com. Тексерілді, 3 сәуір 2016.
Бурабай
**Көкшетау** – Сарыарқаның солтүстігінде, Көкшетау қыратының солтүстік-шығыс бөлігінде оқшау орналасқан, жақпартасты, орманды көлді тау.

Жер бедері
----------

Оңтүстіктен солтүстікке қарай 20 км-ге доғаша иіле созылып жатыр, ені 5 км-дей. Ең биік жері – Көкше шоқысы (947 м). Ақылбай кезеңі Көкшетауды екіге бөледі: солтүстігінде Көкше, Бура, Жеке-Батыр, оңтүстігінде Айыртөбе (Седловатка), Шортан шоқылары бар. Тектоникалық жарықтардан, граниттің үгіліп мүжілуінен, денудаттанудан беткейлері көп тілімделген. Соның салдарынан гранит ашылымдары сан алуан қат-қабат тастардан, ғажайып мүсіндерден, қираған мұнара тәріздес тастардан тұратын аласа таулы жартасты бедер құрайды. Қылшықты өзені осы таудан бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау девон, силур кезеңі граниттерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Тау беткейлерінің шымды күлгін топырағында қарағай, қайың, терек, әр түрлі бұта, тау етегіндегі аңғарлардың шалғындық топырағында бидайық, арпабас, бұтақты бидайық, айрауық аралас әр түрлі шөптер өседі.

Емделу, демалыс орындары
------------------------

Көкшетауда Бурабай, Оқжетпес, Щучинск, т.б. санаторийлер, көптеген демалыс үйлері, оқушылар лагерьлері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Дөңгелек арамен аралайтын білдектер** (ор. круглопильные станки) — кескіш құрал ретінде дөңгелек аралар қолданылатын ағаш өңдейтін білдектер. Технологиялық өңдеу тәсілдеріне қарай бойлай, көлденең және пішіндеп аралап кесетін білдектер болады.

Түрлері
-------

Дөңгелек арамен бойлап аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для продольного распиливания) - бұл білдектер аралары төменгі және үстіңгі жақта орналасқан болып екіге бөлінеді, Беріс қозғалысы көбінесе қарама қарсы болып келеді. Беріс механизмінің құрылысына қарай білдектер жанышпа білікті (аралайтын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 300 мм, биіктігі 80 мм) және жанышпа білікті-конвейерлі (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 400 мм, биіктігі 100 мм) болып келеді. Бұл білдектерде ағаш материалдарының талшықтарына қарай көлденең және бұрышпен тіліп дайындамалар жасалады.

Дөңгелек арамен көлденең аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для поперечного распиливания) — тілінген материалдардан долбарлап және таза өңдеу, пішімдеу, шетжақтау, т.б. операциялармен жасайтын машиналар (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 500 мм, биіктігі 100 мм).

Дөңгелек аралы беріс сүрекке құрал күймешекпен беретін көлденең тілетін білдектер (ор. круглопильные станки с каретной подачей древесины для поперчного распиливания) - сүректі бір жағынан долбарлап және таза шетжақтауға арналған білдектер. Тілінетін материалдың ең үлкен өлшемі: ені 250 мм, биіктігі 40...80 мм.

Дөңелек арамен кесу және жоңғылай кесу білдектері (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) — тақтайлардың жиектерін қосарлап кесуге, енді тақтайлардың ендерін азайтуға және қималары тік бұрышты араланған материал алуға, сонымен қатар жұқа тақтайшалар жасауға арналған білдектер.

Дөңгелете аралап және жоңғылап ұштарын кeceтін білдектер (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) кесілмеген тақтайлардың екі жақты параллельді жиектерін бойлай өңдейтін (тақталардың өлшемдері:қалындықтары 13... 100 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); ендері кең тақталардың екі жақ жиектерін қатар кесіп ендері аздау тақталар жасау (өңделетін тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...60 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); қималары төртбұрышты тілінген материал жасау үшін (тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...50 мм, ұзындықтары 1,85...7,5) қолданылатын құрылғылар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Көкшолаққопа** – Шежін (Шыжың) жайлмасының оңтүстік-шығысындағы көлтабанды жайылма.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы Талдықұдық ауылының шығысында 27 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге, енді жері 4 км-ге созылып жатыр. Көшім өзені аңғарында. Теңіз деңгейінен 5 – 7 м биіктікте. Саз балшықты теңіз шөгінділерінен түзілген. Жер бедері тегіс жазық келген. Маңындағы Балықты көлі көктемде қар және жауын-шашын суларымен көтеріліп, жайылмаға таралады. Жайылмада шалғын, еркек шөп, қамыс, құрақ, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Steyr AUG A1 508 мм қаруы   

Steyr AUG A1 407 мм қаруы
**Стеэйр АУГ** (*АУГ* қысқарған сөзі ағылшын тілінен аударғанда – армияның әмбебап винтовкасы деген мағына береді) – 1977 жылы австриялық Стеэйр Дэймлер Пуч компаниясы шығарған атқыштар қару-жарағының кешені. Винтовкаға америкалық 40-мм ұңғылық М203 граната атқышы орнатылады. Винтовка Булл– пап құрастыру сызбасы бойынша құрастырылған. Оқ атудың екі тәртібі бар: жалғыздықтан және автоматты түрде атады. Үш оқтан кейін тоқтап, қайтадан оқ жаудыратын режимі бар.

Оқпаны
------

* Негізгісінің салмағы – 508мм
* Қысқартылған оқпаны – 350 және 407 мм
* Ауыр оқпаны – 621мм

Түрлері
-------

* Steyr AUG A1
* Steyr AUG A2
* Steyr AUG A3
* Steyr AUG HBAR
* Steyr AUG P
* Steyr AUG Z

Қаруды пайдаланушы елдер
------------------------

* Чили
* Аргентина
* Аустрия
* Аустралия
* Болгария
* Ұлыбритания
* Хорватия
* Джибути
* Гамбия
* Германия
* Индонезия
* Бразилия
* Ирландия
* Италия
* Камерун
* Люксембург
* Малайзия
* Марокко
* Нидерланд
* Жаңа Зеландия
* Оман
* Пәкістан
* Польша
* Сербия
* АҚШ
* Қытай
* Тунис
* Уругвай
* Эквадор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 6 қазанның 2014 жылы.
*
**Дриопитек** (Dryopіthecіnae, грек. drys — орман және pіthekos — маймыл) — қазбадан табылған адам тәрізді маймылдардың бір түрі. ғалымдардың пікірі бойынша, дриопитек ағаш басында, ашық жерде де тіршілік еткен және адам тәрізді маймылдардың арғы тегі болған. Олардың ішінде Дарвин дриопитегі деген түрі басқаларына қарағанда адамға жақындау. Оның қаңқа қалдықтары (жақ, иектері, тістері, қол-аяқ қаңқалары) Австрия жеріндегі миоцен қабаттарынан табылған. Дриопитектің сыртқы пішіні қазіргі шимпанзе, бонобо маймылдарына ұқсас. Бұдан 14 млн. жыл бұрын өмір сүрген Кения жерінен табылған Африка дриопитегінің (кенияпитек) тісінің құрылысы адам тісіне ұқсастығы анықталды. Дриопитектің орталық жүйке жүйесі жақсы дамыған. Олардың тісінің, басқа қаңқа сүйектерінің қалдығы Батыс Еуропа, Оңтүстік Азия, Шығыс Африка жерлерінен табылды. Бұдан 7 — 12 млн. жыл бұрын тіршілік еткен дриопитектен горилланың, шимпанзенің арғы тегі таралған және дриопитек бұдан 9 млн. жыл бұрын біржола жойылып кеткен деген пікірлер де бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцклопедиясы
**Нәрестенің конъюнктивит ауруы.** Егер жаңа туған нәрестенің көзі туғаннан кейінгі алғашқы 2 күнде қызарса, ісінсе, іріңдесе, бұл соз болуы мүмкін. Сәби зағип болып қалмау үшін жедел емдеу керек. Инфекция бала туғаннан кейінгі 1-ден 3 аптаға дейінгі аралықта пайда болса, бұл хламидия деп аталатын ауру болуы мүмкін. Әдетте сәби бұл аурулардың бірін немесе екеуін де туған кезде анасынан жұқтырады.

Емдеу жолдары
-------------

* 50—75 мг-дық канамицин инъекциясын шаныш-тырыңыз. Немесе кейде пенициллин де көмектесуі мүмкін. 3 күн бойы күніне 2 реттен 200 000 ед пенициллин кристаллинін салдырыңыз. Немесе бір апта бойы күніне 2 рет жарты шай қасық ко — тримоксазол сиропын ішкізіңіз. Ең жақсы дәрі, егер қолыңызда болса, 125 мг-дық цефтриаксоннан бір инъекция салдырыңыз.
* Сондай-ақ тетрациклиндік көз майын да пайдаланыңыз: оны сәбидің көзіне алғашқы күні әр сағат сайын, сосын 2 апта бойы куніне 3 рет жағыңыз.

Емдеу жолдары
-------------

Тетрациклиндік көз майын жоғарыда көрсетілгендей етіп көзге жағыңыз. Сонымен қатар 2 апта бойы күніне 4 реттен әр ішкенде 30 мг-дан эритромицин сиропын ішкізіңіз. Бұл дәрі сондай-ақ хламидиямен ауырған балаларда көп болатын өкпе қабынуына да қолданылады.

Алдын алу
---------

Барлық балалардың кезі создан және хламидиядан, әсіресе аналары осы аурулармен ауырса, ал әкесінің несеп жолы ауырса, қорғалуға тиіс. (Баланың анасы осы аурулармен ауыра-тынын білмеуі де мүмкін).
Сәби туғаннан кейін-ақ бірден екі көзіне де бір тамшыдан бір ғана рет 1 проценттік күміс нитратының ерітіндісін тамызыңыз.
Немесе аздап 1%-тік тетрациклин, не болмаса 5%-тік эритромицин көз майларынан сәбидің екі көзіне де туған бойда жағыңыз.
Сәбидің көзі соз немесе хламидия сияқты аурулармен ауырған жағдайда ата-анасының екеуі де осы аурулардан емделуге тиіс.

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
**Sony Xperia Z2** - Z смартфондар линейкасының жалғастырушысы, Sony Mobile компаниясының қазіргі флагманы. Бұл телефон 25-ші наурызда Тайваньда, ал 8-ші мамырда Ресейде сатылымға шықты. Алғаш рет Барселонада өткен Mobile World Congress 2014 көрмесінде көрсетілді

Келбеті
-------

Бұл смартфонның келбеті ізашарға қарағанда ерекше өзгерістер алған жоқ. Дизайнды сәл дұрыстап, халықтың наразылығын көтерген фирмалық пленкалардан құтылып, телефонның алдынғы бөлігіне екі стереодинамиктерді шығарды. Алайда, көлемі қатты өзгермей (73.3x146.8x8.2 мм), экранның диоганалі 5.0 дюймнен 5.2 дюймге өсті. Телефон бұрынғыша алюминий мен шыны секілді премиалды материалдардан жасалынған.Сатылымдағы түстері: қара, ақ және күлгін.

Техникалық ақпараттары
----------------------

Желі стандарттары - GSM 900/1800/1900, 3G, LTE   

LTE диапозондарын қолдау - Bands 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 13, 17, 20  

Операциялық жүйе - Android 4.4  

Корпус материалдары - шыны, аллюминий  

Конструкция - монолитті, қуыстар (наушниктер "ұясынан" басқасы) бітеуіштермен жабылған  

Қолдайтын SIM-карталар саны - 1  

Салмағы - 158 г  

Көлемі (ҰxБxЕ) - 73.3x146.8x8.2 мм  

**Экран**  

Экран типі - IPS, TRILUMINOS™ Display 16.78 млн түстер, сенсорлы  

Диагональ - 5.2 дюйм  

Рұқсаттылық - 1080x1920  

PPI - 424  

**Мультимедиялық мүмкіндіктер**  

Фотокамера -20.70 млн пикс.  

Камера функциялары - автофокус, Zoom 8x, Фон фокусын өзгерту, Timeshift Video, AR Effects, Info-Eye, 4K Video және тағы басқа.  
 
Максималды видео рұқсаттылығы - 3840x2160  

Максималды видеокадрлар жиілігі - 120 кадр/с  

Фронталды камера - 2.2 млн пикс.  

**Жады және процессор**  

Процессор - Qualcomm Snapdragon 801, 2300 МГц  

Ядролар саны - 4  

Видеопроцессор - Adreno 330  

Тұрақты жады - 16 Гб  

Оперативті жады - 3 Гб  

SDCarta қолдауы - microSD (TransFlash), көлемі 128 Гб-қа шейін.  

Аккумулятор көлемі - 3200 мАч

Ерекшеліктері
-------------

Sony-дің дәстүрі бойынша, Xperia Z2 да су мен шаң өткізбейтін смартфон болып табылады. Ол ең жоғарғы шаң мен судан қорғалаған IP55/IP58 стандарттарына ие. Ол дегеніміз, телефонды тұщы суға 1.5 м тереңдікке шейін жарты сағат батыруға болады. Сонымен қатар, бұл телефонда тұңғыш рет жаңа шу басу технологиясы қолданылған. Соның арқасында, MDR-NC31EM гарнитурасын арқылы сыртқы шудың 98%-ы басылып, тыңдарман таза дыбысты тыңдайтын болады. Sony Xperia Z2 4pda порталының қолданушыларының есептеуінше, айдың ең жақсы смартфоны болып табылады (Наурыз, Сәуір, Мамыр айларында).

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Sony Xperia Z2 шу басу (Noise Cancelling)
* Sony Xperia Z2 біздің жаңа флагманымыз
* Sony Xperia Z2 дизайн
* Sony Xperia Z2 official page
* Sony Xperia Z2 нағыз шолу (Обзор)
* Sony Xperia Z2 mobile-review.com-да
* Видео MWC 2014: Sony Xperia Z2 — жаңартылған Sony флагманы
**Мақсым Омарбекұлы**  (1940 ж. т.), журналист.
Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтының тарих-филология
факультетін 1965 ж. бітірген. 1964 ж. Қарағандыда *«Жас*
қазақ» *ұйымын құрып, ұлтшылдық мазмұнда*
листовка таратқаны үшін бір жылға инcтитуттан және
комсомолдан шығарылған. 1965 жылдан баспасөз
қызметінде, журналистік еңбек жолын сол жылы
бұрынғы Егіндібұлак аудандық газетінде жауапты
хатшылықтан бастаған. 1968 жылдан Коммунизм таңы 
аудандық газетінде тілші. Қазақстан Журналистер
одағы сыйлығының лауреаты (1982). Бірнеше республикалық
конкурстардың жеңімпазы. *«Ақ жаңбыр»* (1982)
повестер мен әңгімелер жинағы, *«Адам ізі»* деректі
кітабы (1987), *«Махаббат пен қиянат»* атты таңдамалы кітабы (2003) шыққан. Әр жылдары жазған
туындылары 5 ұжымдық жинақтарға кірген.
Көптеген публицистикалық эсселер мен деректі шығармалардың авторы. 1990 жылдан2003 жылға дейін үш мәрте облыстық Кеңес пен Мәслихатка депутат болып сайланған. Қазыбек би, Қаркаралы ауданыдарының кұрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сопақша ми** (лат. *medulla oblongata*; *medulla* — ми, *oblongata* — сопақша) — мидың жұлынмен шекарасыз жалғасатын, пішіні сопақша келген артқы бөлігі. Оның алдыңғы жағы ми көпірімен жалғасады. Сопақша мидың төменгі бетінде вентральды орталық саңылау (лат. *fissura mediana ventralis*) мен оның екі бүйіріндегі латеральды вентральды сайлар (лат. *sulcus lateralis ventralis*) арқылы бөлінген: оң және сол сопақша ми пирамидалары (лат. *piramis medullae oblongatae*) білеуленіп көрініп тұрады.

**Сопақша ми** пирамидалары үлкен ми қыртысын жұлынның қозғалтқыш орталықтарымен байланыстыратын пирамидалы жүйке талшықтары аларынан (лат. *fasciculus cerebro-spinalis*) құралған. ( *Сопақша ми* пирамидаларының пирамидалы жүйке тал тары будаларынан құралған өткізгіш жолдары - жұлынның бүйір арқаншаларына өтер алдында, оң ми пирамидасының жүйке талшықтары жұлынның сол жақтағы бүйір арқаншасына, ал сол ми пирамидасының жүйке талшықтары жұлынның оң жақтағы бүйір арқаншасына бағытталып, жүйке талшықтарымен алмасады да, пирамидалар айқасын (лат. decussacio pyramidum) жасайды.

Сопақша мидың құрылысы біршама жүлынның құрылысына ұқсас, яғни сыртқы жағында — ақ зат, ішкі жағында — сұр зат орналасады. Ол ақ заттық аралықтар арқылы көптеген сұр заттық аралшықтарға, яғни сопақша мидың сұр заттық орталықтарына (ядроларына) бөлінеді.

Бұлар организмнің тіршілігіне тым қажет вегетативтік орталықтар құрайтын нейроцитгер ядролары. Аталган вегетативтік ядроларга: 

* жүрек соғу
* тыныс алу
* тер бөлу
* сілекей бөлу
* шайнау
* жұту, сору
* көз жасын бөлу
* ас қорыту сөлдерін бөлу
* құсу,
* кекіру
* күйіс қайтару
* тұшкіру
* жөтелу
* көз жыпылықтау орталықтары жатады.

**Сопақша мидың сұр заты** — вегетативтік ядролардан басқа, қызметіне сәйкес топтасқан нейроциттер перикариондарынан (нейроциттер денелерінен) құралған ми жүйкелерінің сезімтал және қозғалтқыш сүрзаттық ядроларын түзеді. Бұлардың араларында бір-бірімен жалгасып жатқан пішіні әр түрлі нейроциттерден және олардың жүйке талшықтарынан құралған торлы құрылым (лат. formatio reticularis) болады. Бұл құрьшым сопақша мидан ортаңғы миға, одан әрі аралық миға дейін созылып жатады. Торлы құрылым — аталған ми бөлімдері орталықта- рын өзара байланыстырып, үйлестіру қызметін атқарады. Бұған коса, ол тыныс алу және жүрек-тамырлар жүйесінің орталығы қызметін де атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖүйке жүйесі |
| --- |
|  |
| Орталық жүйке жүйесі | 
Ми қабықтары • Жұлын • **Ми** (Артқы ми (Сопақша ми • Ми көпірі • Мишық) • Ортаңғы ми • Алдыңғы ми (Аралық ми (Торлы қабық • Көру жүйкесі) • Соңғы ми) • Лимбика жүйесі) |
|  |
| Шеткі жүйке жүйесі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Соматикалық | 
Сезу жүйкелері • Қозғалу жүйкелері • Ми жүйкелері • Жұлын жүйкелері |
|  |
| Автономдық | 
Симпатикалық жүйке жүйесі • Парасимпатикалық жүйке жүйесі • Энтерикалық жүйке жүйесі |

 |

 |
**Алданов Ермек** - (1947 ж. 18 қаңтар, Оңтүстік Қазақстан облысы Келес ауданы Абай а.)-24.08.2020 тележурналист, политолог, қоғам кайраткері. ҚазМУ-ді (1971), Алматы Жоғары партия мектебі бітірген (1988). Еңбек жолын 1963 жылы кеншарда слесарь болудан бастап, облысы "Возрожденная степь" газетінде корректор болып істеді .

Шанышқылы тайпасының Араншы руынан шыққан. 

Ун-тті бітіргеннен кейін Қазақ КСР Мемл. телерадио к-тінің Жастар хабарлары жөніндегі бас редакциясында редактор (1971-74), "Спутник" БММТ нұсқаушы, төрағаның орынбасары, Қазақстан ЛKCM ОК-нің насихат және мәденикөпшілік жұмыстар бөлімі бастығының орынбасары, бастығы (1974-79), Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы, идеология бөлімінің нұсқаушысы (197989), Шымкент облысы партия ком. хатшысы (1989-91), КСРО-дағы Қазақ КСР-інің өкілетті өкілдігінің кеңесшісі, РФ-дағы ҚР-ның Өкілетті өкілдігі (199193), РФ-дағы ҚР Елшілігінің Кеңесшісі (1993-2002).

Қазақ КСР Жоғ. Кеңесінің Құрмет грамотасымен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
3. ↑  *Мекембай Омарұлы*  = Шаңышқылы шежіресі / А.Ирисбаев —  Ташкент: Езувчи, 2000. — 232 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-8255-0662-4.
**Сарсадақ шөре**
-----------------

### Сипаттамасы

Сарсадақ шөре (salsola dendroides)-сораң туысына жататын шала бұта. Биіктігі 70-150 см сабағы қалың, қысқа, түкті сүректенген тамырынан 2-3 тармақты, бір жылдық тік шыбық өседі. Жапырақтары ұсақ кезекті орналасқан, ұзындығы 2-5 мм, гүл шоғыры жалпақ сыпыртқы тәрізді. Тамыз-шілдеде гүлдейді. Иран, Ауғанстанда, КСРО-ның Еуропа бөлігінің оңтүстік-шығысында, Кавказ, Орта Азияда,Қазақстанда ,Үстірттің солтүстігінде, Маңғыстауда, Арал теңізі төңірегінде Қызылорда облысында , Қызылқұмда, Түркістан маңында сортаң, сазды жерлерде егістікке арам шөп ретінде өседі.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 4-том
**Алдар Петрович Горбунов**(1927 жылы туған, Мәскеу қаласы) – география ғылым доктыры (1975 жылы), профессор (1979ж.). ҚазПИ-ді (1950 жылы, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. 1950–1968 жылдары осы институтта аспирант, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, Қазақ гидрометеорология ғылыми-зерттеу институтында сектор меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер (1968–1976 жылдары), Тоңқабаттарынтану институтында (КСРО ҒА Сібір бөлімшесі) лаборатория меңгерушісі (1976–1990ж.) қызметтерін атқарды. 1990 жылдан бас ғылыми қызметкер болып істеді. 140-тан астам ғылыми мақала мен 5 монографияның және бірнеше кітаптардың авторы. 

1968 - 1971 жылдары Қазақ гидрометеорологиялық ғылыми-зерттеу институтының гляциалдық селдер секторын, 1971 - 1990 жылдары КСРО Сібір ҒА бөлімшесі мұздықтарды зерттеу институтының қазақстандық геокриологиялық лабораториясын басқарды. А.П.Горбуновтың негізгі ғылыми жұмыстары биік таулы тоң, мұздық, селдерді зерттеуге арналған. Ол - биік таулы аудандар геокриологиясының негізін қалаушы. Зерттеу мақсатымен Тянь - Шаньда, Памирде және Жетісу Алатауында, Алтай тауында, Байкал сыртында, Камчаткада, Кола түбегінде, Скандинавияда, Моңғолияда және Қытайда, Кавказда, Альпіде, Анд тауларында , Экваторлық және Солтүстік Африкада сапарда болған. А.П.Горбуновтың тағы бір қызығушылық танытқаны - топонимика. Ең алдымен, оны Орталық Азия тауларындағы географиялық атаулар қызықтырды. Ол топонимикада өзін осы саладағы танымал қазақстандық Ғ.Қоңқашбаевтың шәкірті санайды.

Шығармалар
----------

* Вечная мерзлота Тянь-Шаня, М. 1971.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
*Василий Григорьевич Федорченко* (10.1.1947 жылы т. Украина, Чернигов облысы, Репкин ауданы, Булянки с.) – әскери қайраткер, генерал-майор. 

Саратов облысындағы Вольск әскери училищесін бітірген (1968). 1968 – 92 жылы КСРО МҚК-нің Шығыс, Камчатка шекара округтерінде әр түрлі әскери қызметтер атқарған. 1992 – 2005 жылы Қазақстан Республиқасы шекара әскерлерінде қызметте болып, ҚР ҰҚК шекара қызметі директорының орынбасары, тыл бас басқармасының бастығы болды. 

"Құрмет белгісі" орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. 2005 жылы запасқа шықты.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Алдамұратов Әбілхан(1926ж-2001ж) - қазақ психологы.1952 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің логика және психология бөлімін бітірген.1952 жылдан бастап Қызылорда және Алматы қалаларының жоғары оқу орындарында психологияда дәріс оқыған.Оның жетекшілігімен 4 ізденуші кандидаттық диссертация қорғаған.Негізгі еңбектері:М.Мұқановпен бірге жазған <<Психология пәнінен лабороториялық-практикалық сабақтар>> 1-ші бөлімі(Алматы, 1978.), 2-ші бөлімі(Алматы, 1979.), <<Қызықты психология>>(Алматы, 1992.),<<Жалпы психология>>(Алматы, 1996.), 1993 жылы <<Қазақ оқушыларының грамматикалық категорияларды меңгеруінің психологиялық астарлары>> деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған.Оның педагогиялық психология тақырыбында жазған көптеген ғылыми мақалалары бар.

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиалық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
**Василий Васильевич Каменский** – орыстың ақын-футуристі.

Өмірі
-----

1884 жылы 17 сәуірде Пермь мен Сарапул аралығындағы Кама өзенінде қайықтың ішінде дүниеге келген. Қайықтың капитаны туған нағашы атасы Гавриил Серебренников болған. Балалық шағы Уралда Боровское ауылында өтеді. Бес жасында ата-анасынан айырылып, тәтесінің қолында тәрбиеленеді.

Қызметі
-------

Қаражат табуды өте ерте кезінен бастаған. 1902 жылы Каменский мектепті тастап, 1906 жылы темір жол бухгалтериясында қызмет ете бастайды. 1904 жылы «Пермский край» газетіне өз өлеңдері мен мақалаларын беріп, серіктесе бастайды. Газетте жұмыс істеу барысында марксистермен танысады. Сол кездері Каменский театрмен шұғылдана бастайды. Ресей қалаларына труппасымен бірге гастрольдік сапарға шыға бастайды. Петербургте астрономия саласын үйренеді. «Весна» журналында редактордың көмекшісі болып істейді.

Марапаттары
-----------

* • Еңбек Ері ордені
* • Медальдар

Шығармалары
-----------

* • Землянка (1910, повесть)
* • Танго с коровами (1914)
* • Девушки босиком (1916)
* • Стенька Разин (1916, роман) — 1918 жылы «Степан Разин» атауымен жарық көрген.
* • Звучаль веснеянки, 1918 (өлеңдер)
* • Сердце народное — Стенька Разин, 1918
* • Стенька Разин. Пьеса, 1919
* • Семья Грибушиных. Фильмге сценарий 1923
* • 27 приключений Харта Джойса. Роман, 1928
* • Емельян Пугачёв. Поэма, 1931.
* • Иван Болотников. Поэма, 1934
* • Уральские поэмы (1934, жинақ)
* • Три поэмы, 1935
* • Родина счастья, 1937
* • Могущество, роман в стихах, 1938.
* • Жизнь с Маяковским. Воспоминания, 1940

Дереккөздер
-----------
**Соня Есьман** (ағылш. *Sonya Esman*; 6 маусым, 1995 жылы – Санкт-Петербург, Ресей) – канадалық модель және видеоблоггер.

Өмірбаяны
---------

Соня Ресейдің солтүстік астанасы – Санкт-Петербургте 1995 жылдың 6 маусымында дүниеге келді. 5 жасында Соня ата-анасымен бірге Канада мемлекетіне көшті. Соня өміріне бақытты бала болған. Соня бесінші сынып оқып жүргенде, ата-анасы ажырасып, әкесі Ресейге оралды. Соня жазушы болғысы келген. Уақыт өте келе, Соняның арманы ауысты. Қазіргі кезде бойы – 173 см, ал салмағы – 44 кг. Бұл модельдің сипаттамасына тән. Сондықтан, Соня – модель.

Білімі
------

Соня жастайынан зерек болған. Мектепті тез бітірді. Университетте оқығысы келмеді. Қазір өзінің жақсы көретін жұмысымен айналысып жүр. Соня – танымал модель, оны әйгілі журналдарда көруге болады. Көптеген қыздар Соня сияқты модель болғысы келеді. Бірақ, ешкім бұл жұмысқа үздіксіз еңбек керек екенін түсінбейді. Бұл жұмыс үшін күлімсіреп жүру керек.

Өмір салты
----------

Өзінің 18 жасында, Соня көптеген белестерге жетті. Өзінің әр күнін Соня жүгіру мен дұрыс тамақтанудан бастайды. Әлеуметтік желілерде Соняның диетасы туралы жазылған. Көбінесе, Соня велосипед тепкенді ұнатады. Бос уақытында спортзалға барып шұғылданады.

Бейнесі
-------

Сәнді журналдардағы суреттерге қарап, Соняның қарапайым қыз екенін ойлау қиын. Ол басқа түрге танымастықтай ауыса алады. Өз достарына Соня күн сайын сән үлгісін көрсетеді. Соня Есьманның татуировкасында күн бейнеленген. Кішкентай болғандықтан, қатты көрінбейді. Ол жануарларды қатты жақсы көреді. Желілерде өзінің тотықұсы Пашамен бірге түскен суреттерін көре аламыз.

«YouTube» желісі
----------------

Күн сайын әлеуметтік желіге бейнебаяндар салу арқылы, Соня әкесімен қарым-қатынастарды түзеді. Бұл Соня үшін өте жақсы жаңалық болды. 4 жыл ішінде Соня 1 миллионға жуық жанкүйер және 95 миллион қараулар жинады. Өзінің каналында мода, саяхат, косметика және пайдалы тағамдар туралы айтады.
**"Дәуір" баспасы**- Қазақстандағы ірі полиграфиялық кәсіпорын. Алма­ты қаласында орналасқан. Газет-журнал, кітап, т.б. баспа өнімдерін көп дана­мен басып шығаруға маманданған. 1918 ж. қалалық "Заря свободы" га­зетінің тұңғыш саны жарық көрген шағын баспахана негізінде 1932 ж. құрылған. Ұзақ жылдар бойы Қазақ­стан КП ОК-нің газет-журнал баспаханасы аталып, республикалық газет-журналдарды басып шығаратын негізгі өндірістік база міндетін атқарды. 1991 жылдан "Дәуір" республикалық газет-журнал баспасы аталды. Баспа 2000 ж. "Дәуір" жабық акционерлік коғамға айналды. "Дәуір" 4 тілде - қазақша, орысша, ағылшынша және түрікше шығатын 44 газет пен 22 журнал редакцияларына қызмет көрсетеді. Мұнда мерзімді басылымдармен қатар қалың мұқабалы кітаптар, түрлі түсті басы­лымдар, мектепке арналған өнімдер, көрнекілік құралдары басылады. 1998 ж. Парижде өткен көрмеде үздік өндірістік-технологиялық көрсеткіштері үшін "Дәуір" халықаралық "Алтын жұл­дыз" белгісімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Пиерос Сотириу** (грек. *Πιέρος Σωτηρίου*; 13 қаңтар 1993, Никосия, Кипр) — кипрлік футболшы, Кипр Ұлттық футбол құрамасы мен "Лудогорец" клубының шабуылшысы. Кипр және Дания чемпионаттарының алтын жүлдегері. 2012 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнайды.

Карьерасы
---------

Карьерасын 2010/11 жылғы маусымда "Олимпиакостан" бастады. 2011 жылы 19 наурызда Кипр жоғары дивизионындағы тұңғыш кездесуін өткізді. 2011 жылы 18 қыркүйекте болашақ клубы АПОЭЛ қақпасына клуб сапындағы тұңғыш ресми голлын соқты.

2013 жылы жазда АПОЭЛ-ге ауысты. 29 тамызда бельгиялық "Зюлте-Варегемге" қарсы Еуропа Лигасының іріктеуінде тұңғыш рет жаңа клубы құрамында алаңға шықты. 

АПОЭЛ сапында ойнаған барлық маусымда да Кипр чемпионы атанды. 

2017 жылы жазда "Копенгагенге" ауысты.

2020 жылы қаңтарда "Астанаға" ауысты.

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2014 жылы 14 қарашада Финляндия құрамасына қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* Кипр чемпионы: 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17
* Кипр кубогы: 2013/14, 2014/15
* Дания чемпионы: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
* APOEL official profile
* Profile at UEFA.com

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Игорь Иванович Лобода** (1927-1965), шахтер. Еңбек қызметін 1953 ж. *«Қарағандыкөмір»* өндірістік бірлестігінің №20 шахтасында бастады. 1953-57 ж. №1 учаске бастығының көмекшісі, 1957-59 ж. №4 учаскенің бастығы, 1959-1960 ж. тау-кен мастері, 1960-65 ж.№1,2,5 6 учаскелердің бастығы. Шахта апатында шахтерлерді құтқару және аварияның зардабын жою кезінде қаза тапты. Ленин орденімен марапатталған (кайтыс болғаннан кейін, 1%5). Қарағандыда Л. есімімен кеше аталған, ол тұрған көшедегі аталған № 1 үйге тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Координаттар: 43°43′22″ с. е. 10°23′46″ ш. б.﻿ / ﻿43.7229833° с. е. 10.3963083° ш. б.﻿ / 43.7229833; 10.3963083 (G) (O) (Я)

**Пиза мұнарасы** (итал. *Torre pendente di Pisa*) — 12-14 ғасырлардағы Италиядағы роман-готика архитектурасының ескерткіші. Пиза мұнарасы Пиза қаласында орналасқан. Мұнара дүние жүзіне "құлағалы тұрған мұнара" атағымен белгілі. Мұнараның құлай бастауы 1173 — 74 жылдары арх. Боннанның алғашқы үш қабатын салған кезінен басталды. 1275 жылы арх. Джованни ди Симони құрылыс жұмыстарын қайта жаңғыртып, бесінші қабатқа дейін көтерді. 1350 жылы арх. Томазо ди Андреа мұнара құрылысын аяқтап, қола шатырмен жапты. Осылайша Пиза мұнарасы сегіз бұрышты, 11 м биіктіктегі негіз үстіне орнатылған балкондары бар, 6 қабаттан тұратын қоңыраулы мұнараға айналды. Бірінші қабаты тұтас қабырғалардан тұрады. Ал үстіңгі алты қабаты аркада әдісімен, колонналармен әшекейленген. 1964 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін мұнараны қисайған қалпында құлатпай ұстап тұруға бағытталған іс-шаралар атқарылуда.

Мұнара ең аласа нүктесінің биіктігі жер бетінен 55,86 м болса ең биік нүктесі - 56,7 м. Табанының ені 4,09 м ал төбесінікі - 2,48 м. Массасы 14453 т. Қазіргі көлбеулігі 5 °. (4,9 м-ге жуық вертикаль бағыттан ауытқыған). Мұнарада 294 баспалдақтары бар.
Координаттар: 43°43′22″ с. е. 10°23′46″ ш. б.﻿ / ﻿43.7229833° с. е. 10.3963083° ш. б.﻿ / 43.7229833; 10.3963083 (G) (O) (Я)

Құрылысы
--------

1964 жылы 27-ақпанда Италия үкіметі Пизан мұнарасын сақтап қалуға бағытталған ең жақсы жобаға конкурс жариялады. Пизан мұнарасының ұшар басы күннен-күнге өз негізінен ажырап барады. Сарапшылар кішкене жер сілкінісі нәтижесінде ортағасырлық іргетас опырылып түсүі мүмкін деп қорқуда. Пизанның ең басты мәдени ескерткішін сақтап қалуға бағытталған жобалар жан-жақтан келіп түсті. Тек 1999 жылы ғана инженерлік жұмыстар ойдағыдай жүргізіле бастады.

Қызықты мәліметтер
------------------

Найлс қаласындағы мұнара
АҚШ-тағы Иллинойс штатындағы Найлс қаласында Пиза мұнарасының дәл көшірмесі тұрғызылған.

Галерея
-------

* Кіру есігіКіру есігі
* 
* Сыртқы лоджияСыртқы лоджия
* 
* Ішкі баспалдақ жетіншіден сегізінші (жоғарғы) қабатқа дейінІшкі баспалдақ жетіншіден сегізінші (жоғарғы) қабатқа дейін
* Төбесінен көрінісТөбесінен көрініс
* 
* «Паскуареккия» Пизаның мұнарасына қоңырауы.«Паскуареккия» Пизаның мұнарасына қоңырауы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  National Geographic, тамыз 2009 (ағыл.)
**Игорь Иосифович Реченский** (1947 ж. т.),театр суретшісі. 1966 жылдан Қарағанды облысы орыс драма театрында. 1975 жылдан қоюшы-суретші , 1983 жылдан бас суретші .Таңдаулы спектакльдері : М. Горькийдің «Васса Железновасы» (1987), И.Грекова мен П.Лунгиннің «Бойдақ кемесі » , (1987), Б. Васильевтің «Ертең соғыс боладысы » (1987), М. Булгаковтың «Ит жүрегі»(1988), А Куприннін«Апаны»(1989), М.Лермонтовтын «Ис п а н дык т а ры» (1989), Э. Олбидің «Бәрі бактасы » (1992), П. Кальдеронның «Махаббат ойыншық емесі» (1992), А.Островскийдін «Көктен түскен алтыны» (1995), В.Арроның «Ескі үйдегі бес романсы » (1999). КР Мәдениет министрлігінің « Мәдениет қайракері » белгісінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Николай Михайлович Петров** (1935-2004, Ресей). КСРО жер қойнауын барлау үздігі. Грозный мұнай институтын бітірген (1958). Жетібай кен орнын тұңғыш ашушы (1961). 1958- 1997 жылдары - «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресі Жетібай мұнай-газ барлау экспедициясында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бурғылау шебері, учаске инженері, аға инженер, өндіріс-техника бөлімінің бастығы, бас инженер.

1961 жылғы 6 шілдеде Жетібай кен барлау алаңында Н.Петровтың бригадасы бұрғылаған №6 ұңғыдан қуатты мұнай бұрғағы атқылап, ол Маңғыстаудағы ірі мұнай өнеркәсібіне жол ашты. «Құрмет Белгісі» орденімен және Қазақ КСР- інің жоғарғы кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Игорь Сергеевич Диченко** - украиндық коллекция жиюшы, өнертанушы, суретші. Украиндық авангардизмнің идеологтарының бірі.

Биография
---------

Игорь Диченко 1946 жылы 19 желтоқсанда дүниеге келген. 

1969 жылы Киев сурет институтын бітірген. Украина елінің өнер және әдебиет музейлерінің Орталық мемлекеттік архивінде жұмыс істеп, Киев хореографиялық мекемесінде өнер тарихынан сабақ берген. 1992 жылдан бастап, Киевтің тарих музейінің үлкен дәрежедегі ғылым жөніндегі қызметкері болған.

1970 жылдан бастап, көптеген көрмелер мен көркемдік акциялардың ұйымдастырушысы мен қатысушысы болған.

1992 жылы Халықаралыққайырымдылық қорының негізін қалаған.

Өнертанушы ретінде Георгий Нарбут, Константин Пискорский, Михаил Бойчук, Микола Глущенко сияқты суретшілердің өнерін зерттеген.

2015 жылдың 24 мамыр айында қайтыс болған.

Отбасы
------

Әйелі- Валерия Семеновна Вирская-Котляр (1930-2016) , украиндық балет әртісі, оқытушы, балетмейстер. Киев Ұлттық мәдениет және өнер университетінің мұғалімі.

Коллекция
---------

2015 жылдың 15 қазанында Игорь Диченконың барлық коллекциясы Украина мемлекетіне сыйланған. Украина Президенті Петр Порошенко коллеция қабыл алып, Вирлік орденмен марапаттаған.

Диченконың орыс авангардизмдік жинақтарының жалпы саны 504 құрайды.

Дереккөздер
-----------
**Витторио Поццо** (итал. Vittorio Pozzo; 2 наурыз 1886 жыл, Турин — 21 желтоқсан 1968 жыл, Пондерано), италиялық футбол бапкері. Италия құрамасын екі рет (1934, 1938) әлем чемпионы атандырған. Екі рет қатарынан әлем чемпионы атанған әлемдегі жалғыз бапкер.

Өмірбаяны
---------

Ата-анасы оның футболшыдан гөрі білімді азамат болуын қалаған екен. Витторио сабақты жақсы оқығанмен, футбол атты ойынмен танысқан соң, оған барынша беріліп кетеді. Оқи жүріп бірнеше әуесқой клубтардың сапында ойнап, көзге түседі. Кейін Швейцарияға оқуға барғанда да сонда "Грассхоппер" сапында бір жылдай өнер көрсетеді. 1906 жылы туған қаласы Туринге оралады да, бірден "Торино" клубына қабылданады.

"Торино" сапында бес жыл ойнайды да, бапкерлікке ауысады. 1912 жылдан бастап он жыл бойы "Ториноны" жаттықтырады. 1924-25 жылдары "Миланды" баптайды. 

Ал Италия құрамасын ең алғаш 1912 жылы басқарып, Стокгольдегі Олимпиада ойындарына дайындайды, сосын 1922-24 жылдары, сосын 1929 жылдан 1948 жылға дейін үздіксіз 19 жыл басқарады. Осы аралықта екі рет Әлем чемпионы атанып, тарихта қалады.

Бапкерлік карьерасы
-------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 1912 | Италия Италия |
| 1912-1922 | Италия Торино |
| 1921 | Италия Италия (техникалық комиссиямен бірге) |
| 1924 | Италия Италия |
| 1924-1925 | Италия Милан |
| 1929-1948 | Италия Италия |

Жетістіктері
------------

* Орталық Еуропа Кубогы: 1927-1930, 1933-1935
* Әлем чемпионы: 1934, 1938
* Олимпиада чемпионы: 1936

Cілтемелер
----------

Біздің уақыттың қаһарманы Мұрағатталған 6 желтоқсанның 2010 жылы.
**Пребен Элькьер Ларсен**(дат. Preben Elkjær Larsen; 11 қыркүйек 1957 жыл, Копенгаген) — даниялық футболшы, шабуылшы. 1984, 1988 жылдары Еуропа чемпионатына, 1986 жылы әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1976 жылы "Ванлесе" клубында бастады. Сол жылы "Кельн" клубына ауысып, екі маусым ойнады. Осы аралықта Ұлттық құрамаға шақыртылды. 1978 жылы "Локеренге" ауысты. 

Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1977 жылы 22 маусымда Финляндияға қарсы өткізіп, екі гол соқты. 

1984 жылғы Еуропа чемпионатының үздік ойыншысы болды. Дания құрамасы турнирде жартылай финалға дейін жетті, бірақ Испания құрамасынан пенальтидер арқылы ұтылып қалды. Пенальтилер сериясында Пребен гол соға алмады. 

1986 жылғы әлем чемпионатының екінші турында Уругвайдың қақпасына үш гол соқты. Бұл ойында Дания әлем чемпионаттары тарихындағы ең ірі жеңісіне қол жеткізді — 6:1. 

1988 жылғы Еуропа чемпионатынан соң ұлттық құрамадағы карьерасын доғарды. 

1988 жылы "Веронадан" "Вайле" клубына ауысып, 1990 жылы футболмен қоштасты. 

Футболмен қоштасқан соң "Силькеборг" клубында спорт директоры қызметін атқарды, тіпті 1995/96 жылғы маусымда клубқа бас бапкер болуға да тура келді. Клубтан кеткен соң даниялық телеарналардың біріне спорт сарапшысы боп жұмысқа орналасты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Дания чемпионы: 1974
* Германия кубогы: 1977, 1978
* Германия чемпионы: 1978
* Италия чемпионы: 1985

### Жеке

* Даниядағы жыл футболшысы: 1984
* «Қола доп» (Еуропадағы үшінші футболшы): 1984 (France-Football), 1984 (Onze Mondial)
* «Күміс доп» (Еуропадағы екінші футболшы): 1985 (France-Football), 1985 (Onze Mondial)
* ӘЧ "күміс голы" номинациясы: 1986

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Жеке сайты
* Матчтары
* Профилі Мұрағатталған 12 наурыздың 2016 жылы.
* voresfodbold.dk Мұрағатталған 22 ақпанның 2009 жылы.
**Льюис Холтби** (1990 жылы , 18 қыркүйекте Эркеленц қаласында дүниеге келді) Неміс футболшысы Гамбург атты неміс клубында ойнайды.

Өмірбаяны
---------

### "Алемания"

Немістің және ағылшынның ұлы, Холтби футболмен төрт жылы ара құрам бір Эркеленца командаларынан шұғылданушы бастады. Он бір жаста ол менхенгладбах "Боруссию" клубына ауысты. Бірақ тез арада "Боруссия" бапкерлері Льюисты аса жас деп оны сатып алды. Келесі командамен Холтби Аахен "Алемания" клубына сатылды. "Алемания" негізгі құрамында Льюис басшылық Йоргтің Шмадтке 2007/08 мезгілде сынға түсті, Мирко Каспердың орнына шығып "Санкт-Паули" командасына қарсы бірінші рет ойнады. Тағы бір рет ол "Кобленц" клубына қарсы ойнады.

### "Шальке 04 "

2009 жылы Холтби "Шальке 04" клубына 2,5 млн евроға ауысты.

### «Бохум»

2010 жылдың қаңтарында ойыншы "Бохумға" ойынның тәжірибесінің табысы үшін жартыжылдық жалға жөнелді.

### «Майнц 05»

2010 жылдың маусымында ойыншы тағы жалға жөнелді, осы рет ол "Майнц 05" клубына жөнелді.

### «Шальке 04»

2011 жылдың 18 наурызында Холтби "Шальке 04" клубына қайта оралады. 

### «Тоттенхэм»

2013 жылдың 4 қаңтарында Лондондық Тоттенхэм Холтбидің Тоттенхэмге көшкенін жариялады. 

### «Гамбург»

Неміс футболшысы 2014 жылдан бастап "Гамбург" клубына жартыжылдық жалға жөнелді.

### Германия құрама командасы

2010 жылдың 17 қарашасының Германияның ересек құрамасында сынға түсті, Швеция құрамасына қарсы жақсы өнер көрсетті. 2011 жылдың 7 маусымында Холтби екі матчты Неміс құрамасына ойнады. Немістер қонақтарда шегінде біліктіліктің к Еуропа чемпионатының 2012 жылдың Азербайжанның құрамасымен ойнады.

Жетістігі
---------

Суперкубок Германиясын 2011 жылда женіп шықты.
Мұхамеджан Тынышбаев
Көшеге қазақтың ардақты ұлы, тұңғыш қазақ инженері, Алаш көсемдерінің бірі, мемлекет және қоғам қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны, Мұхамеджан Тынышбаевтың есімі (1991 жылы) берілген. Тынышбаев Мұхамеджан (1879-1937) Алматы облысында дүниеге келген. Ол 1907 жылы Екінші Мемлекеттік Думаның депутаты, 1917 жылы Алашорда мүшесі, 30-шы жылдары Түрксіб құрылысын басқарған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Сейфуллин даңғылы, Ержанов, Чехов көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары - 

* Шевченко,
* Шверник көшелері.

Көшенің ұзындығы - **1120 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Оразақ Смағұлұлы** (1 қазан 1930 жылы туған, Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы) — ғалым-антрополог, тарих ғылымдарының докторы (1984), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998), ҚР ҰҒА академигі (2003).

  

1955 ж. ҚазМУ-ды (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) бітірген. 1959-1961 ж. КСРО ҒА Этнография институтының аспиранты, 1961 жылдан Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнография институтының ғылыми қызметкері. Олардың ұйымдастыруымен 36 экспедициялық және далалық зерттеулер жүзеге асырылды. Оның ішінде үнді-кеңес (1974-1975), қазақ-моңғол (1991 — 92) және қазақ-италия (1993-94, 2002-2004), т.б. антропологиялық экспедициялар болды. Ол Қазақстан мен Қырғызстанның биік таулы аймақтарына бейімделу мәселелерін аймақтың этноүрдістерімен байланыстыра зерттейтін халықаралық ғылыми жобаға жетекшілік етті. 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның 20-ға жуығы АҚШ, Жапония, Қытай, Үндістан, Түркия, Италия, Германия, Франция, Дания, т.б. шет елдерде жарық көрді. Еңбектерінде қазақтардың генофондының біркелкілігі, 4 мыңжылдық тарихы жайлы ғылыми пікірлер тұжырымдалды. Ш. Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегері (1990).

  

  

Баласынан белгілі тек бір қызы бар, Айнагүл Смағұлова.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Екеуіміз жазамыз, екеуіміз ақылдасамыз, екеуіміз шығарамыз. Қалған Қазақстанда маман жоқ.**Оразақ Смағұлұлы* | » |

Өзінің мұғалімдері деп Виктор Бунакты, Яков Рогинский және Георгий Дебетсті атап кетеді.

Шығармалары:
------------

* Население Казахстана от эпохи бронзы до современности, А. 1970;
* Этническая генеография Казахстана, А. 1970;
* Этническая антропология Казахстана, А. 1982;
* Этническая одонтология Казахстана, А. 1989 (соавт.);
* Абылай хан, Аст. 2003 (телавт.);
* Этническая дерматоглифика казахов, А. 2005 (соавт).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Календарь дат и событий Костанайской области на 2010 год, Выпуск 37, Костанайская областная универсальная научная библиотека им. Л. Н. Толстого, Костанай, 2009, стр. 13
**Қожамжаров Оразалы** 1932 жылы Іле ауданы Жетіген ауылында туған-батыр. Тегі Дулат руының Ботпай тармағынан шыққан.

Ол 1846 жылы Сыпатай батырға ілесіп, Шу өзенінің бойында қырғыз руларымен арасындағы жер дауынан туындаған қақтығысқа қатысады. Кейін сол өңірге қоныстанып қалады. 1859 жылы Үлкен орда приставы Г.А. Колпаковскийдің нұсқауымен ұйымдастырылған Шу алқабын зерттеу экспедициясына көмектесіп, оларды қоқандықтар мен қырғыздар шабуылынан қорғауды міндетіне алады. 1860 жылдары аталығының Сыпатай, Диқанбай т.б батырлармен Жетісу өңірлерін азат етуге қатысып, Пішпек, Тоқпақ және Ұзынағаш шайқасында ерлік көрсеткен, осыған орай ақпанда патшалық Ресейдің "Батылдығы үшін" күміс медалімен марапатталған. Архив деректерінде марапатталған Ұлы жүз қазақтарының арасынан Қожамжаровқа орыс армиясының подполковнигі шені берілгендігі жазылған. 1882-1891 жылдар аралығында ол білгір әрі әділетті рубасы ретінде Шу болыстығына бірненше рет басқарушы, би сайланған. (ОМА,44-қор, 1-тізбе,31569-іс), Жамбыл облысы Шу ауданынындағы батырдың денесі жерленген жер қазір "Оразалы ауылы"( бұрынғы Октябрь) деп аталады. Оның баласы Рахымбай да батыр болған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Жетісу энциклопедия "Арыс" баспасы Алматы 2004