recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фрэнк Борзейги** (ағылш. *Frank Borzage*; 23 сәуір 1894(18940423), Солт-Лейк-Сити, Юта — 19 маусым 1962, Голливуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр және актер. «Оскар»дың екі дүркін иегері (1929, 1932). Ол тарихтағы алғашқы америкалық киноакадемияның жүлдесін тапсыру рәсімінде «Жетінші аспан» (1927) фильмі үшін «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы адам болды.

Өмірбаяны
---------

Болашақ режиссердің әкесі Луиджи Бордзага 1859 жылы Ронцонеде (сол кездегі Аустрия-Мажарстан, қазіргі Италия) дүниеге келген. Швейцарияда тас қалаушы болып жұмыс істеп жүргенде ол жібек фабрикасының жұмысшысы, болашақ жары Мария Рюггпен (1860–1947) танысады. 1880 жылдардың басында Борзага Пенсильвания штатындағы Хэзлетон қаласына қоныс аударып, онда кенші болып жұмыс істеді. Көп ұзамай ол қалыңдығын Хазлетонға әкеліп, олар 1883 жылы үйленді. 1885 жылы олардың тұңғышы Генри дүниеге келді. Содан кейін отбасы Солт-Лейк-Ситиге көшіп, 1919 жылға дейін сонда қалды. Барлығы ерлі-зайыптылардың 14 баласы болды, оның 8-і аман қалды. Луиджи Борзага 1934 жылы жол апатынан қайтыс болды.

1912 жылы Борзейги Голливудта актер болып жұмысқа орналасты; ол 1917 жылға дейін актер ретінде жұмысын жалғастырды. Ол өзінің режиссерлік дебютін 1915 жылы жасады. Оның мансабының шыңы 1920 жылдардың екінші жартысына келді. Сол кезде Фокста жұмыс істеген неміс режиссері Фридрих Вильгельм Мурнауың көрнекі әсерін сіңіре отырып, ол Джанет Гейнор мен Чарльз Фаррелл ойнаған өте сәтті фильмдер сериясында өзінің көрнекі романтизм стилін дамытты. Бұған Борзейги «Үздік режиссер» номинациясында тұңғыш рет «Оскар» алған «Жетінші аспан» фильмі кіреді. Ол бұл сыйлықты 1932 жылы «Жаман қыз» фильмі үшін тағы да алды.

1940 жылдары Борзейгеның жоғары беделі өшті. Оның кейінгі туындыларының ішінде тек «Айдың шығуы» (1948) фильмі ғана сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Осыдан кейін ол іс жүзінде фильмдердегі жұмысын тоқтатты. 1955 және 1957 жылдары Борзейги кинофильмдер өнеріне қосқан көрнекті үлесі үшін Джордж Истман Хаус берген Джордж Истман сыйлығымен марапатталды. 1962 жылы қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды.

Фрэнктің інісі Дэнни (Даниэль) Борзейги (1896-1975), Джон Фордпен үнемі жұмыс істеген актер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The 1st Academy Awards (1929) Nominees and Winners, *Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)*.
2. ↑  Eastman House award recipients. *EastmanHouse.org*.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes · Find a Grave |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая каталонская · Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 90311266 · BNE: XX1272855 · BNF: 13930048r · CiNii: DA09300772 · GND: 132065665 · ISNI: 0000000121483433 · LCCN: n80165117 · NKC: ola2002153876 · NLA: 40661371 · NTA: 092963587 · SUDOC: 032529546 · VIAF: 114514919 · ULAN: 500471713 |

 |
Ағылшын банкі
**Ағылшын банкі** (ағылш. *Bank of England*, ресми аты ағылш. *Governor and Company of the Bank of England*) — Ұлыбританияның Орталық банкінің міндетін атқарады, Қаржы саясатының комитетінің жұмысын басқарады.
1694-ші жылы Ұлыбританияның жеке акционерлік банкі ретінде құрылған. Лодонның ірі банкирлерінің бір тобы үкіметке 1,2 млн фунт стерлинг несие беріп, оны есесіне Лондонда және оның 65 миль төңірегінде банк арқылы ақша операциясын жүргізуге құқық алды алды. Ағылшын банкінің алтынға емін-еркін алмастырылатын банкноттарды біртіндеп төлем айналымына еңгізіп, банк негізгі эмиссиялық институтқа айналды. Роберт Пиль актісі негізінде 1844-ші жылда бастап Ағылшын банкі Ұлыбританияның Орталық банкі болып заңдастырылды.   

1939-шы жылы Ағылшын банкінен алтын қоры алынып, оны теңгерме валюта қорына өткізуге байланысты банкнотты металлмен қамтамасыз ету жойылды.   

1946-шы жылы Ағылшын банкі национализацияланды, жеке акционерлердің қолындағы акциялар мемлекеттік облигацияларға айырбасталды. Ағылшын банкісіі басшы қызметкерлерін үкімет тағайындады. Банктің Лондонда 8 бөлімшесі бар.

### Банк мегерушілер

* 1913−1918 — Уолтер Канлифф
* 1918−1920 — Сэр Брайен Кокейн
* 1920−1944 — Монтегю Норман
* 1944−1949 — Лорд Томас Катто
* 1949−1961 — Кэмерон Кобболд
* 1961−1966 — Роуленд Баринг
* 1966−1973 — Лесли О’Брайен
* 1973−1983 — Гордон Ричардсон
* 1983−1993 — Робин Лей-Пембертон
* 1993−2003 — Эдвард Джордж
* 2003-2013 — Мервин Кинг
* 2013-         — Марк Карни

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ескелді би ауылы** — Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл, Ескелді ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Үштөбе қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде, Көксу өзеннің оң жағасындағы бетеге, боз, көде, жусан, айрауық басым өскен қоңыр, қызыл қоңыр топырақты жазық өңірде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1343 адам (658 ер адам және 685 әйел адам) болса, 2009 жылы 1424 адамды (703 ер адам және 721 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1927 жылы қаланған. Ұжымдастыру кезінде (1930) "Новый мир" және Крупская атындағы ауыл шаруашылығы артельдері "Крупская" қызылша өсіру ұжымшарына бірікті. Ауылда шаруа қожалықтары мен өндірістік кооперативтер құрылған. Ауылдың бұрынғы атауы "Дальний Восток". Ауылға Қаратал өңірінде жатқан 18 әулиенің үлкені Ескелді би есімін беру туралы шешім қабылданып, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 14.07.2000 жылғы №21-71 қаулысымен және облыстық маслихаттың 1993 жылғы 13 наурыздағы №2-11 шешімі және 19.06.1992 жылы Тельман ауылдық кеңесінің қаулысымен (бұрынғы Дальний Восток селосы) ел қорғаны Жылкелдіұлы Ескелді бидің (1692-1780 жыл) есімі берілді. 

Ауыл арқылы мемлекеттік маңызы бар Алматы — Өскемен автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы Қаратал ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айдар •
 Айту •
 Ақжар •
 Алмалы •
 Бастөбе •
 Бесағаш •
 Бірлік •
 Дойыншы •
 Достық •
 Ескелді би •
 Жаңаталап •
 Жасталап •
 Жылыбұлақ •
 Кәлпе •
 Көкдала •
 Көкпекті •
 Көпбірлік •
 Күрішдаласы •
 Кіші Төбе •
 Қайнар •
 Қанабек •
 Қаражиде •
 Қарақұм •
 Қарашеңгел •
 Қожбан •
 Қызылжар •
 Ойсаз •
 Ортатөбе •
 Оян •
 Сарыбұлақ •
 Тастөбе •
 Ұмтыл •
 Үшкөмей •
 **Үштөбе** •
 №47-темір жол айрығы 
 |

 |
**Х. Лундбек** Даниялық фармацевтикалық компания болып табылады. Штаб-пәтері Копенгагенде орналасқан. Жүйке бұзылыстарында қолданылатын дәрілерге маманданған (антидепрессанттар, антипсихотиктер).

Тарихы
------

Компанияны 1915 жылы Ханс Лундбек әртүрлі тауарлар саудасында делдал ретінде құрды. 1924 жылы компанияға Эдуард Голдшмидт келуімен дәрі-дәрмек компанияның өнім ассортиментінде өсіп келе жатқан орынға ие болды, ал 1930 жылдары Лундбек дәрі-дәрмектің жеке өндірісін бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания жұмысын жалғастырды, тіпті өзінің алғашқы шетелдік филиалын (Швецияда) ашты және алғашқы сәтті Лукосил препаратын шығарды. Соғыстың соңында компания опиоидты анальгетик кетобемидонға патент алды (ол 1942 жылы Германияда жасалды, оған патент өтемақы бөлігі болды). 1954 жылы компанияның бақылау пакетін сақтай отырып, Лундбек қоры құрылды. 1958 жылы компанияның алғашқы антипсихотикалық дәрісі Труксал (хлорпротиксен) шығарылды. 1960 жылдардың ортасына қарай компания табысының төрттен үш бөлігі сыртқы нарықтан түсті. 1989 жылы антидепрессант Ципрамил (циталопрам) нарыққа шығарылып, компанияның негізгі табыс көзіне айналды. 1990 жылдардың соңында антипсихотикалық Сердолект (сертиндол) сатыла бастады. 1999 жылы компания акцияларының төрттен бір бөлігін Копенгаген қор биржасында листингке шығарды (қалғаны қорда қалды).

2019 жылы штаб-пәтері Вашингтон, АҚШ, Ботелл қаласында орналасқан Alder BioPharmaceuticals сатып алынды; транзакция сомасы $1,95 млрд құрады.

Белсенділік
-----------

2021 жылға арналған табысты географиялық бөлу:

* Солтүстік Америка – 8,25 млрд крон;
* Еуропа – 3,50 млрд.
* басқа аймақтар – Қытай, Жапония, Корея Республикасы, Австралия, Бразилия, 4,16 млрд крон.

2021 жылы сату көлемі бойынша негізгі дәрілер:

* Brintellix/Trintellix (вортиоксетин) — антидепрессант, 3,53 млрд CZK;
* Rexulti/Rxulti (brexpiprazole) — атипті антипсихотик, 2,85 млрд CZK;
* Abilify Maintena (арипипразол) — атипті антипсихотикалық, 2,42 млрд CZK;
* Cipralex/Lexapro (эсциталопрам) — антидепрессант, 2,35 млрд CZK.

Тағы қараңыз
------------

* Әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компаниялардың тізімі
* Brain Prize (Лундбек қорының ғылыми сыйлығы)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  LUN.CO - H. Lundbeck A/S Profile  (ағыл.).  Reuters.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2022.
2. ↑  H. Lundbeck A/S - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on H. Lundbeck A/S  (ағыл.).  Advameg, Inc.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қыркүйек 2015.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2022.
3. ↑  Alder BioPharmaceuticals stock rockets on heavy volume after $1.95 billion buyout deal  (ағыл.).  MarketWatch, Inc. (16 September 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қазан 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2022.
Жоламан Дина(туыл. 31 қазан 1992 жылы )- қазақстандық спортшы(бокс),2016 жылдың әлем чемпионы

Уақ тайпасынан шыққан.

### Мансабы

2007 жылдан бастап Жоламан Дина «Жақсылық» балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде жаттықтырушы А. А. Высоцкийдің басшылығымен бокспен айналыса бастады. Сонымен қатар, дәл сол жылы Көкшетау қаласында өткен облыстық жарыстардың қола жүлдегері және жастар арасында Қазақстан Республикасы чемпионатының қола жүлдегері атанды.  

2008 жылы ҚР жастар чемпионатында алғаш рет Қазақстан Республикасының чемпионы атағын жеңіп алды; Челябинск қаласында өткен "Олимпиада үміті" жастар турнирінде бірінші орынды жеңіп алып, турнирдің үздік боксшысы ретінде хрусталь қолғабымен марапатталды.  

2010 жылы Қызылорда қаласында әйелдер арасындағы ҚР Чемпионатында үшінші орын алып, Барбадос аралында өткен Әлем Чемпионатының қатысушысы атанды. 2011 жылы Көкшетау қаласында өткен ҚР спартакиадасында жеңіске жетіп, оған бокстан ҚР спорт шебері атағы берілді.  

2013 жылы Қазақстан Республикасының чемпионы атағын тағы да жеңіп алды. 2014 жылғы ҚР чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін КХДР-да өткен Әлем Чемпионатының қатысушысы атанды, онда бесінші орынға ие болды, оған халықаралық дәрежедегі спорт шебері атағы берілді.  

2015 жылы Шымкент қаласында өткен Қазақстан Республикасының спартакиадасында екінші орын алды.Осы жылы Астана қаласындағы әйелдер арасындағы бокстан мықтылар арасындағы турнирде финалға өтіп, алтын медаль жеңіп алып, оған Алтын қолғап табыс етілді.2015 жылы Атырау қаласында өткен халықаралық турнирде тағы да үздік атанды.   

2016 жылы Қазақстан Республикасының чемпионатында жеңіске жетіп, Астана қаласында 2016 жылы әйелдер арасындағы бокстан Әлем чемпионатына қайта қатысуға мүмкіндік алды. Осы Әлем чемпионатында төрт жекпе-жек өткізіп, егеменді Қазақстанның әйелдер арасында бокстан екінші әлем чемпионы атанды, оған ҚР еңбек сіңірген спорт шебері атағы берілді.

### Сілтемелер

Дина Жоламан Мұрағатталған 10 сәуірдің 2019 жылы.

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
**Томас (Том) Джордж Хупер** (ағылш. *Thomas George Hooper*; 5 қазан 1972(19721005), Лондон, Ұлыбритания) — британдық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. «Патшаның сөзі» фильмі үшін Үздік режиссер номинациясы бойынша «Оскар» 
лауреаты (2011).

Өмірбаяны
---------

Том Хупер 1972 жылы Лондонда Мередит пен Ричард Хупердің отбасында дүниеге келген. Мередит аустралиялық жазушы және мұғалім, ал Ричард ағылшын кәсіпкері болды. Хупер Хайгейт (Highgate School) және Вестминстер (Westminster School) мектептерінде білім алған. 

13 жасында ол ағасы сыйға тартқан 16 мм «Bolex» камерасына өзінің «Боялған беттер» атты алғашқы қысқаметражды фильмін түсірді. Фильм 1992 жылы «Channel 4» арнасыда көрсетілді. Фильмнің өндірісін кинорежиссёр Пол Уайланд жартылай қаржыландырды.

2009 жылы «Лидс Юнайтед» футбол клубының тарихын баяндайтын «Қарғыс Юнайтед» фильмі шықты. 2010 жылы Хупер «Патшаның сөзі» фильмін басқарды, ол төрт «Оскар», соның ішінде «Үздік фильм» жүлдесін жеңіп алды. Хупердің өзі «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» алды.

Фильмография
------------

толықметражды фильмдер

| Жыл | Қазақша аты | Түпкі аты |
| --- | --- | --- |
| 2004 | Қызыл шаң | Red Dust |
| 2009 | Қарғыс Юнайтед | The Damned United |
| 2010 | Патшаның сөзі | The King's Speech |
| 2012 | Аластатылғандар | Les Misérables |
| 2015 | Даниялық қыз | The Danish Girl |
| 2019 | Мысықтар | Cats |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Births, Marriages & Deaths Index of England & Wales, 1916–2005*. **5d**: 2485.
2. ↑  Maggie Brown meets Tom Hooper.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNE: XX4618024 · BNF: 16557355p · GND: 138457573 · ICCU: UBOV058570 · ISNI: 0000000117734113 · LCCN: no2008133887 · NKC: pna2008456675 · NTA: 297328921 · NUKAT: n2012108162 · SUDOC: 130512001 · VIAF: 86516416 |

 |
**Джуди Гарленд** (ағылш. *Judy Garland*, туған кезінде Фрэнсис Этель Гамм (ағылш. *Frances Ethel Gumm*, 10 маусым 1922, Гранд-Рапидс, Миннесота, АҚШ – 22 маусым, 1969, Челси, Лондон, Англия, Ұлыбритания) — америкалық актриса және әнші. «Алтын глобус», «Грэмми», «Тони», «Оскар» жүлдесінің номинанты атанған. Лайза Миннелли және Лорен Лафт атты актрисалардың анасы.

Өмірбаяны
---------

Фрэнсис Этель Гамм актерлердің отбасында дүниеге келген. Кішкентайынан өнермен айналыса бастайды. Екі жасында ең бірінші рет сахнаға шығып, апайларымен бірге «Jingle Bells» өлеңін айтады. 1934 жылы Чикагоның шығыс театрында апайларымен бірігіп өнерлерін көрсеткенде үлкен жетістіктерге жетеді. 17 жасында Джуди «Оз елінің сиқыршысы» фильмінің арқасында «Оскар» жүлдесінің иегері атанады. 1937 жылы «Thoroughbreds Don't Cry» фильмінде түседі. Кейін «Summer Stock», «A Star Is Born» және тағы да басқа фильмдерде түсіп, көптеген жүлделердің иесі атанады.

Жеке өмірі
----------

1941 жылы 19 жасар гарленд 31 жастағы музыкант Дэвид Роуздың әйелі атанады. 1944 жылы ажырасады. 1945 жылы Винсент Миннелли атты режиссерге күйеуге шығады. Олардың Лайза атты қыздары дүниеге келеді. Алайда, 1951 жылы олардың жұптары ажырайды. 1952 жылы Джуди Сидни Лафт атты продюсердің әйелі атанады. Олардың екі баласы бар: Лорен және Джоуи. Кейін Гарленд тағы екі рет күйеуге шығады. 1969 жылы 22 маусымда Джуди Гарленд қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джуди Гарленд (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Джуди Гарленд (ағыл.) *Internet Broadway Database* сайтында
**Pulse Kino** - бұл KINO тобының әндерін кәсіби түрде орындайтын Алматыдағы рок тобы. Pulse Kino - Виктор Цой мен KINO тобының әндерінің авторлық құқық иелерінен Қазақстанның барлық сайттарында ән орындауға ресми рұқсаты бар жалғыз топ. Топты Александр Цой мен Юрий Каспарян вокалды және аспаптық тұрғыдан KINO орындау дәлдігі тұрғысынан үздік топ деп таныды.

Юрий Каспарянның өзі Pulse Kino тобына жеке өзі қатысқан аспаптардың және тікелей өзі шығарған жетекші гитараның бөліктерін ойнау бойынша шеберлік сабақтарын жүргізеді. Pulse Kino сол танымал Yamaha SG200 гитарасымен және 80-жылдары Киноның кезінде Юрий Каспарян қолданған үш эффект педальдарымен қаруланған. Бұл топтың дыбысын түпнұсқамен бір-біріне айналдырады. Сонымен қатар, Pulse Kino ТМД және Қазақстан киномандарының үлкен қауымдастығы болып табылады. Қазір топ ел ішінде және шетелдерде белсенді турне өткізуде. Pulse Kino тобының концерттері үнемі KINO тобы мен Виктор Цоймен байланысты бағдарлама мен бейнематериалдар тізбегін қамтиды.

Топтың тарихы
-------------

Топ 2019 жылы Алматыда құралды. Алдымен жігіттер айына екі рет жиналып, жай ермек үшін ойнады. Содан кейін Бауыржан «Виктор Цойдың кинотеатрындағы әндер кеші» деген жарнаманы көріп, достарына күштерін сынауға ұсынды. Сахнада сәтті өнер көрсеткен соң, ресми түрде Pulse Kino тобын құруға шешім қабылданды. Пульс өмір жалғасын білдіреді, ал Кино - түпнұсқаның атауы.

Шығармашылығы
-------------

Репертуарының негізін KINO тобының шығармалары кұрайды. Pulse Kino "2020" атты альбом мен "Невидимый враг" атты сингл шығарды.

Топ мүшелері
------------

Бауыржан Жармұхамедов - топ жетекшісі және жетекші гитарист. Данияр Ербұланов - Виктор Цойға бет-келбетінің және дауысының ұқсастығымен таң қалдыратын вокалист. Альтаир Қасымов - барабаншы. Мұрат Ақатовтың - бас-гитарист

Дереккөздер
-----------

{{}
{{}
Бәйтерек
**Ғимарат** – сәулет өнерінің белгілі бір үлгі-тәсілімен салынған құрылыс, үй. Оған түрлі үлгідегі (жеке, көптекшелі, т.б.) тұрғын үйлер, қонақ үйлер, әр түрлі мақсатқа арнап салынған сарайлар (мәдениет сарайы, спорт сарайы, оқушылар сарайы, т.б.) мен мәдени-қоғамдық құрылыстар (театр, клуб, т.б.), мекеме үйлері, балабақша, мектеп үйлері мен басқа оқу орындары үйлері, кесенелер мен ғибадатханалар, дүкендер мен сауда үйлері, әр түрлі тұрмыстық қызмет көрсету орындарының үйлері, т.б. архитектуралық құрылыстар жатады. 

Ғимарат (арабша – үй деген ұғымды білдіреді) салыну мақсатына және әр елдің ұлттық, тұрмыс-салт, кәсіби-мәдени, діни-қоғамдық, шаруашылық жүргізу ерекшеліктеріне сәйкес, сондай-ақ салынатын орнының табиғи жағдайына, сәулетшінің талғамы мен жобасына да байланысты қилы-қилы үлгі мен түрлі кейіпте бола береді. Қазақстандағы көрнекті көне және жаңа ғимараттардың үлгілері ретінде Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Алматы қаласындағы Республика сарайы, Астана қаласындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік мұражайының үйі сияқты оқшау архитектуралық үлгіде салынған құрылыстарды атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Бірінші орыс төңкерісі** – Ресей империясында экономикалық және саяси дағдарыстың салдарынан 1905-07 ж. болған революция. 1905 ж. 9 қаңтарда Санкт-Петербургтегі "Қанды жексенбі" оқиғасынан бастау алған Б. о. р. кезінде елде демокр. республика орнату, помещиктердің жерін тәркілеу, 8 сағаттық жұмыс күнін енгізу, ұлттық теңдікті қамтамасыз ету туралы ұрандар көтерілді. Төңкеріс жылдарында 24 мыңнан аса жұмысшылар ереуілдері, 18 мыңға жуық шаруалар көтерілісі болды. Оған 270 әскери гарнизондардың солдаттары мен матростары қатысты. Санкт-Петербург, Мәскеу, Киев, Одесса секілді, т.б ірі қалаларда жұмысшылар кеңестері құрылды. Төңкерістің өрши түсуі Ресей патшасын 1905 ж. 17 қазанда манифест жариялауға мәжбүр етті. "Бостандық манифесі" атанған бұл құжат конституциялық монархияны заңды түрде бекітті, соның нәтижесінде біршама демокр. бостандық негіздері жүзеге асырылды. Мемлекеттік дума шақырылды. (қ. Бірінші Мемлекеттік Дума, Екінші Мемлекеттік Дума). Б. о. р. қазақ халқының ұлт азаттық қозғалысының өрлеу, жаңа сатыға көтерілу кезеңін бастап берді, ал саяси күрес болса, ең алдымен патшаға, отарлық билікке петиция (арыз-тілек) жазып тапсыру түрінде көрінді. Отарлық тәуелділіктегі Қазақ елінің мұқтажын білдірген арыз-тілектер Оралдан, Қарқаралыдан, Жетісудан, т.б. жерлерден келіп түсті. Жетісу облысының Лепсі у. қазақтары дайындаған петицияға 1000 адам, арнайы делегация арқылы Санкт-Петербургтегі үкімет орындарына тапсырылған Орал және Торғай облыстары қазақтары жазған петицияға 44 адам, ал Қоянды жәрмеңкесінде өмірге келген Қарқаралы петициясына 14,5 мың адам қол қойған еді. Қазақ зиялыларының тікелей арласуы нәтижесінде жазылған бұл петицияларда сол кездегі қазақ қоғамының өмірлік мүддесінен туындаған жалпы демокр. сипаттағы талап-тілектер баяндалады; қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысының идеологиясы тұңғыш рет тұжырымдалды. Осы жылдары қазақ зиялылары патша өкіметіне оппозицияда болған кадеттер партиясының тұғырнамасын жақтап, 1905 ж. желтоқсанда Орал қаласында "Қазақ конституциялық- демократиялық партиясын" құрды. Б. о. р. тұсында Ә. Бөкейханов, Б. Қаратаев, С. Жантөрин кадеттер партиясы құрамына кірді. Сондай- ақ, осы кезеңде "Автономияшылдар одағы" және "Ресей мұсылмандар одағы" атты ұйымдар құрылған болатын. Бұл ұйымдардың да қызметіне қазақ зиялылары атсалысты.
**Берік Сералыұлы Қаниев** (1 қаңтар 1970 жыл, Алматы) — қазақстандық кәсіпкер, қоғам қайраткері, Құрмет орденінің иегері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері, «Lancaster Group» акционерлік қоғамының акционері және директорлар кеңесінің төрағасы, «Арлан» футбол клубының құрылтайшысы және төрағасы, Республикалық «Жас қыран» балалар және жасөспірімдер футбол лигасының президенті, Маңғыстау облысының гольф федерациясының құрылтайшысы, «YPO Kazakhstan» мүшесі, «IQanat» білім беру жобасының, AirVision.kz қоғамдық қорының, «Аналар үйі» қайырымдылық жобасының бастамашысы, Quantum STEM School қазақстандық жаңа мектеп брендінің негізін қалаушылардың бірі,  Республикалық физика-математика мектебінің (РФМШ) Директорлар кеңесінің төрағасы, қамқоршылық кеңес мүшесі және мектеп түлектері қорының ортақ құрылтайшысы.

«Forbes Kazakhstan» басылымы жариялаған Қазақстанның ең бай 50 кәсіпкер тізімінде *Берік Сералыұлы Қаниев* 2019 жылы 19 орынды, 2020 жылы 46 орынды алып отыр.

Өмірбаяны
---------

1987 жылы Алматы қаласындағы Республикалық физика-математика мектебін бітіріп, 2007 жылы Дьюк Университетінде (ағылш. *Duke University*) басшы қызметкерінің МВА дәрежесін алған.

1998 - 1999 жылдар аралығында ҚазМұнайГаз ұлттық мұнай компаниясының вице-президенті болып қызмет еткен. Сонымен қатар 1994 - 1999 жылдар аралығында мұнай өндіретін және тасымалдайтын жеке кәсіппен айналысып, «KazNeftCom», «Neco LTD.», «KBK» және «Arsenal» компанияларында президент қызметін атқарған.

2001 - 2003 жылдар аралығында «ERC Holdings» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры лауазымын атқарған.

2003 - 2004 жылдар аралығында «KKM Holding» акционерлік қоғамының төрағасы лауазымын атқарған.

Қазіргі таңда «Lancaster Group Kazakhstan» Директорлар кеңесінің төрағасы және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі.

Отбасы
------

Бүгінге күнде Берік Сералыұлы Қаниев үйленген және 4 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Старейшая в Казахстане Республиканская физико-математическая школа в г. Алматы переехала в новый корпус
* Берик Каниев, глава Lancaster Group, рассказал, зачем бизнесу нужен нетворкинг
* ИСТОРИЯ, ЛИЦА, ДОСТИЖЕНИЯ. БЕРИК КАНИЕВ
* Тайны закрытого клуба успешных людей
* Берік Қаниев
**Ғабдрахман Сағди** - татар әдебиетін зерттеуші, филология ғылымдарының докторы, профессор.

Стамбулда оқытушылар институтын бітіріп мұғалім болды. Ташкентте, Қазанда, Самарқанда жоғарғы оқу орындарында сабақ берді.

Оның "Татар әдебиетінің тарихы", "Шығыстың педагогикалық ойлары", "Татар театры", "Проетариат диктатурасы кезіндегі татар әдебиеті", "Науаи шығармалары - өзбек классикалық әдебиетінің даму жолындағы ең жоғарғы шыңы" атты еңбектерімен қатар қазақ әдебиеті жайлы, оның ішінде Абай, М.Әуезов шығармалары туралы зерттеулері бар. Мысалы: "Абай", "Бәйбіше - тоқал", "Қазақ ақыны Абай және оның мұрасы", "Науаи һәм Абай" атты зерттелерін атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Карула ұлттық саябағы** — Эстониядағы ұлттық саябақ, Вирумаа және Валгамаа уездерінде орналасқан. Ұлттық саябақ Оңтүстік Эстонияға тән ормандар мен көлдерге бай таулы ландшафттарды қорғау, сонымен қатар жергілікті мәдениетті қорғау үшін құрылған.

Сипаттама
---------

Карула Эстонияның оңтүстігіндегі ұлттық парк, ол 1979 жылы қорғалатын аумақ ретінде құрылып, 1993 жылы ұлттық паркке айналды. Саябақ аумағында халық аз қоныстанған, өйткені оның 70% көлдер мен ормандар. Мұнда көптеген төбелер бар. Каруланың ең биік нүктесі - Торнимяги тауы. Карула ұлттық саябағы Еуропалық Natura 2000 желісіне кіреді.

Карула тауының ерекше және әдемі жер бедері 10 000 жылдан астам уақыт бұрын континенттік мұздың әрекеті нәтижесінде қалыптасқан. Материктік мұздық ерігеннен кейін Карулдың солтүстік бөлігінде негізінен дөңгелек кесінді – өрістермен, шабындықтармен немесе орманмен жабылған күмбездер қалған.

Карула сөзі ескі атау, ол, «каруне», яғни «карм» (ауыр) сөзінен шыққан. Бұл сөз жергілікті өңдеуге және жетуге қиын орманды төбелерді сипаттайды. Ұлттық саябақтың мақсаты - Оңтүстік Эстонияға тән ормандар мен көлдерге бай күмбезді ландшафттардағы табиғатты, қорғалатын түрлерді және мәдени мұраны сақтауды қамтамасыз ету.

Табиғаты
--------

Орман саябақ аумағының 70%-дан астамын алып жатыр. Шашыраңқы егістік, шабындық, тоғай, көлдермен алмасып отырады.
Қорық аумағында 38 көл бар. Олар материк мұзы тартылған кезде Карула төбелерінің жанында пайда болды. Каруланың ландшафты лайлы түбі бар көлдер көптеген өсімдіктердің өсуіне қолайлы орын болып табылады.

Қорықтағы ең терең көл Савиярв көлі болып саналады, оның тереңдігі 18 метрге жетеді. Ал ең үлкен көл - Эхиярв көлі.

Қорықтың фаунасында сүтқоректілерге қарағанда құстар көбірек кездеседі. Мұнда құстардың 157-ден астам түрі бар. Жануарлардан жабайы аю, бұлан, елік, сілеусін, сонымен қатар түлкі, тиін, құндыз, күзендер кездеседі.

Туристік қызмет
---------------

Эстонияның Карула ұлттық саябағында белсенді туризм, демалыс үшін қажет нәрсенің бәрі бар. Мұнда әртүрлі ұзындықтағы велосипед жолдары, жаяу серуендеу жолдары жабдықталған. Аяқ жол ұзындығы 36 км. Бұл жол ақпараттық қалқандармен жабдықталған айналма жол. Сондай-ақ, 7 км ландшафты зерттеу соқпақ жолдары бар. Соқпақ 16 ақпараттық тақтамен жабдықталған. Жолдың басында автотұрақ бар.

Қорықта биіктігі 30 м болатын Ребаземиза деп аталатын шолу алаңы, бақылау мұнарасы бар. Сонымен қатар, Карула қорығында балалар соқпағы бар. Оның ұзындығы 500 м. Балалар жолында 7 аттракцион, 10 ақпараттық тақта, ойындар мен іс-шараларға арналған 9 тақырыптық нысан бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Национальный парк Карула Природоохранная территория
2. ↑  Национальный парк Карула  Мұрағатталған 20 мамырдың 2023 жылы.
3. ↑  Национальный парк Карула
4. ↑  Карулаский национальный парк
5. ↑  Национальный парк Карула
6. ↑  Национальный парк Карула
7. ↑  НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЭСТОНСКИЙ ПАРК КАРУЛА  Мұрағатталған 20 мамырдың 2023 жылы.
**Тотемизм**, *тотемшілдік* – ру-тайпаның белгілі бір жан-жануарлармен, өсімдіктермен тылсым туыстық байланысы бар деп білген ежелгі наным-сенімі. 

Бұл атау Солтүстік Америкада тұратын оджибве тайпасының "ототем – оның тегі" сөзінен шыққан. Зерттеушілер тотемшілдікті адамдардың тұрмыс-салтында ерекше орны бар жануарларды киелендіріп, қасиетті деп санауымен, тіптен табынуымен байланыстырады.

Тотемшілдіктің алғашқы кезеңдерінде бұл наным тотемдік хайуанды тамаққа пайдалануды да жоққа шығармады. Кейіннен Тотемшілдікке әлеуметтік, қандас туыстық қарым-қатынастармен байланысты түсініктер енді. Ру-тайпа мүшелері өздерінің арғы тегін белгілі бір хайуанмен байланыстырып, оны қолдап, жебеуші күш деп білді. Тотемшілдік аясында көптеген тыйымдар туындады, олар қазіргі ғылым тілінде табу деп аталады. Тотемшілдіктің ертедегі адамдардың қоғамдық өмірінде өзіндік маңызы болды. Ол адамдардың белгілі бір ортақ нанымға тоқайласып, ортақ тыйымдар мен ырымдарға жүгініп, ынтымақтасуына ықпал етті.

Тотемшілдіктің неғұрлым айқын белгілері бар наным-сенімдік түрлері америкалық үндіс тайпалары мен австралиялық аборигендерде сақталған. Қазақ халқының салт-дәстүріндегі табулар мен тыйымдар бұрынғы тотемшілдік нанымдарына меңзейді. Мысалі, Түрік қағандығы кезеңінде түркілердің арғы тегі көк бөрі деген сенім болды. Қасқырды тікелей өз атымен атамай "ит-құс" деп атауы осының мысалы. Сондай-ақ белгілі рухани адамдардың, батырлардың тұлғасы аңыз-әңгімеге арқау болып, оларды ерекше күш-қайрат пен қалыптан тыс қабілеттің иесі деп сенумен байланысты, оларға көмектесетін ғажайып киелі жануарлардың барлығына да сенген. Мәселен, Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) бурасы, Жәнібек батырдың жолбарысы, Абылай ханның, Райымбек батырдың бурасы, т.б. Бұл нанымдар ол жануарларды тікелей тотемдік мағынада қабылдамағанымен, айрықша рухани дәрежеге ие адамдарға ерекше қасиетті жануарлардың қапысыз қызмет жасап, қалыптан тыс рухани деңгейде түсінісетіндіктерінің ишарасы болған. Батырлар жырларындағы, ертегілердегі кейіпкерлердің астындағы атымен немесе басқа жануарлармен тілдесуі де, ерекше рухани кемелдікке жеткен адамның ұшқан құс, жүгірген аңның тілін біледі деген сеніммен үндеседі. Сондықтан тотемшілдікті аң-құсқа табыну деп үстірт қарамай адам мен табиғаттың ерекше үйлесімін бұзбай өмір сүрген адамдардың жаратылыс дүниесінің киелілігін сезіне білуімен түсіндіруге болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Тәбук, Сауд Арабиясы
**Тәбук шайқасы** (تحرير غزوة تبوك) мұсылмандар басшысы, Аллаһ елшісі Мұхаммад ﷺ мен Византия имериясы арасындағы соғыс 630 жылы, бүгінгі күнгі Сауд Арабиясындағы Тәбук деген жерде өтті. Бұл соғыста мұсылмандар саны 30,000 нан асып жығылды.

Соғыс себептері
---------------

Тәбук, Сауд Арабиясы

Құран
-----

Сайфур Рахман Мубаракпури бойынша Тәуба сүресі осы Тәбук шайқасына байланыста түскен. Ислам ғалымы Ибн Кәсир осы жағдайға байланысты Құранның 9:42-48, 9:49 сүрелерін айтты , 9:81 < және 9:29 оның барлығы Тәбук шайқасына барысында уахи етілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Rahman al-Mubarakpuri, Saifur (2005), *The Sealed Nectar*, Darussalam Publications, p. 280,
2. 1 2  *Saed Abdul-Rahman Muhammad* The Meaning And Explanation Of The Glorious Qur'an (Vol 4), Tafsir ibn Kathir —  MSA Publication Ltd. — P. 107. — ISBN 978-1-86179-650-9.
3. ↑  Tafsir ibn Kathir,On 9:49, Text Version Мұрағатталған 16 ақпанның 2005 жылы.
4. ↑  *Saed Abdul-Rahman Muhammad* The Meaning And Explanation Of The Glorious Qur'an (Vol 4), Tafsir ibn Kathir —  MSA Publication Ltd. — P. 137. — ISBN 978-1-86179-650-9.
5. ↑  Tafsir ibn Kathir,On 9:81, Text Version Мұрағатталған 20 тамыздың 2020 жылы.
6. ↑  Tafsir ibn Kathir,On 9:29, Text Version Мұрағатталған 28 шілденің 2011 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Expedition of Tabuk from Restatement of History of Islam at Al-Islam.org

Координаттар: 28°23′ с. е. 36°35′ ш. б.﻿ / ﻿28.383° с. е. 36.583° ш. б.﻿ / 28.383; 36.583 (G) (O) (Я)
**Шафи Гольдвассер** (ағылш. *Shafi Goldwasser*, ивр. שפרירה גולדווסר‎ (שפי); 1958 ж.т.) — израильдік-америкалық ғалым, есептеуіш техника облысындағы зерттеуші, 2012 жылдың Тьюринг премиясының лауреаты. Массачусетс технологиялық институтында электротехника және Вейцман институтында математика профессоры .

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (2004), АҚШ ұлттық инженерлік академиясының (2005), және Ресей ғылымдар академиясының шетелдік мүшесі (2016).

Жастық шағы және білімі
-----------------------

Шафи Гольдвассер Америка Құрама Штаттарының Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. 1979 жылы математикадан бакалавр деңгейін Карнеги Меллон университетінде аяқтады. 1981 жылы Беркли қаласындағы Калифорния университетінде Мануэль Блюмның қарамағында есептеуіш техника саласынан магистр дәрежесі (*Master of Science*) мен 1984 жылы PhD-доктор дәрежесін алды.

Мансабы
-------

1983 жылы Гольдвассер Массачусетс технологиялық институтында оқытушылық қызметіне қадам басады. 1993 жылдан бастап MIT-тағы профессорлығымен қатарлас Вейцман ғылым институтының профессоры атанып келеді. Ол MIT есептеуіш техника және жасанды интеллект зертханасында (*MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory*) есептеу тобының мүшесі. 2018 жылдың 1 қаңтарында Гольдвассер Берклидегі Калифорния университетінің Есептеу техникасының теориясы үшін Симонс институтының (*Simons Institute for the Theory of Computing*) директоры болып тағайындалды.

Гольдвассердің зерттеу бағыттары есептеудің күрделілік теориясын, криптографияны және есептеуіш сандар теориясын қамтиды.

Марапаттары
-----------

* 2017 — ACM Fellow
* 2017 — BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award
* 2017 — Бар-Илан атындағы университеттің құрметті докторы.
* 2016 — Хайф университетінің құрметті докторы.
* 2012 — Тьюринг премиясы.
* 2011 — Эмануэль Пиор премия
* 2010 — Бенджамин Франклин медалі
* 2001 — Гёдель премиясы
* 1996 — Грейс Мюррей Хоппер атындағы премия
* 1993 — Гёдель премиясы

Шафи Гольдвассер Сильвио Микалимен бірге криптография саласындағы жұмыстары үшін 2012 жылы Тьюринг премиясымен марапатталды. Гольдвассер теориялық есептеуіш техника ғылымы бойынша Гёдель сыйлығын екі рет жеңіп алды: алдымен 1993 жылы және 2001 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Shafi Goldwasser | MIT CSAIL  (ағыл.). Тексерілді, 9 шілде 2019.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Профиль Шафриры Гольдвассер на официальном сайте РАН
5. ↑   Shafi Goldwasser Biography. www.BookRags.com.
6. ↑
7. 1 2  Shafi Goldwasser awards.acm.org
8. ↑  10th Edition Archives — Premios Fronteras
9. ↑  Turing award 2012.  ACM. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 наурыз 2013.
10. ↑  IEEE EMANUEL R. PIORE AWARD
11. ↑  Goldwasser, Stubbe named Franklin Institute laureates | MIT News
12. ↑  Shafrira Goldwasser, Computer and Cognitive Science (2010) | The Franklin Institute
13. ↑  2001 Gödel Prize
14. ↑  1993 Gödel Prize
15. ↑  "Goldwasser, Micali Receive ACM Turing Award for Advances in Cryptography". ACM. Archived from the original on March 16, 2013.
**ІІ Рамсес** немесе **Ұлы ІІ Рамсес** (б.з.б. 1290 — 1224) - Ежелгі Мысырдың XIX әулеттен шыққан фараоны. 
I Сети мен Туйи ханшайымның ұлы.
Ол Ежелгі
Египеттің аса ұлы
фараондарының бірі болған.
Б.з.д. **1303** жылы дүниеге келген.
Шамамен
**14** жасында таққа отырды. II Рамсес оңтүстіктен бастап Жерорта теңізіне дейін және Нубияның оңтүстігіне жорықтар жасады.
Билік еткен алғашқы жылдары қалалар, ғибадатханалар мен ескерткіштер салдырды.
Хеттермен арадағы соғыстан кейін оған өзінің
резиденциясын Дельтаның солтүстік-шығыс бөлігіне ауыстыру туралы ой келді. Сөйтіп, Дельтада жаңа Пер-Рамсес қаласы бой көтерді.
Пер-Ремсес ғажайып ғибадатханалары бар үлкен де әсем
қалаға айналды.
Патшалығының екінші жылында Жерорта теңізінің Египетке
қарасты жағалауындағы «шардана» немесе «шердан» деген атпен белгілі теңіз қарақшыларының көзін жойды.

II Рамсес патшалардың мәйіті қойылған «К\/7»
мазарында жерленген. Оның мумиясы Кайродағы Египет мұражайына қойылды.
Өмірінің соңғы кезеңінде ол тіс ауруына шалдығып, буын қабынуынан зардап шекті.

Хеттермен ұзақ уақыт соғыс жүргізіп, соның нәтижесінде Палестина мен Оңт. Сирия Египеттің қарамағына түсті. Ел астанасы Танис қ. болды. Р. ІІ Абидос, Фива, Карнак, Луксор және Абу-Симбелде, т.б. өңірлерде ғибадатханалар салдырды.

Дереккөздер
-----------

Ұ 46 Ұлы императорлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-591-4


1. ↑  Putnam (1990)
2. ↑  Қазақша энциклопедия 7 том.
**Тойбастар** - қыз ұзату, үйлену, т. б. тойларда айтылатын өлең түрі. Үйлену тойының ең соңғы күнінде жігіттер мен қыз-келіншектер жиналып, қоштасу кешін өткізеді. Сол кеште жастар жағы әр түрлі ұлттық ойындар ойнап, көңіл көтеріп өлең айтады. Той аяқталғанда тойбастар әні айтылады. Тойбастардың мазмұн-мақсаты той иесін мадақтап, отбасы құрғалы 
отырған екі жасқа игі тілек, бата, ақыл-кеңестер айту. Айтушының қабілетіне қарай жаттанды өлең түрінде де, жанынан шығарылып та айтыла береді. Өлең құрылысы, ұйқасы көбінесе қара өлең, жыр үлгісінде келеді. Тойбастар шілдехана, сүндетке отырғызу тойларында, үй-ішінің, ауылдың, қаланың басқа қуаныш-қызықтарында айтылады. Тойбастар жиын-тойдың аяқталғанын, бірақ қуаныштың алда да жалғаса беретінін білдіреді.

*"Тойдың кешкі ойынын өлеңмен бастайды. Сонда айтылатын өлең тойбастар деп айтылады." (А.Байтұрсынов).*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Boeing 777** — америкалық Boeing Commercial Airplanes компаниясы жобалап шығарған ұзақ қашықтықты кең фюзеляжды екі реактивті қозғалтқышты ұшақтардың жанұясы. Әлемдегі ең үлкен екі қозғалтқышты реактивті ұшақ болып табылатын Боинг 777 нұсқаларына байланысты 314-тен 451-ге дейінгі жолаушыны 9635-тен 17370 км-ге дейінгі қашықтықта тасымалдай алады. "Үш жетілік" (ағыл. *Triple seven*) аталып кеткен  ұшақтың келесідей ерекшеліктері бар: әлемдегі диаметрі ең үлкен турбореактивті ұшақ қозғалтқышы, негізгі шасси тіректерінде алты дөңгелек, дөңгеленген фюзеляждың кросс-секциялары және өткірленген құйрық бөлігі. Сегіз ірі әуе компаниямен ақылдаса отырып жобаланған Боинг 777 ескірген кең фюзеляжды ұшақтарды алмастыру мақсатымен жасалды және Боинг компаниясының өндірістік желісінде 767 және 747 ұшақтарының ортасында орналасты. 777 ұшағы Боинг компаниясының электронды қашықтықтан басқару жүйесімен (ағыл. *fly-by-wire*) жабдықталған алғашқы коммерциялық ұшағы болды; ұшақтың басқаруы компьютер арқылы орталықтандырылған; сонымен қатар ол компьютер көмегімен жобаланып шығарылған әлемдегі алғашқы коммерциялық ұшақ.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  Commercial Airplanes Jet Prices. *Boeing*.  The Boeing Company. Тексерілді, 18 қараша 2013.
2. ↑  *Robertson, David*. Workhorse Jet Has Been Huge Success with Airlines that Want to Cut Costs, *The Times*, London, England, United Kingdom: *Times Newspapers* (наурыз 13, 2009). Тексерілді наурыз 20, 2009.
3. ↑  Norris, Guy; Wagner, Mark (1996). Boeing 777. St. Paul, Minnesota: Motorbooks, page 89

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Боинг жолаушы ұшақтары |
| --- |
|  |
| Поршеньді қозғалтқышты | 
40A • 80 • 221 • 247 • 307 • 314 • 377 |
|  |
| Реактивті қозғалтқышты | 
367-80 • 707/720 • 717 • 727 • 737 • 737 Classic • 737 NG • 747 • 747 SP • 747-400 • 747-8 • 757 • 767 • 777 • 787 |
|  |
| Жобалануда | 
737 MAX |
|  |
| Ұсынылған | 
Y1 • Y3 |
|  |
| Өндірілмеген | 
2707 • 7J7 • New Large Airplane • Sonic Cruiser |
|  |
| **Category Санат:Boeing** |

 |
**ЖҮНІСОВ МАРАТ ҚАЙСЫНҰЛЫ** (1947-1999) - суретші.
1967 жылы Алматы көркем сурет училищесін, 1973 жылы Ленинградтың И. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет институтын бітірген. Кескіндеме өнерімен шұғылданды. ҚР суретшілер Одағының мүшесі Марат Жүнісов лирик суретші. Ол өз творчествосында өмірлік әсерлерін електен өткізіп, көркемдік бағытта баяндады. Оның портреттеріндегі, пейзаждарындағы образдар түрлі-түсті күйге еніп, қоюланып, оның астарынан адамдар мен жануарлардың, символдық бейнелері пайда болады. Суретшінің полотноларында ғарыш, жер, табиғат, тipi тipшілік бip тұтастық тауып жатады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
**Наум Григорьевич (Нахман Гершевич) Шафер** (13 қаңтар 1931, Кишинев — 11 қазан 2022, Павлодар) — кеңестік және қазақстандық музыкатанушы, коллекционер-филофонист, композитор және әдебиеттанушы. Еврей. Әкесі - Шафер Герш Лазаревич (1903-1974), қызметкер болған. Анасы - Шафер Гита Соломоновна (1905-1957), қызметкер болған. С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1955) филолог мамандығы бойынша бітірген; сонымен қатар Е.Г. Брусиловскийден композиция бойынша дәріс алған; С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университеті жанындағы аспирантураны бітірген (1963). Филология ғылымдарының кандидаты (1965). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Бруно Ясенскийдің романдары». Павлодар педагогикалық институтының профессоры (1994 жылдан). «И. Дунаевский бүгін» (Мәскеу, 1988), ноталық қосымшасы бар «Михаил Булгаков. Оперлық либретто» (Павлодар, 1998), «Когда душа горит творчеством (И. Дунаевскийдің Р. Рыськинаға жазған хаттары)» (Астана, 2000), «Пошта романы (И. Дунаевскийдің Р. Райнльмен хат жазысуы)» (Мәскеу, 2001), «Если Вам нужны мои письма... (И. Дунаевскийдің Л. Вытчиковамен хат жазысуы)» (Павлодар, 2005) кітаптарының; «Дворняги, друзья мои...» ноталық қосымшасы бар әңгілемер мен очерктер жинағының (Павлодар, 2001); И. Дунаевский мен Н. Гитиннің шығармаларының бірнеше ноталық басылымдарының құрастырушысы және баспашысы; Қазақстанның, Ресейдің, Германияның, Израильдің ұжымдың жинақтарындағы, газеттері мен журналдарындағы 400-ге жуық мақаланың авторы. И. Дунаевскийдің, Н. Гитиннің және т.б. шығармалары жазылған 2 грампластинка және 8 лазерлік күйтабақты шығарған. Орыс, еврей (идиш), неміс (сөздікпен) және румын (ауызекі) тілдерін біледі. 1955 жылдан - Шығыс Қазақстан облысы және Целиноград қаласының мектептерінде әдебиет пәнінің мұғалімі. 1960 жылдан - С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің аспиранты. 1964 жылдан - Целиноград педагогикалық институтының аға оқытушысы. 1968 жылдан - Павлодар педагогикалық институтының доценті. 1996-2006 жылдары - С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры. 2001-2010 жылдары - «Шафер үй-мүражайының» аға ғылыми қызметкері. 2006 жылдан Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының профессоры. 2010 жылдың сәуір айынан бері - «Шафер үй-мұражайы» директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. «Еңбек ардагері» медалімен (1984); көптеген грамоталармен, оның ішінде ҚазКСР Жоғарғы Кеңес төралқасының грамотасымен (1959) марапатталған.Қазақстанның өнер қайраткері. Қазақстан Республикасы Ағарту ісінің үздігі. Әскери атағы - қызметінен босатылған аға сержант. Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, А. Құнанбайұлы, Л. Фейхтвангер. Үйленген. Жұбайы - Капустина Наталья Михайловна (1932 жылы туған), зейнеткер. Қызы - Олейник Елизавета Нахмановна (1957 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Экономикалық аудан** – жалпы ел аумағының тұтастай бірігіп жатқан ірі бөлігі. 

Ол өз кезегінде бірнеше әкімшілік-аумақтық бөлініс бірліктерін қамтиды. Экономикалық аудан бір-бірінен жер аумақтарының экономикалық-географиялық орналасу жағдайының, табиғат және еңбек ресурстарының, шаруашылығының кешенділігі мен оның салалық мамандануының, өндіріс орындарының өзара ауданішілік тұрақты байланыстарының бірыңғайлы үйлесуімен, әрі олардың ел экономикасындағы маңызына қарай ерекшеленеді. Әдетте халқының еңбек дағдысына және табиғат жағдайына байланысты белгілі бір аумақтағы шаруашылықтың тиімді салалары бағытында дамуы барысында географиялық еңбек бөлінісі туындайды. Олармен тығыз байланыста басқадай қосалқы қызмет көрсетуші өндіріс салалары пайда болуы арқылы үлкен аумақты қамтитын Экономикалық аудан дүниеге келеді. Кейбір экономикалық аудан бір бағыттағы өнімдер өндірсе, екіншісі көп салалы болады. Осылайша экономикалық аудан арасында үнемі қызмет пен өнімдер алмасуы нәтижесінде ауданаралық экономикалық байланыстар орнығады. Ел ішіндегі экономикалық аудандар жиынтығы, сол мемлекеттің жалпы ұлт-тық экономикасын құрайды. Халық ш-ның дамуы барысында экономикалық ауданның мамандану бағыты да өзгеріп отырады. Мысалы, жаңа кен байлықтарының үлкен қорлары ашылуы немесе ірі өндіріс орындарының салынуларына байланысты. Осы себепті, экономикалық аудан құрамында іргелі өзгерістер болып, оның орналасу шекараларының өзгерісі нәтижесінде жаңа экономикалық аудан қалыптасады. Қазақстан, жер аумағының кеңдігіне және табиғи ресурстарының молдығына, табиғат жағдайларының әр түрлілігі мен әлеуметтік-экономикалық даму ерекшеліктеріне қарай 5 ірі Экономикалық ауданға (Батыс экономикалық аудан, Солтүстік экономикалық аудан, Орталық экономикалық аудан, Шығыс экономикалық аудан, Оңтүстік экономикалық аудан) бөлінген. Еліміздің жер аумағын экономикалық география ғылымы тұрғысында аудандастырудың негізін қалаған ғалым-географтарға Н.Н. Баранский, Б.Я. Двоскин (бел.)қаз. т.б. жатады. Кез келген экономикалық ауданның экономикалық-географиялық сипаттамасы төмендегі жоспар бойынша беріледі: 

1. Экономикалық аудан құрамы, оның шекаралары;
2. Экономикалық-географиялық жағдайлары мен ресурстары, оларға шаруашылық тұрғысынан баға беру және тиімді пайдалану мүмкіндігі;
3. Халқы және еңбек ресурстарының орналасу ерекшеліктері;
4. Шаруашылығының дамуындағы тарихи алғышарттар;
5. Шаруашылығының, оның ішінде өнеркәсіп және а. ш. салаларының мамандануы мен орналасуы;
6. Өндірісті орналастыру формалары (аумағы-өндірістік кешен, өнеркәсіп тораптары, өндірістің шашыраңқы орталықтары, т.б.);
7. Ірі қалалары;
8. Экологиялық жай-күйі;
9. Сыртқы байланыстары және экономикалық ауданның даму болашағы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
**Ретт Батлер** (ағылш. *Rhett Butler*) (кейіпкер) – Маргарет Митчеллдің «Жел өтіндегі тағдырлар» романындағы басты кейіпкерлердің бірі. 

Қоғамдық тәртіптерді елемейтін, әдеміше келген, нәзік жандылардың арманы болған бай жігіт. Романдағы басты кейіпкер Скарлет О’Хараның шынайы махббаты, оны түсінетін, құрметтейтін жалғыз адам. Алайда онымен бірден тіл табысып кетпейді. Скарлеттің жүрегін жаулау үшін біраз уақыт өтеді. Фильмдегі Рэтт Батлердің рөлін Кларк Гэйбл сомдаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |

 |
**Кіші Вигго Питер Мортенсен** (ағылш. *Viggo Peter Mortensen, Jr.*; 20 қазан 1958 туғ. Нью-Йорк) — америка актері.

«Сақиналар әміршісі» кинотрилогиясындағы Арагорн рөлімен кеңінен танымал. Испан тілін жетік меңгерген Виггога испан тілінде түсірілетін фильмдерге түсу ұсыныстары жиі түседі.

Актерлік мансабын 1980 жылдары Бродвейде бастаған. Кинодағы дебюті 26 жасында болған. 1990 жылдарда фильмдерде болмашы рөлдерді сомдап жүрген. «Портрет леди» (1996), «Солдат Джейн» (1997) фильмдеріне түседі. «Властелин колец» фильмінен кейін бірқатар фильмдерге түскен. Кино жұмысынан бөлек ол «Perceval Press» баспасының негізін қалаған және сурет салумен айналысады.

Фильмдері
---------

* «Куәгер» (1985)
* «Экипаж» (1994)
* «Идальго» (2004)
* «Қауіпті әдіс» (2011)

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Вигго Мортенсен (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Балыкин Михаил Данилович** (1924-2001), ақын, КСРО Жазушылар одағының мүшесіі (1960). 1941-45 ж.Ұлы Отан соғысына катысқан. Семей облыстық радиосының, облыстық **«Прииртышская правда»** газетінің, **«Советский Казахстан»** (казір «Простор») журналының редакцияларында қызмет атқарды. 1957-1966 ж. **«Қайнар»** баспасының редакторы, 1966-1981 ж. **«Индустриальная Караганда»** газетінің бөлім меңгерушісі, 1981-82 жылдары Қазақстан Жазушылар одағьшьщ әдеби консультанты. 1983 жылдан шығармашылық жұмыста. Балыкиннің **«Мысалдар», «Басни»** атты алғашқы кітабы 1951 жылы шықты. Одан кейінгі жылдары **«Утро надежд»** (1971), **«Свидание в Боровом»** (1976), **«Мой белый свет»** (1984) кітаптары жарык көрді. Қаламгер шығармашылығында өнеркәсіпті өлке тақырыбы үлкен орын алады, ол Қазақстан Магниткасының алғашқы құрылысшылары туралы *«Начало пути»* поэмасын (1960), Карағанды шахтерлері жөніңде **«Марианна»** атты (1981) өлеңмен жазылған повесть шығарды. Балыкин аудармамен де шұғылданады. 1964 жылы Қазақтың Абай атыңдағы мемлекеттік академиялық oпера жөне балет театрының сахнасында қойылған Е. Брусиловскийдін **«Наследники»** операсына либретто жазған. 2- ші дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ данышпандары кітабы , АЛМАТЫКІТАП 2009ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
**«Бала және құтан»** (жапон. 君たちはどう生きるか *кимитати ва до: икиру ка?*?, сөзбе-сөз **«Қалай өмір сүресің?»**) — режиссер Хаяо Миядзакидің 2023 жылы шыққан толықметражды анимациялық фильмі. Түпнұсқа атауы Ёсино Гэндзабуроның 1937 жылғы аттас кітабынан алынған, бірақ фильмнің сюжеті романмен ешқандай байланысы жоқ.

Фильмнің шығарылымы ешқандай жарнаманың әдейі болмауымен ерекшеленді, өйткені «Studio Ghibli» фильмді шығарар алдында бір постерден басқа ешқандай трейлерлерді, суреттерді, сюжет немесе кастинг мәліметтерін шығармауға шешім қабылдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Boy and the Heron.
2. ↑  The Boy and the Heron.
3. ↑  How Do You Live: Hayao Miyazaki releases mystery final film  (ағыл.).  Би-би-си (14 July 2023).(қолжетпейтін сілтеме)