recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Түсіндірме сөздік бойынша, бұл сөздің мағынасы — ырым, салт, жөн, ыңғай, заң, ереже, қылық, мінез. *«Сатым бетіне қараса, жөн жоқ, жосық жоқ... ыржиады»* (Ж. Нәжімеденов, Ақ шағыл).

Кейде *«жөн»* сөзімен тіркесе қолданып, *«жөн-жосық»* қос сезінің құрамында да кездеседі. Түркі тілдерінің ішінде мағынасы әрі тұлғасы бұған жуық сөздер жоқ емес. Қырғыз тілінде: *жосун* — тәртіп, ереже, тува тілінде *езу* — дәстүр, башқұртша *йосок* — тәртіп мағыналарын береді. Сөз төркіні моңғол тілі деуге тура келеді. моңғол тілінде: *е* — әдет, салт, дәстүр. Бурят тілінің кейбір говорларында: *йосо* — дәстүр. моңғол тіліндегі осы сөздің басқа да, *«тәртіпсіз»* сияқты мағыналары қазақ тілінен сол қалпында орын алғандығын *«жосықсыз»* сөзінен де аңғару
қиын емес. *«Тәртіпсіз»* мағынасының орнына кейде *«жосықсыз»* сөзі қолданылып, тиісті мағына иелене алады. моңғолдың *«ес»* сөзі түркі тілдері ішінде қазақ, қырғыз, башқұрт, туваларға ауысып, *«дәстүр»* мағынасын меншіктенген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Ферит Девеллиоғлы**(1906-1985) – түрік тілшісі, сөздік құрастырушы. Стамбул қаласында 1906 жылы дүниеге келген.Туған қаласында француз тілін үйрететін мектепке барып білім алған.Замандастарының жанында білімділігімен, әдептілігімен, оқуға деген аса қызығушылығымен, еңбекқорлығымен ерекшелене білген. Дәл осындай жақсы қабілетімен Галатасарай лицейін бітіріп шыққан. 1933 жылы түрік тілінде сөздік жазатын маман ретінде қызмет атқарған. Ол oсы тұста 1933 пен 1974 жыл аралығында, яғни қырық біржыл бойы жұмыс істеп, аса тәжірбиелі, халыққа көп еңбегі сіңген тілші және сөздік жазушысы ретінде танымал болған.Жазғанеңбектері:Франсузша-Түрікше Халық Терминдер сөздігі (1937); Түрік жаргондары (1941, 1945, 1955, 1959 «түрік жаргон сөздігі атымен» 1970, 1980, 1990); Түрік этникалық топтар (ТадеусКовальскийден аударма)1942; Османлыша-Түрікше шағын сөздігі (1949); Османлыша-Түрікше энциклопедия сөздігі(1962);5000 сөз 2-баспа (1970); 10 баспа ( 1992), кеңейтілген және түзетулер енгізілген 11-баспа(1993); Османлыша-Түрікше мектеп және жазба сөздігі ( 1964); Жана мектеп сөздігі(1972); 12000 сөзден тұратын түрікше сөздік (1972); Французша-Түрікше тұрақты сөз тіркестер сөздігі (кеңейтілген 2-баспа 1973); Османлыша-Түрікше мектеп сөздігі (1975); Үлкен түрікше сөздік (1975); Османлыша-Түрікше энциклопедиялық сөздік (2002).Бір жылдан астам уақытқа созылған сырқат салдарынан 1985 жылы 1-сәуір,жексенбі күні Ферит Девеллиоғлы дүниеден озды.
**Сальваторе «Тото» Скиллачи** (итал. *Salvatore "Toto" Schillaci*; 1 желтоқсан 1964 жыл, Палермо, Италия) — футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасының 1990-1992 жылғы шабуылшысы.

Карьерасы
---------

1990 жылы Италияда өткен әлем чемпионатында 6 гол соғып, сұрмерген атанды. Карьерасын өзінің туған қаласы Палермодағы "АМАТ Палермо" клубында бастаған. Кейін Италияның "Мессина", "Ювентус", "Интер", және Жапонияның "Джубило Ибата" клубтарында доп тепкен.

Италия құрамасы сапында жеті гол соққан. Бір қызығы, соның алтауын 1990 жылы әлемдік додада соғып, тарих төрінен берік орын алды. Чемпионатқа Скиллаччи емес, Виалли мен Карневале негізгі шабуылшы ретінде барған-ды. Бірақ бірінші турдағы Аустрия құрамасымен ойында ұзақ уақыт есеп ашылмай, бапкер ойынға Скиллачиді қосады. 78-минутта Скиллачи сол қанаттан асырылған допты баспен соғып, командасына жеңіс әпереді. Бұл чемпионаттағы ғана емес, ұлттық құрама сапындағы тұңғыш голы-тұғын. Скиллачи үшінші турда да Чехословакияның қақпасына гол соғады. Осылайша топтық турнир біткенше Виалли-Карневале жұбын енді Роберто Баджо-Скиллачи жұбы алмастырады.

Скиллачи плей-офф кезеңіндегі матчтардың барлығында және үшінші орын үшін Англиямен өткен ойында да бір-бір голдан соғады. Чемпионаттан кейін тек бір рет қана, 1991 жылы Норвегияның қақпасына бір доп енгізіп, қайтадан құрама ойындарында көзге түсе алмайды.

Жетістіктері
------------

* Италия кубогы: 1989/90
* УЕФА кубогы: 1989/90, 1993/94
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1990
* Әлем чемпионатының үздік мергені: 1990 (6 гол)

Құрамадағы голдары
------------------

| # | Дата | Қала | Қарсылас | Есеп | Нәтиже | Турнир |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 9 маусым 1990 | Рим |  Аустрия | 1-0 | 1-0 | ӘЧ-1990, топтық турнир |
| 2. | 19 маусым 1990 | Рим |  Чехословакия | 1-0 | 2-0 | ӘЧ-1990, топтық турнир |
| 3. | 25 маусым 1990 | Рим | Үлгі:Байрақ/URU | 1-0 | 2-0 | ӘЧ-1990, 1/8 |
| 4. | 30 маусым 1990 | Рим | Үлгі:Байрақ/IRL | 1-0 | 1-0 | ӘЧ-1990, 1/4 |
| 5. | 3 шілде 1990 | Неаполь | Үлгі:Байрақ/ARG | 1-0 | 1-1, пен. 3-4 | ӘЧ-1990, 1/2 |
| 6. | 7 шілде 1990 | Бари | Үлгі:Байрақ/ENG | 2-1 | 2-1 | 3-орын үшін |
| 7. | 5 маусым 1991 | Осло | Үлгі:Байрақ/NOR | 1-2 | 1-2 | ЕЧ-1992 іріктеуі |
|

Дереккөздер
-----------

1. ↑  SCHILLACI Salvatore: il destino dell’emigrante

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 6 мамырдың 2017 жылы.
**Жамал әд-Дин , Жамал әд-Дин бин Мұхаммед Абдуллаһ ат-Турки** (туған, өлген жылы белгісіз) — орта ғасыр түркітанушысы, мәмлүк қыпшақтарының тілін зерттеуші. Классик. араб филологиясын, әсіресе, оның лексикографиясын жақсы білген. Ж. ат-Т-дің белгілі еңбегі — "Китаб ул-лұғат әл-муштақ фи лұғат әт-түрк уа-л-қыпчак" ("Түрік және қыпшақ тілдерін оқып үйренушілер үшін жазылған толық кітап") 1350 ж. шамасында Сирияда аяқталған. Оның қолжазбасының бір данасы Францияның ұлттық кітапханасында сақталған. Ол 1938, 1954, 1958 ж. түпнұсқа күйінде қайта басылып, одан француз, поляк тілдеріне аударылды (баспаға дайындаған А.Зайончковский). Қолжазбаның 1-бөлімі есім сөздеріне арналған үш тараудан құралған, 2-бөлімі (жалпы тізім) етістік сөздеріне арналып, арабша-қыпшақша сөздік түрінде түзеген. Арагідік граммат. ережелер бар. Көне қыпшақ тілі мен қазіргі қазақ тілінің тарихи лексикасын танып білуге аса қажетті еңбектердің бірі[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, Алматы, 2003
**Самотерий** (лат. *Samotherіum*) — қазбадан табылған жираф тұқымдасына жататын сүтқоректі жануар. Самотерилер шамамен бұдан 5 — 10 млн. жыл бұрын тіршілік еткен. Денесінің ұзындығы 3 м-ге жуық, шоқтығына дейінгі биікт. 2 м-дей болған. Самотерилердің қазба қалдығы алғаш рет Эгей т-ндегі Самос аралынан табылған. Олар Батыс Еуропадан Қытайға дейінгі аралықтағы жазық жерлердегі ормандар мен Солт. Африкадағы саванналарда тіршілік еткен. Самотеридің қазақстандық түрі (S. іrtyshense) Павлодар облысында (Қаздар қонысы), Түлкісай және Қарабастұз қазба орындарынан жоғ. сармат, мэотис, понт шөгінділерінен табылған. Самотерилердің жираф тұқымдастарының эволюциясын тануда, Жердің шөгінді қабаттарының геол. жасын анықтауда маңызы зор.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Әуезхан Көшімов** (1911, 15 желтоқсан, Жезқазған облысы, Шет ауданы, Босаға ауылы - 1993) - ақын.

Өмірбаяны
---------

Әкесі Көшім қажы. Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан.

Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. Қарағандыда облыстық радио комитетінің бас редакторы, облыстық Халық шығармашылығы үйінің директоры, Қазақстан Жазушылар одағының Қарағанды облысындағы өкілі қызметтерінде болған.

Шығармалары
-----------

* Жүрек сазы. Өлеңдер. А. ҚМ КӨБ, 1948;
* Қарт мергеннің айтқандары. Әңгімелер. А. ҚМКӘБ, 1957;
* Аңшының әңгімелері. А. ҚМКӘБ, 1959;
* Екі бүркіт. Әңгімелер. А. ҚМ КӨБ, 1963;
* Тегіледі әуендер. Поэмалар. А. ҚМКӘБ, 1961;
* Тепеңкөк. Әңгімелер. А. «Жазушы», 1983.

Марапаттары
-----------

«1941 — 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 наурыздың 2020 жылы.
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Оспанова Әуелай Сабырқызы**— 1970 жылы 5 мамырда қазіргі Түркістан облысы, Отырар ауданы Маяқұм елді мекенінде туған.[1]. 1993 жылы Қазақтың мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін тәмамдаған.
Еңбек жолын 1993—1994 оқу жылы Алматы қаласындағы №12 орта мектепте география пәнінен мұғалім болудан бастады. 1994 жылы "Рауан" (қазіргі "Мектеп") баспасына редактор болып ауысты. Қазіргі таңда баспада Бас редактордың орынбасары қызметін атқарады.

Жалпы білім беретін мектептерге арналған көптеген оқулықтар мен оқу құралдарының редакторы. "Мектеп" баспасында 1999—2000 жылдары жарық көрген терминологиялық сөздіктер сериясын дайындауға қатысқан. Қазақша-орысша, орысша-қазақша "экология", "Су шаруашылығы", "Дене тәрбиесі және спорт" терминологиялық сөздіктерінің авторлар ұжымының мүшесі.Ә.Оспанованың өлеңдері аудандық, республикалық газет-журналдарда жарияланып жүр. 1992 жылғы "Студенттер коктемі" фестивалінің иегері. "Жыр желкен" атты өлеңдер жинағы жарық көрген.

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Әуеде жанармай құю** (ағылш. *aerial refueling*) — ұшу аппатараттарды жанар маймен ұшып бара жатқан кезде қамтамасыз ету. Бұл арқылы шу аппатараттардың қонбай ұшу қашықтығын көбейтуге, ұшып-қонуына байланысты жанармай шығынын азайтуға, пайдалы жүк салмағын арттыруға болады. 

Оның конустық және телескоптық екі жүйесі бар. Конустық жүйеде май құйатын самолеттен арнаулы қондырғы арқылы ұшына конусты датчик орнатылған шланг лақтырады. Конустың ұшына автоматты түрде ашылатын клапан орнатылған. Ал май құйылатын самолеттің қанатында немесе тұмсығында қабылдағыш штанг болады. Лақтырылған шланг пен штанг түйісіп тұйықталады да, конус пен штанг автоматты түрде бірігеді. Клапан ашылған кезде май қабылдайтынсамолетке сигнал беріледі. Экипаж жанар май насосын іске қосады. Бак толғанда клапан жабылады да, жылдамдықты бәсеңдету арқылы ұшқыш өз самолетін бөліп алады. Конустық жүйемен бір мезгілде бірнеше самолетке жанар май құюға болады. Телескоптық жүйеде жанар май шланг арқылы емес, самолеттің артқы бөлігіне орнатылған телескоптық түтік арқылы беріледі. Түтік ұшында аэродинамикалық руль мен жанар май клапаны орналасқан. Аэродинамикалық руль көмегімен оператор май қабылдайтын самолетке түтікті түйістіріп біріктіреді. Түтік ұшындағы клапан ашылғанда, сигнал шамы да, май жүретін насос іске қосылады. Конустық жүйеге қарағанда жанар май құю процесі телескоптық жүйеде 2 есе тез болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 54-бет
**Әуез Бейсебаев** (1951 жыл, Алмалы ауылы, Бәйдібек ауданы, Түркістан облысы – 2000 жылы Алматы қаласы) — қазақ журналист, публицист, сыншы, ғалым. ҚазМУ-ді (1976), аспирантураны бітірген (1986).

Университеттің соңғы курсында **Лениншіл жас** газетінің Шымкент облысындағы меншікті тілшісі болып қабылданды. 1980 жылы Америкаға сапар шегіп қайтты. 1981-87 жылдарда Қазақ әдебиетінің сын бөлімінде, ҚазҰУ-дің қазақ әдебиеті кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, доцент болып істеді. Филология ғылымдарының кандидаты, (диссертациясының тақырыбы *Қазақ поэзиясындағы халық бірлігі* (1960-90). 

Публицист қаламынан туындаған отты мақалалары оқырман жүрегіне өзінің нәзік лиризм әрі шыншылдық сыршылдығымен ұялады. Сын жанрындағы зерттеулері оның әдебиеттану саласындагы сан қырлы болмы сын айқындап, оқырмандарды күрмеуі мол тақырыптың өзегінен өмірдің алуан бояулы қатпарларына үңілдірді. 

Ол ұстаздық қызметпен қатар *Қазақ әдебиетіндегі шетел тақырыбынын жазылу проблемалары* атты докторлық диссертациясын да аяқтаған. Ол ТМД халықтарымен бірлікті, тұтастықты байыптай тым үлкен монограф, еңбек те жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
ӘМІРЕҚҰЛОВ Әуезхан (23.2. 1920 ж.т. Тұрар Рысқұлов ауданы Құлан а.) – еңбек ардагері. 1937 – 40 ж. ауылдық кеңестің хатшысы. 1940 ж. әскер қатарына шақырылып, 1941 – 43 ж. 2-дүниежүз. соғысқа қатысты. 1944 – 45 ж. аудандағы Қайыңды орта мектебінде мұғалім, 1945 – 56 ж. қой өсіру кеңшарында директордың орынбасары, Луговой жылқы з-тында жұмысшылар к-тін басқарды. 1958 ж. Қапланбек зоовет техникумындағы кеңшар директорларының 2 жылдық білім жетілдіру курсын бітіргеннен кейін, Тұрар Рысқұлов ауданындағы «Подгорный» астық кеңшары директорының орынбасары, 1962 ж. «Алғабас» кеңшарының директоры болып, шаруашылықты 18 жыл бойы қатарынан басқарды. Осы жылдары кеңшар мемлекетке 2 рет млн. пұттан астам астық тапсырды. 
Ә. жауынгерлік наградалармен қоса Еңбек Қызыл Ту, екі рет Құрмет Белгісі ордендерімен, көптеген медальдармен, Қазақ КСР Жоғ. Кеңесі Президиумының Құрмет Грамоталарымен марапатталды. Бұрынғы «Алғабас» кеңшарының орт. – Өрнек а-ндағы бір көше Ә-тың атымен аталады.
*Басқа мағыналар үшін Сасықсор деген бетті қараңыз.*
**Сасықсор** – Жоғарғы Тобыл бөгенінің солтүстігіндегі тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Денисов ауданы Перелески ауылының шығысында 6 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 208 м биіктікте жатыр. Аумағы 9,4 км2, ұзындығы 4,7 км, енді жері 2,9 км, жағалау бойының ұзындығы 13,8 км. Жағалауы тегіс, батпағында қамыс өскен. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен, солтүстігінен құятын жылға суымен толысады. Суы қараша айының аяғында қатып, сəуірде ериді. Жағалауы егістік, шабындық, малжайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**«Сатурн»** — Ресейдің Раменское қаласындағы футбол клубы, 1946 жылы "Снайпер" деген атпен құрылған. Кейін де атауы бірнеше рет ауысты. 

1999-2010 жылдары Ресей Премьер лигасында ойнады да, 2011 жылы қаржы тапшылығынан екінші лигаға түсіп кетті. Содан бері екінші лигада ойнайды.

Атаулары
--------

* 1946—1950 — «Снайпер»
* 1951—1957 — «Крылья Советов»
* 1958—1959 — «Труд»
* 1960, 2002 және 2004 — «Сатурн»
* 2002 — 2004 — «Сатурн-REN TV»

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**1 дивизион**

* **Чемпион (1):** 1998

**2 лига / ПФЛ**

* **2-орын (2):** 1995, 2016/17

**3- лига (ПФЛ)**

* **2-орын (1):** 1994 (зона 3)

**Ресей кубогы**

* **1/2 финала (2):** 2001/02, 2005/06

**КСРО кубогы**

* **жеңімпаз (1):** 1976
* **Финалист (2):** 1962, 1975

### Еурокубоктер

**Интертото**

* **Финалист (1):** 2008

Сілтемелер
----------

*
**Альтюссер Лун** (1918 - 1990 жылдары) - француз әлеуметтік философ-марксисі. Ол маркстік идеяның сыңарлы жақтарын көрсете отырып, қоғамдағы ірі өзгерістер күрделі және көп жағдайда жіктелген деген қорытындыға келеді. Сонымен-қатар ол идеологиялық және репрессивтік мемлекеттік, аппараттар арасында айырмашылықтардың бар екенін көрсетеді. Альтюссер айтуынша, біріншіден, идеологиялық қондырғы — экономиканың қарапайым көрінісі емес, оның өмір сүру жағдайыда болып табылады; екіншіден, идеология — қарапайым "жалған сана" емес нақты әлеуметтік қатынастардың маңызды бөлігі.

Негізгі еңбектері: Интерполяция; Идеологиялық- мемлекеттік аппарат.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**«Аксель Шпрингер-Ферлаг»** (Axel Springer- Verlag AC) - Еуропа континентіндегі ірі газет-баспа концерні. 

Гамбургта 1947 жылы Аксель Цезарь Шпрингер негізін қалады. 1970 жылы акционерлік қоғам болып қалыптасты. 

Концерннің саясатын анықтайтын 51% пакет акциясы Шпрингер баспасына және (24,9%) пакет акциясы Фридер мен Хуберт Бурда ағайындыларға тиесілі. Сонымен қатар (49%) Ф.В. Кристианс («Неміс банкінің төрағасы»), М. Отто («Оттоферзанд» сауда фирмасы), Х. Крамп (Батыс Берлиндегі «Шеринг» химиялық концерні) акционерлеріне тиесілі. 1985 жылы Аксель Шпрингер қайтыс болғаннан кейін акцияның көпшілік бөлігі оның жары Фриде Шпрингерге өтті. 

Күнделікті ірі бес газет шығарады: «Вельт», «Гамбургер абендблат», «Бильд», «Бильд Берлин», «Берлинер морген-пост», «БэЦэт», екі жексенбілік «Ведьтамзонтаг», «Бильдамзонтаг» газеттерін және «Херцу», «Функ ур» радиосы мен теледидарының күнделікті суретті журналдарын шығарады. 
ФРГ-дағы шпрингерлік күнделікті және жексенбілік барлық газеттердің таралымы 80%-дан асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Саттарханов атындағы көше.**
Көшеге қазақ боксшысы, Сеул олимпиадасының чемпионы Бекзат Саттархановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003
№ 5/764 қаулысы) берілген. Саттарханов Бекзат (1982-2000) Түркістан облысы Түркістан қаласында дүниеге келген.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Жантөрин көшесінен басталып, Бірімжанов көшесіне дейін
созылып жатыр. Шаймерденов, Қыстауов, Дәуленов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 11-ші
көше. Көшенін ұзындығы - 1100 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Иозеф Блаттер** — ФИФА ұйымының сегізінші (1998-2015) Президенті.

Өмірбаяны
---------

1936 жылдың 10 наурызында дүниеге келген. Бір қызы бар, әйелінен ажырасқан. 1956 жылы Лозанна университетінің құқық факультетін бітірді. Швейцария спорт журналистерінің қауымдастығына мүшелікке кірген. 1948-1971 жылдары Швейцария әуесқой футбол клубында ойнаған. 1962 жылы туристік фирмада жұмыс бастаған. 1964 жылы Швейцария хоккей қауымдастығының бас хатшысы болып тағайындалды. 1972 жылы Мюнхендегі Олимпиадада ұйымдастырушылар қатарында болған. 1975 жылы ФИФА-ның техникалық директоры болды. 

Иозеф Блаттер 1981 жылы ұйымның бас хатшысы болған. 1998 ФИФА президентін сайлауында УЕФА президенті Леннарт Юханссонды жеңді. 1999 жылы Халықаралық олимпиада комитетіне кірген.

2001 жылы Блаттер көптеген жемқорлық дауларының ортасында болды.
Ол Қазақстанның ІІ деңгейлі "Достық" орденінің иегері.
**Торреон** (исп. *Torreón*) — солтүстік Мексиканың Коауила штатындағы қала.

Қаланың негізі 1893 жылдың 25 қыркүйегінде қаланған. Коауила шет аймағының оңтүстік-батысында, Дуранго штатының шекарасында орналасқан. Муниципалитеттің аумағы — 1947,7 кв.км. биіктігі — 1000 м. Температура қаңтар айында 0°С-ға дейін төмендесе, шілдеде +43 °C-ға дейін көтеріледі.

Торреон муниципалитетінің халық саны — 577477 адам, оның ішіндегі 548723 адам қаланың шетінде өмір сүреді. Торреон қаласының халық саны Матаморос, Гомес Паласио, Лердо қала маңы аймақтарымен қоса алғанда 1,1 млн адамды құрайды. Бұл Торреон қала агломерациясын Мексикада үлкендігі бойынша тоғызыншы орынға қояды. 

Торреонда мемлекет бойынша сапарлар және АҚШ-пен халықаралық байланыс жасалатын Франсиско Сарабиа халықаралық әуежайы орналасқан.

Қалада атақты «Сантос Лагуна» футбол командасы, бейсбол және баскетбол бойынша жоғары лигадағы — «Лос Вакерос» пен «Лос Альгодонерос» командалары негізденеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI)
**Табақкеңтатыр аңғары** – Балқаш көлінің солтүстігіндегі Тоқырау өзені мен Қалмақеміл, Түлкілі шоқылы таулары аралығында жатқан жазық аңғар.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай 110 км-ге созылған, енді жері 80 – 85 км, теңіз деңгейінен ең биік жері 884 м (Елтайқора тауы). Ауданы 10,8 мың км2. Жер бедері негізінен жазық, кейбір жерлерінде ұсақ шоқылы таулар (Үлкен Табаққалған, Қазық, Көкбайтал, Итмұрынды, т.б.) кездеседі. Көктемгі қар, жауын-шашыннан шағын өзендер (Еспе, Ащыөзек, Тоқырау, т.б.) пайда болады.

Өсімдігі
--------

Құнарсыз келген сортаңды қиыршықтасты сұр топырағында шөлге тән баялыш, теріскен, бұйырғын, қара жусан, көкпек, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Луис Хавьер Гарсия Санс** (ис. *Luis Javier García Sanz*; 24 маусым 1978 жыл, Бадалона), қысқаша **Луис Гарсия** (ис. *Luis García*) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

2004 жылы "Ливерпульге" ауысқанша Испанияның бірнеше клубында ойнады. 2002 жылға дейін "Барселона" клубына тиесілі болғанымен, "Реал Вальядолид", "Тенерифе", "Толедо" клубтарына жалға беріліп жүрді. 

2002 жылы жазда "Атлетико Мадрид" клубына ауысып, бір маусым ойнады да, "Барселонаға" қайта оралды.

2004 жылы "Ливерпульдің" жетекші футболшысы Майкл Оуэн клубтан кетті де, орнына Луис Гарсияны сатып алды. Оның ливерпульдік клубқа ауысуына бапкер Рафаэль Бенитестің себі тиді ("Тенерифеде" ойнаған кезінде бапкері болған). "Ливерпульде" Луис Гарсияға 10-нөмір берілді, 2004/05 жылғы маусымда өте маңызды голдар соғып, клубтың УЕФА Чемпиондар лигасын ұтуына көп көмегін тигізді.

Бірақ бұдан кейінгі маусымдарда нәтижелілігі төмендеп кетті де, 2007 жылы "Атлетико Мадридке" ауысты.

Кейінгі карьерасында Испания, Мексика, Үндістан, Аустралия клубтарында ойнады.

Жетістіктері
------------

«Ливерпуль»
* Англия кубогы: 2006
* Англия суперкубогы: 2006
* Чемпиондар лигасы: 2005
* УЕФА суперкубогы: 2005

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Луис Барт Майер** (шын аты Элейзер Майер немес Лазарь Майер) (ағылш. *Louis Bart Mayer*, 4 шілде 1885 жыл, Минск – 29 қазан 1957 жыл, Лос-Анджелес), Ресейден шыққан американдық кино ұйымдастырушы. .

Биографиясы
-----------

Отбасымен бірге алғаш Канадаға кейін, АҚШ-қа қоныс аударды.14 жасынан бастап темір-терсек жинап әкесінің бизнесіне көмектеседі. 1907 жылы Бостонға жақын кішігірім кинотеатр сатып алып, 1917 жылы Жаңа Англиядағы ең үлкен кинотеатрлардың иесі болады. 
1917 жылы Голивудтағы киностудияны негіздеді. Басқа студиялармен біріге отырып, **Метро-Голдвин-Майер** атты серіктестік құрады. Оның басқаруындағы бұл серіктестік Голивудтағы ең ірі компаниялардың бірі болып табылады. 

И.Талберг оның көркемдік жетекшісі болады. 

Майер өз уақытында жұмысқа көптеген белгілі киножұлдыздарды тартты. Атап айтқанда, Г.Гарбо, К.Гейбла, Д.Гарленд сияқты әйгілі киножұлдыздар. 1951 жылы Майер демалысқа кетпес бұрын еріксіз голивудтағы ірі магнат болды. Америкадағы өнер мен ғылым киноматографистер Академиясының негізін салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Luigi Nono (1979)

**Луиджи Ноно** (итал. *Luigi Nono*; 29 қаңтар 1924, Венеция, Италия — 8 мамыр 1990) — Италия сазгері. 

Құқықтануға оқи жүріп, музыкадан: Джан Франческо Мапипьеро (Malipiero; 1882-1973), Бруно Мадерна (Maderna; 1920-1973) және Герман Шерхеннен (Schcrchen; 1891-1966) дәріс алған. 

1950 жылы өзінің Канондық вариация (Variazioni Canoniche) 12-тонды тақырыбын оркестрмен орындаған, 1955 жылы Арнольд Шёнбергтің Нури деген қызына үйленген. 

Ноно саяси мазмұнды жұмыстар жасаған, олардың көпшілігі бірыңғай қабылдана қоймаған. Алеаторик (кездейсоқтық) әдістерді және сериялы техникаларды қолданған.

Оның ең танымал жұмысы Intolleranza (1961) операсы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* Nono’s *il prometeo*: a revolutionary’s swansong
* Nono’s 'Quando stanno morendo': cries, whispers and voices celestial'

Дереккөздер
-----------
**Нагаса** ( нагаса-**матаги** деп те аталады) — аңшылық пышағы, жапондық аңшылардың дәстүрлі қаруы - « матаги ».

Сипаттамасы
-----------

Нагаса — бір жағы үшкірленген кең түзу жүзі бар пышақ.

Пышақтың ұзындығы 15-тен 25 сантиметрге дейін (әдетте 210 мм) болуы мүмкін.

Белдік қыналары мен сабындағы төсемдер ағаштан жасалған.

Кейбір пышақтардың сабы ( фукуро-нагаса ) қуыс металл түтік түрінде жасалды, бұл найзаның ұшы ретінде мұндай пышақтарды қолдануға мүмкіндік береді.

«Матаги» аңшылары атыс қаруларының пайда болуына және олардың арасында таралуына қарамастан (бастапқыда олар сіріңке саңылаулары бар, содан кейін бір реттік мылтық болған) ірі жануарларды (соның ішінде аюлар мен жабайы шошқаларды) аулау үшін «нагаса» пышақтарын пайдалануды жалғастырды. унитарлы патрондарға арналған атыс және қос ауызды аңшы мылтықтары) кем дегенде 1990-шы жылдардың басына дейін ( Акита префектурасында қырлы қаруды қолданып төбелес кезінде аюларды аулау жағдайлары 1990 және 1991 жылдары тіркелген), алайда 1990-шы жылдардағы сұхбаттарында қарт аңшылар атап өткендей. тіпті «матаги» арасында да бұл әдет-ғұрып өткеннің еншісінде.

Нагаса пышақтары көп функциялы құрал болып табылады (пышақтың беріктігі оларды бұтақтарды кесу және тіпті кішкентай ағаштарды кесу үшін пайдалануға мүмкіндік береді), олар бүгінгі күнге дейін Жапонияда жасалған және коммерциялық сатылымға шығады.
Итальян Ренессанс ғалымы, суретші, философ және сәулетші Леон Баттиста Альбертидің (1404–1472) Диоген Лаэртстің  *Талездің өмірі*  атты шығармасына жасаған автобиографисына салған кескіні.

**Диоген Лаэртс** (Гр: Διογένης Λαέρτιος, Diogénēs Laértios, ІІІғ жасаған) —- ежелгі грек философтарының биографиясын жазушы.[1] Оның өмірі туралы көп нәрсе анық емес, тек ол жазған «Ұлы философтардың өмірі, ілімдері және нақылдары» кітабы ежелгі грек философиясы тарихы туралы аса маңызды дереккөздердің бірі есептеледі. Оның оқымыстылар мен зерттеушілер арасындағы беделі қайшылықты: көптеген деректерге еш сыни талдау жасамаған, тақырыптардың (subjects) ұсақ және маңызсыз бөліктеріне тым көп мән беріп, маңызды бөліктерді ескерусіз қалдырған, алғашқы және кейінгі философиялық мектептерді де шатастырған делінеді. Бірақ, басқа көптеген екінші қол авторларға салыстырғанда, Диоген Лаэртс өзі таныстырған философтардың идеяларын түсіндіруге тырыспаған, сол бетінше жеткізуге тырысқан, демек оның қалдырған деректері ежелгі кітаптары жойылған философтар идеясына барынша жақын келеді деп есептеледі. Диоген Лаэртс негіз еткен басты дереккөздердің көбі жоғалғандықтан, оның бұл еңбегі Грек философия тарихы туралы аса маңызды құжат есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
Фильм аты: Сырғалым

Шыққан жылы: 2014 

Жанр: Драма, Телесериал

Телехикая pөлдерде: Жұлдыз Маханова, Шер Әлі, Омар Қиқымов, Қалампыр Айсанғалиева, Әлихан Ыдырышева, Жандарбек Садырбаев

Мазмұны
-------

Қарапайым қазақ отбасы ел қатарлы өмір сүреді. Бір күні бұл шаңыраққа ауылдан отағасының жақын досының қызы келеді. Бұл отбасының үлкен ұлы ауыл қызына қамқорлық танытса, ортаншысы оған ғашық болады. Ал кенже ұлы қызды үйінен кетіруді ойлайды. Ауылдық тәрбие көріп, ұлттық салт-дәстүрмен сусындап өскен қыз қазақы болмысты ұмытуға шақ қалған қала тұрғындарының өміріне өзгеріс әкеледі.

Дереккөздер
-----------

1. 

2.  Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы** — әскери құрамандығы 1941 ж. шілде — тамыз айларында Ақтөбе қаласында жасақталып (командирі А.Ф. Наумов), майданға жөнелтілді. Дивизия құрамы Ақтөбе, Батыс, Оңтүстік Қазақстан, Атырау, Қызылорда облыстары азаматтарынан құралғанымен, көпшілігі ақтөбеліктер (6654 адам) болды. Дивизия қазан — қараша айларында Солтүстік-Батыс майданның 52-дербес армиясының құрамында Калуга облысы Малоярославец бағытында кескілескен ұрыстарға қатысып, неміс-фашист әскерлерінің Мәскеуге жасаған шабуылына тойтарыс берді. Дивизия бөлімдері көп шығынға ұшырап, 11 қазанда Мәскеу әскери округінің құрамына кірді. Кейіннен Батыс майданына қарасты 43-армияның құрамында болды. Батыс майданы қолбасшысының 23 қазандағы бұйрығы бойынша 312, 17, 58-атқыштар дивизиялары біріктіріліп, ол Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы деп аталды. Мәскеу түбіндегі ауыр ұрыстардан кейін бұл дивизия да басқа құрамалармен біріктіріліп, 1941 ж. 27 желтоқсаннан 53-дивизия деп аталды. Бұл дивизияның 12-атқыштар полкі қазақстандықтар болды. Ол Харьков түбіндегі шайқасқа, Днепрден өтуге, Украина, Румыния мен Венгрия жерлеріндегі шайқастарға қатысып, соғысты Австрия астанасы Венада аяқтады.

* Үш жүз оныншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он төртінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз сексен жетінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз тоқсан бірінші атқыштар дивизиясы

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Үш дене есебі** — астрономияда бір-біріне бүкіл әлемдік тартылыс заңы бойынша тартылып, материялық нүкте ретінде қарастырылатын үш дененің қозғалысы туралы есеп (Ньютон заңы). Күн, Жер және Ай үш дене есебінің классикалық мысалына жатады. Финн астрономы К.Ф. Сундман 1912 ж. Үш дене есебінің уақыттың кез келген мезеті үшін жинақты болатын қатарлар түріндегі жалпы шешуін тапты. Бірақ Сундман қатарлары өте баяу жиналатындығына байланысты тәжірибелік есептеулер үшін пайдасыз болып шықты. Кейбір арнаулы бастапқы шарттар орындалған жағдайда үш дене есебінің қарапайым шешімдерін (Лагранж шешуі) табуға болады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Үшарал мешітінің кескіні
**Үшарал мешіті** — Жамбыл облысы Талас ауданындағы Yшарал ауылында орналасқан сәулет өнері ескерткіші. 20 ғасырдың бас кезіндегі көп күмбезді мешіт үлгісінде халық шебері Ислам ұста салған. 1948 жылы Қазақстан Министрлігі Кеңесі жанындағы Архитектура істері жөніндегі ресублика басқарма қызметкерлері мен 1977 жылы Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінің "Қазақ жобалау-қалпына келтіру" институтының экспедициясы зерттеді. Күйдірілген кірпіштен соғылған мешіттің пішіні төрт бұрышты, ауданы 12,5×10,2 м, биіктігі 3,5 м. Мешіт басты үлкен бөлмеден және сыртқа шығатын есіктері бар 2 қосалқы бөлмеден тұрады. Басты бөлменің барабаны күмбезделіп бітеді. Қосалқы бөлмелер және олармен 3 жағынан ұштасып жатқан ашық галереялар төрт бұрышты бағана-пилондарға орнатылған желкендер арқылы күмбездермен (саны 9) жабылған. Үшарал мешіті 1982 жылы республика маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы|«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Сарышешек, *рамматофиллюм* - орамжапырақ тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер, кейде бұта. Қазақстанда кездесетін 2 түрі бар: жуантамырлы, тауды тасты беткейлеінде өседі, биіктігі 10 - 30 см аралығында. Мұғалжар, Жетісу, Күнгей Алатауларында, ұсақ шоқылы аймақтарда, Солтүстік Үстіртте, Арал теңізінің жағалауында, Бетпақдала мен Алтайда кездеседі, бұталы сарышешек шөлейтті жерлерде өседі, биіктігі 50 см-дей. Бұлардың сабақтары бұтақталып келеді, жапырақтары ұзын, жіңішке. Тостағанша жапырақтарының пішіні ұзынша, күлтесінен екі есе қысқа. Аталықтары жіңішке, бос жатады. Аналық мойыны қысқа. Гүлі ақ немесе күлгін түсті, шашақ гүлшоғырына топталған. Мамыр - маусым айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі - түзу немесе сәл иіліп келген бұршаққын. Ол екі жағына қарап ашылады. Тұқымының сырты тегіс, қоңыр түсті. Бұталы сарышешек - Бетпакдала, Қарқаралыда және Жетісу Алатауында кездесетін эндемик.

Дереккөздер
-----------

Атамекен географиялық энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Баянауыл жəне Қызылтау таулары аралығындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Жүсіпбек Аймауытов ауылының солтүстік-батысында 23 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 554 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейлері тіктеу бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Батысында Қаражал, шығысында Итарқа, оңтүстік-батысында Жақсы Сарытау таулары бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы бұталары аралас сұлыбас, қылқан селеу, бетеге, жусан өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарышығанақ деген бетті қараңыз.*
**Сарышағанақ** – Еділ-Жайық алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы, Бостандық ауылынан шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан. Ауданы 19,0 км2.

Жағалау сипаты
--------------

Көлді Қараөзен жарып ағады. Жағалауы көбіне жайпақ, солтүстік жыралармен тілімделген. Суы тұщы, жаздың соңында минералдылығы артып, жағалауы сортаңданады. Жағаларында қамыс өседі, суында балық бар. Алабын жайылымға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сарықамыш** (түр. *Sarıkamış*) — Түркиядағы Карс иліндегі қала және аудан.

Сарықамыш атауы түрік тілінен аударғанда «сары қамыс» деген мағынаны білдіреді. Қала теңіз деңгейінен 2100 метр биіктікте, қарағай ормандарымен жамылған таулар арасында орналасқан. Климаты қоңыржай. 

1915 жылға дейін қала халқының көпшілігін армяндар мен Кавказдан қоныс аударған осетин-дигорлары құраған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін армяндар қоныс аударып, осетиндер ірі қалаларға көшіп кетеді.

Сарықамыш қаласындағы Ататүрікке арналған ескерткіш
Қазіргі кезде Сарықамыш қаласы тұрғындарының басым бөлігін күрдтер құрайды. Қаланың тарихи орталығында Ататүрік ескерткіші мен мешіт орналасқан.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Сайқын жотасының батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан қаласының оңтүстік-шығысында 18 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2164 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 3,5-4 км, салыстырмалы биіктігі 65-70 м. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Солтүстік беткейінен Тоқай, шығысынан Теректі өзендерінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

1000 м-ге дейінгі биіктік белдеуінде сирек орман өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарытөс шымшық** (лат. *Cyanistes cyanus flavipectus*) - ақ шымшықтың көшірмесі тәрізді, алайда төсінде үлкен сары теңбілі бар шымшық. Батыс Тәңіртау және Қырғыз жотасының батыс бөлігіндегі жапырақты ормандарда мекен етеді. Дене мөлшері, қылығы, дауысы ақ шымшыққа ұқсайтын болғандықтан, ұзақ уақыт бір түрдің түршесі саналып келеді. Соңғы жылдары Тәңіртаудың солтүстік беткейлері мен тау баурайын бойлай шығыста Алматыға қарай біртіндеп таралып келеді. Қыста ақ шымшық тәрізді қыстап шыққан кезеңде зиянды бунақденелілерді құртып, жасыл желекке үлкен пайда келтіре жүріп, ұялау аймағында кең көшпенділілік жасайды.

Дереккөздер
-----------
**Сорғыш құрттар**. Осы топтағы гельминттерден көбірек кездесетіні — сібірлік (мысық) қос мұртты құс пен фасциола (бауыр құрт). Сібірлік қос мұртшалы құрт — описторхоз ауыруының қоздырғышы; ұзындығы 4-13 мм; ол өтте, өт жолында, ұйқы безінде кездеседі. Амамға шикі, тоңазыған, шамалы тұздалған не шала піскен балықты жегеннен жұғады. Сырқатқа шалдыққан адамның бірден қызыуы жоғарылап (39-40°С), 2 айға дейін төмендемеуі мүмкін; бұлшық еттері мен буындары ауырады, жөтеледі, терісі бөртеді, іші өтіп, кейде — сары ауруға айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Нагаленд
--------

Нагаленд (Nagaland), халқы 1 988 636 адамды құрайтын (2001) Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Мьянма (Бирма) және МАНИПУР, АССАМ, АРУНАЧАЛ-ПРАДЕШ штаттарымен шектеседі. Аумағы: 16579 шаршы км. Әкімшілік орталығы - КОХИМА. Штаттың азғантай бөлігі ғана жазық, қалған бөліктері Аракан тау жүйесінің солтүстігі болып жалғасатын таулармен көмкерілген. 1819 жылдан бастап 1826 жылға дейін ағылшындар оның таулы аймақтарын жаулап ала бастаған кезде Мьянманың бақылауында болған. 1963 жылы нага халқы мекендеген аумағы тәуелсіз Үндістан қарамағындағы штат мәртебесіне ие болады. Әртүрлі диалектілерде сөйлейтін және әртүрлі дәстүр-салты бар 20-дан аса ірі нага тайпасы мекендейді. Нагалендтің 2/3 бөлігі – христиандар, ал қалған үлкен бөлігін үндістер мен мұсылмандар құрайды. Негізгі экономикасы -ауылшаруашылығы болып саналады. Мәдени дәнді дақылдардың ішінде негізгілері – күріш, тары, қант құрағы, картоп және темекі өнімдері.
**Луис Адольфо Гальван** (ис. *Luis Adolfo Galván*; 24 сәуір 1948 жыл, Фернандес, Сантьяго-дель-Эстеро, Аргентина) — аргентиналық футболшы, қорғаушы. 1978 жылғы әлем чемпионы.

Карьерасы
---------

"Тальерес Кордова" клубының түлегі. 1970 жылы кәсіпқой карьерасын осы клубта бастап, ұзақ уақыт ойнады. 1982 жылы ғана клубтан кетіп, тағы аргентиналық "Лома Негра" клубына қосылды. 

Кейінгі карьерасында да "Бельграно", "Сентраль" секілді Аргентина клубтарында доп тепті. Тек 1986 жылы азырақ уақыт Боливияның "Боливар" клубында ойнады. 

1975 жылы ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Бірақ сол жылғы Америка кубогына қатыспады. Есесіне 1978 жылы өз елінде өткен әлем чемпионатына қатысып, бірнеше кезздесуде (соның арасына Нидерландпен өткен финалдық ойын да бар) алаңға шығып, әлем чемпионы атанды. 

1982 жылғы әлем чемпионатынан соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Аргентинаның вице-чемпионы (1): 1977 (Насьональ)
* Аргентинаның қола жүлдегері (1): 1980 (Метрополитано)

### Ұлттық құрама

* Әлем чемпионы (1): 1978

Қатысқан турнирері
------------------

* Футболдан әлем чемпионаты 1978
* Футболдан әлем чемпионаты 1982

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 22 қыркүйектің 2014 жылы.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Transfermarkt |

 |
**Хосе Луис Арагонес Суарес** (ис. *José Luis Aragonés Suárez*; 28 шілде 1938 жыл, Мадрид — 1 ақпан 2014 жыл, Мадрид) – испандық футболист және жаттықтырушы. Футболшы ретінде «Атлетико Мадрид» футбол клубында өнер көрсеткен. Осы клубтың құрамында бола отырып, 3 дүркін Испания чемпионатының жеңімпазы (1966, 1970, 1973 жылдар). Жартылай қорғаушы позициясында ойнаған. Жаттықтырушы ретінде Испания футбол құрамасын 2008 Еуропа чемпионатында жеңімпаз атанды. «Барселона», «Атлетико», «Валенсия», «Севилья», «Бетис», «Эспаньол» футбол клубтарында қызмет атқарған.

Карьерасы
---------

### Футболшы карьерасы

Луис Арагонес Мадриттің Орталесса ауданында дүниеге келген. Жас футболшыны «Хетафе Депортиво» селекционерлері аңғарды. Кәсіпқой футболшы карьерасын бастайды. 1958 жылы әйгілі «Реал Мадрид» клубында 1960 жылға дейін құрамында ойнаған. Алайда ешқандай нәтижеге қол жеткізе алмағандықтан Севильяның «Реал Бетис» клубына көшеді. 

1961 – 1964 жылдар аралығында 82 матч өткізіп 33 гол соққан. 

1964 – 1974 жылдар аралығында «Атлетико Мадрид» клубында өзінің өнерін жоғары деңгейде көрсетіп, «рохо-бланкос»шабуылының лидері ретінде клубтың тарихында қалған. 

1969-70 жылдары Арагонес «Трофео Пичичи» сыйлығымен марапатталды. Себебі, ең мықты бомбордир атанып, 16 гол соққан. Танымал лақап аты *«Zapatones»* (ауд. *Улкен бутсы*). Өз карьерасын «Бавария» клубымен ойыннан кейін аяқтайды. Карьералық жолында 3 рет қызыл карточканы алған. 

### Жаттықтырушы карьерасы

1974-75 сезонында Арагонес «Атлетико Мадрид» клубының жаттақтырушы ұсынысын қабылдайды. Осыдан жаңадан лақап атқа ие болады. Бұл *«El Sabio de Hortaleza»* (аудармасы *Орталеса данасы*).

Контракт бітісімен, «Барселона» клубында қызмет етеді. Бұд клубпен Испания кубогын жеңіп алады. 

1993 жылы «Севилья» клубының жаттықтырушысы болады. 2 сезон аралығында керемет көрсеткіш көрсете алмады. 

2004 жылы Испания құрамасының тізгінін ұстады. 2016 жылғы әлем біріншілігінде 1/8 финалда Франциядан сүрінді. 2008 жылғы Еуропа біріншілігінде финалда 1:0 есебімен Германияны ұтып, чемпион атанды. Осы табыстан соң қызметтен босады да, бір жылдай Түркияның "Фенербахче" клубын баптады. 

2014 жылы 1 ақпанда Мадридте қайтыс болды.

Жетістіктері
------------

### Футболшы ретінде

* Испания чемпионы (3): 1966, 1970, 1973
* Испания кубогы (2): 1965, 1972
* Испания чемпионатының үздік мергені: 1969
* «Атлетико Мадрид» тарихындағы үздік мерген: 172 гол

### Бапкер ретінде

* Испания чемпионы: 1977
* Испания кубогы: 1976, 1985, 1988, 1992
* Испания суперкубогы: 1985
* Құрлықаралық кубок: 1974
* 2008 жылғы Еуропа чемпионы

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Transfermarkt · Internet Movie Database · Find a Grave |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNE: XX1305878 · LCCN: n2014006529 · NUKAT: n2015200059, n2006150064 · VIAF: 307162651 |

 |
**Тілеубек Ережепұлы Зейнешов** (1942 жылы туған),
Мемлекеттік қызметкер. Орта мектепті тәмамдағаннан
кейін (1958) еңбек жолын Қу ауданындағы Қазақстанның 30 жылдығы атындағы ұжымшарда трақторшы болып бастаған. Қазақстан а. ш. институтын үздік бітірген сон шаруашылық, комсомол, партия, кенес
органдарында қызмет атқарды. 1973 жылдан Мичурин аупарткомының 2-ші хатшысы, 1979 жылдан *Молодежный* ауаткомы төрағасы, 1987-
1992 жылдары Егіндібұлақ аупарткомының
1 -хатшысы, ауд. Кенес төрағасы болды. 1999-2006 жылы
Мичурин ауданынын әкімі, облыс. а. ш. басқармасынын
бастығы, Бұкар жырау ауданынын әкімі қызметтерін атқарды. Ордендермен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шавкат Фазилович Абдусаламов** (1936 жылы 28 тамызда Ташкенте дүниеге келген) – совет және орыс суретшісі, актер, жазушы және режиссер [1]

1966 жылы ВГИК-ті тәмамдайды. Андрей Тарковский, Элема Климова және Али Хамраев фильмдерінде қоюшы қызметін атқарады. Хамраевтың *«Триптих»*, *«Телохранитель»* фильмдерінде бас рөлдерді сомдаған. Шавкат Абдусаламовтың бірінші жеке көрмесі 1972 жылы көрсетіледі. Оның суреттері Третьяков галереясында сақталуда. 2000 жылы Абдусаламның *«Единорог» романы'* «Русский Букер» сыйлығы тізіміне енген. 2002 жылы *«Сукровица» фильмі*н түсіріп, режиссер ретінде танылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Нагата есебі** - Афиндық алгебралық геометрия саласындағы күрделі проблемалардың бірі болған есеп, 3 өлшемнен тұрды. Математикадағы 1 өлшемді есеп өте оңай есеп саналса, 2 өлшемді есеп өте қиын есеп деп қарастырылады. Нагата алдыңғы екеуін місе тұтпай, 3 өлшемді есепке ден қойған. Афиндық кеңістіктегі симметрияның жауабын табуға тырысқаны үшін есепке М.Нагата есімі берілген.

Есептің тарихы 1872 жылдан басталады. Ең алғаш рет 2 өлшемді кеңістіктегі есептің теоремасын М.Ньютер деген неміс математигі қалыптастырды. Теорема күні бүгінге дейін М.Ньютер есімімен аталады. Аталмыш теоремадан қате табылуына байланысты 1901 жылы итальян математигі Г.Кастельнуев есепті қайта дәлелдеп, дұрыс жауабын анықтады. Осы саладағы жетістікті 1942 жылы неміс математигі К.Юнг толықтырып, R (x,y) алгебрасының автоморфизмдері «қолдық» болатынын дәлелдеді.

3 өлшемді есеп аса күрделі болғандықтан, онымен айналысуға ешкімнің жүрегі дауаламады. Ал М.Нагата «қолдық» автоморфизмнен басқа автоморфизмдердің барлығы «жабайы» болатындығына көз жеткізу үшін өзінің гипотезасын тұрғызды. Бұған дейін **Гильберттің 14-ші проблемасын** шешкен атақты математик қанша тырысса да, есептің жауабын таба алмады.

Есепті 2000-шы жылдары қазақ математигі Уалбай Өмірбаев шешті.
Шавит
**Шавит** (ивр. שביט‎) - ирвит тілінен аударғанда *«құйрықты жұлдыз»* деген мағына береді. *«RSA-3»* ғарыш аппараттарын ұшыруға арналған зымыран. Израильде жасалып, шығарылады.

Тарихы
------

Алғаш рет 1988 жылдың 19 қыркүйегінде Польмахим ғарыш айлағында ұшырылды. Осыған орай Израиль ғарыш аппараттарын Oрбитаға шығара алатын жер бетіндегі сегізінші елге айналады.

1999 жылдан бастап Израиль өз ғарыш зымыранын жоспарлы түрде шығарып келе жатыр.
2003 жылы израильдік *«Шавитті»* бразилиялық Алкантара ғарыш айлағынан ұшыру мүмкіндігі туралы келісімшартқа қол қойылды. «Шавит» зымыранының көмегімен Офек жерсеріктері ғарышқа жол жасалды.

*«Шавит»* - Оңтүстік Африканың *«RSA-3»* зымырантасығышымен бірге жасалды. Зымыран кейін жаңартылды. Басында «LK-A» («Шавит 1») нұсқасы қолданылған болатын. Бұдан кейін ауыр Жер серіктерін көтере алатын «LK-1» («Шавит 2») зымырандары шығарылды. Қазіргі кезде бірінші сатысы жаңа қозғалтқышпен жабдықталған «LK-2» («Шавит 3») нұсқасы жобалануда.

Жалпы анықтама
--------------

Үш сатылы, қатты отынмен жанатын зымыран. Алғашқы екі сатысы бір-біріне ұқсайды: әрқайсысының салмағы – 13 тонна. Олар Израильдің IAI концернінде топтамамен шығарылады.
Үшінші сатысын «Рафаэль» компаниясы жасаған, салмағы 2,6 т , қозғалтқышы 92 секунд жұмыс істейді.

Бірінші және екінші сатыны «Иерихон-2» зымыраны да қолданады. Қозғалтқыштары 100 шақырым биіктікке дейін жұмыс істейді, содан кейін зымыран инерциямен тағы да 150 шақырым алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер, Аруна баспасы 186 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Shavit Federation of American Scientists  (ағыл.).
**Әуезхан Сейтмағамбетұлы Күлімбетов** (4.5.1964, Қазалы ауданы, Әйтеке би кенті) – стоматолог-ғалым, медицина ғылымдарының кандидаты (1999). 

Алматы мемлекеттік медицина институты (Қазақ ұлттық медицина университеті) стоматология факультетін бітірген (1986). 1986 – 88 жылдары Ақтөбе облысында стоматология емханасында тіс дәрігері, 1989 – 2001 жылдары Алматы мемлекеттік медицина институтында комсомол комитетінің хатшысы, ассисент, ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет жасады. 2001 жылдан AS – DENT стоматологиялық клиникасында директор. 

Негізгі ғылыми жұмысы тіс ауруларын емдеуге арналған. Ол Арал маңында тұратын тұрғындардың ағзасына тіс протезіне қолданылатын металл қорытпаларының тигізетін әсерін зерттеді. Күлімбетов – Қазақстанда кандидаттық жұмысын (стоматология саласында) қазақ тілінде қорғаған тұңғыш ғалым. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің үздігі белгісімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Әуезқан Қанафин** (1928 жылы туған), қоғам кайраткері, ағартушы. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі (1979). Ақтоғайдың түлегі. Қарқаралыдағы Абай атындағы педагогикалық училищесінде оқыды, ҚазМУ-ді бітірді. Ақтоғай орта мектебінің директоры, Балкаш к-нда мектеп директорының орынбасары, директоры, қалалық оқу бөлімінің бастығы, Қазақ КСР Оқу министрінің орынбасары. 1989 жылдан Одақтық дербес зейнеткер, 1989-1995 жылдары Ы. Алтынсарин атыңдағы ғылыми педагогикалық институтта аға ғылыми қызметкер. Қ. халықка білім беруге, республика мектептеріндегі оқу -тәрбие жұмыстары мөселелеріне арналған 60-ка жуык ғылыми еңбек пен бірнеше оқу құралдарын жазған. Негізгілері: *«Трудовая подготовка и профориентация учащихся»* (1981), *«О повышении роли шқол и библиотек в интернациональном воспитании и преобразовании учащихся»* (1984), *«Қазақ әдебиеті»* , 9-сыныпқа арналған(1984), *«Абайтанудан жарияланбаған материалдар»* (1988), *«Қазақ әдебиегі»*, 10-11-сыныптарға арналған (1991), *«Түркі халықтары әдебиеті»* (1996), *«Народное образование Қазахстана 19171985 г. г»* (1998) т. б. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Tengrinews.kz** — қазақстандық интернет-басылым және ақпараттық портал. 2010 жылы 15 қарашада Алматы қаласында құрылған. Қазақстандағы ең ірі ақпараттық портал. Alash Media Group медиахолдингінің құрамына кіреді.

2011, 2012 және 2013 жылдардағы Гран-при иегері және Ұлттық интернет-сыйлықтың нұсқасы бойынша "10 жылдықтың үздік сайты" номинациясының жеңімпазы Award.kz Қазақстанның ірі интернет-компаниялары арасында 49-шы орында.

2020 жылы ақпанда Tengrinews.kz сайтының дизайны жаңартылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт Tengrinews.kz подвел итоги пятилетней работы
2. 1 2  tengrinews.kz в рейтингах Forbes

Сілтеме
-------

* Ресми сайты