recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
1949 жылы 16 наурызда Башқұртстанның Андреевка хуторында дүниеге келген. Кескіндемеші. 

Мектепте біраз жылдар тәрбиеші, мұғалім болып істегеннен кейін 1978-1983 жылдарда А.С. Пушкин атындағы Орал педагогика институтының жаңадан ашылған көркемсурет-графика факультетінде оқиды. Бітіргеннен кейін бірер жыл мектеп мұғалімі болып істеген оны арнайы институтқа оқытушылық қызметке шақырды. 1985 жылдан күні бүгінге дейін М. Өтемісов атындағы БҚМУ-да (бұрынғы Орал пединституты) «бейнелеу өнерінің оқыту әдістемесі», «кескіндеме», «композиция», «мүсіндеу» пәндерінен дәріс беріп келеді. С.Қ.Кұлбеков-қалальіқ, облыстық сурет көрмелеріне қатысқан. Шығармаларын негізінен кескіндеме бағытында, пейзаж жанрында жазады. Суретші ылғи да табиғат аясында болғанды жаны сүйеді. Содан болса керек, қоршаған әлемнің әсем-сүлу көріністерін қылқаламмен кенеп бетіне түсіреді. С.Кұлбековтың шынайы табиғат көріністерінен терең пәлсафа байқалмаса да, поэзия бар, адамның табиғатқа етенелігі көрінеді. Суретші өлке тарихына қатысты аңыз-әңгімелерді жақсы біледі, археологиялық жәдігерлерді жинақтаушы.

Әдебиет
-------

Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. - 104б.
**Ес теориясы** Генетика және молекулярлық физиологияның, сонымен қатар кибернетиканың дамуына байланысты соңғы бірнеше онжылдықта естің биологиялық негіздері мен физиологиялық амалдарын зерттеу өзіне ерекше назар аударады. Бұл зерттеудің бір бөлігі нейрондық деңгейде, демек, жекеленген жүйке жасушаларының жұмысын зерттеу деңгейінде және олардың кешендері еске сақтау үрдісінде жүргізілді. Бірақ ақпараттың есте қалдыру және қайта жаңғыру үрдістерінде мидың әртүрлі жасушаларының рөлі туралы, сонымен қатар молекулалық деңгейде іске асып жатқан өзгерістердің ес үшін маңызды туралы сұрақтарға толықтай бір жақты сендеретіндей жауаптар әзірше алынған емес. Сондықтан да жоғарыдағы айтылған ойларды тек қызықты жорамал ретінде қарастыруға болады. Осыған байланысты ес жұмысының заңдарын түсіну үшін ерекше пайдалы және оны басқарудың тәсілдерін талдау естің психологиялық теориялары болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Психология
**Үшінші Адай болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

9 әкімшілік ауылдан тұрады, 1078 үй бар. Оның 941-і көшіп-қонып жүреді. 110 үй Сағыз өзені бойында мал шаруашылығымен қатар егін салумен де шұғылданады. 10 үй Хиуа каласында, 12 үй қысы-жазы Самда болатын жатақтар.

Халқы және көшу жолдары
-----------------------

Негізгі рулары — Қосқұлақ, Жары. Болыс халқы жазда Сағыздың Жетікөл, Ащы, Ақжар, Байсарысына дейін көшеді. Қыста Ерлі-Көшкен, Шыбынды, Әлібек, Ащыбас, Қарақұдық, Құсшы, Қаңбақты жерлерін қыстайды. Көктем мен күзде Белсексеуіл, Барсакелмес, Қараой, Шағырлы, Жақсы және Жаман Қайрақты қоныстарына көшіп барып отырады.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Сатыбалды Сейдалин** (1930, Меркі ауданы, Кеңес ауылы – 29.1.1981, Меркі ауданы) – қайраткер, сауда, денсаулық сақтау ісінің ұйымдастырушысы. Жамбыл қаласындағы зоотехникалық - малдарігерлік курсты (1948), Фрунзе қаласындағы (қазіргі Бішкек қаласы) сауда - кооперативтік институтты (1953) бітірген. 1953 – 70 жылдары Мерке ауданында тауар танушы, ауылдық кооператив төрағасы, аудандық сауда мекемесінің, Меркі сыра зауытының директоры қызметтерін атқарды. 1970 жылдан өмірінің соңына дейін әйгілі «Меркі» шипажайындағы демалыс үйі директоры, директордың орынбасары болды. Сейдалин басшылыққа тағайындалған алғашқы жылдары демалушылар ешқандай жағдайы жоқ жаздық уақытша үйлерде тұрып, шипалы судың емін (ваннасын) демалыс үйінен 4 км жердегі қайнардың басынан алатын. Осындағы құрамында радоны бар жер асты суының емдік қасиетін, оның жел, құяң, жүйке, әйелдер ауруларына бірден-бір әсерлі ем болатынын білген Сейдалин шипалы суды халық игілігіне жаратуды алдына мақсат етіп, аянбай еңбек етті. Қайнар көзінен су құбырлары тартылып, арнайы ванналарда ем алу жүйесін іске асырды. Алдымен екі, кейіннен төрт қабатты ем қабылдау, демалыс ғимараттары салынып, демалыс үйі «Меркі» санаторийі болып қайта құрылды. Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Пайдалнылған әдебиет
--------------------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**«Кривбасс»** (укр. «Кривбас») — Украинаның Кривой Рог қаласындағы футбол клубы. 2013 жылы қаржы тапшылығы мен қарыздарының тым көптігінен кәсіпқой статусынан айрылды да, ұзамай тарап кетті. 

2015 жылы Днипропетровск облысында "Кривбасс" атты тағы бір клуб пайда болды да, Украина екінші лигасында ойнай бастады. Бірақ заңгерлер оны бұрынғы "Кривбастың" ізбасары ретінде есептемейді.

Атаулары
--------

* 1949—1952 — Спартак Кривой Рог;
* 1959 — Кривого Рог;
* 1960—1962 — Авангард;
* 1962—1965 — Горняк.

Жетістіктері
------------

### Украин КСР

* **УССР чемпионаты**
	+ **Чемпион** (**4**): 1971, 1972, 1976, 1981
	+ **2-орын** (**1**): 1974

### Украина

* **Чемпионат**
	+ **2-орын** (**2**): 1999, 2000
* **Украина кубогы**
	+ **Финалист** (**1**): 2000
* **1-лига**
	+ **Жеңімпаз** (**1**): 1992

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт.
* Фан-сайт
* Тарихы
* Tribuna.com
Ботаникалақ сипаттамасы
-----------------------

Шағыр тікен – биіктігі 0,5 – 1,5 метрге дейі жететін, екі жылдық шөп тектес өсімдік. Ол ауыл шаруашылығына көп зиян келтіретін арам шөп болып саналады. 
Сабағы тік өседі, ұш жағында бұтақшалары көп болады. Өсімдіктің өн бойын қысқа түк басып тұрады. Содай – ақ адамның қолына кіретін ащы тікені болады.
Жапырақтары ірі, шеттері тікенекті, үлкен – үлкен ойықтары болады. 
Гүлдері – шар тәріздес, ашық қызыл түсті, сабақтың ұш жағында орналасады.
Жемісі – тұқымдық қауашақ. Өсімдік маусым тамыз айларында гүлдейді, ал жемісі тамызда піседі.

Табиғатта таралуы
-----------------

Республикамыздың оңтүстік облыстарының тастақты беткейлерінде, бос жатқан және егістік жерлерде, далалы аймақта, бау – бақша арасында өсе береді.
*Дәрілік шикізат* ретінде өсімдік гүлдеп тұрған кезде жапырағын және гүл корзиналарын жинап алады.

Химиялық құрамы
---------------

Оның химиялық құрамы толық зерттеліп біткен жоқ. Кейбір зерттеулердің қорытындысы бойынша оның құрамында инсулин, флавноидтар, сапониндер және алколоидтар бар екені анықталды.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында зәр айдайтын, іш жүргізетін және іріңді жараларды емдейтін дәрі ретінде қолданылады.  

Тұнба жасау үшін 40-50 грамын қайнап тұрған 600 мл суға салып, 25 – 30 минут тұндырады да, суытып, дәкемен сүзіледі.  

Оны ірі малға – 30 – 80 мл, уақ малға – 10 – 20 мл мөлшерінде күніне 3 рет ішкізіледі. Қою тұнбасыме іріңді жараларды жуып емдейді.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Шағыр тікен —  "Қайнар", 1988. — Б. 181. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Шағырай Төбетов** (1836, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Киров атынданғы ауыл, - 1933, сонда) — әнші-ақын. Жас кезінде Біржан салға ілесіп, шәкірт болған. Өзі ән шығармаса да, халық әндерін, ұстазы Біржанның әндерін, Арқаның басқа да әйгілі әншілерінің шығармаларын орындап, әнші-ақын ретінде танылған. Нұралы (1897), Есенбай (1903), Доскей (1923) тәрізді белгілі ақындармен айтысқан "Бостандық", "Октябрь таңы", "Алғашқы трактор", т.б. өлең-жырлары сол кездегі облысы "Бостандық туы" газетінде жарияланып тұрған. Қопабайұлы Қарсақпен айтысы (1923) жинақта ("Айтыс", 3-т. 1966) басылып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Антарктозавр
**Антарктозавр** — осыдан 75 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген шөппен қоректенетін титанозавр. Ұзындығы — 18, биіктігі — 6 метр, салмағы — 40—70 тонна. Оңтүстік Американы мекендеген ең ірі зауропод сол кезде өмір сүрген жануарлардың ең үлкені болған. Оның қаңқасын ғалымдар алғаш рет 1916 жылы ашқан. Уақыт өте келе динозаврдың сүйектері Үндістан, Уругвай, Чили, Бразилия, Қазақстан, Африка сияқты елдердің аймағынан да табылды. Ол тіпті Антарктидада өмір сүрген болуы мүмкін. Динозврдың екі ортан жілігі, бүтін емес екі жамбас сүйегі қалпына келтірілді. Табылған сан сүйектерінің бірінің ұзындығы — 2,2 метр. Соған қарап динозаврдың таңғажайып үлкен болғанынаанық көз жеткізе аламыз.

Қызықты дерек
-------------

* Оның қаңқасы бірінші рет Аргентинадан табылды.
* Динозаврдың қаңқасы 1916 жылы қазылып алынды.
* Антарктозавр алғаш рет Аргентинадан табылды.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 40—70 тонна
* Тұқымдас : Антарктозаврид
* Отряд тармағы : Зауоподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Жигмонд Кишфалуди-Штробль** (маж. *Kisfaludi Strobl Zsigmond*; 1 шілде 1884(18840701), Альшорайк — 14 тамыз 1975, Будапешт) - венгр мүсіншісі, ВХР-дің халық суретшісі (1952), КСРО Көрсемсурет академиясының құрметті мүшесі (1958). Будапештегі Сән және қосалқы өнер институтында (1900-1905), Венадағы қосалқы өнер академиясында (1905-1906) және Париждегі Жюлиан академиясында. (1906-1908) оқыды. 1924 жылдан Будапешт Көркемсурет академиясының профессоры. 1910-1920 ж. негізінен динамикалық композияциясымен ерекшеленетін монументті-сәндік пластикалар («Садақшы», қола, 1918-1919, Ленинград, Эрмитаж) жасады. Венгрияда халық өкіметі орнағаннан кейін, Жигмонд Кишфалуди-Штробльдің негізгі еңбектері өмірге келді: Геллерт тауындағы (Будапешт) маңы Бостандық ескерткіші, портреттер («Сомерсет Моэм», 1948) және қондырмалы мүсінге жататын шығармалары («Шалғышы», 1954). Кошут атындағы Сыйлықтың лауреаты (1950, 1953).

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 455 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Жигмонд Кишфалуди Штробль**
Салпынов Ленбай
**Ленбай Нұртілеуұлы Салпынов** (12.03.1948 жылы Алматы облысы Көксу ауданы бұрынғы Большевик ауылында туған) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1996).

1972 жылы Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген. Еңбек жолын 1972 жылы Кәлпе учаскелік ауруханасында балалар дәрігері ретінде бастады. 1976-78 жылдары А. Сызғанов атындағы Клиникалық және эксперименталды хирургия институтында, 1986-94 жылдары Педиатрия және балалар хирургиясы институтында, 1994-2002 жылдары *«Медстандарт»* мемлекеттік ғылыми-практикалық орталықта және «Дәрі–дәрмек» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнында әр түрлі жауапты жұмыстар атқарды. 2002 жылдан Ақмола медициналық академиясының профессоры, жалпы гигиена және медициналық экология курсының меңгерушісі. 60-тан аса ғылыми еңбегі мен бірнеше әдістемелік кітаптары жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. ISBN 9965-17-134-3
**Розен Виктор Романович** - орыс шығыс зерттеушісі, арабист, иракист, Санкт-Петербург ҒА-ның академигі. Ол 1849 жылы 5 наурызда жарқын дүниенің есігін ашқан. Туған жері – Таллин қаласы. Розен революцияға дейінгі Ресей шығыстану ғылымына елеулі үлес қосты. Ол Ресей шығыстану ғылымында жаға мектептің негізін қалады. Санкт-Петербург университетінің шығыс тілдері факультетінің 1870 жылы бітірген. Розен 1872 жылы – приват-доценті, 1883 жылы – араб филологиясының докторы. 1893-1902 жылдары шығыс тілдері факутетінің деканы. Ол 1885 жылдан бастап ресей археологиялқ қоғамының шығыс бөлімін басқарды. Розен еңбектері 1886 жылдан бастап басылып шықты. Оның дәлелі «Записки Восточного отделения Российского археологического общества» атты тұңғыш шығыс тану ғылыми журналы. Ол журналдың бас редакторы және белсенді авторы болды. Сонымен қоса өз еңбектерін француз, неміс тілдеріне аударды. Ширек ғасырдан астам Ресей шығыс зерттеушілерінің алды болған Розен арабтың классикалық поэзиясын, араб елдері мен Византияның тарихи, мәдени байланысын зерттеді. Шығыс Еуропа және Орта Азия туралы араб тіліндегі жазылған деректерді тауып, оларды жариялауға баса назар аударды. Розен – 1876 жылы Санкт-Петербургте ориенталистердің халықаралық 3 съезінің шақырылуына себепкер болғандардың бірі. Әйгілі шығыс зерттеушілер Н.Я.Марр, В.В.Бартольд, С.Ф.Ольденбург, П.К.Коковцов, П.М.Мелиоранский, И.Ю.Крачковский – ғалымның шәкірттері.

Дереккөздер
-----------

* Древнеарабская поэзия и ее критика. СПБ. 1872;
* 
* Крачковский И.Ю. Список трудов барона В.Р.Розена.
*Басқа мағыналар үшін Шағыр деген бетті қараңыз.*
**Шағыр (көз).** Көбіне көздің түсіне байланысты айтылатын сөз.

Енді түсіндірме сөздіктің осы жөніндегі анықтамасын, сөз қоспай, дәл келтірейік, «ағы мен аласы көп, шегір (көз)». Ізін суытпай, автор нұсқап отырған «шегір (көз)» түсінігін оқысақ: «сарғыш келген көз» делінген. Соңғы автор пікірі шындыққа бір табан жақын. Оны келтірген мысалдан көру де қиын емес. «Үйге Шегір көз, бетінде қаны жоқ, қатқан сары жігіт кірді» (I. Есенберлин, Қаһар). «Шағыр» сөзіне түсінік берген автордың мысалы — «Көзінің шағыры бар, қараңғыда қарап қалғанда, от жарқ еткендей болады» (3. Ақышев, Достарым.). Мына мысалдағы адамның көзі — мысықтың көзіндей. Ал ондай көздің қараңғыда жарық беруі түсіне байланысты. Осы автордың дұрыс не бұрыс пікірлерін анықтауды тілдік деректер төрелігіне салайық. М. Қашқари сөздігінде «чақыр» сөзінің мағынасын «күлгін-сүр» деп түсіндіреді де жақша ішінде «көзге байланысты» екендігі айтылады. Түрік тілінде чакыр — көкшіл, сұрғылт-көкшіл. Осы екі мәлімет, әсіресе, алғашқысы «шағыр» сөзінің қандай түсті көзге меншіктеле айтылатынын анықтағандай. Қазіргі қазақ тілінде де сол мағына, әзірге, жоғала қойған жоқ. Демек, «шағыр» дегенімізді көзге байланыстыра айтсақ, қазіргі түсінігімізде — «сұрғылт-көкшіл» (көз).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Лань
**Лань** (лат. *Dama dama*) - бұғы туысына жататын аша тұяқты аң.

Сырт келбеті
------------

Ұрғашысында мүйіз болмайды, еркегінің мүйізі бұтақты, ұшы жалпақ. Дене тұрқы 130-160 см, шоқтығынан алғандағы биіктігі 85-90 см, салмағы 90 кг болады. Жазда түсі сары, қызыл, теңбіл, қыста сары қоңыр, сирек те болса ақ, қара.

Таралуы
-------

Жабайы Лань *Оңтүстік Иранда* кездеседі, қорғауға алынған. Ресейдің еуропалық бөлігінде, Жаңа Зеландияда, Америкада, Еуропада саябақтарда, қорықтарда өсіріледі.

Тіршілігі
---------

Лань жалпақ жапырақты орманда мекендейді. 3-10-нан топтанып жүреді. Мүйізі мамыр айында түсіп, тамызда қайта шығады. Қыркүйек-қазан айларында қашып, 8 ай көтеріп, бір, кейде 2 лақ туады.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑   

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Шервин Теодор Вайн** (ағылш. *Sherwin Theodor Wine*; 25 қаңтар 1928 – 21 шілде 2007) — америкалық философ, раввин, гуманистік және зайырлы иудаизм қозғалысының негізін салушы.

Отбасы
------

Оның отбасы Ресейдің батыс өңірінің тумалары. Қазір бұл жер Польшаның аумағында. Детройд қаласында туған. Әкесі Гершель Венгровский мен анасы Тойбл Израэльски жиырмасыншы ғасырдың басында Детройтқа қоныс аударады. Вайн Шервин Детройтта қоғамдық мектепті бітіреді, «Шаарей-Цедек» синагогасының консервативтік иудаизм бағыты бойынша діни білім алады. Оның отбасы шаббат пен кашрутты ұстанған.

Еңбегі
------

1985 жылы Халықаралық зайырлы және гуманистік иудазим институтының негізін салды.

Вайн «Иудаизмның сара жолы» (1985) атты бағдарламалық кітабында гуманистік иудаизм доктринасын жазды. Мұнда ол иудаизмнің діни мазмұнынан бас тарту қажеттілігін алға тарта отырып, оның орнына иудаизмнің гуманистік баламасын ұсынады. Вайнның пікірі бойынша, "Бұл — еврей болудың түбегейлі жаңа жолы, еврейдің ұлттық мерекесі, дәстүр және рәсімдерінің жаңаша (зайырлы) мазмұны, аралас неке мен иудаизмге жаңаша (зайырлы) көзқарас қалыптастыру". Вайнның тұжырымдамасын көптеген еврей ғалымдары мен философтары сынға алды. Шервин Вайн Мароккода көлік апатынан қайтыс болды.

Әдебиет
-------

* Cohn-Sherbok, Dan, Harry T. Cook, and Marilyn Rowens, Eds. 2003. *A Life of Courage: Sherwin Wine and Humanistic Judaism*, The International Institute for Secular Humanistic Judaism, Farmington Hills, MI.
* Cooley, John, September 5, 1965, «Religion: Must a Rabbi Believe in God?» *New York Times*.
* *Detroit Free Press*, желтоқсан 5, 1964, «Atheist Rabbi Denounced: Orthodox Group ‘Aghast.’»
* *New York Times*, February 5, 1965, «Masons Reject Congregation Whose Rabbi Rejects God.»
* Spiegel, Irving, June 20, 1965, "Jewish ‘Ignostic’ Stirs Convention: Dropping of ‘God’ in Service Deplored and Condoned, "*New York Times*.
* *Time*, January 29, 1965, «The Atheist Rabbi.»
* Ward, Hiley, желтоқсан 3, 1964, "Suburban Rabbi: ‘I Am an Atheist, "*Detroit Free Press*.
* Ward, Hiley H. желтоқсан 7, 1964, "‘Godless’ Rabbi Raps Revered Jewish Hero, "*Detroit Free Press*.
* Wine, Sherwin T. 1978. *Humanistic Judaism*, Prometheus Books, Buffalo, NY.
* Wine, Sherwin T. 1988. *Celebration: A Ceremonial and Philosophic Guide for Humanists and Humanistic Jews*, Prometheus Books, Buffalo, NY.
* Wine, Sherwin T. 1995. *Staying Sane in a Crazy World*, The Center for New Thinking, Birmingham, MI.
* Wine, Sherwin T. 1996. *Judaism Beyond God: A Radical New Way to Be Jewish*, KTAV Publishing House, Society for Humanistic Judaism, and Milan Press.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* New York Times obituary, 25 шілде 2007
* Los Angeles Times obituary, 26 шілде 2007
* The Birmingham Temple
* Center for New Thinking Мұрағатталған 5 желтоқсанның 2006 жылы.
* International Federation of Secular Humanistic Jews Мұрағатталған 16 мамырдың 2011 жылы.
**Мұң-шер әндері** — "Жоқтау", "Жылау", "Дауыс" деп түрліше аталғандарымен, бұлар адамның қазасына байланысты келетін азалы рәсімдер. Қазақ дәстүрі бойынша өлген адамның артында қалған ұбайы, қызы, қарындасы, келіні, т.б ең жақын туыстарының әйелдері оның жылы толып, асы берілгенше қара жамылып үш мезгіл таңертең, түсте, кеште жоқтау айтады. Ән 7-8 буынды өлең шумағында құрылып, формасы жағынан жоқтаудың музыкалық-интонациялық әуе-сазы сыңсу, естірту, көңіл айту, т.б ғұрыптық ән-әуендердің стиль ерекшеліктеріне қарай сабақтасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы, Алматы, 2005 жыл-12 бет
2. ↑  Қазақ музыкасы Мұрағатталған 27 ақпанның 2015 жылы.

Тағы қараңыз
------------

* Жоқтау
* Жоқтау ән
* Өксу, өксіп жылау
**(65803) Дидимос** — Жер және Марс орбиталарын кесіп өтетін шағын астероид.

Оны 1996 жылы 11 сәуірде Китт-Пик обсерваториясында Spacewatch тобы ашты. Өлшемдері: 832 x 838 x 786 метр.

2003 жылы оның серігі бар екені анықталды. Осыған орай астероидқа Дидимос деген ат қойылды, грек тілінен «қосарлы» деген мағынаны береді. Серігінің атауы Диморфос деп бекітілді. Оның диаметрі 160 метрге жуық.

Зерттелуі
---------

Бұл Жерге *ықтимал қауіпті астероид* деп саналады.

2021 жылдың қарашасында НАСА астероидқа DART (*Double Asteroid Redirection Test*) миссиясын жіберді. Бағдарлама бойынша ғарыш кемесі астероидтың серігіне жоспарлы түрде соғылып, нәтижесінде траекториясын қалай өзгерткенін анықтауы керек еді. Диморфоспен соқтығысу 2022 жылдың қыркүйегінде орын алды.

2024 жылдың соңында Еуропалық ғарыш агенттігі осы соғылыстан кейін астероидтардың қандай жағдайда болғанын зерттеу үшін Гера ғарыш кемесін ұшыруға ниетті.

* DART тракеториясы күлгін түспен, Дидимостікі жасылмен белгіленгенDART тракеториясы күлгін түспен, Дидимостікі жасылмен белгіленген
* DART соқтығысуынан кейінгі тозаңды жарып ұшқан ДидимосDART соқтығысуынан кейінгі тозаңды жарып ұшқан Дидимос

Дереккөздер
-----------

1. ↑  JPL Small-Body Database
2. ↑  (65803) Didymos and Dimorphos

Тағы қараңыз
------------

* Астероидтар тізімі (65801—65900)
**Мәден Махметов** (1921-1968) партия-кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын, Киев артиллерия училищесін, ҚОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1941 ж. Қарағанды облыстық комсомол комитетінде бастаған. Ұлы Отан соғысына катысқан. 1947-1968 ж. аралығында Қарағанды облыстық партия комитегінің ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы, Жаңаарка аудандық партия комитетінің 2-, 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК жауапты ұйымдастырушысы, Жамбыл облыстык атқару комитегінің төрағасы, Қу аудандық атқару комитетінің төрағасы, облыстық жоспарлау комиссиясы төрағасының орынбасары, *«Қарағандыкөмірқұрылыс»* тресі басқарушысының орынбасары қызметтерін атқарған. Жауынгерлік Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, II дәрежелі Отан соғысы, *«Құрмет Белгісі»* ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Иван Иванович Петров** (1924-1973), дикан, Социалдық Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1938 ж. Осакаров аудандағы Интернациональный ұжымшарында бастаған. 1942-45 ж. Ұлы Отан соғысына қатынасты. 1946-1973 ж. Интернациональный ұжымшарыңда, 21 -партсъезд атыңд. кеңшарында тіркемеші, тракторшы. Орташа жылдық жер жырту көлемін арттыруда, астықдайындау және оны өндіру ісінде зор жетістіктерге колы жетті. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Андреев Иван Григорьевич**  (1743 — 1801) — орыс этнографы, тарихшы. Ұзақ жылдар бойы Ямышев, Омбы, Бұқтырма, Өскемен, Семей бекіністерінде әскери қызметте болды. Сібір губернаторының тапсырмасымен қазақтардың шаруашылығы, әдет-ғұрпы, шығу тегі жөнінде нақты деректер жинады. Семейдің топограф. суреттемесін аяқтады. А-тің қазақтар туралы мәліметтері "Новые ежемесячные сочинения "деген журналда және "Орта жүз қырғыз-қайсақтарының суреттемесі" деген еңбегінде жарияланды. Соңғы жұмыстың 18 ғ-дың 2-жартысындағы қазақ тұрмысы жөнінде деректер келтірілуімен қатар этнографиялық мәні бар. Шығ.: Описание Средней Орды киргиз-кайсаков, касающимися до сего народа также и прилежащих к российской губерний, по части Колыванской и Тобольской губерний, крепостей. СПб, 1795. Әдеб.: Потанин Г.Н. О рукописи капитана Андреева, Изв. РГО, 1875, т. 11.
**Қайындап бару** (дәстүр) - күйеуді де, оның қайың жұртын да сынайтын үлкен жол.

Қыздың төркіндеп, оның күйеуі қайындап, жиен нағашылап барады. Қыз төркіндеп бара алмаса, өз жамандығы, жолынан жығылғаны деп біледі халық. Мұндайда жол - жоралғыдан сүрінетін ел - жұрт болмайды, оларды хандай көтеріп алады.

Сонымен "жігіттігі" ұстап, маңыздана басып, маңғаз қарап, жарын ертіп, елге күйеу қайындап келе жатыр. Күні бұрын құлақтанған кайын жұрт оларды әдеппен, қуанышпен, құрметпен қарсы алады. Күйеуді де келін түсіргендей етіп әзіл - қалжыңмен күтедіб балдыздар оның құлағына жармасып жатады. Елге күйеудің осындай дәстүрмен келуі - ауыл адамдары үшін бір мереке. Балалар қуанып, үлкендер шаттанып, үлкен мәжіліс құралады, кең дастарқан жайылып, сапырлаған сары қымыз, табақ - табақ ет қойылады, шашу шашлып, көңілді күлкі, сауық - сайран қайындап келген күйеудің ажар - беделін одан әрі көтере түседі.Төл сыбағасын - төсі мен асықты жілігін жеген күйеу де риза, оның жанындағы сол елдің қызы да риза.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0
Африканың оңтүстік шетінде мұхит толқындары шулап келіп соғылып жатқан биік тік жартас- Қайырлы Үміт мүйісі орын тепкен. Бұл Африканың ең оңтүстік нүктесі емес (ең оңтүстік мүйісі - Инелі), бірақ дәл осы Қайырлы Үміт мүйісіне жеткенде жағалау алған рет Атлант мұхитынан Үнді мұхитына қарай жол аша отырып , күншығысқа қарай бұрылады. Бұл мүйісті ең алғаш рет 1488 ж. португал теіңзшісі Б. Диаш ашып, Дауыо мүйісі атаған. Бірақ, Үндістанға теіңз жолын ашуға тырысып, Африка маңына экспедиция жіберген португал королі ІІ жуан бұл жерді Қайырлы үмір мүйісі деп атауды бұйырды. Көп ұзамай, португалдықтардың үміті ақталып, 1497 ж. Васко да Гама Қайырлы Үміт мүйісін айналып өтіп, Үнді мұхитына шығып, оны жүзіп өтіп 1498 ж. Үндістанға жүзіп келді. Қайырлы үміт мүйісінен Солтүстік жартышардан көрінбейтін Оңтүстік жартышар аспанының шоқ жұлдызын өте жақсы бақылауға болады екен. ХІХ ғ. мұнда бейтаныс жұлдыздарды зерттеуе еуропалық астрономдар арнайы келеген екен.

Дереккөздер
-----------

2012 "Мәскеу Росмэн" "Әлем ғажайыптары" ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
**Әдеби цикл** - тақырыбы, не кейіпкерлері ортақ шығармалар топтамасы. Кейде жанрлық үқсастығы да ескеріледі. Циклге енген әрбір шығарма жеке алғанда өзінің дара сипатын сақтай алады, бірақ тізбегімен тұтас алғанда бірін-бірі толықтырып, ұғымдырақ көрінеді. Лирикалық Цикл XIX ғасырда орыс поэзиясында пайда болды. Кейін символистер поэзиясында кең жайылады. Лирикалық циклді сюжет, тақырыбы, сыршылдық сөз толқуы біріктіреді. XX ғасырдың 20-жыл- дарында А.А. Ахматова, В.А. Луговской циклдері, прозада, М.Пруст, У.Фолькнер, М.Горький, драматургияда Шоу циклдері шықты. Циклдің түрлеріне трилогияны да жатқызу кездеседі. Қазақ әдебиетінде Абайдың махаббат, табиғат лирикасын кең мағынасында алғанда бөлек- бөлек циклге жаткызуға болар еді. Сұлтан махмұттың философиялық лирикасы да жеке түрғанда бір Цикл деуге келеді. Ш.Күдайбердіұлынын жастық, кәрілік туралы өлеңдері осындай Циклге келеді. Бірак әрине тақырыптас, жанры, стилі жағынан ұқсас шығармаларды автордың өзі біріктірген топтамасы ғана, тура мағынада Цикл деп айтуға болады. Осы соңғы мағынасында Цикл деген ұғым қазіргі дәуірдегі әдебиетте ғана қалыптаса бастады. Бергідегі қазақ поэзиясында, мысалы, Қ. Бекхожиннің, Х.Ерғалиевтің Тәжікстан туралы Циклді өлеңдері, Е.Қайырбековтің, С.Жиенбаевтың Қырым жөніндегі топтамалары, Т.Айбергеновтің "Маңғыстау мұнаралары" Циклдан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

  

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мұңайтбасов Әзберген** (1806 – 1873) - Кіші жүз Шекті руы қазақтардың патша өкіметіне қарсы көтерілістердің уйымдастырушыларлың бірі, батыр. Ол 1855 ж. Көтібарұлы Есет батырмен бірге Елек ө. бойында патша өкіметін жақтаушы сұлтан-әкім Жантөринді өлтірген. 60 жылдары Хиуа хандығына қарасты Қоңырат қ-ның бастығы болып, Яһаумуд шапқыншылығынан қорғану үшін қаланың маңында бекініс («Әзберген қорғанбағы» аталған) салдырған. Торғай обл. қазақтарының 1869 – 73 ж. аралығындағы патша өкіметіне қарсы көтерілісіне басшылық етті. Ұрыста қолға түсіп, Орынбор түрмесіне қамалды. 1873 ж. патша үкіметі Хиуа қ-н басып алуға әскерін жорыққа аттандырғанда М-ты тұтқыннан босатып әскерлерге жол көрсетуші етіп жіберді. Көтерілістің басқа басшылары сияқты М. та отаршылық езгіге қарсы бұқара наразылығын үстем тап муддесіне пайдалануды көздеді.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Иван Иванович Мацкевич** (белар.  *Іван Іванавіч Мацкевіч*, 9 сәуірде 1947 жылы Грабово, Волковысский ауданында Гроден облысы Беларусь КСР КСРО — 10 желтоқсанда 2017 жылы Беларусь Минск) — кеңес және белорусс театр мен киноның актёрі.Беларусьтің еңбегі сінген әртісі (2011).

Өмірбаяны
---------

Иван 9 сәуірде 1947 жылы Грабово аулында Волковысск ауданында Гродненск облысында Беларусь КСР КСРО туған..

1968 жылы актерлік бөлімнің түлегі Белоруссиялық мемлекеттік театр және өнер институты Минскте, «драма театры мен кино актері» мамандығы бойынша мамандандырылған (Белоруссияның еңбек сіңірген өнер қайраткері, профессор И.Бутаков).

1968 бастап 1968 жылы - актер Беларусь Ленин комсомолы атындағы Брест академиялық драма театры.

1981 және 1996 жылы аралығында — актер театр-студиялық актер Минскте.

2 қыркүйекте 1996 жылы және 10 желтоқсанда 2017 жыл — Жетекші кезеңі шебері М.Горький атындағы республикалық академиялық драма театры Минскте (Белорусь).
Ол Жетпістен астам кинофильмдерде ойнады, олардың арасында мұндай таспалар, «Мен сіздің ауырмаңызды аламын» (1981 ж.) Михаил Птащук: «Адамдар батпақтардағы (фильмде)» (1981), Виктор Туров, 1612 (фильм)|1612: Зұлымдық уақытының хроникасы]] (2007), Владимир Хотиненко және басқалар.
(1983) Леонид Нечаев, «Әкесі үшін ұлы» (1995) Николай Еременко, жасөспірім, Алексей Германның «Хрусталев, машина!» (1998)
Ол 10 желтоқсан 2017 жылы және Минск қаласында жетпіс жасында қайтыс болды. 12 желтоқсан күні М.Горький атындағы Ұлттық академиялық драма театрының Үлкен театрында актерге қоштасу өтті. Шығыс зиратында жерленген.

Театр жұмыстары
---------------

* «Лев зимой» — Генрих II, король Англии
* «Пане Коханку» — Пане Коханку
* «Бег» — Григорий Лукьянович Чарнота

### Фильмография

| жылы |  | Қазақша атауы | Шынайы атау | Сомдаған рөлі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1974 | ф | Нан пісірмесінің иісі | Хлеб пахнет порохом | Горбач/Горбач |
| 1977 | ф | Жеп көру | Степан Булига, Федордың және Митяның інісі Игнатиус Булульаның ортағының ұлы |

Сілтемелер
----------


1. 1 2 3  Некролог. Глубоко скорбим... — Сегодня, 10 декабря 2017 года, на 71 году ушёл из жизни заслуженный артист Республики Беларусь Иван Иванович Мацкевич. Официальный сайт Национального академического драматического театра имени М. Горького (Минск, Беларусь) // rustheatre.by
2. 1 2
3. 1 2  *Эвика Отто*. Иван Мацкевич: «Я по натуре человек вольный, анархист и баламут». — Сегодня, 10 декабря 2017 года, в день ухода актёра из жизни, мы вспоминаем наш душевный разговор с Иваном Ивановичем, который состоялся накануне его 70-летнего юбилея.(қолжетпейтін сілтеме) Газета «Комсомольская правда» в Беларуси // kp.by (10 декабря 2017 года)
**Маниязов Әбдіқадыр** (тәжік. *Абдукодир Маниёзов*; 22 желтоқсан 1930 — 3 мамыр 2008) - тәжік әдебиет зерттеушісі.

Қызмет жолы
-----------

Филология ғылымының кандидаты, Тәжікстан Республикасы Ғылым академиясының корреспондент мүшесі, профессор, Иран Ислам Республикасы Парсы тілі мен әдебиеті академиясының корреспондент мүшесі, 1972 жылдан республика Ғылым академиясы Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының директоры. Негізгі ғылыми еңбектері әдебиеттер байланысы, дәстүр мен жаңашылдық, поэтика мәселелеріне арналған. 

### Қазақстанда

Маниязов өзінің 80 жылдық мерейтойлық кешінің Алматыдағы салтанатында қатысып, сөз сөйледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы
**ДАВЫДОВ Иван Иванович** (1794-1863) - орыстың идеалист-философы және филолог. Мәскеу университетін бітіріп, 1822-1847 жылдың соныңда сабақ берді. Қызметінің бастапқы кезенінде сенсуализм және шеллингшілдік идеализм идеяларын эклетикалық тұрғыдан ұштастырды, мұның өзі оның "Логиканың бастапқы негіздері..." деген еңбегінде **(1819-1820)** көрініс тапты; оның "Философияның ғылымдық мүмкіндіктері туралы кіріспе сөзі" де (1826) шеллингшілдік-идеалистік еңбек болды. *Давыдов* "Герман философиясы бізде мүмкін бе?" **(1841)** деген мақаласында Вегельдің философиясын "сыңға" алып, орыс философиялық дамуының ұлттық өзіндік ерекшеліктері идеясын славяншылдық тұрғыдан түсіндірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Филосфиялық сөздік
**Әдбуахан Жұмабеков Әбдірашұлы** (*1951 ж.т*. Түркістан облысы, Сарыағаш ауд, Бағыс а.) - ғалым, ауыл шаруашылығы ғылыми доктор, профессор, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы академиясы академигі. 1972 ж. Жамбыл гидромелиор.-құрылыс институтын бітіріп, осы оқу орнында кіші, жетекші ғылыми қызметкер, 1974- 94 ж. су шаруашылығы ғылыми зерттеулер институтында аға инженер, жетекші қызметкер, лаборатория бастығы, бөлім бастығы, 1994-98 ж. Жамбыл облысы әкімшілігінің ғылыми өндірістік орталық төрағасының 1-ші орынбасары, 1998-2000 ж. орталық төрағасы қызметтерінде болды. 2000 ж. қыркүйек айынын Тараз университетінде кафедра меңгерушісі. 90-нан астам ғылыми жұмыстары, оның ішінде 2 монография мен 12 оқу-әдісткмелік құралдыры жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Амлаты 2003
**Қожақат**— раушангүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда барлық жерде кездеседі. Орманда, бұта арасында, өзен мен жылға жағасында, бау-бақшада өседі. Сабағы тік. Жапырағы үш салалы. Гүлі қос жынысты, ірі, ақ түсті, шашақты гүл шоғырына жиналған. Жемісі шырынды келеді, қара түсті, оның қабығы жұқа, тез сыдырылады, тосап, қою шырын және кисель т.б. күйінде пайдаланылады. Жидегінде 2,88—3,64% глюкоза, 3,12-3,24% фруктоза, 0,35-0,58% сахароза бар. Мата және жіп бояу үшін де қолданылады. Сондай-ақ шірнелі, витаминді өсімдік.

Өсімдік туралы
--------------

Қожақат – раушангүлдер тұқымдасына жататын көпжылдық бұталы өсімдік. Биіктігі – 1-3 метр. Сабақтары тікенекті. Жапырақтары сопақша, жиектері аратісті. Мамыр айларында гүлдейді. Гүлдері ақ және қызғылт түсті, сабағының басында шоғырланып орналасқан және өте көп жидекті болады. Біріккен дәндерден (сүйекшелерден) тұратын жидегі маусым, шілде айларында пісе бастайды. Оның түсі алдымен жасыл, кейін қызғылттау, содан кейін қызыл, ал піскенде қара болады. Пісіп болғанда, жидегі өздігінен жерге түсе бастайды. Дәмі қышқылтым тәтті. Қожақат дәні арқылы көбейеді. Сонымен қатар қалемшелеп те, түбін бөліп те оңай көбейтуге болады. Қожақат жақсы өнім беру үшін оның мұртшаларын кесіп, күтім жасау қажет.Табиғатта қожақат ормандарда, қылқанжапырақты ағаштар арасында, өзен аңғарларында, бұталардың арасында, шалғынды, ылғалы мол тоғанды жерлерде жақсы өседі.

Қолданылуы
----------

Қожақат құрамында глюкоза, фруктоза, қант, аскорбин қышқылы, каротин, органикалық қышқылдар, илікті, пектинді заттар, С, Р, К, Е және В тобының дәрумендері, минералдық заттар, макро, микроэлементтер бар.
Қожақаттан жасалған қайнатпаны несеп жүргізуге, бүйрек тасын шығаруға, іш ауруына, қант диабетіне, өт айдауға пайдаланады. Гемоглобин мөлшерін арттыру, қан тоқтату, суық тигенде дене қызуын басуға, қан қысымын төмендетуге, іш тоқтатуға, қан аздықта, жүйке ауруларында, бронхитте, жөтелде де қолданады. 
Қожақат жемісін сол қалпында немесе кептірілген күйінде қайнатып, сусын жасап, қыста тұмау кезінде пайдаланады. Әсіресе, халық медицинасында жапырағы, жемісі және сабағы қолданылады. Жапырақтарын бұқтырып, шай орнына ішеді. Сонымен қатар қожақаттан тосап, сусын, шырын, джем жасайды. Кондитерлік тағамдарға қосады.

Қожақат туралы тақпақ
---------------------

Құрамында мыс та бар,

Марганец, калий де.

Қожақатты көп жесең,

Ем болады, әрине.

Тағы қараңыз
------------

* Құлпынай

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
**Константин Николаевич Корнилов** (1879 жыл 24 ақпан – 1957 жыл 10 шілде) – кеңес психологы, *педагогика ғылымдарының докторы*, профессор. *КСРО Педагогика ҒА* мүшесі (1943).

Еңбек жолы
----------

1898 жылы Омбының оқытушылар семинариясын бітірді. 1898 жылдан 1905 жылға дейін Сібірде халық мұғалімі. 1910 жылы *Мәскеу университетін* бітірді. 1916 жылдан *Мәскеу университетінің* привант-доценті. 1944-1950 жылдары *КСРО Педагогика ҒА*-ның вице-президенті. 1923 жылы Корнилов психология ғылымын марксизм негізінде қайта құру үшін Г.И.Челпановтың идеализмі мен эмпиризміне қарсы күрескен психологтар тобын басқарды. Бірақ та оның концепциясы диалект-материалистік концепция болмай, механистикалық сипатта, субъективизм мен объективизм арасындағы келісушілік болып табылды. Корнилов реактология ілімін марксистік психология деп идеалистік эмпирикалық психологияға және мінез-құлық психологиясына (бихевиоризм, рефлексология) қарсы қоймақшы болды. Оның бұл методологиялық қателері 1931 жылы болған дискуссия,да сынға алынды. Корнилов жоғары оқу орындары мен педагогикалық училищелерге және орта мектептерге арналған оқулықтардың авторы. Өмірінің соңғы кезінде адамның мінез-құлық психологиясы, педагогикалық мәселелерімен шұғылданды.

Марапаттары
-----------

2 рет Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Новосёлов Константин Сергеевич** (1974 жылы 23 тамызда Төменгі Тагильде дүниеге келді) - Ресей және Ұлыбритания физигі, 2010 жылы Нобель сыйлығының лауреаты атанды. 1997 жылы МФТИ-дың физикалық және кванттық электроника факультетін үздік аяқтады.
1999 жылға дейін Черноголовкадағы Микроэлектроника және аса таза материалдар технологиясының проблемалары институтында жұмыс істеді. 
1999 жылдан бастап Неймеген Университетінің (Нидерланд) күшті магнит өрісі зертханасының қызметкері, онда ол 2004 жылы доктор дәрежесін алды.
2001 жылдан бастап Манчестер Университетінде (Ұлыбритания) қызмет етеді. 2004 жылы Leverhulme Trust (Лондон) ғылыми қорының, 2006 жылы табиғат жайлы білімдерді дамыту бойынша Лондон корольдік қоғамының стипендиаты болды. Ғылыми қызығушылық салалары: мезоскопиялық асқын өткізгіштік, наноматериалдар физикасы.
**Иван Иванович Иванов** (1922-1992), механизатор, Социалистік Еңбек Ері (1972). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылға дейін Ленинград кеме жасау техникумында оқыды. 1943 жылы жараланғаннан кейін Осакаров ауданы, Коллективный ұжымшарында («Новый путь» кеңшары) еңбек етгі. Астық дайындау мен оны мемлекетке сатуда, астық жинау науқанында жоғарғы көрсеткіштерге қолы жетті. 9-10 сайл. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 2 мәрте Ленин орденімен, Октябрь революциясы, Қызыл Жұлдыз ордеңдерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Аты аңызға айналған, ел таныған ақындар мен шешендер, дуалы ауыз билер мен ақсақалдарға сәбидің аузына түкіртіп алу ежелгі дәстүрлі ырымдардың бірі. Бұл сенім ырымы болғандықтан ел ішінде әлі де жасалады және жиі айтылады. Оның орындалуы, ишара түрінде, ауызға түкіру нышаны ғана жасалады. Халқымыздың ырымы және сенімі бойынша жоғарыда аталған адамдардың қасиеті мен өнері сәбилер мен жас балаларға қонады деген түсінік болған. Бұл кейін балаға да, оның ата-анасына да әсер еткен және оны мақтаныш тұтқан. Айта кету керек, белгілі ғалым Бейсенбай Кенжебаевтың аузына ақын Мағжан Жұмабаев түкірген. Аталған ырым – халық салт-дәстүрінде үлгі, тәрбие құралы ретінде жүргенін әр ата-ана есте ұстаған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының әдет-ғұрыптары кітабы , Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.
**Иван Иванович Артоболевский** (9.10.1905 (26.9),Мәскеу, Ресей - 21.9.1977,Мәскеу облысы, КСРО) - машина және механизмдер теориясы саласындағы кеңес ғалымы, 1946 жылдан КСРО ғылым академиясының академигі. Социалисттік еңбек ері (1969)

Діни қызметкерінің отбасында туған. 1938 жылы әкесін Кеңес одағы ату жазасымен өлтірген.

1926 ж. К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылық академиясын бітірген.

1937 жылдан КСРО ҒА Машина тану институтының машина динамикасылабораториясын басқарды. Артоболевский кеңістік механизмдер жіктелуін жасады, кеңістік механизмдерді анализдеудің жаңа әдісін ұсынды. Тамақ, полиграфия және станок жасау өнеркәсіптерінде қолданылатын автомат-машиналарды зерттеу әдістерін жасауға қатынсты.

1966 жылдан Бүкіл одақтық "Знание" қоғамының төрағасы, КСРО Жоғары Советінің (7-9 шақырылуы) депутаты. Ол 3 рет Ленин орденімен т.б. да ордендермен және медальдармен марапатталған. Артоболевскийға 1946 ж. КСРО ғылым академиясының П.Л.Чебышев атындағы сыйлығы, 1959 ж. Дүние жүздік бейбітшілік советінің Жолио-Кюри атындағы күміс медалы, 1966 ж. Чехославакия ғылым академиясының "Ғылым мен қоғам дамуына еткен қызметі үшін" медалы, 1967 ж. Инженер-механиктер институтының (Англия) Дж.Уатт атындағы халықаралық алтын медалі берілді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Тәжік әліпбиі** (тәж. *алифбои тоҷикӣ, alifboi toçikī, اﻟﻔﺒﺎی تاجیکی*) — тәжік тілін жазып алуға қолданылатын жазу жүйесі. Бүкіл тарихы бойы тәжік тілі үш түрлі әліпбимен жазылған: парсы жазуына негізделген жазуы, Латын жазуына негізделген кеңестік әліпбиі және қазіргі күнге дейін қолданыстағы кириллицасы.

Тәжік АКСРдың елтаңбасында (1929–1931) тәжік тілінің тұңғыш екі әліпбиін байқауға болады: араб және латын жазуы

Араб жазуы
----------

Парсы тілі жазуының өзгертілген нұсқасы жылдары тәжік тілін жазып алу үшін қолданылатын.

**Парсы жазуындағы тәжік тілі**| ذ | د | خ | ح | چ | ج | ث | ت | پ | ب | ا |
| /z/ | /d/ | /χ/ | /h/ | /tʃ/ | /dʒ/ | /s/ | /t/ | /p/ | /b/ | /ɔː/ |
| غ | ع | ظ | ط | ض | ص | ش | س | ژ | ز | ر |
| /ʁ/ | /ʔ/ | /z/ | /t/ | /z/ | /s/ | /ʃ/ | /s/ | /ʒ/ | /z/ | /ɾ/ |
|  | ی | ه | و | ن | م | ل | گ | ک | ف | ق |
|  | /j/ | /h/ | /v/ | /n/ | /m/ | /l/ | /ɡ/ | /k/ | /f/ | /q/ |

Латын жазуы
-----------

«Коммунисти Исфара» газетінің бұл беттері тәжік латиницасында жазылған, 15 мамыр 1936
Латын графикасы 1917 жылғы Ресей төңкерісінен кейін халықтың сауаттылығын арттыру және тілді ислам ықпалынан алыстату мақсатында енгізілді.

*Тәжік латиницасы*| A a | B b | C c | Ç ç | D d | E e | F f | G g | Ƣ ƣ | H h | I i | Ī ī |
| /a/ | /b/ | /tʃ/ | /dʒ/ | /d/ | /e/ | /f/ | /ɡ/ | /ʁ/ | /h/ | /i/ | /ˈi/ |
| J j/Y y | K k | L l | M m | N n | O o | P p | Q q | R r | S s | Ş ş | T t |
| /j/ | /k/ | /l/ | /m/ | /n/ | /ɔ/ | /p/ | /q/ | /ɾ/ | /s/ | /ʃ/ | /t/ |
| U u | Ū ū | V v | X x | Z z | Ƶ ƶ | ' |
| /u/ | /ɵ/ | /v/ | /χ/ | /z/ | /ʒ/ | /ʔ/ |

Ерекше Ƣ таңбасы Ға деп аталады және /ɣ/ фонемасын білдіреді. Бұл әріп 1930 жылдардың соңына дейін Кеңес Одағының славян емес тілдерінің көпшілігі жазылған ортақ түркі әліпбиі Жаңәліпте кездеседі.

Латын әліпбиі бүгінде кеңінен қолданылмайды, бірақ оны қабылдауды кейбір топтар жақтайды.

Кириллица
---------

«Насими Исфара» газетінің беттері. Үстіндегі жазуы тәжік кириллицасының мысалы бола алады
1940 жылы КСРО үкіметі тәжік тілінің латиницасын кириллицаға ауыстырды. 1952 жылғы реформа нәтижесінде *щ* және *ы* әріпі қосылды, олар тек кірме сөздерде қолданылады.

*Кирил тәжік тілі*| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Ӣ ӣ |
| /a/ | /b/ | /v/ | /ɡ/ | /ɣ/ | /d/ | /e/ | /jɔ/ | /ʒ/ | /z/ | /i/ | /ˈi/ |
| Й й | К к | Қ қ | Л л | М м | Н н | О о | П п | Р р | С с | Т т | У у |
| /j/ | /k/ | /q/ | /l/ | /m/ | /n/ | /ɔ/ | /p/ | /ɾ/ | /s/ | /t/ | /u/ |
| Ӯ ӯ | Ф ф | Х х | Ҳ ҳ | Ч ч | Ҷ ҷ | Ш ш | Ъ ъ | Э э | Ю ю | Я я |
| /ʁ/ | /f/ | /χ/ | /h/ | /tʃ/ | /dʒ/ | /ʃ/ | /ʔ/ | /e/ | /ju/ | /ja/ |

1998 жылғы ресми реформада бұл әріптер жойылғанына қарамастан кірме сөздерде тағы ц, щ и ы әріптерін табуға болады. 2010 жылы тағы *е, ё, ю, я* әріптерінен айырылу ұсыныстары болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  »FocasSociolinguisticChanges» Wayback Machine мұрағатында
**Ауызекі сөйлеу стилі** — 1. Тілдің негізгі қызметі қарым-қатынас жасау қызметінің жүзеге асуына байланысты. .

Бұл өте кең таралған функционалды стиль. Тұрмыста, отбасыда, өндірістегі бейресми қатынастарда адамдардың еркін қарым-қатынас жасау саласын қамтамасыз етеді. Ауызекі сөйлеу стилі өте функционалды стильдерге, әсіресе олардың ауызекі түрлеріне ықпал жасайды: баяндама, дәріс, пікірталас т.б. 

2. Ауызекі сөйлеу стилі өзіндік ерекшеліктерін жасайтын айрықша белгісі жағдайға байланысты сөйлеу мәнері, эмоцияға қарай тілдік бірліктерін қолдану өзгешелігі болады. Бұл ерекшелігі ең алдымен, ондағы лексика-фразеология байқалады; 

а) ауызекі сөйлеу стилі диалогқа құрылады. Қатысушы екі адам. Интонация ерекше қызмет атқарады. Сөйлеу тілінің тағы бір ерекшеліті монолог (бір кісінің сөзі көпшілік алдында сөйлеу, баяндама, дәріс, консультация); 

ә) Ауызекі сөйлеу стилі ерекшеліктерінің екінші түрі онын эмоциялылығы, өйткені айтушы өз эмоциясын сол сөздің аясына сыйғызуға тырысады. Мыс. "Көбірек сөйлеп кетті" (бәсендеу түрі, бірақ эмоция сезіледі), "Мылжыңдап кеттің ғой!" (эмоцияның қатаң түрі); 

б) Ауызекі сөйлеу стилі әдеби кейіпкердің сөйлеу ерекшелігі мен мінезін таныту үшін ол өмір сүрген ортадағы жергілікті диалект сөздерді стильдік мақсатта әдеби қолданады; 

в) Ауызекі сөйлеу стилінде қыстырма, қаратпа, одағай сөздер жиі қолданылады. Мыс. "Айналайын-ау, сені түсінеді деп айтып отырмын". Сондай-ақ, сыйлау, құрметтеу, кішірейту, еркелету амал-тәсілдері көбірек пайдаланылады; 

г) Ауызекі сөйлеу стилі тілдің көркемдегіш бейнелеуші тәсілдері де қолданылады (теңеу, эпитет, гипербола). Мыс. "Өгіздей біреу алдымнан шыға келді"; 

т) Ауызекі сөйлеу стилі басқа стильдерден өзгешелігі мен ерекшелігі, ең алдымен синтаксистен сөйлем құрылысынан байқалады. Стильдің бұл түрінде сұраулы, лепті сөйлемдер катысады. Диалогке құрылады. Ауызекі сөйлеу тілінің стилі ой көбіне автоматты түрде (аяқастынан) дайындықсыз айтылады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Константин Михайлович Рауш** (1888, Вильнюс - 1976) - режиссер, актер, ҚазКСР еңбек сіңірген артисі (1940). 

* 1918 жылдан РКФСР, УКС театрларыңда істеген.
* 1937-1960 ж. К.С. Станиславский атындағы Қарағанды облыстық орыс драма театрында режиссер және актер, 1937-1951 ж. көркемдік жетекшісі.

Таңдаулы спектакльдері: М. Горькийдің «Соңғылары» (1937), О. Бальзактың «Өгей шешесі» (1938), Л. Толстойдың «Тірі өлігі» (1939), У.Шекспирдін «Гамлеті» (1940), А.Островскийдін «Жазықсыз жапа шеккендері» (1941), П. О. Бомаршенің «Фигароның үйленуі» (1941), А. Грибоедовтің «Ақылдының азабы» (1944), М. Лермонтовтың «Маскарады» (1948), А. Островскийдың «Соңғы кұрбандығы» (1949), А. Чеховтін «Шағаласы» (1956).
Тандаулы рөлдері: Беркутов А. Островскийдың, («Қасқыр мен қойында»), Джон Гармон (Ч. Диккенстің «Гармон мұрасыңда»), Звонцов (М. Горькийдің «Егор Булычев және басқаларында»), Гамлет(У. Шекспирдің «Гамлетінде»), дон Базйлио (П. О. Бомаршенін «Севиль шаштаразында»), генерал Людендорф (И. Сельвинскийдің «Генерал Брусиловыңда»), Курт (Л. Хельманның «Фарелливилласында»), Соррини (М. Лермонтовтың «Испандықтарында»), Лавр Миронович (А. Островскийдің «Соңғы құрбандығында»).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Иван Лепехин
**Иван Иванович Лепехин** (1740 жыл 10 қыркүйек - 1802 жыл 6 сәуір) - орыс ғалымы, табиғаттанушы, саяхатшы, Ресей ғылым академиясының толық мүшесі.

Еңбек жолы
----------

Жоғарғы білімді Батыс Еуропада, Страсбургте алған. П.С.Палласпен бірге Ресейдің оңтүстік-шығыс бөлігіне, қазіргі Батыс Қазақстан аймағына - Жайық өңіріне саяхат жасады. Ботаникалық және нумизматикалық бағалы коллекция жинады. 1769 жылы Жайық қалашығында болып, Жайық өзенінің оң жағалауында орналасқан бірқатар форпостарды аралады. Өңірдің табиғи-климаттық жағдайын сипаттап, пайдалы қазбалар өндірісі жөнінде болжам жасады, жергілікті тұрғындар этнологиясы, т.б. туралы мәліметтер жинақтады. Кейіннен императорлық ботаника бағының директоры, шипалы шөптермен емдеу (фитотерапия) және ветеринария мен жібек өндірісінің білікті маманы. Оның еңбектері неміс тіліне аударылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
Сурет:KZ Excellent agriculture high achiever.jpgАуыл шаруашылығы саласының үздігі
**"Ауыл шаруашылығы саласының үздігі"** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Ауыл шаруашылығы саласының үздігі" төсбелгісімен ауыл шаруашылығы салаларының қызметкерлері Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің салаларын дамытуға, Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің агроөнеркәсіптік кешен саласындағы саясатын іске асыруға елеулі үлес қосқаны үшін, кәсіби қызметтегі жоғары жетістіктері, мемлекеттік басқарудың жаңа прогрессивті әдістерін енгізгені үшін, көп жылдық жемісті еңбегі мен егіншілікті дамыту және фитосанитариялық қауіпсіздік, мал шаруашылығы және ветеринариялық қауіпсіздік, қайта өңдеу өнеркәсібі, агроөнеркәсіптік кешен, ауыл шаруашылығы, егіншілік, тұқым шаруашылығы және астық нарығын реттеу, мақта, өсімдіктерді қорғау және өсімдіктер карантині, ветеринария, агроөнеркәсіптік кешенді техникалық жабдықтау саласындағы бақылау функцияларын жүзеге асырудағы көп жылдық ерен еңбегі үшін марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Ауыл шаруашылығы саласының үздігі" төсбелгісі диаметрі 34 мм шеңбер нысанында жезден жасалады.
Төсбелгінің беткі жағында, ортасында шеңберге кірістірілген егістің, күннің, масақтың және ұлттық ою-өрнектің бедерлі бейнесі орналасқан. Ою-өрнектің айналасында шығыңқы жиек бар. Жиектің сыртқы жағында "Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі", "Ауыл шаруашылығы саласының үздігі" деген жазулар орналасқан. Белгідегі барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы.

Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 35 мм және биіктігі 15 мм тікбұрышты тағанмен жалғанады. Таған жезден жасалған.
Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.