recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мұстай Кәрімнің** «Үш таған» (Таганок) кітабы соғыстан кейінгі Орал тауларындағы кішкентай башқұрт ауылындағы өмір туралы баяндайды. Оқиға уақыты-1946-1947 жж. Сюжеттің негізгі кейіпкерлері төрт бала-Ғабдолла, Айдар, Вазир және Якуп.

Қысқаша мазмұны
---------------

Жергілікті бақташы Шарифолла-аға Ғабдолла, Айдар мен Вазирге ауылдың маңындағы ең үлкен Керемет тауының құлап бара жатқандығы туралы айтады. Оның айтуынша, бір кездері көл басында алтын және күміс балықтар көп болған, бірақ бір зұлым адам көлге шортан балығын жіберіп, ол барлық балықтарды жеп қойған. Көл балықсыз құрғап кеткен, ал сусыз тау құлап кетуі мүмкін.

Үш дос Кереметті құтқаруды ұйғарды, сондықтан олар балықты басқа көлден аулап, таудағы бос көлге жіберуді ұйғарды. Балалар өздерінің тауды құтқару тобын «Үш таған» деп атады. Өйткені тағанның тірегі болып оның құрамындағы үш мүшесі есептелді.

Бір кезде Вазирдің бақташының пышағын ұрлағаны белгілі болды. Ғабдолла мен Айдар ашуланып, ұрыны Үш тағанның қатарынан қуып шығарды. Олар тағанның бір бөлігі қажет болғандықтан, топқа ата-аналары үнемі үлгі қып жүрген Якупты шақырды. 
Оның басқа балалардан айырмашылығы, әрқашан мойынсұнғыш, ынталы, тентек емес және ересектердің айтқандарын үнемі тыңдайтын. Сондықтан ешкім онымен бірге болғысы келмеді, және Ғабдолла мен Айдар оны өз тобына қабылдап, оған «үлгілі болудан» бас тарту керек екендігін айтты.

Якуп өзінің жаңа достарын ренжітпеуге тырысты, тастан-тасқа секіріп, Вазир берген рогатканы атуды үйренді, балалармен бірге балық аулау үшін ол атасының қайығын рұқсатсыз алып кетіп, суға батып кете жаздады.

Вазир кешірімге қол жеткізуге тырысты, пышақты Шарифоллаға қайтарып, жігіттерді жасырын бақылап отырды, суға батып бара жатқан Якуп пен қайықты құтқарды. Соңында ол кешіріліп, қайтадан командаға қабылданды.

Содан кейін Ғабдолла Айдардың қарындасын құтқарамын деп жүріп өгіз сүзіп ауруханаға түседі. Ол жазыла келген кезде, оның үш досы оны ауруханадан шығаруға көмектесті. Онда ол ұзақ уақыт жата алмады, себебі Керемет өз құтқарушыларын күтіп тұр еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Краткое содержание Мустай Карим Таганок
2. ↑    questions/3059813-karim-m-taganok-kratkoe-soderzhanie-glavnye-geroi.html Карим М. Таганок. Какое краткое содержание, главные герои?
Вокзал. Иоганн Гете көшесі
**Иоганн Гете көшесі** Біржан сал, Ыбырай Алтынсарин, Алтынемел көшелерін қиып өтіп, Республика даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 1113,2 м.

Гете Иоганн Вольфганг (1749-1832) - неміс ақыны, драматұрг, ғалым. Веймар театрының ұйымдастырұшысы және жетекшісі.
Бұл көшеде «*Астана*» сапаржайы, «*Сапаржай-Астана*» автовокзалы, М.Тынышбаев атындағы Көлік және коммуникация академиясының филиалы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Иоанниттер** - өткен ғасырда 90-жылдарында Кронштадтағы Андреев соборыныңтпротоиерейі Иоан Кронштадтскийдің (И.И. Сергеевтің) жолын қуушылар қатарындағылардың бірігуімен пайда болған орыс православиелік шіркеуіндегі монархиялық бағдар ұстаған ағым. Бұл шіркеу иесінің тақуа қастерлеушілері оны ғажайып ғаламаттар жасаушы және емші етіп көрсетті, тіпті "құдайдың нақ өзі" деп жариялады. Оның "ғажайып елестері" "жаңа діни нанымның" негізі болып қаланды. Соңғысының мәні ақырзаманның жақын қалғанын, некеден бас тартуды уағыздау болды. Иоанниттер салт- жораларында айырмашылықтың жоқтығына қарамастан дін басыларды мойындаудан және православиелік храмдарға барудан бас тартты. Олар өздерінің үйлерінде православиелік діннің барлық атрибуттары иконалары, крестері және басқалары бар шіркеулер құрды. Оның құрамы негізінен Россиядағы революциялық қозғалысқа қарсы белсенді үгіт жүргізген неғұрлым реакцияшыл чиновниктермен, ұсақ саудагерлермен, қолөнершілермен, монахтармен толықтырылды. Октябрь революциясынан кейін Иоанниттер Совет үкіметіне қарсы күреске жұмылды. Құрылған астыртын жүйеге сүйеніп, Иоанниттер шіркеулік - монархиялық әдебиеттерді, Романовтар отбасы мүшелерінің портреттерін таратты, колхоздарға қарсы бүлдіру жұмыстарын жүргізді, мемлекеттік шараларға қарсы іріткі әрекеттер жасады. Иоанниттер қозғалысы олардың астыртын орталықтары жойылғаннан кейін әлсіреді.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Үш жүз оныншы атқыштар дивизиясы** әскери құрамасы 1941 ж. шілде — тамызда Ақмола (қазіргі Астана) қалысында Ақмола, Қарағанды, Қостанай облыстарының тұрғындарынан жасақталды (алғашқы командирі полк. Н.М. Замировский). Дивизия жауынгерлері жедел әскери дайындықтан өткеннен кейін, 27 тамызда Ленинград облысының Тихвин қаласына әкелінді. 1941 ж. 9 қыркүйекте Ленинград майданының 54-армиясы құрамында Ленинград қоршауын бұзу мақсатымен Апраксин қалашығы жанында (Шлиссельбургтың оңтүстік-шығысы) ұрысқа кірісті. Қазан айында Волхов қаласының түбінде қорғаныста тұрды, одан соң 1941 — 42 ж. Ленинград облысының шығыс аудандарын азат етуге қатысты. 1943 ж. Волхов майданының құрамында Волхов өзеннің арғы бетіндегі Мясной Бор кенті маңында ұрыс жүргізді. 1944 жылдың басында Ленинград — Новгород бағытында шабуыл жүргізе отырып, Псковқа дейін жетті. Осы операция кезінде ерекше көзге түскендіктен 20 қаңтарда "Новгородтық" деген құрметті атқа ие болды. 1944 ж. маусым — тамыз айларында дивизия жауынгерлері Свирь өзен кесіп өтіп, Карелияның оңтүстік аудандарын және Ладога каласынің солтүстік жағындағы Лоймола стстансасын азат етті. 1945 ж. Польша жерінде болып, Шығыс Померания операциясы барысында, 27 ақпанда Бублиц қаласын, ал 4 наурызда Кезлин қалсын алды. Данциг (Гданьск) қаласын алғаны үшін 28 наурызда дивизия Қызыл Ту орденімен марапатталды. Берлин операциясына қатысып, Дивенов, Свирке бұғаздары арқылы Балтық туғанндегі Узедом аралына жетті. 3 мамырда аралдағы Воллин қаласын, келесі күні жаудың әскери-теңіз базасы Свинемюнде қаласын алғаны үшін дивизияға Ленин ордені берілді. 7 мамырда жаудың соңғы күштерін талқандап, соғысты аяқтады. Дивизия 1945 ж. 28 маусымда таратылды. 

* Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он төртінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы
* Үш жүз сексен жетінші атқыштар дивизиясы
* Үш жүз тоқсан бірінші атқыштар дивизиясы

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Бахаулла қамалған ‘Аккадағы түрме
**Баһаулла** (араб.: بهاء الله‎ — ("Алланың даңқы" немесе "Алланың ұлылығы") (12 қараша 1817 — 29 мамыр 1892), шынайы есімі **Мырза Құсайын Әли Нұри** (парсы: میرزا حسین علی‎) — Баһаи Сенімінің негізін қалаушы. Баһаилардың сенуі бойынша қазіргі заманға жіберілген Құдайдың пайғамбары.

Өмірбаяны
---------

Баһаулланың қуғын-сүргін жолы
Парсы елінің (қазіргі Иран) Тегеран қаласында дүниеге келген. 1844 жылы Баби сенімі жақтаушыларының бірі болады. Баби сенімі "Баб" (арабшадан "қақпа") титулын алған Сейіт Әли Мұхаммед тарапынан құрылған болатын. Баби сеніміне қарастылығы үшін 1852 жылы Сиях-Чаль ("қара шұңқыр") зынданында қамауда отырған кезінде Тәңірден аян алады.

1852 жылға дейін Баһаулла өзінің бар күшін ыдырай бастаған бабшылар қауымдастығының қайта жаңғыруына арнаған болатын. Бұл жайтқа мазалана бастаған парсы үкіметі түрік билеушілерінен оны Иранмен шекаралас Бағдатқа жер аударылуын сұрады. Он жылға жуық уақыт аралығында Баһаулла Бағдатта көптеген серіктестер табады, сөйтіп бабшылар қауымдастығының күшеюіне ықпалын тигізеді. Бұдан сескенген Осман әміршілері Баһаулланы тұтқын ретінде Ыстамбұлға көшуге мәжбүрлейді..

1863 жылы сәуір айының соңғы күндерінде, Бағдаттан көшірілмекші болған Баһаулла бірінші рет өзінің Алладан аян алғанын жария етеді. Келесі жылдардың аралығында ол көптеген әлем билеушілеріне жолдаулар жазады. Ол хаттарында Еуропа, Америка мен Азияның билеушілеріне өзінің Құдайдан алған өкілеттігі жайында хабарлап, бейбітшілік, әділеттілікке және әскери шығындарын қысқартуға шақырды.

Ыстамбұлда бірнеше ай қуғында болып, Баһаулла Адрианопольге жер аударылды. Кейін, сол кездегі Палестина, қазіргі Израиль аумағындағы Акка қаласына қамалады. Аккадағы алғашқы жылдарда (1868 ж.), оны түрмедегі қатаң жағдайда ұстады. Содан соң, қамалдан үйдегі тұтқын ретінде босатылады. Біртіндеп, жергілікті билік тарапынан Баһауллаға деген қатынас жұмсарып және тоғыз жылдан соң Баһаулла Аккадан екі шақырым жердегі Бахджи-ға көшіріледі. 1892 жылы дүниеден қайтқанынша ресми түрде тұтқын болып қала берді.

Өз өмірін қуғын-сүргінде өткізгенімен, Баһаулла Алладан түскен ілімін адамдардың жүректеріне жеткізе білді. Әр жер аударылған аймақта соңынан мыңдаған ізбасарлар ере бастады. Артынан қасиетті кітап "Кітаби Ағдас"тан басқа жүздеген жазбалар қалдырды. Баһаулла өлімінен кейін Баһаи сенімін оның үлкен ұлы Абдул-Баһа және немересі Шоги Эффенді әлемге таратты. Абдул-Баһа (1844-1921 ж.) сенімнің басшысы және қасиетті жазбаларының жалғыз өкілетті талдаушысы етіп тағайындалған еді. Шоги Эффенді болса, 1957 жылға дейін әлемдік Баһаи қауымдастығын басқарып, кейін Бүкіләлемдік Әділет Үйінің құрылуына атсалысты. 1963-ші жылдан бастап, Баһаилардың әлемдік қауымдастығы сайланып тұратын Бүкіләлемдік Әділет Үйімен басқарылады.
**Қали Әміржан Омарұлы** — 1935 жылы 10 қаңтарда Қостанай облысының Меңдіқара ауданындағы "Бозтөбе" ауылында туған. 1954 жылы Қостанай қаласындағы Жамбыл атындағы (қазір Ыбырай Алтынсарин атында) орта мектепті бітіргеннен соң, 1954—1957 жылдар аралығында Кеңес армиясы қатарында Отан алдындағы парызын өтеп келеді. 1958—1963 жылдары Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультеті журналистика бөлімінде оқиды. Оны оқып жүріп, бітіргеннен соң "Социалистік Қазақстан" газетінде (казіргі "Егемен Қазақстан" газеті) әуелі корректор, кейін хабар бөлімінің әдеби қызметкері .

1965—1972 жылдар аралығында "Қазақстан пионері" (қазіргі "Үлан") республикалық балалар газеті редакциясында әуелі бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы. 1973 жылы Республикалық теледидар және радио хабарларын тарату комитетіне "Қазақстан" радиотеатры редакциясында аға редактор, редакция меңгерушісі.

1973—1978 жылдары Алматы облыстық газетінде насихат бөлімінде аға әдеби қызметкер, жауапты хатшының орынбасары. 1978 жылдан 1995 жылы зейнеткерлікке шықканға дейін республикалық "Қазақстан" баспасына қарасты "Қазақ календары" редакциясында бас редактор, "Жалын", "Балауса" баспаларында қоғамдық әдебиеттер, аударма редакцияларының бөлім меңгерушісі.

1995—2005 жылдары Қазақстан Экономика министрлігінде басқарма бастығының орынбасары — аударма бөлімінің бастығы, министрлік Астанаға ауысқаннан кейін Қазақстан мемлекеттік орталық мұражайында, Алматы облыстық Төтенше жағдайлар жөніндегі басқармада — аудармашы.

Ә.Қали — әлі де еңбектен қол үзбей "Қазақ күнтізбесін" құрастырумен айналысады. Ол Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен, В.И.Лениннің 100 жылдығына арналған мерекелік медалімен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1975), Баспа ісінің үздігі.

Шығармалары: "Немере "(әңгімелер жинағы), "Жалын", 1972, "Серік және оның командасы ", "Жалын ", 1975.

Аудармалары: Л.Пантелеев. "Уәде" (әңгімелер); алғашқы ерлік (әңгіме); "Көңілді трамвай" (повесть және әңгімелер); "Қызыл галстук" жинақ; А.Балақаев. "Үш сурет" повесть; (К,. Толыбаевпен бірге); К.Д.Ушинский. "Таңғы сәулелер" әңгімелер жинағы; Д.Гранин. "Таразыға түскен тағдыр" әңгіме; В.Распутин. "Ой, жаным-ай" әңгіме; Ж.Трофимов, Ж.Миндубаев. "Өнегелі өмір сериясы ". Илья Николаевич Ульянов. Өмірбаяндық повесть; Эмилио Сальгари. Карфагеннің күйреуі. Капитан Темпеста. Фараонның тағы. Романдар жинағы; т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
*Басқа мағыналар үшін Әбдіров деген бетті қараңыз.*
Көшеге қазақтың ержүрек ұлы, Кеңес Одағының Батыры Нүркен Әбдіровтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Нүркен Әбдіров (1919-1942) Қарағанды облысында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысындағы шайқаста өртке оранған ұшағын жау бекінісіне
бағыттаған ол немістердің қару мен оқ-дәрі қоймасын талқандаған.

Көше Қарасу өзенін бойлай Райымбек даңғылынан солтүстікте қарай созылып жатыр. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Үш электродты электрондық шам
=============================

Электрондық шамдағы тоқты басқаруды ыңғайлы ету үшін катод пен анодтың арасында орналастырылған қосымша тор деп аталатын электродты пайдаланады. Торды катодқа жақын орналастырады, сондықтан тор мен катод арасына түсірілген аз ғана кернеудің өзінде-ақ, олардың арасында электр өрісі пайда болып, ол шамның анодтық тогына күшті әрекет етеді.
Торды катодтың маңайында аз саңылау қалдырып, сымнан оралған ширатылым (спираль) түрінде жасайды. Ал анод тұтас цилиндрлік бет, ол тор мен катодты қоршап тұрады. Торы бар электрондық шамды үш электродты электрондық шам немесе триод деп атайды, оның шартты белгілері: А - анод, К - катод, Т - тор.Тордың потенциалы катодқа қатысты әрқашанда теріс болады.
**Төл** – ауыл шаруашылық малдарының өсіп-даму процесіндегі жыныстық жағынан толық жетілмеген ұрпағы.

Әр түлік Төлінің өз атауы бар: түйе төлі – бота, жылқы төлі – құлын, сиыр төлі – бұзау, қой төлі – қозы, ешкі төлі – лақ деп аталады. Түйе, бие, сиыр, әдетте жалқы Төл, қой орта есеппен 1 – 2 қозы, ешкі жылына екі рет 3 – 4 лақ туады. Сүтқоректі жануарлардың Төлінің ең маңызды өсіп-жетілу мерзімі – олардың өсу қарқыны барынша жоғары болатын сүт ему кезеңі. туғаннан кейін алғашқы 2 – 3 аптада Төлдер тек қана ене сүтімен қоректенеді. Ірі қара (сиыр, жылқы, түйе)

Төлдері алғашқы 6 айда туған кездегі салмағын орта есеппен 5 – 6 есе арттыратын болса, ұсақ малдардың (қой, ешкі) Төлдері бұл деңгейге 4 – 4,5 айда, енелерінен ажыратылғанға дейін жетеді. Осыдан кейінгі кезеңде олардың өсу қарқыны төмендеп, бағылу-азықтандырылу жағдайлары талапқа сай бола тұрса да 1 жасқа дейін салмағын 2 есеге ғана арттырады. Бір жасқа дейінгі, әсіресе, сүт ему кезеңінде Төлдерді күту-азықтандыру жұмыстарын мұқият атқару мал басын өз төлі есебінен көбейту жұмыстарын ұтымды ұйымдастырып, шаруашылықты өркендетуге мүмкіндік береді. Төлдерді азықтандыруда кеткен кемшіліктер олардың өсіп-жетілуін тежейді немесе мүлдем орнына келмейтін өзгерістердің жүруіне әкеліп соғады (қ. Жылқы өсіру; Қой шаруашылығы; Мал шаруашылығы; Сиыр өсіру; Түйе шаруашылығы).

Түлік түрлері мен олардың өнімділік бағыттары Төлдерді күтіп-бағу әдістерін айқындауда шешуші фактор болып табылады. Мысалы, сүтті, сүтті-етті бағыттағы мүйізді ірі қара бұзаулары – енелерінен бөлек, ал етті бағыттағылар – енелерімен бірге бағылады. Қымыз, шұбат өндіруші шаруашылықтарда құлындар мен боталар алғашқы айларда енелерімен бірге бағылса, сүт сауу маусымында белгілі мерзімге енелерінен ажыратылып, желіге байланады. Төлдерге қора мен суатқа жақын жерлерден жақсы жайылым қалдырылып, олардың жауын-шашын мен суыққа ұрынбауы қатаң қадағаланады. Төлдерді бөлек бағу оларды құнарлы азықтармен (майдаланған сұлы, арпа, ақуызды-витаминді, минералды қоспалар) қосымша қоректенуге қолайлы жағдайлар туғызады. Олардың өміршеңдігі, ересек кездегі өнімділік-тұқымдық қасиеттері шығу тегі мен бағылу-азықтандырылу жағдайларына тікелей байланысты болады. Түлік түрі мен басты өнімділік ерекшеліктеріне орай Төлдер туғаннан кейін 1,5 жылға дейін сұрыпталып, пайдалану бағыты (асыл тұқымдық, шаруашылықтық) айқындалады. Өсімге қалдыруға жарамсыз Төлдерді жайып, қоң жинаған соң немесе бордақылаудан кейін сояды.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Әбдірахман Игіліков** (1936 ж. т.), математик, физика-математик ғылымдарының кандидаты (1969). Жаңаарқаның түлегі. Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген (1960). 1969 жылдан Қарағанды педагогика институтында, содан кейін Қарағанды кооперативтік институтында, ҚарМУ-де оқытушы, аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, факультет деканы, проректоры. 60 шақты ғылыми және ғылыми-педагогикалық еңбектің авторы, 7 оқулық пен оқу құралы авторларының бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Фродо Беггинс** ағылш. *Frodo Baggins* — хоббит және «Сақиналар әміршісі» Джон Р. Р. Толкиенның романының негізгі кейіпкері.

Аттың тегi
----------

«Фродо - германдық дәстүр сезiмiмен шынайы ат. Оның көне англияның форма - Froda. Барлық айқындылықпен дана тәжiрибенiң арқасында бiлдiретiн frodтiң ежелгi сөзiне ол шығады»; дегенмен ол байланған ғасыр алтын туралы солтүстiк аңыздарымен мифологиялық…»

Сипатты
-------

Фродо тыс таулы өлке асханашысына нұсқаулардағы Гэндальфом сипатталған. Сиқыршының хатында айтылған, Фродо не - берiк, алма бет хоббит, жоғарылау өңге, ашық шаштар, аша бұғақпен және айқын көздермен ерекшеленеді.

Өмірбаян
--------

Фродо 22 қыркүйек 2968 ж. Ү.Д (үшiншi дәуiр жерортаның) Хобитанияда (Шир) туды. Ол 12 жаста жетім қалды. 

Арагорн •
Арвен •
Бард садақшы •
Бильбо •
Боромир •
Галадриэль •
Гимли •
Голлум •
Сауронның дауысы •
Грима Червеуст •
Гэндальф •
Даин •
Древень •
Дэнетор II •
Кирдан Корабел •
Сиқыршы хан •
Леголас •
Мерри •
Пиппин •
Радагаст Карий •
Саруман •
Саурон •
Смог •
Сэм •
Теоден •
Том Бомбадил •
Торин •
Трандуил •
Фарамир •
Фродо •
Шелоб •
Элронд •
Эовин •
Эомер

Дереккөздер
-----------
| Жасушаның химиялық құрамы
  |
| --- |
| Неорганикалықзаттар
  | Органикалықзаттар
  |
| Су 70—80 %
  | Тұздар 1—1,5 % 
  | Ақуыздар10—20% | Липидтер1—5% | Көмірсулар0,2—2%
  |
| Нуклеинқышқылдары1—2% | АТФ0,1—0,5% | ББЗ |

**Жасушаның химиялық құрамы** — жасушаның құрамына кіретін барлық заттардың жиынтығы. Жасушаның құрамында Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 86 элементі бар, оларың ішінде 25 элемент ағзаның өмірінің тіршілік әрекеті үшін керекті болса, 16-18 элемент зәру қажет. 

Жасушаның құрамында 80-нен астам химиялық элементтер кездеседі. Олар жасушадағы зат алмасу процестеріне қатысады. Əрбір жасушаның құрамы *ағзалық* жəне *бейағзалық* қосылыстардан тұрады. Ағзалық қосылыстарға: нəруыздар (белок), майлар, көмірсулар жəне нуклеин қышқылдары жатады. Бейағзалық қосылыстар: су мен минералды тұздар. Ағзалық қосылыстар жасуша құрамының 20-30% үлесіне тең.

Нəруыздар
---------

*Нəруыздар* - көміртегі, сутегі, оттегі, азот, күкірт жəне т.б. элементтерден тұратын күрделі ағзалық заттар. Нəруыздар 45°С - 80°С ұйиды. Олардың құрамы 20 амин қышқылынан тұрады.

Майлар
------

*Майлар'* үш элементтен құралған, олар: көміртегі, сутегі, оттегі. Майлар судан жеңіл, суда ерімейді. Май глецерин мен май қышқылынан тұрады.

Көмірсулар
----------

*Көмірсулар* - майларға ұқсас, көміртегі, сутегі, оттегіден тұрады. Көмірсу деп аталу себебі, сутегі мен оттегінің арақатынасы сумен бірдей. Демек, сутегі атомы оттегі атомынан 2 есе көп деген сөз. Көмірсуларға əртүрлі суда тез еритін тəтті (кристалды) қанттар жатады. Бұлардың ішінде көбірек таралғандары - глюкоза (жүзім қанты) мен гликоген (жануар крахмалы). Гликоген бауыр мен бұлшықеттер жасушаларында кездеседі.

Жасушаның бейағзалық заттары
----------------------------

*Жасушаның бейағзалық заттары* - су мен минералды тұздар. Жасуша цитоплазмасында су мөлшері аздау болады. Сондықтан цитоплазма - қоймалжың, жартылай созылмалы сұйықтық. Су жасушаға *еріткіш* ретінде өте қажет. Себебі жасушадағы түрлі химиялық реакциялар тек еріген заттардың арасында жүреді. Қорек заттары жасушаға тек сұйық (еріген) күйінде қабылданады. Жасушаның 80%-ы су. Ондағы қажетсіз өнімдер мен зиянды заттар су арқылы сыртқа шығарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология. Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы : "Атамұра "
**Құлыбай**, *Құлбай* – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты аумақтағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Төртқұдық кентінің солтүстігінде 3 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 321 м. Ұзындығы мен ені 1,5 км. Солтүстік беткейі тіктеу, жарқабақты, басқа беткейлері көлбеуленіп далаға ұласады. Беткейі жонды-белесті келген. Оңтүстігінде Үлкен Сарыадыр тауы бар, батысынан Теміртастау өзен ағады. Шығысында 8 км жерде Ерейментау-Павлодар темір жолы және 4 км жерден Астана-Павлодар автомобиль жолы өтеді. Оңтүстігінде 2 км жерде бірнеше кеніштер орналасқан.

Өсімдігі
--------

Беткейінде бұта аралас жусан, бетеге, боз, селеу, сұлыбас, қозықұлақ, т.б. шөптесіндер өседі. Етегі мал жайлымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жасыл Сарықас** (лат. *Phylloscopus trochiloides*) - Сарықастар тұқымдасының Сарықастар тегінің орташа денелі сарықас.

Жасыл сарықастың жоны - жасылдау, бауыры - сарғыштау ақ, қанатында бір көлденең жолағы бар, оны жап-жаңа қауырсыннан жақсы байқауға болады, тозған қауырсыннан болжап білу қиын. Әдетте аталық бір орында бірнеше әуен орындайды, бұдан соң ағаш бөрікбасына еніп кетіп, әнші құсты көру қиынға соғады. Көктемгі ұшып өту кезінен-ақ сайрай бастайды, сондай-ақ жас балапандар ұядан ұшып кеткенде де сайрауын тоқтатпайды. Ұяларды жерге - ағаш тамырларының астына, тастардың астына, мүктің қалың қабатына немесе қалың өскен шөп өркендеріне жасырып салады. Жасыл сарықастың жұмыртқалары, ұялау орнының жасырын болуына байланысты, басқа жақын түрлерінен ерекше теңбілсіз таза ақ болады.Аналық ұяларды салып,салындыдағы 4-7 жұмыртқаларды 13-14 күн басады. Балапандарды ата-енелері ұяда сонша күн қоректендіреді. Жылына бір рет балапан өргізеді. Қыстауға ұшып кету тамызда басталып, қазанда аяқталады. Біз тіпті қарашада кешіккен жасыл сарықастарды Батыс Тәңіртаудан кездестірдік. Жасыл сарықас Тәңіртауда тек қана оңтүстік және шығыстың тауларында ұялайды, алайдаткөптеген жерлерден, соның ішінде далада және шөлде ұшып өткенде кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Phylloscopus trochiloides*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Балқаш шөгінді алабы** - мезозой-кайнозойдың терригендік түзілімдерінен, оның
ішінде көмірлі шөгінділерден түзілген, Балқаш Көлінің оңтүстігінде оқшауланған ірі тауарлық
ойыс. Алматы облысында орналасқан, пішіні гең өлшемді, яғни 280x280 км. Жоңғар Алата-
уы жотасының сілемдерінің кескіндері мен па-леозой түзілімдері ашылымдарының таяу ор-
маласуы себепті алаптың пішіні шығыста күрт гарыла түседі де езіндік "шүмек" жасайды.
Жалпы ауданы 91 мың км². Алап геологиялық-геофизикалық тұрғыдан жеткіліксіз зерт-
іелген алаптар қатарына жатады. Мүнда сейсмобарлаудың ОТНӘ, әсіресе дәлірек
іздестіру жұмыстарының материалдары жоқ, бірде-бір терең ұңғыма да бұрғыланбаған.
Сондықтан оның құрылыс жене даму ерек-
шеліктерін анықтау, мүнайгаздылығының ке-пешегін бағалау 60-жылдардың геологиялық-
геофизикалық деректерін және юракөмірлерін іздестіруге байланысты жеке сейсмоқималар
тұрғызу нәтижесінде 80-жылдары В.М. Пили-
фосов алған сейсмобарлау ақпаратына не-
гізделген. Электрлік зондылау деректері бой-
ынша құрастырылған құрылымдық картаға
сөйкес, алаптың кристалдық іргетасына тиесілі
іаужыныстардың беткі жазықтығы оңтүстіктен
солтүстікке қарай бірте-бірте темендей бере-
ді, сейтіп Байбақты кенті теңірегінде жер бел-
ион керініс беретін ашылымдар беті Бақанас
кенті еңірінде 1,5-2,0 км-ге дейін тереңдейді.
Аталган елді мекендер арқылы ететін қима
тагыты бойынша 50-жылдардың соңында
юрт құрылымдық ұңғымалар бұрғыланған бо-
пптын, солардың ішінде 8-інші ауыл жанында
Оурғыланған ұңғыма қалыңдығы 1000 м-ден
.астам палеоген-неоген таужыныстарының
ең толық қимасын аршыды. Алайда алаптың
Іргетасы аршылған жоқ. Бұрғылау процесін-
до ешқандай мұнай, газ белгілері байқалған
емес. Сейсмобарлау арқылы Іле езенінің
төменгі ағысы бойында меридианға жуық
(субмеридиандық) бағыттағы бірнеше грабен
анықталды, бұларды қалыңдығы ендіруге
түрарлық шамада қоңыр көмір қабатшаларын
кірікіретін юраның құмды-сазды шегінділері
толтырған. Юраның көмірлі таужыныстарының
килыңдығы 600 м шамасында. Осындай гра-
бендерм төменгі Іле көмір алабының шығысынан
табылды. Бұлардағы іргетастың құлдилау
тореңдігі көмір алабымен салыстырғанда
анағүрлым кем болып шықты. Лепсі ойысымы
деп аталган шығыс "шүмекте" алап іргета-
сы біршама саяз орналасқан, осыған сәйкес
шогінді қатқабаттың қалыңдыгы да 1000 м-
ден аспайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Өмірбаяны
---------

Эприлинн Пайк (ағылшын т. Aprilynne Pike, 1981 жылы Америкада Солт-Лейк-Сити, Юта шататында туылған) - Америкалық жазушы.
Балалық щағын Финиксте (Аризона штатында) өткізеді, орта мектепті Айдахода бітіреді. Кейін үш жыл бойы Левистонда орналасқан Льюис-Кларктың атындағы колледжте оқиды. Мұнда Эприлинн жазу өнері мен театрмен айналысты. Осы уақыт аралығында ол өзіне жар - Кеннет Пайкты тапты. 
Колледжді бітіргеннен кейін Эприлинн Юта штатындағы Провоға көшті. Мұнда Кеннет философиямен айналысып жатты. Баласы туылғаннан кейін, Эприлинн жұмысын тастауға міндетті болды. Дәл осы сәтте ол өзінің алғашқы романын жазуға кірісті. Кішкене уақыт күйеуі Финиксте жұмыс істеді, мұнда олардың екінші баласы туылды. Кейін, отбасы Провоға қайта оралды. Бұл уақытта Эприлиннің 3 романы аяқталған еді. Алайда, кітабын шығаруға көмектесетін адам таба алмады. Сонда ол жасөспірімдерге арналған роман жазамын деп шешеді. Романды үшінші баласының туылуына үш апта қалғанда бітірді. Эприлинн Пайктың "Қанаттар" романы 2009 жылы, Кеннеттің заң факультетін бітіргеннен кейін жарық көреді. Осы жағдайдан кейін Эприлиннің отбасы аризонаға көшіп, осы уақытта да тұрып жатыр.

Кітабы
------

"Қанаттар" - Эприлинн Пайктың жарық көрген алғашқы кітаптар жинағы. Бұл кітап жасөспірім қыздарға арналған роман. Кітап Лорел атты қыздың өмірін баяндайды. Роман "New York Times"-тың бестселлер тізіміне кірді. Алғашқы кітаптан кейін тағы үш кітап жазып шығарды. Олар "Қанаттар" кітабының жалғасы болып табылады.

1. ↑  "New York Times"
**Балқаш толқыны** — Мағауия Хамзиннің күйі.

Ақтоғай ауданының тумасы Мағауия Хамзин өзінің бұл туындысын 1937 жылы шығарған. Ұзақтығы 2,5 минутқа жуық.

Мағауия өзінің ата-жұрт елді мекені Балқаш қаласына жиі барып, балалық, жастық шақты еске алып тұратын. Балқаш көлдің беті көркем көрініс, оны күйші осы шығармасы арқылы салып жеткізген.

Күй ноталарын қағазға әр жылдары екі адам жеке-жеке түсірген, сондықтан да бұл екі нұсқаның сәл өзгешеліктері бар. Біріншісі музыкатанушы Уәли Бекеновтың нұсқасы, екіншісін күйші Манап Анықбеков жазып алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Күләш Сардарбекова.* Шертпе күйдің дүлділі (мақала)
2. ↑  *Манап Анықбеков.* Мағауия Хамзин: өмірі мен шығармашылығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Мағауия Хамзиннің күйлері |
| --- |
|  |
| 

Алтын астық • Амангелді туралы күй • Балқаш толқыны • Белгісіз солдат • Жайлау • Жарыс • Жас қазақ • Космонавтар • Көкен • Қосбасар • Токырауын толғауы • Шахтер күйі • Шопан күйі
 |

 |
**Бекзат Қанатұлы Нағашыбай** (25 мамыр 2001 жыл, Қостанай облысы) – қазақстанның жас әншісі.

Ол қазір №10 мектептің (Қостанай) 8 сыныбында білім алып жатыр. Жастайынан өзінің білімімен, талантымен көзге түсті. Бекзат домбыра тартып, ән айтады. 2012-2013 жылдары халықаралық "Золотой микрофон" байқауына қатысып, екі мәрте "дипломант" атағын алды. 2012 жылы маусым айында өткен халықаралық "Шаттық" фестиваліне белсене қатысты. Сол фестивальмен қатар өткен елбасымызға арналған концертте өнер көрсетті. 2010 жылдың қазанында Қостанайда өткен "Пою тебе, мой Казахстан" ән байқауында 2-орынды иеленді. Облыстық жайдарман ойындарында мектеп атынан өнер көрсетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақтың дәтүрлі 1000 әні", EL production company, Co.Ltd 2010

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бекзат-біздің мақтанышымыз!
**Джеймс Крофорд Эйнджел** (ағылш. *James Crawford Angel*; 1 тамыз 1899(18990801), Спрингфилд, Миссури — 8 желтоқсан 1956, Панама қаласы) — американдық ұшқыш.

1933—1937 жылдардағы Венесуэланың қол жеткізгісіз ауданындағы сарқыраманың үстінен ұшып өткені арқасында белгілі, кейін ол әлемде  ең биік сарқырама екеені белгілі болды; бұл сарқырама ұшқыштың құрметіне Анхель ("ангел", исп. Angel сөзінің испанша айтылуы) деп аталды. Эйнжел 16 қарашада 1933 жылы (ол тау беткейінен көрінетін кенді іздеумен айналысқан) сарқыраманы ұшу кезінде кездейсоқ тауып алады. Сарқырамаға қызыққан Эйнджел ол туралы жазылған венесуэлалық саяхатшы және зерттеуші Феликс Кардон Пуигтың жазбаларынан куәлік іздестіреді және 1937 жылғы наурызда Венесуэлаға оралды, қайтадан Кардонмен бірге сарқырама үстінен ұшады. Ақырында, 1937 жылы 9 қазанда Эйнджел сарқыраманың шыңына қону талпыныс жасады, соның барысында оның ұшағының дөңгелектері балшыққа батып кетіп зақымданды (ұшақ шыңда 1970 жылға дейін қалды, венесуэла билігі оның қалдықтарын қайта қалпына келітіріп, тікұшақпен Каракасқа жеткізді). Эйнджел, оның әйелі және тағы екі серігі 11 күн бойы жүрген. Бұл саяхат бұқаралық ақпарат құралдарын өзіне кеңінен көңіл аудартты және сарқырама ұшқыш атын алды.

Эйнжел қайтыс болғаннан кейін оның өсиеті бойынша, күлі сарқыраманың үстіне шашылды.

* АнхельАнхель
* Ұшақ Джеймс Энджела, онда ол жетті сарқырама АнхельҰшақ Джеймс Энджела, онда ол жетті сарқырама Анхель

1933-1937 жылдары кездейсоқ ұшып жүргенде оның көзіне Венесуеладағы сарқырама түседі.Сонымен осы сарқырама әлемдегі ең биік сарқырама болып шығады.Осы сарқырама ұшқыштың құрметіне Анхель [Испан тілінен Angel−«періште»] деп аталған.Эйнджел 16 қарашада 1933 жылы кездейсоқ ұшу барысында сарқыраманы көреді.Сарқырамаға қызығып,Эйнджел осы сарқырама жайлы мәліметтер жинайды.Феликс Кардон Пуи деген Венесуелалық саяхатшы және зерттеушіден мәлімет алады,1937 жылы наурыз айында Венесуелаға қайта оралып,сарқыраманың үстінен Ф.Кардонмен бірге ұшады.Соңында 1937 жылы 9 қазанда Эйнджел Сарқыраманың шыңына шығуға бел буады,алайда қону барысында ұшақ батбаққа батып,зақым алады.[ұшақ сарқыраманың шыңында 1970 жылға дейін қалады] Эйнджел,оның әйелі және тағы екі серіктесімен 11 күн бойы аймақтан әрең шығады.Осы оқиға кеңінен таралып ақпарат тез арада тарап,осы сарқырамаға ұшқыштың есімі берілді.

Қайнар көздері
--------------

* *Кравчук Т. А.* Рекордтар табиғат. — Л.: Эрудит, 1993. — 216 с. — 60 000 дана — ISBN 5-7707-2044-1.
**Джеймс Гарнер** - ол жетпіс жылдан астам уақыт бойы бірнеше телехикаяларда, соның ішінде 1950-ші жылдардағы Western ABC сериясындағы «Маверик» Брет Маверик және 1970-ші жылдардағы жеке детективтің «The Rockford Files» шоуындағы Джим Рокфорд сияқты танымал рөлдерде ойнады.

Ол 50-ден астам театрландырылған фильмдерде басты рөлдерді ойнады, соның ішінде Стив МакКуинмен бірге «Ұлы қашу» (1963); Пэдди Чайефскийдің Джули Эндрюспен бірге Эмилидің американизациясы (1964); Гран-при (1966) Тосиро Мифунемен ; Марлоу (1969) Брюс Лимен ; Жергілікті Шерифке қолдау көрсетіңіз! (1969) және «Жергілікті атысшыны қолдау» (1971); The Castaway Cowboy (1974); Блейк Эдвардстың Виктор/Виктория (1982) Джули Эндрюспен бірге; және «Мерфидің романсы» (1985) Салли Филдпен бірге, ол үшін ол « Оскар» номинациясын алды.

Гарнердің мансабы мен танымалдығы Клинт Иствудпен бірге ғарыштық ковбойлар (2000) сияқты фильмдерде тағы бір онжылдықта жалғасты; Майкл Дж. Фокс пен Кри Саммермен бірге Атлантида: Жоғалған империя (2001) анимациялық фильмі (дауысты жұмыс); «Дәптер» (2004) Гена Роулендспен ; және « 8 қарапайым ереже » фильміндегі Джим Эган рөлін (2003–2005) теледидарлық ситкомдағы рөлі.

Отбасы
------

Гарнер Джеймс Скотт Бамгарнер 1928 жылы Денверде, Оклахома қаласында дүниеге келген (қазір Норман маңындағы Thunderbird көлінің астында). Оның ата-анасы неміс американдықтары, жесір қалған Уэлдон Уоррен Бамгарнер және жарты Чероки туылғаннан кейін бес жылдан кейін қайтыс болған Милдред Скотт (Мик) болды. Оның ағалары Джек Гарнер және Чарльз Бамгарнер, мектеп әкімшісі болды. Оның отбасы әдіскер болған. Аналары қайтыс болғаннан кейін Гарнер мен оның ағалары туыстарының үйіне жіберілді. Гарнер отбасымен 1934 жылы, Уэлдон қайта үйленгенде қайта қосылды.

Гарнердің әкесі бірнеше рет қайта үйленді. Гарнер үш ұлды да (әсіресе оны) ұрған өгей шешелерінің бірі Вильманы жек көрді. Ол өгей шешесі де оны қоғамдық орындарда көйлек киюге мәжбүрлеп, жазалағанын айтты. Ол 14 жаста болғанда, ол кек алу үшін оны өлтірмеу үшін онымен төбелесіп, оны құлатып, тұншықтырған. Ол отбасын тастап, қайтып оралмады. Кейінірек оның ағасы Джек: «Ол жаман әйел болды» деп түсіндірді. Гарнердің соңғы өгей шешесі Грейс болды, ол өзін жақсы көретінін айтып, оны «Мама Грейс» деп атаған және ол оған басқалардан гөрі ана екенін сезінді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гарнер Лос-Анджелестегі әкесіне қосылды және Голливуд орта мектебіне оқуға түсті, онда ол ең танымал студент болып сайланды. Орта мектептің спорт залының мұғалімі оған Янценнің шомылу костюмдерін модельдейтін жұмысқа ұсынды. Бұл жақсы төледі (сағатына 25 доллар ), бірақ американдық теледидар мұрағатына берген бірінші сұхбатында ол модельдікті жек көретінін айтты. Көп ұзамай ол жұмысын тастап, Норманға оралды.

Онда ол Норман орта мектебінде футбол және баскетбол ойнады және трек және гольф командаларында жарысты. Алайда ол соңғы курста оқуды тастап кетті. 1976 жылы Good Housekeeping журналына берген сұхбатында ол: «Мен қорқынышты студент едім, мен ешқашан орта мектепті бітірген емеспін, бірақ мен армияда диплом алдым», - деп мойындады.
**Альфонсо Гомес** (**Alfonso Gómez** 28 қазан 1980 жылы, Гвадалахара, Мексика) — мексикалық кәсіпқой боксшы, бірінші орта (Light Middleweight) және жартылай орта (Welterweight) салмақ дәрежелерінде өнер көрсеткен. «Үміткер» реалити-шоуының қатысушыларының бірі, шоуда ол үшінші орын алған.

Кәсіпқой бокстағы мансабы
-------------------------

Әуесқой бокста *Гомес* 90 айқас өткізіп оның 80-ін жеңген, осыдан соң Альфонсо 2001 жылы кәсіпқой мансабын бастаған. Екінші айқасында америкалық дебютант боксшы Ише Смиттен жеңіліп қалады, содан кейін қазылардың әртекті шешімімен отандасы Джесси Сантосты жеңген. 2002 жылы наурызда *Гомес* отандасы Лебардо Романмен тең нәтижелі айқас өткізді. Осыдан кейін Гомес америкалық Думонт Уиллерды (12-1) және жеңілмеген мексикалық Майкл Сантосты (6-0) жеңген. 2003 жылы ақпанда Альфонсо Джесси Сантоспен тағы да қолғап түйістірді, осы айқаста Сантос Гоместы ұпаймен жеңіске жетіп, оны екінші жеңілісіне ұшыратты. Жеңілістен соң Гомес жеңіліс көрмеген америкалық, тегі мексикалық Хуан Карлос Амезуды (9-0) нокаутқа түсірді.
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Ханшыңғыс жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Қарауыл ауылының оңтүстік-батысында 22 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1076 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 4,5-5 км-ге созылған, енді жері 2,5 км шамасында. Солтүстік беткейі тіктеу, таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған, етегінде қиыршықтас пен қорымтас үйінділері шоғырланған. Оңтүстік беткейінде көктерек, қайың шоғырлары аралас шалғын шөп өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарыханов Нұрмұрат**
----------------------

### Биографиясы және ерен еңбектері

Сарыханов Нұрмұрат (1906 ж, қазіргі Түркменстан, ССР, Геок-тепе селосы,- 4. 5. 1944, Молд. ССР, Бендеры ауданы, Далекеу дер. ) – түрікмен жазушысы. Орта Азия коммунистік университетін бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысып, майданда қаза тапты. Сарыханов шығармаларында советтік өмір шындығын суреттеді, түрікмендердің өмірі мен тұрмысындағы жаңа нышандарды көрсетті. «Жезде», «Бай ашуы», «Ақ үй», «Ең соңғы киіз үй», «Жарыққа ұмтылу» т.б. әңгімелеріндеескі әдет-ғұрып пен салт-сананы әшкерклксе, «Арман», «Махаббат», «Мерген» атты шығармаларында адамдардың тұрмысы мен санасындағы жаңалықтарды суреттеді. Сарыханов шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды. 1961 ж оның «Әңгімелер» жинағы қазақ тілінде жеке кітап болып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 417-бет
Альфонс Мари Луи де Ламартин
**Альфонс Мари Луи де Ламартин** (1790 жыл 21 қазан, Макон - 1869 жыл 28 ақпан, Париж) - француз жазушысы, саяси қайраткер, тарихшы, *Француз академиясының мүшесі* (1829).

Өмірі
-----

* *«Ақындық толғаныстар» (1820),*
* «Жаңа ақындық толғаныстар» (1823) *атты романтикалық лирикамен жазылған жинақтарында монархиялық құрылысты жақтады.*

Революцияға және материалистік көзқарасқа қарсы

* *«Жоселен» (1836),*
* «Періштенің құлауы» (1838) *атты поэмалар жазды.*

1840 жылдардан бастап ол монархияшылдық бағытынан қайтып, *либералдық буржуазияны* қолдауға көшті. 1848 жылы революция кезінде үкімет құрамына кіріп, реакциялық бағыттың жаршысы болды. 

* *«Жирондистер тарихы» (1847)* атты тарихи зерттеу еңбегі бар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
**«Прикаспийская коммуна»** — Атырау облысында орыс тілінде шығатын қоғамдық-саяси газет.

Тарихы
------

Газет 1920 жылдың 26 ақпан айынан бастап Гурьевтік уездком КОКП оргбюро мүшесі және уездік ревкомы боп, «Трудовая Правда» атымен аталынды. Бірінші баспашысы мен редакторы Фёдор Голованов болды.

1924 жылдың 6 қаңтарынан бастап «Рабочая Правда» атауын алады. 1925 жылдың екінші жартысы бойы «Рабочая правда» Чапаев уездік комитеті, уисполком, укоргбюроның мүшесі болып шығарылды.

«Рабочая правда» сол уақыттан бастап төрталабты болды және аптасына екі рет шыға бастады. Жауапты редактор С.Возняк оған жазылды, кейінірек — Флейс.

1933 жылы мекемемен байланысты сол кездегі Гурьевтік округінің администратвтік-территориялдық бөлінісі бойынша, «Рабочая правданы» «Прикаспийская коммунаға» атын өзгертті. Ұлы Отан соғысынан бастап және кейін газеттің жауапты редакторлары М.И. Матвеев және П.И. Богданов болды.

1940-1949 жылдар аралығында С.В. Верновты, әйгілі журналистті КОКПОК «Прикаспийская коммунаның»
редакторы боп сайлады.

1963 - 65 жылдары Хрущёвтік реформалары бойынша, «Прикаспийская коммуна» шығарылмады. Жетекші қызметкерлер ел ішінде «әдеби жұмыс» ізденуден таралып кетті.

1965 жылдың наурызында «Прикаспийская коммуна» екінші рет туған. Оның басшысы И.П. Свербихин — тұрақты редактор 17 жыл бойы болады.

1982 жылдан бастап газеттің редакциялық коллективін И.Н. Свидин басқарды.1995 жылы қызметтен босанғаннан кейін оның орнына көп мерзімсіз Ф.Н. Перов болды. Келесі жылы 2002 жылдың желтоқсанына дейін басты редактор Л.М. Монастырская болды.

2002 жылдан бері басты редактор — В.М. Шигаев.

2010 жылдан бері басты редактор — Р.М. Кульмагамбетов.

Қызықты мәліметтер
------------------

Көптеген жылдар бойында, әдеби қызметкері, басты редакторының орынбасры Мира Богословская — әйгілі ресейлік кинорежиссёрдің, Темір Нұрбахытұлы Бекмамбетовтың анасы болды.
1949 жылы Калмыкияның халық жазушысы Тимофей Бембеев өзінің бірінші әдеби мақаласын колхозшылардың өмірі туралы газетте жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Прикаспийская коммунаның» электрондық версиясы
2. ↑  В колофоне газеты значится: город *Чапаевск-Гурьев*.Объясняется это тем, что в 1925 ж. в честь пятой годовщины освобождения города Чапаевской дивизией, «по предложению трудящихся» было решено переименовать город. Под именем «Чапаевск» он просуществовал полгода, а затем, так и не получив официального признания высших органов РКФСР, вновь вернулся к своему историческому имени — *Гурьев* (ныне Атырау).
3. ↑  Елена Иванова, «Как Бекмамбетов стал опасным» / Газета «Яблоко» (29 тамыз 2008 ж.)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Прикаспийская коммунаның» електрондық версиясы (орыс.)
**Далабай Жазықбаев** - 1920 жылы Атырау облысы, Жылыой ауданында дүниеге келген. Алматы мүғалімдер институтының қазақ тілі мен әдебиеті бөлімінде оқып, Ескене, Доссор, Қүлсары мектептерінде қазақ әдебиетінің мұғалімі болған. 1942 жылы Ұлы Отан соғысына аттаныс сол жылы 15 қыркүйекте Батыс майдан даласында қаза тапты.

Шығармашылығы
-------------

Өлеңдері республикалық газет-журналдарда жарияланған. «Жауынгер дос», «Досыма», «Таңертеңгі бір жеңіс», «Намыс үшін», т.б өлеңдерінде жауынгерлердің қаһармандық ерлігін суреттел, фашист жауыздығын әшкерелейді. Майдан даласында жазған өлеңдерінің қай-қайсысынан да өр рух лебі еседі.

М.Ю.Лермонтовтың «Үш пальма», «Тұтқын», «Үміт» атты өлеңдері мен М.Голодныйдың «Щорс туралы жырын» аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Алвин Тоффлер** (ағылш. *Alvin Toffler*; 4 қазан 1928, Нью-Йорк, АҚШ – 27 маусым 2016, Лос Анжелес, АҚШ) – америкалық әлеуметтанушы, публицист, "постиндустриялық қоғам" тұжырымдамасы авторларының бірі. "Болашақтың соққысы" (1970), "Үшінші толқын" (1980) және басқа еңбектерінде адамзат қоғамы жаңа технологиялық төңкерісті басынан өткізіп жатқандығы және мұның ақыры әлеуметтік қатынастардың үздіксіз түбегейлі жаңарып, қалыптан тыс индустриялық өркениеттің құрылуына әкелетінін айтты. Қазіргі мемлекеттердің қоғамдық құрылымы ғылыми-техникалық төңкеріспен бірге келген экономикалық, әлеуметтік салалардағы қайшылықтарға төтеп бере алмай, жаһандық деңгейдегі дағдарыстарға соқтырады. Түбегейлі демократикалық реформалар жасау арқылы әділетті қоғам құруға, дағдарыстардан шығуға болады деп білді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Фердинанд фон Рихтгофен
**Рихтгофен, Рихтхофен (Rіcthofen) Фердинанд Пауль Вильгельм** (5.5.1833, Польша, Ополь воеводствосы, Карлсруэ (қазіргі Покуй) — 6.10.1905, Берлин) — Шығыс, Оңтүстік Шығыс Азия мен Қытай жерін зерттеген неміс географы, геолог; Пруссия Ғылым Академиясының мүшесі (1899). Берлин географиялық қоғамының президенті (1873 жылдан). 

Бонн (1875 — 79), Лейпциг (1883 — 86), Берлин (1886) университеттерінің проф. 1860 — 62 жылдары Шығыс және Оңтүстік Шығыс Азияға, 1868 — 72 жылдары Қытай жеріне саяхат жасап, оның табиғаты туралы көлемді материалдар жинады; Қытай жеріндегі лëсс қабатының эолдық (желдің әрекетінен) түзілуі туралы болжамның авторы. Азияның ірі табиғи облыстарындағы жер бедерінің пішіндерін генетик. тұрғыдан жіктеп, геоморфология ғылымының негізін қалады.Рихтгофен атымен Наньшаньдағы тау жотасы аталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Далалық аждаһа** - құм бетіне жақын құм арасын кеулей қозғалып жүреді. Жүріп бара жатқан жерінің құмы білеуленіп көрініп отырады. Далалық аждаһалар құмның арасында ыстықтан қорғанып жатқан қоңыздарды жейді және өзі де күндізгі күшті ыстықтан қорғанады. Бұлар ұсақ кемірушілерді, кесірткелерді орап алып қысып, тұншықтырып өлтіреді. Аждаһа жемтігін тұтасымен жұтады, кейде өзінен екі есе жуан жемді жұтып жібереді. Бұлар жұтар алдында тұншықтырған жемтігін орауынан босатып, аузына салып сілекейлейді, одан кейін жағының көмегімен жемтігін тамағына түсіріп жұтады. Жемтігін жұтып алысымен, қорегі қорытылып денесіне тарап кеткенше, аждаһа құмға көміліп жатады.

Дереккөздер
-----------

**"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары"**.Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
Tavor-TAR-21
1991 жылы Израильде атқыштар қаруының жаңа түpiн жасау 
ескірген М16, CAR-15 жене Галил автоматтарын алмастыруға тиiс болатын.
Жаңа қаруды жасап шығару Израильдің Милитари Индастриес компаниясына (қазіргі кезде ол IWI жекеменшiк компаниясы тапсырылды). Бұл іске Израиль жауынгерлерi де жұмылдырыл.Жаңа винтовка 1998 жылы көпшiлiкке таныстырылды, оған **Тавор TAR-21** деген атау берiлдi. 
Тавор сөзі Галилеяға Тавор (таудың орысша жазылуы «Фавор») тавор Ал 21 жеген индекс XXI ғасыр қаруы дегенді тұспалады.

«Тавор» сериялы каруларды Израиль қорғаныс армиясының бөлiмшелерi 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдың басында кеңінен қолданды. 
Қазiргi кезде Цахалдың карулы күштерi қатарында «Тавор» 
автоматтары жеткілікті, бірақ қаруды меңгеруге әжептеуiр уақыт жұмсалды.
Израильден бөлек, *Тавор TAR-21* автоматтарын Үндiстан 
мен Грузия армиясынын арнайы мақсаттағы күштерi 
пайдапанады.

*TAR-21* автоматы **СТАНАГ** (НАТО бекіткен стандартты келісім) қораптарын қабылдайды. Ол «М203» гранатта атқыштарымен бірге де орнатылады.
*Тавор TAR-21* атқыштар қаруы бipнеше үлгiден құралған. Оған ұңғысы 460 мм болатын *TAR-21* стандартты шабуылдау винтовкасы, ұңғысының 360 мм болатын *TAR С21* *Коммандо* шолақ автоматы, *TAR М21* *Микро-Тавор* тапанша-пулеметi, *STAR-21 Мерген Тавор* мерген винтовкасы кiредi.

IWI компаниясы әскери емес тұрғындар үшін тек өзі зарядталатын нұсқасын ғана дайындайды. Оны Еуропа мен Канада елдеріне экспортқа шығарады.

Автоматтың нұсқалары
--------------------

* *TAR-21*
* *GTAR-21*
* *Tar-OICW*
* *CTAR-21 (Commando TAR)*
* *MTAR-21 (Micro TAR)*
* *MTAR-21 X95R*
* *MTAR-21 "Zittara"*
* *MTAR-21 X95 7,62*
* *STAR-21 (Sharpshooter TAR)*
* *T.C.-21 (Tavor Carbine)*

Автоматты пайдаланушы елдер
---------------------------

* Бразилия
* АҚШ
* Әзірбайжан
* Израиль
* Вьетнам
* Гватемала
* Гондурас
* Грузия
* Үндістан
* Македония
* Нигерия
* Португалия
* Тайланд
* Украина
* Эфиопия
* Колумбия.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 8 қазанның 2014 жылы.
**Поль Ван Авер** (фр. ; 12 наурыз 1985, Брюссель), **Stromae** (Стромáй) — бельгиялық әнші, рэпер, музыкант және әндер авторы, шыққан тегі руандиялық. Сахналық лақап аты Stromae — Maestro сөзінің өзгерген түрі.

Биографиясы
-----------

Stromaeның әкесі — руандиялық, анасы фламанддық. 2000 жылы ол Maestro лақап атын алып, рэп-әлеміндегі жұмысын бастады. Алайда, оның лақап аты оған ұнамай, Stromae деп өзгертеді. 18 жасында Поль JEDI мен (Дидье Жан-Лонган) топ құрады. Содан кейін, олар «Faut que t’arrête le Rap» әнін жаздырып, бейнебаянын түсіреді. Дегенмен, JEDI дуэтты тастайды. 2006 жылы Stromae Hip-hop Family-ге қатысты, сонымен қатар Juste Debout Benelux-ке қатысты. Оқуының ақысын төлеу үшін, Поль мейрамханада жұмыс істеуге мәжбүр болды.

Жеке өмірі
----------

Stromae 2011 жылдың маусымында бұрынғы Мисс Бельгия Татиана Сильва Брага Тавареспен қатынастарының бар екенін растады. Олар 2012 жылдың қыркүйегінде қатынастарын үзді. Қазіргі уақытта стилист Корали Барбьемен қарым-қатынаста.

Дискографиясы
-------------

### Синглдері

* .2003 — «Faut qu’t’arrêtes le rap...»(feat. J.E.D.I.)
* .2009 — «C’est Stromae»
* .2009 — «Promoson»
* .2009 — «Up saw liz»
* .2009 — «Alors on danse»
* .2010 — «Bienvenue chez moi»
* .2010 — «Te quiero»
* .2010 — «House'llelujah»
* .2010 — «Rail de musique»
* .2010 — «Peace or Violence»
* .2010 — «Silence»
* .2010 — «Je cours»
* .2013 — «Papaoutai»
* .2013 — «Formidable»
* .2013 — «Tous les mêmes»
* .2014 — «Ta fête»
* .2014 — «Ave Cesaria»
* .2014 — «Meltdown»
* .2015 — «Carmen»
* .2015 — «Quand c'est?»
* .2017 — «Repetto X Mosaert»
* .2018 — «Défiler»
* .2021 — «Santé»
* .2022 — «L'enfer»
Фердинанд Лассаль
**Фердинанд Лассаль** (11. 4. 1825, Бреслау, қазіргі Вроцлав, Польша—31. 8. 1864, Женева)— неміс жұмысшы қозғалысыныц қайраткері, ұсақ буржуазияшыл социалист, жұмысшы қозғалысындағы оппортунистік бағыттардың бірі — лассальшылдьщтың негізін салушы. Лассаль монархияның таптық сипатын көмескілеп, ол халыққа қызмет етеді деген ақпарат таратты, «еңбек ақының темірдей берік заңын» насихаттады. Лассаль мен оны жақтаушылар экономикалық күрестің қажеттілігін, кәсіподақтарды құруды теріске шығарды. Ол жұмысшы табынан басқа таптардың барлығы тұтас реакциялық бұқара деп есептеді. Бұл тезис жұмысшы табы мен шаруалар одағын құруға тікелей қарсы бағытталған еді. Марксизм классиктері лассальшылдыққа қарсы батыл күресіп, оның теориялық тұжырымдарының түп тамырына балта шапты. Ол Нобель сыйлығының лауреаты болды (1914). Лассаль атом жөніндегі зерттеулер мен атом қаруымен қарулануға қарсы шыққан неміс ғалымдарының Геттинген декларациясын ұйымдастырушылардың бірі болды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,7 том