recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ақезу мәрпі** (Сарғалдақтар туысы) - Қазақстандық 11 түрдің ішіндегі ең көп тараған түрі. Алтай, Тарбағатай, Жоңғар Алатауы, Тянь-Шянь тауларында кездеседі. Орман және субальпі шалғындықтарында, қылқанжапырақты және араклас ормандарда, өзен аңғарларында өседі. Қалың шілік құрайды. 2 м-лік сабағы қабырғалы, жай және түк басқан. Жапырағы өте ірі, саусақ салалы бөліктерге бөлінген. Гүлшоғыры қалың, көпгүлді, бұтақтанған. Гүлдері сұрғылт-күлгін, симметриясыз. Тостағаншасының түсі күлтенің түсіне ұқсас, 5 жапырақшадан тұрады. Желектерінің барлығы екеу. Аталықтары шексіз, гүлден көрінбейді немесе аспайды. Маусым-тамызда гүлдейді, шілдеден бастап жеміс береді. Улы, әртүрлі алкалоидтар бөледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Яссин Мерья** (араб.: ياسين مرياح‎; 2 шілде 1993, Арьяна, Тунис) — тунистік футболшы, жартылай қорғаушы. 2018 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан. «Сфаксьен» клубының жартылай қорғаушысы.

Клубтық карьерасы
-----------------

Карьерасын "Метлауи" клубында бастады. 2013 жылы 29 желтоқсанда тұңғыш рет Тунис чемпионатында алаңға шықты. 2015 жылы қаңтарда қазір ойнап жүрген клубы "Сфаксьенге" ауысты. 18 ақпан күні жаңа клубында тұңғыш рет ойнады, тұңғыш голын 10 күннен соң "Ла-Марс" қақпансына енгізді.

Ұлттық құрамада
---------------

Ұлттық құрама сапында 2015 жылы 13 маусым күні Марокко құрамасына қарсы ойында алаңға шықты. Алғашқы голын 2017 жылы 1 қыркүйекте 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеу ойынында Конго ДР құрамасының қақпасына енгізді.

2018 жылғы әлем біріншілігінің топтық кезеңінің соңғы турындағы Панамамен кездесуде өз ақапасына гол соғып алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (sports.ru)
**Қазүйректер туысы** немесе **Италақаздар** (лат. *Tadorna*) – Қазтәрізділер отрядының үйрек тұқымдасы тармағына жататын 35 туыстың біреуі. Қазүйрек туысты құстар – қаздармен ортақтығы бар ірі денелі (1-1,5 кг) үйректер, бәлкім бұл екі тұқымдас тармақтар арасында өтпелі буын болуы да мүмкін. Жерде жүру сипаты және қанатын сирек қағып қаз типтес көптеген мөлшерлестіктері үйректерге жақын. Туыс атауы ұялардың орналасу типтеріне байланысты аталған, олар жерден қазылған жерде және қуыстарда ұя салады. Өсімдіктекті және жануартекті азықтармен қоректенеді. Негізгі қорегі – сораңның өркендері мен тұқымдары, астық жиналғаннан кейінгі егістікте қалған дәндер, су өсімдіктері, сондай-ақ шегіртке тұқымдастар, шаянтәріздестер, бунақденелілердің дернәсілдері. Қазүйрек туыстыларда жеті түр бар, Қазақстанда солардың екі түрі – сарыалақаз және қызылүйрек ұялайды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
*Ақмолатурист* - акционерлік қоғам, Астана қаласының аса ірі туристік фирмасы. 1970 жылдан фирма сыртқа шығатын, сырттан келетін және ішкі туризм саласындағы қызмет түрлерін ұсынып келеді. Фирманың мақсаты - ішкі туризмді дамыту. Қала ішінде және қала сыртына жасалатын саяхат үшін өзінің автобус көлігі бар. Фирма кәсіби экскурсия жүргізушілер әзірлеген Астана бойынша шолу экскурсияларын ұйымдастырады. Аталмыш туристік фирма «Астана-үшінші мыңжылдық қаласы» (қала ішінде 3 сағат автобуспен жасалатын саяхат) және «Астанамен таныс болыңыз» (қала ішінде 2 сағат автобуспен жасалатын саяхат) атты қала бойынша шолу экскурсияларын ұсынды. 2014 жылы сәуір айында компанияның басшысы ретінде Виталий Анатольевич Корольков тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
2. ↑
**Манстер** (ирл. , ағылш. *Munster*) — Ирландия Республикасы жеріндегі, Ирландияның оңтүстігіндегі тарихи аймақ. халық саны 1 101 266 адам (2002, есеп).

Ауданы - 24 127 км². Территорияны оңтүстік рулық қауым басқарды, 400 жылға таман бүкіл провинцияға өз биліктерін жүргізген. Қазір Керри, Клэр, Корк, Лимерик, Типперэри, Уотерфорд тәрізді графтықтар кіреді.

Тарихы
------

Манстер атауы келттік әйел-құдай Мумадан шыққан. Ерте Орта ғасырда аймақ алты графтықтарға бөлінген - Оңтүстік Манстер, Солтүстік Манстер, Шығыс Манстер, Батыс Манстер, Эрнайлік Манстер, Дейзилік Манстер. Сосын осы жерлерде үш патшалық құрылды - Томонд, Десмонд және Ормонд X ғасырда Уотерфордеге және Лимерикеге қоныс аударған викингтер Манстерге басып кірді. XII ғасырдағы ағылшын-норман басқыншылығынан кейін Манстерді Фицджеральд және Батлер феодалдық рулары басқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Крыжановский Сава Поликарпович** 1914 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша стансасында (қазіргі Тайынша қаласында) туған. Қызыл Армия қатарында 1941 жылдан, шайқастарға сержант, барлаушылар тобының командирі есебінде қатысқан. 1943 жылы қазан айында жаудың тылына өтіп, автотрассада жасаған. Екі автокөлікті қолға түсіріп, 8 гитлершілердің көзін жойып, бірнешеуін тұтқынға алды.
1943 жылы 19 қазанда барлауда жүріп танк пен бронетранспортерді жарып, 6 солдат пен офицерді өлтірді.
1944 жылдың басында гвардия сержанты Крыжановскийдің жеке есебінде жаудың 96 солдаты мен 5 офицерін өлтіргені жазылған және бірнеше фашист танкілері мен автокөліктері жойылған.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 10 қаңтардағы Жарлығымен Сава Поликарпович Крыжановскийге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Дәнсары**  – Ұлы Жыланшық өзені алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысындағы Ұлытау ауданының қиыр батысында, Байқоңыр ауылының солтүстік-батысына қарай 100 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 157 м.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 9,6 км2, ұзындығы 6,9 км, ең терең жері 1,5 м, су жиналатын алабы 468 км2. Көл ағынсыз, солтүстік-шығысынан (Сарын тауынан) жазда тартылып, қарасуларға бөлініп қалатын Қайдағұл өзені құяды. Қар және жер асты суларымен толығып, көктемде Шөміш көлімен ұласады. Қарашаның ортасында суы қатып, сәуірдің ортасында мұзы ериді. Ақ және боз жусан, қылқан селеу, т.б. шөптер өсетін жағалауы жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ақмола Обылыснан Ауған Соғысына Қатысушылар** — 1979 — 89 жылдар аралығында Ауғанстан жерінде әскери қимылдарға қатысушылар. Ақмола облысының орталығы — Көкшетау қаласында Ауған соғысының ардагерлері одағы құрылды. Ұйым соғысқа қатысушылардың әлеум. құқығын қорғауға, қаза тапқан жауынгерлердің жанұясына ақшалай көмек беруге, т.б. жәрдемдеседі. Ақмолалық Ауған соғысына қатысушылардың көпшілігі орден, медальдармен марапатталған. Ауған соғысына облыстан қатысқан 64 жауынгердің 22-і қаза тапқан, 1-і хабарсыз кеткен.

Сыртқы сілтеме
--------------

* Ақмола Обылыснан Ауған Соғысына Қатысушылар(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы"
Цератозавр
**Цератозавр** — бұдан 156 - 145 миллион жыл бұрын кейінгі Юра дәуірінде өмір сүрген ірі динозавр. Ол бұлшық еті мықты екі аяғымен қозғалған. Оның имек пішінді кең әрі жіңішке мойыны мен тұмсығында қасқа мүйізі болған. Динозаврды цератозавр деп атаған — палеонтолог Отниел Марш. Ғалым 1884 жылы цераптозаврды толықтай зерттеп шығып, осындай атау беруді ұйғарған. Цераптозаврдың көру қабілеті өте жақсы дамыған. Көлденеңінен ұзындығы — 6 метр, салмағы 1360 келі тартатын азуы алты қарыс жыртқыш пышақтарың жүзіндей өткір тістерімен ерекшеленген.

Қызықты дерек
-------------

* Цераптозавр шамамен 150 миллион жыл бұрын кейінгі Юра дәуірінде өмір сүрген.
* Цераптозаврдың қаңқасы қазіргі кездегі қолтыраынның қаңқасына ұқсас.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұсақ жануарлар
* Салмағы : 1,3 тонна
* Тұқымдас : Цератозаурид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Мансұрата** – Қазығұрт тауларының батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Ескі Шанақ ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 592 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2 км.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Көлбеу беткейлері нашар тілімденген. Төбелі-жонды келген тау өңірінің сұр, құмдақты қоңыр топырағында бұта аралас жантақ, жусан, қияқ, қоңырбас т.б. қуаң далаға тән өсімдіктер өскен. Солтүстіктен көктемде 10-15 күндей ағыны болатын Ұзынсай өзені ағып өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Дәрі мәрпі (сарғалдақтар тұқымдасы)**

Қазақстанның солтүстік облыстарында орманды далалы жиірек дала аумағында,сондай-ақ Алтай,Тарбағатай және Жоңғар Алатауында кездеседі.Кесілген жапырақты ормандарда,алаңқайларда және егістіктерде,өзен,бұлақ жағалауларында тасты беткейлердегі шабындықтарда өседі.Тауларда субальпі белдеулеріне дейін көтеріледі.Көлемі кіші,жер асты бөлігі екі сопақ түйнекке ұқсайды,жапырағы көп тарамдалған және гүлдерінің түсі сары.Гүлдерінің пішіні бірдей,дөңгелене иілген,мәрпінің басым көпшілігіне ұқсас.Гүлшоғыры бәрінен бұрын жай шашақтың түріне жақын,аз бұтақты.Бұл түр шілде-тамызда гүлдейді.Улы заттар бөледі.Олар – алкалоидтар.Үй жануарлары жемейді.Халықтық медицинада жер үсті бөлігі қояншық ауруына,бас ауруларына және түрлі улануларға қарсы қолданылады.

**Дереккөздер**:Қазақстанның өсімдіктер энциклопедиясы.
**Көктерек** (лат. *Populus tremula*) – талдар тұқымдасына жататын терек түрі. 

  

Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау - сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. Басқа ағаштардан айырмашылығы көктеренктің жапырақ жүйкелері астыңғы жақтарына қарағанда жапырақтың үстіңгі жағынан жақсы көрінеді. Тамыр жүйесі топырақтың беткі жағына жақын жетілетіндіктен, тамырдан түйін тастап жас көктеректің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Көктеректің қайыңынынан айырмашылығы екі үйлі өсімдік.Аталық сырға гүлдері бір ағашта, ал аналық сырға гүлдері басқа ағашта ерте көктемде жапырақ жарғанға дейін гүлдейді, гүлдері көп және ұсақ.Назарын өзіне еріксіз аударатын аталық сырға гүлі-үлпілдек ,жұмсақ сұр, майысқақ, қызыл түсті тозаңдары бар. Тозаңдану жел арқылы жүреді. Аралар гүлдің тозаңдарымен бірге әлі де ашылмаған бүршіктерден жабысқақ зат (клей) жинайды. Тұқымды өте ұсақ, пісіп жетілген соң, жаз мезгілінде желмен таралады. Бұл да қайыңға ұқсас кесілген немесе өртенген ормандардың орнына қаулай өседі ,нәтижесінде ұзақ жыл тіршілік салыстырғанда өзінен жоғары бағаланатын ағаштардың өсуіне жағдай жасап, ығысып шыға береді.

### Қосымша ақпарат

Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. Одан алынатын жұмсақ, ақ түсті ағаштар құрылысқа пайдаланады, қағаз шығаруға , фанер, шырпы т.б. заттар жасауға қолданылады. қабығы тері илеуге ,тканьді бояуға қолданады(сары түс береді). Бүршігі мен жапырвғы ағзаға тез әсер ететін заттар түзеді, бөлме ауасын тазартуға пайдаланады, халықтық медицинада кеңінен қолданылады. Өкпе , безгек, уланған немесе жылан шағып алған жағдайда қолданады.

Дереккөздер
-----------
**Мансұр Мұстафаоғлы Мазинов** (25 қыркүйек 1906, Гурзуф, Таврия губерниясы, Ресей империясы — 11 наурыз 1983, Қазақ КСР) — Кеңес әскери ұшқышы, Ұлы Отан соғысының қатысушысы. Бірінші қырым татар ұшқышы.

Өмірбаяны
---------

Мансұр Мазинов 1906 жылы Гурзуфта дүниеге келген. Қырым татары. Оның авиациялық мансабы 1930 жылы Ақмешітте Қырым АКСР Орталық Атқару Комитеті атындағы пилоттық мектептің алғашқы жиынтығына кіргенде басталды. 1932 жылдан бастап ол басқа ұшқыштарды Ақмешіт, Сімбір, Саратовтағы авиациялық мектептерде нұсқаушы болып жұмыс істей отырып, ұшуға үйреткен.

Ұлы Отан соғысы кезінде оны Ақмешіт қалалық әскери комиссариаты ЖШҚӘ қатарына шақырды. Көлік авиациясының ұшқышы болған, 1-әуе армиясының 147-авиациялық полкінде қызмет еткен. 1942 жылдың ақпанынан бастап майдан шебінде болды (Калинин майданы).

Соғыс кезінде қоршаудағы Ленинградтағы партизандарға ұшатын. Ол Р-5, УТ-2, По-2 ұшақтарымен ұшты. Мансұр Мазинов екі рет Қызыл Ту орденімен, II дәрежелі Отан соғысымен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін», «Кенигсбергті алғаны үшін» медалдарымен марапатталды.

Ол соғысты Истенбург полкінің 142-көліктік авиация полкінің эскадрилья командирінің орынбасары лауазымында капитан шенімен аяқтады. Соғыс аяқталғаннан кейін Мазинов Старобельск ұшқыштар мектебінде қызмет етті, содан кейін 1952 жылы Қазақ КСР Павлодар қаласындағы аэродромды басқарып, майор шеніне дейін көтерілді.

Тағы қараңыз
------------

* Әмет-Хан Сұлтан
* Әмір Чалбаш
* Әбдірайым Решидов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маргарита Небольсина. Соғыс… Тағдырлар… Естелік… Өлеңдер…. — Қазан: Idel-Press, 2015. — Б. 216. — ISBN 9785852477965.
2. ↑  *Асан Хуршутов* Мансур Мазинов соғысты үш орден иегері ретінде аяқтады (29 сәуір 2015).
3. ↑  Мазимов Мансұр Мұстафаоғлы 1906 ж.туғ.
4. ↑  *Софу, М.* Ұрпақтар арасындағы байланыс: [Ұшқыш Мансұр Мазиновтың тағдыры туралы] / М. Софу // Голос Крыма. — 2000. — 5 мамыр. — Б. 5. : сурет
**Көктерек** – Алтынемел жотасының оңтүстік беткейіндегі өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Панфилов ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 40 км, су жиналатын алабы 856 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Алтынемел жотасындағы Қатутау жотасының оңтүстік беткейінен алып, Іле аңғарындағы Айдарлы ауылы маңындағы құмға сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Өзен жағалауы жайпақ, тек орта ағысындағы Атыжек тауында жағалауы тік жартасты келген. Көктеректің бірнеше шағын салалары бар. Олардың басым бөлігі жаз айларында құрғап, қарасуларға бөлініп қалады. Аңғары мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Протомұнай**. Мұнайдың қалыптасуы жер қойнауындағы бүкіл органикалық заттардың диагенез белдемінде биогендік факторлар әсерінен немесс катагенез белдеміндегі термокатализ салдарынан жаппай таушайырлануы нәтижесінде жүзеге асады деп есептейтін ескірген жорамалдар мен тұспалдарға сәйкес туындаған термин — мұнай қалыптастырған органикалық заттар мен солардың есебінен қалыптасқан мұнай аралығында болуы тиіс зат атауы. *"Прототаушайыр", "оксишайыртас"* терминдері Протомұнай түсінігіне ұқсас ұғымдарды білдіреді. Сайып келгенде, бұлардың бәрі де ескірген терминдер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Лондон металдар биржасы** - 1877 жылы шет елдерден импортталатын түсті металдардың үлкен бөлігін орталық рынокта қамтамасыз ету үшін құрылған. 

  

Онда мыс, қорғасын, мырыш, алюминий, күміс, никель металдарына мәмілелер жасау жүзеге асырылады. Биржа металдарының ресми бағасы әлемдегі барлық өндірушілер мен тұтынушылардың ұзақ мерзімдік келісім-шарттарды бекітуі бойынша белгіленеді. Жасалған барлық мәмілелерге Халықаралық тауарлы-клирингтік палатасы кепілдік береді. Бұл рынокта мәмілелер мен қызмет көрсетулерді өз мерзімінде қамтамасыз ету үшін қажет. Клирингтік палатаға мүше болу мәселесін палатаның директорлар кеңесі шешеді, ол тәуелсіз орган болып табылады. 

Металдар биржасының сауда күні құрылғаннан бері онша көп өзгерген жоқ. Алғашқы кезеңдерде сауда-саттық бормен еденге дөңгелектене сызылып, тіке дауыстап шақыру арқылы жүргізілген. Бүгінде басқаша, сауда жасалатын зал ішіне айналдыра қызыл түсті былғарымен қапталған 36 жұмсақ орындық қойылған. Сауда жасаушы трейдерлер осы орындықтарда орналасады, бірін-бірі көріп отырады. Сауда кезінде олардың ешқайсысына артықшылық берілмейді. Клиенттер өз тапсырыстарын сауда алаңындағы брокерлер мүшелері арқылы береді. 36 орындықтың айналасына ағаш діңгек орнатылған. Шеңбердің сыртындағы жасыл түсті еденде трейдерлердің кабинасы орналасқан. Ал трейдерлер өзара мәмілелерді айқайлап жүзеге асырады.

Биржадағы сауда тәулік бойы жүреді. Дегенмен, түсті металдар саудасы Лондон уақыты бойынша ертеңгі сағат 7 мен кешкі сағат 19 аралығында қыза түседі. Биржа мамандарының айтуынша, саудаға күннің бірінші жартысында негізінен азиялық фирмалар, екінші жартысында АҚШ-тың компаниялары қатысады. Саудаға шығарылған металдар биржаның қойған талабы деңгейіне сәйкес келуі қажет. Онсыз сауда-саттық орынтағына отыра алмайсың.

Дереккөздер
-----------
**"Капитан қызы"** - орыс поэті Александр Сергеевич Пушкин жазған тарихи роман. Кітапта болған оқиға Емельяна Пугачёваның көтерілісімен тұспа-тұс келеді. Роман авторсыз 1836 жылы "Современник" журналында жарық көрген.

Сюжет
-----

Пётр Андреевич Гринёв өзінің жастық шағындағы болған оқиғаларды әңгімелейді. Балалық шағын Сибмир губернииінде өткізіп, 16 жасында жұмысынан уақытша босаған қатал әкесінің кесірінен әскерде қызмет етуге тура келеді. 

Жұмысының қарсаңында, тағдыр арқасында ол, сол кезде ешкімге атақты емес Емельяна Пугачёваны байқап қалады. Көре сала, ұнатып қалады. Кейін, қыздың көңілінен шығу үшін бәрін жасайды. Әрі қарай әңгіме өрби береді.

Кітаппен жұмыс
--------------

Пугачеваның көтерілісі жайлы жазу Пушкин ойына "Пугачева көтерілісінің тарихы" хроникасымен жұмыс істеу уақытында келді. Бұл кітап жайлы ақпарат іздеу үшін Пушкин Оңтүстік Уралға барып, 1770 жылдардың жағдайлары жайлы іздей бастайды. "Капитан қызында" Пугачева тарихынан гөрі Ресейлік тарих анық әрі нақты жеткізілген. 1832 жылы Пушкин кітап жазуда Пугачеваны ең алғаш оның жанына өткен Михаил Шванвичті қосқысы келген.

Жарыққа шығуы және пікірлер
---------------------------

"Капитан қызы" автордың өлімінің алдында бір апта бұрын жарық көрді. Бұл роман сол замандағы "Современник" журналында Петр Гринёвтен қалған роман секілді жарыққа шықты. 1838 жылға дейін еш пікір болмады. Алайда, 1837 жылдың қаңтарында Гоголь "бар жұрттың назарында" деп айтты. Гогольден көп ұзамай А. И. Тургенев, К. Я. Булгаков, П. А. Вяземский, В. Ф. Одоевский де өз ойларын жариялады. Олардың барлығы Пушкиннің бұл романын қызықты деп бағалаған. 

1. ↑  Капитанская дочь
**Жукова Татьяна Яковлевна** - еңбекші, Социалистік Еңбек Ері (1966 ж.), ауылдық, аудандық, облыстық Еңбекшілер Кеңесінің депутаты. 

1914 жылы Пензен облысы Нижеломов ауданы Большой Мечкос селосында туған. 1957 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы Бескөл ауданындағы «Заречный» кеңшарында бұзау күтушісі болып істеді.
1966 жылы 22 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Татьяна Яковлевна Жуковаға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ЖУКОВА Татьяна Яковлевна. Герой Социалистического Труда..
2. ↑  Герои страны.
3. ↑   Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Протаминдер — жануарлар топтарының көбінде сперматозоидтың ядросына кіретін қарапайым ақуыздар.

Қасиеттері
----------

Ақуыздардың құрамына кіргіш амин-қышқылдарының 60-85% аргининнен тұратындықтан, протаминдер өте жоғарғы негіздік қасиет көрсетеді. 
Олардың молекулалық салмағы төмен, 4000-12000 аралығында болады. Протаминдер ұрықтардың хроматинінің ДНҚ-сымен байланыс түзеді. Осы ақуыздар негізінен барлық сперматозоидтарында кездеседі. Кейбір протоминдер, өздерінің алыну көзіне байланысты аталады. Мысалы: лосось ұрығынан алынған протаминдер *сальмин*, селдь ұрығынан — *клупейн*, форель ұрығынан — *труттин*, скумбрия ұрығынан — *скумбрин* деп аталады.
Простациклин
**Простациклин** (простагландин I2) — Арахидон қышқылының

Артерия мен күре тамырға төсеніш жасушаларда **простациклин** түзіледі.

Қызметі
-------

Простациклиндер қан ұюына кедергі болады, қан ұюын тежейді. Жасушаларда простациклин концентрациясы тромбоксандар мөлшерінен көбірек болады. Сондықтан тромбоксан жүрек, қан тамырларының ауруларынан сақтау үшін жəне оны емдеу үшін өте маңызды. Простациклиндер қан тамырларында липидтік түйіршіктер (бляшкалар) пайда болуынан қорғайды, жүрек-қан тамырлары ауруларының басталуынан, атеросклероз тууынан сақтайды.

Маңызы
------

Простагландиндер, тромбоксандар, простациклиндер жəне лейкотриендердің биохимиялық процестердің осы бір қуатты реттеушілерінің атқаратын қызметіне жасалған қысқа шолудан полиқанықпаған май қышқылдарының, ең алдымен арахидон қышқылының қаншалықты маңызды екені байқалады. Осыған орай, адамдар мен жануарлардың денсаулығын сақтау, жұмыс қабілетін арттыру жəне мал өнімін көбейту үшін олардың қорегінің құрамына ауыстырылмайтын май қышқылдарын қосу керек деген күттірмейтін қажеттілік туады.

Дереккөз
--------


1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Бестас** – Балқаш көлінінің оңтүстігіндегі жал құм.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Жетісу облысы Қаратал ауданы жерінде, Қаратал өзені мен Шет (Бақанастың құрғақ арнасы) аралығында батыстан шығысқа қарай 110–115 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 80–90 км-ге созылған. Оңтүстігі Сарыесікатырау құмына жалғасады. Құмды алқаптың абсолюттік биіктігі солтүстікке қарай кеми береді. Құм жалдың биіктігі 3–20 м, солтүстік-шығысы жарқабақты, оңтүстік-батыс беткейі көлбеу келеді. Жер асты суы 5–20 м тереңдікте.

Өсімдігі
--------

Сексеуіл, еркекшөп, теріскен, жусан өскен. Солтүстігіндегі ойпаң жерлерінде бұта, жыңғыл, көл маңына таман қамыс өседі. Бестас құмы — қысқы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Тораңғылысай мемлекеттік қорықшасы** – қырғауыл, құм қоян және жабайы шошқа санын қалпына келтіріп, одан әрі көбейту мақсатымен 10 жылға арналып, 1978 жылы құрылған. Облыстық мәні бар.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Қызылорда облысы Сырдария ауданының 17,9 мың га жерін алып жатыр. Жаңадария өзенінің оң жақ жағалауындағы шөл өңірде орналасқан. Жер бедері көсілген жазық, орта шенінде бірен саран құм төбелер кездеседі. Жағалауын қамыс, қоға, қияқ басқан кішігірім өзен көлдер ағып өтеді.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Құмда сексеуіл өте тығыз өскен. Жаңадария өзенін бойлай қына, тал, терек, тораңғыдан тұратын тізбекті орман және тоғай өскен. Қорықшада жоғарыда аталған аңдардан басқа борсық, түлкі, қарсақ мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987
**Манчини Генри** (шын есімі Энрико Никола Манчини) (Mancini, Henry; Enrico Nicola Mancini) (16 сәуір 1924 жыл, Кливленд, Огайо, АҚШ — 14 маусым 1994 жыл, Беверли-Хиллз, Калифорния), американдық композитор..

Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары әскери-әуе жұмыс қызметінде Глен Миллермен танысып, соғыстан кейін аранжировщик және пианист ретінде оның оркестріне қызметке тұрды. 

«Питер Ганн» (Peter Gunn; 1958) телехикаясына арналған өзіндік джаз музыкасының арқасында, бірақ көбіне Блейк Эдвардстың «Розовая пантера» фильміне арнап жазған өзінің юморлық партитурасымен кеңінен танымал болды, Манчини қызмет етіп жүрген кезінде осы еңбегімен көп уақыт шұғылданды. 

80-нен астам фильмге партитура жазып, *Moon River* және *Days of Wine and Roses* деген екі өлеңі үшін, «Тиффанидегі таңғы ас» (1961) және «Виктор/Виктория» (1982) фильмдеріне жазған партитурасы үшін төрт «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, 20 «Грэмми» сыйлығына және 2 «Эмми» сыйлығына ие болды.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Қоңыр СУШЫЛҚАРА** (Cinclus pallasii) - денесі толық қоңыр реңді, алыстан қара түсті болып көрінетін, кәдімгі сушылқарадан сәл үлкендеу (60-70 г) құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Жас құстар өте алабажақ, ақ теңбілдері көп болады. Мекен орындары, қорегі, дауысы, қылығы кәдімгі сушылқаранікіндей. Қоңыр сушылқара Тәңіртаудың тау шатқалдарында кәдімгі сушылқарамен іргелес өмір сүреді. Кәдімгі сушылқара сияқты қоңыр сушылқараның ата-енелері ұядағы балапандарына күні бойы 600-ге дейін жем үлесін (әдет- те әрбір жем үлесінде бірнеше ұсақ су жәндіктері - гаммарустар, қүндақтылар, инеліктің дернәсілдері, т.б. болады) тасиды. Балапандар ұядан кеткенде, әлі ұша алмаса да, жасқанбай суға барып, жүзеді және сүңгиді.

Таралуы
-------

Қоңыр сушылқара үлкен денелі және ұялауға ертерек келетіндіктен, кәдімгі сушылқараны сүйікті үлескіні жерден және ұя орналастыратын орындардан жиі-жиі ығыстырады. Біз мұндай жағдайларды Алматыға жақын Іле Алатауының Үлкен Алматы шатқалынан бірнеше рет байқадық. Мұнда бұлақтардың біріндегі сарқырама астындағы ұяны әр жылдары біресе кәдімгі сушылқара, біресе кәдімгі сушылқара иеленді. Сол кезде қоңыр сушылқара ұясын тау тасқынды суының үстіндегі жартас сөрелеріне жиі-жиі, ашықтан-ашық орналастырып жүрді, мұны кәдімгі сушылқара ешқашан жасай алмайды. Мұндай ұяларды тау өзендерінің деңгейі кенет көтерілген кезде су ағыны жиі жуып кетеді. Олар біртіндеп суы едәуір таза және қоректі оңай теріп жеуге болатын тау өзенінің жоғарғы бөлігіне қарай ауысады. Қар жауып, суқоймалар қата бастаған кезде кешірек, қазанның аяғына қарай қайтадан төмен түсе бастайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Cinclus pallasii*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Үлгі:ITIS
3. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
Henry Rawlinson
Maj.Gen. Sir Henry Creswicke Rawlinson
**Роулинсон Генри Кресвик** (11. 4. 1810, Чадлингтон, Оксфорд,— 5. 3. 1895, Лондон) — ағылшын дипломаты, Шығысты зертеуші. 1840—43 ж. Ауғанстанда ағылшын үкіметінің өкілі, 1844— 49 ж.— Бағдадта консул, 1859—60 ж. Тегеранда елші. Генри Ассирия зерттеу ғылымының (қ. Ассириология) негізін қалаушылардың бірі. 1835 ж. Бехистун жазуын тауып, 1847 жыл қарсаңында қағазға түсірді. Генри археолог ретінде де белгілі. Қосөзен — Борсиппы (1854), Сиппара (1876) ежелгі қалалары орнында қазба жұмыстарын жүргізді. 1878—81 ж. Азиялық корольдық қоғамның, 1871—1872, 1874—1875 жылдары Географиялық корольдық қоғамның президенті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Қоңырат мыс кен орны
**Қоңырат мыс кен орны** – Қарағанды облысы, Балқаш қаласынан солтүстікке қарай 15 км жерде. 

Алғаш 1927 жылы Михаил Петрович Русаков ашқан. Геологиялық барлау жұмыстары 1928 жылдан жүргізіле бастады. 1934 жылдан Балқаш тау-кен металлургия комбинатының шикізат қорын беретін негізгі кеніші.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнының геология құрылысына девон жүйесі фамен жікқабатының құрамында қышқыл туфтың сирек қабатшалары бар құмтас-құмайттастар кіреді. Олардың үстін төменгі карбон жүйесіндегі қарқаралы свитасының андезит-базальт, андезит-дациттері жапқан. Құрамында металл минералдануы (вольфрам, молибден, т.б.) сирек кездесетін ақшатау кешенінің аляскиттік граниттерінен тұратын интрузиялық тау жыныстары, сонымен қатар төменгі карбонның балқаш кешеніне жататын және үш фазалық құрылымды тоқырау плутонының гранитоидтары кең дамыған. 
Кен денесінің пішіні төңкерілген табақ тәрізді, оның үстіңгі жағы толық игерілген.

Минералдары
-----------

Тотығу белдемінің минералдары – гематит, лимонит, куприт, мелаконит, сомтума мыс, ярозит, малахит, азурит, брошантит, халькантит, атакамит, хриозоколла.

Кентастануы
-----------

Кентасы 200 метр тереңдікке дейін таралған. Кентастанудың сипаты сеппе және желілі сеппе түрінде. Сондай-ақ, тік бағыттағылармен қатар көлбеу кентастану белдемділігі де білінеді. Кен орынның тотығу және сульфидке қайта баю белдемдеріндегі кентас сарқылған. Металдардың қоры бойынша Қоңырат мыс кен орны ірі кен орындары қатарына жатады, қазір мұнда аз көлемде ашық әдіспен кен өндірілуде.

Құрамы
------

Кентастарда мыс пен молибденнен (олардың қатынасы 115:1) басқа күшәла, қорғасын, мырыш, рений, таллий, галлий, селен, күміс, алтын, сүрме, теллур, индий, висмут, кобальт, никель, қалайы кездеседі. Ілеспе элементтердің негізгі мөлшері изоморфтық қоспалар түрінде де ұшырасады, кейде олар өздерінің дербес минералдарын түзеді. Мыс пен молибденнің мөлшері кең ауқымда өзгереді. Қазіргі кезде өндіретін кентастың құрамындағы мыстың мөлшер 0,35 – 0,45%.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Геном**(ағылш. *genome*, гр. *genos* — шығу, тек) — хромосомалардың гаплоидты (сыңар) жиынтығында шоғырланған гендердің бірлестігі. Геном терминін 1920 жылы неміс биологы Г. Винклер енгізді. Гаплоидты жиынтық көбінесе жыныс жасушаларына тән, ал сомалық (дене) жасушаларында хромосомалардың диплоидты (екі еселенген) жиынтығы болады. Кейде хромосомалардың саны қалыпты диплоидты жағдайдан артып кетеді. Егер гаплоидты жиынтықтан Геном үш не төрт есе артық болса, триплоидты және тетраплоидты, ал бір Геном ағзада бірнеше рет қайталанса, автополиплоидты, ал әр түрлі біріккен ағза аллополиплоидты деп аталады. Хромосомалардың жиынтығы еселеніп, артқан сайын Геном саны да өсіп отырады. Әдетте диплоидты клеткада хромосомалар жұп болып келеді. Себебі, ұрықтану кезінде оның бір сыңары аналық гаметадан, екіншісі — аталық гаметадан беріледі, яғни бұл Геномдар сәйкес (гомологты) болады. Сөйтіп екі гаплоидты жасушадан бір диплоидты жасуша түзіліп, жаңа ағза қалыптасады. Әр хромосомада тізбектеліп орналасқан гендердің өзара дәл келуін екі Геномның сәйкестігі деп атайды. Туыстығы қашық буындарда барлық немесе бірнеше Геномдар арасында сәйкестік болмайды. Бұл тұрақтылық бұзылып, белгілі бір факторлардың әсерінен хромосома санының өзгеруін (мысалы, артып, не кеміп кетсе) геномдық мутация деп атайды.

Тірі ағзаларда хромосомалардың саны тұрақты болады. Мысалы адамда — 46, маймылда — 48, қиярда — 14, жүгеріде — 20, қатты бидайда — 28, жұмсақ бидайда — 42, дрозофила шыбындарында — 8, т.б. Организм эволюциялық дамуында неғұрлым жоғары сатыда тұрса, соғұрлым олардың Г-ында ДНҚ көбірек болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуГенетика |
| --- |
|  |
| Генетика негіздері • Генетика тарихы • Генетика терминдерінің тізімі |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Тұқым қуалаушылық • Өзгергіштік • Ген • Генотип • Фенотип • Аллель • Мутация • Хромосомалар • ДНҚ • Нуклеотидтер • РНҚ • Генетикалық код • Геном |
|  |
| Салалары | 
Молекулалық генетика • Цитогенетика • Популяциялық генетика • Өсімдіктер генетикасы • Жануарлар генетикасы • Адам генетикасы • Медициналық генетика • Иммунды генетика • Фармакогенетика • Эпигенетика • Археогенетика |
|  |
| Заңдылықтары | 
Тұқым қуалаушылық • Мендель заңдылықтары • Хромосомалық теория • Гендердің өзара әрекеттесуі • Гендердің тіркесуі • Мутагенез |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Геномика • Генофонд • Гендік инженерия • Генетикалық карталар • ДНҚ-тестілеу • Гаплотоптар |

 |
**Генофонд** (ген және французша fond — жиынтығы) — бір популяциядағы не бір түрге жататын организмдегі әр түрлі гендердің саны мен құрамы. Генофонд терминін 1928 ж. орыс ғалымы А.С. Серебровский ұсынған. Генофонд термині бөлек бір популяцияның немесе бір түрге жататын барлық организмдердің аллель (сәйкес) құрамын көрсетеді. Тұрақты Генофондтағы гендер жиілігі генотиптен фенотиптің қатынасын кейінгі ұрпақтарға бір күйде беріп, генетикалық тепе-теңдікті сақтайды. Мысалы, будандастыруға алынған екі бидай сортының Генофондтарының бірінде өсімдік сабағының биіктік аллелі, екіншісінде аласалық аллелі бар деп алсақ, бірінші ұрпақта ата-анасында болған аллельдер жиілігі сақталғаны байқалады. Көбею қарқыны, сұрыптау, т.б. жағдайлар генетик. тепе-теңдікті ауытқытады. Ал жаңа тепе-теңдік тиісті ген жиілігінің өзгеруіне жаңа фактор әсер еткенге дейін сақталады. Табиғатта түр тармағындағы организмдер әр түрлі тіршілік ортасы жағдайына тап болып, өсіп-өнуіне байланысты олардың Генофондтары өзгеріп, табиғи сұрыптау нәтижесінде жеке және өзге Генофондтары бар басқа түрлер түзеді. Тұрақты Генофонд жынысты жолмен көбейетін популяцияларда кездеседі. Генофонд — түр және нәсіл түзілу процесінің негізі. Өсімдіктер мен жануарлардың табиғи және жасанды популяцияларының Генофондын қорғау — тірі табиғатты қорғаудың маңызды мәселесі болып есептелінеді. Биосфераның генетик ресурсын сақтау, әсіресе практикалық мәні бар немесе жоғалып кету қаупі төніп тұрған өсімдіктер мен жануарлар Генофондын сақтау әдістері жасалуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуГенетика |
| --- |
|  |
| Генетика негіздері • Генетика тарихы • Генетика терминдерінің тізімі |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Тұқым қуалаушылық • Өзгергіштік • Ген • Генотип • Фенотип • Аллель • Мутация • Хромосомалар • ДНҚ • Нуклеотидтер • РНҚ • Генетикалық код • Геном |
|  |
| Салалары | 
Молекулалық генетика • Цитогенетика • Популяциялық генетика • Өсімдіктер генетикасы • Жануарлар генетикасы • Адам генетикасы • Медициналық генетика • Иммунды генетика • Фармакогенетика • Эпигенетика • Археогенетика |
|  |
| Заңдылықтары | 
Тұқым қуалаушылық • Мендель заңдылықтары • Хромосомалық теория • Гендердің өзара әрекеттесуі • Гендердің тіркесуі • Мутагенез |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Геномика • Генофонд • Гендік инженерия • Генетикалық карталар • ДНҚ-тестілеу • Гаплотоптар |

 |
**Қоңырат** (қарақ. *Qońırat, Қоңырат*, өзб. *Qo‘ng‘irot, Қўнғирот*) — Өзбекстанның солтүстік-батысында, Қарақалпақстан құрамындағы қала. Әмудария атырауында орналасқан, қаладан батысқа қарай 8 км жерде Үстірт басталады.

Тарихы
------

1969 жылға дейін Железнодорожный ауылы деп аталды, 2018 жылы қала тұрғындары 80 мың адамды құрады.

Теміржол станциясы және әуежай бар. Теміржол станциясының атымен аталды, ол жақын маңдағы Қоңырат қаласының атымен аталды - ол өз кезегінде кейін Алтынкөл кенті болып өзгертілді.

Қаланың атауы түркі Қоңырат руынан шыққан. Бұл ру қазір қазақ руларының құрамына енеді, Орталық Азияның ежелгі руларының бірі. Ғасырлар бойы Қоңырат Хорезмнің құрамында болды, бірнеше рет Арал маңындағы көптеген мемлекеттердің астанасына айналды. Тарихи жағынан, сауда жолдарының қиылысында орналасқан, оған көпестер мен әртүрлі халықтардың жаулап алушылары барған. Ресейдің Хиуа хандығын жаулап алуы Қоңыраттан басталды.

Әдебиет
-------

* *Зонн И. С. Гланц М. Г.* Арал энциклопедиясы —  Мәскеу: Международные отношения, 2008. — Б. 116. — 256 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-5-7133-1326-5.
**Генотеизм**, **энотеизм** ( лат. henotheismus гр. ἑνόςἑνός нысаны εἱ̃ς «бір» + θεός «құдай») немесе **кафенотеизм** - Макс Мюллер енгізген термин, ең жоғары және құдіретті құдайлардың бірін құрметтейтін немесе пантеизмнен ерекшеленетін діни сананың күйін білдіреді.

Генотеизмнің монотеизмнен ( μονος «жалғыз») айырмашылығы - ең құдіретті бір құдайды таңдау басқа құдайларды қастерлеу мен табынуды қазіргі пантеоннан алып тастамайды. Генотеизммен барлық құдайлардың бір нақты құдайда діни-философиялық бірігуін шатастырмау керек, оны біз, мысалы, Зевске кейінгі орфикалық гимндерде кездестіреміз. Генотеизм политеизм мен монотеизмнің арасында аралық орынды алады. Ол политеизм мен монотеизм кезеңдері бойынша өтеді және біріншіге немесе екіншісіне қарай эволюцияға тенденцияларды қамтиды.

Дінтануда «генотеизм» ұғымымен қатар монолатизмнің бір құдайға табынуының қосымша айырмашылығы ретінде басқа құдайларға табынуға тыйым сала отырып, бір жоғарғы құдайға қызмет ету - « монолатрия » ұғымы қолданылады. әлеуметтік топ көрсетілген.

Дереккөздер
-----------

* Генотеизм//Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі
**Германия телевизиясы**–Германия телеарналары: "Германия Бірінші Телеарнасы", ЦЦФ - Германия екінші телеарнасы, аталған екі арна мемлекеттік болғандықтан ресми, үкіметтік жаңалықтарға баса назар аударады.. Феникс–бұл арна саясат мәселелерін қозғайды, яғни барлық бағдарламалары мен жаңалықтары осы тақырып аясында ғана. АРТЕ - герман- француз мәдениет телеарнасы. НТВ - жаңалықтар арнасы. 

ПРО 7, РТЛ және ВОКС телеарналары жеке коммерциялық арналар болып табылады. Германияда телевизия бастауы 50-нші жылдардың басына сәйкес келеді. Бұл жерде телевизия бұқаралық - құқықтық және жеке, аймақтық және аймақтан тыс, толық бағдарламалы және тақырыптық болып бөлінеді. Бұқаралық-құқықтық телевизия 12 жалпыұлттық, 8 жергілікті бағдарлама және 3 трансұлттық бағдарлама (шетелге хабар тарататын телерадиокомпания ретінде "Неміс толқыны", герман-француз арнасы "Арте" және германия-австрия-швейцариялық "3 сат" арнасы) таратады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
*Басқа мағыналар үшін Қоңырадыр деген бетті қараңыз.*
**Қоңырадыр** – Ақмола облысы Шортанды ауданының орта тұсында орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 391 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 6 км–ге созылып жатыр, енді жері 1 км-ге жуық. Беткейлері көлбеулеу келген тау басы айқын көрінеді және онда бірнеше төбешіктер бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір жүйесінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын делювийлі шөгінділер жауып жатыр.

Өсімдігі
--------

Даланың сортаңдау қызғылт қоңыр топырағында бетегелі-бозды өсімдіктер өскен. Кейде мезоксерофильді әр түрлі шөптесіндер кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шарнин Геннадий Михайлович** (30.11.1927, Томск облысы Романовка селосы - 31.7.1998, Петропавл қаласы) - актер, Қазақ КСР-інің халық артісі (1987). 1954 жылдан өмірінің соңына дейін Солтүстік қазақстан облысы орыс драма театры құрамында актер болып, 300-ге тарта рөлдерді орындаған. Шарнин осы театр сахнасында қойылған С.Мұқановтың "Шоқан Уәлиханов" спектаклінде бас қаһарманды ойнап, өзінің үздік актерлік өнер шеберлігімен ерекше көзге түске. Актер шоқан Уәлихановтың сыртқы сымбатты тұлғасы мен ішкі жан дүниесін өзара үйлестіре отырып, ұды ойшыл-ғылымның ұмытылмас сахналық бейнесін сомдады. 1956 ж. Аламаты қаласында өткен Республикалық театр байқауында осы рөлі үшін ол Қазақ КСР-і Мәдениет миннің 1-дәрежелі дипломымен марапатталады. Шарнин осымен қатар осы заманғы драматургтер пьесаларынан Андрей, Судаков (В.С. Розов, "Іске сәт!" және "Құрдың ұясы"), классикалық драматургия бойынша қойылған спектакльдерден Барон (А.М.Горький, "Шыңырау түбінде"), Торцов (А.Н. Островский, "Тұңғиық"), Артур (Э.Войнич, "Бөгелек"), т.б. әр алуан рөлдерді ойнап, актерлік өнерімен облыстық орыс драма театрының қалыптасып даму жолына елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Қоңыр қаз
**Қоңыр қаз** (Anser)  — Қазақстанда кездесетін 40 түрлі қазтәрізділердің бірі.

Сипаты
------

Тығыз денелі ірі қаздың салмағы 3-4 кг, сирек жағдайда 6 кг дейін жетеді. Қауырсындары ашық-сұр үлкен қаздардың бауырында қара дақ болады, тұмсығы біркелкі қызғылт және басы ақ түсті болып келеді. Суда өте жақсы жүзеді және жерде де жақсы жүгіреді. Сүңгу қабілеті де бар. Жылдам ұшып, сирек қанат қағады. Дауысы қатты қаңқылдайды, ұшқан кезде дауысы жұмсақтау шығады. Үй қаздарының көпшілігі қоңыр қаздан таралған.

Жұптары тұрақты. Жастары 3-4 келгенде көбейе бастайды. Ұя салуға ерте ұшып келеді, олар ұшып келген уақытта су айдындарын мұз басып жатады. Ұя салуға ескі қамыс-құрақтарды пайдаланады. Ұяны үлкен етіп салады және оның ішін мамықпен толтырады. Қоңыр қаз - 4-10 дейін ақ жұмыртқа салып, оны 28 күнде басып шығарады. Бұл уақытта ата қаз ұяның қасында болады.

Тағамдары
---------

Қоңыр қаздың тағамдары
Негізгі тамағы батпақты және суда өсетін өсімдіктердің жемістері мен сабақтары, астықты шабындық. Күзде ұшардың алдында орылған егіннің орнында қалған тұқымдар мен күздік бидайды жейді.

Аңшылықтың бағалы түрі. Күзде Қазақстанның Солтүстік және Батыс облыстарында үлкен топтасу құрайды. Барлық үлкен су айдындарында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе облысының жануарлар әлемін қорғау. Ақтөбе, 2011
Қоңыр Үйрек (Anas strepera) –орташа денелі(0,7-1,3кг) үйрек. Жабын қауырсындары- біркелкі боз және қоңырқай , қанатында ақ «көзтартары» бар,оны ұшып жүргенде де, қонақтаған кезде де көруге болады.Еуразияның қоңыржай ендіктерінде және Солтүстік Американың батысыцнда кең таралған.Қазақстанда жазық суқоймаларда барлық жерлердеөмір сүреді десе де болады, тек қана үстірт және Бетпақдаланың құлазыған шөлді кеңістігінде кездеспейді.
Ұяларды суға жақын құрғақ үлескілерге орналастырады.Салындыдағы 6-14 (көбінесе9-11) сарғыш жұмыртқаларды 4аптаға жуық аналығын басады,бұл кезде аталықтар түлеу үшін үйірге жиналады.Балапандар жұмыртқадан жарып шығысымен суға қарай жөнеледі, көбінесе бірнеше ұялас балапандар жинақталады,оларды аналығы бірлесіп қадағалайды.Жас балапандар 2айдан соң қанатына көтеріледі,бұл кезде аналықтар түлеп үлгереді.Түлеген аналықтармен балапандар бірлесіп,көшпенді өмір сүру дағдысын жалғастырады.Олар ұялау орындарда жылым түзілу соңынан дереу ақпанда пайда болады,қазанның соңында ұшып кетеді.
Осы туыстың басқа өкілдері тәрізді әуесқой аңшылардың нысаны болып саналады.

 *Mareca strepera*
**Хокусай Кацусика** (жапон. 葛飾 北斎; 21қазан 1760, Эдо, қазіргі Токио қаласы — 10 мамыр 1849, сонда) — жапон суретшісі, ағашқа салынатын гравюраның шебері, кескіндемеші, Укийе-э мектебінің ірі өкілі. 1777 — 1778 жылы Укийе-э мектебінің гравюрашысы К.Сюнсодан, т.б. тәлім алған. Оның шығармалары еңбегінің толысып қалыптасуынан қытайдың ортағасырлық пейзажы мен еуропалық өнерінің ықпалы айқын байқалды.

Суретші өз туындыларында қарапайым халық өмірінің тұрмыс-тіршілігін, туған жердің табиғат көрінісін шыншылдықпен бейнелеуге ұмтылды. 500-ден аса кітапты түрлі суреттермен көркемдеді. Ол 

* *"Манга"* (*"Аралас суреттер"*, 1814) атты сурет кітаптарының (барлығы 12 жинақ),
* *"Фудзидің 36 көрінісі"* (1823 — 1829),
* *"Көпірлер"* (1827 — 1830),
* *"Қытай мен Жапония ақындары"* (1830),
* "Фудзидің 100 көрінісі" (1834 — 1835),
* *"100 ән"* (1839) секілді тамаша гравюралардың авторы. Кескіндеме саласында
* *"6 өзен"* (1833) туындысы белгілі.

Суретші туындыларынан адамдардың үнемі бітпейтін, күйбеңі көп күнделікті тіршілік тынысы мен тылсым тыныштыққа толы табиғат арасындағы кереғар тартысты көрсетуге деген ұмтылысты айқын аңғаруға болады. Қат-қабат, үздіксіз шығармалары ізденіс пен демократиялық бағытты ұстанған Хокусайдың шығармалары 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы Еуропа кескіндемесі мен графикасының даму жолына елеулі әсер етті.

Еңбектері
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* Still Life.Still Life.
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Германия Федералды президенті** (нем. *Bundespräsident*) — ГФР-де мемлекет басшысы. Қызметте 2017 жылдың 19 наурызынан Франк-Вальтер Штайнмайер.

Германияның Федералдық президентін арнайы осы мақсатта құрылатын конституциялық мекеме — Федералдық жиналыс сайлайды. Оның құрамына бундестаг депутаттары кіреді және сол шамадағы жергілікті парламенттардың өкілдері тең қатынас принципімен сайланады. Федералдық президент басым дауыспен бес жылға сайланады. Бір рет қайта сайлануға құқылы.

Федералдық президенттің резиденциялары — Берлиндегі Бельвю сарайы және Бонндағы Хаммершмидт вилласы.

Өкілеттіктері мен қызметі
-------------------------

Ең алдымен, федералдық президент өкілдік қызмет атқарады — ол ГФР-ді халықаралық аренада ұсынады және дипломатиялық өкілдерді аккредиттейді. Одан басқа, ол сотталғандарға рақымшылық жасау құқығы бар.

Оның ресми міндеттеріне:

* Федералдық заңдарға қол қою және хабарландыру (бұл жағдайда, ол заң қызметің үстінен конституциялық шолу жүзеге асыруға құқылы)
* Федералдық канцлердің үміткерлігін парламентке ұсыну және оны қызметтен босату және бекіту.
* Федералдық канцлердің ұсынысы бойынша федералдық министрлерді тағайындалған қызметіне бекіту және босату.
* Федералдық судьялардың, федералдық мемлекеттік қызметшілердің, әскери офицерлiк және унтер-офицерлерді қызметке қабылдау және босату.

Жоғарыда жағдайларда, ол басқа органдардың қабылдаған шешімдердің тек орындаушысы болып табылады. Федералды Президенттің аса елеулі саяси өкілеттігі тек ерекше жағдайларда бар.

Герман мемлекетінің дамуындағы қазіргі кезеңіндегі Федералдық Президент лауазымының әлсіреуі Веймар Республикасындағы қайғылы тәжірибесі байланысты.

### Сайлау және ант қабылдау

Федералдық президент қызметіне кіріскен кезде бундестаг пен бундесрат жиналған мүшелерінің алдында мынадай мазмұнда ант береді: «Мен неміс халқының игілігі үшін өз күші-қуатымды арнауға, оның байлығын көбейте отырып және оны залалдан, бүлінуден қорғауға, Негізгі заңын және Федерацияның заңдарын сақтауға және өз міндеттерімді адал орындауға және әркімге әділдік сақтауға ант етемін. Құдай маған жар болсын». Конституцияға сәйкес, ант қабылдау діни жолдаусыз жеткізілуі мүмкін.

### Кандидатты таңдау

Германия Федеративтік Республикасындағы президенттік сайлауға, басқа елдердегі сияқты, белгілі бір талаптар қойылады. Бұл талаптар Негізгі Заңының 54-бабында баяндалған. 

* Біріншіден, бұл ұлттық азаматтық талап, яғни Германия президенттігіне кандидатына, осы елдің азаматы болуы талап етіледі («әрбір неміс» президент бола алады).
* Екіншіден, бұл сайлануға құқығы болуы, яғни парламент төменгі палатасына (Бундестаг) сайлануға құқығы болуы.
* Үшіншіден, жас шегі, президенттікке кандидаттың жасы кем дегенде қырық жас болуы тиіс. Қайта сайлануға тек бір рет рұқсат етіледі.

Тағы қараңыз
------------

* Германия президенттерінің тізімі
* Германия Рейхспрезиденті

Сілтемелер
----------

* Германия Федералдық президенті (Der Bundespräsident)
* Германия билігі: Канцлер, Үкімет, Президент (BRD.SU: Bundesrepublik Deutschland)
**Қоңырат ауданы** (қарақ. *Qońırat rayonı, Қоңырат районы*, өзб. *Qoʻngʻirot tumani, Қўнғирот тумани*) – Қарақалпақстан автономиялы республикасының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бірлік. Оңтүстігінде Түрікменстан Республикасы шығысында Қаңлыкөл ауданымен шектеседі. 1927 жылы құрылған.

Аудан орталығы — Қоңырат қаласы. Нүкістен Қоңыратқа дейінгі арақашықтық - 120 км. 2005 жылдың 1 қаңтарына аудандағы халық саны 113,5 мың адамды құраған. Ұлттық құрамы: қарақалпақтар 86,4%, өзбектер 6,1%, қазақтар 0,10%, орыстар 0,1% қалғаны 0,2%
2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді:

* аудан бағынысындағы қала

1. Қоңырат

* қалалық елді мекендер

1. Қырыққыз
2. Алтынкөл
3. Елабат
4. Жаслық
5. Қарақалпақстан
6. Құбыла Үстірт

* азаматтардың ауылдық жиындары

1. Әдебиет
2. Әжинияз атындағы
3. Қоңырат
4. Қыпшақ
5. Наурыз
6. Өрнек
7. Раушан
8. Суеңлі
9. Үстірт
10. Хорезм

Аудан экономикасының негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы құрайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Всемирный исторический проект

Дереккөздер
-----------

1. ↑  СОАТО Система обозначений административно-территориальных образований
**Холерик** (гр. *холе* — өт) — темпераменттің типі (Мінезді, қызу мінезді, жігерлі адам). Холериктің эмоцияға берілуі шапшаң. Сезім күйлері оқыс ауытқып, құмарта көтеріліп кететін шыдамсыз, күйгелек кісі. Әп-сәтте қызып кетіп, күйіп-піседі. Ашуланса, бұрқ етіп, қызу екпіні сарқылып барып басылады, бастан кешкен сезімі санасында терең із қалдырады, қимыл-қозғалысы шапшаң. Икемсіз оқыс қылықтарына қарамастан, қызулы, жігерлі, пысық және іс-әрекет атқаруға бейімді келеді. Жұмысқа құмарта беріліп, екпінмен істеуші, анық, әсерлі, мәнерлі сөйлейді. Сезім күйлері сөзінен, мимика, пантомимикасынан білініп тұрады. Холерик белсенді, батыл келеді, іске шапшаң кіріседі, бастаған іс-әрекетін аяқтап шығады, көп адам қатысқан ойындарға құмар. Өзі де ұйымдастырып, аяғына дейін белсене қатысады, шыдамсыз, күйгелек, лезде өкпелейді, әп-сәтте ашуланады және ашуын ұзақ сақтайды. Холерик темпераменті тез туатын күшті сезімдерімен, эмоциялық қозғыштарымен, шамданғыштығымен, жігерімен, үлкен қозғалғыштығымен, ұтымды қимылдарымен, бай мимикасымен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6