recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Соколова Алевтина Михайловна** — баспагер.. 1939 жылы Новосибирск қаласында туған. 

1964 жылы Ленинградтың по¬лиграфия және баспа ісі техникумын кітаптар мен журналдардың техникалық редакторы мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын облыстық "Ленинская знамя", "Голос рабочего" газеттерінде көркемдеуден бастап, 1968 жылдан "Мектеп" баспасында техникалық редактор, техникалық редакцияның меңгерушісі, көркемдеу редакциясының редакторы, өндіріс бөлімінің меңгерушісі қызметтеріне дейін өсті.

А.Соколова мектеп оқулықтарын жоғары сапалы полиграфиялық әзірлегені үшін КСРО Мемлекеттік баспасөз комитетінің мақтау грамотасымен (1979), Мәскеуде өткен шетелдердегі Қазақстан кітаптары атты көрмесінің қорытындысы бойынша жоғары сапалы кітап әзірлегені үшін алғысы жарияланған (1981), 1-сыныпқа арналған "Математика" оқулығын жоғары деңгейде әзірлегені ушін халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінде қола медалімен, баспа саласында ұзақ жылдар қажырлы еңбек еткені үшін "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Имил** **Смит-Роу** (ағылш. *Emile Smith Rowe*; 28 шілде 2000 жыл, Лондон, Англия) — англиялық футболшы, "Арсенал" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Арсенал" клубының түлегі. 2018 жылы негізгі құрамға ілінді, шілде айында Сингапурде өткен маусым алдындағы даярлықта ""Атлетико Мадрид" клубына қарсы алаңға шықты. 31 шілдеде тұңғыш кәсіби келісім шартын жасасты. 20 қыркүйекте УЕФА Еуропа лигасында "Ворскла" клубына қарсы матчта еурокубоктердегі тұңғыш ойынын өткізді.

2019 жылы 31 қаңтарда "РБ Лейпцигке" жалға берілді. 

2020 жылы қаңтарда "Хаддерсфилд Таунға" арендаға кетті. 

2020 жылы жазда "Арсеналға" қайта оралды. 2021 жылы 22 шілдеде 10-нөмерді иеленді.

### Халықаралық

Англияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2017 жылы 17 жасқа дейінгілер арасында әлем чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

«Арсенал» (Лондон)

* Англия суперкубогы: 2020

Англия-17

* Әлем чемпионы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Оператор**, математикада – математикалық ұғым. 

Оператор ұғымы көбіне функционалдық анализде, сызықтық алгебрада, векторлық кеңістікті бейнелеуде қолданылады. Мұнда {\displaystyle A} операторы R сызықтық кеңістігінде жатқан {\displaystyle x} элементін R сызықтық кеңістігінде жатқан {\displaystyle y} элементіне ауыстырады: {\displaystyle y=A(x)}. {\displaystyle A} операторы кей жерлерде анықталмауы мүмкін, онда оның анықталу облысы {\displaystyle DA=D(A)} ізделінеді. 

Егер {\displaystyle X} пен {\displaystyle Y} векторлық кеңістік болса, {\displaystyle X}-тің элементін {\displaystyle Y}-тің элементіне бейнелейтін барлық операторлар жиынынан сызықтық операторлар класын бөліп алуға болады, ал қалғаны сызықтық емес операторлар деп аталады. 

Егер {\displaystyle X} пен {\displaystyle Y} топологиялық векторлық кеңістік болса, {\displaystyle X}-тен {\displaystyle Y}-ке бейнелейтін операторлар жиынынан үзіліссіз операторлар класын, шектелген операторлар класын, сызықтық компакт операторлар класын бөліп алуға болады. 

Топологиялық векторлық кеңістікте сызықтық операторларды қарастыру функционалдық анализдің басты бөлімін құрайды. 

Физика және матемематикалық анализдің көптеген мәселелерінде дифференциалдық операторлар мен интегралдық операторлар маңызды рөл атқарады. Операторлардың әр түрлі қасиеттерін, оларға жүргізілетін амалдарды және олардың әр түрлі математикалық есептерді шешу кезінде қолданылуын зерттеу мәселелерімен операторлар теориясы шұғылданады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Шахизада Әбдікәрімов**(16.9.1957. Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Жанажол ауылы) - тележурналист, ақын, БАҚ саласының топ-менеджері.. ҚазҰУ-ді бітірген (1996). 

Қармақшы аудандық "Коммунизм шамшырағы" газетінде әдеби қызметкер, Байқоңыр қалалық телекомпаниясының төрағасы, республикалық "Қазақстан-1" теледидарының Қызылорда облыстық және Байқоңыр ғарыш кешеніндегі меншікті тілшісі, Қызылорда арнайы экономика аймағы теледидарының төрағасы қызметтерін атқарған. 

Қазір Қызылорда қоғамдық телерадиокомпаниясының төрағасы. Алғашқы өлеңдер топтамасы 1975 жылы жас ақындардың "Көктем тынысы" кітабына енген. 1983 жылы "Қарлығаш" топтама кітабында өлеңдері жарық көрген. "Байқоңыр", "Төрткүл" өлеңдер жинағының авторы. Қырғыз ақыны Акбар Рысқұловтың өлеңдерін қазақ тіліне аударған. 2001 жылы "Байқоңыр" өлеңдер жинағы қырғыз тілінде жарық көрді. Қазақстан Жазушылар одағы және Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Бірнеше кітаптың авторы. "Жалын" альманахының редколлегия мүшесі. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері. "Ерен еңбегі үшін", "Байқоңыр ғарыш кешенінің игерудің 50 жылдығы", "Қызылорда қаласының 190 жылдығы" медальдарының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Шаңырақ** — 1987 жылы түсірілген "Қазақфильм" киностудиясының туындысы. Сценариін жазған — Кәрім Танбаев. Режиссері — Б. Бейсекова.

Мазмұны
-------

Ерлан анасымен ғана тұратын бойдақ жігіт. Әкесі өмірден өтіп кеткен. Үйлену үшін кездесіп жүрген қызы Майраға сөз салады. Майра көнгенімен, Ерланмен кектесіп жүрген Майраның нағашысы көнбей, қалыңмал сұрайды. Соңында үлкендердің ақылымен Майраны алып қашады. Бірақ келінді ауладан кіргізе бергенде нағашысы милициямен келіп, "зорлап алып қашты" деген сылтаумен қамап тастайды. Енді оған Майра да көмектеспейді, нағашысының көңілін қимай, нағашысының қолымен жазылған "зорлап алып қашты" деген арызға еріксіз қол қойып жібереді де, Ерлан жазықсыз сотталып кетеді.

Қамауда жүріп орыс қызы Иринамен танысады да, араларында сезім пайда болады. Жаза мерзімін өтеп ауылына келсе, анасы өмірден өтіп кеткен екен. Шаңырақты жаңарту мақсатымен, әкесінен қалған ескі үйді бұзады да, жаңа үй салуға кірісіп, уақытша киіз үйде тұра бастайды. Осы кезде Майра мұны үйіне іздеп келеді, араларындағы баяғы сезімді қайта жаңғыртпақ болғанымен, одан біржола көңілі қалған Ерлан ыңғай бермейді.

Кейін Иринаға үйленіп, оны киіз үйге келін қып түсіреді. Ерланнан мәңгіге айрылғанын сезген Майра өзін жарға тастап, құрбан еткен жерінен кино аяқталады.

Рөлдерде
--------

* Қамбар Уәлиев — Ерлан
* Нұргүл Малаева — Майра
* Надежда Евдокимова — Ирина
* Нұржұман Ықтымбаев — Ыдырыс
* А. Алексанян - Попандопуло
* Қасым Жәкібаев
* Гүлзия Белбаева
* Уайс Сұлтанғазин

Басқа да фактілер
-----------------

* Фильм "Свема" компаниясының пленкасына түсірілген.
**Хмельницкий Богдан (Зиновий)** (1595 жыл шамасы, Переяславль, - 6. 8. 1657) – украин мемлекеті қайраткері, қолбасшы, Украина гетманы.

Еңбек жолы
----------

Львовтағы иезуит коллегиясында білім алды. 1637 – 38 жылы халық көтерілісіне қатысты. Көтерілістен кейін Чигирин жүздігін басқарды. 40 жылдардың ортасында Украинадағы поляк езгісіне қарсы көтерілісті дайындай бастады. Владислав 4 (рим) – мен құпия келіссөз жүргізді. 1647 жылы тұтқынға алынып, көп ұзамай босатылды да, Запорожье сечіне қашты. 1648 жылы қаңтарда Сечьте Хмельницкий бастаған көтеріліс бұрқ етті. Бұл украин халқының азаттық соғысының басы еді. Запорожьеде Хмельницкий гетман болып сайланды. 

### Көтерілістері

1648 жылы 6 мамырда Хмельницкий Сарысу маңында поляк авангардын, ал 16 мамырда Корсунь түбінде поляк әскерлерінің басты күштерін талқандады. Бұл жеңістер Украинадағы бүкіл халықтық көтеріліске жол ашты. Қыркүйектің басында Пилявцы түбіндегі поляк әскерлерін күйретіп, 26 қыркүйекте Львовты қоршауға алды. 1649 жылы қаңтарда Хмельницкий Мәскеуге өз өкілін жіберіп, Украинаны Ресейдің қол астына алуды және соғыс көмегін көрсетуді өтінді. Патша үкіметі бұл өтінішті қабылдай алмағанымен, Украинаға дипломатиялық, экономикалық және әскери көмек көрсетті. 1649 жылдың көктемінде Польша әскери қимылдарын қайта бастады. Бірақ көп кешікпей Зборов шартын жасауға мәжбүр болды. Бұл келісімге украин халқы риаз болмай, Польшамен соғыс қайта жаңғырды. 1651 жылы 20 маусымда Берестечко түбінде Қырым хандығы опасыздық жасап, казактар жеңілді. 25 шілдеде литван әскерлері Киевті алды. Хмельницкий аса ауыр Белоцерков шартын (1651) қабылдауға мәжбүр болды. 1652 жылы Хмельницкий 20 мыңдық поляк армиясын Батог (Подолиядағы) түбінде тас-талқан етті. 1653 жылы поляк королы Украинаға үлкен армия жіберді. Осы бір тарихи қиын кезеңде, 1653 жылы 1 қазанда Мәскеудегі Земский собор Украинаны Ресейге қосу және Польшаға соғыс жариялау туралы шешім қабылданды. Бұл шешімді 1654 жылы 8 қаңтарда Переяславль радасы қуаттады. Азаттық соғысының барысында Хмельницкий қолбасшы, дипломат және Украина мемлекетінің ұйымдастырушы ретінде танылды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* [. Тезисы о 300-летии воссоединения Украины с Россией, [М.], 1954; Документы Богдана Хмельницкого. 1648-1657, К. 1961; Голобуцкий В. А. Дипломатическая история освободительной войны Украинского народа. 1648-1654, К. 1952.]
**"Шаһзада батыр"** -батырлық жыр. Қызылордалық жырау Рахмет Мәзқожаев жырлаған.

Не туралы
---------

"Шаһзада батыр" жыры шығыстық сарынға құрылған, жас жігіт Шаһзада батырдың патша қызы Сақыпжамалға үйлену жолындағы кездескен қиындықтар мен ерлік істерін әңгіме қылады. Жыр оқиғаларында ертегіге тән әсірелеу кездеседі. 
В.Васильевтің 1895 жылы Қазақтар арасынан жазып алған "Шаһзада" жырының да мазмұны осындай. Онда бас кейіпкер аты Шаһизада деп сәл өзгерткенімен оның сүйгені Сақыпжамалмен бірге ғашықтық жолында көрген азаптары, ең соңында келіп мұраттарына жетуі жыр өзегі болған.Екі нұсқа мәтіндері де толық, он бір буынды қара өлеңге құрылған. Рахмет жырау нұсқасы Орталық ғылыми кітапхана
қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**«Дойче Прессе Агентура»** – беделді неміс ақпарат агенттігі. Ол оккупациялық аймақтағы үш агенттіктің қосылуы нәтижесінде 1949 жылы құрылған. Негізгі тұтынушылары – елдегі ең ірі *газет редакциялары*, *басылымдар*, *радио-телекомпаниялар*. Өз абоненттеріне ішкі, сыртқы хабарларды таратады. Күніне 300 мың сөзді неміс, ағылшын, испан, араб тілдерінде таратады. Халықаралық ақпараттар агенттік өнімдерінің 30 пайызын, ішкі саясат 35 пайызын құрайды. Сондай-ақ агенттік экономика, спорт, мәдениет тақырыбындағы жаңалықтарды таратуға басымдық береді. Жалпы Германияда 500-ге тарта агенттік бар. Оның 145-і қоғамдық-саяси ақпарат таратумен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан. А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Нор — Па-де-Кале** (фр. ) — Францияның солтүстігіндегі бұрынғы аймақ. Халқы — 4 042 015 адам (өңірлер арасында 4 орын). Басты қаласы — Лилль. Басқа ірі қалалар: Дуе, Валенсьенн, Дюнкерк, Бетюн, Кале, Аррас, Вильнев-д'Аск.

Осы аймақта, Кале қаласында Ұлыбританияны Франциямен байланыстыратын еуротуннель салынды.

2016 жылдан бастап аймақ Пикардиямен біріктіріліп *Нор — Па-де-Кале — Пикардия* атанды (2016 жылдың 30 қыркүйегінен бастап — О-де-Франс, «Францияның үсті»).

Атауы
-----

Нор — Па-де-Кале атауы аймақтың екі негізгі департаментінің атауларынан: «*Nord*» ( (фран.) — «солтүстік», өйткені бұл департамент Францияның ең солтүстік бөлігі болып табылады) және «*Pas-de-Calais*» (Па-де-Кале). Нор — Па-де-Кале кейде «Жоғарғы Франция» (*Hauts-de-France*) немесе «Солтүстік Пикардия» (*Picardie-du-Nord*) деп те аталды.

География
---------

Аймақ құрамына Нор және Па-де-Кале департаменттері кірді. Бұрынғы департамент аумағынан Аа, Шелда (Эско), Самбра және Лис өзендері ағып өтеді.

Халық
-----

Экономикалық белсенді халық: 1,320 млн адам.

Жұмыспен қамту:

* ауыл шаруашылығында 4,8%;
* өнеркәсіпте 36,4%;
* қызмет көрсету саласында 58,8%.

Сілтемелер
----------

* Нор — Па-де-Кале аймақтық кеңесі
Victoria Building қызыл кірпіштен
Университет 1881 жылы Ливерпуль университеттік колледжі ретінде ашылды.

1884 жылы ол Виктория Университетінің федералды бөлімі болды. Кейін, 1903 жылы ол  жеке ғалым дәрежесін бере алатын құқықпен тәуелсіз Ливерпуль университеті атты университетке айналды. «Қызыл кірпішті университеттердің» бірі, бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін университет статусын алған және өнеркәсіптік колледждер ретінде негізделге. Қазіргі таңда Ұлыбританияның Рассел үздік университеттерінің қатарына кіреді.

Түлектерінің арасында 8 Нобель сыйлығының лауреаттары, ғылым, медицина және әлем ісі: дәрігер сэр Рональд Росс, физик профессор Чарльз Баркла, физиолог сэр Чарльз Шеррингтон, физик сэр Джеймс Чедвик, химик сэр Роберт Робинсон, физиолог Гард Гобинд Хоран, физиолог Родни Портер және физик Джозеф Ротблат.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (ағыл.)(ағылш.)
| Геохронология шәкілі |
| --- |
| Эон | Дәуір | Кезең |
| **Ф а н е р о з о й** | Кайнозой | Төрттік |
| Неоген кезеңі |
| Палеоген кезеңі |
| Мезозой | Бор кезеңі |
| Юра кезеңі |
| Триас кезеңі |
| Палеозой | Пермь кезеңі |
| Карбон кезеңі |
| Девон кезеңі |
| Силур кезеңі |
| Ордовик кезеңі |
| Кембрий кезеңі |
| **Д о к е м б р и й** | **П р о т е р о з о й** | Нео-протерозой | Эдиакарий |
| Криогений |
| Тоний |
| Мезо-протерозой | Стений |
| Эктазий |
| Калимий |
| Палео-протерозой | Статерий |
| Орозирий |
| Риасий |
| Сидерий |
| **А р х е й** | Неоархей |
| Мезоархей |
| Палеоархей |
| Эоархей |
| **Катархей** |
| Қайнар |

**Докембрий** – Жердің палеозой эрасына дейінгі (кембрий кезеңіне дейінгі) 3,3 млрд жылдық тарихы кезінде қалыптасқан, яғни архей мен протерозойға тиесілі тау жыныстары жиынтығының жалпылама атауы.

Синонимі – криптозой.
Радиоактивтік тәсілмен анықталған кейбір деректер бойынша жер қыртысының өте көне жыныстарының жасы 4-3,5 млрд. Жыл шамасында. Түрлі зерттеушілердің деректері арасында айырмашылықтар бар. Докембрийдің ұзақтығы жалпы алғанда 2900 млн жылдан артығырақ деп есептеледі.

Зерттеуші ғалымдар
------------------

Докембрий геологиясын зерттеуде тиянақты үлес қосқан көрнекті орыс ғалымдары А.А.Иностранцев, Ф.Ю.Левинцон – Лессинг, Е.С.Федоров, А.А.Полканов болды. Жеке докембрий қабаттарын зерттеуде украин қалқанында В.И.Лучицкий, Н.П.Семененко, Ю.И. Половинкина, Сібірде В.А. Обручев, Д.С. Коржинский, И.Д. Черский, Оралда Н.И. Гарань, Орта Азияда Н.И.Николаев, Орталық Қазақстанда Р.А.Борукаев, Е.Д. Шлыгин т.б. көптеген ғалымдар зор үлес қосты.

Құрамы
------

Докембрий жыныстарында организм қалдықтары өте сирек кездеседі. Дегенмен, ғалымдар бұл көне заманда тіршілік бай болған деген тұжырымды қолдайды және осыған организмдер қатынасы арқасында түзілетін шунгит, антрацит, қалың әктас, тау жыныстары, мәрәмәр қабаттары кездесетінін дәлелдейді. Сонымен қатар мұнда, яғни көміртекті жыныстарда органикалық заттың бар екендігі изотоптық әдіс арқылы дәлелденді.Рифей жүйесінен едәуір қарапайым жәндіктер мен балдырлардың қалдықтары. Кембрий кезеңінің басында организмдердің барлық түрлерінің қалдықтары кездесуі де мұның дәлеледемесі. Себебі, тіршілік пайда болып, оның эволюциялық жолмен ұзақ дамып, жіктеліп – топталуы үшін талай заман өтуі қажет. Докембрий шөгінділерінде барлық табиғи темір қорының 70%-ы, марганецтің 63%-ы, хромиттің 73%-ы, сульфитті никельдің 72%-ы, кобальттің 93%-ы, уранның 66%-ы шоғырланған. Оның қабаттары алтын, қалайы, күміске мол.

Дереккөздер
-----------

Геологическое строение КСРО, в 6 тт.т, 1,Стратиграфия, М. 1969: Наливкин Д. В. Геология КСРО, М.-Л. 1962: Семененко Н. П. О сравнении докембрия Восточно-Европейской и Северо-Американской платформ, «Советская геология», 1966, № 1; Атлас литолого –палеографических карт КСРО, [в 4 тт.], т. 1, М. 1968.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Карбонаттар түзілуінің сындарлы тереңдігі** – мұхит суы терендіктерінің шартты деңгейі.

Бұл деңгейден тереңірек аудандарда түзілген пелагиальдік, шөгінділер құрамында карбонатты жыныстар мүлдем болмайды десе де болады. Бұл құбылыс аталған ортаның физикалық-химиялық ерекшеліктерімен (қысым мелшері, судың температурасы, СОг мөлшері т. е.), сол сияқты карбонаттардың түзілу және еру мүмкіндіктерінің өзара қатынас мөлшерінің өзіндік көрсеткішімен түсіндіріледі. 

Тынық мұхит алабында бұл деңгей 4000—5100 м, Үнді мұхитында 4500—5100 м, ал Атлант мұхитында 3650—6000 м тереңдіктер аралығына орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, ISBN 5-615-01738-4
‎

**Долана көбелегі**  (лат. *Aporia crataegi*) – ақкөбелек тұқымдасына жататын зиянды көбелек. 

  

Жер шарында кең таралған. Қазақстанның солт. аймақтарынан басқа барлық жерлерінде кездеседі. Көбінесе долана, алма, алмұрт, алхоры, өрік, т.б. жеміс ағаштарын зақымдайды. Жас жұлдызқұрттары ағаш бұтағына ұя салып, қыстап шығып, ерте көктемде ағаш, бау-бақшаларға тарай бастайды. Жұлдызқұрттары жемір келеді. Олар алғашқыда ағаштың бүршігін, одан соң жапырағын кеміріп, шанағы мен күлтелерін зақымдайды. Әдетте маусым айының 1-жартысында қуыршақтарынан көбелектер ұшып шығады. Олар күндіз ұшып, түрлі өсімдіктердің шірнесімен қоректенеді. Ұрғашылары 20 – 300-ге дейін жұмыртқа салады. Олар 15 – 20 күннен кейін жұлдызқұртқа айналады. Жұлдызқұрттар, әсіресе, көктемде жеміс ағашына үлкен зиян келтіреді. Күрес шаралары: күзде ағаш жапырағы түскеннен кейін, оларды жинап өртейді. Жеміс ағашына түрлі инсектицидтер бүркеді.

* Aporia crataegi ♂*Aporia crataegi* ♂
* Aporia crataegi ♂ △*Aporia crataegi* ♂ △
* Aporia crataegi  ♀ *Aporia crataegi* ♀
* Aporia crataegi  ♀ △ *Aporia crataegi* ♀ △

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Демежан Кешубайұлы** (1860, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Тарбағатай аймағы - 1906, Шәуешек қаласы) - Қытайдағы қазақ диаспорасы арасынан шыққан қоғам қайраткері. 

Бала кезінде Тарбағатай аймағының губернаторы Ши амбының қолында бірнеше жыл аманатта болады. Сонда жүріп ақсүйектер мектебінде оқиды, манжұр, қытай тілдерін меңгереді. Кейін губернаторға көмекші әрі тілмаштық қызмет атқарады. 1884 жылы Шәуешек хаттамасы бойынша Ресей мен Қытай империясы өзара шекара бөліскенде жергілікті әкімшілік атынан аймақ шекарасын белгілеу ісіне қатысқан. 1895 жылы төрт ауыл руының екінші үкірдайы болып сайланады. Демежан ел ішінде мешіт, медресе, мектеп салу, жергілікті халықтың егіншілікпен айналысу ісін ұйымдастырады. Абдыра, Қараүңгір өзендерінен тоған шығарту жөнінде жоғарғы ұлықтың рұқсатын алуға күш салады. Бірақ оның бұл игілікті ісіне халдайлар (ішкі өлкеден шекара күзетіне келген сібе-солаң жұртының атамандары) қарсылық білдіреді. Қалыптасқан тәртіп бойынша таудан аққан ірі өзендер тек халдайлардың меншігі саналатын. Абдыра аңғарында өткен кезекті су таласы кезінде Демежан қазақтан қол жинап, халдайлардың бетін қайтарады. 

Демежан Ши амбының орнына Тарбағатай аймағының губернаторы болып сайланған, Құлжадан келген Мәтен амбының да қарсылығына ұшырайды. Ол ру арасындағы алауыздықты қоздырып, Демежанды қазақтар арасынан шыққан бүлікші етіп көрсетуге тырысады. Демежанды жалған айыппен қамауға алып, 1906 жылы жазда Шәуешек қаласында дарға асып өлтіреді. Демежан – Қ.Жұмаділовтың «Тағдыр» романының басты кейіпкері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Делювий** (гр. *deluo* – шаямын) – делювийлік шөгінділер, жаңбыр мен еріген қар суларының беткейлердегі үгілме борпылдақ таужыныстарды шайып, төмен қарай көшіруі нәтижесінде жиылған шөгінділер. Делювийдің құрамы беткейде жоғарыдан төмен қарай қиыршық тастан балшыққа дейін өзгереді.
Tңіс өңірлерді құрайтын түп жыныстардың жаппай үгілуі нәтижесінде бөлшектеніп, ерінді сулар мен жаңбыр суларының тасымалдауы нәтижесінде қайтадан шоғырланған кесектер мен түйіршіктер есебінен түзілетін тау жыныстарының тектік түрі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
3. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Кемелденген социализм тұжырымдамасы** - 1960 жылдардың екінші жартысында КСРО-да коммунизм құрудың негізгі үш мақсаты орындалмайтыны белгілі болды. Билік иелері халықтың көңілін енді басқа жаққа аударуға - қазірдің өзінде қол жеткенді асыра насихаттаумен алдандыруға тырысты. "Социализм кемелденіп, өзінің толық даму мүмкіндігін алды" деген түсінік алға тартылды. Л.И.Брежневтің 1967 жылы Қазан төңкерісінің 50 жылдығына арналған салтанатты мәжілісте "кеңес халқының өткен тарихи даму жолының басты қорытындысы кемелденген социалистік қоғам орнату болып табылады" деп жариялауы партия теорияшыларына коммунистік болашақты белгісіз мерзімге сырғыта салу мүмкіндігін ашып берді. Сонымен қоса бұл тұжырым социализмнің толық жеңіске жеткендігіне күмән тудырмай және партия бағдарламасының ұрандарын пішінді түрде сақтап қалуға да жағдай жасап берген болатын. 1960 жылдардың ішінде саяси салада демократияландыру азайтылып, экономикалық реформалар жүргізу әрекеттерін нәтиже шықпаған соң, қоғамның алға қарай даму қарқыны баяулап, бірқалыпты сылбыр ырғаққа көшті. Компартия дамудың шығармашылық жаңалықтан аулақ, үздіксіз қайталанып отыратын қарабайыр жолын қабылдағандығы партия съездері мен оларда қабылдаған шешімдерінен көрініс тауып жатты.
**«Демежан батыр»** - тарихи жыр. 

Шығыс Түркістан және Моңғолия қазақтарына кеңінен тараған. Жырдың үш нұсқасы белгілі. Бүл нұсқалардың мазмүны бір-біріне жақын. Жырға Тарбағатай аймағының орталығы Шәуешек қаласынан шыққан зиялы азамат, халық перзенті Демежан Кешубайұлының ел қорғаудағы ерлік істері арқау болған. Жырдың үш нұсқасының бірі - Әдебиет және өнер институтының қолжазба қорында сақтаулы. Жырлаушы – Нұрсапа. Екінші бір нұсқа «Тарбағатай» журналында жарияланған (1983, № 1). Жырлаушы - Тұрсынғазы. Ал үшінші нұсқа «Мұра» журналында жарияланған (1983, №1). Жырлаушы - Әнуар Қоңқаұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Арнольд Джозеф Тойнби** (ағылш. *Arnold Joseph Toynbee*; 14 сәуір 1889 жыл, Лондон — 22 қазан 1975 жыл) — британдық тарихшы, тарих философы, культуролог және социолог. Өркениет теориясын өндірушілерінің бірі, «Тарих түсініктемесі» деп аталатын салыстырмалы өркениет тарихы туралы он екі томдық еңбектің авторы. Қадір Иегері Орденімен марапатталды.

Биография
---------

Винчестер колледжінде және оксфордтық Бейлиол-колледжінде оқып, 1912 жылы оқытушылық қызметін бастады. Кейін Кингс-колледжінде Орта ғасырлар және Византия тарихын оқытты. 1913 жылы Гилберт Мюррейдің қызы Розалинда Мюррейге үйленді. 1919-1924 жж. Лондон университетінде сабақ берді. 1929-1955 жж. Лондондағы экономика мектебінде және Чэтэм-Хаус қаласындағы халықаралық қатынастардың Корольдік институтында оқытты. Кейін сол институтта 1929-1955 жж. директор болды.

Көптеген қоғамдық және политикалық мәселелер бойынша тарих-философиялық зерттеулерінің авторы. Оның алғашқы жұмысы (1913) ежелгі Спарта тарихына арналды.
Бірте-бірте "Тарих түсініктемесі" еңбегін жазып, шығара берді.

Ұлы, Филипп Тойнби, журналист, жазушы және коммунист болған.

Тарихшы қадіріне арнап оның атымен астероидты атаған : "7401 Тойнби".

Тойнбидің жергілікті өркениет туралы теориясы
---------------------------------------------

Тойнби дүниежүзілік тарихты туылудан өлімге дейін бірдей фазалардан өтетін шартты ерекшеленетін өркениеттердің жүйесі деп қарастырды. Оның айтуынша, өркениет - ол екі критерий бойынша қаралатын тұйық қоғам:
1) дін
2) діннің ұйымдастыру формалары.

Тойнби 21 өркениетті қарастырды:   

1. египеттік   

2. андтық   

3. ежелгі қытайлық   

4. минойлық   

5. шумерлік   

6. майяндық   

7. сирийлік   

8. индтік   

9. хеттік   

10. эллиндік   

11. батыстық   

12. қиыр шығыстық (Корея және Жапония)   

13. православтық христиандық (негізгі) (Византияда және Балканда)   

14. православтық христиандық Ресейде   

15. қиыр шығыстық (негізгі)   

16. ирандық   

17. арабтық   

18. индуисттық   

19. мексикандық   

20. юкатандық   

21. вавилондық

Осыларға қоса, Тойнби туылмаған өркениеттерді (қиыр батыстық христиандық, қиыршығыстық христиандық, скандинавтық, туылмаған сирийлік) қарастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тойнби А. Дж. Постижение истории. Сборник. / Пер. с ағылш. Е. Д. Жаркова, М. Рольф, 2001. — 640 с. ISBN 5-7836-0413-5, т. I. Введение. Сравнительное исследование цивилизаций, Предварительная классификация обществ данного вида, с. 82-85.
**Эндика Бордас Лосада** (ис. *Endika Bordas Losada*; 8 наурыз 1982, Бермео, Испания) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Мансабы
-------

Бордас – 1995-2000 жылдарындағы «АтлетикБильбао» клубының түлегі. 2000 жылы «Баскония» клубына ауысты. Алайда, бір маусым ойнаған соң қайта «Атлетико» жүйесіне оралды. 2003 жылы 3 наурызда «Депортиво Ла-Корунья» клубына қарсы ойнап, Испания чемпионатында дебют жасады. Бар болғаны 3 маусымда, басктық клубта 14 матчте ойнады. «Атлетикодан» шыққан соң Сегунда және Терсера клубының футболшылары қатарына енді. 2013 жылы Бордас «Локомотив» атты грузин клубына қосылды. Ол клубта 12 матчқа қатысты. Кейін Испанияға оралып, 2015 жылдан бері «Герника» клубында ойынын жалғастыруда.
Абиетин қышқылының құрылымы- канифольдың басты компоненті
**Канифоль** (гр. *πίσσα Κολοφωνία*, лат. *colophonia resina*) - шыны тәрізді, ашық-сары түсті қатты зат. Ол қылқан жапырақты ағаштардан скипидарды айдағаннан кейін қалған заттардың құрамында болады. Тығыздығы 1,07 - 1,085 грамм/см^3, жұмсару температурасы 52-70С, суда ерімейді, эфир, ацетон, спирт, скиипидар, бензолда оңай ериді. Канифоль шайыр қышқылынан (80-95%) және құрамында метилхабикол, стилбен туындылары, альдегидтер т.б. болатын заттардан тұрады. Канифоль минералдық және органикалық негіздермен канифольды сабын деп аталатын тұздар, ал гидроксил тобы бар әр түрлі қосылыстармен канифоль эфирлерін т.б. бағалы өнімдер түзеді. Оның формуласы C19H29COOH (басты компоненті— абиетин қышқылы).

Ыдыстағы канифоль

Қолданылуы
----------

Ол қағаз желімдеуде , сыр , линолеум т.б. материалдар дайындауда және медицинада қолданылады. Сонымен қатар оны резина, пластмасс, жасанды тері жасап шығаруда қосады. Музыкалық аспаптардың қосылатын жерлеріне, балет және балерина бишілерінің аяқ киімдеріне тайып кетпес үшін жағады. IX ғасырда Италияда лак жасауда қолданылды және де "Pica greca" деп аталды. 
Тағам өңдеуде канифольдың эфирлері Е915 тағамдық қосылысы ретінде тіркелген.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы ,5 том.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Канифоль
**Мухасиби аль** (Muhasibi, al-) (781 жыл, Басра — 857 жыл, Бағдат) — сопы маманы. .

Бағдат қаласындағы табыскер отбасында өсті. Өз шәкірттеріне өсиет айту арқылы, диалог нысанында жазылған кітаптар арқылы идеясын дамыта отырып, рационалистік дін ілімін әзірледі. Оның негізгі еңбегінде сопылықты төмендету және ішкі талдау пайдасы үшін сырттай құдайға сыйыну туралы мәліметтер айтылады. 

Өмірінің соңында дінбұзар ретінде қуғындалған, бірақ нәтижесінде ортодоксалдық мұсылман доктринасын қабылдады деп саналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Түз құсын ұстау және баптау**

### Тарихи деректер

 Тұз құстарын қолға түсірудің бес – алты түрлі әдісі белгілі. Олар: аумен ұстау, тор жаю, қарға орану, тояттатып алып тұтқиылдан басып қалу, шеңгелдестіру, ұядан алу. 
 Аумен ұстау үшін шарық жіптен тоқылған ауды елсіз иен жерге құрады. Ол үшін бес – алты талды жерге әлсіздеу қадап, тормен қоршайды да, ау ортасына мықтап қазық қағады. Қазыққа тірі түлкі немесе қоян, кейде бір – екі тауық байлап қояды. Тұз құстары төбесі ашық тордан ішіне оңай кіргенмен, еш уақытта тік көтеріліп ұшпайды. Жүгіре көтеріліп ұшамын дегенде торға оралады.

### Әдістері

Тор жаю әдісі қыс айларында қар түскен соң қолданылады. Ол үшін қар түстес ақ шаңқан торды қар үстінен бір метрге жуық биіктікте кере құрады да, астына тірі түлкі немесе қоян байлайды. Жемін көріп шүйіліп түскен қыран құс аяғын торға шалып алады. Солқылдақ тор бүркіттің аяқ тіреп, серпіле ұшуына кедергі жасайды. 
 Қарға орану әдісі қар бекіген соң ғана қолданылады. Ол үшін екі адам бүркіттің аңға түскен сәтін аңдып жүріп, ұшырып жібереді де, біреуі қарға көміліп, жемді төбесіне қойып жатады. Суық сорып, аш өзек болып жүрген жыртқыш кешікпей жемге оралғанда, қар астындағы жасырынған адам оны ұстап алады. 
 Тояттатып ұстау үшін түз тағысының аңға түскен немесе жемтікке қонған сәтін аңду керек. Сол сәтте аңшы ұшқыр атқа мініп, әбден мелдектеп тойған бүркітке тұтқиылдан тап береді. Күн желтең болса, құстың жел жағынан шықса, тойған құс ыққа қарай жүгіргенде бетегесімен жер соғып, көтеріліп кете алмайды. Сол кезде ұшқыр атпен төніп келіп құстың үстіне шапан сияқты киімді жаба салады.

### Дереккөздер

1. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы
Қорықтағы жас қоқиқаз
**Қаракөл қорықшасы** – республикалық мәні бар қорықша. 1986 жылы Маңғыстау облысында Қарақия ауданында ұйымдастырылған. Жерінің аумағы 137,5 мың га. Қорықшаны құрудағы мақсат – Қарақия ойпатында сирек кездесетін жануарлар түрлерін сақтау.

Жер бедері
----------

Қорықша аумағына 9 бұлақ және 3 атпалы су көздері кіреді. Жер бедері кертпештеніп келген тік, жарқабақты. Олар желмен және аққан судың әсерінен жарылып, жеке төбелерге бөлініп кеткен.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Өсімдік түріне аса бай емес. Қорықшада Қазақстан фаунасында өте сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар түрлері: Үстірт арқары, қоқиқаз, безгелдек, қарабауыр бұлдырық, қарақұйрық, шағыл мысығы, ұзын инелі кірпі, үнді жайрасы мекендейді. Бұл жануарлардың барлығы қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
**Мучник Галина** (1937 жылы Алматы облысы Талғар ауданы Панфилов қаласында дүниеге келген) - ғалым, 1996 жылы филология ғылымдарының докторы, ал 1997 жылы профессор атағын алды. 1959 жылы қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген.

Қызметі
-------

1964-1966 жылдары Ыбырай Алтынсарин атындағы педагогикалық - ғылыми ҒЗИ-нде, 1966-97 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарды.

Еңбегі
------

Қазіргі уақытқа дейін 50-ден аса ғылыми еңбектері жария етілген.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. ISBN 9965-17-134-3
**Ньос** — Камерунның солтүстік-батысында орналасқан көл. Сонымен қатар бұл көл әлемге «ажал құштырушы» деген атпен танымал. 

1986 жылы көл маңындағы елдімекендердің тұрғындары, мал-жаны, тіпті, ұсақ жәндіктеріне дейін түгі қалмай қырылған. Кейіннен зерттеу жүргізген ғалымдар теңіз деңгейінен 1090 метр биіктікте орналасқан Ниос көлінің бұрынғы жанартау орнында пайда болғанын анықтаған. Ал маңайдағы тіршілікті күл-талқан еткен - көлдің түбіне жиналған улы көмірқышқыл газы болып шыққан. Ұзағынан жиналған газ суды жарып сол күні ауаға шыққан. Уақыт өте келе табанына көмірқышқыл газын жинайтын көл әлі де қауіпті саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 31 наурыздың 2012 жылы.
**Жеңілтектік** — адам мінезіндегі ұнамсыз сипат. Жеңілтектік жеке адамның іс-әрекеттерінде, өзге адамдармен қарым-қатынасында әрбір істің мән-жайына ой жіберіп, терең ойламай асығыс ой түйетін не қимыл жасайтын өзіндік ерекшелік. Жеңілтектік мінездегі табансыздықты білдіріп, адамның кісілік келбеті мен абырой-атағына нұқсан келтіреді.

Ж. мінез жеке адамның іс-әрекетінде, адамдармен қарым-қатынаста әрбір істің мән-жайына ой жіберіп, терең ойламай, жай түрде қарайтын асығыс ой түйетін өзіндік ерекшелігі. «*Жаңағы абай мен жеңілтек чиновник арасында болған өткір қағысуды да түгел естіген болатын (М.Әуезов)*».
Ж-тің бір ерекшелігі – дәйексіз, тұрлаусыз, айнымалы, бір жерде шыдап тұра алмайтын адам. «*Дәйексіз шегір көздері қазір-ақ шатынап, сынып кеткелі тұрған шыны тәрізді (Сәрсенбаев)*». Ж. мінез ерекшеліктері адамдардың өзара қарым-қатынасында ой жүйесінің дәлелсіз, тиянақсыз екендігін де білдіреді. Ж. мінезі шыдамы жетпейтін ісі мен сөзінде тиянағы жоқ табансыздықты да білдіреді. Ж-тің тағы бір ерекшелігі – ұшқалақтық, жеңілтек мінезді, ұшып-қонған ұстамсыз, дегбірсізденіп, жеңілтектік қимыл-қозғалысымен ұшып-қонып жүреді. «*Артур құсаған ұшқалақтары рюмкесін әлден көтеріп, жымыңдап тұрған-ды (Ә.Нұрпейісов)*».
Ж.мінездің сипаты ретінде адамның кісілік келбеті мен абырой-атағына нұқсан келтіретін ерекшелік. Жеңілтек қылықты адамда байыптамаушылық, қысқа қайырымдылық, үстірттік жиі байқалады. Ондай адамдарға салиқалы, жауапты істерді атқаруға сенім білдірмейді. «*Сол айтқанына кейін өзі «жеңілдік», ұшқарылық болды-ау деп өкінген де болатын. (М.Әуезов)*». Жеңілтек мінез көрсететін адам көпшілік қауым арасында да абыройлы бола алмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Психология. Энцклопедиялық сөздік. Бас авторлары: Қ. Жарықбаев; О.Саңғылбаев - Алматы 2011- 216 бет. ISBN9965-893-71-3
*Басқа мағыналар үшін Қарақойтас деген бетті қараңыз.*
**Қарақойтас** – Тоқтысу өзенінің оң жағалауындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 75 км жерде.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 16-17 км-ге созылып жатыр, ені 3-4 км. Ең биік жері 1082 км. Беткейлері жыра, сайлармен тілімделген. Солтүстік-шығысынан Үлкен Сырымбет тауы түйіседі.

Өсімдігі
--------

Қызғылт-сары топырағында жусан, селеу, бетеге, боз өседі. Солтүстік бөлігінің батыс және шығыс беткейлерінің етегінде қараған қоспасы кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қабдолла Зәкірияұлы Рамазанов** (1947 ж. т.), металлург. 1969-1971 ж. Қарағанды металлургия комбинатының конвертер цехында ыстық шойын ожаушысы, 1971-73 ж. миксершінің көмекшісі, 1973-78 ж. болат балқытушының көмекшісі, 1978 жылдан болат балқытушы, болат балқытушылар бригадирі.
Фосфорлығы жоғары шойыннан конвертерлі болат алудың технологиясын игеруге, КСРО-ның құрылуының 60 жылдығына арналған интернационалдық достық балкыма алуға(1982 ж. Череповец к.), жастар тәлімгерлерінің респ. слетіне (1984) қатысты. КОКП 27-съезінің, Қазақстан Компартиясы 15-съезінің, Қазақстан ЛКСМ 13-съезінің делегаты. КОКП Орталық Тексеру Комиссиясының мүшесі (1986-1990). 1-сайланған КСРО халық депутаты. 2 және 3-дәрежелі Еңбек даңкы орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қарақия деген бетті қараңыз.*
**Қарақия** – Қызыларай тауларының оңтүстігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Ақтоғай ауылының оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1007 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жуық.

Жер бедері
----------

Беткейлері тік жарқабақты, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Баурайындағы бұлақтардан Жыланшықеспе өзенінің салалары бастау алады. Етегінде көп мөлшерде қорымтас жиналған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, селеу, аңғарларда бидайықты шалғын өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Оңтүстігінде өзімен аттас қыстау орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Нью-эйдж** (ағылш. *New Age*) — электрондық музыка мен этника қиылысындағы жеңіл музыкалық жанр.

Бұл музыканы орындаушылар шығармаларында көбінесе табиғат, ұлттық дәстүрлер, өз-өзін тану сияқты тақырыптарды қозғайды.

Жанрдың шектері анық белгіленбеген, және ол туралы даулар әлі бітпеген. Эмбиентке қарағанда, фонда ойналатын жай ғана әуен емес, белгілі бір мелодиялары бар. Халық музыка аспаптары кен қолданылады. Табиғатта кездесетін дыбыстардың (су сылдыры, жапырақтардың сыбдыры, құстардың сайрауы) сэмплдерін әуенге қосу да жиі кездеседі.

Сазгерлердің және музыкатанушылардың кейбірі жанрды *нью-эйдж* деп атауды мүлдем қолдамайды. Мысалы, Enya әншінің айтуынша, көптеген радиостанциялар мен дыбыс жазатын компаниялар музыка жанрын анықтауда қиындыққа ұшыраса, оны нью-эйджке жатқыза салады. Ал Дэвид Аркенстоунның айтуынша, адамдар лифтіде ойналатын кез келген музыканы нью-эйдж деп атай бергеннен жанрдық беделі төменшіктеніп тұрады.

Жапондық сазгер Китаро нью-эйдждің көрнекті өкілі
Алайда *нью-эйдж* термині қалыптасып біткен деуге болады. Оның бір мысалы ретінде Грэмми номинациялары арасында «үздік нью-эйдж альбом» сыйлыңын келтіруге болады.
**Стычинский Иосиф Лазаревич** (1896-1969). 1919 жылы Саратов университетіндегі медицина факультетін бітірген. Ол жүйке аурулары кафедрасының ординаторы, кейіннен доцент өызметін атқарады. 1921-27 жылдары халық ағарту институты мен университетте психологиядан сабаө береді. 1931 жылдан Саратов медициналық институтының кафедра меңгерушісі, ал 1935 жылдан профессоры болды. 1944-1949 жж. Алматыдағы «Ана мен баланы қорғау» ғылыми-зерттеу институтының директоры, 1947-1969 жж, Абай атындағы Қазақ пединститутының , С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің профессоры, психология кафедрасының меңгерушісі, 1958-62 жж. Қазақстан психологтар қоғамының төрағасы болды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
Ашылуы
------

«Мухтасиф Әлмұхаммед молла» мешіті 1997 жылы Арқалық қаласы Шақшақ Жәнібек көшесіндегі бұрынғы балалар бақшасының екі қабатты ғимаратын мешітке айналдыру ұйғарылды.2001жылы қаңтардан мамыр айына дейін қала мекемелерінің және мешітке жиналған фітір садақасы көмегімен мешіттің ішкі құрылысы толық жөндеуден өткізілді. Жоғарғы қабаттағы шағын бөлмелерді кеңейтіп ерлер мен әйелдер намаз оқитын орынды ыңғайға келтірді.

Толықтай мәлімет
----------------

Мешітте жалпы бір мезгілде 400 адам намазға жығыла алады. Сатып алынған 40 кілем әр бөлмеге жарық беретін люстра шамдар мен көз тартатын әсем гүлдер мешітті көріктендірді. Елу адамдық оқу залы мен 150 адамдық асхана жөндеуден өтті. 2003жылы көктемнен бастап қала әкімі Ж. Түбекбаевтың бастауымен мешіттің сыртқы құрылысы толық жөндеуден өтті. Оған мекеме басшылары, қаладағы барлық кәсіпорын иелері,жеке кәсіпкерлер, шаруашылық иелері, қалталы азаматтар, қала халқы бір кісідей ұйымдасып, шамасына қарай өз үлестерін қосты. Нәтижесінде 4 млн 300 мыңға жуық қаражат жиналды. Осы қаржыға құрылыс материалдары сатып алынды. Мешіттің сыртқы көрінісі көз тартатындай көрікті болып шығуына әкімшіліктің құрылыс бөлімінің бастығы Балғабек Жүсіпбеков, орынбасары Рафаэль Мәжитов, Бас сәулетші Рашит Қошпанов, сәулетші Әбдікұлы Қажымұрат жанашырлық жасап басы-қасында болды. «Аллюминқұрылыс» және «Каскад» құрылыс мекемелерінің басшылары Мұқанов Абай мен Попов Аркадий Гаврилович құрылысшыларымен және құрылыс материалдарымен көмектесті. Сыртқы бүкіл қабырғасын оюмен өрнектеп табиғи таспен қалаған шебер Чехакридзе Борис те көп еңбек етті. Мешіт төбесінің шатыры жаңартылып, басқа үлгіде қайта жабдықталды. Терезелерге сырттан қарағанда көгілдір түске боялып тұратын айна секілді шынылар салынды. Мешіттің алдыңғы жағындағы екі бұрыштағы биіктігі 15 метрлік екі мұнара ғибадат үйіне ерекше сән біріп тұр. Түнде осы екі мұнараның ішінен көгілдір түспен жарық шашатын шамдар мен алдыңғы аулаға орнатылған он лампа самаладай жарқырап тұр. Ғимараттың алдыңғы көше жақ ауласының 200 шаршы метр жері асфальтталып, арнаулы қалдырылған орынға гүл дестелері отырғызылды. Екі қабаттағы барлық бөлмелер жылу жүйесіне қосылған.

Сілтеме
-------
**Толчанов Иосиф Моисеевич** (11.5.1891 жылы туған, Мәскеу)- совет актері,режиссер,профессор (1946), КСРО халық әртісі (1962). 1911-1914 жылы Льеж университетінде оқыды. Оқт. революциясынан кейін Мәскеудегі Б.Е.Захава және Ю.А.Завадский жетекшілік еткен Мамонов студиясында драмалық өнер бойынша сабақ алды. Е.Б.Вахтанговтың шәкірті. 1918 жылы Вахтангов студиясына, 1921 жылы Вахтангов атындағы театр труппасына қабылданды. Рольдері: Нюнин (Чеховтың « Үйлену тойында»), Пино (Виртаның «Шарасыздар шайқасында») т.б. 1920 жылдан пед. қызметпен және режиссурамен шұғылданды. Киноға түскен. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1950). Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Таутүрген минералды суы** , Іле Алатауының солт. беткейінде, Түрген өз-нің оң жағалауында орналасқан. 1964 жылдан бальнеол. санаторий жұмыс істеп келеді. Су 1400 м биіктіктен жанартаутекті тау жыныстарының арасындағы тектоник. жарықтардан бұлақ түрінде шығады. Әр бұлақтан шығатын судың өнімд. 0,1 – 0,8 л/с. Қазылған ұңғымалардағы (50 – 503 м тереңдікте) таралған арынды сулардың деңгейі 6 м тереңдіктен жер бетіне 4 м-ге дейін көтеріледі. Олардың өнімд.0,6 – 0,8 л/с, сорғы арқылы 5 – 20 л/с-қа жетеді, температурасы 28 – 35ºС, хим. құрамы сульфатты натрийлі, минералд. 1,3 – 1,4 г/л. Т. м. с-ның шипалық қасиеті құрамындағы фтор (5 – 6 мг/л), бром (6,8 мг/л), иод (0,5 мг/л-ге дейін), радон (10 эман) компоненттеріне байланысты. Мұнда жүйке, тері, аяқ-қол сырқаты, т.б. аурулардан емделуге болады.

Дереккөздер
-----------

АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
«ҚазМұнайГаз»
Қабанбай батыр даңғылындағы «Триумф-Астана» тұрғын үй кешені.
**Қабанбай батыр даңғылы** — Достық, Тәуелсіздік, Сарайшық, С.Қожанұлы, Атасу, Қорғалжын тасжолы, Қалқаман көшелерін қиып өтіп, А. Бараев көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 16093м.

Қабанбай батыр (1692-1770) - қазақ қолын бастаған ержүрек қолбасшы, даңқты батыр. Азан шақырып қойылған есімі - Ерасыл. Жылқыға щапқан жабайы қабандарды жайратып, «Қабан батыр» атанған. Қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы күресінде ерекше ерлік көрсетіп, талантты қолбасшы ретінде аты шыққан. 1730 жылы Аңырақай-Алакөл шайқасына, кейін, Шыңғыстау, Ертіс бойындағы шайқастарға қатысып, Абылай ханның бас батырларының біріне айналады. Шыңғыстаудағы Шаған шайқасында ақбоз атпен топ жарып, жауға шапқаны үшін *«Дарабоз»* атанады. Жазушы Қ.Жүмаділовтің Қабанбай батыр туралы «Дарабоз» атты тарихи романы бар.

Бұл даңғылда Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың кардиохирургиялық клиникасы, *«ҚазМұнайГаз»* ұлттық компаниясы, Қазақстан-Ресей университеті, *«Астаналық цирк»*, *«Салтанат сарайы»* орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Иосиф Викторович Ермолицкий** (1950, Беларуссияда туған). Днепропетровск инженерлік-
құрылыс институтын бітірген (1978). 1966-1984 жылдары - технологиялық машина жасау
ғылыми-зерттеу институтының Днепропетровск филиалында сынамалық ендіріс бөлімінің токары. «Жетыбаймұнай» МГӨБ пайдаланылатын құрал-жабдықтардың прокаттық-жөндеу цехында
токарь, шебер, аға инженер. 1984 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Жетібаймұнайгаз» ӨБ
пайдаланылатын құрал-жабдықтардың прокаттық-жөндеу цехының бастығы. «Құрмет» орденімен марапатталған (2001).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Қазақстан жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері. 1941-46ж. Жарма ауданының Бөке кенішінде кен қазатын жұмысшы болып істеген. 1954ж. ҚазМУ-ДЫ бітірген. 1954-63ж. Осы ун-ттің саяси экономия кафедрасының оқытушысы, 1963 жылдан Алматы халық ш. Ин-тының(Қазіргі Қазақ экон. Ун-тінің)Доценті, 1973 жылдан кафедра меңгерушісі. Қазақстан революцияға дейінгі Қазақстандағы экон. Ой-пікірдің дамуын зерттеді. 1991ж. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі өтпелі кезеңде оның ғылымдық –зерттеген жұмыстары негізінен егеменді Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасу барысына, экономиканың трансформациялық құлдырауын еңсеру, оны тұрақтандыру және дамыту, экономикалық интеграция мәселелеріне арналды. Еңбек Қызыл Ту, «Парасат» ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

*Қазақстан*. Ұлттық энциклопедиясы 5-том
**Иосиф Леонидович Прут** (18 қараша 1900 жыл - 16 шілде 1996 жыл) – драматург, сценарист.

РКФСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (31.10.1983).

Өмірбаяны
---------

Париждегі Эколь политекниктің екі курсын бітірген.

Алғашқы драматургиялық тәжірибелерін 1916 жылы бастады.

Азаматтық және Ұлы Отан соғысы қатысушысы. КСРО жазушылар Одағының мүшесі (1934).

1919 жылы Прут әдебиетпен айналыса бастады.

1924-1928 жылдары Прут "Межрабпом-Русь" киностудиясында, 1928-1932 жылдары Ленинград кинофабрикасында жұмыс жасады. 

Оның сценарийлері бойынша 28 көркем фильм қойылды. Олардың ішінде "Тринадцать", "Секретарь райкома", "Моя любовь" фильмдері бар.

Шығармашылығы
-------------

Прут пьесаларының басым көпшілігінде социалистік мемлекеттің әскері туралы баяндайды. «Князь Мстислав Удалой» пьесасында (1932 жылы қойылды) Мамонтов бандасымен қоршалған бронепоезд командасының ержүректікпен қайтыс болғаны туралы баяндайды. Бұдан кейін «Я вас люблю» (1935), ағайынды Турлармен бірге жазылған «Восточный батальон» (1935), Астрахань қорғанысына арналған «Год девятнадцатый» («Член Реввоенсовета», 1936), революциялық уақыттар туралы «Дорога на Юг» тарихи хроникасы (1938 жылы қойылды), «Артиллеристы» (1939 жылы қойылды), «Две ночи» (1940), «Тихий океан» (1947 жылы қойылды), Н. Шпановпен бірге жазылған «Западная граница» (1949) пьесалары болды. Пруттың көптеген пьесалары Қызыл Армия театрында қойылды. Басқа жұмыстардан сценарийі ескі театрлық энциклопедиясының «бейбітшілік тақырыбы» формулировкасымен алынған, В. Кожевниковпен бірге жазылған «Судьба Реджинальда Дэвиса» (1947) пьесасын, Астрахань және Петропавловск-Камчатскийда қойылған А. Фадеевтің «Разгром» романының инсценировкасын (1955) және Мәскеу сатира театрына жасалған Ги де Мопассанның «Милый друг» («Господин Дюруа», 1950) пьесасын еске түсіруге болады.

Марапаттары
-----------

* «Жауынгерлік қызметі үшін» медалі (1944).
* «Құрмет белгісі» ордені (04.12.1970).
* Халықтар достығы ордені (17.11.1980).
* 2 дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені (1985).

Дереккөздер
-----------







1. 1 2 3  Иосиф Прут
**Кемер** – Қарағанды облысы Шет ауданы Мойынты темір жол станциясының оңтүстік-батысында 72 км жерде орналасқан төбе.

Жер бедері
----------

Абсалютті биіктігі 563 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, ені 700 – 900 м. Оқшауланған Кемердің пішіні сопақша келген. Маңында Сарықұс, Қараобa, Мұқтар төбелері мен Көпшоқыр, Жақсықұдық құдықтары бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы девон жүйесінің төменгі және орта жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, қау, тобылғы өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан Энциклопедиясы"