recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Cinclus cinclus* 
Кәдімгі СУШЫЛҚАРА (Cinclus cinclus) - дене бітімі мығым, қараторғайдай денесі орташа (50-60 г) құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Жоны - қошқыл және бауыры - ақ кішкене құс тау өзенінің маңынан үнемі кездеседі, оны өзге құстармен шатастыруға болмайды. Біздің сайрағыш құстарды жақсы білетін И.Ф. Бородихин жемдік орындағы оның қылығын былай сипаттайды: «Сушылқара суға телміре қарап, бірде жем байқалған су камераға қарай (суқойма жағасындағы су шегі) жүгіре жөнеледі, бірде дәл осы мақсатта бірде суға күмп ете түсіп, сүңгиді.
Көбінесе басын және мойнын суға батырып, таяз су жағасынан қоректенеді. Сонымен бірге ол тереңірек жерлерде толығырақ батып енеді де, құрлықтағыдай жүріп, судың түбімен қорегін іздейді. Ол бұдан соң суға жай ғана сүңгіп шығады немесе келесі жағаға дейін жүріп, судан жайлап шығады... Су астында жүзген кезде аяғы мен қанатын пайдаланады» (Птицы Казахстана. Т. 3. 408-6.). Сушылқара көбінесе тау ағын суының ортасындағы тастан көрінеді, тас үстінде серпімді аяғына тізерлеп, қошқыл көзін ақ қабағымен аз уақыт жауып, тізерлеу ырғағымен жыпылықтатады. Денесін ауыр көтеріп, әдетте өзендер мен бұлақтардың барлық иінін қадағалап, анда-санда құрлық арқылы төтелей, қашықтықты қысқартып, түзу ұшады. Ұшып бара жатқанда тіпті тау өзенінің гүрілінен де жақсы естілетін ерекше ащы қиқу шығарады. Әуені қатты болғанымен, айқын емес. Сушылқаралар, сондай-ақ сирек сайрайды. Жұбымен өмір сүреді, үлкен топ, тіпті шағын топ та түзбейді. Ұялау орындары жылма-жыл тұрақты. Сушылқаралар мүктен жасаған бір жағында кіретін аузы бар шар тәрізді абажадай ұяларын көбінесе жағалаудағы тастар арасындағы қуысқа тығады. Ұяның кіретін аузы жиі- жиі шашыранды су пердесімен жабылып қалады, яғни ұя шындығында су астына жасырылады. Аналық құс тау толқынды ағынның түбімен ұяға еркін енеді, алайда жыртқыштар оған мүлде жолай алмайды. Ұны ата-енелер салады, ал салындыдағы 4-5 ақ жұмыртқаларды аналық басады, оны кейде аталық қоректендіреді. Балапандарды ұяда 3 аптаға жуық, ұядан ұшып шыққан соң тағы бір аптадай ата-енелер қоректендіреді. Ұялас балапандар едәуір тез тарқап кетеді де, жас балапандар жалғыз-жалғыздан өмір сүреді.

Таралуы
-------

Қазақстанда Тәңіртау және Алтай тауларында таралған. Барлық жерде әдеттегідей жеткілікті мөлшерде тіршілік етеді.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Cinclus cinclus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. *Brewer David* Wrens, Dippers and Thrashers —  Pica Press, 2001. — ISBN 978-1-873403-95-2.
3. ↑  *Brewer David* Wrens, Dippers and Thrashers —  Pica Press, 2001. — ISBN 978-1-873403-95-2.
**Кәдімгі түймешетен** (лат. *Tanacetum vulgare*) – астралылар тұқымдасы, түймешетен туысына жататын, көп жылдық, шөп тектес өсімдік

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 1 м-ден асады.
* Сабағы түзу, ұзына бойы созылған жаралары бар, жоғарғы жағында бұтақталып жайыла өседі.
* Сопақша келген жапырақтары жарыса кезектесіп орналасқан, қауырсын тәрізді тілімделген. Шеттері ара тісті, жоғарғы жағынан қарағанда қою-жасыл түсті, төменгі жағынан қарағанда сұр-жасыл түсті болып келеді.
* Гүл тостағаншалары дөңгелек, сары, шатырша сияқтанып топталып тұрады. Гүлдері түтікше тәрізді, майда. Гүл себеттері жеке жартылай шар тәрізді, гүл себеттерінің шеңбері 6-8 мм-ге дейін болады. Гүлдері сарғыш, гүл орамдары қоңырқай –жасыл. Иісі өзіне тән, дәмі ащылау. Маусым-тамыз айларында гүлдейді.

Өсетін жері мен таралу аймағы
-----------------------------

Өсімдік жолдардың жиегінде, егістік жерлерде, шабындықтарда, өзен жағаларында, тұрғын үйлердің маңында, далалы аймақтарда өседі. Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі. Еуропада, Кавказ, Орта Азия, Батыс және Шығыс Сібірде, Моңғолия, Қытай, Солтүстік Жапонияда таралған.

Химиялық құрамы
---------------

Өсімдіктің гүлінде флавоноидты қосылыстар (3,5-4%) кверцетин, кемпферол, цинарозид, лютеолин, аксиллярин, апигенин, изорамнетин, кверцимеритрин (эфир майы) 0,9%, оның құрамында камфора, альфа, бета туйон, туйол, борнеол, пинен бар. Ол - улы өсімдік.

Емдік қасиеті мен қолданысы
---------------------------

Кәдімгі түймешетен гүлдері тұнбаларының тамаққа тәбетті аштыртатын, асқазан бездерінің жұмысын күшейтетін, ас қорыту жұмыстарын жақсартатын, қанның қысымын жоғарлататын, дененің қызуын төмендететін, қабынуға қарсы әсер ететін, өт айдайтын, тер шығаратын, ауырған жерлерді тыныштандыратын қасиеттері бар. Ғылыми медицинада түймешетеннен жасалған дәрілерді ішек құрттарын түсіру үшін, ауыздың және бауыр, өт жолдарының ауруын, тоқ ішектің қабынуын емдеу үшін пайдаланады. 
  

Дәрілік мақсатта гүл тостағаншаларын өсімдік гүлдеген кезінде жинап алады. Кептірер алдында гүл тостағаншаларының 4 см-ден ұзындарын алып тастайды. Кептіргіштерде 40°С температурада немесе көлеңкелі жерлерде аударыстырып кептіруге болады. Өсімдік улы болғандықтан, одан жасалған дәрілерді үлкен сақтықпен, дәрігердің кеңесімен пайдаланған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Қопарылыс толқыны** - қопарылыс кезінде пайда болатын соққы толқын; қопарылыс көзінен таралып, ортаның (газ тәрізді, сұйық немесе қатты) тепе-теңдік күйінің аз уақыттық бұзылу процесі. Қопарылыстан пайда болған газдың қысымы қопарылыс болып өткен ортаны үлкен жылдамдықпен қозғалтады. Сондай-ақ, бұл қысым жан-жаққа лезде таралуынан, қопарылыс толқыны қамтитын кеңістік ұлғаяды. Қопарылыс толқыны қамтыған ортаның осылайша жылжуынан пайда болатын соққы толқын дыбыстың таралу жылдамдығынан шапшаң таралады.[1]

Толқынның қарқынды шебі қопарылыс ошағынан біршама қашықтықта бәсеңдеп, оның таралу жылдамдығы дыбыстікіне теңеледі (кернеу толқыны), әрі қарай алыстаған сайын толқын гармониялық тербеліс (серпінді не сейсмикалық толқын) сипат алады. Егер қопарылыс жасалған орта біртекті болмаса, онда қопарылыс толқынының қалыптасуы мен таралуы қиындайды. Ортаның механикалық қасиеттері секірмелі түрде өзгеретін жағдайда, оларда қопарылыс толқынының шағылуы және сынуы болады. Қопарылыс толқыны бойынша атмосфера қабаты мен жер қыртысының құрылымы, қазба байлықтың түрі, орналасқан тереңдігі, алып жатқан көлемі, т.б. зерттеледі.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
**Кәдімгі емен** (лат. *Quercus robur*) – шамшаттар тұқымдасына жататын емен түрі. Қазақстандағы туыс түрлерінің жалғыз ғана өкілі, жабайы түрінде тек Батыс Қазақстан облысында ғана кездеседі. Емен отырғызатын жерлер соңғы жүзжылдықта шұғыл қысқарып кеткен. Осылайша, 19 ғасырдың ортасында емен Орал қаласынан оңтүстікке қарай 200 км жерде жай ғана ағаштардың қатарында болған. қазір тек қаланың солтүстік шығысында 30 км қашықтықта Орал және Елек өзендерінің аңғарларында, Республиканың солтүстік шекарасына дейінгі аралықта ғана кездеседі. Олар беткейдегі жарларда өседі. Кейбір анықтамалар бойынша табиғи еменнің Қазақстанда алып жатқан жері 830 га-дан аспайды. 

Түр кеңінен таралғандықтан Қазақстан тұрғындары әсіресе, оңтүстік өлке тұрғындары жақсы таныс. Емен - біздің еліміздегі ең мықты ағашболып келеді. Биіктігі 40 метрге жетеді, кәрі емендердің діңдерінің жуандығы бірнеше метрге жетеді. Тамыр жүйесі мықты өзекті тамыры 5 метрге дейін тереңдеп жуан діңнің жетілуіне жағдай жасайды. Жас өркендердің қабығы тегіс, жылтыр, сұр, үлкен емендердің қабығы майлы қызғыштанып жарылып тұрады, қара-қоңыр түсті. Жапырағының пішіні өте әдемі - ұзын тақтасының үстіңгі беті қою - жасыл, астыңғы жағы ақшыл-жасыл, жылтыр, жиектері терең ойықталған, мұндай жапырақ тақтасының пішіні қалың қабыққа, жапырақтың көп мөлшердетүсуін қамтамасыз етеді. 

Пайдасы жағынан қарағанда едәуір бағалысы еменнің сүрегі - мықты, қатты, әдемі суретті. Бәрінен бұрын оны кеме жасауда қолданады, сондай-ақ жиһаз, паркет төсеніштер, арнайы ыдыстар (бөшкелер) жасауда қолданады. Бұл ағаштың қабығы пайдалы. Ерте кезден бері тері өңдеуде қолданылады. Осыдан келіп процесстің атауы шығады (дубление). Бояғыш заттар алу үшін жас қабық, жапырақ, кесілген ағаштардың өңделген кездегі қалдықтары (үгінділері, бұтақтар, қиындылар және т.б.) қолданылады. "Жаңғақты" жапырақ (насекомдардың зақымдауларынан пайда болған шар тәрізді өскіндер) - жібек пен жүнді бояйтын бояу көзі. Еменнің қабығы біраз уақыттан бері заласыздандыратын дәрілік зат ретінде, қабынуға қарсы (тістің қызыл еті, асқазан және шек) пайдаланылады. Ерте кезде жаңғағы адамдарға азық болған. Қазір кейбір жағдайда олар кофенің орнына пайдаланылады.

##### Дереккөздер

Қазақстанның өсімдіктер әлемі
**Салих Дилашуб-сұлтан** тағы **Ашуб-сұлтан** немесе **Ашубе-сұлтан** — I Ибрагим әйелі (хасеки сұлтан), II Сүлеймен анасы (уәлиде сұлтан).

Өмірбаяны
---------

Салиха Дилашубтың шығу тегі туралы деректер жоқ. 1630 жылдардың аяғында ол Сұлтанның гареміне түсіп, тиісті дайындықтан өтті. 1640 жылы Ибраһим І таққа өзінің інісі Мурад IV-нің орнына сұлтан болды. Сұлтанның анасы Валиде Көсем-Сұлтан әулеттің тағдырына алаңдап, баласына бірден бірнеше әйелді іздей бастады; 1641 жылы Салиха І Ибрагимнің үшінші хасегі болды, ал 1642 жылы сәуірде - Ибрагим Шехзадені дүниеге әкелген үш хасекидің бірі болды:Турхан Сұлтанның ұлы Шехзаде Мехмед туылғаннан үш айдан кейін және Хатидже Муазцестің ұлы Шехзаде Ахмед туылғанға дейін он ай бұрын. Сұлтан, Салих өзінің жалғыз ұлы - болашақ Сулейман II-ді дүниеге әкелді. Сұлтанның Салихадан қанша баласы болғаны белгісіз, бірақ оның Сүлейменнен басқа баласы 1646 жылы туған Айше болды.

Филімдегі бейнесі
-----------------

* «Махпейкер» түрік тарихи фильмінде (2010) Салихи Дилашуб-сұлтан рөлін Гокджан Гокмен орындады.
* Салиха украиналық журналист Александра Шутконың «Хатиче Турхан» романында кездеседі.
* Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі түрік тарихи-драмалық телехикаясында Салихидің рөлін Эсе Гузель сомдайды.
**Қопа мұнай кен орны** — Ақтөбе облысында Байғанин ауданында, Атырау-Орск мұнай құбырынан 12 километр жерде. Құрылымдық барлау және терең бұрғылау жұмыстары 1962 жылы басталып, сол жылы кен орны ашылды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Мұндағы іздестіру-бұрғылау нәтижесінде анықталған қима төменгі пермьнің кунгур ярусының тұзды түзілімдерінен, төменгі пермь-триастық және ортаңғы юраның, төменгі бор мен неогеннің терригенді шөгінділерінен тұрады. Олардың жалпы қалыңдығы 1000 метрден асады. Қиманың өнімді бөлігінің қалыңдығы 540 метрге жетеді.

Жатыс сипаты
------------

Кен орны көп қабатты және бірнеше ұсақ шоғырларды құрайды. Барлық шоғырлар мұнайлы, жатыс тереңдігі 192 – 659 метр. Табиғи сыйымдылығы бойынша шоғырлар қабаттық, дөңес және стратиграфиялық, тектоникалық элементтермен қалқаланған.

Қанығу сипаты
-------------

Өнімді горизонт коллекторларының жалпы қалыңдығы 6 – 88 метр аралығында өзгереді, тиімді қалыңдығы 5,4 – 86 метр, мұнайға қаныққан қалыңдығы 4,5-10,5 метр. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,58-0,68. Бастапқы қабат қысымы 1,9-7,2 МПа, температурасы 23-36°С. Горизонт бойынша мұнай шығымының өзгеруі 0,25-22,8 м3/тәулік. Кен орны 1966 жылдан уақытша жабылған.
**Қоныш**. Етік, пима сияқты аяқ киімдердің балтырды жауып тұратын бөлігі. «...аяғындағы байпағының қонышын барқытпен көмкерген жаңа қара етік» (М. Әуезов, Қараш.).
«Қоныш» сөзі қазіргі кездегідей аяқ киім бөлігін білдіретін мағынаға иеленбегендігі кейбір туыс тілдер дерегінен белгілі. Тунгус-маньчжур тілдерінің бірінде «кенчэн» тұлғасы біздің тіліміздегі «жіліншік, сирақ» мағыналарында қолданылады. «Көнчэн» сөзі кейбір түркі тілдерінде, оның ішінде қазақ тілінде аяққа киетін киім белігін білдірерлік мағынаға кешіп, тұлғасы «қоныш» болып қалыптасқан. моңғол тобына жататын тілдердің бірі — қалмақтарда тунгус-маньчжур тілдерінің осы сөзі «һосн» тұлғасына дейін өзгеріске түсіп, «етік» мағынасында айтылатынын да еске сала кетеміз. Мұндай жағдайлар тілдерде жиі кездесіп отыратын құбылыс.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Кәдімгі шашырақты** (лат. *Cichorium intybus*) – астралылар тұқымдасының шашыратқы тегіне жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда барлық облыстардағы шалғынды жерлерде, жолдардың жиегінде, тоғайларда, ашық алаңдар мен егістік жерлерде өседі.

Сипаттамасы
-----------

Биіктігі 20 — 150 см-дей, тамыры жуан, тік өсетін сабағының сыртын сиректеу түк басқан. Сабақ түбіндегі топталып өсетін жапырақтарының пішіні сопақша, шеттері ойық. Сабақ бойындағы жапырақтары отырмалы, жіңішке, жиектері бүтін болады. Гүлдері қос жынысты, жапырақ қолтығынан жетіледі. Гүлшоғыры — себет. Күлтесі көгілдір, көк, ақшыл түсті, алдымен бірігіп бес тісті қуыс гүл құрайды да, гүлдеген кезде ұзынынан жарылып тілше гүлдерге айналады. Маусым — қыркүйек айларында гүлдеп, шілде — қазанда жеміс салады. Жемісі — қысқа айдары бар, 3 — 5 қырлы, ұш жағы созылған тұқымша. Бұл өсімдіктің барлық органында сүт-шырын болады, тамырында полисахарид — инулин (қант диабетімен ауырғандарға қант пен крахмалдың орнына береді) және интибин (ащы гликозид) бар. Жас жапырақтарын салатқа қосады, балды өсімдіктер, жайылымда төрт түлік мал сүйсініп жейді. 

Flower of common chicory (*Cichorium intybus*)

Дереккөздер
-----------
**Салиф Алассан Диао** (фр. ; 10 ақпан 1977 жыл, Кедугу) — сенегалдық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

Сенегалдағы "Монако" клубы академиясының түлегі. 17 жасында Францияға келіп, "Монако" сапында ойнай бастады. 2000 жылы Франция чемпионы атанған соң "Седанға" ауысты. 

2002 жылғы әлем чемпионатында Сенегал күтпеген жерде ширек финалға шықты. Диао топтық турнирде Данияның қақпасына бір гол соқты. Чемпионаттағы жақсы ойынынан соң дереу "Ливерпуль" клубы футболшыны сатып алды. Диаомен бірге сенегалдық Эль-Хадж-Диуф та "Ливерпульге" өтті. 

Бірақ "Ливерпульде" сенегалдық футболшылар жарқырай алмай, алаңға өте сирек шықты. Екі маусымда тек Диао тек бір гол ғана соға алды. Соның нәтижесінде 2005 жылы қаңтарда "Бирмингем Ситиге" жалға берілді. 

"Бирмингем" сапында да алаңға шыға алған жоқ. 2005 жылы маусымда "Ливерпульге" қайта оралғанымен, "Портмутқа", келесі жылы "Сток Ситиге" жалға кетті.

2007 жылы "Сток Сити" Диаоны толықтай сатып алды да, 2011 жылға дейін осы клубта ойнап, карьерасын аяқтады.

2000, 2004 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Франция чемпионы (2000)
* Франция суперкубогы (1998)
* Африка Ұлттары кубогының финалисі (2002)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі  (орыс.)
* Профилі, статистикасы  (ағыл.)
* Ресми сайты  (ағыл.)
* Статистикасы  (фран.)
*Strix aluco sylvatica*
**Кәдімгі оңаза** (Strix aluco) - шұбар реңді, орташа денелі (салмағы 700 грамға дейін, қанат алымы 1 м шамасында) жапалақ. Сонымен бірге географиялық таралуы жағынан айтарлықтай күшті байланысы бар сұр және қызғылт сарылау өзгермелі нұсқалары да бар. Аталықтар мен аналықтарының реңдері бірдей, дегенмен аналықтары аталықтарынан ірілеу болып келеді.
Еуропада, азиялық таулар мен Солтүстік Африкада таралған. Қазақстанда оңтүстік және оңтүстік-шығыс тау бөліктерінде өмір сүреді. Барлық жерде тіршілігі ормандық биотоптарға байланысты.
Өте ерте - наурыздың соңында және сәуірдің басында көбейе бастайды. Ұяларын ағаш қуыстарына немесе өзгеше пайда болған қуыстарға салады. Салындыдағы 2-4 (қорек мол болған кезде 8) ақ жұмыртқаны аналық бір ай басады. Бұдан соң ата-енелері балапандарды қанатына көтерілгенше тағы қоректендіреді. Отырықшы немесе ұзаққа көшпенділік жасамайтын құстар. Негізгі қорегі - тышқантәріздес кемірушілер.

Басты олжалары Myodes glareolus көртышқаны

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Strix aluco*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Кәдімгі мойыл** (лат. *Prunus padus*) - раушангүлдер тұқымдасы, мойыл туысына жататын бұталы өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

Гүлдеген кезі
* Биіктігі 10-17 м, бұтақ шоғыры қалың, жайқалып тұрады.
* Жапырағы сопақша, кезектесе орналасқан, жиегі ара тісті.
* Гүлдері ұсақ, ақ, кейде қызғылт түсті, 8-12 см-дей болатын шашақ гүлшоғырына топталған.
* Жемісі сүйекті, қоңыр, қызғылт, қара түсті. Мамыр-маусым айларында шешек атып, шілде-тамызда жеміс салады.

Өсетін жері
-----------

Су қоймаларының, көлдердің, өзендердің жағаларында, бұталардың арасында, ормандардың шеттерінде өседі.

Құрамы
------

Құрамында алма, лимон қышқылдары, илік заттар, эфир майлары, қант, тұқымында, гүлдерінде, жапырағында, қабығында амигдалин дейтін гликозидтер бар. Амигдалин глюкозаға және синиль қышқылына ажырайды. Синиль қышқылы - адам организмі үшін аса улы зат.

Емдік қасиеті және қолданысы
----------------------------

Халық медицинасында кәдімгі мойылдың жемістерінен жасалған тұнбалар іш өткенді қойдыратын дәрі ретінде пайдаланылады. Гүлдерінен жасалған тұнбаны көз ауруларын емдеуге қолданады. Өкпе ауруларын өсімдіктің гүлдері мен жапырақтарынан жасалған тұнбамен емдейді. Жас бұтақтары қабығының қайнатындысын тер шығаратын дәрі ретінде қолданады, ал тұнбасымен ревматизмді емдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Үнді мұхитындағы жер сілкінісі** 2012 жылдың 11 сәуірінде жергілікті уақыт бойынша сағат 15:38 индонезиялық Ачех првинциясының маңында 8,6 баллды болған су асты жер сілкінісі. Үнді мұхитындағы цунами туралы мәлімет жалған екені расталды.

Жер сілкінісі
-------------

8,6 баллды жер сілкінісі 11 сәуір күні жеркілікті уақыт бойынша сағат 08:38 UTC, 33 километр тереңдікте Банда-Ачех қаласынан 434 км қашықтықта болған. Алғашқы кезде жер сілкінісінің күші 8,9 балл деп айтылған. Джакартадағы Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысының басшысы Филип Чарлесуорттың сөзі бойынша, жер қозғалысы шамамен 3 минутқа созылған.

Афтершоктар
-----------

Алғашқы 8,2 баллды соққы Суматрадан 10 километр тереңдікте жергілікті уақыт бойынша сағат 10:43 UTC болған, екі сағаттан кейін 8.6 баллды соққы тіркелген. Сонымен қатар 6.0, 5.7, 5.4, 5.3, 5.1 және 5.0 баллды он төрт соққы тіркелген.

Цунами қауіпі
-------------

Алғашқы дүмпулерден, 3 сағаттан кейін цунами пайда болу қауіпі бар екені әлі белгісіз болды. Бірақ индонезиялық үкіметтің мәлімдемесі бойынша цунамидің пайда болу ықтималдығы өте аз.

Цунами қауіпі туралы келесі елдер ескертелген: Индонезия, Австралия, Камбоджа, Малайзия, Сингапур, Тайланд, Мьянма, Бангладеш, Үндістан, Шри-Ланка, Мальдив Республикасы, Пәкістан, Иран, БАӘ, Оман, Йемен, Сомали, Кения, Танзания, Сейшел аралдары, Мозамбик, Мавритания, Комор аралдары, Мадагаскар, ОАР, Кергелен аралдары.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Indian Ocean tsunami alert lifted after Aceh quake.  BBC News (11 сәуір 2012). Тексерілді, 11 сәуір 2012.
2. ↑  *CNN Wire Staff*. 5 die after earthquake near Indonesia (ағылшынша), *CNN* (12 сәуір 2012). Тексерілді 12 сәуірдің 2012.
3. ↑   Мұрағатталған 13 сәуірдің 2012 жылы.
4. ↑  Indian Ocean tsunami alert cancelled after two strong quakes hit off Sumatra, Indonesia.
5. ↑  Huge quake strikes off Indonesia, tsunami warning issued.  Reuters.
6. ↑  *Reuters*. Massive earthquake strikes Indonesia, tremors felt in India.
7. ↑  8.2-magnitude aftershock hits off Sumatra.
8. ↑  M8.2 - off the west coast of northern Sumatra.  United States Geological Survey.
9. ↑   Мұрағатталған 24 қарашаның 2010 жылы.
10. ↑  Watch: Indonesia Reacts to 8.7 Magnitude Earthquake.  TIMES.

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Турлина Гулфайза Аухатқызы** —1946 жылы 7 акпанда Қостанай облысы, Әулиекөл ауданында дүниеге келген. Әулиекөл қазақ орта мектебін 
бітірген соң, сырттай оқуға түсіп, бес жыл ұстаздық етті.. 1970 жылы Алматыға келіп, ҚазМУ-дың журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны үздік бітіріп шыққан соң, жас маман ретінде жолдамамен "Мектеп" баспасына қызметке жіберілді.

Баспада кітап шытару ісін ойдағыдай меңгерді, ізденімпаз, іскер баспагер атанды. Көптеген оқулықтар шығаруға өз үлесін қосты. Сонымен катар аударма оқулықтарды тәржімалауға ат салысты. 1977 жылы Моңғолия Ғылым академиясының өтініші бойынша автор Б.Базылханмен бірігіп "Қазақша-монғолша сөздікті" баспадан басып шығарады.

1980—1991 жылдары замана талабын ескере отырып "Мектеп" баспасынан кәсіптік-техникалық училищелерге оқулық шығаратын жаңа редакция ашылып, онда ол "Трактор мен автомобильдер", "ағаш шебері", "Агротехника негіздері", "Астық жинайтын "Дон комбайны" тағы басқа оқулықтарды шығарды.

Қазақ КСР Министрлер Советінің 1990 жылғы 5 маусымындағы №234 қаулысына сәйкес "Мектеп" баспасынын үш редакциясынан жаңа "Ана тілі" баспасы бөлініп шықты. Бүл баспада Гүлфайза Аухатқызы қазақ тіліне қатысты көптеген басылымдарға редактор болды.

"Тілдерді қолдану мен дамыту" мемлекеттік бағдарламасына сай мемлекеттік тілдің өркендеуіне қазақ тілі мен әдебиетінің өзекті тақырыптары бойынша көптеген кітаптардың көп шығарылуына редактор ретінде айтарлықтай үлес қосты. Гүлфайза Аухатқызы Көптеген ақын-жазушылардың таңдамалы шығармалары мен топтамаларының редакторы болды.

Егер "Ана тілі" баспасы 1996-1997 жылдар қорытындысы бойынша жүлделі орын жеңіп алса, ал оның редакторы Турлина Гүлфайза екі жыл қатарымен жылдың үздік редакторы атағын алып, мақтау грамоталарымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89

[
**Сейдіғапбар Мамадәлиев** 1948 жылы 12 мамырда Шымкент облысы Түлкібас ауданының Сарыбұлақ ауылында туған. Қазақ.

Өмірбаяны
---------

Алматы зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін бітірген (1972), мал дәрігері. Ветеринария ғылымдарының кандидаты (1984), докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Ірі қара обасының таралу жолдары және жедел алдын алу»*.

Профессор (2002 жылдан). Вена қаласы халықаралық университетінің құрметті профессоры. Оның жетекшілігімен 14 кандидаттық және 1 докторлық диссертация орындалып, қорғалған, қазіргі уақытта 13 жас маманның ғылыми жетекшісі болып табылады. *«Медицинадағы заманауи жасушалық технологиялар»* кітабының (2006); 345 ғылыми еңбектің авторы. Өнертабыстарға 87 авторлық куәлікке ие. Қазақ, орыс және ағыпшын (бастауыш деңгей) тіпдерін біледі.
*«Нұр Отан»* ХДП мүшесі.

1973 жылдан - *«ҒЗАШИ»* (Ғылыми-зерттеу ауыл шаруашылық институты) РМҚК аға зертханашысы, кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, 1990 жылдан-жетекші ғылыми қызметкері, 1992 жылдан - директоры. 2007 жылдан - ҚР ҒБМ ҚР Ұлттық биотехнология орталығының *«Биологиялық» қауіпсіздік мәселелерінің ғылыми-зерттеу институты»* ЕМК директоры.

Әлеуметтік белсенділік
----------------------

2010 жылдан бері - ҚР БҒМ Ғылым комитеті *«Биологиялық қауіпсіздік мәселелерінің ғылыми-зерттеу институты»* РМК бас директоры міндетін атқарушы.
Жамбыл облысы Қордай аудандық мәслихатының 4 шақырылым депутаты (1996-2010).
ҚР Қауіпсіздік кеңесі Сараптама комиссиясының мүшесі. «Биотехнология». Теория және практика» ғылыми журналы редакциялық алқасының мүшесі. ҚР БҒМ ҚР Ұлттық биотехнология орталығының 03.00.23 - «Биотехнология» мамандығы бойынша диссертациялық кеңесінің мүшесі.

Марапаттары
-----------

* «Парасат ордені» (2004);
* «Қазақстан Республикасы ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (2004);
* Бағдарлама міндеттемелері мен міндеттерін табысты орындағаны үшін «Нұр Отан» ХДП (2008)
* Рухани және әлеуметтік дамуға қосқан үлесі үшін ҚР БҒМ (2008)
* ҚР Білім министрлігі - Ғылым академиясының (1998) Құрмет грамоталарымен, Қазан революциясының 70 жылдығы құрметіне грамотамен (1987) марапатталған.

Қосымша
-------

Діни көзқарасы - мұсылман-суннит. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев, М.К. Ататүрік.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемдік демократияға толық кірігу және елдің ішкі әлеуетін дұрыс пайдаланудың нәтижесіндегі еркендеу». Хоббиі - табиғат аясында демалу, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.

Отбасы
------

* Әкесі - Қоңырбеков Мамадәлі, марқұм.
* Анасы - Қоңырбекова Зайып, марқұм.
* Жұбайы - Мамадәлиева Любовь Сәдуақасқызы (1948 ж. т.), зейнеткер.
* Ұлдары - Мамадәлиев Марат Сейдіғапбарұлы (1973 ж. т.), Мамадәлиев Саян Сейдіғапбарұлы (1976 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Кларк округі** (ағылшын тілінде *Clarke County*) АҚШ-тың Виргиния штатында орналасқан. 2010 жылғы дерек бойынша, округтегі халық саны - 14 034. Өз атауын Джордж Роджерс Кларктің құрметіне алған.

Географиясы
-----------

АҚШ халық санағы бюросының деректері бойынша,округтің жалпы жер көлемі -461 км², оның ішінде 456 км²-ы - құрғақ жер және 6 км²-ы немесе 1,2%-ы - сулы жер.

### Көршілес округтері

* Лаудон (Виргиния) — шығыс;
* Уоррен (Виргиния) — оңтүстік-шығыс;
* Фокир (Виргиния) — оңтүстік-шығыс;
* Фредерик (Виргиния) — батыс;
* Джефферсон (Батыс Виргиния) — солтүстік.

Демографиясы
------------

2000 жылғы халық санағы бойынша, округтегі 4 942 үй қожалығында 12 652 тұрғын және 3 513 отбасы өмір сүруде. Халық тығыздығы км²-ға 28 адамнан келеді. Округ территориясында 5 388 тұрғын құрылыстары бар, олар км²-ға 12 құрылыстан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түстілер - 91,15%, афроамерикандықтар - 6,73%, байырғы америкалықтар (үндістер) - 0,19%, азиаттар - 0,49%, гавайлықтар - 0,03%, басқа нәсіл өкілдері - 0,55%, екі не одан көп нәсілден туғандар -0,85%. Испан тілдіктер халықтың 1,46%-ын құрайды.

Жалпы үй қожалығының 29,40 %-ы - 18 жасқа толмаған балалар, 58,20  %-ы - бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 8,90 %-ы - зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 28,90 %-ы отбасыларға еш қатысы жоқ, 24,10 %-ы жалғыз адамнан тұрады, 9,90 %-ы - қартайған (65 жастан жоғарылар) әрі жалғыз тұратын адамдар. Үй қожалығының орташа өлшемі - 2,50 адам, ал отбасының орташа өлшемі - 2,97 адам.

Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ, 23,40 %-ы - 18 жасқа жетпегендер, 5,80 %-ы - 18 бен 24 жастағылар, 10 %-ы - 25 пен 44 жастағылар, 27,10 %-ы - 45 пен 64 жас аралығындағылар және 14,60 %-ы - 65 жастан жоғарылар. Округтің орташа жасы - 41. Әр 100 әйелге 98,00 еркектен келеді, ал 18 жастан үлкен әйелдерге 96,60 еркектен келеді.

Үй қожалығының орташа табысы 51 601 USD, отбасының орташа табысы 59 750 USD құрайды. Ер адамның орташа табысы - 40 254 USD, әйел адамның орташа табысы - 30 165 USD. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 24 844 USD. Шамамен отбасылардың 4,20%-ы және жалпы халықтың 6,60%-ы кедейшіліктің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 7,10% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 11,10%-ы да бар.

Ескертпе
--------

Дереккөздер
-----------

* Официальный веб-сайт округа Кларк, штата Виргиния Мұрағатталған 20 мамырдың 2000 жылы.
* Публичные школы округа Кларк, штата Виргиния
* Историческая ассоциация округа Кларк, штата Виргиния
* VAGenWeb округа Кларк, штата Виргиния
* Ярмарка округа Кларк, штата Виргиния
**Валентин Кузьмич Андрусенко** (8.3.1919, Ресей, Орынбор облысы Новосергиев ауданы Покровка с. - 22.3.1979, Алматы қ.) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі, старшина. Украин.

1939 ж. Кеңес әскері қатарына шақырылып, әскери-теңіз флотына жіберілді. Балтық флоты әуе күштеріне қажетті кіші дәрежелі мамандарды дайындайтын мектепті бітірген. Ұлы Отан соғысы басталғанда Балтық т. 1-мина-торпедалық әуе полкінде ұшақтарды бомбалау және оларды атыс қаруымен үздіксіз қамтамасыз етудің шебері болды, сонымен қатар кейде әуе атқышы қызметін де атқарды. 1943 жылдың қазанында теңіз жаяу әскері қатарына ауыстырылды, кезекті бір ұрыста жарапанып, госпитальға түсті. Кейін күзет катерлері 2-дивизионы СКА-65 катерінің бөлімше командирлігіне тағайындалды. 1944 ж. 17 маусымда Андрусенко автоматтан «Юнкере Ю-88» бомбалаушы ұшағын атып түсірген. Теңізшінің қайсарлығы, әсіресе, Моонзун топаралдарына десант түсіруде ерекше байқалды: ол 1944 ж. 3 қыркүйекте Даго аралына 10 сапар жасап, жаудың бірнеше отты нүктелерін жоюға қатысса, ал Эзель аралы үшін болған ұрыста шхуна командирі ретінде жанып жатқан оқ-дәрі запасын сыртқа лақтыра отырып, десантшылар мен шхунаны аман сақтап қалды. Даго (Хий-умаа) және Эзель (Сааремаа) аралдарына десант түсіру барысында көрсеткен ерлігі үшін Андрусенкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (6.3. 1945).

Андрусенко 1946-79 ж. Алматы қаласында тұрды. Оның есімі Ленинградты ерлікпен қорғаушылардың естелік тақтасында жазылған. Ленин ордені және «Жауынгерлік ерлігі үшін», «Ленинградғы корғағаны үшін», т.б. медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Сынаманы енгізу.** Газ хроматографияда талданатын заттан 0,01-50 мкл мөлшерде сынаманы бөліп алады. Ал бөлме температурасында оның көлемін 1 мл дейін көбейтуге болады. Сынаманы шүмек, не шприц арқылы енгізеді. Ол үшін енгізілетін үлгі мөлшерін өлшеп, реттеп беруге болады. Мұндай инемен газ не теменгі тұтқырлықтағы сұйықтарды енгізеді. Газ күйіндегі сынаманы енгізу суретте көрсетілген.

Үлгіні енгізуге арналған алты арналы шүмек
Капилляр бағаналарға газ не сұйық күйдегі сынаманы енгізу оның толып кетпеуі үшін аса сактықпен орындауды қажет етеді. Енгізілетін сынама көлемі 0,2 мкл шамасынан аспауы керек, дурысы 0,01 мкл шамасында болғаны жөн. Шприцпен жұмыс істеу үшін дағдылану керек. Бұдан басқа газ ағымына талданатын сынаманы арнайы қондырғымен бөліп енгізу әдісі де бар. Қатты сынамаларды газды хроматографияда талдауға болады. Бұл жағдайда оларды газ не сұйық күйге өзгеріссіз ауыстыру керек. Мұнан әрі оларды буландырғышта тез буландыру үшін қысымын жоғарылатады. Көптеген заттар қыздырғанда ыдырап кетеді, ал қайсыбірі газ тәрізді өнімдерді түзеді. Бүл жағдайда хроматографиялау керек. Тасымалдауыш - газ ағымы үздіксіз беріліп тұрғанда, өте қысқа мерзімде бірнеше жүздеген градуска дейін қыздырыла алатын платина ішіне сынаманы орналастырады. Мұндайда ыдырау өнімі бірден хроматографиялық бағанаға беріледі. Қатты үлгілерді газ хроматография көмегімен талдаудың басқаша тәсілі - химиялық реакция нәтижесінде ұшатын химиялық қосылыс алу. Бұл тәсіл аналитикалық реакциялы газ хроматографиясы деп аталады. Химиялық және хроматографиялық екі процесс те бір қондырғыда жүзеге асады. Талданатын қоспадағы құрамдас бөліктердің борі не кейбіреуі реакторда әрекеттесіп, ол реакция өнімі газ тасушы ағынмен хроматографиялық бағанага беріледі. Бұл әдісте не нашар детектрленетін, не ыдырайтын сұйық заттарды да хроматографиялауға бола береді.
Бұл әдістерді қолданатын химиялық реакциялардың типі әр түрлі. Мысалы, бейорганикалық қосылыстарды кейбір элементтердің жеңіл ушатын галогенидтерін алу мақсатымен галогендеуге болады. Органикалық қосылыстарды этерификациялау реакция арқылы жеңіл ұшатын күрделі эфирлерге айналдырады. Судың болмашы қоспасы сутек түзетін литий-алюминий гидриді бар реакция бойынша анықталады. Кальций, алюминий карбидтерінің барын, олардың суымен эрекеттесін, нәтижеде түзілетін ацетилен көмегімен анықтайды. Мұнымен қатар, құрамында қанықпаған байланысы бар органикалық қосылыстарды катализаторда сутектендіру және басқа да әдістер белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**«Сын отечества»** ─ ХІХ ғасырдағы орыс журналы. [1]. 

1812-1852 жылдары Санкт-Петербург қаласында жарық көреді. Журнал аптаның бейсенбі күндері шығарылады. Бастабында редакторы Н.И. Греч болады. «Сын отечества» журналы тарихи және саяси журналдардың бірі болады, дегенмен онда көркем шығармалар мен әскери және саяси тақырыптағы өлеңдер де жарияланатын. Журналда сарбаздар және халықтық әндер, И.А. Крыловтың «Волк на псарне», «Обоз», «Ворона и курица» мысалдары мен А.П. Куницынның, И.К. Кайданотың мақалалары жарық көреді. 

1843 жылы журналда Байронның, А. Каррдың, Ф. Купердің шығармаларының аудармасы, Н.В. Шелгуновтың ғылыми мақалалары жарияланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Байжанбаев Әнуарбек дикторлық мектебі** – телерадиоға жаңадан қабылданған жастарға эфирден оқу, экранная талғаммен сөйлеу өнерінің тамаша үлгісі болды. Қазақтың қара сөзін қастерлеп өскен ортада тәрбие алғанӘнағаң сөздің жөн-жобасын, жосық-жүйесін жетік білтен, өрнекті өлең өрнегін, салмақты сөз сүлейін қадірлеген. Марқұм әкесі Нығметжан "Топ жарып шешен сөйлеу – үлкен өнер, өз ойыңды, сөзіңді кемел айта білу де өнер. Шешеннің сөзі – мерген, шебердің көзі – мерген, олақтың сөзі орынсыз жамау тәрізді, орынды айтылған сөз орнына қағылған шеге сияқты", – деп отыратын. Әнағаң Әміренің асқақ үнін естіп, Кенекеңнін төкпе жырын тыңдаған, Исаның тасқынды желдірмесін ұғып, Қалыбек пен Құрманбектің театрдағы ғажап ойынын көріп өсті. Өсті де, осы бір дидарлы тұлғалардың әрбір қимылынан өзгеше қылық, үндерінен биязы саздылық, ойын өрнектерінен пенде бойына ұя салған ым мен қимылдың да аудиторияға әсер-қуатының толассыз екендігіне көз жеткізді. Халық сөзінен нәр алған, соның тумасына терең бойлаған, зерек ойлауы мен ділмар сөйлеуі қатар жетілген, терең ойлап, шешен сөйлейтін, дауылпаз дауысты, қазақ топырағындағы болмыс-бітімі өзгеше теле-радио саласындағы оқу өнерінің корифейі атанған Әнағаң:"Сөйлегенде дауыстың құбылуы, қатты, орташа не ақырын шығуы, толас табуы, дауыс екпінінің мағынасын арнайы ерекшелеп айтатын сөзте түсуі, қуаныш пен реніш, жақтыру мен жақтырмау сияқты жайттерді білдіруге қосымша реңк үстейтін дауыс сарыны, мәнерлеп оқу тәсілдеріне орай өзгеріп отырады. Болашақ әріптестер – дикторларға күнделікті ма-териалдарды оқу жайын, көркемсөз оқу өнерінен кейбір теориялық пікірлерді айта отырып, мәнерлеп оқу мен нақышына келтіре әңгімелеудің әдісі мен тәсіліне төселдіру, сөйлеу техникасын – дұрыс дем алу, үнді күшейту, дауыс сапасын дамыту жайында тиянақты әңгіме етеміз" – деуден, өмір жолында бір жалықпады. Сонымен бірге дауыс сарыны, сөйлеу сазы мен оныңқұрылымы, өлең окығанда тыныс алу, кідіру, ырғақты кідіріс, өлеңоқудың шеберлігі, дауыс күші, сөйлеу әуені, дауыс бояуы да тележүргізушілер үшін аса қажетті әрі мәнді екендігін жастарға ұғындырып отырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Байзақов атындағы көше (Алматы)**

Көшеге сұлу сөздің хас шебері, суырыпсалмалық қабілетімен айрықша танымал болған қазақтың халық ақыны, композиторИса Байзақовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.04.1971 №122 шешімі) берілген. Байзақов Иса (1900-1945) Павлодар облысының Ертіс ауданында дүниеге келген. Иса сөз өнері мен музыка аспаптарын жетік меңгерген, оның «Ақбөпе», «Құралай сұлу», «Алатау баурайында», «Апатау неге қуанады?», «Бақташының ертегісі» поэмалары қазақ өнерінің алтын қорына енген.

Көше Әуезов, Алмалы, Бостандық аудандарын қиып өтеді. Қаланың Батыс беткейінде солтүстік бағытта Райымбек даңғылынан басталып, Тимирязев көшесіне дейін созылып, Есентай өзенін бойлай өтеді. Бұрынғы атаулары: а)Декханская; ә)Пчеловодная көшелері. Көшенің ұзындығы - 4400 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров** (30 наурыз 1970 - 26 наурыз 2015) - мемлекет және қоғам қайраткері, ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрі (2012-2014), "Қазатомөнеркәсіп" АҚ Президенті, Гарвард университетінің үздік түлегі.

Өмірбаяны
---------

Алматы технология институтын, Гарвард университетінің Дж. Кеннеди атындағы Жоғары басқару мектебін бітірген, мамандығы бойынша инженер-экономист, мемлекеттік басқару магистрі.

Жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін «Акцепт» корпорациясын құрып, 1991 жылдан 1997 жылға дейін оның президенті болды.

«КазТрансОйл» мұнай тасымалдау жөніндегі ұлттық компания», «Казахойл» ұлттық мұнай-газ компаниясы» акционерлік қоғамдарының президенті болып жұмыс істеді.

Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар министрінің орынбасары болып тағайындалған.

2003 жылдан – «Ланкастер групп Казахстан» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы.

2012 жылдың қаңтар айынан бастап ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрi.

2015 жылы Қытайда дәмханада белгісіз себеппен өмірден озды, Нұрланның еңбектері мәңгі жадымызда сақталады.

Оның өмірі мен өмірлік жетістіктері, өмірге деген көзқарасы өзгелерден өзгеше еді. Аз уақыт ішінде өз күшімен жоғары дәрежеге көтеріле отырып, көптеген адамдармен еркін тіл табыса білді.

Дереккөздер
-----------
**Этель Лилиан Войнич** (ағылш. *Ethel Lilian Voynich*; 11 мамыр 1864, Корк, Ирландия — 27 шілде 1960, Нью-Йорк, АҚШ) – ағылшын жазушысы. Поляк революцинері. Математик Буьдің қызы. М. Войчтің әйелі. 1887-1889 жылы Ресейде тұрған. Ф. Энгельспен, Г.В. Плехановпен таныс болған. 1920 жылдан Нью-Йоркте тұрды. Этель Лилиан Войнич орыс әдебитенің аудармашысы ретінде де белгілі. Этель Лилиан аса көрнекті шығармасы – италиянь халқының азаттық күресін бейнеленген «Бөгелек» романы (1897 жылы орысшаға аударды) совет жастарының сүйікті кітабына айналды. Бұл романынан кейін театр, кино үшін инсценаровкалар жазды. Этель Лилианнің «Джек Реймонд»(1901), «Оливия Летам»(1904) т.б. романдар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Нұрлан Армияұлы Рахымберлин** 1960 жылы 5 шілдеде Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Рахымберлин Армия, марқұм. Анасы - Тұрсынбекова Щәкен Рақышқызы, марқұм. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін (1981) «Құқықтану»
мамандығы бойынша; РФ ІІМ Академиясын (1993) құқық қорғау қызметін ұйымдастырушы мамандығы бойынша бітірген.
Заң ғылымдарының кандидаты (2007). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Бірнеше эпизодты қылмыстарды тергеу: теория және тәжірибе». 15 мақала мен жарияланымның авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1977 жылдың қыркүйек айынан - КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы. 1981 жылдың тамыз айынан - Қарағанды облысының ІІБ және оның бөлімшелеріндегі орта және басшы құрамының түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 1996 жылдың қаңтар айынан - Қарағанды облысы бойынша МТКБ аппаратындағы аға басшы құрамның түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 1997 жылдың шілде айынан - Қарағанды облыстық ІІББ тергеу қызметінің бастығы. 1999 жылдың ақпан айынан - Астана қалалық ІІБ бастығының тергеу жөніндегі орынбасары. 2001 жылдың қаңтар айынан - ҚР ІІМ Тергеу департаменті аппаратының аға басшы құрамының түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 2002 жылдың мамыр айынан - ҚР Қаржы полициясы агенттігінде қызмет өткерген. 2004 жылдың мамыр айынан - Қарағанды облыстық ІІБ бастығының тергеу жөніндегі орынбасары. 2008 жылдың қыркүйек айынан - ҚР ІІМ Тергеу комитеті төрағасының орынбасары. 2009 жылдың қаңтар айынан бері - Қарағанды облыстық ІІД бастығы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), 3-ші
дәрежелі «ІІМ мінсіз қызметі үшін», «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; «ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері» төс белгілерімен марапатталған. 

* Полиция генерал-майоры.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген мемлекет».
* Хоббиі - футбол, шахмат ойыны.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи повестер.
* Үйленген. Жұбайы - Рахымберлина (Кәрімова) Шолпан Бодашқызы, жеке кәсіпкер. Қызы - Рахымберлина Әсел Нұрланқызы (1984 жылы туған); ұлы - Рахымберлин Асқар Нұрланұлы (1985 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Үйлесімділік** — бүтіннің бөлшектерінің өзара үндесуін, белгілі бір тәртібін, көптүрліліктің біртұтастығын, объектінің формасы мен мазмұны арасындағы сәйкестікті анықтайтын категория. Ежелгі Грек философиясында үйлесімділік ұғымы ғарыш үйлесімі мен жүйелілігі идеясын белгіледі. Ғарыштық Үйлесімділіктің жалпыантик. ұстанымы дүниенің музыкалық құрылымы жайлы ілім таратқан орфико-пифогерлік дәстүрдің өкілдері тарапынан жүйеленіп, нақтыланған. Гераклит Үйлесімділікті қарама-қайшылықтардың бірлігіне негізделген ішкі қасиет ретінде неғұрлым кеңірек түсіндірді. Пифагоршылардың ғарыш Үйлесімділік жайлы ілімін Платон "Тимей" диалогында одан әрі қарай дамытты. Сонымен қатар ол Үйлесімділік ұғымына әлеуметтік, адамгершілік мән беріп, кемел адамға тән қасиет ретінде ашты. Аристотель Үйлесімділікті музыкалық үндестік тұрғысынан пайымдап, осы негізде Үйлесімділік — бүтіннің біртұтастығы, толықтығы және ол бүкіл дүниеге тән деп білді. Үйлесімділік ұғымы қайта өркендеу дәуірі эстетикасында көкейкесті мәселе болды. Үйлесімділік ұғымына ғылыми анықтама беру талпынысын Леонардо да Винчи, Дюрерден көруге болады. Қайта өркендеу дәуірінің эстетикасы ішкі Үйлесімділікке жеткен, жан-жақты дамыған, кемел адам ұғымын ұсынып, оны адам тәнінің де, жанының да сұлулығы мен үйлесімі деп білді. Үйлесімділік 18 ғасырда рационализм ағымы өкілдерінің назарынан тыс қалмады. Үйлесімділік ұғымы классицизм эстетикасында да зерттелді. Кант Үйлесімділікті адамның парасаты мен сезімінің арасындағы үйлесім деп білді.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Этикалық релятивизм** - моральды түсіндірудің методол. принципі, оның негізіне адамгершілік ұғымдар мен түсініктердің тек салыстырмалы, шартты сипатта болып отырғаны туралы пікір алынған. Этикалық релятивизм ғылыми этика жасау мүмкіндігін теріске шығаруға апарыд. Оны жақтаугшылар адамгершіліктің әлеум. жағдайларға тәуелді екенін көріп отырған жоқ, сондықтан да она айқындайтын объективті тарихи заңдарын мәнін түсіне алмайды. Этикалық релятивизм скептиктердің (Пиррон және т.б.) ілімінде, содан кейін Мендевильдің (Адамгершілік сезім теориясы) ізбасарларында айқын көрінді. Ол философиядағы кейбір осы заманғы бағыттарға: неопозитивизмге, экзистенциализмге және прагматизмге тән. Мысалы, Айер мен Карнап моральдық бағаның дұрыс немесе бұрыс екені туралы мәселе қоюдың өзін мүмкін емес деп санайды. Этикалық релятивизм биморальдықты ақтауға тіреледі.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Нұрлан Мұсақанұлы Қашағанов** (17 наурыз 1971, Михайловка ауылы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері жоғарғы қолбасшылығының өкілі, генерал-майор (05.05.2016 бастап), «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы (2016 бастап).

Өмірбаяны
---------

1971 жылы 17 наурызда Жамбыл облысы Михайловка ауылында дүниеге келді.

1993 жылы Алматы жоғарғы жалпыәскерлік қолбасшылық училищесін бітірді.

Офицерлік қызметін Республикалық ұлан взводының командирі болып бастады.

1993 жылдың маусымынан 1999 жылдың маусымына дейін Республикалық ұланда әртүрлі офицерлік лауазымдарда қызмет етті.

1999 жылдың маусымынан 2001 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Әскери академиясының тыңдаушысы.

2001 жылы Қазақстан Республикасы ҚК Әскери академиясын бітірді.

2001 жылдың шілдесінен 2003 жылдың қазанына дейін — Қазақстан Республикасы Республикалық ұлан полкі командирінің орынбасары.

2003 жылдың қазанынан 2004 жылдың сәуіріне дейін — ҚР ҚМ Бас штабы бастықтары комитетінің Жедел жоспарлау департаментінің аға офицері.

2004 жылдың сәуірінен 2005 жылдың қаңтарына дейін — штаб бастығы — мотоатқыштар дивизиясы мотоатқыштар полкі командирінің орынбасары.

2005 жылдың қаңтарынан 2005 жылдың шілдесіне дейін — мотоатқыштар дивизиясы мотоатқыштар полкінің командирі.

2005 жылдың шілдесінен 2009 жылдың тамызына дейін — механикаландырылған бригада командирі.

2009 жылдың тамызынан 2011 жылдың шілдесіне дейін — Беларусь Республикасы Әскери академиясының Бас штабы факультетінің тыңдаушысы.

2011 жылы Беларусь Республикасы Әскери академиясының Бас штабының факультетін бітірді.

2011 жылдың шілдесінен 2013 жылдың ақпанынан дейін — мотоатқыштар бригадасының командирі.

2013 жылдың ақпанынан 2013 жылдың шілдесіне дейін — Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары — Аэроұтқыр әскерлері штабының бастығы.

2013 жылдың шілдесінен 2016 жылдың маусымына дейін — «Астана» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары — «Астана» өңірлік қолбасшылығы қолбасшысы басқармасының штаб бастығы.

2016 жылдың 2 маусымынан 2019 жылдың 21 қыркүйегіне дейін – «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы.

Марапаттары
-----------

* 3 дәрежелі Айбын ордені (2001)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғарышкер Айымбетов пен ҚР ҰҚК ШҚ бастығына жаңа әскери атақтар берілді.
2. ↑  Назарбаев өңірлік қолбасшылықтың екі басшысын қызметінен босатты
**Мәди Қайыңбаев** (20 қараша 1958 жыл, Қармақшы ауданы Жаңажол ауылы) – ақын.

Биография
---------

ҚазМУ-дың (ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген (1980). «Жазушы» баспасында, «Жалын», «Ақ желкен» журналдарында, ҚазТАГ-та қызмет істеген. Қазір ҚР Президентінің әкімшілігінде жауапты қызметте. 

Тұңғыш жинағы «Қырық бірінші қақпадан» деген атпен жарық көрген. Оның «Каталаун қырғыны», «Үркердің Сұлусарысы» (1992), «Жарғақтағы жазбалар» (2001) жыр кітаптары бар. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1992).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Замфара** (ағылш. ZamfaraState)-Нигериядағы штат, елдің солтүстік-батысында орналасқан. Алып жатқан жераумағы 39 762 км2 шамасында. Тұрғыны 3 278 873 адам (2006). Әкімшілік орталығы-Гусо қаласы.

География
---------

Солтүстігінде Нигер мемлекетімен, солтүстік-батысында және батысында Сокото штатымен, оңтүстігінде Нигер, Кадуна және Кебби штаттарымен, шығысында Кацин штатымен шектеседі.

Тарихы
------

Замфара штаты 1996 жылы Сокото штатынан бөліну арқылы құрылды. Мемлекет заң деңгейінде шариғат нормаларын ресми түрде бекіткен.Нигерияның алғашқы аумағы болды.

Билік
-----

Штат жергілікті басқарудың 14 аумағына бөлінген. Губернатор -Абдулазиз Абубакар Яри.

Экономика
---------

Көрші мемлекеттердегідей, халықтың көпшілігі (80%) ауылшаруашылығымен айналысады. Аймақта өсірілетін негізгі дақылдар-жүгері, тары, жержаңғақ, күріш, мақта, темекіжәнет.б. 2000 жылдардан бастап Замфара билігі өнеркәсіптік секторды дамытуға инвестиция салу тұрғысынан кәсіпкерлерді (жергіліктіжәнешетелдік) ынталандыру саясатын жүргізіп келеді. Штатта тоқыма (ZamfaraTextileIndustriesLimited), өсімдікмайы (GusauOilMill) және т. б. өнеркәсіптік өндірісі жолға қойылған.

Замфара жерлері минералдарға бай. Мұнда алтын, гранит, слюда, кварц, хром жәнет.б. өндіріледі. Алайда пайдалы қазбаларды өндіру кейде жартылай заңды және заңсыз негізде жүргізіледі. Нәтижесінде табиғатқа ғана емес, сонымен қатар осы салада тікелей жұмыс істейтін адамдардың денсаулығына да зиян келеді.

Туризм
------

Замфарда туристердің назарын аударатын бірқатар көрнекті орындар бар: ежелгі Джатақаласы, Кватаркваши сарқырамасы, Калале (су қоймасы — хиппомекендейтінжер) және тағы басқалар.

Сілттемелер
-----------