recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Арыс (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Арыс** – Сырдарияның оң жақ саласы.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысындағы өзен. Ұзындығы - 378 км, алабының ауданы - 14900 км2.

Бастауы
-------

Ақсу-Жабағылы қорығына жақын Шақпақ бұлағынан (Қаратау мен Талас Алатауының аралығында) бастау алып, Түркістан облысы, Отырар ауданының Талапты ауылы маңында Сырдария өзеніне құяды.

Салалары
--------

Басты салалары: Ақсу, Бадам, Қабылсай, Жабағылы, Боралдай.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысы терең таулы аңғармен, орта және төмен ағыстарында жазықпен ағады. Төмен ағысының жайылмасы - 1,5-2,0 км, арнасы - 40-50 м шамасында болады. Алабында 11 шағын бөген және 3 СЭС салынған. Негізінен көктемгі еріген қар және жаңбыр суымен толығады. Жылдық орташа су ағынының мөлшері 40,2 м³/с-ке (Арыс темір жол бекетінің тұсында) жетеді. Егістік, бау-бақша, шабындық суаруға пайдаланады.

Арыс өзенінен тікелей 37 канал бастау алады. Ең ірісі - Арыс-Түркістан каналы (су ағынының мөлшері — 13,4 м³/с). Өзен суы тұщы, минералдылығы - 200-400 мг/л- ге (құйылысында) дейін өзгереді.

Атау тарихы
-----------

```
[[Ерте кездерде батысында Сырдарияның, шығысында Кіші Қаратау жотасын, оңтүстігінде Арыс өзенінің аңғарын, солтүстігінде Арысқұм, Арыс көлі арқылы Ұлытау, Көкшетау өңірлерінің аралығын ежелгі сақтың Арыс (арыстар, арсақтар) тайпасы мекендеген. Арыс тайпасының негізгі бөлігі б.д.д. 2-ші мыңжылдықта Еуропаға қоныс аударған. Әйгілі ғұлама Анарыс (Анахарсис) б.д.д. 8 ғасырда өзінің ата жұрты қазақ даласы туралы "Аримаслалар" эпосын жазып қалдырған. Анарыс туралы мағлұматтарды Т.Жұртбаев өзінің 1994 жылғы "Дулыға" атты тарихи шығармасында "Арыстар (Арыс тайпасы) туралы деректер көптеп кездеседі" деп жазады. Ә.Байпатша "Қазақ даласының ежелгі тарихы" атты кітабында Арыс тайпасының Сарыарқа, Жезқазғандағы тау-кен ісін меңгергендігі, Абайыл кен орнын тапқаны туралы құнды деректер келтірген. Қорыта айтқанда, қазіргі Арыс өзені, Арыс қаласы, Арыс көлі, т.с.с. атаулар осы тайпаның мекендеген жеріне атын қалдырған жер-сулар. Бізге жеткен ең ежелгі шынайы əділеттілік ілімі Дала заңдары – «Білік», Арыс би дананың өсиеттері. Арыс би үш мыңдай жыл бұрын өмір сүрген. Оның құрметіне Оңтүстік Қазақстандағы Арыс өзенінің атауы берілген.]]
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
 «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы.
4. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Исэ ғибадатханасы.
Исэ ғибадатханасы - Синтоизмнің басты құдайы. Ол Жапон Император әулетінің тікелей ата-бабасы болып саналатын Аматэрасу омикамиге арналып салынған.
Исэ ғибадатханасы Жапонияның Миэ префектурасындағы Исэ қаласында орналасқан.
Исэ ғибадатханасында жыл сайын өткізілетін мейрамдардың арасындағы ең маңыздысы - Каннамесай мейрамы.

Наки ғибадатханасының ресми атауы - Котаижингу. Ол Аматерасу омиками құдайына сиынатын орын.
Исэ ғибадатханасының иелігінде ұлттық жәдігерлер бар, болжам бойынша, Қасиетті Айна мекені.
Императорлық Исэ еибадатханасы ерте Синтоизм сәулетінің үлгісі.

Исэ ғибадатханасының мейрамдары ресми түрде атап өтіледі. Ал жыл сайын өткізілетін салт-жоралғылар Найку мен Гекуде де өтеді.
Исэ ғибадатханасының Жоғарғы Абызының рөлін Сайо деген есіммен белгілі Жапон Император әулетінің әйел мүшесі орындайды.
Найкудегі алғашқы ғибадатхананы император Темму мен оның жұбайы Жито б.з. 692 жылы салдырған.

Исэ Жингудің ішкі ғибадатханасы Найкудың меншігінде ұлттық мұралар сақталған.
Қасиетті Айнаның мекені болған ғибадатхана, даусыз, Синтоизмнің ең қасиетті әрі маңызды орыны.
Жапонның ертеректегі үйлері секілді, ғибадатханалар да толығымен ағаштан салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**«КБ»** (*"КБ Копенгаген",* дат. Kjøbenhavns Boldklub, KB) — 1991 жылға дейін Дания футбол чемпионаттарында ойнаған копенгагендік футбол клубы, 1991 жылы Б-1903 клубымен біріктірілді де, "Копенгаген-1992" футбол клубы құрылды. Кейін қайта құрылып, осы клубтың фарм клубына айналды.

Данияда ең бірінші құрылған футбол ұжымы.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Дания чемпионы:

1912/13, 1913/14, 1916/17, 1917/18, 1921/22, 1924/25, 1931/32, 1939/40, 1947/48, 1948/49, 1949/50, 1952/53, 1968, 1974, 1980

* Дания чемпионатының күміс жүлдегері:

1915/16, 1928/29, 1930/31, 1938/39, 1942/43, 1945/46, 1946/47, 1953/54, 1959, 1960, 1961, 1969, 1979

* Дания чемпионатының қола жүлдегері:

1934/35, 1937/38, 1941/42, 1964, 1966, 1973, 1976

* Дания кубогы:

1969

* Дания кубогының финалисі

1958, 1961, 1965, 1966, 1984

* Копенгаген чемпионы

1890/91, 1896/97, 1897/98, 1902/03, 1904/05, 1909/10, 1910/11, 1912

Атақты ойыншылары
-----------------

* Поуль Нильсен (1907—1927)
* Пер Фриманн (1981)
* Микаэль Лаудруп (1981—1982)
* Торбен Пехник (1980—1987)
* Нильс Беннике (1943 - 1950)

Сілтемелер
----------

*
**Кəдірбай Ешенқұлұлы Жарқынбеков** (сәуір 1961 жыл, Көкібел, Түркістан облысы) — Қазақстан инженер-геологы.

Ташкент мемлекеттік университететін бітірген. Шымкент қаласындағы ЮжГИИЗ мемлекеттік инженерлік іздестіру институтында, комсомол органдарына жұмыс атқарды. 2002 жылдан Астана қаласына келіп, өзінің жобалау мекемесін ашып, Астана қаласының сәулет саласына өзіндік үлес қосып келеді. Қазақстан Темір Жолы Акционерлік қоғамының 40 қабаттық əкімшілік-кеңсе ғимаратының жобалау жұмыстарын жүргізді. Өзі басқаратын "ТехноАктив" ЖШС-гі Қорғаныс министрлігіне қарасты Астана қаласындағы 20 га аумаққа орналасқан "Қазақстан Қорғаныс Университетінің" техникалық-экономикалық негіздемесінің авторы. Байқоңыр қаласындағы салынған 1200 орындық қазақ мектебі, 340 орындық балабақша комплексі жобаларының егесі. Сонымен қатар Солтүстік Қазақстан облысындағы Мамлютка қаласындағы 300 орындық орыс мектебі, Новоишимка кеніндегі 400 орындық мектеп пен 200 орындық интернаттың жобалау жұмыстарын, Қорғаныс министрлігіне қарасты Щучинск қаласындағы "Ботакөз" санаториясы, Қарағанды, Павлодар, Екібастұз қалаларындағы "Қазақстан Темір Жолы" Акционерлік қоғамына қарасты объектілердің жобалау жұмыстарын жүргізді. Кəдірбай Ешенқұлұлы өзінің туған жеріне, туыс-бауырларына деген қамқорлығын үзген емес. Көкібел ауылындағы ата-бабалар мекені "Оқжүніс" мешітінің құрылысына өзіндік үлес қосып, ішкі əрлендіру және құрылыс жұмысын сонау 1994 жылы өз қаражатына істетті. 2007 жылы "Суан ата" ұрпағына ас беріп, ел ағалаларына ат мінгізіп, қажылыққа жолдама алып беріп, тұрмысы төмен отбасыларына қаржылай көмек жасады. Əр жылы "Суан қорына" қаржылай жəрдемін үзген емес. 2010 жылы Совет одағының батыры генерал Сабыр Рахымов туралы белгілі қоғам қайраткері Əкім Ысқақ жазған "Тұңғыш генерал" кітабының қаржылай демеушісі болды. Кəдірбай Ешенқұлұлының бастауымен Астана, Алматы, Тараз қалаларының көшелеріне Совет одағының батыры генерал Сабыр Рахымовтың есімі берілді. Қазақстан Республикасының Қорғаныс Министрлігінің Оңтүстік қорғаныс шебі бөліміне Сабыр Рахымовтың атының берілуі ықпал етілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Суан - Бағыс шежіресі, Алматы 2012
Аргонавттар
Басаяқты моллюскілердің қызықты өкілдері- теңіз құрттары.Оларда да кальмарлар сияқты сегіз қолына қосымша ұзын әрі епті қалмауышы бар. Теңіз құрттарында қабыршақтың қалдықтары арқасындағы тері астында жасырылған әктасты пластина түрінде сақталған.Денелерін жиектей орналасқан жалпақ жүзбеқанаттары жоғары-төмен, тіпті бір бүйірлей де қозғалып, өте икемді жүзуіне, сондай-ақ су түбіндегі құмға тез көміле қалуына мүмкіндік береді.

Қорғану тәсілдері
-----------------

Реңін әп-сәтте өзгерту қабілеті жағынан бұл басаяқтылар сегізаяқтан да асып түседі. Олар қиналмастан құмда сары, малтатас үстінде-алашұбар, қара тас үстінде- мүлде қара болып келеді, ал шағылысуға дайындалған еркегі мен ұрғашысы кемпірқосақтай алуан түске еніп, құлпырады.Моллюскілердің өздері түстерді ажырата алмайтынын ескерсек, бұл тіпті таңғаларлық.Теңіз құрттары қауіптен құтылу үшін, бааяқты моллюскілерге тән тағы бір тәсілді қолданажы: арнайы бехдерінен бөлінетін сия бұлтын -түтіндеген пердені айналасына тұтады Теңіз құрттының сия қапшығынан ерте заманда-ақ қоңыр бояуды -сепияны жасаған, оны суретшілер әлі күнге дейін жоғары бағалайды (оның атауы осы жануарлардың латынша атынан шыққан- Sepia).

Наутилус

Наутилус
--------

Тынық мұхиттың батыс бөлігі мен Үнді мұхитының шығыс бөлігіндегі жлы суларда наутилус деген ғажайып жануарлар тіршілік етеді. Басаяқтылардың ішінде соларда ғана сыртқы қабыршақтың бір кереметі, оның қуысы көлденең тоспалар арқылы көптеген камераларға бөлінген, ал наутилустың денесі солардың біреуінде, ең соңғы түзілгенінде ғана жатады. Қалған камералардың бәріне газ толып, бір-біріне шағын тесіктер арқылы жалғасады. Наутилус солардың ішіндегі газ қысымын реттей отырып. суға бату тереңдігін өзгерте алады.

Аргонавт
--------

Тропиктік теңіздердің беткі суларында басаяқты моллюск аргонавт тіршілік етеді, оның ұрғашысының қайықшаға ұқсайтын қабыршағы бар. Қабыршақ жарғақтай жұқа, қорғаныстан гөрі жұмыртқа басуға көбірек қызмет етеді.Аргонавттың ұрғашысының ұзындығы 45 см жәнеодан артық, ал еркегінің ұзындығы 2 см аспайды. Көбею кезеңінде еркегінің қармауыштарының бірі көлемін ұлғайтады, содан кейін еркектік жыныс жасушаларына толған сперматофор-қапшығын ұтсаған күйі бөлініп шығады да, ұрғашысын іздеп өз бетінше жүзіп кетеді. Тауып алған соң, қармауыш оның мантия қуысына сүңгіп еніп кетеді. Сол жерде сперматофор ашылады да, ұрықтану жүзеге асады.

Қызықты деректер
----------------

Ежелгі теңіздерде аммонит деген басаяқты моллюскілер өте көп болған. Олардың наутилустардыкіне ұқсайтын қабыршақтарының диаметрі 2 метрге жеткен. Аммониттер динозаврлардан көп уақыт бұрын айда болса да, солармен бірге жойылып кеткен.

Дерек көздер
------------

* Балалар энциклопедиясы,РОСМЭН,ISBN 978-5-353-06046-8,УДК 087.5,ББК 92
**Борис Владимирович Александров** (1949 жылы 31 қазанда Орынборда дүниеге келіп,2010 жылы 23 қаңтарда Мәскеуде дүниеден өткен) – Ресей әртісі, Ульянов облысының драма театрының актері 
[1].

2002 жылы Ресейдің халық әртісі атанған. 1971 жылы Луначарский атындағы ГИТИС-тің профессор М.Н. Орлова курсын бітіреді. Сол жылы Борис Александров Ульянов драма театрында жұмыс істей бастайды. 1997 жылдан бастап Ульянов мемлекеттік университетінің актерлік бөлімінде сабақ береді. Ол жүзден астам әртүрлі қойылымдарда ойнаған. Ресей, Германия, Польша өнер театр фестивальдеріне қатысады. Он жылдан астам уақыт Ресей Ульянов театр одағы қайраткерлерінің төрағасы болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Стегоцерастың бассүйегі
Бассүйек
Стегоцерас
**Стегоцерас** — басының сүйегі жұқа, дене көлемі шағын, шөппен қоректенетін динозавр. Ол өзі сияқты динозаврлармен бас түйістіріп сайысқа түскен болуы мүмкін. Стегоцерас екі аяқпен жүрген. Ми көлемі басқалармен салыстырғанда көп, көздері шарасынан шығып кетердей үлкен болған. Бассүйегінің қалыңдығы шамамен – 7- 10 см. Ғылымда стегоцерасты «күмбез басты динозавр» дейді. Себебі шекесін бойлай сүйекті төмпешіктер қатары орналасқан. Аналықтарының басындағы күмбезі аталықтарына қарағанда жұқалау болған.

Қызықты дерек
-------------

* Динозаврдың өмір сүру кезеңі бұдан 76 – 65 миллион жыл бұрынғы бауырмен жорғалаушылар дәуірі — Мезозойдың соңы.
* Стегоцерастың жамбас сүйектері ғана құстарға ұқсайды.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 77 келі
* Тұқымдас : Пахицефалазаврид
* Отряд тармағы : Церопод

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Стақан** - қарапайым шыны ыдыс, формасы жағынан цилиндрге немесе тұтқасыз қысқартылған конуске ұқсайды. Ыстық және салқын сусындар үшін қолданылады.

### Этимология

"Достаканъ" сөзі ежелгі орыс сауаттылығында және Иван Калитаның рухани хартиясында кездеседі. Болжам бойынша бұл ыдыс түрік халқының ағаштан жасалған, "тостаған" ыдысымен тікелей байланысты. Заманауи қазақ тілінде "тостаған" сусын ішуге арналған шынаяқты білдіреді.

### Сипаттау

Формасы жағынан стақандар әртүрлі болып келеді. Олардың күрделірек формалары да кездеседі. Стақандардың бір бірінен айырмашылығы тұтқаларында. Сондай-ақ олар көпқырлы болып келеді.
Стақанның биіктігінің диаметріне қатынасы шамамен 2:17, өлшемі бойынша адам алақанының өлшеміне жақын. Әдетте стақанның көлемі 200—250 см³. Тұрмыс бойынша, тегіс шетіне дейін құйылған қарапайым қырлы стақан 200 мл болып есептелінеді.
Ежелгі орыс шамалары бойынша, сұйықтардың көлемі 12 стақан=1/4 шелек, яғни 3 литр, стақан көлемі 250 мл.
Көбінесе стақандар шыныдан жасалған. Сонымен қатар стақандар пластмассадан, қағаздан, керамикадан және металдан әзірленеді.
Стақандар мөлдір (шыныдан жасалған, пластмассалық) және мөлдір емес (қағаздан, пластмассадан жасалған), көп реттік қолдануға арналған және бір реттік қолдануға арналған болып бөлінеді.
Стақанды жасауға пайдаланған материал оның ыстық сусынға жарамдылығын анықтайды.
Тіпті, жеуге жарамды стақандар да кездеседі. Мысалы, балмұздақтар вафельден жасалған стақандарда сатылады.
Жүннің беріктігі - (крепость шерсти) жүннің тоқыма өнеркәсібі үшін шикізаттық құндылығын анықтайтын қасиеттерінің бірі. Ж.б.-н абсолюттік беріктік көрсеткіштерімен сипаттайды. Абсолютік ж.б.-н жеке бір жүн талшығын немесе жүн тұлымын үзуге жұмсаған күшті г-күш, кг-күш бірлік өлшемдерімен анықтайды. Меншікті ж.б.-н жүн талшығы енінің (көлденең қиғандағы) әр өлшем бірлігіне шаққандағы абсолютік ж.б.-мен анықтайды. Жүн зерттеу ғылымы тәжірибесінде меншікті ж.б.-нің орнына жүн талшығының км-
мен есептелінетін үзілу ұзындығын анықтау қолданылады. Үзілу ұзындығын арнайы құрал - динамометрмен анықтайды. Бұл көрсеткіш ж.б.-н басқа заттардың беріктігімен салыстыруға мүмкіншілік туғызады. Биязы жүннің үзілу ұзыңдығы - 6,5-7 км-ден, биязылау жүндікі - 8 км-ден, ұяң жүндікі - 9 км-ден, қылшық жүндікі - 10 км-ден кем болмаса Ж.б. қалыпты жағдайда деп есептелінеді. Шаруашылық жағдайында ж.б.-н қолмен жобалап анықтайды. Ол үшін жүннің шағын (бірнеше тал) тұлымын алып, екі шетінен басбармақ, сұқ саусақпен қосып ұстап, керіп, керілген тұлымның ортасынан бос саусақтың бірімен ұрып, шертеді. Егер тұлым үзілмесе, жүннің беріктігі қалыпты, үзілсе - жүн кемшін, ақаулы топқа жатады. Ж.б. қойдың тұқымына, жеке басының ерекшелігіне, азықтану қоректілігіне, күтіміне, денсаулығына байланысты өзгереді.

Дереккөздер
-----------

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы
**Жүнісқан Бүркітбайұлы** (1896, Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы Белтерек ауылы – 1926, сонда) – ақын, Көкбай Жанатайұлының туған жиені, Әріп, Уәйіс, Иманбазар, Көкбай, т.б. ақындардан үлгі алып өседі. Найманның дүлділі.

Есімі айтыс арқылы белгілі болған. Алғашқы өлеңін туған нағашысы, белгілі ақын Кокбай Жанатаевқа арнайды. Жалдап оқытатын мұғалімнен орыс тілін үйреніп жүргенде Николай патшаның суретін мазақтап өлең шығарғаны үшін мектептен қуылады. Жастайынан серілік құрып, той-думанда ел ішінде ән салады, суырып салып өлең шығарады, айтыстарға катысады. Оның есімі осы айтыс арқылы белгілі болған. Өз нағашысы Көкбаймен, Еркөкше Көкеұлы, Иманбазар Қазанғапұлы ақындармен, Жанбатыр деген өлеңшімен айтыстары сақталған. Шекер деген әйел ақынмен арнайы айтысып, жеңеді. "Бай кеткен соң бәйбіше", "Сақып байға", "Құнанбай атаң болса құдай емес", "Қамауда", "Жағыпар болысқа", "Маң төбет", "Мәликеге", "Төртеуінде сегіз жыр", "Төртеуінде сегіз жар", "Менің атым Жүнісқан", "Шідерінің ақауы", "Нүрзи атынан", "Бағила", "Қайран елім", "Бөке кеніші", тағы басқа өлеңдері сақталған.
Әдебиет: Қорабаев С. Жүнісқан ақын туралы. "Жұлдыз" №8. 1983; Мұхамедханұлы Қ.Абайдың ақын шәкіртгері, 2-кітап,1995.

Сілтемелер
----------

* ақын
* ӘРІП (Мұхамедғарып) Тәңірбергенұлы
* Уәйіс
* Иманбазар Қазанғапұлы
* Көкбай Жанатайұлы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жүнісұлы Ахмет** (20.6.1926, Шығыс Қазақстан облысы Ақсуат ауданы Қызылтас ауылы - 2.4.1998, Алматы) - жазушы, журналист, этнограф. ҚХР, Үрімжі қаласындағы педагогикалық институтты бітірген (1947). 1947 - 1961 жылдары Шыңжаң әлкелік "Шұғыла" журналының бас редакторы қызметін атқарған. Жүнсісұлының алғашқы әңгімелері елуінші жылдардан бастап жарық көрген. Шыңжаң баспасынан шыққан әңгімелер жинағы қытай, ұйғыр тілдеріне аударылған. Қазақстанға 1961 жылы оралғаннан кейін Шығыс Қазақстан облысы Ақсуат ауылынданда орта мектепте ұзақ жылдар мұғалім, 1995 - 1997 жылы "Ана тілі" газетінде қызмет істеген.

Шығармалар: "Жанасыл", "Әңгімелер мен повестер",1964; "Өмір іздері",Әңгімелер мен повестер, 1971; Аласапыран кез. Әңгімелер мен повестер, 1978; Жолаушы. Әңгімелер мен повестер, 1978; Ақжелең. Әңгімелер, 1987; Екі ошақтың түтіні. Повестер мен әңгімелер, 1998; Пәниден бакиға дейін, Әдет-ғұрып әліппесі, 2001;

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Тиагу Мотта** (порт. *Thiago Motta*; 28 тамыз 1982 жыл, Сан-Бернарду-ду-Кампу, Сан-Паулу штаты, Бразилия) — италиялық және бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері. Бразилиядағы италиялықтардың ртбасында дүниеге келді.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

Мотта 2003 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогында Бразилия құрамасы сапында екі рет алаңға шықты да, қайта шақырылған жоқ. ФИФА-ның "егер футболшыда екі елдің азаматтығы болса, онда карьерасын бір рет ұлттық құраманы алмастыруға құқылы" деген ережесі бойынша 2011 жылы Италия құрамасында ойнауға шешім қабылдады.

Мотта 2012 жылы Еуропа біріншілігіне қатысты. Италия құрамасы финалға дейін жетті. Финалда Испаниямен ойында Мотта жарақат алып, алаңнан кетуге мәжбүр болды. Бұл кезде Италия бапкері ойыншы алмастыру лимитін тауысқандықтан, "скуадра адзурра" ойынның қалған бөлігін 10 адаммен өткізіп, 0:4 есебімен ұтылып қалды.

### Клубтық

"Барселона" клубының түлегі саналады. "Барселонада" 2007 жылға дейін ойнап, Испания чемпионы, Чемпиондар лигасы жеңімпазы атанды. 2007 жылы клуб бірнеше жаңа ойыншылармен толықтырылды, оның үстіне Испания чемпионаты мен Чемпиондар Лигасында сәтсіз ойнап, Мотта клубтан кетуге мәжбүр болды.

2007 жылы маусым айында "Атлетико Мадрид" футболшысы атанды, бірақ жаңа маусымда жарақаттарының кесірінен алты ойында ғана алаңға шықты.

Келесі маусымды италиялық "Дженоа" клубында өткізді де, 2009 жылы жазда "Интерге" ауысты. Интер сапында 2010 жылы бірнеше турнирде топ жарды: Чемпиондар Лигасы, Италия чемпионаты, Италия кубогы, Клубтар арасындағы әлем чемпионаты. Чемпиондар Лигасының жартылай финалында бұрынғы командаластары "Барселонамен" кездесті. Миландағы ойын 3:1 есебімен "Интердің" пайдасына шешілді де, қарымта ойында Мотта алаңнан қуылды. Он ойыншы боп қалғанына қарамастан "Интер" финалға шықты. Мотта финалда ойнай алмады.

2012 жылы 31 қаңтар күні "Пари Сен-Жерменге" ауысты.

2018 жылы мамыр айында футболшы карьерасын аяқтайтынын мәлімдеді.

Жетістіктері
------------

«Барселона»
* Испания чемпионы (2): 2004/05, 2005/06
* Испания суперкубогы (2): 2005, 2006
* Чемпиондар лигасы: 2005/06

«Интернационале»
* Италия чемпионы: 2009/10
* Италия кубогы (2): 2009/10, 2010/11
* Италия суперкубогы: 2010
* Чемпиондар лигасы: 2009/10
* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2010

ПСЖ
* Франция чемпионы (4): 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16
* Франция суперкубогы (5): 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
* Лига кубогы (4): 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17
* Франция кубогы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17

Бразилия құрамасы
* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2003

Италия құрамасы
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2012

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Испания чемпионатындағы статистикалары (исп.)
**Жүнжүрек** – Жетісу Алатауының солтүстік-шығысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданында орналасқан. Лепсі өзенінің жоғарғы ағысының оң жағалауында. Абсолюттік биіктігі 1814 м. Жотадан Шынжылы өзенінің салалары бастау алады.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Төменгі палеозой қабаттарының кристалдық тақтатас, кварцит, әктас, мәрмәр жыныстарынан түзілген. Биік көтеріңкі жерлерінде палеозой граниттері кездеседі. Жотада Көктөбе асуы, солтүстік етегінде Жүнжүрек асуы орналасқан. Асудан мамыр – қыркүйек айларында автомобиль жолы өтеді. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Маркетингтік ақпарат жүйесі** – маркетинг саласында шешімдер қабылдау үрдісінде қолданылатын ақпаратты жүйелі, жоспарлы түрде жинақтаудың, талдаудың және таратудың әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы..

Ол ішкі ақпарат, маркетингтік зерттеулер, ағымдағы сыртқы ақпаратты өңдеу және талдау секілді салыстырмалы ерекшеленген төрт жүйеден тұрады. 
Маркетингтік ақпарат жүйесі дұрыс қалыптаспаған болса, онда маркетингтің дұрыс жүзеге асырылуы да екіталай. Сондықтан шетелдік БАҚ, әсіресе АҚШ, Еуропа БАҚ-ы маркетингтік ақпарат жүйесіне аса мән береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
**Жүрдекқұс** (лат. *Cursorius cursor*) — Татреңтәрізділер отрядының қарақас тұқымдасына жататын шағын құс.

Жоны - саз өңді, құм реңді және бауыры-ақшыл шағын денелі құс. Көзінен желкесіне қарай қара жолақ созылады, ал оның үстінде ақ жолақ болады. Жақсы ұшады, бірақ жүгіруді ұнатады. Африкада, Алдыңғы және Орта Азияда ызбары (грунт) қатты шөл және шөлейтте қоныстанады. Қазақстанда Түркменстаннан бірнеше рет ұшып келгені байқалды, ал соңғы уақытта жүрдекқұстар Өзбекстанда біздің шекарада да пайда болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Cursorius cursor*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  "Құстар" А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь
**Манти Юта ғибадатханасы** (ағылш. *Manti Utah Temple*) — АҚШ-тың Юта штатындағы Санпети округіндегі Манти қаласындағы Соңғы күн әулиелерінің Иса мәсихтың шіркеуінің салдырған алғашқы ғибадатханасы. Ол қала аумағының кез келген жерінен көрініп тұрады. Манти қаласында жыл сайын екі аптаға созылатын Мормондардың ғажайып сауық-сайраны өтеді. 

Бұл - қаланың қазынасына ең көп табыс әкелетін іс- шаралардың бірі. Манти - Юта штатындағы Еуропадан келген адамдардың ең алғаш қоныс тепкен мекені. Ғибадатхананың биіктігі 54 метр болатын мұнараларының әрқайсысында ортасы ашық келген спираль түріндегі баспалдақтар, шығыс мұнарасының астында арка түрінде жасалған үлкен туннель бар. 

Осы туннель арқылы ғибадатхананың бір жағынан екінші жағына қарай өтуге болады. Манти ғибадатханасы - Президент Лоренсо Сноуеа арналған жалғыз ғибадатхана Манти Юта ғибадатханасы - қабырғаларында ерекше түрде салынған көне суреттер сақталып қалған ең ескі ғибадатхана. Манти ғибадатханасы - Юта штатында салынған үшінші ғибадатхана. Басында ол Манти ғибадатханасы деп аталған. Манти ғибадатханасы «Манти Тас Карьері» деген атпен белгілі, сылдырмақты жыландар жайлаған жерге салынған. 

Мормондардың сауық-сайран кезінде Иисус Христостың барша адамдарға деген махаббатын паш ететің бір-бірімен байланысқан үш қойылым қойылады. Ғибадатхананың етегінде орналасқан баспалдақтар ежелгі мормондардың сәулет өнерінің асыл мұрасы болып табылады.

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Галина Евгеньевна Николаева** (1911 жыл 18 ақпан - 1963 жыл 18 қазан) - орыс жазушысы.

Өмірбаяны
---------

Оқытушы отбасында туған. 1935 жылы *Горькийдегі* медициналық институтты бітірді. 1939 жылдан бастап жаза бастады. Оның *«Отты өткел» (1946) өлеңдер жинағы,* *«Командармның апатқа ұшырауы» (1945) новелласы,* *«Орақ үстінде» (1950)*, осы роман желісі бойынша 1953 жылы *«Василий Бортниковтың оралуы» фильмі* түсірілді; *«Жолдағы шайқас» (1957),* осы аттас фильм (1961), романдары бар. *«МТС директоры және бас агроном туралы повесть» (1954),* фольклорлық негізде жазылған *«Василиса шешейдің керемет туралы әңгімесі»* атты повестерінде де кеңес адамдарын бейнелейді. Өзі қайтыс болғаннан кейін *«Өзара күшті ықпал» (1964)* романының үзіндісі мен *«Біздің бақ»* атты лирикалық-философиялық күнделігі жарияланды.

Марапаттары
-----------

Ол 2 орденмен, медальдармен марапатталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,8 том, 371 бет
**Галина Александровна Баймаханова** (1954 жылы Алматы қаласында туған) - Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген.

Жоғары оқу орнын бітірген соң В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының ГСП кафедрасында ассистент, оқытушы, аға оқытушы қызметін атқарған.

1991-1992 жж. - Қаз КСР Геоминистрлігі геологиялық-экономикалық зерттеулер экспедициясының өндірістік-техникалық ақпарат партиясының бас геологы.

1992-1992 жж.- Қаз КСР Геология министрлігінің «Казминерал» мемлекеттік өндіріс мекемесінің директоры.

1992-1994 жж. - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының ГСП кафедрасының доценті.

1994-2011 жж. - Алматы қаласындағы Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ политехникалық институтының ГСП кафедрасының доценті.

1984-1986 жж. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының геология-барлау факультеті деканы орынбасарының қызметін қоса атқарған.

1994-1997 жж. - «Ареал» шағын жеке кәсіпкерлік мекемесінің директоры.

1997-2012 жж.- «Ареал» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры.

2012 жылдың қаңтарынан бастап бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісінің Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі, Қазақстан коммунистік халық партиясы Орталық комитетінің мүшесі, Алматы қалалық халықтық коммунистік партиясы комитетінің бірінші хатшысы, «Халық коммунистері» фракциясының мүшесі, «Қазақстан халқы ассамблеясы» депутаттық тобының мүшесі.

Қазақстан Республикасы Жер қойнауының құрметті барлаушысы болып табылады.

40-тан астам геология және жоғары арнайы (геологиялық) білім беру мәселелері бойынша ғылыми, ғылыми-әдістемелік еңбегі және «Пайдалы қазбаларды зерттеулердің зертханалық әдістері» атты оқулығы бар.

Отбасылы, екі баласы мен немерелері бар.

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, БАЙМАХАНОВА Галина Александровна
**Галина Викторовна Гельдыева** (1939 ж.т. Қарағанды қ.) – география ғылым доктыры (1990ж.), профессор (1993ж.. Дондағы Ростов мемлекеттік университетін бітірген (1961ж.). 1961–1963 ж. Қазақстан ғылым академиясының География институтында аға лаборант, аспирант (1963–1966ж.), аға лаборант (1966–1967ж.), инженер (1967–1968ж.), кіші ғылыми қызметкер (1968–1972ж.), аға ғылыми қызметкер (1972–1986ж.), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1989ж.), лаборатория меңгерушісі (1989–1997ж.) болып жұмыс істеді. 1997 жылдан ҚР ҰҒА География институтының бас ғылыми қызметкері. 100-ден астам ғылым мақала мен 4 монография, Қазақстан аумағының 3 ландшафтық картасының авторы.

Шығырамалы
----------

Природные условия землеустройства, А. 1982.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Қазақ Энциклопедиясы
**Галина Григорьевна Герман** (20.6.1964 ж. туған, Ленинск селосы) – журналист. 

Шымкент педагогикалық институтын бітірген (1985). 
Еңбек жолын М.Мәметова атындағы №35 мектепте орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі болып бастаған. 
1990 ж. журналистикаға ауысып, «Спутник молодежи» газетінің тілшісі болды. 1991 – 2004 ж. «Панорама Шымкента» газетінің тілшісі, аға тілшісі, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. Одан кейін «Судьба» газетінің редакторы, «Своя газетаның» тілшісі болды. 2004 жылдан «Рабат» газетінің редакторы. Ол құқық қорғау, денсаулық сақтау, ұлттық мәдениет орталықтарының жұмыс барысы, ұлтаралық келісім тақырыптарына қалам тартып жүр.
Ол президенттің «Творчестволық ізденісі үшін» грантының иегері (1996).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Бұрынғы атауы Тульский көшесі. **Ағадыр көшесі** Сарықұм көшесінен басталады. Ұзындығы - 1286,1 м.

«Ағадыр» - дөңесті және белесті жер деген мағынаны білдіреді. Ағадыр атауы Қарағанды облысы, Шет ауданындағы кент, темір жол стансасына берілген. Ол Қарағанды қаласынан оңтүстікке қарай 195 шақырым жерде орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Ағайынды серапиондар
**«Ағайынды серапиондар»** («Братья Серапионы») , әдеби бірлестік. 1922 жылы басында құрылған, әдебиетші-жазушылар бірлестігі. Петроградтағы «*Всемирная литература*» баспасының жанынан құрылып, мүшелерінің көпшілігі осында В. Шкловскийдің, В. Замятиннің семинарларында оқыған. Бірлестікте Вс. Иванов, М. Слонимский, М. Зощенко, В. Каверин, Н. Никитин, К. Федин, Николай Семенович Тихонов, Е. Полонская, И. Груздев т. б. болды. Бірлестік атауы неміс романтигі Э. Т. А. Гофманның осы аттас кітабынан алынған. Мүшелері көркем шығарма жазуды, жазу техникасын меңгеруді негізгі мақсат етіп қойды. Олар әдебиеттегі ұраншылдық пен нашар мағынадағы қарапайымдылыққа, қарадүрсіндікке қарсы шықты. Бірлестік мүшелерінің жалпы теориялық тұжырымдары, ой-мақсаттары «*Жизнь искусства*» газеті редакциясына жазған хаттарынан айқын көрінді. Бірлестік мүшелері ерекше аналитикалық ақыл, талдау тереңдігімен көзге түсті. Мүшелерінің көбі улкен жазушы, ғалым болды. Әуезов Ленинград университетінде оқып жүргенде бірлестіктің біраз мүшелерімен танысты, араласып тұрды. Бірлестік мүшелері ұйымдастырған шараларға қатысып жүрді. Бұл жағдайлар Әуезовтің терең әдеби білім алуына, әдебиеттегі ұраншыл бағыттан гөрі таза көркемдікті мұрат ететін әдебиетке ойысуына ықпал жасады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-
282-175-8
**Ақсаз газконденсат кен орны** — Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Жетібай кентінен 80 км жерде орналасқан. 1988–1989 жылдары барланып, 1995 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы триастық көтерілімнің күмбездік бөлігі юралық құрылымға қарағанда батыс бағытқа ығысқан.

Жатыс сипаты
------------

3950 м-лік изогипспен шектелген, өлшемдері 4×3 км, амплитудасы 75 м. Сынау деректерінің негізінде әр түрлі режимдерде зерттелулермен анықталған иірілімдер қанығуының сипаты, флюидтердің физикалық-химиялық қасиеттері, иірімді газконденсатты және оны ортаңғы триастың карбонаттық бөлігіндегі жанартаутектік-доломиттік жыныстарда орналасқан деп жорамалданған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мантинея** (Mantineia; Mantinea), АРКАДИЯДАҒЫ ежелгі грек қаласы, қазіргі ТРИПОЛИСТІҢ солтүстігіне қарай орналасқан. .

Б.э. дейінгі 418 жылы Мантинея кезіндегі бірінші шайқаста СПАРТА Мантинея, Элида, Аргос және Афина грек қалаларының коалициясынан жеңіліс табады. Б.э. дейінгі 362 жылы Фиван әскерін осы қаланың маңында Спарта әскері талқандаған болатын. 

Б.э. дейінгі 207 жылы Ахей одағының грек қолбасшысы Филопемен Мантинея жанындағы ұрыста спартандықтарды жеңеді. Рим империясының кейінгі дәуірінде Мантинея қарапайым ауылдың көлемі тәрізді кішірейеді, түріктер басқарған кезде мүлдем жойылып кетті.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Вальдемар Бауманис** (19 сәуір 1905, Ливава - 24 сәуір 1992, Чикаго ) - Латвия баскетболшысы, баскетбол және футбол жаттықтырушысы. Латвия баскетбол командасына жетекші болды, 1935 жылы бірінші рет Еуропа чемпионатын жеңіп алды. Бауманис өміріндегі ең танымал кезең - 1935 жылғы баскетболдан өткен Еуропа чемпионатына байланысты Андрей Экис түсірген «Армандағы топ 1935» фильмінде көрініс тапқан (Сапну командасы, 2012 ж. Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасының премьерасы 2013 ж. 2 мамырда шыққан).

Мансап
------

**Ойыншы**
1922 жылы Ригадағы №4 орта мектепте баскетбол ойнай бастады. 1923 жылдан бастап ЯСК командасында ойнады ( ИМКА-ның Латвиядағы бөлімшесі), 1924 жылы команданың құрамында бірінші Латвия чемпионатының күміс жүлдегері болды. Кейіннен ол екі рет ұлттық біріншілікті жеңіп алды. 1924 жылы 29 сәуірде ол өзінің алғашқы жолдастық матчында Эстония құрамасына қарсы (20:16 Латвия пайдасына) Латвия құрамасында дебют жасады (бұл ойын жалпы халықаралық дәрежеде Еуропада бірінші рет болды ). Жалпы, ұлттық құрамада 6 матч өткізді .
**Жаттықтырушы**
Ойын мансабын ерте аяқтап, жаттықтырушы болды. 1931 жылдан бастап АСК-ны басқарды, командамен үш рет Латвия чемпионатын жеңіп алды. 1934 жылы ол бірінші Еуропа чемпионатына Латвия құрамасын дайындай бастады. Женевадағы үш матчта үш жеңіске жеткен латыштар тарихтағы алғашқы Еуропа чемпионы болды. Бауманис 1939 жылы Латвия құрамасының Еуропа чемпионатында күміс медальдар жеңіп алуына үлкен үлес қосты. 1937 жылғы Еуропа чемпионатында ол ұлттық құрамамен жұмыс жасамады, бірақ турнир матчтарын төреші қызметін атқарды .1941 жылы Рига командасымен Ленинградтағы қалалық чемпионатта үшінші орын алды. 1942-1943 жылдары ол АСК футбол командасын дайындады, құрама екі рет Латвия чемпионатын жеңіп алды .Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бауманис (Латвия армиясының бұрынғы офицері) Латвиялық ерікті СС Легионын жеткізумен айналысқан. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Любек қаласындағы босқындар лагеріне түсіп, "Рига" командасының жаттықтырушысы болды. 1948-1950 жж. Францияда «Лорьян» (фран.)қаз. клубымен жұмыс істеді ) .1994 жылдан бастап Латвиядағы ең үздік жас баскетболшы атағына Вальдемар Бауманис кубогы беріледі.
Недзвецкий кекіресі
**НЕДЗВЕЦКИЙ КЕКІРЕСІ** *(Охуtrоріs піеdzweckіana)* — бұршақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында ғана кездесетін эндемик. Биіктігі 35 см-дей, сұр - жасыл түсті, сабақсыз өсімдік. Қысқа жер үсті өркендері шымқабат түзеді. Ұзындығы 15-20 см болатын жапырақтары ұзындығы 5-10 см, ені 2-3 мм 28-дей жұп қандауыр жапырақшалардан тұрады. Гүлсидамы жапырақтарымен бірдей, гүлдері қысқа гүлшоғырда орналасқан. Тостағаншалары түтікті қоңырау пішінді, ұзындығы 7- 8 мм, күлтесі ашық көк, күлгін түсті, ұзындығы 20 мм-дей. Мамыр- маусымда гүлдейді. Жемісі - бұршаққап. Тұқымынан көбейеді. Өте сирек кездесетін болғандықтан Қазақстанньң "*Қызыл кітабына*" енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
*Басқа мағыналар үшін Боз деген бетті қараңыз.*
**Боз** - ақшыл, қылаң түс. Ақшыл көк түсті малды боз, ақбоз деп, шұбар араласса бозшұбар деп атайды. Сондай- ақ шымқай бозды шаңқанбоз деп, қылында басқа түстер реңкі болса, қылаңбоз деп айтады. Боз немесе қылаңға қарама-қарсы ұғым баран деп аталады. Боз, қылаң реңді мал баранға қарағанда біршама жоғары бағаланады. Байырғы ортада қонаққа сойылатын, құрбандыққа шалынатын, құдайы ретінде садақаға (бозқасқа) берілетін малдың ақ, қылаң түсті болуын ескерген. Яғни мұндай түс киелі рәміздің белгісі ретінде әспеттелген.

Табиғатта мал түгінің түсі жасы мен жыл мезгіліне, сонымен бірге күйіне байланысты өзгеріп тұрады. Мәселен, бурыл, шұбар, қаракөк түсті жылқы қартайғанда бозға айналады. Алайда жылқының жас кезіндегі Тайбурыл, Байшұбар және т.б. есімі сол қалпында қалады.

Шау тартқан шағында Кемпірбай ақын Боз шапса, боз озбайма бурылдан, мен шансам жер танабы қуырылған... деп, Әсетке өзінің мәртебесі жоғары екендігін білдіріп, дәстүрлі түсінік бойынша бурылдан боздың қасиеті мен құрметі басым екендігін әйгілейді. Дәстүрлі ортада шешен, өмірде көргені мен түйгені мол саңлақ адамдарды кәрібоз деп әспеттейді. Көне наным-сенімге негізделген дәстүрлі түсінік бойынша ақ өң — арғы әлем мен бергі әлемді жалғастырушы, дәнекерші түс боп табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Қазіргі түсіндірме сөздігімізде — сылбырлыққа салыну, қожырау деп түсінік берілген. *«Бас ие болмаған соң жұмыс божырап кеткен екен»* (Б. Тоғысбаев, Алдыңғы.).

Сөз төркінін түркі тілдерінен табамыз. Мысалы, шор тілінде: *пөзү* — қалғу, мүлгу.

Ертеректе осы тұлғалас сөздің мағынасы қазақ тілінде де *«қалғу, мүлгу»* мағыналарын беріп, кейін одан *«сылбырлық, маужырау»* сияқты ауыспалы мағына пайда болып, алғашқы ұғым ұмытылған болуы мүмкін. Тіл дамуының барысында *«пөзү»* тұлғасы *«божы»* қалпына дейін өзгеру дағдылы құбылыс. Осы түбірге жұрнақ қосылу нәтижесінде *«божыра»* етістігі келіп шыққан. Бұл болжам тіл заңдылығына сәйкес: *пөзү => бөзү => бозы => божы + ырa => божырa + у => божырау*.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Жан Буше, католиктік монархомахтың белді тұлғасы.
**Монархомахтар** (гр. *μόναρχος* және гр. *μάχομαι* - монарх және mache – соғыс, күрес) тирандыққа қарсы күресүшілер — 16 ғасырдың 2-жартысы мен 17 ғасырдың басында Батыс Еуропа мемлекеттеріндегі шексіз билікке қарсы шыққан жазушы – публицистер. Олар халық келісімі бойынша өкіметті монархқа тапсырады және оны орнына түсіруге, тіпті өлтіруге де құқығы бар деп санады. Монархомахтардың бағыты айқын бір тұтас ағым болған жоқ, нақты тарихи жағдайға байланысты әр түрлі әлеуметтік топтың: өсіп келе жатқан буржуазияның (Британия мен Нидерландта), феодал ақ сүйектердің (Францияда) мүддесін қорғады. Олардың халқы еңбекші бұқара емес, буржуазия, дворяндар еді. Тирандыққа қарсы күрес идеясын кальвиншілдер ілгері дамытты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Радон** – асыл газдардың ішіндегі ең ауыр элемент. Оның атомдық нөмірі 86-ға тең. Радоның ядросы тұрақсыз болады. Ол иондық сәулеленудің бір түрі болатын альфа бөлшектерді шығарып, кенеттен ыдырап кетеді. Радон гранит секілді түзіліп, жер бетіне баяу шығады. Радон барлық асыл газдар сияқты жеке атомдардан тұратындықтан, ағаш, пластмасса, бояу, бетонды блоктар және сылақ секілді материалдардан жеңіл өтеді. Сондықтан радонның үйдің ішіне енуінің алдын алу өте қиын. Радонның өкпеге енуі үй тұрғындары үшін өте қауіпті. Өйткені радонның құрамындағы альфа бөлшектер ДНҚ жасушаларын зақымдап, мутация тудыруы мүмкін. Бұның барлығы қатерлі ісік ауруының туындауына әкеледі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Радон дегеніміз не? Ол не себепті денсаулыққа зиян?
**Жонқызыл** – Тарбағатай жотасының солтүстік-батысындағы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Үшарал ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 8 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1729 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай доғаша иілген. Қарасу және Терісайрық өзендерінің аңғарында. Маңында Түлкілі, Өкпекті, Атбас тауларымен шектеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жонқозылдың геологиялық жер қыртысы Тарбағатай, Алтай тау жүйесімен қалыптасқан.

Өсімдігі
--------

Таудың тіктеу келген беткейінде қайың, терек, т.б. өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жәуке Назарғұлұлы** (1822, Қостанай облысы Амангелді ауданы Ақшығанақ қонысы — 1904, сонда) — Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы күрескен батыр. 

Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының төлек руынан шыққан. Жәуке жастайынан өр мінезді, намысқой, дұшпанына қатал болып өскен. Ол Ресей империясының отаршылдық саясаты мен озбырлығына қарсы қазақ ханы Кенесары Қасымовтыңкөтерілісіне 1838 жылдан кейін қосылған. Бұл кезде хан қолы Торғай, Ырғыз өңіріне қарай ығысқан. Кенесары сарбаздарының отаршылдармен Өлкейек өзенінің бойындағы, Толыбай, Балапан мекендеріндегі қақтығыстарында, Ресей үкіметінің жандайшабы Ахмет Жантөрин отрядына қарсы 1844 жылғы соғыста, Екатеринск станциясына шабуыл кезінде ерекше көзге түскен. Халық қамын ойлаған батыр қара қылды қақ жарған әділдігімен, ақыл-парасатымен де ел құрметіне бөленген. Ақын Н.Ахметбековтің *"Қарға"* дастанында Жәуке батырдың көркем тұлғасы сенімді өрнектелген. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Көлік малы**  – ауыл шаруашылығында салт мініске, жегіске және басқа да шаруа түрлеріне пайдаланылатын ірі қара мал. К. м-на негізінен: түйе, [[жылқы]], қашыр, есек, сиыр, бұғы, т.б. жатады. Қазақстанда, негізінен, К. м. ретінде пайдаланылатын түйе мен жылқы малы болып табылады. Қазақ халқының өмір салтында К. м. ерекше орын алады. Түйе жолсыз шөл жерлерде жүретін "дала кемесі" атанған күшті, шөлге шыдамды, сенімді көлік. Түйе жұмысқа 3 жылдан 20 – 25 жылға дейін пайдаланылады. Ол, тәулігіне 100 км ара қашықтықты 10 – 12 км/сағ жылдамдықпен өте алады. Жылқы – салт мініске, арбаға жегуге, т.б. ауыр-жеңіл жұмыстарға жарамды, жүріске берік, төзімді келеді. К. м. ретінде пайдаланылатын жылқы түрлері: жүк жылқысы (владимир, першерон жылқысы, т.б.), жегіс жылқысы (орлов, орыс, латыш, т.б. жылқылар), мініс жылқысы (араб, ахалтеке, иомуд, т.б. жылқылар) болып бөлінеді.
20 мм зенитті «Полстен» зеңбірегін поляк инженерлері жасап шығарды.Олар әйгілі «Полстен» зеңбірегінің құрылымын жеңілдетіп,оны барынша жылдам,жеңіл әрі арзан етуге тырысты. 
Поляктар алғашқы тәжірбиелік үлгіні дайындап та болған еді,бірақ 1939 жылы немістер Польшаны басып алды.Сызбасы бар үлгі құпия түрде елден жоғалып кетті.Кейін оны дайындаған инженерлердің біразы сызбамен бірге Англияға кетті.Осы елде олар жұмыстарын аяқтады.Осылайша қару зенитті зеңбірек ретінде топтамамен шығарыла бастады.
«Эрликонмен» салыстырғанда оны дайындау,расында да,оңайға түсті.Себебі «Эрликонның» құрылымы 250 бөліктен құралса,«Полстен» небәрі 119 бөліктен тұрады.«Полстен» зеңбірегі тиімді баға мен сапалы өнімнің тамаша үйлесімі.«Эрликон» зеңбірегінің тетіктері 250 болса,Полстендікі 119 болғандықтан қаруды жасауға кететін шығын айтарлықтай,төрт есеге жуық азайды.Тәжірбие жасауға арналған үлгілерін сынақтан өткізген соң,1944 жылдың наурызында ол бірден өндіріске жіберілді.Сол кезден бастап «Эрликон» зеңбірегін шығару тоқтатылды.Әскери қызметте «Полстен» құрылымы өте мықты және ұзақ уақыт қолдануға жарамды «Эрликонды» толығымен алмастыра алады.Екі зеңбірек тек британ армиясына қызмет етті.Тек 1950 жылдары әскери қару қатарына шығарылды.Дегенмен «Полстен» зеңбірегі мүлдем істен шығып қалғанша қолданыста болды.Себебі «Эрликоннан» қалған оқ-дәрілер өте көп болатын.Оның оқ жаудыру жылдамдығы – минутына 450 айналым.

Дереккөздер
-----------

Қ 42 ҚАРУ–ЖАРАҚТАР. – Алматы:«Аруна» баспасы. – 208 бет. –
«1100 қызықты деректер»
Шаббудин Мұхаммед шах Жахан – 1628 – 7658 жылдары ұлы Моғол империясының билеушісі.

```
Ол – Бабыр, Хумаюн, Акбар және Жаһангерден кейінгі бесінші билеуші.  Жас кезінде оны Акбар өте жақсы көрген екен.
Шах Жахан билік еткен жылдар моғолдардың сәулет өнеріндегі «алтын ғасыры» болды. Шах Жахан көптеген аса танымал ескерткіштерді салдырған. Оның ішіндегі ең әйгілісі – Тәж-Махал. Ол Қызыл Форт және Делидегі Джемма мешіті сияқты ғимараттарды қантөгіс шайқаспен қорғап қалды. Ол өзіне өте ыстық ғимарат – ақ Тәж-Махалға ұқсатып, өзіне арнап қара Тәж-Махал салғысы келген.
1617 жылы оның Деккандағы Лодиге қарсы соғыста көрсеткен ерлігі үшін әкесі оған шах Жахан Баһадүр деген құрметті атау берді. 
```

1646 жылдары шах Жахан мемлекеттің шекарасын солтүстік-батысқа қарай кеңейтті. 
Шах Жаханның күші қазіргі Тәжкістандағы Бадахшан және Балхқа дейін жетті.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 21:53, 2014 ж. сәуірдің 18 (ALMT)
Chevrolet Deluxe
**Chevrolet Deluxe** — 1941-1952 жылдар аралығында шығарылған 4 есікті седан Chevrolet. 1942 жылы тура солай көп қасиетті 2 есікті фасбэк «aerosedan» болды. Өндірілім, екінші дүниежүзілік соғыстың кесірінен тоқтатылды, бірнеше мың купе мен седаны соғыс кезінде әскер жұмысшылары қолданғанға шығарылсада, соғыс біткеннен кейін, 110 000 дана көлік шығарылды. 1945 жылы азаматтық шығарылым қайта келді. Өзгертілген шанағы мен біріктірілген артқы қанаттары бар қайта жасалған Deluxe, 1949 және 1950 жылдары ұсынылды.

1941/42 жылдары бұл нұсқасында қозғалтқышы - қатарлы алтылықты «Blue Flame», және бұл ұсынылған қозғалтқыштардан жалғыз қозғалтқыш болды. Бұл нұсқа 85 жылқы күшінің иегері болды. 1947 жылы оны аяғына дейін жөндеді және ол 90 жылқы күшін шығарып бастады. Deluxe 1 сағатта 80 мильді ешқандай қиыншылықсық және жүксіз оңай жүрді. 

Кейінгі жылдары модельбірден бір ұсынылған қатарлы алтылық қуаты 85 ат күші болатын қозғалтқышпен жабдықталды.1947 жылы оның қуатын 90 аткүшіне дейін жеткізді.

Deluxe жүксіз кезхде жылдамдығын 80 миль/сағ (130 км/сағ) дейін жеткізді.

Қол берілісі 3 жылдамдық арқылы вакуумды күшейткіш арқылы іске асты. Үшінші беріліс түзу, яғни кіріс пен шығыс бірдей жылдамдықта атқарылды. Overdrive сирек белгілі еді.Барлыө дөңгелекке тежегішщі гидравликалық, ал амортизаторы рычагты түрде болды. Негізгі цилиндр жүргізушінің астында орналасқан.Маңдайдағы жел әйнегі 1948 жылға дейін жазық, екіқабатты,ал әйнек тазалағыш вакуумды болды.Кейбір жылдары Chevrolet маңдайдағы жел әйнекті жуғыш ұсынды.

Экстерьер Сырт келбеті жылтыр және қисық сызықтармен көмкерілген хромдалған тот баспайтын болаттан жасалды. Артқы бамперінде констукцияны күшейтетін қосымша ортаңғы бампер орналасты, сондықтан жүк салғыштың қақпағы көтеріңкі болды. Алдыңғы және артқы бамперлерінің шеттері қосымша хромдалып, бамперлердің соңына бекітілді. Көпшілікке мәлім ерекшелігі жүргізушіні фардың жарқырауы мен металл торпедасынан сыртқы зонтик болды, бұл Chevrolet үшін опцион емес еді.

Приборлары металл тақтайшадан, орындықтары матамен қапталған және кейде модельденген ағаш қондырғылар қойылған. Радио Моновакуумды түтікшелерге қойылған динамикі бар радио түрінде болды. Радионың сол жағында «Т» таңбасы бар кнопка болды. Ол газ пернесінің қызметін атқарды. Себебі көлікті жүргізу кезінде, стартердің пернесін және акселератордың пернесін басыпа, сол уақытта ажырату педалін басып тұру қиын болды. Оң жағынан, әуе жапқыш рычагі болды.

Дереккөздер
-----------
Құрастырмалы өрнек
------------------

Құрастырмалы өрнек. « Қазақ ою – өрнегі құрастырмалы өрнегігің орындалу жүйелілігі ».
Матадан жасалған құрастырмалы өрнекті орындаудың техникалық шарттарымен және дағдыларымен таныстыру.

Құрастырмалы өрнек, құрастырмалы өрнектің түрлері және оның технологиясы, матадан жасалған құрастырмалы өрнекті қолдану.
Сабақтың тәрбиелік мәні. Оқушыларды көркемдік танымға, жұмысты орындау кезінде ұқыптылық пен дәлдікке, жасалатын бұйымға ықтияттылықпен қарауға тәрбиелеу.
Инешаншымдардың көмегімен құрастырмалы өрнекті жасау дағдысын қалыптастыру, құрастырмалы өрнек үшін мата мен жіптерді таңдай білуге үйрету. Ойлау қызметін дамыту.
Құрастырмалы өрнек пайдаланған материалға байланысты мынадай топтарға бөлінеді:
- матадан жасалған құрастырмалы өрнек (өңдеу матасы ретінде атлас, жібек, барқыт, парча, трикотаж, тюльді пайдалануға болады);
- былғарыдан жасалған құрастырмалы өрнек (табиғи былғарыны да, жасанды былғарыны да пайдалануға болады);
- қағаздан, фольгадан жасалған құрастырмалы өрнек;
- үйреншікті емес материалдан жасалған аралас құрастырмалы өрнек (жіптер, өсімдік шемішкелері және т. б.).
матадағы құрастырмалы өрнектер жасалуына қарай мынадай топтарға бөлінеді:
- геометриялық және өсімдік тәрізді құрастыру өрнектері;
- ішкі құрастырмалы өрнек;
- жай беткі жағындағы құрастырмалы өрнек;
- түсіру құрастырмалы өрнегі;
- көлемді құрастырмалы өрнек.

Гүлді шеңбер түсінігі
---------------------

Гүлдер үйлесімдігі. Құрастыру кезінде гүлдердің ыңғайлы үйлесімділігін таңдай білу керек. Барлық гүлдерді охроматикалық (ақ, қара және қоңыр түстің барлық белгілері) хроматикалық (спектральдық, түссіз) түрлерге бөледі. Хроматикалық түрлерді жылы және суық түстерге ажыратады. Жылы түстерге: қызыл, сары, қызғылт сары түстер жатады. Суық түстерге: көгілдір, көк, жасыл түстер жатады

Дереккөздер
-----------