*Мың үй* үңгіріне кіру (орыс. *«Тысяча домов»*), VIII-X ғғ. Безеклик
**Безеклик** (қыт. 柏孜克里千佛洞, пиньинь *Bózīkèlǐ Qiānfódòng*; ұйғ. ېىزەكلىك مىڭ ئۆيى, *Bëzeklik Budda Gharliri*) — Гаочан (Шыңжаң-Ұйғыр Қытай) қирандыларының жанында Такламакан шөлінің солтүстік-шығыс шетінде орналасқан От тауларының Мутоу алқабының батыс бөлігіндегі аймақ.

5-9 ғасырлар аралығында Безекликте қабырғадағы бірегей суреттері («мың будда үңгірлері») бар буддалық үңгір монастырларының ансамблі құрылды. 77 үңгірде Будданың жүздеген қабырғалық суреттері, сондай-ақ Ұлы Жібек жолы бойымен оған сыйлықтар әкелетін саудагерлер, көбінесе кавказдық келбет бар. Қабырғалық кескіндеменің бір бөлігі алынып, Еуропалық мұражайларға, соның ішінде Мемлекеттік Эрмитажға тасымалданды. Дунхуандағы ЮНЕСКО-ның қорғауындағы Могао үңгірлерімен салыстырғанда Безеклик фрескаларының қауіпсіздігі үлкен алаңдаушылық тудырады.

Пранидхи көрінісі, 9-ғибадатхана (20-үңгір)
9-шы ғибадатхананың 20-шы үңгіріндегі пранидха көрінісі Буддаға тізерлеп дұға етіп жатқан адамдарды бейнелейді. Альберт фон Лекок бейнеленген адамдарды парсылар (нем. *Perser*) деп санады, олардың кавказдық ерекшеліктерін және жасыл көздерін атап өтіп, сол жақтағы жасыл тон киген адамның қалпағын сасандық князьдердің бас киімдерімен салыстырды. Қазіргі ғалымдар сол 9-шы ғибадатхананың басқа пранидха көріністеріндегі адамдарды Таң династиясы (б. з. 7-8 ғасырлар) және ұйғыр идыкутство (б. з. 9-13 ғғ.) тұсында Тұрфанды этникалық азшылық ретінде мекендеген соғдылықтар деп атады.

Галерея
-------

* Алқап көрінісіАлқап көрінісі
* Үңгірлердің көрінісіҮңгірлердің көрінісі
* Үңгірлерге жақынырақ көрінісіҮңгірлерге жақынырақ көрінісі
* Будданың фрескаларыБудданың фрескалары
* Будданың фрескаларыБудданың фрескалары
* Ұйғыр ханзадасыҰйғыр ханзадасы
* Ұйғыр ханшайымдары, №9 үңгір, шамамен 8-9 ғасырларҰйғыр ханшайымдары, №9 үңгір, шамамен 8-9 ғасырлар
* Ұйғыр ханзадалары. Безеклик, №9 үңгір, шамамен 8-9 ғасырлар, қабырға суреті.Ұйғыр ханзадалары. Безеклик, №9 үңгір, шамамен 8-9 ғасырлар, қабырға суреті.
* Мүмкін тохар немесе соғды монахы (сол жақта) будда монахымен (оң жақта)Мүмкін тохар немесе соғды монахы (сол жақта) будда монахымен (оң жақта)
* Буддаға соғдылық донорлар (фреска, егжей-тегжейлері бар), 8 ғ.Буддаға соғдылық донорлар (фреска, егжей-тегжейлері бар), 8 ғ.
* 9-үңгірдегі брахманның үнді фигурасы, б. з. 8-9 ғасырларына жатады, қабырғаға сурет9-үңгірдегі брахманның үнді фигурасы, б. з. 8-9 ғасырларына жатады, қабырғаға сурет
* СуреттерСуреттер
* Буддистік қабырға суретінің фрагментіБуддистік қабырға суретінің фрагменті
* Саудагерлер, Тан әулетіСаудагерлер, Тан әулеті
* Безеклик фрескаларынан ұйғыр әйеліБезеклик фрескаларынан ұйғыр әйелі
* Безеклик фрескаларынан ұйғыр асылыБезеклик фрескаларынан ұйғыр асылы
* Безеклик фрескаларынан ұйғыр асылыБезеклик фрескаларынан ұйғыр асылы
* Ұйғыр доноры. Безеклик, №17 үңгір, шамамен 10-11 ғасырлар, қабырға суреті, 45×25 см.Ұйғыр доноры. Безеклик, №17 үңгір, шамамен 10-11 ғасырлар, қабырға суреті, 45×25 см.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Пранидхи» — Безеклик монастырының қабырға суреті. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 желтоқсан 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 30 желтоқсан 2016.
2. ↑  von Le Coq, Albert. (1913). *Chotscho: Facsimile-Wiedergaben der Wichtigeren Funde der Ersten Königlich Preussischen Expedition nach Turfan in Ost-Turkistan* Мұрағатталған 4 желтоқсанның 2016 жылы.. Berlin: Dietrich Reimer (Ernst Vohsen), im Auftrage der Gernalverwaltung der Königlichen Museen aus Mitteln des Baessler-Institutes, Tafel 19 Мұрағатталған 25 мамырдың 2017 жылы.. (Accessed 3 September 2016).
3. ↑  Gasparini, Mariachiara. «A Mathematic Expression of Art: Sino-Iranian and Uighur Textile Interactions and the Turfan Textile Collection in Berlin, Мұрағатталған 16 маусымның 2021 жылы.» in Rudolf G. Wagner and Monica Juneja (eds), *Transcultural Studies*, Ruprecht-Karls Universität Heidelberg, No 1 (2014), pp 134-163. ISSN 2191-6411. See also endnote #32 Мұрағатталған 16 маусымның 2021 жылы.. (Accessed 3 September 2016.)