recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Халиулла Өскенбаев**  (1849-1870) - Құнанбайдың Айғыздан туған баласы, Абайдың інісі. 

  

Он жасқа дейін ауылда Ғабитхан молдадан оқып, сауатын ашқан. 1859-67 ж. Омбыдағы кадет корпусында, 1867-68ж. Мәскеудегі Александр III атындағы әскери училищеде оқыған. 1868-70 ж. Батыс-Сібір генерал-губернаторлығына қарайтын Сібір казак әскери бөлімінде қызмет еткен. Ол ойшыл, аудармашы, әрі ақындықтан да құралақан болмаған. Ол ерте қайтыс болып, артында айтарлықтай мұра қалдыра алмады. Абай орыс әдебиетінің терең сырларымен, оның биік тұлғаларымен алғаш осы Халиулла арқылы танысты. Халиулла жазғы демалысында елге келгенде халық жырларын жинап, орыс классиктерін ауызша қазақ тілінде әңгімелеп, оны өзінің жақын достарына, туысқандарына айтып беріп отырған.

Оның орыс әдебиеті үлгілерін қазақ арасына таратудағы еңбегі мен қызметі туралы Г. Н. Потаниннің «Ең соңғы қазақ ханзадасының киіз үйінде» атты жолжазбасында айтылады. Марғұлан Ә. Абай қолжазбасы. - Кіт.: Абай тағылымы. - А. 1986; Өскенбаевтың «...Тургенев, Лермонтов, Толстой және басқалардың шығармаларының қазақша жазылған еркін аудармасы бірнеше дәптер болыпты... Өскенбаев: «... орыстың белгілі сыншысы Белинский не дегенін тыңдаңыз» немесе «Орыс сыншысы Добролюбовтың бұл туралы пікірі мынандай» деп, орыстың атақты адамдарына иек артады екен». Халиулланы жақсы білген Н. Я. Ядринцевтің айтуынша, ол Л. Н. Толстойды, М. Е. Салтыков-Щедринді, В. Г. Белинскийді, Н. А. Добролюбовты тұңғыш рет қазақ тілінде айтып берген, халық эпосын жинап, зерттеуде көп еңбек сіңірген. Оған «Дала Уәлаятының газеті»1896 ж. 27-қазан күнгі 43 санында жариялаған «Қазақтың тәуір адамдарының қылар ісі» мақаласы айқын дәлел: «... Кейінгі уақытта қазақтан орыс медреселерінде оқығандар аз емес. Сөйтсе де солардың бірі медресе ашты, білім кітабынан кітап аударып, қазақ тілінде кітап басып шығарды деген естілмейді... Бұл туралы жалғыз-ақ ондай қылған, қырға барып тұрып дүниеден қайтқан Өскенбайұғылы екен. Сол құрметті адам есіту бойынша кеш болғанда орыс қиссаларын қазақ тіліне переуаттап қазақтарға айтады екен де, есітушілердің сұрауы бойынша жазып береді екен. Солайша Тургеневтің, Лермонтовтың, Толстойдың шығарған кітаптарын Өскенбайүғылы еркін переуат қылып шығарған». Абайдың Халиулланы жоғары бағалағаны оның інісіне жолдаған хатынан анық көрінеді. 1866 ж. 8-наурызда Абай Омбыда оқитын інісіне хат жазған (Дентиннің Халиуллаға жазған хаты). Бұл хаттан Халиулланың оқыған, білімді, саналы ел азаматы болып шығуына Абайдың үлкен ықпалы болғанын, оған үнемі көмектесіп отырғанын көреміз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бейсенбаев М. Абай және оның заманы. - А. 1988;
2. ↑  «Русскоебогатство», С.-П. 1896, 83- б.
3. ↑  «Дала уәлаятының газеті». - А. 1990
4. ↑  Нұрқатов А. Абайдың ақындық дәстүрі. - А. 1966;
5. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
COM (Component Object Model – көп компонентті объектілер моделі) - Windows технологияларының ішіндегі негізгілердің бірі.COM – бұл компоненттердің объектілі моделі.COM – технологиясы API – ді суреттеу кезінде және әртүрлі программалау ортасы мен әртүрлі тілдер объектілерін үйлестіру үшін қолданылатын екілік стандартты суреттеу үшін қолданылады.СОМ компоненттер мен приложениялар арасындағы қарым – қатынас моделін ұсынады.СОМ – технологиясы СОМ – объектілермен жұмыс жасайды.Объект СОМ серверінің бөлігі болып табылады.СОМ – объекттер Delphi визуалды кітапханасының объектілеріне ұқсас.VCL Delphi объектілеріне қарағанда СОМ-объектілерінің құрамында әдістер,қасиеттер және интерфейстер болады.Жай ғана СОМ-объектінің құрамында бір немесе бірнеше интерфейс болады.Егер интерфейстер бірнеше болса, онда олардың ішінде ұқсас функцияларды орындайтын көптеген әдістер болады. Интерфейсті жариялаудың құрамына оның әдістерін және қасиеттерін суреттеу кіреді бірақ оны жүзеге асыру кірмейді.Сонымен қатар интерфейсті жариялаған кезде оналты байттық сан көрсетілуі мүмкін, ол интерфейстің идентификаторы.Әр интерфейстің өзіндік көрсеткіші болады.
СОМ – технологиясының екі ерекшелігі бар:
- СОМ – объектілерді құру программалау тіліне тәуелді емес.Осындай жолмен СОМ-объектілері кез – келген тілде жазылуы мүмкін.
- СОМ-объектілері Windows – қа арналған кез – келген программалау ортасында қолданылуы мүмкін.Осы орталардың құрамына келесілер кіреді: Delphi, Visual C++, C++Builder, Visual Basic және тағы басқалар.Microsoft фирмасы Windows операциялық жүйесін құрастырған кезде алдына қойған ең басты мақсаттарының бірі,Windows – та жұмыс істейтін әртүрлі программалардың бір – бірімен үйлесімділікте болуы.Бұл оңай емес мәселені шешудің алғашқылары алмастырулар буфері,бөлетін файлдар және мәліметтерді динамикалық алмастырулар технологиясы (Dynamic Data Exchange, DDE) болды.Осыдан кейін объектілерді енгізу және біріктіру технологиясы (Object Linking and Embedding, OLE) құрылды.Алғашқы нұсқасы OLE 1,құрамды құжаттарды құру үшін арналған.Бұл нұсқа жетілдірілмеген болып танылды.Оның орнына OLE 2 нұсқасы шығарылды.Жаңа нұсқасы әртүрлі программалардың бір – біріне өздерінің функцияларын ұсыну туралы сұрақтарды шешуге мүмкіндік берді.Бұл технология 1996 жылға дейін қолданылған.Одан кейін оның орнына ActiveX технологиясы келді.Оның құрамына автоматтандыру (OLE-автоматтандыру),контейнерлер,басқарушы элементтер,Web-технологиялар және т.б. кіреді.

дереккөздер
-----------

1. 1referat.kz
**Хесус Гамес Дуарте** (исп. Jesús Gámez Duarte; туған күні 10 сәуір 1985, Фуэнхирола) — испаниялық футболшы, «Малага» клубының ойыншысы. Оң шептегі және орталық шептегі қорғаушы ретінде ойын көрсетеді, шабуылға жиі қосылып отырады. Ол екінші нөмірде ойнайды және команда капитандарының бірі болып табылады. Оның ең сүйікті ойыншысы - Хуанито Гомес.

### Мансабы

2014 жылдың 8 тамызында Хесус Мадрид қаласындағы Атлетикомен үш жылдық келісім-шартқа отырып, клубты толықтырды.

Өзінің жақсы ойыны үшін Испания елінің 23-жасқа дейінгі құрамына шақырылған болатын. Ол турнирдың 4 ойынына қатысып, 2 доп соқты.

### Дереккөздер

1. ↑
**Қамбар Қалығұлұлы Керейқұлов**(20.02.1952 жылы туған, Жамбыл облысы Шу ауданы Шоқпар темір жол бекеті) - жазушы, әдебиет сыншысы, филология ғылымының кандидаты (1984). ҚазҰУ-ды бітірген (1977). 1977 - 1985 жылдары "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінің бөлім қызметкері, бөлім меңгерушісі, 1985 - 1986 жылдары "Қазақфильм" киностудиясының бас редакторы, 1987 - 1992 жылдары Әдебиет және өнер институтының аға ғылыми қызметкері, ғылыми хатшысы қызметтерін атқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Галенит-сфалеритті скарндық кенорындар** гранитпорфир, гранодиорит-порфир мен кварцты порфирдің
әктастармен жапсарларында орналасады. Кен денелері
күрделі пішінді және ірі әлшемді болады. Олардың кенорындардағы орналасуы тектоникалық бұзылыстар
жүйелерімен, брекчиялану белдемдерімен және жапсар
құрылымдарымен бақыланады. Кенді галенит, сфалерит, пирит, халькопирит, пирротин, анартастар мен пироксендер құрайды. бұл типті ірі кенорындар орналасқан жерлер: Қазақстан (Гүлшат), Приморье (Верхнее,
Дальнегорск, Николаев), Орта Азия (Алтынтапқан, Кенсай), Югославия (Трепча), АҚШ (Франклин, Лоуренс),
Мексика, Түркия , Ауғанстан.
Магнезийлі скарндар доломит және доломиттенген
әктастардың алмасуы кезінде қалыптасады. бұл скарндардың типоморфтық минералдары диопсид, форстерит
(магнийлі оливин), шпинель, флогопит, серпентин, магнетит, людвигит (темірлі-магнийлі борат), доломит, кальцит. Кен денелері линза, қабат тәрізді және күрделі жатын пішінді. Оларга белдемденген құрылыс тән. Ең
үлкен өнеркәсіптік мәнге людвигит-магнетит (темірлі-борлы), флогопит және хризотил-асбест кенорындары
ие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**Шағатай қорымындағы кесене** — ХІХ ғасырға жататын кесене. Қызылорда қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 99,3 шақырым жерде (азимут 64°) , Телекөл көлінің маңындағы қорымның батыс бөлігінде орналасқан.

**Географиялық координаттары:**

45°13′90,2"с,е,

66°39′89,3"в.б.

### Кесене сипаты

Қорым қам кесектерден тұрғызылған бірнеше жерлеу қоршауларынан және қабір үсті ескерткіштері - "көктастардан" тұрады. Осы құрылыстарға тән ерекшелік айналасындағы бірнеше шақырымға созылып жатқан жергілікті ескерткіштерден күрт ерекшелейтін жоғары деңгейдегі тепе-теңдік.

Кесене тікбұрышты қам кесектерден (6,5/9×19×35 см, 10 қатар +10 жым = 0,89 м) тұрғызылған, жоспарындағы аумақтық өлшемдері - 4,50×2,87 м, биіктігі-3,40 м. Кесене жоспарында тікбұрышты, үсті күмбезбен жабылған. Қабырғаларының жоғары бөлігі ішіне қарай аздап еңкейген. Оңтүстік, оңтүстік-батысқа бағытталған негізгі қасбетінің ортасында жебе тәрізді аркамен көмкерілген кіреберіс ойығы бар. Ескерткіштің күмбезі негізінің үйлесімділігіне сай тікбұрышты болып келген. Күмбездің жоғарғы бөлігі қатты бүлінген, бірақ қалдықтарына қарағанда ол төрт жақты қаландыдан шығарылған, тек ұзын жақтарының қаландылары дөңгеленген. Соған қарағанда (сұлбасы сүйірлеу болса керек) композиция "сағана" типті қабір үсті ескерткішімен көмкерілген жоғары көлемдегі параллепипедті еске түсіреді. Осындай типтегі қабір үсті ескерткіштері Қазақстан аумағында кең тараған. 

Ескерткіштің камерасы да жоспарында тікбұрышты, сыртқы кескініне лайық. Қабырғаларынаң төменгі бөлігі тік, мөлшермен кіреберіс аркасының құлыптық деңгейінен бастап күмбезге өтетін жерге дейін біртіндеп ішке қарай еңістелген. Камера арнайы сыланбаған, дегенмен ол төменгі бөліктен күмбездің басына дейін қаландыдан шыққан лаймен сыланған. 

Қорымның басқа ескерткіштері (қоршаулары) өздерінің көлемдері мен мөлшерлері жағынан сипатталған кесенемен бірдей, бірақ олардың күмбездері жоқ, оның есесіне олардың қасбеттері немесе интерьерлері сәнді аркалы текшелермен өңделген. 

Шағайтай қорымының өзгеше тұрпаттағы жерлеу қоршауларының жергілікті архитектураны біршама байытарына сөз жоқ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы, Қызылорда облысы, Алматы: Аруна баспасы, 2011
Хеттелер Анадолыға б.д. дейінгі екінші мыңжылдықта қол жеткізген. Вавилондық өркениеттің көптеген қомақты бөлігін жасаған және Азияда темірде ертеден қолданған. Хеттелер осы жетістіктерімен бірге салт атты пәуеске қолданған, бұл оларға Египеттен және басқа месопотам мемлекеттерінен әскери басымдылыққа қол жеткізген. Біздің дәуірімізге дейінгі 1590 жылы Вавилонды жеңуі Хеттелердің кезеңінің құлдилап шарықтауының басы болды. Он төртінші ғасырдың бірінші жартысында Хеттелік өркениет өзінің басымдылығын тағы да қайта жандандырды. Бұл екінші кезең Жер орта теңізінің жағасынан Иран шығанағына дейінгі кең алқапты алып жатқан хеттелік гегемонияның куәгері болды.

Дереккөздер
-----------

1. Көне түркі мәдениеті кітабы, Алматыкітап 2011ж.

2.  Мұрағатталған 10 тамыздың 2018 жылы.
**Уа ұлты**- Қытайдың Йүннан өлкесіндегі өмір салты оқшау аз санды ұлттардың бірі.

**Орналасуы**
-------------

Уалар Ланцяңжяң өзенінің батысы, Нужяң өзенінің шығысына дейін көлбеп жатқан Нушан тау сілемінің Оңтүстік бөлігіңде қоныстанған. Жазығы тым аз, асқар белді құз шоқылы өңір Ауа таулы аймағы деп аталады.

**Климаты**
-----------

Ауа аймағы субтропикалық белдеуде орналасқан, климаты жылы, жауын -шашыны мол, астық пен экономикалық дақылдарды өсіруге тиімді келеді. Уалардың көп бөлігі таулы аймақтар мен өзен аңғарларында өмір сүреді.

**Мәдениеті**
-------------

Уалардың өз тілі бар, олардың тілі Оңтүстік Азия тілдер жүйесіне кіреді.Бұрын оларда жазу жоқ болған 1957 жылы латын әліпбиі негізінде Уа жазуы жасалды. Уалардың діні табиғатқа табыну болып табылады. Олардың нанымынша адамдардың қартаюы, жаралуы, ауырып өлуі , жамандық пен жақсылық жын -әруақтармен байланысты.Ұлттық мерекелеріне Алау мерекесі, Жаңа күріш мерекесі және Шаған мерекесі жатады.Шаған олардың ең шаттанып өткізетін мерекесі болып табылады.

  **Дереккөздер** 

1. ↑   Қөрші әмбебап мәдени журналы. Әуелқан Қалиұлы. Алматы. № 31 2009 ISSN 1673-3843
**Матайқұм** – Үстірттің солтүстік бөлігіндегі құм.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданының оңтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен биіктігі 70-80 м. Асмантай-Матай сорының оңтүстігінде батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр, енді жері 12 км-ге жетеді. Ауданы 300 км2. Төбешікті құм асты төменгі сарматтың әктас сазынан түзілген. Көпшілік жерінде тұщы грунт сулары 1-12 м тереңдікте кездеседі. Құмда еркекшөп көп өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Шолпан Байғалина** (20.8.1948. Павлодар облысы, Қашыр ауданы "Қызылтан" ауылы) – теле-журналист. ҚазМУ-ді бітірген (1974). Облыстық "Қызыл ту" газетінде корректор (1967-69),облыстық телевидениеде редактор (1969-85). Ол жүргізген "Құрдастар" бағдарламасы республикалық "Жолдас" телефестивалінде жүлделі орын алды. "Өркен", "Мектеп және семья", "Майра" әдеби-музыкалы телехабарларын дайындап жүргізді. "Көктем тынысы", (1972); "Айнұрым менің", (2000); "Еркелеймін, Ертіске", (2004) кітаптарының авторы. Облыстық, республикалық ақындар айтысына қатысқан айтыскер ақын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Халиулла Елеуов** - (1949-1997, Ресейде туған). Тепловск-Токаревский мұнай мен газ кенорнын тұңғыш ашушы (1996).

Қазақ политехникалық институтын бітірген (1972). 1972-1986 жылдары - Орал МБЭ инженер-геолог, бөлімнің аға инженері, кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1986-1988
жылдары - Солтүстік Каспий МГБЭ бастығы. 1988-1993 жылдары - «Оралмұнайгазгеология»
ӨБ кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1993-1994 жылдары - «ҚазТүрікмұнай» БК бас инженері. 1994-1995 жылдары - «Іздеу» Мемлекеттік холдинг компаниясының президенті. 1996 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» АҚ бас директоры. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалымен марапатталған (1985).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Халил хан** (тат. *Xälil*, *Хәлил*, **خلیل**; қай. 1467, Қазан) — Қазан ханы (1465—1467), Махмұт ханның ұлы әрі мұрагері.

Әйелі Нұрсұлтан. Перзент сүймей қайтыс болды.

Халил хан Махмұттың үлкен ұлы және Қазанда туып-өскен алғашқы Қазан ханы болған - оның ата-бабалары Қазанға келгенде ересек жаста болған.

Халил ханның мінезі
-------------------

Шұғыл мінезімен белгілі болған Халил хан бір жыл билік ішінде Қазан хандығын бірден екі соғыс қаупінің астына алды. III Иван жіберген хатын жыртып, ызамен таптады, сонымен бірге Ноғай елшісіне дөрекілік көрсетті. Расында, ноғайлармен қарым-қатынас қалпына келтіріліп, Халилдің ықпалды Ноғай бегі Темірдің қызы Нұрсұлтанға үйленуі арқылы нығайтылды.

Нұрсұлтан Қазанға 1466 жылы келді. Ол кезде ерте некеге тұру жиі кездесетін, ал қыз үйлену тойынан кейін жаңа ханбике болған кезде небәрі 15 жаста болатын. Халил мен Нұрсұлтанның балалары болмады - мұрагер қалдыруға үлгермей бір жылдан кейін хан кенеттен қайтыс болды.

Ол қайтыс болғаннан кейін, Нұрсұлтан Халил ханның мұрагері болған Халилдің інісі Ибраһимге тұрмысқа шықты. Сол күндері олар ежелгі түркі заңы бойынша әрекет етті - ағасы қайтыс болғаннан кейін оның балалары мен әйелдері сенің әйелің мен балаларың болады (қамқоршылық мағынасында).

Халил ханның қайтыс болуы
-------------------------

Халил хан 1467 жылы Қазан хандығында бір жыл ғана билік етіп, тақты інісі Ибраһимге қалдырып, қайтыс болды. Нұсқалардың біріне сәйкес, Халил хан Қазан хандығы мен Алтын Орда арасындағы жаңадан ашылған ұрыс қимылдары барысында түрмеде қайтыс болды.

Сілтемелер
----------

* Howorth, Henry Hoyle. "History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century. Part II, division I". The so-called tartars of Russia and Central Asia. Londres: Longmans, Green and Co, 1880.
* M. G. Khudyakov: Essays on the History of Kazan Khanate Мұрағатталған 23 сәуірдің 2013 жылы.
* Xälil Xan. Мұрағатталған 6 қыркүйектің 2019 жылы.
**Туған жерге аунату** (дәстүр). "Жас жігіттер Ғафу ақынды туған жерге аунатып, мәз - мейрам болысты" ("Жаңа өмір" газеті). Әдетте басқа жақта тұратын ер - азаматтарды туған жеріне келгенде, оны жерге аунатып алатын жақсы дәстүр бар. Мұның мән мағынасы көп. Біріншіден, "сен осы жерде тудың, ұмытпа, перзенттік қарызыңды өте" деген мағынада. Екінші, "туған жер ата - анаң, отаның, оның жақсы қасиеттері бойыңда, ойыңда жүрсін" деген тәлім жатыр. Қалай дегенмен де халықтың осы бір әдемі дәстүрінде "Бәрібір сен туған жерге баласың" (Ш. Мұхамеджанов) деген ұлы ұғымды білдіретін, оның отаншылдық сезім - сенімін арттыратын тәрбиелік қызметі өте зор екендігін көру қиын емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0
**Өскемен Қорғасын-Мырыш Комбинаты** («Қазмырыш» ЖШС) – түсті металлургия кәсіпорны. 1942 жылы Орджоникидзе қаласынан көшіріліп әкелінген "Электр-мырыш" зауытының негізінде ұйымдастырылған Өскемен мырыш зауыты мен 1952 жылы іске қосылған қорғасын зауытының біріктірілуі нәтижесінде 1955 жылы құрылған. 1994 жылдан АҚ. Комбинаттың құрамына қорғасын мен мырыш зауыттарынан басқа күкірт қышқыл өндірісі, сирек металдар өндіру цехы және қосалқы өндіріс пен қызмет көрсету желілері кіреді. Кәсіпорын кенді Алтай, Орталық Қазақстан, Орал, Қиыр Шығыс кен металлургия кәсіпорындарының полиметалл шикізаттарын, сондай-ақ Ертіс өңірінің пайдалы 20 компонентінен тұратын шикізатын өңдейді, өнімнің 17 түрін (мырыш, қорғасын, кадмий, алтын, күміс, күкірт, висмут, индий, таллий, селен, сынап, оттек, аргон, азот, теллур, мыс, хлор) шығарады. Оның өнімі аккумулятор, электр-техника, лак-сыр, химия, автомобиль, тоқыма өнеркәсібінде, радиотехникада, а. ш-нда (тыңайтқыш өндіру үшін), өнеркәсіптің басқа да салаларында пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

* Өскемен.(қолжетпейтін сілтеме)
* Өскемен Жиһаз Комбинаты.
* Өскемен Конденсатор Зауыты
* Өскемен Титан-Магний Комбинаты. Мұрағатталған 15 қыркүйектің 2011 жылы.
* Өңделуде: Өскемен Су Электр Станциясы.
**Камила Мақсұтқызы Байболсынова** (18. 3. 1928 жылы туған, Семей қаласы ) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1977). ҚазМҰУ филология факультеті логика мен психология бөлімін бітірген (1952). Алматы педагогикалық шеттілдер институтының кешкі бөлімінде ағылшын тілі мамандығын алған (1967). 1953—1957 Алматыдағы N 24 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі. 1957 жылдан бастап осы күнге дейін ҚазМӘТУ-дің орыс және жаппы тіл білімі кафедрасында орыс және латын тілдерінің оқытушысы. 1980—1985 жылдары Морис Торез атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық шет тілдер институтында, классикалық тілдер кафедрасында латын мамандығы бойынша білім жетілдіру курсының тыңдаушысы. Профессор М. М. Копыленконың жетекшілігімен орыс және қазақ тілдерінің фонологиялық жүйелері сапыстыру мәселелері туралы кандидаттық диссертация қорғады (1977). Қазір лексикалық интерферанция проблемапарымен шұғылданып жүр.

Шығармалары:
------------

* Опыт сопоставителъного анализа фонологических систем русского и казахского языков (в связи с проблемами фонетической интерференции при казахско-русском билингвизме). АКД. А. 1973.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
***Туғанбай Жанысбаев*** (1945 жылы туған), жоғарғы санатты дәрігер, медицина ғылымының кандидаты, экономист-қаржыгер. Қарсақпайдың түлегі. 1970-1988 жылдары Жезқазған облысында облыстық дезинфекция стансасының бас дәрігері болды. 1988-1996 жылдары Денсаулық сақтау министрлігінде және Алматы облысында мамандығы бойынша басшы қызметтер атқарды. 1996 жылдан «Қазақмыс» корпорациясы «Ақбұлақ» санаторийінің директоры — бас дәрігері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Камет тауы Гархвал Гималайында орналасқан.
Ол - Үндістандағы көлемі жағынан санағанда үшінші орынды иемденетін тау. Камет тауы ең биік таулардың
арасында 29-шы орынды иеленеді.
Дхаули өзенін бойлай 
салынған жолдың аяғында Гамсали жолы орналасқан.
Камет экспедициясы аталған жол арқылы жүрген.
Камет тауы Үнді-Тибет шекарасында орналасқан. Вул тау Камет, Аби Гамин Мукут Парбат, Мана деп аталатын шыңдардан тұрады. Олардың биіктігі мен орналасу аймақтарын алғаш рет Ричард Стречей анықтаған.
Камет тауы Гархвалдың солтүстігінде Аби Гамин тауларына жақын маңда тұр.
Камет тауының биіктігі 7620 м-ден асады. Ол альпинистердің ең алғаш көтерілген Гималай шыңдарының бірі болып табылады.
Тауға көтерілу үшін 1855 жылдан бастап талпыныстар жасалған.
Камет - Суру өзені мен Карнали өзені арасындағы Гималайдың негізгі тізбегінің солтүстігінде орналасқан 3 аскар үстіртінің бір бөлігі.
Биіктігі 7092 м болатын Мана, 6977 м-лік Пойнт,
6855 м-лік Деобаң 6519 м-лік Парбат шыңдары да Каметке жуық маңда орналасқан. Камет көлемі жағынан Гархвал аймағындағы Нанда-Девиден кейін екінші орынды иемденеді
Камет тауына алғаш рет альпинистер 1931 жылы көтерілген.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Чэнь И** – Қытай және америка сазгері, скрипкашы. 1953 жылы 4 сәуірде Гуанчжоуда дүниеге келген. Оның отбасы білімді, музыкаға бейім болған: анасы фортепиано, әкесі скрипкада ойнаған. Ағасы мен әпкесі де музыкант болған. 1970-1978 жылдары опералық оркестрде концертмейцстер болып қызмет атқарған. 1986 жылы Бейжіңдегі Орталық музыкалық консерваторияны тәмамдаған. Қытай әйелдері ішіндегі алғаш музыка саласы бойынша докторлық дәреже алған адам. Сол жылы АҚШ-қа көшіп барып, Нью-Йоркте тұрады. Колумбия университетінде композицияны меңгереді. 1991 жылы «Music from China» қос тілді журналының негізін қалайды. 2006 жылдан бері күйеуі – композитор Чжоу Лонмен бірге Канзас-Ситиде тұрады. Екеуі де Ән және би консерваториясында дәріс береді. 
Туындылары: 

* Ancient Dances Cheering, Longing, and Wondering (on three poems by Li Bai), pipa, percussions, Three Poems from the Song Dynasty,т.б.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Чэнь И (орыс.)
**Арасан** — Алматыдағы монша кешені. 1982 ж. салынған, (сәулетш. В.Т. Хван, инж. Қ.Р. Төлебаев. Қазақстан Мемл. сыйл. 1984 ж.). 

Монша салу тарихында кездесе бермейтін шығыс, орыс және фин моншаларын бір кешенде біріктіріп, шығыс сәулет өнері үлгісінде жобаланған. Жобаның негізі етіліп Қожа Ахмет Иасауи кесенесі жанындағы ортағасырлық моншаның үлгісі, сонымен бірге монша салудың "мельниковтік", Москвадағы "сандуновтық" тәсілдері пайдаланылған. Көлемі 100 мың кв2, 5 қабатты, 12 павильон мен 6 күмбез 4 монолиттік таған-тіреуге орнатылған. Еденіне 40 см металл плита төселген, астынан ортағасырлық "қандар", яғни қан тамырлары сияқты таратылған түтіктер арқылы жылу беріліп тұрады. Әшекейлеуге гранит-мәрмәр қолданылған. Күніне 2,5-3 мың адамға қызмет етеді. Үлкендер, балалар бөлімі, шаштараз, косметология кабинеттері бар.

Дереккөздер
-----------
**Шолақшалқар** – Нұра өзеннің алабындағы ағынды көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Қорғалжын ауданында орналасқан. Ауданы 58,1 км 2. Қорғалжын ойысының арналық қазаншұңқырында. Аңғары жазық, түйетайлы, батпақты, жағасы тік, кемерленген, жарлауытты. Көлді Нұра өзені жарып ағады. Жауын-шашын суымен толығады. Суы мол жылдары көл шарасынан асып жайылып, маңайындағы көлдерге ұласады. Суы тұщы. Балыққа бай, мөңке, шортан, шабақ, аққайран, сазан мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Арасан** – Жетісу облысы Кербұлақ және Ескелді аудандарының шекарасында орналасқан тау. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 3800 м-ге жуық. Ал 3500 м-ден жоғарыдағы тау жоталарында жер бедерінің альпілік пішіндері кең дамыған. Мұнда тауаралық кең жазықтар бар. Мұздықтардың көпшілігі дерлік таудың солтүстік беткейінде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі палеозой қабаттары кристалдық тақтатас, кварцит, гнейс, әктас, мәрмәр жыныстарынан құралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Капал-Арасан шипажайы
**Арасақ тұқымдасы** (лат. *Meropidae*) - 3 туысқа жататын 25 түрі бар Көкқарғатәрізділер құстардың тұқымдасы. Шағын денелі (25-200 г ) әдемі құстар. Олардың тұмсығы сәл имектеу келген ұзын және жіңішке болып келеді. Ұзын, үшкір қанатты және құйрығы ұзын, құйрғынан негізгі ұзарған қауырсындар жұбы әдетте шығып тұрады. Аяғы - қысқа және әлсіз. Арасақтар жерге жатады, бірақ жүрмейді. Әдетте жоны көк, жасыл, сары түстерге боялып, кейде қызыл реңк те байқалады. Бунақденелілермен қоректенеді, жарғаққанаттыларды - балара, әренелерді ерекше ұнатады. 
Негізінен алғанда тропик және субтропиктерде қоныстанады, тек аздаған бөлігі қоңыржай ендікке өтіп кетеді. Қазақстанда бір туыстастан бар болғаны 2 өкілі өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Әрбір, органикалық отынның құраушысы (компаненттері) болып, жанғыш элементтері және жанбай қалған қалдықтар немесе балластар жатады.

 Органикалық қатты және сұйық отындардың жанғыш элементтеріне мыналар жатады: көмірқышқыл газы *С*, сутегі *Н* және органикалық күкірттер Sор және колченданды жанғыш Sк, оттегімен *О* және азотпен *N* құрылатын күрделі химиялық қосылыстар. Осы отындардың баллас тасын күл *А* және ылғал *W* құрайды.

 Отын құрамдарын пайызбен анықтайды. Отынның сол түріндегісі, олар тұтынушыларға қалай түсуін жұмысшы массасымен сипатталады.

 Отын элементтеріне жататын құрамына, жұмысшы массасына (жұмысшы отынға), оның белгілеріне индекс «Р» жалғанады:

Ср + Нр + Ор + 5рjh+k + АР + Wp= 100%.
 Отын құрамын, оның жұмысшы массасы бойынша әдетте,
қазандық агрегаттардың өндірістік пештерді және басқаларының жылулық есептері кезінде пайдаланады.

Отынды топтастыру үшін (классификация), оның жалпы қасиеттерін зерттейді, осыған байланысты - құрғақ жанғыш отын массасы ұғымын қолданады. Осы, шартты отын массаларына сәйкес, индекс «С» және «Г» белгілейді. Отын массасында, тольщ ылгал болмаган кездегісін, құрғақ деп атайды да мына теңдеумен шешеді:

Сс+ Нс + Oc + Nc + Ac= 100%.
Жанғыш құрамды, яғни, сусыз және күлсіз отын массасы, ондағы көміртегі, сутегі және жанғыш күкірттен басқа, олар шартты түрде қосылады да, мына теңдеумен шешіледі:

СГ + НГ + SГ jh+k + OГ + NГ = 100%.
Жанғыш массалар болып, отынның, өте тұрақты құрамы ғана
саналады. Егер, отынның жанғыш массасы құрамынан, колчеданды күкіртті (Sгк) алып тастаса, онда отынның органикалық массасын
былай анықтайды:

С0 + Н0 + 00 + Nо + Sсop+k = 100%.
Отын құрамының бір массасынан, отынның басқа түріне қайта есептеуін, көбейткіштердің көмегімен жүргізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Шолпан Баймолдина** (22.5.1944. Алматы) – режиссер, телережиссура саласынан отандық танымал мамандардың бірі. Ленинград (Санкт-Пе-тербор) Мәдениет институтының режиссерлік курсын (1963), Ленинград мемлекеттік театр, музыка, кино және телевидение институтының режиссерлік курсын сырттай бітірген. 1963-65 жылдары Өлкелік телерадио комитеті (Целиноград) режиссер, 1965-68 жылдары Қазақ теледидарының "Құрдастар" редакциясында режиссер, 1968-78 жылдары Жастар хабарлары редакциясында бас режиссер, 1978-81 жылдары Орталық теледидармен жұмыс жөніндегі бөлім режиссері (Мәскеу), 1981-85 жылдарыәдеби-драмалық хабарлар бас редакциясында бас режиссер, 1985-89 жылдары музыкалықбағдарламалар бас редакциясында бас режиссер, 1989-94 жылдары Қазақ теледидарының бас режиссер, 1995-96 жылдары "Таң" телеарнасында директордың орынбасары, 1996-2007 жылдары ҚР Президентінің Телерадио-кешенінде бас маман-режссері, 2007-2009 жылдары республикалық кітапханада (Астана) бас маман. Қазір Л.Гумилев атындағы Еуразия университетінде оқытушы. Телеэкрандағы 40 жылдан астам мерзімде "Пай-пай, жиырма бес", "Мың да бір рахмет", "Айгөлек", "Бәрін білгім келеді (ББК)", "Ерден атаның ертегілері", "Сенің кітап сөреңде", "РОМБ", "Көгілдір от", "Что можем, что умеем", "Агрегат № 13", "Ньютон алмасы", "Алтыбақан", "Молодежная суббота", "Ровно 21.00", "Ғасырлар үні" жәнеәдеби-музыкалық "Сұхбат", "Шұғыла", "Айтыс", "Қымызхана", "Тамаша" т.б. көптеген телехабарларынын режиссері. Ұлы Отан соғысының 40 жылдығына арналған 40 сериялы бейнефильмнің 6 (алты) сериясына режиссер болды. Тәуелсіздік тұсында өмірге келген 15 сериялы "Ғұмыр дария" деректі фильмінің (авторы танымал тележурналист – Назгүл Әбутұрапова) режиссер. Көптеген халықаралық музыкалық фестивальдардың Токио (Жапония), Милан (Италия), Индиа-наполис (АҚШ) жюри мүшесі әрі ұйымдастырушысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Отырар кітапханасы** — моңғол билігіне дейінгі Отырарда орналасқан ірі кітапхана. Фарабтағы (Отырар) кітапхананың негізін қалаушы ретінде ғалым әрі философ Әл-Фараби қарастырылады. (орыс.) XII ғасырдың соңындағы кітап жинақтардың қараушысы Сунақ руынан шыққан Хисамуддин делінеді. Кітапхана ауқымы жағынан тек Александрия кітапханасына жол береді. Отырар Шыңғысхан жорықтарынан кейін жер бетінен тып-типыл етілді, ал кітапхананың кейінгі тағдыры әлі күнге дейін белгісіз. Кітаптардың тағдыры жайлы жазба деректерде айтылмаған. Ортағасырлық өзге кітапханалардың тағдыры жайлы аңыздар сияқты Отырар кітапханасының кітаптарының айналасында әңгімелер көп. Осы жағымен ол іздеушілерді өзіне тартады. Кейбір деректердің хабарлауынша, моңғол шапқыншылығы кезінде кітаптарды қорғау үшін жерасты жолдарында сақтауы мүмкін. Кейіннен оларды жеті жасар бала тауып алады делінеді. Десе де мұндай жорамалдар нақты дәлелдемелерге негізделмегендіктен ғылымда мойындалмай отыр.

Әдебиетте
---------

Зубин Домбровскийдің "Факультет ненужных вещей" кітабында Отырар кітапханасын іздейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сăтбаева, 2000
2. ↑  Есенов, 1970
3. ↑  Сăтбаева, 2000
4. ↑  Досжанов, Малов, 1971
5. ↑  «Знаменитая в ту пору отрарская библиотека, любовно собранная великим Абу-Насром аль-Фараби, находилась глубоко под землёй, под пятью пластами Гумбез Сарая» — Молодая гвардия. — 1982. — № 9. — С. 274
**Шолақтерек** – ағынсыз көл.

Географилық орны
----------------

Абай облысының Абай ауданындағы Қасқабұлақ ауылынан оңтүстік-шығыста 10 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен биіктігі 405,3 м. Ауданы 15,3 км2, ұзындығы 9,0 км, ең енді жері 2,6 км, жағалауының ұзындығы 30,5 км. Қасқабұлақкөлімен бір қазаншұңқырда, су көлемі 24,9 млн. м3. Көлге оңтүстік-шығысынан көктемде ғана кішігірім ағын сулар құяды. Негізінен қар суымен толығады. Суы сорлы. Қуаңшылық жылдары суы тартылып, тұздылығы өседі. Суы мол жылдары солтүстік-батысында жатқан Тұзкөл, Қасқабұлақкөлімен бірігеді. Алабы жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Отырардың алтын көмбелері** деп, ондағы қазба жұмыстары кезінде табылған алтын және күміс теңгелерді айтамыз. Отырар өңірінде жүргізілген қазба жұмыстарының барысында, Отырар мен оның алқабындағы қалалардан көптеген теңге көмбелері табылған. 1948-1949 жылдар аралығында ең алғашқы 100 дана көмбені М.Меркулов Отырар өңіріндегі Қаракөншек қала жұртынан тапқан. 1971-1978 жылдар аралығында Отырардағы қазба жұмыстарының нәтижесінде де археологтарымыз қолды болып, бірнеше көмбелер аршып алды.

* №1 қазбадан жәниттік 13 дана күміс теңге табылды.
* №2 қазбадан осындай 48 теңге табылды.
* №3 қазбадан 1973 жылы 976 мыс теңге,
* №4 қазбадан 1974 жылы 214 дана теңге және 170 дана мыс теңге табылды.1976 жылы
* №5 қазбадан 2192 теңге Шахруз күміс теңге көмбесі табылды.Осы жылы аталмыш қазбадан 352 дана мыс теңге және теңге соғуға дайындалған мыс үзінділері шығады. Сол жылы №3 қазба орнынан 1500 дана мыс теңге көмбесі табылған. 1978 жылы №3 қазбадан 278 теңге алынды. 1986 жылы оқушылар кездейсоқ пахса кесектің арасындағы құмырадан 1024 көмбе тауып алады. 1998 жылы Отырардан матаға оралған 69 күміс теңге тауып алады. Дәл осы жылы Құйрықтөбе маңынан шопандар 228 дана күміс теңге қолды болып, мұражайға өткізеді. Көмбе 14-15 ғасырларға жатады. Теңгелердің көлемдері әр түрлі дөңгелекше, сопақша болып жасалған. Екі бетінде араб графикасымен нақышталып жазылған жазулары бар. 184 дана теңгенің көлемдері 1 см-ден 3 см-ге дейін.Салмағы 681,4 грамм.

Теңгелердің беткі жағында "Калима" жазылған және теңгенің соғылған жері, уақыты көрсетілген, 6-ншы теңгеде "Самарқандта соғылған" деген жазу бар. Теңгелерде үш түрлі уақыт оқылады: 1380-1381, 1389-1390, 1395-1396 ж.ж. Келесі бетінде "Сұлтан Әмір-Темір көреген" деп жазылған.

Теңге көмбелерінің басқа да Отырар қазбасында алтын бұйымдар табылды. Солардың бірі қалып сым қалпындағы алтын кесіндісі екі бөліктен тұрады. Бірінші бөлігінің ұзындығы 3 см, диаметрі 6 мм, екінші бөлігінің ұзындығы 2,7 см, диаметрі 5 мм,салмағы 2/24,14, сынамасы 950 градус алтын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Отырардың алтын қазынасы"кітабы баспасы "Асқаралы"ЖШС авторы Н.О.Алдабергенов 4 бет
Үлгі:Infobox Ethnic group

**Араукандар**  (исп. araucanos, өздерінше мапуче (maruche) — {{{Латын Америка}}}сындағы үндіс тайпаларынан құралған халық. Қазіргі жалпы саны 800 мың адам (1992). Мұның көбісі Чилиде тұрады. А. тілінде сөйлейді. Ерте замандардан бері Чилидің Атакома шөлінде өмір сүрді. Қалың орналасқан қоныстары: Арауко, Мальеко, Каутин, Вальдивия уалаяттары. Испан отаршылары Чилидің шөлейт түкпіріне тықсырған А. тайпалары одақтасып, тұтас халыққа айналды, қатты қырғынға ұшыратқан сұрапыл соғысқа (1536 — 1882) төтеп берді. А-дың отаршылардан қысым көрген үлкен бір тобы Аргентинаға ауып кетті. Олар қазір 50 мың адамнан асады. Чилидің Темуко аймағындағы А-дың көбісі қамашауда (резервацияда) тұрады. Оларды қамашауға жайғастыру туралы заң 1868 ж. шыққан болатын. А-дар диқаншылықпен айналысады, жері жоқтар серіктесіп егін егеді, алпауыттарға жалданады. Қалаларда жұмыс істейтін А. көбейіп келеді. А-дар ежелгі салт-санасын, ұлттық қолөнерін, билерін, сан алуан спорт ойындарын және басқа да ерекшеліктерін сақтаған.

Дереккөздер
-----------
**Берденсор** – Ақтөбе облысы Шалқар ауданының Бегімбет ауылының батысында 15 км жердегі көл. Теңіз деңгейінен 132 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы, сипаты
----------------------

Аумағы 13,61 км2, ұзындығы 6,8 км, енді жері 3 км. Көлдің солтүстік-шығыс жағалауына түйісетін сортаң жерін көктемде су басады. Суы қарашаның аяғында қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді. Шағырай үстіртінен бастау алатын Жыландысай өзені батыс бөлігінен құяды. Жаз айларында өзен және көл суы тартылып қалады. Негізінен қар суымен толығады. Суы тұзды және кермек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Туынды қаржы құралдары** - бағасы активтің (базистік активтің) бағасымен айқындалатын, яғни осы активтің бағасынан туындайтын қаржы нарығының құралдары.

Туынды қаржы құралдарының негізгі топтары — бағалы қағаздардың дербес айналыстағы сертификаттары, яғни қайталама бағалы қағаздар (мысалы, американдық және ғалами депозитарлық қолхаттар); мерзімді келісімшарттар (фьючерс, форвард, опцион), құрамдастырылған келісімшарттар (мысалы, своптар); будан құралдар мен бағалы қағаздар, яғни дәстүрлі бағалы қағаздардың мерзімді келісімшарттармен құрамдастырылуы (дербес айналыстағы будандар — акциялар мен облигацияларға арналған варранттар; "*кіріктірме*" будандар — айырбасталатын артықшылықты акциялар мен айырбасталатын облигациялар).

Туынды қаржы құралдарымен (туынды бағалы қағаздармен) сауда биржалық нарықтарда да, биржадан тыс мерзімдік нарықтарда да жасалады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
Фильм аты: Туған елдің түтіні 

Шыққан жылы: 2013 

Жанр: Сериал, Телехикая 

Рөлдерде: Оңдасын Бесікбасов, Дариға Күшікбаева, Олжас Жақыпбек, Рүстем Жаныаманов, Әйгерім Төлемісова 

Суреттеме: Туған елдің топырағы, туған үйдің түтіні кімге де болсын ыстық, қадірлі... Мемлекет тарихындағы елеулі оқиғалардың қарапайым елдің өміріне әсері, айрандай ұйыған отбасындағы бәйтеректей әкенің орны, балалардың есеюі, жігіттің ел ағасы болуы – осының барлығы туған жердің, елдің тарихының бір бөлігі. Қазақстанның бұғанасының бекіп, алғашқы дипломатиялық қарым-қатынас, саясаттағы, экономикадағы қадамдары, халықаралық спорттағы алғашқы жеңістер, бизнестің дамуы, тұңғыш теңгенің шығуы - мұның барлығы телехикая кейіпкерлерінің өмірімен ұштасқан. Тарих пен өмірді сабақтастыра отырып өрілген бұл фильм Тәуелсіздік алған алғашқы жылдардағы ел өмірінің шынайы болмысын баяндайды.

Дереккөздер
-----------

1.
**Тхеравада** ағымы - (ескі жол) будданың салт жолы. Ұстаздың бейнесін жай құрмет етудің орнына тәңірге айналдырылған Буддаға табыну Үндіде етек алды. Мифтік аңыз есебінде Гаутаманың жүрген жерлері, айтқан сөздері барлығы киелі ретінде көрсетіліп, сол жолмен жүру керек дейді. Қатардағы буддистерді сергектену жолындағы жұмыс, жақсы жиған еңбегі бойынша бағалайды. Сол себептен Оңтүстік және Шығыс-Оңтүстік Азиядағы монастырдің рольдері биік болды. Осыған байланысты Тхеравада ағымы немесе хинояна (кіші күйме) үнді мемлекетінен басқа елдерге жақсы таралған жоқ.

#### Дерек көздері:

* Дінтану негіздері: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. (Яблокова И.Н. 5-е баспасы, 2006.
* Гараджа В.И. Дінтану негіздері. Педагогикалық ЖОО-дың студенттеріне арналған оқу құралы. Мәскеу. 1994.
**Гештальтерапия** — гештальт психологияның теориясына негізделген, адамға психотерапевтік ықпал ететін әдістер және процедуралар жүйесі — психологиялық зерттеулердің аумағы, тұтастық құрылымының қызметтері мен зандарын алғышарт ретінде қарастырып, соның нәтижесінде олардың арасындағы байланыстары түсіндіріледі. *Гештальтерапияның басты принципі* — адам өзін, басқа адамдарды және әлемдегі басқа бар нәрселерді сол күйінде қабылдап және олардың бар ахуалын жетілген деп, өзгертудің немесе жетілдірудің қажеті жоқ деп бағалайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Берден Байқошқаров** (28 шілде 1936 жылы, Талас ауданы бұрынғы К.Маркс атындағы ұжымшар) — қоғам қайраткері. 

Қазақ ауыл шаруашылық институтын бітірген (1959). 1959-62 ж. Талас ауданындағы "Қызыл Октябрь" ұжымшарында, "Ойық" кеңшарында машина- трактор шеберханасының меңгерушісі, 1962-69 ж. Ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру және дайындау жөніндегі Талас территориясы басқармасында бас инженер, басқарма бастығының директоры, 1969-73 ж. "Кеңес" кеңшарының директоры. 1973-74 ж. Сарысу ауданы партия комитетінің 2 хатшысы, 1974-84 ж. Қордай ауданы партия комитетінің 1- хатшысы, 1984-91 ж. Қазақ КСР су шаруашылығы министрлігінің Материалдық-техникасымен қамтамасыз ету , механикаландыру және электрлендіру басқармасының бастығы. 1991-93 ж. Байзақ ауданы Чапаев атындағы кеңшардың директоры. Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты болды. Қазан Революциясы орденімен және медальдармен марапатталған. «Қордай: кеше және бүгін» атты кітаптың авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, Алматы, 2003
**Баталасу** - әр азаматтың, елдің, тектіліктің, сөзде тұру және келісімнің, бірліктің, беріктіктің үлкен жолы. Бұл жол құдалықта, серт пен уәдеде, елшілікте, ел арасындағы маңызы үлкен шараларда жасалады. Сонымен бірге баталасу хан, ақсақалдар, билер алдында, аруақ орнында жасалып, қол алысып орындалатын ғұрып және ол ұзақ мерзімге, тіпті мәңгілікке жалғасады. Баталасыпты деген сөз - ел ішінде маңызы өте зор іс. Арғын Аманжолдан Әлімбет, Бәйімбет, Шақшақ туады. Шақшақ қайтыс болғанда оның жас әйелі Сомалтынды жақын қайнысы Әйдеркеге қосады. Осы Сомалтынның Шақшақтан туған жас баласы Есназар мен Әйдеркеден туған Жылқайдар екеуі енелес. Екі бала бірге өсіп, ер жеткеннен кейін елдің басты адамдары жиналып: "Сомалтын қасиетті, өнегелі ана болды. Бұдан былай одан туған Есназар мен Жылқайдар балалары бір ананың баласы болғандықтан, қанша ата өтсе де, бір - бірінен қыз алыспасын, өмір бойы туыс болып саналсын",-деп, қол жайып, аруақ атын айтып, баталасыпты. Міне, сол бата арасы 12 атаға толса да, әлі бұзылған жоқ.

Баталасу - қасиетті ұғым. Оны бұзу - қазақ арасында өте жаман іс. "Бата бұзған" деген - қарғыспен тең, өте ауыр сөз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті" Кенжеахметұлы С. ISBN 978-601-01-1116-5
|  |
| --- |
| **Ислам**
мақалалар тізбегінің бөлігі

Құрандағы Ислам пайғамбарлары
 |
| **Елшілер** мен **пайғамбарлар** |
| Адам  • Ыдырыс Нұх  • Һұд  • Салық Ибраһим • Лұт   Ысмайыл • Ысқақ  
Жақып • Жүсіп   Әйюб 
Шұғайб  • Мұса  • Һарұн   Зул-Кифл  • Дәуіт  •
Сүлеймен  • Ілияс   Әл-Йаса  • Жүніс   Зәкәрия  • Жақия   Иса  Мұхаммедﷺ

к • т • ө |

**Әл-Йаса** (араб.: اليسع‎, христ.: Елисей, яһуд.: Элиша) — қай жерде өмір сүріп, қандай кітап түсірілгені белгісіз Аллаһтың пайғамбары. Ол туралы Құранда бірнеше рет айтылады. Мысалға:

> 
> «...және Исмаилды, әл-Йасаны, Юнусты, Лұтты. Және олардың барлығын әлемдерден артық еттік»
> 
> 
> — Әл-Ән'ам сүресі, 86 аят
> 
> 

> 
> «Исмаилды, әл-Йасаны, Зул-Кифлды еске ал. Және олардың барлығы жақсылардың қатарына жатады»
> 
> 
> — Сад сүресі, 48 аят
> 
>

Дереккөздер
-----------
**Жұмырбас кесірткелер** (лат. *Phrynocephalus*) – ешкіемерлер тұқымдасының бір туысы. 

  

Батыс және Орталық Азияның құмды жерлерінде мекендейтін 30-дай түрі белгілі. 

Денесі жалпақ, басы жұмыр, артына қарай иілген құйрығы бар. Денесінің ұзындығы 25 см-дей. Денесі бірыңғай ұсақ қабыршақтармен жабылған. Аяқтары жақсы дамыған. Жұмырбас кесірткелерде алқым (тамақ) қапшықтары болмайды. Түсі өзі тіршілік ететін топырақ түстес болып келеді. Жұмырбас кесірткелердің барлық түрі жұмыртқа (1–7-ден) салып көбейеді, тек тибеттік түрі ғана баласын тірі туады. 

Ұсақ жәндіктерді, олардың дернәсілдерін, т.б. омыртқасыздарды, сондай-ақ, шырынды өсімдіктерді де жейді. Жұмырбас кесірткенің Қазақстанның шөл және шөлейтті аймақтарында таралған 7 түрі бар, оның ішінде өте жиі кездесетін түрі – батбат кесіртке, ал сирек кездесетін жұмырбас шұбар кесіртке (P. versіcolor) мен Зайсан жұмырбас кесірткесі (P. melanurus) қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген (1996).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
1962 жылы 2 желтоқсанда Шымкент облысының Созақ ауданындағы Шолаққорған ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мейірбеков Қуан, марқұм. Анасы - Әбілова Балажан, зейнеткер.
Т. Рысқұлов атындағы Қазақ мемлекеттік экономикалық университетінің қаржы және несие факультетін бітірген (1992), экономист.
Экономика ғылымдарының кандидаты (2004). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Шағын кәсіпкерлікті қолдау жолдары мен тәсілдері». Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.
1983 жылдан - КСРО Мембанктің Созақ ауданы бөлімшесінде 2-ші разрядты сарапшы-кассир. 1988 жылдан - "Агропромбанк" ақша айналымы жөніндегі уәкіл. 1991 жылдан - Шымкент облысы Таукент кентінде "Агропромбанк" филиалының меңгерушісі. 1992 жылдың тамызынан -
«Қазақстан Әлембанкі» АҚ басқармасында жетекші экономист, бас экономист, басқарма бастығы, тераға орынбасары. 1995 жылдың қаңтар айынан - дамыту және ынтымақтастық Орталық Азия банк вице-президенті (Алматы қаласы). 1998 жылдың мамырынан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Құжаттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
1999 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Қаржы-шаруашылық бөлімінің меңгерушісі.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001),
«Ерен еңбегі үшін» (2005), «Қазақстан Конституцияна 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.
Әскери атағы - полковник.
Діни көзқарасы - дінге сенеді.
Хоббиі - жүзу, серуендеу, табиғат аясында демалу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.
Үйленген. Жұбайы - Сопбекова Сәуле Сапарқызы, үй шаруасымен айналысады. Үлдары - Қуанов Бағлан (1992 жылы туған), Қуанов Рауан (1993 жылы туған); қызы - Қуанова
Айдана (1996 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Бердіқожа** (шамамен 18 ғасырдың соңы – 19 ғасырдың ортасы) - жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің атасы. 

Құнанбай Бердіқожаны Шыңғыстаудың тұмсығындағы Шалғынбай төренің ауылынан 1850 жылдары қасына көшіріп әкеліп, Қызылшоқы деген жерге қоныстандырған. Шежірелерде Бердіқожаның әкесі Саяқып (Саяқ) делінеді. Саяқыптың зираты - Арқат тауындағы Бетағаш қорымында. Саяқып - Ырғызбайдың, Берді - Өскенбайдың, Әуез - Құнанбайдың, Омархан - Абайдың замандасы.
Әуезов 1928 ж. С. Сәдуақасовтың сұрағына берген жауабында: «Тобықты ішіне менің үшінші атам Бердіқожа бірталай туысқандарын ертіп, найман ішінен келген. Ол - Құнанбай заманы. Құнанбайдың шақыруымен келгенге ұқсайды. Ең әуелгі шыққан жерлері ол кезде Алматы жағы болса керек. Бердіқожа тобықты ішіне келген соң, бірталай заман өмір сурді. Артынан бір қызын Құнанбай тоқалдыққа алған. Сонымен бұл елмен құдандалы, жақын болып, тобықты ішінен қоныс алып, мекен етіп, тұрып қалған. Бердіқожа өзге қожаларша қожалық етіп, үгіт айтып, дінге үйретіп жүрді ме, жүрмеді ме, оны білмеймін. «Солай қылды» деген сезді естігемін жоқ» деп жазған. Саяқыптың ұрпақтарының шежіресі бойынша, оның бәйбішесінен - Өзібек, Қарақожа, Сәсейіт, Сұлтан, Темір; тоқалынан - Төлеген, Берді, Қылыш туады. Бердіден - Үсен, Бұрахан, Әуезхан, Кенжехан, Самархан деген ұлдары және Бибіхан, Айшахан, Нұржан, Нұрғаным есімді тәрт қызы тарайды. Әуезден - Омархан, Омарханнан - Мұхтар туады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Дубек (шын есімі Иүсіпбек) Нұртазаұлы Шалғынбаев** (1920, Қытай, Тарбағатай аймағы, Шағантоғай ауданы Барлық тауы — 1947, Шәуешек қаласы) — Шыңжаңдағы қазақ зиялыларының өкілі, ағартушы, журналист. 

Әкесі Нұртаза Шағантоғайда үкірдай(болыс) болған, Найман елі ішінде ***Жұмық*** руынан 

Дубек сауатын қытай мектебінде ашқан. Ол кезде қытайлардың қол астында қызмет еткен, оқыған қазақтарға қытайша ат қойылатын болғандықтан, Иүсіпбек Дубек аталып кеткен. Дубек Үрімжідегі моңғол-қазақ интернатының тіл және әдебиет факультетінде оқып жүріп, аударма жұмысымен шұғылданады ("Қыз Жібек" операсын қытай тіліне аударған, 1939). Үрімжіде Шэн Ши Cай билігіне қарсы қазақ жастарының астыртын ұйымын құрады. Бірақ көп ұзамай бұл ұйым жабылып, Дубек қамауға алынады (1940). 1942 жылы абақтыдан босап, Тарбағатайға оралады. Шэн Ши Cайдан кейінгі У Жұң Шын билігі тұсында Гоминьдан партиясының Тарбағатай аймақтық комитетінде үгіт бөлімінің бастығы міндетін атқарды (1945). 

Кеңес Одағының Шәуешектегі консулының орынбасары Зейнуллинмен бірге ұлт-азаттық ұйымының бағдарламасын жасап, ұйымды қайта құрады. Шәуешектегі қазақ-қырғыз ұйымымен бірлесе отырып, "Қыз Жібек", "Ер Тарғын", "Жалбыр", "Шұға", "Қалқаман — Мамыр", "Еңлік — Кебек", өзі жазған "Қасқырбай" пьесасын сахнаға шығарады. 

Дубектің бірқатар мақалалары ("Кедей оқушының тағдыры", "Махаббат мұңы", "Халық пікірінің шындығы", "Әдебиетіміздің келелі міндеттері", "Кеңес — Герман он жылдық келісімі туралы", т.б.) қытай және қазақ тілдерінде жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**Педикулез** - бұл биттердің кесірінен болатын ауру. Көбінесе бит жеке гигиена ережесін бұзғаннан, бөтен адамның затын пайдаланып, киімін киюден жұғады. Соның әсерінен педикулез пайда болып, биттер мекендеген жер қыши бастайды. Сондай-ақ, биттер көптеген жұқпалы аурулардың тасымалдаушылары (бөртпе,сүзек және т.б.) болып табылады.

Битпен күресудің, оны алдын алудың шаралары-жеке бас тазалығы мен санитарлық талаптарды қатаң сақтау, шаш пен дене гигиенасын күтіп, қарау. Жуынған соң төсек пен ішкиімді ауыстырып тұру керек.

Бит түскен жағдайда тез арада дәрігерге қаралған дұрыс.Емдеу шаралын кешіктірмей жүргізу,өзімізге және денсаулыққа пайдалы.