recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Покемон** (жап. *ポケットモンスタ* — покэтто монсута, ағыл. *Pokemon*, ағыл. сөзі *Pocket monster* «қалта құбыжығы») - өте танымал кейіпкерлері және сауда белгісі бар туындыға ие, 1996 жылы Сатоси Тадзири негізін қалаған интеллектуалды иелік. «Покемон» сауда белгісіне Nintendo атты үлкен компьютер ойындарының фирмасы иелік етеді. «Покемон» ең алғашында Game Freak шығарған жұп ойын ретінде жарыққа шықты, осыдан кейін дүние жүзі бойыша ең танымал компьютер ойындарының топтамаларының ішінде екінші орыннан көрінді, ал бірінші орынды Nintendo фирмасының басқа ойындар топтамасы алды. Қазіргі уақытта ойындар желісі бойынша құрылған және әлемде кең танымал болған аниме жанрындағы туынды, манга, коллекциялық карточкалық ойын және басқа да тауарлар бар. 

«Покемон» сөзі ғажайып қасиеттерге ие, ойлап табылған тірі ағза деген мағына береді. Қазіргі таңда 721 түрі тіркелген. Ойлап табылған «Покемон» әлемінде өздерін бапкер деп атайтын адамдар покемоның басқа да покемондармен шайқасуға үйретеді. Шайқас бапкер жеңілгенде немесе покемон есінен танып құлағанда ғана аяқталады, ешқашан өлімге шейін созылмайды. Ережеге сәйкес мықты әрі тәжірибелі бапкерлерді сыйлайды.

Ойлап табылған «Покемон» әлемі қазіргі заманда бейнеленеді, бұл әлемде тумысы бөлек тірі ағзалар, яғни покемондар өмір сүреді. Кейбір покемондар сөйлей алады. Олардың көп түрлері болады, қазіргі уақытта 721 түрі белгілі, әр покемон ерекше қасиеттерге ие, бірақ әр қасиеттің покемонда болуы оның қай түрге жататының анықтайды. Мысалы, от покемонына мұз покемонының шабуылдары қатты әсер етпейді, бірақ су және тас шабуылдары ауыр тиеді. Кей-кезде покемонның болмысы екі түрді де біріктіре береді. Покемон шайқаста жеңсе, тәжірибе алады, осылайша деңгейі көтеріледі, яғни сапасы да жоғарлайды. Белгілі бір асуларды бағындарған кезде покемон түрленіп, дамыған түрге айналады, бұрынғы күшінен басымрақ күшке ие болады.

### Компьютерлік ойындар

Ойындарды шығу хранологиялары бойынша буын-буынға бөледі. Әр буын бірнеше ойындар топтамасы шыққаннан кейін басталады. Ережеге сәйкес, ойындар бір-бірінен қатты ерекшеленбейді. Қазіргі уақытта 6 буын бар, ойындар жаңарып отырады. Көптеген ойындар әртүрлі жанрға ие.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
ВКонтакте · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram · YouTube |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
MusicBrainz |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNE: XX5311270 · BNF: 16550976m · GND: 4630629-8 · LCCN: no99066432, sh99014668 · NDL: 00866928 · NKC: unn20221147478 · NLG: 184756 · SUDOC: 203875990 · VIAF: 192610673 |

 |
Координаттар: 54°43′17″ с. е. 56°56′01″ ш. б.﻿ / ﻿54.72139° с. е. 56.93361° ш. б.﻿ / 54.72139; 56.93361 (G) (O) (Я)

Заки Валиди көшесіндегі негізгі кампус
**Башқұрт мемлекеттік университеті** (орыс. *Башкирский государственный университет*, башқ. *Башҡорт дәүләт университеты*) — Башқұртстанның Үфі қаласында орналасқан, 1909 жылы негізі қаланған Ресейдің классикалық университеті.

Тарихы
------

Башқұрт мемлекеттік университеті 56 ғылыми мамандық бойынша аспирантура және 8 ғылыми мамандық бойынша докторантура курстарын ұсынатын аспирантура орталығы болып табылады. 23 мамандық бойынша ғылыми дәрежелерді қорғауға және беруге жауапты 10 докторлық және 3 кандидаттық диссертациялық кеңестер бар.

Мұнда башқұрттар, сондай-ақ орыс ғалымдары, зерттеушілері, математиктері, экономистері, ақындары тұрады. Башқұрт мемлекеттік университетінің профессорлық-оқытушылық құрамының арасында көптеген қолданбалы математиктер мен физиктер болды, олардың ішінде академиктер Николай Боголюбов, Алексей Леонтьев және филология профессоры Ғабдолхай Ахатов. Үфіда (1941-1943 жж.) академик Боголюбов өзінің орташа есептеу әдісін жасады. Ақын Мұстай Кәрім атындағы университетті бітірген.

Академиктер
-----------

### Институттар мен факультеттер

Башқұрт мемлекеттік университетінің факультеттері: Башқұрт Іскерлік қауіпсіздік және қауіпсіздік жан-жақты академиясы, Заң институты, Физика және технология институты, Башқұрт филологиясы және журналистика факультеті, Биология факультеті, Химия факультеті, Экономика факультеті, География факультеті, Экономика факультеті. Тарих, Химия және технология факультеті, Математика және ақпараттық технологиялар факультеті, Филология факультеті, Философия және әлеуметтану факультеті, Психология факультеті, Роман және герман филологиясы факультеті, Мемлекеттік кәсіптер факультеті, Мемлекеттік кәсіптер факультеті, БМУ колледжі.

Жалпы бөлімдер

* Тіршілік қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау департаменті;
* Гуманитарлық ғылымдар шетел тілдері кафедрасы;
* Жаратылыстану факультеттері шет тілдер кафедрасы;
* Педагогика кафедрасы;
* Дене шынықтыру және спорт кафедрасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Institutes and faculties | Bashkir state university.
2. ↑  About the Academy | Bashkir state university.
3. ↑  About Institute of Law | Bashkir state university.
4. ↑  About Institute of Physics and Technology | Bashkir state university.
**Введен ауданы** — Қазақ КСР-нің Қостанай облысында 1944-1957 жылдары болған аудан. Орталығы — Введенка ауылы.

Тарихы
------

Введен ауданы 1944 жылы 8 мамырда құрылды. Құрамына Меңдіқара ауданының Ақжар, Алёшин, Введен, Камен, Надеждин және Тобыл ауылдық кеңестері кірді.

1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына 6 ауылдық кеңес кірді: Ақжар, Алёшин, Введен, Камен, Надеждин және Тобыл.

1957 жылы 27 қарашада Введен ауданы таратылып, аумағы Меңдіқара ауданына берілді.

Ақпарат құралдары
-----------------

Ауданда орыс тілді «Знамя победы» газеті шығарылып тұрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. — 1944. — №35 (295). — 2 б.
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 27 (894), 1957 г.
**Виша Кирти** (қыт. 闐語: *Ючицзе*, Viśa' Kīrti, ?), 10 ғасырдағы Хотан патшасы.

Ючияодан кейін Ючицзе патша болды. 798 жылдан 801 жылға дейін Хотанды Тибет басып алды. Таң әулеті сияқты Хотан да қамқоршылық билігін қабылдады. Хотанда табылған «Хотан құжаты» (MT.b.ii.0065) патша Ючицзеге арналған мадақтау болып табылады, онда былай делінген: «Тибеттің ең жақсы адамдары Хотан патшалығын қорғағандықтан, олардың билігіне алтыншы жыл толды». Тағы бір құжатта (MT.c.0018) былай делінген: «Хотан патшасы Ючицзе билігінің төртінші жылының 18 желтоқсаны. Осы жылдың ішінде губернатор, Аможи және күзетші (?) Вэйчи Лахе (Виша Рака)…» Тибет Тибеттің әртүрлі қанаттарына жататын он мыңнан астам тайпаларды Хотанға рет-ретімен қоныстандырып, Хотанды әскери қалаға айналдырды (Хром), басқарған жалпы әскери қалашық (дмаг-пон). Осыдан кейін Хотан патшасының шыққан тегі белгісіз болып, Виша Самбхава 912 жылы таққа отырды.

|  |
| --- |
| **Хотан билеушісі** |
| Алдыңғы:Ючи Яо | Виша Кирти**10 ғасыр — 912 ж.** | Мұрагер:**Виша Самбхава** |
|

Тағы қараңыз
------------

* Юйчи Исэн
* Витарка-вихара

Әдебиеттер
----------

* Жуң Шыңжаң «Таң әулетіндегі Хотан тарихына қысқаша кіріспе»
* «Ән хикаясы», 490-том. «Хотан өмірбаяны»
**Алексей Михайлович Симорин** (1902-1955), палеонтолог - ғалым, геология - минералогия ғылымының кандидаты (1947). Саратов мемлекеттік университетін (1925) бітірген. 1930 ж. Орталық Қазақстанның көмір кен орындарының геологиялық құрылымын (стратиграфиясы мен фаунасы ) зерттеді. Қарағанды көмір бассейнінің жоғары девон және төменгі карбон қабатының тұңғыш толық стратиграфия қимасын құрастырушы. Симорин көмірлі қабаттар қимасының белгілі бір аралығына сай келетін фауналық горизонттар бойынша көмір қыртыстарын сөйкестеу тәсілін жасады. 23 ғылыми еңбектің, оның ішінде бір монографияның авторы. Негізгі ғылыми еңбектері Қарағанды көмір бассейнінің стратиграфиясы мен фаунасына арналған. Бүкіл одақтың палеонтология қоғамның толық мүшесі. Симориннің құрметіне Орталық Қазақстанда кең тараған ерте-турней жасындағы карбонат қабаты симорин горизонты деп аталған.

Шығармалары
-----------

* Стратиграфия и брахиоподы Карагандинского бассейна (1956).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Василий Иванович Язев** (1913-1999), құрылысшы, Социалистік еңбек ері (1958). Мәскеу индустрия
«Балқаш құрылыс» тресінің прорабы, аға прорабы,
өнеркәсіп учаскесінің бастығы, құрылыс басқармасының бастығы, трест баскарушысы. 1959-1979 жылдары Қарағанды облатком төрағасының орынбасары, 1979-1980 жылдары «Қарағандымебель» бірлестігінің бас директоры. 5-6 бесжылдықтарда,
Балқашты салуда, ұйымдастырушылық, шаруашылық жұмыстарда жоғары нәтижелерге жетті.
КСРО Министірлігінің Кеңесі сыйлығының лауреаты (1976).
Қазақстан Компартиясы 10-съезінің делегаты.
Ленин, Еңбек Кызыл Ту ордендерімен марапатталған.Василий Иванович Язев кұрметіне Қарағандыда көше аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Всесвят ауданы** — Ақмола губерниясының Петропавл уезінің және Қырғыз АКСР-нің Қостанай губерниясының 1919 жылдан 1922 жылдың шілдесіне дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі.

Всесвятский округі Ақмола губерниясының Петропавл округінің құрамында 1919 жылы құрылған. Всесвятский ауылы аудан орталығы болып белгіленді. Округ құрамына 21 болыс кірді: Ананьевская, Андреевская, Анновская, Весело-Подольская, Всесвятская, Джангаринская (көшпелі), Ефимовская, Золотоутовская, Караобинская (көшпелі), Карасульская, Қаратальская (көшпелі), Кенжегалинская (көшпелі), Құсмұрын (көшпелі), Ново. -Покровская, Покровская, Святогорская, Севастопольская, Средняя, Ставропольская, Старобельская, Черняевская.

1921 жылы 27 сәуірде Всесвят ауданы Қостанай губерниясының құрамына берілді. Сонымен бірге Аннов, Жанқарин, Ефимов, Кенжегалин, Ставрополь, Старобель болыстары Петропавл уезінің құрамында қалды.

Округте 9 болыс қалды: Ананьевская, Весело-Подольская, Всесвятская, Караобинская (көшпелі), Карасульская, Каратальская (көшпелі), Құсмұрынская (көшпелі), Ново-Покровская, Севастопольская.

1921 жылы 30 маусымда облысқа Петропавл уезінен көшірілген Анновская және Кенжегалин (көшпелі) болыстары қосылды.

1922 жылы 4 сәуірде Всесвятский ауылы Урицкий деп өзгертілді.

1922 жылы 27 шілдеде Всесвят ауданы Всесвят уезі болып қайта құрылды .

Дереккөздер
-----------
**Григорий Петрович Юрченко** (1937 жылы туған),
инженер-механик. Омбы машина жасау ин-тын (1961), Алматы Жоғары партия мектебін (1974)
бітірген. 1961-1977 жылдары Балқаш кен-металлургия
комбинатының мыс қорыту зауытында электромонтер, түсті металдарды өңдеу зауытында инженер-
технолог, комсомол, партия комитеттерінде әртүрлі басшылық қызметтер атқарған. 1977-1982 жылдары Балқаш қалалық Кеңесі атқару комитетінің төр-
ағасы, Жезқазған облыстық Кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары, кейін 1-орынбасары, 1988-1992 жылдары облыстық кәсіподақтар Кеңесінің төрағасы, 1992-95 жылдары Жезқазған облысының
әкімі болды. 12-шакырылган ҚазКСР Жоғарғы
Кеңесінің депутаты. Еңбек Кызыл Ту, 2 мәрте
«Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Үлгі:Просьба переименовать**Марат Кәрімұлы Мәжитов** - 1942 жылы 27 мамырда бұрынғы Гурьев, бүгінгі Атырау облысы, Мақат (қазіргі Қызылқоға) ауданы, Чапаев атындағы ұжымшарда дүниеге келген.Орта мектепті бітіргеннен кейін Комсомолдық жолдамамен мал шаруашылығына барып, көмекші шопан сосын жылқы баққан.Жүргізуші мамандығын игеріп, машина айдаған. 3(үш) жыл Ресей аумағында әскери міндетін атқарған.Содан кейін Қазақ Мемлекеттік Университеті журналистика факультетінің күндізгі бөліміне түсіп, оны ойдағыдай бітіріп, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті Үгіт және Насихат бөлімінің арнайы жолдамасымен "Мәдениет және Тұрмыс" журналына жұмысқа орналасқан. Ұзақ жылдар қазіргі «Парасат» («Мәдениет және тұрмыс») журналында аға тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары болып қызмет жасады. Содан кейін он алты-он жеті жылдай «Ақиқат» («Қазақстан коммунисі»), журналында жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары болып қызмет істеді. Одан соң "Жұлдыз" журналында бас редактордың орынбасары қызметінде болды. 2008-2010 жылдары Астана қаласында шығатын «Ел» республикалық газетінде кеңесшілік қызмет атқарды. 

Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының екі мәрте лауреаты. Республикалық Табиғат қорғау қоғамы жарияланған конкурстың екі дүркін жеңімпазы. Атырау облысы Қызылқоға ауданының «Құрметті азаматы», «Құрмет» орденімен, Тəуелсіздіктің 20 жылдық медалімен, Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдық медалімен марапатталған. </ref>

Еңбектері
---------

«Қып-қызыл жалын» (1979), «Құлынды жон» (1983), «Соңғы айналым» (2002), «Аманғали» (2010) повесть, әңгімелер мен «Қүмдағы із» (1995), «Құныскерей» (2002, 2012), «Тобанияз» (2004, 2009) романдарының авторы. 2004 жылы «Тәуелсіздік рухымен» және «Әке аманаты» (2013) публицистика-эссе кітабы жарық көрді. Әр жылдары топтама жинақтарға бірнеше шығармалары кірген. 2016 жылы 5 томдық шығармалар жинағы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы
Роберт Уиздом (ағыл. Robert Wisdom, туған. 14 қыркүйек 1953) — американдық актёр.

Өмірі мен мансапы
-----------------

Роберт Уиздом Вашингтонда өмірге келіп, Колубиялық университеттін оқып шықты. Роберт 80-ге жуық фильмдер мен телесериалдарда көрінседе, әлемге көбінесе HBO «Прослушка» сериалында Говард Колвин ролімен әйгілі. Сонымен қатар Роберт Уиздом «Без лица», «Дюплекс», «Рэй» және «Писатели свободы» кинолары арқасында әлемде танылады.

2007-2008 жылдар аралығында "Побег" телесериалында, ал кейін «Сверхъестественное» мен «Чёрная метка» сериалдарында уақыт сайын көрініп тұрған. Тағыда аз уақыт аралығында болып тұрған "Счастливый город" сериалына түсіп үлгерген. Роберт Уиздом «Закон и порядок: Специальный корпус» пен «Как я встретил вашу маму» сериалындарда қонақ болған. 

2012 жылы "Нэшвилл" телесериалында саясаткер Коул Карлайл ролін ойнайды. Екінші сезоннан бастап оның кейіпкері эпизодтық ролге дейін түсті, себебі Коулдың сериал желісінің дамуына қосатын үлесі аз болатын.

Дереккөздер
-----------

1. Роберт Уиздом Internet Movie Database
2. Роберт Уиздом
**Петропавл ауданы** — Қазақ КСР-нің Солтүстік Қазақстан облысында 1942-1957 жылдары болған аудан. Орталығы — Петропавл қаласы.

Тарихы
------

Петропавл ауданы 1942 жылы 19 наурызда құрылды. Құрамына Архангел, Бескөл, Кривозёр, Ново-Камен, Ново-Павлов, Петерфельд, Плосский ауылдық кеңестері енді.

1951 жылы ауданда 7 ауылдық кеңес болды: Архангел, Бескөл, Кривозёр, Ново-Камен, Ново-Павлов, Петерфельд, Плосский.

1957 жылы 14 қыркүйекте Петропавл ауданы таратылып, Якорь, Берёзов ауылдық кеңестері Соколов ауданына, Бескөл ауылдық кеңесі Приишим ауданына, Петерфельд, Архангел ауылдық кеңестері Мамлют ауданына, Асанов ауылдық кеңестері Полудин ауданына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасының Жарлықтары мен Қазақ КСР Заңдарының жинағы
**Марат Жахитов** (*7 қаңтар 1945 ж.т*. Тараз қ.) - спортшы, бапкер.

Еңбек жолы
----------

КСРО мен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1968). Институтта самбо күресімен айналысып, республика біріншіліктерінің жеңімпазы атанды. Спорт шебері болады. КСРО студенттер ойнында жүлделі орынға ие болып, құрама командаға алынды. 1969-71 ж. Кеңес Армиясының қатарында жүріп, Белоруссияның құрама командасына мүше әрі бапкер болды. КСРО Қарулы Күштерінің жүлдегері атанды.

Шәкірттері
----------

Жамбыл қаласында бапкерлік жұмысын бастап, 1971-2000 ж. арасында самбодан Қ. Байшолақов, Т.Байшолақов, Н.Оспанов сияқты әлем чемпиондарын дайындады. Оның шәкірттері С.Волобуев, А.Махмутов, А.Мұсабеков, Т.Байшолақов, С.Жартыбаевтар әр жылдары әлем Кубогын жеңіп алса, А.Мұсабеков пен Қ.Байшолақов Еуропа чемпиондары атанды. Ал, А.Махмұтов, Е.Әлжанов, М,Жүнісбеков, Т.Жылгелдиев, С.Жартыбаев, С.Волобуевтар Азия құрылығының чемптондары болды.

Марапаттамалары
---------------

Марат Жахитов КСРО мен Қазақстан, Францияның құрама командасының бапкері болды. *"Халықтар Достығы"* орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марпатталған.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Пфеннинг Роберт Августович** (1823, Киев,—16. 2. 1898, Ташкент) — музыка зерттеуші және этнограф. Киевтегі орыс музыка қоғамы бөлімін ұйымдастырушылардың бірі. Киев музыка училищесінің директоры болды. 1870 ж. Ташкентке келіп, өзбек, қазақ т. б. Түркістан халықтарының муз. творчествосын жинап зерттеді. Ғылыми-зерттеулік еңбектерінде қазақ өндеріне тоқтала келіп, олардың тұрмыстағы, қоғамдағы маңызын; муз. тілінің өзіндік ұлттық ерекшеліктерін, оның гармониялық негіздерін айқындап, жан-жақты зерттеді. Роберттің Қазан соц. революциясына дейінгі қазақ музыкасын зерттеуде үлесі мол.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Сауранбай Құлманұлы (1847–1919) — қазақтың белгілі билерінің бірі. Бұрынғы Перовск уезіне қарасты Қараөзек болыстығында (қазіргі Қызылорда облысы) дүниеге келген. Басында Аббас бидің көмекшісі болды, орақ тілді Аббас бидің тәлім-тәрбиесін алған. Халық арасында өзінің шешендігімен, өткір тілімен, шешендігімен көзге түскен. Ел ішіндегі билік, әкімшілік жұмыстарына қатысқан, дау-шараларды шешу кезінде билік айтқан.Кейін 30 жыл бойы Перовск уезіне қарасты Қараөзек болысын басқарған. 1870 жылы Сауранбай арық қаздырады, халық оны «Сауранбай арығы» деп атап кеткен.Ал осы арықтың үстінен 1904 жылы салынған темір жол көпірі «Сауранбай көпірі» аталған. 1902 жылы Орынбор - Ташкент темір жолын салуға белсенді қатысқан, құрылысына көмек көрсеткен. 1901 жылы 22 наурызда күміс медальмен және Станиславский лентасымен марапатталған. Кете Жүсіп, Дүр Оңғар, Жарылқап ақындардың жырларында Сауранбай би Құлманұлы туралы деректер кездеседі.

Сілтеме
-------

Қазақстан балалар энциклопедиясы "Империя құрамында", Қайрат Бегалин.
**Риддер ауданы** — 1928-1931 жылдары болған Қазақ АКСР құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

Тарихы
------

Орталығы Риддер жұмысшылар ауылында орналасқан Семей округінің Риддер ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Семей губерниясы Өскемен уезінің Риддер, Красно-Октябрь және Тархан болыстарының бөліктерінен құрылды (1928 жылы 3 қыркүйекте БОАК бекітілген). Оның құрамына 10 ауылдық кеңес кірді: Александровский, Бутаковский, Запорожско-Убовский, Зимовский, Орловский, Пихтовский, Попереченский, Риддерский, Стреженский, Черемшанский .

1930 жылы 17 желтоқсанда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің 1930 жылғы 23 шілдедегі қаулысы негізінде Қазақ АКСР-індегі аймақтық бөлініс таратылды, Риддер облысы тікелей республикалық бағынысқа өтті.

1931 жылғы 11 қыркүйектегі Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті Төралқасының жарлығымен Глубоковский және Черногор ауылдық кеңестері Өскемен ауданына берілді .

1931 жылы 27 желтоқсанда Риддер ауданы таратылды (1932 жылы 1 қаңтарда Қазақ АКСР ОАК бекітті), Риддер тәуелсіз әкімшілік-аумақтық бірлікке бөлінді, қалған жер Өскемен мен Шемонаиха аудандары арасында бөлінді .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі анықтамалығы (1920 ж. тамыз — 1936 ж. желтоқсан), А.-А. 1956, с. 200.
2. ↑  Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік архиві, ф. 752, оп. 2, д. 489, л. 15.
3. ↑  Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік архиві, ф. 3, оп. 1, д. 99, л. 186.
4. ↑   ҚР Орталық мемлекеттік архиві, ф. 544, оп. 1б, д. 216, л. 25, 36.

Сілтеме
-------

* Риддер ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер
**Астаналық экономикалық форум** (қысқартылған **АЭФ**, ағылш. *Astana Economic Forum*) - Астанадағы штаб-пәтермен байланасу үшін халықаралық және аумақтық платформа. АЭФ Еуразиялық ғылымдар клубының мүшелері және Қазақстан Республикасының басқармасымен 2008-інші жылы құрылған. Жыл сайын Астана қаласында өтеді. 2008-інші жылдан бері АЭФ-ке жүз мемлекеттен сегіз мыңнан астам делегат қатысқан.

Астаналық экономикалық форум әлемдегі ең үлкен халықаралық форумдардың бірі болып табылады. 2008 жылдан бері АЭФ жыл сайын бизнес-қауымдастығының эксперттері мен өкілдерін жинап, қазіргі уақыттағы экономикалық және әлеуметтік мәселелерінің шешімін іздейді.

Форум тақырыптары
-----------------

* Қаржылық-экономикалық тұрақтылық
* Сауданы дамыту және бәсекелестікке жарамдылықты арттыру
* Инвестициялар, инновациялар, инфрақұрылым
* Экономикалық өсудің әлеуметтік және мәдениеттік аспектілері
* Қазақстан 2050
* Жаһандану және интеграциялық процесс
* GLOBAL RISK EXPO-2014

Тарихы
------

Астаналық экономикалық форум өз тамырын 1994 жылы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Мәскеу мемлекеттік университетінде айтқан сөзіндегі, интеграциялық бастамаларының сериясының ұсынысынан тартады. 2007 жылдың маусымында Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Еуразиялық ғылым клубын құру туралы сөз қозғады. Еуразиялық ғылым клубы, Еуразиялық қауымдастықтың экономикалық интеграциясымен және халықаралық экономикалық ынтымақтастықты дамытуға көмектеседі. Еуразиялық экономикалық ғылым клубы 2008-інші жылдың 27 маусымында Қазақстан Республикасынң экономика және бюджетті жоспарлау Министрлігінің және экономикалық ғылыми-зерттеу институтының көмегімен құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Astana Economic Forum.  *Ministry of Foreign Affairs of Kazakhstan*. Тексерілді, 30 қаңтар 2013.
2. 1 2  Astana Economic Forum - General Information.  *Astana Economic Forum*. Тексерілді, 30 қаңтар 2013.
3. ↑  History of the Eurasian Economic Club of Scientists.  *Eurasian Economic Club of Scientists*. Тексерілді, 30 қаңтар 2013.
4. ↑  The V Astana Economic forum has started its work in Astana.  *Kazakh-British Chamber Of Commerce* (мамыр 27, 2012). Тексерілді, 30 қаңтар 2013.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

### Ресми сайттары

* Астаналық экономикалық форумның ресми сайты Мұрағатталған 21 қыркүйектің 2015 жылы.
* Астаналық экономикалық форумның ресми блогы Мұрағатталған 7 ақпанның 2013 жылы.
* Еуразиялық экономикалық ғылым клубының ресми сайты Мұрағатталған 17 желтоқсанның 2014 жылы.
**Азадовский Константин Маркович** (14 қыркүйек 1941 жылы, Ленинградта туған) — кеңестік және ресейлік әдебиет маманы, Марк Азадовскийдің ұлы. Германистикадан көптеген ғылыми жұмыс пен публикациялардың авторы (әсіресе Райнер Мария Рилькенің творчествосынан), Ресей мәдениетінің «күміс ғасырының» ақындарының творчествосымен (әсіресе Константин Дмитриевич Бальмонт, Николай Алексеевич Клюевтің) және ресей-еуропа әдеби байланыстарымен көп айналысқан.

«Звезда», «Новое литературное обозрение» және «Вопросы литературы» ресейлік әдеби журналдарының коллегия мүшесі. 1999 жылда «Русский Букер» атты әдеби сыйлығы алқасының төрағасы.

Әлеуметтік позиция
------------------

2001 жылы НТВ телеканалын қолғау хатына қол қойды.

Таңдалған библиографиясы
------------------------

* Бальмонт и Япония. М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1991 (в соавторстве с Е. М. Дьяконовой)
* Жизнь Николая Клюева. СПб.: Изд-во журнала «Звезда», 2002
* История одной фальсификации. М.: РОССПЭН, 2011 (в соавторстве с Лидией Азадовской)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Константин Маркович Азадовский

1. ↑  Страница К. М. Азадовского Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
**Ысқақ қажы Бәйбекұлы** (1856-1948) - көріпкел әулие, ислам дінінің көрнекті өкілі. Руы — Кіші жүз Таманың Көзей бұтағы. 

Жасынан зерек, діни кітапты көп оқыған,
«Мұқтасарды» жатқа білген. «Молда бала» атанып жүргенде кенеттен ауырып, содан жан тәсілім бергені, анасы Әз Тоқсанбай әулиенің қызы Ақборықтын қайтыс болған баласын үш күн күзетуге
рұқсат алғаны, сол айтқан мерзімде балаға жан біткені аңыз емес — ақиқат. Соны кезімен көргендердің келер ұрпаққа қалдырып кеткен, табиғат кереметінің бір құпиясы. Осы оқиғадан соң ұсталыққа бой ұрған баланы Меккеге аттандырады.
Ысқақ Қажы дүниені тәрк етіп, бүкіл ғұмырын рух жолына арнаған, жолға шыққан қарып-қасерді алдын ала біліп отырған. Кей жағдайда ат ерттетіп өзі іздеп барған. Емдеп жазған адамдарынан ешбір сыйлық алмаған. Егер сыйларын көрпе астына тығып немесе туыстарының біреуіне беріп кетсе, соны иесіне қайтарғанша зікір салып, ауырып қалатын болған. Асқан жүрек тазалығы, қарып-қасерге тиген шарапаты арқасында «Ысқақ әжі әулие» атанған. 

Мазары Түгіскен ауылының солтүстік-батысында, 7 км жерде, Сарысу өзенінің оң жағасында.
Басына теуеп егіп, түнеушілер қазір де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**«Эйбар»** (баск Eibar Kirol Elkartea, ис. *Sociedad Deportiva Eibar, S.A.D.*) — Испанияның Эйбар қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Ипуруа" стадионында өткізеді.

Тарихы
------

1940 жылы «Депортиво Галло» және «Юнион Депортиво Эйбарреса» клубтарының бірігуінен пайда болды. 

2014/15 жылғы маусымда тұңғыш рет Испания жоғары дивизионында өнер көрсетті. Содан бері тек осы дивизионда ойнап келеді.

2014/15 жылғы маусымда Ла лигада 18-орында қалды да, төменгі лигада түсуден "Эльченің" қаржылай қиындық салдарынан лицензиясынан айрылып, төменгі лигаға кетуі ғана құтқарып қалды.

Жетістіктері
------------

**Сегунда**

* **Жеңімпаз:** 2013/14

**Сегунда B**

* **Жеңімпаз (3):** 1987/88, 2006/07, 2010/11

**Терсера**

* **Жеңімпаз (7):** 1950/51, 1952/53, 1961/62, 1962/63, 1966/67, 1981/82, 1985/86

Атақты футболшылары
-------------------

* Аргентина Хосе Гарате
* Гана Дерек Боатенг
* Испания Хаби Алонсо
* Испания Мануэль Альмуния
* Испания Иван Куэльяр
* Испания Давид Сильва
* Испания Тико
* Ресей Игорь Ледяхов
* Уругвай Федерико Магальянес

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
**Тамара Тахминдаровна Абдуллаева** (наурыз 1914 туған) — Жамбыл облысы, Меркі ауданы, «Қызыл Шығыс» ұжымшар звеношысы, Социалистік еңбек ері.

1914 жылы наурызда дүниеге келген. 12 жасынан бастап жүзім шаруашылығында жұмыс істеді.

1944 жылы Меркі ауданына қарасты «Қызыл Шығыс» ұжымшарына ауысып, қызылша шаруашылығы тобының звеношысы болып тағайындалды. Бірінші маусымда қант қызылшасының әр гектарынан 494 центнер өнім алды. Содан кейін өнімділікті 650-680 ц/га дейін жеткізді.

1948 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен, 1956 жылы «Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталған. 1965 жылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. «Еңбек ардагері» медалімен де марапатталған (1977).

1977 жылдан бастап — зейнеткер.

Сілтеме
-------

* 
* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* фото
* Абдуллаева Тамара Тахминдаровна. «Герои страны» сайты.
**Мұнай геологиясында**: өткен геологиялық *кезеңдер* мен *дәуірлердегі* мұнай мен газ массаларын қалыптастырған
және олардың жатындары түзілуін қамтамасыз еткен қойнаулық өңірлердің
термикалық өрісін қалпына келтіру шаралары. *Шөгінді таужыныстар*
жиынтығының өзге таужыныстармен көмкерілуі нәтижесінде бірте-бірте жер
қойнауларына қарай тереңдей түсуі сол өңірлердегі температура көрсеткішінің
де бірте-бірте өсуімен орайласатыны, ал мұның өзі жаңағы таужыныстар
құрамындағы *органикалық заттар* есебінен мұнай-газ массаларының қалыптасу
процесін және олардың бір өңірден екінші өңірге *жылыстауын* қамтамасыз
ететіндігі түсінікті. **П**. міне, осы мәселелерді сараптауға тырысады. Бұл орайда.
геологиялық термометр рөлін температураның өзгеруіне байланысты өзінің
құрамы мен *құрылымын* өзгертетін әр түрлі минералдар атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Александр Роберт Хирш** (ағылш. *Alexander Robert Hirsch* (1985 жыл; 18 маусымда туған, Пьемонт, Калифорния) — американдық аниматор, продюсер және дубляж актёры. Ол Disney XD шығарған Gravity Falls анимациялық телехикаясының жасаушысы ретінде танымал.

Бала кезі және алған білімі
---------------------------

Хирш 1985 жылы Калифорнияның Пьемонт шағын қаласында дүниеге келген. Сол жерде орта мектепті бітірген. 2002 жылы Алекс мектептің жыл сайынғы құстарды шақыру байқауында жеңіске жетті , содан кейін ол Девид Леттерманмен кешкі шоу бағдарламасына шақырылды. Алекстің Ариэль атты егіз әпкесі бар. Әкесінің ұлты еврей және агностицизмді ұстанады  .

Ол Калифорния өнер институтында оқыды, онда ол көптеген жобалар мен қысқаметражды фильмдерді жасады, оның ішінде анимация мен жанды әрекетті біріктіретін «Қабырғадан тыс» атты алғашқы фильмі. Хирш 2006 жылдың жазын Портлендте өткізді, онда ол Laika (ағыл.)нимациялық студиясы үшін аяқталған фильмде жұмыс істеді. 2007 жылы колледжді бітірген.

Мансап
------

Өнер институтын бітіргеннен кейін Хирш Cartoon Network-тің «Флепджектің таңғаларлық қателіктері» фильмінде жазушы және сюжеттік суретші болып жұмыс істеді, онда ол өнер институтының басқа түлектері Джеймс Гарландпен, Пендлтон Уордпен (оның шоудың жазушы серіктесі болған) және Патрикпен жұмыс істеді. МакХейл. Ол Максвелл атомдарымен және болашақ Рик пен Морти сериясының жасаушысы Джастин Ройландпен бірге Disney Channel анимациялық сериясының Балықологияәзірлеуге кірісті.

2012 жылы Хирш көптеген сілтемелер мен шифрланған хабарламалары бар Gravity Falls анимациялық сериясын жасады. Ол Disney Channel үшін үшінші маусымды жасағысы келмейді, өйткені бұл жобаның толықтығын бұзады. Орегон штатындағы Гравити-Фоллс деген ойдан шығарылған қалашықта өткен сериал 2012 жылы 15 маусымда көрсетілді. Кейіпкерлерді э Джейсон Риттер мен Кристен Шаал айтты. Стэнли Пайнс, Зус, қарт МакГукет, Билл Шифер және басқа да көптеген кіші кейіпкерлер Хирштің дауысымен сөйлейді.

2014 жылы шоу Disney XD арнасында көрсетіле бастады. Сериал 2015 жылы BAFTA балалар сыйлығын және Энни сыйлығын жеңіп алды және бірнеше басқа марапаттарға, соның ішінде 2016 жылы Пибоди сыйлығына ұсынылды.

2016 жылдың ақпан айында Хирш Gravity Falls жұмысын аяқтап, басқа жобаларды бастады.

Фильмография
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Charles Burress, Chronicle Staff Writer* Piedmont High atwitter over quack attack / Rookie squawkers take grand prize in birdcalling contest  (ағыл.).  SFGate (7 June 2003). Тексерілді, 20 қараша 2019.
2. ↑    (орыс.). *Twitter*. Тексерілді, 31 тамыз 2020.
3. ↑    (орыс.). *Twitter*. Тексерілді, 31 тамыз 2020.
**«Келесі күні»** (ағылш. *A Day's Wait*) — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэй жазған әңгіме.

Туынды оның 1933 жылы шыққан «Жеңімпазға ешнәрсе тимейді» жинағында жарияланды.

Әңгіме тұмаурап қалған баланы күткен әкенің тілімен баяндалады.

Желісі
------

Америкада тоғыз жасар бір бала тұмау ұстап қалып, күнін төсекте өткізуге мәжбүр болады. Әкесі оған дәрігер шақырғанда, ол баланың температурасын өлшеп, 102 градус болғанын айтады және дәрісін береді. Баланың көңілі басылғаны сонша, ол әкесінің оқып берген пираттар туралы кітабын да елемей қояды. Әке болса өз істерімен сыртқа шығады. Оралғанда баласы сол қалпында жатыр. Ол баланың температурасын тағы өлшейді, еш өзгермегенін айтады және күйінуге себеп жоғын жеткізеді. Баласы келіседі, бірақ кенеттен өзінің өлуіне шейін қанша уақыт қалды деп сұрайды. Таң қалған әкесі осындай температурадан адам өлмейтінін айтады. Баласы болса, Францияда басқа бір баладан науқастың дене температурасы 44 градустан асқанда ол әлбетте өледі деп естігенін айтады. Көзі жеткен әкесі Фаренгейт пен Цельсий градустары арасындағы айырмашылықты баласына түсіндіреді. Сонда көңілі орнына түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A Day´s Wait by Ernest Hemingway


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭрнест Хемингуэйдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Көктем сулары • Күн де шығады (Фиеста) • Қош бол, майдан! • Бар мен жоқ • Қоңырау кімге соғылады • Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде • Шал мен теңіз • Мұхиттағы аралдар • Эдем бағы • Шындықтың нышандары |
|  |
| Таңдаулы әңгімелері | 
Ник Адамс туралы әңгімелер • Революционер • Жаңбырдың астында қалған мысық • Бүгін жұма • Сыйға арналған шымшық • Жеңілмеген • Таза, жарқын жер • Келесі күні • Килиманджаро қары • Жаһанның астанасы • Фрэнсис Макомбердің қысқа бақыты |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өзіңмен алып жүретін мереке • Түстен кейінгі ажал • Африканың жасыл жоталары • Қатерлі жаз • 88 өлең • Эсселер • Хаттар |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Эрнест Хемингуэйдың қазақшаға аударылуы • Санат:Эрнест Хемингуэй шығармаларының экрандалуы |

 |
Аустриядағы Фуккинг елді мекеніне кіреберістегі жиі ұрланатын жол белгісі
**Fuck** — бұл ағылшын тіліндегі жыныстық қатынасқа қатысты, сонымен бірге жиі күшейту немесе менсінбеу мағынасында қолданылатын балағат сөз. Сөздің шығу тегі түсініксіз болғанымен, 1475 жылы алғаш рет қолданылған деп саналады. Заманауи қолданыста *«fuck»* термині мен оның туындылары (мысалы, *fucker* және *fucking* сияқты) зат есім, етістік, сын есім, одағай немесе үстеу ретінде қолданылады. Бұл сөзбен бірге қолданылатын бірнеше сөз тіркестері, сондай-ақ біріккен сөздер бар, мысалы, *motherfucker*, *fuckwit*, *fuckup*, *fucknut,* fucktard *және* fuck off*.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sheidlower, 2009, p. 3
**Ходжа Карим ФК** (тәж. *Худжа Каримов*) — тәжікстандық футбол клубы, 1994 жылы құрылып, 2004 жылы таратылды.

Тарихы
------

"Тәжікстан халық майданы" ұйымының командирі, 90-жылдарда Тәжікстан футбол федерациясын басқарған Ходжа Каримовтың ықпалымен де, базасы Хатлон облысындағы "Обикиик" (бұрынғы "Правда) селосында құрылған команда. 2000 жылдардың басында Ходжа Каримов қудалауға ұшырады да, клуб иесіз қалды. 

2003 жылы Сафарбек Каримов деп атауы өзгертілді. 2004 жылы Тәжікстан чемпионатында бірнеше ойын өткізді де, жарыстан шығарылды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Тәжікстан кубогының финалисі: 1998

Сілтемелер
----------

* Худжа Каримов и егі "подвиги"
**Украина елтаңбасы** (укр. Герб України) ішінде үш аралы айыр орналасқан қалқаннан тұрады. Ол ресми түрде **Ұлы Володимир патша мемлекетінің эмблемасы** және ауызекі тілде **Тризуб** (укр. Тризуб) деп аталады. Елтаңба тұңғыш Ұлы Киев кінәзі Володимир Святославич қолданған елтаңбаға негізделген.

Кіші Елтаңба ресми түрде 1992 жылы 19 ақпан күні қабылданды, Үлкен Елтаңбаның жасалуы конституция ережелерінде бар, алайда оның ресми дизайны әлі қабылданбаған. Кіші Елтаңбаның дизайнының авторлары Андрій Гречило, Олексій Кохан және Іван Турецький. Тризуб тағы Украина Президенттік штандартында бар. Украина Геральдика қоғамының айтуы бойынша тризубты көк түсте бейнелеу оның ережелеріне қарсы келеді.

1917 жылға дейін тризуб ұлттық рәміз болмаған, сол жылы украин тарихшысы Михайло Грушевський оны украиндардың рәмізі деп қабылдауды ұсынды. 1918 жылдың 25 ақпанында Орталық Рада (парламент) тризубты Украина Халық Республикасының мемлекеттік рәмізі қылып қабылдады.

1919–1991 жылдары Кеңес одағының заманында Украина елтаңбасы РКФСР мен КСРО елтаңбаларымен бірдей болды. Ол көтерілген күн үстіндегі орақ пен балғадан тұратын.

* Ұлы Володимир қолданған елтаңба Ұлы Володимир қолданған елтаңба
* Қазіргі елтаңбаның толық егжей-тегжейі Қазіргі елтаңбаның толық егжей-тегжейі
* Тризубтың пропорциялары Тризубтың пропорциялары

Тризуб
------

Рюриктер әулеті қолданған елтаңбалардың салыстыруы
Қазіргі үш ашалы айыр символы Украина Халық Республикасының елтаңбасы болғанда тұңғыш рет мемлекеттік рәміз ретінде қолданылды. Бұдан бұрын осы белгіні Киев Русінің және Рюриктер әулетінің символикасынан табуға болады.

Тарихы
------

* Святослав Игоревичтың мөрі (945) Святослав Игоревичтың мөрі (945)
* УХР Елтаңбасы (1918) УХР Елтаңбасы (1918)
* УХР Ірі елтаңбасы (1918) УХР Ірі елтаңбасы (1918)
* Русь патшалығының елтаңбасы Русь патшалығының елтаңбасы
* Рутения воеводтығының елтаңбасы Рутения воеводтығының елтаңбасы
* Батыс УХР Елтаңбасы Батыс УХР Елтаңбасы
* Карпаттық Украинаның елтаңбасы Карпаттық Украинаның елтаңбасы
* Қазіргі Закарпатие облысының елтаңбасы Қазіргі Закарпатие облысының елтаңбасы
* Украин КСР (1919–1929) Украин КСР (1919–1929)
* Украин КСР (1929–1937) Украин КСР (1929–1937)
* Украин КСР (1937-1949) Украин КСР (1937-1949)
* Украин КСР (1949–1992) Украин КСР (1949–1992)
* 2007 жылы ұсынылған Ірі Елтаңба дизайны 2007 жылы ұсынылған Ірі Елтаңба дизайны

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Бөрі (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Бөрі** – түркі халықтарының тарихи жадындағы киелі ұғым, қасқырдың жағымды атауы. 

Аңыз бойынша, Бөрі түркілердің ұрпағын құтқарып қалған. Бұл аңыздардың бір нұсқасы көне қытай жылнамасында былайша жазылған. Түркілердің арғы аталарын Лин мемлекеті талқандайды. Тек он жасар бір бала аман қалады. Дұшпандар баланы өлтіруге қимай, аяқ-қолын шауып, көлге лақтырып кетеді. Оны ұрғашы қасқыр тауып алып, ет беріп асырайды. Мұны естіген дұшпандар баланы да, қасқырды да өлтіруге бел буады. Алайда қасқыр баланы алып, Алтай тауына қашып кетеді. Осында қасқыр баладан он ұл туып, кейіннен ол он тайпа елге айналады. Ұлдарының ішінде біреуі ерекше ақылды болып, көсем болып сайланып, Бөрі атанады (қазақша: Ашина). Бөрі құтқарушы тотем ретінде "Оғызнама" жырында, "Ергенеқон" дастанында, татар халқының ақ қасқыр туралы әңгімесінде, қазақ ертегісі "Ақ қасқыр" және т.б. түркі халықтарының аңыз-әңгімесінде көп кездеседі.Бөрі бейнесі кейбір түркі халықтарының мемлекеттік рәміздерінде сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"||-том
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Шалқар әуежайы** — Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы жергілікті әуе желілерінің әуежайы. Шалқар қаласынан солтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан. 1990 жылдардың аяғында әуежай қараусыз қалды және содан бері авиациялық жұмыстарды жүргізу кезінде Ан-2 ұшақтары мен тікұшақтар үшін қону алаңы ретінде пайдаланылды.

Тарихы
------

1920 жылдардан бастап қаланың оңтүстік шетінде орналасқан 965 м топырақ ҰҚЖ бар аэродром болды.

1958 жылы 23 шілдеде аэродромда Свердловск қаласынан Ташкентке бара жатқан Ил-12 ұшағы апатқа ұшырады. 

3-классты Аэродром қазіргі уақытта 1980 жылдары салынған, Ан-24, Як-40, Ан-2 және одан да жеңіл ұшақтарды, сондай-ақ барлық типтегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті. 

2011 жылы БАҚ осы әуежайды жандандыру жоспарлары туралы хабарлады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Авария Ил-12 Узбекского ТУ ГВФ в а/п Челкар
2. ↑  «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Қазақстан Қазақстан әуежайлары |
| --- |
|  |
| Халықаралық | 
* Ақтау
* Ақтөбе
* Алматы
* Астана
* Атырау
* Қарағанды
* Көкшетау
* Қостанай
* Қызылорда
* Орал
* Өскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Семей
* Шымкент
* Талдықорған
* Тараз
* Түркістан
 |
|  |
| Аймақтық | 
* Аягөз
* Балқаш
* Бейнеу
* Боралдай
* Екібастұз
* Жайрем
* Жезқазған
* Зайсан
* Кенкияк
* Талдықорған
* Теңіз
* Үржар
* Үшарал
 |
|  |
| Әскери | 
* Байқоңыр (Крайний)
* Байқоңыр (Юбилейный)
* Шалқар
 |
|  |
| Қону алаңдары | 
* Баутин
* Бозой
* Бозащы
* Жаңаөзен
* Жосалы
* Ырғыз
* Форт-Шевченко
 |
|  |
| Жұмыс істемейді | 
* Арал
* Арқалық
* Атбасар
* Карась
* Қаражал
* Түркістан
 |

 |
**Бәйшешек**, Запырангүл (лат. *Crocus*) – құртқашаштар тұқымдасына жататын көп жылдық тамыр түйнекті өсімдіктер. Еуразияда, Жерорта теңізінің жағалауларында өсетін 80-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда Іле, Жетісу (Жоңғар), Теріскей Алатауларында, Ұзынқара (Кетпен) жотасында, Қаратауда өседі. Запырангүлдің Алатау бәйшешегі (C. alatavіcus) және Корольков бәйшешегі (C. korolkovіі) деген түрлері бар. Биіктігі 10 – 30 см-дей. Тамыр түйнектері ұзынша немесе шар тәрізді домалақ болады. Шоғырланып біткен таспа жапырақтарының саны 6 – 9, ұзындығы 10 – 12 см. Сары немесе көкшіл түсті дара гүлінің гүл қоршауы қарапайым күлте жапырақшалардан тұрады. Гүл қоршауының ортасынан ұзындығы 10 см-дей түтік шығады да, гүлі сол түтіктің ұшында жетіледі. Аталығы үшеу, аталық жіптері қысқа болады. Аналығы біреу, ол 3 жеміс жапырағынан тұрады. Жемісі – үш ұялы, көп тұқымды қауашақ. Наурыз – мамыр айларында гүлдейді. Гүлдері түнге қарай және бұлтты күндері жабылып қалады. Оларды аралар немесе көбелектер тозаңдандырады. Запырангүлдер негізінен сәндік өсімдіктер.

Миной фрескасындағы запырангүл жинаушылар, Санторини, шамамен б.з.д. 1650 ж.
Ирандағы запырангүл алқаптары

Табиғатта таралуы
-----------------

Республикамыздың Шығыс Қазақстан, Алматы, Талдықорған облыстарының, жабайы өсетін бұталардың арасында өседі.

*Дәрілік шикізат* ретінде бәйшешектің жапырағы, тамыр – сабақтары және тамырдың өзі пайданылады.

Химиялық құрамы
---------------

Дәрілік шикізатының құрамында сапониндер, эфир майлары, С дәреумені,глюкозидтер, флавондар және примевериндер бар.

Қоланылуы
---------

Мал дәрігерлігі практикасында бәйшешектің тұнбасы зәр, тер шығаруды үдету үшін, сондай–ақ тыныс алу органдары қабыгнып ауырған малдың қақырығын түсіру үшін пайдаланады. Тұнба 1:10 қатынаста жасалып, бұзауға – 50 – 80 мл, қозыға — 10-15 мл мөлшерінде күніне 3 рет ішкізіледі.

Көктем кезіеде бәйшешектің жапырағы төлге дәреумендік шөпиретінде жемге қосып беріледі.

Бәйшешектің дәрілік шикізатының малға ешқандай зияны жоқ, дәлірек айтсақ ол улы емес. Сондықтан оның жапырағын дәрумендік – С дәрумені – қоры ретінде бұзаудың, қозының жегенінше беруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы «Қазақстан» 1982, 188 бет.
3. ↑  Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. — Алматы: Қайнар, 1988. — 248 б.
**«Сібір қырғыздары туралы жарғы»** — қазақ мемлекеттілігін жою және басқарудың жалпы империялық жүйесін құруға бағытталған құжат болып табылады. I Александрдың 1822 ж. 22 шілдедегі Жарлығымен күшіне енген. 

Ол Орта жүзді жаңа әкімшілік бөлуге әкеліп соқтырды:

* әкімшілік ауыл 50-70 түтіннен
* болыс 10-12 ауылдан
* округ 15-20 болыстықтан тұрды.

Ауылдық старшындар 3 жылдық мерзімге сайланды, әрі ол округтік бұйрықпен бекітілді. Болыстарды басқаруға сұлтандардың құқығы өзге де сұлтандарды сайлай алатын қауымның келісімімен тікелей төменгі желі бойынша және туысқандарына жүрді. Осындай жағдайда оны облыстық басқарма бекітті. Болыстарды басқармайтын сұлтандар өзінің дәрежесін сақтап қалды, басқаруға араласпады, хандардың үкіметін жоюмен бірге патшалықтың қазақ ақсүйектерінің құқығы мен артықшылықтарын шектеуге ұмтылысы байқалды. 

Барлық сот істері қылмыстық, арыз және шағым бойынша басқару болып бөлінді. Біріншісіне отанын сату, кісі өлтіру, тонау, барымта, үкіметке ашықтан ашық бағынбау жатты. Осы істердің барлығы империяның заңдарымен округтік бұйрықтарда қарастырылды. Құқық бұзушылықтың қалған түрлері арыз болып табылды да оны ауылдар мен болыстарда жергілікті ғұрып бойынша билер қарастырды. Жарғыда мыналар болды: халықты нанмен қамтамасыз етуді, өнеркәсіптің, сауда-саттық дамуы жөніндегі шараларды, кедендік және баж алымын сақтау жөніндегі шараларды белгілейтін мақалалар қамтылды. Құжатта патшалықтың отарлау саясатына бағытталған істерінің бірі — халықты орыстандыру көрсетілген. Бұл саясатта халықты шоқындыру, поптарға Құдай сөзін оқыту үшін шіркеулер ашуға кеңес беріледі, оқу, жазу, арифметика қамтылған. Сұлтандар мен старшиналардың балалары қазына есебінен ашылған әскери бөлімдеріне оқуға түсулеріне рұқсат етілді, бітірген соң олардың қалаулары бойынша қызметке тағайындалды. Әрбір отбасы өз баласын империяның ішкі жағындағы оқу орнына түсіруге құқық алды. Жарғыны қабылдау кезеңінде құлдар бұрынғы күйінше қалып қойды, жаңадан құлдар сатып алуға катаң тыйым салынды. 

1822 ж. Жарғы Қазақстанды отарлау саясатына қатысты күш ала бастады. Дегенмен хан үкіметін жою, сұлтандардың құқықтарын шектеу, құлдықтан бас тарту, алға қозғалудың еркіндігі, білім берудің дамуы Қазақстанның тарихи дамуына жағдай жасады.

Дереккөздер
-----------
Томас Худсон *Георг Фридерик Гендель* (1749)
**Георг Фридрих Гендель** (23.02.1685, Галле — 14.04.1759, Лондон) — неміс композиторы. 

18 ғасырда өмір сүрген Еуропадағы аса көрнекті опера композиторларының бірі. Ол 40-тан астам операның авторы. Опера жанрында қаһармандық және тұрмыстық образдардың музыкалық мінездемелерін тереңдетіп, вокалдық формалар мен оркестрді байыта түсті. Монументті эпикалық-драматикалық жанрдағы классикалық оратория тудыруда Гендельдің суреткерлік еңбегі ерекше. Ол 30-дан астам ораториның авторы. Композитор діни сюжеттерге негізделген "Израиль Египетте", "Иуда Маккавей", "Самсон", "Мессия" сияқты шығармалар жазды. Гендель — неміс полифониясы мен ағылшын хор өнерінің дәстүрін одан әрі дамытқан суреткер. Композитор аспаптық музыкаға да үлкен үлес қосты (орган үшін концерттер, ансамбльдік сонаталар, клавесин үшін сюиталар мен фугалар, т.б.).

Хәндел *(солда)* мен Патша Георг I Темза өзенінде, Шілденің 17 1717, Эдуард Жин Конрад Һамман (1819–88).
Брук көшесі 25 - Хәндал үйі, Лондон
Handel Commemoration in Westminster Abbey, 1784

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2-том
Рақышев Хамит Қошанұлы
**Рақышев Хамит Қошанұлы**. 1949 жылы 23 ақпанда Алматы облысы, Қарасай ауданы, Абай ауылында дүниеге келді. Алматы құрылыс техникумын, Кеңес сауда институтын, Ресей басқару академиясын бітірді, техник-құрылысшы, экономист, саясаттанушы.

Еңбек жолын жәй жұмыстан бастады, мастер, аға инженер, аға прораб, Абай атындағы азық өндірісі бас директорының орынбасары (1971-1981), Ленинск совхозрабколхозында – төраға орынбасары, Алматы облысының Ұзынағаш аулындағы Жамбыл аудандық тұтынушылар одағында – басқарма төрағасы (1981-86), Жезқазған облыстық тұтынушылар одағында – басқарма төрағасы (1986-88), Жезқазған облыстық атқару комитетінде – төраға орынбасары (1988-90) сияқты қызметтерде болды. Қазақстан Компартиясының Орталық Комитетіндегі демалыс үйінің бастығы (1990), ҚР Президент Аппаратымен Министрлер Кабинетінің сауда және қызмет көрсету бөлімінің меңгерушісі (1990-93), ҚР Президентінің жанындағы Негізгі бақылау инспекциясының мемлекеттік инспекторы (1993). Ал 1993 жылдан бастап – Қазақстанның Сауда–өнеркәсіптік палатасының төрағасы болып қызмет атқарды. 2007 жылдың 6 сәуірінде дүниеден озды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Дөң ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Дөң, Оңғар ауылдары кіреді. Орталығы – Дөң ауылы.

Тарихы
------

Ауылдық округ Облыстық мәслихаттың жиырма төртiншi сессиясы мен облыс әкiмiнiң 1999 жылғы 21 cәуірдегі N 8 шешімімен құрылды. Округ құрамына Хромтау қаласының бөлігінен құрылған Дөң ауылы мен Абай ауылдық округінің Сусановка, Қызылжар ауылдары енді. Кейін Сусановка ауылы Оңғар ауылы болып өзгертіліп, Қызылжар ауылы таратылды.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2916 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хромтау ауданының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысындағы өзгерiстер туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Ақтөбе облысы Хромтау ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Ақжар •
 Аққұдық •
 Бөгетсай •
 Дөң •
 Көктау •
 Көктөбе •
 Қопа •
 Құдықсай •
 Қызылсу •
 Некілтау •
 Табантал •
 Тассай •
 Тасөткел •
 Хромтау 
 |

 |