|  |
| --- |
| Бұл мақала келесі топтама бөлігі: |
| Қазақстан Республикасыныңсаяси жүйесі |
|  |
| Ата ЗаңҚазақстан Республикасының Ата Заңы
* Адам құқығы
* Конституциялық Сот
 |
| Заң шығарушы билік
* **Қазақстан Республикасының Парламенті**

---

* **Сенат**

* **Сенат Төрағасы** — Мәулен Әшімбаев

---

* **Мәжіліс**

* **Мәжіліс Төрағасы** — Ерлан Қошанов
 |
| Атқарушы билік
* **Қазақстан Республикасының Үкіметі**

---

**Қазақстан Республикасының Президенті**
Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев
* **Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі**

Әлихан Асханұлы Смайылов |
| Сот жүйесі
* **Қазақстанның Сот жүйесі**

* Жоғарғы Сот
 |
| Сайлау жүйесі
* Президент сайлауы: 2022

* Парламент сайлауы: 2023
 |
| Саяси партиялар
* Аманат
* Ауыл
* Respublica
* Ақ жол
* ҚХП
* ЖСДП

* Байтақ Жасылдар партиясы
 |
| Сыртқы саясат
* Қазақстанның сыртқы саясаты
* Визалық саясаты
 |
| П: **Қазақстан порталы** |
| * к
* т
* ө
 |

**Қазақстан Парламентінің Сенаты** — Республиканың заң шығару органының жоғарғы палатасы.

50 депутаттан тұратын Сенаттағы 40 депутат жергілікті мәслихаттармен жанама сайланады және қалған 10 депутатты Президент тағайындайды. Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi — 6 жыл. Сенаттың спикері оның Төрағасы деп аталады, бұл лауазымның қазіргі иесі — Мәулен Әшімбаев.

Сайлау жүйесі
-------------

Қазақстан Сенаты 50 мүшесінің 40 депутаты 17 облыс пен үш республикалық маңызы бар қаланың мәслихаттары алты жылға жанама түрде сайлайды. Олар бірден сайланбайды: әр үш жыл сайын жиырмасы сайланады, әр облыс пен қаладан бір-бірден. Қалған 10 депутатты президент ұсынады, олардың жартысы халық ассамблеясының ұсынысы бойынша.

Тарихы
------

### Бірінші шақырылым (1996–1999)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары*
Бірінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 1996 жылғы 30 қаңтарда бірінші сессияның ашылуымен басталып, екінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 1999 жылғы 30 қарашада аяқталды.

1995 жылғы желтоқсанда болған сайлауда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 40 депутаты Қазақстанның 19 облысынан және астанасынан 2 адамнан сайланды. Сенаттың жеті депутатын Президент тағайындады.

1995 жылы 2 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты, 1997 жылғы 8 қазанда Сенат депутаттарын 4 жылға сайлау болып өтті. Облыстардың оңтайландырылуы нәтижесінде республиканың 14 облысы мен Алматы қаласы бойынша сайлау тағайындалды.

1997 жылғы қазанда Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенатына 15 депутат сайланды.

Ақмола қаласының Қазақстан Республикасының астанасы деп жариялануына байланысты 1998 жылғы 11 ақпанда Ақмола қаласы бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайлауы болып өтті.

### Екінші шақырылым (1999–2004)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары*
Екінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі оның 1999 жылғы 1 желтоқсанда бірінші сессиясының ашылуымен басталып, үшінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2004 жылғы 2 қарашада аяқталды.

1995 жылы 4 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты 1999 жылғы 17 қыркүйекте Сенат депутаттарын 6 жылға сайлау болып өтті.

1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес екінші сайланымда 2002 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.

### Үшінші шақырылым (2004–2007)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары*
Үшінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттіктері 2004 жылғы 3 қарашада оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, төртінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2007 жылғы 1 қыркүйекте аяқталды.

2005 жылғы желтоқсанда 1999 жылғы 17 қыркүйекте сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты 2005 жылғы 19 тамызда Сенат депутаттарын сайлау болып өтті.

2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес үшінші сайланымда жалғасты.

### Төртінші шақырылым (2007–2012)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары*
Төртінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2007 жылғы 2 қыркүйекте оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, бесінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2012 жылғы 19 қаңтарда аяқталды.

2007 жылғы мамырда Қазақстан Республикасы Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес 2007 жылғы 29 тамызда ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының тағы 8 депутаты тағайындалды.

2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері төртінші сайланымда 2008 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.

2005 жылы сайланған және тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттіктері 2011 жылғы қыркүйекке дейін жалғасты.

2011 жылғы 19 тамызда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайланатын жартысы бойынша кезекті сайлау өтті.

2011 жылғы 23 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 7 депутаты тағайындалды, олардың өкілеттігі 2017 жылы аяқталады.

### Бесінші шақырылым (2012–2016)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары*
Бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2012 жылғы 20 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, алтыншы шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды.

Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2008 жылы және 2011 жылы сайланған, 2007 жылы және 2011 жылы тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді.

2013 жылғы 26 тамызда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2007 жылғы тамызда тағайындалған Сенат депутатының өкілеттігі аяқталуына байланысты Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 8 депутаты тағайындалды.

2014 жылғы 1 қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2014 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2008 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі тоқтатылды.

### Алтыншы шақырылым (2016–2021)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары*
Алтыншы шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2016 жылғы 25 наурызда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, жетінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды.

Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2011, 2014 жылдары сайланған, 2011, 2013 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді.

2017 жылғы 28 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2017 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2011 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі 30 маусымда тоқтатылды.

2018 жылғы қазанда Шымкент қаласынан, республикалық маңызы бар қала ретінде, екі Сенат депутатының сайлауы өтті.

2020 жылғы 12 тамызда Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2020 жылғы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2014 жылғы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттігі 28 тамызда тоқтатылды.

### Жетінші шақырылым (2021–2023)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары*
Жетінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2021 жылғы 15 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, сегізінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталғанға дейін жалғасады.

Қазақстан Республикасы Парламентінің алтыншы шақырылымдағы 2017 және 2020 жылдары сайланған, 2017 және 2019 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес жалғаса береді.

Республикада үш жаңа облыстың құрылуына байланысты осы облыстардан Сенат депутаттарының сайлауы белгіленді. 2022 жылғы 24 тамызда жаңа алты Сенат депутатының сайлауы өтті.

### Сегізінші шақырылым (2023–)

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары*
Жетінші шақырылым ерте таратылып, 2023 жылы жаңа парламент сайлауы жарияланды. Сегізінші сайланым Сенаты өз қызметін 2023 жылдың 29 наурызында бастады.

Басшылығы
---------

### Төраға

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы*
*Толық мақаласы: Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының төрағалары*
Сенат төрағасы — Сенаттың спикері, депутаттар арасында жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Сенат кандидатурасын Президент ұсынады.

### Төраға орынбасары

*Толық мақаласы: Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары*
Сенат төрағасының екі орынбасары бар, олар Сенат жасаған бұйрықтардың орындалуын қадағалайды. Төраға орынбасарларын Сенат депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Хассенханова, Ғалия* Kazakh Central Election Commission Approves Calendar Plan for Senate Election in January  (ағыл.).  The Astana Times (28 November 2022). Тексерілді, 26 қараша 2023.
2. ↑  *Сатыбалдина, Әсел* What You Need to Know About Senate Election in Kazakhstan This Week  (ағыл.).  The Astana Times (12 January 2023). Тексерілді, 26 қараша 2023.
3. ↑  Сенат тарихы - Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты.  Қазақстан Сенатының ресми сайты. Тексерілді, 26 шілде 2023.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Қазақстан тақырыптарда |
| --- |
|  |
| Рәміздер | 
Елорда • Әнұран • Елтаңба • Ту |  |
|  |
| Тарих | 
Алтын Орда • Ақ Орда • Көк Орда • Әбілхайыр Ордасы • Қазақ хандығы • Ұлы жүз • Орта жүз • Кіші жүз • Қазақ АКСР • Қазақ КСР |
|  |
| Билік және заң | 
Конституция • Президент • Парламент • Мәжіліс • Сенат • Жоғарғы Сот |
|  |
| Қарулы күштер | 
Құрлық күштері • Әуе қорғаныс күштері • Әскери-теңіз күштері • ҰҚШҰ |
|  |
| География | 
Қорықтар тізімі • Каспий теңізі • Арал теңізі • Балқаш • Хан Тәңірі • Қарақия ойысы • Сарыарқа • Уақыт |
|  |
| Экономика | 
Қазақстан теңгесі • Қазақстан Ұлттық банкі |
|  |
| Демография | 
Қазақтар • Орыстар • Тілдері • Діндері |
|  |
| Мейрамдар | 
Жаңа жыл • Рождество • Халықаралық әйелдер күні • Наурыз мейрамы • Құрбан айт • Пасха • Бірлік күні • Отан қорғаушы күні • Жеңіс күні • Конституция күні • Республика күні • Тәуелсіздік күні |
|  |
| Ғаламтор | 
Интернет үйшігі |
|  |
| Әкімшілік бөлініс | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Республикалық маңызы бар қалалар | 
Астана • Алматы • Шымкент |
|  |
| Облыстар | 
Абай облысы • Ақмола облысы • Ақтөбе облысы • Алматы облысы • Атырау облысы • Батыс Қазақстан облысы • Жамбыл облысы • Жетісу облысы • Қарағанды облысы • Қостанай облысы • Қызылорда облысы • Маңғыстау облысы • Павлодар облысы • Солтүстік Қазақстан облысы • Түркістан облысы • Ұлытау облысы • Шығыс Қазақстан облысы |

 |

 |
|  |
|  **«Қазақстан» порталы** • **Category Санат:Қазақстан** |

 |