recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Марсель Шмельцер** (нем. *Marcel Schmelzer*; 22 қаңтар 1988 жыл, Магдебург, ГДР) — германиялық футболшы, "Боруссия Дортмунд" клубының қорғаушысы.

"Магдебург" клубының түлегі. 17 жасында "Боруссия Дортмунд" клубына ауысты. 2008 жылы клубпен тұңғыш келісім шартын жасасты. Сол жылы 16 тамызда тұңғыш рет Бундеслигада алаңға шықты.

2009 жылы Ұлттық құрамаға шақыртылды. 2010 жылы 17 қаңтарда Швецияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты. 

2012 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері атанды. 2014 жылғы әлем чемпионатына баратын кеңейтілген құрамға енгізілгенімен, кейін құрама жаттықтырушысы Йоахим Лев нақты құрамға қоспады да, чемпионатқа бара алмады.

2017 жылы "Боруссиямен" келісім шартын 2021 жылға дейін ұзартты.

Жетістіктері
------------

«Боруссия» (Дортмунд)
* Германия чемпионы (2): 2011, 2012
* Германия кубогы: 2012
* Германия суперкубогы (2): 2013, 2014

Германия
* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2009
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2012

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Марсель Шмельцер на Sports.ru
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Конустық беттің төбесі. Стерадиан.

**Денелік бұрыш** — кеңістіктің кез келген бір конустық бетпен шектелген бөлігі; денелік бұрыштың дербес жағдайлары: үшжақты және көп жақты бұрыштар. Денелік бұрыш конустық беттің төбесі сфераның ортасына тірелген жағдайда қиятын бет ауданының {\displaystyle (S)} сфера радиусының {\displaystyle (R)} квадратының қатынасына тең: денелік бұрыш дерексіз сандармен өлшенеді. Мысалы, кеңістіктің {\displaystyle 1 \over 8} бөлігімен шектелген денелік бұрыш {\displaystyle {4\pi R^{2} \over 8R^{2}}={\pi \over 2}} санына тең. Денелік бұрыштың бірлігі — стерадиан (Cp). Толық сферада {\displaystyle 4\pi } стерадиан денелік бұрыш болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009 ISBN 9965-893-25-X
**Маңғыстау шығанағы** – Каспий теңізінің солтүстік-шығысында.

Географиялық орны
-----------------

Бозащы және Түпқараған түбектері аралығында, құрлыққа 100 км шамасында еніп жатыр. Маңғыстау облысы Түпқараған ауданында жатыр. Батыс бөлігі Түлен (Тюлень) аралдарымен ұштасады.

Сипаты
------

Шығанақтың теңізге шығар жеріндегі жалпақтығы 65 – 70 км. Суының тереңдігі 13 метр. Беткейлері тік жарлы (биіктігі 150 м-ге жетеді). Ал Бозащы түбегін шайып жатқан жағасы жатық. Шығанақ түбі құмды. Қыста суы қатады.

Геологиясы
----------

Түпқарағанға тірелген оңтүстік жағасы неогеннің әктас, құм, саздақ жыныстарынан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Полюс Золото»** ААҚ— Ресей алтын өндіруші компаниясы. [1].

Тарихы
------

2006 жылы негізі қаланған. Әлем бойынша және ресейдегі ең ірі алтын өндіретін орындардың бірі. Толық атауы — "Полюс Золото" ашық акционерлік қоғамы. Штаб-пәтері — Мәскеуде орналасқан. 
2011 жылы 27 маусымда бас директоры Герман Пихоя (оған дейін бұл орынды Михаил Прохов болған). Директорлар кеңесінің төрағасы — Екатерина Сальникова.

Қызметі
-------

Компанияның алтын өндіретін басты орындары Краснояр өлкесінде, Магаданда және Амур облыстарында орналасқан. 2006 жылдың 1 қаңтарындағы компанияның минералды-шикізат базасының қоры И+С1+С2 категориясы бойынша 1758 тоннаны құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Өріс қазығы. (Суретші Ж. Шәйкен.)
**Қазық** – арқан, жіп байлау үшін жерге қағылған тірек. Оны ағаштан немесе темірден жасайды.

Қазық түрлері
-------------

Қазық қолданысына қарай ұзынды-қысқалы, жуан-жіңішкелі болып келеді. Оның "өріс қазығы", "өрмек қазығы", "қақпан қазығы", "жел қазық" деген түрлері болады. 

### Өріс қазығы

Өріс қазығы мал байлағанда, ат арқандағанда қағылады. Қағылатын қазық саны байланатын мал басына байланысты болады. Ол үшін қазық тігінен сіңіріле қағылады. Сонымен қатар, түйе, жылқы, сиыр төлдерін желіге байлау үшін қазық қағылады. Оған жерге қиғаштап екі қазықты қағып, екеуінің арасына желі арқанды кереді. Орта тұсынан шеткерек сіңіріле кiндiк қазық қағылады да, оған желі арқанды мықтап тартып байлайды. Қағылған қазыққа тұқыртып байланған құлындар енесін еміп қоймайды. Бота мен бұзау желіге қазықтар аз қағылып, төлдер тұқыртылмай, бас жібі немесе бұйдасымен емін-еркін байланады. Өріс қазығына байланысты алғаш бие байлағанда атқарылатын жосын-жоралғы бар. Әулеттің жасы үлкен әжесі мал басы көп болсын деп желінің қазығына май жағатын болған.

### Жел қазық

Жел қазық. (Суретші Ж. Шәйкен.)
Жел қазыққа қатты жел, дауыл соққанда киіз үйді көтеріп кетпес үшін үйдің сыртын айналдыра бастыратын арқанды байлаған. Жел қазықты "күйеу қазық" деп те атаған. Оның күйеу қазық аталу себебі қалыңдығының аулына ұрын барған күйеу жігіт ауылдың сыртынан түсетіндігіне байланысты болса керек. Сол сияқты қазықта киіз үйдің сыртында болғандықтан солай аталған. Күйеу қазық киіз үйдің сыртынан үш-төрт жерден қағылып, нық болмаса қатты дауылда ауыр затпен бастырылған.

### Өрмек қазық

Өрмек қазығы. (Суретші Ж.Шәйкен.)
Өрмектің қазығын кілем, алаша, термебауға өрмекағашын құрғанда қалыптың төрт бұрышына қаққан. Өрмекті жүгірткен кезде үш қазық қағылады. Ортада күзу ағаш немесе күйеу ағаш орнатылып, өрмектің технологиялық басты элементі күзу жіпті қалыптастырады. Осылай құрылып дайын болған өрмек көлденең немесе тігінен орнатылады. Көлбеу тоқылатын өрмектің екі жағына екі-екіден төрт қазық қағылып құрылады.  

Қақпанға түскен аң қақпанды сүйреп алып кетпес үшін қақпанға шынжыр бау тағылып, ағаш немесе темір қазықпен бекітіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Қазақстан, 1969;
* Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987.
**Дом, ем-дом.** Қазіргі тіліміздегі *«емдеу»* етістігінің түбірі *«ем»*, оның алғашқы мағынасы — дәрі екендігін әркім біледі деген оймен біз тек қос сөздің екінші сыңары *«дом»*-ның төркініне тоқтауды мақұл көрдік.

Түркі тілдерінің бірі туваларда *«дом»* сөзі жеке тұрып-ақ ауруды дуалау, үшкіру немесе дәрі мағынасын береді. Тува тілінде кездесуіне қарап, сөз төркіні түркі тілдері деп айту қиын. Тунгус-маньчжур тобына жататын кейбір тілде (солон тілінде) *доо* — дәрі мағынасында қолданылады. Бірақ бұл тілге Моңғол тілінен өткендігі көрінеді. Сол сияқты тува тіліне де Моңғол тілінен өткен деуге деректер жоқ емес. Жазба Моңғол және қазіргі Моңғол тілінде дом — балгерлік, дуалаушылық, сиқырлық, кей кезде дәрі мағынасында қолданылған. Қазақ тілінде *«дом»* сөзі *«емге»* қосарланып, қазіргі тұрғыдан алғанда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Маңғыстау петроглифтері.** Қазақ даласының тарихи ескерткіштерге бай екені белгілі. Солардың бірі петроглифтер немесе тастағы таңбалар. Маңғыстау жерінде өз бастауын әріден алатын осындай таңбалар көптеп кездеседі. 

Олардың бірі өлкедегі жартас бетіне салынса, көбі тарихи ескерткіштер қайтыс болған адамдардың басына тұрғызылған құрылыстардың (мазар, сағанатам) қабырғаларына, сондай-ақ қабір үсті ескерткіштерінің ерекше бір түрі болып табылатын қойтас-қошқартас пен құлпытастардың өн бойына салынған. Онда бір кездері Маңғыстауды мекендеген тек оғыз-қыпшақ және осы күнгі адай руларының таңбалары ғана емес, әлі күнге дейін шешуі табылмаған, көп зерттеуді қажет ететін белгілер көптеп кездеседі. 

> 
> «...оғыз-қыпшақ және Адай (Маңғыстау) дәстүрлеріндегі петроглифтер Қазақстанның кем дегенде он бес мыңжылдық тарихы бар жартас беті өнері жолының аяқталған жері болып табылады. Петроглифтердің эстетикалық деңгейінің төмендігі және мазмұнының қораштығы туралы пікірді Маңғыстау материалдары жоққа шығарады. Адай дәстүріндегі петроглифтер бейнелеу құралдарының молдығымен және күрделілігімен айрықша бағаланады» 
> 
> 
> 

дейді А.М. Медоев.
Маңғыстаудың тастағы таңбалары туралы кезінде Ф.Ф. Берг, Г.С. Карелин де, Орыс географиялық қоғамының мүшесі М.И. Иванин де, подпоручик Алексеев те жазған болатын. Одан кейін Маңғыстауға айдаумен келген украин ақыны Т.Г.Шевченко мен Б.Заллесский 1851 жылы А.И. Антипов басшылық еткен Қаратау экспед. кезінде көздерімен көріп, артынан өз еңбектерінде көрсетті. 20 ғ-дың басында Маңғыстауға келген неміс ғалымы Р.Карутц, қазақ ғалымы М.Меңдіқұлов, Маңғыстау тарихының білгірі Е.Өмірбаев та осы таңбалар туралы зерттеулерін жасаған. Жазба мұралары жоқ көшпелі тайпалардың өткені жайлы объективті құжаттың қызметін материалдық ескерткіштер атқаратынын айта келіп Ә.Кекілбаев былай дейді: 

> 
> «...Олардың қай заманда қалай киініп, қандай қару асынғанын, кімдермен жауласып, кімдермен сауда жасасқанын, кімге табынғанын, немен қоректенгенін, неден қорыққанын, ол тұстың саяси құрылысы мен экономикалық географиясын, философиясы мен поэтикасын жел мүжіген құлпытастардың көнетоз дидары еш бүкпесіз жайып салады».
> 
> 
> 

Тарихи ескерткіштерден басқа тас бетіне салған таңбалар Айрақты, Ақмая таулары мен Жығылған мүйістерінде, Тынымбай шоқысында, Белесем шатқалында, өлкенің басқа да жерлерінде көптеп кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
**Саянов Виссарион Михайлович** (16. 6. 1903, Иванушкинск дер. қазіргі Иркутск обл. Киренск ауд. - 22. 1. 1959. Ленинград) – орыс совет жазушысы. 1922 – 1925 ж. Ленинград университетінде оқыды. Әдеби қызметін ақын ретінде бастады. Алғашқы «Таң» атты өлеңі 1923 ж. жарық көрді. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1926 ж. шықты. Бұдан кейін жарияланған «Комсомолдық жырлар» (1928) «Замандастар» (1929) «Алтын олекма» (1934) атты өлеңдер жинақтарында Азамат соғысы каһармандарының ерлік күресін, жаңа өмір құрушыларды жасампаз ісін бейнеледі. Саянов прозаик ретінде 1928 ж. жарияланған «Үш мүшкетер» фельетонымен тұңғыш көрінді. Ол алғашқы кезде прозалық шығармаларында фольклорлық аңыз-әңгімелер сюжеттерін пайдаланып, «Тал» (1939), «Беловеж хикаясы» (1943) повестерін жазды. Осы кезеңде жарық көрген «менің сенімді құрбым», (1930), «Мадагаскар аралы» (1933), «Екі озең» (1936) повестеріне соц. Құрылыс өзгерістерін сұреттеді. Саянов Ұлы Отан соғысы жылдарында (1941-45) әскер қатарында болып, майдандық газеттер тілшісі қызметін атқарды. «Ленинград үшін шайқаста» (1943), «Нюрнберг күнделігі» (1948) т.б. кітаптарын шығарды. Саянов «Аспан мен жер» (1 – 4-кіт. 1935 – 54, КСРО Мемл. сыйлығын алған, 1949) «Лена» (1-2-кіт. 1953-55), «Туған өлке» (1-2-кіт. 1953-56 ), т.б. романдарын жариялап, революцияға дейінгі Ресейдің және соц. қоғам құрылысының тарихи-әлеуметтік омірінің кең панорамасын жарқын суреттеді. Саянов – «Қазіргі әдеби топшылдық» (1928), «Классиктерден бүгінгі күнге дейін» (1929) т.б. әдеби-зерттеу еңбектердің авторы. С. шығармалары Совет Одағы халықтарының және шетелдің бірқатар тілдеріне аударылып басылды. Ол 4 орденмен, медальдармен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Сахновский Василий Григорьевич** (1. 3. 1886, Дорогобуж, қазіргі Смоленск обл. - 26. 2. 1945, Москва) – совет режиссері, театр зерттеушісі, педогог, профессор (1933), РКФСР халық артисі (1938), өнер тану ғылымының докотры (1939). 1904 –1907 ж. Фрейбург университетінің философия факультетінде оқыды; 1910 ж. Москва ун-тінің тарих-филол. ф-тін бітірді. Режиссерлік өнер жолын 1912 ж. бастады. Алғашқыда орыс әдебиеті, одан кейін театр мәселесі туралы мақалалар жазды, спектакльдер қойды. 1922 жылдан Москваның әр түрлі театрларында, ал 1926 жылдан Москваның Көркем академиялық театрындп қызмет етті. Мұнда Л.М. Леоновтың «Унтиловск» (1928), Н. В. Гогольдің «Өлі жандар» (1932), Л.Н. Толстойдың «Анна Каренина» (1937), А.Н. Островскийдың «Еңбек наны» (1940) спектакльдерін қоюға қатысты. Ол – режиссура теориясы мен методикасы, театр мәселелері жайлы еңбектердің авторы. 1926 жылдан пед. қызметпен шұғылданды. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Авторы:**
-----------

*Бердібек Соқпақбаев* (1924-1992) - Жазушы. 1924 жылы Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданына қарасты Қостөбе ауылында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1949). Еңбек жолын Нарынқолда мұғалім болудан бастаған. Әр жылдары «Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында, Жазушылар Одағында қызмет атқарған. Алғашқы жинағы 1950 жылы жарық көрген. «Бұлақ» деп аталатын ол жинақта балаларға арналған өлеңдері топтастырылған. Араға жеті жыл салып, әйгілі «Менің атым – Қожа» повесін жарыққа шығарған. Балалар әдебиетінің классигі саналатын Бердібек Соқпақбаевтың «Балалық шаққа саяхат», «Он алты жасар чемпион» повестері мен «Өлгендер қайтып келмейді» романы – қазақ әдебиетінің қорына қосылған сүйекті шығармалардың қатарында. «Алыстағы ауылда», «Гауһар» повестері де қалың көрерменнің көңілінен шықты. «Менің атым – Қожаның» желісімен түсірілген көркем фильм француздың Канн халықаралық фестивалінде арнайы сыйлыққа ие болды. Повесть орыс, украин, француз, литва, латыш, өзбек тілдеріне аударылды. «Өлгендер қайтып келмейді» романы да орыс тіліне аударылған. Бүгінде туған жерінде және Алматы қаласында Бердібек Соқпақбаев атындағы көше бар.

**Кейіпкерлер**
---------------

Саша − 5–6 жасар бала

Бердібек Соқпақбаев − балалар жазушы

**Қысқа Мазмұны**
-----------------

Бұл әңгіме жас балалар жазушының тын алуға Павлодар қалалық қонақ үйіне келіп, Саша деген баламен туралы қалай кездескенін айтып береді.

Дәйек көз − kitap.kz
**Бенни Джек** - (1894-1974 жылдары) комедиялық жанрдағы актер, өзінің апталық радио және телевизиялық бағдарламасымен көпшілікке танымал [1].

Эфирдегі уақытқа аса зор мән беретін үнемшілдігі әрі кадрдан тыс мәтінді әдейі баппен, жайлап оқитындығымен көрермендер ықыласына бөленді. Оның сөйлеген сөздерінде әзіл мен қалжыңға мол орын беріліп, әрі өзінің қартайған шағында да бір думаннан екіншісіне жеңіл өтіп отыратын қуақылығымен де көпшілік есінде калды.

Аудиториядағы өз күлкісі оны аудитория алдында айыпкер түрінде көрсетіп, ал сөйлеген шағында өз реакциясын тежейтін. Иллинойс штатының Уокеган (өзі туып-өскен) елді мекенін өзінің комедиялық қойылымдарында жиі еске алатын. Көпшілік алдына үнемі скрипкамен шығатын да, әрі "махаббат көктемінде" пьесасындаты нашар орындалатын, аяқталмаған үлгіні пайдаланатын. 1950 жылы жексенбілік кешкі радио-думан тыңдармандар арасында әйгілі болатын. Ал теледидарда 1960-65 жылдары апта сайын узбестен экранға шығып отырды (АҚШ).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Шу Алпісі** — Орталық Алтайдағы тау жүйесі. Солтүстік Шу және Оңтүстік Шу жоталарының екі үлкен бөлігінен тұрады. Жоталарды көлденең тау тізбегі байланыстырады. Тау жүйесінің биіктігі 4173 м-ге дейін (Маашейбаш) жетеді. Орташа биіктігі 3-тен 4 мың метрге дейін жетеді. Тау баурайында 10-ға жуық ірі мұздық бар.

Туристер арасында қысқартулар кең таралған: СШЖ - Солтүстік Шу жотасы және ОШЖ - Оңтүстік Шу жотасы. СШЖ-ге туристер көп барады, бұл саяхат орнына дейін және әр түрлі санаттағы қиындықтардың көптігіне байланысты.

Әдебиет
-------

* *Воейков А. И.* Бийск // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі —  СПб, 1890—1907.
**Шу-Сарысу уран провинциясы** – Қазақстан аумағындағы ірі уран кен орындарының бірі. Мұнда 19 кен орны шоғырланған. Созақ ауданы жеріндегі уранның кенденуі мезозой, кайнозой түзілімдерінде жатыр. 1957 жылдан игеріле бастаған. Қазақстандағы уран кентастарын іздестіру-барлау жұмыстарын жүргізетін «Волковгеология» кәсіпорынның барлау жұмыстары нәтижесінде уран кені қоры жағынан дүние жүзінде алдыңғы орындардың біріне шығып отыр. Провинциядағы ірі кен орындары: Мыңқұдық, Ыңқай, Буденновское, Мойынқұм, Қанжуған, т.б. Қыземшек (бұрынғы Степное) кентінде бірнеше геологиялық экспедициялық партиялар және Қазақстандағы уран өндіретін ірі шахта басқару мекемесі бар. Таукент кентінде уран өндірумен айналысатын ірі кен өндіру және өңдеуші кәсіпорындар жұмыс істейді.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Puma SE** (Брендтық атауы: PUMA) — Германия компаниясының өнеркәсібі, бұл компания спорттық киімдер мен аяқкиімдерді, аксессуарларды және де спорттық жабдықтарды өндіреді.

Тарихы
------

1948 жылы Рудольф Дасслер осы компанияның негізін қалаушы. Рудольф өз інісі Адольф екеуі компания атауын *RuDa* (Rudolf Dassler) деп қойды. Біраз жылдан кейін компанияның атауы *Puma* деп аталды. Рудольф өз інісі Адольфпен ұрысып қалғаннан кейін, Адольф *Adidas* атты өз компаниясын ашты.

Қызметі
-------

Компания *Puma* және *Tretorn* маркасымен спорттық киім кешектер шығарып, ең алғаш АҚШ жерінде сатылды (барлығы 20% сатылым). Ары қарай Франция, Швейцария, Испания Гангонг жерлерінде сатылды. Компанияның үлесінің 1/3 бөлігі Германия жерінде өңдіріледі. 2008 жылы сәуір айында компанияның киім және аяқ киімдеріне арналған 116 дүкендер болды (20 сы Ресейде).

Жарнама және сұраныс жайындағы қызметі
--------------------------------------

*Puma* компаниясында футбол бойынша сұраныстар көп («Боруссия Дортмунд», «Ньюкасл Юнайтед»). 2014 жылы компания «Арсенал» командасымен 5 жылға келісім шартқа отырды, олар 5 жыл ішінде компанияға 150 миллион еуро төлеуі керек болды. Тағыда *Puma* компаниясы Сеск Фабрегас, Марко Ройс, Марио Балотелли, Санти Касорла, Оливье Жиру, Бакари Санья және тағыда басқа футболшылармен қызметтеседі.
**Power bank** (Power bank) - бұл Universal Serial Bus (USB) порттары бар литий-ионды немесе полимерлік материалдардан жасалған аккумуляторлық батареялармен, ал кейде Qi-де ұялы телефон, планшет, электрондық кітап және тіпті ноутбук сияқты электрондық құрылғыларды зарядтау үшін, сондай-ақ электр құрылғыларын, USB желдеткіштерін қоректендіру үшін пайдаланылатын ағылшын термині.

Сипаттамасы
-----------

Powerbank қол үшін жылытқыш жиынтықта.
Power bank немесе сыртқы батареялар белгілі бір уақыт кезеңінде жинақталған электр зарядын өлшеу үшін қолданылатын өлшем бірлігі болып табылатын мАч (миллиампер х сағат) өлшенетін әртүрлі сыйымдылыққа ие. Әдетте ол батареяны бір рет сақтауға болатын ең жоғары зарядтау сыйымдылығын белгілеу үшін қолданылады. МАч үлкен сыйымдылығы жоғары қуат тұтынуы бар құрылғыларды зарядтауға және / немесе құрылғыны ұзақ зарядтауға мүмкіндік береді.

Пайда болу тарихы
-----------------

Оның алғашқы пайда болуы 2001 жылғы Лас-Вегаста тұтыну электроникасының халықаралық көрмесінде болды,онда студент АА электр батареясы бар электр тізбегін өткізді. Бұл тек 2009 жылы ғана болса да, сату электрондық коммерциямен және ұялы телефондармен бірге өсе бастады. Маңызды нәрсе-бұл iphone-ның 2007 жылы Apple компаниясының кіруі, ол бірнеше жыл бойы бүкіл әлемде пайдаланылатын өнімге айналды. Оның литий батареясы ауыстырылуы мүмкін емес және құрылғыны тек 4 сағат ішінде пайдалануға мүмкіндік берді.

Power Bank-тің жұмыс істеу принципі
-----------------------------------

Кез келген USB құрылғысын зарядтау үшін электр қуатын сақтайтын Power Bank ішіндегі цилиндрлік батареялар.
Бұл USB модуліне қосылған Power Bank-тен электр энергиясын сақтау үшін пайдаланылатын ұяшықтардың бірі. 
Power bank негізінен литий батареясы микрочиппен басқарылады, сондықтан ол жалғанған құрылғыны анықтайды және оған қажетті ток береді, ол мұндай құрылғыны қолдайды. Ол ток пен қысқа тұйықталудан қорғау схемалары бар, сондықтан біз құрылғы зақымдала ма туралы алаңдатты қажеті жоқ. Сонымен қатар, тиісті бақылаушы орган сертификаттаған модельдерді пайдалану ұсынылады.

Power bank зарядтау үшін қолданылатын кем дегенде бір microUSB кіріс портымен жабдықталған. Кейбір power bank батареяны зарядтауға арналған күн батареяларымен жабдықталған.

Ол кем дегенде бір USB шығу біз қайта зарядтауға келеді ұялы құрылғыларды қуат. Ол бір уақытта бірнеше құрылғыларды, сондай-ақ сымсыз зарядтау үшін бір Qi зарядтауға мүмкіндік беретін бір USB шығысы болуы мүмкін.

Банктің күш сыйымдылығы
-----------------------

Power banks нарығында әртүрлі мүмкіндіктері бар көптеген үлгілер мен брендтер бар.

Егер жүктеу құрылғысы-Бұл ұялы телефон болса, power bank талап етеді, кем дегенде 3000 мАч (немесе одан қысқа, 3AH), ал үлкен сыйымдылығы бар планшет үшін-толық зарядпен шамамен 10000 мАч (10 Ач), яғни шамамен үш есе көп болса, сыйымдылығы 10 Ah астам power bank қажет, себебі Джоуль әсері салдарынан энергияның бір бөлігі жоғалады.

Банктің қуаты жоғары бағаға және неғұрлым төмен ұтқырлыққа ие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Денедегі қалдық** (шлак) – бірте-бірте ағзаның жекелеген жасушалары мен ұлпаларына сіңіп қалған өте ұсақ заттар. Олар негізінен ақуыз алмасуының соңғы өнімдері: зәр, зәр қышқылы, креатинин, аммондық тұздар, т.б. суда еруі қиын ағзада тұнып қалатын нәрселер.
  

Денеге қалдық жиналуының бірнеше себептері бар. Ең негізгілеріне: тоя тұра үстемелетіп тамақ жеу, дененің ақуыз бен майға, крахмалға бөгуін, сондай-ақ, жеген тамақтың дұрыс қорытылмауы, өте ащты тағам мен өте дәмді тағамды дұрыс қолданбау, ішімдік, темекі, есірткі, ауаның ластығы, күн сәулесінің жетіспеушілігі, қабылдаған дәрі-дәрмек қалдықтарын және т.б. жатқызуға болады.
  

Бұлардың ең маңыздысы, көп тамақтана тұра дененің аз қуат жұмсауы, яғни денедегі алынған қуат пен жұмсаған қуат тепе-теңдігінің сақталмауы. Оған қоса, өкпе, бүйрек, тері, ішек арқылы ыдырайтын өнім мөлшерінің дұрыс болмауы.
Давыдов Денис Алексеевич (22 наурыз 1995 жыл, Мәскеу, Ресей) — Ресей елінің футболшысы, «Спартака» клубының шабуылшысы.

Клубтағы мансабы
----------------

Ф. Черенков академиясының тәрбиеленушісі. «Спартак» командасымен ойнаған бірінші ойыны 2013 жылдың 28 қыркүйегінде болды. Ол 88 минутта Юра Мовсисянның орнына шықты. «Спартак» командасына жаңа тренер келген кезде ол әрдайым алаңға шығып, ойнаған. 2014 жылдың 17 тамызында өзінің ЦСКА клубының дерби ойнап, жеңген кезінде Давыдов Денис 67 минутта Маджид Уористың орнына шығып ойнады. 
2014 жылдың 5 қыркүйегінде «Спартактың», "Москва" стадионының ашылымындағы ойынына Давыдов Денис қатысты. Сол матчта «Спартак» командасының шоты «Црвена Звезда» командасының шотымен бірдей болды.

Дереккөздер
-----------



1. ↑   Мұрағатталған 29 қазанның 2014 жылы.
2. ↑   Мұрағатталған 29 қазанның 2014 жылы.
3. ↑
4. ↑
**Бурунди телевизиясы**–Орталық Африкада орналасқан бұл мемлекетте жалғыз ғана телевизиялық арна бар.. La Radiodiffusion et TMlMvision Nationale de Burundi (RTNB) телеарнасы үкімет тарапынан қадағаланады. Мемлекетте заң бойынша сөз бостандығына еш тыйым салынбағанымен БАҚ-ның барлығына қатаң қадағалау жүргізіледі. Аталмыш арна рунда, суахили, француз және ағылшын тілдерінде хабарлар таратады. 

Телеарнаның негізі 1984 жылы қаланған, ал түрлі-түсті түрде 1985 жылыдан бері көрсетіп келеді. 2004 жылы статистикалық мәліметтеріне сай Бурунди мемлекетінде әр 1000 тұрғынға 37 теледидардан сай келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Шу тепловоз жөндеу зауыты** – өндірістік кәсіпорын. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы акцион. қоғамы «Теміржолжөндеумаш» еншілес мемлекеттік кәсіпорнының құрылымдық бөлімшесі. Шу қаласында орналасқан. Негізгі қызметі – тепловоздарды күрделі жөндеуден өткізу және оларға қажеттік қосалқы бөлшектерді жасау. З-тта 1162 адам жұмыс істейді. Жылына 1 млрд. теңгеден астам жөндеу, қалпына келтіру жұмыстары атқарылады. Кәсіпорынды одан әрі дамыту мақсатында 2003 ж. локомотивтерді бояу камерасы мен иінді біліктерді өңдейтін айналдыра шлифтеу станогін сатып алу көзделген. Болашақта бұл кәсіпорын локомотивтердің жаңа түрлерін құрастыруды игермек..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Айдит Дипа Нусантра** (индон. Dipa Nusantara Aidit; 30.07.1923—22.11.1965) - Индонезия жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері.

Суматра аралында орманшы-жұмысшы отбасыда туған. Сауда мектебі бітірген.

1939 жылдан отаншыл жастар қозғалысы басшыларының бірі.

1943 ж. Индоезия Компартиясына мүше болып өтті.

1945 ж. тәуелсіздік жолындағы күреске қатысқаны үшін жапондықтар, кейін ағылшын-голландықтар қамауға алды.

1947 ж. Компартияның саяси бюросына мүше болып сайланды. 1951-59 ж. - бас секретары, 1959-65 ж. - төрағасы.

Айдит Дипа Индонезияның Жоғары косультативтік Советіне мүше (1959 жылдан), Халықтық уақытша консультативтік конгресі председателінің орынбасары (1960 жылдан), Ұлттық майдан председателінің орынбасары (1961 жылдан), портфельсіз миистр (1962 жылдан) болды.

Айдит Дипа 1965 жылы "30 қыркүйектің оқиғасынан" кейін Сухардо өкіметінің қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Каламбур** (фр. ) – сөз бен сөз тіркестерінің дыбысталуы жағынан ұқсас келуінен туатын стилистикалық оралым, яғни сөз құбылту, сөз түрлендіру. 

Көбінесе, поэзиялық шығармаларда стилистикалық-эмоциялық әсер беру үшін, ұйқастың шымырлығын күшейту үшін қолданылады. Каламбурдың түрлері, көбінесе, юморлық және сатиралық жанрдағы туындыларда жиі кездеседі. Әлемдік әдебиеттен каламбурдың көптеген мысалдарын табуға болады. Орыс әдебиетінде каламбурлы ұйқастар А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, Д.Минаев, В.Маяковский, т.б. ақын-жазушылардың шығармаларында кездеседі. Қазақ ақындарының өлеңдерінен де каламбурлы ұйқастар табылады. Мысалы, "Қалқам, жаным, қарағым, бетіңе келмес қарағым" (С.Торайғыров), "Әлденіп, әлсіз басын күшті иген кез. Босанып бойға еркін күш тиген кез" (С.Мұқанов), "Аяғыңа қарамай, Басып алдың қара май" (М.Әлімбаев), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
**Лозаннна конференциясы** (1922 – 29) – Таяу Шығыс мәселелері жөнінде Лозанна қаласында (Швейцария) өткізілген халықаралық конференция. Ол 1922 жылы 20 қарашадан 1923 жылы 24 шілдеге дейін жүргізілді. Лозаннна конференциясында Англия, Франция, Италия, Жапония, Румыния, Грекия, Югославия және Түркия қатысты. АҚШ өзінің бақылаушысын жіберді. Қара теңіз бұғаздары жөніндегі мәселелерді талқылауға Г. В. Чичерин бастаған Кеңес Одағы өкілдері және Болгария қатысты. Басқа ұсақ мәселелері жөнінен Албания, Бельгия, Нидерланд, Испания, Португалия, Норвегия және Швеция өкілдері шақырылды. Лозаннна конференциясының негізгі мәселесі Түркиямен бітім шартын дайындау, Босфор және Дарданелл бұғаздары режимін анықтау болды. Кеңес Одағы өкілдері В. И. Ленин белгілеген үш принципті: Түркияның ұлттық талаптарын қаннағаттандыру, барлық бұғаздарды соғыс кезінде де, бейбітшілік кезінде де соғыс кемелері үшін жабық ұстау, сауда теңіз қатынасына толық бостандық жасауды ұстанды. Ағылшын делегациясы Қара теңіз бұғаздары аймағын соғыс қауіпінде ұстау мақсатын көздеді. Барлық уақытта бұғаздар соғыс және сауда кемелері үшін ашық болуын талап етті. Лозаннна конференциясы Англияның ұсынысын қабылдады. Кеңес Одағы бұл конвенцияны ратификациялаған жоқ. Лозаннна конференциясы 1923 жылы 24 шілдеде Лозанна бітім шартына, бұғаздар конвенциясына және басқа 15 келісімге қол қоюмен аяқталды. Бұғаздар жөніндегі конвенция 1936 жылы Монтре конференциясында қайта қаралды. Лозаннна конференциясында қол қойылған қалған 15 құжат тұтқындарды қайтару, грек және түрік азаматтарын өзара айырбастау т. б. жеке мәселелерге арналды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
**Ақмал Анварұлы Бақтияров (**2 маусым 1998, Талғар, Алматы облысы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Ордабасы" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

Талғар жасөспірімдер спорт мектебінің түлегі. 2012 жылы "Қайрат" академиясына қабылданып, "Қайрат Жастар", "Қайрат-Академия" клубтарында шеберлігін жетілдірді. 

2017 жылы "Қайраттың" негізгі құрамына ілікті, бірақ ұлттық чемпионатта алаңға шыға алмады. Тек 2018 жылы сәуір айында "Оқжетпеске" қарсы Қазақстан кубогында клуб намысын қорғады. Ширек финалда "Ертіс" қақпасына бір гол соқты. Жалпы кубокте төрт кездесуде алаңға шықты. 

2018 жылы қыркүйекте клуб жетекшілерімен кикілжіңге келіп, ортадағы келісім шарт жоққа шығарылды да, Арменияның "Арцах" клубына ауысты.

2019 жылдың басында Ресей бірінші лигасында ойнайтын "Сочи" футболшысы атанды.

Жетістіктері
------------

Қазақстан «Қайрат»
* Қазақстан кубогы: 2018

Ресей «Сочи»
* Ресей бірінші лигасының күміс жүлдегері; 2019/20

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Акриламид (2 — пропенамид)** CH2=CHC (O)NH2 — акрил қышқылының амиді, негізінен полиакриламидтің жалпы атауы бар маңызды полимерлердің көп тоннажды өндірісінде қолданылатын мономер.

Т.пл. 84,5°С, т. кип түссіз кристалдар болып табылады. 215°С, тығыздығы 1,122 г/см3. Суда, этанолда, ацетонда ериді. Бензолда аз ериді. Әлсіз амфотерен. Өрт қауіпті және жарылыс қауіпті. Токсичен — жүйке жүйесін, бауыр мен бүйректерді зақымдайды: ЛД50 150-180 мг/кг; ШРК 0,3 мг/м3. Шырышты қабықтарды тітіркендіреді.

Қуырылған немесе пісірілген өнімдерде, сондай-ақ пісіруде акриламид аспарагин мен қант (фруктоза, глюкоза және т.б.) арасындағы реакцияда қолданылады.

Әдебиет
-------

* Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5
**Аллахуархам Дато’Мохтар Дахари** (*Allahyarham Dato'Mokhtar Dahari*; 13 қараша 1953 жыл, Сетапак, Селангор) — малайзиялық футболшы шабуылшы. Малайзия Ұлттық футбол құрамасы сапында 88 гол соққан, бұл рекордтық көрсеткіш. 

1972 жылы карьерасын туған қаласы "Селангор" клубында бастады. 16 жыл бойы ойынап, Малайзия чемпионатында 177 гол соқты. 

1975 жылы "Селангор" әйгілі "Арсеналдың" өзін ұтып кетті - 2:0. Екі голды да Мохтар соқты, осыдан соң "Арсенал" футболшыны сатып алғысы келген, бірақ Мохтардың өзі бас тартты. 

1978 жылы Англия - Малайзия жолдастық кездесуінде де бір гол соқты, ойын 1:1 есебімен тең аяқталды. 

1987 жылы карьерасын аяқтады, бірақ бір жылдан соң "Квон Йик Банк" клубында ойнады. 

1991 жылы науқастан қайтыс болды.

Сілтемелер
----------

*
**Сұңғақ.** Ұзын бойлы, бойшаң адам кейде осылай да
бейнеленеді. «Абайлар Ділдәның бойын ғана көрді, сырт
сымбаты талдырмаш, бірақ аса сұңғақ көрінді» (Мұхтар Омарханұлы Әуезов, Абай).
«Сұңғақ», «сұңғақты» сын есімдерінің мағыналарына
қай қазақ та қанық. Бірақ оның алғашқы түбірі қалай,
тұңғыш мағынасы қандай болғаны беймәлім.
Ертедегі жазба моңғол тілінде «сунуға», ал қазіргі
моңғолдарда «сунга», бурятша «сунгаа», сондай-ақ тунгус-маньчжур тобындағы көптеген тілдерде «суун» тұлғалы сөздер біздің түсінігіміздегі «созу», «керу», «ұзарту» сияқты етістік мағыналарында қолданылады. Қалмақ тілінде де «созыла тұсу» деген мағынаны «сунх» тұлғасы бере алады. Түркі тілдері ішінен хакастарда «сун» сезінің «созу» мағынасын кездестіреміз. Кезі
келгенде айта кетейік, қазақтың ауызекі сөзінде де «қол созым» орнына «қол сұным» сөз тіркесі де кейде ауызға алынады. Келтірілген деректер — сөздің алғашқы түбірі етістік
«сұн» тұлғалас сөз де, тұңғыш мағынасы —«созу», «керу» екенін әрі түркі, моңғол, тунгус-маньчжур тобындағы тілдерге ортақтығын дәлелдеп береді. Тарихта қоғам,
онымен қоса тіл дамуының нәтижесінде бұл сөздің морфологиялық тұлғалары өзгере түсіп, сын есімге айналып,мағынасы да басқаша баяндала бастаған. Анығырақ 
айтқанда, «созу», «керу» қимыл-әрекеттері заттың ұзаруына әкеліп тіреген. Өсудің осы жолы арқылы қазіргі әңгімелеп отырған «бойшаң, ұзын бойлы» мағынасын
беретін «сұңғақ», «сұңғақты» тұлғасындағы сындық сөздер пайда болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Белененсиш** (порт. *Clube de Futebol Os Belenenses*) — Санта-Мария-де-Белен қаласындағы португал футбол клубы.

Тарихы
------

Клуб 1933 жылға дейін Португалия әуесқой лигасында 3 рет жеңіске жетті. 1933 жылы құрылған Португалия кәсіпқой клубтар арасындағы чемпионатында Белененсиш "Португалияның үздік төрт клубтың" арасында болды.

1945/46 жж. маусымда клуб алғаш рет және әзірше жалғыз рет чемпионатта жеңіске жетті. 1947 жылы клуб Сантиаго Бернабеу стадионының ашылу ойынында Реал Мадридке қарсы жолдастық кездесу өткізді (есеп 3:1 Реалдың пайдасына). 1954/55 және 1972/73 жж. маусымдарда клуб чемпионаттың күмісіне қол жеткізді.

1987–88 жж. маусымда клуб УЕФА Кубогында "Барсеноладан" жеңіліп қалды (қор. есеп 1:2). Келесі маусымда клуб Кубокты жеңіп, УЕФА Кубогінде қайта өнер көрсетті.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық титулдар

* **Лига Сагреш**

**Жеңімпаз (1):** 1945–46
* **Португалия Кубогы**

**Жеңімпаз (3):** 1941–42, 1959–60, 1988–89
Финалист (5): 1939–40, 1940–41, 1947–48, 1985–86, 2006–07
* **Португалия Суперкубогы**

Финалист (1): 1989
* **Португалия Лига Кубогы**

**Жеңімпаз (3):** 1926–27, 1928–29, 1932–33
Финалист (3): 1925–26, 1931–32, 1935–36
* **Сегунда Лига**

**Жеңімпаз (2):** 1983–84, 2012–13
* **Лиссабон чемпионаты**

**Жеңімпаз (6):** 1925–26, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1943–44, 1945–46
* **Лиссабон Кубогы**

**Жеңімпаз (6):** 1959–60, 1960–61, 1969–70, 1975–76, 1989–90, 1993–94
Финалист (6): 1964–65, 1970–71, 1971–72, 1979–80, 1983–84, 1985–86
### Дүниежүзілік титулдар

* **Интертото Кубогы**

**Жеңімпаз (1):** 1975

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |

 |
**СұҚСЫРТӘРІЗДЕСТЕР отряды** (Podicipedidaeformes) - тек қана суда өмір сүретін құстардың аз санды отряды. 

  

Отряд бір тұқымдасқа біріккен 20-ға тарта түрі бар 4 туысты қамтиды. Қазақстанда бір туысқа жататын 5 түрі бар. Олардың дене мөлшері 120 грамнан (кішкене сұқсыр) 1,5 килоға дейін (үлкен сұқсыр) өзгереді. Сұқсырлардың денесі жайпуат, созылыңқы келеді, жоны - қошқыл, бауыры — ақ, мойны - ұзын, жіңішке тұмсықты, басы кішкене. Аяғындағы саусақтарының әрқайсысы жүзгіш қалақшамен жеке-жеке көмкерілген, тұтас жарғағы болмайды. Бауырындағы тығыз жабын қауырсындар «құс мамығы» деп аталады. Од XIX ғасырдың ортасында әйелдердің жасануына кең пайдаланылды. Арктика және Антарктидадан басқа бүкіл дүниежүзілік жерлердің барлығында өмір сүреді. Қазақстанда тоқтау суды суқоймасы бар кез келген жерлерден кездеседі. Ұясы көбінесе суда қалқып жүреді, ұядағы ақшыл жұмыртқалардың реңі уақыты жеткенде ұяны жасырын бүркемелеген затияның түсіне еніп боялады. Сұқсырлар сан алуан су жәндіктерімен - бунақденелілер, шаянтәріздестер, ұлулар, балықтармен, оқта-текте балдырлармен қоректенеді. Жақсы жүзіп, жақсы сүңгиді. Ала жолақты балапандары денесін сәл кептіре салысымен суға ұмтылады. Жылыстау кезінде жер-жердегі жазықтық суқоймалардан кездесуі мүмкін.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**КоканСирэн** (жапон. 虎関師錬, 9 мамыр 1278 жыл – 11 тамыз 1346 жыл) – Риндзай дәстүрінің патриархы –дзэн, ақын, тарихнамашы. Годзанбунгаку әдебиетінің негізін салушылардың бірі. КоканСирэннің эстетикалық көзқарастары мен шығармашылығы жапон дәстүрлі әдебиетіне едәуір ықпал етті. Оның өлеңдері мен эсселер жинағы «Сайхоку-сю» деген атпен жарыққа шықты. Сондай-ақ ол жапон буддизмінің тарихында сақталған ең ежелгісі болып саналатын «Гэнко-сякусё» (元亨釈书) буддалық хроникасын құрастырған. Оның 1343 жылы суретші Ван Чжэнвэна салған суреті Киото (Жапония), Тофукудзи монастырындағы Кайдзоин ғибадатханасында сақталған.
**Кокильді қую** - металдан жасалған қорама — кокильге құю арқылы пішімді құймаларды жасау тәсілі. Металдардан жасалған қорамаларға қысыммен, центрден тепкіш күштердің әсерінен құю тәсілдерінен ерекшелігі, кокильге құйғанда қораманы қорытпамен толтырылуы және оның қатаюы сыртқы әсерсіз жағдайда өтеді. Кокильдің беріктігі жоғары болғандықтан, бұл тәсіл арқылы құмды қорамаға құю тәсілімен салыстырғанда, өлшемдері дәл, механикалық кесіп өңдеуге арналған әдіптері аз құймалар жасауға болады. Кокильге құю арқылы құймалар шойындардан, болаттардан, алюминийдің, магнийдің, мыстың және басқа түсті металдардың қорытпаларынан жасалады.
[1]

### Тағы караныз:

* Кокиль

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Биші шақшақай** – шақшақайлардың ішіндегі ең көп және кең таралған түрі. Кәдімгі шақшақайдан шамалы ғана ірі (салмағы 25-36 г), тұмсығы ұзын, құйрығы қысқа. Аталығы мен аналығы бір түсті: қауырсындары жоғарғы жағынан бірыңғай қоңыр, төменгі жағы құла-сұр түсті. Құйрық үсті ақ түсті, құйрығының ұшындағы қара жолағы жалпақтау. Қылығы шақшақайдыкі, әні әртүрлі, биші болғандықтан – біздің құстардың ішіндегі ең қылжақбасы. Ол өз әндерінде кімнің әнін салмайды десеңші: атақты бөдененің әнінен есектің айғайы мен түйенің боздауына дейін салады. Құйрық қауырсындарын керіп, қанаттарын жайып, төмен баяу түсіп, ұшып жүріп әндетеді. Кейде өзіндік күйлеу биін билейді, сондықтан осындай атқа ие болған. Сарышұнақ, суыр, құмтышқан індерін ұялайды, сөйтіп олардың бүргелерін қоректендіреді. Сондықтан кейбір қауіпті аурулар таралуына сепепші болады.
Биязылау жүнді қой (полутонкорунная овца) - жүні түбіттен біршама жуан біркелкі диаметрі 25-36 мкм аралық қылшықтан тұратын қой. Б.ж.қ. тұқымдарының көпшілігінің еттілік қасиеті жақсы жетілген. Б.ж.қ. тұқымдары, негізінен, қысқа және ұзын жүнді деп екі топқа бөлінеді. Қысқа
жүнділердің жүнінің ұзындығы - 6-10 см, ал ұзын жүнділерінікі- 12-25 см. Б.ж.қ. алғашқыда Англияда шығарылған (қ. Линкольн қойы, Гемпшир қой, Ромни марш қойы). Қазіргі уақытта б.ж.қ. Аргентина, Жаңа Зеландия, Австралия, Ресейде кең тараған, Қазақстанда да өсіріледі. (қ. Акжайық қойы, Қазақгың етті-жүнді қойы, Қазақтың кроссбред жүнді қойы, Дегерес қойы, Цигай қойы).

```
== Дереккөздер ==
```

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

> Мал шаруашылығы:
**Марфана ауруы** - туа біткен және тұқым қуалайтын ауру. Марфана ауруын, 1858 - 1942 жылдары өмір сүрген А. Mарфан, француз педиатры зерттеп, бірінші 1896 жылы сипатталған болатын. Марфана ауруы дәнекер тінінің мұраланған ақауынан туындаған және тірек-қимыл жүйесінің зақымдануымен сипатталады.

Аурудың белгілері
-----------------

«Құс» бет (тар бас сүйегі), көз жанарының алға қарай шығуы, бұлшық етінінің нашар дамуы, теріасты гипоплазиясы, сондай-ақ саусақ буынының ойналмалдылығы, қол аралық және аяқ өсуінің сәйкессіздігі, қолы мен аяғы ұзын, жіңішке, «өрмекші тәріздес», вегетативті-тамырлы бұзылулар, тіпті кенеттен тершеңдік, әлсіздік, суық қолды, тері мәрмәр үлгіде болуы. Марфана ауруы бар балалар жиі өткір респираторлық инфекциялардан, пневмониядан зардап шегеді. Марфана ауруы бар науқастардың психикалық дамуында ауытқу болмайды.

Емі
---

Марфана ауруы бар науқастарды радикалды емдеу емес,бүйрек үсті қыртысының глюкокортикоидного функциясы азаюын ескеретін, глюкокортикостероидтар бар саналы емдеу қарастырылуы мүмкін. Кеуде деформациясын хирургиялық емдеу үшін ағзаның нашар көрінісі адаптивті-компенсаторлық қуаттылығы пациенттерге операциядан кейінгі кезеңде, сақтықпен қарастырылуы тиіс. Жүрек-қан тамырлары және өкпе жүйелерінің қайта құрылымдау, зат алмасу процестерінің күрт бұзылуы салдарынан аорта және оның өздігінен жыртылу аневризмасы өлімге дейін әкелуі мүмкін.

Болжам
------

Марфана ауруы барлық жағдайларда асқынулар мүмкіндігі жоғары болып келеді. Марфана ауруының болжамы, әдетте, ол қолайсыз болып табылады.

Дереккөздер
-----------


[1]

1. ↑  Козлова.С.И. "Наследственные синдромы и медико-генетическое консультирование". -М 2007г. 448 с
**Таги-Хан көтерілісі** (1921)- Хорасандағы ұлт-азаттық көтерілісі. Көтеріліс жазда әскер бөлімдерінде басталды. Оған полк Мұхаммад Таги-хан Пасиан бастаған демократиялық пиғылдағы офицерлер, ұлттық буржуазия мен чиновниктердің өкілдері басшылық етті.

Негізгі талаптары
-----------------

Иранды ағылшын империализмінің езгісінен азат ету, демократиялық реформалар жүргізу, конституциялық тәртіп орнату, ұлттық экономиканы өркендету, Кеңестік Ресеймен қарым-қатынас орнату. Көтерілске қала халқы мен шаруалар қатысты. Көтеріліс 1 қарашада басылды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 514 бет
**Панкратов Василий Семенович**(26.01.1864, Алексеевск селосы, қазіргі Мәскеу облысы- 05.03.1925,Ленинград) - орыс жұмысшы революционері. 1879 жылдан революциялық қозғалысқа қатысты. "Халық еркі" жұмысшы ұйымының мүшесі ретінде (1881 жылдан) Петербург, Мәскеу, Киев т.б. қалаларда жұмысшылар арасында насихат жұмысын жүргізді. 1884 жылы 4 наурызда Киевте тұтқындалған кезде қарулық қарсылық көрсетті. 1884 жылы қарашада "12-нің процесі" бойынша 20 жылға каторгаға кесілді. 14 жыл Шлиссельбург қамалында отырды. 1898 жылы Якутияға жер аударылды. 1905 жылы айдаудан қашып шықты, эсерлер партиясына кірді, Мәскеудегі Желтоқсан қарулы көтерілісіне қатысты. 1907 жылы Якутияға қайта айдалды. 1912 жылы Петербургке оралды. 1917 жылы шілдеде "Живое слово" газетінде В.И.Ленинге жала жапқан мақала жазды. Буржуазия уақытша үкімет кезінде "бұрынғы патшаны қорғау жөнінде" комиссар болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,121 бет
**Жаңаталап мұнай кен орны** — Атырау облысы Исатай ауданында орналасқан. 

Барлау жұмыстары Шығыс Жаңаталап алаңдарына ойысып әрі жалғасып жатқанмен, жалпы кеннің негізгі алаңы 1974 жылы қыркүйек айынан бастап «Ембімұнай» бірлестігінің орталық ғылыми-зерттеу зертханасы жасаған технологиялық бағдарламаға сай игеріле бастады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық тұрғыдан кен орны тұз күмбезді үзілген типті құрылымға жатады. Мұнай мен газдың өнеркәсіптік қоры негізінен солтүстік (орталық алаң) және шығыс (оңтүстік және солтүстік күмбездер) қанаттарға жинақталған. Мұнда 9 мұнайлы қабат барланып анықталған. Солтүстік күмбездегі мұнай апт, неоком және орта юралық қабаттардан табылды. Оңтүстік күмбездегі мұнай көзі апт қабатымен ғана байланысты. Шығыс Жаңаталап тұз күмбезді төбелері жер асты жыныстарының қозғалысынан 4 блокқа бөлінген, өнеркәсіптік мұнай көздері блоктардың шеңберіндегі орта юра шөгінділері қабаттарынан анықталды.

Құрамы
------

Барлық қабаттардың мұнайы ұсақ күкіртті (0,17 – 0,38%), шайырлы (5 – 14%), парафинді (VІІІ және ІX) мұнай түріне жатады.
Кокцидиятәрізділердің ооцистасы
**Кокцидиятәрізділер класына** (COCCIDIOMORPHA) - өздігінше тіршілік ете алмайтын, тек қана клетканың ішінде паразиттік тіршілік ететін қарапайымдылар жатады. Денелері сопақша, домалақтау не доға сияқты болып келеді. Олар адамның, сүтқоректілердің, құстардың ішек клеткаларында, бауыр, бүйрек, қан клеткаларында кездеседі. Қан споралылардың және кокцидиялардың даму кезендері бір-біріне өте ұқсас, сондықтан бұл екеуін кокцидиятәрізділер класына жатқызады. Бұлардың көбеюінде кезектесіп жүретін үш кезеңді байқауға болады: шизогония (жыныссыз көбею) гаметогония (жынысты) және спорогония.

Көптеген кокцидиялардың бір ғана иесі болады, сондықтан спорогония кезеңі жартылай немесе толық сыртқы ортада жүреді (Eimeria magna). Басқаларының иесі екеу, жыныссыз көбеюі бір иесінде өтеді, ал жынысты көбею және спорогония кезеңі екіншісінде (Plasmodium vivax).

Бұл кластың негізгі екі отрядын атап кетуге болады: кокцидиялар отряды - Coccidiida және кан споралылар - Haemosporidia.

Дереккөздер
-----------

Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Ноймаркт-ин-Штайермарк** (нем. *Neumarkt in Steiermark*) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна (нем. *Marktgemeinde*), Штирия федералды жерінде орналасқан.

Мурау округінің құрамына кіреді. Халық саны 1910 адамды құрайды (2005 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің аумағы 5,14 км². Ресми коды — *6 14 12*.

Тарихы
------

V ғасырға дейін қазіргі Ноймаркттың ауданында Норик шет аймағының орталығы Норея (лат. *Norēia*) қаласы орналасқан деген болжам бар.

Саяси жағдайы
-------------

Коммунаның бургомистрі — Райнхардт Ракц (АЕП) 2005 жылғы сайлау бойынша сайланған.

Коммуна өкілдерінің кеңесі (нем. *Gemeinderat*) 15 орыннан тұрады.

* АЕП 6 орын.
* АСДП 5 орын.
* АХП 3 орын.
* жергілікті блок: 1 орын.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (нем.)

1. ↑  Австрия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Изд-во Оникс, 2010. — С. 63.
2. ↑  *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
**Тайқазан** — Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіндегі алты ғасырлық тарихы бар қасиетті, алып қазан.

Қысқаша тарихы
--------------

Бұл қазан әйгілі қолбасшы Әмір Темірдің тапсырысымен 1399 жылы 25 маусымда (хижра 801 жыл, 20-шаууал) Түркістан қаласының батысында, 27 шақырым жерде орналасқан Қарнақ елді мекенінде құйылған. Ирандық шебер Әбділ Әзиз Шарафаддин Тебризи жасаған.

Қазан сыртындағы араптың гүлденген сульс және куфи қолтаңбаларымен жазылған үш қатар жазудың біріншісінде оны Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне арналып жасалғаны туралы айтылады.

1935 жылы тайқазанды Санкт-Петербургтегі атақты музей Эрмитажға, Иран шеберлерінің III Халықаралық конференциясына алып кетеді. Жарты ғасырдан астам уақыт сонда тұрып, 1989 жылы 18 қыркүйекте ғана Түркістанға қайтарылды.

Сипаттамасы
-----------

Тайқазан сирек кездесетін жеті асыл металдың(мырыш, жез, қола, қорғасын, мыс, күміс, темір) қоспасынан құйылған. Қазанның салмағы 2 тонна, сыйымдылығы 3 мың литр, биіктігі – 1,60 метр, диаметрі- 2,42 метр.Тұғырының биіктігі - 0,54 метр, диаметрі – 0,607м.

Тайқазанның сыртқы бөлігінің өрнектелуі бес бөліктен тұрады.Бірінші жоғарғы бөлігінде қазанды айнала сулус қолтаңбасымен Құран Кәрім аятынан үзінді жазылып, ол Пайғамбар хадисімен жалғасады, одан соң қазанның кімге арнап жасалғаны, аяқталған жылы берілген. Екінші қатар ірі он кубба(емшек) және он өрнекті тұтқа арқылы жиырма картушка бөлінген. Оның қатар орналасқан екі бөлігіне сулус қолтаңбасымен шебердің өз аты жөні жазылған болса, қалған он сегіз бөлігінде куфи жазу үлгісімен парсы тілінде тілек сөз берілген. Үшінші қатарда Құдайдың Құдыреті жайлы ескерту куфи жазу үлгісімен 22-рет қайталанып жазылған. Төртінші қатардағы қазанның бүйір бөлігінде тұтқа өрнектеріне ұқсас үлкен жапырақ түріндегі он ою бедерленіп, жиырма кіші кубба орналасқан. Аяқ тұғырымен шектесетін бесінші бөлігінде қиылысқан доға сипатындағы өрнектер бедерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан мәдениеті
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Хемосорбция**, химиялық сорбция - бу, газ не еріген заттардың қатты зат бетіне химиялық әрекеттесуі арқылы адсорбциялануы. Хемосорбцияланған молекулалар адсорбент бетіндегі атомдармен валенттік күштер арқылы байланысып, берік имиялық қосылыстар түзеді. Хемосорбция химиялық өнеркәсіпте газдарды тазартуда металлургияда т.б. кең қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 11 том
Сәбит Борисұлы Есмұратов– агроном, экономист, ауыл шаруашылық ғылымдарының кандидаты, экономика ғылымдарының докторы (2000), професор.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1995 Халықаралық жоғары мектебі;  

1995 ақпараттандыру және аграрлық білім академияны;  

1971 Қостанай ауыл шаруашылық институтын;  

1971-86 Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының (қазіргі Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми−зерттеу институты) аспирантурасын бітірген соң осы ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер;  

1986–91 Қостанай ауыл шаруашылық институтында доцент, деканның орынбасары, проректор;  

1992-[2000] ректор;  

1991-92«Қостанай» ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болып жұмыс істеді;  

2000 жылдан Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің және Халықаралық аграрлық білім академиясы Қостанай бөлімшесінің президенті.

Еңбектері
---------

«Экономические основы специализации сельскохозяйственных производственных кооперативов Северного Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – ауыл шаруашылық мәдени өсімдіктер технологиясын жетілдіру мен топырақ құнарлылығын арттыру және қолданбалы экономика мен экология мәселелері. Сәбит Борисұлы 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография және оқу құралдарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сілтемелер
----------

іріккен диссертациялық кеңес ОД 18.08.01