recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алишер Егембердиев** *(14 ақпанда 1990 жылы Талдықорған қаласында туған)* - әнші, "The Jigits" тобының мүшесі, "Жұлдыздар фабрикасы" шоуының жеңімпазы.

Бала кезі
---------

Алишер Егембердиев Талдықорған қаласының Абай атындағы №1 мектебінде оқыған. 5 жасынан бастап Қазақстанның атақты бапкері Егембердиевтің- әкесінің жетекшілігімен спортпен айналыса бастаған.

Спорт жетістіктері
------------------

Алишер кикбоксинг бойынша спорт шебері. 5 рет кикбоксинг бойынша Қазақстан чемпионы және 2 рет жастар арасында өткен чемпионатта Әлем чемпионы атағын алған.

Мамандыққа келуі
----------------

Алдымен ән айтуды қызығушылық ретінде қарастырған Алишер спортта едәуір жетістіктерге жетіп қойған еді. Бірақ *Жұлдыздар Фабрикасындағы* жеңісі және "The Jigits" тобында ән айтқанынан соң өмірін ән айтумен байланыстыруды шешті.

Ірі жеңістері
-------------

"The Jigits" тобының қатарында 2012 жылы Алишер Егембердиев Қазақстан атынан Новая Волна 2012 қатысқан. Бұл байқауда Қазақстандық топ бірінші күні 6 орында, екінші күні 13 орында, үшінші күні 8 орында болған. Жалпы нәтижеде Италия, Украина және Латвия елдері әншілеріне жол беріп 4 орынға қол жеткізген болатын.
**Алингсос** – Алингсостық коммуна Вестра-Геталандтық леннің әкімшілік орталығы, Швеция қаласы. Халқының саны — 22 919 адам. Севеон өзенінің жағасында орналасқан. Негізі Кальмар соғысы аяқталғаннан кейін қаланып, қала дәрежесін 1619 жылы алған. 

XVIII ғасырдың 20-шы жылдары Алингсос тоқыма өндірісі бойынша ірі мануфактурамен танымал болған. Оның негізін қалған, өнеркәсіпші Юнас Альстрёмер болған. Ертеректе қала экономикасы тоқыма, тігін ішінара машина жасау өндірістеріне басшылық етсе, қазіргі уақытта, қаланың экономикасы диверсификацияланып, шаһарда қызмет көрсету саласы мен сауда ісі маңызды рөл атқарады. 

Қалада «Алингсос Тиднинг» (Alingsås Tidning) либералды газеті шығарылады. Негізі 1865 жылы «Алингсос Веккублад» (Alingsås Weckoblad) басылымы ретінде қаланған. Таралым саны 13 мыңға жуық дананы құрайды.

Атақты адамдары: Алингсосете Формула-1 автошабандозы Конни Андерссон дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------
**Гигроскопиялық су**— топырақ бетінің бөлшектерімен молекулалық күш арқылы берік байланысқан су. Гигроскопиялық суды өсімдіктерді суаруға қолдануға болмайды. Тау жыныстарының жігін жоғарғы қысым немесе құрғатып-кептіру арқылы ажыратады. Қысымы 1000 г/см2 мен килограмға жететін үлкен тереңдікте болатын гигроскопиялық су тау жынысынан сығылып, еркін күйге көше алады. Гигроскопиялық су "байланысқан" су тобына жатады.[1] Оның тау жынысы бөлшектерімен берік байланысқандығы сондай, ол тау жынысы мыстарында ауырлық күшінің ықпалымен қозғала да алмайды. Гигроскоптық суды тау жынысынан бөліп алу үшін, оны су тэрізді фазаға өтетін 100°С-тан жоғары температураға дейін қыздыру керек.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Жолбарыс акуласы**ның үстінде жолбарыстың мойндағы қатпары сияқты қатпарлары және жолақтары бар. Сол себепті бұл акуланы «жолбарыс акула» деп атайды. 

  

Терісі өте қалың. Жолбарыс акулалар таяз суларда тіршілік етеді. Дегенмен олар 150 м тереңдікке дейін сүңги алады. Тістері өткір болып келеді. Астыңғы жақ сүйегі мен үстіңгі жақ сүйегінің тістері бірдей. Олар бір- біріне жақын орналасқан. Алдыңғы екі қатар тісі қорек ұстауға ыңғайлы. Жолбарыс акулалар 6 м-ге дейін өседі.

Қоректенуі, тіршілік әрекеттері:
--------------------------------

Жолбарыс акулалар тасбақа, балық, сүт қоректілері және басқа да акулалармен қоректенеді. Олар қоректерін тірідей қылғытады. Жолбарыс акулалар тропикалық сулар мен қоңыржай суларда да тіршілік ете алады. Жолбарыс акулалар таяз суларда жүзгенді ұнатады, дегенмен тереңдігі 500 метірлік тұңғиықтарда да жүзе алады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Жолбарыс тәрізді құм акуласы тропикалық мұхиттарда кездесетін танымал ең ірі мұхит жыртқышы болып табылады.

Сыртқы сипаты
-------------

Жолбарыс тәрізді құм акуласының ұзындығы 3,2 метрге дейін жетеді және оның екі үлкен артқы жүзбеқанаты бар. Оның тұмсығы сүйірлеу, ал құйрығы ерекше ұзын. Олар ауаны асқазанында сақтайды және бұл су астында қимылсыз жүзіп қоректі іздеуге көмектеседі.

Көбеюі
------

Құм акуласы жұмыртқалау арқылы көбейеді. 9-12 ай буаздықтан кейін 2 ұрпағын дүниеге алып келеді. Әрқайсысының ұзындығы шамамен 1 метрге жетеді.

Тіршілік ету ортасы
-------------------

Олар Батыс және Шығыс Атлант, Тынық және Үнді мұхиттарында, Жерорта және Адриат теңіздерінде кездеседі. Ол құмды жағалауға жақын, таяз суларда, өзеннің сағаларында, жартасты және тропиктік рифтерде тіршілік етеді.

Қызықты деректер
----------------

Олар балықтырмен, ұсақ акулалармен, скаттар, асшаяндар және шаянтәрізділермен қоректенеді. Олардың электр толқындарын табуға көмектесетін алтыншы сезімі бар. Акуланың бұл түрі көбінесе түнде белсенді болады. Олардың түрі қорқынышты көрінгенімен, жуас акула. Ол адамдар мен жануарларға тек өзін қорғау мақсатында ғана шабуыл жасайды. Жолбарыс тәрізді құм акуласының саны өте аз және жоғалып кету қаупі бар.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "1100 қызықты деректер" Қ. Байғабылова, "Аруна" баспаханасы, Алматы қ. ISBN 978-9965-26-553-2
**Джеймс Босуэлл** ( **ағыл**.   *James Boswell*,, 29 қазан 1740 , Эдинбург - 19 мамырда 1795 , Лондон ) -есімі екі томдық «Самуил Джонсонның өмірі» (1791 ) атты кітаппен атақты болған шотланд прозашы. Осы кітапты ағылшын тіліндегі бірден бір ерекше өмірбаян деп атайды.

Өмірбаяны және шығармашылығы
----------------------------

Қатал кальвинист болып табылатын судьяның ұлы. Эдинбург университетінде, содан кейін Глазгода оқыды, онда Адам Смит мұғалімдерінің қатарында болды. Ол католицизмге бет бұрады, содан кейін монах болуға шешім қабылдайды. Бұны естіген әкесі Джеймсті үйінен қуып жібереді. 

Босуэлл Лондонға көшіп келеді. Ол Гаррик , Голдсмит , Берк , Рейнольдс , Джонсонмен араласып, олардың «Клубына» кіреді. 

1768 жылы ол Еуропаға саяхат жасап, Вольтер және Руссомен кездеседі. Соңғысының ұсынысы бойынша ол Корсика қаласына аттанып, онда бірінші демократиялық республиканың көшбасшысы Паскуал Паолимен байланыс жасады. Ол Корсика туралы баяндаманы жазды ( 1768 ), әрі осы туындысы еуропалық бестселлер болды. 

1920 жылы Босуэллоның жасөспірімдік күнделігі табылған және ол 1950 жылы жария болады. Босуэлл кінделігін 1762 - 1763 аралығында толтырған. Онда ол бірінші рет Лондонға келіп, ондағы жабайы өмірді сипаттайды. Бұл басылым әдеби сыншылар тарапынан көп шу тудырады, соған қарамастан Босуэлл күнделік прозасының керемет шебері ретінде танымал болды.

Қызықты фактілер
----------------

Владимир Набоков өзінің «Бледное Пламя» романының эпиграфы ретінде «Самуил Джонсонның өмірі» кітабынан үзінді қолданған.

Басылымдар
----------

* Boswell, 1757-1763. Эдинбург: Эдинбург UP, 2006

Орыс тіліндегі басылымдар
-------------------------

* Сэмюэль Джонсонның өмірі. М .: Мәтін , 2003. ISBN 5-7516-0366-4

Әдебиет
-------

 *Корсика есебі* , 1768 
* Босвел, Джеймс / / Энциклопедиялық сөздік Brockhaus және Efron   : 86 тонна (82 тонна және 4 қосымша).   - СПб. , 1890-1907 жж.
* Дэйсес Д.Босвелл және оның әлемі. Нью-Йорк: Scribner, 1976.
* Блум Х. Д. Сэмюэль Джонсон және Джеймс Босвел. Нью-Йорк: Челси үйінің баспасы, 1986
* Мартин П. Джеймс Босвелдің өмірі. Жаңа Haven: Yale UP, 2000

Ескертулер
----------
Саны қысқарып бара жатқан түр.

  

Шөлді жерлерде тіршілік ететін,жолақты тораңғы көбелектер шағын тобының ең сирек кездесетін өкілі. Тұран-иран жергілікті түрі. Таралу аймағы бірнеше ұсақ бөлшектерге бөлінген. Орта Азия мен Иран шөлдерінде кездеседі. Қазақстанда Iле және Сырдария өзендерінің тоғайлы ормандарынан нақты белгілі. Таралу аймағы қысқарып барады. Тоғайлы жайылма ормандар мен жекелеген тораңғы шағын тоғайларында тіршілік етеді. Соңғы екі онжылдықта мұндай ормандар көлемі күрт қысқарды. Жылына бір рет ұрпақ береді. Көбелектер маусымда ұшады. Жұлдызқұрттары тораңғы жапырақтарымен қоректенеді және көтерілген ағаш қабығының астында торға оранып, қуыршаққа айналады.Тораңғыны кесу, су қоймаларын құру,орман өрттері түр санының азаюына әсерін тигізіп отыр. Түрді қорғау үшін — ең алдымен, түрдің биологиясы мен таралуын зерттеу керек. Сонан кейін қорғалатын жерді анықтап, онда ағаш кесуді тоқтатып, тоғайлы ормандар мен тораңғы шағын тоғайларын құртуға тыйым салу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
Жолақ дельфиндер де басқалар сяқты жұмыр денелі, арқа қанаты биік, кеуде жүзбеқанаттары жіңішке және тұмсығы үлкен болып келеді. Денесіндегі көгілдір жолақтарға байланысты олар «жолақты дельфиндер» деп аталады. Көздерінің тұсында қара көк дағы бар. Жолақ дельфиндер топталып тіршілік етеді. Олардың су бетінде секіріп жүргендерін жиі көруге болады. Ересектерінің ұзындығы 2,5 метрге дейін барады. Ал салмағы- 90-150 келідей. Оларды әлемнің тропикалық, субтропикалық жылы сулардан кездестіруге болады. Жолақ дельфиндер Тынық, Атлант және Үнді мұхиттарында, Жерорта, Кариб теңіздерінде тіршілік етеді. Олар су бетінде әртүрлі акробатикалық көріністер көрсетіп, белсенділік танытады.Буаздық мерзімі- 12-13 ай. Жаңа таған дельфиндердің ұзындығы 1 м- ге жуық, салмағы 11 келі болады. Бұл дельфиндер сүйекті балықтармен, бунақденелерімен және шаянтәрізділермен қоректенеді. Бір-бірімен басқа дельфиндер секілді ультрадыбыстар шығарып байланысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Серро Аконкагуа** - Аргентинадағы Мендоса провинциясында орналасқан шың.
Серро Аконкагуа таулы аймақтың батыс бөлігіндегі ең биік шың болып табылады.
1833 жылы неміс зерттеушісі Пол Гусфельт алғаш рет шыңға көтеріліп, бұл оқиға ресми түрде тіркелген.
Көптеген зерттеушілердің айтуынша, шыңның атауы ежелгі «Акон Кахуа» деген сөзден шыққан. Бұл сөз «Қарауыл тас» деген мағынаны білдіреді.
Тау мен оның айналасындағы табиғи желек Аконкагуа провинциялық саябағының бір бөлігі болып табылады.
Мендоса қаласындағы көптеген саяхат орталықтары Серро Аконкагуа шыңына экскурсиялар ұйымдастырады.
Аконкагуа арнайы күтім мен бақылауға алынбаған. Осы немқұрайдылықтың салдарынан тауға көтерілу кезіндегі қоғамдық көлік апаттары жиі тіркеледі.
Серро Аконкагуа шыңының биіктігі - 6962 м.
Серро Аконкагуаны «Теко де Америка», яғни «Америка шатыры» деп те атайды.
Аконкагуа «қарауыл тас» деген атпен де белгілі. Себебі бұл таудың беткейлері көп.
Аталған тау 1983 жылы №4807 провинциялық заңның негізімен Аконкагуа провинциялық саябағының аумағына енгізілген.
Серро Аконкагуа - Анд таулары тізбегінде бой көтерген шың.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Серро Аконкагуа Мұрағатталған 5 желтоқсанның 2014 жылы.
* Аконкагуа - высочайшая вершина Южной Америки
Басыңкы белгі (рецессивный признак) - ата-енесінде бар балама жұп белгінің біреуінің бірінші ұрпақта көрінбей, жасырын қалғаны. Мысалы, тегі таза биязы жүнді ақ
қошқар мен қазақы қойдың қара саулықтарын
шағылыстырғанда туған қозылар ақ түсті болады. Міне, осында көрінбей, жасырын қалған қара түс - б.б.-ге жатады. Б.б. басқаратын ген (нәсілдік қасиет) түбегейлі жоғалмайды, ол да сақталып, ұрпақтан ұрпаққа беріледі, тек ол басқарған белгі қажетті жағдай тумай, көріністе пайда болмайды.

Дереккөздер
-----------

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы:

>
**Телерадиоқор** – аудиовизуалдық материалдар жиынтығы.

Оның міндетіне мемлекеттік теледидар және радио мұражайындағы дыбыстық әрі көріністік материалдарды сақтау, өңдеу және пайдалану жатады. Редакция және шығармашылық бірлестіктер аудиовизуалдық мұрағаттарды пайдалану кезінде артықшылықтарға ие болады. Телеқордың міндетіне қор жазбаларын жүйелеу, іріктеу, каталогтау, қайта өңдеу кіреді. Сондай-ақ аудиовизуалдық өнімдерді зерттеу, бейнеқұжаттар мұрағаты негізінде жинақ және антология құрастыру да телерадиоқор қызметкерлерінің жұмысы.

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Тележүйе** – СВЧ линиясы мен қоссымды кабель арқылы бір-бірімен жалғасқан телевизиялық қабылдау-беру станциясы.

Тележүйе арқылы бір жүйеге байланысқан хабар тарату кешенінен жарнамалық хабарлама мен бағдарламалар тиімді таралып отырады. Аса ірі американдық ұлттық тележүйелердің әрқайсысы 200-дей телестанциямен байланыс орнатқан. Олар елдің аумағына түгелдей хабар таратады. Телестанциялардың көпшілігі екі жылға келісілген шарт бойынша, келісім негізінде жүйелік бағдарламалар таратады. Тележүйелердің бағдарламасын таратуға уақыт бөлгені үшін, станция олардан өтем алады. Бұл оларға бағдарламаны сатып немесе жасағаннан гөрі, әлдеқайда тиімді. Тележүйелер хабар таратушы станцияларға өтем ретінде жарнама кірісінің 10-12 пайызын аударады. Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Телетартқыш түтік** – оптикалық кескінді электрлік теледабылға өзгертуге арналған электронды сәулелік түтік.

Өзгерту қағидасына сәйкес телетаратқыш түтік электр зарядтарын жинақтаушы және оны жинақтамайтын болып екі түрге ажыратылады. Электр зарядтарын жинақтауыш түтіктер фотоэмиссиялы (иконоскоп, ортикан), екінші ретті электронды (супериконоскоп, суперортикон), фотоөткізгішті (видикон) т.б. жинақтауыштары бар түтіктерге топталады. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Неолингвистика**– тіл білімінің 20 ғасырдың басында Италияда пайда болған бір бағыты.[1] Неолингвистер тілді жеке құбылыс ретінде танып, ондағы әрбір сөздің шығуы мен пайда болуында өзіндік себеп бар деп есептеді. Неолингвистикада, ең алдымен, лингвистикалық географияға мән беріледі. Неолингвистика өкілдерінің пайымдауынша, әлемде біртұтас тіл жоқ, тіл – диалектілік изоглостардың жиынтығы ғана болып табылады. Тілдердің бір-бірінен айқын ажыратылатын ерекше айырым белгілері жоққа тән. Неолингвистер тілдердің бір-біріне әсер етуін жоғары бағалады, бұл әсер тілдердің тарихи дамуында үздіксіз болатын құбылыс ретінде танылады.

Неолингвитиканы зерттеушілер
----------------------------

Неолингвистиканы зерттеушілерде біртұтас көзқарас қалыптаспаған, көрнекті өкілдері – В.Пизани, Дж. Бартони, М.Бартоли, Дж.Фонфанте. Олар салыстырмалы-тарихи тіл білімінде қалыптасқан тарихилық принципінен бас тартып, "тілдердің одағын" зерттеуді негізгі ұстаным ретінде алға тартты. Тіл дамуының негізгі заңдылықтарын анықтаудан гөрі, жеке сөздердің шығу себептерін, олардың әр тілдегі кездесуін талдауды басты мәселе ретінде қарастырды.[2][3][4][5]

Сілтемелер
----------

* Лингвистика
* Неолингвисттер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006.ISBN 9965-808-78-3
4. ↑  Звягинцев В.А. История языкознания XІX века в очерках и извлечениях, М. 1960
5. ↑  Лоя Я. История лингвистических учений, М. 1968.
**Репродуктивті бәсекелестік** — организмдер арасындағы көбеюді жүзеге асыру үшін күресу қарым қатынасы. Оның формалары алуан түрлі болуы мүмкін, жануарларда ол, әдетте, күйлеу кезінддегі мінез құлыққа негізделеді. Көптеген түрлерде серіктесі үшін, көбінесе аналық бәсекелестігі кең таралған. Мысалы, бұғылардың сүзісуі, бәсекелестік көбінесе топтық сипат алады. Аталығы мен аналығы, әдетте, ұрпағын бірге қорғайды. Құстар қауіп төнгенде бірігу үшін көбінесе топ болып жақын жерге ұя салады. Өсімдікте бұл бәсекелестік түрі тозаңдандырғыш үшін күресте байқалады. Олар тозаңдандырғышты тозаңмен, шырынмен, иіспен еліктіреді. Бұл көп мөлшерде спора немесе тұқым түзу кең таралуына алып келеді. Бәсекелестік генеративтік материалдың таралу тәсілінен де байқалады. Осы белгіліері анық өсімдіктердің ұрпақтырының тірі қалу мүмкіндігін жоғарылатады. Бұл бәсекелестік көбеюге байланысты бейімделудің жетілуіне әсер етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық гуманитарлық бағытындағы 11 сыныбына арналған оқуылық, 3 баспасы. - Алматы: Мектеп, 2015.
Реприза (франц. reprise – қайталау) – 1) музыкалық шығарманың белгілі бір бөлімін қайталау. Шығарманың бөлімі бір рет орындалысымен, ол ешбір өзгеріссіз сол күйінде тағы да бір қайталанады; немесе басқа бөлімнен кейін қайталанады. Мыс. 3 бөлімді формада шығарманың 2-бөлімінен кейін келетін 3-бөлімі, негізінен, шығарманың 1-бөлімін түгелдеу қайталау болып табылады. Бұл көбінесе, нотада жазылмайды да da capo деп көрсетіледі, яғни шығарманың басынын қайталау; 2) Цирк немесе эстрада артистері орындайтын күлкілі шағын нөмір.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-095-8
Непентес - туысқа жататын тропиканың жаңбырлы орманында кездесетін 80 түр жатады. Көп бөлігі ұзындығы бірнеше метрге жететін лиана түрінде өседі. Непентес қармалауыштары ірі жәндіктерді де ұстауға бейім.Ең ірі непентес тышқан, бақа,тіпті құстарменде қоректенеді. Бірақ көп жағдайда қорегі жәндіктер болып табылады. Басқа жыртқыш өсімдіктермен салыстырғанда непентестіңқорек аулау тәсілі өзгеше. Құмыраға ұқсас жапырақтары су жинауға өте ыңғайлы болып табылады. Алжапырақтың түбі воронкаға ұқсас, жиналған су содан тамшылап өзіне жәндіктерді жинайды. Құмыраның шырынды бөлігіне жиналған жәндіктершырынды жеймін жеп құмыраның ішіне түсіп кетеді де ең ақырысондағы суға батып өледі. Непентесті кейде «аңшы кесесі» деп атайды.
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Репродуктор** - 1) дыбысты күшейтіп шығаратын құрылғы. "Репродуктор" термині 1920-1940 ж. ауызекі сөзде *дауысзорайтқыштың* синонимі ретінде қолданылды.

**Репродуктор** - 2) Бір *перфорациялы* картадағы автоматты түрде бірден көшіру немесе өзгерту енгізу арқылы тасмалдайтын машина.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
Түсіндірме сөздік бойынша, сөз мағынасы — көркем, сұлу, әдемі: *«Мына өзіміздін Адайда Ақбөбек атты әйәй қыз бопты»* (С. Бақбергенов, Қайран шешем). Дәл осы тұлғада әрі мағынасы жақын сөзді басқа түркі тілдерінен кездестіре алмадық. Алайда түрікмен тілінде: *«овадан»* тұлғасы *«сұлу»*, *«әдемі»* мағынасында кездесетінін көрсете кетеміз. Бірақ бұл сөз моңғол тілінен ауыспады ма екен деген ой да келеді. Өйткені ол тілде: *овоо* — көркем, тәуір. Тунгус-маньчжур тобындағы көптеген тілдерде *«айа», «аи», «ай...ай»,* т. б. тұлғалар — жақсы, сұлу, кербез сияқты жағымды мағыналарда қолданылады. Сондай-ақ моңғол, бурят тілдерінде де: *«аятай», «ая»* сөздері — тәуір, оңды мағыналарын қамтитынын еске саламыз. Осы деректермен санассақ, тіліміздегі *«әйәй»* сөзі моңғол, тунгус-маньчжур тілдерінің әсерінен пайда болған деп топшылаймыз. Қазіргі тіліміздің түсінігіне салсақ «әйәй»— «жақсы» сөзін қайталау нәтижесінен «өте жақсы» мағынасын тудырып тұр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің тұңғыш Конституциясы авторларының бірі Әбдірахман Әйтиевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 15.01. 1970 №11 шешімі) берілген. Әйтиев Әбдірахман (1886-1936) Орал уезінде Теректі болысында дүниеге келген.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Гоголь көшесінен басталып, Сәтпаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Төле би, Гоголь, Жамбыл көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 4-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 2600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жержылнама** - жер қыртысын құраушы
таужыныстардың көнелігі, қалыптасуының
ұзақтығы мен тетелестігі жөніндегі ілім. Салыстырмалы және абсолюттік Ж. болып ажыратылады. 
Салыстырмалы Ж. шөгінді, вулканогендік, пирокластикалық таужыныстардың 
көнелігін қойнауқаттанудың тетелестік принципі негізінде анықтайды. Ол принцип бойынша таужыныстардың бастапқы жатысы
бұзылмаған жағдайда әрбір жоғарғы қойнауқат
төмендегілерден жастау деп алынады. Таужыныстар түзілуінің бір уақыттылығы бұларда
сақталған қазба организм қалдықтарының
бірдей болуы тұрғысынан анықталады. Абсолюттік немесе ядролық (изотоптық) Ж-
га сәйкес, таужыныстардың (магмалық,
шөгінді, метаморфтық), минералдар мен
рудалардың көнелігі астрономиялық уақыт
бірліктерімен (млн. жыл) есептеледі. Бұл әдіс
химиялық элементтердің радиоактивтік ыдырауы құбылысына негізделген, ал ыдырау
жылдамдығы Жердің қалыптасу уақыты ішінде
түрақты болып қала берді дел қабылданған.
**Жүйелеу** - ретімен тұтастастықты құрайтын элементтердің жиыньығы, ойлау операцияларының бірі. Жүйелеудің белгілері: екеуден шексіздікке дейінгі құрылымы, элементтердің қатынасы, жүйелікті түзуші факторлардың тұтастық байланыстығы. Психологиялық жүйенің комнпоненттері мен мақсаттар, үрдістер, жағдаяттардан тұрады. Жүйелеу - жалпылау арқылы шындықтағы заттар мен құбылыстарды белгілі бір принципке орналастырудан тұратын ойлау операциясы. Жүйелеудің жоғары түрі топтастыру (классификациялау). Жүйелі талдау - құбылыстар мен ебъектілерді, әр түрлі құрылымдарды бөліп көрсету арқылы, оның тұастығын көрсету тәсілін іздестіру.

1. ↑  "Психология" энциклопедиялық сөздік, Алматы 2011
**Жүйелік админ** (ағылш. *system administrator*) — ақпараттық технологиялардағы жұмыс басқаратын адам.

Windows
-------

**Windows XP Professional жүйесінде** — егелік (үйшік) контроллерлерін немесе жергілікті компьютерлерді, олардың пайдаланушы есеп жазбалары (тіркелгілері) мен топтық тіркелгілерін орнату мен басқару, құпия сөздер мен рұқсаттар беру және пайдаланушыларға желіде жұмыс істеу мәселелерін шешуде көмек көрсету үшін жауап беретін адам. Админ *Админ тобының* мүшелері болып табылады және егелікті (үйшікті) немесе компьютерді толық басқарады.

**Windows XP Home Edition жүйесінде** — компьютердегі бүкіл жүйеге өзгеріс енгізіп, бағдарламалар орната алатын және компьютердегі барлық файлдарға қатынай алатын адам. Компьютер админсінің есеп жазбаласын (тіркелгісін) иеленетін адам компьютердегі барлық басқа пайдаланушы тіркелгілеріне түгел қатынай алады.
**Томас Эндрю «Том» Фелтон** (ағылш. *Thomas Andrew «Tom» Felton*) – британдық актер. 1987 жылы 22 қыркүйекте Лондондында дүниеге келген. 

Өзінен үлкен үш ағасы бар. Кішкентайынан хорда ән айтқан. «Анна и король» фильмінде ол басты рөлдердің бірін сомдаған. Соның ішінде «Гарри Поттер и философский камень» фильміндегі Драко Малфой рөлі оны жұртшылыққа кеңінен танымал етеді. 2011 жылы шыққан «Привидение» фильмінде ол Эшли Гринмен бірге басты рөлді ойнайды. 2008 жылы әйгілі болған «Time well spent» альбомын жарыққа шығарады. Бірнеше айдан кейін екінші «All I need» альбомы шыққан. 10 жасында алғаш рет «Воришки» («The Burrowers") фильміне түскен.

Фильмографиясы
--------------

* «Багз — электронные жучки»,
* «Самая плохая ведьма» (1998),
* «Пророчество» (1999),
* «Второе зрение: Игра в прятки» (2000),
* «Пропавший» (2008),
* «Побег из Вегаса»,
* «Другой» (2010),
* «По кочкам»,
* «Изящество и опасность» (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------
**Томанның үйі** – 19 – 20 ғасырлардан сақталған сәулеттік ескерткіш. Шикі кірпіштен тұрғызылған, сырты сыланған, әктелген, төбесі темірмен жабылған, ауланың ішіне қарай кейін қосымша салынған бөлмелері бар. Архитектуралық тұрғыдан 20 ғасырдың басына тән классикалық дәстүрлердің элементтері пайдаланылған. Бір қабатты, тікбұрышты, Желтоқсан көшесінің бойымен созыла орналасқан, телімі шойын қоршаумен қоршалған. Қайта құру мен жөндеу жұмыстары (1996 – 1997) үйдің алдыңғы жағын бірсыпыра өзгеріске ұшыратты. Үйдің ішкі ұзын қабырғасы оны екі бөлікке бөліп тұр, оның бірі алдыңғы кіреберіске, екіншісі аулаға бастайды. Салтанатты үлкен бөлмесі де кең аспалы қуыстар арқылы екіге бөлінген. 
*Г. Камалова*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
Томазо Мазаньелло
**Томазо Мазаньелло** (1620 жыл, Неаполь - 1647 жыл 16 шілде, Неаполь) - *итальян балықшысы*, 1647 жылы шілдеде Неапольда болған *антифеодалдық халық көтерілісінің* көсемі.

Неаполь көтерілісі
------------------

Көтеріліс негізінен *испан билеушілеріне* қарсы бағытталды. Көтерілісшілер *салық құжаттарын* өртеп, *вице-король сарайын* қоршады да, Мазаньеллоны *Неаполь халқының капитаны* деп жариялады. Оларға *Калабри, Апули және Абруцц*, көптеген оңтүстік итальян қалаларының тұрғындары қосылды. Вице-король келісімге келуге мәжбүр болды, бірақ Неаполь капитанын өлтіруді ұйымдастырды. Көтерілісті 1648 жылы *испан әскерлері* басты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Бэр төбешіктері**  – ендік бағытта біріне-бірі қатарлас жатқан, ұзынша келген қырқалар.Негізінен хвалын кезеңінің құмды-сазды жыныстарынан қат-қабатталып түзілген, гипстелген, тұзға қаныққан, кейде сілтісізденген төбешіктерден құрылған. Каспий маңы ойпатының оңт. бөлігінде, Кума (Ресей) және Жем (Ембі) өзендерінің төм. ағыстары аралығында кездеседі. Биікт. 10 – 45 м, ұзындығы 25 км, ені 200 – 300 м, арақашықтығы 1 – 2 км шамасында. Құм мен тығыздалған саздан түзілген. Құмды қырқалар арасындағы сайларда (қолаттарда) тұзды көлдер, сор және тақырлар орын алған. Акад. К.М. Бэрдің пікірінше (1856), төбешіктер Каспий деңгейінің күрт құлдырауы салдарынан теңіз түбінен пайда болған. Көптеген геоморфологтар (Федорович және т.б.) төбешіктердің пайда болуын жел әрекетімен (эолдық) байланыстырады. Өйткені Еділдің атырауында таза құмнан тұратын ендік бағыттағы қырқалар жиі кездеседі. Каспий маңы ойпатының оңт. етегінде кездесетін Б. т-не ұқсас жергілікті шоқылар тектоник. жолмен пайда болған және тұзды күмбездермен де байланысты. Сондықтан төбешіктердің пайда болуына теңіздің, эрозиялық әрекеттің, кейіннен эолдық өңдеудің әсері болған. Б. т-н алғаш рет сипаттап жазған Бэр болғандықтан соның есімімен аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Купри**
**Кутяков Иван Семенович** ( 06 (18). 01. 1897, Самара губ. Красная Речка с. қазіргі Куйбышев обл. — 23. 09. 1942) — сов. әскери қайраткері, Азамат соғысына қатысушы. Кедей шаруа семьясында туған. 1917 жылдан Компартия мүшесі. 1916 жылы патша армиясына шақырылып, майданға жiберiлдi. 1917 жылы шілде оқиғаларынан кейін рота комитетiнiң председателі Кутяков Петроградта қамауға алынып, румын майданына жiберiлдi. 1923 жылы Жұмысшы-Шаруа Қызыл Армиясы бас штабының әскери академиясын бiтiрдi. Әсиери-тарихи еңбектердiң авторы. 3 рет Қызыл Ту орденiмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Иван Петрович Храмков**(29.08.1905,Калуга облысы-19.08.1977,Мәскеу) - кеңес мемлекет және партия қызметкері. 1926 жылдан ПКСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Мәскеудегі Свердлов атындағы Коммунистік университетті(1937), Мәскеудегі Ломоносов атындағы мемлкеттік университетті (1948) және КПСС ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1948) бітірді. 1920 жылы фабрикада темір ұстасы, 1925-30 жылдары ұялық, аудандық және губерниялық комсомол комитеттерінде *хатшы*, бөлім меңгерушісі,1930-45 жылдары Мәскеу облысында партия қызметінде,Қарашай автономды облыс,Ставрополь өлкелік парткомының хатшысы, Пятигорск қалалық парткомының 1 - хатшысы.1948-54 жылдары Қазақстан КП ОК-нің насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі. 1954-59 жылдары Қостанай облыстық партия комитетінің 1 - хатышысы. 1959-61 жылдары [[КСРО[[ Мәдениет министрлігінің коллегия мүшесі,1961-77 жылдары КСРО ауыл шаруашылығы министрлігінің коллегия мүшесі,"Колос" баспасының директоры,1949-59 жылдары Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшесі болды. КПСС 18-20- съездерінің делегаты,4-5 сайлауда КСРО Жоғары Кеңесінің,3 сайлауда Қазақ АКСР Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

* Ол екі рет Ленин орденімен және басқа 4 орден, медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 52 бет
**Антинейтрон**  () — нейтронға қатысты антибөлшек. Ол — массасы нейтрон массасына тең, спині 1/2-ге тең электрлік бейтарап бөлшек. А. мен нейтронның магниттік моменттері абсолют шамасы жағынан тең де, таңбалары жағынан қарама-қарсы болады. А-ды алғаш рет 1956 ж. Б. Корк, Г. Ламбертсон, О. Пиччони және У. Венцель (АҚШ) тәжірибе жүзінде антипротон шоғын зат ішінде шашырату нәтижесінде алды. Антипротон нысана ядромен соқтығысқанда ядро құрамындағы протонның біреуіне өзінің теріс зарядын береді (немесе оның оң зарядын алады). Осы процесс кезінде нейтрон—А. жұбы түзіледі. А. басқа ядроның нейтронымен не протонымен аннигиляттанады (аннигиляттану кезінде іздері бір нүктеден шығатын бір не бірнеше зарядталған бөлшектер пайда болады). А-ның пайда болғаны оның аннигиляттануы арқылы білінеді.
**Ыспарта** (қала) – Түркиядағы қала, Ыспарта илінің әкімшілік орталығы[1].

Халық саны 420 мың адам (2007 жылғы халық санағының нәтижесі). Теңіз деңгейінен 1035 м биіктікте. Қала қызғылт майы және әсем кілемдерімен атақты. Хет кезеңінде негізі қаланған қала Лидияның құрамында болған, кейін Александр Македонский қаланы жаулап алады. 1203 жылы түрік селжұқтары қаланы жаулап алып, ХІV ғасырға дейін Хамитоглу (Hamidoğlu) эмирінің басқаруында болды. Хамидоглу сол кезеңде бүкіл Көлді аймақтың астанасы болатын. Селжұқтардан кейін қала Хамит бейлігінің астанасы болып (1280-1391), оның соңғы билеушісі қаланы Осман сұлтаны І Баязитке 85 мың алтын тиынға сатып жібереді. 1932 жылға дейін қалада грек қауымы мекен еткен. Тарихи ескерткіштерден Селжұқ кезеңінде қаланған қала бекінісі мен ХІV-ХV ғасырларға жататын бірнеше құрылыстар, Хызыр-бей мешіті (1317 жыл) сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Қасқасу тауы
**Қасқасу тауы** - Қазақстандағы ең көне қорықтарының бірі Ақсу-Жабағылында орналасқан. 

Табиғатының әсемдігі көз татарлықтай әдемі. Бұл таудың баурайына келіп демалатын қала тұрғындары өте көп. Бұл тау қазіргі таңда Қазақстан мемлекеттің қолында емес. Арабия мемлекеті 49 жылға бұл аймақты жалға алған. 

Бұл аймақта өсетін өсімдіктердің дәрілік қасиеті бар. Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктер мен жануарлар осы қорықта кездеседі. Тау өңірінде түрлі шөптер, боз жусан, жоғарысында селдір арша орманы, субальпі және альпі шалғыны өседі. Дәрілік өсімдіктердің 1300 түрі: қылша, сасыр, иманжапырақ, түйежапырақ; техникалық өсімдіктердің 1500 түрі: арша, итмұрын, таран; эндемик өсімдіктерден: майысқыш қияқ, талас қайыңы, томағашөп, қандыгүл; 

Тау өңірлерінде жануарлардың көп түрлері кездеседі. Қызыл кітапқа енген сүтқоректілердің 15-тей түрі (таутеке, елік, марал, барыс); құстардың 100 түрі (гималай ұлары, кекілік, т.б.); бауырымен жорғалаушылардың 3 (қалқантұмсықты, қара шұбар жылан т.б.); қосмекенділердің 1 (жасыл құрбақа).

Теңіз деңгейінен 2000-3000 м. биіктікте орналасқанын фото суреттерден көруге болады.
*Басқа мағыналар үшін Қасқырлы деген бетті қараңыз.*
**Қасқырлы** – Баршақұм құмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Жайсаңбай ауылының оңтүстік-шығысында 30 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 77 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км. Жер бедері қырқалы-төбешікті, бірен-саран шағылдар кездеседі. Солтүстігінде Бағымбай, батысында Баласұран, шығысында Шатырлысор қоныстары бар.

Өсімдігі
--------

Құмның сұр, сортаң топырақ жамылғысында жусан мен бұта аралас эфемерлі өсімдіктер, грунт суы жер бетіне жақын жатқан ойысты жерлерінде жыңғыл, қамыс, құрақ өседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қасқыр-өрмекші** (лат. *Lycosidae*) – өрмекшілер отрядының тұқымдасы. Ежелгі грек тілінде «лукос» қасқыр деген мағынаны білдіреді. 

Жер шарында қасқыр-өрмекшінің 2000-нан аса түрі таралған. Қасқыр-өрмекшінің түстері қоңырдан сұр түске дейін құбылады. Өрмекші денесінің төменгі жағы ашық сұр, сарғылт немесе қара түсті, кейде қызғылт. Денелерін түк басқан. Өскен сайын түлейді. Қырағы көздері күрделі. Үш қатардан тұратын сегіз көзі болады. Олжасын анық көре алады. Сипап сезу қабілеті өте жақсы дамыған. Қасқыр-өрмекші қызуқанды мінез көрсетпейді, дегенмен мазасын алғандарды улы инесімен шағады. Шаққан жерлері ісініп, аздап ауырып, қышиды. Адам өміріне қауіп тудырмағанымен, шаққандары жағымсыз әсер әсер етеді. Дара тіршілік етіп, қоректенеді. Олжасын тістейтін үш үлкен тісі ауыз қуысында орналасқан. Жемтігін қуалап жүріп ұстайды. Өрмек тоқымайды. Күндіз індерінде жатып, түнде қорек іздеуге шығады. Қоңыздармен, ұсақ өрмекшілермен, жәндіктердің дернәсілдерімен, жәндіктермен қоректенеді. Жұмыртқа салған жібек қапшығын құрсағының астыңғы жағына жапсырып алып, өзімен бірге алып жүреді. Бұл өрмекшілер суық таулы аймақтарда да тіршілік етуге бейімделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Қасқыржол жотасы** – Солтүстік Ақтау жотасының шығысында, Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде, ендік бағытта 35 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км-ге жетеді. Абсолюттік биіктігі 285 м (шығысындағы Төрткіл тауы).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық тұрғыдан Қасқыржол жотасы эпигерциндік платформа жабындысында орналасқан мезо-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Антиклиналь қанаттарын бор кезеңінің әктасты шөгінділері жапқан. Қасқыржол жотасы мен Қаратау жотасы аралығындағы аңғар төменгі бор кезеңінің саздары мен құмтасты қабаттарынан қалыптасқан. Онда диаметрі 1,5-2 м, кейде 3 м-ге жететін шар тәрізді домалақ тастар кездеседі. Олардың кейбіреулерінің іші желдің әсерінен кеуекті болып келеді.

Рельефі
-------

Жотаның солтүстік беткейлері тік құлама болып келген және сай-жыралармен қатты тілімделген. Оңтүстік беткейлері көлбеуленіп, Шығыс Қаратау жотасына аңғар түзеп алмасады. Тік солтүстік беткейлері жота баурайында жазыққа айналып, Қайдақ сорына ұласады. Шығысында Тұзбайыр соры жатыр. Аңғарлық оңтүстік баурайында қыстаулар мен бұлақтар орналасқан. Солтүстік баурайымен Бейнеу-Сайтөс-Ақтау темір жолы өтеді.

Топырағы мен өсімдігі
---------------------

Жер бедерін ірі түйіршікті құнарлығы төмен сортаңды сұр топырақ жапқан. Онда шөлге тән тасбұйырғын, бұйырғын, күйреуік, боз жусан, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Айғаным медресесі** – 1834 жылы Сырымбет жеріндегі *Айғаным ханымның* мекен–жайына мешітпен бірге салынған медресе. 

Жалпы аумағы 200 шаршы метрден астам медреседе әрқайсысына 20 шәкірттен сыятын 5 бөлме болған. Медреседегі дін оқуына, мұсылманша хат тануға сол төңіректегі жас балалар көп тартылған. Шәкірттерге сабақ беруге таңдаулы ұстаздар шақырылған.

Танымал шәкірттері
------------------

Айғаным медресесінде қазақтың көрнекті ғалымы Шоқан Уәлиханов мұсылманша алғаш сауатын ашқан. Сондай – ақ, оның талантты, өнерлі інілері Жақып, Махмет, Қозыке, Қоқыш және тағы да басқа көзі ашық жастар тәрбие алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Пересветов Иван Семенович** (туған-өлген жылдары белгісіз)- жазушы-публицист, 16 ғасырдың орта шеніндегі озық орыс қоғамдық-саяси ойының өкілі. Литва феодалдары басып алғаг орыс жерінен шыққан. 16 ғасырдың 20-30 жылдары полша-литва әскерлерінің қатарында қызмет етті. 1538 жылдың аяғында немесе 1539 жылдың бас кезінде Русьқа келді. 1549 жылдың аяғында. II Иван IV Грозныйға өзінің екі шығармасын тапсырды. Бұл «Магмет сұлтан мен Константин туралыаңыз», сондай-ақ «Аяққа бас ұрушылар» атты шығармалары болса керек. Оның онан арғы тағдыры белгсіз. Ол 16 ғ-дың орта шешінде еретиктерге қарсы жүргізілген процестер кезінде каза тапты деген жорамал бар. Ол Сөз шығармаларында боярларды әшкерелеп, дворяндардың негізгі талаптарынқанағаттандыруды құптайды. Оның мемлекет реформалар программасы орыстың орталықтандырылған мемлекетінің даму қажетіне сай келді.Оның көзқарастары орыс және дүние жүзіндегі қоғамдық-саяси ойдың дамуына қосылған зор үлес болды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Қазақ ұлттык консерваториясының ғимараты
**Консерватория** (итал. *соnsеrvаtогіо, алғашқы мағынасы - баспана*, лат. *соnservо - сақтаймыз*) — музыка мамандарын даярлайтын жоғары оқу орны. Консерваторияда музыкылық шығармаларды кәсіби орындаушылар (ішекті, үрмелі, халық аспаптарында ойнайтындар, әншілер, дирижерлер), композиторлар, музыка мәдениетінің тарихшылары мен теорияшылары, музыка зерттеушілері даярлауды. 16 ғасырда панасыз балалардың қолөнер кәсібімен шұғылданатын баспанасы (алғаш рет 1537 жылы Италиядағы Неаполь қаласында ашылды) Консерватория деп аталды. 17 ғысырда осы баспаналарда олардың оқу жүйесіне музыка пәні енгізілді. 18 ғысрда музыкант-орындаушылар мен композиторларды даярлауда Италия консерваториялары үлкен роль атқарды. Мұнда басқа еуропа елдердің музыканттары да оқыды. 1793 жылы Парижде тұңғыш ұлттық музыка инистуты ашылды. (1795 жылы ол консерваторияға айналды). 19 ғасырдың 1 -жартысында Миланда (1807), Прагада (1811), Варшава мен Венада (1821), Лондонда (1822), Мадридте (1830), Брюссельде (1932), Лейпцигте (1843), Рио-де-Жанейрода (1847), Бостонда (1853), т.б. жерлерде ашылды. Қазіргі ТМД елдері аумағында алғашқы консерваториялар Санкт-Петербургте (1862), Мәскеуде (1866), кейін Саратов (1912), Киев пен Одесса (1913) ұйымдастырылды. 1972 жылы бұрынғы КСРО-да 19 консерватория (Тбилиси, Харьков, 1917; Рига, 1919; Баку, 1921; Ереван, 1923; Минск, 1932; Ташкент, 1934; Кишинев, 1940; Қазан, Вильнюс, 1945; Новосибирск, 1956, т.б.) болды. 1944 ж. Алматы Консерваториясы (2001 жылдан (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd."
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**ЫСТЫ** – ортағасырлық бекініс. Тұрар Рысқұлов ауданы, Сөгеті ауданының аум-нда орналасқан. Алғаш рет 1936 жылы КСРО ҒА Қазақстан филиалы мен материалдық мәдениет тарихы ин-ты жасақтаған Жетісу археол. экспедициясы (жетек. А.Н. Бернштам) тауып, зерттеген. 1977 жылы Жамбыл облысы тарихи-өлкетану музейінің археол. экспедициясы (жетек. А.П. Попов) қайта зерттеу жұмыстарын жүргізді. Жобасы шаршылы келген, жан-жағы 70 м, екі бөліктен (қабаттан) тұратын, биікт. 1 м төбе. Үстінен жинастырылған материалдар: шарықта жасалған, ақ ангобпен көмкерілген қыш ыдыстар сынықтары. Сондай-ақ, көл. 40×40×7 см күйдірілген кірпіш табылған. Алынған материалдарға қарағанда Ысты бекінісін тұрғындары 8 – 12 ғасырларда мекендеген.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедиясы
Желбұйда
**Желбұйда**, *Желбида* – түйенің мұрындық ағашы мен жетек бұйдасының арасына жалғанатын бүлдірге жіп.

Жасалуы мен пайдаланылуы
------------------------

Желбұйданы әрі қысқа, әрі жіңішке етіп, таспадан, былғарыдан, шуда жіптен, қылдан өріп жасайды. Мұрны алғаш тесілген түйе тартынған жағдайда, мұрындығы кеңсірігін жырып та кетпей, желбұйда үзіліп те кетпесін деген мақсатпен оны аса берік етіп жасамайды. Түйені жайылымға жібергенде, шаруашылыққа қолданар жағдайда желбұйдасына жетекбұйда жалғанады. Жүк артатын атандардың бұйдасы ұзын болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиет
-------

* Жақыпов Ә. Түйе өсірушінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Қайнар, 1989;
* Кәмәлашұлы Б. Қазақтың дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы: Өнер, 2006; ҚӘТС. 6-том. Алматы: Арыс, 2007;
**Дабыл Жуанышев** (22 шілде 1919 ж.т. Жамбыл ауданы, Бірлесу-Еңбек ауылы - 26 қазан 1994 ж. Тараз) - заңгер.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

Жамбыл стансасындағы ФЗО курсын бітірген соң паровоз машинисінің көмекшісі деген мамандық алады. Одан кейін "Халық шаруашылығы" мектебін үздік тәмамдаған соң, Воронеж қаласындағы осы іспеттес училищеге оқуға жіберілды, онда "есепші, экономист, жоспарлаушы" мамандығына ие болады. 1941-46 ж. туған ауылында ұжымшардың есепшісі болып жұмыс істейді. 1943 ж. Алматы заң институтының сырттан оқытатын бөлімінде оқиды, 1946 ж. Жамбыл облысындағы Талас ауданының, 1948-51 ж. Жамбыл қаласындағы 2-ші учаскелік судьясы қызметін атқарады. 1952 ж. басынан мамырдың аяғына дейін Жамбыл облыстық Соты Төрағасының орынбасары, 1952-55 ж. Қызылорда облысының, 1973- 82 ж. зейнетке шыққынға дейін Жамбыл облысы Соттары Төралқасының төрағасы болды.

Марапаттамалары
---------------

1977 ж. оған "Қазақ КСР-на Еңбек сіңірген Зңгер" атағы берілді.
Қазақ КСР Жоғары Сот Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен, бірнеше орден, медальдармен мараптталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл Облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Давид Анахт** (*Жеңімпаз*) (5-ғасырдың аяғы - 6-ғасырдың 1-жартысы) - армян философы, неоплатонизмнің өкілі. Көне философия (Платон, Аристотель, неоплатоншыл Порфирий (233-304 ж. ш.)) мұрасын дамыта келіп, логика өзіндік жүйеін жасады, астрономия мен математика саласында бірқатар құнды идеялар айтты, скептицизм мен релятивизмге қарсы шықты. Философияны алмакезек қарастыра отырып, оны мән - мағына туралы ғылым, Құдайлық және адамзаттық нәрселер туралы ғылым ретінде, ажалға қамқорлық, "адамның өз мүмкіндігіне қарай Құдайға еліктеу" ретінде өнер мен ғылымның шыңы ретінде, даналыққа сүйіспеншілік ретінде қарастыра келіп, *Давид* оның мақсаты жанды дененің "қапасынан" азат етіп, рухани асқақтыққа жету деп білді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Филосфиялық сөздік
Үлгі:Infobox Tennis player
**Давид Нал­бандян** (ис. *Gervasio Esteban David Ezequiel Nalbandian*,1982 жылы аталмыш мемлекеттің Кордова қаласында туды) - Аргентинаның ең айтулы теннисшісі. Шыққан тегі - армян және италиян. Давид 14 жасында жасөспірімдердің командалық әлем біріншілігінде топ жарды. Өз қатарластары арасында Уимблдон додасында дара шығып, Ролан Гаррос турнирінде екінші орын алды. Кәсіпқойлар арасында 2000 жылдан бері өнер көрсетеді. 2002-2006 жылдар аралығында Уимбл­дон жарысының ақтық бәсекесін­де күш сынасса, Франция, АҚШ және Австралия ашық бірінші­ліктерінде жартылай финалға дейін жетті. 2005 жылдың соңында Шанхайда өткен қорытынды тур­нирде топ жарып, әлемдік рей­тингте үшінші сатыға дейін кө­терілді. Кезінде Давид Нал­бан­дян Рафаэль Надаль мен Роджер Фе­дерер сынды саңлақтарға сан соқ­тырды. Кортта жиған жүлде­лік қоры 10 миллион АҚШ доллары­нан асып жығылады. Бұл күндері ол АТР тізімінде 19 сатыда тұр. Өз отандастарының екі мәрте Дэвис кубогының финалына шығуына Налбандян сүбелі үлес қосты.
**Давид Лемье** (ағылш. *David Lemieux*) (20 желтоқсан 1988, Монреаль, Канада) — армян-канадтық кәсіпқой боксшы, нокаутшы. Орта салмақта өнер көрсетеді. 36 айқас өткізіп, 34-інде жеңіп 31-ін нокаутпен (26 нокаут алғашқы екі раундтарда тіркелген) аяқтаған. Әлем чемпионы (IBF нұсқасы, 2015—қ.у.).

Биографиясы
-----------

Давид Лемье 1988 жылы 20 желтоқсанда канадалық Монреаль қаласында дүниеге келген. Әкесінің ұлты квебектық болса, анасы — Ливандық армян отбасынан. Давидты армяндық өкіл әкесі тәрбиелеген, оның тегі Меликян болған. Давидтың айтуынша, ол армян тілін жетік меңгерген, онымен қоса армян дәстүрімен тәрбиеленген. Армян тілімен қатар Льемье француз, ағылшын, испан және араб тілін де біледі. Лемье бокспен он жасынан бастап айналысқан. Ол әуесқойлардың арасында Канаданың чемпионатын үш рет жеңіп алған. Он жеті жасында Давид Лемье кәсіпқой боксқа ауысуға ниеттенген, алайда канадалық федерацияның талабы бойынша кәмелеттік жасқа толатын сәтін күтуге мәжбүр болды.
**Ашық тізбекті қосылыстар** , ациклді қосылыстар, алифатты (майлы) қосылыстар — молекуласындағы көміртек атомдары өзара түзу немесе тарамдалған тізбек құрап қосылған органикалық заттар. А. т. қ-ға қаныққан, қанықпаған көмірсутектер және олардың бір немесе бірнеше атомды туындылары жатады. Бір ғана көміртектік байланысы (С-С) бар қаныққан көмірсутектерге метанның гомологтық қатары, оның туындылары енеді. Ал құрамында қос (С=С; мыс. этилен, пропилен, изопрен, хлорирен) немесе үш (СС; мыс. ацетилен) көміртектік байланысы бар А. т. қ. қанықпаған көмірсутектер деп аталады. Қаныққан А. т. қ. қанықпаған А. т. қ-ға және кері айнала алады. Молекуласындағы көміртек атомдарын басқа функционалдық топтарға (ОН, NH2 т.б.) алмастырғанда А. т. қ-дың түрлі кластары (аминдер, спирттер, қышқылдар т.б.) түзіледі. А. т. қ. мұнайдан, табиғи газдардан, сондай-ақ өсімдіктер мен жануарлар майынан алынады.

* Этан (құрылымдық формуласы)Этан (құрылымдық формуласы)
* Изобутан (құрылымдық формуласы)Изобутан (құрылымдық формуласы)
* Ацетилен (құрылымдық формуласы)Ацетилен (құрылымдық формуласы)
* Этан (үшөлшемді модель)Этан (үшөлшемді модель)
* Изобутан (үшөлшемді модель)Изобутан (үшөлшемді модель)
* Ацетилен (үшөлшемді модель)Ацетилен (үшөлшемді модель)