recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов
**Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов** - 1954 жылы 13 қаңтарда Қарағанды қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Темірболатов Габдолла, зейнеткер, ҚазКСР ІІМ органдарында жұмыс істеген. Анасы - Аюпова Шөкім, зейнеткер, тігін фабрикасында шебер-тігінші болып жұмыс істеген.

Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1979), заңгер.

Қуқықтықжәне қоғамдық-саяси тақырыптардағы 30-ға жуық мақаланың авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

КОКП (1991 жылға дейін), «Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1972-1973 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1974 жылдан - Қарағанды мемлекеттік университетінің
студенті. 1979 жылдан - Алматы көлік прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші, көлік прокурорының көмекшісі.
1982 жылдан - Талдықорған көлік прокуратурасының тергеушісі (Үштөбе қаласы). 1983 жылдан - Алматы көлік прокуратурасының (облыстық прокуратура құқықтарында) тергеу бөлімінің прокуроры. 1984 жылдан - ҚазКСР Прокуратурасының көліктегі тергеу мен анықтауды қадағалау бөлімінің прокуроры, ҚазКСР прокурорының ерекше тапсырмалар жөніндегі көмекшісі, ҚазКСР Прокуратурасында бөлім бастығы. 1990 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының мемлекеттік-құқықтық бөлімінде кеңес беруші, мемлекеттік құқықтық бөлімінің құқықтық сараптама және ақпарат секторының меңгерушісі. 1991 жылдан - ҚР әділет министрінің орынбасары. 1994 жылдан - ҚР вице-президенті Хатшылығының меңгерушісі. 1995 жылдан - ҚР Құнды қағаздар жөніндегі ұлттық комиссиясының төрағасы. 1996 жылдан - ҚР Конституциялық кеңесінің мүшесі. 1999 жылдың мамыр-желтоқсан айларында - ҚР Президентінің Жарлығы бойынша ҚР Парламент Сенатының депутаты. 2000 жылдың наурыз айынан - ҚР Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. 2000 жылдың желтоқсан айынан - ҚР Жоғарғы соты жанындағы Сот әкімгерлігі жөніндегі комитет төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары. 2002 жылдан - ҚР Бас прокуроры Аппаратының жетекшісі. 2006 жылдан - Орталық аймақтық көлік прокуроры (облыстық прокурор құқықтарында, Астана қаласы).

2007 жылдың шілде айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2005); «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан темір жолына 100 жыл» (2004), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Прокуратурасының Құрметті қызметкері (2004).

Аға әділет кеңесшісі.

Діни көзқарасы - экстремистік бағыттағылардан езге барлық дінге төзімділікпен қарау.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикасы дамыған мемлекет».

Хоббиі - жүзу, оқу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, психологиялық детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Жантикина Әлия, филология ғылымдарының докторы, аудармашы. Қызы-Айнұр (1988 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Александр Александрович Андронов** - (11.04.1901, Мәскеу, КСРО — 31.10.1952, Горький) — Кеңес Одағының белгілі физигі, механик және математик. Элекотротехника, радиофизика және қолданбалы механиканың дарынды маманы, 1946 жылдан КСРО ғылым академиясының техникалық ғылымдарының академигі, профессор, Н.И.Лобачевский атындағы Горький Мемлекеттік университетінің Радиофизика факультетінің меңгерушісі.

Мәскеуде туған. Шешесі - Липская Лидия Александровна, әкесі - Александр Петрович Калинин (1835—1905 жж.) көпес. 1925 жылы Мәскеу университетін бітірген. Леонид Исаакович Мандельштамның шәкірті және ең жақын қызметкері. Автотербеліс теориясының математикалық негізін салған.

Атақты шәкірттері: А. С. Алексеев, Н. Н. Баутин, И. Л. Бернштейн, Н. В. Бутенин, А. В. Гапонов-Грехов, Н. А. Железцов, Е. А. Леонтович-Андронова, А. Г. Майер, Ю. И. Неймарк.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* *«Личность в науке: Александр Александрович Андронов (1901—1952)»*. Материалы выставки, посвященной 100-летию со дня рождения академика А. А. Андронова. Музей радиофизического факультета ННГУ, 2001.
* Музей Нижегородского государственного университета Мұрағатталған 22 сәуірдің 2008 жылы.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**"Қазақстан мемлекеттігінің тұтастығы мен халықтар бірлігі" ескерткіші**. Ескерткіш-монумент Қазақстан халкының тәуелсіздік пен бірлікке ұмтылған арман-мүддесін айшықтайды. 2005 жылы Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Ұлытау ауылына жақын Айыртау бөктерінде 1992 жылы қойылған Айыртау белгі тасына таяу, қолдан үйілген биік белге орнатылды. Монумент әлемнің төрт бұрышын бейнелей орналасқан. Төрт таған бірлігінің ұшар басындағы (биіктігі 30 м) күн-шаңыраққа төрт арғымақ пішіні
қондырылған. Монумент алаңын балбал тас мүсіндер кемкерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Тәуекелова Ғалия Рымбекқызы**— 1951 жылы10 наурызда Карағанды облысының Егіндібұлақ ауданында дүниеге келген.. Алматыдағы №12 қазақ орта мектебін 1967 жылы бітірген сон Қазақ телевизиясының балалар мен жастар бағдарламасын әзірлейтін "құрдастар"шығармашылық бірлестігінде қызмет істейді.

Алматы технологиялық институтын тәмамдаған. Инженер-экономист.

Ұзак жылдар сауда саласында қызмет істеді. Алматыдағы "Жас жұбайлар салонында" кеңесші, осы қаладағы Орталық Әмбебап дүкенінде бөлім бастығы, Ұлы Отан соғысына катысушылар мен еңбек ардагерлеріне арналған "Ардагер" атты арнаулы дүкеннің меңгерушісі қызметтерін атқарды.

2000 жылдан "Білім" баспасында директордың өндіріс, сауда жөніндегі орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Дейвид Скотт**(Scoff) (6.6.1932 ж.т. Сан-Антонио, Техас штаты)-АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, Әскери- әуе күштерінің полковнигі. Уэст- Пойнттегі АҚШ

Өмірі
-----

Әскери академиясын Массачусетс технологиялық иснтитутын (1962), кейін ұшқыш-сынаушылар мектебі мен аэро космостық зерттеулер үшін ұшқыштар даярлайтын мектепті бітірген. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зертеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына қабылданды. 1966 ж. 16 наурызда Н.Армстронгпен бірге «Джемини-8» космос кораблімен 2- пилот ретінде космосқа ұшты. Бірақ әр түрлі ақау болуына байланысты «Джемини 8- дің» экипажы Жерге қайта оралуға мәжбур болды. 1969 ж. 3-13 наурызда Д.Мкдивитт және Р.Швейкартпен бірге «Аполлон-9» космос кораблімен космосқа ұшты 1971 ж. 26 шілде-7 тамыз аралығында Д.Ирвин және А.Уорденмен бірге «Аполлон-15» космос кораблінің командирі ретінде Айға сапар шекті. Скотт және Д.Ирвин Ай кабинасымен Ай бетінің Хэдли ауданына (Жаңбыр теңізінің шығыс жағы) қонып, Ай бетінде 66 сағат 55 минут болды. Ай бетінде қозғалу үшін космонавтар луноходты пайдаланды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 188 бет
**Декарттық координаттар жүйесі** немесе **картезиандық координаттар жүйесі** - координаттар осіндегі межелері немесе базистік векторларының ұзындықтары тең, жазықтықтағы немесе кеңістіктегі түзу сызықты координаттар жүйесі. Әдетте, тікбұрышты декарттық координаттар жүйесі қолданылады. Бұл жүйені 1637 жылы француз ғалымы Рене Декарт (1596 - 1650) енгізген. Нақты сандарды көрнекі түрде өрнектеу үшін сан түзуі пайдаланады. Әрбір нақты санға сан түзуінің бір нүктесі сәйкес болады және керісінше - сан түзуінің әрбір нүктесіне бір нақты сан сәйкес болады. Өзара перпендикуляр екі сан түзуі тікбұрышты(декарттық) координаттар жүйесін түзеді.Сан түзулері координаттар осьтері деп аталған.Осылардың қиылысу нүктесіне екі сан осінің бас нүктесі 0(нөл) саны сәйкес болады.Осы коорлинаттар жүйесі жазықтықты төрт бөлікке - квадранттарға бөледі.

Тікбұрышты координаттар жүйесінде нақты сандардың әрбір реттелген жұбына(x, y) жазықтықтың бір нүктесі сәйкес қойылады.Керісінше, жазықтықтың әрбір нүктесіне реттелген сандар жұбы сәйкес болады.Осы сан жұбындағы сандар - сәйкес нүктенің координаттары деп аталған.Координаттардың бас нүктесіне реттелген сандар жұбы(0,0) сәйкес келеді.Координаттардың бас нүктесі O(латынша <<ориго>> - <<басы>> деген сөздің алғашқы әрпінен алынған) нүктесімен белгіленеді.1679 жылы француз математигі Филипп де Лайр(1640 - 1718) <<координаттың бас нүктесі>> деген ғылыми атауды енгізген.

Декарт координаттары - жазықтықта белгіленген өзара перпендикуляр екі түзуге (өстерге) дейінгі қашықтықтары арқылы нүктенің жазықтықтағы орнын анықтау әдісі. Бұл ұғымды бүгіннен екі мың жылдан аса бұрын Архимед пен Пегастық Апполони, тіпті көне мысырлықтар қарастырған. Бұл идеяныалғаш рет жүйелі түрде П. Ферма (P. Fermat) және Р. Декарт (R. Descartes) дамытты; олардың айтуы бойынша қашықтық тек қана оң сан немесе нөл болуы мүмкін. Аталған қашықтықтардың біреуі немесе екеуі де теріс сан болуы туралы пікір Исаак Ньютонға (I. Newton) жатады. Осы қашықтықтарды алғашқы рет «координаттар» деп атаған Готфрид Вильгельм Лейбниц (G. Leibniz) болатын.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Коносамент** - теңізбен жүк тасу келісімінің жағдайлары жазылған құжат, тауарға иелік құжаты; ол бойынша құжат иесінің жүк тасу ісін өзінше басқаруына құқығы бар. Коносамент әсіресе сыртқы саудада кең тараған. Жүк тасушы оны жөнелтушіге жүк тасуға қабылданғаннан кейін береді. Экспорт және импорт тауарларын тасуда **коносамент** үш міндет атқарады: жүк жөнелтуші мен оны тасушы арасында шарт жасалғанын куәландырады; жүк тасушының оны қабылдап алғанын растайды; тауар жөнінде (коносаментте көрсетілген жүктің сатылуы, аманатқа берілуі және т.б. мүмкін) жарлықтар беруге мүмкіндік беретін құжат болып табылады. Бұл орайда алушының атына атаулы **коносамент** толтырылады. Жүкті тура жеткізу көзделген **коносамент** бойынша жүк тиісті жеріне орта жолдағы портта басқа кемеге ауыстырып арту арқылы жеткізуге қабылданады. Мұндай жағдайда жүк үшін оны тасушы жауап береді. Сақтандырылған **коносамент** жүкті контейнермен тасыған жағдайда қолданылады, жүктің қабылданғанын дәлелдеп, оның сақтандырылғанын куәландырады. Таза **коносаментте** жүкті жағымсыз қырынан көрсететін ескертпелер болмайды. Коносамент ұсыну қажеттігі келісім шарттардың үйреншікгі шарты, оны орындамаған сатушы, әдетте, банктен тауарға төлейтін қаржы ала алмайды. Көп жағдайда жүк жөнелтушілер кеме иелеріне таза коносаменттің орнына кепілдеме хат беруді ұсынады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Эндогамия** ( гр.  *endon*  – ішкі және gamos – неке) – тайпаның ішінде, оған кіретін ру мүшелерінің арасында некелесу ғұрпы. Алғашқы қауымдық қоғамда пайда болған. Бұл орайда ру экзогаменді, тайпа эндогаменді болған. Кейінгі кезеңде көптеген халықтарда (малагасиялықтар, бантудың бір бөлігі, арабтар, өзбектер, туарегтер, т.б.) негізінен ағайын-тумалар арасындағы некелестікке құрылған патронимик. Эндогамия пайда болды, мұның өзі жақын адамдардың өз ішінде мүлікті сақтап қалуға (мұсылмандарда көп қалыңмал мен жасау талап етілді) ұмтылушылықтан туды. Осы кезеңде пайда болған діни Эндогамия Азияның көптеген елдерінде осы кезге дейін этн. некеден гөрі күштірек сақталып келеді. Немере, шөбере-шөпшек аға-інілер мен апа-қарындастар, сіңлілер немесе бөлелер (апалы-сіңлілердің ұл-қыздары) некелесті. Мұндай Эндогамияның келер ұрпақ үшін мейлінше керағар әсері бар. Ондай отбасыларда сәби кемтар, кембағал болып дүниеге келуі мүмкін. Мұны қазіргі медицина ғылымы да нақты дәлелдеп отыр. Дәстүрлі қазақ қоғамында жеті атаға дейін қыз алыспау салты сақталған.некелік серігін тандаудағы шектеу. Мұнда топ мүшесі серігін тек өз тобының ішінен таңцайды. Қазіргі индустриялық қоғамға орай "Эндогамия" термині негізінен этн. тұрғыдан біртекті (бір ұлттың адамдары арасындағы) некелесу үрдісін білдіру үшін қолданылады. Бұл үрдіс белгілі бір халықтың мекендеген аумағының, тілінің, мәдениетінің ортақтығына байланысты болды және мұндай некелестік осы халықтың ғұрыптарымен, дәстүрлерімен қолдау тауып отырды. Қазіргі жағдайда этн. тұрғыдан бір текті некелермен қатар аралас некелер де кеңінен таралған.

Дереккөздер
-----------

<references>



1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Луи де Фюнес** (фр. , толық есімі **Лиу Жермен Давид де Фюнес де Галарса**, фр. ; 31 шілде 1914, Курбевуа — 27 қаңтар 1983, Нант) — француздық киноактер, режиссер, дүние жүзіндегі ең танымал актерлердің бірі.

Өмірбаяны
---------

Луи Де Фюнес Де Галарса 1914 жылдың 31-шілдесінде Курбевуа жерінде дүниеге келген. Әйгілі жұлдызың ата-анасы Севилья қаласында өмір есігін ашқан. Оның әкесі, Карлос Луис де Фунес де Галарса заңгерге оқысы да, Францияға көшкен соң, басқа салада жұмыс жасайды. Фюнестің ата-анасы 1904 жылы Францияға көшіп кетеді, себебі олардың ата-аналары екеуінің үйленгенін құптамады. Луи де Фюнес кішкентай болған кезінде, достары оны «Фюфю» деп атады. Ол француз, испан, ағылшын тілін жақсы білген. Жастық шағында сурет салғанды, фортепианода ойнағанды ұнатқан. 1936 жылы Луи Де Фюнес Жермен Луиза Элоди Карруай атты қызбен үйленеді. Екеуінің Даниэль атты ұлдары дүниеге келеді. Бірақ, екеуінің жұбы 1942 жылы ажырайды. Содан, Луи музыка мектебінде оқытушы болып жүргенінде Жанна Августина де Бартелеми де Мопассан атты хатшы қызға ғашық болып, 1943 жылы екеуі отбасы құрайды. Луи 1983 жылы қайтыс болғанша дейін, ғашықтар 40 жыл бірге өмір сүреді. Екеуінің Патрик және Оливье деген ұлдарлы өмірге келеді. 

Соғыс біткен соң, Фюнес өзін кино саласында сынап көреді. 1945 жылы Жан Стелидің «Барбизонское искушение» атты фильмінде түседі. Алайда, бұл жоба оған еш танымалдылық әкелмеді. 1958 жылы «Не пойман — не вор» фильмінде басты рөлге ие болып, үлкен табысқа қол жеткізеді, шет елдерде танымал болады. Луи Де Фюнес 1983 жылы 27 қаңтарда жүрек ауруынан өмірден өтеді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Луи де Фюнес (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Луи де Фюнес жайлы бірінші Ресейлік сайт Мұрағатталған 1 қаңтардың 2015 жылы.  (орыс.)
**Луи Филипп** (1773 жыл 16 қазан, Париж - 1850 жыл 26 тамыз, Клэрмонт, Ұлыбритания) - *Бурбондар әулетінен* шыққан *король*.

Өмірбаяны
---------

Ұлы француз революциясы кезінде әкесімен бірге *герцог атағынан* бас тартып, *Эгалите* деген фамилияны қабылдады. 1792 жылы француз революциялық әскерлерінің құрамында *Вальма* және *Жемапа түбіндегі шайқастарға* қатысты. 1793 жылы австриялықтар жағына шығып кетті. 1814 жылға дейін Еуропаның бірқатар елдерінде, АҚШ-та эмиграцияда болды. *Шілде революциясы кезінде (1830)* өз жақтастарының қолдауымен *король* болып жарияланды. Ол буржуазия мүддесін көздеді. *Ақпан революциясы (1848)* күндерінде тақтан тайдырылды да, Ұлыбританияға қашып кетті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Голдбах жорамалы** былай дейді: Әрбір 2 ден үлкен жұп сан екі жай санның қосындысына жіктеледі.

Goldbch partitions
Гольдбах мәселесі – алтыдан үлкен (артық) немесе оған тең кез ө келген бүтін санның – үш жай санның қосындысына тең болуы немесе тең болмауы жайындағы мәселе. Бұлл мәселені 1742 жылы неміс математигі Христиан Гольдбах (1690 – 1764) жариялаған. Жай сандардың өзара көбейту арқылы кез келген санды жазуға болады ал, жай санддарды өзара қосса, бұл жағдайда да қосылғыштар санын қалауыңызға арттыра отырып кез – келген бүтін сан жазуға болады: жұп сандар екі санын қайталап қосу арқылы ал, тақ сандарды ылғи үш сандарын және бірнеше екі санын қайталап қосу арқылы жазуға болады. Христиан Гольдбах тақ сандардың жұбын қосындылаған. Сонда ол мына жайтты байқаған:
Әр ретте жұп санды екі тақ санның қосындысы түрінде жазуға болады. Екі таңбалы сандарға арналған әлгі жіктеудің бірқатары мыналар:

4 = 2 + 2,6 = 3 + 3,8 = 3 + 5,10 = 3 + 7 = 5 + 5,12 = 5 + 7,14 = 3 + 11 = 7 + 7,16 = 3 + 13 = 5 + 11,18 = 5 + 13 = 7 + 11,20 = 3 + 17 = 7 + 13;

Осы тұжырым дұрыс екені анық, бірақ, әлі толық дәлелі жоқ.
Гольдбах мәселесі - алтыдан үлкен (артық) немесе оған тең кез келген бүтін санның – үш жай санныңқосынды тең болуы немесе тең болмауы жайындағы мәселе. Бұл мәселені 1742 жылы неміс математигі Христиан Гольдбах (1690 – 1764) жариялаған. Жай сандарды өзара көбейту арқылы кез келген санды жазуға болады. Ал, жай сандарды өзара қосса не болады? Әрине, мұнда да қосылғыштардың санын қалауымызға арттыра отырып кез келген бүтін сан жазуға болады: жұп сандар 2 санын қайталап қосу арқылы, ал, тақ сандарды ылғи 3 сандарын және бірнеше 2 санын қайталап қосу арқылы жазуға да болады екен. Екі таңбалы сандарға арналған әлгі жіктеудің бірқатары мыналар /Гольдбах замаында 1 саны жай сан деп есептеген/:

{\displaystyle ~4=1+3,6=1+5,8=1+7,10=3+7,12=5+7,14=3+11,}{\displaystyle ~16=3+13,18=5+13,20=3+17,22=11+11,24=11+13,}{\displaystyle ~96=89+7,98=97+1,}{\displaystyle ~86=43+43,88=87+1,90=87+3,92=87+5,94=87+7;}

1742-ші жылдан бері қарай қаншама математик осы есепті шешіуге тырысқанымен әлі де болса , кереметтей дәлелін таппай келеді.

Тарихы
------

1923 жылы ағылшын математиктері Готфри Харди (1877-1947) және Джон Литлвуд (1885-1977) едәуір үлкен кез келген тақ санның үш жай санның қосындысына тең болатынына растаған. 1930 жылы орыс математигі Лев Шнирельман (1905 - 1938) бірден үлкен кез келген бүтін сан бірнеше жай санның қосындысына тең болатынын дәлелдеген. 1937 жылы басқа бір орыс математигі Иван Виноградов (1891-1983) едәуір үлкен кез келген тақ сан - үш жай санның қосындысына тең сандар үшін дәлелдеу болды. 1945 жылы орыстың басқа бір математигі Юрий Линник (1915 - 1972) И. Виноградовтың дәлелдемесінің басқа бір нұсқасын дәлелдеген. Осы уақытқа дейін жұп санның екі жай санның қосындысына тең болатыны дәлелдеген жоқ (2008 жыл). Осы мәселені шешем деушілерге сәт жол тілейміз.[1]

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі

1. ↑  "Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009
**Тәуекелдік**, қатер – 1) келеңсіз зардаптарға ұшырататын оқиғалардың басталу ықтималдығы; 2) экономикалық қызмет шарттарының кездейсоқ өзгеруіне байланысты күтілген табыстың, мүліктің‚ ақшалай қаражаттың болжанбаған шығасыға ұшырау қаупі. Қауіп-қатер үш топқа бөлінеді, олар: саяси тәуекелдік – саяси өзгерістердің, әскери жанжалдардың, шектеулер енгізудің, тыйым салудың, мүлікті ұлт меншігіне айналдырудың, т.б. экономикалық үдерістерге ықпал етуінен туындайтын қатер; экол. Тәуекелдік – қазіргі табиғат нысандары мен факторлардың антропогендік өзгеріске түсуінің ықпалымен байланысты қатер; экономикалық тәуекелдік – қабылданатын шаруашылық шешімдердің немесе жасалған әрекеттердің экономикалық үдерістерге ықпал етуінен туындайтын қатер. Экономикалық тәуекелдік мынадай түрлерге бөлінеді: банк тәуекелдігі – несие ұйымдары жүзеге асыратын операциялардың айрықшалығына байланысты пайдаланылмай қалу қаупі; несиелендіру Тәуекелдігі – қарызгердің алған несиесін қайтармауы және алынған несие үшін пайызды төлемеу ықтималдығы; валюталық тәуекелдік – валюталар бағамының болжап білуге болмайтын өзгеріске ұшырауына байланысты валюталық шығасыға ұшырау қаупі; пайыздық тәуекелдік – пайыздық мөлшерлемелердің болжап білуге болмайтын өзгеріске ұшырауы; сақтандыру тәуекелдігі – сақтандыру жүргізілетін қайсыбір ықтимал оқиғалардың басталуы қаупі; инфляциялық тәуекелдік – инфляциялық үдерістердің салдарынан өндіріс шығынының арту қаупі; баға тәуекелдігі – пайыздық мөлшерлеменің өсу немесе құлдырауы салдарынан борышқорлық міндеттеме бағасының өзгеру қаупі. Кәсіпорында тәуекелдік үш түрге бөлінеді, олар: өндірістік тәуекелдік – өнім өндірумен, қызмет көрсетумен, өндірістің болжалды көлемінің төмендеуі ықтималдығымен, шығынның болжанбаған деңгейде көбеюімен байланысты шығасыға ұшырау қатері; коммерциялық тәуекелдік – бағаның өзгеруі, сату көлемінің төмендеуі, айналыс шығынының артуы кезінде өнімді сату, қызметтерді көрсету үдерісінде туындайтын шығасы қатері; қаржы тәуекелдігі – кәсіпорынның банкілермен, басқа да қаржы мекемелерімен қарым-қатынасы үдерісінде несие үшін пайыз мөлшерлемесінің болжанбаған деңгейде өсуі, салық жүйесіндегі өзгерістер салдарынан туындайтын қатерлі тәуекелдік шығасының белгілі бір деңгейде пайда болуының жиілігімен және ықтималдығымен, яғни шығасыға ұшырататын шарттардың пайда болу ықтималдығының пайызымен өлшенеді. Шығасы деңгейіне қарай мынадай түрлерге ажыратылады: мүмкіндікті тәуекелдік – пайданың не оның бөлігінің шығасыға ұшырау қаупі; дағдарысты (қиындық туғызатын) тәуекелдік – түсімді кем алу, жұмсалған шығынның өтелмеу қатері; апатты тәуекелдік (мүліктен айрылу, банкротқа ұшырау қатері).

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Самсонов Алексей Тихонович** (1928 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Преснов (қазіргі Жамбыл) ауданындағы Петровка селосы) -Социалистік Еңбек Ері (1972).

Өмірбаяны
---------

Еңбек жолын 1941 жылы комбайнердің көмекшілігінен бастады, 1945 жылдан комбайнер болып істеді. 1954­-1957 жылдары Преснов ауданындағы «Организованный труд» ұжымшар бригадирінің көмекшісі. Ал 1957 жылдан «Благовещенский» кеңшарының № 2 бөлімшесінің комбайнері болып істеді.

Марапаттары
-----------

1967 жылы Ленин орденімен, 1971 жылы Октябрь революциясы орденімен марапатталған. 1972 жылы 13 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Алексей Тихонович Самсоновқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
**Арденна** (*фр. , нидер. , лат.* Arduenna Silva) - Еуропадағы қырат.

Бельгия, Франция, Германия, Нидерланд, Люксембург жерінде орналасқан. Көп жерінің биіктігі 400 м шамасында. Ең биік шыңы Хохе Ахт, биіктігі 747 м.

Негізінен кристалл жыныстардан, сазды тақта тастан, әк тастан түзелген Арденна қыратында тас көмір мен темір рудасы, минералды бұлақтар бар.

Солтүстік беткейінде орман өспейді, оңтүстік беткейінде емен, қайын ормандары бар. Жеміс бақтары өседі.

Таулы қарыт атауымен солтүстік-шығыс Франциядағы департаменты және Шампань аймағы аталған.

2011 жылы Арденна таулы қырат аумағында көлемі 116 мың га "Арденна" ұлттық табиғм паркі ашылған.

Галерея
-------

* 
*

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Арденна**
**Саған**, *гиргенсония* (лат. *Girgensohnia*) – алабұталар тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдіктер немесе жартылай бұта. Қазақстанда 2 түрі бар. Жиі кездесетіні – қарамақарсыгүлді С. (G.oppositifl ora) Каспий жəне Арал теңіздері маңында, Торғай үстіртінде, Сарыарқаның батыс жəне шығыс ұсақ шоқыларында, Солтүстік жəне Оңтүстік Үстіртте, Бетпақдала шөлінде, Жетісу жəне Іле Алатауларында, т.б. жерлерде өседі.

Ботаникалық сипаты
------------------

Биіктігі 10-50 см. Қатты сабағы қызғылт түсті, бұтақтанған. Жапырағы біз немесе үшқырлы біз тəрізді, көбіне доға тəрізді иіліп тұрады жəне ұшында қысқа тікені, жиегінде қысқа кірпікшелі түгі болады. Сирек гүлі масақ гүлшоғырына топтасқан. Гүлжапырағы қайықша тəрізді, гүлсерігінен қысқа. Гүлсерігінің жапырақтары жұмыртқа тəрізді немесе ұзынша келген, түбіне дейін жеке-жеке тұрады, жемістенген кезде олардың үшеуі қанатқа айналады. Тозаңдығының біз тəрізді қосымша өскіні ақ түсті, түйінінің үстіңгі бөлігін қысқа түк басқан, аналық аузы қысқа болады. Маусым–тамыз айларында гүлдеп, жеміс береді. Жемісі қысыңқы, сырты тықыр, сарғыш қоңыр жеміс серігі бар. Шөл даладағы құмдақ, сор, ұсақ тасты топырақты жерлерде өседі. Ал қос қанатты С.(G.diptera) тек Түркістанда сор, ұсақ тасты жəне малтатасты жерлерде өседі.

Түрлері
-------

* Girgensohnia bungeana Sukhor.
* Girgensohnia diptera Үлгі:Bunge
* Girgensohnia imbricata Үлгі:Bunge
* Girgensohnia minima Korovin
* Girgensohnia oppositiflora (Pall.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Безсонов мұздығы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік-батыс бөлігінде, Қора өзенінің бастауында орналасқан аңғарлық мұздық. Алғаш рет мұздықты 1909 жылы орыс топырақтанушысы  А.И. Безсонов зерттеген. 1950 жылы Қазақстан ҒА География секторының экспедициясы мұздыққа топографафиялық түсірім жүргізді, мұздың еруін, қозғалыс процестерін бақылады.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3902 м, аумағы 12,6 км2, ұзындығы 6 км, көлемі 1,2 м3. Кең ауқымды фирндік (мұзқарлы) алаңнан құралған. Мұздық тілі 2937 м-ге дейін төмен түседі, фирн (мұзқар) сызығы 3420 м-ден өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Полибутадиен** — бутадиенді полимерлеу арқылы алынатын қанбаған карботізбекті үлкен молекулалы қо- сылыс. Бутадиен - 1,3 полимерлеу әдісіне және реакция жағдайына байланысты Полибутадиеннің бірнеше изомерін түзеді. Оның қасиеттерінде кейбір айырмашылықтары болғанымен, бұлар каучук болып есептеледі. Полибутадиен бензолда, көмірсутектердің галоген туындыларында ериді. Бутадиеннің полимерленуі арқылы каучукке ұқсас полимер түзетіндігін С. В. Лебедев (1909) анықтады. Полибутадеин алудың бірнеше әдісте- рі белгілі. Мысалы, натрий бутадиен каучукті металл натриймен әсер ету ар- қылы алуға болады. Осы әдіспен КСРО-да 1932 ж. синтездік каучук алынды. Циглер катализаторының А1- (С2Н6)з+ТіС1 көмегімен алынатын Полибутадиен кейбір қасиеттері жағынан табиғи каучуктен артық. Полибутадеин каучугы автомоб. шині, резина бұйымдарын жасауда т. б. қолданылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**GRE** (ағыл.Graduate Record Examinations) — бұл тесті аспирантура, магистратура сияқты оқу бағдарламаларына түсу үшін АҚШ мемлекетінде және басқада мемлекетінде (Канада және Австралия) тапсыру қажет. Көп жағдайларда тест нәтижелерісіз оқуға түсу өтінішітер қарастырылмайды. Тестің екі түрі бар. Біріншісі жалпы тест (general test), екіншісі мамандырылған тест (subject test): физика, математика, химия, биология, психологиядан. Жалпы тест математикасы мектеп бағдарламасымен шектелген, ал мамандырылған тесті жоғарғы оқу орындарының үшінші- төртінші курс бағдарламасымен салыстыруға болады. Көбінесе жалпы тесті тапсыру көптеген оқу бағдармаларына түсу үшін жеткілікті. Жалпы тесте математикадан басқа ағышын тілі деңгейі тексерілінеді. Сөз қорына үлкен назар аударылады. Тестің жоғарғы баллы— 1600, 800 — математикадан, 800 — ағылшыннан. Ең төменгі өту баллы 50 пайызды құрайды.
Көне зират
Археологиялық зерттеулер
**Бөріжар**  – *көне зират*. Түркістан облысы Арыс өзенінің сол жағалауында. Ол түрлі кезеңдерге жататын жүздеген обалардан тұрады.

*1949, 1951 жылдары* Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам), *1966 — 1970 жылдары* Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (жетекшісі Б. Нұрмұханбетов) зерттеген. Мұндағы катакомбалық жерлеу әдісі Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы отырықшылық мәдениеті ескерткіштерінде (Сырдың ортаңғы ағысындағы Жамантоғай, Ақтөбе, Шаушыққұмның 1, 2 ғасырларға жататын обалары) көп кездеседі. Обалардың (қорымдардың) үстіндегі үйінділерінің аумағы *3х3,5 м*, кейде *5х18 м-ге дейін* жетеді. Мұндай үйінділердің астындағы қабірлерде мүрделерді төбесі пахса домбаздарынан күмбездеп салынған науыстарға (тасқабір) жерлеу әдістері қолданылған. Науыстардың өлшемдері әр түрлі (2х3, 3х3, 2,5х3, 3,5х3 м), қабырғаларының қалыңдығы *0,4 — 0,5 м*, толық сақталған бөлігінің биіктігі *1,5 м*. Науыстың еденіне жұмыр тастар, кейбіреуіне құмыралардың сынықтары төселіп, 1-ден 8-ге дейін мәйіттер қойылған, кірер аузы пахса домбаздарымен бекітілген. Мәйіттердің жанынан әр түрлі *құмыралар, пышақтар, қанжарлар, жебенің* үш қанатты ұштары, белбеудің күмістен жасалған тоғалары мен жапсырмалары, сырғалар мен моншақтар табылды. Зираттың бұл тобы орта ғасырлар кезеңіне (6 — 8 ғасырлар) жатады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «2006 жылы Бөріжар обасын археологиялық зерттеу жөніндегі есеп»(қолжетпейтін сілтеме)
* «ТАРИХ ТАҒЫЛЫМЫНА САПАР»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Бөріжар қорымы** - Түркістан облысындағы ірі зираттардың қатарына Бөріжар қорымын жатқызуға болады. 

Топырақтан үйілген обалар Арыс өзенінің сол жағасындағы Қарауылтөбе ауылынан бастап Бадам өзенінің Арысқа құяр жеріндегі Қараспан ( бұрынғы Обручевка ) ауылына дейінгі жерде созылып жатыр. Қорымның алып жатқан жерінің ені 1 - 2 км жетеді. Осы үлкен алқаптағы қорым әр түрлі уақытқа жататын обалар кешенінен, уақыт жағынан бір ірі сілемге кіретін жекелеген қорымдардан тұрады. Қорымның бір бөлігі б.д. 5 - 8 ғасырларда өмір сүрген Жуантөбенің қалалық зиратына тиесілі болса, одан жоғарырақ орналасқан және созылып жатқан қорымдағы катакомбалы жерлеу орындары біршама ерте уақытқа ( б.д.д және б.д. 1 ғғ.) және Қаңлы дәуіріне тән. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан облысының тарихи - мәдени ескерткіштері"
**G.H.A.D отбасы** — Қазақстандық рэп тобы. 2005 жылы құрылған. G.H.A.D деген атау рухани күрес деген мағынаны білдіреді.

Топ алғаш құрылғаннан бастап құрамында Al'Nasr, Aset Masta деген қатысушылар бар. Al'Nasr брэйк-данс арқылы рэпке келген, G.H.A.D отбасы 2006 жылы Salamalec Sound шығармашылық құрамына кірген. Көпшілікке естірткен алғашқы өлеңі "Құлақ салып тыңда" деген әуенді Алматылық Big Joe атты орындаушымен бірігіп жазылған болатын. 2007 жылы Al'Nasr-дың "Періштелер" деген өлеңі шыққан, содан бері G.H.A.D отбасы көпшілікке танымал болды[].

2012 жылдан бастап Ghad деген атау G.H.A.D болып өзгертілді. Қазіргі тығыз қарым-қатынаста жұмыс жасап жатқан лейблдермен орындаушылар: Arlan, Жақау, Black Cost (Kicha, Hazard, Форвард), Младший Жуз. Музыкаларын Сәкен Битаев, Ерлан Хайрушев жасайды, олардан бөлек Steaff, Shapalak жасайды[].
XIX ғасырдың басында Ақтөбе аймағын орыс отаршылдары жаулап алады. Олар қамал бекіністерін салып, қазақтардың жерін тартып ала бастайды. Бірде Қызылқала атты бекіністен бес жауынгер шығып елдің адамдарын соққыға жығады. Малын тартып əкетеді. Аңнан келген Құламан батыр ойран-топыр болған ауылын көреді. Ашуланған ол атынан түспестен жауларын қуып жетіп, екеуін қылышпен шауып өлтіреді. Қалған үшеуі жеткізбей Қызылқалаға кіріп кетеді. Қамал қақпасы тарс жабылады. Сонда батыр ойланбастан Ардакүреңге қамшыны басып-басып жіберіп, қамалдан бір-ақ секіріп ішіне түседі. Мұндай жағдайды күтпеген жау əскері абыржып, қолдарына қаруларын ала алмай қалады. Құламан батыр атойлап оңды-солды шапқылайды. Əбден ойрандап құмары қанғанша қылыштаған батыр Ардакүреңмен қамалдан секіріп, қайтадан сыртына шығады. Сөйтіп, жауын қырған Құламан батыр ауылын тұтас көшіріп, Сарыарқа жаққа өтіп кетеді.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет.
ISBN 9965-26-407-4
**Құмай(өсімдік)** (лат. *Sorghum halepense*) - астық тұқымдасына жататын көп жылдық арамшөп.

Ботаникалық сипаты
------------------

Құмай (дәні, жапырағы, сабағы).
* Биіктігі 1-1,5 м-дей, сыртқы түрі жүгеріге ұқсас.
* Жапырақтары ұзын, диаметрі 1-3 см.
* Көп гүлді сыпртқы гүлшоғырының биіктігі 60 см-дей. Әрбір гүлі жарғақ тәрізді екі гүл қабыршағынан тұрады. Аталығы - үш, аналығы - біреу. Маусым-шілде айларында гүлдейді.
* Жемісі - дән.

Таралу аймағы
-------------

Құмай құрғақшылыққа төзімді, өнімділігі және азықтық құндылығы жоғары. Жерорта теңізінен Үнді және Қытайға дейінгі аралықта, Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстігінде және Солтүстік Кавказда таралған.

Құрамы
------

Құмай көміртекке, белокқа, амин қышқылдарына, каротинге, минералды заттарға, А провитаминіне, В тобының дәрумендеріне бай. Оның дәнінде 70-73% крахмал, 12-15% белок, 3,5-4,5% май болады.

Емдік қасиеті
-------------

Емдік мақсатқа құмайдың көктем мен күз айларында жиналған сабағы мен тамыры пайдаланылады. Оның судағы тұнбасымен құяң және жүйке ауруларын емдейді.

Шаруашылықтағы қолданысы
------------------------

Гүлшоғырынан сыпыртқы жасайды, сондай-ақ қызыл бояу және балауыз алынады.
  

Көк шалғыны мал жайылымы, сабаны қағаз жасауға, ши тоқуға пайдаланылады.
  

Тұқымы, жасыл шөбі құнарлы жемшөп, пішені құстарға, ауыл шаруашылығы малдарына және тоған балықтарына бағалы азық.
  

Құмай суғармалы егістікке, мақтаға көп зиян келтіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Дүйсебаев Тұрар Бекжанұлы** (9.6.1928 жылы туған, Жамбыл облысы, Қордай ауданы бұрынғы Красногорка ауылы) - режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1976).

Биографиясы
-----------

Ташкенттің театр өнері институтын бітірген (1953). 1953 - 56 ж. Жамбыл облысы драма театрының (театр директоры әрі режиссер, 1973 - 83), 1959 - 57 ж. қазіргі Атырау облысы драма театрының бас режиссері, 1958 - 73 ж. "Қазақфильм" киностудиясында кинорежиссер, 1983 -88 ж. Жамбыл облысы халық шығармашылығы мен мәдени-ағарту жұмыстарының ғылыми-әдістемелік орталығында директор міндетін атқарды. 1992 жылдан "Тараз - Тұрарфильм" жекеменшік киностудиясының директоры.

Дүйсебаев - 20-ға тарта деректі және ғылыми-көпшілік фильмдері сценарийлерінің, пьесалардың, инсценировкалардың авторы. Театрда С. Мұқановтың "Ботагөзін" (1957), Ш. Айтматовтың "Бетпе-бетін" (1975), т.б. спектакльдер қойып және бірнеше көркем фильмдер де қоюға қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Алена Фонина** *(туғ. 4 ақпанда 1988 жылы, Мәскеуде)* — әйгілі ресей модель,интерьер дизайншы. жасында

Биография
---------

Алена Фонина 4 ақпанда 1988 жылы Куровский Мәскеу облысында туды. Ол Ресей ұлт достығының университетің *«филолог»* мамандығы бойынша бітірді, Мәскеу телевидениемен радиовещание *«Останкино»* иснтитуттің *«телерадиожүргізуші»* мамандығы бойынша бітірді. Аленаның модель карьерасы В. Зайцевтің модель кастингіне барғанда 19 жасында 2007 жылы басталды.Ол Ресейде,Еуропада,Америкада түсірілім мен көрсетілімдерде жұмыс істеген.

### Отбасылық өмірі

* 2009 жылы Павел Санаев режиссеріне күйеуге шықты.
* 2012 жылдың көктемінде Алена мен Павелде Вероника қызы туды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Жедел корреспонденция** – корреспонденцияның аса жылдамдықпен, тез орындалатын түрі. .

Жедел корреспонденция арқылы журналистің табиғи дарыны мен қабілетінің шамасын оп-оңай анықтауға болады. Себебі жедел корреспонденцияда журналист барлық қарым-қабілетін ортаға жайып салады. Оны түзетуге немесе өзгертуге уақыттың тығыздығы кедергі келтіреді. Сондықтан жедел корреспонденция жасауға кәсіби маманданған, қабілетті, аса дарынды журналистер ғана батыл бара алады. 

Ол озат бастама мен тыңнан туған ой-пікірлерді тақырыбына негіз жасай отырып, жан-жақты, нақтылы, деректі әрі дәйекті корреспонденцияны жылдам жазып шығару керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
Кархародонтозавр - әлемдегі ең алып жыртқыш динозавр. Ол табылғанға дейін адамзат тек тиранозавр-рексті ең ірі деп білген. Алайда кархародонтозаврдың өлшемі одан асып түсті. Оның құйрығы мен денесі - ірі, сүйегі - ауыр. Қысқа алдыңғы аяқтарында үшкір тырнақты үш саусақтан болған. Кархародонтозаврдың ұзындығы - 13 метр, басының ұзындығы - 1,8 метр, алмағы - 6 - 8 тонна. Оның 20 см-ге дейін созылған үшкір тістері болған. Кархародонтозавр мен гигантозавр бір-біріне қатты ұқсаған. Соңғы зерттеулер бойынша екеуі бір динозавр болуы мүмкін деген болжам айтылған. Кархародонтозавр 98 - 93 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Ол - кархародонтозаурид тұқымдасынан тараған ірі жыртқыш. Атауы "кархародон" - "үшкір", "заурос" - "кесіртке" деген сөздерден құралып, ""үшкір тісті кесіртке" деген мағынаны білдіреді. Динозавр етпен қоректенеді.<references>Динозаврлар энциклопедиясы - Алматы "Аруна"</ref>

1927 жылы Алжирдегі бор дәуіріндегі екі тістен Megalosaurus saharicus ретінде сипатталған. 1931 жылы Э.Штремер оны Египеттік Бахария формациисының толық емес қаңқасы негізінде жеке тұқымдасы ретінде анықтады.

Бұл тұқым 1996 жылы П.Серено Марокко дағы Кем Кем формациисының толық емес бас сүйегінің суреттелгеніне дейін белгілі болған жоқ. Одан кейін Солтүстік Африкада (Алжир, Тунис, Ливия, Египет, Нигер, Марокко) альбиялық - сеномандықтардың көптеген олжалары (негізінен тістері мен омыртқалары) пайда болды. Оңтүстік Америкадағы гигантозаврдың және басқа да соған байланысты жыртқыш динозаврлардың табылуы Стром анықтаған Carcharodontosauridae тұқымдасының құрамын нақтылауға және кеңейтуге мүмкіндікк берді.

Өзінің туыстары сияқты, Кархародонтозаврдың салыстырмалы түрде қысқа және тік мойыны, үлкен басы және қысқа алдыңғы аяқтары болды. Оңтүстік Американың кархародонтозаврдтерімен салыстырғанда, Кархародонтозаврдың өзі салыстырмалы түрде аз белгілі. Дегенмен, ол ең ірі этқоректі динозаврлардың бірі болды (бас сүйегінің ұзындығы шамамен 160 см-ге дейін). Жалпы ұзындығы әртүрлі бағалаулар бойынша 12-13,3 метрге, ал салмағы 6,2 және 15,1 тоннаға дейін жетуі мүмкін. Грегори Поль Кархародонтозаврдың ұзындығын 10 метрге, салмағын 4 тоннаға бағалады.

Бас сүйегі салыстырмалы түрде аласа, тар, жақтары біршама қайшы тәрізді. Гиганотозаврмен салыстырғанда бас сүйегінің ою-өрнегі онша айқын емес, тұмсығы салыстырмалы түрде төмен және жеңіл, ал тістердің ұзындығы шамамен 20 см жетеді. 2001 жылы Кархародонтозаврдың ми қуысын зерттеу Кархародонтозаврдың миы (сонымен қатар басқа жыртқыш динозаврлардың миы) құс емес сауропсидтердің миына ұқсас екенін көрсетті.

Түр түрлерінен басқа, Тунис пен Нигерден, мүмкін Зимбаб бірнеше түр-анықталмаған кархародонтозавр үлгілері бар. 2007 жылы нигериялық түр Carcharodontosaurus iguidensis деп аталды. Кархародонтозаврдың бұл түрі көлемі жағынан Carcharodontosaurus saharicus түрімен салыстыруға болатын.
Қарағанды МАЭС
**Жылу электр станциясы** — жылу қозғалтқыштары көмегімен жылу энергиясын электр энергиясына айналдыратын энергетикалық өндіріс орны.

Жағылатын отын түріне қарай қатты отынды (көмір, ағаш, шымтезек, жанғыш тақтатас), газды немесе сұйық отынды (мазут, мұнай) жағатын станция болып ажыратылады. Жылу энергиясы жылу қозғалтқышында механикалық энергияға айналдырылады, соңынан электр генераторы арқылы электр энергиясына түрленеді. Пайдаланылатын жылу қозғалтқышының түріне орай жылу электр станциясы бу турбиналы, газ турбиналы, бу-газ турбиналы болып бөлінеді.

Тек электр энергиясын өндіретін ЖЭС конденсациялық турбинамен жабдықталып, *конденсациялық электр станциясы (КЭС)* деп аталады. Жоғары қуатты КЭС қондырғылары бірнеше блоктардан құралады, блок құрамында бу қазаны, бу турбинасы, электр генераторы және трансформатор болады. Станцияның жалпы қуаты жеке блоктардың қуатына және олардың санына тәуелді. Егер электр энергиясын өндірумен қатар жұмыс жасап шыққан бу жылыту мақсатында пайдаланылатын болса, ол *жылу электр орталығы* деп аталады.

ЖЭС энергиямен қамтамасыз ету аймақтарының ерекшеліктеріне сәйкес аудандық, қалалық, орталық, өндірістік, коммуналдық және ауылдық болып бөлінеді. Қуатты ЖЭС *мемлекеттік аймақтық электр станциясы (МАЭС)* деп аталады. ЖЭС сумен жабдықтау жүйелеріне, қуатына, пайдаланылатын будың сипаттамаларына, т.б. ерекшеліктеріне байланысты да әр түрге ажыратыла береді.

Қазақстандағы қуатты жылу электр станцияларының қатарына Қарағанды МАЭС және Жамбыл МАЭС станциялары жатады. Республика бойынша өндірілетін электр энергиясының 80%-на жуығы жылу электр станцияларының үлесіне тиеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы, 4 том


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭнергетика |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Энергетикалық жүйе • Электр станциясы • Электр желісі • Электр энергиясы • Отын • Жаңартылатын энергия |
|  |
| Энергетика түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі энергетика | 
Қазбалы отын энергетикасы • Су энергетикасы • Ядролық энергетика |
|  |
| Баламалы энергетика | 
Жел энергетикасы • Күн энергетикасы • Геотермалдық энергетика • Сутекті энергетика • Биомассалық энергетика |

 |
|  |
| Электр станция түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі | 
Жылу электр станциясы • Жылу электр орталығы • Су электр станциясы • Атом электр станциясы |
|  |
| Баламалы | 
Күн электр станциясы • Жел электр станциясы • Геотермалдық электр станциясы • Көтерілу су электр станциясы • Толқындық электр станциясы • Шағын энергетика: Дизельді электр станциясы • Газ турбиналы электр станциясы |

 |
|  |
| Отын түрлері | 
Көмір • Тас көмір • Қоңыр көмір • Антрацит • Шымтезек • Жанғыш тақтатас • Ағаш көмірі • Кокс • Мұнай • Бензин • Керосин • Мазут • Газойль • Дизель отыны • Табиғи газ • Сұйытылған газ • Биоотын • Ядролық отын |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан энергетикасы |

 |
Сооle саябағындағы Гай Меценат бюсті, Ирландия
**Гай Меценат Цильний** (итал. *Maecenas, Gaius Gilnius*) (б.з.д. 70-8), Рим дипломаты және өнер жақтаушысы. 

Өзін Этрусс патшалығының ұрпағымын деп санаған. Мемлекетте үлкен беделге ие бола тұрып, лауазымды қызметте жұмыс атқармаған және сенатор болуға талпынбаған еді. Б.з.д. 43 жылдан бастап Октавинге мемлекеттік және жеке істерде (кейінен - Августқа) қолдау көрсеткен. Б.з.д. 31 жылдан бастап Октавен Магн Помпей және Марк Антониймен шайқасқан кездерде Рим мен Италияны басқарады. Вергель, Гораци және Проперци сынды ақындардың жомарт қолаушысы болып, олардың шығармашылығын Август тәртібінің даңқын шығару үшін пайдалануға тырысты. Б.з.д. 23 жылы Меценаттың немере інісі қатысқан қастандық ашылып, ол мемлекеттік істерден кетуге мәжбүр болады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Топографиялық аудармашы

Дереккөздер
-----------
**Струмица** (бұрын **Струмница** деп аталған) — Македониядағы қала. Халық саны: 35 311. Струмица қауымдастығының орталығы.

Географиясы
-----------

Қала Македонияның оңтүстік-шығысындағы Болгария мен Грекия шекарасына жақын маңдағы Струмица шұңқырында орналасқан.

Көршілес жатқан қалалар: Валандово, Радовиш (Македония) және Петрич (Болгария). Қаланы қақ жарып Сртумица өзені ағып жатыр (Струмешница).

Тарихы
------

1913 жылы Екінші Балқан соғысы кезінде қаланы гректер жаулап алады. Бухарест келісімінен кейін қала Сербияның иелігіне өтеді. Осыдан кейін қаладағы гректердің көп бөлігі Килкис қаласына қоныстанады. Струмицадан қоныс аударған халық санының тым көп болғандығынан ел арасында Килкис қаласын Жаңа Струмица деп атап кеткен.

Дереккөздер
-----------
**Гай Валерий Катулл** (Gaius Valerius Catullus) б.з.б. 87 жылы шамасында, Верона, - б.з.б. 54 жыл шамасы, Рим) — ежелгі Рим ақыны. Александрия поэзиясын қолдаушының бірі. «Жаңа ақындар» үйірмесіне қатысқан. Катіллдың 116 шығармадан тұратын жинағы сақталған. Оның ішінде «Пелея мен Фетиданың үйлену тойы», «Аттис» т.б. ірі поэмалары бар.

Катулл Г.В. өзі сүйген Лесбия (Клодин) туралы жазған махаббат лирикаларында өзінен бұрынғы ақындардай сезім мен құмарлықты емес, рухани жақындықты, адамгершілікті іздеді. Бірақ бұл идеясын тіршілікте кездестірмегенКатулл құса болып, трагедиялық сарында лирикалар жазды. Александрия поэзиясы үлгісімен жазылған Катулл шығармалары Римнің лирикалық поэзиясының қалыптасуына негіз болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том.
**Жылымшық** — Маңғыстау тауларының оңтүстігінде, Қайдақ сорының батыс жағында орналасқан құмды алқап.

Орналасқан жері
---------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданында орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Құм солтүстіктен оңтүстікке қарай 42 км-ге созылған, енді жері 33 км. Ауданы 500 км² шамасында. Құм төбешіктер біртіндеп аласарып, белесті жазыққа ұласады. Грунт суы 2 – 10 м тереңдікте жатыр.

Өсетін өсімдіктері
------------------

Жылымшықта жусан, еркек шөп, жүзгін, т.б. сораң шөптесіндер өседі.

Шаруашылық маңызы
-----------------

Жылымшық мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Джорджтаундағы жеке көлік
**Гайанадағы транспорт** — көлік секторына физикалық инфрақұрылым, доктар және көлік құралдары, терминалдар, автопарк, қосымша жабдықтар және Гайанада жұмыс істейтін барлық көлік түрлеріне қызмет көрсету кіреді. 

Ел аумағының көліктік жалпы игерілуі төмен.

Гайанадағы көліктің негізгі түрі - автомобиль. 8 мың шақырым жолдың 590 шақырымына асфальт төселген [1]. Елдегі қозғалыс сол бағытта.

Эссекибо өзенінен өтетін понтон паромы
2005 жылы темір жолдардың ұзындығы 187 км құрады, оның ішінде 139 км ені 1435 мм, ал 48 км тар табанды— 914 мм.[1].Елдің темір жол желісі көршілес мемлекеттерден оқшауланған. Локомотив паркіндегі - тепловоздар. 2015 жылдан бастап теміржолдарда қолданылмайды және баяу бұзылуда.

Тасымалдау үшін пайдаланылатын өзен жолдарының ұзындығы 1000 км құрайды.[1]. Ірі өзендердің сағасында мұхит кемелері кіре алатын порттар орналасқан.

Ең маңызды теңіз порттары: Джорджтаун, Жаңа Амстердам, Эвертон[1], Линден.

Елде 3 халықаралық әуежай және 80-ге жуық жергілікті аэродром бар. Guyana Airways - елдің ұлттық авиатасымалдаушысы, 1973 жылдан 2001 жылға дейін жұмыс жасап, 2001 жылы компания банкротқа ұшырады. Оның ізбасары Guyana Air 2000, 2003 жылы банкрот болды. Транс Гайана әуекомпаниясының тағы бір ұлттық тасымалдаушысы Ogle Джорджтаунның әуежайында орналасқан. Сондай-ақ, елде Caribbean Air Systems, Roraima Airways, Travelspan, Travelspan Guyana, Universal Airlines бар

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 6. Восьмеричный путь — Германцы. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2006. — 767 с.: ил.: карт.
**Тәуекел ханнның Мауереннахрға жорығы**, 1598 жылы Бұхар хандығына жасаған. Жорық қарсаңында Абдолла ханға өзінің ұлы, мұрагері Абд әл-Мұмин қарсы шығып, Бұхар хандығында саяси дағдарыс орын алған еді. Осы сәтті пайдаланған Тәуекел хан 100 мыңдай әскерімен жорыққа аттанды. Қысқа мерзім ішінде Сайрам, Түркістан, Ташкент қалаларын басып алып, Самарқандқа қарай жылжыды. Абдолла хан Тәуекел ханды өзіне лайықты қарсылас деп санамай, оған қарсы өз әскерінің бір бөлігін жіберді. Екі жақ әскері Ташкент пен Самарқандтың аралығында жолығып, шайқасқа түсті. Абдолла хан әскері ауыр жеңіліске ұшырады. Бұл оның тез арада әскер жинап, оны өзінің басқаруына мәжбүр етті. Абдолла хан көп әскермен наурызда Бұхарадан Самарқандқа келіп жеткенде кенеттен қайтыс болды. Оның мұрагері ретінде таққа отырған Абд-әл-Мұмин Тәуекел ханға тойтарыс беруге дәрменсіздік танытып, көп ұзамай бүлікшіл әмірлердің қолынан қаза тапты. Бұл жағдай Тәуекел ханның Самарқандты басып алуын оңайлатты. Тәуекел хан Самарқандты алғаннан кейін онда інісі Есім сұлтанды 20 мың әскермен қалдырып, өзі 80 мың әскермен Бұхараға аттанды. Жаңадан таққа отырған билеуші Пір-Мұхаммед қазақтармен ашық шайқасқа түспей, қала қорғанын нығайтты. Тәуекел хан әскері қаланы он бір күн бойы шабуылдап ала алмады. Он екінші күні Бұхараны қорғаушылар шабуылға шығып, Тәуекел хан әскерлеріне ойсырата соққы берді. Тәуекел хан жараланып, қазақ жасақтары кері шегінуге мәжбүр болды. Нақшбандийа ордені шейхтерінің араласуымен екі жақ бейбіт келісімге келді. Бұл келісім бойынша қазақтар Самарқандтан бас тартты. Алайда Ташкент, Сайрам және Түркістан қалалары қазақтар иелігіне көшті.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9,, 8-том