recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жүсін Сейілов**(1901 жылы туған, қазіргі Ақтөбе облысы, Қарабұтақ ауданы) - әнші (лирикалық тенор), термеші. Қазақ АКСР - інің еңбек сіңірген артисі (1962). 1925 жылы Ақтөбеде кеңес - партия мектебінде, 1934 жылы Алматы музыка - драма техникумында оқыды. Сейілов Қазақстанның батыс өлкесінде Мұхит Мералыұлы, Тәңіберлі Молдабай, Қызыл сияқты әнші - композиторлардың өнерін таратуда елеулі еңбек етті. Сондай - ақ Жамбыл , Нүрпейіс т.б. халық ақындарының кеңестік өмірді жырлайтын өлеңдерін жаттап, соған сай өз жанымен термелер шығарды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 106 бет
**Жоғарғы партия мектебі** (орыс. *Высшая партийная школа*) - КСРО кезіндегі жоғары партиялық-саяси оқу орыны. 1918 жылы маусымда, Я. М. Свердлов атындағы Коммунисттік университет, БОАК жанындағы үгітші-нұсқаушылар курсы және Я. М. Свердлов атындағы насихатшылардың жоғарғы мектебі болды.1939 жылдан КОКП ОК жанындағы жоғары партия мектебі деп талды. Ол партия және кеңес мемлекеттік қалаларына идеялық-теориялық білім берді, оларды қайта даярлықтан өткізді. Оның баспасөз, радио және телевизия бөлімінде бұқарлық информация құралдарының басшы қызметкерлері оқыған:

* Мектептегі КОКП тарихы,
* Маркстік-лениндік философия,
* Ғылыми коммунизм,
* Сол заманғы халықаралық коммунисттік жұмысшы және ұлт-азаттық қозғалыс,
* Кеңес экономикасы,
* Мемлекеттік құқық және кеңес кұрылысы,
* Журналистика және әдебиет, орыс тілі,
* Шет тілдері кафедралары болған.

Олар оқу методикалық жұмыспен бірге ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізген, монография әзірлеп, оқулық және оқу-методика құралдар құрастырған. Кафедрада ғылым докторлары мен ғылым кандидаттары жұмыс істеген. Жоғары партия мектебін қорғау үшін кандидаттық және докторлық диссертацияларды қабылдаған. Жоғары партиялық мектебіне жоғары білімді, кемі 5 жылдық партиялық стажы бар 40 жасқа дейінгі коммунисттер түсіп оқыған. Тыңдаушыларды одақтас республикалар КП ОК-ның өлкелік партия коммитетінің ұсынысымен КОКП ОК қабылдайды. Оқу мерзімі 2 жыл. Жоғары партия мектебі жанында басшы партия және кеңес қызметкерлерін қайта даярлайтын тұрақты курс жұмысын істеген. Жоғары партия мектебі әлеуметтік елдердің партия және мемлекеттік кадрларын даярлауға да көмектеседі. Мектепті 10 мыңнан астам партия және мемлекеттік қызметкерлері бітіріп, 15 мыңдай қызметкер қайта даярлық курсын өтті. 1967 жылы Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Алматы-кітап, 1997ж. 9-том
**Тайшы** Түсіндірме не орфографиялық сөздіктерде
бұл тұлғалы сөз кездеспейді. Ол заңды да. Өйткені 
бүкіл халық аузындағы сөзді жинақтап хатқа түсіру қиын
іс. Дегенмен, ел арасында ақсақал, қариялардың айтуынан «тайшы атағымыз болмаса да, қойшы атағымыз бар» деген мақалды құлағымыз шалғаны бар. «Қойшысы» түсінікті, бірақ мал баққан қазақтарда тайды бөліп алып бағу кәсібі болмағандықтан «тайшы» деген атау
болуы да мүмкін емес, бұл не сөз болды екен деп те ойлайсың.
Ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде осы тұлғалы
сөзді кездестіргенде көне түркі тайпалары тілінде қолданылғанына күмән келтіру қиын. Тайшы — 

1. аға ұстаз, оқытушы;
2. атақты, әйгілі адам.

моңғол тілінде тайж — ақ сүйек (дворянин). Көрсетілген тілдердің қайсысында болмасын сөздің алғашқы тұлғасы мен мағынасына өзгерістер кірген. Сөздің шыққан төркіні — қытай тілі. Оларда «тайцзы»— тахтың мұрагері дегенді білдірсе, «тайцзу» тұлғасы — династияның негізін құрушы. Сонда бізге жеткен мақалдың түсінігін қазіргіше айтсақ — «әйгілі атағымыз болмаса да, қойшы атағымыз
бар» дегенді аңғартады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Аннуитет** (фр.  лат. *annuus* — жылдық) немесе қаржылық рента – бұл бірдей интервалмен белгіленген жылдарда бір бағыттағы төлемнің кезектілігімен белгіленген ағымы.

Аннуитеттердің теориясы
-----------------------

Аннуитеттердің теориясы – қаржылық матеметиканың маңызды бөлігі. Ол бағалы қағаздардың табысын анықтауда инвестициялық талдауда қолданылады.

Аннуитеттің ең жиі қолданылатын сәттері болып, зейнет-ақы қорына тұрақты салымдар, ұзақ мерзімді несиелі өтеу, бағалы қағаздар бойынша пайыздарды төлеу, регрестік исктер бойынша төлеу.

Аннуитеттер өзара келесі негізгі сипаттамалар бойынша бөлінеді:

1. Әр бөлек төлемнің мөлшері бойынша;
2. Төлемдердің уақыттағы интервалы бойынша;
3. Соңғы мерзімнің бітуіне дейін, ануитедтердің басынан бастап (бірақ мәңгі ануитедтер болуы мүмкін)
4. Пайыздық қойылымдар өсіру және төлемнің дисконттау кезінде қолданылады.

Аннуитеттердің түрлері
----------------------

* Пренумеранды – бұл сәйкестендірілген интервалдардың басында төлем жасалынатын аннуитет.
* Постнумеранды немесе кәдімгі аннуитет – бұл интервалдың соңында төлем жасайтын аннуитет, ол ең жиі қолданылатын аннуитет.
* Тұрақты аннуитет – бұл бірдей төлемдерді кіргізетін немесе белгілі бір заңдылықпен өзгерілетін ануитедтер. Олар тәжірибеде аз қызықты болып табылады.

Аннуитеттердің болашақ құны – бұл ануитедке кіргізілген әрбөлек төлемнің немесе түсімнің болашақ құнының сомасы. Мысалы, біз 3 жыл аралығында 250 теңгені10 пайыздық жылдық қойылыммен әр жыл сайын пайыздарды есептеумен инвестициямыз 250 теңгелік ануитедтің болашақ құны қандай болады.

Шешім: Есептеу үшін болашақ құндардың формуласын қолданамыз.

**FV = PV\*(1+r)n** (1)

Әр мерзім үшін бөлек. Онда 250 теңгенің болашақ құны 3 жыл ағымында әр жылдың соңында инвестицияланса келесідей болады:

1 жыл – 250\*(0,1\*0,1) = 250\*1,21 = 302,50 

2 жыл – 250\*(0,1) = 275

3 жыл – 250\*1 = 250

302,50+275+250=827,5

Нннуитеттердің ағымдағы құны – бұл аннуитетке кіргізілетін әр бөлек төлемдердің немесе түсімнің ағымдағы құнының сомасы. Оны анықтау үшін арнайы кесте қолданылады. 

Мысалы, 250 теңгелік 3 жылға 10 % -қ жылдық қойылымы бар, әр жылдың соңында төленетін ануитедтердің ағымдағы құнын анықтау керек.

Шешімі: Ол үшін келесі формула қолданылады:

**PV=FV\*1/(1+r)n** (2)

Әр мерзім үшін бөлек есептеледі.

1 жыл: 250\*1/(1+0,1)= 250\*0,91= 227,2

2 жыл: 250\*1/1,21= 250\*0,8264= 206,6

3 жыл: 250\*1/1,331= 250\*0,7513= 187,95

227+206,6+187,95= 621,72

Қолданылғанәдебиеттер
---------------------

* Халықаралық Қаржылық Есептіліктің Стандарты.–Алматы: Корпорация «КАРАНА-ЮСАНД», 2007 ж.
* Кеулімжаев К.К. Әжібаева З.Н, Құдайбергенов Н.А. ЖантаеваА.Ә. Қаржылық есеп. Оқу құралы/ Алматы.: Экономика, 2007.- 335б.
* Радостовец В.К. Радостовец В.В. Ғабдуллин Т.Ғ. Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: Өңделіп және толықтырылып 3 – ші басылуы. – Алматы: Қазақстан – аудит орталығы, 2010. – 656б.
* Терехова В.А. Финансовый учет: краткий курс. – Питер, 2008.– 368 с.
**Нил Олден Армстронг** , ағылш. *Neil Alden Armstrong* (Тамыздың 5, 1930 – Тамыздың 25, 2012)— АҚШ ғарышкері (астронавты). Айға ең бірінші аяқ басқан адам.

"Аполлон-11" экипажы
Нил Армстронгтың айға ұшуы Джон Кеннедидің одан алты жыл бұрынғы берген уәдесі еді. КСРО-ның ғарышты зерттеуі, ғарышқа адамды ұшыруы оған себебін тигізді.
Жас кезінде авиамоделдеу спортымен айналысқан. 1949 жылы әскери-теңіз училищесін (Флорида штаты), 1955 жылы Пердью атындағы университетті (Индиана штаты) бітірген. 1955 — 1962 жылдары Эдуардс авиация базасы (Калифорния штаты) мен АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі басқармасында (НАСА) сынаушы ұшқыш болды. 1962 жылы НАСА орталығындағы астронавтар құрамына қабылданды. 1966 жылы астронавт Д. Скоттпен бірге "Джемини-8" ғарыш кемесінің командирі болып Жер төңірегінде ұшты. 1969 жылы 16-24 шілдеде "Аполло-11" ғарыш кемесінің командирі ретінде адамзат тарихындағы тұңғыш Айға ұшу сапарына (астронавтар Э. Олдрин және М. Коллинзбен бірге) қатысты. Э. Олдрин екеуі Ай бетінде 21 сағат 36 минут болып, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Астронавтардың Айға сапары 8 тәулік 3 сағае 18 минутқа созылды.
Ғарышқа Нил Армстронгпен бірге Эдуин Олдрин және Майкл Коллинз ұшты.

Ерте өмір
---------

Армстронг 1930 жылы 5 тамызда Вапаконета, Огайо штатында дүниеге келді, Виола Луиза мен Стивен Кениг Армстронгтың ұлы. Ол неміс, шотланд-ирланд және шотланд тектес болған. Оның әкесі Огайо штатының ревизоры болған және отбасы штат бойынша бірнеше рет көшіп, келесі 14 жыл ішінде 16 қалада тұрды. Армстронгтың ұшуға деген сүйіспеншілігі осы уақытта екі жасында, әкесі оны Кливленд әуе жарысына апарған кезде басталды. Ол бес-алты жасында әкесі екеуі Форд Тримоторға мініп, Огайо штатындағы Варрэн өзінің алғашқы ұшақ рейсін басынан өткерді.
Отбасының соңғы қадамы 1944 жылы болды және олар Вапаконетаға оралды, ол орта мектепте оқыды және Вапаконета аэродромында ұшу сабақтарын алды.
1947 жылы 17 жасында Армстронг Индиана штатындағы Вест-Лафайеттегі Пурду университетінде аэронавигациялық инженерия бойынша оқи бастады.
Оның колледждегі ақысы Холлоуэй жоспары бойынша төленді. Сәтті үміткерлер екі жылдық оқуды, содан кейін екі жылдық ұшу дайындығын және АҚШ әскери-теңіз флотында авиатор ретінде бір жыл қызмет етуді, содан кейін бакалавриаттың соңғы екі жылын аяқтауды міндеттеді. Армстронг теңіз ғылымы курстарына қатысқан жоқ және Әскери-теңіз резервіндегі офицерлерді даярлау корпусына кірген жоқ.

Дереккөздер
-----------
**Федор Федорович Шиляев**  (6.4.1900, Ресей, Свердловск облысы Верхотурье қаласы -16.11.1969, Қарағанды қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі, старшина. Орыс.

Өмірбаяны
---------

14 жасынан еңбекке араласып, Азамат соғысына (1918-20) қатысқан. 1939 жылы Алматыға қоныс аударып, Түрксіб басқармасында жұмыс істеген. Қазақстанда жасақталған әскери құраманың қатарына алынып, 1942 жылдан 1-Балтық майданына қарасты 43-армия 5-шабуылдаушы инжылы-саперлер бригадасы батальоны құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылы 25 маусымға қараған түні Батыс Двинадан (Даугава) өту үшін Шиляевке 20 минут ішінде сал жасап,өзеннің арғы жағына шығуға бұйрық берілді. Өзеннен өтіп шыққан жаяу әскер взводының қимыл-әрекетін қолдау үшін Шиляев өзінің саперлерін шабуылға бастады. Ұрыс барысында 12 жау әскерін жойды. 

  

Соғыстан кейін ол Қарағанды қаласында тұрып, сонда еңбек етті.

Марапаттары
-----------

Осы ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін Шиляевке КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.7.1944). Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Хакимов** Шамиль Рафакович (25.10.1957 ж. т. Ресей, Челябинск қ.) — әскери қайраткер, ген.-майор (2003). Алматы жалпы әскери командалық уч-щесін (1977, экстернмен), Қазақ политех. ин-тын (Қазақ ҰТУ) (1981), тыл және көлік академиясын (1993) бітірген. 1982 — 1992 ж. Орта Азия әскери окр-нде оқу взводының командирі, әскери автомобиль инспекциясында инспектор, аға инспектор, жол депосы батальонының командирі болды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қорғаныс мин-нің қару-жарақ басқармасында жауапты қызметкер, ҚР Қарулы Күштерінің әскери автомобиль инспекциясының бастығы (1992 — 1997), әскери полиция басқармасының бастығы (1997 — 1998), әскери полиция Бас басқармасының бастығы (1998 — 2004) қызметтерін атқарды. 2004 ж. запасқа шығарылды. Х. 2-дәрежелі "Айбын" орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Қазақстанның барлық тауларында кездеседі. Эдельвейс туысын 30 түр құрайды. Оның екеуі Қазақстанда кездеседі, латын тіліндегі атауы грек сөзінен шыққан «леон» - арыстан және поду – табан. Өсімдікке ақ жүн тектес гүлшоғырының арыстанның аяғына ұқсайтындығына қарап берген. Көптеген адамдар эдельвейсті бірінші рет көргенде оның қарапайым түрін көріп таңқаларлық күйде қалады. Бұл шөптесін көпжылдықты торлы және талшықты жэұмсақ қалың түк басқан. Себеттер барынша ұсақ, әдетте дара жынысты. Аналық гүлдер себеттің жиегіне орналасқан, ал аталықтары ортасында. Эдельвейс маусым-шілдеде гүлдейді, шілде-тамызда жеміс салады. Тұқымымен көбейеді. Тұқымында болатын қылшықты айдары желмен таралуына мүмкіндік туғызады. Құрғақ гүлшоқтарын жасауға жарамды сәндік өсімдік. Біз қарастырып отырған түр табиғаьтта көп кездеседі, сөйте тұра қам –қорлықпен қарауды талап етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Хакерлер** (ағылш. *Hackers*) — хакерлер туралы триллер. Фильмде жас Анджелина Джоли түскен болатын.

Сюжет
-----

1988 жылы сиэтлде 11 жасар баланың ата - анасы 45000 доллар мөлшерінде айыпбұлға батады, себебі бала вирус ойлап шығарады да, 1507 компьютерді қудыртыды және сол үшін бала 7 жылға қамалады. Ол балаға 18 жасқа толғанша мүлдем гаджет қолдануға тиым салынады. 7 жыл өткен соң бала Нью-Йоркта жаңа хакерлер компаниясымен танысады. Компаниядағы бір мүшесі кездейсоқ жанармай өндіретін компанияның жасырын мәліметтер торына кіріп кетіп, сол компанияның құпия кодтарын көшіріп алады. Ал өндірушілер сол кодтар арқылы 25 миллион долларды құртты пайдаланым ұрлап алған болатын. Ұрлықшы біліп қояды да, антивирус ойлап таппақшы болады да барлық кінәні және бүлдіргенін хакерлерге жабады. Содан соң хакерлер ғаламтор торы арқылы қарсы соғыс жариялайды.

Рөлдерде
--------

* Анджелина Джоли — *Kate "Acid Burn" Либби*
* Джонни Ли Миллер — *Дэйд "Crash Override/Zero Cool" Мерфи*
* Джесси Брэдфорд — *Джой Парделла*
* Мэттью Лиллард — *Эммануэль "Cereal Killer" Голдстейн*
* Лоуренс Мэйсон — *Пол "Lord Nikon" Кук*
* Реноли Сантьяго — *Рамон "Phantom Phreak" Санчес*
* Фишер Стивенс — *Юджин "The Plague" Белфорд*
* Альберт Ватсон — *Лорен Мерфи*
* Лоррейн Бракко — *Марго*
* Олег Федоров — *русский хакер*
* Равиль Исьянов — *русский хакер*
* Уэнделл Пирс — *Ричард Джилл, арнайы службның құпия агенті*
* Фелисити Хаффман — *айыптау өкілі*
* Марк Энтони— *агент Рэй*

Ән
--

Фильмге арнайы 3 саундтрек шығарылған. Бірінші альбомда бір ән қосылады, ал келесілері ремиксті музыкалар болып жарық көреді. Бейне туынды мотиві бойынша әндер жазылған.

Қызықты фактілер
----------------

* Іске қосылған қауіпті вирус ол шын өмірде болған әйгілі Моррис құрттың ARPANET компаниясын тоқтатғанда болған оқиға.
* Барлық вирустардың тарихи тамырлары бар. Олардың арасында — Cookie Monster, Elk Cloner.
* Бір бөлімде 38 минутта агент ФБР "Манифест хакера" туралы айтады, ол шыншыл жайт және Ментор лақап атпен таныс хакердің мәлімдемесі.
* Суперкомпьютер "Гибсон" киберпанктегі Уильям Гибсонға жасалған сілтеме болуы мүмкін
* Эммануэль Голдстейн — "2600" журналының басты редакторының лақап аты.
* Анджелины Джоли мен Джонни Ли Миллер үшін бұл алғашқы маңызды рөлдер.

Сын
---

Фильм әр түрлі комментарийлерге ие болды.

Ескертпелер
-----------
**Нил Патрик Харрис** - 1973 жылы 15 маусымда дүниеге келген американдық актер, әнші және иллюзионист. «Алтын глобус» және «Тони» мен Эмми жүлделерінің иегері. 

«Мен сіздің мамаңызбен қалай кездестім» телесериалындағы Барни Стинсон рөлімен әйгілі. 2011 жылдың қыркүйегінде Харриске Голливудтағы Мәртебе Аллеясында жұлдыз берілді. Харрис Альбукеркте туып, Руидозо, Нью-Мексикода өзінің балалық шағын өткізген. Нил төртінші сыныптан бастап мектеп театрында түрлі рөлдерді ойнаған, мысалы «Ақық қаласының сиқыршысы» қойылымында Тотошка рөлі. 1991 жылы ол Cueva High School мектебін бітірді. Оның ата-анасы, Рон және Шейла 1988 жылы Альбукеркке көшті. Дәл сол жылы Харрис «Purple People Eater» (1988) және «Clara’s Heart» (1988) фильмдерінде түскен. Жыл өткеннен кейән Нилді «Doogie Howser, Медицина Дәрігері» (1989) телесериалына Жасөспірім дәрігер рөлін ойнауға шақырады.

Дереккөздер
-----------
**Нильс Улаф** (норв. Nils Olav) — Шотландиядағы Эдинбург хайуанаттар бағында өмір сүретін патшалық пингвин. Нильс норвегиялық патша гвардиясының *полковник-шеф (Colonel-in-Chief)* атағын алып жүрген ардақты полковник және бойтұмары. 2008 жылы рыцарь атағын алған.

Әскерлік мансап
---------------

Қола ескерткіші
1961 жылы Норвегия патша гвардиясы Эдинбург әскери оркестрінің салтанатты шеруіне барып, қойлымдарын көрсетеді. Лейтенант Нильс Эгелиен (норв. Nils Egelien) Эдинбург хайуанаттар бағындағы пингвиндер отарына қызыққан болатын. 1972 жылы гвардияшылар Эдинбургқа қайта келген кезде лейтенанттың жәрдемдесуімен пингвиндердің бірі «асыраныпп алынған болатын». Нильс Эгелиен және Норвегияның патшасы Улаф Ѵ-тін құрметіне орай пингвинның атын Нильс Улаф қояды.

Нильс Улафқа *visekorporal* *(«вице-капрал», ефрейтор)* атағы берілді. Патша гвардиясының Эдинбур әскери оркестріне барған сапары сайын Нильс Улафтың атағы арта түсті.

1982 жылы ол – әскери *кіші командир (капрал)*, 1987 жылы – кіші командир құрамының атағына (сержант) ие болды. Алайда жуырда осы атақты алғаннан кейін Нильс Улаф қайтыс болады және оның орнын Нильс Улаф II басады. 1993 жылы ол *полк сержанты (sergeant major)* атағына дейін көтеріледі. 2005 жылдың 18 тамызында ол *бастық полковник (Colonel-in-Chief)* атағына ие болып, 2008 жылдың 15 тамызында *рыцарь* атанады.

Нильс Улаф – Норвегиялық әскер қатарында осыншама үлкен атаққа ие болған алғашқы пингвин болып есептеледі. Улафтың рыцарь болғанының құрмет мерекесіне орай, эдинбургтік хайуанаттар бағында толық бойлы қоладан жасалған мүсін қойылады. Соған ұқсас мүсін Осло қаласындағы Норвегиялық патша гвардиясының штаб-пәтерінде де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Military penguin becomes a 'Sir'
2. ↑  Эдинбург әскери оркестрінің салтанатты шеруінің қойлымдық бағдарламасы 1961 жыл Мұрағатталған 7 қазанның 2006 жылы.
3. ↑  Penguin power: Norwegian regiment honours pint-sized chief — ABC News (Australian Broadcasting Corporation)

Сілтемелер
----------

* BBC News Military penguin becomes a 'Sir'
* BBC News Penguin picks up military honour
* Promote a penguin? Norway to run army
Yahoo! компаниясы бас офисінде ішкі хакатон шарасы (hack day) (Саннивейл, Калифорния, АҚШ), 6 маусым, 2006 жыл
**Хакатон** (ағылш. *hackathon*, *hack* (хакер дегенді қараңыз) және *marathon* — марафон сөздерінен құралған) — бағдарламалық қамсыздандыруды жасақтаудың әртүрлі салаларынан (программисттер, дизайнерлер, жоба менеджерлері) жиналған мамандардың қандай да бір мәселені шешу мақсатында бірігіп жұмыс істеу үшін ұйымдастырылатын шара. Бүгінгі таңда, хакатондар тек хакерлікке жатып қоймай, көбінесе программалау марафондарын білдіреді. Әдетте хакатондар бір күннен бір аптаға дейін созылуы мүмкін.

Тарихы
------

Термин 1999 жылы пайда болды. Ол өздігінен OpenBSD және Sun Microsystems әзірлеушілерімен қолданыла бастады.

OpenBSD әзірлеушілері терминді алғаш рет Калгари қаласындағы (Канада) криптографияға арналған жиналыста 1999 жылдың 4 маусымында қолданды. Онда бағдарламалар жасау үшін АҚШ-тың криптографиялық бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша қатаң экспорттық шектеулеріне ұшырамаған 10 әзірлеуші ​​келді.
Sun 15-19 маусым аралығында өткен JavaOne конференциясында «Hackathon» деген атауды қолданды; Джон Гэйдж, басқа Palm пайдаланушыларымен байланысу үшін инфрақызыл порты қолданатын, жаңа Palm V-ге арналған Java бағдарламалау тілінде бағдарламаны жазуды ұсынды.

2000 жылдардың ортасынан бастап, хакатондар кеңінен таралған және жаңа программалык технологияларды немесе компаниялар мен инвесторлар инвестициялық салаларды қарқынды дамып келе жатқан жолдар ретінде қарады. Мысалы, TechCrunch Disrupt 2010 конференцияларын кезінде Hackathons аркылы GroupMe сияқты кейбір танымал компаниялар құрылды; 2011 жылы оны Skype 85 миллион долларға сатып алды.

Кейбір хакатондар білім беру, иә болмаса әлеуметтік мақсаттарға арналғанымен, хакатон мақсаттарының негізгісі толыққанды бағдарлама жасақтамасын құру болып табылады. Әрбір хакатон анықталған бір салаға арналады. Мысалы, белгілі бір бағдарламалау тілі, операциялық жүйе, қолданба, бағдарламалық интерфейс (API) қамтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Hackathon* // Ағылшынша Уикипедия (GFDL лицензиясы қайнаркөз өңдемелерінің тарихы). Қазақшаға аударылған күні: 10 тамыз, 2013 жыл
**Таширов Хайтахун** (15. 3. 1902, Қырғыстан ССР-і, Ош облысы, қазіргі Қарасу ауданы, Ача Мазар селосы, - 10. 2. 1963, Қызыл- Шарқ селосы.)- колхоз құрылысының ұйымдастырушыларының бірі. Соц. Еңбек Ері атағын 2 рет (1951, 57) алған. 1944 жылдан КОКП мүшесі. Қарасу ауданы, «Қызыл-Шарқ» к-зына бірінші мүше болды. 1937 ж. осы колхоздың председателі болып сайланды. Ташировтың басшылығымен колхоз өндірістік жоғары көрсеткіштерге жетті. Мақтаның әр гектарынан 1956 ж. 34,2 ц өнім жинады. Қырғыз ССР-і Жоғарғы Советінің депутаты. Қырғыз КП 11-съезінде делегат. Таширов 5 рет, Ленин орденімен, Еңбек қызыл ту ордені және бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесінің Үлкен Алтын медалымен және басқа да медальдармен марапатталған. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 601-бет
**Дактиль** — (243) Ида астероидының серігі. Астероидтарда ашылған алғашқы табиғи серік.

1993 жылдың тамызында Галилео ғарыш кемесі астероидты фотоға түсіріп, мәліметтерді Жерге жібере бастады. 1994 жылдың ақпанында жеткен және шығарылған фотоларды зерттеу барысында, Энн Хэрч жаңа шағын аспан денесін ашты. Жалпы алғанда, Галилео Дактильдің 47 фотосын түсірді: біріншісі 10870 шақырым қашықтықтан, кейінгісі — 3900 шақырымнан.

Дактиль грек мифтеріндегі Ида тауын мекендеген ағзалардың жалпылама атымен аталған.

Бетіндегі екі ең үлкен кратер Акмон және Кельмис дактильдердің есімдерімен аталды (оң жақтағы фотода, сәйкесінше, үстіде және төменде орналасқан кратерлер).

* Ида және серігіИда және серігі
* Дактильдің мүмкін орбиталарыДактильдің мүмкін орбиталары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ida's new moon

Тағы қараңыз
------------

* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
**«Дала гүрсілі»** — толық метражды көркем фильм. 1974 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Орал қорғанысының батырлық күндері туралы - Қазақстан тарихындағы басты оқиғаларының бірі туралы фильм. Бұл күрес пен ерліктің қатыгез күндері болды. 70 күн бойы оралдықтар осы фронт учаскісінде біріккісі келген Деникин мен Колчак әскерінің қыспағын ұстап тұрды. Қоршалған қаланың ішінде контрреволюциялық астыртын әрекет толды.

Фильмнің әке-ұл Тучновтардың, ақ әскерінің генерал-майоры мен прапорщигінің зорлық-зомбылықтың заңдылығы туралы дауынан басталады. "Сен барлығы арсыздардың қолына түскенін қалайсың ба?" – деп, әкесі ұлына сұрақ қояды. Жауынгерлік абырой ұғымдарын негізге алып, әкесі өз ұлынан талақ етіп, әскери антты бұзды деп, оны сотқа береді.

Рөлдерде
--------

* Фрунзе — Александр Михайлов
* Ревком председателі — Н. Евсин
* Дивизия комиссары — Герман Качин
* Дивбас — Николай Рыбников
* Кавполк комиссары — Әнуар Боранбаев
* Алексей — Александр Кирилин
* Бектай — Нартай Бегалин
* Сәлима — Әнеш Ержанова
* Генерал Тучнов — Михаил Глузский
* Полковник Тұңғалиев — Шахан Мусин

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 13 шілденің 2019 жылы.
**Безеуіш** – қатты ағашпен сапталған немесе алақанға ұстайтын жағы иіле, жұмырлана біткен, жүзі асыл, біз тəрізді құрал. Оның жүзі қашау тəрізді бір жағына қиғаш қайырылады. Жүзін өрнектелетін металл бетіне көлбей тіреп (45° шамасында), оң мен сол қолдың буынын ары-бері ығыстыра, металл бетіне біркелкі өрнек түсіреді. Осындай өрнекті шеберлер «мыңырғақ», «безеуөрнек» деп, ал безеуішті кейде ырғақ деп те атаған. Зергерлер кейде безеуіштің жүзінің ортасын егеп, екі аша сияқты етіп те жасайды. Ондай безеуішпен салынған өрнекті «тышқан із» деп аталады.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Хатшепсут** (б.з.д.1490/1489—1468, б.з.д.1479—1458 немесе б.з.д. 1504—1482 ) — Ежелгі Мысырдың XVIII династиясының Жаңа патшалығының әйел-фараоны.

Хатшепсут деген есім қазақшаға аударғанда «Салихалы әйелдердің алдыңғы қатарында жүретін» деген мағынаны білдіреді. Фараон таққа отырғанға дейін де осы атпен аталған.

Хатшепсут Мысырды гиксостардың жорығынан кейін қалпына келтіріп, бүкіл елінде көптеген ескерткішьерді орнатқанымен тарихта қалған. III Тутмос, Эхнатон, Тутанхамон, II Рамсес және VII Клеопатрамен бір қатарда тұрған Мысыр билігінде болған ең әйгілі фараон болып саналады.

Ескендір Зүлқарнайнның Мысырды басып алғанның алдында Хатшепсуттан басқа Мысырды билеген 4 әйел-фараонның аттары тарихта қалған, олар: Мернейт (Меритнейт), Нитокрис (Нейтикерт), Нефрусебек (Себекнефрура) және Таусерти.

Библиография
------------

* *Большаков В. А. Воцарение Хатшепсут: новая версия // Восток (Oriens). 2009. 1. С. 14-21.*
* *Большаков В.А. Дочь Ра Хатшепсут. - М.:РУДН, 2009.*
* *Матье М. Э. Искусство Древнего Египта. Новое царство XVI—XV века. // История искусства Древнего Востока. Том I. Древний Египет. Вып. III. — Л. 1947.*
* *Мертц Б. Древний Египет: Храмы, гробницы, иероглифы. / Ағылш. аудару — М.: Центрполиграф, 2003.*
* *Desroches Noblecourt Ch. La Reine Mystérieuse: Hatshepsout. — Paris, 2002.*
* *Ratie S. La Reine Hatschepsout. Sources et Problemes. Leyden, 1979.*
* *Tyldesley J. Hatchepsut: The Female Pharaoh. — Penguin Books, 1998.*
* *Wells E. Hatshepsut. — Double Day, 1969.*

Сілтемелер
----------

* Рождение царицы Хатшепсут. Тексты из Дейр эль-Бахри.
**Дала суыры**, **байбак** (лат. *Marmota bobak*) - суыр туысының сүтқоректісі. 

  

Дене ұзындығы 60 см, құйрық 15 см, салмағы 6,5 кг. КСРО да, Еуропада далалық жерлерінде және Солтүстік Қазақстанда эндемик. Тoп түзіп терең індерде жанұясы мен тіршілік етеді. Ін айналасындағы қазылған жер үлкен аймақта өсімдіктер құрамын өзгерте алады. Белсенділігі таңертен және кешке байқалады. 6 айға ұйқыға кетеді. Жылына бір рет 4-5 ұрпақ табады. КСРО Еуропа жағында соңғы уақытқа дейін оба қоздырушысының тасымалдаушы болғанымен қазіргі уақытта қорғаудағы жануар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tsytsulina, K. Zagorodynuk, I. Formozov, N. & Sheftel, B. (2008). *Суыр bobak*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 6 қаңтар 2009.
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Шекаралық шарттар.** Олар арқалықтың бекітілу
шарттарына байланысты болады. Егер
арқалықтың ұшы қатаң бекітілсе, онда *y* орын ауыстыру мен бұралу бұрышы нөлге тең, ал егер
арқалықтың ұшы топсалы бекітілсе, онда *y* орын ауыстыру нөлге тең, бұралу бұрышы белгісіз
болады. Сөйтіп, консольді арқалық үшін
шекаралық шарттар мына түрде жазылады: *х=0*
болғанда *у=0*, {\displaystyle \phi =0}, қос тіректі арқалық үшін *х=0*,
болғаyда *у=0, х = l* болғанда у=0. Егер арқалық
бірнеше бөлікке бөлінсе, онда интегралдау
тұрақтыларын анықтау үшін шекаралық шарттар
жеткіліксіз, бұл жағдайда оларға арқалықтың
көрші бөліктерінің сәйкестік шартын қосу керек.
Арқалықтың иілген өсі қисық сызыққа айналып
үздіксіз күйінде қалатындықтан, бөліктер
шекарасыңда оң және сол бөліктер үшін орын
ауыстыру мен бұралу бұрышы ортақ болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
*Басқа мағыналар үшін Айғыржал деген бетті қараңыз.*
**Айғыржал** – Өлеңті өзенінің сол жағалауында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде. Абсолюттк биіктігі 440 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 9 – 10 км, ені 2 – 3 км доға тәріздес созыла орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Эрозия-тектоникалық ыдырау нәтижесінде түзілген аласа таулар қатарына жатады.

Жер бедері
----------

Шығысы, батысы мен оңтүстігі жазық, солтүстігі тік жарлы келген. Солтүстік беткейінің баурайында Қызылсор тұзды көлі жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қараоба қорымы** - көне қорым.

Қараоба молалары
----------------

Сарыөзеннің сол жағалауында, Жаңақала ауылынан 6 км қашықтықтағы Жасауыл деген жерде орналасқан. Қараоба қорымы 30 обадан тұрады, олардың сыртқы пішіні жарты шар тәрізді, диаметрлері 10-30 м, биіктігі 50 см-ден 2 м-ге дейін. Олардың 17-сі скиф - сармат мәдениетіне жатады. Ал, екінші топқа, Алтын Орда кезеңіне жататын обалардың диаметрі 6-10 м, биіктігі 50 см-ден 1 м-ге дейін. Археологиялық зерттеу барысында Қараоба молаларынан бастарын солтүстік - батысқа және батысқа қарата жерленген адам мүрделері, қола айна мен сырға, сүйек ұршық, шыны моншақ, қыш құмыралар, жебе салынған қорамсақ, қой мен жылқы сүйектері табылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Назар Абыз** - көріпкел, әулие. Ұзақ жасап, білгір де әділетті, даналық қасиеттері үшін көзі тірісінде абыз атанған. Ұзын қыпшақтың тілеулі руына жататын әжіқабай атасынан шыққан. Рулас Тілеулі батырмен достық қарым-қатынаста болған, ел ішінде дау-дамайларды бірге шешкен. Батыр қалмаққа шапқан бір жорығында олжаға түскен қызды Н.а-ға әкеп берген. Абыз елді бірлікке шақырып, жетім-жесірлерге қамқор болып, ұрланған малды көрегендікпен тауып, ат тұяғы жетер жерде ұрлық-карлық тыйылған. Әулие Қызбелдегі жайлаудан Жыланшық бойындағы қыстауына қайта көшіп келе жатқан жолда кенеттен қатты ауырып, қайтыс болды да, өз өсиеті бойынша Қызбел тауының етегіне, Қоңыраулы өзнің бойына жерленеді. Абыз мазарын жергілікті халықәлі күнге кие тұтып, құрбандық шалып, басына түнеп тұрады.

1. ↑  **ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия** / Құраст. Т.Рсаев. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2013. – 456 бет + 16 бет түрлі түсті суретті жапсырма.

ISBN 978-601-291-179-4
Әнші, композитор.
1965 жылы 5 наурызда Абай ауданының Қарауыл ауылында дүниеге келген.
1982 жылы Абай атындағы орта мектепті бітірген. 1986 жылы Семейдің Шәкерім атындағы пединститутының көркемсурет факультетіне түсіп, 1991 жылы тәмамдаған.
1992 жылы облыстық жастар комитетіне қызметке тұрып, жастар өміріне белсене араласады. 1994 жылдан қалалық мәдениет басқармасын басқарды.
Алпысқа жуық әннің, соның ішінде халық көкейінен шыққан «Бір бәйтерек, бір шынар» атты әннің авторы бүгінде шығармашылық өрлеу шағында.
1993 жылғы «Үкілі үміт» атты республикалық композиторлар байқауының, Ұлы Абайдың 150 жылдық мерейтойына арналған қалалық, республикалық композиторлар байқауының жүлдегері.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
**Жоғарғы Яна жотасы**-Якут АССР-нің солтүстік-шығыс бөлігіндегі таулы өлке. Ойыстармен бөлінген көптеген жоталардан, тау массивтерінен тұрады. Лена, Алдан, Омолай,Яна және Индигрика өзендерінің су айырығы. Ленаның атырауынан Томпо өзеніне (Алданның оң саласы) дейін 1200км-ге созылып жатыр. Ж. Я. ж-ның оңтүстңк-шығыс жалғасы Сетте-Дабан жотасы деп аталады. Солтүстік шеті Туора-Сис және Хараулах жоталарынан тұрады. Олардың биіктігі 1000-1250м-ден аспайды. Ж. Я. ж.-ның меридиан бойымен жатқан бөлігі-Орулганның биіктігі 2100-2300м-ге (ең биік жері 2389м) жетеді. Орулганның шығысында Кулар жотасы (биіктігі 1300 м-ге дейін) жатыр. Тектоникалық жағынан Ж. Я. ж.- алевролиттен, құм тастан, тақта тастан, ішінара әк тастан түзілген антиклинорий. Кей жерлерінде шөгінді жыныстарды диабаз дайқасы, гранитті интрузиялар қиып өтеді. мұнда алтын, қалайы кең орындары бар. Климаты суық, өте континенттік. Январьдың орташа температурасы-36-38градус. Жазы қысқа , июльдің орташа температурасы 12-14градус. Биік жоталардың басы арктикалық суық шөл; одан төмендегі қиыршық тасты , саздақты беткейлерде таулық тундра, мұнан төменде жер бауырлап өсетін қайың, бұта тектес қандыағаш, поляр талы, оңтүстік беткейлерінің төменгі белдеулерінде(800-1200м биіктікке дейін) бал қарағай , сағыз қарағай, ірі өзен аңғарларында қарағай, қайың, шырша, терек, бұта өседі.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Руслан Маратұлы Иманқұлов** (туған күні 6 ақпан, 1972 жыл) — қазақстандық футболшы. Позициясы шабуылшы.

Өмірбаяны
---------

Оның бүкіл футболшылық өмірі Қарағандының "Шахтерінде" өтті. 1990 жылы 23 тамызда ферғананлық "Нефтияникке" қарсы ойында дебют матчын өткізді. Кейін 2005 жылға дейін осы клубтың намысын қорғап, 2005 жылы карьерасын аяқтады. 

Дәл қазіргі кезде ол кеншілер клубы тарихындағы соққан голдар мен өткізген ойындары бойынша тек Андрей Финонченко мен Николай Игамбердиевтен ғана артта қалады.

1995-96 жылдары Ұлттық құрама сапында үш ойын өткізіп, 1996 жылы 3 қаңтарда Ливанның қақпасына бір доп енгізді.
**Руслан Нұрбай** - 1974 жылы Қарағанды облысы (бұрынғы Жезқазған), Ақтоғай ауданы Ыстыбұлақ ауылында дүниеге келді. Шыққан тегі Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руы.

  

1992 жылы Қарқаралы ауданының Қарағайлы кентінде орта мектепті бітіріп, 1998 жылы Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетінен журналист мамандығын алып шықты. 2001 жылы жас ақын-жазушылардың республикалық кеңесіне қатысқан, 2003 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде І-орынды иеленіп, лауреат атанды. Өлеңдері Қарағандыда жарық көрген бірнеше жинаққа, «Қалам құдіреті» әдеби альманағына, «Дүниеге келер әлі талай Қасым», «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ» топтамаларына енді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Айғыр**[1]жылқының жыныс қуаты жетілген еркегі.   

 Шабыс кезінде
Мінезіне, түр-түсіне қарай қойылған атаулары өте көп: 

* шақар айғыр
* желқуық айғыр (мінезі)
* құр айғыр
* шу асау айғыр (бұрын қолға ұсталған-ұсталмағаны)
* сәурік (үйірге түспеген)
* шалқұйрық
* құбақай (түсі), т.б.

Ертеде айғырды тек сыртқы мүсіні мен ата-енесінің ерекшелігіне қарай бағалаған.   

Жыныс қуаты жетілген, піштірілмеген жылқы тынышсыз болады, секірмейді. Сондықтан үйірге салатын айғырдан басқа жылқылар піштіріледі.

Еркек жылқының жыныс қабілеті 1,5 жасында (тай) жетілгенімен, оны 3 жасқа (дөнен) толмай үйірге салуға болмайды.   

Жас айғырдың үйірінде 10 – 15, толысқан айғырдың үйірінде 20 – 25, сақа айғырдың үйірінде 12 – 15 биеден болады. Бұл әдістің артықшылығы – айғыр үнемі үйірде болады да, бие дер кезінде тоқтайды, кемшілігі – айғырдың жыныс қуаты үнемді пайдаланылмайды, тіпті оның күші үздігуі де ғажап емес.

Айғыр қолдан ұрықтандыру үшін де пайдаланылады. Бір айғырдың ұрығы 150 – 200 биеге жетеді және ішкі жыныс мүшесінде кемшілігі бар (жатыры қисық, т.б.) биелер Айғыр қосқанда үнемі қысыр қалатын болса, бұл әдісті қолданғанда құлындайды.

Ғылымның дамуына байланысты үйірге салынатын айғыр жан-жақты зерттеліп, тексеруден өткізіледі.   

Осы ерекшеліктерге қарай айғырды бағып-күту әдістері де сан алуан.

Айғыр (жеребец) - жыныстық қуаты толық жетілген жылқының еркегі. Биеден гөрі А. ірі, салмағы да едәуір ауыр,
шоқтығы биік, кеудесі кең омыраулы, мойны жуан, басы үлкен, сүйегі ауыр әрі берік, терісі қалың келеді. Тұқымына қарай еркек кұлынының жыныс қабілеті 8-9 айлығында жетілгенмен, шағылысуға алғашқы рет 3-4 жасында қосылады.
Шағылыстыруға түскен А. үйірге тегіне, дене бітіміне, өнімділігіне, ұрпағының сапасына карап тандап қосу арқылы өсіріліп отырған жылқы тұқымын асылдандыруға болады. Үйірдегі бие саны айғырдың жасына және шағылыстыру
тәсіліне байланысы өзгереді. Қолдан шағылыстырғанда 5-14 жасар А. бір маусымда - 35-40, 15 жастан асқандары - 20-30, ал алғашқы шағылысқа түскен жас 3-4 жасар А. - 15-20 биеге
дейін ұрыктандыра алады. Үйірге түскен ересек А-ға - 20-25, ал жас және сақайған А.-ға - 12-15 биеден бөлінеді. Қолдан ұрықтандырғанда бір А. ұрығымен бір маусымда 300 биеге дейін ұрықтандыруға болады. Тұқымдық А. шаруашылықтың бағытына қарай (мініс, жегіс, спорт не ет өндіру) тандалады. Осы ерекшеліктеріне байланысты А. бағып-күту әдістері де өзгешеленеді[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/
**Руслан Тұржанұлы Қуатов** (22 ақпан 1962 жыл Гурьев) — мұнай саласының қазақстандық қызметкері, Қазақстанның Еңбек Ері

Өмірбаян
--------

Руслан Тұржанұлы Қуатов 1962 жылдың 22 ақпанында Гурьев қаласында дүниеге келген

Гурьев политехникалық техникумын, В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын "тау-кен инженері" мамандығы бойынша бітірген

1984-1988 жылдары "Гурьевмұнайгазгеология" ӨБ Балықшы ұңғыларды сынау бойынша мұнай-газ барлау экспедициясының операторы, инженері, жетекші инженері

1988-1993 жылдары "Тенізмұнайгаз" ӨБ "Тенізмұнай" мұнай-газ өндіру басқармасының ұңғыларды сынау бойынша жетекші инженері

1993-2000 жылдары "Теңізшевройл" ЖШС-нің мұнай өндіру технологиясы бөлімнің жетекші маманы

2000-2004 жылдары "Тенізшевройл" ЖШС-нің өндірісті оңтайландыру бойынша өндірістік тобының жетекшісі

2004-2005 жылдары "Шеврон" корпорациясы (АҚШ) технологиялық қамтамасыз ету бөлімнің кенесшісі

2005-қазіргі уақытқа дейін "Тенізшевройл" ЖШС-нің мұнай өндіру технологиясы бөлімнің менеджері

Марапаттары
-----------

2009 жылы Құрмет орденімен марапатталды

2017 жылы Қазақстанның Еңбек Ері атағы берілді

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Бекузаров Руслан Камбулатович** – 1927 жылы Солтүстік Осетин АССР­-інде туған. 1948 жылдан Ростов облысында бір кеңшардың бөлімше механигі болып істеді. 1954­-1956 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы «Восход» кеңшарында бас инженер қызметін атқарды. Ташкенттің ауыл шаруашылығын механизациялау және ирригациялау институтын бітіргеннен кейін 1960 жылдан «Октябрь» кеңшарының директоры, 1963-­1981 жылдары Кеңес ауданындағы Чапаев атындағы кеңшарды басқарды.
1973 жылы 6 қыркүйекте КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Руслан Камбулатович Бекузаровқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1972 жылы ол «Қазақ КСР­нің еңбек сіңірген ауылшаруашылық қызметкері» атағын алған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011-2012.
2. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы.
**Анонимді маскүнемдер** *(alcoholic anonymous*)- бағдарланған еркектер мен әйелдердің өз ырықтарымен ынты-мақтасқан бірлестіктері. Бүлар өзіне және бір-біріне жәрдемдесуші бейресми психотерапевтік топтар. 1935 жыщары АҚШ-та бір бизнесмен абстиненттік синдромды басынан кешірудің қолайлылығына өзі сеніп, басқаларды да соған сендіруге әрекеттенген. Мұндай әрекеттерді 110 елдің млн.-нан аса адамдары қолдап, осы үрдіс 1980 ж. Ресейде де ене бастаған. Коптеген медиктер мен психотерапевтер осындай ұйымдарды маскүнемдіктен айырылтуға жағымды ықпал етеді деп бағалайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Геофиттер** (ежелгі грек тілінде «γῆ» - жер, қыртыс және «φυτóν» - өсімдік) – қалпына келетін (өсетін) бүршіктері, қоректенетін азық-қорлары жер асты қабатында қолайсыз кезеңдерді өткізетін өсімдіктер түрі. Қолайсыз жағдайлар ретінде қуаңшылық не аяз, суық ауа райы танылады. Геофиттер негізінен азық болар заттардың қорын иеленген. К.Раункиердің өмірлік түрлер жүйесінде бұл өсімдіктер қолайсыз жағдайларды суда өткізетін гелофиттер мен гидрофиттер секілді криптофиттерге жатады. Геофиттердің келесідей түрлері бар: 

**Тамырсабақты геофиттер** – қоректік заттар тамыр сабақтарында қорланып жиналатын түрі. Геофиттердің бұл түріне інжугүл, қырлышөп, қарға көз, қамыс, сарғалдақ, т.б. жатады.

**Түйнекті геофиттер** – қоректік заттары мен қалпына келу негізі түйнекте сақталатын түрі, дегенмен түйнектер сабақты текті (теңбілгүл, айдаршөп, картоп, жер алмұрты), тамырлы текті (кәдімгі тобылғы, сәлдегүл, сарғалдақтың кейбір түрлері) немесе екі түрлі текті (көктемгі ақбүйрек, орхидея) болуы мүмкін. 

**Баданалы геофиттер** – қоректік заттары және бүршіктері баданаларында сақталатын түрі. Бұл геофиттерге жуа, құссүттіген, қазжуа, қызғалдақ, нәркес, т.б. жатады.

**Тамырлы геофиттер** – бүршіктері тамырдың қыстап шығатын бөліктерінде сақталатын түрі. Ал тамырдың қалған бөліктері қурап қалуы да мүмкін. Мысалы, далалық шырмауық, егістік сарықалуен. [1]

1. ↑  Кожевников А. В. Весна и осень в жизни растений. – Москва, 1950.
**Безноитиоз** (лат. *Besnoitia*) - малдың жұқпалы, созылмалы ауруы.

Індеттің қоздырғышы - бір жасушалы қарапайым жәндіктер. Оны тұнғыш рет 1912 ж. Францияда К.Бенуа мен В.Робин тапты. Безноитиозбен мүйізді ірі қара, жылқы, есек, солтүстік бұғысы ауырады. Аурудың бірнеше түрі бар, Қазақстанда оның бір-ақ түрі Besnoitia besnoiti кездеседі. Бұл ауру шетелдерден Санта-гертруда сыйырымен (1956 ж.) келген.

Аурудың таралуы
---------------

Безноитиоз Балқаш көлі, Іле, Талас, Шу, Сырдария, Амудария өзендерінің бойында, қамысты көлдердің маңында байқалады. Бұл жерде шыбын-шіркей, маса, сона көп болады. Олар малды шағып, сау малға ауру жұқтырады. Көбінесе 2 жастағы ірі қара ауырады. Безноитиозбен адам ауырмайды.

Ауру белгілері
--------------

Аурудың белгілері 30-45 күнде білінеді. Малдың дене қызуы көтеріліп, жемшөпке тәбеті шаппайды, тамыры жиі соғады. Бұдан әрі танаудың, көмекей мен кеңірдектің, көздің, қынаптың кілегей қабықтары қабынады. Малдың тұмсығында, әукесінде, желіні мен ұмасында, көбінесе аяқтарында домбыққан ісік білінеді. Буаз сиырдың іш тастауы мүмкін. Бұқаның жыныс бездері қабынып, қабылетін жояды. Біраздан соң малдың жемшөп жеуі жақсарады, бірақ барған сайын жүдеп, көтерем болады. Оның терісі 3-5 есе қалыңдап, қыртыстанады да, жарылып ашық жараға айналады. тері қайызғақтанады, жүні ойдым-ойдым, кейде түгелдей түседі.

Сақтану шаралары
----------------

Безноитиозшыққан шаруашылықта әр тоқсан сайын ірі қара клиникалық тексеруден өткізіледі. Жазда малды қамысты жерге бақпай, жаздық пен таудағы жайылмаларда бағу керек. Қора мен малдың жазғы орнын дезинфекциялап тұру керек. Ауру таратпас үшін сиырдың тезегі биотермиялық әдіспен шірітіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том, 232 бет
**Комаров алтын кен орны** – Қостанай облысы Жітіқара ауданы, Жітіқара қаласынан 10–15 км жерде орналасқан. 1969 жылы ашылды. 

  

Іздеу және бағалау жұмыстары 1986–1993 жылдары тереңдігі 200–300 м-лік ұңғымаларда штректік тікқазбада 40 м-лік горизонтта індетпе жүргізу арқылы анықталған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық құрылымы Шығыс Орал сырты көтеріліміндегі Комаров антиклиналінің солтүстік бөлігінде жоғарғы протерозойдан тас көмірге дейінгі жанартаутекті-шөгінді метаморфты құрылымдардан түзілген. Кейбір тұстарында палеозойдың интрузиялары және ультранегізден қышқыл құрамға дейінгі сығылмалары кездеседі.

Жатыс сипаты
------------

Белдеш шегінде кен денесі меридиандық бағытқа таяу ені 250–300 м, ұзындығы 4 км-ге жуық, құлау бұрышы 30–50° болып созылып жатыр. Кендену сипаты бірдей емес. Алтынның 1 т-дағы мөлшері 0,3-тен 20 г-ға дейін және одан да көп, орташа мөлшері 6–7 г. Кен денесінің нақты қалыңдығы 1,0–1,5 м, орташа қалыңдығы 2–3 м. Кентастағы алтын жұқа дисперсті (0,1 мм), ондағы еркін алтынның мөлшері 30%-ға дейін жетеді. Зиянды қоспалары жоқ. Кентасты тікелей циандау кезінде 95–97%, ал флотациялық тәсілмен 75–80% алтынды алуға болады. 250 м-лік тереңдікке дейінгі (1 т. кентастағы алтынның орташа мөлшері 6,3 г-ға тең) алтынның қоры 35-40 т деп бағаланып отыр. Кен орнын одан әрі барлап, нобайын анықтаған жағдайда алтынның қорын 1,5 есеге дейін ұлғайтуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Гептандар**. Метанның гомологтық тізбегіндегі С7Н16 алканы. Гептандардың 9 изомері белгілі, олардың бәрі де мұнай құрамынан табылған. Өздерінің
қайнау температурасы тұрғысынан (80,9-100,2°С) гептандар мұнайдың бензин фракциясы құрамбөліктеріне сәйкес келеді. Гептандардың мұнай құрамындағы мөлшері 2 %, бензин құрамындағы мөлшері 10 % шамасында. Гександар сияқты, гептандардың мөлшері
және олардың изомерлерінің бір-біріне қатынасы мұнайлы қатқабаттың
тереңдігіне және сол мұнайды кіріктіретін тау жыныстардың геологиялық
көнелігіне тәуелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Гера (еж.-грек тілінде Ἥρα, микен. e-ra[1][2]; таб. 'қорғаушысы, ханым')** - ежелгі грек мифологиясында неке қиюдың құдайы және әйел босанатын кезде қорғап тұрады. Олимптің он екі құдайының бірі, Зевстің әйелі мен қарындасы. Мифтер бойынша, Гера билеушілік, қаталдық және қызғаншақтық мінезімен ерекшеленеді. Гераны римдіктер – Юнона құдайы деп атаған.

Мифтар
------

Гера, Кронос пен Реяның үшінші қызы, Зевстің әйелі, Деметраның, Гестияның сіңілісі, Аидтың және Посейдонның қарындасы. 

### Неке мен балалар

Өзінің ағасы Зевстің әйелі – Метида мен Фемидадан кейінгі үшініші әйелі. Бірақ, олардың жасырын байланысы той болмастан бұрын басталды және Гераның өзі оның ішінде белсенді роль атқарды.

Зевс, Гераны қыз болған кезде сүйіп қалған. Зевс, Гера ұстап алған кішкентай құсқа айналды. Коккигион тауында, Арголидта Зевстің ғибадатханасы бар, оның жанында Прон тауында Гераның ғибадатханасы бар. Зевс пен Гераның некесі 300 жылға дейін құпия болды. Зевс пен Гераның неке қию салтанатты кеші Кносс жерінде, ғибадатхана тұрған, Ферена өзенінен алыс емес жерде рәсімделген.

Балалары - Аргу мен Ангелу. Оленнің Гераға арнап жазған өлеңінде, Гераның Орлар тәрбиелеген балалары - Арес пен Геба туралы айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гера, в мифологии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Klinz A. Ἱερος γάμος, Halle, 1933;
3. ↑  Pestallozza U. Βοῶπις πότνια, «Athenaeum», Pavia, 1939, fasc 2—3. p. 105—37; \* Pötscher W. Hera und Heros, «Rheinisches Museum», 1961, Bd 104, № 4;
4. ↑  Der Name der Göttin Hera, там же, 1965, Bd 108, № 4.
**Қатуан (Катован) шайқасы** – салжұқ сұлтаны Санжар мен қидан гурханы Елюй Даши арасында болған ірі қақтығыс.

Тарихы
------

1130 жылы салжұқтар Әмудариядан өтіп, Самарқан маңындағы қарлықтарды ығыстырды. 1137 жылы Ходженттегі шайқаста қарлұқтардан жеңілген Махмұд хан, оларды күшпен басуға салжұқ сұлтаны Санжардан көмек сұрайды.Ал қарлұқтар болса Санжар сұлтанға бағынышты болатындығын айтып,әскер қатарында қызмет етуге міндеттеніп және жыл сайын бес мың бас түйе, жылқы, қой береміз деп өтініш жасайды. Бірақ салжұқ сұлтаны Санжар қарлұқтарға көңіл бөлмейді.

1114 жылы шілде айында салжұқтарға тәуелді хорасандық әскер Әмудариядан өтіп, Самарқан маңындағы қарлұқтарға екінші рет қысым жасап ығыстырады.Сонда қидан гурханы қарлұқтарды қолдап, Санжарға өтініш хат жазады. Хаттың жауабы берілмей аяқсыз қалдырылып, соңы қақтығысқа ұласады. Ұрыс самарқанның солтүстік–шығысындағы Дарығ қонысының маңында өтеді. Қатуан даласындағы шайқас 1141 жылдың 9 қыркүйек күні Шығыс Салжұқ сұлтандығының жеңілісімен аяқталады. Қидандар салжұқ әскерін бастырмалата шегіндіріп, сайға қарай ығыстырады.Шайқаста тек сол жақ қанат қана аянбай соғысты.Санжар сұлтан үш жүз салт атты әскері және жеке оққағарлары болса да, қоршауда қалып қоя жаздап, жау шебін әзер бұзып шығып, Термезге қарай бет алады.

Жеңіске жеткен гурхан әскері Бұхара мен Самарқан арасындағы Кермин қаласына қарай қозғалып, сонда өзінің жаңа мемлекетін құрады. Оны Си Ляо (Батыс Ляо) мемлекеті деп жариялады.
**Калачевск** - қола дәуірінен қалған зират.

Қала орны
---------

Ақмола облысы Есіл ауданына қарасты "Калачевск" ауылының жанында, Есіл өзенінің оң жақ жағалауында. Не бары 24 ескерткіш, олардың ішінде 3 жер оба, 7 тас қорғанды оба, 10 дөңгелек тас қорған, 4 тас төселген жайдақ алаң. Обалардың биіктігі 30 см-ден 1,20 м-ге дейін, диаметрі 9 м-ден 23 м-ге дейін.

Обаларды зерттеу
----------------

Ескерткіштердің 8-і қазылды. Саяз қазылған қабірлерге өлік өртеліп те, өртелмей де қойылған. Өртелмей жерленген өліктердің тізесін бүгіп, басын құбылаға қаратып, жантайта жатқызған. Қаңқа сүйектерінің қасынан әр түрлі үй тұрмысы құралдары және әшекей бұйымдар заттар табылды. Олар: әсем өрнекті, бабымен күйдірілген қыш ыдыстар, қоладан соққан сырғалар мен сақиналар. Кейбір обаларда мал және балық сүйектері кездеседі. Демек, ертеде Калачевск маңында малшы, диқаншы, аңшы тайпалар тұрған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том