recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Химедзи сарайы** (姫路城, *Химэдзидзё:*?) — Жапонияның ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде енген 17 нысанының бірі. Нысан тізімге 1993 жылы мәдент критерийлер бойынша ілінген.

Ағаштан жасалған 83 ғимараттан тұратын сарай мықты да берік қамалдармен қоршалған. Сарай 1346 салынып, 1609 жылдары жөндеу жұмыстары жүргізілген. Оған ешқашан шабуыл жасалынып, қоршауға алынбаған. Ол бірнеше жер сілкіністерін және тайфундаға төзе алған.

Химедзи сарайы Жапониядағы ең үлкен ғимараттардың бірі. Бұл аралда жер сілкіну жиі орын алады әрі қатты соғатын өтпелі желдер болып тұрады. Бұл ғимараттың беріктігі мынада құрылысшылар ғимаратты соғарда оның орнына үлкен екі баған орнатқан еді. Егер жел соғып не жер сілкінсе ғимарат орнынан қозғалғандай болатын, бірақ құламайтын химедзи сарайы бес қабаттан оған қоса ол төбешіктің үстіне салынған.

Ең алғаш Химедзи сарайы 1346 жылы салынған. Сол уақыттарда жапондық билеушілер даимиолар бір-бірімен жиі соғысқан. Барлығы өз жерлерін қорғауға тырысқан. Сарай теңіз деңгейінен 46 метр жоғары да орналасқан. Бұл кезеңде сарай 3 қабаттан тұрған. Сол кезде балкондар ағаштан жасалған еді. Ал оладың арасы сабанмен толтырылып, қабырғалары кептірілген сабан мен балшықтан қалаған.

Химедзи сарайы 3 бөліктерден тұрады:

1. Маңызды орталық қамал
2. Орталық аула
3. Бірінші аула
4. Екінші аула

Химедзи сарайы соңғы үлгісі бойынша 1581 жылы Хидэёши Тоётоми атты билеуші ел ішінде қақтығыстар болып жатқан кезде соқтырған. Соңғы құрылыс жұмыстарын оның баласы - Икеда Терумаса 1601-1609 жылдары аяқтады. Сарай қамалдарының биіктігі 15метрді құраған. Оның әр кірпіші бірнеше тонналарды құраған. Сарайға ерекше көрік беру үшін қабырғаларын аса ұқыптылықпен сылап, өрт жағдайларының алдын алу мақсатында оларды жауып, үстіне ақ түсті шар тәріздес заттар ілген. Сондықтан кейде сарайды "Ақ тырна" деп атайды.

Бұл сарай өзінің күрделі лабиринттік жүйесімен ерекшеленеді. Орталық аулаларды 3 км-ге созылатын қабырғалар қоршайды. Оның кейбір қабырғаларының соңы жоқ. Орталыққа жету үшін біраз кедергіден өту керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Аруна баспасы. Ұлы императорлар кітабы.

Тағы қараңыз
------------

* Әлемдік мұра
* Азиядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Замок Химэдзи в русскоязычной версии журнала «Ниппония», № 17, 2001 г.
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Химедзи сарайы**
1918 жылғы комикс
**Комикс** (ағылш. *comic* — күлкілі) — суретті әңгімелер, комикс әдебиет пен бейнелеу өнері секілді өнер түрлері сипатты.

Анықтамасы
----------

Комикстың көптеген анықтамалары бар. Олардың барлығы ақыр соңында оның белгілі бір әңгіме туралы сөз шертетін суреттердің тізіміне сай келеді. Комикс - бұл хикая мен визуалды іс-әрекеттің бірлігі. «Комикстің мәні» (ағылш. *Understanding comics*) атты кітабында Скотт МакКлауд «бірізді кескіндер» іспетті қысқаша және «мағыналық бірізділікте көршілес суреттердің және басқа да кескіндердің» анықтама береді. 

Комикстарда мәтіннің болуы қажет емес, интуициялық түсінікті сюжеті бар «мылқау» комикстер де бар (мысалы, «Арзак» Жана Жиро). Бірақ көп жағдайда комикстерде төл сөз автордың аузынан «үрленіп шығатын» филактердің - «сөздік көпіршіктің» көмегімен беріледі. Автор сөзі кадрдің үстінде не астында беріледі. Стандартты комикс 17х26 см мөлшерлі болып келеді.

Комикстер әдеби жанр бойынша, сурет салу жағынан да әр түріл болып келеді. Классикалық әбебиет туындыларынын еңбектері де комикс түріне бейімделеді. Тарихи қалыптасқан түрі қызықты оқиға түрі.
**Ғұн-сармат дәуірі.**

Б.з.д. ІV-ІІІ ғасырлар тоғысында тасмола тайпаларының мәдениеті б.з.д. ІІІ ғ. – б.з.д. V ғ. ғұн-сармат дәуірінің ескерткіштерімен алмасады. Евразия даласы тайпаларының тарихындағы бұл күрделі кезең араласып, жаңа мәдениеттердің жасақталуына соқтырған көне жұрттың белсенді қозғалысымен байланысты. Ертістің Павлодар өңірінің аумағында ғұн-сармат дәуірінің ескерткіштері негізінен кездейсоқ табылған заттармен, қираған тас қорғандардың астында қалған қабірлермен көрінеді. Олардың арасында б.з.д. ІІІ-І ғ.ғ. қорғантас типті зираттары мен б.з.д. і мыңжылдықтың аяғы – б.з. І мыңжылдықтың басындағы жетіасар мәдениетінің материалдары бар ескерткіштер ерекше көзге түседі.

Табылғандар – ең алдымен сармат қаруының үлгілері: ұзындығы 1 м-ден асатын, сабы сақина және көбелек бейнелі екі темір қылыш, жүзі жалпақ қысқа екі қанжар, кең сына тәрізді жүзді қысқа қылыш-ақинақ. Сармат қарулары үлгілерінің Ертіс өңірінде табылуы, сірә, ерте сармат жұртының әлдебір бөлігінің шығысқа. Алтай тауына қарай көшуімен байланысты болады. Бұл заттардың кездейсоқ табылуын сол кезде жиі ұрыс кезінде қарулардың түсіп қалуымен түсіндіріледі.

Железинка ауданының Үрлітүп, Павлодар ауданының Комарицино селоларының жанындағы қираған зираттардан түрлі әшекейлер белгілі. Олар – Оңтүстік Қазақстан мен Орталық Азия мәдениеттеріне тән көк, жасыл, сары египеттік және сириялық шыныдан жасалған моншақтар, полихромды моншақ, алтын сырғалар, жез тұмарлар, сақиналар, түйреуіштер.

Сол кездің жерлеулері Екібастұз қаласында Ащыкөл қабірінің қорған 1-де, Шідерті 3 қонысының қорған 2-нде, Комарицино селосында зерттелді. Баянауыл ауданының Бірлік ауылында тас жәшіктермен жерленген қорғантас типті қорғандар зерттелді. Осыған ұқсас бір зираттан жауынгердің бас жағынан құрбандыққа шалынған 8 жылқының, 16 қой мен ешкінің бас сүйектері Шідерті өзенінен табылды. Марқұмның оң жағында жылқының жауырыны қабырғасымен және темір пышақ, сәл төмен қола дулығасының түймесі жатыр, белінде қола құты. Сол тізесінде 4 темір жебенің ұшы. Ғұн-сармат дәуірінде Павлодардың Ертіс өңірі көшпенділерінің мәдениетін танытатын қорғантас типті қорғандардың бірі осы.

Бұл кезде сарғат мәдениетінің батыс сібір тайпаларының дала аймағына жүйелі енуіне, товар айналымы жолға қойылып, Ұлы Жібек жолының дамуына байланысты Ертіс өңірі жұртының Шығыс Арал маңымен сауда айырбасы күйшейе түсті, оны сол уақыттағы сарғат және басқа зираттардан табылған көптеген шетелдік бұйымдардан көруге болады. «Ұлы халық көші» дәуірінде ғұндар мен басқа халықтардың қоныс аударуының салдарынан Қазақстанның көп бөлігінде жұрттың этникалық құрамы ауысқан сыңайлы. Оның солтүстік шетіне Орта Ертіс өңірінің сарғат жұртының ортасына белсене енген угро-самодий тайпалары қоныстанған. Сарғат мәдениеті ескерткіштерінде кулай-потчеваш бұйымдары көбейе түскен, кейін басымдыққа ие болған. Ертістің Павлодар өңірі тарихының бұл күрделі кезеңі әлі жеткілікті зерттелген жоқ.

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
**Дамыған орта ғасыр Х-ХІІІ ғ.ғ.**
----------------------------------

Дамыған орта ғасыр ескерткіштері тек төңірегі ормен қоршалған үлкен емес үйінділерден тұратын қорған зираттарымен көрінеді. Ағаш көмірі түріндегі алаулардың қалдығы, жанған бөренелер мен қақталған жерлер байқалады. Өлгендер тік бұрыш формалы, солтүстіктен оңтүстікке немесе батыстан шығысқа бағытталған грунт шұңқырларға, түпсіз астауға немесе ағаш «жәшіктерге» жерленген. Әйелдердің қабірлерінен темір пышақ, біз, қола өрнектелген айна, моншақ, білезік, алтын түйреуіш, моншақ пен жалпақ күмістен жасалған бас киімдердің қалдықтары табылды. Еркектердің зираттарында жебе, ат әбзелдері мен тұрмыс заттары бар. Бұл ескерткіштер Евразияның ортағасырлық тарихында елеуміз қалдырған қыпшақтарға, қимақтармен туыстас түркі тілді тайпаларға қатысты.

Павлодар облысында Х-ХІІІ ғасырлардағы қыпшақтардың зираттары Жданов, Леонтьев, Қашыр зираттарында, Кенжекөл ауылының маңынан, Ертістің сол жағалауында Тасмола ІV зиратының қорған 2-де табылды, даталары ХІV ғасыр. Осы кезеңге Шідерті 3 қонысына тақау қорған 1-гі монгол уақытының зираты жатады, датасы ХІІІ-ХІ ғасырлардың тоғысы.

### Павлодар облысы орта ғасырларда

### Кейінгі орта ғасыр ескерткіштері

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
Павлодар облысының топырақ жамылғысының пайда болып таралуына географиялық жағдайы шешуші ықпал еткен. Солтүстікте сарғыш-қоңыр саздақтар, оңтүскке қарай жеңіл саздақтар, құмдақтар мен құмдар төселген жеңіл механикалық құрамның шөгінділерімен алмасып топырақ құраушы қызметін атқарады. Осы топырақ құрастырушылардың бәрі әр түрлі тереңдікте қызыл-қоңыр, көк-сұр неогенді тұзды батпақтармен төселеді, бірақ бұлар көп жағдайда топырақ жасауға тікелей қатыспайды, алайда таяу жатуы құрғақ климат пен жазықтың арнасыз болуы жағдайында топырақтың тұздануына ықпал етеді. Табиғи аудандандыру бойынша облыс аумағы орман дала және дала аймағына жатады.

І. Жылы қоңыржай құрғақ орманды далалар аймағы қарашігірі аз оңтүстік қара топырақты, қара топырақты жер қыртысы мен түрлі шөпті өсімдікті сор батпақты жер қыртысында қайыңды және теректі-қайыңды тоғаймен аралас келеді.

ІІ. Қоңыржай қуаң және жылы далалар аймағы қарашігірі аз оңтүстік қара топырағы мен қою каштанды сор топырақ кешені түрлі шөпті-дақылды өсімдіктермен аралас келеді.

ІІІ. Ыстық далалар аймағы қою каштанды сор топырағы қау-бетеге өсімдіктері аралас. Бұл аймақта қарағайлы орман ерекше көзге түседі.

IV. Ыстық күрт қуаң шөл далалар аймағы ашық-каштанды топырағы ермен-қау-бетеге өсімдіктермен.
Орманды дала аймағы шеткі солтүстік бөлігін алып жатыр, шөбі бітік. Топырақтың беті 70-80%-ы өсімдікпен қарағай-тал-қарағай тоғайларымен көмкерілген. Бұл аймақ жауын-шашынның көптігімен және қорының қалыңдығымен, қысының суықтығымен және булану көлемінің аздығымен айырықшаланады. Осыған байланысты мұнда топырақ қыртысын ылғалдандыру мен жер асты сулары қорын толықтыруға қолайлы жағдай қалыптасқан. Екінші аймақ қуаң климатымен сипатталады. Үстіңгі беті тегіс те, булануды кемітуге қолайлы жағдай тудырмайды. Топырақтың жобалық жамылғысы 30-40% құрайды. Аймақ шығыс және батыс болып екіге бөлінеді.

Ертіс өзені екеуінің арасындағы табиғи шекара болып табылады. Шығыс бөлігі құмды және құмдауытты топырақты құрғақ бетеге-құмды-боз дала. Батыс бөлігі каштанды сор топырақты құрғақ дала. Оңтүстік-шығыстағы оң жағалау аймағы орманды.

Солтүстік аймақтарға қарағанда ыстық дала аймағында жауын-шашын аз жауады, бірақ оң температуралар сомасы көбірек, желі жиі де күшті. IV аймақ-ақ-сары каштанды аз жетілген топырақты жартылай шөлейт дала. Ол топырағында шымының аз болуымен және құрамының жұтаңдығымен сипатталады. 30 және одан азырақ пайызы шөппен көмкерілген.

Ертіс өзенінің жайылмасында аллювиалды-жайылмалы, батпақты, жайылмалы пішенді, жайылмалы пішенді-батпақты, жайылмалы батпақты топырақ басым. Топырақтар атауына сәйкес өсімдік өсетін жерлерде, тасқын сулардың ұзақ уақыт басып қалуынан пайла болады. Оң жағалауында Лебяжі ауданының шегінде ауқымды алқапты тегіс және дөңесті құмдар алып жатыр.

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
Бомон де Жанна-Мари Лепренс
**Бомон де Жанна-Мари Лепренс**  (фр. Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, Vaimboult тумасы; 1711 жылдың 26 сәуірінде туылып, Руан - 1780 жылдың 8 қыркүйегінде дүниеден өтеді, Шавано) — француз педагогы әрі жазушы, арғы әжесі - Проспера Мериме.Жері аз дворяндардан болады. Екі жыл сәтсіз некесінен кейін 1746 жылы Лондонға барып ауқатты ағылшындардың баласын тәрбиелеумен айналысады. Ол Англияда тұрмысқа шығып, үлкен отбасының анасына айналады. Оның Ағарту дәуіріндегі педагогикалық жүйесі – «кітап алдына бас ию мен рационализм, балаларға деген құрмет рухы» кеңінен тарайды. 1748 жылы «Ақиқат салтанаты» дидактикалық романы жарияланады. Сонымен қатар, мектеп оқулықтарын жазып, қыздар мектебіне сабақ береді. Оның кейбір қаламгерлігі жақсы танымал сюжеттермен беріліп, ертегілер болып саналады. «Сұлу мен құбыжық» ертегісі оның хрестоматиялық редакциясы, Габриэль-Сюзанной Барбо де Вильнёв салалас жазушы болып табылады. Оны әдетте Шаль перро ертегісіне қосымша ретінде басып шығарады.Англияға келгеннен 17 жылдан кейін Лепренс де Бомон континентке барып, соңғы жылдарын Савойада өткізеді.

Сыртқы сітемелер
----------------

* Мұрағатталған 6 наурыздың 2014 жылы.
* Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.
**Метр** (гр. *mүtron* – өлшем) — музыкада күшті және әлсіз дыбыстардың алмасып келу тәртібі, ырғақ түзу жүйесі. Бір тегеурінді үлестен екінші тегеурінді үлеске дейінгі аралық Метрдің негізгі тактісін құрайды. 

Тактідегі дыбыстар үлесінің уақыттық арақатынасын анықтау арқылы ырғақтық жүйе белгілі болады. Метр осы уақыттық арақатынастың өлшемі іспетті. Метрлік өлшем дыбыстардың жүйелі түрде алмасуын есептеуге мүмкіндік береді. Такт ішіндегі үлес санының жүйелі не жүйесіз есебіне қарай: жай метр, күрделі метр, аралас метр түрлері кездеседі. Өлшемдер екі сандық таңбамен белгіленеді – жоғарғы таңба тактідегі үлестің санын білдірсе, төменгісі үлестің ырғақтық мағынасын білдіреді. Мысалы, жай өлшемдер былайша белгіленеді: күрделі екі үлесті – күрделі үш үлесті – т.б. Кейбір музыка жанрлары белгілі бір метрді талап етеді. Мысалы, вальс – 3 үлесті, марш – 2 немесе 4 үлесті өлшемде жазылады.

Метр өлшем бірлігі
==================

Метр - бұл 1/299 792 458 секунд уақыт аралығында вакуумдағы жарықпен жүретін жолдың ұзындығы.

**Метр** (фр. , гр. *metron* – өлшем) – бірліктердің халықаралық жүйесіндегі (СИ) ұзындықтың негізгі өлшем бірлігі. 1960 жылға дейін Метрдің эталоны – ұзындықтың штрихты өлшемі платина-иридий қоспасынан жасалып, Севр қаласындағы (Париж қаласының жанындағы) Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі халықаралық бюрода сақталған білеуше (брусок) болған. Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі 11-Бас конференция (1960) Метрдің жаңа анықтамасын қабылдады: "*Метр – Криптон-86 атомының 2р10 және 5d5 деңгейлерінің аралығындағы ауысуы сәйкес келетін сәуле шығаруының вакуумдағы 1650763,73 толқын ұзындығына тең ұзындық*". КСРО-да алғашқы эталоны ұзындық бірлігі – метрді қайта жаңғыртуға және оның өлшемін ұзындықтың басқа өлшемдеріне таратуда құрамында ұзындықты дәл өлшеуге арналған интерферометр бар аппаратуралар кешенін қолданды. Метрдің алғашқы эталоны Метрді 5Ч10–9 м-ден аспайтын орташа квадраттық ауытқумен қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді.

Атауы
-----

Метр сөзі фр.  арқылы гр. *μέτρον* (*өлшем*, *өлшегіш*) сөзінен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Шығыс Көкарна мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы белдеміндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 150 км жерде орналасқан. Кен орны 1979 жылы ашылды, сол жылы басталған барлау бұрғылауы 1986 жылы аяқталған болатын.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кенорын қос қанатты тұз күмбезді құрылымнан орын алған. Кенорынның өнімді қимасында белінген 3 мұнайлы горизонттың біреуі ортаңғы юрада, екеуі триаста. Ортаңғы юра горизонтының жатыс тереңдігі 2263 м, триастағы горизонттардың бұл көрсеткіші 2346-2603 м.

Жатыс сипаты
------------

Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Ортаңғы юра горизонтының биіктігі 28 м, триас горизонттардың бұл көрсеткіштері 20 және 36 м. Су-мұнай жапсары -2317 және 2664 м белгілерде. Өнімді қатқабаттың қимасы терригендік таужыныстардан құралған. Жинауыштарының ашық кеуектілігі 16-19%, өтімділігі 0,017-0,43 мкм2, мұнайға қаныққан қалыңдық 6,3, 6,9 және 2,8 м, қанығу коэффициенттері 0,54-0,6 аралығын қамтиды. Мұнайдың алғашқы шығымдары ортаңғы юра горизонтында 154,3 м/тәу (7 мм-лік штуцерде), триас жатындарында 115 м3/тәу (5 мм-лік штуцерде) болды. Газдық фактор 29,6 м3/м3. Бастапқы қойнауқаттық қысым 25-29,4 МПа, температура 71-84°С.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 844 кг/м3. Мұнайлары аз күкіртті (0,47%), парафинді (2,4%), шайырлы (6,4%), асфальтенді (1,4%). Газ құрамы: метан -47,25%, этан
-6,74%, пропан -9,29%, изобутан -2,27%, н-бутан -7,09% т.б. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1139-1156 кг/м3, минералдылыгы 24,6-25,1 г/л. Кен орнында 1986 жылдан бері жұмыс доғарылған болатын, алайда онда "ҚазМұнайГаз-Тельф" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2001 жылдан бастап жобалық игерім жұмыстарын бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Алмас Сағымқұлұлы Мұсабеков**(1958 ж.т. Байзақ ауданы Кеңес ауылы) – белгілі спортшы, палуан. Самбодан халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын бітірген (1981). 1981 – 85 ж. институттың денешынықтыру кафедрасының оқытушысы, 1985 – 87 ж. облысы «Қайрат» ерікті спорт қоғамының жаттықтырушысы, 1987 – 89 ж. Байзақ ауданы тұтынушылар қоғамының спорт жөніндегі нұсқаушысы, 1989 жылдан кәсіпкер, жауапкершілігі шектеулі «Самбо», «Азия-спорт» серіктестіктерінің директоры. Әлем Кубогінің жеңімпазы (Венесуэла, 1984), Еуропа чемпионы (Ленинград, 1986), КСРО чемпионы (1981, 1984), КСРО кубогінің жеңімпазы (1984), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (1982), КСРО чемпионаттарының бірнеше дүркін жүлдегері. КСРО құрама командасының 13 жыл қатарынан мүшесі болды. Қазақ КСР Жоғ. Кеңесінің «Құрмет» грамотасымен екі рет марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ларусс энциклопедисы** — Ларусс баспасынан шыққан анықтамалықтар. 1852 ж. Парижде педагог және лексикограф П.Ларусс (1817 — 75) ұйымдастырған. 

"19 ғасырдың Ларусы" аталып кеткен 15 томдық "19 ғасырдың үлкен әмбебап сөздігі" 1865 — 76 ж. (1878 және 1888 ж. 2 қосымша томы) жарық көрді. Онда гуманитарлық тақырыптағы мақалалар басым болды, жеке әдеби және музыкалық шығармаларға елеулі орын берілді. 1897 — 1904 ж. "7 томдық жаңа суретті Ларусс", 1906 ж. қосымша томы, 1927 — 33 ж.' "19 ғасырдың 6 томдық Ларусы", 1948 — 50 ж. қайта өңделген басылымы, 1953 ж. қосымша томы шықты. 1960 — 64 ж. "10 томдық үлкен энциклопедиялық Ларусс" (қосымша томы 1968 ж.) жарық көрді. Мақалалары қысқаша анықтамалық сипатта болғандықтан энциклопедияға 450 мыңнан астам термин енген. 1906 жылдан бастап түсіндірме және энциклопед. сөздіктерден құралған бір томдық "Кіші Ларусс" жыл сайын шығып тұрды. Шағын энциклопедиялардан: "Ларусстың жүйелі энциклопедиясы" (1955), Ларусс. Бояулы үш томдығы (1965 — 66), "Ларусстың 3 томдық жалпыға бірдей энциклопедиясы" (1968), екі томдық "Жаңа әмбебап Ларусс" (1969 — 70), балалар мен жастарға арналған энциклопедиялық сөздіктер, музыка, медицина, ауыл шаруашылығы, бау-бақша, үй шаруашылығы, спорт, т.б. бойынша энциклопедиялар жарық көрді.

Дереккөздер
-----------
**«Қорғаушылар»** (орыс. *Защитники*) — қазіргі уақытта түсіріліп жатқан, суперқаһармандар жайлы ресейлік фильм. Жобаны ресейлік кинокомпания Enjoy Movies жүзеге асырады. Фильмнің сюжеті кеңестік суперқаһармандар жайлы баяндайды. Бұл фильм американдық Кек алушылар атты комиксының аналогы болып табылады. Түсірілім жұмыстары 27 сәуірде басталып, 2016 жылы жарыққа шығады. Авторлар бұл фильмді негізге алып жаңа франшиза жасап шығармақ. Фильмге жаңа суперқаһармандар қосылып отырады.
Фильм 2015 жылғы мемлекет қолдау көрсететін 23 жобаның қатарына кірді.

Сюжеті
------

Фильм суық соғыс кезеңінде құрылған суперқаһармандар отряды жайлы баяндайды. Отрядқа өзінің шын мәнінде кім екенін жасырып жүрген КСРО халықтарының өкілдері кіреді. Алайда олар ел үшін кім екендерін құпия ұстамай, қиын жағдайда іске кіріседі. Қаһармандардың бойындағы қасиеттері өздерінің халқының дәстүрлеріне негізделген.

Актерлік құрам
--------------

Фильмнің ең негізгі кейіпкерлеріне Арсус (аң тектес адам, Сібірлік батыр), Хан (жел тектес адам, шығыс жекпе-жек өнерінің барлық түрлерін меңгерген), Лер (жер тектес адам, тастар мен өсімдіктерді басқара алады) және Ксения (су тектес адам, иілгіштік пен төзімділікке ие) жатады. Басты рөлдерге Антон Пампушный, Санжар Мәдиев, Себастьян Сисак Григорян және Алина Ланина.

* Антон Пампушный - Арсус.

Аң тектес адам. Арсус пулеметы бар аюға айнала алады. Жаужүрек, адал және сенімді. Жауын кішкентай бөлшектерге дейін «бөлшектеуге» қабілетті.

* Санжар Мәдиев - Хан.

Жел тектес адам. Суық қарудың барлық түрін шебер қолдана алады, және жекпе-жек өнерінің барлық түрін меңгерген.

* Себастьян Сисак-Григорян - Лер.

Жер тектес адам. Лер тастар мен өсімдіктерді басқара алады, сарқыраманы тоқтатып табиғат күштерін қолдана алады.

* Алина Ланина - Ксения.

Су тектес адам.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Фонд кино отказал в поддержке новому фильму Жоры Крыжовникова, «Известия», 9 сәуір 2015
2. ↑  Для фильма о советских супергероях выбрали актеров на главные роли, «Лента.ру», 30 марта 2015

Сілтемелер
----------

* Фильмнің кинокомпания сайтындағы беті Мұрағатталған 21 маусымның 2016 жылы..  (орыс.)
**Күләпара**, башлық, далбай — су өтпес үшін тымақтың сыртынан киетін бас киім.

Этимологиясы
------------

"Күлә" сөзі парсы тілінен аударғанда бас киім деген мағына береді.

Қолданылуы
----------

Жаз, күз, көктем айларында киетін күләпараға тек мата астар салынады. Ол әрі жеңіл, әрі қолайлы болады. Қыста киетін күләпараға түйе жүнін немесе мақта салып сырып, бір түсті матамен астарлайды. Күләпараның құлақ тұстарына кесте салынады немесе әртүрлі жіптермен әшекей жүргізіледі. Күләпараны екі қабат матадан жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан".Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Б. Аяған, — Алматы: "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, 2003, 720 бет. 5 том, 116-бет.
2017 жылдың 16 сәуірінде Түркияда биліктегі Әділет және Даму (AKP) мен Ұлттық Қозғалыс (MHP) партиялары ұсынған түрік конституциясына 18 түзетуді мақұлдау туралы **конституциялық референдум** өтті. Оны бекіту нәтижесінде Премьер-Министрдің кеңсесі таратылды, ел парламенттік республика жүйесінен президенттік республикаға көшті, Парламенттегі жалпы депутат саны 550-ден 600-ге көтерілді, Президенттің өзі ғана төтенше жағдай жариялап, парламентті тарата алатын болды және басқа да өзгерістер бекітілді. Оның қарсыластары Ердоғанның бұл шешімін «авторитаризм орнату үшін жүргізілген» деп айтқан.

Референдумда ресми дереккөздерге сүйенсек сайлаушылардың 51.41%-ы "иә" деді. Нәтижелерден кейін Түркия сайлау комиссиясы шешіміне наразылық білдіру үшін ауқымды наразылықтар басталды. Одан кейінгі баяндамаларында Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) және Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясы (ЕКПА) науқан кезіндегі әділетсіздікті сынап, ТСК шешімін заңсыз деп жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Түркияда бүгін Ата заңын өзгерту бойынша референдум өтті  (қаз.).  Qazaq Times (16 сәуір 2017).
2. 1 2 3 4  Why did Turkey hold a referendum?  (ағыл.).  BBC (16 April 2017).
3. ↑  Түркияда бүкілхалықтық референдум өтті  (қаз.).  Егемен Қазақстан (17 сәуір 2017).
4. ↑  Turkey referendum: The numbers that tell the story  (ағыл.).  BBC (17 April 2017).
5. ↑  AKPM referandum raporunu açıkladı 'YSK kararı yasaya aykırı'  (түрік.).  HABERERK (30 мамыр 2017).
**Николай Викторович Статкевич** (белар. *Мікалай Віктаравіч Статкевіч*; 1956 жылы 12 тамызда туған, Минск облысы Слуцк ауданы Лядно ауылы) — тіркелмеген Беларусь социал-демократиялық партиясының (Народная Громада) жетекшісі, Беларусь Республикасы президенттігіне бұрынғы кандидат. Беларусь әскери қауымдастығы қоғамдық бірлестігінің негізін қалаушылардың бірі. Отставкадағы подполковник, техника ғылымдарының кандидаты, саяси тұтқын, Amnesty International үш рет арождан тұтқыны деп танылды.

Өмірбаяны
---------

1956 жылы 12 тамызда Слуцк облысы, Лядно селосында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Әкесі Виктор Павлович Статкевич (1927 жылы 19 қаңтарда туған). Үлкен ағасы Александр Статкевич Украинада тұрады.

### Әскери мансап

1973 жылы Минск жоғары инженерлік зениттік-зымырандық училищесіне (МВИЗРУ) Әуе шабуылына қарсы қорғанысқа оқуға түсті. 1978 жылы техникумды әскери электроника инженері мамандығы бойынша бітірді. Бөлу бойынша Мурманск облысына жіберіліп, онда 4 жыл қызмет етті.

1982 жылы Минск қаласына оралды, МВИЗРУ-ға аспирантураға түсті. Ол кандидаттық диссертациясын қорғап, техника ғылымдарының кандидаты болды. Ол MVIZRU-да сабақ берді. 1991 жылдан кейін мен белорус тілінде дәріс беруге тырыстым. Ол Беларусь әскери бірлестігіне курсанттарды тартты, бұл қолбасшылықтың теріс реакциясын тудырды. Докторантураға түсті.

КСРО ыдырағанға дейін ол Беларусь армиясын құру тұжырымдамасын әзірлеп, жариялады, ол КСРО ыдырағаннан кейін жүзеге асырылды.

1991 жылдың басында Вильнюсте демонстранттарды танктермен басып-жаншуына наразылық ретінде КОКП қатарынан шықты.

Жеке өмірі
----------

Жұбайы (2011 жылдан) Марина Адамович. Бірінші некеден екі қызы Анна мен Екатерина Германияда тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «На их стороне правда». Премию Сахарова за 2020 год получила белорусская оппозиция.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Belarusian opposition receives 2020 Sakharov Prize | News | European Parliament  (ағыл.) (16 December 2020).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 желтоқсан 2020.
3. ↑  Отец Статкевича: Кагебист протягивает руку и говорит «Поздравляю».(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  Как зарабатывают на жизнь дети оппозиционеров и чиновников — фото.(қолжетпейтін сілтеме)
**Сәкен Нәжімеддинұлы Ғұмаров** (1937 ж. - 1995 ж.) - архитектор, суретші. Кескіндеме саласында жұмыс істейді. 1937 жылы 3 ақпанда Батыс Қазақстан облысының Бөкей даласында дүниеге келген. Қазақстан Журналистер және Суретшілер одағының мүшесі.

Білімі
------

1962-1963 жылдары Мәскеуде Луначарский атындағы мемлекеттік театр және өнер институтында (ГИТИС), 1964-1965 жж. Ленинградта музыка, театр, кинематография институтында (ЛГИТМИКС) оқыған. Актерлік шеберлікті, режиссураны меңгерген. 1960-1964 жылдары Орал қаласында жаңа ашылған облыстық телеарнаның бас режиссері болған.

Өнері
-----

С.Ғұмаров жұртшылыққа суретшілік өнерімен танымал. Ол 30 жыл бойына сурет салу өнерімен шұғылданған. 1986-1995 жж. С. Ғұмаровтың жеке көрмелері Алматы, Мәскеу, Ялта, Сочи, Киев, Челябі, Вильнюс, Орал қалаларында өткізілді. Ол ешқандай жүйе, мектеп, ағымның тікелей әсеріне мойынсұнбай отыз жыл бойы тер төкті, «провинцияда өнер өрге баспайды» деген қағиданы теріске шығарып, оның шығармалары көрермен жүрегіне көптеген атышулы әріптестерінен бұрын жол тапты.

Ол өз еңбектерін абстракциялық үлгіде жазады. Ғұмаров 1980 ж. Қазақстан ақын-жазушылар шығармашылығындағы және халық ауыз әдебиетіндегі құстар бейнесін негізге ала отырып, «Аққұс» деген жалпы атпен картиналар топтамасын жазды.Оның 400-ге жуық туындылары бар Бұл топтамаға «Абай көзімен қарағандағы Аққұс бейнесі» (1980, картон, майлы бояу, Ю. А. Кошкиннің жеке қоры) картинасы да енді. Түрлі-түсті алуан пішіндер мен мозаика үлгісінде өрнектелген жұмыста Абай портреті асқақ көрінеді. Кескіндеме композициясы қазақ және араб әріптерімен жазылған сөздермен толыға түскен.

Естеліктері
-----------

1995 жылы Орал қаласында Сәкен Гумаров музейі ашылды. Бірнеше каталогтары сақталған, ол жерде оның еңбектерінің түгел дерлік бөлігі бар. Бірақ, каталогта Сәкен Ғұмаровтың еңбектерінің қайда екендігі көрсетілмеген. 
Кейбір картиналары Қазақ драма театрының фойесінде тұр.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Ғұмаров Сәкен: Өмірдерек//Батыс Қазақстан облысы: Энциклопедия.-Алматы: Арыс,2002.-222б.
* Жазира Жайық. Батыс Қазақстан суретшілері.-Орал,2010. - 48б.
* Қобланов Н. Қылқалам шебері// Жайық үні.-2008.-31 қаңтар.-9б.
* Мәмет С. Суретші Сәкеннің сырлы әлемі//Егемен Қазақстан.-2008.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Қос бейіт кесенесі** — Казактанда Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Терісаққан ауылының маңында орналасқан.

Аңыз
----

Қос бейіттің маңайын өз
заманында көпшілікке әмірі жүріп тұрған, бай адам
жайлайтын болған екен. Байдың ай десе аузы, күн
десе көзі бар бойжеткен қызы болған деседі. Байдың
мыңғырған жылқысын барымташыларға бермей, итқұсқа жем қылмай, қалған жылқышыға бас-көз болып
жүретін бір мықты жігіт болыпты. Сол жігіт байдың
жан дегенде жалғыз қызына ғашық болады, қыз да
жігітті ұнатып қалады. Жігіт араға жеңгелерін салып,
қызбен кездесіп сөз байласады. «Ел құлағы елу» дегендей, бұл хабар қыз әкесіне де жетеді. Өз есігінде
жалданып жүрген кедей жігітке қыз беруді өзіне ар
санаған бай қолшоқпарларына бұйырып, жылқышы
жігітті өлесі қылдырып соққыға жығады. Жігіт жақын
бір жамағайының үйінде төсек тартып жатып, қызды
алып қашуды мақсат қылады. Ақыры соққыдан жазылып, есін жиған жігіт ат баптап, уәделескен уақытта
бай қызын алып қашады. Сөйтсе, бай жігітті аңдытып
қойған екен. Сақ отырған бір топ адам екі жасты қуғындап береді. Астындағы аттары қанша жүйрік болса да
көп адам жабыла қуып, ұстауға айналады. Бұл көктемгі
қар суы еріп, Терісаққан өзенінің тасып жатқан уақыты екен. Қуғыншылар ұстауға таяп қалған соң, екі жас
амалсыздан ат-матымен өзенге қойып кеп кетсе керек.
Былайғы кезде беті ғана жыбырлап, шым-шымдап ағатын Терісаққан көктем сала буырқана тулап, арындап
ағатын болса керек, қос ғашықты ағызып ала жөнеледі.
Қатты ызаға бой алдырып, қуып келе жатса да қызының ажал тырнағына ілінерін білген бай екі жасты
құтқаруға қанша тырысқанымен долы өзен шыр айналдырып, тереңіне тартып кетеді. Жалғыз қызынан айырылған бай өзінің тым қатты кеткеніне өкініп, тірісінде
қосылмаған екі жасты жер қойнына қатар жерлейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.
**Тасарал қорымы**  — Ақтоғай ауданында орналасқан.

Құрылысы
--------

Тасарал қорымы сегіз тасты жер қорғанынан тұрады, қорғандар жағалауы ірі және ұсақ қиыршық тастардың қабығымен жабылған. Қорғандарда үлкен ақ тастардан жасалған сақиналық қоршау бар. Қоршаулар 5-тен 12 м-ге дейінгі қашықтықта салынған. Тасарал қорғанды қорымы ерте темір дәуіріне жатады. Оба үйіндісінің құрылысы, үстіңгі жазық платформаның болуы, төбенің бетіде қорымы тастан жасалған қабықтың болуы, орталық жерлендірудің болуын көрсетеді. 

*

Сипаттамасы
-----------

Археологиялық зерттеулер аралдың ескерткіштерінің осы санатына аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы мол археологиялық материалдарды көрсетеді. Толық ақпарат беретін №5 тоналған қорғандар. Ересектерге тән емес бейіттердің өлшемі мен сүйектерінің шағын фрагменттерінің болуына қарағанда, 3-қабатта баланы жерлеген болуы мүмкін. Басқа үш қорғанда ересектер жерленген. Бейіттің түбінде және сәл жоғары, тонаудан кейін аман қалған заттар, соның ішінде жазық тастан жасалған құрбан шалынатын жер, екі сүйек жебесі, алтын бұйымдар, жартылай қымбат тастар табылды. Тасарал осы жерде өмір сүрген адамдардың элиталық тобынан қалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.
**Арықбалық ауданы** — 1928-1963, 1967-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Арықбалық ауданы КСРО БОАК Президиумының 1928 жылғы 3 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР, Петропавл округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 қазанда округтердің жойылуымен республикалық орталық - Алматыға бағынышты болды.

1932 жылы 10 наурызда Арықбалық ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде КСРО БОАК Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.

1939 жылы 14 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Солтүстік Қазақстан облысынан жаңадан құрылған Ақмола облысына берілді.

1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Ақмола облысынан Қазақ КСР (1991 жылдан - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді.

1955 жылы 22 қазанда Арықбалық ауданының Ковыльный, Сокологоров, Тахтаброд ауылдық кеңестері жаңа Чистопол ауданына берілді. 

1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Чистопол ауданының құрамына енді.

1967 жылы 2 қаңтарда Арықбалық ауданы қалпына келтірілді. Құрамына Володар ауданының Арықбалық, Златогор, Имантау, Чистопол ауданының Константинов, Құсбек, Төменгі Бұрлық, Новосветлов ауылдық кеңестері енді.

1969 жылы 6 қаңтарда Златогор ауылдық кеңесі Арықбалық ауылдық кеңесіне қосылды.

1973 жылы 9 сәуірде Златогор ауылдық кеңесі қайта құрылды.

1986 жылы аудан құрамына 9 ауылдық кеңес кірген: Арықбалық, Гусаков, Златогор, Имантау, Константинов, Құсбек, Лобанов, Төменгі Бұрлық, Новосветлов.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Арықбалық ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысы Айыртау ауданының құрамына енді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Айыртау ауданы, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  24733 | ▲27893 | ▲31140 | ▼29506 | ▼26761 |

Сілтеме
-------

* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавл, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері. № 22 (840), 1955 ж.
2. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
3. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**Қалмақ даласы** (орыс. *Калмыцкая степь*) – Еділдің төменгі ағысындағы 100 000 шаршы шақырымды алып жатқан далалы аймақтың шартты түрдегі атауы. Еуразия даласының құрамдас бөлігі ретіндегі "қалмақ даласы" өз атауына XVII ғасырда қалмақтардың Еділдің бойына қоныс аударуынан кейін ие болды. Үш негізгі субаймақққа бөлінеді:

* қалмақтар мен орыстардың алғашқы қоныстары пайда болған батыстағы Ергени қыраты;
* шығыстағы Каспий маңы ойпаты;
* оңтүстік-шығыстағы "Мочаги" (қалм. харогазыри).

Тарихы
------

Астрахан губерниясының құрамындағы Қалмақ даласы (1864)
Қалмақ даласындағы қызғалдақтар
Ресей империясында "қалмақ даласы" Астрахан губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі болды. Қалмақ даласы ұлыстар мен аймақтарға бөлінген. Аймақтағы халықтың басым бөлігін қалмақтар (120 000 - 130 000 адам шамасында) құраған. Жердің бір бөлігі Бөкей Ордасының қазақтарына жалға беріліп отырды. Мал саны 1 миллион басқа жетті (оның жартысынан астамын қойлар құраған). Егіншіліктің дамуы кеңес дәуіріне дейін төмен деңгейде қала берді.

XIX ғасырдың аяғындағы қалмақ даласын басқару жүйесінің негізі XVIII ғасырдың аяғында қалыптасты. Жергілікті ұлыстардың билеушілерін қадағалау мақсатымен ресей шенеуліктері - приставтар тағайдала бастады. Астрахан губернаторының кеңсесінде қалмақ істері бойынша арнайы экспедиция құрылды.

XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында ресей билігі 1771 жылы таратылған Зарго соты мен қалмақ жеріндегі ресей билеушісінің өкілі лауазымын қалпына келтірді. 1800 жылдың 14 қазанында император Павел I жарлығына сәйкес Қалмақ хандығының билеушісі ретінде Кіші дербет ұлысының иесі Чучей Тундутов тағайындалды. Алайда Тундутовтың билігіне шенеуліктер тарапынан біраз шектеулер қойылды. Тундутовтың өлімінен кейін (1803 ж.) хандық билік біржолата жойылды.

1834 жылдың 24 қарашасында бекітілген Ережелер 1836 жылы өз күшіне енді. 1825 жылы Астраханда құрылған Комиссия (Қалмақ істерінің комиссиясы) 
жаңа органмен алмастырылды. Ұлыстар мен аймақтардың бөлшектенуіне тыйым салынды. 

Басқару жүйесі біржолата 1847 жылы қалыптасты. 1847 жылдың 23 сәуіріндегі Ережелерге сәйкес Мемлекеттің мүлік министрлігіне (Ішкі істер министрлігінен) қалмақтарды басқару құқығы берілді. Облыстық Зарго соты таратылды. Оның құзырындағы барлық істермен Астрахан губерниялық палатасының қылмыстық және азаматтық соты айналысатын болды.

XIX ғасырдың ортасында қалмақ даласын Ресейдің орталық бөлігінен шыққан шаруалармен қоныстандыру басталды. 1846 жылдың 30 желтоқсанында император Николай I жарлығы шықты. Жарлыққа сәйкес Астрахан губерниясындағы қалмақ даласында 44 станицаның негізі қаланды.

1897 жылғы жалпыресейлің санаққа сәйкес, қалмақ даласының ұлыстарындағы халықтың этникалық құрамы төмендегідей болды:

* қалмақтар – 122 573;
* орыстар – 4 280.

1907 жылы қалмақ даласын 144 646 адам мекендеген (ерлер - 77 837, әйелдер - 66 799).

Дереккөз
--------

1. ↑  Қалмақ даласы // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.
2. ↑  Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
**Қотыр жер асты су кен орны** - Қарағанды облысы Шахтинск қалалық әкімдігі аумағында, Жон өзенінің аңғарында орналасқан. Жер асты Шахтинск қаласын және Тентек көмір алабын (телімін) сумен қамтамасыз етуге байланысты барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнының сулы қабаты Жон өзені аңғарының төрттік кезеңіндегі аллювийлі шөгінділерінде шоғырланған.

Сипаты
------

Су сыйыстырғыш тау жыныстары құмды қиыршықтасты-малтатасты, оның қалыңдығы16 м. Аллювий жабынында (төбесінде) құмдақ, кейде саздақ жатады. Оның орташа қалыңдығы 1,5–2,5 м. Ұңғымалардың дебиті 24–53,6 л/с. суы тұщы, минералдылығы 0,4–0,8 г/л. Химиялық құрамы гидрокарбонатты-сульфатты натрий-кальцийлі. Жобалы сутірек бірімен-бірі байланысқан 7 қатардан тұрады. Ұңғымаларының жалпы жиынтық су шығымы 11000 л/с, тереңдігі 20–25 м. Кен орны 1968 жылдан игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Энергия зауыты**, «Миттал-Стил Теміртау» ААҚ Көмір департаментіне қарайды (Қарағанды комитеті.). «Қарағандыкөмір» комбинатынын шахталарында пайдаланылатын жарылыстан қауіпсіздендірілген кеніш электр жабдығын жөндеу үшін 1956 жылы іске қосылған. 1957 жылы 3100 электр двигателін күрделі жөндеуден өткізді (өнімнің жалпы көлемінің
35%-і). 1996 жылы Көмір департаменгі қарамағына көшті. Көмірдепартамент шахталары мен Болат департаменті (ҚарМК) кәсіпорындарына қызмет көрсетеді. ПТЭ-3 электрмагнит тежегіші жетегін, ТДМ-50 ЗМ дәнекерлеу трансформаторын, 2 ЭДКОФ250LВ4 сериялы электр двигательдерін шығарады, трансформатор катушкаларын орау, тепловоз электродвигательдерін, электровоздар, БелАЗ-дар жөндеу жұмыстарын орындайды. Жарылыстан қауіпсіздендірілген шахта пускательдерін, күш трансформаторларын, шахта подстанцияларын, СУВ типті баскару кешені құрылғыларын жөндеуге мамандандырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Пероксисомалар — көлемдері 0,2 мкм-ден 0,5 мкм-ге дейінгі мөлшердегі мембраналы көпіршіктер. Олар лизосомалар секілді Гольджи аппаратының транс-полюсінен бөлініп шығады. Көпіршіктің мембранасының астында неғұрлым тығыз бөлігі мен перифериялық аймағы болады.

Түрлері
-------

Пероксисомалардың екі түрі бар. Ұсақ пероксисомалар (диаметрі 0,15-0,25 мкм) сүтқоректі жануарлардың (адамның) барлық жасушаларында кездеседі. Олардың құрамынды майда осмиофильді зат болады да, алғашқы лизосомалардан ерекшеленбейді. Диаметрі 0,25 мкм-ден ірі пероксисомалар тек кейбір ұлпаларда (бауыр, бүйрек) ғана кездеседі. Олардың құрамын кристалл тәрізді өзекше түзеді. Оның құрамында қою түрдегі ферменттер болады. Пероксисомалармен қатар басқа да мембраналы, құрамында ферменттері бар, диаметрі 0,5 мкм-нен 10 мкм-ге дейінгі микроденешіктер кездеседі.

Қызметі
-------

Пероксисомада пероксидаза, каталаза және D-аминқышқылдарының оксидазасы ферменттері болады. Пероксидаза жасушаға токсинді әсер ететін сутегі тотығының алмасуларында қатысады. Пероксисомаларда биохимиялық реакциялар үшін молекулярлы оттегі қолданылады. Сондай-ақ пероксисомалар басқа да зиянды заттардың қосылыстарын, мысалы этанолды нейтрализациялауға қатысады. Каталаза пероксисоманың басқа ферменттерінің ішінде барлық ақуыздардың 40% құрайды. Пероксисомалар липидтер, холестерин және пуриндердің алмасуларына қатысады. Пероксисомалардың мембраналары тегіс эндоплазмалық тордан бүршіктеніп бөлініп шығады, ал ферменттері цитозольдің полирибосомаларында синтезделініп, пероксисомаға келіп түседі деген көзқарастар да бар.

Дереккөз
--------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жасушаның органеллалары |
| --- |
|  |
| Эндомембраналық жүйе | 
Жасуша мембранасы • Жасуша ядросы • Эндоплазмалық тор • Гольджи аппараты • Аутофагосома • Везикулалар (Экзосома • Лизосома • Эндосома • Фагосома • Вакуоль • Акросома) • Меланосома • Пероксисома • Глиоксисома • Гликосома |
|  |
| Жасуша қаңқасы | 
Микрофиламенттер • Аралық филаменттер • Микротүтікшелер • Микротүтікшелерді иіретін орталық (Центросома • Центриоль • Кинетосома) • Миожіпшелер • Ундулиподия (Кірпікшелер • Талшықтар • Аксонема) |
|  |
| Эндосимбионттар | 
Митохондрия • Пластидтер (Хлоропласттар • Хромопластар • Геронтопласттар • Лейкопластар • Амилопласттар • Элайопласттар • Протеинопласттар • Танносомалар) |
|  |
| Басқа ішкі органеллалар | 
Ядрошық • Рибонуклеопротеидтер (Рибосома • Сплайсосома • Vault) • Цитоплазма • Протеасома |
|  |
| Сыртқы құрылымдар | 
Жасуша қабырғасы • Жасушааралық зат |

 |
**Джоан Чун Чэнь** ағылш. *Joan Chong Chen* – қытай текті америка актрисасы. 

1961 жылы 26 сәуірде Қытайдың Шанхай қаласында дәрігерлер отбасында дүниеге келген. Атасы мен әжесі Оксфордта, ата-анасы Гарвардта білім алған. Чун Шанхай киностудиясында оқыған. 

Алғашқы рөлін 14 жасында сомдаған. 1980 жылы режиссер Чжан Чэнның «Сяохуа» фильміне түсіп, *«Сто цветов» сыйлығы*н иеленген. 1981 жылы АҚШ-қа оқуға кетеді. Режиссерлік дебюті – «Сю-Сю, сосланная» фильмі. 1989 жылы АҚШ азаматтығын алады. Джоан Чэнь қайырымдылық істермен белсенді түрде айналысады. Елуге тарта фильмге түскен.

Дереккөздер
-----------
**Есептеу** (ағылш. *Calculation*) — өлшеу құралының есептеу құрылғысы көрсетіп тұрған сан немесе бірізді белгілеулерден алынған сан. Тілі бар құралдарды қолданған кезде тіл тоқтаған шкала бөлігінің жанында тұрған санды қабылдап аламыз.

Векторлық есептеу - математиканың векторлардың, вектор-функциялардың және векторлық өрістердің қасиеттерін зерттейтін саласы.

Дифференциалдық есептеу - математикалық анализдің(талдаудың) туындылар және дифференциалдар арқылы функциялардың қасиеттерін зеттейтін құрамдас бөлігі.

Жуықтап есептеу - алдын ала белгіленген дәлдікке сәйкес есептеп шығару.
2) математиканың есептеу және белгілі бір тәсілдерді қолдану ережелерін зерттейтін тарауларының құрама бөліктерінің атауы.

Интегралдық есептеу - математикалық анализдің(талдаудың) анықталмаған және анықталған интегралдар ұғымын, қасиеттерін, есептеп шығару әдістерін зерттейтін құрамдас бөлігі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
2. ↑  Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Грегори Хайнс** (ағылш. *Gregory Hines*); (1946 ж. 14 ақпан, АҚШ, Нью-Йорк — 2003 ж. 9 тамыз, АҚШ, Лос-Анджелес) — америкалық актер, хореограф жəне биші.

Өмірбаяны
---------

1946 жылдың 15 ақпанында Нью-Йоркта дүниеге келген. Афроамерикандық. Өз ағасы Мориспен бірге бес жасынан чечётка биін үйренеді, ал үш жылдан кейін Бродвейде өнер көрсетеді. Дəл осы өнерін кейінірек гангстерлік-музыкалық *«„Коттон" клубы»* фильмінде қолданып, биден қойылымдар қояды.

Хореограф жəне Кеңестік ГУЛагқа түсіп қалған американдық чечётка билеуші ретінде *«Аппақ түндер»* (1985) фильмінде балет шебері Михаил Барышниковпен бірге жұмыс істейді.

Алайда, комедиялық фильмдерді дұрыс көріп, *«Дүниежүзі тарихы, бірінші бөлім»* (орыс. *«Всемирная история, часть первая»*) (1981); *«Ғасыр алаяқтығы»* (орыс. *«Афера века»*) (1983); *«Артымызға қарамай жүгіреміз»* (орыс. *«Бежим без оглядки»*) (1986); *«Гарлемдегі ашу»* (орыс. *«Ярость в Гарлеме»*) (1991); *«Қайта өркендеу заманының адамы»* (орыс. *«Человек эпохи Возрождения»*) (1994); *«Өлімді күтуде»* (орыс. *«Ожидая выдох»*) (1995) секілді фильмдерге түседі.

Сонымен қатар, мистикалық (*«Қасқырлар»*, 1981), қиялғажайып (*«Қиратудың қарсаңында»*, 1990), музыкалық фильмдерде (*«Степ»,* 1989; *«Боджанглс»*, 2001) түсуді тоқтатпайды.

2003 жылы АҚШ-та, Лос-Анджелес қаласында бауыр рагынан қайтыс болады.

Фильмографиясы
--------------

* «„Коттон" клубы»
* «Дүниежүзі тарихы, бірінші бөлім»
* «Ғасыр алаяқтығы»
* «Аппақ түндер»
* «Қиратудың қарсаңында»
* «Қайта өркендеу заманының адамы»
* «Гарлемдегі ашу»
* «Степ»
* «Боджанглс»

Дереккөздер
-----------
Дискотека ( (ағылш. *disco*)Дискотека, әріптер «Disco»..) - 1970-х басында туындаған ХХ ғасырдың би музыка негізгі жанрларының бірі.

Дискотека бір мезгілде дерлік АҚШ пен Еуропада дамыған. Жанрының дамуына негізінен осындай фанк, Латын Америкасы, музыка мен жаны музыка музыка мәнерлерді әсерін тигізді. Еуропалық дискотека тығыз дәстүрлі кезеңде, поп музыка жалпы үрдістерімен тоғысқан, ал американдық диско тән үшін, фанк және жан жақын естіледі. Ең әндер дискотека жолдары, жезден, электр пианино және электр Гитара пышной және жылтыратылған дыбыс жасаңыз. Мұндай флейта сияқты оркестрлік аспаптар жиі рок музыка гитара соло айырмашылығы соло құралдары ретінде пайдаланылады. Технологияларды дамыту арқылы, көптеген суретшілер осындай синтезатор ретінде келісім электрондық құралдарын қамтиды бастады.

EuroDisk, итало және KOSMODISK® сияқты substyles - 70 би «диско-синтез», «Мюнхен дыбыс» және т.б. D. 1976 кейін салдарынан электронды музыкалық аспаптар таралуына, соның ішінде бірнеше қосалқы жанрларды болды.

  

Ең танымал диско орындаушылар - *Donna Summer, Диана Ross болып табылады, топ Bee Gees, KC және Sunshine Band, Глория Гейнор, Village адамдар, Шик, Джексон 5. Донна* жазғы ақыр соңында алынған бірінші, сондай-ақ белгілі және ең танымал диско әнші болады түрлі сыншылары оған даровал «Disco патшайымының» атағы, ал кейінірек жалпы дискотека музыка елеулі элементі болып электрондық музыка, бір жаңашылдық рөл атқаратын болады. Орындаушылар мен топтар қоғамның назарын Арыстанның үлесін алды, ал олар ән жазу және би кеші дыбыс бөлігі болды инновациялық өндіріс әдістерін, сондай-ақ құру, сахнаның артында жұмыс өндірушілер, дискотека музыка құру тең, егер үлкен рөл атқарады .
**Шон Марк Бин** (ағылш. *Sean Mark Bean* 17 сәуір 1959 жыл) – ағылшын театр және кино актері.

«Анна Каренина» (1997) фильміндегі Вронскийдің, «Сақиналар әміршісі» фильмінде Бороирдің, «Троя» фильмінде Одиссейдің рөлін сомдаған. Кішкентайынан футболист болуды армандаған, алайда жас кезінде болған оқыс жағдайға байланысты бұл арманын жүзеге асыра алмайды. Кейінірек актерлік өнермен айналыса бастайды. Алғаш экранға 1984 жылы «Зимний полет» фильмімен шығады. Содан бері әртүрлі рөлдерді сомдап шыққан.

Фильмдері
---------

«Игроки» (1984) 
«Леди Чаттерлей» (1993) 
«Браво Два Ноль» (1999) 
«Эпоха героев» (2011)
Фарерліктер
**Фарерліктер** (фарер тілі: føroyingar, дат. færinger) — Фарер аралдарының халқы. Жалпы саны 45 мың адам (2003). Антропологиялық жағынан атлант-балтық нәсіліне жатады. Фарерліктер даттармен бірге скандинавиялықтар арасындағы бойы қысқа халық. Батыс норвег диалектісі мен исланд тілі аралығындағы фарер тілінде сөйлейді. Діні — лютеран. Фарерліктер — нормандардың ұрпақтары. Олар 9 ғасырдан бастап аралдарды қоныстанып, мұнда кельт тайпаларымен араласып кеткен. Атауы аралдарға қатысты қалыптасқан. 1814 жылдан Дания құрамында. 1948 жылы дербес басқарылатын округ мәртебесін иеленген. Негізгі ш. — қой өсіру. Қазіргі таңда балық аулау кәсібі дамыған. Құс аулау кәсібі бұл күнде спорт түріне айналған. Көпшілігі хуторларда, шағын қалаларда тұрады. Дәстүрлі тағамдары — ірімшік, қой мен балық еттеріне негізделген. Ұлттық киімдері қой жүні мен терісінен жасалған. Ерлер тоқылған свитер немесе кофта, жағасы тік, екі қатар түйме орнатылған қара не көк камзол, қызыл желет, тізеден сәл төмен қысқа шалбар, ою-өрнек салынған шұлық, басына қалпақ, аяғына тері башмақ киеді. Әйелдер кеудесі жіппен жабылатын тоқылған кофта, өрнекті ұзын юбка, алжапқыш, иығына жүн орамал, аяғына табаны жұқа тері башмақ киіп жүрген. Фольклорында ортағасырлық мәтіндер басым.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том