recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жанжабіл** — Аптекалық жанжабілдің тамыр сабағынан жасалған дәмдеуіштер. Аспаздықта және медицинада қолданылады.

Түрлері
-------

Дайындау тәсіліне байланысты Жанжабілдің 2 түрі айқындалады:

* ақ жанжабіл — сыртқы қалың қабатынан тазаланған тамыр сабақтары;
* қара жанжабіл — тазартып өнделмеген тамыр сабақтары.

Қара жанжабілдің иісі күштірек, дәмі ащылау болады.

Химиялық құрамы
---------------

Құрғақ тамыр сабақтарында:

* Эфирлік майлары 1,5—3 %,
* цингиберен терпені — 70 %-ға дейін,
* камфен, цинеол, бисаболен, борнеол, цитраль, линалоол терпендер - аз мөлшерде
* аскорбин қышқылы, тиамин, рибофлавин дәрумендері
* аминоқышқылдар

Дәмдеуіштің ащы дәмін *гингерол* терпені береді.

Қолдануы
--------

Аспаздықта дәмдеуіш ретінде көбіне жанжабілдің сұр-сары ұнтағын қолданады. Кондитерлік тағамдарға, ішімдіктерге, консервілегенде хош иістенгіш ретінде пайдаланады. Азия елдерінде суши және роллдардың қасына жеке түрінде беріледі, жанжабілдің бұл түрі гари деп аталады. 

* 
* 
* 
* 
* 
* 

Медицинада жанжабіл тамыр сабағы (лат. *Rhizoma Zingiberis*) қабынуға қарсы дәрі ретінде ауыз қуысын, тамықты шаю үшін қолданады. Шикізаттан тұнбалар, тұндырмалар жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Блинова К. Ф.Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие ,М.Высш. шк.1990,191 бет,isbn=5-06-000085-0
**Дүкендер торабы** — бұл ортақ иелік пен ортақ бақылауда болатын, ұқсас ассортименттегі тауарларды сататын, сатып алу жəне өткізу қызметтері ортақ, кейде сəулеттік безендірулері ұқсас келетін екі не одан да көп сауда мекемелері. 

Иелік пен бақылаудың ортақтығы — корпоративтік тораптың негізгі ерекшелігі. Тораптағы дүкендер ұқсас ассортименттегі тауарларды сатады. Штаб-пəтер дүкендердің тауарлық ассортиментін анықтауда, саны үшін жеңілдік алу мақсатында ірі тапсырыс беруде, тауарларды жекелеген дүкендерге бөлуде, баға саясатын жасауда, ынталандыруда, барлық дүкендер үшін міндетті сауда нұсқауларын əзірлеуде шешуші рөл атқарады. Сонымен қатар, əрбір дүкеннің ерекше жəне танымал бейнесін қалыптастыру үшін оларды ортақ сəулеттік стильде безендіреді.

Корпоративті тораптардың табыстылығы сату көлемін ұлғайту жəне баға үстемелерін азайту арқылы тəуелсіз сатушыларға қарағанда баға бойынша артықшылықтарға жету ептілігіне негізделеді. Тораптар өздерінің рентабельділігін бірнеше əдіспен қамтамасыз етеді. Біріншіден, олардың көлемі тауарлардың үлкен партиясын сатып алуға, сол арқылы сан жағынан барынша көп жеңілдіктер алуға жəне көлік шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Екіншіден, олар жақсы басқарушыларды жалдап, өткізуді болжау, тауарлы-материалдық қорларды басқару, бағаны
қалыптастыру, ынталандыру саласында арнайы əдістемелерді əзірлеу арқылы əрекетшіл ұйымдық құрылымдарды құруға қабілетті. Үшіншіден, тораптар көтерме жəне бөлшек сауда функцияларын біріктіре алады. Ал тəуелсіз бөлшек саудагерлерге көптеген көтерме сатушылармен жұмыс істеуге тура келетіні жасырын емес. Төртіншіден, тораптар өз дүкендері үшін тиімді жарнаманы сатып алып, оған жұмсалатын шығындарды тауарлардың үлкен партияларына жатқызу арқылы, өткізуді ынталандыру бойынша шығындарды азайтады. Бесіншіден, тораптар өз дүкендеріне белгілі көлемде еркіндік береді. Бұл дүкендердің жергілікті жердегі тұтынушылық талғамды ескеруіне жəне жергілікті нарықтағы
бəсекелестік күресті нəтижелі жүргізуіне мүмкіндік береді. Корпоративтік тораптармен қатар, ерікті тораптар да болады. Олар «көтерме саудагерлер» туының астына біріккен тəуелсіз бөлшек саудагерлердің жиынтығын жəне өз күштерін біріктірген тəуелсіз бөлшек саудагерлер кооперативтері түрінде болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Жанна Абдұлхамитқызы Джунусова** - суретші. 1990 жылы 9-маусымда Шығыс Қазақстан Облысының Аягөз ауданында дүниеге келді. Қазақ.

1997-2008 жылдар аралығында Шығыс Қазақстан Облысындағы Аягөз ауданы, Тарбағатай ауылындағы «Тарбағатай орта мектебінде» білім алды.

2008 жылы Семей Мемлекеттік Педагогикалық Институтының психология-педагогика факултетіне «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша оқуға түсіп,

2012 жылы «Бейнелеу өнері және сызу» бакалавры академиялық дәрежесін алды.

2013 жылдын 16-маусымынан бастап Шығыс Қазақстан Облыстық Семейдің Мемлекеттік Абай Атындағы Қазақ Музыкалы Драма Театрында бас суретші болып қызмет атқарады.

Еркін Жуасбектің «Үйлену» атты комедиясынын коюшы суретшісі сонымен қатар Болат Ұзақовтын «Қайсар мінезді қошақан» атты ертегісінің қоюшы суретшісі болып табылады. 

1. ↑   Мұрағатталған 19 мамырдың 2015 жылы.
**Тмат Мерғалиев** (10 қыркүйек 1936 жылы туған, Атырау облысы, Бақсай ауданы, Жаңа жол ауылы -- 11 ақпан 2009 жылы қайтыс болды (Алматы қаласы, Кеңсай 2 беіт басына қойылған) — Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық Консерваториясы, халық музыка факультеті, домбыра кафедрасының көрнекті ұстаз, профессор, этнограф-фольклортанушы, күйші-домбырашы, халық ән-күй мұрасын жинаушы.

Өмірбаяны
---------

10 қыркүйек 1936 жылы Атырау өңірінің бұрынғы Гурьев облысы, Бақсай ауданы "Жаңа жол" колхозында дүниеге келген. Әкесі Бақтыбай Мерғали, анасы Хайроллақызы Балжан қарапайым колхозшы. еңбек адамдары. Тмекеңнің балалық шағы Ұлы Отан Соғысы жылдарының қиын кезеңдерінде өткен еді. Халқымыздың табиғи тума қасиеттерінің бірі ән-күй өнері десек, бұл қасиет әкесі Мерғали, анасыБалжанның бойында бар болатын. Соның әсері болса керек ән-күйге құмарлық Тмекеңнің бойынан бала кезінен-ақ байқала басталды. Мектепте оқып жүрген кезінде Мұқан, Бәшір деген домбырашы-ұстаздардан:"Кеңес", "Қоян-бүркіт", "Арынғазы", "Айжан қыз", "Қарасай" сияқты күйлерді үйренген. 1952 жылы Алматығы көшіп келген соң, №12 қазақ орта мектебінде оқып жүргенде пионер сарайындағы домбыра үйірмесіне қатысып, онда атақты Фазыл Сұлтановтан көптеген кйлерді үйренеді. 1955 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін сол жылы консерваторияға оқуға түседі. Консерватория қабырғасында жүріп, атақты композитор, ғалым-ұстаздар:А.Жұбанов, Л,Хамиди және көрнекті профессорлар: Х.Тастанов, Қ.Мұхитов, М.Әубакіров сияқты ағалардан дәріс алады. 1960 жылы консерваторияны бітіргеннен кейін бір-екі жыл Құрманғазы атындағы оркестрде істейді. Ал 1962 жылдан 1980 жылға дейін Қазақстан Ғылым Академиясы М.О.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты музыка бөлімінде кіші ғылыми қызметкер бола жүріп, 1966 жылдан бастап өзі оқыған консерваторияда халық аспатар бөлімінде домбыра класынан ұстаздық (профессор) қызметтін жалғастырады.

Еңбектері
---------

* "Домбыра сазы" музыкалы-этнографиялық жинақ (1972);
* "Жаңа дәуір жыршысы" халық композиторы Сейтек Оразалиевтің өмірі мен творчествосы хақында монография(1980),
* "Қазақтың музыкалық фольклоры" (1982)
* "Қазақ Совет Энциклопедиясы" 13 томдык, халық күйшілері, орындаушылар, ән-күй өнері жайлы 25 мақаласы енгізілді. (1970)
* "Домбыра өнерін дамытудың мемлекеттік бағдарламасы" (2000)
* "Тараз-Жамбыл облысы энциклопедиясы" ауқымды 2 мақала енді (2003)
* "Балалар Энциклопедиясы" 2 мақала енгізілді (2003)
* "Домбырада орындаушылық шеберліктің тарихы" лекция оқулық жазып шығарды.
* Өзі шығарған: "Еңбек майданы", "Толқыма", "Жарыс", "Шаттық күйі", "Толқын", "Құрылысшы жігіт", "Суық төбе- сүйіктімнің ауылы", "Бесік жыры",

Халық өнерін насихаттау саласында қазақтың ән-күйлері, халық композиторларының мұралары жайлы берілген 30-радио хабар. көрсетілген 65-тен аса телехабар және шетелдерде тұратын қазақтарға арналған 4 хабар тыңдаушылардын жылы лебізіне ие болды. Олардың көпшілігі радио-телевиденияның "Алтын қорына" қабылданып үзбей беріліп тұрады. Жалпы өнер туралы 100-ден аса ғылыми еңбектер мен мақалалары газет-журналдарда жарияланып оқырмандарын риза еткен.

Дереккөздер
-----------
«Тополь-М»
**"Тополь-М"** — зымыранды кешені Ресейдің қарулы күштеріне 1980 жылдары қолданысқа алынған, тұрақты және жылжымалы тұғырдан ұшыруға арналған құрлық аралық ядролық ракетаға жатады. 

Үш сатылы зымыраннан тұратын, ұшу кезіндегі салмағы 47200 кг, 1000-1200 кг жүк тасымалдай алатын, 550 ктн қуатты ядролық оқтұмсық немесе 6-ға дейін кішкейтілген оқтұмсықты жалған оқтұмсықтармен бірге алып ұша алатын, кемінде 2000 км, ұзағанда 10500 км қашықтыққа дейін жететін стратегиялық маңызы бар ірі қару. Глонас және компьютерлік басқармалы, 200 м дәлдікпен нысанаға тие алады. 

2010 жылдың аяғында аталмыш қарудың жетілдірілген түрі - Тополь-М ракетасы Ресейдің Стратегиялық Қару Күшіне 70 данамен табыс етілді, оның 52-і жердегі тұрақты тұғырда, 18-і жүретін жылжымалы көлікте орналасқан. КСРО ыдырағанда Тополь М тәрізді зымыранды қару мен ТУ-95 МС стратегиялық бомбалаушы ұшақта орналасқан стратегиялық қару Қазақстанда да болды, артынан ядролық қаруы бар ұлы державалармен келіссөздер жүріліп, барлық ядролық қаруды КСРОның мұрагері ретінде Ресейге қайтарған болатын.

Тағы қараңыз
------------

*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Межконтинентальная баллистическая ракета «Тополь-М» (РС-12М2) (орыс.)
* Ракетный комплекс «Тополь-М» Мұрағатталған 8 ақпанның 2011 жылы. (орыс.)
**Дүйсенбай Бөкенбаев** (1938 жыл, Жаңаарқа ауданы) - палуан, самбо күресінің тұңғыш шеберлерінін бірі. 

Алматы ауыл шаруашылық институтын бітірді. Мамандығы инженер-механик. Жаңаарқа, Шет аудандарындағы кәсіптік техникалық училищелерде қызмет істеді. Ірі шаруа қожалығының жетекшісі. Дүйсенбай 1997 жылы КСРО-ның үздік өнертапқышы атағын алды. 1963 жылы самбо күресінен республика чемпионы бодцы. Қазақ жастары арасында самбо күресінен алғашкы спорт шеберлерінің бірі. 

Жаңаарқа ауданында самбо күресінің дамуына зор үлес қосты. Жыл сайын күрестің осы түрінен КРПМ-нің заң институты Дүйсенбай атындағы жүлдені сарапқа салады. 

Кейінгі жылдары Дүйсенбай ұлттық спорттың бессайыс түрін дамытуға ат салысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Іле уақытша үкіметі** – Іле төңкерісшілері 1944 жылы 12 қарашада құрған. Ол алғаш «Шығыс Түркістан Халық Республикасының уақытша үкіметі» деп аталады. Уақытша үкімет құрылған кезде Халықтық істер меңгермесі, Прокуратура, Жоғарғы сот, Қазына меңгерушісі, Оқу-ағарту, Денсаулық сақтау, Дін меңгермесі, Әскери қару-жарақ мекемесі, Тасымал меңгермесі сияқты органдары болды. Әлихан төре, Әкімбек қожа, Ахметжан, Рахымжан, Мұхаметжан мақсым, Әбдікәрім Аббасов, Қабипе Ернасов, Әнуар Мұсабаев секілді азаматтар үкіметке басшылық жасады. Уақытша үкімет басында отырғандар үш түрлі топқа бөлінді. Біріншісі – Ахметжан, Аббасовтар бастаған коммунистік идеядағы адамдар; екіншісі – Әнуар Мұсабаев, Рахымжан уәкілдік еткен буржуазиялық көзқарастағылар; үшіншісі – Әлихан төре, Әкімбек қожа бастағңан діни жіктегілер. Марксистік-лениндік көзқарастағы Ахметжан бастаған топ бертін келе уақытша үкіметтің басшылық ұйытқысын өз қолдарына алып, Үш аймақ халқының қолдауына ие болды. Уақытша үкіметте Шығыс Түркістанның жалауы желбіреп тұрды. 1945 жылы 8 сәуірде уақытша үкімет шашырап жүрген партизандық топтардың басын біріктіріп, он мыңнан астам көтерілісшілерден «Ұлттық армия» жасақтады. Сол жылы мамыр айынан бастап Гоминьдан әскерлеріне қарсы шабуыл жасап, күйрете соққы берді. Маусымда Дөрбілжінді, шілдеде Шәуешекті, қыркүйекте Алтайды азат етті. Осылайша Іле, Тарбағатай, Алтай аймақтары біріктірілді.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. 12-том. Астана, «Ел-шежіре», 2008. К. Қошым-Ноғай
2. ↑  Қазақ көтерілістері: Энциклопедия, 590-шы бет. / Бас. ред. Ж.Н. Тойбаева. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2015. — 616 бет. Қазақ тілінде. ISBN 978-601-7472-43-6
Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова – математик,экономика ғылымының докторы (1991).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

ҚазМУ-ды (1978, қазіргі ҚазҰУ) бітірген.
1978–86 Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау к-ті жанындағы Экономика ғылыми-зертхана институтында кіші, аға ғылыми қызметкер;  

1991–93Экономика және нарық қатынастары ғылыми-зертхана институтында бөлім меңгерушісі, директордың орынбасары;  

1993–95ҚР Экономика министірлігінде басқарма бастығы, министрдің орынбасары;  

1995–97 ҚР Қаржы министірлігінің вице-министрі;  

1997–991-вице-министрі;  

2000–01«Қазақтелеком» ААҚ-ның вице-президентібас директоры, ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің және ҚР Қорғаныс министрінің орынбасары, т.б. жауапты қызметтер атқарады.  

«Моделирование региональной экономики (на материалах КазССР)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жанна де Бурбон** (фр. *Jeanne de Bourbon*; 3 ақпан 1338, Венсен, Валь-де-Марн, Франция — 6 ақпан 1378, Париж, Франция) – Франция патшайымы, І Пьер, Бурбон герцогының және Карл Валуаның қызы, Изабелла де Валуаның қызы. Дана V Карлдың әйелі.

Өмірі
-----

Жанна де Бурбон
Жанна де Бурбон Венсен сарайында жиені Дана V Карл, болашақ Франция патшасы Туғаннан кейін екі аптадан кейін дүниеге келді. Екі бала да Монтрейль шіркеуінде бір күнде шоқындырылған болатын. 

1360 жылы 8 сәуірде Жанна де Бурбон Карл Валуа, болашақ Франция патшасымен некелеседі. 1364 жылы ол Франция патшайымы атанады. 

Жанна әлі ханзаданың әйелі болғанда, Карл өзінің Бетта де Кассинелмен байланысы туралы жариялаған болатын. Алайда 1364 жылы 19 мамырда өткен тәж кигізу жорасынан кейін әйелі оның көңілін өзіне аударып алады да, жұбайлар бір-біріне жақындайды. Соның арқасында Карл әрдайым кез келген жағдайда Жаннаның ойына көп көңіл аударатын. 

Жанна де Бурбон қызы Екатеринаны дүниеге әкелген кезде қайтыс болды. Жан Фруассар бұл оқиға туралы осылай айтқан екен: 

Патшайымның аяғы ауыр болған кезде, дәрігерлер оған суға түсуге және шомылуға рұқсат етпеді. Олардың қарсылығына қарамастан ол суға түсіп, сол жерден оған ажал келді. 

Жаннаның өлімінен кейін Карл қатты қапаланды. «Ол менің нұрлы шапағатым және менің елімнің күні», - деп айтқан еді патша. Пизалық Кристина патшалық аза туралы былай айтқан: 

"Патша патшайымның қазасынан кейін қайғыға батты. Оның жігерлігіне қарамастан, Жаннаның өлімі оған сондай үлкен және көпке созылған азап әкелгені соншалықты, халық бұдан бұрын ондай азаны ешқашан көрмеген еді. Олар бір-бірін қатты жақсы көрген болатын».  

Балалары

Карл мен Жанна
Жаннаның он баласының арасында тек екеуі ғана аман қалған болатын. 

* Жанна (1357—1360);
* Жан (1359—1364);
* Бонна (1360—1360);
* Жанна (1366—1366);
* Жан (7 маусым 1366 — 21 желтоқсан 1366);
* Ессіз VI Карл (3 желтоқсан 1368 — 21 қазаң 1422), Франция патшасы.
* Мария (1370—1377);
* Орлеандық І Людовик (13 наурыз 1372 — 23 қараша 1407), Орлеан герцогі. Оның немересі XII Людовик атымен Франция тағы отырды. ;
* Изабелла (1373—1378);
* Екатерина (1378—1388).

Дереккөздер
-----------

[|Орыс уикипедиясынан аударылған]
**Р. Дональд Браун** – философия ғылымының докторы, Мичиган ун-теті.

Миннессот ун-ті тіл коммуникациясы саласының профессоры. Зерттеу және педагогикалық қызметінің негізгі саласы бұкаралық коммуникацияның ұлттық және интернационалдық электрондық жүйесі, олардың тарихы, құрылымы, қаржыландырылуы, реттелуі. 

Соңғы бірнеше жыл бойы ол Аустралия, Жаңа Зеландия, Канада, АҚШ, Франция, Скандинавия, Ирландия, Уэлс жергілікті тілдерін электрондық коммуникация құралдары көмегімен зерттеп шықты. 

Зерттеу БАҚ-тың көмегімен этникалық aзшылық өкілдіктері (этникалық аз ұлттардың өздерімен, сондай-ақ орт. хабар тарату арқылы жүргізілді) жайында жасалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Іле Алатауы**, *Алматы Алатауы* — Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстігіндегі жота.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында орналасқан. Оңтүстікке қарай доға тәрізденіп иілген жота ендік бойымен созылған. Ұзындығы 350 км, ені 30 – 40 км.

Жер бедері
----------

Іле Алатауының ең биік жері - Талғар шыңы
Қаскелең мен Түрген өзендерінің аралығындағы орталық бөлігі биік. Мұнда гляциалдық-альпілік жер бедері – қырлы жалдар, сүйір шыңдар, қия жартастар, қарлар таралған. Бірқатар шыңдары 4500 – 5000 м биіктікке жетеді (Талғар шыңы, 4973 м). Қазіргі мұздықтар да осында шоғырланған. Шілік және Кемін өзендерінің бастауында Іле Алатауы Күнгей Алатауына жақындап, Шілік-Кемін тау түйінін құрайды. Орталық биік бөлігінен батыс және шығысқа қарай жота біртіндеп аласарады. Жотаның шығыс бөлігі ұзына бойғы аңғарлармен бір-біріне жарыса созылып кететін Бақай, Сарытау, Сөгеті, Бұғыты, Торайғыр тау тізбектеріне бөлшектелінеді. Батыста беті тегістеу келген Қастек, Кіндіктас аласа тауларына өтеді. Іле Алатауының оңтүстік беткейі тік және аз тілімделген. Солтүстік беткейі біршама көлбеу. Орта таулы өңірден төменде тау алдының адырлары айқын байқалады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Іле Алатауы кембрийге дейінгі дәуірдің және төменгі палеозойдың гранит, конгломерат, әктас, құмтас және тақтатастарынан түзілген. Каледон тау түзілімінде пайда болған жота силурден бастап ұзақ уақыт денудацияға ұшырап, аласарған. Неоген мен антропогендегі жаңа тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде денудациялық жазықтар мен ұсақ шоқылардың орнына биік таулы жер бедері түзілген. Тектоникалық қозғалыстар қазірге дейін жалғасуда. Плейстоценде бірнеше қайтара мұз басуға ұшыраған.

Климаты, климаттық белдеулері
-----------------------------

Үлкен Алматы көлі бар су құбыры
Үлкен Алматы көлі, 2016
Климат жағдайлары биіктік белдеміне сәйкес. Шілденің орташа темпаратурасы тау етегіндегі аңғарларда 20 – 25°С-тан тау басында 0°С-қа дейін және онан да төмен түседі. Қаңтардың орташа температурасы етегінде –6 – 8°С. Температуралық инверсияға байланысты 1500 – 1600 м биіктікке дейін біршама жоғарылайды да одан әрі қайтадан төмендейді. Жылдық жауын-шашын тауалды өңірінде 500 – 600 мм-ден биік, таулы белдеуде 800 – 900 мм дейін. Іле Алатауыда жалпы ауданы 478 км2 болатын 381 мұздық бар. Ең ірісі – Корженевский мұздығының ұзындығы 4,7 км. Өзендері Іле мен Шудың алабына жатады. Олардың суға молығуында мұздық пен қар суы негізгі орын алады. Табиғат белдеулері солт. беткейінде толық көрінеді. Шөлейт, қуаң дала, әр түрлі шөпті, бұталы, орманды-шалғынды дала, субальпі және альпі белдеулері айқын жіктелген. Тау бастарын мәңгі қар мен мұз басқан. Солтүстік бөктерінде – Алматы қаласы орналасқан. Кіші Алматы өзені аңғарында селге қарсы бөгет салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
ПЕРЛИК Любовь Васильевна (1941 ж.. т), жұмысшы-оператор, Еңбек даңқы орденінің толық
иегері (1975, 1981, 1986). Теміртау химия-мех.
техникумын бітірген (1968). 1958-59 ж. моторист
шәкірті, кокосхим. цехының моторисі, 1959-
1969 ж. тазапаушы. 1969 жылдан Қарметкомби-
наттың коксохим. өндірісіндегі көмір даярлау
цехының операторы (1973 жыддан 5-разряд). 9-10-
бесжылдықтарда (1971-1980) тасқынды-транс-
порттық жүйеде толассыз жұмыс пен жоғары
өнімділікке қолы жетгі. Перлик 11-бесжылдык жоспа-
рын (1981-85) көмір түсіру бойынша мерзімінен
бұрын орындады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дми́трий Абра́мович А́никст** (1927—2008) — А. М. Аниксттың ұлы — совет геодезисті,геодезия және картография аймағындағы ойлап табушы,советтік теоделиттің (соның қатарында астрономиялық теодолит ТА-05 ғалам аппараттарын көздеуге арналған)серияларының құрастырушысы,мәскеулік ЦНИИ геодезиясының негізгі құрастырушысы,аэрофототүсірушісі және картогорафы,5 монография авторы,соның қатарында «Высокоточные теодолиты» (1978), «Оптические системы геодезических приборов» (1981), «Высокоточные угловые измерения» (1987).
Ағасы-жазушы және редактор Семён Григорьевич Сибиряков.

Дереккөздер
-----------
Бу автокөлігі 
**Бу автокөлігі** — бұл доңғалақты құрлықтық машина, бу машинасы берген энергиямен қозғалатын, жылу энергиясын механикалық энергияға айналдыратын сыртқы жану қозғалтқышты шосседе пайдалануға арналған машина. 

Бірінші белгілі мысал - француз инженері Николя Джозеф Кугнот жасаған Фарде болатын. Николас Джозеф Кугнот 1769 жылы өзінің кішкентай қазандығы Newcomen машинасын үш доңғалақты автомобильге салу арқылы тәжірибе жасаған. Алайда, қазандықтың суын буландыру арқылы азайған жүйені жаңарту жүйесі болмағандықтан, көлік әр 15 минут сайын тоқтап, су қайнағанша күтуге тура келді. 2,5 тонна әскери мылтық алып жүру жоспарланған көлік осы проблемадан бас тартты. 

Қазіргі уақытта Бирмингем мұражайындағы бу машина Уильям Мурдоктың 1790 жылдары паровоздарда жұмыс істегенін көрсетеді. Уильям Мурдок құрастырған көлікті жоғары қысымды қазандық және екі фазалы Ватт машинасы басқарды. 

Пароходтардың дамуына әсер ететін ең үлкен мәселелердің бірі көлік құралын жылжыту және оның үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін жоғары қысымға қол жеткізу болды. Оливер Эванс жасаған жүйенің көмегімен бұл проблема біршама шешілген. Оливер Эвенс өз жүйесін көлікке қолданды және Филадельфия көшелерімен кезді. Бірақ ол бұл жетістігін коммерциялық тұрғыдан бағалай алмады. 

Кейін Ричард Тревитик Оливер Эванс шығарған машинаның жобаларын өз мойнына алды. Ричард Тревитик немере ағасы Вивианмен бірге Эвенстың машинасын қалай пайдалануды білді және шеберханаларында оған ұқсас машиналарды шығарды. Бұл Camborne (Cornwall ) Plymouth-тың алғашқы 120 км жолы, шамамен сағатына 16 км жылдам жүре алды. Түрі жағынан сәтті болған бұл көлік Лондон көрмесінде де көрсетілді. Ричард Тревитик Оливер Эвенс сияқты коммерциялық табысқа қол жеткізе алмады. 

1860 жылдары Англияда жол құрылысында қолданылатын баллондар бу энергиясымен қозғалатын. Осы күндерде салынған Локомобил әсіресе ауыл шаруашылығында қолданыла бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын көптеген паровоздар әсіресе Лондон, Англияда жүрді. Осы жетістіктерге қарамастан, паровоздарда қажетті техникалық жетістіктерге қол жеткізілмеді және коммерциялық жетістіктерге қол жеткізілмеді.

Әдебиеттер
----------

* Раук, Макс *Дж.Б: Кугнот*, *1769–1969: дер Урахн 200 Jahren Autos fuhr ver unseres шығарады.* Мюнхен: Мюнхенер Цайтунгсверлаг 1969 ж.
* Бруно Жакоми, Энни-Клод Мартин: *Le Chariot à feu de M. Cugnot*, Париж, 1992, Натан / Мусье ұлттық стиль техникасы, ISBN 2-09-204538-5 .
* Луис Андре: *Le Pre-апат автомобильдері*, La Revue du Musée de art et métiers, 1993, Numéro 2, p 44-46
* B. *Roes* : *L'A Ауылшаруашылығы à toute vapeur  : hier et aujourd'hui*, *vTur, de lokomobiles және басқа да қызықты стильдер*, 2002 ж. ISBN 0-86111-127-3
**Шабыкина Любовь Викторовна** – 1941 жылы Алматы қаласында туған. Абай атындағыҚазақ мемлекеттік педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (1965)..

"Еңбек ардагері" медалімен, "Баспасөз үздігі" атағымен, өзге де грамо талармен марапатталған. 1958-1968 жылдарда тәрбиеші, орыс тілі мен әдебиетінің мүғалімі болып қызмет атқарған. Ал 1968-1990 жылдарда "Қайнар" баспасында корректор, редактор, аға редактор, "Егінші" редакциясының меңгерушісі, директордың орынбасары секілді сатылардан өткен.

Л.Шабыкина осы жылдарда баспаның экономикалық жағдайын зерттеп, оның қаржы-қаражат саласына, тақырыптық жоспарларды жақсарту саласына айтарлықтай күшкуатын жумсаса, "Қайнар" кітаптарының әртурлі республика аралық, одақтық көрмелерде жүлделі орындарға ие болуына да өзіндік үлесін коса білді.Ол "Үздік баспагер", "Бесжылдыктың озаты" белгілерімен, "Еңбек арда гері" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Брюссель қырыққабаты
**Брюссель қырыққабаты** (Латын атауы:Brassica oleracea var. gammifera) - Қырыққабат тұқымдастарының екі жылдық өсімдігі, тамаққа жасыл жапырақты қауданшалары қолданылады. Қоңыржай климатта өседі.

Құрамы
------

Брюссель қырыққабатының 100 г – 25-40 ккал. Брюссель қырыққабатының құрамында жасұнық, темір, фосфор, калий, С дәрумені, В тобының дәрумендері, А дәрумен негізі бар.

Пайдасы
-------

Жүктілік кезінде әйелдерге брюссель қырыққабатын фолий қышқылының көзі ретінде тамақтану үлесіне қосуға кеңес беріледі. Ол жүйке жүйесінің дұрыс дамуы үшін қажет және балалардағы туа біткен кемістіктердің пайда болуын азайтады. Бас антиоксидант С дәруменінің өте тамаша көзі ретінде брюссель қырыққабаты жас аналарға беттің өте жақсы реңін сақтауға көмектеседі. Құрамындағы жасұнық жүкті әйелдерді жиі тынышсыздандыратын іштің қатуына жол бермейді.

Сый ретіндегі брюссель қырыққабаты
----------------------------------

Еуропалық Одақтың ғылыми бағдарламаларының бірінің ең үздік қатысушыларына арналған сый хрустальді брюссель қырыққабаты болып табылады.

Брюссель ғажайыбы
-----------------

Брюссель қырыққабаты – Брюссель төңірегінде 1750 жылы жабайы өсімдік ретінде табылған қырыққабаттың бір түрі. Бельгиялықтар брюссель қырыққабатын 1821 жылы алғаш өсірдік деп сендіреді және оны бәрінен артық мақтан тұтатын (вафлимен, шашыратқымен, ірімшіктермен және бельгиялық печеньемен қатар) ұлттық тағам деп санайды. Брюссель қырыққабатының заманауи түрі аязға шыдамды. Бұл өсімдіктің биіктігі бір метрге дейін жетеді, оның сабағында 20-дан 75-ке дейін кішкене қауданшалар өседі.
**Наливкин Дмитрий Васильевич**-совет геологы және палеонтологы.Академик, Түрікмен ССР ғылым академиясының құрметті мүшесі, Социалисттік Еңбек Ері. Петроград тау-кен институтын бітірген. Осы институттың профессоры ,фациялар туралы ілім курсынан алғашқы лекцияларды оқыды. КСРО ғылым академиясының Түрікмен филиалының председателі, КСРО ғылым академиясының Көл тану лабороториясының директоры, 1954 жылдан КСРО ғылым академиясының Мекемеаралық стратиг. коммитетінің председателі.Наливкиннің негізгі еңбектері Оралдың , Орта Азияның палеозойының стратиграфиясына ,пайдалы қазындыларына арналған.
Любовь Григорьевна Тищенко (туғ. 11 шілдеде 1940) — кеңес пен ресей киноактрисасы.

Биография
---------

Любовь Тищенко 11 шілдеде 1940 жылы туды.Ол Ленинград киноактер театр-студиясында оқыды жұмыс істеді.Любовь «Ленфильм» студияның актрисасы.

Фильмография
------------

  

1964 — Поезд милосердия — Фима, буфетші

1965 — Иду на грозу — Катя

1967 — В огне брода нет — санитар әйелі

1968 — Виринея — Михаилдың әйелі

1968—1969 — Развязка — Полина Васильевна, Сергейдің әпкесі

1969 — Её имя — Весна — эпизодтық

1970 — Африканыч — Нюша

1970 — Крушение империи — Васяның әйелі

1970 — Любовь Яровая — эпизодтық

1970 — Меж высоких хлебов —ұжымшар мүшесі 

1970 — Семь невест ефрейтора Збруева — Любовь Григорьевна, Надежда Тереньеваның досы

1971 — Дорога на Рюбецаль — Нюрка, Шура Соловьёваның көршісі.
**Мауыздай.** қазіргі қазақ тілінде «мауыздай» сөзі ірі, зор мағыналарында қолданылғанмен, жағымсыз реңкті аңғартады.

Дыбыстық құрамы жағынан бұған сәйкес сөзді парсы тілінен кездестіреміз: моұз — банан (ыстық жақта өсетін үлкен жапырақты биік өсімдік). Осымен сәйкестіруге өсімдік ағашының ірілігі ұқсас болғанмен, адам жеміс ретінде кәдеге асыратын нәрсенің, жағымсыз нәрсенің теңеуіне ілігуі күмән тудырады.

Сондықтан «мауыздай» сөзінің түбірін түркі тілдерінің өзінен іздестірген жөн көрінеді. Тува тілінде «моос» тұлғалы сөз — ертегілерде кездесетін керемет қорқынышты мақұлық мағынасын ұғындырады. Дәл осы сөз якут тілінің жергілікті ерекшеліктерінің бірінде «монус» қалпында үшырап, «мешкей, обыр» мағыналарын береді. моңғол тілінде «жалмауыз» мағынасын «мангас», қалмақтарда «мус» сөздері түсіндіреді.

Біздің байқауымызша, сөздің алғашқы дыбыстық құрамы «монус», одан әрі тува тіліндегі «моос» туындап, түркі тіддерінен қалмақтар қабылдап, «мус» қалпына дейін өзгертсе керек.

«Моос»— қазақ тілінің өзіне тән дыбыс заңдылықтарына байланысты «моуз», одан әрі «мауыз» болып өзгеріске түскен (қырғызша — тоо, қазақтарда — тау екенін ескерсек те жеткілікті). Осы өзгерген түбірге теңеу тудыратын -дай жұрнағы қосылып, «мауыздай» сөзі пайда болған.

Тілімізде ұшырайтын «маубас» сөзінің де негізі осы «мауыз»-бен байланысты болуы мүмкін. Ертеректе «мауыз бас» тіркесі қолданылып, кейін тіліміздегі бірқатар сөздерде дыбыс түсуі нәтижесінен пайда болған біріккен сөздер сияқты (бүгін — бұл + күн, биыл — бұл + жыл) «з» дыбысының түсіп қалуынан «мауы бас», одан әрі «маубас» түрінде қалыптасқан деуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Афеляндра** (лат. *Aphelandra*) – Acanthaceae тұқымдасына жататын бір не көп жылдық лиана тәрәздә өсімдіктер туысы. Афеляндра туысында 200-ге тарта түрі бар **афеляндра** тропикалық өсімдік болып саналады. Бұл өсімдіктің гүлі және сары жолақ жапырақтары өте әдемі. Бойының биіктігі 30-50 см аралығында болады. Өсуі өте жай. Көктем немесе жаз кезінде 6-8 апта аралығында гүлдейді. Сабақ басында алдымен сары түсті, ұзындығы 10-15 см-лік қауырсыны пайда болады. Гүлі осы қауырсынның ішінен өсіп шығады. Жақсы күтім көрсетілсе афеляндра 6-7 айдан соң қайталап екінші рет гүлдейді. Гүлдемеген кезінде де ала жапырақтары гүл секілді жайқалып тұрады.

Жарығы:
-------

Жарықтың жақсы түскенін қалайды. Жарық мол болса, жапырағының көлемі де үлкен, гүлі де көп болады. Бірақ, тіке түскен күн сәулесінен жапырағының ұштары қоңырқай тартып, қурап кетеді.

Жылуы:
------

Ауа температурасы қыста 150С-дан төмен болмауы керек.

Суғарылуы:
----------

Қыста азырақ, жазда молынан суғарады. Гүлдеген уақытта топырағының құрғамағаны абзал.

Ылғалдылығы:
------------

Ауа құрғап кеткен жағдайда жапырақтары кішірейіп, түсіп қалады. Тропикалық өсімдік болғандықтан ылғалдылықты көп қажет етеді. Күніне бір рет жапырағына су бүркіп тұру керек.

Қоректендірілуі:
----------------

Қоректік зат жетіспеген жағдайда өсімдік гүлдемейді, өсімі жай болады. Сондықтан екі аптада бір рет гүлдейтін өсімдіктерге арналған тыңайтқышпен қоректендіру қажет.

Аурулары:
---------

Жел өтінен сақтау керек. Жел өтінде қалса жапырақтарын түсіреді.

Көбейтілуі:
-----------

Қалемшелеу және тұқымы арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Пішеншілер (Opiliones) – өрмекшітәрізділердің бір отряды. Жең шарында кең тараған, 4 мыңға жуық түрі белгілі. Денесінің ұзындығы 1 – 22мм. Өрмекшілерге ұқсас, бірақ олардың жіңішке әрі ұзын (16 см-дей) аяқтарымен ерекшеленді. Аяқтарын ұстағанда соңғыларын өте жеңіл үзіліп, біраз уақытқа дейін дірілдеп, созылып қозғалып тұрады (бұл олардың аутотомия екендігін көрсетеді. Соған байланысты оларды пішеншілер деп атайды. Құрсағы 9 – 10 бунақты, негізгі кең буыны арқылы бас – кеуде бөлімімен байланысқан. Хелицералары қысқаш тәрізді. Түтікшелі трахеялары арқылы тыныс алады. Өрмек және улы бездері жоқ. Көбісі жыртқыштар,өрмекшілермен, көпаяқтылармен, шырышты ұлулармен, жәндіктермен қоректенеді.

Дереккөздер
-----------


Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(н-с) Алматы, 2005 жыл
Пішендеме - көк шөптің нәрлігін сақтауға мүмкіндік туғызатын жемшөп дайындау әдісі. Пішендемеге қиын сүрлемделетін дақылдарды, әдетте, бұршақ тұқымдастарын салады. Пішендеме дайындау үшін шабылған көкті 45-55% ылғалдылыққа дейін дегдітіп, ор не траншеяға
ұсақтап салып, мұқият нығыздап, ауа кірместей қымтап жабады. Бұл ылғалдылықта «физиологиялық құрғақтық» жағдайына енетін өсімдік торшасының су, яғни нәрін, ұстау күші бактериялардың сору күшінен басым түседі, де анаэробтық жағдайда олар ұзақ мерзім сақталады. Соның нәижесінде, бір жағынан пішен секілді құрғап қатаймаған (іріленбеген), екінші жағынан сүрлем секілді бүкіл қанты ашытылып, қатты қышқылданбаған, тұщы (рН=5-5,5), мал сүйсініп жейтін хош жеміс иісті азық дайындалады. Онымен қысқы мал азығыңда пішен мен сүрлемді алмастыруға болады. Бұршақ тұқымдастар көгінен дайындалған 1 кг пішеңдеменің жалпы қоректілігі - 0,3-0,4 а.ө. құрап, 70-90 г қорытылатын протеині болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Серікбай Құспанұлы Тұтанов** (1946 жылы туған), геомеханика және нысаны өзгеретін қатты дене механикасы саласындағы маман, техника ғылымының докторы атағын 2002 жылы, профессор 2005 атағын жылы иеленген. ҚазМҰУ-ді 1969 жылы бітірген. 1978-2002 жылдары Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті ассистенті, аға оқытушы, доцент, профессор атағына 2003 жылы ие болған, теориялық механика кафедраның меңгерушісі, ал 2004-ші жылдан жоғары математика кафедра меңгерушісі. 69 ғылыми еңбектің, 1 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Пұшпақ.** Он томдық түсіндірме сөздігімізде аталған
сөздің бірінші мағынасының түсінігі — малдың,аңның тізеден төменгі сирақ терісі. 

> 
> «*Қойдың, ешкінің, тайлақтың пұшпақтарынан құрап тіккен ішіктер де болады*» (С. Қасиманов, Қаз, қолөнері). 
> 
> 
> 

Мына мысалда көрсеткендей, ішік тек мал пұшпақтарынан ғана емес, терісі бағалы — түлкі, қарсақ, қасқыр сияқты аңдардың пұшпақтарынан да құрастырып тігіледі. Дәл осындай сырт киім қазақтарда «*пұшпақ ішік*» деп атау қалыптастырып, дәстүрге айналғалы не заман. Алайда дәл осы тұрақты тіркеске түсіндірме сөздіктен орын тимегеніне таңданамыз. Оның есесіне, орфографиялық сөздікте ұмытылмаған.

Зер сала қарасақ, «*пұшпақ*» сөзінің қазақ тіліндегі
бірінші мағынасы деп танылып жүргенінің өзі кейінгі
дәуірдің туындысы екендігін аңғарамыз. Түркі тілдері ішінде өте көне саналатын якут тілінде «*быстах*» сөзі біздің тіліміздегі «*кесінді, үзінді, сынық белік*» іспеттес мағыналар орнына жұмсалады. Дәл осындай мағыналарды білдіруде тува тілінде «*быжынды*» сөзі қолданылады. Сөз төркініне дұрыс жол табу үшін, осы сөздердің түбіріне үңілсек — «*быс*» екенін байқаймыз. Якут тілінде быс — кесу, кесіп алу ұғымына нұсқайды. Ал Алтай өңіріндегі хакастарда «*кесу*» мағынасын
білдіруде—«*пыс*» сөзі қолданылады.

Түркі тілдері ішінде бір дауыссыз дыбыс орнына олардың екіншісі, сондай-ақ дауыстылардың да бірін
бірі алмастыра беретіндігі жөнінде, өткен жолдарда, талай қайталаған болатынбыз. Осы тұрғыдан алғанда, жоғарыдағы, якут тіліндегі «*быстах*» сөзінің тілімізде «*пұшпақ*» түріне дейін өзгеруі заңды. Өзгеріс жолын түсіндіре түскенде, өз тіліміздегі қазіргі «*кес*» сөзінің ертеректегі синонимі «*піш*» етістігін алып, оған -пек жүрнағын жалғасақ «*пішпек*» тұлғасы туады. Осы тұлға тіл дамуының нәтижесінде «*пұшпақ*» қалпына дейін түрлене түсіп, қазіргі мағынасы — белгілі бір тұтас заттың «*кесіндісі, бөлігі*» дегенді аңғартатын дәрежеге жеткен.
Қазіргі тілімізде «*пішу*» мен «*кесу*» етістіктерінің арасында мағыналық реңк бар екендігін түсіндіріп жатуды артық көрдік. «*Пішу*» етістігінің ертедегі мағынасы бір ғана іс-әрекетте (еркек малды піштіру де ғана) сақталған. Кесу мен пішудің алғаш синоним болғандығына — тіліміздегі «*кесіп-пішу*» қос сөзі де дәлелдейтін тілдік дерек. Тіліміздегі «*пышақ*» сөзінің төркінін де «*піш*» етістігімен байланыстырған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Семевский Василий Иванович** [25. 12. 1848 (6. 1. 1849), Витебск губерниясы, Полоцк қаласы,–21. 9. (4. 10). 1916, Санкт-Петербург] – орыс тарихшысы. Санкт-Петербург университетін (1872) бітірді. Осы университеттің приват-доценті (1882–86). «Теріс бағыты» үшін оқытушылықтан шығарылды. Қоғамдық жұмыстарға белсене араласты. 1905 жылы азат етілген Шлиссельбург тұтқындарына көмектесу комитетінің председателі және саяси жер аударылғандарға көмек комитетіне мүше болды. 1906 жылдан халықтық социалистер партиясына мүше. 1913 ж. «Голос минувшего» журналын шығаруға қатысты және оның редакторларының бірі болды. Семевский – либерал-халықшылдық бағыт ұстаған тарихшы.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Ерсайын Валитханұлы Ихсанов** (28.02.1950 ж. Котяевка а. Құрманғазы ауданы, Атырау облысы) — Атырау инженерлік-гуманитарлық институтының ректоры, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Инженерлік Академиясының, ҚР Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының және Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Атырау облысының Құрметті азаматы.

Өмірбаяны
---------

Е.В.Ихсанов Атырау облысы Құрманғазы ауданы Котяевка ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының математика факультетін, 1976-1979 ж.ж. «Дифференциалдық және интегралдық теңдеулер» мамандығы бойынша осы институттың аспирантурасын бітірген.

Еңбек жолдары
-------------

* 1971-1991 ж. Гурьев педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, доцент;
* 1991 жылдан 1997 жылға дейін – Атырау мұнай және газ институтының Жоғары математика кафедрасының меңгерушісі;
* 1997-2001 жылдары - «УНАТ» институтының Атырау филиалының директоры;
* 2001 жылдан - қазіргі уақытқа дейін Атырау инженерлік-гуманитарлық институтының ректоры.

Марапаттары
-----------

* «Құрмет ордені»;
* «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалі;
* Оксфорд университетінің Сократ атындағы төс белгісі;
* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы;
* «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі;
* Қазақстан Республикасы Президентінің алғыс хаты;
* Қазақстан Республикасы Сенаты Төрағасының құрмет грамоталары;
* «Атырау облысының Құрметті азаматы» атағы (2020).

Еңбектері
---------

М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің, Мәскеу авиация институтының және КСРО Ғылым академиясының Теориялық астрономия институтының ғылыми мектептерінде «Динамикалық симметриал спутниктің конустық прецессиясынан туындайтын периодты қозғалыстары» тақырыбында кандидаттық диссертацияға байланысты жүргізілген ғылыми зерттеулері. Бұл зерттеулер КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, профессор Е.А.Гребениковтың және белгілі ғалым, профессор А.Г.Сокольскийдің ғылыми жетекшілігі арқылы жүргізілді. 

«Аспан механикасының жаңа модельдеріндегі Ляпунов бойынша орнықтылық мәселелері» атты докторлық диссертациясы. Бұл еңбекте ол бұрын қарастырылмаған «резонанстық» және «резонанстық емес» жағдайлар үшін Ляпунов бойынша орнықтылық теоремалары құрастырылып, толық дәлелденді.

Ғалымның көпжылдық шығармашылық қызметінің нәтижесі 82 ғылыми жұмыста, оның ішінде 3 монографияда көрсетілген.

Е.В.Ихсанов Америка, Германия, Греция, Белоруссия, Англия, Жапония және т. б. Халықаралық ғылыми конференцияларда, конгрестер мен симпозиумдарда ғылыми баяндамалар жасады.

Қоғамдық жұмыстары
------------------

* 4-шақырылымдағы Атырау қалалық, 5-ші және 6-шы шақырылымдағы Атырау облыстық маслихаттардың депутаты;
* Атырау облысының Құрметті азаматы;

Е.В. Ихсановтың қызметі республиканың батыс өңірі халқының ғылым мен білім саласындағы, тұтастай алғанда қоғам мен әрбір жеке тұлғаның мүдделерін қозғайтын қазіргі және болашақтағы үміттерін қанағаттандыруға бағытталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  АИГИ РЕКТОРЫ – АТЫРАУ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТЫ
5. ↑
**Сланов Дулат Ғабдолұлы**— 1950 жылы 26 тамызда Алматыда, қазақтың белгілі жазушысы Ғабдол Слановтың шаңырағында дуниеге келген.

* 1968 жылы орта мектепті бітірген соң Кеңес Армиясы қатарында борышын өтеп қайтқан.
* 1972 жылдан бастап Республикалық клиникалық және эксперименттік хирургия институтында аға лаборант, содан сон кино-фото лаборатория меңгерушісі болып \*жұмыс істеген.
* 1977 жылдан Қазақстан Денсаулық сақтау саласының медицина тарихы

музейінде маман болып жұмыс атқарады.

* 1984 жылы "Жазушы" баспасына суретші болып орналасады. Сөйтіп, бұған дейін жинақтаған тәжірибесі мен білімін кітап өнеріне жұмсай бастайды.

Бірсыпыра тәжірибе жинақтап, ысылған маман 1992 жылы "Өнер" баспасына шақырылады. Мұнда табаны күректей 8 жыл әйгілі өнер адамдарының өнері мен шығармашылық қызметі туралы әзірленіп жатқан альбомдар мен таңдаулы кітаптарды әсем безендіру ісіне білек сыбанып кіріседі.

Сондай-ақ "Жалын", "Мектеп", "Рауан", "Қайнар" сынды белгілі баспалардың бетке ұстар кітаптарын әрлеуге қажетті суреттер, слайдтар әзірлеуге ат салысады.

Дулаттың суреттерімен көркемделе түскен көптеген басылымдар Алматыда және одан тысқары жерлерде өткен көрме-жәрмеңкелерде үстін-үстін бәйге алып жатты.

Д.Сланов еліміздің бетке ұстар театрлары М.Әуезов атындағы драма театрында, Ғ.Мүсірепов атындағы жасөспірімдер театрында да абыройлы еңбек етті.

Д.Сланов бұл күнде республикамызға танымал, беделді фотосуретшілердің бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Напеет Кучак** (арм. Նահապետ Քուչակ; нақты туған және қайтыс болған күні белгісіз, болжам бойынша 1592 жылдары қайтыс болған) — XVI ғасырдағы армян ақыны. Ең алғашқы армян ақындарының бірі.

Өмірбаяны
---------

Ақынның өмірбаяны туралы нақты әрі толық мәліметтер осы күнге дейін табылған жоқ. XV—XVI ғасырларда шетелде Ванаға жақын Хараконис ауылында дүниеге келген. Халық арасында бірден үлкен атаққа ие болған. 

Айрендер жазған. Әндер, өлең шумақтарын махаббат жайлы жазған, сонымен қатар философиялық тақырыптарға да жазған. Бірақта, оған тек 10 шығарма жатады. ХІХ ғасырдың аяқ жағына қарай армяндықтардың қасында Кучак дұрыс жазылмаған анаонимді айрендер пайда болған. Берілген жорық  М.Абегянның жалғандығын 1920 жылдың өзінде әшкерелеп тастаған болатын. Бұл жағдайға қарамастан оның атынан көптеген қате айрендер шыққан. 

Айрендер бұл армян тақпақтарының ежелгі нұсқасы. Олардың көп бөлігі махаббатқа арналған. Ақын айрен жазған кезде халықтың қиналып, көмекке зәру, мұқтаж болғандары жайлы айтады. Көбіне мұны философиялық тұрғыдан қарастырып, адамның тағдырына жазғаны деп есептейді. Бұл демократиялық және гуманистикалық поэзия, жан-жақты арастырылған антифеодалды ортағасырлық догматизмға шақыру еді.
**Айжан Жақсылық** (1950 жыл, Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жаңатаң елді мекені) - жазушы.

Өмірбаяны
---------

1968 жылы Жарқамыс орта мектебін бітірген. Алматыдағы Қазақтың Мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Еңбек жолын 1968-1969 жылдары Жаңатаң бастауыш мектебінде ұстаздық қызметтен бастаған. 1975—1979 жылдар аралығында Жем, Жаңатаң орта мектептерінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, 1979 жылдан облыстық телекомпанияда редактор, 1985 жылы аға редактор, 1986—1996 жылдары Бас редактор болып қызмет еткен. 1996 жылдан бері осы телекомпания төрағасының орынбасары болып қызмет атқарған. Оның

Шығармалары
-----------

"Оралу", "Табиғат пен жүрек" атты жинақтары жарық көрген..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  "Қазақстан жазушылары" анықтамалық, Ан Арыс баспасы, Алматы, 2009,ISBN 978-601-7130-43-5
```
  Жалпы пайда - жалпы табыс пен жалпы шығын арасындағы айырма; кәсіпорының шаруашылық саласындағы жалпы қаржылық әрекетінің құндық көрсеткіші. Жалпы пайданы жасаудың басты көзі - кәсіпорын еңбеккелерін  өнім өндіруге. Жалпы пайданың мөлшері кәсіпорының көтерме бағамен өткізген өнімімен түскен кіріс пен оны өндіруге және өткізуге кеткен шығынның арасындағы айырмасы. Жалпы пайданың кәсіпорында жасалған қосымша құнды және қажетті өнімді құн түрінде көрсетеді. Жалпы пайда таза пайданы анықтау үшін негіз болып, нарық жағдайында өнімнің арзанға түсуін, өзара бәсекелестікте банкротқа ұшырамауында көмегін тигізеді. 
```

Дереккөздер
-----------

Амирова Т.А. Ольховиков Б.А. РОждественский Ю.В. Очерки по историй лингвистики, М. 1975; Солнцев В.М. Язык как системно-структурные образования, М. 1978; Общее языкознание, М. 1970, 1972, 1973.
**Мауқын басу.** Түсіндірме сөздігімізде бұл сөз тіркесінің анықтамасы — құмарын қандырды, сағынышын
басты. «...Ырысты... Ұрқияны... бауырына қысып, мауқы басылғанша... сүйіп, ұзақ егіліп жылады» (С. Жүнісов,
Ақан сері.).

Қырғыз тілінде осы сөз тіркесінің алғашқысы «моок» болып тұлғаланып, «тілек, ықылас» мағынасында қолданылатынын білеміз де, оның бұл тілге араб тілінен ауысқандығынан да мәлімет аламыз. Бір ғажабы парсы тілінде де «моуһум» тұлғасы кездеседі де, мағынасы — қиал, елестеу дегендерге нұсқайды. Ал «тілек» мағынасы бұл тілде «мэйл» сөзі арқылы беріледі.

Біздің ойымызша, тіркесте кездесетін «мауқын» сөзінің төркіні араб тілі болғандығы шындық. Бірақ оның алғашқы мағынасы осы тілдің өзінде басқаша болған сияқты. Оған араб тілінде кездесетін «мағиқ» дыбыс құрамындағы сөздің «жылау, еңіреу» мағыналарында қолданылуы куә болғандай. Мұны «мауқын бассын» тіркесінің синонимі ретінде өзіміздің төл тіркесіміз «өксігін бассын» деген де анықтай түсетін тәрізді. Ал қазіргі — «құмарын» қандыру іспеттес мағыналар — кейін пайда болған — ауыспалы мағыналар деуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Нағима Дәнебекқызы Қошанова** (1965 жылы туған, Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Төрткүл ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1995). Түркістандағы педагогика училищені (1979), Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология факультетін (1984) бітірген. 1984-1992 жылдары Отырар ауданы орта мектебінде мұғалім. 1992 жылдан бастап Түркістандағы Қ.А.Йассауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетінің қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы. Филология ғылымының докторы, профессор Т. Сайрамбаевтың жетекшілігімен "Қазіргі қазақ тіліндегі тұрақты тіркесті сөйлем мүшелері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 10-ға жуық ғылыми мақала авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Слонов Степан Егорович** — еңбекші, тракторист, механизаторлар бригадасының бригадирі, Социалистік Еңбек Ері (1957 ж.).

1927 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Конюхов ауданының Правдино селосында туды. 1942 жылы қатардағы колхозшы болып еңбек істей бастады. 1943 жылдан бастап «Суворов» МТС-­де тракторист, 1947 жылдан 1952 жылға дейін трактор бригадасының бригадирі және 1953 жылдан 1956 жылға дейін механикаландырылған отрядтың бригадирі болып істеді. 1959 жылдан «Новый путь» ұжымшарының аға механигі. 1961 жылдан бері «Суворов» кеңшарының бас инженері қызметін атқарған.

1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Степан Егорович Слоновқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Сладкое** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы Сатай ауылының шығысында 7 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Көл теңіз деңгейінен 157 м биіктікте жатыр. Аумағы 10,7 км2, ұзындығы 5,9 км, енді жері 3,0 км, жағалау бойының ұзындығы 18,4 км. Батыс жағалауы түйетайлы, жарлауытты келген. Айдынының басым бөлігін қамыс басқан. Оңтүстігінде шағын шығанақтар мен мүйістер кездеседі. Шығыс жағалауы жазық, онда шағын көлдер мен батпақты жерлер кездеседі. Шарасында жыл бойы су болады. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен толысады. Суы қараша айының ортасында қатып, сəуір айының 2-онкүндігінде ериді. Түбі тегіс, оған тұнба шөккен. Суында балық бар. Алабының басым бөлігі егістікке жыртылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Маурицио Сарри** (итал. *Maurizio Sarri*; 10 қаңтар 1959 жыл, Неаполь, Италия) — италиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

Темекіге құмарлығымен де аты шыққан бапкер. Ойын барысында да алаң жиегінде тұрып темекіні көп тартады.

Италияның бірер атақсыздау клубтарында ойнап, 1990 жылдары карьерасын аяқтады да, бапкерлікке кірісті. Бірнеше жылдар бойы төменгі лигалардағы клубтарды жаттықтырды. Тек ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығының соңында бапкер ретінде атағы шыға бастады. Бірақ көп уақытқа дейін еш клубта үзақ уақыт тұрақтамай, 2012 жылы ғана "Эмполидің" тізгінін ұстаған соң біршама уақыт сол жерден ауыспады. 2013/14 жылғы маусымда В сериясының үздік бапкері атанды. 

Кейін тіпті "Наполи", "Челси" сынды атақты клубтарды жаттықтыра алатындай деңгейге көтерілді.

2018/19 жылғы маусымда "Челсиді" жаттықтырып, УЕФА Ұлттар Лигасын ұтып алды. Маусым біте салысымен "Ювентустың" тізгінін ұстады.

2019/20 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасында "Ювентус" 1/8 финалдан аса алмады да, Сарри қызметтен босады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Челси
* УЕФА Еуропа Лигасы: 2018/19

### Индивидуалды

* В сериясының үздік бапкері: 2013/14.
* А сериясының үздік бапкері: 2015/16.
* Италиядағы жыл бапкері 2016/17.
* Италия чемпионы: 2019/20

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маурицио Сарри деген кім?

Сілтемелер
----------

* Профилі