recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Ақтау (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Ақтау** — Қарағанды облысы Теміртау қаласына қарасты кент.

Географиялық орны
-----------------

Теміртау қаласынан солтүстікке қарай 18 км-дей, Қарағанды қаласынан 57 км-дей жерде орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 1950 жылы Орталық Қазақстан өнеркәсібін құрылыс материалдарымен қамтамасыз етуге байланысты қаланған. 1972 жылы кентке айналған.

Халқы
-----

Саны (1999, 2009, 2021)| 1999 | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10863 | ▼6906 | ▼5851 | 84,7 | 3275 | ▼2815 | 86 | 3631 | ▼3036 | 83,6 |

Кәсіпорындары
-------------

Ақтауда «Қарағандыцемент» өндірістік бірлестігі, асбоцемент бұйымдарын жасау (КЗАЦИ) және құрылыс жабдықтарын шығару зауыттары, автокөлік кәсіпорыны жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

Индустрия техникумы, кәсіптік техникалық училище, 2 орта мектеп, мәдениет үйі, кинотеатр, спорт сарайы, стадион, жүзу бассейні, балалар мен жасөспірімдер мектебі, медициналық-санитарлық бөлім, емхана бар. Ақтау Қарағанды-Астана темір жолы, Петровка —Токаревка — Теміртау автомобиль жолы өтеді. Елді мекендермен ауыларалық жолдар арқылы байланысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
4. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**АҚШ-тағы қазақтар** — Америка құрлығында тұратын қазақ халқы, негізінен АҚШ және Канада елдерінде тұрады.

Тарихы
------

АҚШ-қа қазақтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көшіп бара бастады. Негізінен, АҚШ-тың қазақ халқын бірнеше топқа бөлуге болады.

* Бұрынғы КСРО азаматтары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түсіп, Алмания аумағындағы концентрациялық лагерьлерде ұсталған, одақтастар әскерлері азат еткеннен кейін және тексеруден өткен соң өздерінің өтініштері бойынша Түркияға тұруға жіберілген, сосын Түркиядан Штаттарға көшіп барған, онда қазір олардың екінші және үшінші ұрпақтары тұрып жатыр;
* Түркиядан келген қазақтар, түрік еңбек көші-қонының құрамында келіп жұмыс тапқан, бес жыл тұрақты (ешқайда шықпай) тұрғаннан кейін АҚШ азаматы мәртебесін алған;
* ҚХР-нан келген қазақтар, АҚШ-қа Жапония, Тайвань арқылы Тынық мұхитты кесіп өтіп, Тынық мұхит жағалауында оқуға немесе жұмыс істеуге қалып қойған, сосын елде тіршілік ету мүмкіндігіне ие болған;
* Қазақстан Республикасынан келген қазақтар, оқуға немесе жұмыс істеуге келген;
* АҚШ азаматтарымен этникааралық некеге тұрып, азаматтық алғандар.

АҚШ мультимәдени және полиэтникалық ел ретінде көшіп-қонған қазақтарды 1960 жылдардың ортасынан бастап, 1965 жылғы көші-қон заңын ырықтандырғаннан кейін тарта бастады. «Америка этникалық топтарының Гарвард Энциклопедиясына» сәйкес 1960-жылдары АҚШ-та 20 шақты қазақ отбасы болған. Бұл 20 отбасының 13-і осы елге 1960-жылдардың ортасында көшіп келіп, Нью-Йорк, Вашингтон (Колумбия округі) метрополиінде және Калифорния штатында қоныстанған бұрынғы вермахт тұтқындарының отбасы. Бұл облыстарға қоныстануды мына көрсеткіштер бойынша таңдаған, жұмыс табу мүмкіндігі, онда тұрып жатқан өз этникалық топтарының өкілдерінің болуы, бұрынғы тұрған жеріне шамалы болса ұқсас климат жағдайы, жоғары оқу орындарының болуы. АҚШ қазақтарында моноэтникалық және этникааралық некелер байқалады. Этникааралық некелер аға буынға тән. Керісінше, диаспораның екінші, үшінші буын жастары өмірлік серіктерін қазақ ортасынан табуға тырысады, бұдан этникалық сәйкестілікті сақтауға арналған стратегия айқындалады. Басқа диаспораларға қарағанда АҚШ-тағы қазақтардың саны аздығынан және америкалық қоғам тіршілігінің барлық саласына ықпал ету мүмкіндігі болмағандығынан маңызды проблемаларын бірлесе шешуге болатын өз қоғамы да жоқ. Британиядағы сияқты америкалық қазақтарға да басы бірікпеушілік тән. 1996 жылы Индиана университетінің (Блумингтон) жанынан Қазақ студенттік ассоциациясы құрылды, ол жыл сайын Наурызды тойлайды, қазақ халқының салт-дәстүрлерімен және әдет-ғұрыптарымен таныстырады, тақырыптық конференциялар өткізеді. АҚШ-тағы қазақ диаспорасы Қазақстан Республикасы қазақтарының АҚШ азаматтарымен жасалған этникааралық некелерінің, сондай-ақ америкалық өкіметтің Қазақстанның көрнекті ғалымдары мен мамандарына осы елде тұрып, қызмет ету мүмкіндігін беруі арқасында өз қатарларын толықтырып отырады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Ашхабад облысы** — Түрікмен КСР аумағында 1939-1959 және 1973-1988 жылдары болған әкімшілік бірлік.

1992 жылы бұрынғы облыс аумағында Ахал уәлаяты құрылды, астанасы алдымен Ашхабад қаласында болды, кейінірек Ашхабад жеке әкімшілік бірлікке алынып, Әнеу уәлаят орталығы болды.

Жер аумағы — 95,4 мың км². Халқы — 875 мың адам. (1987 ж.), оның ішінде қала халқы — 62%. Әкімшілік жағынан 8 ауданнан тұрды, оған 2 қала, 12 кент кірді (1987).

Әкімшілік орталығы — Ашхабад қаласы.

Жер аумағының көп бөлігін Қарақұм шөлі алып жатқан ойпатты жазық, оңтүстігін орта биіктіктегі Көпетдақ таулары алып жатыр.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1939 жылғы 21 қарашадағы Жарлығымен облыс құрылып, құрамына Ашхабад, Қызыларбат қалалары және 11 аудан: Ашхабад, Бәһерден, Көктепе, Ербент, Кахка, Қарақала, Қызыларбат, Қызылетрек, Киров, Серахс және Тежен кірді.

1941 жылы Ербент ауданы таратылды. 2 жылдан кейін Қызылетрек ауданы Красноводск облысына берілді.

1947 жылы жойылған Красноводск облысы құрамынан Хасанқұлы, Қазаншық, Қызылетрек және Красноводск аудандары Ашхабад облысына берілді. 1951 жылы Құмдақ және Желекен аудандары құрылды.

1952 жылы Красноводск облысына Хасанқұлы, Қазаншық, Қызылетрек, Красноводск, Құмдақ және Желекен аудандары қайтадан кірді. 1955 жылы Красноводск облысы қайтадан таратылған кезде бұл аудандар Ашхабад облысына қайта оралды. Бір жылдан кейін Құмдақ және Желекен аудандары таратылды. 1959 жылы 25 мамырда Ашхабад облысы таратылды.

1973 жылы 27 желтоқсанда Ашхабад облысы қалпына келтіріліп, 6 ауданға: Ашхабад, Бәһерден, Көктепе, Кахка, Серахс және Тежен бөлінді. 1975 жылы Киров ауданы құрылды. 1977-1988 жылдары Гәуір ауданы болды. 1988 жылы 25 тамызда облыс қайтадан таратылды.

Тұрғыны
-------

1939 жылы облыста 367,6 мың адам тұрды. Соның ішінде түрікмендер – 58,3%; орыстар – 28,1%; армяндар – 2,6%; украиндар – 2,4%; әзербайжандар – 1,5%; татарлар – 1,2%; ирандықтар – 1,1%. 1987 жылға қарай облыс халқының саны 875 мың адамға дейін өсті.

Табиғаты
--------

Климаты күрт құбылмалы. Негізгі өзені – Тежен. Қарақұм арнасы.

Экономикасы
-----------

* Машина жасау (оның ішінде мұнай, химия, электротехника) және металл өңдеу, жеңіл өнеркәсіп (тоқыма, аяқ киім және т.б.), тамақ және дәмдеуіш (соның ішінде жүзім өңдеу) өнеркәсібі, құрылыс материалдары (цемент, шыны) өндірісі дамыған.
* Негізгі өнеркәсіп кәсіпорындары Ашхабад, Тежен, Бабадайхан қалаларында орналасқан.
* Егіншілік негізінен суармалы (Қарақұм арнасы). Мақта, дәнді дақылдар, көкөніс және бақша дақылдары егіледі. Жеміс өсіру. Жеміс шаруашылығы. Жүзім шаруашылығы. Қой (оның ішінде қаракөл), ірі қара, асыл тұқымды жылқы өсіріледі, құс шаруашылығы. Жібек шаруашылығы.
* Шипажайлары: Фируза, Арышман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ербент ауданының таратылуы // *Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының Жоғарғы Кеңесі хабаршысы* : газет. — 1941. — № 33 (108). — б. 2.
**Штамм**  (*немісше stamm – негізі*) – морфологиялық және биологиялық қасиеттері бірдей микроорганизмдердің таза дақылы. Бактериялардың бір түріне жататын әр түрлі Штаммдар өздерінің бірқатар қасиеттері (антибиотиктерге сезімталдылығы, өзгергіштігі, уытты заттарды, ферменттерді түзгіштігі) жағынан бір-бірінен айырмашылығы болуы мүмкін. Штаммдарды антибиотиктер, витаминдер, ферментер, т.б. биол. активті заттар өндіру мақсатында қолданады. мысалы , ірі қаралардан бөлініп алынған ішек таяқшасының, олардың шошқадан бөлініп алынған Штаммдарына қарағанда бірқатар айырмашылығы болады. Сол сияқты іш сүзегінің қоздырғышы судан бөлініп алынса – су Штаммы, ал қаннан бөлініп алынса – гемоштамм деп аталады. Ауру қоздырғыш микробтардың әр түрлі Штаммдары сырқаттың өту жағдайына (ауыр, жеңіл, т.б.) түрліше әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Абыралы ауданы** — 1928-1955 және 1990-1997 жылдары болған Қарқаралы округі, Шығыс Қазақстан және Семей облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Қайнар ауылы.

Тарихы
------

Абыралы ауданы 1928 жылы Қарқаралы округінің құрамында құрылды. 1930 жылдан - Қазақ АКСР-іне тікелей бағыныста, 1932 жылдан — Шығыс Қазақстан облысының құрамында.

1939 жылы 14 қыркүйекте Абыралы ауданы Семей облысының құрамына енді. Сонымен бірге оның құрамына Алғабас, Дегелең, Қараөлең, Көкшетау, Қоныстан, Сарыапан, Тайлан, Таңат, Татан, Ұзынбұлақ және Шаған ауылдық кеңестері кірді.

1954 жылы Сарыапан ауылдық кеңесі Алғабасқа, Таңат Шағанға, Татан Көкшетауға қосылды. Қоныстан, Дегелең, Тайлан және Ұзынбұлақ ауылдық кеңестері жойылды.

1955 жылы 22 қаңтарда Абыралы ауданы таратылды. Сол уақытта Қараөлең мен Шаған ауылдық кеңестері Семей облысының Абай ауданына, Алғабас ауылдық кеңесі — Қарағанды облысының Қу ауданына, Көкшетау ауылдық кеңесі — Қарағанды облысының Қарқаралы ауданына өтті.

1990 жылы 15 желтоқсанда Абыралы ауданы қалпына келтірілді. Оның құрамына Семей облысы Абай ауданының Абыралы, Ақбұлақ, Қараөлең, Сарғалдақ ауылдық кеңестері және Қарағанды облысы Егіндібұлақ ауданының Алғабас ауылдық кеңесі кірді. Бұрын аудан аумағына кірген Ақтайлақ, Томар ауылдық кеңестерінің аумағы Қарқаралы ауданының құрамында қалды.

1991 жылы Айнабұлақ және Социалистік Қазақстан ауылдық кеңестері құрылды.

1994 жылы Социалистік Қазақстан ауылдық кеңесі Таңат ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1997 жылы 3 мамырда Семей облысының таратылуына байланысты Абыралы ауданы Шығыс Қазақстан облысына берілді.

1997 жылы 23 мамырда Абыралы ауданы жойылып, оның аумағы Семей қаласының қарамағына өтті.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Таратылар алдында ауданның 6 ауылдық округі болған: Абыралы, Айнабұлақ, Ақбұлақ, Алғабас, Қараөлең, Таңат.

Халқы
-----

| 1939 |
| --- |
|  6014 |

Әдебиет
-------

* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

Тағы қараңыз
------------

* Абыралы көтерілісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абыралы ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 ақпан 2020.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 қазан 2019.
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**Шатьял** — Пәкістанның солтүстігіндегі Гилгит-Балтистан аймағындағы Қарақорам тас жолындағы археологиялық маңызы бар транзиттік станция.

Орналасқан жері
---------------

Шатьял — негізінен дүкендерден, демалыс орындарынан және сарайлардан тұратын маңызды транзиттік станция. Ол 60 шақырым Гилгит-Балтистандағы Инд өзенінің жанындағы жоғарғы Инд алқабындағы Чиластың батысында. Тарихи тұрғыдан ол Сват алқабын, Гилгит, Чилас және Читралды байланыстыратын ескі бағыттар мен айналма жолдардың түйіскен жері ретінде әрекет етті.

Археологиялық ескерткіштер
--------------------------

Тарихи жол айрығы ретінде көптеген саудагерлер, будда миссионерлері, соғдылық көпестер мен қажылар Шатьялдан өтті, артында граффити мен жартастағы жазулар қалды. Үнді өзеніндегі Шатьял көпірінде 1000-нан астам жазулар мен 700 петроглифтерді табуға болады. Иран көпестері соғды тілінде 3-7 ғасырларға жататын 550-ден астам жазу, жойылып кеткен бактрия тілінде тоғыз және орта парсы және парфия тілдерінде екі жазу қалдырды. Бұл жазулардың көпшілігі қысқа, тек саяхатшылардың есімдерінен тұрады, бірақ кейбір жағдайларда екі немесе одан да көп отбасы мүшелерінің есімдері де айтылады. Көптеген жазуларда келу күні де айтылады, бірақ бұл сапардың күні немесе жылына қатысты екені белгісіз. Сюзан Уитфилдтің «*Жібек жолы бойындағы өмір»* кітабының тақырыбы болып табылатын Самарқандық атақты көпес Нанайвандак мұндай жазудың ең ұзын нұсқасын жазды:

> Нарисафтың (ұлы) Нанай-вандак (осында) оныншы күні келіп, қасиетті жер Қарттың (ол) рухынан рақым сұрады. Мен Харвандан өте тез жетемін және көремін (менің) ардақты ағайын сау (денсаулықта).

Бұл ирандық жазбалар сол кездегі соғдылықтардың атау дәстүрлері туралы түсінік беруде маңызды, өйткені олардың кейбіреулері зороастризм және басқа құдайларға сілтеме жасайтын теофориялық. Бұл жазбалар нақты дата мен кезеңді көрсетпесе де, олардың көпшілігі Сасанилер кезеңіне (224-651 жж.) жатады деген болжам бар.

Жартастарда ежелгі брахми және кхароштхи тілдеріндегі жазулар мен граффитилер табылған, бұл жердің буддалық ғибадатханасы болғанын көрсетеді. Буддистік саяхатшылар бұл жазулар мен өнер туындыларын, әсіресе ступа мен Сиби Джатака сызбалары бар үлкен триптихты қастерлеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Introducing Shatial.  Lonely Planet. Тексерілді, 21 наурыз 2013.
2. 1 2 3 4 5  Williams, N. Sims. "The Iranian Inscriptions of Shatial". *The Journal of the International Association of Sanskrit Studies* **23–24** (Epigraphical and Numismatic Studies): 523–541. ISSN 1023-3881.. Retrieved 22 March 2013.
3. ↑

Қосымша оқу
-----------

* Үлгі:Cite thesis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Нормативті бақылау | 
VIAF: 241854084 |

 |
**Евлампий Иванович Антоновский** - 1903- өлген жылы белгісіз), кен инженері. Ленинградтың тау-кен институтын бітірген. 1931 жылы сол институттын аспирантурасыңда жүргенде Қоңырат кені тотыққан сульфид рудасынан молибденді бөліп алу мәселесімен
шұғылданды. 1933-38 жылдары Балқашта жұмысшы факультетін ұйымдастырып, оны басқарды. 1939 жылы
жартылай өңдіріс жағдайыңда бірінші рет молибден концентраты (кальций молибдады) алынды. Антоновскийге
1942 жылы КСРО Халық комиссарлар кеңесі қаулысымен Сталиндік сыйлық берілді. Ұлы Отан соғысында осы фабриканын бастығы болып тұрғанда, Балқаш молибден өнімі танкілердің оққағарын
жасап шығаруға пайдаланылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
АҚШ қалашығындағы балалар футболы
Судағы жүгіру
Жүгіру жаттығудың танымал түріне айналды
**Дене жаттығулары** — белгілі бір мақсаттарға жетуге (қозғалыс міндеттерін шешуге) бағытталған үздіксіз бір-бірімен байланысқан қозғалыс қимылдарының жиынтығы. Жарыстық спорттық жаттығуда қозғалыс әрекеттерінің тұтастығы барынша жоғары спорттық нәтижелерге жетуге бағытталған. 

Дене жаттығуының ең көбірек жалпы физиологиялық жіктелуі сол жаттығуды орындауға қатысатын денедегі еттер белсенділігінің үш негізгі сипаттамасына: 

1. белсенді еттер салмағының көлеміне;
2. еттердің жиырылу түріне (статикалық немесе динамикалық);
3. жиырылудың күші және қуаттылығына байланысты.

Белсенді еттер салмағының көлеміне байланысты дене жаттығуын шектелген (жаттығуларды орындауға бүкіл ет көлемінің үштен бірінен азырақ қатысқандар); аймақтық (жаттығуларды орындағы бүкіл ет көлемінің жартысынан астамы қатысқанды) деп бөлінеді. Спорттық жаттығулардың басым көпшілігі оның ауқымына байланысты. Сол жаттығуды орындауға қатысатын негізгі ет топтарының жиырылу түріне сәйкес, олар 

1. статикалық
2. динамикалық болып бөлінеді.

*Статикалық* жаттығуға ұстап тұратын қалыпты қамтамасыз ететіндерді (мысалы, гимнасшы мен мәнерлеп сырғанаушыда) жатқызады. 

Дегенмен дене жаттығуының көпшілігі *динамикалық* (жүру, жүгіру, жүзу) болады. 

Күштің, қуаттылықтың және олармен байланысты жұмыс жасаудың ең жоғары ұзақтығы көрініс беруіне қарай дене жаттығулары күшті, шапшаңдық - күштілікті және шыдамдылықты арттыратындар болып үш топқа бөлінеді. Қимылдың аз ғана шапшаңдығымен (сыртқы үлкен қарсылықпен) статикалық немесе динамикалық режимде көрініс беретін негізгі еттердің барынша жоғары немесе барынша жоғары шамасындағыларды күш жаттығулары деп атайды. Күшті барынша кеп көрсетумен басты жаттығулардың ең жоғары ұзақтығы бірнеше секунд ғана құрайды. Үлкен қуат жұмсау, яғни салыстырмалы түрдегі үлкен күш пен жиырылу шапшаңдығы бір мезгілде көрінетін динамикалық жаттығулары шапшаңдық - күштілік жаттығулары болып табылады. Еттердің барынша жоғары қуаттылығын, жалпы қуаттылықтың 30-50 пайызын құрайтын (статикалық күш) сыртқы қарсылықтар кезінде дамытады. Күшпен жиырылатын еттер қатысатын жаттығуының ең көп ұзақтығы 3-5 сек. 2 минут аралығында болады. Шыдамдылық жаттығуына қимылды іске асыратын еттердің негізгі тобы жұмсалатын күш пен жиырылу шапшаңдығы онша кеп болмай, дамытатын жаттығуды, бірақ оларды қалпына ұстауға және бірнеше минуттен бірнеше сағаттарға дейін қайталауға болатындарды жатқызады.

Тағы қараңыз
------------

Үлгі:Portal
Үлгі:Portal
Үлгі:Portal

* Салауатты өмір салты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Қарасай стадионы** — Петропавл қаласында орналасқан футбол аренасы. Іргесі 1967 жылы қаланған. Сыйымдылығы 11 мың адам. Бұрынғы атауы — *"Авангард".*

"Қызылжар" футбол клубы өз алаңындағы кездесулерін өткізеді. 2006-08 жылдары Петропавлдағы тағы бір футбол клубы — "Авангард" та осы алаңда бірнеше кездесу өткізді. 

Көрермендерге арналған трибуна шығыс және батыс қапталында ғана. Оңтүстік және солтүстік жиектері ашық. Айналасында жүгіру жолдары бар. 

Қыс мезгілінде стадионда мұз айдындары іске қосылады.

Сілтемелер
----------

* Стадиондағы мұз айдыны Мұрағатталған 12 қаңтардың 2018 жылы.
* Рутравеллер сайтында Мұрағатталған 13 қаңтардың 2018 жылы.
*
**Теология** (гр. *theos* - Құдай және гр. *logos* - ілім, сөз) - Құдай жайлы дін ілімі. Теология ұғымын зерттеушілердің дені теистік діни ілімдермен байланыстырады. Теология ұғым ретінде христиан діні келгенге дейінгі Платон еңбектерінде де кездеседі. Платон бұл ұғымды өзінің Құдай жайлы ілімінде қолданбаса да, филос. тұрғыдан талданатын мифологияға байланысты қолданған. Кейіннен теология термині Гомер, Гесиод, Орфейдің поэмаларына қатысты қолданылып, оларды теолог деп атады. Аристотель теология терминімен «Бірінші философиясы» атап, оны Құдайлық мәңгілік заңдылықтарды зерттейтін жоғары дәрежедегі теориялық ілім деп таниды. Стоиктер теологияның үш тегін бөліп көрсетті: ақындықпен байланысты мифологиялық теология, философиямен байланысты физикалық теология, ресми дін өкілдері мен заңгерлерге қатысты саяси теология христиандықтың әртүрлі ағымдарының догматтарында да бұл терминді жиі қолданды. Бірқатар христиан апологеттері антик. философия мен теология арасында қарама-қайшылық жоқ деген пікірде болды. Теология жайлы аристотельдік түсінікті және нанымға негізделген діни сенімді үйлестіруге болады деп білді және сенді. Ал қайсыбір апологеттер бұған қарсы болып, осы тақырыптағы пікірталас ұзаққа созылды. XIII ғасырда теология - Құдай және оған сенім жайлы жүйелі ілім деген ұғым қалыптаса бастады. Теологияның негізінде метафизикалық күшке, құдіретте сенім жатқандықтан ол априорилы, яғни тәжірибе жасамай сенетін мәселе. Жалпы монотеистік діни кағидалармен сәйкестігіне орай теология терминін қазіргі Исламтануда иллахиат ұғымының баламасы ретінде қолданады. Теология аянға яғни Құдай сөзіне (қалам) негізделіп, Жаратушы болмысын материалдық дүниедегі заттар мен кұбьшыстарды талдау арқылы дәлелдейтін физикалық теология, Құдайлық бұйрық және ерік тұрғысынан адамгершілік моральдық принциптерді таңдап, Аллаһтың болмысын дәлелдейтін догмат. теология, Аллаһтың барлығы мен сипаттарын таяуда адам мүмкіңдігінің шектеулілігін, қолданатын ұғымдарының шарттылығын дәлелдеу арқылы Құдайдан барлығы мен шексіз құдіретін дәлелдеуге тырысатын негативтік теология болып методол. тұрғыда жіктеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1
**Түйіндеме** немесе **резюме** (резюме; француз тілінен алынған термин; "Айтылған, я жазылған мәселенің қысқаша түйіні" деген мағына береді) — белгілі бір тұлғаның өмірбаяны, білімі, мамандығы, кәсіптік шеберлігі, біліктілігі, икемділігі жайлы нақты, қысқа мәлімет беретін іс қағазының бір түрі.

Түйіндеме жазған адам туралы толық мәлімет беру үшін онда, оның білімі, біліктіліг, жеткен жетістігі, жұмыс тәжірибесі, не нәрсеге икемділігі бар екені жазылу керек керек. Түйіндеме кең көлемдегі визит карточкаңыз іспеттес. 

Түйіндеменің ерекшелігі – үміткердің білімі және кәсіби шеберлігі туралы мәліметтердің кері хронологиялық тәртіпте берілуі.

Түйіндеменің мазмұндық-құрылымды
--------------------------------

* аты-жөні;
* туған жылы, күні, айы, туған жері;
* ұлты;
* жынысы;
* мекен-жайы, телефоны;
* отбасы жағдайы;
* азаматтығы;
* білімі;
* бітірген оқу орындары;
* кәсіби біліктілігі мен кәсіби тәжірибесі;
* тілдік дағдылары;
* компьютерлік сауаттылығы;
* жеке қасиеттері (жауапкершілігі, адамдармен қарым-қатынас орнатуға бейімділік, ұстамдылық, мақсаттылық, ұйымдастырушылық, басқарушылық қабілеттер, ұжыммен жұмыс істей білу,стреске-төзімділік, ұқыптылық, алға қойған міндеттерге шығармашылық көзқарас т.б.)
* қызығушылығы (саяхатқа шығу, би, домбырада ойнау, кітап оқу т.б.) туралы мәлімет, қосымша ақпараттар (мақтау грамоталары, сертификаттар, наградалар, патенттер т.б.)

Тағы қараңыз
------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------
XIX ғасырдағы Пьетро Марубидің суретінде юблета киген Грудеден келген әйел.
**Джублета** (алб. Xhubleta) — албан әйелдері киетін, толқынды, қоңырау тәрізді халық юбка. Ол әдетте екі белдік арқылы иыққа ілінеді. Албан ұлттық киімінің бір бөлігі, онда 13—17 жолақ және 5 киіз бар. Кеуде және алжапқышпен жабылған джублетаның бөлігі тоқылған қара жүннен тоқылған. Артқы бөлігінде қоңыраудың пішіні ерекшеленеді.

Джублета — бұл ерекше пішіні, құрылымы және безендіру жүйесі үшін ерекше көйлек түрі. Оны Солтүстік Албания, Косово, Солтүстік Македония және Черногориядағы албандар киеді. Джублета екі түрі бар: біреуі тар, екіншісі үлкен. Түстерге келетін болсақ, қазіргі кезде тек екі түс қолданылады: ақ — күйеуге шықпаған әйелдер үшін және қара - үйленгендер үшін, дегенмен бұрын XVII ғасырдағы автор куә болғандай, көптеген түстер қолданылған, павлин Келменд әйелдері киетін джублета сияқты көп түстерге ие болмады. Соңғы екі ғасырда түстердің азаюы оны тек шалғай таулы аймақтарда ғана қолданудың шектелуімен байланысты деген пікір бар.

Джублета 2022 жылы ЮНЕСКО-ның шұғыл қорғауды қажет ететін материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізді.

Тарихы
------

Джублета ежелгі шығу тегі бар. Ол Боснияда, сонымен қатар Жерорта теңізі аймағының басқа аймақтарында табылған кейбір неолит дәуірінің қайраткерлеріне ұқсастықты білдіреді, біздің дәуірімізге дейінгі екінші мыңжылдыққа жатады және сәйкесінше ескі Жерорта теңізі өркениетімен байланысты. Ол әдетте күннің, айдың, жұлдыздардың, қырандар мен жыландардың символдары сияқты ежелгі пұтқа табынушылықтың албан символдық элементтерімен безендірілген. Көбінесе геометриялық ою-өрнектер бұл костюмнің архаикалық сипатын көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Gjergji Andromaqi* Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution —  Academy of Sciences of Albania, 2004. — P. 153. — ISBN 978-99943-614-4-1.
2. 1 2 3  Shqiptarët dhe trojet e tyre —  8 Nëntori, 1982. — P. 136–138.
3. 1 2 3  Etudes et documents balkaniques et méditerranéens —  Paul Henri Stahl, 2001. — P. 34–37.
4. ↑  UNESCO - Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage  (ағыл.).
5. ↑  Xhubleta shqiptare, tashmë pasuri e gjithë njerëzimit, UNESCO e merr në mbrojtje bashkë me dijebërjen e saj! Margariti: Vendim unanim, copëz Shqipërie për botën - Shqiptarja.com (sq).
6. ↑  Gjergji, 2004, p. 185
7. ↑  Database of Cultural Heritage of Kosovo.
8. 1 2  Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing around the World [2 volumes]. — ISBN 9780313376375.
Иллирия және Дардания Корольдігі
Глазинак-Мати мәдениеті
**Ежелгі Иллирия мәдениеті** немесе **Иллирия мәдениеті** (алб. Kultura ilire) — орта қола дәуірінде және әсіресе соңғы қола дәуірінің соңында барған сайын айқын белгілерімен ерекшелене бастайды. Керамика типтік элемент ретінде шетінен шығып тұрған екі тұтқасы бар пішіндерді кеңінен қолданумен, сондай-ақ геометриялық өрнектермен безендірумен сипатталады. Бұл кезде алғашқы бекіністі қоныстар құрылды. Жергілікті металлургия Эгей теңізінің прототиптері негізінде әр түрлі қару-жарақ түрлерін көркемдік формалар әзірлеген. Негізгі құралдар жергілікті «далмато-албан» және «шкодран» типтерінің осьтері, сонымен қатар қос балтаның оңтүстік түрі болды. Рухани мәдениет сонымен қатар археологиялық жәдігерлердің бай материалы табылған қорғандармен (тұмылдар) жерлеу рәсімінен көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Lafe, Emil, ed (2008). "Fjalor Enciklopedik Shqiptar" (in sq). *(Encyclopedic Dictionary of Albania)*. **2**. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë. pp. 977–978. ISBN 9789995610272. OCLC 426069353. .
2. ↑  Ceka, Neritan (2005), *The Illyrians to the Albanians*, Publ. House Migjeni, ISBN 99943-672-2-6,
3. ↑  Үлгі:Cite thesis
4. ↑  Kurti, Rovena (2017). "On some aspects of the Late Bronze Age burial costume from north Albania". *Proceedings of the International Conference "New Archaeological Discoveries in the Albanian Regions" 30-31, January, Tirana 2017*. .
**Маяқұм ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Бестам, Қостерек, Маяқұм ауылдары кіреді. Орталығы – Маяқұм ауылы. Округ құрамында болған *Аққұм*, *Ешкіқора* ауылдары 2020 жылы таратылған.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бестам ауылы | 148 | ▼109 | 73,6 | 69 | ▼55 | 79,7 | 79 | ▼54 | 68,4 |
| Қостерек ауылы | 697 | ▼579 | 83,1 | 368 | ▼307 | 83,4 | 329 | ▼272 | 82,7 |
| Маяқұм ауылы | 3000 | ▼2634 | 87,8 | 1525 | ▼1381 | 90,6 | 1475 | ▼1253 | 84,9 |
| **Жалпы саны** | 3845 | ▼3322 | 86,4 | 1962 | ▼1743 | 88,8 | 1883 | ▼1579 | 83,9 |

Тарихи деректер
---------------

Маяқұм ауылының маңында тарихы тылсым көптеген ірілі-ұсақты қалалардың орны төбешікке айналған. 
Олар: Оқсыз, Тектұрмас, Бөріойнақ т.б төбелер.

Орта ғасырлық қала - Оқсыз ("Уәсіж", "Васидж") атына сай оқ-дәрі шығарумен айналысқан. Бұрынырақта Ұлы Жібек жолының бір бағыты осы Оқсыз арқылы өтетін. Себебі Отырарға жақын, экономикалық байланысы тығыз болған. Сондай-ақ Оқсызда Әлемнің екінші ұстазы Әбу Насыр Әл-Фараби дүниеге келген. Оның әкесі әскери адам болған, сондықтан Әл-Фарабидың Оқсызда туылуы деген дерек тегін емес. Мұны әлі де нақты зерттеу керек. Көптеген оқулықтарда Әл-Фарабидың туған жері Отырар саналады, бұл дұрыс та. Себебі ара қашықтығы жақын, екі қала арасындағы байланыс қоян-қолтық дәрежеде болған, сондықтан Оқсыз Отырардың бір бөлігі болуы да ықтимал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түркістан облысы Отырар ауданының бірқатар елді мекендерін тарату туралы
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Отырар ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Аққұм •
 Ақтөбе •
 Балтакөл •
 Көксарай •
 Қарақоңыр •
 Қарғалы •
 Қоғам •
 Маяқұм •
 Отырар •
 Талапты •
 Темір •
 Шәуілдір •
 Шілік 
 |

 |
Сызықшалы код (EAN128)
**Сызықшалы код** (ағылш. *barcode*, нем. *Strichcode*) жуандығы әртүрлі параллель сызықшалар немесе бостықтардан тұратын және оптикалық техника құралдармен оқыла алатын графиктік жазба. Бұндағы код сөзі кілттелгендікті емес, бинарлық символдардан тұратын мағлұматтың бейнеленуінен негіз алады. Сызықшалы кодта берілген мағлұмат оптикалық оқу құралдары (мысалы, сканер немесе камера) көмегімен оқылып, электронды түрде өңделеді.

Сызықшалы код
-------------

### Сызықтық

Сызықтық код
Сызықтық (кәдімгі) деп бір бағытта тігінен оқылатын сызықшалы кодтарды атайды. Бұндай сызықшалы кодтар көбінесе кіші көлемді ақпаратты сақтауға келеді.

### Екі өлшемді код

2D-код
Екі өлшемді кодтар мағлұматты сызықша пішінде емес, ақ және қара нүктелер пішінінде жазықтық бетінде сақтайды. Бұндай кодтар үлкем көлемді ақпарат сақтауға мүмкіндік береді.

Қолданыс аясы
-------------

### Сауда

### Логистика

Қызықты мәлімет
---------------

Алғаш рет сызықшалы кодпен сатылған тауар - Wrigley’s сағызы. Ол 1974 жылы 26-шы маусым күні сағат 08:01-де сатылған. 

Штрих-код – бұл цифрлардың штрих және аралық түрінде графиктік өрнектелуі, оған енгізілген ақпараттарды автоматты қондырғылардың оқуына арналған. Ондағы сол жақта бірінші орналасқан 2 немесе 3 цифр тауар өндіруші елді білдіреді. Елдерге кодты EAN Халықаралық қауымдастығы береді. Штрих-кодтағы елдердің префикстары: 000-139 – АҚШ, 400-440 – Германия, 460-469 – Ресей, 487 – Қазақстан, 690-699 – Қытай, 869 – Түркия.
### Магнетар

**Магнетар** - аса қуатты магнит өрісіне ие нейтронды жұлдыздың түрі. Магнетар бойындағы өріс күшті электромагниттік радиация мен рентген сәулелерінің шығарылуы нәтижесінде пайда болады. Теориялық түрде магнетарлардың бар болуы 1992 жылы Роберт Дункан және Кристфер Томсонмен ұсынылған, ал 1998 жылы Бүркіт шоқжұлдызындағы SGR 1900+14 жұлдызынан шыққан қуатты гамма және рентген жарқылдарын бақылау барысында дәлел алынған. Жорамал бойынша алғаш магнетар 1979 жылы бақыланған.

### Сипаттамасы

Көбінесе жерден алыс орналасқандықтан магентар аз зерттелген нейтронды жұлдыз түрі болып табылады. Олардың диаметрі шамамен 20-30 км, дегенімен, массалары күнге қарағанда әлдеқайда ауыр. Магнетарлардың тығыздығы соншалық, оның материясының бұршағы 100 млн. тонна болады. Магнетарлардың басқа нейтронды жұлдыздардан айырмашылығы, салыстырмалы түрде баяу айналуы: қалыпты нейтронды жұлдыз өз осі бойымен бір секундтан аз уақытта айналса, магнетар әр айналымға 1-10 секунд жұмсайды. Магентарлардың өмірлік циклі өте қысқа. Олардың қуатты магнит өрісі 10 000 жыл ішінде жойылып, рентген сәулелерін шығару тоқталады. Болжамдардың бірі бойынша, біздің галактиканың пайда болуынан бері 30 млн магнетар қалыптасуы мүмкін. Магнетарлар салмағы шамасында 40 күн массасына тең болатын ауыр жұлдыздан пайда болады. Жұлдыз бетіндегі қозғалыстар әсерінен орасан зор тербелістер туындайды, бұл құбылыс көбінесе аса қуатты гамма сәулелерінің шығарылуына әкеліп соғады. Осындай сәулелер Жерде 1979, 1998 және 2004 жылдарда байқалған.

### Белгілі магнетарлар

2004 жылы 27 желтоқсанда SGR 1806-20 жұлдызынан біздің күн жүйеге келген гамма-сәулелерінің шашыны болды. Қуатты жарық жер атмосферасына 50 000 жарық жылдан артық қашықтықтан әсер етті.
2013 жылдың қарашасындағы мәліметтер бойынша 21 магнетар белгілі болды, және 5 жұлдыз растауды күтуде. Толық тізім жұлдыздар каталогында McGill SGR/AXP Online Catalog берілген..

* [1806-20] жерден 50 000 жарық жыл қашықтықта орналасқан, Құсжолы галактикасының қарсысында, Мерген шоқжұлдызында орналасқан.
* 1900+14 жерден 20 000 қашықтықта Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан. Төмен эмиссияның ұзақ периодынан кейін (елеулі жарылыстар 1979, 1993 жылдары байқалған), 1998 жылдың мамыр-маусымында жанданды. 1998 жылдың тамызында байқалған жарылыс қуаттылығы қатерді алдын алу үшін | NEAR Shoemaker аппаратының сөндірілуіне алып келді. 2008 жылдың мамырында НАСА-ның Спицер телескопы осы магнетарды қоршаған сақина затты байқады. Бұл сақина 1998 жылғы жарылыстан пайда болған деп саналады.
* SGR 0501+4516, 2008 жылдың 22 тамызында байқалған.
* 1E 1048.1−5937 - 9000 жарық жыл қашықтықта Белағаш шоқжұлдызында орналасқан. Бұл магнетар пайда болған жұлдыздың массасы күннен 30-40 есе артық болған.
* 2008 жылдың қыркүйегінде алынған ESO мәліметі бойынша магнетар болып табылатын SWIFT J195509+261406 жұлдызы гамма-сәулелерінің жарқылы арқылы (GRB 070610) анықталған.

### Дереккөздер

1. ↑  ЗВЕЗДНЫЙ ГИБРИД (rus).
2. ↑  McGill SGR/AXP  (ағыл.). *McGill SGR/AXP Online Catalog*.
3. 1 2  Strange Ring Found Circling Dead Star  (ағыл.). *Strange Ring Found Circling Dead Star*.
**Көмір кені** – көмір қоры өндірістік пайдалануға жарамды әрі тиімді дәрежеде шоғырланған кен орны. 

  

Үлкен ауданды қамтитын (мыңдаған км²) К. к-дері көмір алаптарын (бассейндерін) құрайды. Мыс. Тунгус көмір алабы (1 млн. км²), Кузнецк көмір алабы (260 000 км²), Қарағанды көмір алабы (3000 км²). Бірнеше К. к. көмірлі өлкелер (провинциялар) мен облыстарды құрайды. Алаптар көмірлі аудандарға, ал көмірлі аудандар телімдер мен шахта өрістеріне жіктеледі. Іргетас (платформа) жағдайында түзілген алаптарда (мыс. Мәскеу қоңыр көмір алабы) көмір қабаттарының саны 1 – 7, ал бөктерлік және ішкі ойпаңдардағы алаптарда (мыс. Донецк көмір алабы, Қарағанды көмір алабы) ондап, жүздеп есептеледі. Көмір қабаттарының қалыңд. бірнеше см-ден ондаған м-ге дейін, әдетте, 1 – 2 м шамасында болады. Қарағандыда көмір қабатының қалыңд. 8 м-ге, ал Екібастұзда (қ. Екібастұз көмір алабы) 160 м-ге дейін жетеді. К. к. үш топқа бөлінеді. Көмір қабаттары горизонталь немесе сәл еңіс болса, оларды 1-топқа (Мәскеу, Иркутск, Майкүбі, т.б. К. к-дері); қарапайым қатпарлы құрылымдыларын 2-топқа (Донбасс, Қарағандының Промышленная телімі), көмір қабатының құрылымы күрделі қатпарлы әрі шытынап жарылған болса, олар 3-топқа (Қарағанды алабының оңт. Кузнецк алабының солт. бөліктері) жатқызылады. Көмір қабаттарының қалыңдығына қарай К. к. тұрақты және тұрақсыз болып бөлінеді. Барлау дәрежесіне қарай К. к-нің қорлары А, В, С1 және С2 категорияларына бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балалар Энциклопедиясы", V-том
**Сьюзан Морроу**, және де **Сюзанна Морроу** (ағылш. *Suzanna Morrow*) немесе **Сьюзан Морроу-Фрэнсис** (ағылш. *Suzanne Morrow-Francis*; 14 желтоқсан 1930(19301214) — 11 маусым 2006) — жалғыз конькимен сырғанау, жұптық коньки тебу және мұз биінде өнер көрсеткен канадалық коньки тебуші. 1948, 1952 жылғы Қысқы Олимпиадаға қатысты. 

Жұптық конькимен сырғанауда Уоллес Дистельмайермен бірге өнер көрсетті және Олимпиада ойындарының қола жүлдегері (1948), әлем чемпионатының қола жүлдегері (1948), Солтүстік Америка чемпионы (1947) және Канада чемпионы (1947, 1948) атанды. Қазіргі заманғы жұптық конькимен сырғанау элементі — тодестің алғашқы орындаушылары болып саналады. 

Сонымен қатар, Морроу Канаданың атынан жеке конькимен жүгірді. 1949-1951 жылдары ол ел чемпионы болды. Ол Олимпиада ойындарына екі рет қатысты: 1948 жылы ол он төртінші орынға ие болды, ал 1952 жылы алтыншы орынға ие болды.

Морроу мен Дистельмайер Альберт Эндерс пен Сейди Эндерстің (Кембридж) басшылығымен жаттығады. 2017 жылы Эндерс қайтыс болғаннан кейін Канаданың мәнерлеп сырғанау Даңқ залына енгізілді.

Морроу — үш түрлі пән бойынша Канада чемпионатының жеңімпазы атанған алғашқы канадалық конькимен сырғанаушы — жеке коньки тебу, жұптық коньки тебу және мұз биі.

Спорттық мансабын аяқтағаннан кейін мәнерлеп сырғанау төрешісі болды. 1988 жылғы Олимпиадада төрешілерге олимпиадалық ант берді. 1952 жылдан 1995 жылға дейін ветеринар болып жұмыс істеді.

1992 жылдан бастап Морроу мен Дистельмайер Канададағы мәнерлеп сырғанау даңқы залына мүше болды.

Жетістіктері
------------

**Жалғыз сырғанаудан**

| Жарыс | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Олимпиада ойындары |  |  | 14 |  |  |  | 6 |  |
| Әлем Чемпионаты |  |  | 13 |  | 4 | 4 | 4 | 5 |
| Солтүстік Америка Чемпионаты |  |  |  |  |  | 2 |  |  |
| Канада Чемпионаты |  | 3 |  | 1 | 1 | 1 |  |  |
| Канада чемпионаты-юн. | 1 |  |  |  |  |  |  |

**Жұптық коньки тебуден**

1945-1946 —Норрис Боуденмен бірге

1947-1948 —Уоллес Дистельмайермен бірге

| Жарыс | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Олимпиада ойындары |  |  |  | 3 |
| Әлем Чемпионаты |  |  |  | 3 |
| Солтүстік Америка Чемпионаты |  |  | 1 |  |
| Канада Чемпионаты |  | 1 | 1 | 1 |
| Канада чемпионаты-юн. | 1 |  |  |  |

**Мұзда билеуден**

1945 — Норрис Боуденмен бірге

1948 — Уоллес Дистельмайермен бірге

| Жарыс | 1945 | 1948 |
| --- | --- | --- |
| Канада Чемпионаты |  | 1 |
| Вальс чемпионаты | 2 |  |

Дереккөздер
-----------


1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
Түлкі тымақ
**Тымақ**— ерлердің қысқы бас киімі. Оны аңның, малдың терісінен тігеді. 
Тымақ биік төбелі, маңдайы, екі құлағы бар, желке, жотаны жауып тұратын артқы етектен тұратын, аңның, малдың терісінен тігілген қысқы баскиім. Суықтан, бораннан қорғайтындай мол пішіледі. Сыртын берік және жақсы, қымбат маталармен тыстайды. Оның іші тері, сырты шағи, пүліш, барқыт, дүрия, тағы басқа матамен тысталады. Тымақтың құлағы мен етегінің төбемен жалғасқан жерін милық деп атайды. Екі құлақтың сырт жағынан бастыра матадан жалпақ екі бау тағылады. Етегін төбеге қайырып қою үшін тымақтың артқы жағына тобылғыдан немесе арша сияқты берік ағаштан тиек жасап қадайды. Оны құрысқақ дейді.
"Ескілік киімі" деген өлеңінде данышпан Абай былай деп суреттеген:

Күләпара бастырған, пұшпақ тымақ,
Ішкі бауын өткізген тесік құлақ.
Тобылғыдан кесіп ап, жіппен қадап,
Артын белге қыстырған бар құрысқақ.
Қазақ халқында тымақ қасиетті атрибуттардың бірі болып саналған. Шала туған баланы тымаққа салып өсірген. Сондай-ақ, жас нәресте үшін, әдетте айы-күні жетпей дүниеге келген бала үшін тымақтың да алар орны орасан. "Шала туып, тымаққа салып өсірген екен" деген сөз бар. Халықта айы-күні жетпей шала туған баланы тымаққа салып, керегеге іліп қоятын дәстүр бар. Себебі шала туған сәби ия ұстауға, ия бесікке салуға келмейді. Ал тымақ жылы, әрі бөлеуге, ұстауға ыңғайлы. Шала туған баланың неше күні кем болса, сонша күн керегенің әр басына ілініп қойылатындықтан, күн кереге басы арқылы есесптеледі. Мысалы, қырық күні кем болса, керегенің қырқыншы басына ілінген тымақтан баланы алып, жаңа туған балаға жасалатын рәсімді жасайды. Егер бала қыста туса, үй қабырғасына бірнеше шеге қағылып, соған тымақ ілінеді. Бұл да – тымақтың қадірі мен қасиетін бейнелейтін көріністердің бірі деп түсінген.

Түрлері
-------

Тымақтар терісіне қарай бота, сусар, елтірі, түлкі, барыс, бұлғын, жабағы, сеңсең, қарсақ, лақ терісінен тігілген тымақ деп те аталады. Тымақты кедейлер-сеңсеңнен, байлар бағалы терілерден тіккізген. Түлкі пұшпағы, сусар, құндыз терісінен жасалған тымақтар сәнді бағалы саналады. Түлкі тымақты қыста, пұшпақ тымақты жаз, күз маусымдарында киеді.

Вл. Плотниковтың 1859-1862 жылдары жазған қазақ киімдерінің ішінде бөрік пен тымақтың 15 түрлі үлгісі мен атаулары бар. Олар: жаба салма, қайырма, төрт сай, дөңгелек төбе, шошақ төбе, жекей тымақ. 

1. Жаба салма тымақ - түлкі терісінен, сеңсеңнен тігіледі, құлағы мол, милығы кең, төбесі аласа болады.#
2. Дөңгелек төбелі тымақ - төбесі иықсыз, милықты, жатаған келеді.
3. Шошақ төбе тымақ - төбесі иықсыз, үшкірлене биік етіп сырылады.
4. Жекей тымақ - жаз бен күзде киетін әрі сәнді, сәнді де жеңіл етіп тігілетін елтірі тымақтың түрі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті.—Алматы:«Алматыкітап» ЖШС, 2006. —384 бет, суретті. Кенжеахметулы С. ISBN 9965-24-751-X
2. ↑  Қазақ халқының ұлттық киімдері.- Алматы: Алматыкітап баспасы, 2011. ISBN 978-601-01-0526-3
**Чемпионат** — спорттың әр түрінен жыл сайын өткізілетін республикалық, еуропалық, азиялық, әлемдік, т.б. біріншіліктер. 

Ч-тың командалық, жекелей-командалық, жекелей түрлері бар. Командалық Ч-та жеңіс тұғырына команда құрамы түгел көтеріліп, барлық мүшелері чемпион атағына ие болады, мыс. футбол, баскетбол, волейбол, т.б. Жекелей-командалық Ч-та командамен қатар спорт түрінің жеке бағдарламасын орындаушылар жеңімпаз аталады, мыс. бокс, күрес, т.б. спорт түрлерінде салмақ дәрежелері бойынша чемпиондық атақ сарапқа салынады. Жекелей Ч-та спортшылар көп сайыста, жеке қашықтықтарда, т.б. жарыс бағдарламасында жеңімпаздарды анықтайды.
**Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы** – офицерлерді Қазақстан Республикасының Ұлттық Ұланына дайындауға арналған жоғары білім алу орны. 

Құрылу уақыты: 1997 жылдың 18 наурыз күні. Басқару орталығы: Қазақстанның Ішкі істер министрлігі. Түрі: Мемлекеттік әскери институт. Мекен-жайы: Петропавл қ. Юбилейная к-сі, 6.

Тарихы
------

Оку орнын құруына ықпал еткен тарихи себептер:
Тәуелсіздікті алғаннан кейін 1992 жылда Қазақстанда ішкі әскери күштерінің қалыптасуы басталды. Бірақ, офицерлердің көп білігі Кеңес Одағының басқа жерлеріне кетуінің əсерінен елімізде олардың жетіспеушілігі пайда болды. 1994 жылдан бастап ішкі әскердің басшылары қысқа мерзімді курстардан кейін прапорщиктерге офицер атақты тағайындауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, 90-шы жылдарда криминалдың қарқынды дамуы орын алды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 2 ақпандағы Қаулысымен Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Әскери институты «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды.

Институттың қалыптасуы
----------------------

1997 жылдың басында мемлекет офицерлерді дайындауға арналған əскери училище құруын қарастырды. Орналасу орны ретінде Семей жəне Петропавл қарастырылды. Бірақ, Семей қаласында ресурстардың дайын болмауына байланысты 1997 жылдың 18 науырызда 349-ші бұйрығы бойынша Петропавлда ауыл шаруашылығын механизациялау техникумының комплексінде училище құрылды.

Оқу тəртібі
-----------

Əскери институтта оқуына тек 17-21 жас аралығында əскери қызмет етпеген немесе əскери қызмет еткен 25 жасына дейінгі ерлер алынады. Бүгінгі таңда институтта 7 мамандық бойынша 4 жылдық оқыту бағдарлама өткізіледі. Мысалы:

1. Ұйымдық тактикалық
2. Əскери қамтамасыз ету (байланысты қамтамасыз ету)
3. Тыл қамтамысыз ету (артиллериялық, инженерлі-техникалық, көліктік жəне тыллық қамтамасыз ету)
4. Əлеуметтік-құқықтық жұмыс офицері

Институттың басшылары
---------------------

1. Амангелді Резуанұлы Дүкенов — 1997—2001
2. Сәбит Қамитұлы Ахметов — 2001—2003
3. Мұрат Кенжеғалиұлы Қарағұйшиев — 2003—2004
4. Рашид Хабибуллаұлы Фаткуллин — 2004—2006
5. Жұмабек Хатиоллаұлы Ахметов — 2006—;

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ұлттық ұланының Әскери институты «Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды
**Анна Ильинична Сологошвили** ( груз. ანა სოლოღაშვილი, 1882) — грузин саясаткері, Грузия Құрылтай жиналысының бес мүшесінің бірі (1919-1921), оның құрамында Сологошвилиден басқа Кристина Шарашидзе, Элеонора Тер-Парсегова-Махвиладзе, Елизавета Накашидзе-Болквадзе және Минадора Орджоникидзе-Торошелидзе болды.

Өмірбаяны
---------

 Грузияның Құрылтай жиналысы. **Сологошвили** екінші қатарда оң жақтан үшінші, сол жақта
Сологошвилидің ежелгі князьдік отбасынан.

Харьков университетінің тарих және филология факультетін тарих мамандығы бойынша бітірген.

1903 жылдан бастап Грузия социал-демократиялық партиясының мүшесі. Ол маркстік әдебиеттерді таратып, кітап саудасын ұйымдастырды, қоғамдық театр құруға қатысты. Содан соң ол қамауға алынып, сотталды.

Грузия Демократиялық Республикасының Тәуелсіздік Декларациясына қол қойды және Тифлис қалалық кеңесіне депутат болып сайланды. 1919 жылы 12 наурызда Грузия социал-демократиялық партиясының тізімі бойынша Грузия Республикасының Құрылтай жиналысының мүшесі болып сайланды. Редакциялық, зейнетақы және орталық сайлау комиссияларының мүшесі, кітапхана комиссиясының хатшысы болды. Ол бірқатар заңдар мен жарлықтарды қабылдауға бастамашы болды.

Грузияны кеңестендіруден кейін ол астыртын антисоветтік әрекеттерді жүргізді. Грузияның социал-демократиялық партиясының саяси тұтқындар мен олардың отбасыларына көмек көрсететін заңсыз әйелдер комитетінің мүшесі; 1922 жылы Комитет большевиктік режимге қарсы күресетін ұйымдардың біртұтас одағына, «Грузияның саяси қызыл крестіне» айналды.

1925 жылдан бастап Оңтүстік Осетияда сабақ берумен айналысты. 

1937 жылы оны Оңтүстік Осетия Автономиялық округі НКВД-ның облыстық бөлімі тұтқындап, антисоветтік және экономикаға қарсы үгіт-насихат, шовинистік көңіл-күй және меньшевиктердің көсемі Ноа Рамишвилимен байланысы үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді.

Дереккөздер
-----------

Әдебиет
-------

* კირთაძე ნესტან, "კაენ, სად არის ძმა შბე», 1998 ж
* სათვქთვთვთვლოს ეოვნულივვი, ,ი სათვქქქქთვლოსლოსლოსლოსალუსტოისსიოსიოსი

Сілтемелер
----------

* პირველი ქართველი პარლამენტარი ქალი ქალე
* ანნა /ოლა/ სოლოღაშვილი
* სოლოღაშვილი ანნა (ოლღა) ილიას ასული
* Грузияның конституциясын жасаған бес әйел



1. ↑
**Солтүстік Қазақстан облыстық бейнелеу өнері мұражайы** — Петропавлда 1989 жылы тарихи-өлкетану мұражайының бейнелеу өнері бөлімінің негізінде ашылды. Мұражай орналасқан ғимарат 1982 жылдан бастап республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші болып табылады. Мұражайдың ауданы 394,2 м², экспонаттардың жалпы саны 5 мыңға жуық (1996).

Алғашқы коллекциялар (қазақ суретшілерінің кескіндеме, графика, мүсіндер) 1960 жылдары Алматыдағы көркем сурет галереясы арқылы берілді, суреттер жергілікті суретшілерден сатып алынды.

Жинақ
-----

Топтаманың негізгі бөлігін атақты суретшілер Владимир Фаворский, Анна Остроумова-Лабедева, Кукрыникс, Май Митурич-Хлебников, Джордж Нисса, Михаил Майофис, Джордж Поплавский, Дометсель Тарабилденнің жұмыстары бейнеленген графика бөлімі құрайды. Рафи Хачатрян, Григора Ханджян, Луис Ортога, Херлуф Бидструп. Көрмеге қазақстандық суретшілер Валентин Антощенко-Оленев, Евгений Сидоркин, Константин Баранов, Макум Қисамединов, Темірхан Ордабеков, Павел Реченский, Василий Тимофеев, Арсен Бейсембинов, А.Сыдыхановтың жұмыстары да қойылды.

Кескіндеме бөлімінің негізгі бөлігін қазақ шеберлері Әбілхан Қастеев, Николай Хлудов, Әубәкір Исмаилов, Леонид Леонтьев, Виктор Крылов, Жаңатай Шарденов, Иван Стадничук және басқалардың шығармалары құрайды.

Мүсін бөлімі Олег Комов, Николай Никогосян, Юлия Сегал, Серенжаб Балдано, Михаил Рапопорт, Александр Эллер шығармаларымен ұсынылған.

Сәндік-қолданбалы өнер қорында орыс, украин, қазақ кестелері, Орал науалары, самауырлар, төсбелгілер, керамикалық бұйымдар, этнографиялық бұйымдар топтамалары бар. Секіндер бөлімінде ағаштан жасалған, мыстан құйылған белгішелер, жиналмалы белгішелер, белгішелер, кресттер, шіркеу ыдыстары, киімдер бар. Балалардың шығармашылық жұмыстарының жинағы бар.

1992 жылы әдеби бөлім ашылды. Бөлімшедегі жәдігерлер саны 2600 дана: қолжазбалар, жазушылардың шығармалары, жеке заттар, фотосуреттер, хаттар. Кафедра жерлес жазушылар: Мағжан Жұмабаев, Петр Ершов, Иван Шухов, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсірепов шығармаларын зерттейді.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Постановление Совета Министров Казахской ССР от 26 января 1982 года N 38 «О памятниках истории и культуры Казахской ССР Республиканского значения»
Мұстафа Балел
**Мұстафа Балел** – түрік жазушысы, аудармашы .

1945 жылы Сиваста дүниеге келді. 1964 жылы Сивас лицейін, 1968 жылы Анкара Гази институтын тәмамдайды. Францияның Poitiers университетінде магистратура дәрежесін алады. 1978-1980 жылдары Ыстамбұлдағы Ататүрік институтында XX ғасырдағы француз әдебиетін, 1980-1997 жылдары Ыстамбұлдағы Бахчелиэвлер лицейінде француз тілін және әдебиеті пәнін, 1997-2000 жылдар аралығында Аднан Мендерес атындағы Анадолы лицейінде әдебиет пәнінен сабақ берген. 1972 жылдан бастап қолына қалам алған. Алғашқыда жергілікті газет пен журналдарға мақалалар жазудан бастаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

 Мұрағатталған 2 сәуірдің 2006 жылы.
**Simon & Garfunkel** — әнші-композитор Пол Саймон мен әнші Арт Гарфанкелден тұратын американдық фолк-рок дуэті. Simon & Garfunkel жеті «Грэмми» және төрт «Grammy Hall of Fame Awards» сыйлығын жеңіп алды. 1990 жылы топ Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді. Олар бүкіл әлем бойынша 100 миллионнан астам жазбаларды сатқан ең көп сатылатын музыкалық әртістердің қатарына кіреді. Олар «Rolling Stone» журналының 2010 жылғы "Барлық уақыттағы ең ұлы 100 орындаушысы" тізімінде № 40 және "Ең керемет дуэттер" тізімінде № 3 орынға ие болды.
Музыкалық журналист Ричи Унтербергер оларды "1960 жылдардағы ең сәтті фольклорлық рок-дуэт" және онжылдықтағы ең танымал орындаушылардың бірі деп атады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Simon And Garfunkel.  Grammy.
2. ↑  The singer with Art, *The The Shuttle* (December 1, 2012).
3. ↑  "20 Greatest Duos of All Time" (in en-US). *Rolling Stone*. December 17, 2015.. Retrieved September 6, 2020.