recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Құл Шәриф** (тат. *Колшәриф/Qolşärif;*) — татар имамы, ақын, теолог, батыр, мемлекет және дің қайраткері.

1552 жылы қазанда IV Иван әскерлеріне қарсы Қазанның бір бөлігінің қорғанысын басқарған татарлардың ұлттық батыры. Шабуыл кезінде ол әріптестерімен бірге қайтыс болды. 1996 – 2005 жылдары Қазан Кремлінде қираған ескі мешіттің орнына салынған Құл-Шәриф мешіті оның есімімен аталады.

Өмірбаян
--------

Тарихи деректерде Құл Шәрифтің жақсы тәрбиеленген, текті текті болғаны айтылады.

Құл Шәриф Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтарының әулетіне жататын сәийд болып саналды. Мұны Қасым хандығынан шыққан сейіт Шақұловтардың шежіресін жариялаған қазіргі тарихшылар да растайды. 

1546 жылы әкесі Мансұр қайтыс болғаннан кейін Қазан қаласының рухани басшысы болып сайланды.

Қазан қаласының қоршауы
-----------------------

Құл Шәриф өзінің серіктерімен басқыншыларға қарсы тұрады, салған суреті Фиринат Халиков.
Қазан хандығының осынау қиын, тартысты, апатқа дейінгі жылдары. Құл Шәриф елде тыныштық орнатуға, Қазан мен Мәскеу арасындағы қарым-қатынасты бейбіт, саяси жолмен реттеуге тырысуда.

Алайда IV Иван үкіметі оның ұсыныстарын қабылдамай, Қазанға қарсы қанды соғыс бастады. Басқа амалы қалмаған Құл Шәриф өзге азаматтармен бірге елінің, халқының тәуелсіздігі үшін күреске шықты. 

Осы оқиғалардың куәгері кінәз Курбский Құл Шәриф пен оның төңірегіндегі басқа да татар асылдарының ерлікпен қаза тапқанын мойындауға мәжбүр болды.

Өлім
----

Құл Шәриф 1552 жылы қазанды басып алу кезінде қайтыс болды. Философ және тарихшы Маржани, Құл Шәриф пен оның ізбасарлары белгілі бір әскери бөлімге біріктіріліп, шайқаста қаза тапты деп жазды. Құл Шәрифтің өзі мешіттің төбесіне көтеріліп, оны өлтіріп, денесін төмен түсірді.

Сөйтіп, 1552 жылы 2 қазанда елмен бірге оның рухани ұстазы Құл Шәриф тақтан тайып, қайтыс болды.

Еңбектері
---------

Өкінішке орай, Құл Шәриф шығармаларының біразы ғана сақталған. Алайда, әдебиеттанушы Марсель Ахметзянов Құл Шәрифтің "Зафернаме-и вилайет-и Казан" (1550) шығармаларының, "Шариф Хаджитархани" және "Құл Шәриф" өлеңдерінің авторы деген болжам жасады. Шығармалар мен өлеңдерге талдау жасай отырып, Ахметзянов олардың авторы өте білімді, астрономия, тарих және басқа ғылымдарда білімі бар екенін атап өтті.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  Құл Шәриф деген кім  (орыс.).

Әдебиет
-------

* Құл Шариф және оның заманы: Татар және орыс тілдеріндегі мақалалар жинағы. – Қазан: Татар кітап баспасы, 2005. – 192 б.

Сондай-ақ қараңыз
-----------------

* Құл-Шәриф мешіті
**Құлажон**, *Қулыжон* – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Көкпекті ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 112 км, су жиналатын алабы 704 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Қалба жотасының шығысындағы абсалюттік биіктігі 1560 м болатын таулардан бастау алып, Үлкен Бөкен өзенінің сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жалпы ұзындығы 155 км болатын 50-ден астам саласы бар. Ірілері Көпірлі, Талды, Оразбай, Еспе, т.б. Аңғары жоғарғы ағысында (Глазуново ауылына дейін) тар шатқалды, Қазнақ ауылынан дейін жағалауы жарлауытты, ал Көкжота ауылынан төменде жазық, батпақты өңірмен өтеді. Жағалауында және батпақты жерлерінде қамыс, құрақ өскен. Жауын-шашын, мұздық сулармен толығады. Көп жылдық орташа ағымы Көкжота ауылының тұсында 3,53 м³/с.

Шаруашылықтағы маңызы
---------------------

Құлажоннан балық ауланады, ағаш бөренелер тасымалданады. Суы егістікке, алабы шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құл-Мұхаммед Рахима Абрарқызы** (1965 жылы туған) — "Атамұра" кітап саудасы департаментінің директоры.

1985 жылдары Алматы Кеңес саудасы техникумын тауартанушы мамандығы, 2001 жылдары Орта Азия университетінің заң факультетін құқықтану мамандығы бойынша бітірген. 1985—1992 жылдары Мақаншы, Аягөз аудандық тұтыну одақтарында тауартанушы, аға тауартанушы, 1992—1997 жылдары "Айжан" ЖШС-і кәсіпорнының директоры, 1997-2000 жылдары "Мектеп" ЖШС-інің аға менеджері, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 2000 жылдан бастап "Атамұра" кітап саудасы департаментінің директоры.

Рахима Абрарқызы Құл-Мұхаммед республикамыздың облыс орталықтары мен ірі қалаларында халқымыздың біртуар перзенттерінің есімімен аталатын кітап үйлерін ашып, ұлт руханиятының кең қанат жаюына сүбелі үлес қосып келеді. Бұл арнайы жабдықталған 45 кітап саудасы орталықтары республика тұрғындарының баспа, полиграфия өнімдеріне деген сұранысын қамтамасыз етеді. Кітап нарығы барысын бағамдап, зерттеумен айналысатын Рахима Абрарқызы — менеджмент және маркетинг саласының білікті, тәжірибелі маманы. Шығыс Қазақстан облыстық және республикалық тұтыну одақтарының Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Координаттар: 55°47′ с. е. 49°06′ ш. б.﻿ / ﻿55.783° с. е. 49.100° ш. б.﻿ / 55.783; 49.100 (G) (O) (Я)

**Құл Шариф мешіті** – Татарстандағы ең ірі мешіт. Мешіт 1996-2005 жылдар аралығында салынған. Жобаның авторлары – А.Г. Саттаров, И. Сайфуллин, С.П.Шакуров. 

Мешіт 1552 жылы Иван Грозный әскерімен Қазан қаласына шабуыл жасағанда қираған болатын. Қалақорғаған қолбасшы және соңғы имамы сеид Кул-Шарифтің құрметіне қойылған. 1996 жылы құрылыс жұмыстары басталды. Ол Қазандағы көп мұнаралы мешіт ретінде салынды. 

Құрылыс жұмыстары 400 миллион рубльге бағаланды. Қаржыны жинауға қайырымдылық қорлар ұйымдастырылып, оған 40 мыңнан аса азаматтар мен мекемелер қатысты. Мешіттің ашылу салтанаты 2005 жылдың 24 маусымында, Қазанның 1000 жылдығына орай болды. 

Негізгі төрт мұнараның биіктігі 58 м. Ешқандай көрсеткіштермен бекітілмесе де Европаның ең үлкен мешіті деп жарияланды. Мешіттің негізгі бөлмесінде қайырымдылық қорына ақша берген барлық адамдардың есімдері жазылған кітап бар. Сонымен қатар әлемнің әр тілінде жазылған, сыйлыққа берілетін Құран кітаптар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуРесейдегі мешіттер |
| --- |
|  |
| Татарстан мешіттері | 
Әшім мешіті • Борнай мешіті • Құл-Шәриф мешіті • Мыңжылдық мешіті • Сұлтан мешіті | Qolsharif Mosque, Kazan |
|  |
| Дағыстан мешіттері | 
Махачқала мешіті |
|  |
| Ресей мешіттері | 
Грозный орталық мешіті • Мәскеу мешіті • Санк-Петербург собор мешіті |
|  |
| Ислам Ресейде
Елдер бойынша мешіттер |

 |
**Мария Глебова** – журналист. .

«Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia» компаниясының басқарушы директоры. Онда корпоративтік коммуникациялар, тұтынушы маркетингі, технология және денсаулық сақтау саласындағы консалтинг жобаларын басқарады.

```
Жинақтаған тәжірбиесінің арқасында Мария «бизнес-бизнеске» бағдарламары бойынша БАҚ-пен тиімді қарым-қатынас орнату, сондай-ақ Comprass, GSM Kazakhstan, Microsoft, UNICEF және Хризотил Қауымдастығы сында тұтынушыларға әлеуметтік жауапкершілік және әлеуметтік маркетинг бойынша кеңес берумен айналысқан.
```

```
*Alcatel'* компаниясының, Технодом, Мегаспорт және Спортландия сауда желілерінің оперативтік және страгетиялық PR қызметін қалыптастыруда тәуелсіз кеңесші болған. 
```

2006 жылдан бері Халықаралық Журналистика орталығы (MediaNet) жанындағы Медиа-мектеп, сондай-ақ Халықаралық Журналистика және ҚМЭБИ-дің Ақпараттық коммуникациялар факультетінде сабақ берген. Дәл осы жылдан бастап, «Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia PR » компаниясын басқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен» Алматы, 2008 жыл. ISBN 9965-9860-7-X
**Джарир ибн Атыя ибн Хузайфа әл-Хатафи әт-Тамими** (туған жылы белгісіз — 728, 732 немесе 733 жыл, Йемен) — арабтың сатирик-ақыны. Нәдждтық тамим тайпасының Бану Куләйб ибн Ярбуға руынан шыққан. Әл-Хәджадж ибн Юсуфтың сарай ақыны болған.

Ең үлкен танымалдыққа Джарир өз заманының ақындары — әл-Фараздақпен, әл-Ахталмен және Ади ибн әр-Риқамен болған ақындық сайыста жеңіп шыққаннан кейін ие болды. Көптеген сатиралардың, панегириктердің, поэмалардың, көркем элегиялардың авторы.

Әдебиет
-------

* Джарир ибн Атийа Хатафа (орыс.) — Краткая литературная энциклопедия.

Тағы қараңыз
------------

* Араб әдебиеті
* Әл-Фараздақ
* Әл-Ахтал
Барий сульфаты
Барий сульфатының химиялық структурасы
3-D моделі
**Барий сульфаты** - бейорганикалық қосылыс, күкірт қышқылының барий тұзы. Химиялық формуласы - BaSO4. Табиғатта барит минералы түрінде кездеседі.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Түссіз кристалдық зат. Тығыздығы 4,5 г/сm³, балқу температурасы 1580°С. Суда өте нашар ериді (18°С-да 1 мг/л).

Алынуы
------

Барийдің тұздарының (хлориді, нитраты), тотығы немесе гидрототығының күкірт қышқылымен немесе оның ерітінділерімен (мысалы, Na2SO4) әрекеттескеннің нәтижесінде:

* BaCl2 + H2SO4 → BaSO4↓ + 2HCl

* Ba(NO3)2 + Na2SO4 → BaSO4↓ + 2NaNO3

* BaO + H2SO4 → BaSO4↓ + H2O

Химиялық қасиеттері
-------------------

Қойылтылған күкірт қышқылымен әрекеттескенде, нашар еритін барий сульфаты жақсы еритін барий гидросульфатына айналады:

BaSO4 + H2SO4 → Ba(HSO4)2
1600 °C температурада ыдырайды:

2BaSO4 → 2BaO + 2SO2 + O2

Қолдануы
--------

Барий сульфаты литопон ақ бояуын алуда, қағаз, резеңке, керамика өндірістерінде ауырлатқыш ретінде, рентген сәулелерін сіңіргіш келетіндіктен, медицинада ішек-қарын жолдарын зерттеуге қолданады.

Аналитикалық химияда барий сульфатын сульфат-ионын және барий ионының гравиметриялық анализінде қолданады[1].

Тағы қараңыз
------------

* Барий қосылыстары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Марит Ларсен** (1 шілде 1983, Лёренскуг, Норвегия) — норвегиялық әнші. 8 жасынан бастап скрипкада ойнай бастады. Үлкен атаққа М2М жарысында,өзінің ең жақын досы Мерион Райвенмен жеткен. Өз мансабын жеке, 2006 жылы Under the Surface деген альбом шығарумен жалғастырды.The Chase деген альбомы 2008 жылы шыққан болатын. Spark деген альбомы Норвегияда, Данияда, Швецияда, Финляндияда,ал 18 қараша 2011 жылы Германияда, Австрияда, Швейцарияда жарық көрді.

Өмірбаяны
---------

Лёренскугта туылды, Норвегияда. 5-тен 8-жасқа дейін скрипкада ойнаған. анасы пианино ойнаған, әкесі Ослодағы филармониялық оркестрде ойнаған.

M2M тобы, Atlantic Records әншісімен өнер көрсетті , бұл дуэет көптеген халықаралық жарыстарда өнер көрсеткен , 16 жасында-ақ рок-жұлдыз атанды. 2 жыллдан кейін олар бұл проектті аяқтамай қалдырып кетті. Осыдан кейін ол жеке ән айтумен қоштасты.

Қазіргі күндері
---------------

14 шілде 2014 жылы NRK P3 enru радиосында Марит Ларсен «I Don't Want To Talk About It» деген өлеңін айтты,бұл «When the Morning Comes» деген альбомынан болатын. Сингл 4 тамыз 2014 жылы шықты. Норвегияда 1 орын болды, 

«When The Morning Comes Tour» деген альбомын 14 қарашадан 14 ақпанға дейін әлемге жария етеді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* **Script error: No such module "URL".**  Марит Ларсен — ресми сайты
**Селиванова Ирина Анатольевна**— 1966 жылы 21 қазанда Қарағанды қаласында дүниеге келген.. Алматы каласындағы №108 мектепті бітіргеннен кейін Қазақстан КП Орталық Комитетінің "Дәуір" баспаханасының фототерім бөлімінде терімші болып еңбек еткен. 

1991 жылы Мәскеу қаласында электрондық беттеу бойынша компьютерлік курсты бітірген. 1992 жылы"Караван" АҚ-да беттеуші болып істеген. 

1993 жылдан бері "Жібек жолы" баспа үйінде дизайнер, компьютер орталығының меңгерушісі болып қызмет атқарады. "Баспа және полиграфия ісінің қайраткері" кұрмет белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Мария (Скобцова)**; Мать Мария ретінде танымал (қыз кезіндегі аты-жөні Елизаве́та Ю́рьевна Пиленко) – ақын, мемуарист. [1]

Өмірі
-----

1891 жылы Ригада заңгер Юрий Дмитриевич Пиленконың отбасында дүниеге келген. 1895 жылы Юрий Дмитриевич отставкаға шығып, отбасымен шарап шығарушы Д. В. Пиленко атасының шарап шығаратын өндірісі орналасқан Анапаға көшіп келеді. 1905 жылдың көктемінде Ю.Д.Пиленко Никита ботаникалық бағының директоры болады, сөйтіп жанұясымен Қырымға көшеді. Лиза Ялтадағы қыздар гимназиясында 4 сынып оқиды. 1906 жылы олар Петербург қаласына көшіп келеді. 
Лиза 15 жасынан бастап әдебиетке қызыға бастайды, шығармашыл кештерге барады.

Жеке өмірі
----------

1910 жылы 19 ақпанда заңгер, әдебиетшілердің досы Д. В. Кузьмина-Караваевпен некелеседі. 
Екінші күйеуі Даниил Скобцов және 2 баласымен Константинопльге, кейін Сербияға, ақыр соңында Парижге кетеді.

Шығармашылығы
-------------

«Скифские черепки», «Юрали», «Руфь» атты алғашқы кітаптары жарық көреді. Эсерлер партиясының мүшесі болады. Парижде жалғыз басты әйелдерге арналған жатақхананың, ал 1936-1937 жылдары миссионерлік курстың негізін салады.
Германияда тұтқындалып, Равенсбрюк лагерінде қайтыс болады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Мария Скобцова - Yad Vashem (ағылш.)
**Хасен Нарымбекұлы Бодықов** (1891 - 1974), төкпе ақын. Шет ауданының түлегі. Әкесі Нарымбек патша заманында да, кеңес тұсында да болыс болған білікті кісі. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншы-тағай бұтағынан шыққан. Ауыл молдасынан хат танып, Қарқаралыдағы орыс мектебінен дәріс алған Хасеннің көзі ашық, өнердің әр саласынан хабары мол болған. 1920 - 1922 жылдары болыстық комитетгің жауапты хатшысы, 1922 - 1924 жылдары милицияда, 1928 жылы Шет ауданы жеке шаңырак көтеріп шыққанда аудандың атқару комитетінде жауапты хатшы қызметін атқарған. Ақынның мұнан арғы өмірі зобалаңға ұласып кетеді. Хасен Нарымбекүлының шығармашылық өнерінін шыны — *«Көзбала»* дастаны. Дастан 900-ге тарта шумағган тұратын, әлденеше бөлімді, ірі шығарма. Дастанда өткен замандағы қазақ халқының тыныс-тіршілігі молынан, жан-жақты суреттеледі. Ақын шығармалары бейнелі, сұлу сурет, кұнарлы тілімен ерекшеленеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Аркадий Кемерханұлы Топаев**(1971 жылы туған), боксшы. Қаркаралы ауданының түлегі. ҚарМУ-ді бітірген (1994). Бокстан ҚР еңбек сіңген спорт шебері. Қазақстанның( 1989-1995) және КСРО-ның (1986,1987,1989), бірнеше дүркін Азияның( 1993) чемпионы. Олимпиадалык ойынға (Барселона,
1992), катысушы, Азия ойындарының (Жапония, 1994) күміс жүлдегері, Әлем кубогының жеңімпазы (Тайланд, 1999), Әлем кубогының (1994) үздік боксшысы, Қазақстан — АҚШ матчтың кездесуінін жеңімпазы (Чикаго, 1994).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Аркадий Васи́льевич Трусов** (28 желтоқсанда 1904 (10 қантарда 1905), Казан губерниясы — 14 шілдеде 1982, Ленинград) — кеңес пен ресей театр және киноның актері.Ресейдің еңбегі сінген әртісі(1942).

Биография
---------

Аркадий Трусов 10 қантарда 1905 жылы Алексеев аулында туған. 1930-жылдары Аркадий Трусов флот өнерпаздығының Кронштадтегі әртісі болды,ал 1905 жылдан - Балтийский флоттың әртісі.

Кинематографиядағы дебюты «Белинский» фильмінде болған.Сол уақыттан бастап «Ленфильмдегі» ең әйгілі актер деп саналған ( 1956 жылы ауысты), онымен 120 кино рөлдері оналынған болатын.

Аркадий 14 шілдеде 1982 жылы қайтыс болған. Ол Санкт-Петербургете Большеохтинскийзиратында жерленген.
**Аркадий Григорьевич Вовси́** (1900—1971) — кеңес және ресей театр мен киноның актері.Ресей Федерациясының халық әртісі(1962).

Биография
---------

Аркадий Вовси 1 мамырда 1900(1899 жылы) жылы Рига қаласында туған.

Аркадий Григорьевич М.А.Чехов студиясында оқыған.Сол студияны бітірген сон 1926 жылы ГИТИСте Замоскворечье театр сахнасында ойнаған.1930 жылы МХАТке көшті.1936-1938 және 1954-1955 жылдары Моссовет атындағы театрды жұмыс істеген.1938 жылы Ленин комсомол атындағы театр труппасына кірген,себебі осы театр сахнасында бірнеше рөлдер ойнаған.

Аркадий Вовсинің өнерінде нақты мінезділік,жеңішке мысқыл сезімі болған.Ол адамның ішкі дүниесің ашу білетін.

Аркадий Григорьевич режиссер-қоюшы ретінде де жұмыс істеді.Ол Ленин комсомол атындағы театрда және Мәскеу ТЮЗінде түрлі қойылымдарды қойған.1937 жылдан ГИТИСте оқытқан,ал 1959 жылдан-доцент

А. Г. Вовси 29 маусымда 1971 жылы қайтыс болған. Ол Мәскеуде Ваганьковск зиратында жерленген.
**Афонсу Энрикиш стадионы** (порт. *Estádio D. Afonso Henriques*) — Португалияның Гимарайнш қаласындағы футбол аренасы. "Витория Гимараэш" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Португалияның бірінші падищасы Афонсу Энрикиштің құрметіне солай аталған.

Сипаттамасы
-----------

Стадион 1930 жылы салынды. Сыйымдылығы — 30146 адам. 2004 жылғы Еуропа чемпионатының екі кездесуі (Дания - Италия және Италия - Болгария) осында өтті.

2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының плей-офф кезеңіндегі екі кездесу осында ойналды.

2004 жылы 25 қаңтар күні "Витория Гимараэш" — "Бенфика" матчында мажарстандық футболшы Миклош Фехер осы стадионда есінен танып құлады да, ұзамай қайтыс болды.
**Африка арасы** (лат. *Apis mellifera scutellata*) — Apis mellifera аралар тобына кіретін аралар түрі.
Африка арасын Орталық және Оңтүстік Африкадан кездестіруге болады. Олардың даму сатысы 4 кезеңнен тұрады:

* Жұмыртқа
* Дернәсіл
* Қуыршақ
* Ересек ара

Африка арасының ұрықтанған жұмыртқасынан 16 күнде ара патшасы, жұмысшы және аналық аралар, ал ұрықтанбаған жұмыртқадан 24 күнде аталық аралар ғана шығады. Африка арасының аталығы бес аптадан он аптаға дейін, ал жұмысшы аралар әдетте елу күн тіршілік етеді. Жұмысшы аралардың барлығы – тек қана аналық аралар. Ұрық салатын аналық аралардың қатары сиреген кезде жұмысшы аралар ұрық салып, ұрпақ жалғастыруға қатыса береді. Африка аралары омартасын мазалағандарға бірден шабуыл жасайды. Олар осы ашушаңдығымен ерекшеленеді және ашулары бір аптаға созылады. Африка аралары омартасының кірер есігін құрт-құмырсқалардан қорғану үшін қою балауызданған балды шырыштарымен жауып қояды. Олар Еуропа араларына қарағанда омарталарын жиі тастап кетеді.
Африка арасы шаққан кезде банан иісіне ұқсас феромон сұйығын бөліп шығарады. Оның шағуы салдарынан жылына 1-2 адам көз жұмады. Таулы және орманды жерлерде қара түсті Африка аралары кең тараса, ашық және жазық жерлерде оларға қарағанда тұмсығы ұзын, бірақ денесі кішірек сары түстілері кездеседі. Африка гибрид арасын Орталық және Оңтүстік Американың тропикалық аймақтарында жақсы бал өнімін алу үшін асырайды. Аналық Африка бал арасы бірнеше аталықтармен шағылысып, күніне 1500-ге дейін жұмыртқа салады.[1]

Галерея
-------

* араныӊ таралуы
* Араныӊ жанынан көрінісі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Африка арасы жайлы қызықты мәліметтер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер, Улы жәндіктер, 1-ші бет
**Люк Дэвид Митчелл** (ағыл. Luke David Mitchell; туған. 17 сәуір 1985, Голд-Кост, Австралия) — австралиялық телевизиялық актёр және модель.

### Жеке өмірі мен Карьерасы

Митчелл Голд-Кост қаласында туылып өскен. Оның үлкен Бенджамин Митчелл атты атақты теннисші ағасы бар. Ол 250 ең мықты теннисшілердің қатарына кіреді. Митчелл австралиялық «Домой и в путь» атты опералық қойлымында ойнап танымал бола бастады. Кейін әртүрлі қойлымдарға шыға бастады. Алғаш рет жас өспірімдік H2O телехикаясына түсті. 2009 жылы ол әйгілі актриса Ребекк Бридс пен кездесе бастаған. 2012 жылы екеуі үйленетіндерін жариялап, 2013 жылдың қаңтар айында жұп үлкен тойларын жасап өткен болатын.

### Фильмографиясы

* 2008 Neighbours
* 2008 Performance Anxiety
* 2009-2010 H2O: Just Add Water
* 2009-2013 Home and Away
* 2010 Cryptopticon
* 2013 7 Minutes
* 2013-2014 The Tomorrow People Джон Янг
* 2014 Members Only

Дереккөздер
-----------
**Он үш жылдық соғыс** (1454-66) – Тевтон ордені мен Польша корольдығы арасындағы соғыс. Грюнвольт шайқасынан (1410) кейн Поморье және Пруссия қалаларында орден үстемділігіне қарсы наразылық күшейтіп, 1440 ж. орденге қарсы Прусс одағы құрылды. 1454 ж. ақпанда одақ көтеріліс бастады.1454 ж. 6 наурызда Польша королы Каземир IV орден жері Польшаға қосылды деп жариялады. Алайда 1454 ж. 18 сентябрьде Хойниц түбінде поляк жасақтары женіліске ұшырап орден қарсы шабуылға шықты. Соғыс ұзаққа созылды. 1463-64 ж. Польша әскері елеулі жеңіске жетті.1466 ж. Торунь бітімі жасалып, соғыс Польшаның жеңісімен аяқталды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцеклопедиясы
**Дато** (Худжадзе; 1975 жыл, 25 маусым Тбилиси, Грузия) – Грузия әншісі, сазгер, мультаспапшы, әндер авторы, соул, диско, джаз, реггей, этникалық музыка элементі бар поп-музыка жанрындағы туындыларды орындаушы. [1]

Дато - Грузия, сонымен қатар ТМД елдеріне өте танымал әнші. Дато өзінің 2009 жылдың аяғына қарай жарық көрген (I Want You to Want This, I Don’t Want to Hurt You, Sand Dream) үш студиялық альбомымен Грузияда бірнеше рет «Жыл әншісі» атанады. (2000) *«Славянский Базар» фестивалі* бас жүлдесінің лауреаты, «Азия дауысы» (Алматы) фестивалі *көрермендер көзайымы* сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Кенжебек Күмісбеков** (1927 - 1987)- Қазақстанның көрнекті композиторы, Қазақстанның халық артисі, мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессоры.

Шығармашылығы
-------------

Ол А. Жұбановқа арнаған «Дала сыры» симфониялық дастанында Абайдың «Көзімнің қарасы...» деген әнінің әуенін пайдаланған. Бұл ән алғашқы кезеңде оркестрде цитата түрінде пайдаланылса, кейін әр түрлі аспаптарға ажырап, әдемі дауыстарға бөлініп, дастанның музыкалық құндылығын байыта түседі. Күмісбеков сонымен қатар Абайдың «Домбыраға қол сұқпа», «Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп...» өлеңдеріне ән-романстар жазды.

Аманат жинағы
-------------

Бұл жинаққа қазақтың көрнекті композиторы, Қазақстанның халық артисі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессор Кенжебек Күмісбековтің күйлері мен симфониялық поэмалары еніп отыр. Бұлардың қатарында "Биші қайың" (күй), "Қан сонарда" (күй), "Аманат" (күй), "Фараби сазы" (күй-поэма), "Сары-өзен саздары" (күй-поэма) шығармаларымен катар "Жастық шақ" сюитасының соңғы бөлімі "Вальс" туындылары бар.
Жинақ жалпы білім беретін орта мектептер, музыкалық арнаулы орта оқу орындары, колледждер, өнер, музыка академиясы, консерватория шәкірттері мен студенттеріне, сондай-ақ кәсіби музыканттарға арналып шығарылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Кенжебек Мұсабайұлы Барманбеков** (21 ақпан 1951 жылы, Қордай ауданы, Қасық ауылы) — суретші монументші. 1967 жылы Масанчи ауылында орта мектепті бітіріп, Бішкек қаласындағы көркем сурет училищесіне оқуға түсті. 1969-71 жылы әскери міндетін өтеп қайтқаннан кейін оқуын Алматыдағы Гоголь атындағы көркем сурет училищесінде жалғастырды. 
1973 жылдан киножарнама саласында, республикалық газет-журналдарда суретші болып еңбек етті. 1985 жылдан Қазақстан суретшілер Одағының "Өнер" комбинантында суретші- монументалист. 1990 жылдан Қазақстан Суретшілер Одағының мүшесі. Монументалды туындылары бойынша Халықаралық, республикалық көрмелерге қатысты. Туындылары шет ел және отандық коллекция жинағына енген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, Алматы, 2003
**Питер Лесли Шилтон** (ағылш. *Peter Leslie Shilton*; 18 қыркүйек 1949 жыл, Лестер, Англия) — англиялық футболшы, қақпашы.

1990 жылғы әлем чемпионатына қатысып, британдық футболшылар арасында әлем чемпионатында ойнаған ең жасы үлкен футболшы боп тарихта қалды. Ол кезде жасы 41-де еді.

1986 жылғы әлем чемпионатында Аргентинамен ойында (ширек финал) Марадона Шилтонның қақпасына екі гол соқты, біреуін кейін "Құдайдың қолы" деп аталып кеткен қолмен соғылған гол болатын.

"Британ империясы орденінің" офицері. Англия чемпионаттарында 1000-нан аса ойында алаңғаа шығып, рекорд жасады.

Карьерасы
---------

1970 жылы қараша айында ГФР құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет Англия сапында алаңға шықты. Бірақ 1980 жылға дейін Англия құрамасы сапында не Еуропа, не әлем чемпионаттарына қатыса алмады. Бұл кезде Шилтон "Лестер" сапында ойнайтын.

1974 жылы "Сток Ситиге" ауысты. Үш маусым бойы 100-ден аса ойында клубтың қақпасын қорғады. 1977 жылы "Ноттингем Форестке" ауысып, алғашқы маусымда-ақ Англия чемпионы атанды да, еурокубоктерге қатысуға мүмкіндік алды. 

1978/79, 1979/80 жылғы маусымда Еуропа чемпиондар кубогының жеңімпазы атанды.

1980 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты, топтық кезеңнің екінші турында Италияға қарссы ойында тұңғыш рет өзін ірі турнирлерде сынады. Ойында бір гол жіберіп алды, осының өзі Англияның жеңілісіне себепкер болды. Қақпашыны кінәлаған бапкер Рон Гринвуд үшінші турда Шилтонды қосалқы құрамда қалдырды.

1982 жылғы әлем біріншілігінен соң "Саутгемтонға", 1987 жылы "Дерби Каунтиге" ауысты. 1992 жылы 42 жасында "Дерби Каунтиден" кеткен соң бірнеше клубта ойыншы--бапкер қызметін атқарды.

1982, 1986, 1990 жылғы әлем чемпионаттарына негізгі қақпашы ретінде барды. 1988 жылғы Еуропа чемпионатының топтық кезеңінде екі матчта алаңға шықты. Англия екі ойында да ұтылды да, үшінші турда екінші құраммен ойнап, Шилтон емес, Крис Вуд қақпаны қорғады.

1990 жылғы әлем біріншілігінен соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Ноттингем Форест
* Англия чемпионы: 1977/78
* Лига кубогы: 1978, 1979
* Чемпиондар лигасы: 1978/79, 1979/80
* УЕФА суперкубогы: 1979

### Жеке

* Англия чемпионатының үздік футболшысы: 1987

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
Войтех Гржимали
**Войтех Гржимали** (чех. *Vojtěch Hřímalý*; 1842 жылдың 30 маусымы, Пльзень — 1908 жылдың 15 шілдесі, Вена) - чех композиторы, скрипкашы, дирижер. Войтех Гржимали (кіші) Войтех Гржималидің (үлкен) ұлы, Марияның, Иванның, Богуславтың, Яромирдің ағасы, Отакар Гржималидің әкесі.

1861 жылы Прага консерваториясын бітірген, Мориц Мильднердің шәкірті. 1868 - 1873 жылдары Прага ұлттық театр оркестрінің концертмейстері болды. 1874 жылдан бастап дирижер және Черновцы музыкалық училищесінің директоры, 1887 жылдан Львовта қызмет етті.

Оның еңбектерінен «Дуаланған ханзада» (чеш. Zakletý princ; 1872, Прага) және «Швандя дударь» (чеш. Švanda dudák; 1896, Пльзень) күлкілі опералары үлкен жетістікке жетті. Сонымен қатар, Гржимали аз адам ойнайтын және симфониялық музыкаларды, әндерді жазған.

Дереккөздер
-----------
**Вокалды-аспаптар концерті** – "Қазақтелефильм" студиясының 4 бөлімді, орыс тіліндегі, ақ-қара түсті фильм-концерті (1971 жылы) .

Мұнда халық композиторларының ән-әуендері орындалады. Кадрларда ұлттық музыка аспаптарын зерттеуші, профессор Б. Сарыбаевтың жетекшілігімен Қазақ халық аспаптар ансамблі, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртісі И. Коганның жетекшілігімен А. Жұбанов атындағы мектептің скрипкашылар ансамблі күй орындап, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артистері И. Коган, С. Коган өздерінің орындаушылық шеберлігін паш етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Bofung Printing Group** – Қытай Шыңжың «*Бауфың*» ЖШС. Шынжында Гонконг Жя биң жарнама баспа серіктестігі 1990 жылы қаржы салып құрған кәсіпорынның бөлшегі саналады. 

Серіктестік әлемдегі ең озық баспа жабдықтары мен Гонконг кәсіптік-техникалық мамандарының көп жылдық тәрбиелеуі және сапалы басқаруының нәтижесінде, өнім сапасы мен өлшемі тез өсіп, Қытай баспа кәсібінің көшбасшысына айналған. Оны Шынжын баспа кәсібіндегі «*төрт барыстың бірі*» деп атайды. 

Он жылдан аса уақытта баспа инновациялық жоспарлау, жобалау (дизайн), бет жасау, түсті баспа, түптеу, қораптау сынды жұмыс атқара отырып, қарыштап дами түскен. 2004 жылы баспа өз мұратын тек баспамен ғана шектеліп қана қоймай, сонымен қатар шаруашылық көлемін баспамен байланысты кәсіптерге кеңейту қажет деп өзгерткен болатын. 

2005 жылы баспа өзінің 15 жылдық мерей тойын атап өткен. Сол кездері баспа тобы ЖШС-ке айналған.
Баспада бес бөлімше, 1000-нан аса қызметкер жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Көрші» әмбебап мәдени журналы, № 6591-Ж, 2009, 05 ,№36
**Анджело Бадаламенти** (ағылш. *Angelo Badalamenti*, 22 наурыз 1937, Бруклин – 11 желтоқсан 2022, Нью-Джерси) — америкалық пианист пен композитор. Көбінен режиссер Дэвид Линчтің кино мен сериалдарына музыка жазған автор ретінде танылған. Жалпы алғанда, 70-тен аса кинотуындыға музыка жазып алған.

Өмірбаяны
---------

Ол Бруклинде 1937 жылы 22 наурызда туды. Шешесі Сицилиядан, әкесі континенттік Италиядан келген азаматтар еді. Балалық шақтан операмен және классикалық музыкамен әуестенген. Сегіз жастан бастап фортепианода ойнауды үйрене бастады. Жеткіншек болған кезде, музыка ойнауды үйренген ол Катскилл тауларында әншілердің гастрольдеріне аккомпанемент жасап ақша таба бастаған. Кейін ол Истман музыка мектебін және Манхэттендік музыка мектебін бітіріп шығады.

«Көк барқыт» фильмін түсіру барысында Изабелла Росселиниге ән айтуды үйретуге шақырылған Бадаламенти режиссер Линчпен достасып, көп жылдарға созылған әріптестікті сақтап тұрады. Алғашқыда Росселлини «Song to the Siren» әнін орындау керек еді, бірақ оған авторлық құқығы режиссерде жоқ еді. Сонда Линч «Mysteries of Love» атты жаңа әннің сөздерін жазып, музыкасын Бадаламентиге тапсырып қояды. Бұған қоса Бадаламентиді осы фильмде ұсақ эпизодта ойнауға шақырады.

Марапаттары
-----------

* 1990, «Грэмми» сыйлығы — «*Twin Peaks* Theme» үздік инструменталды поп-орындау
* 1992, «Сатурн марапаты» — Үздік музыка үшін
* 1993, «Тәуелсіз рух» сыйлығы — «Twin Peaks: Fire Walk with Me» үздік түпнұсқалық саундтрек
* 2005, «World Soundtrack Award» сыйлығы — Жалпы композиторлық жетістіктері үшін
* 2011, Генри Манчини сыйлығы — Америкалық сазгерлер, авторлар мен шығарушылар қоғамы атынан

Таңдаулы фильмографиясы
-----------------------

* 1986 — Көк барқыт / *Blue Velvet*
* 1987 — *A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors*
* 1990 — *Wild at Heart*
* 1990 — Твин Пикс / *Twin Peaks* (телесериал)
* 1992 — *Twin Peaks: Fire Walk With Me*
* 1995 — *La Cité des enfants perdus*
* 1997 — *Lost Highway*
* 1999 — *The Straight Story*
* 1999 — *Arlington Road*
* 2000 — Жағажай / *The Beach*
* 2001 — Малхолланд Драйв / *Mulholland Drive*
* 2002 — *Secretary*
* 2004 — *Evilenko*
* 2004 — *Napola — Elite für den Führer*
* 2004 — *Un long dimanche de fiançailles*
* 2005 — *Dark Water*
* 2006 — *The Wicker Man*
* 2009 — *44 Inch Chest*
* 2013 — Сталинград
* 2017 — Твин Пикс: Оралу (телесериал)

Актерлық жұмысы
---------------

Бадаламентидің жалғыз актерлық жұмысы «Малхолланд Драйв» фильміндегі Луиджи Кастельяни рөлі болды. Ол тағы кішкене эпизодтарда «Тікелей эфирде» және «Твин Пикс: Оралу» сериалдарында, «Көк барқыт» фильмінде пианистың рөлін ойнады.

Олимпиадаға қосқан үлесі
------------------------

Бадаламенти Барселонада өткен 1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы басты музыкалық шығарманың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Brian Wise. David Lynch's Not-So-Silent Partner(қолжетпейтін сілтеме) — The New York Times, 22-05-2005.
2. ↑  Sam Richards. Only musicians can save music — Contemporary Music Review, 12-1996.
**Мария Сергеевна Виноградова** *(13 маусым 1922 — 2 маусым 1995)* — театр мен киноның кеңес пен ресей актрисасы.Ресейдің еңбегі сінген әртісі 1987. Жақындар арасында оны Муся деп атаған.

Биография
---------

Мария 13 маусымда 1922 жылы Наволоки қаласында Кинешем ауданында Иванов обысында туған. 1943 жылы ВГИКтің актер факультетің бітірді (Г.Л.Рошаль шеберханасы) және «Союздетфильм» киностудияның актрисасы болды. Сол жерде 1940 жылдан бастап жұмыс істеді. 1945-1991 жылдары Театр-студияның актрисасы. 1949 жылдан 1952 жылға дейін - драма театрының труппасының актрисасы.

Негізгі театр амплуасы - травести.

Мария Виноградова 100-ден астам кинофильмдерге түскен.

Күйеуі - әйгілі кеңес актер Сергей Голованов.

Виноградова Мария 2 маусымда 1955 жылы Мәскеуде Хованск зиратында жерленген. Виноградованың қызы, актриса Ольга Голованова (туғ.1963) қазір ананың жұмысың жалғастырып жатыр. Яғни шетел фильмдерді жіне мультфильмдерді дубляждайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Капков С. Мастера дураковаляния. Фрагменты ненаписанной книги Киноведческие записки № 80, 2006

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 3 қыркүйектің 2013 жылы.
*
Екінші дүниежүзілік соғысынан кейін сталиндік лагерьлердегі тұтқындарлар қатарын шетел әскери тұтқындары (жапондар, румындар, немістер, венгрлер, молдавандар, литвалықтар) толықтырды. Әскерилер негізінде Қарағандыдан оңтүстікке қарай 45 шақырым жерде орналасқан Спасскідегі Песчаный лагерінде тұтқында ұсталды. Қазіргі таңда Спасск қаласының маңында мемориал қойылған, мұнда әр түрлі мемлекеттер қарағанды лагерьлерінде тұтқында болған өз азаматтарына ескерткіш белгілерін орнатқан. Өз отандастарын еске алу құрметіне иелендірген елдер ішінде - Венгрия, Жапония, Италия, Ресей, Германия, Польша, Румыния, Франция, Финляндия, Литва, Филиппин, Украина және кейбір басқа да елдер. Мұнда шаңырақ тәрізді жасалынған ескерткіш те бар – ол қарағандылықтардың қазақ жеріне жан тапсырған саяси құғын-сүргіннің барлық құрбандарына орнатқан еске алу белгісі.
**Bell & Ross** — француз сағаттарының маркасы.[1].

Тарихы
------

1992 жылы Bell & Ross компаниясының негізі қаланады. Оның негізін салушылар — дизайнер Бруно Беламиш пен кәсіпкер Карлос Росильо. Компания негізін салушылардың тегінің алғашқы буыны жаңа марка атауына негіз болады. Олар жасап шығарған сағат үлгілерінің ерекшелігі NATO мен арнайы қызметтердің де қызығушылығын тудырып, ары қарай компанияның дамуына ықпал етеді. 1995 жылы Chanel-мен келісімшартқа отырып, ауқымды нарыққа шығарылады.
Көп ұзамай компания темір сағаттар шығара бастайды. Екі жылдың ішінде компания айтарлықтай бәсекелестікке ие болып, Bell & Ross сағаттары кеңінен қолданыла бастады.

Стилі
-----

Ең алдымен, Bell & Ross сағаттары әр түрлі маман иелері қолданады. Механикалық, кварцтық үлгілерде шығарылады, жоғары және төмен температураларға бейімделген.

Сағаттары
---------

Bell & Ross сағаттарының көпшілігі жауынгерлік машинанаың аспапты тақтайын еске салады, қарапайым квадрат негізінде орналасқан қарапайым дөңгелек циферблат. Соңғы уақытта классикалық дизайннан біршама ерекшеленетін "тұрмыстық" сызғыш ретінде пайда болды. Коллекциялардың атауы оның арнайы дайындалғанына байланысты:

* BR Instrument (ең танымал және жалпы )
* Professional
* Classic
* Vintage

Дереккөздер
-----------

1. ↑
«*Цирк шеруі*» (Толығырақ), Жорж Сёра, 1888 жыл, Метрополитен өнер мұражайы
**Пуантилизм** (фр: *Pointillisme*, нақтырақ «нүктелік», фр. *point* — нүкте) — жанр немесе живопись өнеріндегі импрессионизм бағытына сәйкес келмейтін өнер бағыты. Пуантилизм негізі майлы бөлімдермен нүктелік немесе тікбұрыштық формада салынады. Ол 1885 жылы ең алғаш Францияда пайда болды. Бұл жанр адамның алдында болып жатқан физикалық қозғалысты суреттейді. Басты ерекшелігі нүкте арқылы салынған бейнеде екі немесе одан да көп бояулар салу жұмысы аяқталған соң басым бір түстің өте әдемі бейнені көрсетуі.

Тарихы
------

Пуантилизмнің өмірге келуі жас суретші Жорж Сераның қызығушылығымен және түстер теориясымен байланысты еді. Жорж Сёра, Шарль Блан, Эжен Шеврель, Огден Руд сынды атақты адамдардың еңбектерімен таныс болды және "Гранд -Жатт аралындағы жексенбі күні" атты еңбегі сәтті шығып, 1886 жылы импрессионисттердің соңғы көрмесіне алғаш рет экспанатталды. Осы бағытта Поль Синьяк, Анри Кросс, Люсьен Писсарро және 1885-1890 жылдардағы импрессионизм бағытын ұстанған Камиль Писсарро секілді суретші қызмет еткен болатын.

Пол Синьяк, "*Құдықтың жанындағы Әйелдер*", 1892, жарқын түстер мен соққылармен егжей-тегжейлі бейнеленген. Орсе Мұражайы, Париж
**Пуансеттия** (лат. *Euphorbia pulcherrima*) – сүттіген тұқымдасына жататын өсімдік.

Өсімдік туралы
--------------

Отаны Орталық Америка. Табиғатта мәңгі жасыл біржарым метрлік бұтақты өсімдік. Қазақстанда бөлме гүлдері ретінде өсіреді. Сабақтары тік жуан болады. Жапырақтарының пішіні үйеңкіге ұқсас келеді. Гүлдері майда сары түсті болады. Гүлдеріне қарағанда гүлсағақтары әдемі болады.Гүлсағақтары жапырақтарына ұқсас болып келеді, бірақ түсі қызыл, сары, күлгін түрлері бар. Желтоқсан айында гүлдейтіндіктен, көбінесе қызыл түстісі үлкен сұраныста. Сондықтан халық арасында "жаңа-жыл жұлдызы" деген атауы бар. Пуансеттияның басқа гүлдерден айырмашылығы, бұл өсімдікті гүлдету үшін жарықты азайтып, қараңғыда көбірек ұстау керек. Жаңа-жылға қарсы гүлдеуі үшін, қыркүйек айының соңына қарай, өсімдікті қораппен жауып, қараңғыда 12-14 сағаттан екі ай, гүл бүршіктері шыққанға дейін ұстау қажет.

Жарығы
------

Жарықтың жақсы түскенін қалайды. Бірақ, тіке түскен күн сәулесінен қорғау қажет.

Жылуы
-----

Қыста гүлдеу мерзімінде 14-16 ºС төмен болмағаны абзал. Гүлдеп болғаннан кейін, демалу кезеңінде салқын жерде, ал басқа уақыттарда 18-25 ºС өсе береді.

Суғарылуы
---------

Демалу кезеңінде сирек суғарады.

Ылғалдылығы
-----------

Су бүркіп ылғалдандырып тұру қажет.

Қоректендірілуі
---------------

Күзден көктемге дейін, 14-15 күнде бір рет толық минералды тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары
--------

Ақ ұнтақ құрты, трипс және өрмекші құрты, кенемен ауруы мүмкін.

Көбейтілуі
----------

Қалемше арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
Пуатье түбіндегі шайқас (732 жыл). Карла Мартелла мен (ат үстіде) Абдур-Рахманом ибн Абдаллахтың айқасы (оң жақта)
Пуатье шайқасы немес Тур түбіндегі шайқас, араб деректерінде «Шахидтер когортасының шайқасы».723 жылдың 10 қазанында Тур қаласының маңында болды.Австразий майордомы Карл Мартелл мен Әль-Андалаус әмірі Әбдірахман ибн Абдаллах арасында болды.Бұл шайқас Еуропадағы исламның таралуын тоқтатқан шешуші шайқас ретінде қалыптасқан.Бұл шайқас нәтижесі Франктердің және Каролингдет отбасының Еуропадағы гегемония жасауға негіз болды.Осындан бастап Каролингтер христиан дінін қорғаушысы болып саналып маврларға қарсы соғыс жүргізуші болды.

Тараптардың күштер
------------------

### Жауынгер саны

Шамамен;Франктер:20000-30000 жауыгер
Мүнкін;Араб халифаты: араб деректерінде 80000 жауыгер,
қазіргі тарихшылар 20000 - нан - 80000 дейін дейді.

### Әскер шығыны

Шамамен; Франктер:1500 жауынгер.

Шамамен;Араб халифаты: 10000 жауынгер және Абдур-Рахман ибн Абдаллах.

Араб жауынгерінің Франк жауынгерімен айқасы

Тағы қараңыз
------------

Халифат

Франктер
**Гелиос** немесе **Гелий** немесе **Ээлиос**) (көне грекше: Ἥλιος (Ἠέλιος)) — ежелгі грек мифологиясында күн құдайы, Гиперион (осы жерден оны лақабаты Гиперионид шықты) және Теян деген алыптардыңың баласы; кейбір нұсқаларда - Гиперион мен Ирифессаның баласы, Селена мен Эостың баласы. 

Еврипирда Гелиостың кезінен бері, барлық затты көретін күн құдайы ретінде барлығын білетін көріпкел құдай Аполлонмен; осы жерден Гелиостың басқа есімі – Фебос. Сирсалық Ферекидада, Гелиосты Зевске ұқсатады, Феаген бойынша, Гефестпен, Аполлонмен және отпен ұқсастырады. Дионисиа Скитобрахион бойынша, Гелиостың өзі – Эриданда батырылған бала. 

Коттаның сөйлегені бойынша, бес Гелиос болған:

1. Зевстің баласы, Эфирдің немересі.
2. Гиперионның баласы.
3. Гелиопольдағы Гефесттің баласы, Ниланың немересі.
4. Родостық батырлардың ұрпағы, Аканфо деген нимфа Родоста туған.
5. Колхидтағы Ээт пен Киркидің әкесі.

Гелиос Гефестке Афродита Ареспен жатады деп айтады, осы үшін Афродита Гелиостың ұрпақтарына жау болды.

Персефонаны Аид ұрлап кеткенін Деметраға айтады.

Гомер бойынша, Гелиос – сиырдың жеті табынының және қойдың жеті табынының иегері. Оның сиырлары, Сицилиядағы Артемисияда тұрды және оларды Фаэтиса мен Ламптия нимфалары бақты. Әр таңда, аспанға көтерілгенде және әр кеш Океанға түскенде, Гелиос өзінің мәңгі жас жануарларына сүйсінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орфика, фр.222 Керн
2. ↑  Гелиос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
**Қаңлы Тұрым би Шуақ ұлы** 1890-91 жылдарда өмірге келіп,1928-29 жылдары Болтай өңірінде қайтыс болды.  

Аппаз биде көп сөз есітіп,іштей шамырқанып жүрген қаңлы Тұрым,Сауранбай бидің ел билеуге жарайтынын сезіп,елді біріктіріп,оның болыс болуына ықпал жасапты-деседі.  

Тұрым биден жеткен сөздер:

…Шайтан шабыра көп болад,  

Жегенің шөп болад.  

Буйырса бір-екі түйір ет болад,  

Әр адамның астында темірден мінген ат болад.  

Ағайын бір-біріне жат болад.  

Сөйлейтін қағаз болад.

Тұрым би қайтыс болғаннан кейін ел ішіде: "Тұрым кетті - бақ кетті",- деген сөздер қалыпты.  

Асқар Тоқмағамбетов өзінің кітаптарында Сыр елін, әсіресе Қараөзектегі билер қатарына Тұрым биді қосып, оның ел билігіне араласқан нақты мысалдармен өрнектеген.

Дереккөздер
-----------

* Билер сөзі-киелі. Құраст.:Т.Дайрабай, М.Ахметов:Алматы, 2012. - 208б.
* "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Қара Арна мұнай кен орны** — Атырау облысы Атырау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 180 км жерде, Жылыой ауданында орналасқан. Кен орны 1960 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық тұрғыдан кен орны қосқанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Тұзүсті шөгінділері жиынтығының стратиграфиялық қимасында мұнайлылық төменгі бордың апт, альб, жоғарғы бордың сеноман жікқабаттарының шөгінділерімен байланысты.

Жатыс сипаты
------------

Өнімді горизонттар бетінің жатыс тереңдігі 467-1046 м арасында. Жатындардың биіктігі 15-30 м. Су-мұнай жапсары -503-1099 м-ге дейінгі белгілерде орныққан. Жатындар қойнауқаттық күмбездік. Өнімді қатқабатының қимасы терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті.

Қанығу сипаты
-------------

Ашық кеуектілік 27,2-30,2%, өтімділігі 0,215-1,605 мкм2, мұнай мен газға қаныққан қалыңдық 3,5-8,5 м, оның коэффициенттері 0,72-0,95-ке дейін ауытқиды. Батыс қанаттың төменгі бор жатындарының 3 мм-лік штуцердегі бастапқы шығымдары 21,2-38,3 м3/тәу болды. Сеноман горизонтының шығымдары темен, 3,1-3,7 м3/тәу. Газдық фактор 7,4-9,8 м3/м3. Бастапқы қойнауқаттық қысым 5,0-11,5 МПа, температура 2,5-40°С.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 0,964 г/см3. Мұнайы күкіртті 2,28 – 2,8%, парафині аз 0,18 – 0,61%. Кен орны 1974 жылдан игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ақпараттық жанр** (журналистика) – газет бетіндегі матермалдар мен радио-, телеэфирінің 50 пайызынан астамын құрайтын журналистикадағы басты жанрлардың бірі. Оған *хроника*, *шағын* және *кеңейтілген ақпараттар*, *сұхбат*, *есеп*, *суреттеме*, *репортаж* жатады. Бұлардың бәріне қойылатын талаптар ортақ. Ақпараттық жанр дәлелдер мен дәйектерден тұрады және оның құрамында әдеби көркемдеуіш құралдар қолданылмайды. Күнделікті фактілер туралы баяндайды. Егер аталған жанрды орынды, дұрыс қолдана білсе, онда олардың мүмкіндігі шексіз. Ақпараттағы жанрдағы материалдар субъективті көзқарастан, жеке тұлғаның өзіндік қорытындысынан ада болғандықтан әлем журналистикаысн зерттеушілер оны жарияланымның жоғары формасы деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет.
Үлкен Аюлы көлі, *Great Bear Lake*
**Үлкен Аюлы көлі** (*Great Bear Lake*) — Канаданың солтүстік-батысында 119 м биіктікте орналасқан көл. Ауданы 30,2 мың км², ұзындығы 280 км, тереңдігі 137 метрге дейін. Көл қазаншұңқыры мұздық-тектоникалық жолмен пайда болған. Үлкен Аюлы өзені арқылы Маккензи өзенімен жалғасқан. Суы өте мөлдір. Қазан — мамыр айлары аралығында мұз құрсанып жатады. Жағалауы биік жартасты, құзды, күшті тілімделген; қылқан жапырақты орман өседі. Кеме жүзеді. Балық ауланады. Порттары — Порт-Радий, Форт-Франклин.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Мариса Паван (итал. Marisa Pavan, 19 маусым, 1932) – итальяндық актриса, 1956 жылы «Золотой глобус» жүлдесінің номинанты атанған.

Өмірбаяны
---------

Мариса Пьеранджели 1932 жылы 19 маусымда дүниеге келген. Оның Пьер Анджели атты егіз апайы бар. Екеуі де актерлық карьераны тандаған, алайда, оның апайы 1971 жылдары дүниеден өтеді. Мариса 1955 жылы «Татуированная роза» фильмінде рөлге ие болып, танымал атанады, «Оскар», «BAFTA» және «Золотой глобус» жүлделерінің номинанты болады. Кейін Мариса «Человек в сером фланелевом костюме» (1956), «Это случилось в полночь» (1957) и «Джон Пол Джонс» (1959) фильмдерінде түседі. 1956 жылы Мариса Жан-Пьер Омонға күйеуге шығады. Олардың екі балалары бар. Кейін екеуі ажырасқанмен де, қайта некеге отырады да, Жан-Пьер Омонның өліміне дейін бірге болады(2001).

Дереккөздер
-----------

Мариса Паван
- қағаздар үшiн кеңсе жабдығы, тыс, конверт.

- тiркеушi - құжаттарды сақтау үшiн қақпалы тетiгi бар канцелярия мұқаба.

- тiзбе немесе директориясы оған қоса: тағы басқа тiзбелердiң файлдарының сақтауы үшiн файл жүйесiнiң элементi, құрылым; графикалық интерфейстердегi мұндай құрылым рұқсат беретiн экрандық объект сонымен бiрге.

- қазіргі кезде кітап, дәптерлердің сыртындағы қалық қабын, тысын осылай атап жүрміз. «Балзия кітаптың муқабасын айналдырып, ... бір ән тексін ішінен оқыды» (С. Омаров, Өмір.).

Сөз төркінін араб, парсы тілдерінен табамыз. Арабтарда «мұхабба» тұлғасындағы сөз біздің түсінігіміздегі «тығылған», «жасырынған» ұғымын береді. Араб тіліндегі бұл сөздің түбірі «хабба»— жасыру, тығу мағынасында қолданылады. Осы түбірге араб тілінде сөз алды қосымшасы (префикс) –му қосылу нәтижесінде «мұхабба» туынды тұлға пайда болған. Ойға салсақ, кітаптың ішкі беттерін сақтап, бүлінуден жасыратын осы сыртқы тысы екені де рас.

Кейде «мұқаба» сөзін парсы тілінен ауысып келген дерлік те дерек жоқ емес. Онда «моғэвва» сөзі біздің
түсінігіміздегі қалың қатырма қағаз (картон) мағынасында қолданылады. Кітап тысының көбіне осындай қағаздан жасалатынын ескерсек, онда «мұқаба» сөзінің тегі парсы тілі десек те қателеспейміз. Осы екі тілдің
бірінен ауысып келгені күмән тудырмайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Каспий маңынан Зайсанға дейін және Қазақстанның батыс бөлігінің ең оңтүстіктегі шекараға дейінгі барлық шөлді аймақтағы құмда өседі. Бұл көпжылдық ұзын да жіңішке тамыр сабақты және көптеген өрмелегіш өркендері бар - құмды қалайтын өсімдік. Ол бірінші болып жылжымалы орнығады, сосын өсіп өнген соң көп уақытқа дейін астында қалып қояды. Сабағы жіңішке , цилиндр тәрізді (ал қияқөлеңдердің көпшілігінің сабағы үш қырлы), жапырағы жіңішке оралған, ұзындығы сабағынан аспайды
Масақ саны -3-6 (төменгілері аналық, жоғарғылары аналық), күрделі гүлшоғырына жиналады. Үрме қияқөлеңнің өзіне тән ерекшелігі жеміс салу кезінде аналық күлдері (айналасындағы ) қоршаған қапшықтардың үлкейіп өсіп кетуі. Нәтижесінде үлкен (диаметрі 2 сантиметр айналасында ) үрмеҚАРЫН ТӘРІЗДІ қызыл қошқыл жіпшелермен безенген жарғақ шарлары бар жемістер пайда болады. Піскен қызғылт қызыл, сары жемістер алыс жерлерге желмен жеңіл домалап кете барады. Қияқөлеңнің өсу кезеңі ерте және өте тез. Ол наурызда өсіп өне бастайды, сәуірде гүлдеп жеміс береді. Ал мамырдың басында түгелдей қурап қалады. Бірақ жапырағы қураған күйінде күзге дейін сақталады. Күзгі жаңбыр басталысымен олар қайта жасыл түске енеді, осы күйінде қар астында қалады.

Дереккөздер
===========

Қазақстан жануарлар сериясы
**Үрмелі музыка аспаптары** - дыбысы үрлеу арқылы шығарылатын музыкалық аспаптар. 

Үрмелі музыкалық аспаптарының көне түрлері ағаштан, сүйектен, мүйізден, темірден, саздан жасалған. Олардың жетілдірілген түрлері үрлемелі музыкалық аспаптар оркестрінде, кейбір түрлері симфониялық және халық аспаптар оркестрінде қолданылады. Қазақ халқында үрмелі музыкалық аспаптарының түрлері (сыбызғы, Сазсырнай, үскірік, тастауық, бұғышақ камыс сырнай, мүйіз сырнай, керней) көп болған.

Олар қазіргі "Отырар сазы" оркестрінде, т.б. музыкалық ұжымдарда кеңінен қолданылады.

* Қазақ халқының үрлемелі музыкалық аспаптар
* Сыбызғы
* Мүйіз сырнай

Ағаштан Үрлемелі музыкалық аспаптар
-----------------------------------

Негізінен ағаштан (гобой,кларнет, флейта, т.б.) жасалған үрлемелі музыкалық аспаптар болып бөлінеді.

* Ағаштан үрлемелі музыкалық аспаптар
* Флейта
* Кларнет
* Гобой
* Фагот

Жезден жасалған үрлемелі музыкалық аспаптар
-------------------------------------------

Негізінен жезден (валторна, тромбон, труба, т.б.) жасалған үрлемелі музыкалық аспаптар болып бөлінеді. Олардың жетілдірілген түрлері (труба, тромбон, кларнет, саксофон, т.б.) үрлемелі музыкалық аспаптар оркестрінде, кейбір түрлері симфониялық және халық аспаптар оркестрінде қолданылады.

* Жезден жасалған үрлемелі музыкалық аспаптар
* Труба
* Валторна
* Тромбон
* Туба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

Тағы қараңыз
------------

* Ішекті музыкалық аспаптар
* Соқпалы музыкалық аспаптар