recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Николай Васильевич Смолич** (1888 жылы 12 маусымда Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1968 жылы 31 шілдеде дүниеден өткен) – орыс және совет актері, режиссер. .

*1944 жыл*ы *КСРО-ның халық әртісі* атағын алған. 

*1905-1908 жыл*дарда *Петербург университеті* тарих-филология факультетінде оқыған. 

*1911 жыл*ы *Петербург театр училищесі*нде оқып жүріп, драма курсын бітіреді. 

1911 жылы Николай Смолич Александрия театр тобына орналасып, *1916 жыл*дан бастап актерлікпен қатар режиссерлік қызметін атқарды. Сонымен қатар көптеген опера қойылымдарын қойған. *1930-1936 жыл*дар аралығында **Үлкен театрда** бас режиссер болып жұмыс істейді. Николай Смоличтың ұлы Д.Н. Смолич әкесінің жолын қуып, опера режиссері болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Асқын салмақ**  — үдемелі қозғалып келе жатқан күрделі жүйенің жеке бөліктерінің бір-біріне жасайтын қысымы. Ауырлық күші мен оған қарсы бағытталған тірек (дене орналасқан бет немесе нүкте) арасындағы ықпалдасу әсерінен жер бетіндегі кез келген дененің жеке бөліктері арасында қысым күші пайда болады. Тірек ықпалы салдарынан денені жаныштайтын қысымды, біз салмақ ретінде сезінеміз. Еркін түсу үдеуінен (g) артық үдеумен (a=ng, мұндағы n>1) жоғары қарай тік қозғалып келе жатқан денеге (мыс. ғарыш кемесіне немесе жүрдек лифтіге) тірек реакциясы тарапынан әсер ететін күш (Е) салмақ күшінен (Р): F=(n+1)mg=(n+1)P (n+1) есе артық болады. Осы күш әсерінен ғарышкердің денесінде, кеменің жеке бөліктерінде пайда болатын жаншылу жер бетінде қозғалмай тұрған ракета ішіндегі жаншылудан әлдеқайда артық. А. с. ғарышкер ағзасына (организміне) салмақсыздықтан гөрі күштірек әсер етеді. Бірақ бұл құбылыс аз уақыт қана (кеме қозғалтқышы жұмыс істеген кезде ғана) байқалады. А. с. күйіндегі ауыртпалықты жеңілдету үшін ғарышкерді арнаулы қондырғыға жатқызады. Сөйтіп, ғарышкердің өсіп кеткен салмағы — ол жатқан бетке біркелкі таралады әрі қан айналымы да елеулі өзгеріске ұшырамайды.
Көшеге қазақтың арда ұлы, аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, жазушы, ақын Асанбай Асқаровтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен әкімшілігінің бірлескен
06.04.2004 № 2/270 шешімі) берілген. Асқаров Асанбай - Алматы қалалық атқару комитетінің төрағасы, Алматы, Жамбыл, Шымкент облыстарының бірінші хатшысы қызметтерін атқарған, Қазақстанның өркендеуіне өлшеусіз үлес қосқан қайраткер. Оның ел тарихына қатысты көркем-әдеби, публицистикалық еңбектері бар.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Тимирязев, Желтоқсан, Досмұхамедов, Виноградная, Арычная, Ратушный, Зверев көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Безымянная көшесі. Көшенің ұзындығы - 700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Николай Велитченко** – (21.8.1939. - 28.5.2009. Алматы) – тележурналист. 

ҚазМУ-ді бітірген. Университетте оқып жүргенде Қазақ радиосының «Наша Алма Ата» радиогазетінің тілшілерімен тығыз байланыс орнатты. 

1961 жылы Қазақ теледидарына жұмысқа орналасты. Николай телеэкрандағы алғашқы тікелей эфир хабарын ядролық физика институты мен ҚазМУ-дің арасында өткен отандық КВН саласынан бастады. 

Жас таланттың болашағынан көп үміт күткен сол кездегі телерадиокомитет төрағасы Кенжеболат Шалабаев Велитченконы теледидарға тұрақты жұмысқа шақырды. Талантты әрі талғампаз тележурналист осы салада табан аудармастан 45 жыл еңбек етті. 

Телеэкрандағы танымал әрі көрермен сүйіктісіне айналған «Зорький обьектив», «Актуальная камера» және «Человек и ЧС» телехабарларын өзіне тән журналистік мәнермен әрі аса талғампаздықпен көпшілік аудиториясына ұсынды. 

Николай Велитченконың хабарына әлемдегі алғашқы ғарышкерлердің бірі Павел Беляев пен талантты режиссер әрі табиғи актер Шәкен Айманов және Польшаның мақта-мата машиналары концернінің басшысы Станислав Боньковский, чех кинематографистері, әскери құрылымдар мен құқық қорғау органдарының танымал басшылары қатысты. 

«КСРО ІІМ үздігі», «Өрттен қорғау саласының үздігі», «Азаматтық қорғаныс саласының үздігі» белгілерімен және КР ІІМ, сот органдары және прокуратура саласының алғыс хаттарымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5
**Клиринг** (ағылш. *clearіng* – есеп айырысу) – тараптардың өзара талаптар мен міндеттемелерді есепке алуына негізделген қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүйесі. Көптеген елдердің ішкі айналысында жекелеген кәсіпорындар (фирмалар‚ ұйымдар‚ т.б.) мен банктердің арасында тауарлар‚ көрсетілген қызметтер‚ бағалы қағаздар үшін есеп айырысумен байланысты қоғамдық шығындарды үнемдеу құралы ретінде пайдаланылады. Клирингілік есеп айырысуды лицензиясы бар мекемелер клирингілік келісімдер негізінде жүзеге асырады. Тауарлардың‚ бағалы қағаздардың‚ құқықтардың‚ т.б. қатаң құндық балансы Клирингілік есеп айырысудың негізгі шарттары болып табылады. Халықаралық есеп айырысуда валюталық *Клиринг* – көрсетілетін тауар қызметтері құнының тепе-теңдігінен туындайтын қарсы талаптар мен міндеттемелерді өзара есепке алу туралы үкіметаралық келісім қолданылады‚ ол валюталардың өзара конверсиялануының негізі ретіндегі алтын стандарты жүйесі күйрегеннен кейін пайда болды. Қазіргі кезеңде халықар. Клиринг ең алдымен ұлттық валюталары айырбасталмайтын‚ СКВ (ЕАВ) мен алтын қоры шектеулі елдерде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9

Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
**Асқар Әлібекұлы Есіркегенов** - «Қазақтелеком» АҚ бас коммерциялық директоры
1965 жылы 4 шілдеде Ақтөбе қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Есіркегенов Әлібек Сағымбайұлы, зейнеткер. Анасы -
Жұмағапиева Мәриям, зейнеткер.
Еңбек Қызыл Ту орденді Мәскеу электротехникалық байланыс
институтының радиобайланыс және радио хабарларын тарату факультетін (1987) «Радиобайланыс және радио хабарларын тарату»; Халықаралық бизнес академиясын (Алматы қ. 2004) «Корпоративтік менеджмент», ікерлік әкімшіліктік басқару
магистрі мамандықтары бойынша бітірген.
3 куәліктің және 11 ғылыми жарияланымның авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
1995 жылдан - Халықаралық қалааралық телефон стансасының бас маманы, президенттің көмекшісі; 1996 жылдан - бас директорының бірінші орынбасары; 1997 жылдан - «Алматытелеком» МТО Корпоративтік клиенттермен жұмыс орталығы бас директорының орынбасары -
сатылымдар жөніндегі директоры; атқарушы директоры -
бастығы; 2000 жылдан - «Қазақтелеком» ААҚ корпоративтік
сатылымдар дирекциясының бас директоры; 2004 жылдан -
Модернизация және даму департаментінің директоры; 2005
жылдан - техникалық дамыту жөніндегі атқарушы директоры -
Модернизация және даму департаментінің директоры.
2007 жылдың наурызынан бері - «Қазақтелеком» АҚ бас
коммерциялық директоры.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен,
«Қазақтелеком» АҚ «Істі шығармашылықпен атқарғаны үшін»
номинациясында «Жылдың үздік қызметкері» корпоративтік
жүлдесімен (2005) марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Vaucheria sesselis
**Вошерия** (лат. *Vaucheria*) — жасыл (кейбір мәліметтерге қарағанда сары жасыл) балдырлардың туысы. 

Вошерия тармақталған жасыл жіпшелер тәрізді. Оның 40-қа жуық түрі бар. Олар негізінен тұщы суда, біразы теңізде ылғал топырақта кездеседі. Вошерия жынысты және жыныссыз жолмен көбейеді. Жыныссыз көбегенде жіпше ұшынан протоплазма бөлініп, одан кірпікшелі бір ірі зооспора немесе қозғалмайтын апланспора дамиды. Жынысты көбею органы – оогония және антеридий деп аталады. Ұрықтан аналық клеткадан – ооспорадан жаңа вошерия дамиды. 

Вошерия Қазақстанның барлық аудандарында кездеседі.
**Джоан Аллен** - (ағыл. Joan Allen; туған жылы: 20 тамыз 1956) американдық кино мен театр әртісі. Сый лауреаты "Тони", "Оскар" жүлдесінің иегері.

**Биографиясы**
---------------

#### **Жастық шағы**

Джоан Аллен 20 тамыз 1956 жылы Иллинойс штаты, Рошелль штатында дүниеге келген. Отбасындағы үйдің қожайыны Дороти Аллен және автомеханикада төртінші баласы Джефа кіші еді. Ол Рошелль орта мектебінде оқып, оны үздік бітірді. Сосын 1976 жыл "Иллинойск батыс университеттін" бітірді. 1977 жылы "Шығыс Иллинойск универсітетінде" театр «Степной волк» сценариінде ойнайды.

#### **Мансабы**

#### **Жеке өмірі**

1 қаңтар 1990 жылы Питера Фридманаға тұрмысқа шығады.1994 жылы наурызда қызы өмір есігін ашады. 2002 жылы Питера Фридманамен ажырасады.

Түскен фильмдері
----------------
**Сара Ли Болджер**  - 1991 жылы 28 ақпанда Дублин қаласында дүниеге келген ирландық актер. Тюдоры және Спайдервик:Хроники фильміндегі Мэллори Грейс рөлімен танымал. Ол Дерек Болджер және Моника Болджер отбасысында дүниеге келген. Оның Эмма атты апайы бар. 2003 жылы ол Эммамен бірге В Америке атты фильмде түскен. Бұл фильмде ол он жасар Кристи рөлін ойнаған. 208 - 2010 жылдар арсасында ол Тюдоры телесериалындағы Генрихтң қызын Мэри ханшайымның рөлін ойнаған. 2008 жылы ол Спайдервик:Хроники фильмінде Мэллори Грейс рөлін ойнаған. 2011 жылдың аяғында ол Стивен Спилбергтің мистикалық сериалында түсті.
**Cap, cap желу.** Өкінішке орай, тілімізде өте ертеден,
ат жалын тартып мінген аталарымыздан бері өмір сүріп
келе жатқан бұл тұрақты тіркестің тез ұмытылғанына
таңданамыз. «Ұмытылған» деуге дәлел — «cap желу» сөз
тіркесіне не орфографиялық, не он томдық түсіндірме сездіктен орын тимей, қаға берісте қалған. Оқырман қауымның: «мынау автордың өз ойынан жасаған сөз тіркесі ғой» деуінен қашқалақтап, тіркестегі «сар» сөзінің төркінін іздестіргіміз де келмеп еді. «Сабақты ине сәтімен» дегендей, 1964 жылы жарық көрген «Орысша-қазақша сөздіктен» мынаны кездестірдік: Рысью-нареч...2. разг. қатты желу, cap желу... (709.). Демек, тілімізде «cap желу» тұрақты тіркесі бар екен.
Тілімізде «сары» (cap) тұлғасымен тіркеске түсетін
сөздер саны бірнеше ондаған. Әрине, олардың бәрі бірдей заттың түсімен байланысты қолданыла бермейді.
Дәл сол сияқты біз әңгімелеп отырған «cap желу»
сөз тіркесіндегі «сар» (сары) сөзінің де түсті білдіруге
үш қайнаса сорпасы қосылмайды. Және төркіні де түркі тілдерінен емес екендігін байқаймыз. Араб тілінде
«сариғ» тұлғасы біздің түсінігіміздегі «жылдам», «шапшаң», «асығыс» мағыналары орнына жұмсалады. Болжамымызша, «cap желу» тіркесінің нағыз қазақша мағынасы «жылдам желу» болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Айдын Маратұлы Нұрбеков** 1974 жылы 18 ақпанда Өскемен қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Нұрбеков Марат (1942 жылы туған), ҚР Жоғарғы соты жанындағы Судьялық қазылар алқасының мүшесі. Анасы - Нұрбекова Мәнсия Бөкенқызы (1947 жылы туған), зейнеткер. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетін бітірген (1996), заңгер. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1995 жылдан - Алматы қалалық сотының кеңесшісі, жетекші кеңесшісі. 1996 жылдан - Талдықорған гарнизонының әскери соты төрағасының көмекшісі, ҚР Әділет министрлігінің әскери соттар басқармасының инспекторы - кеңесшісі. 1997 жылдан - ҚР әскери сот терағасының кемекшісі. 2000 жылдан - Алматы қаласы Әуезов аудандық сотының судьясы. 2004 жылдан - Алматы қалалық сотының судьясы. 2007 жылдың қаңтар айынан - ҚР әскери сотының
қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2010 жылдың ақпан айынан бері - ҚР Әскери сотының кассациялық сот алқасының төрағасы.

* Үйленген. Жұбайы - Нұрбекова Гүлайым (1976 жылы туған).
* Ұлдары - Айтмұхаммед (1999 жылы туған), Дінмұхаммед (2001 жылы туған), Дархан (2008 жылы туған); қызы - Әлима (2005 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
*Басқа мағыналар үшін Бесарық деген бетті қараңыз.*
**Бесарық** – Сырдария алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Жаманбай батыр ауылдық округі аумағымен ағып өтеді. Қаратау жотасының батысында.

Гидрографикасы
--------------

Ұзындығы – 85 км. Өзеннің жылдық ағысы – 170 млн.м3.

Бастауы
-------

Қаратау жотасының оңтүстік-батыс баурайынан бастау алады. Тау шатқалдарынан бес арық (өзенше) ағып шығып, шатқалдан шыға берер тұстағы Байғабыл ауылы жанында бірігіп Бесарық деп аталады. Осы елді мекен тұсында 1974 жылы өзімен аттас бөген (су сыйымдылығы – 15 млн.м3) салынған. Бөгеннен шыққан өзен Кеңес ауылы тұсында егістіктерге таралып кетеді. Кезінде Бесарық суы Сатымсай сайымен Сырдарияға құятын. Бесарық өзенінің суын Бесарық және Кеңес шаруашылықтары пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қызылорда облысының жер-су атаулары», Қызылорда, 2013
| Айдың толық тұтылуы
31 қаңтар 2018  |
| --- |
| Солтүстік эклиптика |
| Тұтылу ұзақтығы |
| Толық | 1:16 |
| Жартылай | 3:27 |
| Барлығы | 5:17 |
| Контактілер 
(Алматы уақытымен) |
| Алғашқы контакт | 16:51 |
| Айдың қараңғылыққа толық енуі | 18:52 |
| Кульминация | 19:30 |
| Айдың қараңғылықтан шыға бастауы | 20:08 |
| Айдың қараңғылықтан толық шығуы, құбылыстың аяқталуы | 22:08 |

**2018 жыл, 31 қаңтардағы айдың толық тұтылуы** — Шығыс жарты шардағы Айдың 2018 жылғы бірінші толық тұтылуы. Бұған дейінгі толық тұтылуы 2015 жылы 28 қыркүйекте болған. Алматы уақытымен 16:51-де басталып, 22:08-де толық аяқталды[1].

Жердің түрлі нүктелерінде
-------------------------

Толық тұтылаулар Тынық Мұхитта, Еуропада, Таяу Шығыс пен Азия елдерінде (Үндістан мен Индонезияда, Филиппин аралдарында) және Жаңа Зеландия мен Аустралияда көрінді☃☃.Толық тұтылаулар Тынық Мұхитта, Еуропада, Таяу Шығыс пен Азия елдерінде (Үндістан мен Индонезияда, Филиппин аралдарында) және Жаңа Зеландия мен Аустралияда көрінді[2].

|  |  |
| --- | --- |
| Жердің Айдан көрінісі | Тұтылу картасы |

Ерекшеліктері
-------------

Тұтылу барысында айдың түсі қанқызыл және көгілдір түспен алмасып көрінді. Мұндай құбылыс соңғы рет 1982 жылы 30 желтоқсанда, ал шығыс жарты шарда 1866 жылы 31 наурызда болған.

Келесі толық тұтылу 2018 жылы 27 шілдеде болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* 31 қаңтар, 2018 жыл. Айдың толық тұтылуы
**Айдын Бейуккишиұлы Мирзазаде** (2 шілде 1957 ж. Мингечевир, Әзірбайжан ССР, КСРО) - II , III , IV шақырылымдағы және V шақырылымдағы Азербайжан Республикасы Милли Мажлисінің депутаты; Милли Мәжілістің қорғаныс, қауіпсіздік және сыбайлас жемқорлық жөніндегі комитеті төрағасының орынбасары (2010 жылғы 7 желтоқсаннан бастап). Саясаттану философиясының докторы (2003), доцент, Жаңа Әзірбайжан Партиясы Атқарушы хатшылығының саяси талдау және болжау бөлімінің бастығы , Әзірбайжан мемлекеттік мұнай және индустрия университетінің қоғамдық сенім кеңесінің төрағасы .

Азербайжан Республикасы Милли Мажлисінің Ол Әзірбайжан-Тәжікстанның парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі, Әзірбайжан-Қазақстан, Әзірбайжан - Түркия, Әзірбайжан-Ресей, Әзірбайжан-Сауд Арабиясы, Әзірбайжан-Израиль, Әзірбайжан-Польша, Әзірбайжан-Иран арасындағы парламентаралық қатынастар жөніндегі жұмыс тобының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  İkinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. **meclis.gov.az**
2. ↑  Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. **meclis.gov.az**
3. ↑  *"Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi komitələrinin sədr müavinlərinin seçilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 dekabr 2010-cu il tarixli, 8-IVQR nömrəli **Qərarı**.(қолжетпейтін сілтеме) **e-qanun.az**
4. ↑   Мұрағатталған 3 ақпанның 2015 жылы.
5. ↑   Мұрағатталған 24 қаңтардың 2017 жылы.
6. ↑
**Куманово** — Македониядағы Куманово қауымдастығының орталығы, қала[1]. Ол Македония қалаларының ішіндегі тұрғындар саны жөнінен үшінші орын алады. Халқының саны — 70 842 адам. 

Куманово қаласы Македония Республикасының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қала арқылы Липовка және Койнарка өзендері ағып өтеді. Қала теңіз деңгейінен 350 метр биіктікте жатыр.

Тарихы
------

Тарихшылар болжамы бойынша Куманово сөзі түрік тайпасы құмандардың атымен аталады. Құмандар бұл қалада 12-13 ғасырларда қоныстанған. Қала атауы 1519 жылы алғаш рет ежлгі түрік тарихи деректерінде ұшырасады. Куманово Карпош көтерілісінің ошағы болған және оның астанасының рөлін атқарған. 

Кумановадан жақын маңда 1912 жылы 23 қазан күні Кұман шайқасы болып өтті. Бұл шайқаста серб әскері түріктерді ойсырата жеңеді. Бұл Бірінші Балқан соғысындағы шайқастардың бірі болды.

Ұлттық құрамы
-------------

2002 жылғы санақ бойынша тұрғындардың этникалық құрылымы: 

* македондықтар — 47 744 ;
* албандар — 18 278 ;
* сербтер — 5230 ;
* сығандар — 4056 ;
* түріктер — 256 ;
* влахтар — 108 ;
* босниялықтар — 14;
* өзге ұлттар — 586.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**«Еркін қазақ»** - Жайық сырты бөлігі земство басқармасының апталық газеті. 1919 ж. 1 қыркүйектен бастап бұр. Орал губндағы уезд орталығы - Ойыл кентінде бірнеше нөмірі жарық көрген. Шығарушысы (редакторы) әрі бастырушысы — Ахмет Мәметов.

  

1918 ж. Жымпитыда орналысқан Жайық сырты басқармасы газет шығару мақсатында Орал қ-нан 60 мың сомға баспахана сатып алады. Бірақ, сол жылғы көктемде Оралды Қызыл армия бөлімдері басып алуына байланысты баспахана земство мекемесімен бірге Ойылға көшіріледі. Құрамында 3 қызметкері бар баспахана күзге дейін әр түрлі мекемелердің тапсырыстарын орындаумен ғана айналысып, тек 1919 ж. 10 қаңтарда Қаратөбеде өткен облысы
земство жиналысының қаулысына сәйкес газет шығаруды қолға алады. Облысы земство басқармасының бастығы Х.Досмухамедов «Еркін қазақ»-тың 1-нөміріндегі бас мақаласында жазғандай, газет Ресейдегі уақиғаларды, земство істерін, Алашорда үкіметінің жаңалықтарын және оның тарихын жазу, саясиәлеум. мәселелерін халыққа түсіндіру мұратын ұстанған. Назар аударар жәйт, баспаханадағы татар жұмысшыларынан баспатерлік кәсіпті үйрену үшін бірнеше қазақ баласы жұмысқа қабылданған. Осыдан-ақ земство басшылығының баспахана мен баспасөз органын биліктің қай
түрі орнаса да сақтап қалуға талпынғанын аңғаруға болады. 1919 ж. соңында Ойылды басып алған Қызыл армия бөлімшелерінің осы баспаханада жергілікті халыққа арналған үндеу — прокламацияларын бастыртуы — осыған дәлел. Алайда 1920 ж. Орал губ. ревкомының арнаулы комиссиясы «Еркін қазақ»-ты жауып,
баспахана мүлкін тәркіледі. Орал губ. ревкомы мен Қазәсревком арасындағы талас-тартыстан соң
баспахана қүрал-жабдықтары Орынборға көшірілді. Кейбір тексерілмеген дерек көздеріне қарағанда, «Еркін қазақ»-тың бірнеше нөмірі Орынбор қорында сақталып қалған.

  

1997 ж. белгілі зерттеуші-ғалым Б.Байғалиев газеттің 1-нөмірін ҚР ОМА қорынан
тауып алып, жариялады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8
Ат қойып келу
=============

Жерліктен қырық адым ұзаған соң ақы иелері дауыс шығарады. Кей жерлерде дауыс шығармайтын жәйіттерде кездеседі. Жерліктен қайтқан жамағат әдететтегі аяңмен келеді. Ақы иелері үйге жақын қалғанда атты желдіртіп ат қойып келеді. Бұл дауысты естіген үй ішіндегі әйелдер жағы дауыс айтады. Ұлар шу болып сөгіліп жоқтау айтады. Жерлеуге кеткен ақы иелері мен көріспеген жақын жамияты, ер әйел қайта көріседі. Көріспеген басқа жамағат қол алысып көңіл айтады. Үлкен кісілерден бірнешеуі дауыс тоқтату жөнінде сабыр сұрайды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
Дұрыс бесбұрышты салу
**Геометриялық салу** — кейбір геометриялық есептерді абсолют дәл деп ұйғарылатын әр түрлі аспаптардың (*сызғыштың, циркульдің, тағы басқа*) көмегімен шығару. 

Есептердің түрі аспаптардың таңдап алынуына тәуелді болады. Салу есептері циркуль мен сызғыштың көмегімен, ізделініп отырған нүктелердің координаттары операциялар *(қосу,көбейту, бөлу және квадрат түбір табу*) саны шекті болып келген өрнек түрінде жазылса ғана шығарылады. Егер мұндай өрнек табылмаса, онда салу есебін циркуль мен сызғыштың көмегімен шығаруға болмайды. Мысалы, мұндай есептерге кубты екі еселеу, бұрыштың трисекциясы, дөңгелек квадратурасы жатады. Циркуль мен сызғыштың көмегімен шығарылатын кез келген салу есебін бір ғана циркульмен не сызғыштың (*кейде бұрыштықпен*) өзімен де шығаруға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ысқақ Құнанбайұлы** (1847 жыл – 1901 жыл) – Абайдың өзінен кейінгі тете інісі.

Өмірбаяны
---------

Құнанбайдың әйелі Ұлжаннан туған. Бірақ Құнанбайдың үлкен әйелі Күңкенің қолында тәрбиеленген. Ысқақ ауыл молдасынан сауатын ашып, ескіше хат таныған. 1876-97 жылдар аралығында бірде Күшік-тобықты болысының, бірде Қызылмола болысының басқарушысы, бірде халық төрешісі болып қызмет атқарған. Қызылмола болысын басқарған кезінде 1890 жылы 25 қыркүйекте Батыс-Сібір генерал-губернаторы Барон Таубе оған мінсіз қызметі үшін алтындаған қыны бар қылыш сыйласа, 1897 жылы 24 тамызда әскери генерал-губернатордың 33-бұйрығымен қылмыс заңының 338, 342-ші және 362-ші баптары бойынша сотқа тартылған.

Отбасы
------

Ысқақ үш әйел алған. 1-ші әйелі – Мәніке, 2-ші әйелі – Мұрын Тана мырзаның қызы – Текті. Тектіден – Кәкітай туады. 3-шісі Оспанның жесірі, жеңгедей алған әйелі – Торымбала. Ал Ахметбек деген ұлының қай әйелінен туғаны туралы дерек жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы: Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2010. – 544 бет. ISBN 9965-893-30-1
**Қарасиырсай**, *Асаршық* – Сырдария алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 34 км, су жиналатын алабы 90 км2. Жалпы ұзындығы 48 км болатын шағын 19 саласы бар.

Бастауы
-------

Бастауын Қаратау жотасындағы Теріскей тауының етегіндегі бұлақтардан алып, Елтай қыстауынан 15 км төменде Ақүйек өзеніне жетпей жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы арнасы шатқалды, орта және төменгі арнасы сайлы-жыралы жерлермен өтеді. Жаз айларында суы тартылып қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Геологиялық қызмет** – геологиялық зерттеулер, карта жасау, геологиялық іздеу, геологиялық барлау жұмыстарымен шұғылданатын мемлекеттік ұйымдар. Ресейдегі тұңғыш мемлекеттік геологиялық барлау мекемесі- 1700 жылы петр 1 құрған руда қазу істері жөніндегі Бұйрығы. Бұл мекеме 1719 жылы Берг- коллегия болып қайта құрылды. Оған тау-кен з-дтары мен «руда көрсетушілер» тобы бағынатын болды. Берг-коллегия 1807 жылы тау-кен департаменті, ал 1811 жылы тау-кен және тұз істерінің департаменті болып аталды. 1834-67 жылдары геологиялық қызмет жұмыстарын тау-кен инженерлерінің корпусы атқарды. 1882 жылы геологиялық комитет ұйымдастырылды. 1919 жылы Халық Шаруалығы Жоғары Советінің жанынан құрылған өндірістік барлау жөніндегі орталық басқарма (1922) геологиялық комитетпен бірікті. Мұнымен қатар пайдалы қазбаларды іздеу және барлау жөнінде салалық геологиялық комитет 1930 жылы геологиялық барлау Бас басқармасы болып қайта құрылды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Эцклопедиясы
**Геометриялық дене** - айналасы(жан-жағы) шектеулі жазық немесе қисық беттер бөліктерімен оқшауланған әрі осы шекаралық бөліктердің өзін қамтитын кеңістік нүктелердің шектеулі үш өлшемді жиыны. Яғни, үш өлшемді евклидтық тұйық кеңістікпен шектеліп қамтылған аймақ. Шекаралық барлық нүктелердің бірігуі дененің сыртқы беті делінеді. Яғни, дененің шекарасы оның беті болады. Кейбір денелердің шекаралық бетінің табаны деп аталатын бөлігі болады, мысалы, паралепипедтің, қиық пирамиданың және қиық конустың параллел беттері табандар деп аталған. Геометриялық дененің аталған табандарынан өзге шекаралық беттері дененің бүйір беті делінеді. Жазық шекарасы болатын денелер үшін шекаралық екі беттің қиылысында жататын кесінділер дененің қырлары деп аталған. Егер қырлар дененің табандарында жататын болса, олар табан қырлары, өзгелері дененің бүйір **қырлары** делінеді. Дененің шекаралық беттерінің сырт жағының ауданы - сыртқы беттердің **ауданы** деп аталады. Бұл аудан шекаралық беттер аудандарының қосындысына тең болады. Бүйір беттер ауданы мен **табан** беттері аудандарының қосындысына тең болады. Бүйір беттер ауданы мен табан беттері аудандарының қосындысы **толық бет ауданы**(толық бет) делінеді.

Кеңістік пішіндер дене болса, түзу, жазықтық, жазық пішіндер, беттер геометриялық денелер қатарына жатқызылмайды. Евклидтің "Негіздерінде" "Дене дегеннің ұзындығы, ені және терендігі бар" деген анықтама берілген.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия. Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Эпизод** (грек. epeіzodіon – қоспа, үстеме) – көркем шығарма сюжетіндегі өз алдына мәні бар, өзара байланысқан оқиғаның бір бөлшегі, көрінісі. Әр эпизод кейіпкердің белгілі уақыт аралығында өткен қимылын, ісін, екі не одан көп кейіпкерлердің арасында болып жатқан құбылыстардың біткен кезеңін көрсетеді. Эпизод сюжеттің негізгі компоненттеріне сәйкес келуі мүмкін, бірақ көбіне сюжет компоненті эпизодта өрістемейді, керісінше, бірнеше эпизод беріледі (оқиға бірнеше Эпизодтан тұруы мүмкін). Эпизод кейіпкер характерін ашып, оқиғаны ширата түседі.

Дереккөздер
-----------

<references>

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
Ысқақов Сұлтанбек (07.02.1947, Жангелдин ауданы, Торғай – 07.11.2012, Астана) – құрылысшы-инженер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2008). Қазақ политехн. интернатын (1970), Алматы жоғары партия мектебін (1984) бітірген. Еңбек жолын 1970 жылы Торғай боксит пен басқармасында прораб болып бастаған. 1973-75 жылдары ҚЛКЖО Арқалық қаласы к-ті жанындағы Бүкілодақтық екпінді комсомол құрылысы штабының бастығы болды. 1975 жылдан партия қызметіне ауысып, Арқалық қ. Торғай облысы партия к-ттерінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1984 жылы Жоғары партия мектебін бітіріп келген соң Торғай облысы партия к-тінің құрылыс бөліміндегі қызметін жалғастырып, 1986-90 жылдар аралығында Қазақстан компартиясы Арқалық, Жетіғара қаласы к-ттерінің екінші хатшысы болып істеді. 1990-4 жылдары Торғай облысы к-тінде бөлім меңгерушісі қызметін атқарды. 1994 жылы халық депутаттары Торғай обылысы мәслихатының хатшысы болып сайланды. 1997 жылы Арқалық қаласы әкімінің кеңесшісі болып істеп, 1998 жылы Астана қаласындағы Орталық мемлекет мұрағатта бас маман, 2001-2011 жылдары аралығында басқарма бастығы, директоры қызметтерін атқарды.

1. ↑  «Торғай елі» энциклопедиясы 190-191 бет
Бүгінгі таңдағы академия
**Болгар ғылым академиясы (БҒА)** – Болгарияның жоғары ғылыми мекемесі. Софияда орналасқан. 

  

Болгар эмигранттары 1869 жылы Румынияның Браила қаласында Болгар білім құмарларының қоғамын («Българско книжовно дружество») құрды. Болгар ғылым академиясы соның негізінде 1911 жылы құрылды. Болгарияда халық өкіметінің орнауына дейін (1944 жылы), Болгар ғылым академиясы мәдени-ағарту, баспа жұмыстарымен ғана шұғылданды. Ол 1949 жылы қайта құрылып, Болгария Министр Кеңесінің қарауына өтті. Болгар ғылым академиясының басқару мүшелері сайланады. Жоғарғы басқару мүшесі – Жалпы жиналыс, Төралқа және Төралқа бюросы. 1970 жылы Болгар ғылым академиясының 9 бөлімі болды, олардың құрамына 50 ғылым-зерттеу институты енеді. Академияның құрамында (1970 жылы) 46 академик, 53 корреспандент мүше, 68 шетелдік мүше (оның 16-сы кеңес ғалымы) бар. Үлкен кітапхана (кітап қоры 850 мың том) жұмыс істейді. 

Болгар ғылым академиясының ғылым-зерттеу еңбектерінің қорытындылары «Баяндамалары» мен «Хабарларында», басқа да ғылыми мерзімдік баспаларда жарияланып тұрады. 

Болгар ғылым академиясы – көптеген халықаралық ұйымдар мен қоғамдардың (ЮНЕСКО, Халықаралық ғылыми одақтар советінің тағы басқа) мүшесі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 2 том.
**Қадағалау локусы** – тұлғаның өз өміріндегі мәнді оқиғалардың себебін өз қылықтары мен мінез-құлық ерекшеліктеріне балау дәрежесі.

Интервалдылық қасиеті
---------------------

Кеңестік психологтар тұлғаның әр-түрлі тіршілік саласындағы интерналдылық қасиетін анықтау мақсатымен, бастапқы Дж.Роттердің қадағалау локусы әдістемесін қайта құрастырған.

Субъективті қайталау
--------------------

Авторлардың пікірінше, субъективтік қадағалау деңгейі – тұлғааралық қатынастарды қалыптастыруға бағытталған, отбасы, өндірістік және т.б. салалардағы шиеленісті жағдаяттарды шешу тәсілдерін реттейтін, тұлғаның жалпыланған сипаттамасы. Бұл әдістеме тұлғаның өзін-өзі танытуынан болып жатқан оқиғаларға оның белсенді де саналы қатынасы арқылы анықтауға мүмкіндік береді. Мұнда оқиғалардың негізгі себептері тұлғаның өз іс-әрекетінің, мінез-құлқы мен қылықтарының нәтижелеріне баланады.

Интервалдылық тенденциясы
-------------------------

Мұнда оқиғалардың негізгі себептері тұлғаның өз іс-әрекетінің, мінез-құлқы мен қылықтарының нәтижелеріне баланады. Осылайша, тұлғаның интерналдылық деп аталатын тенденциясы оның өзін-өзі танытуына қолайлы жағдайлар тудырып, оның жетілген. жауапкершілікті және дербес ұстанымын көрсетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 624 б.
Майкөбен қоңыр көмір алабының тектоникалық картасы
**Майкөбен қоңыр көмір алабы** – Павлодар облысы Екібастұз қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 65 км жерде орналасқан. Алап Сарыкөл, Шөптікөл, Ащыкөл, Талдыкөл, Жиренкөл, Тасқұдық және Тамды кен орындарына бөлінеді. Аумағы 1040 км².

Тарихы
------

Мұндағы көмір туралы мәлімет 19-шы ғасырдың басында алынған. Алғаш А.А.Краснопольский зерттеген. Төменгі және ортаңғы юра көмірлі қабатының қалыңдығы 1850 м.

Геологиялық құрлысы
-------------------

Майкөбен қоңыр көмір алабы 4 шоғырға: ащыкөл, талдыкөл, шөптікөл және жиренкөлге жіктеледі. Олардың ішінде ащыкөл, талдыкөл және шөптікөл шоғырларының 500-600 м қимасында негізгі көмір қабаттары мен горизонттары орналасқан. Шөптікөл шоғырының қалыңдығы 250-300 және 150-250 м болатын екі көмір горизонты бар. Оның қалыңдығы 170-340 м. Қалғандары бір-бір қабаттан (қалыңдағы 5-6м) тұрады. Сапалық көрсеткіштері бойынша алаптың көмірін жоғары сапалы энергетикалық отын, газға айналдыруға, кокстенгенде Қарағанды көмір алабындағы долинка шоғырының көміріне қоспа ретінде пайдалануға болады. Көмірлі шөгінділер ендік бағытта 70 км, енді жері 20 км болатын ірі синклинальды құрылымды түзейді.

Көмірінің құрамы
----------------

* Алаптың көмірі қара шірінді, күлділігі орташа (25-28% ).
* Көмір шамалы күкіртті (0,5-1% ) және фосфорлы (0,1% ).
* Жанғыш массасының жылу бөлгіштігі 7-7,5 мың ккал/кг.
* Шайырдың мөлшері 4-7% , кейде 10%.
* Гумин қышқылы (шөптікөл шоғырында) құрғақ көмірге шаққанда 5% шамасында.
* Битум 2,5% шамасында.
* Көмірді газға айналдырғанда жылу бөлгіштігі 1000 ккал/м3 болатын 3,5 м3/кг газ алынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Майкөбен көмірлі кен орны Мұрағатталған 13 сәуірдің 2014 жылы.
**Қабыш Сиранов** (11 ақпан 1914, казіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 19 қараша 1976, Алматы) — кино тарихшысы, өнертану ғылымының кандидаты (1964).

Өмірбаяны
---------

1942 ж. Бүкілодақтық кинематография интитутының киносценарий бөлімін бітірген. 

*"Лениншіл жас"* (казіргі *"Жас алаш"*) газеті редакциясында, 1940 - 1942 ж. КСРО Халкомсовы ведомствосында, 1942 - 1946 ж. Орт. біріккен киностудияда, 1954 - 60 ж. *"Қазақфильм"* киностудиясында сценарийші. 

1961 - 1976 ж. Әдебиет және өнер институтындағы театр және кино бөлімінде ғылым қызметкер болып еңбек етті.

Еңбектері мен шығармашылығы
---------------------------

Сиранов қазақ кино өнері тарихының мәселелерін зерттеумен айналыскан алғашкы кинотанушы. "Ақ гүл" (1943. В.Г. Морозовпен бірге), "Өмір жолы" (1960, Д.Тарасовпен бірге) көркем фильмдерінің; "Домбыра үні" (1944, С.А. Тимошенкомен бірге), "Алматы" (1945), "Тыңдағы кеңшарлар" (1956) және "Кенен Әзірбаев" (1974), т.б. деректі фильмдердің сценарийін жазды.

Марапаттары
-----------

"Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Лисипп** — б. э. бұрынғы IV ғ. гректің ұлы мүсіншісі, Сикион (Пелопоннес) қаласында туған, творчестволық қызметі б. э. бұрынғы 370—300 жж. жатады. Лисипп Александр Македонский сарайында жұмыс істеді. Ертедегі жазушылар мәліметтеріне қарағанда, ол өмір бойы 1500 қола мүсін жасаған. Оның өнерінде мифтік қаһармандар ерлігіне, соғыс пен аңшылыққа байланысты сюжеттер басым болған. Бейнелерді реалистік өмір шындығына мейлінше жақындатуға тырысып, мүсінші б. э. бұрынғы V ғ. мүсіндерінен өзгеше адам тұлғасы пропорцияларының жаңа жүйесін жасады. Лисипп адам мінезінің күрделілігіне назар аударды, өз кейіпкерлерін көбінесе кемел қайратты да ширақ қалпында, қат-қабат қимыл-қозғалыс үстінде бейнелеп, адамның ішкі жан толғаныстарын беруде бұрын-соңды болмаған әсер тудыра білді. Лисиптің бірде-бір мүсіні біздің заманымызға жетпеді, тек оның санаулы шығармаларының мәрмәр көшірмесі ғана сақталған: «Апоксиомен» (Ватикан музейі), «Демалыстағы Гермес» (Неаполь), атлет Агий мүсіні (Дельфыдағы музей), «Арыстанмен тұрған Геракл» (Эрмитаж), Александр Македонскийдің басы (Стамбулдағы археологиялық музей).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
**Қадақ**. Тіліміздің 10 томдық түсіндірме сөздігінде
бұл сөздің мағынасына — екі жүз грамға тең салмақ өлшемі деген анықтама берілген. *«қоржынның бір басындағы 5—6 қадақ кепкен ерікті үлестіріп бердім»* (Б. Момышұлы, Шығ.).
Қазақ тілінен басқа бұл тұлғалас әрі мағыналас сөзді — қырғыздарда — кадак (К. Юд. КРС, 1965, 313), түрікмендерде — гадак (Рус.-туркм. 1956, 823), өзбектерде — қадоқ (Уз.-рус. сл. 1959) тұлғаларында кездестіреміз де, ал мағынасына келгенде түрліше түсінік аламыз.

Қырғыз, өзбек тілінде тек «фунт» деген түсінік
берілген де, қазақ, түрікмен тілдерінде бұған қоса, мұндай салмақ өлшемі — 409,5 грамға теңдігін және бурынғы орыс өлшемі екенін көрсеткен.
Фунттың 409,5 грамға, ал қадақтың 200 грамға тең
болуы таңдандырмаса керек. Өйткені фунттың алғаш
шыққан тегі — латынның «салмақ», «ауырлық» мағынасында қолданған «pondus» сөзі. Осы сөз Еуропа елдеріне тарағанда «бір фунт» деген еөз түрліше өлшем ұғымына ие болған (ағылшындарда — 453,6 грамға, орыстарда — 409,5 грамға тең болса, аптекалар өлшемінде — 373,2 грамм. (СЭС, М. 1985, 1431).

Осындай есептерден де екі тілдік сөздіктерде «фунттың» аудармасын «қадак» деп түсіндіру шартты түрде
алынған деу жөн.

Тіліміздегі «қадақ» сезі ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде де «қадаһ» тұлғасында кездеседі. Бірақ түркі
тілдеріне меншікті сөз емес, араб тілінен ауысқандығы
белгіленген. Алайда, кейбір түркі тілдеріне етене болып,
сіңіп кеткен. «Қадаһ» сөзінің араб тіліндегі мағынасы — сопақша келген метал ыдыс (кубок), тостаған (чаша)
(ДТС, 401).

Біздің ойымызша, қазақ арасына жайылған қадақ
өлшемі арабтардын, осы сөзімен байланысты болса керек
те, ал салмақ жағы сол ыдыс ішіне сиған затпен өлшенген деуге болады. Демек, ыдыс ішіне 200 грамм зат сыйса, ол бір қадақ болып қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қаһарман Мәкәрімұлы Тұманшин** (1928-1989), механизатор, Социал Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1942 жылы М. И. Калинин ұжымшарыңда комбайншы болып бастады. 1964 жылдан Қарқаралы ауданына карасты «Восток» кеңшарында шопанның көмекшісі, комбайн жүргізуші болды. 8-бесжылдықта (1966-1970) жоғары еңбек керсеткіштеріне ие болды. 1972 жылы 12 мың га жердің астығын орып, 18 мың т. астық бастырды. Ленин орденімен және ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінін фамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қаңлы** — Ресей федерациясының Ставрополь өлкесінде, Минераловод қалалық округтің орналасқан ауыл. 

Ауылда 3 500 адам шамасында тұрады, негізгі халық - ноғайлар мен орыстар. Ежелден бұрын ноғайлар тұратын елді мекен ретінде әйгілі. Бұрынғы атауы - "**Қырық ауыл**", мұның себебі бірнеше ұсақ ауылдардың бір ірі ауылына біріктіруі. Қазір бұл ұсақ ауылдар Қаңлы ауылының бөліктері ретінде сақтаған. Олар: 

* **Каншау-авыл**,
* **Крымгерей-авыл**,
* **Кез-авыл**,
* **Баьпий-авыл**,
* **Янакпат**,
* **Эски-авыл**,
* **Шом-авыл**,
* **Эрки-авыл**,
* **Найман-авыл**

Қаңлы ауылы - Сұркөл өзені Құма өзеніне құйылатын жерінде, Қылыш (Кинжал) тауының аясында орналасқан.
Ауылда орта тәлім мектеп(), жұма мешіт, ағайынды Шалтумаевтар салынған мешіт бар.
Ноғай әншісі, сазгері Расул Сейітов Қаңлы ауылына бір әнді бағыштаған.

Дереккөздер
-----------
**Қаңлы Жүсіп Қадірбергенұлы** (1873, қазіргі Сырдария ауданы Майлыбай ауылы – 14 наурыз 1923, сонда) – ақын, Сыр бойындағы шайырлық мектептің көрнекті өкілдерінің бірі.

Ел арасында «Қаңлы Жүсіп», «Молла Жүсіп» деген есімдермен аты жайылған. Алғашқыда ауыл молдасы Темір қожа деген кісіден хат танып, әрі қарай өз бетінше мұсылманша және орысша сауатын жетілдірген. 14 – 15 жасқа қараған шағында ақындығымен халыққа таныла бастады. Біраз уақыт биге атқосшы, болысқа тілмаш болды. Кеңес өкіметі тұсында Тереңөзек қыстағының сотында хатшылық қызмет атқарды.

Қаңлы Жүсіп поэзиясында әлеум. сарын мол. Оның «Замана түріне», «1916 жыл» атты толғауларында орыс отаршылдығын әшкерелеу мен ұлт бірлігін насихаттау орын алса, «Әлди-ай» әуенімен айтылатын «Оспанбайдың қызы едім, мен Зылиха» өлеңінде және «Жүкті қыз», «Ана мен бала» хикаяттарында әйел теңдігі мәселесі жырға қосылады. Ақынның «Мағрупа қыз», «Мәрді Салық», «Ағайынды үш жігіт», «Әбірһаттың бастан кешкендері», «Түлкі, қасқыр һәм қой» атты қисса, дастан, мысалдары шығыстық үлгіде жазылған. Қаңлы Жүсіп жұмбақ айтыстың шебері. Қарасақал Ерімбетпен, керейт Даңмұрынмен, Нақып қожамен, Шәкей салмен, Бермағанбетпен жазбаша айтыстары сақталған. Оның Кете Жүсіппен жазба айтысы 8 жылға созылған.

Ақын өмірі мен шығармашылығын ғалымдар Е.Ысмайылов, М.Байділдаев, т.б. зерттеген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Бейнелеу (өнер)** – (изображение) бізді қоршаған болмысты көркемөнер арқылы суреттеу. Көркемөнердің мақсаты дүниені танып білу және оны нақтылы өмірлік формада бейнелеу. Бұл күрделі диалект, процесс. Зат бейнесінің оның өзімен ұқсастығы, сәйкестігі туралы пікір маркстік таным теориясының негізгі қағидасы. В.Ленин "...жаратылысты бейнелейтін сана мен санада бейнеленетін жаратылыс арасындағы сәйкестікке" ерекше назар аударады.

Көркемөнер заттар мен құбылыстарды олар өмірді қалай кездессе, сол қалпыны суреттегендей болады, бірақ ол өмірдің дәлме-дәл фото көшірмесі емес. Көркем әдебиет пен өнер болмыстың ішкі сырын, мәнін, даму бағыттарын суреттейді. Оның әдіс жолдары да өмір формаларымен ұқсас келеді. Көркем туындылар зат, сөз, сурет, дыбыс түрінде келеді. Объективтік шындықтың формаларына осылайша еліктеп ұқсау көркем бейненің нақтылы сезімдік түрде көрінуін қамтамасыз етеді. 

Абстракционизмді уағыздайтын эстетиканың өкілдері әдебиеттің өмірге сәйкес болуына қарсы. Жазушы өзінің эстетикалық идеалы мен талғамына сай суреттеп отырған өмір шындығын өзінше өндейді. Сондықтан біз көркем бейнеден таныс және бейтаныс адамдардың мінез-құлқын, іс-әрекетін көреміз. Осындай эстет, сұрыптаудың нәтижесінде жасалған бейне оқушы санасын билеп, оның көзқарасын қалыптастыруға үлкен әсер етеді. 

Көрермен қауымға осылайша әсер еткен көркем туынды олардың күнделікті іс-әрекеті, практикалық қызметі арқылы қоғамдык және табиғи болмысты қайта жаңғыртып, ілгері дамытады. Бұл көркем бейнелеудің творчестволық өмірді өзгертушілік сипатынын айқын айғағы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Даулетбаев Абайділдә Сыздықұлы
**Даулетбаев Абайділдә Сыздықұлы** 1939 жылдың 11 каңтарында Қызыл Ту ауыл советіне (қaзipгi Сырдария ауданы) қарасты Майлыкұм ауылында теміржолшының жанұясында дүниеге келді.

Еңбекжолы
---------

Бастауыш білімді ауылдан алып, 1953 жылы қаладағы №1 "1 Май" мектебінде оқуын әpi қарай жалғастырды. 1956 жылы орта мектепті үздік бітіріп, Ташкенттегі Орта Азия Политехникалык Институтының машина кұрастырушы - механика факультетіне оқуға тycтi. Институт қабырғасында үздік оқуымен қатар, ғылыми-техникалық ойлау қабілетінің жоғарылығымен көзге тусті.

1961 жылы институтты ойдағыдай бітіріп, Оңтүстік Қазақстан Совнархозына қарасты Қызылорда қаласындағы "Автотрактородеталь" заводына инженер-технолог мамандығы бойынша жұмысқа орналасты.

1978 жылы Қызылорда облысына ауыл шаруашылығына кажетті машиналар (жатка) шығаратын завод салу туралы Үкіметтің қаулысы шықты. Бұрынғы металлоконструкция заводының орнына жаңа өндіріс орнын салу керек болды.

Облыстық партия комитетінің ұйғаруы бойынша білікті басшы, білімді инженер Даулетбаев А.С жаңа заводка директор болып тағайындалды.

Еңбектері
---------

Даулетбаев А.С. жатканы модернизациялау жолында талай рационализаторльқ жаңалыктар ашып, 1984-1992 жылдар аралығында оншакты авторлық куәліктің иeci атанды.Облысымызда шығарыла бастаған ауыл шаруашылығы жаткалары Бүкілодақтық ауыл шаруашылғы көрмесінде «Жоғары категориялы сапа» номинациясын жеңіп алды. Бүкілодақтық көрмелерде Қызылордадан шыққан жаткалар жүлделі орындарды жеңіп алып, көптеген мақтау кағаздарымен марапатталды.

1984 жылы заводта 300 жатка шығарылса, 1988 жылдан бастап жыл сайын 1000-нан аса жаткалар шығарылып, Куба, Вьетнам, Украина, Ресей сияқты елдерге жіберілді.
Кезінде заводта Д.А.Конаев, Н.Назарбаев тағы да басқа коғам қайраткерлері болып, өндіріспен, жұмысшылардың хал-ахуалдарымен танысты.

Бүкіл өмip жолын Қызылорда облысының өндіріс салаларын көтеруге арнаған білімді де білікті инженер Даулетбаев Абайділда Сыздықұлының еңбегі ескерусіз қалған жоқ. Ол кici 11 дүркін Қалалық Кеңестің, 3 мәрте Облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. «Құрмет белгісі» орденімен, көптеген медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан. Қазақстан саясаты кітабы, 2011 ж. АлматыКітап.
**Пьерлуиджи Коллина** (итал. *Pierluigi Collina*; 13 ақпан 1960, Болонья, Италия) — бұрынғы футбол төрешісі, қазір УЕФА Төрешілер комитетінің басшысы, Италия төрешілер қауымдастығының консультанты. 

1980 жылдан бастап аймақтық жарыстарда, 1983 жылдан бастап Италия чемпионатының екінші лигасында төрелік жасады. 1991 жылы Италия "А сериясы" матчтарына қазылық етті. 

Кейін ірі турнирлерде, мәселен, Жазғы Олимпиада - 1996, ӘЧ-1998, ЕУРО-2000, ӘЧ-2002, ЕУРО-2004 турнирлерінде төрелік етті. 

Оның "Фантомас" деген де лақап аты бар. 

2002 жылғы әлем чемпионатының финалына бас төреші болды. Ол матчта Бразили және Германия құрамалары кездесті.

Сілтемелер
----------

Пьерлуиджи Коллина. Менің ойын ережем
**Пье́ро де́лла Франче́ска** (итал. *Piero della Francesca* (1420 ж. ш. Тоскана, Сан-Сеполькро,— 12. 10. 1492, сонда жерленді) — Бастапқы қайта өркендеу дәуіріндегі итальян кескіндемешісі. 1439 ж. Флоренциядағы Доменико Венециано шеберханасында жұмыс істеді. Мазанчо, Ф. Брунеллески,Л. Б. Альберти творчествосы ықпалында болды. Басты шығармалары: «Шоқындыру» (1450—55, Лондон Ұлттық галерея), «Делла Мизерикордия мадонна» (1450—62; Сан-Сеполькро, Коммуналды пинакотека) полиптихы, Риминидегі Сан-Франческо (1451), Ареццодағы Сан-Франческо шіркеуінің (1452—1466) фрескалары, Федериго да Монтефельтро мен Баттиста Сфорцтың (1465 ж. ш. Уффици) портреттері. Пьерро Делла Франческа өнері —15 ғасырдағы өмір сүйгіш гуманистік мәдениеттің бірден-бір жоғары жетістігі саналады. Әйгілі математик, әрі «Кескіндемедегі қолданылатын өрістілік туралы», «Дұрыс бітімді бес дене жайлы кітапшалар» атты трактаттардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
***Бұлдыр қунақ*** немесе **тау қунақ** (Leucosticte arctoa) - тау қунақтар туысындағы ең ашық реңді құс. Ол алыстан қарағанда ақ қанаты және құйрығымен қара түсті сияқты болып көрінеді. Аталықты жақыннан қарағанда төсі және бауырының күңгірт қара жабын қауырсынының үстіндегі күміс түсті таңқурай реңді жұқа қабат, сондай-ақ мойын сыртындағы ашық түсті жолақ жақсы байқалады. Аналығы қызғылт реңсіз, бозғылт түсті болып келеді. Бұлдыр қунақ інжүрең қунақ тәрізді топ түзеді.

Қазақстанда бұлдыр қунақ Оңтүстік Сібірдің биік тауларында нағыз шығыстық шекарада - Алтайда ғана ұялайды, ал қыста Ертістің аңғарына түседі және Жоңғар Алатаының етегінен екі рет кездескен. Бұлдыр қунақтың тұқым топта өмір сүру дағдысы зерттелген жоқ.

Дереккөздер
-----------

"Құстар" (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
**Бұлбұл құрғыры** — Құрманғазының күйі.

Күй аңызы
---------

1860 жылдардың басында қызылқұрт, ноғай руларын Дәулеткерей билейді. Әкесі Шығай болғанымен, Дәулеткерей ел билеу жұмысын жақсы көрмейді. Тек «ата заңы» бойынша аз уақыт бұл дәрежеге ие болады. Бірақ Дәулеткерейдің бұл руларды билеуі Құрманғазыға жаман тимейді, өйткені осы жылдарда екі күйші танысады. Бірі — исатайға бүйрегі бұрған, қызылқұрттан шыққан Құрманғазы, бірі — Бөкейдің кіші інісі Шығайдан туған төре Дәулеткерей болып кездесіп, өмір жағдайында көзқарастары алшақ жатқанымен, оларды жақындастыратын үлкен күш пайда болады. ол күш — өнер күші, күй күші болып шығады. Бірінші көріскенде бір-біріне қоңыр салқын болғанымен, аз уақытта-ақ бейтаныстық мұз еріп, екі күйші жалпы тілді тез тауып кетеді. олай дей тініміз — Құрманғазы отырған, жүрген жерлерінде үнемі исатайдың, Махамбеттің әңгімелерін көп айтады. Қалай дегенде ондай әңгімелер Дәулеткерейге ұнай бермейді. Бірақ кейін Дәулеткерейдің қитығына тие бермейін деп, Құрманғазы ол отырған жерде «бас жаққа» бара бермейді. Қызылқұрттың жер дауымен бір күні жақсы көретін шәкіртінің бірі Көкбаланы алып, Папастың ауылына келеді, Папас би күйшіні жақсы қарсы алады. Құрманғазының келген жұмысын бітіріп, қызылқұрттың пайдасына мәселені шешіп береді. Әуелі Папас бір күй тартады. Күй Құрманғазыға қатты ұнайды. «Мынау не деген күй еді, тым сайрап тұр екен?» дейді Құрманғазы. Папас күйдің атының «Бұлбұл» екенін айтады. Құрманғазы сол арада бір күй тартады. Енді күйдің атының не екенін Папас сұрайды. Құрманғазы: «Бұл менің бұлбұлым еді» дейді. Сонда Папас тұрып: «Жоқ, аға, мынау бұлбұл емес, бұлбұлдың құрғыры ғой»,—дейді. Содан келіп бұл күй «Бұлбұлдың құрғыры» атанып кетеді.

Сілтемелер
----------

* Күй аңыздар // сілтеме  = Бабалар сөзі: Жүзтомдық —  Астана: «Фолиант», 2012. — Т. 84. — Б. 217. — 432 б. — ISBN 978-601-292-490-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚұрманғазы күйлері |
| --- |
|  |
| 

Адай • Айда бұлбұл • Айжан қыз • Ақбай • Ақсақ киік • Алатау • Аман бол, шешем, аман бол! • Амандасар • Арба соққан • Байжұма • Балбырауын • Балқаймақ • Бас Ақжелең • Бес тайлақ • Боз қаңғыр • Бозшолақ • Бұқтым-бұқтым • Бұлбұлдың құрғыры • Демалыс • Ертең кетем • Жігер • Итог • Кедей зары • Көбік шашқан • Кісен ашқан • Кішкентай • Қазижан • Қайран шешем • Қапы • Қуаныш • Қыз Данайдың қырғыны • Қызыл қайың • Лаушкен • Маната • Назым • Не кричи, не шуми • Ойбай, балам • Пәбескі • Перовский маршы • Саранжап • Сарыарқа • Сексен бие • Серпер • Терезеден-есіктен • Терісқақпай • Төремұрат • Түрмеден қашқан • Тізе қақпай • Ұзақ Ақжелең
 |

 |
**Бұлшық ет ісігі** (muscle tumour) — бұлшық еттегі тканнің ауытқушылықпен өсуі немесе бұлшық ет тканінде ісіктің дамуы. .

Негізгі үш түрі бар: лейомиомалар — тегіс бұлшық еттегі ісіктер, әсіресе, жатырда, сондай-ақ асқорыту, несеп және әйелдердің жыныстық жүйесінде жиі пайда болады. Ісіктің жартысы қатерлі болуы мүмкін, бірақ, әдетте, ол жайылмайды немесе сауығып кетеді. Рабдомиомалар көбіне жүрек бұлшық етінде пайда болады. 

Кейбір түрлері жайылуы мүмкін, олар тканнің шегінде қалуы мүмкін немесе диффузды түрде жайылуы мүмкін және оны жою қиын. Тегіс бұлшық ет пен тарамдалған бұлшық еттерді зақымдайтын рабдомиомалар көбіне қатерлі болады және қатты ұлғаюы мүмкін. 

Рабдомиосаркомдар өте сирек кездеседі, олардың кейбір түрлері қаңқа бұлшық еттерінде, әдетте, аяғында немесе қолында пайда болады әрі аса қатерлі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)