recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Қазіргі кездегі түсінігі — қалтылдау, елпек қағу, ұшып-қону. "— Әже, жүр, сурет көр!—деп ебелектеп, жеңінен тартып, зыр жүгірді *(3. Шашкин,Теміртау.).*

*«Ебелектеудің»* ерте кездегі түлғасы мен мағынасы сәл өзгеше болғандығын дәлелдерлік тілдік деректерді түркі жазба ескерткіштерінен табамыз. Сөздің алғашқы түбірі —*«ев»* немесе *«еп»* тұлғаларының өзі-ақ *«жедел қимылдау»*, *«асығу»* мағыналарын берген. Кейінірек — *«ек»* жұрнағы жалғанған соң да сол мағынаға ие болған. Осы түбірден өрбіген сөз қазақ тілінде *«ебелек»*, одан әрі *«ебелектеу»* тұлғасына дейін жетіп қалыптасқан да, мағынасына да біршама өзгеріс кірген дей аламыз: *ев => ев + ек => евек => ев + ел + ек => ебелек + те => ебелекте + у => ебелектеу*[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Мәнерлеп сырғанаудан спорт шебері Денис Тен
Сидзука Аракава.2004 жыл.
**Мәнерлеп сырғанау** — спорт түрі. Мұнда спортшы конькимен сырғанап, музыка сазына сәйкес әсем қимыл жасайды.

Мәнерлеп сырғанау алғаш рет Ұлыбританияда пайда болған. 1763 ж. Лондонда Б.Вест мәнерлеп сырғанаудан алғаш рет өнер көрсеткен. Мәнерлеп сырғанаумен айналысатын әлемдегі ең ежелгі әрі әйгілі клуб 1742 жылы Эдинбург қаласында болған. Мәнерлеп сырғанаудың жекелей, жұптасып, топтасып сырғанау және мұздағы би түрлері бар. Жекелей сырғанауда міндетті және еркін жаттығудан спортшы өзінің қабілеті мен шеберлігін көрсетеді. Жұптасып сырғанауға жігіт пен қыз қатысады. Оның үш түрі олимпиада бағдарламасына енген.

Мәнерлеп сырғанауда қозғалыс жылдам не баяу, әр түрлі бағытта (айналып, секіріп, тағы да басқа) орындалуы тиіс. Спорттың бұл түріне баланы 7-8 жастан баули бастайды. Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты 1896 жылдан бастап өтіп келеді. Әуелі жарыс тек қана ерлер арасында өтсе, он жылдан кейін әйелдер де күш сынаса бастады. 1908 жылы жұптасып сырғанаудан, 1950 жылы мұз үстіндегі бишілер бәсекесі ұйымдастырыла бастады.

Қазақстанда алғашқы жарыстар 1957 жылы өтті. Қазақстандықтар арасында жұптасып сынға түсуден Е.Стекольникова мен Д.Казарлыга 1996 ж. Харбинде өткен III Қысқы Азия ойындарында алтын, ал 1996 жылы Кореяның Кангвон қаласында өткен IV Қысқы Азия ойындарында М.Халтурина мен Е.Крюков күміс жүлдені еншіледі. Қазір мәнерлеп сырғанаушылар үйірмелері Алматы, Астана, Орал, Ақтөбе, Теміртау, Қарағанды, Өскемен қалаларында жұмыс істейді. 2014 ж. 15 ақпанда Сочидегі қысқы олимпиадада Денис Тен Қазақстан тарихындағы бұл спорт түрінен алғашқы медаль - қола медальды жеңіп алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Ебелектің елу аңғары** – Маңғыстау облысы Оңтүстік Үстірттегі Оғыланды тауының шығысындағы аңғар.

Жер бедері
----------

Өзеннің ұзындығы шамамен 30 – 40 км. Үстірт қырына сұғына еніп жатқан бірнеше аңғар Ақса, Қызылсай ауылдарынан басталып, Басқараған құдығына дейін жетеді. Етегіндегі негізгі су көздері: Несібектің Жаңасуы, Қызылсай, Бас Қараған. Қыр үстіне негізінен бұйырғын, ебелек өседі. Қазан айынан бастап қаңбақ болған ебелек желмен ұшып аңғарлар табанына толып, қыста тебіндеген жылқының азығына айналады. Ебелектің елу аңғары деп аталуы осыған байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Синюхина Александра Николаевна** — 1931 жылы Алматы қаласында туған.. КСРО Орталық статистика басқармасының есепшілер кадрларын дайындау жөніндегі курсын өндіріс саласындағы есепші мамандығы бойынша бітірген (1970). Алматы мемлекеттік тоқыма фабрикасында 1950 жылдан бастап жұмыс істеген.

А.Н. Синюхина "Қайнар" баспасында 1972-1986 жылдар аралығында бухгалтер, аға бухгалтер болып, негізгі өндіріс пен негізгі қорлардың есебін жүргізіп, сауда ұйымдары мен тапсырыс беруші тұлғалардың арасындағы қаржылық қарым-қатынастарды қадағалап отырды. Қазақ КСР Баспасөз комитетінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**ХАЖЫ-МҰХАММЕД** (т. ж. б. — 1430) — Сібір хандығының алғашқы билеушісі (1420 — 1430). Жошы хан әулетінің өкілі. Жошы ұлысының оң қанатын басқарып, Ақ Орда билеушілеріне қарсы күрес жүргізді. Едігенің ұлы Мансұрдың қолдауымен Сібірдегі Чимга-Тимур (Шимға Тұра) деген қ-да өзін хан деп жариялады. Жошы ұлысын біріктіруді көздеген Орыс ханның немересі Барақ хан 1421 ж. ХАЖЫ-МҰХАММЕД әскерлерін талқандап, оны тәуелділікке түсірді. 1428 ж. Барақ хан ноғай билеушілерімен соғыста қазаға ұшырады. Соның нәтижесінде ХАЖЫ-МҰХАММЕД Тура мен Тобыл өзендерінің аралығында өз иелігін құрды. Бұл иелік Түмен (*Сібір*) хандығы деп аталды. ХАЖЫ-МҰХАММЕД көп ұзамай Әбілхайыр ханмен күресте қаза тапты.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Евгений Алексеевич Титаев** (1957), жазушы.

Ақын, журналист, ертегіші Евгений Алексеевич Титаев 1957 жылы 29 желтоқсанда Семей қаласында дүниеге келді. 
Орта мектепті бітірген соң медициналық училищеге оқуға түсті. Онда ол тау туризмімен айналысты, көркем үйірмелерге қатысты. Тұңғыш өлеңдері газет бетіне дәл осы кезеңде жариялана бастады.
Медучилищеде оқып жүргенде Н.Чернова жетекшілік ететін «Иртышские огоньки» әдеби бірлестігіне қатысты. Е. Титаевтің өлеңдері, повестері мен ертегілері газет, журналдарда жиі жарияланатын. Оның "Доктор Стук" (Алматы, 1982), "Иртышанка" (ұжымдық жинағы, Алматы), "Горизонт" (Алма-Ата, 1986) өлең жинақтары бірінен кейін бірі жарыққа шықты.

Шығармашылық жолын ақындықпен бастаған Евгений Титаев шағын әңгімелер де жаза бастайды. Сонан кейін өзіне балалар әдебиетінің есігін ашады. Сонымен, 1986 жылы «Жалын» баспасынан "Сказки моего города" деп аталатын кітабы шықты, оған алты шағын әңгіме-ертегілері енді. "Дорога чародеев" повесть-ертегісі 1995 жылы республикалық «Простор» журналында жарияланды.

Е.Титаев – көпжанрлы автор. Оны әңгіме, өлең жазумен қатар драматургия да қызықтырады. Достоевский атындағы Семей театрында оның «Ветерок, давай дружить!» (1998) пьеса-ертегісінің қойылымы болды.Ақын семейлік сазгерлер Г.Ахунжанов, В.Коротков, О.Жанияровпен бірге бірқатар әндер шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Эгоорталықтандырылған сөз** - мектепке дейінгі жастағы баланың заттық ойындарын жетелейтін арнаулы фрагментті (үзіп) сөйлеуі. Эгоцентриялық сөйлеу формасы бойынша коммуникативті, бірақ та өзінің міндеті бойынша даралық, көрнекі әрекетті ойлауға қызмет атқарады және өзінің құрылымы бойынша іштен сөйлеуге ұқсайды. Эгоцентрлік сөйлеу — сөйлеудің бұл түрін психологияда баланың автономды (өзіндік) сөйлеуі деп те атайды. Эгоорталықтандырылған сөз дауыстап сөйлеу әрекетінің үнсіз (іштей) сөйлеуге ауысу жолындағы өтпелі сатысы (өткел) деп санауға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Хазар Мамонты (Mammuthus chosarіcus)** — піл тұқымдасының жойылған түрі. Плейстоцен дәуірінде тіршілік еткен. Еуразияда бұл жануаралар рисс заманында (ғасырында) әлемдік мұз басудан кейін пайда болған. Хазар Мамонты-ның бас сүйегі биік, алдынан артқы жағына қарай қысыңқы. Маңдайы тар, ойыс келеді. Желке тұсы жазық, желке дөңесі білінбейді. Негізінен ағаш жапырақтарымен қоректенген. Пілдермен салыстырғанда, Хазар Мамонты-ның ұзын денесіне Қарағанда, аяқтары қысқа болған. Сүйек қаңқалары алғаш рет Хазар фаунасының тұнба қабаттарынан табылған, аты осыған байланысты қойылған. Көптеген палеозоолог-ғалымдардың пікірі бойынша Трогонтерий мамонты (Mammuthus trogontherіі) да осы Хазар Мамонты-на жатады. Хазар Мамонты-ның сүйектері Қызылорда, Маңғыстау аймақтарының жерінен табылған.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Гвоздев Евгений Васильевич** (12.12.1918 жыл, Ресей, Псков облысы, Остров қ. -21.12.2012, Қазақстан) – биология ғылымдарының докторы (1967), профессор (1968), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1979), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1978). 

ҚазМУ-ды бітірген (1944, қазіргі ҚазҰУ). 1944–97 ж. Қазақстан ғылым академиясының Зоология институтында аспирант, лаборатория меңгерушісі, директор (1971–88), бас ғылыми қызметкер (1988–97), 1976–88 жылдары Қазақстан ғылым академиясының вице-президенті болды. 1997 жылдан Зоология институтының құрметті директоры. 

«Фауна, систематика и экология гельминтов диких животных (рыб, птиц, грызунов и зайцеобразных) Казахстана и природная очаговость гельминтозов домашних птиц» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 

Негізгі ғылыми еңбектері жалпы гельминтология мәселелеріне, Қазақстан балықтары, үй және жабайы құстары, сүтқоректілері паразиттерінің фаунасы мен жүйеленіміне арналған. Қазақстан жерінде бұрын зерттелмеген гельминттер фаунасына көп көңіл бөліп, гельминтоздардың табиғи ошақтылығы жөнінде бірқатар мәселелердің шешімін тапты. Қазақстанда жерсіндірілген пайдалы жануарлардың паразиттер фаунасы, ауланатын жануарлар денесінде масылдық тіршілік ететін жалпақ құрттар мен таспа құрттардың биологиясын зерттеп, жабайы тауықтәрізділер мен қазтәрізділердің гельминтоз ауруларын таратудағы рөлін анықтады, гельминттердің ғылымға беймәлім 8 түрін тапты. 

Екі рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Киров ескерткіші
**Киров ескерткіші**, Коммунистік партия мен совет мемл. қайраткері С. М. Кировтің құрметіне Өскемен қаласындағы Киров атындағы паркте 1938 жылы орнатылған. Авторлары: мүсінші Н. В. Томский, арх. Н. А. Тоцкий. Биіктігі - 7 м. Мінбеден сөз сойлеп тұрған жалынды шешен - табанды большевик бейнесінде мүсінделген. Гранитті тұғырдың орта тұсынан периметрі бойынша "Өнеркәсіп", "Ауылшаруашылығы" қола барельефтері түсірілген. Мұндай ескерткіш Ленинградтағы Киров алаңында да орнатылған. Киров ескерткіші - респ. мәні бар өнер туындысы, ол мемл. қорғауға алынған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Нәбиев Марат Әскенұлы** (1956 ж. дүн. келген) — кәсіпкер, «Он олжа» ЖШС-нің директоры. Астана (бұрынғы Ақмола) қаласында туған.

Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1978). 

1978 жылы Макин ауданындағы «Колоколовский» кеңшары бөлімшесінің бас агрономы,

1980-84 ж. «Заветы Ильича» кеңшарының бас агрономы, 

1984-91 жылдары Қазақстан КП Целиноград обкомында ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы, жауапты ұйымдастырушысы,

1991 ж. мемлектеттік мүлік жөніндегі аумақтық коммитеттің аралас меншік бөлімінің бастығы,

1991 жылдан «Есіл акционерлік қоғамының президенті, «Есіл» банкі кеңесі мен «Проминвест» инвестициялық қоры құрылтайшылар кеңесінің төрағасы,

1996 ж. «Лисаков ТБК» президенті, «Ақмола вагон жөндеу зауыты» АҚ бас директоры,

2002 жылдан директоры. ҚР Шахмат федерациясының вице-президенті.

Бірқатар ғылыми-көпшілік және публицистикалық кітаптардың авторы. «Шапағат»медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------



А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Роза Сабирьяновна Аккучукова** (12 ақпан 1950 жыл — 8 ақпан 2021 жыл) — әнші, Башқұртстанның халық әртісі (2009).

Өмірбаяны
---------

Аккучукова Роза Сабирьяновна 1950 жылы 12 ақпан күн Белорецкий ауданы Абзаково ауылында дүниеге келген. 

1973 жылдан бастап вокал эстрадасының әртісі ретінде қызмет атқарды. Көбінесе, башқұрт халқының ұлттық әндерін орындайды.

1999 жылдан бастап Башқұртстан филармониясының бас әкімшісі ретінде еңбек атқаруда.

Вокалдық партиялары
-------------------

Әндер "Зюльхизя", «Сыбай-кашка», «Түрәкәй», «Һары ла сәс» және т.б.; З. А. Биишеваның «Һин ултыртҡан муйыл», Р. Н. Шагалееваның «Аҡсарлаҡ» және Р. С. Янбулатованың өлеңдеріне.әндер мен романстары Х. Ф. Ахметова, З. Г. Исмагилова, А. Т. Каримова, Т. Ш. Каримова, Р. В. Сальманова, А. Р. Хальфетдинова «Алтын балдаҡ».

Марапаттары мен лауазымдары
---------------------------

* Халық әртісі РБ. (2009)
* Еңбек сіңірген әртісі БАССР (1989)

Сілтемелер
----------

* Энциклопедия «Башкортостан» — АККУЧУКОВА Роза (Рауза) Сабирьяновна  (Тексерілді 8 ақпанның 2021)
* Өфөлә Башҡортостандың халыҡ артисы Роза Аккучукова вафат булды. ИА «Башинформ», 8.02.2021  (Тексерілді 8 ақпанның 2021)
**Синяя** – Қалба жотасының шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданы Палатцы ауылының солтүстік-батысында 3 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1041 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Шығыс беткейі тіктеу, оңтүстік-батыс бөлігіне қарай еңістенеді. Өзен аңғарларымен тілімденген.

Өсімдігі
--------

Таудың альпілік шалғынды топырағында далаға тəн түрлі шөптесіндер, бұталар өседі. Атырабы шабындық жəне жайылым. Солтүстік-батысында Холодная Сопка тауы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Киров халық театры** — Театрдың негізі алпысыншы жылдардың басында драма үйірмесінен басталды. Бастапқыда шағын скетч, интермедия қойып, шеберліктерін шыңдап, 1986-1994 жылдары Б.Майлиннің "Шұғаның белгісі", С.Жүнісовтың "Ажар мен ажал", М.Әуезовтың "Айман — Шолпан", "Еңлік—Кебек", Ғ.Мүсіреповтың "Қыз Жібек", "Күтпеген кездесу" және басқа қойылымдарды сахнаға шығарды.
1967 жылы ұжым "Халық театры" атағына ие болды.
Театрдың қалыптасуына, шығармашылық жетістіктерге қол жеткізуге оның жетекшісі, әрі режиссері, 3.Ысмағұловтың еңбегі зор. Халық театрының белді әртістері Н.Қалиев, С.Қайыров, М.Есмұханов, С.Жұманиязов, М.Әлсымақов, "Құс жолы" көркем филімінде басты ролдердің бірін ойнаған С.Қуанышбаев, А.Хамзин, Б.Қалиев, П.Әбенова, С.Марданова, М.Құмарғалиева және басқалары облыс, Алматы сахналарында өнер көрсетіп, бірнеше рет лауреат атанды.
Кейінгі толқын ішінде Ж.Әйтекешов, С.Садықов, Г.Жұманиязова, Ш.Тәжібаев, Б.Балтаев, Қ.Қалиеваларды атауға болады. Халық театрының режиссері Жексенбай Әйтекешов /2001 ж./

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау облысы Құрманғазы ауданының қысқаша энциклопедиясы. «ҚазПолиграфОрталығы» ЖШС, Алматы, 2001
**Роза Гизатулинна** (10.12. 1932 жылы, Алматы қаласы) — телережиссер. .

Білімі
------

1952 жылы Алматы театр-көркемсурет училищесін, 1954 жылы Мәскеу театр өнер институтын бітірген.

Еңбек жолы
----------

  

Еңбек жолын 1954-61 жылдары Қазақ академиялық драма театрында артис болып бастады. 1961-90 жылдары Қазақ теледидарының әскери-спорт хабарлары редакциясында, әдеби-драмалық хабарлар Бас редакциясында режиссер ассистенті, режиссер болып істеді. Телережиссура спецификасының қыры мен сырын игере жүріп, режиссерлік пультті кәсіби шеберлікпен басқарды. 

  

Студия сахнасында күрделі публистикалық және драмалық қойылымдарды асқан жинақылықпен аудиторияға ұсынды. "Анна Франк күнделігі", "Мен үйге қайта оралмаймын", "Сатиралық қоймалжың" қойылымдары, "Абай әндері" музыкалық-әдеби хабары, т.б. жүздеген телешығармалары көрермендер мен сыншылар тарапынан жоғары бағаланды.

Марапаттары
-----------

КСРО және Қазақ КСР Телерадио комитеті басшылығының Алғыс хатымен марапатталған.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
*Басқа мағыналар үшін Синюха деген бетті қараңыз.*
**Синюха** – Үлбі жотасының солтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы Серебрянск қаласының солтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1840 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-ге доға тəріздес созылған, енді жері 4–5 км. Ірі жоталар өзен, тауаралық аңғарлармен тілімденген. Жер бедері күрделі, шығыс беткейі тік жарқабақты келген.

Өсімдігі
--------

Өзен аңғарлары мен аласа беткейлерде қайың, терек, самырсын, майқарағай, мойыл, қарақат, таңқурай, долана, т.б. өседі. Оңтүстік-батысында Артамановка, оңтүстік-шығысында Қызылқарағай жотасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Бейазаматтық** - азаматтығы жоқ адамдардың статусы. Мұндай құқықтық ахуал, көбінесе, әлдебір адам өз елінің азаматтығынан ерікті түрде шығып кеткен немесе шығарылып тасталған, бірақ өлі өзге мемлекеттің азаматтығын ала қоймаған кезде пайда болады. Сонымен катар, азаматтықты беруге, елдің азаматтығын алуға қатысты әртүрлі мемлекеттер заңдары арасындағы сәйкессіздікгің, әркелкі қағидалардың салдарынан да *Бейазаматтық* ахуалы туындап жатады. *Бейазаматтыққа* душар болған адам қоныс аударып, тұрақтануға келген елінің зандарына бағынады. Бірақ оның саяси және әлеуметтік құқықтары (мысалы, жұмысқа орналасу, әртүрлі жеңілдіктерді пайдалану, жоғарғы деңгейдегі еңбекақьі талап ету еркі) шектеулі болады. Шетелдік азаматтарға заң жүзінде берілетін құқықтарды иелене алмайды, мемлекет тарапынан дипломатиялық қорғаудан да қүр қалады. *Бейазаматтық* ахуал қазіргі халыкаралық қарым-қатынастар аясыңда қалыпты нормадан ауытқушылық, құкықтық келеңсіздік ретінде бағаланып, азаматтығы жоқ адамдар санын қысқарту міндеті қойылған. Осыған орай, "Апатридтер I статусы туралы" (1954) және "Бейазаматтықты қыскарту туралы" (1965) халықаралық конвенциялар қабылданды. ҚР-ның Конституциясында "Қазақстан Республикасының азаматын "ешқаңдай жағдайда азаматтығынан, өзінің азаматтығын өзгерту құқынан айыруға, сондай-ақ оны
Қазақстаннан тыс жерлерге аластауға болмайды", - делінген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
### «Синяя Блуза»

«Синяя Блуза» («көгілдір көйлектілер») – 1923–1930 жылдары бой көрсеткен совет театрының шағын түрі. Москваның журналистика ин-тында эстрадалық театр коллективі (оның аты сауыққа қатысушылардың көгілдір түсті көйлек киюімен байланысты шыққан) ретінде ұйымдасты. Бұл коллективті ұйымдастырушы, орындаушылардың бірі әрі авторы – Б. С. Южанин. «Синяя блузаның» программасы декларациядан, тақпақ өлеңдерден және физкультуралық билерден құралды. Ол қызыл бұрыштарда, клубтар мен цехтарда өнер көрсетті. Осы секілді ұйымдар Москвадан тыс қалаларда (15 коллективке жуық), сондай-ақ Қазақстанда да құрылды. Көптеген совет жазушылары, композиторлар, актерлер, режисерлер мен суретшілер (В. Е. Ардов, В. И. Лебедев-Кумач, М. И. Блантер, В. И. Тенин, С. И. Юткевич, Б.Р. Эрдман тағы басқалары) өз творчествасын осы «Синяя блузадан» бастады.

### "Синяя блузаның" әнұраны

Олардың марштарының саны көп болса да, ең танымалы болғаны осы : (Авторлары: музыка Сигизмунд Абрамович Кац, текст ?):

> *«Мы синеблузники, мы профсоюзники —*
> 
> 
> Нам всё известно обо всём,  
> 
> И вдоль по миру свою сатиру,  
> 
> Как факел огненный, несём.  
> 
> 
> 
> Мы синеблузники, мы профсоюзники,  
> 
> Мы не баяны-соловьи —  
> 
> Мы только гайки в великой спайке  
> 
> 
> 
> Одной трудящейся семьи…»
> 
>

### Әдебиет

* Альбом «Синяя блуза СССР» , Мәскеу, 1928
* Варлам Шаламов. «Воскрешение лиственницы». Глава «Борис Южанин» Мұрағатталған 24 қыркүйектің 2015 жылы.:
* Уварова Е. Д. (Отв. ред.). Русская советская эстрада. Очерки истории. 1917—1929.М. Искусство. 1976
* Малые формы клубного зрелища. 1928—1930
* Сушков М. Футболды театр , Спорт , 1981
* Синяя блуза. Гала-представление, «Юность» журналы, 1967. № 11. С. 107—110
* Лобова Н. и Пермяк Е. Театрлды газета, М. — Л. 1932.
* Мамадназарбекова К. Журнал ТЕАТР № 2, 2011
* Волкова Е. В. Трагический парадокс Варлама Шаламова. М. Республика, 1998

### Сілтемелер

* В.Усов. Агитациялық сөздер- Синяя блуза. Пятилетка. 1926
* Энциклопедия «Кирилл және Мефодий»
* «Синяя блуза»
* «Синяя блуза»
* «Синяя блуза»(қолжетпейтін сілтеме)
* Друзья звали его Зига Мұрағатталған 18 қыркүйектің 2020 жылы. авторы Михаил Садовский, «Вестник», Мигдаль Times № 73-74, 21 швата 5769 / 15 ақпан 2009
* Центральный еврейский ресурс
* Воспоминания Варлама Шаламова

1. ↑  Михаил САДОВСКИЙ // ЗИГА
2. ↑  Шаламов В. Т. Воспоминания. М. : Олимп : Астрель : АСТ, 2001, стр.30-31
**Серік Ғабдуллаұлы** (17.8. 1937, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Шымқора ауылы) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1966). 1966-91 ж. Шығыс Қазақстан облысы "Дидар" (бұрынғы "Коммунизм туы") газетінде тілші, 1991 - 95 ж. Шығыс Қазақстан облысы "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы, 2001 жылдан Өскеменде шығатын "Ақ Ертіс" журналының бас редак­торы. "Көктем лебі" (топтама 1975), "Бұқтырма сарыны" (1978), "Көк­тем - көкөрім шағым" (1982), "Ақ босаға" (салт-дәстүр танымы, 1993), "Жылдардан жеткен жаңғырық" (1995, очерктер жинағы), "Сөйле, менің жүрегім" (1998), "Алтай асу" (2003), "Ұланғайыр" (2003) жыр жи­нақтары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Серік Мүсілімұлы Байхонов** - (13.5.1953 жылы туған, Қызылорда облысы Шиелі ауданы Авангард ауылы) - жазушы. КазҰУ- ды (1976), Алматы Жоғары партия мектебін (1980) бітірген. "Жалын" баспасында редактор, "Қазақфильм" киностудиясында жүмыс істеген. 1990 - 98 жылдары Қазақ республикасы Телерадиосында бас редактор болып жүмыс істеген. Қазір "Қазмырыш" ашық акционерлік қоғамында еңбек етеді. Тұңғыш повесі **"Жалғасым менің - жалғасым"** 1973 жылдары "Жалын" журналында жарияланды. Қазақстан Жазушылар одағы сыйлы лауреаты (1989). Шығармалары орыс тіліне аударылған.
Шығармалары.: Жалғасым менің - жалғасым. Повестер мен әңгімелер. А. 1977; Ең ыстық маусым. Повестер. А. 1979; Қос шатырлы үй. Повестер. А. 1983; Сал үстіндегі маусым. Саяхат кітабы. 1987; Қүйылыста. Хикаяттар мен әңгімелер. А. 2001; Ғажапстанга саяхат, А. 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Шәкібаев Серік** (27.9.1926, Павлодар қаласы - 1999) - жазушы. 2-дүние жүзі соғысқа қатысып, отыз екі жыл бойы мемлекеттік қауіпсіздік органдарында қызмет істеген. ҚазҰПУ-ды бітірген. 1960 - 75 жылдары Қостанай қалалық партия комитетінің мүшесі, халық депутаттары қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. 1983 жылдан бастап Қазақстан жазушылар одағының Қостанай облысындағы әдеби кеңесшісі болды.

Жетістіктері
------------

'Көптеген медальдармен, Қазақстан Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталған.

Шығармалары
-----------

Үлкен Түркістанның күйреуі. Роман. 1968; Падение большого Туркестана. Роман. 1972; Чоң Туркестанның қирашы. Роман. 1976; Чрезвычайная комиссия. Книга-поиск.1978; Көтеріліс. Роман. 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Сарымсақты деген бетті қараңыз.*
**Сарымсақты** – Балқаш көлінің солтүстік жағалауындағы шығанақ.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы жерінде орналасқан. Шығанақ құрлыққа шамамен 5 км-дей сұғына еніп жатыр. Көлге қараған енді жері 5 км-дей. Жағалау бойы жазық, шығысында қамыс өскен батпақты жер кездеседі. Шығанақтың батысында Майқамыс шығанағы жатыр. Жағалау бойында изен, қияқ, бұйырғын жусан, ши, т.б. шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Серік Шешенбайұлы Тахан** ( 1955 жылы туған ),филолог-ғалым, филология ғылымының докторы (1999), профессор (1999). ҚарМУ-ді бітірген (1976). 1976-1978 жылдары Ақтоғай ауылы орта мектебінде орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болған, 1978-1999 жылдары Жезқазған педагогикалық институтының оқытушысы, аға оқытушысы, доценті, сырттай оқу бөлімінің деканы,филология факультетінің деканы қызметтерін атқарған.
1999 жылдан бері Е.А.Бекетов атындағы ҚарМУ филология факультетінің деканы, журналистика кафедрасының меңгерушісі, профессоры. 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Бейбіт Бисекешев(2.2.1961, Орал облысы, Тайпақ ауданы, Есенсай ауылы** – радиотехник, кәсіпкер, Рязань радиотехника институтын бітірген (1988 жыл). Еңбек жолын "Байқоныр" ғарыш кемесінде "БоранЭнергия" жобасы бойынша бастап (1988-90) 1990-93 жылдары Новгород қаласындағы "Квант" бейүкіметтік ұйымында РФ Қорғаныс министрлігінің жабық тақырыбы бойынша жұмыс істеген. 

1994 жылы негізінен Интранет-интернет жүйесі базасында ақпараттық жүйе, корпоративті желі қалыптастырумен айналысатын "Күшпен Телеком" компаниясын құрып, жетекшілік етіп келеді. 1998 жылы компанияда тұңғыш рет қазақ қаріптерін айырып тану бағдарламасы жасалды.

1999 жылы электронды құжат айналымы жүйесі қалыптасып, ол ҚР Президент Әкімшілігінде және ҚР Сыртқы істер, Мәдениет және ақпарат министрліктерінде қазақ тілінде енгізілді. Бейбіт басқарған ұжым бірнеше шетелдік беделді компаниялармен әріптестік байланыс орнатқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизисы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Бейбіт Баймағамбетұлы Мамырбаев** (05.02.1957 жылы туған, Қарағанды облысы Нүра ауданы) - ғалым, филология ғылымының докторы (1999). Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген (1980). 1980 - 1988 жылдары Қарағандыдағы кооперативті институтының, осындағы мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, доценті, 1988 - 1993 жылдары Әдебиет және өнер институтының аға ғылыми қызметкері, ғалым-хатшысы, 1995 жылы институт директорының орынбасары қызметтерін атқарған. ҚР Президенті әкімшілігінде сектор меңгерушісі болды. Қазір дипломатиялық қызметте. "Казахские литературные связи начала XX века" (1991), "Основные тенденции развития казахской литературы первой четверти XX века" (1998) монографияларының авторы. С.Торайғыровтың 2 томдық жинағын құрастырушылардың бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сарыкезең** – Қызылқарағай (Листвяга) жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Бекалқа ауылының солтүстік-шығысында 12 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1773 м. Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 4 км. Белая жəне Лукин өзендерінің суайрығы. Беткейі тіктеу, бірнеше жоталардан тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Эффузивтік жыныстардан, құмтастардан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың оңтүстік беткейінен басқасын түгелдей дерлік қарағай, қайың орманы көмкерген. Тау етегінде Тоқабай жəне т.б. қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Хрунов Евгений Васильевич** (10.9.1933 жылы, Тула облысы)- КСРО-ның ұшқыш-космонавы,Совет Одағының Батыры (22.1.1969), инженер-полковник (1969). 1959 жылдан КОКП мүшесі. Тех.ғылми кандидаты.1956 жылы Батайскідегі ұшқыштардың Әскери-авиац. мектебін, 1968 жылы Н.Е.Жуковский атындағы Әскери-Әуе инженерлік академиясын (жұмыстан қол үзбей) бітірді. 1956-1960 жылдары Совет Армиясының авиация бөлімдерінде қызмет етті. 1969 жылы 15-17 қаңтарда А.С.Елисеев және Б.В.Волыновпен бірге «Союз-5» космос кораблімен зерттеуші-инженер ретінде космосқа ұшты. А.С.Елисеевпен бірге космос кеңістігіне шығып, В.А.Шаталов басқарып ұшқан «Союз-4» космос корабліне ауысып мінді. Сол корабльмен жерге қонды. Ленин орденімен т.б. басқа орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
**Роза Ивановна Макагонова** (28 қазан 1927, Самара — 18 сәуір 1995, Мәскеу) — кеңес киноактриса, Ресейдің еңбегі сіңген әртісі.

Биографиясы
-----------

Роза Макагонова 28 қазанда 1927 жылы Самара қаласында туған.1951 жылы ВГИКті бітірді (Сергей Юткевич пен Михаил Ромманың шеберханасы) және 1990 жылға дейін Мемлекеттік киноактер театрында жұмыс істеді.

Роза 50-ден астам шетел мен кеңес кинофильмдердің орыс тіліндегі дубляжда және мультфильмдерді дауыстатуды қатысқан.

Роза Макагонова 18 сәуірде 1995 жылы қайтыс болған. Ол Мәскеуде Хованск (Орта) зиратында жерленген.

Отбасы
------

Роза Макагонова кинорежиссер, актер және сценарийші Владимир Басовқа күйеуге шыққан.

Марапаттар мен атақтары
-----------------------

Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртісі(1976 жылы)

Сілтемелер
----------

* 
* 
* Мұрағатталған 23 сәуірдің 2007 жылы.
Бруклин көпірі
**Бруклин көпірі** (ағылш. *Brooklyn Bridge*) — АҚШ-та орналасқан ескі көпірлердің бірі.

Тарихы
------

Бұл көпірдің құрылысы 1883 жылы аяқталды. Содан бері халық ескерткіші әрі Нью-Йорк символы ретінде саналып келеді. Көпір Нью-Йорктың көп қабатты үйлерінің нақ қасында орналасқан. Манхеттен мен Бруклиннің арасын қосып тұр. Шындығында, көпірдің жобасын Джон Роблинг жасаған, құрылыс бастала салысымен қайтыс болып кеткендіктен, бұл істі баласы Вашингтон Роблинг жалғастырды. Вашингтон да сырқаттанып қалғандықтан, әйелі Эмили Роблинг құрылысты бас инженер ретінде өз қолына алады. 1884 жылы сол кездің серісі Ф. Барнум көпірдің төзімділігін дәлелдеу мақсатымен 21 піл мен цирк жануарларын жүргізіп өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  David McCullough. The Great Bridge: The Epic Story of the Building of the Brooklyn Bridge. Simon & Schuster, 1972

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Серік Нөгербекұлы Нөгербеков**

1962 жылы 8 қыркүйекте Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында туған.

Қарағанды кооператив институтын бітірген (1984), ұйымдастырушы-экономист.

Тарих ғылымдарының кандидаты (2008). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан Республикасының экономикалық қуатын кеңістікті дамытуды басқару механизмдері». Орал мемлекеттік экономикалық университетінің құрметті профессоры (РФ). Ресей жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі. Халықаралық менеджмент академиясының мүшесі-корреспонденті.

48 ғылыми жарияланымның және 3 монографияның авторы.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

1984 жылдан - Қарқаралы мал дәрігерлік техникумы комсомол комитетінің хатшысы. 1985 жылдан - Кеңес Әскерінің
қатарында қызметте. 1986 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Қарқаралы аудандық комитетінің екінші хатшысы. 1987
жылдан - «Қарағанды Трансагенттік» АТК Қарқаралы агенттігінің бастығы. 1988 жылдан - Агроөнеркәсіп комитеті кәсіподақ қызметкерлерінің Қарқаралы аудандық комитетінің нұсқаушысы. 1991 жылдан - «Алтын-Емел»
АҚ менеджері. 1992 жылдан - Қазақстан республикалық сыртқы экономикалық «Қазөнеркәсіпэкспорт» кәсіпорыны
«Көмір-экспорт» фирмасының директоры. 1994 жылдан - Мемлекеттік сыртқы экономикалық «Қазыбек» корпорациясының вице-президенті (Алматы қаласы). 1998жылдан - ҚР-дағы Мемлекетаралық «Мир» телерадиокомпаниясының бөлімшесі директорының орынбасары (Астана қаласы). 2000 жылдың қаңтарынан - «Аймақаралық клиринг палатасы» ААҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. 2000 жылдың
тамызынан - Қарағанды облысы Қаржы басқармасының бастығы. 2002 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Қаржылық реттеу департаментінің директоры. 2005 жылдан - «Еснұр және К» ЖШС Директорлар
кеңесінің төрағасы. 2007 жылдан - ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ президенті.

2009 жылдың маусым айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігі әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі.

«Еуразия ғалымдарының экономикалық клубы» қауымдастығының Үйлестіру кеңесі төрағасының орынбасары;
Халықаралық экономистер одағының вице-президенті (БҰҰ бас кеңес берушісі). «Евразийский экономический обзор»,
«Экономика. Финансы. Исследования» журналдарының бас редакторы.

«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Ресейлік «Жыл менеджері-2008» байқауының жеңімпазы.

Үйленген. 2 баласы бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
*Басқа мағыналар үшін Қызылтұз деген бетті қараңыз.*
**Қызылтұз** — Ертіс алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Железин ауданы Красновка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде, теңіз деңгейінен 93 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 22,8 км2, ұзындығы 10,8 км, ең енді жері 5,8 км, жағалау бойының ұзындығы 41,6 км. Дөңгелек пішінді көлдің шығыс бөлігінде шағын 2 арал орналасқан. Көлдің батысында өзімен аттас тағы бір көл (8 км жерде) жатыр. Екі көл аралығын адам өте алмайтын сор қамтыған. Шығысында биіктігі 8 м болатын төбе орналасқан. Көл суы қараша айының 1-онкүндігінде қатып, сәуір айының 2-жартысында ериді. Эрозиялық қазан шұңқырдағы көл жағалауы жатық. Солтүстігі сортаңды келеді. Жауын-шашын аз жылдары көл бірнеше иірімдерге бөлініп, кей жылдары кеуіп те қалады. Суы тұзды.

Қолданысы
---------

Жергілікті халық пен кәсіпшілік балық аулаумен де айналысады. Көл балшығының емдік маңызы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Өсімдік туралы
--------------

"'Қызылша"' (лат. *Béta*)– Амаранттар туысына жататын біржылдық, екіжылдық немесе көпжылдық өсімдік. Қызылшаның ең танымал түрлері: кәдімгі қызылша, қант қызылшасы және мал азық қызылшасы. Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі. 
Қызылшаның барлық мәдени түрі шығыс Үндістанда өсетін табиғи қызылша түрінен алынған. Қызылшаның тағам ретінде ең алғаш Жерорта теңізі маңындағы елдерде қолданылғандығы белгілі. Бірақ ежелгі заманда тағамға қызылшаның жапырағы ғана пайдаланылған, ал тамыры дәрілік мақсатта қолданылған. Ежелгі гректер Аполлон құдайының құрметіне қызылшаны сый еткен. Мал азығы қызылшасы XVI ғасырда Германияда шығарылған. Оның толық сапалы түрі XVI-XVII ғасырларда алынса, XVIII ғасырда бұл қызылшаның түрі бүкіл Еуропаға тез тарады. Басқа қызылшалардан түрі жағынан айырмашылығы аз болғанымен, оның тамыры жақсы жетілген.
Селекционерлердің 1747 жылы бастаған жұмысының нәтижесінде қант қызылшасы пайда болды. Сол кездегі қамыстан алынатын қанттың қызылша құрамында да бар екендігі анықталған. Ол кезде қызылша құрамынан 1,3 % қант алынса, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 20 % дан асады. Бүгінгі күні қант қызылшасы қант шығару бойынша қант қамысынан кейінгі 2-орынды иеленіп отыр. 
XIX-XX ғасырларда қызылша Антарктидадан басқа барлық жерге таралды.

Қолданылуы
----------

Қызылшаның барлық дерлік түрінің тамыры мен жапырағы тағам және мал азығы ретінде қолданылады.

Қызылша туралы тақпақ
---------------------

Жасағанда борщты,

Қосуға оны борышты.

Бұл көкөніс болмаса,

Қызармайды ол аса

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Көкөністер: Дидактикалық материал.- Алматы, 2011. - 16 б, ISBN 978-601-7237-33-2
**Арбуга** – Арбугтік коммуна Вестманландық леннің әкімішілік орталығы. Швеция қаласы. Халқының саны — 10 330 адам (2010).

Қала маңызды көлік торабы болып табылады. Оның территориясында еуропалық маршруттар Е18 және Е 20, сондай-ақ теміржолдар Mälarbanan және Svealandsbanan қиылысады. Қала экономикасында авиақұрылыс пен ақпараттық технология компаниялары маңызды рөл атқарады. Арбугада орналасқан ірі компаниялары ретінде Celsius Aerotech AB және Volvo Aero Corporation атауға болады.

Тарихы
------

Негізі VIII ғасырда қаланып, қала ретінде XIII ғасырдан бастап аталған. Атауы (алғашқы атауы Arbugæ) екі бөліктен тұрады: Ar көне швед тілінен аударғанда «өзен» және bugh «бұрылыс» деген мағынаны білдіреді. Ал өзара біріккендегі мағынасы «өзеннің бұрылысы». 1285 жылы бұл жерде бүкіл Скандинавия монастырь орденіне басшылық еткен францискандық монастырьдың негізі қаланған. XVI ғасырдың 60 жылдары шаһарда сауыт пен қару-жарақ өндіретін мануфактура бой көтерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Citypopulation.de
**Серік Сырғабайұлы Мейіржанов** 1958 жылы 16 мамырда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Мейіржанов Сырғабай (1924-1996), «Қазақстан мұғалімі» республикалық газетінің редакторы болып жұмыс
істеген. Анасы- Шәкірова Күләсан (1936 жылы туған), зейнеткер, Алматы қаласындағы кеңестік сауда техникумында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген.

Алматы халық шаруашылығы институтының қаржы-несие факультетін бітірген (1979), экономист.

10-нан астам мақаланың авторы.

1979 жылдан - Мембанктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға экономисі. 1983 жылдан - Алматы облыстық қаржыландыру басқармасының халық шаруашылығын қаржыландыру бөлімінің аға экономисі. 1989 жылдан - «Атамекен» компаниясының қаржы-инвестиция бөлімінің бастығы. 1992 жылдан - «ЦентрКредит» Қазақ орталық акционерлік банкі филиалының директоры. 1996 жылдан - Қазақстан интернационалдық банкі (ҚИБ) басқармасы төрағасыныңорынбасары. 1998 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» ЖАҚ төрағасының орынбасары. 1999 жылдан - «ЦентрКредит банкі» ААҚ Директорлар кеңесі төрағасының кеңесшісі.

2001 жылдан бері - «Капитал» ЖЗҚ АҚ президенті. Орталық Азия Жүйелі зерттеулер қорының кеңес берушісі (2004 жылдан).

Әскери атағы
------------

Әскери атағы - сержант.

Үй жағдайы
----------

Үйленген. Жұбайы - Шойынбекова Мәдина Қыдырбекқызы (1964 жылы туған), «Секател» ЖШС маманы. Ұлы – Мейіржанов Михаил (1980 жылы туған), «Интерсертифико-ОртАзия» БК-да программист.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
*Басқа мағыналар үшін Қызылтұз деген бетті қараңыз.*
**Қызылтұз** – Ертіс алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Аққулы ауданындағы Малыбай ауылынан батысқа қарай 17 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Көл теңіз деңгейінен 136 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,7 км2 (көктемгі қар суынан 6 км2-ге жетеді), ұзындығы 3,2 км, енді жері 2,4 км, жағалау бойының ұзындығы 8,8 км. Көлдің ең терең жері 0,7 м, су көлемі 2,2 млн. м3, су жиналатын алабы 186 км2. Дөңгелек пішінді көлдің солтүстік жағалауы жарқабақты (биіктігі 5 м) келген. Жағалау бойында қамыс, құрақ өскен. Батысында Қазы, оңтүстік-шығысында Жалтыр көлдері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қызылтөбе** – Тассуықтөбе қонысының солтүстік-батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Кіші Қамқалы ауылының солтүстік-шығысында 11 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 307 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Жер бедері жонды-белесті келген. Батысында Қаракөл, оңтүстік-батысында Қамқалыкөл көлдері, оңтүстігінде Бесоба төбесі, солтүстік-шығысында Сарыой қонысы бар.

Өсімдігі
--------

Құмды, қоңыр топырақ жамылғысында сұр жусан, бұйырғын, күйреуік, қара сексеуіл, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қызылшоқы деген бетті қараңыз.*
**Қызылшоқы** – Қараоба тауларының солтүстік-шығысындағы оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Суықсу ауылынан солтүстікке қарай 14 км-де жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 415 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу келген.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, боз, селеу, т.б. дала өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Қызылша қандаласы
**Қызылша қандаласы**— зиянды насекомдардьң бірі. Ол дала және ормандыдалалы аймақта таралған. Қант қызылшасынан басқа беде, зығыр, соя, бұршақ, жасымық, кұнбағыс, қыша, үпілмәлік, күнжіт қызылша қандаласы өсімдіктерге де түседі. Қызылша қандаласының өзі және оның личинкасы жас қызылша өсімдіктерінің шыры-нын сорады, сондықтан қызылшаның өнімі азаяды; күрес шаралары: келесі жылы қызылша егілетін және оның төңірегіндегі жерді дақыл сабақ-тарынан және басқа шөп қалдықтары-нан тазарту, дер кезінде культиваторлау. Қызылша қандаласы тараған жерге 5—5% ДДТ дусты не 12% гексохлоран шашу.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Картопты тікелей комбайнмен, сондай-ақ комбайнмен бөлектеп жинау тәсілімен жинайды.Тікелей комбайндауды өнімділігі гектарына т астам болғанда және топырақтың ылғалдылығы проценттен кем болғанда қолданады.Жеңіл және орташа топырақты, тасы көп топырақтан басқа барлық аймақтарда картопты егуге ұсынылатын КҚУ-2А комбайны қазір кең таралып отыр. Жеңіл құмды топырақта және ұсақ тастары жиналған топырақта електі комбайн пайдаланылады.
Жинақтап құрастырылған машиналарды пайдалану тәсілі ірі тастары көп учаскелерден басқасында, ылғалдылығы мол болатын жағдайларда қолданылады. Бұл тәсідһлде УҚВ-2 универсальді картоп қазғыш дестелер жасағышпен жанында жиналмай жатқан қатары бар қатараралықты ең алдымен қазып, сонан кейін екі немесе төрт қатарлы етіп түйнектерді үйеді. Картопты дестеде 2-3 сағат жатып кепкеннен кейін комбайнмен қасында қазылмай жатқан қатарды қазып және дестеде жатқандарды да бірге жинап алып кетеді.
Бөлектеп жинау тәсілі тікелей комбайнмен жинау мүмкін болмайтын, комбайнды кейде пайдаланып, кейде пайдаланбайтын ылғалы көп топырақтарда қолданылады.Бірінші жағдайда УҚВ-2 дестесалғышпен төрт немесе алты қатардағы түйнектерді қазып, оларды жиналған танапта дестеге салады.Дестелер 2-3 сағат кептірілгеннен кейін арнаулы жабдықтармен ыңғайланған комбайнмен жиналады. Екінші жағдайда картопқазғыш екі қатардың түйнектерін қазып, оларды топырақтан бөліп және қолмен жинап алу үшін жердің бетіне шығарып отырады.

Дереккөздер
===========

Машина-трактор паркін пайдалануда ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы: селолық орта кәсіптік-техникалық училищелерге арналған оқу құралы.Мухин А.А.
**Марақова Лидия Вильямсовна** (1967 жылы туған) — "Атамұра" баспа-корпорациясы Компьютерлік орталығының беттеу операторы.

1989 жылы Қазақ политехникалық институтының геология-барлау факультетін бітірген. 1989-1991 жылдары ҚазКСР FA-ның Қ.И.Сәтбаев атындағы Геология ғылымдары институтында инженер-геофизик болып істеген. 1996 жылдан бастап "Атамұра" баспа-корпорациясының Компьютерлік орталығында беттеу операторы. Л.В.Макарова "Атамұра" басылымдарын әсем, сапалы, сауатты беттеп, безендіру ісіне өзінің зор үлесін қосып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Тәуекел Мүслім** (1988 жылы желтоқсанның 9 жұлдызында Алматы қаласында дүниеге келген.) – әнші, тележүргізуші және актер. 

Кішкентай кезінен Тәуекел спортқа жақын болған. Әрқашан футбол ойнағанды жақсы көрген, тіпті футболист болу оның бала кезгі арманы болған. Сонымен қатар жүзумен және күреспен айналысқан. Әртурлі спорттармен айналыса Тәуекел өзінің формасын сақтауға тырысқан. 
 Алматы қаласындағы №140 мектеп-гимназиясын бітірген соң анасы Тәуекелге шарт қойды: өз күшімен грантқа түсу немесе әскерге бару. Тәуекел түндерін кітаптармен өткізіп, нәтижесінде емтиханды жақсы тапсырып институтқа түсті. Тәуекел Мүслім машина жасау мамандығын бітіріп «инженер-механик» мамандығын алған. Студенттік жылдары тек қызықты кездер ғана емес, өмірінің маңызды кезеңі болған. Себебі,Тәуекел өнер саласында өзін сынап көргісі келді. Бастапқыда модель болып, кейіннен жарнамаларға түсті. «Махаббатым жүрегімде» телесериалында басты рөлді сомдап, қазір Хабар телеарнасындағы «Жаңа күн» бағдарламасының жүргізушісі. Сонымен қатар,Тәукелді әншілік жағынан тануға болады. Өкінішке орай, әкесі оның өнер саласындағы жетістіктерін көре алмады. Тәуекел Мүслім әкесінен 22 жасында айырылды.

Фильмдер тізімі
---------------

| Жыл |  | Атауы | Ролі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2017 | ф | Ағасы барлың... | Марсель |
| 2018 | ф | Ағасы бардың... 2 | Марсель |
| 2022 | с | Томпи. Армандар орынлалады | Макс |

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 30 қазанның 2015 жылы.
**Маратха** (IPA: ; көне аталуы Мархатта немесе Махратта) — Үндістанның Махараштра штатында мекендейтін касталық топтар. Британника энциклопедиясы бойынша, "Үндістан тарихында Маратхалар жауынгерлер және индуизм үшін күрескерлер ретінде белгілі".

Маратхалардың басым бөлігі Үндістанның Махарашстра, Мадья-Прадеш, Гуджарат, Карнатака, Телангана, Андер-Прадеш, Гоа және Тамил Наду штаттарында мекендейді. Гоа мен оған көршілес Каруардағылар Конкан маратхылары атауымен белгілі. 
1760 ж. бағынышты аумақтарды есептемегенде Маратхалар бақылау еткен аймақтар (сары)
Британиялық Радж кезеңі бойынша кәсіпқой этнолог емес Роберт Ван Руссель басым бөлігі Ведалық мәтіндерге сүйеніп жасалған зерттеуінде Маратхалар 96 руға бөлінгендігін жазған. Ол рулар 96 Кули маратхалар немесе "Шаханнау Куле" (Шаханнау маратхи тілінде 96 санын білдіреді) деген атаумен білгелі.

Тарихы
------

Саясатқа араласуы
-----------------

Маратха қарулары
*Аңшылыққа шығу, Эдвин Лорд Уикс,* 1887

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Maratha (people).  Encyclopedia Britannica. Тексерілді, 12 шілде 2013.
2. ↑  Tribes and Castes of the Central Provinces of India —  London: Macmillan & Co. 1916. — Vol. 4. — P. 201–203.

Қосымша оқуға
-------------

* India Before Europe —  Cambridge University Press, 2006. — ISBN 978-0-521-80904-7.
* *Bayly Christopher Alan* Indian Society and the Making of the British Empire —  Cambridge University Press, 1990. — ISBN 978-0-521-38650-0.
* *Bayly Susan* Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age —  Cambridge University Press, 2001. — ISBN 978-0-521-79842-6.
* *Ludden David* India and South Asia: A Short History —  Oneworld Publications, 2013. — ISBN 978-1-85168-936-1.
* *Ludden David* An Agrarian History of South Asia —  Cambridge University Press, 1999. — ISBN 978-0-521-36424-9.
* A Concise History of Modern India —  Cambridge University Press. — ISBN 978-1-139-45887-0.
* *Robb Peter* A History of India —  Palgrave Macmillan, 2011. — ISBN 978-0-230-34549-2.
* *Stein Burton* A History of India —  John Wiley & Sons, 2010. — ISBN 978-1-4443-2351-1.
* *Wink André* Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics Under the Eighteenth-Century Maratha Svarājya —  Cambridge University Press, 2007. — ISBN 978-0-521-05180-4.
**Роза Мажекенқызы Бутина** (17.1.1940 жылы туған, Челябинск) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1971), доцент (1971). Алматы шет тілдер институтын бітірген (1961). 1974 — 1978 жылдары ҚазМҰУ-дың шеттілдер кафедрасында доцент. 1978 — 1988 жылдары осында кафедра меңгерушісі. 1988 — 1992 жылдары Жоғары Командалық шегарашылар училищесінде кафедра меңгерушісі. Қазір Президент аппараты жанынан құрылған Қазақтың менеджмент, экономика және болжам институтында (КИМЭП) қызмет істейді. Профессор М. В. Брофманның жетекшілігімен *"Тілдердің байланыс мәселелері (ағылшын тіліндегі түркі лексикалық элементтері материалы негізінде)"* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. Қазақ аудиториясында шет тілін оқыту әдістемесі мәселесімен айналысып жүр. 50-ден аса ғыл. мақ. авторы.

==Шығармалары==
К проблеме контактов языков (на материале тюркских лексических элементов в английском языке). АКД. А. 1971; Тюркизмы в английском, франиузском и русском языках. А. 1986.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3