recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кабуснаме** – Кей-Қабустың парсы тілінде жазып қалдырған (1082 – 83), әлемге кең тараған дидактикалық сарындағы шығармасы. 

"Кабуснаме" 44 тараудан тұрады, алғашқы 5 тарауы ескі дәстүр бойынша жаратушы Аллаға, пайғамбарларға арналған мадақ сөздер, ал қалған тарауларының бәрі де түгелдей тәлім, өсиет-өнеге сарынында жазылған эпистолярлық стильдегі туынды. "Кабуснаме "кітабы "Құдатғу білікпен" төркіндес, тақырыптас. Еуропа мен Азиядағы озық ойлы ағартушы ойшылдардың бәрі де "Кабуснамкні" жоғары бағалап, орта ғасырлардағы пед. тәлім-тәрбие, өсиет-өнеге жөніндегі танымның энциклопедиялық жиынтығы ретінде аударған. 

Ол Үндістан мен Иранда 8 рет жарияланса, алғаш рет 1432, 1705 жылы түрік, 1786 жылы ұйғыр, 1881 жылы татар, 1860 жылы өзбек тіліне, 1811 жылы неміс, 1886 жылы француз, 1886, 1953 жылы орыс, 1951 жылы ағылшын тіліне аударылып, бірнеше рет басылым көрді. "Кабуснаменің" аударма нұсқаларымен қазақ зиялылары да танысып, қазақ тіліне аударды. Оның кейбір тарауын Ы.Алтынсарин аударса, Абайдың ғақлия сөздерінің жанрлық, стильдік табиғатының түп-төркіні "Кабуснамемен" сабақтас. 

Абай шығармаларында (отыз сегізінші сөз) сөз болатын жәуанмәртлік ілімі жайлы ой-танымдары мен "Кабуснамедегі" 44-тарауда айтылатын "Жәуанмәртлік хақында" деп аталатын тақырыптың ұқсас, мазмұндас келіп жатуы осының айғағы. "Кабуснамені" өзбек, татар тіліндегі нұсқасынан қазақ тіліне Т.Айнабеков аударған (1992).

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Джиу-джитсу** (жапон. 柔術) — жапонның қарусыз өзін өзі қорғану өнері. 

Ортағасырлық жапонияда джитсу терминімен қолданбалы техника аталған. Джиу-джитсу сөзінің өзі мойынсұнуды, яғни «жеңу үшін мойынсұнуды» білдіреді. Бір сөзбен айтқанда, бұл күрес пен өзін өзі қорғаудың әмбебап өнері. Қазіргі кезде джиу-джитсу көпшілік жапон жекпе-жек өнері секілді спорт түріне айналды. Джиу-джитсу халықаралық федерациясы, жарыс ережесі жасалды.

Қазақстан Джиу-джитсу ұлттық федерациясы (ҚДҰФ) 1992 жылғы 26 ақпанда құрылып, ҚР Әділет министрлігінде тіркелді.
Жауынгерлік өнердің осы түрі бойынша Қазақстанның Бірінші Чемпионаты 1993 жылы 15-16 қарашада Байқоңыр қаласында өткізілді.
1993 жылдан бастап Қазақстан Джиу-джитсу ұлттық федерациясы ҚР 12 чемпионатын және 9 халықаралық турнир өткізді.
Джиу-джитсу бойынша ҚР құрамасы мүшелері шетелде жекпе-жек өнері бойынша өтіп жатқан көптеген чемпионаттар мен турнирлерге қатысты. 1998 жылдан 2006 жыл аралығында ҚР-ның 18 шебері, 3 халықаралық деңгейдегі спорт шебері дайындалды.

Джиу-джитсу, шығыс халықтарының жекпе-жек спорт түрлерінің негізін қалаған жапондықтардың дәстүрлі, ұлттық күресі. Д.-джитсудың ерекшелігі шабуыл жасаған қарсыласына дүлей қара күшті қолданбай, оның шабуылшының бағытын өзгертуге, тепе-теңдік қалпынан айыруға содан кейін барып әдіс қолдануға немесе соғуға болатындығында. Д.-дмен айналысушы адамның психикасын анатомияның биофизиканы жақсы білуге тиіс.

Д.-д. жарыс 12x12 м. күрес кілемі үстінде өтеді. Кілемнің шеті қабырғадан 1 м. қашық болуы тиіс. 

Жарыс турнирі - Наге-ваза (Тачи-ваза) және не-ваза деп аталады. Олар жеке спортшылардың шеберлік дәрежесіне және салмақ дәрежелеріне қарай бөлінеді. Д.-ддан жарыс кезінде мынадай атаулар қолданылады: қой-дайындал, хаджиме-бастаңдар, яме-тоқта, матте- бәсеке тоқтатылып бұрынғы қалып сақталған жағдай, осаекоми-қысу, ұстасу, -тохета-ұстасуды тоқтату, иппон-бір ұпай, вазари-жарты ұпай, вазари авазетта илпен-қосымша жарты ұпай, хиккавека-тең жекпе-жек, хантей-аға төрешінің қаталдығы төрешілерден пікірлерін сұрау, чуй-ескерту. Бәсеке 3 мин. созылады, егер осы уақыт аралығында спортшылардың ешқайсысы артық ұпай ала алмаса, онда кілемдегі төрешінің рұқсатымен жекпе-жекті жалғастыруға қосымша уақыт берілуі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жолымбетов Ө.Ш. Құлназаров А.К. Спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақша-орысша, ISBN 9965-822-48-4
«Джобс: Белесті бағындыру» - бұл Джошуа Майкл Штерн деген режиссердің, американдық бизнесмен, менеджер, дизайнер әрі инвестор Стив Джобстың 1974-2001 жылдар аралығындағы өмірі туралы түсірілген көркем фильм. Бұл фильм алғаш рет Сандэнс кинофестивалының жабылуында, 2013 жылдың қаңтарында көрсетілді. Қазақстанда 2013 жылдың Қазан айынанан бастап кинотеатрларға шықты.

Сюжеты
------

Стив Джобс өте жас, әрі өте талантты бала болады. Ол алғашында өзінің достарымен бірігіп әкесінің гаражында жұмыс істеп бастайды. Сөйтіп Apple деген компанияның іргетасы қаланады. Соңында Стив Джобс компаниясының өнімдері арқасында әлемді бағындырады.

Рөлде ойнағандар
----------------

| Актерлар | Рөлдері |
| --- | --- |
| Эштон Кутчер | Стив Джобс |
| Джош Гэд | Стивен Возняк |
| Дермот Малруни | Майк Марккула |
| Мэттью Модайн | Джон Скалли |
| Джей Кей Симмонс | Артур Рок |
| Лукас Хаас | Дэниел Коттке |
| Виктор Расук | Билл Фернандес |
| Эдди Хэсселл | Крис Эспиноса |
| Рон Элдард | Род Холт |
| Дэвид Денман | Ал Алкорн |
| Ана О’Райли | Крис-Энн Бреннан |
| Джон Гетц | Пол Джобс |
| Лесли Энн Уоррен | Клара Джобс |
| Джиллз Мэттхи | Джонатан Айв |
**Иван Фёдорович Шмальгаузен** (нем.  *Johannes Theodor Schmalhausen*; 15 сәуір 1849(18490415), Санкт-Петербург — 19 сәуір 1894, Киев) — орыстың ботанигі, Санкт-Петербург қаласындағы ғылыми академияның мүшесі, Киев университетінің профессоры, Иван Иванович Шмальгаузеннің әкесі.

Өмірбаяны
---------

1849 жылы Санкт-Петербург қаласындағы ғылыми академияның библиотекашысының отбасында дүниеге келген. 1867 жылы-ші Ларинский гимназиясың бітірді, ал 1871 жылы Санкт - Петербург университетінің физика-Математика факультетіне түседі. Университетте А. Н. Бекетовтен көп білім алады. Сол жақта Алтын медальмен марапатталады.
1874 жылы «Өсімдік» жайлы магистратуралық дисертацияны қорғайды.
1877 жылы «Өсімдіктердің дамуы» туралы докторлық дисертация қорғайды.

Еңбектері
---------

Оның еңбегі палеоботаникаға және флористикаға бағытталған.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* 
* 
*
**Бес мың деген белден асарда** — жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің мақаласы. 

«Социалистік Қазақстан» газетінің бес мыңыншы санының шығуына арнап жазылған. Автор газеттің өркендеп, сапасының арта түсуі үшін үш тілек-талабын қояды.

Бірінші – көтеріп отырған тақырыбы, қозғау салған проблемалық мәселелерінің мазмұны мен мәні жағынан биік тұрғыдан келуін, екінші - әдебиеттің бүгінгі күні мен еткен кезеңдегі даму барысы, өсу қарқыны мен аяқ алысын, әсіресе, халық әдебиетінің асыл қазыналарын зерттеп, талдап ұғу жағына, үшінші – көркөм өнер мәселесіне автордың, режиссердің табысы мен кемшілігіне, театрдың қалыптасып өсуіне көңіл аудартатын мақалаларға көбірек орын берсе, театр өнерінің жетіле түсуіне көп көмегі тиетінін баса айтқан. Шығарманың қолжазбасы сақталмаған.

Алғаш рет «Социалистік Қазақстан» газетінің 1938 жылғы 24 желтоқсандағы нөмірлерінде жарияланған. Елу томдық шығармалар жинағына енгізілді (12-том, 2004).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
*Басқа мағыналар үшін Сарыадыр деген бетті қараңыз.*
**Сарыадыр** – Қу тауларының солтүстік сілеміндегі тау

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Бала Түндік жəне Түндік өзендері аралығында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 961 м. Ендік бағытта доғаша иіліп, 12 км-ге созылып жатыр, енді жері орта тұсында (8,5 км). Күрделі пішінді тауда бірнеше шоқы бар. Беткейлері тік жартасты, жарқабақты. Етегінде қатар бұлақтар бар. Жазыққа ұласатын солтүстік етегінде қыстаулар орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы делювийлі-пролювийлі шөгінділермен жабылған төменгісилур жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қызғылт күрең қиыршықтасты топырағында сұлыбас, жусан, бұта, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Элегия** – ойлы, мұңға толы, қаралы характерде жазылған музыкалық пьеса. Ежелгі Грекия мен Римде әр түрлі тақырыптағы элегиялар туып, алғашқыда олар лирикалық, сатиралық және жауынгерлік сипатта болды. Кейінірек мұң аралас лирикалық ән-толғау түріндегі муз. туындылар ғана элегия деп аталды. Қайта өркендеу дәуірінде элегия еуропалық елдердің музыкасы мен әдебиетінде де тарала бастады. 17 ғасырда элегия жеке музыкалық жанрға айналды. 18 – 19 ғасырларда элегия музыкасында махаббат сезіміне орай туған сағынышқа толы, сүйіктісінен айрылып, жалғыздық тақсіретін тартқан жандардың көңіл-күйін білдіретін вокальдық әндер өмірге келді. Мысалы, А.П. Бородиннің "Алыстағы атамекен жағалауына" мен С.И. Танеевтің "Құйқылжып күзгі жапырақтар құйылған сәтте" атты романстары, Ж.Массненің фортепьяно мен виолончельге қосылып айтатын дауысқа арнаған "Элегиясы", П.И. Чайковскийдің ішекті аспаптар оркестріне жазған серенадасындағы "Элегия", С.В. Рахманиновтың фортепьяноға арналған "Элегиясы", т.б. 19 ғасырдың ортасында аспаптық муз. Э. шығармаларын Ф.Лист, Э.Григ пен Г.Форе сынды, т.б. композиторлар жазды. Қазақ музыкасында Э. элементтері Е.Г. Брусиловский ("Қыз Жібек" пен "Жалбыр"), А. Жұбанов пен Л. Хамиди ("Абай") және Жұбанов пен Ғ.Жұбанованың ("Еңлік – Кебек") опералық туындыларынан бой көрсетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жаштық-Ақ-Алтын** — Қырғызстанның Қара су қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын 6000 адам сыятын Орталық стадионда өткізген.

Тарихы
------

Клуб 1992 жылы "Ақ алтын" деген атаумен құрылды. 1998 жылы "Жаштық-Ақ-Алтын" деп өзгертілді. 2010 жылы елдегі саяси тұрақсыздыққа байланысты мемлекеттің түстігінде бірнеше клубпен бірге чемпионаттарға қатысудан бас тартты да, тарап кетті. 

Клуб екі рет Достастық кубогына қатысты (2001, 2004), екеуінде де топтан шыға алмады. 

Қырғызстан кубогының финалына жеті рет шығып, жетеуінде де жеңілді.

2015 жылы клубтың ізбасары ретінде "Қара су ФК" клубы пайда болып, Қырғызстанның төменгі лигаларында ойнай бастады. Ал 2018 жылғы Қырғызстан кубогына "Жаштық Ақ Алтын" деген атпен тағы бір қарасулық клуб қатысты.

Жетістіктері
------------

* **Қырғызстан чемпионы (1 раз):** 2003.
* **Қырғызстан күміс жүлдегері:** 2001, 2002.
* **Қырғызстан қола жүлдегері:** 1999, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009.
* **Қырғызстан кубогының финалисі:** 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008.

Сілтемелер
----------

* (footballfacts.ru)
* Футбол клубтарының тарихы
*Басқа мағыналар үшін Сарыапан деген бетті қараңыз.*
**Сарыапан**, *Сарыапай* – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2190 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 7-8 км. Тау беткейлері өзен арналарымен, шатқалдармен тілімденген. Үстінде тегістеу келген. Солтүстігінен Шатан, Ласты өзендері, батысынан Тамырсық, оңтүстік беткейінен Қараүңгір өзендерінің салалары бастау алады. Оңтүстігінде Үлкен Қаракезең асуы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі жəне ортаңғы палеозойдың тақтатас, əктас, құмтас жыныстарынан тұрады.

Өсімдігі
--------

Таудың қара, қызғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері басым өскен. Шатқалдарда терек, қайың, т.б. аралас шағын сирек орман қалыптасқан. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бес сәйгүлік

### Тарихы

 Қазақ тарихында ел қорғаған атақты батырлар мен олардың тұлпарлары қатар айтылады. Жақсы аттардың есімдері эпостарда, тарихи жырларда, ел аузында және жер атауларында жиі кездеседі. 
 Қазақтар баланы үш жастан бастап атқа ашамай салып, мінгізіп үйрете бастаған. Ашамай – баланы атқа үйрету үшін арнайы істелген ер – тоқымның қарапайым түрі. Қазақ шағырағында дүниеге ұл бала келген кезде сол күндері туған құлынды немесе ботаны нәрестенің «бәсіресі» деп атаған. Кейде жеті – сегіз жасқа толып, ат жалын тартып мінген шақта да балаға тәуір тұқымды құлыннан «бәсіре» берген. Ол жылқыдан ғана болады. Мұндай малды мінбеген және сатпаған. Халқымыз атақты сәйгүліктердің, жүйрік бәйге аттарының, батырларға серік болған тұлпарлардың етін жемеген. Өз ажалынан өлген мұндай аттарды қадірлеп, жерлеген.

### Дереккөздер

1. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы
**Ойраншөп**, амброзия (лат. *Ambrosia*) – астралылар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. 

  

Қазақстанда егістіктерде, жол бойларында, қоқыс жерлерде өсетін 1 түрі – жуанжапырақты ойраншөп (A artemіsііfolіa) бар. Биіктігі 20 – 150 см. Сабақтары тік, жоғарғы жағы сыпыртқы тәрізді бұтақталып келген. Жапырақтары қауырсын тілімді, жоғарғы жағында кезектесіп, төменгі бөлігінде қарама-қарсы орналасады. Түтік тәрізді гүлдері ашық сары түсті, оның ұзындығы 2 мм-дей. Тамыз – қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады. Тұқымы қоңыр не қара түсті, қылтанақтары болады. ‘’Ойраншөп’’ – карантиндік арам шөп, сондықтан олар егістікке көп зиян келтіреді.

Ішкі сілтемелер
---------------

* Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
**Бес-Шатыр мазараты** (Пять шатров) біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықта қазіргі Қазақстан территориясында мекендеген көне сақтардың табынатын орны болған. Мұнда 2 кв. км. алаңда Бесшатыр мазараты – сақтардың көне Семиречья халқының монументтілік және композициялық күрделілігі жағынан ең елеулі археологиялық ескерткіші орналасқан. Мазарат солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км, шығыстан батысқа қарай 1 км созылып жатыр, және Іле өзенінің бастауы Семиречьеде, «Алтын-Емель» мемлекеттік ұлттық паркінің территориясында Алматы қаласынан 170 км қашықтықта орналасқан. Молашық диаметрі 8 -ден 70 метрге дейінгі, биіктігі 2- ден 20 метрге дейінгі 18 салтанатты обадан тұрады.
Молашықтың барлық обалары бір типті және қалың жабу түріндегі күрделі құрылымды шытырман болып келеді: дәліз —кіре беріс құрылыс— көму камерасы.
Көлемі 20 кв. м және биіктігі 3 м көму камералары тастар мен тас кесектерінің астында жақсы сақталған. Тек екі обаның камералары өртелген. Теңлік обасында бай көмбе табылды, жапырақ алтындардан дайындалған киім әшекейлерінің арасында алтынмен әшекейленген темір аса таяқ бар. 
Ең үлкен оба диаметрі — 105 метр, биіктігі — 20 метрге жуық, ал шеңбер радиусы — 250 метр. Ғалымдардың есептеуінше оны салу үшін адамның 40 мың күні кеткен. Оба ұштары шықпайтын бұрамамен оралған 93 тас дуал шынжырмен бекіген. Дуалдың кейбір тік орналасқан тақталарында қазақ руларының таңбалары бар.
**Семен Семенович Макаров** (1902-1972), таукен машиналарының конструкторы, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген өнертапқышы (1960). 1926-1941 ж. Донбастың әр түрлі шахталарында слесарь, көмірді ойып үгетін машинаның машинисі, бас механик. 1941-42 ж. Тау-кен шахта-жабдықтарын Донбастан Қарағандыға көшіруді ұйымдастырушылардың бірі. 1942-45 ж. №31 Қарағанды шахтасының бас механигі. 1945-1953 ж. Қарағандыдағы кен техникасын жасау және жетілдіру жөніндегі арнаулы конструкторлық бюроның жетекшісі. 1953-1964 ж *«Гипроуглегормаш»* институтының бас конструкторы, 30-дан астам ғылыми еңбек пен өнертапқыштық ұсыныстардың авторы. 194445ж. ГМК-1 (Мақаров кен комбайны) көмір комбайнынжасапшығарды. 1947 ж. Қарағанды көмір бассейнінің шахталарында 24 ГМК-1 комбайны тиімді жұмыс істеді, соның нәтижесінде бассейнде ең жоғарғы еңбек өнімділігіне қол жетті. М. сондай-ақ ГМК-2, КМ-6 М, КМ-4М көмір көмбайндарын, УДП-2 көмір қопарып, тиейтін машина т. б. жасады. 2-сайл. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Мемлекеттік сыйл. лауреаты (1948). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Облыстық өлкетану мұражайында Макаров еңбектері қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}**атындағы мектеп-**Ижевск, К. Либкнехта көшесі бойында орналасқан федералдық маңызды сәулет ескерткіші бар- құрылыс орны. Қазіргі таңда бұл мекемеде №75 мектеп- интернаты орналасқан.

Тарих
-----

1922 жылы Ижмаштың жұмыскерлері  «мектеп- құрлысшыларының комитетін» құрды. Олар өз еркімен мектеп ғимаратының қорына өздерінің айлық жалақысының екі пайызын салып отырды.  

1923 жылы мектеп құрылысы басталды. 1924 жылы   18 маусымда салтанатты кездесуден кейін ғимаратының бұрыштарында болашақ символикалық жұлдызшалармен сіәндеді. 1925 жылдың соңында мекеме соғылып бітті және 1926 жылдың 30 қаңтар айында №31  Еркіндік мектебіне ең алғашқы оқушылар келді. Ең алғашқы мектеп басқарушысы- Ксения Михайлқызы Ившина болды.  

Ұлы Отан соғысы кезінде бұл мекеме  аурухана ретінде қолданылды.  

1971 жылдан бастап  мектеп ғимараты  мүмкіндігі шектеулі студенттер мен мектеп оқушылары үшін арнайы (түзету) білім беру мекемесі «№75 мектеп-интернаты» болып табылды.

Атақты түлектер
---------------

* Михаил Тюлькин — Совет үкімет кезеңінің батыры
* Евгений Кунгурцев — Совет үкімет кезеңінің екі мәртелі батыры

Дереккөз
--------
**Ойсылқарасай** – Сырдария алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы жерімен ағады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 72 км, су жиналатын алабы 880 км2. Өзен Қарақтау тауының етегіндегі бұлақтардан басталады. Сырдарияға жетпей тартылып қалады. Арнасы тік жарлы. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Су деңгейі ақпанда көтеріліп, мамыр – маусым айларына дейін су ағыны болады. Салалары – Соркөлсай, Шығанақсай. Өзен аңғарында бетеге, жусан, көде және аласа бұталар өседі. Егін суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Ойыл деген бетті қараңыз.*

**Ойыл** – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе, Атырау және Батыс Қазақстан облыстары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Ақтөбе облысындағы Қандыағаш темір жол станциясының солтүстік-батысында 50 км жерден басталып, Тайсойған құмында (Атырау облысы) бірнеше тармаққа бөлініп, Каспий маңы ойпатындағы Жалтыркөл, Ақтөбе көлдері аралығындағы Қаракөл қонысы тұсында тартылып қалады (ертеде Жайық өзеніне құйған).

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 800 км, су жиналатын алабы 31 мың км2. Өзеннің жоғарғы және орта бөлігіндегі аңғары терең сай-жырамен тілімденген, төменгі бөлігі белесті жазықпен ағады. Негізгі арнасының ені 20 – 40 м. Жер асты, жауын-шашын суымен толығады. Көктемде қар суымен өзен деңгейі көтеріледі, минералдылығы азаяды. Жазда иірімдерге бөлініп тұздылығы артады. Жылдық орташа су ағымы *Миялы* ауылы тұсында 10,8 м³/с. Ірі салалары Ащыойыл, Кенжалы, Қайыңды, Қиыл.
Жайылмасы – Ақтөбе, Атырау облыстары шаруашылықтарының шабындығы. Суымен егін, мал суарылады. Өзен бойына Миялы, Ойыл, т.б. елді мекендер орналасқан.
Наурыз-мамырда тасып, су деңгейі *10 м*, одан да жоғары көтеріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы – 7 - том
**Келіншектау** — Қаратаудың теріскей жағында, қазіргі Созақ ауданындағы Таукент кенті мен Абай аулының жоғарғы тұсындағы шатқалында тізбектеліп жатқан тау сілемдерін Созақ халқы — «*Келіншектау*» деп атайды. Таудан Арпаөзен бастау алады.

Көрінісі
--------

Тау сілемдері жүк артқан көшке ұқсайды. Көштің алдыңғы жағында ат]қа мініп, түйе жетектеген келіншек бейнесін, түйенің өркештерін байқауға болады.

Аңыз
----

Алыстан көрінген Келіншектау
Келіншектау аталуы жөнінде мынадай аңыз бар. Ертеде мыңғырған малы бар бай жалғыз, ерке қызын ұзатарда жасауының бәрін тек алтыннан жасапты. Ұзатылып бара жатқан кезде қыздың қызыығушылығы оянып, көшті тоқтататады да, жасауды тексереді, сөйтсе, итаяғы ағаштан жасалған екен. Әкесінің мұнысына көңілі толмаған қыз дереу төркініне кісі жібереді. Әкесі болса, қызының дүниеқоңыздығы мен тойымсыздығына, ұятсыздығына ренжіп, «бүйткенше тас боп қатып қал!» деп ашуланыпты. Әкесінің қарғысы заматта орындалып, әлгі қыз да, жасауын артқан түйелер де, керуен де тас пен тауға айналып кетіпті. Сол керуен қатып қалған жер Келіншектау аталған екен дейді ескі аңызда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тарихи ғұмыр, А. 1998
2. ↑  Созақ елі, А. 2004
3. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
4. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Келіншектауды көрдің бе?
* КЕЛІНШЕКТАУ ("Қазақ әдебиеті")
* Келіншектау ("Массагет" сайтында)
* Келіншектау суреттері
**Тасқала кәсіптік-техникалық мектебі** - Тасқала ауданындағы бастауыш кәсіптік білім беретін оқу орны.

Мектеп тарихы
-------------

1932-33 жылдары «Камен» кеңшарының базасында оқу комбинаты ретінде құрылды. 1934 жылы 1 қазанда КСРО Егіншілік халық комитінің шешімімен ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебі ретінде қайта құрылды. 1941 жылы ол Каменка (қазіргі Тасқала) ауданының Логашкино селосына көшіріліп, оның орнына Қызыл Армия бөлімдеріне әскери ұшқыштар даярлайтын мектеп ашылды. 50-жылдары мектеп ауыл шаруашылығын механикаландыру училищесі, 1980 жылы орта кәсіптік техникалық училище болды. 1997 жылдан «кәсіптік-техникалық мектеп» деп аталатын мемлекеттік мекеме статусын иеленді.

Жаңа замандағы мектеп
---------------------

Қазір мұнда кең профилді тракторшы-машинашы, аспазшы-бухгалтер, ауыл шаруашылығы өндірісі бухгалтері, «В» және «С» категориялы жүргізушілер даярланады. Оқушыларға жоғары білімді, өндірістік тәжірибесі мол инженер-педагогтар сабақ береді. Мектеп қабырғасынан М.Ержанов, Ғ.Абдошев, Т.К.Овчаренко сияқты Социалистік Еңбек ерлері шықты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Вестервик** — Кальмар ленінде орналасқан Швеция қаласы. Вестервикдік коммунаның орталығы. Халқының саны – 20 694 адам. Қала Балтық теңізі жағалауында қоныс тепкен. 
1996 жылдан бастап әр жаз мезгілінде Стегехольм қорғанында әндер фестивалі өтеді. 1275 жылы қала санатында кірген. Сол уақытта ол заманауи Гамлебюнің орнында болған. Ал бұрынғы орнына тек 1433 жылы ғана көшірілген.

1517 жылы қала даттықтардың жойқын соғысынан кейін күйреген. Швед король Густав Васа Вестервикті барлық жағынан қолдап, 1548 жылы қалада верфь тұрғызған. Стапельді қала дәрежесіне ие болған Вестервик, даттармен жаңа соғысына қармастан гүлдене берген. «Бостандық дәуірі» уақытында қалада бірнеше жаңа мануфактуралар мен тағы да бір верфь пайда болған.
тРНҚ полинуклеотидінің химиялық құрылымы
Жасушадағы барлық РНҚ-ның 10% шамасындай **транспорттық РНҚ** (тРНҚ). Транспорттық РНҚ молекуласы құрамына 70-84 нуклеотид кіреді, оның М үлкен емес, 25000-30000. тРНҚ құрамынан 30 шамасына дейін қалыптан тыс, минорлық затты қалдықтар деп аталатын қосылыс табылған. тРНҚ қызметі активтелген амин қышқылдарын ақуыз синтезделетін орынға жеткізу болып табылады. Жасушада 50 шамасындай тРНҚ бар, ал амин қышқылының саны 20 ғана екені белгілі. Демек, бір амин қышқылын екі жəне одан көп тРНҚ тасымалдайды екен. Сол сияқты əр амин қышқылын өзінің арнаулы тРНҚ-сы тасымалдайды.

Барлық тРНҚ-ның жалпы жоспар бойынша құрылғаны, олардың кеңістіктік қүрылымы бірдей екендігі, пішінінің беде жапырағына ұқсайтыны анқыталған. Барлық тРНҚ конформациясы ұқсас болғанымен, нуклеотидтердің орналасу реті əр түрлі. 

Бірінші болып Р.Холли аланин-тРНҚ молекуласының нуклеотидтік тізбегінде негіздердің өзара орналасу реттігін толық анықтады. Бұл үлкен ғылыми табыс басқада тРНҚ-лардың құрамын, құрылымын ашуға жол берді. 

**РНҚ молекуласының екіншілік құрылымы** дегеніміз - молекуладағы жұп негіздер атомдарының кеңістікте орналасу реттілігі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Майкл Фарадей** ағылш. *Michael Faraday* (22 қыркүйек 1791 — 25 тамыз 1867) — ағылшын физигі, химик және физико-химик. 1791 жылы 22 қыркүйекте Лондон маңында шебердiң отбасында дүниеге келген. Г.Дэвидiң қамқорлығының арқасында Корольдiк ассоциациясына ассистент қызметіне алынды.

Фарадейдің портреті, суретші Томас Филлипс
1821 жылы ол магниттiң токтағы өткiзгiш бойымен айналатынын және токтағы өткiзгiштiң магнит бойымен айналатынын бақылап, электр қозғалтқыштың алғашқы моделiн жасады. 1831 жылы барлық тұрақты және айнымалы ток генераторларының жұмысы негiзделген – электромагниттiк индукцияны ашты. 1824 жылы Фарадей Корольдiк қоғамының мүшесi болып сайланды, ал 1825 жылы Корольдiк ассоциация зертханасының (лабораториясының) директоры болды. 1833 жылдан Корольдiк институттың химиядан Фуллерлiк профессоры болып 1862 жылға дейiн iстедi. 

Фарадейдiң жарияланған лекциялары кең таралды. Үлкен тәжiрибелiк деректерге сүйенiп, Фарадей ол кезде белгiлi электр "түрлерi", "жануардың", "магниттiк", термоэлектрлiк, гальваникалық электрлiк және басқалардың өрнектелетiнiн дәлелдедi. Электр тогының тұздардың, қышқылдардың және басқаларының қоспаларынан өтуi оны электр тогының табиғатын ашуға итермеледi. Зерттеу нәтижесiнде 1833 жылы электролиз (Фарадей) заңын ашты. 1845 жылы Фарадей жарықтың поляризация жазықтығының магнит өрiсiнде айналу құбылысын (Фарадей эффектiсiн) байқады. Сол жылы диамагнетизмдi ашты, ал 1845 жылы – парамагнетизмдi ашты. Ол бiрнеше ұғымдарды енгiздi – қозғалғыштық (1827ж.), катод, анод, иондар, электролиз, электродтар (1834 ж.); вольтметрдi ойлап тапты (1833ж.). 1830 жылдары өрiс ұғымын ұсынды, 1845 жылы алғаш рет "электромагниттiк өрiс" терминiн пайдаланды, ал 1852 жылы өрiс концепциясының формуласын жазды. Фарадей электр және магнетизмнен негiзгi еңбектерiн Корольдiк қоғамға – Электрден тәжiрибелiк зерттеулер (Experimental Researches in Electricity) – атты баяндамалар сериясы ретiнде тапсырып отырды.

Фарадей 1867 жылы 25 тамызда Хэмптон-Кортта қайтыс болды.
**Эпистолярлық Әдебиет**, эпистолография (грек. epіstole – жолдау, хат) – хат түрінде жазылған шығарма. Эпистолярлық әдебиетке ірі қоғам қайраткерлерінің өзара жазысқан, тарихи мәні бар, әдеби мұраға айналған хаттары жатады. 

  

Эпистолярлық әдебиет жанр ретінде көне дәуірден басталады. Цицеронның, Горацийдің, Сенеканың хаттары эпистолярлық публицистиканың негізін қалады. Кейін хатпен жазылған роман пайда болды. Мыс. орыс жазушысы Н.М. Карамзиннің "Орыс саяхатшысының хаттары" (1789 – 1792) – Эпистолярлық әдебиеттің тамаша үлгісі. Қазақ әдебиетінде Ш.Уәлиханов пен Ы.Алтынсариннің орыс достарына, Абайдың өз туыстарына жазған хаттары – эпистолярлық қымбат мұра. Эпистолярлық әдебиет 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске байланысты халық поэзиясынан кең көрініс тапты (Құбаша ақынның Әбдірахман Иманқұлұлына жазған хаты", т.б.). Бұл жыр-хаттар ақ патшаның бұйрығына наразылық, ыза-кек білдіріп, тікелей көтеріліске шығуға, Амангелді Иманов бастаған топқа қосылуға үндейді. Майданнан жазылған хаттарда жауыздық пен әділетсіздікке қарсылық білдірсе, майданға жазылған хаттарда ел-жұрттың сағыныш сезімі, амандық-саулық баяндалады. Эпистолярлық әдебиет кеңестік дәуірде кең өріс алып, айрықша дамыды. (С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Б.Майлин, т.б.). 1916 жылғы сәлем хат жырлары 2-дүниежүзілік соғысы жылдарында туған Эпистолярлық әдебиетке келіп жалғасты. Бұл кезде жазылған хаттарда патриотизм, Отанды қанқұйлы жаудан қорғап қалу, дұшпанға деген өшпенділік сезімі басым. М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Қ.Аманжолов, т.б. жазысқан хаттар Эпистолярлық әдебиеттің көрнекті үлгілері болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Майлау** – Ақмола облысы Ерейментау ауданының батысындағы тау. Ауданның Целиноград ауданымен шектесетін жерінде орналасқан. Ерейментау қаласынан батысқа қарай 75 км, Веренка ауылынан батысқа қарай 35 – 37 км жерде.

Жер бдері
---------

Абсолюттік биіктігі 404 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км. Сілеті өзеніне қарай түсетін солтүстік және батыс беткейлері тіктеу.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ордовиктің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында қараған, сұлыбасты қылқан, боз аралас шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Ақмола облысы» энциклопедиясы
Ағаш тамырына өсіп тұрған эпифитті өсімдік
**Эпифиттер** (гр. *ἐπι-* — «басқа» және Үлгі:Lang-el2 — «өсімдіктер») – тіршілігінің тұтас бір кезеңін топырақпен байланыссыз, басқа өсімдік қабығының бетінде өткізетін өсімдіктер. Эпифиттердің паразит өсімдіктерден айырмашылығы қоректік заттарды өзі мекендеген өсімдіктен емес, қоршаған ортадан алады. Эпифиттер дамуын ағаш үстінде бастайды да, көп ұзамай ұзын қосалқы тамырлары дамып, солар арқылы топырақтан су мен минералды тұздарды сіңіреді. Тіршілігінің көп уақытын ағаш қабығы бетінде өткізетін Эпифиттерге көбіне су, минералды тұздар жетіспейді, сондықтан Эпифиттерде су, қорек алуға арналған әр түрлі бейімдеушіліктер байқалады. Мыс. кеуекті тамырларының болуы. Кейбір Эпифиттердің тамырлары жоғары қарай өсіп, шырматылып себет тәрізді қалыптасады. Оған шаң-тозаң, жапырақ жиналып, өсімдік тамырлары қоректенетін топырақ пайда болады. Түтік тәрізді жапырақтарында шұңқырлары бар, мұнда өсімдікке қажетті су жиналады. Эпифиттер барлық өсімдік топтарында кездеседі. Дегенмен гүлді өсімдіктерге жататын өкілдері жоқтың қасы. Ондай Эпифиттерден тек Америка ормандарында кездесетін Tіllandsіa туысын атауға болады. Эпифиттерге мүктер, қына және балдырлардың көптеген түрлерін жатады. Олар негізінен ағаш қабықтарында кездеседі. Ал өсімдік жапырағын мекендейтін Эпифиттер эпифиллалар деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Экология (оқулық) - Алматы, 2008 - ISBN 9965-32-223-6
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
Бертольт Брехт, 1954 жыл
**Эпикалық театр** — театр теориясы драматург және режиссер Бертольт Брехт есімді драматург және режиссердің театрлық теориясы. Бұл кісі әлемдік драма театрының дамуына үлкен үлес қосқан адамдардың бірі болып табылады.

Брехттың өңдеген пьессалар мен спектакльдердің құрылымы: драмалық қимылды эпикалық пайымдаумен біріктіру; автордың өзін спектакльге қосу; "алыстату эффектісі" ойламаған жерден шығатын іс- әрекетті көрсетудің бірден- бір тиімді жолы. Сонымен қатар, "дистанциялау" принципі, бұл принцип актердің персонажға деген қарым- қатынасын білдіруге көмектеседі, яғни "төртінші қабырға" деген сахнаны көрермен залынан бөлетін  кедергіні жоюға арналған. Және де актермен көрермен арасында байланыс құруға мүмкіндік берген бұл жағдай- еуропалық театр мәдениетінде дәстүр ретінде қалыптасып кетті
**КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының финалы 2019** (ағыл. *2019 CONCACAF Champions League Finals*) — 23 сәуір және 1 мамыр күндері Мексиканың қос клубы "Монтеррей" мен УАНЛ Тигрес клубтарының арасында өтті. 

23 сәуір күні "УАНЛ Тигрес" алаңында өткен кездесуде "Монтеррей" 1:0 есебімен жеңісске жетті. 1 мамыр күнгі қарымта ойын 1:1 есебімен тең аяқталды. Осылайша екі ойын қорытындысында "Монтеррей" 2019 жылғы КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. Бұл олардың 4-ші табысы.

Екі ойында да "Монтеррейдің" голын Николас Санчес енгізді.

Енді "Монтеррей" клубы 2019 жылғы Клубтар әлем біріншілігіне қатысады.

Матч
----

### Бірінші матч

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 23 сәуір 2019 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **УАНЛ Мексика** | 0:1 | **Мексика Монтеррей** |
|  | **Голдар** | Санчес  43' |

 | Сан-Николас-де-лос-Гарса**Төреші:** Панама Джон Питти |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **УАНЛ** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **Монтеррей** |

 |

### Екінші матч

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 мамыр 2019 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Монтеррей Мексика** | 1:1 | **Мексика УАНЛ** |
| Санчес  26' (пен.) | **Голдар** | Андре-Пьер Жиньяк  85' |

 | Бе-бе-уве-а Банкомер**Төреші:** АҚШ Джаир Марруфо |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **Mонтеррей** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **УАНЛ** |

 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми веб-сайт
**Қадыр Баспақүлы Тайшықов** (1900, Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 1937) - жазушы, аудармашы. Ташкент Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1928). 1928 - 32 жылы "Еңбекші қазақ", 1932 - 33 жылы "Оңтүстік Қазақстан" газеттерінде, 1933 - 37 жылы Қазақтың мемлекеттік баспасында редактор қызметін атқарды. 1925 жылы әңгімелері мен фельетондары "Мөлтең", "Бұйрас", "Қабсыңқа" деген бүркеншік аттармен жарияланды. "Күлмеске не" (1935) сатиралық жинағы, "Оңшы Қалжан" (1937) повестері, тағыда басқа шығармалары жарық көрген. "Таскын" атты күй, "Партизан жыры", "Полк әні", "Комсомол әні", тағыда басқа ән мәтіндерінің авторы. Орыс жазушылары Н.В. Гогольдің "Өлі жандар", Д.А. Фурмановтың "Чапаев" атты романдарын, А.П. Чеховтың, М.Е. Кольцовтың, М.М. Зощенконың, тағыда басқа бірқатар әңгімелерін қазақ тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Арық-бұға**  (т.ж.б. — 1265/66) — Шыңғыс хан империясының ханы (1260 — 64), 1259 — 66 ж. империядағы билік үшін күреске белсене араласқан. Шыңғыс ханның баласы Төлейдің 10 ұлының алтыншысы. Төлейдің бәйбішесі Соркуктани-бегімнен Мөңке, Құбылай, Хулагу және А.-Б. туады. Соркуктани-бегім — Керей ханы Онның інісі Жақанбудың қызы. Ұлы хан Мөңке қайтыс болғаннан кейін (1259) Қытайда Құбылай, Монғолияда А.-Б. бір мезгілде (1260) таққа отырған. Екеуі Шағатай ұлысын иелену үшін күрес бастады. Құбылай бұл ұлысқа Шағатайдың немересі Абишкені аттандырады. Оны Таңғұт жерінде А.-Б-ның адамдары қолға түсіреді. А.-Б. Шағатайдың басқа бір немересі Алғұйды өз атынан атасының (Шағатайдың) ұлысына жіберді. Алғұй Мауереннахрды иеленіп, Шағатай ұлысына енбеген Хорезм мен Ауғанстанды бағындырды. Өз билігін орнатқан Алғұй А-Б-ға бағынбай, оның елшілерін өлтіріп (1262), оған қарсы соғыс ашты. А.-Б. Алғұйды жеңгенімен Құбылайдан жеңіліс табады да, Монғолияны тастап, Ертістің жоғары жағына кетеді. Жанындағы көптеген сұлтандар мен әмірлер оның орынсыз қаталдығына төзбей Құбылай жағына өтеді. Биліктен күдер үзген А.-Б. өз еркімен кешірім сұрап Құбылайға келді (1264). Бұдан кейін А.-Б. ауырып, ұзақ өмір сүре алмады. Рашид әд-Диннің мәліметі бойынша оның 5 ұлы, 17 немересі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдеб.: Рашид ад-Дин, Сборник летописей, т 2. М.-Л. 1960; Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия, Соч. т. 1. М. 1963.
Дернәсіл хордалылар тип тармағына жататын асцидиялар
**Дернәсіл хордалылар немесе туникаттар (Огосһопіаіа немесе Типісаіа).** Дернәсіл хордалыларға — асцидиялар (Ascidiae), сальпалар (Salpae) және аппендикуляриялар (Appendiculariae) жатады. Олар теңіздерде тіршілік етеді. Бұлардың барлығының да денесі — туника деп аталатын қабықтың ішінде болады. 
**Туника** — біріншіден тері эпителиясының туындысы; екіншіден туниканың ішкі қалың қабатына келіп орналасқаң жас клеткалардың есебінен де ол қалыңдап дамиды. Туниканың химиялық құрамы өсімдіктердің клетчаткаларына ұқсайды. Өсімдік клетчаткасы жануарлар дүниесінде тек осы организмдерде кездеседі.

Дернәсіл хордалылар немесе туникаттар тип тармағына жататын организмдердің биологиялық сипаттамасы
--------------------------------------------------------------------------------------------------

Хорда личинкалық дәуірінде болады, ал аппедикулярйяда ол өмір бойы сақталады. Ересек личинка хордалылардың нервтері қуыс емес. Сезім органдары жетілмеген, кан айналу системасы ашық. Жынысты, жыныссыз жолмен
көбейеді. Жыныссыз көбеюі бүршіктену арқылы орындалады.

* Олардың бірнешеуі бірігіп, колония құрып немесе жеке жүріп тіршілік етеді. Қейбір турлері су түбіндегі заттарға бекініп отырып, ал кейбір формалары қозғалып жүріп тіршілік етеді. Дернәсіл хордалыларды көп уақытқа дейін омыртқасыздарға, оның ішінде моллюскаларға, немесе мшанкаларға жатқызып келді.Тек қана 1866 жылы А. О. Ковалевский бұлардың эмбриональдық дамуын зерттеп, хордалыларға жататынын дәлелдеді. Асцидияның эмбриональдық дамуы ланцетниктердің эмбриональдық дамуына ұқсас. Заттарға бекініп отырьш тіршілік ететін асцидиялар, өз бетінше еркін қозғалып жүретін хордалылардан шыққандығы анықталды. Асцидиялар отырып тіршілік етуге бейімделген. Соның салдарынан көпшілік органдары дамымай қалған. Ересек формаларында хордалары жойылып кетеді.

Тағы қараңыз
------------

* Хордалылар
* асцидиялар

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Шахта су жинағышы** — жер үстіне су тартып шығару алдында оны жинап, тұндыруға арналған орын. Шахтадағы басты су жинағыш екі тармақтан тұрады. Ол негізгі горизонттан төмен орналасып басқа қазбалар және насос камерасындағы су қабылдайтын құдықтармен тікелей байланысады. Шахта су жинағышының сыйымдылығы төрт сағат бойы қалыпты жағдайда жиналатын су мөлшерінен кем болмауы керек, ал учаскелік су жинағыштың сыйымдылығы екі сағатқа есептелінеді. Онда алдын ала кесек тұнбалардан тазартатын камералар қойылады. Шахта су жинағышы жүйелі турде лай тұнбалардан тазартылып тұрады. Олардың мөлшері 30 %-тен артық болмауы керек. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Демотиватор үлгісі
**Демотиватор** – қара түсте орнатылған және түсінік жазумен құрылған сурет.

Тегі
----

Біріншіде демотиваторлар оң суреттердің (мотиваторлар) пародиясы болды. Мотиваторлар АҚШ’тың мектептерінде және жұмыс орындарыда кең тараған болды, бірақ көпшіліке олар қызық болған жоқ. Сонымен қалжыңбастар оң жазуды мұң жазумен ауыстырды. Осы пародияны олар «демотиватор» атады. 

Американдық компания «Despair, Inc.» демотиваторлардың дамуына үлкен үлес қосты. Біріншіде олар Интернет арқылы демотиваторлық суреттерді сатты, бірақ сонынаң олар баршылыққа өз демотиваторларын істеуді ұсынды.

Формат
------

Мотиватор және демотиватор бір форматпен істелінген.

1. Қара түсте орнаталған сурет

2. Аты үлкен шрифтпен жазылған

3. Түсінікті жазу

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Демотиваторлар істейтін компаниясы Despair, Inc.
* Қазақша жазған демотиватолар
Саджад Захир Саед
-----------------

**Саджад Захир Саед** (5. 11. 1905, Лахнау,–11.9. 1973, Алматы) – Үндістан және Пәкістан жазушысы. Үндістан мен Пәкістан Коммунисттік партиясының көрнекті қайраткері. Урду тілінде жазды. Лакхнау және Оксфорд университеттерін бітірген. 1936 жылы Үндістан прогресшіл жазушылары ассоцияциясының бас секретары, 1948 жылы Пәкістан Коммунисттік париясының бас секретары болып сайланды. 1955 жылы урду тілінде шығатын "Авами дар" ( "Халық дәуірі" ) және "Хаят "( "Тұрмыс" ) газеттерінің редакторы болды. 1973 жылы Азия, Африка жазушыларының Алматыдағы конференциясына қатысты. Саджад Захир–"Лондондағы күн" (1973) повесі, "Науқас" пьесасы (1936), "Балқыған сапфир" (1964) т.б. өлең кітаптрының авторы.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы.
**Хандан сұлтан** (1574 — 12 қараша 1605) — III Мехметтің әйелі, I Ахметтің анасы (уәлиде сұлтан).

Өмірбаяны
---------

### Шығу тегі мен гаремдегі өмірі

Хандан сұлтанның шығу тегі нақты белгісіз, алайда, тарихшылар ол грек немесе босниялық болған, туған есімі Хелен (Елена), шамамен 1574 жылы дүниеге келген деп болжайды. III Мехметтің тәтесі Гауһархан Ханданды болашақ сұлтанға 1582 немесе 1583 жылдың екінші жартысында сыйға тартты. 1589 жылы Хандан, тақ мұрагерінің анасы Сафие сұлтанның көмегімен Мехметтің сүйікті күңдерінің біріне айналады; осылайша Сафие Халиме сұлтанның ұлына ықпалын жойғысы келді. 1590 жылдың 18 сәуірінде Хандан ұлы Ахметті дүниеге әкеледі. 
1595 жылы III Мұрат қайтыс болып, Мехмет жаңа сұлтан атанды. 1597 жылы тақ мұрагері - шаһзада Сәлім қаза тауып, Халиме сұлтанның үлкен ұлы - шаһзада Махмұт жаңа мұрагер деп жарияланды. Хандан ол таққа отырғаннан кейін, Фатих заңы бойынша ұлының өлтірілетінін түсініп, Сафие сұлтанмен бірігеді. Екеуі Мехметтің үлкен ұлын өлім жазасына кесуіне ықпал етеді; Ханданның ұлы Ахмет тақ мұрагері атанады.

### Уәлиде сұлтан

III Мехмет 1603 жылдың 21 желтоқсанында қайтыс болып, таққа он үш жасар I Ахмет отырады. Лесли Пирстің сөзінше, сұлтан өзінің жасына қарамастан, анасына көп бағынбай, кеңестеріне құлақ аспайды, билігін шектеуге тырысады. Ахмет Халиме сұлтанның екінші ұлы - шаһзада Мұстафаны өлтіруден бас тартады, бұл анасы мен баласының дауласуына себеп болады. Хандан Ахметтің ұлы дүниеге келсе, ол інісіне қатысты шешімін өзгертер деп, сұлу күңдерді таңдай бастайды. Алайда, оның үміті ақталмады: 1604 жылдың қарашасында Ахметтің ұлы II Осман, 1605 жылдың наурызында ұлы Мехмет дүниеге келсе де, Мұстафа тірі қала берді. Ахмет інісінің психикалық ауруы бар болғандықтан, таққа қауіп төндіре алмайды деп санады. Хандан Мұстафаны өлтіруді талап етті, бірақ Ахмет інісін кафеске қамап қоюға көндірді. 

Хандан сұлтан кенеттен 1605 жылдың 12 қарашасында қайтыс болды.

Өнерде
------

* Түркия «Махпейкер» фильмі (2010 жылы, Хандан сұлтан рөлінде — Айтен Сойкёк)
* Түркия «Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі» телехикаясы (2015 жылы, Хандан сұлтан рөлінде — Тюлин Озен)
Ханды Жұбату - Күйдің анызын айтып,орындаған Қ.Құмақайұлы.Күй туралы аңыз :Ерте кезде Бір хан болыпты.Ханның жалғыз баласы жаугершілікте қаза табады.Ұлының қайғысын көтере алмай ,бүк түсіп жатып қалған ханды жұбатуға ешкімнің дәрмені жетпейді. Бұл хабарды ел аралап ,күй тартып жүрген бір сыбызғышы ақсақал естиді.Ол хан сарайының алдына келіп, сыбызғысын тартады.Сыбызғы үнін естіген хан басын көтеріп ,уәзірлеріне :Мына сыбызғы Тартып отырған адам кім екен,бері шақырындаршы,деп әмір етеді.Сыбызғышыны ханның алдына алып келеді.Хан оның сыбызғы тартуын өтінеді.Сыбызғышы қарт көңіл толқытатын мұнды күй тартады.»Бұл күйдің аты не?»-деп сұрайды хан.»Күйімнің аты «Жұбату»-еді,-деп жауап қатады сыбызғышы.Хан сол күйді сыбызғышыға қайта-қайта тартқызып ,бірнеше күн қонақ қылып ,астына ат мінгізіп,үстіне шапан жауып аттандырады екен."Хан жұбату" күйі осыдан қалыпты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ музыкасы кітабы , Алматы 2005 жыл -459 бет

 Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
**Ілеспе аудармада қолданылатын тәсілдер**.

Тыңдай отырып аудару – аудармашы тыңдау құралдары арқылы келіп түскен шешеннің материалдарын тікелей аударады. Ілеспе аударманың ең көп тараған түрі.

*Қағазға қарап отырып ілесе оқу*. Аудармашы сөйленетін сөздің жазбаша мәтінін алып, баяндаманы оқып тұрған шешенмен бірге оқып шығады. Баяндамашының қағаздан оқи тұрып, арасына түсініктеме жасайтын сөзін қағаздан «көзбен оқи отырып», түсініктемелерді қоса аударма жасау. 

*Сатылап аудару*. Аудармашы шешеннің тілін білмейтін кезде аралық аудармашының көмегімен ілеспе аударма жасау. Бұл әдетте халықаралық конференцияларда жасалады. Қағаздан оқылып жасалған баяндаманы тыңдау арқылы ілеспе аударма жасау. Ілеспе аударманың ең күрделі түрі саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Тарақовтың «Ауызша аударма» оқу құралы. ISBN 9965-30-933-7
**Серғали Әбжанов**(7.12.1912, қазіргі Алматы облысы Ақсу ауданы — 12.9.1976, Алматы) — әнші, Қазақстанның халық артисі (1954). 

  

Әбжанов бала кезінен-ақ әншілік өнер жолына түсіп, ел арасына танымал болды. 1934 — 37 ж. әскер қатарында болған кезінде Қазақтың атты әскер полкі ансамблінде ән салады. Абай атындағы Қазақ опера және балет театры жанындағы әншілер дайындайтын студияны бітірген (1937). Әбжанов өмірінің соңына дейін осы театрдың әншісі болды. Е.Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібегінде" Бекежан, "Ер Тарғында" Тарғын, "Жамбылда" Сүгір, Мұқан Төлебаевтың "Біржан мен Сарасында" Жанбота, А. Жұбанов пен Л. Хамидидің "Абайында" Жиренше, Н.Г. Жигановтың "Алтыншашында" Ормай, И.Н. Насировтың "Терең көлінде" Болат және басқа операларда түрлі мазмұндағы партияларды орындады. Аталған опералық бейнелер — музыкалық сипаты жағынан, драматургиялық желісі тұрғысынан бір-біріне ұқсамайтын күрделі тұлғалар. 

Әбжанов опералық партияларымен қоса камералық әндерді орындауда да ерекше қабілет таныта білді. Ол "Сұржелгенше", "Сәулем-ай", "Гүлдер-ай", "Жеті арал", "Угай-ай" сияқты халық әндерін нәшіне келтіре орындады. "Батыр қыз", "Солдат сағынышы", "Жастық жыры", "өрге тарт, менің өз елім", "Ер Төлеген", "Көкшетау", "Астанам" т.б. әндер шығарды. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Серікқали Хасан** (8.5.1960 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы Жаңа Қазан ауылы) - жазушы.

ҚазҰУ-ды бітірген.

Ауыл мектебінде мұғалім болған. Жаңақала ауданы "Жаңарған өмір" газетінде әдеби қызметкер, облысы "Орал өңірі" газетінде аға тілші, бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағы Батыс Қазақстан облысы бөлімшесі басқармасының жауапты хатшысы болып жұмыс істеген.

1989 жылдан республикалық ғылым-көпшілік "Зерде" журналында бөлім меңгерушісі, "Жалын" журналында жауапты хатшы, еларалық (Түркия - Қазақстан) "Заман - Қазақстан" газетінде жауапты хатшы, республикалық телерадио кор- порациясында бас маман қызметін атқарған.

1996 жылдан "Жұлдыз" журналының жауапты хатшысы. "Ойын заңы" әңгімесі үшін "Жалын" журналының Т.Айбергенов атындағы сыйлығы берілген. "Қос ішек" ұжымдық жинаққа шығармалары енген. "Қасқырлар түнде үлиды" прозалық жинағы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қыздарбек Әкімбеков** (1926 – 03.08.2001 жыл) – тележурналист..Семей пединститутын бітіртеннен (1953 жылы) кейін шығармашылық қызметін "Советтік Қарағанды" газетінде бастайды. 1958-73 жылдары Карағанды облысы телерадиокомитетте редактор, бас редактор. 1973 жылы "Орталық Қазақстан" газеті жауапты хатшысының орынбасары, бөлім меңгерушісі қызметін аткарады. Кейінгі жылдары Қазақ Телерадиокомитетінің Қарағанды облысындағы меншікті тілшісі болды. Бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
*Басқа мағыналар үшін Қыземшек деген бетті қараңыз.*

**Қыземшек** – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қарсақпай кентінің оңтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 546 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км шамасында.

Жер бедері
----------

Беткейі сай-жыралармен тілімделген. Шығысынан Керегетассай өзені бастау алады. Солтүстігінде Шиліқұдық бұлағы, оңтүстігінде Қарамола жайлауы бар.

Өсімдігі
--------

Тау баурайында ұшқат, тобылғы, боз, бидайық, сораң, т.б. өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5