recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Абдалла II
**II Абдуллах ибн әл-Хусейн әл-Хашими** (араб.: عبد الله الثاني بن الحسين‎) — Иордания патшасы.

1962 жылы 30 қаңтарда дүниеге келген.

Абдалла Екінші король тағына Иорданияны 47 жыл басқарған әкесі Король Хусейн қайтыс болғаннан кейін, 1999 жылы ақпан айында отырды. 

Бастауыш білімді Аммандағы Ислам колледжінде алғаннан соң Англиядағы Әулие Эдмунд мектебінде оқыған Абдалла 1980 жылы Сандхэрстегі (Ұлыбритания) Корольдік әскери академияға түседі. 

Ал 1981 жылы лейтенант әскери шенін алады. Осы кезден бастап оның әскери мансабы басталады. 
Англияда, АҚШ-та білім алған ол Иордания Қарулы Күштерінде жоғары әскери қызметтер атқарған. Абдалла Екінші 1999 жылы 24 қаңтарда Король жарлығымен Тақ мұрагері ретінде жарияланды. 

Үйленген, екі ұлы, екі қызы бар. 

Абдалла Екінші Қазақстанға екі рет сапармен келді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Сәті түскен сұхбат
**«New Left Review»** (Жаңа білім) – негізі 1960 жылы қаланған солшыл бағыттағы ағылшын теориялық журналы. [1]

Басылым беттерінде Перри Андерсон, Ральф Милибанд, Эрнест Мандель, Алек Ноув, Стюарт Холл, Режи Дебре, Жоао Картим, Вальтер Беньямин, Лючио Коллетти, Валентино Джерратана, Гальвано делла Вольпе, Герберт Маркузе, Теодор Адорно, Дэвид Харви, Джованни Арриги, Аргири Эммануэль, Эрик Олин Райт, Никос Пуланзас, Бенедикт Андерсон, Тарик Али, Терри Иглтон, Славой Жижек және т.б авторлардың туындылары жарияланады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

New Left Review

Дереккөздер
-----------

1. ↑   New Left Review
A. *Алтай тілі*
**Базылхан Бұхатұлы** (9 мамыр 1932 жылы туған, Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы, Ақкөл ауылы) – ғалым, филология ғылымдарының докторы (1993), профессор (1995)

Өмірбаяны
---------

* Моңғолия мемлекеттік университетін бітірген (1960).

* 1960 жылдан Моңғолия ғылым академиясының ғылыми қызметкері.

* 1993 жылдан Қазақстан ғылым академиясының ғылыми қызметкері.

Ғылыми жұмыстары
----------------

Базылхан Бұхатұлының "Моңғол қазақтарының тілі және оның кейбір алтай тілдеріне қатысы" докторлық диссертациясы — алтай шоғырындағы тілдердің (түркі, моңғол, тұңғыс-манжұр, жапон, корей) генеалогиялық тегін анықтаудағы жаңа қадам әрі алтайтану ғылымына қосылған елеулі еңбек ретінде бағаланды. Ол түркі-моңғол, қазақ-моңғол тілдерінің қатынасын диахрондық, синхрондық лингвистика негізінде зерттеп, шығу тегінің бірлігін дәлелдеді. Моңғолиядағы қазақтардың тарихына, тіліне, ауыз әдебиетіне, әдет-ғұрпына қатысты деректер жинап, Баян-Өлгей аймағыында Моңғол Ғылым Академиясының қазақ бөлімшесін ашуға ат салысты.

Шығармашылығы
-------------

* Монгольские заимствования в Баян-Улгийском говоре казахского языка, А.-А. 1967;
* Краткая сравнительная историческая грамматика монгольского и казахского языков, У.-Б. 1973;
* Көне түркі ескерткіштері тілінің сөз құрылымы, У.-Б. 1984;
* Қазіргі қазақ және моңғол тілінің грамматикасынан қысқаша салыстырмалы белгілеулер, У.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Базыгүрлі-жазыгүрлі** – Маңғыстау түбегінің оңтүстігінде қатар жатқан ойыстар.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Қарақия ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Базыгүрлі ойысының аумағы 40 км2 шамасында, ұзындығы 12 км, ені 2,5 км, теңіз деңгейінен 4 м төмен жатыр. Жазыгүрлі ойысының аумағы 63 км2, ұзындығы 15 км, ені 6,0 км-дей, теңіз деңгейінен 6 м төменде жатыр. Ойыстар неогеннің саз балшықты жыныстарынан, сарматтың бақалшақты әктастарынан түзілген. Табаны тегіс, сор батпақ. Кей жерлерінде құдықтардың (орпалардың) іздері сақталған. Батыс беткейлерінен басқа жерлері жарқабақты, батысы баспалдақ тәрізді. Жарқабақтарының (кемерлерінің) биіктігі 80 – 90 м-ге жетеді. Кемерлер басында Жаздыгүрлі, Базыгүрлі құдықтары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Өсімдіктерден негізінен бұйырғын, күйреуік, ащы жусан, жарқабақ беткейлері мен сай-салаларда көктемде әр түрлі астық тұқымдас эндемик өсімдіктер өседі. Полковник Ф.Берг экспедициясының жолбасшылары Қосым Тигенов пен Нарынбай Исслин 1825 ж. 9 ақпанындағы көрсетілімдерінде Базыгүрлі ойысы туралы «Ойыс табанындағы қалың сексеуіл ішінде барыс бар. Қыр асып түсіп шығатын жолы қолайлы, жайылымы мен отыны мол, құдықтары сулы» – дейді. Қазір құдық сулары ащы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
Neo GSM логотипі
**Neo GSM** — ұялы байланыс қызметін GSM 900 стандартында көрсететін «*Мобайл Телеком-Қызмет*» қазақстандық ұялы байланыс операторының бренді. Ол Қазақстанның ұялы байланыс нарығына 2007 жылдың ақпанынан бастап шықты. 2010 жылы «*Мобайл Телеком-Қызмет*» ұялы байланыс операторынан осы брендті шведтің Tele2 телекоммуникациялық холдингі сатып алған, бірақ кейіннен белгілі себептермен бұл брендтен бас тартты.

Компания
--------

Neo GSM ұялы байланысының желісі Қазақстанның барлық ірі қалаларын қамтиды. Компания ұжымы кәсіби жас буыннан құралған.

Олар өз абоненттеріне арналған жолдауы «*Сәлем, бұл Neo!*» деген сөзден басталады. Сонымен қатар, «Сәлем» сөзі компания ұранына айналған.

Компания өз абоненттерімен байланысу үшін қазақ тілін қолданады, яғни басты тілі де осы болып саналады.

Сатып алу
---------

2009 жылы Tele2 Қазақстандық үшінші «*Мобайл Телеком-Қызмет*» (Neo бренді) GSM-операторының акцияларының басым бөлігін (51%) сатып алды. 

Tele2 жергілікті Neo ұялы операторын сатып алғаннан кейін, брендтің атын өзгерту туралы сөз қозғамаған. Компания өкілдерінің айтуы бойынша бұл бренд нарықта бірнеше жыл болған, және сапасы айтарлықтай жақсы болмаған. Талдаудың нәтижесінде Neo атауын бiртұтас еуропалық бренд Tele2 атауына өзгерту туралы шешім қабылданды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *«Мобайл Телеком-Сервис» ЖШС* «*Сәлем, бұл Neo!*»  (қаз.).  neogsm.kz (2007). Тексерілді, 5 мамыр 2012.
2. 1 2  *Мансур Байрамов* Tele2 убила Neo  (орыс.).  yvision.kz (26-05-2011, 21:55). Тексерілді, 5 мамыр 2012.
**Қараөзек** – Қызылорда облысына қарасты темір жол стансасы, ауылдық округтің орталығы. Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км жерде, Сырдария өзеннің оң жағалық аңғарында, Талдыкөл көлінің оңтүстік жағындағы қамыс, құрақ, т.б. шөптесіндер өскен шалғынды сұр, шалғынды-саз топырақты өзен жайылмасында орналасқан. 1967-97 жылдары бау-бақша дақылдарын өсіретін Қызылорда тәжірибе шаруашылығының орталығы болған. Оның негізінде Қараөзекте және округке қарасты Айнакөл, №10 Қараөзек темір жол айырмасында ЖШС және шаруа қожалықтары ұйымдастырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  « Қызылорда облысының жер-су атаулары», Қызылорда, 2013
Nokia 5230- **Nokia' *компаниясының сенсорлы экрандық, мультимедиялық смартфоны.*  'Nokia5800** смартфонының арзан түрі. Ол 2009 жылдың 25 тамызда **Nokia World 2009**-да презентацияланды.

Оның **Nokia Comes With Music** немесе онсыз екі нұсқасы бар. Ресейде Nokia 5230 тек қана Nokia Comes With Music-пен сатуға шығарылған. Ұялы телефонның бағасы 170 еуро.

Nokia
Осыдан кейін **Nokia 5235-шы** нұсқасы құлағдар етілді.**Nokia 5235** модельін әр-түрлі сайттарда және бірнеше дүкендерде сатып алуға болады, ал **Nokia 5230-ды** әр-түрлі Қазақстан дүкендерінде алуға болады.

Аппарат Micro-USB 2.0,Bluetooth 2.0(EDR/A2DP/AVRCP) арқылы басқа құралдарға қосыла алады.

Аппарат Li-lon аккумулятор Nokia BL-5J 1320 мАч көлемімен.
**Қараөріктер тұқымдас тармағы**. Ағаштар, бұталар. Гүл табаны ойыс, бірақ ол гүл түйінімен (жатынмен) бірікпеген.

Гинецейі бір ғана жеміс-жапырақшасынан тұрады, тұқымбүрі -2, оның тек біреуі ғана жетіледі. Гүлінің формуласы: \* Са(5) Со5 Ам Ог.
Жемісі шырынды, сиректеу құрғақ, сүйекті.

**Шие туысы** (вишня — Сегаті)
------------------------------

Бұл туыстың 150-дей түрі белгілі, бұрынғы БОР-ның флорасында 10 түрі, ал Қазақстанда 7 түрі кездеседі. Жемісті бақтарда бақ шиесін (вишня садовая) және құс шиесін (черешня — С.ауіит) кеңінен отырғызады. Бақ шиесі өсімдіктердің табиғи қауымдастықтарында мүлдем кездеспейді. Құс шиесі Украинаның Карпат тауларында, Кавказда, Молдовада табиғи жағдайда қалың тоғай түзеді. Шие ағашының биіктігі 30 м-ге дейін жетеді.

Қараөрік туысы (слива, терн — Ргипиз)
-------------------------------------

Бұл туыста 35 түр бар. Кәдімгі қара өрік (слива домашняя — Р.ёотейіса). Қара өрік мәдени жағдайда көптеген аудандастырылған және жергілікті сорттардың арғы тегі ретіңде (исходная форма) кең таралған өсімдік. Табиғи жағдайда белгісіз.

Алша (алыча )
-------------

Алша - биіктігі 9—10 м болатын ағаш немесе бұта. Кавказда жөне Орта Азияда өседі. Осы жерлерде көп жағдайда тікенекті қара өрікті (терн — Р.зріпоза) отырғызады. Ол өте тікенекті бұта, көп жағдайда күн жақсы түсетін күнгей беткейлерде, орманның арасыңдағы ашық жерлерде, бұталы қопаларда және жыралар мен сайларда өседі (БОР-дың европалық бөліктерінің орталық жөне оңтүстік зоналарыңца, Кавказда, Батыс Сібірде).

Дереккөздер
-----------
**Байбатыр Ержанұлы –**  ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі.

Өмірбаяны
---------

Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса да жазған. 
Бабатыр Ержанұлы Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы Ерементау ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумда мұғалім қызметін атқарған.

Шығармашылық
------------

«Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан.

Пайдаланған әдебиттер
---------------------

*
*Ardea purpurea*
**Жирен құтан** (лат. *Ardea purpurea*) — ескекаяқты құстар отрядының құтандар тұқымдасына жататын құс. 

  

Тұрақты жұп құрады. Қазақстанның оңтүстік және батысындағы аудандарда мекендейді. Кейде қошқыл түсті болып келеді, сондықтан қошқыл құтан деп те аталады. Қанатының ұзындығы 36 — 37 см, салмағы 1,25 кг-дай. Ескі қамысты немесе қоғалы қопаға шоғырласып, кейде жеке жұп болып ұя салады. өядағы 3 — 5 жұмыртқаны мекиені мен қоразы кезектесіп басады. Балапандары 24 — 28 күнде жұмыртқаны жарып шығып, 6 аптадан соң қанаттанып, ұядан ұшады. Жирен құтан ұсақ балықтармен, бақалармен, кесірткелермен, сарыбас жыландармен, ұсақ жәндіктермен, кейде тышқан және егеуқұйрықпен қоректенеді. Жирен құтан — жыл құсы. Қазақстанға наурыз айында ұшып келіп, қазан айында жылы жаққа ұшып кетеді. Кейбір Жирен құтандар Қазақстанның оңтүстікнде қыстап та қалады. Жирен құтан Азия (көкқасқа) шегірткелерін жеп, ауыл шаруашылығына пайдасын да тигізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Ермек батыр жыры** — қазақ халқының қиялынан туған туынды. Еңлік пен Кебектен қалған ұл Ермектің ер жеткен соң ата-анасының кегін қалай алғаны жайлы халық қиялынан туған оқиғаға құрылған. Бірнеше нұсқасы бар. 

Жырдың барлық нұсқаларының мазмұны ұқсас, кейбір эпизодтарында аздаған айырмашылықтар кездеседі. Кіріспе бөлімі, көбінесе, батырлық жырлардағыдай Ермектің балалармен ойнап жүріп, тентектік жасауымен, ата-анасын зұлымдықпен өлтіргені жайлы сөз естіп, кек алуға аттандандығымен басталады да, жас батырдың әке-шешісін өлтірген жақты қырғынға ұшыратқанын баяндауымен аяқталады. Ермек бұл жерде ата-ана кегін алу үшін ғана күрес жүргізеді. Дастанның негізгі сюжеттік желісі - ру таласынан туған зұлымдықты әшкерелеуге құрылған. Жыр нұсқалары Орталық ғылыми кітапхана мен Әдебиет және өнер институтының қолжазба қорларында сақтаулы тұр.[1]

Тағы қараңыз
------------

* Еңлік-Кебек
* Жыр
* Қиял

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын энциклопедиясы, Алматы, 2011
**Жиренше** (aristolochia clematitis)- кирказон тұқымдас көпжылдық шөп тектес өсімдік. Оның тамыры жайылмалы, сабағы тік және қабықсыз болады. Сабаққа біткен кезекті жапырақтарының жоғары жағындағылары қара- қошқыл, төменгілері айтарлықтай ашықтау келеді. Гүл шешектері сары. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. 
Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік аудандарында, Кавказда өседі.

Құрамы
------

Оның тамыр сабағынан ұзақ зерттеудің нәтижесінде аристохолин, эфир майы, илік және ащы заттар табылды.

Зерттеулер
----------

Жиреншеден бөлініп алынған хлорлы сутегі тұзы түріндегі алкалоид кейбір органдардың қан тамырларын біраз кеңейтетіндігін фармакологиялық зерттеулер көрсетті. 
Ал, клиникалық зерттеулер – жиренше алкалоидын гипертониялық аурулардың бірінші және екінші кезеңіндегі емдеу комплексінің дәрі-дәрмек құрамына ұсынуға болатынын дәлелдейді.

Қолданысы
---------

Болгар медицинасында жиреншенің тамыры да, жер үстіндегі өлігі де пайдаланылады. Тамырын диуретикалық, тер шығаратын дәрі ретінде аздаған мөлшерде қолданса, ішек атониясында тұнба ретінде пайдаланады. Жиренше препараттарын қайнатынды, немесе араққа тұндырған тұнба түрінде өкпе туберкулезі мен етеккірі кешігіп жүрген жағдайда қолданады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков-"Қазақстан" баспасы,1975.
Б.з.б. I мыңжылдық Иранның Гилянда табылған моншағы
**Арилер**  — ежелгі тайпа. 

  

Б.з.б. 2-мыңжылдықтың басындағы Қазақстанды мекендеген тайпалар тарихы арий (ежелгі иран) және үндіарий (ежелгі үнді) тайпаларымен байланысты айтылады. Олар үндіеуропа тілдері шоғыры мен мәдени қауымдастығына жатқызылып, қазақ даласындағы Андрон мәдениетінің өкілдері ретінде танылуда. Олардың жиынтық атауы — "арья". Б.з.б. 2-мыңжылдықтың екінші ширегі аталмыш тайпалардың ұлы қоныс аудару дәуірі болды. Бұлар оңт.-шығысқа қарай бет алып, Солт. Үндістанға, Иран мен Месопотамия жеріне барып тоқтаған. Үндіарилер тілінің жұқаналары хеттердің (қазіргі Түркия жерінде) қыш тақталарындағы таңбаларда ізін қалдырған. Өте ерте замандарда арилер мен үндіарилердің ата-бабалары бір халық болып саналып, түпкіүндіирандықтар (протоиндоиранцы) деп аталуда. Олардың қоғамы басты екі топқа бөлінді: қызметкерлері — абыздар және бақташы-жауынгерлер. 

 Үндіиран халықтарының көші-қонына байланысты археологиялық мәдениеттер. Андронов мәдениеті қызылмен бөлінген, маргиандық — сарғылт, яздікі — сарымен, гандхар (Swat) — қызыл күрең, H зират мәдениеті — күлгін, культура охряной расписной керамики (Copper Hoard) — қара-көк, сұр жазба қыш мәдениеті ақшыл-көкпен боялған.
А. көшпелі тіршілік етіп, мал ш-мен айналысқан, ұрыстарда әскери арбаларды пайдаланған. Арбаға жегу үшін жабайы жылқыларды ұстап, қолға үйреткен. Ежелгі Қазақстанның таулы аймақтарында, әсіресе, Алтайда мыс пен қоланың мол қоры болған. А. метал өндіріп, әр түрлі тұрмыс құралдарын, қару-жарақтар соққан. Металдан жасалған қарулармен жарақтанған дала тұрғындары сұсты жауынгерлерге айналды. Арбаның пайда болуына байланысты "қаһармандық ғасыр" ("героический век") басталды. Мұздай қаруланған далалық жасақтар табыс табу, әрі даңқын асыру үшін көршілес елдерге жорықтар ұйымдастырып отырған. Ұлы қоныс аудару кезеңінде А-дің бәрі ауып кеткен жоқ. Қазақстан жерінде қалғандары б.з.б. 1-мыңжылдықтың ортасында Ұлы Даладағы көшпелі — сақ, сармат, скифтерге араласып, сіңісіп кетті. А. өзін қоршаған орта, әлемнің тылсым сырларын түсінуге ұмтылды: тылсым күштердің иесі құдай деп танып, әрбіріне ат таңды, құдаймен тілдесуге ұмтылып, табыну мінәжаттарын тудырды. Әлемдегі жалғыз Жаратушыға ғана табынуды қолдаған дін Ұлы Даладағы көшпелілер ортасында туып, өзге халықтар арасына тарап, насихатталды. Бұл діни ілімнің негізін салушы — Заратуштра пайғамбар, ал оның діни ілімі қазіргі ғылымда заратуштрашылдық (зороастризм) деп аталады.

Дереккөздер
-----------

қ. Авеста, Заратуштра. Әдеб.: Кузьмина Е.Е. Происхождение индоиранцев в свете новейших археологических данных, Сборник "Этнические проблемы Центральной Азии в древности", М. 1981; 
Гамкрелидзе Т.В. Иванов В.В. Индоевропейский язык и индоевропейцы, т. 1-2, Тбилиси, 1984;
Бойс М. Зороастрийцы, Верования и обычаи, М. 1987; 
Кляшторный С.Г. Султанов Т.И. Казахстан — летопись трехтысячелетий, А. 1992.
**Аризоналық қоян** (лат. *Sciurus arizonensis*) — тиындар тұқымдасына жататын сүтқоректілер бірі.

Таралу аймағы
-------------

Түр Орталық Аризона таулы аудандарында, Сонорада (Мексика) және Нью-Мексиканың батысында мекен етеді. Қоян көбінесе қылқан жапырақты, аралас және кең жапырақты ормандарда теңіз деңгейінен 1500-ден 1900 метрге дейінгі биіктікте кездеседі. Нью-Мексикада қара жаңғақ пен емен өсетін терең каньондарда да кездеседі.

Тамақтануы
----------

Аризоналық қояндардың рационы негізінен қарағай бүрлерінен, емен жаңғағыған және басқа жаңғақтардан тұрады. Сондай-ақ тұқым мен жидектерді жейді қорек етеді.

Дереккөдер
----------

1. ↑  Best, Troy L. (June 23, 1995). "Sciurus arizonensis". *Mammalian Species* (496). JSTOR 3504161.
2. ↑  Cudworth, Nichole L.; Koprowski, John. L. (September 2011). "Importance of Scale in Nest-Site Selection by Arizona Gray Squirrels". *The Journal of Wildlife Management* **75** (7): 1668–1674. doi:10.1002/jwmg.194. JSTOR 41418210.
**Қарбыз қабығының қайнатпасы**. Қарбыз қабығының сыртқы жасыл қабатын алып тастайда да, қалған бөлегін кесіп, үстіне салқын су құяды, сосын 5 минут қайнатады. Содан кейін суын төгіп, қабықты жайып кептіреді. Кепкен қабықты салқын сиропқа салып, 10-15 минут жайлар қайнатады. Бұдан кейін үш сағат суытып, соңынан үш дүркін (мөлдір түске айналғанша) қайнатады. Болғаннан кейін лимон шырынын және ванилин қосады. 1кг қарбыз қабығына: 1 кг құмшекер, 2 стакан су, ½ стакан лимон шырыны, тиісінше ванилин керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Жалған шашыраңқылық** адамның бiр iске өте берiлiп, өзiн тiкелей қоршаған заттар мен құбылыстар əсерiне елеңдемеуi. Мұндай шашыраңқылық əсiресе шығармашылық жұмыстармен шұғылданатын адамдарда көп кездеседi. Адамның iшкi жанкүйi бағытталуынан болатын шашыраңқылықтың қызметке онша зияны жоқ, солайда болса, оның қоршаған ортада бағдар алып жүруiнде бiраз кедергi жасайды.
Адамға көп нұқсан келтiретiн зейiннiң түрi шын шашыраңқылық. Мұндай құбылысқа кезiккен адамның өзi ырықты зейiнiн қандай да бiр затқа не əрекетке бағыттап, тоқтата алуы қиындайды, оның көп ерiк күшiн жұмсауына тура келедi. Зейiн шашыраңқы адамның ырықты зейiнi тұрақсыз, алаңдауға берiлгiш келедi. Шын шашыраңқылықтың физиологиялық себебi iшкi тежелу күшiнiң кемдiгiнен. Сөз сигналдарының əсерiнен туындайтын қозулар жеңiл тарап кетiп, шоғырлануға келмейдi. Осының салдарынан зейiнi шашыраңқы адамның ми қабығында қажет болған қозулардың тұрақсыз көздерi орнығады.

Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi
--------------------------------

Шын шашыраңқы зейiннiң себептерi əртүрлi. Бұларды бiлiп қою əр мұғалiм үшiн мiндеттi талап. Бұлар:  

1) жүйке жүйесiнiң жалпы зақымдануы;   

2) қан аздылық;   

3) мұрын, тамақ сырқаттарынан миға оттегiнiң жеткiлiктi келiп түспеуi;   

4) дене мен ой шаршауынан;   

5) көңiлкүй күйзелiстерi.  

Шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi мидың күштi əсерлерге көп душар болуынан. Осыдан оқу жылы барысында баланы көп кино көруден, шектен тыс думанды жиылыстардан сақтандыру қажет. Шын шашыраңқылық тұрақты қызығулардың кемдiгiнен де болады. Кейбiр оқушылар жағдайына қарамастан бiрден көп iске араласады (спорт үйiрмесi, кiтапхана, əнкүй, тағытағысындар), бiрақ ешбiрiмен де ыждағатты шұғылдана алмайды. Осыдан бала зейiн шашыраңқылығына ұшырып, оңды оқи алмайды. Шын шашыраңқылық отбасында дұрыс тəрбиенiң болмауынан да туындайды: сабақ дайындау режимiнiң бұзылуы, ойын мен демалыстың реттелмеуi, еңбектiк мiндеттерден ажырауы, тiлегiнiң бəрiн орындай беру. Мұғалiмнiң келеңсiз əрекетiнен болатын сабақтағы салғырттық пен енжарлық оқушылардағы шын шашыраңқылықтың жəне бiр себебi.

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу
орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006.—306 бет.

Санат
-----

Жантану негіздері
**Адам Скотт** (ағылш. *Adam Scott*) — Америкалық телевидения және кино актері. Көбінесе "Скажи что любишь меня", "Мастера Вечеринок" деген телесериалдар арқылы танымал болған.

Өмірбаян
--------

Адам Скотт 3 сәуірде 1973 жылы Калифорнияда дүниеге келген. Оның екі үлкен ағасы бар, Шеннон және Дэвид. 1994 жылдан бастап Скотт телесериалдарға түсе бастайды. Оның алғашқы түскен сериялдары «Закон и порядок», «Полиция Нью-Йорка», «Парень познаёт мир», «Нас пятеро», «Скорая помощь», «Одно убийство», «Клиент всегда мёртв», «C.S.I.: Место преступления Майами», «Чудопад» және «Вероника Марс». 2009 жылы Скотт продюсер болып көрмек болады. Оның осы күнге дейін продюсерлік еткен 7 фильм бар. Осыдан соң Скотт жобаны тастап жарнамаларға түсе бастайды. 2005 жылы Скотт Наоми Сабланға үйленеді. Олардың екі баласы бар.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Адам Скотт (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында

1. ↑  Keck, William (2008-07-22). "When somebody needs a brother, here's Adam Scott" Archived 2012-05-04 at the Wayback Machine
**Патшайым Ки** (кор. 기황 Ки Нян Ин) (?— 1370?) — Юань династиясының соңғы императоры Тоғон Темірдің әйелі, әрі оның мұрагері Аюршридардың анасы. Аюрширидар - Солтүстік Юань династиясының негізін қалаған адам.

Биографиясы
-----------

Ки Хванг Ху (қытай деректерінде оның тегі 奇 деп, яғни Ци болып жазылған) Корея жерінде (Корё) Хэнг округінде (幸州) Ки Ча Оның (奇子敖) отбасында дүниеге келген. Оның ағасы Ки Чхоль (奇轍) есімді адам болған. Патшайым Ки юань еліне Кореяның императорға бағыныштылығын білдіретін тарту ретінде аттандырылған.
Осылайша ол Тоғон Темірдің әйелі атанды. Юань елінде ол патшайым Данашриден көп қорлық көрді. 1335 жылы Данашридің ағасы императорға қарсы көтеріліске қатысты деп айыпталды. Ал Данашри оның жақын туысы болғандықтан айыпталып, жазаға тартылды. Тоғон Темір Ци ханымды патшайым деп жариялады, алайда канцлерлердің бірі Баян оның бұл шешімін жоққа шығарды. Патшайым болып оның аттасы қоңырат тайпасынан шыққан Баян қатын тағайындалды. Ци екінші патшайым деп жарияланды. 1338 жылы оның Аюршридар есімді ұлы дүниеге келді. 1340 жылы Баянның өзі сарайдағы қырқыстың құрбаны болды. Ал 1353 жылы Ци патшайымның ұлы Аюршридара тақ мұрагері деп жарияланды.

Билік үшін күрес
----------------

Бак Буль Хваның (朴不花) көмегімен Ци императорды тақты мұрагерге беруге көндіру әрекеттеріне кірісе бастады. Мұны біліп қалған Тоғон Темір патшайыммен байланысын үзді. Осы кезеңде моңғолдар Кореяның ішкі жағдайына көп қол сұға бермейтін. Алайда патшайымның ағасы Баян Бұға (Ки Чхоль) Баян Темірге (ван Конмин) қоқан-лоқы көрсеткеннен соң, 1356 жылы Кореядағы Ци әулеті айыпталып, жойылып жіберілді. Нәтижесінде Патшайым Ки мен Аюршридара Конминге қарсы күрес бастады. Дегенмен бұл күрес нәтижесіз аяқталды. 1364 жылы Ци Корё тағына үміткерлердің бірі Тас Темірге әскер беріп, қолдау көрсетті. Алайда оның әскерлері Корё жасақтарынан Ялу өзенінің бойында жеңіліс тапты. Ци Корё династиясының тағы бір таққа үміткер өкілі Тогто Бұхаға қолдау көрсете бастады. Тогто Бұха юань сарайында өскен болатын. Осы уақытта Аюршридараның қолдаушылары мен қарсыластарының арасында қантөгіс басталды. Моңғол қолбасшысы Болод Темір 1364 жылы Бейжіңді басып алды. Аюршридара Хухэ Темір қолбасшының қолдауымен қашып шықты. Ал Ци Бейжіңдегі Болод Темірдің тұтқынында қалды. Келесі жылы Хухэ Темір қолбасшы Болод Темірдің әскерін тас-талқан етті. Ци осы жағдайды пайдаланып ұлын император етуді көздеді, алайда оның тағы да жолы болмады. 1365 жылы аяқастынан Баян қатын қайтыс болып, нәтижесінде Ци бірінші дәрежелі патшайым атанды. Моңғол билігінің Қытайда 1368 жылғы Қызыл орамалдылар көтерілісінен кейін жойылғаннан соң, ол Бейжіңнен Шанду қаласына қашуға мәжбүр болды. Ал 1369 жылы Инчан (應昌) қаласына қашты. 1370 жылы Тоғон Темір қайтыс болып, Аюршридара Инчан қаласында таққа отырды. Осылайша Ци императордың анасы, әрі патшайым атанды. Алайда Патшайым Ки (Ци) көп ұзамай іс-түссіз жоғалып кетті.

Кинода
------

Патшайым Ки 2013 жылы шыққан оңтүстіккореялық Әмірші Әйел телесериалындағы басты кейіпкер болды. Патшайым Ки рөлін Ха Чжи Вон сомдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Патшайым Ки
**Фёдор Дзабоевич Ногаев** (осет. *Ногъйаты Дзабойы фырт Федыр*) (1930 жыл, Орджоникидзе, РКФСР – 2010 жыл) — Кеңес Одағының қоғам қайраткері, «Магнит» зауытының жоңғылау білдегіші, Социалистік Еңбек Ері.

Өмірбаяны
---------

1930 жылы Солтүстік Осетин Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының Орджоникидзе қаласында (қазіргі Владикавказ, Солтүстік Осетия) дүниеге келген.

1952 жылы Орджоникидзедегі қозғалтқыштарды жөндеу зауытында жоңғылау білдегінің операторы болып жұмыс істеді, кейін ол «Магнит» зауыты деп аталды.

55 рационализаторланған ұсыныстың авторы. 1956 және 1957 жылдары - оның енгізген өзгерістері КСРО-ның экономикалық жетістіктер көрмесінде қойылды.

1964 жылы қалалық партия комитетінің кешкі университетінің екі жылдық журналистика факультетін бітірді. Республикалық газеттерде және «Правда» газетінде жарияланған.

Ол депутат болып сайланды - алдымен Өнеркәсіптік округ кеңесінің, содан кейін бірнеше шақырылымдағы Орджоникидзе қалалық кеңесінің, және ақырында Х шақырылымдағы КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1979-1984) және КОКП Солтүстік Осетин облыстық комитетінің бюро мүшесі болды. 1985 жылдан - ХІ шақырылған Солтүстік Осетия Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты атанды.

Владикавказдың Красногвардейский саябағында Даңқ аллеясында жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Атыс қуаты** (*Огневая мощь*) қарулы күштер мен әскер түрлерінің (күштерінің) қару-жарақ үлгілері (кешендері) мен құрылымдарының қарсьшасты атыс арқылы жою мүмкіндіктері. Жекелеген қару (*кешен*) үлгісінің Атыс қуаты атыстың қашықтығымен және дәлдігімен, ұрыстық ату жылдамдығымен, оқ-дәрінің қирату күшімен анықталады. Бөлімдердің, кемелердің, құрамалардың, бірлестіктсрдің атыс қуаты олардағы қару-жарақтың саны мен сапасына байланысты. Қару-жарақтың барлық түрінің ату мүмкіндігі мен дүркіндете ату сапасы да бөлімдердің, кемелердің, құрамалардың, бірлестіктердің атыс қуатының көрсеткіші болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Банк операциялары** — банкілердің қызмет-міндеттерін орындауға бағытталған аяқталған əрекет, іс-қимыл. Олар мынандай түрлерге бөлінеді:

* эмиссиялық-кассалық операциялар;
* есеп айырысу операциялары;
* несиелендіру жөніндегі операциялар;
* бюджеттің кассалық атқарылуы жөніндегі операциялар;
* депозиттік операциялар;
* қор құрау операциялары;
* ақша айналысын реттеу жөніндегі операциялар;
* делдалдық, сенімгерлік, ақыл-кеңес берушілік операциялар.

Банк операциялары арқылы банкілердің несие операциялары мее басқа да активтік операцияларын (сақтауға қаражат тарту, салым қабылдау, банкінің несие алуы, табыс алуы, т.б.) жүргізу үшін өз ресурстарын құрайтын операцияларын "пассивтік операциялар" деп атайды; ал банкінің билігіндегі ресурстарды орналастыру жөніндегі операцияларды (несиелендіру, қаржыландыру, бағалы қағаздарға қаржы салу, т.б.) "активтік операциялар" деп атайды. 

Жұмсалатын несие объектісіне қарай Банк операциялары

* вексельдік,
* банк несиесі,
* акцептілік,
* онкольдық несие операцияларына,
* контокоренттік,
* инкассолық операцияларға бөлінеді. Пассивтік операциялар бойынша төленетін пайыз активтік операциялар бойынша төленетін пайыздан төмен, мұның өзі банкінің пайда алуын қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
Макалу тауы
**Макалу** Эверест тауының шығысында, бар болғаны 14 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол оқшауланған тау болып табылады.
Макалу тауы Непал мен Қытай шекарасында орналасқан.
Макалудың екі қосымша шыңы бар: Чомо онзо - 7804 м және Кангчунгцзе немесе Макалу II - 7648 м. Аталған шыңдар аңғар арқылы өзара байланысып тур.Макалу — әлемдегі көтерілуге қиын, күрделі таулардың бірі. Макалуға шығуға бірінші болып 1954 жылы Уильям Сири басқарған америкалық топ талпыныс жасап, сапар сәтсіз аяқталды.
Макалу тауына апаратын жол Непалдан алыс әрі шөлді аудандарының бірі - Барун алқабы арқылы өтеді.
Макалу-Барун аймағы - түрлі өсімдіктер мен жануарларға бай аймақтардың бірі.
Макалу орманында көптеген жабайы аңдар тіршілік етеді. Олардың қатарында сирек кездесетін әрі жойылуға айналған қызыл панда, буғы, Гималай тары мен барыс та бар.
Макалу-Барун Ұлттық саябағында 400-ге жуық әртүрлі құстар мекен етеді. Онда дақты Рен мен сайрағыш қустар да кездеседі.
Макалу тауы теңіз деңгейінен 8463 м биіктікте орналасқан.
Сондықтан да ол әлемдегі ең биік таулардың бірі болып табылады.
Чомо Лонзо шыңы Макалудың қатарлас шыңы болып табылады. Ол шағын аңғар арқылы бөлініп турған ең биік шыңнан солтүстікке қарай созылып жатыр.
Макалу ең биік таулар арасында бесінші орынды иеленеді.[1]

| № | Шың | Биіктіктер,м |
| --- | --- | --- |
| 1 | Негізгі Макалу | 8481 |
| 2 | Оңтүстік-шығыс Макалу | 8010 |
|

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Федералдық байланыс комиссиясы** – АҚШ-тағы мемлекет бюджеті арқылы қаржыландырылатын, үкіметтік ұйым. 

Ол 1934 жылы құрылған. Оның құзырына АҚШ аумағындағы байланыс қызметінің барлық түрін техникалық жағынан бақылау, жеке меншік стансалар мен мемлекеттің емес байланыс қызметінің барлық түрлері арасында радиотолқын жиілігін бөлу. Сондай-ақ жиіліктің дұрыс бөлінгеніне бақылау жасау, жеке тұлғалар мен жеке кәсіпорындарға радио және телестанцияларды пайдалану үшін құқықтық лицензия беру, радиооператорларға өз мамандығы бойынша істеу үшін арнаулы куәлік беру, радиожабдықтар өндірісі жұмысына бақылау орнату, электрлі радиобайланыс саласындағы әдіс-тәсілдерді жетілдіру және оның өмірде жүзеге асуына бақылау жасау. ФБК одан бөлек радиобайланысы жөніндегі конференцифларға қатысып тұрады. АҚШ үкіметі радио және телехабарларды тарату қызметіне кейде жанама, кейде тікелей араласып отырады. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Атыс-шабыс** - кино салаласындағы ірі жанр. Осы жанрдағы фильмдердің барлығында шытырман оқиға, зорлық-зомбылық, төбелеске толы көріністер көптеп кездеседі. Атыс-шабыс жанрындағы фильмдердің соңы хеппи-ендпен аяқталады, яғни кейіпкерлердің бақытқа қолы жетеді. Бұл жанрдағы фильмдерді тамашалауда жас шектеулері болады. Кішкентай балаларға көруге тыйым салынады. Себебі, фильмдегі зорлық-зомбылық тұстары балалардың психикасына кері әсер етуі мүмкін. Алайда, бұл жанрдағы фильмдердің ең негізгі көрермендері әрі табынушылары балалар болып табылады.

Танымал атыс-шабыс фильмдер
---------------------------

* 2 тапанша
* Жанқиярлар
* Жанқиярлар 2
* Тасымалдаушы
* Тасымалдаушы 2
* Сарышаяндар патшасы

Атыс-шабыс жанрындағы актёрлер
------------------------------

* Джеки Чан
* Арнольд Шварценеггер
* Джет Ли
* Брюс Ли
* Дольф Лундгрен
* Чак Норрис
* Дуэйн Джонсон
* Жан-Клод Ван Дамм

Әдебиет
-------

* Action chicks: new images of tough women in popular culture —  New York: Palgrave Macmillan, 2004. — ISBN 9781403963963.
* Action TV: tough guys, smooth operators and foxy chicks —  London New York: Routledge, 2001. — ISBN 9780415226219.
* *Tasker Yvonne* Spectacular bodies: gender, genre, and the action cinema —  London New York: Routledge, 2002. — ISBN 9780203221846.
* *Tasker Yvonne* Action and adventure cinema —  London New York: Routledge, 2004. — ISBN 9780203645154.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Great Train Robbery.  Rottentomatoes.com. Тексерілді, 14 желтоқсан 2014.
2. ↑  What's the First Action Movie Ever Made? | The Action Elite (en-GB).
**Посмитный Макар Анисимович** (укр. Макар Онисимович Посмiтний 31.1.1895, қазіргі Одесса облысы, Березова ауданы, Джугастрово село,— 3. 4. 1973, Березова ауд. Рассвет с.) — Украинада алғашқы колхоз ұйымдастырушылардың бірі. Соц. Еңбек Ері атағын екі. рет (1949, 1958) алған. 1931 жылдан КОКП мүшесі. Посмитный Одесса облысы, Березова ауданы, Розквит с-нда 1924 ж. Жерді бірлесіп өңдеу серіктіктерін (ТОЗ) ұйымдастырды. 1941—45 ж. Ұлы Отан соғысына қатысты. 1945 ж. Буденный атынд. к-здың, кейін КОКП 21-съезі атындағы к-здың председателі. Ол 1935— 37 ж. КСРО ОАК-нің мүшесі. КОКП 19—24-съездерінің делегаты. 4—8-сайл. КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Колхозшылардың Бүкіл одақтық 1—3-съезінің делегаты және Одақтық колхоздар советінің мүшесі (1969). Посмитный 3 рет Ленин ордені, Октябрь Революциясы ордені, 3 рет Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Асқар Кіребайұлы** (1946 жылы туған, Жалағаш ауданы Аламесек (қазіргі Есет батыр ауылы) – ақын.

ҚазМУ-дың (ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген (1980). Еңбек жолын 1964 жылы бастап, Сырдария ауданында «Сырдария» газетінде корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болған. 1980 жылдан Қызылорда облысы «Ленин жолы» («Сыр Бойы») газетінде әдеби қызметкер, Жаңақорған, Шиелі аудандары бойынша меншікті тілші, бөлім меңгерушісі, Жалағаш ауданы «Жаңадария», Сырдария ауданы «Сырдария», республиканың «Кәсіпкер», «Қарашаңырақ» газеттерінде бас редактор, «Ауыл», «Заман – Қазақстан» газеттерінде меншікті тілші, Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық қазақ драма театрында директор қызметтерін атқарған.

1975 жылы жас ақындардың «Көктем тынысы» атты жыр жинағына өлеңдері енген. Алғашқы кітабы «Сыршыл көңіл» деген атпен 1978 жылы жарық көрді. 1987 жылы балаларға арналған «Алғашқы бәйге», 1992 жылы «Іңкәрдария» өлеңдер жинағы жарық көрді. «Сыр өңірінің қара шаңырағы» театр тарихы туралы, «Өркенді өнер» атты прозалық шығармалары мен «Аламесек» өлеңдерінің толық жинағы шықты. Қызылорда облысы драма театрында «Арманым. Әнім. Іңкәрім» поэт. қойылымы, 2005 жылы «Махаббат пен Ғадауат» атты драмалық спектаклі сахналанған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Асқар Мұсаұлы Баймұханов**

1964 жылы 29 қыркүйекте Гурьев қаласында туған.

Саратов экономикалық институтын «Халық шаруашылығын жоспарлау» мамандығы бойынша бітірген.

1999 жылдан - Атырау қаласы әкімінің орынбасары. 2000
жылдан - «ТұранӘлем банкі» АҚ Атырау бөлімшесінің
директоры. 2002 жылдан - «Қазақстан Халық банкі» АҚ
Атырау облыстық бөлімшесінің директоры. 2009 жылдан
«Қазақинсақтандыру» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары.

2010 жылдың шілдесінен бері - «Қазақстан Халық банкінің «Халық-Қазақинсақтандыру» еншілес сақтандыру компаниясы» АҚ басқармасының төрағасы (Алматы қаласы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Жарты газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Ақсу-Кендірлі баспалдағындағы газ кен орны. 1985-1988 жылдары іздестіру жумыстары жүргізілді. Кенорын 1988 жылы ашылып, барлау 1989 жылы аяқталған.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығыста 185 км жерде орналасқан.

Географиялық құрылымы
---------------------

Көтерілім 70-жылдарда сейсмобарлау жұмыстары нәтижесінде дайындалды. Газ сыйыстырушы құрылым ендікке жуық бағытта созылған антиклин. Төменгі триастың оленек жікқабатының морылып шайылған бетіне тиесілі шағылдырушы қабат бойынша құрылым солтүстігінен, оңтүстігінен және батысынан жарылымдармен шектелген. -4500 м-лік изогипса бойынша қатпардың өлшемдері 3,5x1 км, амплитудасы 60 м. Жоғарғы триастың табандық бөлігіндегі шөгінділерде, 4175 м тереңдікте құмтастар мен алевролиттерден құралған өнімді горизонт аршылды. Жинауышы аралас, кеуекті-жарықшақты, ашық кеуектілігі 8,8%, өтімділігі 0,015 мкм2. Қалыңдығы 35-42 м саз қабаты жапқыш қызметін атқарады.

Жатыс сипаты, құрамы
--------------------

Газ жатыны қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, газ-су жапсары -4011 м-лік белгіден өтеді. Газды бөлігінің ауданы 2,6 км2, биіктігі 19 м. Қабаттың жалпы қалыңдығы 9,6 м, тиімді газга қаныққан қалыңдығы 6,7 м. Газға қанығу коэффициенті 0,71. Бастапқы қойнауқаттық қысым 54,2 МПа, температура 149°С. 10 мм-лік штуцердегі газ шығымы 31 мың м3/тәу. Этан ұстаушы газдың абсолют тығыздығы 872 кг/м3, құрамындағы ауыр көмірсутектердің үлесі 13,4%, метаны 86,3%, азот 0,3%. Қойнауқат сулары хлоркальцийлі типті тұздықтардан құралған, Тығыздығы 1065 кг/м3, минералдылығы 91г/л. Суда аз мелшерде йод, бор, 186 мг/л-ге дейін бром бар. Жатынның режимі газ-суарынды. Кен орнында жұмыс 1990 жылы тоқтатылған.
**Асқар Ермырзаұлы Базарбаев** - 1954 жылы Талдықорған қаласында туған. Еңбек жолын 1971 жылы Алматы кен емес материалдар комбинатында жұмысшы болып бастады. 1977 жылы Қазақ политехникалық институтын бітірді. Институтты бітіргеннен кейін Карағанды облысында жұмыс істеді. 

1977-1980 ж.ж. – Қарметкомбинаттың автоматтандыру және механикаландыру зертханасында инженер, бас инженер. 

1980-1982 ж.ж. – Қарметкомбинат партия комитетінің нұсқаушысы. 

1982-1983 ж.ж. – Қазақстан компартиясы Теміртау қалалық комитеті өнеркәсiп-көлiк бөлiмiнiң нұсқаушысы. 

1983-1988 ж.ж. – Қазақстан компартиясы Қарағанды облыстық комитеті өнеркәсiп бөлiмінің нұсқаушысы, меңгерушiсiнің орынбасары. 

1988-1991 ж.ж. – Қазақстан компартиясы Теміртау қалалық комитетінің екiншi, содан кейн бiрiншi хатшысы. 

1991-1996 ж.ж. – «Текстиль» Қазақстан - Швейцария бiрлескен кәсiпорны өкiлдiгінің директоры, Қарметкомбинаттың Алматы қаласындағы өкiлдiгі бас директорының орынбасары. 

1996-1999 ж.ж. – «ХлебЛТД» ЖШС директорының орынбасары, «Базарстан» ЖШС президенті. 

1999-2002 ж.ж. – Қарағанды облысы әкімінің көмекшісі. 

2002-2007 ж.ж. – Қарағанды облысы әкімі аппаратының басшысы. 

2007-2009 ж.ж. – Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. 

2009-2012 ж.ж. – «Нұр Отан» ХДП Қарағанды облысытық филиалы төрағасының бірінші орынбасары. 

2012 жылғы қаңтардан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. 

«Құрмет» орденімен, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен және мерекелік медальдарымен марапатталған. 

Үйленген, төрт баласы бар.

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, БАЗАРБАЕВ Асқар Ермырзаұлы
Федор Иванович Соймонов
**Федор Иванович Соймонов** (1662, Мәскеу - 11 (22) шілде 1780, сонда) — орыс географы, гидрографы, Сібір губернаторы, сенатор. 

Мәскеу Навигациялық мектебін бітірген. 1717-1718 ж. Балтық теңізін зерттейді. 1719-1720 жылдары Карл Верденнің экспедициясының құрамында Каспий теңізінің батыс және оңтүстік жағалауын картаға түсірді. Бұл картада Каспий теңізінің мөлшері, жағалауы тұңғыш рет шындыққа жанасымды көрсетілді. 1731 ж. Каспий теңізінің атласы мен лоциясын, 1734 ж. Балтық теңізінің атласын шығарды. 1757-1763 ж. Сібірдің генерал-губернаторы қызметінде жүргенде, өлкенің шаруашылығын жан-жақты зерттейді. Қиыр Шығыс теңіздерінде бірнеше экспедиция ұйымдастырды. 1763-1766 ж. - сенатор

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 316 бет
‎‎

**Жартас бөгені** — Қарағанды облысы Абай ауданы жерінде. Сумен қамтамасыз ету және суғару мақсатында Шерубайнұра өзенінде 1935 жылы салынған су айдыны.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Аумағы 5 км², ұзындығы 3 км, ені 2,5 км, тереңдігі 6 м. Жағалау жиегінің ұзындығы 11,7 км, бөген суының көлемі 10,5 млн. м³. Жоғарғы бөлігі таспен, төменгі бөлігі шөппен бекітілген. Бөген бойында 3 су ағызушы гидротехникалық нысандар салынған. Жартас бөгені Шерубайнұра бөгенінен жіберілген су есебінен толығады. 1981 жылдан Ертіс-Қарағанды каналынан жүргізілген су тартқыш жұмыс істейді. Суы қарашада қатып, сәуір айында ериді. Суы тұщы, сәл сілтілі, гидрокарбонатты-сульфатты класқа, натрийлі топқа жатады. Суында мөңке, табан, көксерке, алабұға, тасбас, шортан тіршілік етеді. Жылына 10 – 20 ц балық ауланады. Бөген жағасында «Жартас» санаторийі орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
**Асқар Мұсақұлұлы Идош** (1939 жылы Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Берсиев ауылында дүниеге келген) -тележурналист..

Өмірбаяны
---------

ҚазМУ-ді бітірген. 

Алға, Ойыл аудандық газеттерінде, Ақтөбе облыстық теледидарында, Ойыл аудандық партия комитетінде қызмет етті. Облыстық "Ақтөбе" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшының орынбасары, редактор болып жұмыс істеді.

Мақалаларының мазмұны
---------------------

"Ақтөбе" энциклопедиясын шығарушыларының бірі. Оның төрт түлік малды өсіру, табиғат қорғау, адамгершілік, тарихи-танымдық, ауыл-ел өмірінің көптеген мәселелері туралы жазған мақалалары республикалық басылымдарда жарық көрді. Атақты тары өсіруші диқан Шығанақ Берсиевтің өмірін, еңбек жолдарын зерттеуші.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Слесарская Галина Марковна** – 1959 жылы №1 «техникалық полиграфиялық училищесін» бітіргеннен кейін «Полиграфкомбинатқа» жұмысқа жіберіледі. 

Полиграфия ісінің қыр-сырын «Полиграфкомбинаттың» түптеу цехында жүріп үйрендім. Надежда Васильевна Руденко мен Екатерина Федоровна Мещерякова сынды ұстаздары болды. 

1961 жылы тамыз айының аяғында Полиграфкомбинатқа жаңа корпус берілді. Оған түптеу цехы, кітапша жасайтын учаске, мұқаба учаскесі орналасты. Бет реттейтін машина, БТГ блок өңдейтін агрегаты, «Мартини» тігінсіз түптеу машинасы, кітап кептіретін аспалы транспортер, журнал жинақтауға арналған ВШМ сияқты құралдармен жабдықтандырылды. Түптеу цехының бастығы Ефим Абрамович Шостакиен, мекеме директоры Мелдіхан Темірғалиұлы Күзембаевпен бірге жұмыс істеді. Олар өз ісінің шеберлері, әрі абзал кісілер еді.

Мәскеу полиграфиялық институтында сырттай оқып, оны 1968 жылы бітірді. 1968 жылы мамыр айынан 1970 жылға дейін, еңбек және еңбекақы инженері, түптеу ісінің шебері болып жұмыс істеді.

1971 жылы наурыз айында «Қазақстан ЦККП баспасы» штатына ауыстырылды. Баспада 30 жыл жұмыс атқарды. Еңбек және еңбекақы ісінің аға инженерінен бастап, мекеменің бас экономисі қызметіне дейін көтерілді. «Қазақстан ЦККП Баспасы» кейіннен РГЖИ «Дәуір» болып аталды. Кеңес Одағы тарағанға дейін баспа газет және журнал шығаруға мамандандырылды.

Газет-журналдардың таралымы мен безендірілуі мекеме қызметкерлерінен технологиялық, техникалық, экономикалық тәртіпті қатаң сақтауды талап етті. Кіріс пен шығын мекеменің барлық жетістіктері мен кемшіліктерінің айнасы. Экономистер мен жұмысшыларға әрдайым қиын экономикалық мәселелерді шешуге тура келді. Сол уақыттары елімізде еңбек ақыны ұжымдық формада төлеу енгізіле бастаған еді. Біздің мекемеге де осы міндет қойылды. Еңбек бөлімі бұл тапсырманы ойдағыдай орындады. Мекеме жұмыскерлерінің 70 пайызы еңбек ақыны ұжымдық формада алумен қамтылды. Яғни бұл еңбек пен еңбек ақы өнімділігінің өсуі, жұмысшылар санының қысқартылуы, есеппен өнім өндіру операциясының қысқартылуы деген сөз еді.

Өзінің жоғары экономикалық жетістіктері үшін РГЖИ «Дәуір» ұжымы тек Республика ғана емес Одақ көлемінде де бірнеше рет марапатталды. Осы жылдары Г.М. Слесарская Мәскеу, Архангельск, Липецк, Молдавия, Өзбекстандағы полиграфиялық мекемелеріне түрлі тапсырмалармен барып тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Татра үстінде найзағай жарқ етеді** — Словакияның ұлттық әнұраны.

Әнұраны
-------

### Сөзі

Nad Tatrou sa blýska,  

Hromy divo bijú,  

Nad Tatrou sa blýska,  

Hromy divo bijú.  

Zastavme ich, bratia,  

Ved' sa ony stratia,  

Slováci ožijú.  

Zastavme ich, bratia,  

Ved' sa ony stratia,  

Slováci ožijú.  

  

To Slovensko naše  

Posial' tvrdo spalo,  

To Slovensko naše  

Posial' tvrdo spalo.  

Ale blesky hromu   

Vzbudzujú ho k tomu,  

Aby sa prebralo.  

Ale blesky hromu   

Vzbudzujú ho k tomu,  

Aby sa prebralo.

### Екі келесі шумақтар

Už Slovensko vstáva  

Putá si strháva  

Už Slovensko vstáva  

Putá si strháva  

Hej, rodina milá  

Hodina odbila  

Žije matka Sláva  

Hej, rodina milá  

Hodina odbila  

Žije matka Sláva  

  

Ešte jedle rastú  

Na krivánskej strane  

Ešte jedle rastú  

Na krivánskej strane  

Kto jak Slovák cíti  

Nech sa šable chytí  

A medzi nás stane  

Kto jak Slovák cíti  

Nech sa šable chytí  

A medzi nás stane

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  Екі келесі шумақтар әнұраның сөзіне енгізілген жоқ, бірақ Матушканың түпнұска мәтінде болған

Cілтемелер
----------

  

* Әрұран (сөзсіз)
**Қазақстан Жоғары Мектебі** – халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің басылымы ретінде 1995 жылдан тоқсан сайын шығып келеді. Журнал жоғары мектеп реформасын жүзеге асыру, университеттер мен институттар тарихы мен бүгінгі таңның көкейтесті мәселелері, Республиканың көрнекті ғалым, педагогтарының өмірі мен қызметі, студент – жастар тәрбиесі, өркениетті елдердің білім беру жүйесі мен озық тәжірибелері, жоғары мектеп педагогикасы мен әдістемесі тақырыптарындағы материалдарды үзбей жариялап отырады. "Ізденіс" – "Поиск" гуманитарлық және жаратылыстану сериялары мен "Ұлт тағылымы" этнопсихологиялық, этнопедагогикалық бағыттағы үш ғылыми қосымшасы ғылыми кадрлар даярлауға, еліміздің ғылыми интеллектуалдық әлуетін көтеру ісіне үлес қосып келеді. Мақалалар қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жарияланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Игорь Яковлевич Крутой** – Ресей халық әртісі (1996), Украина халық әртісі (2011), композитор, «Фабрика звезд-4» жобасының музыкалық продюсері, Юрмаладағы «Новая волна» фестивалін ұйымдастырушылардың бірі. 

Игорь Крутой 1954 жылы 29 шілдеде Гайваронда(Кировоград облысы) дүниеге келген. Бала кезінде ол өзі баянда ойнауды үйреніп, мектеп ансамблімен өнер көрсетеді. Музыка мектебін бітірген соң Игорь Крутой Кировоград музыка училищесінің теория факультетіне тапсырып, 1974 жылы өте жақсы бітіріп шығады. 1979 жылы оқумен қатар қосымша мейрамханада жұмыс істейді. Осында ол композитор Александр Серовпен танысады. Кейінірек Саратов консерваториясына оқуға тапсырып, өте жақсыға бітіріп шығады. Сондай-ақ 1986 және 1987 жылдары Серов Игорь Крутойдың «Вдохновение» және «Судьбеназло» әндерімен халықаралық байқауларда жеңіске жетеді.1988 жылы Игорь Крутой Ленин комсомолы жүлдесінің лауреаты болды.

Дереккөздер
-----------
**Далматтар** – Дальмацияның (Адрия теңізінің шығыс жағалауы) байырғы халқы. Ежелгі заманда мұнда далматтардың (Рим дәуірінді романданған) иллирий тайпасы тұрған. 6-7 ғасырларда славяндар келгеннен кейін, Далмация тұрғындарының славяндану процесі басталды; Далматтардың көпшілігі серб-хорват тіліне көшті. Алайда 19 ғасырға дейін далматтар өзіндік длмат, роман тілін сақтады. Бұл тілде сөйлейтін соңғы адам (шал) 1808 жылы Крк аралынды өлді. Далматтар – қазір хорваттардың облыстық және этнограф тобы. Негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы. Далматтар – жақыс теңізші әрі балықшы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том