Nellis Solar Power Plant, Қуаттылығы14 MW энергия станциясы Невада, АҚШ.
**Жаңартылатын энергия** немесе **жаңартылмалы энергия** (ағылш. *renewable energy*) - күн жарығы, жел, су, су толқыны, геотермиялық жылу секілді сарқылмас, қайта қалпына келетін табиғи ресурстардан түзілетін энергия.

Жаңартылатын энергия көздері
----------------------------

### Жел энергиясы

*Толық мақаласы: Жел энергетикасы*
жел фермасы, Иран 
Жел энергиясы атмосферадағы ауа массаларының кинетикалық энергиясын электр энергиясы, жылу немесе басқа да энергия түрлеріне айналдыру үшін қолданылады. Энергияның бір түрден екінші түрге өзгеруі жел генераторлары (электр тоғын алу үшін), жел диірмендері (механикалық энергия үшін) және басқа да агрегаттар көмегімен жүзеге асады.

Жел генераторларының қуаттылығы генератор қалақтарының ауданына тәуелді. Мысалы, даниялық компания Vestas шығарған қуаттылығы 3 МВт (V90) турбинаның жалпы биіктігі 115 метр болса, мұнара биіктігі 70 метр және қалақ диаметрі 90 метрді құрайды.

Жел энергиясын өндірудің ең тиімді жерлері ретінде жағалау аймақтары және биік тау шыңдары қарастырылады. Теңізде, жағадан 10-12 км қашықтықта офшорлық жел электр фермалары салынады. Жел генераторларының мұнаралары тереңдігі 30 метрге дейін қағылған қадалы іргетастартарға қондырады.

Жел генераторлары іс жүзінде қазбалы жанар-жағар май қолданбайды. Қуаттылығы 1 МВт жел генераторы 20 жыл бойғы қолданысымен 29 мың тонна көмір, 92 баррель мұнай үнемдеуге мүмкіндік береді.

### Гидроэнергия

*Толық мақаласы: Су энергетикасы*
Су электр станциялары (СЭС) су ағымының әлеуетті энергиясын элекр энергиясына айналдыруға қолданылады. Су электр станциялары көбінесе өзен бойында тоған және су қоймаларын құра отырып салынады. Сондай-ақ, су ағымының кинетикалық энергиясын еркін ағымдық СЭС-терде қолдануға болады.

Ерекшеліктері:

* СЭС электр энергиясының өзіндік құны басқа электр станция түрлеріне қарағанда әлдеқайда төмен.
* СЭС генераторларын қажеттілікке сай жылдам өшіріп-қосуға болады.
* Жаңартылатын энергия көзі болып табылады
* Қоршаған ауаға әсері басқа электр станцияларға қарағанда анағұрлым азырақ
* СЭС құрылысы капиталды көбірек қажетсінеді
* Тиімді СЭС-тер тұтынушылардан жиі алыс орналасады
* Су қоймалары едәуір аумақтарды алып жатады

2010 жылы су энергетикасы әлемдік электр энергиясының 16% пайыз, ал жаңартылатын энергияның 76 %-ын қамтамасыз еткен. Тіркелген энегетикалық қуаттылығы 1015 ГВт құраған. Адам санына шаққанда су энергиясын өндіруде Норвегия, Исландия мен Канада елдері көшбасшылар қатарында.

### Күн энергиясы

*Толық мақаласы: Күн энергетикасы*
**Күн энергетикасы** (*Гелиоэнергетика*; гр. *helios* — күн, және энергетика) — күн энергиясын әр түрлі амалдар арқылы (электр энергиясын және жоғары температуралы жылу өндіретін гелиоэлектростанциялар, күн элементтері мен батареялары, үй-жайларды, жылыжайды және т.б. жылыту мақсатымен төмен температуралы жьшу алу үшін қолданылатын күн коллекторлары және т.б.) пайдалану.

Монокристаллды күн элементі.
### Биомасса

*Толық мақаласы: Биомасса*
**Биомасса**  (гр. *bios* - өмір және масса) — бір түрдің, түрлер тобының немесе бүтіндей бірлестіктердің (өсімдік, микроағза және жануарлардың) тіршілік ететін мекенінің бірлік бетіне не көлеміне келетін жалпы массасы; аудан немесе көлем (г/м2 немесе г/м3) бірлігіне салмағы бойынша өрнектелген тірі ағзалар мөлшері.

Экожүйеде энергияның таралуы мен орташа биомассаның арасындағы байланысты анықтау үшін Дж/м2 өлшемі пайдаланылады. Құрлықтағы гетеротрофты ағзалардің ішінде топырақта тіршілік ететін микроорганизмдердің биомассасы өте жоғары болады.

### Био-жанармай

### Геотермалдық энергия

*Толық мақаласы: Геотермалдық энергетика*
**Геотермалдық энергетика** — энергияны Жердің ішкі жылуынан алу. Геотермалды энергетика табиғи және жасанды болып бөлінеді. Алғашқысы табиғи жылы көздерден алынса, екіншісі жер қабатына суды және басқа сұйықсұйықтарды және газ тәрізді заттарды айдап сіңіруден алынады. Геотермалды энергетика тұрмыстық қажетте жөне жылыту қондырғыларында кең қолданьшады. Кемістігі — жылы сулардың жоғарғы улылығы және сұйықтар мен газдардың химиялық зиянды реакциялары.

Суреттер
--------

* Жел турбиналарыЖел турбиналары
* Геотермиялық энергияГеотермиялық энергия
* ГидроэлектрстанциясыГидроэлектрстанциясы
* Толқын энергиясын жинағышТолқын энергиясын жинағыш
* Қысылған отын бөлшектеріҚысылған отын бөлшектері
* Швециядағы Лиллгрунд жел электр станциясының аумақтық көрінісіШвециядағы Лиллгрунд жел электр станциясының аумақтық көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Creating Renewable Energy Integration Solutions. *luminsmart.com* (ағыл.)
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭнергетика |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Энергетикалық жүйе • Электр станциясы • Электр желісі • Электр энергиясы • Отын • Жаңартылатын энергия |
|  |
| Энергетика түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі энергетика | 
Қазбалы отын энергетикасы • Су энергетикасы • Ядролық энергетика |
|  |
| Баламалы энергетика | 
Жел энергетикасы • Күн энергетикасы • Геотермалдық энергетика • Сутекті энергетика • Биомассалық энергетика |

 |
|  |
| Электр станция түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі | 
Жылу электр станциясы • Жылу электр орталығы • Су электр станциясы • Атом электр станциясы |
|  |
| Баламалы | 
Күн электр станциясы • Жел электр станциясы • Геотермалдық электр станциясы • Көтерілу су электр станциясы • Толқындық электр станциясы • Шағын энергетика: Дизельді электр станциясы • Газ турбиналы электр станциясы |

 |
|  |
| Отын түрлері | 
Көмір • Тас көмір • Қоңыр көмір • Антрацит • Шымтезек • Жанғыш тақтатас • Ағаш көмірі • Кокс • Мұнай • Бензин • Керосин • Мазут • Газойль • Дизель отыны • Табиғи газ • Сұйытылған газ • Биоотын • Ядролық отын |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан энергетикасы |

 |