recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фанк** (ағылш. *funk*) – афроамерикандық әннің негізін алатын ағымы.

Термин әндік бағытты білдіреді. Соулмен қатар ритм-энд-блюз біріктірілген. Фанктың қалыптасуы 60 жылдары ритм-энд-блюз коммерциялаудің өсуіне қарама-қарсы болған кезде басталды. Стильдің негізін қалаушы Джеймс Браун, Джордж Клитон және Слай Стоун болған.
Фанк сөзі – жаргондық. Ол терлегенге дейін билеу деген мағынаны білдіреді. «Фанк» сөзін («Get funk!. Get funky!») джазмэндер XX ғасырдан бастап қолданған. Көрермендерге қараған кезде «фанк» сөзімен қатар «сканк» (ағылш. *skunk*) сөзін қолданған. Ақырында фанк әннің стилімен бекітілген. Ол ритм-блюздардың ішінде ең би әуені болып табылады. 
Фанк ең біріншіден би әуені болып табылады. Әндік артықшылық: барлық аспаптардың партиясының шекті көшірмесі (бас көшірмесі «фанкующий»), жүріп тұрған ырғақ, шаңқиған вокал, әуенді қысқа фразаларды қайта-қайта қайталау. Лари Грэмуге жиі «ударная техника игры на бас-гитаре» слэп өнертабысын тіркейді. Ол фанктың ерекше элементі болды. Фанктық топтағы гитарашылар ырғақтық стильде ойнайды. Wah-wah үнінің әсерін жиі қолданады. Соқпалы элементтерді арттыру үшін риффте «өлі» немесе бәсеңдетілген ноталар қолданылады. Джими Хендрикс фанк-роктың пионері болған. Фанктың жаңа ғасырдағы жолын қуушы funktronica стилі болды. Синт-фанктың замандас гүлденуі.

Тарихы
------

Фанк АҚШ-та 1960 жылдың ортасында түрі өзгерген ауырлатылған соул ретінде пайда болды. Фанктың «кіндік әкесі» және негізін қалаушы Джеймс Браун соулдың және рит-энд-блюздің әншісі болып бастаған. Фанк стиліндегі оның алғашқы әндері 1965 жылы пайда болды: «Papa’s Got a Brand New» және «Bag Funky Drummer». Алғашында фанк тек көңіл жадырататын ән болған (Уилсон Пикеттің «In the Midnight Hour» және «Funky Broadway»). 
Фанктың классикалық жазулары 1690 пен 1970 жылдардың межесіне жатады. Джеймс Браун мен Джордж Клинтоннан басқа Sly & the Family Stone және Earth, Wind & Fire топтары әйгілікке ие болды. Қазіргі таңда фанк өтпелі стильді тудырып, рок пен джазға әсерін тигізеді. Альтертанивтік рок-ән (Talking Heads, Minutemen) де фанктың әсерінен құтыла алмады. 1970 жылы «электрофанк» стилінің құрушы және орындаушысы Херби Хэнкок болды. Осы стильдің дамуына үлкен үлесін қосты. 90 жылдардың рок-әніне фанк әжептәуір үлесін қосуда. Көбінесе ақ музыканттар мен Red Hot Chili Peppers, Primus, Jamiroquai, Beastie Boys, Spin Doctors топтарың арқасында дамып келе жатыр.
1980 жылы Майкл Джексон мен Принс әлемдік поп-әнде мойындауды алды. 1980 жылы хип-хопта фанк-хиттердің семплы көп қолданылған. 2000 жылдарда да осы дәстүр жалғасты. The Neptunes секілді беделді продюсерлердің арқасында.

Орындаушылар
------------

* Alexander O’Neal
* Atlantic Starr
* Aurra
* Average White Band
* The Bar-Kays
* B. B. & Q. Band
* Brass Construction
* Bootsy Collins
* Brothers Johnson
* B. T. Express
* Brick
* James Brown
* Cameo

Дәстүрлі фанктан шыққан музыкалық стильдер
------------------------------------------

* Hip-hop
* G-Funk
* Afrobeat
* Funk Blues
* R&B
* Breakbeat
* Jazz-Funk
* Southern Rap
* G-Rap
* Funk rock (INXS)
* Punk Funk (Rick James)
* Soul Music
* Blues
* Latin
* Salsa

Дереккөздер
-----------
Автофазалау
**Автофазалау** - зарядталған бөлшектердің циклді үдеткіштерінде бөлшекті жоғары энергаяға дейін үдеткенде орбитадағы шоқтың тұрақтылығын қамтамасыз ететін өрістін бөлшектерді үдеткендегі өзгерісі мен разрядталған бөлшектердің ағынының қозғалысы арасындағы синхрондылығын автоматты қолдау.[1]

  

**Автофазалану**, фазалық орнықтылық — резонанстық үдеткіштердегі зарядталған бөлшектер қозғалысының оларды үдететін электр өрісі фазасымен салыстырғандағы орнықтылық құбылысы. Бұл құбылысты 1944—45 жылдары Ресей физигі В.И.Векслер мен американ физигі Э. Макмиллан бір мезгілде ашқан. АВТОФАЗАЛАНУ — бірінен соң бірі келетін екі үдеу аралығына кететін уақыттың (Т) бөлшектер энергиясына (Е) тәуелді болуының салдары. Зарядталған бөлшектер үдетіліп отыруы үшін олар электр өрісінің тепе-теңдік фазасында (0) немесе соның төңірегіне жақын болуы керек. Тепе-теңдік фазасының екі мәні (0, 0) болады. Егер бөлшектер энергиясы (Т) өскен сайын уақыт та өсіп отырса (T/E0), үдеткіш аралықтағы фазаның 0 мәніне түскен бөлшектер үдетуші өріспен тек резонанстық қозғалыста болады. Екінші тепе-теңдік фаза 0 — орнықсыз. Ол орнықты болуы үшін T/E0 шарты орындалуы керек. Қазіргі заманғы резонанстық үдеткіштер жұмысы АВТОФАЗАЛАНУға негізделген.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
2. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
*Porphyrio porphyrio*
**Көкмаңдай** (лат. *Porphyrio porphyrio*) – тырнатәрізділер отряды, сутартарлар тұқымдасына жататын құс. 

  

Африка, Оңтүстік Азия, Аустралия, Полинезия, Малайзия топаралының тропиктік және субтропиктік аймақтарында мекендейді. Қазақстанда Жайық өзенінің аңғарында 4 – 5 жұбы ғана анықталған. Тұрқы 45 см-дей, қанатын жайғанда ұзындығы 83 см, қанатының ұзындығы 24, құйрығының ұзындығы 10 см. Қауырсыны көк күлгін түсті. Маңдайында үлкен қалқаны бар, тұмсығы және аяқтары қызыл. Моногамды құс. Ұяларын қамыс, құрақ өскен жерлерге немесе судағы төмпешіктерге салады. 6 – 9 жұмыртқа салып, 22 – 25 күндей шайқайды. Негізінен өсімдіктердің тұқымымен, бұтағымен және тамырларымен, сондай-ақ ұсақ жәндіктермен, бақалармен, кейде тышқандармен қоректенеді. 

Көкмаңдайдың жылдан-жылға саны азаюда, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Көкпекті деген бетті қараңыз.*
**Көкпекті** – Жаркөл көлінің солтүстік-батысындағы тұзды тұйық көл. Тобыл өзені алабында.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қостанай ауданы Майкөл ауылының оңтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 188,7 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,5 км2, ұзындығы 4,7 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 21 км. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен толығып, жазда тартылып батпаққа айналады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ, пішіні доға тәрізді келген. Жағасында қамыс, құрақ, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Сурет:WP 20140219 010Әдіһам Шілтерхановтың "Аталы сөздер" кітабы.
" **Аталы сөздер** ", — Әдіһам Шілтерхановтың 1981—85 арасында жазған кітабы. 1993 жылы «Баспа» фирмасынан, 1995 жылы Алматы «Атамүра» баспасынан басылып шықты. Осы кітап туралы "Ордабасы" баспасының редакторы Нармахан Бегалыұлы былай дейді:
 *Қазақ халқы ықылым замандардан бергі ой-толғамдарын мақал-мәтел, қанатты сөз ретінде кейінгіге мұра етіп келеді. Бабалардың сол үрдісін жалғастырушылардың бірі әрі бірегейі Әдіһам Шілтерхановтың бұл кітабы — әркімнің төрінде тұруға лайықты қазына.*
"Аталы сөздер" кітабының ішінен:

* *Тасты жарып гүл шықса,*

*күнге қарай ұмтылар.*
*Топты жарып ұл шықса,*
*шынға қарай ұмтылар.* 

* *Шыдамда шек жоқ деме,*

*Момында кек жоқ деме.* 

* *Су сынаптан ауыр болар деймісің,*

*Мыс алтыннан тәуір болар деймісің?* 

* *Шешесін ұқпайтын, әкеден ықпайтын, ұл болмайды. Шешеге тартпайтын, әкеге жүк артпайтын, қыз болмайды.*
**Райымбеков Қазбек Жанбекұлы**—1959 жылы 1 қаңтарда Қырғыз Республикасы Қант қаласында өмірге келді. .Баспагер, ғалым, техника ғылымының, кандидаты (1989 жылы), Қазақстанның еңбек сіңірген Баспа және полиграфия ісінің қайраткері (2004 жылы). 1981 жылы басқару жүйесі мамандығы бойынша қазақ политтехникалық институтын тәмамдады. 1981—1990 жылдары осы университетте кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, 1991—2000 жылдары аралығында "Жағанбек және ұлдары" компаниясы директорының орынбасары қызметтерін атқарған. 2000 жылдан "Аруна" баспасының директоры.

Қ.Райымбеков баспа ісімен 1989 жылдан бері айналысқан. 16 жыл бойы кітап саудасы мен баспа ісін ұйымдастыру ісімен шұғылданып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен поли графистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Координаттар: 42°18′ с. е. 69°36′ ш. б.﻿ / ﻿42.300° с. е. 69.600° ш. б.﻿ / 42.300; 69.600 (G) (O) (Я)

**Атамекен мешіті** - Шымкент қаласы, Абай ауданы, Темірлан тас жолында орналасқан 2004 жылы намазхана болып ашылды. Мешіт 2009 ж. ҚМДБ-ға тіркелген.

Сипаты
------

Мешіттің жер көлемі 0.0427 га. 2008 жылдан бастап мешіт 2-қабатты болып халық демеушілігімен құрлысы жүріп жатыр. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы күйген қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 10-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің көлемі 15 х 11. 2-үлкен бөлмесі бар, мешітте азан дауыс күшейткіш арқылы айтылады. Мешіттің ішінде әртүрлі кілім, палас төселген. Мешіттің жылу жүйесі еденнен жылыйды. Мешітте 2-есік, 20-терезе бар. Су құбыры өткен. Мешіттің ауласында дәретханасы бар.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Аталық жыланбас** (лат. *Dracocephalum stamineum*) – ерінгүлділер тұқымдасы, жыланбас туысына жататын бұрынғы теңіздердің орнында, қорымдарда, құрғақ малта тасты өзен арналарында Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы, Тарбағатай альпі белдеуінде (теңіз деңгейінен 4000 м-ге дейін) өседі. Сабағы жайылған, саны көп, (биіктігі 7-30 см) түп. Сабақтары жұқа, бұтақтанған, жиі, түсі күлгін. Жапырақтар тақтасы дөңгеленген жүрек тәрізді (диаметрі 1,5 см) қалың қысқа түктері сұрғылт түс береді. Гүлшоғыры тығыз басты, бірнеше шығыңқы шоқтарымен. Тостағаншасы анық, қос ерінді, үшкір тісті. Күлтесі ұсақ (1 см), көк күлгін, шығыңқы аталықтарымен. Сондықтан түрге аталық деп атау берген. Шілде-тамызда гүлдейді, тамыыз-қыркүйекте жемісі піседі. Жер асты бөлігінің құрамында 0,4%-ға дейін эфир майы бар, ауруды басатын әсер береді. Омарталық және декоративті өсімдік, мәдени жағдайда зерттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Мұнай мен газдың жинауыштары** — сұйық және газ тәрізді көмірсутектерді сыйыстыру және кенорынды игеру кезінде оларды қайырып беру қабілеті бар таужыныстар. Мұндай таужыныстардың критерийлері ретінде оларда дамыған кеуектердің, жорықшақтардың және ұралардың жалпылама көлемімен аңықталатын өтімділік пен сыйымдылық көрсеткіштері болып табылады. Мұнай мен газ үшін пайдалы сыйымдылық шамасы сумен және мұнаймен қанығудың қалдықтық көрсеткішіне байланысты. Жинауыштар рөлін терригендік, карбонатты, сазды-кремнийлі-таушайырлы, жанартау-текті-шөгінді тағы басқа таужыныстар атқарады. Көмірсутектердің айтарлықтай мол қорлары құмды, карбонатты кедертастың кеуекті түзілімдерден орын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Емен
**Шошқажаңғақ-емен жемісі**. Әр жаңғақта ұрықты бір тұқым және қоректік заттары бар ет-женді екі тұқым жарнағы болады. Шошқажаңғақ кыркүйек-қазанда піседі, суық түскен кезде төгіліп түседі. Шошқажаңғақты себу үшін күзде ағаштан түскен кезде жинап, +3°,-2° температурада құмға көміп сақтайды. Шошқажаңғақ көбіне малға (шошқа жақсы жейді) жем ретінде пайдаланылады. Қысқа сақтау үшін әбден кептіреді. Кептірілген шошқажаңғақтың қабығын аршып, ұнтақтайды. Құрамында протеин аз, крахмал мол; 10 кг қабығы аршылмаған жас шошқажаңғақта 70 азық өлшемі және 2,5 кг қорытылған протеин, қабығы аршылған кепкен шошқажаңғақтың 100 кг-нда 115 азық өлшемі және 4,3 кг қорытылатын протеин болады. Шошқажаңғақтың құрамында тұтқыр илік зат бар. Малға кебек, сірне т.б. қосып беріледі.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Мұнай мен газға**
деген бұрғылау ұңғымаларындағы зерттеулер**. Ұңғыма бұрғылау барысында**
жүргізілетін зерттеулер кешені. Бұл зерттеулердің мазмұны ұңғыманың
бұрғылану мақсатына (тіректі, күрылымдық, параметрлік, іздеу, барлау, игеру,
бақылау, т.б. ұңғымалары) байланысты, ол нақтылы ұңғыма үшін алдын-ала
бекітілген геологиялық-техникалық нарядқа сәйкес жүргізіледі. Мұнай мен газ
кенорындарын іздеу және барлау ұңғымаларын бұрғылау барысында төмендегі
зерттеу түрлері жүргізіледі:

*а) ұңғыманың бұрғылануы табысты болуын*
қамтамасыз ететін техникалық зерттеулер (механикалық каротаж, үраметрия,
ұңғыманың қисаю дәрежесін өлшеу, жуғыштау ерітіндісінің тығыздығы мен
қасиеттерін қажетті қалыпқа келтіру);

ә) ұңғыма оқпанының қимасын тұрғызу
(ұңғыма оқпанынан бұрғылау тасбағанын алу, электрлік каротаж және
сынамалау деңгейлерін анықтау, газдық каротаж, бұрғылау шламын алу);

б)
қойнауқатты тесіп өту және оны әр түрлі әдістер көмегімен сынамалау шараларын
жүзеге асыру.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Шоғыр қоңыраугүл**. Ең танымал және Қазақстанда кездесетін 12 түрдің арасындағы көп таралғаны. Оңтүстік шөлден басқа Қазақстанның барлық аймағында-шабындықтар мен орман алаңқайларында, таулар мен жазықтарда кездеседі. Бұл көпжылдықтың мықты тамырсабағы және (50см-ге дейін биік) сабағы, жұмыртқа тәрізді созыңқы жапырағы бар. Басқа гүлдерден гүлдерінің орналасуы ерекшелігімен ажыратылады. Дара емес тығыздала сабақ ұшына жақындап топтама гүлдің басын құрайды. Әр гүлде 5 тостағанша, күлте және аналық, одан кейін үш бөлек тозаң түйіні бар. Өсіп кеткен күлтелер ұзын түтік құрайды, олардың түбінде омарталық бездер орналасқан (шырынды). Осыған байланысты гүлде айқас тозаңдану жүреді, тек үлкен жәндікткр т.с. Қоңыраугүл жаздың ортасында маусым, тамыз, қыркүйектк жеміс береді. Тұқымы өте ұсақ пісіп-жетілген қауашақта пайда болатын арнайы тесік арқылы төгіледі де желмен таралады. Жапырағы, гүлі және басқа да жер бетіндегі бөлігі өсімдіктің халық медицинасында, нерв жүйесі ауырғанда, тамақ ауруына қолданады. Жас өскіндері мен жапырағы Е дәруменіне бай, оларды тамаққа салат ретінде пайдаланады. Шоғыр қоңыраугүл жақсы омарталық өсімдік және әсемдік үшін өсіруде қиын тудырмайды. Гүлдерінің түсінің алуан түрлілігіне байланысты XVI ғасырдың ортасынан бері түр ретінде жоғары бағаланып келеді.

**Дереккөздер**
---------------

Қазақстанның өсімдікткер әлемі, А.А.Иващенко
**Фа́нни Эльслер** (шын аты **Франциска Эльслер**; нем. *Fanny Elßler*, 1810 ж. 23 маусым, Вена — 1884 ж. 27 қараша, Вена) — австриялық балет бишісі. Фанни Эльслер ХІХ ғасырдың Мария Тальони секілді атақты балеринасы болды.

Өмірі жəне шығармашылығы
------------------------

Би өнерін Фанни Эльслер өз əпкесі Терезамен бірге Венадағы Бургтеатр жанындағы балет мектебінде үйренеді. Алғашқы рет сахнаға 1824 жылы, Неапольдағы Сан Карло театрында шықты. Мұнда балерина неаполитандық патша Фердинанд IV ұлы, ханзада Салерн Леопольдпен кездеседі. Олардың байланысынан ұлы Францты дүниеге əкеледі. 1829 жылы министр Клеменс фон Маттернихтың хатшысы, өзінен 46 жасқа үлкен Фридрих фон Генцпен танысып, 1832 жылы ол қайтыс болғанға дейін онымен бірге болады. Генц жас қыздың тəрбиесі мен білім алуына басты назар аударды. Шет тілдерді үйренуге көмектесіп, жан-жақты қолдау көрсетіп отырды.

Үлкен жетістікке Фанни Эльслер 1830 жылы, Берлинде, одан кейін Парижде қол жеткізді. Бұдан кейін оның жетістіктері Еуропа, Солтүстік Америка, Куба (1840—1841) мен Ресейдегі (1848—1850) гастрольдік сапарларымен жалғасты.

Казимир Жидтың «Ақсақ шайтан» (орыс. *«Хромой бес»*), Луи Герольдтың «Түкке тұрғысыз сақтық» (орыс. *«Тщетная предосторожность»*), Цезарь Пуньяның «Эсмеральда» жəне тағы басқа балеттерде басты партияларда ойнайды. 

Эльслер билейтін краковяк, полька, качуча жəне тағы да басқа халық билері үлкен танымалдылыққа ие болды. Өз əпкесі, биші Тереза Эльслермен бірге 1850 жылға дейін жиі өнер көрсетіп жүрді. 1850 жылы Тереза ханзада Адальберт Прусскийға тұрмысқа шыққан еді. 1851 жылы, шығармашылығының шыңына жеткен Ф. Эльслер күтпеген жерде сахнаны тастап, жеке өміріндегі мəселелерді шешуге кірісті. Оның соңғы қойылымы туған қаласы Венада қойылды, содан кейін ол 1854 жылға дейін Гамбургте өмір сүрді. 1854 жылы балерина біржолата Венаға қайта оралды.

1894 жылы оның атымен Венадағы көше аталды. Оның атымен аталған көшелер Гамбургте жəне Айзенштадта да бар.

Дереккөздер
-----------

* Lieselotte Denk: Fanny Elßler. Tänzerin eines Jahrhunderts. Amalthea-Verlag, Wien 1984, ISBN 3-85002-196-3
* Ivor Guest: Fanny Elßler. Black Books, London 1970
* Riki Raab: Fanny Elßler. Eine Weltfaszination. Bergland-Verlag, Wien 1962
* Jarmila Weißenböck: Fanny Elßler. Materlialien. Böhlau, Wien 1984, ISBN 3-205-06301-5
**Шай масала** (сөзбе сөз аудармасы "дәмдеуіштері бар шай") — Үнді субконтинентінің сусыны, демделген шаймен үнді дәмдеуіштері және шөптер.

Қоспалары
---------

Ұл бала масала шай" дайындауда Майсоре, Үндістан
Масала шайын дайындаудың тіркелген бір тәсілі жоқ, және көптеген отбасылар өз рецептер. Көптеген вариациялары бар, бірақ бірыңғай негізгі төрт ингредиенті бар: шай, тәттілендіруші, сүт және дәмдеуіштер.

### Шай

Масала шайын дайындау үшін әр түрлі шай түрлері пайдаланылады. Бірақ, әдетте дәмдеуіштер мен тәттілендірушілір дәмін басып тастамауы үшін қара шай қолданылады.

### Тәттілендірушілер

Қарапайым ақ шекер, қоңыр қант, пальма қанты немесе бал тәттілендіруші ретінде пайдаланылады. Үндістанның ауылдық жерлерінде, сондай-ақ пайдаланылады тазаланбаған пальма қанты пайдаланылады. Дәмдеуіштердің хош иісін анық шығару үшін көп мөлшерде қант керек. Қоюландырылған сүтті қосу арқылы екі түрлі қоспа қосылған болады: қант және сүт.

### Сүт

Әдетте, қаймағы алынбаған сүт пайдаланылады. Әдетте, масала шай араластыру жолымен дайындалады 1⁄4 бөлігін сүт және 1⁄2 бөлігінің су, шайды қайнатады немесе шамамен қайнауға дейін жеткізеді. Жоғарыда айтылғандай, кейбіреулер қоюландырылған сүт қосқанды қалайды.

Масала шай пакетінің құрамы: дәмдеуіштер мен шай жапырақтары
### Дәмдеуіштер

Масала шайы — сергіткіш, дәмдеуішті, тәтті сусын, "жылы" дәмдеуіштер деп аталатын дәмдеуіштермен жасалады. Көптеген рецепттер бойынша масала шайды жасауға мынадай түрлі дәмдеуіштер қосылады: кардамон, даршын, зімбір, тұқымдар , аскөк, бұрыш және қалампыр.

  

Әдеттегідей басымдылыққа ие кардамон дәмдеуіші, оны қалампыр толықтырады, сондай-ақ осы дәмдеуіштермен қатар зімбір, шайға өткір дәм беру үшін қара бұрыш қосады. Үндістанда балғын зімбір жиі пайдаланылады. Басқа да масала шайдың ықтимал ингредиенттері қатарында — мускат жаңғағы мен жапырақтары, раушан, өтті түбірі, шафран, бадам.

Сілтемелер
----------

* Рецепт масала шай "Викиучебнике (ағылш.)(ағыл.)
* Дайындау масала шай на YouTube

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШай |
| --- |
|  |
| Шай өсіру | 
Шай бұтағы (Camellia sinensis) • Шай өсіру тарихы • Ассам шайы • Қытай шайларының сұрыптары • Шай өндірісі |  |
|  |
| Шайдың түрлері | 
Қара шай • Көк шай • Улун • Сары шай • Ферменттелген шай • Шөп шайлары (Түймедағы шайы • Итмұрын шайы • Мате шайы • Каркадэ) |
|  |
| Қоспалары | 
Сүт • Қант • Лимон • Бал • Бергамот • Жалбыз • Ақжұпар • Майсөк • Кастэрд (сарыуызбен) • Масала (дәмдеуіштермен) |
|  |
| Ыдыс-аяқ | 
Шәугім (шәйнек) • Аққұман • Құман • Кесе • Шай қасық • Шай сүзгіш • Сүт құйғыш • Қант салғыш • Самаурын • Термос |
|  |
| Қосымша | 
Шайхана • Шай ішу рәсімі • Шай мұражайларының тізімі • Шай шығару стандарты |

 |
*Басқа мағыналар үшін Мұқыр деген бетті қараңыз.*
**Мұқыр**, *Мұқанши* – Қаратал алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Көксу ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Шаған тауының солтүстігіндегі Қызылқора асуының баурайындағы бұлақтардан алып, Көксу ауылы маңында Быжы өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 84 км, су жиналатын алабы 872 км2. Жалпы ұзындығы 128 км болатын 80-дей саласы мен жылғасы бар. Ірілері: Кемсесия (Жинабай), Шолақжиде, Ақтоған, т.б. Ақын Қалқа ауылына дейінгі арнасы тау шатқалымен өтсе, орта және төменгі арнасы жазық өңірмен өтеді. Ондағы жағалауы жарлауытты, кей жерлері жарқабақты келген. Жағалау бойында, тал, шілік, терек, бұта аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Арнасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Қазақстан ауылынан төменде өзен Мұқанши деп аталады. Быжы өзеніне құяр сағасындағы жылдық орташа су шығымы 0,2 м/с. Таулы өңірінде Ақтекше а. және жайлауы, қыстаулар (Жылыкүнгей, Қызылбұлақ, т.б.), тауалды жазығында Ақын Қалқа, Қазақстанның 10 жылдығы, Мұқаншы, Қызыларық, т.б. елді мекендер орналасқан. Өзеннен бірнеше су жүйелері тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Василий Несіпқазыұлы Рысбаев** (31 қазан 1959, Саты ауылы, Кеген ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) - қазақ, генерал-майор. (05.05.2008).

Орта мектептен кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесін (1983), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірген (1996). 1978— 79 жылы КСРО ҚК катарында мерзімді қызмет атқарған кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты, Мәскеу ӘО гвардиялық оку танкі дивизиясы гвардиялық оқу мотоатқыштар полкі (мотополк) жаяу әскер соғыс машиналары оқу взводының командирі, оқу-әскери қару-жарақ және техникалар ротасының командирі, Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау округтік оку орталығы (ОО) оку мотополкі сақтау және қызмет ету ротасының командирі (1979—99), Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау ОО оқу мотополкі штаб бастығының орынбасары - оку бөлімшесініц бастығы, Жеке тәртіптік батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, М.В.Фрунзе атындағы Әскери академия тыңдаушысы (1991-96), Жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО мотоатқыштар полкінің командирі, Жеке мотобригадасының командирі, Оңтүстік ӘО басқару штабы жедел басқарма жедел кезекшілер болімінің бастығы, жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО бастығының орынбасары - штаб бастығы (1996-2003), Механикаландырылған дивизия командирі, Жеке механикаландырылған бригада командирі, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, «Астана» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары — қолбасшы басқармасы штабының бастығы, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары - штаб бастығы, 2010 жылы наурызынан «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы. 

3-дәрежелі «За службу Родине в ВС СССР» орденімен (1988 жылы), медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Жанғалин Мұхтар** (1910–1975) - 3 желтоқсанда Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында туған. 1932 жылы Қазақ пединститутының тарих факультетін бітірген.
1955 жылы тарих ғылымы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 

Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыстан кейінгі жылдары Қазақтың мемлекеттік Біріккен баспасының директоры, Қазақ Достық қоғамының төрағасы, Қазақ КСР Ғылым академиясы Тіл білімі институтының меңгерушісі, Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің мұрағат басқармасы бастығы болды.
Әдеби қызметін 30-шы жылдары қоғамдық саяси әдебиет аудармашысы ретінде бастады. Соғысқа дейінгі жылдары А.Н.Островскийдің «Мысыққа бәрі майшабақ емес», Ф.Шиллердің «Зұлымдық пен махаббат», М.Горькийдің «Егор Булыч және басқалар» пьесаларын, К.Станиславскийдің «Менің өнердегі өмірім» мемуарын, соғыстан кейін Л.Леоновтың «Шапқын» пьесасын, В.Васильевскаяның «Шұғыла» повесін, Н.Никитиннің «Солтүстік аврора» романын, Үнді жазушысы П.Чанданың «Тха хури құдығы» атты әңгімелер жинағын, М.Горькийдің «Коновалов» әңгімесін аударды.

Аудармалары
-----------

* Марк Твен. Том Сойердің басынан кешкендері. Повесть. А. ҚМКӘБ, 1949;
* Т.Семушкин. Аласталған Алитет. Роман. А. ҚМКӘБ, 1950;
* А.Макаренко. Ұстаздық дастан (бірігіп аударған), А. ҚМКӘБ, 1951;
* Лев Толстой. Соғыс және бейбітшілік. А. 1963;
* Ф.Достоевский. Қылмыс пен жаза. А. «Жазушы», 1972;
* Т.Семушкин. Аласталған алитет. Роман. ІІІ кітап. (Ғ.Ахмедовпен бірігіп аударған.) Екінші басылым. А. «Жазушы», 1985.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жаналин Мұрағатталған 3 қарашаның 2014 жылы.

* Вритерс
**Василий Кузьмич Акулинцев** (1916-1993), инженер-металлург, партия қызметкері. 

Магнитогорск кен-металлургия институтын бітірген (1941). 
Златоуст металлургия зауытында, цех мастері, ауысым бастығы, Енакиев металлургия зауытында партком хатшысы, 1950-52 ж. Украина КП Енакиев калкомының хатшысы. 1952-1962 ж. Түркіменстан КП ОК бөлім меңгерушісі, хатшысы, Түркімен КСР халық шаруашылығы кеңесінің төрағасы
болады. 1962-65 ж. КОКП ОК Орта Азия бюросы төрағасының орынбасары, КОКП ОК инспекторы. 1968 жылғы ақпаннан 1979 жылғы тамызға дейін 11,5 жыл Қарағанды облыстық партия комитетінің 1-хатшысы болды. Акулинцев облыстың 1-басшысы ретінде өлкенің экономикалық және әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 

2 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, Октябрь революциясы ордендерімен марапатталған.

6-10 шақырылған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, партия съездерінің делегаты болып бірнеше мәрте сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Ей,тыңда халқым
Есіңе ал,
Ақиық ақындардың ақынын.
Мұқағали есімді жарқының.
Халқы үшін туған,
Бетке ұстар айбының.
Бірақ,бірақ өкінішті бір нәрсе,
Алалмай кетті-ау өз заманының асылын..
Небәрі 45 жас,
Небәрі 45 жыл.
Неткен қысқа қыл жібің.
Жүрек ауру жалмады жас ақынды,
Жас арманы көкке ұшып, күл шашылды.
Аңсаған арманына жете алмай,
Көкке қарай кете барды,кете барды.
Замандасы Фаризамен бірге жүрді,
Фаризамен сырласып, күле жүрді.
Бірге жазып өлеңді,мұң шағысып,
Жан сырластар секілдідей болып жүрді.
Бірақ,бірақ жас ақын көкке барды,
Жаралы аққу Фариза жалғыз қалды.
Мұқанның өнерін жалғастырып,
Фаризаға өнер бітті ақынданып.
Мұңайғаннан пайда бар ма?
Фариза қарт болса да жалығар ма?
Халыққа арнап жазды сан жырларын,
Жазып өтті жұп қылып жырлар санын.
Бірақ не істейсің амал бар ма?
Қарашаның 23-жоғалар ма?
75-ке қадам басқан Фаризаны,
Ақиық ақындығы жаза ала ма?
Мұқағали көзін көрген Фаризаны,
О дүниеге халқы қия ала ма?
Авторы: АРАЛБАЙ ӘЙГЕРІМ.
**Василий Иванович Лебедев-Кумач** (Шын фамилиясы - Лебедев; 1898 жыл 5 тамыз, Мәскеу - 1949 жыл 20 ақпан, Мәскеу) - орыс ақыны.

Өмірі
-----

Ол 1920 жылдары *саяси өткір сықақ өлеңдер* мен әңгімелердің, фельетондардың авторы ретінде танылды. Алғашқы шығармалары *«Крокодил»* т.б. газет, журналда жарық көрді. *«Айырылысу» (1925), «Барлық болыстардан» (1926), «Мұңды күлкі» (1927)* т.б. өлеңдер жинақтары жеке кітап болып басылды. *«Көңілді балалар» (1934), «Цирк» (1936), «Капитан Гранттың балалары» (1936), «Волга-Волга» (1937)* т.б. кинокомедиялардың *ән мәтіндерін* жазды. Лебедев-Кумач есімі кеңес көпшілік әндері жанрының негізін салушылардың бірі ретінде халық арасына кең танылды. Оның *«Отан туралы жыры» (1936)* қазақшаға аударылған, *«Көңілді балалар маршы» (1934), «Қасиетті соғыс» (1941)* т.б. шығармалары *патриоттық рухқа* толы пафосымен, азаматтық асқақ әуенімен жүрек баурайды.

Марапаттары
-----------

Лебедев-Кумач *КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты* (1941). 3 орденмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
**Василий Миронович Красов** (26.6.1911, Украина, Харьков қаласы) – биохимик, биология ғылымының докторы (1964), профессор (1971). 

Харьков малдәрігерлік институтын бітірген (1932).

Еңбек жолы
----------

Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық эксперименттік ветеринария институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1932–56), Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі (1956–78) қызметтерін атқарған. *«Белки крови животных в норме и при некоторых заболеваниях (Электрофоретические исследования)»* деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Негізгі ғылыми еңбектері мал биохимиясы мәселелеріне арналған. 
Красов 5 өнертабыстың авторы. 

Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы
**Топорков Василий Осипович** ( 16.02.1889, Петербург, - 24.8.1970, Мәскеу) — орыс совет актері, педагог, профессор, КСРО халық әртісі (1948), өнертану ғылымының докторы (1965). 1909 жылы Петербург театр училищесін бітірді. 1909-1914 жж. Петербургтегі Әдеби-көркемсурет қоғамы театрында, ал 1919 - 1927 жж. Мәскеудегі Корш театрында актер болды. 1927 жылдан өмірінің соңына дейін МХАТ труппасында қызмет етті. Ол сыртқы және ішкі түрлену өнерінің үздік шебері әрі шығармашылық диапазоны кең сахна суреткері болған. Көбіне комедиялық рольдерде ойнады.

Негізгі рольдері:
-----------------

* **Чичиков** – Гогольдің «Өлі жандары» байынша
* **Оргон** – Мольердің «Тартюфында»
* **Берест** – Корнейчуктың «Платон Кречетінде»
* **Морич** – Кровның «Терең барлауында»
* **Кругосветлов** – Л.Толстойдың «Ағарту жемісінде»
* **Эзоп** – Фигейредудің «Түлкі мен жүзімінде»
* **Лемм** – Тургеневтің «Дворян ұясы» бойынша және тағы да басқа спектакльдер қойып, педагогикалық қызметпен шұғылданды. К.С. Станиславский жүйесін кең насихаттады. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946,1952). 2 орденмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1977. 11 том.
**Нортенко Василий Иванович** (17.3.1992, Украина, Днепропетровск облысы Васильков ауданы Чаплино кенті) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, литенант, 85-танк полкінің взвод командирі. Украин. Орта мектептен соң Днепропетровск дене шынықтыру техникумын, 1942 жылы Харьков танк училещесін бітірді. Ұлы Отан соғысына 1943 жылдың наурызынан қатысты. Взвод командирі Н. Т-34 танкісімен 1945 жылы Польшаның Радом қаласының солтүстігінен 12 шақырым жерде орналасқан Едлиньск кентінде жаудың 13 танкісі мен 23 автокөлігін және бір рота әскерін жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының батыры атағы берілді (24.3.1945).
Соғыстан кейінгі жылдары Башқортостандағы Туймазы қаласында, одан соң Семей қаласында тұрды. Өмірінің соңын Алтай өлкесінде (Ресей) Краснощеково селосында өткізді. Ленин, 2 рет бірінші және екінші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 562 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Сарлытаң**, *Сырлытам* – Марқакөл көлінің шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Ақжайлау ауылының солтүстік-шығысында 21 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2537 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-ге созылған, енді жері 14–15 км шамасында. Төбесінен суайрығы айқын байқалатын тау массиві. Беткейі тік, бірнеше жотадан, шатқалдан тұрады. Батысынан Белезек, оңтүстігінен Бұғымүйіз, шығысынан Қаба өзендері таудың биік белдеулеріндегі қар, мұздықтарынан бастау алады. Шығыс бөлігінде жақпартастардың мол үйінділері кездеседі. Солтүстігіндегі Алтай тау жүйесін Қарақаба өзенінің аңғары бөліп жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі жəне орта девонның қышқыл шөгінділерінен, жоғарғы девонның габродиоритті шөгінді жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінің 2200 м-ге дейінгі бөлігінде жəне өзен аңғарларында балқарағай, самырсын, шырша, қайың, т.б. қалың тоғай өседі. Жоғарғы субальпілік жəне альпілік белдеуін шалғынды шөптесіндер көмкерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**ISO 3166** — ISO халықаралық стандарты, [мемлекет]]тің және тәуелді аймақтардың, сонымен қоса мемлекет ішіндегі негізгі әкімшілік құрылымның кодтық белгісін анықтайды. Келесі бөліктерден тұрады:

* **ISO 3166-1** — мемлекет және тәуелді аймақ коды
	+ **ISO 3166-1 alpha-2** — екі әріпті
	+ **ISO 3166-1 alpha-3** — үш әріпті
	+ **ISO 3166-1 numeric** — сандық
* **ISO 3166-2** — мемлекет ішіндегі әкімшілік құрылым коды (облыс, штат, провинция және т.с.с.)
* **ISO 3166-3** — Тіршілік етпейтін мемлекет коды (қосылу, бөліну, атын өзгерту және т.с.с.)

Екі әріпті ISO 3166-1 alpha-2 ICANN-да жоғары деңгейлі үйшік-ті иелену үшін қолданылады.

ISO 3166-1 тізімі
-----------------

*Толық мақаласы: ISO 3166-1*
ISO 3166 Maintenance Agency-де жасалған, екі әріпті жоғары деңгейлі үйшіктің деректер базасының елдер коды бойынша құрылады.
IANA жаңа ccTLD-ді тек код ISO 3166-1-де пайда болғаннан соң ғана құрады.

ISO 3166-2 тізімі
-----------------

*Толық мақаласы: ISO 3166-2*
ISO 3166-2 екінші дәрежелі әкімшілік бірлікпен айналысады. Мысалы, Ресейдің Челябі облысы RU-CHE кодымен белгіленеді.

Сілтеу
------

* ISO 3166
**Сармайбай Исақ** - 1952 жылы 5 мамырда Түркістан облысы, Ордабасы ауданындағы XXI партсъезд кеңшарының Қайтпас ауылында дүниеге келген. 1977 жылы Шымкент совхоз-техникумын бітіріп, сол жылы Бөген аудандық «Коммунизм таңы» газетінде қызмет атқарды. 1984 жылға дейін Төрткөл орта мектебінде мұғалім, «Көк-арал» совхозында агроном, бөлімше меңгерушісі болды. 1988 жылы Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 1994 жылға дейін Шымкент облысы, Абай ауданына қарасты XXI партсъезд совхозында агроном болып жұмыс істеді. 1994 — 1998 жылдары Бозарық ауылының әкімі қызметінде болды. Бүгінде қалалық әкімшілікте қызмет атқаруда.

Алғашқы фантастикалық әңгімелері аудандық, облыстық, республикалық баспасөзде, ұжымдық жинақтарда жариялайды. Жазушының төрт жеке кітабы бар.

Қазақстан Жазушылар одағы облыстық бөлімшесінің Қарауылбек Қазиев атындағы сыйлығын (1993) иеленді.

«Қызыл сәуле» (Фантастикалық повесть және әңгімелер. 1992) «Үрей жайлаған дала» (Повесть және әңгімелер. 1994), «Құмар» (Повесть және әңгімелер. 1997), «Сенсация века» атты кітаптары жарық көрді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Шет тілінің әлемге еркін кіруінің кепілі**

```
                 Шет тілі(ағылшын тілі)-халықаралық ресми тіл немесе Ұлыбритания,Америка Құрама Штаттары, Жаңа Зеландия, Аустралия сынды мемлекеттерде ана тілі болып есептеледі.Шет тілі  әлемаралық байланысты нығайтып қана қоймай,қазіргі таңда оны жетік білуді қажет етіп отыр.Ең бастысы,шет тілі  жаһандану процесі белсенді жүріп жатқандықтан,алар орны ерекше.
                 Қазіргі кезде Қазақстандағы ғылымды,экономиканы дамыту үшін,еліміздің даңқын асқақтату мақсатында халыққа "шет тілін үйреніңдер" деп басшылар үндеуде.Тек халыққа айтып қана қоймай,көптеген мүмкіндік беріп,жағдай жасауда.Мысалы,курстар,оқу орталықтары көптеп ашылуда.Тек курспен шектелмей,оқу бағдарламасына кірістіруде.Яғни,Қазақстан жастар жастайынан ағылшын тілін меңгеріп жатыр.
                  Егер осының бәрі әрбір елде жүзеге асса шет тілі әлемге еркін кіруіне 100% мүмкіншілігі бар!
```

  

  

НИШ ФМН 7 Д Есенгалиева Мерей Болатовна
**II Абдолла Хан** (өз. *Abdulla II*; 1534 жыл – 8 ақпан 1598 жыл) — Мәуереннаһр билеушісі (1583-98). Бұхара хандығының 11-шы ханы. 

Дешті Қыпшақ ханы Әбілқайырдың 12 ұлының бірі Қожа Мұхаммед, одан Жәнібек → Ескендір → Абдолла. 

Шайбани әулетінен екі Абдолла шыққандықтан зерттеушілер оны II Абдоллах деп атаған. 

II Абдоллах XVI ғасырдың 40-50 жылдарындағы Шайбани әулеті сұлтандарының билік үшін Орта Азияда жүргізген өзара күресіне араласып, Бұхарға әкесі Ескендірді хан етеді. Әкесінен кейін таққа өзі отырады. II Абдолла XVI ғасырдыңдың 2-жартысында жүргізген соғыстары «дербес ұлыстарды жинақтау» деген атқа ие. 

Соғыс барысында ол Балхты (1573), Хисарды (1574), Самарқаны (1578), Ташкентті (1582), Бадахшанды (1584), Гератты (1588) басып алды. 1593.ж, 1594.ж, 1596 жылдардағы жорықтарының нәтижесінде Хорезмді бағындырды. 70-жылдардағы Ташкент билеушісі Баба сұлтанмен күресте қазақ ханы Ақназар (Хақназар) Абдолла Ханды қолдады. Баба сұлтан жеңіліп, Абдолла Ханмен келісім жасаған соң, Қазақ хандығы Ташкент билеушісіне қолдау көрсетті. Тәуекел хан тұсында (1582-98) Мауераннахр билеушісімен Сыр бойындагы қалалар үшін күрес өрбіді. Абдолла Хан Сібірдегі Көшім ханмен одақтасып қазақтарға қарсы саясат жүргізді. 

Абдолла Ханға өзінің туған ұлы Абд әл-Мұмин қарсы шығып, жеңіске жетті. Абдолла Хан өлтіріліп, таққа баласы отырды. 6 айдан кейін Абд әл-Мұмин хан да өлтіріліп, Орта Азиядағы Шайбани әулетінің билігі толығымен жойылды. Абдолла Хан туралы Хафиз Таныштың «Шараф наме-ий шахи» немесе «Абдоллах наме» атты 16 ғ-дың соңында жазылған шығармасы бар.

Әдебиет
-------

Әдеб .: Ахмедов Б.А. Орталық Азияның тарихи-географиялық әдебиеті, 16-18 ғғ. Жазбаша ескерткіштер. Таш. 1985;Гафуров Б.Г. Тәжіктер. Ең көне, ежелгі және ортағасырлық тарих, Кітап. И, Душанбе, 1989; Қазақстан тарихы, Бес томдық. 2-т. А. 1998 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**АСАНБЕКОВ САРМАН (АБДУЛ)**

Ақын, театр сыншысы Сарман Асанбек 1935-жылы 8-тамызда Талас ауданындағы Арал ауылында туған. 1953-жылы Талас қаласындагы №1 орта мектептi, 1958-жылы КМУнiң филология факультетiн, 1966-жылы Қырғыз ССР iлiмдер академиясының аспирантурасын бiтiрген. Мәскеудегi КСРО Мәдениет министрлiгiнiң Искусство институтында квалификациядан өткен.
Еңбек жолун 1958-жылы Қырғыз мемлекеттiк сурет өнерi музейiнiң iлiми қызметкерi болып iстеуден бастаған, Қырғыз театралдық қоғағамының Әртiстер үйiнiң директоры, 1968-жылдан Фрунзедегi көркем өнер оқу орнының директоры, 1975-жылдан Қырғыз ССР iлiмдер академиясының КСЭсiнiң Бас редакциясында мәдениет және искусство редакциясының басшысы, сол жерде қазiр иллюстрация жана картография редакциясынын басшысы болып отыр. 1977-жылдан «Қырғызстан» баспасының искусство бөлiмiнiң басшысы, 1985–1986-жж. Қырғыз Республикасының мәдениет министрлiгiнiң репертуарлық-редакциялық коллегиясының редакторы, 1987-жылдан «Қырғызстан мәдениетi» гәзетiнiң редакциясында искусство бөлiмiнiң басшысы және редакциялық кеңестiң мүшесi болған, 1993-жылдан Фрунзе қалалық муражайлардың бiрiктiрiлген дирекциясының iлiм бойынша директорының орынбасары, 1996-жылдан Қырғыз мемлекеттiк искусство институтының режиссерлiк кафедрасына доцент болып қабыл алынған, ал ендi 1997-жылдан сол институттың режиссура және әртiстiк шеберлiк кафедрасында профессор болып еңбектенедi.
Бiрiнчi жырлар жинағы «Ырғақ» деген атпенен 1962-жылы жарық көрген. 
С.Асанбектiң негiзгi шығармашылық бағыты сын және искусствотануда көрiнген. 
1961-жылдан КСРО театр союзының, 1980-жылдан КСРО Жазушылар, КСРО Суретшiлер және КСРО Журналистер союзының мүшесi.

**ЖАРЫҚ КӨРГЕН КIТАПТАРЫ**

*Қырғыз тiлiнде*

**Сүретшi:** Гапар Айтиевдин чыгармачылыгы жөнүндө. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 113 б.

**Ыргак :** Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1963. – 103 б.

**Табитти тарбиялоо.** – Ф.: Мектеп, 1963. – 75 б.

**Турмуш жана искусство:** Сындар жана очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 200 б.

**Гапар Айтиев**. – Ф.: Кыргызстан, 1972. –36 б.

**Изденүү жана табылга:** Сын-макалалар. – Ф.: Мектеп, 1977. – 91 б.

**Ишеним :** Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 92 б.

**Азыркы кыргыз драмасы.** – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 188 б.

**Сары-Булак :** Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 104 б.

**Жаштыкка саякат:** Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 154 б.

**Машакаттуу бийиктик:** Сын-макалалар, адабий портрет. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 160 б.

**Алиман Жангорозова:** Чыгармачылык портрет. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 124 б.

**Мираида Далбаева:** Чыгармачылык портрет. – Ф.: Адабият, 1989. – 96 б.

**Марат Алышбаев:** Монография. – Ф.: Кыргызстан, 1998. – 46 б.

**Айтматов жана искусство:** Макалалар жыйнагы (Авторлош). – Ф.: Кыргызстан, 1978.

**Жерге-жээктүү Жеңиш Сулайманов.** Эссе. – Б.: Учкун, 2002. – 4 б.

*Орыс тiлiнде*

**Сабырбек Акылбеков.** – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 90 с.

**Колхозный музей.** – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 119 с.

**Изобразительное искусство Кыргызстана:** История искусства (в соавт.). – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 640 с.

**Джакул Кожахметов.** – Ф.: Кыргызстан, 1990. – 80 с.

**Поиски:** Сборник статей (в соавт.). – Ф.: Кыргызстан, 1990. – 160 с.
**Добри Христов** (14.12.1875, Варна-23.01.1941, София) - болгар композиторы,хор дирижері, музыка теоретигі, фольклорист және педагог. Болгар ғылым академиясының толық мүшесі (1928).

Өмірі
-----

1900-03 жылдары Прага консерваториясында А.Дворжактан оқыды. 1903 жылы Варнда, 1907 жылдан Софияда қызмет етті. Хорларға (жұмысшылар хоры мен шіркеу хорына) дирижерлік етті. 1922-23 жылдары Мемлекеттік музыкалық академияда педагогикалық қызметпен шұғылданды (профессор,1922-23). Христов ұлттық профессионалды ән өнерінің негізін салды, сондай - ақ Болгариядағы профессионалды музыканың ұлттық стильде дамуына ықпал етті. Болгар т.б. Балқан елдерінің музыка фольклорын жинап зерттеді әрі оларды өз шығармаларында пайдаланды.

Еңбектері
---------

Ол оркестрге арналған "Ивайло" (1907) программалық увертюрасының, "Добринка мен Солнца" (1931) хор балладасының, хорға арналған сюиталардың, романстардың, көптеген әндердің авторы. Христов болгардың тұңғыш музыка теоретигі. 

Ол өзінің "Халық музыкасының ритмикалық негіздері" (1913), "Болгар халық музыкасының техникалық құрылысы"(1923) атты еңбектерінде халық әндері мен билеріндегі метро - ритмикалық ерекшеліктеріне ғылыми түрде түсінік берді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 54-55 бет
**Мұқатай Иманбаев**(1927-1999)-15 қыркүйекте Алматы облысы, Сарқанд ауданы, Қарабөгет ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң, Лепсі педагогикалық училищесін, 1956 жылы Абай атындағы Қазақ педагогика институтының филология факультетін бітіреді. 1960—1972 жылдары Ақтоғай стансасындағы N«250 орта мектептің директоры, 1972—1978 жылдары Бөрте аудандық халық ағарту бөлімінің бастығы, 1978 — 1982 жылдары Талдықорған қаласындағы N21 мектеп-интернаттың директоры, 1982—1987 жылдары облыстық оқу бөлімінің қызметкері болған.

«Сен енді оқушысың», «Жолдар», «Сүлулар», «Жасөспірімдер», «Бұрылыс», «Айтылмаған сөз» атты прозалық кітаптардың авторы.

Қазақ КСР-інің білім беру үздігі, КСРО ағарту ісінің үздігі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Сарнате**- неолит дәуіріндегі (б.з.б 3-2 мың жылдықтың 1- жартысы) шымтезекті қоныс. Латвияның Вентспил ауданында. 

Зерттеу жұмыстары 1938-1940 жылдары жүргізіледі. Олар 25 мекеннің орннын қазды. Сарнатеден төбелері ағаш қабықтармен, шөппен, аң терілерімен жабылған, ішінде ошағы бар төрт бұрышты 5 жеңіл құрылыс табылды. Ошақтың айналасында жатқан су жаңғақтарының қалдықтары сақталған, құрылыс қабырғалары шыбық пен қамыстан өрілген. Табылған заттар Сарнате тұрғындарының балық, аң аулау, жаңғақ, жидек жинаумен айналысқанын, ал ауыл шаруашылық құралдары олардың егіншілікпен айналыса бастағанын аңғартады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 33 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Сарнате
**Қола** (фр. , итал. *bronzo*) – мыстың қалайы, алюминий, бериллий, қорғасын, кремний, кадмий, хром, т.б. элементтер (тек мырыш пен никельден өзге) қосылған қорытпасы. 

Қола химиялық тәсілдермен бояуға, алтын жалатуға әрі жалтыратуға икемді болғандықтан көне заманнан бері әшекейлік бұйымдар мен мүсіндер құюға пайдаланылып келеді. Қоланың балқу температурасы мыстан төмен әрі берік, өте жақсы құймалық қасиеті бар. Ерте заманда негізінен қалайылы қола пайдаланылса, орта ғасырларда күміс қосылған қола кең тарады.

Алюминийлі қолалардан төлкелер, фланецтер, бағыттауыш ершіктер, тісті доңғалақтар, кремнийлі қоладан әр түрлі аспаптар мен радиоаппаратуралардың жоғары температурада (250 градусқа дейін) және жемір орталарда жұмыс істейтін бөлшектері жасалады. Бериллийлі қола авиацалық құралдардың бөлшектерін жасауға және электрондық техникада пайдаланылады. Қоланың түрлері әріптік-цифрлық белгілер бойынша өрнектеледі. Қазақстанда қалайылы және қалайысыз қолалардың кейбір түрлері (Бр0Ц 4–3, Бр0Ф 6,5–0,15, БрКМц 3–1, БрАМц 9–2) өндіріледі.

Зеңбірек қоласы
---------------

Зеңбірек қоласы - цинк, мырыш және қалайының қоспасы. Бұл бу мен тұзды судан пайда болатын коррозияға тұрақты қоланың түрі. Беріктік пен құйма қасиеттеріне байланысты зеңбірек қоланы 2000 жылдай қолданып жатыр. Қоланы мойынтіректер, төлкелер, сорғылар мен олардың тетіктерін, клапандарды, бағыттаушы клапандарын және мүсіндер жасауда қолданады. Ұлыбританияда Бобби Мур мен Нельсон Манделаның мүсіндері зеңбірек қоладан жасалған.

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мұқатаева Қоңыр** — 1950 жылы 8 қарашада Қарағанды облысы, Aғaдыр ауданы, Қарабұлақ совхозында туған. Ақжал орта мектебін бітіртен. 1969 жылы қазақтын С.М.Киров атындағы (КазГУ) университетінің филология факультетіне түскен.

Университетті 1974 жылы бітірген соң қызметін Ұлттық мемлекеттік кітап палатасында қатарындағы библиограф болып бастаған. Редактор, бөлім меңгерушісі қызметкерінде болған.

1997 жылдан директордың орынбасары кызметінде. Ұлттық мемлекеттік кітап палатасында Агентство ISBN системасының жұмысы сонымен бірге Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының шығаратын Кітап шежіресі журнал, газет мақалаларының шежірелері т.б. библиографиялык көрсеткіштері Қоңыр Мұқатайқызының редакциясымен шығады.
Баспа және полиграфия саласында көп жылдардан бері жемісті еңбек еткені үшін "Баспа және полиграфия ісінін қайраткері" құрмет белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Ержан Байғожаұлы Жатқанбаев** (31.01.1944, Алматы облысы Талғар қаласы) – экономика ғылымдарының докторы (1995), професор (1997), ҚР Жоғары мектебі ғылыми академиясының корриспондент мүшесі (1996).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1968 Мәскеу мемлекеттік университетін;  

1971 аспирантурасын бітірген.  

1968–84 Қазақстан Жоғары оқу орындары мин-лігінде қызмет атқарған;  

1984–97 ҚазМУ-да (ҚазҰУ) аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, декан, професор, осы университеттің экономика және құқық институтының директоры, проректоры болды. 
2001 жылдан ҚазҰУ-да декан.

Еңбектері
---------

Негізгі еңбектері аралас экономика, мемлекет және нарық мәселелерін зерттеуге арналған. «Закономерности становления смешанной экономики» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 80-нен аса ғылыми еңбектің авторы.Шығармалары: Основы формирования смешанной экономики, 1992; Основы смешанной экономики, 1996 (на каз. яз.); Этика бизнеса, 1997; Государство и рынок, 1997; Методы научных исследований в экономике, 1998; Становление рынка государственных ценных бумаг, 1999.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ерен Сәменұлы Ахметов** - театр артисті. Ол 1983 жылы 12-ші тамызда дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Білімі арнаулы орта- студияға мамандалған. Ерен Сәменұлы 2005 жылы Абай театры жанындағы студияны бітірді. Қазіргі кезде Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театрында жұмыс істеп келеді.  

*Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері:*  

* Мұхтар Әуезов «Еңлік - Кебек» - Жәуетай
* Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Тәкен
* С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Мерген
* Е. Елубаев «Асар» - Әтеш
* Ысмайыловтың «Алдар-Көсе» ертегісінде – Торсықбай

1. ↑   Мұрағатталған 19 мамырдың 2015 жылы.
*Әбеулов Мұқатай*- 1917 жылы Семей қаласы Шұбартау ауданы Сарықамыс ауылында дүниеге келген. 1941 жылдан майданда болған. 152- гвардиялық танкіге қарсы шабуылдаушы артиллериялық полктың қару көздеушісі (4-гвардиялық кавалериялық корпус, 2-ші Украин майданы) гвардия қатарындағы жауынгер Әбеулов Венгрияны азат ету ұрысында ерекше көзге түсті. 1944 жылы 6- қазанынан 6- желтоқсаны аралығында тіке көздеу қарумен жаудың 6 танкісін, 4 броньдық транспорттерін және көптеген басқа да техникасын жойды. 1944 жылдың 16-желтоқсанында Мохора (Будапешт қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 50 шақырым) елді мекенінде жау танкілерін шабуылдау кезінде қаза тапты. Қайтыс болғаннан кейін 1945 жылы 28 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Батыр ұрыс болған жерде жерленген. Батырдың Отанында бюст орнатылған[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кеңес Одағының Батырлары- Шығысқазақстандықтар. Мағлұматнама. С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы. Өскемен, 2005