recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Залесский сәуелі** — астық тұқымдасына жататын көп жылдық декоративті шөптесін өсімдік. Биіктігі. 30-50 см. Жоғарғы жапырак қынабы және тілшесі күлгінкөк түсті. Тұқымша қылтанағы ұзын (18-20 см), қауырсын түсті. Облысы жерінде өте сирек кездеседі. Кент, Қу, Бақты," Қалит аркаралы тауларының беткейінде өседі. «Заман», Шет аудандық қоғамдық-саяси газет (ред. Аксу-Аюлы а. Шортанбай жырау даңғ. 73). 1937 жылдан шығып келеді. Алғашқы атауы *«Социалистік табыс»*, 1955 жылдан «Ильич туы», 1990 жылдан «Заман» газеті аталған. Газет ұжымшар құрылысына, Ұлы Отан соғысы жылдары елдін корғаныс кабілетін нығайтуға, соғыстан кейінгі жылдары а. ш. өңдірісін, өнеркәсіп салаларын өркендетуге арналған материалдар жариялап тұрды. Тәуелсіздік жылдары ауданньщ әлеуметтік-экономиқалық өміріңдегі өзгерістерді, аудан тарихының ақтандақ тұстарын жазуға көңіл бөлді. Осы жылдары (1991-2005) газетгі белгілі қаламгер, жазушы К. Жүністегі басқарды. А3 форматымен аптасына бір рет шығады. Қарағандының «Арко» баспаханасында басынады. Таралымы 2200 дана, редакторы Қ. Айтжанова (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қашаған көшесі** Оқжетпес көшесінен басталып, М. Жәлел көшесінде аяқталады. Шыршық, Қараой орамдарымен қиылысады. Ұзындығы - 395,6 м. Бұрынғы атауы *Машинистер қысқа көшесі*.

Қашаған - ақын, 1841 жылы Түркіменстанның Ташауыз облысы, Мырзабасы ауылында дүниеге келіп, 1929 жылы Маңғыстау облысы, Қырықкез ауылында қайтыс болады. 16-17 жасынан ақын атанған. Әйгілі жыраулар дәстүрімен толғайтын ақынның «Қырымның қырық батыры» жырлары мен халықтың көне шежіресі мен тарихын толғайтын «Атамекен», «Адай тегі», «Әзіреті Ғали», «Топан», т.б. дастандары ел арасына кең тараған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Сергей Герасимов (3.6. 1906. РКФСР. Свердловск қаласы.)**–кинорежиссер, актер, кино-драматург, кино теоретигі.. Лениградтың мемлекеттік сахна өнері институтын бітірген (1928).

3-4-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің және 7-8-сайланған РКФСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Бейбітшілікті Қорғау комитеті Кеңесінің Президиум мүшесі. 1924 жылдан бастап кино өнерімен шұғылданды. "Шинель", "С.В.Д.", "Жана Вавилион" және "Жалғыз әйел" (1926-31) фильмдеріне түскен. 30-шы жылдары режиссерлік-педагогикалық қызметпен айналысты. 1935-39 жылдары "Жеті батыр", "Комсомольск", "Ұстаз" атты фильмдерді жасаған. Өзінің режиссерлік өнерінде заманымыздың сом тақырыптарын көтерді, өмірдің көпқырлылығын бейнелей отырып, терең психологиялық тұлғаларды жасауға ұмтылған.

1941 жылы М.Лермонтовтың драмасы бойынша "Маскарад" фильмін қойып, өзі Бейтаныстың рөлін сомдаған. Ұлы Отан соғысы жылдары "Үлкен Жер" фильмін қойған. 1948-70 жылдары қойған таңдаулы фильмдерінің ішінде "Жас гвардия", "Тынық Дон", "Журналист", "Көл жағасында" т.б. бар.

Өнертану ғылымының докторы (1967). КСРО Халық әртісі (1948). КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1941, 1949, 1951, 1971). 1931 жылы ВГИК-те сабақ берген (1946 жылы профессор). Шәкірттері: С.Бондарчук, Л.Кулиджанов, М.Бегалин т.б. 2 рет Ленин орденімен, басқа 4 орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Александр Николаевич Степанов**(2.2.1892, Одесса,-30,10,1965,Мәскеу)- орыс кеңес жазушысы.

Өмірбаяны
---------

Офицер отбасысында туған.Петербург технологиялық институтын бітірген. (1913). 1- дүниежүзілік соғыс (1914-1918), Азамат согғыстарына қатысты (1918-1920). Шығармалары 1938 жылдан жарияланды. «Порт-Артур» (1-2 кітап. 1940-1941; КСРО Мемлекеттік сыйғы,1946; И.Ф.Поповпен бірге осы аттас пьеса жазылды, 1946), оның жалғасы «Звонарев әулеті»(1-2 кітап. 1959-1963) романында 1904-1905 ж. орыс-жапон соғысын суреттеді. Степановтың бұл екі туындысы да («Порт-Артур»,1951,1954,1959; «Звонарев әулеті»,1-кітап.1969-1972) қазақ тіліне аударылды.

Сыйлықтары
----------

Степанов 2 орден және медальдармен марапатталды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 416 бет
**Хазарлар** — ортағасырлық түркі тілді халық.

Мамандардың есептеуінше Шығыс Еуропада 4 ғасырда ғұн шапқыншылығынан кейін пайда болған. 6 ғасырдың 60-жылдары Батыс Түркі қағанатына бағынды. Түрік қағандығы ыдырағаннан кейін Солтүстік Кавказ бен Қара теңізі жағалауында 7 ғасырдың ортасына қарай Хазар қағандығын құрды. 8 — 9 ғасырларда Шығыс Еуропада жетекші мемлекет құрған Хазарлар 10 ғасырдан бастап өз ішінде жікшілдікке ұшырап, әлсіреп кетті. Осыны пайдаланған көршілес Киев Русі мен басқа да түркі тілдес ұлыстар (оғыз, печенег, т.б.) тарапынан шапқыншылыққа ұшырап, 10 ғасырдың соңына қарай, тарих сахнасынан мүлдем жойылды.

Мемлекеттілік жойылғаннан кейін жергілікті тайпалар басқа көшпелі түркі халықтарына сіңіп кетті. Хазарлар құрамында түркі тектес халықтардың, әсіресе, Кіші жүз тайпаларының аты (мыс. керейт, беріш, т.б.) жиі ұшырасады. Араб жиһангезі Әл-Масуди хазарлардың мұсылман, христиан, иудей дінін қатар ұстанғанын жазған. Белгілі тарихшы М.И. Артамонов Хазар жеріне 8 ғасырдың басында, 9 ғасырдың орта шенінде Византия, араб миссионерлері христиан, ислам дінін енгізуге әрекеттенгенімен, қағандықты басқарған хазар нәсілі Обадия иудашылдықты мемлекеттік дін ретінде жариялағанын дәлелдеді. Жалпы - Хазарлардың этнологиялық құрамы жөнінде тарихта әр алуан пікірлер қалыптасқан. Иудаға табынушы ел билеушілерінің мұсылман, христиан дініндегі, сондай-ақ тәңіршілдікті тұтынған бұқара халықтан оқшау өмір сүруінің, басқару тетіктерін пайдалана алмауының салдарынан мемлекет ішінде этнографиялық-діни алауыздық өршіп, тұрақсыздық ахуалы белең алған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Шайдолла Кәрімұлы Кәрімов** (15 ақпан 1939 Бегайдар аулы Новобогат ауданы Гурьев облысы - 8 шілде 2020 Атырау) — зоотехник-ғалым, биология ғылымдарының кандидаты. Атырау облысының Құрметті азаматы.

Өмірбаян
--------

Шайдолла Кәрімұлы Кәрімов 1939 жылдың 15 ақпанда Бегайдар аулында Новобогат ауданы Гурьев облысы дүниеге келген. Руы Есентемір бөлімі Қожамбет, Кіші жүз. 

1957-1962 жылдары Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттың оқуын бітіріп біліктілігі "Зоотехник" алды.

1962-1964 жылдары Қызылқоға ауданы Мұқыр ауылының "Гурьев" асыл тұқымды қаракөл шаруашылығында зоотехник-селекционер болып жұмыс істей бастады.

1964 жылы Қызылқоға аудандық өндірістік басқармасының бас зоотехнигі болып тағайындалды.

Қазақстан Ғылым Академиясының зоология және эксперименттік биология институтының аспирантурасын бітірген.

9 мамыр 1969 жылы Кеңесінің шешімімен Қазақстан Ғылым Академиясының зоология және эксперименттік биология институтының биология ғылыми кандидаты дәрежесі берілді.

Ембі ауданы тұрғын ауылы "Ембі" совхозының бас зоотехнигі, Махамбет ауданы "Опытное поле" ауылының облыстық мемлекеттік тәжірибе станциясы директорының ғылым жөніндегі орынбасары болып жұмыс істеді.

1976 жылы "Гурьев" асыл тұқымды қаракөл кеңшарының директоры болып тағайындалды.

Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Гурьев облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, Индер аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болып жұмыс істеді.

1991 жылы Мақат ауданының әкімі болып тағайындалды.

1992-1994 жылдары Атырау облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары-облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.

1994-1995 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының Батыс бөлімі төрағасының бірінші орынбасары.

1995-2003 жылдары Атырау ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры.

Қоғамдық қызметі
----------------

1990—1993 жылдары XII шақырылымдағы Қазақстан Республикасының Жоғарғы кеңесінің депутаты.

Отбасы
------

Әкесі – Кәрім, анасы – Қазыкен. 

Зайыбы Нәсіп Сақуалықызы. Отбасында ұш қыз, бір ұл дүниеге келген: Ғалия, Жұпар, Марат, Айгерим.

Марапаттары
-----------

Енбек Кызыл Ту және Құрмет Белгісі орденінің иегері. Бірнеше құрмет грамоталармен және мемлекеттік медальдармен марапатталды .

2014 жылғы 15 желтоқсанда Атырау облыстық мәслихаттың шешімімен Атырау облысының Құрметті азаматы атағы берілді.

Жарияланымдар
-------------

Оның 12 ғылыми еңбегі бар, ол көк түсті қаракөл қойларын өсіруде бірлескен автор, сондай-ақ Жакет тобының Қара қаракөл қойларының Есбол зауытының бірлескен авторы.

Кәрімов Ш. Ғылыми дәрежесін алуға арналған Диссертация кандидаты / Мәскеу, 1969 ҚазКСР ҒА Зоология және эксперименттік биология институты.

Кәрімов Ш. "Бегайдардан басталған жол".

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сергей Владимирович Котенко** (2 желтоқсан 1956 жыл, Алматы, Қазақ КСР, КСРО) — КСРО-лық ватерполшы. "Динамо" (Алматы), "Флоренция" (Италия) клубтарында, КСРО құрамасында ойнаған.

КСРО тараған соң Қазақстан су добы құрамасының намысын қорғады.

Жетістіктері
------------

* Олимпиада чемпионы (1980), Күміс жүлдегер (1988).
* Әлем чемпионы (1982)
* Әлем кубогы (1981, 1983).
* Еуропа чемпионы (1983, 1985, 1987).
* Азия чемпионы (1995).
* Ізгі ниет ойындары (1986).
* КСРО чемпионы (1981, 1982).

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**Матлюба (Матлубэ) Фархатовна Алимова** (12 тамыз 1954, Әндіжан) — кеңес, ресей және өзбек актрисасы.

Өмірбаяны
---------

Матлюба Алимова 12 тамызда 1954 жылы Әндіжан қаласында туған. Ол ВГИКтің актер факультетің бітірді (1978, Алексей Баталов шебері).

1978 жылдан бастап «Өзбекфильм» киностудиясының актрисасы. Соңғы кездерде фильмдерде сирек түскен. Ол бухарск пен шахрисабск тоқмалардың жаңғыртуымен айналасады. 2004 жылы Мәскеуге көшті. 2011 жылы Ташкентке қайтадан келді.

Фильмдер тізімі
---------------

1979 — Маленькие трагедии — Лаура

1979 — Цыган — Настя

1980 — В стремнине бешеной реки — Малика

1981 — И с вами снова я… — Таня

1982 — Василий Буслаев — Ирина, византиялық патшаханым

1982 — Встреча у высоких снегов — Зебо

1983 — Сказка о Звёздном мальчике — сыған әйел

1983 — Жаркое лето в Кабуле
**Шайбақов Артур Рауфұлы** – Башқұртстанда туған. Орта мектепті Қарағанды облысының Абай қаласында окып, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің филология факультетін бітірген. Жезқазған педагогикалық интситутында орыс және шетел әдебиеті кафедрасында оқытушы, аға оқытушы болып жұмыс істеген..

1980 жылы Мемлекеттік қауіпсіздік комитетіне әскери қызметке шақырылады, 1992 жылға дейін жедел қызметте жұмыс істейді. Ал, 1992-2004 жылдары Қазақстан Республикасы халық қауіпсіздігі комитеті Академиясының кафедра бастығы, редакциялық — баспа бөлімінде қызмет етті. 
Полковниктік шені бар.

Ол әуелі "Арыс" баспасында, кейін "Санат" баспасында редактор болып баспагерлік жолын жалғастырды.

Мынандай ірі жобаларды дайындап, жүзеге асыруға катысты: "Қазақстан қауіпсіздік органдарының тарихы", "Қазақстан спорты" энциклопедиялық аныктамалығы, "Солтүстік Қазақстан облысы" энциклопедиясы, "Қазақстан — Халықкомдары" анықтамалығы, Мемлекеттік "Мәдени мұра" бағдарламасы бойынша "Қазақстан тарихы: Батыс дереккөздерінде. XII—XX ғ." сериясы бойынша төрт томын, сонымен бірге Ұлы Отан соғысы Жеңістің 60 жылдығына орай жазушы Дм.Снегиннің "В те дни и всегда", А.Сергеевтің "Война рождает героев" кітаптарын редакциялады.

Оның 30дан астам ашық және жабық басылымдарға мақалалары жарияланды, соның ішінде ҚҚК (КНБ) органдар жүйесінде негізгі жедел іздеу қызметтері мен терроризммен күресу проблемаларына арналған оқулықтары, оқу құралдары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
A. *Залеман Карл Германович*. **Залеман Карл Германович** (9.1.1850, Эстония, Таллин – 13.12.1916, Ресей, 

Санкт-Петербург) – орыс зерттеушісі, түркітанушы, шығыстанушы, 1882 
жылдан орыс археология қоғамының мүшесі, Санкт-Петербург ғылым академиясының 
академигі (1895). 1871 жылы Петербург университетінің шығыс тілдері факультетін (араб, парсы, түркі-татар бөлімі) бітірген. 1890 жылдан өмірінің соңына дейін Санкт-Петербург ғылым академиясының Азия музейінің 
директоры болды. Залеманның негізгі еңбектері парсы филологиясын, 
пехлеви, соғда тілдерінің лексикографиясын, осетин, шугнан және ягноб тілдерін зерттеуге арналған.

Залеман еңбектері
-----------------

* "Хакім ата туралы аңыз" (1898)
* "Жаңа парсы тілінің қысқаша грамматикасы" (1890, В.А. Жуковскиймен бірге)
* "Кодекс куманикус" (1910),
* "Манихей этюдтері" (1908 – 12), т.б. еңбектер жазды.

Інжілдің кейбір тарауларын татар тіліне (1882, 1886) аударды. Оның еңбектерінің қазіргі түркі тілдері мен қазақ тілі тарихын зерттеуге көмегі мол.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 4 том, 3 бөлім
2. ↑  "Бартольд В.В. Карл Германович Залеман. 1849 – 
1916".
**Қашықтыққа жарысу** - Жүгіріс пен жүрістен жарыстар спринтке қарағанда ұзаққа созылады және атлеттерді шыдамдылыққа сынай отырып, ұзақ қашықтықтарды қамтыуы мүмкін. Олар атлетикалық ареналарда, қала көшелерінде немесе кедір-бұдырлы қиын жерлерде өтеді.

Қащықтықты жеңу
---------------

Марафон-42,2 км ге (26 миль 285 ярд) көше бойымен жүгіретін, әбден қажытатын жарыс. Ең үздік атлеттер бұл қашықтықты екі сағаттан сәл артық жүгіріп өтеді. 
Марафон – кәсіби атлеттермен қатар, көпшілігі мәре сызғының жеңімпаздардан бірнеше сағат кейін келетін әуесқой сполртшыларда қатыса алатын жарыстың бір түрі.

Аренада
-------

Жеңіл атлетикалық стадион ішінде қашықтыққа жүгірістер 800,1500, 5000 және 10000 метрге жүгіруден жарысады. 800 метрге жүгіретіндер жапрысты шахматтық тәртіпте, әрқайсысы өзінің дербес жолынан бастайды. Бұл олардың барлығы бірдей қашықтықты неғұрлым қысқарту үшін атлеттер рұқсат етілген бойда жолдың ішкі жағына бірден кіріп алуға тырысады. Неғұрлым ұзақ жарыстарға қатысушылар бір сызықтан бастайды және жеке жолдармен жүгірмейді. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қашқынов Жеңіс** (Тоқырауын) (1942—2006) — 4 наурызда Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы "Қуаныш" деген колхозда туған. 1964 жылы ҚазМУ-дың филология факультетін бітірген. 

Алғашқы кезде республикалық "Лeниншіл жас" (бугінгі "Жас Алаш") газетінде істеп, 1965—1985 жылдары қазақ радиосында әдебиет редакциясын басқарады. Кейін қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, "Мектеп" баспасында жұмыс атқарады.

Алғашқы өлеңдері 1959 жылы республикалық "Пионер" журналы мен "Қазақстан пионері" газетінде жарық көрді.

Он алты жыр кітаптарын шығарған. Өлендері орыс, украин, өзбек, молдован, грузин, қырғыз, ұйғыр тілдеріне аударылған. Бірқатар бауырлас елдер ақындарының жырларын аударған.

Әдеби газет-журналдар мен бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы. Ақтоғай ауданының құрметті азаматы.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Эгон Вух** ( чех. *Egon Vůch*; 1 ақпан 1991 жыл, Пилсен, Чехословакия) — чех футболшысы, жартылай қорғаушы .

Мансап
------

Футболдағы мансабын 2011 жылы Теплице клубында бастаған. 

2015 жылы Виктория Пилсенге ауысты. 

2016 жылы оны Слован (Либерец) клубы жалға алды. 24 қараша 2016 жылы Еуропа Лигасының топтық кезеңінде гол соғып, әзірбайжандық « Карабахты » жеңіп, гол соғып (3-0). 

2017 жылдың маусымында ол Қазақстан Тобыл клубының ойыншысы болды . 22 қазан, өзінің мансабындағы алғашқы хет-трикті Көкшетау Окжетпес қақпасына ойнады  Жалпы, 2017 жылдың маусымында ол «Тобол» сапында 12 матч өткізіп, 3 гол соғып, 1 нәтижелі пасберді. 

2018 жылдың маусымында ол «Шахтер» (Қарағанды) командасында несие бойынша ойнады. Ол 23 матч өткізіп, 2 гол соғып, 4 пас берді . 

2019 жылдың ақпан айында ол Чехияның "Пршибрам" клубымен 2020 жылдың жазына дейін келісімшартқа отырды  .

Ұлттық құрамада
---------------

2011-12 жылдары ол Чехия жастар құрамасында ойнады.

Жетістіктер
-----------

* Чехия чемпионы: 2015/16
* Чехия Суперкубогының жеңімпазы: 2015 ж

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Згон Вух. Хочу уйти от людей, которые разрушили мою жизнь
3. ↑  Хет-трик Вуха вывел «Тобол» на четвёртое место Премьер-Лиги
4. ↑  Эгон Вух покинул «Шахтёр»
5. ↑  Легионер «Шахтера» подписал контракт с европейским клубом

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Pribram сайтындағы профиль
* Бір лига профилі
* Чехиялық футбол қауымдастығының сайтындағы профиль
**Рахат Тұрысбекұлы Тілебалдинов** 1947 жылы 26 наурызда Семей облысының Жарма ауданында туған. Қазақ.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1970) тау-кен инженері мамандығы бойынша; Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО МҚК жоғары мектебін бітірген (1980).
Заң ғылымдарының кандидаты, профессор.
Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.
1970 жылдан - Хромтау қаласындағы кеніштің кен шебері;
Кеңес Әскерінің қатарында қызметте; ҚазКСР Ғылым академиясы Кен ісі институтының аға инженері. 1974 жылдан - ҚазКСР МҚК 2-ші басқармасының жедел өкілі, аға
жедел екілі. 1978 жылдан- КСРО МҚК жоғары мектебінің
тыңдаушысы. 1980 жылдан - ҚазКСР МҚК бөлімше бастығы, бөлім бастығының орынбасары, бөлім бастығы, комитет төрағасының көмекшісі. 1986 жылдан - Алматы облысы бойынша МҚК Басқармасының бөлім бастығы.
1987 жылдан - КСРО МҚК 6-шы басқармасында бөлім
бастығының аға көмекшісі. 1989 жылдан - ҚазКСР МҚК
басқарма бастығының орынбасары. 1991 жылдан - Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша ҰҚК Басқармасы бастығының орынбасары. 1994 жылдан - Семей облысы бойынша ҰҚК Басқармасының бастығы. 1997 жылдың
мамыр айынан - ҚР ҰҚК төрағасының орынбасары. 1998
жылдың қазан айынан - ҚР ҰҚК Институты (1999 жылдан
Академиясы) бастығының бірінші орынбасары. 2002-2004
жылдары - «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ Тексеру департаментінің бастығы.
II дәрежелі «Айбын» орденімен (1999); 6 медальмен марапатталған.

* Запастағы генерал-майор.
* Үйленген. Жұбайы - Тілебалдинова Алтын Сапарқызы, сәулетші. Қыздары - Құралай (1972 жылы туған), мәнерлеп сырғанау бойынша спорт шебері, Камила (1989 жылы туған); ұлы Қайрат (1975 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Мәнсия Сапарғалиқызы Садырова** - (1958 ж.) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы әлеуметтанушылары Академиясының академигі, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының меңгерушісі. 1981 жылы
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің тарих факультетін, 1987 жылы
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия саласы бойынша аспирантураны философия мамандығы бойынша бітіріп, "Қазақстандағы өндірістік ұжымдардың әлеуметтік белсенділігі" атты
тақырьптта кандидаттық диссертация, 1999 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің социология кафедрасы жанындағы доқторантураны бітіріп, "Қазақстан интеллигенциясының әлеуметтік-кәсіби мобильділігі" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 1981 — 1990 жылдары А.С. Пушкин атындағы Оралдың педагогикалық институтында, 1990 — 1994 жылдар аралығында Е.Бекетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің социология және политология кафедрасында оқытушы, аға
оқытушы, доцент қьізметін атқарды. 1994 жылдан бері әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының аға оқытушысы, доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі қызметтерін аткаруда. 70-тен астам ғыными еңбектердің авторы. С. еңбектері интеллигенция
өкілдерінің әлеуметтік-кәсіби мобильділігін, Жұмыссыздық пен
кедейлік, миграция, индустриалдық-инновациялық дамудың
өзекті мәселелеріне арналған. Негізгі еңбеқтері:
Ингеллигенцияньщ әлеуметтік-кәсіби мобильдді. Алматы, 1999.
Қоғамның әлеуметтік дамуындағы интеллигенция. Алматы,
1999.
Қоғамның әлеуметтік құрылымы. Алматы, 2004.
Кедейлік социологиясы. Алматы, 2005.
Қазақстан социологиясы ғасырлар тоғысында. Алматы, 2006.
Экономикалық социология. Алматы, 2001.

Әлеуметтану. Сөздік. Алматы, 2004. (Авторлар ұжымы)
әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы)
Қазақстан жастары өзгеруші қоғамда / / Да-Қазақстан, 2005,1 2.
6-дан астам ғылыми жобаларға қатысты. Қазақстан әлеуметтанушьглары Ассоциациясының мүшесі. ҚСА-ның Алматьщағы.
тұркістандағы, Өскемендегі, Ақтөбедегі мектептерін Ұйымдастырушылардьщ бірі. 2005 жылы Коджаели қаласыңда (Түркия)
өткен тұркітілді елдер әлеуметтанушынарының 1-ші құрылтайына Қазақстан делегациясы құрамында қатысушынардың бірі.
С. ғылымға қосқан ерекше еңбегі үшін "Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" медалімен
марапатталды. 2007 жыны "Үздік оқытушы" грамотасымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**«Хазар сөздігі: сөздік романы»** — серб жазушы, көркемөнерші, пәлсапа докторы Милорад Павич (серб. Milorad Pavić) жазған тұңғыш романы. Басылымға 1984 ж. шықты.

Бұл кітап 8 ғ. аяғында, 9 ғ. басында болған тарихи оқиғалар негізінде жазылған: Хазар қағандығындағы дүниедегі үш түрлі діннің (яһудилік, мәсіхшілік, ислам) өкілдері бетпе-бет айтысын бейнелейді. Сол кезде қазар ақсүйектері мен баршаның көбі яхудилікке айналған.

Аңыздық айтылымда болған әйгілі хазар таласы негізінде хатқа қалдыру арқылы жазылған деп саналады.

Аңыздық айтылымда ол кітап екі түрлі, алтын жане күміс басылымда, кімде-кім ол кітапты ашса қарғысқа қалады делінген. Осылайша дүниедегі үш түрлі дін, дүниеде қазірге дейін жұмбақ болып келе жатқан талай сырлы құбылыстар жайлы сыр шертетін осы кітаптар жүз жылға дейін адам баласы оқуға болмайды деп шектеліп тасталған. Қазір дүниеде шын-өтірігі аралас бірнеше парағы ғана сақтаулы.

Енді осы кейінгі «Қазар сөздігіне» оралсақ, бұл кітапты Милорад Павич сол көне кітаптың жүлгесіне негізделіп жазған. Бұл кітап әлем әдебиетінде сөздік роман жазудың алғашқы үлгісін жаратты, онымен қоймай кітап Қара теңіз бен Арал теңізі аралығында жасаған сырлы ұлыс қазарлар жайлы сыр шертеды. Тұтас кітап өз алдына бір енциклопедия дерліктей.

Қызық деректер
--------------

Романның екі нұсқасы бар: ерлердің және әйелдердің, айырмашылығы тек бір сөйлемде.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Хазарский словарь (орысша)
**ХАЖЫ-ГИРЕЙ** (т. ж. б. — 1466/1480) — Қырым хандығының негізін салушы, Гирейлер әулетінің ең алғашқы билеушісі. 1420 ж. Қазан хандығын билеген Гияссадин ханның ұлы. ХАЖЫ-ГИРЕЙ көп әскермен келіп, 1433 ж. Қырымда орналасқан генуялықтарды талқандады. Бірақ 1435 ж. Ұлығ-Мұхаммед хан әскерінен жеңіліс тауып, Қырымнан кетуге мәжбүр болды. Литваға қашып барып, ондағы жергілікті билеуші Сигизмунд Кейстутовичтің қамқорлығымен Литва қ-ның әміршісі атанды. 1443 ж. (кейбір деректерде 1449 ж.) Литваның ұлы князі Казимир ҚV пен өз жақтастарының қолдауымен Қырымды қайтадан жаулап алып, хан тағына отырды. Сыртқы саясат мәселелерінде Литвамен достық қатынаста болуды жақтады. 1454 ж. түріктермен одақтасып, генуялықтарға қарсы соғысты. Бұл жағдай Қырым хандығын Осман сұлтандығына тәуелді етті. ХАЖЫ-ГИРЕЙдің 1465 ж. Үлкен Ордаға жорық жасауы оныңМәскеуге шабуылын кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Қшкі саясатқа ол тәуелсіз билеуші ретінде Қы-рымда өз атынан теңге соқтыруды қолға алды.

Сілтемелер:
-----------

```
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
```
*Уппалапу Шринивас'* (ағыл. Uppalapu Srinivas, телугше ఉప్పలపు శ్రీనివాస్; 2ақпан 1969 жыл — 19 қыркүйек 2014 жыл) — үнділік музыкант, мандолинаде ойнау шебері. Ол мандолинаны «карнатаки» музыкасы үшін пайдаланған ең алғашқы адам болып саналады, сол себепті оны кейбір кезде «Мандолина» деп атады. 1998 жылы Индияның Падма Шри болып мараптталған төртінші адам болды, ал 2010 жылы ол үнділік жоғарғы лауазым Sangeet Natak Akademi Award мәртебесімен марапатталды.

Өмірбаяны
---------

Уппалапу Шринивас 28 ақпан 1969 жылы Палаколлу қаласында, Шығыс Годовари округінде, Андхра-Прадеш штатында дүниеге келген. Оның отбасында Мандолинде ойнауға қабілеті бар тағы екі қыз бен Раджеш есімді баласы болды. Оның әкесі Уппалапу Сатьянараяна фильмға жазылған музыкада кларнетист болған. Ол алты жасында әкесінің музыка аспаптарының арасынан мандолинді тауып алып, сол кезден бастап мандолинде ойнай бастады. Шринвас басында музыканы әкесінің көмегімен үйренді, одан кейін Рудрарадж Суббарадж есімді адамнан білім алды. Негізінде оның ұстазы Суббарадж мандолин аспабында ойнауды білмеген. Дегенмен, Суббарадж оған сабақ өткен кездерде Шринивас мандолинада ойнаған, ал ұстазы ән айтқан.

Дереккөздер
-----------
**Семенов Александр Александрович** [30. 9. (12. 10). 1873 – 16. 11. 1958] – совет тарихшысы, тарих ғылымының докторы (1942), профессор. Тамбов мұғалімдер ин-ты мен Лазарев шығыс тілдері ин-тын бітірген (1900). Октябрь революциясынан кейін Ташкент ун-тін ұйымдастырушылардың бірі болды. Тәж. КСР ғылым академиясының академигі (1951), Өзб. КСР-і (1944) мен Тәж. КСР Еңбек сің. Ғылыми қайраткері (1946). Бомбей ғылми қоғамының толық мүшесі, Тәж. КСР ҒА Тарих, археол. және этногр. Ин-тының директоры (1951 жылдан). С. Орта Азия халықтарының тарихы, филологиясы мен этнографиясын зертеуге зор үлес қосты. КСРО-дегі ислам тану жөніндегі тұңғыш маман. Оның 229 ғылми еңбек жарық көрген.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Александр Александрович Скочинский**(1 (13).7.1874, Олекма селосы. қазіргі Якут АССР,-6.10.1960, Мәскеу)- тау кен ісі саласындағы кеңес ғалымы, техника ғылым докторы. (1934), КССР ғылым академиясының академигі (1935 жылдан), Социалисттік Еңбек Ері (1954). РСВСР-дің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1934).

Өмірі
-----

Петербург тау-кен иснтитутын бітірген (1900). 1906-1930 ж. осы иснтитуттың, ал 1917-1920 ж. Дон политех институтының профессоры. 1920-1930 ж. Дон Басс, Урал шахталарын жобалау және оны салу істеріне қатысты. 1930-1960 ж. Мәскеу тау-кен иснтитутының профессоры және КССР ғылым академиясының Тау-кен істері институтының профессоры және КСРО ғылым академиясының тау- кен иснститутының директоры (1938 жылдан) болды.Қазақстанның кейбір кәсіпорындарында жүргізілмекші тау-кен жұмыстарына кеңестер берді. КССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1950, 1951).

Еңбектері
---------

Скочинскийдің негізгі ғылыми еңбектері рудник аэродинамикасы, шахта өртіне қарсы күресу т.б. проблемаларға арналған.

Сыйлықтары
----------

5 рет Ленин орденімен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 189 бет
**Александр Александрович Фëдоров-Давыдов** (18 наурыз 1900 жыл, Мәскеу - 6 шілде 1969 жыл) - Кеңес өнер зерттеушісі, профессор (1935), РСФСР-дің еңбек сіңіруші өнер қайраткері (1960), КСРО Көркемсурет академиясының мүшесі (1958). 1946 жыдан КПСС мүшесі аталынды. 

1929-34 жылдары Третьяков галереясының жаңа орыс өнері бөлімінің меңгерушісі. Мәскеу мемлекеттік университетінде (1927-31 жылдары жəне 1944 жылдан), Мәскеу тоқыма институтында (1934-44), КПСС ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясында (1948-56) жұмыс істеді. Алексей Александрович еңбектірі негізінен 18-20 ғасырлардың басындағы орыс өнері мен архитектурасына арналған. Совет мəдениетінің күнделіті актуалды мəселелеріне сыни-көркем мақалаларымен араласты. 2 орден жəне медальдармен марапатталған еді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Александр Александрович Шавров** (1882 жыл 19 наурыз, Алматы - 1919 жыл 22 шілде, Жансүгіров селосы, Талдықорған облысы, Қазақстан) – Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1905 жылдан РСДЖ (б) П мүшесі.

Өмірбаяны мен еңбек жолы
------------------------

Сол жылы Мәскеуде қарулы көтеріліске қатысты. Верный қаласындағы ерлер гимназиясында оқыды. Сонда ұйымдасқан «Верный оқушылары» атты революцияшыл жастар ұйымының мүшесі. Шавров – гимназия оқушыларының 1907 жылғы ереуілін ұйымдастырушылардың бірі болды. Жетісудан шыққан тұңғыш ұшқыш. 1909 жылы Мәскеудегі Шанявский атындағы халық университетіне түсті. 1914 жылы Ташкенттегі әскери мектепте оқыды. 1915 жылы Новороссийскіде 21-Сібір батальонының прапорщигі, 1917 жылы Севастополь әскери ұшқыштар мектебіне қабылданды. Шавров Қазан революциясын табанды большевик ретінде қарсы алды, Қырымда Кеңес өкіметін орнатуға, Ростовта неміс басқыншыларына қарсы күреске белсене қатысты. 1918 жылы әр жердегі авиация құрамаларының бастығы. 1919 жылы Түркістан Кеңестерінің төтенше 7-съезінің делегаты. Жетісу майданы Революциялық әскери кеңесінің председателі. Анархист кулактардың қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Пахмурный П. Митропольская Н. Александр Шавров, А, -А. 1967.
**Александр Алексеевич Брыжин** (22.11.1922 ж. Волгоград облысы Данилов ауданы - 26.06.1985, Волжск) — партия қызметкері. 

Астрахан авиатехникалық училищесін (1941), ұшқыштар мектебін бітірген. 1942 жылы Қызыл армия қатарына, Азов-Қара теңіз тобының 21-әуе эскадрильясына ұшқыш болып алынады. 1946 — 52 жылдары Волгоград облысында комсомолдық және партия жұмыстарында болады. КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген соң, Батыс Қазақстан облысындағы Бөрілі аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, Орал облыстық партия комитетінің 2-хатшысы, 1963 — 68 жылдары Қазақстан КП Көкшетау облыстық партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. 

Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
**Сон Хын Мин** (кор. 손흥민?, 孫興民?; 8 шілде 1992, Чхунчхон) — оңтүстік кореялық футболшы, "Тоттенхэм Хотспур" клубы мен Оңтүстік Корея құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Сеул" футбол клубының түлегі. Жастар командасында ойнап жүріп-ақ Еуропаға келді. 2008 жылы 16 жасында "Гамбург" клубына ауысты. 2010 жылы негізгі командамен екі жылдық келісім шарт жасады. 2010 жылы 30 қазанда "Кёльн" қақпасына гол соғып, клуб тарихындағы ең жас гол соққан футболшы атанды. 

2010 жылы қарашада "Гамбургпен" келісім шарт мерзімін төрт жылға ұзартты. Германия халқы оны "Корей Мюллері" деп атады. 

2013 жылы "Байерге" ауысты. Сол жылы 9 қараша күні бұрынғы командасы "Гамбург" қақпасына хет-трик жасады. Бұл кездесуде "Байер" 5:3 есебімен жеңіске жетті. 

2015 жылы "Тоттенхемге" өтті. Келісім шарты 2020 жылға дейін жарамды. 2018/19 және 2019/20 маусымдарының қорытындысы бойынша "Тоттенхэмнің" үздік футболшысы атанды. 2020 жылдың 20 қыркүйегінде Сон Англия премьер-лигасының "Саутгемптонға" қарсы матчында покер жасады (5:2).

### Ұлттық құрама

Сон Хын Мин 2011 жылы Азия кубогында бес кездесуде алаңға шықты да, Үндістанның қақпасына бір гол соқты.

2018 жылғы әлем біріншілігінің екінші турында Мексиканың қақпасына бір гол соқты. Бірақ бұл ойында Оңтүстік Корея 1:2 есебімен ұтылып қалды.

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Александр Александрович Милютин**. 1960 жылы 11 наурызда РКФСР Алтай өлкесінің Углов ауданы Наумовка ауылында туған. Орыс.
Әкесі - Милютин Апександр Петрович, агроном. Анасы -
Милютина Любовь Сергеевна, зейнеткер.
Семей құрылыс техникумын (1982), «Өнеркәсіптік және
азаматтық құрылыс» мамандығы бойынша; Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің «Кәсіпорын менеджменті мен экономикасы» факультетін (2003) экономист-инженер мамандығы бойынша бітірген.
1977 жылдан - Алтай өлкесі Углов ауданы «Калинин»
кеңшарында жұмысшы. 1977 жылдан - Семей құрылыс
техникумының студенті. 1978 жылдын мамыр айынан -
Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1982 жылдан - монтаждаушы, оқшаулаушы (Куйбышев-Уфа газқұбыры),
«Промстрой» тресінің слесарі (Мәскеу қаласы). 1984 жылдан -
«Казпромтехмонтаж» тресінде жұмысшылар басшысы.
1991 жылдан - «Зергер» шағын кәсіпорыны директорының
орынбасары, «Зергер» қаржы-кәсіпорыны корпорациясының вице-президенті. 1998 жылдан - Семей етконсервілеу
комбинатының вице-президенті. 1999 жылдың қазан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші шақырылымының депутаты (ШҚО Семей оңжағалық бір мандатты №17 сайлау округынан), екінші турда сайланған. Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. 2004 жылдың қазан айынан - ҚР
Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты (ШҚО №23 бір мандатты сайлау округынан), Қаржы және бюджет
комитетінің мүшесі.
2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Экология мәселелері және табиғат
пайдалану комитетінің мүшесі.
Семей облыстық мәслихатының депутаты, (1995), тексеру комиссиясының құрамына енген. Қазақстан халқы
ассамблеясының мүшесі.
«Құрмет» (2005) орденімен, «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне Южыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына
10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл»
(2006), «Қазақстан полициясына 15 жыл», «Астананың 10
жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Президенті Апғысымен ескерілген. ШҚО Бородулиха (2002),
Бесқарағай (2008) аудандарының Құрметті азаматы.

Әскери атағы - капитан.

Діни көзқарасы - «Дінге сенетіндердің сезімін сыйламын».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - 1 Петр, Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Көңілге қонатын салық саясатында экономикада ілгерілеу болады».

Хоббиі - балық аулау, бильярд.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, классика.

Үйленген.Жұбайы-Милютина Галина Ивановна(1960),
үй шаруасымен айналысады. Қызы - Кристина (1986).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Мәнжі Күржікейұлы** (1815-1911), батыр. Қареке-Байбура ұрпағы. Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық қозғалысының сарбазы. Тумысынан дарынды, соғыс енерін жас кезінен жетік білген, айлақер де тәсілқой батыр Ақшу бекінісін алғанда ерекшеерлігіменкезгетүсіп,22 жасындажүзбасы болған. Хан әскерінде жас та болса бас батыр атанған. Оған бұл атақғы халық берген. Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттың қозғалысы ыңырағанша Қаратау, Сыр бойында бірге болып, бірге күрес жүргізген. Көтеріліс ыңырағаннан кейін Сарыарқаға қайта кешіп келғен. Мәнжі Күржікейұлы ойда жок жерден сөз де тауып айтатын өткір тілді шешен адам болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Александр Алексеевич Буряк** *(1940, Алтай өлкесі, Рубцов ауданы, Веселоярск селосы-2002)* – баспагер.

Еңбек жолын орта мектепті бітіргеннен кейін Алтай трактор зауытында автомат станоктарын жөндеуші болып бастады. Әскерден кейін Томск политехникалық институтының механика факультетіне оқуға түсті. 1967 жылы дипломалғаннан кейін, Целиноград қаласына жіберілді. 

1975 жылы қазан айында зауыт парткомына хатшы болып сайланды, ал 1978 жылдың мамырынан бастап эрозияға қ техника бойынша Целиноград өндірістік бірлестігі парткомын басқарды. Осы жылдары республикалық, одақтық және облыстык басылымдармен бел сенді араласып түрды.

1979 жылдың наурызынан бастап Целиноград партия обкомы баспасының директоры болып тағайындалды.

1992 жылы "Жаңа Арка" баспасын басқарды, өзі бас инженер қызметін атқарган республикалық Ақмола "Полиграфия" өндірістік бірлестігінің бас директоры болды.

Александр Алексеевич астананың Ақмола қаласына ауысуы кезінде көп күш-жігері мен ұйымдастырушылық қабілетін жұмсады. Қалалық полиграфияның қалыптасуының жақсы кезендері, еңбек ұжымдарының құрылуы, жаңа технологияны меңгеру мен жаңа нарықтық қатынастарға көшу Александр Алексеевич есімімен байланысты.

Буряк А.А. "Құрмет белгісі" ордені мен, "Қажырлы еңбегі үшін" және "Астана" медальдарымен марапатталған.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Белсексеуіл**  – Балқаш көлінің оңтүстік-шығысында Көкенжоны мен Тауқұм аралығында орналасқан құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Ұзындығы 40 км шамасында, ені 8-12 км. Орташа биіктігі 340 – 500 м. Жер бедері негізінен құм төбешіктерден тұрады. Көшпелі сусыма құмды жерлер жиі кездеседі. Төбешіктердің биіктігі 5-8 м, беткейі өсімдікпен бекіген құм төбелер 20 – 25 м-ге дейін көтеріледі. Олар ойыс, қазаншұңқырлармен бөлінген. Кейбіреуі сорға айналған.

Өсімдігі
--------

Өсімдік жамылғысында жүзгін, теріскен, қоянсүйек, жусан басым өскен. Грунт суы жақын жерлерде шеңгел, жыңғыл өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Имансыздық** – адамгершіліктік принциптерден бас тарту, құлықсыздық (келеңсіз, ұнамсыз); адамға жат мінез-құлықтың атауы. Мұндай жат мінез-құлық иелеріне көп жағдайда шектен шыққан арсыздық тән. Ол адам бойында орынсыз қатыгездік, немқұрайлылық, қажетті тәлім-тәрбие көрмеуден туындап жатады, ондай кісі жағымды эмоцияға жұтаң, керісінше, бетімен кетушіліктің шектен асқан көрінісі. И. түрлері әр-түрлі: ашық арсыздық, адам баласын жек көру, мақсатқа жетудің қолайсыз тәсілдерінен бас тартпау және т.б. Аристотельдің пікірі бойынша, И-тың негізі, қайнар көзі саяси көзқарастардың кемшіндігінен, қоғамдық қатынастардың бұрмаланған түрлері (тирания, олигархия, т.б.) әр-түрлі күнәһарлықты тудырады: (пайдакүнемдік, мейірімсіздік, арамдық, дарақылық шектен шығу, жаулық, т.б.). қазіргі заманда бұл мәселе көкейтесті болып отыр. Сондықтан қазіргі жастарға ғылыми әдеп тұрғысынан имандылық пен ар-ождандық, адамгершіліктік құндылықтар мен принциптерді қалыптастыру аса қажет. И. опасыздық, ұждансыздық, ұятсыздық, ұлтсыздықпен тоқайласады. Абай иман жайында мынадай ой түйген; «Құдай тағала әрбір ақылы бар кісіге иман парыз деген, әрбір иманы бар кісіге ғибадат парыз». Тағы бір жерде «Ұятсызда иман жоқ, түпке жетер» деген пікір білдіреді. 

* **Имандылық** – бұған қарама-қарсы мұсылман дінін ұстаушылар (әсіресе бес парызын міндетті түрде орындап жүргендердің), сондай-ақ адамгершіліктің деңгейіне дақ түсірмейтін (өтірік айтпау, кісі ақысын жемеу, зинақорлықпен айналыспайтын), адал еңбегімен күн көретін жаны жайсаң адамдардың психологиялық-моральдік бейнесін көрсететін категория.

Дереккөздер
-----------

Психология
ХАЖЫ-МҰРАТ
**ХАЖЫ-МҰРАТ** (шамамен 1799, қазіргі РФ, Дағыстан — 5.5.1852, қазіргі Әзірбайжан Республикасы, Шека қ-ның маңы) — Дағыстан мен Шешенстан халықтарының ұлт-азаттық қозғалысы басшыларының бірі. Ресей отаршылдары мен патшаға қызмет еткен жергілікті шонжарларға қарсы бағытталған бұл күрес діни бағытта — ғазауат қозғалысы аясында өтті. Х.-М. авар хандарының отбасында тәрбиеленген. 1834 ж. ағасы Османмен бірге Гамзат-бек имамға қарсы қастандыққа қатысты. Ол өлтірілген соң Авар хандығын Ресей өкімет орындары қойған Ахметхан Мехтулинскиймен бірге басқарды. 1836 ж. Солт. Кавказ халықтарының діни көсемі имам Шамильмен астыртын байланысы үшін тұтқындалды. Көп ұзамай тұтқыннан қашып шыққан Х.-М. Шамильдің жақын серіктерінің біріне айналды. 1843 ж. Шамиль имаматының құрамындағы авар тайпаларының найыбы болды. Соғыс жүргізу мен имаматтағы ішкі тәртіп мәселелері бойынша келіспеушілік, сондай-ақ бірқатар әскери сәтсіздіктер үшін (әсіресе, 1851 ж. Х.-М. басқарған Табасаранға жасалған жорық Шамиль тарапынан мүмкін болатын қудалаудан қауіптенген ол 1851 ж. 5 желтоқсанда орыстар жағына шықты. Ресей өкіметі Х.-М-тың таулықтар арасындағы беделін оларды өз жағына шығару үшін пайдаланғысы келді. Алайда 1852 ж. сәуірде Х.-М. орыстардан бөлініп, тауға қашты. Қуғыншылармен болған атыс кезінде қаза тапты. Тау халықтарының ауыз әдебиетінде Х.-М. жөнінде аңыз әңгімелер көп сақталған. Оның өмірінің соңғы кезеңі мен өлімі жөнінде Л.Н. Толстой *"Хажы-Мұрат"* повесін жазды.

Сілтемелер:
-----------

```
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
```
**Сағды Хасан ұлы Сираждинов** (10 мамыр 1921 жыл, Қоқан, Өзбекістан - 1988) — өзбек совет математигі, физика-математика ғылымдарының докторы (1953), профессор (1956), Өзбекістан КСР ғылым академиясының академигі (1966; 1956 жылдан корреспондент мүшесі). Өзбекістан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1970).

Ташкенттегі Орта Азия Мемлекеттік университетін 1942 жылы бітірген. 1944-1945 жылдары Өзбекістан КСР ғылым академиясының Математика және механикалық институтының аға ғылыми қызметкері, ал 1952–1954 жылдарының сонында бөлім меңгерушісі болды. 1954–1956 жылдары Москва мемлекеттік университетінің аға ғылыми қызметкері, 1956–1962 жылдары Өзбекістан КСР ғылым академиясының Математика институтының директоры, 1966–1970 жылдары Ташкент мемлекеттік университетінің ректоры болды. 1970 жылдан Өзбекістан КСР ғылым академиясының вице-президенті болып сайланды.

Еңбектері
---------

Оның негізгі ғылми еңбектері көп өлшемді ортогнальды полиномдар теориясына, қосылғыштарының саны өсіп отыратын аддитивті есептерге, бақылаудың статистикалық тәсілдеріне, Орта Азия математикасының тарихына және тағы басқа тақырыптарға арналған. Сираждинов 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы болып келеді.

#### Марапаттары

* Ленин ордені,
* Еңбек Қызыл Ту ордені,
* Қазан Революциясы ордендерімен марапатталған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сираждинов, Сагды Хасанович.
2. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы / М.Қ.Қаратаев
3. ↑  "Тұңғыштар"/ 2007 жыл Алматыкітап ЖШС/ Ш. Күмісбаев
**Урали**  — Үндістанның оңтүстігінде, Тамилнад және Керала штаттарында тұратын халық. 1990 жылдардың аяғында халық саны 35 мың адам болды.

Тілі
----

Тілі - гадаба тілі.

Діні
----

Дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

Кәсібі
------

Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш), терушілік, аңшылық.

Өмір салты
----------

Уралилер эндогамиялық топтарға бөлінеді, неке әпке-қарындастардың міндетті түрде алмасуы арқылы қиылады (сондықтан қарындасы жоқ жігітке қалыңдық табу қиын). 
Ауылдарды ақсақалдар басқарады, сонымен бірге олар да емші қызметін де атқарады, ауылдар тобын көсемдер басқарады.

Негізінен шағын ауылдарда, орманды тауларда тұрады. Тұрғын үйлері - шөппен немесе жапырақтармен жабылған қаңқалы бір бөлмелі үй, ағаштан тұрғызылған үйлер жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Урали (народ)
2. ↑  Современная энциклопедия - урали
3. ↑  Народы и религий мира
4. ↑  народы мира / Урали


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлем халықтары |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Африканың орналасуыАфрика
 | 
Еуропаның орналасуыЕуропа
 | 
Азия орналасуыАзия
 | 
Солтүстік Американың орналасуыСолтүстік Америка
 | 
Океанияның орналасуыАустралия және Океания
 | 
Оңтүстік Американың орналасуыОңтүстік Америка
 |

 |

 |
**Маратх шайқасы** (Maratha Wars), 18 ғасырдың аяғы 19 ғасырдың басында британдықтар мен Маратх Конфедерациясының арасындағы қарулы қақтығыстар. [1].

Сол кездерде конфедерация Деканның айтарлықтай бөлігін және Үндістан түбегінің батыс жағалауын бақылап отырған. Пешв (бас министр) лауазымына үміткерлердің біреуін қолдаған британдықтар 1-ші соғыста (1775-82) жеңіліп қалады. 2-ші соғыста жеңеді (1803—05), қуылған пешв лауазымын қалпына келтіруге тырысады. 

Ағылшындар қарақшылардың ізіне түсіп, маратх территориясына кіргенде 3-ші соғыс басталды. Ағылшындарға қарсы күш көрсеткен маратх әскерлері талқандалды, маратх территориясы аннексияланды, ал британдықтар Үндістанда толығымен өктемдігін жүргізді.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**ХАЖЫ МҰХАММЕД Хаким бин Сеид Масум** хан (шамамен 1802 — 1845) — *"Мунтахаб ат-Тауарих"* (тарихи деректер) атты тарихи шығарманың авторы, Қоқан ханы Нарботаның немересі. Қоқанды Мұхаммед Әли басқарып тұрған кезде онымен келісе алмай, Меккеге кеткен. Жолда Ресей, Түркия, араб елдерінде болды. Мұсылман елдерінің жалпы тарихы жайындағы еңбегінен тарихты аса жетік білетіні, оқиғаларды шебер суреттейтіні, Еуропа мәдениетімен таныстығы айқын көрінді. Бұл шығармада Орта Азия ғана емес, онымен көршілес Қазақстан, Ресей, Шығыс Түркістан, т.б. елдер жайында құнды мәліметтер береді.

Сілтемелер:
-----------

```
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
```
**Ебей, ебей басты.** *«Қазақ тіліңің түсіндірме сөздігінде»*: ебей басты — басы қауқиған, селтиген деп түсіндіріледі. *«Мая, кез, ебей басты құба үлектер. Суды іздер қаңсып қалған көп табаннан»* (Қ. Жұмалиев, Қырдағы.).

Мына келтірілген мысалда автор үлектің басын белгілі бір затқа сәйкестіре, салыстыра теңеп отырғанын ғана түсінуге болады да, ал *«ебей»* сөзінің дәл мағынасын білу әркімге де оңайға түспейді. *«Ебей»* тұлғалы сөз қазіргі тілімізде өте сирек қолданылатындықтан көнерген сөздер қатарына саналады. Сондықтан да болар, сөз төркініне сілтерлік тілдік деректер де табу қиын. Кейде осы тұлғалы сөз ертедегі батырлар жырында *«ебей түсті оқты алып»* деген тіркесте ұшырасатыны бар. Осыған қарасақ, бұның садақ оғымен де байланысты екені көрінеді. Жорамалымызды якут тілі дерегі жактағандай: 
*Эбиэн* —

1. Жүрекке ұқсата жасалған садақ оғының ұшы;
2. Қарға (карта ойнындағы).

Әрине, мұндағы соңғы мағына ауыспалы туындысы. *«Эбиэн»* сөзінің қазақ тілі тезіне түскенде *«ебей»* тұлғасына дейін өзгеріске түсуі заңды: *эбиэн>эбэи*
(метатеза) >ебей*.[1]*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
*Басқа мағыналар үшін Рахат деген бетті қараңыз.*
**Рахат Астана футбол клубы** — Қазақстан чемпионаттарында өнер көрсеткен Астана қаласындағы футбол клубы. 2008 жылы жабылып қалған.

Қазақстан чемпионаттарында
--------------------------

2003 жылы "Солтүстік-Шығыс" аймағында 12-ші орын алды. 2004 жылы осы аймақта шамалы ілгерілеп, бесінші орынға көтерілді.

2007 жылы Қазақстан бірінші лигасында соңғы рет ойнап, Солтүстік Шығыс аймақта 13-ші орында қалды.

Қазақстан кубогында
-------------------

2003 жылғы Қазақстан кубогына "Жастар" деген атаумен қатысып, бірінші кезеңде "Есіл-Богатырь-2" клубын 1:0 есебімен ұтты. Бұл клубтың өз тарихындағы тұңғыш ресми ойыны болатын. Екінші кезеңде "Ертістен" 0:6 есебімен ойсырай ұтылды.

2004 жылғы кубоктық турнирде "Евразия" деген атпен ойнап, бірінші кезеңде Теміртаудың Болат-ЦСКА клубымен 3:3 есебімен тең түсті. Пенальтилер сериясында 0:3 есебімен ұтылып қалды. 2005 жылғы Қазақстан кубогында бірден екінші айналымнан бастап, тағы да "Ертістен" ойсырай ұтылды.

2006 жылы "Рахат" боп өзгертілді. Бұл маусымда да, 2007 жылы да 1/16 финалдан аса алмады. 2008 жылы клуб жабылды.

Клуб атауларының тарихы
-----------------------

* «Жастар» (2003)
* «Евразия» (2004-2006)
* «Рахат-Центр» (2006)
* «Рахат» (2007-2008)

Сілтемелер
----------
**Сағди кесенесі** деген атпен әйгілі Сағдидің кесенесі Шираз қаласының солтүстік-шығыс жағында таудан 4 шақырым жерде орналасқан. Бүгінде Шираз қаласының өрістеп, дамуына байланысты кесене қала аумағына еніп кеткен. Алғашында бұл орын Сағдидің үйі (ханеқақ) болған. Сағди өмірінің соңғы жылдарын осы үйде өткізген және сонда жерленген. Алғашқы рет Сағди қабірінің басына 7-ғасырда кесене салынды. 997 жылы Фарс билеушісі Яғуб Зульғадардың бұйрығымен Саадидің үйі бұзылды. Бірақ х.қ.ж.с.б. 1187 жылы Кәрімхан Зендтің бұйрығымен Саади қабірінің үстіне алебастр және кірпіштен әдемі ғимарат салынды. Х.ш.ж.с.б. 1329 жылы Әлиасқар Хекмат пен Иранның ұлттық ескерткіштері ұйымының мұрындық болуымен бұрынғы ғимараттың орнына қазіргі кесене салынды. Франциялық сәулетші Андре Годар кесенеге кіре беріс есіктің жобасын жасаған. Ғимарат ирандық стильде салынған. Кесенеге кіре берісте қоңыр түсті тастан салынған 8 баған орнатылған. Кесененің өзі кафельденген ақ тастан жасалған. Ол сырттан шаршы пішіндес болып көрінеді, бірақ іші сегіз қырлы болып келеді. Қабырғасы мәрмәрдан жасалған. Күмбезінің түсі көк. Аталмыш кесене дәліз арқылы Иранның келесі бір ақыны Шуриде Ширази кесенесімен жалғасып жатыр.

Сағди кесенесінің жаңа ғимараты шамамен 10400 шаршы метрді құрайды. Ал кесененің өзі шамамен 260 шаршы метр. Кесененің негізгі ғимараты бір-біріне вертикалды екі верандадан тұрады. Сағдидің қабірі осы екі веранданың қиылысқан бұрышында орналасқан. Ақын қабірінің тасы сегіз қырлы ғимараттың ортасында орналасқан. Төбесі көгілдір түсті кафельмен көмкерілген. Ғимараттың сегіз қырына Сағдидің шығармаларынан бірнеше өлең таңдалынып жазылған. Бұл ақынның кесенесінің айналасында белгілі ойшылдардың қабірлері орналасқан. Олардың сол жерде жерленуін Сағдидің өзі өсиет етіп қалдырған болатын.