recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қайып Қорабайұлы** (1857, Сам құмы – 1918, Тәжікстан, Қызылтұмсық әулие) – әнші ақын, күйші, қолөнер шебері.

Өмірбаяны
---------

Зерленген кебіс, мәсі, көк сауыр етік тігетін ата-баба өнерін меңгерген 1883 – 85 жылы Мамыртай Есжан ауданында бай қызы Ақбөбекпен көңілі жарасады. Бірақ сүйгеніне қосыла алмай, Қайып басқа жаққа кетпек болады.

Аласапыран заманда қырықмылтық Ақыл палуанның қызы Қалиға кезігіп, соған үйленеді. 

1900 жылы Маңғыстаудан жұтқа, аштыққа ұшырап Жиделі, Байсын арқылы жылы жаққа шұбырғандармен бірге тәжік жеріне өтеді. 

Қайып 1918 жылы Қорғантөбеде (Тәжікстан) дүние салып, Қызылтұмсық әулиеге жерленген.

Шығармашылығы
-------------

Қайыптың Ақбөбекке арнаған арман әндері олардың басынан өткен оқиғаны аңызға айналдырып, әр аймақта әр түрлі айтылып келеді. Қайыптың үш-төрт түрлі әуенмен айтылатын 30-ға тарта өлеңі бар. 

Негізгісі – «Ақбөбек» әнінің тұрақты әуені. Қайып әндері – арманға жете алмай өткен ғашық жанның асыл сезімі туралы толғаулар, өлмес, өшпес жыры. Бұл әндер Маңғыстауда Қ.Шыртанов, Қ.Домбаев, К.Тасболатов сияқты әншілер мен көркемөнерпаздар репертуарында айтылады. 

Қайыптың «Ақбөбек» әнінің бір нұсқасы А.В. Затаевичтің «Қазақ халқының 1000 әні» (1925) жинағына енген, өлеңдері «Қазақ поэзиясының антологиясы» (1992) жинағында жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Вэйфан** – Қытай Халық Республикасы, Шаньдун провинциясының орталық бөлігіндегі қалалық аймақ.

[1]

2005 жылы жүргізілген санақ бойынша халық саны 8 млн 520 мың адамды құрайды. Жер аумағы – 15,8 мың км. 

Вэйфан қалалық аймағы Дуньин, Цзыбо және Линьи, және Жичжао қалалық аймақтарымен шектеседі. Циндао – Цзинань теміржол торабындағы транспорттық сауда орталығы. Weichai фабрикасы мен машина компаниясының, батпырауықтың отаны болып саналады. 

Қалалық аймақ 4 ауданнан, 6 қалалық уезден және 2 уезден тұрады. 
Қалада Вэйфан техникалық университеті және әуежай бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**А-Корунья** ( ресми галис. A Coruña, ресми емес исп. *La Coruña*) — Испания мемлекетінің солтүстік-батысында орналасқан қала, шипажай және кемежай. Галисия автономиялық бірлестігінің құрамына енетін Ла-Корунья провинциясының әкімшілік орталығы. Ла-Корунья қаласы тұрғындарының саны 2009 жылғы санақ бойынша 246 056 адамды құраған.

Географиясы
-----------

Ла-Корунья қаласы Атлант мұхиты жағалауын бойлай созылып жатыр.

Тарихы
------

ІІ ғасырда Ла-Корунья мүйісінде римдіктер шамшырақ тұрғызады,бүгінгі таңдағы Геркулес мұнарасы.991 жылы Сантьяго-де-Компостелаға бара жатқан қажылар келгеннен соң мұнда кемежай пайда болады.XIII ғасырда патша Альфонсо IX-дың тапсырмасы бойынша кемежайдың айналасындағы елді мекен қайта салынып,*Круния* деген атау алады.1588 жылы Ла-Корунья портынан "Жеңімпаз армада" деп аталатын соғыс кемелерінің үлкен құрамасы шығады,осы құраманың жеңілісінен кейін қала теңіз қарақшысы Френсис Дрейктің шабуылына тап болады.
XVI—XVII ғасырларда Ла-Корунья "Жаңа дүние" деген атпен испан саудасының маңызды орталығына айналады.1809 жылы қаланы Напалеонның әскері жаулап алады.Содан ағылшын генералы Джон Мурдың жасағы қаланы француз әскерінен босатып алады.

Экономикасы
-----------

Бүгінгі таңда Ла-Корунья қаласы Галисия ауданындағы ең бай алқап.Қаланың кемежайы,мұнай өңдеу өнеркәсібі,алюминий өнеркәсібі,кеме жасау өнеркәсібі,азық-түлік және тоқыма өнеркәсібі жылдан-жылға дами түсуде.Қару-жарақ өндірісі мен балық аулау кәсібі қаланың маңыздылығын одан әрі көтеруде.

Қаланың назар аударарлық орындары
---------------------------------

* Геркулес мұнарасы Ла-Корунья мүйісінің батысында орналасқан
* Көне қаланың орталық алаңы Мария-Пита алаңы болып саналады
* Риас-Альтас шипажайы көптеген тамаша қонақүйлері бар және құмды жағажайлы Галисияның атлантикалық жағалауы болып саналады
* Қаланың көз тартарлық жерлерінің бірі - Санта-Барбара және Санто-Доминго монастырлары
* Сан-Карлос бақшасында Ла-Корунья қаласын француздардан құтқарушы ағылшын генералы Джон Мур жерленген
* Сан-Антон сарайы

* Ла-Корунья ратушасыЛа-Корунья ратушасы
* Геркулес мұнарасыГеркулес мұнарасы
* Генерал Джон Мурдың бейітіГенерал Джон Мурдың бейіті

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми беті
* Муниципалдық кеңес
**Би музыкасы** — биге арналған музыка.

Би музыкасының тарихы алғашқы қауымдық кезеңдерден басталады. Ол кезде ән, би және оны демейтін дыбыстық сүйемел синкретті өнер ретінде біртұтас өмір сүрді. Сол көне дәуірлерде-ақ би музыкасы халықтық және кәсіби (*сарай музыкасы, салтанатқа арналған, театрландырылған, храмдық*) болып бөлінген. Орта ғасырларда би музыкасына діни көзқарасқа байланысты тыйым салынды. Алайда ол халық арасында да, ақсүйектер қауымында да сақталып қала берді. Қайта өрлеу дәуірінде би музыкасы да өркендеді. Тарихи даму барысында би музыкасы басқа музыкалық жанрларға ықпал етумен қатар өзі де олардың жетістіктерінің әсерімен жетіліп отырды. Қазіргі кезде би музыкасы, әсіресе, көпшілік биге арналған эстрадалық әндер музыка өнерінің халық арасында ең кең таралған түрі болып табылады.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Іңкәрдария** – Сырдария алабындағы құрғақ өзек.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Сырдария ауданы жерінде орналасқан.

Сипаты
------

Солтүстік Қызылқұмның оңтүстігіндегі Ескі Жаңадария каналының оң жағынан айрылады. Ұзындығы 138 км.
Ол екі телімге бөлінеді: біріншісі – сағасынан бастап 71 км-ге дейін, ені 20 – 30 м, тереңдігі 0,7 – 1 м; екіншісі – 71 км-ден 138 км-ге дейін, ені 40 м-ден 20 м-ге дейін, тереңдігі 2 м-дей. Өзек төмен қарай біртебірте жайпауыттанып жоғалады. Өзектің бас жағы мен Сырдария өзенінің арнасында ауқымды кеңістікті лай басып қалған. Сол себепті бұл екеуінің арасында байланыс жоқ. Қызылқұм қойнауын мекен еткен тұрғындар 1908 – 16 жылдары аралығында Іңкәрдария аңғарында егін егумен айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Би фестивальдары** – мың бұралып билегенді ұнататындардың мерекесі. Би фестивальдарының көбі би өнерінің қыр-сырын ашуды мақсат етеді. Би фестивальдары адамдарға жағымды әсер сыйлап, өмірге деген құлшынысын арттырады,адам денесінің әдемілігін, мүмкіндігін терең түсінуіне жағдай жасайды. Бұлардың біразы ашық аспан астында, далада өтеді. Франциядағы «Екі жасар арыстан биі» фестивалінде, Шри Ланкадағы жыл сайынғы би фестивальдарында бишілер көшелерді аралап, би парадын ұйымдастырады. Азия, Тынық мұхит елдерінің біріккен фестивалі, Ванкувер халықаралық би фестивалі, Жаңа Зеландия танго фестивалі, Рилдэнс, Грек провансалдарының фольклорлық би фестивалі, Окленд би фестивалі, Аотеароа хип-хоп саммиті, Латын Америка жыл сайынғы сальса билерінің сайысы сияқты көптеген танымал би фестивальдары бар. Классикалық үнді билері салт-дәстүрге негізделгендіктен, ғибадатханалар мен тығыз байланысты. Үндістандағы би фестивальдары рухани жаңғыру мақсатында, ата-баба дәстүрін ұмытпау үшін өткізіледі. Қазіргі заманда бұл фестивальдар үнді мәдениетінің ажырамас бөлігі саналады.

Дереккөздер
-----------

ФЕСТИВАЛЬДАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-455-4
**Ахмет Тиекбайұлы**  (1895, Қытай, Алтай аймағы, Жеменейауд. — 1953 сонда) — Қытай қазақтары ұлт-азаттық қозғалысының қаһарманы. Руы — Керей. Әкесі ауқатты адам болған. 1940 жылдары Өр Алтай елін (Бурылтоғай ауд.) Гоминдан әкімшілігінің әсіре отаршыл езгісіне қарсы көтеруге белсене қатысты, партизан жасағын жасақтады. 1944 ж. Оспан батыр бастаған Алтай халқының ұлт-азаттық қозғалысы күшейген кезде А.Т-ның жасағы Шэн Шисай әскеріне Манас, Сауан-Қобық арқылы өтетін тас жол бойында үлкен тосқауыл ұйымдастырды. 1945 ж. Жеменей ауданының гоминданшылардан азат ету соғыстарында айрықша ерлік көрсетті. Ол ел азаттығы жолындағы жанкешті күресін 1949 жылға дейін жүргізіп келді. Өмірінің соңғы жылдары аудан әкімшілігінде басшы қызмет атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Ақсақ Ахмет Герей** (қырымтат. *Topal Ahmed Geray*; 1519 жылы қайтыс болды) — Қырым қалғайы (1515—1519), Қырым ханы I Меңлі Герейдің ұлы, I Мехмет Герей ханның бауыры.

Өмірбаяны
---------

Ахмет Герей әкесі Қырым ханы І Меңлі Герейдің көптеген әскери жорықтарына қатысты.

1512 жылы Ахмет Герей бауыры Бұрнашпен бірге әкесі Меңлі Герейдің нұсқауымен орыс жеріне жорық жасады. Олар Одоев пен Белевтің маңайын тонап, қиратты. Мырза Даниил Васильевич Щени-Патрикеевтің басқаруымен орыс әскерінің жақындауымен Қырым ханзадалары қашып кетті. Сол жылы маусымда Ахмет Герей Рязан жеріне шабуыл жасамақ болды, бірақ оған тойтарыс бергеннен кейін шегінді. Мәскеу воеводалары оны Тихая Сосна өзеніне дейін қуды.

1515 жылы сәуірде әкесі Меңлі Герей хан қайтыс болғаннан кейін және оның ағасы I Мехмет Герей билікке келген соң Ахмет Герей қалғай сұлтан - тақ мұрагері болып жарияланды. Осыдан кейін ол өзіне Русте пана дайындау үшін Мәскеудің Ұлы кінәзі III Василий Ивановичтен қолдау күтті. Ахмет Герей әкесінен Очаковты (Ақшақұм) үлесті меншікті иелік етіп алып, сол жерден оңтүстік поляк және литва жерлеріне шабуыл жасады, III Василийден Киевті өзі үшін жаулап алуға көмектесуін сұрады. 1516 жылы Мәскеудің Ұлы кінәзі III Василий оған Руске келсе, Қасымды табыстауға уәде берді.

1516 жылы І Мехмет Герей өзінің інісі Ахмет Герей қалғаймен кездесті. Хан қалғайдың Очаковтан кетуін, поляк королі Сигизмундпен татуласып, ұлы Жүсіпті кепілдікке жіберуін талап етті. Алайда Ахмет Герей бас тартып, Қырымнан Очаковқа кетіп қалды. Көп ұзамай ағайындылар тағы кездесіп, татуласты. Бірақ бірнеше айдан кейін Ахмет Герей Днепрден өтіп, Очаковқа қашты.

1519 жылдың басында Ақсақ Ахмет Герей қалғай Сәлім Явуз сұлтаннан I Мехмет Герей ханға қарсы күресте әскери көмек сұрап, үлкен ұлы Геммет Герейді Ыстанбұлға кепілдікке жіберді.

1519 жылы наурызда Мехмет Герей хан екі ұлы Баһадүр мен Алып Герейлерді әскермен жіберіп, Ахметті талқандауға бұйрық берді. Баһадүр Герей Орқапыда тұрып, Қырымға баратын жолды жапты. Алып Герей бүлікшіні даладан тапты. Ахмет Герейді немере інісі Алып Герей өлтірді. I Мехмет Герей хан өзінің үлкен ұлы Баһадүр Герейді (1519-1523) қалғай етіп тағайындады.

Әдебиет
-------

* *Олекса Гайворонский*. Екі құрлық билеушілері. — Т. 1. — Киев—Бақшасарай, 2007. — Б. 124—128. — ISBN 978-966-96917-1-2.
Гүлнар Мұстақымқызы Ықсанова
**Гүлнар Мұстақымқызы Ықсанова** (24.04.1958 жыл, Түркістан облысы, Жетісай) - мемлекеттік қайраткер. Қазақ.

Әкесі - Мұстақым Біләлұлы Ықсанов (1926-1991), Қазақстан Компартиясы Қызылорда, Жамбыл, Орал облыстық комитеттерінің бірінші хатшысы, ҚазКСР Министрлер кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан Компартиясы ОК хатшысы болып жұмыс істеген.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1980), саяси экономия оқытушысы. Экономика ғылымдарының кандидаты.

1980 жылдан - Орал педагогикалық институтының оқытушысы, С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аспиранты, машықтанушысы, ассистенті. 1989 жылдан - Қазақ ауылшаруашылық институтының аға оқытушысы. 1994 жылдан - «Таң» телерадиокомпаниясының вице-президенті. 1994 жылдан - «Қазақстанның теледидары мен радиосы» республикалық корпорациясының вице-президенті. 1995 жылдан - «Таң» телерадиокомпаниясының телевидениесінің директоры.
1996 жылдан - Мемлекетаралық «Мир» телерадиокомпаниясының Қазақстан мен Орталық Азиядағы аймақтық
штаб-пәтерінің референті. 1996 жылдан - «Хабар»
агенттігі» ЖАҚ референті, вице-президенті. 2001 жылдан - «Хабар» агенттігі» ЖАҚ бас директоры. 2003 жылдан - «Хабар» агенттігі» АҚ Директорлар кеңесі төрағасының кеңесшісі, «Хабар» агенттігі» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.

2006 жылдан бері - «Хабар» агенттігі» АҚ бас директоры.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Мақсұтбек Шахмарданұлы Есенов, «Қазфосфат» ЖШС басқармасының төрағасы.
Ұлы -Тайыржан (1987 жылы туған).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Константин Петрович Студенцов**(23.09.1906 жылы туған, Татар АКСР, Кокряти селосы) - қазақстандық мал дәрігері, мал дәрігерлік ғылымының докторы (1961). Қаз АКСР -нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961), 1944 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Студенцов Қазан мал дәрігерлік институтын (1930) бітірген. Ол бұрынғы Петропавл, Павлодар, Семей округтарында (1931 - 33) - эпизоотологиялық отрядтың бастығы, диагностикалық лаборатория меңгерушісі, 1933 жылдан Қазақтың мал дәрігерлік ғылыми - зерттеу институтында директордың ғылым жөніндегі орынбасары және ұзақ жылдар лаборатория меңгерушісі (1975 жылға дейні) болды. Қазақстанда жылқының маңқасын, ірі қараның қарасан, алаөкпе індеттерін, бруцеллез ауруын зерттеді және осы ауруды зерттейтін Қазақстандағы 7 мал дәрігерлік ғылыми - зерттеу стансиалары мен Солтүстік мал дәрігерлік ғылыми - зерттеу институтының жұмыстарына басшылық етті. 1975 жылдан дербес зейнеткер.

Еңбектері
---------

150 - ге жуық ғылыми еңбек жариялады.

Сыйлықтары
----------

Ол "Құрмет белігісі" орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 429 бет
**Персефона** – ежелгі грек мифологиясында құнарлық пен жер асты құдайы. Деметра мен Зевстің қызы, Аидтың әйелі. Рим халқында – Прозерпина.

Аты мен тарихы
--------------

Тағы диалект аттары да бар. Мысалы, Персефонея, Ферсефонея, Ферсефона, кейде Феррефатта. Персефона тағы Кора.

Микен жазбаларында, мүмкін pe-ra-si-ja Перасия, немесе pe-re-swa Персва құдайы.

Микен эпохасында Персефонаға табынушылық Пилос қаласында болған. Персефона есімін грек тілі шықсақ, табынушылығы гректердің Балкан түбегін жаулап алунан бұрын таралған, ежелгі тұрғылықты құдай деп санау керек болады. Грек жаулап алушылардың тұрғылықты табынушылық Кора құдайымен байланыстырылған, өздерінің табынушылығы бар.

Кора құнарлыұтың құдайы және мүмкін Деметрамен салыстырылды. Грек дінінің арғы дамуы Персефонаны деметраның қызына айналдырды, бірақ екеуінің бірлілігі бүкіл ежелгі грек тарихында болады. 

Деметра мен Зевстің қызы, ол анасы мен нимфалармен жегізілінді. Ол үлкен болған кезде оған Аполлон құдаласты. Миф бойынша, онымен бірге Афина мен Артемиданың қыздар бірге өскен. Кораның гүлі деп нәркесті айтады.

Персефонаны алып қашқан Аид, оның күйеуі. Алып қашқан жердің бірнеше нұсқасы болған. Ең танымалысы, Перг өзенінің жанында көгалда. Сиракуздас оған Киана бұлағы арналған.

Дереккөздер
-----------
**Ахмет Ишан Оразайұлы** (1861,Сырдария ауданы «Зіңкетер» елді мекені – 1926, Сіңіртек, Сарысу өзенінің бойы) – ағартушы, ишан, тәуіп.

Шыққан тегі Орта жүз - Найман - Ақтас - Тіней.

Әкесі Оразай ишаннан (1807 – 98) сауатын ашып, кейін Бұхарадағы діни медреседе оқыған. Сарысу, Телікөл бойын жайлаған Бағаналы елінде мешіт пен мектеп ұстады. 1881 – 83 жылы екі рет Меккеге қажылық сапармен барып келді. Білімдарлығы мен ақыл-парасаты, әділдігімен Ақмола, Торғай, Жезқазған дуандарына аты мәлім болды.

Ахмет Ишан ескіше оқудың кемшіліктерін ескере отырып, өз үйінің жанынан пәндік білім беретін мектеп ашып, оған жаңаша оқыған И. Сайфуддиновты мұғалім еткен Ахмет Байтұрсынұлы, М. Дулатовпен хабарласып, «Қазақ» газетін шығаруға қаражат жағынан қолдау көрсеткен. Газет бетінде қазақ балаларының оқулығына бәйге жариялап, отырықшы өмірдің артықшылығы туралы мақалалар жазған («Қазақ» 6, 1913). Саяси-қоғамдық, әлеуметтік істерге де белсене араласты. 1916 жылы патша өкіметінің 25 маусым жарлығына қарсы Бағаналы елі көтерілгенде, сол көтеріліс басшыларының біріне айналып, төбе би болып сайланды. Тоғыз болыс Бағаналы елінің отырықшылыққа көшуіне бас болып, Сарысу өзенінен бес-алты шақырым жерден Сіңіртек бойына канал қаздырып («Ишан арығы»), егін салдырды. Ахмет институтының тәуіп ретінде де аты шыққан. Сыр елінде шешек ауруына қарсы алғаш рет егу жұмысын жолға қойып, балалар өліміне ара тұрды. 1922 – 23 жылы Телікөл, Сарысу бойын жайлаған тырысқақ (оба) ауруына қарсы күресте қызы Бибісара екеуі мыңдаған кісінің өмірін сақтап қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
3. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Гүлнар Сүлейменқызы Сейтмағанбетова**

1955 жылы 2 қаңтарда Гурьев облысы Маңғыстау ауданының Тұщықұдық ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Сейтмағамбетов Сулеймен, марқұм, ферма басқарушысы, «Тұщықұдық» кеңшарының бухгалтері болып жұмыс істеген. Анасы - Сейтмағамбетова Бәтер, марқұм, үй шаруасымен айналысқан.

Қазақ химия-технология институтын (1976) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1988); Мәскеу Жоғары партия мектебін (2003) саясаттанушы мамандығы бойынша; Орталық Азия университетін (2003) заңгер мамандығы бойынша бітірген.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан).

1976 жылдан - Гурьев облысының Маңғыстау ауданындағы «Тұщықұдық» кеңшарының шебері. 1981 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Маңғыстау аудандық комитетінің екінші, бірінші хатшысы. 1983 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Манғышлақ облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1985 жылдан -Маңғыстау облысы Бейнеу аудандық партия комитетінің хатшысы. 1988 жылдан - КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы. 1990 жылдан - Маңғыстау облыстық партия комитетінің жауапты ұйымдастырушысы.
1991 жылдан - Маңғыстау аумақтық мемлекеттік мүлік жөніндегі комитетінің жекешелендіру жөніндегі бюро директорының орынбасары, бас инженер.

ЕурАзЭҚ Парламентаралық ассамблеясының әлеуметтік саясат бойынша тұрақты комиссиясының мүшесі; аймақтық ынтымақтастық аясындағы АИТВ және ЖИТС-тың таралуына қарсы шараларды заңнамалық қамтамасыз ету саласында АИТВ мәселесі жөніндегі Орталық-Азиаттық парламентаралық Жұмысшы тобының мүшесі; ҚР Үкіметі жанындағы Ұлттық денсаулық сақтау жөніндегі үйлестіру кеңесінің мүшесі; ҚР Денсаулық сақтау министрлігі коллегиясының мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2008); «Парасат» орденімен (2016); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына
10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.

Ұлы - Нұржан (1996 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Гүлнұр Бүркітбаева** (6. 6.1981 жылы, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы) - тележурналист. .

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін (2002), Қызылорда Гуманитарлық университетін бітірген (2004).

Қызметі
-------

Еңбек жолын 2003 жылы "Құқықтық Қазақстан" газетінің Қызылорда облысы бойынша меншікті тілшілігінен бастап, 2004-2005 жылдары облыстық "Кімге Не?" газетінің тілшісі, бас редакторы, 2006-2007 жылдары "Қызылорда" қоғамдық телерадиокомпаниясының редакторы. Облыс және қала көрермендеріне танымал "Жедел жәрдем" проблемалық хабарының авторы және "Аптаның алты ауызы" ақпараттық-сараптамалық бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі. 

2008 жылы республикалық "Рахат" телеарнасының Қызылорда облысы бойынша тілшісі.

Марапаттары
-----------

  

Халықаралық "Шабыт" VI шығармашылық жастар фестивалінің лауреаты (2003), облыстық имандылық бәйгесінің (2005), республикалық "Қызыл Ай" қоғамының бәйгесінің жеңімпазы (2005), Қызылорда облысының "Ең жас журналисі" номинациясының (2009), "Қызылорда қаласына-190 жыл" мерекелік төсбелгісінің иегері (2009).

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Ахмет Кендірбекұлы** - 1956 жылы 25 қарашада Алматы облысы, Алакөл ауданы, Бұлақты ауылында дүниеге келген. Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін 1977 жылы бітірген. Алакөл ауданындағы Көктұма орта мектебінде мұғалім, директордың оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары, 1981—1985 жылдары мектеп директоры болып қызмет атқарған. 1990 жылға дейін Алакөл аудандық «Жаңа өмір» газеті редакторының орынбасары, аудандық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы, 1992—1997 жылдары Алакөл ауданы әкімінің орынбасары, 1999 жылға дейін Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасында редактор, Қазақ мемлекеттік ақпарат институтында аға редактор. 1999 жылдан бастап Алматы облысы әкімінің аппаратына бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. Алматы облысы әкімдіғінің мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бастығы. Қазір Алматы облысы әкімдігінің Тіл басқармасының бастығы.

Өлеңдері басылымдарда жиі жарияланады. Ойтұмар («Талдықорған», 1991); Көкпар («Жазушы», 1996); Зер («Арыс», 2003), «Жылдар сөйлейді» атты жыр кітаптары бар. Сондай-ақ республикалық баспалардан «Аққулы айдын», «Армысың, ата тарих — Аңырақай» және «Жетісу жауқазындары» кітаптарын құрастырып шығарған. Ақынның сөздеріне жиырма шақты ән жазылған.

«Халық батырлары» жылының лауреаты. Қазақстан Журналистер одағының Құрмет Грамотасымен, «Тәуелсіздіктің он жылдығы», «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен, Қазақстан Республикасы Құрмет грамотасымен (2009) марапатталған. Алматы облысы, Алакөл ауданының Құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гүлнар Бәкенова** – (1967. Алматы қаласы) — Филология ғылымдарының кандидаты (1995),журналист, ғалым, отандық тележурналистика саласын зерттеуші.

ҚазМУ-ді бітірген (1989). ҚазМУ-дің аспиранты, тележурналистика кафедрасының оқытушысы. 

Қазір Қазақстан ұлттық арнасында стилист-редактор. «Телевизионная спе-цифика» деп аталатын оқу құралының (1997) авторы. 

Басылым беттерінде отандық тележурналистиканың проблемалары жайлы ғылыми-зерттеу материалдарымен танымал. 

доцент (1999), (диссертациясының тақырыбы «К проблеме свободы слова и плюрализма (на примере Республиканского казахстанского телевидения)» (1995).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Сент-Андре́-сюр-Вьё-Жон** (фр. Saint-André-sur-Vieux-Jonc) — Рона - Альпы аймағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті — Эн. Перонна кантонының құрамына кіреді. Коммуна аймағы — Бурк-ан-Брес. Коммунаның INSEE коды — 01336.

Географиясы
-----------

Коммуна Париждің оңтүстік-шығысынан 370 км, Лионның солтүстік-батысынан 55 км,т Бурк-ан-Брестің оңтүстік-батысынан 9 км қашықтықта орналасқан. Оның аумағынан Вье-Жон өзені ағып өтеді, оған қоса, көптеген көлдер бар.

Климаты
-------

Климаты жартылай континентті, жазда жылы, қыста суық. Жаңбыр тек жаз айларында жауады.

Халық қоныстануы
----------------

2010 жылы коммунада 1079 адам тұрған. Халық тығыздығы - 44,5 адам./км².

Басқарушылары
-------------

1995 - 2001 жылдар аралығында Пьер Фавье мэр басқарған. 2001 - 2020 жылдар аралығында Бернар Киве басқарады.

Экономикасы
-----------

```
2010 жылы 697 адам еңбекке қабілетті болған. 547 адам белсенді, 150 адам белсенсіз болған. 547 адамның 496 адамы жұмыс істеген, 150 белсенсіз адам ішінде 52 адам студент және оқушылар, 72 адам зейнеткер, 26 адам басқа себептерге байланысты жұмыс істемеген. 
```

Сілтемелер
----------

* На Викискладе есть медиафайлы по теме Сент-Андре-сюр-Вьё-Жон
* Сент-Андре-сюр-Вьё-Жон (фр.). Национальный институт статистики и экономических исследований Франции
* Сент-Андре-сюр-Вьё-Жон (фр.). cassini.ehess.fr
**Константин Майбогов** - (1909-1997)2 қазанда бұрынғы Астрахань губерниясының Бирючья Коса селосында туған. Мәскеудің К.Либкнехт атындағы мемлекеттік институтының тарих пәнінің мүғалімі, қалалық партия комитетінің лекторы болды. 1943 жылы Владивосток қаласына ауысты. Өлкелік радио комитетінде қызмет істеді.Приморье өлкелік кітап баласының бас редакторы болды.

1946 жылдан үлкен эпикалық шығарма — «Черный камень» романын жазып, оның екі бөлімін 1952—1953 жылдары Приморье өлкелік баспасында шығарды. 1956 және 1968 жылдары роман қайталан басталды. 1962 жыл «Таежные великаны» романы жарық көрді.

«1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы еңбектен ерлігі үшін», В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толу құрметіне, «1941 — 1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің XX жылдығы» және «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Черный камень. Роман. I часть. В. «Приморье», 1952;
* Черный камень. Роман. ІІ часть. В. «Приморье», 1953;
* Таежные великаны. Роман. В. «Приморье», 1962.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**А. Жұбанов көшесі**. А.Жұбанов көшесі А. Пушкин көшесінен басталып, Жәнібек тархан, А.Иманов, Кенесары көшелері мен Абай даңғылын қиып өтеді. Ұзындығы - 1927,6 м.

Ахмет Жұбанов (1906-1968) - ғалым, композитор, дирижер, Қазақстанның халық әртісі, академик, профессор. 1929-32 жылдары Ленинград музыка техникумында скрипка, Ленинград консер- ваториясында гобой сыныбы бойынша дәріс алады. 1934 жылы домбырашылар ансамблі негізінде Қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрін ұйымдастырады. 1935-45 жылдары Қазақ филармониясының көркемдік жетекшісі әрі дирижері болады. «Қозы Көрпеш - Баян сұлу», «Исатай - Махамбет» пьесаларының, «Амангелді» фильмінің музыкасын жазған. А.Жүбанов - қазақ халқының қазіргі заманғы кәсіби музыкасының негізін қалаган аға буын композиторлардың бірі.

Бұл көшеде Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Әулие Рул мұнарасынан Сент-Андрустың көрінісі
**Сент-Андрус** (ағылш. *St Andrews*, аударғанда — Киелі Андрейдің қаласы, шотл. *Cill Rìmhinn*, скотс. *Saunt Aundraes*) — Шотландияның Файф облысындағы ескі қала. Елдің шығысындағы Солтүстік теңіздің жағалауында орналасқан. Дәстүр бойынша әлемдегі гольф орталықтарының бірі.

Тарихы
------

Аңыз бойынша грек монахы Регулға періште келіп, апостол Андрейдің қалдықтарын қиыр шетке алып кетуін сұрады. Оның кемесі ауылдың жағалауында тоқтады, кейінірек ол Әулие Андрейдің құрметіне аталып кетті. Сол жерде Регулдың бастауымен шіркеу салынды. Апостол Андрей Шотландияның қамқоршысы ретінде мойындалды. 

906 жылдан бастап XVIII ғасырға дейін Сан-Андрус Шотландияның шіркеулі астанасы атанды.

Қала тағы да 1413 жылы салынған Шотландиядағы ең ескі және Британиядағы ескі университеттердің ішінде үшінші орын алатын университет орналасқан.

Университет
-----------

Шотландиядағы ең ескі Сент-Андрус университеті 1413 жылы салынып, XVI ғасырдың ортасында үш колледжі болды: Әулие Сальватора (1450), Әулие Леонарда (1511) және Әулие Мария (1538).

Гольф
-----

Әулие Андрус гольфтің отаны деген атаққа үміткер, мұнда Солтүстік теңіз жағалауындағы ең көне гольф алаңдары бар. Гольф-алаңның негізгі атауы *St. Andrew’s Old Course*. Осы алаңда ойнау үшін мұнда көрнекті ойыншылар келеді. Жақында жаңа *Course* пайда болды - қатарынан сегізінші. Осы алаңда ойнау үшін, жарыстардың біріне қатысу керек. Жыл сайын осында ірі турнирлер өткізіледі және бұл турнирлерге Майкл Дуглас пен Кэтрин Зета-Джонс жиі келеді.

Кафедралдық собордың қирандылары

Қаланың көрікті жерлері
-----------------------

* Әулие Андрей соборының қирандылары
* Әулие Рулдың мұнарасы
* Әулие Андрейдің сарайы
* Киелі Үштіктің приход шіркеуі
* Доминикандық капелла
* Сент-Андрус университетінің ғимараты

Сілтеме
-------

* Сент-Андрюстың туристикалық сайты Мұрағатталған 15 қазанның 2017 жылы.
Баранов суреті
**Константин Яковлевич Баранов** (3.6.1910, Ресей, Нижегород губерниясы Большое Козино селосы — 15.10.1985, Алматы) — суретші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1971).

Өмірбаяны
---------

1927 — 1930 жылдары Иркутск қаласындағы И. Л.Копыловтың шеберханасында оқыған. 1931 жылы Новосибирск қаласында жұмыс істеп, сол кездегі Сібірдің алдыңғы қатарлы суретші-графиктерінің тобында болған. 1941—1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1948—1956 жылы Қазақ мемлекеттік баспасының бас суретшісі, Қазақстан Суретшілер Одағыныңтөрағасы қызметтерін атқарған. Станоктік және кітап графикасында линогравюра, литография техникасымен, акварель және гуашьпен жұмыс істеген. Жоғары техникалық шеберлікті талап ететін, айқындығымен, әдемілігімен, суреткерлік тілінің үнемділігімен, метафоралығымен ерекшеленетін линогравюра саласында табысты еңбек еткен.

Еңбектері
---------

Қазақстан графикасының дамуына айтарлықтай үлес қосты. "Қарағанды" (1963), "Балқаш пен Арал балықшылары" (1966), "Алматының 
алмасы" (1970) сияқты линогравюралық, "Жамбылдың портреті", "Абайдың портреті" (екеуі де 1970), "Болат балқытушылар" (1979) атты автолитогравюралық жұмыстары кең танымал. Б.М. Ошаровтың "Солтүстік ертегілері" (1934), "Қазақтың халық ертегілері" (1950), "Қазақ және ұйғыр ертегілері" (1951), "Қазақ эпосы" (1956), А. Ахметовтың "Халықбек" (1958), М. Зверевтің "Достық" (1960) т.б. кітаптарды безендірген. 

Ол «Абай» сувенир қорабының сызбасын (1954; гуашь, 20 х 38), «Ғибрат» атты Абайдың прозасына илл. (1971; авто литография, 40 х 28,5), «А. Құнанбаевтың портреті» (1973; авто литография, 40 х 28, 5), «Халық өмірі көрінісіндегі Абай портреті» (1981; авто литография, Қазақстан Республикасының Орталық және Қазақстан Республикасының Мемлекеттік өнер музейлері меншігіңде) еңбектерін жазды. Барановтың үздік жұмыстарының бірі - портретте Абай өз шығармалары сюжеттері негізінде салынған суреттер мен илл. арасында қолына кітап ұстаған ойлы қалпында бейнеленген (1981). Литография техникасының жұмсақтығы ақынның бет пішінін, киімінің өңін, кең даланың кәусар суретін дәл көрсетуге мүмкіңдік берген.1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Константин Михайлович Сергеев** (1910 жылы 20 ақпанда (5 наурыз) Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1992 жылы 1 сәуірде дүниеден өткен) – орыс және совет балет солисті, балетмейстер және ұстаз[1].

1957 жылы КСРО-ның халық әртісі атағына, 1946, 1947, 1949, 1951 жылдары Сталин сыйлығы атағына ие болған. 1991 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алған. 

Ленинград хореография училищесінің кешкі курсында оқыған. Студент кезінде И.Ф. Кшесин тобыда билеп бастаған. Училищесін бітіргеннен кейін 1930 жылы С.М. Киров атындағы ЛАТОБ-қа қабылданады. 

1946 жылдан бастап балетмейстер болып жұмыс істейді. 1951-1955 және 1960-1970 жылдары Киров атындағы ЛАТОБ-та бас балетмейстер болады.

Ұстаздық шығармашылығын 1930 жылдан бастайды, ал 1973 жылдан бастап Ленинград хореография училищесінде классикалық би мен актер өнерінен сабақ береді. Сонымен қатар Константин Сергеев шетелде де жұмыс істеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сувенир алтын кен орны** - Павлодар облысы Баянауыл ауданының орталығынан солтүстік-батысқа қарай 40 км жерде орналасқан. 1967 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен қоры соңғы ордовиктің жанартаутекті (порфирит, афирлі лава, туфтар) және шөгінді (туфты құмтас, алевролит, яшма) тау жыныстарында орналасқан. Онда риолит-дацитті, базальтты, микродиоритті, плагиогранитті порфирлер және субинтрузивті түзілімдер кең тараған. Құрылым жағынан Сувенир алтын кен орны көмейі эксплозивті брекчиялармен толған вулканды күмбез.

Жатыс сипаты
------------

Үш кен шоғыры анықталған; солтүстік-шығыс бағыт (құлау бағыты 50-70°) оңтүстік-шығыс (созылу қашықтығы 250 м, құлау бағыты 155 м, қалыңдығы 0,2-36,5 м). Сувенир алтын кенінің текстурасы шомбал, брекчиялы, жолақты, желі-сеппелі болып келеді.

Құрамы
------

Кентастардағы қорғасынның орташа мөлшері 1,14%, мырыш 6,92%, мыс 3,48%, барит 3,45%. Кен орнындағы "темірқалпақ" деп аталатын құрамында алтын (5,7 г/т) және күміс (72,5 г/т) бар белдем толығымен карьерленген. Қоспалары: күміс, кадмий, индий, селен, теллур, т.б.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 8 том
**Филогенетикалық түр түзілу** кезінде бастапқы түр даралары тұтас бірнеше ұрпақ бойы бүтіндей өзгере отырып, жаңа түрге айналады. Жаңа түр морфологиялық ерекшеліктеріне қарай оңай ажыратылады. Жылқы тұқымдасындағы түрдің түзілу тарихы осы жағдайды түсіндіретін мысал бола алады. В.Ковалевский жылқының шығу тарихын мысал ете отырып, палеонтологияға тарихи әдіс енгізді. Ол жылқылардың қазба формаларына филогенездік талдау жасап, жылқы тобының тарихи дамуы ортаның өзгеруіне тығыз байланысты екенін ділелдеген. Бастапқы формадан осы заманғы түрлерге дейінгі аралықты қамтитын бұл тарихи даму әрекеті үштік кезеңінен бастап 60млн. жылға жуық созылды. Соның нәтижесінде жылқының қазіргі түрлері пайда болды.

Эфолюция нәтижелері өзара байланысты мына төмендегі үш жағдайдың қалыптасуына себеп болды. 1.Органикалық дүниедегі мақсатқа сәйкестілі,яғни бұл ағзадағы барлық мүшелердің бір-біріне үйлесімділігі мен өзара байланыстылығы және олардың құрылысы мен қызметінің тіршілік ортасына бейімділігі. Тіршілік жағдайлары өзгерсе бейімділік белгілері де өзгереді. Бұл-табиғи сұрыпталудың нәтижесі. Табиғатта ағзалардың бейімделушілігі салыстырмалы сипатта болады.

2.Эволюция әрекетінде тірі ағзалар құрылысының біртіндеп күрделеніп, жоғары сатыға көтерілуі іске асырылады.

3.Дивергенция , тіршілік үшін күрес және табиғи сұрыпталу алуан түрлі орта жағдайларына бейімделген орасан көп ағза түрлерін жарыққа шығарады, яғни сан алуандық қалыптасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қасымбаева Т."Тіршіліктану",10-11,2003,203 б,ISBN 9965-16-200-X


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭволюция |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абиогенез (Өмірдің пайда болуы) • Адаптация • Микроэволюция • Макроэволюция • Конвергенция • Дивергенция • Байқалған ең ежелгі тіршілік формалары • Панспермия • Гомология • Түр түзілу |
|  |
| Популяциялық генетика | 
Биологиялық әралуандылық • Гендік ағын • Мутация • Оқшаулану • Қырылу • Сұрыптау • Табиғи сұрыптау / Қолдан сұрыптау • Тұқым қуалайтын өзгергіштік / Модификациялық өзгергіштік |
|  |
| Түр түзілу жолдары | 
Аллопатриялық түр түзілу • Анагенез • Гибридтік түр түзілу • Катагенез • Кладогенез • Парапатриялық түр түзілу • Перипатриялық түр түзілу • Симпатриялық түр түзілу • Филогенетикалық түр түзілу |
|  |
| Тарихи ілімдер | 
Дарвинизм • Ламаркизм • Пангенезис • Ортогенез • Номогенез • Сальтационизм • Катастрофизм • Мутациялық теория |
|  |
| Жеке жағдайлар | 
Адам • Жылқы • Иттер • Киттер • Құстар • Өсімдіктер • Саңырауқұлақтар • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Биогеография • Жерде тіршіліктің дамуы • Жүйеленім • Полиморфизм • Химиялық эволюция |

 |
**Ұшқан ата** — қорым. XIV—XX ғасырлардың аралығында тұрғызылған кесенелер тобын құрайтын Ұшқан ата қорымы қазіргі Атырау облысы, Мұнайлы кентінің оңтүстік жағынан 20 км жерде орналасқан. Ел аузында қорым атауын өмірде болған әулие "Ұшқан ата" есімін, ағып жатқан үш бұлақты, яғни "үш аққан" және осы маңайда XVIII ғасырдағы қазақ пен қалмақ-торғауыт арасында өткен қанды шайқасқа байланысты "үш қан" деген мағынаны білдіреді деген аңыз сақталған. 

Ұшқан мекені орналасқан жер ағып жатқан бұлақ суымен ерекшеленеді, әсіресе, көктем мен күз айларында ертедегі көшпелі қазақтардың өмір сүруіне, ортағасырлық сауда-саттық жасаумен айналысқан керуен-жүкшілердің тыныс алуына аса қолайлы орын — керуен сарайда болған. Ұшқан ата қорымында бірнеше ғасырлар бойы әр алуан пошымда діни жерлеу салттарымен тұрғызылған кесенелер тобы қалыптасты. 

Кесене
Қорымның оңтүстік-батыс жағындағы Ұшқан ата зираты ертедегі дәстүр бойынша үстіңгі жақ беті топырақпен үйіліп, басына ағаш белгі қойылған. Өткен заманда осыған таяу шағын мешіт бой көтергенімен, ол кейін бұзылып қалған. Үйінділер арасында шикі кірпіштен қаланған сәулет құрылыстарының жұрнақтарын айқын байқауға болады: бұларда XVIII—XX ғасырлардағы қазақ сәулет өнеріне тән көптеген белгілер сақталған. 

Әсіресе, олардың арасында шикі кірпіштен тұрғызылған сағаналар тобы — *"үй там"*, төрт бұрышты қоршаулар — *"төртқұлақ"* және тастан қашалып, ою-өрнекпен әсемделген құлпытас пен *"қойтастар"* ерекше көз тартады. Қорымдағы кесенелерге қойылған құлпытастарды үш топқа бөліп айқындауға болады: шағын қобдиша түрінде текше тастан қашалып, сәнді өрнектермен безендірілген төбесі жұмырланып бітетін құлпытас XVIII ғасырдың ортасы мен XIX ғасырдың басында жасалғанын аңғартса, ұзынша тақта бетіне оюлы әсем араб жазуларына толы (қайтыс болған адамның аты мен шығу тегі жазылған), басы дөңгелене бітетін құлпытастар XIX ғасырдың ортасына қарай қойылғанын білдіреді, ал XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында бой көтерген биіктігі 3—5 м-ге жететін алып бағана іспетті құлпытастар қомақтылығымен қоса аса көрнекілігімен де ерекшеленеді. Қорымның соңғы кезеңіндегі құлпытастарды қашап жасаушы — жергілікті халық тасшылары, ағайынды Елеусін мен Елбосын Игісінұлдары. Ұшқан ата қорымындағы кесене-ескерткіштер көптігімен әрі жинақылығымен Жем мен Сағыз өзендері тобына жатады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Суванна Фума**
----------------

### Биографиясы

Суванна Фума (7. 10. 1901 ж. туған, Луангпрабанг) – Лаостың саяси және мемлекеттік қайраткері, принц. 1945 ж. отаршылдыққа қарсы Лао Иссар қозғалысына қатысты. Лаостың корольдық үкіметін бірнеше рет басқарды. (1951-54, 1956-58, 1960-62, 1963-64), 1972-73 ж. Лаостың патриоттық майданымен бейбітшілікті қалпына келтіру және ұлттық ынтымақтасу жөніндегі келісімге қол қойды (1973 ж. 21 ақпан). 1973 ж. 5 сәуірде құрылған Уақытша ұлттық бірлік үкіметін басқарды. 1975 жылдың аяқ шенінен Лаос Халық Демократиялық Республикасыпремьер- министрінің кеңесшісі. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 434-бет
**Ерітінділердің қатуы және қайнауы.** Әрбір таза заттың өзіне тән белгілі қату және қайнау температуралары болады.Суда бір затты еріткенде, бу қысымы кемиді. Соның салдарынан 1000°С ерітіндінің бетіндегі бу қысымы 101,3 кПа кем болады; оны атмосфералық қысымға жеткізу үшін, ерітіндіні 1000°С жоғары қыздыру керек. Сондықтан, ерітіндінің қайнау температурасы еріткіштікінен жоғары болады. Демек, еріген зат, ерітіндінің қату температурасын төмендетіп, қайнау температурасын жоғарлатады. Ерітінділердің қату және қайнау температураларын өлшеп, оны сан жағынан есептеген Рауль болатын. Оның экспериментальдық қорытындылары Рауль заңы деп аталады.

* 1. Қату температурасының төмендеуі, еріткіштің сол салмақ мөлшерінде еріген заттың мөлшеріне пропорционал.

2. Түрлі заттардың эквимолекулалық мөлшерлері бір еріткіштің бірдей етіп алынған мөлшерінде ерітілген болса, ол ерітінділердің қату температурасы бірдей градус санына төмендейді. Бір моль затты 1000 г еріткіште еріткендегі қату температурасының төмендеуі әрбір еріткіштің өзіне тән тұрақты шама. Оны еріткіштің криоскопиялық константасы дейді.

* Ерітіндінің қайнау температурасының көтерілуі жөнінде де Рауль осындай заңдар тапқан. Бір моль зат 1000 г еріткіште ерігендегі қайнау температурасының көтерілуін еріткіштің эбулиоскопиялық константасы дейді.

Рауль заңы былай жазылады:
Δt = K· C Мұндағы t қату температурасының төмендеуі, қайнау температурасының көтерілуі; К – криоскопиялық немесе эбулиоскопиялық константа: С - 1000 г еріткіште еріген заттың моль саны.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IТлепиева Г.Ш. Т48 Бейорганикалық химия курсы: Оқу құралы - Ақтау, Ш.Есенов атындағы КМТжИУ, 2010 ISBN 978-601-7276-25-6
**Сувойкалар**
--------------

### Ағза жайлы ақпарат

Сувойкалар ( Vorticella)- дөңгелек кірпікшелі инфузориялар отрядына жататын бір жасушалы организмдер. Сувойкалар жиырылғыш сабақшасымен бекініп тіршілік ететіндіктен, денесіндегі кірпікшелері жойылып, тек денесінің алдыңғы жағында қос спираль тәрізді кірпікшелері сақталған. Аузы үнемі ашық болады, бактериялармен қоректенеді. Жасуша ядросы ұзынша келген таға пішінді. Сувойкалар жынысты және жыныссыз жолмен көбейеді. Жыныссыз және вегетативті жолмен көбею аяқталмаған кезде, сабақтан бөлініп шыққан особьтар колония құрады. Сувойкалар тұщы суларда тіршілік етеді, әдетте су түбіндегі заттардың түбіндегі заттардың бетінде жұқа ақшылдау өңез түзеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 434-бет
**Илья Николаевич Березин** (1818-1896) - орыс ғалымы, шығыс зерттеуші, профессор. 

Петербург университетінің профессоры. Ол «Шығыс тарихшыларының кітапханасы» атты жинақ шығарып, оған Рашид ад-Дин, Мұхаммед Шайбани, Қадырғали Жалаири, Әбілғазы еңбектерінің орыс тіліндегі аудармасын енгізген. «Шығыс елдеріне саяхат» деген еңбегі, «Орысша энциклопедиялық сездігі» жарық көрген. Ғалым Алтын Орда тарихымен айналысып, Жошы ұлысы хандарының жарлықтарын зерттеген. Князь В. А. Кудашев кешіріп алған Абай қолжазбасы осы кісі арқылы Петербургтағы Орыс географиялық қоғамына келіп түскен. Ол өлеңдер авторы Абай екенін біле қоймаса да оларды жоғары бағалап, «Географиялық қоғам жазбалары» журналында бастыру мақсатымен атақты ғалымдар П. П. Семенов-Тян-Шанский мен П. М. Мелиоранскийді таныстырған. Березиннің қолында бұл қолжазбамен қатар Абайдың кадет корпусыңда оқитын інісі Халиуллаға жазған хаты, әкесі Құнанбайдың атынан жазған хаттары және ақын ауылының молдасы Ғабитханның хаттары да болған. Бүл аса құнды құжаттар қазір С.-Петербургтегі Күншығыс халықтарын зерттейтін ин-ттың кітапханасында Сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
*
Жерден көлбеу ұшыру қондырғысы
**Ұшыру қондырғысы** — әр түрлі мақсаттарға (тактикалық, стратегиялық және зениттік) пайдаланылатын ракеталарды қажетті бағытқа бағдарлауға әрі ұшыруға арналған құрылғылар мен механизмдер жиынтығы. 

Бұл қондырғы ракета түріне, басқару жүйесіне, ұшырылу ерекшелігіне (тік немесе көлбеу) байланысты әр түрлі болып жасалады. Ұшыру қондырғысы ракетаны жерден, кемеден және ұшақтан (авиациялық) ұшыратын түрлерге ажыратылады. *Жерден ұшыру қондырғысы* орнықты (шахталы түрі де осыған қосылады) және көшпелі қондырғыға топталады. Ұшыру қондырғысында әдетте өзге бөліктері орнатылатын тұғыр, бағыттауыш (кейде бірнешеу болады), бағдарлауыш механизм және ұшыру аппараты болады. Ұшақтағы ұшыру қондырғысында бағдарлау механизмі болмайды. Бағдарлау ұшақтың ұшу бағытын бұру арқылы іске асырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Илья Зиновьевич Фаликов** ─ Ресей жазушысы, прозаик, сыншы. 

1942 жылы Владивостокта дүниеге келген. Қиыршығыс университетінің филология факультетін бітірген. 

1964 жылдан бастап ақын ретінде таныла бастады. «Октябрь» және «Дружба народов» журналдарында прозалық шығармалары, «Арион», «Знамя», «Вопросы литературы» журналдарында сыни мақалалары жарияланады. КСРО халқының поэзиясын аударумен айналысады. 

1965 жылы **«Комсомольская правда»** газеті және 2001 жылы **«Вопросы литературы»** журналы Сыйлығының лауреаты болады.

Шығармалары
-----------

### Өлеңдері

* «Олень»
* «Голубиная падь»
* «Ель»
* «Клады»
* «Месяц гнезд»
* «Ком»
* «Ласточкино лето»

### Романдары

* «Белое на белом»
* «Трилистник жесткой воды»
* «Ливерпуль»
* «Полоса отчуждения»

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Пятимар ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Пятимар, Аққұс, Борық, Плантация ауылдары кіреді. Орталығы – Пятимар ауылы. Округ құрамында болған *Әлімбек* ауылы 2003 жылы таратылған.

Халқы
-----

Тұрғыны 2034 адам (2009).

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аймағында орналасқан. Орал қаласына 235 км, Жаңақала ауданынан 45 км қашықтықта орналасқан. Негізгі қатынас автокөлік. 200 км асфальтталған жол.

Шаруашылығы
-----------

Округте 144000 гектар жердің 136,0 мың гектары ауыл шаруашылық жері, соның ішінде 32 мың гектар шабындық, 104 мың гектар жер жайылым, 5982 гектар суармалы көлдіктер. 

Пятимар ауылдық округінде 64 шаруа қожалығы, 8 жеке кәсіпкер және жеке тұрғындар мал шаруашылығымен айналысады.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2034 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысының кейбір әкімшілік-аумақтық бірліктерін деректер есебінен шығару туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
4. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Бірлік •
 Жаңажол •
 Жаңақазан •
 Жаңақала •
 Көпжасар •
 Қызылоба •
 Мәстексай •
 Меңдешев •
 Пятимар 
 |

 |
**Лаутаро Хавьер Мартинес** (ис. *Lautaro Javier Martínez*; 1997 жылы 22 тамызда туған, Баия-Бланка, Аргентина) — аргентиналық футболшы, "Интернационале" клубы мен Аргентина құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2015 жылы "Расинг Авальянеда" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Футболшының нәтижелілігі өте жоғары болды да (екі маусымда Аргентина чемпионатында 48 кездесуде 22 гол соқты) еуропалық клубтардың оған деген қызығушылығы пайда болды.

2018 жылы жазда "Интернационалеге" ауысты. Трансфер құны 25 млн. еуроға бағаланды. 2019 жылы отандасы Мауро Икарди футбол төңірегіндегі жанжалға байланысты клубтан кетті де, Лаутаро негізгі құрам ойыншысы атанды. Ал команда бапкері боп Антонио Конте келген соң негізгі құрамға біржола орнықты.

### Ұлттық құрама

2017 жылы жастар арасындағы Америка кубогына қатысып, алты кездесуде алаңға шықты. 

2018 жылы 27 наурызда Испанияға қарсы жолдастық ойында Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді.

2019 жылғы Америка кубогына қатысып, төрт кездесуде екі доп соқты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* УЕФА Еуропа лигасының финалисі: 2019/20

### Жеке

* Жастар арасындағы Америка чемпионатының үздік мергені: 2017 (5 гол)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Қарашакөл** – Өлкейек алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 119 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,4 км2, ұзындығы 3,8 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 56,5 км2. Көлді бір топ (Жетікөл, Қоскөл, Дәуленкөл) шағын көлдер қоршап жатыр. Көл суы қараша айының 2-жартысында қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауында қамыс, құрақ өскен. Алабының басым бөлігі жыртылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қайыпназар Әйтпенов** (1900, Шымкент облысы Шардара ауданы Шардара ауылы - 1977) - халық ақыны. Ауыл мектебінен оқып, сауатын ашады. Әйтпенов өленді жазып та, ауызша айтып та шығарған. 1964 ж. Шымкентте өткен өлкелік ақындар айтысына қатысқан. Ақын шығыс аңыздарының, қазақ ертегілерінің сюжетін дастан етіп жырлаумен катар Мырзашөл тыңын игерушілерге, мақташыларға, замандастарына арнап көптеген өлеңдер шығарды. Сықақ, мысқыл, мысал жан­ры ақын шығармашылығынан елеулі орын алады. Бірқатар өлеңдері "Шұғыла" (1977) жинағында жарияланды. Әйтпенов Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*