recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ақбет тауы** – Сарыарқаның солтүстік-шығысындағы Баянауыл тауларының ең биік сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданының жерінде орналасқан. Ең биік жері 1026 м. Батыстан шығысқа қарай 17 км-ге созылып жатыр, ені 5-7 км.

Жер бедері
----------

Беткейлері құзды-қиялы, жартасты және жақпартасты болып қатты тілімденген. Торайғыр, Жасыбай, Сабындыкөл көлдері Ақбет тауының баурайында орналасқан. Бұлақтар көп. Табиғаты сұлу.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур мен девон дәуірінің кристалды гранит, сиенит, порфирит, тақтатас жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінде қарағай, арша және тобылғы, т.б. бұталар, етегінде қайың, терек, тал өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**И́рма Ива́новна Му́ллонен** (29 қаңтар 1956 жылы туылды) — орыс тілі маманы, филологиялық ғылым директоры, мемлекеттік Петр атындағы профессор, РАН центіріндегі Карельск орталығының тіл институтының директоры.

Өмірбаяны
---------

1978 жылы мемлекеттік Петр университетінде тарих-филологиялық факультетті бітірді, мамандығы финс тілі мен әдебиеті. 1978 жылдан 1981жылға дейін Карельс атындағы АН КСРО филлиалында оқып білім алды.

1981 жылдан — Карельс атындағы РАН центірінің тіл, әдебиет және тарих институтының сотруднигі болып тағайындалды.

1983 жылы Тартуда үміткер диссертациясын қорғап қалды.

1993 жылдан — финск тілі және әдебиет факультетінде балтық маңы Петр ГУ филологиясы мен дәстүр кафедрасында жұмыс істеді.

2000 жылы Йошкар-Олада дәрігер диссертациясын қорғап қалды.

2005 жылдан бастап — д ИЯЛИ КарНЦ РАН директоры болып сайланды.
**Пак Шинхе** (кор. 박신혜?, 朴信惠?; 18 ақпан 1990, Кванджу, Корея Республикасы) - оңтүстік кореялық акриса және әнші. 2009 жылғы «Минам, ты прекрасен» атты телесериалындағы Ко Ми Нам және 2011 жылғы «Струны души» сериалындағы Ли Гю Вон рөлдерімен әлемге әйгілі болды. «Наследники» және «Пиноккио» дорамалары да өз үлесін қосқан болатын. Пак Чунан Университетінде білім алған.

Балалық шағы
------------

Пак Шинхе 1990 жылдың 18 ақпанында Оңтүстік Кореяның Кванджу қаласында дүниеге келді.Оның үлкен ағасы бар. Шинхе 6 сынып оқып жүргенінде «Ккот» клипінде басты рөлді ойнап, өзінің өнеріне жол ашты.Тыңдалымды өтіп, «DREAM FACTORY» компаниясымен бірігіп, мансабын сала бастайды. «Райское дерево» дорамасына түсіп, әлемге танымал болды.

Карьерасы
---------

Пак Шинхе «Лестница в Небеса» атты кореялық дорамасына түсіп, әйгілігі артады. «Древо Небес» дорамасы да өз үлесін қосты. Бұл жоба үлкен көрсеткіштерге жетіп, Шинхе Кореяда көптеген фанаттарға ие болды. Осыдан жас актриса көптеген жарнамаларға түсіп, Азияның модельдер қатарына кіреді. Өзінің рөлдерінің арқасында, Пак биге деген икемдері барын көрсете білді. Тіпті түскен сериалдары мен дорамаларында ән айтып, өзін басқа қырынан көрсетеді. Пак Шинхе «Evil Twin» фильміне түсіп, екі рөлді ойнады: бірі басты рөлдегі қыз болса, екіншісі - қайтыс болған әпкесінің елесі. Ол тарихи фильмге түскені үшін өте бақытты болды. Одан басқа, Пак «The Heirs»(Мұрагерлер) дорамасында Чха ЫН Сан рөлін ойнап, көптеген Азия елдеріне танымал болды.

Дереккөздер
-----------
Ахмед ибн-Тулун мешіті
Ахмед ибн-Тулун мешіті (араб.: مسجد أحمد بن طولون‎) Мысырдың астанасы Каирдегі «Гебел Яшкур» деп аталатын кішкентай төбеде орналасқан. Гебел Яшкур «Ризашылық төбесі» деген мағына береді. Жергілікті аңызда Нұх пайғамбардың кемесі бүкіләлемдік су тасқынынан кейін осында келіп тоқтаған делінеді.

Ахмед ибн-Тулун мешіті Каирдегі өзінің бастапқы қалпын сақтап қалған ең көне және көлемі бойынша ең үлкен мешіт болып саналады. Мешітті Мысырдың аббасидтік билеушісі Ахмед ибн-Тулун салдырған. Үлкен салтанатты мешіт ибн-Тулун мен оның астанасы әл- Каттаидің күші мен айбынын паш етуге арналып салынды. Бұл жер Тулунидтер әулетінің әкімшілік орталығы болды. Мешіт басында ибн-Тулунның сарайына жапсарластырылып салынған және сарайдағы есік арқылы тура мешіт мінберіне шығып кететін мүмкіндік болған. Мешіт минареті кірпіштен тұрғызылған және бүкіл Мысырда оған ұқсайтын минарет жоқ. 

Мешіттің ішкі және сыртқы қабырғаларының арасында жуынуға арналған субұрқақ бар. Әл-Каттаи б.з. X ғасырда бұзылып, Тулун мешіті сол заманнан қалған бірден- бір ғимарат болып қалды. Мешіт бірнеше рет қайта қалпына келтірілген. Алғаш рет 1177 жылы фатимидтің уәзірі Бадр әл-Джамалидің бұйрығымен, одан кейін 1296 жылы Даджин сұлтанның басшылығымен өзгертілген. Соңғы рет 2004 жылы Мысыр Жоғарғы Кеңесі көлемді жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ибн-Тулун мешіті сәулет өнерінің үздік қырларын паш етеді.[1]

Галерея
-------

* Ибн Тулун мешітінің михрабы
* Ибн Тулун мешіті, 1991 жыл
* Минарет мечети Ибн Тулуна
* Ибн Тулун мешітінің кіретін есігі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Ирландия патшалығы** (ирл. *Ríocht na hÉireann*; ағылш. *Kingdom of Ireland*) — 1541 жылдан 1800 жылға дейін өмір сүрген және бүкіл Ирландия аралында орналасқан ирландық мемлекет. 1801 жылы 1 қаңтарда Ирландия мен Ұлыбритания бірігіп, Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Патшалығын құрды.

Патшалықты жариялау
-------------------

Ирландия парламенті 1542 жылы бекіткен Ирландия Королі Актіне сәйкес, Ирландия патшалыққа айналды және бұғанға Ирландия билеушісі титулымен атанған Англия патшасы Генрих VIII, 1169 жылдан бері бірінші болып Ирландия патшасы деп жарияланды. 1171 жылы Ирландияны Генрих II басып алғаннан кейін, 1155 жылы Рим Папасы Адриан IV жариялаған папалық булла Laudabiliter-ді алған Ирландия Лордтығы өмір сүруін тоқтатылды.

Мемлекеттік басқару
-------------------

Мемлекет басшысы ағылшын монархы болды. Атқарушы биліктің басшысы және ағылшын патшасының өкілі Лорд-Өкіл, одан кейін Лорд-Лейтенант болды. Әдетте, бұл лауазымға асыл текті ағылшындар тағайындалды, дегенмен ирландықтар бұл лауазымды бірнеше рет иеленді. XVIII ғасырда бұл лауазымның мәні төмендей бастады және атқарушы қызметті Ирландия Бас хатшысы атқарды. Ирландия патшалығының заң шығарушы органы ағылшындық үлгіге сәйкес құрылған және Лордтар палатасынан және Қауымдастық палатасынан құралған екі палаталы парламент болды. Ирландия парламентінің өкілеттіктері бірқатар заң актілерімен, негізінен, 1492 жылы Алқызыл мен Ақ раушан соғыстарының аяқталуынан кейін Лорд-Өкіл Эдуард Пойнинг ұсынған Пойнинг Актісімен шектелді.

1693 жылдан бастап католиктер, сондай-ақ протестантизм, пресвитерианизм және методизм сияқты тармақтың өкілдері парламенттің құрамына кіруге жол берілмеді және олар 1728 жылдан 1793 жылға дейін дауыс беру құқығына ие болмаған бірқатар заңдармен шектелді.

Тағы қараңыз
------------

* Ирландия парламентінің ғимараты
* Ирландияның патшалық регалиялары
* Солтүстік Ирландия

Сілтеме
-------

* The English in Ireland and the Practice of Massacre by John Minahane  (ағыл.)
**Есекмия**  (лат. *Oxytropis glabra*) - тықыр кекіре - бұршақ тұқымдасының кекіре туысына жататып көп жылдық шөптесін өсімдік. Есекмия жіңішке сабақты, төселіп немесе өрлеп өседі, ұз. 5 - 70 см, селдір түкті. Қосалқы жапырақтары ортасына дейін бір тұтас, жоғарғы ұштары үшкірленген. Жапырақтарының ұз. 2 - 10 см, жапырақшалары 7 - 12 жұп. Гүлдері қос жынысты, шашақты гүл шоғына топтасқан; тостағаншасы қоңырау тәрізді; күлтесі көк күлгін түсті; аналығы 10 - 12. Бұршақ қаптары сопақтау, ұз. 1 - 2 см, бір ұялы; тұқымдары майда, сопақша келген, қоңыр түсті; Маусым-шілдеде гүлдейді. Орта Азияда, Бат. және Шығ. Сібірде, Моңғолияда кездеседі. Қазақстанда шөлді аймақтар мен биік тау басынан басқа жерлердегі шалғындарда, өзен бойларында өседі. Е. - мал, әсіресе жылқы үшін улы өсімдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы
Энергияның сақталу заңы
**Энергияның Сақталу Заңы**, энергияның сақталу және айналу заңы – табиғаттағы кез келген материялық тұйық жүйеде өтетін барлық процестер кезінде сол жүйе энергиясының сақталатынын тұжырымдайтын жалпы заң. Энергия бұл жағдайда тек бір түрден екінші бір түрге айналады (егер материялық жүйенің қоршаған ортамен әсерлесуін ескермеуге болса, онда ол жүйені тұйық жүйе деп қарастыруға болады); егер материялық жүйе сыртқы әсердің нәтижесінде бір (бастапқы) күйдегі екінші (соңғы) бір күйге ауысса, онда оның энергиясының артуы (не кемуі) жүйемен әсерлесетін денелер мен өріс энергиясының кемуіне (не артуына) тең болады. Бұл жағдайда жүйе энергиясының өзгеруіне жүйе күйінің біреуіне (бастапқы не соңғы) ғана тәуелді болады да, оның ауысу жолына (тәсіліне) тәуелді болмайды. Басқаша айтқанда, энергия – жүйе күйінің бір мәнді функциясы. Термодинамикада Энергияның сақтау заңы термодинамиканың бірінші бастамасы деп аталады. Физикалық (не химикалық) құбылыстардың кез келген түрлерінде Энергияның сақтау заңы сол құбылысқа тән формада ғана тұжырымдалады. Өйткені энергия берілген процесті сипаттайтын параметрлерге тәуелді. Энергияның сақталу және айналу заңын 19 ғ-дың 40-жылдары Дж.Джоуль және неміс ғалымдары Р.Майер, Г.Гельмгольц бір-біріне байланыссыз ашты.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Жоэль Андре Матип Жоб** (фр. және нем. *Joël Andre Matip Job***; 8 тамыз 1991, Бохум, Германия) — камерундық футболшы, "Ливерпуль" футбол клубы мен Камерун Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.**

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1994 жылы "Вейтмар-45" жастар клубында бастап, 1997 жылы "Бохум", 2000 жылы "Шальке" клубына ауысты. Кәсіпқой карьерасы 2009/10 маусымда "Шальке" клубында басталды. Алғашқы матчын 2009 жылы 7 қараша күні "Баварияға" қарсы Мюнхенде өткізіп, бір гол соқты да, командасын жеңілістен құтқарып қалды. 2010/11 маусымда УЕФА Чемпиондар Лигасының 1/4 финалында "Интердің" қақпасына сырт алаңда гол соқты. Бұл ойында "Шальке" 5:2 есебімен жеңіске жетті. 

2016 жылы жазда "Ливерпульге" ауысты. Келісім-шарт мерзімі 2020 жылға дейін. "Ливерпульдегі" алғашқы ресми голын 2016 жылы 29 қазан күні "Кристал Пэлас" қақпасына енгізді. 

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында 2010, 2014 жылғы әлем чемпионаттарына қатысты. 2014 жылғы әлем чемпионатында үшінші турда Бразилияның қақпасына бір гол соқты. Бұл камерундықтардың осы әлем чемпионатындағы жалғыз голы еді.

Жетістіктері
------------

Германия Шальке 04

* Германия кубогы: 2010/11
* Германия суперкубогы: 2011

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
Испан инфанттардың геральдикалық тәжі
**Инфант** (исп. *infante*, порт. *infante*, лат. *infans* — бала) — Испания мен Португалия патша үйіндегі ханзарлар мен ханшайымдардың атағы (1910 жылы португал монархиясының жойылуына дейін), тақ мұрагерінен басқа.

XIV ғасырда Арагон, Кастилия, Леон мен Наварра патшалықтарында мұрагерлер ғана ханзада мен ханшайым деп аталды, ал қалған королдік жұптың балаларына инфант атағы берілді.

Испанияның тақ мұрагері - Астурия ханзадасы атағын, ал Португалияда Бразилияның бөлінуіне дейін Бразилия ханзадасы атағын алды.

Атақтың атауы
-------------

Роман тілдерінде «infant» сөзі «бала» дегенді білдіреді, бұл балалар монархтың ұлдары мен қыздары екендігін көрсеткен.

Сілтеме
-------

* infante Dictionary.com Unabridged, Collins English Dictionary — Complete & Unabridged 2012 Digital Edition  (ағыл.)
**Саяси плюрализм** - (*лат.* pluralis *- көпшілік*) - билікке қатысты қатынастар жүйесіндегі өзара байланысты элементтердің сан алуандылығы. *Саяси плюрализмнің тарихи келесі түрлері қалыптасқан:* Пікірсайыс, билеуші және оппозициядағы партиялардың өкімет билігін іске асыруға қатысуға жағдай жасайтын, демократиялық қоғамда қолданылатын ұғым.
Әртұрлі, жан-жақты көзқарастар дегенді білдіреді.

* әртүрлі қоғамдық күштердің қарсы тұруына негізделген саяси плюрализм. Қоғамдық жүйедегі ішкі тепе-теңдікті зорлық, күштеу арқылы ұстау. Тәуелді топтарға қатысты үстемдік құрушы топтың зорлау тетіктерін қолдану басым;
* компромисс, келісімге негізделген саяси плюрализм. Үстемдік құрушы топ пайдасына, бірақ уақытша болса да мүдделер тепе-теңдігі қамтамасыз етіледі. Тепе-теңдікті қамтамасыз ету мақсатында күштеу, зорлау тетіктері жасырын түрде қолданылады;
* әлеуметтік топтар мен олардың институттарының ерікті, саналы ынтымақтастығына негізделген саяси плюрализм. Қарама-қайшылықтан арылу олардың мүдделерін келістіру мен сәйкестендіруге жағдай жасайды. Сонда жүйедегі тепе-теңдікті, тұрақтылықты қамтамасыз етуге жағдай туындайды. Бұл саяси плюрализмнің ең жоғары түрі болып табылады.

"Саяси партиялар туралы" Қазақстан Республикасының заңы - 2002 жылғы 15 шілдеде № 344-ӀӀ Қаулысымен қабылданған. Азаматтардың, әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында білдіру және оларды қалыптастыру ісіне қатысу мақсатында олардың саяси еркін білдіретін Қазақстан Республикасы азаматтарының ерікті бірлестігі саяси партия деп танылады. Осы Заңға сәйкес: Қазақстан Республикасының саяси партиялар туралы заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актерлерінен тұрады. Саяси партиялар заң алдында бірдей. Қазақстан Республикасы азаматтарының саяси партияларға бірлесу бостандығына құқығы бар. Қазақстан Республикасының азаматы тек бір саяси партияға мүше бола алады. Саяси партияға мүше болу Қазақстан Республикасы азаматының құқықтары мен бостандықтарын шектеуге негіз бола алмайды. Әркім өзінің қандай партияға жататынын көрсетуге немесе көрсетпеуге құқылы. Мемлекет саяси партиялардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуын қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Едіге би Төлебайұлы** (XVII ғасырдың ортасы - XVIII ғасырдың басы) - Тәуке хан ордасындағы билер кеңесінің беделді мүшесі.

Биография
---------

Орта жүздің Арғын руының Сүйіндігінен тарайтын. «Жеті жарғыны» түзуге қатысқан би, қазақ халқының күш біріктіріп, жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру ісінде көрнекті рөл атқарған саясаткер. Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының қаржас руынан шыққан. Оның шешендік сөздері ел аузында көп сақталған. Халық арасында Едіге би «Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітірген» деп те дәріптеледі.

Едіге би Шоң бидің туған әкесі. Жазушы Қ. Исабаев айтуынша, Баянауыл маңындағы төрт рудың басын қосып, қарадан суырылып шығып, алғашқы аға сұлтан болған осы кісі. Ал оның би ретіндегі қызметін белгілі ғалым, зерттеуші С. Дәуітов шежіреші М.Ж. Копеевтің сөзімен былайша көрсетеді "М.Ж. Көпейұлы шежіреде Төле би мен Едіге би арасындағы әңгімені қысқаша баяндап бергені әрі қызық, әрі. Едіге Төленің ауылын көріп: "Әділ бидің елін, ауылын дау араламайды, әділ патшаның жерін жау араламайды"", - деген осы екен-ау деп қызығыпты.
Анди Флетчер
**Эндрю Джон Леонард Флетчер (Флетч)** (ағылшынша Andrew John Leonard Fletcher) – Depeche Mode тобының пернетақташысы, басисті. 1961 жылы 8 шілдеде Англияның Ноттингемінде дүниеге келген. 

Топтағы музыкалық міндеттерінен бөлек, бір кездері ұжымның қаржылық жағын да меңгерген тәжірибесі бар.

«Флетч» лақап аты бар Эндрю Флетчер Винс Кларкпен бір мектепте оқыған. Екі дос музыкаға қызығушылық білдіріп, бірге құрған тобына Мартин Горды шақырады. Кейіннен бұл топқа Дэйв Гэан қосылады. 

Энди бос уақытында ермек қылатын істерін айта кетсек, олардың қатарында тарих, саясат, кітап, журнал, газет оқу бар. Олардан бөлек, Флетчер футбол жанкүйері болып табылады. Сүйікті командасы – әрине, Англия құрамасы мен лондондық «Челси».

Отбасы жағдайы – жары Граниямен, қызы Меган мен ұлы Джозеф есімді балалар тәрбиелейді.
Дэвид Гаррик

**Гаррик Дейвид** (19.2.1717,Херефорд-20.1.1779,Элтрон)- ағылшын актері,театр қайраткері,драматург,Еуропадағы сахналық реализмнің негізін салушылардың бірі, сахна реформаторы. 1741 жылы У.Шекспир трагедиясы бойынша Ричард 3 ролін орындады. Осыдан кейін-ақ оның есімі Англияның үздік актерінің санатына қосылды.1742 жылы «Друри-Лейн» театрына қызметке шақырылды. Сахнада ойнаумен қатар,1747-1776 жылдары осы театрға жетекшілік етті. 18 ғасырдағы ағылшын ағартушыларының театр эстетикасына сүйене отырып, классицизмнің шарттылықтарына қарсы күрес жүргізді. Творчествосында өзі ойнаған сахналық тұлғаларының көрермендерге етене жақын әрі түсінікті болуына баса назар аударды. Ол У.Шекспирдің 25 пьесасында ойнаған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
*Surnia ulula ulula*
**Қаршығарең жапалақ** (лат. *Surnia ulula*) — ірі денелі (300-400 г, қанатының алымы - 85 см шамасында) жапалақтар тұқымдасының құсы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бауыры - үйлесімді ашық реңкті, көлденең жолақты. Көзі - ашық сары түсті болғандықтан қаршығаға ұқсайды. 

Түнде өмір сүреді, алайда күндіз де кездесіп қалуы мүмкін. Күйттеу кезеңінде аталықтары «улюлюлеп» қатты сайрадйды. Негізгі қорегі - тышқантәріздес кемірушілер, кейде құстарды да жейді. Сирек кездесетіндіктен және өмір сүру дағдысы айқын болмағандықтан, бұл ғажап жапалақтың ұялау әдеті туралы мағлұмат мардымсыз. Оның ағаш басына ұя салатыны белгілі, көбінесе қарғалардың немесе жыртқыш құстардың даяр ұяларын мекен етіп алады.

Таралуы
-------

Еуразияның және Солтүстік Американың қалқанды ормандарында өмір сүреді, Қазақстанда оңтүстік-шығыстың таулы ормандарында ұялайды, Солтүстік Қазақстанның тоғайларында да ұялайды деген жормал бар
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Surnia ulula*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф. Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0
**Балалар инфекциясы** — ауа арқылы тарайтын және көбінесе балаларға тән өте жұқпалы аурулар тобы. Оларға желшешек, дифтерия, көкжөтел, қызылша, қызамық, менингит, скарлатина, свинка жатады. Бұл ауруларды қоздыратындар — сырқат адамның немесе ауру жұқтырғыштан бөлінетін бактериялар мен вирустар. Сырқат адам алғашқы күндерде немесе аурудаң бастапқы кезеңдеріне кесел жұқтырғыш келеді. Қоздырғыш жөтелгенде, түкіргенде, сөйлескенде, айқайлаған кезде түкіріктің, шырыштың қақырықтың ауаға шашырауынан (1-3 м-ге дейін) тарайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Балалар авто-отырғышы** — автомобильдерде балаларды тасымалдауға арналған отырғыштар. Автомобильдердегі қауіпсіздік белбеулері ересек адамдарға арналғандықтан, балалардың туған кезінен бастап, шамамен 12 жас аралығына (36 кг немесе 1.5 метрге шейін) дейін тасымалдау үшін қажет.

Негізгі мақсаты – кішкентай жолаушыны жол апаты кезінде, дереу тежелу немесе басқа да маневрлер кезінде қауіпсіздігін қамтамасыз ету. АҚШ жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасының деректеріне сәйкес, авто-отырғыштар бір жасқа дейінгі нәрестелерге апат кезінде төнетін өлім қаупін 71%-ға, ал 1 мен 4 жас аралығындағы балалар үшін 50%-ға азайтады. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *NHTSA* Traffic Safety Facts, 2008  (ағыл.). Тексерілді, 13 қазан 2014.
1212 ж. кресшілер жалғастыру мақсатында дінбасылардың уағызымен балалар топ құрып, олар өздерін «құдай елшісі» деп жариялаған балалар басқарды. Олар құдай мүрдесін күнәға Батпаған балалар азат ете алады деп жариялады. Жас кресшілердің біразы жолда аштық пен аурудан қаза табады, аман қалғандары жағасындағы Генуя және Марсель қалаларына жеткен соң көпестер балаларды құлдыққа Египетке сатып жібереді.
Крест жорықтарының соңы.
Палестина иеліктерінің жерінің азаюына байланысты ауыл шаруашылығымен айналысу серілерге тиімді болды. Соғысқаннан гөрі өздерінің поместьлерін құрды.
Жалдамалы әскерде болу көп табыс әкелді. Шаруалар өнімсіздіктен аз жапа шекті және шығысқа баруы азайды.
● Соңғы крест жорықтары.
● Қасиетті жерді азат етеміз деген кресшілер алғаш басып алған жерлерінен біртіндеп айырыла береді. Папалар мен корольдер 1217 - 1221 жылдары бесінші, 1228 - 1229 жылдары - алтыншы, 1248 - 1254 жылдары жорықтар ұйымдастырды.
**Серебряный бор** – табиғи өскен көне қарағай орманы.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысының солтүстігінде Қызылжар ауданы Соколов орман шаруашылығы аумағында, Есіл өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Сипаты
------

Жалпы аумағы 83 га. Топырағы құмдақты. Қарағайлардың орта жасы 85-те (40 –110 жас), орташа биіктігі 20 м (14–23 м), орташа диаметрі 26 см (12–32). Орман шаруашылығы қызметкерлерінің күш-жігері арқасында орман жақсы сақталды əрі Петропавл қаласы мен маңайдағы елді мекен тұрғындарының сүйікті орнына айналған. Қарағайлы орман облыстағы сирек жəне қылқанды орман үлгісі ретінде ғылыми құндылық болып табылады. 1986 жылы ҚР Үкіметінің қаулысымен Серебряный бор мемлекеттік табиғат ескерткіші ретінде бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**«Жалғыз махаббат»** (ағыл. *One Love*) – режиссер Рик Элгуд пен Дон Леттстің 2003 жылғы ямайкалық фильмі. Басты рөлдерді әнші Шерин Андерсон және Боб Марлидің ұлы, Кай-Мани Марли сомдайды.Олардың музыкасынан басқа, Боб Марли, Шон Пол мен Шэггидің де музыкасы қолданған. 

2003 жылы Монакодағы тәуелсіз кино фестивалінде «Үздік саундтрек» номинациясында жүлде ұтып алды.

Сюжет
-----

Касса өзінің тобымен жергілікті музыкалық байқауға қатысады. Байқауда ол шіркеудегі хорда ән айтатын Серенамен танысады. Касса оған ғашық болып, онымен жаңа әнді жазғысы келеді. Олардың кездесулеріне растамандарды жақсы көрмейтің, пастор болып жұмыс істейтін әкесі және шіркеуде клавиштерде ойнайтын болашақ күйеуі қарсы болады. 

Кассаның тобы музыкалық менеджермен шарт жасасқан кезде, ол оларды алдап, олардың әнің және әншісін ұрлап кетеді. Музыкалық байқауда топ финалға шықпайды. Осы кезде Серена неке тойы туралы күмәндана бастайды, Аарон оған сай келмейді деп ойлай бастайды. Кассадан құтылу үшін Аарон оған есірткі тастап кетеді, алайда оның өтірігі мәлім болады. 

Касса мен Серена музкалық байқаудың финалында бірге ән айтады.

Рөлдерде
--------

* Шерин Андерсон — Серена
* Кай-Мани Марли — Касса
* Идрис Эльба — Аарон
* Уинстон Стона — пастор Джонсон
* Вэс Блэквуд — тыртығы бар адам
* Алекс Росен — музыкалық менеджер
* Уинстон Белл
* Карл Брэдшоу
* Кортни Моррис
* Розмари Мюррэй
* Марсель Стюарт
* Натали Уолш

Сілтемелер
----------

* One Love (2003) - IMDb
* Monaco International Film Festival of non violent films Мұрағатталған 24 қазанның 2017 жылы.
**Машиналық аударма** (Машинный перевод; machine translation) — мәтіннің немесе сөздің бір тілден басқа тілге компьютер көмегімен орындалатын аудармасы.   

**Машиналық аударма**, немесе **автомат аударма** — электронды-есептеуіш машинаның (ЭЕМ) көмегімен бір тілдегі мәтінді екінші тілге аудару. Автомат аударма инженерлік тіл білімі мен қолданбалы ғылымдар саласына жатады, тілді табиғи код (шартты белгі) ретінде қарастырып, статистикалық және теориялық-акпараттық әдістерді қолданады. Зерттеу салмағы көбінесе лексикадан синтаксис саласына ауысып, семантикалық анализдің көмегімен мәтіннің мағына жағына көп көңіл бөлінеді. Көптеген тілдік мәліметтерді қамтитын кең көлемді машиналық сөздіктер жасайды. Қазақстанда профессор Бектаевтың жетекшілігімен кұрылған шағын топ әр түрлі мәтіндерді қазақшадан орысшаға аударумен шұғылданып, теориялық және практикалық зерттеулер жүргізуде. Автомат аударма сол күйінде тұтынушының қажетіне жарамды болмаған жағдайда, аудармашы мамандардың жеңіл-желпі өңдеуінен өтеді. Қазіргі кезде ЭЕМ-нің көмегімен іске қосылған ағылшын, неміс, француз тілдерінен орысшаға аударатын жүйелер бар.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
2. ↑  Информатика және компьютерлік техника/ Жалпы редакциясын басқарған – 
түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
Бейкер тауы
Бейкер тауы Вашингтон штатының солтүстік Каскад жағында, шамамен алғанда,
Белингэм тауының шығысынан 50 шақырым қашықтықта орналасқан.
Бұл Вашингтон штатындағы ең биік таулар қатарынан төртінші, Каскад тауларының арасынан алтыншы орынды иемденеді.
Бейкер тауы - Каскад жанартаулары арасында Рейниер тауынан кейінгі мұз жамылып жатқан екінші тау. Бейкер тауының биіктігі - 3285 м
Бейкер тауында қардың көптігі соншалық, 1998-1999 жылдары 3 м көлемде жауған қардың деңгейі бойынша рекорд жасаған болатын.
Бейкер тауы саяжайы Снокуалми Форест аймағында орналасқан. Онда адамның тіршілік етуі мумкін емес. Саяжайға ең жақын орналасқан қала - Вашингтон штатындағы Глейсиер қаласы.
Бейкер тауындағы қар мен мұз көлемі Каскадтағы басқа жанартаулардағы қар мен мұз көлемінен асып түседі.
Бейкер тауында жанартау белсенділігі 1975-1976
жылдар аралығында байқалды.
Ол әлі де атқылайды деген болжамдар бар.
Бейкер тауының қауіптілігі - түрлі ағындар. Онда күд тас және су ағындары байқалған.
Бейкер ағындары АҚШ-тың солтүстік-батысында орналасқан Сиэтл сияқты ірі қала тұрғындарының өмірін қиындатады. Сан-Хуан аралының айлақтарын қиратады. 
Бейкер тауы шаңғымен сырғанау және жаяу жүргіншілер саяхатына өте қолайлы болуымен әлемге әйгілі.
Бейкер тауын үнемі мұз басып жатады.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Бейнебаян** – телевизия мамандарын **хроникашы** (жедел ақпарат), **публицист** (жедел талдау) және **суреткер** (көркем тележобалар) деп үшке бөлсек, күнделікті ақпарат-сараптама қызметінен алыстау жүретін бағдарлама қызметкерлері болып табылады. Әйтсе де "Бүгінгі қоғамдық өмірдің шынайы шежірелі айнасы болу" (Ғ.Боқаш), яғни суреткерлер үшін жылнама жазу оңайырак. Жылдам істелетін шаруа әркез жатық болып шықпайды.

Бұл телеақпаратқа тән басты кемшілік. Оқиғада жаналық көбірек көрінгені дұрыс. Өйткені тележурналистің негізгі міндеті жазу да емес, айту да емес, көрсету. Міне, ол сонда сағат сайын жаналық айтып, хабар таратса да, аз қателеседі. Батыстағы телеарналардың соңғы он шақты жыл ішінде көбіне-көп ешқандай комментарийсіз **бейнебаян** форматына ауысып, оқиғаны тікелей эфирде көрсетуге біртіндеп көшіп жатыр. 

Осы пішіннің болашағы зор болатындығы акиқатқа айналып келеді. Қазақ теледидарында да *Қазақ жері* деген атаумен бейнебаян пішіндес түрді беру дәстүрге айналудауылы Оған республикамыздың сан қатпарлы тарихы бар жерлері мен сұлу табиғаты туралы беріліп отырған телекөрсетілімдер дәлелдейлі. Мысалы, көрермен "Баянауыл" туралы берілген (2004) тақырыптың он бойынан: 

* Танымдық дүниесін кеңітеді,
* Туған табиғатының ғажайыптарына қанығады,
* Табиғат тылсымдары әсерлі, жарасымды музыкамен бірге тамаша демалыс сәттерін сыйлайды,
* Көрермен табиғаттың өзінің бар сұлулығын мониторда жазылып, музыкамен бірлікте беріліп (комментарийсіз) тұрған ақпарат арқылы ұғынады.

Мұнда артық сөз, орынсыз көрініс жокқа тән.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Ашылуы
------

Қостанай облысы, Қарабалық аудандық "Ғашура ана" мешіті

Ғашура ана мешіті
-----------------

«Ғашура ана» мешіті Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті Ленин көшесі 11 үй.Ғашура ана мешіті 2007 жылдың күзінде басталды, 4 Қантарда алғашқы іргетасы қойылды, ал 18 ақпанда кірпіші қаланып басталды да 20-шы Сәуірде аяқталды, жалпы құрылыс жұмыстары Қазан айына дейін созылып, көптен күткен мешіттің ашылу салтанаты болатын күн де келіп жетті. 3-ші Қазан 2008 жыл Мүфти Хазреттің ақ батасымен салтанатты түрде ел игілігіне табыс етілді.3. Мешіт жерінің жалпы көлемі 1,6 гектар, соның ішінде 3,050 шаршы метріне брусчатка, 3,880 шаршы метріне асфальт төселінген.Мешіт ауласын көгалдандыру мақсатында 6,871 шаршы метріне жасыл шөптер, 220 шаршы метріне гүлдер егілген.4. Мешіт ғимратының жалпы көлемі 1040 шаршы метр. Жоба бойынша сиымдылығы 400 орындық.5. Мешіт ғимратының биіктігі 13 метр, Шығыс үлгісінде қазақша ою-өрнектермен безендендіріліп салынған, әрі Бас есік пен үлкен залға кіретін қосалқы екі есіктің жоғарғы жағынан Қасиетті Құран аяттары мен дұғалықтар өрнектеліп жазылған. Мешіт тамаша безендендірілген ерлер және әйелдер залынан тұрады , залдың бір бұрышында биіктігі 6 метрлік ою-өрнектермен әсемделген Минбар орналасқан. Жалпы екі зал, кіреберіс және неке залындағы люстралардың санын қосқанда 1 үлкен және 14 одан кішірек люстралар орнатылған. Сонымен бірге арнайы кітапхана бөлмесі, көрікті ою-өрнектермен безендендірілген неке залы, барлық жабдықтармен қамтылған үлкен медресе бөлмесі, сондай-ақ толық жабдықтармен қамтылған. Ас үйі және 200 орындық Асханасы бар. Жарықтандыру жүйесі ішкі, сыртқы және архитектуралық болып келеді.6. Мешіттің бірі екіншісінен үлкен екі күмбезі, соған қоса 4 шағын күмбездері бар. Үлкен күмбездің жалпы биіктігі 25 метр және алыстан менмұндалап көрінетін 40 метрлік екі мұнарасы бар. Мешіттің аумағында көгілдір отынмен жағылатын екі қазандығы бар үлкен ғимарат және үш автокөлікке арналған гараж орналасқан.

Сілтеме
-------
**"Ғаяр қатын"** - дастан. 7-8 буынды жыр үлгісі түрінде, кейде 11 буынды болып келетін қара өлең үлгісінде құрылған. Жырды халық ақыны С.Керімбеков Қозыбағар де­ген ақыннан 1935 ж. жазып алған. "Ғаяр қатын" дастанының сюжеті - Шығыс және Батыс әдебиеттеріне ерте дәуірде кеңінен тараған көне үнді фольклорынан бастау алады. Дас­танның қазақ халқының арасына тараған үлгісінің негізгі тақырыбына - теріс жолмен баюды көздеген аяр әйелдің күйеуімен бірігіп істеген түрлі істері, елді арбап, алдауы негіз болады. Дастанның қазақ әдебиетінде қалыптасқан үлгісінің сюжеті - көне үнді фольклорындағы және әлем әдебиетіне тараған нұсқасынан көп алшақ кетпеген. Дегенмен шығыс халықтары әдебиетінде "Ғаяр қатын" дастанының қарасөз түрінде келіп, новеллалық, хикаяттық формада кездесетін үлгісі де бар. "Ғаяр қатын" көптомдық "Қазақ халық әдебиеті" жинағының 13-томында (1990) жарияланған. Толық қолжазба нұсқа­сы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Улы саңырауқұлақтар
-------------------

Жеуге жарамсыз улы саңырауқұлақтар – Улы саңырауқұлақтарға шыбынжұт(мухомор), боз арамқұлақ (поганка), жалған түбіртек (ложный опенок), жалған түлкіжем) ложная лисичка) және т.б.
Шыбынжұттың түрлері: қызыл шыбынжұт, сұрғылт-қоңыр шыбынжұт, порфир шыбынжұты, ақ қалпақшалы сасық шыбынжұт, бозғылт –сары шыбынжұт және т.б.
Шыбынжұт саңырауқұлағының құрамында шыбынды өлтіретін улы зат «мускарин» алкалоиды болатыныанықталды. Көбінесе шыршүа, қарағай, балқарағай ормандары мен қайың ағаштарының жарық көп түсетін ашық алаңдарда өседі. Қызыл шыбынжұттың диаметрі 20см-дей , қалпағы күңгірт-қызыл түсті, әр жерінде сүйел тәрізді ақ дақтары жуылып кетеді.
Улы тез әсер етеді, адам тұншығып, тыныс алуы нашарлайды, сіңірі тартылып талып қалады.
Шешу жолдары: (Жеуге жарамайтын: жалған түлкіжемнің қалпақшасының үстіңгі беті тегіс, қызғылт-сары түсті, кәдімгі түлкіжемнің қалпақшасының шеті желбіреген, үстіңгі беті ақшыл-сары түсті, бозарамқұлақ сырттай қарағанда қозықұйрыққа ұқсас, бірақ айырмашылығы боз арамқұлақ қалпақшасының астыңғы ақшыл-жасыл түсті, ал қозықұйрықтың қалпақшасының астыңғы жағы алқызыл түсті, сұр шыбынжұты саңырауқұлағының қалпақшасының үсті сұр түсті және ақ дақты, қызыл шыбынжұтының қалпақшасының үсті қызыл түсті және ақ дақты, жалған түбіртек саңырауқұлағының қалпақшасының астыңғы жағы қою сарғылт-жасыл, ал үсті мен түбіртегі ашық-сарғылт-жасыл түсті болады, түбіртегінде белдеуше сақинасы жоқ).

Дереккөздер
-----------

Энциклопедия "Сен білесің бе ?"
Үлгі:Улы саңырауқұлақтарға шыбынжұт
**Ирландия президенті** (ирл. , ағылш. *Presidents of Ireland*) — Ирландия Республикасының мемлекеттік басшысы.

Тарихы
------

Ирландия конституциясы бойынша, 1937 жылғы референдум (ағыл.)қаз. нәтижесінде 1937 жылы 27 желтоқсанда британдық генерал-губернатордың орнына жаңа салтанатты президент лауазымы енгізілген. Алайда Ирландия республикаға айналмай, де-факто британдық монарх **Ирдандия Еркін мемлекетінің** (ағылш. *Irish Free State*, ирл. ) басшысы болып қала берген. Президент шын мәнінде билікпен бөлінбеген еді.

Тек қана 1948 жылдың 21 желтоқсанда қол қойылып, 1949 жылы 18 сәуірде заңдық күшінде енген заң (ағыл.)қаз. бойынша ел ресми түрде **Ирландия Республикасына** (ирл. , ағылш. *Republic of Ireland*) айналды. Осы заңға сәйкес, бұрын монархқа тиесілі халықаралық және дипломатиялық функциялар Ирландия президентіне өтті, бұл оның мемлекет басшысы мәртебесін түпкілікті белгіледі. Достастықтың қолданыстағы ережелеріне сәйкес республиканы құру туралы декларация оның мүшелігін автоматты түрде тоқтатты.

Конституциялық мәртебесі
------------------------

Ирландия президентінің мөрі
Áras an Uachtaráin — президент резиденциясы 
Ирландия президенті жалпыхалықтық жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Президент лауазымын атқарып жатқан немесе бұрын атқарған адам бұл лауазымға қайта сайлануға бір рет үміткер бола алады. Президенттік сайлау алдыңғысының өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін тура алпыс күн бұрын өтуі керек, бірақ президент қызметінен немесе отставкаға кеткен жағдайда, немесе ол қайтыс болған, тұрақты қабілетсіз болған жағдайдан кейін сайлау алпыс күн ішінде өтуі керек. Бұл мерзімнің ішінде мемлекетті Бас төрешіден (ағыл.)қаз. (ирл. , ағылш. *Chief Justice of Ireland*), және Парламенттің (ағыл.)қаз. (ирл. , «Эрахтас») екі палатасының төрағаларынан тұратын Президенттік комиссия (ағыл.)қаз. басқарады. Егер президент лауазымына тек бір кандидат болса, сайлау жүргізілмей, ол автоматты түрде қызметіне өтеді.

Тізім
-----

Әдебиеттер
----------

* Ireland's Evolving Constitution 1937—1997: Collected Essays —  Hart Publishing, 1998. — P. 416. — ISBN 978-1-901-36217-6. (ағыл.)
* Who's Who, What's what and where in Ireland —  Geoffrey Chapman Publishers, 1973. — P. 735. — ISBN 978-0-225-65887-3. (ағыл.)
* *Nohlen, Dieter; Stöver, Philip* Elections in Europe: A data handbook —  Nomos, 2010. — P. 2070. — ISBN 978-3-8329-5609-7. (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

Түсініктеме
1. ↑  Астыңғы, Дойл Эрен (ирл. , ағылш. *Assembly of Ireland*), және жоғарғы, Сенад Эрен (ирл. , ағылш. *Senate of Ireland*).

Сілтемелер

1. ↑  1937 жылы 29 желтоқсанда қабылданған Ирландия Республикасының конституциясы  (орыс.).  НПП Гарант-Сервис. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 тамыз 2018.(қолжетпейтін сілтеме)
2. 1 2  Murphy / Twomey, 1998
3. ↑  Article 12.3  (ағыл.) (PDF). *Constitution of Ireland*.  Roinn an Taoisigh (Март 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 тамыз 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 5 тамыз 2012.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ирландия басшыларының тізімі (ағыл.) (мұрағатталған копия 2020-11-24)
**Бейматериалдық активтер** - айналымнан тыс активтер тобы. Олардың материалдық-заттық мазмұны жоқ, бірақ құны болады, құжаттармен қуатталады, табыс әкеледі және табыс алуға алғышарттар жасайды, ұзақ мерзімді кезеңде пайдаланылады, иеліктен шығаруға жарамды болады. Бейматериалдық активтерге мыналар жатқызылады: патенттер, лицензиялар; авторлық құқықтар, патенттерден, лицензиялардан, авторлық шарттардан туындайтын құқықтар; жерді, жер телімдерін, жылжымайтын мүлікті, табиғат объектілерін пайдалану құқықтары; өндірісті ұйымдастыру, өнімдерді тарату саласындағы талдамалар, бағдарламалық өнімдер, ноу-хау; тауар белгілері, сауда таңбалары, зияткерлік меншіктің басқа да нәтижелері, т.б. Шетелде бейматериалдық активтерге фирманың бейнесі, оның жұмфс стилі, яғни кеңсенің әрленімі, визиткалар, фирмалық бланкілер, конверттер, қызметкерлердің фирмалық киім-кешегі, т.б. жатқызылады. Меншікті өндіріс қызметінің өнімі болып табылатын бейматериалдық активтер тауар ретінде есептеледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы
**Улы сұржылан** - сұржылан тұқымдасының бір түрі. Дене тұрқы 600мм, құйрығымен 70-90мм. Кішігірім жылан, жыланның бұл түрінің арқасы сұршы-қоңырқай немесе ақшыл-сұр түсті болып келеді, арқа тұсында иректеліп түскен жолақшасы болады. Көз қарашығы тігінен орналасқан. Қайсыбірде бұл жолақтар әр жерінен үзіліп дақ түрінде көрінеді. Шығыс Қазақстанда далалы және далалы қыратты жерлелді өзен аңғарларын, көл жағалауларын мекендейді. Көктемгі уақытта күндіз тіршілік қамын жасайды , ал жазғы уақытта кешқұрым уақыт пен түнде қорек іздеп шығады. Улы сұржылан ұсақ омыртқалылырымен, құрт-құмырсқалармен, көбіне тікқанаттылармен қоректенеді. Улы сұржыландар сәуір-мамыр, қыркүйек айларында аналығы 3-10 ұрпақ табады. Дала сұржыланы улы. Улы сұржылан уы бірден қанға таралады. Оның шаққаны соншалықты қауыпты болмағынымен, уы адамды есеңгіретіп тастауы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

"Күншығыс" энциклопедиясынан.
**Ульмер Эльза Альбертовна** (27.1.
1944 ж.т. Алматы облысы Тельман ауылы) -
ақын. Алматы педагогикалық шет тілдер институттын
бітірген. Қазақ радиосында неміс
тіліндегі хабарлар редакциясының
меңгерушісі, "Фройндшафт" газетінің меншікті тілшісі болып жұмыс
істеген. Алғашқы өлеңдері 1971 ж.
"Нойес лебен", кейіннен "Фройдншафт" газетінде жарияланған. Өлеңдері "Живет во мне надежда" (1972),
"Мой Казахстан" (1978), "Далекие
журавли" (1980), "Близкие дали"
(1984) ұжымдық жинақтарға, неміс
жазушыларының үш томдық антологиясына енген.
Шығармалар: Опора жизни. Стихи. А. 1980;
Морские камешки. Рассказы. Стихи. А.
1983.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Улы жануарлар** — денесінде басқа жаунарлар мен адам денсаулығына қауіпті улы заттар болатын организмдер. Дүние жүзінде улы жануарлырдың *5000-дай* түрі таралған. Бұлардың активті және пассивті, ал қарусыз түрлері бар. Кейбір қарулы улы жануарлардың (*жылан, өрмекші, кене, көп аяқтылар т.б.*) **у** бөлетін бездері, ал кейбіреулерінің (*бал арасы, жабайы ара, кейбір балықтар*) у сақтайтын аппараты болады. Пассивті улы жануарлардың кейбір тканьдері (мысалы, *скат, мурена* т.б.қаны, теңіз шортаны, шармай, еуропа қаязы т.б. уылдырығы және қарын көк еті) улы болады. 

У тамшысы
Улы жануарлардың ішіндегі өте улысы - **қарақұрт** шөл және шөлейт жерлерде, бүйі сортаң, ылғалды жерлерде және құршаян жартасты биік құзда тіршілік етеді. Бұлар Қазақстанда көп тараған. Сүт қоректілерден тек ақ аюдың бауырында улы зат болатыныдығы анықталды. Улы қос мекенділерге **саламандра** (үш түрі - *қызыл бауыр, жайын ауыз, тарбақа*), **жасыл** және **кәдімгі құрбақалар, бауырымен жорғалаушылардан улы жыландар** жатады. Кейбір улы жануарлардың уы - фармацевтика өнеркәсібі үшін дәрі-дәрмек жасайтын бағалы шикі зат. Құрбақаның құлық сыртындағы тері безінен 16-24 мг улы құрғақ зат алынады, бұдан тыныс алу, қан айналысын күшейтетін дәрі жасалады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1977. 11 том
Лугилер (вандалдармен) I ғасырдағы Еуропа картасында (қанық жасыл)
Лугилер (лигиліктер) — Б.з басында римдіктерге қарсы белсенді соғыстар жүргізген ежелгі герман тайпасы. Олар қазіргі Польша жеріндегі Висло-Одер өзендерінің аралығында өмір сүрген, Пшевор мәдениетін ұстанған. Гермундурлармен бірге квадтарға римдіктер жіберген патша—Ванниді қууға көмектескен. 84 жылы Домициан патшаның кезінде олар квадтарды өздеріне бағындырады. Б.з III ғасырында Халықтардың Ұлы көші кезінде олар ыдырап, готтармен араласып кетеді. Лугилер тайпалары біраз майда тайпалар мен тайпалар одағынан тұрған. Ол тайпалардың әрқайсысының өздерінің орталықтары болған. Бұны Тацит civitates деп атап, оған лугилердің басқаруын, жалпы өмірлерін, аумағын суреттеген. Луги тайпалар бірлестігіне Тацит гари, гельвекон, маним, гелизи және наганарвал тайпаларын жатқызған. Олардың шығу тегін кельттермен немесе герман тайпаларымен байланыстырады. Атының шығу тегі кельт тайпаларындағы Луги құдайының атымен байланысты болуы мүмкін. Олардың шығу тегі полабтық славян тайпалары лужичандармен де байланыстырылады. Қазіргі ғалымдар олар әр түрлі тайпалардың бірігуінен туған деп санайды.
**Хименостомата отрядына** Hymenostomata - Paramaecium туысы жатады: тұщы суларда кең таралған.

Балықтардың желбезегі мен терісінде тіршілік ететін қауіпті паразит Ichthyophthirius multifilus осы отрядқа жатады. Үлкен инфузориялар көлемі 0,5-0,8 мм-ге дейін жететін, шар тәрізді. Цитоплазмасында үлкен доға тәрізді иілген макронуклеус және көптеген майда жиырылғыш вакуольдер орналасқан. Ихтиофтириустар балықтың терісіне бұранда сияқтанып енеді.

Ауырған балықтың денесінде кішкене келген ақшыл түсті көптеген жаралар пайда болады. Жарадан суға шыққан ихтиофтириус цистаға айналып, соның ішінде палинтомия жолымен бірнеше peт бөлінеді. Цистадан шыққан жас ихтиофтириустар сау балықтың денесіне кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Банк құқығы** — банк қызметі аясындағы қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Құқықтық нормалардың көріну нысаны немесе Б.қ-ның дереккөзі - құқықтық актілер, олардың ішінде жоғары заңи күшке ие актілер ретіндегі заңдар болып көрсетіледі, олар: ҚР Конституциясы, ҚР Азаматтық кодексі, "Қазақстан Республикасындағы банкілер жəне банк қызметі туралы", "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы", ҚР заңдары. Құқықтық актілердің басқа бір тобына заңнан туындайтын актілер: ҚР Призидентінің жарлықтары, ҚР Үкіметінің қаулылары, ҚР Ұлттық банкінің, министрліктер мен идалардың құқықтық актілері жатады. Б.қ.-ның қатарына сондай-ақ банк аясында қолданыста жүрген халықаралық банкілік ғұрыптары да жатады. Олардың кейбіреулерін Пвриждегі Халықаралық сауда палатасы бір ізге түсіріп, жинақ етіп шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
**Ахмедьяр Дәуленұлы Хұсайынов**(08.05.1924 жылы туған, Орал облысы,Орда ауданы-1986) - Кеңес Одағының Батыры(1943). 1947 жылдан КПСС мүшесі. Ол Ордадағы М.Горький атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін,1942 жылы шілдеде Қызыл Әскер қатарына алынды. 1943 жылдың қазанына дейін 4- Украина майданына қарасты 116- Қорғаныс полкінің құрамында соғысқа қатысты. Мелиотополь қаласын азат ету үшін болған ұрыста бір өзі жаудың 40 шақты солдатын жойды. Осы ерлігі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Хұсайынов Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтын бітірді (1949). 1949-72 жылдары халық ағарту саласында қызмет істеді. 1972 жылдан халық депутаттарының Фурманов ауданы Кеңесі аткомы председателінің орынбасары.

Сыйлықтары
----------

Ленин орденімен,медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 62 бет
**Химитроника** — информацияларды қабылдау, өңдеу, өзгерту әрі сақтауға арналған сұйықтық не иондық электр химиялық приборлар жасау мәселелерімен шұғылданатын ғылыми химмитрон әсерлерге негізделген датчиктер акустикалық сигналдарды қабылдау, әлсіз қозғалыстарды өлшеуге, ал мемисторлар—электр химиялық айнымалы кеедергілер ретінде пайдаланылады. Электр химиялы түрлендіргіштер кез келген шамаларды электрлік сигналдарға және керісінше түрлендіреді. Бүл приборлардың негізгі бөлігі электродтар батырылған электролит қүйылған шағын ыдыс. Мұны электролиттік үяшық деп те атайды. Химитроникалық түрлендіргіштер қысым мен үдеу датчиктері, электр тогының интеграторы, ешптеуіштер т. б. приборлар ретінде де пайдаланылады.

Дереккөз
--------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
асқазан
Қарын-құрсақ қуысында орналасқан, қап тәрізді ұлғайған ас қорту мүшесі. Қарынның пішіні мен мөлшері тұрақты емес. Қарынның қабырғасы 3 қабаттан (шарышты эпителиалды, бұлшықетті және дәнекер ұлпадан тұратын қабықшадан ) тұрады. Ішкі қабатта қарын сөлі бөлетін көп мөлшердегі бездер бар. Адам күніне 2-2,5 л қарын сөлін бөледі, қарында ас 4-11сағат аралығында қарын сөлінің әсерінен яғни химиялық қортылуға ұшырайды. қарын сөлінің құрамына шырыш, тұз қышқылы және ферменттер кіреді. шартсыз рефлекстік қарын сөлін бөлу орталығы мидың сопақша бөлігінде орналасқан. шартты рефлекторлық қарын сөлінің бөлінуі үлкен ми сыңарларының қатысуымен өтеді. Ішек-қарының ең басты гармондарының бірі-қарынның шарышты қабықшасы өндіретін гастрин, Гастрин қарын жасушаларының тұз қышқылын өндіруін реттейді.
**Ысқақов Ахмеди Ысқақұлы** (1910—1996) — тілтанушы, филология ғылымдарының докторы (1965), профессор (1968), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының мүше-корреспонденті (1972), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).

Өмірбаяны
---------

Алматы педагогикалық институтын бітірген (1940).

КСРО ғылым академиясының КСРО халықтарының тілі мен жазуы институтының аспиранты (1940—1941), ҚазПИ (1941-1942), содан кейін Педагогикалық және оқытушылық институты директорының орынбасары және оқутышысы (1942-1947), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі (1947-1951), ҚазССР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының директоры (1951-1953), ҚазМҚПИ кафедра меңгерушісі (1953-1955), ҚазССР ағарту министрлігі Педагогикалық ғылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры (1955-1961), 1961 ж. бастап ҚазССР ғылым академиясының Тілтану институтында бөлім меңгерушісі.

Ғылыми қызметі
--------------

Зерттеу бағыттары: қазақ тілтануының тарихы мен қазіргі жағдайы, грамматика (морфология), сөз таптарының теориясы және сұрыпталуы, лексика және лексикография, оқыту методикасы. Бұл кісінің бастауымен он томдық «Қазақ тілінің сөздігі» мен «Абай шығармаларының сөздігі» құрастырылған. Ысқақовтың жалпы редакциясын басқаруымен «Абай тілі сөздігі»( 1968) жарық көрді. Оның «Абай және қазақ әдеби тілі» деген мақаласында («Абай тағылымы».-А. 1986) ақынның қазақ әдеби тілін дамыту тарихында алатын орнына, әдеби тілді бірыңғай ізге түсіріп қалыптастырудағы айрықша еңбегіне, ақын тілінің мәдениеті, сөз қолдану шеберлігіне жан-жақты талдау жасалған.

Монографиялар, оқулықтар, жинақ ішіндегі бөлімдер; қазақ тілтануы, педагогика, халық білімі тарихының сауалдарына қатысты мақала топтамалары сияқты 200-ден астам ғылыми еңбектің ауторы.

Орден, медалдермен марапатталған.

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми еңбектері:

* сөздің морфологиялық құрамы мен қазіргі қазақ тіліндегі атаушы есімдер. Алматы, 1964
	+ Морфологическая структура слова и именные части речи в современном казахском языке. Алма-Ата, 1964.
* Қазақ тілінің грамматикасы: (Морфология). Алматы, 1967. 1 том, (авторлас)
	+ Грамматика казахского языка: (Морфология). Алма-Ата, 1967. Т. 1 (соавтор).
* Қазіргі қазақ тілі: (Морфология). Алматы, 1964, 1974.

Дерккөздер
----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Қаршыға Есімсейітова** - 1959 жылы 17 желтоқсанда Қызылорда облысы, Сырдария ауданында Қызылжарма ауылдық округінің Коммунизм бөлімшесінде туған.

Өмірбаяны
---------

1976 жылы Қызылорда қаласындағы 43 мектепті бітіріп, сол жылы Шиелі ауданындағы «Өскен өңір» ғазетінде еңбек жолын бастаған. 1982 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген.

«Қазақстан пионері» (қазіргі «Улан») газетінде, «Қазақстан мектебі» журналында, Республикалық халық шығармашылығы орталығында, Қазақ радиосының балалар мен жастар редакциясында қызмет еткен. Қазір «Қазақстан — Қызылорда» телеарнасының редакторы.

Шығармашылығы
-------------

«Таңбалы тас», «Қорқыт», «МұстафаШоқай», «Сыр өңірінің түлғалары» атты сериялы деректі фильмдердің авторы. Республика баспасөзінде өлеңдері 1978 жылы тұңғыш жариялайды.
1986 жылы «Қарлығаш» ұжымдық жинағына өлеңдері енген. 1994 жылы «Аңсағай атамекенім» атты кітабы жарық көрді.

Марапаттары
-----------

1997 жылы Журналистика саласындағы еңбегі үшін Журналистика академиясының «Алтын жүлдызын» иеленген. Облыс әкімінің «Құрмет грамотасымен» марапатталған (2004).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл