recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Клаудио Пауль Каниджа** (ис. *Claudio Paul Caniggia*; 9 қаңтар 1967 жыл, Эндерсон, Аргентина) — аргентиналық футболшы, шабуылшы. Аргентина құрамасының экс-футболшысы. 1990, 1994, 2002 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. Тағы бір Аргентиналық футболшы Диего Марадонаның жақын досы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын "Ривер Плейтте" бастады. 1988 жылға дейін ойнап, Италияға ауысты да, "Верона", "Аталанта", "Рома" секілді клубтарда доп тепті. 1994 жылы "Бенфикаға" ауысып, бір маусым ойнады да, отанына — "Ривер Плейттің" бітіспес қарсыласы "Бока Хуниорсқа" оралды. Аргентиналық клубта ә дегенде тәуір ойнағанымен, кейіндеу негізгі құрамға онша іліге алмай, Еуропаға кетуге мәжбүр болды. 

1999 жылы "Аталантаға" қайта оралып, бір жылдан соң күтпеген жерде Шотландия чемпионатында, "Данди" клубында ойнады. "Дандидегі" нәтижелі ойыны "Рейнджерс" клубының басшыларын қызықтырды да, 2001 жылы жазда глазголық команданың сапына кеп қосылды. Үш маусым ойнап, катарлық ақшалы клубтардың біріне кетті де, 2004 жылы футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрамада

1990 жылғы әлем чемпионатында екі рет көзге түсті. 1/8 финалда Бразилиямен ойында Марадонаның алаң ортасынан бір өзі өрбіткен нәтижелі аяқтады. Жартылай финалда Италиямен ойында есепті теңестіріп, құраманы жеңілістен құтқарып қалды.

1994 жылы АҚШ-та өткен әлем чемпионатының екінші ойынында Нигерияның қақпасына екі гол соқты да, құраманың жеңісіне үлес қосты. Бірақ осы ойыннан соң құраманың көш басшы ойыншысы Марадона допингпен ұсталып, чемпионаттан шеттетілді. Марадона кеткен соң Каниджаның да ойыны көңілдегідей болмай, 1/8 финалда Румыниядан ұтылып қалды.

1998 жылғы әлем біріншілігіне Даниэль Пассарелланың "футболшылары ұзын шашпен ойнамасын" деген талабын орындамағандықтан бара алмай қалды. Сол күйі Каниджа құрамада ешқашан ойнамайды деген де болжамдар болды, бірақ 2001 жылы "Рейнджерс" командасындағы керемет ойынынан соң 2002 жылғы әлем біріншілігіне бару үшін құрамаға шақыртылды. 

2002 жылғы біріншілікте бір ойында да алаңға шыққан жоқ, топтық кезеңнің соңғы турындағы Швециямен ойында төрешіге айтқан ауыр сөзі үшін қосалқы құрамда отырған жерінен алаңнан қуылды. Құрама ол чемпионатта топтан шыға алмады да, Каниджа құрамадағы карьерасына нүкте қойды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* ӘЧ күміс жүлдегері — 1990
* Америка кубогының жеңімпазы — 1991
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы — 1992

* Аргентина чемпионы — 1985/86, 1998 (апертура)
* Шотландия чемпионы — 2002/03

* Шотландия Лигасының кубогы — 2001/02, 2002/03
* Шотландия кубогы — 2002/03
* Катар кубогы — 2003/04

* Либертадорес кубогы — 1986
* Құрлықаралық кубок — 1986
* Америкааралық кубок — 1987

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Америка кубогы: 1987, 1989, 1991
* Әлем чемпионаты: 1990, 1994, 2002
* Конфедерациялар кубогы: 1992

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статья на сайте «Футболисты мира» Мұрағатталған 8 қарашаның 2018 жылы.
**Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы** — 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Ресейде қалыптасқан саяси жағдайға байланысты мемлекет өмірінің негізгі мәселелерін шешу және басқару пішімін айқындау мақсатында шақырылған халық өкілдерінің жиналысы. 

Оның нақты заңды статусы 2 наурызда Мемлекеттік думаның Уақытша к-ті мен Санкт-Петербург кеңесінің атқару к-ті келісімге келуі нәтижесінде жасалды. Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына партиялық тізім бойынша 730 делегат белгіленді. Сайлау 17 қыркүйекте өтіп, жиналыс 30 қыркүйекте шақырылатын болды. Бірақ Уақытша үкіметтің 9 тамыздағы шешімімен сайлау 12 қарашаға, ал жиналыстың шақырылуы 28 қарашаға қалдырылды. Ресей империясы көлемінде 73 сайлау округі құрылды. Қазіргі Қазақстан жерінде Жетісу, Сырдария, Орал және Дала сайлау округтері ұйымдастырылды. Қазақ зиялылары Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына үлкен үмітпен қарап, халықты сайлауға әзірлеу жолында қолдан келген мүмкіндіктердің бәрін пайдаланып қалуға тырысты. "Қазақ", "Бірлік туы", "Сарыарқа" газеттері арқылы халықты сайлауда ауызбірлік танытуға шақырды. Облысы қазақ к-ттері үгіт-насихат жұмыстарын жүргізіп, халық арасына өз өкілдерін жіберді. 1-жалпықазақ съезінде Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына на кандидаттар тізімі ұсынылды (қ. Бірінші жалпықазақ съезі). Олар Алаш партиясының атынан тіркелді. Сайлау барысында Алашпартиясы барлық қазақ облыстарында ең көп дауыс алды. Бірақ Қазан төңкерісі нәтижесінде өкімет басына келген кеңестік билік сайлау нәтижелерін мойындамады. 1918 ж. 5 қаңтарда Санкт-Петербургте "Барлық билік Құрылтай жиналысына берілсін!" деген ұранмен көшеге шыққан халыққа большевиктер тарапынан қару қолданылды. 6 қаңтар күні ашылған Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына на қатысуға келген депутаттар күшпен қуылып таратылды. Сөйтіп Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының іске кірісіп, алдына қойған демокр. мақсат-мүдделерді жүзеге асыруына мүмкіндік болмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
MannGlas дәнекер шлемі ("Сандық көзәйнек") күңгірт аймақтардағы кескінді айқындау және жарық аймақтардағыны лайықты ету үшін жоғары динамикалы-диапазонды кескін (High-dynamic-range imaging) жүзеге асырылған.
Аралас шындық пен Жетілдірілген шындық медиалды шындықтың арнайы түрлері есептеледі
Арт-инсталляциясы медиалды шындық концепциясын бейнелейді. Алдымен біз шын мәнінде не бар екенін көрсетеміз, сосын мұны компьютер "шындық ағынына" ендіріп, өңдейді.
Медиалды шындық қосымшасы Apple iPhoneда қоланылуда
**Компьютер медиалды шындық** (КМШ, ағылш. *Computer-mediated reality*) - компьютерді, немесе смартфон секілді қолға-ұстар құрылғыларды қолданып, немесе басқа әдістерді қолданып ақпараттарды қосу-алу формаларын өзгерту, адамның шындықты түйсінуіне манипуляция жасауға қаратылады.

Әдетте, пайдаланушының қоршаған ортаны визуалды түйсінуі медиалдайды (mediated, яғни теңшейді, үйлестіреді, немесе аралық дәнекер болады). Бұл функция нақты дүние мен пайдаланушы түйсінуі арасында көрнекі сүзгі (филтьр) ретінде әрекет ете алатын EyeTap құрылғысы немесе смартфон секілді электронды құрылғының қандай да бір түрін пайдалану арқылы іске асады.

Көру қабілеті нашар адамдарға көмек ретінде көру түйсігін жақсартатын компьютер медиалды шындық техникасы пайдаланылды. Бұл яғни, әдетте пайдаланушының көзіне дұрыс түсіру үшін видеолық кіру ағыны жарығын (a video input stream light) лайықты өзгертіп, фильтрден өткізіп, өнімді пішінге енгізу арқылы медиалды шындық іске асырылады.

КМШ әдетте интерактивті компьютерлік интерфейстер үшін де қолданылады.

Көрнекі деректерді жою немесе бүркемелеу арқылы түйсінуді жеңілдететін компьютер медиалды шындықты пайдалану сәулет өнері саласындағы практика мен ізденістерде кең қолданылады.

Түйсінілген шындықты өзгертудің ұзақ мерзімді әсері әлі де мұқият зерттелмеген және ұзақ мерзімді әсер етудің жағымсыз жанама әсерлері болуы әбден мүмкін.

Тағы қараңыз
------------

* Аралас шындық
* Виртуалды шындық
* Күшейтілген шындық
* Симуляциялы шындық

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* EyeTap.org Медиалды шындық зерттеулері
* VideoOrbits бас трекерін (VideoOrbits head tracker) негіз еткен Медиалды шындық
* Азайтылған шындық әдетте Медиалды шындық Жетілдірілген шындықтың лайықты жинағы болатынын көрсетеді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Wearable, Tetherless, Computer-Mediated Reality", Technical Report #260, M.I.T. Medial Lab Perceptual Computing Section, Cambridge, Massachusetts, 1994
2. ↑  Video mediation
3. ↑   (2003) "The Second IEEE and ACM International Symposium on Mixed and Augmented Reality, 2003. Proceedings" in *ISMAR 2003*.: 302–303. DOI:10.1109/ISMAR.2003.1240731.
4. ↑  See, for instance, here and here Мұрағатталған 30 қарашаның 2005 жылы.
**"Жатын" типтес қалыпсыздық.** Геофизикалық
мәліметтер негізінде анықталған геофизикалық өрістердегі немесе
таужыныстардың мұнаймен немесе газбен қанығуы салдарынан сол ортаның
физикалық параметрлері көрсеткіштеріндегі қалыпсыздықтар. Бұл
қалыпсыздықтардың көрініс беру нышандары — серпінді тербелістердің таралу
тығыздығы мен аралық жылдамдығының азаюы, электрлік кедергі өзгерістері
(әдетте кедергінің өсуі), мұнаймен қаныққан таужыныстарға сейсмикалық
энергия енуіндегі өзгерістер, таужыныстардың акустикалық қатаңдығының және
өнімді қойнауқат жабыны мен табаны өңірлерінен сейсмикалық энергия
шағылысуы коэффиценттерінің өзгерістері т.с.с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Бүлік** (нем. *putsch* — бүлік) — арандатушы шағын топ жасаған мемлекеттік төңкеріс, немесе төңкеріс жасауға ұмтылған арандатушылық пиғыл. Бүлік, әдетте, мемлекет басқару пішімін өзгерту, саяси билікке ие болып, елде жаңаша, қатаң тәртіп орнату мақсатын көздейді. Мысалы, 1920 ж. наурыз айында болған Капп бүлігі — Германияда монархияны қалпына келтіріп, әскери диктатураны орнату мақсатымен рейхсвердің жоғары лауазымды офицерлері ұйымдастырған төңкеріс. Бірақ, олар көздеген мақсаттарына жете алмады. Сол сияқты 1991 ж. тамыз Бүлігі де бұрынғы КСРО елінде өркен жая бастаған демократиялық нышандарға қарсы шығып, елде қатаң әскери тәртіп орнатуды көздегендіктен, халық наразылығына ұшырап, жеңіліс тапты.

Тағы қараңыз
------------

* Мемлекеттік төңкеріс
* Төңкеріс

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Жалпақтау** – Шүмек және Ащыөзек өзен аңғарларының арасында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 – 4 км. Абсолюттік биіктігі 891 м. Беткейлері тегістелген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Девон жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Жазғы жайылымдыққа пайдаланылады, мал қыстатылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Клаус Штерк** (нем. *Klaus Stärk*, 1958 жыл, Штутгарт) — германиялық футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Футболшы

"Штутгарт" клубының жастар командасында ойнады. Бірақ кәсіби деңгейге көтеріле алмады. 

### Бапкер

Жаттықтырушылық жолын Германияның әуесқой клубтарын жаттықтырудан бастады. Кейін Намибия, Моңғаолия, Қазақстан, Нигерия секілді елдерде жұмыс істеді.

2003 жылы желтоқсанда Қазақстанға келіп, Қазақстан клубтарына семинар өткізек болды. Бір айдан соң "Жеңіс" клубының бап бапкері боп тағайындалды. Бірақ мамыр айында босатылды.

2005-2008 жылдары Ауғанстан құрамасын жаттықтырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қара Бетперде** (ағылш. *Black Mask*) — DC Comics ғаламының суперзұлымы, Бэтменнің жауларының бірі. Комикстегі негізгі кейіпкер Роман Сайонис (Roman Sionis) алғаш рет 1985 жылы тамызда Batman #386 комиксінде пайда болды. Авторлары - Даг Монч және Том Мандрейк. Batman: Battle for the Cowl комиксінің сюжетінің оқиғаларынан кейін Қара Бетперде II рөлін доктор Джеремайя Аркхэм (Jeremiah Arkham) алды. Кейіпкер IGN нұсқасы бойынша «Бэтменнің үздік және осал 10 жауы» тізімінде 9-орын алды. Listverse.com сайты Қара Бетпердені Бэтменнің экранизациялауға ыңғайлы 10 жауының арасында алтыншы орынға қойды.

Биографиясы
-----------

### Бала кезі

Роман Сайонис ауқатты отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы ұлына көңіл бөлмей, өздерінің байлық, дүние-мүлкіне көп мән берген. Романның анасын босандырған дәрігер сәби Романды құлатып алады. Оның ата-анасы баласының жай-күйіне мән бермей, тек қалайда бұл жағдайды жұрттан жасыруды ойлайды. Кейіннен бала Роман жекежайда ойнап жүрген кезінде оған құтырған жанаттар шабуыл жасайды. Сайонис әулеті бұл оқиғаныда жасыруға тырысты. Романға бұл жайлы тіс жаруға тыйым салынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Black Mask is Number 9
2. ↑  Black Mask is Number 6
Минералдардың магнит тіліне әсер ететін немесе темірді өзіне тартатын **магниттік** қасиеті болады. Мұндай минералдар көп емес, сондықтан бұл қасиет те диагностикалық маңызды белгі болып табылады.

Магниттік қасиет негізінде екі түрге бөлінеді: 1) ферромагнитті, яғни күшті магнитті, 2) парамагнитті, яғни әлсіз магнитті. Әлсіз магниттінің магнит тілінен кері бұрылатын бір түрі бар, оны диимагнит деп атайды. Ферромагниттік қасиеті бар минералдарға жататындар: магнетит (Fе3O4), никельді темір, ферроплатиналардың кейбір түрі. Күкірті аз пирротиндар нашар магниттік қасиеті бар минералдарға жатады. Диамагниттік қасиеті бар минералға тек висмут жатады. Ферромагтниттік қасиеті бар минералдар ішіндегі ең айқыны — магнетит, оның атының өзі сол қасиеті бойынша қойылған. Ол темірдің ұнтағы, түйреуіш, қаламұш, шеге сияқты нәрселерді өзіне тартады.

Жай магнит тіліне әсер етпейтін, бірақ күшті электромагнит аспаппен зерттегенде әлсіз магниттік қасиеті байқалатын минералдар толып жатыр. Осының негізінде электромагнит колдану арқылы минералдарды бір-бірінен ажырататын әдіс те бар. Бұл әдіс минералогиялық лабораторияларда, өндірістік байыту фабрикаларында қолданылады. Мысалы, өзен арнасындағы құмның ішіндегі магниттік қасиеті бар минерал түйіршіктерін осы әдіспен ажыратады. Сол сияқты қолдан ұсатылған майда минералдардың да магнитті фракциясын (бөлегін) осы әдіспен ажыратуға болады. Суға шайып тазартылған құмды немесе ұсатылған минерал заттарды (шлихты) магниттік әдіспен ажыратады. Магниттік әдісті көбінесе осы шлих фракциясын ажыратуға қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Тоётоми Хидэёсидің Каосы
**Као** немесе **huāyā** (қыт. 花押, қытайша иероглифтардан  *ка* — гүл және *о* — жазу) — қол ұоюға арналған стильденген жапондық сигнатура.

Као алғаш рет Қытайда Тан династиясының уақытында пайда болды, Жапонияда Као Хэйан кезеңінен бастап қолданысқа ие бола бастады.

Эдо кезеңінде као өз қолданылуын жоғалтса да, кейбір саясаткерлер мен жұлдыздар каоны әлі күнге дейін пайдалануда.

Тағы қараңыз
------------

* Инкан

Дереккөздер
-----------



1. ↑  ЖАПОНИЯ МӘДЕНИЕТІ ТАРИХЫНАН сигнатура мен мөрлер
2. ↑  望月 鶴川 [Kakusen Mochizuki] (June 2005), 朝陽会 [Chōyōkai], ISBN 978-4-903059-03-7
3. ↑  佐藤 進一 [Satō Shin'] (September 2000), 平凡社 [Heibonsha], ISBN 978-4-582-76367-6
*Басқа мағыналар үшін Сырт деген бетті қараңыз.*

**Жалпы Сырт**, *Сырт қыраты* – Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығысындағы аласа таулы үстіртті қырат. Біраз жері Батыс Қазақстанға кіреді. Еділ мен Жайық алабындағы өзендердің су айырығы.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 259 м (Ешкітау). Қазақстандық бөлігі (Батыс Қазақстан облысының Тасқала, Бәйтерек аудандары) оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа 150 км-ге созылған, ені 30 — 25 км. Жер бедері тегістелген қыраттардан (сырттардан) тұрады, оңтүстігі мен оңтүстік-батыс беткейлері тіктеу, сай-жыралармен (тереңдігі 50 — 70 м) тілімделген. Жер бедеріне күмбез пішінді денудацияланған тау жұрнақтары тән. Жалпы Сырт солтүстік-батыс бағытта жатқан аласа қыраттарды түзетін әктастан, бордан, шөгінді жыныстардын түзілген. Қыраттың жер бедері тілімделген, Қазақстанға қарайтын бөлігі тегістеу келеді. Жалпы Сырт арқылы Жайық өзенінің көптеген ұсақ салалары ағады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы мезо-кайнозой кезеңінің бор-мергельді жыныстарынан түзілген. Кейбір тұсын палеогеннің құмды-саздақты шөгінділері жапқан.

Климаты
-------

Климаты тым континенттік. Қаңтар айының орташа темпетурасы –15оС, шілдеде 22,5оС, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 350-400 мм. Жайық өзенінің Деркөл, Шаған, Кинделя, т.б. салалары кесіп өтеді. Жалпы Сырттың көпшілік бөлігі жыртылған, табиғи өсімдіктер өзен-көл, сай-жыраларда ғана сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Қаптыадыр** – Сырдарияның батыс бөлігіндегі қырқалы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданында Арғанаты тауларының қиыр солтүстігінде орналасқан. Бала Терісаққан және Терісаққан өзендерінің суайрығы.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 525 м (Қосаяқ тауы). Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығыс бағытта 30 км шамасында созылып жатыр, ені 15-18 км. Беткейлерінде (Мыңбұлақ тауының етегінде) бұлақтар және шайынды жыралар көптеп кездеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Қаптыадыр палеозойға дейінгі гранит және гнейс жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Адырлы қырқаның сұр топырағында жусан, бетеге, құмайтты жерінде тобылғы өседі. Жайылымға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Жалпақ** – Іле Алатауының батысындағы тау. Қаскелең мен Ақсай өзендерінің суайрығы.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Қарасай ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 3852 м. Ұзындығы 15 км, ені 8 – 10 км. Оңтүстігі мен оңтүстік-батыс беткейлері тік құлама жартасты, қалған беткейлері көлбеулеу келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Протерозой мен палеозойдың шөгінді жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Шалғынды топырағында альпілік шалғын мен субальпілік өсімдіктер өседі. Солтүстік беткейі мен батыс шатқалдарында қарағайлы-шыршалы орман өскен.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Өмірғалиева Қапуза** — еңбек жолын аудандық газеттен бастады.. Аудармашы, әдеби қызметкер, жауапты хатшы, радиожурналист міндеттерін атқарды. 

  

1993 жылы Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанынан құрылған Тіл комитетінің "Мемлекеттік тілді дамыту" баскармасында бас маман болып еңбек етті. Тіл жанашыры.

министрліктердегі, республикалық деңгейдегі мекемелердің әміршілдікәкімшілік жүйесіне мемлекеттік тілді енгізу проблемасын қоя білді. Үтымды үсыныстармен іс кағаздарын екі тілде жургізуге көз жеткізді. Алка мәжілісіне "Министрліктердегі, облыстық әкімшіліктердегі мемлекеттік тілдің жағдайы туралы" анықтамалар дайындады. Республикалық деңгейде тіл мәселесі жонінде конференциялар откізуге ат салысты.
"Экономика" баспасының қазақ редакциясында 5 жыл уақыт редактор (казір бөлім меңгерушісі) болып қызмет аткарып келеді. Осы жылдар ішінде қолынан экономика тақырыбына жазылған "Қазақ тілі", (А.О.Муса, І.М.Төлеңов, Е.Қ.Құдайбергенов, Г.Қ.Дәркенбаева), "Банктегі бухгалтерлік есеп" (С.Т.Міржақыпова) атты оқулықтары, "Қаржылық есеп" (Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева) және тағы басқа оқу құралдары, ПРООН тапсырысы бойынша аумақты көлемде Қазақстанның темір жол көлігі: қайта құрылымдау және әлемдік экономикаға кірігу жолдары (Е.Д.Атамқұлов, Қ.Қ.Жанғаскин) монографиясы, "Сүре сөз" (Т.Қ.Жүртбай) публицистикасы өтті. Қолданыска түспеген экономикалық терминдердің баламасын оқырманға дәл беруде және қазақ басылымына ендіруде авторлармен коянқолтық жұмыс жасайды.
Халықаралық, республикалық кітап көрмелеріне қатысады, үнемі іздену үстінде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Төлеутай Мінапасұлы Шахарбаев** (1942 жылы туған), партия-кеңес қызметкері, ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы. Қарқаралының түлегі. Алматы зоотехника-мал дәрігерлік институтын (1951), Экономика, болжау және менеджмент институтын (1993) бітірген. Еңбек жолың Қарқаралы ауданының Фрунзе атындағы кеңшарында бас мал маманынан бастап, Нұркен атындағы кеңшарда директор, аудандык ауыл шаруашылық баскармасының бастығы болады. 1989-1992 аудандық партия комитетінің 1-хатшысы,аудандық Кеңес, аудандық атком-нің төрағасы, 1992-1993 жылдары Қарқаралы қаласының және ауданың әкімі. 1993-2000 жылдары Қарағанды облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 1-орынбасары қызметтерін аткарған. 2000 жылдан «Қарағанды-Нан» ЖШС агроенер-кәсіп кешенінің директоры. Қазақстан КП 17-съезінің делегаты. «құрмет Белгісі» орденінің
иегері.ҚР еңбек сіңірген кайраткері.Қарқаралы ауданының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жалпақтостағанша шөлмасақ (ерінгүлділер тұқымдасы)**

Жалпақтостағанша шөлмасақ-Қазақстанда өсетін осы туыстың 23 өкілінің ішіндегі ең көп тарағаны.Шөлді мекен ететіндігі туыстық атауынан көрінеді.Құмды,сазды,тастақты топырақта,Арал-Каспийден бастап,Зайсанның шөлдерінде,сонымен қатар аласа таулардың беткейлерінде Тарбағатайдан Қаратауға дейінгі аралықта өседі.Бұл көпжылдықтың жер үсті бөлігін қою жалбыраған түк басқан және тамыры шалқан тәрізді жуан.Сабағы жалғыз, кейде бірнешеу.Мықты,төрт қырлы,40 сантиметрге дейін биік,тіпті түбінен бастап жазыла бұтақтанған.Сабақ түбіндегі жапырақтар кең сағақты,тақталы жиегі жұмыр тісті дөңгеленген.Сабақ бойындағылары тең көлемінің кішілігімен ажыратылады.Гүлшоғыры-бірнеше бұралған жапырақтардан тұрады.Әрқайсысы лалагүлдер гүлжапырақтарымен қамтылған төрт-алты гүлден жиналған.Тостағанша үлкен,ұзындығы 3-4 сантиметр,жеміс салған мезгілде үлкейе түседі.Пішіні воронка тәрізді.Төменгі бөлігі түтікті,жоғарғы жағы шұңғыл кеңейіп кеткен.Кейде дөңгелек тәрізді желбір,күлтенің ұзындығы 4-5 сантиметр,желектері өсіңкі,пішіні қосерінге тән.Үстіңгі ерні сарғыштіпті ақ,астыңғы ерні ашық сары немесе қызғылт сары,ұш жағы үш бөлікке бөлінген.Аталықтардың саны 4,күлтенің түтігінен қылтиып шығады,әрең байқалады.Шөлмасақ сәуірдің соңынан шілденің басына дейін гүлдейді.Жемістері-төрт бөлікті құрғақ жаңғақтар,маусым-шілдеде піседі.Тұқымының құрамында қою май бар,гүлдеу мерзімі аяқталған соң құрғақ гүл шоқтарын жасауға пайдаланады.

**Дереккөздер**:Қазақстанның өсімдіктер энциклопедиясы.
**Магнит дауылдары**. Жердің магнит өрісінің қалыпты жағдайдан мезгіл-мезгіл ауытқып отыру кұбылысы. 

Кенеттен басталып, бірнеше күнге созылатын, бүкіл жер шарын түгел қамтитын бұл ауытқу мөлшері біршама жоғары көрсеткіштермен кескінделеді (географиялық ендік көрсеткіші неғұрлым жоғары аудандарда, яки экватор сызығына жақындаған сайын ауытқу мөлшері де арта түспек). Әдейі жүргізілген зерттеулер магниттік ауытқу, солтүстікке тән шапақтар және Күн бетіндегі дақтардың пайда болуы сияқты табиғат құбылыстарының арасында өзара байланыстар бар екендігін анықтап отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Санта-Круз** (ис. *Santa Cruz*) — Калифорния штатындағы қала, Санта-Круз округінің әкімшілік орталығы әрі ірі қалаларының бірі. 2010 жылғы санақ бойынша Санта-Круздің халқы 60 049 адамды құрады. Қала Монтерей шығанағының солтүстік жағалауындаСан-Францискодан оңтүстікке қарай 115 шақырым жерде орналасқан.

2007 жылы жергілікті бардың иесі Джесс Авшаломов (ағылш. *Jesse Avshalomov*) сыра мейрамының негізін қалады, санаулы жылдарда ол Халықаралық сыра күніне айналды.

Бауырлас қалалар
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ел | Қала |
|  Ресей | Алушта |
|  Никарагуа | Хинотепе |
|  Венесуэла | Пуэрто-ла-Крус |
|  Италия | Сестри-Леванте |
|  Жапония | Сингу |
|  Испания | Санта-Крус-де-Тенерифе |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Today is International Beer Day  (ағыл.)(англ.) на сайте *myfoxla.com*, 5 августа 2010

Сілтемелер
----------

* Santa Cruz City official site
* Santa Cruz Wiki — The People ' s Guide to Santa Cruz, California
* Pogonip Open Space Preserve(қолжетпейтін сілтеме)
* Santa Cruz Chamber of Commerce
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}
Гори́с **(арм. Գորիս) — Армения мемлекетінің Сюнинск облысының шығыс бөлігінде орналасқан қала.**

Жоғары лауазымды, құрметті адамы - Вачаган Адунц

География
---------

Горис қаласындағы тау үңгірлері
 Горис өзенінің бойында орналасқан (Воротан өзенінің саласы), Ереваннан 240 км және Капаннан 70 км автокөлік жолы Ереван — Степанакерт. Горис қаласы жартаспен тізбектелген және тау үңгірлерімен қоршалған таулы котлованда орналасқан.

 Горис қаласының маңында, Хндзореск ауылында, — ежелгі үңгірлі үйлерлдің комплексі, археологиялық және этнографиялық музей орналасқан. Горис өзенінің сол жақ жағасында борпылдақ жанартаудың әсерінен пайда болған тастан жасалған пирамидалары бар үңгірлерден тұратын,хикметті бағаналы лабиринт бар. Ежелгі кезден табиғи үңгірлер металл құралдардың кеңейюі мен дамуына дейін тұрғын үй ретінде қолданылған.

Тұрғын аудандары — оңтүстікте (ескі) және солтүстікте (жаңа). Олардың арасында мәдени және қоғамдық орталық орналасқан. Қаладан 8 км оңтүстікте аэропорт орналасқан, ал шығысқа — Хндзореск ауылы орналасқан.

Мәліметтер бойынша 1897 жылы ол жерде 1 450 адам өмір сүрген(армндықтар-1082, татарлар-209).

Шілде айының орташа температурасы +19 °C , қаңтарда −1.3 °C. Жауын-шашының орташа мөлшері 700 мм. Горис Армения мемлекетінің жауынды қалаларының бірі болып сананлады.

Экономика
---------

Горис — Сюник өңірінің өнеркәсіптік орталықтарының бірі . Қалада жұмыс істейді:

* АҚ «Гориси гамма» — электрондық құрылғылардың және коллекторлық қозғалтқыштардың өндірісі.
* «Микродвигатель» зауыды — микроэлектроқозғалтқыштардың және аз қуатты электроқозғалтқыщтардың өндірісі.
* Энергетика кәсіп орны, тағам өнеркәсібі жіне т.б.

  Халқы
-------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Жыл | 1870 | 1897 | 1976 | 1989 | 2001 | 2011 |
| Халық саны | 1000 | 2400 | 17400 | 23795 | 23261 | 20591 |

Көрнектілік
-----------

Қалаға жақын маңда Арменияның өте маңызды әрі әдемі монастірлерінің бірі — Татев орналасқан.

Қалада Аксел Бакунцтің музейі бар, археологиялық және этнографиялық музей, мелик үйі (XVIII ғасыр), сондай-ақ ортағасырлық үңгірлі елді мекен және шіркеу.

Атақты жергілікті тұрғындары
----------------------------

* Бабский, Евгений Борисович — физиолог
* Фахраддин Джебраилов — Әзербайжанның ұлттық батыры, Баку қаласындағы Гарадагск ауданының соғыс комиссары.
* Ханзадян, Серо Николаевич — армян кеңестік жазушысы
* Еолян, Сурен Левонович — дәрігер, кардиоревматолог
* Бахшян, Юрий Гургенович — бұрынғы Армения парламентінің вице-спикері.
* Симонян, Арам Грачаевич — Ереван мемлекеттік университетінің ректоры.
* Хачатрян, Сурен Серёжаевич — армян мемлекет қайраткері.
* Аксел Бакунц — армяндық жазушы-прозашы, киносценарист, аудармашы
* Александровский, Сергей Сергеевич — кеңестік дипломат
* Гусан Ашот

Фотогалерея
-----------

Горис қаласының панорамасыПанорама Гориса

* Вид на городВид на город
* Пещеры в ГорисеПещеры в Горисе
* Церковь Святого Григория Просветителя в ГорисеЦерковь Святого Григория Просветителя в Горисе
* Дорога Капан-ГорисДорога Капан-Горис
* Въезд в городВъезд в город
Қылшық жүнді қой - (грубошерстные овцы) - жүнінің жіңішкелігі мен ұзындығы және басқа да қасиеттері әртүрлі жүн талшықтарынан (түбіттен, қылшықтан, аралық қылшықтан) тұратын қойдың бір түрі. Қылшық жүнді қой табиғаттың қатаң жағдайына жақсы бейімделген. Қылшық жүнді қой тұқымдары беретін өнім түрлеріне қарай - етті-майлы (қ. Еділбай қойы, Гиссар қойы), елтірілік (қ. Атырау қойы, Қаракөл қойы), етті-тондық (қ. Романов қойы) бағыттарға бөлінеді. Қылшық жүнді қой тұқымдарының бәрі де кезіңде нақтылы бір өңірдің жер жағдайына, ауа райына сәйкес, халықтың тіршілік-тұрмыс қажеттілігін өтеу үшін ғасырлар бойы жүргізілген сұрыптау нәтижесінде шығарылған байырғы жергілікті қой тұқымдарына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Эволюциялық тарихы
------------------

**Төменгі сатыдағы аңдар немесе (Metatherіa).** Эволюциялық даму тұрғысынан қарағанда оның төменгі сатыдағы тұрған аңдардың құрылысындағы бір қатарбелгілерді байқауға болады. Төменгі сатыдағы аңдардың плацентасы нашар жетілген, көпшілігінде плацента тіпті болмайды. Соның нәтижесінде ұрықтың құрсақтағы даму мезгілі қысқа болады да, нағыз жетілмеген әлсіз ұрпақ туады. Мысалы, американың опоссумасының буаз болу мерзімі 12 күн болса, ал алып кенгурулар 39 күн ғана көтереді. Ұзындығы 2 м болатын алып кенгурудың туған баласы 3 сантиметрге азар жетеді. Кенгурулардан әлде қайда кіші күзендер баласын 36 күнде, ал күндыздар 105—107 күнде туады.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Төменгі сатыдағы көпшілік түрлерінің құрсағында тері қалтасы болады. Оның ішіне жаңа туған балаларын салады, осы қалтаның ішіне балаларын емізетін емшектері де ашылады. Қалта болмайтын (опоссумада) түрлерінің емшегі көкірегінде немесе бүкіл құрсағын бойлай орналасады. Ұрпақтарының пассивті қоректенуіне сәйкес олардың анасының емшегіне бекінуіне өзіндік бейімделу әсер етеді. Емшектің ұшы ауыз қуысына енген соң ісініп, ауыз қуысын толтырады. Осы кезде баласының көмекейі жоғары көтеріліп, ауыз қуысы мен тыныс қуысы (хоан тесігі) бір-бірінен ажырайды. Сондықтан баласының аузына қарай сүт кұйылғанда ол тұншықпайтын болады. Сүттің ауызға құйылуын сүт бездерінің маңайында орналасқан ерекше еттер жиырылып-жазылу арқылы
орындайды.

Тағы қараңыз
------------

* Қалталылар
* Жоғарғы сатыдағы аңдар

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Төменгі сатыдағы өсімдіктер** – дене құрылысы талломды (қаттамалы) өсімдіктер. Төменгі сатыдағы өсімдіктерге XX ғасырдың ортасына дейін жоғары сатыдағы өсімдіктер мен жануарлардан басқа бактерияларды, миксомицеттерді, саңырауқұлақтарды, балдырлар мен қыналарды жатқызып келді. Соңғы жүйеленім бойынша төменгі сатыдағы өсімдіктерге тек балдырларды жатқызады.

Төменгі сатыдағы өсімдіктердің вегетативті денесі тамырға, сабаққа, жапыраққа бөлінбеген. Бұлардың арасында клеткасы оқшауланған нағыз ядросы жоқ прокариоттар және клеткаларында нағыз ядросы бар эукариоттар болады. Дене құрылысы жағынан бір не көп клеткалы және ұзындығы 30-35 м-ге жететін түрлері де кездеседі. Қоректенуі жағынан автотрофтылар (балдырлар, қыналар); гетеротрофтылар және автогетеротрофтылар (миксотрофтар) болып бөлінеді.

Төменгі сатыдағы өсімдіктердің қазба қалдықтары өте ертеден белгілі. Бактериялар мен балдырлар кембрийге дейінгі криптозойлық шөгінділерден табылған. Төменгі сатыдағы өсімдіктер табиғатта зат алмасу процесінде (қ. продуценттер, консументтер, редуценттер) үлкен рөл атқарады. Кейбір түрлері атмосферлік азотты фиксациялауға қабілетті.

Көпшілік түрі тағам ретінде (саңырауқұлақтар, балдырлар), тыңайтқыш ретінде (балдырлар), кондитерлік өндірісте (агар), антибиотиктер алуда (сәулелі саңырауқұлақтар), қоршаған ортаның ластану деңгейін анықтауда (қына) пайдаланылады. Араларында зиян келтіретін түрлері де аз емес. Мысалы, ауру тарататын паразитті саңырауқұлақтар, судың "гүлдеуін" туындататын кейбір балдырлар. Төменгі сатыдағы өсімдіктер жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің арғы тегі.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Задаш Шайхов** (1934 жылы туған), оториноларинголог,медицина ғылымы докторы (1976), профессор (1980). Қарағанды мемлекеттік медицина институттын бітірген (1957). 1957-1959 жылдары Қарқаралы ауданы ауруханасында дәрігер-оториноларинголог, 1967-1981 жылдары Целиноград медицина институттының оториноларингология кафедрасының менгерушісі, 1982 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Қарағанды мемлекеттік медицина институттының оториноларингология кафедрасының меңгерушісі. 100-ден астам ғылыми енбектің, монографияның, 10 өнертабысының авторы. Қазақстан Компартиясы 13-съезінің делегаты.

Шығармашылығы
-------------

Рак гортани Л. (1977); Симптоматика и меры профилактики часто встречающихся заболеваний ЛОР-органов (1980)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Анималистік жанр**  (лат. anіmat — хайуанат деген сөзінен шыққан) — графикадағы, кескіндемедегі, мүсіндегі жан-жануарлар бейнеленетін мәнер. Алғашқы қауымдық өнердегі жартас кескіндемесінен жануарлар бейнесін байқауға болады. Сақ, скиф дәуірінде аң нақышында жасалған туындылар пайда болған. Алматы маңынан табылған "түйе мүсіншесі", Маңғыстау өңіріндегі "қойтас", "қошқартас" ескерткіштері қазақ халқының дәстүрлі өнерінде жан-жануарларды бейнелеу, мүсіндеу ертеден қалыптасқандығын аңғартады. Қазақстан суретшілері А. ж-да елеулі шығармалар берген. Мыс. Ә.Қастеев "Бие сауу" (1936), Ә.Ысмайылов "Дала жайрандары" (1972), С. Айтбаев "Жайлаудағы түйелер" (1976) картиналарын осы жанрға жатқызуға болады.

Франц Марк *Көк ат*, 1911
Григорий Бенционович Остер
**Григорий Бенционович Остер** ─ кеңес және орыс жазушысы, драматург, сценарист. Ресей Федерациясының Еңбек сіңірген өнер қайраткері. 

1947 жылы 27 қарашада Одесса қаласында дүниеге келген. 

1982 жылы Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтының драматургия бөлімін бітіреді.

«Сказка с подробностями», «Папамамалогия», «Воспитание взрослых», «Бабушка удава», «Вредные советы», «Гадание по рукам, ногам, спине и шее» − балаларға арналған шығармалардың авторы. «38 попугаев», «Попался, который кусался!», «Обезьянки» мультфильдерінің сценариін жазған.

Дереккөздер
-----------
**Жалпақтал** (1993 ж. дейін — *Фурманово*) — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Жалпақтал ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Казталовка аулынан шығысқа қарай 57 км-дей жерде, Қараөзеннің сол жағалауындағы бетеге, боз, селеу және әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өсетін шалғынды-қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 5242 адам (2631 ер адам және 2611 әйел адам) болса, 2009 жылы 4562 адамды (2271 ер адам және 2291 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Ауыл табанына алғаш көшіп келіп қоныстанған орыстар - Сламихиндер отбасы. Кейін отырықшылар саны көбейіп, елді мекен "Сламихин станицасы" аталған. Шіркеу, мешіт, бірнеше диірмен салынған. Станица тұрғындары — казак-орыстар, қазақтар, татарлар Қараөзен мен Сарыөзеннен балық аулап, мал өсіріп күнелткен. 2 бастауыш ұлдар және қыздар мектебі ашылған. Жылына бір рет үлкен жәрмеңке өткізіліп, Ресейдің ішкері қаларынан, шет елдерден саудагерлер келіп, айырбас сауда жасаған. Станицада бай-көпес Овчинниковтар отбасы да түрған. Оның 1904 жылы салдырған үйі әлі бар. 1919 жылы наурызда В.Чапаев, Д.Фурманов бастаған Қызыл армия станицаны ақ гвардияшылардан азат етіп, Кеңес үкіметін орнатқан. Сондықтан елді мекенге және ауданға Фурманов есімі берілді. 1993 жылы ауылдың тарихи — Жалпақтал атауы қайтарылып, ол 1997 жылға дейін аудан орталығы болды. 1997 жылдан Жалпақталда және әкімшілік округіндегі Құлан аулында 7 шаруа қожалығы, 4 ЖШС, 1 өндірістік кооператив және 4 акц. қоғам құрылды. Ірі кәсіпорындары: *«Жалпақтал агроремқамту»* және *«Семсер»* акционерлік қоғамдары.

Инфрақұрылымы
-------------

2 орта мектеп, эстетикалық бағыттағы өнер мектебі, спорт Жалпақтал мектебі, 2 кітапхана, мәдениет үйі бар. Халыққа аурухана, емхана, тубдиспансер қызмет көрсетеді. Жалпақтал арқылы Орал-Казталовка автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Аққурай •
 Ақпәтер •
 Ащысай •
 Әбіш •
 Әжібай •
 Бейістерек •
 Беспішен •
 Бозоба •
 Болашақ •
 Бостандық (Бостандық а.о.) •
 Бостандық (Қарасу а.о.) •
 *Еламан* •
 Еңбек •
 Жалпақтал •
 Жаңатаң •
 Жаңажол •
 Жас •
 Жұлдыз •
 Казталовка •
 Көктерек •
 Көмекші •
 Көпкүтір •
 Кішкене Талдықұдық •
 *Кішкенешал* •
 Қайшақұдық •
 Қайыңды •
 Қаракөл •
 Қараоба •
 Қарасу •
 Қараөзен •
 Қоныс •
 Қонысбай •
 Қособа •
 Қошанкөл •
 *Құлақ* (Жалпақтал а.о.) •
 *Құлақ* (Қараөзен ауылдық округі) •
 *Құрман* •
 Қызылту •
 Мереке •
 Нұрсай •
 Оразғали •
 Ордабай •
 Саралжын (Бірік ауылдық округі) •
 Саралжын (Көктерек ауылдық округі) •
 Сарықұдық •
 Сатыбалды •
 Сексенбаев •
 Серік •
 Талдыапан •
 Талдықұдық •
 Таңат •
 *Таскүтір* •
 *Төреғали* •
 Хайруш 
 |

 |
**Резистивиметрия** - ұңғыманы тоғытушы бұрғылау ерітіндісінің және басқа сұйықтардың меншікті кедергісін өлшеу, қойнауқаттық сұйықтың ұңғымаға құйылу орнын, бұрғылау ерітіндісі мен сұйықтың деңгейін, сұйықтың минералдылығын, мұнай кенорындарын игеру барысында флюидтердің құрамын анықтау үшін, гидрогеологиялық зерттеулерде, ұңғыманың техникалық жағдайын бақылауға сондай-ақ электрлік каротаждың деректеріне түсінік
беруде қолданылады. Резистивиметрияны жүргізгенде электродтың біреуі жер бетінде, екіншісі ұңғымаға орнатылады, ток (I) жіберілгенде ұңғымада орнатылған өлшеуші электродтар арасындағы потенциалдар айырмасы (U)
өлшенеді. ¥ңғыманы тоғытатын сұйықтың меншікті электр кедергісі (б) мына формула бойынша өлшенеді б=kU/I, мұндағы k-жер бетінде анықталған резистивиметрия коэффициент.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Григорий Афанасьевич Баздырев** (1907, Алтай өлкесі, Шипунов ауданы Комариха с. - 25.12.1971, Семей қаласы) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия старшинасы, гвардиялық саперлер бөлімшесінің командир). Орыс.

1928-30 ж. Қызыл армия қатарында борышын өтеген. 1941 ж. Кеңес әскері қатарына шақырылып, Қиыр Шығыста болды. Кіші командирлер мектебін бітірген соң 1942 ж. Ұлы Отан соғысы майданына жіберілді. 7-гвардиялық механизацияланған бригадасы (Сталинград майданы, 47-армия, 3-гвардиялық механизацияланған корпус) инженер-миналық ротасының саперлік бөлімінде ұрыстарға қатысты. Баздырев 1943 ж. қыркүйек айында Украинадағы Черкассы облысы Канев ауданы Селище с. маңында Днепр өзенінен өтіп, жау плацдармына мина қойды. Оның қойған миналарынан жаудың 5 танкісі жарылды.

КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (3.6.1944). «Қызыл Жұлдыз», 2-дәрежелі Оган соғысы ордендері мен медальдардың иегері.

1945 ж. соғыс аяқталған соң Семей қаласында тұрып, ағаш өңдеу комб-нда жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Жалпақсу** - Қазақстандағы ежелгі палеолит ескерткеші. Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазығұрт ауданы, Адай бөлімшесінен оңтүстікке қарай 18 шақырым жерде орналасқан. Қаржантау қыраттарынан солтүстік - батыс беткейінен ағып шығатын шағын тау суларының бірігуінен құралатын Жалпақсу өзенінен 1,5 шақырым жерде орналасқан. Осы жерден 1973 жылы мустьелік ескерткіштің орны анықталды. Ескерткіштен шағын дөңгелек нуклеус, бірнеше үшбұрышты, кремнилі профириттен жасалған тас сынықтары және басқа тас бұйымдар табылды. Бұл ескерткіштердің барлығында мустьелік өңдеу техникасының белгілері сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ 18 **Қазақстан тарихы.** Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Архимед Мыңбайұлы Ысқақов** (1 ақпан 1953 жыл, Көкшетау, Қазақ КСР-інде туған) - ұстаз, актер.

Өмірбаяны
---------

1953 жылы 1 ақпанда Көкшетау қаласында дүниеге келген. 

1975 жылы Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің физика математика факультетін бітіріп, Алматы, Ресей мектептерінде математика пәнінен сабақ беріп мол тәжірибе жинақтаған, жаңашыл ұстаз. 

1988-1989 оқу жылынан бастап ерекше тәрбиені қажет ететін жоғары сынып оқушыларына арналған эксперименттік мектептің директоры қызметін атқарды. 

1991 жылдан «Архимед» жекеменшік мектебінің жетекшісі. 

1967 жылы «Арман-атаман» фильмінде, 1988 жылы «Игла» фильмінде ойнаған.

Марапаттары
-----------

Білім саласы бойынша "Тарлан-2000" сыйлығының иегері. 

2008 жылы «Парасат» орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Архебактериялар**  (грек. Archaea, ἀρχαῖος — ежелгі және бактерия) — жасушасында ядро болмайтын, таза бактериялардан өздерінің физиологиялық-биохимиялық өзгешеліктері арқылы ерекшеленетін микроағзалар тобы. 

Ғылымға Архебактериялардың 25 туысы, 40-тан астам түрі белгілі. Архебактериялардың жасуша қабырғасында басқа бактериялардағыдай муреин (бактерия жасушасының негізгі тірегін құрайтын полимер) болмайды. Олардың май (липидтер) құрамы глицериннің қарапайым құрылымдар эфирлері мен көп молекулалы спирттерден тұрады. 

Архебактерияларда антибиотиктерге өте сезімтал РНҚ — полимераза ферменті кездеседі. Архебактериялар метан түзушілер, аэробты және анаэробты жағдайларда күкіртті тотықтандыратындар және күкіртті тотықсыздандыра алатындар, галобактериялар, термоацидофильді бактериялар ("микоплазмалар") болып бес топқа бөлінеді. Архебактериялардың метан түзушілер тобына Methanobacterіum, Methanococcus және Methanosarcіna туыстары жатады. Олардың жасушаларының таяқша немесе шар тәрізді, қозғалатын және қозғалмайтын, спора түзбейтін түрлері болады. Тіршілігіне қажетті қуатты көмір қышқыл газын метанға дейін тотықсыздандыру арқылы алады. Аэробты және анаэробты жағдайда күкіртті тотықтандыратын және тотықсыздандыратын кезде бөлінетін қуатты пайдаланады. Оларға ыстық бұлақ суларында (85-1050С темп-рада) тіршілік етуге бейімделген Sulfolobus, Desulfurococcus, Thermophіllum туыстары, ал галобактерияларға Halococcus, Halobacterіum туыстары жатады. 

Галобактерияның ішінде аэробты да, анаэробты да өкілдері кездеседі. Олардың бір ерекшелігі — фотосинтез процесі кезінде күн сәулесін хлорофилл дәні арқылы емес, керісінше, бактериородопсин (белок) арқылы сіңіреді. Архебактериялардың термоацидофильді топтары Thermoplasma жоғ. темп-рада (600С), төменгі қышқылдықта (рН(1-2), оттегі жоқ жерде тіршілік етеді. Молекулалық деңгейде жүргізілген зерттеулерге қарағанда Архебактериялардың эукариотты ағзадерге ұқсастығы бар. Сондықтан Архебактериялар тобындағы микроағзадердің эволюция тұрғысынан алғанда шығу тектері бірдей болуы мүмкін деген болжам айтылады.
**Археологиялық мерзімдеу** – деректер бойынша зерттеліп отырған кезеңдер, оқиғалар мен ескерткіштердің уақытын, өзара хронология арақатынасын белгілеу. Тарихи-жазба деректер, негізгі археология және жаратылыстану және техникалық ғылымдарының жетістіктерін қолдануына қарай археологиялық мерзімдеуді үш топқа бөлуге болады.   

  

1-топқа зерттеу объектілеріне (жеке заттар, қалалардың мәдени қабаттары, елді мекендер, қалалар, үлкен аймақтар, белгілі оқиғалары) қатысы бар көне авторлардың (мыс. Геродот, Страбон, Сыма Цянь, тағы басқа) туындылары, белгілі бір уақытта патшалық құрған қайраткерлердің (Дарий, Күлтегін, Тоныкөк), қолбасы, тағы басқа бұйрығымен жасалған жазулар, эпиграмма, эпитафия, жарлықтар, тағы басқа құжаттар кіреді. Әсіресе, әр түрлі замандардың, алтын, мыс, күміс тиындарының орны ерекше. Бұл деректер қалалардың, елді мекендердің, әр түрлі археология ескерткіштердің уақытын дәлдікпен көрсете алады.   

2-топқа стратиграф. және типтерге бөлу, салыстырмалы балама әдістері жатады. Белгілі бір мәдени қабаттан табылған зат көптеген элементтерімен ұқсас келесі аумақтық-мәдени тұрғыдан жақын бір затпен салыстырылса, осы екі ұқсас затпен бірге табылған басқа типтес ескерткіштер де бірімен-бірі салыстырылып, бір уақытта, бір технологиямен жасалынып қолданылғаны, одан әрі бір мәдени тұтастыққа жатқаны, тағы басқа анықталады.   

3-топқа, жаратылыстану ғылымдары жетістігін пайдалану арқылы ескерткіштердің абс. жасын анықтау жатады. Солардың бірі – радиоизотоптық әдістерге жататын, әсіресе, көне тас дәуірлері ескерткіштерінің жасын анықтауда көп пайдаланатын калий-аргон, торий-230, актиндік радий әдістері. Қола, алғашқы темір дәуірлері ескерткіштерінің жасын анықтауда радий көміртегі әдісі кеңінен пайдаланылады. Қазақстанда осы әдіспен Үстірттегі Тоқсанбай энеолит-қола дәуірінің бекіністі тұрағы (3700 ± 80 жыл бұрын), Маңғыстаудағы Дікілтас обасы (б.з. 240 ± 40 жылы), тағы басқа анықталған. Бұлардан басқа дендрохронология (ағаштың сақиналарының өсу кезеңдері мен заңдылықтарына негізделген), ЭПР (электрондық парамагниттік резонанс), термолюминисценттеу, радиокарбон, тағы басқа әдістер қолданылады.
**Индикативтік баға** – сыртқы рынокта экспорттың жүзеге асырылу сәтінде жеткізілімді ескере отырып, қолданыстағы заңдарға сәйкес қалыптасқан немесе қалыптасатын тауар бағасы. Экспорттық өнімді елден сыртқа тқмен бағамен әкетілуіне жол бермеу, сондай-ақ, өндірушілердің тауарды сыртқы рынокта өткізуден барынша көп пайда алуы мақсатында экспорттық өнімге қолданылады. Осындай баға белгінелетінөнімнің жекеленген түрлерінің тізбесі белгіленген тәртіппен айқындалады және ол мүдделі идаралар мен ұйымдарға хабарланады. Индикативтік баға мемл. тіркеуден өткізілуге тиіс және оны меншіктің барлық нысанындағы сыртқы экон. қызмет субъектілері экспорттық операцияларды жүзеге асыру кезінде пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4-том
**Виктор Васильевич Решетов** - өзбек тілінің маманы, турколог, КСРО Пед.ғылым академиясының академигі, филологиялық ғылым докторы, Өзб.КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. 1952 жылдан КПСС мүшесі. Ташкенттегі Орта АЗия мемлекеттік университетін бітірген. 1929-1959 ж. осы университетте, Ташкент шетел тілдері институты мен Низами атындағы институтында, Өзб. КСР ғылым академиясының Ұлт мектептері институтының директоры болды және "Руский язык в национальной школе" журналының бас редаакторы болды. 1963 жылдан Өзбек республикалық орыс тілі және әдебиет институтының директоры болды. Виктордың ғылыми еңбектері түркі тілдері мен орыс тілін салыстыра зерттеуге, өзбек тілінің диалектологиясына арналған. Сондай-ақ оқу құралдарының, методикалық зерттеулердің авторы. Виктор Васильевич Решетов Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендері және иедальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 448-бет 2 том
**Храпунов, Виктор Вячеславович** —

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1948 жылы 24 қазанда Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданының Предгорное ауылында туған.

1970 ж. — Өскемен индустриалды техникумын (техник — жылу-технигі).

1977 ж. — Алматы энергетика институтын (инженер-электрик).

Алматы Жоғары партия мектебін саясаттанушы мамандықтары бойынша бітіріп шыққан. Экономика ғылымдарының докторы. Еңбек жолын Алматы жылу электр орталығының кезекші слесарь, жөндеу жөніндегі слесарі, шебер болудан бастаған.

Алматы жылу электр орталығы өндірістік-техникалық бөлімінің аға инженер-технологы, жабдықтарды жөндеу жөніндегі қазандық цехы бастығының орынбасары, құбырлар цехының бастығы, ҚР Энергетика және көмір өнеркәсібі министрі, ҚР Энергетика және табиғи ресурстар министрі қызметтерін атқарған.

1997 ж. 2004 ж. желтоқсанына дейін Алматы қаласының әкімі қызметін атқарды.

2004 ж. желтоқсанынан Шығыс Қазақстан облысының әкімі.

2007 ж. қаңтар айынан Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрі.

2007 ж. қарашаның 1 Премьер-министр Кәрім Мәсімовтың жер ұйымдастыруда өткізілген кемшіліктерге байланысты ұсынысымен мемлекет басшысы жарлығымен Виктор Вячеславович Храпунов Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрі қызметінен босатылды.

Дереккөздер
-----------
**Шнайдер Клаус** (1931 ж. т.) - неміс журналисі. 70-жылдардың аяғында Алматыға келіп, осы сапардан соң «Алматы. Қазақ көктемі» (неміс тілінде, Лейпциг, Брокхаус-ферлаг, 1978) кітабын жазды. Кітапта автор Абай өмірі мен шығармаларына тоқталып, оның қазақтар арасынан бірінші болып И. В. Гете өлеңін, А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, И. А. Крылов шығармаларын тәржімелегенін айтады, орыс әдебиеті арқылы Батыс Еуропа мәдениетіне жол салғанын атап өтеді. Автор Абайдың «Сөз өнері дертпен тең» деген сөздерін келтіріп, осынау шығармашылық мақсаттың философ. маңызына ерекше мән береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Ұлы Отан соғысы кезінде Мәскеу түбіндегі
шайқаста қаза болған, Кеңес Одағының Батыры Яков Александрович Бондаренконың есімі
берілген. Бондаренко Яков Александрович (1905-1941) Ростов облысының Поздневка селосында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында батысқа қарай Грибоедов көшесінен басталып, Репин көшесіне дейінгі
аралықта жатыр. Қаланың Потанин, Бәйішов, Матросов, Хамиди көшелерін қиып өтеді. Көшенің
ұзындығы - 8 5 0 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0