ВГҚ-қоздырғыштары әртүрлі таралу механизмдерімен берілетін, клиникасында универсальды капилляротоксикодпен, геморрагиялық синдроммен және жалпы интоксикация бергілерімен берілетін жедел вирусты зоонозды аурулар тобы.

### Бүйрек синдромымен өтетін геморрагиялық қызба (БСӨГҚ)

БСӨГҚ - РНҚ геномды вируспен шақырылатын, әр түрлі таралу механизмдерімен берілетін, өте жоғары қызбамен, айқын жалпы интоксикациямен,капилляротоксикоз дамуымен, геморрагиялық синдроммен және бүйрек синдромымен өтетін жедел вирусты табиғи-ошақты ауру.

Этиологиясы
-----------

БСӨГҚ қоздырғыштары Bunyviridae тұқымдасының, Ханта вирусының жаңа түрі. РНК-иномды вирус, диаметрі 85-110 мм, 8 сероварлары анық, қоршаған ортада тұрақты, төмен температурада ұзақ сақталады.

Эпидемиологиясы
---------------

Инфекция көзі: тышқан түріндегі кеміргіштер, сары тышқан, сұр және қара тышқан
Кеміргіштерде инфекция симптомсыз және ұзақ өтеді. Вирус нәжіспен, зәрмен, сілекеймен бөлінеді.
Таралу механизмі: ауа-шаң, фекальды-оральды, қатынас
Көбінесе 20-50 жас арасындағы ер адамдар ауырады. Ауру спороралық немесе топталған түрде жүреді, кейде эпидемиялық ошақтар болады.

Патогенезі
----------

БСӨГҚ вирусының вадотропты әсері бар. Патогенез негізі: ұсақ тамырлар қабырғаларының жүйелі зақымдалуы (капиллярлар, артериялар, венулалар). Нәтижесінде: қоршаған тіндерде плазморея, айналысындағы қан көлемінің азаюы, қанның қоюлануы байқалады.
Көбінесе айқын өзгерістер: бүйректе, бүйрек үсті безінде, гипофизда, ішектің шырышты қабатында
Жедел бүйрек жетіспеушілігінің дамуына каналшаларының басылуымен бірге пирамиданың аралық затының серозды-геморрагиялық ісігі әсер етеді.

Клиникасы
---------

Инкубациялық кезең ұзақтығы 4-49 күн. 4 ауру кезеңі бар: қызбалы кезең (1-4 күн), олигуриялық кезең (4-12 күн), полиуриялық кезең (8-12 және 20-24 күн), реконвалесценция
Қызбалы кезең ұзақтығы 1-4 күн, жедел басталады. Жоғары температура (38,5-40С), бас ауруы,геморрагиялық синдром белгілері (экзантемалар, теріде,склерада қан құйылулар), денеде петехиальды бөртпелер, аздап протеинурия байқалады.
Олугуриялық кезең ұзақтығы 4-12 күн, белде қатты ауырсыну, бас ауруы, құсу, қайталамалы, геморрагиялық синдромның күшеюі (мұрыннан, асқазан-ішектен қан кету, склераға қан құйылу, қан түкіру), гипотония, брадикардия, протеинурия, гипоидостенурия, гематурия, цилиндрурия, бүйрек эпителиінің клеткалары, биохимиялық өзгерістер: қалдық азот, мочевина, креатинин, гиперкалиемия
Полиуриялық кезең:

* науқастың жағдайы жақсарады
* полиурия (тәулігіне 5-8 л)
* гипоидостенурия

Реконвалесценция кезеңі полиурия азаяды. Инфекциядан кейін астения ұзақ сақталады.
Аурудың 3 дәрежесі бар: жеңіл, орташа, ауыр

Асқынулары:инфекция-токсикалық шок, жедел бүйрек жетіспеушілігі, өкпе ісінуі, уремиялық кома, миға, бүйрек безіне қан құйылу

Диагностика
-----------

Kлиникалық белгілері, эпидемиялық анамнез, бүйрек қызметінің бұзылу көрсеткіштері, серологиялық диагностика, РНИФ жұп сарысу культурасы диагностика әдісі

Емі
---

Бүйрек қызметінің жүйелі бақылауымен стационарға госпитаизациялау, төсектік режим, диета-стол №4, патогенетикалық ем (дезинтоксикация, глюкокортикостероидтар 10-12 мг/кг), этиотропты ем (виразол к/т, рибамидил 15 мг/кг 5 күн), симтоматикалық ем.

Алдын алу
---------

Бейспецификалық кез келген дала жұмыстарында инфекцияланған активті ошақтары бар жерлерде жеке басының қорғанысын сақтау.

Қырымдық геморрагиялық қызба (ҚГҚ)
----------------------------------

ҚГҚ-кене арқылы берілетін, ауыр интоксикация және айқын геморрагиялық синдроммен сипатталатын вирусты табиғи-ошақты ауру.

Hyalomma кенесі

Этиологиясы
-----------

РНК-иномды Nairevirus, Bunyaviredae тұқымдасы. Сыртқы ортада төзімсіз. Қайнатқанда вирус бірден өледі, 45С-2 сағаттан кейін.

Эпидемиологиясы
---------------

Инфекция көзі, жабайы және үй жануарлары (сиыр, ешкі, қоян, т.б.) және кенелер. Tрансмиссивті, контактылы, аэрогенді жолдармен тарайды.
Көбінесе ауыл адамдары ауырады. Жұғу мерзісі-көктем, жаз.

Патогенезі
----------

Вирус қанға өтеді → мононуклеарлық фагоцит жасушаға өтеді, нәтижесінде вирусемия → гематогенді диссеминация нәтижесінде капилляротоксикоз → қанның қоюлануы → әртүрлі зақымданулар (бауыр некрозы, миокардта, бүйректе, бүйрек үсті безінде дистрофиялық өзгерістер)

Клиникасы
---------

инкубациялық кезең 2-14 күн. Ауру кезеңі: бастапқы, өршу, реконвалесценция.
Бастапқы кезең ұзақтығы 3-6 күнде қышу, жоғары температура 39-40С, миалгия, артралгия, бас ауруы, іште және белде ауырсыну, пастернацкий симптомы оң, құсу, гипотения байқалады.

Өршу кезеңі ұзақтығы 2-6 күн.

* геморрагиялық синдром (петехиальды бөртпелер, қан кетулер)
* акрацианоз, гипотения, тахикардия
* менингиальды симптом
* олигурия, микрогематурия, гипоидостенурия, азотемия

Реконвалесценция кезеңі 1-2 ай

* астеникалық симптомокомплекс

Қырым қанды қызбасымен ауырған науқас

Диагностика
-----------

Клинико-эпидемиологиялық мәліметтері бойынша:

* вирусологиялық реакция
* серологиялық терапия

Емі
---

Cпецификалық терапия

* реконвалесцен (100-300 есе) дозасында қан плазмасы немесе сары су
* гипериммунды спецификалық-глобулин 5,0-7,5 ми дозасында
* дезинтоксикация
* гемостатикалық
* шокқа қарсы

Алдын алу
---------

Инективирленген вакцина. 3 жыл қатар вакцина тағайындалады.

Омбылық геморрагиялық қызба (ОГҚ)
---------------------------------

ОГҚ-қызба, тамыр жүйесінің орталық және вегетативті жүйке жүйесінің зақымдалуымен сипатталатын жедел трансмиссивті арбовирусты ауру.

Этиологиясы
-----------

Қоздырғыш-арбовирус, Todaviridac тұқымдасы.

Эпидемиологиясы
---------------

Инфекция көзі-ондатрлар, су тышқаны, басқа да кеміргіштер. Тасымалдаушылар-кенелер.
Берілу жолы: трансмиссивті, контактылы. Мезгілі-көктем, жаз.

Патогенезі
----------

Tолық анықталмаған. Kапилляротоксикоз → орталық жүйке жүйесіне және вегетативті жүйке жүйесінің зақымдануы

Емі
---

Патогенетикалық және симптоматикалық терапия.

Дереккөздер
-----------

* Жұқпалы аурулар. А.Қ.Дүйсенова. Алматы – 2009 жыл.