recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тарумаэ** тауы Томакомай және Читоуз қалаларына таяу орналасқан. Оны аталған қалалардан анық көруге болады. Тау Жапониядағы батыс Хоккайдодағы Шикотсу көлінің жағалауында орналасқан.

Мәліметтерге сүйенсек, 1667 және 1739 жылғы болған атқылаулар кезіндегі пирокластикалық материалдар қоршаған орманды тугелдей өртеп жіберген. Сол кезде тау етегінің шығыс бөлігі күндіз де қараңғы болып турған екен.

Бул тау саяхатшылар арасында кең танылған. Себебі оған шығу оңай. Тарумаэ Хоккайдо аралының табиғи ескерткіші болып саналатын лава күмбезі бар, Насу жанартаулы аймағына жатады. Тау шыңында түрып төменде жатқан Шикотсу көлің қашықтағы Хидака тау тізбектерін жәнө Хоккайдо аралының басқа да тамаша көріністерін тамашалауға болады.

Тарумаэ тауының биіктігі 1041 м-ді құрайды. Тарумаэ тауының етегінде көптеген ыстық булақтар, демалыс орындары мен гольф алаңдары бар.

Тарумаэ тауы белсенді андезитті стратожанартау болып саналады. Онда жанартаулық белсенділік 9000 жыл бурын басталған болатын. Тарумаэ соңғы рет 1982 жылы атқылаған.
Ол фреатикалық сипатта болатын. Фреатикалық атқылау магманың топырақпен немесе сумен түйісуі нәтижесінде орын алады. Тауда ірі атқылаулар 1667, 1739, 1909 жылдары болған. 1667 және 1739 жылғы болған атқылаулар таудың қазіргі түрін қалыптастырған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Кенқайраң** - құрамында пайдалы құрамдас бөліктері бар ұсақталған тау жыныстарының жер бетіндегі жиынтығы. Кенқайраңды үгілу, көшу процестері кезінде тұрақты минералдар ғана түзе алады (алмас, алтын, платина, касситерит, т.б.) Кенқайраңдар түзілу жағдайына қарай элювийлі, жылжымалы, солифлюкциялық, коллювийлі, делювийлі, пролювийлі, аллювийлі, т.б. болып бөлінеді. Сондай – ақ мұз басу мен аридтік климатты аймақтарда мұздықты, эолдық Кенқайраңдар түзіледі. Түзілу уақытына қарай Кенқайраңдар : көне заманғы (мезозой, палеозой және прекембрий), антропогендік және қазіргі заманғы болып бөлінеді; орналасу жағдайына қарай : жер үстіндегі және көмілген (морена, эффузивті, жылжымалардың астында қалған); құрамына қарай : бір немесе көп минералды; пішініне қарай : қабатты, линза, таспа, ұя пішіндес болады. Олардың ұзындығы бірнеше жүз метрден бірнеше км – ге дейін, ені бірнеше метрден жүздеген метрге дейін, қалыңдығы бірнеше см – ден ондаған метрге дейін болуы мүмкін. Қазақстанда алтынның Кенқайраңды кен орындары Оңтүстік Алтайдың Күршім, Қалжыр, Қалғұтты өзендері алабында, алмастың Кенқайраңды орындары Солтүстік Қазақстан облыстарында (Қаратал, Қарағаш) бар.

```
== Дереккөздер ==
```

Қазақстан табиғаты. Энциклопедия. /Бас ред.Б.Ө.Жақып. 2 том. «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, Алматы, 2009 ж.
**Валентина Павловна Ковель** (23 қаңтар 1923, Петроград — 15 қараша 1997, Санкт-Петербург, Ресей) — кеңестік және ресейлік театр және кино актрисасы. КСРО халық әртісі (1988).

Өмірбаяны
---------

Валентина Ковель в 1945 жылы Ленинград театр институтының (Л. Ф. Макарьева шеберханасы). актерлік факультетін бітірді.

1946 жылы Ленинград театрында А.С.Пушкиннің драмасында өнер көрсетті. 1966 жылы күйеуі Вадим Медведевпен бірге Үлкен Драма театрына шақырылған болатын. Бұл тетрда Валентин Ковель өмірінің соңына дейін қызмет еткен болатын. 

Өмірінің соңғы жылдары Сатира Театрымен бірігіп жұмыс жасады.
**Кеңістік механизм** – кинематикалық буындарының қозғалысы ортақ жазықтыққа параллель болмайтын механизмдердің ( жазық механизмнен басқа )жалпы аты. Кеңістік механизмнің техникада жиі пайдаланылатын түрі – сфералық механизмдер (мысалы, конус тәрізді тісті доңғалақты механизм, универсал топсалы механизм т.б. ). Сонымен қатар өзара қиылысқан осьтерді айналдыруға арналған тісті механизмдер (тісті винттік (червякты) беріліс, винттік доңғалақты механизм, гипоидты беріліс т.б.) және жұдырықшалы механизмдер де Кеңестік механизмге жатады. Кейбір приборлар мен механикалық құрылғыларда рычагты Кеңестік механизмдер пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том.
Ламбеозавр
Ламбеозавр
Ламбеозавр
**Ламбеозавр** — басында үлкен айдары бар үйректұмсықты динозавр. Айдар сүйегінің іші қуыс болған. Көлемі оның бассүйегімен бірдей ғана болатын. Барлық динозаврлар секілді ламбеозавр да өзінің айдарын дыбыс шығару үшін немесе иіс сезу қабілетін күшейту үшін пайдаланған. Әлбетте, тынс алу тесіктері де айдарында орналасты. Оның көру және есту қабілеттері өте жақсы дамығанымен, табиғи қорғанысы болмаған. Ламбеозавр — ірі денелі гадрозавр.

Қызықты дерек
-------------

* Ламбеозавр — жылдам қимылдайтын динозавр.
* Ол екі аяқпен жүріп, тқрт аяғынан тұра білген.
* Ламбеозаврлар Мексика мен Солтүстік Америкада өмір сүрген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 25 тоннаға жуық
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Байжігіт**- Ертіс өзенінің алабында, бастауы Мариновка ауданының солтүстігінде, Есіл өзенінің оң саласы, Атбасар ауданындағы өзен. Кісі есімінен қойылған атау.

**Байжігіт**- Терісаққан өзенінің төмендегі ағысының сол жағалауында, Жақса ауданындағы көл.

**Байжігіт**- Өлеңті өзенінің сол жағалауында, Ерейментау ауданындағы қоныс.

**Байжігіт**- Жақсы ауданындағы ауыл.

Байзығыр
--------

**Байзығыр**- Қалқұтан өзенінің төменгі ағысының оң жағалауында, Атбасар ауданында орналасқан көл. Көл маңында жабайы зығыр өсімдігінің көп болуынан қойылған атау.

### Дереккөздер

1. ↑  "Жерінің аты. Халқының хаты." энциклопедия анықтамалығы
**Дьюла Немет** (1890, Карцаг, Мажарстан – 1976, Будапешт, Мажарстан) — мажар түркітанушысы, лингвист, шығыстанушы. 

Будапешт институтін бітірген (1914). 

Немет зерттеу еңбектерінде мажарлар мен ортағасырлық түркілердің тарихи, мәдени байланыстарын ашып көрсетті. Көне жазба деректердегі тарихи-этникалық, тілдік байланыстарды, Шығыс Еуропа аумағындағы руник. жазуларды Орхон, Талас руналарымен салыстыра зерттеді. Орта ғасырларда Еуропаға қоныс аударған сюнну (ғұн), көне түркі, құман-қыпшақтар, башқұрт, қыпшақ, т.б. түркі тілдес елдердің мажар халқымен байланысын зерттеп, "Еуропаға қоныс тепкен мажарлардың қалыптасуы" (1930), "Еділ патша мен оның ғұндары" атты еңбектер (1940, 1986) жазды. Сондай-ақ мажар тіліне орта кезеңде енген көптеген жер-су (Дебрецен, Өзөн, маклар, чепел, т.б.), ру-тайпа атауларының (Дьюрмат, Шалан, Булчу, т.б.) түркі сөздері екендігін дәлелдеді. Н-тің 300-ден астам ғыл. еңбегі "Якут тілі фонетикасының негіздері", (1914); "Түрік тілінің грамматикасы", (1916, ағылшын тілінде 1966); "Якут тіліндегі созылыңқы дауыстылар", (1915); "Болгариядағы түрік диалектісі туралы" (1956), тағы басқа Сібір мен Қырым, Еділ бойы мен Кавказ халықтарының және түркілердің тілін, әдебиеті мен фольклорын, этнографиясын, тарихын зерттеуге негізделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том 2 бөлім
Киау Кауануи (ағыл. Keahu Kahuanui; туған 7 сәуір 1986 ж Гонолулу, Гавайи, АҚШ) — американдық актер. Әлемге көбінесе "Волчонок" атты американдық драматикалық сериалында ойнаған Дэнни рөлімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Киау Кауануи 1986 жылы 7 сәуір күні Гавайи, Гонолулуда дүниеге келген. Жастайынан Лос-Анджелесте тұрақты үйді тапқанша дейін отбасымен бірге көп көшіп жүрген. Орта мектепті оқып шыққан соң, Киау Бостондық университетті бакалавр халықаралық қатынастары дәрежесімен аяқтады. Біраз уақыт бұқаралық ақпарат құралдарында жұмыс істеген.

2011 жылы "Волчонок" сериалында Кауанидің дебюты болды. 2014 жылы «Afterglow» журналына түсті.

Дереккөздер
-----------

1. Киау Кауануи Internet Movie Database сайтында
2. Киау Кауануи
**Кеңқияқ мұнай кен орны** — Ақтөбе облысы Темір ауданында, Ақтөбе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 250 км жерде орналасқан. Кен орны 1959 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кеңқияқ мұнай кені құрылымдық жағынан тұз күмбезімен байланысты. Тұз үстіндегі қимада белгілі болған 9 мұнайлы қабат юра, триас және пермь кезеңі жыныстарында орналасқан. 1971 жылы тұз астындағы төменгі пермь кезеңі шөгінділерінде тағы 5 өнімді қабат, ал 1979 жылы ортаңғы карбон кезеңінің карбонатты қабаттарында үлкен мұнай шоғыры анықталған. Өнімді мұнай қабаттары 160 м-ден 4300 м-ге дейінгі тереңдікті қамтиды. Қима құмтас, алевролит, гравелит, саз және аргиллиттерден құралған.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 0,876-0,909 г/см3, құрамындағы күкірттің мөлшері 0,43-0,81%, парафині 0,37 -2,97%, шайыры 6,2-11,4%. Кен орнында барлау жұмыстары аяқталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Байзақ батыр көшесі (Алматы)**

Көшеге Қазақстанның оңтүстік өңірінде Қоқан хандығына және Ресей империясына қарсы ұлт-азаттық күресті ұйымдастырушы батыр Байзақ Мәмбетұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Байзақ датқа Қоқан отаршыларының айтқанына көнбей, қазақтардың мүддесін қорғай отырып, тәуелсіз саясат жүргізуге ұмтылған. Ол (1789-1864) жылдары өмір сүрген.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. **Көшенің ұзындығы** - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Пилар Мария дель Кармен Моника Хименес Гарсия** (исп. *Pilar Maria Del Carmen Monica Giménez García*; 29 мамыр 1982(19820529) дүниеге келген, Эсплугес-де-Льобрегат, Барселона, Каталония, Испания мекені) — испан әншісі, Sirenia атты готик-метал-тобының экс-әншісі. Айлин атты лақап есімімен өте танымал болып келеді.

Өмірбаяны
---------

### Ерте шығармашылығы

Айлин 11-12 жасында ән айта бастаған. Ал жалпы мамандығы ретінде музыканы 15 жасында танып, музыка мектебіне түсіп, сальфеджио мен классикалық ән шырқау сабақтарын алып жүрген. Оның кәсіптік сахнаға бірінші рет шығуы 2002 жылы болды.

### Sirenia

Айлин концертте Sirenia 2010 жылы
"Global East Festival 2010 жылы

Дискографиясы
-------------

### Charm

* 2004 — *Konnichiwa*

### Sirenia

* 2009 — *The 13th Floor*
* 2011 — *The Enigma of Life*
* 2013 — *Perils of the Deep Blue*
* 2015 — *The Seventh Life Path*

Қызықты фактілер
----------------

* Айлин гетерохромиямен дүниеге келген. Яғни, оның оң көзінің беткі түсі қоңыр болса, сол көзінің түсі жасыл болып келеді.
Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры
**«Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры»** — 2006 жылдың жазында құрылған.

Қордың мақсаты — 2006 жылдың ақпан айында қастандықтан қаза болған қоғам және мемлекет қайраткері Алтынбек Сәрсенбайұлының артына қалдырған интеллектуалдық, рухани мұрасын дамыту және жалғастыру.

Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры — коммерциялық емес, алдыңғы қатарлы халықаралық тәжірибеге сай қызмет ететін тәуелсіз зерттеу ұйымы.

Қор Қазақстан қоғамында демократия мен бостандықтың, отаншылдық ойдың тереңдеп еркендеуіне ықпал етеді.

Қор Алтынбек Сәрсенбайұлының достары мен пікірлестерінің, шәкірттері мен туған-туыстарының бастамасы мен қаржылық қолдау көрсетуінің арқасында құрылды.

Мақсаты мен міндеттері
----------------------

* әлеуметтану (саясаттану мен мәдениеттануды қоса) және тарих салаларында ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу;
* ғылыми семинарлар, конференциялар, қазіргі Қазақстанның алдында тұрған өзекті мәселелер туралы «дөңгелек үстелдер» өткізу;
* халықаралық ғылыми әріптестіктің дамуына қолдау білдіру;
* ағартушылық, ақпараттық-сараптамалық және баспа қызметін жандандыру.

Қордың қамқорлық кеңесіне Мұрат Әуезов, Диар Қонаев, Ораз Жандосов, Сәкен Сейфуллин және де басқа Қазақстанның қайраткерлері кіреді.

Қордың жетекшісі — Берік Әбдіғали

Атқарушы директоры — Нұрлан Сәрсенбаев

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры» Мұрағатталған 16 желтоқсанның 2014 жылы.
**Кеңүңгіртас** – Қаратаудағы карст құбылысынан пайда болған үңгір.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл және Түркістан облыстарының шекарасымен ағатын Сүйіндік өзенінің сол жағасында.

Сипаты
------

Ұзындығы 30 м, ені 4 – 5,5 м, биіктігі 14 м. Үңгір ішінде үлкендігі әр түрлі бірнеше бүйірлік камералар (үңгір) және жолдар бар. Бұлар жер асты жарықтарынан шыққан күкірт қышқылды ерітінді сулардың шаюынан пайда болған. Қабырғалары үнемі дымқылданып тұрады. Үңгірде шіркей, маса болады, жарқанат, жабайы көгершін мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
2. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том
*Pluvialis apricaria altifrons*
**Алтынжон татрең** (Pluvialis apricaria) дене мөлшері маусымқұсқа жуық (200 г шамасында, қанатының алымы - 60 см шамасында) балшықшы құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталықтарының күйттік жасану кезіндегі жонының реңі - алтын түстес сары шұбары бар қара, бауыры, ноқтасы және тұмсық үстіндегі маңдайы - қара. Аналығының жабын қауырсындары осыған ұқсас, дегенмен бауырында ақ теңбілдері болады. Екі құстың да қыста реңі қарауытып, жемсауы, төсінің бір бөлігі және екі қапталы - түтін түстес, бауыры күңгірт ақ түсті болып кетеді. Қолтық ойындысының түсі ақ болады.Ұяларды көтеріңкі үлескілерге салады. Салындыдағы 2-5, көбінесе 4 қоңыр немесе сұр секпілді сарғыштау қоңыр жұмыртқаларды ата-енелері басады. Негізгі қорегі - жануартекті азықтар.

Таралуы
-------

Батыс Еуропа мен Сібірдің тундрасы және ішінара орманды тундрасына қоныстанады, Қазақстанда ұшып өткенде кездеседі, мұндайда суқоймалардың жағасын бойлап, көбінесе басқа балықшы құстардың тобында жүреді. Көктемде - сәуір- мамырда, күзде қыркүйек-қазанда ұшып кетеді.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Pluvialis apricaria*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
Тас қабірхана.
Ғұрыптық дәліз-дромос.
**Нұркен-2 қорымы** – көне дәуірлер ескерткіші.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Нұркен ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км жерде, Қарқаралы – Жаңатоған автожолының сол жағында орналасқан.

Сипаты
------

Ерте темір дәуірі мен ортағасырлық обаларды біріктіреді. Аумағында, сондай-ақ 19 ғасыр мазарлары орналасқан. Ерте сақ кезеңінің екі үлкен обасы алыстан көзге түсетіндіктен, халық арасында "Қособа" деген атпен де белгілі. 2001 – 02 жыдары А.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының Сарыарқа экспедициясы (жетек. А.Бейсенов) бір топ обаны зерттеді. Қорымдағы ескерткіштердің ең үлкені болып 1-ші (диаметрі 40 м, биіктігі 4 м) және 2-ші (диаметрі 57 м, биіктігі 6 м) обалар саналады. Бұл обалардан күрделі архитектура және стратиграфиялық ерекшеліктер анықталған. Үйінді құрылысы кезінде 2 обада да балшық кірпіштен қаланды, жерлеу камералары үлкен тас тақталардан құрастырылған шаршы жәшік (1-оба) және үлкен тастардан лай араластыра, киіз үй бейнесінде қалап шығарған аса ірі қабірхана түрінде (2-оба). 2 обада да жерлеу камерасынан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған ұзын "дәліздер" ("дромос") тартылған. Барынша тоналған обалардан қыш ыдыс үлгілері, тас дәнүккіштер табылды. 2-оба жанынан табылған, көне ирандық ахеменид нақышында жасалған бірегей қола қапсырмада адамдар бейнеленіп, әлдебір көне сюжет берілген. Орталық Қазақстан аумағындағы тасмола мәдениетінің әзірше зерттелген ең үлкен обалары болып отырған 1, 2-обалар б.з.б. 7 – 6 ғ-лар деп мерзімделеді. Қорым құрамында 2 "мұртты" оба бар, екеуінің де "мұрттары" қатты бүлінген. Мұның біреуінен (б.з.б. 5 ғ.) ер адам мен әйел жұптасып жерленген үлкен тас жәшік ашылды. Екінші "мұртты" обадағы лақатты қабірден ер адам қаңқасы және қыштан жасалған бір ұршық басы табылды (шартты мерзімі – б.з. 1-мыңжылдығының 1-жартысы). Келесі бір топ обалардың қорғантас кезеңіне жататыны анықталды (б.з.б. 3 – 1 ғасырлар). Қорым құрамындағы ортағасырлық обалардан кезеңіне жататын жерлеулер ашылды (6 – 9 ғасырлар).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Б.Аяған.– Алматы: "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, 2005.– 728 бет. ISBN 9965-9746-5-9
**Алтынбеков каналы**, *Шәуілдір каналы* – аудан аумағындағы канал. Құрылысы 1930 жылы 10 қарашада қазіргі Ильич бөлімшесінің тұсынан басталып, 1931 жылы 31 наурызда пайдалануға берілген. 1990 жылы осы каналды қазуға басшылық жасаған Д. Алтынбеков есімі берілді.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ұзындығы 33 км, терендігі – 5 м, ені – 9 м. Бас арықтың құрылысына 50 мың сом ақша бөлініп, жұмысшылардың енбекақысы күн сайын беріліп тұрды. Арық қазу жұмыстарына инженер Мереев, жер инженері Девяткин, Десятник, Павлов жетекшілік жасады. 1931 жылы сәуірде арық казу жұмысы қазіргі Мыңшұңқырдың тұсына жетті. Канал қазушылар Арыс өзенін "Қарабура" жасап бөгеді. 1931 жылы 4 қазанда егіншілікті тұрақты суландыру үшін Арыс өзенінен гидротехникалық темір-бетонды тоған іске қосылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Самюэль Филлипс Хантингтон** (ағылш: *Samuel Phillips Huntington*; 18 сәуір 1927 жыл, Нью-Йорк – 24 желтоқсан 2008 жыл, Мартас-Винъярд, Массачусетс) — американдық саясаттанушы, әлемдік саясат пен халықаралық қатынастар саласының теоретигі, Гарвард университетінің профессоры.

Демократия және саяси даму мәселелеріне көптеген еңбектерін арнады. Олардың ішінде: "Құбылмалы қоғамдардағы саяси тәртіп" (1968), "Американдық саясат: үйлесімсіздіктің болмай қоймауы" (1981), т.б. бар.

Саяси жүйелерді, олардың саяси тұрақтылығына сүйене отырып жіктейді. Саяси тұрғыдан алғанда, елдер басқару түріне емес, басқарылу деңгейіне байланысты бір-бірінен ерекшеленеді. Мінеки, осы тұрғыдан алғанда ол мемлекеттерді күшті саяси жүйелі және әлсіз саяси жүйелі деп жіктейді. Ол жаңа "өркениет моделін" ұсынды. Әлемдік саясаттың жаңа фазасында дау-жанжалдың көзі идеология немесе экономика емес, мәдениет саласы болады. Негізгі дау-жанжалдар әртүрлі өркениетке жататын мемлекеттер, ұлттар арасында жүреді.

Хантингтон концепциясы бойынша құрылған өркениеттердің этномәдени бөлінісінің картасы (1996):  
    Ислам өркениеті   

    Батыс өркениеті  

    Африка өркениеті  

    Латын Америка өркениеті  

    Үнді өркениеті  

    Жапон өркениеті  

    Қытай өркениеті  

    Буддистік өркениет  

    Православиелік өркениет  

Батыстық өркениеттегі дау-жанжалдарға басқарушылар, ұлттық-мемлекет және идеологиялық дау-жанжалдар тән. Әлемдік саясаттың батыстық даму фазасы "қырғи-қабақ соғыстың" аяқталуымен тәмамдалады. 

Енді Батыс және батыстық емес өркениеттер арасындағы өзара қарым-қатынас өзекті мәселеге айналды. Хантингтон "Өркениеттер қақтығысы" атты зерттеуінде ірі он өркениеттің өзара қарым-қатынасы туралы айтады. Олар: батыстық, конфуциандық, жапондық, исламдық, үнділік, латын американдық, африкандық және православ-славяндық. Хантингтон өркениеттер арасында маңызды дау-жанжалдар тудыруы мүмкін бес себепті көрсетеді:

* саяси идеология мен саяси тәртіптер арасындағы айырмашылықтардан гөрі, өркениеттік айырмашылықтар негіздірек;
* өркениеттік өзін-өзі танудың өсуі, өркениеттер арасындағы айырмашылықтар мен ортақтың тереңдеуін түсіну;
* ұлттық-мемлекеттердің идентификация көзі ретіндегі рөлінің әлсіреуі. Діннің идентификация көзіне айналуы;
* батыстық емес елдердегі элитаның батыстандырудан бас тартуы және олардың өздерінің мәдени тамырларына қайта оралуы;
* өркениет дау-жанжалдарының көзімен ерекшеліктер мен айырмашылықтар. Яғни, мәселенің "Сен кімсің?" тұрғысынан қойылуы.

Әрине, Хантингтонның әлем болашағын осылай көруін маман-теоретиктер әртүрлі қабылдады. Дегенмен, ол ұсынған ғылыми тұжырым XX және XXI ғасырлар тоғысындағы әлемдік саясатты одан әрі қарай зерттеуге және болжауға итермеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
Парк Анг Тонг
Самуидегі күншығыс
**Самуи аралы** (тай. เกาะสมุย) соңғы он жыл ішінде ғана әйгілі болды. Сондай-ақ, бүгінгі күні Тайландтың Пхукет аралымен ең атақты теңіз курорты статусына бәсекелесіп келеді. Бұл идеалды арал өзінің бауырларынан табиғи қарапайымдылығы бойынша ерекшеленеді.

Самуи аралы Бангкок пен Пхукеттен күнделікті авиарейспен ұшақтар ұшып жатса да, Сурат Тхани паромдары жүріп жатса да дүниеден алыс жатыр деп есептелінеді және өз бетінше күн көріп жатыр.

Самуи аралы Бангкоктен оңтүстік – шығысқа қарай 560 км қашықтықта, ал материктен 80 км қашықтықта орналасқан. Аралдың өз аэропорты бар. Аэропорт рейстері күн сайын Бангкок, Паттая, Пхукет пен Сингапурге ұшады.

Бұл кокос пальмаларының (мұнда 3,5 млн-нан астам) және таза тропикалық жағажайлардың аралы. Қасында ұсақ аралдар орналасқан. Тасбақалар аралы мен Анг Тхонг Теңіз Халық паркін құрайтын аралдар сіздің жадыңыздан талайға дейін кетпейді. Аралды толығымен қарап шығу оңайға соғады. Барлық жағажайға апаратын және На Торн әкімшілік орталығына апаратын 50 шақырымдық сақиналық жол жағалау бойында орнатылған.

Самуи өзінің қонақтарына сән-салтанатты отельдер мен жағалауда орналасқан бунгалодарды ұсынады. Тайландытың туризм индустриясын атақты еткен ең жоғары деңгейлі курорттар қызмет көрсетудің барлық түрлерін көрсетеді. Пальма жапырақтарымен жабылған экзотикалық бунгалодар теңізді үздіксіз бақылауға мүмкіндік береді. Сіз Робинзон Крузоның орнында бола отырып, барлық жайлылықты аласыз.
Барақ Бигелдіұлы күмбезі
Барақ Бигелдіұлы құлпытасы
Барақ Бигелдіұлы кітабы
**Барақ Бигелдіұлы** (1693 жыл, Ақтөбе өңірі – 1772 жыл Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округі, Көктабан қыстауы) — қазақ батыры.

Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ атасынан. Бағалақтан Оймауыт, Оймауыттан Тоқсанбай туған. Тоқсанбай әділдікті ту етіп ұстаған, әрі кең пейілді жан болған деседі. Бармын, жоқпын демей өзін көңілді ұстаған, қонақжай болса керек. Тоқсанбайдан Бигелді туады. Бигелдіден Құлшыораз бен Барақ туады. Екеуі де батыр, бірін-бірінсіз тұра алмайтын бауырмал жандар еді десетін. Екеуінің жолы екіге жарылатын күн келіп, Құлшыораз Бигелдіұлы Еділ-Жайық бойына көшіп кетеді. 

Барақ Түркістан жағына кетеді. 18 жасында би атанып, Төле бимен сөз қағыстырып қалады. 25 жасында Телікөлдің басында өткен жалпықазақтық құрылтайда Тама елі атынан топ бастап келеді. Үш жүздің алқасына мүшелікке сайланады. Абылай ханмен жорық барысында танысып, екеуі анда атасып достасады. Абылай ханның әскеріне нұсқау беретін қол басылардың бірі болады. Хан атынан құпия тапсырмалармен талай жортуылдарға барады. Хан тарапынан талай сый-сияпаттарға ие болады. Хан атынан Бөгенбай, Қабанбай батырларға тапсырма алып баратын еді дейді көнекөздер.

Кейіннен екеуі араздасып қалып, екіге жарылады. Абылай хан тағына отырған уақытта бірқатар Кіші жүздің билері секілді ұлықтауға келмей қалады. Осыған наразы болған хан Барақ батырдың үстінен іс қозғамақ болады. "Сонда Абылайды іздеп келген Барақ батыр:
- Ей, тақсыр, келді алдыңа Қара Барақ! Хан Барақ, Қара Барақ, Қарқаралы қыздай Тама Барақ. Хан барында - қара Барақпын, хан жоғында - хан Барақпын! Ісімді оңдап берсең - ісім сара, ісімді оңдамасаң - ісім қара, - деген екен."

Осы жерде екі дос қайта табысып, бірінен бірі кешу сұрайды. Абылай тұрып өкініп: "Жасыңыз ұлғайып қалған екен. Әйтпесе, оң жағымда отыратын-ақ адам едің" дейді. Осы кездесуден соң көп ұзамай Барақ батыр қайтыс болады. Ол кісінің мазары Арқада, Жетіқоңыр құмында. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округіне қарасты Көктабан қыстауы маңында "Барақ байдың жұрты" атты жерде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма
2. ↑  Сүлеймен Тәбірізұлы. "Созақ өңірі". "Дәуір" баспасы. 2007 ж. - ISBN 9965-749-84-1
3. ↑  Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Барақ батыр Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Қазақта қанша Барақ бар Мұрағатталған 1 сәуірдің 2016 жылы.
* Абылай мен Барақ достығы Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Барақ Бигелдіұлы рухына арналған астан көріністер
**Самауил Аронович Рейнберг** (1897—1966) — совет рентгенологы, РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Медицина ғылымдар докторы, профессор. 1940 жылдан КПСС мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

1-ші Ленинград медицина институтын бітірген. Ленинградтағы педиатрия медицина институтының жанынан дүние жүзіндегі алғашқы балалар рентгенология кафедрасын ұйымдастырды. Самауил Рейнберг 1930 жылдан Ленинград дәрігерлер білімін жетілдіру инстиутының рентгенология кафедрасының, ал 1943 жылдан Орталық дәрігерлер білімін жетілдіру институтының рентгенология және радиология кафедрасының меңгерушісі. Сонымен қатар Орталық рентгенология және радиология институтының директоры. Оның негізгі еңбектері баланың тыныс алу, ішек-қарын, қозғалыс органдарының рентгенодиагностикасы жөніндегі мәселелерге арналған. КСРО-да ангиография және рентгенодиагностикалық негізін салушылардың бірі. Ол - Бүкіл одақтық рентгенолог және радиологтар қоғамының президиум мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Биоэлектрлік құбылыс** немесе **Биопотенциал**, **Биоток** — тірі жасушалардың барлығының биоэлектрлік белсенділігі, яғни тірі жасушалардың сыртқы жарғақшасында электр заряды бар. Бұл цитоплазмадағы және қоршаған ортадағы оң және теріс иондардың біркелкі таралмауынан іске асады.Соның нәтижесінде кез келген тірі жасуша тыныштық жағдайда сырттай-оң, ішкі жағында (цитоплазмада) теріс зарядталады. Бұл заряд тыныштық әлеуеті немесе жарғақшалық әлеует деп аталады және 60-70 милливольт (мВ) шамада болады.

Қозғыштық
---------

*Қозғыштық* дегеніміз - бұл тірі жүенің тітіркендіргіш әрекеті қабылдап, оған қозу (өз жағдайын өзгерту) жасауы - тыныштық жағдайдан іс-әрекет жағдайына өтуі. Ағзамыздағы жасушалардың барлығы бірдей өз жарғақшаларындағы зарядтардың өзгеруіне еткен әсерге жауап қайтара бермейді. Жарғақшаларында заряд өзгерісі пайда болған жасушалар қозғыш жасушалар деп аталады.

Қозғыштық әсері
---------------

Жүйке, бұлшықет және безді эпителий қозғыш ұлпаларға жатады. Бұл жасушаларда қоздырғыш әсер еткен кезде жарғақша заряды өзгереді. Оның үстіңгі бетінде 90-120 мВ электр тоғы пайда болады. Ол әрекет әлеуеті деп аталады.Бұлшықеттердегі және эпителий жасушаларындағы "қозу толқыны" таралып,көршілес үлескілердегі жарғақшаларға беріледі. Жүйке жасушалары қозуды бір жасушадан екіншісіне тоғысу (синапс) арқылы бере алады.

Қазір бұл үдерістер тірі жасушалардағы мәні мүлде болымсыз электр тогын өлшей алатын аспаптардың жәрдемімен жақсы зерттелді. Мәселен, жүйке қозу толқынының таралу жылдамдығы жуйке талшықтарының туріне байланысты 2-ден 120 м/сек шамасында бола алады. Биоэлектрлік құбылыстар дәл осы электрокардиография, электроэнцефалография және т.б. әдістерге негізделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология 8 сынып ISBN 978-601-282-504-6
Самурай
**Самурай** (жапон. 侍, **бу́ши** жапон. 武士) — феодалды Жапониядағы — зайырлы ірі және кішігірім феодалдар; «Самурай» және «буши» сөздері бір-біріне мағынасы жағынан ұқсас болғанымен «буши» (жауынгер) — мазмұны жағынан барыншы жақын, бірақ самурайға тиесілі емес. Әдетте самурай сөзін әскери қызмет, ортағасырдағы рыцарлықпен ұқсастырады, дегенмен бұл орынды салыстырма емес. 

«Самурай» сөзі *saberu* етістігінен шығады, тура аудармасында «қызмет ету, қолдау» деген мағына береді, яғни жапон императоры мен жапон халқына қалтқысыз қызмет ету; Самурайлар — тек әскери жауынгер ғана емес. Олар өз қожайындарына оққағар ретінде қызмет етумен қатар күнделікті шаруаларына да араласып отырған. Самурайлық атадан ба­ла­ға қалып отыр­ды. Барлық саму­рай­лар­дың жер ие­ліктері және оған қызмет ете­тін шаруа отба­сылары болды. Самурай тек әскери жат­тығуларды жетілдіру­мен ғана айналысты. Шаруалар олардың егінін екті, малын бақты, үйін салды. Ал самурай өз кезегінде шаруаны қорғады. 

Алғаш самурайлық жүйе 1100 жылдары пай­да болды. 1192 жылдары Жапонияны би­леген шогун Миномото Еримото са­му­райлықты қалыпты жүйеге түсірді. Шогун – бас министр, әрі мемлекеттің әскери бас­шысы және императордың кеңесшісі қыз­метін атқарды. Миномото кезінде им­ператор мемлекеттің рухани әкесі есеп­телініп, ролі төмендеді.Былайша айт­қанда, император дін мен салт-дәстүрдің орын­далуын қадағалаушы ретінде ғана қалды. Барлық билік сегун мен саму­рай­лардың қолына шоғырланды. 1335-1572 жылдары 240 жыл бойы мемлекеттік би­лік сегундар әулеті Ашикага отбасында бол­ды. 

1603-1867 жылы 250 жылдан аса уа­қыт мемлекетті шогун Токугава негізін сал­ған самурайлық әулет биледі. Осылайша Жапон империясын 670 жыл бойы ба­сында шогун тұрған, самурайлар бас­қар­ды. Жалпы, жапондар сырттан келген кез келген жаңалықты сол қалпында қабылдамайтын халық. Ежелден қазіргі уақытқа дейін солай. Қытай тарабынан келген будда діні жапондандырылып, жа­пондардың ежелгі діні синтоизммен ара­ласып, тұтасып жапондық будда діні д­зен-буддизм пайда болды. Қытай архитектурасын, мәдениетін сіңіргенде де өз­гертіп, жапондандырып қабылдаған. Қа­зіргі 140 млн. жапон түгелдей өз тілінде сөйлейді. Жұмыстан үйіне келгенде еден­де отырып, кесе мен хашиді (екі таяқ­ша) қолға алып, кимоносын киіп тамағын ішеді. Бұл, әрине, стол, стакан, шанышқы, киім жетпегеннен емес, жапон екенін ұмытпаудың биік үрдісі. Ежелгі кезде жа­пондар қытай жазуын сол қалпында қа­былдамай, жапон тіліне лайықтап, өзгертіп, әріп ретінде осы күнге дейін қол­данады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті газеті, №15 (3335) Егер қазақ самурай болса... Мұрағатталған 9 наурыздың 2016 жылы.
**Құрманғали Оспанов**(15 тамыз 1907, Ақтөбе облысы Новороссийск ауданы - 7 қыркүйек 1968, Алматы) – Қазақстан Коммунисттік партия қайраткері. 1937 жылдан КОКП мүшесі. 1942 жылы Ақтөбе аткомында іс жүргізуші.

Өмірбаяны
---------

1925 жылдан Мәскеудің М. И. Калинин атындағы жұмысшы факультетінде, 1928-1931 жылдары Мәскеудің өнеркәсіп-экономика институтында, Г. В. Плеханов атындағы халық шаруа институтында оқыды. 1931-1934 жылдары сол институтының аспиранты. 1934-1945 жылы Ақтөбе мұғалімдер институтының директоры, Ақтөбе облысының оқу бөлімінің меңгерушісі. Қазақ мемлекеттік қыздар пед институтының директоры. 1945-1955 жылы Қазақстан КП ОК насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің орынбасары, мектеп және жоғары оқу орындары бөлімінің меңгерушісі. 1955-56 ж. Қазақстан КП ОК секретары. 1957-68 жылы Алматы Жоғары партия мектебінің директоры болды. 1952-55 және 1960-68 жылдары Қазақстан КП ОК мүшесі. 1955-56 жылы Қазақстан КП ОК-нің бюро мүшесі, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Құрмет Белгісі» орденімен мараптталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Құрмет Белгісі ордені** (орыс. *Орден «Знак Почёта»*) — КСРО мемлекеттік марапаты.

Орден КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен құрылды. 1988 жылы 22 тамызда **Құрмет ордені** деп өзгертілді. 1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық адам марапатталды.

Орден тарихы
------------

Орден КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен бекітілді. Орденді тағу ережелері, лента түсі КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «КСРО ордендері мен медальдарына арналған ленталардың үлгілері мен сипаттамасын және Ордендерді тағу ережесін бекіту туралы» Жарлығымен жүзеге асты (19.06.1943 ж.)

1988 жылы 22 тамызда "Құрмет" орденіне өзгертілді.

1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық марапаттау рәсімі өткізілді.
**Айлауықтар тұқымдасы**  (лат. *Boragіnaceae*) – бір, екі немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

100-ге жуық туысы, 2000-дай түрі бар. Қазақстанда айлауықтар тұқымдасының 40 туысы, 130-дай түрі кездеседі. Сабағы цилиндр тәрізді, оған жай жапырақтары кезектесіп орналасады. Жапырағының сыртын қалың түк басқан. Гүлшоғыры бұйра, кейде қос бұйра. Толық жетілгенде жазылып, шашақ гүлшоғырына ұқсайды. Әрбір гүлінің 5 тостағанша және 5 күлте жапырақтарының негізі кірігіп, түтік түзеді. Аталығы 5, аналығы біреу болады, ол екі жеміс жапырағынан тұрады. Алдымен екі ұялы, кейін жалған пердемен бөлініп төрт ұялы, әр ұясында бірден тұқым бүршігі жетіледі. Жемісі – 4 жаңғақша. Жемістері гүл қасы жапырақшаларының қасаңданып кеуіп кеткен түкті өсінділері арқылы мал жүніне жабысып таралады. Айлауықтар тұқымдасы негізінен бал беретін және бағалы дәрілік өсімдіктер. Оның көптеген түрінің гүлінен ара бал жинайды. Бояғыштар жасау үшін де пайдаланылады. Мал сүйсініп жемейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Boraginaceae* Juss. nom. cons.. *Germplasm Resources Information Network*.  United States Department of Agriculture (12 сәуір 2007). Тексерілді, 2 сәуір 2009.
2. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы, 1-том*
**«Құрметті шахтер»** - атақ, көмір өнеркәсібі және шахта құрылысы озаттарын ынталандырудың бір формасы. КСРО Министрлер Кеңесінің 10.9.1947 жылғы қаулысымен тағайындалған.

  

Құрметті атақ жер астында кемінде 10 жыл мінсіз жұмыс істеген және жоғары өндірістік керсеткішке қолы жеткен, көмір өндіру жоспарын артығымен орындаған, кен өндірудің жылдам төсілін меңгерген, озык еңбек үлгісін көрсеткен, өндіріс технологиясын жақсартуға, жоғары техникалық және экономикалық көрсеткіштерге қолы жеткен жұмысшыларға, бригадирлер мен тау-кен мастерлеріне беріледі және белгілі үлгі бойынша кеудеге тағатын *«Құрметті шахтер»* белгісі, шахтерлердің парад мундирі тапсырылады. Қарағанды көмір бассейнінде 4441 жұмысшыға Құрметті шахтер атағы берілді (тек 1985 ж. дейін). Алғашқылар болып бұл құрметті атақты 1947 ж. көмір құлатушылар бригадирі С. Шоманов (№18 бис шахтасы), Б. Сиқымбаев (№31 шахта), көмір құлатушы М. Антқұлов (№68 шахта), А. Ахметов (№18 шахта), С. Мұсабеков (№44-45 шахта), О. Қырықбаев (№19 шахта), П. С. Назаров (№3 шахта), С. Сқаков (№ 20 шахта), А. Д. Скрыльник (№1 шахта), проходчиктері В. Н. Богриенко (№33/34 шахта), И. А. Бендин (№26-бис шахтасы), тіреу қоюшы И. Ф. Туркин (№17 шахта), комбайн машинисі Л. Т. Ивин (№55-57 шахта), тау-кен мастерлері М. И. Қориженко (№42-43 шахта), С. Нүркенов (№31 шахта), И. Серікбаев (№28 шахта), Ф. Т. Логвинов (№54-41 шахта) және т. б. (барлығы 20 адам) алды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тәжібаева Айманкүл** (1888, Қараөзек ст. – 28.11. 1952, Алматы) – халық ақыны, көрнекті ақын Ә.Тәжібаевтың анасы. Ауыл молдасынан хат танып, қисса-хикаяттарды, Фирдоуси, Низами, Хафиз, Науаи, т.б. шығармаларын, Қазан, Уфа баспаларынан шыққан қазақ дастандарын оқып, парсы тілін үйренген. 
Әуезов Тәжібаевтың анасы. 7 жасынан бастап ауыл молдасынан хат танып, парсы, шағатай тілдерінде жазылған дастандарды оқиды, насихаттайды. Қазақ ауыз әдебиетін жетік білген. Алғашқы өлендерінің бірі - 1915 жылы күйеуі Тәжібайдың қазасына шығарған жоқтауы. «Анадаусы» (1948), «Ана сыры» (
өлең-жыр жинақтары жарық көрді. Әуезовті өмір бойы құрметтеп, сыйлап өткен, талантына тәнті болған. Ұлы жазушы «Әбділда Тәжібаев» деген мақаласында Айманкүлдің өмірбаянынан біраз мағлұмат бере келіп:

> 
> «Далдабай өз баласы болмай, жиені Айманкүлді бесіктегі бала кезінде бала қылып, бауырына салып өсірген. Айманкүлді оқытушы Ділдәхан молда Бухарада отыз жыл оқып қайтқан, ескі медресе тәрбиесі бойынша көп білім алған кісі деп саналатын. Айманкүлдің кітап оқығыштық мінезін құптаған Ділдәхан молда өзі әбден қартайған шағында «ең жақсы шәкіртім осы» деп, бар кітапханасын Айманкүлге сыйлайды» 
> 
> 
> 

деп, болашақ ақын қыздың тәлім-тәрбие алған ортасынан хабар береді. 

> 
> «Осы шығармаларды Айманкүл өзі оқып, жұртқа тыңдатумен қатар, баласының санасына ақындыққа құмарлықты еге жүреді».
> 
> 
> 

Өлеңдері 1937 жылдан жергілікті баспасөзде жарияланған. Өлең-толғауларынан Сыр бойы ақындарының сарыны, Шығыс поэзиясының әсері байқалады. 2-дүниежүз. соғыс жылдарындағы «Ана үкімі», «Аттаныңдар, қыздарым», «Отпен ойнама, өлесің», т.б. шығармалары отансүйгіш рухын танытады. Т-ның «Ана дауысы» (1948), «Ана сыры» (1955) атты жеке кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы
**Дьёрдь Далош** (23 қыркүйек 1943 жыл, Будапешт) – венгер және неміс тілдерінде жазатын венгер жазушысы. 

1962-1967 жылдары Мәскеу мемлекеттік университетінде тарих факультетінде білім алады. 1964 жылы Венгер социалистік жұмысшылар партиясының мүшелігіне сайланады. Сол жылы тұңғыш өлеңдер жинағы жарыққа шығады. 1965 жылы Венгер жазушылар одағына қабылданады. 

1995-1999 жылдары Берлиндегі «Венгер Үйінің» басқарушысы болады. Саксон өнер академиясының мүшесі. 

Қазіргі уақытта Берлинде тұрады және сонда **«FREITAG»** атты газетте жұмыс істейді. Англия, Франция, Дания, Швеция, Жапония, Түркия, Португалия, Ресей, Австралия, Израиль, АҚШ және Голландия елдерінде кітаптары басылып шығады және сол елдердің тілдеріне аударылады. 

Оның атақты шығармалары: «1985» атты романы (1983, орысша аудармасы 1991) және Джордж Оруэллдің романының жалғасы «1984».

Дереккөздер
-----------
ҚұрсақҚұрсақ**Құрсақ** (абдомен); (лат. *abdomen* — құрсақ) — ішкі мүшелер орналасқан дене қуысы. Құрсақтың сүйектік негізін бел омыртқалары құрайды. Оның алдыңғы жағын көкет (диафрагма) шектейді. Ал бүйір және төменгі қабырғаларын құрсақ бұлшықеттері мен тері құрайды. Құрсақтың артқы шекарасы жамбас сүйегінің алдыңғы жиегімен тұстас келеді. Құрсақтың ішкі бетін көлденең шандыр мен ішперде астарлайды. Құрсақта өңеш, қарын, ащы және жуан ішектер, бауыр, үйқы безі, көкбауыр, бүйрек, несепағар, жыныс мүшелері, қан және лимфа тамырлары, жүйкелер, жүйке тораптары орналасады.

Құрсақ — құрсақ қабырғасынан және ішкі ағзалар орналасқан құрсақ қуысынан тұрады. Құрсақ қабырғасы — сырттан ішке қарай: тері, теріасты бұлшықетін қаптап жатқан екі қабат беткей шандыр (фасция), құрсақтың сыртқы қиғаш бүлшықеті, құрсақтың тік бұлшықеті (бұл бұлшықет адамда — құрсақтың алдыңғы жағында, жануарларда — құрсақтың төменгі жағыңда орналасады), құрсақтың ішкі қиғаш бүлшықеті, құрсақтың көлденең бүлшықеті, көлденең құрсақ шандыры және ішперде (сірлі қабық) қабаттарынан тұрады. Құрсақ қуысы (лат. cavum abdominis) — диафрагма (көкірек қуысы мен құрсақ қуысы шекарасындағы көкет) мен жамбас қуысы кіреберісіне дейінгі аралықтағы қуыс.

Жәндіктерде
-----------

Құрсақ буынаяқтылар денесінің кеуде бөлігінен кейінгісі. Көбінде құрсақ бунақталған өрмекшілерде және кенелерде кеуде мен құрсақ біріккен. Көп аяқтыларда құрсақ жетілмеген. Жақсы бунақталған құрсақ сыртқы қаңкасының сегментінде әрбір тергит және стернит(вентрит) жақсы айқындалған. Құрсақ кеудемен кең (орнықты құрсақ) немесе тар (сабақталған құрсақ) алдынғы жағымен жалғаскан. Тек қана жоғары сатылы шаянтәрізділерде құрсақ жетілген аяқтары боладыал төменгі сатылы шаянтәрізділерде, өрмекшітәрізділерде және жәндіктердің көбінде құрсақ аяқ болмайды. Жәндіктердің жыныстық және құйрық (церки) қосындылары кейбір төменгі сатылы жәндіктерде грифелькилері, ал кейбір түрлердің ұрғашыларында жұмыртқа салғышы немесе шаншары болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
2. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Конго ойысы** немесе **Конго қазаншұңқыр** (фр: *Bassin du Congo*; ағылш: *Congo Basin*) — Орталық Африкада орналасқан ойыс.

Диаметрі 1 км-дей. Құрылымы жөнінен *Конго ойысы* жоғарғы докембрилік *Африка платформасының* синеклизасы. Платформаның 500-1000 м тереңдіктегі кристалды негізі ойысты екіге бөледі. Ойыс жоғарғы протерозойдың және жоғарғы палеозойдың қалың қабатымен, мезозойдың шөгінділерімен толған, беті - *кайнозойлық борпылдақ жыныстар*. Жері батпақты, аллювийлік жазық. *Климаты экваторлық*, жылдық жауын-шашыны 1500-2000 мм. Шағын өзендері өте көп. Мәңгі жасыл орман өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Алтынбек Қоразбайұлы Қоразбаев** (1 ақпан 1948 жыл, Жамбыл облысы, Меркі ауданы, Қызылсай ауылы) – қазақстандық композитор, әнші. Қазақстан халық әртісі. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының иегері. Қырғызстанның Халық артисі.

Өмірбаяны
---------

Үшінші сыныпта оқып жүргенінде Бескемпір ағасы оған сегіз ішекті мандолинді қаладан әкеліп береді. Оның өзі де орыстың әлде бір частушкаларын, әндерін шебер орындайтын. Оның тағы да бір серігі гармошка болды. Ол он екі жасынан бастап гармошканы қайда барса, сонда алып жүретін әдет шығарды. Осылай Алтынбек қос музыкалық аспапты игеріп ән салу өнеріне алғаш қадам басты. Ағасы Бескемпір Алтынбекті Тараздағы (ол кезде Жамбыл қаласы) мәдени ағарту училищесіне он бес жасында оқуға тапсырады. Училищенің директоры – Қырғызбай Айнағұлов еді. Осында Алтынбек пианиноны ойнауды үйренсе, ұстазы Әбілахат Төлешов домбыраны тартуды үйретті. Енді ол төрт музыкалық аспапты ойнауды игерді. Алтынбек, әсіресе, күй тартуға құмарлана түсті. Әрине Құрманғазының «Сары арқасы», «Адай» күйлері қай қазақтың делебесін қоздырмаған. Сол жылдары Алтынбек баянда ойнауды да игерді.

Алтынбектің ұстаздарының кейбіреулері оны Мәскеу немесе Ленинград музыкалық жоғары оқу орындарына баруға үгіттейді. Училищені сол жылдары Шора Теміров басқарды. Шора Теміров Алтынбекті жетелеп әкеліп консерваторияның дирижерлік бөліміне оқуға орналастырады. Мұндағы ұстазы – Алдаберген Мырзабеков. Ұстаз Алтынбекті оқып жүрген кезінде-ақ, Құрманғазы атындағы оркестрге өткізеді. Сонда ол 1973 жылға дейін домбырашы болады. Алтынбек оркестр құрамында Финляндия, Қазақстан мен Ресейдің біраз қалаларына, елді мекендеріне барып өнерін көрсете бастайды. Оның есінде әсіресе Қазақстан халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевпен бірге Гурьев облысына 1972 жылы баруы өнерінің бір белесі болып танылады. Сол жылдары ол Кененнің «Бозторғайын» «Базар-Назарын» және «Қайран жастық» әндерін орындаған.

* 1973 жылдан Жамбыл облыстық «Алатау» эстрадалық ансамблінің көркемдік жетекшісі, сонан соң облыстық филармония директоры болып істеді. Халық сүйіп тыңдайтын «Қара кемпір», «Қара шал», «Шашбаулым», «Сырғалым», «Аяулы Таразым», «ата», «Сағындым атамды» әндерінің авторы.

Марапаттары
-----------

Мәдениет саласындағы жоғары жетістіктері үшін А. Қоразбаевқа 

* Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты;
* «Қазақ КСРның Еңбек сіңірген артисі»
* 1993 жылы «Қазақстан халық әртісі»
* 1994 жылы «Қырғызстан Республикасының халық артисі» құрметті атақтары берілді.
* 2004 жылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
* 2010 жылы «Парасат ордені»
* 2016 жылы елбасының қолынан ІІІ дәрежелі «Барыс ордені» алды.
* 2021 жыл 1 дәоежелі Барыс ордені.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сілтемелер
----------

* Алтынбек Қоразбаевтың «нағашылары» көбейдi Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
**Биоэтанол** – толығымен ылғалсыздандырылған таза этил спиртi. Ол бензин құрамындағы октан санын көтередi, өз ретiнде мұндай қоспасы бар отын қоршаған ортаға лас қалдықтарды 40-80 пайыз аз шығарады. Бензиндi үнемдi пайдалануға мүмкiндiк беретiн қоспа мұнай химия өндiрiсiнде де кеңiнен қолданылуы мүмкiн.

Жалпы автокөлiктер саны жылдан жылға көбейiп келе жатқан мегаполистер үшiн бұл таптырмайтын қоспа. Биоотынды рапс, бидай, қант құрағынан, жүгерiден алуға болады. Қазақстанда осы өсiмдiктердiң денi өсiрiледi десек, шикiзат көзi жағынан еш тапшылық болмайтыны анық. Рапс майынан биодизель өндiруге болады, ал биоэтанол бидайдан және жүгерiден алынады.

Экологиялық пайдасы
-------------------

Жалпы биоэтанол - үлкен қалалар үшiн таптырмайтын отын көзi. Әлемдiк тәжiрибеге сүйенсек, 70-жылдары Бразилияға мұнай эмбаргосы жарияланған соң, бұл ел толығымен қант құрағынан биоэтанол өндiрiп өз автокөлiктерiн осы отынға толықтай көшiрдi. Қазiр әлемде биоотынды ең көп өндiретiн осы Бразилия мен АҚШ екен. Соңғысы мұнай өнiмдерiн импорттауда жылына 1,5 миллиард доллар үнемдейдi. Қазiр мұнай бағасының жылдан жылға шарықтауы әлемнiң барлық елдерiн жаңа отын көзiн iздеуге итермелеуде. Статистикаға сүйенсек, биоотын қолдану көлемi жыл сайын жер шарында 2-3 пайызға артып отыр екен.

2003 жылы Еуропа парламентi биоэтанол өндiретiн кәсiпорындарға салық жеңiлдiгiн қарастырды. Осының арқасында 2007 жылы бұл елдерде тұтынылатын бензиннiң алты пайызын биоэтанол алмастырады деп күтiлуде. Ал ЕуроОдақ айқындаған заң жобасы бойынша 2010 жылы кәрi құрлықта пайдаланылатын бензиннiң барлық түрiне 5 пайыз биоэтанол қосылатын болады.

Қазiрдiң өзiнде Швециядағы көлiктердiң 80 пайызы осы отынмен жүредi.
**Сеткразия** (SETCREASEA СЕТКРАЗИЯ) әдемі жапырақты өсімдік. Ол Мексикада көп таралған. Қазақстанда бөлме гүлі ретінде өсіріледі. Жапырақтары түрлеріне байланысты жасыл, сиякөк, күлгін түсті, аралас ақ-сұр жолақты, түкті болып келеді. Гүлдері де түрлеріне қарай ақ, күлгін түсті болады. Сәуір мен тамыз айларының аралығында гүлдейді. Өте жылдам өседі, сондықтан оның сабақтарын уақтылы қысқартып, пішінге келтіріп отыру керек.

Жарығы:
-------

Жарық жерде өсіру керек. Жарық жетіспеген жағдайда түсі әрсізденіп кетеді.

Жылуы:
------

Температураның 3-10°C дейін төмендеуіне шыдамды.

Суғарылуы:
----------

Жапырақтарына су тигізбей суғару керек.

Ылғалдылығы:
------------

Жапырақтарына су бүркуге болмайды. Тек өсімдіктің маңындағы ауаға су шашуға болады.

Қоректендірілуі:
----------------

Жаз кезінде минералды тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіреді.

Аурулары:
---------

Дұрыс күтім жасалмаса, көп жағдайда өсімдік битінен зиян шегеді. Жапырақтарына су тигеннен ақ дақтар пайда болады.

Көбейтілуі:
-----------

Үстіңгі сабағын 3-6 см ұзындықта кесіп алып, тамырландырады.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
A.
**Ерігіштік** — заттың белгілі бір еріткіште еру қабілеті. Белгілі бір жағдайдағы заттың ерігіштігінің сипаттамасы ретінде оның қаныққан ерітіндідегі концентрациясы алынады. Сондықтан ерітіндінің құрамын қалай сипаттаса, ерігіштікті де сан жағынан солай сипаттайды. Мысалы, заттың белгілі бір температурада белгілі бір еріткіштегі ерігіштігін оның қаныққан ерітіндісіндегі еріген заттың массалық үлесімен не оның молярлық концентрациясымен (моль/л) сипаттауға болады. Ерігішті көбінесе, еріткіштің 100 массалық бірлігінде қаныққан ерітінді түзілгенше еритін еріген заттың масса бірлігімен көрсетеді. Оны кейде ерігіштік коэффициенті деп те атайды. Заттардың судағы ерігіштегі әр түрлі. Егер 100 г суда еритін заттың массасы 10 г-нан асса — жақсы еритін, 1 г-нан кем болса — нашар еритін, 0,01 г-нан аз болса — іс жүзінде ерімейтін зат деп есептеледі.
Заттардың Ерігіштігін алдын ала болжауға мүмкіндік беретін теориялар әзірге жасалған жоқ. Дегенмен химиктер кейбір заңдылықтарды байқады. Мысалы, молекулалары полюсті немесе иондық байланыспен байланысқан заттар (су, спирт, сұйық аммиак) полюсті еріткіштерде жақсы еритіндігі, ал молекулалары полюссіз заттар (бензол, күкіртті көміртек) полюссіз еріткіштерде еритіндігі анықталды. "Ұқсас заттар бір-бірінде жақсы ериді" деген ескі қағида осы заңдылықты тұжырымдайды. Сонымен қатар заттар ерігенде мынадай құбылыстар байқалады: жылу бөлінеді не сіңіріледі, ерітіндінің көлемі азаяды (көлемнің контракциясы) және түсі өзгереді. Осы құбылыстардың барлығы еріген зат пен еріткіш молекулалары арасында химиялық әрекеттесулер бар екендігіне дәлел.

* *Мұнайдың суда ерігіштігі*. Судың мұнаймен жапсарласуы барысында оның сол суда азды-көпті еру процесі. Бұл процестің қарқындылығы мұнайдың химиялық құрамына, температураға және судың минералдану дәрежесіне тәуелді.
* *Газдың суда ерігіштігі*. Газдың сумен жапсарласуы барысында оның сол суда еру қабілеті. Мұның нәтижесінде су мен газ тепе-тең жағдайға шейін жетуі мүмкін. Газдың суда ерігіштігі қысым өскен сайын, ал судың минералдану дәрежесі азайған сайын арта түседі.
* *Газдың (табиғи көмірсутектік) мұнайда ерігіштігі*. Табиғи көмірсутектік газдың нақтылы термобаралық жағдайларда мұнайлы қойнауқатта біртекті сұйық жүйе қалыптастыру қабілеті. Кәсіптік геологияны көбінесе кенорынды игеру барысындағы мұнайдың газдан арылу процестері қызықтырады. Алайда Газдың (табиғи көмірсутектік) мұнайда ерігіштігі мөлшерін білу де қажет-ақ, себебі ол қойнауқаттық мұнайдың көлемдік коэффициентін анықтау, қойнауқатты газбен тоғыту мәселелерін шешу, қойнауқатқа әсер ету процесін игерудің кешеуілдеуі салдарынан бөлініп шығатын газды еріту шараларын күн тәртібіне қою барысында керек болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0