recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жаман қыздар** (ағылш. Mean Girls) – режиссер Марк Уотерспен түсірілген , 2004 жылы шыққан америкалық комедия. Фильмнің ұраны : «Абайла! Олар артында!»

Желісі
------

Балалық шағын аке – шешесі зоологтармен Африкада өткізген Кэйди Хирон , «мықтысы құтаяды» ережесі тіралы барлығын білетінің шешеді. Бірақ бұл заң 15 жасар қыз бірінші рет қарапайым мектепке келіп , осы мектептің ең оңбаған қыздың бұрынғы жігітіне ғашық болған кезде қайта қаралып шығады .

Кейіпкерлер
-----------

**Кэйди Хирон** – фильмнің басты кейіпкері. 16 жасқа дейін Африкада зоолог ата-анасымен тұрады , Оның тұңғыш және де жан достары Дженим Иэн мен Дэмиэн болады. 

**Дженис Иэн** – Кэйди мен Дэмиэнның жан досы. Өткенде Реджина Джорджтың жан досы болатын. Мектептегі қуылғандардың , аласталғандардың бірі. 

**Дэмиэн** – Кэйди Хирон мен Дженистің жан досы. Ол да аласталғандардың бірі. Өзінің гомосексуал екендігін құпияламайды. 

**Реджина Джордж** – фильмнің басты антагонисты. Мектептің ең танымал , әйгіл қызы , «Баунти» көшбасшысы. 

**Карен Смит** - Реджина Джордж пен Гретхен Виннерстің жан досы , «Баунти» ішіндегі ең ақылсыз қызы. 

**Гретхен Виннерс** - Реджина Джордж пен Карен Смиттің жан досы , «Баунти мүшесі»,Джейсонмен қарым – қатынаста. 

**Аарон Семьюэлс** – мектептегі спорт тобының көшбасшысы .Реджинаның бұрынғы жігіті. Кэйдиге біріншщі қарағаннан бастап ғашық болды. 

**Кевин Гнапор** – математикалық топтың көшбасшысы. 

**Шейн Оман** – Реджина Джоджтың жігіті .

Рөлдерде
--------

* Линдсей Лохан — Кэйди Хирон (Дженис Иэн пен Дэмиэнның жан досы)
* Рэйчел МакАдамс — Реджина Джордж
* Аманда Сейфрид — Карен Смит (Реджина Джордж пен Гретхен Виннерсьің жан досы)
* Лэйси Чеберт — Гретхен Виннерс (Реджины Джордж пен Карен Смиттың жан досы)
* Тим Медоуз — Рон Дюваль (мектеп диреторы) Дэниел Францесе — Дэмиэн (Кэйди Хирон мен Дженис Иэнның жан досы)
* Нил Флинн — Кэйди Хиронның әкесі, зоолог Джонатан Беннетт — Аарон Сэмьюэлс (Реджина Джорджпен қарым – қатынаста болған, Кейди Хиронға ғашық болып, енйін онымен кездеседі)
* Тина Фей — мисс Шэрон Норбери (математика мұғалімі)
* Лиззи Каплан — Дженис Иэн (Дэмиэн мен Кейди Хиронның жан досы. Өткенде Реджина Джорджтың досы болатын. Фильмнің сонында Кевин Гнапормен кездеседі.)
* Эми Полер — миссис Джордж (Реджины Джорджтың анасы)
* Диего Клаттенхофф — Шейн Оман (Реджины Джорджтың жігіті)

Дереккөздер
-----------
**IV Георг** (ағылш. *George IV*, нем. *Georg IV.*; Георг Август Фредерик 12 тамыз 1762(17620812) — 26 маусым 1830) — 1820 жылдың 29 қаңтарынан бастап Ұлыбритания және Ганновер Патшалығының патшасы. Негізі, әкесі III Георг психикалық ауруға шалдыққанан кейін билікке келген. 1811 жылдың 5 ақпаны III Геортің мемлекетті басқаруға қауқары жетпейтіндігі белгілі болғаннан кейін оның үлкен ұлы ханзада-регент болып жарияланып, әкесінің өлгеніне дейін, яғни 1820 жылдың 29 қаңтарына дейін басқарды. 1811—1820 жылдар аралығы тарихта Регенттік дәуір (ағылш. *Regency*) деп аталып кетті.

Өмірбаяны
---------

Георгтің регент ретінде билік құрған кезеңінде Ұлыбритания мен I Наполеоннің және француз империясының арасында Наполеонның жеңілісімен және Англияның жеңісімен аяқталған ұзаққа созылған соғыс жүрді. Бұл кезеңде елдің экономикалық дамуы да алға өрледі.

Алайда IV Георг (ханзада-регент ретінде және кейін патша ретінде де) елге мүлдем әйгілі болмаған, ол тіпті Британ монархтарының ішіндегі ең танылмағаны болып есептеледі. Денди, суретшілердің жомарт қамқоршысы, гурман – Георг халық алдында өзімшілдігімен әйгілі болды.

Дереккөздер
-----------

Әдебиет
-------

* IV Георг // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.


|  |
| --- |
|  Осы үлгіні қарау  **Ұлыбритания монархтары** |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания Патшалығы (1707—1800)** |
| 
Анна (1707—1714) •
I Георг (1714—1727) •
II Георг (1727—1760) •
III Георг (1760—1820)
 |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания және Ирландия біріккен патшалығы (1801—1927)** |
| 
III Георг (1760—1820) •
IV Георг (1820—1830) •
IV Вильгельм (1830—1837) •
Виктория (1837—1901) •
VII Эдуард (1901—1910) •
V Георг (1910—1936)
 |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығы (1927 бастап)** |
| 
V Георг (1910—1936) •
VIII Эдуард (1936) •
VI Георг (1936—1952) •
II Елизабет (1952—2022) •
III Чарлз (2022 жылдан бастап)
 |
**Ирина Андреевна Литвиненко** (тұрмысқа шыққанда — **Эктова**; 8 қаңтар 1987, Петропавл, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Ирина Литвиненко-Эктова – үш рет қарғып секіру бойынша маманданған Қазақстан Республикасының халықаралық спорт шебері. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерін жақтайды. Жаттықтырушылары: А.Н. Эктов.

И.А.Литвиненко — 2008 жылы Бейжіңде, 2012 жылы Лондонда, 2016 жылы Рио-де-Жанейрода және 2020 жылы Токиода өткен Олимпиада ойындарының қатысушысы. Ол үш әлем чемпионатына: Берлинде (2009), Тэгуде (2011) және Ыстанбұлда (2012) қатысты. Бірақ медалдарды Азия чемпионаттарында ғана ала алды. 2011 жылы Г.Косанов мемориалда 2012 жылы Лондонда өтетін Олимпиадаға лицензия алды.

2018 жылдың 1 ақпанында Тегеранда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында Ирина үш рет қарғып секіруден 13,79 метр көрсеткішпен алтын медаль жеңіп алды.

Үздік нәтижелері
----------------

* ашық алаңда — 14,48 — Қазақстан Алматы (27.07.2011)
* жабық ғимаратта — 14,09 — Қазақстан Қарағанды (27.01.2012)

Отбасы
------

Ирина тұрмысқа шыққан. Күйеуі — Евгений Эктов — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Азия чемпионаттарының бірнеше дүркін жеңімпазы. Қызы — Яна (2010 жылы туған).

Сілтеме
-------

* Ирина Литвиненко-Эктова «Worldathletics» сайтында  (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Азия чемпионатында жерлесіміз жеңіске жетті
**Электр желісі** — электр энергиясын өндірілетін орындардан (мысалы, электр станциясынан) тұтынушыларға жеткізуге әрі оларға бөліп таратуға арналған құрылғылардың (трансформаторлық және қосалқы тарату станцияларының, аспалы және кабельдік желілердің) жиынтығы.

Ол қалалық, аудандық, ауылдық, өнеркәсіптік, энергетикалық электр желісі болып, сондай-ақ электр энергиясын тарату, қоректендіру желілері болып та ажыратылады. Электр энергиясын алысқа таратып жеткізу үшін жоғарылатқыш трансформатор станциясында ток кернеуі жоғарылатылады. Кернеу артқанда ток күші кемитіндіктен, қуат шығыны азаяды, сөйтіп өткізгіш сымдардың жуандығын дардың жуандығын жіңішкерту мүмкіндігі туады. Төмендеткіш қосалқы станциясында кернеу тұтынушылардың пайдаланылуына қажетті шамаға дейін төмендетіледі. Белгілі бір кернеулі токты өзгеріссіз қабылдауға әрі бөліп таратуға арналған қосалқы станция бөліп таратушы деп аталады. Әр түрлі кернеулі электр желілерін өзара қосу үшін желілік қосалқы станцияларда орнатылған жоғарылатқыш және төмендеткіш трансформаторлар қолданылады. Қосалқы станцияларда трансформаторлардан басқа коммутациялы аппараттармен жабдықталған жоғары және төмен кернеулі бөліп тарату және бақылау, басқару құрылғылары болады. Әрбір электр желінің электртехникалық жабдықтары жұмыс істейтін номинал кернеумен сипатталады. Біздің елде пайдаланылатын номинал кернеулер: 220/127, 380/220 және 600 В және 3, 6, 10, 20, 35, 110, 150, 220, 330, 500, 750 кВ; қ. Аспалы электр линиясы, Трансформатор.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Энергетика |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Энергетикалық жүйе • Электр станциясы • Электр желісі • Электр энергиясы • Отын • Жаңартылатын энергия |
|  |
| Энергетика түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі энергетика | 
Қазбалы отын энергетикасы • Су энергетикасы • Ядролық энергетика |
|  |
| Баламалы энергетика | 
Жел энергетикасы • Күн энергетикасы • Геотермалдық энергетика • Сутекті энергетика • Биомассалық энергетика |

 |
|  |
| Электр станция түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі | 
Жылу электр станциясы • Жылу электр орталығы • Су электр станциясы • Атом электр станциясы |
|  |
| Баламалы | 
Күн электр станциясы • Жел электр станциясы • Геотермалдық электр станциясы • Көтерілу су электр станциясы • Толқындық электр станциясы • Шағын энергетика: Дизельді электр станциясы • Газ турбиналы электр станциясы |

 |
|  |
| Отын түрлері | 
Көмір • Тас көмір • Қоңыр көмір • Антрацит • Шымтезек • Жанғыш тақтатас • Ағаш көмірі • Кокс • Мұнай • Бензин • Керосин • Мазут • Газойль • Дизель отыны • Табиғи газ • Сұйытылған газ • Биоотын • Ядролық отын |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан энергетикасы |

 |
**Вэй Вей** — Қытайдың поп әншісі, көптеген әндердің авторы, актриса. 1963 жылы 21 тамызда Ішкі Моңғолия автономиялық аймағының астанасы Хух-Хотода дүниеге келген. 200 миллионнан астам күйтабағы және CD дискісі сатылған. Әлемдегі альбомы ?тімді әншілердің бірі болып саналады. Ол путунхуа және ағылшын тілдеріндегі әндерді орындайды.

#### Қытай тіліндегі әндері:

Ағылшын тіліне аударылғандары:

* Dedication of love
* Asian wind
* The red flower
* Tears of a lover
* Love song to the moon
* Understanding
* Looking at you
* You are the one
* Woman like a bird

#### Ағылшын тіліндегі әндері:

* All there is / Multiplay
* Where we are /Multiplay
* Love Changes Everything / Andrew Lloyd Webber
* If you believe / Peter Joback/Anders Bagge

Дереккөздер
===========

1. ↑  ru:Вэй Вэй (орыс.)
**Батыр Жукембаев** (1991 жылы 5 сәуір Шу, Жамбыл облысы, Қазақ КСР, СССР) - 66,7 келі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін Қазақстанның кәсіби боксшысы IBO ұйымының нұсқасы бойынша әлем чемпионы.

Өмірбаяны
---------

Батыржан 1991 жылы 5 сәуірде Қазақстандағы Жамбыл облысының Шу қаласында дүниеге келген. Бокспен кәсіби түрде Алматыда шұғылдана бастады. Батыр - жастар арасында Қазақстан чемпионы, студенттер арасындағы Қазақстан чемпионы, Қазақстан, Украина, Финляндиядағы халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 2019 жылдың қазан айына қарай Джукембаев кәсіби рингте 16 жекпе-жек өткізді және оның 13-і нокаутпен аяқталды.

Кәсіби мансап
-------------

Батырдың мансабы 24 жасында кәсіби боксқа көшуімен басталды. Оның промоутері - бұрынғы ресейлік Артур Бетербиевпен бірге жұмыс істеген Анна Рева болды. Батыр Жукембаев 2015 жылы 19 қыркүйекте Монреальдағы кездесуінде Мексикандық Ноэль Мехия Ринконмен жүлдеге таласқан. Бірінші турда жеңіске жеткеннен кейін, Джукембаев тізелеріне құлап, крест байламын қағып алу себебінен кездесу жарамсыз деп танылды. Ресейде орналасқан Қазан қаласында болған операциядан кейін Батыр үш ай бойы гипске оратылған аяқпен жүрді. Боксшы өзін көп күттірмей, екінші дебютын 2016 жылдың 12 наурызында Монреальда қайта өткізбекші болды, бірақ, өкінішке орай, осы жолы оның қарсыласы канадалық Ради Эрнандез жарақат алу себебінен рингке жарамсыз деп танылды.

Джукембаевтың нағыз кәсіби бокстағы дебюті ақыры Монреальда тек 2016 жылы 13 мамырда ғана өтті. Ол бірінші раундта Польшалық Камилл Джозеф Вибранецті құлатып, өз жеңіс тізбегін бастады. Батыр қатар нокаут орнату арқылы тағы 5 жеңіске жетіп, 16 қарашада Мексикалық Хуан Мануэль Маресті ұтты.

2017 жылдың 28 қаңтарында Қазақтандық былғары қолғап шебері Мексикалық Дэвид Ранчельді тізе бүктіртіп, IBO (Халықаралық бокс ұйымы) чемпионының бос орынына Мексикадан Косме Риверамен күресуге құқылы болды. Кездесу 6 сәуірде Монреальдағы Метрополис залында өтті. Батыржан қарсыласын 7-ші турда техникалық нокаутпен құлатып, алғаш рет кәсіпқойлар арасында чемпион атағына ие болды. 2017 жылы 27 қазанда Монреаль қаласында Мексикалық Хосе Эмилио Перейге қарсы өткен тағы да бір кездесуде Қазақстандық боксшы 64 секундтта бауырға қарсы соққымен қарсыласын нокауттап, уақытынан ерте ойынды аяқтады.

Қызықты деректер
----------------

2017 жылдың қаңтарында Батыр Джукембаев Канадалық «12 раунд» журналының номинациясында 2016 жылдың ең перспективті боксшысы деп танылды. Журналда «25 жастағы Қазақстандық талантты боксшы жеті жеңісті жекпе-жегінің алтауын нокаутпен аяқтады, біз оның 2017 жылы рингке өнер көрсетуін асыға күтеміз», - деп жазылған болатын.

Сілтемелер
----------

* Рева қазақстандық боксшы Батыр Джүкембаевпен жұмысы туралы(қолжетпейтін сілтеме)
* боксшы Батыр Джүкембаев Мексикандықты нокаутқа шығарды және жеңімпаз атанды|(қолжетпейтін сілтеме)
* қалай қарсыласын 64-ші секундта жеңді(қолжетпейтін сілтеме)
* Жукембаев: «Үлкен шайқастар үшін көп нәрсе қалды деп үміттенемін»(қолжетпейтін сілтеме)
* боксшы Батыр Жукембаев 2016 жылдың үздік проспектісін атады(қолжетпейтін сілтеме)
**Джон Сноу** (ағылш. *Jon Snow*) — Джордж Мартинның «Мұз бен от жыры» ронанының бас кейіпкерінің бірі. «Тақтар ойыны» (1996), «Патшалар қақтығысы» (1998), «Қылыш бораны» (2000), «Айдаһармен би» (2011), «Құзғындар тойы» (2005) кітаптарында пайда болады. «Нью-Йорк Таймс» және Мартинның ойынша басты кейіпкер. «Тақтар ойыны» телехикаясында Джон Сноудың рөлін Кит Харингтон орындайды, осы рөлі үшін Кит Харингтон "Сатурн" сыйлығына "АҚШ-тың ең үздік телеактері" категориясында ұсынылған

Тұлға
-----

Джон - Эддард Старктың некесіз баласы. Ағалары, мен әпкелері: Робб, Санса, Бран, Арья, Рикон. Джон – арық, қарашашты, сұркөзді. 

Некесіз туылса да өзінің ата-бабаларына қатты ұқсайды. Оның қаталқасқыры – альбинос, жүні ақ, көзі қызыл. Бірінші кітапта Түңгі Сақшылар ординына кіреді, осы жерде ол Ұзын Тырнақ деген, валирияда жасалған қылыштың иесі болады.

Өмірбаяны
---------

Джон бастард болса да, Эддард Старктың балаларымен бірге өскен. Джонның өгей анасы – Кейтилин Старк оны жек көрді. Оның бір мәселесі: Джон әкесіне бәрінен көбірек ұқсайды. Кішкентай кезінен бастап Джон Эддардтың балаларыммен бірге өскен. Балалар жақсы араласатын, әсіресе Ариямен. Робб Бран мен Риконның өлімі тұралы біліп Джонды мұрагер қылып қойды.

Экрандалуы
----------

«Тақтар ойыны» телехикаясында оның рөлін Кит Харингтон сомдайды. Мартинның сөзіне қарағанда осы рөлге көп үміткерлер болған, алайда Киттың жақсы ойыны, кейіпкерге ұксастығы арқылы ол Сноудың рөліне таңдалған. 5 маусымның 10 сериясында Джон Сноу қайтыс болады. Entertainment Weekly сұхбаты кезінде, Кит Харингтон қайтпайтының айтты, алайда 2015 жылда шілдеде Кит Харингтон түсірілү алаңында көрініп қалған. 6 маусымның постерында HBO Джонның қайтатының растады.

Дереккөздер
-----------

Әдебиеттер
----------

*Remy J. Verhoeve* Re-Reading a Game of Thrones: A Critical Response to George R. R. Martin's Fantasy Classic —  Nimble Books LLC, 2011. — Б. 372.

Сілтемелер
----------
**Алматы Арена** — Қазақстанның Алматы қаласында орналасқан. 

Мұз сарайы: 12000 орындық мәнерлеп сырғанауға арналған. Бас арена және 475 орындық Керлингке арналған Кіші аренадан құралған.

Мұз сарайы  2017 Қысқы Универсиаданың ең үлкен спорттық нысаны.

Көп функциялы кешен Универсиада мұрасы ретінде Қазақстанның бастаушы спорттық ғимараттарының бірі болып, жылына 600 мың көрермен қабылдай алады.

Нысан мұз шабыны волейбол, баскетбол, мини-футбол тағы да басқа ойындар алаңына өзгертуге келетін болып жобаланған. Ауқымды концерттер өткізу үшін сахналық дыбыс пен жарық бойынша заманауи шешімдер ескерілген. Жабдықталған залдары, келіссөздер жүргізетін бөлмелері бар нысан конференциялар, форумдар және әртүрлі деңгейдегі көрмелер өткізуге өте ыңғайлы болып жобаланған.

Мұз айдыны кәсіпқой спортшылар үшін тұрақты жаттығу нысанына айналады. Сонымен қатар, мұз ареналарын пайдалануға барлық қалаушылардың мүмкіндігі болады (көпшілік сырғанаулар, әуесқой жарыстар өткізу, спорттық секциялар ұйымдастыру және басқалар).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Три главных объекта Универсиады в Алматы
*Басқа мағыналар үшін Ақсай деген бетті қараңыз.*
**Ақсай** (1993 ж. дейін — *Ленинградское*) — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты Қайыршақты ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы Ақсай ауылдық округінің орталығы.

Тарихы
------

1964 жылы жоғары оқу орындарының, оның ішінде ленинградтық студенттерден құралған құрылыс отрядтары Гурьев қаласынан Махамбетке апаратын тас жол бойында, құс фабрикасы мен осы кәсіпорын жұмысшыларына арналған үйлер салды. Олардың құрметіне бұл елді мекен Ленинградский деп аталды. 1993 жылғы 7 қазанда Ленинградское ауылы Ақсай ауылы болып өзгертілді.

Географиялық орны
-----------------

Атырау қаласынан солтүстікке қарай 7 км-дей жерде. Бұрынғы атаулары Ленинградское, Птицефабрика (1993 ж.дейін)

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1147 адам (562 ер адам және 585 әйел адам) болса, 2009 жылы 1671 адамды (829 ер адам және 842 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4444 адамды (2176 ер адам және 2268 әйел адам) құрады.

Әлеуметтік және мәдени нысандары
--------------------------------

* **№25 Б.Момышұлы атындағы орта мектеп**
* **Дәрігерлік амбулатория**
* **"Ақсай" ауылдық клубы**

Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестіктер
--------------------------------------

Ауылда көптеген жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер жұмыс жасайды. Олар: геологиялық барлаулар мен ізденулер, тұрғын үй ғимараттарының құрылысы, бөлшек саудада сату, жүк автомобиль көлігінің қызметі, бетон, цемент, және осыларға ұқсас материалдардан жасалған бұйымдарды көтерме саудада сату, құрылыс-монтаж жұмыстары, фармацевтикалық тауарларды бөлшек саудада сату т.б. бағыттарда қызмет көрсетеді.

Ауыл суреттері
--------------

| Ақсай ауылы | Ақсай ауылы |
| --- | --- |
|  |  |

Елді мекендегі көшелер
----------------------

* Ақжайық көшесі
* Ақбалықсай көшесі
* Атырау көшесі
* Достық көшесі
* Жібек жолы көшесі
* Исатай Тайманов көшесі
* Қазақстан көшесі
* Құрманғазы көшесі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан
2. ↑   Мұрағатталған 2 маусымның 2021 жылы.
3. ↑  Топонимика Казахстана. Издательство "Аруана" Алматы,2010
4. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
5. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
6. ↑   Мұрағатталған 30 сәуірдің 2021 жылы.
7. ↑


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

Алмалы •
 Ақжар •
 Ақсай •
 Амангелді •
 **Атырау** •
 Береке •
 Бесікті •
 Дамба •
 Еркінқала •
 Жаңаталап •
 Құрманғазы •
 Қызыл Балық •
 Ракуша •
 Талқайран •
 Тасқала •
 Томарлы 
 |

 |
**Микронезиялықтар** — Микронезияны мекендейтін халықтар тобы. Жалпы саны — 115 000 адам. Микронезияда шамамен 40 тіл және диалект бар. Микронезия тобының негізгі тілдері: кирибати, каролин, кусаие, маршалл, мокил, пингелап, понапе, трук, науру. Палау және чаморро тілдері батыс-малай-полинезиялық тілдер тобына жатады, ал яп тілі океания тілдерінің құрамында бөлек тармақты құрайды, соның ішіне микронезия тілдері де кіреді. Аяғында, олардың барлығы австронезия тілдері жанұясына жатады.

Микронезияның бөлек халықтары
-----------------------------

* Банаба
* Каролинцы
* Кирибати
* Косраэ
* Маршаллдықтар
* Науру
* Палау
* Понапе
* Трук
* Чаморро
* Яп

Шығу тегі
---------

Микронезиялықтардың шығу тегі көп жылдар бойы жұмбақ болған. Қазіргі кезде де толығымен анықталған жоқ. Қалай болғанда да, Малайзия, Индонезия, Филиппиндер, Океания халықтары, микронезиялықтар және оларға жақын полинезиялықтар бөлінген, бір австронезия тілдер жанұясына біріктіріледі. Соңғылары нәсілдік типі бойынша бір-біріне өте жақын, оларға барлық үш нәсілдің ерекшеліктері тән.

Осы аймақтың халықтары көне заманнан бері теңізде жүзу өнерімен белгілі болған. Малайзиядан шыққан Мадагаскарды мекендейтін Малагасиялықтар жергілікті халықпен араласқан. Бірақ олардың тілі — австронезия. Микронезияны еуропалықтардың арасынан алғашқы болып испандықтар отарлаған. XIX ғасырда Каролин және Маршалл аралдары были колонией Германияның отары болды, Гилберт аралдары — Ұлыбританияның, кейінірек бұл аралдардың бөлігін Жапония басып алған, АҚШ-та шетте қалмады. АҚШ протектораты аралдар үшін ізсіз өтпеді. 1946 жылы белгілі Бикини атоллында алғашқы атом бомбасы жарылды, АҚШ ядролық қарудың сынауларын бастады. Тұрғындар көршілес аралдарға көшірілді. Атоллдың атауы әлемге әйгілі шомылу киіміне берілді.

Тағы қараңыз
------------

* Меланезиялықтар
* Полинезиялықтар
**Пьетро Секкья**(Secchia) (19.12.1903, Оккьеппо - Супериоре, Биелла қаласы маңы,-07.07.1973, Рим) - итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері.1919 жылы социалды жастар қозғалысына қосылды. 1921 жылдан Итальян компартиясының (ИКП) мүшесі. Коммунистік жастар қозғалысының ұйымдастырушылардың және оның басшыларының бірі. 1924 жылы Жастардың коммунистік федерациясы ОК-ге және Секретариатына мүшесі болып сайланды. Коминтерннің 5 - конгресіне қатысты. 1928 жылдан алдымен ИКП ОК-нің, кейіннен Саяси бюросының мүшесі. 1931 жылы тұтқындалып, 1943 жылға дейін түрмеде және айдауда болды. 1943 - 45 жылдары Секкья - партизан қозғалысы басшыларының бірі және Гарибальди бригадаларының бас комиссары болып тағайындалған. 1946 жылы Құрылтай жиналысының депутаты, 1948 жылдан сенатор. 1948 - 54 жылдары ИКП-ның бас хатшысының орынбасары, 1945-56 жылдары ИКП-ның Басшылығының мүшесі болған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 107 бет
**Алекса Вега** - 1988 жылы 27 тамызда туған американдық актер және әнші, өзінің «Дети шпионов» және «Рипо! Генетическая опера» мюзикліндегі рөлдерімен әйгілі болды. Алекса Вега Майамида туады. Бірақ 1990 жылы, яғни Алексаға 2 жас болғанда ол отбасысымен бірге Лос-Анджелес қаласына көшеді. Оның анасы Джина Рю - фотомодель, апайы Макензи - әртіс, оның Марго, Кризия, Грейлин, Кріз және Джет атты ағалары бар. Анасы әкесімен ажырасып кетті, сондықтан ол өгей әкесімен өсті. Бірінші фильміне ол алты жасында «Маленькие великаны» спорт фильмінде түсті. Оның ең табысты фильмі ол Робер Родригестің «Дети шпионов» фильмдері болды.
**Фатима Ғабитова** (1903 жыл, Қапал, Алматы облысы, Қазақстан - 1968 жыл, Алматы қаласы, Қазақстан) - әдебиеттанушы, мұғалім ұстаз. Қазақтың асыл ұлдары Біләл Сүлеев, Ілияс Жансүгіров және Мұхтар Әуезовтың жары болды.

Биографиясы
-----------

Фатима Ғабитқызы 1903 жылы Алматы облысы, Қапалдағы көпес отбасында дүниеге келген. Ұлты татар. Қыздарға арналған орта орыс мектебін, татар қыздар мектебін, медресе және Қазақ университетінің филология факультетін бітірген. 

1918 жылы Фатима 17 жасында жас ағартушы Біләл Сүлеевке қосылады. Біләлдан үш бала (Жәнібек, Фарида, Азат) сүйеді. Біләл Сүлеев бұл кездері Жетісу өңірінде қазақ балалары үшін мектеп интернаттар ашуға атсалысып жүрген. 1928 жылы Ораз Жандосов екеуі алғашқы қазақ университетінің негізін қалады. 

1929 жылы Біләл облыстық білім беру басқармасына басшы болып Ақтөбеге көшіп келеді. Фатима қазақ мектебіне жұмысқа тұрады. 1930 жылдың қаңтарында он жасар қызы Фарида қайтыс болады. 

Сол жылы Біләлді мұғалімдер институтына ректор етіп Семейге көшіреді. Қараша айында ұлдары Азат дүниеге келеді. Қауіпсіздік органдары Біләл Сүлеевті тұтқындайды. 

1932 жылы Фатима Біләлдің жақын досы ақын Илияс Жансүгіровпен отбасын құрайды. Илиястан Үміт, Ильфа, Болат деген үш перзент көреді. Илияс Жансүгіров 1937 жылы тамызда тұтқындалып, 1938 жылы ақпанда атылады. Фатима өзіне төнген қауіпке қарамастан Илиястың көптеген қолжазбаларын сақтап қалады. Фатима екінші рет "Халық жауының әйелі" ретінде Алматыдан Семейге жер аударылады. Фатима Илиястың көптеген шығармаларына редактор ретінде қызмет етті. 

Біраз уақыттан кейін Алматыға оралады. Қолында 5 баласы бар жалғыз басты әйелгі Біләл мен Илиястың досы Мұхтар Әуезов қолдау көрсетеді. Арадағы сыйластық пен достық нәтижесінде Мұхтар Фатиманы жар етіп алады. Басына қара бұлт үйірілген кезде Мұхтар әйелін Меркеге туысқандарына жібереді. Фатима Ғабитқызы Мұхтар Әуезовке Мұрат есімді ұл сыйлайды. Сол жылы Фатима мен Біләлдің ұлы Жәнібек майданда қаза болады.

Әдебиет
-------

2010 жылы Халықаралық Мұхтар Әуезов қорының қолдауымен "Жібек жолы" баспасынан "Фатима" атты кітап жарық көрді. Кітаптың құрастырушысы Майра Жанұзақова. Кітап ұстаз педагог Фатима Ғабитқызының шығармашылығы мен өміріне арналған. Бірінші бөлігі Фатиманың өлеңдеріне, жақын тұлғаларымен алысқан хаттар мен телеграмалар келтіріледі. Екінші бөлік негізінен басқа адамдардың Фатима Ғабитқызы туралы естіліктерге арналады. 

Фатима Ғабитованың өлеңдері: "Соқ, соқ дауыл, соқ дауыл", "Жиырма жыл күманда", "Акация гүліне", "Болат туралы", "Таудай талап желге ұшып", "Қан аралас көз жасым", "Тәтті өмір бір бір ұшты", "Барлық дос қайырылмай ұшты бүгін", "Дүниеде арманды кім, әйел сорлы", "Жалғыз жаным жаралы", "Үлкен уайым басады мені әрдайым", "Жаңа толған шағым әлі", "Ой сарғайтты жанымды", "Жүрегімді өртеді ой".

Дереккөздер
-----------

1. ↑   КОГДА ЕСТЬ ЧЕМ ПОДЕЛИТЬСЯ
2. ↑   Фатима
3. ↑   Қапалдағы Фатима Ғабитованың мұражайы жабылып қалды
4. ↑  Фатима Габитова: Жизнь – легенда Мұрағатталған 30 маусымның 2012 жылы.
5. ↑  Ілияс Жансүгіров: Энциклопедия. Алматы. «Кітап» баспасы 2019. 16-бет.
**Дамба ауылдық округі** — Атырау қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Дамба, Амангелді ауылдары кіреді. Орталығы – Дамба ауылы.

Тарихы
------

Дамбы селолық советі (Дамба ауылдық округі) 1954 жылдың желтоқсан айында құрылған. Гурьев облыстық атқару комитетінің Новобогат ауданындағы балықшы колхоздары «Дамбы» елді мекеніне көшіру туралы шешімнің негізінде 1955 жылдан бастап Новобогат ауданынан балықшы колхоздар көшіп келіп, Жайық өзені бойына орналаса бастаған. Селолық советті құрушы ұйымдастыру тобы (комиссия) құрылып, оны Батырғали Жанғалиев басқарған, кейіннен өзі осы Советтің алғашқы төрағасы болып сайланған. 1956 жылы Дамбы селолық кеңесі қарамағына «Социалистік жол», «Амангелді», «Қызыл балық», «Жамбыл» колхоздары енген.

1984 жылы Дамбы селолық советі құрамынан Атырау селолық советі бөлініп шығып оның құрамына Құрманғазы, Қызыл балық, Жаңаталап ауылдары енді.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3043 адамды құрайды.

| Елді мекен | Халқы,адам (1989) | Халқы,адам (1999) | Халқы,адам (2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Дамба | 1997 | 1967 | 1152 |
| Амангелді | 322 | 478 | 1814 |
| *Пешной* | 150 | 0 | 77 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", X том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігі ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Алмалы •
 Атырау •
 Дамба •
 Еркінқала •
 Кеңөзек •
 Қайыршақты
 |

 |
**Ерболат Беделхан** – 1980 жылы қыркүйек айының 24-інші жұлдызында Моңғолияда дүниеге келген. Әнші, биші, хореограф, продюссер, актер, және сценарийші.

* Астана қаласының меслекеттік филармониясында балет артисті болған
* Сүйікті әке және жолдас.

Досы «Дауыс International» тобының экс-солисткасы Асыл Беделхан.

* Лақап аты – Ерка.
* Анасы Шыңғысханның тікелей ұрпағы.
* Ол өзінің барлық өмірін шоу-бизнеске арнады.

Ерболат Беделханнан алынған сұхбаттан үзінді: –Анаңыздан есте қалған кеңес? –Өмірден түңілмеу. Қандай жағдай болмасын, жігеріңді жоғалтпай, жігіттік намысқа нұсқан келтірмеу. –Махаббат үшін жасаған батыл қадамыңыз? –Менің алғашқы махаббатымда, соңғы махаббатым да – Асыл есімді аяулы жарым. Махаббат жолындағы батыл қадамым деп, өзімді батылдыққа шақырып, Асылға сөз салуым. Мен үшін ерлік осы.

Қазірде Ерболат Беделхан «Орда» тобының солисті, «Ninety One» тобының продюссері. «Ninety One» тобының ең алғашқы бейнебаяны 8-қазанда жарық көрді. Топтың атын неліктен «тоқсан бір» деп қойғанын былай түсіндірді: «91 жылы Қазақстан Республикасы егемендігін алды. Тек еліміздігін еркін емес, музыканың да еркіндігі мағынасында топты осылай атауды ұйғардық» Топ 5 жігіттен құралған. Кенжесі 19-да, үлкені 24-те. (2017)
*Басқа мағыналар үшін Саумалкөл деген бетті қараңыз.*
**Саумалкөл** – Шідерті алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Ұзынбұлақ ауылының оңтүстігінде 8 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 419 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,1 км2, ұзындығы 5,3 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 13,4 км. Көлдің батыс, оңтүстік жағалаулары жарлауытты келген. Айдын жағалауының басым бөлігін қамыс басқан. Шығыс, солтүстік-шығысын батпақты-шалшықты жерлер алып жатыр. Көл түбі кедір-бұдырлы, онда 10-15 см тұнба шөккен. Шарасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен толығады. Қараша айының 1-жартысында суы қатып, сəуірдің ортасында ериді. Көлге Жыланды жəне Сарымсақ тауларынан бастау алатын бұлақ сулары құяды. Атырабы шабындық жəне мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Бетси Энн Брандт** (ағылш. *Betsy Ann Brandt*; 14 наурыз 1976, Бей-Сити, Мичиган) — америкалық телеактриса, AMC телеканалының «*Breaking Bad*» телесериалында Мари Шрэйдер рөлін ойнағанымен танымал (2008—2013).

Өмірбаяны
---------

Бетси Бей-Сити қаласында дүниеге келген. 1991 жылы Батыстық орта мектебін бітірген. Кейін Гарвард университетінде театр факультетінде және Глазгодағы корольдық консерваторияда оқиды.

Мансабы
-------

Брандт аризоналық театрда «Жай нәрседен көп айқай» спектаклінде, Сан-Хосе театрында «Control+Alt+Delete» , Бет Хетли рөлін «Күлкілі алаяқтық» және Геффен театрының «Келесі күзде» пьесасында ойнаған. Теледидарда, Брандт әр жылдары «Ізсіз», «Әділ Эми», «Жедел жәрдем», «Бостон заңгерлері», «Тәжірибе» и «Теңіз полициясы: Арнайы бөлім» сериалдарында ойнаған.

2008 және 2013 жылдар арасында Брандт AMC телеканалының «*Breaking Bad*» телесериалында Мари Шрэйдер рөлін ойнаған

Жеке өмірі
----------

Брандт Грэйди Олсенмен тұрмыста. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар.

Дереккөздер
-----------



Бэтси Брандт
**Қазақстандағы педология** – Кеңес үкіметі жылдарында Қазақ республикасы КСРО-ның бір бөлшегі болғандықтан, мұндағы барлық рухани өмір, ғылым мен білім, әдебиет пен мәдениет марксизмге негізделген бір орталықтан бастау алып отырды. Сол кездегі басқа одақтас республикалар сияқты, ұлттық идеология деген ұғым сөз болудан қалып, рухани тірліктің бәрі кеңестік идеологиямен суарылды. 1928 жылдың қарашасында Алматыда алғашқы жоғарғы оқу орны ашылып, кейіннен Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты деп тарихқа енді. Оқу орны ашылған кезде мұнда бар-жоғы үш кафедра бар еді. Олар: қазақ тілі мен әдебиеті, қоғамтану және педология. Педология кафедрасының басшылығына сол кездегі Қазақстандағы ағарту саласына танымал болып қалған, Санкт-Петербургтегі әскери-медициналық академияны 1909 жылы алтын медальмен бітірген Х.Досмұхамедов тағайындалған болатын. Ол проректор қызметін де қоса атқарып жүрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психологиялық энциклопедиялық сөздік

Тағы қараңыз
------------

* Педология
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Арал Құмының солтүстік-шығысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 66 км жерде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 0,5 км. Абсолюттік биіктігі 122 м. Солтүстігінде Үлкенқұм, шығысында Ботабайқұм, Сарманқожа құмдары, батысында Көктөбе төбесі орналасқан. Беткейінің етегінде сор, тақыр жерлер кездеседі.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында еркекшөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, көкпек, бұйырғын, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Өмірзая** (роман) - Баққожа Мұқайдың орыс-совет кезеңіндегі қазақ халқының рухының жанышталуы, құлдық сана туралы жазылған романы.

Баққожа романы XX ғасырдың 80-жылдардағы қазақ идеясы турасында. Мұнда ажалға қарсы шапқан азамат туралы жазылған. Басты кейіпкері – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы 35-ке жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы, бар мінезіне тәнті боламыз. Ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын құртып тынатын тағы бір мінезі – қызбалығы. Аяған әуел баста Совет үкіметінің қағазға жазылған заңына сенеді. Бұрмалаушылар беріде деп ойлайды. Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол Кенесары туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған. Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары советтік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында. Нәтижесінде әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, ақыр аяғында өлтіріп тынады.

Міне, озбырлық кезең – зобалаң заман шындығы. Романда күрес жолындағы азаматтың барлығы да шейіт болады. Сұмпайылар мен опасыздар ғана қалады. Бірақ халық рухының өлмегені, елінің әлдебір терең қойнауында жаңа ұрпақ өсіп келе жатқаны оймен аңдалып, көңілмен ұғылғандай. Роман-трагедияның ең басты мұраты – отарлық заманның қара түнек зұлматын айғақтау екен. Бұл мақсат өзінің үдесінен шыққан.

Романның ой тұрғысынан тиянақтаушы – Алдияр Ақпанұлы деген қарт. Ескінің сарқыты, тарихшы профессор. Атағы алашқа мағлұм адам. Алдияр ақсақал отаршылдық сабағын жақсы біледі, ұлтын жарыққа жетелеу жолындағы күрес құралы – халқының тарихи зердесін ашу деп санайды. Осы орайда Кенесары хан туралы зерттеу жазады. Ресми саясатқа қайшы бұл еңбек халыққа жат деп жарияланып, атақты ғалымның басына қара бұлт орнайды, күштілер тарапынан қудалауға ұшырап, шал ауру болып қалады. Оның түбіне жеткен отарлық саясатының ұраншысы ғана емес, қиын кезде бас сауғалап кеткен шәкіртінің опасыздығы. Ғұлама профессорды оп-оңай құлатқан, институт ректоры Мұса Байларов. Әлдебір жоғары мансапты партия қызметкерінің жекжаты. Сөзде майда, істе аяусыз. Бір көрімге тәуір адам, қулығына құрық бойламайды. Ең ақырында, Желтоқсан дүрбелеңі кезінде өкімет әрекетіне қайшы сөз айтып, көзге шалынып қалған туған әкесін өз қолымен жындыханаға қамайды. Бұл да – отаршылдық сананың жемісі. Бірақ құрбаны емес, құрбан – Алмас деген жас жігіт. Ол қабілетті жігіт, әуелде оң жолда болады. Өзінің жолдастарын жалаға береді, ақыр түбінде ұстазына пәле жабады, жалған куәлік жасайды. Желтоқсанға қатысқан барлық таныстарын түрмеге, бұл оқиғаға мүлде араласпаған ұстазын (Аяғанды) өлімге кесіп береді
**Кәдімгі сұр жылан (Vірега bегus)** Сибіде тараған.

Түсі сұр, қаражолақты, немесе мүлдем қара болады. Олар көбінесе тоғайлы жерде болады, ал батпақты жерлерден кездеспейді. Бұларды күндіз үйінділердің, ағаш түбірінін, үстінен, таулы жерлердің күңгей жағынан көруге болады, қорегін аулауға түнде шығады. Негізінен тышқандармен, дала тышқандарымен, сирек болса да құстармен, кесірткелермен, бақалармен және жәндіктермен қоректенеді. 

Тірі жұмыртқа туып көбейеді. Қысқа қара бірнешеуі бірігіп, ағаш тамырынын, астында, терең індерде қыстап шығады. Сұр жыланның шаққанынан денсаулығы нашар ауру адамдар, балалар өліп кетеді. Денсаулығы жақсы адамдар үшін аса қауіпті болмағанмен көп азап шегеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Бойилер** (*Boii*) — кельт тайпаларының тобы. 

Олардың көбісі б.з.д. V—VI ғғ. лингондармен бірігіп, Цизальпілік Галлияға басып кіреген. По өзенінен өтіп, Аппениннің етегіндегі жазыққа орнығып, бұл жерде тұрған этрусктер мен умбрларды ығыстырған, этрусктердің Фельсина қаласының атын *Бононияға* (қазір Болонья) өзгеткен. 

Бойлардың көштері
Бойлер римдіктерге қарсы б.з.д. 283—282 жылдары этрусктермен, ал б.з.д. 238—224 жылдары кельттердің жағында соғысқан. Б.з.д. 58 жылы Бирбакттағы шайқаста Гай Юлий Цезарь басқарған римдіктерден талқандалды, бұл шайқасқа баржоғы 32 000 бой қатысқан және қарсыластары олардан бірнеше есе көп болған. Олардың ерліктерін ескерген Цезардың жарлығымен олар эдуй тайпасына қабылданып, солардың жерлерін мекендеген (қазіргі Бургони мен Ниверне). Ал Богемияда қалғанадары (қазіргі Чехия, (*Boiohaemum*) деп аталған) — «*бойлардың ана мекені*», Тиса өзеніне дейін иеліктерін кеңейтіп, бірақ дактар оларды Дунайдың оң жағалауына ығыстырып, бойлар Паннонияға орнықты (қазіргі батыс Венгрия, шығыс Австрия және Словения мен Сербия.

Бойлар туралы мәліметтер римдік тарих беттерінен Чехияны б.з.д. 1 ғасырда маркомандар басып алғаннан кейін жоғалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гельмут Биркхан. «Кельты: история и культура»


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Кельт тайпалары |
| --- |
|  |
| 

Аллоброгтар | Аревактар | Арверндер | Астурлар | Аутригондар | Белгтер | Беллдар | Белловакилер | Битуригтер | Бойлер | Бриттер | Венеттер | Веттондар | Вотадиндер | Галлектер | Галаттар | Гелветтер | Декеанглиялар | Деметтер | Инсубрлар | Ицендер | Карнуттар | Карпетандар | Катувеллаундар | Келтиктер | Кимврлар\* | Лингондар | Лобетандар | Лузитандар | Лузондар | Олкадтар | Ордовиктер | Пелендондар | Рутендер | Седетандар | Секвандар | Сенондар | Силурлар | Скоттар | Суессетандар | Тарбеллдер | Титтилер | Треверлер | Урактар | Эдуилер
 |

 |
**Федор Михайлович Достоевский** (30 қазан (11 қараша) 1821 жылы, Мәскеу, Ресей империясы — 28 қаңтар (9 ақпан) 1881 жылы, Санкт-Петербург, Ресей империясы) — ең атақты орыс жазушыларының және ойшылдарының бірі.

Достоевский Федор Михайлович – орыс жазушысы, Санкт-Петербург Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1877). Ол 1821 жылы он бірінші қарашада Мәскеу қаласында туған. 1843 жылы Санкт-Петербург әскери-инженерлік училищесін бітіреді. 1847 жылдан Михаил Петрашевскийдің қоғамына қатысқаны үшін 1849 жылы қамауға алынып, өлім жазасына кесіледі. Бұл жаза каторгамен ауыстырылып, 1850 – 54 жылдары Омбыда айдауда, кейін қатардағы солдат болды. 1854 жылы Омбыда Шоқан Уәлихановпен танысады, бұл таныстық Семейдегі кездесулерден соң үлкен достыққа айналды. 1859 жылы Достоевский Тверь, кейіннен Санкт-Петербург қаласында тұруға рұқсат алады. Өз ағасы Михаил Достоевскиймен бірге 1864 жылға дейін «Время» (1861 – 63) және «Эпоха» (1864 – 65) журналдарын шығарып тұрды. 1862 – 63 және 1867 – 71 жылдары шет елдерде болды. Олар Германия, Франция, Англия, Швейцария, Италия және Австрия.1873 – 74 жылдары князь Владимир Мещерский шығарып тұрған «Гражданин» журналының редакторы болды. 

Достоевскийдің «Бейшаралар» (1846, қазақшаға 1955 жылы Сәйділ Талжанов аударған) атты алғашқы романы оның шығармашылық қуатын танытты. Кейінірек, «Қор болғандар мен қорланғандар» (1861), «Өлі үйден хаттар» (1861 – 62) романдары жарық көрді. Достоевский «Ойыншы» (1866), «Қылмыс және Жаза» (1866, қазақшаға 1972 ж. Мұхтар Жанғалин аударды), «Нақұрыс» (1868, қазақшаға 1984 ж. Нияз Сыздықов аударған), «Албастылар» (1870 – 72), «Жасөспірім» (1875). «Ағайынды Карамазовтар» (1878 – 80) романдарын жазды. Жазушы шығармалары адамның ішкі дүниесіндегі қайшылықты ашып, қоғамдағы әлеуметтік мәселелерге психологиялық талдау жасайды. «Жазушының күнделігі» (1871 – 81), «Пушкин туралы сөз» (1880), т.б. әдеби-сын еңбектерінің әлемдік эстетика тарихында алар орны ерекше. Уәлихановпен достығы туралы Достоевский «Жазушының күнделігінде» жазған, екеуінің жазысқан хаттары сақталған. 

Жазушы 1881 жылдың тоғызыншы ақпанында Санкт-Петербург қаласында қайтыс болған. Семейдегі 1857 – 59 жылдары тұрған үйінде Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы (1971) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Сарманқожа** – Арал маңы Қарақұмының солтүстік-шығыс бөлігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 52 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 130 м шамасында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 5 км. Ұялы төбелерден, белесті құм жалдардан тұрады. Жер асты суларының жоғарғы деңгейі 2-3 м тереңдікте кездеседі. Солтүстігінде Ботабайқұм, оңтүстігінде Қосалбай, шығысында Ақсақалбелгі құмдары бар.

Өсімдігі
--------

Сусыма құм мен сортаң аралас қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, қияқ, шағыр, т.б. өсімдіктер өседі. Алабы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«ФКИ Левадия»** (эст. MTÜ SK FCI Levadia) — Эстонияның Таллин қаласындағы футбол клубы, өз алаңындағы ойындарын "Кадриог" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 5000 адам.

Тарихы
------

Клуб 1998 жылы «Левадия Маарду» деген атаумен құрылды. 2003 жылы базасы Таллинге көшірілді.

1999 жылы "Таллин Садам" клубымен біріктірілді, бірақ атауы бұрынғыша қалды. Осы маусымда тұңғыш рет Эстония чемпионы атанды және Эстония кубогы мен Суперкубогын иеленді де, "требл" жасады.

Көптеген жылдардан бері еурокубоктерге қатысып келеді, бірақ топтық турнирлерде ойнаған емес.

Бұрынғы атаулары
----------------

* 22.10.1998 — «Левадия» Маарду
* 29.12.2003 — 5.12.2017 — ФК «Левадия» Таллин
* С 6.12.2017 — ФКИ Левадия

Жетістіктері
------------

### Чемпионат

* Эстония чемпионы: 1999, 2000, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2013, 2014, 2020
* Эстония вице-чемпионы: 2002, 2005, 2010, 2012, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Эстония қола жүлдегері: 2001, 2003

### Эстония кубогы

* Эстония кубогы иегері: 1999, 2000, 2004, 2005, 2007, 2010, 2012, 2014, 2018
* Эстония кубогының финалисі: 2002

### Эстония суперкубогы

* Жеңімпаз: 1999, 2000, 2001, 2010, 2013, 2015, 2018

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (эст.) (орыс.) (ағыл.)
* footballfacts.ru
Уфада. 1911
**Ғафури Мәжит** (башқ. *Мәжит Ғафури*, тат. *Мәҗит Гафури*), толық аты — *Ғабділмәжит Нұрғаниұлы Ғафуров* ({{lang-ba|Ғәбделмәжит Нурғәни улы Ғафуров, 20 шілде 1880 жыл, Башқұртстан, Ғафури ауданы – 28 қазан 1934 жыл, Уфа) – башқұрт, татар шағиры, башқұрт балалар әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, Башқортостанның халық шағиры(1923). 

Ата-анасынан жетім қалып, жалшылықта болады, алтын кенішінде жұмыс істейді. Өз бетімен сауат ашып, білім жинайды. Солтүстік Қазақстанның Жаманшұбар ауданында мұғалім болып, бала оқытады. 1902 жылдан бастап әдебиетке араласып, татар тілінде шығармалар жазады. Шығармалары сол кезеңнің тарихи оқиғаларымен үндес келеді. Ғафури Мәжит 1905 жылы Қазанда болып, студенттер толқуына қатысады. Ғафури Мәжиттің «Жоқшылықта өткен өмір» (1903), «Сібір темір жолы»(1904), «Өзім және халқым» (1912) атты шығармалары демократтық сарында жазылса, одан кейінгі «Жұмысшы» поэмасы (1912) мен «Қызыл жұлдыз» пьесасында (1926) Азамат соғысы, жаңа сипаттағы өмір ағымы жарланды. «Гүл бақшасында», «Нұр», «Қызыл ту», «Татар жігіт», т.б. өлеңдерінде сол кезеңдегі өмір шындығын өрнектеді. Ғафури Мәжиттің «Масқараланғандар» повесінде (1927) төңкеріске дейінгі әйелдер жағдайы шынай суреттеледі. Ғафури Мәжит «Ақынның алтын кенінде» өмірбаяндық шығармасында (1931) қазақ халқының тұрмысын бейнелейді. Оның бірқатар шығармалары қазақ тіліне аударылып, «Кедейлер» деген атпен жарық көрген (ауд. М.Жансаева, жекелеген өлеңдерін Ж.Сыздықов аударды).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы/Бас ред. Ә.Нысанбаев. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы,2001. – 720 бет
**Гвардия ауданы** — 1933-1997 жылдары Алматы облысы мен Талдықорған облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Қоғалы ауылы.

Тарихы
------

Қоғалы ауданы 1933 жылы 16 қарашада Талдықорған ауданының бір бөлігінен Алматы облысының құрамында құрылды.

1938 жылы Сарыөзек жұмысшылар кенті статусын алды.

1942 жылы 7 мамырда Қоғалы ауданы Гвардия ауданы болып өзгертілді (сонымен бірге 28 гвардияшылар атындағы аудан деп те аталды).

1944 жылы 15 наурызда Гвардия ауданы Талдықорған облысына берілді.

1959 жылы 6 маусымда Талдықорған облысының таратылуына байланысты 28 гвардияшылар атындағы аудан Алматы облысына берілді.

1967 жылы 23 желтоқсанда Гвардия ауданы қайта құрылған Талдықорған облысының құрамына қосылды.

1973 жылы Жоламан, Ильичев, Қызылжар, Сарыбұлақ, Шанханай ауылдық кеңестері және Сарыөзек кенттік кеңесі Кербұлақ ауданына берілді.

1986 жылы ауданда 9 ауылдық кеңес болған: Алтынемел, Голубинов, Калинов, Көксу, Қоғалы, Ленин, Развилин, Холмогоров, Чкалов.

1988 жылы Гвардия ауданына Кербұлақ ауданы қосылды. Аудан орталығы Сарыөзекке көшірілді. 1989 жылы 13 қазанда Кербұлақ ауданы қалпына келтірілді, ал Гвардия ауданының орталығы Қоғалыға қайтарылды.

1997 жылы 22 сәуірде Гвардия ауданы Алматы облысына берілді.

1997 жылы 23 мамырда Гвардия ауданы таратылып, аумағы Кербұлақ ауданына берілді.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  34053 | ▲52885 | ▲59561 | ▼25520 | ▲61365 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**Мәскеу ауданы** — 1972-1997 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Корнеевка ауылы.

Тарихы
------

**Мәскеу ауданы** Солтүстік Қазақстан облысы құрамында 1972 жылы 10 наурызда құрылды. Корнеевка ауылы аудан орталығы болып, құрамына Ленин ауданынан Бесқұдық, Бұлақ, Волошин, Заградов, Корнеев, Тораңғыл, Яснов ауылдық кеңестері берілді.

1976 жылы 3 шілдеде орталығы Новоузенка ауылында құрылған ауылдық кеңеске 20 шілдеде Новоузен ауылдық кеңесі атауы берілді.

1986 жылғы мәлімет бойынша ауданда 8 ауылдық кеңес болған: Бесқұдық, Бұлақ, Волошин, Заградов, Корнеев, Новоузен, Тораңғыл, Яснов.

1994 жылы 12 қаңтарда бұрынғы ауылдық кеңестер шекарасында ауылдық округтер құрылды. Сол жылы 1 наурызда Горнов ауылдық округі (орталығы Горное а.) құрылды.

1997 жылы 12 ақпанда Горнов ауылдық округі Заградов ауылдық округіне, Новоузен ауылдық округі Корнеев ауылдық округіне қосылды.

1997 жылы 18 сәуірде Мәскеу ауданы таратылып, аумағы Ленин ауданының құрамына қосылды.

Халқы
-----

| 1979 | 1989 |
| --- | --- |
|  19298 | ▲19389 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтама (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2007 ж.)
3. ↑  Солтүстiк Қазақстан облысының Москва және Соколов аудандарын тарату, Бескөл және Ленин аудандарын қайта атау туралы
4. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**Преснов ауданы** — 1928-1997 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Пресновка ауылы.

Тарихы
------

Преснов ауданы Қызылжар (Петропавл) округінің құрамында 1928 жылы 3 қыркүйекте құрылды. Аудан орталығы Пресновское ауылы болды. 1930 жылы 17 қыркүйекте округтер таратылған соң, аудан Қазақ АКСР-інің тікелей бағынысына өтті.

1932 жылы 10 наурызда Қазақ АКСР-інде облыстардың құрылуымен Преснов ауданы Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде Преснов ауданы Солтүстік Қазақстан облысының құрамына кірді.

1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болған: Железин, Қазан, Кладбин, Макарьев, Матросов, Мирный, Новорыбин, Первомай, Петров, Преснов, Пресноредуть.

1997 жылы 23 мамырда Преснов ауданы таратылып, аумағы Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданының құрамына қосылды.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  36601 | ▲44939 | ▲45513 | ▼25484 | ▼24449 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары