"Лужникидегі трагедия" деген атпен тарихта қалған 1982/83 жылғы УЕФА кубогынның 1/16 финалындағы "Спартак" - "Харлем" матчы. Матч Мәскеудегі В. И. Ленин атындағы орталық стадионда өтті. Матчтың соңғы жағындағы топалаңда 66 адам мерт болды. 

Кеңес бұқаралық ақпарат құралдары бұл құрбандар саны жайлы 1989 жылы ғана нақты ақпарат берді.

Матч
----

Матчтан бір күн алдын қар жауды. Ал ойын болатын күні ауа температурасы -10 градусқа дейін төмендеді. Бұл ең суық астана саналатын Мәскеудің өзінде қазан айында сирек болатын ауа райы. Суық күнде матч тамашалайтындар аз болғандықтан, 80 мың билеттің тек 16 мыңы ғана сатылды. Ол кезде стадионға шатыр жоқ еді, стадион қызметкерлері тек екі трибунаны ғана қардан тазалап үлгерді.

Матчтың бас жағында "Спартак" есеп ашты. Ал екінші таймда ойын тіпті солғындап кетті. Суыққа тоңған жанкүйерлер қызықсыз матчтан жалығып, біртіндеп үйлеріне қайта бастады. Қайтқан жанкүйерлердің көбі жақын жердегі метроға төтелеп жету үшін С трибунасындағы 1-ші баспалдақ арқылы стадионнан сыртқа шықты.

Матчтың бітуіне 20 секунд қалғанда "Спартак" бұрыштама арқылы екінші голды соқты. Осы сәтте жаңағы 1-ші баспалдақпен қайтып бара жатқандар стадионға қайта кірмек болып, бір-бірін баса-көктеп ішке ұмтылды. Бей-берекет қимылдың соңы қайғылы аяқталды, 66 жанкүйер сол жерде аяққа тапталып қаза тапты. Оның көбі 25-ке жетпеген жас жігіттер болатын. 

Тағы бір деректерде баспалдақтан түсіп келе жатқандар арасында бір кішкентай қыз құлап қалған, соны тұрғызам деп бірнеше адам бөгелген. Бірақ артынан келе жатқандар тоқтай алмай, бір-бірінің үстіне құлаған. 

Кейін осы іс бойынша сот қозғалып, стадион директоры В. А. Кокрышев пен комендант Ю. Л. Панчихин кінәлі деп табылды да, үш жылдан жазаға кесілді. Бірақ КСРО-ның 60 жылдығына орай берілген амнистияға Кокрышев ілікті, ал Панчихиннің жазасы екі есе жеңілдетілді. 

Кеңестік басылымдар бұл трагедия жайлы жақ ашпады. Тек матчқа шолу жасады да қойды. Тіпті "Харлем" футболшыларының өзі бұл трагедия жайлы жеті жылдан соң ғана естиді.

Кейін қаза болған 66 адамға арнап ескерткіш тұрғызылды.

---

### Детальдар

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 20 қазан 1982 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Спартак** | 2:0 (1:0) | **Нидерланд Харлем** |
| Гесс  16' Швецов  90' | **Голдар** |  |

 | **Стадион**: В. И. Ленин атындағы стадион, Мәскеу **Көрермендер саны:** 16 643**Төреші:** Югославия Эдуард Шоштарич (Югославия) |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Спартак:** |
|  |  |
| Қ | **1** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Ринат Дасаев |
| ҚР | **2** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Владимир Сочнов |
| ҚР | **3** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Борис Поздняков |
| ҚР | **4** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Владимир Щербак |
| ҚР | **5** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Олег Романцев (к) |
| Ж | **6** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Сергей Шавло |
| Ж | **7** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Сергей Швецов |
| Ж | **8** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Эдгар Гесс |
| Ж | **9** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Юрий Гаврилов |
| Ш | **10** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Фёдор Черенков |
| Ш | **11** | Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Сергей Родионов |
| **Жаттықтырушы:** |
| Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Константин Бесков |

 |  | 

|  |
| --- |
| **Хаарлем:** |
|  |  |
| Қ | **1** | Нидерланд Эдвард Метгод |
| ҚР | **2** | Англия Кит Мейсфилд |
| ҚР | **3** | Нидерланд Крис Веркайк |
| ҚР | **4** | Нидерланд Люк Нейхолт |
| ҚР | **5** | Нидерланд Алвин Лейснер |
| ҚР | **6** | Нидерланд Мартин Хар |
| Ж | **7** | Нидерланд Вим Балм |
| Ж | **8** | Нидерланд Пит Кёр |  | Алмастырылды  85' |
| Ж | **9** | Нидерланд Йоп Бёклинх |
| Ж | **10** | Нидерланд Герри Клетон |
| Ш | **11** | Нидерланд Франк ван Леен |
| **Алаңға шыққандар:** |
|  |  | Дания Томми Кристиансен |  | Алмасуға шықты 85' |
| **Жаттықтырушы:** |
| Нидерланд Ханс Ван Дорнефелд |
|

 |

**Қайтыс болған адамдар:**

№ | Аты-жөні | Жасы

1.Абдулаев Эльдар-15

2.Абдулин Анвер-29

3.Аникин Володя-14

4.Багаев Сергей-14

5.Баранов Игорь-17

6.Беженцева Виктория-17

7.Березань Александр-15

8.Бақытенкова Надежда-15

9.Борисов Олег-16

10.Буданов Михаил-17

11.Викторов Олег-17

12.Волков Дмитрий-16

13.Воронов Николай-19

14.Голубев Владимир-33

15.Гришаков Александр-15

16.Дерюгін Игорь-17

17.Евсеев Анатолий-16

18.Егоров Владимир-16

19.Ермаков Анатолий-43

20.Жидецкий Владимир-45

21.Завертяев Владимир-23

22.Заев Алексей-17

23.Зарембов Владимир-28

24.Зисманов Евгений-16

25.Зозуленко Вячелав-18

26.Қалаяжан Уартан-белгісіз

27.Калинин Николай-белгісіз

28.Карпасов Максим-17

29.Кербс Эғберт-23

30.Киселёв Владимир-40

31.Клименко Александр-18

32.Королёва Елена-16

33.Костылёв Алексей-18

34.Кустиков Владислав-16

35.Куцев Николай-27

36.Ларинов Юрий-19

37.Лебедёв Сергей-16

38.Лисаев Владимир-24

39.Личкунов Николай-30

40.Лузанова Светлана-15

41.Маратынов Александр-22

42.Мілков Алексей-17

43.Мосичкин Олег-17

44.Муратов Александр-39

45.Новосторев Михаил-15

46.Паніс Михаил-37

47.Политиков Сергей-14

48.Попков Александр-15

49.Пятницинов Николай-23

50.Радионов Константин-16

51.Родин Сергей-15

52.Самоварова Елена-15

53.Сергованцев Валерий-19

54.Скотников Станислав-16

55.Сударкина Зинаида

56.Тамәмян Левон-19

57.Уваров Михаил-14

58.Османов Дмитриё-17

59.Усов Сергей-17

60.Фёдин Константин-16

61.Фунтиков Владимир-24

62.Хдевчук Игорь-18

63.Чеботарёв Олег-20

64.Чернышёв Виктор-42

65.Шабанов Игорь-19

66.Шағын Игорь-19

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 15 қыркүйектің 2018 жылы.

Сілтемелер
----------

* Жиырмасыншы қазан
* Трагические события 20 октября 1982 года в «Лужниках»