recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сәуле Тарихқызы Омарова** (Батыс Қазақстан облысы, Қазақ ССР, КСРО (қазіргі Қазақстан), 1966 жылы туған) — америкалық ғалым, адвокат, мемлекеттік саясат жөніндегі кеңесші. 2021 жылдың қыркүйегінде президент Джо Байден Сәуле Омарованы АҚШ қаржылық бақылау басқармасының басшысы лауазымына тағайындады.

Өмірбаяны
---------

Сәуле Омарова 1966 жылы Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген. Мәскеу мемлекеттік университетін 1989 жылы Лениндік жеке академиялық стипендия бойынша бітірді. АҚШ-қа 1991 жылы көшіп келді, онда ол философия докторы дәрежесін алды. 1993 жылы Джорджтаун университетіне оқуға түсіп, бес жылдан кейін АҚШ президентінің протокол жөніндегі департаментіне қызметке орналасты. 2014 жылы департамент басшының орынбасары болып тағайындалды. Сонымен қатар ол – 2014 жылдан бері Корнелл университетінің заң факультетінің профессоры. 2006 жылдан 2007 жылға дейін ол АҚШ-тың Қаржы министрлігінің реттеу саясаты жөніндегі арнайы кеңесшісі болып жұмыс істеген еді.

Омарова Нью-Йорктегі Davis Polk & Wardwell заң фирмасының қаржы институттары тобында алты жыл бойы заң тәжірибесімен айналысқан. Джордж Уокер Буштың басшылығы кезінде Сәуле Омарова Қаржы министрлігінде ішкі Қаржы министрінің орынбасарын реттеу саясаты жөніндегі арнайы кеңесші ретінде жұмыс істеді.

2021 жылдың тамызында Сәуле Омарованың есімі президент Джо Байденнің жанындағы валюталық бақылау басқармасының (OCC) басшысы лауазымына әлеуетті үміткер ретінде жарияланды. Ол Сенаттың мақұлдауын күтіп, 2021 жылдың қыркүйегінде валюта бақылаушысы болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Reuters*. Biden to tap big-bank critic Omarova to head OCC - Bloomberg News  (ағыл.), *Reuters*.
2. ↑  Comptroller of the Economy (En) (30 қыркүйек 2021).
3. ↑  Байден Сәуле Омарованы Қаржы министрлігіндегі жоғары лауазымға тағайындамақ  (қаз.) (23 қыркүйек 2021).
4. ↑  Written Testimony of Saule T. Omarova, Associate Professor of Law, University of North Carolina at Chapel Hill Before the Senate Committee on Banking, Housing, and Urban Affairs, Subcommittee on Financial Institutions and Consumer Protection (July 23, 2013).
5. ↑  Written Testimony of Saule T. Omarova Before the United States Senate Committee on Banking, Housing, and Urban Affairs "Fintech: Examining Digitization, Data, and Technology".
6. ↑  *Flitter, Emily*. New Candidate for Top Bank Regulator Sees Risks in Crypto and Fintechs (en-US), *The New York Times* (5 тамыз 2021).
Орлат табақшаларының бірінің егжей-тегжейі
Орлаттың пластиналарының бірінің толық сызбасы
**Соғды жауынгерлері** – соғдылықтар мен Фарарудтың (Мавераннахр, Трансоксания деген аты) басқа тұрғындарынан тұратын соғдылық әскер (әдетте жалдамалы) Ахеменидтер әскерінің атты әскері болды. Согдиана гректерге қарсы күресте Ахеменид патшаларына сарбаздар жасақтарын берді, Ахеменидтер империясы құлағаннан кейін соғдылықтар (бактриялармен бірге) Александр Македонскийге қарсы тау соғысына қатысып, кейіннен көтерілістердің сериялар қойды.

Соғды жауынгері, Шығыс Хань, б. з. ІІІ ғасырдың басы, полихромды терракоталар. Гиме мұражайы, Париж
Орлат тақталары 1980 жылдардың ортасында Өзбекстанда табылған сүйек тақталарының сериясы. Олар катафрактердегі сарбаздар арасындағы шайқас көріністерімен және бір аңшылық сахнасымен безендірілген. Тақталардың күні мен сәйкестігі даулы, дегенмен жалпы консенсус біздің дәуіріміздің 1-ші ғасырының күнін болжайды. Юрий Худяков Моңғолия мен Алтайдан табылған хунну-сарматтардың басқа да табылған ескерткіштері мен Енисей өзенінің маңындағы Тепсей тауынан табылған, әдетте Таштық мәдениетіне жататын тақталар тобымен көптеген ұқсастықтарды анықтады. Сарбаздары соғдылар немесе сақтар болды.

651 жылы арабтар Парсыдағы Сасанидтер билігін тоқтатты, содан кейін олар Әмудариядан кейінгі Соғды жерлерін атағандықтан Трансоксианға (Ма вара 'л-нахр, «аудан») көшті. Соғдылықтар ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетті, бірақ 8 ғасырдың басында. Соғды арабтар жаулап алды.

Соңғы соғды билеушілерінің бірі, Пенджикент билеушісі Деваштич жаулап алушыларға қарсы көтеріліс жасады, бірақ 722 жылы Хорасан әмірі Саид әл-Харашидің жауынгерлері оны Муг бекінісінен алдап, оны паналаған кезде жеңіліске ұшырады. сарбаздардың қалдықтары шарасыз қарсылық көрсетті. Одан кейін бұл өлкеде араб жаулап алушыларына қарсы көтерілістер (атап айтқанда, 728-729 жж.) болып, Қытайдағы өздерінің тайпаластары Ан Лушан көтерілісіне көптеген соғдылықтар қатысты.

Соғдылық ихшидтер әулеті 750 жылы иран текті Аббасидтердің қолбасшысы Әбу Муслиммен жойылды.

Тағы қараңыз
------------

* Клибанарий
* Катафрактарий
* Политимет шайқасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Orlat Plaques The Sogdians. *sogdians.si.edu*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 қыркүйек 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 қазан 2021.
2. ↑  Welcome to Encyclopaedia Iranica. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қыркүйек 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 қазан 2021.
3. ↑  Согдийские тексты с горы Муг. Чтение, перевод, комментарий. Выпуск II. Юридические документы и письма. Чтение, перевод и комментарии В. А. Лившица. М. 1962.
**Халил Хамраев** (1928-1993) — ақын, Қазақстан Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (1970).

Өмірбаяны
---------

1935-41 жылдары Құлжа қаласындағы (ҚХР) балалар үйінде тәрбиеленген. Іле гимназиясында және орта мектеп оқушыларының даярлық курстарында оқыған. 1956 жылы Қазақстанға көшіп келіп, 1961 жылы ҚазПИ-ді бітірген. 1964-67 жылдары республикалық "Коммунизмтуги" (қаз. "Ұйғыр авази") газетінде, 1967 жылдан Пенджим ауылындағы орта мектепте қызмет істеді. "Жүрек сыры" (1958), "Іле жағалауындағы жыр" (1962), "Оңғайлы Садьф" (1964), "Ізгілік" (1965), "Дала жұлдыздары" (1966), "Ерлік" (1970), "Дала қыраңдары" (1975), "Отан жайлы жырлаймын" (1979) жинақтары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Арсен Вячеславович Тлехугов** (3 қараша 1976 жыл, Урух, Қабарда-Балқар АКСР, КСРО) — ресейлік және қазақстандық футболшы, 2001 жылғы Қазақстан чемпионатының үздік футболшысы, 2001, 2004 жылдары Қазақстан чемпионатында үздік мерген атанды.

Карьерасы
---------

2001 жылы Астананың "Жеңіс" клубына келгенге дейін Ресейдің төменгі лигаларындағы клубтарда доп тепті. 2001 жылғы маусымды керемет өткізіп, үздік мерген және үздік футболшы атанды. 2003 жылы "Қайратқа" ауысқан соң да жақсы ойын өрнектерімен көзге түсіп, "Тлехуговты ұлттық құрамаға шақыру" жайлы идеялар қозғала бастады. Осы себепті де Тлехугов Қазақстан азаматтығын алды. 2004 жылы құраманың бапкері Леонид Пахомов Әзірбайжанға қарсы Алматыда өткен жолдастық кездесуде алаңға шығарды. Бұл ойында Қазақстан 2:3 ұтылып қалды да, Пахомов дереу қызметінен босады. Бұдан соң Тлехуговты ешкім құрамаға шақырған жоқ. 

2003-2006 жылдары "Қайратта" ойнаған Тлехугов астаналық клубқа қайта оралды. Бірақ қосалқы құрамдаға қалып кетті. 2008 жылғы маусымда Өзбекстанның "Бұхара" клубына ауысты, бірақ ол жақта да мүлде ойнамай, сол жылы 32 жасында карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 2001, 2004
* Қазақстан кубогы: 2002, 2003
* Қазақстандағы үздік ойыншы: 2001
* Қазақстан чемпионатының үздік мергені: 2001, 2004

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
Жан-Батист Джозеф Фурье - француз математигі және физигі.

1768 жылы 21 наурызда Осерде (Франция) дүниеге келген. Туған қаласындағы әскери мектепте білім алып, бітіргеннен кейін сол жерде оқытушы болып қалды. 1796-1798 жылдары политехникалық мектепте сабақ берді.

Оның алғашқы еңбектері алгебраға қатысты. Фурье зерттеулерінің негізгі тақырыбы Математикалық физика болды. 1822 жылы ол математиканың кейінгі тарихында үлкен рөл атқарған "Аналитикалық жылу теориясын" жариялады.

Жан-Батист Джозеф Фурье 1830 жылы 16 мамырда Парижде қайтыс болды.

**Фурье қатары** - [а,b] кесіндісінде ортонормаланған φ1(х), φ2(х),...φn(х),... функциялар жүйесі бойынша f(x) функциясының Фурье қатары деп {\displaystyle \sum \_{k=1}^{\infty }c\_{k}\phi \_{k}(x)} қатарын айтады.
Мұндағы сk Фурье коэффициенттері:

{\displaystyle c\_{k}=\int \limits \_{a}^{b}f(x)\phi \_{k}(x)dx}
*1*, *cosnx*, *sinnx*, *n=1,2,...* тригонометриялық жүйесіндегі Фурье қатары:

{\displaystyle {a\_{0} \over 2}+\sum \_{k=1}^{\infty }a\_{k}\cos kx+b\_{k}\sin kx},
мұндағы a0, ak, bk - Фурье коэффициенттері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Айдархан Тұрлыбаев** (25 тамыз 1877, Мезгіл болысы, Көкшетау уезі, Ақмола облысы, Дала генерал-губернаторлығы - 23 қараша 1937) — Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, заңгер.

Өмірбаяны
---------

Арғын тайпасы Қарауыл руының Шөмек атасынан шыққан. 1897 жылы Омбы гимназиясын тамамдаған. 1897-1902 жылдары Санкт-Петербург университетінің заң факультетінде оқыған. Дәл осы оқу орындарында онымен бір мезгілде кейін қайраткер, қаламгер болып қалыптасатын Р.Мәрсековте білім алғаны мәлім. Университеттен кейін жас заңгер Омбының заң орындарына қызметке жіберіледі. Адвокат және «присяжный поверенный» болады. Заңгердің қайраткерлігі жөнінде «Қазақ» газеті 1917 жылы былай деп жазды: «Айдархан Думаға лайық еді...».

1917 жылы 25 сәуір мен 5 мамыр аралығында Омбыда Ақмола облыстық қазақ сиезі өткенде, ол осы жиынға төрағалық етеді. Осы жолы әр езден келген 150 делегат А.Тұрлыбайұлын Ақмола облыстық қазақ комитетінің төрағасы етіп сайлайды. 1917 жылы Алаш партиясы құрылатын I жалпықазақ сиезінің де, Алаш автономиясы жарияланатын II жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады.

Ол I сиезде Ақмола облысынан Бүкілресейлік құрылтайға және Бүкілресейлік мұсылмандар сиезі - «Шора-и-исламға» делегат болып белгіленеді. II сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне Ақмола облысынан мүше болып сайланады. Бір айта кетер жайт, осы сиез үкімет төрағасын сайлағанда, Айдархан Ә.Бөкейхан, Б.Құлмановтармен бірге баламалы негізде ұсынылады. Дауыс нәтижесінде А.Тұрлыбаев Әлиханнан кейін екінші орын алады.

Большевик пен Алаш ашық күрескш жылдары қайраткер Х.Ғаббасов, Б.Мәметов сынды азаматтармен бірігіп Семейде бір ұлт полкін жасақтауға жәрдемдеседі. 1919 жылы ақпанда Омбы қаласында Колчак үкіметі ішкі істер министрінің орынбасары П.Ф.Коропачинскийдің төрағалық етуімен алдын-ала талданған «Қазақ халқының әкімшілік-шаруашылық құрылымы туралы мәселе» бойынша Ә.Бөкейхан, У.Танашевпен бірлесіп сындарлы ой айтады. Кеңес өкіметі тұсында ол Омбы қаласының түрлі заң орындарында адвокат, кеңесші, сот жүргізушісі болып қызмет атқарады. Саяси қуғын-сүргін оны жазбай танып, 1934 жылы абақтыға жабады. Мұнда 6 ай азап шегеді. 1937 жылы қайта ұсталып, ату жазасына кесіледі. РФ Омбы облысы федералдық қауіпсіздік қызметі мұрағатында «кеңес өкіметіне қарсы саяси-төңкерістік әрекеті үшін» деген айыппен тұтқындалған Айдархан пен оның серіктеріне қатысты том-том «істер» сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 31 наурыздың 2020 жылы.
2. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**Психотерапия** (гр. *psyche* — жан + therapeia — емдеу). Қысқаша айтқанда психотерапия адамды (пациентті) психологиялық құралдардың ықпалымен емдеу дегенді білдіреді. Психотерапия — кең өрісті мағынасы бойынша сау адамдарға (клиенттерге) әр түрлі психологиялық қиын жағдайларға немесе психикасын өңдеуге көмекті қажетсінгенде жәрдем беруді іздейтін ғылым саласы. Ондай көмектерді жеке-дара немесе топты формада маман ұйымдастырады. Қазіргі кезде психотерапия адамның, тұлғааралық қатынастың, топтық үрдістердің болмысына байланысты әр түрлі теориялық-әдіснамалық бағыттары — психоаналитикалық, необихевиористік, когнитивтік, гуманистік, нейролингвистикалық бағдарламалау (НЛБ) және т.б. бар. Психотерапия — психология мен медицина аралығындағы, адамдарға іс жүзінде әсер ету әдістері мен теориялық білімдер саласы. Психотерапия ауру адамдарды емдеу мақсатында қолданылатын психологиялық құралдар ережелерін қарастырады және оларды зерттейді, сипаттайды. Психотерапия адам әр түрлі психикалық ауруға, жүйке ауруына және т.б. эмоциялық тұрақсыздық күйіне ұшырағанда, оның көмескіленген ойлау жүйесі мен сана-сезімін ауызша және әсерлі қимыл-әрекетпен ықпал ету арқылы емдеудің жүйесі. Психотерапия кеселге ұшыраған адамның өзіне және қоршаған ортасына деген дұрыс қатынасты қалыптастыруға бағытталады. Психотерапияның клиникалық тәсілдері — гипноз, аутогендік жаттығу, иландыру, өзін-өзі иландыру, зейнелі терапия. Емші мен аурудың өзара түсінісуі, отбасы мен ұжымдағы сыйластық шипагерліктің әрбір адамға деген оң ықпалын арттырады. Адамдар арасындағы жағымды мінез-құлықтар әлсіреген адамның өзін-өзі дұрыс тануына себепші болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Психология |
| --- |
|  |
| Психология салалары | 
Жалпы психология • Арнайы психология • Әлеуметтік психология • Бихевиоризм • Гештальт психология • Гуманистік психология • Даму психологиясы • Даралық психологиясы • Когнитивтік психология • Кросс-мәдениеттік этнопсихология • Психоанализ • Психогенетика • Психодиагностика • Психолингвистика • Психофизиология • Салыстырмалы психология • Тұлға психологиясы • Эволюциялық психология • Экзистенциялық психология • Экологиялық психология • Эксперименттік психология • Этнопсихология |
|  |
| Қолданбалы психология | 
Әскери психология • Бала психологиясы • Басқару психологиясы • Дін психологиясы • Еңбек психологиясы • Жол қозғалысындағы психология • Заң психологиясы • Инженерлік психология • Клиникалық психология • Медиапсихология • Нейропсихология • Отбасы психологиясы • Патологиялық психология • Педагогикалық психология • Психологиялық кеңес • Психометрия • Психотерапия • Сауда психологиясы • Саяси психология • Спорт психологиясы |
|  |
| Қосымша | 
Санат:Психологтар • Психология тарихы • Психологияның зерттеу әдістері |

 |
**Жетпісбай Арман Шәріпбайұлы** — Шымкент қаласының әкімі.

Өмірбаяны
---------

Арман Жетпісбаев 1971 жылы 24 сәуірде Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Куйбышев ауылында туған.

1993 жылы Қазақ химия-технология институтын «өнеркәсіп және азаматтық құрылыс» мамандығы бойынша «инженер-құрылысшы» біліктілігін.

2002 жылы Т.Рысқұлов атындағы Жаңа экономикалық университетін «қаржы және несие» мамандығы бойынша «экономист» біліктілігін игерген.

1992 жылдан бастап 1999 жылғы шілдеге дейін түрлі коммерциялық құрылымдарда жұмыс атқарған.

1999 жылдың шілдесінен 2000 жылдың сәуірі аралығы "Қазкоммерцбанк" АҚ-ның Шымкент қаласының филиалы директорының орынбасары.

2002-2003 жылдары «Казкоммерцбанк» АҚ-ның Қызылорда қаласы филиалының директоры, «Қазкоммерцбанк» АҚ басқармасы төрағасының бірінші орынбасары қызметтерін атқарған.

2003-2005 жылдары «Корпорация ARNA» ААҚ-ның атқарушы директоры, кейін «Корпорация ARNA» ААҚ басқармасының төрағасы болып сайланды.

2005-2006 жылдары «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймақ (АЭА) дирекциясы мемлекеттік мекемесінің директоры.

2006-2008 жылдары Түркістан облысы әкімінің орынбасары.

2008 жылдың ақпан айынан бастап Шымкент қаласының әкімі болып тағайындалды.

2012 жылдың 24 сәуірінде әкімдік қызметтен босады.

2015 жылдың желтоқсанында "Қазатомөнеркәсіп" ұлттық компаниясының директоры болып тағайындалды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Шымкент қаласының әкімшiлiгi ресми торабы Мұрағатталған 18 тамыздың 2008 жылы.
**Джулиан** (исп. *Don Julián, Conde de Ceuta*, классикалық араб.: يليان‎ (*Īlyan*); VII–VIII ғасырлар) — Сеута графы және билеушісі, олар туралы ақпараттың көпшілігі аңызға айналған.

Өмірбаяны
---------

Бастапқыда Джулиан Африкадағы арабтардың шабуылдарына ерлікпен тойтарыс берді, бірақ вестгот патшасы Родриго таққа отырғаннан кейін ол әпкесі үйленген Витицаның тақтан тайған ұлдары жағына шығып, арабтарды шақырды. Бұған Родригоның қызы Ла Каву (ағыл.) абыройын түсіргені себеп болды. Джулиан Мұса ибн Нұсайырды Испанияға басып кіруге шақырып қана қойған жоқ, тіпті оған Пиреней түбегінен өту үшін флот беріп, бекіністердің қақпасын ашты. Ол Тарық ибн Зиядтың артынан Испанияға барды және Гвадалет шайқасына қатысты. Жеңіске жеткеннен кейін ол арабтарға Толедоға жорық жасауға кеңес берді.

Оның өмірінің соңы белгісіз. Мариана айтқан аңыз бойынша арабтар оның әйелін таспен ұрып, ұлын Сеутадағы мұнарадан лақтырып жіберген, ал Джулианның өзі түрмеде қайтыс болған.

Джулиан өзінің атақ-даңқы негізінен романсеро мен испандық Ганелоны рөлін ойнайтын аңызға айналған хроникаларға байланысты. Бұрын кейбір ғалымдар оның бар екеніне күмән келтірген, бірақ қазір араб деректеріне сүйене отырып, оны дәлелденген деп санауға болады.

Әдебиетте
---------

* *Пушкин А. С.* Менің туған жерім Испанияға.

Әдебиеттер
----------

* Джулиан, вестготтық граф // Брокгауз мен Эфронның энциклопедиялық сөздігі: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Сухан Мақсотұлы Қамалов** (21 желтоқсан, 1935 жылы Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданында туған) — ғалым. Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Академигі (2003 жылдан). ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаттары ІІ дәрежедегі «Барыс ордені» мен «Парасат ордені»нің иегері. Орал қаласының Құрметті азаматы.

Еңбек жолы
----------

Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2003). ҚазМУ-ды (1959, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Орал геологиялық барлау экспедициясында геолог, экспедиция бастығы, «Оралмұнайгазгеология» бірлестігінің бас директоры (1959–1964), КСРО Геология министрлігінде бас геолог (1965–72), Ақтөбе экспедициясы (1972–75) мен Орал мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы, бастығы, «Оралмұнайгаз» бірлестігінің директоры (1976–90), Қазақстан Геология және жер қойнауын қорғау комитеті төрағасының 1-орынбасары (1990–92), Қарашығанақ газ кәсіпшілігінің бас директоры (1993–94) қызметтерін атқарған. 1994 жылдан Орал қаласындағы «Газжобалау» ғылыми-жобалау инстиутының президенті. Қамаловтың ғылыми еңбектері Батыс Қазақстан аймағындағы мұнай және газ кендерін зерттеуге арналған. Қарашығанақ мұнай және газконденсат ін ашуға үлес қосқан. Сондай-ақ Әукетайшағыл, Болғанмола, ТепловТокарев, Батыс Теплов және Каменка мұнай және газ орындарының геологиясын зерттеген.

Мемлекеттік марапаттары
-----------------------

* 1989 жылы Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы;
* профессор құрметті ғылыми атақтары берілді.
* 2003 жылдан Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Академигі;
* КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені;
* КСРОның «Қазан төңкерісі» Ордені;
* 1999 жылы тәуелсіз Қазақстанның «Парасат ордені»н алды.
* 2007 жылы ғылым саласындағы ерен еңбектері үшін елбасының өз қолынан жоғарғы мемлекеттік марапат ІІ дәрежедегі «Барыс ордені» мен марапатталды.
* Орал қаласының Құрметті азаматы.

Шығармалары
-----------

* Геология и нефтегазоносность Карачаганакского месторождения, Саратов, 1958;
* Строение и перспективы подсолевых отложений Северо-Восточной части Прикаспийской впадины и вопросы их полеоморфологического изучения, А. 1975.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Сословие** - дәстүрмен немесе заңмен бекітілген және мұрагерлік арқылы берілетін құқықтар мен міндеттері бар әлеуметтік топ. Бірнеше сословиелерден тұратын сословиелік ұйымға олардың жағдайындағы теңсіздік пен артықшылықтардан көрінетін сатылық тән. Сословиелік ұйымның классикалық үлгісі XIV-XV ғғ. феодалдық Францияда көрініс тапты, мұнда қоғам жоғары сословие (дворяндар және дін басылары) және артықшылықтары жоқ үшінші сословиеден (қолөнершілер, көпестер, шаруалар) тұрды. Құл иеленуші және феодалдық құрылысқа
тән таптық айырмашынық формаларының бірі. Сословие тек қоғамдағы өзінің нақты жағдайымен ғана емес, сонымен бірге мемлекетте алатын занды орнымен де ерекшеленетін қоғамдық топтар болып табылады.
XVIII ғ. II жартысында Ресейде дворяндар, дінбасылары, шаруалар, көпестер мен мещандарға бөлінді. Капиталистік қатынастардың дамуына байланысты сословиелік қатынастар да жойыла бастайды, бірақ қазіргі заманда кейбір қоғамдарда сословиелік дәстүр сақталып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
**Edmodo** — білім беретін технологиялық компания. Өз бағдарламасында коммуникациямен, бірлестікпен және де оқушыны дайындарлық құралдармен мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайтады жәнеде ата-ана мен мұғалім арасындағы келіспеушіліктерді болдырмауға арналған білім көзі.

Тарихы
------

2008 жылы Ник Борг пен Джефф О'Гара осы сайттың ірге тасын қалады. Бұл сайт тек бой түзегенінен ақ оны Index Ventures ,Greylock Partners , SingTel Innov8 , New Enterprise Associates, KDDI, Union Square Ventures және Glynn Capital Management атты әлемге әйгілі компаниялар қолдай бастады.

Артықшылығы
-----------

* Тіркелу кезінде көп ақпарат сұралмайды
* Мұндағы қолданушылар үшке бөлінген. Олар: оқушы, мұғалім және ата-ана
* Эдмодо-тегін сайт
* Тіркелу кезінде ұялы телефонның нөмері қажет қажет етілмейді

Кемшілігі
---------

* Сайтқа орыс тілінде жазуға да болады, бірақ интерфейсы ағылшын тілінде.
* Бұл сайт әлі де толықтай өз алдына қойган мақсатына жеткен жоқ.

Жетістіктері
------------

2013 жылы Вибху Миттал Эдмодо сайтының бас директоры болып тағайындалды және осы жылы РС Журналының "Мұғалімдерге ең қажетті қосымшалар "атты тізімінде Эдмодо сайты үздік қосымшалар қатарында болды. Эдмодо сайтының айтуы бойынша, оның 50 000 000 (миллионға) жуық қолданушысы бар. 
Сонымен қатар, 2015 жылдың наурызында Эдмодо сайты "32 ең үздік білім беретін онлайн құрал" атты тізімдегі көшті бастап келе жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Білімді жасөспірімдер қаласы
2. ↑  Slideshare
**Қарақытайлар мемлекеті** (1128-1213). Қарақытайлар. Олардың құрылуы Орталық Азияның қидан тайпаларымен тығыз байланысты. Қидандар (цидань, кита, хита) б.з. 4 ғ. жазба деректерде түркі тілді тайпалар ретінде аталады. Шығыс Түрік қағанаты құрамындағы тайпалардың бірі болды. Олар Қытайдың солтүстік жағында Маньчжурия мен Уссури өлкесінің шекарасында мекендеген. 924 ж. Алтайдан бастап, Тынық мұхитқа дейінгі жер Қидан мемлекетінің (**Ляо империясы**) қол астына өтеді.

1125 ж. Сун Қытайы мен Жүжен мемлекетінің біріккен күші Ляо империясын құлатады. Қидандардың бір бөлігі Жүжендерге бағынады, ал қалғандары Елюй-Даши басқаруымен батысқа қарай Шығыс Түркістан мен Жетісуға таман - жылжиды. Олар енисей қырғыздарының жерін басып өтіп, Еміл өзенінің бойына жетеді. Сол жерге аттас қала салады. Қидандардың батыс бөлігі Жетісудың бір бөлігіне қарап, жергілікті түркі тілдес халықпен араласып кетуі нәтижесінде, келімсектер қара қытай аталып кетеді.

1128 ж. Қарахандар әулетінен шыққан Баласағұнды иемденуші өздеріне қысым жасаушы қаңлылар мен қарлұқтарға қарсы шығады. Қарақытайлар көсемі Елу Дашы Баласағұнды басып алып, Жетісуда өз мемлекетін орнатады. Жетісу, оңтүстік Қазақстан, Мәуреннахр мен Шығыс Түркістан қарақытай мемлекетінің құрамына кіреді. Қарахандар әулетін қарақытайлар өз бағынады.

Қарақытай мемлекетінің басшысы Гүрхан деп аталады. Оның ордасы - Шу озенінің алқабында болатын. Баласағұн орталық болып қала берді. Әскерде тәртіп қатал болған. Ел ішінде аула басынан салық жинай жүйесі енгізіледі - әр үйден бір динардан салық алып отырады. Гүрхан жақындарына жер-суды тарту етпейді, олар бәсекеші болып кетеді деп қауіптенді. Қарақытайлар Жетісудың оңтүстік бөлігін, Исфиджабтың солтүстік-шығыс аймағын, Құлжа өлкесін басқарады.

Бірінші гүрхан Елюй-Даши 1143 ж. қайтыс болды. 1169 ж. оның баласы — Елюй-Чжилугу — таққа отырады. Өзі христиан болғандықтан, мұсылман дініне қарсы шығады. Оның Жетісудағы мұсылман халқын бағындыру саясаты қарсылыққа толы болды. 1208 ж. бастап Жетісуға қоңыс аударған найман тайпалары да осы ішкі саясатты бұзбайды. Жетісу аймағы өзара қырқыстар, мұсылмандық қозғалыстар орталығына айналады. Жетісудағы осы жағдай 1218 ж. дейін, яғни Шыңғыс-ханның әскері келгенше созылды.
ҚР ІІМ Жол полициясы қызметтік мотоциклі**Мотоцикл** (лат. '**motor'** – қозғалтушы және гр. '**kyklos'** – дөңгелек, доңғалақ) – цилиндрінің жұмыстық көлемі 49,8 см3-ден үлкенірек қозғалтқыш орнатылған, 2 немесе 3 дөңгелекті көліктің бір түрі. Оның ең алғашқы үлгісі 19 ғасырдың аяғында Еуропада жасалды. Пайдалану мақсатына қарай мотоцикл ‘‘көліктік’’, ‘‘спорттық’’ және ‘‘арнаулы’’ түрлерге ажыратылады. Көліктік мотоциклдердің көлемі шағын, салмағы жеңіл, оңай басқарылатын әрі қарапайым болғандықтан жеке меншік көлік ретінде пайдаланылады (суретті қара). Арнаулы мотоциклдер түріне *күзеттік мотоциклдер*, *эскорттық (құрметті қарауылдық) мотоциклдер* жатады. Мотоцикл қозғалтқышы (карбюраторлы, 2 не 4 тактілі) жұмыстық көлемі 125-тен 650 см3 дейінгі іштен жану қозғалтқышымен жабдықталады және *күштік беріліс* (ілініс, беріліс қорабы, алдыңғы және артқы беріліс), *жүріс бөлігі*, *электрлік жүйе* деп аталатын механизмдер тобынан құралады. 100 километрге 5,8 л бензин жұмсалады.

**Мотоцикл** - ҚКЖҚ-да - бүйірінде тіркемесі бар немесе онсыз екі дөңгелекті механикалық
көлік құралы; мотоциклдерге жарақталған массасы 400 кг аспайтын
үш дөңгелекті механикалық көлік
құралдары теңестіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
**Тұмшук** (ұйғ. تۇمشۇق, қыт. 图木舒克, пінин: *Túmùshūkè*) — Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы қалалық округ. Ешбір әкімшілік бірлікке кірмейді, бірақ автономиялық облыс үкіметіне тікелей бағынады.

Тарих
-----

Бань Чао Батыс аумақты жаулап алған кезде де, біздің заманның 17 жылы мұнда Лупанту (麓磐橐城) қаласы құрылды, кейінірек Танван (唐王城) деп аталды. Көне тарихтың арқасында Тұмшук аумағында көптеген археологиялық ескерткіштер бар.

1950 жылы Маралбашы уезі алты ауданға бөлініп, бұл жерлер # 3 округтің құрамына енді. 1958 жылы уездің алты ауданы бес коммунаға айналдырылып, мұнда Тұмшук коммунасы (图木休克公社) құрылды.

Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік кеңесінің 2002 жылғы 17 қыркүйектегі шешімімен Тұмшук Маралбашы уезінен Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы үкіметіне тікелей бағынатын жеке қалалық округ болып бөлініп шықты.

Әкімшілік бөлініс
-----------------

Тұмшук 3 көше комитетіне және 21 ауылға бөлінген.

Өнер туындылары
---------------

Тұмшук — Серинді өнерінің әйгілі археологиялық орны.

* Тұмшук. Будда уағызының көріністері. Б. з. 7 ғасырТұмшук. Будда уағызының көріністері. Б. з. 7 ғасыр
* Сериндия өнері. Шыңжаңдағы Тұмшүктегі Будда мүсіні. Б. з. V ғасыр.Сериндия өнері. Шыңжаңдағы Тұмшүктегі Будда мүсіні. Б. з. V ғасыр.

Сілтемелер
----------

* Тұмшук шағын ауданы қалалық округі — 行政区划网 сайтындағы аумақ, халық саны және әкімшілік-аумақтық бөліністегі өзгерістер тарихы туралы ақпарат  (қыт.)
б.з I ғасырындағы кельт тайпалары
**Вольктер** ( лат. *Volcae*) — кельт тайпаларының бірі. Грек және Рим тарихшылары оларды оңтүстік Франция мен Эбро өзенінің жанында, Богемияда, Галатияда мекен еткен деген. 

Вольктер бойялармен бірге кельттердің ұлы көші кезінде көптеген соғыстарға қатысқан. Олар Бавариядан шыққан деген деректер бар. Шамамен б.з.д IV ғасырда вольктер арейкоми және тектосаг тармақтарына бөлінген. Б.з.д III ғасырда вольктер Нарбонна аймағына келіп, элисиктермен араласады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Hannibal ceteris metu aut pretio pacatis iam in Volcarum peruenerat agrum, gentis ualidae. Colunt autem circa utramque ripam Rhodani;» Тит Ливий, *История*, XXI, 26.
2. ↑  Venceslas Kruta, *Celts: History and Civilization*, Hachette Illustrated, Londres, 2004, стр. 204.

Сілтемелер
----------

* Celtes : Belges, Boïens, Rèmes, Volques, une ancienne exposition au Musée royal de Mariemont.
* Les tribus celtiques de la Gaule romaine
**Төтенше және Өкілетті Елші** — дипломатиялық қызметтегі арнайы дипломатиялық дәреже. Әр елдің басқа елдегі дипломатиялық миссиясының немесе Елшілігінің жетекшісі болып саналады. 

**Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі** – бір немесе бірнеше шет мемлекетпен қатынастарда Қазақстан Республикасын білдіруге Қазақстан Республикасының Президенті уәкілеттік берген мемлекеттік саяси қызметші. Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшілерін, Қазақстан Республикасының халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты (өкілетті) өкілдерін Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды және босатады. 

Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшілеріне бірнеше шет мемлекетпен және халықаралық ұйыммен қатынастарда қоса атқару бойынша Қазақстан Республикасының атынан өкілдік ету өкілеттіктерін жүктей алады. Төтенше және өкілетті елшілердің бір елдегі үздіксіз димломатиялық қызмет мерзімі – бес жылдан ұзақ болмауы тиіс. Елшілердің үздіксіз жұмыс мерзімдерін қызметтік қажеттілік болған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті ұзартуы мүмкін. 

Төтенше және өкілетті елші дипломаттық дәрежесі бар дипломатиялық қызмет қызметкерлерінің және олардың жұбайларының Қазақстан Республикасының дипломаттық паспортын өмір бойы пайдалануға құқығы бар.

Дипломаттық дәрежелердi беру тәртiбi
------------------------------------

Төтенше және өкілетті елшінің, І және ІІ сыныпты Төтенше және өкілетті уәкілдің дипломаттық дәрежелерін Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті береді. Төтенше және өкілетті елші дипломаттық дәрежесі Қазақстан Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі, Қазақстан Республикасының халықаралық ұйым жанындағы Тұрақты (Өкілетті) өкілі лауазымында кемінде екі жыл дипломатиялық қызмет өтілі бар дипломатиялық қызметтің қызметкерлеріне берілуі мүмкін. 

*Толық мақаласы: Қазақстан елшілерінің тізімі*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметі туралы 2002 жылғы 7 наурыздағы N 299 Заңы.. Тексерілді, 2024 жылғы 24 ақпан.
**Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты** 1956 жылы 22 қыркүйекте құрылды. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанның агроландшафттарының топырақ қорғау-суландыру құрылымының ғыл. негізін жасау; астық пен мал азығы өндірісін ұлғайту, топырақ қарашірігін сақтау, пайданы арттыру мен энергоресурстар шығындарын азайтуға бағытталған егіншілік жүйесін дамыту; дәнді және мал азықтық дақылдарды өңдеу машиналары жүйесін жетілдіру; далалы аймаққа бейімделген қолайсыз жағдайларға төзімді дақылдар сорттарын алу мен олардың тұқымдарын өсіру. Институт ғалым А.И.Бараевтың есімімен аталады. Соңғы жылдары институтта 249 адам, соның ішінде 79 ғылыми қызметкер, 5 ғылыми доктор, 23 ғылыми кандидаттары қызмет етті. Институтта КСРО және Лениндік сыйлығының 3 лауреаты жұмыс істеген. Институт ғалымдарының зерттеулері бойынша Солтүстік Қазақстанда топырақ ылғалын молайту мен оны дәнді дақыл өсіруге пайдалану, Солтүстік Қазақстан жағдайында қыстық бидайды өңдеу технологиясы және жаздық бидай егістіктерінде өсімдіктерді қорғау әдістерін қолдану, Ақмола облысы шаруашылықтарында ауыл шаруашылығы жерлерін зиянкес шегірткелерден қорғау жүйесі, Солтүстік Қазақстанда топырақты жел және су эрозиясынан сақтау, Солтүстік және Орталық Қазақстанда минералды және органикалық тыңайтқыштарды дәнді дақылдарды өсіруге пайдалану, сортаң егістік жерлерде мал азығын өндіру, т.б. ұсыныстар жасалды. 15 ғылыми-зерттеу нәтижелері өндіріске енгізілді. Жаздық жұмсақ бидайдың 10, жаздық бидайдың 5, арпаның 4, сұлының 2, тарының 3, қарақұмықтың 1, мал азықтық дақылдардың 10 сорты шығарылды. Институтта аспирантура мен докторантура бар, 2 ғылыми доктор және 12 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың еңбектері 10 монографияда, 5 ұсыныс-пікірде баяндалып, оларға 29 авторлық куәлік берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Әнұран**, гимн (көне грекше: hymnos — мадақтау ән) — салтанатты ән, мемлекеттің негізгі рәміздерінің бірі. 

Әнұрандардың революциялық, әскери, діни тағы басқа түрлері болады. Оның сөзі де, музыкасы да рух көтеретін салтанатты, үлкен мұраттарға бастайтындай болуы керек. 

Кейбір күрделі опера, балет, симфония, хорлар соңы әнұран сипатында аяқталады. Мысалы, Л. Бетховен өзінің 9-симфониясын И. Шиллердің "Шаттық" одасына арнап жазған әнұранымен аяқтаса, орыс композиторы М. Глинка "Иван Сусанин" операсын атақты "Даңқ" хорымен бітіреді.

Кеңестік дәуірде 1945 жылы бекітілген Қазақстан әнұранының сөзі коммунистік идеология талабына сай, жалған оптимистік рухта жазылды. Дербес мемлекет болғаннан кейін Қазақстан Республикасының шынайы рухы мен қуатын, мақсат-мүддесін танытатын әнұран қажет болды. Осы талаптарға сай ән музыкасын сақтап қалу туралы шешім қабылданды да, оның сөзіне арнайы бәйге жарияланып, ақындар М. Әлімбаев, Қ. Мырзалиев, Т. Молдағалиев, Ж. Дәрібаева жазған сөз үздік деп табылып, қабылданды. Қазақстан Республикасы әнұраны музыкасының авторлары: М. Төлебаев, Л. Хамиди, Е. Брусиловский. Еліміздің әнұраны 1992 жылдың 4 маусымында бекітілді.

ҚР Президентінің 2006 жылғы 7 қаңтарында Конституциялық заң күші бар Жарлығымен мемлекеттік рәміз – Әнұранның мәтіні мен оны ресми пайдаланудың рет жөні бекітілді. Сөзін жазғандар: **Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Назарбаев.** Музыкасын жазған **Шәмші Қалдаяқов**. Әнұранның әуенінен Отанға деген сүйіспеншілік, Атамекенге деген шексіз берілгендік аңғарылса, сөзінен жан – дүниемізді танытар ұлттық қасиетіміз бен бейбіт пейіліміз, досқа ашық құшағымыз, еркіндікке құштар кең көңіліміз жақсы көрініс тапқан. Мемлекеттер басшыларының ресми кездесулері Әнұранның орындалуымен ашылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақстан энциклопедиясы
**Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов** (19 мамыр 1964, Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы) — әнші, продюсер. Философия ғылымдарының докторы (Phd 2015). Қазақстан жастар одағы сыйлығының және Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Құрмет орденінің иегері (2013).

Өмірбаяны
---------

Найман тайпасының бағаналы Ибескі руының Жұртшы бөлімінен шыққан.

* Алматы театр-көркемөнер институтын бітірген (1991).
* 1995 жылы «Айналайын» деп аталатын алғашқы жеке альбомын шығарған.
* 1996 жылдан - «АБК» тобының негізін қалаушы, мүшесі және бас продюсері.
* 2001 жылдан - «Гүлдер» ансамблінің көркемдік жетекшісі.
* 2005 жылдың қаңтарынан 2007 жылдың қаңтарына дейін - Алматы қаласы Мәдениет департаментінің директоры.
* 2008 жылдың сәуірінен - Астана қаласы Мәдениет департаментінің директоры.

Қоғамдық жобалары
-----------------

«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы комиссиясының мүшесі және Қазақстан жастар одағы сыйлығын тапсыру бойынша комиссияның төрағасы.

Шығармашылық жобалары
---------------------

### АБК тобы

### Ұлытау тобы

### Рахат Тұрлыханов

### Бангор

### Қарақат

Марапаттары
-----------

* 1998 - «Жігер» республикалық конкурсының лауреаты
* 1994 - Қазақстан жастар одағы сыйлығының иегері
* 2000 - Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері
* 2005 - Шешенстан мен Ингушетия Республикаларының Еңбек сіңірген өнер қайраткері
* 2013 - Құрмет орденімен марапатталған.

Шығармашылық жетістіктері
-------------------------

Грозный қаласы Бүкілодақтық студент жастар конкурсының I сыйлығының (1987), Данияда өткен «Борнхольм-90» халықаралық конкурстың I сыйлығының (1990), Литвада өткен «Вильнюс» халықаралық конкурсының III сыйлығының лауреаты (1993). «Азия дауысы» халықаралық конкурсының дипломанты (1991). Голливудта өткен орындаушылық өнерден халықаралық чемпионатта «Басқаларға ұқсамайтын вокал» номинациясы бойынша I орынды және алтын медаль алды (АҚШ, 2001).

Отбасы
------

Жұбайы - Қарақат Әбілдина әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері. Ұлдары - Бекболат, Иманәлі, Нұрәли,Айсұлтан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті** — Қазақстан КП Қостанай облыстық партия ұйымының басқару органы (1937-1991).

Қостанай облысы 1936 жылы 29 шілдеде Қазақ АКСР Қарағанды облысы аумағының бір бөлігінде құрылды; 1936 жылдың 5 желтоқсанында — Қазақ КСР құрамына кірді. Орталығы — Қостанай қаласы.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің бірінші хатшылары
------------------------------------------------------------

СТАЛЛИНІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.)
* 02— ??.1937: Артавазд Саакянц
* 1937: Николай Кузнецов
* 1937— 23.05.1938: Петр Богданов
* мамыр 1938— қыркүйек 1938: Мәмекбай Бисопанұлы
* 1939— 08.1939: Михаил Алешин
* 08.1939— күз 1941: Николай Журин
* күз 1941— 1944: Владимир Мельников
* 1944—1947: Михаил Золотухин
* 1947—1948: Виктор Козлов
* 1948—1954: Сағалбай Жанбаев

ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.)
* 01.1954— 01.1959: Иван Храмков
* 01.1959— 12.1962: Андрей Бородин
* 12.1962— 12.1964 *(ауылдық)*: Андрей Бородин

БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.)
* 12.1964— 04.1981: Андрей Бородин
* 04.1981— 10.09.1988: Василий Демиденко

ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 жж.)
* 10.09.1988— 7.09.1991: Николай Князев

Тағы қараңыз
------------

* Облыс әкімі

Әдебиет
-------

* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Айбек Қосуақұлы Қосуақов** (1975 жылғы 15 қазан; Ұштаған, Маңғышлақ облысы, Қазақ КСР ) — қазақстандық саясаткер, 2022 жылдың 5 сәуірінен бастап Маңғыстау облысындағы Жаңаөзен қаласының әкімі.

Өмірбаяны
---------

Ш. Есенова атындағы Каспий мемлекеттік университетін «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» мамандығы бойынша және Қонаев атындағы көлік және құқық гуманитарлық университетің «Экономист» мамандығы бойынша бітірген.

1997-2001 жылдары - «Қаражанбасмұнай» компаниясында операторы.

2001-2004 - жеке кәсіпкер.

2004-2006 - «Жазық» АҚ атқарушы директоры.

2007 жылдан 2020 жылға дейін «Таушық ауыл шаруашылығы» серіктестігінің басқарма төрағасы.

2012-2016 – Түпқараған аудандық мәслихатының 5-шақырылымының депутаты.

2020 жылдың 21 қаңтары – 2022 жылдың 5 сәуірі – Маңғыстау облысының Түпқараған ауданының әкімі  .

2022 жылғы 5 сәуірден бастап - Маңғыстау облысындағы Жаңаөзен қаласының әкімі  .

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Назначен аким Тупкараганского района Мангистауской области. *forbes.kz* (21 қаңтар 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қаңтар 2020.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 5 сәуір 2022.
2. ↑  Айбек Косуаков назначен акимом Жанаозена. *tengrinews.kz* (5 сәуір 2022). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 сәуір 2022.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 5 сәуір 2022.
**Меркі қант зауыты** – агроөндірістік кәсіпорын, Меркі ауданының орталығы Меркі ауылында орналасқан. Бағалы техникалық дақыл – қант қызылшасын өңдеуден өткізеді. 1934 ж. іске қосылған.

Зауытты алғашқы жылдары А. К. Череватенко басқарды. Кәсіпорын директоры П.С. Холодовқа еңбектегі жоғары көрсеткіштері үшін Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 
1960 ж. қант зауыты қайта жөндеуден өткізілді. Бұрынғы бу машиналарының орнына жылу электр станциялары салынды. Соңғы жылдары тоқтап қалған кәсіпорын облыс әкімі С.Ә. Үмбетовтің тікелей көмегінің нәтижесінде 2003 ж. қайта жұмыс істей бастады. Қазіргі кезде қант зауыты тәулігіне 3500 т қант қызылшасы мен 600 т қант шикізатын өңдеп, 500 – 550 т қант өндіреді. Кәсіпорында 800-ден астам адам еңбек етуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Медеу Сапаұлы Сәрсеке** (2 қаңтар 1936; Қайнар ауылы, Абыралы ауданы, Семей облысы — 20 наурыз 2024) — қазақ және кеңес жазушысы, драматург, публицист, қоғам қайраткері. КСРО және Қазақстан жазушылар одағының мүшесі. 

Қазақ ғылыми-фантастикалық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі.

Арғын тайпасы Тарақты руынан шыққан. Қазақ кен-металлургия институтын (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1958). 1958 - 1959 жылдары "Жас Алаш" газетінде әдеби қызметкер,бөлім меңгерушісі, 1959 - 1963 жылдары Семей цемент зауытында мастер, аға диспетчер, өнертапқыштар бюросының бастығы, 1963 - 1965 жылдары "Егеменді Қазақстан" газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі, 1965 жылдан Қазақстан жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде жауапты хатшы. "Ғажайып сәуле" (1959), "Көрінбестің көлеңкесі" (1960), "Жетінші толқын" (1964), "От және атом" (1965) повестері жас жеткіншектерге арналған. Өндіріс адамдары жайлы "Жеті жылдықтың жігіттері" очерктер кітабы (1961), "Қаз қайтқанда" (1968), "Айшықты мезет" (1969) деректі повестері жарияланды. "Сәтбаев", "Ебіней Бөкетов" (2005) атты деректі ғұмырнамаларын (1980, 1989), "Шығыс хикаясы" пьесасын (1971), "Жаңғырық" (1979), "Көмбе" (1985) романдарын жазды. А.Беляевтің "Қос мекенді адам" романын қазақ тіліне аударған. "Құрмет" орденімен (2001), "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен (1970), Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Даниел Натанс** (ағылш. *Daniel Nathans*; 30 қазан 1928 жыл, Уилмингтон, Делавэр, АҚШ — 16 қараша 1999 жыл) — америкалық микробиолог, 1978 жылғы медицина және физиология саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Джонс Хопкинс университеті президенті (1995—1996).

Өмірбаян
--------

Даниел Натанс өмірге 30 қазанда 1928 жылы Уилмингтонде (Делавэр штаты) орыс еврей иммигранттарының отбасында келген. Тоғыз баланың ішіндегі кенжесі. Ұлы Тоқырау кезінде, оның әкесі бизнесін жоғалтып, ұзақ уақыт бойы жұмыссыз отырды. Натанс қоғамдық мектепті бітіріп, содан кейін Делавэр университетіне түсті, онда химия, философия мен әдебиетті оқыды. Докторлықты Вашингтон университетінде (Сент-Луис) 1954 жылы алды.

1978 жылы Даниел Натанс, басқа америкалық микробиолог Хамилтон Смит және швейцариялық микробиолог және генетик Вернер Арбер рестриктаздарды ашқаны үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Натанс бірінші рет шектеу ферменттерін қолданды, оларды тапқан және сипаттаған Смит пен Арбер, SV40 (Simian virus 40) вирусын генетикалық зерттеу кезінде тапқан болатын.

Даниел Натанс 1995—1996 жылдары Джон Хопкинс университетінің президенті болды. 1999 жылы Джон Хопкинс университеті Медицина мектебінде МакКусак-Натанс медициналық генетика институты құрылды, және 2005 жылы университет төрт колледждердің біріне Натанс есімі берілді.

Тағы қараңыз
------------

* Вернер Арбер
* Хамилтон Смит
* Нуклеаза

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Өмірбаян (engl.)
* Даниел Натанс, Өмірбаян

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
1976—2000 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

Бламберг / Гайдушек (1976) •
Гиймен / Шалли / Ялоу (1977) •
Арбер / Натанс / Смит (1978) •
Кормак / Хаунсфилд (1979) •
Бенасерраф / Доссе / Снелл (1980) •
Сперри / Хьюбел / Визель (1981) •
Бергстрем / Самуэльсон / Вейн (1982) •
Мак-Клинток (1983) •
Ерне / Келер / Мильштейн (1984) •
Браун / Голдштейн (1985) •
Коэн / Леви-Монтальчини (1986) •
Тонегава (1987) •
Блэк / Элайон / Хитчингс (1988) •
Бишоп / Вармус (1989) •
Мюррей / Томас (1990) •
Неер / Сакман (1991) •
Фишер / Кребс (1992) •
Робертс / Шарп (1993) •
Гилман / Родбелл (1994) •
Льюис / Нюсляйн-Фольхард / Вишаус (1995) •
Доэрти / Цинкернагель (1996) •
Прузинер (1997) •
Ферчготт / Игнарро / Мурад (1998) •
Блобель (1999) •
Карлссон / Грингард / Кандел (2000)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
1951—1975 | 
**1976—2000** | 
2001-ден бері

 |

 |
Астродон
**Астродон** ерте Бор дәуірінде қазіргі АҚШ аумағаның шығыс бөлігінде өмір сүрген. Ол брахиозаврлармен байланысы бар, шөппен қоректенетін динозаврлар тобына жатады. Динозаврдың сүйектерін 1858 жылы АҚШ-тың Мэриленд штатының ауыл шаруашалаға химигі Филлип Тайсон тапқан. Содан соң оған «жұлдызды тіс» деген мағынаны білдіретін «астродон» атауы берілді. Бұл жерден табылған динозаврдың екі тісі АҚШ жерінен қазып алынған алғашқы динозавр қалдығы болып саналады.

Қызықты дерек
-------------

* Астродон — заурпод тұқымдасына жататын брахтозаврдың жақын туысы.
* Астродонның АҚШ-тың Мэриленд штатынан тас болып қатып қалған тістері ғана табылған.
* 1998 жылы «астродон джонстони» атауы «Мэриленд штатының динозавры» болып өзгертілді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 20 тонна
* Тұқымдас : Титанозавроформдар
* Отряд тармағы : Зауроподоморф

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Омар Жұмабекұлы Қиқымов** (1959 жылы Алматы облысы, Кеген ауданы Ұзынбұлақ ауылында туған) — кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2012). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері (1982 жылдан).

Толығырақ
---------

* Омар Жұмабекұлы 1959 жылы Алматы облысы, Кеген ауданы Ұзынбұлақ ауылында дүниеге келген.
* 1982 жылы М. Әуезов атындағы театр жанындағы студияны бітірген.
* 1982 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында.

Сахнадағы негізгі рөлдері
-------------------------

Ғ. Мүсіреповтің «Амангелдісінде» Мұңайтпас, М. Әуезовтің «Абайында» Нарымбет, Оразбай (реж. Ә. Мәмбетов) Баймағамбет (реж. Е. Обаев) «Айман-Шолпанында» Көтібар, Арыстан (реж. Ә. Мәмбетов), Маман (реж. Е. Обаев), «Қарагөзінде» Жарылғап (реж. Б. Атабаев), «Қилы заманында» Ақжелке (сахналық нұсқасы Н. Оразалин, реж. Ә. Рахимов), С. Жүнісовтің «Кемеңгерлер мен көлеңкелер» драмасындағы Сәбит Мұқанов, О.Бөкеевтің "Құлыным меніңде" Дулат (реж.Қ.Жетпісбаев), Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілер» комедиясындағы Нұрбай, Н.Әбуталиевтің «Өттің, дүниесінде» Исатай (реж. Е. Обаев), С. Мұқановтың «Мөлдір махаббатында» Мауытбаев (реж. Ә. Рахимов), Р. Мұқанованың «Мәңгілік бала-бейнесінде» Пысықай (реж. Б. Атабаев), А. Боранбаевтың «Әңгүдігінде» Қайрақбай (реж. О. Кенебаев), Д. Исабековтің «Актрисасында» Ерден (реж. Н. Жұманиязов), Қ. Мұхамеджанов, Ш. Айтматовтың «Көктөбедегі кездесуінде» Досберген (реж. О. Кенебаев), Т. Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Балтабай (реж. Ә. Рахимов), Д. Исабековтің «Жаужүрегінде» Балуан Шолақтың әкесі (реж. Е.Обаев), С. Асылбекұлының «Империядағы» кешінде» Сұлтанбек (реж. А. Кәкішева), Т. Әбдіковтің «Ұлы мен Ұры» драмасында Жарқынбек (реж. Е. Обаев, Е. Нұрсұлтан) т.б. көптеген бейнелерді сомдаған.

Кино рөлдері
------------

«Өгей әке», «Тоғызыншы ұлдан сақтан!», «Қара бала», «Намыс», «Заман-ай», «Махамбет», «Көшпенділер», «Біржан сал» т.б. фильмдердегі әрқилы рөлдері актердің шығармашылық биіктері. «Ісім ізім», «Қилы заман», «Молықбай қобызшы», «Шығыс жұлдыздары» телефильмдеріне түскен.

Марапаттары
-----------

* 2011 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі
* 2012 жылы президент жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталған.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі
**Батоней**( груз. ბატონებიბატონები ) - грузин мифтерінде жұқпалы ауруларды жіберетін зұлым рухтар .

Грузин мифологиясындағы батонидің көпше түрі «лорд», жұқпалы аурулар әкелетін рухтардың жиынтық атауы. Батонебидің қызылша (Цитела Батонеби), көкжөтел (Хвела Батонеби), шешек (Диди Батонеби) және т.б. Барлық батонеби ежелгі грузин құдайы Нананың балалары болып саналады.

Бір мүшесі ауырған жанұяда батонейді емдеу үшін тәттілер әзірленеді, сыйлықпен безендірілген «Батенеби» ағашы қойылады, жаңғақ майы жағылады, науқас бөлмесіне қызыл шүберек ілінеді, ғұрыптық дұғалар айтылады. «Батонебо» (немесе «Яв Нана») орындалады.

Көбінесе батонебилер ақ халатты, ат үстіндегі мұсылман шабандоздары ретінде сипатталады. Жалпы, ауруға шалдыққандар немесе батене биден жазаланғандар көбінесе тұяқтардың дүбірін естіп, қамшының қағуынан жан түршігерлік ауруды бастан кешіретін.

Сондай-ақ, «батенеби» - ауыр жұқпалы ауруларды емдеуге арналған халық емшілік жырларының бір тобы. Пұтқа табынушылық дәстүрін сақтап қалды.

Сілтеме
-------

батоней