Мультитач экран
Саусақпен басқарылатын мультитач экран
**Мультитач**, компьютер саласында, беткейдің(тракпад немесе тачскрин) бір уақытта бірден артық немесе екіден көп контактілерді танитын беттің қабілетілігі. Бұл көп нүктені тану қабілеті жиі белгілі бір өлшемге үлкейту немесе алдын ала белгілі Қимылмен тану сияқты озық мүмкіндіктерді іске асыру үшін пайдаланылады.

Осы саладағы жылдам оқиғалардың нәтижесінде терминнің екі түрлі қолдануы кең таралған, оның бірі ескі технологияларды маркетингтік мақсаттар үшін көптеген компаниялар пайдаланатын «мультисенсор термині», немесе басқа да компаниялар мен зерттеушілер басқа да бірнеше терминдер құрылғының дәл анықтау немесе тек байланыс әр түрлі нүктелерінің орнын және одан әрі әр түрлі технологиялық мүмкіндіктерін ажырата алу талпынысын немесе жуықтай ажырату қабілеті секілді бірнеше басқа да осыған ұқсас байланысты терминдер бар, бірақ олар көбінесе маркетингте қолданылады.

Мультисенсор тарихы
-------------------

Мультисенсорлық технологияны электрондық құрылғыларды басқару үшін алдын-ала мәлімет алу және дербес компьютер пайдалану. Хью Ле Кейн және Роберт Муг, олардың құралдарымен жасалған дыбыстарды басқаруға тач-cезімтал сыйымдылық сенсорларын пайдалана отырып, тәжірибе жасады. IBM 1960-жылдардың соңында бірінші сенсорлық экрандар құрылысын бастады, Control Data, 1972 жылы, PLATO IV компьютерін іске қосты, оның пайдаланушы интерфейсі ретінде бір сенсорлық нүктелерімен жұмыс істейтін 16x16 массивті оқу мақсаттарында пайдаланылатын терминал шығарды.

Жасалу жолдары
--------------

Multi-сенсорлық интерфейс өлшемі мен түріне байланысты, бірнеше әр түрлі жолмен жүзеге асырылады. Ең танымал пішіндері, мобильдік құрылғылар, планшеттер, сенсорлы тақталар және қабырғалар, болып табылады. Сенсорлы тақталар және сенсорлық қабырғалар екеуі де акрил немесе шыны арқылы суретті жобасын шығарады, содан кейін астындағы светодиодтар арқылы суретті көрсетеді.

**Түрлері**

* Capacitive Technologies
	+ Surface Capacitive Technology or Near Field Imaging (NFI)
	+ Projected Capacitive Touch (PCT)
		- Mutual capacitance
		- Self-capacitance
	+ In-cell: Capacitive
* Resistive Technologies
	+ Analog Resistive
	+ Digital Resistive or In-Cell: Resistive
* Optical Technologies
	+ Optical Imaging or Infrared technology
	+ Rear Diffused Illumination (DI) Мұрағатталған 24 ақпанның 2015 жылы.
	+ Infrared Grid Technology (opto-matrix) or Digital Waveguide Touch (DWT)™ or Infrared Optical Waveguide
	+ Frustrated Total Internal Reflection (FTIR)
	+ Diffused Surface Illumination (DSI)
	+ Laser Light Plane (LLP)
	+ In-Cell: Optical
* Wave Technologies
	+ Surface Acoustic Wave (SAW)
	+ Bending Wave Touch (BWT)
		- Dispersive Signal Touch (DST)
		- Acoustic Pulse Recognition (APR)
* Force-Sensing Touch Technology

Оптикалық сенсорлық технология функциялары саусақ немесе нысан арқылы жарық шашып тудырады, бетке тигенде, рефлексия түріне байланысты рефлексиясы өлшенеді, бағдарламалық қамтамасыз ету сенсор деректер датчиктері немесе камерасына жауап береді. Сенсор беті, сондай-ақ қалай берік басылғаныны байланысты сезімтал қысыммен жасалуы мүмкін, ол көріністі сол арқылы әр түрлі өзгертеді. Тасымалды технологиялардың өз бойында электр заряды бар. Саусақ экранға тигенде, сенсорлық панель электр өрісін бұзады. Бұзу тіркелгеннен кейін, қимылға жауап бағдарламалық қамтамасыз етуден жіберіледі.

Соңғы бірнеше жылда, бірнеше компаниялар мультисенсор қолданылатын өнімдер шығарды. Қымбат технологияны неғұрлым қол жетімді ету үшін, әуесқойлар әрекет DIY сенсорлы экрандар жасау әдістерін жариялады.

### Мультитач қимылдары

Мультисенсорлық қимылдары мультисенсорлық құрылғылармен өзара іс-қимыл үшін пайдаланылатын алдын ала анықталған қозғалыстар болып табылады. Смартфондар, планшеттер, ноутбуктер немесе үстел компьютерлеріне ұқсас өнімдер саны өсіп мультисенсорлық ымдау арқылы іске қосылатын функцияларды бар. Кейбір типтік пейілділік функциясы-жұп төменде көрсетілген.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Түрту** |  |  |
| **Қос түрту** |  |  |
| **Ұзақ басу** |  |  |
| **Жылжыту** |  |  |
| **Пан** |  |  |
| **Жанау** |  |  |
| **Екі саусақ түртуі** |  |  |
| **Екі саусақ жылжыту** |  |  |
| **Шөкім** |  |  |
| **Үлкейту** |  |  |
| **Айналдыру** |  |  |

Қолданылуы
----------

Мультитач пайдаланылатын құрылғылар:

* Apple: iPhone, iPad, iPod touch, iPod nano, MacBook Pro, MacBook Air, Magic Trackpad, Magic Mouse
* Microsoft PixelSense (Microsoft Surface)

### Бағдарламалық қамтамасыз ету

Мультитач мүмкіндігі бар **Операциалық жүйелер**:

* Mac OS X
* Windows Mobile 6.5
* Windows 7
* Windows 8
* Linux с установленным компонентом X Input 2, входящим в состав X Server 1.8
* Дистрибутивы Linux - Xandros и Ubuntu (полная поддержка начиная с версии 10.10, частичная поддержка в 10.04) - перечисляют Multitouch в списке своих достоинств
* Apple iOS
* Nokia Symbian^3 OS на флагманских моделях Nokia N8, Nokia C6-01, Nokia C7, Nokia E7, Nokia X7
* Google Android
* Samsung Bada
* Palm webOS
* Microsoft Windows Phone 7
* Microsoft Windows Phone 8
* BlackBerry OS 6.0, BlackBerry OS 10
* Neprash Technology's N-Touch Platform.

**Арнайы мультитач үшін арналған қосымшалар:**

* Microsoft Touch Pack для Windows 7:
* Microsoft Blackboard
* Microsoft Garden Pond
* Microsoft Rebound
* Microsoft Surface Collage
* Microsoft Surface Globe
* Microsoft Surface Lagoon

Windows 7 built-in: 

* Panning
* Paint
* Hearts/Solitaire
* Taskbar Jump Lists
* Zoom, Rotate, Panning and Flicks in Windows Photo Viewer and XPS Viewer and Windows Live Photo Gallery
* On-Screen Keyboard.
* Internet Explorer 8
* Мультикасаемая Земля (ағылш. *Multitouch Earth*)
* Морская навигация (автоматическое построение оптимального пути)
* Crazy Coins

Сілтемелер
----------

1. ↑  Knowledge base:Multitouch technologies. Digest author: Gennadi Blindmann
2. ↑  Scientific American. 2008. "How It Works: Multitouch Surfaces Explained". Retrieved қаңтар 9, 2010.
3. ↑  Brandon, John. 2009. "How the iPhone Works Мұрағатталған 10 қазанның 2012 жылы.
4. ↑  ""DIY Multi-touch screen"