recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ағылшын тілі мұғалімі»** (ағыл.*The English Teacher*) – режиссер Крейг Зисктің американдық комедиялық фильмі. Фильм 2013 жылы түсірілді. Басты рөлдерді Джулианна Мур және Майкл Ангарано сомдайды.

Сюжет
-----

45 жасар Линда Синклер (Джулианна Мур) қара байыр жалғыз мұғалмнің өмірін сүріп жүр. Ол кіші кезінен бастап әдебиетті жақсы көрген, ал кітаптағы кейіпкерлердің көңілі мен күйініші оның шын өміріндегі жағдайды айырбастайды. 

Бір күні ол кездейсоқ өзінің бұрынғы өнерлі оқушысы – Джейсон Шервудты (Майкл Ангарано) кездестіреді. Джейсон – орайы келмеген драматург, ол Линдаға өзінің жаңа пьесасын оқуға береді. Мұғалім бұл шығарманы керемет деп санап, пьесаны мектеп пьесаларын қоюшы Капинасқа (Натан Лейн) береді. Карлға бұл шығарманы мектеп сахнасына қоюға ой келеді. Лиана екеулері мектеп әкімшілігінен рұқсат сұрап, бұл ойды құптайды. Алайда мектеп директоры бұл қойылымға келісімін тек пьесаның соңын өзгерткен кезде ғана беретінін айтады, себебі соңғы бөлімінде көптеген кейіпкерлер қайтыс болады. 

Джейсон бұл шығарманың өзінің өмірінің айнасы екенін түсіндіреді. Бұндай әңгімені жазуға оны заңгерлік факультетке түсуге мәжбүрлеген және драматургияны жек көрген әкесімен (Грэг Киннер) қатынасы талпындырды. Линда бұрыңғы оқушысының өнеріне тәнті болып, оны қолдайды. Тіпті әкесінің алдында қорғап шықты. Ақыры, олардың қарым-қатынасы өткінші әуесқойлыққа айналып, олар мектептің кабинетінде махаббатпен айналысады. 

Кездейсоқтықта, мұғалімнің бұл жеке өмірі туралы бүкіл мектеп біліп қояды. Бұның кесірінен Линданы жұмыстан шығарады. Алайда Карл Капинс ауруханаға түсіп, пьесаның қойылуы екіталай болғандықтан оны қайтадан жұмысқа шақырады. Карл жазған пьесаның соңы шығарманың сюжетіне ғана сәйкес келмей, актерлерге де ұнамады. Линда оралуға ғана емес, жаңа соңғы бөлімді жазуға келіседі. Бұл кезде қойылым өліммен аяқталмады, керсініше ол өлімнің қиын жағдайдан шығатын жол емес және әрдайым алға талпыну қажеттілігінің дәлелі болды.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Рөль |
| --- | --- |
| Джулианна Мур | Линда Синклер |
| Майкл Ангарано | Джейсон Шервуд |
| Натан Лейн | Карл Капинас |
| Грэг Киннер | дәрігер Том Шервуд |
| Лили Коллинз | Хэлли Андерсон |
| Джессика Хект | директрТруди Слокам |
| Норберт Лео Бутц | Фил Пиласки |

Сілтемелер
----------

* Internet Movie Database
* «**Ағылшын тілі мұғалімі**» (ағыл)
* *Scott Foundas.* Film Review: ‘The English Teacher’ (англ.). Variety (May 13, 2013).
* *Tatiana Siegel.* Julianne Moore's 'The English Teacher' Acquired by Cinedigm and Tribeca Film (ағыл.). The Hollywood Reporter (12 February 2013).
**Ағынды қалыбы** (Норма стока) - жылдар саны көбейгенімен айтарлықтай өзгеріске ұшырамайтын көпжылдық мерзімдегі ағынды шамасының орташа мәні. Бүл мәнге өзен сулылығы құбылмалылығының толық оралымдары қамтылатын мерзімде жақындайды. Ағынды қалыбы — гидротехникалық имарат, бөген, су жүйелерін жобалау барысында міндетті түрде анықталатын өте маңызды гидрологиялық сипаттама. Көпжылдық жауын-шашын мен буланудың орнықтылығымен айқындалатын ағынды қалыбы тұрақты. Сондықтан да, бірқатар өткен мерзімдегі байқау нәтижесінде анықталған бұл көрсеткіш болашақ мерзімге өзгеріссіз кабылданады. Егер, кейбір себептермен, мыс. антропогендік әрекеттер әсерімен толық бір алқаптың физикалық-географиялық жағдайы айтарлықтай өзгеріске ұшыраса, онда ағынды қалыбына осы өзгерістерді ескеретін түзетулер енгізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
*Басқа мағыналар үшін Балбырауын (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Балбырауын темір кен орны** — Қарағанды облысының Ұлытау ауданында, Қарсақпай кентінен оңтүстікке қарай 5 км жерде орналасқан. Барлау жұмыстары 1931-1949 жылдары жүргізілді. Оны Қаныш Сәтбаев басқарған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геология құрылымы өте күрделі, Қарсақпай синклинорийінің орта бөлігінде жатыр. Кенді горизонт төменгі протерозойдың қатпарланған базальт порфироидтарынан, серицитті тақтатастардан, кварциттерден, темірлі кварциттерден тұратын балбырауын қабатының құрамына енеді. Жер бетінде бұл қабат жоталар қатарын түзейді.

Жатыс сипаты
------------

Горизонтта 30-ға жуық кен денелері бар, олардың өлшемдері әр түрлі: бірнеше м-ден 5 км-ге дейін жетеді. Ұсақ түйіршікті кварц және гематит агрегаттарынан тұратын темір-кварцит кентасындағы Ғе мөлшері 40%-ке жетеді. Барланған қоры 125,5 млн. т, оның 80%-ін ашық әдіспен өндіруге болады. Кеннің байытылуы қиын болғандықтан Балбырауын темір кен орны толық игерілмей келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Еменжапырақ** , кортуза (лат. *Cortusa*) – наурызшешек тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Қазақстанда таулы аймақтардың тасты, тастақты беткейлерінде, өзен жағалауларында, жартастардың көлеңкелі жерлерінде өсетін 3 түрі (Алтай Еменжапырақы, бротерус Еменжапырақ, Түркістан Еменжапырақы) бар. Бұлардың биікт. 7 – 25 (40) см. Жапырақтары тамыр түбінен шығады, ұзын сағақты, сыртын түк жапқан. Тостағанша жапырақшалары қоңырау пішінді, күлтесі қызғылт күлгін түсті. Аталығы бесеу, аналық мойны жіпше тәрізді. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – қорапша. Тұқымы көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**Лэй Цян** – Қытай және Канада музыканты. 

Қытай ұлттық аспабы эрхуда ойнайды. 1960 жылы Шэньсида дүниеге келген. 15 жасынан бастап эрхуда ойнауды үйрене бастаған. 1978-1982 жылдары Сиань консерваториясында білім алған. 1993 жылы Лэй Цян Канадаға көшіп кетеді. Көшеде ән салып, ақша тауып жүрген кезінде шағын дыбыс жазу фирмасының продюссерінің көзіне түсіп, ол жеке альбом жазуға ұсыныс жасайды. 

1995 жылы алғашқы студиялық альбомы шыққан. 1998 жылы Лас-Вегастағы труппада қызмет атқарады. 1997 жылы пипа аспабында ойнайтын Лю Фанмен бірге гастрольдік турларға шығып, екінші альбомын шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Көшеге Кеңес Одағының Батыры Петр Кузьмич Емцовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 16.07.1996
№ 15/383 шешімі) берілген. Емцов Петр Кузьмич (1909-1941) Новосибирскіде дүниеге келген. 1941
жылы Мәскеу түбіндегі шайқаста ерлігімен ерекше көзге түскен 28 гвардияшы-панфиловшылардың
бірі.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Рысқүлов даңғылына
дейін созылып жатыр. Нүрпейісов, Отырар көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Петров көшесі.
Кешенін ұзындық - 780 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
*«Тіке айтпаса да, емеурінен белгілі»* (3. Шашкин, Тоқаш Бокин).

Мысал ішіндегі *«емеурін»* мағынасын — мақсат, ниетті аңғартатын тұспал сөз, бет-ауыздың қимылы, ишара деп түсінуге болады. Ниет, ойды айтып жеткізбей-ақ сездіру көп жағдайда бет-ауыз қимылы арқылы болатыны белгілі. Оны, әсіресе, ауыз қимылы аңғартатынын еске алсақ, сөз төркінін іздеп табуға көмектесері анық. Осыған орайлас якут тілінен мынадай деректі ұшыратамыз: *эмэрэйдэн* — ерін шығару дегенді ұғындырса, бұл етістік түбірі *«ерін»*
мағынасын беретін *«эмэрэй»* сөзінің туындысы екендігін байқаймыз. Бұл жерде түркі тілдерінде *«ерін»* мағынасында қолданылатын тағы бір дыбыстық құрамдағы сөзге кездесіп отырамыз. Мұның өзі басқа бір тілдік деректерде кездеспей, тек якут тілінде ғана кездессе, кездейсоқ құбылыс болар дер едік.
Дәл осыған сәйкес тұлғаны және *«ерін»* мағынасын беретін сөзді тунгус-маньчжур тобына жататын тілдердің бәрінен кездестіреміз: *һэмун* — ерін мағынасын береді. Егер дыбыс сәйкестіктері мен *«р»*—дыбысының тұрақсыздығын еске алсақ, мынадай схемаға жол береміз: *эмэрэй>һэмэрэй>һэмэ(р)эй>һэмээ(й) >һэмэ + н>һэмэн>һэмун*. Мұның езі *«р»* дыбысы түсірілмеген *«ерін»*— мен тұлғалас екендігі байқалады. Осы топшылау негізінен алып қарағанда, *«емеурінен белгілі»* тіркесі —*«ернінен белгілі»* деген ұғымды аңғартпақ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Бингу ва Мутарика** (ағылш. *Bingu wa Mutharika*; 24 ақпан 1934, Тиоло — 5 сәуір 2012, Лилонгве) — 24 мамыр 2004 жылдан 5 сәуір 2012 жыл аралық Малави президенті.

Өмір баяны
----------

Дели университетін бітірді. 1978 жылдан Біріккен Ұлттар Ұйымында жұмыс істеді, сосын Африканың еңбек қорының директоры болды. 1991 жылдан —бас хатшы болды. Мутарикидің мұндағы жұмыс істеуінің басты себептері ол оппозицияға қарсы күрес еді, бірінші Малави президентінің режиміне қарсы болды.

Банда 1994 жылы ащық сайлауды жариялаған кезде, Мутарика майдан кезіндегі біріктіруші болды, соның арқасында сайлаудыда жеңді. Мутарика Біріккен Демократиялық Майдан басшысын және жаңа президент Бакили Мулузиді қолдады, бірақ экономикалық жағдайларына байланысты БДМнен шығып, жаңа Малави партиясын құрды, ал 1999 президент сайлауына қатысты, бірақ кем дегенде 1% дауыс жинады. Сосын Малави партиясын шашып қайтадан БДМге кірді, алдымен қосымша банк бастығының орынбасары болды, ал 2002 — экономикалық жоспарлау және даму министры болды. 20 мамыр 2004 Мулузи ізбасары ретінде 37 % дауыс жинап президент болды.

Осыдан кейін Мутарика қайтадан БДМнің басшысы Мулузимен ұрысып және 5 ақпан 2005 БДМнен шықты. Мутарика Банданы ел батыры деп арнайы кесене құрды.

Мутарика 21 мамыр 2009 жылы 66 % пайыз дауыс жинап екінші рет президент болды.

Дереккөздер
-----------
**Николай Ильич Титов** (30.10.1906, Новосибирск облысы, Колыбань селосы - 24.04.1960 Алматы қаласы) - орыс совет ақыны. Шаруа отбасында туған. Новосибир техникумын бітірген зиялы азамат (1926 жылы).

Еңбектері жəне атқарған жұмысы
------------------------------

1929-1938 жылдарында *Советская Сибирь*, *Молодая деревня*, *Большевисткая сталь* қалалық және облыстық газеттердің редакцияларында, Новосибир радиокомитетінде қызмет еткен. 1939 жылдан бастап Қазақстанда тұрды. Николайдың алғашқы өлеңдер жинағы 1934 жылы жарық көрді. Ол — лирик ақын.
Түрлі жылдарда *Шекара* (1938), *Шахтердің қарышты қадамы* (1946), *Бесжылдық оттары* (1949), *Бейбітшілік вахтасында* (1951), *Əр жылдар жыры* (1954),*Телефоннан бас алмай* (1955 жылы), *Күз нышаны* (1957), *Жалындаған жастық шақ* (1960) сияқты өлең жинақтары шықты.

Таңдамалы шығармалары бірнеше рет (1956, 1962, 1966) басылды. Николай Ильич көптеген қазақ ақындарының өлеңдерін орыс тіліне аударған. Ол көп тілді меңгерген ақын болатын.
**Эпейрогенді тектоникалық қозғалыстар (эпейрогенез)** – өте жай, ұзақ уақыттар бойы етек ала отырып, ірі-ірі аймақтардың жоғары көтерілуін немесе төмен ойысуын қамтамасыз ететін қарапайым қозғалыстар. 

Орогенді (қатпарлы) қозғалыстармен салыстырғанда эпейрогенді тектоникалық қозғалыстар өздері әсер еткен аймақтардың ішкі құрылысын ешбір өзгертпейді, яғни осы аймақтарға тән тау жыныстары қабаттарын қатпарламайды деп есептеледі. 

Синонимі – тербелмелі тектоникалық қозғалыстар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Лагуш қаласы** (Португалия) — (порт. *Lagos*) Португалия қаласы және теңіз порты. Халық саны 27 040 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Жалпы ауданы 213,92 км².

Ла́гуш – көне теңіз порты. Оның 2000 жылдық тарихы бар. Қаланың атауы көне кельт *«Лакобрига»* сөзінен шыққан. Кейінірек аймақты римдіктер отарлап, Лузитания римдік облыстың аймағының бір бөлігі болады. 

Лакобрига бұл уақытта маңызды айлақ болатын. 6 ғасырда қаланы вестготтар, кейінірек византиялықтар иемденген. Ал 8 ғасырда Маврлар жаулап алып, қаланың атауын **«Zawaia»** (*«көл»*) деп өзгертеді. Олар қаланы қорғанын бекітіп, маңызды сауда байланысын орнатады. 

1174 жылы жергілікті басшылар шіркеу салуға келісімдерін береді. Бұл қаладағы ең көне шіркеу. Король Афонсу Энрикес Португалияны қайта жаулағанымен қаланың оңтүстік бөлігі мавритандықтардың билігінде болады.

Құрамына кіретін аудандар
-------------------------

* Баран-де-Сан-Жуан
* Бенсафрин
* Луш
* Одиашере
* Сан-Себаштиан
* Санта-Мария

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Эпидентрозавр
Эпидентрозавр
Эпидентрозавр
**Эпидентрозавр** — ерте Бор дәуіріне жататын манираптор динозавры. Оның ағаштан-ағашқа секіріп, маймылдарша өмір сүргені және құстар тобына жатпайтын алғашқы динозавр екені анықталған. Уақытының көп бөлігін ағаштардың үстінде өткізген болу мүмкін. Ғалымдар жер бетінен тым биікте күн кешкен динозавр туралы деректерді дәлелдей алмай отыр. Біреулері оны толық жетілмей, ерте өліп қалатын, құстармен мүлде байланысы жоқ динозавр десе, енді біреулері бұған келіспейді.

Қызықты дерек
-------------

* Қытайдың солтүстік-шығысындағы Даохугоу тас қабатынан табылған.
* Эпидентрозавр өзінің кең және дөңгеленген жағымен ерекшеленеді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Скансориоптерикс
* Отряд тармағы : Теропод

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Дене массасының индексі**, ДМИ (ағылш. *body mass index (BMI)*) — адамның салмағы мен бойының сәйкестік дәрежесін анықтауға көмектесетін шама. Бұл индекс дене массасының жеткіліксіз, қалыпты немесе артық екендігін бағалайды. Емделуге қажеттілікті анықтайтын маңызды көрсеткіш болып табылады.

Дене массасы индексі келесі формула бойынша анықталады:

{\displaystyle I={\frac {m}{h^{2}}}},

мұндағы:

* m — дене массасы, килограмм
* h — дене бойы, метр

және кг/м² бойынша өлшенеді.

Мысалы, адам массасы = 85 кг, бойы = 164 см. Яғни, бұл жағдайда дене массасының индексі:

ДМИ = 85 : (1,64x1,64) = 31,6

Дене массасының көрсеткіші бельгиялық социолог, әрі статистик Адольф Кетеле тарапынан 1869 жылы дамытылған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының берген кеңестеріне сәйкес ДМИ көрсеткіштерінің келесідей интерпритациясы келтіріледі :

| Дене массасы индексі | Адамның массасы мен бойының сәйкестігі |
| --- | --- |
| 16 және одан кем | Массаның айқын дефициті |
| 16 — 18,5 | Дене массасының жеткіліксіздігі |
| 18,5 — 25 | Қалыпты |
| 25 — 30 | Дене массасының артықтығы |
| 30 — 35 | Бірінші дәрежелі семіздік |
| 35 — 40 | Екінші дәрежелі семіздік |
| 40 және одан көбірек | Үшінші дәрежелі семіздік |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  WHO :: Global Database on Body Mass Index
A. *Геккельдің болжамы бойынша ұрықтың дамуы*.
**Биогенетикалық заң** — табиғаттағы әрбір тірі организмнің жеке дамуы (онтогенез) кезінде сол түр эволюциясының (филогенезінің) аса маңызды кезеңдерін қысқаша және жылдам қайталап өту заңдылығы.

Ашылуы
------

Мұндай заңдылықты 1864 ж. неміс эмбриологы Ф. Мюллер (1821 — 1897) және 1866 ж. неміс ғалымы Э. Геккель (1834 — 1919) өз зерттеулерінде дәлелдеп берген.

Биогенетикалық заң онтогенездік пен филогенездік дамудың арасында болатын өзара тығыз байланыстылыққа негізделген.

19 ғасырда Санкт-Петербургтық академик К.Бэр бір типке жататын көптеген жануарлар ұрығының дамуында бір-біріне ұқсас белгілердің болатындығын анықтаған.

1910 ж. орыс ғалымы А.Н. Северцов (1866 —1936) биогенетикалық заңды тағы да нақтылай түсіп, онтогенез кезінде филогенездік дамудың барлық сатысы түгелдей қайталанбайды, тек олардың ұрықтарының даму сатысы ғана тез арада қайталанады деген қорытынды жасады. Мұны ғылымда А.Н. Северцовтың филэмбриогенез теориясы деп атайды. Мысалы, желілілер (хордалылар) типіне жататын балықтардың, қосмекенділердің, бауырымен жорғалаушылардың, құстардың, сүтқоректілердің (осы класқа жататын адамның да) ұрықтарының алғашқы даму сатысында біріне-бірі ұқсас белгілері (дене тұрқының ұзынша болуы, хорданың, жүйке түтігінің, желбезек саңылауларының пайда болуы, т.б.) қалыптасады. Бұл олардың арғы ата-тектерінің туыстық жақын екендігіне дәлел бола алады.

Э. Геккель барлық көп клеткалы жануарлардың арғы ата-тектері қазіргі гидраға ұқсас жануарлар болған деген қорытынды жасаған, өйткені олардың бәрінің даму кезеңінде гаструла сатысы болатындығы анықталған. Онтогенездік даму кезінде тұқым қуалайтын өзгергіштік белгілер пайда болады да, филогенездік дамуға негіз болады.

Биогенетикалық заңның қағидаларының дұрыс екендігін орыс ғалымдары А.О. Ковалевский (1840 — 1901), И.И.Шмальгаузен (1884 — 1963) зерттеулері дәлелдей түсті. Оның негізгі қағидаларын палеонтологиялық, салыстырмалы анатомиялық, эмбриологиялық, соңғы кездегі биохимиялық, генетикалық, т.б. зерттеулер де дәлелдеді. Биогенетикалық заң қағидалары организмдердің өзара туыстық жақындығын анықтауға және эволюциялық процестердің даму бағыттарын дұрыс түсіндіруге негіз болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Эпиграмма** (көне грекше: ἐπίγραμμα «қолтаңба») – белгілі бір адамды, затты, болмыс-құбылысты әзіл тұрғысынан бағалайтын сатиралық поэзияның шағын жанры. 

Эпиграмма жанры әр кезеңде де қазіргі оқиғаға, автордың көз алдында өтіп жатқан көріністерге арналады. Эпиграмманың тағы бір қасиеті - ол әрқашанда ақынмен замандас тірі адамға арналып жазылатындығы. Ертедегі қазақ айтыскер ақындарының көптеген айтыстарда, әсіресе, қыз бен жігіт, бәдік айтыстарында дөрекі әзілге бару, қарсыласын уытты сөздермен кекетіп-мұқату тәсілдері көп кездесетін. Мысалы, Катулл, Ювенал, Марциалдардың эпиграммалары кейбір адам төзбес теңеулерге, еріксіз езу тартқызатын ұтқыр сынауларға толы. Лириканың осы түрінің негізін қалаушы Гай Валерий Катуллдың айтуынша, «Ақынның жүрегі таза болуға тиіс, бірақ жырлары өзгеше болуы мүмкін». 

Сондай-ақ Эпигондар қысқа жазудың, белгілі ойды емеурінмен, тұспалмен түсіндіру құралы. Эпигондар фактісі мен нысанына қарай нақты және шартты; сынап-мінеу, суреттеу дәрежесіне қарай сатиралық, юморлық және жағымды Эпигондар болып бөлінеді. Ал қозғайтын тақырыбына қарай әдеби, саяси және тұрмыстық Эпигондарлар болып 3 топқа жіктеледі. Эпигондар алғаш ертедегі Грекияда сентенциялық қысқа өлең түрінде пайда болып, кейін элегия жанрымен бірікті де, элегиялық дистих деген атауға ие болды. Симонид Кеосский (б.з.б. 5 ғ.) Асклепиад Самоский, Леонид Тарентский, Каллимах (б.з.б. 3 ғ.) шығарм-нан орын алды. Латын әдебиетінде Эпигондар осы күнгі сипатқа ие болып, Катулл, Марциал (б.з.б. 2 – 1 ғ.) шығармаларының негізгі өзегіне айналды. 17 – 19 ғ. Ж.Расин, Ж.Лафонтен, Вольтер, Ж.Б. Руссо, Г.Э. Лессинг шығармаларынан бой көрсетті. Орыс әдебиетінде А.П. Сумароков, И.И. Дмитриев, В.Л. Пушкин, П.А. Вяземский, ал кеңестік дәуірде А.Архангельский, А.Безыменский, С.Швецов, С.Васильевтер Эпигондар жанрында қалам тартты. Қазақ әдебиетінде Эпигондар нышандары халық ақындары, әсіресе айтыс ақындары шығармасында жиі кездеседі. Абай өлеңдерінде Эпигондар элементтері мол. Қазақ әдебиетінде Эпигондар жанрына А.Тоқмағамбетов, Ә.Тәжібаев, Ш.Смаханұлы, Ж.Әбдірашев, К.Әмірбеков, т.б. сатирик жазушылар қалам тартты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Игеру барысындағы геологиялық-кәсіптік зерттеулер**. Өндіріс нысанын игеру барысында жүргізілетін
зерттеулер мен әрекеттер жиынтығы. Бұларға жататындар: бұрғылау
ұңғымаларының бүкіл категорияларын бұрғылау шараларын қатаң бақылап отыру;
игеру нысанының геологиялық құрылысын түбегейлі зерттеу; қойнауқаттардың
сыйымдылық-сүзбелеушілік параметрлерін нақгылы әдістер көмегімен анықтау;
қажет болған жағдайда, мұнай мен газ қорларын нақтылау; ұңғымалар жұмысын және бүкіл нысанның барша көрсеткіштерін, жатынның термодинамикалық
жағдайларындағы өзгерістерді, мұнайдың, судың, газдың қойнаулық және
беткейлік жағдайлардағы физикалық-химиялық қасиеттерін қадағалап отыру;
қорларды өндіріп алуды бақылау, жатынды игеру жағдайын бағалау және оны
одан әрі жетілдіру жайындағы ұсыныстарды негіздеуге қатысты геологиялық
зерттеулердің нәтижелерін кешенді түрде тұжырымдау мақсатында ұңғымалар
мен қойнауқаттардың сумен тоғытылуын қадағалап отыру.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Биоспутник** — биологиялық зерттеулер жүргізуге арналған ғарыштық аппарат. Алғашында оны ғарыштық ұшулардың тірі ағзаларға әсерін зерттеу үшін қолданған. Ал қазіргі уақытта оны микрогравитацияны, ғарыштық радиацияны зерттеу үшін қолданады.

АҚШ-тағы Биоспутник-3

Тарихы
------

### КСРО және Ресей

Ең алғашқы кеңестік спутник Спутник-2 болып есептелінеді. Ол спутник Лайка итімен бірге ұшты. Оның негізгі мақсаты - ғарыштық сапарлардың тірі ағзаға әсерін зерттеу. Бірақ оның Жерге қайтуға мүмкіндігі болмады. 1960 жылы Спутник-5 ұшырылды. Ол жануарлардың Жерге аман-есен оралуын қамтамасыз етті. Спутниктерді ұшыру 1961 жылға дейін жалғасты.
20-ғасырдың 70-жылдары КСРО жаңадан "Бион" программасын шығарды. Ол әлі күнге дейін іске асуда, қолданылуда. КСРО уақытында "Бион" 9 рет ұшырылды. Ал Ресей 3 рет ұшырды. Соңғы біреуі 14 наурыз 2013 жылы ұшырылды. 2020 жылы екі жоба іске асырылмақ. Олар: Бион-М2 және Бион-М3.

### АҚШ

1966-1969 жылдары NASA 3 рет биоспутник ұшырды. Оның ең алғашқысы, яғни Биоспутник-1-дің ұшырылуы сәтсіз өтті. Екінші спутник өзінің алдына қойылған мақсаттарға жетіп, тапсырмаларды орындады. Ал үшінші спутниктің нәтижесі өте жақсы болды.
Зат айналымы атмосферадағы, литосферадағы, сонымен қатар, биосфера құрамына кіретін қабаттардағы жүретін процестерге заттардың бірнеше рет қатысуымен көрінеді. Заттардың бүкіл ғаламшарды қамтитын айналымын негізінен екіге бөліп қарастырады: үлкен (геологиялық) және кіші (биологиялық немесе биотикалық).

Судың биосферадағы айналымы
---------------------------

Өсімдік судағы сутекті фотосинтез процесі кезінде органикалық заттарды түзуге пайдаланып, молекулалық оттекті бөліп шығарады. Тірі организмдередің тыныс алу мен органикалық заттардың тотығу процестерінің нәтижесінде су қайтадан түзіледі. Гидросферадағы барлық бос су өзінің тіршілік ету тарихында айырылу мен ғаламшардағы тірі затта жаңадан қайта түзілу циклінен бірнеше рет өткен. Жердегі жыл сайынғы су айналымында шамамен 500 000 〖км〗^3 су қатысады. Судың айналымы мен оның қоры (салыстырмалы мөлшерде).

Оттектің биосферадағы айналымы
------------------------------

Жерде бос оттектің өте жоғары мөлшері бар ерекше атмосфераның болуы фотосинтез процесіне байланысты. Атмосфераның жоғарғы қабатында озонның түзілуі, оттек айналымымен тығыз байланысты. Өсімдіктердің фотосинтездік белсенділігінің қосымша өнімі болып табылатын оттек су молекулысынан босап шығады. Атмосфераның жоғарғы қабатында оттек абиотикалық жолмен, су буының фотодиссосациясы есебінен түзіледі, бірақ бұл оттектің көзі фотосинтез түзетін оттектің мыңнан бір бөлігіндейі ғана. Атмосфера мен гидросферадағы оттек құрамының арасында жылжымалы те пе-теңдік болады. Суда оның мөлшері шамамен 21 есе аз. Оттек айналымы көміртек циклімен тығыз байланысты.

Биосферадағы көміртек айналымы
------------------------------

Көміртек – тіршіліктің негізі болып саналатын химиялық элемент. Ол әртүрлі тәсілдермен көптеген элементтермен байланысып, тірі жасушалар құрамына кіретін жай және күрделі органикалық молекулалар түзеді. Ғаламшарда көміртек таралуы бойынша он бірінші орында (бүкіл қабаты салмағының 0,35%), ал тірі затта ол шамамен 18 немесе құрғақ биомассаның 45%-ын құрайды.

Биосферадағы азот айналымы
--------------------------

Жердегі азоттың 2%-нан аз мөлшері атмосфера мен тірі заттың құрамында болады, міне осы ғаламшардағы тіршілікті ұстап тұрады. Азот ең маңызды органикалық молекулалар – ДНҚ, белок, липопротеидтер, АТФ, хлорофил, т.б. құрамына кіреді. Өсімдік ұлпаларындағы оның көміртекпен арақатынасы шамамен 1 : 30-дай, ал теңіз балдырларында 1 : 6-дай. Азоттың бір бөлігі атмосферадағы электр зарядтары кезінде оксидтердің түзілуі нәтижесінде фиксацияланады. Қазіргі заманауи өнеркәсіп атмосферадағы табиғи азот фиксациясынан жоғары мөлшерде азотты фиксациялап, оны ауылшаруашылық өсімдіктерінің өнімін жоғарылату үшін пайдалынады.

Осылайша, биосферада тірі организмдер құрамына кіретін барлық элементтердің айналымы жүреді. Қазіргі заманғы айналым соңғы 600 млн. Жылдағы жылдамдық пен айналымдардың сипатына жақындады. Биосфера тәртіпке салынған аса зор экожүйе, бұнда организмдер тек ортаға бейімделіп қана қоймайды, олар Жерде тіршілікке қолайлы жағдайды өздері жасайды және қолдайды.

Дереккөздер
-----------

1↑"Экология және тұрақты даму"/12 сынып/Ә.Н.Назарбаева,Ғ.С.Сыздықова,Қ.О.Шайхеслямова,С.Е.Абдугалина/Алматы-2014/
**Лада Владимировна Джиенбаланова** (тұрмыс құрғанға дейінгі тегі — **Карпенко**; 10 сәуір 1970 жылы туған) — қазақстандық бессайысшы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері.

Мансабы
-------

1997 жылдан пентатлонмен айналысады (ертеректен бастап осы спорт түрімен айналыса бастаған, бірақ тарап кеткенен кейін жүзу спортына ауысып кетті). 

1997 жылы бірінші Азия чемпионатында жеке біріншілікте де, топтық біріншіліктеде де екінші орын алды. 

2002 жылы пентатлон бойынша Азия чемпионаттының жеңімпазы. 2002 жылы Азия ойындарының жеке біріншілігінде бірінші орын алды. Осы жеңістерінің арқасында Азияның үздік пентатлоншысы атанды.

Лада Афина Олимпиадасына Мәскеуде өткен әлем чемпионатынан іріктелініп алынды, онда ол 9-шы орында иеленді. Афина олимпиадасында жеке есепте 14-ші орынды иеленді.

2004 жылы Азия чемпионатында жеке және топтық алтынды, сонымен қатар эстафетада қола медальді ұтып алды. Өз жерінде өткен әлем чемпионатында топтық алтынды, ал жеке біріншілікте жеңіске бір табан қалғанда жеңіліске жетті. Токиодағы Азия чемпионатында және Сеулде жеке күмісті жеңіп алады.  

2008 жылы Пекиндегі Олимпиадада тек 36-шы орында болды. 

2010 жылы Гуанчжоуда өткен Азиада да қазақстан топтық құрамында қола медальді жеңіп алды. Жеке есепте басқа спорт түрлері бойынша, мысалы атқа мінуден 16 қатысушылардың арасында 13-ші орынды иеленді. 

Әлем кубогының екі кезеңінде де үшінші болды (Пекин-2004 және Каир-2006), екінші орын (Митфилд-2007). Сонымен қатар Әлем кубагы кезеңінің эстафетасында үшінші орынды иеленді (Венгрия). 

Әлем чемпионатында ең жоғарғы жетістікке жетті – 4 орын (Берлин, 2007).

Отбасы
------

Тұрмыс құрған. Екі баласы бар. Қызы — Арина (1992 ж.т.) — 2012 жылы заманауй бессайыс бойынша Азия чемпионы, Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Ұлы — Тимур (1996 ж.т.).

Марапаттары
-----------

* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы (2002).
**Николай Илларионович Колбасов**(21.12.1911, Ақмола облысы,Сандықтау ауданы,Максимова селосы - 21.9.1943) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші лейтенанты, взвод командирі.Кеңес әскері қатарына шақырылғанға дейін (1942 жылы қазан айы) Колбасов Жезқазған қаласында тұрып, жұмыс істеді. 

Ол Курск - Орел ұрысында командирлік іскерлігі мен жауынгерлік міндетін көрсетті. 1943 жылдың 7 шілдесінде Белгород бағытындағы ұрыстарда Колбасов взводы зеңбіректерін ашық позицияға шығарып, немістердің 70 «жолбарыс» танкілерімен жекпе-жек ұрысқа кірісті. Жау үш рет шегініп, қайта шабуыл жасады. Колбасовтың взводы жаудың жаяу әскерлері тиелген 46 автомашинасын жойды. Сол жылдың 11 шілдесінде жау 150-ге жуық танкісі мен жаяу әскерін шоғырландырып, 288-гвардиялық атқыштар полкі қорғанысының сол қанатына лап қойды. Колбасовтың ержүрек артиллеристері жаудың 17 танкісіне оқ жаудырып, бірқатарын шығынға ұшыратты. Осы ұрыста жау взводтың расчетін қатардан шығарды. Колбасов жалғыз өзі әрі нысанашының, әрі оқтаушы мен снаряд тасушының міндетін атқарды. Жаудың 4 танкісін, 100-ден астам әскерін жойды. Колбасов қалған әскерлерімен қарсы шабуылға шығып, оларды қоршаудан алып өтті. Украинаны азат ету үшін болған соғыста ерлікпен қаза тапты. Ол Полтава облысының Дробиновка селосында жерленді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Колбасовқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 22 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 5 марта (№ 13 (273)). — С. 1
**Бессчетова Маргарита Васильевна** (5.08.1925 жылы дүниеге келген, қазіргі Ресей, Самара облысы) – ботаник, биология ғылымының докторы (1976). ҚазПИ-ді (1955, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. 1957 жылдан Алматы қаласындағы Қазақстан ҒА-ныі қазіргі Бас ботаника бағында кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарады. Оның негізігі ғылыми еңбектері қолданбалыботаника саласына арналған. Қазақастан және ТМД елдерінде өсіруге жерсіндірілген райхан гүлінің 15 жаңа түрін шығарды. Бессчетова Маргарита Васильевнаның 13 өнертаңбасы бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.
Николай Константинович Дмитриев**Николай Константинович Дмитриев** (9.9.1898 жылы туған, Москва - 22.12.1954, сонда) — түркітанушы. КСРО ғылым академиясының корр.-мүшесі (1943), КСРО Педагогикалық ғылыми академиясының акад. (1945), филология ғылыми докторы (1938), профессор (1930). Башқұрт АКСР-інің (1947), Түркімен КСР-інің (1950), Чуваш АКСР-інің (1953) еңбек сің. ғылым қайраткері. Москва мемлекеттік унивеситетін (1920), Москва шығыстану институтын (1922) бітірген. Араб, армян, герман, роман, славян, түрік тілдерін еркін меңгеріп, шығармаларын итальян, неміс, француз, орыс тілдерінде жазған. 1923 — 1925 жылдары Москва шығыстану инситутында кітапхана қызметкері. 1925 — 1954 жылдары Москва, Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университеттерінде, шығыс институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі болды. Негізгі еңбекгері түркітану мәселелеріне арналған. *"Түрік тілінің қүрылысы"* (1939), *"Құмық тілінің грамматикасы"* (1940), *"Башқұрт тілінің грамматикасы"* (1948), *"Түрік тілі"* (1963) т. б. еңбектері жарық керді. *"Хакас тілін және оның диалектілерін зерттеу мәселелері"* (1954, бірлесіп жазған), *"Түркі тілдерінің құрылысы"* (1962) атты монографиялардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Оңтүстік Британия аумағындағы кантилерОңтүстік Британия аумағындағы кантилер
**Кантилер** (Cantiaci или Cantii), Британияда рим жаулап алушылығына дейін өмір сүрген белг тайпасы. Олар Кантий (Cantium) деп аталатын, қазір Кент деп аталатын оңтүстік-шығыс Англия аумағын мекендеген. Gaulish тілінің британдық диалекті болуы әбден мүмкін Brythonic тілінде сөйлеген. Олардың астанасы Дуроверн (Durovernum Cantiacorum) болған, бұл қазіргі Кентербери.

Юлий Цезарь бұлардың жеріне б.з.д 55 және 54 жылдары түсіп, Британияға бірінші экспедицияны жасады.

Кантилер көсемдері
------------------

* + Dubnovellaunus.
	+ Vosenius.
	+ Eppillus.
	+ Cunobelinus.
	+ Adminius.
	+ Anarevitos
**Маргарита Тюдор** (ағыл. *Margaret Tudor*, 28—30 қараша 1489 —24 қараша 1541), - Шотландия патшайымы, патша IV Яковтың әйелі.

Жас кезі
--------

Маргарита Тюдор және Арчибальд Дуглас 
Маргарита ағылшын патшасы VII Генрих пен Елизаветаның ең үлкен қызы болған. Оның ағасы Артур жас кезінде қайтыс болды, ал інісінің маңдайына Англияның ең атақты монархы болу жазылған еді. Ағасы сияқты Маргарита жігерлі және ынталы мінезді және мықты денсаулықтың иесі болды. Алайда олардың қарым-қатынасы жақсы бола қойған жоқ. Сіңлісі Мариямен олар мүлдем алыс болған. Алдағы уақытта патша VII Генрихтің үш  баласы арасында бір ғасырға созылған бір-біріне қарсы ағылшын тағы үшін күрес болмақ.

IV Яковпен некелесу
-------------------

1502 жылғы ағылшын-шотланд келісімінің шарты бойынша Маргарита Шотландия патшасы IV Яковпен атастырылған болатын. 1503 жылы жазда ханшайым Шотландияға келіп жетеді.  Сол жылы 8 тамызда IV Яков пен Маргаританың неке тойы өтті.  «Түйетікен және раушан гүл»  деп жас жұбайларды атаған еді сол заманның әйгілі ақыны Уильям Данбар. Неке тойына шотланд патшасы көптеген қаржы жұмсаса да, Маргарита шотланд сарайының ағылшын сарайымен салыстырғандағы қарапайымдылықпен келіспеді.  Сондай-ақ жас патшайымның көңіліне жұбайы арасындағы жастық айырмашылық әсер етуі мүмкін еді. Себебі неке қиылған кезде Яков отызда, ал Маргарита тек он үште болған еді.

1509 жылы патша VІІ Генрихтің қазасынан кейін ағылшын тағына Маргаританың ағасы VІІІ Генрих тұрды. Ағылшын-шотланд қарым-қатынасы бұзылды. Бұл қарым-қатынасты сақтап қалу үшін Маргарита күйеуін бейбітшілік сақтауға көндіруге тырысты. Алайда 1513 жылы шотланд патшасы Англияға қарсы соғыс ашып, Флоддендегі шайқаста қаза табады.

Регент рөлі үшін күрес
----------------------

Күйеуінің қазасынан кейін Маргарита өзінің бір жасар ұлы V Яковтың тұсында Шотландияның регенті болып тағайындалады. Сонда да оның шығу тегі ағылшын болған соң, сондай-ақ 1514 жылы Арчибальд Дугласпен жасалған некесі патшайымға көптеген шотланд ақсүйектерін қарсы қойды. Ақыры 1515 жылы регенттің рөлі Джон Стюартқа беріліп, Маргарита уақытша елден кетуге мәжбүр болды. Джон Стюартпен татуласып, Шотландияға оралғанда ол өзінің меншігін қайта қол астына алды, бірақ ұлымен көрісу құқығынан айырылды.

Балалары
--------

### IV Яков, Шотландия патшасы

* Джеймс (1507—1508)
* Артур (1509—1510)
* Яков V (1512—1542), Шотландия патшасы
* Александр (1514—1515)

### Арчибальд Дуглас, Ангус графы

* Маргарита (1515—1578),
* Генри Стюарт, лорд Метвен

Дереккөздер
-----------

* Hester W. Chapman. The Thistle and the Rose: The Sisters of Henry VIII. — New York: Coward, McCann & Geoghegan, 1969. — 223 с.
**Николай Коперник** (нем. *Nikolaus Kopernikus*; итал. *Nicolò Copernico*; пол. *Mikołaj Kopernik*; 19 ақпан 1473 ж. Польша, Торунь – 24 мамыр 1543 ж.) – дүниенің гелиоцентрлік жүйесін жасаушы поляк астрономы, математигі, экономисті.

Өмірбаяны
---------

Краков университетінде оқып, 24 жасында каноник (діни қызмет) болып сайланды. Италия мемлекетінде астрономия, философия, заң, медицина, т.б. ғылым салалары бойынша білімін жетілдірді. 1504 ж. отанына қайтып оралып, ғылыми және саяси жұмыстарға белсене араласты. Коперник Италияда, кейін өз елінде жүргізген ұзақ зерттеулері мен бақылаулары негізінде 1500 жыл бойы ғылымда үстемдік етіп келген Әлем жөніндегі Птолемей іліміне (геоцентрлік жүйе) сын көзімен қарап, оған қарсы пайымдаулар мен қорытындыларға келеді. Птолемей жүйесі бойынша Әлем кіндігі ретінде қозғалмайтын Жер қабылданса, Коперник жүйесінде Әлем кіндігі ретінде Күн алынады. Коперниктің бұл еңбегі ғылымдағы үлкен төңкеріс болды. Коперник зерттеулерінің үлкен өмірлік мәні бар.Николай Коперник жасаған аспан денелерінің қозғалыс таблицалары Птоломей таблицаларынан әлдеқайда дәлірек болды.Ал бұл сол кездегі теңіз саяхатшылары үшін аса маңызды болатын.Себебі,ашық теңізде олар тек жұлдыздарға қарап бағыт ұстаған.Коперник бұл жаңалықтарын өзінің "Аспан сфераларының айналуы" атты кітабында баяндайды. Осы кітаптағы кейбір кемшіліктер кейін Иоганн Кеплер мен Исаак Ньютонның еңбектерінде түзетіліп, толықтырылды. Бұл діншілдердің аспан, Жер жайлы қате қағидаларына қатты соққы болып тиді. Сондықтан да 1616 ж. инквизиция үкімі бойынша Коперниктің кітабы "қара тізімге" алынып, оны пайдалануға қатаң тыйым салынды. Бұл тыйым тек 1822 ж. ғана күшін жойды.
**Торри Джоэл Девито** (ағылш. *Torrey Joel DeVitto*; 8 маусым, 1984, Хантингтон, Нью-Йорк) - американдық актриса, скрипкашы, бұрынғы фотомодель.

Өмірбаяны
---------

Торри Девито 1984 жылы 8 маусымда Хантингтонда дүниеге келді. Оның әкесі, Либерти Девито шамамен 28 жыл бойы Билли Джоэлдың барабаншысы болды. Торри 6 жасынан мектебінде скрипкада ойнай бастайды. 15 жасында жарнамаларда түсіп, Майами мен Чикагодағы Ford Models агенттігінде жұмыс жасады. Бірнеше жыл бойы модель болғаннан кейін, актерлық карьераға көшеді. 2005 жылы «Красивые люди» драмалық сериалындағы басты актрисаларының бірі болады. 2008 жылы «Холм одного дерева», кейіннен «Лето наших надежд», «Клиника», «Дрейк и Джош», «Король Квинса», «C.S.I.: Место преступления Майами», «Касл» сериалдарында, «Я всегда буду знать, что вы сделали прошлым летом» фильмінде және «Улики» триллерінде түседі. Ал 2012 жылы «Дневники вампира» сериалында Мередит рөлін иеленеді.

Жеке өмірі
----------

2011-2013 жылдарда Торри Пол Уэсли актерымен некеде болады. 2013 жылы жұп ажырасып кетті.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Торри Девито
* Торри Девито.
Николай Алексеевич Кузьмин (25 ақпанда 1917, Боково, Мышкинский уезді, Ярославская губерния — 14 наурызда 1999) —кеңес актері.

Биография
---------

Николай Кузьмин 25 ақпанда 1917 жылы Боково аулында қызметкерлер отбасында туған.

Ол аспап мектебінде(1932-1934) оқыған,сосын аспап болып жұмыс істеді(1934-1936).Кейін Ленинград театр институтына түсті.1940 жылы әскерге шақырылды.Николай Ұлы Отан соғысының қатысушысы болған.Демобилизациядан кейін Ленинград ТЮЗінің актері болды.Сол жерде маусымның жартысын жұмыс істеп,1946 жылы репрессияланды.1954 жылға дейін қамауда болған.Бостандыққа шыққан сон кірпіш зауыдында жұмыс істеді.
1956 жылы қайтадан актер қызметке көшті-"Ленфильм" киностудияға қабылданды және кинода түсуге бастад.

Ол Ленинград киноактер театр-студиясында жұмыс істеген.

Николай 14 наурызда 1999 жылы қайтыс болды.
**Николай Ильич Потанин** (1801, Преснов ст. - 19 ғасырдың ортасы) - 19 ғасырдың басында Қазақстан мен Орта Азияны зерттеуші.

Атасы Андрей екі ағасымен бірге "Горькая желісінің" алғашқы қоныстанушыларының бірі болған. 1816 жылы Сібір жауынгерлерінің әскери училищесінен казак жауынгері ретінде бригадаға жіберілген. 1821 жылы казак унтер-офицері болған. 1822 жылы атты әскер полкына ауыстырылып, 1828 жылы, хорунжийлік шенге ие болған. 1829 жылы Санкт-Петербургтен ханға берілген сыйлықпен қайта оралып келе жатқан қоқан елшісін қазақ даласы арқылы алып өтіп, бағыттарды жаттап алуға және тұрғылықты ауылдар мен жолдарды, хандықтың әскери және экономиклық жағдайын суретттеп-баяндап келуге тапсырма алады. Тоғыз айға созылған саяхаттан оралған соң Әскери басқармаға бағыттардың картасын, саяхат күнделігін және нақты мәліметтер, қысқаша баяндалған жазбалар тапсырады. Мәліметтердің біразы сол кезде "Әскери журналда" жарияланады. Көп кешікпей оған Санкт-Петербургте патшаға ішінде түйе малы бар сыйлық апара жатқан Қоқан елшілігін шығарып салу тапсырылады. 1834 жылы Потанин Баянауыл округінің бастығы болып сайланады, бірақ көп кешікпей қызметінен шеттетіледі. 1840 жылы 5 жасар ұлы болашақ ғалым Г.Н.Потанинмен Пресновқа оралады. 1916 жылы Орыс география қоғамы Батыс Сібір бөлімшесінің еңбектері жарияланатын 38-шығаралымы Г.Н. Потанинге арналып,онда "Хорунжий Н.И.Потаниннің Қоқан хандығы туралы жазбалары" (1829-30) толығымен жарияланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық.-Алматы: "Қазақ энциклопедиясы», 2012. ISBN 9965-893-92-6
**Санасыз әрекетке** адам мән бере қоймайды. Санасыздық, субъект өзіне әсері бар екенін есеп бере алмайтын шынайы құбылыстың ықпалымен болатын психикалық үрдістер,актілер мен күйлер жиынтығы немесе психикалық бейнелеудің бір түрі. Мидың саналы әрекеттері қәзіргі және болашaқ бірігіп,бір психикалық актіде қызмет етеді. Санасыздық құбылыстарын психоанализ бағытымен түсіндіруге әрекеттеніп, *З.Фрейд* "санасыздықты динамикалық ығыстыру" терминін енгізді.

Дереккөздер
-----------

```
Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
```
Николай Черкасов
**Николай Константинович Черкасов** (орыс. *Николай Константинович Черкасов*; 1903 жыл 27 шілде, Санкт-Петербург  — 1996 жыл 14 қыркүйек, Ленинград, Ресей) - орыс кеңес актері, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі (1947). 1

Өмірбаяны
---------

Теміржолшы отбасысында туған. 1926 жылы Ленинградтың сахна өнері институтын бітірді. 1926 – 32 жылы Ленинград театрларында (Жасөспірімдер және Әзіл-ысқақ театрларында тағы басқа) ойнап, эстрадада өнер көрсетті. 1933 жылдан өмірінің соңына дейін Ленинградтың академиялық драма театрында қызмет етті. Осы театрда Ваарлам (Пушкиннің «Борис Годуновында»), Бірінші Петр (А. Н. Толстойдың осы аттас драмасында), Горький (А. Я. Каплер мен Т. С. Златогорованың «Ленин» пьесасында), Маяковский (Катанянның «Олар Маяковскийді білгенінде»), Хлудов (Булгаковтың «Босуында») тағы басқа рольдерді ойнаумен өзінің түрлену өнерінің үздік шебері екенін байқатты. Орындайтын кейіпкерлерінің мінез ерекшелігін дәл табушылық, азаматтық әуен мен кең тыныстылық – оның актерлік өнеріне тән қасиет. 1927 жылдан киноға түскен: Полежаев («Балтық депутатында», 1937), патшазада Алексей («Бірінші Петрде», 2 сериялы, 1937 – 39), Дон Кизот (осы аттас фильмде, 1957), Дронов («Бәрі де адамдарға қалдыда», 1963) тағы басқа. Ол Александр Невский (осы аттас фильмде, 1938), Иван Грозный (осы аттас фильмде, 2 сериялы; 1945,1958), Попов («Александр Поповта», 1949), Стасов («Мусоргский» мен «Римский – Корсаковта», 1950 – 51) секілді тарихи тұлғаларды жасады.

Ұлы Отан соғысы жылдары Алматыда болды. «Совет актерінің жазбалары» (1953), «Төртінші Дон Кихот» (1958), «Театр мен кинода» (1961) тағы басқа кітаптардың авторы.

1 – 2-сайланған РКФСР Жоғарғы Кеңесінің және 3 – 4-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Бейбітшілікті қорғаудың кеңестік комитетінің мүшесі болды. КСРО Мемлекет сыйлығы (1941, 1946, 1950, 1951 жылы екі рет) мен Лениндік сыйлықтың лауреаты. 2 рет Ленин орденімен және 3 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дрейден С. Николай Черкасов, 2 издание, М. 1939
2. ↑  Бейлин А. Николай Черкасов, М. 1951;
3. ↑  Беньяш Р. Николай Черкасов, М. 1952
***Торсылдақ сылдыршөп*** (лат. *Siléne vulgáris*) — Қазақстанда кездесетін 63 түрдің ішіндегі көпке танымалы, көпжылдық қалампыр лат. *Caryophyllaceae* тұқымдасына жататын өсімдік.

Таралуы
-------

Қазақстанның солтүстік бөлігінде кеңінен тараған, Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін, кесілген ормандарда, шалғындықта және тау беткейлерінде жиі кездеседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бұл көп жылдық өсімдік өзіне тән көкшіл сұр түсті, тік сабақты биіктігі 100 см-ге дейін, үшкірленген, қарама-қарсы орналасқан жапырақты, және шашыраңқы сыпырғы пішінді гүл шоғыры. Ерекшелігі тостағаншасы торсиған жұмыртқа тәрізді. Тостағаншада өсімдік гүлін ашқанша, ауа саңылаусыз сақталып тұрады. Сондықтан қатты бір зат тиген жағдайда, өзіне тән бір дыбыс шығарып, жарылып кетеді. Бұл түрдің халық берген атауы осыдан келіп шыққан - "Торсылдақ". Тостағаншасы бірігіп өскен 5 жапырақшадан тұрады, ұш жағы тісті, қабырғаларының жұқалығы соншалық ол арқылы ақшыл-көк талшықтары көрініп тұрады. Күлтелері ақ, тостағаншасынан едәуір ұзындау. Жапырақ тақтасы екі жіңішке бөлікке бөлінген. Негізінен әр гүл екі шеңберге орныққан 10 аталық және үш бағанда жатын. Гүлдің нәрі гүлдердің қалтарысында көгілдір тостағаншада болғандықтан, тозаңдану тек ұзын тұмсықты көбелектер көмегімен жүреді. жемісі шар тәрізді, қауашақ ұшында алты тістемен ашылады. Ұсақ та жеңіл тұқым сабағын жел шайқағанда немесе адам не мал жүріп өткенде шашылады.

Химиялық құрамы
---------------

Жер бетіндегі бөлігінің құрамында көбіктенетін зат (сапониндер), витамин С (дәрумен), активті әсер ететін заттар бар.

Қолдануы
--------

Халықтық медицинада жиі қолданылады, бронхы ауруларын және кейбір тері ауруларын емдейді. Кейбір жерлерде жас өскіндерін салат ретінде жейді. Басқа пайдалы қасиеттеріне байланысты - омарталық және декаротивті құрғақ гүлшоқтарын жасау үшін қолданылады.

Синонимдар
----------

* Silene cucubalus Wibel,
* Silene inflata (Salisb.) Sm.
* Silene latifolia (Mill.) Rendle et Britt.
* Silene behen (L.) Ikonn.

Дереккөздер
-----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Торсылдақ сылдыршөп**
Гродеков Николай Иванович
**Гродеков Николай Иванович** (1843–12.12.1913, Ресей, Санкт-Петербург қ.) – Қазақстан мен Орта Азия халықтарының тарихы мен этнографиясын зерттеуші. Александров кадет корпусында оқыған, кейін Константинов әскери уч-щесін, Николаев академиясын бітірген. 1873 жылға дейін Кавказда әскери қызметте болды. 1873 ж. Хиуа жорығына қатысты, 1879 ж. ген. К.П.Кауфман басқарған экспед. корпус штабының құрамында болып, Ауғанстанның солт. мен Иранның шығыс аудандарына барлаушылық мақсатта сапар шекті. Г. 1880 ж. Ақалтеке өңіріндегі түрікмен тайпаларын жаулап алуға қатысты. 1883–1908 ж. Орт. Азияда әскери әкімш. қызмет атқарды. Сырдария облысы әскери губернаторы (1883–93), Түркістан ген.-губернаторы, Түркістан әскери округінің қолбасшысы (1903–1908), 1902 ж. Ресей Мемл. Кеңесіне мүше болды. Г-тың «Сырдария облысының қырғыздары мен қара қырғыздары» (1889) аталатын еңбегінде әдеттік құқық мәселелеріне байланысты материалдармен қатар, этногр. мәліметтер, тарихи аңыздар, батырлық дастандар жинақталған. Түркістанда болған сапарлары кезінде қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрыптарын зерттеп, маңызды деректер жинады. Г-тың Ортa Азия халықтарының байырғы әскери өнері, этнографиясы мен мұсылмандық құқық туралы еңбектерінің бірқатары француз, неміс тілдеріне аударылған

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Мұз айдыны - Қызылорда қаласында 2013 жылы 23 қыркүйекте Қызылорда қаласында ашылған мұз айдыны. Мұз айдынның ашылуына елбасы қатысты.

Сәулетшісі
----------

Тарихы
------

Жаңа ғимарат Ғ.Мұратбаев атындағы стадион мен «Еуразия» спорт кешені арасынан қоныс теуіп, өзіндік спорт қалашығы ансамблін түзуге қатыспақ. Қала басшылығы мұз айдыны ауданы үшін 1,5 гектар жер телімін бөліп берді. Халықаралық дәрежедегі жарыстар өткізуге лайықтанып соғылып жатқан кешен 900 орынды. Мұз айдынының жобасын «Абзал Консалтинг» компаниясы жасаса, құрылысын алматылық «Конструктив» ЖШС жүргізуде.

Сыйымдылығы
-----------

«Спорттық-сауықтыру кешенінде сырғанау мұз айдыны, волейбол, баскетбол - командалық ойындар залы, жекпе-жек үшін оқу-жаттығу залы, сонымен бірге, спорттық билерге арналған хореографиялық сынып қарастырылған. 

---

Түсініктемелер
--------------

Тағы қараңыз
------------

Қызылорда

Сыртқы сілтемелер
-----------------
Крылов Николай Иванович
**Крылов Николай Иванович** (29. 04. 1903, Пенза облысы, Тамалы ауд. — 09. 02. 1972, Мәскеу) - совет әскери қайраткері, Сов. Одағының Маршалы (1962), екі мәрте Сов. Одағының Батыры (19. 04. 1945, 08. 09. 1945). Қызметкер семьясында туған, 1927 жылдан КОКП мүшесi. 1919 жылдан Қызыл Армияда қызмет атқарды. Солтүстік Кавказда, Закавказьеде және Қиыр Шығыста Азамат соғысының ұрыстарына қатысты. Жаяу әскер басшыларының курсын (1920) және «Выстрел» курсын (1928) бiтiрдi. Қызыл Тулы жеке Қиыр Шығыс армиясы құрамаларында штабта iстедi. 1961 жылдан КОКП ОК-нің мүшесі, 3-8-сайланған КСРО Жоғарғы Советiнiң депутаты, 4 рет Ленин орденімен, Октябрь Революциясы, Қызыл Ту, 1-дәрежелі Суворов, 1-дәрежелі Кутузов ордендерiмен және медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Валюта нарығы** шет ел валютасымен (сатып алу, сату, айырбастау) және шетел валюталарындағы төлем құжаттарымен (чектер, вексельдер, телеграф және пошта аударылымдары, аккредитивтер) жасалатын операциялардың жүзеге асырылуына байланысты экономикалық қарым-қатынастардың айрықша саласы. Түрлі елдер банктерінің арасындағы корреспонденттік байланыстар арқылы құрылатын валюта рыноктары солардың көмегімен сыртқы саудаға, инвестицияларға, туризмге, басқа да қатынастарға байланысты халықаралық ақша есеп айырысуы жүргізілетін тұтқа болып табылады.

Валюталық нарықтың қатысушылары
-------------------------------

Валюталық нарықтың негiзгi қатысушыларымен болып табылады:

* Орталық банк
* Сауда банктері
* Фирмалар, сыртқы сауда операцияларың орындайтын
* Халықаралық инвестициялық серiктестiктер, зейнетақы және қорлар, сақтандыру компаниясының хеджевыесi.
* Валюталық биржалар
* Валюталық делдалдар
* Жеке тұлғалар

[1]

Валюта нарығы**Валюта нарығы**, Валюта рыногі — 1) сұраным мен ұсыным негізінде қалыптасқан валюта курсына сай валюталарды сатып алу-сату шоғырланған ресми орталық; 2) шет ел валюталарын және шет ел валютасымен төленетін төлем құжаттарын сатып алу-сату жөніндегі тұрақты экон. және ұйымдық қатынастар жүйесі. Бұған еуродепозиттер нарығы, еурокредиттер нарығы, еурооблигациялар нарығы енеді. Биржалық валюта нарығы, биржадан тыс (банкаралық) валюта нарығы түрлеріне бөлінеді. Дүниежүзілік аса ірі валюта нарығы АҚШ-та, Ұлыбританияда, Францияда, Швейцарияда, Жапонияда, Сингапурда орналасқан. Валюта нарығына операциялардың екі түрі: "спот" (валютаны тез жеткізу), "форвард" (келісілген курс бойынша уағдалы уақыттан бір ай және одан көп уақыт кейін жеткізу) қолданылады. Валюта нарығы экономиканы мемл. реттеуге бағытталған валюта саясатын жүргізуге мүмкіндік береді.

[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том