recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ешуткин Дмитрий Никитович** (9.10.1941 жылы туған, Алматы облысы Ақсу ауданы Қызылағаш ауылы) – техникалық ғылыми доктор (1979), професор (1980). Қарағанды политехникалық институтын бітірген (1964, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) соң сол институтта ассистент, аспирант, доцент (1964–76) болды. 1976 жылдан кафедра меңгерушісі. 1978 жылы ***«Основы теории проектирования гидропневмоударных устройств с объемным гидравлическим приводом»*** деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми еңбектері *соққы әсерлі машиналар* теориясын дамытуға арналған. Ешуткин 260 ғылыми-зерттеу жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның авторы, 100-ден аса өнертабысы бар. *Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлық* лауреаты (1986).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

Ешуткин Дмитрий Никитович(қолжетпейтін сілтеме)
**Гүмүшхане** ( түр. *Gümüşhane*) немесе **Аргируполис** – Түркиядағы Гүмүшхане илінің басты қаласы. .

Tрабзон қаласының оңтүстігінен 115 км қашықтықта Понт Альпінің оңтүстік баурайында орналасқан. Халық саны 30 мың адам (2000 жылғы халық санағының нәтижесі). Түрік және грек атауларындағы сөздің түбірі бір – күміс мағынасын береді. Түрік тіліндегі атау «күміс үй», грек тіліндегі қала атауы «күміс қала» ұғымын береді. 

Византия дәуірінде қала Тея (грек тілінде Θεια) аталып, Халдия епархиясының құзырында болды. XVI ғасырда Византия Дизаних (грек тілінде Τζανιχα) бекінісінің маңында күміс кен орны табылғаннан кейін қала қарқынды түрде өркендей бастайды. 

1546 жылы қалада шақа сарайы салынады. 1644 жылы күміс өндіру 7 мың кг-ге дейін жетеді.

Қала халқының басым көпшілігін гректер құраған. Орыс-түрік соғысы кезінде қала екі рет орыстардың қоластына өткен. 

1846 жылы қаланың атауы Гүмүшхане болып ресми түрде қабылданады. 

1914 жылы қалада 3 мың ғана адам өмір сүріп, тұрғындарының жартысын гректер құраған. 

1923 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың грек тұрғындары Грекияға қоныс аударуға мәжбүр болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Фашизмнің экономикалық саясаты** — фашистік мемлекеттердегі экономиканы ұйымдастырудың ерекше практикасы. Мемлекет пен құқықтың, экономикалық ілімдердің және халықтық шаруашылықтың аясында саяси экономия және сәйкес елдердегі экономикалық саясатта жүзеге асырылған экономикалық доктриналарға байланысты зерттеледі.

Тарихшылар мен ғалымдар арасында экономикалық саясаттың фашистік түрінің болу-болмауы туралы таластар бар. Бір ғалымдардың айтуынша фашистік елдерді басқа идеологияны ұстанатын елдерден ерекшелендіретін экономикалық жүйесі болған дейді[1]. Басқалары болса фашистік елдердің экономикалырының ұқсастықтары бар болғанымен, фашистік экономикалық ұйымдастырудың біркелкі формасы жоқ екенін айтады[2]. Кейбіреулер фашизм басқа идеологиялардан келісілген экономикалық идеологияның жоқтығымен және салмақты экономиалық ойдың жоқтығымен ерекшеленеді деп санайды[3].

Анықтамасы
----------

Сипаттамасы
-----------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бейкер
2. ↑  Пейн, Пэкстон, Стернхелл және т.б.
3. ↑  *Daniel Woodley*, Fascism and Political Theory, Routlede, 2010, ISBN 978-0-415-47354-5, 161 б.

Тағы қараңыз
------------

* Экономика
* Экономикалық саясат
**Макс Рейман** (нем. *Max Reimann*; 31.10.1898 жылы туған, Эльвинг, қазіргі Эльблонг - 18.01.1977, Дюссельдорф)— герман және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Өмірбаяны
---------

1913 жылы Әлеуметтік жұмысшы жастар одағына, 1916 жылы «*Спартак одағына*» кірді. Құрылған күннен бастап Германия Компартиясының (ГКП) мүшесі. Германияда 1918 жылғы Ноябрь революциясына белсене қатысты. *Капп бүлігін* (1920) басуға қатысты. 1928 - 1932 жылы Хамм қаласындағы партия ұйымының секретары. 1932 жылы Рур облысының Революция кәсіподақ оппозициясының секретары болып сайланды. Германияда фашистік диктатура орнағаннан кейін (1933) Рур, Рейн, Саар облысында астыртын жұмыс жүргізді. 1939 жылы гестапо Дортмунд түрмесіне қамады. 1942 жылы Заксенхаузен, ал 1944 жылы (қараша айында) Фалькензе тұтқын лагеріне ауыстырылды. Босатылғаннан кейін Қарсыласу қозғалысына қатысты. Фалькензеде астыртын ұйым комитетін басқарды. Бұл комитет 1945 СС күзетін қарусыздандырып, тұтқын лагерін Совет Армиясының бөлімдеріне берді. 1945-1948 жылы Рейман алғашқыда ГКП-нің Рур облысындағы партия ұйымының бірінші секретары, кейін ГКП-нің Солтүстік Рейн-Вестфаомя партия ұймының жетекшісі болды. 1948-1954 жылы ГКП басқармасының төрағасы, 1954-1956 жылы ГКП басқармасының бірінші секретары. 1956-1971 жж. ГКП ОК-ның бірінші секретары. 1949-1953 жж бундестаг депутаты және ондағы компартия фракциясының басшысы. 1971 жылдан ГКП басқармасы Президиуымның мүшесі. 1968 жылы Октябрь Революциясы орденімен марапатталған. Рейман Макс КОКП 19,20,21,22,23 - съездеріне, Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (Мәскеу, 1957, 1960, 1969) ГКП делегацияларын басқарып барды.

Марапаттары
-----------

1968 жылы Октябрь Революциясы орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976. 9 том. 457 бет.
**Қабыршақты амебалар**дың құрылысы кәдімгі амебалардың құрылысына өте ұқсас, негізгі айырмашылығы олардың денесі бір камералы қабыршақпен немесе сауытпен қапталынған. Қабыршақтары органикалық заттан не қоймалжың заттан құралған, бұған майда қиыршық құм, тағы басқа бөгде заттар жабысып тұрақты формасын жасайды (қапшықтәрізді, табақшатәрізді т. б. пішінді). Қабыршақтың устье деп аталатын арнайы тесігі болады, псевдоподиялардың шығуына арналған. Псевдоподиялары арқылы қозғалады және қоректік заттарын жинап алады. Жыныссыз жолмен көбейеді. Пайда болған екі жасушаның біреуі устье арқылы сыртқа шығып жаңадан қабыршақ түзейді.

Қабыршақты амебаларға: арцелла - Агсеllа, диффлюгия - Difflugia туыстарының өкілдері жатады. Бұлар тұщы суларда (судың түбіндегі шөгінділердің бетіне қоныстанады), батпақтарда, ылғалды мүктерде жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Мурена** (лат. *Muraena*) – түнде белсенді тіршілік ететін жыланбалық тұқымдасы. 

  

Оның жер шарында 2000-ға жуық түрі бар.Дене тұрқы түріне байланысты. Мысалы, мурена- бантиктің ұзындығы 25 см болса, алып муренаның ұзындығы 4 метрге, ал салмағы 50 келіге дейін жетеді.Көп қыртысты терісі қалың, ашық түсті, қабыршағы болмайды.Көбінің кеудесінде жүзбеқанаттары жоқ.Аузы үлкен, үнемі ашық жүреді. Жақ сүйегінде үлкен, өткір тістері орналасқан. Жемтігін шап беріп ұстап алуға бейім.Көздері түймедей, өте кішкентай. Нашар көретіндіктен жемтігін айыра алмайды.Басының екі жағында кішкене желбезектері орналасқан.Олар әдетте таяз суларда тіршілік еткенді ұнатады. Рифтерді және жартастарды мекендеп, сызаттарға жасырынады.Арқасында басыннан батап құйрық жағына дейін созылған қанаты орналасқан. Бүйір қанаттары болмағандықтан жылан тәрізді көрінеді. Басқа кішкентай жыртқыш балықтарға қарағанда муренаның тістеген жері қатты ауыртады. Уы терісінің астындағы бездерден бөлініп шығады.Муренаны кейде тағамға қосады, бірақ еті улы болғандықтан әлсіздік тудыруы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sepkoski, Jack (2002). "A compendium of fossil marine animal genera". *Bulletins of American Paleontology* **364**: 560.. Retrieved 2008-01-08.
2. ↑  1100 қызықты деректер, Улы жәндіктер, 15-ші бет
**Республикалық кітап мұражайы** – мәдени мекеме. Онда Қазақстанның ғылымы мен мәдени жетістіктерін насихаттайтын, кітап және полиграфия мәдениетінің үлгілері, жазбаша ескерткіштерінің қоры сақталады. 1978 ж. ашылған. 

Мұражайдың 6 залында республикадағы кітап шығару ісі мен осы заманғы баспа жұмысының қалыптасу және даму тарихы қамтылған. Мұражай экспонаттарының ішінде ғұлама ғалымдар Әбу Наср әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Х.Дулатидың, Қ.Жалайыридың, М.Қашқаридың сирек кездесетін еңбектерінің фото-көшірмелері ретімен орналастырылған. Сондай-ақ 17–19 ғ-ларда жарық көрген кітаптар арасында Ш.Ш.Уәлихановтың, Абайдың қайтыс болғаннан кейінгі жарық көрген басылымдары, тұңғыш жарық көрген әліппеден бастап, осы заманғы ғалымдар мен ақын-жазушылардың көп томдық шығармаларына дейін қойылған. Мұражайдың екі залы Қазақстандағы полиграфия және кітап басып шығару ісінің тарихына арналған. Мұражайдың тағы бір ерекшелігі ғыл.-көмекші тех. құрал арқылы карта, схема, панорамаларды, диаграммаларды түрлі түсті жарықпен бейнелеп көрсетеді. Мұражай қорында 35 мың, оның ішінде сирек кездесетін 5 мың экспонат бар, олардың негізгі бөлігі кітаптардан, фотосуреттерден, көркем және ғыл. мәні бар материалдардан тұрады. «Дүние жүзінің мұражайлары» атты анықтама көрсеткіштің каталогына енгізілген.

Дереккөздер
-----------
Алтай қызғалдағы
**Алтай қызғалдағы** (лат. *Tulipa altaica*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысының биологиялық түрі.

Таралуы
-------

Алтайда, Қытайдың солтүстік-батысында кең таралған. Шоқырлардың тасты беткейлері мен далалы жерлерінде өседі. 

Қазақстанда Зайсан, Алтай, Тарбағайдың флористикалық аудандарында кездеседі.

Сипаттамасы
-----------

Биіктігі 10-35 см ,пиязшығы жұмыртқа тәрізді,жуандығы 1-2 см,қоңыр,ішкі жағы түкті жұқа қабықты.

Сабағының жоғарғы жағы түкті,жапырақ саны - 3-4,әдетте қайырылған,алшақ орналасқан,жалаңаш немесе шамалы түкті,кірпікшелі,гүлден аспайды,төменгі жапырағы таспа тәрізді немесе сопақша,ені 1-4 см.

Гүлі біреу;гүл серігі сарғыш немесе сары, ұзындығы 2,5-5 см,үшкір,жасыл,қызғылт немесе күлгін,сопақша, ішкілері кері сопақша;аталықтары гүл серігінен 2-2,5 есе қысқа,жіптері жалаңаш,сары,тозаңдықтары сары,жіптерінен 1,5-2 ұзын,түйіні аталықтан шамалы қысқа,аналық ауызы орнықты дерлік ,қорапшасының ені 1,5-2 ұзындығы 2-4 см.

Сәуір - мамыр айларында гүлдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан қызғалдақтары" Алматыкітап баспасы - 2010
Кіші Ресейлік Коллегия- Ресейде 1722 жылы Украин гетманы мен бас старшина қызметін бақылау үшін құрылған орталық мекеме. Ол Украинаға орналасқан орыс полктерінің , офицерінен және прокурордан құралды. Азаматтық істер жөнінде Сенатқа, әскери істер жөнінде Украинадағы орыс әскерлерінің бас қолбасшысы князь М.М. Голицынге бағынды. Глхово қаласында орналасты. Орыс-түрік патша үкіметі украина старшинасының көмегі болады деген ниетпен кіші Ресейлік коллегияны жойып, орыс чиновниктерінің бақылауында гетман өкіметін уақытша қалпына келтірді. Екатирена 2 1764 жылы гетмандық өкіметті жойып, П.А. Румянцев басқарған қіші Ресейлік коллегияны қалпына келтірді. Он сегізінші ғасырдың 60-80 жылдары Украина автономиясы түпкілікті жойылып, оған Ресей империясындағы тәртіптер орнатылуына байланысты 1786 жылы кіші Ресейлік коллегия жойылды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Азат Әйел**— тәуелсіз саяси газет. Құрылтайшысы — Қазақстанның азаматтық "Азат" қозғалысы. 

Қазақстан Компартиясы ОК-нің жанындағы әйелдер бөлімі 1925 ж. 8 наурызда шығарған. Онда А. Оразбайқызының, Н. Арыққызының, Ш. Иманбайқызының мақалалары мен өлеңдері басылды. Қазақ әйелдеріне арналған осы түңғыш, бір күндік газеттің жарық көруі үлкен тарихи оқиға болды. 1925 ж. 5 мамыр күні осы басылымның негізінде "Теңдік" газеті шығарыла бастады. 

1990 жылы қазаннан 1993 жылы қыркүйекке дейін айына екі рет шығып тұрған. Қазақша — 56, орысша 7 саны жарық көрді. Қазақстанның егемен ел болуы,орыс отаршылдығының зардабын жою, тәуелсіз демократиялық мемлекет құру мәселелерін көтерді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
Үлкен Балшықшы.
 *Tringa nebularia*
**Үлкен Балшықшы** немесе Ізетші (лат. *Tringa nebularia*) — қанаты қошқыл шұбарлы ең үлкен (200 г шамасында) балшықшы құс.

Сипаттамасы
-----------

Бауыры — ақ, бөтегесі мен бүйірлері — тамшы тәрізді теңбілді ақ, алқымы — ұсақ секпілі бар ақ түсті. Қанатының алымы 62 сантиметрге дейін жетеді. Арқасының артқы бөлігі мен құйрық үсті ұшқан кезде «сигара» сияқты болып көрінетін ақ реңді болып келеді. Құйрығының ұшында көлденең сызылған ұсақ жіңішке сызықтары бар. Тұмсығы - ұзын, аздап жоғары қарай қайқақ. Қошқыл зәйтүн түстес сирағы — ұзын. Дауысы - қатты, «тлюи-тлюи» деп әуезді сайрайды.

Ұялауы
------

Құрғақ мүктердің арасына ұя салады. Ұяда 4 жұмыртқа болады, оны ата-енесі бірлесіп басады. Өте сақ құс.

Мекені
------

Еуразияның орманды зонасына мекендеп, шағын суқоймалары бар мүкті батпаққа орнығады. Қазақстанда көктемгі (ақпан-мамыр) және күзгі (тамыз - қазан) кездерде ұшып өтіп бара жатқанда кездеседі. Аздаған ұшып жүрген дарақтардың жазда да кездесуі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
2. ↑  iucnredlist.org
**Азап шегуші** (martyr) — діни сенімді ауыстырудың орнына ерікті түрде өлімді таңдайтын адам. .

Азап шегіп өлуге дайын болу ежелгі иудаизмнің, әсіресе, Маккавей дәуірінің жақтаушыларының ұжымдық идеалы болды; бұл идеалдың маңыздылығы қазіргі кезге дейін сақталған. Католицизм азап шегушілердің қайғы-қасіретін олардың дінге берілгендігін сынау ретінде қарастырады. Көптеген ерте христиандық әулиелер рим императорлары қудалағаннан кейін осындай азап шегуге барған. Азап шегушілердің әулиелер қатарына қосылуы үшін керемет әрекет жасаудың қажеті болмады. 

Исламда діншілдердің екі тобы азап шегушілер бола алады: Джихад кезінде өлтірілген және әділетсіз өлтірілген адамдар. Буддизмде Ботхисаттва азап шегуші ретінде қарастырылады, өйткені басқалардың қайғы-қасіретін жеңілдету үшін олар көңіл көтеруден ерікті түрде бас тартады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Функцияның параметрлік көрсетілуі** - бірнеше айнымалылар арасындағы функционалдық тәуелділікті көмекші айнымалылар - параметрлер - арқылы көрсететін өрнек. Мысалы, Ғ(х,у)=0 теңдеуі жазықтықта қисықты анықтасын. Егер t шамасы осы қисықтың (х,у) нүктесінің орнын көрсететін болса, онда осы шаманы параметр деп алып, ал х пен у-ті осы параметрдің функциялары деп алсақ, қисықтың параметрлік теңдеуі мына түрде жазылады: x=ᵠ(t), y=ψ(t). Осы функциялар х пен у арасындағы берілген функционалдық тәуелділіктің параметрлік көрсетілуі болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Функционалды тіл білімі** — тілдің қарым-қатынас құралы ретіндегі қызметін сипаттайтын бағыттар мен көзқарастардың жиынтығы. Қарым-қатынас құралы ретінде тілдің қызметіне басты назар аударатын құрылымдық лингвистиканың бір тармағын құрайтын бағыттар мен мектептер. Функционалды тіл білімінің негізін қалағандар — И.А. Бодуэн де Куртене, Ф. де Соссюр, О.Есперсен. Функционалды тіл білімінің негізгі принципі — тілді сөйлеу құралдарының белгілі мақсат көздеген жүйесі деп тану. Ойлаудың бейнесі, көрінісі болып табылатын тілдің негізгі мәні, қызметі қарым-қатынас құралы болуы десек, тілдік бірліктердің жеке грамматикалық ерекшеліктерін зерттеумен бірге, оның сөйлеудегі қызметін айқындаудың мәні зор. Ойды жеткізудің негізгі құралы тіл болғандықтан, тіл мен ойлаудың арасындағы іргелі байланысты анықтауда Әл-Фараби көшелі теориялық ілім жасаған. Сөйлеудің мәнін ашу барысында әл-Фараби логикалық категорияларға сүйенеді әрі логика мен тілді бір-бірімен сабақтастыра отырып зерделеп, тұжырым жасайды. Қазіргі таңда функционалды тіл білімі зерттеудің әр түрлі аспектілері мен бағыттары пайда болып, даму үстінде: функционалды грамматиканың жалпы теориялық мәселелері (В.Г. Адмони, А.В. Бондарко, В.Г. Гак, Н.Ю. Шведова, т.б.); функционалды-синтаксистік концепция (Г.А. Золотова, Д.Н. Шмелев, Н.А. Слюсарева); функционалдық аспектология (Ю.С. Маслова, А.В. Бондарко, Т.В. Булыгина, т.б.); өріс теориясы арқылы зерттеу (М.М.Гухман), т.б. Функционалды тіл білімі қазақ тіл білімінде енді ғана қолға алына бастаған сала. Функционалды тіл білімі тіл табиғатын кешенді сипатта зерделеумен, адамдардың қарым-қатынасында белгілі бір хабарды жеткізуде қолданылатын лексикалық, грамматикалық бірліктердің қызмет жүйесінің өзара қарым-қатынасындағы заңдылықтарды айқындаумен анықталады. Ол әр түрлі тілдік деңгейге жататын бірліктерді ортақ семантикалық қызмет атқаруына байланысты жүйелі бір құбылыс ретінде қарастырады. Функционалды тіл білімінің басты ерекшелігі — тілдік құралдар қызметі жүйесінің сөйлеу барысында мағына мен мәнді берудегі ортақ заңдылықтарын айқындау, яғни грамматикалық бірліктердің, лексикалық жүйе мен контекстің арасындағы ортақ заңдылықтар сөйлеуге қатысты анықталып, талданады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Алтай сапары** — Таулы Алтай өлкесін мекен етуші қандастарымыз жайындағы телехабар. .

Қосағаш өңірін ежелден мекендейтін бауырларымыз бен алтайлықтар өмірінің дәстүрі мен салты, тұрмысы мен тіршілігі, арманы мен аңсары туралы 6 сериялы телехабар 1990 жылы басында эфирден өтті. Атамекеннен жырақтағы қандастар арасында колөнер мен қазақи қалыптың әдемі үрдісі сақталса да, жастар арасындағы заман ағымына бейімделу үрдісінің тым ұшкырлығы байқалды.

Табиғаты ғажайып атамекеннін көркіне көз тоймайды. Осының бәрі де кадрлардың өң бойынан көрініс тапқан. Редакторы — Қ. Тұрсынов, режиссеры — А. Алипов.

Дерекөздер
----------


1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Алтай таутобылғысы** немесе **Алтай сибиркасы** (лат. *Sіbіracеa altaіensіs*) – раушангүлділер тұқымдасы, таутобылғы туысына жататын бұта. Алтай эндемигі. аз ғана топтармен өзен аңғарларының ашық алқаптарында, таудың ортаңғы белдеуінде өседі. Алтайдың Үбі, Нарын, Иванов қырқаларындағы шалғындық беткейлерде, орман шеттері мен алаңдарында сирек немесе жеке түп болып өседі. 

Биіктігі 1 м-дей, жуан бұтақтарының қызғылт қоңыр қабығы бар. Сағақсыз жапырақтары түксіз келеді, 5 – 8 см болады. Бұтақтары барынша жуан, қызғылт-қоңыр қабықты.

Гүлдері дара жынысты. Тостағанша мен желектерінің саны бестен. Тостағанша диаметрі 0,5 см. Маусым-шілдеде гүлдеп, шілде-тамызда жеміс береді. Жемісі қынап түсті. 

Алтай таутобылғысы – сәндік өсімдік. Алтай ботаника бағында өсіріледі, таралу аймағы сиреп бара жатқандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Алтай сибиркасының жапырақтары кейде шайдың орнына пайдаланылады. Ал халық медицинасында безгек, бауыр ауруларын (гепатит), жүрек ауруларын емдеуде қолданады. 


1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Бенин-пресс агенттігі** – (АБП) (Agente Benin-Presse АВР) Үкіметтік ақпарат агенттігі. 1973 жылы негізі қаланды. Котонда ораналасқан. 1961 жылы құрылган АБП Дагомей ақпарат агенттігі негізінде ашылды .

"Эузу" газетіне, радио және теледидарына саяси, экон. және спорттық ақпараттар (фотоақпараттан баска) береді, сонымен қатар "Бенин-Пресс энформасьон" апталық бюллетенін шығарады. АФП пен ИТАР-ТАСС, ТАНЮГ және АДН агенттіктерінің шетелдік ақпараттарын пайдаланады. Агенттік штатында: Бас директор, Котонда 9 тілшісі және шет аймақтардағы бөлімшелерінде 5 тілшісі, сонымен қатар техникалық және қызмет көрсетуші тобы бар. Шетелдерде меншікті тілшілері жоқ. Координациялық комитеттің Пулына еңбеген ақпарат агенттіктеріне мүше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Бормойнақ**, *Бөрімойнақ*, Бөріойнақ – Арал теңізінің шығысында, Арал қарақұмының оңтүстігіндегі төрткілді қырат.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жалағаш ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 217 м, солтүстіктен оңтүстікке қарай 37 км-ге созылған, енді жері 15 км. Қыраттың үстіртті беті тегіс, шеткі беткейлері жарқабақты, сай-жыралармен тілімденген.

Геологиялық құрылымы, өсімдігі
------------------------------

Жоғары бор кезеңінің құмынан, алевролиттен, кварцит пен саздан түзілген. Топырағы сортаңдау, сұр. Жусанды-сортаңды шөптер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Алтайит**  (1830 ж. алғаш Алтайда табылуына байланысты аталған) – теллурид тобындағы минерал. Хим. формуласы: PbTe. Кристалдары сирек кездеседі, негізінен, майда түйіршікті агрегаттар түзейді. Түсі ақ, сарғылт реңді. Қатт. 3 – 3,5, менш. салм. 8,1 – 8,2 г/см3. Гидротермальдық кендерде пайда болады. Алтайдың Тишин, Риддер-Сокол, Заводин полиметалл кендерінде, көбінесе галенит минералы ішінде басқа теллуридтермен бірге микроқосынды түрінде кездеседі. Солт. Қазақстан алтын кен орындарындағы (Жаңатөбе, Майқайың, Степняк, т.б.) көптеген минералдарда микроқосынды түрінде таралған. А. – Қазақстанда алғаш табылған сирек кездесетін минералдардың бірі.
Омарханұлы Керімбай (1936 жыл-? жыл)

Өмірбаян
--------

1936 жылы 1 мамыр айында Төреарық ауылында дүниеге келген. Шымкент қаласындағы Қ.Сатпаев атындағы мектепті бітірген. 1954 жылы Совет Армиясының қатарына алынып, Ленинградта үш жыл 1958 жылы Қарағандыда бір жарым жыл шахтада істеген.Шымкент қаласындағы Қазақ химия-технология институтын 1968 жылы бітірген. 1968-1976 жылдары Бөген ауданында П.М.К. инженерқызметін атқарған.1976-1981 жылдары Шымкент қаласындағы рембыттехникада директордың орынбасары, бас инженер қызметін атқарған.1981-1998 жылдары Шымкент қаласындағы бухгалтерлер дайындайтын училищнің директоры қызметін атқарған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Төрелер шежіресі
Джеймс Мэдисон Униерситеті Компьютер лабороториясы, 2003
Уикимедия серверлері
RAM (رام : وحدة الذاكرة العشوائية)
**Есептеу техникасы** (Ағылшын тілі: **Computing**) бағдарламалық жасақтама және компьютерлік құралдарды пайдалану.

Анықтамалары
------------

Компьютер
---------

Компьютер қолданушысы
---------------------

Компьютерлік бағдарламалау
--------------------------

Компьютер ғылымы
----------------

*Толық мақаласы: Компьютер ғылымы*

Есептеу техникасы тарихы
------------------------

Компьютерлік желі
-----------------

*Толық мақалалары: Компьютер желі және Компьютерлік желі*

Интернет
--------

*Толық мақаласы: Интернет*

Бағдарламалық жасақтама нарығы
------------------------------

Тағы қараңыз
------------

* ACM

Үлгі:Технология
**ФЗО** (*орыс.* Школа фабрично-заводского обучения, школа ФЗО) — фабрика-зауыт оқуы мектебі, КСРО-дағы кәсіптік-техникалық оқытудың төменгі (негізгі) түрі. ФЗО мектептері ФЗУ мектептері негізінде құрылған. 1940-1963 жылдар аралығында жұмыс істеді.

ФЗО мектептері КСРО мемлекеттік еңбек ресурстары жүйесінде өндірістік кәсіпорындар мен құрылыстар базасында әрекет етті. Құрылыс, көмір, тау-кен, металлургия, мұнай және басқа да өндіріс салалары үшін жалпы кәсіптік жұмысшылар дайындады. Оқу мерзімі 6 ай.

Мектепке кез келген жалпы білім дайындығымен (1955 жылдан бастап бастауыш және одан жоғары біліммен) ауыл және қаланың 16-18 жастағы жастары қабылданды. Жер асты, тау-кен цехтары, құрылыстағы жұмыстар үшін мамандар дайындауға тек 18 жастан бастап қабылданды. Шәкірттер толық мемлекет тарапынан қамтамасыз етілді. 1940-1953 жылдары ФЗО-ға оқуға бару үшін мобилиизациялық жолмен арнайы шақыру бойынша жіберілді.

1949 жылы ФЗО мектептері жанынан көмір және тау-кен өндірісі үшін 6 және 10 айлық оқу мерзімімен тау-кен өндірісі мектебі болып қайта құрылды. 1955 жылы ФЗО мектептері жанынан құрылыс үшін 10 айлық оқу мерзімімен құрылыс мектептері, ал 1957 жыылдан бастап 2 жылдық құрылыс училищесі болып қайта құрылды.

1959-1963 жылдар аралығында барлық ФЗО мектептері, тау-кен өндірісі және құрылыс мектептері, КСРО мемлекеттік еңбек резервтері жүйесінің барлық кәсіптік-техникалық оқу орындары - әр түрлі оқу мерзімдерімен кәсіптік-техникалық училище болып қайта құрылды.

ФЗО мектептері өмір сүрген уағында 6 млн жұмысшы дайындап шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
Үлкен Кеңес энциклопедиясы - БСЭ. Народное образование в КСРО. 1917−1967, под ред. М. А. Прокофьева [и др.], М. 1967.
Координаттар: 48°13′14″ с. е. 16°21′05″ ш. б.﻿ / ﻿48.22056° с. е. 16.35139° ш. б.﻿ / 48.22056; 16.35139 (G) (O) (Я)

**Вена медициналық университет** (нем. *Medizinische Universität Wien*, **MUW**) — Венадағы медициналық университет,. Қазіргі уақытта Австрияның ең үлкен ғылыми-зерттеу институттарының бірі.Неміс тілінде сөйлейтін елдердің арасында да ең ұлкен университет (шамамен 8000 ға жуық студен пен 1200 ге жуық оқытушы бар).

1365 жылы Венаның медициналық факультеті ретінде қаланған.2004 жылдан бері жеке медициналық университет.

1902 жылдан 1938 жылға дейін бұл факультетте Зигмунд Фрейд жұмыс істеген.

Тағы қараңыз
------------

* Вена медициналық - хирургиялық академиясы
**Уәлиев Қадырбек** (20.6.1938 ж.т.
Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Қызыл
Октябрь ұжымшары) - әдебиет зерттеуші. Туған ауылында тракторшы, слесарь болып жұмыс істеген. ҚазҮУ-ды бітірген (1965).
1965 - 67 ж. Қазақ теледидарында, 1967 - 80 ж. "Қазақ әдебиеті"
газетінде, 1980 - 84 ж. "Өнер"
баспасында еңбек еткен. 1984 жылдан Мәдениет мин-гі театр бөлімі
мен репертуарлық-редакциялық
коллегиясында қызмет атқарған.
"Сахна менің өмірім", "Көгілдір
шымылдық түрілген", "Тұғыры биік
тұлға" атты кітаптарының авторы.
Д.Мамин-Сибиряктің "Акбоз ат",
А.Серафимовичтің "Орман тынысы", "Үш дос", А.Кононовтың "Көпір
үстінде", С.Алексеевтің "Суық
торғай", А.Толстойдың "Эмигранттар", Ж.Коктоның" Адамдауысының
жаңғырығы", В.Гавельдің "Жат Тілділер", М.Еапаровтың "Тұзды шөл",
А.Стравицкийдің "Қасіретті жекпе-жек" кітаптарын қазақ тіліне
аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Әскен Нәбиев** - 1923 жылы 13 желтоқсанда Ақмола облысы, Алексеев ауданында туған. 1941 жылы орта мектепті бітіріп, сол жылдың желтоқсанында майданға аттанды. 62-ші армия құрамында Сталинград үшін ұрыстарға қатысқан. Ауыр жарақаттанған.

Еңбек жолы
----------

Әскерден қайтқаннан кейін мектепте мұғалім, Макинск аудандық партия комитетінде нұсқаушы болып істейді. 1947 жылы журналистік қызметке ауысады.
Облыстық және өлкелік газет редакцияларында әдеби қызметкер, меншікті тілші және бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағының Целиноград облыстық бөлімшесінің әдеби кеңесшісі қызметін атқарған.
1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.

Шығармалары
-----------

Мұрагер. Әңгімелер. А. ҚМКӘБ, 1959; Очерктер. А. ҚМКӘБ, 1962; Гүлза. Повесть. А.ҚМКӘБ, 1965; Шолпан. Повесть. А. «Жазушы», 1977; Бел-белестер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Аса жоғары айқындықтағы телевизия** - мұнда телебейнелер киноның экранындағыдай анық та айқын көрсетіледі. .Телевизияның бейнелерді көрсетуде кинодан айырмасы - онда келіп түскен бейнелеу белгілері жол-жолмен орналасады, реттеледі, ал кинода бейне бірден жайылып, (бірден көрінеді. Сондықтан телеэкранда әрдайым бір қозғалыс-діріл көрініп-білініп отырады. Енді телетехниканың жаңа ұрпағының жәрдемімен телеэкрандағы бейне де кинодағыдай көрінеді. Ондай хабарларды құрастырып, монтаждау мақсатында сандық телевизия (қазіргі аналогтық-ұқсастық телевизия орнына) тәсілдері қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Қабылов атындағы көше (Алматы)** Көшеге Кеңес Одағының Батыры Төлен Қабыловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.10.1975 №398 шешімі) берілген. Қабылов Төлен (1917-1945) Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келген. Қырым, Украина, Белоруссия, Литва шайқастарына қатысқан, Кенигсберг түбіндегі шайқаста ерекше ерлік көрсеткен. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бестужев көшесінен басталып, шығысқа қарай Кіші станица аумағында созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Арычная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Уәлиханов Мақы (шын аты - Әбділмақыжан) Шынғысұлы (1845, Көкшетау округі, Сырымбет тауының етегіндегі Айғаным қоныс, - 22.2. 1916, сонда) - қазақтың шыққан тұңғыш суретші - маман. У. жеті жасында сүзекпен ауырып есту және сөйлеу қабілетінен айырылады; он жасар кезінде әкесі Шыңғыс Санкт - Петербург қ-ндағы императорлық тәрбие үйіне орналастырып, кемістігі бар балалар оқитын учщеге түсіреді. Бұл оқу орны балаларды әр түрлі өнерге: сурет салу, сызу, каллиграфия, литография, гравюра жасау, кітап шығару, ағаг жону (столярлық), темір жонуға үйретеді. У. тоғыз жыл оқып, сурет салу, жазу - сызу мамандығын алады. Ағасы Шоқан Уәлиханов оған көп тәрбие береді; 1860 - 1861ж. Санкт - Петербург қ-ндаболғанда інісін үлкен өнер иелерімен таныстырады, суретшілік қабілетін ұштай түсуге көмектеседі. У. 1864 - 1866 ж. Санкт - Петербург қ-ндағы губерния басқармасында, елге оралған соң (1866 - 1886) Батыс Сібір генерал губернаторы кеңсесінде қызмет етеді. Ресми Қызметтермен қатар, сурет салумен, әсіресе қол өнерімен айналысқан. Ағаштан төсағаш, сындық, астау, саптаяқ, ожау, түрлі заттарға нақышты қап (футляр), т.б. бұйымдар жасайды. Ағаш бұйымдардың бетін әшекейлеп, теметтің, сырмақтың оюларын ояды, сәнді киім-кешектерді пішіп, кесте-өрнектерін салады, зергерлікпен де айналасыда, күнбе-кунгі пайдаланып жүрген заттардың небір әсем түрлерін жасап шығарады. Оның сызумен, жобасымен салынған үйлері Саумалкөлде, Торанғұлда, Көкшетау мен Қызылжарда күні бүгінге дейін кездеседі.

Дереккөз
--------

Қазақ мәдениеті
Сиырды сүтейту - бұзаулаған сиырдың сауым басталғандағы тәуліктік сүттілігін арттыру кезеңі. Сиырды сүтейту сиырдың ертеңгі сүттілігінің бүгінгіден артуын алдын-ала үстемелеп, яғни нақтылы сауылған сауымынан арттырып, азықтандырудан бастап, желінін сылап-сипап, массаждап, жиі сауумен жалғастыра отырып, қысқа мерзімде жоғары сүт сауымына жеткізуді іске асырады. Үстемелеп азықтандыруды сиыр сүттілігі 2-3 рет қатарынан өзгермегенде барып тоқтатады. Бұл сиырды сүтейту кезеңінің аяқталып, одан әрі сауымның нағыз қызған кезеңінің басталғанын көрсетеді. Демек, сауым басында неғұрлым қысқа мерзімде сиыр сүтейтілсе, соғұрлым сауымның мол сүтті қызған кезеңінің мерзімі ұзартылып, сиырдың сүт өнімділігі өседі. Сиырды сүтейтудің әсіресе жас құнажындардың мол сүттілігін қалыптастыруға ықпалы күшті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Пес, алапес.** Бұл сөз жұқпалы тері ауруының аты —
«*алапес*» қүрамында ғана кездеседі. 

> 
> «*Алапес ерте заманнан белгілі, ол тері ауруларының тобына жатады*» (С. Сұбханбердин, Дәрі-дауа.).
> 
> 
> 

Тілімізде «*алапес*» сөзінің ауыспалы, туынды мағынасы да бар. Оған тоқталмадық. Сөз төркінін іздестіруде оның алғашұқы «*ала*» түбіріне талдау жасауды артық көрдік. Өйткені оның мағынасы әркімге де аян. «*Пес*» сөзінің төркіні — парсы тілі. Оларда «*пис*» тұлғалы сөз, біздің тіліміздегі «*терідегі даұқ*» дегенді ұғындырады. Бұл тілде оның осыдан туындаған екінші мағынасы — есек жем, кышыма (экзема) сияқты ауру түрі. Сөйтіп, «*алапес*» дегеніміз «*ала дақ*» мағынасымен бірдей болып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Сиырдың лейкозы** *(Leucosis bovum, лейкоз крупного рогатого скота)* -қатерлі ісік шалу негізінде жетілмеген қан түзу және лимфоидты торшалардың шамадан тыс көбейіп, әртүрлі ағзаларды жайлап алуы және ісікті ұлпалардың пайда болуымен ерекшеленетін жұқпалы ауру.
Ең алғаш лейкозды неміс патоморфологы Р.Вихров 1845 ж 55 жастағы әйел мәйітін сойып зерттегенде анықтаған. Ол талақтың үлкейгенін және жүрек пен қан тамырларда іріңге ұқсас массаның жиналғанын көрген. Микроскоппен қарағанда масса лейкоциттен тұрған.
Қоздырушысы ¬– *Bovine leucosis oncovirus Retroviridae* туыстастығының *Oncarnoviridae* туыстық тармағына жатады. Құрамында РНҚ бар, көбейгенде
ДНҚ көшірмесі бар провирус түзеді. Провирус иесінің торшасындағы хромосоммен бірігіп, торшаның негізгі қалпын өзгертіп трансформацияға
ұшыратады. Сиыр лейкозының вирусы (СЛВ) онковирустардың С типіне жатады. СЛВ сыртқы ортада төзімсіз. Жоғары температураға сезімтал. Дезинфекциялау үшін күйдіргіш натрий, формальдегид және тағы басқа дезинфектанттар әдеттегі концентрациясында пайдаланылады. СЛВ сиырмен қатар буйвол, қой мен ешкі бейім
Лейкозбен сиыр малының барлық тұқымының қай жастағысы болмасын ауырады. Әйтседе ауру 4-8 жас аралығында жиі байқалады.
Лейкоздың қоздырушысының бастауы- ауырған жануарлар. Ауруға шалдыққан сиыр ауру белгісі біліне бастаған мезеттен бастап вирусты сүт пен уыз арқылы бөліп шығарады. СЛВ табиғи жолмен жұққанда сиырлардың сүті мен уызындағы торшаларда орын тебеді, ал сілекей, танаудан аққан сора, несеп пен шәуеттен вирусты бөліп алу мүмкіндігі дәлелденген жоқ.

<references>

1. ↑  Биология-Экология, "Арыс баспасы", 2007.
**Ратенау Вальтер** (нем. *Walther Rathenau*; 29. 9. 1867, Берлин,—24. 6. 1922, Берлин) — герман өнеркәсіп иесі, саяси қайраткер, публицист. 1915 жылдан Жалпыға бірдей электр компаниясы басқармасының председателі болды. Германияның Версаль бітім шарты (1919) негізінде жүктелген міндеттемелерді орындауын қолдады. 1922 ж. ақпанда сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Генуя конференциясында (1922 ж. сәуір) Кеңестік Ресеймен даулы мәселелерді реттеуге және Германияның халықаралық жағдайын едәуір жақсартуға ат салысып, Рапалло шартына (1922) қол қойды. Құпия ұлтшыл террористік «Консул» ұйымы мүшелерінің қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Арнұр Арыстанұлы Нұрқатов** - «Қазақтелеком» АҚ вице-президенті - бас қаржы директоры
1967 жылы 20 қазанда Көкшетау облысы Рузаев ауданының
Андреевка ауылында туған. Қазақ.
Алматы халық шаруашылығы институтын (1990) «Бухгалтерлік есеп және шаруашылық қызметті талдау»; Алматы
басқару мектебін; Мәскеу бухгалтерлер мен аудиторлар институтын (2004), АССА Халықаралық бизнес академиясын (2009) менеджмент магистрі; РФ Үкіметі жанындағы Қаржы академиясын (2009) іскерлік әкімшіліктік басқару магистрі мамандықтары
бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1990жылдан-«АПТАЙ» Кесепшісі, басесепшісі, коммерциялық директоры. 1995 жылдан - «Халықаралық биржалық
«Баянауыл» сауда үйі» АҚ қаржы директоры. 1996 жылдан - Қостанай аймағы бойынша «Теміржолжабдықтау» ЕМК
бастығы. 1999жылдан-«Кедентранссервис» 
мүлікпен жұмыс департаменті бастығының
халықаралық тасымалдар қызметін ұйымдастыру белімінін
бастығы; «Зергер» ЖШС - Теміржолмен жол жүру 
тарату агенттігінің директоры. 2000 жылдан - АҚ бас қазынашысы - Қаржы департаментінің директоры.
2006 жылдың қарашасынан бері - «Қазақтелеком» АҚ вице-президенті - бас қаржы директоры.
«Қазақтелеком» АҚ «Істі шығармашылықпен атқарғаны үшін»
номинациясында «Жылдың үздік қызметкері» корпоратиюік
марапатымен (2005) марапатталған; ЕҚЫ¥ саммиті кезінди
телекоммуникация қызметтерінің даярлануы қолдауы үшін ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілімн
(2010). Құрметті байланысшы (2010).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Қабылов Төлен** (1917,Алматы обл.Шелек (қазіргі Еңбекшіқазақ)ауд.-10.4.1945,Ресей, Калининград обл.Чкалов қ.)-Кеңес Одағының батыры(19.4.1945). 1942 ж. Қызыл Армия қатарына шақырылып,Қызыл тулы 24-гв. Евпатория атқыштар дивизиясының құрамында Сталинград шайқасына,Дон,Қырым,Украина ,Беларусь, Литваны азат ету ұрыстарына қатысқан. Қызыл Жұлдыз, 3-дірежелі Даңқ орденімен марапатталған. Кенигсберг қ. Түбінде Қ. Басқарған бөлімше жау танкілеріне қарсы шайқасты. Осы ұрыста Қ. Жау танкісімен бірге жарылып, қаза тапқан. Туған ауылындағы мектеп Қ. Есімі мен аталып, батырдың мүсінін орнатты. Калининград өлкетану мұражайында Қ-қа арналған бұрыш бар және қаладағы таңдаулы балықшы траулерінің бірі батырдың есімімен аталады. Калининград төңірегіндегі Чкалов қ-нда Қ-қа ескерткіш орнатылған.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстан". Ұлттық инциклопедиясы 5-том
**Қабыну**  (талаурау). Ағзалар мен ұлпаларда болған зақымға ұлпа-қан тамырларының қорғанысын көрсететін реакциясы. Негізгі белгілері: ісіну, қызу, қызару, ауыру және т. б.

Қабыну деп ағзаның эволюция барысынада толық дамыған, патогенді әсерлерді жоюға және зақымдалған ағзалардың, тіндердің, жасушалардың құрылымдық өзгерістерін қайта қалыптастыруға бағытталған, қан айналымының ерекше бұзылуымен, қан тамырлары өткізгіштігінің асып кетуімен және жасушалардың пролиферациясымен (көбею) сипатталатын жергелікті реакциясын айтады.

1. ↑  Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақстан, 1991. ISBN 5-615-00789-3
**Патария** (*итал.Pataria*) – 11 ғ-дың 2-жартысында Солтүстік Италия қалаларында болған халық қозғалысы. Қозғалыс дін иелері мен феодалдарға қарсы бағытталды. Негізгі орталығы Милан болды. Миланда, Брешиде, Пармда, Пьянченцте көтерілісшілердің феодалдарға, дін басшыларына қарсы қарулы қақтығыстары болып өтті. Көтерілісшілерді ұсақ феодалдар - вальвассорлар қолдады. 11 ғ-дың 80 жылдары көтеріліс жеңіліске ұшырады. II 11 ғ. аяғы - 12 ғ. басында Солтүстік Италия қалаларында коммуналардың құрылуына ықпал жасады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 9-ші том.1976
**Әмина Сыздыққызы Жолбосынова** – химия ғылымдарының докторы (1992), професор (1995).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1968 Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітірген.  

1958–60 Петропавл медицина училищесінде оқытушы;  

1960–62Петропавл ауыр машина жасау зауытында инженер-технолог;  

1962–64 Қазақстан ғылым академиясының Химия институтында кіші ғылыми қызметкер;  

1968–70 ҚазМУ-да аға оқытушы;  

1970 жылдан Солтүстік Қазақстан университетінде доцент;  

1995 жылдан професор.

Еңбектері
---------

Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – жоғары молекула қосылыстар саласын зерттеуге арналған.Әмина Сыздыққызы Жолбосынова желатиннің, поливинил спиртінің, казеиннің ауыл шаруашылығында қолданылу мүмкіндіктерін тапты. Жұмысының нәтижелері облыстың шаруашылықтарында өндіріске енгізілген. 100-ден аса ғылыми жарияланымның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қабыршықты қорамаға құю** - құймаларды қабыршықты қорамаларға құю арқылы жасау тәсілі. Басқа тәсілдермен салыстырғанда бұл тәсілмен жасалған құймалардың тығыздығы жоғары, құрылымдары біркелкілі, майда дәнді және механикалық касиеттері жоғары, сонымен қатар шөгуі және ішкі кернеулері аз болып келеді. Жасалған бұймалардың өлшемдерінің дәлділіктері 12...15 квалитетке, беттерінің кедір - бұдырлықтарының тазалықтары 4...6 класқа сәйкес болып келеді. Сол бұл тәсілмен жасалған себепті кейде бұймаларды тазалаудың қажеттігі болмайды. Бұл тәсілдің кемістігі ретінде қорама жасайтын материалдардың және қажетті жабдықтар мен әбзелдердің құндары жоғары екенін айту керек. Сол себепті бұл тәсілді қолдану жаппай өндірісте ғана тиімді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Әмір Оқас** (т. ж. б. — 1447) — Ноғай ордасының ханы.

Өмірбаяны
---------

Ноғай Ордасының басқару тағына Едігенің немересі Нұреденұлы Оқас отырғаннан бастап, астана Сарайшыққа ауысты. 

Әмір Оқас — Ақ Орда ханы  Әбілқайыр дың (1428—1468) замандасы. Ол билеген тұста Ноғай Ордасы Әбілқайыр билеген көшпелі өзбек-қазақ тайпалар бірлестігіне қараған. Сондықтан да Әмір Оқас Әбілқайырдың Дешті Қыпшақ тағын иемденуіне көмектеседі, оның бас кеңесшісі болады. Ол Әбілқайырдың Сырдарияны алуына, 1446 ж. Үзгент қ-сын жаулауға қатысты. 1447 ж. Оқас қайтыс болғаннан соң, отыз ұлды Оқастың балалары Әбілқайырдан бөлініп, Жайық бойындағы өз ордаларын нығайтуға бет бұрады.

Естеліктер
----------

1999 жылы Сарайшықта бой көтерген хандар пантеонында Әмір Оқасқа арналып құлпытас қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Қабыршақты** – Сарысу өзенінің алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Қызылжар кентінің солтүстік-батысында 8 км жердегі көл. Теңіз деңгейінен 354 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,8 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 14 км, ең терең жері 1,3 м, су жиналатын алабы 916 км2. Қабыршықты көліне солтүстіктен Сарыөзен өзені құяды.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жазық, пішіні доғаша келген. Өзен және жауын-шашын суларымен толысады. Суы қарашада қатып, наурызда ериді. Көл жағасында, қамыс, құрақ, сораң өседі. Алабы шабындық пен жайылымға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қабылтау** – Тоқсанбай жотасының солтүстік-шығысындағы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3900 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 10 км-ге созылған, енді жері 5-6 км. Таудың биік шыңдарында мұздықтар сақталған. Беткейлері тіктеу, терең шатқалдары өзен аңғарларымен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Гранит, гранодиорит, әктас және сиениттен түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт және альпілік шалғынның шымды күлгін топырағында қылқанды және жалпақ жапырақты орман өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**"Әмина"** (фильм) - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тілдерінде шыққан деректі фильмі (1988).. 

Фильм Қазақстанның Халық әртісі Әмина Өмірзақова жайында. Туынды авторлары талантты актрисаның өмір жолы туралы және өнер жолындағы талпыныстары мен ізденістері жөнінде сыр шертеді. Фильмге Ә. Өмірзақова "**Абай әндері**", "**Ана туралы аныз**" көркем фильмдерінде ойнаған рөлдерінен үзінділер пайдаланылған. КСРО Халық әртісі **Н.Соцтың** ұстаз және әріптес ретіндегі ой-пікірі ілеспе сөз арқылы берілген. Режисері - 
Т.Ыбыраев, операторы - ауылыФедулов..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**"Беретта М1938" , "Modello 38", "МАВ"** - Тулио Маренгони жүйесі бойынша жасалған итальяндық тапанша-пулемент. 1938 жылы ол итальян әскери қаруының қатарына алынды.

Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде "Беретта М1938" үлгісі мен оның кейінгі нұсқалары Италия мен Германияның, Румынияның әскери қаруының құрамында болды. Соғыс аяқталған соң Аргентина мен Пәкістанға тасымалданды. 

Бұл үлгіні жасап шығару үшін көп қаржы мен уақыт кетті. Сондықтан соғыс кезінде оның жеңілдетілген нұсқасы "Беретта 38/42" үлгісі жарық көрді.

"Беретта 38/42" үлгісін жасағанда алдыңғы нұсқаның барлық кемшілігі есепке алынып, жоғарғы сапалы қаруды жасау үшін мамандар көп еңбек етті.

"Беретта 38/42" үлгісінің ерекшелігі - дүмі қысқа болуымен қатар, жекелей және автоматты түрде ататын екі шүріппесі бар."38/42" үлгісінің сырт көрінісі ғана өзгертілген "Беретта 32А" үлгісі болғандықтан, оны шығаруға кететін шығын мәселесі ұзақ талданды. 

Бұл - қарудың влғашқы үлгісі "Беретта 18" бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдаланылған Виллар Пероса тапанша-пулементіне негізделіп жасалған болатын.

Беретта үлгілері тактикалық - техникалық тұрғыдан барынша жақсы сипатқа ие. Сенімді әрі пайдалану ережесі қарапайым.Жинап - құрастыру тұрғысынан да ыңғайлы, бірақ өндірістік қасиеті төмен. Бұл қару 1950 жылға дейін қолданылды.

38-ші үлгінің ұңғысы ағаштан жасалған, ұзындығы - 800 метр, салмағы 3,3 келі. Алғашқы "М38" автоматында жиналатын пышақ енгізілген. Бірақ кейінгі үлгілер пышақсыз жасалады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер
Омар Тоқаұлы Мұхаммади
----------------------

**Омар Тоқаұлы Мұхаммади**-( 27.8.1905, қазіргі Алматы облысы-14.3.1931, Жаркент қаласы)- прозаик әрі ақын , ұйғыр совет әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі.

Өмір жолы
---------

Кедей отбасында туған. 1920 жылы Алматыдағы татар мектебінде, Ташкенттегі аз ұлттар оқу орнына түсіп оқыды. Осы кезден бастап *М. Горький*, *В. Маяковский*, *А. Тоқай*, *Хамза* т.б әйгілі қаламгерлердің шығармашылығымен танысты, өзі де өлең жазып, алғашқы шығармаларын қабырға газетінде, кейін *"Кәмбәғаллар авази"* ("Кедейлер үні") газетінде жариялады.Омар Тоқаұлы Мұхаммади 1927 жылы Алматыдағы *Зәрват ұйғыр мектебінде*, 1922-1929 жылдары Шелек ауданындағы үлгілі мектепте директор, 1930 жылы Жаркенттегі пед. техникумда оқытушы болып жұмыс істеді. 1927-1930 жылдар аралығында Омар Тоқаұлы Мұхаммадидің *"Лашықтар"* ,*"Ерлік жылдар"* ,атты өлеңдер мен әңгімелер жинақтары жарық көрді. "Күрес жылдарында" романын аяқтай алмады. Ол шығармаларында жаңа дәуір өзгерістерін шабыттана жырлады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы
**Гәкку Бәйішева** – (1971 жыл, Көкшетау облысы, Көкшетау ауданы (қазіргі Зеренді ауданы), Жылымды ауылы) - тележурналист.

ҚазҰУ-ді бітірген (1993). Еңбек жолын Көкшетау облыстық телерадиокомитетінде радио тілшісі қызметінен бастап (1993), облыстық теледидардың редакторы қызметінде күні бүгінге дейін қызмет атқарып келеді. 

Алғашқы хабарлары денсаулық саласына байланысты «Денсаулық», халықтың салт-дәстүрі жайлы «Жеті өнер», әйел-аналарға арналған «Балқадиша», «Сырғалым», туған жерге еңбегі сіңген азаматтар жайлы «Туған жер тұлғалары» хабарларын жүргізген. Сондай-ақ таңертеңгілік тікелей эфирге шығатын «Шұғыла», «Күншуақ» ақпаратты-сазды бағдарламасын жүргізген. 

Кейіннен балаларға арналған «Бір бала», «Тарихыңды таны» және «Айналайын» хабарларының авторы. 

Қазақ теледидарының 50 жылдық мерейтойына арналған фестивальде (Қарағанды) «Алтын аймақ адамдары» номинациясы бойынша жүлдегер атанған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Михаил Иванович Волохов** (5.6.1911 ж.т. қазіргі Алматы қ. – сонда) – тау-кен инженері, техникалық ғылыми доктыры (1973ж.), профессор (1983ж.). Қазақ тау-кен металлургия институтын (1940ж. қазіргі Қазақ ұлттық тех. университеті) бітірген соң Шығыс Қоңырат руднигінде бас инженер, шахта бастығы (1943–1945ж.), Қазақстан Ғылыми Академиясының Кенісі институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1945 жылдан), лаборатория меңгерушісі (1951–1986ж.) болды. 1986 жылдан осы институтта ғылыми кеңесші болып жұмыс істеген. Оның негізгі ғылыми жұмыстары пневмокониоздың инженер профилактикасына арналған.

Шығалмалар
----------

Обеспыление и контроль запыленности воздуха на рудниках, А.-А. 1976.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Пенк** (*Penck*) **Вальтер** (30. 8. 1888 Вена29. 9. 1923, Штутгарт) — неміс геологы, геоморфологы. Неміс геоморфологиялық мектебінің негізін салушылардың бірі.

Берлин және Гейдельберг университетінен білім алды. 1914 жылдан Лейпциг университетінің приват-доценті. 1915—18 ж. Стамбул университетінде профессор.

Анд, Гавай аралдары, Апенин, Сицилия, Кіші Азия, Орт. Еуропа т. б. аймақтардың геоморфологиясын, геологиясын зерттеді. Жер қыртысының вертикалды қозғалысының және денудация процестерінің әрекеттерінен рельеф пішіндерінің қалыптасуы туралы ілімді жетілдірді. Пенк ұсынған рельефті зерттеу тәсілі (морфол, талдау) жер беті рельефінің, экзогендік процестерінің және тектоник. қозғалыстардың өзара байланыстылығын айқындады. Денудация құбылысының және жер беті көтерілу процесінің қарқындылығына қарай рельеф элементтерінде даму, теңелу және төмендеу. жағдайларының болатынын дәлелдеді. Пенк зерттеулері геоморфологияның дамуына үлкен ықпалын тигізді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы ,9 том
**Михаил Давидович Львов** (1917 жыл 4 қаңтар, Насибаш, Башқұртстан - 1988 жыл 25 қаңтар, Мәскеу) - *орыс кеңес жазушысы*. 1950 жылдан КОКП мүшесі.

Шығармашылығы
-------------

1941 жылы *М.Горький атындағы әдебиет институтын* бітірген. Өлеңдері 1935 жылдан бастап жарияланды. Оның тұңғыш кітабы - *«Уақыт» (1940).* Соғыс жылдарында *«Орал ұрыста», «Жолдар» атты екі жинақ шықты. «Ерлік» (1961), «Лирика» (1962), «Бұл жылдары» (1963), «Бізде Ресейде» (1964), «Менің жолдастарым» (1945), «Жиырмасыншы ғасырда жасаймын» (1957), «Теңіз тамшысы» (1962), «Бейбіт адам» (1964), «Достар елі» (1970)* атты публицистикалық азаматтық пафосқа толы кітаптарында Қазан тудырған ұрпақтар өмірінің ерлік шежіресі мен сол кездегі заманның көкей тесті мәселелерін тебірене жыр етті. *Ол С.Сейфуллин, Б.Майлин, Ә.Сәрсенбаев, Х.Ерғалиев,* Жұбан Молдағалиев*, Ғ.Қайырбеков* т.б. шығармаларын орыс тіліне аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том