recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сыздық Жұматайұлы Әбішев** (1936-1998), мемлекет қайраткері. Экономика ғылым кандидаты. Қарағанды қаласының түлегі. Мәскеудегі Кеңес шаруашылығы институтын экономист мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 1957 ж. «Қарағандыкөмір» комбинатының шахтасында слесарь болып бастады. 1963 жылдан Қарағанды қаласындағы сауда орындарында әр түрлі басшылық қызметтерді атқарып, 1977 ж. Жезқазған облыстық атқару комитетінде сауда басқармасының басшысы болып тағайындалды. 1979-1990 ж. Республикалық «Ет және сүт саудасы» кеңсесінің басшысы, ҚазКСР Сауда министрінің 1-ші орынбасары, ҚазКСР Министрлер Кеңесінің жанындағы республикалық шаруашылық есептегі бірлестігінің бас директоры, 1900- 1994 ж. ҚазКСР Сыртқы экономикалық байланыс министрі, ҚР Премьер-Министрінің орынбасары, 1994 жылдан ҚР Министрлер Кабинетінің іс басқарушысы, ҚР-ның Германиядағы бас консулы, ҚР Президентінің іс басқарушысы, ҚР Президенті Әкімшілігінің наградалар бөлімінің меңгерушісі болды. «Құрмет» орденімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дилан Спрейберри** (ағыл. Dylan Sprayberry; туған. 7 шілде 1998) — америкалық кино мен теледидар актері. Әлемге көбінесе "Болат адам" фильміндегі 13 жасар Кларк Кент және "Бөлтірік" сериалындағы Лиам Данбар рөлімен әйгілі.

Мансап
------

Дилан Спрейберри 1998 жылы Техас штатындағы Хьюстон қаласында өмірге келген. 2005 жылы отбасымен бірге Лос-Анджелеске көшіп келеді. 2007 жылдан бастап фильмдермен сериалдарда эпизодтық рөлдерге ие болған. 2013 жылы "Болат адам" фантастикалық фильмінде 13 жасар Кларк Кенттің рөлін ойнайды. Бұл рөл Спрейберриді "Сатурн" жүлдесінің номинация қатарына өткізді. 2014 жылдан бастап Дилан "Бөлтірік" телехикаясында Лиам Данбардың рөлін сомдайды.

Диланда Эллери Спрейберри (Ellery Sprayberry) атты қарындасы. Ол да жас актриса.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дилан Спрейберри Internet Movie Database сайтында.
2. ↑  Дилан Спрейберридің ресми сайты.
Сызбаларды орындау үшін көптеген аспаптар мен жабдықтар керек. Олардың оқушыларға қажеттерін атап өтейік. Сызба қағазы. Сызбаны кез келген қағазға орындауға болмайды. Сызба салынатын қағаз ақ және тығыз болуы керек. Сондықтан сызба салу үшін арайы қағаздар шығарылады. Оларды ватман деп аталады. Қарындаштар. Сызба салуға әдейі жасалған "Чертежник", "Конструктор" деген қарындаштар бар. Оларды графиттеріне қарай қатты, жұмсақ және қаттылығы орташа қарындаштар деп бөледі. Қатты қарандаштар: Т,2Т,3Т, т.т. жұмсақ қарындаштар: М,2М,3М, т.т. ал қаттылығы орташа қарындаштарда ТМ, белгісі болады. Кейбір басқада елдерде қатты қарындашты Н әрпімен, ал жұмсақ қарындашты В әрпімен белгілейді.
**Музыкалық этнография**, **музыкалық фольклор** – халықтың музыкалық мұрасы мен шығармашылығын жинап, зерттейтін ғылым саласы.

Музыкалық этнография қарастыратын мәселелердің ауқымы кең. Музыкалық этнография музыка мәдениетінің тууына себеп болған қоғамдық-әлеуметтік құбылыстарды (наным-сенім, ұғым-түсінік, т.б.) қамтыса, музыкалық фольклор халық музыкалық өнерінің өмірдегі қолданысы мен орнын, ауызекі шығармашылық – авторлық ән-күйлердің табиғатын қарастырады. Демек, бұл атаулардың өзара байланыстылығымен қатар, бір-бірінен айырмасы да бар. Этнография ғылымының танымдық категорияларына сүйене отырып, музыкалық этнография қазақ халқының музыкалық мәдениетін тарихи-археологиялық, ғылыми-методологиялық және музыкалық-теориялық әдіснама негізінде қарастырады. Музыкалық фольклордың тұрмыс-салтқа байланысты ("Жар-жар", "Тойбастар", "Шілдехана", "Сыңсу", "Жоқтау", т.б.), салттан тыс фольклор үлгілерін, өнердің синкреттік сипатын, музыкалық-эпикалық дәстүрді (жыр, толғау, терме, желдірме), халық әндерінің жанрлық-көркемдік сипаттарын, халық аспаптарын (қобыз, домбыра, сыбызғы, даңғара, кепшік, асатаяқ, дабыл) – аэрофон, хордофон, идиофондар, олардың дыбыс шығару ерекшеліктері, көркемдік мүмкіндіктері, атауларының этимологиясы мен [[|семантика|семантикасын]] анықтау, көне музыкалық шығармаларды нота жазуына түсіру, олардың мақамдық (ладтық) құрылымы мен әуендік жүйесін зерттеу музыкалық этнография ғылымының негізгі зерттеу нысаны. Қазақ халқының музыкалық этнографиясы Қазан төңкерісіне дейін зерттеле бастаған. Оған А.Е. Алекторов, А.Э. Бимбоэс, Г.И. Гизлер, Ә.А. Диваев, И.Д. Добровольский, А.И. Левшин, П.С. Паллас, Р.А. Пфенниг, В.В. Радлов, С.Г. Рыбаков, Н.Ф. Савичев, П.Тихов, Ш.Уәлиханов, А.Ф. Эйхгорн, т.б. зерттеушілер елеулі үлес қосты. 20 ғасырдың бас кезінде музыкалық этнография жинауға А.В. Затаевич белсене араласып, "Қазақ халқының 1000 әні" (Мәскеу, 1925, 1963), "Қазақтың 500 ән-күйі" (Алматы, 1931, 2002) атты музыкалық-этнографиялық жинақ шығарды. Бұдан кейін музыкалық этнография зерттеу ісімен А.Жұбанов, Б.Ерзакович, М.Ахметова, А.Темірбекова, Т.Бекхожина, Б.Қарақұлов, Т.Қоңыратбай, А.Құнанбаева, т.б. айналысты. Әр жылдары М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты мен Алматы ұлттық консерваториясының мамандары музыкалық экспедицияларға шығып, қазақ музыкалық фольклорының көркем үлгілерін жинайды. "Қазақтың музыкалық фольклоры", Ерзаковичтің "Қазақтың ғашықтық әндері", Бекхожинаның "Қазақтың 200 әні", Қарақұловтың "Қазына", Б.Оспановтың "Дад дастаны", Б.Бәйбіжанның "Қазақтың жүз қара өлеңі" атты көлемді жинақтары музыкалық этнографияның бүгінгі жетістіктері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Музыкалық этнография. Сб. статей, Л. 1926
3. ↑  Чекановская А. Музыкальная этнография, М. 1983
4. ↑  Қоңыратбай Т. Қазақ халқының музыкалық мәдениеті мен фольклоры, А. 2003
**Деркөл жер асты су көзі** , Батыс Қазақстан облысы Орал қаласының маңындағы Деркөл өзенінің алабы мен Деркөл-Шаған өзендерінің аралығында орналасқан. Сулы қабатының тереңдігі 50 – 100 м, Ақшағылда – 160 – 175 м, температурасы 10 – 12°С, минералдығы 12 – 25,2 г/л. Суының құрамында азот газы басымдау келеді және ионды тұз (хлоридті натрий) бар. Бұл су көзінің минералды суы «Нива», «Мелиоратор», «Аққайың» санаторий-профилакторийлерінде тіректік-қозғалтқыш органдары, жүрек-тамыр жүйесі, сыртқы жүйке жүйесі, тері және гинекол. т.б. аурулары бар науқастарды емдеу үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
Хондроитин сульфаты
**Мукополисахаридтер** (лат. *mucus* — «кілегей») немесе **Гликозаминогликандар** — гетерополисахаридтер класына жататын үлкен молекулалы табиғи қосылыстар. 

Мукополисахаридтер сополимерлер, екі не бірнеше моносахаридтерден тұрады. Мукополисахаридтер суда, тұзды суда жақсы ериді, спирт, ацетон, эфир т. б. органикалық ерітінділерде ерімейді. Судағы ерітінділері кілегейлі келеді. Мукополисахаридтер ағзада ақуыздармен қосылыс жағдайында, яғни мукопротеидтер түрінде болады. Химиялық құрамына байланысты қышқыл және бейтарапты қасиетті мукополисахаридтер бар. Мукополисахаридтер барлық дерлік орган, тканьде болады, биологиялық маңызы: мукопротеидтер, гликопротеидтер құрамына кіреді, ал бұлардың көбі — ферменттер мен гормондар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Жанайхан Ақуанұлы Мұқтар** (1955 жылы туған), заңгер, ақын, әуесқой сазгер. Бұқар жырау ауданының түлегі. КСРО Ішкі істер министрлігінің Қарағанды Жоғары мектебін бітірген (1976). Қарағанды облысының ішкі істер органдарында тергеуші, ҚазКСР Ішкі істер министрлігінде басқарма бастығы, ҚР Жоғарғы соты төрағасы 1-орынбасарының кемекшісі, Бас прокурордың аға көмекшісі — хатшылық бастығы болды. 1996 жылдан ҚР жоғарғы соты аппаратының басшысы, әкімшілік ғимараты директоры. Сазгерлік, ақындық шығармашылықпен айналысады. 30-дан астам ән-жыр авторы. Оның «Айналайын ауылым», «Алыстап барады жастық шақ», «Әжеме», «Анашым — аяулым», «Достар-ай», «Жайнай бер, туған жер», «Қос шырақ», «Жүрек сыры» және т. б. әндерін Н. Өнербаев, Д. Таңатаров, Қ.Бұғыбай, И. Расылхан сияқты белгілі әншілер орындайды. «Жүрек сыры» атты өлеңдер жинағы жарыққа шықты (2005).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дилан Джеймс Кристофер Левитт** (ағылш. *Dylan James Christopher Levitt*; 17 қараша 2000 жыл, Боделуэддан, Денбишир) — уэльстік футболшы, Уэльс Ұлттық футбол құрамасы мен "Чарльтон Атлетик" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Манчестер Юнайтедтің" түлегі. 2009 жылы клубтың академиясына қабылданды. 2018 жылы клубпен тұңғыш кәсіби келісім шартын жасасты. 2019 жылы 28 қарашада УЕФА Еуропа лигасында "Астанаға" қарсы ойында тұғыш рет алаңға шықты. Бұл ойында манчестерліктер 1:2 еебімен ұтылып қалды.

2020 жылы қыркүйекте "Чарльтон Атлетикке" жалға берілді. 

### Құрама

Уэльстің 17, 19, 21 жасқа дейінгі құрамаларында ойнады. Негізгі құрамада тұңғыш рет 2020 жылы 3 қыркүйекте Финляндияға қарсы Ұлттар лигасында тұңғыш рет алаңға шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Мұқиден Ғалиев** (1884 - 1972) — Гурьев облысы Новобогат ауданы Карл Маркс атындағы колхоздың төрағасы. Социалистік Еңбек Ері (1948).

1929-1931. "Қызыл балық" ұжымшарының мүшесі.

1932-1942. "Жана таң" серіктестігінің бригадирі, төрағасы. 

1942-1957. Тұщықұдық ауылдық кеңесі "Карл Маркс", Забурын ауылдық кеңесі "Қара Батыр" және Орпа ауылдық кеңесі "Ворошилов" ұжымшарларының басшысы.

1957-1964. "Новобогат" кеңшарының ферма басқарушысы.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округі әкімінің 2016 жылғы 7 желтоқсандағы шешімімен Тұщықұдық ауылындағы көшеге "Мұқиден Ғалиев" есімі берілді".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұщыкұдык ауылы шежіресі/ Алматы-2014, 121 бет. ISBN 978-601-7174-37-8
2. ↑
**Деректі жанр** — өмірде болған нақтылы жайларды анық мәлімет, айқын деректерге сүйеніп бейнелеу тәсілі қолданылатын көркем туындылар. Деректі жанрға өмірбаяндық (автобиографиялық), естелік түріндегі (мемуарлық), публицистикалық шығармалар, көркем очеркті жатқызуға болады. Деректі жанрда әдеби шығармаға тән көркемдік сипаттар өмірдегі нақтылы шындық баяндалып отырған жай-жағдайлар автордың ой-елегінен өткізіліп, оның сезім-әсерлерімен нәрленіп шығуы арқылы танылды. Яғни, нақтылы жайлар, жеке фактілер жинақталып, қорытылып, типтік дәрежеге көтеріледі. Әрине, кез келген дерек шығармаға арқау бола алмайды. Маңызды өмір құбылысын, адам мінезінің елеулі өзгешелігін танытатын жайлар, деректер ғана жазушы назарын өзіне аудара алады. 
К.Симоновтың Ұлы Отан соғысы00 туралы деректер негізінде жазылған туындылары бар. Деректі жанрда автордың өзі қатысып, көріп-білген немесе документтерге негізделген, әйтпесе естелік ретінде айтылған жай-жағдайлар қамтылады. 

Қазақ жазушылары Х.Ерғалиевтің М.Әуезов туралы, Ә.Нұршайықовтың Б.Момышұлы туралы шығармалары деректі жанрға жатады. 

Деректі жанрда жазушы шеберлігі нақты фактілер мен деректердің шеңберінен шықпай отырып-ақ, шығармаға үлкен танымдық, көркемдік сипат дарыта білуден байқалады. Бұл жанрдың өзгешелігі де міне осында. Мұнда деректілік-негізгі көркемдік тәсіл. Ал тарихи тақырыпқа жазылған көркем шығармаларды (мысалы, тарихи роман) алсақ, ондағы деректіліктің сипаты басқаша. Онда өмірде болған оқиғалар, жай-жағдайлар қаншама мол қамтылғанымен ойдан шығаруға, жинақтап-титендіруге көп орын берілетіндіктен деректілік негізгі творчестволық принцип етіп ұсталамайды, шығармадағы көркемдік шындықтың нақтылылық сипатын арттыру үшін ғана қызмет етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
**Хьюман Райтс Вотч** (Human Rights Watch) — бас кеңсесі Нью-Йоркте орналасқан халықаралық үкіметтік емес ұйым, ол адам құқықтары бойынша зерттеулер мен үгіт-насихат жүргізеді. Топ кейбір үкіметтерге, саясаткерлерге және адам құқықтарын бұзушыларға қысым көрсетуді айыптайды және адам құқықтарын құрметтейді және бұл топ босқындардың, балалардың, мигранттардың және саяси тұтқындардың атынан жұмыс істейді.

1997 жылы Хьюман Райтс Вотч жер үсті миналарына тыйым салу бойынша халықаралық науқанның негізін қалаушылардың бірі ретінде Нобель сыйлығымен бөлісті және кассеталық оқ-дәрілерге тыйым салу туралы 2008 жылғы шартта жетекші рөл атқарды.

Ұйымның жылдық шығындары 50,6 миллион долларды құрады. 2011 жылы, 69,2 млн. 2014 ж. және 2017 ж. 75,5 млн. АҚШ доллары

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 4 қаңтардың 2015 жылы. Часто задаваемые вопросы". Хьюман Райтс Вотч. Архивировано из оригинального на 2015-01-04. Получено 2015-01-21.
2. ↑   "История". 21 апреля 2015. архивации с оригинала на 8 мая 2017 года. Источник +8 May +2017.
3. ↑  "Финансовая отчетность, за год, закончившийся 30 июня 2011" (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Архивировано (PDF) с оригинала на 17 июня 2012 года. Получено 2012-06-26.  Мұрағатталған 17 маусымның 2012 жылы.
4. ↑   «Финансовая отчетность, год, закончившийся 30 июня 2014 года» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Архивировано (PDF) с оригинала на 17 августа 2016 года. Получено 2016-08-03.
5. ↑   «Годовой отчет 2017» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. В архиве (PDF) с оригинала 2018-07-02. Получено 2018-08-10.
Қазіргі тілімізде — өрескел, ерсі қимылдау дегенге мезгейді. Дұрысын айтсақ, алғашқы мағынасы — сын есім — *ірі*, үлкен, биік мағыналарын бергендігін хакас тілі деректері анықтайды. Кейін сын есім түбіріне *-да* қосымшасының жалғануы арқылы ірі, үлкен тұлғалы жан иесінің қимылын білдіретін етістік пайда болған. Бұл ойымызды «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде» мысал ретінде алынған мына сөйлем қуаттайды: *«Қажакең... шапанын лақтырып тастап, аренаға арбаңдап шыға келді»*. Әңгіме Қажымұқан туралы. Атақты балуанның дене мөлшері қандай болғандығы әркімге де белгілі болса керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Hydra 70** – америкалық 70мм басқарылмайтын авииациялық зымыран. Зымыранды Дженерал Динамикс компаниясы шығарады. НАР Hydra 70 техникалар мен қозғалыстағы қарсыласты жоюға арналған.

Түрлері
-------

Зымыранның бірнеше түрлері бар. 

* **М151** - қопарылғыш бөлігінің салмағы 3,85 кг,
* **М229** - қопарылғыш бөлігінің салмағы 7,3 кг,
* **М255А1** - оқ тәрізді зақымдаушы бөліктері бар,
* сондай-ақ түтіндететін, күйдіретін және жарық беретін түрлері бар.

Тезникалық сипаттамалары
------------------------

Бұл зымырандар тікұшақтар мен ұшақтардың бірнеше түрлеріне орнатылып, бекітіледі. Стандартты нұсқасында калибрі – 70мм, салмағы 11,9 кг. Hydra 70 зымыранын Ақш авиациясы 1950 жылдардан бастап пайдаланып келеді. Алғашқы түрлері *FFAR* түріндегі *НАР* болатын. Оны ең алғаш Навал Орднанс Тест Стейшн фирмасы АҚШ әскери теңіз күштері үшін 1948 жылы жасап шығарды. Қазір АҚШ армиясы Hydra 70 зымыранын тікұшақтардан ұшырады. Олар 19 оқ-дәрілі іске қосу құрылғысы М261 немесе жеті оқ-дәрілі іске қосу құрылғысы М260 қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 30 қыркүйектің 2008 жылы.
*
**NewYorker** — штаб-пәтері Германияның Брауншвейг қаласында орналасқан халықаралық сән компаниясы, сонымен қатар сауда белгісі. Мақсатты аудиториясы негізінен 12-19 жастағы адамдарға бағытталған.

Бірінші NewYorker дүкені Фленсбург қаласында ашылған болатын. 2011 жылдың сәуір айында компанияның 863 филиалы Еуропаның 31 елдіне (Австрия, Армения, Бельгия, Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Чехия, Дания, Эстония, Франция, Германия, Венгрия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Черногория, Нидерланд, Польша, Португалия, Румыния, Ресей, Сербия, Словакия, Словения, Испания, Қазақстан, Швеция, Швейцария, Украина, Финляндия) және Азияның 2 елінде (Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері) орналасқан.

Компанияда 15 000-нан аса қызметкер жұмыс істейді. 2006 жылдың желтоқсанында компания сатылымнан өзінің бiрiншi миллиардын жасады.

NewYorker-дің Астанадағы дүкені

Тарихы
------

NewYorker брендiнiң тарихы 1971 жылы Фленсбург қалашығындағы сәндi джинс киімінің бiрiншi фирмалық дүкенiнің ашылғаннан басталды. Келесі он жылда NewYorker-дің филиалдары Германияның көптеген қалаларында ашылып, бас айналдыратын жетiстiктерге қол жеткізді. Аймақ кеңейтумен қатар, компания сатып алушыға ұсынылатын тауарды да қайтадан қарастырды. Енді осында джинстерден басқа свитер, жеңіл жейде, күртешелерді және т.б. табуға болатын еді.

1994 жылы NewYorker әлемдiк нарыққа шыға бастады.

NewYorker ерекше жарнамалық компанияны жүргізіп келе жатыр. Компанияның басқармасы жастарға арналған концерттер мен акцияларға демеушiлік етеді. Сондықтан топтамалардың көпшiлiгi (Кайли Миноуг, Мадонна, Lady Gaga және басқалары) музыка әлемiнiң жұлдыздарымен көрсетілген.

Қайрымдылық және қоғамдық қызмет
--------------------------------

2010 жылдың ақпанында New Yorker сатуларынан пайдасы, Гаитидегі ең күштi жер сiлкiнуден зардап шеккендердің мұқтаждығында түсетiн қайырымды коллекцияны шығарады.

NewYorker мұқтаж адамдарға, әлеуметтiк қорғалмаған балаларға және жасөспiрiмдерге көмектесуді ұмытпайды.

Сонымен қатар компания *Battle of the Year* аты халықаралық брейк-данс сайысына демеушілік етеді.

Негізгі топтамалар
------------------

NewYorker — стильдi жастардың сүйiктi дүкенi. Тауарлардың көпшілік бөлігі джинс, спорт және көше сәнінде жасалған. Бұл қатарды аксессуарлар мен ішкі киім толықтырады. NewYorker-дің барлық топтамалары қазiргi заманның рухымен қаныққан. NewYorker тек қана өз маркаларынан тұрады: Fishbone және Fishbone sister, Smog, Censored, Amisu. Сонымен қатар NewYorker-мен бiрге көптеген жаңа топтамалар iске қосылды. Мысалы, 2009 жылдың қазан айында RLUB7-ден Serious Fresh топтамасы шығарылды, ал 2010 жылдың мамырында - Lady Gaga-ның топтамасы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
Әнұран мәтіні
-------------

"Гимн Чили".
### Испанша

>   
> 
> **Dulce Patria, recibe los votos**  
> 
> **con que Chile en tus aras juró**  
> 
> **que o la tumba serás de los libres**   
> 
> **o el asilo contra la opresión.**  
> 
>   
> 
> I   
> 
> Ha cesado la lucha sangrienta;  
> 
> ya es hermano el que ayer invasor;   
> 
> de tres siglos lavamos la afrenta   
> 
> combatiendo en el campo de honor.   
> 
> El que ayer doblegábase esclavo   
> 
> hoy ya libre y triunfante se ve;   
> 
> libertad es la herencia del bravo,   
> 
> la Victoria se humilla a su pie.  
> 
>   
> 
> II   
> 
> Alza, Chile, sin mancha la frente;   
> 
> conquistaste tu nombre en la lid;   
> 
> siempre noble, constante y valiente   
> 
> te encontraron los hijos del Cid.   
> 
> Que tus libres tranquilos coronen   
> 
> a las artes, la industria y la paz,   
> 
> y de triunfos cantares entonen   
> 
> que amedrenten al déspota audaz.   
> 
>   
> 
> III   
> 
> Vuestros nombres, valientes soldados,   
> 
> que habéis sido de Chile el sostén,   
> 
> nuestros pechos los llevan grabados;   
> 
> los sabrán nuestros hijos también.   
> 
> Sean ellos el grito de muerte   
> 
> que lancemos marchando a lidiar,   
> 
> y sonando en la boca del fuerte   
> 
> hagan siempre al tirano temblar.   
> 
>   
> 
> IV   
> 
> Si pretende el cañón extranjero   
> 
> nuestros pueblos, osado, invadir;   
> 
> desnudemos al punto el acero   
> 
> y sepamos vencer o morir.   
> 
> Con su sangre el altivo araucano   
> 
> nos legó, por herencia, el valor;   
> 
> y no tiembla la espada en la mano   
> 
> defendiendo, de Chile, el honor.   
> 
>   
> 
> **V**  
> 
> **Puro, Chile, es tu cielo azulado,**  
> 
> **puras brisas te cruzan también,**  
> 
> **y tu campo de flores bordado**  
> 
> **es la copia feliz del Edén.**  
> 
> **Majestuosa es la blanca montaña**  
> 
> **que te dio por baluarte el Señor,**  
> 
> **y ese mar que tranquilo te baña**  
> 
> **te promete futuro esplendor.**  
> 
>   
> 
> VI   
> 
> Esas galas, ¡oh, Patria!, esas flores   
> 
> que tapizan tu suelo feraz,   
> 
> no las pisen jamás invasores;   
> 
> con su sombra las cubra la paz.   
> 
> Nuestros pechos serán tu baluarte,   
> 
> con tu nombre sabremos vencer,   
> 
> o tu noble, glorioso estandarte,   
> 
> nos verá, combatiendo, caer. 
> 
>
Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері Ақан Қойшымановтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.09.1999 № 851 шешімі) берілген. Ақан Қойшыманов Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданында дүниеге келген. Ол Қапшағай қалалық партия комитетінің хатшысы, Алматы қалалық атқару комитетінің төрағасы, Алматы қалалық партия комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Сайын көшесінен басталып, Береговой көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қойшығұл Өмірұлы Жылқышиев** — қазақстандық ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

1948 жылы 24 қазанда Атырау облысының Индер ауданындағы Жарсуат ауылдық округіне қарасты Жаманқұдық жайлауында дүниеге келген. 1975 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінде, Қазақ теледидарында қызмет істеген. «Өнерпаз» қоғамдық қайырымдылық қорының президенті. Республикалық «Махамбет» қорының тете-президенті. Қазір Қазақстан жазушылар одағының Атырау облыстық филиалының директоры.

«Тұңғыш» (1978), «Мұң-кітап» (1998), «Асаукер» (2001) жыр кітаптарының авторы.

Жетістіктері
------------

М. Өтемісұлы туралы публицистикалық мақалары үшін Қазақстан Журналистер одағының А. Байтұрсынов атындағы сыйлығын алған (1996).

«Тамаша» ойын-сауық отауын ашқаны үшін (Л.Есеновпен бірге) авторлық куәлік берілген.

Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық // Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл.
**Мұқтарұлы Сейсен** (1946-1999) — Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Жетітобе елді мекенінде туған. 1969 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген.

Еңбек жолын 1965 жылы "Жазушы" баспасында корректор болып бастаған. 1971-1982 жылдары Қазақ Совет энциклопедиясында аға ғылыми қызметкер, 1982-1986 жылдары "Өнер" баспасында редактор, редакция меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992-1995 жылдары "Жалын" баспасында аға редактор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Орталық мұрағатында ғылыми басылымдар бөлімін басқарды. Осы кезде "Жалын" баспасының тапсырысы бойынша "Кәмпеске" атты тарихи-анықтамалық кітабы жарық көрді. Өмірінің соңғы жылдарында Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи атындағы Қазақ-Түрік университетінің аға оқытушысы болып қызмет атқарды.
Алғашқы өлендер жинағы "Бүлдіршін" деген атпен 1967 жыл "Жазушы" баспасынан жарық көрді. "Құм кескен керуен" (1971), "Саптағы сарбаз" (1974), "Тағы бір көктем" (1978), "Нұр тағысы" (1982) өлеңдер жинағының авторы.

"500 сұраққа жауап" атты өнертану, зерттеу кітабы (1990), "Шоқан және өнер" атты ғылыми-публицистикалық кітабы және халық суретшісі К.Тельжанов туралы тарихи-библиографиялық "Ата мекен" атты повесі (1985) "Өнер" баспасынан жарық көрді.
1990 жылдан бастап Қорқыт жайлы еңбектері жарық көре бастады. "Жазушы" баспасынан "Күн желкен" немесе "Қорқыт ата дастаны" басылып шықты. "Қорқыт ата" энциклопедиялық жинағына (1989) "Қорқыттануға баспалдақ" атты ғылыми-зерттеу еңбегі енгізілді. "Отырар кітапханасы" сериясымен "Қара шаңырақ" атты лирикалық поэзиясы жарық көрді ("Ана тілі", 2001).

Шығармашылық
------------

Ол 1967 жылы «Бала» атты өлеңдер жинағымен дебют жасады.

«Тәркілеу» деректі-тарихи кітабының, «Бүлдіршін», «Құм кескен керуен», «Саптағы сарбаз», «Тағы бір көктем», «Нұр тағысы» жыр жинағының, «Шоқан және өнер» ғылыми-публицистикалық кітабының авторы. », халық суретшісі Қ.Телжанов туралы «Атамекен» библиографиялық әңгімесі, «Қорқыт ата» энциклопедиялық жинағы, «Қара шаңырақ» лирикалық өлеңдер жинағы және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Чилиліктер** - ұлт. Чилидің негізгі халқы. Аргентина, АҚШ, Венесуэла, Канада мен Перу, Мексика, Бразилия т.б. елдерде де тұрады. Жалпы саны 12 млн. адам (2006). [1]

Антропологиялық жағынан біркелкі емес. Чилиліктердің басым бөлігі (70%) метистер, 25 - 28%-ы еуропа тектілер, 3-4%-ы үндістер (аруакан, аймара, т.б.). Испан тілінде сөйлейді. діні - католик. Чилиліктер 18 ғ-дың соңында испандықтар мен жергілікті үндістердің (араукан, диагит, атамекеньо, т.б.) араласуынан қалыптасқан. Халықтың 70%-ға жуығы орталық Чилиде, Копьянодан Консепсьонға дейінгі аймақтарда орналасқан. Чили үндістері ерте замандарда тиуанако мәдениетін қалыптастырған. 15 ғасырда инк мемлекетінің құрамына енді. 

16-19 ғасырларда Испанияның отары болды. Көпшілігі егіншілікпен айналысып, картоп, түрлі дәнді дақылдар екті, бірқатары лама, қой өсірумен шұғылданады. Чили жері кен көздеріне бай болғандықтан, чилиліктердің біразы кен орындарында жұмыс істейді. ұлттық киім үлгілері мен тұрмыс-салты басқа Латын Америкасы халықтарына ұқсас. Чилиліктердің шеберлері бағалы металдардан сан алуан бұйымдар, әшекей заттар жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. —  Алматы, 2007.
**Мұқаш Құлтөлеу** - жазушы, қаламгер. Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 1959 жылы 25-қарашада Қарағанды облысына қарасты Ақшатау кенішінде туған. Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін тамамдаған.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын туған жеріндегі шахталардан бастады. Совет Армиясы қатарында қызмет еткен. Әр жылдары Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде тілші, «Қарағанды жастары» газетінде бас редактордың орынбасары, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Қазақ әдебиеті» газеттерінде бөлім меңгерушісі, «Қазақстан мектебі» журналы бас редакторының бірінші орынбасары, «Қазақстан» Ұлттық арнасында бас редактор қызметтерін атқарған. Қазір республикалық «Қазақ үні» газетінде бас редактор болып қызмет еткен.

Еңбектері
---------

«Біз білмейтін Құдайберген» («Тамаша» тарланы Құдайберген Сұлтанбаев жөнінде), «Хан Кене рухы», «Мәнер», «Әуестік әлемі» сияқты танымдық-публицистикалық кітаптардың, сондай-ақ «Сенің терезең», «Боз жауын», «Ақдариға» әңгіме-хикаят жинақтарының, «Ұзақ бұралаң жол» (Бұл кітап «Долгая дорога домой» деген атпен орыс тілінде де шықты), «Салбыруын» роман-эсселерінің авторы. Француз жазушысы Луи Жаколионың және Джек Лондонның бірқатар дүниелерін тәржімалаған. Сол секілді Олжас Сүлейменовтің «Таңбалар тілі» еңбегін ана тілінде сөйлетті.

Марапаттары
-----------

ҚР Мәдениет қайраткері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Ан арыс» баспасы, 2009 жыл
Адамның және приматтардың күрделі, ұстауға бейімделген, саусақтар орналасқан мүшесі қол басы деп аталады. Адамнның екі қолы бар.

Сүйектері
---------

Адамның қол басы 27 сүйектен тұрады: білезікте 2 қатар орналасқан 8 сүйек, алақанда 5 сүйек, саусақ пен бас бармақта 14 сүйек болады. Білезік буынның бірінші қатарындағы сүйектеріне трапеция тәрізді сүйек, трапециялық сүйек, басты сүйек және ілмек тәрізді сүйек жатады. Алақанның бес сүйегі бес саусақты құрайды.

Саусақтар
---------

Саусақтарға күш беріп тұратын бұлшық еттер мықты болып келеді. Олардың мықтылығы соншалық, кейбір адамдарға тік беткейлерде бар салмағын көтере саусақтарының ұшымен өрмелеуге мүмкіндік береді. Саусақтарда бұлшықет болмайды. Саусақтарды қозғалтып тұратын бұлшық еттер алақанда және білекте орналасқан.

Қолдың жүйкелері
----------------

Қолдың негізгі жүйкелеріне ортаңғы жүйке мен шынтақтық жүйке жатады. Олар қолдың ұзындығы бойымен жүріп отырып, дененің қозғалысы мен сезімталдығын жүзеге асыру үшін миға электрлік импульстерді жеткізіп отырады.

Қызықты деректер
----------------

Қол ерте заманнан бері қорғаныс құралы ретінде қолданылып келеді. Бір кездері ең ұзын тырнақ иесі Шидхар Чилал болған. Ол тырнақтарын 48 жыл бойы өсіріп келген. Тырнақтарының ұзындығы 6 метр 5,6 см-ге дейін жеткен.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "1100 қызықты деректер" Қ. Байғабылова "Аруна баспасы" Алматы қ.
**Деми Мур** (ағылш. *Demi Moore*, МФА [dəˈmiː ˈmɔːr]; шын есімі *Деметрия Джин Хармон* (ағылш. *Demetria Gene Guynes*), қазіргі уақытта **Деми Кутчер**; 11 қараша 1962(19621111), Розуэлл, Нью-Мексико, АҚШ) – америкалық актриса.

Балалық шақ
-----------

Деми Мур 1962 жылы 11 қарашада дүниеге келген. Оның әкесі, Чарьз Хармон, Деми туылмай тұрып, анасын қалдырып кеткен. Оның анасы мен жан күйеуі араққа бейім болып, Мур кішкентайында қиыншылықтарды бастан кешірген. 16 жасында модель агенттігіне барып жұмысқа тұрған, кейін актерлік карьераға жол ашады.

Мансап
------

1982—1983 жылдары «Главный госпиталь» телесериалында алдыңғы рөлдердің бірін ойнайды. 1980 жылдары «Огни святого Эльма», «Во всём виноват Рио» және «По поводу того, что случилось вчера ночью…» фильмдерінде түсіп, 1988 жылы «Седьмое знамение» жобасында басты рөлді иеленеді. 1990 жылдарды Голливуд фильмдерінің арқасында 10 миллионнан астам қаражатқа ие болған ең бірінші актриса болды. 1997 жылы «Если бы стены могли говорить» телефильмінде түсіп, «Плтын глобус» жүлдесінің номинанты атанған болатын. 2000 жылдардан кейін «Ангелы Чарли: Только вперёд», «Бобби», «Кто вы, мистер Брукс?» және басқа да фильмдерде түсе бастайды.

Жеке өмірі
----------

1980-1985 жылдары Фредди Мур атты рок-музыкантпен некеде болды. 1987-2000 жылдары Брюс Уиллистің әйелі болатын. Олардың үш қызы бар: Румер Гленн Уиллис (1988), Скаут ЛаРу Уиллис (1991) және Талула Бэль Уиллис (1994). 2005-2013 жылдары Эштон Кутчермен некеде болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Demi Moore  (ағыл.).  Biography Channel. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 ақпан 2012. Тексерілді, 10 сәуір 2011.
2. ↑  RTÉ.ie Entertainment: Demi Moore changes name to Kutcher  (ағыл.).  Rte.ie (25 September 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 ақпан 2012. Тексерілді, 10 сәуір 2011.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Деми Мур *Twitter* сайтында
**Ермек Әбілдаев** (28.2.1948 жылы туған. Бәйдібек ауданы Шаян ауылы) – әнші (тенор). Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген артисі (1995). 

* 1965 жылы Алматы эстрада-цирк өнері колледжінің әншілер даярлайтын бөлімін бітірген.
* «Қазақконцертте» бірнеше жыл әнші болып шеберлігін шыңдады.
* 1980 жылы Құрманғазы атындағы консерваторияны профессор Б.Жылысбаевтың класы бойынша бітіріп шықты.
* Сол жылы «Отырар сазы» оркестріне қабылданып, белді әншілерінің бірі болды.

Көрнекті композитор-дирижер Н.Тілендиевтің басқаруымен өткен көптеген концерттерге, фестивальдерге қатысып, бірнеше халықаралық байқаулардың лауреаты атанды. Солтүстік Кореяда өткен *«Сәуір-94»* атты дүниежүзілік фестивальде «Отырар сазы» оркестріне қосылып ән шырқап, көптеген мемлекеттерден келген әншілердің арасынан бірінші жүлдені жеңіп алды. 

Әншілік шығармашылығына 25 жыл толуына арналған жеке есеп беру концерті табысты өтті. 

Ермектің орындауында халық әндері «Ақ қурай», «Қызыл бидай», орыстың «Калинкасы», Естайдың «Құсни-Қорланы», М.Маңғытаевтың «Өлсе өлер табиғат, адам өлмес» романсы, Н.Тілендиевтің «Алатау», «Сарыжайлау», «Өз елім», «Біздің ағай тамаша», тағы басқа шығармалар бар.

Қазақ радиосына жаздырған халық әндері, классикалық, камералық ән-романстары мол.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан энциклопедиясы
Деметра
**Деме́тра** (ежелгі-грек. Δημήτηρ, немесе Δηώ) — ежелгі-грек мифологиясында құнарлықтың құдайы, егін шаруашылығының қорғаушысы. Олимпиялық пантеонның ардақты құдайы.

Этимология, тарих, мифология
----------------------------

Деметраның аты «Жер-Ана» дегенді білдіреді(грек. da/ga, «жер»: Demeter —«Жер-Ана»).

Деметра — Кронос пен Реидің екінші қызы, Персефонның анасы, Аидтың әйелі. Зевстың әпкесі және жақсы көретін әйелі; Гераның, Гестияның, Аидтың және Посейдонның әпкесі. Аңыз бойынша, Деметраны әкесі Кронос жеп тастады. Деметра туралы мифологияда ең басты аңыздың бірі – Аидтың Персефона деген қызын ұрлап кетуі туралы.

Аңыздардың бір нұсқасы бойынша Деметра мен Иасионда Филомел атты баласы болған. Және басқа нұсқалар бойынша Диодордан Эвбулей деген баласы болған.

Деметра Аидтан некелік сый ретінде Сицилияны алған. Гераклдың құрметіне Кішкентай мистерияларды алу арқылы, кентаврлардың өлімінен құтқарды.

Деметра өте әдемі, шашының түсін піскен бидайдың түсіне теңеген.

Деметраға теңеулер
------------------

* Анфея
* Ахея
* Геркинна
* Гермиона
* Део
* Деоида
* Еуропа
* Иул
* Каллигения
* Просимна
* Сито
* Фесмофора
* Фурия
* Хлоя
* Хтония
* Эннея
* Эриния

Әдебиет пен өнер
----------------

Өнерде Деметра екі кейіппен бейнеленген: жас қыз және қайғырушы әйел.

Деметраға арнап, Гомердің V және XIII әнұрандары жазылған. Аристийдің «Деметра» атты пьесасы бар.

Астрономия
----------

1895 жылы ашылған астероид Деметраның құрметіне атанған.

Деметраға "Қыз" шоқжұлдызы арналған.
**ФЛОКУЛЯЦИЯ** (латынша flocculі — үлпек, мақта) — коагуляттану кезінде дисперстік фаза бөлшектерінің борпылдақ мақта тәрізді агрегаттар (флокулалар) түзуі. Сұйық жүйедегі Флокуляция арнайы қоспа флокулянттар қосу арқылы жүреді және жылу мен механика әсер кезінде өршиді. Ең тиімді флокулянттарға еритін полимерлер (поликремний қышқылы, полиакриламид, полиакрил қышқылы, крахмал, т.б.) жатады. Бұлардың әсерін олардың жіпше созылған макромолекулаларының бірдей уақытта бірден бірнеше бөліктерге адсорбциялануымен түсіндіреді. Пайда болған агрегаттар мақта тәрізді түзілімдер түзеді. Оны тұндыру немесе сүзу арқылы бөліп алады. Флокуляция техника және тұрмыстық су даярлауда, пайдалы кендерді байытуда, топырақ құрамын жақсартуда, өндірістік ағынды суларды залалсыздандыруда, т.б. қолданылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Ермексаз қорабы
**Ермексаз** (итал. *plastilina*, көне грекше: πλαστός — қалыптау) — затқа пішін беру үшін қолданылатын материал. Бұрын ол тазартылған және ұсақталған балауыз қосылған саз ұнтақ, жануарлар майлар мен түбі кептіру алдын алу және басқа да заттардан жасалды. Қазіргі уақытта, балшықтан өндірістік жоғары молекулалық салмағы полиэтилен (ВМПЭ), поливинилхлоридті (ПВХ), резеңке және басқа да жоғары технологиялық материалдар ермексаз жасау үшін қолданылады. Әр түрлі түске боялған. Мүсіндік жұмыстарға арналған, эскиздерді, шағын модельдерді, шағын нысандарды, жұмыстарды орындау үшін пайдаланылады.

Құрамы және ермексаз қасиеттері
-------------------------------

Қатты саз медалімен белгісін жұмыс істеу үшін ең қолайлы болып табылады T, мұнай өнімдерінің (бренд С.С.) тұрады - 32% парафин (T) - 8%, қарағай канифоль (A) - 4,5%, машина майы (45) - 3,97% мырыш белила (М-1) -4.8%, каолин (бренд R-1-C) - 46,5%, техкөміртек - ермексазға сұр түс береді (0,23%). Жасыл түсті алу үшін сажа газын хром оксидімен ауыстыруға болады. 

Ермексаздың басқа түрі - жұмсақ, мына компоненттерден тұрады (M) петролатум (ПС) - 37,7%, парафин (Т) - 4,9%, қарағай понифолі (A) - 1,067%, қозғалтқыш майы (45) - 4,9%6 каолина (Р-1-С) - 49,9%, хром оксиді - 0,5%.

Ермексаздың өзге түрі - жұмсақ (M) - ол мырыш оксиді қосылғаннан кейін арнайы жұмыстарға жұмсалалы. Мырыш оксиді ермексаздың өзіндік құрамында болмайды. Одан әрі қаттылық алу үшін аз мөлшерде күкірт қосылады.

Ақылды ермексаз
---------------

Ақылды ермексаз, немесе оны атайды - hendgam (сөзбе -. Қолмен CUD, Eng) - зат силиконға негізделген, сағызға ұқсас сезіледі, бірақ тиксотропты сұйықтардың қызықты қасиеттері бар. Осыған байланысты, ол үгіледі, жыртылады, сынады, ағады. Магниттей тартыла алдаы, жарық шығара алады, түсті өзгерте алады, ағады.
**Фонематикалық есту**− адамның сөздік дыбыстарды талдау мен біріктіруге қаблеттілігі. Фонематикалық есту анатомиялық- физиологиялық механизмінде дыбыстарды ажыратуда басты рөлді "Вернике" орталығында (мидың үлкен жарты шарының үштен бір бөлігіндегі қыртыс иірімдері) орналасқан есту- сөйлеу бөлігі атқарады. Оның зақымдануы немесе жетілмеуі адамның тілдік дыбыстарды ажырата алмау қабілетсіздігіне апарып соғады. Ана тіліне деген фонематикалық есту балаларда айналастындағылардың ауызша сөйлеуін қабылдау және қабылданатын үлгіге сәйкес өзіндік сөйлеу барысында қалыптаса бастайды.

* Фонематикалық естуді дамыту үшін балалармен айтылатын сөздердің ішінен кейбір дыбыстарды саналы және ерікті түрде бөліп алып, сөйлеу дыбыстарын салыстырудың маңызы зор (4- 5 жас аралығы). Фонематикалық есту механизмі оқу мен жазу барысында қайта құрылады. Фонематикалық есту сол тілмен қатар ана тілінде де дамып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Автохтон тіл** (грек. *autochthon*, жергілікті, негізгі) - 1. Солтүстік және Оңтүстік Американың байырғы тұрғындарының тілі, мыс. вакаш семьясы тілдері - Ванкувер аралындағы квакиютль және нутка; Австралия континенті оңтүстік бөлігінің оннан тоғызы сөйлейтін пама-нюнга тілдері және Австралияның солтүстігі мен солтүстік-батысындағы не-пама-нюнга емес тілдер. 2. Ауыс. Елдің байырғы, негізгі тұрғындарының тілі, мыс. қазақ тілі - Қазақстанның, моңғол тілі - Моңғолияның автохтон тілдері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сүлейменова Э.Д. ж.б. Ә 53 Әлеуметтік лингвистика терминдерінің сөздігі. Словарь социолингвистических терминов / Сүлейменова Э.Д. Шәймерденова Н.Ж. Смағұлова Ж.С. Ақанова Д.Х. - 
Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008. - 392 с. ISBN 978-601-201-041-1
**Қайта жасау қиялы** – бұл біреудің жазған-сызғанына қарап адамның соны өңдеп, толықтырып, қиялында жаңғыртуы.

Маңызы
------

Қайта жасау қиялы арқылы адам шындыққа сай, дұрыс бейнелейді. Бұл үшін түрлі сипаттау, кесте сызықтарын дұрыс түсіне білумен қатар, адамда өмірден алынған көрнекті бейнелердің жеткілікті қоры болуы қажет.

Жақсартудың бірінші шарты
-------------------------

Қайта жасау қиялын тәрбиелеудің басты жолы – көркем әдебиеттерді оқу. Бірақ, тек оқи бергенмен қиял өспейді. Мәселен, үстіртін, тек «қызық» жерін теріп оқудан қиял дамымайды. Қиялды өсіру үшін кітап мазмұнын ойға түйіп, оны көргендей, естігендей болып отыру қажет. Мәселен, Мұхтар Әуезовтің «Абай» романын қиялы бай адам оқитын болса, ондағы кейіпкерлер мен түрлі оқиғалар оның көз алдында елестеп, галлереядағы суреттей жайнап тұрады. Бұл – қайта жасау қиялының көрінісі. Мұндайда адам авторлардың суреттеп жазғандарын көз алдында тұрғандай көріп, тіпті сөйлеген сөздерін есіткендей де болады. Өзін романның кейіпкерлерімен бірге жүргізіп, бірге тұрғандай сезінеді.

Жақсартудың екінші шарты
------------------------

Қайта жасау қиялын өрістетіп, тәрбиелеудің, екінші шарты, оның тамаша мектебі географиялық карталарды оқып үйрену, алда көрсетілген объектілердің (өзен-көл, жер атаулары, мелекет, қала атаулары т.б.) жер шарының қай бөлігінде орналасқанын бұлжытпай таба білуге машықтану. Карта бетінде «саяхат» жасай білу адам қиялына планетаның түпкірөтүкпірлерін елестете алады, кісіге адам аяғы баспаған талай алыс жерлерді «көргізіп» қиялын шарықтатып, ойлауын дамытып, түрлі кеңістіктен бағыт-бағдар іздестіруге мүмкіндік туғызады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 624 б.
Аризон кратері ғарыштан. Дайобло каньоны
Аризон кратерінің көрінісі, қыркүйек, 2010
**Аризон кратері**, *Бэрринджер кратері* — Аризона штатында (Пері шатқалының маңында, Флагстафф және Уинслоу қ-лары аралығында) метеориттен пайда болған кратер. Америкалықтар алғаш оған 19 ғ-дың аяғында үндістердің аспаннан құдай келгені жөніндегі аңызын естіп назар аударған. 1902 ж. Филаделфия инженері Дэниэль Бэрринджер зерттей келе кратердің аспан денесінің Жермен соқтығысуы салдарынан түзілгені жөнінде болжам жасаған. Ғалымдардың бүгінгі болжамы бойынша, кеңістіктен сағ-на 69000 км жылдамдықпен келген, диам. 125-130 м, салм. 70000 т метеорит Жермен 500 000 т қопарғыш зат жарылысына тең күшпен соқтығысып, диам. 1250 м, тереңд. 420 м кратер ойған. А. к-нің қазіргі тереңд. 174 м. Қазақстанда Балқаш к-нің солт.-бат-ндағы Бояулысай мен Алтыбай өзендерінің аралығындағы жазықта осыған ұқсас Шонақ кратері бар.

Жақыннан панорамалық көрінісі
**Ага** - (лат. *Bufo marinus*) - үлкен құрбақа, құйрықсыз қосмекенділердің ең ірі түрлерінің бірі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Дене тұрқы - 25 см-ге дейін, көлденеңі - 12 см, үсті қоңыр немесе сұр, қара дақты, бауыры ақшыл болады. Көзінің үстінде сүйек төмпешігі, мойының екі жағында үлкен құлақ бездері бар.

Ага күндіз жасырынып жатып кешке жем аулауға шығады; құрт, ұлу, шыбын-шіркейлерді, кішігірім қос мекенділерді жейді

Таралуы
-------

Ага Оңтүстік, Орталық Америкада және Антиль аралдарында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Авут Масимов** 1953 жылы 16 наурызда Алматы облысының Шелек ауданына қарасты Қаратұрық ауылында туған. 1970 жылы А. Саттаров атындағы орта мектепті бітірген соң Алматы қаласындағы баспаханада жұмыс істеген. 1981 жылы Санкт-Петербург қаласындағы баспа-полиграфия оқу орнын техникалық редактор мамандығы бойынша бітірген. 1973 жылдан бастап Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеттің баспаханасында «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» газеттерінің бет жасаушысы, 1975 жылы «Коммунизм туғи» (қазіргі «Ұйғыр авази») газетінде корректор, 1991 — 1996 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының органы «Арзу» журналында жауапты хатшы болып қызмет атқарған. Қазір Алматы электр вагон жөндеу зауытында мастер болып қызмет істейді. «Дастарқан» (1992), «Белгілер бәстестігі» (1993), «Апта және он екі ай» (2004), «Ағмихан» ертегілер жинағы (2007) мен «Саусақтар ойыны» (2007), «Бес күн бос, екі күн демалу» (2008) кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Аримаспа** — жартылай аңызға айналған сақ тайпаларының бірі. Алғаш рет бұл туралы грек тарихшысы Герадот дерек берген. Ол патша скифтерінен бөлініп шығып, қазіргі Қазақстанның солт-шығысын мекендеген иирка мен басқада скифтер туралы әңгімесін аяқтайдыда, Исседон тайпасы туралы баяндауға кіріседі. Оның шығысында "жалғыз көзді" аримаспалар онан әрірек "Алтын қорыған самрұқтар" тұрады деген. Б.з.б. 5 ғ. ортасында аримаспалар батысқа қарай көшіп, исседонды ығыстырған, ал исседон скифтерді қудалап, скифтер киммериялықтарды оңтүстік теңіз жағалауындағы ежелгі жерлерінен ығыстырып шыққан. "Жалғыз көзді" аримаспалар жайындағы әңгімені грек-рим жазушылары қайталайды.Оларш, бұл аңыз болмай, шындық болып көрінген, демек , сол тайпаға тән этнографиялық ерекшелікті білдірген. Бұған қараған, сол тайпаның "жалғыз көзді" атануы адамдардың бет жүзін жартылай бояп немесе татуировкалап жүгіруінен болуы мүмкін. Олар мұны қасиетті, игі ниетті болып көріну үшін істеген. Мұндай әдет фракиялықтарда, дақтар мен сарматтарда, агатырларда, Енесейдің ежелгі қырғызында кең тараған. Бұл ғұрып 17 ғасырдағы Енесей тұрғындары туралы орыс құжаттарында кездеседі. Жергілікті ваеводаның мына жұрт неге "жалғыз көзді"? деген сұрағына олардың бір жақ беті көмірмен боялғандықтан бір көзі көрінбей тұр деген жауап болған. Герадоттың айтуынша аримаспа деген тайпаның атауы емес, тек сол халықтың грекша аталуы "arimа - жалғыз, spi - көз". Аримаспа шығыста Байкал көліне дейінгі жерді алып жатқан гипперборейлермен және "алтын қорыған самрұқтармен" Енесей алабы шектескендіктен, олардың мекен солт. Алтай деуге болады.

Қазақстан тарихы [1]
--------------------
**Жиен-Жырау**, Жиен жырау Тағайұлы (18 ғ.) — қарақалпақ жырауы. Өмірі мен шығармашылығы туралы деректер өте тапшы. Жиен жырау жырлаған "Қырық қыз" дастанындағы "Қарақалпақ халқында, мүйтен деген рудан шыққан Жиен жыраудан нұсқа болып бұл дастан, ел жырлады тынбастан" деген жолдарға қарағанда жыраудың руы — мүйтен. Бұл ру 18 ғ-дың орта шенінде Сырдарияның төменгі ағысы бойын қоныстанған. Қуаңдария мен Жаңадарияның суы тартылып, құрғақшылық туғанда Жиен жырау елімен бірге Әмудария жағына қоныс аударған. Жиен жыраудың "Босқан ел" атты көлемді дастаны, "Бер түйемді", "Ей, жігіттер", "Қош болыңдар, достарым", т.б. шығармалары белгілі. Мұның барлығында дерлік қарақалпақ халқының басына түскен ауыртпалық, құрғақшылық зардаптары жырланады. Жиен жырау есімі қазақ, өзбек, қарақалпақ халықтарына ортақ "Алпамыс батыр", әсіресе, "Қырық қыз" дастанын жырлаушы ретінде жақсы таныс. Бұл дастан Жиен жыраудан соң оның шәкірттері — Қалмұрат, Шаңқай, Қазақбай, Жиемұрат, т.б. арқылы бүгінгі заманға жетті. "Қырық қыз" дастанының Жиен жырау орындаған нұсқасы 1959 ж. қазақ тілінде басылып шыққан.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

Қазақ ұлттық энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Адам сезімін баурап алу** - хабарлауға құрылған техника. Мәнісі, экран алдындағы 
көрерменді ұйыту мәтінін құру және содан кейін оны өзге әдістермен еріту. Хабарлау әдістеріне: 1) сөйлеу - сөз дыбысын өзгерту (қатты-жай); сөйлеу екпінін өзгерту (жылдам, баяу, үзіліс); дауыс ырғағын өзгерту (жоғарылатылған-төмендетілген); дауыс үнін өзгерту (қатты, "сынғыр", жұмсақ, жағымпаздана); 
2) визуалды - жұлқынып сөйлеу, пантомимика, дене құрылысының өзгерімі (еңкею, бұрылыс), қолмен, саусақпен әрекет жасау, қимылды, мәнерді өзгерту; 
3) кинестетиқалық - қолды қысу, иықтан, арқадан қағу; жай сүйкесу; 
4) араласу - әңгімелесушімен арақатынасты өзтерту (жақындау-алыстау, әңгімелесушіге қарай енкею - әңгімелесушіден алшақтау), сөйлеу, басты бұру. 
Түрлі аралас қимылдағы белгілер, сөйлеумен салыстырғанда ақпаратты 5 есеге дейін артық береді..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Адам санасының эволюциясы** (кейде **Адам интеллектінің эволюциясы** ағылш. *Evolution of human intelligence*) — бұл адам миының эволюциясымен және тілдің пайда болуымен тығыз байланысты эволюция. Адам эволюциясының хронологиясы шамамен жеті миллион жылды қамтиды, яғни ол 7 млн жыл бұрын Пан тұқымының бөлінуінен басталса, ал шамамен 50 000 жыл бұрын онда әрекет заманауилығы пайда болады. Бұл уақыт кестесінің алғашқы үш миллион жылы Сахелантробына қатысты болса, келесі екі миллион жылы австралопитектерге қатысты болған. Ал соңғы екі миллион жылы палеолит дәуіріндегі Һомо тұқымының тарихын құрайды.

Адамға салыстырғанда онша жетілген болмаса да, эмпатия, сана, жаназа, ритуал және символдар мен құрал-саймандарды пайдалану сияқты адам интеллектінің көптеген қасиеттері Гоминидтерде көрініс таба бастаған.

1. ↑  Concepts of Genetics — Tenth. —  Pearson. — P. 719. — ISBN 978-0-321-75435-6.