recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A. ***Магнетит***.

**Магнетит**
------------

Магнетит, магнитті теміртас (грек. magnetіs — *магнит*) — оксидтер класының минералы. Химиялық формуласы FeO•Fe2O3, FeO — 31%, Fe2O3 — 69%, Fe — 72,4%. 
Сонымен қатар MgO, Cr2O3, Al2O3, MnО, ZnO, тағы басқа қоспалары жиі кездеседі. Кубтық сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары октаэдр, ромбододекаэдр кейіпті, ал минералдық агрегаттары ұсақ түйірлі масса, сеппе түрінде кездеседі. Түсі қара, металша жылтырайды, қаттылығы 4,9 — 5,2, тығыздығы 4800 — 5300 кг/м3. Электр тогын жақсы өткізеді, магниттілігі күшті. Балқу t 1591 — 1597ӘС. Тотыға келе гематитке ауысады. Изоморфты қоспаларына байланысты магномагнетит, манганмагнетит, ванадомагнетит, хроммагнетит, алюмомагнетит, тағы басқа түрлерге жіктеледі. Ильменит, тағы басқа титан құрамды минералдармен тығыз кристалданған түрлері титаномагнетит деп аталады. Магнетит магмалық, метаморфтық, жапсарлық-метосоматикалық жыныстарда, гидротермалдық процестерге ұшыраған жыныстарда түзіледі. Құрамында 60% таза темір бар түрлерінен шойын және болат балқытылады. Техникада көбінесе жасанды Магнетит қолданылады. Кен орындары Қазақстанда Қостанай темір кенді алабында, Атасу кенді ауданында, тағы басқа жерлерде кездеседі.
[1]

Магнетиттің жаратылысы
----------------------

Оның гематиттен айырмашылығы — тотықсыздану жағдайларымда пайда болады және түрлі кендер мен тау жыныстарының түрлі-түрлі генетикалық типтерінде кездеседі.
1. Магнетит табиғатта балқыған магмадан бөлінеді. Магнетит жердін терең қабатынан магмамен бірге көтеріліп, соның ішінде сеппелер түрінде, ал басқа жағдайларда — қалың қабат тәрізді массалар — шлирлер түрінде пайда болады.

2. Магнетит магма мен ізбестастардың контактысында хлорлы темірдің газ тәрізді ұшпалы қосындысының қатынасуынан
да пайда болады. Осы жағдайда магнетитпен қатар скарн атты тау жынысы түзіледі. Скарнның өзі орташа (сиенит) және
қышқыл (гранит) жыныстардың ізбестастармен кездескен контактысында пайда болады. Оның құрамында: анарлар, эпидот, диопсит және басқа кальцит силикаттары болады.

3. Темір кенінің үстіңгі зонасында магнитті теміртас біртіндеп тотықтанып, қызыл теміртастың құрамына ұқсас мaртитке ауысады.

4. Магнитті теміртас недәуір мөлшерде метаморфтық жыныстардың — темірлі кварциттердің — құрамдарына кіреді. Магнетит өте бағалы темір рудасы, ол темір қорытып алу.

Магнетит кені
-------------

Магнетит кені біздің елімізде Уралда (Магнит тауы, Высокая тауы, Благодать тауы), Қавказда, Азербайжанда (Дашкесан), Курск магнит аномалиясында, Ангарскіде, Қазақстанда (Кен төбе, Қостанай, Атансор, Ұлытау кендері тағы басқа), Украинада (Кривой Рог) кездеседі.

Шет елдегі кені АҚШ-та (Жоғары көл кені, Лабрадор түбегіндегі кен), Швецияда (Кирунаваар, Люоссаваар кендері) бар

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсаиынов — Алматы: "Мектеп" баспасы" Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Бәкен Қыдыкеева** (20 қазан 1923, Қырғыз КСР-і, Қант ауданы - 1993) — қырғыз кеңес актрисасы, КСРО халық артисі (1970).

Өмірбаяны
---------

Сахналық жолын 1936 ж. Қырғыздың балалар мен жасөспірімдер театрынан бастады. 

1941—44 ж. Пржевальск және Нарынның облыстық театрында ойнады. 

1944 жылдан Қырғыз драма театрының актрисасы.

Рөлдері
-------

* Айғаныш (Жантөшев, «Қүрманбек»)
* Жамал (Диқамбаев, «Нәрлі су»)
* Сейде (Айтматов, «Бетпе-бет»)
* Катерина (А. Н. Островский, «Найзағай»)
* Мария Александровна (Попов «Семья»)

Психологиялық тереңдік, азаматтық әуен мен ұлттық ерекшелік — оның өнеріне тән қасиет. 1955 жылдан кинофильмдерге («Салтанат», «Ана — Жер ана», «Жорғаның жүрісі», «Қараш-қараш оқиғасы») түскен. Қырғыз КСР-інің Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1970). Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.

Әдебиет
-------

* Гуревич Л. Бакен Кыдыкеева, в кн : Актеры советского кино, в. 9, М. 1973.
**Целурозаврлар**(*Coelurosaurіa*) — тераподалар отряды тармағына жататын жойылып біткен бауырымен жорғалаушы. Целурозаврлар триас, бор кезеңдерінің орта шенінен белгілі. 10 тұқымдасы, 60-қа жуық туысы анықталған. Денесінің ұзындығы 25 см-ден 6 м-ге жеткен. Бас сүйегі онша үлкен емес және төмен орналасқан. Көпшілік түрінде тістері ұсақ, сойдақ тістері нашар жетілген немесе өзгеріске ұшыраған; араларында тіссіз түрлері де болған. Кейбір түрлерінде қармалағыш алдыңғы аяқтары ұзын. Целурозаврлардың кейбір түрлері (мыс. орнитомимдер) сыртынан қарағанда жүгіргіш құстарға (түйеқұстарға) ұқсас болған. Бұлар құрлықта тіршілік еткен жыртқыштар. Бірақ эволюция даму барысында кейбір Целурозаврлар нағыз жыртқыш жануарлық қасиетінен айырылып, жануарлармен де, өсімдіктермен де қоректенген. Кейбір зерттеушілер, Целурозаврларды құстардың арғы тегі деп есептейді.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
**Хлудов стачкалары** — Смоленск губерниясының Ярцеводағы және Рязань губерниясының Егорьевскідегі көпес Хлудовтардың мақта-мата фабрикаларында болған стачкалар. Ярцево фабрикасынкасындағы стачка 1880 ж. 9 қыркүйекте басталды. Оның тууына 1 қазаннан өнімнің нарқын белгілеу дәрежесін 10%-ке төмендету, түрлі айып төлеу, ақша ұстап қалу себепші болды. Егорьевск фабрикасындағы стачка 1893 ж. 25 мамырда басталып, 7 тамызға дейін созылды. Оның тууына шеберлердің парақорлығы, 2 сменалық (12 сағаттан) жұмыстың енгізілуі себепші болды. Ереуілге шыққан 3 мыңнан астам жұмысшылар жалақыны арттыру, айына 2 рет есеп айырысу, мереке және жексенбі күндері түнгі жүмысты тоқтатуды талап етті. Егорьевск стачкасын жаншып басуға бір полк жіберілді. Дегенмен әкімшілік бірқатар нарақор қызметшілер мен шеберлерді шығаруға, ірі мерекелер қарсаңында түнгі сменаны тоқтатуға мәжбүр болды.

Дереккөз
--------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
**Авазбакиева Магинур Фатқұлқызы** (7.3.1907, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы – 8.2.1987, Алматы қаласы) – биология ғылымдарының докторы (1955), профессор (1958), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1979). 

ҚазПИ-ді (1934, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. ҚазМУ-де (қазіргі ҚaзҰУ) ассистент, аға оқытушы, доцент, декан, кафедра меңгерушісі, профессор-кеңесші болды (1938–87). 

Негізгі ғылыми жұмыстары адам ағзасының бейімделуіне арналған. Қазақстан таулары мен шөл даласы, ауа райының адамға тигізетін физиологиялық әсерін зерттеп, көптеген ғылыми еңбектер жазған. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Шығармалары: Влияние климата Казахстана и Киргизстана на организм человека, Алматы, 1958.
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}
Хндзоре́ск **(арм. Խնձորեսկ) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.**

Этимологиясы
------------

«Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауыллдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі Хндзорескке айналған.

Географиясы
-----------

Хндзореск
Ауыл Горис қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді.

Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды.

Назар аударарлық жерлері
------------------------

Хндзоресктің жарлы үңгірлері
Жарлы құрылу және үңгірлер
Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. (XVII век).[1]

Тұрғындары
----------

Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |
| Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |

Атақты жергілікті адамдар
-------------------------

* КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян (1916 - 1999).
* Прозаик Гарегин Севунц (1911—1969).
* Прозаик Сурен Айвазян (1915—1981).
* Композитор Арам Сатунц.
* Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич
*
**Жәнекешов Бисен** — ақын, Батыс Қазақстан облысында Кеңес үкіметін орнату жолындағы күреске белсене қатысушы. 1918 жылдан РК(б)П
мүшесі. 1916 ж. Уфа діни медресесін бітіріп, ауылда мұғалім
болды. Қазан революциясынан кейін жергілікті жерде Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысты.
1918 ж. Қазақтың 1-ұлттық
атты әскер полкына өз еркімен
қосылды. Қазақ өлкелік соғыс
комиссариатының саяси комиссары. 1919 ж. Қазақтың 1-үлгілі атты әскер полкінің сапында Азғыр, Нарын, Күйгенкөл, Шоңай, Қаракөл, Сайқын маңында ақ гвардияшылардың тұрақты әскери бөлімдерін талқандауға қатысты.
Бөкей ордасы ауданың бір ауылы Жәнекешов есімімен аталады. Сондай-ақ Батыс Қазақстан облысында танымал журналистер үшін Жәнекешов атындағы арнаулы жүлде тағайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8
**Батпақтандыру** — жер астында пайдалы қазыналардың өздігінен тұтануы нәтижесінде пайда болатын өрттерді сөндіру және оның алдын алу үшін қолданатын тәсіл. Ол үшін күні бұрын бұрғыланған ұңғылар арқылы жер асты қазбаларына сумен қойыртпақталған саз балшық пен құм түсіріледі. батпақтандыру мақсатына қарай: алдын алу және апаттық болып ажыратылады. Алдын алу қуыстар мен жарықшақтарды тығындап толтырып, қазбаларға ауаның кіруін тоқтатады. Қойыртпақпен қуыстарды түгелімен немесе жартылай толтырады. Апатты өрт алқабын айналасынан оқшаулау үшін ұңғы арқылы жер үстінен немесе жер асты қазбаларынан қойыртпақ жіберіп бөліп тастайды. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Наг-Хаммади қаласы** (Египет) – Египеттегі Кена провинциясындағы қала. Халық саны 39 737 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). 
[1].

Ніл өзеніндегі алқапта орналасқан. Жергілікті халық тұрғындары негізінен ауылшаруашылығымен айналысады. Ниг-Хаммадидің негізін Сохагтан шыққан Махмұд Паша Хаммади қалаған. Ол британ басқыншыларға қарсы күрескен ірі жер иеленуші болған. 1945 жылдың желтоқсан айында жергілікті шаруалар осы жерден желімделген қыш құмыра тапқан. Оның ішінде былғары мұқабалы 13 көне папирус пен басқа кітаптардан алынған парақтар болған. Шаруалар бір кітапты толықтай өртеп жібереді де, біреуінің тек сырты ғана өртке шалынған. Осылайша біздің заманымызға 10 кітап (тағы бір кітаптың сыртқы беті болмады) жетті. Бұл кітаптар ΙΙ ғасырға жатады. Онда әулие Пахомей негізін қалаған бірінші христиан монастырының кодекстері жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жұлдыз Әбділдә** – қазақтың бетке ұстар жас журналист қыздарының бірі. Жасының кішілігіне қарамастан қазақ журналистикасынан ойып орын алып үлгерген, қайсарлығымен қазақ журналистикасының мәртебесін биіктетуге тырысып жүрген Жұлдыз 1979 жылы 24 желтоқсанда дүниеге келген. 

Ол әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін 2000 жылы тәмамдайды. Ал 2002 жылы аталған университеттің магистрі атанады.
1997-99 жж «Қазақ Университеті» журналында тілші, 2001-2002 жж. «Түркістан» газетінде тілші, 2002 жылы «Жас Алаш» газетінде жауапты хатшы, сондай-ақ «Алқа» журналында бас редактор және Қазақстан Ұлттық телеарнасының штаттан тыс редакторы қызметтерін атқарады.

Ол Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты атанып, «Сорос-Қазақстан» қоры грантына ие болды.

Дереккөздер
-----------
**Вячеслав Михайлович Карпенко** (1938 жылы туған, Ресей, Харьков қаласы) - жазушы, аудармашы. Ленинград теңіз-флот училищесін, Ленинград мемлекеттік университетін бітірген. Геологиялық экспедицияларда, Солтүстік Атлантика балық аулау кемелерінде, Тянь- Шань таулары ғылыми станцияларында қызмет істеген. Облыстық "Калининградский комсомолец" газетінде жауапты хатшы, республикалық "Ленинская смена", "Вечерняя Алма-Ата", "Огни Алатау" газеттерінде, "Жаңа фильм" журналында әдеби қызметкер болған. "Лик Земли" ("Жер кел- беті") 1978 - 85 ж. жинақтарының авторы әрі құрастырушысы. Карпенко қазақ жазушылары Д.Исабеков пен Р.Ниязбековтың әңгіме, повестерін орыс тіліне аударған. Театр және проза жөніндегі бірнеше әдеби, сын мақалалар жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қотыр деген бетті қараңыз.*

**Қотыр тауы** – Кеңтарлау аңғарының батысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Жаңаорталық ауылынан оңтүстікке қарай 23 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 556 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі қатты тілімделген. Солтүстік-шығысында Сарыоба, оңтүстігінде Ақшаадыр таулары, шығысында Қаражырын құдығы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Бозғылт сұр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз, қара жусан, сораң, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тарденуа мәдениеті**
----------------------

### Мәдениет ерекшелігі

Тарденуа мәдениеті - кейінгі мезолит дәуіріндегі археологиялық мәдениет. Францияның солтүстігіндегі Фер-ан-Тарденуа иаңындағы мекендердің атымен аталған. Оны 1896 ж. А. Мортилье зерттеген. Тарденуа мәдениеті Бельгия, Англия, ГФР-мен қатар Орталық Еуропа мен КСРО-ның Еуропа бөлігіне де тараған. Тарденуа мәдениетінің тұрақтары алғашқы қауымдық құрылыста жебелі, садақпен қаруланған аңшылар мен балықшылардың және терімшілердің қонысы болған. Тарденуа мәдениетінің ең бай мазары Тевьек аралынан табылған. Қазбадан табылған микролиттік заттар негізінен жебе жасауға, сүйек пен ағаштан қару жасауға пайдаланылған. Осы заттар Тарденуа мәдениетінің б. з. б. 4-7 ғасырларға жататынын дәлелдеді. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 557-бет
**Нина Платоновна Скалковская** (11.9.1927 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Явленко ауылы) - аудармашы. ҚазҰУ - ды бітірген (1950). Мектепте мұғалім, "Жазушы" баспасында аға редактор,Қаз¥ПУ-да доцент қызметтерін атқарған. "Литература Казахстана" альманахында, "Советский Казахстан" журналында көптеген
очерктері, рецензиялары, мақалалары жарияланды. 1957 - 1958 жылдары Абайдың, Жамбылдың, Ш.Уәлихановтың, І.Жансүгіровтың, Б.Майлиннің, С.Сейфуллиннің, С.Торайғыровтың өмірі мен шығармалық жөніндегі очерктері жеке кітап болып шықты. І.Есенберлин, Т.Ахтанов, Қ.Жұмаділов, М.Мағауин, Б.Аманшин,
М.Хамраев шығармаларын, Б.Кенжебаевтың "Сұлтанмахмүт Торайғыров" монографиясын, "Ұйғыр сықақтарын", Қазақстан жас жазушыларының "Прощаться не хочу" (1970) повестер мен әңгімелер жинағын, "Қазақ халық ертегілерін" (20 томдык, 1963 , "Қазақстандық Совет Одағының батырларын" (20
том) аударды. "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін, "Ұлы Отан Соғысы ардагері" медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қытайдағы Такламакан шөлінде жатқан Тарим тас жолы Лантай және Линьфэнь қалаларын байланыстырады. Жолдың жалпы ұзындығы 552 шақырым екен. Оның 446 шақырымға жуығы адам аяғын баспаған аймақтарға төселген. Бастапқыда бұл жерлерде биіктігі 20 метрге жететін құм төбелер болған.**

Тарим тас жолы

  

Биік құм қыраттарды басу үшін жолдың екі жағы да тегістеліп, жасыл өсімдіктер отырғызылады. Егілген өсімдіктерді сақтап тұру үшін әрбір төрт шақырым сайын арнайы қызметкерлер қойылған. Өсімдіктер суарылатын су 100 метр тереңдікке дейін қазылған құдықтардан алынады. Судың тұздылығының жоғарылығына қарамастан, жасыл белдеулер жайқалып тұр.

Үкімет құмды жердің тәртібіне көнетін өсімдіктерді таңдау үшін бес жыл бойы тәжірибелік жұмыстар жасаған. Ең алғаш рет 1999 жылы 6 шақырым аймақ жасылдандырылады.

2001 жылы бұл мөлшер 30 шақырымға дейін ұзартылады. Нәтижені байқаған үкімет 2003 жылы жобаға қолдау білдіреді.

Шөлдегі Тарим тас жолының экономикалық маңызы зор. Өзіңіз де "мына жолға неге осындай жағдай жасалады, соншама қаржыны жұмсаудағы мақсат не?" деп ойлап отырған боларсыз. Тас жол ең алғаш рет 1995 жылы Такламакан шөліндегі мұнайды тасымалдау үшін төселген. Содан бері оны сақтап қалу үшін түрлі іс-шаралар жүргізіліп келеді.

Бұл жол табиғи байлықты тікелей тасымалдауға мүмкіндік береді. Адам тұрмайтын аймақ болғандықтан, саяхатшылар мен қонақтарды күту үшін жол бойына мейрамханалар, май құю бекеттері тұрғызылған.
**Ішашхан Байбатырұлы**(1938 жыл, Моңғолия, Баян-өлгей аймағы, Қызылтөбе мекені - 2000) - қазақ жазушысы.

Еңбек жолы
----------

1964 жылы Абай атындағы ҚазПИ-ді бітірген. 1964-1982 жж. Моңғолия Қазақстан жазушылар одағының қазақ бөлімшесін басқарып, әдеби *«Шұғыла»* журналының редакторы, 1982- 1988 жылдары. Моңғол Халық Республикасының Министрлер кеңесі жанындағы цензураның аймақтық өкіл-редакторы, 1991-1992 жылдары орта мектепте мұғалім болып қызмет атқарған. 1992 жылы атамекені Семей облысының Мақаншы ауданына көшіп келді. Мақаншы аудандық оқу бөлімінде оқу ісінің инспекторы болып қызмет атқарды.

Шығармалары
-----------

Көптеген еңбектердің авторы. 2 кітабы қазақ тілінде, 3 кітабы моңғол тілінде басылған, 3 пьесасы сахнада қойылған. Шығармалары орыс, болгар, серб, мажар, бурят, алтай тілдеріне аударылған.

Жетістіктері
------------

1970 жылы Моңғолия Қазақстан жазушылар одағының сыйлығын алып, 1989 жылы Моңғол Халық Республикасының Алтын Жұлдыз орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: "Анарыс" баспасы, 2009 жыл
**Қақпақыл** — балалардың, кыз -бозбалалардың ойыны. Бес асықпен, кейде бес жұмыр таспен де ойнайды. Қақпақыл ойпаушылардың әр қайсысысы бес асықтан алып, салмақтылау асықты «Құспек» етiп ортаға қояды. Бұдан кейін әр бала қолындағы асығын жоғары қағып жiберiп, оны алақанының сыртымен қағып алады. Kiм көп ұстaса, қалған ойнаушылардың бәрі соған асықтарын бередi. Ол барлық асықты қос уыстап жоғары көтере тастап, алаканының сыртымен қағып алады. Ұстаған асықтарының санына сәйкес жердегi асықтарды алу үшiн «құспектi» биікке лақтырып, қайға түскенше жердегi асықтарды белгiлi мөлшерде алып, «құспектi» жерге түсiрмей қағып алу керек. Бұл ойынның машықтануға, әдісқойлық пен ептiлiктi арттыруға әcepi бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Штамп** (*немісше stampe, итал. stampa – мөр*) – материалды қысыммен пластикалық деформациялау (штампылау) арқылы өңдеуге арналған аспап. Оның табақтық (кесетін Штамп, тесетін Штамп, т.б.) және көлемдік (қалыптайтын Штамп, шөктіретін Штамп, т.б.) штампылайтын, ал дайындаманың темп-расына сәйкес салқындай және ыстықтай штампылайтын түрлері бар. Ш-ының негізгі бөлшектері – пуансон мен матрица. Штампты дайындау үшін 9ХС, Х12М, ХВ2, 4ХВС, 5ХНМ, 5ХГМ, Х12Ф, ХГ3СВ маркалы хромды және күрделі легирленген болаттар қолданылады. Мұндай болаттар тозу, қысым және жоғары температура жағдайына шыдамдылық көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Ақтау қаласындағы Қысқы Мәдениет үйінің ғимараты** — Маңғыстау «Мәдениеттік тарихи-мәдени қорығы» Мемлекеттік Мекемесінің әкімшілігі орналасқан құрылыс. Ақтау қаласы, 3-ші молтекауданындағы №66 үй құрылысы, 1957 жылы салынған. Аталмыш ғимарат бүгінгі күнде Ақтау қаласында сақталып отырған, өткен ғасырдың орта тұсындағы қала тұрмысында ерекше орын алған оқиғалардың куәсі дерлік, бір қабатты, аласа цоколді алғашқы қоғамдық көпшілік құрылыс және тарих және сәулет құрылыс ескерткіш нысаны.

Ғимараттың сипаттамасы
----------------------

Құрылыстың жазық жоспары созылыңқы, төрт бұрышты етіп батыс жақтан шығысқа қарай бағытталған. Іргетасы тереңдігі 0,5 м болатын сазды лай балшықпен тас сынықтары толтырылып құйылған. Қабырға құрылысы да толық өңделмеген Борлы кенішіндегі тастан қаланған.Жоғарғы жағы сыланып, ақталған. Кіріп-шығар 5 есігі бар. Терезе көзі қосар қабатты, фрамуга әйнегі салынған. Бөлмелердің ішкі жақ төбесі жалпақ жұқа фанерамен қапталып, шеттері ағаш рейкамен көмкерілген.

Ғимаратта бастапқы кезде желдететін, орталық жылыту жүйесіне қосылған 13 бөлме болған. Едені ағаш, шатыр құрылысы қыр арқалы етіп, төрт қабат қара майлы қағазбен жабылған. Шатырда 3 желдету тесігі және оңтүстік жаққа қараған еңіс арқасында жарық түсірер терезе көзі шығарылған. Жалпы жазық жоспардағы ауқымы 18×2,6 м. Ғимарат құрылысының ескеруіне байланысты 2004 жылы ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізіліп, шатыр жабындысы қаңылтырмен қапталып, пластикалық терезелер орнатылған. Сондай-ақ ішкі бөлме құрылысына да қайта жоспарлау арқылы құрылымына өзгерістер енгізілген. Ғимаратта әр жылдары мәдениет мекемелері орналасқан. Қазіргі күні мұнда «Маңғыстау Мемлекеттік тарихи-мәдени қорық» Мемлекеттік Мекемесінің әкімшілігі орналасқан. Қорық үйінің тұрған жері - қаланың алғашқы абаттандырылған, жағдайы жасалған қоғамдық және тұрғын үй құрылыстары салынған маңда орналасқан, іс жүзіндегі өзінің бастапқы мән-маңызын сақтап қалған Ақтау қаласындағы алғашқы бой көтерген ғимараттардың бірі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау МТМҚ ММ мұрағаты материалдары, Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы, Маңғыстау облысы, Аст Прайм баспасы, 2012 жыл
**Ботамойнақ** – Қырғыз Алатауы жотасының батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Тараз қаласынан шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 1637 м. Тау батыстан шығысқа қарай ендік бағытта созылып жатыр. Ботамойнақ Қырғыз Алатауы арқылы Қырғыз еліне өтетін асу жол. Бұл таудың "Ботмойнақ" аталу себебі, осы шыңға үңіліп қараса ботаның иілген мойнына ұқсайды.

Жер бедері
----------

Беткейлері жарқабақты. Тауаралық ойыстардан, Қырғыз Алатауы жотасы аралығындағы ойпаңдардан бұлақтар ағып шығады.

Өсімдігі
--------

Беткейіндегі қара топырағында бұталар, бетеге, астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы
**Бандуң** — Индонезияның Батыс Ява провинциясының административтік орталыңы болып табылады. Ява аралының оңтүстігінде орналасқан, Индонезияда Джакарта, Сурабая және Меданнан кейінгі төртінші орындағы қала.

Географиясы
-----------

Бандуң Джакартадан 180 шақырымдай оңтүстік-шығысқа қарай және биіктігі теңіз деңгейінен 678 метр жоғарыда орналасқан.

Тарихы
------

Бандуң қаласы алғаш рет 1488 жылы еске салынады. 17 және 18 ғасырлар Голланддық Ост-Индск компаниясы бұл мекенде бірнешелеген плантация ашады. 1810 жылы Голландия колониалистар Бандуң арқылы De Groote Postweg (Негізгі Пошталық жол) деп аталатын Ява аралының батысы мен шығысын жалғастыратын жол салады.

Бауырлас қалалары
-----------------

* Германия Брауншвейг, Германия (с 1980-жылдар)
* АҚШ Форт-Уэрт, АҚШ (с 1990-жылдар)
* Оңтүстік Корея Сувон, Оңтүстік Корея (2003 жылдан бері)
* Лесото Мокотлонг, Лесото (2001 жылдан бері)

Сілтемелер
----------

* Қаланың ресми сайты
* Ресми туристік сайт
* Бандуңтегі экспаттар өмірі
**Ақторғын ханым** - 550 жылдық қазақ тарихындағы ең сұлу да, көркем әйелдердің бірі. Ақторғын Ханым жайында деректер жоқтың қасы Ақторғын ханымның есімі тек аңыздарда кездеседі. Ілияс Есенберлиннің "Көшпенділер" романында Ноғай шонжарының қызы ретінде алғаш таныстырылады.

Хақназардың әйелі
-----------------

Хақназар ханның соңғы әйелі,сондықтан Ақторғын ханға да, жанындағы батыр, билеріне де еш ықпал ете алмады. Көп тоқалдың бірі болғандықтан "Ханша" дәрежесіне қол жеткізе алған жоқ. Әрі ханымның бойында мансапқорлық секілді қасиеттер жоқ еді.

Тәуекел ханның әйелі
--------------------

1580 жылы Хақназар хан қайтыс болған соң, жас жесірге сексендегі Шығай хан емес, оның ұлы Тәуекел үйленді. Ал 1582 жылы билікке Тәуекел сұлтан келгенде, Ақторғын «Ханша» атанды. Дегенмен Тәуекел ханға Ақторғыннан гөрі, анасы Яхшым-бегім көбірек ықпал етті. Өзінің әйелдік парызын орындап, күйеуіне Хусейн және Мұрат сынды ұлдарды сыйлады.

Есім ханның қалауы
------------------

1598 жылы Тәуекел хан соғыста қайтыс болады. Салт бойынша әмеңгерлік жолмен Ақторғын ханша марқұмның інісі Есім ханға тұрмысқа шығуы керек еді, алайда Ақторғын қайын інісіне емес, өз сүйгеніне қосылуды жөн көрді. Жиембет жыраудың араласуымен Ақторғын ақыры дегеніне жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Колорадо қоңызы** (лат. *Leptinotarsa decemlineata*) – қатты қанаттылар сабының жапырақ жегілер тұқымдасына жататын қоңыз; картоп және т.б. алқа тұқымдас өсімдіктердің зиянкесі. Колорадо қоңызы 1859 жылы Колорадо штатының (Солтстік Америка) картоп алқаптарында кездесе бастаған және осыған байланысты аталған. Солтүстік және Орталық Америкада, Түркияда, Батыс Африкада және Еуропаның (Ұлыбритания мен Скандинавия елдерінен басқа) көптеген елдеріне тараған. Бұрынғы КСРО республикаларында 1949 жылдан белгілі бола бастаған. Сол кезден бастап Орал тауы арқылы шығысқа қарай, оның ішінде Қазақстанның батыс, солтүстік, оңтүстік-шығысына, оңтүстігіннде таралған. 

Ұзындығы 9 – 11 мм, сопақтау келген, қанатының үсті қызғылт сары, он қара жолақты сызықтары (әр жағында 5-тен) бар. Жұмыртқаларының ұз. 2,4 мм, ұзынша-сопақтау. Дернәсілдерінің түсі қоңыр-қызыл, ұз. 15 мм-ге дейін жетеді. Жылына 1 – 2, кейде 3 – 4 ұрпақ салады. Қоңыздары мен ірі дернәсілдері топырақта қыстайды, кейбіреулері қайта қыстайды. Қоршаған орта температурасы 12С-тан асқанда олар тіріледі. Қоңыздардың шығу кезеңі кейде 3 – 4 айға созылады. Қоңыздары мен дернәсілдері картоп, баклажан, қызанақ, т.б-дың жапырақтарын зақымдайды. Олар қорек іздегенде ұша бастайды (күніне 500 м-ге дейін). Жұмыртқаларын жапырақ астына 18 – 20-дан 2500-ге дейін салады. Дернәсілдері 16 – 24 күнде жетіледі. Картоптың қауіпті жауы, өнім түсімділігін төмендетеді. Күресу шаралары: ішкі және сыртқы карантинді сақтау; терең деңгейдегі агротехника, картоп отырғызатын жерлерді дернәсілдер пайда бола бастағанда және жас қоңыздар шыға бастағанда химиялық препараттармен өңдеу.

* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Колорадо қоңыздары NOVODOR FC-қа қарсы
Гари
**Гари** (ガリ, ***Гари***?) — дәмдеуіш, жас жанжабілдің тамыр сабақтарын жұқа туралып, сірке су мен қантпен маринадталған цукэмоно. 

Өзгеше ащы дәмі болады, көбіне алғашқы рет дәмін татып көргендер парфюмерия хош иістеріне ұқсатады.

Әдетте Гариді суши мен роллдардың қасына васаби мен қытайбұршақ (соя) тұздығымен бірге дастарқанға қойылады. Сол себепті гариді кейде «*суши жанжабілі*» деп те атайды. Кейде гариді сушидың бетін соя тұздығымен майлау үшін қолданады. 

Жас жанжабілден жасалған гаридің түсі сірке суының әсерінен қызғылт болады. Былтырғы жанжабіл тамыр сабақтарынан жасалған гаридің түсі өзгермейді, сол себепті бұл жағдайда Е 124 жасанды бояғыш немесе қызылша шырынын қосады. 

Гариді бэни-сёга (жап. 紅生姜 ) дәмдеуішпен шатастырмау керек, бұл қызыл маринадталған жанжабіл.

Дереккөздер
-----------
**Чехословакия коммунистік партиясы** - *чех*, *словак*, *мажар* және *закарпат-украин* коммунистік топтары мен ұйымдарын біріктіру жолымен 1921 жылы мамыр айында құрылған Чехословакия социал-демократиялық партиясы.

Құрылуы
-------

Чехословакия коммунистік партиясын құру туралы шешім 1921 жылы 14 мамыр – 16 мамырда Прагада өткен Чехословак социал-демократиялық (солшыл) партиясы съезінде қабылданды. Бұл съезд тарихқа Чехословакия коммунистік партиясының Құрылтай съезі ретінде енді. Съезд Чехословакия коммунистік партиясының Коминтернге кіруі туралы шешім қабылдады. 1921 жылы 30 қазан – 4 қарашадағы Бірігу съезінде Чехословакия коммунистік партиясы елдегі неміс және поляк коммунистік ұйымдары қосылды. Чехословакия коммунистік партиясының жарғысы қабылданды. Оңшыл оппортунистер мен жойымпаздарға қарсы күресте Чехословакиялық коммунистік партиясы 5-съезінің (1929) айтарлықтай маңызы болды. Партияға К. Готвальд бастаған маркстік-лениндік қайраткерлік жетекшілік етті.

Социализм жеңісі
----------------

Чехословакия коммунистік партиясы 9-съезі (1949) елде социализм орнатудағы партияның сара жолын белгіледі. Коммунистік партияның 10-съезі (1954) партияның сара жолының дұрыстығын дәлелдеп, 1-бесжылдық жоспарды (1949 – 53) орындаудың нәтижесінде елде социалистік қоғамның берік негізі қаланғанын, елдің экономикасында социалистік сектор шешуші орын алатынын атап өтті. Съезд Чехословакиялық коммунистік партиясынің жаңа жарғысын бекітті. Социалистік құрылыс барысында ЧКСР еңбекшілері Чехословакиялық коммунистік партиясы басшылығымен үлкен жеңіске жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том
2. ↑   История Коммунистической партии Чехословакии, пер с чеш.М. 1962
**Гари Уинстон Линекер** (ағылш. *Gary Winston Lineker*; 30 қараша 1960 жыл, Лестер, Англия) — ағылшын футболшысы, Англия Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

Карьерасы
---------

Клубтық карьерасын "Лестер Сити" клубында бастаған. Клубта алты маусымдай ойнап, 95 гол енгізді. 1985 жылы "Эвертонға" ауысты да, бір жылдай ойнап, "Барселонаға" шақыртылды. "Барселона" сапында үш жыл өнер көрсетіп, Англияға оралды да, "Тоттенхэм Хотспурға" ауысты.

Линекер екі әлем чемпионатына қатысты. 1986 жылғы әлем чемпионатында 6 гол соғып, турнирдің сұрмергені атанды. Бұл біріншілік ағылшындар үшін сәтті бастала қоймады, алғашқы матчта Португалиядан 0:1 есебімен ұтылып қалды. Келесі турда чемпионат аутсайдерлерінің бірі деп саналған Мароккомен тең түсті. Тек соңғы турда ғана Польшаны 3:0 есебімен ойсырата ұтып, 1/8 финалға өтті. Осы матчта Линекер хет-трик жасады. 1/8 финалда ағылшындар Парагваймен кездесіп, бұл ойында да 3:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл кездесуде Линекер екі гол соқты. Ширек финалда Англия құрамасы Аргентинамен ойнап, 2:1 есебімен ұтылып қалды. Айта кету керек, бұл ойында аргентиналық Марадонаның қолмен соққан голы есептеліп кеткен-ді. Марадона дубль жасады да, матч соңына таман Линекер бір доппен жауап берді.

1988 жылғы Еуропа чемпионатына Линекер жарақаттың кесірінен бара алмады. Есесіне, 1990 жылғы әлем чемпионатында қайта өз биігіне көтерілді, рас, 1986 жылғыдай алты гол соға алмады, есесіне 4 гол соғып, құрама 1966 жылдан бері бірінші рет жартылай финалға жетті. Линекер топтық турнирде Ирландияның қақпасына бір гол енгізді, ал ширек финалда Камерунның қақпасына екі рет пенальтиден гол соқты. Жартылай финалда ГФР құрамасының қақпасына бір гол соғып, ағылшындарды жеңілістен құтқарғанымен, пенальтилер сериясында ГФР құрамасының мерейі үстем болды.

1992 жылғы Еуропа чемпионатына Линекер капитан ретінде барды. Гол соққан жоқ, тек үшінші турда Швециямен ойында нәтижелі пас қана бере алды. Англия топтан шыға алмады да, жасы 32-ге келген Линекер құрамамен қош айтысты. Чемпионаттан соң Жапонияның "Нагоя Грампус Эйт" клубына ауысты да, екі жылдан соң футболшылық карьерасын толық аяқтады.

Жетістіктері
------------

* Англияның күміс жүлдегері: 1986
* Испания кубогы: 1988
* Кубок иелерінің кубогы: 1989
* Англия кубогы: 1991

Басқа да фактілер
-----------------

* Кейін комментаторлықпен айналысты. Линекер айтқан "Футболды 22 адам ойнайды, бірақ соңында немістер жеңіске жетеді" деген әңгімесі қазір қанатты сөзге айналып кеті.
* Карьерасында 600-ден аса матчта ойнап, ешқашан сары қағаз да, қызыл қағаз да алмаған екен.

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Гитлерге Қарсы Одақ**– 2-дүниежүз. соғыста фашистік *Германия* мен оның одақтастарына қарсы күрескен мемлекеттер мен халықтардың әскенри-саяси одағы. Кеңес одағына шабуыл жасаған кезде фашистік Германия канцлері Адольф Гитлер (1889-1945) мен оның кеңесшілері Батыс Еуропа мемлекеттері мен АҚШ бұл соғысқа араласпайды деген үмітте болды. Бірақ 1941 ж. 22 маусымда Ұлыбритания премьер-министрі У.Черчилль радиодан сөйлеген сөзінде фашистік тәртіпте нәсілдік үстемдік пен ашкөздіктен басқа ешқандай да қағида жоқ екенін, сондықтан оған қарсы күресте ағылшындар Ресеймен басқа барлық басқа халықтармен бірге болатынын мәлімдеді. Сол жылы 24 маусымда АҚШ үкіметі де Кеңес одағын қолдайтынын жария етті. 12 шілдеде Германияға қарсы соғыста бір-біріне көмектесу жөніндегі кеңес-ағылшын келісімшарты жасалынды. Ұлыбритания үкіметі қыркүйектен бастап Кеңес Одағына көмектесу жөніндегі міндеттеме алды, сондай-ақ Лондонда эмиграция жүрген Чехословакия (18 шілде) , Польша (30 шілде) үкіметтерімен де келеісім жасалып,КСРО жерінде чехословак және поляк әскери бөлімдері құрылатын болды. 1941 ж. 26 қыркүйекте Франция ұлттық құтқару комиссиясының басшысы генерал де Голльмен байналыс орнатылды. 1941 жылдың жазы мен күзінде КСРО басшысы И.В.Сталин У.Черчилльге жазған хаттарында Солтүстік Францияда және Арктикада майдан ашу жөнінде ұсыныс жасады және қару-жарақпен көмек беруін сұрады. 1941 ж. күзде АҚШ,Ұлыбритания өкілдерінің Мәскеуде өткен кездесуінде 1941 ж. 1 қазаннан 1942 ж. 30 сәуірге дейін кеңес әскерлеріне ай сайын 400 ұшақ, 500 танк, және т.б. қару-жарақ беруге шешім қабылдады.КСРО алғаш рет осы елдерден 1 млрд. доллар көлемінде өсімсіз қарыз алды. Оны Кеңес үкіметі шикізатпен өтеуге міндеттенді. 1941 ж. 24 қыркүйекте Лондон қаласында 7 елдің өкілдері конференция өткізіп, Атлантикалық хартияға қол қойылды. 1942 ж. 1 қаңтарда Вашингтонда 26 мемлекет фашистік одаққа қарсы күресте өздеренің барлық әскери-экономиялық қуатын пайдалану туралы құжатқа қол қойды. Осы жылдың 26 мамырында одақтастық және соғыстан кейінгі ынтымақтастық жөнінде ағылшын -кеңес ,11 маусымда америка-кеңес келісімдері жасалынды. Осылайша Гитлерге қарсы Одақтық ресми құрылуы аяқталды.Гитлерге қарсы одақтың ең өзекті мәселесі - екінші майдан ашу болды. АҚШ,КСРО,Ұлыбритания мемлекеттері арасындағы келіспеушіліктерге байланысты ол тек 1944 жылдың орта тұсында ғана ашылды. Дегенмен , бұл Одақ әр түрлі бағыттағы елдердің әлемдегі бейбітшілікті бірлесіп қорғау мүмкіндігін көрсетіп берді. Соңыстың аяқталу қарсаңында бұл одаққа 50-ден аса мемлекеттер мүше болды. Гитлерге Қарсы Одаққа қатысушы мемлекеттер Думбертон-Окс (21.8.-7.11.1944) және Сан-Франциско (25.6.-26.6.1945) конференциялары кезінде БҰҰ-ны құру, әрі ұйымның Жарғысын қарап,бекіту жөнінде щещім қабылдады.

1. ↑  Қазақ энциклопедия
Кулонометрлік талдауды орындау екі режим жүйесі бойынша
жүзеге асады, осыған орай кулонометр екі топқа жіктеледі:
потенциостатикалық және амперостатикалық.

Потенциостатикалық кулоиометриядағы өлшеу тұрақты потенциалда жүргізіледі. 
Бұл топқа потенциалдың уақыт өтуімен, яғни алдын ала берілген бағдарлама бойынша бір қалыпты тұрақты өзгерісін 
білдірегін өлшемдерді жатқызуға болады.

Амперостатикалық немесе гальваникалық кулонометрия ток
күші тұрақты болғанда жүрегін кұбылыстарга негізделген.

Осы екі әдістегі аппаратураның едәуір айырмашылығы болса да,
олардың кейбір ортақ тетіктері мен буындары бар.

Сондай-ақ кулонометрлік анықтамалардын да екі түрі бар: тура
кулонометрлік және кулонометрлік титрлеу. Тура кулонометрлік
әдісте талданатын зат кулонометрлік ұяшықта тікелей электрохимиялық 
өзгеріске ұшырайды. Ал кулонометрлік титрлеу әдісінде
анықталатын зат әдейі таңдалынып алынған ерітінді - электролит
электролизі кезінде кулонометрлік ұяшықта түзіліп титрантпен
әрекеттеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Лакросс** (фр.  - сырғытпа таяқ, клюшка) — топтық спорттық жарыс. Қарсыластар бір бірінің қақпасына снарядтарды қолданып резеңке допты алулары тиіс. 

Университеттер арасындағы лакросс бойынша матч

Пайда болу тарихы
-----------------

Ойынды америкалық үндістер ойлап тапқан болатын. Басында ол әскери дайындық және басқа тайпалармен туындаған жанжалдарды шешу құралы ретінде пайдаланған. Археологиялық зерттеулегре сәйкес, лакросс баламасы қазіргі Канада территориясында он бесінші ғасырдан бастап белгілі екен. Командалар құрамы ол кезде жүздеген адамнан тұрып, ойын алаңы бірнеше километрге дейін жеткен. 

Winnipeg Shamrocks командасы, 1904 жылғы жеңіскерлер
Қазіргі түсіндірме сөздігімізде бұл сөз мағынасы — қара қоңыр, қара кер жылқы түсін білдіретіндігі ескертілген. *«Алдыңғы ат баран болмай, қылаң болды, Жығылмаса Құлагер қайда деймін»* (Ақан сері).

Қазақ тілінде *«баран»* сөзі тек қана малдың, оның ішінде көбіне жылқының түсін білдіру үшін қолданылады. Осыған қарағанда әрі кейбір тілдердің дерегіне сүйенсек, әңгіме болып отырған сөз тілімізге *«кірме»* сияқты.

моңғол тілінде: *бараан хүрэн* — қызыл қоңыр деп түсіндіріледі. *«Бараан»* тұлғасының *«қоқыр»* мағынасын беретіндігін осы тілдегі *«бараахан»* сөзінің «қараңғылау», «күңгірттеу» деп түсіндірілуінен байқау қиын емес. моңғол тіліндегі *«бараан»* қазақ тіліне ауысқан деп түйін жасауға да болар еді, бірақ парсы тілінің дерегі бұған ерік бермейді. Иран тілінде: *порранг* — қою боялған қоңыр түс деген түсінікке ие. Бұл сөз парсылардан моңғолдарға ауысты ма әлде керісінше ме, әрине, бұл жағын ашып айту қиын, бірақ оның алғашқы мағынасы малдың түсіне емес, жалпы түстің бір түрін аңғартуға арналғаны бесенеден белгілі. Ойымызды парсы тілінде бұл сөздің өте қою қайнатылған қызыл шайға да арналып айтылуы қостай түседі. Сөйтіп, сөз төркіні парсы тілі де, алғашқы мағынасы — *«қызыл қоңыр»* болған деп болжам айтпақпыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Вексель**(нем. *wechsel* – айырбас) – жазбаша түрде толтырылған ұзақ мерзімді борыш міндеттемесі. Жай және аударма вексель түрлері болады. Вексель беруші несие иесіне (вексель ұстаушыға) беретін, заң жүзінде нақты формада белгіленген жазба түріндегі борышқор қолхаты. Құнды қағаз; кредитке берілетін ақшаның бір түрі. Оның иесінің (вексель ұстаушының) белгілі бір уақыт мерзім өткенде, векселді берушіден ақша талап етуге даусыз құқық беруді куәландыратын жазбаша қарыз міндеттемесі. Вексель нарықтық экономика түріндегі елдердің коммерциялық және банкілік іс-тәжірибесінде, сонымен қатар сыртқы саудада және басқа да халықаралық есептесулерде барынша кеңінен қолданылады. Векселдік міндеттеменің мәні мен маңызы тек қана ақша (ұлттық түрдегі және шетелдік валюта түріндегі) болуы мүмкін.

Вексель делдалдары
------------------

Қор рыноктарында, векселдерді есепке алу мен қайта есепке алу мәмілелерінде делдал ретінде әрекет ететін вексель делдалдары. Вексель сомасынан белгілі бір пайыз түрінде комиссиялық сыйақы алады. Құнды қағаздарды салу арқылы банктерден несие ала отырып, олар мемлекеттік қарыздарды орналастыру бойынша агенттер болып шығады. Төлем мерзімі арнаулы бір күнге емес, онын берілген күнінен бастап,белгілі бір уақыт аралығына (бірнеше күн, апта, ай) тағайындалатын вексель.

**Қазынашылық вексельдер** - дүниежүзінің көптеген елдерінде - қазына орнының қысқа мерзімді міндеттемелері, оларды мемлекет бюджет тапшылығын өтеу үшін оқтын-оқтын шығарып тұрады. Олар бойынша пайыз дисконт түрінде - вексельдер өтелетін көрсетулі баға мен сату бағасы арасындағы айырма түрінде төленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
3. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
4. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (I.a) CONVENTION portant loi uniforme sur les lettres de change et billets a ordre (Société des Nations, 0.221.554.1)
* (I.b) CONVENTION portant loi uniforme sur les lettres de change et billets a ordre
* (II.) CONVENTION destinée a régler certains conflits de lois en matiere de lettres de change et de billets a ordre
* (III.) CONVENTION relative au droit de timbre en matiere de lettres de change et de billets a ordre
**Вейтлинг Вильгельм** *(05.10.1808 - 25.01.1871)* ертедегі неміс жұмысшы қозғалысының қайраткері, теңгермелі комунизм деп аталған бағыт теоретиктерінің бірі, 1936 ж. Парижде "Әділетшілдер одағына" қосылды. 1841-43 ж. Швейцарияда теңгермелі коммунизсм идеяларын насихаттап, "Хильферуф дер дойчен югенд" атты журнал шығарды. "Үндестік пен бостандық кепілдері" кітабын К.Маркс неміс саяси әдебиетінің тамаша туындысы деп бағалады. 1846 ж. Брюссель коммунистік корреспонденттік комитет құрамына кірді, мұнда оның көзқарасының К.Маркс пен Ф.Энгльстің көзқарасына мүлде қайшы екндігі анықталды. Вейтлинг коммунистік қоғам орнату үшін революция қажет екенін мойындағанымен, коммунистік революцияны стихиялық процксс деп есептеді. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Орк – қиялғажайып жанрының туындыларында жиі кездесетін, ойдан шығарылған кейіпкер. Көптеген фильмдер мен ойындарда олар жағымсыз кейіпкерлер болып табылады. Сонымен қатар, орктер өз алдына жеке нәсіл құрады және гоблин атаулы тіршілікпен өте ұқсас болып келеді.

Орктің келбеті‎

Сөз атауының мағынасы
---------------------

Жалпы, осы орктер туралы көптеген жазушылар қалам термеген болатын. Осы себепті, жазушылар орк сөзіне әр – түрлі түсіндірулер мен анықтамалар береді. Джон Толкиннің әйгілі "Сақина әміршісі" романында орктерді тірі өліктер ретінде қарастырады. Сонымен қатар, орк сөзі жат елдік, зұлымдық пен өлімді бірге алып жүретін тіршілік деген мағынаны білдіреді.

Орк сарбазы

Джон Толкиннің романында кездесетін орктер
------------------------------------------

"Сақина әміршісі" романында орктер зұлым халық болады және сақина әміршісі Сауранға бағынады. Толкиннің романында орктер қысқа бойлы, қара терілі, жауынгер халық ретінде суреттеледі. Бұл тіршілік иелері дүниеге қараңғы жерлерде келеді және күннен қатты қорқатындықтан, шуақты күндері өз күш – жігерлерінен айырылады. Осы әйгілі романда орк халқының ең батыл да қаһарман урук – хай кланын атап кету абзал.

Қазіргі заманғы орктер туралы деректер
--------------------------------------

Орктер фильмдер мен ойындарда көп кездесетіндіктен танымал бола бастады. Қазіргі өнер туындыларында орктер гоблиндерден өздерінің қою – жасыл түсті тері түстерімен ерекшеленеді. Орктер – көбінесе, ұзын бойлы, күшті, жауынгер халық, азу тісті, маймылдарға ұқсас жалпақ мұрынды болып келеді. Көптеген романдар мен әңгімелерде олардың мәдениеті мен өмірін варвар(викинг) немесе көшпенді (ғұндар, моңғолдар) халықтарымен тығыз байланыстырады. Яғни, олардың өмір сүруі және әскери істер жөніндегі жағдайлары ұқсас болып келеді. Сонымен қатар, олардың есімдері мен сана – сезімдерін жапон, үндіс халықтарына теңестіреді. Мысалға "Warcraft 3" ойынында кейбір орктердің есімдері (Самуро, Гэндзюрос, Дзюбей) қазіргі есімдерге ұқсас болып келеді.

Орк халықтары көбінесе эльф халқының хас жаулары болып табылады. Орктерге көптеген жаман қасиеттерді белгілейді. Мысалға, қатыгездік, арамдық, ақылсыздық, опасыздық жасау. Орктерден төнетін қауіпті айтсақ, ол орктердің көптігінде және күші мен қаһарында. Орк әскерлерін айтар болсақ, онда олар шамалы ұйымдасқан, бейберекетсіз сап құрады. Орк әскербасылары зор денелі, епті болғанымен, тәжірибесіз стратег ретінде сипатталады.

Дереккөздер
-----------
Кері будандастыру - будаңдастыратын әр түрлі тұқымдардың өкілдерін бірінші жағдайда аталық, екінші жағдайда аналық ретінде қатар пайдаланып жүргізу. Осының нәтижесінде қандай белгілердің,
касиеттердің ұрпаққа енесі арқылы, қайсысының атасы арқылы басым берілетіні анықталады. Кері будандастыру тауық, үйрек, шошқа өсіруде кеңінен қолданылады. Казіргі уақытта өндірістік құс және шошқа шаруашылықтарында кең тараған жоғары өнімді будандар осы кері будандастырутәсілін ұтымды пайдалану нәтижесінде шығарылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Ориктодромеус
**Ориктодромеус** — осыдан шмамен 95 миллион жыл бұрын орта Бор дәуірінде өмір сүрген, ін қазатын шөпқоректі орниопод. Динозаврды 2007 жылы палеонтолог Дэйвид Дж. Варичино осылай атаған. Ересек ориктодромеустің ұзындығы - 2 метр, салмағы - 22-32 келі, бабаларының ұзындығы 1,3 метр болған. Ориктодромеустың бір үңгірден әр түрлі көлемдегі сүйектері табылған. Бұдан біз динозаврдың үйірімен өмір сүргенін аңғарамыз. 2004 жылы Иошихиро Катсура атты ғалым оңтүстік-батыс Мантанадан динозаврдың толық емес сүйек қалдықтары сақталған інді тапты.

Қызықты дерек
-------------

* Ориктодромеустың сүйек қалдықтары іннің ішінен табылған, яғни ол інде өмір сүрген.
* Тез жүгіретін, шағын денелі ориктодромеусінде тіршілік еткен динозавр.
* Көртышқан,ехидна, Вомбат секілді інқазғыштармен салыстырғанда ориктодромеустың алдыңғы аяқтары тым қарапайым болатын.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 22-32 келі
* Тұқымдас : Гипсилофадонтид
* Отряд тармағы : Церапод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Sears** *(Sears, Roebuck and Company, Sears Holdings)*— көптеген әлемдік сауда кешендерін басқаратын америкалық компания.

Тарихы
------

1994 пен 2004 жылдар аралығындағы логотипі
XIX ғасырдың соңында Ричард Сирс (ағыл. *Richard Warren Sears*) пен Алво Робакпен (ағыл. *Alvah Curtis Roebuck*) құрылған. Тауарды почта арқалы жіберу компнанияның новациясы болған. Осыдан бастап, XX ғасырдың басында компания АҚШ-та ең үздік сауда-саттық компанияларының бірі атанды. Ал оның каталогы әлемдік танымалдылыққа ие болды. Компанияның аты көптеген шығармаларда кездеседі. Дегенімен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін компания конкуренциядан жеңіліп, оның үлкен дүкендері енді ауылдарға көшіп кетті. Уақыт өте келе каталогтары өте қатты қысқарып қысқарып кетті.

2005 жылдың басында **Kmart** саудылық жүйесімен бірігіп, холдингті компнания(**Sears Holdings**) құралды. Осы арқалы Sears пен Kmart саудалық орталары бұрыңғы танымалдылығымен сақталып қалды.

Қызықты мәлімет
---------------

1955 жылы компанияның әлеуметтікпен әрекетттесетін отделы газетте Санта-Клаусқа балалар хабарлассын деп жазып жіберді. Хабарламада тасталған нөмерде қателік пайда болып, қоңырау саққан балалардың барлыға АҚШ-тың Ғарыш-ауа қорғанысына түсіп жатты. Балалардың көңілін түсірмеу үшін әскерлер Санта-Клаустың ойдан шығарылған координаталарын айтып жүді. Осыдан кейін рождестволық NORAD Tracks Santa программасы шықты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Avenue Queue: One long wait inspired career shift
* Information about Sears, Roebuck and Co.
* Official website of the Original Sears Tower Мұрағатталған 9 наурыздың 2011 жылы.

Тағы қараңыз
------------
**Бейнефотограф** – Порфирий Бахметьевтің 1888 жылғы теледидарлық жобасы жатады. Ол бейнелер беруге арналған, өзі жобалаған приборды "Бейнефотограф" деп атады. Ол "Бейнефотограф" туралы рефератын 1880 жылы Цюрихте, **Славил** қоғамының жиналысында оқыды, ал бес жыл өткен соң орыс техникалық журналы *Электричествода* жариялады.

П.Бахметьев жүйесіндегі беруші қондырғыдағы берілетін бейнені тарату берілетін бейне проекциясының жазыктығына спиральдық жолмен кезектестірілген, қатарға тізілген селенді фотоэлементтердің көмегімен жүзеге асырылды. Әрбір фотоэлементтен шыққан электрлік сигналдар жекелеген сымдармен қабылдау пунктіне бағытталады. 

Бахметьев бейнелерді көрсету үшін жарыктық газды пайдаланғысы келді. Қабылдау кондырғысында электрлік сигналдарды беруші қондырғы фотоэлементтерге ұқсас спиральдық ретпен орналастырылған, газ жанарғылары қатарына газ түсуін шектейтін жапқыштармен басқарылды. Жанарғылардан шыққан жарық қабылдаушы экран қызметін атқаратын күңгірт әйнекке проекцияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5