recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**(16) Психея** — Негізгі белдеудегі металды астероидтардың (спектрдің M түрі) ішіндегі ең үлкені. Массасы бойынша барлық астероидтардың ішінде 10-орында тұр.

Оны 1852 жылы 17 наурызда Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты.

Астероид ежелгі грек мифтерінен белгілі болған Жан құдайы есімімен аталды. Ал астероид таңбасы ретінде көбелек қанаты үстінен жанған жұлдызша сұлбасы таңдалған, себебі гректер жанды көбелек бейнесімен жиі салған.

Бастапқы теорияларға сәйкес (16) Психея планетезимальдың ядросы болып келеді. Аспан денесінің басқа қабаттары бірнеше дәуір бұрын болған соқтығысу нәтижесінде ғайып болды-мыс.

Зерттелуі
---------

2023 жылдың 13 қазанында НАСА астероидқа өз миссиясын ұшырды. Жоспар бойынша, Psyche ғарыш кемесі астероидқа 2029 жылы жақындайды және оны орбитадан зерттей бастайды.

* ОрбитасыОрбитасы
* Астероид суретіАстероид суреті
* Миссия суретіМиссия суреті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  JPL Small-Body Database

Тағы қараңыз
------------

* Астероидтар тізімі (1—100)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
**Құбадақ атырабы** (түрікм. *Gubadag etraby*) — Түрікменстандағы Дашоғыз уәлаятының бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

1938 жылы желтоқсанда орталығы Телман атындағы ауылда болған Түрікмен КСР Ташауыз округінің **Телман ауданы** болып құрылды.

1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Телман ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді.

1963 жылы қаңтарда Телман ауданы таратылды.

1975 жылы қарашада Телман ауданы Ташауыз облысының құрамында қалпына келтірілді.

1988 жылы тамызда Телман ауданы қайтадан таратылды.

1992 жылы Телман ауданы Дашоғыз уәлаятының құрамына еніп, **Құбадақ атырабы** болып өзгертілді.

2022 жылдың 9 қарашасында Құбадақ атырабы жойылып, оның аумағы Болдымсаз атырабына берілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан Ұлттық Кеңес Мәжілісінің қаулысы  (орыс.) (10 ноября 2022).(қолжетпейтін сілтеме)
**Дарғаната атырабы** (түрікм. *Darganata etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Дарғаната қаласы.

Тарихы
------

1925 жылы ақпанда Түрікмен КСР Ленин округіне қарасты **Дарғаната ауданы** болып құрылды. 1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді. 1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, Дарғаната ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Дарғаната ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді. 1944 жылы наурызда Дарғаната ауданы Шаржау облысына берілді. Ауданды 1939-1945 жылдар аралығында Шасейіт Әмин басқарды

1963 жылдың қаңтарында Дарғаната ауданы таратылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынуымен қалпына келтірілді. 1970 жылы желтоқсанда аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржау облысының құрамына енді. 

1992 жылы Дарғаната ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, бастапқыда **Дарғаната атырабы**, 2003 жылы 14 мамырда **Бірата атырабы** деп аталды. 2017 жылдың 25 қарашасында Бірата атырабы қайтадан Дарғаната болып өзгертілді.

2006 жылдан бастап Бірата ауданының басшысы қызметін бір кездері ауыл шаруашылығы өнеркәсібі министрінің орынбасары болған Жұмабаев Жұмамұрат Дәуренұлы атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді.  (орыс.) (28 ноября 2017).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 18 сәуір 2018.
**Билл Каллахан** (ағыл. Bill Callahan; 3 маусым 1966 жылы туған, Силвер-Спринг) — америкалық әнші және ақын-сері.

Альбомдар тізімі
----------------

•Sewn to the Sky — 1990 жыл

•Forgotten Foundation — 1992 жыл

•Julius Caesar — 1993 жыл

•Wild Love — 1995 жыл

•The Doctor Came at Dawn — 1996 жыл

•Red Apple Falls — 1997 жыл

•Knock Knock — 1999 жыл

•Dongs of Sevotion — 2000 жыл

•Rain on Lens — 2001 жыл

•Supper — 2003 жыл

•A River Ain't Too Much to Love — 2005 жыл

•Woke on a Whaleheart — 2007 жыл

•Sometimes I Wish We Were an Eagle — 2009 жыл

•Apocalypse — 2011 жыл

•Dream River — 2014 жыл

•Have Fun with God — 2013 жыл

Синглдар тізімі
---------------

•«My Shell» / «Astronaut» — 1991 жыл

•«A Hit» — 1994 жыл

•«Came Blue» / «Spanish Moss» — 1996 жыл

•«Ex-Con» — 1997 жыл

•«Held» — 1998 жыл

•«Look Now» — 1999 жыл

•«Cold Blooded Old Times» — 1999 жыл

•«Strayed» — 2000 жыл

•«Rock Bottom Riser» — 2006 жыл

•«Diamond Dancer» — 2007

•«Wind and the Dove» (live) — 2010 жыл

Фильмографиялар

•Pola X (1999)

•Apocalypse: A Bill Callahan Tour Film (2012)

Дереккөздер
-----------
**Күзем жүн** – қойдың күзде қырқылған жүні. Оны "тірі жүн" деп те атайды.

Пайдаланылуы
------------

Талшықтары қысқа, тез ұйысқыш келетіндіктен одан көшпелі баспананың үзік, туырлық, түндік сияқты жабындарын, текемет, откиіз, сырмақ тәрізді төсеніш бұйымдарын және тұрмыс пен шаруашылықтың толып жатқан (жабу, жабдық, қап, төсеккиіз, кебенек, қалпақ және т.б. түрлі) заттарын жасауға пайдаланылады. Сонымен қатар, тоқыма бұйымдары – шекпен, қап және киіз үйдің әртүрлі бау-шуларын тоқуға қажетті жіп даярлауға қолданылады.  

Тоқтының күзем жүні киіз басқанда ұстасуы екіталай болғандықтан шуашы мол қой жүніне араластырып салып жібереді. Немесе талдырма, көптірме деп алатын қопсып тұратын жұқа жұмсақ киіз түрін басады.

Әр қойдан алынатын күзем жүнінің салмағы
----------------------------------------

Әр қойдан алынатын күзем жүннің мөлшері қой жүнінің салмағы оның ұзындығына және тұқымына байланысты болады. Бір қойдан орта есеппен 1 кг-ға жуық күзем жүн алынады. Ол жайында Ә. Бөкейхан еңбегінде 50 қойдан шамамен ұзындығы 7 құлаш, ені 2 құлаш киіз басуға болатындығы айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Букейхан А.Н. Овцеводство в Степном крае. Материалы по экономическому обследованию районов Сибирской железной дороги. Животноводство. Т.1. Вып.1. Томск, 1904;
* Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969;
* Толыбеков С.Е. Кочевое общество казахов в ХVII-начало ХХ века. Политико-экономический анализ. Алма-Ата: Наука, 1971;
* Шоқпарұлы Д. Теріден жасалатын бұйымдарды құрастыру технологиясы. Алматы: Кітап, 2005;
* Ысқаққызы Ә. Сырмақ өнері. Алматы: Алматыкітап, 2007.
**Дельфы қаласы** (Грекия) (гр. *Δελφοί*) — Грекияның оңтүстік-батысындағы көне қала. Аполлон ғибадатханасы мен көріпкелі бар діни орталық. Қалада бүкілгректік Пифий ойыlндары болған.Адам саны 2373,

1892 жылдан бері жүргізілген қазба жұмыстары барысында: Пифий Аполлонының ғибадатханасы (біздің заманымызға дейінгі 6-4 ғғ.), сифностықтардың қазынасы (біздің заманымызға дейінгі 525 жылдар шамасы), афинян (біздің заманымызға дейінгі 5 ғасырдың басы), театр (біздің заманымызға дейінгі 2 ғасыр), стадион (біздің заманымызға дейінгі 6 ғасыр) және басқада құрылыстар табылды. 

Дельфаның археологиялық қорығы Әлемдік мұралар қорына енгізілген. Археологиялық зерттеулерге сүйенетін болсақ біздің заманымызға дейінгі 1600 жылдан бастап Дельфа халқы **Жер Ана** культіне байланысты әйел құдайларға сыйына бастаған. 1100 жылдары қоныс құлдырады. Дельфалықтар *Бірінші Қасиетті Соғысқа* (596 - 586 жж.) қатысады. Бұл соғыс көрші Крисса қаласына қарсы болған. Нәтижесінде Крисса қирайды.

Пифий ойындары
--------------

*«Пифий ойындары»* немесе *«Пифий»* (сонымен қатар *«Дельфий ойындары»*) маңызы жағынан Олимпиада ойындарынан кейінгі екінші ойын түрі. Бастапқыда ойындар әр 8 жыл сайын, ал біздің заманымызға дейінгі 586 жылдан бастап Пифий Аполлонның құрметіне әр 4 жылда өтетін болады.
**Ги Стефа́н Эссаме́ -** камерундық жартылай қорғаушы.

Клубтық карьерасы
-----------------

### Клуб

2008 жылда Ги Шешенстандың "Терек Грозный" клубы мен келіссөздерге келісті. Ол 2005 жылдан Шешенстандықтар қатарына қосылуға дейін "Боависта" клубында ойнаған. Ги бұрынғы клубы қатарында 22 ойын өткізген, бірақ бірте гол ұрмаған. 2009 жылдың 27 шілдеде Нижний Новгород ФК камерундық жартылай қорғаушыны Грознийның "Терек" клубыдан жалға алу негізінде өз құрамына қосып алды.

#### Атырау

2013 жыл желтоқсан айында Эссаме Қазақстан Премьер лигасы өкілі "Атырау" мен келіссөздер жұргізді. 2014 жыл 9 шілдеде Қазақстан Премьер лигасы трансфер соңғы күніде Эссаме "Астана" клубына жалдау негізінде қосылған, Марат Шахметов мезгіл ақырына дейін Атырау клубына қосылған.

##### Халықаралық

Брассериес футбол академиясыда көп уақытан бері Ригоберт Сон және Гереми Нжитап қол астына футбол білімдерін алғандан соң, ол Камерун У17 ұлттық құрамаға екі континент жарыстарында жетекшілік қылды. Парагвай мен ойындан соң, Португалияға, Боависта клубы құрамына қосылу үшін кетті. Ол Камерун ұлттық футбол клубы үшін алғаш рет 2008 жылдың 11 қарашада Маврикиға қарсы ойында түсті

Жетістіктері
------------

### Астана

* Қазақстан Премьер Лигасы (1): 2014 жыл

Басқа әрекеттер
---------------

2019 жылда Ги Стефан Эссаме Камерунда Томас Либих жетекшілігінде Лотус-Терек Яунде клубын негізін қалады. 2010 жыл қыркүйек айына ол ФК Терек Грозний фарм клубына айналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  (қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑
**Сергей Михайлович Куцов** (23 сәуір 1977) — қырғызстандық және қазақстандық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

Ол кәсіпқой карьерасы 1993 жылы Бішкектің «Алға-2» командасында бастады. Алғашқы маусымында ол Қырғызстан кубогының финалисі болды. 1994 жылдан бастап «Алға» (кейін – СКА ПВО) командасының негізгі сапында ойнады, чемпионаттың үш дүркін күміс жүлдегері (1997, 1998, 1999) және ел кубогының үш дүркін иегері атанды. Ол Қырғызстанның жоғары лигасында барлығы 150 кездесу өткізіп, 85 гол соққан.

Қырғызстан құрамасы сапында 1996 жылы 24 қаңтарда Азия Кубогының іріктеу турнирінің Сауд Арабиясына қарсы матчында бірінші таймда ойнап, алғашқы ойынын өткізді. Ол өзінің алғашқы голын 1997 жылы 9 маусымда әлем чемпионатының іріктеу ойынында Иранға қарсы соқты. 1997 жылы үш матч қатарынан гол соқты - Иранмен ойыннан басқа Сирия мен Мальдив аралдарына да гол соқты. Барлығы 1996-2001 жылдары ұлттық құрама сапында 16 кездесу өткізіп, үш гол соқты. 

1999 жылдың ортасында ол қазақстандық "ЦСКА-Қайрат" клубына ауысты. Қазақстан чемпионатындағы алғашқы голын 1999 жылы 24 шілдеде «Ақмола» (Степногорск) клубына қарсы соқты. 2001 жылы ЦСКА-Қайрат пен «Қайрат» біріккеннен кейін ол «Қайрат» сапында ойнай бастады. 2004 жылғы Қазақстан чемпионы, 2001 және 2003 жылғы Қазақстан кубогының иегері атанды. Осы кезеңде ол шабуылшы позициясынан орталық қорғаушы позициясына ауыстырылды.

Кейін легионер атанбас үшін Қазақстан азаматтығын алды.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Қырғызстан кубогы: 1997, 1998, 1999
* Қазақстан кубогы: 2001, 2003
* Қазақстан чемпионы: 2004

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саудовская Аравия 3 : 0 Киргизия. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 ақпан 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 мамыр 2019.
2. ↑  Иран 3 : 1 Киргизия
3. ↑  «ЦСКА-Кайрат» 3:0 «Акмола» Степногорск

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Семсерлесу** (нем. *fechten* — «айқасу, күресу») — жауынгерлік өнер, қазіргі кезде спорт түрі.

Спорттық бәсеке арнайы теселген жолдың үстінде жабық, кейде ашық залдың ішінде өтеді. Сайыс жолының ені барлық жарыстарда бірдей, ұзындығы 14 метр. Жолдың екі жағында ұзындығы 2 метр келетін бас алаң болады.

Ережелері
---------

Сайыстың басталуы, сайыс жолына бірінші шақырылған спортшы аға төрешіге бұрылады. Сайыскерлер жолдың ортасына бір-бірлерінен 2 м. қашықтықта қарама-қарсы тұрады. Аға төреші "en garde" ("ұрысқа!") бұйрығын бергеннен кейін жекпе-жекке шығушылардан "дайынсыңдар ма?" деп сұрайды. "Дайынбыз" деген жауапты естігеннен кейін "allez" ("бастаңдар") деп бұйырады.

Сайысу мерзімі, 6 минутқа созылады. Жекпе-жектің 5 минуты өткеннен кейін төреші спортшыларға бәсекенің аяқталуына 1 мин. уақыт қалды деп хабарлайды. Егер жекпе-жектің уақыты біткен кезде есеп тең болса, онда сайыскерлерге бірінші шаншуға дейін уақыт беріліп бәсеке жалғаса береді. Қосымша уақытта бірінші шаншып үлгерген спортшы жеңіске жетеді. Кейде қарсыласын бірінші болып 10 рет шаншып үлгерген спортшыға да жеңіс беріледі. Сайысу мерзімін есептеу қарсыласын шаншып өткен, ал қылыштасуда қаруының 2/3 бөлігімен қырынан тиген соққыға ұпай беріледі. Шанышқан немесе қылыштың жүзімен ұрған кезде сайыскер сайыс жолының ішінде болуға тиіс. Жолдан тыс жерде немесе бәсекені бастауға немесе тоқтатуға команда берілгеннен кейін жасалған тию ұпай әпермейді.

Алға аттау, қолындағы қаруымен қарсыласын түйреу үшін алға жасалатын қадам. Кейінгі жақта тұрған аяғын, жерге тірек ететін, алдыңғы аяғын сермей алға ұмтылғанда сайыскерлердің арасы жақындайды.

Ұпайларды есептеу, электронды жабдық арқылы жасалады. Әр шаншу немесе соққы жарқ еткен электр жарығы арқылы есепке алынып отырады. Рапира мен қылышта қарсыластар бірін-бірі бір сәтте шаншыса (ұрса) онда екі жаққа да ұпай есептелінбейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  БСЭ(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3

Тағы қараыз
-----------

* Қазақстандағы семсерлесі
* Семсерлесуден әлем чемпионаты
**Базилика цистернасы** (гр. *Βασιλική Κινστέρναı*, түр. *Yerebatan Saray*) — сарай кешенімен кейбір ұқсастықтары бар Константинопольдегі ең үлкен және жақсы сақталған ежелгі жерасты су қоймаларының бірі. Ыстанбұлдың тарихи орталығында, Сұлтанахмет ауданында, Айя Софияға қарама-қарсы орналасқан. Қалпына келтіруге жабылып 2022 жылдың тамызынан бастап қайта ашылды.

Тарих
-----

«Цистерна» грек тілінен аударғанда «су қоймасы» дегенді білдіреді. 2013 жылы бір ғана Топқапы сарайының астынан 40 шақты цистерна табылды. Құрғақшылық немесе қаланы қоршау кезінде Базиликада ауыз су қоры сақталды, су су құбырлары мен су өткізгіштер арқылы (соның ішінде Константинопольдегі ең үлкен су арнасы — Валент су өткізгіші) Белград орманының көздерінен қаладан солтүстікке қарай 19 км қашықтықта орналасқан. 

Цистернаның құрылысын гректер император Константин I тұсында бастады және 532 жылы император Юстиниан кезінде аяқтады. Жер асты құрылымының өлшемдері 145×65 м, сыйымдылығы 80 000 м³ су. Цистернаның күмбезді төбесі биіктігі 8 метр 336 бағанамен (28 бағанадан тұратын 12 қатар) тірелген, бағаналар бір-бірінен 4,80 метр қашықтықта орналасқан, қабырғалары қалыңдығы 4 метр отқа төзімді кірпіштен қаланған және арнайы төсеммен жабылған.

Бағандардың көпшілігі ежелгі ғибадатханалардан алынған, сондықтан олар бір-бірінен мәрмәр түрі мен өңдеу түрі бойынша ерекшеленеді, олардың кейбіреулері бір, басқалары екі бөліктен тұрады. Медуза басының түбіндегі екі бағанның жанында, Горгона (біреуі төңкерілген, екіншісі бүйіріне бұрылған, жорамалмен бұл құбыжықтың көзіне қарап, ешкім тас болып қалудан қорықпауы үшін). Олардың қайдан әкелінгені және бұрын қандай көне ғимаратқа тиесілі екені белгісіз (Стамбул археологиялық мұражайының ауласында ұқсас басы бар блок орналасқан). Көршілес "Тілектер бассейні" орналасқан.

Цистерна Константинопольді османдар басып алғанға дейін белсенді түрде пайдаланылды, кейіннен су қоймасы қараусыз қалды және қатты ластанды (бір уақытта құрылым екі рет жөнделді: 1723 жылы Ахмед III кезінде және 19 ғасырда Абдул-Хамид II кезінде), тек 1987 жылы тазартылған Цистернада мұражай ашылды.

Бондтың «Ресейден махаббатпен» (1963) фильмінен кейін Базилика цистернасы фильмдер мен шытырман оқиғалы романдарда, соның ішінде Дэн Браунның «Тозағы», В. Пелевин, Умберто Эконың "Баудолино" секілді романдарда көрсетіле бастады.

Галерея
-------

* Базилика цистернасына кіруБазилика цистернасына кіру
* Базилика цистернасыБазилика цистернасы
* Бағаналар легінің тағы бір көрінісіБағаналар легінің тағы бір көрінісі
* Бағаналар легінің тағы бір көрінісіБағаналар легінің тағы бір көрінісі
* Бағаналар легінің тағы бір көрінісіБағаналар легінің тағы бір көрінісі
* Діңгегінде медузаның басы бар бағанДіңгегінде медузаның басы бар баған
* Медуза басы бар тағы бір бағанМедуза басы бар тағы бір баған

Сілтемелер
----------

* «Yerebatan Sarnici» мұражайының сайты
* Фотосуреттер Базилика цистернасы Мұрағатталған 29 желтоқсанның 2016 жылы.
Әтірлер
**Парфюмерия** (франц. *Parfumerie*, *parfum* — хош иіс) денеге, шашқа, киімге хош иіс беру және гигиеналық сергіту мақсатында пайдаланылатын заттар. Ерте кезде хош иіс беру үшін табиғи заттар: эфир майы, бальзамдар пайдаланылып келсе, бертін келе органикалық химияның дамуына сәйкес парфюмерлік бұйымдар жасанды хош иісті заттардан өндірілетін болды. Парфюмерия бұйымдары үшін ең алдымен қоспаның құрамы (композициясы) даярланады. Қажетті иісті заттар таңдалып алынған соң, олар күштілігі 96% спиртке салынып, үстіне дистилденген су құйылады. Қоспа әбден араластырылып, белгілі мерзімге дейін (мыс. әтір 15 тәулік) тұндырылады. Парфюмериялық бұйымдарға түс беру үшін арнайы бояу қосылады. Парфюмерия бұйымдары сұйық, кейде тозаң (аэрозольды) күйде арнайы ыдыстарға құйылып шығарылады. Парфюмерия бұйымдарының негізгілері — әтір, иіс су, крем-әтір, иіс май, әтір-желе т. б. 2) Парфюмериялық бұйымдар даярлайтын өнеркәсіптің саласы. Парфюмерия бұйымдарын шығару ісі республикамызда жаңадан қолға алынып отыр. Шахтинск қаласындағы (Қарағанды обл.) синтетикалық жуу бұйымдары ф-касында Парфюмерия бұйымдары 1975 жылдан шығарыла бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Торит**, торий силикаты – силикаттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: ThSіO4; құрамында 77%-ға дейін ТїО2 бар. Қоспалары U (10%-ға дейін), TR, Ca, Pb, Fe. Түрөзгерістеріне: оранжит, ураноторит (10%-ға дейін UO2 бар), торогуммит (15%-ға дейін Н2О), ферриторит (13%-ға дейін Fe2O3), кальциоторит және фосфорлы торит – ауэрлит жатады. Кейде Ториттің құрамындағы торий цериймен, ал кремний фосформен ауысып келеді. Тетрагондық сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары призма, дипирамида, минералдық агрегаттары түйірлі; Ториттер көбінесе метамикті, аморфты. Шыныдай жылтыр, қара, қоңыр, сары, сарғылт қызыл түсті; жіктілігі анық, морт, сынығы бақалшақты, қаттылығы 4,5 – 5, тығызд. 4,1 – 6,7 г/см3, радиоактивтілігі күшті және парамагнитті. Акцессорлық минерал ретінде қалайылы, колумбитті граниттерде, сиениттерде, нефелинді сиениттерде, пегматиттерде, мигматиттерде шоғырланған. Ториттен торий алынады; қ. Торий кентастары.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.  

Торит — силикаттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы:
Тһ[SіO4]. Сингониясы — тетрагондық,кристалдары — дипирамида, призма,агрегаттары — тұтас масса, көбінесе сеппе күйінде кездеседі. Түсі — қара, қоңыр,сары, қызғылт; сызығы — күңгірт қоңырдан қызғылтқа дейін; жылтырлығы—шыныдай; қаттылығы — 4,5—5, жіктілігі жоқ, меншікті салмағы — 5,4. Т. қышқыл және сілтілі магматиттерде, пегматиттерде, кейде гидротермалық түзілімдерде кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Аққарға алтын кен орны** – Қостанай облысы Жітіқара ауданының оңтүстігіндегі Тобыл өзені аңғарында орналасқан. Аққарға ауылдық округінің аумағында. Бірнеше кен орындарынан (Аққарға-алтын, Аққарға, Оңтүстік Аққарға, Оңтүстік Леонидов) тұрады.

Жатыс сипаты
------------

1980-1994 жылдары кен орындарында бұрғылау ұңғымалары арқылы 30 м тереңдікке дейін барлау жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде Аққарға кен торабының алтыны алтынды-сульфидті типке жататындығы анықталды. Гидротермальды өңдеуден өткізгеннен кейін өнімді қабаттың қуатты қалыңдығы 150-250 м аралықта және одан да терең қабатта жатқаны белгілі болды. Кен дененің пішіні қат, линза және бағана тәрізді, құлау бұрышы 60-80°. Кен денесінің созылымы 50-ден 1200 – 1500 м-ге дейін, құлауы 15 м-ден 110 – 150 м-ге, қалыңдығы 2 – 3 м-ден 40 – 50 м-ге дейін жетеді. Алтынның 1 тоннадағы мөлшері 0,3-тен 27 г аралығында, орташа мөлшері 3-5 г.

Құрамы, минералдылығы
---------------------

Кен мономинералды және алтыны қоспасыз. Ашудастың кендегі мөлшрі 0,02-0,08%. Сульфидтік минералдануында пирит 1,0 – 1,8, кейде 5%-ға дейін жетеді. Қышқылданған кентас 3-50, сирек жағдайда 100 м-ге жетеді. Мұндай кентас қоры жалпы қордағы мөлшердің 10-15%-ын құрайды. Аққарға алтын кеніндегі алтынның жалпы қоры 110-120 т. Кен орны Қазақстан және Канаданың «Голд-Ленд» Мұрағатталған 29 мамырдың 2011 жылы. бірлескен кен орны барлауды жалғастырып, одан әрі игеруде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Керкі атырабы** (түрікм. *Kerki etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятындағы атырап.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Керкі округінің **Керкі ауданы** болып құрылды. 1930 жылы қыркүйекте Керкі округі таратылып, Керкі ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1933 жылы ақпанда Керкі округі қалпына келтіріліп, Керкі ауданы таратылды. 1939 жылы қаңтарда Керкі ауданы қалпына келтірілді. 1939 жылы қарашада Керкі ауданы жаңадан құрылған Шаржау облысына берілді.

1943 жылы желтоқсанда Керкі ауданы жаңадан құрылған Керкі облысына берілді. 1947 жылы қаңтарда Керкі облысы жойылып, Керкі ауданы Шаржау облысына қайтарылды.

1956 жылы 3 қарашада аудан құрамына бұрын облыстық бағыныста болған Керкі қаласы енгізілді. 1959 жылы 4 наурызда Керкі ауданына Қызылаяқ ауданы қосылды.

1963 жылы қаңтарда Шаржау облысы таратылып, Керкі ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржау облысының құрамына енді.

1992 жылы Керкі ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, бастапқыда **Керкі атырабы**, ал 1999 жылы 29 желтоқсанда **Атамұрат атырабы** деп аталды. 2017 жылдың 25 қарашасында Атамұрат атырабының атауы қайтадан Керкі болып өзгертілді.

Көрікті жерлері
---------------

* Астана баба кесенесі (XI—XII ғасыр)

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. №24 (866), 1956 г.
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. №10 (942), 1959 г.
3. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді  (орыс.) (28 ноября 2017).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 сәуір 2018.
Марк Донской
**Марк Семёнович Донско́й** (6.3.1901 жылы Одесса) – совет кинорежисері, кинодраматург, КСРО халық артисі, Социалистік Еңбек ері, 1945 жылдан КОКП мүшесі. Симферополь униферситетінің қоғамдық ғалымдар фокультетін бітірген. Кинодағы қызметнін 1926 жылы сценрист, режиссері ретінде бастыды. М.Горькийдің шығармалары негізінде «Горькийдің балалық шағы », «Кісі есінде», «Менің университеттерім» және тағы басқа шығармаларын қойды. Ол сонымен қатар КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1941, 1946, 1948, 1968) болды. 2 рет Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (The International Hotel&Restaurant Association)** 1946 құрылды және Халықаралық қонақ үй иелері қауымдастығының мирасқоры болып табылады. Ол 1869 жылы Халықаралық қонақ үй иелері қауымдастығы болып құрылып, содан 1921 жылы Халықаралық мейманханалық одаққа өзгертілді. Қауымдастықтың секретариаты және штаб-пәтері Парижда (Франция) орналасқан. Жарғымен негізгі мақсаттары анықталған.

Негізгі мақсаттары
------------------

* Барлық елдің ұлттық мейманханалық қауымдастықтардың бiрiктiру, сонымен қатар шет елдік туристерге қызмет көрсететін бөлек қонақ үйлер мен мейрамханаларды біріктіру;

* Қонақ үй мен мейрамхана иелерінің дербес және кәсiби мүдделерiң қорғау;

* Қонақ үй индустриясын дамыту, орын ауыстыру бостандықтың сұрақтарын зерттеу, қонақ үй индустриясын басқару, халықаралық қаржылық есеп-қисаптарды басқару, сақтандыру, білікті кадрлар мен мамандармен толықтыру және т.б.;

* Ақпараттық және жарнамалық материалдарды басып шығару;

* Қауымдастық мүшелерін қонақ үй, мейрамхана және туристік фирмалар туралы ақпараттандыру.

**Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (The International Hotel&Restaurant Association)** – қонақжайлылық индустрияны көрсететін әлемдегі жалғыз халықаралық ұйым болып табылады. Ұйым 1946 жылы Парижда құрылды, 2008 жылдың қаңтар айынан бастап Женевада (Швейцария) орналасқан, мынандай мекен-жайы бойынша: Rue de Montbrillant 87, Geneva, Switzerland. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) мүшелері болып әлемдегі 100 елдің қонақ үй және мейрамхана бизнесінің қауымдастығы болып табылады, сонымен қатар 50 әлемдік брендтармен көрсетілген халықаралық және ұлттық қонақ үй және мейрамхана желілері жатады. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы сонымен қоса қосылма фирмалар мүшелереін қолдайды: жеке меншік қонақ үйлер мен мейрамханалар, тәуелсіз немесе қандай да бір желіге қатысты, және туриндустрия кәсіпорындарының жабдықтаушылары, білім беру институттары, консультациялық және сарапшылық ұйымдар және осыларға ұқсас туристік қауымдастықтар, қабаттастырылған саладағы басқа да мүшелер жатады. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) Бiрiккен Ұлттар Ұйымымен(БҰҰ) ресми мойындалған, осы саланың барлық халықаралық ұйымдарын тексерiп лоббирлейдi. Есеп бойынша шамамен 300,000 қонақ үй және 8 миллион мейрамхана 60 миллион жалданбалы жұмысшыларды қолданады және әлемдік экономикаға шамамен әр жыл сайын 950 миллиард доллар пайда әкеледі. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) басында бас директормен коммерциялық емес ұйым болып табылады. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығының бас атқарушы органы директорлар Кеңесi болып табылады. Директорлар Кеңесi бас ассамблеяға ұсынысты бередi - қауымдастықтың қадағалау органына.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2   Мұрағатталған 2 қаңтардың 2012 жылы.
**Ла-Манш бұғазы**, **Ағылшын каналы** (фр.  [ХФӘ (фран.): [la mɑ̃ʃ]], ағылш. *English Channel* [ХФӘ: [ˈɪŋ.glɪʃ ˈtʃæn.(ə)l]]) — Батыс Еуропаның солтүстік жағалауы мен Британия аралығындағы бұғаздарымен Па-де-Кале бұғазымен бірге Солтүстік теңізбен, Атлант мұхитымен жалғастырады. 

*Ұзындығы* 578 км, *ені* батысында 250 км, *шығысында* 32 км. Фарватердегі *тереңдігі* 23,5 м, ең терең жері 172 м. Бұғаздың шығыс бөлігі қайраңды келеді. Батыстан соққан желдер (*жылдамдығы 3 км/сағ*) бұғаздың шығыс ағысына өз әсерін тигізіп отырады. Солтүстік және Балтық теңіздері жағалауларындағы елдерден Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Африка, Азия және Австралияға баратын жолдар осы бұғаз арқылы өтеді. Бұғаз астынан автомобиль және поезд жүретін Лондон — Париж су асты жолы (*туннель*) салынған (*1994*). Басты порттары — Портсмут, Саутхемптон, Плимут (*Ұлыбритания*), Гавр, Шербур (*Франция*).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Full Channel swim lists and swimmer information
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website Мұрағатталған 14 маусымның 2006 жылы.
* Archives of long distance swimming
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association
* World War II Eye Witness Account – Audio Recording Air Battle over the English Channel (1940)
Махабодхи
1780 жылдағы Махабодхи храмы.
Махабодхи- Үндістанның Бодх-Гая қаласындағы шағын ғибадатхана. Ол Гаутама Сиддхартха Будда құдайы атанған жерде орналасқан. Будда осы ғибадатханада білім алған. Буддист император Асока Бодх-Гаяға монастырь мен ғибадатхана салу үшін келген. 

Будда императоры Асока бұл өлкеге келіп, піл сүйегінен жасалған тас бағана мен Лумбини, Сарнатх және Кусинара бағаналарын тұрғызған. Біздің заманымызға дейін III ғасырда тұрғызылған ең ежелгі Будда ғибадатханасы толығымен кірпіштен соғылған. Ол - Гупт дәуірінен бері қирамай сақталған Үндістандағы бірден-бір ғимарат. Ғибадатхана маңында Будданың құм тағы мен құмнан жасалған қақпа бар. Будда қабырғаларындағы суреттер биік тауларда өмір сүретін дәруіштерді бейнелейді. 

Махабодхи ғибадатханасында Сидхарта Глутамат, Будда сынды қасиетті құдайлар кемелдік дәрежесіне жеткен деседі. II ғасырда ғибадатхана қазіргі Махабодхиге ауыстырылған. Ғибадатхана - дүниежүзіндегі ең үлкен Будда ескерткіші. Ғибадатханаға Ниуэн- тсанг келген кезде ғибадатханада Будда ескерткіші сақталған көп- теген бөлмелер мен солтүстік беткейінде шағын монастырь болған. Шамамен 400 жылдардағы қытайлық діндар Фахиеннің жазбаларында бұл жер ескерткіштер мен монументтердің отаны деп сақталған.

2002 жылы ЮНЕСКО Махабодхи ғибадатханасын Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізді. Содан соң ұйым Үндістан билігіне Дүниежүзілік мұра құндылығын сақтап қалуға арналған басқару жоспарын белгілеуді тапсырды. Дінге сенушілер бұл жерге ілім-білім іздеп, құлшылық ету мақсатында келетін болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Караала балшықшы
----------------

**Қараала Балшықшы** ( Haematopus ostralegus ) - біршама қысқа аяқты және ұзын тұмсықты едәуір ірі ( 500 грамға жуық ) құс. Қауырсын жабыны қара-ақ түсті, тұмсығы және аяғы - қызыл. Қараала балшықшы - өте сақ құс. Суқоймаларда өзімен қатар ұялайтын құстардың тамаша күзетшісі болғандықтан, аздаған қауіптілік байқалған кезде олар шу көтереді.
Еуразия, Солтүстік және Оңтүстік Америкада және Африканың оңтүстігінде, Австралия мен Жаңа Зеландияда мекендейді. Қолайлы жағдай - құмдауыт және сазды жайпақ жағасы және аралдары бар, жазықтық өзендері мен көлдері бар жерлердің барлығында букіл Қазақстанға таралған. Жақсы жүгіріп, ұшады және жүзеді, сүңгуге құлықты емес. Жерде де, ұшып жүргенде де шаңқылдап дауыс шығарады. Жануартекті жеммен - бунақденелілер, шаянтәріздестер, былқылдақденелілермен қоректенеді. Оларды ылғалды жағаның үстіңгі бетінен және оншатерең емес топырақ қабатынан жиыстырып, шоқып жейді. Қараала балшықшы жерді шұнқырлап жұқа төсенішті ( немесе мүлде төсенішсіз ) ұя жасайды. Онда 2-4 шұбар жұмыртқа болады. Жұмыртқа басу 4 аптаға созылады. Қараала балшықшылар ұялау орнына наурызда ұшып келіп, қазанның соңына қарай ұшып кетеді

Дереккөздер
-----------

Құстар (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
**Альберт Линдер** (13 қаңтар 1996, Талдықорған — 17 қыркүйек 2021) — қазақстандық ауыр атлет, 2017 жылы Ашхабадта 69 кг дейінгі салмақ дәрежесінде Азия чемпионы және Тайбэйда өткен Жазғы Универсиада чемпионы.

Өмірбаяны
---------

Альберт Линдер 1996 жылы 13 қаңтарда Талдықорғанда туған. Бауыры Семен Линдер екеуі ауыр атлетикаға қызыққан.

2003 жылы 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасында әлем чемпионы атанған. Сол жылы Баку халықаралық кубогында топ жарған. 

2012 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында қола, келесі жылы алтын жеңіп алды. Сонымен қатар 2014 жылы қола жүлдегер атанды. 2014, 2015 және 2016 жылдары Азия чемпионатында жасөспірімдер арасында жеңіске жетті.

Линдер 2017 жылғы құрлық чемпионатында Азия чемпионы атанды. 2017 жылы 21 тамызда солтүстік кореялық Ким Мен Хектің 69 келіге дейінгі ауыр атлеттер жарысында жеңіске жетіп, 2017 жылғы Жазғы Универсиада чемпионы атанды. Спортшы 2018 жылы ауыр атлетикадан кетті.

2021 жылдың 17 қыркүйегіне қараған түні ол 25 жасында өз-өзіне қол салған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Жоғалып кетеміз" - Илья Ильин 25 жасында қайтыс болған Альберт Линдер туралы
**Пысықтық** — жұмыстық қабілеттің жоғары нәтижелі түрі, кісілік қасиеттің жасампаз белгісі. Пысықтау — істің ыңғайын білетін іскерліктің, тындырымдылықтың, тыңғылықтың қайнар көзі. Пысықтау өз ісіне деген ширақтық пен белсенділік, мақсатына деген сауаттылықпен талғампаздық, күш-қуаттың жігерлілігі мен жүйелілігі. Пысық адам ойланбай іске араласпайды, орынсыз шиеленіске бармайды, істің бас-аяғын сараптап, уақытын текке есепсіз босқа өткізбейді, жұмысын айқын мақсатына орай жоспармен жүргізеді. Ақылдасқан іске өзінше байыппен, сеніммен кіріседі, оның пайдалы жағын лезде ескеріп, аз шығындалу жолын тандайды. Табыс үшін, өзінің болашағы үшін іскер, өнерлі, беделді кісілермен тіл табысуға бейім тұрады, олармен ілтипатты қарым-қатынас құрады. Пысық адам табысы мен өмірлік қарымын арттырады, өмірге деген оптимистік көзқарасымен өзгені еліктіреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Паскаль Заңы** - осылай дейді:

> 
> Тепе-теңдік күйде жатқан сұйық не газға әсер етілген қысым сол сұйық не газдың кез келген нүктесіне барлық бағыттарға бірдей таралады 
> 
> 
> 

Бұл заң француз философы Блез Паскаль есімімен аталынған, бірақ та осы заңды Г.Б.Бенедитти (1530-1590) мен Симон Стервин (1548-1620) екеуі 1586 дәлелдеген.
Осы заң сұйық не газ қозғалып жатқанда, бұл заңға сүйенуге болмайды, сондықтан гидродинамика теңдеулерін қолдану керек, сонымен қатар сұйық не газға гравитациялық өріс әсер еткенде, Паскаль заңы қолданылмайды, себебі биіктік өзгерген сайын сұйық пен газдардың қысымы өзгереді екені мәлім.

Дәлелденуі
----------

Суретте көрсетілген қабырғалары шексіз кішкентай сандарға ұмтылған параллепипеттің диагональ бойынша қиылған фигураны елестетейік. Мұндағы *BB'=l, ∠ACB=C, ∠CAB=A*. Осы дененің тығыздығы *ρ* болсын. Және *BCC'B', CC'A'A* және *ABB'A'* беттеріне *p1, p2* және *p3* қысымдары сәйкесінше әсер етеді. Мұндағы бүкіл қысымдар өздерінің беттеріне параллель бағытта әсер етеді. Яғни, егер оң жаққа әсер ететін бүкіл күштерді ескеріп, бір-біріне қарама-қарсы бағытта әсер ететін екі күшті байқай аламыз. Ньютонның екінші заңын көлденең өсіне қолданамыз қолданамыз:

{\displaystyle \ p\_{1}ABl-p\_{3}AClcosA=ma\_{x}}
{\displaystyle \ ACcosA=AB}, {\displaystyle \ m={\frac {1}{2}}BCABl\rho } болғандықтан, біз соны алмастырып жаза аламыз
{\displaystyle \ p\_{1}ABl-p\_{3}ABl={\frac {1}{2}}BCABl\rho a\_{x}}, {\displaystyle \ ABl} қысқарылады да,
{\displaystyle \ p\_{1}-p\_{3}={\frac {1}{2}}BCl\rho a\_{x}}, біздің фигурамыздың қабырғалары нөлге ұмтылғандықтан, BC-ні 0-ге тең деп ескере аламыз. Сонда
{\displaystyle \ p\_{1}=p\_{3}} {\displaystyle \ (1)}
шығады.

Енді тігінен өтетін оське тура сол денеге дәлелдеу керек. Тура сол суретті қолданамыз, бірақ дененің салмағы бар болғандықтан, оны да ескеру қажет. Ньютонның екінші заңы

{\displaystyle \ p\_{2}BCl-p\_{3}AClcosC+mg=ma\_{y}}
{\displaystyle \ ACcosC=BC}, {\displaystyle \ m={\frac {1}{2}}BCABl\rho } болғандықтан, соны алмастыруға болады
{\displaystyle \ p\_{2}BCl-p\_{3}BCl+{\frac {1}{2}}BCABl\rho g={\frac {1}{2}}BCABl\rho a\_{y}}
{\displaystyle \ p\_{2}BCl-p\_{3}BCl={\frac {1}{2}}BCABl\rho (a\_{y}-g)}, мұнда {\displaystyle \ BCl} қысқарылады.
{\displaystyle \ p\_{2}-p\_{3}={\frac {1}{2}}AB\rho (a\_{y}-g)}, біздің денеміздің қабырғалары нөлге ұмтылып жатқанын ескере отыра, біз AB-ні 0-ге тең деп йайта аламыз. Сонда
{\displaystyle \ p\_{2}=p\_{3}} {\displaystyle \ (2)}
деген шығады. {\displaystyle \ (1)=(2)} ескергенде, біз
  
   

{\displaystyle \ p\_{1}=p\_{2}=p\_{3}} екенін көре аламыз, яғни қысым қандай бекте болмасын, бірдей әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  B.S.Massey and J. Ward-Smith, "Spon Press", 2006, **Mechanics of Fluids** *Eight Edition*, 15.09.2011
**Пысықтау** (мектепте) — оқыту процесінде оқушылардың алған білімімен дағдысын бекіту, тиянақтау, жүйеге келтіру мақсатымен бұрынғы өткен материалға қайта оралу. Пысықтау — оқу-таным жұмысының кезеңі, оқыту процесінің қажетті құрауышы. Сабақ құрамында пысықтау ерекше орын алады. Оқып өткен материалды пысықтау оқушылардың алған білімін есінде сақтап қалуына жәрдем етеді. Материалды жиірек пысықтап, дұрыс жабдықтамайынша тиянақты білім алу қиынға соғады. Пысықтаудың түрлері көп. Осыған байланысты әр кездегі пысықтау — қайталаудың көздеген мақсаты, қолданылу әдіс-тәслдері де түрліше. Пысықтаудың қай түрі болса да, оқушылардың білімін тұрақтандырып, оларды өздігінен шығармашылық еңбек етуге, ізденуге үйретеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Кимберли «Ким» Родс (ағыл. Kimberly "Kim" Rhodes; туған. 7 маусым 1969, Портленд, Орегон, АҚШ) — американдық актриса, көбінесе әлемге "Другой мир" мен "Как вращается мир" сериалдарындағы; "Всё тип-топ, или Жизнь Зака и Коди" сериалында басты ролімен; "Сверхъестественное" сериалында шериф Джоди Миллс ролдерімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Родс Орегон штатындағы, Портленд қаласында туып өсті. Оның ата-анасы Джейн мен Гарри Родс. Дженнифер атты апайы бар. Портленд орта мектебін бітіріп, Оңтүстік Орегон Университетіне түсті. Бұл университетті 1991 жылы аяқтады.

Актерлық мансапы 1996 жылы "Другой мир" құнсыз операсында түскен кезде басталды.

Жеке өмірі
----------

Қазіргі кезде Родс Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласында күйеуі Трэвис Ходжеспен бірге тұрады. Олар 2006 жылы некеге тұрды. 2008 жылы оларда Табита атты қыз дүниеге келді.

Дереккөздер
-----------

1. Кимберли «Ким» Родс
2. Кимберли «Ким» Родс Internet Movie Database сайтында
3. Кимберли «Ким» Родс твиттерде
**Торғын уезі** — 1919-1922 жылдары болған Қырғыз АСКР (1925 жылдан бастап — Қазақ) Бөкей губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Тарихы
------

Орталығы Степной қ. болған Торғын уезі 1919 жылы құрылды. 1920 жылы оған 15 көшпелі болыс кірді, олардың атауларының орнына сандар (1-ден бастап 15-ке дейін) болды.

1920 жылы 25 қарашада 15 нөмірленген болыстардың орнына 9 жаңа болыс құрылды:

* Жұмат көшпелі
* Еділбай. Орталығы — Бекбеков ауылы
* Қамысты көшпелі
* Қарабөлтек. Орталығы — Әубәкір Бекмұхаметұлы ауылы
* Күйгенкөл. Орталығы — Күйгенкөл мекені
* Мешітқұм. Орталығы — Мешітқұм мекені
* Мұратсай. Орталығы — Мұратсай мекені
* Тани. Орталығы — Жәнібек а.
* Тана. Орталығы — Ормалық мекені

1920 жылы 30 желтоқсанда Қамысты болысы жойылып, оның орнына Тау көшпелі болысы құрылды.

1921 жылы 13 наурызда Айдекен (орталығы — Айдекен мекені), Алтыата (орталығы — Сепер мекені), Бесқұм (орталығы — Қаратоқай мекені), Бисеншеген (орталығы — Орлыкөл мекені) және Шеркеш (орталығы — Арамшалғын мекені) болыстары құрылды. Бұл кезде Еділбай және Қарабөлтек болыстары Айдекен болысына, Мешітқұм болысы — Бесқұм болысына қосылды. Мұратсай болысының орталығы Қансұлу мекеніне, Тани — Тани мекеніне, Тана — Жиекқұм мекеніне көшірілді.

1921 жылы 21 қыркүйекте Бисеншеген болысы Соналы болып өзгертілді.

1922 жылы 19 наурызда Степной қ. Торғын болып өзгертілді.

1922 жылы 16 мамырда Жәнібек, Жиекқұм және Торғын көшпелі болыстары құрылды. Сонымен бірге Мұратсай болысы Жиекқұмның құрамына, Соналы мен Тани — Жәнібектің құрамына, Тана — Торғынның құрамына қосылды. Айдекен, Алтыата және Шеркеш болыстары жойылды.

1922 жылы 31 мамырда Торғын уезі таратылды, ал оның аумағы Орда уезіне берілді.

Сілтеме
-------

* Қазақстан ӘАБ анықтамалығы (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) — Алматы, 1959
Атом ядросының 1 диамтері 10 ^ -15 м шамалас болатындығын білеміз (8,18 - сурет). Атомның электрондық бұлтының ә радиусы жуықпен 10 ^ -10 м. Ядро мен электрондық бұлттың өлшемін салыстырып, атомның ядросын бұлттың ортасында орналасқан нүкте деп алуға болатынын көреміз, Сыртқы электр өрісі жоқ кезде оң және теріс зарядтардың орталығы сәйкес келеді (8,18, а -сурет). Егер осы атом кернеулігі {\displaystyle {\vec {E}}} электр өрісіне түссе, онда бұлт {\displaystyle {\vec {E}}} өрістің бағытына қарсы бағытта ядроға қатысты қайсыбір L қашықтықта ығысады (8,18 ә-сурет). Бұлттың барлық теріс зарядын оның орталығында жинақталған деп, ал электр өрісіндегі тұтас атомды шамалары жағынан өзара тең, ал таңбалары қарама - қарсы екі {\displaystyle q=Ze} зарядтың жүйесі деп қарастыруға болады, олар бір-бірінен L қашықтықта орналасқан (8,19 сурет). Мұндай жүйені Диполь деп атайды. Демек, атом сыртқы электр өріске тап боллған кезде ол электрлік дипольге айналады, ал диполь диэлектриктегі сыртқы электр өрісін әлсірететін өзінің меншікті электр өрісін тудырады. {\displaystyle p=Lq} көбейтіндісі дипольдің электрлік моменті деп аталады. Электрлің момент P - дегеніміз - L бойымен теріс зарядтан оң зарядқа қарай бағытталған вектор (8,19 сурет), оның модулі {\displaystyle P=Lq} көбейтіндісімен анықталады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006 ж.
**Джеймс Гиффен** - американдық бизнесмен және бұрынғы АҚШ-КСРО сауда-экономикалық кеңесінің басшысы. Mercator Corporation компаниясының басшысы және негізін салушы. Гиффен Қазақгейт жанжалында басты айыпталушы болды.

Өмірбаяны
---------

Гиффен 1941 жылы АҚШ-та туған.

Колледж бітірген соң Гиффен Armco Steel-дің еншілес компаниясына жұмысқа тұрады. Ол жақта компания басшысы - Уильям Веритимен жақынырақ танысты. 
1970-ші жылдары Гиффен КСРО-да өзіне пайдалы байланыстар тапты. Суық соғыс кезінде Гриффен бірнеше компанияларда Американдық сауда консорциумының пайда болуына септігін тигізді. Сол жылдары Михаил Горбачёвпен болған американдық компаниялардың кеңестік нарыққа кіру келіссөздеріне қатысты.

### Қазақгейт

*Толық мақаласы: Қазақгейт*
Гиффен сот процессі кезінде ЦРУ-ның мақұлдауымен іс атқарғанын мәлімдеді. ЦРУ бұл іске қатысы бар құпия құжаттарды жариялауға бас тартты. Гиффен қорғаушылары Джеймстің Қазақстан басшылығының тапсырысын орындағанын, Қазақстан шетелдік мемлекет ретінде өз қөзқарасына қарай және АҚШ үкіметі мүдделерін қанағаттандыруына қарай ненің заңды екендігін анықтай алатындығын атап өтті.

Сот процессі 2010 жылдың қарашасында аяқталды; американдық округтің судьясі Уильям Поли сот процессі кезіндегі жарияланбаған құпия құжаттармен танысқанын, және соған орай Гиффенді түрмеге қамаудан, оған айыппұл салудан бас тартатынын мәлімдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Claudia H. Deutsch, Taking a team approach to Soviet Trade, *The New York Times*, July 31, 1988
2. ↑  Steve LeVine, *The Oil and the Glory*, Random House, 2007
3. ↑  Terry Macalister, "Swiss join oil bribery inquiry", *The Guardian*, May 7, 2003.
4. ↑
5. ↑  Ron Stodghill, "Oil, Cash and Corruption", *The New York Times*, қараша 5, 2006.
6. ↑  Louis Kraar, "Top US Companies Move Into Russia", *Fortune*, July 31, 1989
7. ↑
8. ↑
Кимберли Джозеф (ағыл. Kimberley Joseph; туған. 30 тамыз 1973, Ванкувер, Британдық Колумбия, Канада) — аустралия-кандалық актриса мен тележүргізуші. Әлемге көбінесе "Остаться в живых" атты драматикалық сериалындағы Синди Чендлер рөлімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Кимберли Джозеф 1973 жылы 30 тамыз күні Ванкувер қаласында өмірге келген. Кимберли үш жасында отбасымен бірге Аустралиядағы Голд-Кост қаласына көшіп кетті. Сонда Санкт-Хильда орта мектебінде білім алған. Отбасы Еуропада көп саяхаттаған, сондықтан Кимберли әр түрлі мектептерде оқып шыққан. Сол мектептердің ішінде Монтрё мектебі де бар (осы мектепте 4 жыл оқыған). Саяхаттап Кимберли испандық және француздық тілдерге үйреніп алған. Аустралияға қайтіп келіп Бонд университетінде оқыған, бірақта оқуын аяқтамаған.

Дереккөздер
-----------

Кимберли Джозеф
Ағайынды Гриммдерге арналған ескерткіш
Ағайынды Вильгельм (оң жақта) және Джейкоб (сол жақта) Гримм, Элизабет Иерихаудың 1855 портреті
**Ағайынды Гриммдер** (нем. *Brüder Grimm* немесе Die Gebrüder Grimm; Якоб, 4 қаңтар 1785 — 20 қыркүйек 1863 жылдары өмір сүрген және Вильгельм, 24 ақпан 1786 — 16 желтоқсан 1859 жылдары өмір сүрген) — неміс халық мәдениеті зерттеушілері мен лингвисттері. Барлығына танымал «Ағайынды Гримм ертегілері» жинағын бірнеше рет жариялаған және фольклор жинақтаған. Карл Лахманн және Георг Фридрих Бенекемен бірлесіп герман филологиясы мен германистика негізін салушы-әке ретінде саналады. Олар өмірінің соңында алғашқы неміс тілі сөздігін шығарумен шұғылданды: Вильгельм, D әрпі жұмысын аяқтап 1859 жылдың желтоқсан айында дүниеден озды; Якоб өзінің ағасынан төрт жылдай кейін A, B, C и E әріптерін бітіріп қайтыс болады. Ол өзінің жұмыс үстелінде, немісше Frucht (жеміс) сөзін орындап жатқанда қайтыс болған.

Ағайынды Вильгельм мен Якоб Гримм Ханау қаласында дүниеге келген. Ұзақ уақыт бойы Кассель қаласында өмір сүрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 3 том


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАғайынды Гриммдердің шығармалары |
| --- |
|  |
| Ертегілер | 
Ақшақар • Ақылды адамдар • Ақылды Эльза • Алтын қаз • Бақа патшазада • Балықшы мен оның әйелі • Бейіт төмпешігі • Бремен музыканттары • Бұрқасын патшайым • Гензель мен Гретель • Ер тігінші • Жалқау Гейнц • Жас алып • Жеті қарға • Жыланның үш жапырағы • Жіп иіруші үш әйел • Зерек Ганс • Ит пен торғай • Йоринда мен Йорингель • Кәрі Сұлтан • Күлшеқыз • Қасқыр мен жеті лақ • Қоңыраугүл (Рапунцель) • Құстұмсық патша • Қызыл телпек • Марияның баласы • Мысық пен тышқан екеуі • Он екі билегіш ханшайым • Орман ішіндегі үй • Пайдалы әрекет • Румпельштильцхен • Сабан, көмір және бұршақ • Сырлы адам бейнелілер • Тәтті ботқа (Бір бақыр бөкпен) • Шалқан • Шаруаның ақылды қызы • Шынашақ • Інісі мен әпкесі • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Неміс мифологиясы • Неміс сагалары |

 |
*Басқа мағыналар үшін Аршалы ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Аршалы ауылдық округі** – Қарағанды облысы Нұра ауданында болған әкімшілік бірлік. 2009 жылы таратылып, Баршын ауылдық округіне қосылды.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына *Қарақасқа* ауылы кірді. Орталығы – Қарақасқа ауылы болды.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 121 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды облысы Нұра ауданының әкімшілік-аумақтық құрылымындағы өзгерістер туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.
***Николай Бауман***(1873-1905жж.)-кәсіби революционер, большевиктік партияның қайраткері. Қазан ветеринарлық институтын бітірген. Революциялық қызметін 90-жылдарда Қазанда бастады. 1896-1897 жылдары Петербор «Жұмысшы табын азат ету үшін күрес одағының» мүшесі болды. 1897 ж. наурыз айында қамауға алынды. 1899 жылы Петропавл қамалында жалғыз өзін 22 ай бойы қамауда ұстағаннан кейін 4 жылға Вят губерниясының Орлов қаласына айдауға жіберілді. 1899 жылы айдаудан қашып, Швейцарияға ауып кетті. 1900 жылы Владимир Ильич Лениннің «Искра» газетінің ашылуына ең жақын және белсенді көмекшілерінің бірі, Ресейге көлік құралдары арқылы газеттерді жіберуде алғашқы астыртын агент болды, жергілікті социал-демократиялық ұйымдармен қарым-қатынастар орнатты. 1901 ж. «Искра» газетінің редакторы болып тағайындалды. РСДРП Мәскеу комитетінің мүшесі болды. 1902 жылдың басында «искрашылармен» қарым-қатынас орнату үшін Киевке, содан кейін Воронежге келеді. Мәскеуге келер жолда қамауға алынып, Лукьяновск түрмесіне жабылады. 1902 ж. қамауда болған 10 искрашымен бірге қашып, шетелге өтіп кетеді. 1903 ж. Ресейге оралады. Мәскеу большевиктік партия ұйымын және РСДРП ОК Солтүстік бюросын бірге басқарды. Өзінің пәтерінде астыртын баспахана ашты. 1904 жылы Мәскеудегі Таган түрмесіне қамауға алынды. 1905 жылы түрмеден шыққаннан кейін Мәскеу партия комитеті жұмыстарына белсенді қатысады. 1905 жылы РСДРП Мәскеу комитеті ұйымдастырған шеру кезінде қарауыл агенті, қаражүздік тарапынан айуандықпен өлтірілді. Бүгінде Астана қаласының көшелерінің біріне Николай Бауман есімі берілген.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Жүйелеу** — кітапханалык-библиографиялық жіктеудің белгілі бір жүйе кестесі бойынша мазмұнына сәйкес баспасөз шығармасының немесе басқа кұжаттың жіктеу нусқау басын аныктау. Бұл термин ГОСТ 7.26-80 көп мағыналы «Жіктеу», «Жіктемелеу» терминдерінің орнына енгізілген.

Жүйелендіруші
-------------

**Жүйелендіруші** — құжаттарды жүйелеуді, жүйелік каталог пен алфавиттік көрсеткішті ұйымдастырып жургізуді, редакциялауды (саралауды) жүзеге асыратын маман.

Мақалалардың жүйелік картотекасы
--------------------------------

МЖК — кітапхананың түрлі топтары оқырмандары мен абоненттері мүдделі болып отырған, кітапхана корында бар-жоғына қарамастан мерзімді және жалғасатын басылымдардан, жинақтардан материалдарды көрсететін библиографиялық картотека.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3