recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A. *Хорезм*.
**Мұхаммед Хорезмшах**, Мұхаммад ІІ Ала-әд-Дин Хорезмшах (1169 – 1220, Каспий теңізіндегі Абескун аралы) – Хорезм мемлекетінің билеушісі (3.8.1200 – 12.1220).

Ануштегіндер әулетінен шыққан. Шын есімі – Кутб әд-Дин Мұхаммад, таққа отырған соң өз әкесінің лақап аты Ала әд-Дин мен Екінші Санжар деген атақ алған.

Мұхаммед Хорезмшах әкесінің орнына таққа отырғаннан кейін мемлекеттік шекараны едәуір кеңейтіп, 1207 жылы Бұхарадағы, 1212 жылы Самарқандтағы бас көтерулерді басып жаныштады. 1210 жылы қарақытайлардың әскерін талқандап, өзіне Искандар-и Сани (Екінші Александр Македонский) деген лақап ат алды. Бағдат халифы ан-Насырмен бәсекеге түсті. Мұхаммед Хорезмшах Самарқанд қаласын астана етті, бұрынғы астана Үргеніште Хорезм мемлекетінде зор ықпалға ие болған шешесі Теркен-хатун отырды.

1216 жылы Торғай даласында Жошы бастаған моңғол әскерімен шайқасты. Мұхаммед Хорезмшахтың 60 мыңдық әскері 3 күндік шайқаста 20 мыңдық моңғол әскерін жеңе алмады. Бұл шайқастың әсері күшті болды. Мұхаммед Хорезмшах 1219 жылы Шыңғыс ханның әскері шабуылға шыққанда, оған қарсы шешуші шайқасқа шығуға батылы жетпей, өз әскерін елдегі қалалар мен бекіністерге бөліп жіберді. Моңғолдардың Отырарды, Бұхараны, т.б. қалалар мен қамалдарды басып алғанынан хабардар болған Мұхаммед Хорезмшах бәрін тастап қашты. Оны ұстауға Шыңғыс хан өзінің атақты қолбасылары Жебе мен Сүбедей-баһадүрді аттандырды. Олар Мұхаммед Хорезмшахты Каспий теңізінің оңтүстік-батысындағы аралдардың біріне қуып тықты. Мұхаммед Хорезмшах сол жерде қаза тапты. Мұхаммед Хорезмшахтың ұлы әрі мұрагері Жалел Әд-Дин әкесінің денесін қайта жерлеу үшін Исфаһанға апармақ болды. Бірақ Мұхаммед Хорезмшахтың денесі моңғолдардың қолына түсіп, Үгедей хан оны өртеп жіберуге бұйрық берді. Мұхаммед Хорезмшахтың 8 ұлы болды, олардың бәрі моңғол әскерімен болған шайқастарда қаза тапты. Олардың ішіндегі ең әйгілісі әрі тарихта қалғаны Жалел Әд-Дин болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұхаммад ІІ Ала-әд-Дин Хорезмшах
* Мұхаммад ІІ Ала-әд-Дин Хорезмшах Мұрағатталған 19 қазанның 2010 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**СПА конференциясы**
---------------------

### Өткізілген мерзімі және мақсаты

СПА конференциясы - 5-16 шілде 1920ж. СПА қаласында (Бельгия) болған Антанта державалары жоғарғы советінің мәжілісі. СПА конференциясында қатысушылар (Англия, Франция) Германияны Совет еліне қарсы соғысқа пайдалану мақсатында оның Версаль бітімі бойнша белгіленген көлемде қарулы күштерін қысқартудың мерзімін ұзартуға келісті. СПА конференциясында Германияның төлеуге тиісті репарациясының жалпы мөлшерін анықтамай, тек әр мемлекетке тиісті үлесін ғана белгіледі. Германияға кредит беру туралы шешім қабылданды. Совет мемлекетіне қарсы соғыста жеңілген пандық Польшаға СПА конференциясы жедел әскери көмек беру жөнінде де қаулы алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 152-бет
**Мұхаммед Дулати көшесі (Астана)** - **Мұхаммед Дулати көшесі** М.Ғабдуллин көшесінен басталып, Ә.Сембинов көшесінде аяқталады. *М.Мәметова*, *Ш.Иманбаева*, *Р.Қошқарбаев*, *Ш.Уәлиханов*, Тараз, Асанқайғы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1063,5 м.  
Мұхаммед Хайдар Дулати (1499-1561) - белгілі тарихшы, әдебиетші. «Тарих-и-рашидидің», «Жаһаннаме» дастанының авторы. Жетісудағы Дулат тайпалары әмірлерінің үрпағы. Толық аты-жөні - Дулат Мүхаммед Хүсайынүлы Мырза Мұхаммед Хайдар. Мұндағы «*Мұхаммед Хайдар*» - өз аты, «*Мұхаммед Хұсайын*» - әкесінің аты, «мырза» - текті әулеттің түқымы екенін білдіретін атау, «дулат» - шыққан тайпасының атындағы 1999 жылы М.Х.Дулатидің 500 жылдық тойы халықаралық дәрежеде Ташкент қаласында аталып өтті. Тараз мемлекеттік университетіне Мұхаммед Хайдар Дулати есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Бертло теңдеуі** - Ван-дер-Ваальс теңдеуінің түрлендіруі ретінде 1899 жылы Д. Бертло (фр. Daniel Berthelot) анықтап, жариялаған нақты газдың екіпараметрлі күй теңдеуі. Теңдеуді мына түрде жазуға болады:

RT=\left(p+{\frac {a}{Tv^{2}}}\right)\left(v-b\right)

Сыни межелерде

\left.{\frac {\partial p}{\partial v}}\right|\_{{T=T\_{c}}}=0, \left.{\frac {\partial ^{2}p}{\partial v^{2}}}\right|\_{{T=T\_{c}}}=0.

ақиқат болады. Бұл формула коэффиценттер мәндерінің өзгеруіне алып келеді:

a=3T\_{c}p\_{c}v\_{c}^{2}

b={\frac {v\_{c}}{3}}

Берілген сыни межедегі сығылу коэффиценті :

{\frac {p\_{c}v\_{c}}{RT\_{c}}}={\frac {3}{8}}=0.375

Бұл жерде, p - қысым, T - температура, R - универсал газ тұрақтысы, T\_{c} - сыни межедегі температура, p\_{c} - сыни межедегі қысым, V\_{c} - сыни межедегі көлем.

Д.Бертло, бұған қоса, төменгі қысымдағы жүйелерге арналған күй теңдеуін де ұсынған:

p={\frac {RT}{v}}\left(1+{\frac {9}{128}}{\frac {pT\_{c}}{p\_{c}T}}\left(1-{\frac {6T\_{c}^{2}}{T^{2}}}\right)\right)

Дереккөздер
-----------

* Рид Р. Праусниц Дж. Шервуд Т. Свойства газов и жидкостей: Справочное пособие / Ағылш. аудару под ред. Б. И. Соколова — 3-е изд. — Л.: Химия, 1982. — 592 с.
* Уэйлес С. Фазовые равновесия в химической технологии: В 2-х ч. Ч. 1 — М.: Мир, 1989. — 304 с. — ISBN 5-03-001106-4..
**Оңтүстік аралы** (ағыл. *South Island*, маори *Te Wai-pounamu* — **Те-Ваи-Поунаму**, 1840 жылы сондай-ақ **Жаңа Манстер**) — Жаңа Зеландиядағы ең үлкен арал (екінші үлкен - Солтүстік аралы).

Географиясы
-----------

Аралдың аумағы 150,437 км², әлемде 12-ші ең үлкен арал.

Кук бұғазы - Оңтүстікті Солтүстік аралдан бөліп жатқан бұғаз. Батыс жағалауы бойында Оңтүстік Альптың таулар тізбегі созылған. Жаңа Зеландияның ең биік нүктесі (3.754 м) қармен жабылған Кук тауы. Бұл аралдың 18 шыңы - 3000 метрден асады. Тауларда 360 мұздық бар; олардың ішіндегі ең үлкені - Тасман, Франц-Иосиф және Фокс. Плейстоцендік мұзды дәуірде мұздықтар үлкен қалыңдығына ие болған және шығыс жағалауындағы Кентербери жазығына бірнеше рет түсіп, оңтүстіктегі қазіргі Отаго провинциясының үлкен бөлігін басып жататын. Бұл аудандар U-тәрізді терең өрістермен ерекшеленеді, қатты бедерлі және суық созылған көлдер - Те-Анау, Манапоури, Уакатипу және Хавеа. Жаңа Зеландиядағы ең жоғары сарқырамалардың бірі - Сатерленд (580 м).

Аралда попугай кеа (Nestor notabilis) сияқты эндемикалық түрлердің ареалдары орналасқан.

Оңтүстік аралдағы темір жолдың картасы

Тұрғындар
---------

2010 жылғы мәліметтерге сәйкес, аралда 1 038 600 адам тұрды, бұл Жаңа Зеландияның жалпы халқының шамамен 24%-ын құрайды. Ең ірі қалалар - Крайстчерч, Данидин.

Сілтеме
-------

* Жаңа Зеландияның атласы
**Мұхаммед Герей** (қырымтат. *Muhammed Geray*, *محمد كراى*; ? — 1704) — тарихшы, қырым билеушілер әулеті Герейлердің өкілі. Өзі жазған оның толық аты Дербеш Мұхаммед Герей бен Мүбәрәк Герай Шыңғызи (қырымтат. *Derviş Muhammed Geray bin Mubarek Geray Cengiziy*, *درويش محمد كراى بن مبارك كراى جنگزى*). Ханзада Мүбәрәк Герейдың ұлы және 1691 жылы билік құрған Қырым ханы III Саадет Герейдің інісі. Ол қолжазбасы Вена кітапханасында сақталған және Василий Смирнов зерттеген атауы жоқ тарихи шығарма жасады. 1683-1703 жылдардағы оқиғаларды сипаттайды. Қолжазбада сыртқы оқиғалардан басқа, Қырым хандығының ішкі оқиғалары мен Герейлер арасындағы қатынастар туралы қызықты мәліметтер келтірілген. Мұхаммед Герей тарихшыға фактілерге шын және бейтарап қарау қажеттілігін ерекше атап көрсетеді. Бір қызығы, Хәлім Герей өзінің жақын туысының бұл туындысын айтпайды және білмеуі де мүмкін.

Әдебиет
-------

* *Смирнов В. Д.* XVIII ғасырдың басына дейін Осман порттарының билігіндегі Қырым хандығы. / По изданию "Крымское ханство XIII—XV вв. — М.: «Вече», 2011.
**Мухаммад Осман аль-Джаляль** (жергілікті айтылуы *Галяль*; 1829, Бени-Суэф — 16 қаңтар 1898, Каир) — Египет жазушысы және аудармашы.

Каирдегі тілдер мектебін тәмамдаған. Әртүрлі министрліктер мен басқармаларда аудармашы болған. Кейінгі жылдары Каир мен Александрияда сотта қызмет атқарған болған. Оның өзгертіп қайта жасаған қызықты шығармаларына Мольердің комедиялары (**«Тартюф»** (*al-ChaykhMatlûf*; 1873), **«Оқымысты әйелдер»** және т.б.) және Расиннің драмалары. Кейіпкерлер ескі әдеби тілмен емес, ұлттық тілмен сөйлейді. 1870 жылдары бұл батыл жаңалық болғанымен, оны жақсы қабылдамайды. 

Сонымен қатар Джаляль Лафонтен және Бернардена де Сен-Пьераның шығармаларын аударған (әдеби тілді) және тарихи шығармалар мен оқулықтар жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мұхаммед-Раушан Ахмедолла** (Ахметуллин Руслан) (17.11.1939. Башқұрт АССР-і, телерадиокомитетке жұмысқа ауысқан.. Қазақ теледидарында аға редактор, бас сараптаушы, директордын орынбасары қызметтерін атқарған. Туризм және спорт тақырыбына арналған "Жер бұлттардан да биік", "Тоғысқан жолдар торабы", "Саяхат" телехабарларын эфирде жүргізіп, өзі сол жорықтарға қатысқан. Журналистік өмір жолын таңғажайып туристік саяхаттар мен альпинизмнің қырсырларын ашуға бағыттаған. 

"Алматау" туристер базасында "Алматау-82" деген атпен карнавал ұйымдастырушыларының бірі. Спорт шеберлігіне кандидаттық КСРО және Қазақ ССР мемлекеттік телерадио комитетінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағы сыйлғының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Зелилий Мұхаммед Садық** – ұйғырдың классик ақыны. Шығармаларын парсы тілінде де жазған. Ол 1674 жылы Жаркендте дүниеге келген. Зелилий «Шілтендер туралы әңгіме» (1733), «Мұхаммед Шериптің өмірі» (1742) атты көлемді дастандармен бірге қасида, ғазал, рубаи, мухаммас, мустаһзад түріндекөптеген өлеңдерін қалдырды. Қашғар,Ақсу, Артуш, Кучар,Тұрпан,Қумул,Хотан т. б. ұйғыр қалаларын аралап, «Сапарнамасын»жазды. Зелилий поэзиясы тақырыпқа бай. Арам ниетті адамдарды сынап,адалдық пен таза махабатты, Отан сүйгіштікті беріле жырлаған. Зелилий шығармалары 18ғ-дағы ұйғыр поэзиясынбиік белеске көтерді.

Дереккөздер
-----------

Имин Турсун, Зелилий шеирлиридин, «Тарим», 1957, №12,;Маматахунов У. уйғур әдәбияти классиклари, А.1960.(қолжетпейтін сілтеме)
Мұхаммед Гури
**Мұхаммед Гури, Муиз-ад-дин Мұхаммед, Шихаб-ад-дин Мұхаммед** — 12-ғасырдың соңғы кезеңінде бүкіл Солтүстік Үндістан, Ауғанстан және Пәкістанның орасан зор территориясын жаулап алып, Гурилер державасының негізін қалаған ауған генералы, мұсылман билеушісі.

Оның әу бастағы есімі - Муиззиддин Мұхаммед бин Сам. Тарихта горлық (Ауғанстанның Гор қаласынан шыққан деген мағынада) Мұхаммед деген есіммен де белгілі.

1160 жылы Гурилер әулеті Ғазниді жаулап алды да, 1173-1206 жылдар аралығында Мұхаммед Шахаб-уд-дин Гури осы Ғазнидың билеушісі болып тағайындалды.
Гуридің негізгі мақсаты - өзінің империясын кеңейту болатын. Билігі тұсында Мұхаммед өзіне мұра ретінде қалған әскерін барынша күшейтіп үлгерді. Ол жауынгерлерді көшпенді тайпалар мен халық арасынан жасақтады. Мұхаммед алдымен үнді субконтинентінің солтүстік-батыс аудандарына бірнеше рет шабуыл жасады. Алғаш рет ол қазіргі үндістандағы Харьяна штаты маңында болған Тараин шайқасында бірінші рет жеңіліс тапты.

Мұхаммед Гури өзінің Үндістанға алғашқы жорығын 1175 жылы бастады. Ол Ғазнауилер әулетінен шыққан Пенджаб билеушілерін жеңп, үлкен олжаға кеңелді.
1179-1191 жылдар аралығында Мұхаммед Гури ұлан-байтақ Пенджабты өз қол астына жинады.

1206 жылы Гури Лахордағы көтерілісті басуға аттанып, Ғазниге кері қайтар жолда кешкі намазын оқып жатқан жерінде өлтірілді.
**Альпі тауешкісі** немесе **Ибекс**  (лат. *Capra ibex*) – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын тауешкі.

Сипаттамасы
-----------

Альпі тауешкілері тау шатқалында өмір сүріп, биік-биік қыраттарға өрмелейді, өздерін жоғарыда жайлы сезінеді.Орташа есеппен Ибекстің ұзындығы – 150 см, ал бойы жотасымен қосқанда – 90 см. Ұрғашы Альпі тауешкісі шамамен 40 келіні құрайды. Еркегі 100 келіге дейін барады. Жынысына қарамастан шоқша сақал өседі. Қыс мезгілінде олардың терісі сұр түске ауысады. Тұяғының мүйізді заттегі өте төзімді. Сол себептен Альпі тауешкісінің тұяғы жартаста қажалмайды. 

Ибекс тауешкісі таулы жерге тек паналау үшін ғана емес, жейтін азығын іздеп табу үшін де шығады. Жаз уақытында тауешкі таудың жоғары бөлігіне теңіз деңгейінен 4500 метр биіктікке дейін көтеріліп, балғын шөпке тояды. Қыста төменірек, қар түсе қоймаған жерге тұрақтайды. Шөбі шүйгін, азығы мол жер іздейді. Ешкіні 51 метрлі Альпі тауындағы Италия су қоймасына тұз жеп алу үшін өрмелеп бара жатқан жерінен көргендер де бар.

Тауешкінің ең басты жауы деп түлкі, аю, қасқыр және сілеусінді айтса болады. Ибекс тауешкісі тауға өрмелеп үлгермей қалған жағдайда мүйізімен қорғанады. Еркек тауешкінің мүйізі – 1 метр, ұрғашы тауешкінің мүйізі сүйірленген, қысқа болады. Ешкінің жынысын мүйізіне қарап ажырату оңай. Тауешкінің аяқ құрылымы өзгеше болғандықтан, шатқалдан-шатқалға жылдам, әрі сенімді түрде секіреді.

Альпі тауешкісі – үйірімен өмір сүретін жануар. Оларда ұрпақ жалғастыру науқаны желтоқсан мен қаңтар айларында басталады. Еркек тауешкілер бұл науқанда бір-бірімен мүйіздесіп, кімнің кім екенін ұрғашы ешкілер алдында "дәлелдейді".

Тауешкі шамамен 20 жасқа дейін өмір сүреді. Қазіргі уақытта Альпі тауындағы Ибекс тауешкісінің саны 30 мыңнан 40 мыңға таяп қалды.

Избекс Linux Ubuntu нұсқасы бойынша нышанға айналған. Оған «Көкжал Ибекс» деген атақ та берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Capra ibex
**Олимпиада стадионы** (исп. *Estadio Olímpico Universitario*), сондай-ақ **Олимпико Университарио** деген атаумен де белгілі — Мексиканың астанасы Мехико қаласында орналасқан стадион. 1950 жылы іргесі қаланып, екі жылдан соң пайдалануға берілді.

1968 жылғы Жазғы Олимпиада Ойындарының басты аренасы, көп функционалды стадион. Мексиканың "УНАМ Пумас" футбол клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сондай-ақ Америка футболының да матчтары өткізіліп тұрады.

1986 жылғы әлем чемпионатының бірнеше кездесуі ойнатылды.

1986 жылғы әлем біріншілігің ойындары
-------------------------------------

| Дата | (UTC−6) | Команда #1 | Нәт. | Команда #2 | Раунд | Көрермен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1986-06-02 | 12:00 | Аргентина | 3-1 | Оңт. Корея | А тобы | 60,000 |
| 1986-06-05 | 16:00 | Оңт. Корея | 1-1 | Болгария | А тобы | 45,000 |
| 1986-06-10 | 12:00 | Аргентина | 2-0 | Болгария | А тобы | 65,000 |
| 1986-06-17 | 12:00 | Италия | 0-2 | Франция | 1/8 | 70,000 |

Сілтемелер
----------

* Стадионның ресми сайты  (исп.)
* WorldStadiums.com сайтындағы парақшасы Мұрағатталған 27 наурыздың 2010 жылы.  (ағыл.)
Зерденің өзін аңғаруы
**Метатаным** (ағылш. *Metacognition*) — адам зердесінің өз ойлау үрдісін аңғаруы және оның астарындағы моделді ұғынуы. Түбірсөз "*мета*" термині "тысқары", немесе "үстінде" деген мағыналар береді. Метатанымның формалары көп, мысалы адамның өз ойлауы туралы толғанысы (рефлекция), мәселе шешуде мәлім арнайы стратегияларды қашан және қалай қолдану керектігін ұғу, тб. Жалпы метатанымның екі құрамдасы бар: таным туралы білім және танымды реттеу.

Жады және мнемоника стратегиясын тануды білдіретін Метажады (Metamemory) әдетте метатанымның маңызды формасы есептеледі. Мәдениетара метатанымдық үрдістерді академиялық зерттеу әлі де бастапқы сатыда тұр, ары қарайғы жұмыстар ұстаз бен оқушы арасындағы мәдениеттану оқытуы үшін пайдалы мазмұндармен қамтамасыз ететіні туралы көрсеткіштер бар.

Ежелгі грек философы Аристотельдің (бзд. 384–322) екі еңбегі Метатаным туралы жазбаға жатады: "жан туралы және "Табиғат туралы шолақ трактаттар" (Parva Naturalia).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Metcalfe, J. & Shimamura, A. P. (1994). *Metacognition: knowing about knowing*. Cambridge, MA: MIT Press.
2. ↑  Schraw, Gregory (1998). "Promoting general metacognitive awareness". *Instructional Science* **26**: 113–125. doi:10.1023/A:1003044231033.
3. ↑  Dunlosky, J. & Bjork, R. A. (Eds.). *Handbook of Metamemory and Memory*. Psychology Press: New York, 2008.
4. ↑  Wright, Frederick. APERA Conference 2008. 14 April 2009.  Мұрағатталған 4 қыркүйектің 2011 жылы.
5. ↑  
metacognition // A Dictionary of Psychology — 4. —  Oxford: Oxford University Press, 2001. — P. 456. — ISBN 9780199657681.
**Олимпиада чемпионы (олимпионик)** — төрт жылда өтетін аламан спорт турнирінің (Олимпиада ойындарының) жеңімпазы екендігін анықтайтын спорттық титул. Олимпиада чемпионы атағы қайтып алынбайды. Аталған атақтан басқа спортшы сонымен бірге олимпиада медалін (алтын медалін) иеленеді.

Олимпиада чемпионы атағы спортшылар үшін ең маңызды спорттық мәртебе болып саналады. Алайда ерлер арасындағы футбол жарысы бойынша Әлем чемпионаты Олимпиада ойындарынан жоғары бағаланады. Олимпиада ойындарының ең атақты чемпионы американдық Майкл Фелпс, ол 18 мәрте олимпиада чемпионы және 22 мәрте олимпиада ойындарының жүлдегері атанды.

Дереккөздер
-----------
**Метаморфизм** – геологиялың денелердің температура, қысым, газ бен сұйық ерітінділер ықпалынан өзгеріске ұшырау үдерістері. бұл өзгерістер пайдалы қазба денелерінің жатые жағдайлары мен морфологиясына, таужыныстар мен пайдалы қазбалардың құрылымы мен бітіміне, минералдық және химиялық құрамына әсер етеді. Темір гидроксидтері метаморфизм кезінде магнетитке, пиролюзит пен манганит - браунитке, боксит - корундца, опал - кварнца, фосфорит - апатитке түрленеді; органикалың зат гранит тенеді; сазды тақтатастар анартас-слюдаларға өзгереді. Метаморфизм үдерістерінде
қалыптасқан минералдар (магнетит, гематит, браунит, корунд, кварц, графит, анартас) жаңа физикалық-химиялың жағдайларда түрақты болады. Сонымен бірге экзогендік жағдайларда орнықты көптеген минералдар (күкірт, гипс, алунит, малахит, темір гидроксидтері) белгілі, бірақ олар метаморфизмде сақталмайды.
Пайдалы қазба денелерінің пішіні жалпақтанады.
Тұтас және секпілді кеннің қабат тәрізді, линза тәрізді,
таспа тәрізді және желі тәрізділері басым таралады.
Денелердің өлшемдері көбінесе ірі болады - ұзындығы
мен ені бойынша ондаған километрге, қалыңдығы ондаған және жүздеген метрге жетеді.
Метаморфогендік кенорындар метаморфталған және
метаморфтық түрлерге бөлінеді. Метаморфталған кенорындар деп аймақтық және термалық жапсарлас метаморфизм үдерістерінде бұрын болған пайдалы қазба кенорындар бойынша қалыптасқандарды айтады. бұл үдерісте пайдалы қазба денелері де, сыйыстырушы таужыныстар да, пішіні, құрамы мен құрылысы бойынша
метаморфтық белгілерді иемденеді, бірақ минералдық
шикізаттың өнеркәсіптік қолдануы өзгермейді.

Кенорындар
----------

Метаморфтық кенорындар таужыныстардың және
көбінесе бүрын өнеркәсіптік маңызы болмаған кенорындардың метаморфизмге үшырау үдерісінде пайда болады. Сонымен, бұл жағдайда пайдалы қазбалардың өзі
метаморфизм үдерістерінің нәтижесі болып табылады.
Екі класс кенорындары да метаморфизмнің негізгі
түрлеріне сай аймақтық-метаморфтық (немесе метаморфталған) және жапсарлық-метаморфталған (немесе метаморфтық) класшаларға бөлінеді.
Метаморфизм аймақтық, динамометаморфизм және жанаспа метаморфизм болып ажыратылады. Метаморфизмге балқу және жел әсерінен мүжілу кезінде пайда болған тау жыныстарының өзгеру процестері жатпайды.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
Табиғи жайылым - малдың ежелден келе жаткан өрісі. Қазақстан жерінің жартысына жуығы, дәлірек айтсақ 180 млн. гектары табиғи жайылым үлесіне тиеді. Мәселе сол табиғи жайылым жартысынан басымы шөлді және шөлейт аймақтарына кіріп, ауыз су тапшылығының зардабын шегуінде болып отыр. Дүниежүзілік экологиялық жағдайдың нашарлауының салдарынан бұл зиянды үрдіс жылдан жылға өріс алуда. Оның антропогендік зардабын жергілікті халық шегуде. Осының алдын алу үшін шаруашылық жеріндегі табиғи жайылымды күтіп, жыл маусымымен ғана емес, сол маусымдар ішінде де ғылыми негізделген жайылым айналымын енгізіп, отты жерлерді деградациядан, яғни тықырланып, жоғарға құңды қабатының мал тұяғымен тапталып, бұзылуынан сақтандырып, тиімді пайдалану қажет. Өйткені табиғи жайылым оты малдың ең арзан да ең құнарлы жемшөбі - 1 кг-ның жалпы қоректілігі 0,16-0,2 а.ө. болғанымен, құрғақ затында мал тіршілігіне қажет барлык қоректік, минералды және биологиялық пәрменді заттар жоғары қорытылып, игерілетін түрде шоғырланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Олимпия** (гр. *Αρχαία Ολυμπία*) — Антикалық Олимпиада ойындары өткізілетін Пелопоннестегі Ежелгі Грекияның қасиетті жерлерінің бірі, Грекиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұраның нысаны.

Жүздеген жылдар бойы Олимпияны қадірлеушілер **Альтис** деп атаған. Зевстің қасиетті тоғайына құрбандықтар әкелген. Б.э.д 5-ші ғасырда бұл орын қасиетті жерге айналып, төрт жылда бір рет мейрамдардың бір бөлігі ретінде олимпиадалық ойындар өткізіліп отырылған. Ойындардың ішінде бірнеше жарыс түрлері:жүгіру, секіру, снарядтар лақтыру, күрес, бокс және екі аяқты күймелі арбалар жарыстары енген. Жарыстың маңыздылығы соншалық, қалалар жарысып жатқан кезде уақытша өзара соғыстар тоқтатылған. Жарысқа тек басы ерікті болып туған гректер ғана қатыса алатын болған және жарыстарға ерте, бала кезінен бастап дайындалған. Жеңіп шыққанға 0құдайлардың мүсіндерін тұрғызуға рұқсат берілген. Соңғы олимпиадалық ойындарда Зевс пен оның жұбайы Гераның шіркеулерінің құрамына кіретін қасиетті жапсаржайға 3 мың мүсін тұрғызылды. Соңғы ойындары б.э.д 393 ж өткізіліп, тек 1500 жылдан жаңғыртылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Алматыкітап баспасы» Әлемнің ұлы кереметтері 2000 жыл
**Табмен**
----------

### Биографиясы

Табмен ( Tubman) Уильям Ваканарат Шадрак (29. 11. 1895, Харпер, - 23. 7. 1971, Лондон) – Либерияның мемлекеттік және саяси қайраткері. Білімі мен мамандығы жөнінен заңгер. Заң ғылымының, азаматтық құқық пен философия докторы. 1923-31 және 1934-37 ж. Мериленд графтығынан сенатқа мүше болды. 1944 жылдан бастапЛиберияның президенті (1971 ж. 7-рет қайта сайланды) және үкімет басшысы. Табмен үкіметі экономикада мемлекеттің рөлін арттыруға бағытталған бірқатар шараларды жүзеге асырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 512-бет
**Вячеслав Вячеславович Кихтенко** (1.05.1952, Алматы) - кеңес, орыс жазушысы.

Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне түскен. Оқуды толық аяқтауға мүмкіндігі болмай, 1971 — 1975 жылдары электр-дәнекерлеуші, сахна жұмысшысы, поезда жолсерік сияқты жұмыстар атқарған. 1980 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген соң, «Жалын» баспасында редактор, сосын аға редактор болып істеген.

Шығармалары мерзімді баспасөз бетінде 1968 жылдан көріне бастады.

Республикалық «Жігер», 1982 жылы Львовта өткен Бүкілодақтық жастар поэзиясы фестивальдеріне қатысқан. Төл туындыларымен бірге, қазақ ақындары шығармаларын орыс тіліне аударумен де шұғылданып келеді.

Шығармалары
-----------

* Росла трава. Стихи. А.»Жалын», 1980;
* Город. Стихи. А. «Жазушы», 1982.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Вячеслав Сергеевич Швырев** (7 қаңтар 2001) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" футбол клубының шабуылшысы. 2018 жылғы Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері жәні 2018 жылғы Қазақстан кубогының иегері.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2018 жылы "Қайраттың" негізгі құрамына ілікті. Бірақ алаңға көп шыққан жоқ, көбіне фарм-клубта доп тебумен ғана шектелді. 2018 жылы 11 наурызда "Қызылжарға" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Матчқа ойынның 67-минутында қосылды. Жыл біткенше тоғыз рет басты клуб сапында чемпионатта алаңға шықты.

18 сәуірде Қазақстан кубогында "Оқжетпес" қақпасына бір гол соқты. Сол жылы 12 шілдеде еурокубоктердегі дебютін "Энгордань" клубына қарсы өткізді, бұл УЕФА Еуропа лигасының бірінші іріктеуі болатын.

2019 жылы 15 наурызда Қазақстан чемпионатында "Шахтер" қақпасына тұңғыш голын соқты. 2019 жылғы маусымда 10 рет чемпионат кездесулерінде клуб намысын қорғады.

2020 жылғы маусымды тек "Қайрат-Жастар" клубында бірінші лигада өткізді.

### Халықаралық

17 жасқа дейінге Қазақстан құрамасы сапында төрт кездесуге қатысты.

2019 жылы 21 жасқа дейінгі құрамада үш кездесу өткізді.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2018
* Қазақстан кубогы: 2018
* Қазақстан суперкубогының финалисі: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов** (9 сәуір 1942, Батыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР — 29 қыркүйек 2021) — қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат.

Өмірбаяны
---------

1964 жылы Сарытау заң институтын құқықтанушы-заңгер мамандығы бойынша бітірген.

1967-1970 жылдары — КСРО СІМ жоғарғы дипломатиялық мектебінде оқыды.

1970 жылдың тамызынан бастап — КСРО СІМ үшінші хатшысы болды.

1971 жылдан бастап — Қытайдағы КСРО елшілігінің екінші хатшысы болды.

1974 жылдың желтоқсанынан бастап — КСРО Ғылым академиясы Қиыр Шығыс институтының аға ғылыми қызметкері.

1978-1985 жылдары — Финляндия мен Лаостағы КСРО елшіліктерінде жұмыс істеді.

1985 жылдан бастап — КСРО СІМ бірінші хатшысы, кейін КСРО СІМ, РФ СІМ кеңесшісі.

1992 жылдың мамырынан бастап — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің кеңесшісі, ҚР СІМ Еуропа және Америка елдері бөлімінің бастығы.

1993 жылғы тамыздан 1996 жылға дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары.

1996 жылдың қарашасынан 2000 жылға дейін — Қазақстан Республикасының Иран Ислам Республикасындағы елшісі болды.

2000 жылдың тамызынан 2003 жылдың қазанына дейін — Қазақстан Республикасының ГФР елшісі болды.

2004 жылдың қаңтарынан 2005 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы елшісі болды.

2006 жылдың сәуірінен — ҚР СІМ мемлекеттік шекараны белгілеу департаментінің бастығы.

2009 жылдың қаңтарынан — Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының ағымдағы төрағасының мұсылмандарға қарсы төзімсіздік пен кемсітушілікке қарсы күрес жөніндегі жеке өкілі.

Қосымша
-------

Әскери атағы – запастағы полковник.

Қазақ, орыс, қытай, ағылшын тілдерін білген.

Марапаттары
-----------

* «Ерен еңбегі үшін» медалі
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалі (2016)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 12 желтоқсандағы №998 Жарлығы. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 мамыр 2015.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 9 қараша 2015.
2. ↑  ҚР Сыртқы істер министрлігі Тәуелсіздіктің 25 жылдығына орай дипломаттар мен дипломатиялық қызмет ардагерлерін марапаттады.(қолжетпейтін сілтеме)
**Вячеслав Тимофеевич Кириличев** (туғ. 1939) —ресей мен киноның актері,Ресей Федерациясының халық әртісі(2000).

Биография
---------

Вячеслав Тимоффевич Кириличев 2 қыркүйекте 1939 жылы туған.Вячеслав Свердловск театр училищесінің бітірушісі(Соколов А.Л. курсы)

Ол Калужск мемлекеттік драма театрында оқыған.

Қазіргі уақытта— Екатеринбург академия драма театрының актері.

Атақтары мен марапаттары
------------------------

```
2000 жылы -Ресейдің халық әртісі.
```

Қоғамдық қызметі
----------------

2010 жылдың мамырында «Путин кетуі қажет» үндеуді ресей оппозициясына жазды.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------


1. ↑
**Теріскен** немесе **Крашенинниковия** (лат. *Krascheninnikovia*) — Қызылқұйрық тұқымдасының (Amaranthaceae) Алабұталар тармағына (Chenopodіaceaе) жататын бір үйлі шалабұта туысы. 

Қазақстанда екі түрі бар:

* лат. *Krascheninnikovia eversmanniana* (Stschegl. ex Losinsk.) Grubov (1966) - Эверсман теріскені
* лат. *Krascheninnikovia ceratoides* (L.) Gueldenst. (1772) - Мүйіз теріскені. Республиканың барлық өңірлерінде кездеседі.

Далалы шөл және шөлейт жерлерде, тастақты, қиыршық тасты тау бөктерінде өседі. Шілде және қыркүйек айларында гүлдейді. Биіктігі 30-80 см. Сабағы бұтақтанған. Жапырағы қандауыр, эллипс пішіндес, оны түк басқан. Гүлі ұсақ, дара жынысты. Гүлшоғыры масақ. Жемісі дәнек. Оны әсіресе түйе сүйсініп жейді. Теріскеннің құрамында 18.9-19.6%сіңімді протеин, 23-25% жасунық , 2,7% май, 8-12% күл бар. 100 кг шөбінде 81,7-92,5%(жазда 48,9-52,4%, күзде 31,3-35,4%)азық өлшемі болады. Отын ретінде де пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы. Алматы, 1987
Орта Азия мен Қазақстан жеріндегі ру-тайпалық одақтар мен ертедегі мемлекеттердің әлеуметтік-саяси құрылымы, олардың өзара және Орталық Азиядағы көне иеліктермен байланысы жөніндегі алғашқы деректерді бізге Чжан Цянь жеткізді. Чжан Цянь бұл елдерге б.з.б. 138 жылы және б.з.б. 115 жылы екі рет саяхат жасаған. Қытайлықтар ғұндарға қарсы Орта Азия тұрғындары - юэчжилермен және Жетісу үйсіндерімен одақтасу мақсатын көздеген еді. Чжан Цянь , әсіресе,өз саяхаты барысында жатжерліктердің шаруашылығының жай-күйне, әскерлерінің санына, қару-жарақтарына баса назар аударған. Сондай-ақ олардың әдет-ғұрпының, мінез-құлқының, киім-кешегінің ерекшеліктерінің бәрін жазып алып отырған.

Дереккөздер
-----------

Сен білесің бе? аруна баспасы
**Қарапайым эмоциялар** - адамның көбінесе органикалық қажеттерінің орындалуына байланысты туындайды. Мысалы, күрделі түрлеріне: *көңіл, аффект*, құмарлық эмоцияларды кіреді. Айтылған эмоциялардың барлығына ортақ басты бір ерекшілігі - оларда сан алуан мәнерлі қозғалыстардың болып отыратындығы. Чарльз Дарвин осы күнгі адамда байқалатын мәнерлі қозғалыстардың біразы біздің ерте кездегі ата-бабалаларымыздың тіршілігіней елеулі орын алған әрекетін қалдығы екендігін айтады. Мәселен, қатты ашу кернеген адам кейде жұдырығын түйіп тістенеді, қабағын түйіп бұлығады, демін әзер алып, танаулы дел-дейіп кетеді, жүрегі тарс-тарс соғады. Осындай мәнерлі қозғалыстардың әрқайсысының өзінше шығу тарихи бар. Жоғарыда келтірілген мысалдан жаумен (жабайы аңдармен) айқасқа түсейін деп тұрған адамның кел бетін, даярлық белгісін байқауға болады. Ертедегі адамдар жабайы аңдармен арпалысқа түсердің алдында денесін соған бейімдеп алып, сонан кейін айқасатын болған. 

Қазіргі адамдар үшін мұндай көріністер дөрекі, ебдейсіз қимылдар болып танылады. Мұндай ебдейсіз қимылдар мәдениетті адамның қылығына ешбір сыйымсыз сипат. Бұған көбінесе *сотқар, ызақор*, кекшіл адамдар бір табан жақын тұрады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Адамның психологиясы.
**Тардуштар** - Түрік қағандығының екі бөлігінің бірін білдіретін ұғым. Қағандықтың саяси құрылымына, тайпалық одақтармен қатар, тайпалардың географиялық белгілеріне қарай екі әскери - әкімшілік бірлестік кірді. Олар: Тардуштар (қағандықтың батыс бөлігін мекендеген тайпалар) және телелер (қағандықтың шығыс бөлігін мекендеген тайпалар). Түрік әскерлерінің оң және сол қанаттары осы әскери - әкімшілік бірлестіктердің жасақтарынан тұрды. Екі бірлестікті де қаған тағайындаған шадтар басқарды.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Вейерштарасс** Карл Теодор Вильгельм (31.10.1815, Остенфель, - 19.02.1897, Берлин) - математик. Берлин университетінің профессоры. Вейрштрасстың зерттеулері негізінен математикалық анализге, аналитикалық функциялар теориясына, вариациалық есептеуге, дифференциялдық геометрияға және сызықтық алгебраға арналған. Ол аналитикалық функциялар теориясы бойынша комплекс айнымалылар теориясын дәрежелік қатарлар арқылы дәлелдеп, пропорционал сандар теориясының бір нұсқасын шығарды. Вейерштрасс математикалық анализді логикалық жағынан аса қатаң да дәл негіздеуге тырысып, оның принціптерін қарапайым арифметикалық ұғымға келтіруді, яғни математиканы арифметикаландыруды бастады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Кербезгүл** (лат. *Alisma*) – өзімен аттас тұқымдасқа жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Солтүстік жарты шардың,Австралияның, Оңтүстік-Шығыс Азияның, Шығыс Африканың және Орталық Американың қоңыржай белдеулерінде кездесетін 11 түрі белгілі. Қазақстанда таяз су айдындарында, батпақты жерлер мен қазылған орларда өсетін 3 түрі: бақажапырақты кербезгүл (*A. plantago-aquatіca*), қандауыр тәрізді кербезгүл (*Alisma lanceolatum*), Лезель кербезгүлі (*A. loeselіі*) бар. Олардың биіктігі 10 – 80 см. Жапырақтары сабағының түп жағын айнала дегелектеніп орналасады. Ақ гүлдері сыпыртқыгүл гүлшоғырына топталған. Қос жынысты, тостағанша және күлте жапырақшалары – үш-үштен, аталығы – алтау, аналығы – көп. Жатыны – бір тұқымды. Майда жемісшелері жалпақ (тегіс) гүлтабанында сақина тәрізді орналасады. Жәндіктер арқылы тозаңданады. Мамыр – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – құрғақ бір тұқымнан тұратын көп жаңғақша, су және су құстарымен таралады. 

Кербезгүл – ондатр мен үйректердің қорегі, тамыры мен сабағы халық медицинасында қолданылады. Шөбі улы болғандықтан мал жемейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Керегетас деген бетті қараңыз.*
**Керегетас** – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс тізбегі, ауданның шығыс бөлігінде орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 461 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жетеді. Пішіні дөңгелек келген аласа тау. Эрозиялық-тектоникалық әсерден беткейлері тілімденген. Солтүстік-батыс беткейінің түпкі жынысы жер бетіне шығып жатыр және тіктеу келген; оңтүстік-шығысы – көлбеу. Тау бастары бірнеше оқшау шыңдардан тұрады. Солтүстік-батыс етегінде көлдер мен сор жерлер бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықтасты-кесектасты коллювий және коллювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған сортаңдау қызғылт қоңыр топырағында қараған, тобылғы аралас бетегелі-бозды өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Тарих-и Гузида** - Иран тарихшысы әрі географы Хамдаллах Казвинидің тарихи хроникасы.

Жазылуы мен тарихы
------------------

Автор 1334-1135 жылдардан бастап, 1349-1350 жылдары аяқтады. Оның баласы *Заид-ад Дин* әкесінің шығармасын негізінен Иранның солтүстік-батысында, 1393 жылы елді Әмір Темір жаулап алғанға дейінгі оқиғалармен толықтырды. Еңбек алғы сөз, кіріспе және 6 тараудан құрылған. «Тарих-и Гузида» XIV ғасырдағы ежелгі қолжазбадан 1910 жылы факсимелеге басылса, 1960 жылы Тегеранда 6 қолжазбаның негізінде жарық көрді. Түрік тіліне толық аударылып, *ағылшын, француз, орыс тілдеріне* жекелеген үзінділері қысқыртылып аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 559 бет
Jorge Luis Borges (1951)
**Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo** (исп. Jorge Luis Borges; 24 тамыз 1899, Буэнос-Айрес — 14 маусым 1986, Женева), әдетте **Хорхе Луис Борхес** (ағыл: *Xorxe Luis Borxes*) есімімен белгілі Аргентинаның жазушысы һәм ақыны болған. Оның отбасы 1914-жылы Швейцарияға көшеді және сол жерде алған мектепке барады. 1921-жылы Аргентинаға қайтқанынан кейін Борхес өзінің шығармаларын syurealist әдеби журналдарда шығара бастайды. Ол сондай-ақ кітапханашы және лектор болып істейді. 1955-жылы ол Аргентина мемлекеттік кітапханасы (*Biblioteca Nacional*) директоры және Буенос Айрес университетінің әдебиет бойынша професоры етіп тағайындалады. Оның шығармалары АҚШ және Еуропада басқа тілдерге аударылған. Борхестің өзі де бірнеше шет тілдерді еркін дәрежеде білген. Ол Швейцарияның Женева қаласында 1986-жылы қайтыс болады.
**Арман Азатұлы Құмашев** - 1975 жылы 13 қаңтарда Өскемен қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Кұмашев Азат Ілиясұлы (1951-1995), Торғай облыстық автокөлік жолдары басқармасының бастығы
болған. Анасы - Құмашева Гаухар Шәріпқызы (1953 ж. т.),
«Қазақавтожол» РМК смета-келісім бөлімінің бастығы.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің
сәулет-құрылыс факультетін үздік (1998) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; Д. Серікбаев атындағы
Шығыс Қазақстан техникалық университетінің құрылыс
факультетін (2002) «Автокөлік жолдары мен аэродромдар
құрылысы» мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1998 жылдан - «Тыңжолқұрылыс» АҚ №32 Жол-көпір
құрылысы басқармасының жол жұмысшысы, жол шебері,
прорабы (Ақмола қ.). 2000 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Автокөлік жолдары және автокөлік тасымалы комитетінің жетекші, бас маманы, бөлім бастығы,
ҚР Көлік және коммуникация министрінің кеңесшісі. 2005
жылдан - Жолаушылар көлігі және автокөлік жолда-
ры департаменті директорының орынбасары(Астана қ.).
2010 жылдың қазанынан бері - ҚР Ауыл шаруашылығы
министрлігі Су ресурстары комитеті терағасының орыміы
сары.
ҚР Құрметті жол салушысы (2006).
Діни көзқарасы - дінге сенеді.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - У. Черчилль, Д. Қонин
Хоббиі - спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Құмашева Гүлсара Жақсылыққызы -
үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Азат Арманқызы, Азат Анажанханым Арманқызы; ұлы Мұхаммедәлі Арманұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Арман Тергеуұлы Айдарханов** (8.12.1963 ж.т. Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1998). 

  

Алматы мемлекеттік медицина институтын (1987, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерт. институтында аға лаборант, кіші, аға ғылыми қызметкер, денсаулық басқармасының бастығы (1998–2000), ҚР Денсаулық сақтау агентігі төрағасының орынбасары (2000–01), ҚР Денсаулық сақтау минститулігінің вице-министрі (2001–04), 2004 жылдан Қазақ ұлттық медицина академиясының проректоры қызметтерін атқарады. 

«Совершенствование комбинированного и комплексного лечения местнораспространенного рака мочевого пузыря» деген тақырыпта докторы диссертациясын қорғады. А. 45 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------
**ТАРИХ-И БАЙХАКИ, "Байхаки тарихы"** - парсы тарихшысы Әбу-л-Фазл Байхакидің (995-1077) шығармасы. Тарихи-и Байхаки сұлтан Масудидің билік құрған тарихы баяндалады. Онда Ғазнауи әулеті және онан бұрынға Ғазнауи сұлтандары мен Қарахан, Самани, Хорезмшаһ әулеттері туралы көптеген тарихы деректер бар. Тарих-и Байхаки X - XI ғасырлардағы Иран, Ауғанстан, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның тұрмысын зерттеушілер үшін құнды дерек болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы**. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Өлең ойындар**. Бұл топтағы жырлардың қимыл-қозғалыс ойындармен байланысы жоқ. Ойын сөзге, өлеңге негiзделiп құрылады. Балалар диалог арқылы сөз қақтығысына, ой жарысына түседi. Сөзбен ойнай жүрiп тiлдерiн сындырып, қиялдарын ұштайды, бiлiм-бiлiктерiн байытады, түрлi дағдылар қалыптастырады. Мұндай өлеңдердi М.Н.Мельников «ермектiк фольклор» «потешный фольклор» деп топтастырады, бұл орайда ол Г.С.Виноградов жiктеуiн негiзге алады. Ал, Э.С.Литвин «сөздiк ойын өлеңдерi» («песни словесные-игровые») деп топтауды жөн көредi. А.Сафаров болса бұл топтағы жанрлық түрлердi «Сөз – ойындар»-(«суз уйынлар») деп атайды. Басқа зерттеушiлерде бұл өлеңдердi арнайы топтастырмағанмен, олардағы ойындық элементтердiң басымдығын жоққа шығармайды. Бiрақ жанрлық түрлердi қай топқа жатқызу жөнiнде бiрiздiлiк байқалмайды. Мәселен, тәжiкелесудi (поддевки) зерттеушiлердiң барлығы да ойындық фольклорға қосса, жаңылтпашты (скороговорки) бiреулер ойындық фольклорға (Ю.Г.Рочев, А.Сафаров) ендi бiреулер ойыннан тыс фольклорға (В.А.Василенко, Р.Ф.Ягафаров) жатқызып жүр. Әрине, бұл жерде зерттеушiлердiң қай-қайсысының да болмасын дәйектемелерiн жоққа шығару өте қиын. Жанрлық синкретизм, яғни түрлi белгiлердiң тоғысып келуi фольклорға тән құбылыс. Оның iшiндегi ең басты, негiзгi, айқынырақ белгiлердi бөлiп көрсету, әрине, оңай емес. Ғалымдар пiкiрiндегi ауытқушылықтар да осыдан туындап жатыр. 
Бiздiң ойымызша, бұл топтағы өлеңдерге тән негiзгi белгi – ойындық элементтiң басымдығы. Оған бұл шығармалардың диалогқа негiзделiп құрылуы, балалардың кезектесiп орындауы, бiр-бiрiнен жауап күтiсiп, өзара сөз жарысына, ой жарысына түсу, сол сөз ойындарынан күлкi, қызыққа кенелiп, өздерiнше рухани қанағат табуы. Бұл ойындар өлеңге, ұйқасымды сөзге негiзделiп құрылады. Рольдi ойындарда балалар әлдеқандай затты, түрлi ойыншықтарды ермек етсе, мұнда халық арасында ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келе жатқан өлең сөздер ойыншықтың, ойын құралының қызметiн атқарады. Сондықтан оларды өлең-ойындар (песни-игры) деп атаған жөн. 
Сонымен бiрге, бұл орайда пiкiр таластарға жетелейтiн тұстар да жоқ емес. Мәселен, жаңылтпаш, жұмбақ тәрiздi жанрлардың шығу тегi, алғашқы функциялары мүлде басқа мақсатты көздеген. Бiз оның балалар репертуарына көшкеннен кейiнгi жаңа функциясын негiзге алдық. 
Сонымен, өлеңдi сөз бен ойды ермек етуге негiзделген бұл өлең-ойындардың құрамына мынадай жанрлық түрлердi топтастыруға болады. Тәжiкелесу, жаңылтпаш, жұмбақтар, балалар айтысы.

Дереккөздер
-----------

Кенжехан Ісләмжанұлы. Рухани уыз. А.2008.
**Хорхе Гарсиа** (ағылш. *Jorge Garcia*, 28 сәуір 1973 жыл Омаха, Небраска, АҚШ) – америка актері және комик. 

Колледжде оқып жүріп актерлік мансапқа жолына түсуге ынталы болады да, оқуын бітірген соң телехикаяларға түсе бастайды, сонымен қатар театр сахналарында да ойнап жүреді. «Добро пожаловать, или Соседям вход воспрещён» (2006) фильмінде кішігірім рөлді сомдап шыққан. Алайда көреремендерге ол «Остаться в живых» телехикаясындағы дәу, бірақ мейірімді Херлидің рөлімен танылған. 2005 жылы үйленген.

Фильмдері
---------

«Коломбо» (2003) 
«Как я встретил вашу маму» (2010) 
«Грань» (2011)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ Jorge GarcГ­a lleva su vida real a "Lost" - El Universal - EspectГЎculos
Онлайн ойындар
--------------

Онлайн ойындар-ол компьютерлік ойындар тек интернетпен қосылады.Оның бірнеше түрі бар:Браузерлік,Тұтынушылық ,Казуалды,MUD ойындар.

Браузерлік
----------

Ол ойындарда Flash, Java деген сияқты программалар қондыруын керек етпейді,оның орнында Web-браузер барлық операциондық жұмыстарды атқарады.

Тұтынушылық ойындар
-------------------

Ол ойындар арнайы программалардың қондыруын талап ететін ойындар.

Казуалды
--------

Ол ойындар жеңіл әрі оңай ойындар.Мысала:паззл,стрелялкілер т.б.

MUD ойындар
-----------

Көп қолданылатын ойындар.Ол ойындар фэнтези,сиқыр әлемде ойналады.
**Лақалы** – Шалқар алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Аққайтым ауылынан батысқа қарай 12 км жерде. Теңіз деңгейінен 159,5 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,1 км2, ұзындығы 5 км, ені 1,4 км, жағалау бойының ұзындығы 14,8 км. Сопақ пішінді көл солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Жағалауы жайпақ, қалың қамыс, құрақ өскен. Батыс жағалауына Майлысай өзені құяды. Суы кермек татиды әрі ашқылтым. Көктем, күз айларында мал ішуге жарамды. Шарасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады. Желтоқсан айының 2-онкүндігінде суы қатып, наурыз айының соңында ериді. Ойпаңды жерде орналасқан көл шарасын Қорғантұз, Тентексор, Соркөл көлдері қоршап жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Оноре Викторен Домие** (фр. ; 26 ақпан 1808, Марсель - 11 ақпан 1879, Вальмодуа) - француз кескіндемешісі әрі график-суретші, мүсінші, XIX ғасырдың саяси карикатураның ірі шебері.

Өмірбаяны
---------

Әйнекшінің баласы Домие жас кезінде литографиямен шұғылданған.

1830 жылы - Революциядан кейін саяси карикатураның шебері ретінде көрінеді. Литографиялық, мүсіндік шарждарында, ағашқа ойып салған суреттерінде Домие жұмысшылар мен революционерлердің, бостандық жолында шайқасушылар мен қаза тапқандардың образын жасау арқылы буржуазиялық-дворяндық реакциясына аяусыз әшкерелейді ("Заң шығаратын түйін", "Баспасөз бостандығы", "Транснонен көшесі..." 1834). Домиенің литографиялық алғашкы еңбектері саяси қортындыға бара алатын батылдығымен, реалисттік мазмұнының тереңдігімен көзге түсті.

1835 жылы - Саяси карикатураға тыйым салынғанан кейін Домье тұрмыстық сатираға ден қойып, дүниеқоңыз, көлгірсіген соттар мен чиновниктердің пасықтығын ажуалады.

1848ж және 60-70 жылдардағы революция тұсында Домие саяси сатираға қайтада оралды. Франция-Пруссия соғысына арнаған патриоттық еңбегі ашу-ызаға, иронияға толды. Домьені кескіндемелеріндегі идеялық тереңдік, тақырып ауқымының кеңдігі, тұжырымдылық пен жинақылық,композицияларындағы шиыршық атқан шиеленіс бояулар сәулесі суретшінің көзі тірісінде танылған жоқ. Бұл саладағы шығармаларында сатирамен қатаркаһармандық образдар, халық көтерілісі тақырыбы,қарапайым адамдар өмірі және кезбе сауықшылардың романтикалық-гротескілік тұлғалары да басты оры алады. Суретші Дон Кихот образын жасауға да ат салысып жүрді.

Домие шығармашылығы - ХІХ ғасырдағы сыншыл раелизмнің шыңы.

Галерея
-------

* «Көтеріліс» (1848)«Көтеріліс» (1848)
* «Алмұрттар». Луи-Филиппқа карикатура (1831)«Алмұрттар». Луи-Филиппқа карикатура (1831)
* Виктор Гюго. (1849)Виктор Гюго. (1849)
* "Диірменші, оның баласы және есек" (1849)"Диірменші, оның баласы және есек" (1849)
* «Дон Кихот» (1868)«Дон Кихот» (1868)

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Жаңа солшылдар – дамыған батыстық елдердегі зиялы қауым өкілдерінң, студенттердің, басқа да әлеуметтік жіктедің қозғалысының атауы. «Ж.С.» қозғалысы өткен ғасырдың 60-шы жылдарында батыс елдеріндегі студенттік қызу айтыстар тұсында пайдаболды. Бұл қозғалытың ортақ бағыты – капиталистік қоғамның құндылықтардың теріске шығару, бюрократияға жіне адамды жаншушы билік құрылымдарында қарсы шығуы – оны саяси өмірдің солшыл бөлігіне жатқызады. Алайда, бұл өзінің әлеуметтік құрамы жағынан өте қарама-қайшылықты қозғалыс. Ол соншалықты қарама- қайшылықтарға толы солшыл радикалды идеологияны өмірге әкелді. Буырқанған жастардың көсемдері, көбіне өздеріне идеялық рух беруші ретінде неміс-американ философы әрі әлеуметтанушысы Г.Маркузені (1898-1979) атады. Сондай-ақ «Ж.С.» қозғалысының теориялық көзқарастарының дерек көзі ретінде неміс-американ психологы әрі әлеуметтанушысы Э.Фроммның (1900-1980), австриялық-американдық дәрігер әрі психолог В.Райхтың (1957-1987), неміс философы әрі әлеуметтанушысы Т.Адорноның (1903-1969) еңбектерін мойындады. «Ж.С.» идеологтары К.Маркс іліміне сүйене отырып, оның кейбір категориялары мен идеяларын өздерінше түсіндіруге тырысты. Мысалы, Маркузенің пікірінше, индустриалды дамыған елдердің жұмысшы табы тұтынушылықжарысқа түсе отырып, әлеуметтік тұтастыққа ықпалдасып, өзіндік төңкерістік рөлінен айырылады. Оның бойынша, осы жағдайларда дамыған қоғам шеңберінде төңкерістік бастама радикалды студенттердің, гуманитарлы зиялылардың және халықтың люмпендендірілген бөлігіне өтеді, ал әлемдік деңгейде – байларға қарсы тұратын кедей елдердің үлестен құр қалған бұқарасының еншісінде. «Ж.С.» төңкерістік күрес міндеттерін өздерінше түсіндіреді. Қазіргі кезде «Ж.С.» қозғалысынң жақтаушылары аса көп емес, ол зиялы қауым мен студент жастардың арасныда бөлшектенген, аз ғана топтарда кездеседі. Олардың бұрыңғы мүшелерінің көпшілігі социал-демократтарға, басқа да балама қозғалыстарға қосылды.

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік
**Бейсембаев атындағы көше (Алматы)**

Көшеге белгілі қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым Академиясы академигі, профессор, Қазақстанға еңбек сіңірген ғылым қайраткері, тарихшы-ғалым Серікбай Бейсембаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданда орналасқан. Жандосов көшесінен басталып Әдилов көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Мырзағалиев, Мұхамеджанов, Шайкенов, Мырзағұлұлы көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 315 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0