recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Мада́м Баттерфля́й»** (итал. Madame Butterfly) — көркем телефильм-опера, 1974 жылы режиссёр Жан-Пьер Поннелмен шықты, Джакомо Пуччини операсымен аттас болып шыққан.

Сюжет
-----

Бұл оқиға XIX ғасырда Жапонияда Нагасаки қаласында орын алады.

Телефильм-опера Джакомо Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» туындысының экранға шығарылуы болып саналады. Ол Давида Беласконың «Гейша» драмасының себебімен түсірілген.

Актёрлер мен рөлдері
--------------------

Мирелла Френи -Чио-Чио-сан (мадам Баттерфляй)

Пласидо Доминго-Бенджамин Франклин Пинкертон, лейтенант 

Криста Людвиг-Сузуки, қызметші Чио-Чио-сан

Роберт Кернс -Шарплесс, америкалық консул

Мишель Сенешаль-Горо, құда

Джорджио Стендоро-Ямадори ханзада

Элке Шари-Кэйт Пинкертон, Б.Ф.Пинкертонның әйелі

Мариус Ринтцлер-Бонза, Чио-Чио-санның ағасы

Вольфганг Шнайдер-Якусиде, Чио-Чио-санның ағасы

Ханс Хелм-комиссар

Музыканттар
-----------

•Венский филармонический оркестр Веннің филормониялық оркестрі

•Дирижёр Герберт фон Караян

### Түсіруші топ

•Режиссёр: Жан-Пьер Поннель

•Продюсер: Фриц Буттенштидт

•Композитор: Джакомо Пуччини

•Сценаристтер: Луиджи Иллика, Джузеппе Джакоза

•Оператор: Вольфганг Трой, Эрнст Вильд

Видеоға шығарылған
------------------

Decca Records (Германия) фирмасында DVD түрінде шығарылған.

Дереккөздерде
-------------
**Шам, айып-шам.** Өрескел, ерсі, сөлекет деп ұғындырады түсіндірме сөздікте. «Тілеп алған немересін қызықтап бауырына салғанның не айып-шамы бар екен (С. Омаров, Тастағы жазу.). Қос сөздің алғашқы сыңарына бөгелмейміз. Оның төркіні араб тілі екені көптен мәлім. Ал екінші сыңары түркі тілдеріне ертеден ортақ екендігін ежелгі дәуірдегі ескерткіш тілінен білеміз. Бірақ «шам» сөзінің түпкі төркіні қытай тілі екендігі көрсетілген: чам (қытайша чан — мағынасы «жала») —айтыс-тартыс, талап, дау. Осы сөздіктегі «чам чарым» сөз тіркесі де көрсетілген мағыналарда қолданылады (салыстырыңыз біздегі «дау-шар» қос сөзін). Біздегі қос сөздің екінші сыңары «кінә, айып» мағыналарында кейбір түркі тілдерінде жеке тұрып та қолданылады: қырғызша — чабы, алтай тілінде — чам, туваларда— чеме, якутша — сэмэ. Жоғарыдағы мәліметтердің көрсетуінше, сөз төркіні — қытай тілі. Түркі тілдерінде ол аз-кем мағына өзгерісіне
түскен. Сөйтіп, біздің тіліміздегі «айып-шам» қос сөзі — «айып-кінә»-нің баламасы. «Дау-шар» қос сөзіндегі «шар» сөзі де ертеде «шам» тұлғасымен мағыналас болған. Ал қазіргі қазақ тілінде «тартыс» ұғымын иеленіп,
«дау-шарымыз»—«дау-тартыс» дегенмен бірдей.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Ливония соғысы**(1558-1583) - Россияның Ливония мемлекеттері конфедерациясы территориясын жаулап алып, *Балтық теңізіне* шығу мақсатында жүргізген соғысы. Орыс үкіметі Балтық теңізі арқылы Еуропа елдерімен тікелей қатынас жасауға тырысты. Үкіметтің бұл саясатын орыс дворяндары мен көпестер қауымы қолдады. Россия соғысты 1558 жылы қаңтарда бастады. Орыс әскері Нарва мен Дерптті басып алып, Ревельге дейін жетті. Бірақ А.Ф.Адашевтің маңайына топтасқан саяси қайраткерлердің әскерімен 1559 жылы келісім жасалды. Ливония феодалдары осы келісімді пайдаланып, 1559 жылы Польшаның королі *Сигизмунд II Августпен* келіс сөз жүргізді. Бұл келіс сөз бойынша ордендік жерлер мен Рига архиепископының иелігіндегі жерлер Польша королінің протекторатына көшті. 1560 жылы орыс әскері жаңа жеңіске жетіп, Мариенбург пен Феллинді алды.Эрмес түбінде орден армиясы қиратылды. Орыс әскерінің бұл жеңістеріне елде неміс феодалдарына қарсы өріс алған шаруалар көтерілісінің әсері болды. Ливон ордені тарап кетті. Солтүстік Эстониядағы неміс феодалдары Швецияның қол астына көшті. 1561 жылы 28 қарашадағы *Виленск шарты* бойынша Ливон орденінің иеліктері Польша-Литва мемлекетінің қармағына берілді. ==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-ші том.1975==
**Мадам д’Онуа, Мари-Катрин д’Онуа** (фр. , Madame d'Aulnoy, 14 қаңтар 1651 жыл, Барневиль (төменгі Нормандия) – 13 қаңтар 1705 жыл, Париж) – француз жазушысы, классикалық француз ертегілерінің авторларының бірі.

```
Ол өзінің шығармаларын 1690 жылдан бастап шығара бастайды: «Испанияға саяхат туралы хаттар» (Relations du voyage en Espagne), «Ипполит пен граф Дугластың тарихы» (Histoire d’Hippolyte, comte de Douglas, 1691), «Граф де Варвик» (Le Comte de Warwick,1703). «Шаттық аралы» (L’Île de la félicité) – Францияда шыққан тұңғыш қиял-ғажайып ертегісі. 1697 жылы «Қиял-ғажайып ертегілер» (Les contes des fées) атты 4 томдық шығармасы басылып шығады. Танымал ертегілері: «Ханшайым мысық», «Көгілдір айдар», «Жасыл жылан», «Грейс пен Дерек» және т.б.
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін Жалаңашкөл деген бетті қараңыз.*
**Жалаңашкөл** – Алакөл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы, Алакөл ауданының жерінде орналасқан. Алакөл ойысының шығыс бөлігінде, Жоңғар қақпасының солтүстігінде, теңіз деңгейінен 372,5 метр биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 37,6 км², ұзындығы 9 км, ені 5,8 км, ең терең жері 3,2 м, суының жалпы көлі 98 млн. м³. Жауын-шашын және Алакөлдің жайылма суымен толысады. Жағасы негізінен жайпақ, құмды. Желтоқсан-наурыз айлары аралығында мұзы қатады. Суы тұзды. Алабы жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Ростов футбол клубы** — Ресей Премьер Лигасында, ойнайтын, Ресей футбол клубы. Дондағы Ростов қаласының "Олимп-2" стадионы клубтың базасы саналады.

Тарихы
------

Клуб 1930 жылы құрылған. 1950 жылы тұңғыш рет КСРО чемпионатында ойнады. 1975 жылы тұңғыш рет КСРО екінші лигасында өнер көрсетті. 1985 жылы тұңғыш рет бірінші лигаға шықты. 1991 жылы бірінші лигада төртінші орынға жайғасты, бұл олардың КСРО дәуіріндегі ең жоғарғы нәтижесі боп қалды.

1994 және 2007 жылдары ғана Ресей бірінші лигасында ойнады. Қалған уақыттарда премьер лигада ойнап келеді. 2015/16 эылғы маусымда Ресей чемпионатының күміс жүлдегері атанды да, тұңғыш Чемпиондар лигасына жолдама алды. 

2016/17 жылы Чемпиондар лигасының топтық турниріне қатысты да, үшінші орында қалып, жарысты Еуропа лигасында жалғастырды. 1/16 финалда Праганың "Спартасын" ойсырата ұтты — 4:0, 1:1. Ал 1/8 финалда "Манчестер Юнайтедке" есе жіберді — 1:1, 0:1.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Ресей чемпионаты**

* 2-орын **(1):** 2015/16

**Ресей кубогы**

* Жеңімпаз **(1):** 2013/14
* Финалист **(1):** 2002/03

**Ресей суперкубогы**

* Финалист **(1):** 2014

**КСРО 2-лигасы**

* Жеңімпаз **(1):** 1985

**1-дивизион**

* Жеңімпаз **(1):** 2008
* 2-орын **(1):** 1994

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
* «Ростов» РПЛ сайтында Мұрағатталған 20 тамыздың 2018 жылы.
**Seo Taiji and Boys** (кор. 서태지와 아이들) —  Чон Хёнчхол (кор. 정현철) (Seo Taiji) атты музыкант пен әншінің бастауымен  құрылған, 1992 -1996 жылдары болған оңтүстік кореялық топ. Со Тхэджидан бөлек топта Ли Чжуно (кор. 이주노) және Ян Хён Сок (кор. 양현석) секілді әншілер де болған. Топ музыканың металдан хип-хопқа дейнгі әртүрлі стильдерді орындаған.

Топтың «Мен білемін» (кор. 난 알아요 [нан араё]) деген альбомы  1992 шығып  Оңтүстік Кореядағы атақтылықты жаулап алды.

1993 жылы топтың  «Хаёга» (кор. 하여가) деп аталатын екінші альбомы дүниеге келеді. Бұл альбомында топтың бағыты ауыр рокқа қарай бет алады. Бірінші композицияда Кореяның ұлттық құралы тэпёнгсо қолданылады.

1996 жылдың қаңтарында топ өзінің жұмыс істеуін тоқтататыны туралы хабарлайды.Қоштасуға альбомда: «Yes, it’s not over, our love will continue as '&', not the 'End'» (*Иә, бұл соңы емес, біздің махаббатымыз "соңы" ретінде емес, "және" ретінде жалғасатын болады» деген сөздер жазулы тұр.*

Марапаттамалары
---------------

* 1996 — MTV MUSIC VIDEO Asian Viewer’s Choice Awards
* 1995 —  MBC - дің үздік өлең үшін беретін алтын медалі.
* 1993 —  MBC дің  үздік ондығына түсуі.
* 1993 — KBS Music Awards
* 1993 — 韩国映像音乐大奖
* 1993 —  SBS  «композитор», «сюжет», «премия года», «выбор зрителей» номинацияларға беретін премиясы.
* 1992 —  MBS дің атақты өлеңдерінің үздік ондығына кіруі.
* 1992 —  KBS дің атақты өлеңдерінің үздік он бестігіне кіруі
* 1992 — 韩国映像音乐大奖
* 1992 —  SBS  «жыл әні» және «көрермендер таңдауы» номинацияларына беретін премиясы
* 1992 — TV频道年度明星大奖

Сілтемелер
----------

* Seo Taiji & Boys · 서태지와 아이들 - PROFILE & BIOGRAPHY - KoME U.K.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 наурыз 2012.
* *溶溶.* *溶溶* 偶像的偶像 韩国组合的先驱：徐太志和孩子们 - Do you know "SeoTaiji and Boys"?  (қыт.).  搜狐 (19 тамыз 2008). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 наурыз 2012. Тексерілді, 23 қаңтар 2009.Үлгі:Примечания

Дереккөздер
-----------

1. ↑  徐太志和孩子们 的资料,佑照片没\_百度知道
**Шөл суықторғайы** - құнақтар тұқымдасының кішілеу құсы. Осы тұқымдастың бір-біріне жақын үш туысының ең кішкентай өкілі, қанаттарында қызыл айнасы болады. Шөл аласа тауларын қоныстайды, Қазақстаннан тыс жерде қыстайды. Бұл сүйір қанатты құнақтың құйрығы тым ойық және қысқа үрленген тұмсығы бар. Қауырсындарының бояуы - сұр түсті, қанат қауырсындары қызғылт түспен көмкерілген. Суықторғайға ұқсамайды. Уақытының көбін жерде жем іздеумен өткізеді. Ұшуы шапшаң, толқын тәрізді. Шақыру дыбысы - баяу "пиу", әні жай, бірақ сазды.Шоғыр құрып тіршілік ететін құстар, жем жейтін жерде топ болып жиналады, бір-біріне жақын жерге ұялайды,4-6 сирек қара теңбілді ақшыл көгілдір жұмыртқаларын аналығы басып шығарады.Ұядағы тіршілігі толық зерттелмеген. Қазақстанда наурыздың басында қазанға дейін кездеседі. Кей жылдары Қазақстанның оңтүстігінде кейбір топтары қыстауға қалады.
**Агономицетальді саңырауқұлақтар, стерильді мицелийлер** (пор. Agonomycetales немесе Mycelia sterilia, кл. Deuteromycetes) – циклдерінде спора түзушілік мүлде болмайтын (немесе өте сирек болатын), тек мицелийлер мен склероцийлер түзетін саңырауқұлақтар. Мицелий клеткаішілік, өрмектәрізді, қабық немесе тармақталған жіпшелер түрінде болады. Склероцийлер формасы, мөлшері, түсі бойынша түрліше болады. Паразитті немесе сапрофитті тіршілік етеді, арасында симбионттар да бар. Кейбіреулері үшін қалталы, базидийлі саңырауқұлақтармен байланыс анықталған. Барлық климаттық зоналарда кездеседі. Ең кең таралған туыстастар – склеротий (Sclerotium), ризоктония (Rhizoctonia), эктострома (Ectostroma) және т.б.
Әлемде 200 түр белгілі, Қазақстанда 23 түр анықталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
Биология-химия факультеті
Экология кафедрасы
МИКОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ФИТОПАТОЛОГИЯЛЫҚ АНЫҚТАМАЛЫҚ СӨЗДІК
**Мәліметтер** (данные; data) — автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б. түрлерін атап өтуге болады. Арифметикалық (сандық) мәліметтер (арифметические (числовые) данные; arithmetic data) — арифметикалық амалдар орындауға болатын мәліметтер, яғни сандар.
Әріптік мәліметтер (Буквенные данные; alphadetic data) — алфавит әріптері мен бос орындардан тұратын мәліметтер. Басқару мәліметтері (Управляющие данные; (управляющая информация) control information) — құрылғының, программаның, жүйенің қандай да бір басқару функцияларын орындауға қажетті мәліметтер.
Графикалық мәліметтер (Графические данные; graphic data) — 1) графикалық бейне түріндегі (сурет, схема) мәліметтер; 2) графикалық объектілерді бейнелеуге жеткілікті болатын олардың машиналық өрнегі.
Дискрет (цифрлық) мәліметтер (Дискретные (цифровые) данные; digital data) — цифрлық кодпен өрнектелген мәліметтер. 
Екілік мәліметтер (Двоичные данные; binary data) — екілік кодпен өрнектелген мәліметтер; мәндері екілік санау жүйесіндегі сандар болып келетін мәліметтер. 
Жабық (қорғалган) мәліметтер (Закрытые (защищенные) данные; restricted data) — кейбір өзгертулердің ғана пайдалану мүмкіндігі бар мәліметтер. Әдетте, қорғау пароль жүйесі арқылы іске асырылады. 
Кірістік мәліметтер (Входные данные; input data) — өңдеу немесе сақтау үшін жүйеге енгізілетін мәліметтер. 
Ондық мәліметтер (Десятичные данные; decimal data) — ондық санау жүйесінде өрнектелген мәліметтер. 
Реттелген мәліметтер (Упорядоченные (отсортированные, ранжированные) данные; ranked data) — берілген реттік қатынаспен орналастырылган мәліметтер (<- өспелі, >-кемімелі, <=кемімейтін, >=
-өспейтін).
Шифрланған мәліметтер (Зашифрованные данные; cipher data) — компьютердің жадында шифрланған түрде сақталатын мәліметтер (яғни криптографиялық қорғау тәсілі қолданылған мәліметтер). Шығыстық мәліметтер (Выходные данные; output data) — мәліметтерді шығару құрылғыларына компьютерден түсетін мәліметтер; программаның орындалу нәтижелері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
Физикалық, химиялық және биологиялық процестер нәтижесінде түзілген, алайда келешек
процестер әсерінен өзгере отырып, шын мәніндегі тау жынысытарға айналып
үлгермеген, яғни қазіргі түзілім алабының беткі жазықтығын ғана көмкерген
минералдық өнімдер. Шөгінділер түзілуінің негізгі аймағы су алаптарының түбі
бола түрса да, олар жел мен мұз күші әсерінен, немесе морылу процестері
нәтижесінде босаңсыған түйірлердің өзге де күштер әсерінен (мәселен, ауырлық
күші) тасымалдануы нәтижесінде қүрлық беттерінде де қалыптаса алады. Көне
түзілімдер қүрамына кіретін, көп өзгерістерге үшырай қоймаған кейбір шөгінділер
(мәселен, құмдар, саздар, т.б.) тау жынысы деп есептелуі тиіс. тау жынысытарды
(тіпті олардың бір-бірімен жымдасып үлгермеген яки тастақғанбаған үлгілерін
де) "шөгінді" деп атауға болмайды. Қазіргі шөгінділер көпшілігінің көне
баламалары бар, мұның өзі оларды сәйкестіре зерттеуге, сөйтіп өткен кезеңдер
мен дәуірлердің фациялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Шөл сандуғаш** (лат. *Sylvia nana*) - Торғайтәрізділер отрядының сандуғаштар тұқымдасының Қазақстандағы ең кішкене денелі (7-10 г), ең қуқыл реңді сандуғаш.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Тот түстес құйрығы дененің арқа жағындағы қызыл қошқыл сұр жабын қауырсындардан ай-қын байқалады. Құйрығы ұзындау (әсіресе ұшып жүргенде) болып көрінеді. Жақынырақтан ашық ақ түсті көзі бірден назар аударады. Өте ширақ, жылпос құс, кейде тышқан тәрізді бұталар арасына сып етіп кіріп кетеді. Өзіне тән ерекше әдеті - бұталардың ұшар басына қонып алып, лезде басын төмен қаратып құлайды. Өз ісімен шұғылданған кезде адамға назар аудармайды, ал ұяда отырған кезде кейде, тіпті қолға алып ұстауға да болады. Дауысы - сазды, әуені - қоңыраудай сыңғырлайды. Сонымен бірге бұталардың жоғары ұшында да, ұшып жүріп те сайрайды. Шөл сандуғаштың қоңырау сыңғырлы әдемі әуенін қатар өмір сүретін құстар, әсіресе кіші және сүр бозторғайлар, шыбжық тасшымшықтар жиі-жиі өз әуеніне қосып алады. Мамыққа толы тар, терең шарапыдыс (бокал) тәрізді ұясын бұталар (соның ішінде ағаш тәрізді сораң) арасына орналастырады, кейде ол түбімен жерге тиіп тұрады. Салындыдағы 4-6 айқын нүктелі ақ жұмыртқаларды аналығы басады, анда-санда аналықты аталық алмастырады. Балапандар жұмыртқадан 13 күнде жарып шығып, 11-13 күн ұяда болады. Бір жазда жұптардың кейбірі 2 рет балапан өргізуі де мүмкін.

Таралуы
-------

Қазақстанның шөл зонасында кең таралған, бұталы шөлдің аялы құстарының бірі болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Sylvia nana*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Иммерсиялық әдіс** - жарық сәулесін сындыру көрсеткіштері алдын ала белгілі сұйықтарға батыра отырып, нақтылы затқа (минералға) тән сәуле сындыру көрсеткіштерін салыстырмалы түрде анықтау әдісі; минералдар мен таужыныстарды зерттеуде қолданылады.

Иммерсиялық жиынтық
-------------------

Сыйымдылығы 1—2 мл-ден аспайтын 30— 50—100 түтікшелерге әдейі құйылып дайындалған, сыну көрсеткіштері 1,4—1,8 аралығындағы иммерсиялық сұйықтықтар жиынтығы.

Иммерсиялық препарат
--------------------

0,05—0,30 мм-ге дейін ұнтақталып, екі әйнектің арасына салынған зерттелетін минерал түйірлері.

Иммерсиялық сұйықтар
--------------------

Минералдарға тән жарық сәулелері сынуының көрсеткіштерін сәйкестіре анықтау мақсатында қолданылатын, сәуле сыну көрсеткіштері алдын ала белгілі сұйықтар жиынтығы.

Иммерсиялық талдау
------------------

Сұйықтарға не қорытпаларға батырып, минералдың сыну көрсеткішін анықтау әдісі. Бұл әдіс сыну көрсеткіштері әр түрлі екі ортаның шекарасына сәуленің толық ішкі шағылу құбылысына негізделген. Иммерсиялық талдауда сыну көрсеткіштері белгілі 98 сұйық пайдаланылады. Олардың сыну көрсеткіштері 1,408-ден 1,780-ге дейін. Зерттелетін минералдың сыну көрсеткіші бұдан үлкен болса, онда иммерсиялык қорытпалар қолданылады. Иммерсиялық талдауда әдісімен минералдардың сыну көрсеткішін ±0,001 дәлдікке дейін анықтауға болады.[1]

Минералды микроскоп астында иммерсиялық сұйықтар көмегімен анықтау және зерттеу әдісі. Территекті шөгінді жыныстар үшін әдетте олардың әр түрлі мөлшердегі фракцияларының, яғни ұсаққұмды және құмайтты түйіршіктерінің минералдың құрамын есептеу негізінде жүзеге асады. Бұл есептеулердің нәтижелері көбінесе палеогеографиялық, деректерді анықтау (негізінен территекті-минералдың аймақтарды даралау) және тау жынысы қималарын бір-бірімен салыстыру мақсатында жүргізіледі.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов. — А.: АРНGroup, 2000 жыл. — 328 бет.
**FIFA 07** — FIFA-ның сериясындағы он төртінші футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар. Ең алғашқы консольдық нұсқасы 2006 жылдың 27 қыркүйекте өтті.

Ойластырылған шабуыл
--------------------

Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады, жігер және айламен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды. Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады.

Максималды шабуыл
-----------------

Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды.

Допты бір жанаумен басқару
--------------------------

Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертті: футболшылар допты бір жанаумен қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады.

Tactical Free Kicks
-------------------

Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады.

Player Impact Engine
--------------------

Коментаторлар
-------------

Орыс тілдегі FIFA 2007-ні Василий Уткин және Василий Соловьев жүргізеді.

Демо нұсқауындағы футбол клубтары
---------------------------------

Демо нұсқауындағы командалар:

* Милан
* Арсенал
* Боруссия Дортмунд
* Ювентус
* Манчестер Сити

Жалпы Стадиондар
----------------

* Akaaroa Stadium
* Aloha Park
* Arena D’Oro
* British Modern
* Century Park Arena
* Court Lane
* Crown Lane
* Eastpoint Arena
* El Bombastico(El Libertador)
* El Medio(Estadio Nacional)
* El Reducto(La Canchita)
* Estadio Latino
* Estadio President G.Lopes
* Estadio de las Artes
* Estadio del Pueblo
* Euro Park
* Forest Park Stadium
* Ivy Lane
* O Dromo
* Olimpico Arena
* Pratelstvi Arena
* Sanderson Park \* Stade Kokoto
* Stade Municipal
* Stadion 23,Maj
* Stadion Europa
* Stadion Hanguk
* Stadion Neder
* Stadion Olympik
* Town Park
* Union Park Stadium
* FIWC Stadium — (тек PlayStation 3-те ғана)
* DW Stadium
* The Britannia Stadium
* White Hart Lane
* Carrow Road
* Goodison Park
* Stadium of Light
* The Hawthorns
* Liberty Stadium
* The Reebok Stadium

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ойынның ресми сайты Мұрағатталған 6 қаңтардың 2009 жылы.
* 

* *FIFA 07* *DMOZ* каталогында (ағл.)
**Жамбыл** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 8600 га.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Бәйдібек ауданы жерінде орналасқан.

Флорасы
-------

Қорықша аумағында қорғауға алынған өсімдіктер: тамыржусан, қаратау жуасы, жантақ, кеурексасыр, кәдімгі адыраспан, қияқ, жуашықты қоңырбас, арпаған, мортық, жапырақсыз қоға, теріскен, қызыл жыңғыл, тікенекті жыңғыл, гүлкекіре, көбенқұйрық, татар катраны, тауарпа. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлері: дәрмене, Шренк қызғалдағы, Борщов қызғалдағы.

Фаунасы
-------

Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар түрлері: дала қыраны, қарақұс, ителгі, қылқұйрық бұлдырық, бүркіт, қарабауыр бұлдырық, дуадақ, үкі. Қорғауға алынған фауна түрлері: дала тасбақасы, түрлі түсті кесіртке, тақыр кесірткесі, су жылан, өрнекті жылан, кәдімгі қалқантұмсық жылан, оқжылан, кәдімгі тентекқұс, үлкен тағанақ, боз сандуғаш, кіші міңгірлек, сарғалдақ сұлыкеш, қоңыр үйрек, даурықпа шүрегей, жалпақтұмсық үйрек, қызылтұмсық сүңгуір, көкқұтан, мамырқұс, майшабақ шағаласы, зорман, кіші сарышұнақ, үлкен қосаяқ, кіші қосаяқ, шортан, ақ қайран, ақмарқа, табан балық, дөңмаңдай, мөңке, жайын, алабұға. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген түрлер: қарақұс, дала қыраны, дуадақ, ителгі, дала тасбақасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Муравьев Михаил Никитич** (5. 11. 1757, Смоленск, - 10. 8. 1807, Петербург) – орыс жазушысы, қоғам қайраткері. 1768 – 1770 ж. Москва университеті жанындағы гимназияда, кейіннен университетінде оқыды. 1803 жылдан бастап халық ағарту министірлігінде, Москва университетінде қызмет істеді. Ағарту саласындағы реформаларға, ғылыми, әдеби қоғамдарға қарауға, газет, журналдар уйымдастыруға белсене қатысты. Оның 1773 ж. «Мысал өлеңдер», «Аударма өлеңдер» 1774 ж. «Әскери әндер», «М. В. Ломоносов туралы сөз», 1775 ж. «Ода» т.б. шығармалары жарияланды. М. өз творчествосында табиғатты суреттеуге баса назар аударды, жаңа өлшем, образ жүйесін табуға тырысты, итальян және грек поэзиясын зор ыждағаттықпен зарттеп үйренді. М. – орыс сентиментализмнің негізін салушылардың бірі. Ол – «Оскольд» повесі және көптеген балладалық шығармалардың авторы.

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Melodi Grand Prix** — Eurovision ән байқауында Норвегия өкілін таңдау үшін арналған байқау. 1960 жылдан бастап Норвегиялық хабар тарату корпорациясымен (NRK) әр жыл сайын ұйымдастырылады.

Жеңімпаздар
-----------

MGP байқауының барлық жеңімпаздары Норвегиядан Eurovision ән байқауында өкіл етті және сол байқауда үш рет жеңіске жетті: 1985, 1995 және 2009 жылдары. Сонымен қатар Норвегия Eurovision ән байқауында басқа елдерге қарағанда, соңғы орында ең көп рет қалған (11 рет) : 1963, 1969, 1974, 1976, 1978, 1981, 1990, 1997, 2001, 2004 және 2012 жылдары.

Кестеде Eurovision ән байқауында бесінші және одан жоғары орынға көтерілген Норвегияның өкілдері көрсетілген:

| Жыл | Өлең | Әртіс | Орын | Ұпай |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1960 | Voi Voi | Nora Brockstedt | 4 | 11 |
| 1966 | Intet er nytt under solen | Åse Kleveland | 3 | 15 |
| 1985 | La det swinge | Bobbysocks | 1 | 123 |
| 1988 | For vår jord | Karoline Krüger | 5 | 88 |
| 1993 | Alle mine tankar | Silje Vige | 5 | 120 |
| 1995 | Nocturne | Secret Garden | 1 | 148 |
| 1996 | I evighet | Elisabeth Andreassen | 2 | 114 |
| 2003 | I'm Not Afraid To Move On | Jostein Hasselgård | 4 | 123 |
| 2008 | Hold On Be Strong | Maria Haukaas Storeng | 5 | 182 |
| 2009 | Fairytale | Alexander Rybak | 1 | 387 |
| 2013 | I Feed You My Love | Margaret Berger | 4 | 191 |

Тағы қараңыз
------------

* Dansk Melodi Grand Prix
* Melodifestivalen

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* NRK: Melodi Grand Prix Мұрағатталған 7 қаңтардың 2006 жылы.
**Евгений Иванович Исаков** (14.2.1937 жылы туған Ресей, Ульянов облысы, Сурское ауданы, Рузановка селосы) - әнші, Қазақстанның халық артисі (1984; 1970 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген артісі). Мәскеу консерваториясын бітірген (1964). 1964 жылдан Қазақ опера және балет театрының әншісі. Таңдаулы партиялыра: Борис (М. П. Мусоргскийдің "Борис Годуновында"), Рене (П. И. Чайковскийдің "Иолантасында"), Кончал, Галицкий (А. П. Бородиннің "Князь Игорінде"), Нокс (С. Слонимскийдің "Мария Стюартында"), Мельник (А. С. Даргомыжскийдің "Су перісінде"), Филипп ІІ (Дж. Вердидің "Дон Карлосында"), Мефистофель (Ш. Гуноның "Фаустында"), Базилио (Дж. Россинидің "Севиль шаштаразында"), т.б. Гастрольдік сапармен шет елдерде (Германияда, Въетнамда, Гвинеяда, Данияда, т.б.) болды. 1963 жылы Ивиккауда (Германия) өткен әншілердің Р. Шуман атындағы халықаралық конкурсының лауреаты болды. 1965 жылдан Қазақ ұлттық консерваториясында (1970 жылдан доцент) дәріс береді.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
Евгений Никанорович Павловский
1983 жылғы көркем маркіленген конверттер. Евгений Никанорович Павловский
**Евгений Никанорович Павловский** (5.3.1884 жылы Ресей, қазіргі Воронеж облысы, Красногвардейск қаласында туып – 27.10. 1965 жылы Ленинградта көз жұмды) – Ресей зоологы, паразитологы, КСРО ғылым академиясының (Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Ғылым Академиясы) (1939) және КСРО Медицина ғылым академиясының академигі (1944), Лениндік сыйлықтың (1965) пен КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1941, 1951) лауреаты. 

Петербургтегі Әскери-медициналық академияны бітірген (1908). 

Негізгі ғылыми еңбектері жалпы және жекеше паразитология, әсіресе, арахнология мәселелеріне арналған. Павловский адам, мал аурулары қоздырғыштарын тасымалдайтын эктопаразиттердің фаунасын, биологиясы мен экологиясын зерттеді; кене арқылы жұғатын энцефалит, шіркей арқылы жұғатын қызба, лейшманиоз сияқты паразиттік және трансмиссивтік ауруларды зерттеген. Павловский Қазақстанға жіберілген арахнология-энтомологиялық экспедицияларға басшылық етті. Оның ұсынысымен Қазақстан паразитологтарының қоғамы құрылып, Қазақстан мен Орта Азия республикаларында аурулардың табиғи ошақтары және паразитология мәселеріне арналған алғашқы конференциялар өткізілді.[1]

Шығармалары
-----------

* Ядовитые животные СССР, М.–Л. 1931;
* Лихорадка папатачи и ее переносчики, Л. 1947;
* Учебник паразитологии человека с учением о переносчиках трансмиссивных болезней, 6 изд. Л. 1951.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Мур Элай** (Moore, Ely)- (4 шілде 1798 жыл, Белвидера маңы, Нью-Джерси шт. – 27 қаңтар, 1860 жыл, Лекомптон, Канзас), американдық баспагер. .Газеттің баспагері әрі редакторы болған, Нью-Йорк салалық одақ федерациясының алғашқы президенті (1833) болып сайланған. Келесі жылы Ұлттық тред-юнионның төрағасы болып сайланды. 

Таммани-Холдың қолдауымен АҚШ өкілдерінің палатасына сайланды, онда 10 күндік жұмыс күні туралы заңның қабылдануы үшін күрескен. 1839 жылы оның палатадағы екінші мерзімі біткеннен кейін Нью-Йорк айлағының кедендік шенеунігі болды, кейін Нью-Джерсидегі «Уоррен Джорнал» журналының редакторы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Республиканың бірталай өңірінде өте тереңнен атқылап, жер бетіне шығып жатқан емдік қасиеті мол минералды су бұлақтары кездеседі. Олар температурасы және құрамындағы газдар мен тұздардың түрі жағынан әр түрлі болып келеді. Адам ағзасына шипалық әсері бар Алмаарасан, Қапаларасан, Сарыағаш, Жаркентарасан курорттары, саноторийлері, емханалары салынған. Бұрыннан белгілі минералды қайнарлар әсіресе шөлді аудандарда көп кездеседі, жергілікті халық бұларды ем үшін пайдаланғаны болмаса, олар әлі игерілмеген. 

Республика жерінде 300-ден аса минералды бұлақ зерттеліп, олардың әр түрлі дертке шипалық қасиеттері анықталды. Олар Қазақстан жерінде ерте кезден белгілі. Мысалы, Алмаарасан радонды ыстық минералды су көзі XIV ғасырдан бері белгілі, Ақсақ Темір жорықтарының жазбаларында кездеседі. Алтайдағы Рахман қайнары жөніндегі алғашқы деректер баспасөз бетінде 1834 жылы жарияланған. Қызылорда аймағындағы Жаңақорған санаторийі 1919 жылдан жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

"Талапкер" топтамасы. География: 6-10 сыныптар. - "Арман" баспасы, 2004 жыл - 432 бет. ISBN 9965-636-23-0
**Microsoft Teams** — сөйлесу, кездесу, жазбалар мен жұмыс кеңістігінде тіркемелерді біріктіретін кәсіпорын платформасы.

Тарихы
------

Microsoft әзірлеген бұл қызмет 2016 жылдың қарашасында Нью-Йоркте таныстырылды, сонымен бірге алдын-ала нұсқасы қол жетімді болды

Сипаттамасы
-----------

Microsoft Teams платформасында сіз қажетті адамдармен байланыс орнатып, әңгіме бастауға немесе қажетті құралдар мен мазмұнды таба аласыз.Microsoft Graph технологиясымен жұмыс жасайтын интеллектуалды қызметтер маңызды ақпаратты уақытында алуға және бөлісуге көмектеседі. Microsoft Teams құрамына Office 365 Groups кіреді, бұл контексте бір ынтымақтастық құралынан екіншісіне ауысуды және файлдарды басқалармен бөлісуді жеңілдететін мүшелік басқару қызметі. Қызмет сіз білетін Office 365 бағдарламаларымен үйлесімді интеграцияланады және Office 365-тің ғаламдық қауіпсіз бұлтында қолдану үшін арнайы әзірленген. Microsoft Teams 181 елде коммерциялық тұтынушыларға 18 тілде қол жетімді. Microsoft адамдар мен ұйымдарға олардың ең өршіл мақсаттарына жетуге көмектесуге дайын, ал бұлттағы және мобильді телефондағы өнімділікті арттыру бұл әлеуетті ашу үшін өте маңызды. Word, Excel, PowerPoint, SharePoint, OneNote, Planner, Power BI және Delve Microsoft Teams құрамына енген, сондықтан барлық құралдар мен деректерді табу өте оңай.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

*
**Сарыесік** – Балқаш көлінің оңтүстік жағалауының ортаңғы бөлігіндегі түбек.

Сипаты
------

Түбек көл айдынының батыс жағындағы тұщы бөлігін шығыстағы тұзды бөліктен бөліп тұрады. Солтүстікке қарай бағытталған түбектің ұзындығы 30 км, ені 7 км. Сарыесік пен Балқаштың солтүстік жағалауы аралығында, ені 4 км-дей Ұзынарал бұғазы бар. Түбектің саздауыт, жазық жағы ортаңғы бөлігінде дөңестеніп, көл суының деңгейінен 3 м-ге дейін биіктейді. Кей жерлерін су басуына байланысты шағын жеке аралдар пайда болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Девон Бостик (ағыл. Devon Bostick; туған. 13 қараша 1991) — канадалық актёр.

Өмірбаяны
---------

Девон Бостик Канадада өмірге келген. Оның әкесі, Джо Бостик- актер, ал анасы Стефани Горин - кастинг-директор.

Алғашқы рөлін Девон Бостик «Тайны судебно-медицинской экспертизы» атты канадалық сериалда жеті жасында ойнаған. 2000-2005 «Призрачная команда», «Другой», «Земля мёртвых» фильмедрінде Бостик екінші пландағы рөлдерді ойнаған. 

2008 жылы режисер Атом Эгоянның «Обожание» фильмі шықты. Бұнда Девон Бостик басты рөлді ойнап шықты.

Дереккөздер
-----------

1. Девон Бостик
2. Девон Бостик Internet Movie Database сайтында
*Басқа мағыналар үшін Сарыжал деген бетті қараңыз.*
**Сарыжал** – Қалба жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жарма ауданы Қостөбе ауылының оңтүстік-батысында 22 км жерде, Шар жəне Қызылсу өзендерінің аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 486 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі тіктеу, етегінде ұсақ шоқылар кездеседі. Олардың беткейлері жартасты.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, ши аралас селеу, көде, бетеге өседі. Сай-жыралармен тілімденген беткей етегінде қайың, теректен тұратын шағын орман кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Көксай мыс кен орны** – Жетісу облысы Кербұлақ ауданында, Сарыөзек темір жол стансасының оңтүстік-батысында орналасқан. Кен орны 1954 жылы ашылып, 1956-1958 жылдары барлау жұмыстары жүргізілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен солтүстік-шығыс бағытта созылған Көксай горст – антиклинальдік құрылымының өзегімен жымдасқан. Алаңдағы Көксай массивіндегі граниттер мен Жалқұдық массивіндегі плагиограниттер силур шөгінділерімен көмкерілген.

Жатыс сипаты
------------

Кентас гидротермальдік өзгерістерге (кварцтану, хлориттену, т.б.) ұшыраған Гранитоидтар арасында шоғырланған. Алаңда 2 кен денесі анықталған ("Батыс" және "Шығыс" телімдер). Желіше, сеппе түріндегі кентастар халькопирит, пирит, молибдениттен құралған. Тотығу белдемінің тереңдігі 50 м. Кентаста, сондай-ақ, молибден, кобальт, алтын, күміс кездеседі. Көксай мыс кен орны өте ірі кен орындар қатарына жатады, ол Балқаш кен байыту комбинатының резервтік шикізат көзі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 11 - том
**Сарыгүл** (Trollius altaicus)- сарғалдақ тұқымдасына жататын, биіктігі 15-100 см, көп жылдық шөптесін өсімдік.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жапырағы кезекті орналасқан, аусақ салалы. Гүл ірі, димаетрі 7см, ашық сары не қызыл сары түсті, қос жынысты. Маусым-шілдеде гүлдейді. Жемісі көп жапырақша, жылтыр қара тұқымды. Сарыгүл субальпілік және альпілік шабындықта, бұталы, орманды, таубеткейінде (2500 м биіктікке дейін) таралған.

Таралуы
-------

Сарыгүл Орта Азия, Батыс Сібір, Батыс Қытай, Батыс Монғолияда, Қазақстанда Ұлытау, Алтай,Тарбағатай, Жоңғар, Күнгей, Шле, Кетпен,Теріскей, Қырғыз Алатауында таралған. Сарыгүл парктерде әсемдік үшін қолдан өсіріледі.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 42 бет
**Семён Алексеевич Лавочкин** (29. 8 (11. 9). 1900, Смоленск,—9. 6. 1960, Мәскеу) — кеңес авиаконструкторы, КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі (1958), инж.-тех. қызметтің ген.-майоры (1942), Соц. Еңбек Ері атағын екі рет алған (1943, 1956).

Өмірбаяны
---------

1927 ж. Москваның (қазір Н. Э. Бауман атынд.) жоғары тех. училищесін бітірді.
1935 жылдан ұшақ жасау саласының бас конструкторы. Оның басшылығымен жасалған «ЛаГГ-3», «Ла-5», «Ла-7» ұшақтары Ұлы Отан соғысы жылдарында өте жоғары бағаланды. Кеңес Одағының Батыры атағын үш рет алған И. Н. Кожедуб Лавочкиннің басшылығымен жасалған ұшақтармен жаудың 62 ұшағын жойды. Лавочкин соғыстан кейінгі жылдары реактивтік авиац. техникасын дамытуға өз үлесін қосты. Ол тұңғыш рет біздің елде дыбыстың таралу жылдамдығынан шапшаң ұшатын ұшақты жасады. 3—5 сайланған КСРО Жоғ. Кеңесінің депутаты.

Марапаттары
-----------

КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941, 1943, 1946, 1948). 3 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда товарищу  Лавочкину С. А.» от 21 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 3 июля (№ 24 (230)). — С. 1
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ақтау тау массиві** - Сарыарканың орталық бөлігіндегі тау массиві, Жаңаарка ауданының шығысында,
оңтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай
20 км-ге
созылып
жатыр.
Ені
10
км,
биіктігі
1133
м-ге жетеді.
Бірнеше қырқадан
тұрады.
Орталық және Шығыс қырқалары
жоғарғы протерезойдың
ақ кварцитінен, батыс
қырқасы қызыл
кварцитінен құралған. Қиыршық
тасты,қара коңыр
топырақта
көбіне
жусан,
бетеге
еседі.
Тау аңғарлары
шалғынды топырақты.
Тауда
бұлақ
көп. Жайылым ретінде
пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қосмекенділердің маңызы** — басқа омыртқалыларға қарағанда, қосмекенділердің практикалық маңызы аз. Жалпы қарағанда қосмекенділер адамға пайдалы. Қос мекенділердің көпшілігі дерлік, ауыл және тоғай шаруашылықтарына зиянын тигізетін омыртқасыздарды: буынаяқтылармен, моллюскалармен қоректеніп, пайдасын тигізеді. Суда тіршілік ететіндері судағы қауіпті аурулар тарататын зиянкес насекомдардың личинкаларын жеп құртады. Мысалы, тритондар масалардың личинкаларын құртады. Құйрықсыздардың көпшілігі түнге қарай, насекомдармен қоректенетін құстар қонақтап отырғанда қорегін аулайды. Сондықтан бұлар пайдалы болып есептеледі. Ақмола облысында жүргізген бақылауында Красновидов шөптесін бақасының бір тәулікте орта есеппен 7 зиянды жәндікті (насекомдар, олардың личинкаларын, бауыр аяқты моллюскалар) жейтіні, ал 6 айдың ішінде 1200 зиянкесті жойып жіберетінін байқаған. 
Амфибилердің кейбір түрлері бағалы жыртқыштардың, әсіресе қара күзендердің, жанат тәрізді иттердің негізгі қорегі болып есептеледі. Бақалармен көптеген пайдалы құстар: үйректер мен тырналар т.б. қоректенеді. Үй құстардың (үйректерді) қоректендіру үшін итшабақтарды өсіру тәжірбиесі жүргізіліп отыр. Кейбір елдерде бақаның және ірі саламандралардың етін тамаққа пайдаланады. Сонымен қатар бақаны көптеген ғылми және оқу порцесінде пайдаланады.
Қос мекенділердің аздап та болса зияны бар. Мысалы, балық өсіретін көлдерде жасыл бақалар балықтардың жеміне ортақ болады, балық шабақтарын жеп зиянын тигізеді. Балық шабақтарының көп жиналған жерінен ұстап, асқазанын жарып көрген бақаның ішінен ұзындығы 10-12 миллиметр болатын 30—40 балық шабағы шыққан.

Тағы қараңыз
------------

Қосмекенділер

Дереккөздер
-----------

«Омыртқалылар зоологиясы», С. П. Наумов, «МЕКТЕП» баспасы, Алматы 1970, бет 254.
**Ақтопалаң (Enterotoxemіa)** — көктемде және күзде ұсақ малда кездесетін, жұқпалы ауру. Ақтопалаң 1910 жылдан белгілі. Аурудың қоздырғышы *Clostrіdіum perfrіngens* тобындағы С және Д типтес анаэробты микробтар. 

Ол топырақта, тері мен жүн арасында 2-3 жыл сақталады. Ақтопалаңды кейде "езілген бүйрек", "шөп ауруы", "секіртпе", "жыбырлақ" деп әртүрлі атайды. Ақтопалаңмен буаз және жаңа төлдеген қойлар жиі ауырады. Аурудың өрбуіне көктемде көк шөптен іштің кебуі және ішектегі таспа құрттар әсер етеді. Ауру Қазақстанның оңтүстік аудандарында және Ақтөбе облысында жиі ұшырасады. Ауырған қой қатты күйзеліп, әлсірейді, аяқтарын серпіп, денесі дірілдеп, аузы-мұрнынан қанды көбік ағады, іші өтеді, 2-3 тәулікте өледі. 

Аурудың жіті түріне шалдыққан қойды емдеуге келмейді, ал созылмалы түрінде гиперимммунды қан сарысуына антибиотик қосып салады. Аурудың алдын алу үшін көктемгі жайылымға шығудан 2 ай бұрын қойларға қанықтырылған поливалентті анатоксин вакцинасын егеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Қос етек көйлек
---------------

Қыздар мен жас әйелдердің ең бір сәнді киімі **қос етек көйлек**. **Қос етек көйлек** әдетте ақ түсті қымбат жібектен, асыл матадан тігіліп таза жүннен тоқылады. Мұндай көйлекті қыс киюге арнайды да, бір киер көйлек санайды. Қос етек көйлек әдетте ұзын, кең, оның жеңінің ұшы мен жағасы, белі бүрмеленіп, қатпарлы желбір салынады. Әйел көйлегін ерекше сәндеп тұратын қосымша заттардың бірі омырауға не тігіп, не түйме, түйреуіш, ілгектермен жапсырып қоятын «өңір» деген зат. Өңір жағаның алдыңғы жаң түбінен бел бүрмесіне дейін, ені екі жақ қолтың тігісіне жетеді. Өңірді асыл матадан бөлек тігеді. Шет-шетін кестелеп, зерлер салып шашақтап, бетіне неше түрлі асыл тас, меруерт-моншақ, алтын не күмістен алқа, теңге, бастырма, жылтыраған үзбелі салпыншақтар қадайды. Өңірді кеудеше, көкірекше, төстік, алқа деп те атай береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Жеті қазына, жиған - терген" Сейіт Кенжеахметұлы, Алматы -2007.
**Қалқан**
**Тинктура**
**Қалқан**
**ұстаушы**
**Қалқан**
**ұстаушы**
**Ұран**
**Дулыға үсті әшекей**
**Бурелет**
**Ламбрекин**
**Дулыға**
**Тәж**
**Топырақ**
**Орден**
**Гербтік фигуралар**
**Ұран**

Outline of coat of arms
Елтаңба элементтері

**Дулыға үсті әшекей** (орыс. *Нашлемник*, еуропалық дәстүрде **клейнод** деп аталады) — 
дулығаның үстіне бекітілген әшекей, бастапқы кезде әшекейді жануардың мүйізінен немесе құс қауырсынынан жасаған.
Бұл элемент рыцарлық турнирлер кезіңде дамыды. Ол көпшілік ортасында рыцарді тауып алуға көмектесетін құрал ретінде қолданылды.

Әшекейдің үстіңгі жақ бөлігі жеңіл ағаштан, былғарыдан және папье-машеден жасалатын, бірақ уақыт өте келе оны бағалы материалдардан жасайтын болды. Бұл элемент XVI ғасырда Англия герольдтарымен заңдалған.

Дулыға үсті әшекейінің екі түрі болады: оның бірі қосымша, ал екіншісі ерікті әшекей. Қосымша дулыға үсті әшекейі тура қалқандағы суреттеі толығымен қайталайды. Ал ерікті әшекейлер қалқандағы суретті қайталамайды, бірақ көп жағдайларда оның тинктураларын қайталайды. Сондай-ақ дулыға үсті әшекей ұранды суреттейтін болып кездеседі, яғни, ұранның мағынасын ашады. 

Еуропалық геральдикада дулыға үсті әшекейі дулығаға бурелетпен қоса берігеді.

Дереккөздер
-----------

* Дулыға үсті әшекей - "Геральдика әлемінде" сайты
* *Лакиер А. Б.*  Глава третья, § 27 Внешние украшения щита: … нашлемник … // Орыс геральдикасы —  Книга, 1990.
**Егізбаев Қосай Әліқұлұлы** (15.12.1928, Жамбыл ауд. Мәукеарал а. - 13.2.1995, Алматы) - қоғам және мемлекет қайраткері.

#### Атқарған қызметтері

Ташкент темір жол көлігі инженериялық институтын бітірген (1949). Сібір темір жол басқармасында бірнеше жыл (1949-1955) қызмет атқарды. Бұдан кейінгі жылдары ол мемлекеттік, қоғамдық, әлеуметтік қызметтердің әр саласындағы жетекшілік қызметтерде болды. Қазақстан КП ОК-нің құрылыс бөлімі меңгерушісінің орынбасары (1960-61), Алматы облыстық партия комитетінің хатшысы, Гурьев (Атырау) облысы партия комитетеінің 1-ші хатшысы, Шығыс Қазақстан облысы партия комитетінің 2-хатшысы (1963-68) қызметтерін атқарды. 1968-1977 ж. Қазақстан кәсіподақтары кеңесінің төрағасы болды.
Қазақстан кәсіподақтарының жетекшісі және Бүкілодақтық кәсіподақтары Кеңесі төралқасының мүшесі болған кезінде Егізбаевтың басшылығымен республикамызда жаңа санаторийлер мен демалыс үйлері, 14 туристік базалар, 12 қонақүй мейрамханаларымен қоса салынды. Алматы 2 стансасында туристік пойыздарды қабылдау орны, тұрғын үйлер пайдалануға берілді. 1977-84 ж. селолық құрылыс минстрінің, 1984-88 ж. республикалық халықтық бақылау комитеті төрағасының орынбасары болды. Егізбаев Кеңестер Одағы Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

#### Марапаттамалары

Октябрь революциясы, 2 рет Еңбек Қызыл Ту, Құрмет белгісі ордендерімен, бірнеше медальдармен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамоталарымен марапатталған. Алматы қаласындағы көшеге оның есімі берілген. 



1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
**Ақтерек** – Қарқаралы тауының оңтүстік-шығыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысын алып жатыр.

Жер бедері
----------

Қарқаралы, Жиренсақал тауларынан Ақтерек Қаратоқа тауаралық аңғарымен бөлінген. Солтүстікке ұштасатын 2 қыраттан тұратын тілімденген жартасты тау массиві солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 16 км-ге, батыс қырат оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылып жатыр, енді жері 6 км. Абсолюттік биіктігі 1185 м, солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған шығыс қыраттың абсолюттік биіктігі 1230 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ақтерек девон жыныстарының орта және жоғарғы тас көмір гранитоидтарынан және пролювийлік шөгінділерден түзілген.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Тауаралық аңғарларда таулық қара, беткейлерде қызыл қоңыр және таудың қызыл қоңыр топырағы, беткейлерден жоғары жалаңаштанған түпкі жыныстарында қарағай ормандары, арша тоғайлары өскен. Етектегі беткейлер мен тауаралық аңғарларда қайың, ақтерек, көктерек, қарағай ормандары мен шілік аралас дәнді, түрлі шөпті-бұталы өсімдік басым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедиясы, V-том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
3. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қос өкпелілер** (ағылш. *Lepidosirenidae*) — қостынысты балықтардың санатына жататын балық түрі. Олардың бір-біріне өте жақын екі тұқымдасы бар. Оның бірі — тропиктік Африкаға тараған протоптерилер (Protopteridae), екіншісі — Оңтүстік Американың Амазон өзенінде тараған лепидосирендер (Lepidosirenidae). Бірінші тұқымдасына — протептерус туысының бірнеше түрі, екіншісіне бір ғана туыс лепидосирен жатады.

Тән белгілері
-------------

Өкпесінің екеу болуы, желбезектерінің аздап редукцияға ұшырауы және қос қанаттарының нашар дамып, жіңішке талшық түріне айналуы. Неоцератодтарға қарағанда ұсақ келеді. Лепидосиреннің ұзындығы — 125 см, ал протоптерус — 140 см болады. Бұлар өзендерде және тайыз суларда, кейде мүлдем құрғап қалатын шалшық суларда да тіршілік етеді. Протоптерустың тіршілік еткен суы құрғаған кезде, олар су түбін қазып шалшыққа еніп,капсуламен қоршалады. Лепидосиреннің денесінің сыртында капсула болмайды. Сөйтіп жазғы ұйқысы бес айға созылады. Протоптерусты қолдан ұйықтатқанда 3-4 жылға дейін тіршілігі жойылмаған. Ұйықтаған кезде тек қана өкпесімен тыныс алады. Жауын көбірек жауған мезгілде оянады. Су түбіндегі омыртқасыздармен, көбінесе өсімдіктермен қоректенеді. Уылдырықтарын шұңқылдарға немесе су түбіндегі індерге шашады. Дамуы метоморфозды. Личинкаларында сыртқы желбезегі болады. Ол рудимент түрінде ересектерінде де сақталған .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қосөкпелі балықтар жайлы мәлімет
**Роберт Бойль** (1627 жыл, 25 қаңтар Лисмор, Ирландия - 1691 жыл 30 желтоқсан) - ағылшын физигі, әрі химигі. Итон колледжiнде (1635 - 1638) және Женева академиясында (1639 – 1644) бiлiм алды. Содан кейiн ол ешқайда шықпастан Столбридждегi өзiнiң имениясында тұрды, онда ол 12 жыл бойы өзiнiң химиялық зерттеулерiн жүргiздi. 1656 ж. Б. Оксфордқа, ал 1668 ж. Лондонға көштi.
Роберт Бойль ғылыми қызметi физика мен химия салаларына байланысты эксперименталдық әдiстерге негiзделген және атомистикалық теорияны дамытты. 1660 ж. ол газ қысымының көлемге тәуелдiлiгiн анықтайтын заң тапты. Кейiнiрек бұл заң Бойль – Мариотт заңы деп аталды: бұл заңды Бойльден байланыссыз француз физигi Э.Мариотт ашты.

Бойль ауа сорғышы
Бойль химиялық процесстердi көп зерттедi – мысалы, металды күйдiргендегi, ағашты құрғақ айдағандағы, тұздар, қышқыл және сiлтiлер түрленгенде болатын процесстердi. 1654 ж. ол ғылымға денелер құрамының анализi деген ұғым енгiздi. Бойльдiң бiр кiтабы «Химик - скептик» деп аталған.
Ол агрегаттық күйдегi денелердiң ерекшелiгiне алғаш рет түсiндiрме бердi. 1660 ж. Бойль калий ацетатын айдап ацетон шығарды, 1663 ж. Шотландияның тауларында өсетiн лакмус қынасынан лакмус индикаторын тауып өз зерттеулерiнде пайдаланды. 1680 ж. ол сүйектерден фосфорды алу әдiсiн дайындады, ортофосфорлық қышқылды және фосфиндi шығарды.
Бойль Оксфордта ғылыми қоғамды құруға белсене қатысты. Бұл қоғам кейiн Лондон Корольдiк қоғамы болып аталынды (ағылшын Ғылыми Академиясымен бiрдей). Ол болашақ ұрпаққа бай ғылыми мұра қалдырды. Бойль өте көп кiтаптар жазды, кейбiреулерi ол өлгеннен кейiн басылып шықты: кейбiр қолжазбалар Корольдік қоғамының архивында табылды.
**Дезинфекциялайтын заттар**, аз ерітіндіде кең көлемді бактерицидтік әсер беретін химиялық заттар. Заттық мүлікті, бөлмелерді, техниканы және т.б. дезинфекциялау үшін қолданылады. Д.з-дың негізгі топтары: ақуызды ұйытқыш (фенолдар және олардың өнімдері, спирттер, ауыр металл тұздары және т.б.); ақуыздың ісінуіне және еріп кетуіне алып келетіндер (сілтілер, ширек аммоний негіздері және т.б.); тотықтырғыштар (галоидтер,тотықтар және т.б.), сондай-ақ альдегидтер, силикаттар және т.б.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
15 ғасырдағы Кіші Азия
**Писидия** — Анталия шығанағының солтүстік мен Оңтүстік Кіші Азиядағы ежелгі аймақ (Адалий, қазіргі Түркия). Писидия жағалауын гректер ерте кезден бастап-ақ өз отарына айналдырды. Писидияда эллинистік кезеңге дейін рулық-тайпалық қатынастар үстем болды. Бүкіл Кіші Азия жерін римдіктер жаулап алғаннан кейін, Писидия сөз жүзінде Рим провинциясы Галатиияның қарамағында (б. з. б. 1 ғ.) болғанына қарамастан өз тәуелсіздігін сақтады.

Писидияның ірі қалалары: Термессос, Сельге, Кремна, Сагалассос, Антиохия, Неаполь, Таракий, Лаодикея және Филомелий.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопдиясы, 9 том