recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ар-Честь»** - Атырау облысындағы апталық тәуелсіз газет. 1997 жылдың 1 мамырынан бастап қос тілде (орысша, қазақша) шыға бастады. Газеттің негізгі бағыт-бағдары — әлеуметтік мәселелер, еңбек адамдарының тұрмыс жағдайы, олардың құқын қорғау. Газет өз беттерінде анкета сұрақтарын тарату, шағын сұхбаттар жүргізу аркылы жұртшылық пікірлеріне үкімет орындарының назарын аударады. Еңбекші шағымдары мен ұсыныстарына көбірек орын беріледі. Құрылтайшысы — газет ұжымы. Бас редакторы Қ. Батыров. Таралымы 8 мың дана (2000 ж.).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
Граф **Федор Иванович Толстой** (***"Американдық"***; Мәскеу — ) — орыс ақсүйектерінің 19 ғасырдың бірінші жартысындағы өкілдерінің бірі. Өзінің ерекше қабілеттерімен, Америкаға саяхатқа деген құлшынысымен ерекшеленді. "Американдық" деген лақап атын тек қана осы саяхатқа байланысты ғана емес, өз денесіне тату жасатқан алғашқы орыстардың бірі болғандықтан да алды. Сол кезеңнің атақты авторларымен таныс болды. Сол авторлардың кітаптарындағы басты кейіпкерлерге айналған.

Өмірбаяны
---------

Иван Андреевич Толстой атты графтың және Майковтар тұқымынан шыққан оның әйелі Анна Федоровнаның сегіз баласының бірі болған. Ұзақ уақыт бойы Федор Толстойдың туған жері анасы тұрған Костромский губерниясының Кологривскйи уездігдегі Никольский қыстағы болып саналған, дегенмен Орталық мемлекеттік тарихи Е.Г. Болдин мұрағатының директоры айтуы бойынша ол Мәскеуде дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------
**Бағдарлану** (орыс. *ориентирование*) — бағыныштыларға жағдайды дүрыс тусінуге және жауынгерлік міндеттерді орындауға уақытында дайындалуына көмек корсету мақсатында жоғарғы басшынық аркыны (штаб) берілетін, алда тұрған жауынгерлік міндеттер, ұрыстық жағдайда іс-қимылдарды жүргізуде жаңа құралдарды колдануды немесе әдіс-тәсілдерді колдану туралы ақпарат. Бағдарлану стратегиялық, оперативтік, тактикалық болып бөлінеді. Сонымен қатар, бағдарлану көршілес бірлестіктер, құрамалар, бөлімдер басшылықтарының (штабтарының) өзара бірлесе іс-қимыл жасауларын қамтамасыз ету үшін жасалады. Стратегиялык бағдарлану әдетте скери қимыл театрында қарсыласты жалпы бағалаудан, оның күштері мен құралдарының стратегиялық бағыттар бойынша орналасуы мен бөлінуінен, қарсыластың іс-қимылдарында қолданатын ықтимал тәсілдерінен; топтастыгынан, өз әскерлерінің (күштерінің) алда тұрған іс-қимылдары мен міндеттерінен тұрады. Оперативтік бағдарлану негізінде қарсыластын және өз бірлестік әскерлерінің іс-қимын сипаттары туралы мәліметтерді камтиды. Тактикалык бағдарлану қарсылас, оның іс-қимылі сипаты, сонымен қатар өз құрамасының (бөлімінің, бөлімшесінің) жауынгерлік міндеттерін орындау жағдайы мен дорежесі туралы мәліметтерден тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
**Араб елдері телерадио мамандарын даярлау жөніндегі орталық** — 1978 жылы Дамаскіде ашылды..

Радио мен теледидар саласында ынтымақтастық мақсатымен, ақпарат және бағдарламалар алмасу үшін Араб радиохабары одағы 1969 жылы бері жұмыс істеп келеді. Оның құрамына 21 ел кіреді. Одақтың 5 тұрақты органы бар: бағдарлама комитеті, техникалық комитет, "Арабвижн" (арабаралық тележүйе), спорттық және космостық байланыс топтары. Одақтың секретариаты Каирде, техникалық орталығы Хартумде, оқу орталығы Дамаскіде, аудиторияны зерттеу Бағдатта орналасқан.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Баден-Поуэлл-оф-Гилуэл Роберт Стефенсон-Смит (Baden-Powell (of Gilwell), Robert Stephenson Smyth)** - (22 ақпан 1857 жыл, Лондон – 8 қаңтар 1941жыл, Ньери, Кения), 1- барон, британдық әскери офицер, бойскауттар мен герлгидтердің (герлскауттар) қозғалысы – скаутингтің негізін қалаушы. .

1884-85 жылдары Африкада әскери іс-қимылдарға қатыса жүріп, әуе шарларын пайдаланумен көзге түскен. Ағылшын-бур соғысы жылдары Мафекинг қамалын алу кезінде Ұлттық қаһарман атағына ие болған. 

Өзінің «Барлау бойынша ақыл-кеңестер» (1899 жыл) атты әскери оқулығы ер балаларды орман өміріне бейімдеу мақсатында қолданылып жүргенінен хабардар болған соң, «Балаларға арналған барлау»(1908 жыл) атты кітап жазады. Сол жылы бойскауттар қозғалысының негізін қалаған. 

1910 жылы әпкесі Агнесса мен әйелі Олейв герлскауттар қозғалысының бастамашылары атанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britannica настольная энциклопедия, Том I, издательство Астрель, Москва, 2006, ISBN 978-5-17-038532-4,ISBN 978-5-17-013795-4, ISBN978-5-271-15120-0, ISBN 978-5-271-15121-7, ISBN 978-985-13-8561-0
**Телтаев Бағдат Бұрханбайұлы** (23.3.1966 жылы туған, Жамбыл облысы Мерке ауданы Жауғаш батыр ауылы) – ғалым, техникалық ғылым докторы (1996), профессор (2002), Қазақстандағы жол құрылымдары механикасының ғылыми мектебін құрушы. Алматы автомобиль-жол институтын бітірген (1991). 1991 – 1996 жылы осы институтта оқытушы, аға оқытушы, жол-механика факультеті деканының орынбасары. 1996 – 2006 жылы М.Тынышбаев атындағы. ҚазККА.-да аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі. 2006 жылдан "Қазақстан жол ғылыми-зерттеу институты" АҚ-ның президенті және ҚазККА-да профессор Негізгі ғылыми еңбектері жол құрылымдарының механикасына арналған. Телтаевтың еңбектері ҚР құрылыс нормаларының "Қатқыл жол төсемелерін жобалау", ҚР құрылыс нормалары мен ережелерінің "Автомобиль жолдары" құжаттарына, "Қазақстан территориясы автомобиль жолдарының жер төсемесі топырағының есептік тоңу тереңдігі бойынша аудандастыру" нормативтік құжатына, техникалық жоғарғы оқу орындарының "Автомобиль жолдары және аэродромдар құрылысы" мамандығы бойынша оқу бағдарламасына енген. Оның жетекшілігімен 2 ғылым докторы, 20 ғылым кандидаты даярланды. Телтаев 380-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы. 8 оқу құралы және 3 терминологиялық сөздікті әзірлеп баспадан шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Калейдоскоп** (гр. *καλός* — әдемі, гр. *εἶδος* — түр (кескін), гр. *σκοπέω* — қараймын, бақылаймын) — ішінде үш (кейде екі немесе үштен көп) ұзына бойғы, бұрыштарға бүктелген айналы шынылар болатын, көбіне түтік күйінде кездесетін оптикалық аспап-ойыншық. Түтікті айналдырған кезде бойлық өзектің айналасында айналардың арасында орналасқан түрлі-түсті элементтер шағылысып, ауысатын симметриялы өрнектер пайда болады. Айналардың әртүрлі өзара орналасулары дубляждалған суреттердің әркелкі мөлшерін алуға мүмкіндік береді. Мысалы: 45° — 8, 60° — 6, 90° — 4.

Ауыспалы мағынада — құбылыстардың, келбет пен оқиғалардың тез ауысуы.

Тарихы
------

1816 жылы жарық толқындарының бір беткейге ұялау экмпериментін өткізіп жатқан уақытта шотландық физигі Дэвид Брюстер ашқан болатын.

Калейдоскоп түрлері
-------------------

Бүгінгі күні калейдоскоптың бірнеше негізгі түрлері кездеседі. 

* Классикалық калейдоскоп айналған кезде өзінің бойлық өзегінің айналасында орын ауыстыратын түрлі-түсті төгінділермен толтырылған.

Сілтемелер
----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Калейдоскоп**
* ЖЫЛЖЫМАЛЫ ӨРНЕКТЕРДІҢ ЖИНАҒЫ. ҮЛКЕН КАЛЕЙДОСКОП. ҒЫЛЫМ МЕН ӨМІР
* Күнделікті материалдардан калейдоскоптың пішінін жинаудың нұсқауы
**Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай** - 1978 жылы 10 сәуірде Маңғышлақ облысы Бейнеу кентінде
туған. Қазақ.
Әкесі- Қилыбай Игілік, теміржолшы, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ бөлімінің бастығы. Анасы - Қуанышбек Венера,
зейнеткер, сауда саласында жумыс істеген.
Алматы теміржол көлігінің инженерлері институтын (1999)
«Теміржол көлігі бойынша тасымалды үйымдастыру инженері» мамандығы бойынша; Л.Н. Гумилев атындағы
Еуразия улттық университетін (2003) «Қаржы және қаржылық құқық» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
1999 жылдан - «Қазақстан темір жолы» ¥К» АҚ Атырау
тасымалдау бөлімшесі стансасында кезекші; 2000 жылдан - «Астана» стансасының кірме жолдар бойынша
жүктерді қабылдаушы-тапсырушысы, аға қабылдаушытапсырушысы, 2002 жылдан - магистраль желісі дирекциясының техникалық басқару технологиялық үдерістері
қауіпсіздігі белімінің бас маманы, бастығы. 2005 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және
жол қатынастары комитетінің Экономика жене тарифтік 
ясат басқармасы талдау және бюджеттік болжау бөлІМІЫм
бастығы, басқарма бастығы, терағасының орынбаслры
2009 жылдан - «Вокзал Сервис» АҚ президенті, «Қазақі;іпн
темір жолы» ¥К» АҚ басқарушы директоры.
2010 жылдың қарашасынан бері - ҚР Көлік және коммуни
кация министрлігі Көлікжәне жол қатынастары комитоііыи
терағасы.
«Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалімен (2006),
ҚК 2-ші дәрежелі «Қайсар» (2000), «құрметті теміржолнн 
(2008) белгілерімен; ҚР Көлік және коммуникация миниі 
рінің алғыс хатымен марапатталған.
Әскери атағы - сержант.
Хоббиі - спорт, халықтың әлеуметтік жағынан әлсіз 
қолдау.
Үйленген. Жұбайы - Мұратбаева Баян Мұрлыбекқызы, 
неколог дәрігер. ¥лдары - Игілік Ерасыл, 
Игілік Нұрасыл Нұрдәулетұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Аршашыл ементұмсық** - денесі кәдімгі ементұмсықтан ірірек құс. Оның реңі көрнекті, құйрығы ұзын. Басы және тұлғасынан аддыңғы бөлігі- күңгірт қара: бауыры, құйрық үсті және қапталы- сары жасыл, сондай-ақ қара қанатындағы ақ түсті «көзтартар» басқа құстардың арасынан аталықты ерекше бөліп көрсетеді. Аналықтар және жас аталықтардың (өткен жылғыларын да қоса) жабын қауырсыны қара түстен сұр түске ауысады.
Орталық және Орта Азияның – биік тауларында, Қазақстанда Тәңіртау және Жоңғар Алатауында қоныстанады. Бұл жерді бүкіл субальпі белдемі және шырша арасында кездесетін арша бұталары тар орман белдемінің жоғарғы бөлігін алып жатыр. Арша ементұмсығы көп уақытты қалың өскен арша нуныда қуатты тұмсығымен піскен бүржидектерді шағумен өткізеді. Сонымен бірге топтағы құстар бірімен-бірі «ке, ке-ке» деп дауыстасады. Ақырын шиқылдап, әуезді ысқырықтың алмасу әуені тек қана жақыннан сирек естіледі.
Аршаның бүржидегін іздестіріп, қыста жылыстайтын отырықшы құс. Наурыздан бастап көбеюге кіріседі. Қомақты ұя қалың өскен ну арша немесе шыршаға орналастырылады. Ұяның ішкі жағына арша қабығы және тінінің жалпақ жолаөтары төселеді. Салындыдағы 3-5 ашық зәйтүн түстес қара екпілді жұмыртқаларды аналығы 15-16 күн басады. Балапандарды аталығымен бірлесіп 18 күнге жуық қоректендіреді, одан соң балапандар ұяны тастап, аталықың қамқорлығында болады, аналық екінші рет салынды салуға кіріседі. Аталық қамқорлық жасап, балапандарға және екінші рет салынды салып жатқан аналыққа жем тасиды. Ал бірде біз аталықтың алғашқы ұялас балапандарды да, екінші ұялас балапандарды да қоректендіргенін байқадық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  мектеп энциклопедиясы "Құстар", А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь
**Аршак әулеті** , арсақтар — б.з.б. 250 — б.з. 224 жылдар аралығында Парфияны билеген әулет. Негізін салған — Аршак (Арсақ) патша. 

Халықтық шежіреде (әл-Бируни жазып алған) Аршакты мифтік тұлға — хорезмдік Сиявуш батырмен туыстастырған; шежіреде А.ә-нің әскербасы Каспий т-нің оңт.-шығыс жағалауын (қазіргі Түркменстан Респ-ның жері) мекендеген парн (дахтардың бір тармағы) тайпасының көсемі Аршақ болды деген. Страбонның айтуынша, "парсылардың көсемі" Аршақтың арғы аталары Азау т-нің солт. жағалауын мекендеген скифтердің дай тайпасынан. Сол кезеңдерде дайлардың Каспий теңізінің солт. шығысында, Арал теңізінен Азауға дейінгі жерлерде өмір сүргені, ал ежелгі дайлардың мұрагерлері қазақ халқының құрамындағы адайлар екендігі жөнінде мәліметтер бар (Ә. Марғұлан, т.б.). А.ә-нің кейбір бұтақтары Орта Азияда массагеттерге, Армения мен Грузияда, Кушан патшалығында, Үндістанда билік жүргізген. Парфия патшалығы осы әулет кезінде көршілерімен бейбіт қарым-қатынаста болып, оларға зор мәдени ықпал жасаған. Парфиялық А.ә-нің хронологиясын шетел ғалымдары түзген. Бірақ, ол туралы тарих ғылымында даулы деректер көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дорогами тысячелетий, М. 1989;
2. ↑  С ә д і б е к о в З. Қазақ шежіресі, Ташкент, 1994;
3. ↑  Debevoіse N.C. A polіtіcal hіstory of Parthіa. Chіcago, 1938.
**Нұржиян Абдолқызы Абдолова** (2 маусым 1943 Орда ауылы, Орда ауданы Орал облысы - 2 тамыз 2020 Атырау) — Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Атырау облысы мен Исатай ауданының Құрметті азаматы.

Өмірбаян
--------

Нұржиян Абдолқызы Абдолова - 1943 жылы 2 маусымда Батыс Қазақстан облысы Орда ауданы Орда ауылында дүниеге келген. Руы Шеркеш Сүйніш бөлемі, Кіші жүз.

1949-1959 жылдары Орданың Горький атыңдағы орта мектебінде білім алды.

1959-1964 жылдары Алматы мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтыңда орман шаруашылығы мамандығы бойынша оқыған.

1965-1975 жылдары Гурьев механикаландырған орман мекемісінде инженер, бас инженер, директор лауазымды қызмет істеген.

1969 жылы Гурьев педагогикалық институтың химия-биология мамандығы бойынша бітірді.

1975-1977 жылдары Балықшы аудандық партия комитетінің саяси ұйымдастыру бөлімнің нұсқаушы болды.

1977-1983 жылдары Новобогат ауданындық партия комитетінің идеология мәселесі бойынша хатшы болып істеген.

1983-1986 жылдардағы Индер аудандық атқару комитетінің төрағасы.

1984 жылы Алматы жоғары партия мектебін бітіріп саясаттанушы мамандығын алған.

1986-1994 жылдары мәдениет қызметкерлері кәсіподағының облыстық комитетінің басшысы.

1994 жылы бірінші шақырылған Атырау облыстық мәслихаттың депутаты болды. Мәслихат хатшысы болып сайланды.

1998 жылы зейнеткерлікке шықты, бірақ облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсенді қатысуды жалғастырды.

2011 жылы наурызда Бірінші республикалық әйелдер съезіне делегат болды. 2011 жылы сәуірде Қазақстан Республикасы Президентінің инаугурациясына қатысты.

Отбасы
------

Әкесі – Абдол Смағулұлы. Аңасы – Жамал Мусақызы.

Жұбайы - Исамберлиев Қуаныш (1938-1972). Қызылқоға ауданы Мұқыр ауылдың тұмасы. Руы Беріш Бегіс бөлімінің тараған. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттың түлегі. 

Отбасында үш қыз, бес немере және үш шөбере бар.

Марапаттары
-----------

Қоғамның дамуына қосқан зор үлесі үшін КСРО "Еңбек ардагері" (1985) медалімен, тәуелсіз Қазақстанда "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл" (2001), "Украинаны неміс басқыншыларынан босатқаны үшін 60 жыл" (2004), "Қазақстан кәсіподақтарының құрылуына 80 жыл" (2008), "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" (2011), "Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл" (2014), "Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл" (2015), "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" (2016), "Атырау облысы мәслихаттарына 25 жыл" медальдарымен марапатталған, сондай-ақ республикалық және облыстық маңызы бар Құрмет грамоталары мен алғыс хаттар оның еңбегінің лайықты бағалануы болды.

"Ажар" журналының (Қазақстан іскер әйелдер қауымдастығы) «Алтын әйелдер» аталымына енген.

Исатай ауданының Құрметті азаматы (2011).

2018 жылғы 29 наурыз "Атырау облысының Құрметті азаматы" атағын беру туралы шешім облыстық мәслихаттың 21-ші сессиясында қабылданды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**Нұрдәулет Мырзалыұлы Алдашев** (1961 жылы туған. Ақтөбе облысы , Шалқар ауданы ) — тіл білімі маманы, филолог ғылым кандидаты (1966). Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың қазақ филолог факультетін бітірген (1983). 1983—1986 жылы Ақтөбе облысы , Темір ауданы оқу бөлімінде нұсқаушы. 1986—1988 жылы Бәшенкөл орта мектебінің директоры. 1988— 1991 жылы Ақтөбе медициналық институтында қазақ тілінің оқытушысы. 1989—1996 жылы Ақтөбе педагогикалық университеті қазақ тілі кафедрасының оқытушысы, деканның орынбасары, ғылым -зертхана секторының бастығы, ғалым-хатшысы қызметтерін атқарды. "Қазіргі қазақ тіліндегі қысқарған сөздер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазіргі қазақ әдеби тілінің лексикасы, синтаксисі мәселелерімен айналысады.

Шығармалары:
------------

* Қазіргі қазақ тіліндегі кысқарған сөздер. КДА. А. 1996.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**№12 әскери киножинақ - Жауынгердің ұлы** — 1942 жылы Қазақфильм кинематографистертерімен түсірілген көркем фильм.

Сюжет
-----

Майданның бір бөлігінде шабуылдап жатқан гитлершілер өз алдына бір топ кеңестік әйелдер мен балаларды бір жерге жинайды. Бұл жағдай кеңестік әскерге жау бойынша оқ атуға жол бермейді. Қолында емшектегі баласы бар
жас әйел жауынгерлерді жау бойынша атуға шақырады. Бұл әйел фашисттік автоматтың оғынан қайтыс болады.

Бірақ бұл қулық дұшпандарға көмектеспей, кеңес жауынгерлері қанаттардан оқ ашады. Әйелдер мен балалар кеңестік жертасаларға сәтті жетіп үлгереді. Жау қасында гитлершілер өлтергін әйелдің баласы ғана қалады. Оны құтқаруға жауынгер жіберіледі, бірақ ол жау оғынан мерт болады. Бұған қарамастан басқа батыл жауынгер баланы құтқарады. Бұл жауынгер — қазақ ұлтты Айманов. Айманов баланы асырап алу тілегін білдіріп, өзімен бірге Қазақстанға алып кетеді.

Рөлдерде
--------

* Сәбит Айманов — Қапан Бадыров
* Петр Воробьев — Олег Жаков
* Кротов — Евгений Немченко
* Клава — Манефа Соболевская
* Смирнова — Лариса Емельянцева

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сын бойца
2. ↑  Сын бойца Мұрағатталған 28 қаңтардың 2018 жылы.
**Нұржан Мұраталиев** - 1952 жылы Алматы қаласында туған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 1974 — 1980 жж. «Жалын» баспасында, одан кейін Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясында жұмыс істеді.

Еңбектері
---------

Алғашқы әңгімелері «Жалын» альманағында, «Қазақстан пионері» газетінде жарияланған.«Ғажайып мекенге саяхат» атты повесі 1984 жылы «Жалын» баспасының жабық бәйгесінде екінші жүлдені жеңіп алды. Джанни Родаридің «Чиполлинаның басынан кешкендері» повесін қазақ тіліне аударған.
Шығармалары: Үміт. Әңгімелер. А. «Жалын», 1977; Жасыл көлдің құпия тұрғыны. Повесть. Орыс тілінде. А. «Жалын», 1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Вебер-Фехнер заңы** - түйсіну күшінің (Е) тітіркендіргіштің физикалық қарқындылығына (Р) логарифмдік тәуелділігі: *Е = к log Р + С*, (*S = K lgi + С*) мұндағы *k* мен *c* осы сенсорлық жүйемен анықталатын қайсыбір тұрақтылар. Бұл тәуелділікті Вебер заңының және түйсінулерінің әрең байқалатын айырмашылықтарының субъективтік теңдігі туралы қосымша ұйғарымның негізінде неміс психологі және физиологі Г.Т.Фехнер тұжырымдады. Эмпириялық зерттеулер мұндай тәуелділікті тітіркендіргіштің қабылданатын мәндерінің диапазонының ортаңғы телімі үшін ғана қуаттайды. Вебер-Фехнер заңына, әдетте, бұл тәуелділік логарифмдік сипатта емес, дәрежелік сипатта болады дейтін Стивенс заңы қарама-қарсы қойылады. Вебер-Фехнер заңы бойыннша тітіркендіргіштердің күші геометриялық прогрессия жолымен көбейсе, одан туындайтын түйсіктер, арифметикалық жолмен өсіп отырады. Мұны *Е = i / Р* мұнда Е — сезгіштік, i — тітіркендіргіштер күші, Р — тітіркендіргіштер табалдырығының өлшемі. *S=k log і+С* мұндағы S — түйсіктің жиілігі, K —тітіркендіргіш күші, k, С — тұрақтылар (константалар). Бұл екі формуланы Ю.М.Забродин ортақ мәнге келтірген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Жағалау қарлығаштары** - қарлығаштардың ең кішісі. Әдетте бұл қарлығаштар топтанып аспанда үйіріліп айнала ұшып жүреді. Олардың әр тобында жүзге тарта қарлығаш болады. Қыстау қарлығаштары сияқты, бұлар да үлкен аузын арандай ашып, ұсақ жәндіктерді ұшып жүріп, қағып жейді. Жағалау қарлығаштарының мекендері алыстан-ақ байқалады, жағалаудың тік жарынан олардың індерінің ауыздары қарайып көрініп тұрады. Олар індерін диаметрі 5 - 6 сантиметр, ұзындығы 1-2 метр түтік тәріздендіріп қазады. Іннің түп жағын кеңітіп шөп және мамық төсеп ұя жасайды. Оған 5-6 ақ түсті жұмыртқа салады. Олар бір жазда екі рет жұмыртқалайды.

Жағалау қарлығашыөте пайдалы құс. Бұлар көптеген қан сорушы ұсақ жәндіктерді - масаларды, шіркейлерді, шыбындарды құртады. Сондықтан оларды ел қонысына жақындату керек. Ол үшін тұрғын үйлердің маңындағы төбешіктердің бір жақ бетін құлатып, тік жар жасау керек, немесе олардың ортасын жара қазып ор жасау керек. Осылай дайындалған орынды қарлығаштың өздері-ақ көп ұзамай тауып алады да, оған ін қазып, ұя салып мекендейді.

Дереккөздер
-----------

**"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары"**.Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
2023
**Джейсон Судейкис** - 1975 жылы 18 қыркүйекте дүниеге келген. Американдық әртіс, комик, <Субботним вечером в прямом эфире> телешоу көмегімен әлемге әйгілі болған. Ол Фэрфакс қаласы, Вирджиния штатында Кэтти және Дэн Судейкис отбасысында туған. Оның балалық шағында, ата-анасы, Джейсон және оның екі апайы Канзас штатына көшті. Брукридж мектебінде және Шоуни Мишн мектептерінде оқыған. Тоқсаныншы жылдары ол ComedySportz труппасына кіреді. Өзнің кішкентай болса да, рөлін ол Иноплонетные мстители 2 фильмінде алды. 2008 жылы ол Голый барабанщик фильміндегі Дэвид Маршалл рөлін ойнаған, бұл рөлден кейін оның әртіс карьерасы жақсара бастады. 2011 жылда ол Оливия Уайлдпен некесін қияды. 2014 жылдың сәуірінде оның Отис Александр Судейкис ұлының туғаның жариялады.
**Джек Глисон** (ағылш. *Jack Gleeson*) — Ирландиялық актер, көпшілікке Тақтар ойыны телесериалындағы Джоффри Баратеон рөлімен танымал.

  

Джек Глисон 1992 жылы 20 мамыр күні туған. Жеті жасынан бастап Джек өнер мектебінде Independent Theatre Workshop білім алған. Speech and Drama and Solo Acting емтиханын жақсы тапсырды. Қазіргі кезде ол Тринити-колледжде оқиды.
Өзінің карьерасын толық метражды емес фильмдерден бастады. Олар: Movind day (2002), Fishtale (2003), Tom waits made me cry (2004), Shaving the baby and orange. Одан кейін Бэтмен:Бастама фильмінде жəне "Саңырауқұлақтар" фильмінде түсті. 2009 жылдың 19 шілде күні Джек Глисонды Джоффри Баратеон рөліне қабылдады.

Дереккөздер
-----------
**{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}Джеймс Николас Райтон** ( 25 тамыз 1983) — британ музыканты, Klaxons Лондон нью-рейв группасынын вокалшы және клавишшысы  .

Өмірбаян
--------

Джеймстың әкесі, музыкант, 
Менің мектебімде қатысқан бірнеше группада ойнауға маған киелі рухтың берді. Емтиханан сон, Кардифф университетіне политика мен испан тілін оқыту үшін, одан сон ол Мадридке ағылшын тілін үйрену үшін.Мадридке жеткеннен сон ,  Райтон Беникасимедегі фестивальға барды ,сол жерде ол Саймон Тейлор-Дэвисті кездесті, сонымен ол гитарада ойнауды үйренді .

Klaxons 2006 жылы  Polydor Records-қа қол қойды  .

Жеке өмірі
----------

Джеймс 2011 жылдың ақпанында Кира Найтли актрисасымен таныса бастады , олардың атастыруы 2012 жылдын мамырында өтті. Үйлену тойы 4 мамырда 2013 жылы Онтүстік Францияда Мазанада қарапайым түрде өтті . 11 желтоқсанда 2014 жылы біз әйелінің жүкті екендігін білдік. 25 мамырда 2015жылы ерлі-зайыптыларда Эди Райтон атты қыз туылды .
**Неаполь корольдігінің корольдерінің тізімі**

Анжуй династиясы — Үлкен тармақ
-------------------------------

1266—1285 Анжуйлік Карл I (1226—1285)

1285—1309 Карл II (1254—1309)

1309—1343 Роберт Дана (1277—1343)

1343—1382 Джованна I (1326—1382)

Анжуй династиясы — Дураццо тармағы
----------------------------------

1382—1386 Карл III Кіші (1345—1386)

1386—1414 Владислав (1376—1414)

1414—1435 Джованна II (1414—1435)

### Анжуйлық Валуа тармағы

1382—1384 Людовик I Анжуйлық (1339—1384)

1384—1417 Людовик II Анжуйлық (1377—1417)

1417—1434 Людовик III Анжуйлық (1403—1434)

1434—1480 Рене Мейрімді (1409—1480)

1480—1481 Мэндік Карл (IV) (1436—1481)

Арагон династиясы (Трастамара)
------------------------------

1435—1458 Альфонс I (1394—1458) (Арагондық Альфонс V )

1458—1494 Фердинанд I (1423—1494)

1494—1495 Альфонс II (1448—1495)

1495—1496 Фердинанд II(1469—1496)

1496—1501 Федериго (1452—1504)

1501—1503 *Неаполь корольдігінің Франция мен Испания арасында бөлінуі*

1503—1516 Фердинанд III (1452—1516) (Фердинанд II Арагонский)

Габсбургтер
-----------

1516—1554 Карл IV (1500—1558) (император Карл V)

1554—1598 Филипп I (1527—1598) (Испандық Филипп II)

1598—1621 Филипп II (1578—1621) (Испандық Филипп III)

1621—1665 Филипп III (1605—1665) (Испандық Филипп IV)

1665—1700 Карл V (1661—1700) (Карл II (Испания королі))

1713—1734 Карл VI (1685—1740) (император Карл VI)

Бурбондар
---------

1734—1759 Карл VII (1716—1788) (затем с 1759 г. Карл III (Испания королі))

1759—1799 Фердинанд IV (1751—1825)

1799 *Партенопей республикасы*

1799—1806 Фердинанд IV (1751—1825)

1806—1808 *Жозеф Бонапарт* (1768—1844)

1808—1815 *Иоахим Мюрат* (1771—1815)

1815—1816 Фердинанд IV (1751—1825)

*1816 жылдан Қос Сицилия Корольдігінің құрамында*
**Венедикт Николаевич Матвеев** (лақабы Март, Марьин) (1896 жыл, 27 наурыз, Владивосток) – ақын-футурист, жазушы, өлкетанушы, жапон тілінен аудармашы. Иван Елагин ақынның әкесі.

Өмірі
-----

Гимназияда оқып жүріп кітап жаза бастаған. 1914 жылы Владивостокта алғашқы «Порывы» атты өлеңдер жинағы жарық көреді. Әкесінің баспасында «Хайшин-вей» баспа белгісімен «Черный Дом» және «Песенцы» атты өлеңдер жазылған кітабы шығады. 
1918 жылы Жапонияға сапарға шығады, хокку мен танка жазады. Оның «Песенцы» жинағында жапон ақындарынан аударған еңбектері кездеседі. 
1920 жылы жаз айында Харбинге кетеді. Көне қытай тілінен аударылған және өзінің жеке еңбектері жазылған шамамен 12 кітабы жарық көрген. 1922 жылы «На любовных перекрёстках причуды» атты новелла-минитюра жазады.

Жағымсыз істері
---------------

Ол морфий мен опиум шегуге құмар, ішімдікке жақын болады.

Отбасы
------

Әйелі және баласы болған. 1923 жылдың соңында әйелі және 15 жасар баласымен КСРО-ға оралады. Сергей Есенинмен дос болған. 
Екі рет сотталып, жазасын өтеп шыққан. 12-15 маусым аралығында ату жазасына кесілген.

Кітаптары
---------

* • «Черный Дом».1917
* • «Песенцы». 1917
* • «Фаин».(Совместно с Гавриилом Эльфом) 1919
* • «Тигровьи чары». 1920
* • «На любовных перекрестках причуды». 1922
* • «Логово рыжих дьяволов. О Шанхае». 1928
* • «Речные люди. Повесть для детей из быта „Современного Китая"». 1930
* • «ДЭРЭ — водяная свадьба. Рассказ». 1932
* • «Ударники финансового фронта». 1933

Дереккөздер
-----------
"Неаполис" университеті 2010 жылы Пафос қаласында ашылған. Кипрдің білім министрлігі 2007 жылы білім беру қызметін жүзеге асыру өтінішін мақұлдады. Бұл Пафос қаласында орналасқан тұңғыш жоғарғы білім беру орталықтарының бірі. "Неаполис" университеті әртүрлі мамандықтар бойынша бағдарламаларды меңгергеннен кейін студенттер бакалавр, магистр немесе дәрігер дәрежелерін ала алтындай кең таңдауларды ұсынады.

Мамандықтардың тізімі
---------------------

Мамандықтардың тізімі (2010)

Бакалавр дәрежесі:

* Іскерлік басқару бакалавры
* Қаржылық зерттеу бакалавры
* Психология бакалавры
* Архитектура мен Табиғат қорғауды жобалау дипломды маманы бакалавры
* Жылжымайтын мүлік пен құрылысты бағалау бакалавры

Магистр дәрежесі:

* Іскерлік басқару магистрі
* Банк ісі, Инвестициялар мен Қаржыландыру магистрі
* Білім беру Психологиясының магистрі
* Құрылысты басқару магистрі
* Жылжымайтын мүлік жөніндегі магистрі

Университеттің басшылығы
------------------------

Ректор: профессор Элиас Диненис

Сілтемелер
----------

* Пафос қаласындағы Неаполис университетінің ресми сайты
**Геологиялық құжаттама** – арнаулы геологиялық зерттеулер жүргізу барысында, іздеу-барлау жұмыстары кезінде, пайдалы қазба кендерін өндірістік игеру барысында анықталған геологиялық деректерді жан-жақты хаттау және әртүрлі карталар мен сызба-нұсқалар, қималар мен кескін-пішіндер түрінде кескіндеу шараларының жиынтығы. 

Мұнымен қатар, геологиялық құжаттамаға таскертпелер мен тасбағандар, палеонтологиялық коллекциялар мен сынамалар т. с. с. тау жыныстарының арнаулы үлгілері алынған нүктенің географиялык орнын дәлме-дәл анықтау және осы өңірдің геологиялық ерекшеліктерін ұқыпты түрде хаттау істері де кіреді. 

Геологиялық құжаттаманың басты-басты элементтері: тау жыныстары мен пайдалы қазбалардың үлгілері, тасбағандар, түпшаймалар, әртүрлі сынамалар, дала кітапшалары, күнделіктер, ашылым және қазынды сипаттары хатталған құжаттар, сынама журналдары, кестелер, диаграммалар, карталар, сызбанұсқалар, қималар, кескін-пішіндер, суреттер, бейне материалдар т. с. с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
Сөздіктен — өсек-аяңға негізделген алып-қашты сөз деген мағынаны көреміз. *«Сөзде қаңқу жаман, ауруда шаншу жаман»* (мақал).
«Қаңқу»— түркі тілдерінің төл сөзі. Сондықтан да оның төркінін, тұңғыш мағынасын солардың арасынан іздеп табамыз.
Ноғай тілінде: канькув — сөгу, балағаттау мағынасында айтылға (Ног.-рус. сл. 1983), қырғыз тілінде қаңкуу-тұспалдап сөйлеу, зәрлі тұспалдауды түсіндіреді (К. Юд. КРС, 1965).

Бұл тілдерде мақал құрамында ғана емес, «қаңқу» басқа сөздермен де тіркеске түсе береді. Біздің болжауымызша, «қаққудың» алғашқы мағынасы «зәрлі сөз» болуы мүмкін. Сондықтан да мақалдағы «қаңқу жаманды» қазіргі кезде «зәрлі сөз жаман» қалпында түсінген дұрыс деп ойлаймыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Линимент 
**Линимент** (лат. *linimentum*) – сұйық жағылмалар - өзінің атауын латынша "linire" - ысқылау деген мағынаны білдіреді, яғни теріге ысқылау үшін қолданылады, сирек жағдайда тампон және таңу түрінде кездеседі.

Құрамы
------

Кейінге дейін линименттер жеке арнайы дәрілік қалып ретінде саналды, олар дене температурасында еритін қоймалжың сұйықтық, құрамы бір немесе бірнеше дәрілік зат және негізден тұрады. Линименттердің сұйық жағылмалар түрінде өзіне тән ерекшеліктері бар.

Қолданылуы
----------

Оларды даярлау үшін негіз ретінде жиі өсімдік (күнбағыс, бадам, шабдалы, майсана) майларын, тазартылған терпентин майын, вазелин майын, димексид, метилсалицилат, хлороформ, эсилон және т. б. қолданылады.

Линименттерге дәрілік заттарды жағылмадағы принцип бойынша енгізеді, сәйкесінше гомогенді, суспензиялы, эмульсионды және комбинирленген линименттер алады.

Гомогенді препараттар бір бірінде еритін компоненттерден тұратын сұйық қоспалар, бұларды ұшпайтын еріткіштердегі сусыз ерітінділерге жатқызуға болады.

Суспензиялы линименттерді дайындауда дәрілік заттар жағылмада жазылған сұйық компоненттің және ұшпайтын компоненттің біреуімен диспергирленеді. Жағылмалардан суспензиялы линименттер жоғары емес седиментациялық тұрақтылығымен ерекшеленеді. Оны жоғарылату үшін қоймалжыңдар қолданылады, бірінші кезекте аэросил жалпы массада 3-5%. Тұрақтандырылған линимент болып Вишневский бальзамы табылады. Оның құрамы 3 г деготь 3 г ксероформ, 5 г аэросил, 89 г майсана майы. Бірінші майсана майымен аэросилді араластырады, яғни қоюландырады. Жеке ксероформ мен деготьты ысқылайды. Сосын екі линимент бөлімін қосып, біртекті қоймалжың және тұтқыр консистенция алғанша мұқият араластырады.

Эмульсионды линименттер
-----------------------

Эмульсионды линименттер суспензиялы линименттер сияқты тұрақтандыруды қажет етеді. Жеке жағдайда эмульгаторлар линименттер құрамына кіретін ингредиенттердің бір бірімен әрекеттесуі нәтижесінде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Фармацевтика сөздігі

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДәрілік формалар |
| --- |
|  |
|  Қатты дәрілік формалар | 

Таблетка •
Май (дәрілік форма) •
Гранула •
Пилюля •
Ұнтақ (дәрілік форма) •
Дәрілік қалам •
Капсулалар
 |
|  |
|  Жұмсақ дәрілік формалар | 

Май (дәрілік форма) •
Линимент •
Гель •
Крем •
Суппозитория •
Пластырь •
Паста
 |
|  |
|  Сұйық дәрілік формалар | 

Суспензия (дәрілік форма) •
Эмульсия (дәрілік форма) •
Тамшылар •
Тұнба •
Шырын 
 |
|  |
|  Газды дәрілік формалар | 

Аэрозоль •
 |
|  |
| Тағы қараңыз | 

Иньекциялық дәрілік форма •
Дәрілік өсімдік •
 |

 |
**Абдухамит Диханбайұлы Бөрібаев** (15.3.1925 жылы туған, Алматы облысы, Жамбыл ауданы — 27.7.1970 Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1966). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Абай атындағы қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген (1952). 1952 жылдан өмірінің соңына дейін ҚазКСР ғылым академиясының Тіл білімі институтында алғаш кіші, одан соң аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. ҚазКСР ғылым академиясының корр.-мүшесі Ғ. Мұсабаевтың жетекшілігімен *"Орда қазақтары тіліндегі жергілікті ерекшіліктері"* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады (1966). Екі томдық қазақ тілінің түсіндірме сөздігін, қазақша-орысша сөздікті құрастыруға қатысқан. Тіл мәселесіне байланысты 10-нан астам мақ. жариялады.

Шығармалары
-----------

*Языковые особенности урдинских казахов. АКД. А. 1966; Крзақ тілінің түсіндірме сөздігі. 1- том, 1974; 2-том, 1976 (құраст. бірі).*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
‎ **Же** , жес — Бразилияның оңт.-шығысын қоныстанған үндіс халықтарының тобы. Олардың құрамына мәдениеті мен тіл туыстығы бойынша біріккен крикати, крахо, апариэкра, апинайе, каяпо, суя, шаванте, шеренте, т.б. халықтар кіреді. Жалпы саны 49 мыңдай адам (1997). Антропол. жағынан Ж. моңғол расасының америкалық нәсіліне жатады. Пано-кариб тобындағы тілде сөйлейді; өздерінің дәстүрлі діни сенімін сақтаған. Ж-лер еур. отарлауға дейін, Амазонаның оң жағалауындағы, негізінен, тал-шілікті, бұталы саваннаны қоныстанған. Дәстүрлі кәсіптері — аңшылық пен терімшілік. Кейін келе еуропалықтардан үйреніп, егін ш-мен айналысады. Жүгері, бұршақ, асқабақ, ялес, батат, маниок егеді. Дамыған мал ш. мен қолөнері бар. Шатыры жерге дейін жететін дөңгелек және ұзынша етіп тұрғызылған күркелерде тұрады. Жеке ұлттық киімдері болмаған. Қазіргі кезде креолдарша киінеді. Дәстүрлі салт-жораларынан маска киіп билеу, ғұрыптық ойын түрлері сақталған. Әдеб.: Brazіl. Anthropologіcal perspectіves, N.Y. 1979; Большой энциклопедический словарь, СПб. 1997.
Гетеродонтозавр
Гетеродонтозавр
**Гетеродонтозавр** атауы «ерекше тісіті рептилия» дегенді білдіреді. Ол - бар болғаны 90 см ұзындықтағы, бойы адамның тізесінен келетін динозавр. Алдыңғы аяқтарында бес саусақ болған. Артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан ұзын, құйрығы сүйірленіп келген. Гетеродонтозавр кейінгі Триас және Юра дәуірінде шамамен 200 миллион жыл бұрын өмір сүрді. Гетеродонтозаврдың тістері үш түрлі. Алдыңғы тістері - ұсақ, өткір және тек үстіңгі жақ сүйегінде орналасқан. Аузының алдыңғы бөлігі мен төменгі жақ сүйегінде мүйізді азу тістері болған. Жабайы қабанның азуларындай төрт ортаңғы тісі қайырыла біткен.

Қызықты дерек
-------------

* Оған 1962 жылы Алан Чаринг пен Альфред Кромптон атау берген.
* Гетеродонтозавр орнитоподтар қатарына жатады.
* Жануар жүгіргенде екі аяғын, ал жүргенде төрт аяғын пайдаланады.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 19 келі
* Тұқымдас : Гетеродонтозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**ВОЛЬФ Христиан** (1679-1754) - неміс философы, ағартушы, Лейбниц философиясын жүйеге келтіріп, таратушы. Галле университетінің профессоры. Лейбниц ілімінің диалект. элементтерінің өрісін тарылта отырып ол жалпыға бірдей ортақ байланыс, болмыстық үйлесімдер тек тәңірі белгі мақсатта ғана жүзеге асады дегенді уағыздайтын метафиз. телеологизмді дамытуға күш салды. Сонымен бірге *Вольф* схоластиканы жаңартшы ретінде көрінді. Өз системасын құрудың ірге тасы етіп, ұтымды дедукция тәсілін қалады, мұның көмегімен ол формальді - логикалық қарама-қайшылық заңынан философияның барша ақиқатын ығыстырып шағаруға бой ұрды. *Вольф* қоғамдық көзқараста зиялы абсолютизм пиғылын жақтады.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

"Логика немесе адамның пайымдаушылық қабілеті туралы парасатты ойлар" **(1712)**

*Дереккөздер*
-------------



1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
Гефест
**Гефест** – грек мифологиясында от құдайы, ұсталар мен кәсіпшілердің қолдаушысы және ең мықты ұста.

Мифтар
------

Гомер бойынша, Зевс пен Гераның баласы. Апаллонның, Арестің, Афинаның, Гебаның және Илифияның ағасы.

Гефест туылғанда, ол ауру және жүдеу бала болып шықты. Гера өз баласын көріп, одан бас тартты және биік Олимптан лақтырды. Бірақ, теңіз жас құдайды, өлтірмей өз құшағына алды. Гефесттің өгей анасы теңіз құдайы Фетида болды. Үлкен құдай болғанша дейін ол теңіз түбінде тұрып өзінің жақсы көретін жұмысын (тағалау) жасады. Гефесттің шеберханасынан керемет бұйымдар шықты. Оның бұйымдарына еш бір зат әдемілігімен де, беріктігімен де жеткен жоқ.

Ол Зевс пен Гераның баласы екенін біліп, кек қайтарады. Ол еш затқа теңеу таба алмайтын тақ жасап, оны Олимпқа жібереді. Гера өте қуанып кетті, бірақ Гера оған отырса оны көзге көрінбейтін шынжыр байлайды. Құдайлардың еш қайсысы, ол шынжырды шеше алмады. Сол үшін, Зевс Герместі Гефестке шынжырды босатсын деп жібереді. Бірақ, Гефест бас тартты. Сонда, Құдайлар Гефестке Дионисті (шарапшы құдайы) жібереді. Дионис Гефестті мас қылды. Мас Гефестті, Дионис олимпқа оңай жеткізіп салды. Мас болып, ол гераны босатты.

Дереккөздер
-----------

* *Лосев А. Ф.* Гефест // Мифы народов мира. Т.1. М. 1991, с. 299—300
* *Широков О. С.* ΑCMŌN // Античная культура и современная наука. М. 1985, с. 185—188
**«Қаһарлы күндер»** — Ұлы Отан соғысы тақырыбын арқау еткен Тахауи Ахтановтың романы.

Романда Мәскеу түбіндегі шайқас, генерал Панферов бастаған дивизияның жан қиярлық ерлігі суреттелген. Взвод командирі Ержан, бұрынғы әскери комисариат қызметкері Мұрат, т.б кейіпкерлердің алдындағы мақсат біреу.Ол - Отанды сыртқы жаудан қорғау. Шығармада сонымен қатар жаумен беріспей күрескен өзге де батырлардың ерліктері сипатталған.

Төрт тараудан тұратын үлкен романның негізгі идеясы сыртқы жаудан Отанды қорғау. Осы идея романдағы барлық кейіпкерлерді қимылға келтіріп, соғысқа араластырып отырады. Романның бірінші тарауында белгілі дайындықтан кейін Панферов дивизиясының майдан шебіне аттануы, екінші тарауда жау күшінің басым келіп соғыс күшінің кейін шегінуі, үшінші тарауда жау қоршауында қалып қойған Мұрат батальонының қоршауды бұзып шығуы, төртінші тарауда Москва түбінде болған шешуіші айқас, сол айқас кезіндегі Ержан взводының ерлігі баяндалады. Осы арқылы жазушы Ұлы Отан соғысы жылдары Отанын сыртқы жаудан қорғап қалған жауынгерлерінің өлмес образын жасайды.[1]

Романның алғашқы беттерін ашқанда-ақ туған жерді қимай Алматымен қоштасып соғысқа аттанып бара жатқан бір топ жауынгерлерін көреміз. Олардың ішінде әр түрлі адамдар бар. Өткен жылы ғана күнелтіс қуалап Алматыға келген Добрушкин мен Талғар МТС-інің атақты тракторисі Кәкібай, қарапайым да қатал мінезді Қартбай мен адал жүректі, алып денелі Бондаренко, жиырмадан жаңа ғана асқан взвод командирі Ержанмен бұрынғы военкомат қызметкері Мұрат, күні кешегі орта мектеп оқушысы Раушанмен жоғары мектеп оқытушысы Уәли, әскери атақ қуалап, өзін өзгелерден жоғары ұстап жүретін майор Купциановтар бар. Олардың алдында бір-ақ тілек тұр. Ол – қасиетті Отанды сыртқы жаудан қорғау тілегі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Р.Н.Нұрғали. «Қаһарлы күдер» романы туралы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Тахауи Ахтанов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Қаһарлы күндер • Боран • Шырағың сөнбесін |
|  |
| Повестер мен әңгімелері | 
Күй аңызы • Алғашқы ән • Қызғаныш • Махаббат мұңы • Дала сыры повесі • Жоғалған дос • Жолы болмас жігіттің • Үндістан хикаясы |
|  |
| Драмалары | 
Сәуле • Арыстанның сыбағасы • Боран • Күтпеген кездесу • Ант • Махаббат мұңы • Әке мен бала • Күшік күйеу |

 |
**Шахталық таспа** — жер астындағы кен қазбаларының арасын өлшеуге және геодезиялық-маркшейдерлік жұмыстарда бағыттарды дәл анықтауға арналған аспап. Ол ұзындығы 20 — 50 м (кейде 100 м), ені 15 — 20 мм, қалыңд. 0,3 — 0,4 мм болып, болаттан не инвардан (64% темір, 36% никель қоспасы) жасалады. Шахталық таспада метрлік белгі жабыстырылған жезбен, жарты метрлік белгі тойтарылған шегемен, ал дециметрлік белгі тесіктермен белгіленеді. Шахта таспаның әрбір 20 метрлік ұзындығында қада кигізілетін тесік болады, ол арқылы Шахта таспа жерге бекітіліп қойылады. Шахта таспаның өлшеу дәлдігі жоғары.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Бағыттаушы косинустар** - {\displaystyle l} түзуінің бағыттаушы косинустар деп осы түзудің бағыттауышы векторы {\displaystyle {\vec {r}}}-дің {\displaystyle ({\vec {r}}||l)} Ox,Оу,Oz координат өстерінің оң бағытымен жасайтын α, β, γ бұрыштарының косинусын атайды. Бағыттаушы косинустар өзара {\displaystyle \cos ^{2}\alpha +cos^{2}\beta +cos^{2}\gamma =1} теңдігімен байланысады. Бағыттаушы косинустар осы бағыттағы бірлік векторлардың координаттары болады.[1]

Үш-өлшемді Картезиандық координаттар жүйесінде
----------------------------------------------

ℝ3 кеңістігіндегі **v**вектор.
Бірлік **v**/Үлгі:Pipe**v**Үлгі:Pipe векторының бағыттаушыл косинустары мен бұрыштары.
Үлгі:Dublink

Егер **v** - ℝ3 евклидттік үш-өлшемді кеңістіктегі евклидтік вектор болса

  

{\displaystyle {\mathbf {v} }=v\_{\text{x}}\mathbf {e} \_{\text{x}}+v\_{\text{y}}\mathbf {e} \_{\text{y}}+v\_{\text{z}}\mathbf {e} \_{\text{z}}}
мұндағы **e**x, **e**y, **e**z картезиандық стандарт базис, онда бағыттаушы косинустар үшін келесі теңдіктер орынды

{\displaystyle {\begin{aligned}\alpha &=\cos a={\frac {{\mathbf {v} }\cdot \mathbf {e} \_{\text{x}}}{\left|{\mathbf {v} }\right|}}&={\frac {v\_{\text{x}}}{\sqrt {v\_{\text{x}}^{2}+v\_{\text{y}}^{2}+v\_{\text{z}}^{2}}}},\\\beta &=\cos b={\frac {{\mathbf {v} }\cdot \mathbf {e} \_{\text{y}}}{\left|{\mathbf {v} }\right|}}&={\frac {v\_{\text{y}}}{\sqrt {v\_{\text{x}}^{2}+v\_{\text{y}}^{2}+v\_{\text{z}}^{2}}}},\\\gamma &=\cos c={\frac {{\mathbf {v} }\cdot \mathbf {e} \_{\text{z}}}{\left|{\mathbf {v} }\right|}}&={\frac {v\_{\text{z}}}{\sqrt {v\_{\text{x}}^{2}+v\_{\text{y}}^{2}+v\_{\text{z}}^{2}}}}.\end{aligned}}}
Оларды квадтраттап қосқанда шығатыны:

{\displaystyle \cos ^{2}a+\cos ^{2}b+\cos ^{2}c=1\,.}
Мұндағы *α*, *β* және *γ* - **v**/|**v**| бірлік векторының бағыттаушы косинустары, ал *a*, *b* және *c* **v** векторының бағыттаушы бұрыштары.

Бағыттаушы бұрыштар *a*, *b* және *c* сүйір бұрыш немесе доғал бұрыштар, яғни 0 ≤ *a* ≤ π, 0 ≤ *b* ≤ *π* және 0 ≤ *c* ≤ *π* және олар **v** және **e**x, **e**y and **e**z базистік бірлік векторларының арасындағы бұрыштарды белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Парфия патшалығы** – Каспий теңізінің оңтүстік мен оңтүстік-шығысында б.з.б. 250 ж.ш. пайда болған ежелгі мемлекет; б.з. 3 ғасырдың 20 жылдарына дейін өмір сүрді. 

Парфия жауынгері
Б.з.б. 250 ж.ш. сақтардың көшпелі парн (дах) тайпалары Парфияға басып кірді. Парндардың басшысы Аршақ (Аршақ әулетінің негізін қалаушы) Парфия патшалығының бірінші патшасы болды. 209 ж. Селевки патшасы Антиох ІІІ Парфияны өзіне бағындырды. Сыртқы саясатта Парфия патшалығы өзінің шекаралас көршілері батыста Селевки әулетімен және Риммен, шығыста Грекия-Бактриямен және көшпелі тайпалармен қарым-қатынас орнатты.

Митридат І тұсында б.з.б. 170 ж.ш. – 138/137 ж. Парфия патшалығының шекарасы шығыста Бактрия және батыста Селевки әулетінің бұрынғы иелігіндегі жерлерде б.з.б. 2 ғасырда пайда болған ұсақ мемлекеттер есебінен ұлғая түсті. 161-155 ж. Мидияны, Месопотамияның батыс бөлегін, 141 жылы Селевкияны бағындырды, кейіннен Сузамен қоса Элимаиданы алды. Парфия патшалығы бүкіл Иран мен Месопотамияны түгел дерлік қамтыды. Парфия патшалығы сақтармен және өз үстемдігін қайта орнатуға соңғы рет әрекет еткен Селевки шығыста Парфияның солтүстік аймақтарын ойрандап, оңтүстікте Дранганды басып алды. Парфия патшалығы Қытаймен дипломатикалық қатынас орнатып отырды. Б.з.б. 40 жылдар қарсаңында Парфия патшалығы Кіші Азия мен Сирияны түгел жаулап алды, римдіктердің шығыс Жерорта теңізіндегі иелігіне қауіп төндірді. Парфия патшалығының мемлекет құрылымында парндардың рулық дәстүрлері мен Парфияның өзіндік басқару жүйесі ұштасып жатты. Парфия патшалығы Ардашир Папакан негізін қалаған Сасани әулеті төңірегіне топтасқан жаңа күштердің соққысы нәтижесінде 224 жылы құлады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцклопедиясы
**Шахтер Даңқы** құрмет белгісі. КОКП ОК мен КСРО Министрлер Кеңесінің 1956 жьлғы қазан айының 8-індегі қаулысы бойынша тағайындалған. Көмір өнеркәсібі мен шахта құрылысында ерекше еңбек еткен жұмысшыларға беріледі. Сондай-ақ бұл құрмет белгісімен алдыңғы қатарлы жұмысшылар, мастерлер, басшы инженерлер, техникалық қызметкерлер, кәсіпорын жұмыскерлері, көмір мен тақтатас өнеркәсібі және шахта құрылысының мекемелері мен ұйымдары, өз еңбегі мен 
белсенділігінің нәтижесінде көмір өндіру мен шахта құрылысында мемлекеттік жоспарды асыра орындауға үлес қосқандар, көмір өнеркәсібі мен шахта құрылысында үздіксіз, кемінде 5 жыл еңбек етсе марапатталады. «Құрмет Белгісі» 3 дәрежеге белінеді: біріншісі - ең жоғарғы болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Пархоменко Александр Яковлевич** [12(24).121886, Ворошиловград облысы, Краснодон ауданы, - 3.1.1921, Черкасск облысы, Жашковск ауданы] – 1918-20 жылдары Азамат соғысының батыры. 1904 жылдан Компартия мүшесі. 1900 жылдан Луганск паровоз жасау з-нда жұмысшы болып істеді, рев. қозғалысқа белсене қатысты, 1905-07 жылдары жауынгерлік жасақ ұйымдастырды, Макаров Яр с. шаруаларының көтерілісін басқарды. Бірнеше рет тұтқындалды. 1916 жылы Луганск патрон з-дында саяси стачканы басқарушылардың бірі болды, сол үшін армияға жіберілді. 1917 жылы Февр. революция кезінде солдаттардың отрядымен Москвадағы Марьинск полиция учаскесін қарусыздандыруға қатысты. Луганскідегі Қызыл Гвардия отрядын ұйымдастырды, Донбасста Совет Өкіметін орнатуға қатысты, календинщинаға, Орталық радаға қарсы күресті, 1918-20 жылдары отряд, бронепоезд командирі, герман басқыншыларына қарсы ұрыста және Царицынды қорғау кезінде 5- Украина армиясыштабының армиясы штабының айрықша өкілі, 10- армия рев. әскери советінің айрықша өкілі, Харьков әскери округын жабдықтау жөніндегі өкілі, григорьевщинаны талқадау кезінде әскерлер тобына басшылық етті, 1- атты армия рев. әскери советенің айрықша өкілі, 14- атты әскер дивизиясының бастығы. Махношылармен ұрыста қаза тапты. 2 рет Қызыл Ту орденімен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
### Бұрғылау ерекшелігі

Бағыттай бұрғылау – арнаулы бағыттағыш қондырғылар арқылы белгіленген бағытпен скважина бұрғылау. Кен қабаттарының орналасуына сәйкес бұрғылау скважиналарын осы қабаттарға тік және көлбеу, жер астындағы қазбаларға көлденең немесе төменнен жоғары бағыттай бұрғылайды. Бұрғылау кезінде скважина тереңдеген сайын бұрғы бағытының ауытқу жағдайлары кездесіп отырады. Мұндай скважиналардан кен қорын, оның жер асты қабаттарындағы орнын анықтайтын деректер алынбайды. Сондықтан да бағыты ауытқыған скважинаны қайта бұрғылауға тура келеді. Ал скважинаның белгіленген бағытын сақтау-зерттелетін ауданның межелі тереңдігінен пайдлы кен мен тау жыныстарының сынама үлгілерін алудың негізгі шарты. Бағыттай бұрғылау тәсілін қолдану арқылы бір скважинаның оқпанынан әр жаққа тармақталған көп забойлы скважиналар бұрғыланады. Бұл жер бетінен жеке-жеке бұрғыланатын скважиналардың мақсатын көп забойлы бір ғана скважинамен шешуге, кен барлау жұмыстарын арзанзатуға мүмкіндік береді.

### Мүмкіндіктері

Бағыттай бұрғылау әдісі 1956 жылы Шығыс Қазақстан геологиялық барлау басқармасында алғаш рет қолданылды. Соңғы жылдары бағыттай бұрғылау техникасы мен технологиясын дамытуға Е. Л. Лиманов, И. Н. Страбыкин, а. С. Юшков т.б. Қазақстан ғалымдары көп еңбек сіңірді. 1964 жылы мемлекеттік қабылдау комиссиясы Қазақстанда жасалған УНБ-КО (сурет) бағыттай бұрғылау снарядын (авторы Е. Л. Лиманов , И. Н. Страбыкин, О. П. Леонтьев, В. А. Броневский) өндірісте қолдануға қабылдап алды. Бұл снаряд бытыралы, қатты қорытпалы және алмасты бұрғылармен барлау скважиналарын қалаған бағытта бұрғылауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 74-бет