recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ЦСКА Алматы футбол клубы** — Қазақстан екінші Лигасында ойнайтын, бірнеше рет таратылып, бірнеше рет қайта құрылған Қазақстан футбол клубы. Клуб 1992 жылы құрылды.

Тарихы
------

1992 жылы бір маусым премьер лигада ойнады.

1998 жылы "Қайрат" клубының базасында "Қайрат-ЦСКА" деген атаумен қайта құрылды да, "Қайрат" клубы екіге бөлінуге мәжбүр болды. Бір бөлігі "Қайрат" деп аталды да, екінші бөлігі ЦСКА-Қайрат деп аталды. "Қайрат" бірінші лигаға түсіп кетті де, ЦСКА-Қайрат жоғары лигада қалды.

2002 жылы бір маусым "ЦСКА-Жігер" деген атаумен ойнады.

2008 жылы ЦСКА деген атаумен тағы да қайтадан құрылды. 2010-13 жылдары бірінші лигада тек соңғы орындарда жүрді.

2016 жылы клуб жабылды. 2018 жылы қайта құрылып, екінші лигада ойнай бастады. 2018 жылы Қазақстан екінші лигасында алтыншы орынға табан тіреді.

Қазіргі бас бапкері — танымал футболшы, кезінде осы клубта ойнаған Асқат Қадірқұлов.

Кезінде құрамында Дмитрий Бяков, Ренат Абдулин, Әли Әлиев, Вячеслав Богатырев, Серік Жейлітбаев, Александр Кучма, Қайрат Нұрдәулетов, Рафаэль Уразхбахтин, Руслан Балтиев секілді ұлттық құрамада доп тепкен футболшылар ойнады.

Сілтемелер
----------

* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі Мұрағатталған 2 шілденің 2010 жылы.
**Динамо** ( груз. დინამო ბათუმი ) — Батуми, Аджария қаласындағы грузин футбол клубы. 1923 жылы құрылған. Команда өз алаңындағы матчтарын Батуми қаласындағы команданың базасында орналасқан стадионда өткізеді, жалпы сыйымдылығы 2000 көрерменге дейін. Қазір Грузия чемпионатында ойнайды.

Тарихы
------

Батуми қаласында 1923 жылы «Динамо» деген атпен құрылды. 1936 жылы клуб КСРО Кубогының алғашқы турниріне қатысып, 1939 жылы КСРО чемпионатының В тобында дебютін өткізді. 

1990 жылы клуб Батуми ФК деп өзгертілді. Клуб тәуелсіз біріншіліктегі алғашқы маусымын соңғы алтыншы орында аяқтады. 1994 жылы клуб өзінің «Динамо» тарихи атауына қайта оралды, ол осы күнге дейін сақтап келеді. Келесі маусымда клуб соңғы бесінші орынға қола жүлдегер Кутаисидің «Торпедосынан» үш ұпайға ғана қалып қойды. 1993/94 маусымда Динамо тағы бесінші болды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Умаглеси лигасы**

* **Вице-чемпион** (5): 1997/98, 2014/15, 2019, 2020, 2022
* **Қола медаль иегері** (2): 1996/97, 2016 (*күз*)

**Дэвид Кипиани кубогы**

* **Жеңімпаз** (1): 1997/98
* **Финалист** (4): 1992/93, 1994/95, 1995/96, 1996/97

**Грузия суперкубогы**

* **Жеңімпаз** (1): 1998 ж
* **Финалист** (2): 1996, 1997

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
* Weltfussballarchiv.com сайтындағы профиль Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Worldfootball.net сайтындағы профиль
* Transfermarkt.com сайтындағы профиль
* Footballdatabase.eu сайтындағы профиль
* Soccerpunter.com сайтындағы профиль
* Soccerway.com сайтындағы профиль
* Soccer365.ru сайтындағы профиль
* Ceroacero.es сайтындағы профиль
* Wildstat.ru *(КСРО)* веб-сайтындағы профиль
* Wildstat.ru сайтындағы профиль *(Грузия)*
**Қарақеңгір**, *Кеңгір* – Сарысу өзенінің ірі саласының бірі, Ұлытаудың Жақсы Арғанаты сілемдерінен басталып, бағытын өзгертпей, солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып өтеді. Биік және дара шоқылар арасымен өткенде аңғарлары таралып, каньон тәрізді тар шатқалды, терең арналы келеді. Өзеннің төменгі ағысында Жезқазған қаласы орналасқан. Қала маңында Кеңгір су қоймасы салынған.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 295 км. Су жиналатын алқабы 18,4 мың км2.

Бастауы
-------

Ұлытау ауданындағы Барақкөлдің шығысында 7 км жердегі бұлақтан басталып Сүргіті қыстауы тұсында Сарысу өзеніне оң жағынан құяды. Негізгі салалары: Сарыкеңгір, Жыланды, Жезді.

Гидрологиясы
------------

Арғанатының ені 0,3-0,5 км, тік жарлы, арнасы 1-30, кейбір жерлер 70-80 м. Жауын-шашын суынан толысады. Жылдық орташа су шығыны секундына 3,51 м3. Суы өнеркәсіп мұқтажыла, халық кажетіне, мал, егін суаруға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақмола облысы. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**OpenAI** — жасанды интеллектті дамытуға арналған американдық ғылыми-зерттеу ұйымы. OpenAI жұмысы жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған. OpenAI "қауіпсіз және пайдалы" күшті жасанды интеллектті дамытуды мақсат етеді, оны ұйым "экономикалық тұрғыдан ең құнды жұмысты орындауда адамнан жоғары автономды жүйелер" деп анықтайды. Осы мақсатқа жету жолында ұйым бірнеше үлкен тілдік модельдер жасады, соның ішінде GPT-4 және ChatGPT. OpenAI коммерциялық емес ұйымы 2015 жылдың желтоқсанында құрылды; оның тең төрағалары Сэм Альтман мен Илон Маск.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  OpenAI's Losses Doubled to $540 Million as It Developed ChatGPT (May 4, 2023). — «In 2022, by comparison, revenue was just $28 million, mainly from selling access to its AI software... OpenAI's losses roughly doubled to around $540 million last year as it developed ChatGPT...»
**Николоз** (**Николай**) **Мелитонович Бараташвили**, груз. ნიკოლოზ მელიტონის ძე ბართაშვილი (27.12.1817 (15), Тбилиси — 21.10.1845 (9), Гәнжа) - грузин әдебиетінің классигі, белгілі грузин романтикалық ақыны. Тағдыры қиын болған, тірі кезінде бағаланбай, еш бір шығармасы бастырылмаған. Өлгеннен кейін 7 жылдан кейін 1876 жылы алғашқы рет өлеңдері жарық көрген. Содаң кейін Грузияның ең әйгілі ақыны болып есептеледі.

Шаруасы шағын дворян отбасында туып өскен. Тбилисиде ақсүйек балалары училищесінде (1827-35) оқыды. Сонда ұстазы, грузин қоғам қайраткері, филосоы С.Додашвилидің ықпалымен саяси көзқарасын қалыптастырып, гуманисттік ой-пікірлерді қабылдайды. 40-шы жылдардан жаза бастады, өлеңдері бірінші рет "Цискари" журналында 1852 ж. жарияланды. Өз заманының алдыңғы қатарлы қаламгерлерін жинап, үйірме құрды. Петербург Академиясына Грузин тарихынан көп материалдар жинап тапсырды. Өмірінің соңғы шағында жоқшылыққа ұшырап, Нахичиваньда, Гәнжада (Әзірбайжан) қызмет істеді. 27 жасында өлді. 1893 ж. сүйегі Тбилисиге әкелініп, грузин жазушыларының Дидубийскийдегі пантеонына қойылды, ал 1938 ж. Мтацминда тауындағы пантеонға көшірілді .

Николоз Бараташвили поэзиясы - грузин романтизмнің шыңы. Ол 40-қа жуық өлең, бір поэма жазып қалдырды. Николоз Бараташвили өз дәуірінің маңызды қоғамдық мәселелерін жырлады.

Николоз Бараташвили шығармаларында орыс. батыс әдебиеттердің әсері күшті байқалады.

Естелік
-------

Горийдағы мемлекеттік педагогикалық институттын атын Николоз Бараташвилидің атымен қойған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Флуоресцентік затпен боялған актин микрофиламенттері
**Микрофиламенттер** — эукариоттардың барлық жасушаларында, цитоплазмасында кездесетін жіптерге ұқсас ақуызды құрылымдар. Олардың диаметрі 6—8 нм құрайды.

Микрофиламенттер жасуша қаңқасының құрамдас бөлігі болып келеді. Әдетте олар актиннен тұрады, сондай-ақ миозин, тропомиозин, актинин, винкулин сияқты ақуыздардан да құралады.

Актин негізімен жасушадағы жиырылу аппараты қызметін атқарады. Актин жіпшелері сонымен қатар эндоцитоз бен экзоцитозды, цитокинезді, амебоидтық қозғалысты жүзеге асыруға қатысады. Басқа мембраналық ақуыздар осы жіпшелерді тірек ретінде пайдаланады. Сондай-ақ микрофиламенттер ішектегі ұсақбүрлерді қалыптастырады.

Сілтемелер
----------

* Microfilaments at the U.S. National Library of Medicine

Үлгі:Органеллалар
**Кайли Кристен Дженнер** (ағылш. *Kylie Kristen Jenner*; 1997 жылы 10 тамыз, Калабасас) — америкалық модель, «Кардашьян отбасы» телешоуының қатысушысы. 2015 жылдан бастап "Kylie Cosmetics" негізін қалаушы және иесі. Instagram әлеуметтік желісінің парақшасында 260 миллионнан астам жазылушысы бар.

Балалық шағы
------------

Кайли Дженнер 1997 жылдың 10 маусымында Калифорния штатының, Калабасас қаласында дүниеге келген. Ол Брюс Дженнермен, кәсіпкер әйел Крис Дженнердің екінші қыздары. Кайлидің Кендалл деген әпкесі бар.

Сьерра Каньон мектебінеде чирлидер болған, ал 2012 жылдың қыркүйек айынан бастап, үйіне мұғалім жалдап оқи бастады.

Мансабы
-------

Ол өзінің модельдік жұмысын *Crush your style* киім желісін жарнамалау арқылы және *ОК*, *Teen vogue* журналдарына суретке түсу арқылы бастады. 

2013 жылдың 8 ақпанында PacSun эксклюзивті Kendall & Kylie киім-кешектерін шығарады деп жарияланды, олар апалы-сіңлілі Кайли мен Кендалл Дженнердің дизайны болған.

2014 жылы мамыр айының соңында Кайли және Кендалл туралы *«Rebels:City of Indra:The Story of Lex and Livia»* деген кітап алғаш жарыққа шыққан.

2015 жылы Кайли өзінің Kylie Cosmetics деген косметика өзіндік желісін шығарды. Бірінші коллекциясын 30 секундтың ішінде толықтай сатып алған. 

Кайли өзінің инстаграм парағын сәтті жүргізіп, 2018 жылы ол ең қымбат инстаграм жұлдыздарының тізімін бастады (Instagram Rich List 2018). Instagram-дағы аккаунтындағы жарнамалық пост үшін жарнама беруші $1 млн төлеуі керек. Қазір оның 200 миллионнан астам жазылушысы бар.

Жеке өмірі
----------

2014 жылдан 2017 жылға дейін Дженнер рэпер Tyga-мен кездесті. 2017 жылдың сәуірінен 2019 жылдың қыркүйегіне дейін Дженнер рэпер Травис Скоттпен кездесті, одан Сторми Уэбстер атты қызы бар (01.02.2018 ж.).
**Тоғылық Темір хан** (1329 – 1362/63) – Шағатай ұрпағы, Моғолстанның 1347 – 1363 ж.ж. алғашқы ханы.

Шығу тегі
---------

Шыңғыс хан – Шағатай – Мутүген – Есен Дува – Барақ хан – Дува – Инал – Қожа – Тоғылық Темір.

Өмірбаяны
---------

19 ғ. ортасында Шағатай қағанаты батыс және шығыс бөліктерге бөлінеді. Шығыс бөліктегі көшпелі және жартылай көшпелі түркі тілдес тайпалардың әмірлері мемлекеттің одан әрі ыдырауына жол бермеу үшін шағатайлық хан іздестіреді. Рөлі күшті дулат тайпасының әмірі Болатшы 16 жасар Тоғылық Темірді іздеп тауып, оны 1347 – 48 ж. хан етіп көтереді. Шығыс бөліктегі жаңадан құрылған мемлекет – Моғолстан деп аталады. Оның шекарасы Мұхаммед Хайдар Дулатидің айтуы бойынша: «шығыста – қалмақ жерлерімен, Барскүл, Еміл, Ертіспен, солтүстікте – Көкше теңізбен (Балқаш), батыста – Түркістанмен, Ташкентпен, оңтүстікте – Ферғана, Қашқар, Ақсу, Үалыш, Тұрпан уәлаяттарымен шектеседі...» Моғолстанға Оңтүстік-Шығыс Қазақстан (Жетісу) және Қырғызстанның басым бөлігі енген. Тоғылық Темір хан тұсында Алмалық қаласы астана болды. 

Тоғылық Темір хан 1360 жылға дейін Моғолстанның ішкі саяси істерімен айналысып, саяси тұрақтылықты қамтамасыз етеді, салық жүйесін қалпына келтіреді, бүкіл Моғолстанды біріктіреді, ұлыстық жүйені сақтап, ұлысбегі лауазымын дулат тайпасының әмірлеріне қалдырады. Тоғылық Темір хан ислам дінінің таралуына кең қолдау көрсетеді, өзі 24 жасында Аршададин Мәуленнің ықпалымен мұсылмандықты қабылдайды. Ислам Тоғылық Темір хан тұсында Моғолстанда мемлекеттік дінге айналады. Дулатидің мәліметі бойынша, Моғолстанда бір күнде 160 мың адам мұсылмандықты қабылдаған. 

Сыртқы саясатта Тоғылық Темір хан Шағатай мемлекетін біріктіруге күш салды. Сол мақсатпен ол 1360 және 1361 жылдары екі рет Мәуереннаһрға жорықтар ұйымдастырады. 1361 жылғы көктемдегі екінші жорығы өте нәтижелі болып, Мәуераеннаһр Моғолстанға қосылады. Тоғылық Темір хан онда ұлы Ілияс Қожаны әкім етіп тағайындайды. 1362/1363 жылы 34 жасында Тоғылық Темір хан қайтыс болады. Ол Алмалық қаласында жерленеді. Ұлы Ілияс Қожа хан таққа отырады

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мырза Мухаммад Хайдар. Тарихи Рашиди. Ташкент, 1996; История Казахстана с др. времен до наших дней в пяти томах. т.2, А. 1997.
2. ↑  *Б. Кәрібаев*Тараз энциклопедиясы
**Атомдық нөмір** , атом нөмірі, рет нөмірі, атом саны — элементтің периодтық жүйедегі алып тұрған орнына сәйкес рет нөмірі. 1913 ж. ағылшын физигі Г.Мозли рентген сәулесі толқынының ұзындығын зерттеу нәтижесінде элементтің сипаттамасы оның ядролық заряды екенін және бұл зарядтың элементтен элементке көшкенде бір санға артатындығын анықтаған. А. н. атом ядросындағы протондар санына тең, ал мұның өзі сәйкес бейтарап атомның электрондық қабығындағы электрондар санына тең болады. А. н. ғ белгісімен белгіленеді.

**Атомдық нөмір** - атомның негізгі қасиеттерін анықтаушы ядроның зарядына (қарапайым электр зарядының бірлігіндегі) тең, атомның негізгі сипаттамаларының бірі. Атомдық нөмір ядродағы протондар санына, бейта�рап атом үшін – ондағы электрондар санына тең. Менделеевтің элементтердің периодтық жүйесінде химиялық элементтер атомдық нөмірдің өсу реті бойынша орналасқан. Сол себепті химияда осы атаудың синонимі – р е т т і к н ө м і р атауы қабылданған.
Сегізаяқтарға арналған жапон қақпандары
**Такоцубо кардиомиопатиясы** (жапон. 蛸壺, *такоцубо* — сегізаяқ қақпаны), **сол жақ қарынша ұшының транзитарлы шар тәрізді кеңеюі**, **күйзеліс кардиомиопатиясы** — миокард жиырылуының уақытша төмендеуімен сипатталатын кардиомиопатияның ишемиялық емес түрі. Миокард әлсіздігі жақын адамының қайтыс болуы сияқты эмоциялық күйзеліс нәтижесінде туындайтындықтан, «**жаралы жүрек синдромы**» деп аталынады.

Тағы қараңыз
------------

* Жүрек жетіспеушілігі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Eshtehardi P, Koestner SC, Adorjan P, Windecker S, Meier B, Hess OM, Wahl A, Cook S (шілде 2009). "Transient apical ballooning syndrome--clinical characteristics, ballooning pattern, and long-term follow-up in a Swiss population". *Int. J. Cardiol.* **135** (3): 370–5. PMID 18599137. .
2. ↑  Mayo Clinic Research Reveals 'broken Heart Syndrome' Recurs In 1 Of 10 Patients(қолжетпейтін сілтеме)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 26 тамыздың 2005 жылы.
* «жаралы жүрек синдромы» дегеніміз не?  (орыс.)
**Хаусалар** - Нигерияның солтүстігін мекендейтін халық, Нигер, Камерун, Гана, Чад, Буркина - Фасо, Бенине, тұрады. Жалпы саны 25,7 млн. адам (2004). Антропол. жағынан әркелкі болғанымен, үлкен негр пішіндес нәсілдің негр тобына жатады.

### Тілі

Чад тобындағылар хауса тілінде сөйлейді. 

  

Бірнеше диалектілері (кано, кацина, сокото,, зария, хадеджа) бар. Ислам дінін тұтынады.

### Тариxы

Ғалымдардың жорамалдауынша хаусалар этнос ретінде судан тайпалары мен қара нәсілділердің араласуы нәтижесінде қалыптасқан. Ерте заманда және орта ғасырларда хаусалар жерінде Кано, Гобир, Бираи, Кашина,Даура,Кебби, т.б. қала-мемлекеттер болған. Олар 16 ғасырда-да Сонган, кейінірек Борну мемлекеттеріне бағынды. 19 ғасырда Сокото сұлтандығы құрамына кірді. 1903 жылы ағылшын отаршылары басып алды. 1960-70 жылдары Африкадағы отарлық жүйе ыдырып, тәуелсіз мемлекеттер құрылған кезде бірнеше бөлікке бөлініп кеткен.

### Шаруашылығы

Хаусалар егіншілікпен (тары, сорго, маниок, ямс, т.б дәнді дақылдар), мал шаруашылығымен (ешкі, жылқы), балық аулаумен айналысты. Металл құю, тоқымашылық, құмырашылық, тері өңдеу, түрлі себеттер тоқу, ағаш ою істерімен де шұғылданды.

### Тұрмысы

Баспаналары саз балшықтан дөңгелене көтеріліп, төбесі сабанмен күмбезделе жабылды, сырты сыланды. Ерлер - кең етіп жасалған қалталы көйлек пен шалбар, ал әйелдер белін айналдыра жауып тұратын мата оранады. Күн суытқанда ұзын жамылғыш (ригу) киеді. Ұлттық тағамдары тары, сорго мен ямсқа негізделген.

### Дереккөздер

* Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
Тина Омон (фр. Tina Aumont, 14 ақпан, 1946 – 28 қазан, 2006) – француз актрисасы.

Өмірбаяны
---------

Мария Кристина Омон Голливудте Жан-Пьер Омон мен Мария Монтес атты актерлердің отбасында дүние есігін ашқан. 15 жасында анасынан айырылып, бес жыл өткен соң әкесі басқа әйелге үйленеді. 1963 жылы, 16 жасында Мария Кристина белгілі продюсер және режиссер- Кристиан Марканға күйеуге шығады. Ол одан 20 жасқа үлкен болатын. 1966 жылы Джозеф Лоуздің «Модести Блэйз» фильмінде түседі. Альберто Сорди (Scusi, lei è favorevole o contrario?, 1966), Бернардо Бертолуччи («Партнёр», 1968), Тинто Брасс(«Вопль», 1968 және «Салон Китти», 1976), Альберто Латтуада («Белый, красный и…», 1972),Мауро Болоньини («Дела приличных людей», 1974), Роберто Росселини («Мессия», 1975),Франческо Рози («Сиятельные трупы», 1976), Федерико Феллини («Казанова Федерико Феллини», 1976), Винсент Миннелли, Филипп Гаррель сияқты кинорежиссер мен продюсерлермен жұмыс жасаған. 2006 жылдың 28 қазанында эмболия ауруынан өмірден өтеді.

Дереккөздер
-----------

Тина Омон
TINA AUMONT Мұрағатталған 21 қаңтардың 2018 жылы.
Эжени Бушар
Эжени Бушар ( 1994 жылдың 25 ақпан айында Канада, Уэстмаунтеда дүниеге келген) – франкоканадалық кәсіби теннисшы (2008 жылдан бастап), жеке сында әлемдегі экс-19-ші ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің бір дүркін жартылай финалисты (Australian Open-2014).
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 6 дүркін жеңімпазы ( барлығы – 7).
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (Уимблдон-2012).
* Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін жеңімпазы (Уимблдон-2011, -2012).
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін жартылай финалисты (Australian Open-2011, -2012).
* Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін жартылай финалисты (Australian Open-2010, Roland Garros-2012).
* Жеке сында юниорлар арасында Orange Bow l - 2011-дың жартылай финалисты.
* Жеке сында юниорлар арасында әлемдегі экс-екінші ракетка.

Жалпы ақпарат
-------------

Эжени төрт баланың бірі, өзі егіз қыздардың сынары, сынарының аты Беатрис. Әкесінің аты Майк, ал анасының аты Джулия.  

6 жасынан бастап тенниспен айналысады. 2008 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Хардта онер көрсеткенді ұнатады. 2006-шы жылдан бастап 2009 жылға дейін Эжени Флоридадағы Ник Савианоның теннистық орталығында жаттыққан, кейін Монреальдағы канадалық ұлттық теннистық орталығында мамандарымен жаттығады.   

Эжени - Канада теннисының тарихында жеке сында жасөспірімдер арасында Үлкен шлемның жеңімпазы болған теннисшы қыздардың арасынды – ең алғашқы қыз бала.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жеке сындағырейтингі** | **Жұптық сындағырейтингі** |
| 2013 | **32** | **132** |
| 2012 | 144 | 191 |
| 2011 | 302 | 362 |
| 2010 | 538 | 527 |
| 2009 | 1068 |  |
| 2008 | 1064 |  |
|

Турнирларда өнер көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету  

Жеке сында WTA турнирлердің финалы (2)  

Жеңістер (1)  

Жеңілісі (1)  

Жеке сында ITF турнирлердің финалы (7)  

Жеңістер (6)  

Жеңілісі (1)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық сында WTA турнирінің финалы (1)  

Жеңілістер (1)  

Жұптық сында ITF турнирінің финалы (4)  

Жеңістер (1)  

Жеңілісі (3)

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 22 наурыздың 2015 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 20 сәуірдің 2015 жылы.
**Джон Бойд Данлоп** (ағылш.John Boyd Dunlop)- 1840 жылдың 5 ақпанында дүниеге келген британдық өнертапқыш. Ол '''Dunlop Pneumatic Tyre Company''' компаниясының негізін салушылардың бірі, кейін кәсіпорын Данлоп есімің иеленді. Ол *Дрегорнда (Солтүстік Эйршир)* орналасқан шаруа қожалығында дүниеге келген. Кейіннен мал дәрігерінің білімін ветеринар Дик Веттан алады(Эдинбург университеті). Кейін 1867 жылы бауыры Джеймс Данлоппен бірігіп, Даунпатрикте 38-42 Мамыр көшесі,Белфастте орналасқан "Downe Veterinary Clinic" атты ветеринарлық емхана ашады. Ол Ханшайым Викторияның жақсы досы болатын.
1887 жылы ол алғаш рет өзінің ұлының үш дөңгелекті велосипедіне пневматикалық немесе үрлемелі дөңгелекті ойлап тапты. Ол шинаны жасау үшін Джон Бойлд жайма ризинаны үрлеп, ұлының үш дөңгелекті велосипедінің темір дөңгелегін қосып, бар құрылысын бірге аулада сынады. Металдан жасалған дөңгелектер біраз уақыттан соң тоқтап қалды, алайда үрлемелі дөңгелек тек қақапаға тіреліп барып тоқтады. Осыдан Данлопқа жақсы ой туды, ол ұрлемелі дөңгелекті велосипедтің артқы екі дөңгелегінің орнына алмастырды. Нәтижесі өзің ақтады. Кейін, Джон ол тәсілді үлкен велосипедке қолданды.
Вилли Юм Данлоптын дөңгелектерінің кереметтілігін 1889 жылы Ирландияда өткен жарыста, кейіннен Англияда өткен жарысты жеңіп дәлелдеді. Екі жылдан кейін Данлоптын ойлап тапқан өндірісі жарамсыз деп танылды. Оған себеп болғаны, Шотландық өнертапқыш Роберт Уильям Томсон(1822-1873) бұл ойды Данлоптан бұрын 1846 жылы Францияда патенттеген деп жариялады. Данлоптын өндірісін коммерциялық түрде өндіру 1890 жылдың соңына келіп тірелді.

Дереккөздер
-----------
Мұқатай Жандабаев (1916 ақпанның 1-інде, Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы Фрунзе ауылы - 1998 маусымның 20-ында, Алматы қаласы) – география ғылымдарының докторы (1970), профессор(1971), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1984).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

* 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
* 1948 - Воронеж педогогика институтын бітірген.
* 1948–53 - Қазақстан ғылым академиясының Геология ғылымдар институтының кіші ғылым қызметкері;
* 1953 жылдан - өмірінің соңына дейін ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ) доценті, кафедра меңгерушісі болды.

Еңбектері
---------

Негізгі ғылым еңбектері аймақтық геоморфология, неотектоника, сай-жыра эрозияы, сел мәселелеріне, геоморфология картаға түсіру әдістеріне арналған. Өзен және өзен аңғарларының пайда болуы жөнінде жаңа теория ұсынды. Жер бедерінің шағын пішінді өлшемдерін анықтайтын географиялық әмбебап аспап құрастырды. Бұл аспаппен далалық жағдайда география нысандардың әр түрлі параметрлерін, тік және көлбеу бұрыштарды, беткейлердің биіктігі, құламасы мен экспозициясын, шағын ойыстардың, өзен мен аңғардың кемерлерін, ағаштың биіктігін, малтатас, қойтастардың көлемін, сонымен бірге жергілікті географиялық ендіктерді, Күннің көкжиектен биіктігін, салыстырмалы биіктіктерді анықтауға болады. 1-дәрежелі Отан соғысы, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Шығармалары:

* "Геоморфология Заилийского Алатау и проблемы формирования речных долин", 1972;
* "Природа Заилийского Алатау", 1978;
* "Речные долины", 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

ғылыми-тәжірибелік конференциясы 
геоморфология және картография кафедрасы Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
Нибур Бартольд-Георг

  

(Niebuhr, Barthold Georg) (27 тамыз 1776, Копенгаген, Дания- 31 қаңтар 1831, Бонн, Пруссия) неміс тарихшысы. Дания мен Пруссияның мемлекет қызметкері, сосын мемлекет тарихшысы болған. 1810 Берлин университетінде лекция оқи бастаған, кейін ол Рим тарихы (1811-1832) деген көлемді еңбегіне негіз болды. Сол замандағы тарих ғылымына сыни көзқарасын білдірген және тарихи түпнұсқаларды талдаудың тұжырымдамасын жасаған, яғни пайдасы жоқ материалдарды сүзгіден өткізу және негізгі белгіліерін анықтап, солар арқылы тарихи деректер орнына келетінін көрсеткен.

Еңбектері
---------

* *Römische Geschichte*, 3 Bde. Berlin 1811—1832.
* *Über die Nachricht von den Comitien der Centurien im zweiten Buch Ciceros de re publica*, Bonn 1823.
* *Nachgelassene Schriften B. G. Niebuhr’s nichtphilologischen Inhalts*, Hamburg 1842.

Сілтемелер
----------

* Нибур, Бартольд Георг // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.
* Үлгі:РАН қызметкері
**Пашенная Вера Николаевна** *(17.9.1887, Москва, - 28.10.1962, сонда)* – орыс, совет актрисасы, КСРО халық артисі (1937), профессор, (1941). Актер отбасында туған. 1904 жылы Москва театр уч-щесінде оқыды. А.П.Ленскийдің шәкірті. 1907 жылдан Кіші театрда қызмет етті. Актрисаға орыстың, тұпмыстық драмасы мен комедиясы өте-мөте жақын болды. Оның жағымды кейіпкерлері ішкі дүниесі бай, күшті сезімнің адамдары болып келді; сондай-ақ өз ойынымен *«қараңғылық патшалығы»* құрылысып, жеке бастың мүддесін күйттеген моральды өткір сынға алды. Кабаниха, Мурзавецкая *(А. Островскийдің «Найзағай» және «Қасқырлар мен қайларында»)*, Любовь Яровая ( Треневтің осы аттас пьесасында) секілді рольдерді орындаумен актерлік өнерінің көп қырлығын байқатты. 1921 жылы Корш театрында қойылған А.Н. Островскийдің «Жасаусыз қалыңдық» спектаклінде Ларисаның ролін орындады. 1922- 1923 жылы гастрольдік сапармен шетелде өнер көрсеткен Москваның Көркем академиялық театры құрамында болды. 1914 жылдан Кіші театр студиясында (1945 жылдан М.С.Шепкин атындағы театр уч- щесі) пед. Қызметпен шұғылданды. «Актриса өнері» (1954) және «Творчесто баспалдағы» (1964) атты кітаптың авторы. КСРО Мемл. Сыйлығы 1943 мен лениндік сыйлықтың (1961) лауреаты. 2 рет ленин орденімен, Еңбек Қызл туорденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Доцент Аттестаты. Ресей Федерациясы
**Доцент** — жоғарғы оқу орнындағы оқытушыға ғылыми мамандығы бойынша белгілі талапқа сай берілетін ғылыми атақ. Ресейде доцент атағы университет жарғысы бойынша 1863 жылы енгізілді. КСРО-да доцент атағы ғылым кандидаты деген дәрежесі жарияланған ғылыми еңбектері немесе ғылымға енгізілген жаңалықтары бар әрі конкурс бойынша доцент қызметіне өтіп, кемінде бір жыл ойдағыдай жұмыс істегеннен соң беріледі. Доцент атағын жоғарғы оқу орнының ғылыми кеңесінің ұсынуы бойынша жоғары аттестациялық комиссия бекітеді. Педагогикалық тәжірибесі мол, жоғарғы мамандығы бар әрі доцент қызметінде конкурспен қабылданып,ойдағыдай еңбек етіп жүрген оқытушыға ғылыми дәрежесі болмаса да доцент атағы берілуі мүмкін. Доцент атағы шетелдерде, көбінесе магистр дәрежесімен шамалас ғылыми дәрежесі бар адамдарға беріледі.

Ресей доценті
-------------

Ресей Федерациясында (РФ) «доцент» термині: а) университеттегі немесе ғылыми-зерттеу институтындағы ғылыми-педагогикалық қызметкердің ғылыми атағын; б) университеттегі оқытушылық қызмет. Осыған ұқсас екі жақты түсіндіру «профессор» ұғымына қатысты орын алады. Доцент атағын берудің белгілі бір тәртібі және мамандарды қабылдаудың белгілі дәстүрлері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Постановление Правительства Российской Федерации от 10 декабря 2013 г. N 1139 г. Москва "О порядке присвоения ученых званий" [см.: Критерии присвоения ученого звания доцента (п. 11); О статусе ранее присвоенных званий старшего научного сотрудника и доцента по кафедре (преамбула п. 2), Критерии для профессоров (п. 9); Присвоение званий работникам искусства и спорта (разд. III-IV); Лишение ученых званий (разд. VII).  Российская Газета.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 12 желтоқсан 2013.
2. ↑  *Райзберг Б. А.* Учёные степени и звания: кто есть кто.(қолжетпейтін сілтеме)
1600-ге жуық Liber Judiciorum басылымының мұқабасы
**Вестготтық шындық** (лат. *Lex Visigothorum, Liber Iudiciorum*) — вестготтардың құқықтық кодексі. Вестготтық құқықтың алғашқы кодекстерін король Эврих құрастырған. Севильялық Исидор хабарлағандай, «готтар бұрын тек дәстүр мен әдет-ғұрып ретінде белгілі болған өз заңдарын жаза бастады». Эврихтің ізбасарлары осы құқықтық кодты үздіксіз толықтырып, дамытып отырды, осылайша 654 жылы король Реккесвинт жариялаған вестготтық шындықты қалыптастырды және оған Саличтік, Бургундиялік, Тюрингдік (ағыл.), Бавариялік және басқаларымен бірге алғашқы варварлық шындықтардың қатарына қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Исидор Севильский. История готов

Сілтемелер
----------

* Визиготтық шындықтың мәтіні (ағыл.)
* «Визиготтық ақиқаттың» орысша басылымы «Фаланстерде» (орыс.)
* «Визиготтық шындық» — «Визиготтық шындықты» орыс тіліне аудару жобасының ұйымдастырушысы, тарихшы Олег Ауров пен оның әріптесі Александр Мареймен сұхбат // PostNauka
**Мезенхима** (гр. *мезо*... және гр. *enchyma* — тін, ұлпа) — ұрықтық кезеңде ұрық жапырақшалары мен жартылай эктодерма мен энтодермадан қалыптасып, дамып жетілетін ұрықтың дәнекер тіні. Мезенхимадан жануарлар организмінің барлық ішкі орта немесе тіректрофиктік тіндері (қан, лимфа, ретикулалдық клеткалар, май,пигментті, борпылдақ дәнекер, тығыз дәнекер, шеміршек және сүйек тіндері) дамиды. Мезенхима клеткалары — өсінділі клеткалар. Олар өсінділері арқылы тығыз байланысып синцитий (клеткалар байланысы) түзеді. Клеткааралық кеңістіктерде — дамып жатқан организмнің ішкі ортасы қызметін атқаратын пішінсіз (аморфты) клеткааралық негізгі зат орналасады. Орықтың алғашқы сатыларындағы зат алмасу процесі осы негізгі заттың қатысуымен жүреді. Өсінділерінен айырылып, бір-бірінен оқшауланып дөңгеленген мезенхима клеткаларынан қан клеткалары дамиды. Ал, бір-бірімен байланысқан мезенхима клеткаларынан қан және лимфа тамырларының қабырғалары жетіледі. Кейбір мезенхима клеткалары — клеткааралық талшықтар мен пішінсіз негізгі затты түзуге бейімделеді. Соның нәтижесінде барлық дәнекер тіндерінің клеткааралық заттары түзіледі, ал өздері сол тіндердің клеткаларына айналады. Мезенхима клеткаларынан жануарлар организміндегі барлық дәнекер немесе тірек-трофиктік тіндердің діңгекті клеткалары жетіліп, әр түрлі жарақаттан кейінгі не тіндердің істен шыққан бөліктерін қалпына келтіру қызметін іс жүзіне асыратын камбиалды клеткаларға айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
3. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Қосалбай** – Арал қарақұмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 56 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Ең биік жері 148 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км-ге созылған, енді жері 6-7 км шамасында. Төбелі, белесті құмды жалдардан тұрады. Жер асты тұщы суының жоғары деңгейі 2-3 м тереңдікте. Солтүстігінде Сарманқожа, оңтүстігінде Мойынқұм құмдары, батысында Айғырбек төбесі, шығысында Алтынсары қонысы бар. Қосалбай бойында Нарөлген, Наушабай, өзімен аттас құдықтар орналасқан.

Өсімдігі
--------

Құм мен сортаң аралас қоңыр топырағында еркек шөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, қияқ, сарсазан, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Келлер ауданы** — 1936-1963, 1969-1997 жылдары болған Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Әкімшілік орталығы Келлеровка ауылында болған Келлер ауданы КСРО БОАК Президиумының 1936 жылғы 29 шілдедегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР Солтүстік Қазақстан облысының құрамында құрылды.

1944 жылдың 15 наурызынан бастап (дәл осы күннен бастап Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен) Қазақ КСР-нің (1991 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысының құрамына кірді.

1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Красноармейск ауданының құрамына енді. 1969 жылы 28 мамырда қалпына келтірілді.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Келлер ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысының Тайынша (бұрынғы Красноармейский) ауданының құрамына кірді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Тайынша ауданы Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

1986 жылы аудан құрамына 14 ауылдық кеңес кірген: Берёзов, Драгомиров, Иванов, Келлер, Краснодоль, Краснокамен, Краснополян, Кременчуг, Летовочный, Макашев, Нагорный, Озёрный, Рощин, Чернигов.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  34290 | ▼25363 | ▲26336 | ▼23653 | ▲23817 |

Сілтеме
-------

* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавл, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
*Басқа мағыналар үшін Өлеңті деген бетті қараңыз.*
**Өлеңті** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола, Қарағанды, Павлодар облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 273 км, су жиналатын алабы 4230 км2.

Бастауы
-------

Өлеңті Ерейментаудың 500 – 550 м биіктіктегі бұлақтарынан басталып, таудың шығыс беткейінен ағып, Қаражар ауылының тұсында Әулиекөлге құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары мен арнасы таулы жерде тар шатқал (120 м) жасап ағады. Жазықта аңғары 1 – 1,5 км-ге кеңейеді. Жер асты, жауын-шашын суымен толығады. Суы тұщы. Жылдық орташа су ағымы өзеннің сағасында 0,60 м³/с. Өзен бойында бөген (Лиманное), су құбыры бар. Жайылмасы шабындық, суымен жайылым суарылады және елді мекендер пайдаланады.



1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Sanwa YX360TRF мультиметрі
**Мультиметр** (ағылш. *multimeter*), **тестер** (ағылш. *test* — сынақтан өткізу), **авометр** (ампервольтомметр-ден шыққан) — өзінде бірнеше функциясы бар аралас электр өлшеуші аспап. Ең минималды жиынтығында вольтметр, амперметр және омметрдің қызметі болады. Кейде мультиметрдің ток өлшеуші клещ түріндегісі болады. Цифрлық және аналогтық мультиметрлер бар. Мультиметр базалық өлшеулерге қолданылатын және ақаулықтарды іздеуге арналған жеңіл, тасымалдаушы құрылғы болуы мүмкін, сондай-ақ көптеген мүмкіндіктері бар күрделі стационарлық аспап та болуы мүмкін.

Қызметі
-------

Сандық мультиметрдің көмегімен мына шамаларды өлшеуге болады:

* тұрақты және айнымалы ток кернеуі
* тұрақты ток күші
* тұрақты ток желісі бөліктеріндегі кедергі
* дыбысты әсердің көмегімен байланысты тексеру

Құрылымы
--------

Бұл аппаратта мынадай түймелер орналасқан және ол осы түймелер арқылы өз қызметін атқарады:

* айырылған жағдай, қосып өшіруге арналған
* тұрақты кернеуді өлшеудің шегі
* кедергінің өлшеудің шегі
* транзистордың параметрлерін өлшеу үшін қолданатын ұя, программада жұмыс істемейді.
* сандық кесте
* айнымалы кернеуді өлшеу шегі
* тұрақты ток күшін өлшеудің шегі
* жұмыс жағдайын айыратын айырып қосқыш
* 200 mA-дан 10 A -ға дейінгі ток күші санағы
* өткізгіш сымдарды жалғауға арналған ұя
* жалпы сымдарды жалғауға қажетті ұя
**Лев Иванович Яшин** (22 қазан 1929 жыл, Мәскеу — 20 наурыз 1990 жыл, Мәскеу) — КСРО-лық футболшы, қақпашы. 1956 жылғы Олимпиада және 1960 жылғы Еуропа чемпионы.

Өмірбаяны
---------

1929 жылы Мәс­кеу қаласында дүниеге кел­ді. Ұлы Отан соғысы басталғанда Яшиннің отбасы Ульяновск қаласына қоныс ау­дарып, сол жерде еңбек етті. Лев те бала кезінен қара жұмысқа жегілді.

Мәскеуге оралғаннан кейін Лев футболмен қатар, шайбалы хоккеймен де шұғылданды. 1953 жылы хоккейден КСРО кубогын жеңіп алды. Одақ біріншілігінде қола медальді ие­ленді. 1954 жылы футбол ойнау үшін хоккеймен қоштасты.

Футболшы ретінде карьерасын Мәс­кеудің «Динамосында» бастап, 1971 жылы дәл сол командада аяқ­тады. 20 жылдан аса уақыт аралығында 326 мәрте жасыл алаңға шығып, өз қақпасына 240 гол жіберіп алды. «Динамоның» сапында Лев КСРО-ның 5 дүркін чемпионы, 5 дүркін күміс және 1 мәрте қола жүлдегері атанды. Одақ кубогы жолындағы жарыс­та үш рет дара шықты.

1956 жылы КСРО Олимпиада құрамасы сапында Мельбурнде өткен Олимпиада ойындарына қатысты. 1960 жылы Еуропа чем­пионы атанып, 1964 жылы құр­лық біріншілігінде күміс жүлдегері атанды. 1966 жылы Ан­глияда өткен әлем чемпио­натын­да КСРО футболшылары төр­тінші орынға табан тіреді. Сол жұлдызды команданың са­пында айтулы қақпашы да өнер көр­сетті. Барлығы Одақтың құ­ра­мында 74 кездесу өткізген Лев өз қақпасына 70 гол жіберді.

1990 жылдың 20 наурызында Лев Иванович 62 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Мәскеудегі Ва­гань­ков зиратында жерленді.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Динамо (хоккей клубы)

* КСРО кубогы: 1953

Динамо М

* КСРО чемпионы (5): 1954, 1955, 1957, 1959, 1963
* КСРО кубогы (3): 1953, 1967, 1970

КСРО

* Олимпиада чемпионы: 1956
* Еуропа чемпионы: 1960

### Жеке

* «Жыл қақпашысы» (3): 1960, 1963, 1966
* Игорь Нетто клубының мүшесі

Марапаттары
-----------

* Социалистік еңбек ері (1990)
* Ленин ордені (16.09.60, 1990)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Yashin, the impregnable Spider.  FIFA (22 қазан 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 шілде 2013. Тексерілді, 21 шілде 2013.
2. ↑
Кириллицаға негізделген қазақша пернетақта үлгісі. iPhone қосымшасы
**Кириллица** — славян әліпбиінің алғашқы екі түрінің бірі (екіншісі – глаголица). Әліпби славян ағартушысы Кириллдің атымен аталған әліпби. Кирилл 827 жыл шамасында Фессалоники (Солунь)қаласында туған. Кирилл славян елдеріне христиан дінін уағыздау үшін славян әліпбиін жасайды. Грек жазуының 25 әріпіне славян тілінің дыбыстарын белгілеу үшін қосымша 18 әріп қосып, 43 әріптен тұратын әліпби құрастырды. Қазіргі Кириллица 43 әріптен тұрады, ол әуелде 38 әріптен құралып, оған 5 әріп кейін қосылды. Кириллицаның әріптік құрамы көне славян тілінің дыбыстық жүйесіне сай келеді, сондықтан ол қазіргі славян тілдерінің көпшілігінің әліпбиіне негіз болды. Кириллица грек жазуы негізінде жасалған. Ресейге Кириллица 10 ғ-да енген. Орыс әліпбиінен Кириллицаның 12 әрпі шығарылып, екі жаңа әріп (й, е) қосылған.1940 жылы Кеңес Одағы халықтары біртекті әліпбиді қолдануы қажет деген саясатпен КСРО құрамындағы халықтардың жазуы жаппай кириллицаға көшірілді. Оның ішінде қазақ жазуы да кирилл әліпбиіне көшіріліп, бүгінге дейін қолданылып келеді. Орыс тілінде жоқ қазақ тілі дыбыстарының таңбалары кирилл таңбаларына ұқсастырылып (қ-к, ғ-г, о-ө, ң-н), қазіргі қазақ әліпби қабылданды. Бұл әліпбидің қазақ тіліне тән ерекшеліктердің бәрін толық таңбалай алмауына байланысты кейінгі жылдары қазақ жазуын латын әліпбиіне көшіру мәселесі көбірек көтерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы
Палаццо Строцци
Палаццо Веккьо
**Палаццо** (итал.*pallazo*; лат. *palatium* — сарай) — Италия қалаларындағы дербес үй, салтанатты сарай. Ғимараттың бұл түрі 15 ғасырдағы итальян Қайта өркендеу дәуірі кезінде пайда болды. Палаццоның таңдаулы үлгілерін жасаған сәулетшілер: Ф. Брунеллески, Микелоццо ди Бартоломмео, Л. Б. Аль- берти, Бенедетто да Майано. Палаццо көбіне үш қабатты болып салынады; аркамен көмкерілген ішкі ауласы, көше жаққа қараған салтанатты қасбеті болады. 15—16 ғасырда тұрғызылған Палаццоның таңдаулы үлгілері: Флоренциядағы
Питти және Строцци, Римдегі делла Канчеллерия мен Фарнезе, Венециядағы Палаццо т. б.

Дереккөз
--------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Алыптың үйі** - қашалған үлкен тастан қаланған құрылыстар (б.з.б. 3-мың жылдық - б.з.1-мың жылдығы). Ежелгі Грекияда мұндай құрылыстарды мифтік алыптар - уиклоптар салған деп есептелген. Алыптың үйі деп аталатыны да осыдан. Тек тастардың ауырлық күші құрылыстың тұрақтылығы қамтамасыз етеді.

Арыстанның қақпасы
------------------

Микендегі (Грекия) алыптың үйі - "Арыстанның қақпасы" (Lion Gate) б.з.б. XIV—XIII ғ.
Алыптың үйі - ол көне заманның бір құпиясы. Көбінесе -Жерорта теңізі маңайында, Армения таулы өлкесінде, Қрымда кездеседі. Әлемге белгілі Микендегі "Арыстанның қақпасы" (Lion Gate) б.з.б. XIV—XIII ғасырда құрылған. Қақпаның үстінгі жағындағы арыстандардың барельефі бейнеленген. Осыдан өз атауын алған.

Гарни ғибдатханасы
------------------

Гарни ғибдатханасы (Армения)
Армениядағы б. з. І ғасырында соғылған Гарни (арм. Գառնի, [gařní]) ғибдатханасының фундаментінде ақтас етрітіндімен нығайтылмаған 6 тонналық тастар табылған. Ауыр тастар өзара темір тоғынмен бекініп үстінен қорғасын құйылған.

Ғибдатхана Ереван қаласынан 28 км қашықтықта, Азат өзенінің алапында Гарни ауылының қасында орналасқан.

Саксайуаман қорғаны
-------------------

Қорған қабырғалары алыптың үйі тәсілінде қаланған.
Саксайуаман (Saksaywaman) — Кускодағы (Перу) құрылыс.

Бірінші Инко Манко Капакпен тұрғызылған.

Төменгі қатардың ірі тастарының салмағы 128-ден 200 тоннаға дейін жетеді. Ең ұзын қабырғанын ені - 400 м, биіктігі 6 м.

Циклопическая кладка в наше время[править | править исходный текст]

"Адыптын үйі" технологиясын қазіргі заманда қолдануы
----------------------------------------------------

Қазіргі заманда "Адыптын үйі" технологиясын өңделмеген кесек тастарын қатайтатын ертіндінің қалың қабатына бекітіледі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Алыптың үйі**

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Невилл Чемберлен (1938)
**Артур Невилл Чемберлен** (18.3.1869. Эджбастон, Бирмингем — 9.11.1940, Хекфилд, Ридинг маңы) — саяси қайраткер, Ұлыбританияның премьер-министрі (1937 — 40). Рагби мектебі мен Бирмингем колледжінде оқыды. Ұзақ уақыт кәсіпкерлікпен айналысқан. 1915 — 16 ж. Бирмингем лорд-мэрі болды. 1916 ж. Ллойд Джордждың әскери кабинетінің құрамына кірді. 1918 ж. консерваторлар партиясының атынан парламент мүшесі болып, 1922 — 23 ж. пошта министрі, 1923 — 29 және 1931 ж. денсаулық сақтау министрі, 1923 — 24, 1931 — 37 ж. қаржы министрі қызметтерін атқарды. 1937 — 40 ж. премьер-министр және консерваторлар партиясының жетекшісі болды. Ч. билігі Ұлыбританияның тоқырау кезеңіне тура келді. Ел дүниежүз. өнеркәсіптік және финанстық орт. болу рөлінен айрылды. Ч. Еуропадағы саяси дағдарыстан шығу үшін Германиямен жақындасу саясатын белсенді түрде жүргізді. 1938 ж. А.Гитлер, Б.Муссолини және Э.Даладьемен бірге Мюнхен келісіміне қол қойып, Германияның Чехословакияны бөлшектеуіне және екінші дүниежүзілік соғыстың тұтануына жол берді. 1939 ж. Ұлыбритания, Франция, КСРО өкілдері арасындағы Германия агрессиясын ауыздықтауға байланысты Мәскеу келісімімен бір мезгілде фаш. Германиямен құпия келіссөз жүргізді. Бірақ Германия Польшаға басып кірісімен, Ұлыбритания 1939 ж. 3 қыркүйекте Германияға соғыс жариялады. 1940 ж. сәуірдегі ағылшын әскерлерінің Норвегия үшін болған соғыстағы сәтсіздіктерінен кейін, Ч. премьер-министр қызметінен кетуге мәжбүр болды.
**Фолий қышқылы** (ағылш. *Folic acid*, CAS-код 59-30-3, брутто-формуласы C19H19N7O6) — В тобындағы витамин (Вс, В9), сары түсті кристалдық зат, суық суда және спиртте нашар ериді, ал ацетон мен хлороформда мүлдем ерімейді. Бұл дәруменде екі бос карбоксил топтары болғандықтан, сілтілі металдармен әрекеттескенде тұздар түзе алады. Жарықтың әсерінен ол өзінің түрлі құрамды бөліктеріне дейін ыдырайды.

Фолий қышқылының формуласы
Шөжелердің жақсы өсуі үшін ашытқыда, жоңышқада жəне басқа да жасыл өскмдіктерде кездесетін бір заттың қажет екені 1938ж. анықталды. Осындай ауыстырылмайтын заттарға саумалдық жапырақтары бай болады, өзі де сол жапырақтардан бөліп алынып, "фолий қышқылы" (латынның folium - жапырақ деген сөзінен шыққан) деп аталады.

### Химиялық құрылымы жəне қасиеті

Фолий қышқылының молекуласы "птерин мен пара-аминобензой қышқылының" (Н1 витамині) сақиналарынан жəне "глутамин қышқылынан тұрады." Птерин мен п-аминобензой қышқылынан құралған қосылыс птерое қышқылы деп аталады, ол қосылыс глутамин қышқылымен əрекеттеседі де, фолий қышқылы витаминін (птероиглутамин қышқылын) береді. 
Фолий қышқылы - ақшыл-сары түсті ұнтақ, жапырақшаланып, үшкірлене крисатлданады. Сілтілік ерітінділерде жəне қышқыл су ерітінділерінде жақсы ериді, бейтарап суда еруі шамалы ғана. Табиғи өнімдерде фолий қышқылы жарықтың əсеріне төзімді келеді.

Биологиялық қызметі
-------------------

"Тетрагидрофоли қышқылы (тетрагидрофолат)" **В**chicken витаминінің активті түрі, "комферменттік қызмет атқарады", фолаттық конфермент түзеді. ТГФК сүтқоректі жануарлардың көпшілігіне, солардың ішінде адамға да қажет.

Қазіргі уақытта фолий қышқылын синтетикалық жолмен көптеп өндіреді, ал оның физиологиялық активтілігі жағынан табиғи түріндегі дәруменнен ешбір айырмашылығы жоқ. Бұл дәруменнің ағза тіршілігінде, әсіресе құстарда атқаратын биологиялық рөлі зор. Сондықтан да фолий қышқылы жетіспегенде құстардың өсуі мен дамуы күрт төмендейді, олардың қауырсындарының пайда болуы бұзылады, ал жануарларда қатерлі анемия байқалады. 

В дәрумені пурин синтезіне қатысатындықтан, ол жеткіліксіз болса, нуклеин қышқылдары — ДНҚ мен РНҚ-ның түзілуі нашарлайды.

Бұл дәруменнің тағы да бір биологиялық активті түріне 5, 6, 7 – тетранидрофолий қышқылы жатады, оның бір көміртекті сияқты қалдықтарды тасымалдауда үлкен ролі атқарады.
Тетрагидрофолий қышқылының сақинада 5-жағдайда тұрған азоттың формильден қалдықпен қосылысын фолин қышқылы деп атайды.Сонымен бірге N5 — N10 – метилен және М5 — N10 – метенил тетрагидрофолий қышқылдары белгілі, олар кофермент есебінде холин, тимин, серин, формиат және т.б. фераметативтік синтезіне қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Ипполи́т** (ежелгі грек Ἱππόλυτος) — грек батыры, афиндік патша Тесей мен амозонкалар патшайымы Антиоптың ұлы (немесе Ипполит; Еврипид анасының аты айтылмайды).

Эфирдің бауырларында тәрбиеленеді. Трензенде Ликиалық Артемида храмын тұрғызған. Ипполит махаббатты суқаны сүймейтін, жеккөретін, (өзінің өгей шешесі Федрдің махаббатын қабыл алмады) және аңшы мәртебесі артып, әйел құдайы – аңшы Артемиданы ардақтап, Афродитаның қаһарына ілікті.

Ипполит Афинадағы элевсиндік мистерияға\ діни ұйымға\ қатысамын деп келгенде Федра оны сүйіп қалады. Басқа нұсқа бойынша Трезенде Федра алғаш ет Ипполитті көреді. 

Оның трагедиялы өлімі туралы миф белгілі. Тесейдің екінші жұбайы , Федра- ол оның махаббатынан бас тартып, әкесінің алдында оған жала жабады. Тесей Ипполитті қарғайды және , ашуға мінген Посейдон құдай күтпеген жерден Ипполит өтіп бара жатқан жағалауға толқын жіберген толқын оны атымен бірге ағызып, құзға соғылып өледі. Не теңізден Посейдон жіберген бұқа шыққанда аттар қорқып Ипполиттің дал-дұлын шығарады. Ипполиттің делбесі жабайы зәйтүн ағашына ілінеді.

Федра өзін-өзі өлтіреді. Аңыз бойынша Ипполиттің туған қаласы Трезенде, қыздар некелесер алдында өздерінің бұрымдарын құрбандық еткен. Ипполиттің зираты Афинадағы Аскепия ғибадатханасы маңындағы Фемида ғибадатханасында; басқа зираты Трезенде өз үйі. Диомед Трезенде Ипполиттің құрметіне ғибадатхана тұрғызады. Трезендіктер оның аттың кесіріне қаза болғанын жоққа шығарады, ол аспандағы Возничий шоқжұлдызына айналған. Артемиданың қалауымен жерасты патшалығынан қайтып келеді, оны Вирбий деп атайды. Асклепий қайта тірілткен ( «Навпактики» авторы негізінде ).

Стафилу бойынша , Асклепия сүйіктісі болған.Асклепия ғибадатханасындағы ертедегі тастардағы жазуда Ипполит құдайға 20 ат арнаған. Италиядағы Ариция тұрғындары бойынша Ипполитті оларға Пеан \Асклепий\ тірілткен соң оны Диана Эгерия тоғайына Вирбия деген атпен апарады.

Рим мифі нұсқасында Ипполит Эскулап пен Диана тірілткен соң өмірде олардың сүйіктісі болады. Содан соң Лациумдағы Ариция тоғайына алып келіп, Вирбия деген атты иемденеді. После этого он был приведён в рощу Ариции в Лациуме, где почитался под именем Вирбия (лат. Virbius, ертедегі этимологияда лат. vir — адам және лат. bis — екі мәрте).Ескерткіштерде, әсіресе тас табыттарда Ипполит туралы мифтар бейнеленген.

Дереккөздер
-----------
**Эррол Лесли Томсон Флинн** (ағылш. Errol Leslie Thomson Flynn; 20 маусым 1909, Хобарт, Австралия — 14 қазан 1959, Ванкувер, Канада) — аустралия тегінен шыққан танымал голливуд актері, 193-1940 жылдардағы киножұлдыз.

Биографиясы
-----------

Эррол Флин 1909 жылы Аустралияның Тасмания аралындағы Хобартта, теңіз биологы Теодора Флинна мен оның әйелі Лили Мэри Янгтың отбасында дүниеге келген. Аустралия мен Англиядағы бірнеше жекеменшік мектептерде оқып, ол жерден үлгерімі төмен болғандықтан оқудан шығарылған. Ал Сиднейдегі мектептен, сол оқу орнының кір жуушысының қызымен жақын қарым–қатынаста болғаны үшін қуылған.
Флинн 15 жасында Сиднейлік кеме қатынасы компаниясына клер болып жұмысқа орналасқан, ал бірнеше жылдан соң Жаңа Гвинеяға аттанып, ол жерде бірнеше уақыт темекі плантациясында полицияның менеджері қызметін атқарған. Сонымен қатар алтын өндіретін кең орнына аборигендерді жалдап, жергілікті оқиғалар хақында газетке мақалалар жазып отырған.

### Мансабының бас кезі

 «Атака лёгкой кавалерии» фильмінде (1936)
1933 жылы Флинн Аустралияға қайтып келген. Сол уақытта оның суреті бір кинопродюссердің қолына түсіп, оны Питкэрн аралының тарихы хақындағы жартылай деректі фильмге түсуге шақырған.Оған ондағы бүлікші Флетчера Кристиан рөлін сомдауға ұсыныс түскен. Фильм «Путём „Баунти"» деп аталған. Оның кино жолындағы дебюті осылай басталған. Жаңа қолөнерге қызығушылық танытқан Флинн сол жылы Ұлыбританияға кетіп, бір жарым жылдай уақыт бойы Лондон және Нортгемптон театр сахналарында табысты рөлдерде ойнаған. Өте әдемі, сымбаты келіскен Флиннді байқаған Teddington Studios компаниясының өкілдері актерге келісім-шарт жасауға ұсыныс білдірген. 1934 жылы «Убийство в Монте-Карло» драмасы ұтымды шыққаннан кейін, Флиннді Голливудқа шақырған.

### Мойындау мен атақ

### Герман Эрбен

### Warner Bros. жұлдызы

Эррол Флинн мен Лили Дамита, 1941 жыл.
### Жанжал

### Мансабының жолында

 «Сага о Форсайтах» фильмінде (1949)
### Даңқтың құлдырауы

### Соңғы жылдары мен қайтыс болуы

Эррол Флиннің мәйіті Лос-Анджелеске жеткізілді.