recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қойнауқаттық жылдамдықтар картасы** - тік бағыттағы годографтарда анық дараланатын жекелеген қойнауқаттар үшін сейсмобарлау мәліметтерін саралау барысында тұрғызылатын карта. Қойнауқаттық жылдамдық (v0j) оның мөлшерін біршама дәл анықтауға мүмкіңдік беретін біршама қалың, кеңістікте де алыс қашықтықтарға сағаланатын сейсмикалық немесе стратиграфиялық горизонттардың аралығында анықталады.

Мұндай карталар қойнауқатқа тиесілі таужыныстардың тығыздала түсуінен туындайтын өзгерістер, жекелеген қабаттардың фациялық құрам өзгерістері, қабаттардың салыстырмалы қалыңдықтары т.с.с. жайлы мағұлматтар алуға көмектеседі. Қойнауқаттық жылдамдықтар картасын бұрғылау нәтижелерімен салыстыра саралау аталған жылдамдықтардың өзгеру себептерін анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0

﻿
**Рүстем Ғалымжанұлы Рақышев** 1972 жылы 19 қаңтарда Целиноград қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Рақышев Ғалымжан Боранқұлұлы, республикалық туберкулезден емдеу балалар диспансерінің бас дәрігері. Анасы - Рақышева Зура, Астана қаласындағы ҚазМАУ дәріскері.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1994) заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша; Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (2003) экономист мамандығы бойынша бітірген. Прокуратура органдарының қызметі туралы 20 мақала мен жарияланымның авторы. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. 1995 жылдан - Алматы қаласы Совет аудандық прокурорының көмекшісі. 1996 жылдан - Апматы қалалық МТҚЦ аға тергеушісі, ТБ бастығы, АМІ жөніндегі аға тергеушісі. 1999 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының бас консультанты. 2001 жылдан - ҚР Бас прокурорының аға көмекшісі. 2002 жылдан - Алматы қаласы Алмалы ауданының прокуроры. 2002 жылдан - Астана қаласы Апматы ауданының прокуроры. 2006 жылдан - Ақмола облысы Степногорск қаласының
прокуроры. 2006 жылдан - Алматы облысы Қапшағай
қаласының прокуроры. 2007 жылдан - Алматы қаласы Жетісу ауданының прокуроры. 2009 жылдан - Алматы қаласы Алмалы аудандық Әділет басқармасының бастығы. 2009 жылдан бері - Ақмола облыстық Әділет департаментінің бастығы.

* Аға әділет кеңесшісі.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еуразиялық кеңістіктегі көшбасшылардың бірі».
* Хоббиі - футбол.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар.
* Үйленген. Жұбайы - Шәріпова Майя Жұмашқызы (1970 жылы туған), үй шаруасында. Қыздары - Рақышева Томирис (1994 жылы туған), Рақышева Ғалия (2002 жылы туған); ұлы - Ғалымжан Арлан (2006 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қойнауқаттарды сынамалаудың геофизикалық әдістері.** Ұңғыма оқпанының сыналмақ аралығының қанығу сипатын анықтау мақсатында оқпанға каротаж жұмырсымы немесе бұрғылау құбырлары арқылы түсірілетін арнаулы жабдықтар көмегімен қойнауқаттық люидтің ағып келуін жүзеге асыру. Жұмырсымға икемделген сынамалау жабдықтары жер бетінен басқарылып отыратын гидравликалық жүйемен және арнаулы баллонмен жабдықталған. Бұлардың алғашқысы сынаманы алу кұралын ұңғыма оқпанына қапысыз жапсарластыруды қамтамасыз ететін болса, екіншісі қойнауқат пен жабдық арасындағы қысым мөлшерінің айырмашылығы салдарынан сол жабдыққа оқпанмен жанасқан қойнауқат өңірінен флюидтердің келіп кірігуін қамтамасыз етеді. Осылайша алынған флюид сынамасы зертханаларда сараланып, оның түрбөлшектік химиялық құрамы анықталады, ал мұның өзі қойнауқаттың қанығу сипатын анықтауға мүмкіндік береді. Құбырларға икемделген сынамалау жабдықтары көбірек мағұлмат алуға мүмкіндік береді, себебі олар қойнауқатта үлкен депрессия қалыптасуын қамтамасыз ете алады. Бұл сынағыштар *"тереңдік монометрімен"* және *"термометрімен"* жабдықталған. Олар қойнауқаттың флюидпен қанығу сипатымен қатар қойнауқаттық қысым мөлшерін, орташа тиімді өтімділікті, ағып келу дебитін т.с.с. анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Қойнаукдттарды Зерттеудің Гидродинамикалық Әдістері** - Қойнауқаттардың жинауықтық қабілетін, яғни ұңғымаларын игерудің әр түрлі режимдері жағдайында олардағы қысым дебиттің өзгеру мәліметтері негізінде мұнай мен газ жинауыштарын анықтау терінің кешені. Жекелеген тау жынысы үлгіяерінің ғана жинауыштық кабілетін қгайтын зертханалық әдістерден айырмашьшығы — ұңғыма оқпанына бойлас (жекелеген ұңғымаларды зерттеу) немесе қойнауқаттардың біршаалмды ауданына (бірнеше ұңғымалардың өзара карым-қатынасын зерттеу) :ілі қойнауқаттардың жинауыштық қабілеттерін жалпылама сипаттауға кіндік береді. Сөз болып отырған әдістер екі топқа бөлінеді, оның біріншісі орындалған сүзбелену заңдылықтарына негізделсе, екіншісі тағайындалмаған еленуге негізделген. Бірінші топқа кіретін әдістердің бірі - индикаторлық ық сызықтар тұрғызу әдісі (сынамалық сорып шығару әдісі, немесе
йындалған ағып келу әдісі). бұл әдіс көмегімен ұңғыма дебиті мен муқаттық және оқпандық қысымдардың айырмашылығы арасындағы
іаныстар негізінде оқпан бойына тиесілі белдемнің өтімділігі Дюпюи муласымен анықгалады. Әдістердің екінші тобы зерттеліп жатқан ұңғыманың
сымды қалыпқа келтіру әдісі) немесе оған көршілес ұңғыманың ымалардың өзара қарым-қатынас әдісі) жұмыс режимін өзгерткендегі телген ұңғымалардағы қысым өзгерістері жайлы деректерді саралауға негізделген. бұл әдістер көмегімен пьезоөтімділік коэффицент мөлшері орындалады. Методы контроля качества цементирования скважины — ұңғыманы керіштеу сын кадағалау әдістері. Керішті шегендеу тізбегіне ілестіре көтеру биіктігін ктау және қойнауқаттардың бір-бірінен дербестелу сапасын бағалау әдістері; юметрлік, акустикалық әдістер және гамма-гамма каротаж қолданылады. Геометрлік әдіс керіштік ерітіндінің қатаю процесінде көрініс беретін термалық реакциялар барысындағы температура өзгерістерін тіркеп отыруға зделген. Осы өзгерістер көмегімен оқпанның сыртқы өңірдегі керіштің рілу биіктігі анықгалады. Акустикалық әдіс шегендеу тізбегінде, керіште тау жынысыта таралған кума серпінді толқындардың бірте-бірте толастауын еге негізделген. Шегендеу тізбегіндегі және тау жынысытағы қума амплитудасы, сол сияқты кума толқынның тау жынысыта таралу іты тіркеліп алынады. Керіштің шегендеу тізбегімен және тау жынысыпен байланысы амплитуда көрсеткішінің ең аз мағынасымен және толқынның
бірте толастау көрсеткішінің ең жоғары мағынасымен сипатталатын болады. сыртында керіш болмаған жағдайда бәрі де керісінше сипат алады.
ійған керіштің және онымен жапсарласқан сүйықтың (қойнауқаттық іқтың немесе жуғыіитау сүйығының) тығыздықтарындағы айырмашылық
гамма каротаж әдісін пайдалануға мұмкіндік береді. Аспап периметріне тылған бірнеше детекторлар көмегімен гамма-сәулелердің нақтылы мезеттегі
қоңырау қарқындылықтары тіркеліп алынады. Осы қарқындылықгарды тайтын қисық сызықтардың бір-біріне дәл келуі (ұқсас болуы) ұңғыманының сапалы керіштелгендігін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
*Басқа мағыналар үшін Қарамола деген бетті қараңыз.*
**Қарамола** – Қарақтау тауларының орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі Жиделі ауылының солтүстік-батысында 32 км жерде орналасқан. Сырдария өзенінің алабында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 388 м. Қарақтау тауларының ең биік жері болып есептеледі. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 18 км-ге созылып жатыр, енді жері 5-6 км шамасында. Беткейі тіктеу, сай-жыралармен тілімденген. Кейбір бөліктерінің түпкі жыныстары жалаңаштанған. Батысында Үшбай, Мұзбел құдықтары, шығысында Жосалы қонысы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр топырақ жамылғысында боз жусан, балыш, күйреуік, сексеуіл қалың өседі. Қысқы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Орта Азия шопан иті , Алабай немесе Алабай ( орыс. среднеазиатская овчарка ; алабай ) деген атпен белгілі , мал шаруашылығын қорғаушы ит тұқымы. Дәстүрлі түрде бұл тұқым қой мен ешкі табындарын күзету үшін, сондай-ақ күзет және күзет қызметі үшін пайдаланылды. 

Бұл FCI Ресейдің қамқорлығымен кеңес дәуірінен шыққан молоссоидтық ит тұқымы ретінде танылған иттердің үлкен тұқымы .Көптеген тұқым өкілдері Ресейде тұрады және жергілікті питомниктер клубының қызметкерлері Орталық Азия тұрғындарын елдегі ең танымал ит тұқымдарының бірі деп атайды, оларды 2000 жылы елдегі №1 тұқым деп бағалады.

Таңба ретінде
-------------

Алабай иттері 2017 жылғы жабық ғимараттардағы және жекпе-жек өнері бойынша Азия ойындарының бойтұмары болды. 

Алабайдың бейнесі «Түркіменстанның халық ит өсірушісі» және «Түркіменстанның еңбек сіңірген ит өсірушісі» мемлекеттік медальдарында бейнеленген. 

2020 жылдың қараша айында Ашхабадта 15 метрлік Алабай ескерткіші ашылды .

Тарих
-----

Ортаазиялық шопанның арғы атасы Жайық , Каспий теңізі , Кіші Азия және Қытайдың солтүстік-батыс шекарасы арасындағы географиялық аймақта пайда болды. [4] Орталық Азияның байырғы тұрғындарын, сондай-ақ оның шыққан елдерінде, мысалы, Қырғызстан , Тәжікстан , Түркіменстан , Қазақстан , Ауғанстан , Өзбекстан және төңіректегі елдерде әлі де кездеседі. [5] Бұл жануардың алтын мүсіні 2020 жылы ашылған Түркіменстанда мақтаныш пен ұлттық мұраның символы болып саналады .[6] Кейбіреулер мал бағушы қызметін атқарады, кейбіреулері иелерін қорғайды, ал кейбіреулері итпен күресу үшін пайдаланылады , бұл сол аймақтың көптеген елдерінде ұлттық дәстүр болып табылады. Бұл тұқымның генетикалық ұқсастығы сол аймақтың мал күзетшісі иттерінің Грузия овчаркасы (Нагази), қаңғал иті және ақбаш сияқты басқа аборигендік тұқымдарымен күшті генетикалық ұқсастыққа ие .
**Ядро** негізінде екі қызмет аткарады: генетикалық ақпаратты сақтау және оны іске асыру, белок синтезін қамтамасыз ету. Бірінші топқа ДНҚ молекуласының құрамындағы өзгермейтін тұқым куалау ақпаратын сақтау. Бұл құрылымның сакталуы репарациялық ферменттерге байланысты, өйтксні олар ДНҚ молекуласын кенеттен бұзылмауын камтамасыз етеді, сондықтан жасуша мен организмнің кұрамындағы ДНҚ молекуласы бірнеше ұрпақтарда өзгермей өз қасиеттерін сақтайды. Сонымен катар ядрода ДНҚ молекуласының редупликациямен жүреді, сол арқылы жасушаларда сан және сапа жағынан бірдей генетикалық ақпарат сақталады. Эукариотты жасушаларда генетикалық материалдың өзгерісі мен рекомбинациясы жүреді (мысалы, мейоз кезіндегі кроссинговер). Ең соңында, ядро клетка бөлінуі кезінде ДНҚ молекуласын таратуға қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
**Ангола ақпарат агенттігі** (АНГОП) (Agencioa Angola Press - ANGOP) - Үкіметтік ақпарат агенттігі. .1975 жылы қарашасында негізі қаланды. Луанда орналасқан. 

Ангола баспасөзі мен радио және теледидарының негізгі ақпарат көзі болып табылады. Халықаралық ақпаратты ИТАР-ТАСС, жаңалықтар ақпарат агенттігі, Пренса Ла-тана, АДН, АФП, АНСА, АПС, АИМ, АНОП, ТАНЮГ, Рейтер, ЭФЭ және т.б. агенттіктерімен келісімшарт негізінде бірлесе отырып қызмет жасау барысында меншікті тілшілерінен және шетелдік тілшілерден алады. Күніне 15-20 мың сөз ақпарат таратады. 

Шетелге ақпаратты португал, француз, ағылшын және испан тілдерінде береді. Түрлі ақпараттық бюллетеньдер шығарады. Агенттік штатын 340 адам құрайды. Елдін 18 шет аймағында 15 тілшілер пункті және шетелдерде - Португалияда, Ұлыбританияда, Бразилияда тілшілер пункті бар. 

Координациялық комитеттің Пулына еңбеген ақпарат агенттіктеріне және жалпы африкалық Пана ақпарат агенттігіне мүше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Сервий Сульпиций Гальба** - б.з.д. 3-б.з.д. 69 жылдар аралығында өмір сүрген. Б.з.д. 68 жылдың маусым айынан өмірінің соңына дейін Рим императоры болды. Ол билігінің алғашқы жылдарынан-ақ талантты жас екенін білдіртті. Тіпті әйелі императорлар - Август пен Тиберий де оның болашағын зор болатынын айтқан екен. Гальба жиырма жасында преторлық қызметін атқарып, 33 жасында елші болып тағайындалды. Галлия, Германия, Африка және Испания елдеріне жасаған әскери жорықтарда зор талантымен, қаталдығымен қатар әділдігімен көзге түсіп, үлкен мәртебеге ие болды. Б.з. 41 жылы 24 қаңтарда Калигула патша өлтірілгеннен кейін таныстары Гальбаға осы сәтті пайдаланып, билікті өз қолына алуға кеңес берді. Бірақ бұған Гальба келіспеді. Б.з.д. 68 жылы көптеген наменгер сол тұстағы император Неронға қарсы шығып, Гальбаны билікке ұсынды. Осы жылдың маусым айында Нерон қайтыс болды. Ал сенат Гальбаны император етіп тағайындады. Билік құрған аз ғана уақыт ішінде Гальба мемлекеттің қаржы мәселесін шешуі керек болды. Осы мақсатпен ол бұрын қолданылмаан тәсілдерге жүгінді. Гальба әскердің адал, сенімді болуы үшін олара сыйақы беру керек деген пікірді қолдамады. Ол қоластындағы қызметкерлерінің жаымпаздығы мен зұлымдығынан жиіркенетін. Қартайған шағында Гальба өте әлсіз әрі дәрменсіз болды.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -154-155 беттер. «11000 қызықты деректер».
**Галлон** (порт. *Galão*) — португалиялық ыстық кофе сусыны, эспрессо кофесімен ыстық көпіршектелген сүтті араластырып дайындайды. 

Галлонның дайындалу әдісі латтемен ұқсас келеді. Биік стақанның төрттен біріне ыстық кофе және қалғанына көпіршектелген сүтті қосады. Мүмкін сусынды қосу барысында 1:1 пропорциясымен алуға болады. Бұндай сусынның атауы порт. *meia de leite* - *жартылай сүт* және ол саптыаяқпен беріледі.

Түрлері
-------

* Классикалық галлон - кофе мен көпіршектелген сүт пропорциясы 1:4;
* "Ашық" галлон (порт. *Galão claro*) - бұл кофе түрінде галлон шамамен сусынның 1/5 құрайды, ал қалған бөлігі сүттен тұрады
* "Қоңыр" галлон (порт. *Galão escuro*) - бұл рецепте кофе 1/3 бөлігін алса, 2/3 сүт алады.
* "Жартылай сүт" (порт. *Мeia de leite*) - кофе мен сүт бірдей пропорцияда алынады.

Португалия елінде кофе дайындау үшін, ең бастысы әр түрлі сортты қоспаны қолданады.
Кейбір индивидуал қаптамаларда галлонға даршын таяқшасы түсіп кетеді. Бұндай жағдайларда даршын қасықтан болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  João Luís Vieira Leitão, Coffee: Portugal’s Other National Drink
**Ангола радио, теледидары** - Ангола ұлттық радиосы (Radio Nacional de Angola) - мемлекеттік радиохабар тарату қызметі.. Луанда орналасқан. 

Анголаның ұлттық теледидары (Televicao Popular de Angola - TPA). Мемлекеттік қызмет атқарады. 1975 жылы негізі қаланды. Луанда орналасқан. Ангола мемлекетінде радио және телевизия арқылы хабар тарату 1975 жылы өз бастауын алған. Аталған мемлекеттегі ең негізгі болып Televisao Popular de Angola (TPA) телерадиокомпаниясы болып саналады. Бұл компанияның құзырында TP 1 және ТР2 телеарналары бар. Осы арналарда спорт, мәдениет және т.б. көптеген тақырыптық бағдарламалар көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Түркістан қаязы** (Barbus capіto conocephalus) – тұқытәрізділер, қаяз туысының түр тармағы. Қазақстанда Сырдария су алабында Шардара су қоймасынан бастап оның төм. сағасына дейін (Арыс, Бөген өз. су алабы), Шу өз-нің су алабынан Қырғызстанның шекарасына дейін тараған. Арал қаязынан айырмашылығы – тұщы суды ме-кендейді, алыс қашықтыққа қоныс аудармайды. Қабыршағы ірі, алтын тәрізді сары түсті. Денесінің ұз. 70 см, салм. 5,3 кг-ға дейін жетеді, 10 жылдай тіршілік етеді. Жыныстық жағынан 4 – 6 жылда жетіледі. Су температурасы 16 – 23ºС-қа жеткенде, сәуір айының аяғынан шілдеге дейін уылдырығын (195 мыңға дейін) топырақты-тасты жерлерге шашады. Негізінен өсімдіктермен және балдырлармен, хирономидтердің, жылғалықтардың, мизидтердің, креветкалардың дернәсілдерімен, сондай-ақ ұсақ балықтармен қоректенеді. Т. қ-ның еті бағалы болғанымен, саны өте аз, сондықтан кәсіптік маңызы шамалы. Оның жылдан-жылға таралу аймағы азайып бара жатқандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Туркістан Өлкесіндегі атқару Комитеттері Делегаттарыңыз Съезі** , 1917 ж. 9 – 16 сәуір аралығында Ташкентте өтті. Оған өлкедегі облыстар мен Бұхар әмірлігінен 171 делегат қатысты. Олардың 99-ы жергілікті халық өкілдері, ал қалғандары еур. нәсілдегі ұлт өкілдері болды. Делегаттардың қатарында М.Бехбудий, С.Лапин секілді көрнекті қайраткерлер өзінің белсенділігімен танылды. Съезде Ақпан революциясынан кейінгі Ресейдің саяси құрылысы мәселесі қызу талқыланды. Бұл мәселе төңірегінде сөз сөйлеген жергілікті халық өкілдері Ресейдің болашақта федеративті респ. болуын, ұлттық аймақтардың автономия алуын жақтайтындықтарын танытты. Соған орай съезде Ресей демокр. республика болып құрылсын, жекелеген облыстарға кең көлемдегі автономия берілсін деген қаулы қабылданды. Съезде Уақытша үкіметтің Түркістан к-тінің төрағасы Н.Н. Щепкин баяндама жасап, өлкені басқару жүйесін құру алда тұрған кезек күттірмес мәселенің бірі екендігін мәлімдеді. Оның ұсынысы негізінде өлкедегі облыстарға тағайындалатын комиссарлар өз аумағында билік жүргізу функцияларын қадағалап, ондағы мәселелердің дұрыс шешілуіне тікелей жауап беретін болды. Съездің ұйғарымы бойынша Түркістан к-ті жанынан өлкедегі мәселелердің шешімін талқылайтын арнайы комиссия құрылатын болды.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қасым** (тат. *Qasıym xan*, *Касыйм*, **قاسم**) — ханзада, 1452-1469 жылдары Қасым хандығының алғашқы билеушісі, Ұлық Мұхаммед ханның ұлы. Городец Мещерскиймен (қазіргі Қасым) марапатталмас бұрын Звенигородқа (1446-1452) иелік етті.

Белев түбінде (1437) және Суздал маңындағы (1445) шайқас қатысушысы. Суздал шайқасында қазандықтар жеңіске жеткеннен кейін, бауыры Жақыппен бірге келісімшарттың сақталуын бақылау үшін Ұлы Ресей (Мәскеу) кінәздігіне аттанды. Орыс қызметінде қалды. 1446 жылы Звенигородты өзінің енші жері ретінде, ал 1452 жылы - татар хандығының астанасы болған Городец Мещерский жер үлесін алды.

Ұлы кінәз Василийге қосылып, олар оған адал қызмет етті: 1449 жылы олар онымен бірге Дмитрий Шемякаға барды; сол жылы олар Пахра өзені маңындағы орыс аймақтарын тонап, олардан барлық олжаларын тартып алған Сейітахмет татарларын жеңді. 1450 жылы олар Галич түбіндегі шайқасына қатысып, Битюг өзенінің маңында Ресейге келе жатқан Мәулімберді оғланды (Малберді) жеңді.

1467 жылы Қазан шонжарлары Қасымды жасырын түрде Ибраһим ханның орнына шақырды. Оған ол өзінің және Мәскеудің әскерлерімен Еділге жақындады, бірақ ештеңе істей алмады, өйткені Ибраһим онымен кездесуге алдын-ала дайындалды. Осы жорықтан кейін көп ұзамай Қасым қайтыс болды.

Ол, Қасым қайтыс болғаннан кейін ұлы Ибраһим ханға Қазанға оралған, ағасы Махмұттың жесіріне үйленді (1465 жылдан кейін).

Әдебиет
-------

* *Вельяминов-Зернов В. В.* I. Қасым // Қасым патшалары мен ханзадалары туралы зерттеу — 2. —  СПб.: В тип. Имп. Академии наук, 1863. — Т. I. — Б. 3-72. — XIII, 558 б.
**Париж одақ шарттары** - 1812 жылы Ресейге шабуыл жасау алдындағы Францияның одақтас елдерімен жасалған келісім-шарттары.

Франция мен Пруссия арасындағы шарт
-----------------------------------

Бұл келісім шарт Франция мен Пруссия арасында 1812 жылы 24 ақпанда жасалған. Одақтық шарттары бойынша Пруссия Францияны қолдап, Ресейге қарсы соғысқа қатысуға мәжбүр болды. Пруссияның королы Фридрих Вильгельм III абыржу жағдайында Франциямен де , Ресеймен де құпия келіс сөз жүргізді. Александр I орыс әскерлерін Пруссияға көмекке жіберуден бас тартқанына байланысты ол Наполеон ұсынған шартқа көнді. Париж одақ шарттары бойынша Франция мен Пруссия өз территорияларын сақтауды және келусішінің бірі басқамен соғысса, оған әскери көмек беру белгіленді. Пруссия Англияға қарсы бағытталған континенталдық блокаданы ұстауға келісті.Пруссия Францияның Түркия, Италия және Испаниямен соғыстарына қатыспауға рұқсат алды. Соғыс конвенциясы бойынша Ресейге қарсы шабуылға қатыстыру үшін Пруссия 20 мыңдық корпусты Наполеонға берді, өзінде қалатын әскерінің 20 мыңнан аспауы белгленді. Француз әскері соғыс кезінде Силезиядан тыс Пруссия жерлерінен тоқтаусыз өтуге және тұрақтауға құқылы болды.

Франция мен Австрия арасындағы шарт
-----------------------------------

Франция мен Австрия арасында 1812 жылы 14 наурызда қол қойылды, мазмұны жоғарыдағы шартқа тектес. Австрия Францияға 30 мың әскер беруге келісті, екі ел Ресейге қарсы соғыста Польшаға тәуелсіздігін әперу, Галицияны Австрияның құрамына қалдыруға келісті. Наполеон жеңілісімен Париж одақ шарттары жойылып, Пруссия, Австрия Францияға қарсы аттанды[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,146 бет
**Туркістан Тұтқындар Лагері** – бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австрия-Венгрия мен Германия соғыс тұтқындарына арналып салынған қоныстар жүйесі. Түркістан өлкесінде Ресей империясының Соғыс министрінің бұйрығына сәйкес 1914 жылдың соңынан бастап тұтқындарға арналған қоныстар салынды. Мұндай қоныстардың саны 37-ге жетті. Олардың жартысына жуығы Сырдария облысының Қазалы, Перовск және Черняев уездерінде орналасты. Туркістан Тұтқындар Лагерінде 1915 ж. Австрия-Венгрия мен Германия әскерлерінен қолға түскен 139374 солдат пен 1882 офицер болды. Соғыс тұтқындары арнайы күзеттің қатаң бақылауында болды және адам төзгісіз ауыр жағдайда ұсталды. Оларға жергілікті халықпен байланыс жасауға тыйым салынды. Туркістан Тұтқындар Лагері-нде жиі толқулар болып тұрды. 1915 ж. қазанда Қазалыдағы тұтқындар қонысында Австрия-Венгрияның 3 мың адамы бүлік жасады. Бүлік жасаған тұтқындардың көпшілігі күзеттің қару қолдануынан қаза тапты. Мұндай бүліктер Ош, Әндіжан және Қоқан қ-лары маңындағы қоныстарда да орын алып, көптеген тұтқындар оққа ұшты. Туркістан Тұтқындар Лагері-нде 1916 жылғы аштықтан 20 мыңнан астам тұтқын құрбан болды. 1918 жылға қарай Туркістан Тұтқындар Лагері 40 мыңдай тұтқын қалып, қалғандары аурудан, аштықтан, т.б. жағдайдардан көз жұмды. Түркістан өлкесіндегі кеңестік билік тұтқындарды өз мүдделері жолында пайдалануға тырысып, олардан әскери жасақтар құрады. Мұндай жасақтар Түркістан автономиясын құлатуға және басмашылар қозғалысын басуға пайдаланылды.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қасымхан Төлендиев** (15.11. 1948 жылы туған, Шу ауданы, Ақтөбе ауылы) – басшы қызметкер. 1971 ж. Алматы мал дәрігерлік интитутын бітірген. 1971 ж. Торғай облысы «Арқалық» кеңшарында зоотехник-селекционер, 1971 – 1973 ж. Шу ауданы, Абай атындағы кеңшарда методист-нұсқаушы, 1973 – 1976 ж. Шу аудандық комсомол комитетінде нұсқаушы, бөлім меңгерушісі, 1976 – 81 ж. Жамбыл облысының комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1981 – 1987 ж. Жамбыл облысы партия комитеті ауыл шаруашылық және тамақ өнеркәсібі бөлімінде нұсқаушы, 1987 – 91 ж. Жамбыл облысының халық бақылау комитеті төрағасының орынбасары, 1991 –1992 ж. облысы халық депутаттар кеңесінің бөлім меңгерушісі, 1992 – 94 ж. Жамбыл облысы әкімшілік аппаратында бөлім меңгерушісі, 1994 – 1997 ж. Жамбыл облыстық ауыл шаруашылық департаменті бастығының 1-орынбасары, 1997 – 2001 ж. Т.Рысқұлов атындағы ауданның әкімі қызметтерін атқарған. 2001 ж. маусымнан бері облыс әкімі жанындағы Тәртіптік кеңесінің төрағасы. «Қазақстанның тәуелсіздігіне 10-жыл» медалімен марапатталған.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**Туркiстан Шаяны** (Astacus kesslerі) – шаянтәрізділер класына, он аяқты шаяндар отрядына, астацидтер тұқымдасына жататын түр. Түркістан облысындағы Қайнар, Бөріжар, Талас (жоғ. ағысында) өзендерінде, Бөріжар су қоймасында кездеседі. Бұрын Сырдария өз-нің ағысын реттегенге дейін, оның жайылма көлдерінде көп тараған болатын. Негізінен өзендердің құлама жағалауларының қуыстарын, тастардың астын мекендейді. Дене мөлшері аса үлкен емес. Карапаксының (шаянның баскөкірек қалқанының) пішіні созылыңқы, жұмыртқа тәрізді. Баскөкірегі тегіс не төмпешіктермен жабылған. Кеудесінің алдыңғы жүру аяқтарының ұшында үлкен қысқышы бар, ол жемтігін ұстауға, оны жұлуға, жауынан қорғануға және денесін тазартуға арналған. Аталықтарының қысқышы қысқа және жалпақ болады. Құрсағы ұзын, аяқтары жүзіп жүруіне жарамайды. Аналықтары жұмыртқаларын құрсақ аяқтарына жабыстырып, ұрпақтары дамып шыққанша өзімен алып жүреді. Аталықтарының құр-сақ аяқтарының 1 – 2 жұбы шағылыс мүшесіне айналған. Дара жыныстылар, іштей ұрықтанады. Аналықтары ұрықтанған уылдырықтарын (200 – 300 аралығында) маусым айына дейін өзімен алып жүреді. Дамуы метаморфозбен өтеді. Көбеюі күзге келеді. Туркiстан Шаяны – өте сирек кездесетін, жойылып бара жатқан түр ретінде қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қаранов Сары Қаран ұлы** (16. 03. 1909 жылы туған, Түрікменстан, Басқаден аулы) — офтальмолог, мед. ғыл. докторы (1953), профессор (1953). Түрікм. КСР FА-ның академигі (1954), Түрікм. CCP-iнiң еңбек сің. ғылым қайраткері (1963). Ташкент мед. институтын бiтiрдi (1936). 1936-1940 жылдары Түрікмен трахоматозия ғыл.-зерт. институтында қызмет iстеп, 1940-1946 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. Түрікмен мед. институтының аспиранты (1946-1948). 1948 жылдан осы институттың көз аурулар кафедрасының меңгерушісі. Бүкiл одақтық офгальмологтар ғылми қоғамының мүшесi. Ленин орденi және басқа 4 орденмен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Қасым ханның қасқа жолы** — қазақ халқының хандық дәуіріндегі әдет-ғұрыптық заң ережелерінің жиынтығы. Қасым хан хандық құрған кезде (1511 - 23) ел басқару ісінде қолданылған. Негізі орта ғасырларда Қыпшақ, Шағатай ұлыстары қолданған «ярғу» заңынан (қазақша «жарғы» - хақиқат деген ұғымды білдіреді) алынған. Қасым хан өзі билік құрған кезеңде қазақ халқының этникалық аумағын кеңейту барысында әдет-ғұрыптық заңдарға арқа сүйеді. Тіпті шариғат қағидасын мығым ұстанған отырықшы аудандар да Қасым ханның қол астына өткен соң, әдет-ғұрыпқа сүйенген қазылық биліктерге жүгіне бастады. Қасым хан өз заңында Құран талаптарына қайшы келмейтін қазақи ғұрып ерекшеліктерін сақтады. Мысалы, жеті атаға дейін үйленбеу, әмеңгерлік, құдалық жол-жоралар, қазылық билік, т.б. Ол халықтың көкейінен шыққан әрі ежелден келе жатқан билік дәстүрді, әдет-ғұрыптық «жарғыны» жаңғыртып, күшейтті. Бұл заңға енген ережелер: 

* мүлік заңы (жер дауы, мал-мүлік дауы);
* қылмыс заңы (кісі өлтіру, талау, шапқыншылық жасау, ұрлық қылу);
* әскери заң (қосын жасақтау, аламан міндеті, қара қазан, тұлпар ат, ердің құны т.б.).
* елшілік жоралары (майталман шешендік, халықаралық қарым-қатынастағы сыпайылық, әдептілік, ибалылық);
* жұртшылық заңы (шүлен тарту, ас, той, мереке, думан үстіндегі ережелер, ат жарыс, бәйге ережелері, жасауыл, бекеуіл, тұтқауыл міндеттері).

Бұл жарғы халық арасында ілтипатпен «*Қасым ханның қасқа жолы*» деп аталып кетті. «Қасқа жолдың» қағидалары өзгерусіз XVII ғасырға жетіп, Есім хандық құрған тұста (1598 - 1645) «Есім ханның ескі жолы» деген жаңа атқа ие болды. Тәуке ханның тұсында (1680 - 1708) бұл заң әлі де шариғат қағидасымен боялмай, ежелгі билер жасаған қалпын жақсы сақтады. Құба қалмақтың жортуыл шапқыншылығына байланысты тарихи-саяси жағдайдың аса шиеленіскен қиын кезеңінде сұңғыла ойшыл билер бес тараудан тұратын ежелгі ережелерге тағы да екі тарау қосып, «Жеті жарғы» (Жеті хақиқат) деп атаған. Тәуке кезінде қосылған бұл екі тарау: жесір дауы; күң дауы. Бұл кезеңде шапқыншылық, кісі өлтіру көп болғандықтан құн дауын өз алдына бөлектен, қылмыс заңына айналдырған. XV - XVIII ғасырларда қолданылған ежелгі жарғының үзінділері халық аузында қысқа-қысқа мәтел сөздер қалпында сақталған. Мысалы, «Қара қылды қақ жару»; «Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітіру», «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы - Майқы би», «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ», т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Психологизм** — әлеуметтанушылық зерттеу принципі; мұнда әлеуметтік процестер мен құбылыстар психологиялықтың туындылары деп сипатталады. Психологизм приципінің рөлі мен маңызын әлеуметтік өмірдің психологиялық механизмдерін жете зерттеген америкалық социологтар асыра бағалады. Әлеуметтанудағы психологиялық мектептің өкілдері адамдардың бейімділіктері мен эмоцияларын әлеуметтік процестер динамикасының негізгі факторлары деп пайымдады. Социологияның дербес ғылым болып даму нәтижесінде бұл принциптің едәуір әлсіреуі болғанымен, ол жойылған жоқ. Оны белгілі бір шамада тұлғааралық қатынасты зерттеушілер — символдық интернационализмнің, феноменология мен этнометодологияның өкілдерін ұстанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Қараматақ** – Қызылтас тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Қызылтау ауылының солтүстік-шығысында 8 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1001 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі тіктеу, түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Етегінде қорымтастар жиналған.

Өсімдігі
--------

Саздауытты қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**"Қарамыс – төлеп"** - тарихи жыр. Авторы — 19 ғасырдың бас кезінде өмір сүрген ақын-жырау Қалнияз. Жыр түрікмен мен қазақ арасында 19 ғасырдың басында болған жер, жесір дауына байланысты оқиға сюжетіне құрылып, туған елін, жерін қорғап қалған Қарамыс пен Төлеп батырлардың ерлігі жайлы сыр шертеді. Маңғыстаулық Асайын Хангелдиннің 1942 жылы ел аузынан жазып алған нұсқасы толық жеткен, 11 буынды қара өлең үлгісіне құрылған. Оралдық М.Ишанқұлов жинаған "Төлеп пен Қарамыс" деген бір нұсқа толық емес, мұнда жыр оқиғасы орта тұсынан басталады да, Қарамыс батырдың ауыр жараланып, өсиет айтуымен аяқталады. Өлең құрылысы 7-8 буынды жыр үлгісіне құрылған. Д.Мұратұлының айтуынан Ә.Абдрахманов деген кісі жазып алған "Қарамыс батыр" атты нұсқа мазмұны алдыңғы нұсқаларға сәйкес келеді, кейбір сөйлемдері мен сөздерінде ғана өзгешелік бар. Жыр нұсқалары Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қарамұрын** – Қалба жотасының орта бөлігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жарма ауданы Ортабұлақ ауылының шығысында 9 км жерде орналасқан. Шар өзенінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 669 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км шамасында. Оңтүстік-шығыс беткейі тік жарқабақты, сай-жыралармен тілімденген. Шығысынан Жанама өзені ағып өтеді. Солтүстігінде Ақбиік тауы, оңтүстігінде Шар бөгені орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың интрузивтік жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың қара қоңыр, қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Түркістан түбіндегі шайқас** – 1526 ж. қыста қазақ ханы Тайыр мен Шайбани әулетінің өкілі Келді-Мұхаммед әскерінің арасында болған ұрыс. Ташкенттің билеушісі Келді Мұхаммед пен Тайыр хан 1525 ж. өзара достық қарым-қатынаста болуға және қарсыластарына бірлесіп күресуге уағдаласты. Соған орай екі жақ бір-біріне өз елшілерін жіберіп тұрды. Көп ұзамай Тайыр хан өз уәдесін бұзып, Келді-Мұхаммед елшілерін тұтқынға алып, оның иелігіне бірнеше жорық жасады. Осы жағдай Келді Мүхаммедті көп әскермен Тайыр ханға қарсы аттануға итермеледі. Келді-Мұхаммед әскері мен Тайыр хан әскері Түркістан қ. маңында кездесіп, шайқасқа түсті. Тайыр хан әскерінің көпшілігі қырғыздардан тұратын. Ол өз әскерін сапқа тұрғызып шайқасқа кіріскенде Келді-Мұхаммед оның әскерін үш жақтан қоршауға алды. Шайқас кезінде Тайыр хан ауыр жарақат алып, шегінуге мәжбүр болды. Келді-Мұхаммед шайқаста жеңіске жеткен соң Түркістан қ. мен оған іргелес елді мекендерді басқаруды Абдуллаһ сұлтанға тапсырып, өзі Ташкентке оралды.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Сарыбаев Темірше** — Қызылорда облысы, Жалағаш ауданына қарасты Мырзабай Ахун ұжымшарында 1941 жылы, 18 қарашада дүниеге келген..
1968 жылы Қызылорданың Н.В.Гоголь атындағы педагогтік институтының филология факультетін бітірген. 1968—72 жылдары Жалағаш аудандық "Жаңадария", 1972—1976 жылы Сырдария аудандық "Сырдария" газеттерінде бөлім меңгерушісі, 1976— 82 жылы Қызылорда облыстық сырттан оқу мектебінде методист, 1982—1989 жылдары қазақ телевизиясының әдеби-драмалық хабарлар редакциясында редактор, "Балдырған" журналында 2000—2005 жылы бөлім редакторы қызметтерін атқарған. Қазір "Маматай" баспасында редактор.
1994 жылдан — Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ақын.

"Дария-дәурен" жыр жинағы 2002 жылы "Фолиант" баспасынан жарық көрген.
республикалық ондаған жыр мүшайраларының жеңімпазы.
Жамбыл Жабаевтың 150 жылдығы, Бауыржан Момышұлының 90 жылдығы, Алматы қаласын жырлау бәйгелерінде бірінші орынды жеңіп алған ақын. Қазақ телеайтысының негізін қалаушылардың бірі. Республикалық III ақындар айтысын ұйымдастырушылардың бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Қойма-дүкен** — бұл шектеулі қызмет түрлері бар, түрлі ыңғайлықтардан жұрдай төмендетілген бағалармен сататын сауда кəсіпорны, оның мақсаты — тауарлардың көп мөлшерін төмен бағамен сату. Кең мағынада бұған сауда кешендері де, тауарларын тікелей контейнерлерде ұсынатын төмендетілген бағалар дүкені де жатады. Бұлардың арасындағы қызықты формасы — жиһаз қойма-дүкендері. Дəстүрлі жиһаз дүкендері қоймада жатып қалған тауарларды сату керек болғанда барлық тауарларды сату əдісін қолданатын. Алайда, бұл əдіс тек 1953 жылы саудадағы
жаңа тұжырымдамаға айналды.

Тұтынушы өз таңдауын жасап, тапсырысты сатушыға береді. Сатып алушы ақшасын толығымен төлеп, ғимараттан шығып, жүк секциясына жеткенде, ол сатып алған тауар дайын тұрады. Салмағы ауыр заттар бірнеше күннің ішінде жеткізілуі (кəдімгі жиһаз дүкендеріндегі сияқты бірнеше аптада емес) немесе дəл сол уақытта сатып алушының көлігіне тиелуі мүмкін.

Осы шаралардың барлығы төмен бағалар жəне сатып алған тауарды дереу алу қызықтыратын, бағасы орташа, маркалы жиһаз тұтынушыларын қанағаттандыруға бағытталған. Сатып алушыларға əралуан маркаларды таңдау мүмкіндігі, төмен бағалар ұнайды, алайда көп жағдайда клиенттерге арналған қызметтердің аздығы олардың көңілдерінен шықпайды.

Мұндай дүкендердің табыстылығы туралы айту қиын, себебі олардың тауарлы-материалдық қорларды ұстауға кететін шығындары өте жоғары жəне тұтынушыларды жеткілікті дəрежеде тарту үшін ынталандыруға жұмсалатын шығындар жоғары, сондай-ақ көп жағдайда осы нарықтарда жұмыс атқаратын бəсекелестер саны да көп болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Қалмырзаев Сарыбай Сұлтанұлы** (10.06.1949 ж.т. Шу ауданы, "Новый путь" кеңшары)- мемлекет қайраткері. Мәскеу экономикалық статистика институтын (1971), КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы халық шарруышылығы Академиясын (1987) бітірген.

Дулат тайпасының Шымыр руынан шыққан.

### Еңбек жылдары

1971-1985 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасында экономист, бөлім бастығының директоры, ауыл шаруашылығы статистикасы басқармасының бастығы,

1985-87 ж. Академия тыңдаушысы,

1987-91 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасы бастығының орынбасары,

1991-94 ж. Қазақстан Республиксы мемлекеттік комитет төрағасының орынбасары,

1994-97 ж. комитет төрағасы, ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлікті басқару департаментінің директоры.

1997-98 ж. ҚР Президенті әкімшілігінің жетекшісі қызметтерін атқарады.

1998-99 ж. Жамбыл облысының әкімі. 

1999 ж. ақпаннан ҚР Президенті Әкімшілігінің жетекшісі.

2003 жылдан Президенттің іс басқарушысы.

### Марапаттары

1981 жылы Құрмет белгісі мен медальдармен марапатталған.

### Өлімі

Шілденің 27-сінде Қазақстандағы ақпарат агенттіктері «ұзаққа созылған сырқаттан кейін, 64 жасында Сарыбай Қалмырзаев дүниеден өтті» деген хабар таратты. Әзірге қайда, қашан қайтыс болғаны айтылмады.

### Дереккөздер


1. ↑
2. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
(*Elaphe quatuorlineata*) —*Colubrinae*
 (*Natrix tessellata*) — *Natricinae*
**Сарыбас жыландартәрізділер** (лат. *Colubridae*) — Бауырымен жорғалаушылар қабыршақтылар отрядыңын жыландар сабының тұқымдасы. 

  

Тұқымдасқа жыландардың 1000-ға жуық түрі жатады. Бұлардың ішінде залалсыздары да, өте улы түрлері де болады. Бұл тұқымдастың сұр жыландардан ерекшелігі улы тістері және оның каналы болмайды, улы тісінің алдыңғы жақ бетіндегі сайшалар арқылы құйылады. Көбірек тараған түріне кәдімгі сарыбас жылан жатады. Түсі қоңыр, тіпті қара деуге де болады. Самайының арт жағына симметриалы орналасқан екі сарғылт жолағы болады. Сондықтан да бұларды кәдімгі сарыбас жылан деп атаған. Кейбір түрлерінде сары жолақ болмайды. Батпақтың, өзеннің және тоспанын, жағасын мекен етеді. Бақалармен, кесірткелермен, кемірушілермен, аздап та болса насекомдармен, өте сирек балықтармен қоректенеді. Жұмыртқа салып көбейеді. Жұмыртқаларын шірінділердің арасына салады. Біздің елдің оңтүстігінде су сарбас жыланы мекендейді. Кәдімгі сарбас жыланнан айырмашылығы түсі ашық сүр, қара дақты болады. Көбінесе суда тіршілік етеді. Балықтармен қоректенеді.

Тағы қараңыз
------------

* Жыландар
* Кәдімгі сарыбас жылан

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**POEMS-синдромы** - полинейропатия (Polyneuropathy), органомегалия (Organomegaly), эндокринопатия (Endocrinopathy), көптеген миелома (Multiple myeloma) және терідегі өзгерістермен (Skin disease) көрінеді (Longo, 1998). 

  

Бұл науқастарда әдетте, ауыр үдемелі сенсомоторлық полинейропатия сүйектің миеломатоздық үрдістік зақымдануымен бірге жүреді. POEMS–синдромында спленомегалия, гепатомегалия мен лимфаденопатия байқалады.

Эндокриндік бұзылыстар әйелдерде аменорея, ерлерде – импотенциямен және гинекомастиямен көрінеді. Сонымен қатар, бас-жұлын сұйықтығы қысымының жоғарылауы және ондағы протеиндердің көбеюіне байланысты пролактин секрециясының гипоталамустық бақылауы бұзылуының салдарынан гиперпролактинемия байқалады. POEMS – синдромы бар науқастардың 1/3 қантты диабеттің II түрі, өте сирек бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі мен гипотиреоз табылады.

Терідегі өзгерістер гиперпигментация, гипертрихоз және терінің қалыңдауымен көрінеді. Сондай-ақ, бұнда шеткі ісіктер, асцит, плевралық жалқық, қызба, тромбоцитоз анықталуы мүмкін.

  

POEMS – синдромының патогенезі белгісіз. Бірақ, қанда қабыну үрдісі алдында цитокиндердің (интерлейкин-I-В, интерлейкин-6 мен некроз-α факторы) жоғарылауы және β-өсу факторының трансформирлеуші цитокин ингибиторының төмендеуі анықталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "ҚАН АУРУЛАРЫ" Байжанова К. Т. Бекмурзаева Э.Қ. оқу құралы, Шымкент, 2010.
— Интернеттегі тораптың әрбір бетіне өзіндік салмақ беріп, іздеу сұранысында беттерді сол салмағы бойынша реттеп шығаратын Google дегеннің алгоритмы. Ал әрбір бетке берілген бұл салмақ, сол беттің басқалары үшін қаншалықты қажет екенін білдіретін көрсеткіш.

Атауы
-----

PageRank сөзі алғаш PageRank бастаушылардың бірі Page дегеннің атына да байланысты болуы мүмкін

Тарихы
------

PageRank алғаш СтенФорд Университетінің екі студентінің (Brin & Page) зерттеу жобасы ретінде басталып, соңынан Google Компаниясы ретінде Google Іздеу жүйесін бастап кетті. Мүмкін Google дегеннің қазіргі дәрежеге дейін көтерілуіне себепші — бұл олардың алгоритмдары дәлірек жұмыс істеуінде шығар.

Алгоритмы
---------

Алгоритм қалай жұмыстайды:

1. Егер *A* беті *B* бетіне сілтеме берген болса, онда *A* беті *B* бетіне пікір берді деп көреді.
2. Сосын екіншіде, *B* дегенге сілтеме берген беттің PageRank жоғары болса онда жоғары пікір берді дегенді білдіреді.
3. Егер *B* беті, *A* бетіне қайтара сілтеме бермесе *A* дегеннің *B* дегенге берген пікір есептелінбейді. Яғни *A* беті *B* дегенге, *B* беті *A* дегенге сілтеме бергенi жөн.

Сондықтан торапты немесе блогты іздеу нәтижесінде жоғарыда шықсын деп ойлағандар PageRank жоғары тораптармен сілтеме алмасып блогын сол тораптарға сілтеме береді.
Сілтемелер көбіне басты бетте тұрмаса, басқа беттегі тұрған сілтемелер көп пікір жинай алмайды.

Google PageRank 0-дан 10-ға дейінгі сандарды береді. 10 саны ең жоғары болып есептеледі. Мысалы Google, Yahoo тораптарының PageRank 10/10.
```
Уәйісов Рүстем Сәдуұлы (10 қаңтар 1935 жыл, Куланцы  — 26 тамыз 2017 жыл, Петропавл) — Солтүстік Қазақстан облысының дамуына үлес қосқан құрметті ардагері, мұғалім, жазушы.
```

Өмірбаяны
---------

Уәйісов Рүстем Сәдуұлы 1935 жылы 10 қаңтарда Омбы облысы Марьянов ауданы Құланцы ауылында дүниеге келген. 
Ақмола педагогикалық училищесін бітіргеннен кейін Ақмола облысы Қорғалжын ауданында мұғалім қызметін атқарады. Кейінірек Қайранкөл сегіз жылдық мектебі мен Буденный орта мектебінің мұғалімі болып жұмыс істеді. 1966 жылы Преснов ауданының Қазан мектебінің директоры болды, ал 1970 жылы облыстық партия комитетінің саяси ағарту үйінде әдіскер-кеңесші болып қабылданды. Бір жылдан кейін Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің насихаттау және үгіттеу бөлімінің нұсқаушысы болып ауыстырылды. 1975 жылы Соколов ауданының партия хатшысы болып сайланды. Осы қызметте 10 жыл жұмыс істеді және 1985 жылы Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитеті жанындағы баспасөзде және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында мемлекеттік құпияларды қорғау жөніндегі облыстық басқарманың бастығы болып тағайындалды. 
1995 жылы құрметті демалысқа кетті. 2006 жылы облыс ардагерлері облыстық ардагерлер кеңесінің орынбасары болып сайланды.

Жеткен жетістіктері
-------------------

1979 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталды. Сондай – ақ "Тың жерлерді игергені үшін", "Еңбек ардагері", "Тыңға 50 жыл", "1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл", "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл" мерейтойлық медальдары бар. 
Партия органдарында ұзақ жылдар бойы белсенді жұмысы үшін және 1984 жылдың 18 желтоқсанында туылған алпыс жасқа толуына байланысты Солтүстік Қазақстан облыстық халық депутаттары Кеңесі атқару комитетінің грамотасымен дәріптелді. 

Ардагерлер ұйымының жұмысына, өңірдің қоғамдық өміріне, жастарды патриоттық тәрбиелеуге белсенді қатысқаны үшін және республикалық ардагерлер ұйымының 20 жылдығына орай "Қазақстан Республикасының Ардагерлер ұйымы" қоғамдық бірлестігінің Орталық кеңесі республикалық ардагерлер ұйымының Құрмет грамотасымен мадақталды. 
Облыстық ардагерлер ұйымының жұмысына белсенді қатысқаны үшін облыстық ардагерлер кеңесінің грамотасымен марапатталды. 
"С.Қ. Құсайынов туралы "Жайсаң жан", Н.С. Данияров туралы жазылған "Есімі ел жадында", "Ата салты ұрпаққа мұра" және көптеген брошюралардың авторы. 
С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің түлегі (қазір Әл - Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті).
Мемлекеттік тілді насихаттауға белсенді қатысқаны үшін 2013 жылдың 7 қарашасында Астана қаласындағы "Назарбаев орталығында""Тіл жанашыры" қоғамдық бірлестігінде "Тіл жанашыры" төсбелгісімен дәстерленді

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. ↑   Мұрағатталған 23 желтоқсанның 2019 жылы.
Аналық тақта
**Аналық тақта** (ағылш. *motherboard*) сонымен бiрге **mainboard** атау ағылшынша қолданылады - бас тақта; сленг. ана, ана, негiз ) - бұл (ОЗУ орталық процессор, контроллер және ОЗУ, жүктеушi ТСҚ, енгiзу-шығарудың негiздi интерфейстерiнiң контроллерлерi шындығында) дербес компьютердiң негiзгi компоненттерiн бекiтiлген күрделi көп қабатты баспа тақтаi. Әдеттегiдей, аналық тақта қосуы үшiн USB, PCI және PCI-Expressтiң шиналарын әдетте қолданылатын қосымша контроллерлердiң қосуы үшiн (слоттар ) тiркеуiштер болады.
Аналық тақта қойылған негiзгi компоненттер:

* **Орталық процессор** (chipset ағылшынша) жүйелiк логиканың жиыны - ОЗУға және шеттегi құрылымдардың контроллерлерiне Цпу қосу қамтамасыз ететiн микросхемалардың жиыны. Әдеттегiдей, жүйелiк логиканың қазiргi жиындары екi сбистi базаларында салады: «солтүстiк және оңтүстiк Көпiрлердi.

(ағылшынша Northbridge) солтүстiк Көпiрi, (Memory controller hub ) MCH, жүйелiк контроллер - жоғары өнiмдi шина қолданушы түйiндерге Цпу қосуды қамтамасыз етедi: ОЗУ, график түрiнде контроллер.
Жүйелiк контроллерге Цпу қосулар үшiн мұндай FSBлар қолданыла алады - Hyper-Transport және SCI шина.

* Әдетте жүйелiк контроллерге ОЗУ қосады. Ол такомалардың жағдайында жадтың өздiң контроллерiне болады. Сайып келгенде, қолданылған жүйелiк контроллердiң түрiнен ОЗУ, сонымен бiрге дербес компьютердiң жадының шинасының өткiзу қабiлетi максимал көлемiне әдетте тәуелдi болады. Мысалы, бiрақ жадтың контроллерi Цпуға ОЗУдың контроллердiң салуын тенденция тiкелей дәл қазiр болады AMD K8ге процессорға салған және Intel Core i7 ), жүйелiк контроллердiң функциясын ықшамдайтын және жылу шығару төмендететiн.

Қазiргi аналық тақтадерге график түрiнде контроллердiң қосулары үшiн шина ретiнде PCI Expressтi қолданылады. (ISA, VLB, PCI) ортақ шина және AGPның шиналарын бұрын қолданылды.
"Қасымушағы" кілемі, Әзірбайжанның Қарабах мектебінің кілем үлгісі. XIX ғасырдың аяғы.
**Қасымушағы кілемдері** - Әзірбайжан түбітті кілемдері. Қарабах кілем мектебінің, Жәбрайыл (Cәbrayıl) тобына жатады...

Ортақ ақпараттар
----------------

Осы кілемнің атауы Шамкенд, Еріклі, Күрдғажы, Шорман және Шалва аулының халқының атымен байланысты, Лачиннен солтүстікке карай орналасқан, қазіргі аудандық орталықтың пейілдіде, әзірбайжан республикада тоқулы.

Көркем анализ
-------------

"Гасымушагы" кілемінің даласының орталықтың телімінің ортақ композициясы мүддені тұрпаттың ұста орында құрастырылымымен шақыртады. Осы кілемдерде орта және сыртқы даланың реңінің ешбір тілімі игерусіз қалмады.

Құрылым және техникалық өзгешеліктер
------------------------------------

Сірә, "Қасымушағы" кілемінің өлшемі 230х160 см-ге дейін немесе 200х120 см дейін барады, бірақ сирек жағдайларда кесек-кесек өлшемді (350х170 см) кілемдері кездеседі.

Түйіншектің нығыздығы - бір шаршының дециметрінде 30х30, 40х40 түйіншекке (бір шаршының метрінде 90000 160000 түйіншекке дейін) дейін..

Түктің биіктігі 7-10 мм.

"Қасымушағы кілемінің" суреті пошталық маркаларда
-------------------------------------------------

Кавказдық кілемнің көрмесі 2007 жылы Прагада орындалды. Көрмеде чех өкілдер әзірбайжанің Қарабах кілем мектебінің біреудің кілемдерімен танысты. Аздан кейін Чехияда пошталық маркалар кілемнің суретімені болды. Сурет "Карабахтың кілемдерінің XIX ғасырда" пошталық маркада ұсын.

2010 жылы, пошталық маркаларда бейнелеген жаса кілемдер "Гасымушагы кілемдерінің" ара сапа XIX ғасырда кілемнің өндірісінде пайдалан ашық түсті түстердің тарауда суретте. Сияқты және Қарабах кілем мектебінің сырттың кілемдерінде бедердің орталығында геометриялық пішіннің қастары типті түсті рамалаумен бейнеле. При мынадай кілемнің өндірісінде ғана жүнді иірілген жіп пайдаланылады.

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  Лятиф Керимов. Азербайджанский ковер. Том III. Баку: "Гянджлик", 1983, стр. 221.  (орыс.)  (ағыл.)
2. ↑  *Н. А. Абдуллаева*. Ковровое искусство Азербайджана. — Баку, «Элм», 1971 — стр. 21 Мұрағатталған 9 желтоқсанның 2012 жылы.  (орыс.)
3. ↑  Лятиф Керимов. Азербайджанский ковер. Том III. Баку: "Гянджлик", 1983, стр. 223.  (орыс.)  (ағыл.)
4. ↑  Ковроткачества Мұрағатталған 6 наурыздың 2013 жылы.  (әзір.)
5. ↑  Stamps issued with CZ008.10 Мұрағатталған 23 ақпанның 2013 жылы.  (ағыл.)  (фран.)
6. ↑  Czech Post Мұрағатталған 6 наурыздың 2016 жылы. (ағылш.) (франц.)