Майя абызы какао сусынын дайындауда
**Шоколад тарихы** өте ертеде басталды. Шамадан біздің жылымызға дейін 1500 жыл біздің ойпаттарда мексикалық шығанақтың жағасында Америкада ольмек өркениеті туды. Олардын мәдениетінен аз мәліметтер қалды, бірақ кейбір лингвисттердің жоруына қарай, "какао" сөзі тұңғыш рет "kakawa" шамадан біздің заманымыздан 1000 жыл бұрын естілген, яғни ольмек өркениетінің гүлденген заманында.

Майя какаоға үлкен мағынаны сомдайтын. Шоколад сияқты киелі сусынды басында ритуал үшін ішті. Майя құдайының пантеонында какао құдайы болды. Майя бізге какао бірінші белгілі плантацииясын жасаған. Олардың шоколад сусынының қамдас әдістері мен игерушілік көрінген қоспалары - қалампырдан және бұрыштан болды. Ал қантты үндістер мүлдем білмеді.
Какао-атбұршақтар байлықтың және абыздың түртіндісімен болды. Шоколадты атбұршақтарды пайдалантын бай адамдар ғана болды. Өзінің шоколад атбұршақтарын ақшалардың орнына пайдаланды. Құлдарды 100 атбұршаққа иемденуге болды.

Шоколадты ағаш
--------------

Ботаникада "шоколадты ағаш" "Теоброма какао" деген атауды алды, бұл "құдайдың асы" деген мағынада. Ацтектер оны "бейіштің ағашы" деп есептеді және тәңірлік өнім деп құрметтелді. Бұл ағаш тропикалық қармақбаудың өзінің жүрегінде, солтүстік және оңтүстік Америкада, Австралияда және Азияның аралдарында жылы және ылғалды ахуалда өседі. Өсімдіктің биіктігі 10-15 метрге жетеді. Егіс жылына екі рет - негізгі жиын қазанда-ақпанда түсіріледі және мамырда-маусымда түсіріледі. Әрбір жеміс 20 50 тұқымға дейін болады. Олар домалақ, томпақ болады және сұрғылт, немесе қоңыр көк түсті болады. Аман ағаш атбұршақтың 2 килограммына дейін жылда береді. Жаңадан жиналған какао-атбұршағы ащы-ауыз қуыратын дәм және боз өңі болады; арада мынадай көріністе олар шоколада өндірісінде игерушілік үшін жарамсыз. Жас какао-атбұршағы 30% су және 30% какао-майы болады.
Какаоны таратуда үлкен рөлді ацтектер ойнады. Ацтектің аңызы бойынша, какао тұқымдары бейіштен бізге келді және какао-ағашы жемісінен ақылмандық және күш аралап шығады делінген. 

 Бас майя шоколадты сусыны "xocolatl" аталды, бас атцектерде - "cacahuatl". Осы атаулар: "choco" немесе "xocol" - "көбік" және "atl" "су" деген екі үндіс сөздерінің тіркестерінен шыққан. Мүмкін, сондықтан, шоколад ерте кезде сусын сияқты белгілі болды.
Какао-атбұршақтар бас ацтектерде ара сапа ерекшеліктің ақшаларының қызмет етті. Таң қалдыратыны үндіс көсемінің сарайының қамбаларында сақталған какао-атбұршақтар. Мынадай сарайлардан какао 486 қабының бір жылда қолданатын мөлшері табылған, әрбір қапта 24000 дән болған. 
Ең бірінші шоколад дәмін көрген еуропалық Христофор Колумб болды. Ол 1502 жылы, Гайана аралының халықтары аяулы қонақты какао-атбұршақтан жасалған сусынмен күтті. Колумб жұмбақ дәнді Фердинанд атты корольге өзінің төртінші жаңа нұрға экспедициясынан әкеліп берген, бірақ оған ешкім көп мән бере қоймады сырттан асыл қазына көп әкелгендіктен.

 Жиырма жыл бұрын Мексиканы жаулап алушы Эрнан Кортес, "ксоколатл" дәмін байқап көрді. Кортес тұңғыш рет 1519 жылы ацтектердің жеріне кірді, оны осы үшін құдай етіп қабылдады. Алтынның айшанағында оның алдында оғаш ащылау какао-атбұршақтардан сусын, әр түрлі дәмдеуіштермен, бұрыштармен, балмен және көбікке дейін болды. Бұл ең алғаш испан конкистадорлары үйренген бірінші шоколад болған. Ақырын-ақырын бұрыш пен ваниль және күшті хош иіс сомдау үшін мускат жаңғағы қантты ауыстырды.

Какао-атбұршақтың жиыны - әлі шоколад емес
------------------------------------------

 Сұрыпталған, тазартылған, қуырылған, майдаланған - міне өндірістік топтаманың кезеңінің жас бөлігінен, какао-атбұршағына айналады. Шоколад шынымен де бірегей өнім - дәмді, жоғары калориялы (550 ккал 100 граммда ), сипатын өзгерместен бірнеше жыл сақтала алатын. Онда 50-55% углеводтар, 32-35% май, 5-6% ақуыз болады. Сондай ақ дубильді зат (4-5%), стимуляторы - және кофеин (1-1,5%), микроэлементтер, Na, K, Mg, P, Fe және В1 витамины, В2 және РР теобромин. Онда 40қа жуық айқындаушы өткінші құралымдар қатысатын. Айтпақшы, физиологтардың тағайындағаны бойынша осы хош иіс шипа: ашуланшылықты басады, тынышталдырады екен.

 1526 жылы, қатал корольге есеп берумен бара жатқан Кортес өзімен бірге какао-атбұршағының жәшігін басып алды. Осы ретте шоколадтың жолы болды: экзотикалық хош иісті сусын мадрид ауласында игі ниетпен кездестірілді. 

 Тез арада шоколад айрықша испан ақсүйектерінің тындырымды таңертеңгі сусыны болды, ана уақытқа шай және кофені назардан шығарып. Жаңа сусынның құны биік болғаны соншалық, бір испан тарихшысы тіпті: "тек бай және абзал адам шоколад іше алады, себебі ол тіпті ақшаларды" ішті деп айтқан екен.

Ж. Э. Лиотар слаған «Шоколадшы қыз» суреті (1745)
Кейінгіде "ксоколатл" 100 жасы Испаниядан Еуропаға өтіп кетеді, өзге тауарларды бағасымен және танымалдылығымен басып алады. Герман императоры Карл V, какаоның коммерциялық кердеңдігін біліп, монополияны осы өнімге сұрайды. Алайда XVII ғасырдың алып сатаралары белсене шоколадпен голланд базарларын толтыра бастайды, және 1606 жылы Фландрия және Нидерландыда какао Италияның шекараларына жетті. Тоғыз жылдан кейін үшінші испан Филиппінің қызы Анна австриялық какаоның бірінші жәшігін Парижге әкеліп береді. 
1650 жыл. Шоколадты ағылшындар іше бастайды. 1657 жылы Лондонда ең алғашқы "шоколад үйі" ашылып, болашақ "шоколадтылар" бейнесі ашылады. Сусын мәдениеттің бөлігі болады, оған уақыт беріліп: шоколад ішуге келіңіздер, сағат кешкі сегізде күтеміз делінеді.

### Пайдалы немесе жоқ?

 Шоколадты "пайдалылыққа" қалай тексеруге болады? 25-30% мазмұндар какао-атбұршақтары тақтасында туралы айтылмыш шоколадта біраз аласа сапасын айғақтайды, 35-40% шоколадтың орта сапасын анықтайды, 40-45% толығымен жақсы өнім, ал ал какао-атбұршақтарының мазмұнының от 45 до 60% өзі үшін айтады - ол сіздің денсаулығыңызғы пайдалы таза шоколад.

 1674 жылы бас негіз шоколад рулеті және пирожный жасаудан бастады. Биыл құнарлы" шоколадты шығарған жыл болып есептеледі.

 1825 жыл. Англия военно-морской флот еуропаға қарағанда какаоны көп мөлшерде алады. Сусын шоколад дәл соларға арналғандай : нәрлі, алкогольсіз. Теңізшілер арасында күшті суық "желді шоколад" деген атауды тасыды. 

 Көптеген адамдарды толғандырған сұрақ неге шоколад ақ түсті болады. Оның ұста пішінінде, шоколад тақтаның негізімен ақ түсті какао-май болып табылатын. Құрғақ сүтті және қанттың опасын оған үстейміз және ақ шоколад аламыз. Қоңыр шоколад бұл да какао майы және какао ұнтағы болып келеді, ол тақташаға қоңырлау түс береді.

 XIX ғасырдың франциялық аптекашысы шоколад туралы жазды: "сол тәңірлік аспанның сусыны, сол нағыз панацея - әмбебап дәрі барлық аурулардан емдейді" деген. 
XIX ғасырда бірінші шоколад тақталары шығады, ал Жак Неаус бірінші кәмпитті ойлап табады. 
Міне мынадай ұзын тарихи жолды какао-атбұршағы біздің қазіргі қатты шоколадқа еңсерді.

Француздық шоколад
------------------

 Судың төрт шыны аяғына сынық қара 100 грамм шоколад қосыла кететін. Алғаш шоколад жылы сумен шыны аяққа түсіреміз, кейін, қашан ол аз астынан ериді, оны шағын отқа дейін толық езілгенше қоямыз, ол в бірыңғай елге деген айналады, судың тағы үш шыны аяғын үстейміз, ылғи дейін қайнатып шығарып саламыз, араластыра отырып, бас өте әлсіз отта 10 минутқа деген қоямыз. Оттан түсіреміз, араластырамыз және ыстық түрде әпереміз. Қант дәміне байланысты қосыла кетеді. Егер кофені сүтте дайындасаңдар, сол алғаш шоколадты қайнаған суда езесіңдер, кейін жылы сүтті қосу керек. Сүт бір шамаға айналғанда қайнатып араластырыңдар да, ыстық күйінде беріңдер.

Вендық шоколад
--------------

 Бұл тіпті басқа шоколад және дәмге, дайындауына қарай басқаша. Алғаш сендер оны франциялық мәнерде дайындайсыңдар, екі-үш сарыуыз (өте жас) үстейсіңдер, ұқыпты елді араластырасыңдар, аз ғана отқа қоясыңдар және қоюланғанын күтіп, оны қайнатпайсындар. Кейін ыстық елді шыны аяқтарға қотарасыңдар және әр шыны аяққа бір асханалық қасықты "крем фреш (сол сияқты біздің тығыз үй қаймағымызды, сүт өнімі) қосасыңдар.Әр адам крем фрешты өз қалауынша қосады.

Дереккөздер
-----------

Историк.ру сайтынан

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШоколад |
| --- |
|  |
| Өсімдік | 
Theobroma түрлері: *Theobroma cacao • Theobroma grandiflorum • Theobroma bicolor* | Какао жемісі |
|  |
| Какаоны өңдеу | 
Какао бұршақтары • Какао майы • Езілген какао • Какаовелла • Какао ұнтағы |
|  |
| Шоколад тағамдары | 
Шоколад кәмпиттері • Шоколад кремі • Ыстық шоколад (какао сусыны) • Шоколадты глазурь (кувертюр) • Шоколадты сүт • Шоколадты балмұздақ • Моккачино (кофе) • Шоколадты ликёр • Шоколадты пудинг • Брауни (бәліш) • Шоколадты фондан |
|  |
| Қосымша | 
Шоколад тарихы • Бүкiләлемдiк шоколад күнi • Халықаралық какао ұйымы • Какао мен шоколад өнімдері туралы директива • Шоколатье |

 |