**Энтони Хьюиш** (ағылш. *Antony Hewish*; 11 мамыр 1924 жыл, Фой, Корнуолл, Англия — 13 қыркүйек 2021) — ағылшын физигі, пульсарларды зерттеудің пионері. Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1974). Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1968).

Өмірбаяны
---------

Хьюиш Атлант мұхиты жағалауындағы Ньюки (ағыл.) қаласында өскен. 1942 жылы ол Кембридж университетіне түсіп, екі жылдан кейін Мартин Райлдың жетекшілігімен радардағы жұмыс жүргізу үшін Телекоммуникацияларды зерттеу мекемесіне (ағыл.) жіберілді. Атап айтқанда, Хьюиш жау ұшақтарында радарды басу әдістерімен жұмыс істеді. 1946 жылы ол Кембриджге оралды және көп ұзамай Кавендиш зертханасында Райлдың радиоастрономиялық тобына қосылды, онда келесі он жыл ішінде ол Күннен және басқа астрономиялық объектілерден радио сәулеленуді жазуға арналған жаңа радиотелескоптарды әзірлеуге қатысты. Сол күндері радиотелескоптарға арналған антенналарды ғалымдар көбінесе металл түтіктерден қолмен жинады.

Райл және Хьюиш радиоастрономияда кеңінен қолданылатын диафрагмалық синтез әдісін жасау және растау үшін радиотелескоптарды пайдаланды. 1951—52 жылдары Хьюиш радиокөздердің жыпылықтау (ағыл.) теориясын жасады және 1954 жылы жыпылықтаудың бұрыштық өлшемдері шағын көздер үшін ең айқын болатынын көрсетті. 1964 жылы ол өзінің әріптестерімен бірге ықшам радиокөздердің, соның ішінде квазарлардың осындай жыпылықтауын байқады, бұл олардың физикалық табиғатын анықтауға көмектесті. Жаңа квазарларды ашу және олардың өлшемдерін анықтау бойынша жұмысты кеңейту үшін Хьюиш Маллард радиоастрономиялық обсерваториясы (ағыл.) 1,82 га радиоантенналар массивін салу үшін 17 286 фунт стерлинг грант алды, олар сигнал 0,1 с өзгеруін анықтауға қабілетті.

1965 жылдың қазан айында магистрант Джоселин Белл Interplanetary Scintillation Array (ағыл.) деп аталатын радиотелескоп тобына қосылды Ол 1967 жылдың шілдесінде пайдалануға берілді, ал 6 тамызда Белл деректерде әдеттен тыс жыпылықтайтын радио көзінің сигналын байқады. Қараша айына қарай жыпылықтау 1,33 с периоды бар импульстердің тұрақты тізбегінен тұратынын анықтау мүмкін болды. Көп ұзамай пульсарлар деп аталатын тағы бірнеше ұқсас көздер ашылды. Хьюиш командасы бұл жаңалықты 1968 жылғы 24 ақпандағы *Nature* журналында жариялады. Бірнеше айдан кейін астрофизик Томас Голд пульсарларды айналмалы магниттелген нейтрондық жұлдыздар ретінде түсіндірді. 1974 жылы Хьюиштің пульсарларды ашудағы «анықтаушы рөлі» Райлмен бөліскен физика бойынша Нобель сыйлығымен танылды.

Хьюиш жарқырайтын көз әдісін әзірлеуді және қолдануды жалғастырды, атап айтқанда, ғарыштық ауа-райын зерттеу және Күннен плазмалық шығарындыларды тіркеу. Ол 1971 жылы радиоастрономия профессоры дәрежесіне көтерілді, 1977 жылдан 1989 жылға дейін Кембридж радио астрономия тобын және 1982 жылдан 1988 жылға дейін Маллард радиоастрономиялық обсерваториясын басқарды.

1950 жылдан бастап Хьюиш Марджори Элизабет Кэтрин Ричардсқа үйленді, онымен екі баласы, бір ұл және бір қыз өсірді. 1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

Марапаттары
-----------

* 1969 — Эддингтон медалі
* 1971 — Карл Шварцшильд медалі
* 1973 — Альберт Мишельсон медалі, *«Пульсарларды ашқаны үшін»*
* 1974 — Холлвек медалі және сыйлығы
* 1974 — Физика бойынша Нобель сыйлығы (Мартин Райлмен бөлісті)*«Радиофизика саласындағы жаңашыл зерттеулері үшін: Райлдың ғылыми бақылаулары мен өнертабыстары, атап айтқанда апертуралық синтез әдісі үшін және Хьюиш — пульсарларды ойлап тапқаны үшін»*
* 1976 ж. — Кельвин лекциясы, *«Пульсар динамосы»* дәрісінің атауы
* 1977 — Хьюз медалі, *«Радиастрономияға, оның ішінде пульсарларды ашуға және анықтауға қосқан көрнекті үлесі үшін»*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The College is deeply saddened to hear of the death of Honorary Fellow Professor Antony Hewish on 13 September 2021, aged 97
2. ↑  Antony Hewish (ағыл.)
3. ↑  The Nobel Prize in Physics 1974  (ағыл.).  NobelPrize.org. Тексерілді, 26 маусым 2019.
4. ↑  Janus: The Papers of Professor Antony Hewish  (ағыл.).  janus.lib.cam.ac.uk. Тексерілді, 26 маусым 2019.
5. ↑  World Scientists' Warning To Humanity  (ағыл.).  stanford.edu (18 November 1992). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 желтоқсан 1998.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 25 маусым 2019.
6. ↑  Antony Hewish | The Franklin Institute

Әдебиет
-------

* Колчинский И. Г. Корсунь А. А. Родригес М. Г. Астрономы. Биографический справочник. — Киев: Наукова думка, 1986.
* Longair M. Antony Hewish (1924–2021) // Nature. — 2021. — Vol. 597. — P. 628. — doi:10.1038/d41586-021-02617-0.

Сілтемелер
----------

* Нобель сайтындағы ақпарат (ағыл.)
* Хьюич, Энтони // «Ғылым және технология» электронды кітапханасының сайтындағы өмірбаяны
* Нобель сыйлығын қабылдау туралы сөз (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951—1975 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Кокрофт / Уолтон (1951) •
Блох / Пёрселл (1952) •
Цернике (1953) •
Борн / Боте (1954) •
Лэмб / Куш (1955) •
Шокли / Бардин / Браттейн (1956) •
Янг / Ч. Ли (1957) •
Черенков / Франк / Тамм (1958) •
Сегре / Чемберлен (1959) •
Глазер (1960) •
Хофштадтер / Мёссбауэр (1961) •
Ландау (1962) •
Вигнер / Гепперт-Майер / Йенсен (1963) •
Таунс / Басов / Прохоров (1964) •
Томонага / Швингер / Фейнман (1965) •
Кастлер (1966) •
Бете (1967) •
Альварес (1968) •
Гелл-Ман (1969) •
Альфвен / Неель (1970) •
Габор (1971) •
Бардин / Купер / Шриффер (1972) •
Эсаки / Джайевер / Джозефсон (1973) •
Райл / Хьюиш (1974) •
О. Бор / Моттельсон / Рейнуотер (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |