recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Чакра
**Дзюцу** (術, "Техники") – Наруто әлеміндегі барлық шинобилардың ортақ техникаларының жиынтығы. Бұл техникаларды қарапайым адамдар қолдана алмайды.

Чакра
-----

Чакра дегеніміз шинобидің денесіндегі өзі бөліп шығара алатын ішкі энергиясы.Чакраның қолданып дзюцу техникаларын жасайды. Мысалы:судың беткі бетінде аяқпен жүру.

Чакралар табиғатына байланысты бес түрге бөлінеді.Олар:жер،от،найзағай،жел және су элементтері.

Әр шинобиге 1-2 элемент тән, 3 элементке ие болу өте сирек кездеседі. Қосалқы элементтер бірнеше негізгі элементтердің қосындысы. Мысалы лава, бу, ағаш стихиялары. Қосалқы элементтер негізінен мұрагерлік жолмен беріледі.

Дзюцу түрлері
-------------

### Гендзюцу

Гендзюцу (幻術, "Иллюзия техникасы") - шинобидің чакрасын тікелей қарсыласының миына қолдана алатын техника түрі. Мұндай техника қарсыласының сезім мүшелерін жалған иллюзияға сендіріп, психолигиялық шабуыл жасайды.Наруто әлемінде бұл дзюцумен Учиха кланы әйглі. 

### Ниндзюцу

Ниндзюцу (忍術, "Ниндзя техникасы") - Чакраны қолданатын барлық техникалардың ортақ атауы. Ниндзюцу адамға мүмкін емес заттарды істеуге мүмкіндік береді. Бұл техниканың Гендзюцудан айырмашылығы адамның іс-әрекеттері ойында, қиялында емес шын өмірде болады. Бұл техниканы орындау үшін адам қолымен арнайы іс-қимылдарды жасауы тиіс. Бірақ, кейбір техника түрлері қолдың көмегінсіз жасалына алады.

### Тайдзюцу

Тайдзюцу (体術, "Дене техникасы" немесе "Жақын ұрыс") Бұл техниканы қолданушылар қарсыласын жарақаттау үшін денесін қолданады немесе дене күшін пайдаланады. Бұл техника ұшін қолдың іс-әрекеттері қажет емес, бірақ шиноби өз дененің чакрасын басқарып отыруы қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нарутопедия(қолжетпейтін сілтеме) Дзюцу


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу«Наруто» (Масаси Кисимото) |
| --- |
|  |
| Кейіпкерлер | 
Наруто Удзумаки • Саске Учиха • Сакура Харуно • Какаши Хатаке • Гаара • Рок Ли • Шикамару Нара • Хината Хюга • Орочимару • Дзирайя • Итачи Учиха |  |
|  |
| Аниме | 
Наруто эпизодтары • Наруто Шиппуден эпизодтары • Рок Ли жастығының көктемі • Наруто туралы анимациялық фильмдердің тізімі • Боруто эпизодтары |
|  |
| Манга | 
I бөлім • II бөлім • Наруто: Жетінші хокаге және көктемнің алқызыл айы • Боруто: Нарутоның келесі буыны |
|  |
| Қосымша | 
«Наруто» бойынша видео ойындардың тізімі • «Нарутодағы» музыка • Дзюцу |

 |
**Джагир** — әскери қызметi үшiн жекеменшiкке берiлген жер, оларды иеленушi әскери қызметкерлердi джагирлер деп атады.Аурангзеб падишах тұсында 
джагирлер саны көбейiп, олар падишахтың негiзгi тiрегiне айналды.
**Заминдар**— жекеменшiк жер, оның иелерi заминдарлар меншiгiндегi жердi өңдеуге шаруаларды пайдаланды. Осы жерден алынған өнiмнiң 10%-ын өзiне қалдырып, 
қалғанын мемлекетке өткiзiп отырды. Заминдарлар өз иелiгiндегi жердi мұраға қалдыра алатын едi. Кейде олардың қолында салықтан босатылған жер иелiктерi де болды. Заминдарлардың шыққан тегi көбiнесе үндi ақсүйектерi болса, ал джагирдарлардың негiзi мұсылмандардан құрылатын едi.
**Инам**— мџсылман дiнбасыларының меншiгiне берiлген жер. Олар салықтан босатылды. Уакф — дiни орындардың, яғни мешiт, медресе, дiни мектептердiң меншiгiндегi жер. 
Оларға да салық салынбады.
Әсемтас шикізат өзінің эстетикалық құндылығын анықтайтын физикалық қасиеттерінің көрсеткіштеріне, таралғандығына, сондай-ақ бағасына байланысты бірнеше топқа бөлінеді. Е.Я.Киевленко ұсынған жіктемеде мынадай топтармен кластар қабылданған:

1) зергерлік(асыл) тастар – алмас(қырланған түрде-гәухар),(зүбаржат), лағыл,жақұт, александрит-дихромды хризоберилл (I реттік әсемтастар);жирен, күлгін және жақұт, әсем жадеит(II реттік); демонтоид (ашық-жасыл әкті-темірлі анартас), шпинел; және жалынды опал,сутас(жасыл көк берилл),топаз, родолит, турмолин(III реттік); хризолит циркон, сары, жасыл және қызғылт берилл, кунцит, феруза, аметсит, пироп, альмандин, айтас пен күнтас, хтизопраз, цитрин(IV реттік);

2) зергерлік-әшекей тастар-ләпсітас,жадиет,нефтир,малахит,янтарь, тау хрусьталі,чароит(I реттік);ақық, амозонит, радонит, гематит-қантас, құбылма обсидиан, кәдімгі опал, мөлдір емес құбылмадалашпан (II реттік);

3) әшекей тастар-яшма, жазба гранит, тасағаш, мәрмәр оникс, листвинит, обстдиан, гагат, селенит,флюорит, авантюрин кварцит, агальматолит, түсті мәрмәр, порфир, брекчия.
**Джалил Мамедкулизаде** *(22.02.1866, Нахичевань, - 04.01.1932, Баку)* - азербайжан совет жазушысы, қоғам қайраткері. Гори мұғалімдер семинариясын бітірді. 

1898 ж. Ереванда, 1903 ж. Тбилисиде азербайжанның "Шакири рус" газетінің редакциясында жұмыс істеді. Жасырын "Кавказский рабочий листок" газетінің редакциясында фельетоншы болды. 1905 ж. баспа ашып, "Молла Насреддин" атты сатиралық журнал шығарды. Азербайжанның жаңа алвавитін жасауға белсене қатысты. Джалил 1894 ж. тұңғыш повесі - "Есектің жоғалуында" феодалдық қанауды шенейді. Джалил "Почта жәшігі", "Ирландағы конститутция", "Құрбан-Әлибек" т.б. шығармалары арқылы қысқа әңгіме жазуға шеберлігін танытты. "Өліктер", "Жындылардың жиналысы", комедияларында дінді әшкерелейді, "Кеманча" пьесасында халықтар достығын дәріптеді. Джалил өнері әзербайжан әдеюиетін өркендетуде елеулі роль атқарды. Оның "Почта жәшігі" атты шығармалар жинағы 1959 ж. қазақ тілінде жеке кітап болып шықты. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Әріпдәрі** (Дәрілік жөтелшай‎) — ерінгүлділер тұқымдас көп жылдық өсімдік. Жапырақтары сабақты, сопақша формалы болып келеді де сыртында қысқа түктері болады. Төрт қырлы болып өскен сабағының биіктігі 60 см дейін жетеді. Жоғары жапырақтарының қойнауынан шығатын гүлдері ірі болады. Маусымнан тамыз айын дейін гүлдейді. Әріпдәрі КСРО-ның Еуропалық бөлігінде, Кавказда, Оралда,кең тараған, сондай-ақ құрғақ жайылымдарда,дөңесті жерлерде, бұталар арасында және орман ішінде өсе береді. Дәрі мақсатында гүлдеудің бастапқы кезінде жиналған гүлшоғымен бірге шөптері пайдаланылады.

Химиялық құрамы
---------------

Шөпте ащы және илік заттар стахиндрин, бетоницин, холин, алкалоидтар бары анықталды.

Қолданылуы
----------

Әріпдәрі тек халық медицинасында ғана тыныс жолының әр түрлі қабынуларына,демікпеге,қан қақыратын асқынған өкпе туберкулезіне, невроз, бауыр, бүйрек, шемен, подагра аруларына, асқазан қатарына, шаншуға, іш кепкенге, несеп жүргізуге,іш өткізуге емдік дәрі ретінде қолданылады. Әріпдәрі шөбінен жасалған қайнатынды тері сыртындағы ауруды емдеуге-шіріншіге, венеаның жаралы варикозды кеңеюіне және іріңдеп көпке дейін жазылмайтын жараларға қолданылады. Аяғы жиі терлейтін адамдар бұдан ванна жасап пайдалануларына болады. Оны бауыр ауырғанда басқа дәрі-дәрмектермен қосып пайдаланады. Әріпдәрі шөбін қан кетулердің жеңіл түрінде пайдаланылады. Сонымен қатар әріпдәрі препараттарын суық тигенде, салданып ауырғанда, подагра кезінде де дәрі ретінде қолданылады. Болгарияда әріпдәріні гиперацидті гастрит, бронхит, демікпе, көкжөтел, бүйрек пен қуық қабынуларында, нерві әлсірегенде, бас айналғанда, бас ауырғанда, қояншық ауруында, сары ауруда,шығу шыққанда қолданады. Мұны тұнба ретінде ішеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М. Қожабеков-"Қазақстан" баспасы, 1975.
**Әсел Әділқызы Қарауылова** (1969 жыл 17 шілде Алматы қаласы) - журналист.

Әкесі - Қарауылов Әділ Зияұлы, жеке кәсіпкер. Анасы - Қисанова Ботагөз Атымтайқызы, жеке кәсіпкер.

Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1991) журналист мамандығы бойынша Қазақстандағы менеджмент, экономика және болжамдау институтының іскерлік әкімшілік факультетін (1994), МВА (Master of Business Administration); Миссури Коламбия университетін (АҚШ, 2000), МРА (Master of Public Affairs) бітірген.

Қазақстан Журналистика академиясының академигі.
Қазақстанның БАҚ-да журналистика, РR, коммуникативтік технологиялар, материалдық емес активтерді басқару тақырыбында жазылған көптеген жарияланымдардың авторы.

Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.

1988-1991 жылдары - Республикалық «Ленинская смена» газетінің штаттан тыс тілшісі. 1993 жылдан -ЮСАИД АҚШ Халықаралық даму агенттігінің Берсон-Марстеллер компаниясының әлеуметпен байланыс бойынша менеджері.

1995 жылдан бері - Қазақстан Баспасөз клубының президенті. 2002 жылдан бері - Promo Group Communications агенттігінің бас директоры.

РR кәсіпқойлары клубының президенті. Әлеуметпен байланыс жөніндегі ұлттық ассоциацияның (ӘБҰА) тең құрылтайшысы; Қазақстан Журналистика академиясының тең құрылтайшысы. Американың ЖОО бітірушілер клубының мүшесі; КМЭБИ бітірушілер кеңесінің мүшесі Қоғамдық мәселелерді талдау орталығының Қорғаншылық кеңесінің мүшесі.

Әйелдер қауымының жетістіктерін қоғамның тонып мойындауы бойынша «Ажар» Ұлттық сыйлығының лауреаты (2006). ҚР Президентінің жеке Алғысына ие болған (2002).

Діни көзқарасы - агностик.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы -X. Клинтон.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Шынайы нарықтық экономика дамитын болса, шикізатқа тәуелділіктен құтылғанда және азаматтық қоғам орныққан жағдайда тұрақты эволюциялық жолмен дамитын болады».

Хоббиі - қазақстандық авторлардың өнер туындыларын жинау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - әдебиеттегі импрессионизм (В. Вульф, Дж. Джойс), А.А. Ахматованың поэзиясы Ф.-С. Фицджеральдтың және Г.-Г. Маркестің прозасы.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ақанов Ардақ Мәрленұлы, консалтинг агенттігінің директоры. Ұлы - Ақанов Арслан (1991 жылы туған); қызы - Ақанова Дәрия (1999 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Пан Дафнисті үйретіп жатыр
**Пан** (көне грекше: Πάν) — ежелгі грек мифологиясында мал шаруашылығы, құнарлық және жабайы табиғаттың Құдайы. Панға табынушылық имеетаркадиялық тамыры бар. Есімнің этимологиясы әдеттегідей, Гомердің өлеңдерінен бастап, грек. Πάω – «мал бағу». Қазіргі уақытта Пан есімін – «мал бағумен» байланыстыру көп кездеседі.

Шығу тегі
---------

Гомердің өлеңі бойынша, Пан Гермес пен Дриопаның қызының баласы. Басқа нұсқасы бойынша, Гермес пен Орсиноиның баласы.

Басқа нұсақасында, Зевс пен Гибристің баласы, Аполлонды көріпкелдікке үйретті, немесе Фимбридтан Зевсті, немесе Ойнеидадан. Эпименида бойынша, Зевс пен Каллистоның баласы және Аркаданың егізі.

Пан – Гермес пен Пенелопаның, Мантинеяда Аркадида туған баласы деген де нұсқасы бар. Дурид бойынша, ол Пенелопаның барлық күйеулермен бірге тұрғаннан туылды. Евфориона бойынша, Пенелопа мен Аполлонның баласы.

Тегеидан шыққан Ареф бойынша, Эфир мен Эноиның баласы

Дидимарх бойынша, Геяның баласы.

Афиналық Аполлодора бойынша, ата-аналары жоқ болған.

Тағы, олорфиялық теогонияда Зевстің эпитеті.

Эгипан
------

Әдетте, Эгипанды Панға ұқсатады, бірақ кейде оның баласы деп саналады. Эгипан – немесе Зевс пен ешкінің баласы, немесе Пан мен ешкінің баласы; немесе Амалфея деген ешкінің баласы, Зевстің емшектес бауыры. Ол таутекені шығарған. Эгипан, Зевс алыптармен соғысып жатқан кезде, жауларына қорқыныш сендірді.

Дереккөздер
-----------
**Юрий Александрович Филипченко** - совет биологы, генетик.

Қызмет жолы
-----------

1905 ж. Петербург университетін бітіріп, сонда жұмыс істеген. 1912 ж. магистрлік, 1917 ж. докторлық диссертация қорғаған. Осы университетте Ресейде алғаш рет генетикадан лекция оқыды. 1919 жылдан университетте өзі ұйымдастырған генетика және тәжірбиелік зоологиялық кафедрасының профессоры. КСРО Ғалымдар Академиясында генетика тәжірбиесін ұйымдастырды.

Еңбектері
---------

Юрийдің негізгі еңбектері адам тұқым қуу қасиетінің, ауыл шаруашылығы малдарының және өсімдік генетикасын зерттеуге арналған. Юрий - генетика, өзгергіштік, эксперименттік зоология, эволюция жөніндегі алғашқы оқулықтардың авторы, бидайдың *"Петергофка"* деген жаңа сортын шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Христолюбов Валентин Александрович** (1918 жыл-1979 жыл) — суретші, живописьші. Қиыр Шығыста көп балалы отбасында дүниеге келген. 1932 жылы Семейге қоныс аударады. Мектепті тәмамдаған соң Омбы көркемсурет училищесіне оқуға түсіп, оны соғыстың алдында,1940 жылы бітіріп шығады. Әскер қатарында жүргенде Ұлы Отан соғысы басталады да, Ленинград қоршауын бұзуға қатысады. Майдандағы ерлігі үшін үкімет ордендарымен бірнеше мәрте марапатталады. 1945 жылы Семей қаласына қайтып оралады. В.Христолюбов 32 жыл бойы қаланың көркемсурет өнеркәсіптік щеберханаларында еңбек етті. Қала көшелерінің жыл сайынғы мерекелік безендірулері, өнеркәсіп ғимараттары мен мемлекеттік мекемелерінің интерьер дизайнынын жетілдіруге жалықпай үлес қосты. Шығармашылық жұмысы және көрмелерге белсене қатысуы жемісті еңбегінің айғағы деуге болады. Христолюбовтың пейзаждары аса ыждахаттылықпен орындалған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облыстық Семей қаласындағы Невзоровтар атындағы бейнелеу өнері мұражайы. — Семей. — 2003. — 204с
**Валентин Викторович Лавров** – кеңес әдебиеттанушысы және жазушы, профессор.

Өмірбаяны
---------

1935 жылы 2 мамырда дүниеге келген. Атақты футболшы Виктор Лавровтың ұлы. Мемлекеттік денешынықтыру институтын бітірген. Бірінші мамандығы – бокс бапкері.

Шығармашылық қызметі
--------------------

19 жасынан бастап газет және журналдарда әңгімелері, фельетондары, жиі кездесетін кітаптар жайлы әңгімелері жариялана бастайды. 1989 жылы «Молодая гвардия» баспасында «Холодная осень. Иван Бунин в эмиграции» атты алғашқы кітабы басылып шығады. 1994 жылы «Катастрофа» тарихи романы жарық көреді.

Марапаттары
-----------

* Ішкі Істер Министірлігі мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
* Шолохов сыйлығының лауреаты.
* Жылдың үздік детективі үшін «Аркадий Кошко» сыйлығына ие болады.

Дереккөздер
-----------
**Юрий Алексеевич Сушков** (31. 10. 1930 жылы туған, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1970), доцент (1976). Алматыдағы шет тілдер институтын бітірген соң (1952) қаладағы мектептерде одан кейін өзі бітірген институтта француз тілінен сабақ берді. 1961 жылдан бастап ҚазКСР ғылым академиясының шет тілдер кафедрасында француз тілінен алғаш аға оқытушы, 1970 жылдан бастап доцент болып істеп келеді. Профессор В. А. Исенгалиеваның жетекшілігімен "М. Әуезов прозасының француз тіліне аудармасы" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 20-дан астам мақала жариялады. Қазақ және орыс жазушылары шығармаларын орыс тіліне аудару мәселесімен шұғылданды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Почта маркасында салынған А.Н.Березовый мен В.В.Лебедев
**Валентин Витальевич Лебедев** (1942 жыл 13 желтоқсан, Мәскеу) - КСРО-ның ұшқыш-ғарышкері, екі мәрте Кеңес Одағының батыры. 1971 жылдан КОКП мүшесі.

Мәскеудің *С.Орджоникидзе атындағы авиация институтын* 1966 жылы бітіргеннен кейін, *конструкторлық бюрода* қызмет етті. 1972 жылы ғарышкерлер тобына қабылданды. 1973 жылы *18-26 желтоқсан аралығында* *«Союз-13» ғарыш кемесінің* борт инженері ретінде *П.И.Климукпен* бірге ғарышқа ұшты. Ленин орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Татьяна Александровна Ворошилова.** 1952 жылы 5 шілдеде РКФСР Горьков облысы Шахунья
қаласында туған.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін
(1981) физик мамандығы бойынша; Алматы облыстық партия комитетінің Марксизм-ленинизм университетін (1984)
бітірген.
Техника ғылымдарының кандидаты.
1971 жылдан - И.С. Конев атындағы Алматы жоғары
жалпы әскери командалық училищесінің зертханашысы, аға зертханашысы. 1981 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің инженері, кіші
ғылыми қызметкері, ғылыми қызметкері, комсомол комитеті
хатшысының орынбасары. 1988 жылдан - Алматы облыстық партия комитетінің дәріскері. 1991 жылдан
Қазақстан Компартиясы ОК нуқсаушысы. 1991 жылдан
ҚР Мемлекеттік кеңесшісінің кеңес берушісі, ҚР Президентінің Парламенттегі екілдігінің аға сарапшысы, ҚР
Президенті Әкімшілігінің қоғамдық-саяси белімінің сектор меңгерушісі, ҚР көлік және коммуникация министірінің
кеңесшісі, ҚР Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі
ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы,
«Қазақтелеком» АҚ президентінің кеңесшісі.
2007 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесі жетекшісінің орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Жаңажол шоқ орманы** – республикалық мәндегі табиғи ескерткіш.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданының орман шаруашылығы аумағында орналасқан.

Жер бедері, сипаты
------------------

Аумағы 9 га. Көне қарағайлы орман Есіл – Тобыл өзендері аралығында, континенттік олигоценнің құмдауытты-алевритті шөгінділер шетінен басталып, орманды далаға ұласады. Жоғарғы тұсында орташа жасы 110 жыл болатын 90-нан 150 жыл жасаған жай қарағай басым. Ағаштардың орташа биіктігі 20 м, діңінің орташа диаметрі 30 см. Механикалық құрамы жеңіл орманның сұрғылт топырағы шірінді қылқан жапырақпен бүркемеленген. Кей жерлерінде шымды астық тұқымдас шөптесін өскен. Орманда бұғы мүгі, имек қырыққұлақ, емдік қырлышөп, дөңгелек жапырақты алмұртшөп, мысықтабан, итбүлдірген өседі. Мұнда қайың мен көк теректің ұсақ жапырақты түрлері де кездеседі. Орман өзіне қолайсыз физикалық-географиялық белдемде орналасқан. Ол Жаңажолдағы қорғалатын табиғат аумағының құрамдас бөлігі болып саналады және республикалық деңгейдегі көрікті қорықша ретінде ерекше қорғауды қажет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Cotton thistle (*Onopordum acanthium*) from Thomé *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* 1885
**Татыр шөп** (Шағыртікен лат. *Onopordon*) - күрделі гүлділер тұқымдасының бір туысы. Уөбіне екі жылдық, кейде көпжылдық шөптес өсімдіктер.

Биологиялық анықтамасы
----------------------

Сабағының биіктігі 50-150 см, жоғарғы жағы тармақталып өседі. Жапырағы үлкен, қалың, шеті тікенекті. Гүл шоғыры - себет. Жемісі - тұқымша, ірі, сопақша келген. Тұқымы шілде-қыркүйекте піседі.

Таралуы мен өсетін жерлері
--------------------------

Оның 40-қа жуық түрі бар, көп тараған түрі - Тікенді татыршөп. Көбіне Европаның Ортажер теңізінің маңындағы елдерде, Солтүстік Африка, Канар, Кавказ, Батыс және Орта Азия елдерінде таралған. Қазақстанда 2 түрі кездеседі. Татыр шөп жол бойында, далада, қыратты жерлерде өседі.

Зияны
-----

Шабындық және егіншілікке зиянды, сондықтан оны тұқымы піскенге дейін шауып тастап, жерді терең жырту керек.

Түрлері
-------

Оның 40-қа жуық түрі бар, көп тараған түрі - Тікенді татыршөп.

* Onopordum acanthium L. - Тікенді татыршөп
* Onopordum acaulon L.
* Onopordum anatolicum Boiss. & Heldr. ex Boiss.
* Onopordum bracteatum Boiss. & Heldr.
* Onopordum carduchorum Bornm. & Beauverd
* Onopordum caricum Hub.-Mor.
* Onopordum cynarocephalum Boiss. & Blanche
* Onopordum illyricum L.
* Onopordum leptolepis DC.
* Onopordum nervosum Boiss.
* Onopordum nogalesii Svent.
* Onopordum seravschanicum Tamamsch.
* Onopordum tauricum Willd.
* Onopordum turcicum Danin

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Tropicos, *Onopordum* L.
2. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 588 бет
*Басқа мағыналар үшін Жаңадария деген бетті қараңыз.*
**Жаңадария каналы** – Қызылорда облысындағы суару-суландыру жүйесі. Сырдария өзенінің сол жағасында орналасқан.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ұзындығы – 592,3 км, оның 535,5 км табиғи арнамен жүргізілген. Каналда 19 гидротехникалық құрылыс салынған. Су жинау алабы Сырдария өзеніндегі Қызылорда су торабы арқылы пайдаланылады. Су шығыны каналдың басында 50 м3/с, Жаңадарияның табиғи арнасы секундына 200 м3 су өткізе алады. Бұдан 210 км шамасында Қуаңдария каналы басталады. Ұзындығы – 436,4 км, оның 407 км-нің су шығыны 60 м3/с. Су жинау алабы Жалағаш ауданындағы Жаңадария кеңшары жеріндегі арнаулы су құрылысы арқылы жүзеге асырылады. Жаңадария каналы 1958— 1968 жылдары іске қосылған. Сырдария, Жалағаш, Қармақшы, Қазалы аудандары шаруашылықтарының 40 мың га егістік және бау-бақшалық жерлерін суарып, 20 мың га табиғи шабындықтарын, 1,0 млн.га жайылымдарын суландырады. Жаңадария каналын бойлай орналасқан қырғауыл аулау шаруашылығы бар. Қатпарлы-жаңбырлы бұлттардан жауатын ақ жауын, будақ-жаңбырлы бұлттардан жауатын нөсер жаңадария болып бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
**Татьяна Анатольевна Морозова** (1972 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. 1994 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің "Қолданбалы әлеуметтану" бөлімін бітірді. 1994 - 1995 жылдары
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану
факультетінің социология кафедрасының стажеры, 1995 — 1998
жылдары осы кафедраның аспиранты. 1999 жылы әлеуметтану
мамандығы бойынша "Студент жастардың құқықтық
әлеуметтенуін талдаудың методологиялық мәселелері" атты
тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 15-тен астам
ғылыми еңбектің авторы.
Морозова өзінің зерттеулерінде тұлғаның құқықтық әлеуметтену
мәселелеріне, құқықтық мәдениет концепциясын дамытуға,
студент жастардың кұқықтық санасының қалыптасуы мәселелеріне көңіл бөледі. Жастар саясатын жетілдіруге байланысты
ұсыныстар береді.
Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Айбек Нұғымаров** — самбошы, түйе палуаншы және қазақ күресінің күресшісі, ауыр салмақта халықаралық спорт шебері. Қазақ күресінен Қазақстан чемпионы.

Биографиясы
-----------

Айбек Нұғымаров (3-маусым, 1987 ж.) - Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Құндызды ауылында дүниеге келген. Қазақ күресінен екі дүркін әлем чемпионы (2008 ж. 2010 ж.), қазақ күресінен Азия чемпионы (2008 ж.), қазақ күресінен әлем кубыгінің иегері (2011 ж.), қазақ күресі чемпионаттарының жеңімпазы, Самбодан Қазақстан Республикасының жеңімпазы (2012 ж.). Қазақстан Республикасының Президент күніне орай өткен жарыстың жеңімпазы. Осы жарыста "Қазакстан Барысы" атағын алды (2013 ж.). 

Бапкері - Серік Қоржыкенов.

Жетістіктері
------------

2013 жылы "Қазақстан барысы-2013" атағын жеңіп алған Айбек Нұғымаровқа 150 мың АҚШ доллары мен «Алтын белбеу», «Тайтұйяқ» және автокөлік сыйға тартылса, күміс жүлдені иеленген Ержан Шынкеевке 30 мың АҚШ доллары, ал қоланы қанағат тұтқан Н.Ерсұлтановқа 10 мың АҚШ доллары тарту етілді.

"Әлем барысының" 2-орын иегері.

Дереккөздер
-----------
Бірмұхамед Айбасов көшесі
Көшеге қоғам қайраткері, ұлтжанды азамат, сталиндік репрессия құрбаны Бірмұхамед Айбасовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 30.03.1999 № 301 шешімі) берілген. Айбасов Бірмұхамед (1892-1937) Ақмола облысында дүниеге келген.
1920 жылдары Ақмола облысының жер басқармасын басқарған. Айбасов көшесі Ақан сері көшесінен басталып, Жұмабаев және Дулатов көшелеріне дейін созылып жатыр. 

* Довженко,
* Кассина,
* Сейфуллин даңғылын,
* Бехтерев көшелерін

-қиып өтеді.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенін бұрынғы атауы - Липецкая көшесі. Көшенің ұзындығы - 950 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Айбалдырған** (лат. *Angelica archangelica*) – шатыршагүлділер тұқымдасының аюбалдырған туысына жататын, екі жылдық, биік сабақты, шөп текті өсімдік. Оның биіктігі 1-2 метрдей болады. Тамыры жуан, қысқа, көптеген қосалқы тамырлары болады. Сабақтары жұмыр да жуан, әрі түзу, арасы қуыс болып келеді. Кезекті жапырақтары ірі де қалың қынапты және екі-үш түкті қабығы бар. Гүлдері ақшыл немесе сары, жасыл, кішігірім шатыр сияқты болып тұрады. Өсімдік май айынан қыркүйекке дейін гүлдейді. Ол көбінесе КСРО-ның Еуропалық бөлігі мен Батыс Сібірдің орманында және орманды далаларында өседі.

Химиялық құрамы
---------------

Айбалдырғанның тамыры мен тамыр сабағында шайыр (6 пайызға дейін), эфир майы (1 пайызға дейін), балауыз, илік және ащы заттар, валериан, ангелико, сіркесу қышқылдары, крахмал, қант бар. Миуасында май (20 пайызға дейін) болады.

Қолдануы
--------

Дәрі мақсатында тамыры мен тамыр сабағы пайдаланылады. Халық медицинасында оны ішек-қарын ауруларына қарсы, несеп жүргізетін және қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылған. Сонымен қатар метеоризм, спастикалық колитте (ішек ауруы) көкемаралға қосып қайнатынды жасап ішеді. Айбалдырғанды басқа да шөптермен қосып, ет, қарын сөлінің, панкреатиндік сөлдің бөлінуін жақсартатын дәрі ретінде қолданады. Оның өттегі, асқазандағы, ішектегі шырын бөлінуді күшейтетін, диурезді жақсартып, жүрек қан тамырлары мен нерв жүйесін қоздыратын қасиеті бар. Кейбір шетелдерде айбалдырғанның тек тамыры мен тамыр сабағын ғана емес, сонымен бірге миуасын да, шөбін де тер және жел шығаратын хош иісті дәрі ретінде пайдаланылады. Оның миуасы мен тамырында болатын фурокумариндер қатерлі ісікке қарсы қолданылатын келешегі бар дәрі ретінде зерттеліп жатыр.

Дереккөздер
-----------

1↑"Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков-"Қазақстан" баспасы,1975.
**Жалақорлық**– адам мінезіндегі ұнамсыз қылық. Жалақор адам ауызша немесе жазба түрде кейде өз атымен, кейде есімін қоймай жеке адамдарға не заңды тұлғаларға кінә артып, жала жабуға бейім тұрады. Жалақорлық заң бойынша айыпталады.[1]

**Жалақорлық** — жала жапқыштық, бәлеқорлық адамның мінез-құлқындағы жағымсыз қылық. Біреуге күнә артып, оны балағаттау. Адами қасиетті қорлап, бәле артатын, арсыздық пен надандық әрекет. Жалақорлық адамның оз басын ақтау үшін де өзге адамға күнә, айып тағып "судан таза, сүттен ақ" болып шығуға әрекеттенген жағымсыз қылық пен арам ниетті адамдар тіршілікте кездесіп отырады. Жалақорлықты шынайы ісімен бекерлейтін адам өз ісінің ақтығына сеніп іс қылады, реті келгенде жала жабушының ісі мен мінезіне талдау жасай отырып оны бекерлейді, дәйекті сөзімен жалақорды күнәлайды. Жалақорлықпен іргелес түсінік-ұғым өтірік айтып, өзгеге жала жабу. Жалақорлықтан арылудың төте жолы істің ақ-қарасын ақылға салып дұрыс шешу.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
*Басқа мағыналар үшін Жалаңашкөл деген бетті қараңыз.*
**Жалағашкөл**, *Жалаңашкөл* – Сырдария алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысының Арал ауданы жерінде орналасқан. Тұран жазығының солтүстік шетінде, Сырдария сағалық арнасының оң жағында, теңіз деңгейінен 58,3 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 13 км2, ұзындығы 5,3 км, ені 4,3 км. Кезінде Сырдарияның жайылмасымен толысатын, көршілес ірі Қамыстыбас көлімен ұласып жататын. Батыс және оңтүстік жағалауы жайпақ, батпақты, шығысы көтеріңкі. Арал теңізінің тым шегініп кетуінен Жалағашкөлдің шарасы жазда мүлдем кеуіп қалатын болды. Көктемгі қар ерігенде ғана аздап су жиналады. Алабы көктемгі шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Питер Зееман** (нидер. ; 25 сәуір 1865, Зоннемайре, Нидерланд — 9 қазан 1943, Амстердам) — нидерланд физигі, физика бойынша Нобель сыйлығының 1902 жылғы лауреаты, Хендрик Лоренцпен бірлесіп, "радиациялық құбылыстарға" магнетизм әсерін зерттеулерде ерен еңбегі үшін алды.

Өмірбаяны
---------

Питер Зееман 1865 жылдың 25 сәуірде Зоннемайреде Катаринус Форандинус Зееман және оның әйелі Вильгельмина Ворсттің отбасында дүниеге келген. 

Питер Зееман   

Вета қол портреті 
Лейден университетінде Хейке Камерлинг-Оннес және Хендрик Лоренц басшылығымен оқыған. 

1890 жылы ол Лейденде оқыта бастайды. 1896 жылы магнит өрісінің спектрлік сызықтары сәулелену көзіне әсерін зерттейді және әсерін ашады, енді ол Зееман әсері атымен белгілі. Әсерді ашқаны Х. Лоренцтің электромагниттік сәуле шығару теориясының дұрыстығын дәлелдеді.

1900 жылы Зееман Амстердам университетінде физика профессоры болып тағайындады. 1908 жылы ол физика институтының директоры.

1921 жылы ғалым Генри Драпер атындағы медальді алды. Айдағы бір кратер соның есімімен Зееман кратері деп аталған.

Лондон корольдік қоғамының Шетелдік мүшесі (1921), Папа ғылым академиясының мүшесі (1936).

Питер Зееман 9 қазанда 1943 жылы Амстердамда Вермах қаласының басқыншылығы кезінде, Екінші дүниежүзілік соғыс барысында қайтыс болды.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Конституциялық (қүрылымдық) су** — минералдардың кристалдық торына ОН— Н+, Н30+ иондары түрінде кіретін су. Сондықтан судың өзі минерал 400°С-тан аса температурада толық ыдырағаннан кейін ғана бөлініп шығады. Конституциялық су бар минералдар жер қыртысында жоғары қысым жағдайында пайда болған. Олардың қатарына диаспор (АӀО. ОН), мусковит К Аl2 ■ I Аl Sі3,О10| [ОН]2, және т.б. минералдар жатады. Конституциялық суды көбінесе химиялык байланысқан, ал гигроскоптық және жарғақ суды физикалық байланысқан су деп атайды. минералдардың кристалдық торына сутек пен гидроксильдің бір-бірінен ажыраған иондары түрінде кіреді. Бұл су минералдардан олар толық химиялык ыдыраған кезде ғана бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Ньютонның үшінші заңы** былайша тұжырымдалады:
*Әрекет етуші күшке әрқашан тең қарсы әрекет етуші күш бар болады. Басқаша айтқанда, денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша өзара тең және бағыттары қарама-қарсы*:

{\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{1}=-{\overrightarrow {F}}\_{2}}
Әрекет және қарсы әрекет күштері әртүрлі денелерге түсіріледі. Сондықтан олар ешқашан теңеспейді және оларды теңәрекетті күшпен алмастыруға немесе қосуға болмайды. Бұл екі күштің тағы бір ерекшелігі — олардың табиғаты қашан да бір. Егер {\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{1}} серпімділік күші болса, онда {\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{2}} де серпімділік күші болады.

Күштер бір денеге түсірілген жағдайда ғана олар теңеседі деп айтуға болады, мысалы, тіректе жатқан денеге {\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{a}} ауырлық күші және үстел тарапынан ол күшке қарама-қарсы бағытталған {\displaystyle {\overrightarrow {N}}} серпімділік күші (тіректің реакция күші) әрекет етеді.

Бұл күштер тең және қарастырылып отырған денеге түсірілген. Бұл күштердің тендігі Ньютонның екінші заңының салдары болып табылады және олар үшін {\displaystyle {\overrightarrow {N}}+{\overrightarrow {F}}\_{a}=m\cdot {\overrightarrow {a}}} теңдігін жазуға болады. Бұл жағдайдағы дененің
үдеуі нөлге тең, ал бұдан {\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{a}=-{\overrightarrow {N}}} болады да, дене тыныштық қалпын сақтайды.

Бұл күштердің табиғаты әртүрлі болғандықтан, "*әрекет*" және "*қарсы әрекет*" күштері бола алмайды. Ал әрекет және қарсы әрекет бір ғана өзара әрекеттесуді, мысалы, дененің тірекпен әрекеттесуін сипаттайды: тіректің {\displaystyle {\overrightarrow {N}}} реакция күші модулі бойынша дененің тіректі кысып басатын күшіне, яғни {\displaystyle {\overrightarrow {P}}} салмағына тең. Әрине, бұл күштер әртүрлі денелерге түсірілген және қарама-
қарсы бағытталған.

Сонымен, біз Исаак Ньютон тұжырымдаған қозғалыстың негізгі үш заңымен таныстық. Олар айналамызда болып жатқан алуан түрлі механикалық қозғалыстар үшін бірдей. Алайда Ньютонның екінші және үшінші заңдары тек инерциялық санақ жүйелерінде және материялық нүктелер ретінде алынуы мүмкін баяу қозғалыстағы денелер үшін ғана орындалады. Ал жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен қозғалатын денелер үшін релятивтік механика заңдары орындалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Физика және астрономия: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңд. толыкт. 2-бас. / Р. Башарұлы, Д. Қазақбаева, У. Токбергенова, Н. Бекбасар. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2009. — 240 бет, суретті. ISBN 9965-36-700-0
**Қоңыртемірші** – Сарыарқадағы тау, Қарқаралы тауының оңтүстік-шығысында 80 км жерде.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарағайлы кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 70 км жерде орналасқан. Ең биік жері - Қарасораң шоқысы (1369 м). Оңтүстіктен солтүстік-шығыс бағытта 45 км-ге созылып жатыр, ені 10 – 15 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір дәуірінің жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Аралары өзен арналарымен тілімденген тізбекті, жоталы және күмбезді таулардан тұрады. Батыс беткейі тіктеу, жартасты келген, бұл бөлігі Ақтайлақ, Қазанғап өзендерінің аңғарымен, шығыс беткейі жазда тартылып қалатын Шақабай, Қаражан, т.б. өзен, бұлақ аңғарларымен тілімденген. Қоңыртемірші Түндік, Қусақ, Ақтайлақ өзендерінің суайрығы.

Өсімдігі
--------

Шалғындық қызғылт қоңыр топырағында селеу, сұлыбас, бетеге, көде өседі, қайыңды-көктеректі орман, астық тұқымдас шөптесіндер кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жалаңбас** – Қу және Арқалық тауларының аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 784 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылып жатыр. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатқан тау өзен аңғарлары, сай-жыралармен бөлінген бірнеше қырқалардан тұрады. Оңтүстігінен Жарқайың өзені бастау алады. Оңтүстік-шығысында Қарасор көлі жатыр. Кембрий жүйесінің тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Өзен аңғарларының сортаңды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұталар, сондай-ақ сұлыбас, боз, селеу және түрлі шөптесін өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қоңыртөбе деген бетті қараңыз.*
**Қоңыртөбе** – Итжон тауларының батыс бөлігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Қарақұдық ауылының оңтүстік-шығысында 5 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 588 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км.

Жер бедері
----------

Беткейі көлбеу келген. Солтүстігінде Жетіқұдық, оңтүстігінде Ақбала, батысында Үш келіншек қоныстары жатыр.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қызғылт қоңыр қиыршық топырақ жамылғысында селеу, қызғылт селеу, жусан, өлең, сұлыбас, бетеге, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Магмалық жыныстардың жарықтары мен бөлшектері.** Магманың сууынан оның көлемі едәуір кішірейеді. Сонын нәтижесінде магмалық жыныстарда тәртіппен орналасқан көптеген жарықтар пайда болып, олар бөлшектерге бөлінеді. Жарықтардың белгілі бір заңдылықпен таралуы бөлшектердің әр түрлі формаларын шығарады. Мысалы, граниттер көбінесе параллелопипед бөлшектерге бөлінеді. Ал табиғи өзгеріс жеке параллелопипедтердің қырлары мен бұрыштарын бұзады. Сондықтан граниттердің үстіңгі беттері жұмыр қойтас кесектеріне айналады. Сонымен, граниттердің үстінде қаланған жастық немесе матрац тәрізді,қабатты немесе плита тәрізді жік болады. Төгілме жыныстарда (базальттарда) және андезиттерде жиі байқалатын жарықтардың бір-біріне орналасу жөніндегі бұрыштары 600-қа жақын, яғни бөлшектері алты қырлы призма осі оның салқындау беттеріне тік келеді. Негізді магмалардың тез салқындауы арқасында жұмыр доп немесе шар, пияз қабығы тәрізді бөлшектер пайда болады. Төгілме қышқыл жыныстарда көбінесе тәртіпсіз арылған жарықтар өте жиі байқалады. Кейде ондай жыныстарда анық белгіленген, бір бағытты жарықтар кездеседі, ал жыныстар соның бойымен тақтадай плитаға бөлінеді. Жарық бағыттарын зерттеу жер қабығының кейбір орындарында геологиялық дамуды белгілеу үшін қажет, өйткені магманың кристалдану мезгілінде шығатын қысымдар оның бағытын анықтауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Көлемі
------

Есептелінген мешіттің ұзындығы мен ені 12,8 метр. Алла үйінің биіктігі 11,9 метр. Мешіт күмбезінің диаметрі 10,3 метр.

  

Есептелінген мешіттің ұзындығы мен ені 12,8 метр. Алла үйінің биіктігі 11,9 метр. Мешіт күмбезінің диаметрі 10,3 метр.

Толықтай мәлімет
----------------

Мешіттің төрт бұрышында төрт кіші күмбездері бар. 
Мешіт екі қабатты. Жоғары қабатында намаз оқитын зал мен михраб бар. 
Төменгі қабатқа сауат ашу курсының бөлмесі жайғасқан. Оның ұзындығы мен ені 6 м. х 400 см. және қасиетті Құран оқитын залдың ұзындығы 6 м.800 см. х 4 м. Имамның бөлмесі де төменгі қабатта. 
Мешіттің мұнарасы жоқ. Мешіт ауласы толық қоршалған, ауласы көгалдандырылған, тал, терек отырғызылып, гүл егілген. 
Мешіт ауласында ер мен әйелдерге арналған ыстық, суық суы бар қазіргі заманға сай жабдықталған дәретхана бар. Азан күшті дыбыс күшейткіш құралдарымен таратылады. 
Талдықорған қаласы экономикалық дағдарысты басынан кешіріп жатқан кездері салынғандықтан оған Алланың нұры жаусын деп «Нұр» деген ат қойылған. «Нұр» мешіті Талдықорғанға архитектуралық әсемдігімен де көрік беріп тұр.

Сілтеме
-------
**Қырым**. «Ұлын ұрымға, қызын қырымға» тәрізді тұрақты тіркесте кездесетін сөз. Ескерте кетер жайт, тіркес құрамындағы «ұрым» сөзі де көпшілікке, мағынасы жағынан, аса мәлім бола бермес. Сөйтсе де біз оған талдау жасап, төркінін іздестіруді міндет етпедік. Себебі бұдан бұрын ол туралы жазған автор болған. Оның пікіріне біз де қосыламыз.
Ал «қырым» сөзінің төркіні жөнінде де, жол-жөнекей болса да, қалам тартқан автор жоқ емес. «Ұрым» мен «қырым» сөздерінің этимологиясы жөнінде соңғы автордың пікірін дәлме-дәл келтіруді көздедік. «Ұрым, не үрім ескі әдебиетте Византия (немесе Кіші Азия) деген ұғымды білдіреді. Осы сөздің ауанына қарай Қырым (ұйқас қуудан туған болу керек) сөзі жарыса қолданылады» деп тұжырым жасайды («Сөз өнері» жинағы, 1978, 61-6.). Мұндағы «Қырымы» былай тұрсын, «ұрым (үрім)» туралы пікірге де қосылуға болмайды. Оның себебін жоғарыда келтірілген «Этимологиялық сөздіктің» көрсетілген беттерін оқыған адам анық біле алады. «Ұрымның» мағынасы Византия, «қырымның» мағынасы ұйқас қуудан туған Қырым (түбегі) еместігін қырғыз тіліндегі осы іспеттес «уулуң өссө — урумга, кызың өссө — кырымга» деген мақалдан аңғару қиын емес. Мұның мағынасын былай түсіндіреді; егер ұлың өссе туысына (ұрпақ жалғастырады), егер қызың өссе алысқа (кетеді)— бұл бір. Екіншіден — қазақ халқы мақалды ұйқастыра қалуға шебер екені рас. Бірақ ол ұйқас ой желісіне нұқсан келмейтіндей әрі өздерінде ғана бар сөздер негізінде жасалып отырғанын еске алған лазым.
Сондықтан да, мына тұрақты тіркестегі «қырым» сөзін Қырым түбегіндегі ел деп қарамай, ертеде қазақтарда осындай сөз болған, кейін ұмытылып, тек тұрақты тіркестерде сақталып қалған десек, пікіріміз шындыққа бір табан жақын әрі жөнді де болар еді. Осындай сөздің болғандығына тағы да қырғыз тілі куә бола алады: қырым — алыс, алыстағы ел. Мұны қазақ және қырғыз тілдеріне ортақ —«құс баласы қырымға, ит баласы жырымға қарайды» сияқты мақал тағы да қуаттай түседі.
«Ұлын ұрымға, қызын қырымға» фразасы кейде «ұлын ұяға,. қызын қияға» тұрақты тіркесімен, сирек болса да, синонимдес болатыны бар. Алайда қазақ тілінде «жіберді» етістігімен жиі қолданылып, антоним боларлық жағы басым.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қос фактор ілімі** - кейде мотивациялық гигиена ілімі (Motivator-Hygiene Theory) деп те аталады. Оны АҚШ психологі Ф.Герцберг 1950 жылдары ортаға қойған. 1950 жылы Ф.Герцберг Питтсбургте ғылым тәжрибе жасау негізінде мынаған көз жеткізеді: жұмыстың өзіне және жұмыс мазмұнына қатысты факторлардағы (жұмыс тәуекелі, мойындалу, міндет) оң өзгерістер қызметкерді шабыттандырады, тіпті де жігерленіп жұмыс жасауына түрткі болады. Ал, жұмыс шарт-жағдайы мен жұмыстағы қарым-қатынас факторларына (орын, жұмыс амандығы, жалақы, сыйақы) қатысты саладағы оң өзгерістер қызметкер көңіліндегі қанағатсыздықты жоюы мүмкін, бірақ жұмысты жақсы істеуге қозғаушы бола алмайды.Яғни, екі түрлі фактор болады, бірі адамда мотивация пайда қылатын, яғн құлшындыратын фактор (Motivational Factors, немесе intrinsic factors), ал енді біреуі адамда мотивация пайда қылмайтын, оны көбінесе гигиена факторы (hygiene factors). Осы қос фактор болмаса адам өз ниетінен ажырап қалады.

Тіке мотивация тудыратын фактор: жұмыс тәуекелшілдігі, нәтиже-табыс, қызмет талабының жоғарлауы;  
 
Ал, мотивация тудырмайтын фактор: жалақының көтерілуі, адамара байланыстың жақсаруы, жақсы тұрмыс шарты, орын, қауіпсіздік.

Аталған теория бойынша, қанағаттанудың қарсы жағы қанағаттанбау емес, қанағаттана алмау, қанағаттана алмаудың қарсы жағы қанағаттану емес, қанағаттанбай қалмау. Маслоудың Қажеттілік қабаты іліміне өзгеше түрде Ф.Герцберг төмен қажеттіліктердің қанағаттануы сөзсіз түрде жоғары шабыттар тудырады деуге болмайды, қайта ары болғанда көңіл толмау жағдайын ғана бәсеңдетеді, бірақ жұмыста жоғары ерлік көрсетіп, өте жойқын мотивацияға ие болуға көп әсер ете қоймайды деп есептеген.

Бұл ілім туралы айтылған сын:  

Ұйым мақсатына жету мен жеке қажетінің қанағаттануын өзара байланыстырмады.  

Жұмысқа қанағаттану мен жоғары мотивацияның байланысы дұрыс анықталмады.

Қос фактор іліміне сілтеме Мұрағатталған 26 желтоқсанның 2008 жылы.


1. ↑  Denhardt, Robert B. Managing human behavior in Public and Non-profit organizations.  

 California, U.S.A: SAGE Publications, Inc. : 150. ISBN 9781412956673 （English）
**Талдық**, *Борлы*, *Ұлыталдық* – Шалқар алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Әйтеке би, Ырғыз аудандары жерімен ағады. ¥зындығы145 км, су жиналатын алабы 4140 км2.

Бастауы
-------

Мұғалжар тауының шығыс беткейіндегі бұлақтардап басталып Ырғыз өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең, арнасы тік жарлы. Жауып-шашын, жер асты суымен қоректенеді. Басты салалары — Бала Талдық, Ұлыталдық, Милысай, Шыбықтысай. Жылдық орташа су шығыны сағасы тұсында 1,50 м3/сек. Алабы ауыл шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Магнезит** (лат. magnesіa — *магнезия*) — минерал, карбонаттар класының кальцит тобына жатады. Химиялық формуласы MgCO3, MgО — 47,82%, СО2 — 52,18%, изоморфты қоспа түрінде Fe, сирек түрінде Mn, Ca болады. Механикалық қосындылар ретінде халцедон, сазды заттар, су, доломит кездеседі. Магнезит ақ, сарғылт, кейде құрамындағы қоспаларға байланысты көгілдір сұр, қара сұр, қоңыр, қара болып келеді, шыныша жылтырайды. Қаттылығы 4,0 — 4,5, тез сынады, тығыздығы 2900 — 3100 кг/м3. Магнезит гипспен бірге тұзды шөгінділерде, талькпен аралас магмалық ультранегізді тау жыныстары арасында кездеседі. 1000 С температураға дейін қыздырғанда 92 — 94% көмір қышқылын жоғалтып, химмялық активті ұнтаққа айналады. Бұл ұнтақ каустикалық магнезит деп аталады. Ол магнезиялық тұтқыр цемент, жасанды каучук, пластмасса, вискоза, т.б. жасауға, түрлі химия өңдеу процестерінде, т.б. қолданылады. Температураны 1500 — 1650 С-қа дейін қыздыру арқылы химия процестер әсеріне берік, отқа төзімді (2800 С-қа дейін) Магнезит ұнтағы алынады. Одан болат балқыту пештерінің табаны мен түрлі металлургия пештерінің бөліктері жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Handbook of Mineralogy
2. ↑   Mindat.org
3. ↑   Webmineral data
4. ↑  Klein, Cornelis and Cornelius S. Hurlbut, Jr. *Manual of Mineralogy,* Wiley, 20th ed. p. 332 ISBN 0-471-80580-7
5. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
6. ↑  
	* Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Магнезит в каталоге минералов
* Магнезит в базе webmineral.com  (ағыл.)
**Қотанақ** – Желтау тауларының солтүстік-батысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 70 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 2 км. Абсолюттік биіктігі 537 м. Беткейлері эрозиялық процестерге ұшыраған. Солтүстігінде Көкеспе қонысы, батысында Қарақұдық, оңтүстігінде Жамбасши құдықтары, шығысында Шығыс Қотанақ тауы бар.

Өсімдігі
--------

Тау баурайындағы қиыршықтасты, сұрғылт құнарсыз топырағында шөлге тән өсімдіктер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Индиа́на Ро́уз Э́ванс (ағыл. Indiana Rose Evans; 27 шілде 1990, Сидней, Австралия) — австралиялық актриса және әнші. Көбінесе H2O телехикаясындағы Беллы Хартли рөлімен танымал болып келеді.(2009-2010 ж)

### Өмірбаяны

Индиана Эванс- 1990 жылы Австралияның Сидней қаласында дүниеге келген. 5 жасынан бастап сахна әлеміне шыға бастаған. 2003 жылы алғаш рет Барлығы да ерекше фильмінде Милли Робертстың рөлін сомдады.Бірақ Индианаға атақты H2O телехикаясындағы Белла Хартли әкелді.Себебі көптеген жас өспірімдердің сүйікті актрисасына айналды.

### Жеке өмірі

2012 жылы актер Риз Уэйкфилдпен кездескен болатын, сосын Линкольн Льюис.

### Фильмография

* 2003 All Saints Милли Робертс
* 2003—2004 Snobs Абби Оукли
* 2004—2008 Home and away Матильда Хантер
* 2008 The Strip Чайна Уильямс
* 2008 At the Tattooist Джорджим
* 2009—2010 Just Add Water Белла Хартли
* 2010 Arctic Blast Наоми Тейт
* 2010 Cops L.A.C. Кайли Тремэйн
* 2011 Crownies Татум Новак
* 2012 Blue Lagoon: The Awakening Эммалин Робинсон
* 2013 Janet King Татум Новак
* 2014 Secrets & Lies Натали Гарнер

Дереккөздер
-----------

  

[Санат:АКТРИСА]
**"Мәлікриян Рабиғұлмүлік Қыз Жәмила"** - шығыстық сарындағы ғашықтық дастан. Шығыс Қазақстан облысы Шар ауданында тұрған ақын Тұлымхан Төлеубайұлының жырлауынан ауыз әдебиетін жинаушы Күсембек Байғұттыұлы жазып алған. Дастан сюжеті арабтың "Мың бір түн" ертегісінен өлеңге түсірілген, "Сейфүлмәлік" ғашықтық дастанына ұқсас келеді. Мәлікриян деген патшаның баласы Рабиғұлмүліктің ғашықтық жолдағы кездескен қиындықтарды жеңіп, Жәмила қызға қосылғандығы жайлы сыр шертеді. Бұл дастан мазмұны осы Шар ауданында тұрған ақын Телібай Манабаев жырлаған "Жәмила" дастанына ұқсас болғанымен тілі, стилі басқаша. Күсембек нұсқасы толық, 11 бір буынды қара өлең үлгісіне құрылған. Қолжазба нұсқасы Орталық ғылыми кітапхананың қолжазба қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*