recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шыңғыстай** – Алтай Республикасының (Ресей) Қосағаш ауданында және Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданындағы (Қазақстан) Алтай өзені. Бұқтырманың оң саласы (Ертіс су алабы).

Сипаттамасы
-----------

Өзеннің ұзындығы 34 км. Ресей жерінде Алаха көлінің оңтүстігіндегі Молибдек тауында бастау алады. Жоғарғы жартысында өзен таулар арасында оңтүстік-шығысқа, төменгі жағында - оңтүстік-батысқа қарай ағады. Өзен сағасы Қазақстанда орналасқан, онда өзен тармақтарға бөлініп, Бұқтырмаға құятын сағасынан 309 км қашықтықта (Аршаты кентінен шығысқа қарай 32 км) оң жағалау бойына құяды.

Негізгі салалары: Алғыжақбұлақ (оң жақ, ұзындығы 18 км, ШҚО), Қаратөсбұлақ және Мұқыртайбұлақ (сол жақ, РФ).

Су алабында көптеген таулы көлдер, соның ішінде орта ағысында Қызылтас және Алғыжақбұлақта ірі Шаңғы (Бұқтырма) көлі бар. Кейбір карталарда Алаха көлінен Шыңғыстайға құятын арна көрсетілген (көлден ағатын ағынның көп бөлігі Қатын су алабына енеді). Алаптың ең биік нүктесі — Укек үстіртіндегі Текекүнген тауы (3096 м).

Саға бөлігінде бұрынғы Шыңғыстай елді мекен (қазіргі шекара бекеті), оның жанында өзен арқылы өтетін көпір бар. Бұрын өзеннің жоғарғы ағысында молибден кеніштері жанында Шыңғыстай ауылы болған.

Су алабының ресейлік бөлігі «Үкек үстірті тыныштық аймағының» табиғи паркінің шекарасында орналасқан, ол Ресей Алтайының басқа аумақтарымен бірге «Алтайдың Алтын тауларының» нысаны ретінде ЮНЕСКО Дүниежүзілік мәдени және Табиғи мұра нысандары тізіміне кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Затерянному миру – труба. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 шілде 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 10 наурыз 2019.
**Йоркшир** (ағылш. Yorkshire) – солтүстік Англияның тарихи графствосы. Аймақтың ең үлкен аумақтық құрылымы. Ауданы 15 712 км².
Графствоның беті өте-мөте әр түрлі. Солтүстік-батысында Англияны ең биік таулары орналасқан. Басқа жерлерде жемісті аймақтармен кезектестіріп ашық батпақты жерлер. Тис және Риббльден басқа өзендер Уз және Гумбер алаптарына жатады. XX ғасырда графство егіншілік және малшылықтан бірінші орын алған. Графствоның батыс жағы минералдар мен фабрикаларға бай. Йоркшир солтүстік, батыс және шығыс райдингке (ерте ағылшынша priding, «үштен бір» деген мағынаны білдіреді) бөлінеді.

Археология
----------

Материалдардың антропологиялық анализі үстінде шығыс Йоркширдің ескі моласынан біздің заманымызға дейін осы аумақтың халықының физикалық жағдайы туралы қызықты дәйектер алынған. Еркектердің орташа бойы шамалап 1,71 м, ал әйелдердікі – 1,58 м болған. Еркектердің көпшілігі 20,30 немесе 40 жастың басында демі біткен. Ал әйелдер үшін одан да аз болған – 18-20 жастан кіші. Көбісінде қимыл-тірек аппараты ауыры болды. Бірақ тістері жақсы болған. Әсіресе, еркектерде. 
Солтүстік Йоркширде Аррастың мәдениеті континенттің ауғындарының қатысуымен қалыптасқан деген болжам бар. Көбінесе шығыс Галлияден. Кеш темір ғасырдың жергілікті халқы, жазбаша дереккөздерге танымал, «паризии» деп аталғаны босқа емес. Сонымен қатар, Францияның астанасына өз атын берген кельт тайпаларының бірі. Бірақ бұл тек қана болжам. Себебі, британдық және француздық ескерткіштердің арасында көп айырмашылықтар бар. 
Аррастың мәдениеті ең басты түрде ескі мола үшін танымал. Соның аумағына енді кірген халық археологтармен енді ғана зерттеліп жатыр.

Көрікті жерлер
--------------

* Хелмсли бекінісі.
* Скарборо бекінісі.

Дереккөздер
-----------
**Арғыншиев Сақыпкерей Жармаұлы**  (1887, бұрынғы Орал губерниясы Қараоба болысы — 15.2.1938) — мемлекет және қоғам қайраткері. Оралдың қолөнер уч-щесін бітірген (1904). Ресейдің Воронеж қ-нда фельдшерлер мектебінде оқып жүріп, эсерлер партиясына кіреді. 1907 ж. тұтқындалып, 5 жыл айдауда болған соң, Иркутск губ-на мәңгілік жер аударылды. 1917 ж. Ақпан төңкерісінен кейін елге қайтып оралып, большевиктер жағында саяси-ұйымдастыру қызметімен айналысты. 1918 — 19 ж. Орал облысы ұлт істері жөніндегі комиссар, облатком мүшесі. 1920 ж. Қазақ ревкомының, Қазақ АКСР-ы ОАК мүшесі, әлеум. қамсыздандыру халкомы болды. 1921 — 27 ж. Қазақ АКСР-ы Жоғарғы трибуналының төрағасы, Заң халкоматы алқасының мүшесі қызметтерін атқарды. 1927 жылдан бастап голощекиндік әсіре қызыл саясатқа қарсылық жасағандығы үшін қызметінен алынып, партиялық және әкімш. тарапынан қуғынға ұшырады. 1927 — 37 ж. Алматы зоовет. ин-тының ректоры, Шымкент түйе өсіру зауытының, Темір мал ш. тәжірибе стансасының директоры. 1937 ж. 14 тамызда жала жабылып, "халық жауы" ретінде тұтқындалды. 1957 ж. 13 шілдеде КСРО Жоғарғы соты алқасының шешімімен толық ақталды.

Дереккөздер
-----------
**Әлпейіс Әлімбетов** (1899 жыл, Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Талапты ауылы - қайтыс болған жылы белгісіз) — шопан, жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948).

Бала кезінен мал бағады. 1932 жылы Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Талапты колхозына мүше болып кіреді. 1937 жылдан 1964 жыл аралығында Шәуілдір ауданының "Арыс" колхозында және Қызылқұм ауданының "Талапты" колхоздарында жылқы баққан. 1965 жылы зейнетке шығады.

1947 жылы 50 биеден 50 құлын алған. 1948 жылғы 23 шілдедегі КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен "Ленин" ордені және Социалистік еңбек ері атағы берілді. Әлімбетов атындағы Талапты ауылында көше бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы — 1987.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Алимбетов Алпеис, Герои страны
**Ұзынқарғалы**, *Қарғалы* - Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысында Қарасай, Жамбыл аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 128 км, су жиналатын алабы 1070 км2.

Бастауы
-------

Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі Құмбел асуындағы мұздықтан басталып, Қарасай ауданында Күрті өзеніне құяды. Ірі салалары - Майбұлақ, Шымбұлақ, т.б.

Гидрологиясы
------------

Аңғары тік жарлы, шатқалды, ені 300 м, жарқабағының биіктігі 30-40 м. Жайылмасы сол жағалауында ғана, ені 30-80 м, арнасы түзу дерлік, ені 10 м. Жауын-шашын, жазда еріген көп жылдық қар, мұздық суымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы Қарғалы кенті тұсында секундына 3,50 м3. Сағасынан 64 км жерде бөген салынған, 4 канал тартылған, бойында бірнеше шағын СЭС салынған. Егістік суаруға, елді мекендердің мұқтажына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Саққұлақ би кесенесі** — сәулетті ескерткіштердің бірі.

Орналасуы
---------

Ақмола облысы Ерейментау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 24 шақырым жерде, Қоржынкөл көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы ашық далада орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Кесене 2006 жылы «ҚазЖоба қалпына келтіру» Республикалық мемлекеттік кәсіпорыны ғылыми-зерттеу және жобалау филиалының Жиынтық бөлімімен (жетекшісі Г.Қамалова) зерттелген. Қанжығалы руының биі Саққұлақ кесенені 1880 жылы өзінің үлкен ұлы Нұралы үшін салдырған. Нұралының қабірінен құлпытас сынығы Бөгенбай батыр атындағы Ерейментау тарихи өлкетану мұражайында сақтаулы. 
Саққұлақ би кесенесі өлшемдері 33х140х70 см шикі кірпіштен салынған. Қасбеттерінің қырларында екі тірек аралығының доға тәрізді жабыны мен бос жерлері бар сегізқырлы күмбезді көлем түрінде болды. Сегізбұрыштың оңтүстік-батыс қыры кірпіштің екі төменгі қатарына дейін бұзылған қалған қырлардың қабырғаларының қалдықтары 2,5 метр биіктікте сақталған. Екі тірек аралығының доға тәрізді жабыны ойық түріндегі кесенеге кіріс-шығыс жағынан орналасқан. Ұрпақтарының бірінің аты жазылған ескі тастың жанындағы батыс қабырғаның маңында Саққұлақтың өзінің және екі ұлының аттарымен және өмір сүрген уақыттарымен үш жаңа қабірүсті ескерткіш орнатылған. 
Cаққұлақ би (шын аты Сәбден) (1800-1880) - Орта жүз руы Арғын тайпасының атақты биі, шешен. Қанжығалы Бөгенбай батырдың шөбересі. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған. Жасынан зерделі де зерек өскен ол 12-13 жасынан әкесі Бапан бидің қасында жүріп, шешендік өнерін ұштаған, ел билеу ісіне араласқан. Баласының қабілетін сезген әкесі Сәбденді 15 жасында кішігірім дау-дамайды шешіп келуге жұмсаған. Ол 16 жасында сол өңірде шешендік аты шыққан Байдалы бимен сайысқа түсіп, Байдалының «құлағың неткен сақ еді» деген сөзінен кейін «Саққұлақ» атанып кеткен. Оның шешендік нақыл сөздерінен елдік пен ерлік, ғылым, білім, жақсылық пен жамандық туралы терең философиялық ой-түйіндерді байқауға болады. Басқа би-шешендердей емес, Саққұлақ би өзі айтқан билік сөздері мен басқа билердің аталы сөздерін, бағалы ойларын үнемі қағазға түсіріп жүрген. Саққұлақ бидің шығармашылығы толық жүйеленіп зерттелмеген. Саққұлақ биден жеті ұл қалған. Нұралы, Ералы деген ұлдары әкесіне тартып би-шешен болған. Саққұлақ би Қоржынкөл көлінің жағалауындағы Бөгенбай батыр ұрпақтарының қорымына жерленген. Мазарын халық шебері Рысқұл орнатқан. 
2000 жылы Сақұлақ би кесенесінің қирандысына орталық композицияның сегізқырлы күмбезді саркофагы салынып, толық қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Әлкен Оскарұлы Темірболатов** (1948 жылы туған) – экономика ғылымдарының докторы (1992), профессор (1993).

Мәскеу кооперативтік институтын (1971) бітірген. Шымкент кооперативтік техникумында оқытушы (1973–1975), Қарағанды кооперативтік институтында оқытушы (1975–1976), Қарағанды мемлекеттік университетінде доцент, декан (1992–1995), «Игілік-банк» АҚ Қарағанды бөлімшесінің директоры (1995–1996), Алматы гуманитарлық университетінде профессор (1997–1998), осы университеттің Қарағанды бөлімшесінің проректоры (1999–2002), Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде декан қызметін атқарды.

100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" , 7 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ППС КАФЕДРЫ «ЭКОНОМИКА И МЕНЕДЖМЕНТ» Мұрағатталған 17 шілденің 2015 жылы.
**Күйші Дина көшесі** Манас даңғылынан басталады. Ұзындығы - 2952,1 м. Бұрынғы атауы *№70 көше*.

Дина Нұрпейісова (1861-1955) - домбырашы, күйші, композитор, Қазақстанның халық әртісі, қазақ мәдениетінің көрнекті қайраткері. Қүрманғазы Динаның дарынына тәнті болып, одан үлкен үміт күтеді, ақыл-кеңес беріп, күй үйретеді, оны өзіне шәкірт түтады. Дина ұстазының күйлерін үйреніп қана қоймай, оның күйшілік орындаушылық өнеріндегі ерекшеліктерін, стилін, дәстүрін жалғастырды. Динаның тырнақалды "Бұлбұл", "Байжүма", "Көгентүп" атты күйлері бар. Сонымен қатар «Тойбастар», «Әсемқоңыр» күйлерінің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Ұйықтататын дәрілер**, ұйқы тудыратын заттар — адамда табиғи ұйқыға жуық жағдай туғызып, оның тереңдігі мен ұзақтығын қамтамасыз ететін дәрілік заттар. Ұйықтататын дәрілерді көп мөлшерде қабылдаса, наркоз жағдайына әкеледі. Мұндай дәрілік заттар организмге жүйке жүйесінің қызметін тежеу арқылы әсер етеді, бауырдың әсерімен өзгеріске түсіп жойылады, ал артық мөлшері бүйрек арқылы организмнен шығады. Ұйықтататын дәрілерге барбитур қышқылының хим. құрамы әр түрлі препараттары — барбитал, фенобарбитал, барбитал-натрий, барбамил, этаминал-натрий, циклобарбитал; пиперидин туындылары (ноксирон) және алифатты дәрілік препараттар (хлоралгидрат, бромизовал, т.б.) жатады. Тыныштандыратын дәрілік заттар (бромидтер, шүйгіншөп препараттары, т.б.) да ұйқыны қалпына келтіруге әсер етеді. Бұл дәрілер адамның эмоц. қозуын, мазасыздануын басып, терең ұйқыға кетуіне жағдай жасайды. Ұйықтататын дәрілердің көмегімен ұйықтау мен табиғи ұйқының арасында үлкен айырмашылық бар. Ұйқы келтіретін дәрілік заттар ұйқының арнайы бір фазасына әсер етуі нәтижесінде, оның физиол. ауысу мезгілдерін бұзады. Мыс. барбитураттар ұйқыны тез келтіргенмен, ұйқының ұзақтығын қысқартады. Егер Ұйықтататын дәрілерді ішпесе, адамның тез ұйықтап кету фазасы ұзарады, осыған байланысты адамда ұйқысыздық сезімі күшейіп, әр түрлі жаман түстер көру көбейеді. Ұйықтататын дәрілерді пайдаланудан бұрын ұйқының бұзылу себебін анықтау қажет. Егер науқас тез ұйықтап, бірақ өте ерте оянатын болса, ұзақ мерзімге әсер ететін барбитал, фенобарбитал; қиналып, көпке дейін ұйықтай алмаса, бірақ ұйықтап кеткеннен кейін ұйқысы қалыпты болатын науқастарға барбамил, этаминал-натрий, ноксирон, т.б. беріледі. Ұйықтататын дәрілерді күн сайын қабылдау оның организмде жиналуына себеп болып, тұрақты ұйқышылдықпен қатар жүреді (қ. Кумуляция). Ұйықтататын дәрілерді ұзақ уақыт бойы қолдануға әбден дағдыланған адам дәрі ішпей ұйықтай алмайтын болады. Сондықтан қажетті тиімділікке қол жеткізу үшін дәрі мөлшерін көбейтуге тура келеді. Ал бұл Ұйықтататын дәрілерге патол. дағдылануға алып келуі мүмкін (қ. Нашақорлық). Ұйықтататын дәрілерді тек дәрігер белгілейді. Мұндай дәрілерді ішкенде өте сақ болған жөн, дәрінің мөлшерін өз бетінше көбейту улануға әкеп соғуы мүмкін. Ұйықтататын дәрілерді ішкенде түсініктемедегі ережелерді бұлжытпай орындау қажет. Ұйықтататын дәрілер дәріханаларда тек қана рецепт арқылы беріледі; қ. Транквилизаторлар.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы" 8 том
Күйіс, күйіс қайыру - көп карынды малдың месқарыңдағы химусын (азық жынын) демалыс кезінде ауыз қуысына қайтарып, түбегейлі шайнап жұтуы. Күйіс қайыру арқылы желінген жемшөп тек мұқият шайналып қана қоймай, сонымен бірге мол сілекейленіп, месқарынға қайтарылады. Сілекей карбонаттары месқарында сілтілі орта қалыптастырып, ондағы жемшөпті өңдеп, өз денесінің белогі және түзілген витаминдермен байытатын микрофлора (бактериялар) мен микрофаунаның (қарапайымдылар) көбеюіне оңтайлы жағдай туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Күйметас** – Арқат тауларының шығысында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 914 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылған, енді жері 4 км. Оңтүстік және шығыс беткейлері тік жартасты, солтүстік бөлігі көлбеуленіп далаға ұласады. Шығысы мен солтүстігінде Үлкен көлі, шағын өзен және бірнеше қыстаулар (Қопа, Қаратөбе, т.б.) орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы палеозой жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Күйметастан шығысқа қарай 4 – 5 км жерде бұта, тал, теректерден тұратын шағын орман алқабы бар. Тау баурайы мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Күйелі Қаратау** – Айтау тауларының солтүстігіндегі тау массиві. Хантау тауларының солтүстік-шығыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Шу ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 804 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км. Батысында Хантау, солтүстігінде Қызылбастау тауларымен шектеседі. Солтүстік беткейі көлбеу, оңтүстігі қырқалы төбе болып келеді. Етегінен Күйеліқара, Ботабөрім өзендерінің салалары бастау алады.‎

Географиялық құрылымы
---------------------

Каледон-герциндік тау жаралу процесінде қалыптасқан. Палеозойдың гнейстерінен, кристалды тақтатасынан, каледондық граниттен түзілген.

Өсімдігі
--------

Тау етегінің саздақты бозғылт топырағында жусан бітік өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Аляска (айрық) деген бетті қараңыз.*
Map showing the Gulf of Alaska
**Аляска ағысы**  — Тынық мұхиттың солтүстік-шығыс бөлігіндегі жылы ағыс. Ол Аляска шығанағы арқылы оңтүстіктен солтүстікке қарай ағып, шығанақтан өткен соң, шығыстан батысқа бұрылып, Алеут аралдарының бұғаздары арқылы Беринг теңізіне өтеді. 

Қыста суының беткі температурасы солтүстігінде 50 °С, оңтүстігінде 100 °С-қа (жазда солтүстігінде 150 °С, оңтүстігінде 20 °С-қа) дейін барады, тұздылығы 32,5. Аляска ағысының орташа жылдамдығы 0,9-1,5 км/сағ. 

Ағыс Куросио жылы ағысы жүйесіне енеді. Ағыс әрекеті әсерінен қыста құрлық жағалаулары ылғалды және жылы болады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

Координаттар: 57° с. е. 144° б. б.﻿ / ﻿57° с. е. 144° б. б.﻿ / 57; -144 (G) (O) (Я)
**Гауһар Исаева** - 1951 жылы 10 қаңтарда Алматы облысы, Шелек ауданындағы «Қазақстан» кеңшарында туған. 

Ж.Қайыпов атындағы қазақ орта мектебін бітіргеннен кейін ҚазМУ-дің журналистика факультетіне оқуға түскен. Қазақ радиосында жұмыс істеген. Қазіргі кезде акционерлік-коммерциялық банк кеңесінің төрағасы және Дүниежүзі кәсіпкер қазақтары орталығының бас директоры. 

«Жалын» баспасынан «Бетбұрыс», «Теңізші» повестері мен әңгімелер жинағы жарық көрген. «Қайнар» баспасынан деректі повесі, очерктері жеке кітап болып шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гауһар Дәуленқызы Зақұмбаева** - 1932 жылы 1 қаңтарда Шымкент қаласында туған. Қазақ. 

Әкесі - Дәулен Нетәліұлы Неталиев, марқұм, Ұлы Отан соғысы қатысқан, инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Марфуға Себғатқызы Неталиева, марқұм.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін бітірген (1954), химик, катализ саласының маманы.

Химия ғылымдарының кандидаты (1961), докторы (1971). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Кезеңдік жүйенің VIII тобы металдарының адсорбциялық және катализдік қасиеттерін зерттеу»*. Профессор (1972). ҚР ҒА академигі (1994).

*«VIII топ металдарындағы адсорбция мен катализ»* (1973), *«Органикалық қосылыстардың VIII топ металдарының беттерімен өзара әсері»* (1982), *«Металдық катализаторлар»* (1982), *«Жоғары бөлшектік металдық катализаторлар»* (1987), *«Синтез-газды катализдік қайта өңдеу»* (2000) тәрізді 8 монографияның; Халықаралық және республикалық басылымдар, конференциялар, конгрестер және симпозиумдарда жарияланған 500-ден астам мақалалар мен баяндама тезистерінің авторы. 67 патенті және авторлық куәлігі бар.

КОКП мүшесі (1972-1991).

1954 жылдан - ҚазКСР ҒА Химия ғылымдары институтының аспиранты, аға зертханашысы, кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, зертхана меңгерушісі. 1969 жылдан - ҚазКСР ҒА (1995 жылдан ҚР БҒМ) Органикалық катализ және электрлі химия институты директорының орынбасары, зертхана жетекшісі, 1988 жылдан - директоры, бас ғылыми қызметкері.

Республикалық *«Бейбітшілік үшін күрес»* қоғамы төрағасының орынбасары (1975-1985); ҚР Президенті жанындағы *«Әйелдер, отбасы және демографиялық саясат»* Республикалық Кеңесінің мүшесі (1992-1998); РҒА «Нефтехимия» және РҒА «Электрохимия» ресейлік журналдары редакциялық алқаларының мүшесі; ҚР Премьер министрі Д.К. Ахметов басқаратын Жаңа индустриалдық саясат кеңесінің мүшесі. 

ҚазКСР ғылым және техника саласындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974). ҚазКСР Еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1982). «Құрмет» орденімен (1999), медальдармен марапатталған.

Қызы - Зарема Әбдірахманқызы Зақұмбаева. Немерелері -Темір, Төлеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
"Алға!" Халықтық партиясы - "Қазақстанның демократиялық таңдауы" Республикалық қоғамдық бірлестігінің (ҚДТ РҚБ) жолын жасғастырушы ізбасары. 

ҚДТ тарихы 2001 жылдың қараша айында қазақстандық қоғамның беделді өкілдерінің ашық түрде Рахат Әлиевтің заңсыз әрекеттеріне қарсы шығып, президент Нұрсұлтан Назарбаевтан өзінің үлкен күйеу баласының бейбастығын тоқтатуды талап еткен күннен басталады. 

Өзінің қызмет атқарған уақытында ҚДТ РҚБ, онан кейін ҚДТ Халықтық партиясы, осы екеуінің ізбасары "Алға!" Халықтық партиясы авторитарлық жүйенің тарапынан жасалған қысымға, өздерін күштеп жабу әрекеттеріне, бұл ұйымдардың мемлекеттік тіркеуге берген өтініштеріне ондаған тосқауыл қойылуына, көптеген қамауға алынуға, жетекшілер мен белсенділердің қудалануына қарамастан қажетті түрде төтеп бере алды. 

2006 жылдың 9 қарашасында "Алға!" ХП тағы да мемлекеттік тіркеуден өту үшін қажетті құжаттарды ӘМ жіберді. Заң бойынша саяси партияларды тіркеу 30 күнтізбелік күн ішінде атқарылуы керек. Ол күннен бері екі жыл өтті. 

Осылайша Қазақстанда жаңа саяси ахуал туды - заң жүзінде біз "әлі мемлекеттік тіркелу үстіндегі" саяси партиямыз. Басқаша айтқанда - біз мемлекеттік тіркеуден өтпегенбіз, себебі, тіркеу жұмыстары әлі жүріп жатыр, біз өз әрекеттерімізді заңды түрде, заңды негізде орындап отырмыз, өйткені, бізге әлі мемлекеттік тіркеуден бас тарту туралы жауап берілген жоқ. Партияның саяси күрестегі тәжірибесі оның өзінің және партия мүшелерінің идеялық және моральдық жағынан күшейуіне әкелді. Сонымен қатар партияның қандай қиын жағдайда болмасын өз ұстанымы мен мүддесін қорғай алатын ұйымға айналуына себепкер болды. "Бізді ұрды - біз күшейе түстік, бізді "оқытты" - біз ақылдырақ болдық".

Дереккөздер
-----------
**Алға қойған мақсат** - жұмыс үрдісі барысында біртіндеп талап етіледі, таратылады. Басында алға қойған мақсат тек барлығы, яғни жалпы идея сияқты түсіндіріледі. Тек белгіленген, қайта табылған, жалғыз мүмкіндік, дұрыс қойылған мағынасы мен формасы жағынан нақты материал болып табылады.

Әрбір эпизод алға қойған мақсат үшін жұмыс істейді, оны күшейтеді, нақтылайды. Бұл ретте сөз сюжеттің дамуына немесе мазмұнға жалпы эмоциялық қарым-қатынаста емес, автордың ойлаған ойымен тығыз байланысты алға қойған мақсаттың табылуы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Рёити Маэда** (9 қазан 1981 жыл, Кобе, Хиого) — жапониялық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

2007 жылдан бастап, 6 маусым бойы Маэта маусымдағы бірінші голын қай клубтың қақпасын соқса, сол клуб маусым қорытындысында екінші лигаға түсіп қалып жатты. 2012 жылғы маусымның қарсаңында бұл жәйт қоғамда қатты талқыланды, 2012 жылы тұңғыш голын "Гамба Осаканың" қақпасына енгізді. Осакалық клуб бұған дейінгі маусымдарда керемет ойнап жүрген болса да, бәрібір маусым соңында екінші лигаға түсіп кетті де, ғажап сәйкестік тағы іске асты. 

2013 жылғы маусымда тұңғыш голын "Урава Ред Даймондс" қақпасына енгізді. Бірақ бұл жолы "Урава ред Даймондс" Джей лигадан түспеді, осылайша жеті жылға созылған "Маэтаның қасиеті" күшін жайды.

Жетістіктері
------------

### Халықаралық

* Азия чемпионы 2011

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Футболдан Азия кубогы 2011
* Конфедерациялар кубогы 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рейти Маэда

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Константин Игнатьевич Адашевский** (1897 жылы 30 наурызда қазіргі Польша аумағы, Тулешов ауылында дүниеге келіп - 1987 жылы 1 маусымда Ленинградта дүниеден өткен) – кеңес театр және киноактері. 1985 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған.

Өмірбаяны
---------

1925 жылы В.Н. Давыдов гимназиясы мен драмалық курсын тәмамдады. Сол жылдан өмірінің соңына дейін А.С. Пушкин атындағы ЛАТД-да актерлік қызмет атқарды.

1935 жылдан бастап киноға түсті. Оның бірінші фильмі Памир тауындағы геологиялық экспедиция туралы «Лунный камень» шытырман оқиғалы лентасы болды. 

Константин Адашевский Ленинградтағы Серафимский мазарында жерленген.
**Константин Аристархович Большаков** – орыс ақыны, прозаик. [1]

Өмірі
-----

1895 жылы 26 мамырда Мәскеу қаласында дүниеге келген. 
14-15 жасқа келгенде өлеңге деген шабыты ояна бастаған. Осы жасында орыс ақыны Валерий Брюсовпен танысады. 1911 жылы гимназияда оқып жүріп алғашқы кітабы – өлеңдер мен проза жинағы «Мозаиканы» жарыққа шығарады. 

1913 жылы 7-Мәскеу гимназиясын бітірген соң, Константин Мәскеу Университетінің заң факультетіне түседі. 1914 жылы аталмыш университетті тастап, Николай кавалеристік училищеге түседі. Оны тәмамдаған соң, Большаков армияға шақыртылады.

Қызметі
-------

Әскери қызметте 7 жыл бойы жүрген кезінде шығармаларын газет беттеріне және жинақтарда басылымға беріп отырады. 1918 жылы ол Қызыл Армияда шайқасқа қатысады. Азамат соғысы кезінде Севастопольде әскери комендант қызметін атқарады.

Еңбектері
---------

Бірнеше роман мен повесть жазған. Соның ішінде тарихи роман «Бегство пленных, или История страданий и гибели поручика Тенгинского пехотного полка Михаила Лермонтова» және автобиографиялық роман «Маршал сто пятого дня». 
Константин Большаков Совет жазушыларының кеңесінің мүшесі болған. 15 қыркүйек күні Большаков тұтқындалған. 

Жарты жыл өткен соң, 1938 жылы 21 сәуірде бір топ жазушылар мен ақындарды ату жазасына кеседі, оның ішінде Большаков та бар болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Cuculus canorus canorus* + *Acrocephalus arundinaceus*
**Шырылдауық айқабақ** (лат. *Acrocephalus arundinaceus*) — жалпы сандуғаш тұқымдас құстардың арасындағы, айқабақтардың ішіндегі ең ірі құс.

Мекендейтін аймақтары
---------------------

Бүкіл Қазақстанның жазықтық суқоймаларының қалың өскен қамыстарында таралған. Шырылдауық айқабақ Еуразиядан басқа Африкада, Аустралия[[]]да, Малай архипелагінің аралдарында мекендейді. Бірақ тауларда кездеспейді, өйткені 760-800 м-ден жоғары көтеріле алмайды.

Сипаттамасы
-----------

Салмағы 30-40г. Дене мөлшері үлкен және дауысы қатты болғандықтан, шырылдауық айқабақты қамысты жерлерден үнемі байқауға болады. Ол өте ширақ және сақ, ұясындағы балапандарын мазалаған адамға шабуыл жасауға дейін барып, бетіне түкіреді, сөйтіп ызалы шу көтеріп, айналадағы құстардың назарын аудара өрекпиді. Жалпы өте бақырауық. Оның шыңғырған дауысы күні бойы естіледі. Бұл құстар көп жерлерде көршілес тіршілік ететін басқа айқабақтардың, тіпті адамның дауысын айқабақ дауысы басып қалады. Әйез шіміркендіре бастағанымен, соңы шыңылдап, ызыңдаған шырылмен аяқталады.Айқабақ кейде өзге құстардың әуезін пайдаланғанда оны бұлжытпай келтіріп сайрайды.

Ұясы мен мекендейтін жері
-------------------------

Шырылдауық айқабақ Қазақстанның оңтүстігінде көктемде—сәуірдің ортасында, солтүстік облыстарды осы айдың соңында көріне бастайды. Көп кешікпей аталықтарының сайрағаны естіледі, ал аналықтар ұя салуға кіріседі. Ұяны өрілгентостағанша себет түрінде қамыстың тік өскен 3-4 бұтақтарына бекітеді. Ұя әдетте суға жақын қопаға салынады. Сөйтіп, ұя су бетінде, кейде судан бірнеше сантимерт жоғары ілініп тұрады. Қазақстанда мамыр басталысымен (солтүстік аудандарда –осы айдың соңында ғана) шырылдауық айқабақтардың ұяларындағы салындыда 5-6 теңбіл жұмыртқалар пайда болады. Оны екі аптаға жуық аналық басады. Балапандарды сонша уақыт ата-енелері қоректендіреді, олар 11-12 күнде—ақ кішкене ұяға сыймай, ұяның ернеуінде отыра алатын болады. Балапандарды қоректендіру қамқорлығы аталыққа жүктеледі де, аналық екінші рет жұмыртқалауға жаңа ұя салады. Қазақстаннан қыркүйекте ұшып кетеді, ең соңғысы 11-қазанда кездестірілген.

Дереккөздер
-----------

Мектеп энциклопедиясы(А.Ф.Ковшарь,В.А.Ковшарь). Алматы: Атамұра баспасы, 2010.--352бет.
Сайт:

1. ↑  *BirdLife International* *Acrocephalus arundinaceus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
Кейбір сайттарда қолданылатын ескерту белгісі: Тролльдерден абай болыңыз
**Троллинг** (ағылш. *trolling*) — агрессия көрсету, жәбірлеу, сөгу немесе тіл тигізу арқылы көрініс табатын, желілік яки ғаламтордағы қарым-қатынас этикасының бұзылуымен ерекшеленетін виртуалды коммуникация түрі. Троллинг жасаушы "тролльдер" форум, чат, блог, жаңалықтар порталы немесе әлеуметтік желілерде арандатушылық пікірлер не болмаса комментарийлер арқылы шиеленіс тудырта отырып, өзіне көңіл аудартуды мақсат етеді.

Троллингке қарсы шаралар
------------------------

Форум, әлеуметтік желі немесе қандай да бір болсын желідегі коммуникациялық торап қолданушылары тролльдердің сипаты жайлы хабардар болуы тиіс. Троллингтің теріс ықпалын алдын-алудың ең негізгі алғы-шарты - тролльдердің талқылауда қалдырған үлестеріне мүлдем көңіл бөлмеу, елемеу немесе оларды портал әкімшісі тарапынан жойылуы болып табылады. „Тролльді қоректендіруге тиым салынады" („Don't Feed The Troll") атты қағида көптеген ғаламтор порталдарында қолданылады.

Тағы қараңыз
------------

* Веб-форум
* Флейм
* Флуд

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Троллинг Академиясы Мұрағатталған 1 мамырдың 2016 жылы. (ағыл.)
**Шырғалақтар туысы** (лат. *Limosa*) — татреңтәрізділер отрядының тауқұдіреттер тұқымдасы шырғалақ тұқымдастары тармағына жататын 4 туыстың біреуі. Шырғалақ туыстылар - дене мөлшері ірі және орташа, ұзын тұмсықты және ұзын аяқты құстар. Жонының жабын қауырсындары - қызыл қошқыл - қызғылтсары теңбілді және қошқыл реңкте жолақтары бар. Күйттік жасану кезінде бауыры - қызғылтсары. Жыныстық және жас ерекшелік өзгерістері айқын білінбейді.

Шырғалақтар туысында 4 түр бар, олардың екеуі Қазақстанда кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Хиджаз темір жолы**нда алғашқы пойыз сапары 1908 жылы 27 тамыз, бейсенбі күні Стамбулдан келген жолаушылармен бірге Шам қаласынан қасиетті Мәдина мүнәууәра бағытына жасалған. Бұл темір жолдың негізін қалаған Сұлтан II Әбділхамит еді.

Пойызда өкімет адамдарынан құралған комитеттен басқа, жергілікті және шетелдік көптеген журналистер бар болатын. Бұл ерекше пойыздың қонақ күтетін үлкен бір зал ретіндегі вагоны, бір мейрамханасы, бір мешіт вагоны және үш жолаушылар вагоны бар еді. Пойыздың жылдамдығы сағатына 40-60 км шамасында еді. Пойыз тек қана екі нәрсе үшін тоқтайтын – кем-кетігін толықтыру үшін және намаз үшін... Пойыз 30 тамыз жексенбі күні түстен кейін сағат 2 шамасында Мәдина мүнәууәраға жетті. 

Мәдина станциясы жасалып жатқанда, хазреті пайғамбарымыздың рухы мазаланбасы үшін, пойыздардың Мәдина станциясына жақындаған кезде гүріл шықпасын деп пойыздың дөңгелектеріне киіз тағылатын еді. Мадинаға кіріп барған рельстердің астына да қазылып, киіз төселген еді. 

Хиджаз темір жолының бағыты 1908 жылы ашылғаннан кейін, Хайфа мен Шам қалалары арасында күнде, Шам мен Мәдина арасында аптасына үш күн қарама-қарсы бағытта жолаушылық және сауда эшелондары жұмыс істей бастады. Осылайша, түйемен 40 күндік уақыт алатын Шам-Мәдина арасы, 72 сағатқа дейін қысқарды. Қозғалыс уақыттары намаз уақыттары бойынша қойылатын еді. Осман Империясы мен халифа үлкен абыройға бөленді. Мұсылмандардың өздеріне деген сенімдері қайта пайда болды. Тауар артылған пойыз жүріп өтетін жерлер, экономикалық тұрғыдан жандана бастады. Бұл арада екінші қатарлы жолдар жасалып, бағыт ұзақтығы 1900 км-ге дейін созылды. 

Ағылшындар мен француздар пойыз жолдарының салынуына қатты мазасыз еді. Бірінші Дүниежүзілік Соғыста Хиджаз темір жолы әскер эшелоны ретінде қолданылды. Сирия майданының ыдырауымен ағылшындар бұл темір жолдарды бомбалап, саботаж жасады. Тіпті, атақты ағылшын тыңшыларының бірі болған Т. Э. Лоуренс (арабтардың атауы бойынша - Әл-Ауранс) бәдәуи қарақшыларына әр рельсі мен шпалдарына бір алтын беріп, жолдың Маан мен Мәдина арасындағы бөлігін қолданылмайтын жағдайға жеткізді. Бұл темір жолдың Сирия мен Иордания арасындағы бөлігі әлі күнге дейін қолданылуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Хизмет Абдумуталипұлы Абдуллин** (1925-1986) 10 қазанда Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Баяндай селосында туған. 

Найман тайпасының Төртуыл руынан шыққан.

Өз ауылында, одан кейін «Ташкенсаз» орта мектебінде оқиды. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Ол сол жылдары өзінің алғашқы өлең және әңгімелерін жазды. 1951 – 1955 жж. Алматыда шығып тұратын «Жаңа өмір» журналы редакциясында әдеби қызметкер, бөлім бастығы және жауапты хатшы қызметтерін атқарды. Қазақ педагогика институтында сырттай оқып, үш курсын бітірді.

1943 ж. әскер қатарына алынып, Моңғолия және Манчжурия жерінде жапон басқыншыларына қарсы соғысқа қатысқан. Осы кезде алғашқы өлең-әңгімелерін жаза бастайды. 1958-1962 ж. Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, 1962-1965 ж. "Коммунизм туги" газетінде бөлім меңгерушісі, 1955-1958, 1965-1980 ж. Қазақстан жазушылар одағында ұйғыр әдебиеті секциясының меңгерушісі болған.

Хизмет Абдумуталипұлы бірқатар жылдар Қазақстан Жазушылары одағының жанындағы ұйғыр әдебиеті секциясын басқарды. Жазушының бірнеше повесть, романдары қазақ және орыс тілдерінде аударылып басылды. Өзі де көркем аудармамен шұғылданды.

Шетелдегі ұйғырлардың өміріне арналған "Турфан аясында" романы, көптеген повестер мен әңгімелер жинақтары ("Ауылдастар", "Тағдыр", "Отты шеңбер", "Жылдарға жауап", "Гүлстан" т.б.) өлеңдер мен поэмалар жинақтары ("Анаят", "Давутжан" т.б.) бар. А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, Л.Н. Толстой, Р. Тагор, М.В. Исаковский шығармаларын ұйғыр тіліне тәржімалаған. А-ның "Тас түйін" аталатын повестер мен әңгімелер жинағы қазақ тілінде жарық көрді.

«Жапонияны жеңгені үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін» медальдарымен, «Құрмет Белгісі» және Халықтар Достығы ордендерімен марапатталды.

Шығармалары
-----------

* Гүлстан. Повесть. А. ҚМКӘБ, 1952;
* Һекаялар. Өлеңдер. А. ҚМКӘБ, 1953;
* Анайәт. Тарихи поэма. А. ҚМКӘБ, 1956;
* Давутжан. Поэма мен өлеңдер. А. ҚМКӘБ, 1959;
* Муһәббәт вә һәсрет. Әңгімелер. А. ҚМКӘБ, 1960;
* Турпаң тәвәсидә. Роман. А. «Жазушы», 1968;
* Тағдыр. Роман. А. «Жазушы», 1970;
* Бархандар. Әңгімелер. А. «Жазушы», 1972;
* Екі томдық Таңдамалы шығармалары. А. «Жазушы», 1983 – 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  «Қазақстан жазушылары: XX ғасыр». Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004 – 392 бет.
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
*Rigveda*
**Ригведа** (ऋग्वेद *ṛgveda ***IAST****) - үнді мәдениетінің ең көне діни және әдеби ескерткіші. Ғалымдардың айтуы бойынша, оның жырлары б.з.б 15-6 ғғ.шамасында келген. Егер Веда үндіарийлердің қасиетті білім жинағы болса, Ригведа - жырлар жинағы. Бұл жинаққа сол заман білімінің құдайлар, жын, ғарыш, ритуал, әлеуметтік құрылым, этикалық құндылықтардың бүкіл жиынтығы кірген бірақ Ригведа құдайларды жырлауға арналған мінәжат ескерткіші болғандықтан, оның авторлары тәңірлерді арийлер жағына шақырумен болған. Олардың міндетіне Тәңірлерді мадақтау, олардың батырлығы мен қасиеттілігін жырлау, құрбандық қабылдауға шақыру, арийлер үшін көмек сұрап жалбарыну сияқты көптеген әрекеттер кірген. Бұл арада Құдай мен оған жалбарынушының арасындағы айырбас ахуалы тән. Мифология мен ритуал жағынан Ригведада Авестамен ұқсастық көп.

Мәтіні
------

"Ригведа" 1028 әнұраннан (немесе ведийлік санскритте құралған апокрафтық валакхильяларды (vālakhilya IAST) — әнұрандар 8.49—8.59 санамағанда) тұрады, олардың көбі құрбан ету ритуалдарына арналған. Бұл қысқа әнұрандардың ұзақ жиынтығы құдайларды мақтауға арналған. Ол мандалдар деп аталатын 10 кітаптан тұрады.
**Шығыс аристотелизмі** немесе **фалсафа** — аристотелизмнің Орта ғасырлардағы Шығыс елдерінде тараған саласы.

X ғасырдың ортасына қарай Аристотельдің басты еңбектерінің бәрі араб тіліне аударылды. Олардың негізінде бүкіл ғылымдарды біріктіретін философиялық бағыт қалыптасты. Шығыс ойшылдары барлық ғылымдарды теориялық (физика, математика, метафизика) және практикалық (этика, экономика, саясат) деп бөлген. Логиканы білім құралы деп те, жеке ғылым деп те түсінген.

Бұл бағыт бойынша, алғашқы негіз ретінде Аллаһ қарастырылған, материя (хаюла) мен пішін (сурат) жеке-жеке түсініктер болып қарастырылған, бүкіл адамдарға тән актуалды ақыл мен әр адамға жеке даритын потенциалды ақыл бар деп есептелген.

Шығыс аристотелизмнің негізгі өкілдері:

* Әл-Кинди
* Әл-Фараби
* Ибн Сина
* Ибн Рушд

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т.Ибрагим. Перипатетизм арабоязычный, фалсафа — Новая философская энциклопедия

Тағы қараңыз
------------

* Орта ғасырлардағы Шығыс философиясы
**Блейвен** таулары Бла Блейн немесе Көгілдір таулар атымен де танымал.
Ол өзінің әсем түрімен ерекшеленеді.
Бұл тау Шотландияның Скай аралында жатыр.
Блейвен таулары жеке дара орналасқан. Таудың құрылысы жартасты болып келеді. Сондықтан мундай тау альпинистер мен шыңға өрмелеушілер ушін өте қолайлы. Ал тәжірибесі жоқ, арнайы даярлықтан өтпегендер үшін тауға шығу қауіпті.
Блейвен - он екі аралдың бірі. Ол - Қара Кюлин тауларының шығысындағы ең биігі.
Блейвен тауы Бродфорд елді мекенінен 11 шақырым қашықтықта, Елгол аймағына баратын жалғыз жолдың бойында орналасқан.
Бул аймақта ауа райы тез өзгереді. Әсіресе, күз және қыс мезгілінде ауа райы құбылмалы болып келеді.
Бродфордтан Елголға баратын жол тау етегімен өтеді. Жол бойы әсем көріністерді тамашалауға болады.
Блейвен Шотландиядағы ең әсем тау болып саналады.
Блейвен диабаз арқылы бөлінген габбродан базальттан тұрады. Диабаз, габбро, базальт - кең таралған тау жыныстары. Олар құрамына қарай біртекті қатты, сұйық түрде кездеседі. Блейвен тауына алғаш рет 1857 жылы профессор Николя және викториандық ақын Алджөрнон Чарльз Суинбёрн көтерілген.
Блейвен тауының биіктігі 928 м-ді құрайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Гауһар Қаспақова** (3 мамыр 1978 жылы туған, Меркі ауданы) – қазақстандық әнші.

Орта мектептен кейін Тараз қаласындағы мәдениет және өнер колледжін, Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы Театр және кино институтын бітірген. Қаспақованың әншілік жолы 1996 жылы басталды. Ш.Қалдаяқов атындағы халықараралық «Менің Қазақстаным» ән байқауында озып шығып, «Алтын қанат» аталатын бірінші жүлдені жеңіп алды. 1998 жылы Азия құрлығының музыка өнеріндегі танымал әндер мен талантты орындаушылардың халықаралық байқауы – «Азия дауысының» дипломанты болды. Келесі жылы өткен «Ыстықкөл» халықараралық ән байқауында 1-орын алды. 2000 жылы Жастар Одағы сыйлығының ең жас лауреаты атанды.

Қаспақованың репертуарында қазақтың халық әндерімен қатар орыс, түрік, қытай, қырғыз тіліндегі әндер бар. Ол, әсіресе, «Алғашқы көктем», «Құс жолы», Әсеттің «Хисмет», қырғыз халқының «Жамғыр», сондай-ақ «Мен сені ойлайтынмын», «Сүйеді екенмін» әндерін шебер орындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Координаттар: 55°45′23″ с. е. 37°35′59″ ш. б.﻿ / ﻿55.7564000° с. е. 37.5999000° ш. б.﻿ / 55.7564000; 37.5999000 (G) (O) (Я) **Координаттары: Қосымша күтпеген параметрлер**  

**Шығыс халықтары өнері музейі** – өнер туындыларын сақтайтын мәдени орын. Ол 1918 жылы  Мәскеу қаласында негізі қаланып, 1925 жылға дейін Азия өнері (Ars Asіatіca), ал 1962 жылға дейін Шығыс халықтары мәдениеті мұражайы деп аталған. Шығыс халықтары өнері музейі қорының бірқатар экспонаттары бұрынғы Луниндер үйінде (1823, археолог Д.И. Жилярди) орналасқан. Мұражай қорында Орта Азия, Қазақстан, Кавказ бен Закавказье, Ежелгі Шығыс пен Оңтүстік-Шығыс Азия, Иран, Түркия, Үндістан, араб елдері, сондай-ақ тропик. Африка, тағы басқа елдер өнерінің ежелгі дәуірден осы заманға дейінгі туындылары жинақталған. 1969 жылы оның экспонаты 24 мыңнан асты. Шығыс халықтары өнері музейі ғылыми-зерттеу институттары сияқты археология және этногрграфия экспедициялар, конференциялар ұйымдастырады, ғылыми жұмыстар жүргізіп, өнер туындылары бойынша жолсілтемелер мен каталогтар, ғылыми баяндамалар мен хабарламалар жинағын шығару ісімен де айналысады.[1]

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми торбеті
Блейзер (ағылш. – blazer) – әдетте шалбардың түсі мен матасына сәйкестендірілмей киілетін спорттық пиджактың бір түрі.
Блейзердің тарихы ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Англияда бастау алады делінеді, алайда оның пайда болуы жайлы бірнеше дерек бар. Солардың ішіндегі ең танымалы 1800 жылдары өмір сүрген теңіз кемесінің капитаны Блейзермен байланысты. Дерек бойынша, 1837 жылы капитан Блейзер оның кемесіне Виктория ханымның өзі тексеріспен келеді деген хабар алады. Ұлы мәртебелі Виктория ханымға жағу үшін капитан Блейзер кеме тобына жаңа униформа жасатады: қысқа қою көк екі жағы бірдей қаусырмалы жакет. Жакеттің жез түймесінде корольдық әскери-теңіз флотының суреті бейнеленген болады. Виктория ханым топтың жаңа келбетіне тәнті болып, корольдық флотқа дәл сондай униформаға тапсырыс беруді талап етеді.

Дәстүрлі екілік костюмнің баламасы ретінде блейзер ерлер сәніне ХІХ ғасырдың басында енген. Күнделікті киіске өте ыңғайлы болғандықтан, блейзер сәнді гардеробтың ажырамас бөлігіне айналды. Габриэль Коко Шанель блейзерді түрлі топтамаларына қосып, танымал болуына зор ықпал етті.

Блейзердің дәстүрлі үлгісі – бұл қою көк бір жағына немесе екі жағына бірдей қаусырмалы жакеттің спорттық түрі. Ол әдетте 100% тоқыма матадан тігіледі және түймесі жезден жасалады. Алайда дизайнерлер бүгінде түрлі-түсті, матасы мен ұзындығы әртүрлі нұсқаларды ұсынуда.

Блейзер, спорттық жакет және пиджакты қалай айыруға болады?

Костюм пиджагы мен блейзерді айыру оңай. Пиджак өзімен бір түстес, текстурасы, өрнегі, матасы бірдей шалбармен әрдайым қосарланып жүреді. Пиджактың матасы қымбат әрі сапалы болуы тиіс: мысалы, жібек немесе тоқыма. Пиджак біртүсті немесе өрнектелген болуы мүмкін. Сонымен қатар, заманауи пиджактың артқы жағында бір немесе екі оймакілтек болады. Костюмдік пиджактың түймелері матаның түсімен сәйкес болуы тиіс.

Пиджакқа қарағанда блейзер әрдайым біртүсті болады. Блейзердің дәстүрлі түсі – қою көк, алайда қазір қара, қою қызыл, қою жасыл, қызыл, ақ түсті блейзерлер қолданыста жүр. Блейзердің түймелері алтын, жез немесе күміс түстен жасалады. Оған қоса блейзердің жапсырма қалтасы және бүйір оймакілтегі болуы мүмкін.

Ал блейзерді спорттық жакеттен айыру біршама қиын. Екі үлгінің шүбәсіз ұқсастығына қарамастан, спорттық жакеттің блейзерден кішігірім айырмашылықтары бар. Ең басты айырмашылық – спорттық жакет, әдетте, қалың текстуралы матадан тігіледі, мысалы, твид немесе қалың тоқыма мата, ал блейзердің матасы тегіс және жұқа болады. Сонымен қатар біртүсті блейзерге қарағанда спорттық жакет клетка немесе шотландка сынды өрнектелген маталардан тігіледі.
Сонымен қатар блейзер – жазғы гардеробтың бұйымы екенін есте сақтау қажет. Ол тегіс жеңіл тоқыма матадан тігіледі және дәстүрлі ашық, ақ шалбармен үйлеседі. Блейзерді күзде немесе қыста киіп, оған қоса, қалың матадан тігілген шалбармен үйлестіру – орынсыз.

Бүгінде әскери-теңіз тақырыбындағы қою көк түсті, жез түймелі, екі жағына бірдей қаусырмалы блейзер – тарихтан хабар беретін киім болып қалды. Сондықтан заманауи жас жігіттің үстінде мұндай киім ескіліктің нышаны сияқты көрінетін болады

**Дереккөздер.**
**БАҚ менеджменті** – БАҚ өнімдерінің сапасын арттыруға бағытталған, көпшілік аудиторияның талап-тілегін орындай отырып, табыс табу, сондай-ақ адамдар арасындағы, редакция қызметкерлері арасындағы қарым-қатынасты реттеу арқылы редакция жұмысының тиімділігін арттыру. .

Еліміздегі БАҚ менеджменті бүгінде үлкен қарқынмен дамып келеді. Менеджменттің түрлі тиімді құралдарын пайдалану арқылы көптеген менеджерлер өз жұмысын айтарлықтай дәрежеде атқарып келеді.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің журналистика факультетінде БАҚ менеджментін шетел тәжірибесіне сүйене отырып оқытуда және бұл саладағы дәрістерді көбінесе Америкадан, Еуропадан келген мамандар оқиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
**Ата мұра** — әкеден балаға әалған мал-мүлік, жер, қазына, байлық, бјліп берген енші. Қазақ қауымында ерте заманнан қалыптасқан бүл дәстүр Қасым хан мен Есім хан дәуірінде ресми заң ережесімен бекітілген. Енші алған бала әкесі өлгеннен кейін оның енші алмаған қолындағы баласымен мұраға таласпайды. Мүлік ең алдымен өлген кісінің төлеуге тиісті қарызы болса, соған бөлінеді. Содан кейін жер мен су, мал-мүлік билердің, қалыс адамдардың, заң орындарының анықтауымен енші алмаған балаларға бөлінеді. Мал-мүлікті бөлу кезінде әке өсиеті ескеріледі. Ұлт мәдениеті мен дәстүріне қатысты мүліктер де қымбат мұра ретінде қастерленеді.
**Ата-аналық құқық**  – ата-ананың өз балаларын тәрбиелеу құқығы. Ата-аналық құқық балалардың мүдделеріне сай жүзеге асырылуға тиіс. Ата-ана баласын коммунизм құрылысшының моральдық кодексі рухында тәрбиелеуге, баланың шынығып өсуіне, оқуына, қоғамға пайдалы қызметке әзірленуіне қамқорлық жасауға міндетті. Әке мен шеше бала тәрбиелеуде тең құқылы, олардың арасында бала тәрбиелеуде туған даулы мәселелерді балаларға қамқорлық жасайтын ұйымдар шешеді. Ата-ана ажырасып кеткенде де, балалары жөніндегі мәселеде тең құқылы болып қала береді. Бір-бірінен бөлек тұратын ата-ананың балалары қайсысының қолында қалатыны туралы дауды сот шешеді. Балалардан бөлек тұратын әке не шеше баланы тәрбиелеу ісіне қатысуға міндетті, сондықтан баламен бірге тұратын әке не шеше бұл іске қарсылық жасамауы керек. Некеде тұрған ата-ана ғана баланы тәрбиелеу жөнінде тең құқылы болып саналады. Ата-ана өзара некеге тіркелмесе, әкесі заңда қаралған тәртіппен танылмаса, Ата-аналық құқықны баланың анасы ғана жүзеге асырады. Ата-ана өз баласын заңсыз ұстап отырған адамдардан өз тәрбиесіне қайтарып алуды сот арқылы талап етуге құқылы. Ата-ана өздерінің кәмелетке толмаған балаларына заң бойынша қамқоршы белгілей алады. Қамқоршы адам баланың өзіндік және мүліктік мүдделерін қорғауға міндетті. Ата-аналық құқық бала кәмелетке толғанша жүзеге асыралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD. ISBN 9965-893-38-1
Йоханнесбург қаласыЙоханнесбург қаласы
**Гаутенг** (ағылш. *Gauteng*) — Оңтүстік Африка Республикасындағы орналасқан провинция.Әкімшілік реформа кезінде 1994 жылы құрылған.Гаутенг - ОАР-ндағы экономикалық ең дамыған аумақ.Провинцияның территориясы ел ішінде ең кішісі - 1,4%.Әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы - Йоханнесбург.

Географиясы және климат
-----------------------

Гаутенг - теңізге шығу жолы жоқ, басқа елдермен шектеспейтін елдің жалғыз штаты.Оңтүстігінде Фри-стейт провинциясымен, батысында Солтүстік-Батыс провинциясымен, шығысында Мпумаланга, ал солтүстігінде Лимпопо провинциясымен шектеседі.
Негізгі ағатын өзені - Вааль.Йоханнесбург пен Претория қалаларының арасында Магалисберг және Витватерсранд төбешіктері және жоталары орналасқан.

Климаты субтропиктік.Оңтүстік аударында қысы суық.Қар сирек жауады.

Провинцияның орташа жылдық жауын-шашын мөлшері - 713 мм
Орташа жылдық температурасы - 15°С.

Халқы
-----

Аймақтың халық саны - 10,6 миллион адам.Халық саны бойынша елде 1-ші орын.

Негізгі сөйлеу тілдері: Африкаанс, Ағылшын, Зулу , Сесото, Солтүстік сото, Свана, Венда және Тсонга

Экономикасы
-----------

Гаутенг - елдің және Африка континентінің ең маңызды,бай экономикалық, қаржылық және сауда орталығының бірі.Кіші территориясына қарамастан, провинция елдің ЖІӨ-нің 33,9 % өндіреді.Йоханнесбург қаласында әлемдік ірі компаниялар мен өнеркәсіптер орналасқан.

Дереккөздер
-----------
Үлгі:Infobox Boxer

**Цзю Константин Борисович** (1969 жылдың 19-қыркүйегінде бұрынғы Свердлов облысының Серов қаласында туды) - Әуесқойлар арасында әлем чемпионы (1991), Еуропаның екі дүркін чемпионы (1989, 1991). Әлем чемпионатының қола жүлдегері (1989). Кәсіпқойлар арасында WBC, WBA және ІBF сынды ең белді тұжырымдар бойынша әлемнің абсолютті чемпионы. Талай жылдар ол бірінші орта салмақтағы ең мықты боксшы саналды. Кәсіпқой рингте 34 жекпе-жек өткізіп, 31-ін жеңіспен аяқтады. 25 рет қарсыласын нокаутпен ұтты. Бойы – 170 сантиметр, салмағы – 63 келі. Үйленген, үш баласы бар. Бұл күндері Австралияның Сидней қаласында тұрады.
**Атакама шөлі** (ис. *Desierto de Atacama*) — Оңтүстік Америкадағы Орталық Анд жотасының батыс етегінде жатқан шөл. Тынық мұхит жағалауында (ұзындығы 1000 км-ге жуық) созыла орналасқан. Чили Республикасы аумағының солтүстігіндегі тропиктік белдеуге сәйкес келеді. Құрамына Жағалық Кордильер, ұзына бойы созылған аңғар және Батыс Кордильер жотасының батыс беткейі кіреді. Кайнозой эрасындағы тектоник. қозғалыстар мен жанартау әрекеті нәтижесінде қалыптасқан шөл. Климаты тропиктік пассаттық, Перу суық ағысы әсерінен салқын болып келеді. Жағалауының орташа температурасы ең ыстық айда 19-20°С, ең салқын айда 13-14°С, ал ұзын аңғарларында ыстық айда 23°, салқын айда 12 °C. Жауын-шашын өте сирек түседі (жылдық мөлшері 50 мм), кейбір жылдары мүлдем жаумайды. Жағалық Кордильердің шығыс бөлігінде өте ірі натрий және калий селитрасы, йод, ас тұзының кен орындары, ал Анд тауларының батыс беткейінде ірі мыс кен орны (Чукикамата) ашылған. Шөлдің беткі бөлігінің көпшілігін жылжымалы құмдар мен сортаң жерлер алып жатыр. Бұталар мен кактустер тек ылғал молырақ жерлерде өседі. Перу суық ағысының әсерінен жағалаудағы сулар планктонға және ихтиофаунаға бай келеді. Соның нәтижесінде жағалық жартастар мен аралдар құс базарына айналған. Ондағы құстар саңғырығының қалыңд. 30 м-ге жетеді. Ол азотты тыңайтқыш болып табылатын гуано түзеді. Гуано Чилидің ең басты экспорт өнімі. Үндістер тілінде "А."- шөлді аймақ деген ұғымды білдіреді.