recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қырым Халық Республикасы** (қырымтат. *Qırım Halq Cumhuriyeti*, **قريم خلق جمهوريتى**) — 1917 жылдың қарашасында Қырым мемлекетінің ұлттық жерінің бір бөлігі ретінде Қырым түбегінің аумағында Қырым татарларының мемлекеттік егемендігін қалпына келтіруді талап еткен мемлекеттік ұйым. Мемлекет 1918 жылдың қаңтарында Кеңес үкіметі жақтастарымен қарулы қақтығыста жеңіліске ұшырағаннан кейін өмір сүруін тоқтатады да, РКФСР құрамына кіріп, Таврида Социалистік Кеңестік Республикасына айналады.

Тарихы
------

### Ақпан төңкерісінен кейін, Мұсылмандардың атқару комитеті мен құрылтай шақырылуы

1917 жылғы Ақпан төңкерісі, басқалармен қатар, Ресейдің ұлттық төңірегіндегі ұлттық-демократиялық қозғалыстардың жандануына және ұйымдық қалыптасуына әкелді.

Мұсатком Қырым татарларының ішкі өмірін басқаруға белсенді түрде кірісті: білім беру саласында өзгерістер дайындалды, газеттер шығарылды, Қырым татарларының әскери бөлімдерін құру бойынша шаралар қабылданды, Ресей империясының аумақтағы басқа ұлттық қозғалыстармен байланыс орнатылды.

### Қырым Халық Республикасы билігінің құрылуы және большевиктермен тайталас

Дереккөздер
-----------
**Александр Арсентьевич Бахарев** – орыс, кеңес жазушысы және журналист. 

1911 жылы 20 шілдеде Пушкино аулында дүниеге келген. 

1931 жылдан бастап журналист болып қызмет атқарады. 

1942 жылы Томбовск облысындағы «Правда» газетінде жұмыс істейді. Кейінірек осы газеттің Ростовск облысындағы тілшісі болады.

1952 жылы «Большой поток», 1962 жылы «Северные гроздья» повесі жарық көреді. 

1958 жылы Бахарев КСРО Жазушылар Одағының мүшесіне қабылданады.

1966 жылы басылып шыққан «Человек прячет глаза» романында соғыстан кейінгі жиырма жыл бойындағы кеңес ауылы өмірін суреттейді. Өмірінің соңында «Ураган» романын жазуды бастайды, алайда шығарма аяқталмай қалады.

Дереккөздер
-----------
**Қызыл тиін** (лат. *Tamiasciurus hudsonicus*) — тиінтәріздес кеміргіштер. Жануарға «hudsonicus» ғылыми түр атауы Гудзон шығанағының құрметіне берілген, тиін сол жерде алғаш рет сипатталған .

Мекендеу орындары мен таралауы
------------------------------

Солтүстік Американың барлық аумағында — Аляскада, Канадада, АҚШ-та. Тіпті оңтүстік-шығысында Аризона шөліне және Нью-Мексико мен Джорджияға дейін кең таралған. Тиындар әртүрлі орманды жерлерде тұрады,оның ішінде қылқан жапырақты, аралас ормандар. Сондай-ақ оларды үлкен піскен ағаштардан жасалған екпелер бар қала маңындағы аудандарда байқауға болады.

Сипаты
------

Тиін денесінің ұзындығы 28-35 см, құйрығының ұзындығы-9,5-15 см. Терісінің түсі өзгергіш болып келеді. Түрлі аймақтарда бұл тиындар түрлі түсті болуы мүмкін, сондай-ақ тиындар қысқы және жазғы уақыттарда терілерін ауыстырады. Терілері әдетте қоңыр немесе зәйтүн-қызыл болады.

Дереккөдер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Чимборасо** (исп. *Chimborazo*) — Эквадордағы ауданы 6 072 км² шет аймағы, эквадорлық Анд тауларының орталық бөлігінде орналасқан.

Провинция солтүстігінде Тунгурауа шет аймағымен,батысында Боливармен, оңтүстігінде Гуаяс және Каньярмен, ал шығысында Морона-Сантьяго шет аймақтарымен шектеседі.

Шет аймақта Сангай ұлттық саябағының бөлігі орналасқан (исп. *Parque Nacional Sangay*).

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Чимборасо шет аймақтарының кантондары.
Шет аймақ 10 кантонға бөлінген:

| № | Кантон | Халқы,
адам. (2010)  | Ауданы,
км²  | Әкімшілік орталығы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Алауси | 44 089 | 1 644 | Алауси |
| 2 | Чамбо | 11 885 | 163 | Чамбо |
| 3 | Чунчи | 12 685 | 273 | Чунчи |
| 4 | Кольта | 44 971 | 829 | Каябамба |
| 5 | Куманда | 12 922 | 159 | Куманда |
| 6 | Гуамоте | 45 153 | 1 216 | Гуамоте |
| 7 | Гуано | 42 851 | 460 | Гуано |
| 8 | Паллатанга | 11 544 | 377 | Паллатанга |
| 9 | Пенипе | 6 739 | 370 | Пенипе |
| 10 | Риобамба | 225 741 | 980 | Риобамба |
**Қызыл түс** — толқын ұзындықтары шамамен 620-740 нанометр болатын спектр түсінің диапазоны. Үш негізгі түстің бірі болып табылады.

Табиғаттағы өлшемі
------------------

Қызыл түс үш негізгі түстің бірі болып табылғандықтан табиғатта кеңінен таралған түс болып табылады. Қызыл түс көптеген жеміс-жидектердің түсі болып табылады. Мысалы, қызанақ, қызыл алма, шие, т.б. Одан бөлек қызыл түс қанның түсі болып саналады.

Психология саласындағы қабылдануы
---------------------------------

Адамдар қызыл түсті құмарлықтың белгісі ретінде көреді. Мысалы, құмарлықпен сүйеді, құмарлықпен күтеді. 

Сонымен қоса қызыл түс сезімнің, махаббаттың, ыңғайлылықтың белгісі болып табылады. Әйелдер бұл түсті махаббат періштесінің түсі ретінде көреді. Бір сөзбен айтқанда қызыл түс махаббаттың белгісі. 

Африкада бұл түсті жоғары лауазымды адамдар ғана өз киімінде қолдана білген. Тек осы түсті қолданғандар ғана адамдарды өлім жазасына кесе алатын болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  SunHi.ruҚызыл түс психологиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНегізгі түстер (тізімі) |
| --- |
|  |
| Кемпірқосақ | 

Қызыл
Қызғылт сары
Сары
Жасыл
Көгілдір
Көк
Күлгін
 |
|  |
| Сұр реңкі | 

Ақ
Сұр
Қара
 |
|  |
| HTML | 

black
silver
grey
white
red
maroon
purple
fuchsia
green
lime
olive
yellow
orange
blue
navy
teal
aqua
 |
|  |
| Тағыда қараңыз | 

Негізгі түстер •
Қосымша түстер •
Спектральды түстер •
Түсті үлгі |

 |
**Александр Ван дер Беллен** — австриялық экономист және саясаткер, Жасылдар партиясының жетекшісі (Die Grünen - Die Grüne Alternative) 1997-2008 жж. 2016 жылдың 4 желтоқсанында ол Аустрияның президенті болып сайланды және 2017 жылдың 26 қаңтарында қызметке кірісті.

Білімі және ғылыми мансабы
--------------------------

1962 жылы Александр ван дер Беллен Инсбруктағы гимназияны бітірді. 1970 жылы ол экономика ғылымдарының докторы атағын Инсбрук университетінен алды. 1968-1971 жылдары Инсбрук университетінде, 1972-1974 жылдары Батыс Берлиндегі Менеджмент және менеджмент институтында (Internationales Institut für Management und Verwaltung) сабақ берді. 1975 жылы ол реабилитация алды. 1976 жылы Инсбрук университетінің профессоры болды. 1977 жылы Венаға көшті. 1977-1980 жылдары Менеджмент академиясында сабақ берді (Verwaltungsakademie des Bundes), 1980 жылы Вена университетінің экономика профессоры болды. 1990-1994 жж. - экономика факультетінің деканы және деканның орынбасары.

Оның ғылыми-зерттеу қызметі экономиканың келесі бағыттарын қамтыды: мемлекеттік секторды жоспарлау және қаржы саясаты, инфрақұрылымның қаржылық саясаты, салық салу, мемлекеттік шығындар, мемлекеттік реттеу, мемлекеттік кәсіпорындар, экологиялық және көлік саясаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**Қыршын**. «Өте жас» мағынасында қолданылады. «Қыршыныңнан қиылып кетесің ғой!» (Қырық өтірік.).
Мысалдағы тіркесте де, сондай-ақ «қыршын жас» тіркесінде де бұл сөз буыны қатпаған, жас өспірімді бейнелейді.
Алайда бұның алғашқы мағынасы басқаша әрі түркі тілдеріне тән болған. Хакас тілінде «хырчын», қырғыз тілінде «кырчын» тұлғасындағы сөздер «жіңішке шыбық» немесе «тал» мағыналарында қолданылады.
Біздіңше, алғашқы мағынасы жас, жіңішке талға арналса, кейін ұқсату нәтижесінде ол сөз жас адам өмірін бейнелеуге арналған. Мұны қырғыз тіліндегі «кыршын» сөзінің екінші, туынды мағынасы —«жас өспірім» дәлелдейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Орда Қонған** – тарихи орын. Қазығұрт тауының батыс сілемін «Кеме қонған» деп, шығыс сілеміндегі жазықтау келген төбесін «**Орда қонған**» деп атайды. 

  

Ел аузындағы аңыздарға қарағанда осы бір үстірт көне замандардан бері хан ордасы қонатын орын болған. Тарихи жазбалардағы Византия тарихшысы Менандр Протектордың дерегі бойынша осы маңда батыс түрік қағаны Истеми ханның ордасы болған, сол ордада Византия елшісі Замархты қабылдаған. Жергілікті халық арасында сақталған аңыз әңгімелерде Шыңғыс хан жорықтары кезінде ханның Құланбасыда өткен құрылтайға барар жолында ханның ұлы Жошының ордасы қонған. Бұдан бірнеше ғасырдан кейін Жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық жорықтар кезінде Әбілқайыр, Жолбарыс хандардың ордалары да осында қонған көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**Ескі Жаңа Жыл**—Джулиан күнтізбесіндегі Жаңа жыл (ескі стиль). Бұл мейрам 13 -14 қаңтарда тойланады. Бұл мереке ресми болып саналмайды және Рождество тойлайтын елдерде тойланады.

Тарихы
------

Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ші ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. 20-ншы ғасырға қарай орыс күнтізбесі григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды.Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар - Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты.

Салт-дәстүрлер
--------------

Көптеген дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады - демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды.

Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген.

### Наным-сенім мен ырымдар

* Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды - бұл жаңа жылда алдын ала болжанған пайда.
* Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жақсы жаңа киім кию керек.
* Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Старый Новый год: история и традиции праздника
Ең әйгілі мейстерзингерлердің бірі - Ганс Сакс
**Мейстерзингер** немесе **Мейстерзанг** (нем. *Meistersang*, нем. *Meistergesang*) - «жыр шебері», «жыршы») — орта ғасырлардағы қала қолөнершілерінің арасынан шыққан немістің жыршы ақындары, әдебиетшілері. Мейстерзингер өнерін ширатып, шыңдайтын арнаулы мектептер де болған. Олар белгілі бір ұстаздың басшылығымен шеберлік сатыларынан өтіп барып, мейстерзингер атағына ие болған. Сөйтіп поэзиялық өнердің ұңғыл-шұңғылын үңгіп үйренбейінше халық алдына шықпаған. Өлең айтушылар өзара жарысып, озғандары сыйлыққа ие болып отырған. Кезінде мейстерзингердің Нюрнберг мектебі әйгілі болған, ол мектепті неміс ақыны Ганс Сакс басқарған. Мейстерзингерлердің өнері қазақтың сал-сері, әнші ақындарына, айтыс ақындарына келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі

Әдебиет
-------

* *Grimm J.* Ueber den altdeutschen Meistergesang. Göttingen, 1811;
* *Wertheim H.* Entstehung und Verlauf des deutschen Meistersangs. [s.l.], 1897;
* Nürnberger Meistersingerprotokolle 1575—1869, in Bibliothek des literarischen Vereins in Stuttgart. Stuttgart, 1898;
* *Mey C.* Der Meistersang in Geschichte und Kunst. Leipzig, 1901;
* *Nagel W.* Studien zur Geschichte des Meistersangs. Langensalza, 1909;
* *Weber R.* Zur Entwicklung und Bedeutung des deutschen Meistersangs im 15 und 16 Jh. 1921;
* *Stammler W.* Von Mystik zum Barock, 1400—1600. Stuttgart, 1927;
* Meistergesang // Reallexikon der deutschen Literaturgeschichte, B. IV, 1931 (содержит обстоятельную библиографию).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* www.meistergesang.de  (нем.)
Мейірболат Хабиұлы Жақыпов
**Мейірболат Хабиұлы Жақыпов**

1955 жылы 17 сәуірде Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы Жәнібек кентінде туған. Қазақ.

Әкесі -Жа қыпо в Хаби (1915-2002), аудандық сотта төраға болған, Батыс Қазақстан облысы облыстық сотының мүшесі, ҚазКСР Еңбек сіңірген заңгері болған. Анасы - Ерғалиева Кама (1927-2007), кітапханашы, аудандық басқармаларда қызметте болған.

Мәскеу мемлекеттік тарихи-мұрағат институтының мемлекеттік іс жүргізу факультетін (1977), «Мемлекеттік мекемелерде басқару еңбегін ұйымдастыру және құжат жүргізу» мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ, орыс, ағылшын (сөздікпен) және француз (сөздікпен) тілдерін біледі.

Жаңаша іс жүргізу сөздігінің, сонымен қатар газет және журнал беттерінде жарық көрген 6 ғылыми мақаланың авторы.

КОКП мүшесі (1981-1991), «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).

1977 жылдан - ҚазКСР Министрлер Кеңесі жанындағы баспасөзде мемлекеттік құпияларды қорғау жөніндегі Бас басқармасының редакторы. 1978 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (Қиыр шығыс әскери округі). 1980 жылдан - бөлім меңгерушісі, ҚазКСР Министрлер Кеңесі жанындағы баспасөзде мемлекеттік құпияларды қорғау жөніндегі Бас басқармасы алқасының мүшесі. 1989 жылдан - Алматы қаласы Қазақстан Компартиясы Фрунзе аудандық комитетінің жалпы бөлімінде нұсқаушы. 1990 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының Жалпы бөлімінде 1-ші санаттағы маман, референт, сектор меңгерушісі, Жалпы бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1996 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Жалпы бөлімінің меңгерушісі. 2001 жылдан - ҚР Президенті Кеңсесі бастығының бірінші орынбасары.

2004 жылдан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінің Жалпы бөлімінің меңгерушісі.

ҚР Президенті Әкімшілігінің кәсіподақ комитетінде төрағасы (1997-2010).

«Құрмет» орденімен; «Ерен еңбегі үшін» (2001), «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғыс хаттарымен ескерілген (2003, 2005).

Әскери атағы - запастағы подполковник.

Діни көзқарасы - либералді ислам.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, Дэн Сяопин, Ш. де Голль.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік 2030-Стратегиясы бойынша».

Хоббиі - тарих, өнер, спорт, аңға шығу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - саяси беллетристика, Шығыс жазушылары.

Үйленген. Жұбайы- Венера (1955 жылы туған), кәсіпкер. Қызы - Жұлдыз (1984 жылы туған); ұлы - Мәди (1987 жылы туған), студент.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Шығыс Сібір теңізі** – Солтүстік Мұзды мұхиттың Азия жағалауындағы шеткі айдыны. Жаңа Сібір аралы мен Врангель аралының аралығында. Батысында Лаптевтер теңізімен, Д.Лаптев, Этерикан, Санников бұғаздарымен, шығысында Чукча теңізімен, Лонг бұғазы және Врангель аралынан солтүстіктегі өңірмен жалғасады. 

* Ауданы 913 мың км2
* суының көлемі 42 мың км3
* Орташа тереңдегі 45 м
* ең терең жері 915 м

Жағалауы аз тілімделген. 
Шығанақтары: 

* Чаун кірмесі
* Колыма шығанағы
* Омуляха
* Хрома кірмелері

Теңізде бірнеше аралдар тобы орналасқан (Аюлы, Айон және Шалауров аралдары). Кейбір аралдардың дені қазынды мұз және құмнан тұруына байланысты шайылуға тез ұшырайды. 

Шығыс Сібір теңізіне құятын өзендері:

* Колыма
* Алазея
* Индигирка
* Хрома

Теңіз жағалауының батыс бөлігі (Жаңа Сібір аралдарынан Колыма өзеніне дейін) ойпаңды, шығысы (Колыма өзенінен Лонг бұғазына дейін) таулы келеді. Шығыс Сібір теңізі қайраң үстінде орналасқан. Теңіз түбінің 72%-ы 50 мекеттілік тереңдіктен аспайды, солтүстік-шығыс шағын бөлігінде ғана 150 м-ге дейін барады. Ең үлкен тереңдік – 915 м, құрлықтық беткейге сәйкес келеді. 

* Климаты арктикалық.
* Температурасы
	+ жазда 0 – 4°С
	+ қыста –28 – 30°С
	+ Суының температурасы өзен атырауларында 4 – 8°С
	+ Ашық теңіз 0 және –1°С
	+ Қыста мұз астындағы су тұздылығына байланысты –1,2 – 1,8°С,
	+ тереңіректе –1,5°С.
* Жылдық жауын-шашын мөлшері 100 – 200 мыс.
* Тұздығы 5 – 30‰.

Толысуы жарты тәуліктік, деңгейінің ауытқу амплитудасы 5 – 7 см-ден 25 см-ге дейін. Жел әсерінен қалыптасатын толқулар кейбір аудандарда 2 м-ден асады. Қыста теңіз беті түгелімен мұз құрсанады. Жазда бат. жағалауының бірнеше ондаған км-ден бірнеше жүздеген км-ге дейінгі мұзы кетеді, ал шығыс бөлігіндегі қалқыма мұздар негізінен жағалауда жаз бойы сақталып, тек қолайлы жағдайда ғана солтке шамалы жылжиды. Жағалық аудандарда бағалы балықтар (муксун, чир, омуль) кездеседі. Сүт қоректілерден итбалық, морж, мұз үстінде ақ аю тіршілік етеді. Шығыс Сібір теңізі – Солтүстік теңіз жолының маңызды бөлігі. Басты порттары: Певек (Чаун кірмесі), Амбарчик (Колыма атырауында). 1648 ж. С.Дежнев, Ф.Попов, т.б. Колыма өзенінен шығысқа Беринг бұғазына және Андырь өзеніне дейін зерттеген. 18 ғасырда тұңғыш рет Шығыс Сібір теңізі нің жағалауы және аралдары жазбаша сипатталып, картасы құрастырылды.
**Ханкелді Махмұтұлы Әбжанов** (1953 жылы туған, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы) – тарих ғылымдарының докторы (1992), профессор (1993).

Арғын тайпасы Қуандық руының барқы бөлімінен шыққан.

ҚазМУ-дың тарих факультетін (1976, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Ақмола құрылыс инженерлері институтында және ҚазМУ-да оқытушы (1976–1979), ал 1979 жылдан Қазақстан Ғылым Акедемиясының Тарих, археологиялық және этнологиялық институтында ғалым, аға ғылыми қызметкер, Еуразия Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы. ұлттық университетінде кафедра меңгерушісі, Қазақстан мемлекеті тарихы ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары қызметтерін атқарады. 1992 жылы «Қазақстанның ауыл интеллигенциясы: қалыптасуының және әлеуметтік іс-әрекеттерінің тарихи тәжірибесі (1946–1985 жылы)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әбжанов 50-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы. «Алаш және ұлттық идея», «Миссия интеллигенции», «Алаш зиялысы», «Алаш аманаты және ұлттық идея» атты мақалаларында, А.Байтұрсынұлы, Ә.Бөкейхан, М.Шоқай, Мұхаметжан Тынышбаев, Н.Төреқұлов, С.Сәдуақасов, т.б. тұлғаларға арналған зерттеулерінде XX ғасыр басындағы қазақ зиялыларының тағдыры, қоғамдық-саяси көзқарастары мен қызметі, Ресейдегі либералдық қозғалыспен ықпалдастығы, большевизммен арақатынасы, қоғамның интеллектуалдық әлпетін нығайтудағы рөлі сараланған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* shuak.kz

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы
4. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Ханна Мюррей (2015)
**Ханна Мюррей** (ағылш. Hannah Murray; туған. 1 шілде 1989, Бристоль) — британдық актриса.

### Өмірбаяны

Ханна 1989 жылдың 1 шілдесінде Ұлыбритания-ның Бристоль қаласында дүниеге келген болатын. Ата-анасы университетте мұғалім болып жұмыс істейді, Ханна бірінші рет 2007 жылы өзін жас өспірімдерге танымал скинс сериалындағы Кэссидің рөлінде байқаған. Ол фильмде ойнау үшін өте қатты арықтаған болатын. Себебі, Ханна сомдаған Кэсси деген қыз анорексия мен ауырады. Кейін оны көптеген фильмдерге түсуге шақыра бастайды.

### Фильмографиясы

* 2007—2013: Skins
* 2009: Marple: Why Didn't They Ask Evans?
* 2010: Above Suspicion
* 2010: Chatroom
* 2010: Womb
* 2012: Little Glory
* 2011: Wings
* 2012—2014: Тақтар ойыны (Game of Thrones)
* 2012: Dark Shadows
* 2012: The Numbers Station
* 2014: God Help the Girl
* 2014: Lily & Kat

Дереккөздер
-----------
**Шығыс Түркістан Республикасы, ШТР** – Шыңжаң өлкесінде құрылған мемлекеттік құрылым. 1944 жылдың 12 қарашасынан 1946 жылдың 6 маусымы аралығында өмір сүрді.

Тарихы
------

Екінші дүниежүзілік соғыстағы кеңес-герман майданындағы жағдайға байланысты 1941 – 1944 ж. Шыңжаң өлкесінде саяси жағдай қатты шиеленісті. Өлкеде бірін-бірі мойындамайтын күштер көбейді. Осындай жағдайда кеңес өкіметі өзінің оңтүстік шекарасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Шыңжаңдағы оқиғаларға белсене араласты (қ. Кеңес Одағының Шыңжаң оқиғаларына араласуы). 

Кеңес Одағының тікелей көмегіне сүйенген мұсылман халықтары өкілдерінен құрылған "Құлжа азаттық ұйымы" өзін 1944 ж. 4 сәуірде Қытайдан тәуелсіз мемлекет ретінде жариялады. ШТР-дың дүниеге келуі "Үш аймақ төңкерісі" оқиғаларына тікелей байланысты болды. Оның құрамында 16 мүшесі болған Уақытша үкіметі құрылды. Үкімет төрағалығына діни сауатты, ұлты өзбек Әлихан төре тағайындалды. 1945 ж. 8 сәуірде ШТР-дың Ұлттық армиясының құрылғандығы жарияланды. Бұл армия Шыңжаңды гоминьданшылардан азат етуді жалғастырып, Үрімжі қаласына (Манас өзені) жақын келді. Кеңес Одағы бастапқыда ШТР-ға әскери-тех. саяси жағынан қолдау көрсетіп, жәрдемдесті. Әскери қимылдар жүргізуге кеңестік нұсқаушылар кеңінен араласты. Бірақ кейінірек Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы жаңа келісім бойынша Шығыс Түркістанның мемл. егемендігі шектелді. 1945 ж. 12 қазанда ШТР-дың делегациясы мен Шыңжаң провинцисы үкіметі арасында келіссөздер басталды. Келіссөздер 1946 ж. 2 қаңтарда Үрімжіде "Он бір бітім" деп аталған шартқа қол қоюмен аяқталды. Оның ақтық нұсқасын 6 маусым күні орталығы үкімет мақұлдады. Ол бойынша Шыңжаң халқының азаматтық және діни бостандықтары, заң алдындағы тең құқықтығы мен теңдігі жарияланды. Ұлттық армияның саны қысқартылып, ол провинциясы әскердің бір бөлшегі ретінде ғана сақталатын болды. Келісімшартқа сай ШТР-дың Уақытша үкіметі таратылды. 

Шығыс Түркістан Қытайдың құрамындағы автономиялық өлке ретінде қалды.
**Формациялық теория** - әлемдік тарихи-әлеуметтік өсу бірізді кезеңдер алмасуымен - қоғамдық-экономикалық формациялар түрінде сипатталған Карл Маркс теориясы. Жалпы әлемдік тарихта К. Маркс мұндай төрт (немесе бес) формацияларды анықтаған: алғашқы қауымдық, феодалдық (азиялық), капиталистік және коммунистік. Формацияның құрылымдық діңгегі - өндіруші күштердің және өндірістік қатынастардың диалектикалық өзара қарым-қатынасы, өз кезегінде ол сәйкес саяси қондырманы (мемлекет) және қоғамдық сана түрлерін (идеологияны, мәдениетті, дінді және тағы басқа) қалыптастыруға себепкер болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Формал логика** (ағылш. *Formal logic*) — ойлау қисындары мен үлгілерін, ұғымды, пайымдауды, ойтүйіндерді, дәлелдеуді логикалық құрылымдық жақтан, яғни ойдың нақты мазмұнына мән бермей және осы мазмұн бөліктері байланысының тек жалпы тәсілін жіктей отырып зерттейтін ғылым. Ол Бейформал логикаға қарама-қайшы.

Формал логиканың негізгі мақсаты – ақтық білімді алу процесінде ақиқат қорытындыларға жетудің қажетті шарты болып табылатын заңдарды, принциптерді тұжырымдау.

Формал логика силлогизмді талдаған Аристотель еңбектерінен бастау алады.

Формал логиканың одан әрі дамуына ертедегі стоиктер, ортағасырда – схоластар (Петр Испанский, Дунс Скот, Оккам, т.б.), жаңа заманда – Лейбниц үлес қосты.

Математикалық логика пікір айту мен дәлелдеудің қисындық теорияларын талдай отырып, Формал логиканы логикалық зерттеулердің жаңа әдістерімен және құралдарымен байытты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЛогика |
| --- |
|  |
| Логика түрлері | 
Формал логика • Математикалық логика • Бейформал логика • Философиялық логика • Металогика |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абдукция • Анализ және синтез • Анықтама • Аргумент • Атау • Дәлелдеу • Дедукция / Индукция / Традукция • Импликация • Қажетті және жеткілікті шарттар • Қарама-қайшылық (Парадокс / Антиномия) • Логикалық ақиқаттылық • Логикалық константа • Логикалық синтаксис • Логикалық формалар • Тұжырымдау • Ойтүйін • Сипаттама • Ықтималдық • Эквиваленттілік • Сыни ойлау |
|  |
| Тізімдер | 
Санат:Логиктер • Логикалық заңдар • Логикалық қателер • Логикалық таңбалар тізімі |

 |
**Шығыс Түркістан Республикасы**, **ШТР** (ұйғ. *شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى*) — Шыңжаң өлкесінде құрылған мемлекеттік құрылым. 1944 жылдың 12 қарашасынан 1946 жылдың 6 маусымы аралығында өмір сүрді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы кеңес-герман майданындағы жағдайға байланысты 1941 – 1944 ж.

Тарихы
------

Шыңжаң өлкесінде саяси жағдай қатты шиеленісті. Өлкеде бірін-бірі мойындамайтын күштер көбейді. Осындай жағдайда кеңес өкіметі өзінің оңтүстік шекарасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Шыңжаңдағы оқиғаларға белсене араласты (қ. Кеңес Одағының Шыңжаң оқиғаларына араласуы). Кеңес Одағының тікелей көмегіне сүйенген мұсылман халықтары өкілдерінен құрылған "Құлжа азаттық ұйымы" өзін 1944 ж. 4 сәуірде Қытайдан тәуелсіз мемлекет ретінде жариялады. ШТР-дың дүниеге келуі "Үш аймақ төңкерісі" оқиғаларына тікелей байланысты болды. Оның құрамында 16 мүшесі болған Уақытша үкіметі құрылды. Үкімет төрағалығына діни сауатты, ұлты өзбек Әлихан төре тағайындалды. 1945 ж. 8 сәуірде ШТР-дың Ұлттық армиясының құрылғандығы жарияланды. Бұл армия Шыңжаңды гоминьданшылардан азат етуді жалғастырып, Үрімжі қаласына (Манас өзені) жақын келді. Кеңес Одағы бастапқыда ШТР-ға әскери-тех. саяси жағынан қолдау көрсетіп, жәрдемдесті. Әскери қимылдар жүргізуге кеңестік нұсқаушылар кеңінен араласты. Бірақ кейінірек Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы жаңа келісім бойынша Шығыс Түркістанның мемл. егемендігі шектелді. 1945 ж. 12 қазанда ШТР-дың делегациясы мен Шыңжаң провинцисы үкіметі арасында келіссөздер басталды. Келіссөздер 1946 ж. 2 қаңтарда Үрімжіде "Он бір бітім" деп аталған шартқа қол қоюмен аяқталды. Оның ақтық нұсқасын 6 маусым күні орталығы үкімет мақұлдады. Ол бойынша Шыңжаң халқының азаматтық және діни бостандықтары, заң алдындағы тең құқықтығы мен теңдігі жарияланды. Ұлттық армияның саны қысқартылып, ол провинциясы әскердің бір бөлшегі ретінде ғана сақталатын болды. Келісімшартқа сай ШТР-дың Уақытша үкіметі таратылды. Шығыс Түркістан Қытайдың құрамындағы автономиялық өлке ретінде қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  David D. Wang. *Under the Soviet Shadow: The Yining Incident; Ethnic Conflicts and International Rivalry in Xinjiang, 1944–1949.* pg. 406
2. ↑  The Soviets in Xinjiang (1911-1949). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қазан 2008.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 22 қыркүйек 2012.
3. ↑  David Wang. *The Xinjiang question of the 1940s: the story behind the Sino-Soviet treaty of August 1945*
4. ↑  Into Tibet: Thomas Laird. *The CIA's First Atomic Spy and His Secret Expedition to Lhasa* pg. 25
**Шығыс Бөлік** – Кіші жүздегі хандық билік жойылғаннан кейін (1824) құрылған әкімшілік аймақ. Құрамына Кіші жүздің, негізінен әлімұлы тайпасының рулары мекендеген жерлер мен Сырдарияның төмендегі саласындағы қазақ рулары кірді. Шығыс Бөліктің Орта жүзбен шекарасындағы аудандарда арғын, қыпшақ, керей руларының ауылдары көшіп қонды. 1831 ж. Кіші жүзді басқарудың дистанциялық (бекінісаралық) жүйесі енгізіліп, жаңа тәртіп бойынша рубасылардың құқықтары елеулі түрде тежелді. Шығыс Бөлікте мұндай дистанциялардың саны 28-ге жетті. Шығыс Бөліктің патша үкіметі тағайындаған алғашқы сұлтан-правителі Жұма Құдаймендиев болды (1824 – 30). Кейіннен Шығыс Бөлікті Жантөре Жиїангеров (1830 – 35), Шотай Бақтыгереев (1835 – 41), Ахмет Жантөрин (1841 – 51), М.Жантөрин (1851 – 69) сұлтандар басқарды. Шығыс Бөлік сұлтан-әкімдерінің ордасы Усть-Үй стансасында орналасты. Шығыс Бөлікті 1843 жылғы санақ бойынша 18 мың адам мекендеген.

Пайдаланатын әдебиет
--------------------

* Зиманов С.З. Политический строй Казахстана конца XVІІІ и первой половины XІX веков, Алма-Ата, 1960;
* Мәшімбаев С. Патшалық Ресейдің отарлық саясаты, Алматы, 1994.

Сілтемелер
----------

* "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Формальды арифметика** - арифметиканы формальды жүйе ретінде тұжырымдау. Формальды арифметиканың тілі О, константа, сандық айнымалылар, теңдік символы, +1 және логикалық байланыстардан құралады. Арифметикалық операцилар үшін теңдікті анықтайтын предикаттарды есептеу аксиомалары мен қорытында ережелері формальды арифметиканың постулаттары болып табылады. Формальды арифметикада рекурсивтік функциялар белгіленеді және оларды анықтайтын теңдіктері дәлелденеді. Бұл жағдай шекті жиындар жөніндегі пікірлерді тұжырымдауға мүмкіндік береді. Формальды арифметика шексіздік аксиомасынсыз алынған Цернело-Френкельдің аксиомалық жиын теориясына эквивалентті формальды арифметика Гедельдің толымсыздық жөніндегі екі теоремасының алғы шарттарында қанағаттандырылған.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Ханкелді Сырымбетұлы** – қазақ батыры. 1688 жылы дүниеге келіп, 1763 жылы қайтыс болған. Ханкелді батыр Ұлы жүздің албан тайпасының алжан руынан шыққан. Ханкелді жоңғар басқыншылығына қарсы талай шайқастарға қатысқан. Ол Аягөз, Тесіктас жерінде жоңғарлармен болған шайқастарда ерекше көзге түскен, Аңырақай соғысына қатысқан. Жоңғар басқыншылына қарсы күресте үлкен ұлы Тілеуке де әкесімен бірге жауға шапқан. Немересі Райымбек те осы шайқастарға қатысты. Ханкелді батыр сол кездердің жағдайына орай Ұлы жүз қазақтарының Ресейге қосылуына ел ағаларымен бірге елеулі үлес қосады.

1733 жылы Төле би, Сатай және Бөлек батырлармен бірге Ханкелді батыр да орыс мемлекетіне қарауға тілек білдіріп, патшаға хат жазады. Бұл алғашқы хатты Аралбай және Оразкелді батырлар жеткізсе, 1734 жылы жазылған екінші хатты Петерборға тікелей Ханкелді батыр және Төле бидің немере інісі Айтбай екеуі апарады.
**Атай** (т.ө.ж.б.) - ақын, 15 ғ-да өмір сүрген. Ежелгі Сайрамда дүниеге келген. Өз заманында оқыған, терең білімді адам ретінде аты мәшһүр болған. Атай орта ғасырлардағы Шығыс елдерінің қалаларында оның ішінде Самарқанда да біраз тұрып, қызмет атқарған. Бізге ақынның "Диуан" деп аталатын өлеңдер жинағы жеткен. Бұл жинақтың түпнұсқасы Санкт-Петербургтегі Ресей Ғылым Академиясының Шығыстану институтында сақтаулы. Ақынның махаббат, табиғат, сұлулықты мадақтайтын ғазалдары өзбек тіліне аударылып, бірнеше рет жарық көрді. Атай шығармалары, қазақ әдебиетіне тіл жағынан да түр жағынан да жақын. Қазақ ауыз әдебиетінде ерте қалыптасқан "айтыс", "жар-жар" сияқты өлең түрлерін дамытқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Кирк(Kirk) Ханс Рудольф** (11.1.1898,Хадсунн,-16.6.1962, Херхольм)- дат жазушысы. 1925 жылдан социалисттік бағыттагы газеттерде қызмет істей бастады. 1941 ж. гитлер армиясы тұтқынына түсті, концлагерьден (1943) қашып шықты да, астыртын жұмыстарға қатысты. Дат компартиясының органы «Ел және Халық» газетінде (1945) қызмет істеді. «Балықшылар» (1928) , «Мердігерлер» (1936) романдарында қара өмірінің сан қилы көріністері, тап қайшылығы суреттелді. Кейінгі романының жалғасы «Жаңа уақыт» деген атпен жарияланды (1939). «Клитгорд және оның балалары» романында (1948) со5ыс кезі мен соғыстан кейінгі кездегі әр түрлі оқиғаларға қатысқан дат коммунистерінің өмірін суреттеді. «Сайтанның қаржысы» (1952) романы мен «Көлеңке дірілі» (1953) жинағында дат халқы өміріндегі қилы-қилы кезеңдерді әнгімелейді. Киркнің публицистика және әдебиет мәселелеріне арналған «Әдебиет және тенденция», «Пролетарлық өнер туралы» т.б. еңбектері бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 444 бет
**Дархан Қамбышев** (1985 жылы туган) - Алматы циркінің әртісі Дархан Қамбышев. 
2010 жылы Францияда өткен халықаралық байқауда бас жүлдені жеңіп алды. 
2010 жылы Қаңтарда Мәскеуде өткен 8-ші Халықаралық цирк өнері фестивалінде де «Алтын пілді» ұтып алған. 
Анасы Күлтайдың айтуынша, ауылдан қаладағы циркке келген 5 жастағы Дархан сонда-ақ цирк әртісі боламын деп серт беріпті. Діттеген мақсатқа жету үшін Дархан алдымен «Динамо» спорт мектебінде, онан соң 10 жасында цирк училищесінде оқиды.

Асқақ арманға қол жеткізу үшін Дархан аттай 15 жыл тер төкті. Қаңтарда Мәскеуде өткен халықаралық цирк өнері фестивалінде қазылар алқасы бірауыздан бас жүлдеге қазақтың қара баласы лайық деп тапты. 15 метр биіктікте еш сақтандырусыз еркін қалықтаған өнерпаздың талантына залдағылар түгел тәнті болды.

Франциядағы мәртебелі байқауда да Дархан дәл осы трюкты көрсетті. Қос арқанды алақанға орап, жоғарыдан төменге құлдилаған әртістің сәтті шыққан нөмірін бұл жолы да майталман мамандар ең үздік деп тауып, Дарханның мойнына Алтыннан алқа тақты.

Екі ай ішінде екі бірдей Халықаралық байқауда бас жүлдеге ие болған Дархан қазір келісім-шарт бойынша Германияның Варите театрында жұмыс істеп жүр. Жігерлі жігіт енді күзде Италияда, онан соң Монте Карлода өтетін цирк өнері фестивальдерінде Қазақстанның намысын қорғайтын болады.
**Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны** — Каспий маңы ойысының солтүстік бөлігіндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Орал қаласынан солтүстік-шығыста 40 км жерде орналасқан, 1991 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Газ конденсат жатындарын сыйыстырушы құрылым іргетас күмбезінің солтүстік беткейінен орын алған, оңтүстігінен тектоникалық жарылыммен қалқаланған. Өнімділіктің екі қатқабаты анықталған: төменгі-ортаңғы девонның газды-конденсатты қатқабатында (4830-5180 м) екі жатын (би және афонит жатындары) және жоғарғы турненің қатқабатында (4275-4400 м) бір газ-мұнай жатыны. Ортаңғы девон жатыны оңтүстік қанаты ендікке жұық бағыттағы жарылыммен тілінген пликативтік-тектоникалық брахипішінді құрылымды түзуші би жене афонин ен онаты шөгінділерімен байланысқан.

Жатыс сипаты
------------

Жатындар солтүстігінен құрылымдық тұйықталу арқылы қалқаланған. Жинауыштар сазды таужыныстармен кезектесе қабаттасқан әктастардан, доломиттерден (органогендік, органогендік-детриттік, кейде биогермдік) құралған. Жинауыштарының кеуектілігі 4,0-16% (ұңғымалар бойынша орташа шама 5,8-6,8%), сыналған аралықтардагы өтімділігі 6-44 фм2. Газ-су жапсары -5110 м белгіде байқалған, жатынының жоғарғы нүктесі -4920 м-де анықталған, жатынның өнімділігі 110 м. Афонин жатынының жоғарғы нүктесі -4719 м-де, өнімділігі 91 м. Ұңғымадағы орташа тиімді қалыңдық би жатыны үшін 18,4 м, афонин жатыны үшін 20,8 м. Ортаңғы девон жатындарының екеуі де газды-конденсатты. Конденсат мөлшері би жатынында 286 г/м3, афонин жатынында 95 г/м3. Бастапқы орташа қойнауқаттық қысым мен температура, осы ретпен, 58,1 және 56,6 Мпа, 113 және 110°С болды.

Құрамы
------

Конденсат жеңіл, тығыздығы 752-780 кг/м3, оның 70%-ы 250-289°С-та, 50%-ы 185-217°С-та қайнайды. Конденсаттағы күкірт мөлшері 0,1%-дан аспайды, меркаптандар 0,066-0,01%-ы құрайды. Шағын газды тақиясы бар турнедегі мұнай жатыны тек №10 ұңғымада ғана аршылып сыналған. Газ-мұнай жапсары 4318 м-лік тереңдікте байқалды. 4275 м тереңдіктегі жатынның жоғарғы нүктесінде газдылық этажы 43 м. Су-мұнай жапсары анықталмаган, сынау арқылы өнімділік 4395 м тереңдікке дейін дәлелденген. Су-мұнай жапсарының 4503 м тереңдікте екендігі болжанған, бірақ 4440 м тереңдіктен төменде ұңғыма қимасында жинауыштаржоқ. Мұнайлы бөлігінің анықталған биіктігі 77 м, ықтимал биіктігі 183 м. Газға және мұнайға қаныққан қалыңдықтар 12,4 және 64,4 м, ал жатын бойынша орташа қалыңдықтар, тиісінше, 6,2 және 30 м. Турне жікқабатындагғы газды тақиядан 9мм-лікшайбада алынған газ ен конденсат шығымы, тиісінше, 173,9 мың м3/тәу және 83,3 м3/тәу болды. Конденсат мөлшері 300 г/м3 шамасында, оның тығыздығы 770-788 кг/м3. Мұнайы газ және мұнай нысандарын бірге сынаудан өткізу кезінде алынды. Бұл жағдайда 7 мм-лік шайбадағы газ шығымы 64,4 мың м3/тәу, мұнай мен газ қоспасының шығымы 58,1 м3/тәу болды. Қоспаның тығыздығы 835 кг/м3-ге жетті. Турне жатынының табанасты сулары зерттелмеген. Кен орны 2002 жылдан бері игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Аляска (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Аляска** (ағылш. *Alaska*) — Солтүстік Американың солтүстік-батысындағы түбек, Бристол шығанағы, Беринг теңізі және Тынық мұхит суларымен шайылады. Түбектің территориясы АҚШ-тың Аляска штатының оңтүстік-батыс бөлігі болып табылады. Ұзындығы шамамен 700 км, ал ені 10км-ден 170 км-ге дейін. Негізгі ландшафтысын Алеут жотасы құрайды, оның биік шыңдарына мыналар жатады: сөнбеген (Катмай, 2047 м) немесе сөнген жанартаулар. Ең үлкен биіктігі 2507 м (Вениаминов жанартауы). Мұнда таулы тундралар, шағын мұздықтар кездеседі. Солтүстік-батыс жағалауының бойы — көптеген көлдері бар, субарктикалық шалғындармен қапталған ойпат.
**Александр Артёмович Адабашьян** (1945 жылы 10 тамызда Мәскеуде дүниеге келген) – кинодраматург, суретші, режиссер, актер

1983 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген суретшісі атанған. Александр Адабашьян 1971 жылы Строгановский училищесін бітіреді. Александрдың нәзік көркем талғамы, оның әртүрлі жанрлардағы ерекшелікке енуі, суретші рөлін сомдайтын фильм стилистикасының көпшілігінде анықталады. 1997 жылы Мариинский театрында «Борис Годунов» операсын қояды. 1978 жылы Қазақ КСР-ның мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанған. 1993 жылы ең үздік Еуропа сценариі үшін Феллин сыйлығымен марапатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Веб-портал** (ағылш. *Web portal* немесе ағылш. *Portal*, «басты кiру») – бұл тікелей өзара байланыстырылған және «Интернеттік» желі арқылы орындалатын аппараттық орта жиынтығы. Компьютермен орындалатын машинамен оқу және электронды жеткiзуштерді сақтаушылар алдын ала жазылған ақпараттарды оларға ақпараттандырады немесе жазып алу орындаушылық мүмкіндігін және компьютерлік программа, ақпараттар қоры және т.б түріндегі ақпараттарды оқу, анықталған ақпараттарды өңдеуді орындаушылық мүмкіндігі және қолданушыларды веб-порталды басқару және өңделген, басқарылған ақпарраттар болған жағдайда Интернет –сервистер оларға ақпарат береді. 

Веб-портал – интернеттік желіде сайтты қолданушылар үшін, ол дегеніміз әр түрлі интерактивті сервистер қолданушыларға мүмкіндік беружәне де осы сайттың төңірегінде жұмыс жасау. Веб-портал бірнеше сайттардан құрала алады, егер олар бір домен атымен белгіленген болса.

Сонымен қатар портал кез келген орындағы байланысы бар ақпаратпен жұмыс жасайды алады және ол қолданушыға көмектеседі іздеген материялын Интернет арқылы табуға. Мұндай порталдар ақпарат бере алады кез келген интернет көзінен немесе анықтаған тәсіл арқылы және де ондай сайттар навигациялық сайт деп аталады. 

Барлық порталдар іздеу функциясын атқарады, оларға Интернет мүмкіндік береді, мысалы: электрондық почта, жаңалықтар лентасы және т.б

Порталдардың идеялық жұмыстары – жасау, құру немесе мүкіндік беру үлкен критикалық интернет сервистеріне, яғни сондай үлкен мөлшердегі қолданушы клиенттерді өздеріне тартуға болады олар үнемі толытырылып үлкеюі үшін.

Терминология
------------

Терминологиялық шебер емес қолданушылар және айқын тартымды сайттардың контентiнiң өндiрушiлерi үшiн өз интернет-жобаларын орнын анықтау порталдар ұғымының су бұзып кетулерiн келтіретіндей. Порталдар жиі «атайды өздерін» үлкен сайттар тармақтары iшкi құрылыммен және сiлтемелердiң үлкен санымен анықталатындығын. Кейде егер үлкен бөлшегі осы сілтеменің ішкілік(осы сайт ішіндегі басқа беттегі қолданушыны анықтайды), ол аталады сондай сайт анықтамаған Интернет-порталы.

Тарихы
------

Порталдардың интенсивті дамуы программалық тауарлардың қатарын жандандырады (порталдық шешім), яғни анықтауға рұқсат етеді бірлік кеңестікте ақпараттардың әр түрлі көздерін. 
Мұндай шешімдер байланысты, көбінесе:
Бiртұтас кiру технологиялары бар болу(Single Sign On ), қолданушы қашан порталдың бiр бөлiмiнен басқасына қайтадан авторизациясыз өтедi;
Порталда жұмыс барысында қолданушы iске қосылған ұйымдар арасындағы қосымшалардың әр түрлi деректердi беруi;
**Жауыртоғай** – Қарқаралының шығыс сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы қаласынан оңтүстікте 4 км жерде орналасқан. Бір-бірінен оқшауланған бірнеше аласа төбелерден тұрады.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Батыстан шығысқа қарай 9 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 7 км-ге созылып жатыр, ең биік жері 1113 м. Девон жыныстарынан түзілген. Таудың қара топырағы тараған түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатады.

Өсімдігі
--------

Солтүстік және оңтүстік беткейлерінде қарағай, қарағайлы қайың ормандар мен тал қопалары кездеседі. Жауырторғайдың тауаралық аңғарында Үлкен көлінің жағасында «Қарқаралы» туристік базасы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Жауырағаштың арнайы жасалған бір түрі.
**Жауырағаш**, *кескек*, *мойынағаш*, *мойынса*, *ажырғы* – арқасы жауыр болған аттың мойнына байланатын ағаш құрал. Бұл құрал жылқының мойнын артына қарай иліктірмей, жараны бүлінуден сақтайды.

Пайдаланылуы
------------

Жауыр болған аттың шоқтығы мен жотасындағы жараға қонған шыбын-шіркейді қумақ болып, тістелеп, қасып жазылып келе жатқан жараны бүлдіріп, әрі ушықтырып жіберуден сақтау үшін байлайды. Әсіресе, асқынған шилі, жалаң, лоққы жауыр түрлерін емдеу кезінде қолданылады. Әрі мұндай амал жылқылардың бір-бірінің мойынын, желкесін қасып беретін әдетімен, жазылған жалақ жауырдың жарасын қайта бүлдіруінен де сақтайды.

Атаулары мен сипаты
-------------------

Жауырағаштың аша ағаштан иіп жасалған түрі.
Құралдың әр өлкеде қалыптасқан түрліше атауы бар: шығыстағы қазақтар оны "кескек" десе, оңтүстікте оны көбіне "мойынағаш", батыс-солтүстік өңірде "мойынса", кей жерлерде "ажырғы" деп те атау кездеседі. Құралдың Эрмитажда сақталған нұсқасы шырыш-крест пiшiндi болып келген. Бұл бұйым музейлік артефакт ретінде мойынса деген атпен тіркелген.  

Жауырағаштың ертеде кең таралған түрі аттың мойнына қамыт тәрiздi киiлетiн, ұштары қайыс баумен біріктірілген екі жарты доға ағаштан тұрады. Доғаның дәл орта шеніне ұзындығы 3-4 қарыстай көлденең сырық бекітіледі. Ол аттың мойнын оңды, солды бұруға мұрсат бермей кедергі жасайды.  

Жауырағаштың екінші бір түрі аша ағаштан иіп жасалады. Мұндай жауырағашты әрқайсысын 3-4 жерден тесіп мойынның екі жағына бұрылуға кедергі келтіретіндей етіп мойынынан асыра байлап қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Добросмыслов А.И. Скотоводство в Тургайской области. Оренбург: Тургайский обл. стат. комитет, 1895;
* Потапов Л.П. Особенности материальной культуры казахов, обусловные кочевым образом жизни // СМАЭ. Т.XII. М.-Л.: Наука, 1949. С.43-70;
* Арғынбаев Х. Мал ауруларын емдеудегi қазақтың халықтық тәжiрибесi туралы этнографиялық очерк // ТИИАЭ. Т.16. Вопросы этнографии и антропологии Казахстана. Алма-Ата, 1962. 3-35-бб.;
* Базылхан Б. Моңғолша-қазақша сөздiк. Өлгий, 1984;
* Тоқтабаев А. Жылқы ауруларын емдеудiң халықтық тәсiлдері // Маргулановские чтения. Алматы, 1989. 279-283-бб.; Бөкейхан Ә. Таңдамалы (избранное). Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1995;
* Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995;
**Микаэль Рош** (фр. ; 24 желтоқсан 1982 жыл, Папеэте, Таити) — таитилік футболшы, "Дрэгон" клубы мен Таити Ұлттық футбол құрамасының қақпашысы. 2012 жылғы Океания чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Негізгі мамандығы — автобус жүргізушісі. Одан бөлек дене шынықтыру пәнінің жаттықтырушысы. 

Карьерасын 1999 жылы "Женье Папеэте" клубында бастады. Кейін "Монаконың" екінші командасында және бірнеше Францияның төменгі лига клубтарында ойнады. 2009 жылдан бері "Дрэгон" клубының қақпасын қорғап келеді.

### Ұлттық құрама

Таити Ұлттық құрамасы сапында 2011 жылы тұңғыш рет алаңға шықты. 2012 жылғы ОФК Ұлттар кубогында екі кездесуге қатысты.

2013 жылы Конфедерациялар кубогында ойнады. Екінші турда Испаниямен ойында 10 доп жіберіп алды.

Жетістіктері
------------

* ОФК Ұлттар кубогының жеңімпазы: 2012

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Ми́каэл Ри́кфорс** (немесе Ма́йкл Ри́кфорс; шведше Mikael Rickfors) — шведтік музыкант, вокалист, бас-гитарист, 1972-1973 жылдардағы аты әйгілі The Hollies британдық рок-группасының мүшесі. Өз өмірінде табысты сольды карьерасын жасады. Өз 10 альбомын шығарды. Соның ішінде 1988 жылы шыққан «Vingar». Ол «Bamboo», «Grymlings», «Mobile Unit» рок-руппаларының құрамында болды.

Дебют. The Hollies
------------------

Микаэл Рикфорс 4 желтоқсан 1948 жылы Швецияның Стокгольм қаласында дүниеге келген. 1968 жылдан бастап, шведтік Бамбук группасының солисті және бас-гитаристі болды. Екі сингл шығарғаннан кейін, 1970 жылы топ ыдырап кетті. 1972-1973 жылдары Рикфорс әйгілі британдық The Hollies атты рок-группаның мүшесі болды. 

The Hollies тобының құрамында Рифкорс Алан Кларктың орнына жұмыс жасады.Солистардың орындауындағы хиттердің бірі «He Ain't Heavy, He's My Brother» болып табылды. Рифкорс балладаларды өте керемет айтты. Оның «Hollies» группасымен жазған ең алғашқы синглі «Baby» британдық чарттардың ішінде 26-орында тұрды және басқа мемлекеттердің чарттарында да алғашқы орындардың бірінде болды.

Көптеген жетістіктер оның «Romany» альбомын жазуға мүмкіншіліктер берді. Микаэл бұған қоса «Magic Woman Touch» және «Don't Leave The Child Alone» топтарының хиттарын айтты.

Дискография
-----------

### Сольды альбомдар

• Mikael Rickfors – 1975

• The Wheel – 1976

• Kickin' a Dream – 1979

• Tender Turns Tuff – 1981

• Rickfors Live – 1981

• Skin Is Thin – 1982

• Blue Fun – 1983

• Hearthunters – 1985

• Rickfors – 1986

• Vingar – 1988

• Judas River – 1991

• Happy Man Don't Kill – 1997

• Greatest Hits – 1999

• Lush Life – 2004

• Away Again – 2009

### Группа құрамында

#### The Hollies

• Romany (1972)

• Out on the Road (1973)

#### Grymlings

##### Grymlings (1990)

• Grymlings vol. 2 (1992)

• Grymlings vol. 3 (2005)

##### Mobile Unit

• Road Songs (2008)

Дереккөздер
-----------
Сурет:Тұрақты көлем кезіндегі (изохорлы) PV-диаграммасы.jpgТұрақты көлем кезіндегі (изохорлы)
PV-диаграммасындағы жағдайдың өзгеру процессі
V = const P және характеристикалық теңдеуден T = var pν = RT.
  
V = const кезінде P/T = const немесе P2/P1 = T2/T1.
  
Сонымен, изохорлы процесс кезіндегі газ қысымы, жылудинамикасының абсолютты температурасына тура пропорционалды
болады.
Координатадағы графикалық процесс pν 1-2 тік түзу
сызықпен бейнеленеді (dp>0). Қысымның ұлғайуымен, температура да ұлғаяды (dT>0).
  
Изохорлы процесс кезінде жұмыс атқарылмайды, себебі dV= 0
сондықтан, 

* {\displaystyle l=\int \_{V1}^{V2}pd\nu =0}

  
Сонымен, dq = du = cνdt, ал q — Cνm (Т2 - Т1) және
  
Q - mcνm(Т2 - Т1).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Жауынгерлі әтештер**- - қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Жерде диаметрі 2 м шеңбер сызылады және екі құрама саппен бір-біріне қарама-қарсы тұрады. Капитандары тағайындалады, қайсылары шеңберге өзінің ойнаушысын жібереді. Әрқайсысы бір аяғын бүгеді, қолдарын арқасына қарай бүгіп қояды және белгі бойынша сайыс қатысушылары бір-бірін екінші аяққа тұрмауға тырысып иықпен және денесімен шеңберден итере бастайды. Қолдарын арқа жағынан алуға болмайды. Бүкілі әтештер рөлінде болғанша ойын жалғаса береді, капитандар ақырғы сайысады. Қай құрамада жеңіске жеткендер көп болса, сол жеңімпаз аталады. Егер екі ойнаушы (жұптағы) шеңбер сыртында болып қалса, онда сайыс тең деп аяқталады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.