recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ненец Ұлт Округы** – РКФСР-дің Архангельск обл-ның құрамындағы ұлттық әкімш. бөлік. 1929 ж. 15 маусымда құрылған. Жері 176,7 мың км². Халқы 39 мың (1973). Орталығы – Нарьян-Мар қаласы. Халықтар достығы орденімен марапатталған. (1972)

Табиғаты
--------

Ненец Ұлт Округы Шығыс Еуропа жазығының солт.-шығыс шетінде орналасқан. Жері негізінен жазық; Канин Камень, Тиман бұйраттары, Пай-Хой жотасы (300-400 м) сияқты әбден мүжілген таулы өлкелер кездеседі. Батыс бөлігін Канин және Кіші жер тундрасы, шығысын Үлкен жер тундрасы алып жатыр. Климаты қатаң, қаңтардың орташа температурасы -120С, -220С, маусымда 60С, 130С. Жылдық жауын-шашын 280-420 мм. Ірі өзені – Печора (облыс шегіндегі ұз. 220 км). Тундралық глейлі және шымтезекті глейлі топырақ түрлері тараған. Территориясының ¾ бөлігі тундра зонасында орналасқан. Ақ түлкі, құр, қаз, үйрек кездеседі. Өзен, көлдері балыққа бай.

Халқы
-----

Ненец Ұлт Округында ненец, коми, орыс, украиндар тұрады. Орташа тығыздығы 1 км²-ге 0,2 адамнан. Қала халқы 56%. 1 қала (Нарьян-Мар.), 1 қ.т. поселкесі (Амдерма) бар.

Тарихы
------

Ненецтер жөнінде Нестор шежіресінде (11ғ.) тұңғыш жазылған. 16-17 ғ-да Мәскеу мемлекетінің қол астында болды. Көшпелі ненецтер бұғы өсіру, балық, аң аулаумен шұғылданады. Совет өкіметі 1921 жылдың жазында орнады. 1929 жылдың наурызында алғаш бұғы өсіру к-зы құрылды. Шаруашылықтың жаңа саласы – сүтті мал шаруашылығы мен егіншілік дами бастады. Ұлы Отан соғысы жылдары (1941-1945) ненец халқының ұлдары неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресті, майдан қажетіне округ 73 мың бұғы өткізді.

Шаруашылығы
-----------

Ненец Ұлт Округы – КСРО-дағы бұғы өсіретін басты аудандардың бірі (1973 ж. 178,9 мың бұғы болды). 1972 ж. бұғы өсіруші 2 совхоз, 8 колхоз болды ( әр шаруашылық жайылымы 1,2 млн. Га). Балық, аң және теңіз жануарларын аулау дамыған. 1973 ж. қоғамдық мүйізді ірі қара саны 6,8 мыңға жетті. Картоп егу дұрыс жолға қойылған. Балық және ет комбинаттары, май зауыды (Нарьян-Мар.), Печораның төм. ағысында ағаш өңдеу з-ды бар. Соғыстан кейінгі жылдары жанғыш газ бен мұнайдың бай қорлары табылды. 1973/74 оқу жылдарында 45 мектеп, мал дәрігерлік техникум, пед. училище және 1973 ж. 35 кітапхана, 52 клуб, 69 кино қондырғы, өлке тану музейі болды. "Нарьяна вындер" (1929 жылдан) округтық газеті шығарылады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
**Жуашықты қоңырбас** (лат. *Poa bulbosa*) – астық тұқымдасының қоңырбас туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Барлық Қазақстанда кездеседі. Далаларда және шөлдерде, құмда және сазды жазықтарда кездеседі, таудың құрғақ беткейлерінде, ол кейде Альпі белдеулеріне дейін көтеріледі. Бұл көпжылдық биіктігі 30-50 см-ға дейін көтеріледі. Онша үлкен емес түп құрады. Сабағының төменгі жағындағы пиязшық тәрізді жуан бөлігіне қор жинайды, соның есебінен ерте Көктемде өсіп жетіледі. Жапырақтары қысқа, жіңішке таспа тәрізді, гүлшоғыры қою шашыраңқы, сопақша сыпыртқы пішінді. 
Қазақстанда бұл түрдің ерекше тірі туған түрі өседі. Гүлдің орнына мұнда бүршік жетіледі. Гүлдердің қабыршақтары төменгі жағы ұзарып-жуандап, пиязшыққа айналады. Жаңбырлы жылдары пиязшықтан өсіп-өну әдетте өсімдік қурап қалғанға дейін болады. Мұндай жағдайда жас өсімдіктің жапырақтары жан-жаққа шашырап қалатындықтан, қоңырбастың гүлшоғыры жалбырап көрінеді. Мамырдың аяғынды-Маусымда аналық өсімдік қурап қалады және "пиязшықтарын "("ұрпақшыларын ") жерге тастайды. Олар желмен тез таралады. Және күздің алғашқы жаңбырынан соң да өне бастайды.

Пиязшықты қоңырбас - төзімді өсімдік, топырақтың сортаңдығына, тастақты топыраққа төзеді. Ең бір мықты қасиеті малдың таптауында да қарсы тұра алады. Далалы жерлер қау, бетеге сияқты астық тұқымдастар мал көп жайылған жерлерден тез жоғалып кетеді, ал олардың орнын жуашақты қоңырбас басады. Көп жерлерде, әсіресе тауларда қоңырбастың көптігі алдыңғы жылдарда мал жайылғандығын білдірді.

Дереккөздер
===========

Қазақстан жануарлары сериясы
Жуантұмсық шымшық тұқымдастар (Paradox ornithidae) - торғайтәріздестер отрядының 73 тұқымдастарының біреуі. Жуантұмсық шымшық тұқымдас құстар - шағын денелі, ұзын қүйрықты құстар. Олар Еуропа және Азияның орман шетінде, сондай-ақ ну бамбуктар, құрақтар және қамыстарда қоныстанады. Сыртқы кейпі және
қылығы шымшықтан аумайды. Тұмсығы - қысқа, құйрығының ұшы қалың өскен өсімдіктерде өте оңтайлы, дөңгеленген. Құйрығы — ұзын, кертештелген. Аяғы - мықты, әжептәуір ұзын, саусақтары - тұтқыр, тырнақтары - имек, күшті. Жабын қауырсындары үлпілдек, қобыраған, реңі - көмескі, аталықтары және аналықтары бірдей дерлік. Жас құстардың реңі күңгірттеу болып келеді.

Тостағанша немесе ұшар сияқты үлкен қопсыған ұяны әдетте жақсы жасырылған қалың өсімдіктер арасына салады. Жұмыртқалары ақ немесе өрнексіз көгілдір болады. Бунақденелілермен қоректенеді, дегенмен өсімдіктердің тұқымын жейді. Тұқымдаста 13-19 біріккен 4-5 туыс болады.
Қазақстанда екі туыстан - мұртты шымшық және кезқұйрық шымшық туыстылардан 2 түр кездеседі.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Фелипе Матити Роде** (Бразилия порты. Felipe Mattioni Rohde; 15 қазан 1988 ж. Ижуй) - бразилиялық футболшы, қорғаушы.

Мансабы
-------

Фелипе өзінің мансабын 2004 жылы «Гремио» клубында бастаған, бірақ ол команданың негізін 3 жыл өткеннен кейін бастап, 20 жасқа дейінгі Бразилия жастар чемпионатында ойынның жоғары дәрежесін көрсетті. Гремио үшін ресми матчта Маттити алғаш рет 2008 жылы «Наутико Ресифи» командасымен ойнады, онда Гремио 2: 0 есебімен жеңіске жетті. 2008 жылғы 29 қарашада кәсіпкер Мино Райола футболшыға құқықтардың бір бөлігін қайтарып алды, оны Еуропаға тиімді сатады деп үміттенді. 2009 жылдың 7 қаңтарында Фелипе Милан клубына жалға берілгенін мәлімдеді, сол сұхбатында бразилиялық итальяндық төлқұжат алғанын айтты, өйткені ата-анасының тамыры Италияда және ол өзін итальяндық сезінеді, 14 қаңтар Фелипе мен Милан арасындағы келісім аяқталып, расталды. Маттити «Милан» клубымен «Рейнджерс» клубымен жолдастық матчта бірінші ойынын өткізді - 2: 2. Миландағы А сериясының бір ғана матчына қатысты.

2009 жылдың 26 ​​тамызында Испанияның Мальорка клубы Маттониді 2 миллион еуроға келісімшартын өтеу құқығымен бір жылға жалға алды. Бұл клуб үшін футболшы 20 матч өткізіп, 1 гол соқты.

2010 жылдың 28 шілдесінде Матити Эспаньолға қосылып, 5 жылға келісімшартқа отырды. 4 қыркүйек 2011 ж. Фелипе тізедегі критикалық байламның сынуы пайда болды және алты ай бойы жарамсыз болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Оқпан маңы** – шахта оқпаның жер астындағы қазбалармен жалғастыратын және шахталық- өндірістік машиналар мен құралдар тұратын қазбалар жиынтығы. Мұнда шахтадағы суларды сарқып, жер үстіне айдамалайтын насос камерасы, қосалқы электр станциясы, электровоздар гаражы, әр түрлі қоймалар мен қазылған кен және тау жыныстары жинақталатын станция, машиналар мен механизмдердің забойларға таралу торабы, жер үстінен төмен түсірілген бос вагонеткалар және қазба бекіту материалдары орналастырылатын орындар т. б. болады. Шахта жұмысының көлеміне карай Оқпан маңы жер бетімен бір немесе 2-3 оқпан арқылы байланысады. Оның бірі кен шығаруға (скипті оқпан) , екіншісі (клетьті оқпан) адамдар мен әр түрлі материалдар тасымалдауға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Феликс Кроос** (нем. *Felix Kroos*; 12 наурыз 1991 жыл, Грайфсвальд) — Германия елінің футболшысы, алаңда жартылай қорғаушы және шабуылшы ретінде ойнай алады. Тони Кроостың кіші інісі.

Мансабы
-------

### Клубтық

Грайсвальд қаласы Шеневальде ауданында туылып, өскен. 1997 жылы «Грайфсвальдер» клубының мектебінде тәрбиеленді де, сол клубтың құрамасында болды. Кейінірек сол, жастарға арналған команданың бастығы болып Феликс Кроостың әкесі болды. Әкесі 2002 жылы Ганза клубының бапкері болған кезде, балалары онымен бірге Ростокқа көшіп, жас құрамада болған.

2006 жылы өткен U-16 чемпионатында бірінші рет Германияның ұлттық құрамасында ойнаған. Сол чемпионатта Феликс Кроос 8 ойында 6 гол кіргізді.

2010 жылдың маусымында Феликс Кроос бремендік Вардермен 2013 жылға дейін келісім шарт орнатты. Кроостың дебюты 2010 жылдың 24 қарашада, Чемпиондар Лигасында «Тоттенхэм Хотспур»-ға қарсы болды. Ол 55 минутта басқа ойыншымен ауысып, алаңға шықты. Немістік «Бундеслигадағы» Феликстің бірінші дебюті 2010 жылы 24 қарашада «Санкт-Паулиға» қарсы болды. Сол ойында ол бастапқы құраманың ішінде болды. Феликс Кроостың бірінші «Бундеслигадағы» голы 2013 жылы 24 қарашада «Шальке 04-ке» қарсы, 22 минутта болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · Soccerway · sports.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Токугава Тадатэру** (16 ақпан 1592 жыл - 24 тамыз 1683 жыл) - Эдо кезеңінің жапон даймесі, Токугава тегінен шыққан алғашқы сегун болып табылатын Такугава Иэясу атты адамның алтыншы ұлы.

Өмірбаяны
---------

Айдаһар жылы Эдо қаласында дүниеге келген, оның анасы Иэясу атты сегунның Чаа атты күңі болып табылады. Балалық шағында оны Тацучийо деп атаған. Такугава Иэясу ұлын Симоцукэ ауданындағы Минагава иелігін басқарған Минагава Хиротэру атты вассалының тәрбиесіне берген.

1599 жылы оған Токугава Иэясу Мусаси ауданындағы Фукая-хан иелігін тарту еткен. Мұрагер етінде танылған. 1602 жылы Симоса ауданындағы Сакура-хан жерін иелік ретінде берген. 1603 жылы Синано ауданындағы Каванакадзима-хан атты иелікке ауыстырылған.

Токугава Тадатэру Сэндай-хан атты иеліктің басшысы болып табылатын Датэ Масамунэ атты адамның Датэ Ироха атты қызына үйленген. 1610 жылы өзінінің ағасының Этиго ауданындағы Такада хан-жерін иеленген. Токугава Тадатэру әскери өнерге, шай рәсімдеріне, өзге ұлттармен қарым-қатынас жасауға қызыққан.

1614 жылы оған Осака шайқасында Эбо қаласында қалу жайлы бұйрық берілген. 1615 жылы Тадатэру Хидэтада атты басшының екінші Осака шайқасына қатысу жайлы ұрұқсатын алған. Бірақ ол бұл шайқасқа қатысуға асықпаған, сондықтан 1615 жылы Такада-хан иелігінен айырылған. Токугава Хидэтада атты сегун оны алғашында Исэ жеріне, кейін Хида және Синано аудандарына жер аударған.

Қазасы
------

1683 жылдың тамыз айында қартайған Токугава Тадатэру Такашима атты сарайдың абақтысында қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тёрнбулл С. «Самурайлар»,Мәскеу, «АСТ», 2008 жыл. ISBN 978-5-17-040815-3
**Жаңа аттикалық комедия** (New Comedy), б.ж.с.д. 320-дан б.ж.с.д. 3 ғ. ортасына дейінгі грек драмасы, үш кезеңдегі афины қоғамын сатиралық суреттелумен көрсетеді. Қоғамдық тұлғалар мен оқиғаларды (Аристофан) мысқылдайтын ескі комедиядан айырмашылығы, жаңа комедия ойдан шығарылған жай адамдардың күнделікті өмірін суреттейді. Хор өмірдің жолындағы күшті, қуатты елестетеді, музыкант оркестрі мен бишілерге дейін қысқарған. Қойылымның кілті дәстүрлі желіс жауапсыз махаббаттың құрбаны саналатын кейіпкерлер. Менандр – жаңа комедияның негізін қалаушы және оның әйгілі өкілі. Плавт және Теренций рим сахнасына икемдеген. Аттикалық комедия бөлшектері 18 ғ. дейін еуропалық драмаларға әсер етті.

Дереккөздер
-----------
**Виктория Манчестер университеті** (Manchester, (Victoria) University of), Манчестердегі (Англия) мемлекеттік университет. [1].

Оның тарихы 1851 жылы ерлерге арнап құрылған ақсүйектер колледжінен бастау алады. 1880 жылы ]]Лидсе]] мен Ливерпульдегі колледждермен бірге университет мәртебесіне ие болды, кейін (1903) толық құқылы университет болды. 

Э.РЕЗЕРФОРД Манчестердегі атом физикасы бойынша зерттеулерді басқарды, сондай-ақ мұнда 1940 жылы алғашқы компьютерлердің біреуі құрастырылды. Университет бакалавр дәрежесі мен көптеген пәндер бойынша басқа да кәсіби дәрежелер береді.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Монотипті туыс өкілі. Бұл шөптесін көпжылдық, түпті кіндіктамырлы. Жер үсті бөлігінің бір мезгілде жұмсақ және тікенді түрімен ерекше. Оның сабақтары жуан, қабырғалы (биіктігі 70 см-ге дейін ), қалың өрмекшінің торындай сары түк басқан, сол себептен өте үлпілдек. Жапырақтары ірі ұзындығы 40, ені 14 см, түсініксіз сағақты. Ұшындағы бөліктері үшкірленген, мықты сарғыш тікенектер. Сабақтағы жапырақтар барынша ұсақ, отырыңқы. Тікенді гүлсебетін тығыз бес-он ірі ( диаметрі 4-5 см ) бас құрайды, қалың, жирен талшықты түк басқан. Гүлдерінің саны көп, қос жынысты , түтікті бокал тәрізді қошқыл түсті. Биік таулы жайылымдарға мал жайған қойшылардың айтулары бойынша өсімдіктің тәттілеу шырынды сабағын көкөніс ретінде тамаққа пайдаланған. Түр Қазақстанда сирек кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Сеид Мохаммед Багер Хеджази** - иран жазушысы.

Қызмет жолы
-----------

Францияда оқып, инженер-радиотехник мамандығын алған, одан кейін жоғарғы саяси мектепті бітіріп, мемелекеттік аппаратта жұмыс істеді. 30 жылдары *"Иран эмруз"* журналын шығарды. Роман, повестері 1927 жылдан басттап жариялана бастады. Сеид шығармалырының негізгі арқауы - азаматтық пқұқықсыз иран әйелдерінің трагедиясы, қала тұрғындарының тұрмысы. Жазушы әлеуметтік әдлетсіздікті әшкерелеп, оны тудырған жағдайды мінейді, Сеид Мохаммед Багер Хеджази - тұрмыстық, әлеуметтік және тарихи тақырыптарда жазылған пьесалардың да авторы атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Қорымды** – Күнгей Алатау жотасының орта бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Алматы облысы Райымбек ауданы) мен Қырғызстан шекарасы аралығында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3174 м.

Жер бедері
----------

Беткейі тік жарқабақты, биік шатқалды келген. Солтүстігінен Кеңсу өзені бастау алады.

Өсімдігі
--------

Тау беткейлерін альпілік және субальпілік шалғындар көмкеріп жатыр, одан төменде қарағай, қайың ормандары өскен. Мамыр-қазан айларында асудан салт атты адам өте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Физикалық-химиялық талдау** - тепе-теңдікте тұрған жүйе қасиеттерінің (кристалдану температурасының басталуы, қаттылық, тұтқырлық, бу қысымы, ерігіштік, электрөткізгіштік, т.б.) күй параметрлеріне (қысым, температура, құрам) тәуелділігін зерттеуге арналған физикалық және геометриялық әдіс. Физикалық химиялық талдаудың негізгі идеялары М.В. Ломоносов пен 19-20 ғасырлардың белгілі ғалымдары Д.К.Чернов, Д.И. Менделеев, В.Ф. Алексеев, Д.П. Коновалов, Г.Тамман, Н.С.Курнаков еңбектерінде тұжырымдалған. Бұл әдістің негізінде жүйе құрамы мен оның іс жүзіндегі өлшенетін физикалық қасиеттері шамасының арасындағы тәуелділік зерттеледі. Жүйенің құрамына байланысты өзгеретін қасиеттер 25-30-ға жетеді. Физикалық химиялық талдаудың маңызды әдістерінің бірі рентген құрылымды талдау болып табылады.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Қортық Пипин** (лат. *Pippinus Brevis*, фр. ) — Каролинг әулетінің негізін қалаған франктердің патшасы.

Майордом Карл Мартелл 715-741 жылдары корольмен санаспай-ақ өз билігін жүргізді. 741 жылы Карл Мартелл өлген соң майордомдық оның баласы Қортық Пипиннің қолына түсті. Ол Меровингтерді құлатып, кароль атағын алуды аңсады. Бұл мақсатына жету үшін ол Рим папасының көмегіне жүгінді.

Лангобардтардан қысым көріп жүрген Рим папасы франктердің көмегіне зәру еді. Сондықтан ол Пипиннің кароль атанғанына келісім берді. 751 жылы папаның келісімі бойынша, франк ақсүйектерінің Суассондағы жиналысында Пипин ресми түрде франктер каролі болып жарияланды. Ол 768 жылға дейін корольдік етті. Меровингтер әулетінің ең соңғы королі Хилдерик монастырьға қамауға алынып, сол жерде қайтыс болды. 

Қортық Пипин папаның жақсылығына жақсылықпен жауап қайтарды. Ол Италияға Лангобард корольдігіне қарсы екі жорық жасап, жаулап алған жерлерін рим папасына сыйлады. Ол жерде 756 жылы Папа мемлекеті құрылып, 870 жылға дейін өмір сүрді. Римдегі қазіргі Ватикан сол "Пипин сыйлығының" жұрнағы болып табылады. 

Қортық Пипин франктер мемлекетіндегі жаңа аулеттің негізін қалады. Бірақ ол Пипиннің емес, оның әкесі Карл Мартеллдің атымен Каролингтер аулеті деп аталды. Ол әулеттің ең атақты королі Ұлы Карл болды. Ол 768-814 жылдары билік құрды. "Король" деген сөздің өзі соның атынан шыққан.

Ұлы Карлдың билік құрған жылдарының бәрі соғыспен өтті. Ұлы Карл билігінің соңына қарай Франк корольдігі өзінің жер көлемі жағынан бұрынғы Батыс Рим империясына жақындады. 800 жылы Римде Карлға тәж кигізіліп, Папа оны император деп жариялады. Сөйтіп батыста жаңа империя өмірге келді.

Дереккөздер
-----------

Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы. 2003 жыл. 

С.Мәшімбаев, С. Тортаев, М Мәженова.
**Коллегиялар** - 18 ғасырдағы Ресейдегі мемлекет басқарудың жеке салаларын қамтитын орталық мекемелер. Мемлекет басқару ісін бір орталыққа бағындыру және ведомстволардың міндеттерін айқындау мақсатымен Петр I үкіметі енгізген. 1717 - 21 жылы 12 коллегиялардың штаттары белгіленіп, президенттері тағайыналады. (Сыртқы істер коллегиясы, Әскери коллегия, Адмиралтейство коллегиясы т.б.). Коллегиялар император мен Сенатқа бағынды. Кейбір коллегиялардың жергілікті мекемелері де болды. 1722 - 27 және 1764 - 86 жылдары Украинаны басқаратын Малороссия коллегиясы жұмыс істеді. 1726 жылы Экономика коллегиясы, 1725 жылы Юстиция коллегиясы. Лифляндия, Эстляндия, Финляндия істері жөніндегі т.б. колегиялар құрылды. Петр I-нің мұрагерлері тұсында кейбір коллегиялар таратылды. 1763 жылы Медицина коллегиясы құрылды. 18 ғасырдың 70 - 80 жылдарында губериялық реформалар жүргізілуіне байланысты тағы брнеше коллегиялар эойылды. Кейбір коллегиялар 19 ғасырдың басында министрліктер ұйымдасқанға дейін өмір сүрді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 496 бет
**Сезіну** — материалдық дүниедегі белтілі бір кезде адамның тиісті сезім органдарына әсер ететін заттар мен құбылыстардың жеке сапаларын бейнелейтін психикалық үрдіс. Алдымызда тұрған бір затты, мысалы, үстелді көруіміздің арқасында
біз оның түсін, формасын, көлемін белтілейміз; сипап-сезіну
аркылы оның қатты, тегіс екенін; қолымызбен қозгап көріп оның
салмағын т.с.с. білеміз. Мұның бәрі - сол материалдық заттың
жеке қасиеттері, олар туралы мәліметтерді бізге Сезіну хабарлайды.
Сезіну материалдық дүниедегі заттар мен құбылыстардың жеке сипаттары мен касиеттерінің біздің сезім мүшелерімізге әсер етіп.
миымызда бейнеленуі. Сезіну - біздің айналамызда, ішкі жан
дүниемізде не болын жатқанын хабарлап отыратын қарапайым
психикалық үрдіс. Түйсік адамды қоршаған шындықты бейнелеуден пайда болады. Сезіну таным үрдістеріне жатады, өйткені адам
соның арқасында дүниені таниды. Сезіну басқа психикалық үрдістерге — қабылдауға, еске, ойлауға, қиялға материал жеткізеді.
Сезінудің табиғи физиологиялық негізі ағзаның арнаулы жүйкелік
механизмі - талдағыштар арқылы жүзеге асады. Мысалы, көз
торына түскен жарық сәулесі қозу туғызады, ал ол жүйке'талшығы арқылы үлкен ми сыңарларының қыртысына келген кезде адамда көру түйсігі пайда болады. Адамда пайда болатын
түйсіктерді үш топқа бөлуге болады. Бірінші топқа біздің
денеміздің сыртқы жағында болатын сезім ағзаларының қозуынан туатын түйсіктер (экстроцепторлар - сыртқы қабылдаушы
дегенді білдіреді) жатады. Бұл түйсіктер бізге сырт заттардың
қасиеттерін бейнелейді. бұған көру, есту, иіскеу, дәм, тері және
сипап-сезу түйсіктері жатады. Екінші топқа рецепторлары ішкі
ағзалардағы сезім органдарыньщ қозуынан туатын түйсіктер (интероцепторлар) кіреді. Органикалық түйсіктер (ашығу, шелдеу)
дейтіндерді осыған жатқызуға болады. Үшінші топқа қозғалыстар мен дененің кеңістікте орналасуымен байланысты болатын
козғалыс (немесе кинестетикалык) түйсіктері кіреді. Қозғалыс
анализаторларының реиепторлары (проприоцепторлар) Бұлшық
еттерде және сіңірлерде болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Швеция, "Мидгард-орта жерінде" мағынасында
"Мидгард"
Мидгард (Midgard),скандинавия мифологиясы бойынша адамзаттың мекен ететін жері. Мифқа сәйкес, Мидгард алғашқы адам Аургельмир (Имир) алыптың денесінен жаратылған. Құдайлар оны өлтіріп, оның тәнінен жерді, қанынан мұхиттарды, сүйектерінен тауларды жаратады да, денесін дүниенің қақ ортасындағы қуысқа орналастырады. Оның бассүйегі төрт ергежейлі өз иықтарында көтеріп тұрған аспан әлеміне айналады. Күн, ай және жұлдыздар бассүйекте қыстырылып қалған жан-жаққа ұшыраған ұшқындардан жаралады.

Тағы қараңыз
------------

* Этимологиялық Мидгард аудармашасы(қолжетпейтін сілтеме)
Мал кездіру, серуендету - малды ұзақ уақыт қорада ұстап бағып-күтетін шаруашылықтарда міндетті түрде жүргізілетін өндірістік шаруа. Мал кездірудің мәні белгілі уақытта қорадағы малды арнайы кең алаңға немесе серуен жолмен айдап, серуеңдетіп жүргізу. Мал кездіру - малдың тірек-қимыл, тыныс алу, қан айналу жүйелерін шынықтыру нәтижесінде тәбетін жақсартып, денсаулығын нығайтып, шаруашылыққа пайдалану мерзімін ұзарту, беретін өнімін арттыру болып табылады.Мал кездірудің нақтылы тәртібін мал маманы түліктің түріне, өнім бағытына, жас-жыныс ерекшеліктеріне сәйкес белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Қорлыбай батыр** - аңыз-әңгіме.

  

Халық ақыны Қ.Айнабеков ел аузынан жазып алған аңызда Қорлыбай батырдың қалмақ ханы Қалданды ақылына көндіріп татуласқаны салады, Қорлыбайдың ақиқатты кен адамгершілігі мен бейбіт с бітімгершілік қасиеттері баянды. Әңгіме 1945 жылы Қарағанды қара сөзбен жазылған. Қолжазба нұсқасы Орталық ғылым кітапхана қорында сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мал тұратын жер**- қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Бұл ойында манеждін шеткілік қабырғасына бір шетімен жақындатып қойылған ұзын ағаштарды жылқылардың тұратын жерін белгілейді. Жылқы тұратын жердін саны ойын қатысушыларынан аз орнатылады. Салт аттылар (кейде ертоқымы орнатылмаған жылқылармен) жылқы тұратын жерден қарама-қарсы жағына қарай қадамдармен қимылдайды. Төрешінің бнлгісі бойынша олар жылқыларын бұрады және жылқы тұратын жерлерге қарай бос орынға тұрып алуға шабады. Жылқы тұратын орынсыз қалған атқа мінуші ойыннан шығады. Ойын екі атқа мінушіге бір жылқы тұратын орны қалғанша дейін жалғаса береді. Атқа мінушілер жылқы тұратын орның манеждін ортасына жүргенше дейін ақырғы жылқы тұратын орнын манеждін жанама (жақын тұрған) қабырғасына қарай ауыстырады. Ақырғы жылқы тұратын орнын алған атқа мінуші ойынның жеңімпазы аталады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Миграция бойынша халықаралық ұйым (МХҰ)** - [International Organisation for Migration, ЮМ] - 1951 ж. құрылған халықаралық үкіметаралық ұйым, штаб-пәтері Женевада (Швейцария).

Алғашқыда Еуропадағы босқындар мен мәжбүрлі қоныс аударушыларға көмек көрсету мақсатында құрылып, Еуропадағы көші-қон мәселесі бойынша Үкіметаралық комитет деп аталды. 1980 ж. оның қызметі Еуропаның аумағынан кеңейген кезде Көші- қон мәселелері бойынша Халықаралық ұйым аталды. Қазіргі кезде МХҰ-на 101 мемлекет мүше, 30 мемлекет бақылаушы дәрежесінде. МХҰ бюджеті мүше- мемлекеттердің жыл сайынғы жарналарынан және қоғамдық ұйымдардың ерікті және аймақтық жарналардан құралады. Өз қызметінде МХҰ адамгершілікті әрі реттелген миграция қоғам мен мигранттардың мүдделерін толық қанағаттандырады, осы жолда халықаралық миграциялық процестерді тиімді басқару үшін оған мүдделі елдердің күшін біріктіру шарт. МХҰ қызметінің негізгі бағыттары: елдердің ерекше мүқтаждықтарын ескере отырып халықтың реттелген көші-қонын қамтамасыз ету; заңсыз көші-қонды болдырмау; мемлекеттердің экономикалық, әлеуметтік және мәдени дамуы мақсатында білікті адамдар ресурсын қайта бөлу; мәжбүрлі қоныс аударушыларды ұйымдасқан түрде көшіру; үкіметтерге және үкіметтік емес ұйымдарға тәжірибе және ақпарат алмасу мүмкіндіктерімен қамтамасыз ету. Жалпы МХҰ өз қызметі аясында шамамен 11 млн. мигранттарға көмек көрсетті. МХҰ-ның аса ірі бағдарламалары: Таяу Шығыстағы мигранттардың өз еліне қайтарылуы (1990-1991), 800 мың. көшіп кеткен ирактық курдтардың қайтып оралуы (1991), бұрынғы Югославиядан көшіп кеткен отбасылардың қайта табысуы және қоныс аударуына арналған Югославиялық төтенше бағдарлама (1992), ТМД елдеріндегі миграциялық мәселелерге техникалық көмек (1993- 1997), көрші елдерден 1, 2 млн. халықтың Руандаға қайтып оралуы (1994), 190 мың босниялық босқындардың (1996) және 150 мың Косово тұрғындарының еліне қайта оралуына жәрдем жасау (2000).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Мид Джордж Гербарт** (1863-1931) - америкалық философ, әлеуметтік психология саласының өкілі, өзара дара әрекеттестік (интеракция) теориясының негізін салушы. Ол өзара әрекеттестік үдерістерінің жиынтығы қоғамды құрайды, ал қоғам жеке тұлғаның әрекеттерін жанам түрде қабылдайды. Бұл жеке тұлғаның әлеумпттік рөлін түсініп, оны қабылдауғы мүмкіндік береді. Әлеуметтік психологияға Мидтің енгізген негізгі ұғымдары (әлеуметтік рөл, әлеуметтік мәртебе және т.б.). Бұлар қазіргі әлеуметтік психологияның іргелі ұғымдары болып есептеледі. Ол адамның әлеуметтенуінің ең жоғары түрі - әлеуметтік рефлексияны зерттейді. Бұл айтылғандар Мидтің "Сана, тұлға және қоғам" (1943) еңбегінде баяндалған.

1. ↑  Психология сөздігі, Алматы 2011
**«KSP Steel»** ЖШС — мұнай-газ саласы үшін жіксіз болат құбырлар шығаратын алғашқы қазақстандық кәсіпорын. 2007 жылдың басында құрылған. Компанияның өндірістік орталығы Павлодарда орналасқан, онда 2007 жылғы желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен KSP Steel зауытының ресми ашылуы өтті. Кәсіпорынның өндірістік объектілері жалпы ауданы шамамен 133 га құрайды, мұнда 7500-ден астам кәсіби дайындалған мамандар жұмыс істейді. Зауыттың жұмысын Алматы қаласында орналасқан компанияның бас кеңсесі үйлестіреді.

Қызметі
-------

KSP Steel негізгі қызметі әртүрлі диаметрлі және мақсаттағы жіксіз болат құбырларды өндірумен байланысты. Өнім құбыр желілерін салу кезінде, мұнай өндіруші және геологиялық барлау компанияларының, Қазақстанның машина жасау және өнеркәсіптік кәсіпорындарының объектілерінде пайдаланылады, сондай-ақ ТМД елдеріне (Ресей, Әзірбайжан, Түркіменстан) және алыс шетел мемлекеттеріне, оның ішінде АҚШ-қа экспортталады.

2011 жылы өткізілген кәсіби жарамдылыққа аттестаттау барысында компанияның 400-ден астам қызметкері жұмыстан босатылды. Талқылау барысында заңгерлер аттестаттауды заңсыз деп таныды. Павлодардағы KSP Steel қазақстандық кәсіпорнының басшылығы өз қателігін мойындап, қызметкерлерін өз лауазымына қайта алды. 

2021 жылдың тамызында қазақстандық KSP Steel жіксіз болат құбырларды шығару бойынша "Полимерстрой" ЖШҚ өндірісін дамытуға 500 млн рубль инвестициялауды жоспарлап отырғаны белгілі болды, деп хабарлады Орынбор облысы үкіметінің баспасөз қызметі.

### Құрал-жабдықтар

Зауыттың жобасын әзірлеуді, сондай-ақ негізгі жабдықты жеткізуді және іске қосуды Danieli (Италия) компаниясы жүзеге асырды. Сондай-ақ, Kocks (Германия), Tecnar (Канада), Cartacci (Италия), Tuboscope (АҚШ), Bronx (АҚШ), PMC-Colinet (Бельгия), Tiede, MAC, Sidermontaggi (Италия) фирмаларының жабдықтары қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  KSP Steel: COMPANY  (ағыл.).  kspsteel.kz (12 қаңтар 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 сәуір 2019.
2. ↑  Компания «KSP Steel» вернула незаконно уволенных сотрудников  (орыс.).  total.kz. Тексерілді, 4 маусым 2022.
3. ↑  KSP Steel инвестирует 500 млн руб в развитие оренбургского завода бесшовных труб - власти  (орыс.).  interfax-russia.ru. Тексерілді, 4 маусым 2022.
**Сезімдер** — адамның айқын білінген заттық сипаты бар және біршама орнықтылығымен ерекшеленетін эмоциялық күйіну-сүйінулерінің айрықша түрі. Қалыптасқан нақты жағдайлардағы заттардың субъективтік маңызын бейнелейтін жағдаяттық эмоциялар мен аффектілерден өзгеше, сезімдер тұрақты мотивациялық маңызы бар құбылыстарды саралайды. Тұлғаға оның қажетсінулеріне сай келетін заттарды ашып және оларды қанағаттандыру жөніндегі қарекетке ынталандырып, сезімдер бұл қажетсінулердің болуының нақты — субъективтік нысаны болып табылады. Сезімдердің қалыптасуы — адамның тұлға болып дамуының қажетті шарты. Мінез-құлқының түрткі-себептерін, мұраттарын, нормаларын білудің бір өзі адамның оларды басшылыққа алу үшін жеткіліксіз. Орнықты сезімдер заты болғаннан кейін ғана бұл білімдер қарекетке нақты түрткі болады. Адам сезімдерінің қоғамдық шарты қоғамның дамуы барысында өзгеріп отырады. Онтогенезде сезімдер жағдаяттық эмоциялардан гөрі кейін пайда болады; олар отбасының, мектептің, өнердің және өзге қоғамдық институттардың тәрбиелік әсерінің ықпалымен индивидтік сананың дамуына орай қалыптасады. Эмоциялық тәжірибені қорыту нәтижесі ретінде пайда болып қалыптасқан сезімдер адамның эмоциялық саласының жетекші түзілімдеріне айналады да, өз кезегінде жағдаяттық эмоциялардың динамикасы мен мазмұнын анықтай бастайды. Мысалы, жақын адамына деген сүйіспеншілік сезімінен жағдайға байланысты ол үшін алаңдау, айырылып қалса қайғыру, жүздескенде қуану, сүйген адамы сенімді ақтамаса ыза
болғанда дамуы мүмкін. Мұндай жағдаяттық эмоциялар қалыптасқан жағдайларға қатысты сезімнің мазмұнын нақтылайды да, белгілі бір әрекетке ынталандырып, сезімнен өрбіген қарекеттің дамуына септеседі. Кейде сезімдер мен оларға ілеспе эмоциялар олардың объектілеріне қайшылықты қатынас тудыруы мүмкін. Тұлғаның қалыптасу процесіне сезімдер иерархиялық жүйеде ұйымдасады; онда бір сезімдер жетекші орында, басқалары әлеуеттегі, жүзеге аспайтын беталыстар болып қала береді. Үстем сезімдердің мазмұны тұлғаның бағыттылығының ең маңызды сипаттамаларының бірін анықтайды. Сезімдерді топтастырудың ең көп тараған бір түрінде олардың жекелеген түрлері өздері көретін қарекет салалары бойынша сараланған. Адамның әлеуметтік болмысқа эмоциялық қатынасының бүкіл байлығы қамтылған биік сезімдер айрықша топ құрайды. Адамгершілік сезімдер саласына адамның әлеуметтік мекемелерге, мемлекетке, басқа адамдарға, өзіне-өзінің көзқарасын айқыңдайтынның бәрі жатады. Танымдық қарекет адамда танымдық немесе ақыл-ойлық сезімдерін туғызады. Олардың пәні білім алу процесінің өзі, сондай-ақ оның нәтижесі болады; ақыл-ой сезімдерінің шыңы адамның ақиқатқа деген жалпылама сүйіспеншілік сезімі болып шығады. Биік сезімдердің арасында қарекетпен байланысты: еңбекпен, оқумен, спортпен байланысты практикалық сезімдер маңызды орын алады. Пәндік мазмұнның жалпыламалық дәрежесі бойынша сезімдер нақты (мысалы, балаға, өнер туындысына қатысты сезімдер), жалпылама (жалпы алғанда балаларға, музыкаға деген сезімдер) және абстрактілі (әділеттік сезімі) болып бөлінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сангвиниколез** сорғыш құрттар тудыратын ұзындығы 1м-ге дейін жететін құрт. 

* Денесі созылыңқы, тікенексіз кутикуламен қапталған. Алдыңғы соңында ауызы орналасқан.
* Гермафродит.

Аурудың өтуі бірнеше фазалардан тұрады. Алғашында карптардың денесінеенген паразит қанға өтіп, олардың желбезегінде ақшыл шекараның пайда болуымен сипатталады. Осы кезеңде церкарии ересек сорғыштарға айналады, сорғыштардың ішінде жұмыртқаладың жетілуі жүреді. Бұл фаза инкубациялық фаза болып табылады. Екінші фаза бірінші клиникалық белгілердің пайда болуы мен сипатталады. Ақшыл, қансызданған шекара пайда болған желбезектердің үзілуінің бастамасы болып келеді. Үшінші фаза желбезекті шіріткіш бактериялары шірітіп, желбезектері түсіп қалады. Бұл фазада балықтар өліп қалуымүмкін немесе біртіндеп балықтардың жазылуы мүмкін. Бұл аурудың жағдайына байланысты және балықтың қоршаған ортасына да. Санитарлық бағасы балықтарыдың желбезектерін алып тастайды, техникалық өндеуге жібереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
*Басқа мағыналар үшін  Сервантес деген бетті қараңыз.*
 
**Мигель де Сервантес Сааведра** (ис. *Miguel de Cervantes Saavedra*; 29 қыркүйек 1547 жыл, Алькала-де-Энарес — 23 сәуір 1616 жыл, Мадрид) - әлемге аты әйгілі испан жазушысы.

Өмірбаян
--------

Вальядолида қаласында иезуиттер коллегиясында (1557 — 61), Мадридте оқыды. Испан әскері қатарында қызмет етіп, еуропа флотының түріктермен соғысында жараланған (1571, сол қолы семіп қалған). 1575 ж. Отанына қайтып келе жатып теңіз қарақшыларының қолына түсіп, Алжирге құлдыққа сатылған. Тұтқыннан 1580 ж. миссионерлер босатып алды. 1587 жылдан Севильяға ауысып, портта сауда ісімен айналысты, онда 3 рет (1592, 1597, 1602) түрмеге жабылды.

Шығармашылық
------------

Әдебиетке жасы ұлғайған шағында келген Сервантес тұңғыш шығармаларын жастық шақ туралы өлеңдерден бастады. Пасторальдық романы "Галатея" (1585) екі бақташының сымбатты сұлу Галатеяға ғашықтық сезімін бейнеледі. Отызға жуық драмалық шығармасы Мадрид театрларында сахналанған. "Алжир каторгасы" пьесасы испан жігітіне арналған сүйіспеншілікті сөз етсе, "Алжир әдет-ғұрпы" алжирлік жұбайлардың тағдырын бейнеледі. "Нумансия" трагедиясына Рим әскері шабуылына қарсы төтеп берген ежелгі қала тұрғындарының ерлігі негіз болған. "Нақыл новеллалары" (1613) повесінде ерлік пен махаббат, уақыт, мінез мәселелері жайлы толғаныстар, адамгершілік, қайырымдылық, т.б. тақырыптар қамтылған еді. Оның "Парнасқа саяхат" поэмасы (1614), "Сегіз комедия мен интермедия" (1615), т.б. туындылары бар. Сервантес есімін дүние жүзіне танытқан шығармасы — "Дон Кихот" романы (1-бөлім 1602 — 05; 2-бөлім 1615). Ол романның 1-бөлімін түрмеде отырғанда жазған. Динамизм мен шиеленіскен оқиғаларға толы романда 700-ге жуық кейіпкер бейнеленген. Өрлеу дәуірінің үздік туындыларының бірі саналатын шығарма әлем әдебиетіне зор ықпал етті. Жазушы серілерді сықақтай отырып, Испаниядағы феод. құрылыстың ыдырауы мен қоғамдық қарым-қатынастардың қым-қуыт оқиғаларын бейнелеген. Романда адамгершілік қасиеттері мол, бірақ өмірден мүлде алшақ тұрған қиялшыл идеалист, сері Дон Кихотқа қарапайым да іскер, өмірге бейім атқосшы Санчо Панса бейнесі қарсы қойылған. Дон Кихот бейнесі кейін қиялшылдықты, шынайы өмірден алыстағандықты аңғартатын жалпылама мән алды. Исландия королінің ұлы Персилестің фриз королінің қызы Сигизмунда үшін күресі баяндалған "Персилес пен Сигизмунданың жиһанкездігі" (1616) романын Сервантес өмірінің соңында жазып кеткен. Ә.Баженов Сервантес шығармаларының 4 томдығын испан тілінен қазақ тіліне аударған (1979 — 83).

Дереккөздер
-----------
Миграциялық токтың зиянды ықпалын болдырмау мақсатында талданылатын электролитке бейтарап электролитті қосады және ондағы катиондардың тотықсыздану потенциалы талданылатын заттың потенциалынан гөрі едәуір теріс болуы керек. Мұндайда
фондағы, яғни бейтарап электролиттегі катиондар катодтың беткі ауданында тотықсызданбай-ақ, электр өрісін қалқалай, қос электрлік
қабат түзеді. Сондықтан да, зерттелінетін иондар электр өрісі
әсерінен катодқа қарай ауыспайды. Олардың орын ауыстыруы тек
диффузиямен ғана байланысты болады.

Фонның болуымен катиондардың тотықсыздану (немесе аниондардың тотығу) кезіндегі шекті ток (іш) фон жоқ кездегідей - кіші, ал аниондардың тотықсыздану кезіндегі (немесе катиондардың тотығу кезінде) - үлкен. Бұл бірінші жағдайдағы қосумен (іш = ім + id),
екінші жағдайдағы азайтумен іш=(і(1-ім), яғни электродтағы әрекеттесетін иондардың электр өрісімен не тартыла, не тебіле әрекеттесуіне орайлас түсіндіріледі. Ал, оттек, асқын су, органикалық
қосылыстар сияқты бейтарап заттар тотықсызданғанда, шекті ток шамасы өзгермейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Джон Франклин –ағылшын теңізшісі, Арктика зерттеушісі. 1801-1803 жылдары Аустралияға жасалған сапарға қатысқан. Франклин Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауын зерделеу үшін екі сапар ұйымдастырған (1819-1822 және 1825-1827 жылдары).

Өмірбаяны
---------

Бірақ кезекті міндет ретінде Атлант мұхитынан Тынық мұхитқа шығатын Солтүстік-Батыс өткелді ашу қойылған кезде, алпыс жастағы егде саяхатшы жас баладай алабұртып, қосынды басқаруға келісімін береді. 1845 ж. мамырында қосын жолға шықты. Оның кемелерін соңғы рет 1845 ж. шілде айының соңында кит аулаушы кеменің капитаны ғана көріп қалған.

Франклин қосынының із-түзсіз жоғалып кетуі күтпеген оқиға болды.1848 ж. бастап,оны іздестіруге 20 жыл бойы бірінен кейін бірі қаншама құтқарушы кемелер жұмылдырылды,олардың бәрі белгісіз аудандардың құшағына кіріп, картаға мың шақырымнан асатын жаңа жағалауларды түсірді.Солтүстік – Батыс өткелдің төртке жуық жолы табылды. Марқұм полярлық зерттеушінің артында қалған ескерткіш арктикалық Американың қазіргі картасы болатын. Қосынның алғашқы іздері 1850 ж. Бири аралынан, Франклин кемесі қаңтарылған жерден көзге шалынды.

1859 ж. Франклиннің жұбайы Джейн ханым кезекті рет өз есебінен кемені жабдықтап, тағы бір іздеу қосынын ұйымдастырды.Виктория түбегінде тастар арасынан бірқатар жазбалар табылды. Ол хаттан бір жылдан аса уақыт бойы мұз құрсауында қалған кемелер құлашын жаза алмай, адамдардың қаза тапқаны анықталды.Франклиннің өлімінен кейін аман қалған қосын мүшелері кемелерді тастап шығып, бас сауғалады,жол бойы олардың бәрі аштық пен қырқұлақтан ажал құшты.

Джон Франклин есімімен Аляска мен Канададағы шығанақ, бұғаз, таулар, Росс теңізіндегі арал аталған. Франклиннің қарама-қайшылыққа толы, бірақ қайғылы тағдыры поляр зерттеушілерінің тартынуына емес,керісінше, қызығушылықтарының артуына себеп болды. Франклин саяхаты туралы кітаптармен танысқан кейбіреулері мұзды шөлде қалып қойған адмиралдың кемесін іздестіру үшін солтүстік алыс сапарларға аттанды. Франклиннің «Поляр теңізі жағалауына саяхат туралы хикая» атты кітабын бүкіл Англия оқыды.Франклин қаһарман-саяхатшылардың біріне айналды. Онымен тек поляр зерттеушісі Руаль Амундсен ғана иық тірестіре алатын еді.
| Жазғы Олимпиада ойындарындағыауыр атлетика 2012 |
| --- |
| Еркектер |   | Әйелдер |
| 56 кг дейін |  | 48 кг дейін |
| 62 кг дейін |  | 53 кг дейін |
| 69 кг дейін |  | 58 кг дейін |
| 77 кг дейін |  | 63 кг дейін |
| 85 кг дейін |  | 69 кг дейін |
| 94 кг дейін |  | 75 кг дейін |
| 105 кг дейін |  | 75 кг жоғары |
| 105 кг жоғары |  |  |
| Квалификация |

Бұл салмақ дәрежесінде нағыз фаворит қытайлық У Джинбао болатын. Өйткені қытайлық атлет соңғы әлем чемпионатын оңай жеңіп алған ед. Сол кезде қырсық шалдыма У Джинбао серпе көтеру кезінде сең соқты.

Бәсекенің барысы
----------------

### Жұлқа көтеру

Алдымен В тобындағы спортшылар сынға түсті. Бұл бәсекеде Солтүстік Корея елінің атынан сынға түскен ауыр атлет Ом Юун Хол ешкімге дес бермеді. Алдымен жұлқа көтеу жаттығуында 120 келіні еңсерді. Екінші мүмкіндігінде 125 кг салмақты еңсере алмады. Бірақ намысқа тырысқан корей атлеті 125 кг салмақты үшінші мүмкіндігінде еш қиналмастан еңсере білді. Серпе көтеру жаттығуында корей керемет табысқа қол жеткізді. Ол алдымен 160кг салмақты еңсерді. Екінші мүмкіндігінде 165кг салмаққа тапсырыс беріп, ол салмақты да еңсере білді. Үшінші мүмкіндігі көзсіз ерлікке баланды. Ол 168кг салмаққа тапсырыс беріп, олимпиада рекордын жаңартпақ болды. Нәтижесінде ол спорт мамандарының аузын айға қаратып кетіп В тобында көшбасшы атанды. Араға 9 сағат салып А тобының спортшылары сынға түсті. Сайдың тасындай іріктелген 11 спортшы алтын үшін таласты. Жұлқа көтеру жаттығуында У Джинбао 133кг салмақты еңсеріп бірінші орынға орнықты. Тунистік Халил ел-Маауи 132кг салмақты көтеріп екінші орынға орнықты. Үздік үштікті Еуропа чемпионты, әлем біріншілігінің қола жүлдегері Әзірбайжандық Валентин Христов еншіледі. Оның нәтижесі 127 келі.

### Серпе көтеру

Алдымен тунистік атлет Халил ел-Маауи жарысқа шығудан бас тартты. Кейін Сергио Альварес, Бекзат Осмоналиев, Руслан Мақаров сеілді спортшылар тапсырыс бермеген салмақтарын үш рет еңсере алмай пұшайман болды. Бұл бәсекеде көп спортшының тағдыры шешілді деседе болады. Валентин Христов алдымен 154 келі салмақты еңсеріп, бірінші орынға шықты. Екінші мүмкіндігінде 158 келіні еңсере алмады. Ақыры үшінші мүмкіндігінде ол 159 келіге тапсырыс беріп, мүлтіксіз көтеруінің арқасында ол қола медальдің иесі атанды. У Джинбао Кореялық спортшының нәтижесін білетін, сондықтан өзінің нәтижесін қорғайтынына бек сенімді болды. Алдымен 156кг салмақты көтере алмай қынжылып қалды. Екінші мүмкіндігінде бұл салмақты еңсере білді. Үшінші мүмкіндігіне Джинбао 161 келіге тапсырыс берді. Егер көтерсе олимпиада чемпионы деген мәңгі тозбас атаққа қол жеткізетін еді. Өкінішке орай У Джинбаоға бұл салмақ бағынбады. Қытайлық атлеттің өкініштен өзегі өртенді. Бірақ күмісті қанағат тұтты, осы нәтижеге де ризашылық білдірді.

### Нәтиже

| Орын | Спортшы | Жұлқа көтеру | Серпе көтеру | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 орын | Om Yun-Chol | 125 | **168** | **293** |
| 2 орын | Wu Jingbiao | **133** | 156 | 289 |
| 3 opын | Valentin Hristov | 127 | 159 | 286 |

Тағы қараңыз
------------

* 2012 Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика
| Жазғы Олимпиада ойындарындағы батутта секіру 2012 |
| --- |
| Батутта секіру |  | ерлер |  | әйелдер |
| Квалификация |

2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарындағы батутта секіруден жарыстар тамыздың 3-4 күндері аралығында өтеді.

Жалпы медальдық есеп
--------------------

(**Қалың** шрифтпен өз категориядағы ең көп медальдар саны белгіленген; сонымен қатар ұйымдастырушы ел де белгіленген)

|  |  |
| --- | --- |
| **Общее количество медалей** |  |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |
| 6 |  |  |  |  |  |
| 7 |  |  |  |  |  |
| 8 |  |  |  |  |  |
| 9 |  |  |  |  |  |
| 10 |  |  |  |  |  |

Спорттық нысаналар
------------------


| O2 Арена |
| --- |
|  Сырттан көрінісі |
| Сыйымдылығы: 16 500 |
**Чернигов кінәздігі**  - ежелгі Русьтегі феодалдық кінәздік (XI-XIII ғ.). Орталығы Чернигов қаласы. Чернигов кінәздігі - Днепр жағалауын, Десна, Сейма, Сожа және жоғарғы Ока сағаларын қамтыды. Бұл аумақ ертеде северліктер мен полянь тайпаларына қарады.

Қалыптасуы
----------

Чернигов кінәздігі - Любеч, Оргощ, Моровийск, Всеволож, Уненеж, Белавежа, Бахма қалаларынан, сонымен қатар құрамында Сновск, Новгород-Северский, Стародуб қалалары бар «Снов мыңдығының» жерлерінен тұрды. XI ғасырға дейін бұл жерлерді ақсүйектер мен Киевтен келген алым-салық жинайтын воеводалар билеген. Чернигов қаласы саяси тәуелсіздік алып, Владимир Святославичтің ұлдары арасындағы келісім бойынша Днепрдің сол жағалауымен қоса Мстислав Владимировичтің үлесіне тиген. Ол 1306 жылы қайтыс болғаннан соң Чернигов жері қайтып Киев жеріне қосылған болатын, 1054 жылы дербес Чернигов кінәздігі құрылып, ол Ярослав Мудрыйдың өсиеті бойынша Тмутаракань, Муроммен қоса кінәз Святослав Ярославичке берілді. 

XII ғасырда Чернигов кінәздігі Киев Русінің саяси өмірінде маңызды рөл атқарды. Олар Киевтің билеушілері ретінде орыс жерінің жалпы мүддесін қорғады. Кейбірі Новгородқа да билік жүргізді. Чернигов кінәздігі иелігі негізінен Вятичтер жерінің есебінен шығысқа және солтүстікке қарай созылды. Дегенмен, өзара қайшылықтан әлсірей бастады; 1097 жылы Новгород-Северский қаласын басқарған князьдық бөлініп шықты. 

XII ғасырда оның қарамағында Путивль, Рыльск, Трубчевск, Курск, Вщиж иеліктері болды. Чернигов кінәздігінің соңғы билеушісі Михаил Всеволодовичтің оңтүстік орыс жерлері мен Новгородты өз билігіне қосып алу мақсат моңғол-татар шапқыншылығына байланысты орындалмай қалды. 1239 жылы Чернигов кінәздігін моңғол-татарлар өртеп жіберді. Сол кезден бастап ол дербес өмір сүруден қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 8 том
**Рахметолла Ыдырысов** (1 қыркүйек 1928 жыл, Астана - 18 қаңтар 1991 жыл) — ғалым, филиология ғылымынң кандидаты. 

1946 жылы ҚазҰУ-ды біртіреді. 1946-54 жылдары сол кездегі Ақмола облысындағы «Лениншіл Жас» газетінде әдеби қызметкер, село жастары бөлімінің меңгерушісі, "Пионер", "Білім және Еңбек" журналының редакторы, 1961-63 жылдары "Лениншіл жас" газетінің редакторының орынбасары, 1963-66 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының редакция меңгерушісі, 1966-71 жылдары "Қазақстан КП ОК" насихат бөлімінің нұсқаушысы, 1971-77 жылдары "Қазақ календарінінің" бас редакторы болып ж9мыс атқарады. Оның «Отты жылдар шежіресі» атты кітабі 1971 жылы жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебеті энциклопедиялық анықтамалық; Аруна баспасы.Алматы, 2005ж.
**Төртқара Апыр батыр** (1700 -Қазіргі Ұлытау ауданы Үлкен Бұлақ деген жерде дүниеге келген – 1739) — қазақ батыры. Қалмақтарға қарсы соғыстарға көл бастап қатысқан аға батыр. Орта жүздегі Найманның Матайынан туған Төртқара руынан. Жоңғарларға қарсы Әбілқайыр хан бастаған Бұланты мен Білеуті өзендері аралығындағы шешуші ұрыста ерлігін көрсеткен. Орта жүздің 10 мыңға дейін жеткен біріккен қолын басқарған. Туған кезде-ақ, жұртты таңғалдырған екен, себебі нәресте ірі болып туылыпты. Сол кезде ауылда 90 жастан асқан кейуана бесікке салуға келіп, "апырай, апырай мұндай ірі бала туады екен ғой" деп таңғала беріпті. Баланың аяғы бесікке симай, шығып жатқан екен. Содан ауыл адамдары осы кейуанаға "өзіңіз баланың есімін қойыңыз" деп қолқа салған. Содан күні бойы таңғалған ана "апырай, апырай" дей беріппім, бұл нәрестенің аты "Апыр" болсын депті. 

Өсе келе Апыр өзінен жасы үлкен балалармен ойнап, күреске, жарысқа әуес болыпты. Жас кезінде атпен теңге алу, аударыспақ, көкпар ойындарында көзге түскен, одан басқа жылқы күзетінде, барымта болғандарын іздеп тауып әкелумен айналысыпты.

Жоңғарлардың қазақ еліне шабуылы Апырды да намысқа жүгіндірмей кете алмады. Содан өзі бастап ауыл азаматтары мен туыстарының басын қосып, бірнеше жүздеген адаммен Қаракерей Қабанбай батырдың жасағына қосылады.

Осы жерде Апыр өзінің ерліктерімен көзге түсіп, Қаракерей Қабанбай батырдың туын ұстау мәртебесіне дейін көтеріліп, көптеген ұрыстарда аты шығады. Бұл тудың діңгегі осы уақытта Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде сақтаулы тұр. Дене бітімі зор, алып күштің иесі болыпты, талай жекпе-жектерде жеңіске жетіпті. Қанжығалы Бөгенбай батыр Апырға "Ерлік көрсеттің, талай жаумен жекпе-жекте жеңіске жеттің, батыр атына лайық екенсің" - деп өз алдараспанын сыйға тартыпты.
Елді жоңғарлардан азат ету кезенінде Қабанбайдың бөлек тапсырмасымен Апыр қырғыз батыры Шабдарханды тізе бүктіреді. Шабдархан жоңғар жағында болып, қазақ ауылдарын шауып, малдарын айдап, қыз-келіншектерін алып кетіп отырған. Сол батырды Апыр арнайы іздеп, ұйықтап жатқан жерінде, бұлақтың басында найзасымен табанынан түртіп оятып, елінің кегін алуға келгенін айтып жекпе-жекке шақырады. Қырғыз батыры оның ұйықтап жатқанында басын алмағанына ырза болып, үш жылғы шауып алған малдарын есесімен қайтарыпты, сыйлыққа түйе бастаған "тоғызын" беріп, өзінің қызын Апыр батырға қосып, той думан жасап шығарып салыпты. Бұдан кейін Шабдархан батыр жоңғарларға қазақтар жағына шығып, талай шайқастарға қатысыпты.

Апыр батыр Түркістан қаласында Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленген.

* Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленгені жөніндегі хаттамаҚожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленгені жөніндегі хаттама
* Бұланты шайқасында қол бастаған сардар батырлардың тізімі жазылған тастағы Апыр батыр есіміБұланты шайқасында қол бастаған сардар батырлардың тізімі жазылған тастағы Апыр батыр есімі

Дереккөздер
-----------

* Бағдат Қазкенов. 06.08.2015. Абылайдың бір серігі Апыр батыр
* Қалкен Смайыл. 17.08.2016. Арғын Алтай Аралбай батыр  Мұрағатталған 10 қазанның 2016 жылы.
* Алма Джуманбаева. 27.08.2015. Героям Буланты от благодарных потомков
* Алма Джуманбаева. 22.10.2014. Обелиск в память о битве Буланты
* Төкен Әлжантегі. 25.07.2003. Апыр батыр
**Kesko Oyj** — Финляндиялық холдинг компания..

Тарихы
------

1940 жылы негізі қаланған. Штаб-пәтері Хельсинки қаласында орналасқан.

Қызметі
-------

Компанияға ауылшаруашылық жабдықтарын, өнімдерін шығаратын кәсіпорындары, сондай-ақ автокөліктер мен үй жабдықтарын сататаны сауда желісі жатады. 2010 жылы холдингке жататын сауда нүктелерінің жалпы саны 2200-ге жетеді.

Kesko Ресейде
-------------

2005 жылдың шілде айында компания шашамен 20 млн долларға Санкт-Петербургте бес "Строймастер" дүкенін өз иелігіне алады. 2006 жылдан бастап бұл дүкендер "К-раут" маркасы атымен жұмыс істейді.

2009 жылы наурызда алғашқы "К-раут" аймақтық дүкені Ярославль қаласында ашылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑