recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Калтес көлі** (ағылш. *Cultus Lake*) — Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Фрейзер алқабында орналасқан көл. Бұл Свельцер өзенінің бастауы. Көлдің өзі жылы, ал бұл аймақ балық аулау, су шаңғысы, виндсерфинг, вейксерфинг және жаяу туризм секілді кең мүмкіндіктері бар танымал демалыс орны болып табылады. Калтес көлі Чилливак өзенінен оңтүстікке қарай 11 километр жерде және Ванкувер қаласынан шығысқа қарай шамамен 80 километр жерде орналасқан. Көлдің жағалау сызығы 14 километрді құрайды және 656 гектар аумақты алып жатыр. 1950 жылы Калтес көлі Британдық Колумбияның Провинциялық паркіне айналды.

Сөз төркіні
-----------

Бұл көл *Sto:lo* халқының ең маңызды рухани жері болған. Алайда, бұл көл Чинук Жаргон тілінде *жаман*, *пайдасыз* *жарамсыз* дегенді білдіретін сөзбен аталған. Дегенмен, бұл сөз *тегін*, *мақсатсыз* немесе *ештеңе* дегенді білдіруі де мүмкін.

Климат
------

| **Калтес көлі ауа райы**  |
| --- |
| Көрсеткіш | Қаң | Ақп | Нау | Сәу | Мам | Мау | Шіл | Там | Қыр | Қаз | Қар | Жел | Жыл |
| Абсолюттық максимум, °C | 18 | 20,6 | 24,5 | 30 | 38 | 34,5 | 37,8 | 38 | 36,5 | 28,5 | 22,8 | 19 | 38 |
| Орташа максимум, °C | 5,5 | 8 | 10,8 | 14,2 | 17,7 | 20,3 | 23,9 | 24,4 | 20,7 | 15,1 | 8,3 | 5 | 14,5 |
| Орташа температура, °C | 2,4 | 4,2 | 6,3 | 9 | 12,5 | 15,2 | 17,9 | 18,3 | 15,1 | 10,4 | 5,2 | 2,4 | 9,9 |
| Орташа минимум, °C | −0,7 | 0,4 | 1,8 | 3,8 | 7,3 | 10 | 11,8 | 12,2 | 9,5 | 5,7 | 2,1 | −0,3 | 5,3 |
| Абсолюттық минимум, °C | −20,6 | −18,9 | −12,8 | −3,9 | −2,8 | 1,7 | 3,9 | 2,2 | 0 | −8 | −18 | −21,7 | −21,7 |
| Жауын-шашын нормасы, мм | 204,5 | 152,2 | 139,3 | 115,1 | 94,3 | 83,3 | 52,8 | 56,6 | 84,4 | 145,3 | 233,8 | 205,5 | 1566,9 |
| *Дерекнама: 1971–2000* Environment Canada |

Демалыс
-------

Калтес көлінің жағалауында орналасқан үйлер
Калтес көліндегі док
### Cultus Lake Waterpark

Калтес Көлі Акуапаркі (ағылш. *Cultus Lake Waterpark*) Калтес көлінің жағасында орналасқан. Бұл акуапаркінде демалуға арналған алаңдар, пикниктерге арналған жерлер, шкафтарды, барбекюді, қолшатырларды, шезлонгтарды және ақылы WiFi ($2/күн) жалға алуға болатын жерлер бар. Оның ресми сайты www.cultus.com.

Калтес Көлі Акуапаркі (Cultus Lake Waterpark)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  British Columbian Tourist Attractions Мұрағатталған 19 маусымның 2006 жылы.
2. ↑
3. ↑  *Chinook Jargon Phrasebook: Adverbs & Adjectives*.
4. ↑  A dictionary of the Chinook jargon: or, the Trade language of Oregon By George Gibbs page 3.
5. ↑  Environment Canada—1971–2000. Retrieved 19 October 2012.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Cultus Lake tourism site Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2014 жылы.
* Cultus Lake Park қауымдастығының уеб-сайты
* Cultus Lake Waterpark homepage
* Cultus Lake Golf Club homepage
* Cultus Lake Adventure Park  Басты бет
* BC Parks webpage
* Fish species in Cultus Lake
**«Шал мен теңіз»** — Эрнест Хемингуэйдың көзі тірісінде жарияланған соңғы елеулі шығармасы және оның ең танымал туындыларының бірі.

Бұл повесть үшін Хемингуэйге Пулитцер сыйлығы табысталды. Сондай-ақ Нобель сыйлығын беруге негіз болған шығармалардың бірі ретінде көрсетіледі.

Хикаятта Сантьяго есімді кубалық балықшының марлиндерді аулап жүргені баяндалады.

Автор осы бір шығарма арқылы жалғыздық психологиясы мен жалғыздық философиясы секілді күрделі ұғымдарға терең бойлауға күш салған. Бас кейіпкер жалғыздықта ғұмыр сүрген жан болса да, оның теңіздегі тағдыры оқырманын жалғыздықта қалдырмайды. Шеберлікпен өрілген шығарманың тұтас атмосферасы, қаһарман аурасы оқырманды үнемі рухтандырып, жігерлендіріп отырады.

Классикалық шығарманы қазақ тіліне Нығмет Ғабдуллин аударған.

Желісі
------

Шал үшін соңғы 84 күн бойы теңізге шығуы еш олжасыз өтіп бара жатады. Көршілердің көмекшіл баласы да әкесінің айтқанына еріп, енді басқа балықшылармен бірге жүр. Бірақ үмітін үзбеген шал 85-ші күні де өзінің жамау-жамау жел­кенін көтеріп теңізге шығады. Жағадан тым алыстап кеткен ол суда жүзіп өткен жартытонналық балықты көреді...

Экрандалуы
----------

* 1958 — Шал мен теңіз — Джон Стерджес түсірген фильм
* 1990 — Шал мен теңіз — Джад Тейлор түсірген телефильм
* 1999 — Шал мен теңіз — Александр Петровтың мультфильмі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Шал мен теңіз»: Прозадағы психологизм


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭрнест Хемингуэйдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Көктем сулары • Күн де шығады (Фиеста) • Қош бол, майдан! • Бар мен жоқ • Қоңырау кімге соғылады • Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде • Шал мен теңіз • Мұхиттағы аралдар • Эдем бағы • Шындықтың нышандары |
|  |
| Таңдаулы әңгімелері | 
Ник Адамс туралы әңгімелер • Революционер • Жаңбырдың астында қалған мысық • Бүгін жұма • Сыйға арналған шымшық • Жеңілмеген • Таза, жарқын жер • Келесі күні • Килиманджаро қары • Жаһанның астанасы • Фрэнсис Макомбердің қысқа бақыты |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өзіңмен алып жүретін мереке • Түстен кейінгі ажал • Африканың жасыл жоталары • Қатерлі жаз • 88 өлең • Эсселер • Хаттар |
|  |
| Тағы қараңыз | 
Эрнест Хемингуэйдың қазақшаға аударылуы • Санат:Эрнест Хемингуэй шығармаларының экрандалуы |

 |
**Алматы-Фрунзе-Ташкент радиорелелі желі** - бір қаланың бағдарламасын екіншісінде көрсету мүмкіндігі. .

  

Ол қалалардың студиялары Алматының хабарына бір күн арнаса, мұнда Фрунзе мен Ташкент бағдарламалары үшін бір күн бөлінді. Осылайша, Қазақ телевизиясының хабарын көретін республикадағы жарты миллион көрерменнің қатарына көршілес республикалардың тұрғындары да қосылды. Демек, 60-жылдардың басында телевизия аудиториясы миллионнан асып кеткені даусыз. Ол тұста телевизор саны 60 мыңға жетті. Рас, оның бәрі әлі түрлі түсті емес еді. 

Қазақстанда Алматы, Қарағанды, Өскемен студияларымен қатар Петропавл мен Жезказғанда және Ақтөбеде жедел түрде телеорталықтар салына бастады. Сапасы жоғары ультрақысқа толқындағы радио да Қазақстан үшін жаңалық еді.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
*Басқа мағыналар үшін Алматы (айрық) деген бетті қараңыз.*
Бұрынғы атауы № 19а көшесі. (Жаңа әкімшілік орталық). Алматы көшесі Орынбор көшесінен басталып, Қабанбай батыр даңғылында аяқталады. Түркістан, Ақмешіт, Сауран көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1592,9 м.

**Алматы** - Іле Алатауының солтүстік етегіндегі, Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің аралығында орналасқан, Қазақстанның бұрынғы астанасы. Аумағы - 190 шаршы шақырым. 1929 жылдан 1997 жылға дейін Қазақстанның астанасы болды. Алматы қаласы 6 қалалық әкімшілік ауданнан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Гиподинамия** (грек, *hypo* - төмен, астында, қалыптан төмен; *dynamis* — күш) — қимыл-қозғалыс белсенділігінің шектелуі нәтижесінде адамдар мен жануарлар организмдері тірек-қимыл аппараты бұлшықеттерінің, қан айналым және тыныс алу, ас қорыту және т.б. мүшелердің етті қабықтары мен қабаттары жиырылу күшінің төмендеуі.

Гиподинамияның пайда болу себептері
-----------------------------------

— Кәсiби ерекшелiктерге байланысты бұлшық ет жұмысын шектеу;  

— Рационалды емес күн тәртiбi;  

— Ұзақ уақыт бойы организмнің дұрыс функционалдық жұмысын орындамауына байланысты (жарақат, ауру) төсек режимі.

Негізгі белгілері (симптом)
---------------------------

— Әлсіреу;  

— Жүрек соғысының және пульстің тез соғуы;  

— Қан қысымының жоғары болуы;  

— Қажығыштығу, тiптi ептеген жүктемелерде;  

— Эмоционалдық тұрақсыздық, күйгелектік.

Ағзаға әсері
------------

— Тонустың және бұлшық еттердiң күш беретiн көрсеткiшiнiң төмендетуi;  

— Сүйек ұлпасынның құрамында және минералды зат алмасуды кальцидiң мөлшер деңгейінiң төмендеуi;  

— Май iркiлген кейiнге қалдыруларын жоғарылату және артық салмақтың пайда болуы;  

— Капилляр жүйесiнiң жұмысын бұзады, яғни жұмыс iстейтiн капиллярларды саны, күре тамыр және тамыр бөлiмшелерi қысқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Райхан Нәбиолдақызы Қалиолдин** (12 шілде 1962 жыл, Талдықорған облысы, Ақсу ауданы, Ақсу ауылында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2012). Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2006). Ерен еңбегі үшін медалінің иегері.

Жалпы мәліметтер
----------------

Әкесі - Қалиолдин Нәби Атабайұлы, мектеп директоры, Қазақстан Білім беру ісінің үздігі болған. Анасы - Нұралина Шара Шудабайқызы, мұғалім болып еңбек еткен, ҚР Білім беру ісінің үздігі.

* Алматы мемлекеттік театралды-көркемөнер институтын бітірген (1983), драма және кино актрисасы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

* 1983 жылдан бері - Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының әртісі.

Шығармашылығы
-------------

Ғ. Мүсіреповтың «Ақан Сері - Ақтоқты» (Ақтоқты), М. Әуезовтың «Алуа» (Жанар), М. Баджиевтің «Ерте ерте ертеде» (Зимха ханшайым), У. Шекспирдің «Махаббат айдыны» (Ева), Е. Елубаевтың «Асар» (Мекиен), М. Ахмановтың «Алдардың айласы» "Сипр" және өзге де спектальдерде ойнайды. Көптеген қазақстандық телесериалдар мен түрлі бағдарламаларға түскен танымал актриса.

Марапаттары
-----------

* ҚРның мемлекеттік «Ерен еңбегі үшін медалі» медальінің иегері.
* 2006 жылы ҚР Үкіметінің Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
* 2011 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" мерекелік медалімен марапатталған.
* 2012 жылы президент жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен мараптталды.
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медальі.

Жеке қасиеттері
---------------

Діни көзқарасы - мұсылман. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның гүлденуі, гүлденген республика ретінде бүкіл әлемнің мойындауы».
Хоббиі - оқу, серуендеу, немерелерімен әңгімелесу. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Сүйіндіков Рүстем, айкидо, джиу - джитсу шебері. Қызы - Шөпшекбаева Аида; ұлы - Сүйіндік Аят.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Крит университеті** (гр. *Πανεπιστήμιο Κρήτης*) — Ираклион мен Ретимнон қалаларында орналасқан аралдағы ірі университет.

Университет 1973 жылы ашылған, алайда толық оқу процессі 1977—1978 жж. басталды. Қазіргі уақытта университетте шамамен 13 мың адам білім алуда, оның 2 мыңы аспиранттық дайындықтан өтіп жатыр.

Ретимнонда тарих, археология, философия және әлеуметтану, филология бөлімшелері орналасқан. Ираклионда — биология, информатика, математика, қолданбалы математика, технология, физика бөлімшелері орналасқан. 1981 жылы Крит университетінің табиғи тарихы мұражайы салынды, ол университеттің бөлігі болып саналады.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
**Серхио Бускетс Бургос** (кат. Sergio Busquets i Burgos; 16 шілде 1988 жыл, Сабадель, Испания) — испан футболшы, «Интер Майами» клубы мен Испания Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтық карьерасы
-----------------

1990 жылдары "Барселонада" ойнаған Карлес Бускетстің ұлы. 
"Барселона" клубының түлегі. Бас командада 2008 жылдан бері тұрақты ойнап келеді. 2008 жылы 13 қыркүйекте "Расингке" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. УЕФА Чемпиондар Лигасындағы дебюті де сол жылы болды, 22 қазан күні "Базельмен" ойында тұңғыш рет алаңға шығып, команда сапындағы тұңғыш голын да соқты. Алғашқы маусымда команда сапында 24 матч өткізді.

2014/15 жылғы маусым қарсаңында 16-нөмірден 5-нөмірге ауыстырылды. 2015/16 маусымда клубтың үшінші капитаны боп тағайындалды.

2009 жылы 2 сәуірде ұлттық құрама сапындағы алғашқы ойынын өткізді. Бұл ойында Испания құрамасы Түркиямен кездесіп, 2:1 есебімен жеңіске жетті. 2010 жылы Испания әлем чемпионы атанып, Бускетс әлем чемпионатындағы жеті ойында да алаңға шықты.

Кейін 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2012, 2016, 2020 жылдары Еуропа чемпионатына, сондай-ақ 2009, 2013 жылдар Конфедерациялар кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

### «Барселона»

* Испания чемпионы (6): 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Испания кубогы (5): 2008/09, 2011/12, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21
* Испания суперкубогы (5): 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018
* Чемпиондар Лигасы (3): 2008/09, 2010/11, 2014/15
* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты (3): 2009, 2011, 2015

* УЕФА Суперкубогы (3): 2009, 2011, 2015

### Испания құрамасы

* Әлем чемпионы: 2010
* Еуропа чемпионы: 2012

Жеке өмірі
----------

Серхио Бускетс-1990 жылдары Барселона қақпасын қорғаған Карлес Бускетстің ұлы. 2014 жылы Серхио Елена Галерамен қарым-қатынасты бастады, ерлі-зайыптылар 2016 жылы Энцо атты ұл туды. 2018 жылы Левидің ұлы дүниеге келді. Бускетстің сол қолында араб тіліндегі жазба түрінде татуировкасы бар, ол "сен үшін, менің елімдегі өмір" деп аударылады, ол анасының атасына өте жақын болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Лохливен қамалы** (ағылш. *Lochleven Castle*) — Перт-энд-Кинросс облысындағы Кинросс қаласына жақын Лох-Ливен көліндегі Кастл аралда орналасқан қираған қамал.

Лохливен жоспары

Тарихы
------

Кейбір деректерге сүйенсек, қамал 1300 жылы Шотландия тәуелсіздігі үшін алғашқы соғыс кезінде салынды. XIV ғасырдың екінші жартысында Дуглас графы бұл қамалдың иегері атанып, 300 жылдай қамал осы рудың қолында болды. 1567—1568 ж. қамалда Шотландия патшайымы Мария Стюарт қамауда болған. 1675 жылы қамалды архитектор Уильям Брюс сатып алыды. Осы уақыттан бастап қамал тұрғын үй ретінде пайдаланылмады.

Тағы қараңыз
------------

* Шотландия қамалдарының тізімі
**Көркем бейне**  – әдебиетте, өнерде (сурет, музыка, театр, кино, т.б.) өмір құбылыстарын жинақтап, типтендіріп, бейнелі көрініс түрінде суреттеу үлгісі. 

К. б-де көпке ортақ сипаттар мен жекелік сипаттарды ұштастырып, даралап көрсету ұласып жатады. Осы тұтастық бірігіп көрінгенде көркем образ, көркем бейне туады. Әдебиетте адамның Көркем бейнесін суреттегенде жазушы оның кескін-тұлғасын, іс-әрекетін, мінезін, сол ортаның, дәуірдің өзгешеліктерін танытатын типтік сипаттармен сомдап, сонымен қатар, кейіпкердің жеке басына тән тұлғалық ерекшеліктерін де даралап көрсетеді. Көркем бейненің типтік сипаты қоғамдық өмірдің ішкі сырын, мәнін ашып беру үшін қандай қажет болса, оның даралығы мен өзіне тән ерекшеліктерін айшықтау адам тұлғасын, іс-әрекетін, мінез-құлқын көзге айқын елестету үшін, нақтылы қалпында көріп-білу үшін де сондай қажет. Адамның типтік бейнесін, типтік характерін суреттеу қоғамдық өмірдің қыр-сырын жан-жақты, терең аша білгенде ғана ұтымды болады. Көркем әдебиетте берік орын алған Көркем бейнелер көп. Мысалы: Абай, Дәркембай, Құнанбай ("Абай"), Ботагөз, Асқар ("Ботагөз"),Ұлпан ("Ұлпан"), т.б. Көркем бейне өмір шындығына, халықтың адамгершілік эстет. мұраттарына сәйкес келгенде ғана өнер туындысына айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мақтұмқұлы атырабы** (түрікм. *Magtymguly etraby*) — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап.

1926 жылы қаңтарда орталығы Қарақала бекінісінде болған Түрікмен КСР Полторацк округіне қарасты Қарақала ауданы болып құрылды.

1926 жылы тамызда Полторацк округі жойылып, Қарақала ауданы Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қарақала ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1963 жылдың қаңтарында Қарақала ауданы таратылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді.

1973 жылы желтоқсанда аудан Балқан облысына берілді.

1988 жылы тамызда аудан таратылды.

1990 жылдары Қарақала ауданы қалпына келтіріліп, Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен **Қарақала атырабы**, 2005 жылы Мақтұмқұлы атырабы деп аталды.

Дереккөздер
-----------



* Дүниежүзілік тарих жобасы
**Көркем сөз** - эстетикалық мәні күшейтілген, әсерлі, бейнелі сөз. Болмысты әсерлеп, өрнектеп бейнелеу құралы, яғни "Әдебиеттің ең бірінші элементі" (М.Горький). Көркем сөз әдебиет негізін құрап отыратын мәңгілік мұра. Көркем сөздің кадірі мен құдіретіне арналған қазақ халқының талай даналық ойлары, мақалдары мен мәтелдері бар ("Өнер алды - қызыл тіл", "Сөз тапқанға қолқа жок", "Сөз тұземегенді тез түземейді", "Жүйелі сөз - киелі", т.б.). Ұлы ақын Абай: "Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы", "Кестенің бізі, өткірдің жүзі, Өрнегін сендей сала алмас" деп, Көркем сөз кұдіретін жоғары бағалаған. Акын-жазушылар асыл сөздің сол сиқырлы сырын ашып, әдеби шығармалардың коркемдігін арттырады, тіл байлығын молайтып отырады. Олар осы бейнелеу құралының дәлдігі мен айқындылығына, мөлдірлігі мен тереңдігіне, қарапайымдылығы мен өрнектілігіне ерекше көңіл бөлген. Қазақ тіліне "Көркем сөз" терминін А.Байтұрсынұлы енгізген. 20 ғасырдың 20- жылдарындағы шығармалар қазақ үлттық Көркем сөзінің алғашқы үлгілері ретінде қарастырылып жүр. Бұл кездегі С. Сейфуллин, Б. Майлин, Н. Төреқұлов, М. Дулатов, С. Садуақасов, С. Қожанов, С. Мұқанов, т.б. қаламгерлер жазған Көркем сөз үлгілерінен замана тынысы, көзқарас кайшылығы, айтыс-тартыс бағыты айқын көрінеді. Көркем сөз жанрлары - кезеңдік жанрлар, яғни өз кезеңінің өзекжарды мәселелерін арқау ететін, ұрымтал, елгезек жанрлар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Таналық** (башқ. *Таналыҡ*, орыс. *Таналык*) — Башқұртстан Республикасы мен Орынбор облысындағы өзен, Жайықтың оң саласы.

Баймақ қаласы, Бөрібай, Ақжар ауылдары арқылы ағып өтеді.

Атауы
-----

*Таналыҡ*, анықтамалықта бұл *тана* – «бір жарым-екі жыл аралығындағы бұзау» және *-лыҡ* қосымшасын («Өлкетану жинағы», 1930. Б. 70) біріктірген. Келесі түсіндірмесі: қазақтар мен башқұрттардағы — *тана* ру атауы сөзінен топоним жасалады.

Географиясы
-----------

Ұзындығы — 225 км, су жинау алабы — 4160 км², өзен торабының тығыздығы — 0,24 км/км², жылдық ағын модулі — 2,0 л/с км². Өзеннің ені 2 м-ден 35 м-ге дейін құбылып тұрады, тереңдігі — 0,5–2,0 м. Ағынның жылдамдығы — 0,1–0,2 м/с. Сағадан 59 км жерде орташа су шығыны — 2,96 м³/с.

Таналық Ирендік жотасының етегінен, Талқас көлінен сәл оңтүстікке қарай биік Сақмар-Таналық жазығынан бастау алады. Негізінен қар, ішінара көлдің Шугур өзенімен қоректенеді. Жоғарғы ағысында, Талқас көліне жақын — Сереккөл суқоймасы орналасқан. Өзеннің жоғарғы ағысында тау жоталары мен кең тау етегіндегі террасалар бедерінің басым пішіндері болып табылады. Таналық Баймақ қаласынан өтіп, жазық далаға шығады. Орта және төменгі ағысында бедері шоқылы сипат алады. Таулы сілтісізденген қара топырақ басым.

Одан әрі Таналық Первомайский және Уфимский ауылдары арқылы оңтүстікке қарай ағады, ал Хворостянское ауылының маңында Таналық шағын су электр станциясымен бірге ауданы 201 га, тереңдігі 36 метр болатын Таналық су қоймасын құрайды.

Самара ауылынан кейін оң жақтан Таналыққа Бұзаулық ірі саласы, одан әрі Бөрібай, Ақжар ауылдары маңында Еранағас, Ташла салалары Таналыққа құяды. Олардан кейін өзен солтүстік-шығысқа бұрылып, Башқұртстан Республикасы мен Орынбор облысы шекарасындағы Ириклі су қоймасына құйылып, Жайық өзенін қоректендіреді.

Өнеркәсіптік пайдалану
----------------------

Татырөзек пен Бөрібай арасындағы Таналық өзені арқылы өтетін көпір
Көктемде Таналықтың суы тасып, күзге қарай құрғап қалады. Бұл су қоймасының есебінен ішінара өтеледі. Таналық суы Баймақ пен Бөрібайда тау-кен өнеркәсібінде, Башқұртстан Республикасының Баймақ және Хайбулла аудандарында ауыл шаруашылығында пайдаланылады.

Өзен арнасы
-----------

Түбі тасты-малтатасты келеді. Бірқатар жерлерде сазды (негізінен егістік жерлер өзенге іргелес жатқан жерлерде).

Тармақтары
----------

* 58 км: Мақан өзені
* 76 км: Торат өзені
* 93 км: Ташлы өзені
* 112 км: Жеранағаш өзені
* 124 км: Бұзаулық
* 173 км: атаусыз өзен
* 178 км: атаусыз өзен

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Русско-башкирский словарь водных объектов республики Башкортостан. Составители: Хисаметдинова Ф. Г. Шакуров Р. З. Сиразитдинов З. А. Юлдашбаев Ю. Х. — Уфа: Китап, 2005. — 256 с. ISBN 5-295-03665-05
2. ↑  *Стрельников С. М.* Географические названия Оренбургской области —  Қуандық, 2002.
3. ↑  *Евгений Михайлович Поспелов* Географические названия России: топонимический словарь —  Мәскеу: АСТ; Астрель, 2008. — Б. 431. — 523 б. — ISBN 978-5-17-054966-5.
**Кесіміді импертив** - Канттың этикасындағы моральдық заңды сипаттайын филос. термин. Императив деп Кант бұйрық райда айтылатын сөйлемді айтады. Кантша императив не гипотектикалы, не кесімді болады. Біріншісі қойылған мақсатты орындап шығу шарты ретіндегі бұйрықты, екіншісі шартты бұйрықты білдіреді. К. и. ұғымы метафиз. тұрғысынан баяндалған, өйткені, Кантта бұл ұғым болуға тиісті мәні бар нәрені мүлдем қарама - қарсы қояды. Бұлай қарама - қарсы қою, Канттың тұрғысындағы неміс бюргерлернің практика жүзіндегі әлсіздігін бейнелейді. Ол этиканың теориялық принциптерін оның негізінде жатқан практикалық таптық мүддеден бөліп алып, бұл приниптерді ***"ұғым мен моральдық, постулаттардың таза идеологиялық анықтамасы"*** ретінде қарайды.

  

**Пайдаланылған әдебиеттер**

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том, 405 бет.
**Тежен атырабы** (түрікм. *Tejen etraby*) — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда орталығы Тежен қаласы болған Түрікмен КСР-і Мерв округінің **Тежен ауданы** болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Тежен ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы 21 қарашада Тежен ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді. 1959 жылы 25 мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді.

1963 жылы 10 қаңтарда Тежен ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді. 1970 жылы 14 желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы 27 желтоқсанда Ашхабад облысына берілді.

1988 жылы 25 тамызда Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Тежен ауданы **Тежен атырабы** деп өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді.

2016 жылдың 29 сәуірінде Түрікменстан Министрлер кабинеті Бабадайхан атырабын жойып, аумағын Тежен атырабына беру туралы шешім қабылдады.

Алайда 2018 жылдың 5 қаңтарында Түрікменстан парламентінің қаулысымен Бабадайхан атырабы қалпына келтірілді. Оған Тежен атырабынан Бабадайхан қаласы, Ақалтын, Ақуәкіл, Алты Гарлыев атындағы, Қарауәкіл, Захмет, Тәзел, Хасыл және Жарықкөкше ауылдық кеңестері (кеңесшіліктер), Көкті, Мамыр және Шілі ауылдары берілді.

Дәл осы қаулымен Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жойып, құрамындағы Алтынасыр қаласын, Уаһарман, Құрбантұрлы, Дәулетті және Лұқман ауылдық кеңестерін, Ақалтын, Бидайлы және Малдаршылық ауылдарын Тежен атырабына қосты.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үкіметтің көшпелі отырысында Ахал уәлаятын дамытудың өзекті мәселелері талқыланды (1 мамыр 2016).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 1 мамыр 2018.
2. 1 2  Түрікменстан парламенті Ахал уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді  (орыс.) (5 января 2018).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 1 мамыр 2018.
**Егор Сергеевич Чуйков** (1915, Алматы облысы Кербұлақ ауданы Жайнақ батыр ауылы - 18 мамыр 1963, Ресей, қазіргі Санкт-Петербург қаласы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, 95-атқыштар полкінің сарбазы.

Өмірбаяны
---------

Украин. Орта мектептен кейін ұжымшарда жұмыс істеді. 1937 жылы Қызыл армия қатарына шақырылды. 

1938 жылы 29 шілде - 11 тамыз аралығында Хасан көлінде болған қақтығыстарға қатысты. Осы соғыстағы ерліктері үшін Чуйковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жүлдыз» медалі тапсырылды (25.10.1938). 

Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласындағы Әскери саяси училищені бітірген соң Чуйков Қиыр Шығыстағы әскери қызметін жалғастырды. 1945 жылы ол 1-Қиыр Шығыс майданында батальон командирінің саяси жұмыс жөніндегі орынбасары болды.

Марапаттары
-----------

Ленин, 1 және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Грэм Джонатан Зуси** (ағылш. *Graham Jonathan Zusi*; 18 тамыз 1986 жыл, Лонгвуд, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Спортинг Канзас Сити" клубының қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ чемпионы.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында 2012 жылы 22 ақпанда Венесуэлаға қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Төрт күннен соң Панама құрамасының қақпасына тұңғыш голын соқты.

2014 жылы әлем чемпионатына қатысып, төрт ойында да алаңға шықты (АҚШ құрамасы 1/8 финалға дейін жеткен-ді).

2015 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогында үш кездесуге қатысты, ал АҚШ құрамасы чемпиондыққа қол жеткізген 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогында бес ойында құрама намысын қорғады.

Одан бөлек 2016 жылы Америка кубогына да қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Спортинг Канзас-Сити»
* MLS кубогы (Чемпион MLS) — 2013
* Ламар Хант кубогы — 2012, 2015, 2017

АҚШ
* КОНКАКАФ алтын кубогы — 2017

### Жеке

* MLS символикалық құрамасы — 2012, 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Ежелгі Үйсін жері** — ежелгі үйсін ұлысының ту тіккен жері — Іле аңғары мен Жетісу — Еуразияның қолқа жүрегі, байырғы Ұлы жібек жолындағы тоғыз жол торабы. «Ежелгі Үйсін жері» деген тіркес (көне Қытай тілінде «У-Сунь-Гу-Ди» немесе «У-Сунь-Жю-Ди») Қытайдың тарихи жылнамаларында жиі қайталанады. Ол географиялық жағынан Жетісу өлкесі мен Ыстықкөл маңы және Шығыс Түркістанның солтүстігі мен батысын меңзейді. Оның үстіне табиғаты мен климаты малшылыққа да, егіншілікке де аса қолайлы. Сондықтан да Үйсін үлысының мал-жаны тез көбейіп, мемлекетінің қуаты ерекше күшейген.

Ұлыстың астанасы болған Чигу-чен (Шығу) қаласы археологиялық жағынан әлі толық дәлелденбесе де жазба деректер бойынша Ыстықкөл төңірегінде болған деп топшыланады, сондай-ақ ол өз кезінде Орта Азиядағы елеулі халықаралық саяси орталық және сауда орны болған. Қытай жылнамаларында Естеми (Есиемес) қаған Батыс Түрік қағанатының ордасын «Ежелгі Үйсін жерінде құрды» деген естеліктер көп жерден кездеседі. «Ежелгі Үйсін жері» — қола, сақ заманынан бері көшпелілер мәдениеті мен өмір салтының пайда болып, қалыптасқан құтты бесіктерінің бірі.
**Митсу Анни Мари Желина** (фр.  *Mitsou Annie Marie* ; 1 қыркүйек 1970, Лоретвилл (ағыл.)қаз. (ағыл.)қаз. Квебек, Канада) — канадалық актриса, әнші, фотомодель, журналист, тележүргізуші, радиожүргізуші және кәсіпкер.

Өмірбаяны
---------

Митсу Анни Мари Желина 1970 жылы 1 қыркүйекте Лоретвилл қаласында (Канада, Квебек провинциясы) Ален Желин атты актердің отбасында дүниеге келген. Митсудың әпкесі бар - актриса Абей Желина.

Мансабы
-------

Ерте жасынан-ақ Митсу кинодағы актриса мансабы мен фотомодельдік мансабын бастаған.1979-2010 жылдары тоғыз фильмдер мен телехиякаяларға түскен.

Сонымен қатар, жеткіншек жасында Митсу музыкалық мансабын бастады және он музыкалық альбомдарын шығарды.

* "El Mundo" (Isba) (1988 жылы);
* "Terre des hommes" (Isba) (1990 жылы);
* "Heading West" (Isba) (1992 жылы);
* "Mitsou" (американдық жинағы) (1992 жылы);
* "Tempted" (1993 жылы);
* "Ya Ya" (1994 жылы);
* "Noël" (1995 жылы);
* "La Collection" (жинақ) (1997 жыл);
* "Mitsou" (Éponyme) (1999 жылы);
* "Vibe" (2002 жылы).

Сондай-ақ, Митсу журналистикамен және бизнеспен айналысады.

Жеке өмірі
----------

2010 жылы 25 тамызда Митсу Йоан Мартенге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптлардың екі қызы бар- Стелла-Роуз Мартен (3 қараша 2003 жылы туылған) және Мила Мартен (23 қаңтар 2007 жылы туылған).
Елдер бойынша гендерлік теңсіздік индексі (жасыл-теңсіздік төмен, қызыл-жоғары)
Елдер бойынша гендерлік алшақтық индексі
**Гендерлік теңсіздік** — әйелдер мен еркектер арасындағы әлеуметтік жағдайларға байланысты теңсіздік. Мысалы: әйелдер мен ерлер арасындағы еңбектің бөлінуіне, әлеуметтік функцияларға және мәдени стереотиптерге байланысты теңсіздік.

Гендердің әлеуметтік этимологиясы көзқарастарды, сексистік көзқарастарды, дискриминацияны, әлеуметтік рөлдер мен нормалардың пайда болуын зерттеудің шексіз саласы болып табылады. Кез-келген алалаушылық сияқты, сексистік наным-сенімдер әлсірейді және өткенге оралады, бірақ жасырын алалаушылық қалады. Дегенмен, гендерлік топтар өкілдерінің психологиялық келбетін қалыптастыру кезінде қалыптасқан гендерлік стереотиптерді есептен шығару мүмкін емес: олар көбінесе қоғамдағы ерлер мен әйелдердің шынайы теңдігіне қол жеткізуге кедергі болып табылады.

Әлеуметтік мінез-құлықтағы гендерлік айырмашылықтардың әлеуметтік-рөлдік теориясы.
Оның айтуынша, әртүрлі факторлар, мысалы, биологиялық және балалық шақтағы әлеуметтену ерлер мен әйелдер арасындағы еңбек бөлінісінің себебі болып табылады. Адамның ересек өмірінде еңбектің аралық бөлінуін көрсететін рөлдер гендерлік айырмашылықтардың негізіне айналады. Әйелдер адамдарға назар аударуға және қамқорлық жасауға бағытталған рөлдерді орындауға бейім, ал ерлер өздерінің физикалық күші мен көшбасшылығын көрсете алады

Негізгі ұғымдар
---------------

* Гендерлік идентификация-адамның белгілі бір жыныс өкілі ретінде сезінуін бейнелейтін өзіндік сананың бір аспектісі.
* Гендерлік стереотиптер-әйел адам қандай қасиеттерге ие болуы керек және еркек адам қандай қасиеттерге ие болуы керек деген түсініктер
**Грэм Грин** (ағылш. *Henry Graham Greene*, тумысынан Генри Грэм Грин, 2 қазан,1904 жыл, Беркхэмстед, Хартфордшир графтығы — 3 сәуір 1991 жыл, Веве, Швейцария) — ағылшын жазушысы. 

Ол 1940 жылдары британ барлау қызметінің қызметкері болған. 

1956 жылы Британ империясының Орденінен бас тартып, 1966 жылы Кавалер даңқының ордені мен 1986 жылы "Еңбегі үшін" орденіне ие болады.

Өмірбаяны
---------

1904 жылдың 2 қазанында Чарльз Генри Грин мен Мэрион Грин атындағы жоғарғы дәрежедегі мектеп директорының отбасында дүниеге келген. Отбасындағы алты баланың төртіншісі болған. 

Балалық шағында Хаггард пен Конрадтың шым-шытырық оқиғалы шығармаларын сүйіп оқитын, сондықтан ол өзі әдебиеттің тізгінін қолына алған тұсында олардың ықпалынан шығу қиынға түскенін мойындаған.

Бастапқыда ол "Ноттингэм Джорнэлда" журналист, кейіннен "Таймс" газетінде штаттан тыс тілші қызметтерін атқарған. 1929 жылы католик дінін қабылдайды. Оның алғашқы шығармасы 1929 жылы "The Man Within" атауымен жарық көрген. Осыдан кейін ол журналистиканы тастап, жазушылыққа бет бұрады.

Кітаптары
---------

* 1929 — The Man Within
* 1930 — The Name of Action
* 1932 — Rumour at Nightfall
* 1932 — Stamboul Train (Orient Express)
* 1934 — It’s a Battlefield
* 1935 — England Made Me
* 1936 — A Gun for Sale (This Gun for Hire)
* 1938 — Brighton Rock
* 1939 — The Confidential Agent
* 1940 — The Power and the Glory (The Labyrinthine Ways)
* 1943 — The Ministry of Fear
* 1948 — The Heart of the Matter
* 1949 — The Third Man
* 1951 — The End of the Affair
* 1955 — The Quiet American
* 1955 — Loser Takes All
* 1958 — Our Man in Havana
* 1960 — A Burnt-Out Case
* 1966 — The Comedians
* 1969 — Travels with My Aunt
* 1973 - The Honorary Consul
* 1978 — The Human Factor
* 1980 — Doctor Fischer of Geneva or The Bomb Party
* 1982 — Monsignor Quixote
* 1985 — The Tenth Man
* 1988 — The Captain and the Enemy

Дереккөздер
-----------
**Матео Ковачич** (Хор. *Mateo Kovačić*; 6 мамыр 1994, Линц, Аустрия) — хорват футболшысы, «Манчестер Сити» клубы мен Хорватия құрамасының жартылай қорғаушысы.

Өмірбаяны
---------

2013 жыл
### Клубтық

Босниялық хорваттар отбасында дүниеге келген. 1991 жылы отбасы Аустрияға көшіп өткен. Сонда біраз жыл тұрақтап, Матео футболдағы алғашқы қадамын аустриялық клубтарда бастаған. 2007 жылы отбасы қайтадан Хорватияға көшіп өтеді де, Матео енді «Динамо» Загреб футбол академиясында оқу бастайды. 2010 жылдан бастап "Динамоның" негізгі құрамында өнер көрсете бастайды. 2010 жылы 20 қарашада «Хрватски Драговоляц» клубымен матчта гол соғып, чемпионат тарихындағы ең жас гол соққан футболшыға айналады. Гол соққан сәтте оның жасы 16 жыл, 198 күн болатын.

2015 жыл. Чемпиондар Лигасы. "Реал" — "Шахтер" (Донецк) матчында.
2013 жылы қыста Италияға, "Интерге" ауысады. Нидерландылық Уэсли Снейдер командадан кетіп, 10-номерлі жейдені Ковачич киеді. Бірақ "Интер" сапында ешқандай жүлдеге ие бола алмай, 2015 жылы жазда «Реалға» өтеді. 23 тамызда Хихонның "Спортингіне" қарсы матчта тұңғыш рет "Реал" формасын киіп алаңға шығады.

2018 жылы жазда "Челсиге" жалға берілді де, 2019 жылы англиялық клуб Матеоны түпкілікті сатып алды.

### Ұлттық құрамада

Хорватияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған.

Ұлттық құрама сапындағы алғашқы ойынын 2013 жылы 22 наурызда Сербия құрамасына қарсы өткізді. Бұл ӘЧ—2014 турнирінің іріктеу кезеңіндегі ойын болатын.

2014 және 2018 жылғы Әлем чемпионатары мен 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысқан.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Хорватия «Динамо» Загреб

* Хорватия чемпионы (3) — 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Хорватия кубогы 2) — 2010/11, 2011/12

Испания «Реал Мадрид»

* Испания чемпионы — 2016/2017
* Испания Суперкубогы — 2017
* УЕФА Чемпиондар Лигасы (2) — 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА Суперкубогы — 2016, 2017
* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты — 2016,2017.

Челси

* УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы: 2018/19

 Хорватия

* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 2018

Англия "Челси"

* УЕФА Еуропа Лигасы: 2018/19
* УЕФА Чемпиондар лигасы: 2020/21
* УЕФА суперкубогы: 2021

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Маһмадтоир Зоир Зокирзода** (тәж. *Зокирзода Маҳмадтоир Зоир*) — Тәжікстанның саяси және мемлекеттік қайраткері, 2020 жылдан бастап Тәжікстан Өкілдер палатасының төрағасы.

Өмірбаяны
---------

Маһмадтоир Зокирзода 5 шілде күні 1956 жылы Рашт ауданында дүниеге келіп, 1985 жылы Целиноград ауыл шаруашылығы институтында білім алды.

Еңбек жолын «Таджикгипрозем» жобалау институтында инженер, және кейінірек бас инженер болып бастаған. Келесі жылдары түрлі қызметтерде болады, соның ішінде: Тәжікстан Министрлер Кеңесі Іс басқармасының агроөнеркәсіп кешені бөлімінің төрағасы; Тәжікстан Президенті Әкімшілігінің агроөнеркәсіп кешенінің бас маманы; Тәжікстан Үкіметі жанындағы «Таджиккосмос» Ұлттық ғарыш, геодезиялық және картографиялық агенттігінің бас директоры; Үкімет жанындағы Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс комитетінің төрағасы; Тәжікстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Жер ресурстарын басқару, геодезия және картография агенттігінің директоры болды.

2010–2015 жылдары Тәжікстан Республикасының Жер ресурстарын басқару және геодезия жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

2016–2020 жылдары аралығында Тәжікстан премьер-министрінің орынбасары болған.

2020 жылдың 17 наурызында Тәжікстан Өкілдер палатасының төрағасы болып сайланды.

Марапаттары
-----------

* «Хизмати шоиста» медалі және мерейтойлық медаль,
* Тәжікстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігінің 20 жылдығының мерейтойлық медалі.

Дереккөздер
-----------
**Капсулалар** (лат. *Сapsulae* - қапшық, сырт қабықшасы, сырт қорабы) - дәрілік заттың қабықшамен қапталған дозаланған дәрілік қабық. Капсулалар ішке сиректеу ректальді, вагинальді және т.б. әдістермен енгізіледі. Сонғы жылдары бұл дәрілік қалып кең таралуда, себебі; дәлірек дозаланады, дәрілік затты жарық, ылғал, ауа әсерлерінен қорғалынған, кейбір жағдайда дәрілік заттың жағымсыз иісі мен дәмі бүркеленген. Капсулалардың сырт беті жақсы көріністе және жеңіл жұтылады, жылдам ісінеді, ериді және асқазан-ішек жолында жақсы сіңеді, жоғары биологиялығы жеткілікті. Капсулалар өндірісі толық механикаландырылған және автоматтандырылған. Кемшілігіне ылғалға тұрақсыздығы жатады. 

Капсулаларды 2 типке бөледі: қатты және қақпағы бар (cupsulae durae operculate) және жұмсақ, бүтін қаптамасы (capsulae molles). 

Қатты капсулалар сусымалы ұнтақ тәріздес және гранулденген заттарды дозалау үшін пайдаланады. 

Олардың қалпы цилиндр, бүтін жақтары жартылай сфералы және екі бөліктен - корпустан және қақпақшадан тұрады. Корпус және қақпақша бір-біріне жеңіл және қуыс қалтырмай тығыз киілуі керек. 

Капсулалар ішінің сыйымдылығына байланысты 8 нөмірлі болады.

Жұмсақ капсулалар, қатты капсулалар сияқты сыйымдылығы 1,5 мл, тігіспен немесе тігіссіз. Сыйымдылығы 0,1-0,2 мл капсулалар маймен толтырылса, оларды «жемчужина» немесе перлы (perlae gelationosae), ал егер олардың ұзарған мойны болса оларды тубатин (tubatinae) деп атайды. Олар балалар дәріліерін орамдауға қолданады. Капсулалар сапасы негізінен пленка құрушыларға байланысты, олар 50-ден асады; Желатин, зеин, майлар, парафин, МЦ, ЭЦ, полиэтилен, нейлон, ПВХ және т.б. негізігі материал желатин

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДәрілік формалар |
| --- |
|  |
|  Қатты дәрілік формалар | 

Таблетка •
Май (дәрілік форма) •
Гранула •
Пилюля •
Ұнтақ (дәрілік форма) •
Дәрілік қалам •
Капсулалар
 |
|  |
|  Жұмсақ дәрілік формалар | 

Май (дәрілік форма) •
Линимент •
Гель •
Крем •
Суппозитория •
Пластырь •
Паста
 |
|  |
|  Сұйық дәрілік формалар | 

Суспензия (дәрілік форма) •
Эмульсия (дәрілік форма) •
Тамшылар •
Тұнба •
Шырын 
 |
|  |
|  Газды дәрілік формалар | 

Аэрозоль •
 |
|  |
| Тағы қараңыз | 

Иньекциялық дәрілік форма •
Дәрілік өсімдік •
 |

 |
**Зволле** – Нидерландыдағы Оверэйсел провинциясының астанасы, қала және қауымдастық[1].

2005 жылғы санақ бойынша халық саны 112 460 болған. Қауымдастық аумағы – 119 28 шаршы км. Қала жайлы алғашқы деректер 1040 жылғы тарихи жазбалардан табылған. 1230 жылы аймақ қала деп танылды.

Зволле автокөлік және темір жолдарының торабы ретінде танымал. 
Қаладан шыққан танымал тұлғалар:

Эверард Иоганн Потгитер (1808-1875) — жазушы және сыншы; 
Томас Иоаннес Стилтьес (1856-1894) — математик; 
Герард Терборх (1617-1681) — суретші; 
Йохан Рудольф Торбеке (1798-1872) — мемлекеттік және саяси қайраткер;
Рейнвис Фейт (1753-1824) — жазушы; 
Ян Вэйн (1966 жылы туған) — пианиношы, сазгер, суретші; 
Михаил Минский (1918-1988) — орыс әншісі;

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Марат Кенесұлы Ибатов** (1961 жылы т.), көлікгі
пайдалану және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы маман, техника ғылым докторы (2004),
профессор (2005). Мәскеу автомобиль-жол институтын
(1983) бітірген. 1983-1996 жылы ҚарПТИ аға инженер, кіші ғыл. қызметкер, ассистент, аға оқытушы,
доцент, автомобиль көлігі кафедрасы профессор міндетін атқарушы, оқытушылары мен студенттері кәсіподақ комитегінің төрағасы. 1997 жылдан көлік-жол фақультетінің деканы. 97-ден астам ғыл.-
әдістемелік еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дидар Қайратұлы Жалмұқан** (22 мамыр 1996 жыл, Шұбарқұдық, Ақтөбе облысы, Қазақстан) — қазақ футболшысы, «Қайсар» клубының шабуылшысы. «Астанаға» 2019 жылы «Атыраудан» ауысып келді.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2012 жылы «Ақтөбе» сапына қабылданды. 2014 жылы «Қайсар» — «Ақтөбе» матчында тұңғыш рет Қазақстан чемпионатында алаңға шықты. Бұл ойында есеп ашылмады. Бұл маусымда төрт кездесуде ғана алаңға шыққанымен, 2015 жылы 35 кездесуде «Ақтөбенің» намысын қорғады, оны арасында УЕФА Еуропа Лигасы ойындары да бар. Бірінші турда-ақ «Атырау» қақпасына тұңғыш голын енгізді (1:1)
2017 жылы «Астана» сапында бірінші айналымда чемпионатта тұрақты ойнағанымен, еурокубоктерде алаңға шыққан жоқ. Маусым ортасында «Тобылға» жалға берілді.

2018 жылы «Ақтөбеге» ауысып, маусымның бірінші жартысында негізгі және ізбасарлар клубында ойнады. Маусымның екінші жартысын «Атырауда» өткізді.

2019 жылы «Астанаға» қайта оралды.

### Халықаралық

2015 жылы 2 қыркүйек күні Қазақстан жастар құрамасында тұңғыш ойынын Босния және Герцеговина құрамасына қарсы өткізді. Жыл соңына дейін жастар құрамасы сапында тағы да төрт кездесуде ойнады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Қазақстан суперкубогы: 2019

Сілтемелер
----------

*
**Марат Мұхтарұлы Әбділдабеков** - «Қазақтелеком» АҚ ақпараттық технологиялар женіндегі бас директоры 1967 жылы 13 қазанда Алматы облысы Ұзынағаш ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Әбділдабек Мұхтар Мұсылманбекұлы. Анасы - Ақбакова Ақбұрым Қожахметқызы, зейнеткер.

Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің «Механика және қолданбалы математика» факультетін (1991) қолданбашы-математик мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітірген.

1991 жылдың қыркүйегінен - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің қолданбалы механика кафедрасының 2-ші санатты инженері;

1991 жылдың қарашасынан - аспиранты.

1991 жылдың желтоқсанынан - Қазақ есептеу техникасы және информатикасы ғылыми-өндірістік бірлестігінің
жетекші маманы. 1993 жылдан - «Мақсат-Тележүйе» АҚ бас
директорының бірінші орынбасары. 1997 жылдан - «Қазақтелеком» ААҚ Ақпараттық технология және телекоммуникация институты бас директорының маркетинг, ақпарат жөні
жалпы мәселелер женіндегі орынбасары, бас директорі
бірінші орынбасары. 1998 жылдан - «Қазақтелеком» ААҚ
Ақпараттық технология департаментінің бас менеджері
директорының орынбасары, 1999 жылдан - директорді
міндетін атқарушы, 2000 жылдан - директордың орынбасары
2003 жылдан - атқарушы директоры - директоры. 2006 жын
дан - «Қазақтелеком» АҚ операциялық қызметін басқпру
жүйелерін қолдау департаментінің ақпараттық технологинпніі
женіндегі директоры - директоры. 2007 жылдан - «Қазақтелеком АҚ ақпараттық технологиялар жөніндегі вице-президенті.
2007 жылдың қыркүйегінен бері - «Қазақтелеком» АҚ ақпараттық технологиялар жөніндегі бас директоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Великая княжна **Мария Николаевна** (14 (26)маусым 1899, Петергоф, Санкт-Петербургская губерния, Ресей империясы — 17 шілде 1918, Екатеринбург, Перм губерниясы, РКФСР) — император Николай ІІ мен Александра Федоровнаның үшінші қызы.

### Дүниеге келуі

1899 жылы 14 маусымда сол жылы император отбасы жазды өткізген Александрияның жазғы резиденциясында дүниеге келді. Патшайымның жүктілігі ауыр жағдайда өтті, бірнеше рет талып құлаған сәттері болды, сондықтан кейінгі уақыттары өзі жүретін кресломен қозғалатын. Босанған күн замандастарының айтуынша бұлтты, суық болды. Баронэсса Иза Буксгевденнің айтуы бойынша патшайымның босану сәті қиын тартқан, екеуінің де өмірі үшін қауіп төнгенімен анасы мен қызын сақтап қалуға мүмкіндік туған. Бала дені сау, мықты екен, бұл жерде өзінен жоғары әпкелеріне жол бермеді.

### Тұлғасы мен мінезі. Князь қызы Мария туралы замандас пікірі

Раушандар. Ұлы князь қызы Марияның салған суреті.
Маковский К. Е. Портрет великой княжны Марии Николаевны. 1905 ж..
Маргарита Игер, патша балаларының күтушісінің айтуымен Мария әр уақытта көңілді жеңіл мінезімен ерекшеленген, үнемі қоршаған ортасына күлімсірей қарайтын. Ұлы князь Владимир Александрович ол баланы "ғажайып сәби" деп атайтын.
Mashka's photographic scrapbook  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 тамыз 2011. Тексерілді, 24 қараша 2009.</ref>

Кіші қыздары Анастасиямен, тентекпен - Анасы еркелетіп атағанындай, жас айырмашылығына қарамастан бір-біріне бағына беретін, сондықтан да оларды "кішкене жұп" деп қарама қарсы "үлкен жұп" Ольга мен Татьянаға қарама қарсы атайтын. Замандастары Марияны өзінің жас ерекшелігіне қарағанда анағұрлым ірі, ақшыл сарғыш шашты, қара-көк көзді көңілді қызды "Машканың табақшасы "деп атайтын.
*Massie, Robert K.* Chapter 6. The Winter of 1913—1914. // Nicholas and Alexandra..</ref>

Оның француз мұғалімі Пьер Жильярдың айтуы бойынша Мария биік тұлғалы, қызғылт бетті болған.
*Pierre Gillard.* Chapter 6. The Winter of 1913—1914. // Thirteen Years at the Russian Court.</ref>

### Балалық

Әкесінің қолында. 1901 жыл.
Татьяна және Ольгамен бірге. 1901 жыл.

### Жүрек ісі

Великие княжны Мария (слева) и Анастасия (справа) с двоюродным дядей Великим князем Дмитрием Павловичем. 1915 ж..
Мария. 1910 жыл.

### Бірінші Дүние соғысы

Мария Николаевна в форме Казанского драгунского полка.

### Төңкеріс пен қамалуы

*Слева направо:* великие княжны Мария, Ольга, Анастасия и Татьяна Николаевны во время домашнего ареста в Царском Селе. Весна 1917 ж.
Великие княжны Анастасия, Мария и Татьяна Николаевны во время домашнего ареста в Царском Селе. Весна 1917 ж.

Жалған-Мариялар
---------------

Одна из претенденток, Чеслава Шапска, с мужем, 1919 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2006alix
2. ↑  massie
3. ↑  gillard
**Болдымсаз атырабы** (түрікм. *Boldumsaz etraby*) — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Ташауыз округінің **Порсы ауданы** болып Порсы аудандық шуросының негізінде құрылды.

1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Порсы ауданы Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды.

1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді.

1935 жылы қарашада Порсы ауданы Калинин ауданы болып өзгертілді.

1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Калинин ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді.

1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Калинин ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді.

1992 жылы Калинин ауданы Дашогуз уәлаятының құрамына еніп, **Болдымсаз атырабы** деп өзгертілді.

2022 жылдың 9 қарашасында Болдымсаз атырабына Құбадақ атырабы қосылды.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан Ұлттық Кеңес Мәжілісінің қаулысы  (орыс.) (10 ноября 2022).(қолжетпейтін сілтеме)
**Жоғары сатыдағы өсімдіктер** – өсімдіктер әлемінің негізгі екі тобының бірі. Екінші тобы – төменгі сатыдағы өсімдіктер. Жоғары сатыдағы өсімдіктерді ұрықты өсімдіктер (Embryobіonta, Emlryophyta), өркенді, жапырақ сабақты өсімдіктер (Cormophyta, Cormobіonta), түтікті (теломды) өсімдіктер (Telomophyta, Telomobіonta) деп те атайды.

Жер шарында Жоғары сатыдағы өсімдіктердің 300 мыңдай түрі белгілі. Жоғары сатыдағы өсімдіктерге: риниофиттер, мүктәрізділер, плаунтәрізділер, қырықбуынтәрізділер, қырықжапырақтәріздестер, ашық және жабық тұқымды (гүлді) өсімдіктер жатады.

Жоғары сатыдағы өсімдіктердің төменгі сатыдағы өсімдіктерден айырмашылығы – құрылысы күрделі, көп клеткалы, қоршаған орта жағдайына бейімделген организмдер. Жынысты (гаметофит) да, жыныссыз (спорофит) да көбейе алады. Спорофиттерінде қозғалмайтын спора түзілетін көп клеткалы спорангийлер дамиды, гаметофиттерінде көп клеткалы жыныс мүшелері дамиды, бірақ кейбір ашық тұқымдыларда (гнетум, вельвичия туыстары) және барлық гүлді өсімдіктерде эволюциялық даму жолында гаметангийлері жойылып кеткен. Аналық гамета (жұмыртқа) біреу және ол қозғалмайды, зиготадан көп клеткалы ұрық дамиды. Оның алғашқы даму кезеңі гаметофит ішінде өтеді. Жоғары сатыдағы өсімдіктер дің спорофиті негізінен жапырақ, сабақ, тамырға бөлінеді. Кейбір түрлерінде арнайы ксилема (әр түрлі клеткалардан құралған өткізгіш ұлпа) және флоэма (органик. заттарды өткізетін түтікше-талшықты күрделі ұлпа) дамиды, бірақ бұлар өсімдіктердің кейбір тобында жойылып кеткен. Кутикулалы (сірқабық) эпидермисі (жабын ұлпасы), лептесіктері болады, көбінің стелалары (өткізгіш жүйесіндегі арқау цилиндр) бар.

Жоғары сатыдағы өсімдіктердің арғы тегі теңіз балдырлары деп есептелінеді. Олардың құрлыққа бейімделуінің нәтижесінде, өздерін сумен қамтамасыз ететін, гаметангийларын кебуден сақтайтын, жынысты жолмен көбейе алатын бейімді мүшелері пайда болған. Сондықтан құрлықта өсіп-өнетін тұқымды өсімдіктердің жынысты көбеюінің сумен байланысы болмайды. Ал Жоғары сатыдағы өсімдіктердің қарапайым тобы қырықбуын, мүк және қырықжапырақтәрізділердің даму кезеңдері тек суда өтетін болғандықтан, олардың сперматозоидтері, гаметофиттері сусыз қозғала алмайды. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің ең ертедегі қазба қалдықтары силур кезеңінен сақталған. Бұлардың көптеген түрлерінің медицинада, өндірісте маңызы зор.

Дереккөздер:
------------

Қазақ ұлттық энциклопедиясы