recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Буын** — бір сүйекпен екінші сүйекті жалғастыратын аралық. Сүйектер бір-бірімен кірігіп немесе қозғалмалы болып жалғасады. Тірі ағзада буын 3 түрлі рөл атқарады: дене қалпының сақталуына жәрдемдеседі; дене бөліктерінің өзара орын ауыстыруына қатысады; дененің кеңістіктегі орын алмастыру (локомоция) мүшесі болып табылады. Әрбір буында буындасатын сүйектердің буын беттері; буын қылшықтары және буын қуыстары болады. Буын қапшықтарын 2 қабат қоршап тұрады. Оның ішкі қабатынан буын сары суы бөлініп шығады да, ол буын аралығын сылап, қозғалуын жеңілдетеді. Буын қапшығының сыртында болатын сіңірлер сүйектерді берік жалғастырып тұрады әрі мүшені белгілі бір бағытпен қозғалтады. Пішіні жағынан буын беттерін геометириялық айналу денелері ретінде (мысалы, бір осьті айнала қозғалатын цилиндр, екі осьті эллипс, үш және одан көп осьті айнала қозғалатын шар) қарастыруға болады. Осының нәтижесінде осьтер арқылы буындарда көптеген қозғалыс түрлері орындалады. Мысалы, бүгілу, жазылу, жақындату, қашықтату, айналу, т.б. Адам денесіндегі буынды және буын ауруларын зерттейтін медицина салаларын артрология, синдесмология деп атайды.

Жалпылама
---------

Адам денесінде 230 ден астам буындар бар. Буын дегеніміз сүйектердің қозғалмалы байланысатын жері. Әрбір буынның сырты тығыз дәнекер ұлпадан түзілген қабықпн қапталған. Оны буын қапшығы дейді. Буын қапшығының буын сұйықтығы бөлінеді. Сұйық үйкелісті кемітіп, сүйектердің буын ойығында еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Буында буын беті, буын қуысы, буын сұйықтығы және буын қапшығы болады. Сүйектің бір-бірімен байланысатын шеті жылтыр, тегіс шеміршекпн қапталған. Қозғалу кезінде шеміршек үйкелісті азайтып,оқыс соққыны әлсіретеді.

Буынның қосымша элементтері
---------------------------

Буынның құрамына міндетті құрамбөліктер кіреді. Бұл құрамбөліктерден басқа барлық буында болатын қосымша құрамбөліктер бар. Олар міндетті түрде белгілі бір буындарда болады. Барлық қосымша құрамбөліктерді екі типке бөлуге болады.

1. *Шеміршек дискілері мен шеміршек астары.* Олар сүйектердің буынды беттері арасында орналасады. Солар арқылы мұндай буындарда қозғалыстардың алуан түрі орындалады. Мысалы, тізе және астыңғы жақсүйектерінің буындары.
2. Буындарға жақын орналасқан *ұсақ буын сүйектері.* Олар кейде буын қабының астында, кейде одан тыс, бұлшық ет байламдары астында орналасады. Мысалы, тізе буын үстінде орналасқан және буынға бұлшық ет сіңірлері арқылы бірігіп тұрады. Аяқтағы үлкен саусақтың осындай сүйегі буын қабының ішінде болады. Мұндай сүйектер буын бетін арттыруға, оны едәуір тұрақты етуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, 2-том
2. 1 2  Биология:Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2008. ISВN 9965-34-812-Х
Цимбал
**Цимбал**, цимбалы (грек. *kymbalon* — кимвал) — ішекті соқпалы Беларусь ұлттық музыка аспабы. Жайпақ ағаштан сыртқы тұрқы трапеция пішінінде жасалып, оның бет жағына ішектер тағылады. Цимбал аспабының дыбысы 2 ағаш таяқша немесе 2 — 5-темір ішекті әуен сазына қарай тоқпақшамен соғу арқылы шығады. Диапазоны үлкен октаваның ми және үшінші октаваның ми нотасына дейін болады. Цимбал ежелден келе жатқан музыкалық аспаптар қатарына жатады; оның алғашқы суреті ежелгі ассириялық ескерткіштерде кездеседі. 11 ғ-да Еуропаға Таяу Шығыс елдерінен келген Цимбал 17 — 19 ғ-да зиялы қауым арасында (әсіресе Венгрияда, Словакияда) кеңінен тарағанымен, 20 ғ-да халық аспабы ретінде ғана сақталып қалды. Цимбал аспабы молдованның цамбал, грузиннің сантури, өзбектердің чанг, т.б. муз. аспаптарына жақын. Қазіргі заманда Цимбал аспабы 

* Беларусь,
* Венгрия,
* Украина,
* Польша,
* Румыния және Словакияда қолданылады.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
**Венгр католикалық шіркеуі** немесе **Венгр грек-католикалық шіркеуі** (маж. *Magyar görögkatolikus egyház*, лат. *Ecclesia Graeco-Catholica Hungariae*) — шығыскатоликтік шіркеулердің бірі, византиялық әдет-ғұрыпты ұстанатын, яғни грек-католиктік шіркеулердің құрамына кіреді. Түгелге жуық шіркеулердің көбісі Венгрияның аумағында орналасқан, бірнеше ұлт өкілдері Солтүстік Америкада.

Тарихы
------

Византиялық әдет-ғұрыпты ұстанатын венгр католиктерінің көбісі мемлекеттің шығыс бөлігінде тұратын, халықтың көбісі русиндар мен румындар. XVII ғасырдың соңында түріктердің Венгриядан қуу барысында мемлекетке словак қоныс аударушылары қоныстанды, соның ішінде грек-католиктер. Венгрияның грекатоликтері барлық ұлттардың византиялық махалла орталығы Мукачев (венг. Munkács, Мункач).

XVIII ғасырда грекатоликтер қауымын католицизмді қабылдаған протесттантар толықтырды, олар латын салт дәстүріне қарағанда көбінесе византиялық әдет-ғұрыпты ұстанғанды жөн көретін.

Ең бірінші венгр тіліне Иоанн Злотауст литургиясының аудармасы 1975 жылы аударылған болатын. 1868 жылы 58 грек-католиктердің өкілдері жиналып Кұдайға сиынуды венгр тілінде грек-католиктер үшін бөлек махалла ұйымдастыруды жөн көрді, бірақ Ватикан онымен келіспеді. Ал 1882 жылы Иоанн Злотауст Құдайға сиыну аудармалары Ватикан шіркеуінің шешімісіз қабылданды. Ақыры, 1912 жылдың 18 шілдесінде папа Пий Х 162 венгрлік грекатоликтер үшін махалланың орталығын Хайдудорог қылып ұйымдастырды, бірақ венгрлік грек-католиктерді грек тіліндегі Құдайғы сиынуға шақырды, сонымен қатар венгр тілін литургиядан басқа мақсаттарға қолдануға тиым салды. Сол жылдары 3 жылдық өту мезгілі қолға алынды, бірақ басталған дүниежүзілік соғыс қойылған жоспардың бәрін құртты, сондан соң венгр тілін литургияда қолдану жалғаса берді.

Соғыстан кейін Венгрияның көп жерлері күшпен алынған болатын, соның нәтижесінде Хайдудорогск махаллаға келетіндер саны 168 ден 90 дейін кеміп қалды. 1924 жылы 4 шілдеде Венгрия аумағында апостольдік экзархат Мишкольда пайда болды, литургияда сиынатындарды шіркеуславяндық тілін қолданатындарды біріктірді. 1930-1940 жылдары экзархат Мишкольцтердікілер бірте-бірте венгр тіліне ауыса бастады.

Қазіргі уақытта грекатоликтердің шіркеуіне келетіндер АҚШ және Канада эмигранттары болып келеді.

Қазіргі жағдайы
---------------

2015 жылдың 20 наурызда грекатоликтердің шіркеулерін қайта-құру орын алды, нәтижесінде Хайдудорогск епархиясы митрополия дәрежесіне көтерілді. Ал Мошкольц экзархаты епархияга ауысты және жаңа Ньиредьхазы епархиясы пайда болды.

Галерея
-------

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------
**Аурушаңдық** (латын тілінен аударғанда morbidus – «ауру, сау емес») — қандай да бір себептерге байланысты адамның денсаулығы нашарлап, мүгедектікке немесе ауруға шалдығуы. Бұл термин аурудың кез келген түрімен, туындайтын кезеңдерінен және оның науқасқа әсер етуімен сипатталады. Ауыр науқастардың арасында сырқаттанушылық деңгейі көбінесе жансақтау бөлімінде баллдық жүйемен өлшенеді. Бірлескен ауру немесе қатар жүретін ауру деп, аурудың бірнеше түрлерінің бір мезгілде болуын (мысалы: шизофрения және нашақорлық сияқты ауру түрлері) айтады.

Эпидемиологияда және актуарлық ғылымда сырқаттану термині (сонымен қатар аурушаңдық деңгейі немесе сырқаттанушылық жиілігі) аурудың немесе медициналық жағдайдың таралу деңгейін немесе белгілі бір уақыт ішінде белгілі бір жағдайды бастан өткерген адамдардың пайыздық мөлшерін білдіруі мүмкін (мысалы, бір жылда адамдардың 20%-ы тұмаумен ауырады). Аурудың бұл өлшемі, белгілі бір уақыт аралығында қайтыс болатын адамдардың үлесі салмағының өлім-жітім деңгейіне қарама-қайшы келетінін көрсетеді.

Аурушаңдық — аурулардың тұрғындар мен әр түрлі топтар арасында таралу көрсеткіші. Бүкіл халық арасында және халықтың белгілі бір топтарында барлық аурулардың таралу деңгейін, жиілігін көрсетеді.

Халықтың аурушаңдығын зерттеу және сипаттау үшін үш ұғым бар: алғашқы аурушаңдық, аурушаңдық, патологиялық зақымдану.

Алғашқы аурушаңдық - бұл берілген жылы жаңадан пайда болған аурулардың жиынтығы; бұл көрсеткіш жаңадан пайда болған аурулардың санының халықтың орташа санына қатынасын 1000-ға көбейту арқылы есептеледі.

Аурушаңдық — бұл пациенттер осы жылы жүгінген, халық арасында жаңадан пайда болған және бұрыннан бар барлық аурулардың жиынтығы; бұл көрсеткіш, бір жылдағы барлық аурулар санының халықтың орташа санына қатынасын 1000-ға көбейту арқылы есептеледі.

Патологиялық зақымдану — медициналық тексерулер кезінде анықталған аурулар мен патологиялық жағдайлардың жиынтығы; медициналық тексеру кезінде анықталған аурулар санының қаралған адамдар санына қатынасын 100 немесе 1000-ға көбейту арқылы есептеледі.

Халықтың аурушаңдығы туралы ақпарат алудың негізгі көздері: 

1. Халықтың амбулаториялық-емханалық мекемелерге медициналық көмекке жүгінуі кезінде ауру жағдайларын тіркеу; 

2. Ауруханаға жатқызу жагдайларын тіркеу; 

3. Медициналық тексерулер кезінде анықталған ауруларды тіркеу; 

4. Патологиялық-анатомиялык жэне сот-медициналық зерттеулердің деректері бойынша ауру жағдайлары мен өлім себептерін тіркеу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Мorbidity». Dorland's Medical Dictionary for Health Consumers. Elsevier. 2007. Archived from the original on 7 November 2017. Retrieved 6 November 2017 – via
2. ↑  Kirch, Wilhelm (13 June 2008). Encyclopedia of Public Health: Volume 1: A – H Volume 2: I – Z. Springer Science & Business Media. p. 966. ISBN 978-1-4020-5613-0. Archived from the original on 4 April 2023. Retrieved 3 January 2023.
3. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
1940 жылы туған, 1972 жылы Москваның Жоғары өндірістік көркемсурет училищесін бiтipгeн, кескіндеме өнерімен шұғылданады, ҚР суретшілер Одағының мүшесі Сейтмахан Қалмаханов өзінің шығармашылық жолын интерьер мен экстерьерлерде жұмыс жасайтын дизайнер ретінде бастап соңғы он жылын кескіндеме өнеріне арнады. Оны қазіргі кезеңдегі жаңа мәдениетті қалыптастыруға әсер ететін ата-баба рухындағы тарихи феномен қызықтырады. Оның полотноларында осы кезеңге дейін өзінің маңызын жоғалтпаған дәстүрлі тұрмыс пен дәстурлі кәсіптің бейнеленуі осыдан. Олар әрқашанда пайымдаулық жағынан нанымды әpi жинақы болып келеді портрет жанрында cypeтші дәyip мен ұрпаққа тән типтік образдарды бейнелеуді артық санайды, соның нәтижесінде сомдаған кейіпкерлері ерекше монументальдық маңыздылыққа ие. Суретшінің шығармаларынан өз отанына, еліне деген үлкен сүйіспеншілікті көруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
**Жануарлардың қыстап шығуы**– ауа райы суық және қоңыржай аймақтарда жануарлардың қыстың қолайсыз жағдайынан сақтануы. Қыстап шығудағы негізгі қиыншылық – қорегін табудың қиындауы, қорек қорының азайып, сапасының нашарлауы. Бұл қиыншылыққа бейімделу үшін балықтар, құстар, сүтқоректілер қорек іздеп бір жерден екінші жерге орын ауыстырады. Кейбір жануарлар, әсіресе, жыртқыш аңдар (қасқыр, жолбарыс, барыс) қорегін іздеп бірнеше шақырым жерге дейін кетіп қалады. Арқар, таутеке, елік, т.б. таулы аймақтарда мекендейтін жануарлар қыс түсісімен қары жұқа, шөбі мол жерлерге қоныс аударады. Сүтқоректілердің кейбір түрі (сарышұнақ, суыр, жайра, т.б.) қыста қорек іздемейді, олар қысқы ұйқыға кетеді. Қыс алдында көптеген жануарлар түлеп, семіреді. Бұл да жануарлардың қыстап шығуға бейімділігінің бірі болып саналады.‎

Жануарлар тіршілік мекеніне қарай 2 топқа бөлінеді: 

1) *эвритоптық жануарлар* – әр түрлі жағдайларда тіршілік ететін түрі (мысалы, қасқыр, түлкі, қарға, т.б.). Бұлар көп тараған, нақты мекен талғамайды, түрлі географиялық аймақтарда кездеседі; 

2) *стенотоптық жануарлар* – белгілі бір жерде ғана тіршілік ететіндері (мысалы, тек құмды жерде кездесетін тараққұйрық сарышұнақ немесе тек таза, тұнық суда болатын бахтах, т.б.). Мекенін үнемі ауыстырып, бірнеше биотопта тіршілік ететін жануарлар да бар. Мысалы, көкқұтан биік ағаштарға ұя салады да, өзен-көлге барып жемін аулайды. Жануарлардың әр түрлі биотопта мекендеуі олардың белгілі бір даму сатысына да байланысты. Мысалы, бақаның дернәсілі суда өсіп дамиды, ал ересек бақа су жағасындағы ылғалды жерлерді мекендейді.
**Жан Лерон Д’Аламбер** (1717–1783) — XVIII ғасырдағы француз ағартушылары өкілдерінің бірі, философ, энциклопедик, астроном және математик. Ол адам танымының пайда болуы мен дамуының тарихын суреттеп беруге, сондай-ақ Ф. Бэконның принциптерін негізге ала отырып, ғылымның топқа бөлінуін баяндауға тырысты. Философияда *Жан Лорен* сенсуализмді жақтады және Декарттың туа бітетін идеялар теориясына қарсы болды. Алайда оның сенсуализмі дәйекті материалистік сенсуализм болған жоқ. *Жан Лорен* бойынша, ойлау материяның қасиеті емес, жан материяға тәуелсіз тіршілік етеді. Демек, *Жан Лорен* дуалистік позицияда болды. Басқа француз ағартушыларына қарағанда ол адамгершілікті қоғамдық ортаға байланысты емес деп пайымдады. *Жан Лорен* Құдайды жаратушы субстанция ретінде таныды. *Жан Лореннің* дәйексіз сенсуализміне Дидроның еңбектерінде сын айтылған. 1743-ші жылы жарияланған "Динамика туралы трактат" атты еңбегінде Д'аламбер кез келген материалдық жүйе қозғалысының диференциалдық теңдеулерін құрудың жалпы ережесін тұжырымдаған. Осы принципті ол 1744-ші жылы сұйықтың қозғалысы мен тепе - теңдігін сипаттау, сонымен бірге 1747-ші жылы Жер атмосферасындағы желдердің пайда болу себептерін зерттеу үшін қолданған. Д'аламбердің дифференциалдық теңдеулер теориясы туралы зерттеулері математикалық физиканың негізіне жатқан. 1747-ші жылы ол алғаш рет физикада толқындық теңдеулерді және оны шешудің тәсілін тұжырымдаған. Д'аламбердің аспан механикасы туралы еңбектері және оның замандастары француз математигі әрі астрономы Алекси Клеро (1713–1765) мен швейцар математигі Леонард Эйлердің (1707–1783) еңбектерімен бірге аспан денелерінің тартылыс күштері әсерінен қозғалуы жайлы ғылым - аспан механикасының іргетасын қалады. Д'аламбер планеталар қозғалысынң ұйытқу теориясын қалыптастыруда алғашқы қадам жасаушы. 1747–1756 жылдары Айдың қозғалыс теориясымен шұғылданған. 1749-шы жылы Жердің айналу кезіндегі Жер осінің теңселуінің алғашқы дәл теориясын тұжырымдаған. Алгебралық теңдеулердің түбірлерінің болуы жайындағы негізгі теореманы алғаш болып дәлелдеген. Ол 1751-ші жылы француз философы , жазушысы Дени Дидромен (1713–1784) бірге "Ғылымдардың, өнер мен кәсіптердің энциклопедиясы немесе түсіндірме сөздігі" редакциясын құрауға қатысқан.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

* "Философия элементтері" (1759)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы cкейтбординг - 27 шілде мен 7 тамыз аралығында Конкорд алаңында, үш жыл бұрын Токиода 2020 жылы спорттың ресми дебютінен кейін екінші рет өтеді.

Күнтізбе
--------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| К | Квалификация | F | Финал |

| Сайыс ↓ / Уақыты → | Шілде 27 | Шілде 28 | Тамыз 6 | Тамыз 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер паркте |  |  |  | К | F |
| Ерлер көшеде | К | F |  |  |  |
| Әйелдер паркте |  |  | К | F |  |
| Әйелдер көшеде |  | К | F |  |  |

### Медалистер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер паркте |  |  |  |
| Әйелдер паркте |  |  |  |
|  |
| Ерлер көшеде |  |  |  |
| Әйелдер көшеде |  |  |  |

Дереккөздер
-----------


1. ↑
«Бодхисаттваның қаһармандық қимылы», 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук, Шыңжаң, Қытай
**Сериндия өнері** — біздің дәуіріміздің 2-11 ғасырлары аралығында Қытайдың батыс аймағындағы Сериндия немесе Шыңжаңда дамыған өнер.

Ол қазіргі Ауғанстан мен Пәкістандағы Гандхара аймағының грек-буддистік өнерінен шыққан. Гандхараның мүсіні үнді дәстүрлерін грек әсерімен үйлестірді.

Заманауи ғалымдар Жібек жолы бойымен саяхаттап жүрген буддист миссионерлері бұл көркем әсерлерді буддизмнің өзімен бірге Сериндияға әкелді, нәтижесінде грек, қытай және парсы гибридті стиль пайда болды деп болжайды.

Қазіргі заманда Сериндия өнері 20 ғасырдың басында сэр Аурель Стейнның Орталық Азияға жасаған экспедицияларының арқасында қайта ашылды.

Галерея
-------

* Эллиндік стильдегі ойылған ағаш арқалық, б.з. 3-4 ғасырларЭллиндік стильдегі ойылған ағаш арқалық, б.з. 3-4 ғасырлар
* Сериндия тобы, 6-7 ғасырлардағы терракота, Тумшук (Шыңжаң)Сериндия тобы, 6-7 ғасырлардағы терракота, Тумшук (Шыңжаң)
* Сериндиялық адамның басы, 6-7 ғасырлардағы терракота, Тумшук (Шыңжаң)Сериндиялық адамның басы, 6-7 ғасырлардағы терракота, Тумшук (Шыңжаң)
* Сериндиялық әйел бодхисаттваның басшысы, 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук (Шыңжаң)Сериндиялық әйел бодхисаттваның басшысы, 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук (Шыңжаң)
* Сериндия басы, 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук (Шыңжаң)Сериндия басы, 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук (Шыңжаң)
* Шыңжаңдағы Тумшуктегі Будда мүсіні. 5 ғасырШыңжаңдағы Тумшуктегі Будда мүсіні. 5 ғасыр

Тағы қараңыз
------------

* Сериндия
* Гандхара өнері

Әдебиеттер
----------

* Хопкирк, Питер (1980). *Жібек жолындағы шетелдік шайтандар: Қытайдың Орталық Азиядағы жоғалған қалалары мен қазыналарын іздеу*. Амхерст: Массачусетс Издательство Массачусетского университета (ағыл.). ISBN 0-87023-435-8.

Сілтемелер
----------

* Франсин Сливка, Сериндия өнерінің екі аспектісі: Сериндия — этимология мен география кездесетін жер
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы cёрфинг - 27 шілдесі мен 30 шілде аралығында Француз Полинезиясының Таити штатындағы Теахупо риф асуында өтеді. Жарыстарға барлығы 48 серфер қатысады (әр жыныс үшін 24), бұл спортшылардың санын Токио-2020-ға қарағанда сегізге көбейтеді.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Р1 | 1-ші раунд | Р2 | 2-ші раунд | Р3 | 3-ші раунд | ¼ | Ширек финал | ½ | Жартылай финал | F | Финал |

| Сайыс↓ / Уақыты→ | Шілде 27 | Шілде 28 | Шілде 29 | Шілде 30 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер | Р1 | Р2 | Р3 | ¼ | ½ | F |
| Әйелдер | Р1 | Р2 | Р3 | ¼ | ½ | F |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Сайыс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер |  |  |  |
| Әйелдер |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қоһир Расулзада** (тәж. *Қоҳир Расулзода*, туған аты-жөні — **Әбдуқоһир Әбдурасулұлы Назиров**, тәж. *Абдуқоҳир Абдурасулович Назиров*, 8 наурыз 1961, Ғафур ауданы, Ленинабад облысы) — тәжікстандық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, әрі ТХДП мүшесі және 2013 жылдан бері Тәжікстан премьер-министрі.

Өмірбаяны
---------

Қоһир Расулзода мен Үндістан премьер-министрі Нарендра Моди (сол жақта), 2015
Расулзода Владимир Путинмен, Тәжікстан әуежайы, 2017
Қоһир Расулзода (сол жақта) мен Татарстан президенті Рүстем Миңнеханов (оң жақта), Татарстан, Ресей, 2021
### Жастығы және білімі

Абдуқоһир Абдурасулұлы Назиров 1961 жылғы 8 наурызда, Ленинабад облысы, Ғафур ауданы, Кистакуз қыстауында (қазіргі Соғды облысы, Хистеварз джамоаты) дүниеге келді.

1982 жылы ол Тәжікстан ауыл шаруашылығы институты (қазіргі Тәжік аграрлық университеті) инженер-гидротехник мамандығы бойынша білім алды. Кейінірек ол Ғафур ауданы, Хожант қаласында орналасқан «Тәжікирсовхозстрой» бірлестігінің құрылыс зертханасының техник-бақылаушысы болып еңбек жолын бастады.

Бұдан кейін Назиров өндірістік бөлімшеде инженер, бас инженер, ПМК-4 бастығы, «Тәжікирсовхозстрой» кәсіпорнының бастығы қызметтерін атқарды.

Абдуқоһир Назиров 2000 жылғы қаңтардан 2006 жылғы желтоқсанға дейін Тәжікстан Республикасының Мелиорация және су шаруашылығы министрі қызметін атқарған.

2008 жылы Мәскеудегі Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын бітірген, техника ғылымдарының кандидаты лауазымына ие болды.

Тәжікстан президентінің 2006 жылғы 2 желтоқсандағы бұйрығымен Соғды облысы төрағасының міндетін атқарушы болып тағайындалды. 27 ақпан күні лауазымды ресми түрде алады да, төрағалығын 2013 жылғы 23 қарашаға дейін жалғастырды.

2007 жылғы наурызда Абдуқоһир Абдурасулұлы Назиров құжаттағы есімін Қоһир Расулзода деп ауыстырды.

### Саяси мансабы

2007 жылғы желтоқсанда және 2010 жылғы сәуірде екінші рет Тәжікстан Жоғарғы Жиналысының (Маджлиси милли) Ұлттық кеңесі (Маджлиси Оли) төрағасының бірінші орынбасары болып сайланды.

2013 жылғы 23 қарашада Қоһир Расулзада Тәжікстан премьер-министрі болып тағайындалды.

Жеке өмірі
----------

Қоһир Расулзода үйленген, үш баласы бар. Тәжік, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген.

Марапаттары
-----------

Қоһир Расулзоданың марапаттары тізімі:

* Тәжікстанның Еңбек сіңірген қайраткері
* ТМД Қорғанысқа жәрдемдесу қоғамы (ҚҚҚ) ұйымының «Үздік қызметі үшін» ордені, 2009
* «Фидокорона қизматлари учун» ордені, Өзбекстан, 2018
* Құрмет ордені (Ресей, 30 желтоқсан 2022) — *Ресей Федерациясы және Тәжікстан Республикасы арасындағы әріптестік пен достықтың дамуына қалдырған зор үлесі үшін*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кохир Расулзода (персональная справка) online.zakon.kz.
2. ↑  Биография премьер-министра Таджикистана Кохира Расулзады tj.sputniknews.ru. 20 наурыз 2019.
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 30.12.2022 № 980 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"  (орыс.). Тексерілді, 1 ақпан 2024. Мұрағат көшірмесі 30 желтоқсанның 2022 Wayback Machine мұрағатында
Атом бомбалауынан зардап шеккендердің бірі
**Жапон балладасы** — Ғабит Мүсіреповтың 1967 жылы жарыққа шыққан балладасы. Шығармада адамзат тарихында тұңғыш қолданылған атом бомбасы Жапонияның Хиросима мен Нагасаки қаласына, адам мен табиғатқа тигізген зардабы жайлы жазылған.

Балладада ядролық жарылыстың ауыр зардабын шеккен жапон халқының жан түршігерлік трагедиясы сипатталған. Оны жазушы поэзиялық леппен, терең сыршыл сезімталдықпен жеткізе білген. Баллада негізінен 3 әңгімеден тұрады : «Арқаның әңгімесі», «Көздің әңгімесі», «Тастың әңгімесі».

Осы арқылы XX ғасырдың ең сұмдық, ең жауыз қасірет — атом апатын әшкерелейді. Жазушы қара мрамор тасты сөйлету арқылы сұрапыл апат жайын, темір өртенген күн, тас өртенген күн жайын, адам баласының бұл маңайда түгел қырылып жоқ болғанын баяндайды. "Көздің әңгімесінде" жиырма жыл бойы жарық дүниені көрмеген қыз көруден өз үмітін үзбейді. Ал "Арқаның әңгімесінде" дәрігердің: "Арқаң Жапонияның географиялық картасындай", — деген сөздері арқылы автор ауыр апаттың азабын дәлелдей түседі.

Ол: "Мен бұл апатты ешкімге тілемеймін. Әсіресе тоқсан қабат, жүз қабат үйлердің мұндай апатқа ұшырауын тілемеймін. Сол үйлерде құмырсқа илеуіндей ығы-жығы тұратын адамдардың үйіліп, өртеніп жатқанын тілемеймін", — деп жан даусымен үн қатады. Ал "Арқаның әңгімесінде" дәрігердің: "Арқаң Жапонияның географиялық картасындай", — деген сөздері арқылы автор ауыр апаттың азабын дәлелдей түседі. Ол жігіт жиырма жыл ішінде арқасын он алты рет жаматқан. Атом бомбасынының әсерінен екі үлкен қаланың қақ жарты халқы қас қаққанша қырылып, жоқ болғанын, атом бомбасының ауыр зардаптары мен зиянын жазушы шебер суреттеген.

Тағы қараңыз
------------

* Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҒабит Мүсірепов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Қазақ солдаты • Оянған өлке • Ұлпан • Жат қолында |
|  |
| Повестер мен әңгімелері | 
Едіге • Тулаған толқында • Американ бидайығы • Қос шалқар • Көк үйдегі көршілер • Өмір ертегісі • Алғашқы адымдар • Өлімді жеңген ана • Ананың арашасы • Ашынған ана • Ананың анасы • Шұғыла • Үздіксіз өсу • Талпақ танау • Туннель • Жайлау жолында • Тұтқын қыз • Жеңілген Есрафил • Ер ана • Ақлима • Әмина • Қазақ батыры повесі • Автобиографиялық әңгіме • Этнографиялық әңгіме • Сөз жоқ, соның іздері • Өмір жорығы • Қаз қалпында • Айгүл қойшының бір күні • Айжан қойшының түндері • Кездеспей кеткен бір бейне • Бірінші фонтан • Жапон балладасы • Ана жыры • Қыран жыры |
|  |
| Либретто мен пьесалары | 
Қыз Жібек (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (пьеса) • Ақан Сері — Ақтоқты (пьеса) • Аманкелді (пьеса) • Болашаққа аманат • Қыпшақ қызы Аппақ • Қайран Майра |
|  |
| Сценарийлер | 
Амангелді • №12 әскери киножинақ • Махаббат туралы аңыз әлде Қозы Көрпеш — Баян Сұлу • Қыз Жібек • Кездеспей кеткен бір бейне |
|  |
| Басқасы | 
Аудармалары • Суреткер парызы • Уақыт іздері • Заман және әдебиет • Дәуір дидары • Әдебиет — кәсіп емес, өнер |

 |
**Грин-карта** (ағылш. *green card*, ресми атауы United States Permanent Resident Card) — жұмысқа орналасу мүмкіндігін растайтын жеке куәлік немесе сәйкестендіру картасы. Жасыл түсті «жасыл карталар» 1946 жылдан 1964 жылға дейін болды және 2010 жылдың 11 мамырында дизайнның келесі жаңартылуынан кейін осы түс схемасына оралды. Жасыл карта құжаттар жинау мен қажетті өтініштерді берудің ұзақ және қымбат процестерінен кейін шығарылады.

Тұруға ықтиярхат алудың негізгі арнасы:

* отбасын біріктіру;
* АҚШ азаматымен некеге тұру;
* америкалық жұмыс берушінің өтініші бойынша жұмыс;
* әртараптандыру лотереясы;
* саяси баспана немесе босқын мәртебесін алу арқылы.

Жақында АҚШ-та тұруға рұқсат алуға өтініштер саны жылына 3 миллионға дейін жетеді, бұл өтінішті қанағаттандырудың орташа мерзімі 5-10 жылға жетеді, бұл халқы көп елдерден, әсіресе Үндістан, Қытай, Мексика және Филиппиннен келген азаматтардың өтініштер санының күрт өсуіне байланысты. Елге квота санаттағы көшіп келушілердің жалпы санының 7%-нан аспауға тиіс.
**Төлқұжат**, паспорт (фран. passeport бастапқыдағы мағынасы – порт арқылы өтуге рұқсат) – азаматтың жеке басын куәландыратын негізгі құжат. 16 жасқа толғанда беріледі. Төлқұжатта иесінің аты-жөні, ата-тегі, туған күні мен туған жері, ұлты жазылады. Ұлты туралы жазба ата-анасының ұлтына сәйкес жазылады. Ата-анасы түрлі ұлтқа жататын болса, ұлты Төлқұжат алушының қалауынша әкесінің не шешесінің ұлтына қарай жазылады. Төлқұжатта міндетті түрде иесінің белгіленген үлгідегі фотосуреті жапсырылады, сондай-ақ Төлқұжаттың берілген күні және оны берген мекеме көрсетіледі. Кеңестік кезеңде азаматтың Төлқұжатына балалары туралы мәліметтер (ата-тегі, аты-жөні, туған күні, айы, жылы) жазылып, некеге тіркелгені және ажырасқаны туралы, тіркеуге алынғаны және тіркеуден шыққаны туралы, т.б. белгілер соғылатын-ды. Қазақстанда Төлқұжат ретінде жеке куәлік енгізілген. Шетелге жолы түскен кезде азаматтарға Қазақстан Республикасы азаматының паспорты (шетелдік Төлқұжат) беріледі. Оған шетелде болғаны туралы белгілер соғылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Никола Василевич** (босн. -{*Никола Васиљевић / Nikola Vasiljević*}-; 19 желтоқсан 1983 жыл, Зворник, Югославия) — босниялық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

"Дрина" клубының түлегі. 2001 жылы осы клубта карьерасын бастаған соң, 2003 жылы "Модрича" клубына ауысты. 
2006 жылы Кореяның "Чеджу Юнайтед" клубымен келісім шарт жасасты. Бірақ 2007 жылы "Модричаға" қайта оралып, 2009 жылға дейін доп тепті. 

2010 жылы қыста Хорватияның "Кроация" клубына ауысты. 

2011 жылы Қарағандының "Шахтерына" ауысып, төрт маусымдай ойнады, осы аралықта Қазақстан чемпионы атанды, Қазақстан кубогын иеленді. 

2016 жылдың басында "Дринаға" қайта оралды. Бірақ жыл ортасында тағы да "Шахтермен" келісім шарт жасасып, 2017 жылдың жазында үшінші рет "Дрина" клубына қайта келді.

### Халықаралық

Боснияның 19 жасқа дейінгі құрамасында ойнады.

2006 жылы Ұлттық құрама сапында екі жолдастық кездесуде алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Модрича»
* Босния чемпионы: 2007/08

«Шахтёр»
* Қазақстан чемпионы (2): 2011, 2012
* Қазақстан кубогы: 2013
* Қазақстан суперкубогы: 2013

### Жеке

* Қазақстан чемпионатының үздік қорғаушысы (1): 2013
* Қазақстан чемпионатындағы үздік 33 (3): № 1 (2011, 2013); № 2 (2012)

Қызықты деректер
----------------

Сербиялық тағы бір Никола Васильевич атты футболшымен бір күнде, бір жылда дүниеге келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · sports.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Ойконим** — топонимнің түрі, кез келген елді мекеннің жалқы есімі. Елді мекендер атаулары жаратылыстану-географиялық сипатта және мәдени-тарихи сипатта болады.

Жаратылыстану-географиялық сипаттағы ойконмдерге елді мекеннің физикалық ерекшеліктерін көрсететін су көздері атаулары, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, жануарлар, өсімдіктер атауларынан туындаған елді мекендер жатады.

Мәдени-тарихи сипаттағы ойконимдерге белгілі бір елді-мекенге тұрған жеке тұлғаның есіміне, лақап атына, әлеуметтік, мәдени-діни шаруашылық жағдайларына байланысты атаулар жатады. Мысалы ойконим - антропонимдер (Сәтбаев, Сергеевка), мәдени-діни (Түркістан, Петропавл). Ойконимдер ішінде ерекше орын алатыны советонимдер - кеңестік дәуірде туындаған елді мекендер атауы.

Ойконимдер
----------

1. Алматы - алмалы.
2. Ақтөбе - ақ төбе.
3. Ақтау - ақ тау.
4. Атырау - атырау.
5. Көкшетау - көкшіл тау.
6. Қостанай - Қостан деген қазақ батырының атына "ай" жалғауы жалғанған.
7. Қарағанды - қараған өсетін жер.
8. Өскемен - тасты таудағы өзеннің сағасы.
9. Қызылорда - қызыл астана.
10. Тараз - Тара өзенінің ежелгі атауы (тара - суаруға арналған; ас, өзен, су).
11. Шымкент - шымды елді мекен.
12. Түркістан - түркілер елі, түркілер ордасы.
13. Арқалық - жота.
14. Екібастұз - тұзды көл.
15. Жезқазған - мыс өндірген жер.
16. Байқоңыр - антропоним - адамға тән жалқы есім.
17. Қапшағай - тік беткейлі тасты шатқал.
*Басқа мағыналар үшін Ақши деген бетті қараңыз.*
**Ақши** — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл, Кежек ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Нұра өзенінің аңғарында, тау етегінде, аудан орталығы - Ақтоғай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 69 км-дей жерде орналасқан. Балқаш көліне құятын Тоқырау және Шерубайнұра көлдері осы өңірдегі аты аңызға айналған Қайдауыл-Шерукеден бастау алады. Сондықтан бұл жер «Сарыарқа белі» деп аталады.Тарихи аңыздарға бай жер.

Халқы
-----

Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 460 адам (244 ер адам және 216 әйел адам) болса, 2009 жылы 330 адамды (176 ер адам және 154 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1942 жылы Алғабас, Нұра, Сталин ұжымшарларының фермасы болып қаланды. 1975 жылы Шет ауданы Ақши мамаңдаңдырылған шаруашылық бірлестігі, 1979 жылы Ақтоғай ауданы, Ақши шаруашылығы бірлестігі болып құрылды. 1995 жылдан бастап - Ақтоғай ауданы, Кежек ауылдық округі. Жерінің жалпы ауданы — 85,7 мың га.

Шаруашылығы, инфрақұрылымы
--------------------------

Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — егін шаруашылығы, қосымша мал өсіру болды. 49 шаруа қожалығы бар. Округте мектеп, кітапхана, клуб, пошта, АТС басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Жарық темір жолы стансасы 150 км жерде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Айыртас •
 Ақжайдақ •
 Ақжарық •
 Ақсеңгір •
 Ақтас •
 Ақтоғай •
 Ақтұмсық •
 Ақши •
 Ақшкол •
 Беғазы •
 Дуаншы •
 Жалаңаш •
 Жалаңтас •
 Жетімшоқы •
 Жидебай •
 Кенелі •
 Қарақой •
 Қарасу •
 Қаратал •
 Қасабай •
 Қошқар •
 Қуаныш •
 Нарманбет •
 Нүркен •
 Орта Дересін (ауыл) •
 Орта Дересін (станция) •
 Сарытерек •
 Сарышаған •
 Сәуле •
 Сона •
 Тасарал •
 Үшарал •
 Шабанбай би •
 Шашубай 
 |

 |
**Атмачиди Аким Иванович** (22.09.37, Краснодар өлкесі, Джубга с.) — өндіріс ұйымдастырушысы, инженер-экономист. Халық қаһарманы, "Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы" (1982). 

Жамбыл (қазіргі Жамбыл технологиялық институты) технологиялық институтын сырттай бітірген (1976). 1959 ж. Семей қаласындағы 1-темір-бетон құрастыру комбинатында техник-лаборант ретінде еңбек жолын бастап, түрлі өндірістік қызметтерді атқарған. 1907 — 95 ж. аралығында осы кәсіпорынның бас директоры болған. Осы кезеңде ол басқарған кәсіпорын құрамында әр түрлі үлгідегі темір-бетон конструкциялары мен бұйымдарын өндіретін 3 комбинаты, 3 зауыты бар ірі бірлестікке айналды. 1995 ж. Атмачиди "Семей" қаржы-өнеркәсіп тобының президенті болып сайланды. Ол басшылық еткен уақыттың ішінде бірлестік өнім шығару көлемін 21 еседен аса ұлғайтып, респ-дағы базалық салаға айналды. Технологиясы жетілдіріліп, өндірістік процестері автоматтандырылды. 

Қазақстан Президентінің 1995 ж. 29 желтоқсандағы Жарлығымен өндірісті ұйымдастыруға сіңірген аса зор еңбегі, республика құрылыс кешенінің дамуына қосқан жеке үлесі үшін А-ге "Халық қаһарманы" атағы беріліп, "Алтын жұлдыз" ордені тапсырылды.

Дереккөздер
-----------
**Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені** — мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаевтың қызметін ақпараттық жағынан қамтамасыз ететін арнаулы медиа-ресурс.

Телерадиокешен медиа активтеріне ел аумағында тәулік бойы хабар тарататын «Jibek Joly» телеарнасы, халықаралық кеңістікке тарайтын «SilkWay» арнасы және «Kazinform» халықаралық ақпарат агенттігі, KazTube медиаплатформасы және «Деректі фильмдер орталығы» кіреді.

Тарихы
------

Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені 1996 жылы 29 желтоқсанда құрылды.

1999 жылы «Қазақстан Республикасы Президентiнiң телерадиокешенi» мемлекеттік мекемесі жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасы Президентiнiң телерадиокешенi» коммерциялық емес жабық акционерлiк қоғамы болып қайта ұйымдастырылды.

ҚР Президенті Іс басқарушысының 2005 жылдың 11 ақпандағы №06/20 бұйрығына сай «ҚР Президентінің ТРК» КЕЖАҚ-ынан «ҚР Президентінің ТРК» КЕАҚ-ы болып қайта аталды.

2022 жылы «ҚазАқпарат» халықаралық ақпарат агенттігі, «Kazakh TV» халықаралық спутниктік телеарнасы және Kaztube ұлттық видео-хостингі ҚР Президентінің Телерадиокешені құрамына берілді.

2023 жылы «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» коммерциялық емес акционерлік қоғамы «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны болып қайта құрылды.

Қызметтері
----------

1. Бейне-аудио, кино және фотоқұжаттар жасап, жинап, өңдеу, сондай-ақ, оларды қалыпқа келтіріп, жүйелеп отыру
2. Қазақстан Республикасы Президентінің жеке Мұрағатына арнап бейне-аудио, кино және фотоқұжаттар жасау
3. Бейнефильмдер мен телебағдарламалар өндірісін жасау және тарату
4. Кинофестифальдар, форумдар, концерттер, конференциялар, байқаулар ұйымдастырып, өткізу
5. Журналдар, газеттер, буклеттер және өзге де баспа өнімдерін шығару
6. Ақпараттық және жарнамалық қызметтер көрсету
7. Өзінің құрылу мақсатына кері келмейтін өзге де қызмет түрлерін көрсету

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Президенттің Іс басқарушысы ТРК қызметкерлерін журналистер күнімен құттықтады
2. ↑  «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» коммерциялық емес акционерлік қоғамы
**Соменок** – Каспий теңізінің солтүстік батысындағы арал.

Орналасқан жері
---------------

Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Жамбыл ауылының оңтүстік-шығысында 24 км жерде орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км созылған. енді жері 1 км. Жағалауының ең терең жері 1 м. Жер бедері тегіс келген, қамыс қалың өскен. Солтүстік батысында Сомовий, оңтүстік-батысында Зюйд, солтүстік-шығысында Баба, шығысында Средний, оңтүстік-шығысында Дальний аралдары жатыр. Аралды саздақты-құмайтты аллювийлі шөгінділер жапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 4-том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2012 ISBN 9965-893-84-5
**Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті** — Қазақстан Компартиясы Талдықорған облыстық партия ұйымының басқарма органы (1944-1959, 1967-1991).

Талдықорған облысы 1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР құрамында Алматы облысының бір бөлігінен құрылды. 1959 жылы 6 маусымда жойылып, аумағы Алматы облысының құрамына енді. 1967 жылы 23 желтоқсанда Алматы облысының бір бөлігінен қайта құрылды. Орталығы — Талдықорған қаласы.

Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары
---------------------------------------------------------------

СТАЛИННІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 ж.)
* 1944 Александр Дубровский
* 1944-01.1950 Андрей Кондратенко
* 1950-01.1951 Шолақ Артығалиұлы
* 1951-1956 Шәкір Қарсыбайұлы

ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 ж.)
* 1956-06.1959 Ғұбайдолла Ілиясов

06.1959-12.1967 Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті (аумақ Алматы облысының құрамына кірді).

БРЕЖНЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 ж.)
* 1968-04.1970 Бәйкен Әшімұлы
* 04.1970-1972 Бименде Садуақасұлы
* 1972-1978 Әріпбай Әлібайұлы
* 1978-1981 Сәкен Құсайынұлы
* 1981-1986 Әбубәкір Тыныбаев

ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.)
* 1986-25.11.1988 Владислав Ануфриев
* 25.11.1988-19.05.1990 Анатолий Жигулин
* 19.05.1990-7.09.1991 Сағынбек Тұрсынов

Тағы қараңыз
------------

* Облыс әкімі

Әдебиет
-------

* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Қасқақұлан** – Арал теңізінің қазақстандық бөлігіндегі бұрынғы арал. Теңіздің шығыс жағасындағы Жыңғылтүбек телімінен батысқа қарай 21 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Аумағы 0,93 мың га. Арал «Үлкен тау» және «Кіші тау» деп аталатын екі қыр төбеден тұрады. Мұндағы байырғы шөгінділер олигоцендік құмдақ, мергель, аздаған әктастан түзілген. Аралдың солтүстік жағындағы жарқабақ мүжіліп, аласарған. Өсімдігінің басым көпшілігі жусан. Теңіз суы бар кезінде тау етегі мен теңіздің жағасында жыңғыл, ақтікен қалың өскен. Сиректеу сексеуіл болды. Бұрын Қасқақұланда балық ұжымшары, балық қабылдайтын және өңдейтін зауыт, орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, пошта бөлімшесі, аэродром болды. Қазір Қасқақұланда халық тұрмайды. Жағалауымен ұласып кеткен Қасқақұланда суы жылы, кермек татитын екі ұңғыма ғана қалды.

2013 жылдың 22 тамызында кезінде Қасқақұланнан көшкен ауыл түлектері туған жерге ескерткіш қойды. Оның биіктігі - 6 метр шамасында. Ескерткішке үлкен әріптермен Қасқақұлан деп жазылған, ал төменгі жағына "Айдыны кеуіп, өскіні солған, айбыны кеміп, өксігім болған, туған жер" деген ақын Шынтемір Әмишаевтің өлең шумағы жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті** — Қазақстан КП Павлодар облыстық партия ұйымының басқару органы (1938-1991).

Павлодар облысы 1938 жылы 15 қаңтарда Қазақ КСР құрамында Шығыс Қазақстан облысының құрамынан құрылды. Орталығы — Павлодар қ.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

Қазақстан КП Павлодар облыстық комитетінің бірінші хатшылары
------------------------------------------------------------

СТАЛИННЫҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.)
* 02-06.1938 Александр Онишин
* 06.1938-1939 Сайдахмет Ысқақов
* 1939—1940 Георгий Колмогоров
* 1940—1941 Анатолий Мойсеев
* 1941—1943 Михаил Арменков
* 1943—1944 Джек Кулитов
* 1944—1950 Иван Ивандаев
* 1950—1954 Михаил Золотухин

ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.)
* 02.1954-1957 Иван Афонов
* 04.1957-03.1961 Семен Елагин
* 03.1961-1962 Василий Шишонков
* 12.1962-1963 Иван Слажнев
* 1963-12.1964 *(ауылдық)* Иван Слажнев

БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.)
* 12.1964-1965 Иван Слажнев
* 1965—1975 Иван Буров
* 12.1975-01.1982 Борис Исаев
* 01.1982-22.10.1988 Петр Ерпилов

ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.)
* 22.10.1988-6.01.1991 Юрий Мещеряков

Тағы қараңыз
------------

* Облыс әкімі

Әдебиет
-------

* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Бозащы** – Каспий теңізінің солтүстік-шығысындағы түбек.

Орналасқан жерi
---------------

Аумағы 20 мың км². Абсолютiк биіктігі 29 м. Жер бедеріне төрттік кезеңнің ойпатты аккумуляттық жазығы тән. Онда құмдауытты төбелер кездеседі. Жер беті солтүстікке қарай еңістеніп, шығыста Өліқолтық пен Қайдақ сорларына ұласады.

Климаты
-------

Климаты континенттік. Қаңтарда ауаның орташа температурарасы –7С, шілдеде 26С. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлш. 200 — 250 мм. Жылына 40 күндей дауылды жел (жылд. 15 м/с-тен астам) болып тұрады. Теңіз жағалауында сораң топырақ, қалған жерінде сұр және сортаң топырақ қалыптасқан.

Өсімдіктер
----------

Өсімдіктерден бұйырғын, жусан, т.б. өседі. Құмды жерлерде тұщы құдықтар кездеседі.

Түбек жері мал жайылымына пайдаланылады. Қаламқас, Қаражанбас, Бозащы мұнай-газ кендерін игеруге байланысты автомобиль жолдары салынған, мұнай құбырлары тартылған.

Шаруашылық маңызы
-----------------

### Бозащы артезиан алабы

*Толық мақаласы: Бозащы артезиан алабы*
**Бозащы артезиан алабы** – Бозащы түбегіндегі арынды жер асты суы қалыптасқан аймақ. Бозащы артезиан алабының тұщы және тұзы аздау артезиан, грунт сулары елді мекендерді сумен қамтамасыз етуге, мал жайылымдарын суландыруға, ішінара егістікке пайдаланылады.

### Бозащы мұнай-газ кен орны

*Толық мақаласы: Бозащы мұнай-газ кен орны*
**Бозащы мұнай-газ кен орны** - Маңғыстау облысы, Ақтау қаласынан солтүстікке қарай 175 км жерде, Каспийдің солтүстік-шығыс жағалауындағы Бозащы түбегінде орналасқан. Кен орын 300-дан аса адамды жұмыспен қамтамасыз етуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Айдин Хрустич** (ағылш. *Ajdin Hrustic*; 5 шілде 1996 жыл, Мельбурн, Аустралия) — аустралиялық футболшы, тегі босниялық, «Хераклес» клубы мен Австралия құрамасының жартылай қорғаушысы. 

Кристич Австралияда Босниялық иммигранттар отбасында дүниеге келген.

Аустралия құрамасы сапында 2017 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты.

Клубтық мансабы
---------------

Кристич — туған қаласынан келген «Оңтүстік Мельбурн» клубының тәрбиеленушісі. 2012 жылы ол неміс «Шальке 04» командасына шақырылды, онда екі жыл жасөспірімдер командасында ойнады. 2014 жылы Айдин голландиялық «Гронинген» академиясына ауысады. 2017 жылдың 2 сәуірінде АЗ-ға қарсы ойында ол Эредивизиде дебют жасады. 16 Сәуірде «Зволлеге» қарсы жекпе-жекте Кристич «Гронинген» үшін алғашқы голын соқты.

2020 жылдың 28 қыркүйегінде Кристич Франкфурттағы Айнтрахтқа көшті. Трансфер сомасы 1 млн.еуроны құрады. Аугсбургке қарсы матчта ол Бундеслигада дебют жасады. 2021 жылдың 9 мамырында «Майнц 05» командасына қарсы жекпе-жекте Айдин Айнтрахт үшін алғашқы голын соқты. 2022 жылы ол клубқа Еуропа лигасын жеңіп алуға көмектесті.

2022 жылдың жазында Кристич итальяндық «Эллас Веронаға» ауысып, 4 жылға келісімшартқа отырды.

Халықаралық мансабы
-------------------

2017 жылғы 13 маусымда Бразилия құрамасына қарсы жолдастық кездесуде Кристич екінші таймда Мэттью Лекидің орнына Австралия құрамасында дебют жасады. Сол жылы Кристич Ресейдегі Конфедерациялар Кубогына қатысты. Турнирде ол қосалқы болды және алаңға шықпады.

2021 жылдың 3 маусымында Кувейт құрамасына қарсы 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеу матчында Кришит ұлттық құрамаға алғашқы голын соқты.

#### Австралия құрамасы үшін голдары

| # | Күні | Орны | Қарсылас | Есеп | Нәтиже | Сайыс |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01. | 3 маусым 2021 | Джабер-эль-Ахмед, Эль-Кувейт, Кувейт | Кувейт | **3**:0 | **3**:0 | Әлем чемпионаты 2022 біліктілік |
| 02. | 12 қазан 2021 | Сайтама 2002, Сайтама, Япония | Япония | 1:**1** | 2:**1** | Әлем чемпионаты 2022 біліктілік |

Жетістіктері
------------

**Клубтық**

«Айнтрахт»

* УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы: 2021/22

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |


1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Қазақстан КП Маңғыстау облыстық комитеті** — Қазақ КСР партиялық басқарудың аймақтық органы (1973-1988 және 1990-1991).

Маңғыстау облысы Қазақ КСР құрамында 1973 жылы 20 наурызда Гурьев облысының оңтүстік бөлігінен құрылды. Орталығы – Шевченко қаласы.

1988 жылы 2 маусымда облыс таратылып, аумағы Гурьев облысына қайтарылды.

1990 жылы 17 тамызда Маңғыстау облысы қайтадан құрылды. Орталығы – Шевченко қаласы.

Маңғыстау обкомының бірінші хатшылары (1973-1988)
-------------------------------------------------

* 1973—1980 Тұтқабай Әшімбайұлы
* 1980-15.11.1985 Саламат Мұқашұлы
* 15.11.1985-06.1988 Юрий Казаченко

Маңғыстау обкомының бірінші хатшылары (1990—1991)
-------------------------------------------------

* 08.1990-09.1991 Федор Новиков

Тағы қараңыз
------------

* Облыс әкімі

Әдебиет
-------

* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Середка құмқайыры** – Каспий теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі құмқайыр.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Исатай ауданы Амангелді ауылының оңтүстік-батысында 14 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен 27 м төмен жатыр. Теңізге сұғына еніп жатқан құмқайырдың ұзындығы 6 км, енді жері 2,5 км. Жағалауында қалың қамыс өскен. Құмқайыр ұяшықты төбелерден тұрады. Батысында Забұрын шығанағы орналасқан. Жағалауының ең терең жері 2 м-ге дейін жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Бүйрек поликистозы** — тұқым қуалаумен жүретін, екі бүйректі зақымдайтын ауру. Бүйрек поликистозының екі түрін анықтайды (балалық кездегі және ересектік).

Этиологиясы
-----------

Бүйрек поликистозының себебі болып, алғашқы аптадағы эмбриогенездің бұзылуы. Поликистоз кезінде бүйрек үлкейген пішінде, әртүрлі формада деформацияланған болады. Поликистозбен ауырған балалар ішінде 5% бауырдың кистозды өзгерістерін, ал 4% көкбауыр, сирек жағдайда өкпе, ұйқы безі, аталық без зақымдалады.

Клиникалық көрінісі
-------------------

Бүйрек поликистозының көрінісі кистозды дисплазия таралғандығы мен көлемімен көрініс береді. Қатерлі түрімен кездесетін балаларда ауру ерте көрініс беріп, тұрақты түрде лейкоцитурия, транзиторлы гематурия, протеинурия, гипоизостенуриямен көрінеді. Кейбір жағдайларда артериалды гипертензия дамиды. Дамып келе жатқан ауру өте тез Бүйрек созылмалы жетіспеушілігіне алып келеді.

Баяу дамып келе жатқан поликистоз ересек жаста көрінеді. Науқастар бел аумағындағы тұйық (тупой) ауырсынуға, тез шаршағыштыққа шағымданады. Асқынған жағдайда, пиелонефрит және артериалді гипертензия белгілері пайда болады. Науқастың жанұялық анамнезін толықтай алып, тексеру көп жағдайда дұрыс диагноз қоюға көмектеседі.

Диагностика
-----------

Поликистозды негізінен УДЗ, экскреторлы урография, ангиография және КТ арқылы байқауға болады.

Эхограммада бүйрек паренхимасының проекциясында көптеген эхотеріс (эхонегативные) көлеңкелер көрінеді. Олар сопақша тәрізді пішінде, және бүйректің коллекторлы жүйесімен байланыссыз орналасады. Поликистозға күдік туғанда тек қана бүйректі тексермей, қосымша бауыр, ұйқы безі, жыныс бездеріне де УДЗ жүргізу керек.

Урограммаларда бүйрек функциясының сақталуымен бірге оның көлемінің үлкеюін көреміз. Бірақ дерттің алғашқы бастапқы кездерінде урограммада көрініс бермеуі мүмкін.

Емі
---

Консервативті емнің бағыты –ауруға қосылған пиелонефрит пен артериалді гипертезниямен күресіп, су-электролиттік балансты түзету. Бүйректің созылмалы жетіспеушілігі табылса, гемодиализ және бүйректің трансплантациясы қажет болады.

Кисталардың жоғары жылдамдықпен үлкейгенін байқасақ –хирургиялық ем қолдану керек. Ол –кисталарға пункция жасау. Бұл процедура, Ультрадыбыстық бақылумен немесе лапароскопиялық техникамен жасалады. Бұл ем кисталардың көлемін азайтып, қанайналымды жақсартады. Науқас жағдайы тұрақталады.

Дереккөздер
-----------

1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том