recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шүкір Бұрханов** (15 қыркүйек 1910 — 15 тамыз 1987) — өзбек совет театр және кино актері, КСРО халық әртісі (1959).

1943 жылдан КОКП мүшесі. 1928 ж. Хамза атындағы драма театрына қабылданды. Шүкір - нәзік, психологялық күрделі тұлғалардан бастап өткір сатиралық мінез-кейіптерге дейін ойнаған актерлік диапазоны кең сахна суреткері. Театр сахнасында Ғафур, Рахимов, Брут; фильмде Ұлықбек, Жалаңтөс т.б. рөльдерді ойнаған. Н.Ф.Погодиннің "Кремль куранттарынан" В.И.Лениннің сахналық тұлғасын жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 — М.: Советская энциклопедия, 1961, 1214 стб. с илл. 12 л. илл.
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
Берлин пактісі-1940 жылы 27 қыркүйекте Берлинде Германия, Италия, Жапония өкілдерінің 10 жыл мерзімге агрессиялық одақ құрып, қол қойған шарты. Берлин пактісі жер жүзін үш империалистік мемлекеттің бөліп алуын көздеді. Берлин пактісіне қатысушы мемлекеттер бір-біріне саяси, экономикалық, әскери көмек беруге міндеттенді. Берлин пактісіне сол кезде Германия мемлекетіне тәуелді Венгрия, Румыния, Словакия (1940 ж. қараша), Болгария (1941 ж. 1 наурыз), кейіннен Финляндия, Испания, Таиланд сияқты елдер және Хорватия, Маньчжоу-Го қол жаулық үкіметтері, Қытайдағы Ван Цзинь-вэй үкіметі де қосылды. Берлин пактісі агрессорлардың КСРО-ға шабуыл жасау жоспарымен тығыз байланысты еді. II дүниежүзілік соғыста фашистік одақ күйреген соң, Берлин пактісі жойылды..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Совет Энциклопедиясы" / Бас редактор М. Қ. Қаратаев – Алматы «Қазақ Совет энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1973, II том
Ғабдолхай Ахатов  КСРО (1927 - 1986)
**Ғабдолхай Ахатов** (тат. *Габделхәй Хурам улы Əхатов, Ğabdelxəy Huram uğlı Axatov*; 1927-1986, КСРО, Татарстан) - тюрколог, филология ғылымының докторы (1965), профессор (1970).

Профессор Г.Х.Ахатов диалектологияның қалыптасу және дамытуына үлкен үлестi енгiздi, лексикология және фразеология.

Ғалым 200iрек ғылыми монографиялардың авторы болып табылады, бап және оқулықтарды.

Профессор Ғабдолхай Ахатов ұйымдастырушымен және сiбiрге ғылыми лингвистикалық және диалектологиялық экспедициялардың қатарының жетекшi болды, орта Азия.

Ол көп тiл бiлушi болды - 20 тiлден астам бiлдi.

Ол өмiрлер соңғы жыл жасанды халықаралық тiлдiң пiшiндеуi үшiн құрылымдық лингвистиканың төңiрегiдегi зерттеулерi және болуы мүмкiн компьютерлердiң қолдануына сонымен бiрге қадала көңiл бөлдi.

Дереккөздер
-----------

* Татар энциклопедиясы. - Қазан, 2002, ISBN 5-85247-035-X.
* Ғабдолхай Ахатов
**Қадырбеков Fабит Анабай ұлы** (15. 12. 1906 жылы туған, Ақмола, қазіргі Целиноград обл. Целиноград ауд.) — Қазақстынның партия, совет қайраткері. 1938 жылдан КОКП мүшесi. Омбы жұмысшы факультетiн (1929), Москва т. ж. транспорты инженерлерi институтын (1936) бiтiрдi. 1920-1936 жылдары Ақмола, Омбы облтарында совет, шаруашылық органдарында қызмет атқарды. 1936-1938 жылы Шымкент, Алматы т. ж. бөлiмдерiнде жауапты жұмыстарда болды. 1938- 1941 ж. Оңт. Қазақстан обл. Советі аткомы председателiнiң орынбасары. Ленин орденiмен, Қызыл жұлдыз, 1-дәрежелi Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерiмен және медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Ғабдұлла Әбдіқожаұлы Құлқыбаев** (19412006), ғалым, дәрігер. Медицина ғылымдарының докторы (1990), профессор (1992). ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003), ҚР Профилақтикалық медицина академиясының академигі (1996). Жаңаарқаның түлегі. Қарағанды Мемлекеттік медициналық институтының емдеу ісі факультетін бітірген (1963). 1963-1990 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институты госпитальдік терапия кафедрасының аспиранты, ассистенті, доценті болды, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Кардиология институтының тұңғыш директоры және ұйымдастырушысы, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Өлкелік патология институты мен КСРО МҒА Аймақтықтамақтандыру мәселелері институты бөлімшелерінің лабораторияларының жетекшісі қызметін атқарды. 1990 жылдан Қарағандыңағы ҚР ҮҒА Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар Ұлттық орталығының директоры. Құлқыбаев 280-ге тарта ғылыми еңбектің (оның 20-дан астамы алыс шетелдерде жарияланған), сонымен қатар 9 монографияның авторы. Қонгрестер мен съездерде, қонференциялар мен симпозиумдарда, сонымен катар 16-Дүниежүзілік, Халықаралық қонгрестер мен симпозиумдарда ғыными баяндамалар жасады. Белыия, Франция, Ресей т. б. елдер ғалымдарымен бірлескен зерттеулермен айналысты. Құлқыбаевтың жетекшілігімен 12 ғылымдокторы, 20-дан астам ғылымдарының кандндаттары диссертация қорғады. Қазақстанның аса көрнекті ғалымдарына арналған Мемлекеттік стипендияның иегері (1997). Ғылыми жетістіктер енгізгені үшін «Әл-Фараби» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Әлихан Бөкейхан көшесі (Астана)** - Ә.Бөкейхан көшесі Ғ.Қараш көшесінен басталып, Ағыбай батыр, А.Иманов, Т.Рысқұлов, Кенесары көшелерін қиып өтіп, Абай даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 846,3 м.
Әлихан Бөкейхан (1866-1937) - қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы. «Қазақ» газетін ұйымдастыруда және оның жалпы ұлттық деңгейге көтерілуіне Ә.Бөкейхан зор еңбек сіңірді. 1914 жылы маусымда Мемлекеттік думадағы мұсылман фракциясының ұйымдастыруымен шақырылған Бүкілресейлік мұсылман сиезіне қатысып, мұсылман фракциясы бюросының тұрақты мүшесі болды. Әлиханның жетекшілігімен 1917 жылы шілдеде 1-жалпықазақ сиезі өткізіліп, «Алаш» партиясы құрылды. 1917 жылғы желтоқсандағы сиезде «Ұлт Кеңесі» құрылып, оның аты «Алашорда» болып аталды. Бұл үкіметтің төрағасы болып Ә.Бөкейхан сайланды. Ә.Бөкейхан қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, мәдениетін, шаруашылығын, төрт түлік малын, жер-суын, әлеуметтік-экономикалық жағдайын жан-жақты зерттеген ғалымдардың бірі. Ол халықтың сана-сезімі мен ұлттық мәдениетін көтерудегі баспасөздің орасан зор маңызын бағалай білген. Бұл көшеде Махамбет Өтемісұлы атындағы оқушылар сарайы, ОБСЕ орталығы, БҰҰ өкілдігі, «Абай» кітап үйі орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Тағы қараңыз
------------

* Астана көшелері тізімі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Компьютерлік инженерияда **микроархитектура** (ағылш. *microarchitecture*; кейде *µarch* немесе *uarch* деп қысқартылады), тағы да **компьютердің ұйымдастырылуы** деп аталады — бұл әдіс, бұл дегеніміз коммандалар жинағы архитектурасы (ISA, КЖА) процессорде жүзеге асырылған. Әрбір КЖА түрлі микроархитектураны пайдаланып жүзеге асырылуы мүмкін[1].
Іске асыру нақты мақсаттарға және технологиялық әзірлемелер нәтижесінде байланысты өзгеруі мүмкін[2].
Компьютер архитектурасы микроархитектура, микрокод және КЖА комбинациясы болып табылады.

Микрокод пен коммандалық жиынтық архитектурасының байланысы
-----------------------------------------------------------

КЖА — бағдарламалау тұрғысынан бағдарламалау үлгісі ретінде шамамен бірдей, ассемблер тіліндегі немесе компиляторды құрушы программалау моделі. КЖА, микро-процессор олардың өзара КЖА және жүзеге асыру үшін өзара іс-қимыл үшін компоненттер мен әдістерін қамтиды, ал, басқа заттардың арасында, моделі өнімділігін, CPU тізілімдерді, мекенжайларын және форматтар деректерін қамтиды.

Intel процессорлар буындары
* Микроархитектура Intel 80286.
* Микроархитектура Intel Core 2.
*

Тағы қараңыз
------------

* Микропроцессор
* Компьютер архитектурасы
* Микрокод

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* FAQ по процессоpам семейства x86 (орыс.)(рус.)
* Современные десктопные процессоры архитектуры x86: общие принципы работы (x86 CPU FAQ 1.0) (орыс.)(рус.)

1. ↑  *Miles Murdocca and Vincent Heuring* Computer Architecture and Organization, An Integrated Approach —  Wiley. — P. 151.
2. ↑  *Michael J. Flynn* Computer Architecture Pipelined and parallel Processor Design —  Jones and Bartlett. — P. 1–3.
Кремнийорганикалық полимерлер макромолекуласының қарапайым буыны кремний, көміртек атомы және тағы басқа элементтерден тұратын жоғары молекулалы қосылыстар. Кремнийорганикалық полимерлер негізгі тізбектің химиялық құрылысына байланысты 3 негізгі топтарға бөлінеді:

```
Кезектескен кремний және т.б. элементтерден (О, N, S, Al, Ti, В және т.б.) тұратын макромолекулалардың бейорганикалық негізгі тізбектерінен;
Кезектескен кремний және көміртегі, ал кейде оттегі атомдарынан тұратын макромолекулалардың органобейорганикалық негізгі тізбектерінен;
Макромолекулалардың органикалық негізгі тізбектерінен.
```

Басқа полимерлер сияқты, кремнийорганикалық полимерлерді басты полимерлік тізбектерінің құрылымына қарай келесілерге бөлуге болады:

°Сызықты

°Тармақталған

°Циклосызықты (сатылы)

°Тігілген (оның ішінде циклоторлы)

Сонымен қатар кремнийорганикалық полимерлер, силикондар, каучук, смолалардың үлкен топты сұйықтықтары болып табылады. Олардың барлығының құрамында органикалық көміртегімен тікелей немесе оттегі арқылы (полиорганосилоксаны) байланысқан кремний болады.

**Дереккөздер**
Микен қаласының ежелгі жерлерінің бірі Микен қаласындағы "Арыстандар қамалы"
Микен қаласының археологиялық жерлерінің бірі
**Микен** (Mycenae) – ежелден белгілі болған, Пелопонес (Грекия) түбегінің солтүстік-шығысындағы көне қала. 

  

Табиғи құзды қамал, Агамемнонның көрнекті астанасы болған. Қола дәуірінде гүлденіп, Mикен мәдениетінің (микендер) орталығы саналған. Б.з.д 1400 жылы Эгей теңізіндегі ұлы держава, ал б.з.д 1100 жылы солтүстіктен дорий тайпасының басып кіруіне орай құлдырау кезеңін бастан кешіреді. 1840 жылы Микенде археологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіле бастайды, алайда 1876 жылы Г.Шлиман керемет орындарды ашады. Зерттеу барысында «Арыстан қақпасы», акрополь, қойма, бірнеше патша мазары және жерлеу орындары табылған.

Дереккөздер
-----------
Микроб теориясы (germ theory) – кейбір ауру түрлерін ағзаға енген микроағзалар қоздыратыны туралы тұжырымдама. 19 ғасырдың соңында Л.Пастер және Д.Ж.Листер, P.Кох микробтар теориясын қабылдауда үлкен рөл атқарған. Пастер ауадағы микробтардың тағамдарды бұзып, ашытып жіберетінін көрсетсе, Листер инфекцияның алдын-алу үшін, ауадағы микробтарды жоюға бірінші болып антисептиканы қолданған, ал Кох белгілі микроағзаны аурумен байланыстырған (Сібір жарасы). Медициналық тәжірибе үшін микроб теориясының маңызы нақты дәлелденгенге дейін, 1890 жылдары хирургтар бас киім және бетперде кимей операция жасауды жалғастырған.
**Детективті фильм** — кинематография жанры, қылмыс және олардың тергеу көрсетілімдерін қамтиды[1]. Кинематографияның пайда болған уақытында өмірге келген. Детектив фильмдердің негізгі кейіпкерлері құқық бұзушы және олардың құрбандары, тұтқындар, Детективтер, полиция қызметкерлері, адвокаттар. Детективные фильмы эксплуатируют желание зрителя заглянуть в преступный мир и одновременно избежать фатальных последствий, которые связаны с этим опытом в реальной жизни. Данная двойственность — страх столкнуться с настоящим преступлением и притягательность криминальной жизни — объясняет популярность жанра
Детектив фильмдер көрермендердің қылмыстық әлеміне қарауға және сол уақытта осы нақты өмірде тәжірибеге байланысты қылмыстың ауыр салдарларын болдырмау деген ниетін пайдаланады. Бұл дуальділік - нақты қылмыс пен қылмыстық өмір тартымдылымынан тап қорқыныш - жанрдың танымалдығын түсіндіреді[2].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кино: Энциклопедиялық сөздік / Гл. ред. С. И. Юткевич; ред. кол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др —  М. 1987. — Б. 118—119.
2. ↑  Schirmer Encyclopedia of Film / Editor in chief: Barry Keith Grant — 2006 Vol. 1. — P. 399—409. — ISBN 978-0-02-865791-2.

Қосымша
-------

* Детектив фильмдердің тізімі


  

Үлгі:Cinema-stub
**Десте** (Пакет; packet) — желі арқылы тасымалданатын мәліметтерді сипаттайтын жалпы аталым. Құрамына адрес, мәліметтер және тексеруші элементтер кіретін, біртұтас нәрсе ретінде тасымалданатын биттер (ақпарлар) тобы.

Ақпарат бір ортақ ағында тасымалданатын кішігірім үзінділерге (дестелерге, дейтаграммаларға) бөлінеді. Әрбір дестеде алушының (қабылдаушының) адресі көрсетіледі. Бағдарлауыш осы мәліметті пайдалана отырып, әрбір десте үшін бағдар тандайды.

Дестені қалыптастыру (Формирование пакета) — желілік адаптер мәліметтерді үлестерге бөледі немесе қабылдаған кезде оларды біріктіреді. Мысалы, Ethernet желісінде осындай үлестің өлшемі 1500 байт, ал ATM торабында 48 байт болады. Адаптер мәліметтер дестесіне бастаманы және аяқтаманы қосады. Бұл сатыдан кейін адаптерде жеткізуге дайьш десте қалыптастырылған болып шығады.

Дестені ашу (Распаковка пакета; unpacking) — дестеленген ондық мәліметтерді ашылған пішімге түрлендіру; дестелеуге кері операция.

Дестелер тізбегінің бұзылуы (Нарушение последовательности пакетов; packet desequencing) — қарым-қатынас желісіне әр түрлі маршруттармен берілетін және осының салдарынан жеткізу уақыты бірдей болмайтын дестелер тізбегінің реттілігін жоғалту процесі.

Түрлері
-------

Астасқан десте (Интегрированный пакет; integrated package) — өзара байланысты мәселелерді шешуге бейімделген қолданбалы программалар дестесі.

Басқарушы десте (Управляющий пакет; control packet) — желіні басқаруға қажетті ақпараттан тұратын өріссіз мәліметтер дестесі. Жалғастырумен, ажыратумен және ағынмен басқару дестесі, болжам, қате жағдайларды түзету дестесі болып бөлінеді.

Тағы қараңыз
------------

* Дестелерді коммутациялау
* Дестелік жалғау

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
**Этностық стереотиптер** - әртүрлі этностық қауымдастықтардың өкілдеріне тән моральдық, ақыл-ой, дене күші қасиеттері туралы біршама орнықты түсініктер. Этностық стереотиптердің мазмұнында, әдетте, көрсетілген қасиеттер туралы бағымдаушылық пікірлер жинақталған. Бұған қоса, этностық стереотиптердің мазмұнында сол ұлт өкілдеріне қатысты іс-қимыл жөнінде нұсқамалар да болуы мүмкін. Этностық стереотиптер автостереотиптер және гетеростереотиптер деп сараланады. Автостереотиптер — осы этностық қауымдастыққа оның өзінің өкілдері тән делінетін пікірлер, пайымдаулар, бағамдаулар. Әдетте, автостереотиптерде жақсы деген бағамдаулар кешені болады. Гетеростереотиптер, яғни басқа халықтар туралы бағамдаушылық пайымдаулар жиынтықтары бұл халықтардың қарым-қатынастарының тарихи тәжірибесіне байланысты жағымды да, жағымсыз да болуы мүмкін Этностық стереотиптертің мазмұнындағы біршама тұрақты негізді — осы халық өкілдерінің сырт келбеті туралы, оның тарихи өткені туралы, өмір салтының ерекшеліктері мен еңбек машықтары туралы түсініктер кешенін және осы халықтың коммуникативтік және моральдық қасиеттері туралы бірқатар өзгермелі пайымдауларды саралай білу керек. Бұл сапалық қасиеттерді бағамдаулардың өзгергіштігі ұлтаралық жоне мемлекетаралық қарым-қатынастардағы жағдайлардың өзгермелілігімен тығыз байланысты. Этностық стереотиптердің шындық болмысқа сәйкес болуы неғайбыл. Одан да гөрі этностық стереотиптер халықтардың қарым-қатынасының бұрынғы және қазіргі, жағымды не жағымсыз тәжірибесін, әсіресе бұл халықтар неғұрлым белсенді қарым-қатынас жасаған салалардың (сауда, ауыл шаруашылығы және т.б.) тәжірибесін бейнелейтінін есте ұстаған жөн.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Этнопсихология мен инновация** - этностық дамудың соңғы кезеңінде пайда болған рухани құбылысты бейнелейтін ұғым. Инновацияның келуінде кездейсоқтық пен сыртқы ықпалдың ісері, күші жаңалық енуі үш кезеңнен тұрады:

1. *Таңдау, талдау*,яғни сырттан келген ғылыми жаңалықтың толық енбей,сұрыпталуға түсуі.
2. *Сұрыпталу кезеңі*,мұнда этностағы психологиялық ерекшеліктер маңызды рөл атқарады.
3. *Интеграция* кезеңі,мұнда сырттан келген ғылыми жаңалықтар жаңа жағдайға сіңіміп,сол этностың дәстүрлі мәдениетімен үндесіп отырады.

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Лависc Эрнест** (17. 12. 1842, Нувьон-ан-Тьераш, —18. 8. 1922, Париж) — француздың бурж.-либералдық бағыттағы тарихшысы. 1892 ж. Француз академиясының мүшесі. 1865 ж. Қатардағы жоғары мектепті (ҚЖМ) бітіргеннен кейін Франция лицейлерінде сабақ берді. 1888 жыл-дан Сорбонна профессоры, 1892 ж. ака-демик. 1904—19 ж. ҚЖМ директоры. Л. Германия, Франция тарихын зерт-теді. Ол Франция жоғары мектепте-ріне реформа жасап, Германиядағы білім беру тәжірибесін пайдалануды қолдады.

Шығармалар
----------

Всеобщая история IV столетия до нашего времени, т. 1—8, М. 1897— 1903.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Рэйчел Бэквис** (ағылш. *Rachel Beckwith*; 12 маусым 2002— 23 шілде 2011) өзінің жомарттылығымен танымал болған американлық қыз.

Өмірбаяны
---------

АҚШ-тың Сиэтл қаласында 2002 жылдың 12 маусымында дүниеге келген.

Бір күні Рэйчел ата-анасын өз туған күнінде ақшаны сыйлықа таратпай, әлемдегі таза ауыз суды тапшылығынан азап шеккен адамдарға аударуды сұраған.

Осы қадамға ол дәрісті тыңдап кір және тазаланбаған судан күніне 4,5 мың ересек адамдар мен балалар қайтыс болатынын білгеннен кейін барды. Рейчел ата-анасының көмегімен "Charity: water" сайтында осы байғұс адамдарға көмектесу үшін қаражат жинауға арналған өзінің жеке парақшасын ашты. 

Бірнеше аптадан кейін Сиэтлдегі тас жолдарының бірінде 20 автокөлік соғылып, осы апатқа ұшыраған ондаған адамдар аман қалып, тек қана Рэйчел көз жұмды.

Сонда дәрісті оқыған «Charity: water» қайырымдылық ұйымының жетекшiсі Скотт Харрисон желіде қыздың жеке парақшасын қайта ашып, оған көмекке арналған ақша түсе бастады.

Жиналған қаржының құны 1 миллион 200 мың долларды құрды.

Сонымен қатар ол шашын екі рет өсіріп, оны қатерлі ісікпен ауратын балаларға парик жасату үшін қиған және қайтыс болғаннан кейін оның ішкі мүшелері басқа бір адамның өмірін сақтап қалған.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Rachel’s Last Fund-Raiser
**Евфроний** — қызыл пішін стилінің аса ірі шебері, аттикалық құмыра өрнекшісі, көзеші, Афиныда жұмыс істеді, творчествосының гүлденген шағы б. э. бұрынғы 520—500 жж. Суретті тамаша салатын Евфроний нәзік архаикалық өнер жағдайында, сонау қара пішін стилінде жұмыс істеген аға буын шеберлер арасында өсті. Оның дарын қуаты мінсіз де мөлдір ғажайып суреттер желісі арқылы ашылды. Ефроний құл болған, кейін еркіндік алып, көзе шеберханасына иелік еткен дейтін жорамал бар. Бұл шебердің қолы қойылған 15 көзе сақталған. Мифологиялык, сюжеттермен қатар ол тұрмыстық, жанрлық оқиғаларды бейнелеген. Евфроний творчествосы о. э. бұрынғы V ғасырдың басындағы көптеген афинылық құмыра өрнекшілеріне зор ықпал жасады. Оның ең танымал шығармалары: «Гераклдың Герионмен шайқасы», «Салт атуы» (екеуі де Мюнхенде) киликтері,Гераклдың Антеймен айқасы» Лувр) және «Палестрдегі жігіт» (Берлин) кратерлері, Евфронийдің екі құмырасы Эрмитажда сақталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
Ғабидман Игенсартов
Қазақ халық ақыны **Ғабидман Игенсартов** 11 желтоқсан күні 1902 Қарағанды болысы Қарқаралы ауданында туған. 1925 жылдан КОКП мүшесі. Жас кезі байлардың есігінде жалшылықта өтті. Октябрь революциясынан кейін сауатын ашты.

1923 жылдан бастап қазақ ауылдарын советтендіру ісіне араласты. 1927 жылы Темірші болысы жалшылар комитетінің председателі болды. 1929 жылы ҚАССР ОАК-нің мүшесі болып сайланды. 1930-1960 жылдар аралығында Қарағанды облысының совет орындарында, тұтынушылар мекемелерінде, көмір шахталарында, "Советтік Қарағанды" газеті редакциясында қызмет істеді. Ғ.Игенсартовтың ақындық қызметі 1920 жылдан басталады. Алғашқы өлеңін–"Ақ қошқар жоқтауы" 1930 жылы шықты. 
Оның өлеңдері 1930 жылдан бастап Семей, Қарағанды облыстық, аудандық газеттерінде жиі жарияланды. Олардың көбі негізінен сықақ, мысқыл өлеңдер. 1934 жылы Игенсартовтың тұңғыш көлемді шығармасы **"Ақ бидай" поэмасы, бұдан кейін "Лавадағы өмір" (1949), "Шахтер сөзі" (1949), "Шынар", "Арман" (1964), "Тың дала" (1968), "Айдау Әбен" (1970)** дастандары, тағы басқа шығармалары жарық көрді.

Ғ.Игенсартов өзінің поэмаларында совет адамдарының жасампаз еңбегін, олардың бойындағы асыл қасиеттері және ерлік, достық махаббат тақырыптарын жырлады. Ғабидман Игенсартов Қазақ ССР Жоғарғы Советінің құрмет грамотасымен екі рет марапатталды. Ал 1962 жылдың желтоқсанында оған Халық ақыны деген құрметті атақ берілді. 1963 жылдан бастап оған республикалық дәрежедегі дербес пенсия тағайындалған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Ғабдөш (Ғабдолла) Рамазанұлы Сүлейменов, Сүлеймен** (18 қаңтар 1928 жыл, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы Қазаншүңқыр елді мекені, Алайғыр а. - 11 шілде 1998 жыл, Алматы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1976).

Өмірбаяны
---------

1949 ж. Алматы театр училищесін, 1952 ж. Ташкенттің театр-көркемсурет институтын бітірген. Сол жылдан Қазақ академиялық драма театрында актер болып қабылданып, өмірінің соңына дейін аталмыш театрда жемісті еңбек етті.

Рөлдері
-------

Сүлейменов ойнаған рольдері қатарында: Қозы, Қодар, Қарабай (Ғ.Мүсіреповтің"ҚозыКөрпеш - Баян сұлуында"), Әзімхан (М.ӘуезовпенЛ.С.Соболевтің"Абайында"), Еспембет, Көбікті, Нарша (Әуезовтің "Еңлік - Кебек", "Қара қыпшақ Қобыланды" мен "Қарагөзінде"), Хасен (Қ.Байсейітов пен Қ.Шанғытбаевтың "Беу, қыздарайында"), т.б. бар. Сүлейменов киноға түсіп: Аңшы жігіт ("¥лы жердің заңы", 1949), "Кездеспей кеткен бір бейне", "Қара маржан", "Омпа", т.б. фильмдерінде рольдер ойнады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Әлия Қайтарқызы Ғылымова** (18 шілде, 1970 жыл, Павлодар қаласы) - Қазақстанның мемлекеттік қайраткері, Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің жауапты хатшысы

Білімі
------

Әл-фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тарих факультетін бітірген (1992), әлеуметтік-саяси пәндердің оқытушысы.

Тарих ғылымының кандидаты (2006). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Солтүстік Қазақстанның қазіргі ауылдарындағы қазақ отбасылары»(этносоциологиялық зерттеу).

Биографиясы
-----------

1987 жылдан бастап – С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1992 жылы – қазақ-герман техникалық бизнес колледжінің оқытушысы (Павлодар қ).

1995 жылдан бастап – оқытушы, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, 2000 жылдан бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің оқытушысы.

2003 жылдан бастап ҚР Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің бас сарапшысы.

2004 жылғы қыркүйектен бастап ҚР Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат басқармасы әлеуметтік саяси бөлімінің сектор меңгерушісі, 2005 жылы – сектор меңгерушісі, 2006 жылдан бастап ҚР Президенті Әкімшілігі Саяси әлеуметтік бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

2008 жылы – ҚР Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

2010 жылы – Павлодар облысы әкімінің орынбасары.

2012 жылғы ақпаннан бастап қазіргі уақытқа дейін ҚР Білім және ғылым министрлігінің жауапты хатшысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының Білім және ғылыми министрлігінің ресми сайты, Жауапты хатшы Мұрағатталған 5 тамыздың 2012 жылы.
**Ғабдолхақ Ысқақұлы Шоқышев** 1957 жылы 25 қазанда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының «Шілікті» кеңшарында туған.

И.С. Қонев атындағы Алматы жоғары жалпы әскер командалық училищесін бітірген.
1978 жылдан - Семей ядролық полигонында орналасқан әскери бөлімдерде түрлі командалық лауазымдарда
қызмет еткен. 1993 жылдан - Курчатов қаласындағы ҚР
ІІМ ІӘ әскери бөлім командирінің орынбасары, командирі.
1998 жылдан - Өскемен қаласындағы ҚР ІІМ ІӘ әскери
бөлім командирінің орынбасары, командирі. 2001 жылдан - ҚР ІІМ ІӘ БҚБ Тыл басқармасының бастығы, ҚР 
ІІМ ІӘ қолбасшысының орынбасары - тыл бастығы. 2001 жылдан - ҚР ІІМ ІӘ қолбасшысының техника және қару-жарақ жөніндегі орынбасары. 2004 жылы - Қарағанды қаласындағы ҚР ІІМ ІӘ құрамасының командирі.
2010 жылдан бері - Ішкі әскер басшысының техника және қару-жарақ жөніндегі орынбасары - ҚР ІІМ Ішкі әскер
комитеті төрағасының орынбасары.
6 медальмен марапатталған.
Генерал-майор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Сурет:Aliya Museum.jpg
**Әлия мұражайы** – Кеңес Одағының Батыры, қазақ халқының қаһарман қызы Әлия Молдағұлованың Ақтөбе қаласындағы мемориалдық орталық мұражайы. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1980 ж. 5 маусымында №248-т өкіміне сәйкес Республика Мәдениет министрлігінің 1980 ж. 11 маусымындағы бұйырғы кезінде ашылды. 

Ғимараттың1-ші қатары 340 ш.м. көреремен залының көлемі 240 ш.м. Жыл сайын 30 мыңға жуық адам қабаылдайды. Мұрағаттар саны 7000 мыңнан асады. КСРО Төралқасының төрағасы М.Шверниктің Әлияның әкесі Сарқұл Нұрмағанбетовке жолдаған жауап хатының, Әлия оқыған Псков облысының Вятск орта мектебі 7 сыныбының сабақ үлгерімі журналдарының түп нұсқалары, Кеңес Одағы Батырының Грамотасы, Әлия ерлікпен қаза тапақан ұрыс даласының ақтөбелік суретшісі В.В.Шукин жасаған көрінісі /диорама /, «Әлия» кемесінің макеті, майданнан әкелінген қару-жарақтар, Әлия ерлігі арқау болған оннан астам кітаптар, елге жазылған хаттарының көшірмесі, т.б. ерекше көз тартады. Мұрағаттар жылма-жыл толығуда. Өлкетанушы, мектеп мұғалімі С.А.Сысоенко бастаған «Әлия» іздестіру жаз айларында Новгород, Псков, Калуга облысына сапар шегіп, ұрыс даласынан табылған құнды дүниелерді әкеліп тапсырады. Батырдың туған жері Қобда ауданы Әліпбасай ауылы мұражай филиалы жұмыс істейді. Оны ұйымдастырып, мұрағаттрды толықтыруға Ғ.Байдербес салмақты үлес қосты. Әр жылдарда болған мемлекет қайраткерлері, жазушылар, мәдениет өкілдері қолтаңба қалдырған. Олардың арасында Елбасы Н.Ә.Назарбаев, мемелекет хатшысы, көрнекті жазушы Ә.Кекілбаев аса ірі мемлекет, қоғам кайреткері Д.А.Қонаев, халық әртістері Роза Бағланова, Роза Рымбаева, Кеңе Одаңының Батыры И.Прохоров, ақын-жазушылар Фариза Оңғарсынова, А.Жағанова, Мұрат Аджи, Т.Молдағалиев, Б.Тәжібаев, театр саңлақтары С.Майқанова, Ә.Молдабеков, сазгерлер С.Байтереков,Е.Хасанғалиев,т.б. бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
**ФЛЮВИОГЛЯЦИАЛ ШӨГІНДІЛЕР** (лат. fluvіus — ағын, тасқын, glacіes — мұз) — еріген мұз сулары тасқынынан жиналған шөгінді тау жыныстары. Флювиогляциал шөгінділер малта, қиыршық тастардан, жұмыр тасты құмнан, құмдақтан, саздақтан және саздан тұрады. Ол баяу іріктелген, түйірлері қырлы, минералдық құрамы әр түрлі, қиғаш қабатты болып келеді, көне мұзбасу аймақтарында мол тараған. Орналасу типіне байланысты: интрагляциалды (мұздықтар ішінде), перигляциалды (мұздыққа таяу) болып бөлінеді. Бастапқысы оз және друмлиндер сияқты аккумуляц. рельефті, кейінгісі зандрларды қалыптастырады. Флювиогляциал шөгінділер морена бетінде, арасында және түбінде шоғырланады. Мұз басқан аймақтан алыстаған сайын Флювиогляциал шөгінділер құрамында ұсақ түйірлі материалдар молая түседі. Флювиогляциал шөгінділер жол құрылысында бетон толтырғышы ретінде кеңінен пайдаланылады. Флювиогляциал шөгінділер жер асты сулары көп жиналады.
**ФЛУОРЕСЦЕНЦИЯ** (осы құбылыс ең алғаш байқалған флюорит минералының аты және латынша escent — әлсіз әсер) — қоздыру әсері тоқтағаннан кейін тез өшіп қалатын люминесценция (өшу уақыты t10 нс). Флуоресценция құбылысы қозған молекулалардың (атомдардың) қалыпты күйге өздігінен ауысуы кезінде пайда болады. Флуоресценцияның спектрі және оның өшуі бойынша молекулалардың, сұйықтардың, кристалдардың, сондай-ақ биология объектілердің (мыс. клетка құрылысы) қасиеттері жөнінде деректер алынады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қысыммен өңдеу** - металдардан *пластикалық және соққы арқылы өңдеу* негізінде дайындамалар мен бұйымдар жасау тәсілі.

*Прокаттау, престеу, созу, көлемдік штампылау, пластикалық өңдеу* мен шыңдау қысыммен өңдеуге жатады. Қысыммен өңдеу ыстықтай және салқындай өңдеулерге ажыратылады. Бұл әдістер *металл өңдеу өндірісінде* қолданылады. Қысыммен өңдеу арқылы *әр түрлі металл шала өнімдер* мен бұйымдар жасалады. *Ыстықтай және салқындай штампылаудың* өзге тәсілдерден бірқатар ерекшеліктері бар. Бұл тәсілдермен металдың кейбір механикалық қасиетін жақсартуға әрі металл үнемдеуге, еңбек өнімділігін арттыруға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Қыстаубай өзені** – Ащысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 30 км, жалпы ұзындығы 26 км болатын 7 жылғасы бар.

Бастауы
-------

Бастауын Шыңғыстау жотасының оңтүстік-шығысындағы тау баурайынан алып, Ақдала қонысында жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Өзеннің Жүрекадыр ауылына дейінгі арнасы тау шатқалымен ағады және жартасты келеді. Жүрекадыр ауылынан төменде арнасы кеңейіп жазық жермен өтеді. Ауылдан кейінгі бөлігін Қос деп атайды. Таулы бөлігінде арнасында жыл бойы ағын болады. Жазық жерде ағыны қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қыстырынды тіркес** — сөйлемнің ішінде қолданып, сөйлемдегі бір сөзді не тұтас сөйлемді қосымша түсіндіріп тұратын, өзінде қосымша мәлімет сақтайтын сөздер тізбегі. Оның құрылымдық ерекшелігі: негізгі құрамға табиғи түрде кірікпей, жақша не сызықша, кей жағдайларда үтір арқылы графикалық және интонациясы жағынан бөлекшеніп тұрады. Сондықтан сөйлемнің негізгі бөлігімен грамматикалық байланысқа енбейді. Қосымша мәлімет беріп, жеке құрылым ретінде сақталады. Қыстырындылар сөз, сөз тіркесі, тіпті сөйлем түрінде келе береді. Мысалы, Ақыры біздің Батыс Қазақстандағы Теке (Орал) қаласында туған апасы бары естіліп, Ғабдолла сонда жөнелтіледі (С. Мұқанов). Бұдан елу жыл бұрын — мың да тоғыз жүз отызыншы жылдардың жаз айы — мамырдың орта шені болатын (С. Жүнісов). Әке-шешем жұмыстарына кеткен еді (әкем бұл күндерде қойма күзетшісі, шешем мектепте үй сыпырушы болып жұмыс істейтін). (І.Есенберлин).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қысқаметражды фильм** – көлемі 4-5 бөлімнен аспайтын (1200-1500 м) кинофильм.. 

Қысқаметражды фильмдер көбінесе деректі, ғылыми-көпшілік, мультипликациялық және т.б. болып келеді. Мұндай фильмдерді кинотеатрларда толықметражды көркем фильмдер басталмай тұрып, бірер минут бұрын көрсетеді. Олар жиі түсіріле бермейді. 

Қысқаметражды фильмдердің жанры мен қамтитын тақырыбы сан қилы. Оның драматургиялық ерекшелігі – айтайын деген түпкі ойының дәлдігі мен ықшамдылығында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім»
Кешеге жазушы, ғалым, әдебиеттанушы, қоғам және мемлекет қайраткері Кеңес Одағының Батыры Мәлік Ғабдуллиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.08.1973 №282 шешімі) берілген. Мәлік Ғабдуллин (1915-1973) Көкшетау облысының Зеренді ауданы Қойсалған елді мекенінде
дүниеге келген. Ол қазақ білімінің қарашаңырағы Абай атындағы Қазақ педагогтік институтының:
ректоры болды.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Ол Жароков көшесінен басталып, *«Көктем - 1»*
шағынауданын қиып өтіп, Байтұрсынұлы көшесіне барып тіреледі. Әуезов, Манас, Байзақов, Марков, Байтұрсынұлы көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Астрономическая көшесі. Кешенін
ұзындығы - 1050 метр.

Кешенін бойында Алматы облыстық *«Дарын»* орта мектебі, И.А.Крылов атындағы қалалық балалар кітапханасы орналасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ғабит Халықұлы** — (18 қаңтар 1963 жыл, Орал облысы, Жаңақала ауданы, Көпжасар ауылы) — баспагер. 

1980 жылы Д.Нүрпейісова атындағы орта мектебін, 1989 жылы әл-Фараби атындағы ҚазМУ-дің журналистика факультетін журналист мамандығы бойынша, 1995 жылы осы университеттің филология факультетінің аспирантурасын бітірген. Кеңес Армиясы қатарында азаматтық борышын өтеген (1981-1983). Аудандық "Жаңарған өңір" газетінде тілші (1983-1985), облыстық "Орал өңірі" газетінде тілші (1985-1987), "Жазушы" баспасында редактор (1995-1996) болып қызмет істейді. 1996 жылы белгілі аудармашы, журналист А.Тажутовпен бірігіп "Сөздік— Словарь" баспасын ашып, қазақ тілін барынша дамыған тілдермен байланыстыратын сөздіктер әзірлеу, қазақ тілінің әлемдік тілдерге шығуын камтамасыз ету жонінде идеяны үсынады. "Қазақша—ағылшынша", "Ағылшынша—қазақша", "Французша—қазақша", "Түрікше—қазақша", "Толық экономикалық орысша— қазакша", "ағылшынша—орысша— қазақша информатика терминдерінің" сөздігіне және т.б кітаптарға редактор болды. 

1998 жылы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің тапсырмасымен Мәскеуде өткен халықаралық кітап көрмесінде "ТМД елдерінде кітапқа халықаралық стандартпен штрих-кодты енгізу туралы" семинарға қатысып, сол жылы айтылған жаңа технологияларды пайдаланып, тәуелсіз елімізге оны енгізуге өз үлесін қосты. 1994 жылдан бастап "Арыс" баспасының сөздік бөлімінде бас редактор. Еліміздің түңғыш президентінің бастамасы бойынша шығарылып отырған "Мәдени мұра" кітап сериясымен шығып жатқан "Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздігіне", "Қазақ тілінің аймақтық сөздігіне", "Қазақ тілінің синонимдер сөздігіне", "Қазақ тілінің орфографиялық сөздігіне" редактор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Дизельді электр станциясы** — электр генераторларының жетегі ретінде дизель қозғалтқыштарын пайдаланатын жылу электр станциясы.

Дизельді электр стансасы дербес жұмыс істейді әрі икемді (іске қосу, жүктеу режимдерін реттеу және тоқтату жылдам орындалады) болады. Сондықтан олар біртұтас электр тораптары тартылмаған шалғай аудандарда, орман шаруашылығында, көлікте және ауыл шаруашылығында тұтынушыларды электрмен жабдықтау үшін негізгі, резервтік немесе апаттық, тұрғылықты немесе жылжымалы электр энергиясының көзі ретінде қолданылады. Сонымен қатар олар ірі конденсациялық және атом электр стансаларының резервтік апаттық қорек көздері ретінде де пайдаланылады. Дизельді электр стансасының негізгі элементі – балқытып біріктірілген рамаға орнатылған дизель-генератор. Дизель қозғалтқышы мен генератор, әдетте, бір-бірімен муфтамен жалғастырылады.

Дизельді электр стансасының құрамына, дизель-генератор агрегатынан басқа, дизель қозғалтқышын отынмен жабдықтау, дизельді майлау, түтін шығару, ауа тазарту, жылыту жүйелері; басқару, қорғаныс және белгі беру қалқандары; дизельді от алдырып жіберу мен стансаны басқару, сондай-ақ белгі беру мен қоздыру тізбектерін қоректендіруге арналған аккумуляторлар және стансаның электр энергиясын тұтынушыларға тарату құрылғылары кіреді. Жылжымалы дизельді электр стансасы автомобиль тіркемесіне, автомобильдің қорабына немесе жабық вагонға орнатылады.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Энергетика |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Энергетикалық жүйе • Электр станциясы • Электр желісі • Электр энергиясы • Отын • Жаңартылатын энергия |
|  |
| Энергетика түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі энергетика | 
Қазбалы отын энергетикасы • Су энергетикасы • Ядролық энергетика |
|  |
| Баламалы энергетика | 
Жел энергетикасы • Күн энергетикасы • Геотермалдық энергетика • Сутекті энергетика • Биомассалық энергетика |

 |
|  |
| Электр станция түрлері | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дәстүрлі | 
Жылу электр станциясы • Жылу электр орталығы • Су электр станциясы • Атом электр станциясы |
|  |
| Баламалы | 
Күн электр станциясы • Жел электр станциясы • Геотермалдық электр станциясы • Көтерілу су электр станциясы • Толқындық электр станциясы • Шағын энергетика: Дизельді электр станциясы • Газ турбиналы электр станциясы |

 |
|  |
| Отын түрлері | 
Көмір • Тас көмір • Қоңыр көмір • Антрацит • Шымтезек • Жанғыш тақтатас • Ағаш көмірі • Кокс • Мұнай • Бензин • Керосин • Мазут • Газойль • Дизель отыны • Табиғи газ • Сұйытылған газ • Биоотын • Ядролық отын |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан энергетикасы |

 |
**Арысбаева Әлия** (1948 жылы туған, Сырдария ауданы) – актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген артисті (1990).

Өмірбаяны
---------

Алматы консерваториясын (қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. 

1968 жылдан қазіргі Н. Бекежанов атындағы музыка драма театрында еңбек етеді. 

1991 – 2003 жылы Талдықорған қаласындағы Б. Римова атындағы драма театрының артуғаны болды.

Рөлдері
-------

Ақтоқты ( Ғ. Мүсіреповтың «Ақан сері – Ақтоқты»), Майра (Ә.Тәжібаевтың «Майра»), Луиза (Ф.Шиллердің «Зұлымдық пен махаббат»), Ажар (С.Жүнісовтің «Ажар мен ажал»), Айтолқын (С.Адамбеков «Жесірлер»), Зияда (С.Балғабаевтың «Біз де ғашық болғанбыз»), т.б. рөлдерді сомдады.
**Әлихан Сүлейменов** (1912, Шымкент қ. - 1957) — аудармашы. 

Жамбыл қаласындағы педагогикалық техникумын бітірген. Мектепте мұғалім, аудандық оқу бөлімінің бастығы, *"Оңтүстік Қазақстан"* облыстық газетінде жауапты хатшы, жауапты редактор болды. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 

1945 - 47 ж. *"Қазақстан пианері"* газеті редакторының орынбасары болып жұмыс істеген. Балаларға арнап *"Төрт түр"* деген (1936) кітап жазған. *"Науаи", "Обломов", "Оттар", "Константин Заслонов"* романдарын, А.С. Пушкин, С.Маршак, А.Барто өлеңдерін, ертегілерін қазақ тіліне аударған. 

*"Жауынгерлік ерлігі үшін", "1941 - 1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Германияны жеңгені үшін", "Жапонияны жеңгені үшін"* және басқа да медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Иосиф Хосе Ллойд Холебас** (грек. *Ιωσήφ Χολέβας*, нем. *José Holebas*; 1984 жылы 27 маусымда Ашаффенбург қаласында туылды) — грекиялық футболшы, италияндық «Уотфорд» футбол клубының сол қапталдағы қорғаушысы.

Клубтық мансабы
---------------

«Мюнхен 1860» сатысында
Әкесі — грек, анасы — неміс пен уругвай тұқымынан. Хосе алғашында неміс Ашаффенбург клубында өнер көрсете бастады. Холебас футболмен Германияның мектептерінде шұғылдана бастады. 2002 жылы «Мюнхен 1860» академиясына қабылданып, команданың қосалқы да, негізгі де құрамында өнер көрсетті. Хосе тек қана сол қапталдағы қорғаушы позициясында ғана емес, сондай-ақ шабуылдаушы позициясында да ойнады. Негізгі құрам үшін 31 матч өткізіп, Бундеслиганың 2-ші чемпионатында 4 гол соқса, Германия Кубогі турнирінде 3 голмен ерекшеленді.

Холебастың бапкері Эвальд Линен онымен бірге 2010 жылы «Мюнхен 1860» клубымен келісім шартты бұзғаннан кейін, бірге грекиялық Олимпиакос клубына көшіп кетті. Холесбастың трансфер құны 500 мың еуро болып саналып, тағы да аванс үшін 200 мың еуро болды. Хосе клубпен 3 жылдық келісім шартқа отырып, жылына 200 мың еуро алатын болды. Алғашқы ойының Еуропа Лигасында албаниялық «Бесы» клубына қарсы өткізді. Алғашқы клуб үшін голын Грекияның Суперлигасында Афиналық «АЕК» клубының қақпасына салды,, ойын 6:0 есебімен бітті. Өзінің сәтті ойынының арқасында гректер Суперлиганы жеңіп алды.

Ұлттық құрамадағы мансабы
-------------------------

2010 жылы Грекияның азаматтығын алғаннан кейін, Холебас — Грекия ұлттық құрамасының капитаны атанды. Грекияның бас бапкері Фернанду Сантуш оны Ресей мен Румыния құрамаларына қарсы ойындарға шақырып, Хосе 2011 жылы 11 қарашада Ресеймен ойында алаңға алғаш рет шықты.

Жетістіктері
------------

* Грекия чемпионы: 2011, 2012, 2013, 2014
* Грекия Кубогінің иегері: 2012, 2013

Сілтемелер
----------

* «Мюнхен 1860» ресми сайтында Мұрағатталған 2 желтоқсанның 2010 жылы.
* Fussballdaten.de сайтында профилі
**Әлимардан бек Топчибашев**, **Әлимардан бей Топчубашов** (әз. *Əlimərdan bəy Topçubaşov*; 4.5.1865, Тифлис – 5.11.1934, Париж) – Әзірбайжан халқының көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, публицист. 1884 ж. Санкт-Петербург университетінің тарих және филология факультетіне оқуға түсіп, бір жыл өткен соң заң факультетіне ауысқан. 1887 ж. студенттердің революциялық ұйымына қатысқаны үшін университеттен шығарылып, оқытушыларының араласуымен қайта қабылданды. 1889 ж. университетті алтын медальмен бітіріп, сол университетте оқытушылық қызметте қалдырылды. 1894 ж. адвокаттық қызметке ауысып, Бакуге оралды. 1897 – 1917 ж. Баку қаласында орыс тілінде шығып тұрған "Каспий" газетінің және Әзірбайжан тіліндегі "Хаят" газетінің редакторы болды. 1905 ж. тамызда Нижний Новгород қаласында өткен бүкілресейлік мұсылмандардың бірінші съезіне қатысып, съезде "Ресей мұсылмандары одағы" ұйымының ОК-не сайланды. Бірінші Мемлекеттік Думаға мүше болып, онда мұсылман фракциясын құруға жетекшілік етті. Выборг үндеуіне қол қоюшылардың қатарында болды. 1917 ж. патша өкіметі құлатылғаннан кейін Бакудегі Мұсылман кеңесін басқарды. Уақытша үкіметтің тұсында 1917 ж. тамыз айында өткен Мемл. мәжіліске қатысып, сөз сөйледі. Ол өз сөзінде 1916 жылғы көтерілісті басу барысында Қытайға ауып кеткен 83 мың қазақ-қырғыз босқындарының оққа ұшқаны, аштан өлгені жайлы мәлімдеп, Уақытша үкіметтің ұлттық мәселені шеше алмай отырғанын сынға алды. 1918 ж. Әзірбайжан ұлттық тәуелсіздігін жариялағанда ұлттық парламенттің төрағасы болып сайланды. Әзірбайжан Демокр. Республикасы 1920 ж. сәуірде кеңес өкіметінің қарулы күшімен құлатылғаннан кейін Францияға эмиграцияға кетуге мәжбүр болды. Онда М.Шоқай секілді саяси эмиграция өкілдерімен тығыз қарым-қатынас орнатты. 1934 ж. Кавказды кеңестік бұғаудан азат етуді жақтаған эмиграцияда жүрген қайраткерлерді топтастырып, Кавказ конфедерациясы атты ұйым құруға ұйтқы болып, жетекшілік етті.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Борт** (нем.  *bord*) — өңір — карьердің шектелу бүйірі, яғни қиябеттер мен кертпештер алаңы. Карьердің бүйір өңірлерінің жер үсті және оның түбімен қиылысу сызықтары. тиісінше оларды карьердің үстіңгі және астыңғы нұсқалары (контур) деп атайды. Жоғарғы және төменгі жиек (бровки) аралығындағы беткей өңірдің қиябеті (откос) деп аталады. Карьер өңірінің орнықтылығы мен оның қиябет бұрышына әсер ететін негізгі факторлар: жыныстардың физика-механикалық қасиеттері, карьердің формасы мен көлемі, кен орнының гидрогеологиясы, карьердің жұмыс істеу ұзақтығы және тағы басқалар. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Дизъюнктивті дислокациялар** – геологиялық денелердің жарылуы (жыртылуы) және осылайша дараланған дене бөлшектерінің жарылым бойымен жылжуы нәтижесінде қалыптасатын тектоникалық бұзылыстар жиынтығының жалпылама атауы. 

Жыртылып-ажырау құрылымдарын құрайтын геологиялық дене бөлшектерінің бір-біріне үйкеле отырып жылжу жазықтығы рөлін әдетте байырғы жарықтар мен жарылымдар атқарады, бұл жазықтық әдетте жыртылу жазықтығы немесе жыртылу жігі деп аталады; геологиялық дене бөлшектерінің кезінде бір-біріне шендес орналасқан нүктелерінің жыртылу жігі бойымен алшақтап кету қашықтығын ажырау амплитудасы деп атайды. 

Дизъюнктивті дислокациялар нәтижесінде жыртылып-ажырау құрылымдарының талай-талай түрлері қалыптасады (көлбеме, сырғыма, шашпыма, тектоникалық бүркеме т. с. е.). 

Дизъюнктивті дислокациялар терминінің синонимі ретінде жеке сөздер мен сөз тіркестері қолданылуы мүмкін. Олар: жыртылыс; жыртылып ажырау; жарылым; дизъюнктивті бұзылыс т. с. с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Хосе Луис Гайя Пенья** (ис. *José Luis Gayá Peña*; 25 мамыр 1995, Педрегер) — испан футболшысы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Валенсия" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Валенсия" клубының түлегі. 2012/13 жылғы маусымда тұңғыш рет Испания чемпионатында алаңға шықты, бірақ ол маусымда бір ғана кездесуге қатысты. 

2015 жылы клубпен келісім шартын 2020 жылға дейін ұзартты.

### Ұлттық құрама

Испанияның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған.

2018 жылы 11 қыркүйекте тұңғыш рет Испания құрамасы сапында Хорватияға қарсы УЕФА Ұлттар Лигасы турнирінде алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

Валенсия
* Испания кубогы: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Иржи Волькер
**Иржи Волькер** (чех. *Jiří Wolker*; 29 наурыз 1900, Просниц (қазіргі Простеёв, Чехия) — 3 қаңтар 1924, сол жерде) – чех ақыны. 1921 жылдан Чехославакия Компартиясының мүшес. Прага университетінің заң фокультетінде оқып жүріп марксизммен танысады. Волькердің алғашқы өлеңдері патриоттық, пейжаздық тақырыптарға арнады. «Туу сағаты» (1921) атты өлеңдер жинағында жаңа өмірді жырлайды. Жұмысшы табының ауыр тұрмысын суреттейді, дүниеде револютциялық жолмен өзгертуді үндейді. Оның «Пролетариат өнері», «Творчество бостандығын қорғаушылар» т.б. мақалалары чехославия әдебиетінде социалистік реализм қалыптасуына елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том