recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Қалалардың өсіп өркендеуі, сауданың дамуы, ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұранымды арттырған. Мұның өзі егіншілік пен мал шаруашылығының дамуына себепкер болды. Жауын-шашынның аз болуына байланысты Қазақстанда егіншілік көбінесе суармалы негізде дамыды. Егін шаруашылығы елдің оңтүстігінде, Сырдария, Арыс, Бадам өзендері алқабында, Жетісуда, Іле өзені бойында біршама жақсы дамыды. Орталық Қазақстан егіншілікпен судың тапшылығына байланысты тек өзен алқаптары мен тау баурайларындағы жерлерде ғана шұғылданды. Елдің барлық жерлерінде егіншілік кәсіптері мал шаруашылығымен ұштасып жатты.
IX-XII ғасырларда Отырар өңірі суармалы егіншіліктің орталығы болды. Мұнда егістік көп тармақты суландырмалы жүйемен жабдықталды. Су жолы Арыс өзеніндегі су қоймасы арқылы жүргізіліп, оның бір саласы Отырар қаласына келді, екінші саласы Құйрық төбе, Алтын төбе, Жалпақ төбе, Марданкүйік қалаларына барды. Отырарға баратын су жолы төңіректегі рабадтарды сумен қамтамасыз етіп, сонымен бірге қаланың солтүстігіндегі алқапты суландырған. Ал Сырдариядағы су жолы Сауран мен Сығанақты және сол жағалаудағы Сүткентті, Аркөкті, Аққорған және Үзкентті сумен қамтамасыз еткен. Талас жотасының тау бауырларындағы жерді суландыру үшін Бадам, Сайрамсу, Арыс, Ақсу өзендерінің суы пайдаланылған.
Жер кетпен тәрізді темір шоттар және темір, не шойын ұштары бар, жер жыртатын құралдармен (омаш) өңделіп, егін темір орақпен орылған. Дәнді ұнтақтау үшін тас диірмендер қолданылған. Қолдан суару негізінде Жетісу тұрғындары астық өсіріп, жүзім шарушылығымен және шарап жасаумен айналысты, бақша және бау дақылдарын екті. Таудың төменгі етектерінде Талғар, Есік, Қаскелен, Үлкен және Кіші Алматы, Бақанас, Көксу, Лепсі өзендерінің орта және төменгі ағыстарының бойында да суландыру құрылыстары болған. Талас өзенінен Тараз қаласына тартылған су каналы арқылы қаланың айналысындағы бау-бақшалар суғарылған.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. Ермұханова Х.К. Алматы: ШЫҢ-КІТАП, 2005
* Қазақстан тарихы (Анықтамалық құрал). Мұсабеков К.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2010.
* Қазақстан тарихы пәніне көмекші оқу құралы (Б.з.б. 2 млн. 500 мың ж. - б.з. XVIII ғ.) Исабек Б.Қ. Әбішова Г.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2008
*Басқа мағыналар үшін Жаманқұм деген бетті қараңыз.*
**Жаманқұм** – Сарыесікатырау құмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Қаратал ауданы жерінде, Қаратал өзенінің сол жағалауын бойлай 100 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Құм төбешікті қырқалардың биіктігі 3−7 м.

Өсімдігі
--------

Сортаң сұр және сұр топырағында жусан, теріскен, еркекшөп, изен, солтүстік бөлігінде сексеуіл өседі. Жер асты суы 2-10 м терендікте, көбінесе, тұщы келеді. Қысқы, көктемгі мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Жамбас қуысы** (тазовая полость); (cavum pelvis; лат. cavum — қуыс, pelvis — жамбас) — жамбас астауындағы қуыс.

Жамбас қуысының төбесін құйымшақ және бірінші құйрық омыртқалар, екі бүйірі мен түбін жамбас сүйектері құрайды. Аталмыш қуысты түзуге сүйектермен қатар, аталған сүйектердің бұлшықеттері мен байламдары және сыртындағы тері жабыны қатысады. Жамбас қуысында ас (азық) қорыту, зәр бөлу, жыныс мүшелерінің соңғы бөлімдері орналасады. Құрсақ қуысы мен жамбас қуысының алдыңғы бөлігінің ішкі бетін сірлі қабық - ішперде (peritoneum) астарлайды. Кұрсақ пен жамбас қуыстары қабырғаларының және ішкі астарлайтын ішперденің сыртқы бөлігін — қабырғалық немесе париетальды ішперде (peritoneum parietale), ал дене қуыстарындағы ішкі мүшелерді сыртынан қаптап жатқан оның бөлігін висцеральды ішперде (peritoneum viscerale) деп атайды. Аталған ішперде бөліктерінің аралығында саңылау тәрізді ішперде неме¬се перитонеальды сірлі қуыс (cavum peritonei), ал оның ішінде сірлі сұйық болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Жамбайсор** – Көкшетау қыратының шығысындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы жерінде орналасқан. Қарасу өзенінің оң жағында, теңіз деңгейінен 225 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,7 км2, ұзындығы 6,8 км, енді жері 2,8 км. Жауын-шашын және Қарасу өзенінің жайылма суымен толысады. Жағасы жайпақ, оңтүстік және шығыс жағы биік кемерлі келген. Қараша – сәуір аралығында мұзы қатады. Суы тұзды, мамыр айына дейін мал ішуге жарамды. Алабы – жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сөз дұрыстығы** - сөзді, грамматикалық тұлғаларды, сөз тіркестері мен сөйлемді тілдегі мағынасына сай қолдану, шындықты дәл бейнелейтінде етіп жұмсау, орынды пайдалану. Қазақ тілінде *самай* сөзінің *самай шаш, самайын қырау шалған* деген мағынада беріліп, адамға байланысты қолданылатыны белгілі. Дегенмен газет-журналдарды оқып отырып мынадай сөйлемдерді ұшыратамыз: "Баса киген түлкі тымағының екі самайына қалың қырау қатқан Өзен қария шанадан түскені болмаса, қозғалмай тұр". Сөзді орнымен пайдаланбаудың бірден бір себебі тіл білмегендіктен емес, мұқиятсыздықтан. Тілдік дағдыға, нормаға байланысты *самай, желке* дегендер - адамға қарата айтылатын сөздер. Әрине, тымақтың самайы, желкесі болмайды. Адамға қатысты нәрсе айтқанда қолданылатын мұндай сөздерді киімге таңу дұрыс емес.

Қазақ тілінде белгілі бір затты я құбылысты әсерлі жеткізу мақсатында бейнелі сөздер, теңеу сөздер, тұрақты тіркестер көптеп қолданылады. Мысалы, "аса көп мыңғырған мал" дегенді *алалы жылқы, ақтылы қой* деп те бейнелі тіркеспен айтады:

"*Алалы жылқы, ақтылы қой*

Аңдыған бөрі жемей ме иесі ұйықтап жатқан соң*"* (Махамбет Өтемісұлы)*. От ауызды, орақ тілді Махамбет батыр сөз мағынасын орнымен пайдаланып, айтарын шебер жеткізді. Ал қазіргі таңда қайсыбірі сөз мағынасын Махамбеттей түсіне алады. Мысалы, "*Шағын алаңға шықтым. Анадайдан бір отар ақтылы қой шашырай жайылып келеді*"(*журналдан*).*

Дереккөздер
-----------

* Уәли Н. Қыдырбаев Ө. Қазақ тілі: Сөз мәдениеті. - Алматы:"Мектеп" баспасы, 2006. - 264 бет.
**Сөз әдебі** - тіл қатудың, сөз жұмсаудың қоғам қабылдаған, жұртшылық ұйғарған, ұлттық сипатқа ие ережелері мен тәртібі.

Тіл қатудың тәртібі қарым-қатынас жағдайына қарай жұмсалатын арнайы сөздер мен тұрақты сөз орамдарының жүйесі арқылы жүзеге асады. 

Қоғам мүшелерінің арасындағы әрбір қарым-қатынас жағдайын қамтамасыз ететін тілдік құралдар ақылы жүзеге асады. Қоғам мүшелерінің арасындағы әрбір қатынас жағдайын қамтамасыз ететін тілдік құралдар және олардың синрнимдік қатарлары болады.Тілдесуші жақтардың білім, тәрбие деңгейін, мекенін, жыныс, жас айырмасын тұрақты, тұрақты емес т.б әлеуметтік рөлдеріне тән белгілерін есепке алып отыру cөз әдебінің әлеуметтік қырлары болып табылады.

Құрылымдық және функционалдық қасиеті
-------------------------------------

Сөз әдебінің өзіне тән лингвистикалық табиғаты олардың құрылымдық және функционалдық қасиетіне тығыз байланысты. Сөз әдебінің бірліктері таңбалары - байланыс жасау мақсатында тыңдаушы жаққа берілген белгі, олай болса, бұл белгі коммуникативтік бірлікке жатады. Ал кез келген коммуникативтік бірліктің предикативтік мазмұны (жақ, шақ,рай т.б) болуға тиіс.

Функциялары
-----------

Сөз әдебінің коммуникативтік және одан басқа да байланыс орнату (фатикалық), тыңдаушының назарын аудару (апеллятивтік), сыпайылық таныту (конативтік), тыңдаушының көңілін аулау, көтеру (эмотивтік) т.б тәрізді функциялары бар.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақ тілі

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------
Мандельштам Осип Эмильевич
**Мандельштам Осип Эмильевич** (Mandelshtam, Osip (Emilycvich)) (15 қаңтар 1891 жыл, Варшава — 27 желтоқсан 1938 жыл, Вторая Речка лагері, Владивостоктың маңы), орыс ақыны әрі сыншысы.. 

Алғашқы поэмаларын 1910 жылы басып шығарды. Ресей символизмінің мистикасын да, абстракциясын да жоққа шығарған акмеист ақындардың лидері, зияткерлік талғампаз, бейсаяси өлеңдер жазған, олар «Tristia» (1922) жинағына енген. 

1934 жылы И.В.СТАЛИН туралы эпиграммасы үшін қамауға алынады. Осыдан кейін іштей қайғыға түскен ақын керемет лирикасының бірі - «Воронежские тетради» шығармасын жазады, 1938 жылы қайта қамауға алынады, қамауда отырып, 47 жасында дүниеден өтеді. 

Оның еңбектерінің көпшілігі Сталиннің өліміне дейін Кеңес Үкіметінде жарық көрмеген, 1960 жылдың ортасына дейін Ресей мен басқа мемлекеттің ұрпақтарына танымал болмады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Осип-Юлиан Иванович Сенковский** ─ шығыстанушы, жазушы, редактор.

1819 жылы Вилен университетін бітіреді. Университетте профессор *И. Лелевель* мен *Г.Э. Гродектің* ықпалымен Шығысқа қызығушылығы туады. 1819-1821 жылдары Сирия мен Египетке саяхат жасайды. 1821 жылы Санкт-Петербург Шетел коллегиясында аудармашы болып қызмет атқарады. 1824 жылы француз тілінде «Приложение к общей истории гуннов, турков и монголов» тарихи зерттеу еңбегі жарық көреді. 1831 жылы ағылшын тілінен Джеймс Мориердің «Похождения Хаджи-Бабы из Исфагана» шығармасын аударып, басып шығарады.

Дереккөздер
-----------
**Осип Афанасьевич Петров** (3 (15) қараша 1806, Елисаветград — 28 ақпан (12 наурыз) 1878, Санкт-Петербург) — орыс әншісі (бас), орыстың вокальдық мектебінің негізін салушылардың бірі. 1820 жылдардан провинциялық театрларда, 1830—78 ж. Петербург опера театрында (1860 жылдан Мариин театры деп аталды) қызмет етті. Басты партиялары: Фигаро (Россинидің «Севиль шаштаразысында»), Сусанин, Фарлаф (Глинканың «Иван Сусаний» жәңе «Руслан мен Людмиласында»), Варлаам (Мусоргскийдің «Борис Годуновыңда») т.б. Осиптың орындаушылық өнері көп қырлылығымен әрі қарапайымдылығымен ерекшеленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Ортағасырлық қаланың халқы бірнеше мың тұрғыннан тұрды. Шамамен 10 мың тұрғыны бар қала үлкен, ал, 40 – 50 мың адамы бар қала – аса зор қала болып есептеледі. Мұндай қалалар аса көп те болмады: Кельн, Прага, Лондон, Венеция, т.б. Бұлардан басқа, бір кездері 200 мың жылдан аса халқы болған Париж ерекшеленді.
Үлкен қала мықты қорғанмен қоршалса, бүкіл қалалық өмір базар алаңы маңында қыз–қыз қайнады. Орталық алаңда шіркеу мен қалалық кеңес – ратушаның ғимараты орын тепті. Әдетте үйлер 3-4 қабаттан тұрып, тығыз орналасып, көшеге тек жіңішке қасбеті ғана шықты. Қала билігі көшелердің кеңдігі найза ұзындығынан қысқа болмауын талап етіп, бұл ережені бұзғандарға айыппұл төлетті. Алайда, бұл тек бірінші қабатқа ғана қатысты болды. Көшенің әр жағында тұрған биік үйлер бір–біріне «сүйкеніп» тұрды.
Қалалықтардың басты жұмысы қолөнер мен сауда өнеркәсібі болды. Қолөнерші бір затты басынан аяғына дейін жасайтын. Әдетте зат нақты бір тапсырыс бойынша жасалатын. Бір мамандықтағы қолөнер шеберлері – цехтарға жиі бірігетін. Қала қолөнерін келімсек шеберлердің бәсекелестігінен қорғау мақсатында цех бөтен адамдарға өз өнерімен айналысуға тиым салды. Цех мүшесі болғысы келген жан өз шеберлігін көрсетіп, үлгілі бұйым (керемет) жасауға тиісті болатын. Цех жарғысында қай күндері, қандай сағатта жұмыс істеу керектігі, қанша көмекші жалдап, өнімнің сапасы қандай болуы керектігі туралы қатаң ережелер жазылған-ды. Цехтар қаланы басқару ісіне жиі араласып, өз таңбалары мен тулары болды. Цех өз мүшелерінен ортақ қажеттіліктерге ақшалай жарналар жинап отырды.
Қалалардың өрлеуі сауданың дамуына әсер етті. Солтүстік германдық Ганза қалаларының сауда одағы ортағасырлық Еуропа тарихындағы ең ірісі болды. XIV-XV ғ.ғ. (өркендеу уақыты) Ганза 160 қаланы біріктіріп, 1000 кемеге иелік етті.
Ерте орта ғасырда соғыс – жеңімпазды байытатын болғандықтан, пайдалы іс саналды. Кезінде, рыцарьлар тек жер иеленушілерін ғана емес, қала тұрғындарын, шаруаларды, кейде тіпті монастырьларды да тонайтын. 10 – ғасырдың соңынан бастап, шіркеу соғысты өзгеше түсіндірді. Соғыс зұлымдық пен күнә саналып, ол тек Құдай жолында жүргізілсе ғана әділ деп тәпсірленді. Сол себепті, ортағасырларда діни соғыстар көп болды.

Крест жорықтары
---------------

кресшілердің Иерусалимді қоршауы
Жорықтар картасы
Бұл адамзат тарихындағы ұлы діни соғыстар болып саналады. 7 – ғасырларда ислам діні көркейіп, ал христиан діні дағдарысқа ұшыраған болатын. Шығыста ислам үктемдігінің артуын қаламаған христиандықтар крест жорықтарын ұйымдастырады. Негізгі мақсаты - Палестинадағы мұсылмандар қол астындағы христиан дінінің қасиетті жерлерін азат ету және Иисус Христостың табытын қайтару. Тағы бір мақсаты – көпқұдайлылар мен дінсіздерді католик дініне кіргізу болатын. 

Крест жорықтары 1096 – 1270 жылдарда өтті. Крест жорықтары 8 жорықтан тұрады. Оған католик дінін ұстанатын барлық Еуропа қатысты. Атап айтсақ, жорықтарға кедей шаруалар, рыцарьлар, феодалдар, корольдер, тіпті балалар да қатысты. Бұл жорықтарда көптеген әскерлер Палестинаға барар жолда қайтыс болды. Оның себептері, аштық пен судың болмауы. Сондай – ақ, христиандықтар Шығыстың географиялық жағдайларынан мүлдем беймәлім болды. Палестинаға барар жолда аман қалғандарды түріктермен және арабтармен болатын қатыгез шайқастар күтіп тұрды. Христиандар Иерусалимді бірнеше рет жаулап алса да, мұсылмандар оны қайтарып тұрды.

Қызықты ақпарат
---------------

Крест жорығының сәтсіздіктері түсінік беруді талап етті. Сол кезде, әскерлер өздерін күнәға батырғандықтан, енді тек олардың балалары ғана Иерусалимді азат ете алады деген идея туындады. 1212 жылы мыңдаған балалар жорыққа шығып, жол ауыртпалығын көтере алмай қырылып қалды.

Жүзжылдық соғыс
---------------

Жанна д'Арк
Тарихтағы ең ұзақ соғыс Ортағасыр дәуірімен байланысты. Бұл Англия мен Франция арасындағы соғыс болды. Ұрпақтары үзіліп – созылып 116 жылға (1337 – 1453жж.) созылғандықтан, бұл соғысты жүзжылдық деп атады. Соғыс ауыспалы жетістіктермен негізінен, француз территориясында жүргізілді. Ағылшындар жеңіске бір адым қалып, Франция үшін сын сағаты туындаған сәтте француздар Жанна д’Арк есімді бойжеткен шаруа қызының маңына топтасты. Корольдің рұқсатымен ол азат ету соғысының басшысы болып тағайындалды. Жанна басқарған әскердің жетістігі соғыс барысының күрт өзгеруіне әкеліп, ағылшындар Франциядан түре қуылды.

Дереккөздер
-----------

* Әлемдік тарих,"Балалар энциклопедиясы Росмэн",Мәскеу 2012,ISBN 978-5-353-06037-6, УДК 087.5, ББК 63,3(0)
**Қыдырқожа Әбдікәрімұлы Жаманқұлов** (5.7.1940 жылы туған, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Алға ауылы) – медицина ғылымы докторы (1991), профессор (1991), Қазақстан Республикасы Медицина Ғылым академиясының корреспондент. мүшесі (1995). Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1964, қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген. Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында ординатор, ассистент, кафедра меңгерушісі (1964–73) қызметтерін атқарды. «Санитарно-гигиеническое обоснование ранней диагностики и профилактики патологии от воздействия соединений хрома» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Жаманқұловтың 100-ден астам ғылыми еңбегі, бірнеше кітаптары жарық көрді.
**Сөздердің тура мағынасы** - сөздің таза лексикалық ұғымының сөзде бейнеленуі. 

Сөз мағынасы - заттың, нәрсенің, сапаның, қатынастың, қимыл-әрекеттің, қалыптың, шындықтың басқа да құбылыстардың сөз арқылы бейнеленуі. Сөз мағынасы әдетте екі түрлі болып келеді: сөздің грамматикалық мағынасы және сөздің лексикалық мағынасы. Сөздердің тура мағынасы лексикалық мағынаға тікелей байланысты. Лексикалық мағына көп жағдайда жалпылық қасиетке ие болады. Мәселен, күлді, ашуланды, қуанды деген сөздерді "адамның психологиялық жайына қатысты жайдың етістік арқылы берілуі" деуге келеді, бірақ ол сөздердің әрқайсының өздеріне лайықты нақтылы ерекшеліктері бар: бірі екіншісіне қарама-қарсы (күлді—ашуланды), бірі үшіншісімен мағыналас (күлді-қуанды). Ол айырмашылықтар сол сөздердің тура мағынасы арқылы білініп тұр. Сондай-ақ зымырады, жүгірді, аяңдады дейтін сөздердің бәрі де қозғалысты танытқанымен, біреуінде эмоциональдық реңк (зымырады) басым, екіншісі қозғалыстың бәсеңдігін (аяңдады) көрсетеді. Мұндай нақтылық та сол сөздердің тура мағынасының арқасында мүмкін болып отыр. Сөздердің тура мағынасын тек етістік сөздермен ғана түсіндіріп қоймай, есім сөздермен түсіндірудің көптеген мысалдары бар. Үй, пәтер деген сөздердің тура мағыналары арқылы олардың айырмашылығын әркім ажырата алар еді. Сол сияқты, қара деген бір ғана негізгі сөздің тура мағынасының өзінде бірнеше ұғым тұрады. Біз есімдігін бірінші жақтың көпше түрінде де, сыпайылық мағынасында (әсіресе, ғылыми еңбектерде) жекеше түрде де қабылдауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  I. Кеңесбаев, Ғ. Мұсабаев. Казіргі қазақ тілі. Фонетика, лексика. А. 1972.
**Оттар Ли** (1896 жыл - 1943 жыл 28 ақпан) - Норвег жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Өмірі
-----

1912 жылдан *Норвегия жұмысшы партиясының* (НЖП), 1921-1923 жылдары *НЖП ОК-нің* мүшесі. 1923 жылдан *Норвегия коммунистік партиясы (НКП) ОК-не* мүше. 1927 жылы *НКП саяси бюросына* кіргізілді. 1929 жылдан *НКП-нің* хатшысы. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Норвегияда *Қарсыласу қозғалысын* ұйымдастырушылардың бірі. 1942 жылы қазанда *неміс-фашист басқыншыларының* қолына түсіп, айуандықпен өлтіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ли Оттар
**Тұтқыш құлқы** 
Тұтқыштың көмірсутектермен тоғытылуының шектік мүмкіндігін анықтайтын қалқанның (қақпақтың) гипсометрлік тұрғыдан ең терең нүктесі. Су-мұнай жапсары (газ-су жапсары) көлбеу бағытқа сәйкескен жағдайда "құрылымдық тұтқыш құлқы", ал жазықтық еңіс орналасқанда "гидродинамикалық тұтқыш құлқы" деген түсініктер енгізіледі. Құрылымдық және гидродинамикалық құлыптардың бір-біріне сәйкес келуі су-мұнай жапсарының (газ-су жапсарының) еңістену бағыты құрылымдық тұтқыш құлқы бағытына сәйкес келгенде ғана жүзеге асады. Аталған еңістену бағыты өзгеше болған жағдайда гидродинамикалық тұтқыш құлқы құрылымдық тұтқыш құлқына қарағанда гипсометрлік тұрғыдан төмен орналасады, және жапсардың еңістену дәрежесі өскен сайын құлыптың орналасу тереңдігі де арта түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Тұқылар** (*Cyprіnіdae*) – тұқытәрізділер отрядының бір тұқымдасы.

  

Тұщы суда тіршілік етеді, араларында өткінші түрлері де кездеседі. Жер шарында кең тараған (тек Оңтүстік Америка мен Мадагаскарда кездеспейді), 19 ғасырдың аяғында Австралияда жерсіндірілген. 270 туысы, 1500-дан астам түрі белгілі. Қазақстанның барлық су айдындарында кездесетін 33 туысы, 90-ға жуық түрі бар. Уылдырығын негізінен су түбіндегі шөпке шашады, араларында тасқа немесе құмға шашатындары да кездеседі. Тұқылар – кәсіптік маңызы бар балықтар (қаракөз, сазан, тыран, оңғақ, шемей, т.б.). Сондай-ақ балық тоғандарында жақсы өсіріледі және жерсіндіруге бейім келеді (тұқы, табан, ақ амур, дөңмаңдай, т.б.). Қазақстанда күтім, шортантәрізді ақмарқа, арал қаязы, түркістан қаязы, шу сүйрік аққанаты, көкбас – өте сирек кездесетін балықтар, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Тұщы су балықтары
-----------------

ТМД теңіздері мен өзен-көлдерінде 120 түрі белгілі. Уылдырығын өсімдіктерге, топыраққа, суға шашады. Тұқы балықтар, (қаракөз, табан, сазан, оңғақ балық т.б.) кәсіпшілік балықтар түрі болса, тұқы, мөңке, дөңмаңдай көбейту мен жерсіңдіру балықтары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**«ЮжПолиметалл» Өндірістік корпорациясы» акционерлік қоғамы** – Шымкент қаласында орналасқан көпсалалы күрделі кәсіпорын. Жеке меншіктегі кәсіпорын құрамында 7 кәсіпорын зауыттар бар. Металлургиялық кешен тазартылған қорғасын, алтын-күміс құймасын, қорғасын қышқылын, металл висмутын, перренат аммониядағы рения, мыс штейнін, металл кадмиясын, мырыш қышқылын, металл мырыш шығарып, жабдыққа баратын металлға мырыш жалатады. Отын-энергетикалық кешен бүкіл «ЮжПолиметалл» Өндірістік корпорациясы» акционерлік қоғамы жүйесін, сондай-ақ басқа да қаланың өндірістік кәсіпорындарын электр энергиясымен, бумен, ал қаланың жартысын жылуға қажет ыстық сумен қамтамасыз етеді. Корпорация құрамындағы тағы бір зауыт аккумулятор батареясын жасайды. Шағын мұнай өңдеуіш құрылғы корпорация жүйесін жанар-жағармаймен қамсыздандырады. Кен-байыту кешені болса қорғасын, мырыш, барит қоспаларын, майда тас, құмтас қойыртпағын, кварц құмын және әк өндіреді. Бағыттық тасымал з-ты теміржолдарға, ҚР кен-байыту және көмір алу өндірістеріне керекті теміржол өнімдерін және кен-металлургиялық өндірісіне қажетті резина-техникалық бұйымдар өндіреді.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Манас ұшақ базасы** — бұрынғы әуе базасы "антитеррористік" коалицияның, қазіргі - АҚШ қарулы күштерінің транзиттік тасымалдау орталығы. Нысан Манас әуе базасында, яғни Бішкектің 23 км солтүстік-батысында орналасқан. Әуе базасы 1970-жылдары салынған.

Әуе базасы 2001 жылдың желтоқсан айынан бастап үкіметаралық келісімі бойынша *антитеррористік коалицияның* қолдануында болған. Алғашында Нью-Йорктегі өрт сөндіруші Питер Ганси атында аталған еді, бірақ кейін келе АҚШ заңнамасында азаматтарының атын атауға болмайтындығы айқындалған соң "Манас" атына өзгерткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Манас» атына өзгертіледі. НВО.2009-06-26.
2. ↑  Манастағы әуе базасы транзиттік тасымалдау орталығына айналады. ОРУЖИЕ РОССИИ. 24 маусым 2009. Мұрағатталған 25 маусымның 2009 жылы.

Сілтемелер
----------

* Манас ұшақ базасы жөнінде бейнесюжет (нем.)
* mail.ru жаңалықтары: Парламенттің әскери әуе базасын жабу шешіміне АҚШтың жауабы. Мұрағатталған 11 сәуірдің 2016 жылы.
* mail.ru жаңалықтары: АҚШ Манас әскери әуе базасын қолдануға мүмкіншілік бермей келеді. Мұрағатталған 23 сәуірдің 2018 жылы.
**Мария Гавриловна Савина** (11 сәуір 1854 — 21 қыркүйек 1915) — орыс актрисасы. Императорлық театрдың еңбек сіңірген әртісі. 

Актер отбасында туған. Сахнада 8 жасынан ойнады. Кәсіби сахналық қызметін 1869 ж. Минскіде бастады. Бұдан кейін Харьков, Қазан, Саратов, Орел театрларында қызмет етіп, комедия, оператта, водевиль, драма және мелодрамаларды ойнаған. 1874 жылдан өмірінің соңына дейін Александрин театрының труппасында қызмет етті. Басты рольдері: Марья Антоновна, Юлия Тугина, Глафира, Мамаева, Верочка, Наталья Петровна, Акулина, Анна Петровна т.б. Ойнайтын кейіпкерінің ой-толғаныстары мен ішкі сезім иірімдерінң көрермендерге саршылдықпен жеткізе білу - оның актерлік өнерне тән қасиет. 1899 ж. гастрольдік сапармен Берлинде өнер көрсетті. Ол орыс театр қоғамды кеңесін ұйымдастырушылардың бірі болумен бірге, өмірінің соңына дейін оның председателі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
Өмірбаяны
---------

**Денис Игоревич Рожков** (1976 жылы, 3 шілдеде, Мәскеу қаласы) – Ресей актері және теле жүргізуші. 

"Глухарь" телесериалында Денис Антонин рөлін сомдап атағы шықты. 1993 жылы № 1058 мектепті бітірді. Дауыстап оқу байқауында Айна театр студияның жетекшісі Н.П. Ганыш жігітті байқады. Денистін болашағына үлкен рөл атқарды. Сол студияда Денис Павел Майковпен танысып, онымен кіші студиядасында бірге сахнаға шықты. Бірнеше жылдан соң МХАТ студиясына оқуға түсті. 1998 жылы оқуын аяқтады.

Рольдері
--------

* 2009 - "Карнавал түні" - Максим Аверинмен;
* 2012 - "Рогоносц" спектальінде - Били Бобс рөлін ойнады.

Дереккөздер
-----------
**Акривия** (гр гр. *ἀκρίβεια*- «дәл мағына, қатаң дәлдік, тиянақтылық») - христиандықта, нақты мағынасы, дәлдігі, қатаңдығы, заңның әрпіне сәйкестік; шіркеу мәселелерін қатаң сенімділік позициясынан шешу принципі. Акривия догманың өзгермейтіндігін, сенімнің ішкі ережесін білдіреді .

Акривиа принципіне сүйене отырып, догматикалық сипаттағы мәселелер шешілуі керек. Яғни, догмалық мәселелерде абсолютті қатаңдықты басшылыққа алу қажет. Каноника мен шіркеу тәжірибесінің мәселелерін акривиа тұрғысынан да, экономика тұрғысынан да, яғни сыртқы жағдайларды ескере отырып шешуге болады.

Егер үнемділік практикалық пайдалылық принципі болса, онда acrivia - бұл шіркеу шаруашылығына сәйкес шешілетін практикалық шіркеу өмірі мен пасторлық қызмет саласында рұқсат етілген кез келген белгісіздік пен белгісіздікті болдырмайтын абсолюттілік, қатаң сенімділік принципі.

Бұдан акривиа - бұл мәселелерді шешуге принциптік көзқарас, ал экономика - бұл «принципсіз», тар утилитарлық көзқарас деп қорытынды жасауға болмайды, өйткені екеуі де ең жоғарғы шіркеу принциптеріне негізделген.

> Жазбаның өзінде мынаны ажырату керек: норма қайда және жеке кеңес қайда. Acrivia қайда, ал экономика қайда. Қажетті және түсінікті норма және оны қолдану қайда және нормадан пасторлық негізделген ауытқу қайда - оны жұмсарту немесе қатайту бағытында. .

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Андрей Кураев. 
Мұрағат көшірмесі 11 маусымның 2015 Wayback Machine мұрағатында.

Әдебиет
-------

* Акривия // А — Анкетирование [Электронный ресурс]. — 2005. — С. 348. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
**Сәбетқазы Нұржақияұлы Ақатай** (11.10.1938, Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Ақсуат ауылы – 2003, Алматы қаласы) – философия ғылымының докторы (1995), профессор (1999).

Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1969). Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарында оқытушы (1969–71), Мәдениет министрлігінің қызметкері, Мәдениет және өнер қызметкерлерінің білімін жетілдіру институтының ректоры,

Мәдениет проблемалары орталығында ғылым бөлімінің меңгерушісі (1988–95) қызметтерін атқарды.

1995 жылдан ҚР ҒМ–ғылым академиясының Философия институтында жетекші ғылыми қызметкер болды. «Мировоззренческий синкретизм казахов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Ақатай 400-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 9 монографияның авторы.

Шығармалар
----------

* Тереңнен тартқан тамырлар, Ақатай, 1989;
* Інжу-маржан секілді, Ақатай, 1995.
* Күн мен көлеңке: ғылыми-танымдық аңсар; Тарихи материалдар. Қайта басылған —  Алматы: Print-Express, 2011 [1990]. — P. 424-б. 8 ж.б. — ISBN 978-601-7046-23-1.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мария Мудряк** (1994 жылы 6 сәуірде туған) — қазақ опера әншісі.

Өмірбаяны
---------

1994 жылы 6 сәуірде Павлодарда дүниеге келген. 3 жасынан бастап Оқушылар сарайында вокалды үйрене бастады, осы жерде сахнада алғашқы рет өнер көрсетті. 5 жасында Павлодар қаласының №1 музыкалық мектебінің фортепияна бөліміне түсті. 2004 жылы 10 жасында Италияның Милан қаласында опералық вокалға үйрене бастады, қазіргі уақытта да Миланда тұрады. "Болашақ" бағдарламасы бойынша Миландағы Жоғары музыкалық академияда білім алған, сондай-ақ Джузеппе Верди атындағы Милан консерваториясын бітірген. Көптеген халықаралық музыкалық конкурстардың лауреаты.

Италия, Бельгия, Аустрия, Қытай, Үндістан елдеріндегі ең танымал сахналарда өнер көрсетеді. Әнші Италияда тұрса да, Қазақстан азаматтығынан бас тартқан емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мудряк Мария Александровна (1994) - Есімдер....  esim.pavlodarlibrary.kz.
2. ↑  Назарбаев Мария Мудряктың "Астана опера" театрында өткен концертіне барды (фото).  NUR.KZ (28 қараша 2021).
3. ↑  Мария Мудряк, опера әншісі : Жұмыс кестем 2020 жылға дейін жазылған.  Baribar Media (29 мамыр 2017).
**Флуоресценция спектрлері**.
Әрбір молекуланын өзіне тән қоздыру және флуоресценция
спектрлері болады. Молекулалардың қоздыру (абсорбция)
спектрлері әсірекүлгін абсорбциялық спектрге ұқсас. Флуоресценция - сіңірілген жарықты кері шығаратын (реэмиссиялық) кұбылыс,
сондықтан, эдетте, флуоресценция спектрлері сәйкес қоздыру
спектріне ұқсас әрі ұзын да, үлкен толқынды аймаққа қарай ығысқан
сияқты болып келеді.
Бұл 1-және 2-суретте көрсетілген антраценнің әсірекүлгінді
сіңіру спектрімен бірдей. Екі спектрде де 320, 340, 357 және 377 нм
төрт биік жолақша бар.

Флуоресценттік спектрді aлy үшін спектрофлуориметрлерді
қолданады. Олар спектрофотометрге ұқсас болғанымен, спектрофлуориметрлерде орналасқан призма мен тор флуоресценциялану
және қоздыру сәуле шығаруға сәйкес толқын ұзындығын бөлуге
мүмкіндік береді. Спектрофлуориметрлерді затты сандық анықтау
үшін қолданады. Олардың арасындағы ең қарапайымы флуометр
және онда қоздырушы (бірінші) сәуле мен флуоресцентті (екінші)
сәуле шығаруды бөлу үшін жарық тұтқыштарын пайдаланады.
Күрделі спектрофлуориметрден гөрі қарапайым флуориметрдің
екі түрлі тәсілмен анықтау жұмысын жүргізуге едэуір мүмкіндігі
бар: егер А заты ӘК-сәуле шығаруды В заты сіңірмейтін аймақта
сіңіретін болса, онда коздырушы сәуле шығаруды өткізетін
призманы, яғни бірінші жарық тұтқышты тек фотоэлементпен өлше-
нетін, флуоресцентті сәуле шығаруды ғана беретін А молекуласы
қозатындай жағдай жасайтын етіп таңдайды; егер А мен В заттары
бірдей спектрлік аймақта жарықты сініргенімен, флуоресцентті
сәуле шығару толқын ұзындығы бойынша айырмашылықтары
болса, онда фотоэлементке түсетін флуоресцентті сәуле шығарудың
толқын ұзындығын анықтайтын екінші ретті жарық-тұткышты
пайдаланып және призманың қалпын таңдай отырып, тек А молекуласының ғана флуоресценциясын тіркейтіндей етіп флуориметрді
реттейді. Бұл әдістерді қолдану жағдайы органикалық қосылыстарды талдау мысалында қарастырылады.

==
==

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Қысқа жүгірістер**- қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Қасында жүгіріп келе жатқандардың бәрін озам деп тырысып, бүкіл аяқ күшімен жүгіруге қажеті жоқ. Мында өзінің төзімділігін көрсетуі маңызды. Қашықтықты өлшейді және барлығы бірге "жалаушадан жалаушаға дейін", ортаңғы темппен жүгіреді. Жүгіріп келді – тоқтады, барлық бірге бұрылып кері жүгіреді. Осылай бірнеше рет. Біреулері шыдай алмайды. Барлықтармен бірге жугіруге шаршасаң – тоқта, ойыннан шығасын. Әрбір жаңа қысқа жүгірісітен жүгірушілердің саны азайяды, аяқ шеңінде жеңімпаз анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Қастек деген бетті қараңыз.*
**Қастек жотасы** – Іле Алатауының батысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Жамбыл ауданы Қырғызстан аумағына қарасты жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2782 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 60 км-ге созылған, енді жері 25 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Негізінен тас көмір кезеңінен кристалдық тақтатасынан, гнейстен, кей бір тұсында жер бетінде шығып жатқан гранитоидтардан түзілген.

Рельефі мен су торабы
---------------------

Жер бедері орта таулық, жалдары тегістелген, беткейлері тік, сай-жыралармен тілімденген. Шу-Іле өзендерінің суайырығы саналатын жотаның баурайынан Қастек, Қарақастек, Қарақоңыз және т.б. өзендер бастау алады.

Климаттық белдеулері
--------------------

Жотада бірнеше ландшафтық-климаттық белдеулер байқалады:

* тауалдының далалық қоңыр топырақты белдеуінде (800-1400 м) бидайық, тарғақшөп, бозшағыл, т.б. шөптесіндер өседі;
* 1400-2600 м биіктіктегі шалғынды қара топырақты жерлерінде сирек орман өседі;
* үстіртті-жонды белдеуінде (2600 м-дей биіктікте) доңызот, самалдық, байғұт, субальпілік шалғын өскен.

Жетіжол жотасының аралығында Жаңа Қастек асуы өтеді. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Игорь Александрович Коваль** 1956 жылы 8 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Украин.
Әкесі - Коваль Александр Петрович, марқұм. Анасы -
Коваль Раиса Гавриловна, марқұм.
Мәскеу орман-техникалық институтын (1978) бітірген, орман шаруашылығының инженері.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).
1978 жылдан - Қазақ орман орналастыру кәсіпорнының
инженер-ағаш көлемін есептеуші, 1981 жылдан - партиясыныңбастығы (Алматы қ.). 1982 жылдан -Кеңес Әскерінің
қатарында қызметте. 1984 жылдан - Қазақ орман орналастыру кәсіпорны партиясының бастығы. 1985 жылдан -
Алматы қалалық атқару комитетінің «Жасылқұрылыс» РСУ
өндірістік-техникалық бөлімінің аға инженері. 1986 жылдан - ҚазКСР орман шаруашылығы министрінің көмекшісі.
1991 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман
және аңшылық шаруашылығы комитетінің бас маманы, орман орналастыру және орман пайдалану бөлімінің
бастығы, орман шаруашылығын дамыту басқармасы
бастығының орынбасары, орман шаруашылығын дамыту бөлімінің бастығы; 1998 жылдан - Орман, балық және
аңшылық шаруашылығы комитетінің орнықты ормандар,
өсімдіктер әлемін қорғау, оңтайлы пайдалануды 
келтіру басқармасының бастығы - ҚР бас 
1999 жылдан - ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған 

```
қорғау министрлігінің Орман, балық және 
```

шаруашылығы комитеті төрағасының орынбасары. Aуыл 
министрлігінің Орман және аңшылық 
комитеті төрағасының орынбасары.
«Астана», «Тыңға 50 жыл» (2004) медальдармен 
патталған.
Әскери атағы - запастағы капитан.
Діни көзқарасы - православиелік.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өмір 
қолайлы экономикасы күшті мемлекет».
Хоббиі - кітаптар, фотография.
Сүйіп оқитын әдебиеті- Н.В. Гоголь, И. Ильф, 
Ф. Кафка.
Үйленген. Жұбайы - Коваль Ирина Ивановна 
үй шаруасымен айналысады. ¥лы - Коваль Игоревич (1981 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Игорь Борисович Бальхозин** (9 тамыз 1913, Ресей, Вятка қаласы — 13 мамыр, 1988, Алматы) — театр суретшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1966).

Өмірбаяны
---------

* Арнайы суретшілік білімі жоқ.
* 1931—1933 жылдары Вятка, Вологда қалаларының театрларында суретші-көшірмеші болып істеген.
* 1934 жылы Алматыға келіп, Мемлекеттік орыс драма театрында суретші-орындаушы (1934—1957), театрдың бас суретшісі (1958 — 1973), қоюшы-суретші (1974 — 1987) болған.

Жасаған декорациялары
---------------------

Мұнда А.Грибоедовтың "Ақылдан қайғы" (1936), А.Толстойдың "Федор Иоаннович патша" (1939), К.Симоновтың "Біздің қаланың жігіті" (1941), А. Чеховтың "Ваня ағай" (1951), М. Горькийдің "Күн балалары" (1955), Н. Ановтың "Мұрагерлер" (1958), М.Әуезовтің "Түнгі сарын" (1960), У. Шекспирдің "Король Лир" (Т. Афанасьевамен бірігіп, 1964), т.б. спектакльдерді көркемдеген. Қазақ академиялық драма театрында Горькийдің "Шыңырауда" (1946), Ә. Әбішевтің "Достық пен махаббат", "Бір семья", "Кім менің әкем" (1947, 1949, 1957), М. Иманжановтың "Менің махаббатым" (1953), Қ. Бекхожиннің "Ұлан асу" (1973), Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театрында Әуезовтің "Қарақыпшақ Қобыланды" (1979) сияқты спектакльдерінің декорациясын жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Марк-Андре тер Штеген** (нем. *Marc-André ter Stegen*; 30 сәуір 1992 жыл, Мёнхенгладбах, Германия) — неміс футболшысы, «Барселона» футбол клубы және Германия ұлттық құрама командасының қақпашысы.

Карьерасы
---------

"Боруссия" (Менхенгладбах) клубының түлегі. 2011 жылы негізгі құрамға ілікті. 2011 жылы 10 сәуірде тұңғыш рет "Кельн" клубына қарсы ойында алаңға шықты. Бұл Германия чемпионатының 29 туры болатын.

2014 жылы 22 мамырда "Барселонамен" келісім шарт жасасты. Ол клубтан кеткелі жатқан Виктор Вальдестің орнына келді. Сол жылы 17 қыркүйекте АПОЭЛ-ге қарсы чемпиондар лигасы матчында тұңғыш рет "Барселона" сапында алаңға шықты.

2012 жылы 26 мамырда Швейцарияға қарсы жолдастық кездесуде Германия Ұлттық футбол құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді.

2016 жылғы Еуропа чемпионатына барғанымен, косалқы құрамда қап кетті.

2017 жылғы Конфедерациялар кубогына негізгі қақпашы ретінде барды. 2018 жылғы әлем чемпионатында қақпаны Мануэль Нойер қорғады да, Штеген тағы да қосалқы құрамда қап қойды.

Жеке өмірі
----------

Тер Штеген Солтүстік Рейн-Вестфалияның Мёнхенгладбах қаласында дүниеге келген. Ол Барселона маңындағы Ситжес қаласында өзінің көптен бергі қызы Даниэла Джехлеге үйленді. 2019 жылдың 28 желтоқсанында ол тұңғыш баласы Бенді дүниеге әкелді.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Барселона»
* Испания чемпионы (4): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Испания кубогы (4): 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21
* Испания суперкубогы (2): 2016, 2018
* Чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкубогы: 2015
* Клубтар әлем чемпионаты: 2015

Германия
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2016
* Конфедерациялар кубогы: 2017

### Жеке

* Чемпиондар лигасының символикалық құрамы: 2014/15, 2018/19
* Чемпиондар лигасындағы үздік сейв: 2014/15
* Конфедерациялар кубогы финалындағы үздік ойыншы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі
**"Манашұлы Тұяқбай"** - Мұрын жырау жырлаған "Қырымның қырық батыры" эпосының жеке батырлар цикліне жататын батырлық жыры. 

756 жолдан тұратын жырда жау қолынан қаза тапқан Манашы батырдың баласы Тұяқбай бастаған қазақ батырларының бірлесе қимылдап, қалмақтарды жеңуі, ата кегін алуы сөз болады. "Манашұлы Тұяқбай" жырының негізгі идеясы мен тақырыбы - сыртқы жауға қарсы бірлесе күш жұмсап, елін, жерін аман сақтау. Жыр - сол замандағы Ноғайлы билерінің арасында болған алауыздықты сынай отырып, тату болуды үндейтін ұрпақтарды үлгі етеді де, ортақ жауды жеңуге бірлік керек екендігін уағыздайды. Мұрын жырау бұл жырды Қашаған, Нұрым жыраулардан үйренген. 1942 жылы Алматы қаласында Мұрын жырау айтуынан жазып алынған бұл жыр нұсқасы толық, 7-8 буынды жыр үлгісінде құрылған. Жыр композициясы зұлымдықпен ізгілік, ездік пен ерлік сияқты шиеленіскен драмалық сарындарға құрылған, сюжет желісі бай. Мұрын жыраудан жазып алынған жыр нұсқасы "Батырлар жырының" 2-томында (1961), "Қазақ халық әдебиеті" көптомдығының 12-томында (1990) жарияланған. 

Қолжазба нұсқасы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Тіршілігі және сыртқы құрылысы
------------------------------

Гидра суы таза, оттегіне бай баяу ағатын өзендерде, көлдерде, тоғандарда мекендейді. Ол көбінесе су өсімдіктерінің сынып түскен бұтақтарында мекендейді. Гидра өсімдікке ұқсас келеді. Оның қимылдайтын қармалауыштары бар денесі, сабақшасы және бір нәрсеге бекінетін табаны болады. Гидраның 5-8 салалы қармалауыштары ауыз қуысының айналасына орналасады. Гидраның аузы ішек қуысына жалғасады, сондықтан ол- ішекқуысты жәндік.

Нашар қозғалатын гидра -жан-жаққа сәулелерше таралған бөліктерге тең бөлінетін сәулелі симметриялы жәндік. 

Гидраның қапшық тәрізді денесі жасушалардың екі қабатынан:сыртқы қабаты-эктодерма, ал ішкі қабаты энтодермадан құралады. Сыртқы қабатында тері-бұлшықет, жүйке және атпа жасушалар орналасады. Тері-бұлшықет жасушалары- гидра денесіндегі ең көп кездесетін жасушалар. Олар бірімен-бірі жанасып, гидраның жабынын түзеді. Жасушалардың әрқайсысының түбінде жиырыла алатын бұлшықетті талшық болғандықтан, гидра табанымен және қармауыштарымен бір жерден екінші жерге адымдап, "тоңқаңдай" қозғалады. Егер гидраның барлық бұлшықетті талшықтары бір мезгілде жиырылса, гидраның денесі тартылып, қысқарады. 

Атпа немесе қалақай жасушалар гидраның сыртқы қабатында орналасады. Атпа жасушалар гидраның бүкіл денесінде,әсіресе қармалауыштарда өте көп болады. Атпа жасушалар гидраны жауынан қорғайдыжәне сол арқылы жемін аулайды. 

Гидраның сыртқы қабатынан аралық және сезімтал жасушалар кездеседі. Гидра сыртқы қабаттағы безді жасушадан бөлінетін желім тәрізді зат арқылы қимылдайтын табанымен қармалауыштарын нәрсеге уақытша орнықтыра алады.

гидраның сыртқы қабаты мен ішкі қабатының аралығында ұзынынан созылған тірек тақташасы болады, мұны **гидраның қаңқасы** дейді.

Тыныс алуы және зәр шығаруы
---------------------------

Гидрада арнаулы тыныс алу және зәр шығару мүшелері болмайды. Ол бүкіл денесі арқылы суда еріген оттегін ішке сіңіріп, қажетсіз көмірқышқыл газды сыртқа шығарады. Зәр шығаруы бүкіл денесімен жүзеге асады.

Дереккөздер
-----------

* Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 31 б. ISBN 5-625-03599-7
**Тұшыбас** – Сырдария сағасындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы жерінде, Бөген ауылынан шығысқа қарай 2 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 12,6 км2, ұзындығы 11,5 км, енді жері 2,9 км, ең терең жері 5,5 м. Жаздың ыстық айларында көл құрғап, шалшыққа айналады. Сырдария өзені қатты тасығанда көл деңгейі көтеріліп, аумағы ұлғаяды. Тұщыбасқа Ақлақ бөгеті (тоспасы) салынып біткеннен кейін суы тұрақты болады деп болжанып отыр.

Жағалау сипаты
--------------

Құмайтты жағалауы жайпақ. Оңтүстігі батпақты. Көл бір-бірімен каналдар жалғасқан 3 бөліктен тұрады. Жағалауында қамыс өседі. Батыс жағалауы биік, бұйра құм, оңтүстік бөлігі жазықтау. Суында сазан, табан балық, қаракөз, жайын, ақмарқа, алабұға, қаяз, т.б. бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Тарбозаврдың қазынды қалдықтары
**Қазындылар** немесе **Фоссилиялар** (лат. *fossilis*) — жер қабатының шөгінділерінде сақталып қалған ежелгі хайуанаттардың және өсімдіктердің қазып алынған қалдықтары немесе бұрынғы геологиялық кезеңдердегі тіршілік иелерінің қалдырған таңбалары. Геологиялық кезеңнің құрамдас бөлігі - дәуір. Дәуір жер қыртысы дамуының геологиялық кезеңі барысында қалыптасып үлгерген тау жыныстар қабаты. Осы тау жыныстары қабатынан табылған қазындылар бізге жер тарихы туралы көп мағлұмат береді. Қазындылардың өлшемдері шағын іздерден үлкен қаңқаларға дейінгі аралықта әртүрлі болады. Қазба жұмыстары барысында анықталған іздер, Таңбалар - бұрынғы өмір құпиясын ашудың кілті. Мысалы: аяқ іздері , індер және жерасты жолдары. Қазынды қалдықтарды зерттеу ісімен палеонтология шұғылданады. Қазындыларды үлкен бүлігін қаңқалар толықтырады.Қаңқалардың ең үлкендері - Триас, Юра, Бор кезеңдерінен тұратын Мезозой заманында өмір сүрген динозаврлардікі болған. Қазындылардың пішіні бастапқы қалпындай тасқа айналып тасқа айналып сақталғанымен , түсі , тығыздығы және құрылымы өзгерген.

Қазынды қалдықтарды зерттеу ісімен палеонтология шұғылданады

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
**Мария Осиповна Кнебель** (18 мамыр 1898(18980518), Мәскеу - 1 маусым 1985, Мәскеу) — кеңес режиссері, педагог, РКФСР халық әртісі (1958), өнертану ғылымының докторы (1966).

1918 жылдан Чехов студиясында, одан кейін Москва Көркем театры 2-ші студиясының мектебінде оқыды. 1924 ж. Мәскеу Көркем театрының группасына қабылданды. Көбіне өткір мінезді рольдерде ойнады. Шарлотта (Чеховтың «Шиелі бағында»), Карпухина (Достоевскийдің «Ағайдың түсі» романы бойынша).

Режиссерлік қызметін 1935 ж. Мәскеудің М.Н.Ермолова атындағы театрынан бастады. Мұнда А.Н. Арбузовтың «Алыс жол» (1936), А.М.Горькийдің «Соңғылар» (1937) мен «Күннен туғандар» (1937, Н.П. Хмелевпен бірге), У. Шекспирдің «Қалай, бұл сізге ұнай ма?» (1940) пьесаларын қойды. 1950 жылға дейін Мәскеудің академиялық көркем театрында, ал 1950-1960 ж. Орталық балалар театрының режиссері болды. Мәскеудің А.С.Пушкин атындағы драма театрында А.П.Чеховтың «Ивановын» (1955), В.В.Маякосвкий атындағы драма театрында А.Н. Островскийдің «Таланттар мен табынушыларын» (1969) және Ф.М. Достоевкийдің шығармасы бойынша «Ағайдың түсін» (1972, сценарийін П.А.Марковпен бірлесіп жазды) қойды.

1932 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданды. 1948 жылдан ГИТИС-тің режиссерлік факультетінде (1960 жылдан профессор) сабақ берді. 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 480 бет
Азаматтық журналистика - ақпарат жинауда, есеп беруде, сараптама жасауда және жаңалық таратуда белсенді рөл атқарады. Азаматық журналистика - БАҚ арқылы ақпарат тарату үздіксіз процесін қарқынды етуге көмектеседі. 2003 жылы атты мақалада Джей Ди Лассика азаматтық журналистикадағы БАҚ-ты осылайша сараптайды:

1) аудиторияның қатысуы (мысалы,интернеттегі мақалаға қосылған оқырманның пікірі, вебкүнделіктер, ұялы телефондардағы камераға түсірілген бейне, аудио файлдар, жергілікті тұрғындардың жаңалықтары);

2) тәуелсіз жаңалықтар мен ақпараттық сайттар;

3) жаңалық жариялайтын сайттардың әлемтор (интернет) пайдаланушыларды ақпарат жинауға қатыстыру;

4) жеке сайттар;

Осылайша біз сайтта, әлеуметтік жүйенің жеке бетінде немесе блогта бейне, аудио, мәтін өнімдерді орнатып, басқалардың осыны жүктеп алуға немесе өзіндікін қосуға мүмкіндігі жасалынатынын көреміз.

Дэн Гиллмор "Азаматтық журналистика - бұл адамзат үшін адамдармен жасалынған журналистика" деп жазады.

Нью - Йорктағы Университеттің журналистикадан оқытушы маман Джэй Роузеннің айтуынша: "Азаматтық журналисттер - бұл біз бұрын аудитория деп атаған адамдар". Бұл сөздер бүгінгі блогтарға баға беруі ретінде есептелу де болады, себебі блогты жазатындар өзі қызықтайтын немесе зерттейтін салада материал жариялайды. Интернеттегі жаңалықтар теледидар және радиодан да жедел ақпарат жариялайтын болды.
**Маныссай**, *Мәнісай* – Шығыс Каспий алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 195 км, су жиналатын алабы 9890 км2.

Бастауы
-------

Маныссай Бақыртау тауының солтүстік-батыс етегіндегі бұлақтардан басталып, Доңызтау үстіртінің орта тұсындағы Ақтұмсық ауылы тұсында тартылa бастайды.

Гидрологиясы
------------

Орта тұсындағы жағасы жарлы болып келеді. Жер асты суымен, жауын-шашынмен толығады. Көктемде тұтас ағын, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Әр-қайсысының ұзындығы 10 км-ден аспайтын 40 саласы бар. Ірі саласы: Саралжынды. Жылдық орташа су ағымы Шаған өзені сағасы тұсында 0,10 м3 /с. Алабы — шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
**Абдулов Осип** (16.11. 1900 жылы - 14.6.1953 жылы) орыс актері, режиссер, педагог. [1]. 

РКФСР халық арт. (1944), мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (1951). 1923-1925 жылдары А. В.Комиссаржевский атындағы театрдың актері. Сондай-ақ МХАТ-тың, сатира театрының, Моссовет атындағы театрдың артисі болды. Тамаша комедиялық актер ашық жарқын комедиялылық пен нәзік юмор мен иронияны бере алатын өткір мінездік рөлдердің үлкен шебері. Бүкілодақтық радионың көркемдік бағдарламаларын жасаушылардың, радиотеатрдың негізін қалаушылардың бірі. Абдулов 30 жылдай дерлік радиода жұмыс істеді (192453). 

Алғашқы дикторларды-ң бірі болды, актер ретінде, қойылымдық хабарлардағы әңгімелерді баяндаушы, актерлердің өлеңдерін орындаушы ретінде өнер корсетті. Радиотеатрдың режиссеры ретінде көп жұмыс істеді. 200-ден аса радиоспектакльдерді койды, олардың ішінде Р.Ролланның "Кола Брюньоны", А.Доденің "Терасконнан шыққан Таршарені", Ч.Диккенстің "Пиквик клубы", Н.Гогольдің "Шинелі", М.Горькийдің "Мальва" мен "Макар Чудрасы" және басқалары бар. Әсіресе онын балаларға арналған көркемдік радио хабарларын ұйымдастырудағы рөлі ерекше маңызды болды. 

Абдуллов 1933 жылы киноға түсе бастады. 20 фильмге түсті. Әсіресе "Қазыналар аралы" (Джон Сильвер), "Шошқашы мен бақташы" (буфетші), "Үйлену тойы" (Дымба) фильмдерімен ерекше таныс. Абдуллов 1929 жылы педагогикалық қызметпен айналысты (алғашында Ю.Заводскийдің Театр-студиясында, кейіннен ГИТИС-те).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.