recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Akris** — бұл әйелдерге арналған сәнді тауарларға мамандандырылған швейцариялық сән бренді.

Негізі
------

Akris негізін 1922 жылы Элис Краймлер-Шох қалаған; «Akris» сөзі Краймлер-Шох атауының әріптерінен шыққан. Бастапқыда компания қарапайым бұршақ алжапқыштарын жасады, оны Креймлер-Шох жалғыз тігін машинасында жасады. 1944 жылы бизнесті Краймлер-Шохтың ұлы Макс мұра етті. Компания айтарлықтай дамып, дайын киім шығаруды бастады. Макс Краймлердің басшылығымен Akris француз дизайнерлері Живанши мен Тед Лапиду үшін киім шығарды. 1980 жылы компанияны басқару оның ұлы Альберт Краймлерге өтті.

2000 жылы Акрис француз сән индустриясының басқарушы құрылымы - француздық Chambre Syndicalle-ге қабылданды.

2002 жылдан бастап Akris топтамалары Париждегі сән апталығында ұсынылды.

Киім өндірісі
-------------

Компанияның штаб-пәтері Швейцарияның Санкт-Галлен қаласында орналасқан, онда 200-ден астам қызметкер компанияның шығармашылық, әкімшілік және маркетингтік саласында жұмыс істейді. Жобалау процесі материалдан басталады; содан кейін Краймлер киімге эскиздер дайындайды. Akris-ке арналған материалдар тапсырыс бойынша дайындалған; кейде матаны жасау үшін жылдар қажет. Akris киімінде қолданылатын материалдардың көп бөлігі Италияның солтүстігіндегі мамандандырылған фабрикаларда жасалады. Akris киімдері негізінен Швейцарияның Санкт-Галлен, Цюрих және Тичино қалаларындағы ательелерде шығарылады.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
* Akris — Fashion Model Directory-дегі бренд пен компанияның профилі
Әуені
**«Alouette»** (фр. ) — француз тіліндегі балаларға арналған халық әні.

Бұл ән Канадада пайда болған деген пікір басым, бірақ кей зерттеушілер оның шыққан жері Франция болды деген пікірде.

Әннің әуені басқа да музыкалық шығармаларда пайдаланылады, мысалы Элвис Пресли немесе Шерил Коулдың әндерінде кездеседі.

Әннің әр шумағында орындаушы бозторғайдың басындағы, сосын тұмсық жағындағы, сосын көздер жағындағы, сосын мойнындағы, қанаттарындағы, аяқтарындағы, құйрығындағы және соңында арқасындағы қауырсындарын жұлуға ниетті екенін айтады. Әр шумақтан соң келесідей қайырмасы айтылады:

| Мәтіні | Аудармасы |
| --- | --- |
| Alouette, gentille alouette,Alouette, je te plumerai. | Бозторғайым, сүйкімді бозторғайым, Бозторғайым, қауырсындарыңды жұламын-ай. |

Сілтемелер
----------

* Alouette, gentille alouette YouTube сайтында
**Александр Александрович Конопляный** - 1975 жылы 24 наурызда Целиноград қаласында туган.
Орыс.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия улттық университетінің
экономика факультетін (1997) инженер-экономист мамандығы бойынша; Қазіргі заманғы гуманитарлық университеттің заң факультетін (2000) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
1998 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу,
бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті қолдау агенттігінің жетекші маманы, бас маманы, құбыр өткізу көлігі бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары - мунай және газ бөлімінің бастығы. 2001 жылдан - ҚР Премьер-министрінің Кеңсесі Өндірістік сала
және инфрақұрылым бөлімінің кеңес берушісі. 2002 жылдан - ҚР Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі.
2004 жылдан - ҚР Президенті Кеңсесінің, Сыртқы саясат
орталығының бас инспекторы. 2006 жылдан - ҚР Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі. 2007 жылдан - ҚР
Премьер-министрі Хатшылығының меңгерушісі.
2007 жылдың қазанынан бері - ҚР Табиғи монополияларды
реттеу агенттігінің жауапты хатшысы.
ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Александр Александрович Сленцов**(28.9 (10.10).1836-1822.6.(5.7). 1906) –орыс революционері. Петербургтегі Александров лицейін бітірді. (1856). 1860 жылдардағы «Жер және ерік» қоғамын ұйымдастырушылардың және негізін қалаушылардың бірі, оның ОК-нің мүшесі. 1863 ж. қаңтарда шетелге кетіп, «Колокол» редакциясы қызметкерлерімен жақындасады. Ресейге қайтып келген соң (1868) оқу және қаржы министриліктерінде қызмет істеді, оқытушылық, журналистік жұмыстарымен айналысты. 1870 жылдың аяғында «Знание» ғылыми журналының атынан мақала жазып тұру жөнінде К.Маркске [[ұсыныс[[ жасады. Слепцовтың 1905-1906 жылдарғы жазбалары «Жер және ерік» қоғамының тарихын зерттеу үшін маңызды материал болып табылады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 194 бет
**Белоусов полиметалл кені**  – Кенді Алтайдағы полиметалл өндірілетін ірі кен орны. Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданында, Өскемен қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км жерде орналасқан. Ол ежелгі кен қазбаларының орнында ашылған. 1931 жылы жүргізілген геологиялық барлау жұмыстарының нәтижесінде 250-500 м тереңдікте жатқан бірнеше кен денелері ашылды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен өрісінің астында ордовик кезеңінің терең метаморфталған амфибол-пироксенді гнейстері және слюдалы-кварцты тақтатастары, ал үстінде жоғарғы девон кезеңінің кварц-дала шпатты порфирлері, туфтекті альбитофир-тақтатасты қабаттары, тас көмір кезеңінің шөгінді жыныстары жатыр. Кен орны осы қабаттар аралығында орналасқан.

Минералдары, құрамы
-------------------

Кентастарды құрайтын минералдар – халькопирит, сфалерит, галенит, пирит, барит, ал мысты-колчеданды кентастарды борнит, халькозин, пирит, сондай-ақ күміс минералдары; сирек кездесетін элементтерден селен, теллур, висмут, алтын, кадмий, т.б. бар. Тотығу белдемі 65 м тереңдікке жетеді. Белоусов полиметалл кені орнынан өндірілген кентас Ертіс кен-металлургия комбинатының шикізаты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Ленинакан таулы үстіртінің түбінде орналасқан әскери лагерь
**Ленинакан таулы үстірті** - Армениядағы лавалық үстірт, Түркиямен шекаралас ауданда орналасқан.

Арагац және *Ахурян өзендері* мен *Памбак жотасы* аралығында. Орташа биіктігі 1500-1600 м. *Миоцен-плиоцендік лавалардан*, туфтардан, құм, саз және саздақтардан құралған. Климаты *қоңыржай континенттік*, шілденің орташа температурасы 17-18 °C, қаңтарда -8-9 °C. Жауын-шашын мөлшері 400-500 мм. Негізінен таудың *қара* және *карбонатты топырағы* тараған. Астық тұқымдастар аралас *таулық-далалық өсімдіктер* өседі. Беткейлеріне дәнді дақылдар, бау-бақша, қант қызылшасы егіледі. *Туф (Артик)* және *пемза (Анипемза)* кен орындары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
Элементтік құрамы бойынша заттар:
-Жай заттар - бір элемент атомдарынан тұратын 
-Күрделі заттар - әр түрлі элементтер атомдарынан тұратын болып бөлінеді. 

Қазіргі уақытта 500 жай зат түзе алатын 113 элемент белгілі. Бір элементтің қасиеттері бойынша айырмашылығы бар бірнеше жай заттар түрінде бола алу қабілеттілігін аллотропия деп атайды. 

Мысалы, оттек элементі О екі аллотропиялық түрде: O2 оттек және О3 озон бола алады, олардың молекулаларындағы атомдар саны әр түрлі. Көміртек С элементінің аллотропиялық түрлері - алмаз және графит - кристалл құрылымдары бойынша өзгеше.

Дереккөздер
-----------

"Талапкер" топтамасы. Химия: 8-11 сыныптар. - "Арман-ПВ" баспасы, 2005 ж. - 304 бет. ISBN 9965-636-27-3
**Ханьян Университеті -** Оңтүстік Кореяда орналасқанжекеменшік ғылыми университет. Басты кампусы Сеулде, ал екінші Education Research Industry Cluster at Ansan немесе **ЕРИКА кампусы** Ансан қаласында орналасқан. Ханьян атауы Сеулдің сонау Чосан Династиясындағы көне атаы. Оның ұраны дәне білімдегі философиясы *Махаббат ақиқатта және әрекетте.*

Ерика кампусының басты ғимараты

Тарихы
------

Ансандағы Ханьян университетіУниверситет 1939 жылы ұлттық инженериялық институт ретінде құрылды. Ол Кореяда сондай-ақ архитектура мен құрылыс инжинериялық алғаш мектеп ретінде орналды.

Ханьян Университетінде  инженериядан басқа да салалармен айналысатын желісінде 230 мыңнан астам студенті бар. 2009 жылы университеттің түлектерінің Кореяда жұмысқа тұру жағынан 4 орында, ал Кореяның үздік 100 компаниясы ретінде танымал болды.   Сол жылы École des Mines Париж компнисы Ханьян Университетін түлектердің CEO дәрежесін әлемнің үздік 500 компаниясының ішінен 89 орынға қойды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *index* 한양대학교.  Hanyang University. Тексерілді, 7 сәуір 2013.
2. ↑  40% of Korean CEOs graduated from Top 3 Korean Universities. *The Chosun Ilbo* (12 шілде 2013).
3. ↑  Professional rankings of world universities.  École des Mines de Paris (2009). Тексерілді, 19 мамыр 2014.
**Белорус әдебиеті** - Славян тілдерінің шығыс тобына жататын белорус тілінде қалыптасқан әдебиет.

М.Әуезов Мәскеу мемлекеттік университетінде «КСРО халықтары әдебиеті» курсы бойынша арнайы лекция оқыды. Дәрістің бір сабағын белорус әдебиетінің тарихына арнады. Ал өзінің «КСРО халықтары әдебиеттерінің өркендеуі» атты мақаласында Францишек Богушевичтің шығармашылығына, «Мұжықтың көргені», «Ол келе жатқан кім!» поэмалары белорус халқының ұранына айналған Янка Купаланың поэзиясына, белорустың жаңа әдебиетінің іргесін қалаушы Якуб Коластың туындыларына кеңінен талдау жасап, әділ бағасын берді[1].

Әуезовтің «Бүркітші» әңгімесі «Полымя» журналының 1967 ж. 11-санында В. Никифировичтің аударуымен белорус тілінде жарық көрді.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.Әуезов. 20 томдық шығармалар жинағы, 1985, 19-том, 438-бет
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
Натрий-калий насосының әрекеті бастапқы белсенді тасымалдың үлгісі болып саналады.
**Белсенді тасымал** — бұл энергия жұмсаумен бірге жүретін молекулалар мен иондардың концентрация градиентіне қарсы мембрана арқылы тасымалы болып табылады. Бұл қозғалыс әдетте бір бағытты, ал диффузия екі бағытта да бола алады. Энергия көзі ретінде АТФ қолданылады. АТФ тыныс алу процесі кезінде түзілетін қосылыс, сондықтан белсенді тасымал тыныс алу болмаса жүзеге аспайды. Белсенді тасымал плазмалық мембранада орналасқан нәруыз-тасымалдаушылар арқылы жүзеге асады. Бұл нәруыздарға, жеңілдетілген диффузияға қатысатын нәруыздармен салыстырғанда, конформацияның өзгеруі үшін энергия қажет. 

Жануар жасушаларының мембраналарында натрий-калий насосы нәруыз тасымалдаушы рөлін атқарады, ол плазмалық мембранасын толық өзектен өтеді. Мембрананың ішкі жағынан оған натрий мен АТФ келеді, ал сыртқы жағынан калий келеді. Натрий мен калийдің мембрана арқылы тасымалдануы осы нәруыздың конформационды өзгерістері нәтижесінде жүзеге асады. Назар аударыңыз, жасушаға енген әр 2 калий ионына жасушадан 3 натрий ионы шығарылады. Осының арқасында жасуша іші қоршаған ортаға қарағанда теріс зарядты болады да, мембрананың екі жағы арасында потенциялдар айырмашлығы пайда болады. Бұл жасушаға теріс зарядталған иондардың (анион), мысалы, хлорид иондардың өтуін тежейді. Оң зарядталған иондар (катиондар) керісінше жасушаға тартылады. Натрий-калий насосы жануар жасушаларына осмос балансын сақтау үшін қажет. Егер ол жұмыс істемесе, жасуша бөртіп, соңында жарылып кетер еді. Сонымен қатар, жануар жасушаларына бұл насос, жүйке және бұлшықет жасушаларының электр белесенділігі үшін, кейбір заттар, мысалы, аминқышқылдары мен қанттардың белсенді тасымалы үшін қажет.

Эндоцитоз және экзоцитоз
------------------------

Эндоцитоз және экзоцитоз — бүл екі белсенді процесс, олардың нәтижесінде заттар мембрана арқылы енеді (эндоцитоз) немесе сыртқа шығарылады (экзоцитоз).

Эндоцитозда плазмалық мембрана иіліп, өсінділер түзеді, ал кейін олар үзіліп көпіршік немесе вакуоль түзеді. Эндоцитоздың 2 түрін бөліп қарастырады. 1) Фагоцитоз — қатты бөлшектердің жасушаға енуі. 2) Пиноцитоз — жасушаға сұйық заттардың енуі.

Тағы қараңыз
------------

* Енжар тасымал
* Мембраналық тасымал

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Д. Тейлор, Н. Грин, У. Стаут, Биология, Мәскеу «Бином» 2014
**Лампалық вольтметр** (орыс.  *ламповый вольтметр* ) - қолмен алып жүретін, коп шекті, бірден санайтын, тұрақты тоқтың электрлік 
кернеуін және айнымалы тоқтың электр кернеуінің тиімді мәндерін
өлшейтін аспап. Лампалық вольтметр ерекшелігі сезгіш, күшейткіш және жазатын
элементтері рөлін электрондық лампа атқарады, ал өлшеуіш рөлін
магнитэлектрлік жүйенің микроамперметрі атқарады. Соңғысы
өлшенетін кернеу мәндері бөлінген. Лампалық вольтметр өлшеу шегі бірнеше мкВтан жүздеген В-қа дейін (айнымалы токтың жиілігі бірнеше Гц тен 500 ... 1000 мГц). Өлшеу қателігі (2 ... 3)%. Л.в. лабораторияларда, цехтарда, сонымен қатар далада пайдалынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Сағидолла Құбашұлы Құбашев** (10 ақпан, 1927, №1 ауылы Есбол ауданы Гурьев облысы - 19 сәуір 2016, Алматы) — мемлекеттік қайраткер, Экономика ғылымдарының кандидаты (1966).

Өмірбаяны
---------

Сағидолла Құбашев 1927 жылы 10 ақпанда Гурьев облысының қазіргі Индер (бұрынғы Есбол) ауданындағы №1 ауылда дүниеге келіп, Елтай орта мектебінде білім алған.

1945 жылы Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтына түсіп, оны 1949 жылы бітірген.

1953 жылға дейін Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бас зоотехнигі, басқарма бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. 

1953-1960 жылдары Индер ауданындағы «Передовик» ұжымшарының басқарма төрағасы болды.

1960-1963 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 

1963-1964 жылдары Қазақстан КП-сы Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 

1965-1966 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы.

1966-1975 жылдары Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы. 

1975-1979 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары. 

1979-1982 жылдары Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағасы.

1982-1987 жылдары Семей облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы.

1987-1988 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің екінші хатшысы.

1988 жылдан одақтық дəрежедегі дербес зейнеткер.

Қоғамдық қызметі
----------------

КСРО Жоғарғы Кеңесінің ХІ шақырылуының депутаты, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-10 шақырылымдарының депутаты, жергілікті кеңес­тердің 18 рет сайланған депутаты, СОКП-ның VI съезінің, ХІХ партия конференциясының, Қазақстан Ком­партиясының IX съезінің деле­гаты, Қазақстан Компартиясының мүшелігіне 8 рет, жергілікті партия комитеттері мүшелігіне 1954 жылдан 1989 жылға дейін 35 жыл бойы сайланған.

2004 жылдан "Мұнайшы" қоғамдық қоры Қамқорлық Кеңесінің мүшесі.

Отбасы
------

Жұбайы Шолпан Халелқызы, жоғары бiлiмдi маман. 35 жыл бiр салада еңбек еттi. Қазақ КСР-нiң еңбек сiңiрген зоотехнигi, дербес зейнеткер.

Отбасында алты бала дүниеге келген. Бүгiнде 12 немере, 6 шөбере өсiп келедi.

Марапаттары
-----------

Ерен еңбегі мен мол тәжірибесінің арқасында зор абыройға бөленген ол "Ленин" (1958), "Октябрь Революциясы", төрт мәрте «Еңбек Қызыл Ту», "Халықтар Достығы" ордендерімен жəне көптеген медалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте Құрмет грамотасымен, Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің бес алтын медалімен марапатталған.

Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарының Құрметті азаматы атақтары бар.

Индербор кентінде оның атында көше бар.

Жарияланымдар
-------------

Сағидолла Құбашев. «Ленин орденді «Передовик» колхозы», 1967

Сағидолла Құбашев. «Адам күні адаммен», «Өлке» баспасы. 2003

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Мемлекет қайраткері Сағидолла Құбашев қайтыс болды
3. ↑   Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2021 жылы.
Кафедралық шіркеу

  

**Ву́стер** (ағылш. *Worcester*) — Вустершир графтығының орталығында орналасқан, "сити" статусы бар Англияда орналасқан қала.

Қаланың жер ауданы 33 км².Шығысында Вечейвон ауданымен, ал батысында Малверн Хиллс ауданымен шектеседі.

Қалада 93 353 адам тұрады.Орташа тығыздығы 2 805 адам/км²..

Вустер қалалық кеңеспен басқарылады.Кеңес 15 округтердегі сайланған 35 депутаттардан тұрады.Кеңесте 16-сы - консерваторлар, 14-лейбористтер,2-либералдар, және 1-уі "жасылдар" партиясын өкілі.

Климаты океандық, жазы жылы, ылғалды.Қысы жұмсақ, жылы болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  neighbourhood.statistics.gov.uk Мұрағатталған 18 сәуірдің 2012 жылы.
**Сағат Жұмағазиев** (1911 жыл 30 желтоқсан, Жаңақала ауданы) - журналист, Қазақ КСР мәдениетіне еңбегі сіңген қызметкер (1972).

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 1928-30 жылдары Азғыр кентінде аудандық атқару комитетінің іс жүргізушісі боп бастаған. 1930-31 жылдары Орал қаласындағы кеңес-партия мектебінің тыңдаушысы. 1931-66 жылдар аралығында облыстық, республикалық басылымдарда әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. 1966-69 жылдарда Мәскеудегі КСРО Жоғарғы кеңесінің актілері басып шығаратын бөлімнің реферанты, 1969-75 жылдары осы бөлімнің қазақ бөлімшесінің меңгерушісі, 1976 жылы республикалық «Қазақстанның ауыл шаруашылығы» журналында редактор, аудармашы қызметін атқарады.

Марапаттары
-----------

2 рет «Құрмет Белгісі» (1945, 1947) орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Юрий Николаевич Марр** (1893—1935) — орыс ақыны, шығыстанушы, Николай Маррдың ұлы. 
[1]

Өмірі
-----

Ю.Н.Марр парсы фонетикасы туралы бірнеше еңбек жазған, шет тілдер мен Иран диалектикасында жазылған ұлттық шығармашылық туралы жазбалардың авторы. Оның қатысуымен және басшылығымен парсы тіліндегі хрестоматия және парсы-грузин-орыс сөздігі жарық көрген. Парсы тілінде дәріс бағдарламалары мен лекцияларын дайындаған. Сөздікке аса мән беретін Ю.Н.Марр парсы лексикографиясына байланысты жобаларды басқарған. 

20 жылдары оның бастамасымен парсы тілінің тарихи сөздігін жасау қолға алынған. 
Марр ақын ретінде футуристердің кіші тобына жатады. Оның өлеңдері 1995 жылы Т.Л.Никольскийдің көмегімен жинақталып, жарыққа шыққан.

Шығармалары
-----------

• Ю.H.Марр: Документированный перейдено-русский словарь, — Тифлис, 1934 (литография). 
• Ю. Н. Марр: Выражение фонетики стиха в персидском письме,—ИАН, СССР, 1934 Ю. Н. Марр: О произношении ق | غ в живом персидском,—Ю. Н. Марр, Статьи, сообщения и резюме докладов, I, М.—Л-, 1936 
• Ю. Н. Марр: Образец бахтиярской литературы,—ДАН-В, 1927 
• Ю. Н. Марр: Статьи, сообщения и резюме докладов, I. М.—Л. 1936, стр. V—XVI Ю. Н. Марр: Статьи и сообщения, II, М.—Л. 1939 
• Ю. Н. Марр: Хакани-Низами-Руставели. Ч. I. М.-Л. 1935 
• Ю. Н. Марр, К. И. Чайкин: Хакани-Низами-Руставели. Ч. II. Тбилиси, 1936

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Юрий Николаевич Смирнов** (туғ. 6 қарашада 1938) — кеңес және ресей театр мен киноның актері.Ресей Федерациясының халық әртісі(1997).

Биография
---------

Юрий Смирнов 6 қарашада 1938 жылы туған.1963 жылы ол Б.Щукин атындағы театр училищесің бітірді және сол жылы Мәскеу драма театрының труппасына түсті. Ал сосын Смирнов Таганкадағы театрында қызмет етті.

1961 жылы Юрий Смирно киноға дебютке шықты,бірақ 1971 жылы оған әйгішілікті «Бумбараш» фильмінде Гаврила рөлі әкелді. Юрий Смирнов — екінші жоспардың актёрі,бірақ осы рөлдердеде ол көрермендерге жақсы есте қалды: Пётр Петрович Полипов «Вечный зов» телесериалында, Анатолий Яковлевич «На углу, у Патриарших» телесериалында және т.б. 2009 жылы Юрий Юрий Нехай «Черкесия. Адыгэ Хабзэ» фильмің даустатты.

Ұлы— **Максим Смирнов**, кино- және телережиссёр.
Қазақстан мұғалімі газеті**Қазақстан мұғалімі** — апталық газет. Бастауыш және орта мектентердің мұғалімдері мен педагокикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Алғашқы нөмірі Қазақстан Халық ағарту комиссариатының органы ретінде 1935 жылғы 20 наурызда *"Төте оқу"* деген атпен жарық көрген. Газеттің алға қойған мақсаты мектептерге, мұғалімдерге, өз беттерінше сауат ашушы адамдарға іс жүзінде көмек беру. 

Әсіресе, оқу ісін ұйымдастыруда оқу-әдістемелік материалдарды жариялап, ауыл мектебінің хал-ахуалына ерекше назар аударды. 1939 жылдан *"Салауатты болуға көмекші"* деген атпен, латыншадан орыс графикасына көшуге байланысты 1940 жылдан *"Жаңа жазу"* деген атпен шықты. 1952 жылдың қараша айынан казіргі атымен шығып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жай-күйді сипаттау**, өз әскерінің (күштерінің) және қарсыластың ахуалы, іс-қимылдары, жағдайдың басқа да талаптары туралы ақпаратты ҚРТЖ әскерін (күштерін) және АҚ әскерін (күштерін) басқару үдерісінде пайдалануға қолайлы көрнекі түрде табыс ету. Ж.с. топографиялық және арнайы карталарда,сызбаларда, планшеттерде және Қазақстанның ТЖМ қабылдаған шартты белгілердің көмегімен жүзеге асырылады. ҚРТЖ және АҚ басқарудың автоматтандырылған ақпараттық жүйесінде табло, терминалдардың, дисплей экрандарында жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы
**Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы** — мемлекет басшысының жоғары лауазымдық белгілерінің бірі.

ҚР Президентінің 1995 ж. 29 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы және оның айырым белгілерінің ресми пайдаланылуы тәртібі туралы» Жарлығына сәйкес ресми айырым белгілері мен орналасатын жерлері белгіленді. 

Ол көгілдір түсті (мемлекеттік тумен түстес), тікбұрыш нысанындағы ені мен ұзындығы үштен екіге сәйкес келетін кездеме. 

Ортасында қанатты барыстың үстінде оң қолын жоғары көтеріп отырған сақ дәуірінің жас көсемі алтын шеңбер ішінде бейнеленген. 

Кездеме үш жағынан алтын шашақпен көмкерілген. 

Сабына ҚР Президентінің мемлекеттік тілде тегі, есімі мен әкесінің аты және сайланған уақыты өрнектеліп жазылған күміс тақтайша бекітіледі.

Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы үнемі Елбасының жанында болады және шет елге сапарға шыққанда бірге алып жүреді.
**«Қазақстан мектебі»**, журнал. Ай сайын шығатын педагогикалық, ғылыми-әдістемелік басылым. 

  

Алғашқы нөмірі *«Жаңа мектеп»* деген атпен 1925 жылы тамыз айында Қызылорда қаласында шықты. Журналдың қалыптасуына А. Байтурсынов, Ә. Бөкейханов, Ж. Аймауытов, С. Сейфуллин, М. Әуезовтер ат салысты. Дәуір талабына, заман ағымына карай, журнал әр түрлі аталды. 1933-1934 жылдары - *«Политехникалық мектеп»*, 1934-1939 жылдары - *«Ауыл мұғалімі»*, 1939-1960 ж. - *«Халық мұғалімі»* делінсе, 1961 жылдан қазіргі атауымен шығады. Басылым беттерінде Әуезовтің қолтаңбасы сайрап жатыр 1927-1928 жылдары жас Мұхтардың әйгілі *«Қараш-Қараш оқиғасы»* кітап болып шықпай тұрып, үзбей журналда басылды (1927, №11-12; 1928, №1-5). Сондай-ақ жазушы журналдың әдебиет беліміне қызу араласып, біркатар зерттеу мақалалар жазды. Әуезовтің мүшел жаска толуына байланысты 

* Т. Нұртазиннің *«Абай» жене «Абай жолы» романындағы Құнанбай образы»* (1957, №28),
* Б. Сахариевтің *«Аға жазушы, ардагер ұстаз»* (1957, №9),
* Қ. Жүсіповтің *«М. Әуезовтің колхоз тақырыбындағы әңгімелері»* (1967, №9),
* Б. Майтановтың *«М. Әуезовтің «Өскен өркен» романындағы жастар өмірі»* (1977, № ),
* М. Мырзахметовтің *«Мұхтар Әуезов Абайдың шығысқа қатысы жайлы»* (1987, №8).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Фурманов су құбыры** Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы жерінде. 1973 жылы іске қосылған. Көршілес Ақжайық ауданы жеріндегі Дөңгелек бөгенінен басталады, сондықтан да Фурманов су құбырындағы ағын мөлшері Жайық-Көшім суғару-суландыру жүйесімен тығыз байланысты. Аудандағы елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етеді және 163 мың га а. ш. жерді суландыра алады. Құбыр жүйесінің жалпы ұзындығы 596 км. Тәулігіне орта есеппен 13,4 мың м3 (кейде 15,7 мың м3-ге жетеді) су береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Чичен-Ица** (ис. *Chichén Itzá*) - Мексика мемлекетінің Юкатан түбегінде орналасқан әлемнің жаңа жеті кереметінің бірі.

Мексикада орналасқан Юкатан жартылай аралда көне қала *Чичен-Ица* майя өркениетінің дамуында мәдение және саяси рөл атқарды. Бірақ, белгісіз себептермен *Чичен-Ица* қаласы иесіз қалды. Испан конкистадорлары құпия жермен байланысты барлық манускрипттерді жойып жіберді. Биіктігі 30 метрге жететін 9 сатылы Кукулькана пирамидасы *Чичен-Ица* қаласының басты нышаны болып табылады. Пирамида ішінде ягуар тағы бар. Мысыр елінің пирамидаларымен салыстырғанда *Кукулькана* айтарлықтай кішкентай.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Boffil Gómez, 30 наурыз 2010.
**Таңатар Етекбайұлы** — қазақ батыр, Исатай-Махамбет көтерілісіне қатысып, Үбі жасағының құрамында соғысқан.

Өмірбаяны
---------

Тегі – беріш руынан. Таңатар Етекбайұлы 1837 жылы 27 қарашада Елекен моласы жанында Исатай мен Махамбет өміріне қауіп төндірген Истомин тобының шолғыншысы Бейіс Құрманқұлұлын найзамен жарып өлтірген. Осы күні Махамбетті қуғыншылардан құтқару үшін қаша жүріп ұрыс салған сәтте аты мертігіп, өзі қолға түседі. 

Одан кейінгі құжаттарда Таңатардың есімі ұшыраспайды, сірә, ашынған қуғыншы топ оны қолға түскен бойда өлтірген болса керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
Кафедралық шіркеу
**Чиче́стер**  (ағылш. *Chichester*) - Англияның Батыс Суссекс графтығындағы орналасқан қала.Халық саны 25 мың адам.Мемлекеттің астанасы Лондон қаласынан 88 километр қашықтықта орналасқан.

IX ғасырдың екінші жартысында елдің маңызды мекені болған.Вильгельмнің кезеңінде епископтың резиденция орталығы болған.Кейін Суссекс графтығының орталығы болған.

Чичистер қаласында туризм индустриясы қарқынды дамыған.Тарихи қамалдар,шіркеулер мәдени туризмнің дамуына үлесін қосты.Бұдан басқа, қалада теңіздік яхт-клубтар жұмыс істейді.

Бауырлас қалалары
-----------------

Франция Шартр, Франция  

Италия Форли, Италия   

Италия Равенна, Италия

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Город Chichester (Соединенное Королевство): карта, население, координаты, высота над морем Мұрағатталған 13 наурыздың 2016 жылы.

Город Чичестер в Великобритании
**«Қазақ әдебиеті меи өнерінің күндері, апталығы мен онкүндіктері»** — әдебиет пен өнер саласындағы жетістікті корсететін мәдени-көркем шаралар. 

Қазақ әдебиеті мен өнерінің алғашқы онкүндігі 1936 жылы Мәскеу қаласында өткен. Онкүндік кезінде қазақтың мемлекеттік музыкалық театры Е. Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібек", "Жалбыр" операларын, Ахмет Қуанұлы Жұбанов басқарған ұлт аспаптар оркестрі бірнеше концерттер қойды. 

  

Қазақ әдебиеті мен өнерінің 2-онкүндігі 1958 жылы өткен. Бұл онкүндікте Опера және балет театры М.Төлебаевтың "Біржан - Сара", Жұбанов пен Л. А. Хамидидің "Абай" операларын, Н.Тілендиев, Л. Б. Степанов және Е. В. Манаевтын "Достық жолмен", Б.В. Асафьевтің "Бақшасарай фонтаны" атты балеттерін, Қазақ драма театры Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің "Еңлік-Кебегін", С.М. Мұқановтың "Шоқан Уәлихановын", Ғ.М. Мүсіреповтің "Ақын трагедиясын", Ә.Тәжібаевтың "Жалғыз ағаш орман емесін", У.Шекспирдің "Асауға тұсауын"; Орыс драма театры Н.И. Ановтың "Мұрагерлерін", т.б. спектакльдерін қойды. Оған сонымен қатар Халық аспаптар оркестрі (бас дирижері - Ш.С. Қажығалиев), филормонияның ансамбльдері, Мемлекеттік хор капелласы (жетекш. - Г.Е. Виноградова), Мемлекеттік ән-би ансамблі, т.б. қатысты. 

Олардан басқа 1949 жылдан бері - қазақ әдебиетінің Мәскеу онкүндігі (1949), қазақ әдебиеті мен өнерінің Армениядағы (1968), Өзбекстандағы (1971) онкүндіктері және ҚР-ның Мәскеуде өткен күндері (1967, 1977), қазақ әдебиетінің Ленинградтағы күндері (1977), қазақ әдебиеті мен өнерінің Ресейдегі (1982), Якут АКСР-індегі (1983), Ленинградтағы (1988) күндері болып өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**«Қазақ әдебиеті кеші»**, «Қазақ» газетінің 1915 ж. 28 наурыздағы санында шыққан мақала. Авторы - М. Малдыбаев, К. Оразалиннің *«Абай ауылына саяхат»* кітабында:

*«Құлжановтар 1915 жылдың 13 ақпанында бұрынғы Приказчиктер клубында (кейін Абай театрының үйі) «Біржан мен Сара» айтысын сахнаға бейімдеп көрсеткен. Бұл ойында ұйымдастыру жүмысына сол кездегі оқушылар Қаныш Имантайұлы Сәтбаев пен Мұхтар қатысқан*»
деген жолдар бар. Осы сияқты мақала «Айқап» журналында да басылған. Әуезов кештің бағдарламасын жасауға, елден әншілер жеткізуге, театр сахнасын дайындауға көмектөскен. Мақалада ойынның бағдарламасы, өту барысы, ұйымдастырушылары, рөл орындаушылары, ойыннан түскен қаржы, қаржылай көмек көрсетушілер жайында жан-жақты жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Байғабыл**, *Балықтыарал* – Балқаш көлінің солтүстік жағалауындағы түбек.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерінде орналасқан. Шығысында Балықтыкөл шығанағы мен Шайтанарал аралдары, батысында Асабайкөл шығынағы, оңтүстік-батысында Алғазы аралы жатыр.

Жер бедері
----------

Оңтүстік-шығыс бағытта 20 км-ге созылған, ені 1 – 8 км, абсолюттік биіктігі 396 м. Түбектің орта тұсы дөңестеу болып келеді. Жағаларының қатты тілімденген жерлерінде силур кезеңінің құмды туфтары кездеседі.

Өсімдігі
--------

Құнарсыз сұр топырағында жусанды-сораңды шөптесін өсімдіктер өседі. Су жиегі қамысты қоға.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Байқадам Қаралдин** - 1877 жылы желтоқсанның 18-інде, бұрынғы Торғай уезі, Қараторғай болысында дүниеге келген (Қазіргі Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Байқадам ауылы). 1930 жылы мамырдың 5-інде қайтыс болды. Қоғам және мемлекет қайраткері.

Қаралдин 1891 жылы Торғай орыс-қазақ екі жылдық училищесін бітіргеннен кейін уездік басқармада есепші және көшірмеші болып істеген. 1903 жылы үлгілі қызметі үшін уездік басқармаға үшінші разрядты шенеунік болып қабылданады. 1911 жылы аудармашы қызметіне жоғарылытады. Қаралдин 1909-1910 жылдары Торғай және Сырдария облыстарының қыстақтарын зерттеуге белсене араласып, Страховск бөгенін салуды басқарды.

1916 жылғы Торғай көтерілісінің қарсаңында уезд бастығы Гарф пен губернатор Эверсманға патша жарлығына наразы халықтың талаптарын түсіндіруге күш салды. 1916 жылғы 8 желтоқсанда Қаралдин бірқатар көтеріліс басшыларымен бірге патша өкіметіне опасыздық жасағаны үшін дарға асу жазасына кесілді. Оның бұл жазадан құтылуына Ресейдегі ақпан төңкерісі себеп болды. Қаралдин Қазан төңкерісінен кейін Торғай уездік халық комиссары болып, бұл қызметін 1918 жылы мамыр айына дейін атқарды. Уезде Кеңес өкіметі қалпына келтірілген соң Торғай уездік атқару қызметінің төрағасы болып сайланды. Бір жылдан кейін, Әліби Жангелдин, Ахмет Байтұрсынұлымен бірге Мәскеуге барып, үкімет басшыларымен болған Алашорда мәселелері бойынша келісімге қатынасты. 1919 жылы тамызда жаңадан ұйымдастырылған Қазақ өлкесін басқару жөніндегі Әскери революциялық комитеттің хатшысы болып тағайындалды. 1920 жылы маусымда Торғай уездік атқару қызметінің мүшесі және жер бөлімінің меңгерушісі болып сайланды.

Ол Жангелдинмен бірге РКФСР ХКК-нің 1919 жылы 10 шілдедегі «Қырғыз (қазақ) өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет туралы» декретінің жобасын әзірлеуге қатысты. В.И.Ленин қол
қойған бұл декреттің Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылуына негіз болғаны белгілі. КСРО-да бай-кулактардың мал-мүлкін тәркілеу науқаны басталғанда Қаралдин де заңсыз айыпқа тартылды. Өзін жазықсыз жападан арашалап алу үшін Қызылордағабарған Қаралдин дереу тұтқындалып, кешікпей Семейде атылды. Қазақ КСРО Жоғарғы соты алқасының 1960 жылғы 18 ақпанындағы шешімімен ОГПУ "үштігінің" 1930 жылғы 25 мамырдағы үкімі негізсіз деп танылып, Қаралдин толық ақталды. Қазір Қостанай облысы, Амангелді ауданының бір елді мекені Қаралдин есімімен аталады.

Оның ұрпақтары арасынан көрнекті композитор Бақытжан Байқадамов, Қазақ КСР халық әртісі Айсұлу Байқадамова, қаламгер Данабике Байқадамова, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры Күнімжан Байқадамова еліміздің белгілі азаматтары болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан" Ұлттық энциклопедия. "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясы. Алматы, 2005.
**Стрелиция** (лат. *Strelitzia*) – 
Стрелицияның отаны – Оңтүстік Америка. **Стрелиция** өзінің ерекше гүлімен күллі әлемді жаулап алды деуге болады. Оның атауы ағылшындық ханшайым Шарлотт- Софиидың құрметіне қойылған. Стрелиция мәңгіжасыл шөптесін өсімдік. Бойының биіктігі екі метрге дейін жетеді. Гүлдері құстың бас пішініне ұқсайтындықтан, оны кейде «Бақыт құсы» деп атайды. Флорашы мамандар гүлдерін қырқып, гүлшоғыр жасауға жиі қолданады. Себебі, кесілген гүлдері әдемілігімен қатар, бір айға дейін солмай, жақсы қалпын сақтай алады. Жапырақтары жасыл түсті, сопақ пішінді, ұзындығы 40 см.

Жарығы:
-------

Жарық жерде өсіру керек. Шаңқай түстегіден бөлек, ертеңгілік және кешкілік тік түскен күн сәулелері зиян келтірмейді, қайта пайдалы.

Жылуы:
------

Қыс айларында 14-15°C болғаны абзал.

Суғарылуы:
----------

Жазда топырағын үнемі ылғалдылықта сақтау үшін жиі әрі молынан суғару керек. Қыста сирек суғарады, бірақ топырағының құрғап кетпеуін қадағалау қажет.

Ылғалдылығы:
------------

Жылы сумен уақтылы су бүркіп тұрған пайдалы.

Қоректендірілуі:
----------------

Наурыз айынан тамыз айына дейін арнайы гүлдейтін гүлдерге арналған сұйық тыңайтқышпен қоректендіру қажет.

Аурулары:
---------

Трипстер мен кене зақымдайды. Дұрыс күтім жасалмаған жағдайда қоңыр дақтар пайда болады.

Көбейтілуі:
-----------

Көктемде тұқымы арқылы немесе қайта отырғызу кезінде түбін бөлу арқылы көбейтуге болады.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**«Қазақ әдебиеті»** - Қазақстан Республикасының әдебиет, мәдениет және өнер газеті. Әр апта сайын, жұма күні шығады .

* Газет 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап шыға бастады.  Қазақ әдебиеті газеті
* Газеттің құрылтайшысы - Қазақстан жазушылар одағы және "Қаламгер Media" орталығы.
* Редакторлар кеңесінің төрағасы - Нұрлан Оразалин.
* Бас редактор - Жұмабай Шаштайұлы.
* Газеттің таралымы - 14 779 дана.

Тарихы
------

«**Қазақ әдебиеті» газеті** - Қазақстан жазушылар одағының органы ретінде тұңғыш саны 1934 жылдың қаңтарында жарық көрген.

1940 - 1954 жылдары газеттің шығуы тоқтатылып, 1955 жылдың қаңтар айынан қайта шыға бастады.

"Қазақ әдебиеті" ұлтымыздың рухани айнасы, еліміздің әдеби һәм мәдени өмірін жан-жақты қамтитын басылым. Апталық өнер сүйгіш оқырман қауымның эстетикалық талғамын тәрбиелеуде елеулі рөл атқарды.

Газет қазақ әдебиетінің жоғары идеялық көркемдік сапасын арттырып, көркем өнердің өмірді танытушылық рөлі мен эстетикалық-тәрбиелік мәнін арттыру үшін күреседі.

Әдебиет пен өнердің халық өмірімен тығыз байланыста болуына көмектеседі. Газет беттерінде қазақ ақын жазушыларының өлең, жыр, дастандары, әңгіме, очерктері, роман, повестерінен үзінділер, байырғы мәдени қазынамыздың ел аузында жүрген асыл үлгілері, көне тарихымызға қатысты деректер мен археологиялық-этнографиялық мұралар, қазақ әдебиетінің өткені мен бүгіні және келешегі жайлы байыпты әдеби-сын мақалалар; елдік елеулі мәселелер - қоғамдық-саяси, әлеуметтік-мәдени оқиғалар жөнінде публицистік өткір ой-толғаулар, дүние жүзі классиктерінің үздік туындыларынан аудармалар жарияланады.

Сонымен бірге оқу-ағарту, білім, ғылым саласындағы әр алуан көкейкесті мәселелерді сөз етеді. Кино, театр, сымбат, қолөнерінің келелі тақырыптарын кеңінен толғап, белгілі әдебиет, өнер қайраткерлерімен сұхбат жүргізіп, олардың жаңа шығармашылық туындыларын оқырмандарға таныстырып отырады.

### Бас редакторлар

* Бейімбет Майлин - 1934 -

.................................

* Оралхан Бөкей - 1991-1993
* Ұлықбек Есдәулет - 2002
* Дәурен Қуат -
* Жұмабай Шаштайұлы -

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  Қазақ әдебиеті газеті, №24 (3240), 17-23 маусым, 2011 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-096-6
**Айрақты**, **Жаманайрақты** – Батыс Үстірт кемерінің қиыр солтүстік-батысы және Өліқолтық сорының түйіскен жеріндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау ауданындағы Шетпе ауылының солтүстік-батыс жағында орналасқан Иір ойындағы оқшау тау. Абсолюттік биіктігі – 148 м. 1931 жылға дейін өзімен аттас айлақ және елді мекен болған. Қазан төңкерісіне дейін Айрақтыдан Қоңырат қаласына (Қарақалпақстан) дейін тұрақты сауда керуені қатынап тұрған. Қазақстандағы ірі ас тұзы және мирабилит тұздарының кен орны ретінде белгілі.

Сипаттамасы
-----------

Айрақтының жан-жағы – құз жартас, оңтүстік жағында бір ғана шығар жолы бар, үсті тақтайдай тегіс, жауын-қар сулары сақталатын тастақтары мол. Оның үңгірлерінде сақталған шимайлы суреттер кезінде Алан Медоевтің зерттеу объектісіне айналды. Бұл жердің етегі су жолының бастау алар жері, Г.С.Карелиннің 1832 жылы мұнай белгісін аңғарған мекені. Қатал табиғатына орай ол Жаманайрақты аталып, қазіргі карталарда солай көрсетіліп жүр. Айрақты – малмен қоса егіншілікті, балық аулауды кәсіп еткен қазақтардың мекені.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
цАМФ, Циклды аденозинмонофосфат
цАМФ
**Циклды аденозинмонофосфат (цАМФ)** — жасуша ішінде бесаспап медиаторға жатады жəне сол жасушада көптеген негізгі реакциялардың жылдамдығын реттейді. Қазір анықталғандай, ол - ең алдымен көптеген гормондардың жасушаға əсер етунің күрделі механизміндегі молекулалық делдал. цАМФ барлық ұлпалар мен мүшелердің жасушаларында синтезделеді. Ұлпаларда цАМФ синтезіне əр түрлі гормондар мен медиаторлар əсер етеді, ондай заттың саны 20-дан астам. 

цАМФ адреналиннің əсерін зерттеу кезінде ешқашан Э.Сазерленд (1959 жыл), сол үшін 1971 жылы Нобель сыйлығын алды. Бұл биохимидағы аса ірі ғылыми жаңалық болды.

Химиялық табиғаты
-----------------

цАМФ АТФ-тан синтезделеді. Бұл процесті *аденилатциклаза* ферменті катализдейді, ол фермент жасушаның плазмалық мембранасымен байланысқан. 

Аденилатциклаза ферменті негізінен ақуыздық жəне пептидтік гормондар əсерін реттейді, олар протоплазмаға енбейді. Жасушаның қалыпты жағдайдағы кезінде бұл фермент активті емес. Гормон плазмалық мембранада өзінің рецепторымен əрекеттескен кезде, магний ионы үшін оның өткізгіштігі өзгереді, соның нəтижесінде аденилатциклаза активтенеді де, цАМФ түзілуі күшейеді.

Биологиялық қасиеті
-------------------

Егер гормондар жасушадағы биохимиялық реакцияларды алғашқы реттегіштер болса, гормондар хабарын əрі қарай жеткізуші цАМФ-ты екінші қатардағы (аралық) реттегіштер деп атайды.
цАМФ:

* бауырдағы гликоген синтезі мен гидролизін;
* майлы ұлпада триацилглицеролдардың ыдырауын;
* жүйке жасушаларының активтілігін;
* бұлшық еттің жиырылуын;
* мРНК транскрипциясын;
* ақуыздар синтезін;
* жасуша өткізгіштігін
* иммунитет құбылысы сияқты жəне басқа да алуан түрлі процестерді реттейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
*Басқа мағыналар үшін Бейбарыс (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Бейбарыс** - Атырау қаласының хоккей клубы, 2010 жылғы Қазақстан ашық біріншілігінің вице-чемпионы, 2011 және 2012 жылдардағы Қазақстан чемпионы. 2009 жылы Ресейдің Серов қаласының хоккей клубы негізінен бастау алып құрылған команда. Аренасы - Атырау мұз айдыны.

2010 жыл маусымы
----------------

Бас жүлде үшін қарағандылықтар мен Атыраудың «Бейбарыс» командасы арасында текетірес ұзаққа созылды. Финалдық бәсекеде төрт кездесудің нәтижесінде тең түсіп, жеңімпазды анықтай алмаған хоккейшілер, шешуші 5-матчты өткізулеріне тура келді. Аталмыш кездесу Қарағанды қаласының «Ақжолтай» мұз айдынында орын алды. Трибуналарға лық толған халық тартысты матчты орындарына отырмастан тамашалады. Осынау қолдаудың әсерімен болар қарағандылықтар маңызды сәтте шешуші голды соға білді. Ақтық мәренің ойыны ойыншылар арасындағы келіспеушіліктерге және екі жақтан да хоккейшілерді ойыннан шығарумен есте қалды. Сонымен, шешуші матчта қанжығасын майлағандар: "Сарыарқа" сапынан Никита Смирнов 14-минутта, Рамиль Сайфуллин 23-минутта, Олег Еремеев (47-минутта; "Бейбарыс" командасынан Артем Носов 26-минутта, Максим Шарифьянов 57-минутта. Қорытынды есеп 3:2, «Сарыарқаның» мерейі үстем. Бар болғаны 2006 жылы құрылған «кеншілер қаласының» командасы өз тарихында тұңғыш рет Қазақстан Чемпионы атанды!

### 2011-2012

Бұл маусымда да Бейбарыс клубы өзінің теңдессіз мықты екендігін дәлелдеп Қазақстан чемпионатында серияны 4-2 есебімен павлодарлық Ертіс клубын тізе бүктіріп чемпион атанды.

Жетістіктері
------------

**Қазақстан чемпионаты**

* 1 !1

**ҚРАЧ чемпионы (4): 2010/2011, 2011/2012, 2015/2016, 2018/2019**

* 1 !1

ҚРАЧ **финалисті** (2): 2009/2010, 2012/2013

* 1 !1

ҚРАЧ **қола** (1): 2017/2018
**Қазақстан кубогы**

* **финалисті** (2): 2012, 2017
* 1 !1

**Қола** (1): 2019
**Құрлық кубогы**

* **финалисті** Құрлық кубогы (1): 2016/2017

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бас торабы Мұрағатталған 24 наурыздың 2011 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Ост-Үнді компаниясы (айрық) деген бетті қараңыз.*

«United East India Company» немесе «United East Indies Company» (сонымен қатар голланд тілінде «VOC» аббревиатурасымен белгілі) Голландия Республикасының жетекші мемлекет қайраткері Йохан ван Олденбарневельттің туындысы болды.
Амстердам VOC HQ
Желкендегі *Duyfken* VOC кемесінің көшірмесі
**Голландық Ост-Үнді компаниясы** немесе **Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы** (нидер. , VOC, «Біріккен Ост-Үндістан компаниясы») — нидерландтық сауда компаниясы. 1602 жылы негізі қаланған ол 1798 жылға дейін өмір сүрді. Жапония, Қытай, Цейлон, Индонезиямен сауданы жүзеге асырды (соның ішінде шай, мыс, күміс, мата, мақта, жібек, керамика, дәмдеуіштер және апиын); Тынық және Үнді мұхиттарының осы елдерімен сауданы монополиялады.

Компания тарихы
---------------

1594 жылы нидерландтық көпестер тобы Шығыс елдерімен делдалсыз сауда жасау үшін «Ван Верре» компаниясын құрды. Осыдан кейін басқа ұқсас голландтық сауда компаниялары құрылды. Олардың арасындағы өзара бәсекелестікті және португал, испан және ағылшын саудасының бірлескен қарама-қайшылығын болдырмау үшін Нидерландының Біріккен провинцияларының генералдық штаттарының шешімімен бұл сауда компаниялары 1602 жылы біртұтас Шығыс Үндістан компаниясына біріктірілді. Компанияның бастапқы капиталы шамамен 6,5 миллион флоринді құрады.

Ост-Үнді компаниясы сауда факторияларының тұтас желісін құрды (соның ішінде Қайырлы үміт мүйісі, Персия, Бенгалия, Малакка (қазіргі Малайзияның бөлігі), Қытай, Сиам (қазіргі Таиланд), Формоза (қазіргі Тайвань). Шығыс Үндістан компаниясының қызметімен қамтылған акватория батыста Қайырлы үміт мүйісінен шығыста Магеллан бұғазына дейін созылды.

Компания тарихындағы ең көрнекті тұлға Ян Петерсзон Кун болды, ол компанияның штаб-пәтерін Ява аралында негізін қалаған Батавия қаласына (қазіргі Джакарта) көшірді, ол Азиядағы голландиялық отаршылдықтардың астанасы болды. Бұл аймақтағы бұрынғы голланд иеліктері әлі күнге дейін кейде Голландиялық Үндістан деп аталады (Голландық Ост-Индия (Индонезия), Үндістан түбегіндегі голланд иеліктері, Цейлон, Малакка, Оңтүстік Африкадағы Кейп колониясы).

Метрополияның порт қалаларында (Амстердамда, Роттердамда, Зеландияда, Делфтте, Хорн мен Энкхёйзенде) компанияның алты кеңсесі (палатасы) болды және оны 17 саудагер (директорлар) кеңесі басқарды.

Нидерланды Еуропаның алдыңғы қатарлы теңіз және отаршыл державасы болған кезде, Ост-Үнді компаниясы сыртқы сауданы жүргізуде монополияға ғана емес, сонымен қатар халықаралық сауда шарттарын жасасу, теңізде жүзу, тауарларды метрополияға бажсыз тасымалдау, факториялар құру, жағалаудағы бекіністер құру, сот ісін жүргізу, қарулы күштер мен әскери флотты ұстау құқықтарына ие болды.
**Тю́хе** (Тихе, Тихэ, Тиха, Тихея, көне грекше Τύχη, «кездейсоқтық», жеребемен алынған тағдыр[1]) — ежелгі грек мифологиясында жағдайдың, сәттіліктің және тағдырдың Құдайы.

Ежелгі рим мифологиясында оған Фортуна ұқсас келеді. Тюхе классикалық мифологияда кездескен жоқ, Тахо-Годи айтқандай, ежелгі өзгертілмейтін тағдыр деген ұғымға қарсы салыстыру ретінде, эллинизм эпохасында шықты. Ол әлемнің ауыспалылығын, кездейсоқтығын және табансыздығын көрсетіп тұрады. Нәтижесінде Тюхе, қалай сәттіліктің Құдайы болса, солай, бақытты жағдайдың кеіптеуі.

Тюхе есімі, Персефонаның серігі мен океаниданыкы, алғаш рет Гомердің өлеңінде Деметраға кездеседі, бірақ ол жерде ол есімі Тюхемен ешқандай ортақ белгісі жоқ. Тағы Гесиод Тюхены Океан мен Тефеяның қыздарына қосады. Архилохта Тюхе Мойраның жанында тұрады; Пиндарда, ол Зевстің қызы және тағы да мойралармен жақын. Павсаний, Тюхе Мойралардың бірі және олардын мықтырақ деген Пиндардың сөзімен келіседі. Орфиктарда, Тюхе Артемидаға ұқсастырылады. 

Тюхенің атрибуттарының бірі, «үстінде болған зат, астыда да болады» деген айналымы бар, сәттіліктітің ауыспалылығын көрсетіп отыратын тегершік. Осыдан, рим мифологиясындағы Фортунамен ұқсастығы, қанатты сөзге айналып кеткен « Фортунаның тегершігі» деген сөз шықты. Тағы да, оның атрибуттарының бірі байлықтың мүйізі болып табылады.

Дереккөздер
-----------
Әрбір ионның өзіне тән энергиясы болады. Иондар бір-біріне жанасып қосылғанда иондық энергияның бір бөлімі босанып шығады. Демек, кристалл құралу экзотермалық процесс болып табылады. Кристалды қайтадан ерітіп сұйық қалпына келтіретін болсақ, оған сол кристалл пайда болуда босанып шыққан энергия мөлшеріндей қуат жұмсаған болар еді. Мұны қуат сіңіретін эндотермалық процесс дейді. Сол кристалды еріту үшін жұмсалатын потенциалық энергияны (35) өрнек бойынша есептеп шығаруға болады. Кристалдың энергиясы бір моль затқа шыққан жылудың килокалориясымен есептеледі. Моль деген — граммолекула, яғни заттың молекулалық грамм саны. Килокалория дегеніміз — 1 кг (литр) суды 1 градусқа жылытуға кететін жылу. Осы өлшемдердің негізінде М. Борн, М. Гольдшмид, A. Е. Ферсман, А. Ф. Капустинский т. б. (35) өрнектің (k) коэффициентін есептеп тапқан. A. Е. Ферсман мынадай формула қолданған: {\displaystyle U=293{\frac {a\*w\_{1}\*w\_{2}}{r\_{1}+r\_{2}}}}

Мұндағы а әрпі Маделунг коэффициенті деп аталады. а кристалдың структурасына қарай, басқаша айтқанда иондардың құрылыстық орналасуына қарай өзгеретін шама. Жабайы куб формалас ас тұзының кұрылысын алатын болсақ, оның Маделунг коэффициенті a =1,7475. Осы санды өлшем (стандарт) ретінде алсақ , (35) өрнектің коэффициенті мынаған тең fe = 293X 1,7475 = 512,1. Ac тұзық ұрылысындағы ион саны екеу (натрий, хлор). k санның әрбір ионға тиесі үлесі мынау:
512,1 : 2 = 256,1.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
*Басқа мағыналар үшін Бәйтерек деген бетті қараңыз.*

**"Бәйтерек" футбол клубы** — 2012 - 2016 жылдары Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында ойнаған футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Астана Аренада" өткізді.

Тарихы
------

2009 жылы Қазақстаннан 26 бала Бразилияның "Оле Бразил" футбол академиясына аттандырылды. 2012 жылға дейін оқып келді де, олар келген соң оларды бір клубта топтау үшін ҚР спорт істері жөніндегі агенттігінің қолдауымен "Бәйтерек" клубы құрылып, бірінші лигада ойнай бастады. Ол жастармен бірге клубта Қазақстанның тәжірибелі футболшылары да өнер көрсетті. 
2016 жылғы маусымнан соң клуб қайтадан бас қоспады.

Статистикасы
------------

| Маусым | Лига | Орын | Ойын | Ж | Т | Ұ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | 2 | **4** | 30 | 14 | 11 | 5 |
| 2013 | **15** | 34 | 8 | 5 | 21 |
| 2014 | **10** | 28 | 10 | 2 | 16 |
| 2015 | **12** | 24 | 2 | 4 | 18 |

Атақты футболшылары
-------------------

* Данияр Кенжеханов
* Рафкат Аслан

Сілтемелер
----------

* Құрамы
**Инелі кекіре** (Oxytropis hystrix) – бұршақтар тұқымдасы, кекіре туысына жататын бұташық. Қазақстанда Алтай таулары және Тарбағатай жотасында кездеседі. Таудың тастақты беткейлерінде өседі. Биіктігі 15 см-дей, тығыз, тікенекті, пішіні жастық тәрізді шым түзеді. Жапырақтары қысқа (ұзындығы 2 – 4 см), олардың сағақтары біртіндеп қатайып, тікенекке айналады. Гүлдері қошқыл түсті. Тұқымынан көбейеді. Маусым айында гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі – шар тәрізді домалақ бұршақ. Сыртын қара ала тікенектер басқан, кейін олар түсіп қалады. Инелі кекіре – өте сирек кездесетін эндемик түр. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.