recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ҚазМұнайТеңіз, теңіз мұнай компаниясы**
- жабық акционерлік қоғам. «ҚазМұнайГаз»
ұлттық компаниясың акционерлік қоғамының
жүз пайыз қатысуымен 2003 жылдың 14 наурызында құрылды. Қызметінің негізгі бағыттары:
жер қойнауын пайдалану құқығына ие болу,
шикізатты барлаудың, өндірудің, оның өңдеу
өнімдерін тасымалдаудың және өткізудің тікелей интеграцияланған табыскер құрылымдарын
құру, сол сияқты құрылган бизнеске басшылық
ету; Каспий және Арал теңіздерінің және оларга
көршілес орналасқан құрлық бөлікшелерінің
көмірсутек ресурстарын барлау және өндіру
жөніндегі мұнай операцияларын дайындау және іске асыру; бұрынырақ құрылған немесе
енді құрылып жатқан бизнеске қосылу арқылы
Каспий теңізінің және онымен көршілес құрлық
бөлікшелерінің көмірсутек ресурстарын барлау
және өндіру жұмыстарына байланысты мұнай
операцияларын іске асырудың коммерциялық
жобаларын жүзеге асыруға қатынасу.
«ҚазМұнайТеңіз» теңіз мұнай компаниясың
акционерлік қоғамының функциялары: жер
қойнауын пайдалану құқықтарын алу және
оларды іске асыруды орындау жөніндегі
коммерциялық жобаларды ұйымдастыру
және жүзеге асыру; жер қойнауын пайдала-
ну жөніндегі келісім-шарттарда мемлекеттік
коммерциялық мүдделерді өкілетті мекеме
функцияларын атқару арқылы қамтамасыз
ету, жер қойнауын пайдалану жөніндегі келісім-шарттарда үлестік қатынасқа қол жеткізу; жобаларды жүзеге асыруға және оларға
қатынасуға қажетті жер қойнауын пайдалануға
жасалған келісім-шарт жобаларын және өзге
де құжаттарды дайындау; көмірсутек ресурстарын барлау және өндіру операцияларын
жүзеге асыруды ұйымдастыру; жер қойнауын
пайдалану келісім-шарттары бойынша
мердігердің функцияларын қамтамасыз ету;
мұнай операцияларын жүзеге асырушы заңдық
тұлғалардағы үлестік қатынастарды иелену,
қолдану және оларды өткізу.
«ҚазМұнайТеңіз» теңіз мұнай компаниясың
жабық акционерлік қоғамы 2003 жылы 16 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің
№1095 Указымен бекітілген Каспий теңізі
қазақстандық секторын игерудің Мемлекеттік
бағдарламасын іске асыру мақсатында құрылды.
Жетекшілері: Измұхаметов Б.С. (2003 ж.), Хасанов Б.К. (2003 жылдан бері).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Бразилия баспасөзі** – Бразилияда тұрақты түрде шығып тұратын басылымдар.

Бразилияда 250-ге жуык газет шығады (1970). Аса ірі газеттері: Рио-де-Жанейрода "Глобу" ("О Globo", 1925), "Жорнал ду Бразил" ("Jornal do Brasil", 1891), "Коррею да маньян" ("Соггеіо da Manna, 1901), "Диариу ди нотпоиас" ("Diario de Noticias", 1930); Сан-Паулуде "Эста ду ди Сан-Паулу" ("О Estado de Sao Paulo", 1875), "Диариу ди Сан-Паулу" (Diario dc Sao Paulo", 1929). 

Ең ipi-газет журнал бірлестігі 1921 жылы құрылған "Диариус асосиа дус". Ол 32 газет, 18 журнал шығарады, қарауында көркем әдебиет баспасы, 22 радиостанса мен 15 телестудия бар. 

Бразилияның ресми ұлттық хабар агенттігі 1946 жылы Рио-де-Жанейро да құрылған "Аженсия наси онал". Бразилияда 1921 жылы радио, 1952 жылы телевизия жұмыс жасай бастады; 950-ден астам радиостанса, 40-тан астам телестанса бар (1970). Аса ipi радио және телевизия бірлестіктері: Теле байланыс жөніндегі ұлттық Кеңес; Бразилия радио және телест ның ассоциациясы; Газеттер мен радиостлар ассоциациясы. 

Радио және телехабарлар негізінен жекеменшік стансалар арқылы португал тілінде беріледі. Бразилияда радио мен телебағдарламаларды, негізінен, жекеменшік стансалар іске асырып, ұлттық департамент бакылау жүргізеді. Бразилияның радио және телестансасының Ассоциациясы (Associacao Brasileira de Emissoras de Radio e Televisao ABERT) 1962 жылы негізі қаланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
Қажытай Шалабаев
----------------

Қажытай Шалабаев 01.06.1922 ж.Семей қаласында туған.Ұшқыш 3 жыл Отан соғысының ұшқышы болып, 50 жыл еңбек еткен ардагер.
Бала жасынан кеме жөндеу зауытында еңбек етті. 7 жылдық мектептi бiтiріп, осы зауыт жанындағы 6 айлық ФЗО (фабрично-заводское обучение) мектебiнен темiршебер (слесарь) мамандығын алады. Семейдегi терi өңдеу комбинатында жұмыс iстеген. Кәсiбi- терi сұрыптаушы. 18 жасында Қажытай әскери комиссариатқа барып, Ақтөбе қаласындағы Азаматтық әуе флотының ұшқыштарын даярлайтын училищеге жолдама алды. 2 жылдық оқу орны әскери ұшқыштарды дайындайтын жедел оқыту-үйрету курсына дайындық кезінде Ұлы Отан соғысы басталып кеттi.Қажытаймен бiрге 4 жiгiт Армавирдегi әскери жойғыш (истребитель) ұшқыштарды даярлайтын 1 жылдық мектепке жiберiлдi.Бұл мектепте Пе-2 ұшағын игеруге дайындалып, 1942 жылдың басында майданға кеттi де, Ленинград және Балтық майданында жауды жаншыған 284-шi әуе дивизиясының 701-шi әуе полкiне келді.Қазақ даласының батыры Қажымұқан Мұңайтпасов өнерімен тапқан қаржысына ұшақ алып,оған Амангелді Имановтың атын беріп, 1945 жылы қан майданға жібереді. Бұл ұшақ 1945 жылы 1-ші Беларус майданындағы 284-ші авиация, 701-ші түнгі бомбардировщиктер авиаполкінің құрамындағы семейлік ұшқыш Қажытай Шалабаевқа беріледі. Осы ұшақпен 120-дан астам жауынгерлік тапсырманы орындады. Әскери әуе күштерімен бірге 1945 жылы 24 маусымда Мәскеудегі Жеңіс парадына қатысады. Қажытай Шалабаев 1944 жылы 355 ұшылым, 1945 жылы жасалған 136 ұшырылымға қатысады. 1944 жылы 20 қыркүйекте "Қызыл Жұлдыз" орденi, "аға лейтенант" шенi берiлдi."Ұлы Отан соғысының I-шi және II-шi дәрежелi" ордендерiмен, бiрнеше медальдармен марапатталады.08.05.2003 жылы 2003 жылы қайтыс болған.

Сілтемелер
==========

1. ҚАЖЫМҰҚАН МЕН ҚАЖЫТАЙ ҰШҚЫШ(қолжетпейтін сілтеме)
2. Қазақ спортының қаһармандары Мұрағатталған 17 мамырдың 2014 жылы.
3. Жауға қарсы ұшақ жасатқан Кенішбай ақын неге ескерілмей келеді?
4. Күш атасы — Қажымұқан
**«Қарағанды сүт комбинаты»** ЖШС, 1939 ж. Балқашта май өндіру, қаймақ және елден сүт жинайтын бөлімше ретінде ұйымдастырылған. 1955 жылдан база бойынша қалалық сүт зауытты іске асырылып, қышқыл сүтті сусын және балмұздақ өнімдері өндірілді. 1967 ж. калада сүт зауытының арнайы жана ғимараты салынды. 1988 ж. қайта құру жағдайында зауыттың құрал-жабдықтары түгел өзгертіліп, жаңа жүйеге көшірілді. 1994 ж. мемлекепік мекемеден *«Балқашсүт»* ААҚ-ға айналды. 1999 ж. оның құрамына Жарықғың «Ақ бұлақ» АҚ қосылды. 2003 ж. «Балқашсүт» ААҚ-ы Қарағанды қаласынан қалалық сүт зауьгғын салды. 2005 ж. *«Балқашсүт»* ААҚ *«Қарағанды сүт комбинаты»* ЖШС болып өзгерді. Ол қазіргі кезде сүт өнімдерінің 30-дан астам түрін шығарады. Кәсіпорынды Балқаш қаласының құрметті азаматы В. С. Логвиненко басқарады (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ситуативтiк қателiк мəнi** : басқаны бағалай жəне қабылдай отырып, тұлға өз қабылдау процесiнiң қандай жағдайда өтiп жатқанын ескермеуi жəне сол жағдайдың оның өзiнiң əрекетқылығы мен бақылауындағы адамның болмысына нендей əсер етiп жатқанын байқамауы мүмкiн. Ал адам өзiнiң бақылау астында екенiн сезсе, өзiнiң əдеттегi, қалыпты қылықтарын бұрмалап көрсетуге тырысады. Бақылаушының өзi де нақты жағдайларға орай өз əрекетiнiң формасын өзгертедi. Мысалы, дəрiгердiң сырқатты өзiнiң қызмет кабинетiнде қабылдауы мен сол адамды кездейсоқ көшеде не демалыс орнында кездестiрiп, тануы үлкен өзгешелiктерге ие. Осыдан психологиялық образ қалыптастыру процесiне ситуацияға орай реттеу мен түзетулер ендiрiп тұрған шеп болмайды.

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу
орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006.—306 бет.

Санат
-----

Жантану негіздері
**Мұғалімдердің Білімін Жетілдіру Институты**, Қарағанды әкімі жанындағы мемлекеттік және білім қызметкерлерінің біліктілігін арттыру және қайта даярлау институты, 1948 жылы облыстық методикалық кабинет негізінде ашылған. Институт құрамында қазақ және орыс тілі мен әдебиеті, химия, биология, физика, математика, тарих, геофафия, дене тәрбиесі, мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиесі, шет тілдер, оқытудын тех. құралдары, соңдай-ақ білім үрдісін жобалау, мультимедиялық дәріс кабинеттері, кітапхана, редакциялық-баспа бөлімі бар. «Мұғалім» үйі қызмет керсетуде. «Өзгеріс — Перемена» атты газет шығып тұрады. Жыл сайын 6,0 мың адам институтта біліктілігін арттыру курстарынан өтеді. Мұғалімдердің біліктілігін арттыру мақсатымен, сондай-ақ мақсатты, проблемалық, қысқа мерзімді және басқа да курстар өткізіліп тұрады (жыл сайын 1,3-1,5 мың адамды қамтиды). Институт негізінде республикалық семинар-кеңестер, ғылыми практикалық конференциялар және педагогикалық ғылым мен оқытушылық жұмыстың түбегейлі мәселелері бойынша педагогикалық оқулар ұйымдастырылады. Мұғалімдердің білімін жетілдіру институтынын мақтанышы болып оның окытушы-профессорлары саналады: ғылыми докторлары К.М. Арынғазин, С.М. Жақыпов, В.Е. Клочко, О.М. Красноярцева; ғылым кандидаттары Х.Ж. Әубәкірова, М.М. Хасенов, К.А. Ахметкәрімов, К.А. Гейнц т.б. Әр жылдарғы ректорлары: Х.М.Салмұхамедов (1948-49); И.О. Савельева (1949-1951) т.б. 1994 жылдан техникалық ғылым кандидаты, Ы. Алтынсарин атындағы қазақ академиясының корр. мүшесі, профессор С.С. Контаев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
```
            Гидродесульфуризация (ГДС) – бұл мұнай, табиғи газ сияқты шикізат көздерінің құрамынан каталитикалық жолмен күкіртті алу химиялық процесс. Процесстің басты мақсаты- құрамындағы SO2 эммисиясын азайту.
            Тарихы
              Зерттеу барысында, ол бу күйіндегі қанықпаған көмірсутектердің сутегі және және катализатор қатысымен қаныққан көмірсутектерге өтуін байқап, қазіргі каталитикалық гидрогенация процессін қалаған. 
            
```

1. ↑  Бұл процесті алғашқы рет зерттеп,1892 жылы ашқан француз химигі Пауль Сабатиер болған.
2. ↑  Күкірттік қосылыстар кейбір мұнай өнімдерінде кездеседі. Сондықтан, оны алу үшін осы реакцияны қолданамыз:C2H5SH + H2→C2H6 + H2S
Луи Брайль зағип жандарға оқуға және жазуға мүмкіндік беретін шрифтті XIX ғасырдың басында ойлап тапты.

Тарихы
------

Ол 1809 жылы қолөнершінің үйінде дүниеге келді. Жаңадан жүруді үйреніп жүрген кезінде күнін әкесінің шеберханасында өткізетін. Үш жасында шеберханада көзін жарақаттап алады. Бес жасында баланың көзі мүлдем көрмей қалды. Ата-анасы баласына білім беруге және оның дамуы үшін қолдарынан келгеннің барлығын істеуге тырысты. Луи ауылдық мектепке барды. Өзінің ақылы мен ерекше есте сақтау қабілетінің арқасында жақсы оқыды. Әкесі оған тақтайға шегелерді қағу арқылы әріптердің кескінін шығарып, оқуды үйретті. 10 жасында әртүрлі жастағы балалар оқитын Париждегі зағиптерге арналған Корольдік институтқа жіберді.

Луи Брайль 12 жасынан бастап, зағиптерге арналған алфавитін әзірлеу үшін тәжірибелерін бастады. Күндіз сабаққа барып, ал кешке өзінің жүйесін ойластырды. 15 жасында бұл жұмысын аяқтады.

Луи Брайль үштен екі бағанада орналасқан алты рельефті нүктенің әртүрлі комбинациясынан өз алфавитін құрастырды. «Оқырман» мәтінді оқу үшін басылған жолдарды саусақтарының ұшымен жүргізеді.

Кейін Брайль жүйесін тыныс белгілерімен, сандармен және ноталармен толықтырды. Оның рельефті-нүктелі шрифтінің соңғы нұсқасы 1837 жылы пайда болды. Бүгінгі таңда Брайль әдісі бүкіл әлемде қолданылады.

Тағы қараңыз
------------

* Брайль дисплейі
* Қазақ Брайль әліпбиі

Дереккөздер
-----------
**Ақажанова Гүлмира Өтегенқызы** – 1962 жылы тоғызыншы наурызда Орал облысы, Тасқала ауданы, Ермольчев ауылында дүниеге келген..

1968-1978 жылдары Амангелді совхозында орта мектепті бітірді. 1979 жылдан бері баспаханада жұмыс істеді. 1980 жылы №5 полиграфия училищесін бітіріп шыққан соң, 1984 жылы дейін Полиграфкомбинатга кітап түптеуші болады. Кейін ҚазКСР Мемлекеттік баспасына жұмысқа ауысады. 

1986 жылы Мәскеудегі Полиграфия институтының технолог мамандығы на оқуга түскеннен кейін, 1988-1996 жылдары "Қазснабпечать" базасында технолог, 1996-1999 жылдары "Полиграф комбинатта" түптеу цехның мастері, 2000-2002 жылдары "Кітап" ЖШСте инженерэкономист, 2002-2004 жылдары "Сөздік Словарь" баспасында техникалық редактор, 2004-2005 жылдары "Қазығұрт" баспасында технолог экономист болып жұмыс істеді.Осы жылдары Қ.Жүмаділовтың 12 томдық, Ә.Нұршайықовтың 10 томдык, Р.Бердібайдың 5 томдық және т.б. кітаптарды жарыққа шығаруга ат салысты.2005 жылдан "Феникс" баспасының директоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Күш** – Маңғыстау тауларының орта бөлігіндегі шоқылы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Шетпе ауылының солтүстік-батысында 14 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 322 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 500 – 600 м шамасында. Оңтүстік беткейі тік жарқабақты, қалған бөліктері көлбеу, пішіні доға тәрізді созылып жатыр. Беткейлері аз тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысын юра мен бордың құмды-сазды жыныстары жапқан.

Өсімдігі
--------

Етегінде жусан, тасбұйырғын басым өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Телевизия** (Қарағанды қаласы, Интернационалист жауынгер көшесі,14), радиоэлектронды құралдар арқылы көретін ақпаратты қашықтыққа тарату, бұқаралық ақпарат құралдарының ең көп тараған түрінің бірі. Құрамына облыстық телерадио орталық және телестудия кіреді.

Алғашқы телевизия хабары эфирге 1958жылында 31тамызда шықты және ол Шахтер күніне арналған-ды.
Орталық телевизияның алғашқы бағдарламасы 1968 жылында, республикалық 1978 жылында
қабылданды. Облыстағы ең байырғы студия «Қазақстан-Қарағаңды» ТАК болып табылады.
Хабардың жалпы көл. тәул. 35 сағат, жергілікті телевизия хабарлары жылына 438 сағат, облыс халкының 97,2%-ы телевизия хабарларын тамашалады(1985). №1, №9 және 12 каналдарда жұмыс істейтін хабар таратқыш аппаратура Теміртау қаласында және облыстың ауылдық аудандарында орнатылған. Түрлі түсті бейнелі 1 және 2-бүкілодақтық, республикалық және облыстық бағдарламалар қабылданды. Бейнехабарлар тарататын қондырғылар құрастырылған. Тәул. бойына жұмыс істейгін бейнежабдығы, жарық бергіш, түрлі түсті бейнелі телекамералармен кинокамералар, көшпелі телевизиялық станция бар.

Жердегі «Орбита» космостық байланыс станция жүмыс істейді. Телемұнарасының биіктігі 180м. Хабар Қазақ, орыс тілдерінде беріледі. Басты орынды қоғамдық-саяси тақырыпқа, х.ш. интенсивтендіру проблемаларына, көмір, металлургия, машинажасау, а.ш. салаларын, ғылым мен мәдениетті дамыту хабарлары алады.

1991 жылында Телевизия және радио хабарларын тарату комитеті Телерадиокомпания болып кайта
құрылды. Телерадиоорталық пен телерадиокомпания бірегей телерадиохабары торабына бірікті.
Сол уақыттан тележарнамаға және бәсекелес телекомпаниялардың пайда болуы сияқты жаңа бағыттар туындады.

1990-жылдардын соңында цифрлік Телевизия дамыды, ол хабарлар сапасын арттырды.

1990-жылдардың ортасынан тәуелсіз телестанциялар торабы дамыды.

1992 жылында областық телерадиокомпания базасында тұңғыш «Комтек» телеканалы құрылды, телерадиокомпания жиілігінде «Сарыарқа» жекеменшік телекомпаниясы эфирге шығып тұрды.

2006 жыддың сәуіріне дейін облыста 17 эфирлік және 11 кабельдік телекомпания жұмыс
істейді, оның ішінде облысқа хабар тарататындары: «5канал», ТК «ТВ-АРТ», ТК «31 канал—Қарағанды», ТК «Карағанды». Телевизия шағын қалаларда да дамып келеді. Теміртауда 5 эфирлік станция («Испат—Сфера», ТКТ, ТК, «43 канал», ТК «ТВ-29»), бір-бірден Балқаш (ТК «Бертіс-видео»), Жезқазған (ТК«Дидар»), Приозерск («Приозерск телестудиясы»)қалаларында жұмыс істейді.

Танымал қызметкерлері
---------------------

* Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шығыс клубы** – мұсылман зиялыларының қоғамдық бірлестігі. 1907 ж. 1 желтоқсанда Қазан қаласында мұсылман зиялыларының ресми бірлестігі ретінде құрылды. Шығыс клубы өз мүшелері мен қонақтар үшін түрлі музыкалық және әдеби кештер, сахналық қойылымдар, халық шерулері мен ойындарын ұйымдастырып, бұл шараларға дәрістер оқу үшін түрлі ғылым салалары бойынша мамандарды шақырды. Шығыс клубы мұсылман зиялы қауымының нағыз рухани бірлесу орталығына айналды. Шығыс клубы жанында орыс-мұсылман кітапханасы, музыкалық аспаптар оркестрі жұмыс істеді. 20 ғасырдың бас кезінде императорлық Қазан университетінде, Қазан малдәрігерлік институты мен Қазан мұғалімдер семинариясында оқыған қазақ жастары Шығыс клубы жұмысына белсене қатысты, халық университеті деңгейінде өткізілетін кештерде қазақ әндері де орындалды. Қазан университетінде оқыған қазақ зиялысы, кейін Алашорда қозғалысының көрнекті қайраткерлерінің бірі болған заңгер У.Танашев клубтың белсенді мүшесі болып, Шығыс клубының басты органы – "Ақылдастар кеңесі" құрамына сайланды, Қазан мұсылмандары саяси қозғалысы басшыларының бірі болды. Шығыс клубы жұмысына қатысқан мұсылман жастары Ресей мұсылман студенттері Құрылтайын шақыру идеясын қызу қолдап, осы мақсатта 1913 ж. 14 сәуірде Хадиша Ямашеваның үйінде кеш өткізілді. Кешке Қазан университетінде оқитын қазақ жастары Б.Мәметов, И.Қашқынбаев, Ш.Бекмұхамедов, А.Имамбаев, т.б. мұсылман жастары қатысып, көпшілік дауыспен Имамбаев Бүкілресейлік мұсылман студенттері Құрылтайына делегат болып сайланды. Шығыс клубы жұмысында шыңдалған қазақ студенттері кейін көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері болды. Олардың арасында Мәметов, Танашев Алашорда үкіметі құрамына кірсе, Қашқынбаев халықтық кеңеске үміткер болды.

Пайдаланатын әдебиет
--------------------

Кенжетаев Б.А. Казанские учебные заведения и процесс формирования казахской интеллигенции в середине 19 – начала 20 вв. Казань, 1998.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Ақ өлең**, ұйқассыз өлең – әлемнің бірқатар халықтары әдебиетінде кездесетін қалыпты ұйқассыз өлең үлгісі. *Ағылшын тіліндегі blank ("ұйқасты өшіру, жоғалту") сөзі, француз тіліне blanch ("ақтау")* мағынасында қате аударылуынан орыс тіліне француз тілінен "Белый стих" болып аударылып, қазақ әдебиеттану ғылымына орыс тілі арқылы сол атауымен енген. Сырттай қарағанда, ұйқаспаған сияқты көрінгенмен, мүлде ұйқассыз да емес, бірақ ұйқасы шумақтың немесе тармақтың кез келген тұсында тұра береді. Оқырманның сезіміне әсер ету үшін кейде ұйқас түйдектері де кездесуі мүмкін.

Тарихы
------

Ең көне Ақ өлең үлгілері 5-9 ғасырлардағы түркі жазба ескерткіштерінде (Күлтегін, Тоныкөк ескерткіштері), қазақтың шешендік сөздерінде кездеседі. Ақ өлең драматургия жанрында жиі қолданылған. Оның тамаша үлгілері У.Шекспир ("Король Лир", "Гамлет"), А.С.Пушкин ("Борис Годунов"), А.К.Толстой ("Иван Грозныйдың өлімі", "Федор Иванович патша", "Борис патша" драмалық трилогиясы) шығармаларында бар. Қазақ драматургиясында М.Әуезов ("Айман — Шолпан", "Бекет"), Ғ.Мүсірепов ("Ақан сері — Ақтоқты"), Ә.Тәжібаев ("Көтерілген күмбез", "Жомарттың кілемі" ), Ә.Кекілбаев ("Абылайхан") қаламгерлер ақ өлең үлгісін сәтті қолданды. Лирикалық өлеңдерде ақ өлеңнің ұйқасқан және ұйқаспаған жолдары араласып келеді. Силабикалық жүйеге жататын қазақ өлеңінің ұйқас қорының молдығына, бунақ, буын, тармақ, шумақтардың өзара үйлесуге аса икемділігіне байланысты Ақ өлең төл поэзиямызға еркін ене алмады.

Кездесуі
--------

Ежелгі қазақ поэзиясында ұйқассыз өлең аз болғандықтан, ол шын мәнінде өлең деп танылмаған. Бірақ шешендік сөздердің кейбір үлгілері ақ өлең түрінде айтылған. Жазба әдебиетте ол драма жанрында дамыды. Өйткені кейіпкердің аузына орамды сөз, дауыс екпініне жігерлері ырғақ, бай интонация беруге қолайлы. Қазақ драматургиясына ақ өлеңді Әуезов енгізіп, тұрақтандырды. Мысалы, *«Бекет», «Бесдос», «Айман - Шолпан»* драмаларында ақ өлең молынан кездеседі. Ал *«Қара қыпшақ Қобыланды»* драмасы бастан-аяқ ақ өлең түрімен жазылған:

*Асау жолын адастырған шак екен,*
*Жылағанды іздесем,*
*Жетіскенгетап екем...*
*Аямасқа ауырған*
*Ақ семсерді адасып,*
*Айға білеп жүр екем.*
*Айыпетпеайсүлу,*
*Мен келместей жол екен...*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Күшейткіш үстеу** — сынның немесе қимылдың, іс-әрекеттің белгісін я сапасын күшейтіп, я солғындатып көрсетеді. Күшейткіш үстеулер көбінесе сапалық сын есімдермен тіркесіп жұмсалады да, онымен тұтасып келіп, сын есімнің күшейтіліп шырай түрін жасауға негіз болады. Мысалы: *ең әдемі, тым биік, өте жақсы, аса маңызды, орасан зор* және тағы басқалары.
Күшейткіш үстеулердің біразы етістікпен тіркесіп **қалай?** деген сұраққа жауап береді. Ол қимылдың сипатын күшейтіп не солғытып көрсетеді. Мысалы: *мүлде білмейді, әбден шаршаған, сәл ауырады, керемет сөйледі* және тағы басқалары. 
Құрамы жағынан күшейткіш үстеулер **негізгі түбір** болып келеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ тілі кітабынан, 6 сынып , 148 бет
**Қарағанды облыстық оғыс және еңбек ардагерлері облыстық кеңесі** (Ә. Әлиханов к „ 5) - 1987 жылға дейін Соғыс ардагерлері Кеңестік комитетінің Қарағанды секциясы аталды. Қарулы Күштер, партизан құрамалары т.б. қатарында мемлекетті қорғауға белсене қатысқандарды, еңбек ардагерлерін біріктіретін қоғамдық ұйым. 1965 ж. құрылған. 

Қарулы Күштердің жауынгерлік дәстүрлерін насихаттау, еңбекшілер мен оқушы жастарға әскери-патриоттық тәрбие беру, Ұлы Отан соғысына қатысушы - жауынгерлер жөнінде деректі материалдар жинау; жауынгерлік даңқ музейлерін, бөлмелері мен бұрыштарын құру жұмысын жүргізеді; полк тас жауынгерлердің кездесулерін ұйымдастырады, соғыс мүгедектері мен қаза тапқан жауынгерлер отбасыларының материалдық - тұрмыстық жағдайларын жақсартуға жәрдемдеседі, Отан үшін ұрыстарда қаза тапқандарды мәңгі есте қалдыру жөнінде шаралар қабылдайды. Секция төрайымы 1965-1984 ж .Г.Р. Қарсыбекова, 1986-1987 ж .К.Б. Бекенов болды. Кеңес төрағасы Қ.Ә. Аманбаев (1987-2001), 2001 жылдан Ж.X. Мұстафин.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Ақай Аманбек** (4.4.1947 жылы Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Рабат ауылында туған) - ақын. 1964 жылы Алматы зоо-техникалық мал дәрігерлік институтын (Қазіргі ҚазҰАУ), бітірген (1964), биология ғылым докторы, академик. 1980-92 жылдары Түркістан, Шымкент, Түлкібас ауданындағы өндірістік құс бірлестіктерінде жауапты қызметтер атқарған. 1992 жылдан Ақсу-Жабағылы мемлекеттік қорығының директоры, 1998 жылдан Республикалық "Қазығұрт" қорының президенті. Қырықтан аса ғылыми еңбектері, үш монографиясы жарық көрген. "Еркеназ" (1994), "Ән арнадым халқыма" (1995), "Адамзаттың рухани бірлесу және жаңғыру кілті - "Қазақ - Қазығұрт" (1998), "Адамзаттың Қазығұрты" (Ділнама 2003), т.б. жыр, философиялық-танымдық кітаптардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Гүлбану Сейілбекқызы Қосымова** (7. 11. 1954 жылы туған, Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Көпмола ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының докторы (2005), профессор.

Қазақтың Абай атындағы педагогика институтын бітірген (1977).
1991 жылы "Қазақ эпосындағы фразеологизмдер" тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. 1996 жылы ҚР БжҒМ ЖАК доцентi атағын иемденді. 2003 жылы "Қазақ шешендік өнерінің негіздері және тілдік танымы" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, 2007 жылы ҚР БжҒМ ЖАК профессоры атағын иемденді. Қазір Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университетінің Жалпы тіл білімі кафедрасында профессор.

Қазақ тілі тарихы, шумерология және түркітаным, тарихи лексикология, грамматика, шешендік өнер, мәтін және дискурс, академиялық шешендік, педагогикалық риторика және методика бағыттарында еңбек етіп жүр.

Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (2011).

"ҚР Білім беру ісінің үздігі" (1995), "ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері" (2003), "Жоғары оқу орнының үздігі" (2006), "Ғылым және Білім беру ісіне айрықша еңбек сіңіргені үшін" төсбелгісінің (2016) және Түркия Президенті Реджеп Тайып Эрдоған ұсынған "Түркі тілін дамытуға үлес қосқан ғалым" марапатының (2017) иегері.

Отандық және шетелдік басылымдарда 200-ден астам ғылыми мақалалары және 30 шақты кітаптары жарық көрді.

=Марапаттары =
==============

* Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері
* ҚР «ЖОО-ның Үздік оқытушысы (2007)» грантының иегері
* Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің «Үздік оқытушысы» (2013)
* «Ғылым мен білімге сіңірген айрықша еңбегі үшін» төс белгісінің иесі (2016)
* «Ы.Алтынсарин атындағы медальдің» 2017 иесі
* 2017 жылы Түркі ұлыстарының YIII Құрылтайында Туркия Президенті Реджеп Тайып Эрдоганның «Түркі ұлыстарының тілін дамытуға сіңірген еңбегі үшін» халықаралық марапат иесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  Қазақстан ғалымдары энциклопедиясы. Алматы: "Ғылым баспасы", 2015 жыл
3. ↑
A. Кене
**Акарология**  (гр. '**akarі'** – кене, *logos* – ілім) – зоология ғылымының кенелерді зерттейтін саласы; омыртқасыздар зоологиясының кенелерді зерттейтін бөлімі.

Акарологиялық зерттеулер Қазақстанда 1937 жылы КСРО ҒА Қазақ бөлішесінің зоология секторында (И.Г. Галузоның басшылығымен) жүргізіле бастады. Акарология – ауылшаруашылығы акарологиясы, малдәрігерлік акарологиясы, медициналық акарологиясы болып бөлінеді. Ол кенелердің фаунасын, морфологиялық және анатомиялық құрылымын, физиологиялық, экологиялық ерекшеліктерін, шығу тегін, кластарға бөлінуін зерттейді. Сондай-ақ олардың эпидемиологиялық және эпизоотологиялық мәнін, табиғатта таралуын, адам мен жануарларға жұқтыратын ауруын анықтайды және онымен күресу шараларын қарастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  *Қазақ ұлттық энциклопедиясы*
Акатенанго
**Акатенанго** - орталық Америкада орналасқан Гватемала мемлекетіндегі қалың қабатты жанартау. 

Акатенанго - Агуа және Атитлан жанартаулары арасында, Антигуа қаласының маңында орналасқан ірі көлемді жанартау. Жанартау ошағы - Пико мэр. Ол өте үлкен. Пико мэр шыңы теңіз деңгейінен 3976 м биіктікте жатыр. Ал Йепокапа - жанартаудың өкінші ошағы. Ол теңіз деңгейінен 3808 м биіктікте жатыр. Жанартаудың беткі қабаты майда құм болғандықтаң оның жоғарғы жағына шығу қиынға соғады. Осы себепті әлем альпинистері жанартаудың төбесіне көтерілуге қүмартып, қызығушылықтары артқан. Зерттеу- шілердің айтуынша, Акатенангоның екі шыңы да атқылаушы жойқын күшке ие. Бұл жанартау Пико мэр және Йепокапа шыңдарынан тұрады. Фуэго жанартауы - Акатенангоның сыңары. 1972 жылы қараша айында Акатенанго жанартауының шағын атқылауы тіркелген. Атқылау барысында бу, жанартау күлі және газ бөлінген. Акатенанго жанар- тауының маңында Фуэго жанартауы бар. Фуэго теңіз деңгейінен 3763 м биіктікте тур. Ол белсенді жанартау болып табылады.
Фуэго мен Акатенанго жанартаулары Ла Хоркуэта деп аталады. Акатенанго жанартауы 1924-1927 жылдар аралығында бір рет қана атқылаған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Солтүстік Американың батыс бөлігінде өсетін канадалық шыршаның жергілікті тұрғындар мен қала қонақтары үшін алатын орны ерекше.

### Тарихы

Ол Кейп Мерс Нэшнл қорығында орналасқан. Оның бір емес бірнеше діңгекті болуы адамзат үшін үлкен құпия болып табылады. Сегізаяқты шыршаның жасы - 300 жыл. Шыршаның бұтағы орталық діңгектен өсудің орнына бірнеше кішкентай діңгек болып өскен. Сол себептен жергілікті тұрғындар шыршаның сырт пішініне сәйкес оны сегізаяқ деп атайды.Сегізаяқ шыршасы Орегон аймағында өте танымал. Оны зерттеуге жер-жерден ғалымдар келеді. Қазіргі уақытқа дейін оның құпиясы ашылмағандықтан, ол ең бір өзекті мәселелердің бірі болып саналады.Кейбіреулердің пайымдауынша, стихин шыршасы табиғи факторлардың әсерінен жайқалып өскен екен. Мысалы, ауа-райы өзгерісі. Одан бөлек осы туралы тағы бір жорамал кездеседі. Жорамалға сәйкес қорық маңында тұрған үндістер ағашты тор секілді өсіріп, оны қойма ретінде пайдаланған.Кейп Мерс Нэшнл қорығының белсенділері саябақты сақтап қалғысы келеді. Бүгінде оның жан-жағы дуалмен қоршалған. Ал сыртында ағаштың саябаққа деген маңыздылығы туралы жазылған.

Дереккөздер
-----------
**Бұхара облысы** (өзб. *Buxoro viloyati*) — Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Бұқара қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Ғиждуван, Қаған, Галаасия. Облыстаң халық саны – 1 683 800 (2011 жыл бойынша) – бұл ел ішінде тоғызыншы көрсеткіш.

Түрікменстанмен, Науаи және Қашқадария облыстарымен, және Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 39 400 км².

Облыстың көп бөлігін құмды дала (шөл) алып жатыр.Климаты шөлді, шұғыл континетті.Негізгі өзендері – Заравшан және Әмудария.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

Облыс 11 әкімшілік ауданға бөлінген:| № | Ауданы | Орталығы | Халық саны |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Алат ауданы | Алат | 77 900 |
| 2 | Бұхара ауданы | Галаасия | 108 400 |
| 3 | Ғиждуван ауданы | Ғиждуван | 239 120 |
| 4 | Жандар ауданы | Жандар | 123 700 |
| 5 | Қаған ауданы | Қаған | 67 000 |
| 6 | Қаракөл ауданы | Қаракөл | 145 300 |
| 7 | Қарауылбазар ауданы | Қарауылбазар | 18 900 |
| 8 | Пешку ауданы | Янгибазар | 107 500 |
| 9 | Ромитан ауданы | Ромитан | 105 500 |
| 10 | Шафиркан ауданы | Шафиркан | 172 116 |
| 11 | Вабкент ауданы | Вабкент | 123 600 |

Облыстың әкімшілік ауданы — Бұхара қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (264 мыңдай адам).
Облыста 10 қала, 3 қала тектес ауыл және 107 ауыл бар.

Экономикасы
-----------

Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары — мұнай және табиғи газ, әктас, озокерит, бентонитом және графит өндіру.

Дереккөздер
-----------

1. Бухарская область - Географическое положение, территория, климат Мұрағатталған 19 мамырдың 2014 жылы.
**Бұғауланған Прометей** (грек. Προμηθεύς Δεσμώτης) — грекиялық драматург Эсхилдің трагедия жанрындa 444-443 (б.з.б) жазылған шығармасы. Ол трилогияның бір бөлімі. Оның ішінде: "Босатылған Прометей" (кейбір бөліктері ғана сақталған) және "От әкелген Прометей"( сақталмаған), және белгісіз сатиралық драма.

Кейіпкерлер
-----------

* Күш пен Билік, Зевстің малайлары.
* Гефест
* Прометей
* Хор Океанид
* Ио, Инаханың қызы
* Гермес

Арқау
-----

От ұрлаған Прометейді Зевстің бұйрығымен Гефест үлкен жарға кіші титан Кратостың (Күш және Билік) қарамағына тастап кетеді. Абақталған Прометейге Океанидалар мен олардың әкесі Океан, ханшайым Ио(Зевстің ғашығы) кездеседі. Прометей оларға адамдар үшін от ұрлағаның, сол себепті Зевс оны осылай жазалағанын айтады.
«**Бұхара**» (өзб. *«Buxoro» futbol klubi / «Бухоро» футбол клуби*) — Өзбекстанның Бұхара қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. 1989 жылы құрылған.

Тарихы
------

1989 жылы "Нуравшон" деген атаумен "Бұхара" клубының (1960-1988) орнына құрылды. 1996 жылы қазіргі атауына ие болды. 1991 жылға дейін КСРО төменгі лигаларында ойнады. 1992 жылы Өзбекстанның тұңғыш чемпионатында төртінші орынға табан тіреді.

1994 жылы Өзбекстан чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Бұл осы күнге дейінгі клубтың ең жоғары табысы саналады.

2009 жылы бірінші лигаға түсіп кетті де, бір маусымнан соң қайта оралды.

Жетістіктері
------------

#### Өзбекстан чемпионаттарында

* 2-орын: 1994
* 1-лига жеңімпазы: 2010

### КСРО чемпионаттарында

* Өзбек КСР чемпионы: 1989
* Екінші топтағы тоғызыншы аймақтың жеңімпазы: 1990

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (өзб.) (орыс.) (ағыл.)
* Ақпараттар (ағыл.)
* Ақпараттар (орыс.)
Бұғра хан
---------

**Бұғра хан** – Орта Азияда, Оңтүстік-Шығыс Қазақстанда және тараған Өарахан әулеті билеушілерінің жалпы лауазымы. Орта ғасырдағы жазушылардың айтуынша, Яғма ұйғыр-яглакарлардың ұрпағы екен.

Аңыз бойынша, оны түйе майымен тамақтандырыпты. Олар түйені қасиетті жануар деп білген. Сол себепті осы тайпадан шыққан билеушілердің өз атына лауазым-ат қосарланып айтылатын болған. Қархан әулетінің Бұғра хандар тармағының негізінен салушы Сатук Бұғра хан Абд әл-Керим (955 – 56 жылдары өлген) болған. Ол ислам дінін қабылдап, оны өзінің күллі мемлекетіне (шекарасы әлі анықталмай келеді) таратқан. Оның немересі Бұғра хан Харун ибн Мұса 10 ғасырдың аяқ шенінде Мауараннахрды жаулап алды,
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы.
**Дин Джозеф Норрис** (ағылш. *Dean Joseph Norris*; 8 сәуір 1963, Саут-Бенд, Индиана) — америкалық актёр, АМС телеканалының «Во все тяжкие» телесериалында Хэнк Шрейдер рөлін ойнағаны үшін және «Под куполом» телесериалында Джим Ренни рөлі үшін әйгілі.

### Өмірбаян

Норрис Саут-Бенд қаласында, Джек және Рози Норрис отбасында дүниеге келген. 4 әпкесі бар. Норрис Индианадағы Клей орта мектебін бітіріп, 1985 жылы Гарвард колледжінде қоғамдық ғылымын оқиды. Сонымен қатар Корольдық драмалық шеберлік академиясын жиі барып тұратын.

Апайларымен доп ойнап жатқан кезде, доп жолға шығып кетіп, Диннің аяғы көліктің астында қалып қалады. Нәтижесінде Дин өмір бақи ақсақ болып қалған. Бұл жарақаты телесериалдарда әбден көрінерлік.

Қазіргі кезде Норрис Лос-Анджелес қаласында өзінің әйелі Бриджетпен және 5 баласымен тұрып жатыр.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дин Норрис (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Dean Norris discusses *Breaking Bad* at AMCtv.com Мұрағатталған 1 мамырдың 2009 жылы.
Бұғы мүгі(ягель) - Қазақстанда сирек кездесетін қына түрі. Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Қазақстанда (Бурабай көлі маңы, Ертіс маңы ормандары), сонымен қатар Алтай тауларында анда-санда, оқшауланып, тіршілік ортасы бір-бірінен алшақ орналасқан болып кездеседі. Солтүстік Америка мен Азияның тундралық аймақтарының кәдімгі түрі.Халық оны ягель немесе бұғы мүгі деп атайды, себебі ол тундрада жабайы және үй бұғылаарының негізгі қорегі болып табылады. Бұталы мүктердің ежелгі тобының өкілі , Жер бетінде 200 млн. жыл бұрын тіршілік еткен. Мүк қабаттары қатты бұтақтанған, сөйтіп бұта пішінін алады. Ұшындағы бұтақтары сәуле немесе жұлдыз түрінде болады. Орталық бағаны жақсы байқалады, іші қуыс болады. мүк сұр түсті, өрмекші-киізді, биіктігі 8-10 см. Олар өте баяу, Жылына 2-4 мм өседі және ерекше қасиеттері бар.Мүк қабаттарының төменгі бөлігі біртіндеп өледі, ал жоғарғы жағы өсе береді. Қатты таптаудан және өрттен зардап шегеді. Катонқарағай ұлттық паркінде біразы қорғалады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы" энциклопедиясы
Бұғұт тас мүсiнi шамамен VI ғасырдың 20-80 жылдары ең алғашқы атақты қағандардың бiрi Таспардың құрметiне қойылған. Ол көптеген жерлердi өзіне бағындырған ақылды да батыл билеушi болған. Ескерткiштiң жоғарғы жағында түркiлердiң тотемдiк белгілері – аналық қасқыр мен ұл бала суретi ойып салынған. Аңыз бойынша, аналық қасқыр баланы өз сүтiмен емiзіп, түркi тайпасына өмiр сыйлаған. Бұғұт жазуы – соғды тiлiндегi түркi ескерткiштерiнiң ең ежелгiсi. Таста түркілер мен ирандықтардың мəдени жəне сауда-саттық байланыстары жайлы деректер жазылған.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Аязқала**  — Кушан мәдениетіне жататын бекіністер шоғыры. Арал т-нен 200 км жерде, Әмударияның оңт. жағалауындағы Аязқала деп аталатын шоқының етегінде орналасқан. Алғаш 1939 — 40 ж. Хорезм археол. экспедициясы (С.П. Толстовтың жетекшілігімен) зерттеген. Осы топқа жататын көптеген мекендердің ішінде үшеуі ерекше көзге түседі. Олардың алғашқысы А.-3 бекінісі. Ол көне Хорезм қ-ның қабырғаларынан кем түспейтін, мұнаралары мен шым-шытырық жолдары көп, мықты қабырғамен қоршалған. Бекіністің ішкі жағында кең сарайлардың орны сақталған. Осыған ұқсас үлкен мекенжай қоныстардың солт-батыс бұрышында да орналасқан. Бұл — Кушан дәуірінде (б.з.б. 3 — 2 ғ.) салынып, 5 — 7 ғ-да қайта жаңғыртылған А.-2 бекінісі. А.-1 бекінісі Аязқала шоқысының басында, өзгелерден едәуір биікте орналасқан және жақсы сақталған. Қамалдың қақ ортасында төбе тастарын тесіп қазылған құдықтан басқа құрылыс іздері байқалмайды. Бұл құрылыс қала да, мекенжай да емес, мемлекет шекарасының бір бөлігін күзетіп тұрған, Кушан мемлекетінің кішігірім әскери қосыны орналасқан бекіністің қалдығы. Осы бекініс орнында жүргізілген қазба жұмыстары кезінде темір қанжар, пышақ, найзаның, жебенің ұштары, қоладан, алтыннан жасалған бұйымдар табылды. Әдеб.: Толстов С.П. По следам древнехорезмийской цивилизации, М. 1948; Толстов С.П. Древний Хорезм, М. 1948.
**Аязкөл** (өзб. *Ayozko‘l, Аёзкўл*) — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан Республикасы аумағындағы ағынсыз тұзды көл. 1980 жылдардың басында Төрткөл және Елуқала аудандарындағы егістік алқаптарының опырылма суларынан пайда болған.

Сипаттамасы
-----------

Аязкөл Сұлтан уәйіс жотасының етегіндегі шөлді аймақта, батыста Көкше шыңы (170 м) мен оңтүстік-шығыста Аязқала шыңы (169 м) аралығында орналасқан. Солтүстіктен оған Қызылқұм құмдары, оңтүстік-батыстан Пашайхақұмның шағын құмды алабы таяп келеді. Су жиегінің абсолютті биіктігі — 91 метр.

Көлдің тұрақты жағалық сызығы жоқ. Аязкөл ұзындығы 20-25 шақырым, ені 4 шақырым болатындай шығыс-батыс бағытта созылып жатыр. Көлдің батыс бөлігінде іс жүзінде бір-бірінен бөлінген бірнеше су кеңістігі бар. Аязкөлдің орташа тереңдігі 1,5-2 метр. Суы таза, минералдануы айтарлықтай жоғары (10-12‰). Тұздылығы күшті болғандықтан, көл мұз қабатымен жабылғандай көрінеді. Жағалауды, ішінара су айдынын қамыс басады.

Көл Қырыққыз арнасы арқылы құятын суарудан қайтарылған сумен қоректенеді. Опарылма су Аязкөлге оңтүстік-шығыстан құйылады.

Көлде балық аулау кәсібі жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Аёзкўл* // Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы Мұрағатталған 14 сәуірдің 2018 жылы. (өзб.) — Ташкент, 2000—2005.
2. ↑  Өзбекстанға саяхат — Аязқала.(қолжетпейтін сілтеме)
| Құран туралы мақалалар |
| --- |
| Құран Кәрім |
|  |
| Құран Порталы |
| 
**Бөлімдері**

Аят • Сүре • Джуз • Хизб • Рубғ

**Құран ғылымдары**

Құран тарихы • Тафсир • Тауил • Құранды жазу • Тартил • Тәджуид • Асбаб ән-Нузуль • Насих пен мансух аяттар

**Тәпсірлер**

Ибн Касир тәпсірі • Джәләләйн тәпсірі • әс-Сағди тәпсірі • әт-Табари тәпсірі • әл-Қуртуби тәпсірі • әл-Кашшаф

**Мәтіні**

Басмала • Тағауз • Муфассал • Мәсәни • Жеті ұзын сүре
Құран ғажайыптары • Мухкам • Муташабиһ • Меккелік сүрелер • Мединелік сүрелер • Муқаттаға әріптері
• Құран әдебі •
• Құранда аталған пұттар •

**Аудармалар**

Құранды басқа тілге аудару • Құран аудармаларының тізімі

**Қырааттар**

• Қырааттар тізімі • Құран оқылуы (харф) •

 |
| Portal icon Құран порталы |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Аяттардың түсу себептері** (араб.: أسباب النزول‎) туралы ғылым Құранның үкімдерінің түсу себептері мен мағынасын түсінуге, оны нақтылау мен түсінбеушіліктерді кетіруге көмектесетін ғылым.

Ибн Дақиқ әл-Ид айтқан:

> 
> «Аяттардың түсу жағдайын анықтау — Құран мағыналарын түсінуге алып баратын сенімді жол»
> 
> 
> — «әл-Итқан» (114)
> 
> 

Шейх әл-Ислам Ибн Таймийа:

> 
> «Аяттардың түсу жағдайын түсіну аятты түсінуге көмектеседі. Шарт туралы ғылым шарт етілген нәрсе туралы ғылымға мұрасын қалдырады.»
> 
> 
> — «әл-Итқан» (114)
> 
>

Мысалдары
---------

Құран аяттарының түсу себептерін білудің маңыздылығы ретінде мына аятты келтіруге болады:

> 
> «Шығыс пен Батыс Аллаһтың иелігінде. Сендер қай жаққа бұрылсаңдар да, онда Аллаһтың Жүзі болады. Аллаһ — Қамтушы, Білуші»
> 
> 
> — әл-Бақара сүресі, 115 аят
> 
> 

Бұл аят тікелей қабылданатын болса, намазды құбылаға қарамастан кез келген жаққа бұрылып оқи беркге болады деп түсінуге болады. Бірақ бұл аяттың түсу себебін қарағанда, оның жолда оқылатын нәпіл намаздар туралы ғана айтылғаны белгілі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Тафсир Ибн Касир» (1/208-211)

Тағы қараңыз
------------

* Құран
* Аят
**Қаз-қатар**
-------------

### Еңбектері

**Қаз-қатар** - қазақтың халық биі. Халық күйі «Аққудың» (музыкасын биге бейімдеп өңдеген Ж. Қаламбаев) сүйемелімен қыздар тобы орындайды. Би қаздардың тізіліп көлге қонуын, шомылуын, қайырылып қайта қайтуын бейнелейді. Музыка өлшемі 2/4. Алғаш 1936 жылы Алматыда өткен ауыл шаруашылығы слетінде (гурьевтік Ж. Оразғалиевтің билеуінде) көрсетілді. «Қаз-қатар» биі балетмейстер Д. Әбіровтің өңдеуімен 1956 жылы Қазақтың опера және балет театрында орындалды. «Біздің сүйікті дәрігер» кинофильміне түсірілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 4-том
**Қарағанды медицина колледжі**, арнаулы медициналық орта оқу орны (Чкалов к.7). 1935 ж. алғашқыда 2 жылдық мейіркеш пен акушер мектебі болып ұйымдастырынған. Мектепті алғашқы ұйымдастырушылар белгілі дәрігерлер Т. Н. Алалыкина, Т. А. Коломенская, М. И. Раева, С. В. Еранина, X. Ж. Мақажанов, М. С. Рахымбеков, Ш. А. Қайназаров. Колледжді қаланың атақты дәрігерлері медицина ғылымдарының кандидаты, профессор, хирург-дәрігер О. М. Мәдікенов, Облыстық жақсүйектік клиникасының бас дәрігері А. П. Тодорова, Облыстық клиникалық ауруханасының урологиялық белімінің меңгерушісі Н. Ф. Қонынин т.б. бітірді. 1989 жылдан оқу мемл. тілде жүргізілуде. Оқыту 7 мамандық бойынша жүргізіледі, олар: *«емдеу ісі», «мейіркеш ісі», «ақушер ісі», «фармация», «гигиена жене эпидемиология», «зертханалық диагностика», «ортопедиялық стоматология»*. Оқу -материалдық база 30-дан астам оқу аудиторияларды, санитарлық-химиялық, микробиология, процедура және тану кабинеттерін камтиды. Колледж оқушылары облыс және қала ЕПМ практиканы өтеді, 35-тен астам денсаулық сақтау ұйымдарымен әлеуметтік байланыс жасауда. Колледжде орта медицина қызметкерлерінін білімін жетілдіру факті жыл сайын 3000 маманның білімін жетілдіреді. Колледжі ұзақ жылдар М. Көккөзов басқарды, директоры А. Нұрбеков (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Бару жанартауы
Бару жанартауы - Коста-Рика шекарасынан 35 шақырым қашықтық- та орналасқан батыс Панамадағы жанартау.
Бұл тау - өзініңатауымен аталатын Ұлттық саябақ аумағында орналасқан Панамадағы жалғыз жанартау.
Бару жанартауы уйқыдағы жанартау болғанымең кез келген сәтте атқылауы ықтимал.

Бару жанартауы Ұлттық саябағы таулы аймақтағы тропикалық ормандарымен көрікті. Мунда миллион жылдар бурын орын алған жарылыс нышандарын да тамашалауға болады.
Бару жанартауының ірі атқылау жағдайы 500 жыл бұрын болған екен.

2006 жылы болған жер сілкіністері аталған жанартаудың болашақта қарқынды күшпен атқылауы мүмкін деген үрей туындатты.
Бару жанартауы шыңындағы температура 0°С-тан төмен болып тұрады
Бару жанартауынан шығып, Тынық мұхиты мен Кариб теңіздерін тамашалауға болады.
Жанартау айналасында Чирику және Кальдера
өзендерімен суарылатын алқаптар бар.

Кейбір мәліметтерде тау шыңына қар жауғаны туралы жазылған.
Биіктігі 3474 м-ді құрайтын Бару жанартауы Панамадағы ең биік тау болып саналады.
Жанартауға шығу кезінде апельсин бақшаларың жеті жа- нартау кратерлерінің бірнешеуін кездестіруге болады. Сондай-ақ онда кетсаль құсы мекендейді.
Бару жанартауы соңғы 1600 жылда төрт рет атқылаған.

Галерея
-------

* Бару жанартауының шыңы
* Бару жанартауынан қарағандағы Тынық мұхиты.
* Бару жанартауынан қарағандағы Кариб теңізі.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Қарағанды мемлекеттік медицина институты, Медицина академиясы** (Гоголь к.40), жоғары оқу орны. 1950 ж. ашылған. 

Институттың 7 факультеті (емдеу, педиатрия, санитария-гигиеналың, медицина-биологиялың, фармацевтиканың, шығыс медицина, стоматология); 62 кафедрасы; орталық ғылыми-зерттеу лабораториясы, кітапханасы (кітап қоры 340 мындана); медшщна колледжі 8 мамандық бойынша дайындың жүргізеді. Оқу үш тілде жүргізіледі: қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде. Медицина академиясы жанында 14.00.05 — ішкі аурулар, 14.00.25 — фармакология, клиникалық фармакология мамандықтары бойынша ғылымдарының докторы және ғылымдарының канд. Ғылыми дәрежесін алу жөніндегі диссертациялық кеңес бар. 

Академияның дамуы мен қалыптасуына зор үлес қосқандар: МҒРА және ҚР ҰҒА академигі, ҚазКСР денсаулың министрі (1971-1982), Қазақ тамақтану академиясының президенті Т.Ш.Шарманов, ҚР ҰҒА академиктері Б.Е.Алтынбеков, Ғ.А. Құлқыбаев, А. Р. Рақышев т.б. 

М. академиясында *«Медицина және экология»* ғылыми журнал және *«Медик»* атты көп таралымды газет шығып тұрады. Әр жылдары редакторлары: П. М. Поспелов (1950-1974), А. П. Филин (1974-1984), Н. А. Хлопов (1984-89), М.Ә. Әлиақпаров (1989-2001), 2001 жылдан I. Р. Құлмағамбетов.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Металл конструкциясы зауыты**, (Қарағанды), 1963 ж. пайдалануға берілді. Негізгі өнімі: әртүрлі бағыттағы және кескінді құрылыстық металл конструкциялары, дәнекерлік элекродтар, стандартсыз құрал-жабдықтар, БҚ-2500бұрғылау қондырғыларының металл конструкциялары т. б. Зауыт өнімін негізінен байыту фабрикалары, кокс-химия зауыты, Павлодар трактор зауыты т. б. кәсіпорындар, Қарағандының, сондай-ақ республикадағы басқа да қалалардың спорт кешендері пайлаланады. Диаметрі З мм дәнекерлік электродтар шығаратын жүйе, басқа технологиялық процесс игерілді. Металл конструкциясы зауытының өнімдері Алматыдағы Республика сарайын, Н-365 телемұнараны, Қарағандыдағы цирк үйі мен *«Орталық»* аэропортты салған кезде пайдаланылды. ҚазКСР-інің Құрмет Алтын кітабына жазылған (1981). 260 орынды клуб, стадион салынды. Демалу аймағы (Павлодар облысы Баянауыл ауданы) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Жанат Михайлқызы Шаекина** (01.03.1957 жыл, Қарағанды облысы) – экономика ғылымдарының докторы (2005), профессор (2008).

Қазіргі Қарағанды мемлекеттік университетін (1979) "Экономика және материалдық-техникалық жабдықтауды жоспарлау" мамандығы бойынша бітірген. Мамандығы: маркетинг, туризм, әлеуметтік-тұрмыстық қызмет көрсету.
Қарағандыоблауылшартехника" кәсіпорынының жоспарлау-экономика басқармасында инженер (1979–1981); 1981 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, деканның орынбасары, профессор қызметін атқарады.

2006 жылдың наурызынан 2010 жылдың қыркүйегі аралығында Ясауи атындағы ХҚТУ-ні жанындағы 080005 – Экономика және халық шаруашылығын басқару, 080012 – Бухгалтерлік есеп, аудит, статистика мамандықтары бойынша экономика ғылымдарының докторы дәрежесін беру жөніндегі диссертация\ларды қорғау бойынша диссертациялық кеңес мүшесі.
2010 жылдың қазанынан - ҚР Білім министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау жөніндегі комитеттің экономикалық ғылымдар жөніндегі сараптамалық кеңес мүшесі.

100-ден астам ғылыми жарияланым мен 3 монографияның авторы.

Ғылыми-педагогикалық кадрларды дайындау: экономика ғылымдарының докторы - 1, экономика ғылымдарының кандидаты - 3, магистрлер - 15.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

ҚР ғылымын дамытудағы еңбегі үшін төсбелігісі (2005), "2007 жылғы ЖОО-ның үздің оқытушысы", "Академик Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың 40 жылдығы" мерейтойлық медалі (2012).

Негізгі ғылыми еңбектері
------------------------

* Базарова С.К. Шаекина Ж.М. Набиев Е.Н. Маркетинг негіздері. Астана: «Парасат Әлемі», баспасы 2007.-242 б.
* Базарова С.К. Шаекина Ж.М. Набиев Е.Н. Халықаралық маркетинг. Қарағанды:ҚарМУ баспасы, 2007.-183 б.
* Шаекина Ж.М. Тлеубердинова А.Т. Садуов А.Ж. «Маркетинговые исследования туристского потенциала Карагандинского региона» (под. общ. ред. д.э.н. проф. Шаекиной Ж.М.) – Караганда: Изд-во КарГУ, 2008-204 с.
* Шаекина Ж.М. Тлеубердинова А.Т. «Consumer choice travel services». Nauka i studia. – Praha, № 8 (20). – 2009. – Р.34-39.12.
* «Логистический менеджмент в повышении конкурентоспособности экономики» - Вестник МКТУ им. А. Ясави. – 2010. - № 1-2 (67-68).- С. 122-127.
* Проблемы управления жизненным циклом горных машин (2002);
* Туристический бизнес и его правовое регулирование (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаекина Жанат Михайловна Мұрағатталған 18 мамырдың 2015 жылы.
2. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
3. ↑  Шаекина Жанат Михайловна Мұрағатталған 18 мамырдың 2015 жылы.
4. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5