recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Виктор Мозес** (ағылш. *Victor Moses*, 12 желтоқсан 1990 жыл, Кадуна, Нигерия) — нигериялық футболшы, "Челси" клубы менен Нигерия құрамасында жартылай қорғаушысы болып ойнайды.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Виктор Мозес Нигерияда дүниеге келген. Мемлекеттегі діни көтерілістерден соң ата-анасынан айрылды да, асырап алған отбасымен бірге Англияға көшіп кетті. Футбол мектебінде оқып жүріп ең әуелі "Кристалл Пэлас" селекционерлерінің көзіне түсіп, 11 жасында сол клубтың академиясына қабылданды. 

Карьерасын "Кристалл Пэластың" жастар клубында бастады. 2007 жылы 6 қаңтарда бірінші рет кәсіпқой футболшы ретінде алаңға шықты. Алғашқы добын 2008 жылдың қысында соқты. Сол маусымда-ақ негізгі құрам ойыншыларының біріне айналып, 2010 жылы қаңтарда "Уиган Атлетикке" ауысты. 

2012 жылы оны "Челси" сатып алды. Алайда, 2016 жылға дейін "Ливерпуль", "Сток Сити", "Вест Хэм" секілді клубтарға жалға беріліп, лондондық клубта мүлдем ойнаған жоқ. 2015 жылы "Челсимен" келісім шартын 2019 жылға дейін ұзартты.

2019 жылы қаңтар айында "Фенербахчеге" жалға берілді.

2020 жылы қаңтарда "Интернационалеге" жарты жылға жалға берілді. Қыркүйекте "Челсиге" қайта оралды. Қазан айында қайтадан Мәскеудің "Спартагына" жалға кетті.

### Ұлттық құрама

Виктор Англияның түрлі жастағы құрамасында ойнап шықты. Бірақ 2011 жылы тарихи отаны Нигерияны таңдады. Ол жастар құрамасында ойнағандықтан, бірден Нигерия сапында алаңға шыға алған жоқ, ФИФА-ның рұқсатын күтті. 2011 жылы 1 қараша күні ФИФА Нигерия құрамасында доп тебуге рұқсат берді.

Жетістіктері
------------

**Командалық**

«**Челси**»

* Еуропа Лигасы: 2012/13
* Англия чемпионы: 2016/2017
* Англия кубогы: 2017/18

**Нигерия құрамасы**

* Африка чемпионы: 2013

**Жеке**

* Африка Ұлттары кубогындағы ең адал ойыншы: 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑  FA Cup: Orphaned Victor Moses feels very much at home with Chelsea

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 22 ақпанның 2014 жылы. (*Chelsea-fc.ru*) (орыс.)
* Профилі Мұрағатталған 17 шілденің 2014 жылы. (*Chelseafc.com*) (ағыл.)
* Профилі (*Worldfootball.net*) (ағыл.)
* Профилі (*Football-lineups.com*) (ағыл.)
**Владимир Викторович Нидергаус** — қазақстандық және ресейлік шабуылшы. Қазақстан құрамасының тарихтағы тұңғыш голының авторы. Қазақстан құрамасы сапында 4 матч өткізген. 1994 жылы Ресей құрамасы сапында бір ойын ойнаған. Неміс ұлтынан шыққан.

Футболшылық карьерасы
---------------------

Көкшетау футболының түлегі. Алғашқы бапкері — Сергей Зайцев. Футболшы мансабын Көкшетаудың "Торпедо" клубында бастаған. Кейін алматылық "Қайратқа" ауысты. Ең ұзақ ойнаған клубы — ресейлік "Ротор" (Волгоград). "Ротор" сапында 1997 жылы чемпиондықты соңғы сәтте ғана "Спартакқа" беріп қойып, команда күміс жүлдені қанағат тұтты. Осыдан кейін Нидергаус Израильде екі жыл ойнап, "Роторға", сосын Қазақстанға оралды.

2004 жылы футболшы карьерасын аяқтады.

Қазір Қостанайдың "Тобыл" клубының бас бапкері.

Жетістіктері
------------

Қазақстанның екі дүркін чемпионы — 1992, 2000

Қазақстан кубогы — 1992

Израиль кубогы — 1998

Ресей чемпионатының күміс жүлдегері — 1998

Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 1996

Интертото кубогының финалисі — 1996

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Transfermarkt |

 |
**Владимир Прокофьевич Аркушенко** (укр. Володи́мир Проко́пович Арку́шенко; 16 мамырда 1925, Первомайск — 7 мамырда 1977, Львов) — кеңес,украин театр мен киноның актері.Украинаның халық әртісі(1969).

Өмірбаяны
---------

  

Владимир Карпенко-Каров атындағы Киев мемлекеттік театр өнерінің институтының бітірушісі 1950).

1950 жылдан өмірінің соңына дейін 1977 жылы -М.Заньковецкий атындағы Львов украин драма театрының актері(қазіргі Мария Заньковецкая атындағы ұлттық академиялық украина драма театры).
Ол Киев өнер фильмдерінің студиясында киноларда түскен(қазіргі А.Довженко атындағы киностудия).

Әйелі — Любовь Каганова (1927—2011), Украинаның еңбегі сінген әртісі.

Владимир Лычаковск зиратында Львовте жерленген.
**Виктор Иванович Спицын** (25.04.1902 ж.т. Мәскеу) - кеңес химигі. КСРО ғылым академиясының академигі (1958; корр. Мүшесі, 1946), Социалистік Еңбек Ері (1969). 1941 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

1922 ж. Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, 1942-1948 ж. директордың орынбасары. 1949 ж. КСРО ғылым академиясының Физика химия институты директорныың орынбасары, 1953 жылдан директоры. 

Спицынның негізгі жұмыстары сирек металдар (вольфрам, молибден, тантал, ноибий, берилий т.б.) химиясы мен технологиясына, комплекскті қосылыстар, радиоактивті элементтер химиясына арналған. Ол техникада қолданылатын металдарды өндірудің теориялық негіздерін анықтап, көптеген қосылыстар алды. Атом өндірісінің қалдығынан технецийді алу технологиясын дәлелдеді. 

ГДР ғылым академиясының мүшесі, Поляк химия қоғамының құрметті мүшесі.

Сыйлықтары
----------

4 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, Қазан Революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 389 бет
Виктор Иванович Хохряков
**Виктор Иванович Хохряков** (26.07.1913 жылы туған, Уфа-1986) - орыс кеңес актері, режиссер, КСРО халық артисі (1973). 1939 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

1933 жылы Ленинградтың театр техникумын бітірді. Н.В.Петровтың шәкірті. 1933-40 жылдары Харьковтың орыс драма театрында, 1940-53 жылдары Мәскеудің транспорт театрында қызмет етті. 1953 жылдан Кіші театрдың құрамында актер.

Негізгі рөлдері
---------------

Глоба (Симоновтың "Орыс адамдарында"), Вершинин (В.Ивановтың "Бронепоезд 14-69-ында"), Овчаренко (Корнейчуктың "Қанатында"), Живота (Нушичтің "Философия докторында"), Митрич (Л.Толстойдың "Қараңғылық патшалығында") т.б. спектакльдер қойды. 
1947 жылдан киноға түскен. Проценко ("Жас гвардия", 1948), Милягин ("Ұлы күште", 1950), Вася ағай ("Барабаншының тағдырында", 1956), Бальзак ("Оноре де Бальзактың қателігінде", 1969) т.б. 

Гастрольдік сапармен 1969 жылы Алматыда өнер көрсетті.

Сыйлықтары
----------

* КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1949, 1951). Қазан Революциясы орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 51 бет
**Владимир Васильвич Марковников** (13 желтоқсан 1837 жыл, Княгинин қаласы, Горький облысы, Ресей империясы - 29 қаңтар 1904 жыл, Мәскеу) — орыс химигі, Александр Михайлович Бутлеровтың шәкірті. Бутелеровтың органикалық химиядағы бағытын одан әрі дамытып, Марковников өзінің мектебін құрды. И.А.Каблуков, Н.Я.Демьянов т.б. көптеген көрнекті ғалымдар - Марковниковтың шәкірттері. Ресейдің химиялық өнеркәсібінің дамуына көптеген үлес қосқан. Орыс химиялық қоғамының ұйымдастырушыларының бірі. Содействовал развитию отечественной химической промышленности. Один из организаторов Русского химического общества (1868). Орыс кеңес сәулетшісі Н. В. Марковниковтың әкесі.

Владимир Васильвич Марковниковтың негізгі еңбектері химиялық құрылыс теориясын дамытуға, мұнай және алициклді көмірсутектерді зерттеуге арналған. Ол көптеген тәжірбиелерге сүйеніп, органикалық химиядан орын басу, қосып алу және айырылу реакцияларының ережелерін ұсынды (Марковников ережесі).

1880 жылдың бас кезінде Марковников Кавказ мұнайын зерттеп, оның құрамынан көмірсутектердің жаңа тобын ашып, оларды нафтендер деп атаған. Нафтендердің катализатор әсерінен ароматты көмірсутектерге айналатынын ашты. Нафтендердің көптеген түрін синтездеп, олардың жоғарғы температурада меншікті салмағының өзгеретінін анықтады.

Марковников Ресей тұзды көлдерін зерттеді. 1901 жылдан бастап оның басшылығымен «Ломонов жынтығы» шықты. 1860 ж. сонда лекция оқыған. Мәскеу университетінің профессоры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Марковников Владимир Васильевич — Электронная библиотека «Научное наследие России»(қолжетпейтін сілтеме)
**Гжегож Крыховяк** (поль. *Grzegorz Krychowiak*; 29 қаңтар 1990, Грыфице) — польшалық футболшы, «Локомотив» (Мәскеу) футбол клубы және Польша ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

Мансап
------

### Клубтық

Гжегож жас кезінде польшалық жартылай кәсіпқой клубтарда ойнаған, 2006 жылы франциялық «Бордо» футбол клубының жастар құрамасында ойнады. Францияның 4-ші дивизионында "Бордо" командасының екінші командасыңа ойнады (Championnat de France amateur, CFA), 2009/10 маусымнын жартысын 3-ші дивизиондағы (Championnat National) «Реймс» футбол клубында ойнады.

2014 жылы 23 шілдеде Крыховяк «Севильямен» 4-жылдық келісім шартқа отырды. Сол маусымда Испания Чемпионатында андалусиялық командамен 5-ші орынды иеленді және УЕФА Еуропа Лигасын 2015 ұтып алды.

2016 жылы 3 шілдеде польшалық футболшы "Пари Сен-Жермен" футбол клубымен 5-жылдық келісім шартқа отырды, ал француздар футболшы үшін 33,5 млн еуро төледі.

### Ұлттық

2008 жылы 14 желтоқсанда Польша Ұлттық футбол құрамасына шақырылды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Севилья»
* Еуропа лигасы: 2014/15, 2015/16

«Пари Сен-Жермен»
* Франция лига кубогы: 2016/17
* Франция кубогы: 2016/17

«Локомотив» (Москва)
* Ресей кубогы: 2018/19
* Ресей суперкубогы: 2019

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Футболдан Еуропа чемпионаты 2016
* Футболдан әлем чемпионаты 2018
**Владимир Владимирович Басов** (1959 жылы 9 ақпанда Мәскеуде дүниеге келген) — совет және орыс актері, кинорежиссер, сценариші.

2007 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алады. Владимир Басов атақты актер Владимир Басов пен актриса Наталья Фатеева отбасында дүниеге келеді. 

1981 жылы Сергей Бондарчук курсын тәмамдайды. 

1970 жылдың басынан бастап киноға түсе бастайды. «Москва Кассиопея», «Отроки во Вселенной», «Время и семья Конвей», «Чужие здесь не ходят» және т.б фильмдерге түседі. 

1993 жылы «Бездна, круг седьмой» фильміне режиссер ретінде дебют жасайды.

Дереккөздер
-----------
**Владимир Викторович Важев** *(7 маусым 1947 жылы, Қостанай қаласында туған)* – химия ғылымдарының докторы *(2006 жылы)*, профессор *(2007 жылы)*, Халықаралық ақпараттану академиясының корреспонденциясы мүшесі *(1997 жылы)*. 

Томск мемлекеттік университетін бітірген *(1970 жылы)*. Қостанай мемлекеттік университетінде химия *(1984–89 жылдары)*, физика және органикалық химия кафедраларының *(1992–99 жылдары)* меңгерушісі болды. 

*2005 жылы* *«Прогнозирование физико-химических свойств и параметров токсичности органических соединений по их ИК-и масс-спектром»* деген тақырыпта докторы диссертация қорғады. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты – компьютерлік химия.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Важев Владимир Викторович»(қолжетпейтін сілтеме)
**Ауру анықтау орталығы** - ауру анықтау жөнінідегі ғыл.-практикалық мед. мекемесі. Әртүрлі ауруларды анықтау мақсатымен орталықта өте тиімді клиникалық-аспапты және лабораториялық әдістер қолданылады, мамандар дайындалады. 1988 ж. Алматыда құрылды. Орталық қазіргі талаптарға сай медициналық, есептеу және компьютерлік техникамен жабдықталған. Мұнда күніне 1000 адам қаралады. Құрамында: ғылым, лабораториялық әдістермен анықтау, рентгенмен анықтау және компьютерлік томография, психосоматикалық әдістермен анықтау, консультациялық бөлімдер, қызметіне қарай анықтау, ультрадыбыспен зерттеу, эндоскоппен зерттеу бөлімшелері бар (1989).

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
2011 жылдың қарашасындағы Гуала Пери.
**Гуала Пери**- Қытай мемлекетінің Тибет аймағындағы тау. Ол Цангпо шатқалында орналасқан. Тау шыңының биіктігі 7294 м-ді құрайды. Гуала Пери әлемдегі ең биік 85-ші тау болып табылады. Гуала Пери - тамашалауға лайық өте әдемі таулы аймақ.
Аталған тау шыңының биіктігі кейбір деректерде 7150 м деп те көрсетіледі. Гуала Пери Гималайдың бір бөлігі болып табылады. Географиялық координаталары: 29 0 48’47° С, 94 ° 58’03° Ш.
Ол - әлемдегі ең биік шың болып табылатын Эверест таулы тізбегінің жалғасы. Намча Барва - Гуала Перидегі орманды таулар арасында орналасқан ірі мұзды пирамида. Ол әлемдегі биік шыңдар қатарында 28-ші орынды иеленеді. Гуала Перидің беткейлері тік болып келеді.
Гуала Пери мен Намча Барва бір-біріне жалғасып тұр. Гуала Перидің жер бедері күрделі болып келеді. Оны Цангпо шатқалындағы терең алқаптан байқауға болады.
Бұл тауға алғаш рет 1986 жылы жапон экспедициясы көтерілген. Олар тауға Гуала Перидің оңтүстік жотасы арқылы шықты. Гуала Периге көтерілуге шамамен бір жарым ай уақыт жұмсалған.
Гуала Пери тауының биіктігі — 2942 м. Гуала Пери алғаш көтерілген альпинистер - И.Хашимото, Х.Имамура, И.Огата.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Волгоградтағы автобус жарылысы** — 2013 жылдың 21 қазан күні ресейлік Волгоград қаласында болған террорлық акт.

Оқиғалар ағымы
--------------

Жарылыс 2013 жылдың 21 қазан күні сағат 14:06-да (UTC+4) орын алды.

Жарылысқа бұрама шегелер мен металл жоңқалары сияқты зақымдаушы элементтермен жабдықталған екі тротилдық шашка және екі граната себеп болды. Жарылыстың күші тротилдық эквивалентте 500-600 г-ды құрады.

Жарылыс нәтижесінде 7 адам қаза болды, 33 адам жарақаттанды (оның 28-і ауруханаға жатқызылды, 8-і — реанимацияда).

Тергеу
------

Ресейдің құқықтық-тергеу орындары осы оқиғаға әзірден-ақ террорлық әрекет деген баға беріп қойды. Бастапқыда жарылысқа автобустың газ баллонындағы кінәрат себеп болды деген сарапшылар пікірі алға тартылған еді. Алайда артынша жарылыстың қасақана ұйымдастырылғаны туралы айғақтар табылды.

Аталған елдің лаңкестікке қарсы комитетінің хабарлауынша, Мемлекеттік университеттен «Юбилейный» кинотеатрына қарай бет алып бара жатқан автобус салонында жарылғыш зат іске қосылған. Оқиға болған сәтте қоғамдық көліктің ішінде 40-қа тарта адам болған. Қазіргі күні қоғамдық көліктегі жарылысты ұйымдастырған жанкештінің есімі де белгілі болды. Алғашқы ақпарат бойынша жарылғыш затты автобусқа Наида Әсиялова есімді әйел алып кірген. Оқиға орын алған жерден аталған әйелдің құжаттары табылыпты. Әсиялова – Ресейдің Федералды қауіпсіздік қызметіне осы елдегі атышулы лаңкес Дмитрий Соколовтың жұбайы ретінде жақсы таныс. Деректерге қарағанда, жанкешті ем-дом қонбайтын аса қауіпті сүйек ауруына шалдыққан екен. Қазіргі күні лаңкестік оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалды.

Халықаралық реакция
-------------------

Терактты БҰҰ-ның бас хатшысы Пан Ги Мун, Испания және АҚШ үкіметі айыптады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ксения Бурменко , Николай Грищенко.* Автобус в Волгограде взорвала женщина-шахидка (21.10.2013). Тексерілді, 21 қазан 2013.
2. ↑  Смертницу, подорвавшуюся в Волгограде, год разыскивали спецслужбы, lifenews.ru
3. ↑  Теракт в Волгограде: детали (22 қазан 2013 ж.). Тексерілді, 22 қазан 2013.
4. ↑  Взрыв автобуса в Волгограде: хроника событий, rg.ru
5. ↑  Генсек ООН "самым решительным образом осудил" теракт в Волгограде (21.10.2013). Тексерілді, 22 қазан 2013.
6. ↑  Испания солидарна с Россией и готова к расширению сотрудничества в борьбе с терроризмом - МИД (21.10.2013). Тексерілді, 22 қазан 2013.
7. ↑  АҚШ соболезнуют в связи с терактом в Волгограде (21.10.2013). Тексерілді, 22 қазан 2013.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Автобусты бомбалау туралы видео
**Егер** (маж. *Eger*) — Мажарстанның солтүстігіндегі қала. Халық саны 56 317 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді халықтар көне заманнан бері мекендейді. 

Орта ғасырдың ерте кезеңінде ауданды герман тайпалары мекендеп, кейін оларды аварлар ауыстырады. X ғасырда қала венгрлердің қарамағында өтеді. XIV-XVI ғасырларда қала жақсы дамып, Матьяша Корвиннің кезінде көптеген зәулім ғимараттар салынып, қала маңында жүзім өсіру мен шарап жасау жақсы дамыды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала басқа қалаларға қарағанда аз зардап шекті. Бұл қаладағы көптеген археологиялық ескерткіштердің сақталуына себеп болды. Қазіргі таңда қала туристік орталықтардың бірі. Мажарстандағы танымал, Гезой Гардони жазған «Егера жұлдызы» атты роман 1552 жылғы Егер қамалының қорғанысы жайында жазылған.

Дереккөздер
-----------
**Егеухан Мұқамәдиқызы** - (01 сәуір 1940 жыл Моңғолия Республикасы, Баян-Өлгей аймағы - қазақстандық ақын, ҚР Мәдениет қайраткері, ҚР жазушылар Одағының мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1940 жылы 1 сәуірде Моңғолия Республикасы, Баян-Өлгей аймағы Баяннур сұмынының Олоннур шұңқыр жұртында дүниеге келген. Он алты жасынан ақындар айтысына қатысып, шығармалары Моңғолияда, Қазақстанда шыққан оннан аса топтама жинақтарға енген. Егеухан Мұқамедиқызы Моңғолияның Баяннұр орта мектебінде отыз жылдай кітапхана меңгерушісі болған.

Айтыс ақыны
-----------

Е. Мұқамәдиқызы Моңғолия қазақтарының айтыс өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін «Айтыс ақыны» атағын алған. 1989,1992 жылдары Алматыда өткен халықаралық ақындар айтысында, 1998 жылы батыр Бақтыоразға ас беру айтыстарында жүлдегер атанған. Абай мен Жамбыл мерейтойларында облыстық, аудандық айтыстарға қатысқан. 1998 жылы Үржар ауданының 70 жылдық мерейтойындағы айтыста «Ана қыран ақын» атағына ие болған. 1999 жылы «Мың жылдық думан Астана» аясында өткен «Айтыстың сағындырған саңлағы» атты айтысқа арнайы шақырумен қатысқан. 1971,1976,1978 жылдары «Жаңа өмір» газетінің, 1984, 1986 жылдары республикалық телерадионың кезекті сыйлықтарының иегері.

Шығармалары
-----------

* «Жыр қарлығаштары» (1966)
* «Таң арайы» (1971)
* «Ақ қайың» (1971)
* «Қобда өзен толқыны» (1975)
* «Аруарманы» (1977)
* «Айтыс» (1979)
* «Бәйге» (1980)
* «Оң қанат» (1982)
* «Алимын цэцэрлэг» (моңғол тілінде, 1989) «
* Қайтқан қаз»
* «Қосішек» атты жыр жинақтары бар.

Марапаттары
-----------

* Моңғол Халық Республикасының 50, 60, 70 жылдық құрмет медальдарымен марапатталған.
* «Даңқты Ана» ІІІ дәрежелі орденді
* МХР-дің еңбек ардагері.
* «Құрмет» орденінің иегері
* Қазақстанның Мәдениет қайраткері

Қосымша мәлімет
---------------

* 1983 жылдан Моңғолия Журналистер одағының,
* 1990 жылдан Моңғолия Жазушылар одағының,
* 1993 жылдан Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.
* Моңғол Халық Республикасының екінші разрядты шахматшысы.
* Он бала тәрбиелеп өсірген «Алтын алқалы» ана.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  / Егеухан Мұқамедиқызы Мұрағатталған 27 сәуірдің 2020 жылы.
2. ↑  / Егеухан Мұқамәдиқызы «Құрмет» орденімен марапатталды Мұрағатталған 7 тамыздың 2020 жылы.
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Махизм** - 

1. тар мағынасында – Австрия физигі және философы Э. Махтың философиялық көзқарасының жиынтығы;
2. кең мағынасында – 20 ғасырдың басында Э. Мах, Р. Авенариус (Швейцария) және олардың шәкірттерінің еңбектерінде, сондай-ақ К. Пирсон (Ұлыбритания) мен П. Дюгемнің (франция) еңбектерінде талданған философия мен ғылыми методологиясындағы субьективтік-идеалистік бағыт.

Кейбір сипаттары жағынан Махизмге А. Пуанкаре (Франция) мен В. Освальдтің философиялық көзқарастары бейім. Махизм – позитивизмнің бір түрі. Ресейде Махизмнің жақтаушылары марксизмді Махизммен «келістіруге» әрекеттенген В. Чернов, П. юшкевия, В. Базаров, А. Богданов т. б. болды. В. И. Лениннің « Материализм және эмпириокритицизм» атты классикалық еңбегінде Махизм жан-жақты сыналды.

Махизмнің негізгі теориялық қағидаларын Мах пен Авенариус бір мезгілде әрі бір-біріне тәуелсіз дерлік талдағанымен, Махизмнің кеңінен тарауы Махтың қызметімен байланысты. Мұның себебі оның еңбектері классикалық механизм физиканың дағдарысына тікелей жауап ретінде жарыққа шықты; Мах бұл дағдарыстың себебін түсіндірмек болып, онан шығудың программасын ұсынуға әрекет етті.

Махтың субьективтік-идеалистік ілімінің негізі оның ойды үнемдеу теориясы және ол ұсынған «таза суреттеме ғылымды» көксеуі болып саналады. «Егер ойды үнемдеу принципін шынында «дүние тану теориясының негізіне» алсақ, бұл принцип басқа ешнәрсеге емес, тек субьективтік-идеализмге апарып соғады. Тек мен және менің түйсіктерім бар деп ойлау «үнемдірек...». Мах жаратылыс тану ғылымының жаңа деректерін идеалистік тұрғыдан пайымдады, материя – себептілік т. б. ұғымдарды ғылымнан аластауға тырысты. Оның пікірінше, «заттар» ұғымы да, «Мен» ұғымы да элементтер (түйсіктер) жиынтығының шартты атаулары ғана. Ленин Махтың «элементтер» теориясының субьективтік-идеалистік мәнін әйгіледі. Махтың физикалық және психикалық дуализмді «жоққа шығаруын» кейінірек осы заманғы буржуазиялық философияның реалистік деп аталатын бағыттары, «бейтарап монизм» т. б. философиялық мектептер жақтап, дамыта түсті. В. И. Ленин Махизмді, оның «Осы заманғы жаратылыс тану философиясы» рөлін атқаруға дәмеленуін және материализм мен идеализм жөнінде философиядағы «партиядан тыс» бағыт ұстауға әрекеттенуін қатаң сынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцеклопедиясы 7 том
Махдишілдер мемлекеті 1881-98 жылдар
**Махдишілдер көтерілісі** – Судандағы 1881-98 жылдардағы түрік-египет өкіміеттері мен ағылшын басқыншыларна қарсы көтеріліс. Оны Махди Суданский басқарды. Көтерілісшілер 1881 жылы Кордофан провинциясының көптеген қаласын басып алды. 1883 жылы қарашада Эль-Обейд маңында ағылшын генералы Хикстың 10 мың әскерін талқандады. 1885 жылы қаңтарда елдің әкімшілік орталығы – Хартумды басып алып, Судандағы ағылшын губернаторы Ч. Дж. Гордонды өлтірді. Көтеріліс барысында қазіргі Судан республикасының территориясында феодалдық-теократтық тәуелсіз мемлекет пайда болды. Махди өлгеннен кейін мемлекетті оның ізбасары – халиф Абдаллах ибн әл-Саид Мухаммед (ат-Таюши) басқарды. Абдаллах тұсында сауда, ұсақ өнеркәсіп, жол және мектеп құрылысы дамыды. Бірақ елдегі ауыр қанау мен өзара тартыстар Судан мемлекетін әлсіретті. Ұлыбритания Судан жағалауын қоршауға алып, 1885 жылы Эфиопияны махдишілдерге қарсы айдап салды. 1896 жылы ағылшын-египет әскери қимылдары қайта басталды. Абдаллах армиясы 1898 жылы Омдурдағы соғыста күйрей жеңілді. Судан ағылшын отарына айналды. Бірақ Абдаллахтың басшылығымен Судан халқының күресі 1899 жылы қарашаға дейін толастамады.

Дереккөздер
-----------
**Гея** (көне грекше: Γῆ, Γᾶ, Γαῖα — *«жер»*))  — ежелгі грек мифологиясында жердің жебеуші әйел құдайы, Хаостан кейін туған. Уранның, Тартараның, Талассаның әпкесі. Ежелгі грек мифологиясында Гея жерде тұратының бәріннің анасы болып есептелген. 

Мифология бойынша, Уран аспанды дүниеге келтірген Гея, содан кейін барлық тірі заттарды дүниеге әкеледі. Гайяның көмегімен Крон өз әкесін тақтан тайдырып, жоғарғы құдай болды. Кейіннен Гея Зевске Кронды жеңуге көмектеседі. 

Гая Олимпиада құдайларының өміріне белсенді қатыспаған. Элладада Гая ежелгі даналықтың сақтаушысы ретінде қабылданды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Henry George Liddell, Robert Scott* A Greek-English Lexicon. γαῖα.  Perseus Digital Library. Tufts University. Тексерілді, 12 мамыр 2019.

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Гея**
**Жарсор-Орқаш** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 570 қаулысымен ұйымдастырылған, Науырзым мемлекеттік табиғи қорығы қарамағында. Ауданы 29 344,1 га. 2009 жылы қорықша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқабы тізіміне енді. Құрудың мақсаты сирек кездесетін, жаһандық жойылып кету қаупі төнген құс түрлерін және құрғақ дала белдемі табиғи кешендерінің биоалуантүрлілігін сақтау болып табылады.

Географиялық орны
-----------------

Қорықша аумағы Қостанай облысы Қамысты ауданының оңтүстік-шығысында, Дружба ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-дей, Орқаш ауылынан шығысқа қарай 25 км-дей, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 202 км-дей жерде орналасқан.

Флорасы
-------

Қорықшаның шығыс жағындағы далалық ойпаң жерлерде өсімдік жамылғысына сирек өсетін орыс ракитнигі бірегей ерекшелік береді. Сонымен қатар тобылғы мен итмұрын бұталары да тән. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктердің ішінде: қауырсынды қау, Шренк қызғалдағы, қосгүлді қызғалдақ, жатаған қызғалдақ, құндызшөп, жанаргүл, Фишер құссүттігені. 22 өсімдік түрлері қорғауға алынған.

Фаунасы
-------

Қорықшада омыртқалылардың 190 түрі кездеседі. Сүтқоректілердің кем дегенде 30 түрі бар, олардың ішінде экожүйелердің барлық түрлерінде таралған ұсақ кеміргіштер бар. Құмды-жусанды шөпті далалар мен шалғынды ойпаттарда балпақ, дала тышқаны, Эверсман атжалманы, сортаңды аймақтарда үлкен қосаяқ, дала алақоржыны, кіші сарышұнақ кездеседі. Жарсор мен Орқаш көлдерінің солтүстігіне қарай садақбоз қаулы аймақта суыр мекендейді. Қарасу арналарында, көл алаптарында, тұщы бұлақтар мен батпақтар маңында борсық, кәдімгі атжалман, су тышқаны, аласа бұталар арасында дала шақылдағы мекен етеді. Құстардан бірнеше экологиялық топтарды құрайтын 152 түрі белгілі, оның ішінде ұя салатын 65–69 түрі бар. Далалық аймақтарда бозторғайлар мен жадрақтар көптігімен сипатталады. Сулы-батпақты алқапта құстардың 79 түрі кездеседі: сұқсырлардың - 5, ескекаяқтылардың - 1, дегелектәрізділердің - 5, қазтәрізділердің - 24, тырналар мен сутартарлардың - 6, балықшы құстардың - 29, шағалалар мен қырқылдақтардың - 9 түрі. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: аққұйрықты субүркіт, бүркіт, қарақұс, көкқұтан, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, орман сусары, сонымен қатар құрып кету қаупі бар санатқа жататын ақ құтан, тарғақ және ақбас үйрек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Фридрих Адольф Тренделенбург** (1802-72) - неміс философ-метафизигі, антигегелшіл. Оның Гегельді сынауының орынды жері - Гегель өз категорияларын қорытқан кезде бұл категорияларды тек материалдық дүниеден бөліп алынған, алдамшы, дара түрінде қарауға мүмкіндік тудыратын, жасырын түрде сыртқы дүние ұғымын қолданғандығын көрсетуге тырысуында. Бірақ Тренделенбург таза идеалистік ұғымдағы диалект. ауысулардың бос қиялдығын дәлелдей отырып, өзін принципті антидиалект. ретінде танытты. Өз көрнекті білгірі және аударушысы болды.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

* "Логикалық зерттеулер" (1840)

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Фридрих фон Заллет** (Үлгі:Lang-dutch, 20 сәуір 1812 жыл – 21 ақпан 1843 жыл) – неміс ақыны. Әскери адам болған. [1]

Әскери адам болған. 1830 сатиралық шығармасы үшін 10 жылға сотталады. Алайда екі айдан кейін ақталып шығады. *«Gedichte»* (1835), *«Funken»* (1838) атты эпиграммалар жинағы, «Diewahnsinnige Flasche» (1838) атты батырлық жыры және «SchönIrla» (1838) атты ертегісі оның ең үздік шығармалары болып табылады. Кейін діни мәселелермен айналысады. Бұл бағытта «Laienevangelium» (1879) атты еңбек жазады. 

Қайтыс болғаннан кейін «Die Atheistenund Gottlosenunserer Zeit» (1852) атты шығармасы жарық көреді. Оның бүкіл шығармалар жинағы 1845-1848 жылдары басылып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Ақпарат саясатының жекелеген бағыты**– өңірлік ақпараттық және ақпараттық-телекоммуникациялық желілерді одан әрі дамыту. .Тәуелсіз БАҚ-ты дамыту және мемл. БАҚ-тың тиімді қызметін қамтамасыз ету мынадай бағыттарда: мемл. БАҚ-дың виртуалдық кеңістікке қатысуының Кеңеюі және имидж саясатының жүзеге асырылуы; шетелдерде мемл. БАҚ-тың хабар таратуын одан әрі дамыту сияқты бағыттарда іс-шаралар өткізудің нәтижесінде жүзеге асырылуы тиіс. Медиа-компаниялардың қызметін экон. ынталандыру және дамыту жөніндегі шаралар кешенін әзірлеу қажет. Олардың қатарына мына мәселелерді енгізу керек: осы құрылымдардың басты кепіл құралы ретінде зияткерлік меншікті бағалау және зияткерлік меншікті пайдалану құқықтарының тетіктерін әзірлеу; медиа-бизнестің инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін қолайлы жағдайлар жасау; мемл. тапсырыс пен мемл. жарнама жүйесін дамыту; БАҚ-тың өз қаражатын және сыртқы инвестицияларды тартуы есебінен қайта инвестициялануын заңнамалық көтермелеу; венчурлік қаржыландыруды және қаржыландырудың басқа да түрлерін дамыту.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Соттық психологиялық сараптау** - арнаулы психологиялық білімдердің қылмыстық процесте іс жүзінде қолданылуының басты нысандарының бірі. Тергеушінің қаулысы бойынша не соттың анықтауы бойынша қылмыстық іс жүргізу кодексінің нормаларына сәйкес, психикалық тұрғыдан сау айыптаушыларға, куәгерлер мен жәбірленушілерге қатысты қолданылады. Соттық психологиялық сараптаудың жалпы пәні — қылмыстық істер бойынша ақиқатты анықтау үшін зерттелуі қажет психикалық қарекеттің ерекшеліктері. Соттық-психологиялық сараптаудың жекелей пәндері мыналар болуы мүмкін: айыпталушының қылмыс жасаған сәтте аффектіде болған болмағанын диагноздау, куәлардың және жәбірленушілердің (ең алдымен, балалардың) іс үшін маңызды жағдайларды дұрыс ұғынуға және олар туралы дұрыс айғақтар беруге принципті тұрғыдағы қабілеттілігі және т.б.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Батыс Іле шөгінді алабы** - мезозой-кайнозойдың көмірлі және үміттенерлік
газды шөгінділерімен толған, тауарлық Іле ойысының батыс жалғасы бол ып табылатын,
ендікке жуық бағытталған бөктерлік ойысым.
Ауданы 18 мың км2, Алматы облысының
жерінде орналасқан. Оңтүстігінен Іле Алатауымен, Солтүстігінде Алтынемел жотасымен және оның батыс жалғасымен,
батысында Кіндіктас және Шу-Іле тауларымен шектелген. Көбірек құлдилаған бөлігі
Іле Алатауының солтүстік баурайларына
сәйкес келеді. Сейсмобарлау мен терең
бурғылаудың деректері бойынша осы
тұста аймақтық терең жарылым дамығаны
анықталган. Алаптың орталық бөлігі осы
жарылымды бойлай қулдилаған және онымен бір мезгілде палеозойлық іргетас та-
ужыныстары зәулімдене келе жер бетінде
(Қапшағай бөгенінің аумағында) ашылған.
Геологиялық қүрылысын қалыптастыруға
жалпы қалыңдығы 3,0 км-ден асатын палеоген, неоген, антропоген таужыныстарынан
қуралған қүмды-сазды түзілімдердің зор кешені қатысқан. Алматы қаласының солтүстік-
шығыс шетіндегі Құлжа даңғыл жолының
басталар жерінде бурғыланған 10-П параметрлік терең үңғыма 3127 м тереңдікте
эоцен таужыныстарын аршыды. Палеоген, неоген шөгінділерінің палеозойлық түзілімдермен жапсарларындағы таралу
сипаты, атап айтқанда ермь-карбон таужыныстарынан қуралған таужыныстары бетін
тікелей палеоген шөгінділер кемкеретіндігі,
Шығыс Іле шөгінді алабымен салыстырғанда
Батыс Іле алабының орныға бастау мерзімі кейінірек болғандыгын керсетеді. Қолда
бар геологиялық-геофизикалық материалдар алаптың көнелігі Тянь-Шаннің қазіргі
қүрылымының қалыптасуына себепші
болған неотектоникалық, эпейоргендік
қозғалыстармен байланысты екендігін
қапысыз дәлелдейді. Аталған 10-П үңғыма
кемегімен неоген шегінділерін бұргылағанда
2500 м тереңдікте аз ғана газ шығымдары
байқалды, сазды ерітіндінің бетінде және
оның үздіксіз газсыздануы кезінде тез жаратылатын газ көпіршіктері пайда болып тұрды.
Бұл аймақта іздестіру, дәл сейсмобарлау
жұмыстары жүргізілмеген, сондықтан да
бұрғылау жұмыстарын жүргізуге дайындайтын құрылымдар жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Апельдорн сорты (1951)
**Дарвин будандары** (ағылш. *Darwin Hybrids (DH)*, нидер. ) — Дарвин қызғалдақтары (лат. *Darwin Tulips*) және Фостер қызғалтағының будандыру нәтижесі

Бойы биік өсетін (70 см-ге дейін), түсі айқын, бокал пішіндес үлкен гүлі бар өсімдік. Негізінен қызыл сары, ақшыл сары, аралас түстілері де болады. Ерекшелігі - едәуір мерзімде гүлдейді, көбею коэффициенті жоғары және ерте көктей алады.

Сорттары
--------

* Апельдорн - қызыл жирен;
* Дипломат - қып-қызыл;
* Оксфорд - қошқыл қызыл;
* Парад - алқызыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tuyl, A. et al. Breeding and Genetics of Ornamental Geophytes // Ornamental Geophytes: From Basic Science to Sustainable Production / ed. Kamenetsky, R. Hiroshi, O.. — CRC Press, 2012. — P. 131—158. — ISBN 9781439849248..
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9 482-бет
Әдетте, өзін зор тұтып, әлдеқандай болып жүретін адамдарға қолданылатыны белгілі. *«...Ағайынға айбатты биік-ақсын дардайсың»* (Сәбит Дөнентаев).

Сөз төркіні боларлық тұлғаны түркі тілдері ішінен туваларда ғана кездестіреміз: *дарға* — бастық (лауазым). Басқа түркі тілдерінен бұл іспеттес сөз кездеспеуіне қарағанда, туваларға моңғол тілінен ауысқандығы байқалады. моңғолдарда да *«бастық»* мағынасын *«дарға»* тұлғасы бере алады. Осы тұлға қазақ тіліне ауысқанда моңғолдарға тән *-га* жұрнағы түсіріліп, оның орнына тілімізде ұқсату, сол іспеттес деген мағынаға мезгейтін *-дай* қосымшасы жалғанып *«дардай»* тұлғасына дейін жеткен деуге болады. Әрі ой елегінен өткізсек те, өзін зор тұту, қоқилану сияқты мінез көрсету, лауазым жағынан алғанда, бастықтарға тән қасиет екені белгілі. Сонда, *«дардай»* сөзіміз түсініктірек айтқанда, *«бастықтай»* деген болып шығады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Эллисон Луиз Кроу** (ағылш. *Allison Louise Crowe*; 16 қараша 1981 жылы дүниеге келген, Нанаймо, Британдық Колумбия, Канада) — канадалық әнші, әндердің авторы, гитарашы және пианиношы.

Өмірбаяны
---------

### Ерте жылдары

Эллисон Луиз Кроу 1981 жылы 16 қарашада Нанаймо (Британдық Колумбия, Канада) қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Альбионадан шыққан. Сәби кездерінен бастап Эллисон музыкаға өз қызығушылығын білдірген. Балалық шағында ол пианино аспабын үйренді, кейін гитарада ойнауды меңгерген.  Pearl Jam және Counting Crows атты музыкалық топтар мен Ани ДиФранко атты әнші Эллисонға өздік әсер етті.

### Мансабы

Эллисон 1996 жылдан бастап, яғни 15 жасынан бастап сахнаны бағындырған болатын.

2001 жылы оның алғашқы «Lisa's Song» атты мини-альбомі шыққан. Ал келесі жылдары Эллисон жаңа әндерді шығаруға, жаңа техникаларды меңгеруге және концерттерді беруге уақытын жұмсады. Осылай үш жыл өте келе бұл әнші туралы ұмытыла бастайды, алайда Эллисонның жоспарында танымалдықты жоғалту ешқалай белгіленбеген.

Қазіргі таңда әншінің қоржынында 8 музыкалық альбомі бар, ал 2011 жылы 9-шы альбомді шығаруға дайындығын бастаған.
Парето Вильфредо
**Парето Вильфредо** (1848-1923) - итальяндық әлеуметтанушы-позитивист, экономист, элита теориясын жасауға ерекше үлес қосқан функционализмнің негізін қалаушылардың бірі. Өзінің әдістемелік көзқарастары жағынан В.Парето әлеуметтанудың конттық позитивистік бағытын ұстанды. В.Парето үшін қоғам - динамикалық тепе-теңдік жағдайында тұрған жүйе. Ол элитадан, "ең жақсылардан", басқарушылардан және элитаға жатпайтын бағыныңқылардан тұрады. Туринде политехникалық мектепті бітірген соң 1869 жылы "қатты денелердегі тепе-тендіктің іргелі принциптері" деген тақырыпта диссертация қорғайды. В.Парето бойынша барлық қоғамға осылайша жіктеу тән, ал циркуляция, элиталардың алмасуы бүкіл тарихи дамудың қозғаушы күші болып табылады. В.Паретоның негізгі саясаттанулық еңбектері: "Социалистік жүйелер" (1901), "Саясиэкономика оқулығы" (1907), "Демократияның түрленуі" (1921) және т.б.
[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Ширван-Абшерон сәулет мектебі** (әз. *Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi*) — Әзірбайжан сәулет тарихында белгілі бір орын мен маңызы бар сәулет мектептерінің бірі. Ол VIII-IX ғасырларда пайда болды.

Кесранидтер әулеті кезеңіндегі Ширваншах мемлекетінің нығаюы және осылайша құрылысқа қолайлы жағдай жасау жергілікті сәулет мектебінің гүлденуіне жол ашады.

Ширваншах мемлекетінің аумағы табиғи құрылыс тастарына бай болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап бұл аймақта әктас құрылыс материалы және ғимараттарды безендіруде қолданылатын жалғыз материал болды. Ширван-Абшерон сәулет өнерінің стильдік ерекшеліктері оған қолданылған тас пен ою-өрнек оюларының біріккен әсері негізінде қалыптасты. Әдемі жергілікті тасты мұқият төсеу және оның бетін тегістеу Ширван құрылымдарының кірпішіне ерекше көрініс береді. Мұндай сыланған беттерге салынған жұқа тасты оюлар композицияның көрнекті жерлеріне шоғырланып, көркемдігімен назар аудартады.

Ширван сәулет өнерінің осы бағытта дамуы мұндағы композициялардың қарапайымдылығын анықтап, жеке элементтерді адал өңдеуге басты назар аударылды.

* Ширваншаһтардың сарайы
* Дербент хан сарайы
* Шамахида Жұма мешіті
* Мұхаммед мешіті
* Келахан кесенесі
* Қыз мұнарасы
* Нардаран мешіті
* Атешгях

Әдебиет
-------

* Усейнов М, Бретаницкий Л. Саламзаде А. Әзірбайжан сәулет өнерінің тарихы. М. 1963 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ширван-Абшерон сәулет мектебі / редакцияланған. Дж. Кулиева. - Әзірбайжан кеңес энциклопедиясы: Әзірбайжан кеңес энциклопедиясының бас басылымы, 1987. - Вып. Х. — С. 541.
2. ↑  Ұлы Кеңес энциклопедиясы  (орыс.).
**Қазақ ауданы** (әз. *Qazax rayonu*) — Әзірбайжанның солтүстiк-батысында орналасқан әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 701 км². Тұрғыны 85569 адам. Аудан жеріндегі 21 ауыл және 1 қала. Аудан орталығы – Қазақ қаласы. Аудан басшысы - Айаз Әскеров.

Географиясы
-----------

Қазақ ауданы Гәнжә-Қазақ жазығында орналасқан, аудан Грузия және Армения Республикаларымен шекаралас. Ауданда Агстафажай, Жоғасжай және Iнжасу өзендерi өтедi. Теңiз деңгейiнен 100 метрден батысқа қарай 1000 метрге дейiн жетедi.

Сілтемелер
----------

Әзірбайжан сайты Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2018 жылы.
Мильман А. Ш. Политический строй Азербайджана в XIX—начале XX веков (административный аппарат и суд, формы и методы колониального управления). — Баку, 1966
**"Қазақ" газеті** (قازاق) — 1918 – 1913 жылдары Орынбор қаласында жарияланып тұрған қоғамдық-саяси және әдеби-мәдени басылым. № 1 номері 1913 жылы 2 ақпанда шыққан.

1915 жылға дейін аптасына бір рет, одан кейін екі рет шыққан. Бастырушысы — «Азамат» серіктігі. Газетке қаржылай көмектескендердің көшбасында Мұстафа Оразайұлы бар. Жалпы 265 нөмірі жарық көрген. Газет рәміздік-бейне ретінде киіз үйді ұсынды. Бұл — қазақ ұлты деген ұғымды берді. 

Оның түндігі батыстан ашылып, есігіне «Қазақ» деп жазылды. Мұны түсіндірген ұлт зиялылары «қазақ ішіне Еуропа ғылым-өнері таралсын, „Қазақ" газеті қазақ жұртына әрі мәдениет есігі, әрі сырт жұрт жағынан күзетшісі болсын» деп жазды.

«Қазақ» газетін шығаруды ұйымдастырушы, редакторы — Ахмет Байтұрсынұлы, оның өкілетті өкілі М. Дулатұлы болды. 1918 жылы газетті Жанұзақ Жәнібекұлы басқарды. Басылымда А. Байтұрсынұлы, Ә. Бөкейхан, М. Дулатұлы, М. Шоқай, М. Тынышбайұлы, Ш. Құдайбердіұлы, Ғ. Қараш, Р. Мәрсеков, Ж. Тілеулин, Ғ. Мұсағалиев, М. Жұмабаев, Х. Болғанбаев, Х. Ғаббасов, Ж. Ақпаев, Ж. Сейдалин, С. Торайғыров, А. Мәметов, С. Дөнентайұлы, Х. Досмұхамедұлы т.б. авторлардың мақалалары жарияланып тұрды.

XX ғасыр басында аталған газет оқығандардың, діндарлардың, шәкірттердің, қарапайым сауаты бар адамдардың, тұтастай жалпы ұлттың ықыласпен оқитын басылымына айналды. Бұдан кейін пайда болған барша елшіл газет-журналдар осы «Қазақтың» шекпенінен шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**Дарио Срна** (xорв. *Darijo Srna*; 1 мамыр 1982, Меткович, Югославия) — хорват футболшысы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

Айып доптарын шебер орындауымен ерекшеленген футболшы. Карьерасында соққан голдарының басым көпшілігін стандартты мүмкіндіктер арқылы енгізген.

Хорватияның "Хайдук" клубының түлегі. 2002 жылы осы клубта ойнап жүріп тұңғыш рет ұлттық құрамаға шақырту алды.

1999-2003 жылдар аралығында осы клубта өнер көрсетіп, 2003 жылы жазда Донецкінің "Шахтеріне" ауысты. Кеншілер сапындағы алғашқы ойынын 2003 жылы 12 шілдеде "Металлургке" қарсы өткізді. 

2018 жылы ақпан айында есірткі пайдаланды деген айыппен алты ай футболдан шеттетілді. 

"Шахтер" сапында тұрақты ойнап, 2018 жылы ғана "Кальяриге" (Италия) ауысты.

Басқа да фактілер
-----------------

16 жасында-ақ Италияның "Милан" клубы Срнаға қызығушылық танытқан. Бірақ хорваттық тағы бір футболшы - Игор Штимац оған асықпауды ұсынды. Өйткені ол кезде Срна тым жас еді.

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Еуропа чемпионаттары - 2004, 2008, 2012, 2016
* Әлем чемпионаттары - 2006, 2010

Жетістіктері
------------

### Командалық

**Хайдук (Сплит)**

* Хорватия чемпионы: 2000/01
* Хорватия кубогы: 2002/03

**Шахтёр (Донецк)**

* Украина чемпионы **(9)**: 2004/05, 2005/06, 2007/08, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2016/17
* Украина кубогы **(7)**: 2003/04, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2015/16, 2016/2017
* Украина суперкуогы **(8)**: 2005, 2008, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017
* УЕФА кубогы: 2008/09

### Жеке жетістіктері

* Украина чемпионатының үздік футболшысы: 2008/09
* Украинаның еңбек сіңірген спорт шебері: 2009

Сілтемелер
----------

* Профилі
**«Қазақ батырлары»** - қоғамдық-тарихи, археологиялык-этнологиялық газет. Алғашқы саны 1998 жылы 10 қаңтарда жарық көрген. Содан бері айына бір рет 16 бет болып шығады. 

Газет қазақ халқының ерлік дәстүрлерін, хандарын, билерін, шешендері мен көсемдерін, елін жаулардан қорғаған батырлары мен бағландарын, ел шежіресін жазып келеді. Оның тұрақты айдарлары: "Ел қорғаған - ер бабам!", "Кемеңгер туған тұлғалар", "Тайпаларымызды таныстырамыз", "Нөрлі сез - әрлі сөз", "Атыңнан айналайын, әруақтар!", "Қызыл қырғын құрбан- дары", т.б. 

Құрылтайшысы "Мерей" ЖШС. 
Шығарушысы - журналист- жазушы Әбіқұл Ибрагимов.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-096-6
**Жолдыөзек** – Ертіс алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысының, Аққайың ауданының жерінде, Амангелді ауылының солтүстігінде 8 км-жерде, Талдыарал көлінің оңтүстік-батысында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 12,0 км2. Ұзындығы 6,2 км, ені 3,0 км шамасында. Қарашаның басында қатып, сәуірдің аяғында мұзы ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағасы жайпақталған. Суы тұщы. Көктемгі қар суымен жайылмасы шабындыққа айналады. Шаруашылық маңызы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Әлішер Тоқмағамбетов** (1913,
Қызылорда облысы Тереңөзек ауданы -
1953, сонда) - педагог, сыншы,
журналист. ҚазҰПУ-ды бітірген
(1936). 1936 - 69 ж. Алматы педагогикалық
училищесінде, мұғалімдер институтында
оқытушы болған. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1946 - 48 ж. "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газетінің тілшісі, 1949 -
53 ж. туған ауылында орта мектепте
мұғалім болған. Көптеген сын макалалар, очерктер, әңгімелер, фельетондар жазған. "Абай творчествосының тәлім-тәрбиелік мәні, т.б
әдеби-зерттеу мақалалары бар. "Қызыл
Жұлдыз" орденімен, медальдармен
марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Әлқуат Қайнарбаев** (1898 жыл, Қазалы ауданы Кеңтүп ауылы – 7 тамыз 1979 жыл, Қармақшы ауданы Жосалы кенті) – ауыз әдебиетін жинаушы.

Кіші жүздің **Шөмекей** руы *Бозғыл (Бозғұл)* бұтағынан шыққан.
*Шежіре: Әлқуат-Қошалақ-Қайнарбай-Иса-Бердәлі-Естемір-Мұнай-Есенғұл-Құттығай-Қожас-Қаратамыр-Бозгул-Шомекей[*

Биография
---------

1917 жылға дейін бастауыш мектептен, кейін оқытушылар даярлайтын өлкелік мектептен орта дәрежелі білім алып шыққан (1918 – 1921). 15 – 16 жасында «Мәрді диқан» (Т.Ізтілеуов), «Ақтам Сақаба» (Қарасақал Ерімбет), т.б. жырларды жатқа айтқан. 1920 жылдан әдеби мұраларды жинаумен айналыса бастаған. Ол Қазақстан Республикасы ҰҒА Қолжазбалар қорына тапсырған ауыз әдебиеті үлгілерінің жалпы көлемі 100 мың жолға жуық.

Олар жанры жағынан жыр-дастан, терме, өлең, айтыс, мақал-мәтел болып жіктеледі.

Базар жырау, Кете Жүсіп, Шораяқтың Омары, Дүр Оңғар, Шернияз, Нұртуған, Қарасақал Ерімбет, Тұрмағамбет Ізтілеуов, т.б. көптеген ақындардың туындыларын жинаған. Сондай-ақ, ол жинаған айтыс үлгілері қатарында «Ермұрат пен Тұрмағамбет», «Қарасақал Ерімбет пен Көзденбайқызы Жекей», «Кете Жүсіп пен Жұбанияз Құлназар», т.б. атауға болады. Бұл шығармалар текстологиялық зерттеуден өтіп, әр жылдары «Үш ғасыр жырлайды», «Пернедегі термелер», «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1-, 2-кітап), «Бес ғасыр жырлайды», «Айтыс» жинақтарында жарық көрген. Қайнарбаевтың Қорқыт туралы жинаған көптеген аңыз әңгімелері де ғылыми маңызды мәліметтер болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Шөмен ата шежіресі Кіші жүз Шөмекейлер шежіресі: тарихи шежіре кітап / Каракожаев М. – Алматы, DS Yanus, 2015. - 448 бет.
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Писаржевский Лев Владимирович** (1(13).2.1874,Кишинев-23.3.1938, Днепротпетровс)-совет химигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1930;қорр.мүшесі 1928). 1930 жылдан КОКП мүшесі. 1896 жылы Одессадағы Новороссийск университетін бітірген. 1904-1908 жылдары Юрьев университетінің, 1908 жылдан Киев политех институтының профессоры. 1927 жылы өзінің басшылығымен құрылған Украина физика-химия институтының директоры. 1929-1934 жылдары Тбилиси политехникалық институтында қызмет істеді. "Введение в химию" (1926), "Анорганикалық химия" (1930), М.А.Розенбергпен бірге оқулықтардың авторы. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
2015 жылдың мамыр айында Нұр-Сұлтандағы әскери шеру кезінде әскери техниканың бөлігі.
**Әскери парад** (ағылш. *Military Parade*) – мерекелер мен мемлекеттік маңызды оқиғалар құрметіне өткізілетін гарнизон әскерлерінің салтанатты байқауы. Парадқа қатысатын әскер құрамы, әскери парадтың болатын уақыты мен жері, киім-кешек формасы, сапқа тұру және шеру тарту тәртібі гарнизон бастығының бұйрығында айтылады.Ежелгі дүние мен орта ғасырларда әскери парад әскерлердің соғысқа әзірлігін байқау мақсатымен, соңынан жауды жеңгендіктің құрметіне өткізілді.

Елге
----

2010 жылы Мәскеудегі әскери шеру кезінде Түрікменстанның әскери күштері жүрді.
### КСРО және Ресей

Ресейде 18 ғасырдан бастап әскери ірі жаттығулар мен маневрлерден кейін әскери парад өткізілетін болды. КСРО-да революциялық мерекелерге және ерекше салтанатты оқиғаларға байланысты әскери парад өткізу дәстүрі қалыптасты. 1945 жылы 24 маусымда Қызыл Алаңда тарихи маңызы зор Жеңіс парады болды. 1969 жылдан бастап, әскери парадты жылына бір рет – Қазан революциясының мерекесі құрметіне 7 қарашада өткізілген. Ресейде әскери парад жыл сайын Мәскеуде Отан қорғаушылар күніне, Жеңіс күні (Қызыл алаңдағы әскери парад), Әскери-теңіз күштерінің күні және Әскери күндер мерекесі күндері өтеді.

### Қазақстан

Қазақстанның Қарулы Күштерінің әскери шеруі Ресейдегі парадаларды айналдырады. Негізгі әскери парадтар Отан қорғаушылар күнін, Конституция күнін, Тәуелсіздік күнін және Жеңіс күнін атап өтті. 2013 жылы Қазақстан Қорғаныс министрлігі алғаш рет жұртшылыққа «Жауынгерлік шеруді» таныстырды, ол салтанатты жаттығумен қатар тактикалық жаттығулар мен әскери демонстрация өткізді. Әзірге тек екі шеру өткізілді; 2012 және 2018 жылдары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 0-бет
2. ↑  «Как прошёл Боевой парад-2018». Фоторепортаж Григория Беденко. Информбюро.КЗ
**Лев Павлович Барашков** (1931 жылы 4 желтоқсанда Мәскеуде дүниеге келіп, 2011 жылы 24 ақпанда дүниеден өткен) – совет театр- және киноактері және әйгілі әндердің атақты орындаушысы. [1].

1970 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 

Лев Барашков Калуга педагогикалық институтында оқып жүрген кезінде Зиновий Корогодский жетекшілігімен драма үйірмесіне қатысады. 
1956 жылы ГИТИС-ке түседі. Институтты тәмамдағаннан кейін А.С. Пушкин атындағы Мәскеу драма театрына қабылданады. 
1960 жылдың ортасында театрдан кетіп, Игорь Грановтың «Голубые гитары» ансамбліне мүше болады. 1966-1976 жылдар аралығында Е.А. Савари ансамблімен бірігіп Москонцертте жұмыс істейді. Көп ұзамай жеке шыға бастайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Лев Владимирович Кулешов** (13. 01. 1899, Тамбов — 29. 03. 1970, Мәскеу) — совет кинорежиссері, кино теоретигi, педагог, профессор (1939), өнер тану ғылыми докторы (1946), РКФСР халық артісi (1969). 1945 жылдан КОКП мүшесi. Кинодағы қызметін 1916 жылы суретшi ретінде бастады. 1918-1920 жылдары Азамат соғысы кезіндегі майдан өмірі жайлы документті фильмдер түсіруге басшылық етті. 1919 жылы Мемл. кино мектебінде оқу шеберханасын ұйымдастырды. Ол - кино өнерінің теориясы мен практикасы жайлы зерттеулердiң авторы. Ленин ордені және Еңбвк Қьгзыл Ту орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6