recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қайрамбекова Қатира Бөленқызы** — 1953 жылы 7 ақпанда Шымкент облысы, Қайнарбұлақ ауылында туған. 

1970 жылы Темірлан ауылындағы Аманкелді Иманов атындағы орта мектепті бітіріп, сол жылы Мәскеу полиграфия институтының полиграфиялық өндіріс технологиясы факультетіне түсті. Институт бітіргеннен кейін 1975 жылы «Кітап» фабрикасының «Кітап» өндірістігінде басу цехында шеберден бастап сол цехтың бастығына дейінгі еңбек жолынан өтті, техникалық бақылау бөлімінің I категориялы технологы, «Кітап» өндірістік бірлестігінің бас технологының орынбасары болды.

1992 жылы «Ана тілі» баспасының өндірістік бөліміне бас маман болып орналасып, осында 1993 жылдың наурызына дейін қызмет етті. 1993 жылдан ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағат комитеті баспа қызметі басқармасының мониторинг және кітап өнімдерінің сапасын бақылау бөлімінің бастығы болып еңбек етіп келеді.

Қайрамбекова Қатира Бөленқызы республикадағы полиграфия өнеркәсібінің дамуына қомақты үлес қосты. Мектеп оқушыларының оқулықтарын, әлеуметтік маңызды әдебиеттерді шығару қызметін үйлестірді. Астананы Ақмолаға ауыстыру кезеңінде жаңа астанадағы кітап, газет өндірісін кеңейтуге белсене араласты, олардың сапасының артуына барынша ықпал етті.

Еңбектегі өндірістік табыстары мен жемісті еңбегі үшін бірнеше мәрте бағалы сыйлықтармен, Министрліктің құрмет грамоталарымен және «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісімен марапатталды. Еліміздің мәдени-экономикалық дамуына қосқан үлкен үлесі үшін 2004 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің құрмет грамотасымен марапатталды.

1995 жылы ҚР Экономика министрлігі мен Австралия Халықаралық бизнес-мектебі ұйымдастырған семинар курсын «Мемлекеттік қызметтің нарықтық экономикадағы ролі» және «Нарықтық экономикаға көшу» тақырыптары бойынша өтіп, сертификат алып шықты. 2005 жылы Мемлекеттік қызмет академиясында мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігін арттыру семинарының бағдарламасын «Қазақстанда саяси жүйені демократияландыру модернизациялау факторы ретінде» деген тақырыпта табысты аяқтап шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Шеңгелді** – көне қала орны. Мойынқұм ауданы Ынталы ауылынан шығысқа қарай 12 км қашықтықта орналасқан. 1989 ж. ҚазМУ (қазіргі әл-Фараби ат. ҚҰУ) археологиялық экспедициясы (жетек. М.Елеуов) тауып, алғашқы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Қазір оны солт-тен шығысқа қарай 85 м-ге созылып жатқан, биікт. 2,3 м болатын төбе болып келеді. Теріліп алынған материалдар: құм (хум), құмыра, табақша, т.б. сынықтары. Олардың дені сырланбаған ыдыстар. Қазба жұмыстары барысында табылған қыш ыдыстар оның 10 – 12 ғ-да өмір сүргенін көрсетеді.
11 – 12 ғасырлардағы керуен сарай. Алматы облысы Шеңгелді аулының маңында. Жетісудың ірі қалалары Эквиус пен Қойлықтан қатынайтын сауда жолы бойында орналасқан. Аумығы 70 х70 м2. Бекініс іргелерінің сақталған биіктігі 1,5 – 2 м..

Cілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
2. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
Астана
**Қайнар көшесі** Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Арқалық, Ақмола, Ақтөбе, Құсмұрын, Тарбағатай, Ұлытау, Баршын көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2180,4 м.

Қайнар - жер қөйнаұындағы терең қабаттардан тектоникалық жарықтар арқылы жер бетіне табиғи жолмен шығып жатқан арынды жер асты сұ көзі, арынды бұлақ. Респұбликамызда Қайнар атты көптеген жер-сұ атаұлары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Батыр қонтайшы, Эрдени Батур хунтайджи** (туған жылы белгісіз - 1653) - Жоңғар хандығының негізін қалаушы, оның алғашқы билеушісі.

  

Әкесі Қарақұланың (Хара-Хула) саясатын жалғастырып, өзіне бағынғысы келмеген ойрат ақсүйектерінің қарсылығын басуға көп күш салды. Билік үшін күресте жеңіліске ұшыраған Гуши хан 1635 жылы Жоңғариядан Кукнорға кеткен соң, ойрат тайпаларына жалғыз өзі билік жүргізді. Ол осы жылы Қазақ хандығына шапқыншылық ұйымдастырып, бейбіт жатқан қазақ ауылдарын қасіретке ұшыратты. Жәңгір ханды тұтқынға түсірді. Ресейге бірнеше рет елші жіберіп, онымен астыртын тіл табысуға тырысты. Сөйтіп, жүз жылға созылған қазақ-жоңғар соғысының тұтануына түрткі болды. 1640 жылы қыркүйекте маньчжур шапқыншылығына тойтарыс беру, шашыраңқы ойрат қалмақтарының басын қосу және көшпелі өмірге негізделген заң ережелерін қабылдау мақсатында құрылтай жиынын өткізді. 1643 жылы 50 мың әскермен Жетісуға басып кірді. Бірақ Орбұлақ шайқасында (кейбір деректер бойынша, Қарқара асуы маңындағы шайқаста) саны аз қазақ жасақтарынан жеңіліс тапты. 1647 жылы Батыр қонтайшы мен Жәңгір хан уақытша бейбіт келісім жасасты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Бердібек Соқпақбаевтың Шал мен Бала әңгімесі.

***Бас кейіпкерлер:*** 
Тақыр бала- Сашаның кластасы және көршісі, мейірімді, ақкөңіл бала.
Шал- Сашаның атасы, ақсақал, мейірімді, дана адам.
Саша- Тақыр баланың досы әрі кластасы. Атасының оң қолы, көмекшісі. Тәртіпті және сабағын жақсы оқиды.

***Қысқаша мазмұны:***

```
Тақыр бала өз қателігін мойындап шалға көмектеседі сөйтіп, шалдың үмітін ақтағаны туралы әңгіме.
```

  

Бердібек Соқпақбаев басқа шығармалары 
Чемпион. Повесть (1951)

Алыстағы ауылда. Повесть (1953)

Менің атым Қожа. Повесть (1957)

Бала шаққа саяхат. Повесть (1960)

Өлгендер қайтып келмейді. Роман (1963 — 1 том, 1974 — 2 том)

Аяжан. Повесть

Жекпе жек. Повесть

Ақ жал.Әңгімелер

Қайдасың, Гауһар?Повесть
**Ұлттық, нәсілдік және діни араздықты қоздыру** - конституциялық құрылыстардың негіздеріне, мемлекеттің, бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс. Әлеуметтік, ұлттық, жәсілдік, діни араздықты немесе алауыздықты қоздыруға, азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадір-қасиетін, діни сезімін қорлауға, кемсітуге, сол сияқты азаматтардың дінге көзқарасын, ұлттық, тектік-топтық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығы белгілері бойынша айрықшалығын, артықшылығын не кемдігін насихаттау, егер бұл әрекет көпшіліктің алдында немесе бұқаралық ақпарат қолдарын пайдалана отырып жасалса, соднай-ақ адамдар тобымен немесе бірнеше рет жасалған, күш көрсетумен не оны қолданамын деп қорқытумен ұштасқан, сол сияқты өзінің қызмет бабын пайдалана отырып адам немесе қоғамдық бірлестіктің жетекшісі жасаған, ұйымдасқан топ жасаған осындай әрекет ҚР Қылмыстық кодексінің 164-бабына сәйкес қылмыстық жазаға тартылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Ұлтаралық Корпорация**— шет елден тікелей инвестицияланатын БҰҰ-ның анықтамасы бойынша жылдық айналымы 100 млн. доллардан асатын және кем дегенде алты елде бөлімшелері бар мекемелер. Сондай-ақ оның халықаралық мәртебесін компания орналасқан елден тыс жерлерде өткізілетін тауарлары пайызының мөлшері сияқты көрсеткіш те сипаттайды. Ұлтаралық Корпорацияның қай елге жататыны оның штаб-пәтерінің орналасуы бойынша айқындалады. Төлем теңгерімі тұрғысынан кез келген несие беру немесе айтарлықтай дәрежеде инвестор-ел резиденттерінің меншігінде тұрған шетелдік кәсіпорынның акцияларын (жарғылық капиталдағы үлеспұлдарын) сатып алу шет елден тікелей инвестициялау болып табылады. Тікелей инвестициялау әрқашан да бірдей капиталдың нақты орын ауыстыруын көздемейді. Кейде басты компания қабылдаушы елдегі қаржы ресурстарының бәрін алады, бұл орайда өзінің сауда таңбасын, басқару технологиясын және басқа бейматериалдық активтерді пайдаланады. Бөлімше пайда түсіре бастаған кезде меншікті пайдасын инвестициялау және несиеге жаңадан алынған қаражат есебінен өсе түседі, ал пайданың бір бөлігі басты компанияға байқаусыз дерлік көше бастайды. Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары тікелей инвестициялау өте тез өсті. Ол кезде АҚШ аса ірі инвестор болды. 70-жылдардан бастап шет елден инвестициялау бәсеңдеді, сонымен қатар ол бағытын да өзгертті. Дамушы елдерге инвестиция барған сайын азайып, инвестицияның көп бөлігі АҚШ-қа, ЕЭО-ға, ҚХР-ға ауды. 80-жылдардың басындағы халықар. төлем теңгерімінің дағдарысынан кейін бұл үрдіс күшейе түсті. Коммунистік тәртіп құлағаннан кейін Шығыс Еуропа мен КСРО-да тікелей шетелдік инвестициялар олардың пайдасына біршама қайта бөлінді.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том.
**Олег Юрьевич Капустников** - (1972 жылы 5 мамырда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. Қазақстан, Украина, Ресейдің жоғары топтарында ойнаған.

Өмірбаяны
---------

Карьерасын 1989 жылы Шымкенттің "Мелиораторында" бастады. Келесі жылдан екі маусымдай Түркістанның "Монтажник" клубында доп тепті. 1992-94 жылдары СКИФ-Ордабасы клубында өнер көрсетіп, 1994 жылы Украинаға барды. Запороженің "Металлургында" жеті матчта алаңға шықты. Келесі маусымда ресейлік клуб - "Камазға" ауысып, бір жылдан соң украинаға қайта оралды. Липецкінің "Металлургінде" бір матчта да алаңға шықпай, 1996 жылы "Тараз" клубына ауысты. 

Ұлттық құрамадағы алғашқы матчын 1992 жылы 16 шілдеде Өзбекстан құрамасына қарсы өткізді. 1994 жылы 11 сәуірде Ташкентте Тәжікстанның қақпасына өзінің құрама сапындағы жалғыз голын енгізді. Құрама сапында барлығы 7 матч өткізген.

Басқа да деректер
-----------------

1992 жылы Қазақстан чемпионатындағы үздік 33 футболшының қатарына енді.

Статистикасы
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1990 | КСРО Мелиоратор (Шымкент) | 9 (0) |
| 1990—1991 | КСРО Монтажник | 41 (15) |
| 1992—1994 | Қазақстан СКИФ-Арсенал/СКИФ-Ордабасы | 87 (35) |
| 1994—1995 | Украина Металлург (Запорожье) | 7 (0) |
| 1995 | Ресей КАМАЗ | 5 (0) |
| 1996 | Ресей Металлург (Липецк) | 0 (0) |
| 1996 | Қазақстан Тараз | 16 (2) |
| 2000 | Қазақстан Достық | 11 (0) |
| 2000—2001 | Ресей Звезда (Иркутск) | 30 (2) |
| 2002 | Ресей Энергис (Иркутск) |  |
| 2006 | Ресей Динамо (Иркутск) |  |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
Олег Герасимович Хроменков (21 қарашада 1930, Смоленск — 28 қантарда 1984, Ленинград) — кеңес актері.

Биография
---------

О.Г.Хроменко Смоленскте 21 қарашада 1930 жылы туған.

Өзінің еңбек жолың сызұ,тарих және зоология мұғалімінен Бахов орта мектебінде бастады.

1952 жылы ол Барлықодақты мемлекеттік кинематография институтың бітірді(Ю.ЯюРайзман шебері).Кейін ол 1957 жылы Ленфильм киностудиясына қабылданды.Бірақта өзінің бірінші актер тәжірібиесің Олег Хроменко ВГИКтің екінші курстың студенті болғанда С.А.Герасимовтың «Надежда» фильмінде түскенде алды .

Олег 28 қантарда 1984 жылы қайтыс болды. Ол Санкт-Петербургтың оңтүстік зиратында жерлеген.
**Шайқы Құсайынов**(1897-1970) – өз тұсының дәуірі мен ортасының кемеңгер домбырашысы Күршім ауданының тумасы. Сүйегі Найман тайпасының Саржомарт ішіндегі Сәйке руынан.

### Өмірбаян

Арнайы музыкалық білімі болмаса да, Шайқы табиғи қабілетімен домбыра аспабын, күй өнерін шебер меңгерген өнерпаз болған. Халық күйлерін жанымен сүйіп, үйреніп меңгеріп, көптеп бойына сақтап, арттағы ұрпақтарға аманат етіп қалдырған күйші. Замандастарының айтуынша Шайқының репертуарында 50-60-тай халық күйлері болыпты. Мысалы **«Балжыңкер», «Ақ қабаның толқыны»** күйлері Марқаның көлі мен өзенінің аттарымен, **«Бейсенбінің кеңес күйі»**, ХІХ ғасырдағы атақты Бейсенбі бидің есімімен байланысты, сондай-ақ Сыдық, Мәди сынды Катон-Қарағай жерін мекендеген күйшілердің күйін жеткізуші.

Дереккөздер
-----------



1. "Қазақ халқының әндері мен күйлері" кітабы, 1982 жыл, 69 бет.
**Олег Юрьевич Постников** - 1939 жылы 13 қаңтарда Ресейдің Тула облысы, Тула ауданы Новобиссовка селосында туған.
1958 жылы Минеральные воды қаласында техникалық училищені бітіргеннен кейін, Қазақстанға келген. Слесарь, электрик, құрылысшы болып жұмыс істеген. Он жылдан астам уақыт қалалық, аудандық және облыстық газеттерде еңбек еткен, Қазақстан Жазушылар одағының Шымкент облысаралық бөлімшесінің әдеби кеңесшісі болған. М.Горький атындағы әдебиет институтының поэзия бөлімін бітірген.
Оның бірнеше жыр кітабы, повестері жарияланған. Қазақ ақындарының өлеңдерін орыс тіліне аударып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Олег Чеславович Червинский
**Олег Чеславович Червинский**

1968 жылы 11 тамызда Көкшетау облысының Красноармейск қаласында туған. Поляк.

Әкесі - Червинский Чеслав Францевич, марқұм, аудандық тұтынушылар одағының бас бухгалтері болып жұмыс істеген. Анасы - Червинская Людмила Эммануиловна,
зейнеткер, орта мектептің мұғалімі болып жұмыс істеген. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1992), журналист.

ҚР Журналистика академиясының академигі (2002). Қазақстандық және әлемдік баспасөздегі жарияланымдардың авторы.

Орыс, неміс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

1992 жылдан - «Учитель Казахстана» газетінің бөлім редакторы, жауапты хатшысы. 1994 жылдан - «Деловая неделя» газетінің бас редакторы. 1996 жылдан - «Оіl & Gaz of Kazakhstan» журналының бас редакторы. 1998 жылдан - «Новое поколение» газетінің бас редакторы. 2003 жылдан - «Казахстанская правда» Республикалық газеті» АҚ президенті .

2005 жылдан бері - «Petroleum» журналының баспагері және бас редакторы. 2006 жылдан бері - «Новое поколение» газетінің редакциялық кеңесінің төрағасы. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Шахар» ТРК президенті , «Hit TV телеканалы және «Энерджи» радиосының меңгерушісі .

ҚР Журналистер одағының мүшесі (2000 жылдан), ҚР Президентінің жанындағы Сыбайлас жемқорлықпен күрес мәселелері бойынша мемлекеттік комиссиясының мүшесі (2004 жылдан).

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған (2001). Қазақ мұнайының 110 жылдығына орай «KazEnergy » мұнай-газ және энергетикалық кешен ұйымдарының қазақстандық , ассоциациясы» ЗИБ және «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ өткізген «Қалам қуаты» конкурсының жеңімпазы (2009).

Әскери атағы - запастағы аға сержант.

Діни көзқарасы - католик.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дамыған экономикасы және демократиялы саяси жүйесі бар мықты мемлекет».

Хоббиі - оқу, автомобильдер.

Үйленген. 3 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Тіс аурулары

Тіс аурулары
------------

Ауыз қуысы гигиенасын сақтаудың денсаулық үшін маңызы зор. Тіс гигиенасын сақтамаған жағдайда ауыз қуысында түрлі аурулар пайда болуы мүмкін. Олар:

1. тіс тасы;
2. тіс жегісі (кариес);
3. тіс ұлпасының қабынуы (пульпит);
4. қанжел(периодонтит).

**Тіс тасы** - тістің бетін қаптап қалатын тамақ қалдықтарынын пайда болған бактериялар мен сілекей қоспаларының жиынтығы. Сондықтан тісті уақытылы жуып, тазалау керек.  

**Тіс жегісі** - тістің кіреуке қабатының зақымданып, бор тәрізді дақтың пайда болуы. Бұл - ауырмайтын, сезілмейтін үрдіс. Ауруды бұл кезеңде емдеп, тоқтатуға болады. Тістің тесігін бітеп(пломб) қана оны одан әрі зақымданудан сақтауға болады. Мұны неғұрлым дер кезінде емдесе, соғұрлымжақсы нәтиже береді.  

Егер тіс ауруын емдемесе, асқынып, микробтар тістің ішкі қуысына жетеді. Одан әрі асқынудан - **пульпиттің** дамуына әкеледі. Пульпит кезінде тіс суықтан, ыстықтан қатты ауырады.  

Кейде тіс түбінің сыртқы қабаты қабынады. Ол **периодонтит** деп аталады. Периодонтит кезінде тістің қызыл иегі зақымданып, тістен мүлдем айырылып қалу қаупі туады.

Дереккөздер
-----------

Салауаттану. Ә.С. Әділханов, Қ,А, Жаңабердиева. "Алматыкітап" баспасы,2005. 115 бет.
**Нақыл**– Нақыл сөз – өмір тәжірибесіне, даналық тұжырымға, логикалық қисын мен ғибратты өнегеге негізделген терең ойлы, түйінді сөз. Исхақ әл-Фараби "Әдеби жинақ" 
 атты еңбегінде: "Нақыл сөз деп – болмыстағы белгісіз бір жұмбақ нәрсенің сыры ашылып, сөз қауашағына тұрақтауын айтамыз" дейді. Нақыл сөздерді А.Байтұрсынов "ділмар сөз" десе, Ш.Құдайбердіұлы "мәнді сөздер" деп атаған. Мысалы: "Бақпен асқан патшадан, Мимен асқан қара артық. Сақалын сатқан кәріден, Еңбегін сатқан бала артық" (*Абай*). Нақыл сөздерді шартты түрде а) Отан мен халыққа, дәуірге қатысты; ә) оқу-білім, ғылым-өнерге; б) ақыл-парасат, ұлттық мұрат, арман-тілекке; в) адамгершілік қасиеттерге; г) достық, махаббат, ұрпақ сабақтастығы, уақытқа, мінез ерекшеліктеріне байланысты деп бөлуге болады. Нақылда аз сөзбен ордалы ой беріледі, олар өлең түрінде де, қара сөз қалпында да кездеседі. нақылдың алғашқы сөздік түзілімі көп өзгеріске ұшырай бермейді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Даналар ой маржанын сөзге тізген (Қазақша нақылдар), видео
* Пифагор нақылдары (қазақша нақылдар) видео

Сілтемелер
----------

* Қара сөздер
* Қанатты сөздер
* Мақал-мәтел

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
2. ↑  Успенский Л. Коротко об афоризмах, в сб.: Афоризмы, Л. 1964
3. ↑  Төреқұлов Н. Қазақтың қанатты сөздері, А. 1969
Поллукс
**Поллукс** — Егіздер шоқжұлдызының ең жарқын жұлдызы және бүкіл түнгі аспанның он жетінші жұлдызы. Ол өзінің атауын екі мифтік егіздердің біріне - Диоскуриге - Полидевкаға (латынша - Pollux) арналған. Ежелгі Греция туралы мифтерде Кастор мен Полидеукостың Зевс пен Леданың екі егіз ұлы болғандығы айтылады.
Шоқжұлдыздардың ең жарық жұлдыздарын грек алфавитінің әріптерімен белгілеуді ұсынған атақты неміс астрономы Иоганн Байердің жіктемесіне сәйкес, Поллукс жұлдызы дұрыс таңбаланбаған. Байердің жоспары бойынша, шоқжұлдыздағы ең жарық жұлдыз грек алфавитінің бірінші әрпімен - альфамен белгіленуі керек. Қалған жұлдыздар кему ретімен әріптермен белгіленген (бета, гамма, дельта және т.б.). Бірақ Поллукс жағдайында Байер өзінің ережесін елемей, Егіздер шоқжұлдызындағы ең жарқын жұлдызды "бета" әрпімен белгіледі.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Бұл жұлдыз K0 IIIb спектрлік түріне жататын кішкентай сарғыш жұлдыз. Оның жарқырауы біздің Күн (жұлдыз)нен 32 есе көп. Поллюкс массасы - 1.86 күн массасы. Сондықтан, егер мұндай аспан денесі біздің ғаламшарымызға жақын қашықтықта болмаса, Жерден байқалатын ең жарық жұлдыздар тізіміне ене алмады деген тұжырым жасау қисынды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Поллукстен Жерге дейінгі арақашықтық тек 40 жарық жылы, бұл ғарыш стандарттарымен салыстырғанда онша көп емес.
Поллукспен мақтана алатын жалғыз нәрсе - бұл оның радиусы. Соңғы мәліметтер бойынша, оның радиусы біздің Күн радиусынан сегіз есе үлкен. Алайда, Поллукс баяу қызыл алыпқа айналған кезде ол біртіндеп көбейеді деп есептеледі. Астрономиялық есептеулер жұлдыздағы гелийдің қоры шамамен 100 миллион жылдан кейін таусылатынын көрсетеді, содан кейін егіздердің бетасы ақ ергежейге айналады.

Қызықты фактілер
----------------

Егіздер шоқжұлдызы, сондай-ақ осы астеризмнің ең жарық жұлдызы Поллукс Солтүстік жарты шар шоқжұлдызы болып табылады. Ресейде бұл оңай көрінеді.
Поллукстің жарықтығы өзгермелі. Оның жарқырауы 1,10 м-ден 1,17 м-ге дейін.
Соңғы астрономиялық ақпараттың арқасында Поллукс - бір экзопланетасы бар жұлдыз, ол оны 1,99 астрономиялық бірліктер аралығында айналып өтеді, бұл 590 Жер күндік революция кезеңі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Звезда Поллукс
**Нақып Ержанов** (1887, Жаңақорған ауданы Талап ауылы – 1962) – Социалистік Еңбек Ері (23.7. 1948).

Еңбек жолын 1930 жылы ұйымдастырылған «Талап» ұжымшарында жылқышы болып бастады. Қызылқұм ішіне жасырынған бастамашылардың шабуылына тойтарыс баруге қатысты. 1937 жылы жылқы фермасына меңгеруші болып тағайындалды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдары Ержанов бастаған жылқы фермасының ұжымы атты әскерлерге бірнеше жүз сәйгүліктер жіберді. 1946 жылы 50 биеден 50 құлын, 1947 жылы 60 биеден 60 құлын, ал 1948 жылы 80 биеден 80 құлын алып, аман өсірді.

Мал шаруашылығын өркендетудегі еңбегі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------



* ЕРЖАНОВ НАҚЫП// Кызылординская областная универсальная научная библиотека имени Абдильды Тажибаева
**Нақыштаушы резистор** (орыс. Подстроечный резистор) – радиоэлектрондық аппаратураның жұмыс режимдерін бір рет баптауға немесе аракідік реттеуге арналған айнымалы резистор. Қозғалмалы жүйенің сызықты және айнымалы қозғалысы бойынша бір айналмалы және көп айналмалы нақыштаушы резистор деп бөлінеді. Нақыштаушы резистордың резистивтік элементтерін жіңішке резистивті сымнан, резистивтік балқымардың фольгасынан, күйелі полимерлік немесе керметтік композициялардан жасайды. Сымды емес Нақыштаушы резистордың номиналды қуаты 0,025-1 Вт, сымды нақыштаушы резистор қуаты 0,05-100 Вт, ал осыған сәйкес номиналды кедергілер 10-107 Ом және 0,47-105 Ом.

1. ↑  Радиотехника, Компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
**"Газпром-медиа"** – ақпараттық холдинг [1].

ААҚ "Газпром-Медиа" 1998 жылы құрылды. Ақпараттық холдингті құрудағы мақсат ААҚ-ның федералдық және аймақтардағы БАҚ-тың басқару пакеті акцияларын бір жерге шоғырландыру болатын. Компания 1998 жылдың сонына дейін өмір сүрді. 2000 жылы медиа-холдингті қайта жандандыру туралы шешім қабылданды. 

Холдинг басшысы - Иордан Борис. Директорлар кеңесінің төрағасы - Дыбаль Александр. 

Холдинг құрамына "НТВ" телекомпаниясы, "ТНТ" тележүйесі, "Прометей ACT" телекомпаниясы, бірнеше радиост-лар "Эхо Москвы", "Открытое радио", "Спорт FM", "РДВ" және "До-радио", газеттер "Труд", "Трибуна", "Деловой вторник", "Фактор" журналы; 50 аймақтық телекомпаниялар және баспа басылымдары кірді. 

Мекенжайы: 117884, Мәскеу, Наметкин к-сі, 16-үй. Пошта мекенжайы: 103918, Мәскеу, Газетный қиылысы. 5-үй, 1-құрылым. Телефондар: (495) 791-48-64, 229-03-04, 719-8281; Факс (095) 229-79-30.

Сурет:Газпром-Медиа logo.gif

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Газдың өндірістік қорларын реттеу әдістері** - Әдетте көлемдік әдіс және қысымның төмендеуін қадағалау ісі қолданылады. Газ қорын есептеудің көлемдік әдісі жинауыштардың және қойнауқаттық флюидтердің геологиялық, физикалық және химиялық касиеттерін реттеуге негізделген. Әсіресе қойнауқаттық кысым мен температура, жекелеген рамбөліктердің мөлшері (көмірсутектік құрам, С02, Hfi, N2, He) маңызды рөл атқарады. Есептеу V=Fhmf(pa—pkak)PrT]r формуласымен жүзеге асырылады, мұндағы V — есептеу сәтіндегі газдың өндірілмек қоры, м3\ Ғ — газ кіріктірудің дірістік шегінің ауданы, м2\ һ - газды қойнауқаттың кеуекті бөлігінің қалыңдығы, м; т — кеуектілік коэффиценті; р — есептеу сәтіндегі жатындағы [сым, juIla; рк — газдың өндірістік қорын игеріп алғаннан кейінгі жатынға тән қаңылдық қысым мөлшері, /иПа\ a, ak~ р және рк қысымдарына сәйкес келетін мірсутек газдарының Бойл-Мариот заңынан ауытқуына енгізілген түзетулер; - көлемді стандартты жағдайға келтіру үшін температураға енгізілетін түзету; - газбен қанығу коэффиценті; г]г — газ беру коэффиценті. Газ қорын сымның төмендеуін қадағалау әдісі көмегімен есептеу таужыныстағы алғашқы бен тоғытылған кеуектердің көлемі сол газ игеріліп алынғаннан кейін де гермейтін қойнауқаттар үшін қолданылады. бұл әдістің есептеу формуласы — = (Q2-Q)p2a-pak)/(pla-p2a); мұнда: Q1 және Q2 - игерілудің әр түрлі екі нагасына шыққанда игерілген газ көлемдері (стандартты жағдайда); Pj және р2 — болған даталардағы жатындағы нақты қойнауқаттық қысымдар (қалған ініктердің анықтамасы жоғарыға келтірілген). бұл әдіс зерттелмек нысанға есілі аудан, қалыңдық, кеуектілік сияқты мәліметтерді қажет етпейді, алайда
әр түрлі бөліктері мен гидродинамикалық тұрғыдан дербестелген бөлшектері, яғни тұтас жатын өңірінде ғана тиімді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Гуммель Юрий Вильгельмович** (1927 ж. т.) - мүсінші. Қолданбалы және монументті-мүсін саласында жұмыс істейді. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері. 

Гуммель 1979 ж. «Абай Құнанбаев» (гипс, Қарағанды облысы Абай қаласыңдағы Абай музейінің қоры), 1981 ж. «Абай» (қақталған мыс, автордың қоры) мүсіндерін жасады. Соңғы шығармада егде жастағы Абай төңірегіне зер сала қарап түр. Сәл алға ұмтылған басы ақынның жан толқынысын танытады. Иығына желбегей жамылған сырмалы шапаны алабұртқан көңіл-күйін аша түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Газконденсатты жатын** Газдық фазаның құрамында
С1, С2, Zv С3 (метан, этан, пропан) көмірсутектерімен қатар еріген күйдегі
көмірсутектер (С4 — бутан), тіпті лигориннің және керосиннің құрамына кіретін
көмірсутектер бар, қойнауқаттық қысымы өте жоғары (Р>100 атм) газ жатыны.
Құрамында ауыр көмірсутектер (бензин фракциясы) болуы мүмкін таза газ
жатындарымен және газды тақиялармен салыстырғанда газконденсатты жатын құрамындағы
ауыр көмірсутектер қойнауқаттық қысым мөлшері азайған сәтте сұйық күйге
айналып кетеді. газконденсатты жатын таза "газконденсатты жатын "және "қосфазалы жатын"
болып екіге жіктеледі. Таза газконденсатты жатынның құрамындағы флюид
бірфазалы (газды) жағдайда болса, қосфазалы газконденсатты жатын құрамындағы газ массалары
азды-көпті мұнай жұрындарын кіріктіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Балтабек Асанов** (1907. Павлодар облысы, Баянауыл ауданы) - журналист, публицист.. Павлодар ауданы содан соң облысында "колхоз" газетінің бірінші басшыларының бірі. Челябі облысы "Магнитагорский рабочий" газетінің редакторы.

1943 жылы республикалық "Социалистік Қазақстан" газетінің редакторы кезінде ВКП (б) ОК-не орталық газеттерде жариялау және радиодан беру үшін "Қазақстан халқының қазақ майдангерлеріне хатын" жеткізген. Бұл атақты хат 1943 жылы 6 ақпанында "Правда" және "Известия" газеттерінде жарияланып, Бүкілодақтық радиодан берілді. Оны орыс тілінде Ю.Левитан, қазақ тілінде Б. Асановтың өзі оқыды. Соңғы жылдары Асанов Солтүстік Қазақстан облысы "Ленин туы" газетін басқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Айдарлы аражегіш** (лат. *Pernis ptilorhynchus*) — Қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс.

Сипаттамасы
-----------

Айдарлы аражегіш кәдімгі аражегішке өте ұқсас құс. Одан тек қана құйрығының түсімен ерекшеленеді құйрығының ұшына таман қалың, қошқыл жолағы болады, ал кәдімгі аражегіштің құйрық біркелкі шиммайлы болып келеді. Бұдан басқа ересек айдарлы аражегіштердің ақшыл, алқымның төменірек тұсы тағаға ұқсас қошқыл түспен көмкеріледі. Дегенмен бұл екі түрдің айырмашылығын анықтау тіпті мамандар үшіін де проблема болып келеді. 

Салмағы 0,7-1,5 кг, дене тұрқы 59-66 см, еркек дарасының қанаты 40,4-44,5 см, ұрғашы дарасында 43,7-49,7 см, қанат жайғанда — 150-170 см-ге жетеді.

Таралуы
-------

Айдарлы аражегіш Шығыс Сібір және Оңтүстік Азия да өмір сүреді, сондай-ақ жылыстау кезінде Қазақстанның оңтүстік бөлігінде кездеседі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  BirdLife International (2004). *Pernis ptilorhynchus*. 2006. *IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 28 Jan 2008. Database entry includes justification for why the species is of least concern
2. ↑  "Қазақстаннның құстары' энциклопедиясы.
**Франсиско Пи-и-Маргаль** ис. *Francisco Pi y Margall* (1824, Барселона — 1901, Мадрид) — испан саяси қайраткері, революционер-демократ. 1851 ж. жарық көрген «Испания живописінің тарихына» шіркеу тыйым салды, сол жылы басылып шыққан «Орта ғасырлар туралы этюдтері» үшін оны діннен бездірді. 1850 жылдары Пи-И-Маргаль республикашылдармен жақындасып, Демократиялық партия басшыларының бірі болды. 1854—56 ж. революцияға белсене қатысты. 1873 ж. ақпанда республикалық үкіметтің ішкі істер министрі болып тағайындалды, шілдеде республика президенттігіне сайланды. 1873 ж. 18 шілдеде отставкаға шықты. Пи-И-Маргаль өз еңбектерінде демократтық революцияны барынша жақтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы , 9 том
**Айдар Шайхысламұлы** (1848 – 1922) – ишан, ұста.

Өмірбаяны
---------

Ол Жары Назардың тастемір тайпасынан тарайды. Жасынан діни жолды ұстанған адам. 

Бұхара қаласындағы медреседе оқып, діни жоғары білім алған. 

Тұщықұдық жерінде мешіт салып, шәкірттер оқытқан, 

Қарақалпақстанда Мәткәрімді пір тұтқан, соған қол берген, діни жоғары білімді деп танылып шатырхат (диплом) алған. Маңғыстау өңірінде Айдар ишан атағымен танылып, құрметке бөленді. Елге имандылық қасиеттерін таратып, балаларға діни білім берумен қатар көрік ұстаған ұста да болған.

Естелік
-------

Қазіргі уақытта жеті серке терісінен жасалған көрігі, ұсталық құрал-саймандары ишан ұрпақтарында сақтаулы. Айдар ишан салдырған мешіттің орны «Тұщықұдық» кеңшарының орталығында сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Франсиско Ларго Кабальеро**(ис. *Francisco Largo Caballero*; 1869 жыл 15 қазан, Мадрид - 1946 жыл 22 наурыз, Париж) - испан жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Өмірі
-----

1894 жылы *Испан социалистік жұмысшы партиясына (ИСЖП)* кірді. 1917 жылда тамызда *жаппай саяси ереуілдерді басқарған комитетке* кіргені үшін өмірлік айдауға кесілді. Бірақ 1918 жылы кортеске сайланды да, айдаудан қайтты. 1918-1937 жылдары *Еңбекшілердің жалпыға бірдей одағының (ЕЖБО)* бас хатшысы. *Примо де Ривера диктатурасы* (1923-1930) жылдарында мемлекеттік кеңесші болды. 1932-1935 жылдары *ИСЖП* төрағасы. 1936-1939 жылдары *Ұлттық революциялық соғыс* кезінде 1936 жылғы қыркүйектен 1937 жылғы мамырға дейін премьер-министр, Халық майданы үкіметі соғыс министрі болды. Осы қызметтерде отырып, бірте-бірте *антикоммунистік бағытқа* ойыса бастады. 1937 жылы үкімет құрамынан шығарылып, ЕЖБО, ИСЖП басшылығынан аластатылды. 1943-1945 жылдары немістің Орынбор конц.лагерінде болып, оларды Кеңес Әскері құтқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Франсис Лемарк** (фр. ) – әнші, композитор. .
1917 жылы 25 қарашада Париж қаласында дүниеге келген. Жас кезінде ағасы Морис екеуі музыкалық дуэт құрған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған соң, Мористі әскерге алып кетеді. 1940 жылы Лемаркты да әскер қатарына шақырады. Ол әскерде ән бригадасының құрамында болады. 2001 жылы Лемарк ең соңғы концерттік бағдарламасын береді. 2002 жылы 84 жасқа келген Франсис, Сен-Мор-де-Фосседегі үйінде қайтыс болады. 
Әндері: «À Paris», «Bal, petit bal», «Bois de Boulogne», «Le petit cordonnier», «Toi, tu n’ressembles à personnе», «Mon copain d’Pékin», «La grenouille», «Seul un homme peut faire ça» т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «
Координаттар: 43°15′21″ с. е. 76°56′57″ ш. б.﻿ / ﻿43.2558° с. е. 76.9493° ш. б.﻿ / 43.2558; 76.9493 (G) (O) (Я) **Координаттары: Қосымша күтпеген параметрлер**  

**Алатау** - кинотеатр Алматыда 592 жерге. Фильмнің дыбысты сопровождение - A/Dolby - 8-арнаның цифрлық дыбысын қамсыздандыратын SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады. Акустикалық жүйенің ортақ алымдылығы - 14000 ватт. Жабдық бірінші санаттың және премьераның кинозал фильмінің ежіресі үшін арнаулы.

1960 жылы салып бер-болды. Ғимарат жиынтық, зрительный қонақ бөлме әуелгіде 780 жерді сыйғызды. Мында кездесулер киноның және театрдың көрікті қайраткерлерімен еңсерілді. Бір советского киноискусства насихатының бюро "жас дос кино" деген үйірме, ал да құқықтықтың тәрбиесінің будақтары отаншылдықтың, және атеистік тындырымды. 1980 жылдан "Алатау" - жоғарғы дәреженің кинотеатр. 1980 жылы оны 890 900 тамашалаушы посетили.

2000 жылдың 23 шілдесінің "Алатау" кинотеатр тағы кейін реставрации ашылды. Кинозал баста 592 жердің жабдықта - Strong Millenium 2000 проектором. Фильмнің дыбысты сопровождение - A/Dolby - SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады, қарамастан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
*Отау Синема* Кинотеатр «Алатау»  (орыс.). Тексерілді, 7 тамыз 2008.
2. ↑  
*Афиша.kz* Кинотеатр «Алатау»  (орыс.). Тексерілді, 9 тамыз 2009.
**Сана би кесенесі** — көпшілік зиярат ететін қасиетті орын болып табылады.

Орналасуы
---------

Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Сарытерек ауылынан солтүстікке қарай 11 шақырым жерде орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Сана би Қожантайұлы ХҮІІІ ғасырдахалық бірлігі мен ынтымағын сақтауға үлес қосқан белгілі би. Қараменде бимен бір уақытта өмір сүрген, кез келген қиын жағдайда жол табатын сенімді серігі болған. Ел арасында сақталған әңгімелер бойынша Қараменде мен Сана билер Дадан тобықты руына қоныс іздеп, Тоқырауын өзені мен Балқаш көлінің маңын таңдаған. Сана би Балқаш көлінің жанына келгенде: «Ойы-балық, қыры-киік, кедейдің жан сақтар жері екен» депті. Дадан тобықты руы Тоқырауын, Балқаш маңында кең таралған.

Аңыз
----

Ел арасындағы аңыз бойынша Сана би қайтыс боларының алдында: «Менің сүйегімді ақ түйеге артыңдар. Түйе қай жерге шөксе, сол жерге жерлеңдер» деген. Түйе екі күн жүріп қазіргі Сарытерек ауылынан он шақырым жердегі төбеге шөгеді. Сол жерге жерленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сөз байлығы** – оралымды тілге қойылар талаптың бірі. Айтушының сөзі тыңдарман қауымға тартымды болуы үшін сөз байлығы жақсы, сөздік қоры мол болуы тиіс. Адамдар сөйлегенде бос қайталауларға бой алдырып, сөз жұтаңдығын танытады, тілдің коммуникациялық сапасын күрт төмендетіп жібереді. Әрбір айтылған сөздің салмақты болғаны жөн. Құр бос ауаға айтылған сөздің еш қадірі жоқ. Ол айтушының сөз байлығының төмендігін көрсетеді. Әдемі сөйлеуді, дұрыс сөйлеуді тіл мәдениетін үйрену арқылы жетілдіруге болады. Сөздік қорын молайту үшін кітапты көбірек оқу керек, аса көрнекті қаламгерлерден, тіл нақышы келісті сөз зергерлерінен үйрену керек.

Сөздің аса мол кені көркем әдебиетте жинақталған. Мысалы, М.Әуезовтің 20 томдық шығармаларында сөздің саны 30 мыңнан астам. Қара сөздің қас шебері М.Әуезов «Абай жолы» роман-эпопеясында 16983 сөз қолданған. Мұндай деректі өзге де әйгілі қаламгерле тілі жайындағы статистикалық деректермен салыстырсақ, цифр сыры ашыла түседі. А.С.Пушкин өз шығармаларында 21197, У. Шекспир 15000 сөз қолданған. «Абай жолы» эпопеясында 1 және 2 рет қолданылған сөз саны – 8698, Пушкин шығармаларында мұндай жиіліктегі сөздің саны – 9301, Мамин-Сибиряктың «Приваловтар миллионы» романында 11283 сөз қолданыс бар. 1,2 рет қолданылатын сөз саны – 7312.\

Әрбір тіл сөзге бай. Сөздердің санын математикалық тұрғыдан санап, санын дәл айту мүмкін емес. Қазір ғалымдар тіллің сөдік қорын жуықтап айтады. Тіл байлығын олардың құрамында сөз саны емес, олардың қолданысы анықтайды.

Әдебиеттер
----------

* Уәли Н. Қыдырбаев. Қазақ тілі: Сөз мәдениеті. - Алматы:"Мектеп" баспасы, 2006.
**Молибденді қорытпалар**— құрамының дені молибденнен тұратын материалдар.Молибденді қорытпалар жоғары температураға төзімді *конструкциялық материалдар* ретінде пайдаланылады. Молибден тотықтары ұшпалы келеді әрі олардың балқу температурасы таза металдан төмен. Сол себепті молибденді қорытпалар өте жоғары ыстыққа төзімсіз келеді. Қорғаушы қабатсыз Молибденді қорытпалары тек тотықсыздандырғыш және бейтарап орталар мен вакуумде ғана пайдаланылады.Молибденді қорытпалардан жасалған детальдар вакуумде 1800 целсиге дейін ұзақ мерзімде , ал қысқа мерзімге 2300-2500 цельсий градусқа шыдай алады.
A.Улуг Хуртуях Тас
**Қазақтың қысқаша тарихы мен шежіресі** – тарихи-деректемелік жинақ. 1963 жылы Пекинде қытай тілінде жарық көрген. 

  

1958 жылы Қытай мемлекеті аз санды ұлттар істері күшті ұйымдастырған *"Аз санды ұлттардың қоғамдық тарихын тексеріп-зерттеу экспедициясының"* нәтижесінде жазылған. Кітаптың төрттен бір бөлігінде қазақ тарихына шолу жасалған. Қалған бөлігі Шыңжаңдағы қазақтардың социалисттік дәуірдегі тұрмысына арналған. Кітап соңында қосымша материал ретінде Шыңжаңдағы қазақтардың рулық шежіресі берілген. Бұл кітап тікелей маркстік-лениндік таптық көзқарас тұрғысынан жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Сөздiклогикалы** (немесе **мағыналы**) **ес** мазмұнына бiздiң ой-өрiсiмiз кiредi. Ой тiлсiз өрнектелмейдi, сондықтан ой тек мағыналық ғана болмай, сөздiлогикалы болатыны осыдан. Бiздiң ойымыз əртүрлi тiл формаларымен берiлетiндiктен, оны қайта жаңғырту материалдың тек негiзгi мазмұнын жеткiзумен не сөзбесөз қалтқысыз қайталануымен жүзеге асуы мүмкiн. Егер кейiнгi жағдайда жадқа алатынымыз мағыналық өңдеуге түспейтiн болса, онда оның өзгерiссiз жадталуы логикалы емес, механикалық жаттауға айналады.

Сөздiлогикалық, мағыналы есте басты мəн екiншi сигналдық жүйеде. Сондықтан да, қарапайым формадағы қозғалыс, бейнелi жəне эмоционалды естер жануарларда да байқалатын болса, мағыналы ес түрi адамға ғана тəн қасиет. Сөздiлогикалы ес басқа ес түрлерiнiң дамуына арқа сүйей отырып, оларға жетекшiлiк етедi жəне өз дамуымен олардың жоғары деңгейге көтерiлуiне ықпалын тигiзедi. Оқу процесiндегi шəкiрттiң бiлiм игеруi мен топтауы, негiзiнен, осы мағыналық еске байланысты.

Iс-əрекет мақсатына байланысты ес ырықты, ырықсыз болып бөлiнедi. Арнайы есте қалдыру не еске түсiру мақсаты болмаған психикалық процесс ырықсыз көрiнiс берiп, ал егер бұл процесс мақсатты бағдарланған болса, ырықты сипатқа ие. Кейiнгi жағдайда есте қалдыру мен қайта жаңғырту арнайы мнемикалық (жаттау, еске түсiру) əрекеттерге орай жүзеге келедi.

Ырықсыз не ырықты болудан ес дамуының бiрiздi, кезекпен келетiн 2 деңгейi құралады. Адам өмiр тəжiрибесiнiң көбi ырықсыз ес жəрдемiмен жинақталып, соның арқасында арнайы дайындықсызақ қажеттi болған тұрмыстық бiлiктерiмiздiң қоры қалыптасады. Бiрақ iсəрекет барысында адамның өз iсəрекеттерiн басшылыққа алу қажеттiгi де туындап қалады. Бұл жағдайда iске ырықты ес қосылады да, осыдан бiзге керектi болған материалды алға ниет қып белгiлеумен жаттаймыз немесе еске түсiремiз.

Кейiнгi жылдары зерттеушiлер назары есте қалдырудың бастапқы кезеңiне, сыртқы əсерлер iздерi бекiнгенге дейiн өтетiн процестерге аударылуда. Қандай да материал есте қалдырылуы үшiн, ол субъект тарапынан тиiстi дəрежеде өңделiп, игерiлуi тиiс. Ал бұл үшiн белгiлi уақыт аралығы қажет, яғни сырттан түскен əсерлердiң басы бiрiгетiн (консолидация следов) уақыт. Бұл процесс жаңа ғана болып өткен оқиғаның бiздiң субъекттiк санамызда бiрден ұмытылмай, онда толғаныс пайда етуi: болып өткен оқиға ендi жоқ болса да, бiз оның көрiнiстерiн елестетемiз, құлағымыздан шуы кете қоймайды. Мұндай процестер тұрақты болмайды, жойылып та кетедi, бiрақ тəжiрибе топтастыру механизмдерiнiң қызметiнде үлкен роль ойнағандықтан, ол есте қалдыру, бекiту жəне қайта жаңғырту үшiн қажеттi естiң ерекше формасы ретiнде қысқа мерзiмдi ес деп танылған. Бұл ес түрi, жоғарыда көрсеткенiмiздей, материалды аз уақыт аралығында ғана сақтау мүмкiншiлiгiне ие[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану негіздері // Алматы, 2006
**Қазақша ет пісіру** (бесбармақ)
Етті үлкен қазанға салып,су құйып пісіреді.Бір қайнаған соң сорпа бетіне шыққан қанды көбігін сүзіп алып тастайды.Қатты қайнатпай баппен пісірсе,ет жұмсақ әрі сорпасы да дәмді болады.  

Малдың етін өз терісіне немесе қарнына салып,қазылған шұқанаққа көміп,үстіне от жағып пісіруді көмбе,жеркөмбе,сірне,егер бағлан еті болса сырбаз деп атайды.Табақ тарту-қонақтарға тиесілі мал етінің кәделі,сыбағалы мүшелерін бөлу. Қазақ салтында бас табақ,сый табақ,орта табақ,аяқ табақ деп негізгі төрт түрге бөлінеді.Мәнісі мен ахуалына қарай-құдағи ,күйеу,қыз,келін,жерік,соғым қатарлы табақтары жасалады.Табақ тартылардан бұрын "бастың жолын ашу"салты орындалады.Ол-бастың маңдай ортасын тігінен және көлденеңнен тіліп,төрт бұрышы бар шаршы таңба салу.Бұл "төрт құбылаң сай болсын"дегенді білдіреді.  

Бас табаққа-бас,жамбас қоспаларымен,сый табаққа-асықты жілік,ортан жілік салынуы керек.Осы мүшелерге қосымша белдеме,омыртқа,қазы,қарта,жал мен жая тең бөлініп тартылады.Аяқ табақ ауыл адамдары үшін еттің қалған мүшелерінен жасалады.Төс пен асықты жілік-күйеу мен келіннің сыбағасы.Келінге-ұлтабар(ұл тапсын),қыз балаға-жүрек(ержүрек болсын),балаға құлағың жақсыға үйір болсын деп бастан құлақты сыбағалап,әнші бол деп қыз балаға таңдайды ұсынады.
Құдаларға құйрық май(молшылық,ырыс,тоқшылық үшін)мен бауырды(бауырдай тату-тәтті болу үшін)асатады.
Сойылған қойдың мойнын бітеу мүжудің өзіндік сыры бар.Бала дүниеге келгенде,бітеу мүжілген мойынды кереге басына ілу "мойны берік болсын,тез қатайсын",ал жаңа отау иесінің оны шаңырақтан шығаруы "босағасы берік болсын" деген ырымнан туған.

### Тағы қараңыз

* Қазақтың салт-дәстүрлері мен ырым-тиымдары
* Қазақтың ұлттық тағамдары

  

  

=== Дереккөздер ===

1. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы./Құрастырған:Қ.Ж.Райымбеков,Қ.Т.Байғабылова.-Алматы:"Аруна"баспасы..Сhenxi Printing Co баспаханасы,2013.
**Қазақтың сырт киімдері** - ертеде ата-бабаларымыз, әжелеріміз алуан түрлі киім түрлерін тіккен. Олар: тон, ілік тон, күпі, ішік, шекпен, шапан, камзол, кеудеше, аба, тайжақы, кәжекей, белдемше, қырмызы тон, кіреуке, қамқа тон.

Тон
---

*Толық мақаласы: Тон*
Тон - иленген қой терісіне жүнін ішіне қаратып тіккен сырт киім. Тонның түрлері көп: 

* жабағы тон,
* бүрмелі тон,
* тұлып тон,
* зерлі тон,
* жарғақ тон.

Ілік тон
--------

Ілік тон - құдалыққа барғанда сыйға тартатын әдемі тон.

Күпі
----

Күпі арасына жүн салып, тасталып тігіледі.

Ішік
----

Ішіктің іш жағынан аңның, малдың терісі салынып, сыртты мақпал, қалың жібек матамен тысталады. Ішік түрлері:

* түлкі ішік,
* қасқыр ішік,
* бұлғын ішік,
* жанат ішік,
* қоян ішік,
* зерлі ішік.

Шекпен
------

Шекпен - жүннен иіріліп, өрмекпен тоқылған сырт киім.

Шапан
-----

Шапан - астарына мақта, жүн салынып тігілген немесе астарсыз мақпалдан тігілген сырт киім.

Камзол
------

Камзол - жеңсіз жеңіл киім.

Кеудеше
-------

Кеудеше - жас түйенің жүнінен иіріп, не болмаса түбіттен тоқылған жағасыз киім.

Аба
---

Аба - сырт киімнің сртынан киетін жамылғыш.

Тайжақы
-------

Тайжақы - құлын немесе тайдың терісіне иленіп, астарланған, көктемде немесе күзде киетін сырт киім.

Кәжекей
-------

Кәжекей - жеңсіз, жағасы кеңірек ойылған, етегі белден төмен түсетін келіншектердің сырт киімі.Қазақтың ұлттық киімі.

Белдемше
--------

Белдемше - той-думандарда көйлек үстінен киетін сәнді киім. Көбінесе жаңа түскен келіндерге арнап тігіледі.

Қырмызы тон
-----------

Қырмызы тон - қыз-келіншекткрге арнап қызыл масаптыдан тігілген шапан.

Кіреуке
-------

*Толық мақаласы: Кіреуке*
Кіреуке - алтын тінді зерлі жіппен тігілген, аса қымбат жібек шапан.

Қамқа тон
---------

*Толық мақаласы: Қамқа тон*
**Қамқа тон**- жұмсақ қып иленген қой терісінен тігіледі. Жағасына аң терісі салынады. Қаусырма белдігі бар қымбат та сәнді сырт киім.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  "Таң-Шолпан", 2004, №4, шілде-тамыз
**Қазақтың ұяң жүнді құйрықты қойы** – ет, май, жүн бағытындағы қой тұқымы. 

  

Еділбай қойы қошқарымен жақсартылған қазақтың қылшық жүнді жергілікті құйрықты қой саулықтарын cараджа, дегерес етті-жүнді және тәжік қойы қошқарларымен күрделі будандастыру арқылы 1994 жылы шығарылған. Қарғалы, ақтөбе және байыс атты үш тұқымдық типтерден (сүлелерден) тұрады. 

Шөл, шөлейт және құрғақ дала аймақтарында өсіруге жақсы бейімделген, жыл бойы дерлік жайылымда бағылады. Түсі, көбінесе қоңыр, қызғылт сары, ішінара көк, сұр, ақ түстілері де кездеседі. Бітімі шымыр, сүйегі мықты, тұлғасы орташадан жоғары, жоталы, кеудесі кең, құйрығы үлкен. Жүні ұяң, ақ және ақшыл түсті. Қошқарлары орта есеппен 90 – 112 кг, саулықтары 58 – 62 кг салмақ тартады. Жүн түсімі – осы ретпен 4,5 – 5,2 кг және 2,5 – 3,2 кг-ды, таза жүн шығымы 66 – 72%-ды құрайды. Әр 100 саулықтан 105 – 110 қозы алынады. Төлдері өте тез өсіп жетіледі. Енесінен бөлген кездегі 4 – 4,5 айлық қозының салм. ересек қойлардың 38 – 57%-ын, 1,5 жастағы төлдердің салм. 69 – 93%-ын құрайды. 4 – 4,5 айлық еркек қозылардың сойыс шығымы 52 – 54%-ды, 1,5 жастағыларында 54 – 56%-ға тең. Ақтөбе, Қарағанды, Шығыс Қазақстан және Алматы облысының шаруашылықтарында өсіріледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Сөз қолданым** - сөйлеу не жазу процесінде сөз таңдау, қолдану принципі, сондай-ақ әдеби тіл нормалары тұрғысынан сөз жұмсаудың ережелері мен заңдылықтары. Сөз қолданымның әдеби нормалары сөзді дұрыс (мағыналық жағынан дәл, стилистикалық жағынан ойға қонымды) таңдаумен, сондай-ақ сөздердің грамматикалық тұрғыдан да, стилистикалық тұрғыдан да қатесіз тіркесуімен тығыз байланысты. Демек, ойды мүлтіксіз жеткізу үшін грамматикалық тұлға мен мазмұнның сәйкестігін сақтау талап етіледі. Сөз қолданым талаптарын дұрыс сақтау үшін ол талаптарды бұзудан кететін қателіктерді ескеру қажеттігі туады. Ал тәжірибеде ондай кемшіліктердің бірталайы кездесіп отырады. Мағыналары жуық сөздер мен сөз тіркестерін (синонимдерді) пайдаланғанда, сол синонимдік қатардағы сөздердің белгілі ойды беруде қайсысының ұтымды екенін білу керек. Айталық, шал, ақсақал, қарт, кәрі деген сөздердің ішінен жасы егде адамдардың біреуімен әңгіме-дүкен құрып тұрғанда, "ақсақал" сөзін қолданысқа түсірген жөн. Функциональдық стильдердің бірінде қолданылатын сөзді екіншісінде орынсыз жұмсау да қателік болады. Мысалы, құрметті ханымдар мен мырзалар деп, көпшілік алдында үлкен бас қосуды ашар сәтте немесе ресми жиналыстарда айтуға болады, ал тұрмыс жағдайында, үй ішінде бұлайша сөйлеу күлкі туғызады немесе тыңдаушыға кекетінді әсер етеді. Сол сияқты, әлде бір мерекелік конференцияны немесе симпозиумды ашу ыңғайында қадірлі ағаларым мен апаларым, інілерім мен қарындастарым, жанымдай жақсы көретін әріптестерім, құрдастарым деген сияқты, шұбырта жөнелу публицистикалық немесе ғылыми стильге жатпайды. Мағыналары бір сөздерді жарыстыра қолданудан сақ болған да жөн. Әсіресе, әріптестерім әрі қызметтестерім, коллегаларым деп санамалап, дублеттерді тізіп шығу орынсыз қайталудан (тавтологиядан) кететін қателік болып есептеледі. Қазақ тілінде сөйлейтін азаматтардың көпшілігі варваризмге орын береді. Бұл - басқа тілдерден (әсіресе, орыс тілінен) аудармасы бар сөздерді не өзінің әдеті болғандықтан, не байқамағандықтан орынсыз енгізу. Әдеттегі ауызекі сөйлеу жағдайында экзамен, зачет, сдавать ету, принимать ету тәрізді тұлғалық жағынан да қате, айтылуы да қате сөздер араласып жүреді. Тілдің тазалығы жазба тілде ғана емес, ауызекі тілде де назарда болуға тиіс. Жалпы, сөз қолданым мәселелері бүгінгі таңда тіл білімінің белді саласына айналып бара жатқан тіл мәдениеті мәселелеріне тікелей байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3