recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алаойл** - Қазақстан Республикасы аумағында көмірсутек шикізаты кенорындарын барлаумен және игерумен, қызметтің өзге де заңмен шектелмеген түрлерімен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. 

Құрылтайшылары - "ДАСК компаниясы", "АТМК", "Ақсай бірлескен кәсіпорны" жауапкершіліктері шектеулі серіктестіктері. "Алаойл" серіктестігі Алматы қаласының Әділет басқармасында 1998 жылдың 4 желтоқсанында тіркелген. "Алаойл" серіктестігі осы серіктестік пен Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі құзіретті органы тарапынан 2001 жылдың 24 сәуірінде қол қойылған келісім-шартқа сәйкес, Қазақстан Республикасы аумағындағы көмірсутек шикізаты кенорындарын барлауға жене игеруге байланысты жұмыстарды ұйымдастыруға мүдделі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ибраимова Рақыш Әбдуәлиқызы** — 1943 жылы 16 мамырда Талдықорған облысы, Көксу ауданы Алғабас колхозында дүниеге келген.
1962-1967 жылдары Алматыдағы мемлекеттік қыздар педагогикалық институтын үздік дипломмен бітірген. 

1967—1971 жылдары Алматыдағы №97 мектепте қазақ тілінен мүғалім болып істеді.

1971—2001 жылдары республикалық "Мектеп" баспасында редактор, жетекші редактор болып қызмет істеп, көптеген окулықтарға редактор болды. Сонымен қатар қазақша-орысша, орысша-қазақша "Мәдениет және өнер", "Тамақ өнеркәсібі және тұрмыстық қызмет" терминологиялық сөздіктерін шығаруға атсалысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Ибырақым Яттара(фр. Ibrahima Yattara; 3 1980 маусымның, Комсар, Гвинея) - гвинеялық футболшы, түріктің "Мерсин Идманюрду" деген үйірмесінің жартылай қорғаушысы.

Биографиясы
-----------

Футболдың мансабын өз елінде Гвинеяда "Сан-Гареди" деген командамен және "Атлетико"(Конакри) бастады. 2000 жылдың жаздыгүні белгіялық "Антверпенге" деген ауысты. 2003 жылдың шілдесінде 300 000 еуро үшін түріктің "Трабзонспор" деген тобына ауысты. 2009 жылдың қыстыгүнісі СМИ ақпарат аралады, Яттара "реалға"(Мадрид) деген ауысады[1][2].
Гвинеянің ұлттық құрамасы үшін 35 матчты жасады және 11 допты қақты. 2004-2006 жылда Туниста және Мысырда африкалық ұлттың кубогында жұрт алдында сөйледі .
Оның ағасы, Яттара Нәбиі, да кәсіби футболшы.
Ругопс
Бассүйегі
**Ругопс** — бұдан 95 миллион жыл бұрын Солтүстік Африканы мекендеген теропод тұқымдас динозавр. 2000 жылы Нигерде ругопстың бассүйегінің табылуы оның эволюциясын түсінуге үлкен септігін тигізді. Ол сонымен қатар ер массасының сол кезеңде Гондвана күйінде болғандығын көрсетті. Ұзындығы — 7–9 метр, биіктігі – 2,5 метр. Ругопс орта көлемді етқоректі динозавр болған. Бассүйегін сауыт немесе қабыршақ қаптаған. Ал басқа сүйектерінің бойымен қан тамырлары өткен. Динозаврдың сүйек қалдықтарын тапқан доктор Пол Серено оның бассүйегінің ұрыстарға, шайқастарға арналмағанын, жануардың тек өлекселермен қоректенгенін анықтаған.

Қызықты дерек
-------------

* Ругопстың айырықша сипаттары — бассүйегінде ерекше қатпарлары мен тесіктері.
* Басқа да абелизаврлар секілді ругопстың алдыңғы аяқтары қысқа болуы мүмкін.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Абелизаурид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Сынтас - ортағасырлық қала.Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Амангелді ауылының шығыс жағында,Келес өзенінің сол жағалауында орналасқан.Қаланы 1957 жылы Оңтүстік Қазақстан архелогиялық экспедициясы (жетекші А.Г.Максимова),1982 жылы Халықаралық Қазақ - Турік университетінің археологиялық экспедициялық тобы (жетекші Н.П.Подушкин) зерттеген.Биіктігі 10 - 11 метр дөңгелек жота,жоғарғы алаңының диаметрі 20 - 24 метр,етегінің диаметрі 60 - 64 метр Оңтүстік жағынан трапецияға ұқсас пішіңді алаң қосылады.Биіктігі 4 - 5 метр,диаметрі 110 - 120 метр Солтүстік-батысы Келес өзенінің жарқабағына тіркеледі.Археологиялық қазба жұмысы барысында табылған қыш ыдыстардың (хум,құмыра,табақ,тостаған,т.б.) сынықтарына қарағанда,тұрғындар қалашықты 10 - 16 ғасырларда мекен еткен.Олар егін егіп,мал шаруашылығымен айналысқан.

"Қазақстан" Ұлттық энциклопедия (Сынтастың авторы Г.Касенова).
**Леонид Петрович Гроссман** – орыс, кеңес әдебиеттанушысы, жазушы. Филология ғылымдарының докторы.

1888 жылы Одесса қаласында дүниеге келген. 

1911 жылы Одессадағы Новороссияуниверситетінің заң факультетін бітірген. 

1921 жылы Брюсов атындағы Мәскеу көркем-әдеби институтында сабақ береді. 

1948 жылы космополитизм деп жала жабылған ғалымдардың қатарында болды. «Жизнь замечательных людей» сериясына Пушкин мен Достоевскийдің өмірбаянын жазған.

Көркем шығармалары
------------------

* «Записки Д’Аршиака»,
* «Рулетенбург»,
* «Бархатный диктатор»,
* «Исповедь одного еврея».

Дереккөздер
-----------
**Леонид Михайлович Лавровский** (шын тегі Иванов) (1905 жылы 5 маусымда Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1967 жылы 27 қарашада дүниеден өткен) – совет балетмейстері. 1946, 1947, 1950 жылдардағы Сталин сыйлығы лауреаты. 1965 жылы КСРО-ның халық әртісі атағын алған. 1922 жылы Петрегард хореография училищесін бітіргеннен кейін С.М. Киров атындағы ЛАТОБ-та әртіс қызметін атқарады. 1927 жылдан бастап балет шығармашылығымен айналысқан. 1967 жылы Парижде гастрольде жүрген кезінде қайтыс болған. Соңында әйелі Е.Г. Чикваидзе және ұлы М.Л. Лавровский (балет әртісі және балетмейстер) қалды.

1. ↑  Театральная Энциклопедия. драма опера балет оперетта цирк эстрада драматург режиссер
**Егізен**  – Сарыарқаның батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 575 м. Оңтүстігінде Желдіадыр, шығысында Қағыл, солтүстігінде Қызылтау және батысында Қапталадыр тауларымен қоршалған. Ұзындығы 25-30 км, енді жері 10-15 км шамасында. Солтүстік беткейінен Терісаққан өзеніне құятын екі жылға бастау алады. Тау баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Архей мен протерозойдың қатты метаморфтанған және дислокацияға ұшыраған тау жыныстарынан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Егізқара**  – Арал қарақұмының оңтүстік-шығысындағы қырат, тау жұрнағы.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жалағаш ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 288 м. Батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылған, ені 10-13 км. Жондалып тегістеу келген денудациялық қырқаның беткейлері сай-жыралармен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Бор дәуірінің құмдақ, алевролит, кварцит, саз араласқан шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Сұр, сортаңды топырағында жусанды-сораңды шөптесіндер өскен. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Тетенко Леонид Иванович** —1949 жылы Украинада туған. .1970 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. 
КСРО (1987 жылы) Дизайнерлер Одағының мүшесі. Графика және живопись бойынша республикалық көрмелерге қатысқан. Оның жұмыстары АҚШ, Германия, Швеция, Польша, Ресей жеке жинақтарында сақтаулы.
1980 жылдан бастап республикалық, бүкілодақтық кітап байқауларының қатысушысы.
"Целина" кітабы үшін I дәрежелі дипломмен марапатталған.
7 томнан тұратын "Қазақстан" алғашқы ұлттық энциклопедиясының дизайн-макетін жасаған.
Қазіргі уақытта "Қазақ энциклопедиясы" баспасында жауапты көркемдеуші редактор қызметін атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Леонид Григорьевич Белозорович** (1951 жылы 30 қазанда Минск облысы, Речица аулында дүниеге келген) – совет және орыс актері, режиссер әрі сценариші.

Өмірбаяны
---------

1969 жылы Узденский орта мектеп-интернатында 10 сыныпты тәмамдап, Мәскеуде Мемлекеттік Бүкілодақтық Кинематография институтына тапсырады. 1973 жылы ВГИК-ті бітіргеннен кейін Минск қаласындағы «Беларусьфильм» киностудиясына актер ретінде жіберіледі. Бұл жерде Леонид Белозорович 1973-1974 жылдары актерлік қызмет атқарады. 1975 жылдан бастап Горький атындағы киностудияда штат актері болады. 1983 жылы ВГИК-тің режиссерлік бөлімін театр және кино режиссер-қоюшы мамандығы бойынша тәмамдап шығады.

Леонид Григорьевич «Двоенаголойземле» және «Белыеодежды» фильмдері сценариін бірлесіп жасайды. 2009 жылы оның «Невестамоегобрата» сценариі бойынша толықметражды фильм түсіріледі.

Леонид Григорьевич көп жылдар бойы актер және дубляж режиссері ретінде шетел фильмдерін дубляждайды.
Ресми түрде екі рет некелеседі. Әр әйелінен екі ұл мен қызы бар. Бірінші әйелі – Вера Петровна Белозорович, 1991 жылы Ресейге кетіп қалады. Бірақ Португалияда өмір сүріп, сол жерде жұмыс істейді. Бұл некеден ұлы – Ян, 1973 жылғы және қызы – Анна, 1983 жылғы. Екеуі де Италияда тұрады. Азаматтық некедегі екінші әйелі – актриса Ольга Голованова. Бұл некеден 2002 жылы ұл туылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Фучжулэй** (т. ж. б. — б.з.б. 20 ж.) — ғұндардың оңтүстік бөлігінің тәңірқұты (б.з.б. 31 — 20), Хуханье шаньюйдің баласы. Б.з.б. 31 ж. әкесі қайтыс болғаннан кейін оның мұрагері ретінде Фучжулэй-жоди шаньюй лауазымын алады. "Жоди" қосымшасы "құрметтеуші" (императорды мойындаушы деген сөз) және егемендіктен бас тартқан дегенді білдіреді. Б.з.б. 25 ж. ол Қытай императорын мойындайтынын білдіру үшін император сарайына барып ант береді. Сөйтіп, ол да әкесі сияқты Қытай бодандығында ғұндарды биледі. Қайтыс болғаннан кейін таққа інісі Соусе-жоди отырды.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Әбіш Байтанаев** (25.12.1910, Түркістан облысы Түркістан қаласы – 3.6.1993, Шымкент қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1971), профессор (1976). КСРО Жоғары мектебінің үздік қызметкері.

Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Петропавл қаласындағы жер өлшеу техникумын бітірген. «Лениншіл жас» (1932–1936, қазіргі «Жас алаш») газеті редакциясында қызмет атқарды. Майданнан оралған соң партия, кеңес органдарында, «Оңтүстік Қазақстан» газетінде еңбек еткен. 1946 жылдан өмірінің соңына дейін Шымкент педагогика институтында (қазіргі Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті) сабақ берді.

Байтанаетың ғылыми-зертханалық еңбектері қазақ романының теорияқ мәселелеріне арналған. «Шын шеберлік» (1969), «Орта мектептерде әдебиет теориясын оқыту» атты әдістемелік еңбек (1988) пен «Абай жолы айшықтары» монографиясының (1995) авторы. «М.О.Әуезовтің Абай туралы эпопеяны жасаудағы шеберлігі» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.

Оның есімімен Оңтүстік Қазақстан облысы Шәуілдір ауылындағы орта мектеп аталады. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сақина салу** - Қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Ойында саны 10-ға жететін жастар қатысады.
Қатысушылар шеңбер бойынша қатарға отырады. Алақандарын бір-біріне қысып, қолдарын алдында, тізе үстінде ұстайды. Жүргізуші (жіребе бойынша) шеңбер ортасында тұрып, өз алақандар арасында сақинаны (тиынды) салып, өз алақандарымен сақинаны олардың алақандарын ашып салған сияқты боп, солай бүкіл қатысушыларды өтеді. Сақинаны біреуге салып, ол бірнеше қадамға артқа қарай кетіп: "қайда менім сақинам?" – деп айтады. Сұрақты естіген соң, сақинаның иесі тұру керек. Оң жақта отырған көршінің тапсырмасы оны (сақина иесін) ұстау керек. Егер сақинаға ие болып жүрген ойнаушыны көршісі ұстай алмаса, онда көршісін жазалайды, ал егер сақина иесі тұра алмаса, онда оны өзің жазалайды. Жаза әр түрлі болуы мүмкін: жеңімпазды арқасына отырғызып жүріп келу, бір аяқпен секіру, билеу, ән айту және т.б. Жазаланған тапсырманы жасағаннан кейін жүргізуші болады және ойын жалғаса береді.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы** (ағылш. *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*) — 2001 жылғы Питер Джексонның фэнтези жанрдағы фильм,кинотрилогияның бірінші бөлімі.

Сюжет
-----

Жерорта туралы аңыздар - бұл Сақина туралы Ұлы соғыстың, бірнеше мың жылға созылған соғыстың шежіресі. Сақинаға ие болған жан барлық тіршілік түрлеріне билік жүргізе алады, бірақ тек зұлымдыққа қызмет етуі тиіс.

Хоббиттер өмір сүретін тыныш ауыл. Бильбо Бэггинс есімді досының 111-ші туған күніне келген сиқыршы Гэндальф, көп жыл бұрын Бильбо тауып алған сақина туралы әңгіме қозғайды. Бұл сақина Жерортаның қара әміршісі Сауронға тиесілі еді, ол өзінің иесіне үлкен билік бере алады. Енді Саурон Жерорта билігін қайтарып алғысы келеді. Бильбо тауып алған сақинасын немере інісі Фродоға береді. Енді ол сақинаның сиқыр күшіне елітпей, оны басқара алуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Box Office Mojo
**Әбілхакім Ақмағамбетұлы Ақмұрзин**(1943
жылы туған), дәрігер, санаторийлік емдеу саласындағы
республикаға танымал маман, іскер басшы, ҚР-
ның еңбек сіңірген қызметкері (1993). Жанаарқаның
түлегі. Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген
(1968). 1968-1998 ж. Жаңаарқа ауданы, Қараағаш
ауылы ауруханасының бас дәрігері, Алматы облысы,
Талғар ауданындағы Мичурин атындағы шаруашылық ауруханасының бас дәрігері, ҚазКСР Ауыл шаруашылығы
министрлігінің «Алтын дән» санаторийінің бас
дәрігері, «Тұран банкінің» «Ақбұлақ» санаторийінің бас дәрігері, ҚР Президенті Іс басқармасының
«Алматы» санаторийінің, 1998 жылдан ҚР Президенті іс басқармасының «Оқжетпес» санаторийінің бас дәрігері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Диуан** (парсы - жазып алу, кітап) - шығыс классикалык әдебиетіндегі бір немесе бірнеше ақынның шығармаларын қамтитын жинақтың атауы. Диуандағы шығармалар жанр бойынша, әліпбилік тәртіппен орналасады. Шығыс поэзиясында дастандар, поэмалар хамса боп бестен біріктірілсе, Диуанға, негізінен, көлемі шағын көркем шығармалар - ғазалдар, сонымен бірге қасидалар, мұхаммастар, мусаддастар, алты-тармақ, мусаббалар (жетітармақ, қыталар) (үздіктер), рубай, мәснәуилер кірген. Шығыстың белгілі шайырларында бір немесе бірнеше Диуан болған. Мыс. Әлішер Науаидың (1441 - 1501) *"Чар Диуан"* (төрт диуан) атты шығармалар жинағы болған. Әрқайсысының жеке такырыбы, аты болған. Олар: *"Балалық шақтың базарлары", "Бозбала шақтың маржандары", "Орта жастың ғажайыптары", "Қарттықтың қасиетті кеңестері"*. Сөйтіп, *"Чар Диуан"* акынның бүкіл өмірін камтып шығады. Батыс әдебиетінде бұл үлгіде жасалған В.Гетенің әйгілі шығармасы - *"Батыс-шығыс диуаны"*. "Диуан" сөзі *"кітап"* деген мағынаны білдіріп, басқа да жинақтарға қолданылған. Махмұт Қашқари үш томдық түсіндірме сөздігін "Диуани лұғат ат-түрк" деп атаса, Қожа Ахмет Иасауи хикметтер жинағын *"Диуани хикмет"* деп атаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Егізшоқы** немесе **енеке қараторғайы** (лат. *Buphagus*) — тек Африка континентіде кең таралған Торғайтәріздестер отрядінің құстары. Бұл құстардың ерекшелігі - ірі қара малға, пілдер, мүйізтұмсықтар, әсіресе енекелерге үйір болуы. Жануардың арқасына отырып алып сонымен бірге ұзақ жолсерік болып, соның терісіндегі құрт-құмырсқалармен, қандалалармен, биттерімен көректенеді. Бірақ бұл симбиоз ірі мал үшін айтардай пайдалы емес. Себебі құстардың тұмсығымен сол мал терісін жарақатталғанның нәтижесінде патогендік микрофлораны жұқтырады. Құстар ол малдың қанын да арасында ішеді.

### Биологикалық сипаттама

Егізшоқылар - ірі емес (кәдімгі қараторғайдай) құстар, басқа құстардаң тек қана "тұрмыс дәстүрімен" ғана емес, тұмсығының және аяқтарының құрылысымен де ерекшеленеді. Тұмсығы әлуетті, қысқаш сияқты, енді, тұмсығының табаны - дөңгелек тәрізді, ұшы - қайырылған. Аяқтары да өте күшті, қатты қайырылып қалған өткір тырнақтарымен. Қанаттары ұзын. Құйрығы еді, үшбұрыш тәрізді. терісі өте қалың болады. Түсі - көбінесе сұрғылт емесе қоңыр, төменгі жағы - ақшылдау. Көзі - қызғылт, тұмсығы да ашық түсті сары немесе қызыл.

### Таралуы

Егізшоқылар тек Африкада Сахара даланың оңтүстігінде ғана кездеседі.

### Пайдалынған әдебиеттер

* Жизнь Животных т.6 Птицы М.: Просвещение 1986
* "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Оңтүстік Шу жотасы** — Орталық Алтайдағы тау жотасы, Шу алпісі тау жүйесінің бөлігі. Ол Солтүстік Шу жотасының оңтүстігінде Қаракем және Шағанөзен өзендерінің солтүстігінде және оңтүстігінде Жасатер аралығында орналасқан. Жотаның оңтүстігінде Үкек үстірті орналасқан.

Физикалық-географиялық сипаттамалары
------------------------------------

### Географиялық орны

Оңтүстік Шу жотасы Солтүстік Шудан төмен, мұндағы орташа биіктік 3000–3500 м, ең биік жері Ілбістау тауы (3967 м). Оңтүстік Шу жотасының баурайында, Солтүстік Шудан қарағанда, іс жүзінде орман жоқ - тек шалғындар мен ергежейлі қайыңдардың тоғайлары. Осының арқасында көптеген шыңдардан 30-50 шақырымға әдемі көрініс ашылады, қатал Шу даласы, Қатын мен Солтүстік Шу жоталарының көркем панорамалары.

### Климаты

Оңтүстік Шу жотасы Моңғолияның қуаң жартылай шөлдеріне жақын орналасқан, бұл осы аймақтағы климаттық ерекшеліктерге әсер етеді. Оның беткейлерінде Солтүстік Шу немесе Қатын жоталарына қарағанда жауын-шашын мөлшері әлдеқайда аз, алайда Оңтүстік Шу жотасының баурайынан өте үлкен мұздықтар да төмен қарай ағады.

### Мұздықтар

Оңтүстік Шу жотасы - көлемі жағынан Алтайдағы екінші үлкен мұздық. Онда орналасқан 243 мұздықтың жалпы ауданы 222,8 км2 құрайды. Орталық орынды ұзындығы 8 км-ден асатын, ал ауданы 34,9 км² болатын Үлкен Талдыр мұздығы және ұзындығы 10 км, ауданы 24 км² құрайтын Софий мұздығы алады.

### Өзендер

Шудың ірі салалары - Шаған, Талдыр, Тарықата, Ілбістау өзендері жотадан бастау алады. Басқа жағынан жотадан Жасатер өзенінің көптеген салалары бастау алады.

### Көлдер

Оңтүстік Шу жотасында көптеген көлдер бар, және олар сұлулығы жағынан Солтүстік Шу мен Қатын жоталарының көлдерінен кем түспейді. Ақкөл өзенінің аңғарындағы ең әдемі көлдер - Ақкөл және Қаракөл. Атына сәйкес, шынында да, ондағы су ашық, сүтті түсті. Ал Қаракөл болса, керісінше, көлдегі су қою сияқты. Бұл қарама-қарсы көлдердің бір-бірінен екі шақырым қашықтықта орналасқандығы назар аудартады. Ақкөл көлінің жағасында туристер көбінесе базалық лагерь құрады, сол жерден олар София мұздығына серуендейді немесе қоршаған шыңдарға алпинистік көтерілістер жасайды.

Туризм
------

Бұл аймаққа туристер Солтүстік Шу не Қатын жоталарына қарағанда кешірек бара бастады. Бұл ауданның көліктік шалғайлығына байланысты және Кеңес Одағы кезінде бұл жерлер шекаралас аймақ деп саналды және мұнда өту қатаң түрде рұқсат қағаздары арқылы жүзеге асырылды.

Галереясы
---------

* Шу даласынан жотаның көрінісі
* Сукор тауы жағынан жотаның көрінісі
* Орталық ауылының панорамасы

Тағы қараңыз
------------

* Солтүстік Шу жотасы
* Белтіртау жотасы
**Фокс тауы** 100 000 жыл бұрын орын алған қуатты жанартау жарылысы нәтижесінде пайда болған. Оның Жоффра тауларындағыдай Кананскисе көлі мен өте биік шыңдар бар.

«Бомбалар» деген атпен белгілі көлденең жолақты тау жыныстары Фокс тауының қатты атқылауының дәлелі болып табылады. Жанартау атқылау барысында сыртқа шыққан магма қатып, «бомба» пішіндес болып қалған. Олардың кейбіреулерінің ені 1 м-ден асып түседі.

Фокс тауы бөктеріндегі жайқалған өсімдіктер бірқатар ұсақ жануарлар үшін қорған болады. Қыс мезгілінде аталған «бомбалардың» үстінде жылынып жатқан кесірткелер мен басқа да бауырымен жорғалаушылар көзге түседі. Жаздың аптап ыстық күндері өсімдіктер жануарларды күннен қорғайды. Және де шалғынды аймақ жердегі құстардың, мысалы, бөденелердің жүмыртқалауына өте қолайлы.

Фокс тауы провинциялық саябағы күндіз ғана қызмет етеді. Үлкен кратері бар конус пішінді Фокс тауы ежелгі жанартау болып табылады. Фокс тауы Альберта - Британия Колумбия шекарасына, Калгаридың оңтүстік-батыс бөлігіне дейін созылып жатыр.

Робсон тауы Фокс тауының батыс қақпа жағында 7 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Хайуей жағынан тамаша көрініс береді. Оның географиялық координаталары: 18 °49 ‘0 "О, 145° 50’ 0"Ш.

Фокс тауы жолы құрғақ Калверт аймағындағы Стейт Хайуэйдің шығыс жағындағы Фокс Глейсиер елді мекенінің оңтүстігінде 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Азғантай лава ағынды кратері бар конус пішінді шыңның биіктігі 120 м-ді қурайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Сэр **А́лан Ллойд Хо́джкин** (ағылш. *Alan Lloyd Hodgkin*, 5 ақпан, 1914, Банбери, Англия — 20 желтоқсан, 1998) — британдық нейрофизиолог және биофизик, «жүйке жасушаларының перифериялық және орталық бөліктеріндегі қозуы мен тежелуінің иондық тетіктеріне қатысты жаңалықтары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1963 жылғы лауреаты (Джон Эклс және Эндрю Хакслипен бірге).

Өмірбаян
--------

Кембридж университетін бітірді (1936).1937-38 жылдары АҚШ-та ғылыми іс-сапарда, Ұлыбританияда Теңіз биологиясы ассоциациясының Плимуттағы лабораториясында жұмыс істедіі (1938-39). 1939-45 жылдары Ұлыбритания Әскери - әуе күші министрлігінде және авиация өнеркәсіп министрлігінде ғылыми кеңесші болды. 1945 жылдан Кембридж университетінде қызмет істеді (1952 жылдан пофессор). 1971 жылдан Лейстер университетінің канцлері. 1959 - 65 жылдары Ұлыбритания ұлттық медицина щерттеу кеңесінің мүшесі, 1966 жылдан Ұлыбритания Теңіз биологиясы ассоциациясының президенті. Негізгі еңбектері нерв клеткаларының физиологиясы, нервтің қозу және тежелу механизміне арналған. Нерв импульсінің электрлің табиғатын дәлелдеді. Дания корольдық ҒА- ның (1964), Америка өнер және ғылым академиясының (1962), Германия "Леопольдина" табиғат зерттеушілер академиясының (1964) шетелдік мүшесі.

Марапаттары
-----------

* Корольдік медаль (1958)
* Физиология мен медицина саласында Нобель жүлдесі (1963)
* Копли медалі (1965)

Ғалымның астроном құрметіне Людмила Карачкина Қырым астрофизикалық обсерваториясында, 23 желтоқсанда 1982 ж. ашылған астероид аталған (5422) Hodgkin.

Тағы қараңыз
------------

* Модель Ходжкина — Хаксли

Сілтемелер
----------

* Алан Ходжкиннің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны (ағыл.).
* Алан Ходжкиннің Нобельдік дәрісі (ағыл.).

| Ғылыми және академиялық лауазымдар
 |
| --- |
|
| Ізашары:**Патрик Мейнард Стюарт Блэкетт** | **Корольдік қоғамының президенті**1970—1975 | Ізбасары:**Александер Тодд** |

Үлгі:Корольдік қоғамының 1900 жылғы президенттері

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951-1975 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

 Тейлер (1951) •
 Ваксман (1952) •
 Кребс / Липман (1953) •
 Эндерс / Уэллер / Роббинс (1954) •
 Теорелль (1955) •
 Курнан / Форсман / Ричардс (1956) •
 Бове (1957) •
 Бидл / Тейтем / Ледерберг (1958) •
 Очоа / Корнберг (1959) •
 Бёрнет / Медавар (1960) •
 Бекеши (1961) •
 Крик / Уотсон / Уилкинс (1962) •
 Экклс / Ходжкин / Хаксли (1963) •
 Блох / Линен (1964) •
 Жакоб / Львов / Моно (1965) •
 Роус / Хаггинс (1966) •
 Гранит / Хартлайн / Уолд (1967) •
 Холли / Корана / Ниренберг (1968) •
 Дельбрюк / Херши / Лурия (1969) •
 Кац / фон Эйлер / Аксельрод (1970) •
 Сазерленд (1971) •
 Эдельман / Портер (1972) •
 фон Фриш / Лоренц / Тинберген (1973) •
 Клод / де Дюв / Паладе (1974) •
 Балтимор / Дульбекко / Темин (1975)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |




Копли медалінің иегерлері
*2019 жылы құрылған "Спартак-Владикавказ" футбол клубымен шатастырмаңыз*

**«Алания Владикавказ»** — Ресейдің Владикавказ қаласындағы футбол клубы. 1921 жылы құрылған. 1995 жылғы Ресей чемпионы.

Өз алаңындағы ойындарын "Спартак" стадионында өткізеді.

2005 жылы бірінші рет Премьер лигадан түсіп қалды. Кейін 2010, 2012/13 жылдары Премьер лигада ойнады. 2013 жылы тағы да түсіп қалды да, содан бері элитаға оралған жоқ.

2014 жылдан бері үшінші дивизионда ойнайды.

2019 жылы жазда Владикавказда тағы бір футбол клубы құрылды да, "Спартак-Владикавказ" аталды. "Алания" да 2019 жылдың жазына дейін "Спартак" аталып келгендіктен, көптеген ақпарат құралдары осы екі клубты біраз шатастырды (шатастыратындай бар, себебі "Алания" соңғы жылдары бірнеше рет тарап кете жаздады, қайта тіктелді, оның үстіне "Аланияның" бірнеше футболшылары еркін агент ретінде жаңа құрылған "Спартакка" ауысты). Ал шындығында бұл екі клубтың бір-біріне мүлде қатысы жоқ.

Атауларының тарихы
------------------

* 1921—1923: «Юнитас»
* 1923—1924: КИМ
* 1924—1939: "Ленин"
* 1940—1971: «Спартак»
* 1972: «Автомобилист»
* 1972—1994: «Спартак»
* 1995—1996: «Спартак-Алания»
* 1996—2002: «Спартак-Алания»
* 2003: «Спартак-Алания»
* 2004—2005: «Спартак-Алания»
* 2006: «Спартак»
* 2007—2016: «Спартак-Алания»
* 2016—2019: «Спартак»
* 2019 — «Алания»

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**КСРО / Ресей чемпионаты**

* **Чемпион (1):** 1995.
* **2-орын (2):** 1992, 1996.
* **11-орын (1):** 1991.

**КСРО / Ресей кубогы**

* **Финалист (1):** 2010/11.
* **1/16 финал (2):** 1970, 1978.

**КСРО 1-лигасы / Ресей 1-дивизионы**

* **Чемпион (2):** 1969, 1990
* **2-орын (1):** 2011/12
* **3-орын (1):** 2009

**2-дивизион**

* **Чемпион (1):** 2006.

**РСФСР чемпионаты**

* **2-орын (2):** 1966, 1983.

**Солт. Осетия чемпионаты**

* **Чемпион (5):** 1930, 1939, 1940 (көктем), 1948, 1953.

**Солт. Осетия кубогы**

* **Жеңімпаз (5):** 1947, 1949, 1950, 1951, 1959.

**Достастық кубогы**

* **Финалист (1):** 1996

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Владикавказда не боп жатыр? Мұрағатталған 3 шілденің 2019 жылы.
2. ↑  «Алания Владикавказ» және «Спартак-Владикавказ». Осетин футболының жаңа дәуірі
3. ↑  «Аланияның» жаңа қожайыны: клуб элитаға оралуы тиіс
4. ↑  "Аланияны" Спартак Гогниев жаттықтырады

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
* Ресми канал (YouTube)
Үштерпенді сапониндер пентациклді терпеноидтар. Олар төрт типке жатады: бета-амирин, гама-амирин, лупеол, фриделин және дамаран.

Қос байланыс кебінесе және 13 көміртек атомында кездеседі. Сапогениннің құрамында әр түрлі функциональдық топшаларын кездестіру мүмкін. Мәселен: глицерретин қышқылында гидросил тобы үшінші/ С-3/, онбірінші /С-11/ оттегі, карбоксил отызыншы көміртек атомында болады. Сапониннің молекуласында мынандай моносахаридтер: Д-галактоза, Д-глюкоза, Д-ксилоза, Д-глюкурон, Д-галактурон қышқылдарыжәне альфа рамноза үшырасуы ықтимал. Үштерпенді сапониндер аморфты заттар, анық балқу температурасы болмайды. Үштерпенді сапониндер нейтральдық және қышқыл қосылыстар болуы мүмкін. Көптеген сапониндер, белоктар, липидтер, стеариндер, танинмен молекулалық комплекстерді түзеді. Өсінді шикізаттан үштерпенді сапониндер сұйықталған этанол және метанолмен алынады. Алдын ала, майлы, бояу заттарды алып тастау үшін шикізатты петролей эфир, хлороформмен өңдейді. Үштерпенді сапониндер кебінесе аралиялар /Araliaceal/, бұршақтар /Fabaceal/, тауқалақайлар/Jamiaceal/, кекшегүлдер /Polymoniaceal/ полигалалар / Polygolaceal/, наурызшешектер/Primulaceal/ түқымдастарға жататын өсімдік түрлерінде үшырасады.Үштерпенді сапониндер организмге гормондар сияқты әсерін көрсетеді. Мысалы миясын т.б. өсімдіктердің сапониндерге күшті эстрогендік қасиеті болады. Медицинада күш-жігерді қалпына келтіруге, қақырық түсіргіш, зәр айдағыш, бүйрек ауруларында қолданады. Өнеркәсіпте, халық шаруашылығыңда құрамында үштерпенді гликозидтер бар өсімдіктердің маңызы өте зор.
**Алан Олав Уокер** (ағыл. *Alan Olav Walker*; 1997 жылы 24 тамызда туған) — музыкант және диджей. Өзінің бірнеше елдерде алдынғы қатарларда көрінген «Faded» атты синглымен белгілі. YouTube-та 1 млрд көрілім және 6 млн лайкқа ие болған. 2016 жылдың жаздында шыққан «Sing Me To Sleep» атты туындысы да танымал. 2016 жылдын « желтоқсанында ол YouTube-те 200 млн көрілім және 2 млн лайкқа ие болған «Alone» атты жаңа өлеңін шығарды.

Ерте жасы және карьера басы
---------------------------

1997 жылдын 24 тамызында Ұлыбритания, Нортгемптонде дүниеге келген. 2 жасқа толғанда өзінің әпкесі (Камилла), ағасы (Андреас) анасы және әкесімен Бергенге көшіп кетті. Екі азаматтығы бар. Сандық технологиялар уақытында туған Алан ерте жасынан компьютерге қызыға бастады. Осы қызығушылық графикалық дизайн мен бағдарламалауға әкеп соқты. Алғашында «DJ Walkzz» атымен өзінің ноубугінде FL Studio деген бағдарламамен 2012 жылы өз әуендерін жасай бастады. YouTube және SoundCloud-та шығарылған өлеңдері дыбыс жазушы студиялардың көңілін аудартты. Оның алғашқы туындыларының бірі 2012 жылдың 7 қазанында жарық көрген «Celebrate» трекі болып саналады.

Қазіргі уақыт
-------------

NoCopyrightSounds-пен табысты серіктістіктен кейін, 2015 жылы Sony Music Sweden-мен контрактқа кол қойды. Оның "Faded" атты алғашқы трекі Изелин Солхейммен бірігіп жазылған "Fade" атты туындының өзгертілген нұсқасы болып табылады. Тез арада бұл сингл үлкен танымалдылыққа ие болып, түрлі чарттарда үздіктердің қатарында табылған. Қазіргі уақытта YouTube-тегі видео 1 миллиард көрілімнен аскан. 

"Faded" –тің жаһандық жетістігінен кейін Алан жоғары мектепті тастап кетті. Қазіргі уақытта ол жаңа өлеңдерді шығарып, концерттерде өнер көрсетіп жүр. Оның дебютты шығуы Ослода өткен «Бүкіләлемдік экстремалды ойындар»-да болды.

Концерттік турлары
------------------

**Негізгі орындаушы ретінде**

* Walker Tour (2016—2017)

**Қосалқы орындаушы ретінде**

* Рианна — Anti World Tour (2016)
* Джастин Бибер — Purpose World Tour (2017)
* Мартин Гаррикс — Thursdays At Ushuaïa

Синглдары
---------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Жылы** | **Атауы** | **Чарттардағы орындары** | **Жүлдерелі** |
| **NOR** | **DEN** | **FIN** | **GER** | **IRE** | **ITA** | **NLD** | **SWE** | **UK** |
| 2014 | **«Fade»** | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 2015 | **«Spectre»** | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| **«Force»** | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| **«Faded»** | 1 | 3 | 1 | 1 | 6 | 1 | 2 | 1 | 7 | * DEN: 2× Платина
* FIN: Платина
* ITA: 8× Платина
* NOR: 2× Платина
* NLD: Алтын
* SWE: 11× Платина
* UK: Платина
 |
| 2016 | **«Sing Me to Sleep»** | 1 | - | 4 | 10 | - | - | - | 9 | 95 | * SWE: 3× Платина
 |
| **«Routine»** | - | - | - | - | - | - | - | - | - |  |
| **«Alone»** | 1 | - | 1 | 4 | 74 | 36 | 53 | 2 | - | * SWE: 3× Платина
 |
| 2017 | **«Tired»** (feat. Gavin James) | 5 | - | - | 66 | 78 | - | - | 21 | - | * SWE: 2× Платина
 |
| **«Ignite»** (feat. K-391) | - | - | - | - | - | - | - | - | - |  |
| **«The Spectre»** | 5 | - | - | 50 | - | - | - | 22 | - |  |
|
**Барсбек**, алып Білге – 8-ғасырдың басында Енесайдағы Қырғыз қағандығының басқарушысы. 

Найман хандығының ханы Бұйрық ханның атасы. 

Екінші Шығыс Түрк қағандығының басқыншыл саясатына қарсы күресу үшін өзінің Ерен-Улуг деген елшісін басшы қылып, өкілдерін Тибетке және басқа елшілерін болса Қытайға және Түргеш қағандығына жіберген. Барсбек 711-ж. түргештердің басшысы Сақал қаған м-н бірге шығыс түрк қағандығына қарсы ұрысқа даярланған, бірақ Шығыс түрк қағаны Қапаған теңізінен Көгмөн тауын асып, Барсбектің Енесайдағы ордасына қапыда қалдырған. Барсбек 711-ж. қырғын соғыста батырлықпен күресіп жатып құрбан болған.

Қазіргі таңда Қырғызстанда Барсбек есімдері балаларға жиі қойыла бастады.
**Үштарау өзені** – Жәмші алабыңдағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Қызылтас тау жүйесі беткейлерінен ағатын бұлақ суларының қосылуынан түзіледі, Нұртайөзек өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 26 км. Жағасы аласа, арнасы ирелең. Сағасынан жоғарырақ табиғи бөгені бар. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, шілдеде төменгі деңгей орнайды, жаздың ыстық айларыңда жекеленген қара суларға бөлініп кетеді. Суы мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Кит тәрізді Оңтүстік дельфиндер салқын, терең температурасы 1-20° С суда мекен етеді. Оның ұзындығы -17 метр, салмағы 80-90 тоннадай болады. Арқа жүзбеқанаты жоқ жалғыз кит болып табылады. Жүзбеқанаттары ақ және майысыңқы болып келеді. Олардың әрбір жағында 43-49 тісі бар. Тек 3-5 жылда ғана ұрпағын дүниеге алып келеді. Дүниеге алып келген соң, 12 ай өткеннен кейін омырау безі сүтінен айырады. Жаңа туған ұрпағының түс қара сұр болады, бір жылдан кейін басқа түске өзгереді. Киттәріздес Оңтүстік дельфинінің ұзындығы -3 м, салмағы – 116 кг. Су бетіне шорши алады. Осы қасиетінің арқасында олар алыс жерлерге жылдам жетеді. Шағылысу кезінде Австралия, Оңтүстік Америка және Африканың оңтүстік бөлігіне қарай, яғни суы жылы аймаққа қарай қоныс аударады. 200-2000- ға дейін топтасып жүзеді. Түрлі дыбыстар шығару арқылы бір- бірімен тілдесе алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Оңтүстік жарты шар сары түспен белгіленген
Оңтүстік жарты шар
**Оңтүстік жарты шар** — экватордан оңтүстікке қарай орналасқан Жер бөлігі.

Оңтүстік жарты шардағы құрлықтар және мұхиттар
----------------------------------------------

Оңтүстік жарты шарға кіретін құрлықтар:

* Африка
* Оңтүстік Америка
* Океания
* Антарктида

Оңтүстік жарты жарға кіретін мұхиттар:

* Тынық мұхит
* Атлант мұхиты
* Үнді мұхиты
* Оңтүстік мұхит

Тағы қараңыз
------------

* Солтүстік жарты шар

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖердің жарты шарлары |
| --- |
|  |
| 
Солтүстік жарты шар • Оңтүстік жарты шар • Батыс жарты шар • Шығыс жарты шар • Құрлықтық жарты шар • Мұхиттық жарты шар |

 |
Координаттар: 90° о. е. 0° ш. б.﻿ / ﻿90° о. е. 0° ш. б.﻿ / -90; 0 (G) (O) (Я)

1. Оңтүстік полюс  
2. Оңтүстік магнитті полюс (2007)  
3. Оңтүстік геомагнитті полюс  
4. Оңтүстік қол жетпестік полюсы 
Жердің **Оңтүстік полюсы**  — Жердің айналу осінің Оңтүстік жарты шарда Жердің бетімен қиылысатын нүктесі, Оңтүстік жарты шардағы Антарктиданың Полярлық платосында орналасқан географиялық нүкте. Оңтүстік полюсты Оңтүстік магнитті полюспен шатастырмау керек..

Оңтүстік полюсы Солтүстік Мұзды мұхитындағы Солтүстік полюсқа қарама қарсы орналасқан. Жер шарының қай бір нүктесі болсын, Оңтүстік полюсқа қарағанда солтүстік жақта орналасады. Оңтүстік полюстың географиялық координаттары: 90°00′00″ оңтүстік ендік, бұл нүктенің бойлығы жоқ, себебі Оңтүстік полюс - бүкіл меридиандардың қиылысатын нүктесі.Бұл жерде жарты жыл полярлы түн, жарты жыл полярлы күн болады.

Оңтүстік полюстағы мұз қалыңдығы — 2840 метр. Ауаның жылдық орта температурасы −48,9 °C, ең жылы күні −12,3 °C болады, ең суық күні −82,8 °C.

Амундсен экспедициясы, 1911 жыл. Солдан оңға қарай: Руаль Амундсен, Хельмер Хансен, Сверре Хельге Хассель және Оскар Вистинг (фотографияны экспедициның бесінші мүшесі Олаф Бьолан түсірген).
Алғашқы рет Оңтүстік полюсқа 1911 жылдың желтоқсан айында Руаль Амундсеннің басқаруымен Норвегия полярлық экспедициясы жеткен. Бұл экспедицияда Олаф Бьоланд, Сверре Хассель, Хельмер Хансен және Оскар Вистинг болған. 

1912 жылдың қаңтар айында — Роберт Скотт басқарған Терра Нова ағылшың экспедициясы Оңтүстік полюс үстімен тікұшақпен ұшып өтті. 

1958 жылы В. Фукс пен Э. Хиллари басқарған Британия-Жаңа зеландия экспедициясы алғашқы рет Уэддел теңізінен Оңтүстік полюс арқылы Росса теңізіне шана-шынжырбауыр көлікпен өтті. 

1957 жылдан бастап Оңтүстік полюсте Амундсен-Скотт атты АҚШ-тың ғылыми стансасы жұмыс істеп келе жатыр.

Географиялық орналасуы
----------------------

Оңтүстік полюс Антарктида құрлығында Тынық мұхит жағалауына жақын және Росса құрлықтық қайраннан оңтүстік жағына қарай 480 км қашықтықта орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  South Pole.  Britannica. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 наурыз 2013. Тексерілді, 23 наурыз 2013.
**Түсіп бақсы**(шамамен 19 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген), халык емшісі, есімі ел аузында калған көріпкел әулие. Негізінен психикалык дертке шалдыққандарды окып жазған. Кітап ашып, алдағы оқиғаға болжау айтатын көріпкелдік қасиеті де болған. Руы — Бағаналының Сарғалдақ Шәлтеке бұтағы. Құянды үзу, шөп беріп емдеу тәсілдерін жетік меңгерген. 1937 жылы «халык жауы» деген жаламен жер аударып, 1946 жылы Алматы облысының Іле ауданына жіберіледі. Ағайын-туысқанымен, ел-жұртымен араласуға тыйым салынған. Түсіп баксы туған жеріне орала алмай, дүние салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Тусіну** – ойлау әрекетінің нәтижесінде белгілі бір оқиғаның немесе құбылыстың мағынасы жайлы ой-тұжырымға келу. Тусіну мүмкіндігімен сан алуан құбылыстардың себеп-салдарын, елеулі белгілерін, өзара байланысын, маңызы мен мағынасын ұғынуға болады. Басқа адамның амал-әрекетінің, ой-пікірінің мазмұнын ұғынуда, кез келген ақпаратты қабылдап, оған лайық ой түю түсіну арқылы жүзеге асады. Түсінудің арқасында адам қоғамдық және мәдени ортада, өзара қарым-қатынаста, ақпараттық кеңістікте өз орнын, өзіндік ой-пікірінің лайықты мүмкіндігін айқындайды. өзгенің ой-пікірін, көңіл-күйін, мақсатын түсінбей тұрып, өзіндік ой-пікір тұжырымдау, қарым-қатынасқа түсу мүмкін емес. Сондықтан түсінудің алғышарты өзгемен санасу, оны мұқият тыңдау. Ғылымдағы түсіну жүзеге асуы үшін арнаулы методол. ережелер, логик. қисындар, ғыл.-теор. нәтижелер пайдаланылады. Мәселені дұрыс түсіну үшін адамға тиянақты, саналы білім, ақыл-парасат, дағды қажет. Түсіну үшін мәселенің негізгі мәнін іздеу, түйінін шешетін сұрақ қоя білу, дәл тұжырымдау, жалпылау, топтастыру, т.б. шарттарды орындау керек.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Ой әрекеттері |
| --- |
|  |
| Таным | 
Сана • Қиял • Аңғару • Сыни ойлау • Түсіну • Когнитивтік диссонанс • Интуиция • Шешім шығару |
|  |
| Түйсіну | 
Амодальды қабылдау • Сипай сезу түйсіктері • Есту түйсіктері • Көру түйсігі • Қашықтықты сезу • Әлеуметтік қабылдау |
|  |
| Жады | 
Есте сақтау • Еске түсіру • Қайта жаңғырту • Ұмыту |
|  |
| Қосымша | 
Жоғары жүйке қызметі • Назар • Ниет • Жігер • Үйрену • Ойлау |

 |
Реми Лоик
---------

Лои́к Реми́ (фр. Loïc Rémy; т.ж. 2 қаңтар 1987 жыл, в Рийё-ла-Пап, Франция) — шабуыл шебіндегі француз ойыншысы. Қазіргі таңда ағылшындық "Челси" және Францияның ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

Клубтық мансабы
---------------

### "Марсель"

19 тамыз 2010 жылы Лоик "Марсель" футбол клубымен 5 жылдық келісім жартқа тұрады. Ремиды қаншаға сатып алғанын нақты айтылмаған, бірақ бір дерек көздерде оның құны 15.5 млн. еуро деп жазылған. Лоик Реми медециндық қараудан өтіп жатқанда оның шүрегі ауру деген жорамалдар жасады. 24 тамыз күні ол медециналық қараудан тағыда өткенді сонда бас кордиолог онының сау екені анықталады. "Марсель" сапында Реми өзінің ең алғаш ойынын "Бордо" командасына қарсы өткізеді, бірақ Реми "Марсельде" маусымды жақсы бастай алмайды себебі оның ауыр жарақаты болады.

### "Куинз Парк Рейнджерс"

16 қаңтар 2013 жылы Реми ағылшындык клуб "Куинз Парк Рейнджерс" сапына ауысады. Ол клубпен Реми төрт жарым жылдық келесім шартқа келіседі. 2012/13 маусымында Англия чемпионатында Реми 14 ойында 6 гол соғады, бірақ бұл "Куинз Парк Рейнджерс" командасын чемпионаттан шыгып кетуінен құтқармайды.

### "Ньюкасл Юнайтед"

5 тамыз күні 2012 жылы "Куинз Парк Рейнджерс" клубы "Ньюкасл" клубына Ремиды аренда ретінде бір жылға береді. Бұл клубта Реми 26 ойында 14 гол соғады.

### "Челси"

2014 жылы 13 қыркүйекте Реми "Челси" сапында ең алғаш ойынын өткізеді, ол ойынға екінші тайынмда кіріп "Суонси Сити" клубына бір гол соғады. Бұл ойын (4-2) "Челсидың" есебіне шешіледі.

Ұлттық құрама мансабы
---------------------

2008 жыл 24 наурыз күні Тьерри Анри жарақат алып қалғаны үшін Лоик Ремиді ұлттық құрамаға "Англия" мен "Мали" клубтарына қарсы ойынға шақырады.

9 қазаң 2010 жылы Реми ұлттық құрама үшін өзінің ең алғаш голын "Румыня" құрамасына ЕВРО-2012 чемпионатына іріктеу кезеніңде салады.

Лоик Реми "Францияның" ұлттық құрамасы үшін 30 ойын ойнап 7 гол соқты. Өзінің 16 ойынын ұтып, 5 ойын ұтылып және 9 ойынды тең ойнаған.

Дереккөздер
-----------



1. ↑
2. ↑
Дяочань
**Дяочань** (қытайша **貂蝉**) - ежелгі Қытай тарихы туралы мәліметтер беретін Үш патшалық кезеңі туралы романының кейіпкері, Қытайдың төрт аруының бірі. Біздің дәуіріміздің екінші ғасырының екінші жартысында өмір сүрген. "Ай тұтынған Дяо Чань" (闭月貂蝉) ретінде белгілі еді. 

Он төртінші ғасырында жазылған Үш патшалық кезеңі туралы романы бойынша Дяо Чань сұлу үш патшалық кезеңінің алдында болған Шығыс Хань әулетінің белгілі мемлекет қайраткері Вань Юньның тұсындағы болған. Вань Юнның жоспары бойынша Дяо Чань жауыз Дун Цзо менен оның тұсында жүріп қызмет еткен Люй Бу деген жауынгердің арасында жанжалтуғызған. Хань әулетінің жоғары деңгейлі мемлекет қайраткері Дун Цзо да оған қызмет еткен жауынгері Люй Бу да сұлу Дяо Чаньға ғашық болып, бір - біріні жек көруге бастады. Ақырында Люй Бу өз мырзасын өлтіріп, Вань Юнның жоспарын өзі білмей өз қолымен орындады. 

Аңыз бойынша "Дяо Чань керімнің сұлулығын көріп, ұят болғаннан айдың өзі тұтылды" деп, Дяо Чаньды солай сипаттайды.
**Рубинштейн Сергей Леонидович**(1880-1961) психология ғылымдарынығ докторы, профессор, РКФСР ПҒА-корр.-мүшесі. Психология тарихы мен педагогикалық психологияның (баланың есі, сөйлеу, жазуға уйретуі, өбірбаяндық әдіс арқылы күнделіктерді зерттеу т.б.) мәселелеррін зерттеген.

Негізгі еңбектері
-----------------

«Баланы зерттеуге кіріспе» (Минск, 1921); «Психология және мамандық таңдау» (Ореал, 1922), «Баланың тілі» (м.1926), «Ес, оның педагогикасы мен психологиясы (М-Л. 1930)». Мақал- мәтелдердегі психологиялық мәселелер (Қолжазба, М. 1940), т.б.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Сынық-сынып** — 2018 жылы түсірілген балалар комедиялық телехикаясы. Фильмнің режиссері — Қарлығаш Әбдібаева. Бас продюсері — Сандуғаш Баймаханқызы. Фильм 2018 жылы қыркүйек айында "Балапан" арнасында көрсетілді.

Сюжеті
------

Өте дарынды балалардан құралған 5 «Қ» сыныбының оқушылары мектептің білім жүйесіне көңілдері толмағандықтан тәртіпке бағынбайды. Сондықтан оқытушылардың барлығы бұл сыныптан қашқақтап, сынып жетекшісі болуға келіспейді. Бір күні шетелде оқып келген Мәриям есімді жас маман келеді. Директор оны сынау мақсатымен 5 «Қ» сыныбына жетекші етіп тағайындайды. Арада уақыт өткенде Мәриям сыныпты үйіріп әкетіп, сабақтарды қызықты етіп өткізіп, балалардың қызығушылықтарын арттырады. Оқиға оқушылар мен сынып жетекшісінің қарама-қайшы пікірлерінен туған түрлі қызықты жайттармен өрбиді.

Рөлдерде
--------

### Басты рөлдерде

* *Мәриям* - Бақытгүл Қалимұратқызы
* *Жанна* - Ақмарал Дайрабаева
* *Қатипа* - Алма Хломуханова
* *Жанғали* - Тимур Пиязов
* *Асхат* - Ілияс Жалбай
* *Арман* - Данияр Ділдабай
* *Талап* - Данияр Бекназар
* *Әлихан* - Мұхаммедәлі Әбілқайыр
* *Самал* - Әмина Оразбай
* *Бикош* - Мирас Алпысбай

Сілтемелер
----------

* Фильмді тамашалау
**Элисон Николь Моссхарт** (ағылш. *Alison Nicole Mosshart*, 1978 жылы 23 қарашада туған) — американдық әнші, әндер авторы, суретші және модель. The Kills инди-рок және The Dead Weather блюз-рок топтарының әншісі ретінде белгілі. Музыкалық мансабын 1995 жылы Флорида штатында Discount панк-рок тобының құрамында бастады (топ 2000 жылы тарап кетті). Кейінрек ол британдық гитарист Джейми Хинспен бірге The Kills инди-рок тобын құрды. The Kills-те Элисон "VV", ал Хинс "Hotel" деген аттармен белгілі.

2009 жылдың басында Элисон Джек Лоуренс және Дин Фертитамен бірге Джек Уайт құрған The Dead Weather супертобына қосылды. Топта ол "Baby Ruthless" лақап атына ие.

Жеке өмірі
----------

Моссхарт Веро Бич қаласында (Флорида, АҚШ) туып өскен. Ағасы Мэттью Моссхарт Black Sabbath тобының әншісі Оззи Осборнның қызы Келли Осьорнмен некелескен болатын, бірақ жұп 2014 жылы 9 қаңтарда өздерінің айырылысқанын хабарлады.

Моссхарттың Лондонда (Англия) және Нэшвиллде (Теннеси штаты) үйлері бар.

Дискографиясы
-------------

* Discount - *Ataxia's Alright Tonight* (1996)
* Discount - *Half Fiction* (1997)
* Discount - *Crash Diagnostic* (2000)
* *The Kills* - *Keep on Your Mean Side* (2003)
* *The Kills* - *No Wow* (2005)
* *The Kills* - *Midnight Boom* (2008)
* *The Dead Weather* - *Horehound* (2009)
* *The Dead Weather* - *Sea of Cowards* (2010)
* *The Kills* - *Blood Pressures* (2011)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ankeny, Jason* [[[:Үлгі:Allmusic]] Biography: Discount].  Allmusic. Тексерілді, 13 сәуір 2010.
2. ↑  *RIEMENSCHNEIDER, Chris*. Weather front: An interview with Alison Mosshart, *Star Tribune* (28 шілде 2009). Тексерілді 27 шілде 2012. «having spent her childhood in Vero Beach, Fla. where she fronted an emo-ish punk band».
3. ↑  *Fahy, Colette* Kelly Osbourne and fiancé Matthew Mosshart split | Mail Online.  Dailymail.co.uk. Тексерілді, 16 шілде 2014.
Nations that have signed and ratified,  along with nations that have signed but have not ratified  the agreement.
**Базель конвенциясы** -[Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and Their Disposal] - қауіпті қалдықтарды шекаралардан тасымалдау мен пайдаға асыру жөніндегі көпжақты (71 мемлекет пен Еуропалық экономиикалық қауымдастық, Ресей 1992 жылдан) келісім (1989, Базель, Швейцария). 

  

Конвенцияның тізімінде қалдықтарды трансшекаралық тасымалды барынша қысқарту және олардың көлемін, улылығын азайту мақсатымен, дамушы елдерге улы, қауіпті қалдықтарды пайдаға асыруда көмек көрсету мәселелері қарастырылған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Басаров Маралбек** (1935 жылы 10 мамырда Сары-Жаз шекаралық қалашығында дүниеге келген ) – байланысшы .

  

Одесса байланыс электротехникалық институтын бітірді (1957). Еңбек жолын Республикалық теле Орталықтың кезекті инженері, жылжымалы телевизиялық станцияның басқарушысы, 1962 жылы қорғаныс зауыты, кейін Алматы электротехникалық зауытында инженер-конструктор, бас конструктор, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1975 жылы Республикалық Мемлекеттік стандарт басқармасына орынбасарлық қызметке жоғарылады. Оның катысуымен республикада алғаш рет 1993 жылы *"Стандартау және сертификаттау"* туралы Заң жобасы жасалды. Басаров Қазақстан Республикасының эталондық бірлік мөлшері базасының жоспарын құрған (1985). Ол басшылық еткен кезеңде республикада 16 эталондық бірлік мөлшері мен 500 үлгілік тексеру құрылғылары пайда болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Мақтау грамотасымен марапатталған (1985).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бас терісін сыпыру** — бастан шашпен бірге кесек теріні сыпырып алу. Бас терісін соғыстағы ерлікті көрсететін нәрсе ретінде қолданған. Бас терісін сыпыру басты шауып алып өзімен бірге алып жүргеннен гөрі ыңғайлы болған. Бұл дәстүр ежелгі Еуропа, Азия және Африка халықтарында кездескен. Солтүстік Американы отарлау кезінде үндістер арасында кең тараған еді.

Скифтер
-------

Бас терісін сыпыру Еуразиялық ежелгі скифтер арасында кең қолданылған. Грек тарихшысы Геродот б.з.д 440 жылы скифтер жайлы былай деп жазады: «Скиф жауынгері жауының басынан кесек тері кесіп алып, екі қолымен уқалап жұмсартты. Осыдан кейін әлгі теріні сүлгі ретінде қолданды. Скифтер осындай терілермен мақтанып, ат шылбырына іліп қоятын. Әлгі сүлгілер жауынгерде қаншалықты көп болса өзгелер оны соншалықты құрметтейтін болған. Кейбіреулер әлгі терілерді қосып киім тігетін болған».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ежелгі халықтар мәдениеті
2. ↑  Қазақ халқының ата-бабалары