recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Координаттар: West Bank\_scale:100000 31°52′ с. е. 35°11′ ш. б.﻿ / ﻿31.867° с. е. 35.183° ш. б.﻿ / 31.867; 35.183 (G) (O) (Я)

**Хара́м-әл-Ибраһи́м** (**Ибраһим пайғамбар мешіті** (араб.: الحرم الإبراهيمي‎, *Al-Haram Al-Ibrahimi (ақп.)*, ивр. מְעָרַת הַמַּכְפֵּלָה‎, *Ме‘ара́т ха-махпела́' **Me'arat ha-Machpela (ақп.)*****, trans. "екі мазар үңгірі") Махпел үңгірі — монотеистік наным бойынша Адам ата мен Хауа анамыздың жерленген орындары, онымен қоса — Ибраһим пайғамбар, Сара, Ысқақ пайғамбар, Ревекка, Жақып пайғамбар және Лия.).**

### Үңгірлер

Үңгірге кіре беріс.

Аңыздар
-------

Ибраһим пайғамбар мазары

Тағы қараңыз
------------

* Burial places of founders of world religions
* Tomb of the Matriarchs
* List of National Heritage Sites of Israel
* Cave of the Patriarchs massacre

Циталар
-------

1. ↑  A wider image of the same side..

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Official Website (Israeli)
* The Cave of Machpelah Tomb of the Patriarch Jewish Virtual Library
* Tombs of the Patriarchs Article and Photos Sacred Destinations
* Demands for Equal Rights for the Jewish People at Ma'arat HaMachpela Мұрағатталған 10 тамыздың 2004 жылы. Hebron.org.il
* Aerial Photograph Google Maps
* Үлгі:CathEncy
* Bible Land Library Мұрағатталған 17 сәуірдің 2008 жылы.
* Photos and Diagram of Underground at Caves of Machpela

Үлгі:Mosques in the Palestinian territories
Үлгі:Religious Sites in the Palestinian Authority
Үлгі:Holy sites in Judaism
imam hussain mosque
**Әл-Хусейн мешіті** (араб.: **مسجد الإمام الحسين**‎; Egyptian Arabic:  جامع سيدنا الحسين) — Каирдегі ең ежелгі мешіттердің бірі. Каир мұсылмандарының ең қасиет тұтар жерлерінің бірі[1].
Хан әл-Халили базарының маңында орналасқан 1154 жылы салынған[2]. Әл-Хусейн мешіті Каирдегі ең ерекше мешіттердің бірі болып саналады, сондай-ақ әлемдегі ислам мешіттерінің ішіндегі ең әсем мешіттің бірі.

Осы маңда қазба жұмыстары жүргізілгеннен кейін бұл мешіттің Фатими әулетінің билеушілері бейіттерінің үстіне салынғаны белгілі болды. Мешіт кешенінде екі мұнара бар. Оңтүстік жағындағы мұнара мешітпен бірге бой көтерген ал солтүстігіндегі мұнара кейінірек, қазіргі заманға сай кесене үлгісінде тұрғызылған 

Мешітте көптеген киелі заттар сақталған. Соның бірі - қасиетті Құран кітабының ең көне және толық қолжазбасы. Мешітте мәрмәрдан тұрғызылған 44 баған бар. Олар мешіттің ағаштан жасалған төбесін ұстап тұр. Мешіт адам таңғаларлықтай әсем, ол алтынмен және шығыс әшекейлерімен безендірілген, сыртқы құрылысы да көз тартарлықтай әдемі. Мешітте әл-Хусейннің сүйегі жерленген.
Әл-Хусейн — Мұхаммед пайғамбардың күйеу баласы Әлидің ұлы. Мұсылман-шейіттер Хусейнді Мұхаммед пайғамбардың жалғыз заңды мұрагері деп санайды. 

  

Мешітке кіруге тек кана мұсылмандарға рұқсат етілгең басқа дін өкілдеріне тыйым салынған. Әл-Хусейн алаңы - каирліктердің жиі келетін орны. Әсіресе діни мерекелерде бул жерге мыңдаған адам жиналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Review of Mosque
2. ↑  Williams, Caroline. 2002. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide. Cairo: American University in Cairo Press, 193-194.
**Ашшур (Ассур)** (аккад тілі  )**— соғыс тәңірі, жауынгер-тәңір, ежелгі ассириялықтардың Ұлы Құдайы.**

Ашшур құдайының барельефі
Ассирияның астанасымен аттас, бастапқы кезде ассириялықтардың аңшылық тәңірі болып есептелетін. Көбінесе қолында садақ ұстаған аңшының түрінде немесе өгіздердің (ассириялықтардың киелі жануары) арасында жүргені бейнеленетін. Кейінрек, Ашшур Ассирияның астанасы болғаннан кейін, сонымен бірге көптеген соғыстар кезеңінде Ашшур жауынгер-тәңірі болып есептелді. Және оған бүкіл әлемнің жаратушы, құдайлардың атасы мәртебесі қосылды.

Ашшур қаласындағы ғибдатхананың аты Э-харсаг-кур-курра - ассириялық тілінен аударғанда "Әлемнің тауларының үйі" дегенді белгілейді. Ашшурдың жұбайы - Иштар әйел-тәңір. Жоғары абызы - Ассирияның патшасының өзі болған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* М. Б. Ладыгин, О. М. Ладыгина Краткий мифологический словарь — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2003.

Тағы қараңыз
------------

* Ассирия
* Ассириялықтар
* Ашшур (көне қала)
**Табын жылқы шаруашылығы** - жыл бойы жылқыны табиғи жайылымда бағып өсіретін шаруашылық. Табын жылқы шаруашылығы Қазақстанда ежелден қалыптасқан. Қазіргі уақытта да табиғи жайылымы мол өңірлердің бәрінде кең тараған. Табын жылқы шаруашылығында жаз жайлауда, қыс тебінде бағуға жақсы бейімделген байырғы қазақы жылқылармен қатар, соңғы уақытта шығарылған Көшім, Мұғалжар тұқымдарын өсіреді. Табын жылқы шаруашылығысұранысы мол экологиялық таза жылқы еті мен қымыз өндірудің тиімді жолы болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Табын құрылымы - табындағы әр түрлі жыныстық-жастық мал топтарының жыл басындағы барлық мал басына шаққандағы пайыздық үлесі. Табын құрылымы табын бойынша өндіретін өнім мөлшеріне тікелей әсер етеді. Табындағы малды жастық-жыныстық топқа өнімдік бағыты мен шаруашылыққа пайдалану ретіне қарай бөледі. Мұңдай топтың саны түліктің түріне байланысты, оның ішінде бастысы - табынды өз төлі есебінен көбейтуге әсер ететін аналық малдың үлестік салмағы болып табылады. Сонымен қатар табын құрылымында тұқымдық аталық мал басының, өсіп-жетіліп келе жатқан төлдің, орта буын малдың үлестік салмағы көрсетіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**«Абай - қазақ әдебиетінің классигі»** (*«Абай - классик казахской литературы»* ) - қазақтың біріккен мемлекеттік баспасынан 1949 жылы орыс тілінде жарық көрген кітапша. Авторы – *М. С. Сильченко*. 

  

Еңбекте 19 ғ-дың 2-жартысындағы қазақ халқының әлеуметтік өмірінен деректер келтіріліп, Абайдың балалық, жастық, есею шақтарына шолу жасалады. Абайдың қазақ тарихында алатын орнына, оның қоғамдық, қайраткерлік қызметіне баға беріледі. Ақынның адамгершілікке, өнерге, білімге, ғылымға, еңбекке үндейтін өлеңдері талданып, шығармаларының гуманистік-ағартушылық сипаты, Абай аударған А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, И. А. Крылов туындылары сөз болады. Кітапша лекторларға, ғылыми қызметкерлерге, көпшілікке арналған. Көлемі 26. т. 10 мың дана болып басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
*Басқа мағыналар үшін Нұра (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Нұра** – Арысқұм кұмды алқабының солтүстігіндегі аласа таулы жота.

Геологиялық орны
----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданының оңтүстігінде, Байқоңыр аулынан оңтүстікке қарай 105-110 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 278 м (Итауыз тауы). Жота оңтүстік-батыстан шығысқа қарай доғаша иіліп 40 км-ге созылып жатыр, орташа ені 8-10 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Солтүстік беткейі біршама тіктеу келген, оңтүстігі көлбеуленіп, Сандықтау тауы аралығындағы Тұрмақансай қонысына ұласады.

Жер бедері
----------

Жер бедеріне карсттан пайда болған ойықтар мен қуыстар тән. Солтүстігінен Қалмаққырылған және оның саласы - Бозінген өзені ағып өтеді. Жаз айларында құрғап қалады.

Өсімдігі
--------

Борпылдақ бозғылт сұр, сұрғылт топырақ жамылғысында қуаң далаға тән баялыш, күйреуік, жусан, ебелек, көде, бұйырғын, т.б. шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
**Нұралы би**, Қаракесек, Шекшек руынан. Ел
басқарып, билік құрған заманы шамамен Абылай хан өмір сүрген кезеңмен тұспа-тұс. Аталы
сөздерді, парасатгы істері түрлі болжамдары өмірге
сәйкес келген, өз заманында ел арасында беделді
болған. Жаугершілік кезінде Сыр бойын сағалаған
ағайындардың басын қосып *«Ұлтарақтай болса*
да, ата-қоныс жер артык, ат төбеліндей болса да,
туып өскен ел артык, отаныңнан алшақтап ел
іздемек, қотаныңнан алдырып қой іздеме» *деп елжүрттың Арқаға көшуіне бас болған.* «Төресіз ел
болмайды, төбесіз жербөлмайды» *деп Барақтөреге*
барып, баласы Бөкейді Қаркаралы өңіріне алып
келген. Зираты Талды ө-нің бойында, Бүркітті
ауылынан 8 км жоғары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Есіркеп Жаманқараұлы**  (1696 — 1764) — қазақ-жоңғар және қазақ-қоқан соғысына қатысқан батыр. Қазығұрт тауының өңірінде туып, сол жерде жау қолынан қаза тапқан. Ұлы жүз құрамындағы сіргелі руының байжігіт атасынан шыққан. Анасының есімі — Ақторғын. 

Ел аузында Есіркеп батырдың Төле биден бата алғандығы туралы аңыз сақталған. Есіркепті батырлыққа, бес қаруды жете меңгеруге, ат үстіндегі шайқасқа Тоғанас батыр баулыған. Сіргелі қолын бастаған Ер Тоғанас қаза тапқанда (1723), Есіркеп батыр сіргелілердің қолбасшысы болып сайланады. Бөгембай батырдың қол астында мыңбасы болған Есіркеп Түркістанды қорғауға (1724 — 25), Ордабасы құрылтайына (1726), Бұланты шайқасы (1728), Аңырақай шайқасы және т.б. үлкен шайқастарға қатысқаны туралы деректер сақталған. 

Оның есімімен бірге Елшібек, Қойгелді, Саңырақ, Қасқара, т.б. батырлардың аттары аталады.

Есте сақтау
-----------

Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Ағыбет ауылында Есіркепке ескерткіш орнатылып (1999), орта мектепке аты берілген. 

Денесі Қожа Ахмет Ясауи кесенесі жанындағы Кіші ақсарайға жерленген. Құлпытасы сол жерде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9, III том
**Есқараев атындағы көше.** Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны Сулеймен Есқараевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 20.11.1997 №697 шешімі) берілген. Есқараев Сулеймен (1897- 1938)
Қызылорда облысы Қармақшы ауданында дүниеге келген. Ол Азамат соғысына қатысқан. 1920-1925 жылдары РК(б)П Сырдария облыстық Комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, Ташкент облысы Төтенше комиссиясы бастығының орынбасары, Ақмешіт уездік-қалалық кеңесі атқару
комитетінің төрағасы, РК(б)П Түркістан ОК бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары, Сырдария облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы, РК(б)П Сырдария облыстық комитетінің
ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, 1925-1928 жылдары Қазақ АКСР ішкі істер халық комиссары
т.б. қызметтерін атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Герард Меркатор** (лат. *Gerhardus Mercator*; 5 наурыз 1512 ж. Рупельмонде — 2 желтоқсан 1594 ж. Дуйсбург) — латынша аты **Герард Кремер** —16-ғ-да картографияның дамуына елеулі үлес қосқан фламандық картограф. Оның каторгафиялық проекциалары (тең бұрышты цилиндірлік) теңіздіе жүзішулерге өте қолайлы карта жасауға пайданылған.

Ол "Атлас" деген ұғымды қалыптастырған. Меркатор атласы сол кездегі картографиялық мәліметтер жиынтығының нәтижесінде жасалды. Оның мазмұны, математикалық негізінде көркемделуі өз заманында өте жоғары дәрежеде болып, кейінгі уақыттарда мұндай еңбекердің дұрыс та оң атқарылуына ықпалын тигізеді. Атлас толығымен 1512 жылы жарық көрді. Кіріспесінде автор география пәні мен есептерін мазмұндады. Г.Меркастың цилиндірлік проекциасы осы уақытқа дейін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы" 6 - шы том
1967 жылғы Дүниежүзілік көрменің логосы
**Дүниежүзілік көрме (1967)** немесе **Экспо 1967** (фр. ) — 1967 жылы 27 сәуір мен 29 қазан аралығында Монреальда өткен дүниежүзілік көрме. Бұл дүниежүзілік көрме XX ғасырдың ең сәтті көрмесі болып есептеледі. Себебі бұл көрмені 62 ел тамашалаған - бұл сол ғасырдың ең үздік көрсеткіші.

Тарихы
------

Негізінде Монреаль қаласы бұл көрмені өткізуге ұсынысы 1956 жылдардан басталады. Нақтырақ айтсақ 1958 жылы Монреаль қаласының мэрі Канаданың 100 жылдық мерей тойына байланысты Экспо-67-ні Монреальда өткізу туралы ұсыныс тастаған. Дегенмен Канада бұл мақсатына жақын арада жете алмады. Себебі ХҚБ Дүниежүзілік көрмені Мәскеу қаласында өткізуді жөн көрді. Бірақ қаражаттың жетіспегенінен Мәскеу қаласы бұл ұсыныстан бас тартты. Сонымен Париж қаласындағы ХҚБ 1962 жылы өз ойын өзгертіп Экспо-67 көрмесінің өтетін жерін Канададағы Монреаль қаласына ауыстырды.

Қатысушы-мемлекеттер
--------------------

Көрмеге 62-ел қатысты.

**Африка**: Алжир, Камерун, Чад, Конго, Эфиопия, Габон, Гана, Кения, Маврикий, Мадагаскар, Марокко, Нигер, Руанда, Сенегал, Танзания, Того, Тунис, Уганда.

**Азия**: Бирма, Цейлон, Тайвань, Корея, Үндістан, Иран, Израиль, Түркия, Жапония, Таиланд, Біріккен Араб Әмірліктері.

**Аустралия**

**Еуропа**: Австрия, Бельгия, Чехословакия, Дания, Финляндия, Франция, ФРГ, Грекия, Исландия, Италия, Монако, Нидерланд, Норвегия, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания, КСРО, Югославия.

**Латын Америка**: Барбадос, Куба, Гренада, Гайана, Гаити,Венесуэла.

**Солтүстік Америка**: Канада, Мексика, АҚШ.

Галерея
-------

* Дүниежүзілік көрме (1967): ұлттық павильондар
* Канада павильоныКанада павильоны
* Қытай павильоныҚытай павильоны
* АҚШ павильоныАҚШ павильоны
* Эфиопия павиьоныЭфиопия павиьоны
* Мексика павильоныМексика павильоны
* Кеңес одағының павильоныКеңес одағының павильоны
* Югославия павильоныЮгославия павильоны
* Венесуэла павильоныВенесуэла павильоны
* Аустралия павильоныАустралия павильоны
* Ұлыбритания павильоныҰлыбритания павильоны

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Bulletin - Feb 14, 1967



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Дүниежүзілік көрмелер |
| --- |
|  |
| 

1851 (Лондон) · 1855 (Париж) · 1862 (Лондон) ·1867 (Париж) · 1873 (Вена) · 1876 (Филадельфия) · 1878 (Париж) · 1886 (Мельбурн) · 1888 (Барселона) · 1889 (Париж) · 1893 (Чикаго) · 1897 (Брюссель) · 1900 (Париж) · 1904 (Сент-Луис) · 1905 (Льеж) · 1906 (Милан) · 1909 (Сиэтл) · 1910 (Брюссель) · 1913 (Гент) · 1915 (Сан-Франциско) · 1925 (Париж) · 1929 (Барселона) · 1933 (Чикаго) ·1935 (Брюссель) · 1937 (Париж) · 1939 (Нью-Йорк) · 1958 (Брюссель) · 1962 (Сиэтл) · 1964 (Нью-Йорк) · 1967 (Монреаль) · 1968 (Сан-Антонио) · 1970 (Осака) · 1974 (Спокан) · 1975 (Окинава) · 1982 (Ноксвиль) · 1984 (Жаңа Орлеан) · 1985 (Цукуба) · 1986 (Ванкувер) · 1988 (Брисбен) · 1992 (Севилья) · 1992 (Генуя) · 1993 (Тэджон) · 1998 (Лиссабон) · 2000 (Ганновер) · 2005 (Нагакуте) · 2008 (Сарагоса) · 2010 (Шанхай) · 2012 (Йосу) · 2015 (Милан) · *2017 (Астана)*  · *2020 (Дубай)*
 |

 |
РЕО ( RHOEO РЕО) – коммелиндер тұқымдасына жатады. Отаны – Мексика және Антил аралдарының ылғалды тропикалық ормандары. Традесканцияның жақын туысы, бірақ сырт пішіндері бір-біріне ұқсамайды. Реоның жалғыз бір түрі ғана Қазақстанда бөлме гүлі ретінде өсіріледі. Жапырақтары сабаққа жанаса орналасқан. Жапырағының беткі жағы қою жасыл түсті болып келеді де, астыңғы жағы көк күлгін түстес. Гүлдері майда ақ түсті. Ол жапырақтарының арасында, сабаққа жақын жерде орналасады. Гүлі "қайық" секілді гүлсағағының ішінде орналасқан.

Жарығы:
-------

Тек жаздың ыстық айларында ғана тіке түскен күн көзінен қалқалау қажет, басқа уақытта жарықта жақсы өседі. Жарық жетіспесе түссізденіп кетеді.

Жылуы:
------

Қыста 16 ºС төмен болмауы керек.

Суғарылуы:
----------

Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы:
------------

Ылғалдылықты жақсы көреді. Су бүркіп тұру қажет.

Қоректендірілуі:
----------------

Көктем-жаз айларында әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары:
---------

Ақ ұнтақ құрты, щитовка және өсімдік битімен ауруы мүмкін.

Көбейтілуі:
-----------

Түбін бөлу немесе жанама өскіндері арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
```
Дүниежүзілік көрме 1906 жылы Миланда өткізілді.Өткізілген уақыты 28  сәуірден 31 қарашаға дейінгі аралықты алды.
```

Италияда өткізілген Дүниежүзілік көрме Париж-Милан темір жолының хабарламасы ашылуына алып келіп және 1906 жылдың мамырында 20 км-дей Италия мен Швейцарияны байланыстыратын Альпідегі Симплон тоннеліне эксплуатацияға рұқсат берілді.
Көрме тақырыбы: Құрлық және су транспорттары
1906 жылғы Экспоға еуропалық елдерден басқа да Қытай мен Жапония секілді азиялық елдер қатысты.
Көрме орналасқан жердің аудауны 100 га-дан көп болды.
Көрмені әлемнен 10 млн. адам тамашалауға келді.
Милан әлемдік көрменің басты кейіпкеріне айналды.Қаланың дамуын Еуропаның маңызды астаналарын байланыстыратын Симплон тоннелінен байқауға болады.
Көрме кезінде экспонаттарға арналған 200 павильон қойылды.Сонымен қатар, әлі күнге дейін сақталған аквариум ойлап табылған.
Осы көрме арқылы халық Миланды ең заманауи астаналардың бірі ретінде тани бастады.
Ертеден-ақ әртүрлі ауруларды емдеу үшін өсімдіктерді пайдалану әдістері белгілі. "Фито" – латын сөзі, өсімдік, "терапия" - емдеу дегенді білдіреді.  

Қытайдың ертедегі медициналық кітаптарында, тибет медицинасында емдеу үшін қолданылған дәрілік өсімдіктерді қолдану әдістері мен жолдары туралы мәліметтері бар. Фитотерапияда дәрілік өсіміктерден тұнба, қайнатпа, майлар дайындаумен шұғылданады. Дәрілік мақсатта өсімдіктердің тамырлары, жапырақтары мен гулдері, кейбір ағаштардың қабығы пайданылады.

Шөпдәрілердің алынуы
--------------------

Дәрілік тұнба, қайнатпа, майларды дайярлайу үшін суды, спиртті, балды және әртүрлі майларды пайдаланады. Өсімдіктерден алынған дәрілердің емдік әсері өте күшті. Сондықтан емдеуге олардың аздаған ғана мөлшері алынады. Фитотерапия үшін зауытта даярланған арнайы орамадағы дәрілік өсімдіктерді прайдаланған жөн. Оларда дәрілердің түрлерін даярдау бойынша және дұрыс қолдану жолдары туралы нұскау беріледі. Дәріханаларда өсімдік дәрілердің көп түрлері болады.

Пайдасы
-------

Фитотерапия тұмау, асқазан, жүрек қан тамырлары, жүйке жүйесі мен тері жабыны ауру түрлерін емдеуге қолданылады. Халық медицинасында дәрілік өсімдіктер көптеген ауруларды емдеуге кең түрде пайданылады.

Пайдаланған әдебет
------------------

* Салауаттану. Ә.С. Әділханов, Қ,А, Жаңабердиева. "Алматыкітап" баспасы,2005. 39 бет.
**Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры** (ағылш. World Wildlife Fund, қысқ. WWF) — ресми түрде тек АҚШ пен Канада ескі атауын сақтап, қазір World Wide Fund for Nature ретінде белгілі халықаралық үкіметтік емес ұйым. Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры - 1961 жылы құрылған жабайы табиғатты, қоршаған ортаны қорғау, сақтау және қалпына келтіру саласында жұмыс істейтін Халықаралық үкіметтік емес ұйым. Ол дүниежүзінде 5 миллионнан астам жақтаушысы бар, әлемнің 100-ден астам елінде жұмыс істейтін, жер бетіндегі 3000-ға жуық табиғатты қорғау және сақтау жобаларын қолдап келе жатқан әлемдегі табиғатты қорғау саласында жұмыс істейтін ең ірі тәуелсіз ұйым болып табылады.

WWF миссиясы - Жердегі табиғи қоршаған ортаның деградациясын тоқтату және биологиялық әралуандылықтың сақталуын қамтамасыз етіп, адам және табиғат арасындағы үйлесімге қол жеткізу. Сондай-ақ, жаңартылатын табиғи ресурстардың қолданысын қадағалау, әрі қоршаған ортаның ластануы мен тұтыныс ысырапшылдығының деңгейін азайту - ұйымның алдына қойған негізгі мақсаттарына жатады.

Штаб квартира: *Rue Mauverney 28, Gland, Vaud, Швейцария.*

### Тарихы

Ұйымның ізашары - 1947 жылы Нью-Йорк қаласында Генри Фэйрфильд Осборн Дж. (ағылш. *Henry Fairfield Osborn Jr.*) құрған «Қоршаған ортаны қорғау қоры» (ағылш. The Conservation Foundation) деп аталатын ұйым болатын. Қордың консультативтік кеңесінің құрамында Чарльз Элтон, Г. Эвелин Хатчинсон, Альдо Леопольд, Карл Зауэр және Пол Сирс (ағылш. *Paul Sears*) сияқты белгілі ғалымдар кірген. Рэйчел Карлсонның "Тілсіз көктем" атты кітабында пайдаланылған ғылыми зерттеулердің басым көпшілігі "Қоршаған ортаны қорғау қорының" қолдауымен жүзеге асқан зерттеулер болды. Оның ішінде - Джон Л. Джордж (ағылш. John L. George), Роджер Хейл (Roger Hale), Роберт Радд (Robert Rudd) және Джордж М. Вудвеллдің (ағылш. George M. Woodwell) зерттеулерін атап өту керек.

1963 жылы "Қоршаған ортаны қорғау қоры» ұйымдастырған конференция өткізіліп, Ноэль Эйхорнның (*Noel Eichhorn*) жаһандық климаттың жылынуының антропогендік себептері жайлы негізгі баяндамасы жарыққа шықты. Бұл баяндама қордың вице-президенті Фрэнк Фрэйзер Дарлинг (ағылш. *Frank Fraser Darling*), сондай-ақ Эдвард Смит Дивей (ағылш. *Edward Smith Deevey*), Эрик Эриксон (*Erick Ericksson*), Чарльз Дэвид Килинг, Гильберт Пласс, Лионел Уолфорд (*Lionel Walford*) және Уильям Гарнеттің (ағылш. *William A. Garnett*) зерттеулерінің нәтижесіне негізделіп дайындалды.

***Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының*** ***нышаны*** - үлкен панда жануары.

Панда - Халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген, сирек кездесетін жануарлардың бірі. Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының негізін салушыларының бірі - ағылшын ғалымы, орнитолог, әрі суретші сэр Питер Скотт Лондондағы хайуанаттар бағында Чи-Чи пандасын көріп, суретін салған. Ол мұндай қамқорлыққа мұқтаж, ақкөңіл, сүйкімді жануардың бейнесі - жаңа құрылған ұйымның нышаны ретінде тамаша таңдау болады деп ұйғарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  ?
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Абзал Бөкенов** 1949 жылы Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданының Нарманбет (Қарасу) ауылында дүниеге келген. 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірді. Облыстық *«Орталық Қазақстан»* газетінде (1972—1973), *«Жалын»* баспасында (1990—1991), *«Егемен Қазақстан»* (1987—1990) және халықаралық *«Түркістан»* газеттерінде (1991 — 1997) қызмет істеді.

Өмірбаян
--------

Абзал Бөкен 1949 жылы 1 ақпанда Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, қазіргі Нарманбет ауылында дүниеге келді. Шыққан руы қожа. Сегізжылдық мектепті осында бітіріп, орта білімді Балхаш қаласындағы Абай атындағы мектепте 1966 жылы тамадады. Бұдан кейін екі жылға жуық ауылында әртүрлі жұмыстар атқарды. Осы кезде алғашқы балауса жырларын жазып, оны аудандық «Арқа еңбектері», облыстық «Орталық Қазақстан» газеттерінде жариялата бастады. Ақынның тұңғыш өлеңі1967 жылы «Арқа еңбектері» газетінде «Уақыт» деген атпен жарық көрді. Қаламгер жерлесіміз 1985 жылы Алматыға қызмет ауыстырып, әуелінде «Жалын» баспасында, кейін республикалық «Егемен Қазақстан», халықаралық «Заман Қазақстан», «Түркістан» газеттерінде және «Парасат» жуналында жауапты жұмыстар атқарды. Абзал Бөкен бірнеше дүркін республикалық және одақтық жас жазушылар кеңесінің қатысушысы. «Жалын» жабық конкурсының лауреаты, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі ақын Абзал Бөкенге 60 жасқа келуіне сәйкес 2009 жылдың тамыз айында«Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы» деген атақ берілді

Шығармалары
-----------

*«Бастау»* (1979), *«Жалғыз желкен»* (1986), *«Ғасыр қанатында»* (1988), *«Салбурын»* (1991), *«Сүмбіле»* (1992), *«Шың мен шыңырау»* (1999) жыр кітаптары жарық көрген.

Жетістіктері
------------

Қазақстан Республикасы Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

*
**Толга** (норв. Tolga) — Норвегияның Хедмарк губерниясындағы коммуна. Коммунаның әкімшілік орталығы — Толга қаласы. Коммунаның ресми тілі — бейтарап.  2007 жылы халық саны 1697 адамды құраған. Толга коммунасының ауданы — 1122,64 км², идентификациялық коды — 0436.

Коммуна халқының тарихы
-----------------------

Коммунаның соңғы 60 жылдағы халық саны

Толга коммунасының статистикасы

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Норвегияның статистикалық бюросы Мұрағатталған 1 қазанның 2007 жылы.

1. ↑  Это значит, что коммуна не сделала выбора в пользу одного из основных диалектов норвежского языка — букмола или нюнорска.
**Дүниежүзілік көкөніс шаруашылығы Орталығы**  (ағылш. *World Vegetable Center*, орыс. *Всемирный центр овощеводства*) - дамушы мемлекеттердегі кедейлік пен аштықпен күресу, адам ағзасы үшін пайдалы, әрі қоректік көкөністерді өндіру және тұтынуды арттыратын әдістерді құрастыру мен ғылыми зерттеулердің халықаралық коммерциялық емес институты .

Орталықтың Бас кеңсесі Тайваньдағы Тайнань қаласында орналасқан, сонымен қатар Бангкокте, Накхонпатхомда Хайдарабадта, Ташкентте, Арушада, Бомакода және Мессада аймақтық кеңселері орналасқан .

Дүниежүзілік көкөніс шаруашылығы бойынша Орталық өз қызметін: гермоплазма, селекция, көкөніс өндіру және тұтыну сияқты жаһандық өзекті төрт тақырыпты зерттеу мен дамыту  бойынша жүзеге асырады .

Орталық Оңтүстік‐шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Африка (Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан), Орталық Азия мен Кавказда қоғамдық және жеке меншік секторларының халықаралық және пәнаралық бірлестіктерін ұйымдастырды  .

Қазақстанда Дүниежүзілік көкөніс шаруашылығы Орталығымен Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты тығыз ынтымақтастықта жұмыс жасайды. Ынтымақтастық негізінде көкөніс дақылдарының жаңа 17 сорты шығарылды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  http://www.expoclub.ru/db/exhibition/org/detail.php? AVRDC – The World Vegetable Center - Всемирный центр овощеводства
2. ↑  Байланыстар
3. ↑  AVRDC – THE WORLD VEGETABLE CENTER’S PARTNERSHIP FOR VEGETABLE SYSTEMS RESEARCH AND DEVELOPMENT IN CENTRAL ASIA AND THE CAUCASUS
4. ↑  Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының ресми сайты Мұрағатталған 18 тамыздың 2016 жылы.
**Зейiннiң алаңдаушылығы** бұл зейiннiң бiр нысаннан екiншiсiне ырықсыз ауысуы. Мұндай ауысу қандай да iспен шұғылданып отырған адамға тыс тiтiркендiргiш əсерлердiң ықпал етуiнен туындайды. Алаңдау сыртқы жəне iшкi болып бөлiнедi. Сыртқы алаңдаушылық субъектке тысқы, қоршаған орта жағдайларының əсер етiп, ырықты зейiннiң ырықсыз зейiнге ауысуынан болады. Əсiресе адамды алаңдататын жағдайлар заттар мен құбылыстардың кенеттен пайда болып, күштi өзгермелi əрi жедел əсер етуiне байланысты. Сондықтан оқушылардың сабақ дайындау барысында оларды негiзгi iсiнен алаңдататын заттар мен əсерлердi болдырмауға тырысу қажет. Зейiннiң iшкi алаңдауы көңiлкүй, толғаныс нəтижесiнде туындайды, орындалатын iске қызықпаудан, жауапкершiлiктi сезiнбеуден келiп шығады. Шəкiрт өзiнiң оқу жұмысымен байыпты əрi тиiмдi шұғылдануы үшiн оның болмысындағы сабақтан алаңдататын көңiл күйзелiстерiн (ашу, ыза, қорқу ж.т.б.) басып отыру керек. Сонымен бiрге оқушыларда алаңдаушылықты кемiту үшiн оларда бiлiмге, оны игеруге деген ұмтылыс пен қызығушылықты тəрбиелеп бару өте маңызды қызмет.

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

1. Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу
орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006.—306 бет.

Санат
-----

Жантану негіздері
**Марсело Данубио Салайета** (ис. *Marcelo Danubio Zalayeta*; 5 желтоқсан 1978, Монтевидео) — уругвайлық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

1998 жылы қаңтарда "Пеньярольдан" "Ювентуске" ауысты. Әуелде негізгі құрамға орнығу қиын болды да, сол жылы күзде "Эмполиге", келесі жылы "Севильяға" жалға берілді. 2004 жылы "Перуджаға" жалға беріліп, тоғыз жыл көлемінде "Ювентус" футболшысы болғанымен, бар болғаны туриндік клуб сапында 100 шақты ғана ойын өткізді.

2007 жылы "Ювентус" А сериясына қайта оралды да, Марсело "Наполиге" түпкілікті ауысты.

Кейін "Болонья", "Кайсериспор" сапында доп теуіп, 2011 жылы отанына оралып, "Пеньяроль" сапына қосылды. 2015 жылы футболшылық карьерасын аяқтады.

Ұлттық құрама сапында 1997 жылы Конфедерациялар кубогына, 1999 жылы Америка кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Пеньяроль

* Уругвай чемпионы (2): 1997, 2012/13

Ювентус

* Италия чемпионы (3): 1997/98, 2001/02, 2002/03
* Италия суперкубогы (2): 2002, 2003
* В сериясының чемпионы (1): 2006/07

Уругвай
* Жастар арасындағы әлем чемпионатының финалисі: 1997
* Америка кубогының қола жүлдегері: 1999

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Coordinates: 43°17′47″N, 5°22′12″E

**Марсель** (фр. ) — Францияның оңтүстігінде орналасқан қала, Францияның ең үлкен порт қаласы.

География
---------

Марсельдің ғарыштан көрінісі
Қалада 1 миллион 420 мың адам тұрады (2010 жылы бойынша). Халқының санымен Париждің артында елінде екінші орында тұрады. Қаланың аты ежелгі грек тіліндегі "Массалия" (Μασσαλια) және соның латын аудармасындағы "Массилия" (Massilia) деген аттарға барып тіреледі.

Қаланың төңірегінде жатқан Прованс аймағымен бірге, 2013 жылы Еуропаның мәдениет астанасы болады.

Климат
------

Марсельдегі қыс жылы және ылғалды, жаз құрғақ болады. Жерорта теңізінің климатына жатады. Ең суық айлар - қаңтар мен ақпанда, орта температуралар +8℃+9℃ болады. Қыс пен көктемде Рона өзенінің аңғарынан келетін суық Мистраль желі жиі соғады.

Марсельде туғандар
------------------

* Зинедин Зидан (футболшы)
* Сириль Абиди (кикбоксшы)
* Поль Мориа (музыкант)
* Эрик Кантона (футболшы)
* Самир Насри (футболшы)

Бауырлас қалалары
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Кот-д’Ивуар Абиджан、Кот-д’Ивуар, 1958 жылы
* Бельгия Антверпен、Бельгия, 1958
* Дания Копенгаген、Дания, 1958
* Италия Генуя、Италия, 1958
* Израиль Хайфа、Израиль, 1958
* Германия Гамбург、Германия, 1958
* Жапония Кобе、Жапония, 1961
 | * Сенегал Дакар、Сенегал, 1968
* Украина Одесса、Украина, 1972
* Грекия Пирей、Грекия, 1984
* Қытай Шанхай、Қытай, 1987
* Марокко Марракеш、Марокко, 2004
* Кипр Лимассол、Кипр
 |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Әкімшілік
* Марсель қаласының ресми сайты
**Ұршық тәрізділердің** (Апgиіdае) 60-қа жуық түрі белгілі.

Таралуы
-------

* Солтүстік Америка
* Оңтүстік Америкада
* Еуропада және Оңтүстік — Шығыс Азияда кездеседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Пішіні жыланға ұқсайды. Бізде екі түрі кездеседі. **Ұршықтәрізді** (Aпgиіз fгаgіlіs) және **сары бауыр** Сары бауыр Ақсу жабалығы қорығында көп кездеседі. (Орһіsаигиs ариs). Ұршық тәрізді Қырымда да кездеседі. Тірі туады. Сары бауырдың ірі түрлері (1 метрдей болады) Қырымда. Кавказда және Орта Азияда тараған. Бұл жұмыртқа туып, көбейеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
Тойқазан Мейрамы
**Тойқазан** - Алматы облысында жыл сайын өткізілеті Қазақстан халқының ұлттық тағамдары фестивалі. Фестивальда қазақ асханасының ең жақсы тағамдар дайындау үшін жарыс өтеді. Бұл Ет (тағам), бауырсақ, қуырдақ және басқа да тағамдар. Фестиваль жыл сайын мыңнан көп келуші жинайды. Фестивальдің символы мереке, яғни - Той қазаны болып табылады. Қазан - достықтың нышаны болып табылады. 
Фестивальдің негізгі бәсекелестердың түрлері: 

1. бауырсақ пісіру
2. ет асу
3. қуырдақ қуыру
4. ат шабыс
5. блогерлер арасындағы ән мен терме конкурстары
6. киіз үй тігу және де басқа көріністер.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* ТАҒАМДАР МЕРЕКЕСІ
* ТОЙҚАЗАН ҰЛТТЫҚ ТАҒАМДАР ФЕСТИВАЛІ Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2014 жылы.
* «ТОЙҚАЗАН» — ҰЛТТЫҚ ТАҒАМДАР МЕРЕКЕСІ  Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2014 жылы.
**Ұрпақтың еңбек әлеуеті** — халықтың жиынтық экономикалық-демографиялық сипаттамасы. Ұрпақтың экономикалық белсенді құрамында өлім-жітімнің межелі деңгейінде және еңбек белсенділігі деңгейінде өмір сүруге тиіс ұрпақтың еңбектегі өмірінің адам-күнмен есептелетін орташа мөлшерімен көрсетіледі. Ұрпақтың еңбек әлеуеті алдағы еңбек өмірінің ең көп *болжалды*, *әлеуетті* және *нақты* ұзақтығына ажыратылады.   

Алдағы *еңбек өмірінің ең көп ұзақтығы* дегеніміз жұмыс кезеңінің жоғарғы және төменгі шекарасы арасындағы жас мөлшеріндегі айырмашылық.

* *Болжалды ұзақтық* — еңбекке белсенділіктің жас шамасын деңгейлерін ескергендегі осы айырмашылық анықтайды.
* *Әлеуетті ұзақтық* — жұмыс кезеңінің жоғарғы және төменгі шектері арасындағы осы халықтың жас шамасына қарай өлім-жітімінің деңгейіне түзету енгізгендегі жас мөлшері.
* *Нақты ұзақтық* — еңбекке белсенділіктің жас деңгейін де, осы халықтың өлім-жітімінің жас деңгейін де ескергенде жұмыс кезеңінің жоғарғы және төменгі шекарасы арасындағы жас мөлшері.

Алдағы *еңбек өмірінің ең жоғары және нақты ұзақтығы* арасындағы айырмашылық еңбек әлеуеті шығынының жалпы шамасын береді, бұл ұзақтықтың бір бөлігі осы халықтың өлім-жітімінің жас шамасының (еңбек әлеуетінің шектеусіз шығыны) деңгейіне, бір бөлігі еңбекке белсенділігінің жас шамасының (еңбек әлеуетінің сақтық қоры) деңгейіне байланысты. Еңбек әлеуеті шығынының құрылымына қарай оның қалпына келтірілуі бірнеше кезеңге бөлінеді. Бірінші кезеңде еңбекке жарамды адамдардың мерзімінен бұрын қайтыс болуынан шығасыға ұшырау басым болып келеді, ал қорытынды кезеңде шығын еңбек әлеуетінің сақтық қоры есебінен (оқыту мерзімінің ұзартылуы, зейнетке ертерек шығуына байланысты өнімді еңбек қызметін тоқтату) болады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Дерматомикоз немесе сапролегниоз** – әртүрлі тұщы су балықтарының терісі, желбезектері және жүзу қанаттары зақымдалуымен сипатталатын жұқпалы ауру. Бұл саңырауқұлақтар тудыратын ауру ерте уақыттан балықты қолдан тоған суларында және өндірістік тәсілмен өсіру басталғаннан бері белгілі.

Қоздырушысы
-----------

Қоздырушысы– фикомицеттер саңырауқұлақтарының Saprolegnia және Achlya туыстығына жататын шартты түрде зардапты микроорганизмдер. Көбінесе балық денесі мен уылдырықта табылатын қоздыруышылар: S. parasitica, S.ferax, S.mixta және A.flagella. Бұл саңырауқұлақтар сулы ортада кеңінен тараған.

Індеттік ерекшеліктері
----------------------

Сапролегниозбен балық кез еклген жасында ауырады. Ауру балық ашыққанда, жарақаттанғанда, судың аздық және тұздық құрамы бұзылғанда жылдың кез келген маусымында байқалады. Сапролегниоз көбінесе басқа жұқпалы инфекциялық және инвазиялық ауруларға қабаттасып өтеді. Сапролегниозға жарақаттанған және тіршілігін жойған кезде уылдырық та шалдығады. Оны биссус деп атайды.

Өтуі мен симптомдары
--------------------

Балықтың терісінде, жүзу қанаттары мен желбезектерінде саңырауқұлақтың ұйысқан жіпшелерінен тұратын мақта тәрізді тозаңды қабат кездеседі. Теріні тесіп, жіпшелер бұлшық етке, тіпті ішкі ағзаларға өтіп кетеді. Күшті зақымданған балықтар өліп қалады.Балау ауруға шалдыққан балық пен уылдырықты мұқият тексеріп қарағанда қиынға түспейді. Мақта тәрізді тозаң қабатта микроскоппен қарағанда саңырауқұлақтың жіпшелері мен зооспорангиялары көрінеді.

Емі
---

Ауруға шалдыққан балықтарды емдік ванналарға салады. 2 – 5 % ас тұзында 5 минут, 1:200 000 малахит жасылында 1 сағат ұстайды. Уылдырықты зарарсыздандыру үшін 1:500 – 1:1 000 формалин (экспорициясы 15 мин), 1:200 000 тотыяйын (60 мин), 1:100 000 калий перманганаты (15 мин), 1:200 000 малахит жасыл (60 мин), 1:100 000 метилен көгі (30 мин) қолданылады.

Дауалау және күресу шаралары
----------------------------

Сапролегниоздың алдын алу үшін балықтың әлсіремеуіне және жарақаттанбауына жағдай жасайды. Уылдырықпен жұмыс істегенде, оны жинағанда және ұрықтандырғанда өте мұқият болып, судың тұнықтығын бақылап, инкубация жабдықтарын таза ұстау уылдырықты сапролегниозға шалдығудан сақтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Тойхана** (салт). Тойға әкелген сый - сияпатты қазақ **тойхана** деп атады. "Тойға шақырылған адамдардың барлығы тойхана алып келетін салт бар ғой". (Қазақтың би шешендері). Оған әркім өз шамасына қарай кілем, мал, ақша да әкеле береді. Мұндай салт қазір де бар.

Тойдың да түрлері бар. Соған сәйкес оған әкелген сый - ескерткіштердің ат-атаулары бар. Мысалы, асқа - сауын, сойыс, тойға - тойхана, үйлену тойына - немеурін, бала сүндеттегенде - бәсіре, мүшелтойға - сыйлық т.б. Мұның мән - мәнісі осындай үлкен жиында жұмсалатын шығынды ел , туған - туыс, ағайын - ілік болып бірге көтеруінде жатыр. Демек, бірлігі, ынтымағы зор ел "жұмыла көтерген жүк жеңіл" , - деп біріге іс жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0
**Сапропель** (синонимі — шірік тұнба) — көбіне анаэробты жағдайларда ағынсыз су алқаптарының түбінде жиналып тығыздалған тұнба.

  

Сапропель планктондық организмдердің — өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарының шіруінен пайда болады. Одан әрі қарайғы биожәне геохимиялық процестердің әсерінен ол сапропельді көмірге айналады. Химиялық жолмен айдағанда, одан сұйық отын алынады. Сапропельді ауыл шаруашылық малдарына үстемелі минеральды қорек есебінде пайдалануға да болады.

Сапропель(гр. *σαπρός* — *шіріген* және πηλός— *тұнба*, *балшық*) — тұщы су қоймаларындағы минералдық-органикалық шірік тұнбалардың жиналуы (құрамында кемінде 15 пайыз органикалық заттар болған жағдайда) кезінде қалыптасатын процесс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
**Кіші Борсық** – Солтүстік Арал маңындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар және Қызылорда облысының Арал аудандары жерінде.

Жер бедері
----------

Кіші Арал теңізінің солтүстігінде 80 км-ге созылған. Ені 10-25 км. Орташа биіктігі 150-170 м, абсолюттік биіктігі 213 м (орта тұсында). Тұран тақтасының синклинальдық иінінде. Әр түрлі бұта және шала бұта басқан құм төбешіктерден, шағыл құмдардан тұрады. Құм шөл белдемінде жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құмды алқап бор және палеоген тау жыныстарының жел (эол) әрекетінен үгілу нәтижесінде пайда болған.

Климаты
-------

Климаты тым континенттік, қысы суық (қаңтардың орташа температурасы –12–15°С), жазы ыстық, құрғақ (шілденің орташа температурасы 25–26°С). Жылдық жауын-шашын мөлшері 150 мм, көктемнің соңы мен жаздың басында жауын көп жауады. Грунт суы 2-40 м тереңдікте кездеседі, көбінесе тұщы.

Өсімдігі
--------

Құмайт қоңыр топырағында еркек шөп, жусан, бетеге, жүзгін, т.б. өседі. Құмда қыстаулар, тұщы құдықтар көптеп кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Анатолий Петрицкий Галактионович** (1895 — 1964) — совет кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1944).

1922—24 ж. Вхутемаста (А. Д. Древин мен Н. А. Удальцовадан) оқыды. 1946—50 ж. Киев көркемсурет институтында сабақ берді (1947 жылдан профессор). Театр суретшісі (1914 жылдан) ретінде конструктивиам ықпалында болды. 1930 жылдардың 1-жартысынан бастап костюмдер, театр декорация эскиздерін және қондырғылы картиналар, портреттер, плакаттар жасады.

Еңбектері: «*Мүгедектер*» (1924, Киев, Украин өнері музейі); И. К. Микитенконың «Біздің отанымыздың қыздары» (1933, Харьковтың Революция театры), А. Е. Корнейчуктың «Макар Дубравасы» (1948) мен «Бүргенді тоғайы» (1950, екеуі де Киевтің И. Я. Франко атындағы драма театрында) сияқты спектакльдердің декораңия эскиздері. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1949, 1951). Ленин ордені және басқа 4 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Дэниел Гил** (Daniel Geale, 26 ақпан 1982, Лонсестон, Тасмания Аустралия) — аустралиялық кәсіпқой боксшы, орта салмақта (Middleweight) өнер көрсетеді. Әлем чемпионы (IBF тұжырымы, 2011—2013), (WBA super, 2012).

Әуесқой мансабы
---------------

Гил 2000 жылғы Олимпиада ойындарына қатысып, бірінші айналымда итальялық Леонард Бандтан жеңіліп қалған. 2001 жылы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде отандасы Энтони Мандайнға есе жіберді. Дәл осы 2001 жылы Азия чемпионатында қазақстандық Геннадий Головкиннен жеңіліс табады. 2002 жылы Манчестердегі достастық ойындарында жартылай орта салмақта алтын медаль жеңіп алды, финалда ол оңтүстікафрикалық Кванеле Зулуды жеңді.

Дереккөздер
-----------
**Exxon Mobil Corporation** (NYSE: **XOM**) — америкалық компания, әлемдегі ең ірі жеке мұнай компаниясы, нарықтық капитализациясы (2007 жылдың 13 шілдесіне қарай $508,85 млрд, 2009 жылдың мамыр айына қарай FT 500 нарықтық капитализациясының рейтінгі бойынша $336,5 млрд) бойынша әлемдегі ең ірі корпорацияларының бірі.

Хьюстондағы ғимараты
2007 жылы американдық көпшілік компаниялардың Fortune 1000 және әлемдік ірі корпорациялардың Fortune Global 500 тізімінде 2-ші орынға иемденді (тізімдер 2006 жылғы табыстың мөлшері бойынша құрастырылған).

Компанияның штаб-пәтері Техас штатындағы Ирвинг қаласында орналасқан.

Тарихы
------

Қазіргі компания, 1999 жылы американдық *Exxon* және *Mobil* екі ең ірі мұнай компаниялардың бірігіуі нәтижесінде пайда болды.

Екі компания Джон Рокфеллердің Standard Oil трестінің мұрагерлері болған.

1998 жылы Exxon және Mobil $73,7 млрд құрған бірігу туралы келісім шартқа қол қойып, әлемдегі ең ірі жаңа ExxonMobil Corporation компанияның пайда болуы туралы жариялады. Компаниялардың бірігуі 1999 жылдың 30 қарашасында аяқталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Михаил Оверченко, Татьяна Бочкарева*. Полтриллиона за нефть // Ведомости, № 129 (1903), 16 шілде 2007
2. ↑  Российские компании выбыли из числа крупнейших в мире.  Lenta.ru (1 маусым 2009 ж.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 маусым 2012. Тексерілді, 12 тамыз 2010.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Компанияның ресми сайты
* List of largest shareholders Мұрағатталған 6 мамырдың 2008 жылы.
* Company Overview of Exxon Mobil Мұрағатталған 17 мамырдың 2013 жылы.
* The Lamp company public information journal
Кіріспе
-------

F-Lock Key
F-lock пернесі Microsoft компаниясымен 2001 жылы таныстырылған және функционалды пернелердің қалпын өзгертеді. Қосылған жағдайда, F1-ден F12-ге дейін пернелер бағдарламада берілген және стандартты мәнін сақтайды. Өшірілген қалпында жаңа мәндер қолданылады: F5 "ашу" бұйрығын, F10 "тексеру" т.c.c. бұйрықтарды білдіреді. Бастапқы модельдерде F-Lock қалпы компьютерді қайта жүктеу нәтижесінде жойылатын болатын, алайда кейінірек, модельдер ол қалыпты қайта жүктеуден кейін сақтап қалатын болған.

Басқа пернетақта өндірушілер де (Logitech және Viewsonic сияқты) өздерінің пернетақталарына қондырылған F-Lock пернесіне ие еді.

Мәселелер
---------

F-Lock пернесінің енгізілуі бірнеше жақ бойынша сынға алынды. Біріншіден, пернелердің іс-әрекеті интуитивті емес еді: Бастапқы қалпында F4 сияқты перне өзінің кәдуілгі мәнін жоғалтқан, сондықтан Alt+F4 сияқты комбинация жұмыс жасамайтын болатын.

Екіншіден, пернелердің екінші ретті функциялары лағып қойылған болатын: F7 орфографияны тексеруге әдетті пернесі болған кезде (жеке алғанда Microft өзінің Office өнімдерінде пайланады), оған "жауап қайтару" функциясы жүктелді, өз кезегінде орфографияны тексеру F10 пернесіне жүктелген болатын. Бұл жайт кейбір комментаторлар тарапынан қатты сынға алынды.

Windows шолғышында F2 пернесі "атты өзгерту" функциясының орнына "кері қайтару" функциясын орындайды. Өз кезегінде бұл өте қиын салдарға соқтыруы мүмкін.

Бұл мәселерге орай F-Lock функциясын өшіру жолдары әлемдік желіде жарияланған болатын.

Көптеген Microsoft/PC тұтынушылары Microsoft's Intellitype Pro бағдарламасын қолдану арқылы айналмалы жол тапқан. Бұл бағдарлама функцияналды және қосымша пернелерге макростар/пернелер орнатуға мүмкіндік береді. Мысалыға, егер де F1 пернесіне {Press <F1>} макросын орнатсақ, ол басылған жағдайда, F-Lock қалпын елемейтін болады.

Функциялар
----------

| Батырма | Жаңа іс-әрекеті |
| --- | --- |
| F1 | Көмек |
| F2 | Іс-әрекетті артқа қайтару |
| F3 | Іс-әрекетті алдыға жүргізу |
| F4 | Жаңа файл |
| F5 | Файлды ашу |
| F6 | Файлды жабу |
| F7 | Жауап қайтару |
| F8 | Алға |
| F9 | Жіберу |
| F10 | Тексеру |
| F11 | Сақтау |
| F12 | Басу |

Пайдаланылған қайнар көз
------------------------

1.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. ↑  *Yong Shu Chiang* Microsoft Office Keyboard. *CNET Asia* (16 қазан 2001). Тексерілді, 21 қараша 2008.
2. ↑  For example, .
3. ↑  *Jason Tsang* Microsoft Keyboards - F Lock Key. Тексерілді, 21 қараша 2008.

* F-Lock Key XML fix
* F-Lock Key Eliminator for Linux
**Ақжағал Шөжешымшық** (лат. *Parus songarus*) - томпыштан денесі ірірек (13-15г), дегенмен сырттай көрінісі шөжешымшық типтес құс. Оны Н.А Северцов томпыштың түршесі ретінде бекер сипаттамаса керек.

Солтүстік Тәңіртау және Жоңғар Алатауының қылқанды ормандарында қоныстанады, солардың *эндемигі* , яғни тек қана сол жерде кездеседі. 

Қимылы қыраубас шөжешымшыққа ұқсастау, алайда ұсақтау томпыштармен салыстырғанда қимылы баяу болып келеді.Шақырау белгісі - шөжешымшықтардың туыс тармағына типтес: "цицици" , сондай-ақ әрбір буынға екпін түсіретін өзіне тән "әжи-жи-жи" деген де дыбысы бар. Әуені- шыршалы орманнан едәуір қашықтыққа естілетін және мөлшерлес орындалатын сыңғарлаған "тиу-тиу-тиу" деген дыбыс. Алайда басқа шымшықтармен салыстырғанда өте аз-сирек және қысқарақ сайрайды.

Ұяларын шыршалардың биік түбірінен , кейде өсіп тұрған шырша діңінен құстың өзі қуыс қашап орналастырады. Сонымен бірге ағаш түбірінен қуыс қашауға 20 күндей жұмсалады. Қуысты аталығы мен аналығы қашайды, ұяға қажетті материалдарды да екеуі бірлесіп тасиды, тек қана ұяға төсейтін мамықты аналығы жалғыз тасып жеткізеді. Қуыс даяр болғанда ұяны 6-7 күнде салады, алайда ішкі қуысы үлкен шымшыққа арналған. Бірінші балапанның жұмыртқадан жарып шығуына дейін 17-19 тәулік өтеді. Балапандарды бастапқыда аналық қоректендіреді, ал бұдан соң аталық және аналық 130-дан 400-ге дейін жем үлесін тасиды. Жем үлесі бунақденелілерден құралады. Шөжешымшықтар қыркүйектен бастап қыс бойы немесе қыстың көп бөлігінде негізгі қорегін құрайтын шырша тұқымдарымен қоректенуге көшеді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстан жануарлары сериясы : Құстар. энциклопедия, Атамұра 2010ж.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Дэнни Уэлбек** (1990 жылдың 26 қарашасында Манчестерде , Англияда дүниеге келген ) - ағылшын футболшысы, шабуылшы.

Мансабы
-------

### Клубтық

2007 жылдың шілдесінде Уэлбек келісім-шартқа қол қойды. 2007/08 мезгілінде ол ойынды жастардың командасында бастады, бірақ тез арада "Юнайтедттың" негізгі командасына аударылды. Уэлбектің дебюті 2008 жылдың 23 қыркүйегінде орындалды, Дэнни "Мидлсбро" атты командаға қарсы ойын көрсетті .

2014 жылдың 1 қыркүйгінде Дэнни "Арсеналға" ауысты. Оның дебюті 13 қыркүйекте "Манчестер Сити" командасына қарсы орындалды. Дэннинің бірінші голы "арсенал" мен "Астон Вилланың" ойынында байқалды. Чемпиондар лигасында Уэлбек топты кезеңінің екінші Төресінде өзінің мансаптағы бірінші хет-тригін орындадыі, 3 голды Галатасарай клубының қақпасына кіргізді.

2019 жылы "Уотфордқа" ауысты.

### Ұлттық құрама

Дэнни негізгі құрама үшін 2011 жылдың 29 наурызының жолдастық матчта Гана құрамасына қарсы ойнады. Бірінші голды Бельгиянің қақпасына соқты. 2012 жылы Еуропа чемпионатына, 2014, 2018 жылы әлемчемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Манчестер Юнайтед
* Англия чемпионы: 2012/13
* Лига кубогы (2): 2009, 2010
* Клубтар әлем чемпионаты: 2008
* Англия суперкубогы (2): 2011, 2013

Арсенал
* Англия кубогы (2): 2014/15, 2016/17
* Англия суперкубогы (2): 2015, 2017

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Player Profile. Danny Welbeck  (ағыл.), *Premier League*.

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
‎‎

**Есіл бөгені** — Есіл өзеніндегі жасанды су қоймасы.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Елді сумен қамтамасыз ету және ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жерлерді суландыруға арналған. Бөгенді сумен толтыру 1982 жылы басталды.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Темір-бетон бөгеннің ұзындығы 120 м, беткі жағының жалпақтығы 40 м, биіктігі 20 м. Тәулігіне 100 м2 су жинап, оны беретін сорғылар орнатылған. Бөгеннің сыйымдылығы 1,5 млн. м3, су айдынының аумағы 0,12 мың м2, ең терең жері 6 м. Суы тұщы, қарашада қатып, сәуірде ериді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9