recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Melotron** - 1996 жылы Германияда құрылған синти-поп яки фьючерпоп бағытындағы музыкалық ұжым. Анди Кругер (Andy Krüger), Эдгар Слатнов (Edgar Slatnow) пен Кай Хильдебрандт (Kay Hildebrandt) бұрынғы The Vermin тобындағы шығармашылығын аяқтап, Melotron-ды құрды. 1998 жылы жарық көрген «**Dein Meister**» тұңғыш синглы арқасында топ алғашқы жетістігіне қол жеткізді.

2007 жылға дейін ұжым «таза» неміс тобы болып саналатын. Десек те, «Propaganda» күйтабағындағы «Broken» әні ағылшын тілінде жазылған алғашқы өлең болды.

Melotron электронды және индастриал музыка бағытындағы көптеген фестивальдердің қатысушысы. Солардың арасында **Wave Gotik Treffen** (1999, 2003, 2004 жылдары) және **M'era Luna Festival** (2001, 2003, 2005 жылдары) бар.

Құрамы
------

* Анди Крүгер (Andy Krüger) - вокал, музыка
* Эдгар Слатнов (Edgar Slatnow) - синтезаторлар, мәтіндер
* Кай Хильдебрандт (Kay Hildebrandt) - синтезаторлар

Күйтабақтары
------------

* Mörderwerk (1999)
* Fortschritt (2000)
* Weltfrieden (2002)
* Sternenstaub (2003)
* Cliché (2005)
* Propaganda (2007)
**Хоружая Вера Захаровна** (27.9.1903, Беларусь, Бобруйск қаласы - 1942, Витебск, Беларусь) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, партизан. Беларусь. 

Мозырь қаласы (Беларусь) әйелдер гимназиясын бітіргеннен кейін мектепте мүғалім, ал 1924—32 жылы Батыс Беларусь коммунистік жастар одағы ОК-нің хатшысы қызметтерін атқарған. 1935 жылы Балқаш қаласына келіп, кен-металлургия комбинатын салуға қатысып, аудандық партия комитетінде нұсқаушы болған. 1941 жылдан Витебск облыстық (Беларусь) жасырын коммунистік партия ұйымы басшыларының қатарына кірді. 1942 жылдың күзінде жау тылында қаза тапты. Хоружаяға ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (17.5. 1960). 

Минск, Брест, Бобруйск, Гродно, Мозырь, Балқаш, Карағанды, т.б. қалалардағы көшелер мен мектептерге Хоружаяның есімі беріліп, мемориалдық тақта орнатылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Қазыбекова Меруерт Айтқажықызы** - Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің Хатшысы.

1961 жылы Көкшетау қаласында туған. Алматы халық шаруашылығы институтын, «Тұран» университетін, РФ Президенті жанындағы Ресей мемлекеттік қызмет академиясын бітірген. Саяси ғылымдардың кандидаты. 

1973 – 1983 жылдары – Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. 

1983 – 1985 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік сақтандыруда инженер-экономист болып жұмыс істеген. 

1986 – 1989 жылдары Көкшетау қалалық атқару комитетінде инженер-экономист, экономист, аға экономист болып жұмыс істеген. 

1991 – 1992 жылдары – Көкшетау қаласында шаруашылық есептік-экономикалық топ жетекшісі. 

1992 – 2006 жылдары – «Тілектес» ЖШС-нің директоры, «АВЗ – 007» ЖШС-нің қаржылық директоры. 

2006 – 2008 жылдары – «Қазақстан темір жолы» ҰК АҚ Қаржы департаментінің басқарма бастығы. 

2008 жылдан бастап «Қазақстанның кәсіпкер әйелдер одағы» Қоғамдық бірлестігінің төрайымы. 

1998 – 2002 жылдары – Іскер әйелдер қауымдастығының Ақмола облыстық бөлімшесінің төрайымы (қоғамдық негізде). 

2000 жылы АҚШ-да тағылымдамадан өткен. 

2001 жылы АҚШ-да «SАBIT» бағдарламасы бойынша тағылымдамадан өткен. 

2002 – 2006 жылдары – Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталығының төрайымы (қоғамдық негізде). 

2012 жылғы қаңтардан бастап бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің хатшысы. 

2002 жылдан «Ақ жол» ҚДП-ның мүшесі. 2002 – 2005 жылдары «Ақжол» ҚДП-ның Ақмола облыстық бөлімшесінің төрайымы. 2012 жылдан Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісіндегі «Ақ жол» ҚДП фракциясының мүшесі. 

«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. 

Қазақ және орыс тілдерін меңгерген. 

Екі баласы бар.

Дереккөздер
-----------
**Мирмекида көгілдір көбелегі** (лат. *Aricia chinensis myrmecias* (Christoph, 1877)) — *Көккөбелектер* тұқымдасының *Aricia chinensis* туыс тармағына жататын сирек кездесетін ерекше түр. 

Бұл түрше - Орта Азияның қуаңшылдық аймақтарының жергілікті түрі. Каспий маңынан солтүстік-шығыс Қытайға дейін таралған. Қазақстан мен Орта Азияда сирек, дараланып кездеседі. Республика жерінің тек Іле өзені аңғарынан табылған. Сексеуіл мен астрагал бұталары аралас түрлі шөпті-астық тұқымдасты ашық жерлерде, құмда және ұсақ тасты шөлде тіршілік етеді. Көп жерлерде биотопты мал таптап тастайды, сонымен қатар ағаштар мен бұталарды кесу жиіледі. 

Жылына бір рет ұрпақ береді. Маусым, шілдеде ұшады. Жұлдызқұрты үшкір құтаншөпте (лат. *Erodium oxyrhynehum*) тіршілік етеді.
**Талдықорған облысының архиві** — құжаттар сақтайтын мекеме. 1944 ж. наурызда құрылды. 

  

1959 ж. Талдықорған облысының таратылуына байланысты ол Алматы облыстық мемл. архивінің бөлімшесіне айналды. 1967 ж. желтоқсанда Талдықорған обл-ның ңұрылуына байланысты қайта ұйымдастырылды. Онда облыстың барлық мекемелері мен ұйымдарының, кәсіпорындарының 1917 жылдан бергі архивтік құжаттары сақталады. Бұл облыс еңбекшілерінің, әсіресе Жаркент пен Лепсіде Кеңес өкіметін орнату жолындағы күрес тарихын, соц. құрылысты өрістету жолындағы ерлік күресін, коммунистік құрылыстың табыстарын баяндайды.
Сонымен бірге архивте рев. күрес пен Азамат соғысының, 1941—45 ж. Ұлы Отан соғысы ардагерлері, Кеңес Одағының Батырлары, Соц. Еңбек Ерлері жөнінде құнды деректер бар. Архив қоры бұқаралық-саяси, ғылыми-зерттеу, мәдени-ағарту жұмыстарына кеңінен пайдаланылады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Көксеңгір деген бетті қараңыз.*
**Көксеңгір** – Шыңғыстау жотасының батысындағы оқшауланған тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Байқошқар ауылының оңтүстік-шығысында 52 км жерде орналасқан. Шаған өзенінің төменгі ағысында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1013 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 9 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Таудың солтүстік беткейі тіктеу, жартасты, оңтүстік, оңтүстік-шығыс беткейлері көлбеуленіп жазыққа айналады. Оңтүстік беткейіндегі бұлақтардан Құрбақанас өзенінің салалары бастау алады. Солтүстігінде Қарақашық қонысы орналасқан.

Геологиялық ұрылымы
-------------------

Жер қыртысы палеозойдың кварцит, құмтас, әктас, конгломерат, эффузивті жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Баурайындағы қоңыр топырақ жамылғысында далалық өсімдіктер, бұта өседі. Мал жайылымына қолайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Вера Климентьевна Слуцкая**(шын аты Берта Брониславовна) (5.17).9.1874, Минск,-30.10.1917, Царское Селоның маңы, қазіргі Ленинград облысы, Пушкин қаласы. )-Ресейдегі революциялық қозғалысқа қатысушы 1902 жылдан Коммунистік партия мүшесі.

Өмірі
-----

Слуцкая революциялық қызметіне 1898 жылдан бастады. 1901 ж. Бунд партиясының мүшесі болды. Минск пен Петербургтегі 1905-1907 жыладардағы революцияға белсене қатысты, РСДЖП жауынгерлік ұйымының мүшесі, РСДЖП 5-сьезінің (1907) делегаты, кейін Петербургте партия қызметкері. 1902-1912 ж. Германия мен Швейцарияда эмиграцияда облып, 1913 ж. Петербургке партия қызметіне ауысты. Бірнеге рет тұтқынға алынды. 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін РСДЖ (б)П Петербург комитетінің мүшесі, жұмысшы әйелдер арасында партияұйымдастырушысы, Василеостовск аупарткомының секретары болды. Слуцкая-РСДЖП (б) П 6-сьезінің делегаты. Петроградтағы Қазан қарулы көтерілісіне белсене қатысты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 199 бет
**Талдыманақа** – Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет және Ұлытау облысы Ұлытау аудандары жерімен ағады. 
Ұзындығы 158 км. Су жинауы алқабы 3950 км2.

Бастауы
-------

Ақтау тауының оңтүстігінен басталып, Тоқты тауы тұсында Сарысу өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ірі салалары - Заимка, Өзен, Сұлуманақа, Көкпекті. Аңғары кең, тік жарлы, жайылмасының ені 300-400м. Жауын-шашын, қар суымен толысады. Көктемде тасиды, жазда иірім қарасуға бөлініп, кермектігі артады. Жайылмасы-шабындық, алабы-мал жайылымы. Жылдық орташа су шығыны сағасында секундына 0,25 текше м. Суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Көксауыр** - жылқы терісі мен серке терілерінің сауырынан (жондығынан) жасалады. Көбінесе ол көкпен, кейде қызыл, сары, жасыл түстермен боялып, өң беті жалтырап тұрады. Көксауырдың әр түстілерін өзара мүйіздеп, өюластыры немесе бір түсті көксауырдың әзін әр түрлі жібек жіппен кестелеп, өрнектеп, кебіс, мәсі, етік, кісе, аттұрман тігеді. Бұл заттарды да көксауыр деп атай береді. Көксауырларға алтын, күміс, жез шегелер қағып, кейде маржаннан моншақ жүргізіп, өкше сірінің артына, тұмсығына, қоныштың әр жеріне неше түрлі жарқырауың асыл тастар отырғызып әсемдейді. Мұндай заттар өте жарасымды және бағалы жиһаз саналады. Көксауырдан тоқым, қорамсақ, дулыға сияқты заттармен қатар тұскиіз, тон, сәукеле сияқты өте сәнді мүліктер де жасалған. Сондықтан көксауыр ісі кебінесе зергерлер қолына тән.

Дереккөздер
-----------

**Қазақ мәдениеті.** Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Талдыеспейсай** – Шалқартеңіз алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығыы 71 км, су жинауы алабы 769
км 2.

Бастауы
-------

Ұлытаудың оңтүстігіндегі Жыландытөбе қыратынан басталып, Тұрмахансай құрғақ арнасына құяды.

Гидрологиясы
------------

Жайылмасы 2 км- ге дейін. Қар суымен қоректенеді. Жазда арнасы құрғап қалады. Көпжылдық орташа су шығыны 0,50 текше м/сек. 4 саласы бар, ірілері : Ақмолда , Ұрысай , Тарау. Талдыеспейсай аңғарында ғасырлардан бері қарай қызмет істеп келе жатқан құдықтар ( Байсалқұдық , Байтасқұдық , Тұрмахан ) бар. Мал суарылады, аңғары жайылымдық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Ве́ра Валенти́новна Але́нтова** (1942 жылы, 21 ақпанда Архангелсь облысы, Котластада дүниеге келген) – кеңестік және ресейлік және кино әртісі, РКФСР еңбегі сіңген , ресейдің халық әртісі(1992). 1961 жылы Мәскеуге келіп, МХАТ мектеп студиясы оқуға түсті(курс жетекшісі- — Василий Петрович Марков) 1965 жылы оқуын жақсы бітіріп, Пушкин атындағы Мәскеу театрында әртіс болды. 2009 жылы ВГИКта жұбайымен(В.Меньшов) актерлық-режиссерлық шеберханасын.бірге басқарады. 1969 жылы 28 шілдеде қызы Юлия дүниеге келеді.

Ойнаған рөлдері
---------------

* 2010 — «Дар божий»
* 2013 — «Бальзаковский возраст, или все мужики сво… 5 лет спустя»
* 2014 — «С Восьмым марта, мужчины!»
* 2014 — «Дорога без конца»

Дереккөздері
------------

""
Үлгі:Infobox religious biography

Дзэннити Нитирэн (портрет)
**Дзэннити** (Nichiren; Zennichi)(1222ж. 30 наурыз, Коминато, Жапония – 1282ж. 12 қараша, Икегами), жапон буддизм идеясын қолдаушы, Нитирэн мектебінің негізін қалаушы. Балықшының баласы, будда монастрына 11 жасында барған. Жапонияның негізгі будда мектептерін әбден үйренген соң, 1253ж. Лотос сутрасы оның дәуіріне сай келетін жалғыз ілім деген шешімге келіп, басқа секталар өздерінің ілімін тоқтатпаса Жапонияға жамандық келетінін алдын ала болжаған. Айтқан үшін оны монастрдан қуды. Жапонияның таңдамалы ел екенін бекіте айтқан, басқа елдердің құтылуы осы елден тарайтынын да мәлімдеген. Ақырында Жапония теңізіндегі аралға айдалды, онда 1272 ж. өзінің Соқырлықтан құтылу еңбегін жазған.
Тұтыныс теориясы
----------------

Тұтыныс теориясы - микроэкономиканың негізгі дисциплиналарының бірі. Жеке экономикалық агенттердің қолданысы жайлы экономикалық шешімдерді зерттейді.
  

Қажеттіліктерді қанағаттандыру
  

Тұтыныс теориясының негізі - экономикалық агент өзінің барлық материалдық және материалдық емес қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады. Қажеттіліктерді қанағаттандыру экономикалық қызметтің ең басты мағынасы болып табылады. Агент мақсатына қаншалықты жетсе, пайда соншалықты көп болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. - Алматы: ҚР Білім жэне ғылым министрлігінің Экономика институты, "Зияткер" ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
Ахмад Дониш
**Дониш** Ахмад Махдум бин Носир - *тадж. Аҳмади Дониш* - (1827, Бұхара—1897,сонда) - тәжік жазушысы, философ. ХІХ ғасырдағы тәжік әдебиеті мен қоғамдық-саяси пікірдегі ағартушылық бағытының басшысы. "Дониш" - жалған аты, тәжік тілінен "білім" деп аударылады. Оны тағы бір лақап аты бар тұғын: "Кәллә" - "бас" деген мағынаны білдіреді.

### Өмірдерек

1827 ж - Мир Насир атты кедей молданың отбасыда туған.  

1841 ж. Бұхарадағы медресеге түсіп, 5ылымда ертерек көзге ілінгендіктен Дониш (данышпан) Ахмед атанған.  

50-ші жылдарда Бұхара әміріің кітапханасыда істейді. Осы кезде Ресейге үш рет (1857ж. қараша, 1869 ж. қазан, 1871 ж. қаңтар) елші ретінде барып, Петербург, М2скеуде болды. Бұл сапар оның дүниеге көзқарасында елеулі өзгерістер туғызды. Ол орыс елінің мәдениеті мен ғылымын қызу насихаттады.  

Дониш орыс тілін үйренуді, орыс мәдениетін меңгеруді ұсынды. Бұхарада әлеуметтік өзгерістер жасауды талап етті.  

Ахмад Дониш 1897 ж. Бұхарада қайтыс болды. Өкінішке орай, Кеңес Одағы басшылары бейітін бұзып жойып жібірген.

### Творчествосы

1870-89 ж. Басты еңбегі "Сирек кездесетін оқиғалар" («Наводир-ул-вакое»,).  

1860-65 ж. "Қасиетті Бұхарадағы маңғыт әмірлерінің қысқаша тарихы" кітабында Дониш ел билеу жүйесінің қандай болу керектігін көрсетті.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Орал қаласында орналасқан Карев үйі
**Карев үйі** - 1901 жылы көпес Каревтің Орал қаласында салдырған үйі.

Карев үйінің салынуы мен тарихы
-------------------------------

Ол үш қабатты, кірпіштен қаланған еңсемелі ғимарат. 1917 жылға дейін үйдің бірінші қабатына офицерлер жиналысының клубы, үшінші қабатына мейманхана орналасты. 1917 жылдан үй «Еңбек сарайы» деп аталды. Ұлы Отан соғысы кезінде оған госпиталь орналасты. Қазір үй «Карев үйі» деп аталады. Мұнда Жұбан Молдағалиев атындағы кітапхана мен облыстық филармония жайғасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
Танджон (кор. 단종, 端宗, Danjong 1441 - 1457) — Чосон мемлекетінің 6-ші ваны( 1452—1455)[1]. Есімдері — Хонхви (кор. 홍위, 弘暐, Hong-wi) и Хонджан.

Өмірлік мансабы — Коный-тэван, Консун-тэван, Тонхё-тэван.
Өмір жолы.
Анасы дүние әкелгеннен кейін дүние салады. Әкесі дүние салғаннан кейін он екі жасында таққа отырады, бірақ жас болғандықтан мемлекет істерін жүргізу үкімет басшысы Хван Бо Ин мен оның орынбасары Ким Чеон Соға жүктеледі.
1453 жылы ванның көкесі Седжоның төңкерісінен кейін бұл үкімет құлатылады. Ол бірқатар ғалымдар мен шенеуіктерді таққа үміткер болуға құқылы екеніне көндірді. 1455 жылы Хван Бо Ин мен Ким Чеон Со ұсталып, Кенбокун сарайының алдында өлтірілді. Танджон тақтан өз еркімен бас тартып, Йонвольға айдауға жіберілді, соңында сонда қаза тапты.
Әкесі: Мунджон
Анасы: Хёндог-ванху(1418 –1441)
Жұбайы: Чонсун-ванху (1440 –1521)
Ким Сук И
Квон Сук И
Перзенті: жоқ

Сурет:ТанджонТанджон

Дереккөздер
-----------
**Мадарипур** (баңлаша মাদারীপুর জেলা, ағылш. *Madaripur District*) —Баңладештің батысында орналасқан аймақ, Дакка облысында орналасқан. 1984 жылы Фаридпур аймағының жерінің бөлінісінің әсерінен пайда болған. Административті орталығы —  Мадарипур деген қала.Аймақ алаңы — 1144 км². 2001 жылғы санақ бойынша аймақтағы адамдар саны 1 137 008 адамды құраған. Сауаттылық деңгейі 32,6 %, бұл Баңладештің орташа есебінен кішкентай (43,1 %). Аймақтың 85,67 %  ислам дінін қабылдаған, 13,72 % — индуизм дінін қабылдаған.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
---------------------------

Аймақ 4 ішкі аймақтардан тұрады.

Ішкі аймақтар (орталықтарымен)
1. Мадарипур-Садар (Мадарипур)
2. Фасиатала (Фасиатала)
3. Калкини (Калкини)
4. Раджойр (Раджойр)
5. Шибчар (Шибчар)

Сілтемелер
----------

* Мадиапур аймағы Мұрағатталған 9 қаңтардың 2012 жылы.. (ағыл.)(англ.)
**Конституция көшесі** Ақбұғы көшесінен басталып, С. Мұхамеджанов, Аманқарағай, Ш. Бейсекова, Үшқара, Ә. Диваев, А. Байтұрсынов көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1261,1 м.

Конституция - мемлекеттің негізгі Заңы, материалдық мағынада ең алдымен елдегі адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын жариялауын, оларға кепілдік беретін, сол сияқты елдегі әлеуметтік құрылыстың негіздерін, басқару мен мемлекеттік қүрылымның нысанын, орта және жергілікті билік органдарының негіздерін, олардың қүзыреті мен өзара қарым-қатынастарын, мемлекеттік рәміздерді және астананы айқындайтын әкімдік акт, актілер дің немесе конституциялық рәсімдердің жиынтығы; нысандық мағынада барлық басқа заңдарға қатысты жоғары заңи күшке ие заң немесе заңдар тобы.
Бұл көшеде Темір жол келігі колледжі орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Исмайлұлы Сейфулла** - 1912 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан ауданы, Көлтоған ауыл Советі, Карл-Маркс ауылында дүниеге келген. 1935 жылы Арыс ауданы, Ермоловка ауылында Лекбезді бітірген.(28.07.1941 ж.-25.09.1945) жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыста екі рет "Қызыл Жүлдыз" ордендерімен басқа да көптеген медальдармен марапатталған. Елге оралғаннан соң колхозда, совхозда ауыл шаруашылық саласында агроном, бөлімше басқарушысы болып қызмет атқарды.Осы көп жылдары істеген еңбегін өкімет бағалап, "Еңбек Қызыл Ту", "Даңқ" ордендерімен және де көптеген медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Қоңыржал деген бетті қараңыз.*

**Қоңыржал** – Басқағыл тауларының шығысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сәтбаев қаласының солтүстік-шығысында 42 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 517 м. Батыстан солтүстік-шығысқа қарай доға тәріздес созылған бірнеше шоқылардан тұрады. Ұзындығы шамамен 30 км шамасында, енді жері 2-3 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы девон, силур кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

Жер бедері
----------

Тізбектелген жонды-қырқалы шоқылардың аңғарлары құрғақ өзен арналарымен тілімденген. Баурайындағы бұлақтардан Сарыкеңгір, Қаракеңгір өзендерінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Карбонатты қоңыр топырақ жамылғысында бұта араласы жусан, боз, селеу, қозықұлақ, қылқұрт өседі. Қоңыржалдың оңтүстігінде 21 км жерде өзімен аттас тау орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қоңырсу** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Есіл және Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсiрепов аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 46 км, су жиналатын алабы 736 км2, жалпы ұзындығы 14 км болатын 6 саласы бар.

Бастауы
-------

Бастауын сайлы-жыралы келген жазық өңірдегі бұлақтардан алып, Қоңырсу ауылынан төменде (Қыземшек тауының оңтүстігінде) Есіл өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы және орта ағысы сайлы-жыралы жазық өңірмен ағады. Төменгі ағысындағы жағалауы жарлауытты, жарқабақты келген. Орта ағысындағы арнасында бірімен-бірі жалғасып жатқан шағын 3 көл орналасқан. Жаз айларында ағыны қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына, көл жағалауы мен төменгі ағысы шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Қоңырот
-------

Қоңырот (bluegrass) (Роа) астық дақылдары тұқымдасының ған бір немесе көпжылдық жіңішке жапырақты шөптерінің ішіндегі кең тараған түрі (Роасеае, или Gramineae). Шабындықтар мен жайылымдарда өседі және мал жеміне ретінде пайдаланылады. Бір қалыпты және салқын климатты аймақтарда шамамен 250 түрі кездеседі. АҚШ-да 50-ден аса түрі кездеседі. Бұл дақылды өсімдіктердің гүлшоғырында ұсақ қылтанақсыз масақтар болады. жіңішке жапырақтарының төбесі пішіні жағынан қайыққа ұқсайды. Солтүстік Америкадағы бұл өсімдіктің ең танымал түрі – шабындық қоңыроты (P. pratensis). Оның жапырақтары көкшіл-жасыл түсті, оны солтүстік Америкада жайылымдар мен көгал алаңдарына арнайы егеді. Қоңыроттың осы түрі шабындықтармен жолдың екі жағында жиі кездеседі. Техас қоңыроты, (P. arachnifera), қой шөбі (P.fendleriana) мен жазықтық қоңыроты (P. arida) — АҚШ-дағы маңызды жем шөптері болып табылады. Біржылдық қоңырот (P. annua) — бұл аса үлкен емес ашық жасыл түсті өсімдік, ол көгал алаңына түссе арамшөп деп саналады.
*Басқа мағыналар үшін Қоңыржал деген бетті қараңыз.*

**Қоңыржал** – Қаракеңгір өзені аңғарындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сәтбаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 41 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 507 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1 км.

Жер бедері
----------

Беткейі тіктеу келген, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Сай-жыралармен тілімденген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр, сұр топырақ жамылғысында селеу, жусан, көкпек, сұлыбас, еркек шөп, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ащысай** (төменгі және жоғарғы ағысында - Шейка өзені) - Ақмола облысы Шортанды ауданындағы өзен. Қалқұтан өзенінің сол саласы.

Бастауы
-------

Бастауын Шортанды ауданының батысындағы Ақбейіт кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерден алады. Орта ағысында Новоромановка ауылының шығысындағы Балықтыкөлге құйып, одан ағып шығып 3 км жерде Егінді кентін кесіп өтіп, 6 км жердегі Қалқұтан өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 48 км. Ащысайға жалпы ұзындығы - 25 км-ді құрайтын 11 кіші-гірім салалар құяды. Қар, жер асты суларымен толысады. Суы жайылымдарды суаруға, шаруашылыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Магнетит және кобальт-магнетит кенорындары** кенорындары шагын тереңдіктердегі қышқылдау гранитоидтармен және
сиениттермен байланысты. Кен денелері карбонат, кейде силикат таужыныстарда (эффузив,
интрузив, туф пен тақтатастар арасында) орналасады. Денелердің пішіні - қабаттар, шток тәрізді және бұрыс бұтақталған. Жатындар ұзындығы бірнеше километрге созылып, қалыңдығы
бірнеше метр болады. Басты кен минералдар магнетит, гематит, пирит, кобальтин, пирротин
болса, бейкендері-пироксен мен анартас. Мұндай кенорындар бар жерлер:
Қазақстан (Соколов-Сарыбай, Қашар, т.б.), Орал (Высокогорное, Гороблагодать), Закавказье (Дашкесан), Батыc Сібір (Таштагол, Абакан, Шерегеш), сондай-ақ ірі кенорындар Болгария (Италияда, ҚХР, Жапония мен АҚШ-та бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**Ащылау алқа** (лат. *Solanum dulcamara*) – алқалар тұқымдасы, алқа туысына жататын, биіктігі 4 метрге дейін жететін, жартылай бұталы өсімдік.

### Ботаникалық сипаты

Ащылау алқа
* Сабағы төменгі жағында қырлы, жолында кездескен өсімдіктерге орала, көлбеу өседі.
* Төменгі жағындағы жапырақтары сопақшалау келген жұмыртқа тәрізді, шеттері бүтін, сағақтары үзын, ұштары сүйір, жоғары жағындағы жапырақтары жіңішке.
* Гүлдері әдемі, көкшіл түсті, топталып, шоғырланып, төмен қарай салбырап тұрады. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен.
* Жемісі қызыл түсті, эллипс тәрізді, ішінде көптеген тұқымдары бар.

Ашылау алқа ылғалды ормандарда, бұталардың арасында, өзен жағаларында, шабындықтарда өседі. Дәрі жасау үшін оның жоғарғы бөлігін жапырақтарымен қоса жинап алады.

### Емдік қасиеті және қолданысы

Ащылау алқаның құрамында салоецин, ащы заттар, танин, С дәрумені, дулкамарин бар. Халық медицинасында тері ауруларын, есекжемді, бронх демікпесін емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар қуықтың қабынуын, ревматизмді, іш өткенді емдеу үшін де пайдаланылады.

Зиянды әсері
------------

Ащылау алқаның жемістерін көп жесе балалардың уланып қалуы мүмкін. Уланған кезде жүрек қатты соғып, ентігу пайда болады, іш ауырады, құсады, іші өтеді, есінен танады. Сондықтан бұл өсімдіктен жасалған дәрілерді тек дәрігердің бақылауымен ғана пайдаланған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер
**Әлеуметтік экология** — адамзат қоғамы мен қоршаған орта арасындағы қатынастарды, өндірістік қызметтердің қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттеріне тікелей және жанама әсерін, антропогендік факторлардың адам денсаулығы мен популяцияларының гендік қорына экологиялық әсерін зерттейді. Ол табиғатты тиімді пайдаланудың теориялық негізі болып табылады. 

Соңғы жылдары антропогендің факторлардың нәтижесінде адамзаттың үлесіне күрт нашарлаған биологиялық жүйелер тиіп, жекеленген жануарлар мен өсімдіктердің популяцияларының кемуі мен жойылуы, адамзат қоғамы үшін болжанбаған теріс құбылыстастарға әкелетін биосферадағы қайтымсыз өзгерістердің қаупі туып отыр. Табиғатты пайдалану адамның қатысуымен және қатысуынсыз қоршаған ортада жүретін күрделі процестердің барлығын ескере отырып, тек ғылыми негізде жүргізілуі тиіс. Осыған байланысты қазіргі заманда әлеуметтік экологияның жаңа салалары дамуда. Олар:

* Жеке адам экологиясы
* Адамзат экологиясы
* Мәдениет экологиясы
* Этноэкология болып бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Г.С. Оспанова, Г.Т.Бозшатаева Экология. Оқулық. -Алматы Экономика, 2002 ISBN 9965-532-69-9
*Басқа мағыналар үшін Ащыкөл деген бетті қараңыз.*
**Ащыкөл** – Ұлытау облысы Ұлытау ауданының солтүстігіндегі тұйық, тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қаракеңгір және Сарыкеңгір өзендері бастауларының аралығында, оңтүстіктен солтүстікке қарай созылып жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 16 км2. Ұзындығы 6,6 км, енді жері 4 км. Тереңдігі 0,8 м, су көлемі 12 млн. м3. Су жиналатын алабы 117 км2. Оңтүстігі мен шығыс жағалары жарлауытты, қалған жағалары жайпақ келген. Көктемде, жазда мал суаруға пайдаланылады, күзге қарай суы кермек татып кетеді. Жағалай қамыс өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Гемоглобин — глобулярлы белок
**Глобулярлы белоктар** - полипептид тізбектері сфера немесе эллипс тәрізді тығыздалып бүктелген, молекулалық құрылымы шағын органикалық заттар. Молекуласының сырт жағында амин қышқылдарының полярлы топтары және зарядталған атомдары жинақталғандықтан, глобулярлы белоктардың көпшілігі суда және полярлы ерітінділерде жақсы ериді. Табиғаттағы барлық ферменттер, антиденелер, кейбір гормондар жəне өсімдіктер мен жануарлардағы қоректік белоктар (альбуминдер, глобулиндер, протаминдер, гистондар, проламиндер, глутелиндер) глобулярлы белок болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі
Қазақстанның мемлекеттік аумағы
**Мемлекеттік аумақ** – жер шарының белгілі бір мемлекеттің иелігіндегі бөлігі. 

  

Мемлекеттік шекараны білдіретін меже ішіндегі әуе кеңістігі мен жер қойнауы, су түбі де сол мемлекеттің аумағына кіреді. Осы кеңістікке тұтастай мемлекеттің билігі жүреді, оған өзге күштердің рұқсатсыз кіруіне мемлекет тыйым салып, өзге мемлекеттерден қорғайды. Сондай-ақ мемлекеттік аумақ - мемлекеттің бес белгісінің бірі, яғни мемлекет болуы үшін оның тәуелсіздігі, билеуші органдары мен әскері, алым- салық жүйесі, құқық жүйесі, сондай-ақ өз аумағы болуы керек. Халықаралық құқық бойынша өзге мемлекет аумағына ешбір мемлекеттің қол сұғуға хақысы жоқ. Мемлекеттер арасындағы соғыс та, негізінен, осы жер үшін таластан туындайды. Сол себепті өз аумағын қорғау - кез келген мемлекеттің басты міндеті. ҚР Конституциясына сәйкес, Қазақстан аумағын қорғау - Республиканың әрбір азаматының қасиетті борышы әрі парызы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Қотанбұлақ** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, Нарманбет ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Абсолюттік биіктігі 740 м. Сай, жыра, өзен аңғарларымен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір кезеңінің ортаңғы және жоғарғы бөлім жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бұталар өседі. Бұлаққа бай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы, 2011ж. Қазақ энциклопедиясы, Қазақстан табиғаты, 147 бет.
**Мур Арчи** (шын есімі Арчибальд Ли Райт) (Moore, Archie; Archibald Lee Wright)- (13 желтоқсан 1913 жыл, Бенуа, Массачусетс шт. - 9 желтоқсан 1998 жыл, Сан-Диего, Калифорния шт. АҚШ), америка боксшысы.. 1930 жылдары бокспен айналыса бастаған, бірақ оның айқасты ұйымдастыратын ұйымдарымен қиындықтар туындады, өйткені қарсыластарының көбі одан қорқатын. 

1952 жылы Джои Максиманы жеңіп, алғашқы ауыр салмақ чемпионатын жеңіп алды. 1962 жылға дейін чемпион титулын ұстап тұрды, 1962 жылы үміткер Харольд Джонсонмен кездесуден бас тартқаны үшін жарамсыз деп танылды. 

1936-1963 жылдар аралығында 229 айқасқа қатысып, 194-ін жеңіп алған, оның ішінде 141-ін нокаут жасаған. Кейінірек киноактёр болып, жастармен жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Барманбеков Кенжебек** (1951 жылы 21 ақпанда Жамбыл облысы Қордай ауданы Қасық ауылы) – суретші, монументші.

Алматыдағы Гоголь атындағы Көркемсурет училищесі]]н бітірген (1973). 1973 жылы киножарнама саласында, республикалық газет-журналдарда суретші болып еңбек етті. 1985 жылы Қазақстан Суретшілер одағының "Өнер" комбинатында суретші-монументалист.

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1990). Монументалды туындылары бойынша Халықаралық, республикалық көрмелерге катысты. Туындылары шетел және отандық коллекция жинағына енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Мемлекет қаржысының жалпы сипаттамасы**  

Кез келген қоғамда мемлекет біркатар факторларға: қоғам дамуының таңдап алынған үлгісіне, саяси кұрылысына, калыптасқан дәстүрлерге, сыртқы факторларға байланысты экономикалық кызметке қатысады. Мемлекеттің қоғамдағы экономикалык қызметі тұтас алғанда оның мына функцияларында көрінеді:  

*1)* экономикалық дамудың калыпты барысына мүмкіндік туғызатын кұқ- ықтық базаны анықтау;  

*2)* монополиялық қызметті шектеу және бәсекені қорғау;  

*3)* табыстар мен байлықты қайта бөлу;  

*4)* экономиканы тұрақтандыру;  

*5)* ресурстарды қайта бөлу.  

Аталған функциялардың іс-әрекеті тікелей немесе жанама түрде «*каржы*» категориясын пайдаланумен байланысты болып келеді; айтарлықтай дәрежеде бұл байланыс мемлекеттің үшінші, төртінші және бесінші функцияларында көрінеді.  

Рыноктық жүйе табыстар мен байлықты алғашқы бөлуде айтарлықтай теңсіздікті тудыратындықтан мемлекет оларды қайта бөледі. Мемлекет азаматтардың (*үй шаруашылықтарының*) табыстарын теңестіру үшін салық салудың, трансферттердің, жалакыны реттеудің, бағалардың жүйелерін пайдаланады.
Мемлекеттің экономиканы тұрақтандыру жөніндегі іс-қимылы экономикалық конъюнктураның ауытқулары туғызатын жұмыспен қамтылу және инфляция деңгейін бақылауды, сондай-ақ экономикалық өсуді ынталандыру жөніндегі шараларды кіріктіреді.  

Экономикалық ресурстарды кайта бөлу екі жағдаятта рыноктық жүйенің жетілмегендігінен барып туады:  

*1)* бірқатар таурларды ендірудің тепе-теңдік көлемінің олардың оңтайлы көлемінен ауытқуы;  

*2)* ресурстарды бөлуден рыноктың бас тартуы немесе коғамдық тауарларды, игіліктерді және қызметтер көрсетуді ұлғайту мен өндіру үшін оларды жеткілікті бөлмеу.  

Біріуші жағдаятта тауарлар мен қызметтер көрсетудің бір-қатарын өндіру немесе тұтыну бұл тауарларды тікелей өндіруші немесе тұтынушылар болып табылмайтын субъектілерде шығын тудырады немесе пайда келтіреді. Бұл құбылыс «*жанама нәтижелер*» немесе «*кұйылымдар*» деп аталады және бұл шаруашылық үдерістердің қатысушылары емес адамдардың немесе топтардың пайдалары немесе-шығындары болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлпыбаев С. Ынтыкбаева С.Ж. Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. 
Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2
**Реза Кемаль** — (лақап аты — *Шаһрзад*; 1898 - 11.09.1937) — иран драматургы, актер әрі ақын. 1918 жылы Тегеранда (С.Нафиси, Г.Фекри, М.Камеземилермен бірге) театр қоғамын құрды. «Зардошт» (1920) пьесасы ежелгі иран дінінің негізін салушы Заратуштра өміріне арналды.

Шығармашылығы
-------------

Ол өзінің «Паричехр мен Паризад» (1921), «Мәрмәр мүсін» (1930) атты пьесаларында басты рольдерді ойнады, «Еуропадан келген доктор» (1925) комедиясы Еуропадан дәріс алған жастар өмірін суреттейді. «Парване» (1927, актер Парваненің өмірі жайлы), «Сасани әулетінің қалыңдығы немесе Хұсрау мен Шырын» (1932, Низами поэмасы бойынша) т.б. оперетталар либреттосының авторы. «Мың бір түн» желісімен «Мың бірінші түн» (1931), «Харон ар-Рашид халифтің гаремі немесе Азиза мен Азиза» (1933, Гюгоның өлеңдері бойынша) т.б. пьесалар жазды. О.Уайльд, А.Мюссе пьесаларын аударды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976ү 9 том. 454 бет.
**Қосқызылшоқы** – Үлкен Бақтыбай тауының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Алтынды ауылының оңтүстік-шығысында 48 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 284 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі жайпақ, сай-жыралармен тілімделген. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Ашық, оңтүстігінде Қараешкі қыстаулары, шығысында Сатай, Сарыоба таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қоңыр, сортаң сұр топырақ жамылғысында итмұрын, тобылғы аралас ши, бетеге, жусан, қау, сұлыбас, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қотанкөл** – Сырдарияның сол жағалық жайылмасында жатқан көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы Шөмішкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 11 км жерде, Қазалының сол жағалық каналы мен Ақшатау көлдері аралығында жайғасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 12,0 км2, ұзындығы 6 км, енді жері 2,5 км, ең терең жері 6 м.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жазық, шалшықты, тек батыс бөлігі ғана көтеріңкі. Су бетінде өсімдік аз кездеседі, көл түбін балдыр басқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қотырбұлақ** – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Талғар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 32 км, су жиналатын алабы 81,5 км2, ең көп жылдық орташа су ағымы 0,5 м3/с. Қотырбұлақтың сол жағалауына таяу жерде теңіз деңгейінен 1870 м биіктікте "Алматау" атты туристік база орналасқан.

Бастауы
-------

Бастауын Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі Қотырбұлақ және Шыбындысай тауларындағы бұлақтардан алып, Кіші Алматы өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы және орта арнасы тік тау шатқалдарымен ағып, төменгі арнасы тауалдының сай-жыралары өңірімен өтеді.

Өсімдігі
--------

Тау ішіндегі жағалауларында қарағай, шырша, қайың, көк терек, орта ағысында жемісті ағаштар мен жидектер (алма, алмұрт, долана, өрік, орман ішінде бүлдірген, құлпынай, итмұрын, т.б.) өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Көлдің космостан көрінісі
Норт-Бей қаласына көрініс
Ниписсинг көлінің жағалауы

Географиясы
-----------

(Nipissing, Lake), Канададаның Онтарио провинциясының оңтүстік-шығысындағы көл. Оттава өзеннің жарты жолында және Джорджиан-Бей шығанағы орналасқан. Ұзындығы 80 км, ені 48 км. Ауданы: 832 км². Ең максималды тереңдігі: 80м, орташа тереңдігі: 5м. Жағалауының ұзындығы: 794,6км. Судың көлемі: 3,2куб км. Алгонкин мұз көлінің қалдығы, көлде аралдар көп. Көлден Френч өзені ағады, Джорджиан-Бейге құлайды. 1610ж. Этьенн Брюл ашқан, кейін Ұлы көлдердің жоғары бөлігі мен Оттава өзенін жалғастыратын қымбат тері саудасының жолы болған. 

Жағалау сызығын бойлай кішігірім аралшықтар орналасқан. Кішігірім өзендер мен Кклдердiң жиынынан қоректенеді. Френч-Ривер өзені бойынша Гуронның-Джорджиан шығанағына ағып шығады. Желтоқсаннан сәуiрге дейiн мұз қату байқалады.

Ниписсинг көлі провинцияда мәнi бойынша он бiрiншi көл болып табылады. Атауы "кiшкентай су" сияқты аударылады. Бұл факторды ептеген тереңдiк көл суына жақсы аэрацияға мүмкiндiк туғызады және балықтың өмiрi үшiн ғажайып шарттарды құрады. Көлде балықтардың 40 түрлерi, олардың ішінде - малып-аланың бiрнеше түрлерi, көксерке, көл сигi және маскинонг, солтүстiк шортаны. Спорттық балықшылық дамыған. Ірi қала Норт көлдің солтүстiк-шығыс жиегiнде орналасқан (54мың тұрғын).

Тарихы
------

Көлдің жағасына алғаш рет 1610жылы француз зерттеушiсi Этьен Брюль келді, көл келесi 200жыл бойында терiлердiң саудагерлерi үшiн көлiк коридоры сияқты маңызды мәндi алды. Тұрақты тұрғын 1874 жылы көл ауданында пайда болды, 1882 жылы Канадалық Тынық мұхит темiр жолы көл жағасының солтүстiк-шығысымен жеткенде едәуiр үлкейдi. Көл - көшiп келгендер және ағаш дайындаушылар, бумен жүретiн қатынас үшiн Бiрiншi әлемдiк соғыс басталғанға дейiнгi 80-шi жылдардың XIX ғасырларымен сол кезде жүйелi болатын бас көлiк маршрут болды. Дәл қазiр көлдегi су көлiгi туристтардың қызмет көрсетуi үшiн негiзiнде арналған.

Табиғатты қорғау
----------------

Табиғатты қорғаулар үшiн бiрнеше провинциал бақтары жасалған: Маниту - (Грейт, Литл - Маниту, Колдер) Маниту Остравадағы Айлендсi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Көл мәселелерi бойынша Халықаралық комитеттiң әлемнiң көлдерi бойынша деректер қоры (Word Lake Database, International Lake Environment Committee)(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Сanada Fishing Online. Lake Nipissing Мұрағатталған 23 шілденің 2011 жылы.
3. ↑  Canadian Encyclopedia Мұрағатталған 6 мамырдың 2005 жылы.
**Найля Сафиқызы Үмбеталина** (1945 ж. т. Шымкент) – ғалым, медикалық ғылым докторы (1996), профессор (1996). ҚарМИ-ді бітірген (1968). 1968 – 1970 ж. Қарағанды медициналық институтында терапия факультетінің зерттеушісі, 1970 – 1973 ж. Мәскеудегі дәрігерлер ғылым-зерттеуші университетінде аспирант, 1973 – 1983 ж. ҚазММИ-да ассистент, 1983 – 1996 ж. шығыс терапиялық бөлімінде доцент, 1996 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында госпитальдік терапия кафедрасының меңгерушісі. 80 ғыл. еңбегі, 1 монографиясы, 8 әдістемелік жұмысы бар.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Нино Ферре** (фр. , шын есімі Нино Агостино Артуро Мария Феррари) – актер, әнші, джаз музыканты. 
1934 жылы 15 тамызда Генуяда (Италия) дүниеге келген. Әкесі – итальян, анасы – француз болған. 5 жасына дейін Жаңа Каледонияда тұрған. Анасы екеуі Францияға келген уақытта Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталады. Осыдан кейін олар Италияда қиыншылықта өмір сүреді. 1947 жылы отбасымен бірге Париж қаласына көшіп барады. Нино этнология және көне археологиямен айналысады, сонымен қатар сурет салып, фортепиано, гитара, кларнет, тромбон аспаптарын жақсы меңгереді. 1998 жылы 86 жасында анасы қайтыс болады. 1 айдан соң, 1998 жылы 13 тамызда Нино Ферре өзін-өзі жүрегінен атып бақилық болады.
Әндері: «Mirza» (1965), «Les Cornichons» (1969), «La Maison près de la Fontaine», «Le Sud» (1972).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Нина Қаюпова** - 1936 жылдың 1 мамырында Шығыс Қазақстан облысындағы Зайсан қаласында дүниеге келген, медицина ғылымдарының докторы, ҚР Алдын алу медицинасы академиясының профессоры, академик.

Өмірі мен қызметі
-----------------

Әкесі – Молдағалиев Әмір (1902–1976), кеңестік партия органдарында қызмет еткен. Анасы – Молдағалиева Биғайша (1914–1972), үй шаруасындағы жан болған. 

Нина Алматы мемлекеттік медициналық институтынның аспирантурасын бітірген. Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Аса қатерлі топтағы екіқабат әйелдерде кезігетін акушерлік асқынуының алдын алу».

«Қазақстанда әйелдердің босануға қабілетті денсаулығын қорғаудың ұлттық саясаты», «Екіқабат жағдайындағы аса қатерлі топтар», «Аборт және отбасын жоспарлау» , «Перинатальдік биохимияның негіздері» атты монографиялардың, 200-ден астам мақаланың авторы.

1959 жылдан бастап – Алматы қаласындағы №1 перзентхананың акушер-гинекологы. 

1962 жылдан - Алматы мемлекеттік медициналық институтының аспиранты. 

1965 жылдан – Ана мен баланы қорғау ҒЗИ-дың кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері.

1971 жылдан – Алматы мемлекеттік медициналық институтының ассистенті, кафедра доценті. 

1976 жылдан – Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігінің бас акушер-гинекологы. 

1981 жылдан – директордың орынбасары, 

1983 жылдан – Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігінің акушерлік және гинекология ҒЗИ-дың директоры. 

1991 жылдан – Ана мен баланы қорғау Республикалық ғылыми-зерттеу орталығының директоры.

1999 жылдың қазан айынан – ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Аймақтық дамыту және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі комитеттің мүшесі, Әлеуметтік-мәдени дамыту жөніндегі комиттеттің мүшесі.

2003 жылдан бері – Ана мен баланы қорғау Республикалық ғылыми-зерттеу орталығының бас ғылыми қызметкері – «Акушерлік, гинекология және перинатология» журналының бас редакторы.

Қазақ республикалық әйелдер кеңесінің Төрайымы (1991–1995). 

Қазақстан Әйелдер кеңесінің төрайымы (1995 жылдың маусым айынан). 

ҚР Президенті жанындағы Отбасы, әйелдер және демографиялық саясат мәселелері жөніндегі кеңестің Төрайымы (1995–1998). 

ҚР Президентінің жанындағы Әйелдер мен отбасы істері жөніндегі Ұлттық комиссия Төрайымының орынбасары (1999–2005).

Қазақстан халықтары Ассамблеясы Кеңесінің мүшесі.

ҚР-ның 12-ші шақырылған Жоғарғы Кеңесінің Депутаты.

«Парасат» орденімен марапатталған (1994). Бейбіт және рухани келісім жөніндегі Президент сыйлығының лауреаты (1996).

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 3 мамырдың 2014 жылы.
**Мұхаммед Бұлақ хан** (Ғияс-әд-дин Мұхаммед Бұлақ хан) — 1370 жылдан бастап билік еткен Алтын Орда ханы. Абдолла ханнан кейін бала кезінде таққа отырған. Ордда, Қажы Тарханда, Қырымда және Жаңа Мажарда теңге соқтырған. 1372 жылы Алтын Орданың астанасы Берке Сарайды Ақ Ордалық Ұрыс хан басып алды. Мұхаммед Бұлақ Қырымдағы Мамайға қашты. Ұрыс хан 1374 жылы Сарай қаласын тастап, Ақ Ордаға оралған соң, астананы Черкес басып алып Алтын Орда ханы болып жарияланды. Ол ұзақ тақта отыра алмады. 1375 жылы Мамай Берке Сарайды қайтарып алды да, қайтадан Мұхаммед Бұлақты хан етті.
Шығыстан тағы да Ұрыс хан Берке Сарайды бір ай мерзімге басып алса да, мықтылап орныға алмады. Мұхаммед Бұлақ Сарайды қайтарып алып, хандықты қайта қолына алды.
1375 жылдың аяғында Сарай қаласын Ғиас уд-Дин Қағанбек хан басып алды. Мұхаммед Бұлақ 1380 жылға дейін, өзінің өліміне дейін хан тағын қайтара алмады. Күлік шайқасында қаза болуы мүмкін.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
Нинурта
**Нинурта** (Ninurta) - месопотамия дінінде Гирсу қаласының құдайы. 

  

Энлил мен Нинлильдің баласы, күн күркіреуі, көктемгі жаңбырлар, тасқын, егістік құдайы. Бастапқыда Имдугуд деген аты болыпты («Жаңбырлы бұлттар»); оның жас кезіндегі суретіде күн күркірегендегі бұлтқа ұқсаған, күн күркіреуін шығаратын үлкен арыстан басты қара құс секілді болған. Кейін Нинуртаны адам жүзіндей етіп суреттейтін, ал бұрынғы суреті оның жауын білдірген. Егістік басталғанда оған мейрам арналған. 
Туысқандық қатынастары:

* әйелі — Гула ханым;
* ағайындары — Нергал және Ниназу жер астындағы патшалықтың құдайлары.

Тағы да қараңыз
---------------

* Нинурта-кудурри-уцур — Вавилон патшаларының кейбір есімдері.

Әдебиеттер
----------

* Мифтік аударма / Е.М. Мелетинский —  Кеңес одағының энциклопедиясы.

Дереккөздер
-----------
**Атауыш сөздер**  — өзіне тән толық лексикалық мағынасы, тұрақты дыбыстық құрамы, морфологиялық белгісі, дербес синтаксистік қызметі бар негізгі сөздер тобы. Айналада ұшырасатын, өмірде қолданылатын дербес ұғымдардың атаулары Атауыш сөздер тобына жатады (аз, ар, ат, бас, жол, ұн, із, оқы, кел). Атауыш сөздердің түбірі өзгермейді. Олар жеке тұрып та, өзге сөзбен тіркесіп те сөйлемде дара не күрделі мүше бола алады (үйде — үй ішінде, айтты — айта береді). Атауыш сөздер тілдегі барлық сөзге ұйтқы саналады. Атауыш сөздерден жаңа сөздер жасалады. Атауыш сөздер есімдер (зат есім, сын есім, сан есім, есімдік) және етістіктер болып үлкен екі салаға бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Атаулы тіркес** , тіл білімінде бір ғана мағына білдіріп, бір сөздің орнына жұмсалатын сөз тіркестерінің ғылыми атауы. Олар — бір жағынан еркін (синтаксистік) сөз тіркестеріндей бөліп-жаруға келмейтін, құрамына енген сөздер синтаксистік қатынасты білдірмей, сөйлеу процесінде тумай, қалыптасқан құрамы мен тұлғасында қолданылып, бір бүтін ретінде қабылданылатын, екінші жағынан, фразеол. тіркестердей құрамындағы сөздердің грамматик. байланысы мен орны тұрақты, бірақ экспрессивті-эмоционал. және идиомдық сипаты, стильдік бояуы жоқ тұрақты тіркестер. Беретін мағынасы жағынан, негізінен, заттың я құбылыстың атауы болғандықтан, А. т. деп аталады, мысалы, темір жол, еңбек кітапшасы, ашық хат, күн тәртібі, кәмелеттік аттестат, Қиыр Шығыс, бас киім т. б. — бір ғана ұғымның атауы.