**Гульельмо Джованни Мария Маркони** (итал. *Guglielmo Giovanni Maria Marconi*; 25 сәуір 1874, Болонья — 20 шілде 1937, Рим) — итальяндық радиоинженер, кәсіпкер және дипломат. Карл Фердинанд Браунмен бірге «сымсыз телеграфтың дамуына қосқан үлесі үшін» физика бойынша 1909 жылғы Нобель сыйлығының иегері. Wireless Telegraph & Signal компаниясының негізін қалаушы (кейінірек Marconi Company (ағыл.)). Маркони есімі көптеген елдерде радиобайланыстың практикалық қолданылуының басталуымен байланысты.

Ірі итальяндық жер иелерінің отбасынан шыққан, ал анасы Jameson спирт зауытының негізін қалаушылардың отбасынан шыққан ирландтық еді. Ол Ұлыбритания мен Италиядағы мектептерде оқыды, ресми жоғары білім алмаса да, Болон университетінің сабақтарына қатысты. 1894 жылы электромагниттік толқындарды жіберу мәселесіне қызығушылық танытып, одан кейінгі жылдары телеграфтық сигналды сымсыз жіберуді тәжірибеде іске асырды.

Өмірбаяны
---------

### Шығу тегі

«Маркони» тегі Порретта-Термедегі Капуньянодан шыққан, онда ол 1700 жылғы халық санағында жазылған және асыл тұқымды отбасы оның шығу тегін XVI ғасырға дейін бақылай алады. Болашақ өнертапқыштың атасы — Доменико Маркони — 1788 жылы Капуньяно қаласында дүниеге келген. 1817 жылы ол Кастеллуччио ауылының жер иелерінің қызы Тереза Даллиге үйленді, олардың бес баласы болған. Отбасының негізгі табысы тіпті Ливорнода да сұранысқа ие болған жергілікті қарасорадан кенептер жасау еді. Доменико сауатты болды және сауда мәмілелерін жасау арқылы үлкен беделге ие болды. 1831 жылы Маркони Порреттадағы Пьяцца Маджореде төрт қабатты үй сатып алды. Сондай-ақ бұл отбасының қалада қорасы болды және оның маңындағы үш коммунада жерлері болды. Үлкен ұлдары Болоньяда білім алған. 1840 жылдары Маркони Монтехьярода жібек өндіруді бастады.

Вилла Гриффони (итал.) — Маркони отбасының резиденциясы. *2019 жылғы фото*
1848 жылғы тәуелсіз Болон республикасын құру жолындағы республикалық көтеріліс кезінде Доменико демократтар жағында болды және Болоньядан тоғыз миль қашықтықтағы Гриффони вилласын (итал.) сатып алды, ол сол жылы қайтыс болды. Доменико мен Терезаның үлкен ұлы саудада жетістікке жетіп, болондық банкир Ренолидің қызына үйленді. Джузеппе 1825 жылы қаңтарда дүниеге келген және үш жасында анасынан айырылып, туыстарының тәрбиесінде болған. Оның болашақ әйелі ирландық Энни Джеймесон (*Jameson спирт* зауытының негізін қалаушының немересі) отбасылық дәстүр бойынша Болоньяға консерваторияға оқуға жіберілді және Ренолидің үйінде әкесінің іскер серіктестерінің қамқорлығында тұрды. Джузеппе дінге немқұрайлы қараса керек, өйткені Джеймссондар протестанттар болатын, ал Энни балаларының ешқайсысын діни білім беру мекемесіне жібермейтінін мәлімдеді. Ол отанына оралғаннан кейін жастар хат жазысып, 1864 жылы 16 сәуірде Булонь қаласында үйленді. Джузеппе ол кезде қырық жаста еді, Энни шамамен жиырма бесте.

Джузеппе мен Энни Марконидің бірінші ұлы — Альфонсо (ағыл.) — 1865 жылы қарашада дүниеге келді. Ерлі-зайыптылар отағасының бизнесіне байланысты тұрғылықты жерлерін бірнеше рет ауыстырған. 1871 жылы олар Болоньядағы Альбергати сарайын сатып алды, онда олар қызметшілер штатын ұстады. Джузеппе мен Энни қала өмірін ұнатпады және саяхаттады — мысалы, отағасы 1869 жылы қызығушылықпен Суэц каналының ашылуына барды. Джузеппе, өз естеліктеріне қарағанда, сырт келбеті қатал болғанымен, ол табиғатынан кәдімгі «көңілді болондық» болған. Ол ағылшын тілін ешқашан үйренбегенімен Ұлыбританияда бизнеспен айналысты және оның іскерлік байланыстары Еуропаның жартысын қамтыды. Ол сараң емес еді, бірақ үй шаруашылығы мүшелерінің кез келген шығындары мен қалауларын дәл анықтауды талап етті. Бұл тәсіл ұлына да мұра болып қалды. Барлық Марконидің өмір тарихы жақсы құжатталған, өйткені Гульельмо Маркони қайтыс болғаннан кейін Италия Корольдік Ғылым академиясының мұрағатында сегіз қораптағы корреспонденциялары, отбасылық шоттары, баспасөз үзінділері және сақталған басқа заттарды Гуглильмо Маркони қоры сатып алды және жарты ғасырдан кейін қайта ашылды.

### Ерте жылдар

Гуглильмо Маркони 1874 жылы 25 сәуірде Палаццо Марескалькидегі ата-анасының үйінде дүниеге келген және жақын маңдағы Сан-Пьетро соборында шомылдыру рәсімінен өткен. Бір жарым жасында ол Вилла Гриффонеге көшіп, келесі отыз жыл ішінде оның басты үйіне айналды. Ол екі-үш жаста болғанда, анасы Бедфордтағы туыстарына, мүмкін үлкен ұлын сол қалада әйгілі болған ағылшын мектебіне жіберу үшін қонаққа барды. Бес жасар Гульельмо да Англияда оқуын бастады, бірақ 1880 жылы отбасы Италияға оралды. Әкесі сол кезде Италия азаматтығынан бас тартқысы келіп, Ұлыбританияда натурализацияға қадамдар жасады, бірақ әрекеті сәтсіз аяқталды.

Әкесі мен анасы ұлдарының ағылшын және итальян тілдерін бірдей меңгеруіне қамқорлық жасады, сонымен қатар Альфонсо мен Гульельмо жергілікті болон диалектісінде сөйледі. Тәрбиесі мен мінез-құлқы жағынан Гуглиелмо бәрінен бұрын ағылшынға ұқсайтын — оны осы үшін бала кезінде мазақ еткен. Ұлдары көбінесе анасымен ағылшын тілінде сөйлесті, ал британдық баспасөз Марконидің итальяндық емес, ирландиялық акценті бар екенін атап өтті. Жалпы, Марконидің алғашқы жылдарындағы жазбалар салыстырмалы түрде аз және олқылықтарға толы. Бастауыш сыныпта ол аса дарынды болмағанымен, жеке мұғалімдер оның өзіне ұнайтын пәндерге ынта-ықылас танытып, шығармашылық көзқарасын айқын көрсеткенін атап өтті. Вилла Грифонда жақсы кітапхана болған.

Мұрағаттың қайта ашылуы Марконидің өздігінен оқымағанын, бірақ 11 жасынан бастап, әсіресе физикалық және химиялық эксперименттерге қатысты өз бетімен оқуды жөн көргенін көрсетті. 1882 жылдың маңызды бөлігін анасы мен ұлдары Флоренцияда өткізді, содан кейін Болонда қыстауға шыдамағандықтан, Ливорноға көшті. Ерлі-зайыптылардың хаттарынан Гуглиелмоның денсаулығы жақсы болмағаны белгілі болды, бірақ соған қарамастан оны *Istituto Cavallero* жеке мектебіне жіберді. Бағасы жоғары болғандықтан, 1885 жылы отбасы Ливорноға вальденстердің шіркеу (ағыл.) приходына көшті. Төрт жыл бойы Гульельмо *Istituto Nazionale* жаратылыстану мектебінде оқыды, онда оның физика мен химияға деген қызығушылығы күшейе түсті. Болоньяға оралғаннан кейін оған математика және физика бойынша жеке оқытушылар жалдады, ал 16 жасар бала өз өмірін ғылымға арнағысы келетінін алғаш рет сөзсіз айтты.

### Негізгі кезең

1894 жылдың жазында демалыс кезінде Гульельмо кездейсоқ Генрих Герцтің жұмысы туралы білді. Электромагниттік толқындардың берілуіне қызығушылық танытып, Болон университетінде профессор Аугусто Ригидің физика және электромагниттік тербелістер бойынша лекциялар курсына қатысты. Содан кейін ол әкесінің мекенжайында тәжірибе жасай бастады. 1895 жылдың көктемінде, 1941 жылы Италияда жарияланған Маркони өмірбаянына сәйкес, ол өзінің бағынан бірнеше жүз метр қашықтықтағы далаға сигнал жіберген, бірақ бұл туралы құжаттық дәлел жоқ.

Марконидің екі өмірбаянына сәйкес: Менің өмірім туралы қысқаша әңгіме және сымсыз телеграфия, 1895—1919, Болоньядан шамамен 17 км жерде орналасқан Сассо қаласының шетіндегі Понтеккиодағы әкесінің жер иелігіндегі алғашқы қабылдау және жіберу қондырғысын 1195 жылы маусымда Болоньядан шақырылған үш инженер (әкесінің есебінен) үлкен ағасы Альфонсо және анасы жағынан немере ағасы, ирландиялық ұн тарту инженері Г. Джейсонмен (1854-1936) бірге жиналған.

Маркони пошта және телеграф министрлігі мен теңіз мекемесіне сымсыз байланысты пайдалануды ұсынды, бірақ ол қабылданбады. Өнертабысқа патент алғысы келіп, итальяндық патенттік қызметіне өтінішті қарау ұзаққа созылатынын түсінді.

1896 жылдың ақпан айының ортасында Маркони Ұлыбританияға келді. 1896 жылы 31 наурызда туысқандық арналар арқылы ол Британдық пошта бөлімшесінің бас телеграф инженері В.Г.Приспен таныстырылды. Прис араласқан көмегімен жабдықпен жұмыс жалғасты және 1896 жылы 2 маусымда «Электр импульстары мен сигналдарын беруді және осыған арналған жабдықты жетілдіру» деген жазумен Ұлыбританияның № 12039 патентіне өтінім берілді. Өтінішті (келісімшарт бойынша) білікті мамандар тобы өңдеді. Прис өтініші бойынша, 1896 жылдың шілдесінде Маркони Лондон төбесінен сигналды 400 м басқа ғимаратқа жіберу арқылы өзінің жабдықтарын көрсетті (1858—1933). Сол кезде Прис Маркониге көмекші етіп — жоғары білікті телеграф инженері Дж. Кемпті бекітті, ол өмір бойы көмекшісі және бірқатар Марконимен жұмыстарының жетекшісі болды.

 Маркони өзінің аппаратымен (1896)
Маркони өзінің аппаратының алғашқы көпшілік демонстрациясын 1896 жылы 2 қыркүйекте Солсбери жазығында жасады. Таратқыш Румкорф катушкасынан және Аугусто Риги, — модификацияланған Герц вибраторы әзірлеген ұшқын саңылауынан тұрды. Бірнеше құрылғылар көрсетілді: антенналары ұзын сымнан жасалған және параболалық рефлектор түріндегі таратқыштар, басып шығару механизмі бар қабылдағыштар және ұзын сымнан жасалған және параболалық рефлектор түріндегі антенналар. Үш метрлік тік антеннасы бар қабылдағыш таратқыш сигналын шамамен 0,5 км қашықтықта қабылдады. Параболалық рефлекторлары бар таратқыш пен қабылдағыш 2,5 км байланыс диапазонын көрсетті.

1896 жылдың қыркүйегінде жаңа өнертабыс туралы қауесет Ливерпульдегі жыл сайынғы техникалық съезде Престің сөйлеген сөзінде расталды. Корольдік телеграф кеңсесі Маркони жүйесінің сымсыз телеграфын пайдалана отырып, электромагниттік толқындар арқылы ақпаратты беру бойынша тәжірибелік жұмысты бастағаны туралы хабарланды.

Дж.Кемптің күнделігіндегі жазбасына сәйкес, сымсыз телеграфтың алғашқы көпшілік демонстрациясы 1896 жылы 12 желтоқсанда Лондон қайырымдылық институты (ағыл.) конференц-залында өтті. Заманауи жетістіктерге қызығушылық танытқан ғылыми зиялы қауым мен баспасөз өкілдері Прис сахнада, ал залда Маркони бірге жүрген жабық қара жәшіктерді көрді. Прис телеграф пернесін басқан кезде Марконидің қорапқа орнатылған қоңырауы жұмыс істеді. Демонстрация күшті әсер қалдырды. Келесі күні газеттерде жалпы баспасөзде алғаш рет Маркони туралы айтылған мақтау-мадақтау мақалалар пайда болды. 1897 жылы наурызда Солсбериде ұзындығы 40 м қабылдағыш антенна газ баллоны бар биіктікке көтерілді, бірақ қабылдау диапазоны 5 км-ден аспады.

 Бристоль шығанағындағы Флэт-Холм (ағыл.) Маркони аппараты бар Британдық пошта бөлімшесінің инженерлері, мамыр 1897
1897 жылы наурызда патенттік өтінім негізгі патенттік мазмұнмен толықтырылды. 1897 жылы мамырда Маркони телеграф сигналдарын (сөздер мен сөз тіркестерін) Бристоль шығанағы арқылы 14 км қашықтықта жіберді. Оның аппараты туралы алғашқы егжей-тегжейлі басылым 1897 жылы 11 маусымда пайда болды.[⇨], ал 1897 жылы 2 шілдеде No 12039, 82 патенті алынды.

1897 жылы 6 шілдеде итальяндық Ла-Спезиана әскери-теңіз базасында Маркони жабдығы көпшілікке көрсетілді, ал «Viva l'Italia» («Жашасын Италия») тіркесі телеграфтық код арқылы 1897 жылғы 10-нан астам қашықтықта таратылды. 18 км. 1897 жылы шілдеде Wireless Telegraph and Signal Company (ағыл.)  ашық компания ретінде құрылды. 1897 жылдың қарашасында Уайт аралында 1898 жылдың басында 23 км қашықтықта арал мен материк арасындағы байланысты қамтамасыз ететін бірінші тіркелген радиостанция салынды. Маркони жасаған ғылыми-зерттеу зертханасында көрнекті ғалым Джон Флеминг және көптеген дарынды инженерлер, олардың ішінде Чарльз Франклин (ағыл.) , Генри Раунд (ағыл.) және т.б. жұмыс істеді. 1898 жылы мамырда Марконидің зерттеу тобы алғаш рет резонанстық баптау жүйесін қолданды, ол «джиггер» ұранын алды, жақсартуға патенттік өтінім 1898 жылы 1 маусымда, британдық патент No 12326 1899 жылы 1 шілдеде алынды (басқа «Джиггер» британдық патенті No 7777 Маркони 1900 жылы сәуірде алған). Челмсфордта бірінші «сымсыз телеграф фабрикасы» ашылды, онда 50 адам жұмыс істейді.

 Маркони өзінің жабдығымен 1890 жылдардың аяғында: таратқыш (оң жақта) және принтер таспасы бар қабылдағыш (сол жақта) (1901)
Маркони компаниясы келісім-шарттық ғылыми-техникалық жұмыстардан басқа, оқиғаларды көрсету үшін газет тілшілерін тарта отырып, сыртқы әсерге арналған іс-шараларға қатысты. Осылайша, 1898 жылдың шілдесінде Уайт аралындағы резиденцияда тұратын патшайым Викторияға жеделхаттар жіберілді. Ол жақында Париждегі дипломатиялық кеште аяғын жарақаттап алған, бірақ яхтада теңізде болған және басқа желкенді регатаға қатысқан Альберттің үлкен ұлы Уэльс ханзадасынан хабарлама алды. Королева ұлының денсаулығының жай-күйі туралы күнделікті бюллетень алды, ол газеттердің редакцияларына параллель және жедел түрде келіп тұрды, оның жарияланымдары бүкіл елді сол кездегі Уэльс ханзадасының әл-ауқаты туралы хабардар етті. барлығына бұрын-соңды болмаған болып көрінді. Яхтаға биіктігі 25 м тік таратқыш антенна орнатылды, қабылдау антеннасы жағада биіктігі 30 м мачтада орналасты.Құрамында 50-ден 100-ге дейін сөзден тұратын телеграммалар минутына 10-12 символдық жылдамдықпен жіберілді. Барлығы 150-ге жуық жеделхат жіберілді. Жарыс соңында ханзада бұл яхтаны Маркониге сыйға тартты, оның регатаға қатысуы сымсыз байланыс желкенді кемелер мен олардың экипаждары үшін, әсіресе төтенше жағдайларда пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетті .

Осыдан кейін Англиядағы Дувер мен Францияның Булонь қаласына жақын жерде — Ла- Манштың ең тар бөлігінде қабылдау және жіберу станциялары салынды. 1899 жылы 27 наурызда Маркони аппаратурасы 44 км қашықтықтағы су тосқауылымен (суасты қайық кабелін айналып өтіп) бірінші телеграфтық хабарламаны жіберді. Іс-шара екі елдің әскери және азаматтық ведомстволарының, қалың жұртшылық пен баспасөз өкілдерінің назарын аудара отырып өтті.

1901 жылы 12 желтоқсанда Маркони Англияның оңтүстік-батысындағы Полдху (ағыл.) жаңа жоғары электр станциясынан (күндізгі уақытта) жіберілген сигналдың сәтті қабылданғанын жариялады 150 метрлік батпырауық антеннасы бар қабылдағыш таратқыштан 3500 км-ден астам қашықтықта Ньюфаундленд аралында орналасқан. Алайда, бұл оқиғаның тәуелсіз растауы болған жоқ, ал сигналды қабылдау станция қызметкерінің техникалық есебіне сәйкес, қарапайым атмосфералық кедергіден ажырату қиын болды. Қайталау эксперименті жақсырақ ұйымдастырылған және құжатталған. 1902 жылы ақпанда Маркони Ұлыбританиядан Солтүстік Америкаға қарай жүзіп, Полдху станциясынан сигналдарды үнемі жазып отырды — олар түнде 2500 км және күндіз 1100 км қашықтықта қабылданады. Нағыз трансатлантикалық беріліс 1902 жылы 17 желтоқсанда орын алды, содан кейін Маркони бәсекелестерден экономикалық және хронологиялық жағынан асып түсу үшін мұхиттың екі жағында сымсыз телеграф инфрақұрылымын белсенді түрде дамыта бастады.

1903 жылы Маркони Т. Эдисонның патентін сатып алуға мәжбүр болды — жарық толқындарына ұқсас электр толқындарын пайдаланатын кемелер арасындағы сымсыз телеграфтық байланыс әдісін 1885 жылы мамырда Эдисон ұсынған және патенттеген.

1904 жылдан бастап Маркони компаниясы АҚШ-тан Ұлыбританияға және керісінше сапар шегетін кемелер үшін коммерциялық жаңалықтарды таратуды жүзеге асырады. Тұрақты трансатлантикалық радиотелеграф 1907 жылы құрылды.

1909 жылы Гульельмо Маркони мен неміс физигі Фердинанд Браун «сымсыз телеграфияны дамытуға қосқан үлесі үшін» физика бойынша Нобель сыйлығын алды. 1912 жылы Маркони радиостанциялар желісіне Алжир, Австралия, Бельгия, Бразилия, Бирма, Қытай, Франция, Француз Гвианасы, Германия, Үндістан, Жапония, Ямайка, Мексика, Занзибар сияқты елдер кірді, төрт станция Тынық мұхитында және 13 — Италияда.

1912 жылы Маркони апатқа ұшыраған «Титаниктің» өз компаниясының радиотелеграфымен жабдықталуы және апат сигналдарын құтқаруға асыққан «Карпатия» пароходының қабылдауы арқасында әлемге танымал болды.

Мемлекетке сіңірген еңбегі үшін 1914 жылы 30 желтоқсанда Маркони Италия Корольдігінің өмірлік сенаторы болып тағайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Маркони инженерлік корпустың лейтенанты шенін алып, Италия әскери-теңіз күштерінің радиотелеграфия институтында қызмет етіп, өз еркімен әскери қызметке барды. Кейіннен ол 1919 жылдың қарашасында *Capitano di Fregata* дәрежесіне жеткен бірқатар жоғарылауларға ие болды. Әскери қызметтен кеткеннен кейін Маркони отставкадағы офицер ретінде бірқатар жоғарылауларға ие болды.

1919 жылы Париж бейбіт конференциясында Италияның толық құқылы уәкілі болды. Италия атынан Аустрия және Болгариямен бейбіт келісімдерге қол қойды.

1919 жылы ол Саутгемптондағы аукционда яхта сатып алып, сол сәттен бастап оның өмірінде жаңа кезең басталды — яхта оның үйі де, жұмыс орны да болды. Маркони Elettra (итал.) деп атаған 67 метрлік бу яхтасы модернизацияланып, қалқымалы зертханаға айналдырылды, содан кейін көптеген жылдар бойы әлемдік қауымдастықтың назарын аударды.

Маркони итальяндық фашизмді қабылдады және 1923 жылы Ұлттық фашистік партияға қосылды. Оның саяси таңдауы оның радиодағы өнертапқыштық басымдығына қарсы шыққандарға ашық сынақ болды. Ол Unione radiofonica italiana (ағыл.) негізін қалаушы болды.

1929 жылы 17 маусымда король Виктор Эммануэль III Маркониге маркиз мұралық атағын берді.

1930 жылы оны Бенито Муссолини Италия корольдік академиясының (итал.) басшысы етіп тағайындады. Бұл лауазым оны фашистік Италияның басты басқару органының — Ұлы фашистік кеңестің мүшесі етті.

1931 жылы Маркони Ватикан радиосының негізін қалады. 1932 жылы ол бірінші радиотелефондық микротолқынды байланысты орнатты. 1934 жылы ол ашық теңізде навигация үшін микротолқынды байланыс мүмкіндігін көрсетті.

Гульельмо Маркони Римде 1937 жылы 20 шілдеде 63 жасында тоғызыншы инфаркттан кейін қайтыс болды. 1937 жылы 21 шілдеде жерлеу күні есте қаларлық екі минут бойы әлемнің барлық радиостанциялары үнсіз қалды.

Бірінші аппараттық сипаттама
----------------------------

### Прис есебіне сәйкес

Марконидің аппараты туралы алғашқы егжей-тегжейлі басылым 1897 жылы 11 маусымда пайда болды. Бұл 1897 жылы 4 маусымда Корольдік институтта Прис жасаған баяндаманың *The Electrician (ағыл.)* журналында жариялануы болды .

Таратқыш құрылғыда Аугусто Риги өзгерткен Герц вибраторы қолданылды, қабылдағыш Александр Поповтың найзағай детекторына ұқсас құрылғы болатын (өз кезегінде Оливер Лодж құрылғысының негізінде жасалған). Түпнұсқа жабдық УҚТ- диапазонында электромагниттік толқындармен жұмыс істеді. Прис таратқыштың жиілігі шамамен 250 МГц, яғни толқын ұзындығы шамамен 1,2 м, 89 болатынын хабарлады.

Қабылдағыш металл ұнтағының жаңа құрамымен тығыздалған вакуумдық когерерді қолданды, бұл когерердің тұрақтылығы мен сезімталдығын арттырды. Сонымен қатар, Поповтың құрылғысынан айырмашылығы, когерерді шайқаудың басқа кинематикалық схемасы болды және қабылдағыштың жиілік реакциясы когерерге металл плиталарды бекіту арқылы реттелді.

### Ресивердегі маңызды жаңалық

Маңызды жаңалық когерермен сериялы дроссельді катушкаларды енгізу болды — олар Лодж құрылғыларында да, бірінші Поповтың құрылғыларында да болған жоқ. Прис баяндамасында «дроссельдік катушкалар энергияның ағып кетуіне жол бермейді» деп атап өтті. Бұл катушкалар басқа қызмет атқарған болуы мүмкін. Попов алғаш рет 1897 жылы 18 қыркүйекте Одессада өткен теміржол электр инженерлерінің съезінде жасаған баяндамасында Маркони қабылдағышын сипаттай отырып, катушкаларды атап өтті және олардың мақсатын когерерді қабылдағыштың өзінде пайда болатын кедергілерден қорғау арқылы түсіндірді — *«кездейсоқ тербелістердің пайда болуы үшін реле және қоңырау үзілістері кезінде ұшқыннан өздігінен индукцияланған катушкалар әлсіреген және сезімтал түтікке жетпеген»*. Бір айдан кейін Электротехникалық институтта осындай баяндамасында Попов өзінің түсіндірмесіне былай деп қосты: *«Біз бұл мақсатқа реле орамаларының арасына түтік салу арқылы қол жеткіздік»*. 1899 жылы бірінші Бүкілресейлік электротехникалық конгресстегі баяндамасында Попов Маркони қабылдағышын егжей-тегжейлі сипаттады — ол электромагниттермен ашылатын тізбектердің кедергілерін басу үшін барлық электромагниттерге параллель енгізілген катушкалар мен резисторларды, Маркони куәлік еткендей, бұл катушкаларсыз телеграфтық байланыс қашықтығы шамамен екі есе азаятынын атап өтті.

В. Д. Меркулов Поповтың құрылғысының схемасы Маркониге Поповтың мақаласы 1896 жылы қаңтарда Ресейдің физика-химиялық қоғамының журналында жарияланғанға дейін белгілі болды деп мәлімдейді. Бұл ретте В. Д. Меркулов бұл мақаланың 1948 жылы жарияланған құжаттар жинағында жариялануына сілтеме жасайды, мұнда Поповтың құрылғысының схемасы дроссельді катушкалар арқылы ұсынылған. Дегенмен, осы мақаланың басқа құжаттар жинақтарындағы жарияланымдарында Попов құрылғысының схемасы не ұсынылмаған, не дроссельді катушкаларсыз ұсынылған. Дроссельді катушкаларсыз Поповтың құрылғысының схемасы 1905 жылы шыққан И.Г.Энгельманның кітабында да берілген.

В. И. Шапкин Маркони Поповтың құрылғысы туралы алғаш рет 1897 жылдың аяғында *«Электрик»* газетінің редакциясына бірінші кезектегі талаптары бар хатын оқығанда білген деп санайды.

### Поповтың тәжірибелерінен жүйелік айырмашылықтар

Одессадағы конгресстегі баяндамасында Попов өзінің тәжірибелерінен тағы бір айырмашылығы ретінде *«Маркони резонанс құбылысын пайдаланады»* және *«Мен де өз тәжірибемде резонансты қолдануға тырыстым, бірақ ол көп көмектеспеді»* деп атап өтті.

Поповтың құрылғыларынан айырмашылығы, Марконидің ұзын тік антеннасы қабылдағышта да, таратқышта да қолданылды, онда ол вибратор ретінде әрекет етті, сондықтан байланыс ұзағырақ толқын ұзындығында жүзеге асырылды, дифракцияға байланысты кедергілерді орап алды, бұл диапазонды ұлғайтты. Таратқышта қысқа ұшқынды пайдалану ең төмен қуаттылығы бар, бірақ разряд ұзақтығы ұзағырақ — бірдей энергиямен, бірақ аз әлсіреу — резонансты қолдануға мүмкіндік берді. Поповтың өзі өз басылымдарында атап өткендей, табысқа жете алмады. Беретін және қабылдағыш антенналардың бірдейлігі жабдықта қосымша баптау элементтерінсіз резонансты мүмкін етті — олар Маркони жабдығына кейінірек енгізілді .

Маркони Ложа мен Поповтың жұмысы туралы
---------------------------------------

Сиволлдың «Сымсыз телеграфия» кітабынан Марконидің АҚШ патенттік өтінімінен алынған үзіндінің бір бөлігінің аудармасы(С Н. Sewall, «Wireless Telegraphy». New-York, 1903, pp. 213—214):

> 
> Мен проф. Лодждың 1894 жылға сілтеме жасайтын «Герцтің туындылары» деп аталатын жұмысы туралы және онда Герц тербелістерін көрсетуге (Ложбен) байланысты сипатталған әртүрлі құрылғыларды білемін. Мен сонымен қатар проф. Поповтың «Орыс физика-химиялық қоғамының еңбектерінде», 1895 немесе 1896 жж. мақалаларын да білемін. Дегенмен, олардың ешқайсысы Герц толқындарын жасанды түрде жасауға, оларды белгілі бір сигналдарға түрлендіруге, оларды таратуға, қабылдауға және осындай сигналдарды телеграфқа жіберуге мәжбүр ететін толық жүйенің немесе механизмнің сипаттамасын бермейді. Сондай-ақ, менің білуімше, тарату станциясындағы Герц осцилляторы мен қабылдау станциясындағы жетілмеген контакті аппараты сыммен қамтамасыз етілетін, бір жағынан жерге тұйықталған және қосылатын жүйенің сипаттамасы жоқ. Екіншісі көтерілген немесе оқшауланған. Менің өнертабысқа дейін өзін-өзі емдейтін жетілмеген контактісі бар практикалық құрылғы сипатталғанын білмеймін. Мен тиімді телеграфтық тарату және сигналдарды анық қабылдау үшін жасанды түрде жасалған Герц тербелістерін бірінші болып аштым және практикада қолданамын деп есептеймін.
> 
>

Естелік
-------

 Флоренция, Санта Кроче базиликасындағы мемориалдық тақта. Италия
* 1976 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Гульельмо Маркони есімін берді.
* 1974 жылы Италия банкі Г. Марконидың 100 жылдығына арналған 100 лиралық монетаны шығарды.
* 1975 жылдан бастап Маркони сыйлығы беріліп келеді.
* Марконидің туған қаласы Болонья әуежайы оның есімімен аталады.
* 2000 жылы Маркониге арналған Молдова пошта маркасы шығарылды.
* 2001 жылы Ұлыбританияның Корольдік монета сарайы бірінші трансатлантикалық радио сеансының жүз жылдығына арнап құны 2 фунт стерлинг болатын биметалл ескерткіш монетасын шығарды.
* Венециядағы Әскери-теңіз тарихи мұражайының «Кеме залында» Марконидің «Электра» зертханалық яхтасы корпусының бөліктерін көруге болады.
* Италияда Г. Маркони атындағы университет бар.

Марапаттары
-----------

* Әулие Маврикий мен Лазарь орденінің үлкен офицері
* Савой азаматтық орденінің кавалері
* Италия Король орденінің Шевалье Үлкен Кресті
* Еңбектегі Құрметі үшін Рыцарь орденінің шевалері (1902 ж. 26 қазан)
* Үздік қызмет кресті
* Медаль «1915-1918 жылдардағы Италия-Австрия соғысын еске алу», науқанның 4 жылдық дәрежесі
* Италия Жеңіс медалі
* "Италияның бірігуін еске алу" медалі
* Ұстаздың Ұлы Кресті Рыцарь (Мальта ордені)
* Сантьяго және қылыш орденінің Шевалье Үлкен Кресті (Португалия, 18 июня 1920).
* Әулие Анна көйлегі шевальері 2-дәрежелі (Ресей империясы)
* IX Пий орденінің кавалерлік Үлкен Кресті (Қасиетті Тақ)
* Дэниел I орденінің Шевалье Гранд Кресті (Черногория Корольдігі)
* Маттеучи медалі (1901)
* Физика бойынша Нобель сыйлығы (1909)
* Альберт медалі (1914)
* Франклин медалі (1918)
* IRE құрмет медалі (1920)
* Джон Фриц медалі (1923)
* Маркиз атағы (1929)
* Джон Скотт медалі (1931)
* Вильгельм Экснер медалі (1934).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Masini, 1995
2. 1 2 3 4  Raboy, 2016
3. ↑  Raboy, 2016, p. 15
4. ↑  Raboy, 2016, p. 19—20
5. ↑  Raboy, 2016, p. 21—24
6. 1 2  Charles Süsskind. *Popov and the beginnings of radiotelegraphy.* Proc. IRE. — 1962. — V. 50. — P. 2036—2047.
7. 1 2 3 4 5 6  Какое радио изобретал Г. Маркони (Владимир Меркулов) / Проза.ру. *proza.ru*. Тексерілді, 1 қыркүйек 2022.
8. 1 2 3  *Меркулов В.* Какое радио изобретал Маркони. *www.computer-museum.ru*. Тексерілді, 1 қыркүйек 2022.
9. ↑  Трансатлантическая радиосвязь  (орыс.). *www.kommersant.ru* (12 декабря 2016). Тексерілді, 31 тамыз 2022.
10. 1 2  *Чистяков Н. И.* Начало радиотехники: факты и интерпретация // Вопросы истории естествознания и техники. — 1990. — № 1.
11. 1 2 3  Длина волны  (орыс.). *Yachting*. Тексерілді, 2 қыркүйек 2022.
12. 1 2  *Меркулов В.* От передатчика А. Риги — до экспериментов по дальнему приёму телеграфных сигналов // Радио. — 2009. — № 8.
13. ↑  33. Корольдік институттағы У. Г. Пристің баяндамасы «Сымдарсыз қашықтыққа сигналдарды беру». 4 маусым 1897. Үлгі:Sfn0
14. ↑  *Никольский Л. Н.* Кто «изобрел» радио? Мұрағатталған 22 қаңтардың 2008 жылы.
15. ↑  Шателен, 1945
16. ↑  Берг, 1945
17. ↑  Берг, 1966
18. ↑  Г.Марконидің А.С.Поповтың сымсыз телеграфты ойлап табуы және оның басымдығы туралы шолуынан. 1903. Үлгі:Sfn0
19. ↑  Информация на сайте Президента Португалии Мұрағатталған 3 наурыздың 2013 жылы. (порт.)

Пікірлер
--------

1. ↑  Гульельмо өзі 1892 жылы осы шіркеуге қосылды, тиісті емтихандарды тапсырып, кейіннен осы конфессияда өз ұлын шомылдыру рәсімінен өткізді.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |