recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
77**Сәрсенбекова Дидар Саматқызы**— 1971 жылы 19 сәуірде Семей облысының Абай ауданы Қайнар ауылында туған. .1990 жылы Семей қаласындағы М.О.Әуезов атындағы педагогикалық училищені қызыл дииломмен бітірген. Бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеген.

1991 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, 1996 жылы баспа ісі және редакциялау кафедрасы бойынша үздік бітіріп шыққан. 1998-2002 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУдің аспирантурасын сырттай оқып бітірген.
1996-1999 жылдары Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетінің редакциялық-баспа бөлімінде жұмыс істеп, техникалық Жоғары оқу орындарына арналған көптеген оқу құралдары мен оқулықтардың редакторы болған.
Негізгі жұмысына қосымша жұмыс ретінде Қ.И.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-дың қазақ тілі кафедрасында оқытушы, "Рас" газетінде тілші болып жұмыс істеген.
1999 жылы сол кездегі "Рауан" (қазіргі "Мектеп") баспасына жұмысқа ауысып, "Физика, математика және информатика", "Түсіндірме сөздіктер" редакцияларында редактор, аға редактор болып жұмыс істеген. Бүгінгі күні "Қазақ тілі және әдебиеті" редакциясының жетекші редакторы.

"Мектеп" баспасында 1999-2000 жылдары жарық көрген қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздіктер сериалын дайындауға қатыскан, "Кен ісі және металлургия", "Геология, геодезия және география", "Педагогика және психология", "әдебиет және лингвистика" сөздіктері авторлық үжымының мүшесі.

өлеңдері мерзімді баспасөз беттерінде жарық көрген. "Тойың тойға үлассын" атты өлеңдер жинағының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Көшеге қазақ саз өнерінің дамуына өпшеусіз үлес қосқан өнерпаз, Қазақстанның халық
артисі, композитор Евгений Брусиловскийдің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 № 15/398 қаулысы) берілген. 

  

Брусиловский Евгений (1905-1981) Ресейдің Ростов облысында дүниеге келген. Ол - *«Қыз Жібек»*, *«Ер Тарғын», «Жалбыр», «Дудар-ай»* опералық шығармаларының авторы. Опера және балет театрының музыка жетекшісі, Композиторлар Одағының төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Сәтпаев көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Төле би, Есжанов, Қарасай батыр көшелері мен Абай даңғылын қиып өтеді. 

Бұрынғы атауы - Руднев көшесі. 

Көшенің ұзындығы - 3600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мұхаммед әл-Мәһди** (араб.: محمد المهدى‎‎; 3 тамыз 744, Бағдат — 27 тамыз 785) — Ислам халифатының 21-ші халифасы, мүміндер әмірі. Әл-Мансұрдың баласы әрі ізбасары.

Өмірбаяны
---------

Халиф Әл-Мансұр өз баласына жақсы білім беруге тырысқан. Оның тәлімгерлерінің бірі ғалым Әбу Ғұбайдулла Мұғауия болды. Ол келешек халифаны көптеген ғылымдарға, мемлекеттік басқару негіздеріне үйретті, Сасанидтердің мемлекеттік жүйесіне деген сүйіспеншілігін оятты. Араб грамматикасы мен поэзиясын араб филологы әл-Мүфаддала әд-Дабби үйретті. Әл-Мәһди үшін ұстаз тіпті 66 ең үздік араб ақындарының антологиясы "әл-Мүфаддалият" атты кітап шығарды.

Замандастарының айтуынша әл-Мәһди сыртқы әдемілігімен, сымбаттылығымен, ұзын бұйра шаштарымен ерекшеленеді. Пендешілік өмірден аулақ әкесі әл-Мансұрдан гөрі әл-Мәһди пендешілік өмірге жақынырақ болды. Тіпті оның махаббат хикаялары жайлы аңыздар да бар. Поэзия мен саз өнерін қатты сүйді. Оның тұсында халиф сарайы өзінің бай мәдениетімен, сән-салтанатымен, сәнділігімен ерекшеленетін сарайға айналған. Сонымен қатар әл-Маһдидің сүйіп шұғылданатын өнері аңшылық болған.

758 жылы әл-Мансұр өз мұрагерін Хорасан наменгері етіп тағайындады. Хорасанның орталығы Рей қаласы болатын. Әл-Мәһдидің бас кеңесшісі ықпалды Бармакид әулетінен болған Жақия ибн Халид болды. Соңғысы халифтің өмір жолында өте жақын серігі болып қала берді. Сонымен қатар әл-Мәһдиге йемендік күң Хайрузан өте жақын болатын.

768 жылы Хорасаннан келген әл-Мәһди жаңа елорда Бағдаттың құрылысында қатысып, өзіне арнап жеке сарай салды (Русафа ауданында). 772 жылы мұрагер халифке Евфрат жағалауында, Бағдаттан солтүстікке қарай орналасқан тағы бір қаланы салуға көмектесті.
Сурет:Әл-Фараби кітапханасы.JPGӘл-Фараби кітапханасы
Әл-Фараби кітапханасы — Орта Азиядағы жоғары оқу орындары арасындағы ең үлкен кітап қорына ие мекеме. Бүгінгі таңда кітапхана қоры 2 миллионнан аса кітапқа жеткен. Ғылым ордасының алғашқы іргетасын елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы қалаған екен. Оның ашылу салтанаты 2013 жылдың наурыз айында өткен болатын. Кітапханамызда концерттер, көрмелер, бітірушілерді дипломмен табыстау, құттықтау би кештері т.б. ғылыми және қоғамдық маңызы бар жиналыстар өткізіліп тұрады. 

  

Кітапханада студенттерге барлық жағдай жасалған. Мұнда абонемент және жылы оқу залдарымен қатар, конференция залдары, элекетронды бөлім жұмыс істейді. Жабдықтардың барлығы заманауи талаптарға сай келеді. Мұнда келген студент компьютер арқылы іздеген кітабының бар жоқтығын бірнеше минутта ғана тексеріп алуына болады. Іздеген кітап қолжетімді болып шығады. Өйкені, бұл — ҚазҰУ кітапханасы.

Сілтеме
-------
**Сүген қоңыздар**, *отынкескіш қоңыздар* (ағылш. *Cerambycidae*) - қаттықанаттылар отрядына жататын қоңыздар. Жер шарында кең тараған, 25 мыңнан астам түрі белгілі. Орман ағаштарының қабығы мен сүрегіне жол салады және шөптесін өсімдіктердің сабағында, кейбір түрі топырақ арасында кездеседі. Денесінің ұзындығы 5-100 мм (реликт С.қ-ның ұз. 160 мм). Сопақ денелі, мұртшалар денесінің жартысынан ұзын (осыған байланысты кейде бұларды мұртты қоңыздар деп те атайды), реңі ашық түсті. Бұлар әр түрлі қоректі жануарлар, негізінен өсімдіктермен қоректенеді. С.қ-ы ағаштан жасалған бұйымдарды , ағаштан салынған үйлерді зақымдайды. Сондай-ақ қара қараған сүгені (Monochamus galloprovincialis) және үлкен емен сүгені (Cerambux cerdo) жеміс ағаштарына; күнбағыс сүгені (Agapanthia dahlia) ауыл шаруашылық дақылдарына көп зиян келтіреді. Біздің елімізде сүген қоңыздарының 3 түрі қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген: Іле отынкескіш қоңызы (Turkaromia pruinosa) Іле, Қаратал өзендерінің жайылымдарындағы ормандарды мекендейді. Саны өте аз. Галузо отынкескіш қоңызы (Anoplistes galusoi) Ілде өзенінің аңғарларындағы Үлкен және Аяқты қалқан маңынан табылған. Қылшаны жөнсіз көп кесу қоңыздың санының азаюына әкелуде. Қазір олар «Алтынемел» табиғи саябағында қорғалады; жыңғыл отынкескіш қоңызы (Hesperophanes heydeni) – үштік дәуірден қалған реликті түр. Сырдария, Шу, Іле, Қаратал, Қара Ертіс жайылымдарында таралған. Саны өте аз.

Дереккөздер
-----------



«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 8 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2006.
Балқаш-Алакөл ойысы
**Балқаш–Алакөл ойысы** – Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ірі тектоникалық құрылым.

Географиялық орны
-----------------

Негізінен Абай, Алматы және Жетісу облыстарының аумағында орналасқан. Солтүстігінде Сарыарқамен, шығысында Тарбағатай жотасымен, оңтүстігінде Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларымен, батысында Желтау, Айтау тауларымен шектелген.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Ойыс Балқаш және Алакөл ойыстарына бөлінеді. Жалпы ұзындығы 800 км. Ені Балқаш көлінің тұсында 300 км, Сасықкөл маңында 100 км. Ойыс табаны қатпарланған палеозой шөгінділерінен, магмалық және интрузиялық жыныстардан түзілген. Оларды бор, палеоген, неоген және төрттік кезеңдердің континенттік борпылдақ жыныстары жапқан. Ойыстың көпшілік аумағын абсолюттік биіктігі 342 — 600 м Сарыесікатырау, Лөкқұм (Лекқұм), Тауқұм сияқты төрттік кезеңнің құм алқаптары алып жатыр.

Климаты
-------

Климаты тым континенттік. Қысы қатаң, аязды. Қаңтар айының орташа температурасы (-12 -14°С), бұрқасынды әрі үскірік аязды күндер (-30 -35°С) жиі болып тұрады. Жазы ыстық, аңызақ әрі құрғақ. Шілде айының орташа температурасы 22 — 24°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 120 — 200 мм шамасында.

Су жүйесі
---------

Ойысты қоршап жатқан таулардан бастау алатын Іле, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Аягөз, Үржар, Қатынсу, Еміл, Ырғайты, Жаманты, Тентек өзендері ойыстың табанындағы Балқашқа, Алакөлге, Сасықкөлге, Жалаңашкөлге құяды. Балқаш көліне құятын судың үштен екісінен астамы Іле өзенінің үлесіне тиеді. 3 — 10 м тереңдіктегі (кейде 100 м, Тауқұмда) жер асты суы көбіне тұщы келеді. Алакөл артезиан алабында арынды су қоры мол.

Өсімдігі
--------

Ойыста сексеуіл, жусан, бұта, сораң, өзен аңғарларын бойлай тал, тораңғы, жиде және құрақ, қамыс бидайық, астық тұқымдас өсімдіктер өседі. Өзен аңғарлары мен құм төбелер — қысқы мал жайылымы, тау бөктеріндегі жазық — суармалы егістік ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Яшев Химан** (21.07.1926 жылытуған, Жамбыл ауданы Берікқара ауылы) – еңбек ардагері. Қапланбек зооветеринарлық техникумын (1943), Мәскеудегі Бүкілодақтық а. ш. институтын (1956) сырттай оқып бітірген. А. ш-ғы ғылыми кандидаты. 1943 – 1945 ж. 2-ші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Еңбек жолын Жамбыл ауданындағы «Майтөбе» қеңшарында зоотехник болып бастаған ол соғыстан оралған соң, «Майтөбе» кеңшарының партия комитетінің хатшысы, Билікөл ауылы директорының орынбасары болып істеді. 1951 жылы Мәскеудегі кеңшар директорларын дайындайтын Бүкілодақтық мектепті бітіргеннен кейін, Ақмола облысындағы Вишневский кеңшарының директоры болып тағайындалып, 1966 жылы дейін ауданы территориялық-өндірістік басқарманың бастығы, Ақмола облысы а. ш. басқармасы бастығының бірінші орынбасары болды. 1966 – 1970 ж. Жамбыл облысы а. ш. басқармасы бастығының орынбасары, 1970 – 83 жылдары Жамбыл облысы а. ш. тәжірибе стансасының директоры, 1983 – 1993 жылдары Шу ауданындағы «Шоқпар» астық кеңшарының директоры. 
Қазан Революциясы, Еңбек Қызыл Ту, ІІІ дәрежелі Даңқ, ІІ дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедиясы
Яшма
**Яшма** (ағылшын – мүйіз тас, шақпақ тас) – кварцтың өте тығыз бітіскен, аса ұсақ түйірлерінен (1 – 3 мк) құралған шөгінді, жанартаутекті - шөгінді тау жынысы.

Құрамындағы SіO2 мөлшері 97,9%; аз мөлшердегі қоспаларына: гематит, хлорит, слюдалар, кальцит, апатит, родохрозит, родонит, т.б. жатады. Түсі шұбар, қызыл, жасыл, сұр; сынымы бұдырлы, нақышы қабатты, жолақты болып келеді. Яшма негізінен жанартаутекті - шөгінділік, химиялық, биохимиялық жолдармен түзіледі. Су асты жанартауларының атқылауынан шыққан магмалық тау жыныстарынан бөлінген кремнезем (SіO2) едәуір мөлшерде босайды да, Яшманың қалың қабатының қалыптасуына себепші болады. Әдемі түсті Яшмадан безендіру және зергерлік бұйымдар жасалады. Яшманың новокулит (арканзас тасы) аталатын түрі металл бетін өте таза, мінсіз тегістейтін табиғи абразив болып саналады, сондықтан да жоғары бағаланады. Яшма кендері Оралда, Алтайда, Қазақстанда (Ерейментау, Ұлытау, Тектұрмас), бірқатар елдерде (Чехословакия, Италия, Испания, т.б.) табылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Адам құқықтары** — адамның өз мүдделерін заң шеңберінде жүзеге асыру мүмкіндігі. Адам құқылары табиғи және әлеуметтік болып екіге бөлінеді. Табиғи құқықтар дегеніміз — адамның тіршілік етуінен туындайтын (мысалы, өмір сүру, еркіндікке жету, жеке басына тиіспеушілік т. б.) құқылары. Әлеуметтік құқылар дегеніміз — адамның мемлекетпен өзара әрекеті процесінде пайда болатын (мысалы, білім алуға, еңбек етуге, бақуатты өмір сүруге, азаматтық алуға, сот әділдігіне жүгінуге, еркін жүріп-тұруға, мүліктерді иеленуге) құқықтары. Адам құқықтарының қағидалары ұлттық деңгейде Конституцияда (Қазақстан Республткасының Конституциясы, 10-39 баптар) және заң актілерінде (мысалы, Азаматтық Кодексте, Қылмыстық Кодексте, жарлықтарда, арнаулы заңдарда) қарастырылады. Халықаралық деңгейде адам құқыларын қорғау, ең алдымен адам құқылары жөніндегі халықаралық билльде негізделген; оған адам құқыларының жалпыға бірдей Декларациясы (10.12.48), Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқылар туралы пакт (12.12.66), Азаматтық және саяси құқылар туралы пакт (19.12.66), Азаматтық және саяси құқылар туралы пактіге факультативтік хаттама (19.12.66), Азаматтық және саяси құқылар туралы пактіге екінші факультативтік хаттама (19.12.66) енеді. Адам құқықтарының жекелеген аспектілері халықар. конвенцияларда көрініс тапқан. Олар адамның нақты құқыларын немесе кешенді құқыларын қорғауға: нәсілдік кемсітушіліктің барлық түрін жоюға, адамды кепілдікте ұстауға қарсы күресуге, жәбірлеп, қинауға тыйым салуға, апартеидтік қылмыстардың жолын кесіп, ол үшін жаза белгілеуге, т.б. бағытталған. Адам құқыларын халықаралық деңгейде қорғап, қаделеу ісі Халықаралық Еңбек Ұйымы (ХЕҰ), Мәдениет пен білім саласындағы ынтымақтастық жөніндегі ұйым (МБСЫҰ, яки, ЮНЕСКО), Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) сияқты БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелерінің практикалық іс-әрекеттерімен, халықаралық-құқықтық актілерімен жүзеге асырылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы** (ағылш. *Universal Declaration of Human Rights, UDHR*) — адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын жария еткен бірден-бір халықаралық-құқықтық құжат. 1948 ж. 10 желтоқсанда БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы 217 А (III) жарғысымен қабылданған және жарияланған. Құжатта белгіленіп, бекітілген адам құқықтары мен бостандықтарының жалпыға бірдей мойындалуын, сақталуын және тиімді жүзеге асырылуын қамтамасыз ету бұл құжаттың негізгі міндеті.

Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы ерекшелігі мен маңыздылығы адам құқықтары мен бостандықтарын алғашқы болып халықаралық дәрежеге көтергендігінде жатыр. Декларацияның міндеттілігі, заңдық сипаты жоқ, яғни бекітілген нормалар сөзсіз орындалуға тиісті емес. Дегенмен құжатта белгіленген адам құқықтары мен бостандықтары жөніндегі қағидалардың маңыздылығына байланысты Декларация жалпыға бірдей акт ретінде танылады және оны қабылдауға дауыс берген мемлекеттердің барлығы бірдей орындауға тырысады.

БҰҰ-ның жарғысында көрсетілгендей (30 бап): 

> 
> Осы декларациядағы қағидалардың ешқайсысы қандай да бір мемлекетке, адамдар тобына немесе жекелеген адамдарға қандай да бір қызметпен айналысу құқына ұсыныс ретінде түсіндірілуге тиіс емес.
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы (қаз.)
* Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы (ағыл.)

 
Уикиқайнарда бұған қатысты түпнұсқа мәтін бар:
***Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы***
Теңізқауырсын
**Теңізқауырсын** (лат. *Pennatulacea*) — омыртқасыздар жануарлардың ішекқуыстылар типінің сегіз сәулелі маржандарына (Octocorallіa) жатады.

200-ден астам түрі мұхиттың терең жерлерінде жайғасып, бірен-сараны судың жағалауында өседі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Теңізқауырсында қаңқа болмайды, олардың денесі цилиндр тәрізді, төменгі жағы жалпайып табанға айналған, табанымен су астындағы грунтқа бекиді. Табанының қарама-қарсы жақ ұшында ұзын жіңішке қармалауыш шоғырларымен (6 не 8 сәулелі) қоршалған ауыз қуысы бар. Көбінесе планктонмен қоректенеді. Теңізқауырсын жынысты да, жыныссыз да түрде көбейе береді. Дернәсілі планула ауыз тесігі арқылы аналық полиптан бөлініп шығып, біраз уақыт суда жүзіп жүргеннен кейін су астында субстратқа орнығып, ересек түріне айналады. Жыныссыз көбеюі бүршіктену арқылы жүреді. Полиптің денесінде бүршік пайда болады да, оның ұшында жаңа қармалауыштардың бастамасы түзіледі, бірақ аналық дара бастан бөлінбей көбейе береді. Кейбір жеке тіршілік ететін актиниялар көлденең және ұзына бойына бөліну арқылы көбейеді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Артық Сарыханұлы** - қыпшақ ханы, әйгілі қолбасы, батыр. Шамамен 11 ғасырдың 2 -жартысы - 12 ғасырдың 1 -жартысында өмір сүрген. Орыс жылнамаларында "половецтердің Шарукан (Сары хан) әулетінен шыққан Отрок хан" деп те аталады. Ержүрек қыпшақ жауынгерлерін көрші елдердің билеушілері өздерінің таңдаулы әскери жасағына айналдыру дәстүрі әбден орныққан заманда Мысыр, Византия, Венгрия, Еуропа мен Азия елдерінің билеушiлері қыпшақтарды қалқан етіп ұстап, қаһарлы күш ретінде пайдаланды. Артық ханзада 1116 - 1117 жылы Киев князі Владимир Мономахтың әскерімен кескілескен ұрыс жүргізді. 1118 жылы Грузия патшасы Давидтың арнайы шақыруымен қыпшақ ханы Артық 45 мың сарбазы Дәуіттің 15 мың әскерімен бірігіп, 300 мыңдық парсы әскеріне соққы берді. Грузия ұлттық тәуелсіздігін алды. Артық Тұрантоқты атты қызын Дәуітке берді. Кавказ тауында 8 жыл тұрып Дешті Қыпшаққа қайтты. Артықтың ұлы Қоншақ "Игорь жасағы туралы жырдың" басты кейіпкері.
**Чонильбон** (кор. 정일봉, 正 日 峰 - «Пик Чен Ира») - Собексан тауының шыңдарының бірі, Пэйктусан жанартауының оңтүстік-шығысында. Биіктігі 1798 м, Солтүстік Кореяның Янгондо провинциясының Самджон ауданындағы Собексу өзенінің жағасында орналасқан.

Шыңның табиғи жыныстары - трахит, риолит, базальт. Оңтүстік беткейі - биіктігі 100 м биіктікке созылған тау жынысы, 30-35 ° -та - Собексу өзенінің алқабының шөгінді топырағымен байланыста болатын қалың қабаттағы қабат. Нәзік солтүстік бағыты Саджабон шыңына байланысты. Шығыс беткейлері батыс беткейге қарағанда биік. Чонилбон шыңында, тығыз орманмен қоршалған, 300-ден астам өсімдік түрлері, атап айтқанда 16 ағаш түрі және 40-дан астам бұта түрлері бар. Шыңның айналасында ақ шырша, шырша ақан, личинка олгина өседі; оңтүстік жартаста Шлиппенбах рододендроны бар, рододендрон көрсетілген, тау күлі араласқан.

Бастапқыда шың Чансубон деп аталды (장수봉, 將帥). 1930- 1940 жылдары, КПРК ставкасы бар анти-жапон партизандарының құпия лагері болды. КХДР ресми тарихнамасына сәйкес, осы лагерде Ким Чен Ир дүниеге келді. Ким Чен Ирдың атымен1988 жылы шың Чонилбон деп аталды. Бұрынғы лагерь аумағында «Тарихи және революциялық даңқ орны» бар. Шыңның оңтүстік жартасында үш гранит плитасы салынған, онда шыңның атауы қызыл әріппен жазылған. 1992 жылы Ким Чен Ирдың туылғанына 50 жыл толуына байланысты лагерьдің жанында Ким Ил Сунның «Kwangmyongsong Chang» (광명 성찬가, «Ode to the brightning star») құттықтауы бар мемориалдық тақтасы салынды. КХДР-да Чонилбонды шырқап, әдеби шығармалар жасалды. Шыңы туралы, О Юн Дже, «Адамдардың ұрпақтары» (1991) атты әңгімесінің алтыншы тарауында жазды [2]. «Ванжесан» жеңіл музыка ансамблінің орындаған «Chonilbon» (정일봉 의 우레 소리 등) орындауындағы Chon Beng Gu [3] орындаған «Ah, Chonilbon!» (아, 정일봉 이여, 1989) әні шыңға арналады. Пекектанның жасырын лагерінде Ким Чен Иртің үйімен бірге, 2000 жылы КХДР Орталық банкінің банкнотасының шыңы бейнеленген.
《광명성찬가》 // 조선의 오늘.
↑ 인민의 아들 // terms.naver.com.
Әр-түрлі теңіз өнімдері
**Теңіз өнімдері** деп дүниежүзілік мұхиттарда ауланатын омыртқалы жануарларды (балықтар және киттерді) қоспағандағы барлық жеуге жарамды азықтық өнімдерді атайды. 

Теңіз өнімдеріне келесілер жатқызылады:

* моллюскалар
* кальмарлар
* асшаяндар
* теңіз шаяндары
* сегізаяқтылар
* лангустар (қысқышсыз шаян)
* омарлар (ірі теңіз шаяны)

Теңіз өнімдерімен дайындалатын тағамдар
---------------------------------------

Теңіз өнімдерінде ақуыз мөлшері көп болғандықтан, олар өте бағалы болып табылады. Себебі ақуыздық калориялығы аз. Бұл өнімдер испан, француз, жапон және итальян асүйлерінде кең қолданылады.

Жасанды теңіз өнімдері
----------------------

Кейбір теңіз өнімдері арнайы су қоймаларда ынталандырушылар, бояғыштар мен антибиотиктердің қолдануымен өсіріледі. Мұндай теңіз өнімдерін жиі тұтыну адам денсаулығына айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін. Себебі ондағы залалды нәрселер ағзада жиналу қабілетіне ие.
**«Талассыз 2»** (ағылш. *Undisputed 2*) — атыс-шабыс жанрындағы түрме айқастары жайлы фильм. Басты рөлдерді Майк Джей Уайт пен Скотт Едкинс сомдады.

Сюжеті
------

Бұрынғы атақты боксшы Джорж Чемберс Мәскеуге арақ жайлы роликтың түсірілімі үшін аттанды. Алайда Мәскеуде оған қылмыскерлер есірткі салып жіберді. Солайша ол түрмеден бірақ шықты. Түрмеден ол жылдам шығуды ойластырды. Бірақ оның менеджері қылмыскер Гагамен ауыз жаласқан болып шықты. Гага Джорджды тек түрменің чемпионы Юрий Бойкамен айқасып жеңсе ғана босататынын айтты. Алғашқы айқаста Джордж жеңіліп қалды. Себебі досы әрі секунданты Стиви оған дәрі қосылған су ішкізген еді. Айқастан соң Джордж камерада асылып қалған Стивиді көрді. Екінші айқасқа Джоржды түрмеде отырған мүгедек шал Крот жаттықтырды. Соның арқасында ол айқаста жеңіске жетіп, Бойканы мүгедек етті.

Рөлдерде
--------

* Майкл Джей Уайт-Джордж «Айсмен» Чемберс
* Скотт Едкинс-Юрий Бойка
* Эли Данкер-Николай «Крот»
* Бен Кросс-Стивен Паркер
* Марк Иванир-Гага
* Валентин Ганев-Марков

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 27 мамырдың 2014 жылы. |title=Review: *Undisputed II: Last Man Standing* |author=Pollard, Mark |publisher=*Kung Fu Cinema* |accessdate=2014-05-26

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайт
**Талас аңғары** – Қырғыз және Талас Алатаулары аралығындағы тектоникалық аңғар.

Географиялық орны
-----------------

Аңғардың қазақстандық бөлігі Тараз қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км жердегі Жасөркен ауылының тұсынан басталады.

Жер бедері
----------

Ұзындығы 250 км шамасында, ені 1 – 30 км, биіктігі 600 – 1500 м. Аңғарда жусан, бетеге басым өседі. Кей жерлері жыртылған, жүгері, темекі, т.б. егіледі. Аңғармен Талас өзені ағады. Төменгі бөлігіндегі Ешкілі және Ақтас тауларының түйіскен тұсындағы тарлауыт жерінде Киров бөгені салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қарқаралы халық театры** - драмалық әуесқойлар коллективі. Қарағанды обл-ның Қарқаралы ауд. Мәдениет үйі жанынан 1955 ж. құрылды, ал 1960 ж. оған халық театры атағы берілді. Көркемдік жетекшілері А. Қ. Шанин, Б. Төлеуханова болды. Коллектив құрамында жұмысшылар мен қызметкердер бар. Қарқаралы халық театрында қойылған спектакльдер қатарында Ә. Әбішевтің "Белгісіз батыры", С. Н. Жүнісовтың "Қос анары", С. Шаймерденовтың "Қайдасың, Зоринасы", А. Р. Сатаевтың "Ғани Мұратбаевы", Ш. Жүнісовтің "Жарқын жастығы" т.б. бар. Респ. халық театрлары байқауының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

Омар мен Тұрдың мазары
**Қарқаралы аудандық орталық кітапханасы** - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы кітапхана.

Кітапхана тарихы
----------------

Облыс бойынша бірінші кітапхана 1892 жылы чиновник Марковтың ұсынысы бойынша Қарқаралыда ашылған. Сол кезде кітап қоры 626 дана болды. 1917 жылдың ақпан төңкерісіне дейінгі аралықта кітапхана жұмысына жасырын цензура жүргізіліп тұрған. Қарқаралының сол кездегі көрнекті қайраткерлері Қарқаралыдағы бірінші кітапхананың жұмысына көп көңіл аударып, кітапхананың дамуына өз үлестерін қосып отырды. Сол уақытта кітапхана 17 түрлі газет – журналдар алып отырды. 1901 жылы кітапхананың кітап қоры 458 том- 127 атаудан, мерзімді басылымдар 15 атаудан тұрды. Қарқаралы өңіріндегі Қоянды жәрмеңкесінің мәдени өмірге үлкен әсері болды. Мұндағы оқырмандар залы бар кітапханада 40 қазақ, 30 орыс және басқа ұлттар өкілдері кітапхана қызметін пайдаланды.

Қазіргі кітапхана ғимаратын 1870-1880 жылдары осы жердегі орыс көпесі Рязанцев Василий Селиверстович салдырған тұрғын үй. Осы үйде орыс саяхатшысы, этнограф Потанин тоқтаған. Сол жылдары Потанин Григории Николаевич Қарқаралыға тұңғыш келіп, ел арасындағы аңыз – жырлардың сан алуан нұсқаларын жинап, қазақ фольклорын зерттеумен айналысқан. Өзінің жолжазба естеліктерінде, бұл өңірде болғанда Рязанцев Василийдің үйіне тоқтағанын жазған. Кітапхана ғимаратының сырт жағында осы үйде 1913 жылы орыс саяхатшысы, этнограф Г.Н.Потанин тоқтаған деген мемориалдық тақта ілулі тұр. 

Қаладағы осындай қызыл кірпіштен өріліп қаланған әсем үйлер Рязанцевтар ұрпақтарының салдырған үйлері. Бүгінгі күнде бұл ғимараттар мемлекет қорғауындағы мәдени – тарихи ескерткіштер қатарына жатады. Бұл ғимаратта Кеңес Үкіметі жылдарында әртүрлі халық игілігіне пайдаланылатын мекемелер жұмыс жасаған.
1920 жылдардың аяғына қарай кітапхананың абонемент бөлімі болып бастап, 1979 жылы орталықтандырылған кітапханалар жүйесі құрылды. Сол жылдан бері орталық кітапхана «Кітапхана мәртебесі - халық мәртебесі» ұранымен оқырмандарға қызмет көрсетуде. 

Қарқаралы аудандық орталық кітапханасына 2004 жылы «Модельді кітапхана» мәртебесі берілді. 
Аудандық кітапханада:

1. Оқырмандарға қызмет көрсету бөлімі;
2. Оқырмандар залы;
3. Ақпараттық – библиография бөлімі;
4. Әдіскерлік бөлім;
5. Кітап қорын толықтыру және өңдеу бөлімдері жұмыс жасайды.

Орталық кітапхананың кітап қоры – 42684 дана (2013).
Кітапханада өлке тарихын насихаттау ауқымды жұмыстардың біріне жатады. 1989 жылдан бүгінгі күнге дейін кітапханада өлке тарихын қалың оқырманға насихаттау, жастардың туған жерге деген сүйіспеншілігін арттырып, алдағы ағалар жүріп өткен жолдардан сыр шертіп, оларды құрметтеп бағалай білуге тәрбиелеу мақсатында «Атамекен», «Қаламгер» атты қызығушылар клубы жұмыс жасайды.
Аудандық модельді кітапхананың бөлімдерінде өз істерін жетік білетін нағыз кітапхана жұмысының майталмандары, алдынғы қызметкерлердің 25-30 жылдан астам, ал кейінгі кітапханашылардың 15 - 20 жылдан асқан еңбек өтілдері бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* www.karkaralinsk.kz Қарқаралы
**Теңіз ірбісі** , теңіз қабыланы (лат. *Hydrurga leptonyx*) – нағыз итбалықтар тұқымдасына жататын ескекаяқты сүтқоректі. Басқа итбалықтарға қарағанда Антарктида жиі кездеседі. Оның денесіндегі май қабаты сол жерді мекендейтін басқа итбалықтарға қарағанда жұқа болады. Қыста теңіз қабылдандары Австралия, Отты Жер, Патагония жағалауларына кетеді, себебі ол жақ жылы болады. Жазда қайтып оралады. Жалғыздан жүреді. Оларды жүзіп бара жатқан мұз үстінде адам аяғы баспаған аралдар мен жағалаулардан көруге болады. Теңіз қабыланы - жыртқыш аң. Ол тек балықтар мен пингвиндер және итбалықтарды да жейді. Өлген иттердің етін де азық етеді

Дене ұзындығы 3,5 м дейін, салмағы 40 кг дейін. Жаңа туған ірбіс ұрпағы, (ұзындығы 1,5-1,6 м), түгі ұзын, жұмсақ. Түсі ірбіске ұқсас. Антарктиданың ауытқыған сең аймағында тіршілік етеді. Қалқыған сеңмен Антарктида, Жаңа Зеландия, Австралия, Африка жағалауларында пайда болады. Негізгі қорегі балықтар мен басаяқты ұлулар. Сонымен қатар итбалықтар мен құстарға шабуылдайды. Саны 800 мыңдай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Southwell, C. (2008). *Hydrurga leptonyx*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 28 қаңтар 2009.
2. ↑  Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Үлкен Халық** (ноғ. ) — Қарашай-Шеркес Республикасының Ноғай ауданындағы ауыл.

Құрамындағы жалғыз елді мекен ретінде «*Үлкен Халық ауылдық қонысы*» муниципалды құрылымын құрайды.

Географиясы
-----------

Ауыл Ноғай ауданының оңтүстік бөлігінде, Кіші Жіліншік өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ол аудан орталығы Еркін Шаһардан оңтүстік-батысқа қарай 9 км және Шеркес қаласынан солтүстік-батысқа қарай 25 км жерде орналасқан.

Батысында Қызыл Тоғай, солтүстігінде Әділ Халық, солтүстік-шығысында Адығ-Хабыл және оңтүстігінде Абазакт елді мекендерімен шектеседі.

Елді мекен республиканың тау бөктерінде орналасқан. Жер бедері - таулы жазық. Текшеде батыстан шығысқа өзен аңғарына қарай жалпы еңіс бар. Ауылдың орташа биіктігі теңіз деңгейінен 476 метрді құрайды. Гидрографиялық желі негізінен Кіші Жіліншік өзенімен ұсынылған.

Климаты қоңыржай. Ауаның орташа жылдық температурасы +10 °С. Ең суық ай — қаңтар (орташа айлық температура -1,5 °С), ал ең жылы — шілде (+21,5 °С). Аяз желтоқсанның басында басталып, сәуірдің басында аяқталады. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері жылына 700 мм шамасындай болып келеді. Олардың көп бөлігі мамырдан шілдеге дейінгі кезеңде болады.

Тарихы
------

Қазіргі орнындағы ауыл 1858 жылы құрылып, бастапқыда Тоқтамыс ауылы деп аталған. 1870 жылдардың соңына қарай ауылда 225 түтін тұрды.

1929 жылы Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті Төралқасының қаулысымен *Тоқтамыс* ауылы *Үлкен Халық* болып өзгертілді.

1935 жылдан бастап Үлкен Халық ауылы Үлкен Халық ауданының құрамына кірді, ал 1935-1936 жылдары оның аудан орталығы болды.

1956 жылы Шеркес АО тікелей бағынуға өтті, ал 1957 жылы Адығ-Хабыл ауданына қайтарылды.

2007 жылы ауыл республиканың жаңадан құрылған Ноғай ауданына қосылды.

Тұрғындары
----------

| 1970 | 2002 | 2010 |
| --- | --- | --- |
| 3434 | ↗4202 | ↗4353 |

### Ұлттық құрамы

2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша:

| Халық | Саны,  адам | Жалпы халықтанүлесі, % |
| --- | --- | --- |
| ноғайлар | 4081 | 93,7 % |
| басқалары | 272 | 6,3 % |
| барлығы | 4353 | 100 % |

Шағын аудандары
---------------

1. Арсламекей
2. Құмық-кесек
3. Байыс-кесек
4. Бұлғар-кесек
5. Қоңырат-кесек
6. Лаипан-кесек
7. Найман-кесек
8. Қарас-кесек
9. Қайан-Хабле
10. Қара-Жылға
11. Бондыр (*Бондаревский ауылының сіңірілуіне байланысты құрылған ауылдың солтүстік бөлігі*).

Әйгілі тумалары
---------------

* Құмықов Халмырза Сағатгерейұлы (1913—1943) — Кеңес Одағының батыры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметтері.(қолжетпейтін сілтеме)
*Басқа мағыналар үшін Жаңакүш деген бетті қараңыз.*
**Жаңакүш** — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Шыңғырлау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км жерде, Елек өзенінің сол жағалық аңғарында, бетеге, боз, жусан т.б. әр түрлі шөптесін өсімдіктер өскен шалғыңды-қоңыр, карбонатты қызғылт-қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 597 адам (293 ер адам және 304 әйел адам) болса, 2009 жылы 341 адамды (182 ер адам және 159 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1975 жылы ауданы мал бордақылау бірлестігі ретінде қаланды. Оның негізінде 1997 жылдан Жаңакүште және округтегі Қызылкөл, Ақсоғым, Ұрысай, Үлгілі және Шоқтыбай ауылдарында *«Шапағат», «Қызылкөл»* серіктестіктері мен бірнеше шаруа қожалығы құрылған.

Инфрақұрылымы
-------------

2 орта, орталау, бастауыш мектептер, мәдениет үйі, 3 клуб, дәрігерлік амбулатория, 2 фельдшер-акушерлік және 2 дәрігерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақбұлақ •
 Аққұдық •
 Ақсуат •
 Ақтау •
 Ақсоғым •
 Ақшат •
 Алмаз •
 Амангелді •
 Ардақ •
 Ащысай •
 Жаңакүш •
 Жіңішке •
 Қайыңды •
 Қараағаш •
 Қарғалы •
 Қотантал •
 Қызылкөл •
 Мырзақара •
 Сегізсай •
 Сұлукөл •
 Талдысай •
 Торыатбас •
 Ұрысай •
 Шоқтыбай •
 Шыңғырлау 
 |

 |
**Ти-Ви-Би** – Гонконгтағы ірі телестанциялардың бірі. 

Жылына 5000 сағатқа дейін хабар тарату мүмкіндігіне ие. Ти-Ви-Би телеөнімдерді арнайы тапсырыс бойынша даярлайды. Тайваньға жергілікті қытай тілінің диалектісі негізінде экспорт жасайды. Гонконг телестанциясы негізінен қытай бағдарламаларын аймақтағы көп мұғдардағы қытай этникалық топтарына арнап жасайды. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Захарий Петрович Палиашвили** (груз. ზაქარია პეტრეს ძე ფალიაშვილი; 1871—1933) — совет композиторы, педагог, музыкалық-қоғам қайраткері, грузин классикалық музыкасының көрнекті өкілі, Грузия ССР халық артисі (1925).

Биографиясы
-----------

Шіркеу хоры әншісінің отбасында туған. Фортепьяно бойынша Ф. Мизандаридан сабақ алды. 1895—99 ж. Тбилиси музыкалық училищесінің валторна класында оқыды. 1900—03 ж. Мәскеу консерваториясында С. И. Танеевтің ұстаздығымен орыс музыкалық мәдениетін тереңірек түсініп, өзінің композиторлық шеберлігін ұштады. Палиашвилидің творчестволық, педогокикалық орындаушылық (органшы, дирижер), музыка-қоғамдық қызметі жан-жақты өріс алды. Грузин филармониялық қоғамын құруға белсене қатысып (1905), осы қоғамның жанынан хор, оркестр және музыкалық мектебін ұйымдастырды, әрі оларға басшылық етті (1908—17). 1919 жылдан Тбилиси консерваториясының профессоры және директоры болды (1919, 1923, 1929 —1 1932). Грузиннің халық әндері мен билерінің музыкалық ерекшеліктерін зерттей келе, оларды орыс және дүние жүзі музыка классикаларының жетістіктерімен ұштастыру арқылы грузиннің профессионалдық музыкасының негізі болған ұлттық муз. тілін жасады. Оның «Абесалом мен Этери» (1919), «Даиси» (1923), «Латавра» (1927) опералары, сондай-ақ «Салтанатты кантатасы» (1927), симф. оркестрге арналған сюитасы, хор, романстары бар. Қазақтың опера және балет театрында Палиашвили «Даиси» операсы қойылды.

Штамп бетіндегі Палиашвилидің портреті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9том
Заурорнитойдтың сүйектері
Заурорнитойдтың сүйектері
Заурорнитойд
**Заурорнитойд** — шамамен 85 — 77 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген екі аяқты шапшаң қимылдайтын динозавр. Жыртқыштықпен өмір сүрген ол екі аяқпен жүгіретін болған. Есту және көру қабілеттері өте жақсы дамыған. Зауроргитойд өз тобындағы басқа да динозаврлар секілді етпен қоректенген. Көз ұяшықтары үлкен, соның арқасында алысты жақсы көрген. Күндіз де, түнде де айналаны біркелкі бақылай алған болуы мүмкін.

Қызықты дерек
-------------

* Ғалымдар заурорнитойдтың үлкен көздеріне қарап, түнгі жануар болған деп жорамалдары.
* Заурорнитойдқа 1924 жылы Осборн атау берген.
* Үлкен ірі өткір тырнақты үш саусақтары болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 13 -27 келі
* Тұқымдас : Троодонтид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Сүген қоңызы** – қаяз (отын кесетін) қоңыздар тұқымдасына жататын қоңыз түрі. Денесінен бірнеше есе ұзын көпбунақты мұрты бар. Олардың аталуы көбінесе мекендейтін ортасына байланысты болады. Қоңыздардың көбі ағаштардың бір түрінде мекендейді. Ұрғашылары жұмыртқаларын ағаш қабығының жарықтарына салады, кейін олардан дернәсілдер дамып жетіледі. Күшті кеміргіш ауыз аппараттары бар жұмсақ дернәсілдер ағаш сүрегінде бір ғана жыл тіршілік етпейді, бірнеше жыл өмір сүреді. Тек қана ағаштарды ғана емес, сонымен бірге ағаштан жасалынатын жабдықтарды, ағаш құрылыстарын толығымен зақымдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстандағы жануарлар әлемі» кітабы,«Алматыкітап» ААҚ, 2003 жыл. ISBN 9965-628-91-2
**Хельмут Халлер** (нем. *Helmut Haller*; 21 шілде 1939, Аугсбург — 11 қазан 2012, Аугсбург) — германиялық футболшы, 1962, 1966, 1970 жылдары әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасының жарқыраған жылдарын Италияда, "Болонья" және "Ювентус" клубтарында өткізген. Осы екі клуб сапында 11 жыл бойы доп теуіп, үш рет Италия чемпионы атанды. 1973 жылы ғана отанына оралып, туған клубы "Аугсбургқа" (1957 жылы карьерасын осы "Аустрияда" бастаған) ауысты. 

1977 жылы ГФР-дің төменгі лигаларының бірінде ойнайтын "БСВ 07" клубына ауысып, бір жыл ойнады. 1978 жылы тағы да, үшінші рет "Аугсбург" футболшысы атанды.

1979 жылы 40 жасында карьеасын аяқтады. Кейін осы клубтың бапкерлер алқасында істеді, вице-пезиденті болды.

### Ұлттық құрама

1962 жылғы әлем чемпионатына қатысып, топтық кезеңнің екі кездесуінде алаңға шықты (Италия мен Англияға қарсы ойында). 1/4 финалда Югославияға қарсы ойнады, бірақ чемпионатта бір гол да соға алмады.

1966 жылғы әлем чемпионатының бірінші матчында-ақ Швейцарияның қақпасына екі гол соқты (бұл ойында ГФР 5:0 есебімен жеңіске жетті). Ширек финалда Уругваймен ойында осы жетістігін қайталады. Сосын жартылай финал мен финалда бір-бір голдан соғып, ГФР құрамасының чемпионаттағы үздік мергені атанды (6 гол). Бұл чемпионатта ГФР финалда Англиядан ұтылып қалды.

1970 жылғы әлем чемпионатында бір ғана ойында (бірінші турда Мароккомен ойында) алаңға шығып, үзілістен соң алмастырылды да, сол күйі алаңға шықпады. Турнирден соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* Италия чемпионы: 1964, 1972, 1973

### Халықаралық

* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1966
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1970

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Ақпараттық қоғам қалыптастырудың өзекті мәселелелері** - ақпараттық қоғамның дамуы - жаһандану үдерісіндегі әлемдік бәсекеге қабілеттіліктің, даму индексінің өзегі болып табылады.. Сондықтан да, Қазақстан осы саланы дамытып, ақпараттық-инновациялық технологияларды игеруге, телекоммуникациялық әлеуетті арттыруға барынша күш салып келеді. Дегенмен, ақпараттық қоғам туралы Қазақстан қоғамында түсінік әрқилы. 

Ол туралы тың енбектер де жоқтың қасы. Автордың бұл шығармасы дүниежүзіндегі ақпараттық қоғамды зерделеуге, оның Қазақстандағы дәл бүгінгі жай-күйіне және мәселелеріне арналған. 

Ақпараттық телекоммуникациялық технологиялардың еліміздегі дамуы мен күрделіліктері туралы сөз болады. Зерттеу еңбегі шынайы ақпараттар мен қызықты мәліметтерге құрылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Ақпараттық қоғам қалыптастырудың критерийлері** - 1. Технологиялық басты фактор өндірістерде, мекемелерде, оқу жүйесі мен жалпы тұрмыста қолданылатын ақпараттық технология.. 2. Әлеуметтік: өмір сапасын өзгертетің ынталандырушы күш ретінде ақпаратты пайдалану. 

3. Экономикалық: ақпарат экономика саласында қайнар көз, қызмет түрі, тауар ретінде басты фактор болады. 4. Саяси: саяси процестерге бастайтын ақпараттың еркіндігі. 5. Мәдени: бүкіл қоғам мен жеке тұлғаларды дамыту үшін жұмсалатын ақпараттың мәдени құндылығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Ақ тұйғын**. Қазақстанның шөлейт өлкелерінен басқа өңірлерде сирек те болса кездеседі. Оны қаршығаға ұқсас баулиды және қырандығы да оған жетеқабыл, әрі оны қаршыға тектестерге жатады дейді қазақтар. Тез самғайтын қанаты қысқалау, құйрығы ұзынша келген оның шүйілгіш, аса шапшаң ерекше қимылын «тұйғындай шүйілген» деген теңеуге арқау еткен. "Ақпаса су бола ма тамшылаған, Жүйріктің сәні болмас қамшылаған. Күніне сан мың үйрек ілсе дағы, Тұйғынның бағасы артық қаршығадан," - деп әспеттеген. Қазақтар онымен кішірек аң-құстарды да аулаған. Тұйғынның балапандары өте мешкей, ашықса бір-бірін жеп қоятын ашқарақ. Оның бауыры аппақ мырза тұйғын, сұрғылт қауырсыны бар сұр кір тұйғын және құл тұйғын деген түрлері бар. Атақты құсбегі Әбілхақ Тұрдыбаевтың Ақбаян атты ақ тұйғынын 1980 жылдары баулыған. Тұр-тұлғасы аушы құстарға ұқсайтын, бірақ құсбегілікке жарамайтын қазақтардың "керексіз затты құстар" деп атаған топқа жыланжегіш қыран, кезқұйрық субүркіт, аққұйрықты субүркіт, кезқұйрық, құладын, жамансары, тілеміш, аражегіш, жұртшы, тазқара, құмай қатарлы жыртқыш құстар Қазақстанда таралған. Бұған қоса академик Ә. Марғұлан орнитологтар үшін беймәлім көкжөре, балтақұс, сақалтақ тәрізді қарақұстарды және саңқылдақ, сарышағыл, сарыжала, ақсары тәрізді құстарды осы топқа жатқызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
2. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
Герман Вильгельм Рудольф Марлот (28 желтоқсан, Люббен, Бранденбург, Германия Одағы - 15 мамыр 1931, Каледон, Оңтүстік Африка Одағы) - неміс және оңтүстік африкалық ботаник , химик және фармацевт. Ғылым докторы.

Өмірбаяны
---------

1873 жылдан бастап 1876 жылға дейін Люббендегі фармацевтикалық өнімдерді зерттеді. Германия мен Швейцарияда фармацевт көмекшісі болып жұмыс істеген соң Берлин университетінде оқыды. 1883 жылы докторлық диссертациясын қорғады.
Достарының бірі Марлотқа 1883 жылдың соңына келген Кейптаун қаласында өз фармациясын сатып алуға ақша ұсынды. Кейінірек ол Германияға оралып, аналитикалық химия мамандығы бойынша оқып, практикаға рұқсат берді. Стелленбос қаласында Марлот аналитикалық химия және фармацевтикалық зерттеулер зертханасын ашты, ол өз кезегінде жануарлардың барлық өсімдік құбылыстарын мұқият зерттеген, ол тәжірибелі фотограф және тәжірибелі альпинсте болды. Сол жерде, Стелленбошта, ботаника бойынша лекция оқу кезінде Марлот Г. C. Нельмен кездесті.
Ол Wentzel-Schleswig фармацевтикалық компаниясында жұмыс істеді. Уақыт өте келе Кейптаунда өз бизнесін ашты. 1885-1886 жылдары Солтүстік Каспий мен Оңтүстік-Батыс Африкаға бірнеше сапарлар жасады.
1888 жылы Виктория колледжінің химия факультетінде дәріс оқыды (қазіргі Стелленбос университеті). 1889-1892 жылдары профессор болды. Содан кейін Эльзберг ауылшаруашылық мектебінде дәріс оқып, сонымен қатар Кейптаун қаласында кеңесші және аналитикалық химик болды.
1898 жылы Ол Африканың оңтүстігінде бірнеше экспедицияларды жүргізіп, танымал ботаник және фитогеограф Андреас Шимпермен танысып, достасып кетті.

Ғылыми қызмет
-------------

Көптеген өсімдіктерді анықтады және сипаттады, атап айтқанда Titanopsis(Titanopsis calcarea), Алоэ Марлотта.
1913-1932 жылдардағы 6 томдық Оңтүстік Африка флорасы(Оңтүстік Африка флорасы) фундаменталды жұмысының авторы. 1917 жылы ол Оңтүстік Африка флорасы үшін қосымша ретінде өсімдіктердің жалпы атауларының сөздігін жариялады.

Есте сақтау
-----------

Мпумаланга провинциясында(Оңтүстік Африка) Марлот Парк аумағында танымал табиғи қорық және курорттық аймақ, сондай-ақ Марлоттың батыс жағалауындағы Марлоттың табиғи қорығы Марлоттың атына аталды.

Сілтемелер
----------

Марлот Рудольф
Дж. Вердидің "Травиата" операсы
**Мәриямгүл Төлегенова** (24.7.1952, Алматы – 24.07.2006, Алматы) – әнші (лирикалы-колоратуралық сопрано), ҚР-інің еңбек сіңірген қайраткері (2005). 

1979 жылы қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Сол жылы Қазақтың мемлекеттік академия опера және балет театрының труппасына қабылданып, осы театрда қойылған опералық спектакльдерде Ольга (А.С. Даргомыжский, "Су перісі"), Марфа (Н.А. Римский-Корсаков, "Патша қалыңдығы"), Прилепа (П.И. Чайковский, "Қарғаның мәткесі"), Виолетта, Джильда, Оскар, Тибо (Дж. Верди, "Травиата", "Риголетто", "Бал-маскарад", "Дон Карлос"), Белинда (Г.Перселл, "Дидона мен Эней"), Адель, Розалинда (И.Штраус, "Жарқанат"), Олимпия (Ж.Оффенбах, "Гофман ертегілері"), Микаэла (Ж.Бизе, "Кармен"), Дана (Е.Г. Брусиловский, "Ер Тарғын"), Гүлбаршын (Е.Рахмадиев, "Алпамыс"), т.б. партияларды орындады. Қазақстан мен Ресейдің жетекші оркестрлерімен гастрольдік сапармен көптеген елді мекендерде өнер көрсетті. Қазақстанда өткен Австрия мәдени күндері кезінде Вена симфония оркестрінің квартетімен В.А. Моцарт шығармалары бойынша орындалған концерттерге, сондай-ақ бірқатар қайырымдылық концерттерге, Мәскеу мэрінің шақыруымен "Ғасырлар тоғысындағы орыс романсы" фестиваліне тұрақты түрде қатысқан.

Қазақ ұлттық консерваториясында педагогикалық қызметпен де айналысты. Б.Төлегенова атындағы Халықаралық әншілер байқауының үйлестіруші-директоры болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
Кмаров зиратындағы құлпытасы
**Борис Борисович Вахтин** ─ орыс, кеңес жазушысы, драматург, сценарист, философ, аудармашы, шығыстанушы-синолог. 

1930 жылы 30 қарашада Дондағы Ростовта дүниеге келген. 

1954 жылы Санкт-Петербург Гуманитарлық университетінің шығыстану факультетінің қытай бөлімін бітіреді. Академик Василий Алексеев пен Николай Конрадтан сабақ алған. Көне Қытай және корей әдебиеті бойынша бірнеше еңбектердің авторы. 

1978-1981 жылдары шығыс тілі аудармашыларының семинарын басқарады. 

1950 жылдан бастап прозалық шығармаларын жаза бастады. 

1964 жылы Владимир Марамзин, Игорь Ефимов және Владимир Губинмен «Горожане» әдеби тобын құрады.

Шығармалары
-----------

* «Одна абсолютно счастливая деревня»,
* «Дубленка» повестері,
* «Гибель Джорджтауна» очеркі.

Дереккөздер
-----------
**Борис Иванович Равенских**  (27. 6, 1914 ж. т. Мәскеу) — совет режиссері, КСРО халық артисі (1968). 1954 жылдан КОКП мүшесі.

1935 ж. Ленинград сахна өнері институтының режиссерлік ф-тін бітірді. 1935—38 Ж. Мейерхольд атындагы те- атрда режиссёрдің ассистенті болып қызмет істеді. Мұның өзі кейінгі режиссерлік өнеріне зор ықпал жасады. В. Э. Мейерхолъдтан сахнада публицистикалық бояуға толы әсерлі, жарқын форма жасауды үйренді. 1941— 50 ж. Мәскеудегі К. С. Станиславский атынд. драма студиясында (қазіргі Станиславский атынд. драма театры), 1951—60 ж. Кіші театрда, 1960—70 ж. А. С. Пушкин атынд. драма театрында режиссер болды. Қойған спектакльдері муз. және эмоциялық бояуының молдыгымен ерекшеленеді. 1956—73 ж. Л. Н. Толстойдың «Қараңғылық патшалығын», А. М. Якобсонның «Шие бөрілерін», Г. Д. Мдиванидің «Терезаның туған күнін», Л. Скуарцинаның «Романьоласын», М. А. Шолоховтың «Көтерілген тыныш», Л. М. Леоновтың «Боранын», М. Анчаровтың «Драмалық жырын» (өзі қосалқы автор), А. К. Толстойдың «Патша Федор Иоан- новичын» т. б. қойып, совет режиссурасына елеулі үлес қосты. 1970 жылдан Кіші театрдыц бас режиссері.

КСРО (1951, 1972) және РКФСР (1967) Мемл. сыйлыгының лауреаты. Ленин ордені және басқа 2 орденмен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Арыслан хан** — Қарлұқ мемлекетінің ханы. Жетісудің солтұстік бөлігінде орналасқан Қойлық аймағында билік етті. Басында Қарақытай мемлекетінің вассалы болып, кейін тәуелсіздік алу жолында күрес жүргізіп, өзін жаңа хан жарияланды. Жетісудағы толық билікті қолына алған найман ханы Күшілік ханның .жергілікті мұсылмандарға қарсы қудалау саясатына қарсы күресіп, Алмалық билеушісі Бұзар ханмен және Ұйғыр идықұты Бауршымен одақтасты. Моңғол қолбасшылары Жебе мен Сұбедей ноян бастаған моңғол қолы Жетісу жеріне Күшілік ханға қарсы жорық жасау мақсатында келуін пайдаланып, Шыңғыс ханмен одақтасты. 1211 жылы Шыңғыс ханға елшілік жіберіп, бодан болды.