recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мыңшұңқыр жотасы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік-батысындағы шеткі жота.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ескелді және Ақсу аудандандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2829 м. Қора өзенінің оң жағалауын бойлай оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-ге созылып жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың герцин тау жасалу кезеніңде пайда болған. Геологиялық құрамы жөнінен гнейстерден, кварцтер мен әктастардан тұрады, шығысқа қарай бұларға магнит араласады.

Климаты
-------

Климаты қоныржай континенттік. Жауын-шашын мөлшері қыс айларында 150-200 мм, ал жаз айларында 300-400 мм. Жел қыста негізінен солтүсітік-шығыс, ал жазда солтүстік және оңтүстік бағытқа қарай соғады. Етегіндегі шөлдің сұр топырағы биіктеген сайын таудың қызғылт қоңыр, ал 2500 м-ден жоғары таудың орманды қара қоңыр топырағына ауысады.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Өсімдіктерден жусан, тянь-шаньдық шалғын, селеу аралас бетеге, 2000 м-ден жоғары қарағай мен самырсын өседі. Жануарлардан борсық, түлкі, сілеусін, қоян өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Инкубациялық кезеңі 3-6 күн (10 күнге дейін). Бастапқы кезеңі гиперемия фазасы. 3-4 күн ішінде өтеді және кенет дене қызуының 39-40С-қа дейін жоғарлауымен, айқын қалтыраумен, интенсивті бас ауруымен және таралған миалгиямен сипатталды. Аурудың 1-2 күндері көп науқаста бетінің, мойынның және кеуденің жоғарғы бөлімдерінің гиперемиясы және ісінуі байқалады. Склера және коньктиваның қан тамырлары ашық гиперемирленген ("қоянның көзі") көзден жас ағу байқалады. Әдетте тамыр соғысы жиілеген, келесі күндері брадикардия және артериальды гипотензия дамиды. Көп науқастарда бауыры ұлғайған және ауырсынады. Бастапқы кезең соңында петехиялар және экхимоздар пайда болуы мүмкін. 

Африка аумағындағы сары қызбаның таралуы (2009)
Гиперемия кезеңі қысқа уақытты ремиссияға ауысады (бірнеше сағаттан 1-1,5 тәулікке дейін). Бірқатар жағдайда ремиссия сауығу фазасына өтуі мүмкін, бірақта жиі аурудың келесі науқасымен ауысады. Венозды стаз кезеңі. Науқастың жағдайы нашарлайды. Дене қызуы қайтадан жоғарлайды, сарғаю өте айқын болады. Тері жабындылары бозғылт. Дене және аяқ-қол терісінде петехия, экхимоз түрінде жайылған геморрагиялық бөртпелер пайда болады. Қызыл иектің қанталауы, көп ретті қан құсу, мұрыннан және жатырдан қан кету байқалады. Шок дамиды. Тамыр соғысы әдетте сирек, әлсіз толған, қан қысымы төмендейді, олигурия немесе анурия дамиды. Аурудың 7-9 күндері науқастың өлімі шок, бүйрек және бауыр жетіспеушілігі нәтижесінде болады. Қызбалы кезең ұзақтығы орташа 7-9 күн, одан кейін ол реконвалесценция кезеңіне өтеді.

Сары қызбаның қоздырғышы "Aedes aegypti

Диагностика.
------------

СҚ диагнозы науқастың қанынан СҚ вирусын (аурудың бастапқы фазасында) немесе оған антиденелерді (аурудың кеш кезеңдерінде) РСК, НРИФ, РТПГА тапқан кезде дәлелденеді. СҚ-ның салыстырмалы диагностикасы геморрагиялық қызбаның басқа түрлерімен, вирусты гепатитпен, безгектің қатерлі түрлерімен жүргізіледі.

Емі
---

СҚ науқастары масалардың кіруінен қорғанған стационарға жатқызылады. Парентеральды зақымданудың профилактикасы жүргізіледі. Терапиялық шараларға шокқа қарсы комплекс және дезинтоксикациялық заттар бұзылған гемостаз коррекциясы жатады. Айқын азотемиямен жүретін өршитін бүйрек, бауыр жетіспеушілігі жағдайында гемодиализ немесе перитонеальный анализ жүргізіледі.

Профилактика
------------

Инфекция ошақтарында СҚ-ның арнайы профилактикасы тері антигендирленген вакцина 17Д және сирек вакцина "Дакар" арқылы іске асады. 17Д вакцина 0,5 мл-ден 1:10 қатынасында араластырылған түрде тері астына енгізіледі. Иммунитет 7-10 күннен кейін дамып, 6 жыл сақталады. Егілмеген адамдар эндемиялық аудандардан 9 күнге карантинге ұшырайды.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 2 мамырдың 2014 жылы.
* 
* 
*
**Сары қараған** (ағылш. *Caragana arborescens*) - бұршақ тұқымдасына жататын биіктігі 0,5-2 м бұта не 5-7 м ағаш.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жапырағы қауырсын салалы, шоқтанып орналасқан, қосалқы жапырақшасы тікенді. Гүлі қос жынысты, сары гүлі 1-5 тен топтанған. Жемісі 5-8 тұқымды бұршақ. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілде-тамызда жемісі піседі. Сары Қараған тез өседі, суыққа төзімді, тұқымынан және жас шыбығынан көбейтіледі. Сары қараған қалың бұталы орманды және орманды далалы аймақтарда, жыра, ай, тау бөлітерінде өседі.

Таралуы
-------

Сары қараған Шығыс және Батыс Сібірде, Монғолияда, Қазақстанда: Көкшетау, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарында таралған.

Қолданылуы
----------

Сары қарағаны топырақты құнарландырады, жас бұтақтарынан себет тоқылады. Әсемдік үшін қолдан өсіріледі, гүлінен ара бал жинайды. Тұқымы майлы, құсқа жем.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы, 10 том, 43-44 бет
**Ым тілі** – адам ойын дыбысты тілдегідей акустикалық жолмен емес, кинетикалық негізде (ымдап, мимикамен) жеткізетін коммуникативтік жүйе. Глоттогенез барысында (сөйлеу тілінің пайда болуы) ең алдымен ым тілі қалыптасып, дамып жетілген деген пікір кең тараған. Ым тілі – саңыраулардың (керең, мылқаулардың) басты, бірден-бір қатынас құралы. Оңтүстік пен Солтүстік Америкада, Африка мен Австралияда, Үндістан мен Океанияда, тағы басқа елдерде ым тілі еститіндер арасында да қалыптасқан. Солтүстік Америка даласындағы жергілікті көршілес үндіс тайпалары арасында ортақ этносаралық қарым-қатынас құралы ретінде бірыңғай ым тілі кең тараған. Зерттеушілердің айтуынша осы өңірлерде 19 ғ-дың соңында жүз мыңдай адам ым тілімен сөйлескен. Бірақ олардың ым тілінің лексика құрамы, грамматика құрылымы жете зерттелмеген. Жетілген ым тіліне саңыраулар тілі жатады. Саңыраулардың ым тілі коммуникативтік мүмкіндігі жағынан дыбысты тілге жақындау. Алайда әлеуметтік-лингвистика статусының төмендігінен ым тілінің лексикасы дамыған әдеби тіл лексикасынан анағұрлым кедей. Ым тілінің құрылымы дыбысты тілге байланысты емес, туыстық байланысы дыбысты тілдер туыстығымен сәйкес келмейді. Мысалы, ағылшын тілді АҚШ саңырауларының ым тілі Англия саңырауларының ым тіліне ұқсас емес, керісінше, Канада мен Франция саңырауларының ым тіліне жақын. Дыбысты тіл мен ым тілінің басты айырмашылығы ойдың айтылып, жеткізілу тәсілінде. Ым тілінің ең шағын билатералды өлшем бірлігі херемнен (грек. hejr, hejros – қол) құралады. Херем үш топты біріктіреді (ымның орнын, қол, қимыл ерекшелігі). Херем санын дыбысты тілдегі фонема санымен салыстыруға болады. Кеңістіктің үш өлшемдігін ым тілі грамматикалық мақсатта да пайдаланады. Егер дыбысты тілде сөздің лексикалық мағынасы мен грамматикалық мағынасы кем уақыт өлшемімен ажыратылса, ым тілінде грамматика және лексика семантика ажырамай, бір сәтте беріледі. Ым тілінде қолмен әр түрлі қимыл жасап, ымдауға қосымша бет-пішінмен, көзқараспен, бас және басқа дене мүшелері қозғалысымен белгі беруде елеулі қызмет атқарады. Ым тілін дыбысты тілдің ымдап жеткізетін манифестациясы деп те атайды. Жоғары дамыған елдердегі саңыраулар ана тілінің ым тілімен қоса ресми тілдің ым тілін де меңгерген. 20 ғ-дың 50-жылдары У.К. Стокоу бастап берген ым тілінің лингвистик. зерттеу жұмысы соңғы 40 жылдан бері кең көлемде жүргізіліп келеді.

Сілтемелер
----------

Гейльман И.Ф. Специфические средства общения глухих. Дактилология и мимика, ч. 1 – 4, Л. 1975 – 79;
Беликов В.И. Жестовые системы коммуникации. Семиотика и информатика, М. 1983;
Қазақ тілі. Энциклопедия, А. 1998.
**СарыАрқаАвтопром** — Қостанай қаласындағы автомобиль құрастыру зауыты. «Asia Auto» компаниясымен қатар 2021 жылы елдегі нарық үлесі 61% құраған Қазақстандағы екі ірі жеңіл автокөлік құрастыру зауытының бірі болып табылады.

Сипаттамасы
-----------

Кәсіпорын КСРО кезінде 1980 жылдардың соңында салынған және 2000 жылдары банкротқа ұшыраған бұрынғы Қостанай мотор зауытының ғимараттарында орналасқан, оның негізінде «AllurAuto» тобына кірген «СарыарқаАвтоПром» жеңіл автокөліктері мен «АгромашХолдингтің» ауылшаруашылық техникаларын құрастыру зауыттары құрылды.

2012 жылдан бері жұмыс істейді, 2021 жылға қарай өндірістік алаңы 86 мың м², 1,6 мыңнан астам жұмысшысы болды.

Негізгі қызмет түрі — үшінші тұлғалардың мүддесі үшін келісім-шартты құрастыру. Бұл қызмет мүдделері үшін құрастыру жүргізілетін компанияларға ҚҚС және қайта өңдеу үшін алымдарды төлеуден жалтаруға, саланы дамыту және оқшаулау бойынша міндеттемелерсіз жеңілдетілген автонесие бағдарламасын пайдалануға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Саян Абаев* — Қазақстандық көліктер қалай шығарылады Мұрағатталған 30 мамырдың 2022 жылы. // ИА Inbusiness.kz, 16 ақпан 2022
2. ↑  Өзіміздікі, танымал емес?.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Мотор үшін жарты патшалық!.(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  Өздігінен түсіргіш JAC N350: егжей-тегжейлі талдау.(қолжетпейтін сілтеме)
**Хара Бадырлары**, **харофиттер** (*Charophytae*) — балдырлардың бір типі. Хара бадырларын жасыл балдырлардан шыққан деп есептейді. Силур кезеңінен белгілі. Барлық құрлықтарда (Антарктидадан басқа) кездеседі. 1 класы (*Charophyceae*), 1 қатары (*Charales*), 3 тұқымдасы: нителла (*Nіtellaceae*), нителлопсис (*Nіtellopsіs*) және хара (*Characeae*) бар. 314 түрі анықталған, соның 40 түрі, 2 түраралық формасы Қазақстан суларынан табылған. Хара бадырлары — биікт. 5 — 10 см-ден 1 — 2 м-ге жететін, тік өсетін, көп клеткалы, талломды тұщы су өсімдіктері, су түбінің топырағына бекініп, қалың ну түзіп өседі. Кейбір түрлері сыртқы құрылысы жағынан жоғары сатыдағы өсімдіктерге (қырықбуынға, мүйізжапыраққа) ұқсас. Түсі жасыл, ашық жасыл, кейде әктаспен қапталып, сұрғылт жасыл болып көрінеді. Олардың талломының сабаққа ұқсас бөлігі буынға және буын аралығына бөлінген. Буындарында 8 — 11 жапырақшалары болады. Тамырдың қызметін көптеген түссіз ризоидтері атқарады. Кейбір түрлерінің ризоидтерінде домалақ, жұлдызша тәрізді крахмалға бай "түйнекшелері" болады. Сабағы сыртынан көп клеткалы қабықпен қапталған. Хара бадырлары вегетативті (ризоидтеріндегі түйнекшелері, "сабақ" буындарының бөлінуі арқылы) және жынысты (оогамия) жолдарымен көбейеді. Аталығы (антеридий) 0,5 мм, домалақ, шар тәрізді, қызыл сары түсті, аналығы (оогоний) ұзындығы 0,5 — 1 мм, сопақша келген, жұмыртқа тәрізді. Хара бадырлары балықтар мен су құстарының негізгі азығы. Хара бадырларын буын аралығындағы ірі клеткаларды цитололгиялық зерттеу үшін пайдаланады.
**Болат Болсанбек**(25.3. 1940. Талдықорған облысы Аксу ауданы Көкөзек а.) – оқытушы, ғалым. ҚазМУ-ді бітірген (1963).

1963 жылы Жоғары Оқу жүйесінде ассистенттен бастап доцент, экономика пәндерінің кафедра меңгерушісі, унт.-тің бірінші проректоры, оқу орныңың ректоры, Қазақ КСР ЖОО минн.-дегі қоғамдық ғылымды окыту басқармасының бастығына дейінгі әртүрлі лауазымды қызметтер атқарды.

Экономика ғыл. қанд. (1975), (диссерт. тақырыбы "Еңбекті ғылыми ұйымдастырудың теориясы мен тәжірибесі"). "Телевидение және кино экономика тех. академиясының" профессоры (1999-2007). ҚазҰПУ қаржы-экономика ф-ті "Маркетинг" кафедрасының доценті (2007). 

Қазақ КСР ЖОО мин-нің грамоталарымен, алғысымен, ҚР Білім беру үздігі атағымен марапатталды (1972). Ғылымдағы ізденістер саласы: Еңбекті ғыл. ұйымдастыру, кәсіпкерліктің сыртқы ортасы, жеті ата қазақтың ежелгі демограф, статистикасы, стратег, маркетинг және аймақтық маркетинг мәселелері. ҚР БЕМ Экономика инт-ының "Экономикалық классика" секциясының құрамында (2006) "Мәдени мұра" Мемл. бағдарламаның жүзеге асуына қатынасып "Неоклассика" деп аталатын 4 томды қазақ тіліне аударды. 70-тен астам ғыл.зерттеу жұмыстары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
Юрий Мефодьевич Соломин (2015)
**Ю́рий Мефо́дьевич Соло́мин** *(туғ. 18 маусымда 1935, Чита)* — кеңестік, ресей актёр, театр мен киноның актері, театр педагогы, Ресейдің мемлекеттік пен қоғам қайраткері. КСРО-нің халық әртісі *(1988)*.

Биография
---------

Юрий Соломин 18 маусымда 1935 жылы Читада әншілердің отбасында туды.Кіші кезінде пионер сарайларының қойылымында қатысқан.
Читада Юрий 125-жылдығына арнайы түсірілген *«Малый театр и его мастера»* фильмінде көрген. Сонда ол М.С.Щепкин атындағы жоғары театр училищесі туралы білді де түсуге шешті.Мектепті бітірген сон 1953 жылы ол М.С.Щепкин атындағы театр училищесіне құжаттарды жіберді.Ол түсті әйгілі актриса В.Н.Пашенна курсына түсіп кетті.

* 1957 жылы училищені бітіріп Юрий Соломин Кіші театрының мемлекеттік академия труппасына түседі.
* 1961 жылдан бастап ол озінің туған театр училищесінде оқытады.

* 1988 жылы Кіші театрының мемлекеттік академияның көркем-әдебиет жетекшісі деп саналды.

Юрий мәдениеттің министрінің қызметінде болды (1990—1991).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 7 сәуірдің 2015 жылы.
**Сұлу қаған** (Сұлық) – 715-738 жылдары билік еткен Түргеш қағанатының билеушісі.

Басқаруы
--------

Сұлу Түргеш қағанатындағы қара түргештерден шыққан әскербасы болатын. 710 жылы Сақал қаған шығыс түріктерге тұтқынға түскеннен кейін, қара түргештер мен сары түргештер арасында билік үшін күрес өрбиді. 715 жылы Сұлу қаған қарсыластарын жеңіп, билікке келеді. Сұлудың билікке келген кезеңі Түргеш қағандығының ішкі-сыртқы саяси жағдайының шиеленісіп тұрған тұсы еді. Біріншіден, батыста арабтардың шапқыншылығы күшейіп тұрса, екіншіден, шығыста Қытай мемлекеті үлкен қауіп төндірді. Ал үшінші жағынан, Шығыс Түрік қағанаты Жетісудағы ішкі қайшылықтарды пайдалануға тырысты. Сондықтан Сұлу қаған өз мемлекетінің тәуелсіздігін сақтау үшін үш жақты саясат ұстануға мәжбүр болды. Ірі саясаткер шығыстағы ахуалды әскери келісімшартпен шектелмей, құдандалық арқылы да шешуге тырысқан. Осы тұста қаған 717 жылы Тан империясына барып қайтады. Ол қауіп төндіріп отырған көреген Шығыс Түрік қағаны Білге қағанның қызына өз ұлын үйлендіріп, өзі Тибет патшасының қызына үйленеді. Қолбасшы, әрі саясаткер Сұлу қаған 716–719 жылы Қытаймен достық қатынас орнатады. Император Сұлу қағанның билігін мойындайды. 720–738 жылы Сұлу қаған мемлекеттің бар күшін Орта Азияға ене бастаған арабтарға қарсы бағыттайды. Қаған арабтарға қарсы Орта Азиядағы халықтардың күресін пайдаланып, оларды қолдаған. Мәселен, Самарқан, Бұхара қалаларының тұрғындарымен бірлесіп, ол қалалардан арабтарды қуып шыққан. Сұлу қағанның олжа бөлісуде енгізген өзгерістері оның беделін ұлғайтты және бүкіл түргештердің қолдауына ие болғызды. Өз кезегінде араб халифы Хишам да (721–743) Сұлу қағанға елшілік жіберіп, оған ислам дінін қабылдауды ұсынады. Бірақ Сұлу қаған бұл ұсыныстан бас тартып, Орта Азияда арабтарға қарсы күресін жалғастырады. 724 жылы соғдылықтардың арабтарға қарсы көтерілісіне Сұлу қаған әскери көмек береді. 
VIII ғасырдың 30-шы жылдары түргештер мен қытайлардың арасы суып, Сұлу қаған тибеттіктермен одақтасып Куш қаласын қоршайды. Отырықшы өңірлерді тонап, кейін оралады. Осылайша VIII ғасырдың 30-шы жылдары Сұлу қағанға шығыста – қытайлармен, батыста – арабтармен бірдей соғыс жүргізуге тура келеді. Тоқарстандағы арабтардан біржолата құтылу үшін Сұлу қаған қарлұқтармен бірігіп 737 жылы жойқын шайқасқа шығады. Арабтарға ойсырата соққы бергенмен, жеңіске қуанған тоқарларлықтар мен түргеш әскерлері ертерек тарап кетеді. Осыны пайдаланған арабтар аз әскермен қалған Сұлу қағанға шабуыл жасайды. 738 жылы еліне оралған Сұлу қаған Навакент қаласында қолбасшысы Баға тарханның тарапынан қастандықпен өлтіріледі. Сұлу қағаннан соң Түргеш қағанатындағы сары және қара түргештер арасындағы күрес қайта басталып кетеді.

Сілтемелер
----------

Тараз энциклопедиясы

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүргеш қағанатының билеушілері |
| --- |
|  |
| 
Үшлік қаған • Сақал қаған • Сұлу қаған • Тұқарсан Құтшар қаған • Баға тархан • |

 |
**Юрий Петрович Аравин** - музыкатанушы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1941 ж. Тверь қаласында (Ресей) туған. 

Новосибирь консерваториясының тарихи – теоретикалық факультетін, Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (ғылыми жетекшісі – профессор Б. Г. Ерзакович) бітірген. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында, қазақтың мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында музыкалық – тарихи және теориялық пәндерден дәріс берген. 

  

Аравин педагогикалық қызметін ғылыми – зерттеу және музыкалық ағарту жұмыстарымен байланыстырды. Ол халықтық – кәсіби композитор –күйшілердің өмірі мен творчествосына, симфонизмнің әндік бастаулары мәселелері, Қазақстан композиторларының симфониялық музыкасындағы музыкалық бейнелердің жанрлық жинағы мен бағдарламалылығына қатысты мәселелерді көтерді. Оның музыкатанулық қызметін, ғылыми және творчестволық көп қырлы ізденісін конференцияларда жасаған баяндамалары мен хабарламалары, радио мен телевидениеден берген хабарлары, филармониядағы лекциялар циклы, мерзімді басылымдарда жарияланған материалдары сипаттайды. 

Аравин – *"Дыбыстар музейі", "Қазақ музыкасының кіші антологиясы"* сияқты танымал телехабарлардың және *"Тотем"* радиосындағы *"Дала шоқжұлдызы"* авторлық циклдық хабарлардың авторы. *"Қазақстан"* каналындағы оның қазақтың халықтық музыкасы туралы телехабары Қазақстандық телекөрермендердің ең сүйікті хабары болып табылады. Аравиннің *"Абай жадына арналған лирикалық поэма", "Қазақстанның симфониялық поэмаларының тақырыбы мәселесі туралы", "Халық қаћармандары туралы үш поэма", "М.Төлебаевтың "Қазақстан" поэмасы", "Қазіргі замандық ұйғыр симфониясының бастама көздері", "Әндік симфонизм тарихына", "Дала шоқжұлдызы: қазақ музыкасы туралы очерктер мен этюдтер"* және т. б. шығармалары қазақтың музыкатануына қосылған өлшеусіз үлес болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
Шайтан
**Шайтан**— діни танымда Құдайдың қаһарына ұшыраған, адамды азғырып аздыратын, өзімен бірге тозаққа әкетуді мақсат ететін пері. Шайтан оттан жаратылған, Ібілістің бұйрығын орындаушылар. Басты сипаттары тәкаппарлық, өзімшілдік, көре алмаушылық, менмендік. Құдайға көп құлшылық етуінің арқасында о баста періштелік дәрежеге жеткен, еткен тағат-ғибадатының қарымына орасан зор ғылым мен білімді иеленіп, періштелерге сабақ берген. Соңында осынша терең біліміне мастанып, топырақтан жаратылған Адам атаға сәжде жасамаймын деп Алла әмірінен бас тартып, лағнет қамытын киген, тозақ отына күю жазасына кесілген. Адам баласына тек дұшпандық ойлайды, бірақ оның дұшпандығының өзі Рахымды Құдайдың құдіретімен адамның рухани толысуына қызмет етуі мүмкін. Яғни, адам баласы Шайтанның әрекетіне қарсы күресудің арқасында рухани дамиды. Ібіліс Құдайдан бұл дүниеде мәңгі өмір сүруді, адам баласының ойына араласып, аздыру мүмкіндігін сұрап алған. Құран Кәрімнің Исра сүресінің 62-аятында Шайтан «Адам ұрпақтарын хақ жолдан тайдырып, түп-тамырымен құртамын. Тек біраз құлдарыңды ғана азғыра алмаймын» дейді. Әрбір адамның бойында періштесімен қатар өзінің Шайтаны болады. Шайтан адамның бойындағы нәпсілік құштарлықтарын қоздыру арқылы әрекет жасайды, күнәлі істерге бастап, құлшылығына кедергі жасайды, адамды түзу жолдан тайдыруға, сөйтіп, түбінде тозаққа түсуге итермелейді. «Мен адам ұрпақтарын алдынан, артынан, оңынан, солынан келіп, азғырамын. Ей, Раббым, сен өзіңнің құлдарыңның көбін, берген нығметтеріңнің қадірін біліп, шүкіршілігін қылатындардың қатарынан таппайсың» (әл-Ағраф сүресі, 17-аят) деген Шайтаннан пана табудың жолы Алла есімін көп еске алып, зікір ету.

Тағы қараңыз
------------

* Құдай
* Ислам
* Дін

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Шымған қызғалдағы** (лат. *Tulipa tschimganica*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын, сирек кездесетін түр. 1961 жылы З.П.Бочанцева сипаттап жазған. Өзбекстандағы Ташкент облысы маңындағы Шатқал жотасы эндемигі болып есептелген. Қазақстаннан біз 2003 жылы Қарабаусай өзені аңғарынан (Қаржантау жотасының оңтүстік бөлігі) таптық. Таудың орта белдеуіндегі (теңіз деңгейінен 1400-1800 м) тасты және шағыл тасты баурайлардың таяз жыраларында өседі. Жеке шағын популяциялар (көлемі 250-300 шаршы метр) болып кездеседі. Ең көп тығыздығы –бір шаршы метрде 19 гүлдейтін өсімдік өседі. Гүлі екі түсті- қызыл немесе сыртқы күлтелерінің жоны қызыл жолақты сары. Кейбір мамандар бұның жеке түр екендігін мойындамайды. Мүмкін, бұл түрдің шығу тегі буданды болар, бірақ табиғи популяциялары сыртқы құрылысы және экологиясы жағынан жақсы ерекшеленеді. Түрдің таралуын зерттеу қажет, арнайы қорғалатын жерлер ұйымдастырып, Қазақстан Қызыл кітабына енгізу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 106 бет.
**Шығыс Ақжар мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының шығыс ернеуіндегі мұнай кен орны. Құрылым 1980-1984 жылдары жете нақтыланған. Іздестіру бұрғылауы 1985 жылы, барлау-бұрғылауы 1990 жылы басталып, кен орны 1989 жылы ашылған.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысында, Жарқамыс кентінен солтүстік-шығыста 40 км қашықтықта орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны төменгі пермнің ассель-артин шөгінділерінің беті бойынша бөлінетін ассиметриялы брахиантиклиналды қатпардан орын алған. Екі шағын көтеріңкі құрылым солтүстік-шығыс бағытта созылған, өлшемдері 31\*9 км, амплитудасы 300-350 м. Іздестіру бұрғылауы 4870-5060 м тереңдіктер аралығындағы төменгі пермнің артин жікқабаты шөгінділерінің өнімділігін анықтады.

Жатыс сипаты, қанығуы
---------------------

Анықталған мұнай жатыны қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, ондағы су-мұнай жапсары -4912 м тереңдікте. Жинауышы аралас, терригендік, ашық кеуектілігі 13,3%. Қалыңдығы 100 м-ден астам кунгур жікқабатына тиесілі ирен свитасының тұзды шөгінділері жатын жапқышы болып саналады. Мұнайлы бөліктің ауданы 8,9 км2, мұнай жатынының биіктігі 325 м, мұнайға қаныққан қалыңдық 59,4 м, қанығу коэффициент 0,654. Қанығу қысымы мен қойнауқаттық қысым тең елшемді - 93,12 МПа, қабат температурасы 93°С. 25,5 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы (өнімі) 696,4 м3/тәу. Қойнауқаттық мұнайдың газбен қанығу дәрежесі 324 м3/т.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайы жеңіл, тығыздығы 826-837 кг/м3, қалыпты жағдайлардағы тұтқырлығы 9,47 Сет, аз күкіртті (0,1-0,29%) аз парафинді (1-5,8%) және аз ғана мөлшерде шайырлар мен асфальтендер бар. Метанды көмірсутектердің мөлшері 89,06%, хошиісті көмірсутектер мөлшері - 7,25%. Кен орны жете барлау сатысында, тендерге қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Чихуахуан шөлі** – Cолтүстік Америкадағы ең үлкен бұталы шөл дала. Чихуахуан шөл даласы солтүстік жаңа Мексикадағы Рио Гранде жазығы мен оңтүстік-шығыс Аризонаның Сан Симон жазығынан басталып, Мексика қаласының солтүстік аймағына дейін созылып жатыр. Шөл дала жері көбінесе бірнеше кіші тау қатарларымен бөлінген алаптардан тұрады. Қысы суық, ал жазы құрғақ. Мамыр мен шілде айлары – Чихуахуан шөл даласындағы жылдың ең ыстық мерзімі саналады. Чихуахуан шөл даласындағы бұталар – аймақтағы ең төменгі тіршілік иесі. Қарапайым ағаштың түрлері осы жерден табылуда. Оларға мыналар жатады: Пондероза қарағайы, дуглас шыршасы, қалтырауын және жылауық арша, аризона кипарисы және еменнің бірнеше түрлері. Басқа аймақтарға қарағанда Чихуахуан шөл даласында кактустың көбірек түрлері кездеседі. Бұл жерде өсетін кактустер: тікенді алмұрттар, кірпілер, тірі жартастар, емізік кактусы және корис. Чихуахуан шөлі – көптеген ерекше омыртқасыздардың отаны. Олардың ішінде шөл дала бүйісі, шөл дала көпаяғы, бірнеше шаяндар және алып қырықаяқтар жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

Балаларға арналған танымдық энциклопедия "Шөлдер"
**Шығынқы баспа**, баспаханалық баспа – мәтін мен суретті көбейтіп басатын негізгі полиграфиялық тәсілдердің бірі. Мұнда баспа пішінінің таңба түсіретін элементі (жоғары) мен ашық орындары (төмен) әр түрлі биіктікте орналасады. Шығынқы баспа пішінінің барлық таңба түсіретін элементінің биіктігі бірдей болуы керек. Мүндай пішіннің таңба түсіретін элементіне эластик. білікпен бояуды жаға отырып, одан басқа (басылатын) бетке бояу түсіруге болады. Шығынқы баспа өзінің қарапайымдылығына, өнімнің сапалы және еңбек өнімділігінің жоғары болуына байланысты газет, журнал, кітап, көп бояулы иллюстрация, т.б. басу үшін кеңінен пайдаланылады. Кескін элементтерінің айқындылығы, бояуының қанықтығы және қағаздың екінші жақ бетіне таңба ізінің аз түсуі – шығынқы баспада алынған оттискіге тән ерекшелік. Шығынқы баспа принципінің баспа ісінде пайдаланылғанына мың жылдан астам уақыт өтті. Алғашқы баспа пішіні жазық, тегіс әрі жылтыр ағаш тақта түрінде болды. Бұл пішінде тақта бетін ою (бос аралық) арқылы таңба түсіретін кескін алынған. Мұндай пішіндер көркем репродукцияларды (қ. Ксилография, Гравюра) басудың бір тәсілі ретінде қазіргі кезде де қолданылады. Шығынқы баспаның қазіргі мәтіндік пішіндері алдын ала құйылған әріптер мен таңбалардан қолмен немесе теру не фототеру машиналарымен құрастырылады. Шығынқы баспада әр түрлі кескін (иллюстрациялар) гравюралау не цинкография тәсілі арқылы алынған клишеден көшіріледі. Баспа пішіні бірінші (түпнұсқа) және екінші реттік пішін болып ажыратылады. Шығынқы баспаның қазіргі ротациялы баспа машинасы көп бояулы газет, журнал, кітап, т.б. басуға мүмкіндік береді.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**«Чихэн»** (кор. 지행역) — тіреу жұмыстарына, жүк түсіруге арналған бірінші сызықтағы Сеул метро станциясы; бұл Тондучхон территориясындағы бес станцияның бірі болып саналады (барлығы бір сызықта). Ол екі аралдық платформалармен ұсынылады. Станция Кореяның темір жол корпорацияларына қызмет көрсетеді. Чихэндон кварталында  (мекен-жайː 424-1 Jihaeng-dong, 2285 Pyeonghwaro)  Тондучхон қаласында орналасқан (Кёнгидо провинциясы,  Корея Республикасы)

Жолаушылар тасқыны-бір сызықта 14 504 адам/күн ( 2012 жылғы көрсеткіш). 

Станция 2005 жылдың 30 қаңтарында ашылды, ал екі жылдан кейін астаналық метрополитен системасымен бірікті. Бірінші Сеул метрополитенінің Тондучхонға дейінгі ұзындығы 23,2 км-ді көрсетті және тағы тоғыз бірдей станция ашылды: Соёсан, Тондучхон, Посан, Тондучхончунан, Чихэн, Токчон, Токке, Янджу, Нокян.

Көрші станциялар
----------------

| Алдыңғы станция | Сеул метрополитені | Келесі станция |
| --- | --- | --- |
| Тондучхончунан | Бірінші сызық (локальді) | Токчон |

Дереккөздер
-----------
**Шығыс Жота** – Камчатка түбегінің шығыс бөлігіндегі тау жүйесі. Батыс беткейлері тік, шығыс беткейлері көлбеу келген соңғы көтерілімде көтерілген жекеленген жоталардан тұрады. Ұзындығы 600 км, ені 60 км. Шығыс жотаның оңтүстігіндегі Ганальский жотасы (биіктігі 2277 м) протерозой және төмендегі палеозойдың гнейс, кристалды тақтатастары, мезо-кайнозойдың гранит және эффузияларынан түзілген массив болып есептеледі. Шығыс жотаның кайнозой қатпарлығында көтерілген негізгі бөлігі – Шығыс камчатка антиклинорийі жоғарғы бор шөгінділері мен жанартаулық жыныстардан (базальт, туф) құралған. Валагинский және Тумрок жоталарының қиылысқан жерін шығыс камчатка жанартаулық белдемі (Кизимен жанартауы, 2485 м) кесіп өтеді. Кумроч жотасында Шиш жанартауы (2346 м) орналасқан. Беткейлерін жалпақ жапырақты және қылқан жапырақты орман жапқан.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Осы ғимаратта Сан-Стефан бітім шартына қол қойылған
Сан-Стефан бітім шарты бойынша балкан мемлекеттердің және Ресейдің шекаралары
**Сан-Стефан бітім шарты** (19 ақпан (3 наурыз) 1878жыл) - 1877-78 жылғы орыс-түрік соғысын аяқтаған шарт. Балкан халықтары Османлы империясының қысымынан босау үшін маңызы зор болды.

1877-78 жылғы Орыс-Түркия соғысының нәтижесінде Ресей әскері Османлы империясының бүкіл европалық бөлімін басып алды. 1878 ж. 16 наурызда Сан-Стефанода (Константинопольдің батыс провинциясы, қазіргі Ешилькёй (*Yeşilköy*) Стамбулдың Бакыркёй ауданында) Ресей жағынан Константинопольдағы бұрынғы елші - граф Николай Игнатьев және Балкандағы орыс әскердің дипломатиялық кеңсенің басшысы, келешек елші - А. И. Нелидов, ал Түркия жағынан сыртқы істер министрі Савфет паша және Түркияның Германиядағы елшісі - Саадуллах-паша қол қойды.

Сан-Стефан бітім шарты бойынша:

* Черногория, Сербия мен Румыния толық тәуелсіздік алды және олардың территориясы едәуір ұлғайтылды.

* Босния мен Герцеговинаға Осман империясы құрамында автономия правосы берілді.

* Түркия Ресейге 310 млн рубль котрибуция төлеуге міндеттенді.

* Балкан түбінде ірі славян мемлекеті - Болгарияның құрылуына байланысты Ресейдің позициясы нығайды.

Англия мен Австро-Венгрияның Ресейге қарсы дұшпандық позиция ұстауы нәтижесінде Сан-Стефан бітім шарты түпкілікті болмады, оның "жалпыевропалық мүдделерге" қатысты бөлімдері халықаралық конгрессте (Берлин конгресі, 1878) қайта өзгертілді.

### Қызықты деректер

Осы күге дейін Болгарияда Сан-Стефан бітім шартына қол қойылған күн ұлттық мейрам күні, Болгарияның азаттық алу және қайта құрылу күні болып тойланады.

Сан-Стефан бітім шартының құрметіне 1-ші наурыз 1878 ж, ашылған астероидтың (185) аты Эвника деп қойылған, себебі Эвника деген сөз - грек мифология бойынша "бақытты жеңіс" деп аударылады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Текст договора на hronos.ru
* *Николай Троицкий* Русско-турецкая война 1877—1878 жж./Итоги // Россия в XIX веке. Курс лекций. М. 1997.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Хуа́н Мануэ́ль Хосе́ Доми́нго Ортис́ де Ро́сас-и-Ло́пес-де-Осо́рнио (исп. Juan Manuel José Domingo Ortiz de Rosas y López de Osornio)- аргентиналық әскери және саяси қайраткер, 1829 жылдың 8-ші желтоқсанынан 1832 жылдың 17-ші желтоқсанына дейін (бірінші рет), және 1835 жылдың 13-ші сәуірінен 1852 жылдың 3-ші ақпанына дейін Буэнос-Айрестың генерал-капитаны (губернатор) болған.

Өмірбаяны
---------

Жастық шағын гаучолардың(малшылар) арасында өткізген. 
1829- ші жылы Аргетина конфедерациясының басшысы және Буэнос- Айрестың генерал-капитаны(губернатор) аталады.

Дереккөздер
-----------



[Брокгауз және Ефрон энциклопедиялық сөздігі]
**Шонай** – Қарқаралы орманды-таулы алабының оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерінде. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 8 км-ге созылып жатыр. Ені 5 км.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Ең биік жері 1001 м. Кейінгі карбон–пермь гранитоидтарынан және оларды көмкерген элювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты қызыл қоңыр топырағында сұлыбас, боз, шілік, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Мьюзиал Стенли Фрэнк** (Musial, Stan(ley Frank)) (туған жылы 21 қараша 1920 жыл, Донор, Пенсильвания шт. АҚШ) — американдық бейсболшы. .

Өзінің спорттық мансабы кезеңінде Мьюзиал «Сент-Луис Кардинале» командасында (1941-63) ғана ойнады, алғашында питчерден бастаған, бірақ содан кейін аутфилдер болды, соңында бірінші базаның ойыншысына айналды. Солақай Бэтгер үздік хиттердің бірі болды. Бейсболдағы өз мансабында 3630 соққы, 1949 жүгіріс жасады, ал соққышы ретінде ойын саны жағынан Тай Коббаны ғана алға шығарады. 1951 соққы жасады, нәтижесінде базаны алады, бұл спорт тарихындағы төртінші нәтиже болды, бірнеше базаны бірден алған оның соққылар саны 1477 болды, бұл нәтижені кейін Х.Аарон ғана жаңартты. 

Алаңдағы тамаша әрекеттерімен үлкен танымалдылыққа ие болды және өзі ойынды тастағаннан кейін «Кардинале» командасының басшысы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Бірінші Түрікменадай болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

792 үй, 5 әкімшілік ауылы бар.

Халқы және көшу жолдары
-----------------------

Негізгі рулары: Таңат, Арық, Тіней. Мәмбетқұл (Шалбар) ауылы жыл бойына Форт-Александровскіде отырады. 120 үйі бар. Тәңірберген ауылында 200 үй бар. Одан 150 үй Бозащы түбегін жайлайды, мал шаруашылығымен қатар балық та аулайды. Қалған ауылдары болыстың басқа ауылдарымен бірге 522 үй жазғытұрым Ойыл, Темір өзендеріне дейін көшіп, қыста Сам, Қараалап, Боран, Қосқара, Мұзбел және Жаңғақтың ойын қыстайды.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Мыңсайрам** (*Luscinia svecica)* — торғай отрядының бір түріне жатады. Дене тұрқы 15 см, қанатының кеңінен жайғандағы ұзындығы 65-79 мм, салмағы 20 г, арқасы қара қоңыр, жемсауы көк, ақ жолақты. Мыңсайрам Еуропа, Азия, Африкада кеңінен таралган. Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында да кездеседі. Жыл құсы, күз айларында Солтүстік Африка жөне Оңтүстік Азияға қайтады. ¥ясын жерге жасап, 4-7 жұмыртқа салып, 13-14 күнде балапан басып шығарады. Мыңсайрам торғайы өсімдік жемісімен, жәндіктермен жөне олардың дернөсілдерімен қоректене алады. Табиғатта құйқылжып көңіліңді қандыратын жақсы сайрайтын құс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Томас Шон Коннери** (ағылш. *Thomas Sean Connery*; 25 тамыз 1930, Эдинбург — 31 қазан 2020, Нассау) — британдық киноактер, продюсер. «Оскар», «BAFTA», «Алтын глобус» жүлдесінің номинанты атанған. 70-тен астам фильмдерде түскен. Соның ішінде, Ян Флемингтің шығармаларында Джеймс Бондтың рөлін ойнаған. «Неприкасаемые» драмасында Джим Мэлоун рөлінің арқасында «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарына қол жеткізген. 2003 жылы карьерасын тоқтатып, әйелімен Багам аралдарында тұрған.

Өмірбаяны
---------

Томас Шон Коннери 1930 жылы 25 тамызда Шотландияның Эдинбург қаласында дүниеге келген. Оның анасы, Эфимия Маклин, еден жуушы, ал әкесі, Джозеф Коннери, қара жұмысшы болған. Ең бірінші рөлін «Другое время, другое место» фильмінен алды. 1962-1967, 1971, 1981 жылдары Джеймс Бондтың рөлін «Доктор Ноу» (1962), «Из России с любовью» (1963), «Голдфингер» (1964), «Шаровая молния» (1965) және «Живёшь только дважды» (1967) фильмдерінде ойнаған. Шонның ойнауындағы Джеймс Бондтың рөлі ең үздік болып саналады. Кейін актер көптеген фильмдерде түскен.

Жеке өмірі
----------

Шон Коннери Дайан Силенто атты аустралиялық актрисамен некеде болған (6 желтоқсан 1962 - 6 қыркүйек 1973). Олардың Джейсон Коннери атты ұлдары бар. Шонның екінші әйелі Мишелин Рокбрюн болған. Олар 1975 жылы 6 мамырда үйленген. Ортақ балалары жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Шон Коннери (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Ресми сайты
**Айрақты кенорны** – Шу-Сарысу шөгінді алабындағы газ-конденсат кен орны. Жамбыл облысында, Тараз қаласынан солтүстікте 135 км жерде орналасқан. Сейсмобарлау нәтижесінде құрылым 1969 жылы бұрғылауға дайындалып, 1971 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен сыйыстырушы құрылым - өнімді горизонттар жайғасқан жоғарғы турне, төменгі визе беті бойынша (-1820 м-лік изогипса) ауданы 9x9 км, амплитудасы 120 м күмбез тәрізді қатпар. Төменгі пермнің тұзаралық газды горизонттарының беті бойынша мөлшері 21x10 км, амплитудасы 160 м.

Жатыс сипаты
------------

Кен жоғарғы турне, төменгі визенің көмірлі терригендік және төменгі пермнің тұзаралық құмтастары мен алевролиттеріндегі қойнауқаттық-күмбездік, литологиялық қалқаланған типтердегі үш газды жатыннан тұрады. Жоғарғы турне жатынының тереңдігі 2145 м, биіктігі 24 м. Газ-су жапсары -1803 м белгіде. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 24 м, өнімдісі - 17 м. Жинауыштары кеуекті және жарықшақты-кеуекті. Төменгі визе жатынының күмбездегі жатыс тереңдігі 2075 м, биіктігі 62 м, газ-су жапсарының абсолют белгісі - 1771 м. Өнімді горизонттың жалпы қалыңдығы 35 м, өнімдісі - 11,4 м. Терригендік жинауыштары кеуекті және жарықшақты-кеуекті типтес. Бастапқы қойнауқаттық қысым 28,2 МПа, температурасы 72°С. 19,1 мм-лік диафрагмада газдың бастапқы өнімі 31,3 мың м3/тәу. Теменгі пермь тұзаралық газ қабаты 830 м тереңдікте орналасқан. 534 м белгідегі газ-су жапсарлы жатынның биіктігі 70 м. Тұзаралық шөгінділердің жалпы қалыңдығы 32 м, тиімдісі - 10 м. 19,1 мм-лік шайбадағы газдың өнімі (шығымы) 128 мың м3/тәу.

Құрамы
------

Газы этанды, азотты-көміртекті, көмірқышқылды-азотты көмірсутекті, гелийлі. Ауыр кемірсутектердің жиынтығында ауыр газдардың үлесі мол, тек жеке қойнауқаттарда гана жеңіл газдар бар. Хлоркальцийлі құрамды қойнауқаттық суларының тығыздығы 1,15-1,24 г/см3, минералдылығы 146,3 г/л-ге дейін. Кен орны барлануда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Йенс Леманн** (нем. *Jens Gerhard Lehmann*; 10 қараша 1969, Эссен, Солтүстік Рейн-Вестфалия, ФРГ) — германиялық футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1987 жылы "Шальке" клубында бастады. 11 маусым бойы клубтың намысын қорғап, 1997 жылы УЕФА кубогын иеленді. 1998 жылғы әлем чемпионатынан соң "Миланға" өткенімен, алаңға тұрақты шыға алмай, 1999 жылдың басында "Боруссияға" өтті. Дортмудтық клуб сапында 2002 жылы Германия чемпионы атанды, еурокубоктердегі жоғары жетістігі 2002 жылғы УЕФА финалы болды. Финалда "Боруссия" "Фейеноордтан" ұтылып қалды. 

2003 жылы жазда "Арсеналдан" Дэвид Симэн кетті де, орнына Леманн барды. Жаңа клубтағы алғашқы маусым ауырлау басталса да, соңында клуб бір рет те жеңілместен маусымды аяқтап Англия чемпионы атанды. 

2005/06 жылғы маусым Леман үшін табыстырақ болды. Чемпиондар Лигасында финалға дейін екі гол ғана жіберді. Финалдағы "Барселонамен" ойынның 18-минутында Леманн алаңнан қуылды да, бір ойыншысы кем "Арсенал" 1:2 есебімен ұтылып қалды. Келесі маусымда Леманның осы турнирдегі гол жібермеген уақыты 853 минутқа жетіп, рекорд жасады. 

2008 жылы жазда отанына оралып, "Шалькеге" ауысты. Екі жыл өткен соң 2010 жылы жазда карьерасын аяқтайтынын мәлімдеді. 

2011 жылы көктемде Қақпашысының бәрі жарақат алған "Арсенал" оны қайта шақырды. Леманн маусым біткенше "Арсенал" сапында өнер көрсетті. Сол жылы жазда карьерасын қайтадан біржола аяқтады. 

### Ұлттық құрама

Леманн Германияның жастар және олимпиадалық құрамасында ойнады. Негізгі құрамаға 1995 жылы шақырылғанымен, ұзақ жылдар бойы Андреас Кепке, Оливер Кан секілді қақпашылардың көлеңкесінде қалды. Тек 2006 жылы 36 жасында ғана ірі турнирге негізгі қақпашы ретінде барды. 2006 жылғы әлем чемпионатында Германия жартылай финалға дейін жетті. 1/4 финалда пенальтилер сериясында Леманн Аргентина құрамасының екі соққысын қайтарды.

2008 жылғы Еуропа біріншілігінде Германия финалға дейін жетті. Леманн барлық ойында алаңға шықты. Финалда құрама Испаниядан 0:1 есебімен ұтылды да, Леманн осы турнирден соң ұлттық құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«**Шальке 04**»

* УЕФА кубогы: 1997

**«Боруссия» (Дортмунд)**

* Германия чемпионы: 2002

**«Арсенал» (Лондон)**

* Англия чемпионы: 2004
* Англия кубогы: 2005
* Англия Суперкубогы: 2004

**Германия құрамасы**

* ӘЧ-2002 күміс жүлдегері
* Конфедерациялар кубогының күміс жүлдегері: 2005
* ӘЧ-2006 қола жүлдегері
* ЕУРО-2008 күміс жүлдегері

### Жеке

* УЕФА сауалнамасы бойынша Еуропаның үздік қақпашысы: 1996, 2006

Қатысқан тунирлері
------------------

* Әлем чемпионаттары: 1998, 2002, 2006
* Еуропа чемпионаттары: 2004, 2008
* Конфедерациялар кубогы: 1999, 2005

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Мұрағатталған 1 шілденің 2011 жылы.

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 18 наурыздың 2011 жылы.  (ағыл.)
* Статистикасы  (нем.)
Пайда нормасы –пайданың авансыланатын капиталға қатынасы. Шаруашыықты жүргізу тиімділігінің, кәсіпкердің қолда бар өндіріс ресурстарының неғұрлым ұтымды пайдалана білуінің өлшемі ретінде қолданылады. Пайда нормасының шамасы қосылған құнның нормасына және капиталдың табиғи құрылымына байлансты, яғни ол авансыланатын капиталдың көлеміне ғана емес , сонымен бірге оның құрылымына байланысты. Оған капиталдың айналымы де елеулі ықпал етеді. Ол жыл бойына неғұрлым көп айналса, норма да солғұрлым жоғары болады. Пайда нормасының құрылымы: нақты фирма пайдасының нормасы. Пайда нормасы нарықтық экономиканың басты стандарттарының бірі. 
Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
**Роберт «Бобби» Каннавале** (ағылш. *Robert M. "Bobby" Cannavale*; 3 мамыр 1970; Юнион-Сити, Нью-Джерси, АҚШ) — америкалық актер. «Третья смена» телесериалында Бобби Кэффи, ал «Уилл и Грейс» сериалында полицей қызметкердің рөлімен танымал атанған. Екі рет «Эмми» жүлдесінің номинанты атанған.

Өмірбаяны
---------

Каннавале Юнион-Сити қаласында Изабель және Саланың отбасында дүниеге келген. Оның анасы, кубин қызы, АҚШ-қа көшіп кетеді. Ал әкесі итальяндық болған. Флорида штатының Маргейт қаласында өскен. Киелі Михаилдың мектебінде білім алған. Хорда өлең айтып, мектепшілік іс-шараларға қатысқан. «Музыкант» қойылымында Уинтроптың рөлін иеленіп, «Парни и куколки» мюзиклінде де түседі. Роберт 13 жаста болғанында, ата-анасы ажырасып, анасымен Латын Америкада екі жыл көлемінде тұрады. Нью-Джерсиге қайтып, актерлық карьерасын жалғастырады.

Жеке өмірі
----------

Каннавале Дженни Люметтің күйеуі болған. Олардың Джейк атты ұлдары бар. Олар 2003 жылы ажырасып кеткен. Кейін 2004-2007 жылдар аралығында Анабелла Шиоррамен романы болған. Қазір ол Роуз Бирнмен кездесіп жүр.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бобби Каннавале (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Болат Елтайұлы Боранбай** (20.1.1964 жылы туған, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Бестам ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1997).

Қызылорда педагогикалық инситутын бітірген (1988). 1988 - 1990 жылы Қызылорда облысы, Шиелі ауданы N 205 қазақ орта мектебінде мұғалім. 1991 - 1994 жылдары Қорқыт ата атындағы Қызылорда гуманитарлық университетінің қазақ тілі кафедрасында оқытушы. 1994-1997 жылдары ҚР ҰҒА Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында аспирант. 1997 жылдан Қорқыт ата атындағы Қызылорда гуманитарлық университетінде оқытушы. Филология ғылыми докторы С. Омарбековтың жетекшілігімен *"С. Жиенбаевтың лингвистикалық мұралары"* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады.

Шығармалары
-----------

* С. Жиенбаевтың лингвистикалық мұралары. АКД. А. 1997.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Болат Біжібаев (1948 жылы, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Ақши ауылы) - диктор. .
Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1974).

Қызметі
-------

1974 жылы Қазақ радиосына Ә. Байжанбаевқа шәкірт диктор болып орналасты. Содан 30 жыл бойына Қазақ радиосында жоғары категориялы диктор болып еңбек етті. 2000 жылы "Қазақстан" Ұлттық телеарнасының дубляж бөліміне ауысты. Мұнда шетелдердің қазақшаға аударылған көптеген деректі фильмдерін өз дауысымен оқыды. Қазақ радиосының "Алтын қорында" Болат Біжібаев дауысымен жазылған әдеби музыкалы хабарлар көп. Олардың арасынан Ә. Марғұлан мен Тәттімбет туралы хабарды ерекше атауға болады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**5 еуро** немесе € 5 - номиналды құны бойынша ең арзан еуро банкноты. Ол валюта енгізілгеннен бері қолданысқа 2002 жылдан бастап ие.

Дизайны
-------

5 еуроның өлшемі 120×62 мм болып келеді. Ол сұр түс гаммасында жасалған.

Әрбір еуро банкнотында көпірлердің немесе Еуропаның тарихи стиліндегі есік әшекелегіш құрылғы суреттері салынған болып келеді.

5 еуро қалған банкноттар секілді номиналына, валюта атауына, Еуроодақ туына, Еуропа орталық банкінің президентінің қолына, ЕО тың 12 жұлдызына, шығарылған жылына (уақытына) және банкнотты қорғау элементтеріне ие.

Банкнотты қорғау элементтері
----------------------------

5 еуро банкноты голограммамен, EURion жұлдыздармен, сулы таңбалармен, рельефты мөрмен, қорғағыш жіппен, ультрафиолетті сиямен, микромөрмен, матты бетпен, штрихкодпен және белгілі математикалық ережеге сәйкес сериялық нөмірімен қорғалған. 
Эмитент құпиятаңбасы оң жақ шетінде орналасқан.

Өзгерістер
----------

2002 жылдан бастап банкнот дизайнына ешқандай өзгерістер енгізілмеген болатын, бірақ 2011 жылы жаңаланған дизайнмен банкноттың жаңа тобы қолданысқа енгізілген болатын. Осы өзгерісте Еуропа орталық банкінің бұрынғы президенті Вим Дейсенберг қолы жойылып, жаңа президенті Жан-Клод Трише қолы қойылған.

Дерек көздері
-------------
**Шпур**, теспе – бұрғылау кезінде тау жыныстарында тереңд. 1,5 – 5 м-ден диаметрі 75 мм-ге дейін жасалатын цилиндр тәрізді қуыс. Ол тау жыныстарын және кенді қопаруда (ішіне жарылғыш зат орналастырады), қат-қабатқа суды айдауда, анкерлік бекітпені орнатуда қолданылады.Шпур жасауда электрлік бұрғылар мен бұрғылағыш балғаларды пайдаланады. Орнатылу бағыты бойынша Шпурлар: көлденең, көлбеу және құлама, ал қолданылуына қарай: көмекші, үңгілеуіш және қопарғыш болып бөлінеді. Сондай-ақ Шпурлар кен өндіру кезінде пайда болған дөңбектастарды қайта ұсату үшін, жол құрылысында, гидротехникада, т.б. пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**«Бәйтерек»** (фильм) – «Қазақтелефильм» студиясының ақ-қара түсті, 2 бөлімді, орыс тіліндегі деректі фильмі (1988). 

Бұл – Шымкент облысы облысы, Түлкібас ауданындағы «Победа» ұжымшарында тұратын халық емшісі Қоштай Жанысбаев жайлы түсірілген фильм. 

Кеңес үкіметінің атеистік саясаты дәуірлеп тұрған кезде мұндай шығарманы дүниеге келтіру оңайға түспейтін. Содан да емшіліктің тылсым сырын таныту мақсаты өз дәрежесіне жетпеген. Десек те, картинада көрсетілген ем-дом әрекеттері көрерменге қажетті ақпарат береді. 

Режиссері А.Шәжімбаев, операторы Н.Раисов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Шпурдың сулы тығыны** — жарып қопару жұмыстарында шаңға қарсы қолданылатын тәсіл. Әдетте шпурдағы жарылғыш затты нығыздап тығындау үшін қолданылатын саз балшықты сумен (полиэтиленді дорбадағы) алмастырады. Жару кезінде— атылған кезде су тозаңға айналып, пайда болған шаңды басады. Шаңның ауада азаюы сулы тығынның көлеміне байланысты болады. Су толтырылған полиэтиленді дорбаның ұзындығы 30 см, диаметрі шпур диаметрінен 1—3 мм кем болады. Сулы тығын шаңды басудың негізгі құралы емес, сондықтан қопарылған тау жынысын тиеу барысында пайда болатын шаңды қосымша су сеуіп басады. Сулы тығынның негізгі мақсаты жарып қопару кезінде шаң мен газдың тұтануына жол бермеу. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9