recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қобыланды Мүбәракұлы Тұрдыбеков** (1959 жылы туған), физикалық химия, табиғи косылыстар саласындағы маман, химия ғылым докторы (1999), профессор (2002). Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-ді бітірген (1981). 1981 жылы ҚазКСР ҒА ХМИ спектроскопия зертханасының аға лаборанты, ҚазКСР Органикалық синтез және көмір химиясы институты табиғи қосылыстар зертханасының аға лаборанты, инженері, аға инженері (1983-84). 1985-1997 жылдары ҚазКСР ҒА Органикалык синтез және көмір химиясы институты кіші ғылым қызметкері, ғылым қызметкері, бөлім меңгерушісі, зертхана меңгерушісі. Жалпы ғылым еңбектерінің саны — 189.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сору арқылы құю** — сумен суытылатын қабырғалары жұқа металдан жасалған қорамаларда (кристалдандыр-ғыштарда) құймаларды жасау тәсілі. Бұл тәсілде сұйық қорытпалар
қораманы вакууммен copy арқылы толтырады. Қораманың ішкі жұмыс қуысында вакуумм болуы себебінен сұйық қорытпа белгіленген деңгейге дейін көтеріліп, қатайып, қажетті пішінді құйма қалыптастырады. Тәсілдің ерекшелігі, сұйық металл қораманың ішкі жұмыс қуысын баяу толтырады. Сол себепті құйма жоғары сапалы болып қалыптасады. Сонымен қатар қораманың құю жолдарына металл шығыны аз болады. Тәсілдің еңбек өнімі нашар. Сол себепті өндірісте кең қолданылмайды. Бұл тәсілмен диаметрлері 80 мм-ге дейін келетін жауапты төлкелер және соған ұқсас тетіктер жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Қарақастек**, *Қарақыстақ* – Күрті алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 40 км, су жиналатын алабы 295 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Іле Алатауындағы Қоңыртөбе тауының шығыс етегінен алып, Қарақастек ауылынан төменде Құтырған өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Қарақастек ауылына дейінгі арнасы шатқалды, одан төменде сайлы-жыралы жермен өтеді. Көктем айларында суы тасиды, кейде сел жүреді. Өзеннің батысымен Қастек, шығысымен Ұзынағаш өзендері ағып өтеді. Суын егістікке пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Танкред (20 ақпан 1194 жылы қаза болды) — 1190 жылдан бастап Отвилей династиясының Сицилий корольдігінің төртінші королі. Таққа отыруға заңды құқығы болмаса да, Баласы жоқ Вильгельм ІІ корольдің тағына отырды және кейінгі төрт жыл бойына Отвилей мұрагері император Генрих VI сәтті қарсылық білдіре алған болатын.

Танкредтің шыққан тегі
----------------------

Вильгельме I тұсында Сицилияның саяси өміріне араласу
-----------------------------------------------------

 Генрих VI и Констанция — миниатюра из поэмы Петра из Эболи «Liber ad honorem Augusti sive de rebus Siculis»

Вильгельме IІ тұсындағы әскери серіктестер
------------------------------------------

1190 жылы королдіктің нығаюы
----------------------------

Танкред және Үшінші крест жорығы
--------------------------------

Император Генрих VI -менсоғыс
-----------------------------

 Целестин III коронует Генриха VI — миниатюра из поэмы Петра из Эболи «Liber ad honorem Augusti sive de rebus Siculis»

Одақтастар іздеу
----------------

Патшалық нәтижесі
-----------------

Танкред жанұясы
---------------

Сілтемелер
----------

  

* — сайт, посвященный генеалогии знатных фамилий Европы (использование с осторожностью из-за неточностей в датах)
* Сайт, посвященный норманнскому наследию  Мұрағатталған 5 ақпанның 2012 жылы..
* Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2012 жылы. — Латинский текст поэмы *Liber ad honorem Augusti*
**Аралас құрмалас сөйлем**  — құрмалас сөйлемнің бір түрі. Кемі үш жай сөйлемнен құралады. Олар өзара синтаксистік байланыстың ерекше түрі — аралас байланыс арқылы құрмаласқан. Мысалы: Жалма-жан от жағылып еді, үй еңсесі көтеріліп, туырлықтың оюлары көзге шалынды (Ғ.Мүсірепов). Бұл — тиянақты-тиянақсыз-тиянақты тұлғалы аралас құрмалас сөйлем. **Аралас құрмалас** сөйлем енді бірде тиянақсыз-тиянақты-тиянақты тұлғалы болып келіп, әр сыңарының өзіндік басыңқы сыңары болады. Мұнда алғашқы тиянақсыз тұлғалы сыңар өзінен кейінгі сыңардың бағыныңқысы сипатында жұмсалады, ал екінші сыңар тиянақты тұлғалы бола тұра, келесі сыңардың бағыныңқы бөлігі болып табылады. Үшінші сыңар ортаңғы сыңарға басыңқы сипатта тұрса да, бірінші сыңармен мағыналық байланысқа түспейді. мысалы: Көк қалың болғанмен, жерде әлі сыз бар, қар суын бойына тартып, дегди қоймаған-ды (Ә.Нұрпейісов). Аралас құрмалас сөйлемнің айтылу ырғағы да кең. Онда салаласқа тән тиянақты, сабақтасқа тән тиянақсыз ұласпалы ырғақ орын ауысып, бірде тиянақты-тиянақсыз, бірде тиянақсыз-тиянақты түрде келеді. Аралас құрмалас сөйлемнің мағыналық топтастырылуында өзгешелік бар. Бірінші топ қатарын бірыңғай қатынастағы түрлер құрады да, екінші топ қатарын әрыңғай қатынастағы түрлер түзеді. Ал бұл екеуінің мағыналық жігін танытуда бір-бірінен өзгешелік жоқ, қойылған талап бір. Оның үстіне мағыналық қатынастардың белгіленуі жеке сыңарлардың тұлғалануына тәуелді емес. Ең алдымен алғашқы екі сыңар аралығындағы, соңынан соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынас айқындалады. Осы мағыналық қатынастардың сәйкес келіп, бір атаумен аталуы оның бірыңғай қатынастағы сөйлем екенін көрсетеді. Оның ыңғайлас мәнді, себеп мәнді, шарт мәнді, салыстырма мәнді, түсіндірме мәнді, мезгіл мәнді түрлері бар. Ал сөйлемдегі алғашқы екі сыңар аралығындағы және соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынастар екі түрлі болған жағдайда әрыңғай қатынастағы Аралас құрмалас сөйлем болып қосақталған түрде белгіленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Уилл Поултер** - ағылшын актері. Бірінші рөлі - Рэмбо ұлы атты фильмдегі Ли Картер рөлі. Хроники Нарний: Покоритель Зари фильміндегі юстес Вред рөлі оған үлкен танымалдылық әкелді. 
Ол 28 қаңтарда 1993 жылы Лондонда дүниеге келді. Эд ағасы және Шарлота атты апайы бар. The Harradorian School мектебінде білім алған. Хроники Нарний: Покоритель Зари фильмінен кейін оған көптеген басқа киноларда түсуге шақырулар көп келді. 2013 жылы ол Мы - Миллеры атты комедияда басты рөлдердің бірін ойнаған. Ал 2014 жылы ол фантастика жанрындағы Бегущий по Лабиринту фильмінде басты рөлдердің бірін - Галли рөлін ойнаған болатын.
**Боян** — 11 ғасырда ғұмыр кешкен жыршы. "Игорь жасағы туралы жырда" оқиғаны әділ баяндаушы жырау әрі парасатты кейіпкер ретінде суреттеледі. Жыр авторы Игорь жасақтарының қыпшақ ауылдарына шапқыншылық жасау кезіндегі қатыгездігін, жасақ басшысының опасыздығын, сол әрекетіне сай тұтқынға түсуін баяндар кезде Боян жырауға сөз беріп отырады. Соған қарағанда Боян — 11 ғасырда қыпшақ даласы мен Киев Русіне танымал тұлға болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Калория** (лат.  *calor*  – жылу) жылу мөлшерін есептейтін бірлік. Бір кг қатты, сұйық отын немесе бір текше метр жанғыш газдың толық жанғанында бөлінетін, калориямен өлшенетін жылу мөлтуынды бу бөлінеді. Камерадан арнаулы сорғы арқылы туынды бу шығарылады. Пайда болған карамель массасы вакуум камераның екінші төменгі бөлігіне түседі де, оқтын-оқтын камерадан сыртқа шығарылады. Оның температурасы — **110-120° С.** Халықаралық 1 кал =
4,1868 Дж, термохимиялық 1 кал = 4,1840 Дж. Шетелдерде
зерттеулердің нәтижелері көбінесе 15 градустық калория (4,1855 Дж)
арқылы көрсетіледі.

Калориялық
----------

Тағамның калориялық мөлшері немесе энергетикалық құндылығы, ол толық сіңген кезде дене алатын энергия мөлшерін білдіреді. Тағамның жалпы энергетикалық құндылығын анықтау үшін оны калориметрде жағып, қоршаған су моншасына бөлінетін жылуды өлшейді. Адамның энергия тұтынуы дәл осылай өлшенеді: калориметрдің жабық камерасында адам шығаратын жылу өлшенеді және «жанған» калорияға айналады - осылайша тағамның физиологиялық энергетикалық құндылығын білуге ​​болады. Сол сияқты кез келген адамның өмірі мен белсенділігін қамтамасыз ету үшін қажетті энергияны анықтауға болады. Кесте осы сынақтардың эмпирикалық нәтижелерін көрсетеді, олардан олардың пакеттеріндегі өнімдердің құны есептеледі. Жасанды майлар (маргариндер) және теңіз майлары 4-8,5 ккал/г тиімділігіне ие, сондықтан олардың майдың жалпы көлеміндегі үлесін шамамен білуге ​​болады.

Тағы қараңыз
------------

* Калориялық

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
2. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. 
Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
3. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Анджела Беттис** — Америка киносының продюсері мен актрисасы.

Биография
---------

Анджела Беттис 9 қаңтар 1973 жылы, Техас штатындағы Остинда туылды. Оның актерлық өмірі 18 жастан басталды. Франко Дзеффиреллидың «Воробей» атты киносында басты роль ойнап түсті. Содан Американың музыка акедимиясының және драмалық өнер мектебінде оқып, «The Last Best Sunday» драмалық киносында басты роль ойнады.

Үлкен атақты оған, өзіндік авторлық ужас кинолары алып келді, ал «Мэй» киносында басты роль ойнап, Анджела Беттис атағы одан қатты асып түсті. Сонымен қатар, Анджела Беттис МакКимен бірігіп, «Мастера ужасов» «Странная девушка» атты телесериалдардың эпизодтары пайда болды, «The Woods» деген психологиялық ужас фильмында, ендеше МакКи мен актрисаның орындары ауысып, Анджела Беттис актер сияқты емес, алғаш рет өзін режисер болып сынап көрді.

Стивен Кинг романына түсірілген «Кэрри» атты кинода 2002 жылы Анджела Беттис басты рольды ойнайды. Тағыда ерекше көрінетін жұмыстары туралы айтатын болсақ, «Кошмар дома на холме», «Шрам», «Круг».

Дереккөздер
-----------
**Боян Кркич Перес** (серб. Бојан Кркић Перез, ис. *Bojan Krkić Pérez*; 28 тамыз 1990, Линьола, Молеруса, Каталония) — испаниялық футболшы, ұлты серб.

Карьерасы
---------

### Балалық шағы

Оның әкесінің аты да Боян Кркич. Ол кісі Сербияда туған, өз елінде асқан футболшы еді, Белградтың "Црвена Звезда" футбол клубы үшін ойнаған. Кейін Испанияға көшкен, Мария Льюисе Переске үйленген. Ол испандық еді. Мамандығы бойынша - медбике. Бұл Боян Кркичтың анасы. 

Боян Кркич тоғыз жасынан бастап маман футболшы ретінде ойнайды. 1999 жылынан бастап, "Барселона" клубының балалар және жасөспірімдер командалары үшін ойнаған. Жалпында 961 гол соғып, клубтың рекордын алды. 2007/2008 жылының ойын маусымының басында ол клубтың ересектер командасының бірінші құрамында ойнайды. Клубтың ең жас және үздік ойнаушы болып, ылғи ойындарда алаңға шығады.

2008 жылы ақпанның 6-сында өткен Испанияның Франсиямен ойынында, Испания құрама командасын бас бапкері - Луис Арагонес Боян Кркичты "Барселона" клубынан шақырып, ойнауға алаңға жіберді. Сөйтіп, 17 жасар Кркич Испанияның құрама командасында алғашқы рет ойнады. Қазір ол Испания футбол тарихында ұлттық құрама командасында ойнаған ең жас ойнаушы болып саналады. Одан бұрын Испанияның ең жас ойнаушы 1936 жылында ұлттық құрама командасында ойнауға бастаған Анхель Субьета еді.

Жетістіктері
------------

* Испания чемпионы: 2009, 2010, 2011
* Чемпиондар Лигасы: 2009, 2011
* УЕФА суперкубогы: 2009
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2009
* Испания кубогы: 2009
* Испания суперкубогы: 2009, 2010
* Нидерланд чемпионы: 2014
* Нидерланд суперкубогы: 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:Transfermarkt
Қарастар туысының өкілі
**Қарақастар туысы** (Glareola) - әр түрлі белгілері бойынша қырқылдақ шағалаға жақын 7 түрі бар татреңтәрізділер отрядына жататын қарақас тұқымдастардың бір туысы. 

Бұлар - ұзын айыр құйрықты, ұзын үшкір қанат және келте тұмсықты, қысқа аяқты, шағын денелі(дене мөлшері кіші түркептердей) құстар. Жабын қауырсыны шұбарланбаған, барлығында едәуір ақшыл тамағын шектеп тұратын қошқыл кішкене алқасы болады. Бұл құстар көп ұшады және тек қана сыртқы көрінісі емес, қылығы да, кейде ұшып жүріп бунақдене аулайтын қарлығашқа ұқсайды. Жыныстық диформизмі жоқ. Шоғыр түзетін құстар, жерге ұялайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. А.Ф.Ковшарь, В.А. Ковшарь
**Амангелді Батыр күмбезі** – Шу ауданындағы Мойынқұм кеңшарының шығысында 4 км жерде орналасқан. Жергілікті халық бұл жерді «Амангелді төбесі» деп атайды. 1998 жылы батырдың басына күмбез салынды. Амангелді батыр туралы Шу өңірінің, Оңтүстік Қазақстан облысындағы Түлкібас ауданы тұрғандарының, әсіресе көнекөз қариялардың арасында ауызекі түрде айтылып жүрген әңгімелер бар. Амангелді батыр туралы деректер алғаш Б.Шөкелекұлы, Ж.Дүйсенбетұлы, М.Бектенбайұлы, М.Игілік келіні, С.Хасеновтың «Жиенбет» шежіресінде, Ж.Байжігітұлының өлеңдер жинағында, түлкібастық Төлеуіш ақсақалдың, т.б. адамдардың естелік әңгімелерінде берілген. Батыр туралы Асқар Сандыбаевтің «Көк сеңгір» атты тарихи көркем повесінде жан-жақты баяндалған. Амангелді өз заманының айтулы батырлары: Бөлтірік, Намаз, Биназар, Секер, Қырғыз батырлары Бәтік, Қанат, арқаның ақыны Шөже сияқты тұлғалармен үзеңгілес болған. Амангелді батыр Қоқан хандығының езгісіне қарсы Шу бойы шаруаларының көтерілісін басқарып, 1858 жылы көктемде Төле би ауылының солтүстігінде орналасқан Қоқан бекінісіне шабуыл жасаған. Көтеріліс Меркі, Түлкібас, Сайрам, Созақ, т.б. жерлерден қолдаушылық тапқан. Ол 1820 жылы Түлкібас өңірінде дүниеге келген. 1840 жылы Шу бойына қоныс теуіп, қазіргі Жиембет ауылында 1898 жылы қайтыс болған. 

1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
**Амангелді Талғатбекұлы Бахтинов** - артист. Ол 1980 жылғы 14 маусымда бұрынғы Семей облысы Көкпекті ауданы Биғаш ауылында дүниеге келген. 1998 жылдан бастап 2001 жылға дейін Мұқан Төлебаев атындағы Семей музыкалық колледжінің «Актер өнері» мамандығының «Драма актеры және көркемсөз шебері» біліктілігі бойынша оқыды.  

2011 жылы Бибисары Бейшеналиева атындағы Қырғыз мемлекеттік өнер институтын «Драмалық театрдың режиссеры» мамандығының «Режиссура» біліктілігін бітірді. Өзінің еңбек жолын 1999 жылдан бастап «Дариға-ай» жастар театры» ЖШС театры актеры қызметінен бастады.  

Оралхан Бөкей атындағы республикалық көркем сөз шеберлері конкурсының лауреаты (2 жүлдегер), 2004 жылы Халықаралық «Шабыт» фестиваліне қатысып, дипломант атанды.  

2008 жылғы ақпан айынан бастап «Семей қаласы «Дариға-ай» жастар театры» КМҚК директоры болып тағайындалды.  

*Сахнада ойнаған негізгі рольдері:*   

* Д. Исабеков «Әпке» - Тимур;
* М. Шаханов «Танакөз» - Мұхтар;
* М. Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Қасым;
* Г. Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клеон;
* А. Айтибаев «Алаш және Қайым Мұхаметханов» - А. Байтұрсынов;
* К. Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Коршунов;
* М. Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - Каширин.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. ↑   Мұрағатталған 22 мамырдың 2015 жылы.
**Қобланды Нұрғалиұлы Мусин** - 1962 жылы 12 қарашада Қарағанды қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Мусин Нұрғали, марқұм. Анасы - Мусина Күлпәш,
зейнеткер.
Қарағанды мемлекеттік университетінің қаржы және несие
факультетін бітірген (1984), экономист.
География ғылымдарының кандидаты (1998). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Халықаралық туризм:
Қазақстанда дамуының беталысы мен болашағы».
ҚР туризм және авиацияның даму тақырыбына жазылған 8
мақала мен жарияланымдардың авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).
1984 жылдан - ҚазКСР Қаржы министрлігінің тексерушісі,
аға экономисі. 1989 жылдан - Қарағанды қаласы Ленин
аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1990
жылдан - Алматы мемлекеттік мекеме қызметкерлері
кәсіподағы обкомының бөлім бастығы. 1992 жылдан - «Интурист-Қазақстан» ұлттық компанияның вице-президенті. 1996 жылдан - ҚР жастар, туризм және спорт
жұмысы бойынша министрініңорынбасары. 1998 жылдан -
ҚР Президентінің Іс басқармасының «База МТО» РМК директоры. 1999жылдан - ҚР Көлікжәне қатынас министрлігінің азаматтық авиация Комитеті төрағасының орынбасары.
2003 жылдан - Астана қаласы Қаржы департаментініц 
шысы. 2004 жылдан - ҚР Президентінің Іс басқармасың
бағынышты ұйымдарды басқару бөлімінің 
2005 жылдан - ҚР Президентінің ісін меңгерушінің 
сары. 2006 жылдан - ҚР туризм және спорт вице-миниі 
2007 жылдың қазанынан бері - ҚР Туризм және 
министрлігінің жауапты хатшысы.
«Құрмет» орденімен; «Қазақстан Конституциясына 10 жыл
(2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдар»
«ҚР туризмін дамытуға қосқан үлесі үшін» төс белгісім
марапатталған.
Әскери атағы - запастағы лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев»
В.В. Путин.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрпын
демократиялық мемлекет»
Хоббиі - музыка, футбол, саяхат.
Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, Н.В. Гоголь, У. ІІІекспир.
Үйленген. Жұбайы - Мусина Оксана Дмитрипин 
(1973 ж. т.), уй шаруасымен айналысады. Балалары
Дамир (1989 ж. т.); Дайана (1993 ж. т.), Әлнұр (2000 жыл
Амани (2009 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Богд Жавзандамба Агваанлувсанчойжинямданзанванчүг** (моңғ. *Богд Жавзандамба Агваанлувсанчойжиннямданзанванчүг*, тиб. ངག་དབང་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན་དབང་ཕྱུག་, Вайли: *ngag dbang blo bzang chos kyi nyi ma bstan 'dzin dbang phyug*; 1869, Лихуа — 17 ақпан 1924, Ұланбатыр) **VIII Боғд хан** — сегізінші Халха-Джебдзун-Дамба-хутухта, Моңғолия буддистерінің жетекшісі, Моңғолияның теократиялық билеушісі, (1911—1924), Моңғолияның шектеулі монархы (1921—1924). XVII ғасырдың аяғынан бері Моңғолияның жалғыз ханы.

Өмірбаяны
---------

### Ерте өмір және тану

Боғд хан 1869 жылы тибет шенеунігінің отбасында оның алдындағы Агваанчойжинванчүгпэрэнлайжамц қайтыс болғаннан кейін бір жылдан кейін дүниеге келді. Ол өмірінің алғашқы жылдарын анасымен бірге Потала Далай ламаның Лхаса сарайында өткізді. Баланы жаңа Боғд хан ретінде ресми тану XII Далай-лама мен Панчен-ламаның қатысуымен Поталада өтті. 1873-1874 жж. үлкен салтанатты шеру, оның ішінде орыс бурят ламалары, Моңғолиядан Лхасқа құбылғанды ​​Моңғолияға ертіп барды. 1875 жылы Боғд хан Өргөөға аман-есен жетті.

Он жеті жасар Боғд хан. Алексей Позднеев фотосуреті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кейбір дереккөздер қате көрсетілген 1870 ж. — датировка көру *Сонинбаяр Ш. Пунсалдулам Б.* 2009. Монголын тусгаар тогтнол оюун санааны их удирдагч VIII Богд Жэвзундамба хутагт. Улаанбаатар. Сонымен қатар, күнтізбелердегі айырмашылық жай ғана ескерілмеді.
**Боғда шыңы** - Қытайдың Шыңжаң өңіріндегі биіктігі 5445м шың болып, Тәңір тауының Еренқабырға бөлігінде орналасқан. Ол әлемдегі ең биік 17-ші шың. Оған тұңғыш рет Iwao Nakai бастаған Жапония алписнистері 1981 жылы шыққан болатын, бұл шың әлемдегі шыңға шығушыларды қызықтыратын шыңдардың бірі.

Топонимі
--------

Шыңның аты көне түркілердің "Тәңірінің шыңы" деген мағынадағы сөзінен шыққан. Ежелгі түркілер арасында Боғда шыңы туралы біршама ертегі-аңыздар бар.

Географиясы
-----------

Боғыдадағы Тәңірсуы көлі
Боғда шыңы Қытай иелігіндегі түркі халықтары жайласқан батыс солтүстік өңірінде. Ол Үрімжі қаласы мен Санжы Дұңған автономиялы ауданы арасында орналасқан. ОЛ ШУАР облысының Үрімші қаласынан 50км шығыста, Қазақстаннан 430 км шығыс-солтүстік тұста жатыр.

Боғдадағы Тәңірсуы көлі
Боғда шыңы өңірінде Тәңірсуы (Тяьнци) табиғи қорығы бар. Бұл қорықтағы тау басына орналасқан Тәңірсуы көлі 2013 жылы UNESCO тарапынан әлемдік мұралар тізіміне енген болатын.
**Алуа суару жүйесі**, Нұра өзенінің жайылмасында, Ақмола облысының Целиноград ауданында. Қолданысқа 1965 жылы берілген. Аумағы 12,8 мың га.

Бастапқы күрделі қондырғысы Алуа елді мекеніндегі Еңбекші қонысы тұсында тұрғызылған; мұнда Нұраның тасыған жайылма ағыны және көктемгі қар суын толық бір шараға жинайтын бөгет (секундына 101 м3 су өткізіледі) салынған. Жүйедегі дамбалық топырақ үйіндісінің жалпы ұзындығы 108,2 км-ге жетеді. Аудан шаруашылықтарына 29 реттеуіш (әрқайсысы секундына 10 – 50 м3 су жібереді) арқылы су бөлінеді. Жүйе негізінен шабындықты суарады және суландырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Итию**. Қазіргі түсінігіміз бойынша, *«құлап кетердей, ілгері қарай еңкею, итіну»* мағыналарында көрінеді (10 томдық түсіндірме сөздіктен). Мысалы, *«Олар отқа итие, бірік-бірі ықтай берді»* (А. Жүнісов. Өмір ізі.).
Егер «Түсіндірме сөздіктегі» осы сөздің мағынасына берілген анықтамаға бой ұрсақ, «итию» дегеніміз «итінудің» синонимы қалпында көрінеді. Міне осындай сөз
түсінігіне күмәндану туған шақта, оның тарихына үңілу қажеттігі пайда болады.
Қырғыз тілінде «итий» сөзінің мағынасы «рахит» ауруын білдіреді (К. Юд. КРС, 305). Біздің байқауымызша, мұндай ауруға ұшыраған адамның (кішкене балаларда болатын ауру) қол-аяғы жіңішкеріп әрі қисайып, дене құрылысы ұсқынсыз өзгеріске ұшырайды.
Сондықтан да «итию» сәзінің «итіну»-ге синоним болуы екіталай.
Сөйтіп, біз әңгіме етіп отырған «итию» етістігінің төркіні — «итий» аурумен ауырған адам денесіне ұқсату нәтижесінен пайда болған сияқты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Мұратхан Егінбаев** (1939 жыл, Талдықорған облысы Үйгентас ауданы бұрыңғы Андреевка ауданы) — Қазақстан сазгері. Мұратхан Егінбаев ондаған әндер жазды. Батырлық пен батылдықтың, ақылдың айбыны болған халқымыздың жақсы мен жай­саңдарына, бағландарға арналған шығармалары көп. Олардың қатарында "Асанқайғы", "Абылай", "Қаракерей Қабанбай", "Райымбек баба", "Махамбет", "Шоқан", "Құрманғазы ке­мең­гер", "Абайым", "Жамбыл ата" туралы көр­кемдігі келісті, тәрбиелік мәні жоғары, та­рих­тың әр кезеңінен сыр тартқан, елі мен жерін жаудан қорғап, ұрпағына өлмес мұра қалдырған әндерімен қатар, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің құрбанына айналған Қайрат Рысқұлбеков туралы "Қайраттың аза­сы", "Желтоқсан таңы" секілді туындыларын жазып, жұртшылыққа ұсынды. Бұл елдің ел­дігін танытатын, халықтың қадірін арттыратын, пәс көңілді зорайтып, түскен ұнжырғаңды кө­теретін патриоттық әуендер қазақ даласының төрт бұрышына түгел жетті десек, артық айт­қандық емес.

Ол көптеген ән байқау­ларына қатысып, жүлдегер атан­ған. Тәуелсіз елімізде жа­рияланған бәйгелерде ба­ғы жанып келеді. Айталық, 2001 жылы "Жаңа ғасырға – жаңа ән" байқауында "Абылай хан" атты туы­н­­ды­сы гран-приді иеленсе, 2004 жылы "Елім менің" атты ту­ындысы үшінші жүлде алыпты. Осы секілді қол жет­кен табыстарын тізе бер­­сек, әңгіме желісі біраз жерге ұзары анық. Халық таныған, жұрты қадірлеген, ұрпағы сыйлаған азамат туралы қазақ өнерінің айтулы өкілдерінің бірі, Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Мың­жасар Маңғытаевтың мына бір жүрекжарды сөзін қалың қауымға ұсынсақ, Мұратхан Егін­баевтың бүкіл өнердегі болмысы айқындалары сөзсіз.

Өмірбаяны мен шығармашылығы
---------------------------

1939 жылы Талдықорған облысы Андреевка ауданында туған. Мұратхан Егінбаев 1958 жылы Целиноград қаласындағы ауыл шаруашылық институтының сәулет өнер факультетіне оқуға түседі. Осы институтта домбра үйірмесін ашып, сол үйірменің жетекшісі болып, оқуы мен өнерді бірге алып жүреді.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Мұраты мығым Мұратхан.
**Архивтердің халықаралық кеңесі**  — 1948 ж. ЮНЕСКО-ның бастамасымен құрылған ұйым. Кеңестің жоғарғы органы — Бас ассамблея. 4 жыл сайын архивтердің халықар. конгресі шақырылады. Бас ассамблея сессияларының аралығында А.х.к-нің міндетін Атқару к-ті атқарады. Оның құрамына президент, 2 вице-президент, Бас ассамблея сайлаған 14 мүше, Бас хатшы және оның орынбасары, қазына ұстаушы мен атқарушы директор кіреді. Атқару к-ті сессияларының арасында басшылықты А.х.к-нің бюросы жүзеге асырады. А.х.к-не архивтердің халықар. конгресін жүйелі шақырып отыру, архивтерді сақтау, кәсіби ақпараттар алмасу, арнаулы тех-ны жетілдіре түсу, барлық елдерде архив ісін дамытып, мамандар даярлау ісіне көмектесу міндеті жүктелген. А.х.к-нің басшы органдары Парижде орналасқан. Жылына 1 рет шығатын "Архивиум" журналы, бюллетені бар.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағат кеңесі торбеті
* Еуропалық өкілі торбеті Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2013 жылы.
**Ақпараттық нарықтағы үш сала** - үш сала бүгінгі таңда қатар өмір суруде:. Қуатты мемлекеттік "Қазақстан" республикалық телерадиокорпорациясы, "Хабар" агенттігі'', "Еларна"және облыстық , қалалық телерадио компаниялар. 

Олардың көпшілігі жергілікті әкімшліктің қаржылай қолдауларына ие. Екіншісі - ірі сегментті медиахолдингтер мен тәуелсіз телекомпаниялар. Үшіншілері - жарғылық қорлары аралас, мемлекеттік және ірі алпауыт мекемелер немесе жергілікті өкімет пен шетелдік компаниялар қаржыландырып отырған телекомпаниялар. 

Мемлекет күні бүгінге дейін бұрынғысынша жиіліктерді тарату мен лицензияны өз қолдарынан шығармай ұстауда. Бүгінде әлемдегі экономикасы дамыған бірде-бір елде телеиндустрияның "таза" үлгісі жоқ. 

Көптеген елдерде кәсіпкерлік теледидар қоғамдық теледидармен қатар өмір сүруде. Франция, Германия және Польшадағы қоғамдық арналар қаржыландырудың аралас түріне қарай бағыт ұстанса, Испания мен Португалиянын қоғамдық теледидарлары толықтай жарнама түсімін пайдалануда. 

Ресейде де аралас теледидарлық үлгі құруға деген ұмтылыс байқалады. Қазақстанда "қоғамдық теледидар" құру мәселесі көтерілгенімен, күні бүгінге дейін (2008) оның концепциясы толықтай жасалынып, жүзеге асқан жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Ақпараттық панорама** - күн сайын жарты сағат берілетін ең танымал ақпараттық бағдарлама.. Хабарды солтүстегі Хэйлунцзяннан оңтүстегі Хайнань аралығына дейінгі, шығыстағы Сары теңіз жағалауынан бастап батыстағы Тянь-Шань тауына дейінгі аралықтағы аудиторияньң барлығы көреді. 

Жаңалықтар диктордын оқуында беріліп, экранда бейнеқатарлар бірлікте жүріп жатады. Дикторлар өте жас болып келеді, әрі студияда олар бір-біріне өте жақын отырады. Олар қарапайым ғана киініп, мәтінді ешқандай мүдірмей, кәсіби шеберлікпен шынайы оқиды. Студия түрлі түсті болып жабдықталып, ұлттық бояулар қатаң сақталады. 

Шетел хроникасы бұл бағдарламада небәрі 5-7 минут қана орын алады. Көбіне Си-Эн-Эн, "Виснъюс", Эн-Эйч-Кэй, Азия және Тынық мұхит елдері радиохабарлары Одағынын хабарларын спутниктік байланыс арқылы қабылдап, эфирге береді. 

Әдеби хабарлар, көркем және көңіл көтеретін бағдарламаларға сұраныс мол. 1958 жылы көрсетілген алғашқы телеқойылым ("Кусок овощной лепешки") қазіргі күнге дейін эфирден көрсетіліп, көрермендер арасында аса зор табысқа ие болып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Полярографиялық әдісті 1922 жылы Я. Гейровский ашқан, мұны
кейде вольт-амперметрлік әдіс деп атайды. Бұл әдіс токпотенциалын өлшеуге, әрі олардың арасындағы тәуелділік қисықтарын шешуге, талдауға негізделген. Алынған деректерге суйеніп,
талданатын қосылыс сапалық, әрі сандық тұрғыдан сипатталады.
Бұл тарауда полярографиялық әдістің сандық талдауы қарастырылады. Ол анықталатын заттын концентрациясына тәуелді өзгеріп
отыратын шекті диффузиялық токты анықтауға негізделген.

Полярографиядағы басты шарттың бірі - электродтардағы ток
тығыздықтарының үлкен айырмашылықта болуы. Бұл электро-химиялық реакция жүретін электродтағы жұмысшы беттің аз, әрі оған сәйкес ток тығыздыгының жоғары болуынан. Ал, екінші қосымша электродтың беткі ауданы үлкен болуы керек, ондай
электродқа электролизер түбіндегі сынап, каломельді электрод және т.б. жатады.

Әдетте, сынап электродынын тамшысын жұмысшы электрод ретінде қолданады. Сұйық сынаптың қатты металдан көп артықшылығы бар. Электролиз кезінде қайта қалпына келген металдар сынап
тамшысымен әрекеттесе келіп, амальгама түзеді. Сондықтан тамшы беті ылғи да "таза", әрі қатаң түрде қайталанып отырады. Сонымен
қатар сынап мөлшері ерітіндімен, онын құрамындағы талдалылатын қосылыспен салыстырғанда тым аз болатындықтан өлшеу кезінде оның концентрациясы өзгеріссіз қалады. Сынап электродының кернеуі шамадан тыс жоғары болғандықтан, сутегі бөлінбейді, ал бұл жай мырыш, марганец сияқты активті металдарды анықтауға мүмкіндік береді.

Электролиттік ұяшықтағы электродқа түсірген кернеу катод пен анодтагы поляризациялануды тудырып, токтың электролит
арқылы өтуіне жүмсалады:
Е = Еа - Ек + I R. (12.1)

мұндағы Ея мен Ек - анод пен катодтың потенциалдары, R - электролиттік ұяшықтың кедергісі, I - одан өткен ток күші. Егер ерітіндіде
бейтарапты злектролит болса, онда кедергі шамасы өте кіші болып, оның ток күшіне кебейтіндісін ескермеуге болады.

Ал қосымша электродтың беткі ауданының үлкен екенін ескерсе, оның поляризациялануы шамалы ғана болады да, Е=ЕК теңеледі, яғни сыртқы кернеудің өзгерісі толығымен дерлік жұмысшы электродтын потенциалын өзгертуге кетеді. Осылайша кернеуді
біртіндеп арттыра отырып, вольтамперлік қисығын (полярографиялық қисық немесе толқын) алуға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Қарақалпақстан елтаңбасы** (қарақ. *Qaraqalpaqstan gerbi*, өзб. *Qoraqalpog‘iston gerbi*) — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан автономиясының мемлекеттік рәмізі. 1993 жылы 9 сәуір күні мемлекеттік елтаңба жайлы заңмен бірге бекітілді. Елтаңба дизайны Өзбекстан елтаңбасы негізінде жасалған.

Өзбекстан және Қарақалпақстан елтаңбаларының ұқсастығы екі республиканың бірлігін білдіреді. Елтаңба дизайнының фонында көтерілген қызыл-сары күн, таулар, Әмудария және Арал теңізі бейнеленген. Елтаңбаның үстіңгі жағында ортасында жарты ай мен жұлдыз салынған көк Рубғ (۞) символы орналастырылған. Елтаңба орталығында мифологиялық Хума құсы бейнеленген. Оның қанаттары жоғары көтеріліп, елтаңбаның төбесіне дейін созылады, қанаттарының сыртында оң жақта бидай және сол жақта мақта баулары салынған. Баулар Өзбекстан және Қарақалпақстан туларының жеңілдетілген нұсқаларымен оралған. Елтаңбаның астында "ҚАРАҚАЛПАҚСТАН" жазуы бар мемлекеттік ту түстерімен боялған таспа орналастырылған.

Тарихи елтаңбалары
------------------

* ҚҚАКСР-ның 1937–1993 жылғы елтаңбасыҚҚАКСР-ның 1937–1993 жылғы елтаңбасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гербы Каракалпакстана (орысша) Қарақалпақстан елтаңбалары. heraldicum.ru. 14.11.2021
**Дінішев Мұса Бөкенбайұлы** (5.5.1912 жылы туған, Қазталов ауданы) - белгілі журналист, баспагер. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1985). 1930 ж. Ақтөбе қаласындағы педагогикалық техникумды бітірген. 1934 ж. «Лениншіл жас» газеті редакциясының бөлім меңгерушісі, 1937-41 ж. Қазақ республикалық радиокомитетінің редакторы. 1941-45 ж. майдандық газеттерде тілші. Қазақ біріккен мемлекеттік баспасында редактор (1947-50), «Қазақфильм» кино студиясы сценариялық бөлімінің бастығы (1950-51), оқу педагогикалық мемлекеттік баспасының директоры (1951-53), Баспалар ісі жөніндегі бас басқарма бастығының орынбасары (1953-54), Мәдениет министірлігінің сценарийлер бойынша бас редакторы (1955-58) болып қызмет атқарды. Дінішев «Мәдениет және тұрмыс» журналының алғашқы редакторларының бірі (1958-61), бас редакторы (1965-76), Қазақстан мәдениет министрінің орынбасары (1961-64). 1976-87 ж. «Біздің Отан» газетінің редакторы. 1987 жылдан Дінішев — республикалық дәрежеде дербес зейнеткер. Қызыл жұлдыз, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
«Райнтохтер» зымыраны
**«Райнтохтер» зымыраны** — Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Алманияда жасалған жер-әуе зымыраны. Оның аты герман аңыздарының «Райнтохтерлерінен» («Рейн қыздары») (Рихард Вагнердің Нибелунгтардың сақинасы операсындағы «Рейн қыздарынан») алынған.

Тарихы
------

«Райнтохтерді» дамытуға 1942 жылдың қарашасында алман әскері (Вермахт) тапсырыс берген. 1943 жылдың тамыз айында 83 сынақ ұшырылуы жасалды. Оның әуе-әуе түрі де жобаланған.

«Райнтохтер» жобасы 1945 жылғы ақпанның 6-сында тоқтатылды. Бұл зымыранның бір данасы қазір Берлиндегі Алмания Политехникалық мұражайында тұр.

Түрлері
-------

Бастапқы **R1** түрінде 2-басқышты қатты отынды зымыран қозғалтқышы орнатылған болатын.

Бұл модельдің жоғары биіктікке жету қабілеті болмағандықтан **R3** моделі жасалды. Бұл модельде қатты отынды зымыран қозғалтқышымен бірге қатты отынды үдеткіштер де болды.

Техникалық сипаттамалары
------------------------

* Негізгі қолданылуы: жер-әуе зымыраны
* Жасап шығарушы: Райнметалль-Борсиг фирмасы
* Қозғалтқыштары: R1 моделінде — 2-басқышты қатты отынды, R3 моделінде — сұйық отынды қозғалтқыш, қатты отынды үдеткіш.
* Ұзындығы: 10.3 m
* Диаметрі: cm
* Қанаттарының жайылымы: 265 cm
* Ұшырғандағы салмағы: 1748 kg
* Жылдамдығы: 485 m/s
* Жарылғыш жүгі: 136 kg жарылғыш зат
* Ұшу ұзақтығы: км
* Ұшу биіктігі: **R1** 8 км
* Жарғыштары: «Краних» дыбыстық алыстан жарғышы
* Бағыттау жүйесі: MCLOS көзбен бағыттау жүйесі. Жерде басқарып тұрған операторға ыңғайлы болсын деп зымыранның қанаттарының ұштарында арнайы бағыттау шамдары орнатылған.
* Бір данасының құны:
* Ұрыста қашан қолданыла бастады:
* Қолданғандар: Алмания

Тағы қараңыз
------------

* «Шметтерлинг»
* «Вассерфалль»
* Енциан
* Үшінші Рейхтың Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі басқарылмалы зымырандарының тізімі
**Екітау** – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау. Абсолюттік биіктігі 631 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан екі шоқыдан тұратын таудың ұзындығы 3,5 км, ені 2,0 км-ден астам.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Төменгі палеозойдың тақтасы мен магмалық жыныстардан түзілген жер қыртысының кейбір жерлерінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Беткейлері көлбеу. Екітаудың солт-нде Қарабас (664 м) тауы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Етегінде далаға тән жусан, бұйырғын, баялыш, т.б. шөптесіндер өскен. Тау етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Санкция**, ықпалшара (лат. *sanctіo* – аса қатаң қаулы) — құқықтық норманың бір бөлігі, шаруашылық және қаржы қызметін қалыпты жүргізу ережелерін, келісімді, шарттық немесе басқа да міндеттемелерді бұзушыларға қатысты мәжбүрлеу жолымен ықпал ету шаралары. Мынадай түрлерге бөлінеді: әкімш.-құқықтық Санкциялар (айыппұл‚ қамауға алу); тәртіптік-құқықтық Санкциялар (қызметін төмендету‚ жұмыстан босату); қылмыстық-құқықтық Санкциялар (ірі көлемдегі айыппұлдар‚ бас бостандығынан айыру); мүліктік Санкциялар (шығынның орнын толтыру‚ айыппұлдар‚ тұрақсыздық айыптары‚ мәміленің күшін жарамсыз деп тану‚ т.б.). Халықаралық Санкция — мемлекет өзінің халықар. міндеттемелерін немесе халықар. құқық нормаларын бұзғанда осы мемлекетке қолданылатын ықпал ету шаралары. Банктер тапсырыскерлеріне несие ережелерін бұзғаны үшін қолданылатын экон. және басқа ықпал ету шаралары несие Санкциясы деп аталады. Шаруашылық шарттардың (өнімді жеткізу, т.б.) бұзылғаны үшін қолданылатын ықпал ету шаралары (айыппұл, тұрақсыздық айыбы, өсімақы) тиісті ережелермен және жеткізілімнің ерекше шарттарымен, қағидалармен және жарғылармен айқындалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Соболев атындағы көше**.
Көшеге орыс жазушысы, аудармашы, Азамат және Ұлы Отан соғысына қатысушы, Социалистік Еңбек Ері Леонид Сергеевич Соболевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 №332Б шешімі) берілген. Соболев Леонид Сергеевич (1898-1971) Иркутскіде дүниеге келген. Ол - «Капитальный ремонт» романы мен «Морская душа» әңгімелер жинағының авторы. Мұхтар Әуезовтің
«Абай жолы» роман-эпопеясын орыс тіліне тәржімалаған.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 900 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Снукер ойыны
**Снукер** (ағылш. *snooker*) — бильярд ойынының бір түрі. Ұлыбританияда кең тараған. Негізгі турнирі — жыл сайынғы снукердан әлем чемпионаты.

Тарихы
------

Бастапқыда снукерді XX ғасырда британдық сарбаздар Үндістанда ойнап бастаған. Содан бері жоғары шеберлікті және назар аударуды талап ететін осы спорт кеңінен танымал болды.

Шарлар және үстел.
------------------

Ұзындығы 3,56 м (12 фут) және ені 1,78 метр (6 фут) снукерге арналған үстел. Ол арнайы қатты шұғамен қапталады. Снукерге түрлі түсті 21 шар және көздейтін шар пайдаланылады. Түрлі түсті шардың әрқайсысы белгілі бір ұпай санын құрайды. Олардың ішіндегі ең «қымбаты» - қара, ең арзаны – шардың құны.

Шұғаның үстінде
---------------

Матчтар партияға немесе «фреймдерге» бөлінген. Фрейм алғашқы соққыдан бастап ойыншылардың біреуінің жеңісіне дейін жалғасады. Ойыншылар түрлі түсті шардың жолын басқа шардың көмегімен жауып тастап, өз қарсыластарын «алдауға» (англ «snooker») талпынады. Мұндай күрделі соққылар әдетте ойыншылардың ережені бұзылуларына әкеледі және ұпайды олардың қарсыластары алады. Егер ойыншы соғатын шардың орнына соғуға тиіс емес шарды соғып лузуға түсірсе және көздейтін шарға бір реттен артық тиіп кетсе, шар үстелден түсіп кетсе, ержені бұзғандық болып саналады.

**Термин сөздігі**
------------------

* Резервтегі шар: негізгі шарға қарағанда, қарама-қарсы бағытта дөңгеленетін шар. Оңқай ойыншы беретін резервтегі шар оңға, солға дөңгеленетін болады.
* Крэнкер: шарды әдеттегіден көбірек айналуңа мәжбүрлейтін, нәтижесінде оны жолдан ауытқуға алып келетін боулер.
* Сплит: екі немесе одан да көп кегли құламай және бір-бірімен қатар тұрмайтын кез.
* «Түйетауық»: Үш страйкты бірден сипаттау үшін пайдаланылатын сөз. Сондай-ақ трайпл немесе үшайыр деп айтады.
* «Ағаш»: Тікелей екінші кеглиден кейін болатын кегли және оны көру қиын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Амангелді Бөтешұлы Қошкаров** (31. 08. 1939 жылы туған, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Жаңақорған қыстағы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының докторы (1997). Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін, Қаз КСР ғылым академиясының Тіл білімі институтының аспирантурасын бітірген (1964). 1964-1966 жылдары Алматы облысы, Балхаш ауданында мұғалім. Мәскеудің М. Торез атындағы шет тілдер институтының жанындағы эксперименттік лабораторияда профессор В. А. Артемовтің жетекшілігімен ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысады. 1973-1978 жылдары Жамбыл педагогика институтында аға оқытушы, доцент. 1978-1986 жылдары қыздар мемлекеттік педагогика институтында доцент. 1986-1997 жылдары осы институттың орыс филология кафедрасының меңгерушісі. 1997 жылдан Ақмоладағы Л. Н. Гумилев атындағы Евразия университетінің профессор, филология факультетінің орыс тілі кафедрасының меңгерушісі. "Қазақ тілінің ызың дауыссыздарын спектральді талдау" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 50-ден аса ғылыми еңбектердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Асма бинт Асад ибн Әл-Фураат** – өз заманының танымал ғалымы және қазысының қызы. Ол өз отбасының жалғыз қызы еді. Әкесі оған Құранды және хадис пен фикх ілімін үйрету үшін көп көңіл бөлген. Оның әкесінің шәкірттерге сабақ беріп жататын жиындарына еркін кіре беретін әдеті болған, әрі десе, дін мәселелерін талқылауға арналған әр түрлі пікір таластарына да қатысып отыратын. Көптеген «зайырлы» адамдардың көз қарасы бойынша мұсылмандар, әсіресе мұсылман әйелдері – орысша нашар сөйлейтін, және маңдайын еденге соға бергенді ғана білетін артта қалған адамдар.

Дереккөздер
-----------

1. Дүниежүзі тарихы энциклопедиясы,126бет.

2. "Мұсылман. Ислам" кітабы, 36бет.
Кроноспен Уранды піштіруі
**Уран** (көне грекше: Οὐρανός, «аспан») — ежелгі грек мифологиясында аспанның тірі бейнесі, Геяның (жер) жұбайы, Құдайлардыңең ежелгі әулетіне жатады. Гемера Уранды туады немесе түсінде туады; немесе Уран – Хаостың және Гемераның баласы ( кейбір мифтарда Эфирдің баласы); немесе Офион мен үлкен Фетиданың баласы. Құдайлар мен алып-Құдайлардың әкесі. «Бірінші бүкіл әлеммеді биледі».

Туылуы
------

Гесиод бойынша, Гея Уранға тұрмысқа шығып, тау жасады. Уранның басты ерекшеліктерінің бірі, оның шексіз бала туа беруі. Өзінің балаларының қорқынышты түрінен жек көрген. Ол балаларды Геяның ішіне тығып, Геяға үлкен азап келтірді.

Билігінен құлауы
----------------

Анасының тағдырын жеңілдету үшін, кенже баласы Кронос орақ арқылы әкесін піштірді. Уранның құнарлығының үлкендігі соншалық, оның жерге түскен қанының тамшысынан эринилар туылды, ал теңізге түскеннен Афродита Құдайы туған. Нәтижесінде, Уранды Құдай-құбыжықтарды туғаннан алып тастады және билік оның баласы Кроносқа өтті.

Евгемера бойынша, ол мұхитта қаза тауып, Авлакияда көмілді. Оған IV орфикалық өлең арналды.

Табынушылығы
------------

Геяға қарағанда, Уран мифтарда маңызды рөл ойнаған жоқ. Сондықтан, гректер оған көп табынған жоқ және қазірге дейін оның бірде-бір ғибадатханасы табылған жоқ. Тек «Теогонияда» Уран гекатонхейрлардың, киклоптардың және үлкен титандардың әкесі ретінде үлкен олимпиялық Құдайлардың және кіші титандардың атасы ретінде, кіші олимпиялық Құдайлардың және үлкен олимпиялық Құдайлардың немерелерінің және кіші олимпиялық құдайлардың немерелерінің (кейбіреулері әлде қайда ажалды немесе жарты Құдай болды) бабасы ретінде маңызды рөл ойнады.

Дереккөздер
-----------
**Гаптофобия** — сирек кездесетін ерекше фобия, адамдарға қауіп төндіретін қорқыныш. Обсессивті — компульсивтік бұзылулар мен психестениялармен танысты. Бұл шабуылдан немесе ластану қорқынышы ретінде көрінеді.

Симптондары
-----------

Гаптофобиясы бар адамдар бөтен адамдарға ғана емес, туыстарына да тиіп кетуден қорқуы мүмкін. Кез-келген, пациенттер үрейленіп, бет әлпетін өзгерте алады. Қоршаған адамдардың арасында өзін ыңғайсыз екенін түсінеді.

Гаптофобияға ұшыраған науқастар бейтаныс адамдарға тиюді екі түрге бөледі: шырмау және суық. Кейбір науқастар жүрек айнуын және аяқтарында тітіркенуі сезінуі мүмкін, төзімділік сезімі болуы мүмкін. Көптеген пациенттер бейтаныс адаммен байланыс орнында жағымсыз сезімге ұшырайды. Егер науқастың гаптофобиясы бар адам оны қолынан ұстаса, онда ол ағынды сумен жуып немесе майлықпен сүртуге тырысады. Хаптофобия ауада болмаған жағдайда адамға өзін көрсете алады - ол бөртуді бастайды, дүрбелең шабуылы мүмкін.

Емдеу шаралары
--------------

Мегаполисте ауру қалыпты деп есептеледі, ал кейбір адамдар дәрігерлерден психологиялық көмек іздеуді білмейді. Егер адам өз проблемасын түсінсе, онда ол тек осы фобиямен күресу мүмкін емес. Тоғыспау - адамның әлеуметтік өзара әрекеттесуін бұзу болып табылады және көбінесе жеке өсу топтарында психологпен емделеді. Егер гаптофобия невроз немесе психастении көрінісі болса, науқасқа дәрі-дәрмектерді және психотерапияны тағайындау қажет.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Гарантия** — 2018 жылы Шымкентте түсірілген Продюсер Бақберген Асанбаевтың фильмі. Жанры — отбасылық драма. Режиссері — Серік таласов.

Мазмұны
-------

Енесінен мезі болған келін оның көзін құрту үшін дәрігерге барып у жасатпақ болады. Дәрігер жасап береді. "Күніне бір тамшы ғана қосасың, бір айда қайтыс болады" дейді.

Келін үйіне келіп, енесінің тамағына қосып береді. Енесінің өлгенін тілесе де, бәрібір енесі қасықпен асты аузына апарғанда мұның аяқ-қолы дірілдеп, сыр беріп қояды. Бірақ ешкім күдіктенбейді.

Күндердің күнінде енесі шын ауырып қалады. Ісіне өкінген келін дәрігерге қайта жолығады. Бұл кезде енесімен арасы жақсы боп, ортада сыйластық пайда болған еді. Сөйтсе, дәрігер бұған "у" деп бір витаминді беріп жіберген екен.

Актерлер
--------

### Рөлдерде

* Руслан Нұрман
* Ұлжалғас Сапаралиева
* Жәудір Сарыпбекова
* Ғалымжан Қалыбаев
* Ұлан Мықтыбек
* Олжас Омаров
* Сүйлейменова Ақмарал
* Нұржамал Қаламбаева
* Алтын Айнабалаева
* Мұрат Сейдалиев
* Мақсат Мырзахметов
* Айғаным Аманкелді
* Рауан Ахметов
* Бағым Мақатай

### Эпизодтағылар

* Диас Беркінбаев
* Асқар Тәжі
* Азамат Сәдуақас
* Диана Искандарова
* Гүлбану Жүзбаева
* Айлин Төребек
* Раяна Төребек
* Қалдыбай Елеуов

Басқа да фактілер
-----------------

"Гарантия" сөзі фильмде бір рет қана айтылады. Дәрігер келінге уды беріп жатқанда келін одан:

— Шынымен әсер ете ме? — деп сұрайды. Дәрігер:

— Га-ран-тия! — деп шегелеп тұрып айтады.

Сілтемелер
----------

* Ютубтан тамашалау
Осы қуатты спорт сайысында ескекшілер күшті және жақсы бапта болуға тиіс. Жарыс аяаусыз болуы мүмкін – ол әдетте мәреде титықтататын айқаспен бітеді.

Сайыстың барысы
---------------

* Ескекшілер қайықта қозғалыс бағытына арқасымен отырады және жылдамдықты үдету үшін барынша шапшаң еседі.
* Жарыстар өзендер мен көлдерде әртүрлі арақашықтықта өткізіледі.
* Есуден олимпиада жарыстары 2 шақырым (1,4 миль) тіке арақашықта өткізіледі. Арақашықтық жолдарға бөлінген және әр қайық өз жолымен қозғалуға тиіс.
* Жарыстың басында қайықтар понтондар деп аталатын кішкентай пирстардың жанындағы сызыққа қатарласады.
* Мәре сызығын бірінші болып қиып өткен қайық ұтқан болып саналады

Ашық және жұптасып есу
----------------------

Есу жарыстары екі түрге бөлінеді. Бір ескекпен есу ашық есу деп аталады, екі ескекпен есу – жұптасып есу. Ашық және жұптасып есу жарыстарында қайықта екі, төрт немесе сегіз ескекшілер болады. Сондай-ақ жеке ескекшілер үшін жұптасып есу жарыстары да өтеді.

Жалғыз әрекет ете отырып
------------------------

Қайықтағы барлық ескекшілердің мүмкіндігінше қайықты суда тезірек итермей отырып, біркелкі есу өте маңызды. Егер қайықта бағдар ұстаушы болмаса, басқа ескекшілер артқы ескекшіні бағдарға алады. Жұптасып және ашық есуде де ескектер ұштарында күрекшелері бар, жеңіо болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Есік көмбелері** – сақ дәуірі бұйымдарының кездейсоқ табылған екі тобының атауы, Есік қаласы (Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы) маңындағы төбешік. 

  

Есік көмбелерін 1953 — 58 жылдары Г.С. Мартынов, К.Ақышев, И.И. Копылов зерттеді. Бірінші көмбеде 3 мыс, 1 темір қазан, 2 мыс табақша, қоладан және темірден жасалған екі ыдыс табылды (б.з.б. 4 — 3 ғасырлар). Құлақтары бүйірінен шығарылған қазандардың біреуі тұғырға орнатылған, қалғандары үш аяқты. Әсіресе, қола ыдыс сирек кездесетін пішінімен ерекшеленеді. Бұйым биіктігі 19 см конус тәріздес тұғырдан және мұның үстіне бекітілген диаметрі 25,7 см дөңгелек табақшадан тұрады. Табақша бетіне бедерленген ат пен оның жанында тізе бүгіп отырған адам мүсіндері ежелгі сақ тұрмысынан хабар береді. Ат жүгенделіп және кейінгі қазақ дәстүріндегі секілді жалы күзеліп, құйрығы түйіліп қойылған. Аттың жанында отырған адам да атқа салт мініп жүруге ыңғайлы ұзын бешпент, тері шалбар мен етік киген. Мұнда аттан түсіп, Тәңірге жалбарынып отырған сақ сарбазы бейнеленген тәрізді. Екінші көмбе құрамында қоладан құйылған 5 бұйым бар. Бұлар 2 ауыздық, ұзындығы 22,5 см, жалпақтығы 3 см қанжар, үлкен найза ұшы және қазан (б.з.б. 6 — 7 ғасырлар). Жақсы сақталған қазанның биікт. 40,5 см, диаметрі 36 см, конус пішіндес тұғырының биіктігі 12 см. Бүйіріне екі құлақ орнатылып, ернеуінен төмен толқынды оюлар бедерленген. Бұл пайымдаулар бойынша, көмбелердегі бағалы әрі ғұрыптық мәні зор бұйымдар. Ежелгі сақтар осындай заттардың әр түрлі жиынтығын ғұрыптық салт-жоралар өткізілген жерлерде, көші-қон кезінде көміп кетіп отыратын болған. Көмбелер Жетісу өлкесінде көптеп кездеседі. Мұндай деректер осы өңірдің ежелгі дәуірлерде қола құю, темір соғу ісі жақсы дамыған үлкен металлургиялық орталық болғанын дәлелдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том