**Аустерлиц шайқасы** (20 қараша (2 желтоқсан, 1805), 1805) - үшінші анти-француз коалициясының әскерлеріне қарсы Наполеон армиясының шешуші шайқасы. Бұл тарихта «үш императордың шайқасы» ретінде қалды, өйткені Аустрия императорлары II Франц және орыс Александр I-нің әскерлері Наполеон І императорының армиясына қарсы соғысқан болатын. Соғыс одақтас әскерлердің жеңілісімен аяқталды.

Гаугамеламен және Канн шайқастарымен қатар, ол тарихта сан жағынан жоғары қарсыласты жеңген жеңістің мысалы ретінде қалды [1].

| Елдер | Әскер саны | Шығындар | Тұтқындар саны | Жараланғандар саны |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Франция | 73200 әскер 139 зеңбірек | 1305 | 573 | 6943 |
| Ресей империясы | 60000 әскер 178 зеңбірек | 21000 әскер | 12000 | белгісіз |
| Австрия | 25000 әскер 100 шақты зеңбірек | 6000 әскер | 8000 | белгісіз |

Екі жақ күштері
---------------

Одақтас армияның жалпы саны 85000 адамды құрады (60000 - Ресей әскері, 25000 - Аустрия армиясы). Ал, Наполеон армиясы 73200 жауынгерді құрады. Одақтастардың сан жағынан басым болуы Наполеонға қиын соғатындығы белгілі еді. Бірақ Наполеон одақтастардың бір-бірінен алшақ орналасқанына байланысты жеңіске жетуге үміті бар болатын.

Ұрыс барысы
-----------

Наполеон одақтас әскердің нақты қолбасшылығы Кутузовта емес екендігін білді, бірақ Александр патшаның аустриялық генералдардың жоспарларын қабылдауға бейім екендігінде түсінген болатын. Ұзақ уақыт бойы қатысушылардың естеліктерінде шайқастан кейінгі зерттеулер барысында шабуылды бастаған одақтас армия алдын ала Наполеонның тұзағына түсті деген пікір пайда болды. Ол Аустриялық қолбасшының оны Вена мен Дунайға барар жолдан кесіп тастауға, солтүстікке, тауларға қоршауға немесе айдап әкетуге тырысатындығын дұрыс болжаған және бұл үшін француз армиясының оң жақ қанатына қарсы сол қанатпен кең шеңберлі қозғалыс жасайтындығын айтты. Сонымен бірге одақтас әскердің алдыңғы жағы сөзсіз созылды. Мұны күткен Наполеон өз әскерлерін орталықта, Прасений шыңдарына қарсы шоғырландырды, аустриялықтардың өз әскерін жылдам қоршау мүмкіндігінің пайда болуын тудырды және сол уақытта одақтастардың орталығына жылдам шабуыл жасау үшін өз әскерлерін жасақтады.

Ұрыстың маңызы және салдары
---------------------------

Одақтастар 27 мыңға дейін әскер жоғалтты, олардың көпшілігі, яғни 21 мыңы - орыстар. Француздардың шығындары, әр түрлі мәліметтер бойынша, 9-12 мың адамды құрады. Осы шайқастан кейін Аустриялық император Франц Александрға күресті жалғастырудың мағынасы жоқ екенін айтты. Шайқас Аустрияның соғыстан шығуына және Еуропалық державалардың Үшінші анти-француз коалициясының ыдырауына әкелді. Ресей Франциямен соғысты Төртінші коалиция құрамында жалғастырды. Аустерлицтегі жеңіліс орыс жұртшылығына үлкен әсер қалдырды, олар Нарва шайқасынан бері орыс армиясын жеңілмейтін деп санайды, бірақ орыс әскері мен халықтың рухани бұзылуына себеп болмады.

Тарихи әдебиеттердегі Аустерлиц шайқасы көбінесе жаудың толық жеңілуіне әкелген шайқастың мысалы ретінде қарастырылады. Шын мәнінде, бұл шайқас, әрине, Наполеон жүргізген ең көрнекті шайқастардың бірі. Одақтастық армия барлық нүктелерде жеңіліске ұшырағаннан кейін, орыс әскерлерінің басым бөлігі (39 мыңға жуық адам) қысым мен атыс кезінде ұйымдасқан түрде артқа шегініп, артиллерияның жартысынан көбін алып, Прейсисч-Эйлауда соғысқан әскерлердің негізін қалады. Француздар жеңіске жетіп, шегінуге қарсы жетістікке жету үшін қолайлы жағдайға ие болған жоқ, бірақ сансыз және қатал жау болды. Осылайша Наполеон Үшінші коалицияны жермен-жексен етті.