recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фирманың маркетингтік ортасы** — фирманың шегінен тыс əрекет етіп, маркетинг қызметінің басшылығына мақсатты клиенттермен табысты ынтымақтастықты орнату жəне оны сақтау мүмкіндігіне əсер ететін белсенді күштер мен субъектілердің жиынтығы. Маркетингтік орта микроортадан жəне макроортадан құралады. Микроорта дегеніміз фирманың өзіне жəне оның клиенттерге, яғни жабдықтаушыларға, маркетингтік делдалдарға, тұтынушыларға, бəсекелестерге жəне байланыс аудиторияларына қызмет көрсету бойынша мүмкіндіктеріне тікелей қатысы бар күштерді білдіреді. Макроорта демографиялық, экономикалық, табиғи, техникалық, саяси жəне мəдени секілді факторлар түрінде микроортаға əсер ететін анағұрлым ауқымды əлеуметтік көзқарасты білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Фирн** *(немісше Firn - ескі)* - мұздықтың қоректену аумағында мұз түйіршіктерінен қалыптасқан қабат. Таулы өңірде қар шегінен жоғары жерде жауғпн қардың еруніен, беткі ерудің және тереңге сіңген судың қайталана қатуынан пайда болады. Фирн біртіндеп еріп кристалды-глетчерлі мұзға айналады.

Фирн сызығы
-----------

Фирн шегі - мұздықтағы фирн жамылғысының төменгі шегі. Фирн сызығы сонымен қатар заттардың кіріс-шығыс балансы әруақытта нөлге тең болатын қоректену аймағы мен мұздық абляциясы аралғыныдағы шекара. Сол сияқты Фирн сызығы мұздықтағы қар жиегінің шегімен сәйкес келеді. Фирн сызығы еру мусымының соңындағы фирн және мұз шоғырларының арасындағы айырмамаен анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
Бургундия флагы
Бургундардың орналасуы
**Бургундия** (Bourgogne) — Франциядағы тарихи аймақ, орта ғасырларда осы аттас мемлекеттің орталығы болған.

  

Жері 31 мың км²-ден астам. Халқы 1,6 млн (1988). Орталығы Дижон қаласы. Бұл аймаққа 5 ғасырда германдардың бургун тайпасы келіп қоныстанды да, орталығы Лион қаласы болған Бургундия корольдігін құрды. 6 ғасырда корольдік Бургундия деген атпен Франк мемлекетінің құрамына кірді. Франк мемлекеті ыдырағаннан кейін 9 ғасырда Бургундия герцогтығы құрылып, француз корольдеріне вассалды тәуелдікте болды. 14 — 15 ғасырларда Бургундия герцогтары Францияның Жүз жылдық соғыс кезіндегі (1337 — 1453) аса ауыр жағдайын пайдаланып, дербес саясат жүргізді. Жергілікті қала тұрғындарының қолдауымен олар ағылшын және француз корольдерімен кезек-кезек одақтаса отырып, төңірегіндегі ұсақ графтықтарды күшпен өздеріне қосып алды, сөйтіп Қайырымды Филипп (Felіpe of Bueno) заманында (1419 — 1467) Еуропадағы аса қуатты мемлекеттердің біріне айналды. Ол Францияға бағынғысы келмеген бүлікшіл феодалдарды өз жақтарына шығарып алды және Эно, Нидерланд, Зеландия, Брабайт, Лимбург, Люксембургті өзіне қосып алып, Эльзас пен Лотарингияны басып алуға тырысты. Бұл Франциямен екі арада болған бургун соғысына (1474 — 1477) алып келді. Этн. құрамы әр түрлі әрі өзара саяси-экономикалық байланыстары нашар болғандықтан бұл соғыста Бургундия күйрей жеңіліп, мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатып, Францияның провинциясына айналды. 1780 жылы Бургундия провинциясы Сона мен Луара, Эн, Кот-д’ор, Йонна департаменттеріне бөлінді.

  

Бургундия орта ғасырлардағы Еуропа мәдениетінің дамуына үлкен үлес қосты. 11 — 12 ғасырларда роман стиліндегі архитектураның негізгі орталығы болды. Осы стильде салынған шіркеулер күні бүгінге дейін өзі орналасқан жерге көрік беруде әрі тарихи ескерткіштер ретінде бағаланады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", ||-том
Минимализм
**Минимализм** (ағылшын. *minimalism*, лат. *minimus* - ең азы, ең кішісі) — композицияның қарапайымдылығын, нақтылығы мен бірізділігін суреттейтін дизайндағы стиль түрі. Шығармашылықта қалыптасқан әдістер мен шығармашылық материалдарды қолданғаннан гөрі, минималисттер қарапайым геометриялық пішіні бар, байсалды түстегі(қара, сұры) материалдарды аз мөлшерде қолданғанды жөн көреді. Минимализмнің тамыры конструктивизм мен функционализмде жатыр.

Интерьер дизайнындағы минимализм
--------------------------------

Кеңістікті тек қана қажетты бұйымдармен модельдеу қазіргі заманғы минимализм стиліндегі интерьердің басты идеясына айналған. Маңызды критерийдің бірі кеңістікті сауаттылықпен жобалау. Бөлменің ішінде байсалды түстер басым болуы қажет, бос кеңістіктің де көп болғаны абзал. Үлкен терзелер бөлмені күн сәулесімен толықтырғанда, бөлме интерьері құдды бір сыртқы ортаның бөлігіне айналғандай сезім тудырады. 

### Басты белгілері

* Кеңістіктің бос болуы: жиһаз бен бұйымдар барынша аз
* Бірнеше деңгейлік жарықтандыру
* Түс палитрасы ашық, ақ түстер басым. Көбіне қара және сұры түстер контрастында беріледі.Кейде табиғи ағаш, металл немесе әйнек текстурасымен толықтырылады
* Қарапайым пішіндер мен кесінділер, терезе мен жарда аксессуарлар жоқтың қасы
* Декор мен ою-өрнек жоқ

Веб-дизайндегі минимализм
-------------------------

Қарапайым және түсінікті интерфейс, стильдер әр-алуандығы аздығы (градиент, көлеңке) басты көрсеткіштің бірі. Негізгі ереже - үш түстен артық түс қолданбау. Бұндай бағыт сайттар дизайны мен сурет дизайнында қолданыс табады.

Сән әлеміндегі минимализм
-------------------------

Сән әлеміндегі минимализмнің басты ұраны - артықшылықтың болммауы. Алғаш рет бұл бағытты әлем подиумына скандинавтық, ағылшындық және бельгиялық дизайнерлер шығарған.

### Басты қағидалар

* Әшекей-бұйым мен жануар терісінің аз болуы
* Монохромды не байсалды түстер қоладнысы. Көбіне екі қарапайым түс қолданлады.
* Қарапайым пішіндер, нақты кейіптер мен көзге көрінетін түймелер мен ілмектердін болмауы

Минимализм өкілдері
-------------------

* Дитер Рамс
* Наото Фукасава
* Петер Цумтор
* Клаудио Сильвестрин
* Джонатан Айв
* Richy
**Минимум программасы** -РСДЖП 2-съезі (1903) қабылдаған Ресей с.-д. жұмысшы партиясы программасының құрамдас бөлігі. Минимум программасында большевиктер партиясының ең таяудағы демократиялық сипаттағы міндеттері: патшалық-монархиялық құрылысты талқандау, помещиктік жер иеленуді, деревнядағы басыбайлық тәртіптің қалдықтарын жою, демократиялық республика орнату, еңбекші халық үшін саяси бостандықты жүзеге асыру,шіркеуді мемлекеттен , мектепті шіркеуден бөлу, сословияға бөлінуді жою,жұмысшылар үшін 8 сағаттық жұмыс күнін енгізу.Бұл міндеттердің жүзеге асырылуы , ең алдымен Ресейде демократиялық революцияның жеңуіне байланысты болды.
Торғай геологиялық барлау экспедициясы – Арқалық қаласында ашылып, өлке аумағындағы жерасты кен көздерін зерттеумен айналысқан ғылыми орталық. 1958 жылға дейін Орталық Қазақстан геологиялық басқармасының құрамында болып, кейін Солтүстік Қазақстан геологиялық басқармасының қарамағына кіргізілген. 1964 жылы осы кезеңде алдында қойған міндеттерді орындап біткен мекеме ретінде жабылды да, 1968 жылы Арқалық геологиялық партиясы, 171 жылдан ТГБЭ болып қайта жұмыс істей бастады. Экспедиция Амангелді бокситті ауданы тобын, Қаратомар жерасты тұщы су көздерін барлады. Алтын, түсті және сирек металдар, құрылыс материалдары кен орындарын іздестірді. Боксит кен орнының негізінде Торғай боксит кен басқармасы жұмыс істейді. Экспедицияны әр жылдары П.С.Гурин, А.Тоқсынбаев, В.Ф.Халецкий, Е.А.Ерекешов, В.Г.Тищенко, С.М.Есқожин басқарып, М.А.Қалменов, С.Б.патрикевич, Е.Қ.Қонысбаев, Ю.П.Рылов, А.Е.Ниязов бас геолог болып істеді. Экспедиция құрамында 1 Қазақ КСР еңбек сіңірген геологі қызмет атқарып, 13 ғалым орден-медальдармен марапатталған.

1. ↑  «Торғай елі» энциклопедиясы 393 бет
**Торғай футбол клубы** — 2003-04 жылдары Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында ойнаған футбол клубы. Арқалық қаласынан. 2004 жылдың соңында жабылып қалды.

Қазақстан чемпионатында
-----------------------

2003 жылы бірінші лигада 22 кездесуде 21 ұпай жинап (+6 =3 -14) 12 кмоанданың ішінде 9-шы орын алды. 2004 жылы да тоғызыншы орынға табан тіреді, бұл жолы 24 кездесуде 24 ұпай жинады.

Қазақстан кубогында
-------------------

2003 жылы Қазақстан кубогының 1/32 финалында Ақтаудың "Каспий" клубын 1:0 есебімен ұтып, 1/16 финалға жолдама алды. 1/16 финалда Семейдің "Елім-ай" клубынан 2:6 есебімен ойсырай ұтылды.

2004 жылы 1/32 финалда "Есіл-Богатырь-2" (Петропавловск) клубынан 0:2 есебімен ұтылып қалды.

Статистикасы
------------

Барлығы 49 кездесу өткізіп, 13-інде жеңіске жетті де, 9 матчта тең түсті.

Сілтемелер
----------

* футболшылары

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қазақстан Футболы |
| --- |
|  |
| Қазақстан футбол федерациясы |
|  |
| Ұлттық құрама | 
Қазақстан құрамасы • Жастар құрамасы |
|  |
| Қазақстан Лигасы | 
Премьер Лига • Бірінші лига • Екінші лига |
|  |
| Кубоктар | 
Футболдан Қазақстан Кубогы • Футболдан Қазақстан Суперкубогы |
|  |
| Клубтар • Стадиондар • Жылдың үздік ойыншысы • Еурокубок |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қызылқия деген бетті қараңыз.*
**Қызылқия асуы** – Қырғыз Алатауы жотасындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Меркі ауданы Тескентоған ауылының оңтүстік-батысында 27 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 3400 м шамасында. Асудан мамыр–қазан айларында салт атты адам өте алады. Асудың солтүстігінен Меркі, оңтүстік және батысынан Қарақыстақ өзендері таудың биік жоталарындағы қар, мұздықтарынан бастау алады. Солтүстігінде Боқтікен тауы, солтүстік-батысында Талдыбұлақ, оңтүстігінде Ақташ, шығысында Тұйықтөр асулары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Торғай деген бетті қараңыз.*
*Басқа мағыналар үшін Торғай өзені деген бетті қараңыз.*
**Торғай өзені** – Сілеті алабындағы өзен. Кедей өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданының солтүстігімен ағып өтеді.

Бастауы
-------

Бастауын Одырайтас тауының оңтүстік-батысынан алады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 32 км. Жалпы ұзындығы 21 км-ді құрайтын 6 сала келіп құяды. Қар суымен толысады.

Өсімдігі
--------

Жағасындағы қара қоңыр топырағында боз, ақ селеу аралас өсімдіктер өскен. Суы шабындықты суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қызылұрт саршұнақ** – кішкентай саршұнақтан сәл ғана ірілеу келеді. Дене тұрқы 23-30, құйрығы 4-8 см. Жотасының түсі сарғылт-қызыл, ара-арасында білінер-білінбес қоңыр дақтары болады. Бауыры ақшыл сары. Бұлардың бір айырмашылығы ұртында жирен дақтары бар. 
Қазақстанда қызылұрт саршұнақ негізінен тың және тыңайған жерлерді игерген аудандарда көп таралған. Ол Қостанай облысының солтүстік-шығыс бөлігінде, Солтүстік Қазақстан, Целиноград, Көкшетау, Павлодар, Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстарының барлық аудандарында және Жамбыл, Алматы, Талдықорған облыстарының солтүстігінде кездеседі. Әсіресе Қазақстанның шығысындағы аудандарында бір гектар жерде 10-нан 20-ға дейін саршұнақтан келеді. 
Қызылұрт саршұнақтың қорегі өсімдіктердің жапырақ –сабақтары, дәндері және насекомдар. Бұл кеміргіштер шамамен 40 түрлі өсімдікті қорек етеді. Мұның ішінде қара құмықты, көдені, ебелекті, бедені, май таспаны, жусанды, жауқазынды, баданалы қоңырбасты т.б. өсімдіктерді құнығып жейді. Кейде шыбын-шіркейді, әсіресе қоңыздарды, жұлдыз құрттарын, көктемде тіпті өздерінің жаңа туған балаларын да жеп қояды. Қызылұрт саршұнақтың тіршілік жағдайы көбінесе кішкентай саршұнаққа ұқсайды. Бұлар да қысқы ұйқыдан көктемнің басында оянады және ол мекендейтін жерінің жағдайына байланысты болады. Мысалы, солтүстік-шығыста олар наурыз айының аяғында, ал оңтүстікте осы айдың бас кезінде ұйқыдан жаппай оянып, тіршілік қамына кірісіп, жан-жаққа тарайды. 
Көктемде қар тез еріп, топырақ тез жылынса, саршұнақтар да жаппай жер бетіне шығып, шағылысады.
**Қызылқұлақ сұлыкеш** (Emberisa cioides) – шағын денелі (20-25 г), қошқыл реңді сұлыкеш. Өзіне көбірек ұқсас тау сұлыкештен қызылқұлақ сұлыкештің айырмашылығы – құлағын жабатын және төбесінде сарғылт реңнің болуы, оның жемсауынан да осындай реңдікөлденең жолақ болады. Одан басқа ол ұзын құйрықты болып көрінеді. Қазақстанда оңтүстік шығыс және шығыстың – Алтай және Сауырдан Алматыға таяу Іле Алатауына дейін таулы өңірлерде ұялайды. Біз осы сұлыкештің өргізген ұялас балапандарын Қарқаралы тауларынан кездестірдік. Қызылқұлақ сұлыкеші – отырықшы көшпенді құс. Ұялары жерге жасырып салынады. Бір жылда екі рет балапан өргізеді, салындыда әр жолы 4-6 сұлыкештерге тән жіңішке қисық сызық түрінде безендірілген жұмыртқалары болады. Басқа сұлыкештердің тобына араласып, қыстайды.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан табиғаты
**Қытай** – Сырдария алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Бәйдібек ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Қаратау жотасының орта бөлігінің оңтүстік беткейіндегі бұлақтардан алып, Мыңбұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 1,8 км жерде жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 40 км, жалпы ұзындығы 13 км болатын 6 жылғасы бар. Жоғарғы ағысы тау шатқалымен, орта және төменгі ағысы көлбеулеу келген сайлы-жыралы өңірмен өтеді. Жаз айларында арнасындағы ағын қарасуларға бөлініп қалады. Алабының 35%-і игерілген. Батысында Ақтас, Аюсай, Кемербұлақ өзендері ағып өтеді. Шығысында Күшікбай, Қарабұлақ өзендерінің негізінде салынған Досан-Қарабас бөгені орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Сауырбай Көлібайұлы Есжанов
**Сауырбай Көлібайұлы Есжанов**

1961 жылы 2 қарашада Шымкент облысы Ленгер ауданы Алғабас ауылында туған. Қазақ

Целиноград инженерлік-құрылыс институтының механика факультетін (1989) автомобильдер және автомобильдік шаруашылық мамандығы бойынша; Қазақстан мемлекеттік заң университетінің сот-прокурорлық факультетін (2000) құқықтанушы мамандығы бойынша бітірген.

Экономика ғылымдарының кандидаты (2005). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан Республикасы автомобиль көлігін логистикалық басқару жуйесін жетілдіру».

Қазақ, орыс және өзбек тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004).

1982 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1984 жылдан - «Оңтүстік сауда газ» компаниясының экспедиторы, 1986 жылдан - күрделі құрылыс инженері, 1997 жылдан - бас инженері. 1999 жылдан - Астана қаласы Көлік департаменті директорының орынбасары. 2004 жылдан - «INADA-INVEST» компаниясының президенті. 2004 жылдай - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, алықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2008); «Кеңес әскерлерінің АДР-нан шығарылуының 15 жылдығы» (2004) , «60 год вызваления Рэспублікі Белорусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікау» (2005), «Қазақстан Конституциясына 10жыл » (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының 20 жылдығына естелік» (2009) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - старшина.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу, молшылықжәне бейбітшілік».

Хоббиі - суда жүзу, баскетбол, волейбол.

Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер, поэмалар.

Үйленген.Жұбайы-Есжанова БақытМінирқызы(1962 жылы туған). 

Ұлы - Eсжанов Мадияр(1985 жылы туған) 

Қыздары - Есжанова Айнұр (1989 жылы туған), Есжанова Балнұр (1995 жылы туған), Есжанова Дария (1997 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қытай Халық Республикасының Төрағасы** (қыт. дәст. 中華人民共和國主席, жеңілд. 中华人民共和国主席, пиньинь: *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhǔxí*, палл.: *Жұңxуа Жэньминь Гунхэго Жуси*) — КХР елбасы. Ол БХӨЖ ТК-мен бірігіп жоғарғы мемлекеттік билікті жүзеге асырады. КХР Төрағасы БХӨЖ немесе оның ТК шешіміне негізделе отырып, заңдарды жариялайды, Мемлекеттік Кеңес ұжымында тағайындаулар жүргізеді, жарлықтар шығарады; КХР атынан мемлекеттік істерді атқарады, шет ел дипломатиялық өкілдерін қабылдайды, шет елдермен тұрғызылған келісімдер мен маңызды бітімдерді бекітеді және бұзады. Қазіргі таңда КХР Төрағасының қызметін Си Цзиньпин орындауда.

Термин
------

主席 «жуси» қытай сөзінің қазақ тіліндегі баламасы «Төраға» болып табылады. 1982 жылға дейін бұл сөздің ағылшын тіліндегі баламасы да «Төраға» (ағылш. *chairman*) болып келген, алайда сол жылы оны ресми түрде «КХР президенті» (ағылш. *president*) деп аударды. Дегенмен басқа мәнмәтіндерде «жуси» сөзі әлі де «chairman» деп аударылады, ал басқа елдердің президенттерінің лауазымдарын қытай тілінде «цзунтун» (қыт. дәст. 總統, жеңілд. 总统, пиньинь: *zǒngtǒng*) деп аударады.

ҚХР қолбасшылары
----------------

### Орталық ҚХР халықтық үкіметінің Төрағасы

1949 жылдың 1 қазанынан бастап 1954 жылдың 27 қыркүйегіне дейін мемлекет басшысы Орталық ҚХР халықтық үкіметінің Төрағасы Мао Зыдоң болды.

### ҚХР Төрағалары

ҚХР Төрағасы лауазымы 1954 жылы ҚХР конституциясының қабылдануымен бекітілді. 

* Мао Цзэдун (27 қыркүйек 1954 — 27 сәуір 1959)
* Лю Шаоци (27 сәуір 1959 — 31 қазан 1968)

Лю Шаоцидің отставкасынан кейін 1968—1975 жылдар аралығында лауазым бос болды, тек келесі екі орынбасарларға болды:

* Дун Биу (31 қазан 1968 — 17 қаңтар 1975) и
* Сун Цинлин (31 қазан 1968 — 24 ақпан 1972).

### БХӨЖ Тұрақты комитетінің Төрағалары

1975 жылы ҚХР Төрағасы лауазымы таратылады, елбасының қызметтері БХӨЖ Тұрақты комитетінің Төрағаларына өтті.

* Чжу Дэ (17 қаңтар 1975 — 6 шілде 1976; лауазымында қайтыс болды)

1976 жылдың 6 шілдесінен 1978 жылдың 5 наурызна дейін лауазым бос болды, міндетті қызметтерді 20 орынбасар атқарды.

* Е Цзяньин (5 наурыз 1978 — 18 маусым 1983)

16 мамыр 1981 Сун Цинлин, алайда 29 мамыр қайтыс болды.

### ҚХР Төрағалары

1982 жылы жаңа ҚХР конституциясының қабылдануымен ҚХР Төрағасы лауазымы қайтадан бекітілді. 

* Ли Сяньнянь (18 маусым 1983 — 8 сәуір 1988)
* Ян Шанкунь (8 сәуір 1988 — 27 наурыз 1993)
* Цзян Цзэминь (27 наурыз 1993 — 15 наурыз 2003)
* Ху Цзиньтао (15 наурыз 2003 — 14 наурыз 2013)
* Си Цзиньпин (с 14 наурыз 2013)

ҚКП ОК бас хатшысылары
----------------------

* Чжан Вэньтянь, 1931—1943
* Мао Цзэдун, 1943—1976
* Хуа Гофэн, 1976—1981
* Дэн Сяопин, 1981—1989
* Цзян Цзэминь, 1989—2004
* Ху Цзиньтао, 2004—2012
* Си Цзиньпин, с 15 қараша 2012
**Тұрсын Үшбайұлы Уажанов** 1951 жылы 11 маусымда Шығыс Қазақстан облысының Зайсан қаласында туған.
Ф.Э. Дзержинский атындағы Жоғары шекаралық командалық училищені (1972) жалпы әскер командирі мамандығы бойынша; КСРО МҚК Қызыл Тулы институтын (1982),
халықаралық референт мамандығы бойынша бітірген.
1972 жылдан - КСРО МҚК Шығыс шекара округы Зайсан
шекара отрядының бөлім офицері. 1982 жылдан - КСРО
МҚК Зайсан шекара отрядының аға офицері. 1985 жылдан - КСРО МҚК Шығыс шекара округы Күршім шекара
отрядының бөлім бастығының орынбасары. 1987 жылдан - Үшарал шекара отрядының бөлім бастығы; жедел бөлім
бастығының орынбасары, жедел бөлім бастығы; Үшарал
шекара отряды бастығының орынбасары. 1993 жылдан - ҚР Шекара әскерлері штабының ақпараттық-талдау
бөлімінің бастығы, шекара бақылауы бөлімінің бастығы:
ҚР Шекара ескерлері штаб бастығының орынбасары. 1995
жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігі ҚР Мемлекеттік шекараны қорғау жөніндегі мемлекеттік комитетінің Шекара
бақылауы басқармасының бастығы, ҚР Мемкомитеті штаб бастығының орынбасары. 1998 жылдан - ҚР Мемлекеттік шекарасын қорғау күштері Бас штабы бастығының орынбасары. 1999 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігі Сыртқы байланыстар қызметінің бастығы; ҚР ҰҚК Шекара қызметі Бас
басқармасының бастығы - Шекара қызметі директорының орынбасары.
7 медальмен марапатталған.
Генерал-майор.
Үйленген. 2 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Сауын айту**. Қазақтың бұрыннан келе жатқан салты. Бір ауылда, елде үлкен ас, үлкен той болатын болса, алдын-ала (бірнеше ай, тіпті бір жыл бұрын) жан-жаққа хабар жіберіліп, адамдарды соған шақырады. Бұл сауын айту делінеді.Бұған әр жүз, әр ру мұндай асқа не тойға қымызын, той малын ала келіп, батыр, балуан, ақын, әнші, күйшілерімен өнер көрсетеді және бәйгеге жүйрік аттарын қосып, астың, тойдың жақсы өтуіне жан-жақты қолдау көрсетеді. бұл туралы қазақта: "Той десе қу бас домалайды" — деген мақал бар. Жиынға қымыз әкелгендердің ыдысына сойылған малдың жіліктерін салып жібереді. егер Ас беріліп жатқан болса Жілік алып қашу болады. Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» кітабында: «Мырза өз әкесі Өсекеңе ас берем деп, Көкшетауға сауын айтып, елді жиды ғой» деген сөздер бар.

Дереккөздер
-----------

Ел аузынан
**Эттенко Алексей Михайлович**  1937 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы Лениногорск қаласында туған. Еңбек жолын 1952 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Кеңес ауданындағы «Қиялы» кеңшарында тракторшы машинист болудан бастаған. Кейін КСРО­-ның 50 жылдығы атындағы кеңшардың №1 бөлімшесінің комсомол­жастар бригадасын бас­қарған.
1973 жылы 10 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Алексей Михайлович Эттенкоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ленин орденімен, «Орақ пен балға» алтын медалі тапсырылды. Бұған дейін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған болатын. Сондай-ақ, бұл марапаттардың барлығына да лайықты болатын.

Дереккөздер
-----------

Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011.

Тағы қараңыз
------------

Эттенко Алексей Михайлович
Тиреопривтік анемия диагнозын қою қиын емес, себебі оның клиникалық көрінісінде гипотереоз симптомдарының (тоңғыштық, ұйқышылдық, салмақ қосуы, бет пен дененің домбығуы, терінің құрғақтығы мен түлеуі, дене қызуының төмендеуі, тілдің ұлғаюына байланысты тістердің іздері қалуы және сөйлеудің қиындалуы) болуы, қанда трийодтиронин, тироксин деңгейлерінің төмендеуі, қанда темір мөлшерінің қалыпты немесе аздап кемуі (ішектің сілемей қабатының ісінуі нәтижесінде темір аз сіңірілуі мүмкін) тән және қалқанша безі гормондары бар дәрілерді қолданған кезде гемоглабин мен эритроциттерсаны жоғарылайды. Тиреоидты гормондар эритропоэзды ынталандырады, ал гипотиреоз кезінде олардың жетіспеушілігі салдарынан анемия пайда болады. Кейбір жағдайда, әсіресе аутоиммундық тиреодитте B12- витаминінің сіңірілуіне қажет гастромукопротеинді синтездейтін асқазанның париетальды жасушасына аутоантадене пайда болып, B12- тапшылық анемиясы туындауы мүмкін. 

1. ↑  "Қан аурулары" Бейжанова К.Т. Бекмурзаева Э.Қ. 2010 ISBN 9965-833-40-0

```
[ Анемия қосымша ]
```
**Шөл ТАСШЫБЖЫҚ** (Oenanthe deserti) - кәдімгі тасшыбжыққа ұқсас орташа денелі құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Бұл екі түрдің аналықтарын бірінен-бірін айыру қиын. Аталығын қара алқымы мен жонының құм түстес түсінен ажыратуға болады. Әуені қысқа және тұрақты, бірақ өте әуезді - «или-или» деген тәрізді үн шығарады. Кейде сайрап жүріп тұп-тура тік ұшып, біртіндеп көлденеңдеу арқылы күйттік ұшу жолын жасайды.Ұялары жасырын жерлерге орналасады, көптеген тасшыбжықтардан айырмашылығы - ұясы іннің аузына таяу тұрады (кейде тіпті ұяның ернеуі көрінеді). Салындыдағы 4-6 қоңыр теңбілді көгілдір жұмыртқаларды негізінде аналығы 14-16 күн басады. Балапандарды ата-енелері ұяда 13- 14 күндей, олар ұшып кеткеннен кейін аптаға жуық қоректендіреді.
Қазақстанда наурыздан қазанның ортасына дейін кездеседі.

Таралуы
-------

Бұл африкалық-азиялық тасшыбжық Қазақстанда Каспий маңынан бастап Зайсан қазаншұңқырына дейін - құмдауыт жерді, ал сазды және тастақта көлденең бедерлі және бұталы үлескілерді ұнатып, барлық шөл типті жерлерге қоныстанады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Oenanthe deserti*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Шөмішгүл** (*Aquіlegіa*) – сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. 

Негізінен Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдеулерінде кездесетін 100-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда таудың тастақты беткейлерінде, бұлақ жағаларында, қылқан жапырақты аралас ормандардың шетіндегі көлеңкелі жерлерде өсетін 9 түрі бар. Бұлардың биіктігі 15 – 90 см. Тамырсабақтары қысқа, сабағы тік өседі, оның сыртын безді түктер жауып тұрады. Екі еселеніп салаланған, үш құлақты жапырақтары сабақ ұшына қарай жоғарылаған сайын кішірейе береді. Гүлдері ірі (диам. 3 – 10 см), тостағанша жапырақшаларының саны 5, күлтесі де бесеу, олардың әрбіреуінің ұшы сүйірленіп, түтік тәрізді жіңішкеріп тепкіге (шпорец) айналған. Түстері – күлгін, ақ, көгілдір, күрең-қызыл, көк, сары, т.б. Аталығы көп, аналығының саны 3 – 15, мойны ұзын. Аралар, көбелектер, құстар тозаңдандырады (іштерінде өздігінен тозаңданатын түрлері де бар). Мамыр – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – жапырақша жеміс (ұзындығы 2,5 см-дей). Шөмішгүлдің гүлдері өте әдемі, сондықтан олар гүлзарларда сәндік үшін өсіріледі. Виталий Шөмішгүлі (А. vіtalіі) және қаратау Шөмішгүлі (А. karatavіca) – өте сирек кездесетін өсімдіктер, олардың жылдан жылға таралу аймағы азаюда, сондықтан Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.[1]

Columbine cultivar 'Magpie'
Double-flowered *Aquilegia × hybrida*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Миссисипи Джон Хёрт** (ағылш.  *Mississippi John Hurt*; 3 шілде 1893 немесе 8 наурыз 1892 – 2 қараша 1966) – блюзмен. .
9 жасынан гитарада ойнай бастаған. 1923 жылы Херт скрипкашы Вилли Нармормен бірлесіп өнер көрсеткен. «Vanguard Records» студиясында 3 альбом жазып шығарады. «Okeh Records» студиясымен келісімшартқа отырады. Тыңдарманның назарын аударту үшін Херттың продюссері оның есіміне «Миссисипи» сөзін қосады. Алайда, көп уақыт өтпестен музыкалық студия жабылып қалады. Херт туған қаласына оралып, өмірінің соңына дейін фермада жұмыс істейді. 
Еңбектері: «Солёный пес» («Salty Dog») және «Торговец сластями» («Candy Man»), блюз балладасы «Spike Driver Blues».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Шөп сындыру.** Бұл әдетте жақсылық жағдайда, игілікті іске байланысты жасалатын **ырым.** Мысалы, сараңдар жомарттық жасаса, қорқақтар батылдық жасаса немесе жұрт өзінен күтпеген жерден біреулер жақсы істер жасаса естіген адам *"мынау бір шөп басын сындыратын іс екен"* деп жерден шөп алып сындырады. Бұл көз, тіл тимесін деген ұғымнан шыққан. Бірақ бұл әдетті "шөп басын сындырмайды" деген фразеологиялық тіркеспен шатастыруға мүлде болмайды. Бұл сөз жұмыс істемейді, бос жүреді дегенді білдіреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың ұлттық салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары, Атамұра 2010 жыл
**Шөміш қағу**. Көктем келе қар кетіп, жер жіпсіп, көк шыға бастайды, бәйшешек шығады. Сәуір келе аспанды бұлт жауып, күн күркіреп, найзағай жарқылдайды. Үлкендер бұл күнді қуанышпен қарсы алған. «Күн күркіреді, көк дүркіреді»,- деп. Себебі, күн күркіресе, жаңбыр жауып, жер гүлденеді. Осы мезгілде қолдарына ағаш ожау алып, табалдырыққа қойып, маңдайшаға тигізіп: Сүт пен, айран мол болсын. Аштықпен, бақытсыздық алысқа кетсін. Халық тоқ болсын, жайдары жүзді, көңілді болсын – деп алғашқы көктемді күннің күркіреуі мен жаңбырды қарсы алған. Көктемде шығатын жуа, қымыздықты жеуге болатын – күн күркіремей жеуге болмайды.

Дереккөздер
-----------

**Қазақ мәдениеті.** Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Шөмеле.** Төбе-төбе етіп үйілген шөп. «Олар әр жерде шөмеле боп үйіліп жатқан шөптерді арбаға тиеді» 
(Б. Тоғысбаев, Ақиық.). Кейбір түркі тілдерінің мәліметтеріне қарағанда бұл
сөздің алғашқы тұлғасы етістік мағынасында қолданылған. Якут тілінде «чөмөхтө» сөзі қазірғі қазақ тіліндегі «жинау», «салу» мағыналарында жұмсалады. Шамасы, осы тұлға ертеректе біздің тілімізде қолданылып, қазір «жиюдың» нәтижесінен пайда болған үйінді (шөп) атауына ғана ие болып қалған. Якут тіліндегі етістік мағынасы кейбір тунгус-маньчжур тілдеріне де ауысқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Солтүстік Жоңғар кенді аймағы** - алтын мен сирек металдар тараған өңір. 

  

Аймақ геотектоник. тұрғыдан Жоңғар-Балқаш геосинклиналь жүйесінің ішкі белдемі ретінде қарастырылып, Сарқант, Тастау деген 2 металлогендік шағын белдемге бөлінеді. Девон мен карбонның құмтасты, тақтатасты шөгінділерінен және гранит интрузияларынан құралған Сарқант белдемінде молибден, вольфрам, аздаған қалайы кендері тараған. Пермь граниттерімен байланысқан бұл кендер Лепсі өзені бойындағы пегматит пен кварц желілерінде кездеседі. Тастау белдемінде алтын, темір, марганец, кобальт, никель, аздаған мыс тараған, бұлардың ішінде маңыздысы алтын. Алтынның құмды-қорымды кендері антропогендік борпылдақ шөгінділер арасында, Жоңғар (Жетісу) Алатауының Балқаш пен Алакөлге қараған етегінде Тентек, Жаманты, Ырғайты, т.б. өзендер бойында және бұлардың таудан шыққан алқымындағы аллювийлік шөгінділерінде көп тараған. Ірілері Жаманты, Шет, Ырғайты, Тентек, Қызыл, т.б. құм қорымды алтын кендері. Темір мен марганецтің кіші кендері девон мен карбонның сазды-кремнийлі шөгінділерінде кездеседі. Аймақтағы кобальт пен никель Алакөл-Жоңғар жарылысын бойлай орналасқан улбтрабазит интрузияларының үгілу қыртысында тараған; грейзен және пегматит формациясына жататын металл кен орындары мен аметист, родонит, гранаттың, қызыл саздың зерттелмеген кен орындары бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Ұлттық энциклопедия.
**Жауын-шашын өте аз түсетін климат жағдайында қалыптасатын ландшафтың яғни жердің кедір-бұдырының бір түрі. Шөлде түсетін жауын-шашын мөлшерінен булану шамасы 7 – 30 есе артық болады. Шөл топырағы және грунтына қарай: ертедегі аллювийлік жазықтың борпылдақ жыныс қабаттары үстінде қалыптасқан құмды Шөл гипстелген құрылымды үстірт пен тау алды жазығындағы малтатасты және құмды-малтатасты Шөл; үстірттегі және тау алды жазығындағы гипстелген қиыршық тасты Шөл; аласа таулар және ұсақ шоқылардағы тастақты Шөл; жамылғысы сәл карбонатты саздақты жердегі саздақты Шөл; тау етегі жазығындағы ллссті Шөл; тау алды жазығы мен өзендердің ескі атырауларындағы саздақты тақыр Шөл; тұзды мергелдік және сазды аласа таулы өңірдегі саздақты-шөладырлы Шөл; тұзды құмтөбелер және теңіз жағалауындағы сортаң Шөл болып бөлінеді. Құрлықтың ішкі бөлігінде орналасу жағдайына қарай құрлықтық (Гоби, Такла-Макан, т.б.) және құрлықтардың батыс жағалауларында орналасқан жағалаулық (Атакама, Намиб, т.б.) Шөлдерге бөлінеді. Геогр. орнына қарай тропиктік, субтропиктік, қоңыржай белдеу және Арктика мен Антарктида (арктиктик Шөл немесе мұз Шөлі) Шөлдері болып бөлінеді; тауларда Шөл (суық биіктаулық Шөл) биіктік ландшафт белдеуін құрайды.**
Негізінен Шөлдердегі бұлтсыз ашық күндер саны 197 – 295 шамасында. Жазы ыстық. Қоңыржай белдеулік Шөлде шілденің орташа температурасы 22 – 32С; ең жоғары температурасы 50С; тропиктік және субтропиктік белдеулер Шөлдерінде 30 – 38С. Солттүстік Америкадағы Ажал аңғарында ауа температурасы 56,7 С-қа дейін көтеріледі. Шөлдегі топырақ беті кейде 90 С-қа дейін қызады. Жылдық жауын-шашын мөлшісі 175 – 200 мм; Такла-Макан Шөліндегі орташа мөлшісі 9 мм шамасында. Судың булануы, жерге сіңу шығыны көп болғандықтан, Шөлден өтетін кейбір өзендер сағасына жетпей тартылып қалады. Топырақ қабатындағы ылғалдың тапшы болуына байланысты Шөлдің өсімдік жамылғысы негізінен кедей, тек қуаңшылыққа бейімделген өсімдіктер өседі. Шөптесін өсімдіктен эфемерлер және эфемероидтар көп тараған. Субтропиктік және тропиктік, құрлықтың ішкі бөліктеріндегі Шөлдерде, әсіресе Африка, Арабия Шөлдерінде суккуленттер, ксерофиттік бұталар және көп жылдық шөптер өседі. Солттұстік Америка және Австрия субтропиктік Шөлдеріндегі өсімдік жамылғысы басқа Шөлдерге қарағанда түрлерге бай келеді. Шөл жануарлары өзін қоршаған географиялық ортаның қатал жағдайына бейімделген. Қосаяқ, кесіртке, жылан, құм сарышұнақтары, құм тасбақалары, қарақұйрық, ақбөкен, т.б. мекендейді. Дүние жүзіндегі ең ірі шөл – Сахара. Қазақстан мен Орталық Азиядағы ірі шөлді аймақтар: Мырзашөл, Қарақұм, Қызылқұм, Бетпақдала. Шөлдің ландшафтысы Жер шарының 19%-нда, Қазақстан жерінің 44%-нда қалыптасқан; Шөл белдемі.
**«Город 312» («Город»)** – поп-рок стилінде ойнайтын Бішкек (Қырғызстан) қаласының тобы.[1]

Топ 2001 жылы құрылады. Бастапқыда топ «Мангра» атын таңдайды, кейін телефон коды – 312 болған Қырғызстан астанасы – Бішкек қаласының құрметіне байланысты аталады. Топтың алғашқы құрамында төрт қатысушы болады, кейін Мәскеуге келгеннен кейін топтың гитарашысы топтан кетеді. Оның орнына – гитарашы Маша келеді. 2006 жылы қаңтарда топтың «Дневной Дозор» фильмінің саунд-трегі болған «Останусь» әнінің бейнебаяны жарыққа шыққанан кейін топ бүкіл Ресейге танымал болады. 2009-2010 жылдары «Город 312» ТМД, АҚШ, Бельгия, Польша, Германия, Франция, Нидерланд, Канар аралдарына гастрольдік сапар шегеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Электр тербелісі** – Бірдей (дәл не жуық) уақыт аралығынан кейін қайталанып отыратын электр тізбегіндегі кернеу мен ток өзгерісі. 

Осы өзгеріске байланысты электр тізбегінің айналасындағы кеңістікте электр және магнит өрістерінің кернеуліктері де тербеледі. Э. т-нің меншікті тербеліс, еріксіз тербеліс және автотербеліс дейтін түрлері бар. Қарапайым электрлік тербелмелі жүйеге тербелмелі контур жатады. Э. т. электртехникада (төменгі жиілікті Э. т.) электракустикада (дыбыстық жилікті Э. т.), ультраакустикада (ультрадыбыстық жиілікті Э. т.) кеңінен қолданылады.

Дереккөздер
-----------
Кешеге Ресей хирургі, анатом, педагог, қоғам қайраткері, Петербор Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Николай Иванович Пироговтың есімі 1956 жылы берілген. Пирогов Николай Иванович (1810-1881) Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ол - тұңғыш рет майдан алаңында чаркозбен операция жасаған хирург, гипспен таңу тәсілін ойлап тапқан дәрігер, «Топографикалық анатомия» атласының авторы.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Володарский көшесінен басталып, Қасымов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Марков, Нахимов көшелерін қиып өтеді. Көшенін ұзындығы - 650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Кондуктометрлік өлшеуді айнымалы ток көзіне қосылған
Ч.Уитстон көпірінің көмегімен жүргізуге болады. Тұрақты токты
пайдалану жарамсыздау, өйткені ерітіндіде электролиз жүреді.
Көпірді қоректендіру үшін жиілігі 1000 гц, ЗГ-1, ЗГ-10 дыбыс
генераторынан өндірілген ток пайдаланылады. Эталондық кедергі
ретінде Р-517 М, Р-58 және т.б. тектегі кедергі дүкенін пайдаланады.

Ондағы нөл - аспап қызметін телефон, гальванометр немесе осциллограф, ИНО-ЗМ тектегі осциллографиялық индикатор. электрондық индикатор Ф-510 және т.б. атқарады.
Қазіргі кезде өнеркәсіптерде ток өткізгіштігін анықтауға арналған кондуктрометрлерді, аспаптарды көптеп шығаруда. Олардың
кейбіреулерінің меншікті элеор өткізгіштік бірлікте есептелген сандық санағы бар (мысалы "Импульс" KЛ-1 - 2 кондуктометрі).

Кондуктометрияда ұяшық пайдаланылады. Олардың құрылғысы әр түрлі. Тура кондуктометрияда онда электродтар мықтап бекітілген
ұяшықтар қолданылады. Кейде, кез келген ыдыста титрлеуді жүргізуге мүмкіндік беретін (яғни ішінде электрод жұбы бар)
бағырылатын электродтарды да пайдаланады.

Тәжірибеде өлшенген ерітінді кедергісінің шамасы электродтың өлшемі мен ара кашықтығына тэуелді болғанда емес, ол өзара орналасу түріне, ерітінді көлеміне, концентрациясына, ыдыс пішініне және т.б. ескеріле бермейтін себептерге де тэуелді. Ерітіндінің
нақты электр өткізгіштігі к өлшенген γ':γ=Ө шамасына тура
пропорционал. Бұлардың арасындағы тура пропорционалдық
тұрақтысын үлкен де кең температура мен концентрациянын кең аймағында белгілі мәні бар стандартты ерітінділердің электр
өткізгіші бойынша табады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Электрлік бұрғы** - мұнай мен газ ұңғымаларын
бұрғылауға арналған батырмалы электр
қозғалтқышы бар бұрғылау машинасы.
Май толтырылган электр қозгалтқышы мен
шпиндельден турады. Уш фазалы электр
қозғалтқышының қуаты бұрғы диаметріне байланысты, ол 75-240 кВт аралыгын құрайды.
Айналу жылдамдыұын арттыру және қажетіне
қарай төмендету 350, 220, 150, 70 айн/мин
аралыгында болуы мүмкін, ол қозғалтқыш
мен шпиндельдің арасына редукторлық
құрастығышты қосу арқылы іске асырылады.
Редукторсыз бұрғының айналу жиілігі 455-685
айн/мин. Электрлік бұрғыныңузындығы 12-16 м, сыртқы диаметр! 164-290 мм. Бұрғылау тізбегінің төменгі
жагымен біріктірілегн Э.б. айналысты бұрғылау
қашауышына береді, ал бургының өзіне электр
энергиясы бұрғылау тізбектеріне кесінділер
түрінде қурастырылган жұмырсым арқылы келтіріпеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ehang UAV** Beijing Yi-Hang Creation Science & Technology Co. Ltd. (Ehang, 北京亿航创世科技有限公司) Мұрағатталған 3 мамырдың 2016 жылы. жасап шығарған қытайлық UAV және әуедегі кинематография, фотосурет, зерттеу миссиялары қызмет ету үшін Қытайда енгізілген.

Тарихы
------

2016 жылғы қаңтар, Еханг алдымен әлемде, жолаушыларды тасымалдауға қабілетті жаңа дрондарды жариялады.

Қытайда дрон өндірумен айналысатын Ehang компаниясы CES-2016 көрмесінде әлемдегі тұңғыш EHANG 184 ұшқышсыз таксиін ұсынды, - деп хабарлайды Mashable.com.

Аппараттың сегіз пропеллері бар, осы арқылы 100 келіге дейін жүк көтере алады және қысқа және орташа қашықтыққа ұша алады. Себебі оның аккумуляторының қуаты сағатына 100 шақырым жылдамдықпен 23 минут ұшуға ғана жетеді. Дрон экологиялық отынмен ұшады, 500 метр биіктікте ұша алады және автоном жолаушылар дрон-такси түрінде қызмет ұсына алады.

Бір адамға арналған жолаушылар кабинасында аппаратты басқару тетіктері жоқ. Онда кішігірім сенсор экраны, орындық және жүк қоятын кеңістік бар. Vistanews.ru басылымы ұшқышсыз ұшатын аппараттың дизайнын жалпы қолданысқа шығаруға лайықты екенін, алайда ұшу қауіпсіздігі жөнінде бірнеше мәселе туындап отырғанын атып отыр. Шамамен 100 сынақтан өткен дрон-таксидің құны - 200-300 мың доллар. Ал кейбір сарапшылар бұл өнертабысты болашақтың ұшатын автомобильдерінің бастамасы деп бағалап үлгерді.

Техникалық сипаттамасы
----------------------

* Пайдалы жүктемесі (кг): 10
* Шыдамдылығы (мин): 30 - 40
* Жүру арақашықтығы (км): 5
* Бірлік бағасы ($): 5000

Дереккөздер
-----------

1. ↑  irst-passenger-drone-makes-world-debut
2. ↑  Қытайда ұшатын дрон-такси жасалды

Тағы қараңыз
------------

Қытай Халық Республикасының ұшқышсыз ұшу аппараттарының тізімі
*Басқа мағыналар үшін Зере (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Зере** (1785-1873) – Өскенбай бидің бәйбішесі, Құнанбай қажының анасы, Абайдың ұлы шешесі.

Өмірбаяны
---------

Зеренің азан шақырып қойған аты – Тоқбала. Әкесі Бектемір Найман ішінде Матайдың руының Қойгел атасынан шыққан сыйлы адам. Бектемірдің Тоқбала есімді қызы, Жанәлі есімді ұлы болған. Жанәлінің ұрпағы – Иранғали мен Қабікен Оңғарбаевтар бүгінде Семей қаласында тұрады. Өскенбай би 5 әйелінен 10 бала сүйген. 3ереден - Құттымұхамбет (жастай қайтыс болған), Құнанбай, Тайбала туған.  

3ерені Ырғызбай тұқымдары, барша ауыл адамдары «Кәрі әже» деп атапты. Қартайған шағында құлағы естімей қалған 3ере немерелеріне дұға оқытып, үшкіртеді екен. Ал Абай өлеңмен оқып Зере әжесін үшкіретін болыпты. 3ере немерелері ішінде Ибраһимді алабөтен жақсы көрген. Абайды қойнына алып жатқызып, еркелете-еркіндете өсірген, ақылды, зейінді, жұмсақ мінезді, мейірімді 3ере немересіне Абай деген аяулы ат қойса, туған анасы мен кіші шешесі Ибраһимді – Телғара деп атаған. Ізгі жұректі, үлкенге қамқор, кішіге пана бола білген 3ере әже Абай өміріне, ақындығына игі әсерін тигізеді.
Бұл туралы М. Әуeзовтың «Абай жолы» роман-эпопеясында шынайы суреттелген.  

3ере 1873 жылы баласы Құнанбайдың ұйғаруымен Жидебай қыстауының қасына жерленген. Абай ауданының азаматтары 1986 жылы қабір айналасын қайтадан жөнге келтіріп, ана бейітінің басына Шығыс үлгісімен алты қырлы мавзолей орнатқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
*Басқа мағыналар үшін Зере (айрық) деген бетті қараңыз.*
Зере сауыт киген ХVIII ғ. қазақ жауынгері. Суретті салған Ахметжан Қ.С.
**Зере** – орта ғасырлардағы түркілердің ұрыста жау жебесін денесіне дарытпау үшін киіп шығатын шынжыр сауытының бір түрі. Оны бір қабат киім сыртынан киген. Атауы парсы тiлiндегi темiр шығыршықты сауытты бiлдiретiн зириһ, зирх, зереһ атауының қазақ тілінде тілдің өз заңдылығына сәйкес өзгерген түрі. 

Көшпелі түркі халықтарында бұл сауыт түрі ХIV ғасырда, Алтын Орда заманы кезінде қолданысқа еніп, ХV-ХIХ ғасырларда ең жиі қолданған сауыт түрі болды. Бұл сауыт түрі шығыршықты сауытта адам денесінің қарудан қорғайтын ең маңызды тұстарында шығыршықтарды темір, болат пластиналармен ауыстыру арқылы пайда болды. Бұл әдіс сауыттың қорғаныс қасиетін де күшейтіп, жасалуын да жеңілдетіп, сауыттың қозғалмалы мүмкіндігін де сақтады.  

Зере сауыт арнайы тапсырыспен жасалып қымбат бағаланған. Жасалуы күрделі бұл сауыт түрін атақты батырлар, әскербасылар киген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Будагов Л.З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, со включением употребительнейших слов арабских и персидских и с переводом на русский язык. Т.1. СПб.: Тип. ИАН, 1869;
* Военный энциклопедический словарь. М.: Военное издательство, 1983;
* Ахметжан К.С. Этнография традиционного вооружения казахов. Научный редактор и автор предисловия Нурсан Алимбай. Алматы: Алматыкітап, 2007
**Батурин Пафнутий Сергеевич** (1740 - 1803 ж.) - орыс философ-ағартушысы. 
*Батуриннің* алғашқы философиялық еңбегі полемикалық сипатта жазылған. Онда мистик Л. де Сен-Мартеннің идеяларына сын тұрғысында талдау жасалады, соңғысы бұл идеяларды "Адасу мен ақиқат туралы, яки адамзаттың білімнің жалпылама негізіне үндеухаты" деген кітабында баяндаған болатын. *Батурин* еңбегі Сен-Мартеннің аталған кітабын идеялық қару еткен масондардың діни-мистикалық тұжырымдарын сынаған бірден-бір шығарма болды. Өз заманындағы жаратылыстанудың жетістіктеріне сүйене отырып, *Батурин* табиғат құбылыстарына материалистік түсінік берді, космологиядағы гелиоцентризм идеяларын, материяның сақталу және айналу заңын және танымның материалистік теориясын қорғап, бақылауға және тәжірибелік деректерге үлкен мән береді. *Батурин* мистиктердің "тең емес субстанциялар немесе нақты дүниенің" рухани негіздері туралы ілімін теріске шығарды. *Батуриннің* материализмі метафиз. сипат алып, деистік формада өрбіді (Деизм). *Батурин* ағартушылықты және жаратылыс ғылымдарын дамытуды, "жақсы" заңдар мен гуманизмді жақтады.

### Еңбектері:

* "Адасу мен ақиқат туралы кітапты зерттеулер" (Тула, 1790);
* "Аравляндар туралы қысқаша хикая" (1787)

және тағыда басқа еңбектердің авторы.

### Дереккөздер

[1]

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
Фильм аты: Ұзақ жол 

Шыққан жылы: 2013 

Жанр: Мелодрамма, Телехикая, Сериал

Рөлдерде: Гүлбаһрам Байбосынова, Қуаныш Мамытқалиев, Азамат Сатыбалды, Болат Мәзімбайұлы Әбділманов

Суреттеме: Телехикаядағы оқиғалар өмірден алынған. «Ұзақ жол» мелодрамасы 16 сериядан тұратын туынды бастан - аяқ шытырман оқиғаға толы. Амантай мен Жанар туған ауылынан арман қуып қалаға келеді. Бірақ ауылға бауыр басқан олар қаланың қайнаған өміріне үйрене алмай түрлі жайтқа тап болады. Сөйтіп жүргенде бір-бірнен көз жазып, тағдыр олардың өмірін екіге айырады. Телехикаяның екінші бір желісі қос кәсіпкер Мәдина мен Мұсаның қайшылықтарға толы өмірі жайында өрбиді. Фильмнің продюсерлері - Абай Қарпықов пен оның ұлы Әлмири. Шығармашылық топ жаңа телетоптама көрерменді өмірде жиі кездесетін әрқилы оқиғаларымен қызықтырады деген сенімде.

Дереккөздер
-----------

1.
**Ивановский белок** – Иванов жотасының орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі аумағына қарасты жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2099 м. Үлбі мен Громотуха суайрығында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымы құмтас, әктас, кристалдық тау жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Тау ендік бағытта созылып жатыр. Солтүстік беткейінен Үлбі өзенінің көптеген салалары бастау алады. Оңтүстік беткейінде Россыпной белок, Проходной белок жоталарымен шектеседі.

Өсімдігі
--------

Тауалды күңгірт қоңыр топырағында далаға тән өсімдіктер тараған. Жоғарғы белдеуде шырша, қарағай, қайың, көктерек аралас орман өседі. Етегі – шөбі шүйгін жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтеме
--------------

* Пик Ворошилова или Выше-Ивановский Белок
**Киім тігу** — қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрі. Киім тігу салты бойынша құдаларының үйіне келген құдалар мен құдағилар түні бойы ұйықтамаулары керек. «Жақсы тамақ қалғанша, жаман қарын жарылсын» деп, құдалардың бергенін жей беру керек, бірақ ұйықтауға болмайды. Егер ұйықтап кетсе, киімін құдалардың бірі тігіп тастап, айып төлеттіреді. Сол үшін ішіп-жеуге де, ұйқыға да, өлең айтысуға да шыдау керек. Бұл қазақтың қызықты дәстүрлірінің бірі. Егер ұйқыда жатқан адам оянып кететін болса, тігіп жатқан адам айыппұл төлейді.Киім тігу құралдары:ине, жіп қайшы, сызғыш,бор,лекало,туйрегіш.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ халқының салт-дәстүрлері», 2004 ж.
**Киіктау** – Ақдала қонысының батысындағы оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Жамбыл ауылының оңтүстік-батысында 27 км жерде орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 656 м. Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км.

Жер бедері
----------

Беткейі көлбеу, бірнеше шоқылардан тұрады. Батысында Торғайшоқы, солтүстігінде Арқарлы, шығысында Сасырлы, оңтүстігінде Жалтас, Пыстан таулары орналасқан. Жанында Мыңбұлақ, Аққұдық бұлақтары бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девонның интрузивті гранитоид жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды ашық қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз өседі.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Дүниежүзілік діндер**
-----------------------

Дін өзінің кең таралуы мен маңызына қарай әлемдік және ұлттық дін болып бөлінеді.Дүние жүзі халқы ұстанатын әлемдік 3 дін бар:

1. **Христиан діні**;
2. **Ислам діні**;
3. **Буддизм**.

Христиан діні
-------------

Христиан діні 2 мың жыл бұрын қазіргі Израиль жерінде пайда болған.Христиан діннің 3 тармағы бар:

* **католик**;
* **протестант**;
* **православие**;

Христиан дінінің ұстанушыларының жартысынан көбі - католиктер.Католиктер Еуропаның оңтүстігінде,Орталық және Оңтүстік Америкада, Филиппинде көп таралған.Католик шіркеулерінің басшысы-рим папасы.Дүние жүзі католиктерінің жиналатын жері-Ватикан.

**Ислам діні**
--------------

Ислам діні - 610 жылы Арабия түбегінде пайда болды.Ислам дінін ұстанушылар 2 тармаққа бөлінеді:

* **Суниттер**
* **Шииттер**

Иранда,Оңтүстік Ирак пен Солтүстік Йеменде шииттер,басқа мұсылман елдерде ислам дінінің суннит тармағы басым таралған.Мұсылмандар үшін қасиетті жер болып-Сауд Арабиясындағы Мекке (Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың туған жері),Медине(Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың жерленген жері)саналады.
Мұсылмандар негізінен Азияда шоғырланған,бірақ соңғы уақыттарда мұсылмандардың саны Африка және Еуропа елдерінде біршама көбейді.

Буддизм
-------

Буддизм әлемдік діндердің ең ежелгісі.
Буддизмнің негізін қалаған б.з.б VI ғ. Үндістанда тұрған принц Сидхартха Гаутама.
Буддизм таралған аймақтар:Қытай, Жапония,Корея,Шри-Ланка,Тибет,Тайланд,Моңғолия,Бутан,Вьетнам,Камбоджа,Лаос,Мьянма.
Буддизм дінінің қауымдастықтары Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Азияның елдерінде бар.Аса ірі ұлттық діндерге :