recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жапондықтардың Пусанға келуі
**Имдин соғысы** – Корей халқының жапон басқыншыларына қарсы жүргізген соғысы (1592-98). Бұл соғыс Кореяны басып алып, оны Қытайды жаулап алу мақсатынан туды. 1592 жылы жапон әскері Сеулді алып, елдің солтүстік қиыр шетіне қарай бойлай түсті. Басқыншыларға қарсы халықтық майданның қанат жаюы жапон жоспарының бұзылуына әкеп соқты. Ли Сун Син басшылық еткен бүкіл оңтүстік провинцияның теңіз күштері жапон флотына дүркін – дүркін күйрете соққы берді. Осының нәтижесінде корей флоты теңізде үстемдік алып, құрлықтағы жапон әскерінің жат елде қоршауда қалу қаупі туды. 1592 жылдың көктемінен жау басып алған барлық провинцияларға партизандар шабуылға шықты. 1593 жылы ақпанда Пхеньян, мамырда Сеул босатылды. Жапон әскерлері жаппай кері шегінді. 1597 жылы жапон әскерінің жаңадан жасаған жорығы да бүтіндей жеңіліспен аяқталды. 1598 жылдың аяғында жапон басқыншылары Корея жерінен түгелдей қуылды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  История Кореи, пер. с кор.т.М.
Ливерпуль соборы
**Ливерпульдегі Христостың кафедралық шіркеуі** (ағылш. *Cathedral Church of Christ in Liverpool*), жиі **Ливерпуль соборы** (ағылш. *Liverpool Cathedral* деп аталады) — Ливерпульдегі англикандық кафедралы собор, Йорк провинциясындағы Ливерпуль махалласының орталығы.

Тарихы
------

Ғимарат неоготикалық стилінде Джайлс Гилберт Скоттың 1903 жылғы жобасы бойынша салынды. Құрылыс жұмыстары 1904 жылы басталды, бірақ собор құрылысы 1970-ші жылдары ғана толығымен аяқталды. Собор үзындығы — 188 м, нефтің биікігі — 36,5 м, хордың — 35,3 м. Жалғыз мұнарасының биіктігі 101 м-ді құрайды. Жалпы аумағы — 9687 м². Ливерпуль соборы — Ұлыбританияның ең ірі және әлемдегі бесінші ең ірі собор болып табылады. Сонымен қатар әлемдегі ең ірі англикан соборы болып есептеледі, бірақ бұл лауазымға Нью-Йорктегі Дін маманы Иоанның соборы да таласуда. Қоңырау салмағы 31 тоннаны құрайды және әрекеттегі қоңыраулардың арасындағы ең ірісі болып саналады

2009 жылы қоңыраушылар тобымен собор қоңырауларында Джон Леннонның «Imagine» әуені ойнатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Liverpool Cathedral of Christ
**Салтанат Тұрлыбекқызы**. 1973 жылы 22 ақпанда Шымкент облысы Алғабас ауданы
Шаян ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Кәрімбаев Тұрлыбек, зейнеткер. Анасы - Әлімбекова Сәрсенгүл, зейнеткер.
Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің филология факультетін (1995), орыс тілі және
әдебиеті пәнінінің оқытушысы; ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік басқару Академиясын бітірген (2004), мемлекеттік қызмет менеджері.
Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1991 жылдан - Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық
қазақ-түрік университетінің студенті. 1996 жылдан - №47
мектеп-гимназияның үйірме жетекшісі, орыс тілі және әдебиеті пәнінінің оқытушысы (Шымкент қаласы). 1998 жылдан -
Оңтүстік Қазақстан облысының Ішкі саясат департаментінің
бас маманы. 2003 жылдан - ҚР Президенті жанындағы
мемлекеттік басқару Академиясының тыңдаушысы. 2004
жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің жалпы бөлімнің
референті. 2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің
Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің аға сарапшысы. 2007
жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің бақылау және құжаттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
2008 жылдан - ҚР Премьер-министрінің Кеңесінің бақылаушы
және құжаттық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі
қызметін атқарушысы, 2009 жылдан бері - меңгерушісі

Хоббиі - спорт, музыка.

Сүйіп оқитын әдебиеті - О. Хайям.
Тұрмыс құрмаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Ерттелген атқа мінудің де тәсілі көп. Алдымен тізгінді сол қолға алады. Сонан соң сол қолмен аттың шоқтығынан, не ердің қасынан тізгінмен бірге ұстап, сол аяқты үзеңгіге салып, оң қолмен ердің артқы қасынан ұстайды да оң аяқты серпіп атқа мінеді. Кейде еуропалықтар, орыстар оң аяғын үзеңгіге салып, аттың оң жағынан мініп жатады. Мұны қазақ ерекше сөлекет санайды. Бүйтіп мінген жас балаларға, әсіресе қалалықтарға:"Өй, орыспысын?"- деп күліп жатады. 
Еуропалықтар үзеңгібауды ұзын тағады. Үзеңгібауы ұзын болғанда артта отырған адам қозғалмай отырады, үзеңгібауды теуіп көтерілу, қозғалу мұң болады.Ү. қысқалау болғанда ат үстіндегі адам үзеңгіге шіреніп. аттың жүрісіне қарай орнығып, ауық- ауық көтеріліп, қозғалып отырады. Ү. қысқалығының пайдалы, өмершең екенін өмір дәлелдеп отыр. 
Атқа мінгенде тізү отыруға дағдылану керек. Жамбастай қисық отырған адамның салмағы, жылқының салмақ орталығына дәл түспейді де, тепе- теңдік бұзылады.

Дереккөздер
-----------

1.Қазақ жылқысының тарихы. Алматы:"Алматыкітап баспасы", 2010.- 203 бет.
**Канефрон**

Фармакотерапиялық тобы
----------------------

Урологиялық ауруларды емдеуге арналған басқадай препараттар.

Фармакодинамикасы
-----------------

Канефрон Н препаратының белсенді компоненттерінің диуретикалық, спазмолитикалық, қабынуға қарсы, бактерияларға қарсы және қан айналымын жақсартатын әсерлері бар. Маңызды фармакологиялық ингрединттері мыналар: эфир майлары (сүйментамыр, гүлшетен, толғақшөп шөбі), фталидтер (сүйментамыр) және сарыкекіре (толғақшөп шөбі). Препараттың спазмолитикалық әсері дәрілік сүйментамыр және сарыкекіре толғақшөп тамырының құрамына енетін фталидтер (бутилидин және лигустилид) есебінен жүзеге асады. Қан тамырын кеңейтетін әсері қуықтың және несеп шығару жолдарының қан тамырлы қабырғалары тонусының төмендеуінің салдарынан болып, ол несептің бөлініп шығуын жылдамдатады. Несеп шығару әсері де гүлшерен жапырағының құрамындағыфенолкарбонқышқылының әсеріне байланысты, ол липоксигеназаның өзіне тән емес комплиментарлы белсенділенуін бөгейді, сөйтіп, қабынуды жүзеге асыруға қатысатын лейкотриен синтезін бөгейді№

Қолданылуы
----------

* Жедел және созылмалы циститте, пиелонефритте, гломерулонефритте, интерстициальды нефритте
* Несеп тасының пайда болуының алдын алуға
* Несеп тастарын операция жасап алып тастағаннан
* Қолдануға болмайтын жағдайлар
* Препарат компоненттеріне жоғары жеке сезімталдықта.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Лекарстенные средства. М.Д. Машковский. Ташкент, 1998
**Энди Лау Таква** (ағылш. *Andy Lau*, қыт. 劉德華) — Гонконг әншісі, киноактер және продюсер. 

Кантон поп музыка жұлдызы. 1961 жылы 27 қыркүйекте Гонконгта дүниеге келген. 

Оны көпшілікке танымал еткен TVB телеарнасындағы рөлі еді. Сол жылы Энди өзінің алғашқы Once Upon a Rainbow фильміне түскен. 2008 жылы 23 маусымда Малайзия әншісі Кэрол Чуға (ағылш. *Carol Chu Lai-chien*, қыт. 朱麗倩) үйленеді. «Люди в лодке» (ағылш. *Boat People*, қыт. 投奔怒海), «Бог игроков» (ағылш. *God of Gamblers*, қыт. 賭神), «Дикие дни» (ағылш. *Days of Being Wild*, қыт. 阿飛正傳), «Шаолинь» (ағылш. *Shaolin*, қыт. 新少林寺) және «Детектив Ди и тайна Призрачного Пламени» (ағылш. *Detective Dee and the Mystery of the Phantom Flame*, қыт. 狄仁傑之通天帝國), т.б. фильмдерге түскен.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Deezer · last.fm · last.fm · Yandex Music · YouTube |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AllMusic · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 5040983 · BNC: a1127685x · BNE: XX1481797 · BNF: 13938841g · GND: 140820914 · ISNI: 0000 0001 1452 4436 · LCCN: no2005038899 · NKC: pna2007370927 · NLA: 41506339 · NTA: 237955431 · NUKAT: n2009136384 · SUDOC: 088520412 · VIAF: 44489102 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қарақол (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарақол** – Алакөл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 184 км, су жиналатын алабы 1940 км².

Бастауы
-------

Бастауын Тарбағатай жотасының батыс сілеміндегі Ақшәулі, Түлкілі тауларынан алып, Сағат ауылының шығысында Сасықкөл көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Таскескен ауылы тұсында 4,15 м³/с. Жоғарғы ағысы тау шатқалымен, жонды-белесті жерлермен ағады. Таскескен ауылынан төменде арнасы мен аңғары кеңейеді. Қарауыл ауылынан төменде жайылмасы (ені 8-10 км) пайда болады. Сасықкөл көліне құяр сағасында адам өте алмайтын батпаққа айналады. Суы егін суғаруға, жайылмасы шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарақия деген бетті қараңыз.*
**Қарақия ойысы**, *Қаракие*, *Батыр* – Маңғыстау түбегіндегі ойыс.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Маңғыстау облысы Қарақия ауданы жерінде орналасқан. Ойыс табаны мұхит деңгейінен 132 м төмен жатыр. Ұзындығы 85 км, ені 10-25 км, түбі жазық. Шығыс беткейі тұсында ойыстың түбін бойлай солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай жазда қарасуларға бөлініп қалатын Ащыағар өзені өтеді. Шығыс беткейі кертпештеліп келген тік, жарқабақты. Олар желмен аққан судың әсерінен тілімденіп, жеке төбелерге бөлінген. Өсімдік жамылғысы мардымсыз. 
  

Ойыстың кемерлі беткейлері мен табанында көптеген құдықтар (Жаңаорпа, Сауытты, Қынабай, Шұқыр, Көкше, т.б.) мен қыстаулар (Орша, Боржақты, Қарасеңгір, т.б.) орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ойыстың шығыс кемері негізінен түрлі түсті ұлутастар мен бор жыныстардан тұрады. Олар мыңдаған жылдар бойы ұдайы күнге тотығу салдарынан қоңырқай тартқан. Сондықтан бұл бөлігі алыстан қарағанда қара түсті тік жарқабақ (биіктігі 10-15 м және одан да биік) тәріздес болып көрінеді. Осыған байланысты ойыстың аты "Қарқия" деп аталған.
Ойпаттың жоғарғы жағы сарматтық берік ізбестен, орталық жағы – жұмсақ балшық, тез қирайтын тау жыныстарынан құралған. Жаңбыр суының ағындары, жел, өзеннің бұзылған жылғалары ойпаттың жер бедерін қалыптастырады. Ойпаттың биік басынан айналаны тамашалауға – алыста мұнарланған тұман, төселген көкжиек, ал жаныңда деміңді шығармайтындай тұңғиық шыңырау. «Қарақия» түрік тілінен аударғанда «қара аңның араны» дегенді аңғартуы тегіннен емес. Айналаның барқыт жамылған адыр төбесі жол-жөнекей өтетін жолаушылардың көзін тамсандыратындай. Қарақия ойпаты өткен алыс жылдарда Каспий теңізінің бір бөлігі болған, теңіз иірімімен толып Қарақия шығанағында бөлініп шығатын болған. Міне, осы күйінде Қарақия шығанағы Шығыс Каспийді зерттеуші-ғалым Александр Бекович-Черкасский құрастырған картаға түсірілген. Қарақия ойпатының солтүстік-шығыс ұшпасында тарихи ескерткіштер, ежелгі адамдардың қоныстанған мекені болған.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
----------------------------------------

Ойыстың түбі сортаң топырақ (солтүстік-батысы) пен сор (оңтүстік-шығысы мен оңтүстік бөлігінде Батыр соры жатыр), өсімдігі негізінен қара жусаннан тұрады.

Климаты
-------

Климаты контиенттік. Қысы біршама жылы, жазы ыстық, қуаң келеді. Қаңтардың жылдық орташа температурасы -7°С, шілдеде 26°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 75-100 мм шамасында.

Пайдалы қазбалары
-----------------

Қарақия ойысы кен байлықтарына бай. Мұнда мұнай, ұлутас кірпіштері, уран кені өндіріледі.

Қатынас жүйесі
--------------

Қарақия ойысы арқылы облыс орталығы Ақтау қаласын мұнай мен газ-өңдеу орталығы - Жаңаөзен қаласымен қосатын республикалық маңызы бар автомобиль жолы, мұнай, газ, ауыз су құбырлары тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Эндемия** (грек. endon – ішкі және demos – аумақ, ел) – тиісті әлеуметтік және табиғи жағдайларға байланысты белгілі бір аумақтағы адамдар арасында жұқпалы аурудың қалыптасқан тұрақты түрі. Э-лық процестің ішкі реттелу заңдылықтары, яғни қоздырғыш (микроб) пен ие (адамдар мен жануарлар) арасындағы әрекеттестік көптеген сыртқы көріністермен сипатталады; процестің саны мен сапасының өзгеруіне ішкі реттелу механизмінің тікелей ықпалымен қатар, әлеум.-табиғи факторлар әсер етеді. Олар осы процестің білінуін, сандық тұрғыдан таралу ерекшеліктерін (аумақтық, маусымдық, жылдық, т.б.) сипаттау арқылы оның сыртқы реттелу механизмін түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен Э. – аумағы шектелген жердегі тұрғындар арасында ұзақ уақыт бойы тіркеліп отыратын, бірден бұрқ етіп көбеймейтін жұқпалы аурулардың таралуы болып табылады. Мұндай жағдай табиғи-ошақтық зооноздық (малдардан жұғатын) инфекцияларға тән. Дегенмен кейбір антропоноздардың (адамдардан жұғатын) таралуы белгілі бір аумақпен шектеледі (мыс. тырысқақ). Ал безгек індеті көбінесе осы аурудың қоздырғышын адамдарды шаққанда жұқтыратын маса түрлерінің өсіп-өнуіне қолайлы климаты бар жерлерде жиі кездесетіні белгілі. Э-лық ауруларға қарсы тиісті шаралар дер кезінде жүргізілмесе, көптеген елді мекендерді қамтитын эпидемияға (қ. Індет) айналып кетуі мүмкін.
**Қылмыс объектісі**. Қылмыс құрамының әрбір элементі күрделі, сол себепті оларға жеке жеке тоқталған ләзім.

Қылмыс адам әрекетінің бір түрі болғандықтан , ол бір нысананы, яғни объектіні көздейді. Объектісі жоқ қылмыс болуы мүмкін емес. Бірақ ол әрекет қоғамдық қалыптан ауытқыған әрекет болғандықтан, ол өз нысанасын бұзуға тырысады. Кез келген қылмыс белгілі бір құндылықтарға қол сұғады. Не нәрсеге зардап келсе немессе зардап келу қаупі туса, сол қылмыс объектісі болып саналады. Жоғарыда қылмыстық құқықтың түсінігін анықтау барысында оның тек реттейтін сала емес, белгілі бір құндылықтарды қорғайтын сала деп атап өттік, сондай-ақ ондай құндылықтар болып өмір, денсаулық, ар-ұждан сияқты маңызды мүдделердің табылатындығы жа айтылды. Осы және осындай көптеген қоғамдық қатынастарды қылмыстық құқық қол сұғушылардан қорғайды.

Қылмыстың заты дегеніміз - осы қылмыс объектісінің мазмұнына кіретін қылмыс жасау кезінде тікелей ықпалға ұшырайтын материалдық және рухани заттар.

Дереккөздер
-----------

Құқық негіздері, 2010.

10 класс.
*Басқа мағыналар үшін Қарақия деген бетті қараңыз.*
**Қарақия** – Бала Қосмұрын жотасының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Көкпекті ауданы Биғаш ауылының оңтүстігінде 9 км жерде орналасқан. Көкпекті өзенінің аңғарында. Абсолюттік биіктігі 824 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында.

Жер бедері
----------

Беткейі тіктеу келген, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Таудың солтүстік-шығыс бөлігінің түпкі жыныстары жалаңаштанып, сай-жыралармен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір кезеңінің төменгі бөлімінің тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың қоңыр топырақ жамылғысында далалық өсімдіктер, бұлақтардың маңында бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Ипалақов Төлеген Тұрсынұлы (1947 ж.т. Шығыс Қазақстан обл. Семей қ.) – технология ғылымының докторы, профессор. Қазақ политехникалық институтының (1970 қазіргі Қазақстан ұлттық техникалық университеті) бітірген. Өскемен қаласындағы Бүкілодақтық түсті металлдар ғылыми зерттеу институтында инжинер, Өскемен Жол құрылысы институтында аға инжинер, ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі, Шығыс Қазақстан техникалық университетінде декан (1995-96), ал 1996 жылдан 1-проректоры қызметін атқарады. Ипалақов 58 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның («Геомеханическое обоснование напряженного состояния прибортовых массивов и конструирование устойчивых карьерных откосов ресуров сберегаюшего профиля», 1996) автор.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан ғылымы: Энциклопедия.
*Басқа мағыналар үшін Қарақия деген бетті қараңыз.*
**Қарақия** – Қарақия аудандық газеті.

Тарихы
------

Қарақия аудандық газеті «Коммунизм таңы» деген атпен 1985 жылдың 1 шілдесі күні алғашқы санын шығарды. Аудандық газеттің алғашқы редакторы болып, Амантай Жамаледдинов бекітілді. Қажетті базасы мен маман журналистердің жоқтығына қарамастан, ел ішіндегі талантты жандардың қолдауымен газет шығару, оны сонау Жаңаөзен қаласына апарып, аптасына үш рет шығару технологияның қарапайым кезінде күрделі шаруа екені белгілі. Сол кездерде журналистік жұмысқа араласқандардың көбі қазір облысымыз бен Республикамызға белгілі мамандар. Оларды атап айтсақ: Мырзатай Болат, Ізтұрған Ахметов (марқұм), Болат Үмбетов, Еркеш Нәрембаева, Майра Ғұмарова т. б. 

Еліміз тәуелсіздік алған соң, 1992 жылы 2 наурызда аудандық газет оқырмандардың, аудан тұрғындарының қалауымен «Түлеген түбек» деп аталды.

Аудандық газетке 1994 жылдан 2001 жылдың күзіне дейін Өтежан Ақташұлы Оңғарбаев редакторлық етті. 

2001 жылы аудандық газет нарық қыспағынан ақыры жабылды.

Араға бір жыл салып, кәсіпкер, «12-Телеарна» ЖШС директоры Есболған Мұханов ағамыз бұл істі қайта қолға алып, 2002 жылы 9 қыркүйекте «Қарақия жаңалықтары» атты аудандық газет шығара бастады. Бұл газет 2003 жылы 31 желтоқсанда аудан әкімдігімен келісім шарттың аяқталуына байланысты, жұмысын тоқтатты.

2003 жылы 31 мамырында облыс әкімінің аудандық газеттерді коммуналдық мемлекеттік кәсіпорны қылып қайта құру туралы қаулысы шықты. Осы қаулыға орай, 2004 жылы қаңтарынан бастап, Қарақия аудандық газетін қайта құру қолға алынды. 2004 жылдың ақпан айына дейін аудандық газеттің ашылуына қажетті құжаттар жинақталып, мемлекеттік тіркеуден өткен соң, оның алғашқы саны 27 ақпан күні шығарылды. Газеттің материалдық-техникалық базасының нығаюына аудан әкімдігі көп көмек тигізді. Көлікпен қамтылды. Газетке 9 штат бөлінді. Сөйтіп, аудандық газеттің мүмкіндігі кеңейді.

Аудандық «Қарақия» газетіне 2008 жылдың сәуір айынан 2010 жылдың тамыз айына дейін Шынар Кендін, 2010 жылдың тамыз айынан 2013 жылдың сәуір айына дейін Қаламқас Сатыбалды, 2013 жылдың қыркүйек айынан 2014 жылдың шілде айына дейін Әбдуәли Махамбетов, 2014 жылдың шілде айынан 2015 жылдың маусым айына дейін Анар Қалжан редакторлық етті.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қарақия газеті туралы Мұрағатталған 4 қарашаның 2018 жылы.
**Иосиф Ионович Дик** – орыс, кеңес балалар жазушысы.. 

1922 жылы 20 тамызда Мәскеуде дүниеге келген. 1940 жылы жергілікті «Рыбинская правда» әдеби үйірмесінің мүшесі болып, әңгімелер жаза бастайды. Ұлы Отан соғысы кезінде қолынан айырылып, көзін зақымдап алады. Самарқандтағы әскери ауруханада ұйымдастырылған әдеби үйірмеге қатысады. Ол қаламды ауызында ұстап жазуына тура келеді. 1947 жылы «Золотая рыбка» әңгімелер жинағы жарық көреді. 1949 жылы Жазушылар Одағының мүшесі болады. 

**Балаларға арналған кітаптары:**

* «Огненный ручей»,
* «В нашем классе»,
* «В дебрях Кара-Бумбы»,
* «На буксире»,
* «Синий туман»,
* «Девчонки и мальчишки»,
* «Встреча с отцом».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жеңіс Рахметоллаұлы Қашқынов**(1942-2005)- 4 наурызда Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы «Қуаныш» деген колхозда туған. 1964 жылы ҚазМУ-дің тіл және әдебиет факультетін бітірген.

Арғын тайпасы Қаракесек руы Сарым бұтағынан шыққан. 

Алғашқы кезде республикалық «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетінде істеп, 1965— 1985 жылдары қазақ радиосында әдебиет редакциясын басқарады. Кейін Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, «Мектеп» баспасында жұмыс атқарады.

Алғашқы өлеңдері 1959 жылы республикалық «Пионер» журналы мен «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде жарық көрді.

Он шақты жыр жинағының авторы. Өлеңдері орыс, украин, өзбек, молдован,грузин, қырғыз, ұйғыр тілдеріне аударылған. Бірқатар бауырлас елдер ақындарының жырларын аударған.

Бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы. Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған.
[1][2]

Шығармалары
-----------

* Кешкі күн. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1967;
* Тұлпар. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1969;
* Ленин ата. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1970;
* Достар. Өлеңдер, ертегілер. А:, «Жазушы», 1971;
* Қазыбек Нүржанов. Очерк. А. «Жазушы», 1972;
* Соқпақтар. Өлеңдер, балладалар. А. «Жазушы», 1975;
* Найзатас. Поэмалар, өлеңдер. А. «Жазушы», 1977;
* Дихан мерейі. Поэмалар, өлеңдер. А. «Жазушы», 1988;
* Қыраулы биіктік. Поэмалар, ертегілер, аңыздар. А. «Жалын», 1989;
* Ақжолтай Ағыбай батыр. Очерк. А. «Балауса», 1996;
* Алыптар мен арыстар. Өлеңдер мен дастандар. А. «Әуен», 2001;
* Атыңнан айналайын, атамекен. Толғаулар, деректі әңгімелер, сапарнама, ой өрнектері. А. «Әуен», 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**ЛОНГАН** (Dimocarpus longan, қыт. 龍眼龍眼, лунъян, қытай тілінен айдарғанда "айдаһардың көзі"[1]) — Қытай, Таиланд, Вьетнам және Индонезия елдерінде өсетін, жеуге жарамды жемістері бар мәңгі жасыл болатын ағаш; dimocarpus тұқымдасы sapindaceae (Sapindaceae ). 
Лонган (Longan) 

Ғылыми классификациясы: 

дүние- өсімдіктер 

бөлім-гүлдіөсімдіктер 

класс- қосжарнақтылар 

қатар- сапиндагүлділер 

тұқымдас -сапинда 

туыс- Dimocarpus[1] 

түр- лонган

СИПАТТАМА:
----------

Бұл экзотикалық жеміс Қытай, Тайланд, Вьетнам және Индонезия едерінде, мәңгіжасыл ағашта өседі. Ағаштың биіктігі 1 м, кейде 4 м дейін жетеді. Табиғи жағдайда, мәңгі жасыл лонган ағашы қоршаған орта температурасының -30С дейін төзуге қабілетті 

Жемістерде қант, С дәрумені, кальций, темір және фосфор көп, тағы да теріге пайдалы мол көптеген биоқышқылдар бар. Піскен жемістің қабығы қатты, жарақатсыз болуы керек. Ағаштан шығарылғаннан кейін біраз уақыт бос жатқан лонган піскен болып саналады. Қытайдың дәстүрлі медицинасында: "кептірілген жемістердің тыныштандыратын әсері бар",- дейді. 

Денені қоректік заттармен қоректендіреді, жасушаның қартаюын бәсендетеді. Жадыны жасқартады, ішектің белсенділігін арттырады және бауырға жағымды әсер етеді. Гүлдің сығындысы коронарлық қан ағымын арттырады, тотығу процестерін тоқтатады, триглицеридтер деңгейін, қан қысымын төмендетеді. Лонганың еті антельминтикалық, антипиротикалық, қабынуға қарсы, антибактериялық, антивирустық, антиоксидантты, тоник қасиеттерін көрсетеді. Қытайлық медицинада бұл жемістегі полифенолды қосылыстардың көптігі арқасында қант диабеті, мойны, бауыры, өкпе және сүт безі қатерлі ісіктерінің алдын алу үшін қолданылады. Гүлдің су сығындысы зәр шығару кезінде қиындықтарды жеңуге көмектеседі.

ТАКСАНОМИЯ:
-----------

DIMOCARPUS LONGAN  Lour. 1790, Flora Cochinchinensis (исп.)қаз. 1: 233—234[1].

СИНОНИМДЕР:
-----------

Dimocarpus pupilla Moon nom. inval. 

Dimocarpus undulatus Wight 

Euphoria cinerea (Turcz.) Radlk. 

Euphoria glabra Blume 

Euphoria gracilis Radlk. 

Euphoria leichhardtii Benth. 

Euphoria leichhardtii var. hebepetala Benth. 

Euphoria longan (Lour.) Steud. 

Euphoria longana Lam. 

Euphoria malaiensis (Griff.) Radlk. 

Euphoria microcarpa Radlk. 

Euphoria nephelioides Radlk. 

Euphoria undulata Wall. nom. inval. 

Euphoria verruculosa Salisb. 

Nephelium longan (Lour.) Hook. 

Nephelium longana Cambess.

ТҮРЛЕРІ:
--------

Dimocarpus longan subsp. malesianus Leenh. 

Dimocarpus longan var. obtusus (Pierre) Leenh.

САҚТАУ МӘРТЕБЕСІ
----------------

Халықаралық Қызыл Кітапқа сәйкес табиғаттағы жабайы Лонган осал жағдайға таяу.

МӘДЕНИЕТТЕ:
-----------

Лонган туралы алғашқы деректер 1896 жылдан басталады.Қытайан келген саяхатшы Чулалангкорн патшаның әйеліне сыйлыққа 5 лонган көшеттерін тарту етеді. Оның екеуі Бангкокта, ал қалған үшеуі Чиангмайда отырғызылған.
**Қарақобда** – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Алға, Қобда аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 138 км, су жиналатын алабы 2610 км².

Бастауы
-------

Өзен Қарағантау тауының шығысындағы бұлақтардан бастау алып, Бұлақ ауылының шығысында Үлкен Қобда өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары сағасына қарай 2 км-ге дейін кеңейеді. Жайылмасы тек төменгі ағысында қалыптасқан. Арнасы жоғарғы ағысында тік жарлы, төменгі ағысында жайпақ. Негізінен қар, жер асты суларымен толығады. Ағындысының басым бөлігі көктемгі қар еру кезінде өтеді. Көп жылдық орташа су ағымы Үлкен Қобда өзеніне құяр тұсында 1,95 м³/с. Минералдылығы көктемгі тасқын кезінде 200-400 мг/л-ден жазғы саба кезінде 1000 мг/л-ге дейін өзгереді. Суы егін суғаруға, жайылмасы шабындық, кей телімдері ауыз су ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бұршаққап-бір ұялы, тұқым саны біреу немесе бірнешеу болатын құрғақ жеміс. Тұқымдары жеміс жақтауының жиегіне бекиді. Піскенде екі жағындағы жіктері яғни тігістері өздігінен қақырап ашылып, тұқымдары сыртқа шашылады. Бұл өсімдіктің түрі шырынды жемістерге қарағанда көп өмір сүруге бейімделген. Ұясы тек қана біреу болғандықтан, қорғаныштық қызметі екі ұялы өсімдікке қарағанда әлсіз болып келеді. Аталған өсімдіктің бұршаққын секілді жұқа жарғақты пердесі жоқ. Ал бұршаққын- қос ұялы, ішінде ұзынша тартылған жұқа жарғақты пердесі бар.
Осы тұқымдары пердеге бекінеді. Піскенде жемістің қос жақтауы төменгі жағынан бастап қақырайды. Жемістің бұл түрі қырыққабат, шомыр, шалқан да болады. Ұсақтау түрі бұршаққынша деп аталады.
**Жеңіс даңғылы**. Бұрынғы атауы Победа даңғылы. Жеңіс даңғылы Т. Рысқұлов көшесінен басталып, І. Есенберлин көшесінде аяқталады. Абай, Бөгенбай батыр даңғылдарын және Кенесары, Т.Бигелдинов, С.Сейфуллин, Ә.Жангелдин, Мәскеу, Ә. Молдағұлова, Ы. Алтынсарин көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы 3304,4м.

Жеңіс - қырғын соғыста жауды жеңіп, тізе бүктіріп, толық жеңіске ие болушылық. Кеңес Одағы 1945 жылы Германия мен оның одақтастарының басқыншылығына қарсы шығып, жеңіске жетті. Германияның негізгі мақсаты Барбаросса жоспары бойынша КСРО-ны жою еді. Мамырдың 8-інен 9-ына қараған түні герман жоғары командованиесінің өкілдері Германияның сөзсіз тізе бүккені туралы актіге қол қойды. Рейхстагқа бірінші болып лейтенант Р. Қошқарбаев пен қатардағы жауынгер Г.Булатов ту тікті. 9-мамыр Жеңіс күні болып жарияланды.

Бұл даңғылда ҚР Қаржы министрлігі, Қазақ ұлттық музыка академиясы, *«Қазақстан теміржолы»* ұлттық компаниясы, С.Сейфуллин атындағы агротехникалық университет орналасқан

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Қоңыр кемер белбеу.
**Кемер белбеу** — қыздар мен әйел адамдар буынатын белбеу. Оның былғары немесе барқыт жолағына металл шытырлар қондырып көбіне күмістен соққан. Қыздардың киіміндегі бұл ерекшелік жалпыға бірдей әйел киім-кешегінде қайталанбаған. Маусымньң суық кездерінде барқытпен тысталған пұшпақ iшік киіп, белдікпен қаусырынатын болған.
Кемер белбеу **кice белбеуге** қарағанда анағұрлым жалпақ әpi әшекейлеп нақышталуы күрделірек болып келген. Кемер белбеуге бағдарлап қарала салу, лажы жүргізу, жапсырмаларына асыл тастардан көз салу, күмбездеп ширата жүргізу сияқты күрделі техникалық тәсілдер қолданатындықтан, олардың көркемдік сапасы әрдайым жоғары болған.
Сондықтан халық:

«*Кемер белбеу белге сән*,

*Кемелді жігіт елге сән*», - 
деп текке айтпаған.

Кемер белбеулердің екі ұшы қақталып күміс жалатылған жалпақ, топсалы қапсырмалы болып келген. Сонымен қорыта келгенде, қазақ белбеуін жасалган материалдарына, безендірілуіне, қосалқы бөліктерінің бар-жоғына байланысты мынадай топтарға:

* қолданылатын жеріне байланысты - күнделікті тұрмыста, жиын тойларда және соғыста;

* жасы мен жынысына байланысты - бойжеткен мен бозбаланыкі, әйелдер мен ер адамдардікі;

* әскери-әкімшілік иерархиядағы орны мен қызметіне байланысты - батырлардікі, ру ақсақалдарыныкі, аға сұлтандар мен хандардыкі деп топтастыруға болады.

Дереккөздер
-----------

3. Самашев, Ж. Жетібаев. Қазақтың этнографиялық суpeттерiндегі белбеу мотивы // КазМУ хабаршысы. Тарих сериясы, №12.57-67-66.
**Кемелхан Асламбекұлы Шайбеков** (24.09.1926 жылы туған, Жамбыл облысы,Жуалы ауданы, Боралдай селосы) - қазақ кеңес заңгері, заң ғылымының докторы (1969), профессор (1970). 1957 жылдан КПСС мүшесі. Алматы заң институтын (1948) бітірген. Мәскеу заң институтының аспирантурасын бітіріп (1951), кандидаттық диссертация қорғады. 1952 - 55 жылдары Алматы заң институтында, 1956 жылдан Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, профессор. Шайбеков ауыл шаруашылығы құқығы және табиғат қорғау кафедрасының меңгерушісі болып істеді. 1969 жылы колхоз құқығы тақырыбына докторлық диссертация қорғады. Ол колхоз, совхоз, жер және табиғат қорғау құқықтарының маманы және бұл мәселелер туралы заң жобаларын дайындауға қатысқан, осы тақырыптардан 100 - ден астам ғылыми еңбектің авторы.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 165 бет
**Қарақоба жер асты су кен орны** - Қарақоба және Базар өзендері аралығында орналасқан. Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Ақсуат ауылының оңтүстік-батыс шетінде. Аудан орталығы Ақсуат ауылын шаруашылық және ауыз сумен қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны Павлодар шоғырының неогендік қызыл сазындағы плиоцен төменгі төрттік шөгінділеріндегі сулы қабат кешенінде шоғырланған.

Сипаты
------

Кешеннің жалпы қалыңдығы 18–23 м-ден 41–53 м аралығында. Жер асты суының жатқан тереңдігі 17–58 м. Тауалдының конусаралық кеңістігінде ұлғая түседі. Ұңғыма дебиті 2–18 л/с. Жер асты суының минералдығы 0,3–0,5 г/л, химиялық құрамы гидрокарбонатты кальцийлі, сирек жағдайда гидрокарбонатты натрийлі, ауыз суға жарамды. Жобалы бас тоған бір-бірінен 50 м аралықта орналасқан тереңдігі 80 м үш ұңғымадан тұрады. Бас тоғанның жиынтық шығымы 50 л/с. Кен орны 1980 жылдан пайдаланылуда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Қарақойын деген бетті қараңыз.*
**Қарақойын** – Сарысу алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы көл.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы жауын-шашын мол жылдары 80-90 км2; орташа ауданы 72,5 км2. Ұзындығы 16,8 км, ені 8,3 км-ге жетеді. Су жиналатын алқабы 11800 км2. Көктемгі қар ерігенде Талдыеспе, Қаттағансай өзендері құяды.

Жағалау сипаты
--------------

Батыс бөлігінде ұсақ аралдар бар. Батыс жағалауы тік жарлы, шығысы батпақты: көктемде суы жайылады. Түбі тегіс, суы тұзды. Шаруашылықтық маңызы шамалы. Төңірегі - жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тірнектеу** Түсіндірме сөздіктегі мағынсы — аз-аздап, там-тұмдап, тырнақтап жинау. «Жаздайғы тірнектеп жинаған шөбін аттылы-жаяу аулаға таситын» (О. Бөкеев, Қайдасың.).
Сөз төркінін қарастырып отырғанда кейде таңданарлық жайттарға тап боласың. «Тірнектеу» етістігі, әдетте, тек «жинау» сөзінің алдында ғана келіп отырады. Осыған қарап өзінше мағынасы бар екен деп, көп іздеп
әуреленеміз. Оның мағынасына түсінік беруде де сөз таппай, «аз-аздап», «там-тұмдап» сияқтыларды «жинау» етістігі алдына әкеп жармастырамыз. Ол былай тұрсын, бір нәрсені жинаудағы негізгі құрал — қолды ұмытып, қиындықпен жиналған дүние екені сезілсін дегендей, тырнаққа жұмыс артамыз. «Тірнектеу» түркі тіліне әуелден тән екіндігі сөзсіз. Түріктерде дәл осыған ұқсас «дэрнек» немесе «дирнек» тұлғалас сөздер қазіргі біздің тіліміздегі «жинау» ұғымында жұмсалады. Осы тұлғалардағы сөз түбірі «дэр» не «дир» екені тағы даусыз. Тағы бір ескертетін нәрсе — түрік тілі, түркі тілдерін іштей бөлгенде, оғуз тобына жатады. Қыпшақ тобына жататын тілдерде (соның бірі — қазақ тілі) сөз басында «т» дыбысы жиі қолданса, оғуз тобындағыларда «д» -ньң айтылуы басым. Осыны есепке алғанда «дэр», «дир» түбірлері біздің тілімізде «тер» немесе «тир» болмақ. Енді ерте кездегі түркі жазба ескерткіштеріне назар салсақ «тер» және «тир» түбір сөздері қазіргі кездегі «жинау, топтау» мағыналарын берген. Біздің тілімізде де бір кезде -нақ, -нек жұрнақтары сөз тудыруға жиі қатысқандығын осы тұста байқаймыз. Сол кезде «тир» түбіріне -нек қосымшасы жалғанып «тирнек» (бізде қазір — тірнек) пайда болып, танытпас, шешілмес жұмбаққа айналып отыр. «Тер» етістігінің баламасы «жи» да -нық жұрнағы арқылы «жинақ» тұлғасын иеленген. Бірақ біз оны жақсы танимыз. Өйткені «тернек» қолданудан қалған да, «жинақ» осы күнге дейін бізбен қатар жүріп келеді. Сөйтіп, «тірнек»— қазіргі «теру» етістігіңің ертеректе жұрнақ қабылдап қалыптасқан тұлғасы. Ал кейінгі дәуірлерде біздің тілімізде қолданудан қалып, тек өзімен мағыналас «жию» етістігімен тіркесте ғана сақталған. Сондықтан «тірнектеп жинаудың» ертедегі мағынасы — «теріп жинау» болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
"**Асан қайғы , Тоған, Абат**" — Мұрын жыраудан жазылып алынған ноғайлы жырларының жеке бір тармағы. Жырдың поэтик. ерекшеліктерімен қатар генеалог. сипаты да айқын. Асан Қайғы тұсындағы аңызбен сабақталған оқиға оның Әз-Жәнібекпен арақатынасына ұласып, інісі Тоған және баласы Абаттың қалмақтан кек қайтаруына жалғасқан. Жырдың топтамалық сипатын аңғартатын келесі бір белгі — алғашқы бөлігінің аңызбен сабақтасып, 7-8 буынды жыр үлгісіндегі соңғы бөлігінің бөлек-бөлек оқиғаларға айналуы. Аңыздық-эпик. желімен қатар тарихи-этник. мәліметтерді де қамтып отыратын жырдан ноғайлы дәуірінің тарихи тұлғаларының бейнелері елес береді. Олар бірде антропоним (Тарғын, Жәнібек), бірде топоним (Жем, Аштархан), бірде көне наным-сенім көріністері (Қыдыр, Ілияс, қырық шілтен) түрінде бой көрсетеді. Көлемі 800 жолдан астам жыр нұсқасы 1942 ж. Алматыда жазылып алынған. Қағазға түсірген — Дәуіт Сеңгірбаев. Қолжазба Қазақстан ғылым академиясының Орт. ғыл. кітапханасында сақтаулы (667 папка). 1990 ж. "Батырлар жырының" 6-томында толық жарияланған. Жыр туралы мәліметтер М. Мағауин, Б. Ысқақов еңбектерінде кездеседі.

Дереккөздер
-----------
Бұрыштама добы ойналуда
Футбол ережелерінің **17-ші ережесі** — бұрыштама соққысының орындалу тәртібін реттейді.

Анықтамасы
----------

**Бұрыштама добы** ойынды жалғастыру тәсілі болып табылады. Бұрыштама добы келесі жағдайда анықталады. Доп қорғанушы команда ойыншысын жанай отырып, қақпа сызығын жер бетімен немесе ауамен қиып өткенде, алайда 10-шы ережеге сәйкес гол салынбаған жағдайда, бұрыштама добы белгіленеді. Қарсылас командаға бұрыштама соққыдан салынған доп, гол болып есептелінеді. Өз командасына бұрыштама соққыдан салынған доп, гол болып есептелінбейді.

Орындалу тәртібі
----------------

Бұрыштама соққысы орындалуда

Бұзушылық және жазалау
----------------------
**Шағылыс айналымы, жыныстық айналым** - күйлеу кезеңіндегі ұрғашы малдың жыныстық торшасының-яйцеклеткасының толығып, ұрықтануға дайын болу мерзімі. Шағылыс айналымы күйі келген кезде шағылыстырғанда не ұрықтандырылған малдың тоқтамай, қайта күйлеу мерзімімен есептейді. Бұл мерзім сиыр үшін - 20-22, саулық үшін - 16-18, бие үшін - 20-23 күнге тең. Шағылыс айналымы барысыңда осы мерзімде нәтижелі ұрықтандырылмаған ұрғашы мал қайта күйлейді. Оны шағылыс айналымы сыртқы белгілері бойынша немесе анықтаушы аталық мал жіберіп анықтайды да, күйлеу кезеңінде аналық бастарды кем дегенде екі рет шағылыстырып не ұрықтандырады, яғни бұл кезең екі шағылыс айналымы толық қамтуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Жеңіс шеруі** - Мәскеудегі Қызыл алаңды 1945 жылдың 24 маусымында болған шеру. Ұлы Отан соғысында КСРО-ның Германияны жеңуін тойлау үшін Мәскеуде Қызыл алаңда жасалған тарихи Жеңіс шеруі. 

1945 жылдың 22 маусымында КСРО-ның бас газеттерінде КСРО Қарулы Күштерінің Бас Қолбасшысы И.В.Сталиннің №370 бұйрығы жарияланды. 
1945 жылы 24 маусымда Жеңіс шеруі өткен еді. Ол суреттерге түсірілген болатын. Онда сағат 9:00 бұлтты болғаны көрінген. Шеру басталмас бұрын, яғни 15 минут бұрын жаңбыр жауа бастаған, кейін ол нөсерге айналған. 
Жаман ауа-райының әсерінен шерудің әуедегі бөлігі мен еңбектенушілердің демонстрациясын жоспардан алып тастады. 
Кешке от шашу болғанда, жаңбыр қойып, ауа-райы жақсарды. 
Жеңіс Шеруін Кеңес Одағының Маршалы Г.К.Жуков қабылдады. Шеруді Кеңес Одағының Маршалы К.К.Рокоссовский басқарды. Олар Қызыл Алаңнан ақ және қара жылқылармен өтті. И.В.Сталин шеруді Лениннің кесенесінен бақылады. Трибунада Молотов, Калинин, Ворошилов және т.б. Саясибюро мүшелері де болды. Г.К.Жуков Совет басқармасының және Кеңес Одағының Комунистік Прартисының атынан және бұйрығымен айбынды кеңес жауынгерлерін Германдық империализмды жеңуімен құттықтады.
**Бұрыштық өлшеулер**.Горизонталь және вертикаль бұрыштарды өлшеу геодезия мен
ең жиі жүргізілетін жұмыстарга жатады. Бұрыштарды өлшейтін
негізгі аспапты теодолит деп атайды.

Олардың горизонталь
жазықтықтарының проекциялары а
және b. Кеңістіктегі АОВ горизонталь
бұрышты өлшеу дегеніміз сол бұрыш
қабыргалары OA және ОВ
проекцияларының (оа және оb)
арасындағы β бұрышын өлшеу болып
табылады. Демек, aob бұрышы АОВ
бұрышының жазық проекциясы.
Горизонталь аов бұрышын К'
горизонталь дөңгелегі бойынша
өлшеуге болады. К' дөңгелегі
градустық шкалаларга бөлінген, ал
центрі Р" және Рә тік
жазықтықгарының қиылысу сызығы арқылы-ОО'өтеді. Дөңгелектің
Р1 және Р2 жазықтықтармен қиылысу нүктелері а және b арқылы
еКі есеп алып, олардың айырмашылыгын тапсақ, ол олшенетін
горизонталь бұрышқа, немесе аов=β-ның мәніне тең болады.

Демек, горизонталь бұрышты өлшейтін аспаптың негізгі лимб
деп аталатын градустық және ұсақ бөліктері бар горизонталь
дөңгелектен жылжымалы визірлік вертикаль жазықтықтан тұрады.
Егер дөңгелектегі бөлшек цифрлары сағат тілінің айналу бағытымен
белгіленсе, β бұрышы лимбпен алынған екі есептің (а және b)
айырмасына тең болады, яғни Р=а-Ь.

Вертикаль бұрыштарды сызықтардың горизонталь
проекцияларынан жердегі сызықтардың бағыттарына дейін
есептегендегі бұрыштар V1 және v2 көлбеу бұрыштары болып
табылады. Вертикаль бұрыштарды градустың шкалаларға бөлінген
вертикаль дөңгелек арқылы өлшеуге болады. Бір аспаппен
горизонталь және вертикаль бұрыштарды өлшеу үшін, онда екі
жазықтық (дөңгелек) бар. Горизонталь және вертикаль бұрыштарды
өлшеуге колданылатын аспап не деп аталады?

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нұрпеиісова М.Б. Геодезия - Оқулық. Алматы: «ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. ISBN 9965-769-09-5
**Шағылыс жасы** - малдың шаруашылық тұрғысынан алғашқы шағылысқа түсуге не ұрықтандырылуға қолайлы жасы. Малдың шағылыс жасын белгілегенде оның ертерек қалыптасатын жыныстық жетілуімен қатар одан кейін толысатын жалпы физиологиялық-шаруашылық қасиеттерінің (тірілей салмағы, іріленіп өсуі ж.б.) қалыптасу мерзімін ескереді. Мысалы, мүйізді ірі қара мал жыныстық қабілеттілігі - 6-8 айда жетілгенмен, шағылыс жасы толысатын шаруашылық жетілуі - 14-18 айында қалыптасады. Сол секілді, жылқының жыныстық жетілуі - 8-9 ай, шағылыс жасы - 24-48 ай, қойдікі, тиісінше, 5-6 және 10-18 ай, шошқанікі - 4-5 және 8-12 ай, түйенікі - 30-36 және 48-60 ай. Шағылыс жасына жетпей, яғни өз организмі әлі толық өсіп-жетілмей, шағылыстырылған (қашырылған не ұрықтандырылған) малдың ерте буаздықтан өсіп-жетілуі баяулап, төлі ұсақ, әлжуаз туылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Шағырай үстірті** – Мұғалжар тауының қиыр оңтүстігіндегі үстірт.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Байғанин және Шалқар аудандары жерінде орналасқан. Үстірт оңтүстік-батыстан солтүстік-шығыс, солтүстікке қарай 135 км-ге созылып жатыр. Ені 55 км-ге жетеді. Абсолюттік биіктігі солтүстік бөлігінде 310 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Шағырай үстірті палеогеннің құм, саз, құмтас, конгломерат тау жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Оңтүстік-батыс, батыс беткейлері Шаған өзені аңғарына қарай тік жарлы (190 м) болып тірелген. Шығысының үстіртті бедері түйетайлы. Оңтүстік бөлігінде Шарқұдық тауаралық өткелі орналасқан. Үстірттің тік келген батыс бөлігінде Қожаберген, Шарқұдық, тағы басқа аласа таулар кездеседі. Қиыр оңтүстігінде Доңызтау кемері, батысында (Шаған өзенінің батыс беткейі) Шошқакөл бұйраты жатыр. Сай-жыралармен тілімденген шығысы жазық. Онда Үлкен Борсыққұм құмды алабымен шектелген. Үстірттің шатқалды келген тұстарында бұлақтар (Аяққұдық, Ақбұлақ, тағы басқа) мен қыстаулар (Ақши, Қожаберген, тағы басқа) жайласқан. Шағырай үстірті мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Диск лақтыру** — жеңіл атлетиканың түрі, белгіленген шеңбердің ішінен лақтырғаннан кейін арнайы шектелген аумақтың ішіне түседі.
Спортшылардан жігер мен қозғалыс координациясын талап етеді. Жеңіл атлека тәртібі бойынша олимпиада ойындарына ерлер арасында 1896 жылдан, ал әйелдер арасында 1928 жылдан бері кіреді. Жеңіл атлетика көпсайысына жатады.

Жарсы пен ережелері
-------------------

Жарысқа қатысушылар диаметрі 2.5 метр дөңгелек ішінен диск лақырады. лақтыру қашықтығы деп дөңгелектің сыртқы радиусынан диск түскен жерге дейінгі қашықты айтады. Ерлер пайдаланатын диск салмағы — 2 кг, ал әйелдердік — 1 кг (Жастар үшін -1.5 кг, Жасөспірімдер -1.75 кг).

IAAF ресми жарыстарында спортшылар алты талпыныс жасайды. Егер қатысушылар саны сегізден көп болса, алғашқы 3 талпыныс бойынша сегіз мықыт іріктеліп өзара мықтыны алты талпыныс жасап анықтайды.

Дискіні лақтыру қоршалған рұқсат етілген горизонттық бұрышы 350 болатын торлы сектордан жүргізіледі. Спортшыға диск жерге түскенше сектор сыртына шығуға рұқсат етілмейді. лақтыру кезінде диск сектор қоршауна тиуі мүмкін, егер басқа ереже бұзу байқалмаса.

Мирон дискоболы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жолымбетов Ө.Ш. Құлназаров А.К. Спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақша-орысша, ISBN 9965-822-48-4
2. ↑  IAAF еределері (eng)
**Сугилит** — литий силикаттар класының минералы.

Тарихы
------

Сугулиттің алғашқы орналасқан жері Иваги аралында болды. Проффесор Кеничи Суга Жапон архипелагының Шикоку аралының оңтүстік шетін зерттеу кезінде тасты тапқан. Сугилит тарихқа ашушының есіммен кірді .

30 жылдан астам уақыт бойы тапқан тастар жоғары сапаға жеткен жоқ. Алайда, 1976 жылы осындай тастар Африка кен орындарының бірінен табылып, кейін сугилит әлемге танымал болды. Зерттеудің қысқа мерзімінде жас тастың қоры 5 тоннға жетіп,өте аз екендігі белгілі болды. Бұл сұраныстың артуына мен құнға ықпал етті. 

Сугилитке әр түрлі түстер мен кен орындарына байланысты бірнеше атаулар берілді:Лавулит, Весселсит және т.б.

Кен орындары
------------

Тастың кен орнындары жердің әртүрлі бұрыштарында орналасқан. Алғашқы тапқан жері Жапонияда болды, 10 жылдан кейін Үндістанда табылған. Олардан басқа: Италия, Канада, Тәжікстан, Австралия (Tamworth, Woods mine, New South Wales кеніштері) және ОАР (Madhya Pradesh кеніші). 

Сугилит кристалдар мен дәндер түрінде, сондай-ақ сілтілі жыныстарда және марганецтің метаморфталған кен орындарында кездеседі.

Қасиеттері
----------

Сугилиттің түсі сары, бозғылт қызғылт мен қоңырдан күлгін және қараға дейін өзгереді. Түстердің әртүрлілігі тастың химиялық құрамында әртүрлі қоспалардың болуымен түсіндіріледі. Тастың сирек кездесетін үлгілері александрит әсеріне ие-күндізгі жарықта көкшіл-күлгін, ал жасанды жарық астында қызғылт-күлгін болады. Қаттылығы 6 - 6,5. Үлес салмағы – 2,7.

Пайдалану
---------

Сугилит - әдемі және сиқырлы тас. Ол өзінің жарқырауымен тартады. Сугилит зергерлік бұйымдар ретінде қолданылады. Тас өңделгеннен кейін айқынырақ болады, сонымен қатар гранит немесе кабохон түрінде тегістеу оның сұлулығы мен жарқырауын баса көрсетеді. Бұл сирек кездесетін тас, сондықтан жаңа қорлар өндірілген сайын оның бағасы көтеріледі

Кейбір мәліметтер бойынша минералдың емдік қасиеттері бар. ол бас ауруы, жүрек-тамыр жүйесі аурулары және тіпті қатерлі ісік сияқты ауруларды емдейді. Сугилит литотерапияда "жаңа уақыттың тасы" ретінде қолданылады. Көптеген адамдар бұл шамадан тыс шиеленісті босатуға және рухты үйлестіруге көмектеседі деп санайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сугилит(қолжетпейтін сілтеме)

Cілтемелер
----------

* Сугилит(қолжетпейтін сілтеме) (ағыл.)
**Шағын сағана** — XIX ғасыр-XX ғасыр басында қабір басына қойылатын құлпытастар және көне қарапайым ескерткіштердің бірі. 

Ол, әдетте, ұзыншақтау төрт бұрышты, төбесі жабылған тас қорап тәрізденіп жасалады. Мұндай сағаналар төңкерілген бітеу қорап тәрізді болады. Бұлардың биіктігі - 1 - 1,5, ені - 1, ал ұзындығы - 1,5-2 метр шамасында болады. Сағанаға арналған тастарды мұқият өңдейді. Кейде керегелердің сыртына ою-өрнектер де жүргізеді. Әдетте, сағананың бас жағына құлпытас қойылып, кейбіреулерінің төбесіне қошқар тас, әсіресе, стильденген қой тастар қоса қойылады. Қой тас қойылған сағаналарды Маңғыстау, Үстірттің барлық бейіттерінен кездестірдік. Қошқар ата бейітінде бұзылып, қираған сағананың үстінде қошқардың мүсіндік бейнесі сомдалған. XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында жасалған сағаналардың көлемі де үлкенірек, сыртының әшекейі, алдына қойылған құлпытас, үстіндегі қой тасы да көз тартарлық әдемі келеді. Мұндай ескерткіштер, әсіресе, Сейсен ата, Ұшқан ата бейіттерінде молырақ кездеседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнер: Ғылыми-зерттеу еңбек. - Алматы: Өнер, 1987. - 128 бет.
**Сувлаки**-Грек тағамдарына жататын,шошқа етінен жасалатын кәуәп.

Өнімнің сипаттамасы
-------------------

300 г майлы емес шошқа еті 

8 пита 

2 қатты қызанақ

2 пияз

бір шоқ ақжелкен

100 г май

бұрыш, тұз, ореган 

зразыларды шаншуға арналған түйреуіштер

Құрамдас бөліктері
------------------

Алдын ала жуылған етті мұқият кептіріп, дәмдеуіштер жағу керек. Әрі қарай – етті 8 тең бөлікке кесіп, оның әрқайсысын түйреуішке түйреу керек.
Осы түрде дайындалған етті грильге салып, қуыру керек.
Қызанақты жұқа тілімдермен кесу керек. Пияз бен ақжелкенді ұсақтау керек.
Питаны грильде қуырудың алдында, оған май жағу керек.
Қуырылған етті түйреуіштерден алып, питаға бір тілімнен салу керек. Пиязды, қызанақ пен ақжелкенді қосу керек. Жаңа ұнтақталған бұрышты себуге болады.

Беру тәсілі
-----------

Питаны көкөніс қосылған ет ішінде болатындай етіп орау керек. Тамақты ыстық күйінде беру керек.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 4 желтоқсанның 2014 жылы.
**Үлкен Сарыоба** — Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Аршалы ауданында, Сарыоба елді мекенінен батысқа қарай 5 км жерде орналасқан.

Аумағы
------

Ауданы 15,17 км2, ұзындығы 6,2 км, енді жері 3,6 км. Орташа тереңдігі 2,1 м.

Жер бедері мен гидрографикасы
-----------------------------

Көл төбелер аралығындағы қазаншұңқырлы ойыста жатыр. 20 ғасырдың орта шенінде Кіші Сарыоба көліне қосылып жатқан. Көлге көктемде бірнеше кішігірім өзен құяды. Жағасы тік жарлы, биіктігі 3-4 м. Көл айдыны таза, тек жағасынан 100-50 м қашықтықта су асты өсімдіктері кездеседі. Көктемде деңгейі көтеріліп, орта сулы жылдары 0,4-0,5 метрге, суы мол жылдары 1,0-1,2 метрге жетеді. Мұз қалыңдығы әдетте 0,7-0,8 м, қатаң қыстарда 1,0 м-ге жетеді. Суының минералдылығы жоғары. Ауыз суына жарамайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Дмитриев мұздығы** – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі ең ірі қазаншұңқыр типтес мұздық, Іле алабындағы Талғар өзенінің бастауында. Мұздық 1936 жылы алғашқы зерттеуші және белгілі өлкетанушы С.Е.Дмитриевтің есімімен аталды.

Аумағы
------

Мұздық солтүстікке қарай созылып жатыр, ұзындығы 5,7 км, ауданы 17 км2, көлемі 1,9 км3. Фирн сызығы 3940 м биіктікте. Мұздықтың циркі қысқа сілемдермен 8 камераға бөлінген. Дмитриев мұздығы жылына 10 м мөлшерінде шегінуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Розақов Айбек** — Алматы қаласында 1965 жылы дүниеге келген. 1984 жылы Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесін бітірген. Республикалық және халықаралық көрмелерге қатысқан.

**Негізгі көрмелері**: Алматы, 2000 жыл "Ұлар" галереясында жеке көрмесі. Алматы, 2000 жыл "Айгүл" галереясында "Рассвет новой эпохи" көрмесі. Алматы, 2000 жыл "Орхон" галереясындағы "200 лет в сторону света" көрмесі. Алматы, 2001 жыл Қастеев атындағы Өнер мұражайындағы "Человек и тюльпан" көрмесі. Алматы, 2001 жыл "Ұлар" галереясындағы "Покорный раб искусства" көрмесі және басқа көрмелер.

**Шығармалары** Қазақстан, АҚШ, Франция, Ресей, Германия, Жапония және Кореяда жеке жинақтарда сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х