recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тастыадыр** – Шилі және Өткелсіз өзендерінің арасындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысында Бұқар жырау ауданының орталық бөлігінде. Аудан орталығы – Ботақара кентінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 4 – 5 км-ге созылған, ені солтүстік бөлігінде 4 – 5 км, оңтүстік бөлігінде 1 – 1,5 км. Ең биік жері 645 м.

Жер бедері, геологиясы
----------------------

Беткейлері жайпақ, жазыққа ұласып жатады. Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаң қоңыр топырағында боз, көде, бетеге өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Рик Уиттл
**Рикки Уиттл**(ағыл. *Ricky Whittle*, 31 желтоқсан, 1981, Олдем)-британдық әртіс әрі модель. Өзінің модельдік мансабын бастамас бұрын, регби ойынымен айналысқан. Сонымен қоса, британдық телевизияда жұмысқа орнауға тырысқан. «Арман тобы» және «Холлиокс» британдық телехикаяларында басты кейіпкерді ойнау арқылы әйгілі болды. «Холликос» ролінен кейін ол British Soap Award нұсқасы бойынша Уиттл әр жылы телехикаялардың ең әдемі адамдардың тізіміне кірген. 2009 жылы «Жұлдызбен би» атты шоуда екінші орын алды. 

2011 жылы Уиттл «Холлиокс» тастап АҚШ-қа көшіп кетіп, VH1 «Азат леди»  сериалында артқы рөлді иеленді. 2014 жылдан бастап «100» сериалында түсті.

Ерте өмірі және білімі
----------------------

Уиттл Гарри мен Мэгги (Гудвин) Уиттлдің отбасында Англияның Олдхэм қаласында дүниеге келген. Ол үш баланың үлкені. Оның анасы Англиядан, ал әкесі Ямайкадан. Оның әкесі RAF-та қызмет етті. Сондықтан отбасы бірнеше жыл сайын басқа елге көшіп отырды. Дегенмен, Уиттл негізінен Солтүстік Ирландияда өсті және мектептегі жалғыз қара бала болғандықтан бала кезінде қорқытылғанын айтты. Бір кезде Уиттл анасына жарасымды болу үшін ақ болғысы келетінін айтты. Уиттл футбол командасының капитаны болған Саутгемптон Солент университетінің заң факультетінде оқыды. Оқулықтардың ақысын төлеу үшін ол модельдеумен айналысты. Алайда Уиттл университетті бітіруге аз уақыт қалғанда тастап кетті.

Фильмография
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Год | Атауы (қазақша) | Атауы (ағылшынша) | Рөл | 2004 | Холби Сити | *Holby City* | Дэвид Ричардс |
| 2002-2007 | Арман тобы | *Dream Team* | Райан Нейсмит |
| 2006-2011 | Холлиокс | *Hollyoaks* | Кэлвин Валентайн |
| 2011 | Әйнекейлі такси | *Candy Cabs* | Эдди Шеннон |
| 2011 | Сэмді жоғалтқанда | *Losing Sam* | Сэмюэль |
| 2012 | Азат леди | *Single Ladies* | Чарльз |
| 2013 | Остинленд | *Austenland* | Капитан Джордж Ист |
| 2013 | Теңіз полициясы | *NCIS* | Линкольн |
| 2014 — 2016 | 100 | *The 100* | Линкольн |
| 2014 — наст. время | Көңілдес әйелдер | *Mistresses* | Даниэль Замора |

Дереккөздер
-----------

Орыс уикипедиясынан аударылған.
**Андрей Емельянович Дударенко**(1912-1945), гвардия майоры, Кеңес Одағының Батыры (1945, қаза тапқаннан кейін). Қарағандының түлегі. 1934 жылдан Кеңес Армиясы қатарында қызмет етіп, Брянск, Батыс Дон, Воронеж, 1-Украина майданына қатысты. 1945 жылы 27 қантарында Одер өлкесінен соғысып өтерде, 15-гвардия миномет бригадасы командирінің орынбасары қызметін атқарып жүріп, шегініп бара жатқан штаб машинасына неміс фашистері автоматшыларының шабуылын тойтаруға ерлік көрсетті. Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатгалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Семізбұғы деген бетті қараңыз.*
**Семізбұғы** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданының солтүстік шығысында, Ботақара кентінен солтүстік шығысқа қарай 83 км жерде орналасқан тау. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылып жатыр. Көлденеңі 4 км, ең биік жері 1049 м.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Беткейлері жайпақ. Девон жыныстарынан түзілген. Семізбұғының батыс етегінде Семізбұғы корунд кен орнын игеруге байланысты бой көтерген осы аттас кент орналасқан.

Өсімдігі
--------

Қызыл қоңыр сұр топырағыда қияқ, сұлыбас, бетеге өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Лавочкин «Ла-7» - кеңестік бір моторлы, бір кісілік жойғыш-моноплан. «Ла-7» «Ла-5ФН» ұшағының кейінгі жетілдірілген үлгісі. Кеңестік әуе конструкторы Семен Давочкиннің жетекшілерімен ТКБ-21 (тәжірбиелі-конструкторлық бюро) жасап шығарған (Горький қаласында). 1943 жылдың қазанында «Ла-7» ұшағының алғашқы прототипі «Ла-120» жасалды. Қараша айында ол әуеге көтерілді, 16 ақпанда мемлекеттік сынақтан өтті. 1944 жылдың көктемінде «Ла-7» атты жаңа жойғыш ұшақ майдан алаңына шықты да, қараша айында конвейрден «Ла-5ФН» ұшағын толығымен ығыстырды. Жауынгерлік қасиеті тұрғысынан алғанда Германия, Англия және АҚШ елдеріндегі биікте және төменде ұшатын соңғы үлгідегі поршенді жойғыш ұшақтарынан басым түсті.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Ибрагим Смағұлов** (1913-1987), егінші, Соцолистік Еңбек Ері (1948). 1938-1950 ж. Кекезек ұжымшарында тракторшы. 1950-1953 ж. Трудовик ұжымшарының («Индустриальный» ұжымшары) трактор бригадасының бригадирі, 1954-1958 ж. Киев МТС-інің трактор бригадасының бригадирі, учаске механигі, 1958-1961 ж. Трудовик ұжымшарында бригадирдің көмекшісі, тракторшы, 1961-1968 ж. Нұра ауданының «Индустриальный» ұжымшарында бригадирдің көмекшісі әрі моторист. 4-бесжылдықта (1946-1950) бидайдан мол өнім (156 га жерден гектарынан 23,1 ц) алды. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ашу, ашыту** — органикалық заттардың ферментті тотығу-тотықсыздану процесі. Оның нәтижесінде организмдер өмір суруге қажет энергия алады. Ашу организмдер дамуының ерте сатысына тән және ол энергия алудың тиімсіз түрі болып есептеледі. Ашу процесі жануарларда, өсімдіктерде және көптеген микроорганизмдерде жүріп жатады. Кейбір бактериялар, саңырауқұлақтар, қарапайымдылар тек Ашудан алынатын энергия арқылы өсіп-өнеді. спирттер, органик. қышқылдар, аминқышқылдар, пуриндер, әсіресе, көмірсулар Ашуы мүмкін. 

Ашитын заттың құрамына және оның метаболизміне байланысты ашыту нәтижесінде спирттер (этанол т.б.), органик. қышқылдар (сүт, май т.б.), ацетон, кейбір органик. заттар, көмір қышқыл газы, ал кейде сутек те түзіледі. Осы процестен түзілетін заттарға байланысты Ашу спиртті, сүт қышқылды, ацетонды т.б. болып бөлінеді. Ашу процесінің ашытқылардың қатысымен жүретінін 1837 жылы Каньяр Дела Тур, ал Ашу. табиғатын 1857 жылы Л. Пастер сынды француз зерттеушілері дәлелдеген, 1897 жылы неміс химигі Э. Бухнер қанттың Ашуы ашытқы клеткаларынан алынған сөлдердің әсерімен де жүретінін көрсеткен. Бұл көптеген ферменттерді бөліп алуға мүмкіндік берді. Ашу табиғаттағы зат алмасу процесінде (әсіресе целлюлозаның ыдырауында) маңызды орын алады. Ашудың көптеген түрлері өнеркәсіпте: спиртті Ашу — шарап және сыра өндіруде және сүт қышқылын өндіруде, жем сүрлеуде; пропион қышқылды Ашу — сыр өндірісінде, ацетон-бутилді Ашу — еріткіштер алуда кеңінен қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
***Әкімгерей Қоспанов*** (1878, Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Бөрте ауылы - 1932, Шымбай қыстағы, Қарақалпақстан) - ақын. 
Тама руынан.
*"Қарасай-Қази"*, *"Орак-Мамай"*, *"Телағыс"*, *"Қобыланды"*, *"Асан қайғы"* киссаларын жырлаған. Ақтөбе, Орал, Орынбор, Қазалы, Қызылорда, Шымкент, Ташкент, Қарақалпақстан өңірлерін аралап, жыр айтқан. А.Затаевичке ондаған ән мен *"Ақсақ құлан"* күйін жаздырған. Өлең-жырлары, айтыстары көп сақталмаған. Ел арасына кең тараған айтыстардың ішінде Мырзабек Байжановпен (Қызыл жырау) айтысы ғана хатқа түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Махами Абдоллаұлы Яхин** (1906-1984), комсомол, партия қызметкері. Ленинград кеңес- партия мектебін бітірген (1941). Соғысқа дейін Қарқаралы аупарткомының 2-хатшысы, Нұра аупарткомының 1-хатшысы болған. Ұлы Отан соғысына қатысқан (1941-45). Соғыстан кейін
облыстық партия комитеті мал шаруашылығы
бөлімі меңгерушісінің орынбасары, бөлмінің
меңгерушісі, 1949-1960 жылдары Қоңырат (қазіргі Ақтоғай) аудандық партия комитетінін 1-хатшысы
болды. Аудан экономикасын көтеруде қажырлы
еңбек етті. Облыстық тұтынушылар одағында қызмет
атқарды. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты
болып сайланды. Үкімет наградаларымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Интероцепция кардиореспираторлық жүйе, асқазан-ішек жүйесі, ноцицептивтік жүйе, эндокриндік және иммундық жүйелер сияқты көптеген әртүрлі физиологиялық жүйелерге қатысады.
**Интероцепция** — ағзаның ішкі саңылаулары. Интероцепторлар қатарына механикалық және хеморецепторлар кіреді. Олар барлық ішкі мүшелерде кездеседі және сан алуан органикалық процестерге – қанның химиялық құрамы мен қысымының өзгеруіне, тканьдердің температурасының өзгеруіне, асқазанның толуының және т.б. өзгеруіне жауап береді.

Қызмет етуі
-----------

Интероинтероцепцияның қызмет етуі көбінесе санадан тыс жүзеге асады. Органикалық түйсіктер пайда болғанымен, тек диффуздық түрде организмнің жалпы күйін комфорт немесе дискомфорт, қысылу немесе босаңсу, мазасыздық немесе тыныштық түріндегі көбінесе эмоционалдық боялған күйін бейнелейді. И.М.Сеченов оларды «күңгірт сезімдер» деп атаған. Интероинтероцепцтяның қызметі тек 1930 жылдардан кейін ғана, Кеннонмен гомеостаз ұғымы ашылғаннан кейін ғана едәуір толық түсінікті болды. Ағзаның ішкі тепе-теңдік күйі немесе гомеостазис өмір сүрудің қажетті шарты болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 624 б.
**Өмірзақ Сәбденбекұлы** (1938 ж.т.), геомеханика , тау жыныстарын жару , рудник аэрогазодинамикасы және тау - кен теплофизика саласының маманы , техника ғылым докторы (2000). Қазақ политехникалық институтын (1962) бітірген. 1962-1967 ж. Қаратау комбинаты күрделі құрылыс бөлімінің, Жезқазған ШКБ-2 , «Каратау» комбинаты жер асты руднигінің маркшейдері. 1971 - 1983 ж. ҚазПТИ Қаратау филиалының аға оқытушысы , кафедра меңгерушісі. 1983-1984 ж. «Қаратау» ӨБ, Қаратау РБ бас маркшейдері. 1984-1989 ж. Жамбыл гидромелоративтік - құрылыс институты кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1989-1994 ж. Жезқазғантүстімет ЖҒҚ 1994-2003 ж. ЖезУ доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі. 2003 жылдан ҚарМТУ-да. 95 ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шишпир** (\* *šyšpyr*; 655 ж. қайтыс болды) — 642—655 жылдары соғдының 1-ші белгілі ихшиді. Бұл атау «Сенім таратушы» деп аударылған (ежелгі дәуірде жаулаушы терминімен бірдей), сондықтан Шишпір тақ атауы деп болжанады. Қытай деректерінде Куэ-мужи және Шәшеби, Тайшепи деп аталады.

Өмірбаяны
---------

Ол 567 жылдан бері Түрік қағанатының вассалы болған Кеш «кінездігінің» афшиндер (билеушілер) әулетінен шыққан. Кеште оның билікке келген күні белгісіз. Шишпір Соғдиананың жетекші қаласы ретінде Кештің беделін одан әрі нығайтып, Батыс түрік қағаны Тун-Ябғудың қызына үйленді.

642 жылы қағанаттағы билік үшін күресті пайдаланып, Самарқанды басып алды. Мүмкін бұл бейбіт жолмен болған шығар, өйткені Шишпір әйелі арқылы Самарқанд афшинінің туысы болған. Ол бұл қаланы мемлекеттің астанасына айналдырды. Ол арабша Малик деген атаққа сәйкес ихшид атағын алды. Сондай-ақ Пандж, Маймург, Иштихан, Кушания, Нахшаб «кінездіктерін» басып алып, автономиясын сақтап қалды.

Бір жағынан түріктердің әлсіреуі Соғдының тәуелсіздігін арттыруға ықпал етсе, екінші жағынан ішкі әлсіздік қауіп төндірді. Қытай үлгісі бойынша өзінің мыс теңгелерін соға бастады. Теңге сарайлары Самарқанд пен Кеште орналасты.

654 жылы биліктің соңында Маймурғ қаласына арабтар шабуыл жасады. Шишпир 655 жылы қайтыс болды. Оның орнына ұлы Вархуман отырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гафуров Б. Г. Тәжіктер. — Душанбе: Ирфон, 1989 ж. — Т. 1. — 313-б.

Әдебиеттер
----------

* Смирнова О. И. Соғды монеталарының жиынтық каталогы, М. 1981 ж.
* Bosworth, C. E. (1986), Ихшид, Ислам энциклопедиясы, Жаңа басылым, III том: H-Iram, Leiden and New York: BRILL, p. 1060, ISBN 90-04-08118-6
**Олег Николаевич Сосковец** (1949 ж. т.), инженер - металлург, техника ғылымдарының докторы, профессор. Қарағанды металлургия комбинаты жанындағы зауыт— ЖТОО- ны бітірген (1971). Қарағанды металлургия комбинатында вальцовщиктен цех бастығы, бас директоры сияқты жолдан өтеді. 1991 ж. КСРО қара металлургия министірі болып тағайындалады. 1992 ж. ҚР Үкіметі төрағасының бірінші орынбасары — өнеркәсіп министрі, ал 1993 - 1996 ж. Ресей Федерациясы Үкіметі — Министрлер Кеңесі төрагасының 1-орынбасары. 1996 жылдан Ресейдің қаржы-өнеркәсіп қауымдастығының президенті. Қауымдастық ТМД елдеріндегі интефациялық процестерді жеделдетуде белсенді рөл атқарады. 2002 жылдан ЕурАзЭС-тің скерлік кеңесі қа уым дастығы үйлестіру кеңесінің төрағасы қызметіне сайланды. Бұл ұйым Еуразия экономикалық кеңістігінде шаруашылық байланыстарын қалпына келтіру және ынтымақтастықты дамытумен айналысады. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталғ ан. 1989 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қырғыз Республикасының Жоғарғы Кеңес** (қыр. *Кыргыз Республикасинин Жогорку Кеңеши*) — Қырғыз Республикасының бірпалаталы парламенті. 1991 жылы ол Қырғыз КСР Жоғарғы Кеңесінің орнын алды.

Парламенттің 90 орны бар, депутаттары 5-жылдық мерзімдерге сайланады.

Тарихы
------

1991 жылғы тәуелсіздігінен парламент құрылысын өзгерткен 2006 жылғы референдумге дейiн парламенттің құрылысы өзгеше еді. Ол 60 депутаты болған **Заң Шығару жиыны** (*Мыйзам Чыгаруу Жыйыны*) (жоғарғы палатасы) және 45 депутаты болған **Халық Өкілдер жиынынан** (*Эл Окулдор Жыйыны*) (төмеңгі палатасы) тұратын.

2007 жылдың қазанынан бері парламент бірпалаталы болып келеді. Бастапқыда тек 90 депутат болған Кеңес Құрманбек Бәкиевтің қуылуынан кейін жаңа конституциясында депутат саны 120-ға көбейтілді. Әр партия 65 орыннан көп ала алмайды. Кейінірек өткізілген сайлауда парламенттегі орын санының 25%-ға азайтылуы шешілді және депутат саны 90-ға оралды.

Сайлау жүйесі
-------------

Жоғарғы Кеңестегі 90 орынның 54-і біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша пропорционалды өкілдік арқылы, ал 36-сы бір мандатты округтер бойынша сайланады. Орындарды жеңіп алу үшін партиялар берілген дауыстардың 5% (2020 жылғы қазандағы сайлаудағы 7% -дан төмен) ұлттық сайлау шегінен өтуі керек және жеті аймақтың әрқайсысында кемінде 0,5% дауыс алуы керек.

Тізімдер ашық, сайлаушылар бір ғана артықшылықты дауыс бере алады. Бірде-бір партияға пропорционалдық мандаттардың жартысынан астамын беруге рұқсат етілмейді. Партиялық тізімде әр жыныстан үміткерлердің кемінде 30%-ы болуы керек, ал әрбір төртінші кандидаттың қарама-қарсы жынысы болуы керек. Сондай-ақ әрбір тізімде кандидаттардың кемінде 15%-ы этникалық азшылық өкілдері және 15%-ы 35 жасқа дейінгілер, сондай-ақ кем дегенде екі мүгедек кандидат болуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Назначена дата выборов депутатов Жогорку Кенеша 29.08.2021.
2. ↑  Бирдиктүү шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаттарын шайлоонун алдын ала жыйынтыгы 29 қараша 2021
3. ↑  Electoral system of Jogorku Kenesh. IPU
**Тельман Зейноллаұлы Сейсембеков** (1938 ж.т.), дәрігер-терапевт, медецина ғылымының докторы (1983), профессор (1984). Қарағанды мемлекеттік медецина институтын (1964) бітірген. 1964-1966 ж. осы институттың терапия кафедрасының стажері. 1966-1969 ж. Дәрігерлердің білімін жетілдіру жөніндегі орталық институттың 1-терапия кафедрасында аспирант.1969-1976 ж. Қарағанды мемлекеттік медецина институтының терапия кафедрасының ассистенті, доценті, 1976-1984 ж. ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры. 1984-1998 ж. № 2 ішкі ауруларға кіріспе кафедрасының меңгерушісі болды. Көптеген еңбектің, оның ішінде 30 методика ұсыныс пен оқу-әдістемелік құралдардың , 2 монографияның, 4 оқу құралының, 13 ғылыми жинақтың авторы. Негізгі ғылыми еңбектері жүрек-тамыр және бүйрек патолигиясының түрлі қырларына, диспансерлеу мәселелеріне арналған.

Шығармалары
-----------

* Кардиологические аспекты хронической почечной недостаточности. Терапевтический архив (1983);
* Артериальная гипертензия (1984).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Жыланбас білезік. ҚР ҰМ қорында сақталған күміс білезіктің бір ұшы жыланның басы секілді жалпақтау соғылған, ал екінші ұшы құйрығы сияқты сүйірленіп келген. Жыланбас білезік өн бойының төрт жерінен бунақталып, беткі бөлігіне геометриялық өрнектер шекіп салынған. Ұзындығы 20 см, ені 5,5х7,5 см.
**Жыланбас білезік** – жылан бейнесіне ұқсап соғылған білезік түрі. Мұндай білезіктерді соғу түркі халықтарының барлығында кездескен. Мысалы, өзбектерде "илонбош билагузук", қырғыздарда "жылан баш" деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Народное декоративно-прикладное искусство киргизов. Труды киргизской археолого-этнографической экспедиции. Т.V. Под. ред.: С.В. Иванов, К.И. Антипина. М.: Наука, 1968;
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. Алматы: Қазақстан, 1993;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Жоғарғы Талас жолы** - ерте ортағысарда Талас пен Шу өңірі арқылы өткен керуен жолы. Бұл жол Тараздан Шелжіге барып, одан Сус, Күл, Такабкент, Дех Нави қалалры арқылы Таластың жоғары ағысын өрлеп барып, Өтмек асуынан асып, Сусамыр өңіріне, онан әрі Шу өзенінің жоғарғы ағысынан Шуды жағалап, Ыстықкөлдің батыс жағасына шыққан, Жоғарғы Талас жолы Қырғыз Алатауындағы Мақбал, Шұңқыр, Қызылқайнар, Көкқия, Түйеасу, Ақсу, Соқұлық, Қарақол, Шамсы асулары арқылы өтетін Түрік жолына қосылып, Шу мен Талас өңірі қалалрын батыс пен шығыс қалаларымен байланыстырып тұрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Темірғалиева Толғанай** — Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ докторанты, Жану проблемалары институтының ғылыми қызметкері.

Ғылыми қызметі
--------------

### Суперконденсаторлар туралы ғылыми жобасы

2015 жылы қазақстандық ғалым Толғанай Темірғалиева мен жапон профессоры Сугуру Нода суперконденсаторлар жасау жобасымен айналысты. Егер кәдімгі конденсаторлар (немесе аккумуляторлар) зарядтау-разрядтың шектеулі ресурсына ие болса, онда супераккамуляторлар өте тез (бірнеше минут ішінде) зарядталып, қуат бере алады. Сонымен қатар," суперкумуляторлар "шексіз заряд-разряд "цикліне ие — қарапайым конденсатор үшін бұл көрсеткіш тек 1 мың, ал супераккамуляторлар үшін — 10 мыңнан 500 мың циклге дейін, яғни олар 10-500 есе берік әрі тиімді.

Суперконденсаторлар өз көлемінің әр текше сантиметріне көп энергия сақтайды. Күріш қауызы мен өрік тұқымынан алынған кеуек белсендірілген көміртектерді қолдану арқылы көп энергияның сақталуына әсер етеді. Органикалық материалдан жасалған көміртектер конденсатор ретінде қолданыла отырып, бір граммға 180-200 фарадтық электр сыйымдылығына ие.

Отандық дамудың артықшылығы үлкен сыйымдылық пен арзан бағаға байланысты. Негізінен, көміртектер күріш қауызы мен өрік дәндерінің қалдықтарынан жасалады, олар қоршаған ортаны ластамайды және дәстүрлі аккумуляторлар ретінде арнайы қайта өңдеуді қажет етпейді. Суперконденсаторларды телефондарда, электр энергиясының электрондық есептеуіштерінде, күзет сигнализациясы жүйелерінде, өлшеу аспаптарында және медициналық мақсаттағы аспаптарда қолдануға болады.

Дереккөздер
-----------

*
**Аманжол Қашқынбайұлы Сәлімбаев** - (1936-1986), актер, режиссер, әнші (тенор). Нұраның түлегі. М. Әуезов атындағы академиялық театр жанындағы театр студиясын (1960), Құрманғазы атындағы консерваторияны (1964) бітірген. Қарағандының С. Сейфуллин атындағы драма театрында артист, Жамбыл облыстық қазақ драма театрда бас режессер болды. Сахнада Төлеген («Қыз Жібек» ) , Досым ( «Досымның үйленуі», Қ. Аманжолов) , Әбіш («Шұға » , Б. Майлин), Бүркіт («Мөлдір махаббат» , С. Мұқанов) бейнелерін сомдады. С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер», А. Жакеновтың « Әке тағдыры» , Ғ. Домбайдың «Біздің ауылда қызықтар бола береді» спектакльдерін қойды. Сәлімбаев орындаудағы әндер Қазақ радиосының алтын қорында сақтаулы. Қарағанды қаласында Сәлімбаев тұрған үйге (Ә. Әлиханов, 11) мемориалдық тақта орнатылған (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Леонид Львович Вайдман** — 1940 жылы 1 мамырда Талдықорған қаласында туған. 1957 жылы орта мектепті бітірген соң, «Красное знамя» газетінің редакциясында қызмет істеді. Қазақ мемлекеттік университетін сырттай оқып бітірген. Одан кейін республикалық «Фройндшафт» газетінің редакциясында қызметкер, газеттің редакторы болған. 1993–1995 жылдары «Феникс» альманахының Бас редакторы қызметін атқарған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. 1995 жылы Германияға қоныс аударды. Жетпісінші жылдардың бас кезінде деректі проза жанрымен бірге, беллетристикаға қалам тартады. «Қазақстан» баспасынан төрт әңгімелер мен очерктер жинағы — «Репортер жазбалары», «Өзіңнің досыңның кім екенін айтшы?», «Иуданы сүйіп көр», «Өткен мен болашақ арасындағы сәт» (неміс тілінде) жарық көрді. «Серый тұман на рассвете» повесі мен неміс тілінен аудармалары «Жазушы» баспасынан шыққан «В степном краю» жинағында жариялайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Зайкен Іңкәрбаев** (1928-1994), партия-кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарағанды кен
техникумын, Алматының мемлекетгік кен-металлургия институтын, СОКП ОК жанындағы Жоғары
партия мектебін бітірген. Еңбек жолын «Қарағандыкөмір» комбинаты № 18 шахтасында қатардағы
жұмысшы болып бастаған. Қарағанды шахталарында желдеткіш цехының бастығы, бас инженердің көмекшісі болған. 1964-1985 жылдары аралығында Саран қалалық партия комитетінің 2-хатшысы, халық депутаттары Абай қаласы қалалық кеңесінің төрағасы, Қарқаралы ауданы партия комитетінін 1-хатшысы (1973-77), облыстық жоспарлау комиссиясының төрағасы, облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, жоспарлау комиссиясы төрағасы (1977—1982), Қарағанды облыстық атқару комитетінің төрағасы (1982-88) қызметтерін атқарған.
Екі мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» орденьдерімен марапатталған. КОКП 27-съезінің
делегаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жақан Смақов** (1932 жыл, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Ынталы ауылы – 1975 жыл) — қазақ ақын. Ертеден қара кешке дейін түтінін үзгізбей айтқызсаң да, тақпақ, жұмбақ, жаңылтпаштары таусылмайтын. Жақан Атасу селосындағы қазақ орта мектебін С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген."Жетісу", "Қазақстан пионері" газеттері мен "Балдырған"журналында, Қазақ телевизиясында жұмыс істеген. Жақан Смақов мектепте оқып жүрген кезінде-ақ өлең жаза бастаға-ды.

Ақын саналы өмірін, дарынын бірыңғай балалар поэзиясына арнады. Оның мынадай кітаптары бар "Сәбилерге сәлемдеме", "Қаз-қаз бас", "Бақ-бақ", "Жаңғырық". Ақынның мінсіз өлеңдеі ойнақты, оқиғалы-қимылды, сазды болып келеді де , жеңіл оқылады. Танымдық мәні зор. Әсіресе тілі жаңа шыққан сәбиді ана тілінің сиқырлы сазына еліктіретін де сондай әдемі жырлар,.

Дереккөздер
-----------

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Родников ауданы** — 1938-1957 жылдары болған Қазақ КСР Ақтөбе облысының әкімшілік бірлігі. Орталығы - Родниковский ауылы.

Тарихы
------

Родников ауданы 1938 жылы құрылды.

1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамында 7 ауылдық кеңес болған: Ақшат, Георгиев, Қараүңгір, Қызылту, Петропавл, Родников және Терісбұтақ.

1951 жылы Ақтөбе қалалық кеңесінен Пригородный, Благодарный ауылдық кеңестері берілді.

1954 жылы Ақшат ауылдық кеңесі Петропавл ауылдық кеңесіне қосылды.

1957 жылы 26 қыркүйекте Родников ауданы таратылып, Қараүңгір, Қызылту, Петропавл, Родников, Терісбұтақ ауылдық кеңестері Степной ауданына, Георгиев, Пригородный ауылдық кеңестері Мәртөк ауданына және Благодарный ауылдық кеңесі Новороссия ауданына берілді.

Халқы
-----

1939 жылғы халық санағы бойынша Родников ауданында 8615 адам тұрды, оның ішінде қазақтар – 38,2%, украиндар – 36,4%, орыстар – 20,5%.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Ведомости Верховного Совета СССР. № 23 (890), 1957 г.
2. ↑  Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. *Демоскоп*. Тексерілді, 8 қыркүйек 2020.
**Леонид Федорович Семенов** (1901-1986), өлке танушы, Қарағанды облысы өлкетану мұражайының негізін қалаушы. Петропавл реалдық училищесін бітірген (1919). Ақмолада 1923 ж. өз ынтасымен уездік мұражай ашып, кітапхана мен мұражай меңгерушісі болды. 1937 ж. Қарағанды облыстық мұражайының (1938 жылдан өлкетану мұражайы) директоры болып тағайыедалып, осында зейнеткерлікке шыққанша істейді. 1940 ж. профессор С.В. Кисилевтің (Мәскеу) басшылығымен Қарқаралы ауданында қазба жұмыстарын жүргізіп, Бесоба маңынан бес оба табады. Соғыс жылдары мұражайдың Бұқаралық қорғаныс жұмысына арналған мақаласы «Республика мәдениет мекемелерінің жұмыс тәжірибесі» (1942) жинағында жариялады. Облыстық мұражайда Семенов жинаған өлке тану материалдары, Қарқаралы уезі, округі, ауданының шежіресі, 1986-1976 ж. кезең шежіресіне арналған фольклорлық материалдар, «1868-1945 ж. тарихи-революциялық оқиғалар» картасына түсініктемесі сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Марфуға Сәулебекова** (1922 ж.т.), патолог-физиолог медецина ғылымының докторы (1970), профессор. (1971). Шет ауданының түлегі .1937-1940 ж. Республикалық акушерлік (жетім қыздар үшін ашылған) мектебін бітірді. Қазақ (қазіргі Алматы мемлекеттік) медецина университетін бітірген (1945). 1948-1975 ж. сонда патолог физиология кафедрасының ассистенті , доценті , профессоры, стоматология факультетінің деканы, ҚазКСР Денсаулық сақтау министірлігінің оқу-методикалық кабинетінің меңгерушісі болды. 1975-1995 ж. Тағам институтындағы тағам токсикологиясы лабораториясын басқарды. 1995 жылдан бас ғылыми қызметкері, тағамтану кафедрасының профессоры. Сәулебекова шок патофизиологиясын («морфий шогы»), ағзаның кенеттен қансырау кезіндегі реакңиясын, тағамдардың адам ағзасына тигізетін әсерін зерттеп, ұсыныстар енгізген. 130-дан астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның, 8 өнертабыстың авторы. 7 ғылым кандидатын даярлаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дәрібеков Марат Жәкенұлы** (1954-2005), кен инженері, экономист, кен өндірісін ұйымдастырушы. Қазақ политехника институтын бітірген (1977-1983). Еңбек жолын Жәйрем кен-байыту комбинатында бастаған, Ұшқатын кенішінде қатардағы инженерден бас инженерге дейінгі жолдан өтті. Қайрақты КМК бас инженері, Қазақстан Республикасы Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық министірлігінде сектор менгерушісі, «Алаш» ЖТАК өңдіріс басқарушысы, Ақсу ферроқорытпа зауыты директорының орынбасары, «Қармарганец» кен басқармасынын директоры. «Жәйрем КБК» АК бас директоры болды. **«Жер қойнауын барлаудың үздігі»** белгісінің иегері. **Дәрібеков** кұрметіне Жәйремде спорттық жүлде тағайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Алып Ер Тоңға** — өте көне замандарда өмір сүрген түркілердің көсемі. Иранның ұлы ақыны Фирдоусидің "Шаһнама" кітабының (XI ғ.) кейіпкері болған. Онда Алып Ер Тоңа — Афрасияп Тұранның (Түр елі — түркілер) патшасы болып суреттеледі. Ақыл-айласымен, күшімен, біліктілігімен ел есінде мәңгілік қалған тарихи тұлға.

Алып Ер Тоңаның төрт ұлы болған. Олар: Барысхан, Қарахан, Шие, Алак. "Алып Ер Тоңа" дастанының қысқаша мазмұны төмендегідей: түркілердің ата мекені Тұранға көрші отырған Иран елінің әскері қайта-қайта шабуыл жасап, тыныштық бермейді. Тұран елінің сұлу қыздарын, асыл бұйымдарын, қоңды малдарын әкетеді. Диқандардың енді ғана жайқалып өсіп келе жатқан егіндерін, бау-бақшаларын парсы әскері таптай береді. 

Сол заманда Тұран елінде "арыстандай айбарлы, жолбарыстай жүректі, көк бөрідей тәкаппар Ер Тоңа" деген батыр жігіт бар екен. Ер Тоңа елден көп нөкер жинап, Иран әскеріне қарсы шығады.

Ақыры Тұран әскері жеңіп, Иран әскері ойсырай жеңіледі. Сол күннен бастап Ер Тоңаны "алып" деп атай бастайды. Енді ол халық алдында "Алып Ер Тоңа" деп аталады да Тұран патшасының тағына отырады.

Алып Ер Тоңа қайтыс болғанда, артында калған елі жоқтау шығарған. Сол жоқтау атадан балаға жетіп XI ғасырда Махмұт Қашқари жазған "Түркі сөздерінің жинағы" деп аталатын кітапқа енген. Бұл жоқтау ежелгі түркі әдебиеті мен фольклорінің алғашқы нұсқаларының бірі болып есептеледі.

Жоқтау жырында опасыз дүниенің Алып Ер Тонаны да аямағаны, түркілердің оның қазасына қайғырып, бөрідей ұлып, жағасын жыртып жылағаны айтылады. Жоқтауда: "Ажал оғы жақсыларды құлатты, жамандар қалды"- дейді.

Бұл жырдың қазақ халқының әдет-ғұрпындағы жоқтау айту салтының өте көне заманнан келе жатқанын байқаймыз.

Жоқтау жырындағы ұйқастың да өзіндік ерекшелігі бар. Әдетте, шумақтың алғашқы үш тармағы (мысалы, бірінші шумағын алсақ, өлді ме? қалды ма? алды ма?) өзара ұйқасып, ал соңғы тармағы келесі шумақтың ақырғы жолымен ұйқасып (жыртылар, сүртілер) байланысады.

Дереккөздер
-----------
**Мағауия Сембай** (1955 — 2019), журналист. Қарқаралының түлегі.

Арғын тайпасының Қаракесек руының Қарашор бөлімінен шыққан. Еңбек жолын 1976 ж. ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген соң «Орталық Қазақстан» газетінде бастады. Қатардағы тілшіден бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың бірінші орынбасарына дейінгі жолдан өтті. Республикалық «Егемен Қазақстан» газетінде аға тілші, Қарағанды облысы бойынша меншікті тілші, Е. Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың журналистика бөлімшесінде аға оқытушы қызметін атқарған. 1997 жылдан «Орталық Қазақстан» газетінің бас редакторы. Журналист Е.Лұқпановпен бірлесіп жазған «Жауынгер қыздар-Боевые подруги» (1995), «Қолыма қалам алдым айтамын деп.. .»(2005) деректі очерктер кітабының авторы. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1981) ҚР Мәдениет министірінің «Мәдениет қараткері» белгісінің, Қазақстан Республикасының 3 мерекелік медалінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Олимпиада және әлем чемпионы Юрик Варданян барлық уақыттағы ең ұлы армян зілтеміршісі болып саналады.
**Армениядағы ауыр атлетика** — тарихы 1920 жылдардың аяғынан басталады. Бұл спорт екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бүкіл елге кеңінен тарай бастады. Бүгінде бұл елдегі ең танымал спорт түрлерінің бірі.

Арменияда бұл спорт түрін Армения ауыр атлетика федерациясы реттейді. Армения ауыр атлеттерінің алғашқы жетістіктері Армения Кеңес Одағының құрамында болған 1970 жылдары болды. Вардан Милитосян 1976 жылғы Олимпиадада күміс алды, кейін Юрик Варданян Олимпиада, әлем және Еуропа чемпионы атанды. Оксен Мирзоян мен Юрик Саркисян 1980 жылдардағы жарыстарда жеңіске жеткен. Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін Армения ауыр атлетика дәстүрін сәтті сақтап қалды және осы спорт түрінен Еуропадағы ең мықты елдердің бірі болып қалуда. 2008 жылы Армения құрамасы Еуропа чемпионатында бірінші орынды иеленді. 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Армения үш қола медаль жеңіп алды. Тигран Мартиросян 2010 жылы Армениядан шыққан тұңғыш әлем чемпионы атанса, сегіз жылдан кейін Симон Мартиросян тағы бір алтынға қол жеткізді.

Арменияның екінші үлкен қаласы, шамамен 150 000 халқы бар Гюмри көптеген көрнекті ауыр атлеттердің, соның ішінде әлем және Еуропа чемпиондары Юрий Варданян, Израиль Милитосян, Геворг Давтян, Тигран Мартиросян және Назели Авдалянның туған жерімен танымал.

Спорттың атауы
--------------

Ауыр атлетика армян тілінде ծանրամարտ цанрамарт деген атпен белгілі, ол ծանր tsanr «ауыр» және մարտ mart «жекпе-жек» немесе ծանր աթլետինր աթլետիամարտ tsanramart (this literal «at. орыс тілінен).

Тарихы
------

Ауыр атлетиканың бастауы ежелгі дәуірден, әсіресе Ежелгі Грециядан басталады. Қазіргі ауыр атлетика салыстырмалы түрде жақында пайда болды және негізінен Еуропа мен Солтүстік Америкада 19 ғасырдың аяғында дамыған. Қазіргі халықаралық ауыр атлетика федерациясы (IWF) 1920 жылы құрылған. Ауыр атлетика 1900, 1908 және 1912 жылдардан басқа барлық жазғы Олимпиада ойындарында көрсетілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *John*. — P. 459. — ISBN 978-1-59884-300-2.
2. ↑  Yuri Vardanyan.  Sports Reference.
3. ↑  Israel Militosyan.  Sports Reference.
4. ↑  Gevorg Davtyan.  Sports Reference.
5. ↑  Tigran G. Martirosyan.  Sports Reference.
6. ↑  *Mkhrtchyan*. Snatched, Cleaned, Jerked, Crowned!: Nazik Avdalyan becomes independent Armenia's first weight lifting world champ (30 November 2009). Тексерілді 15 желтоқсанның 2012.
7. ↑  Viktor Hambardzumyan, ed (in hy).
8. ↑  *Bill*. — P. 375–376. — ISBN 978-0-8108-7522-7.
Маргиана, шамамен б. з. д. 300 жыл
**Маргиана** (грек. *Μαργιανή – Маргиане*, көне парс. *Маргуш*) — Орта Азиядағы ежелгі аймақтың аты. Мурғаб өзенінің бойында орналасқан. Маргиана батыста Парфиямен, солтүстік-шығыста Соғдымен, шығыста Бактриямен, оңтүстікте Ариямен шектесті. 

Маргиананың астанасы Ежелгі Мерв аймағында болды. Б.з.б. 522 жылдан кейінгі кезеңдерде Маргиана Ескердір мемлекетінің, Селевк әулеті мемлекетінің, Парфия патшалығының құрамына кірді. Орта ғасырларда Маргиана жері Хорасанға қосылды. Б.з.д. 3 ғасырда Маргиана өнеріне эллиндік мәдениет ықпал етті. 3 ғасырдың қарсаңында будда архитектурасы мен мүсін өнері дүниеге келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ксандопуло Георгий Иванович** (26 тамыз 1929 жыл, Краснодар өлкесі, Северный ауданы Смоленское село) – химия ғылымдарының докторы (1974), профессоры (1978).

Өмірбаяны
---------

ҚазМУ-ды (1953, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қостанай қаласындағы жасанды талшықтар завотында лаборатория меңгерушісі (1953–56), Оңтүстік Қазақстан геология басқармасында ғылым-зерттеу тобының жетекшісі (1956–65), ҚазМУ-да аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1965–79), кафедра меңгерушісі (1979–91) болды. 1991 жылдан Жану мәселелері институтының директоры. Негізгі ғылыми еңбектері әр түрлі отындардың жану теориясын, конденсаттанған жүйелер мен газдардағы жалын шебінің тууы және таралуы кезіндегі химия-физикалық процестерді зерттеуге арналған. Ол Қазақстан шикізаты негізінде сирек және асыл металдардың ферроқорытпаларын синтездеп алу мәселелерімен шұғылданады. Ксандопуло 300-ден астам ғылым мақаланың, оның ішінде 4 монографияның авторы, 150-ге жуық авторлық куәлігі мен патенті бар.

Шығармасы
---------

1. Исследование химических взаимодействий в сложных системах, А.-А. 1984;
2. Исследование процессов горения, А.-А. 1988;
3. Проблемы горения газов и конденсированных систем, А. 1998.

Марапаттары
-----------

Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын лауреаты (1992). Бірнеше медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том

Сілтемелер
----------

* Георгий Иванович Ксандопуло Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
* Лаборатория проблем горения Мұрағатталған 1 қыркүйектің 2011 жылы.
**Йоханна Гвюдрун Йоунсдоттир** (исл. Jóhanna Guðrún Jónsdóttir; 16 қазан 1990, Копенгаген, Дания) — Исландиялық әнші. Көбінесе **Йоханна** (бастапқы вариант — *Jóhanna*, қазіргі кезде аса көп қолданылатын вариант *Yohanna* — мысалы, *Butterflies And Elvis* альбомының тысында) лақап атымен белгілі. 2009 жылдың Еуровидение ән конкурсында екінші орынға ие болды.

Балалық шағы мен алғашқы альбомдары
-----------------------------------

Йоханна Данияда дүниеге келген, бірақ екі жасында ол ата-анасымен бірге Исландияға көшеді — алдымен Рейкьявикке, сосын Хабнарфьордюр (исл. Hafnarfjörður) қаласына — Исландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы, Рейкьявик қаласынан оңтүстікке қарай 10 шақырым жерде орналасқан кішкентай порттық қалашық.

Сегіз жасынан бастап түрлі ән байқауларына қатысқан. Осындай байқаулардың бірінде оның талантын ән салу оқытушысы Мария Бьорк байқайды. Ол Йоханнаға өзінің музыка мектебіне түсуді ұсынған, және сол жерде Йоханна заманауи поп-музыканың орындау негіздерін ұққан. Барлығы дауысының диапазоны мен «ересектігіне» ғана емес, оның дауысының мiнсiз таза бақылауна да таң қалды.

Йоханнаның бірінші альбомы 2000 жылы шыққан, оның оныншы туған күніне, екінші — 2001 жылы, үшінші — 2003 жылы.

Уақытша Йоханна альбомдар шығаруды тоқтайды, Нью-Йоркте, Лос-Анжелесте дайындалып және дүние жүзiнен музыкалық продюсерлерiмен кездеседі. Бұл жасөспірім Йоханна үшін ауыр кезең болады. Көп уақытты студияда дайындық өткізуімен қатар,ол мектепте оқитын және достарымен кездесуге уақыты болмады.

Дискографиясы
-------------

Сурет:Yohanna (Butterflies and Elvis).jpg*Butterflies And Elvis* альбомының тысы(2008)
### Альбомдары

* *Jóhanna Guðrún* (2000)
* *Ég Sjálf* (2001)
* *Jól með Jóhönnu* (2003)

* *Butterflies and Elvis* (2008)

### Синглдері

* *Slow Down* (2011)
* *Funny thing Is (SD)* (2008)

### Бейне-клиптері

* *Lose Myself* (2008)
* *I Miss You* (2009) (қолжетпейтін сілтеме)
* *Is It True?* (2009)
* *Indian Rope Trick* (2012)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Yohanna Official MySpace
* Yohanna на Tonlist.com Icelandic Music
* Team Yohanna — Home Мұрағатталған 3 қарашаның 2011 жылы.
**Юн Руслан Борисович** (3.6.1953 ж.т. Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы) – техника ғылымының докторы (1992). Қарағанды политехникалық институтын (1975, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) бітірген. Шығыс Жезқазған, Оңтүстік Жезқазған кеніштерінде тау-кен жұмысшысы, тау-кен шебері, телім бастығы (1975–80), бас инженер (1980), шахта бастығы, директор (1983–93), «Жезқазғантүстіметаллургия» кәсіпорнының директоры, вице-президенті (1993 жылдан), директорлар кеңесінің вице-төрағасы (2000 жылдан), басқарма төрағасы (2001) болды. 2003 жылдан «Қазақмыс» корпорациясы АҚ басқармасының төрағасы қызметін атқарады. «Обоснование методов управления горным давлением при повторной разработке пологозалегающих рудных залежей» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. «Құрмет» орденімен (2004) марапатталған.

Сілтемелер
----------

* Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қарасор деген бетті қараңыз.*
**Қарасор** — Теңіз алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 317 м биіктікте. Аққошқар көлінің оңтүстігінде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 9,6 км2, ұзындығы 4,2 км, енді жері 2,7 км, су жиналатын алабы 157 км2. Көл суы Құланөтпес өзенінің суымен толығып отырады.

Жағалау сипаты
--------------

Көл жағалауы жазық, онды қамыс, құрақ өскен. Жағалауы жайылым және шабындық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Майкл Фарадейдің жеке зертханасы 
**Зертхана** — медицина саласында ғылыми немесе қолданбалы клиникалық ауруды айыру, санитарлық эпидемиологиялық зерттеулер жүргізетін, сол сияқты басқа да медициналық мекемелерге арнайы мәселелер бойынша әдістемелік-ісжүзілік көмек көрсететін медициналық мекеме немесе медициналық мекемелер жанындағы құрылымдық бөлімше.

**Зертхана** - бақылау мен сынауға арнайы жабдықталған бөлме, онда кейде эксперементалды үлгі жасалынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
**Тұрар Рысқұлов ескерткіші** – Абай көшесіндегі Абай атынд. мәдениет және демалыс паркінің кіреберісіне орнатылған. 1994 ж. оның туылғанына 100 жыл толу мерекесіне орай қойылды. Мүсінші – Ю.Баймұқашев, архитекторы – Т.Жұмағалиев. Ескерткішті ашу салтанатына Қазақстанның, Қырғызстанның, Өзбекстанның президенттері қатысты. Ескерткіштің композициясы – мінбе түрінде жасалған гранит тұғырға орнатылған қола мүсін. Тұғыр көтеріңкі табанның үстіне қойылып, жылтыр қызыл гранитпен қапталған. Оның беталдына бедерлі етіп «Тұрар Рысқұлов» деп жазылып, айналасы оюлармен көмкерілген. Тұғырдың биікт. 1,7 м, фигураның биікт. 4 м. 
*К. Рыспаев, С. Дембай*

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
МРТ
**Магниттік-резонанстық томография** (magnetic resonance imaging, MRI), магниттік-резонанстың көмегімен бейнелерді компьютерлік жолмен жасау. .

Зиянды болу қаупі бар рентгендік және гамма-сәулелерді пайдаланбай-ақ магниттік-резонанстың көмегімен алынған құрылымдық және биохимиялық ақпарат медициналық патологияларға диагноз қоюда құндылығы өте жоғары. Бұл технология ісіктерді анықтау және таратпау үшін, жұмсақ ұлпалардан тұратын мидың, жүректің және басқа ағзалардың суретін түсіру үшін баға жетпес құрал. Дегенмен бұл түсірілімді түсіру барысында пациентке ыңғайсыздық тудыратын жіңішке трубада қозғалыссыз жатуы керек. 

Аты аталған бұл әдістің тағы бір кемшілігі медицинада суреттерді түсіретін басқа аппарат түрлерімен салыстырғанда бұл құралда сканерлеуге ұзақ уақыт кетеді, бұл өз кезегінде ұлпалық қысқаруға сезімтал болғандықтан, көкірек қуысын немесе асқазанды сканерлеуге жарамсыз етеді. Бірақ МРТ технологиясының артықшылығы басқа технологияларға қарағанда сау мен ауру ұлпалардың айырмашылығы мен қарама-қарсылығын жоғары дәрежеде ала алғандықтан медициналық диагноз қоюда таптырмайтын құрал болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Медициналық визуалдау |
| --- |
|  |
| Рентгенология | 
Ангиография • Ангиопульмонография • Аортография • Компьютерлік томография (КТ) • Миелография • Пиелография • Рентгенография • Рентгеноскопия • Томосинтез • Флюорография |
|  |
| Радиоизотоптар | 
Сцинтиграфия • Бірфотонды эмиссиялық компьютерлік томография (SPECT) • Позитронды эмиссиялық томография (PET) |
|  |
| Ультрадыбыс | 
Эхоэнцефалоскопия • Эхокардиография • Жүктілікті анықтау • Доплерография |
|  |
| Эндоскопия | 
Артроскопия • Бронхоскопия • Гастроскопия • Гистероскопия • Лапароскопия • Колоноскопия • Ректороманоскопия • Торакоскопия • Цистоскопия • Эзофагогастродуоденоскопия • Эндосонография |
|  |
| Басқасы | 
Магниттік-резонанстық томография (МРТ) • Оптикалық когерентті томография (ОКТ) • Конфокалды микроскопия • Термография |

 |
Фаузия (Туған күні,жылы 5 шілде 2000 (20 жаста) Касабланка, Марокко) — Канадалық әнші және әндердің авторы,Мароккада туған.

Өмір баяны
----------

Әнші Фаузия 5 шілде 2000жылы Касабланка қаласында дүниеге келген.Оның Самия деген әпкесі бао. Он бес жасында әнші отбасысымен бірге Канададағы Манитоба првинциясына көшті.Фаузия француз,араб,ағылшын тілдерінде еркін сөйлей алады.

Мансап
------

Он бес жасында Фаузия La Chicane Éléctrique деген жарыста бірден көптеген жүлделерге ие болды. Дәл сол жасында ол YouTube-қа каверлармен өзінің әндерін шығара бастады. Көп ұзамай әншінің өнеріне Paradigm Talent Agency деген букинг-агенство қызыға бастады. 
2017 жылы ол Nashville Only Unsigned музыкалық конкурста Гран-при иегері атанды. Дәл сол жылы ол канадалық Мэтт Епп деген әншімен бірге ән шығарды. «The Sound» әні халықаралық ән жазу байқауында жүлделі болды. Фаузия Виннипег симфониялық оркестрымен бірге Канаданың 150-жылдығына орай жасалған мерекеде,Виннипегияда өнер көрсетті

Өлеңдері
--------

«My Heart's Grave» (2017)
«Bad Dreams (Stripped)» (2018)
«This Mountain» (2018)
«Exothermic (Piano Version)» (2019)
«Born Without a Heart» (2019)
«You Don't Even Know Me» (2019)
«Tears Of Gold» (2019)
«The Road» (2020)
«Wake Me Up When It's Over» (2020)
«Secrets» (2020)
«How It All Works Out» (2020)
«Minefields» (2020)

Сілтемелер
----------