recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мені алда** (кор. 내게 거짓말을 해봐 / Naege Geojitmaleul Haebwa) — корейлік романтикалық трагикомедиялық телесериал. Басты рөлдерді Сарай (2006) фильмімен танымал Юн Ын Хе мен Кофейня (2010) фильмімен қалың көпшіліктің жүрегіне жол тапқан Кан Чжи Хван сомдап шықты.

Сюжеті
------

Фильм Гун Аджон атты мемлекеттік қызметкердің өмірі жайлы болады. Өзінің құрбысынан асып түсемін деген ол өзін Оңтүстік Корея қонақ үйінің иесі Хён Ки Джун болашақ жары етіп көрсетеді. Уақыт өте келе Аджон расмен де Ки Джунға ғашық екенін түсінеді. Бұның соңы неге апарады екен?

Рөлдерде
--------

•Юн Ын Хе — Кон А Чжон

•Кан Чжи Хван — Хён Ки Чжун 

•Сон Чжун — Хон Сан-Хи 

•Чо Юн Хи — О Ю-Джун

•Хон Су Хён — Ю Со-Ран

•Рю Сын Су — Chun Jae-bum 

•О Ми Хи — Hyun Myung-jin 

•Квон Се Ин — Пак Хун

•Пак Джи Юн — Менеджер Парк Джи Юн 

•Кан Шин Иль — Гун Джун-Хо 

•Ли Кён Чжин — Сим Э Гён

•Квон Хэ Хё — Хван Сук Бонг

•Кан Рэ Ён  — Кан Рэ Ён

•Сон Джи Ын — Сон Джи Ын

•Ким Бо Ён (김보연) — Ким Бо Ён

•Чан У Ён (장우영) — Чан У Ён

•Ким Гю Джин — Ким Гю Джин

•Ан Чжон Хун — Ан Чжон Хунның менеджері

•Пак Хё Чун — Хё Чун

•Мин Чжун Хён — журналист

•Ан Дэни — Ки Чжунның досы

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Флогопит кенорындары** магнезийлік скарндарда гранитоид интрузияларының мәрмәрленген әктас, доломит,
метаморфталған пироксенді таужыныстармен жапсарлас белдемдерінде орналасады. Кен денелері секпілдіктер
мен ұялары бар ірі белдемдерден тұрады, сонымен қатар жекелеген ірі желілер мен сатылы желілер жүйесінен
тұрады. Олар жарықшақтылығы жоғары белдемде орналасып , флогопит, апатит, диопсид, кальцит пен скаполиттен тұрады. бұл типті кенорындар Сібірде (Прибайкалье, Алдан), сондай-ақ Канада | Канадада , Шри-Ланкада, Үндістанда,
Мадагаскарда дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**Ержан Базылұлы Сәдуақасов** - (1979 ж. т. ) кикбоксингтен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақстан Кубогының иегері (1999), Қазақстанның үш дүркін чемпионы(1999, 2001, 2002), Әлем чемпионатының қатысушысы (Италия, Венеция қ. 1999), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (Ресей, Мәскеу қ . 2002), Әлем чемпионатының лайт-контакт бойынша қола жүлдегері, фул-контакт бойынша әлем чемпионы (Грекия, Кос аралы, 2003). 

Жезқазған аграрлық-техникалық колледжін (1998), Ө. А. Байқоңыров атындағы ЖезУ-ді (2001) бітірген. Жаттықтырушысы С.Бабенко.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жұмыспен қамтылу** – *елдегі еңбекке қабілетті тұрғындардың жұмыспен қамтамасыз етілу көрсеткіші.* Бұл көрсеткіш елдегі мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелерде жұмыс істейтін жұмысшылар мен қызметшілердің‚ ауыл шаруашылық өнімдерін өндірумен айналысатын шаруалардың‚ фермерлердің‚ елдегі мемлекет емес мекемелерде‚ саяси және әлеуметтік ұйымдарда жеке шаруашылықтар мен қожалықтарда‚ кооперативтерде жұмыс істеушілердің‚ жеке еңбек қызметімен айналысушылардың‚ әр түрлі оқу орындарында өндірістен қол үзіп оқитын жастардың‚ әскери қызметшілердің‚ т.б. жалпы санын сипаттайды. Негізгі жұмыс орны бойынша еңбек ететіндер саны – бастапқы Жұмыспен қамтылу‚ негізгі жұмыстан бос уақыттағы еңбекпен айналысушылар саны – қосалқы Жұмыспен қамтылу түрлеріне бөлінеді. Елдегі халықтың Жұмыспен қамтылу көрсеткішінің төмендігі сол мемлекеттің әлеумекеттік және экономикалық дамуындағы дағдарыстар салдарынан болады; қ. Жұмыссыздық.[1]

Сілтеме
-------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
**Флоренс Клинг Гардинг** (ағылш. *Florence Harding*, 15 тамыз 1860 – 21 қараша 1924) – Америка Құрама Штаттарының жиырма тоғызыншы президенті Уоррен Гардингтің әйелі және 1921-1923 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы. Қоғам қайраткері.

Өмірбаян
--------

Уоррен Гардинг және Флоренс Гардинг
Флоренс Клинг 1860 жылы Марион, Огайо штатында банкирдің отбасында дүниеге келген. Он тоғыз жасында ол үйінен қашып кетіп, көршісі Генри де Вильфемен ешкімге айтпай некелеседі және оған ұл туып береді. Бірақ бұл неке көпке шыдаған жоқ: егі жыл бірге тұрған соң, Генри отбасыдан кетіп, өзі туралы ештене білдірген жоқ. Флоренс Марионға оралып, музыка сабағын оқытуды бастады.

АҚШ-тың Бірінші ханымы
----------------------

Флоренс Гардинг
1890 жылы Флоренс шет аймақтың газетасының иегері Уоррен Гардингпен танысады. 1891 жылы 8 шілдеде олар үйленеді. Гардинг әйелінен бес жылға кіші болған. Қалыңдықтың әкесі – қаладағы ең бай адам – бұл некеге қарсы болды және ол қатыспаған неке тойынан кейін ол қызымен ұзақ уақыт бойы араласпаған. 

1898 жылы Гардинг Огайо штатының сенаторы болып тағайындалынды, ал 1914 жылы федеральді парлментте сенатор атанды және ол отбасымен бірге Вашингтонға көшті. 1921 жылы сайлау кампаниялары кезінде Гардингтің жұбайы белсенді қатысып тұрды. Флоренс Гардингтің арқасында 1921 жылы АҚШ-тағы сайлаға әйелдерде қатысты. 

Замандастардың пайымдауынша АҚШ-тың Бірінші ханымы ашық жүзді және менмен емес еді. Ол қайырымдылықпен айналысты, жыныстардың тең құқығы үшін күресті және Бірінші Дүниежүзілік соғыстың ардагерлеріне көмек көрсетті.

Өмірінің соңы
-------------

1923 жылы жұбайы қайтыс болған соң, ол Марионға қайта оралды. Қалған өмірін ол баспасөз сынауына қалған Гардингтің есімін ақтауға арнады. Флоренс Гардинг 1924 жылы 21 қарашада қайтыс болды.

Сілтемелер
----------

* Өмірбаян

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
*Басқа мағыналар үшін Тюнинг деген бетті қараңыз.*

|  |
| --- |
| Audi TT мысалындағы тюнинг: |
|  |  |
| Audo TT 8N сериялық моделі | Тюнигтен өткеннен кейінгі көрінісі |

**Автомобиль тюнингі** (***tuning*** *ағылшыншадан баптау*) - әдеттегі автомобильдің зауыттық сипаттамаларын жақсартуға (қозғалтқыштың қуаттылығын арттыру, тежеу жүйесінің тиімділігін көтеру т.б.) немесе ерекше стиль беруге (салонның ішкі және сыртқы көрінісін әрлендіру, сапалы музыка құрылғыларын орнату т.б.) бағытталған одан әрі жетілдіру барысы. Автомобиль кемелдендіруді мақсат тұтқан көптеген ынтагерлерге **тюнинг** хобби немесе кәсіптік қызмет болып табылады.
*Басқа мағыналар үшін фон деген бетті қараңыз.*
**Фон** (французша fond, латынша fundus — түбі, негізі), орта, ая, табиғи фон — бір нәрсеге табиғи концентрацияның немесе табиғи заттардың әсер ету дәрежесі. Фон өзінің орналасу орнына және мөлшеріне қарай тірі организмдерге жағымды және жағымсыз болып бөлінеді. Табиғатта қалыпты табиғи Фон болады. Мұндай Фондар, негізінен адам организміне қауіп тудырмайды, бірақ кейде табиғатта кездесетін әр түрлі заттардың мөлшеріне байланысты (аз не көп болуынан) эндемия туғызуы мүмкін. Мыс. йодтың жетіспеушілігінен эндемиялық бұғақ (қ. Бұғақ ауруы) дамиды. Радиоактивті табиғи Фонның организмде мутагенезді күшейтіп, тератоген (организмнің дамуында аномалия тудыратын заттар) бола алатын қабілеті болады.

```
==Сілтемелер==
```

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Юрий Сергеевич Рытхэу** - чукот кеңес жазушысы.

Ленинград университетін бітірді. Шығармалары 1947 жылдан жариялана бастады. Юрий "Біздің жағалаудың адамдары" атты алғашқы әңгімелнр жинағымен жақсы көрінді. Бұдан кейін жарық көрген "Адам есімі", "Чугот сагасы" т.б. әңгімелер жинағы, "Еріген қар мезгілі" трилогиясы Юрий есімін Одақ көлемінде және шетелдерде кеінен танымал етті. Ол бұл шығармаларында Кеңес өкіметі жылдарында көркейген чукот халқының тағдырын жарқын бейнеледі. "Айвангу", "Ең әдемі кемелер", "Вэкэт пен Агнес" т.б. романдары мен повестері Юрийдің шығармаларының өсу жолындағы айтулы табысы болып саналады. Оның көп шығармалары көптеген халықтар тілдеріне аударылды. "Өмір көктемі" романы қазақ тілінде шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Арминий** (б.з.б.18 не 16 ж.т. - б.з. 19 не 21 ж.ө.) - германдықтардың херуски тайпасының көсемі.

Бір топ герман тайпаларының римдіктерге қарсы көтерілісіне басшылық етті (б.з. 9 ж.). Рим мирасқоры П.Квинтилий Вардың әскерін Германияның бір түкпіріне алдап апарып, Тевтобург орманында қирата соққы берді (б.з. 9 жылының күзі). Бұл жеңіс Рим әскерлерінің Германияға басып кіруін біржолата тоқтатпаса да, Рейнде қорғанысқа көшуіне мәжбүр етті. Б.з. 17 жылында Маробод түбінде Арминий тағы да жеңіске жетті. Ол тек өзінің жеке билігін күшейтуге ұмтылды. Бұған херуски ақсүйектері қарсы шықты. Арминий солардың қастандығынан қаза тапты.

Қызықты дерек
-------------

Атақты композиторлар 1692 жылы Бибер, 1736 жылы Гендель герман тайпасының көсеміне арнап "Арминий" атты опера шығарған. 

Билефельд қаласының футбол клубының аты - "Арминия"

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Novaesium, alias Neuss — Arminius
* Auszüge aus der Dissertation «Der Römisch-Germanische Krieg 9-16 n. Chr.» von Ralf G. Jahn, Bonn 2001
**Таллинн шығанағы** (ескі атауы: Ревель қойнауы, эст. Tallinna laht) — 
Суурупи мен Виймси жартыаралдары мен Найсаар және Аэгна аралдары арасындағы Фин шығанағының бөлігі. Шығанақтың оңтүстік жағалауында – Таллинн қаласы орналасқан.

Сипаттама
---------

Шығанақтың ауданы шамамен 250 км², ең үлкен тереңдігі 90 метр. Таллинн шығанағы - Эстониядағы ең терең шығанақтардың бірі. Түбектер Таллинн шығанағын үш бөлікке бөледі: Какумяе (Тискре) шығанағы, Копли шығанағы, Палясааре шығанағы және Таллин рейді.
Шығанақтағы су деңгейі жылына 2 метрге ауытқиды. Таллин жолында толқын биіктігі кейде 4 метрге жетеді.
Жағалау теңізі таяз, түбі негізінен жартасты. Жағалаудан 0,5-1,0 км қашықтықта тереңдік 10 метрге жетеді.
Шығанаққа Пирита өзені және бірнеше бұлақтар құяды, олардың ең танымалдары - Тискре (Tiskre) және Мустоя (Mustoja).
Шығанақ жағасында бірнеше порттар (Таллинн жолаушылар порты, Мууга порты, Пирита порты және т.б.) және айлақтар бар, олардың арасында 2017 жылдың маусымында 300 кемеге дейін сиятын Какумяда ашылған яхта айлағы (Haven Kakumäe).

Гидрографиясы
-------------

Шығанақтың жағалауы әдетте жұмсақ, Раннамыйза, Какумяэде Копли жартыаралында және Найссаар аралында жартасты жартастар кездеседі.
Ең үлкен құмды жағажайлар Какумеде, Пельгураннада және Пиритада орналасқан. Жартасты жағалаулар Раннамыйза мен Тискре арасында, Какуме мен Рокка аль-Мареде, Пальясааре мен Копли арасында, Кадриоргта, Меривяльяда және Аэгна аралында орналасқан.

Ең танымал су асты кедертас (риф) - Литтегрунд (Littegrund), Хюлькари (Hülkari немесе Hülgekari) және Пальяссааре (Paljassaare). Пююнси ауылының жанындағы шағын аралдар Пандью деп аталады, ауданы шамамен 2 га және Лиивакари мүйісіне қарама-қарсы, 1,6 га.

Гидрометеорологиялық жағдайлар
------------------------------

Шілдеде көпжылдық (климаттық) мәліметтер бойынша батыс желдері басым. Желдің жылдамдығы әдетте шағын, орташа 4,8 м/с. Жаздағы жел режимінің ерекшелігі - желдің жылдамдығы мен бағытының тәуліктік өзгеруі, жел циркуляциясы деп аталады, бұл Балтық теңізінің көптеген жағалау аймақтарына тән. Мұнда күндіз жел теңізден, ал түнде жағалаудан соғады дегенді білдіреді. Мұндай күндер Таллинн шығанағында шілде-тамыз айларында орташа есеппен 40 күн болады. Әдетте жел бағытының өзгеруі шамамен 12-13 сағатта байқалады, жел кезіндегі оның жылдамдығының тәуліктік амплитудасы орташа есеппен 2 м/с шамасында.

Таллинн шығанағының жағалау аймағындағы ағыстардың табиғатына түбінің жер бедері мен жағалау сызығының сұлбалары да айтарлықтай әсер етеді. Статистика Таллинн шығанағының ашық бөлігіндегі ағыстардың орташа жылдамдығы 10–15 см/с (немесе 6–9 м/мин) құрайтынын көрсетеді. Ағыстың максималды жылдамдықтары – 30-50 см/с (18-30 м/мин) дейін әдетте Солтүстік және Сурууп өткелдерінде белгіленеді.

Таллин шығанағындағы ең тұрақты ағыстар қалыпты және күшті жел кезінде байқалады, олар негізінен деңгейдің көтерілуімен және төмендеуімен анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Таллинский залив
2. ↑  Таллинский залив
Источник:
3. ↑  Олимпийские ветра на Таллинском заливе
Ноғайұлы Мәмей (1910-1992ж)
Алтын жұлдыз орденінің екі мәрте иегері, және де көптеген орден медалдардың иегері.

1951 жылы Партия ұясының хатшысына тағайындалған. Хужырты сұмыны хатшысы болған. 
1951 жылы МХРП-ның ХІ съезіне сұмынымыздың алғашқы делегаттарының қатарында қатысып қайтқан.
1956 жылдың қараша айында Ëлт деген жерде "Салтанат" бірлестігін құрған адамдардың бірі.
Партиялық істе ұзақ жылдар қызмет атақарып зейнеткерлік демалысқа шыққанда дұрыстап шығарып салмаған әріптестеріне сәл ренішпен босайды. Жиналыстан кейін сұмынның клубының алдында үйілген топыраққа құйырығын қойып отырған атама бір замандасы келіп: "Мәме бұл қай отырысыңыз, қайтпаймыз ба үйге?" деген екен. Сонда атамыз іркілмей: "Е, партияға күш қуаттың барда қан сөлің сарқылғанша еңбек істеп, қалың азайып шау тартқанда күресінге көтті қойған деген осы екен ғой деп, демалып отырмын да!" депті.
Гандбол добы
**Қол добы** (ағылш: *Handball*; орыс: *Гандбол*) — спорттық доп ойыны.

7-ге 7 ойыншыдан ойналатын топтық ойын, допты қолмен ғана ойнайды. Ойынның басты мақсаты - мүмкіндігінше қарсылас топтың қақпасына көбірек доп лақтыру.

Шығу тарихы
-----------

Ежелгі гректер гандбол ойнаптұр
Бұл спорт түрінің пайда болу уақыты 1898 жыл деп есептеледі, бұл спорт ойының Германияда дене шынықтыру мұғалімі Хольгер Нильсен ойлап тапты. 
Халықаралық қол добы федерациясы 1928 жылы құрылды. 1936 жылы Берлинде өткен Олимпиялық ойындар бағдарламасына енді. 1946 жылы Халықарлық қол добы федерациясының ережелері өзгертіліп қайта құрылды. Қазақстанда қол добынан алғашқы жарыстар 1925 жылдан бастап өтіп келеді. Ал ресми жарыстар 1959 жылдан бастап өтуде. Қол добының әр командада 7 немесе 11 адам ойнайтын екі түрі бар. Алғашқысы 40x20 м алаңда ойналады. 
Доптың салмағы 425–475 грамм, диаметрі 54–56 сантиметр, қақпаның ені 3 метр, биіктігі 2 метр. Ойыншылардың қақпа алдындағы 6 метрлік алаңға енуіне болмайды. Ойын 30 минуттық (әйелдер үшін 25 минут) екі таймнан тұрады. Қол добынан Қазақстан Республикасы әйелдер құрамасы 2002 жылы Азия чемпионы және 14 - Азия ойындарының күміс жүлдегері атанды.

Ойын ережелері
--------------

Ойын жабық алаңда өтеді, бұл алаң тіктөртбұрыш секілді болып келеді, және де бұл аланның ұзындығы 40м ал ені болса 20м.

### Доп

Гандбол добы таза теріден және синтетикалық материалдан жасалады. Ол домалақ және тайғанамайтын, жылтырап тұратын болмау қажет. Гандбол добының 3 өлшемі бар:
1) 8-12 жастағы балаларға арналған. Салмағы 290-330 г.
2) 12-16 жастағы балаларға арналған. Салмағы 325-375 г.
3) 16 жастан асқан адамдарға арналған. Салмағы 425-475 г.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Көнмаңдай туысы** (лат. *Povphyrio*) – сутартар тұқымдастардың ірі денелі, қошқыл реңді құстар туысы. Бұл туыстың екі түрінің біреуі – көнмаңдай, ол бізде мекендейді, екіншісі – такахэ, Жаңа Зеландияның эндемигі, ірі денелі ұша алмайтын құс.

**Көнмаңдай** (лат. *Porphyrio porphyrio*) – биіктігі жарты метрге жететін ірі денелі, ашық реңді құс. Жабын қауырсындары, көкшіл және күлгін түспен құлпырған қош-қыл реңді, тұмсығы – ашық қызыл, маңдайы – шытыралы және аяғы – ұзын. Көнмаңдай Африканың тропиктік және субтропиктік аудандарында, Оңтүстік Азияда, Аустралияда, Поленезияда және Малай архипелагында, солтүстікте – Еуропаның оңтүстік аймағына дейін тіршілік етеді. Қазақстанда Каспий маңында кездеседі.

Қамыс қалың өскен су қоймаларда, көбінесе шағын жинақ түзіп қоныстанады. Негізінде су өсімдіктерінің әр түрлі бөліктерімен қоректенеді, дегенмен жәндіктерді де, кейде ұсақ омыртқалы жануарлардыда (бақалар, кесірткелер) жейді. Ұясын жыпырлаған қамысқа немесе су ортасындағы төмпешікке салады. Салындыда алты-тоғыз жұмыртқа болады. Балапандарына аталығы мен аналығы қамқорлық жасайды. Бұл – сирек кездесетін құс, сондықтан Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы.Ковшарь А.Ф. Ковшарь В.А.
**Кайоттар**  - (шалғын қасқырлары) Солтүстік Американың шөпті жазықтарын, ормандары мен тауларын мекендейді. Олардың алыстан көру және иіс сезу мүшелері өте жақсы дамыған, сонымен қатар барлық жабайы иттердің ішіндегі ең жылдамы. Олар сағатына 65 км-ге дейін жүгіре алады.

Кайот топтары
-------------

Кайоттар – үйір құратын жануарлар. Олар кішкене территорияларда 3-7 мүшеден тұратын топтарда өмір сүреді. Әдетте бір топта ата-ана, күшіктері және бірнеше туыстары болады. Кайоттарда отбасылық байланыстар, қамқорлықтар өте жақсы дамыған. Ұрғашы кайот күшікті дүниеге әкелгеннен соң, аналық пен аталық күшіктерді қоректендіру мен қорғауды бірігіп жүзеге асырады.

Сыртқы келбеті
--------------

Көлемі бойынша кайот қарапайым қасқырдан айтарлықтай төмен. Дене ұзындығы - 75-100 см, құйрығы - шамамен 30 см, құрғақ жерде биіктігі - 50 см; салмағы - 7-21 кг (салыстыру үшін ересек қасқырдың салмағы әдетте 32-60 кг құрайды). Басқа жабайы иттер сияқты, кайоттың құлағы тік және ұзын бұталы құйрығы бар.

Жүні қасқырға қарағанда ұзын. Түсі қоңыр, қара және сұр дақтары бар. Құйрығының соңы қара. Тұмсығының пішіні қасқырға қарағанда ұзартылған және өткір, түлкіге ұқсайды.

Таралуы
-------

Солтүстік Америкада, Аляскадан Панамаға дейін таралған. 19 кіші түрі бар.

1850 жылдарға дейін Кайот тек Миссисипи өзенінен Сьерра-Невада тауларына дейін және Альбертадан (Канада) Мексикаға дейін табылды. Бұл Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығыс штаттарында белгілі болған жоқ. Бірақ ормандардың жаппай кесілуіне және негізгі азық-түлік бәсекелестерінің - кәдімгі және қызыл қасқырдың жойылуына байланысты кайот қазіргі кең ауқымға тарады. Сонымен, «алтын сілкінісі» кезінде алтын іздеушілерге ілесіп, Канада мен Аляскаға кірді; Джорджия мен Флоридада ойын ретінде арнайы әкелінді. Бүгінгі таңда кайот АҚШ-тың 50 штатының 49-ында (Гавайдан басқа) кездеседі.

Дереккөздер
-----------
**Кайф** - жағымды iссiздiктiң арабша уақытын араб кэйфiнен болды. Праведниктер, құранға сәйкес, кэйфа күйде үнемi жұмақ бiр нәрсеге тие болады. Есiрткiлердiң қабылдаудан соңыра релаксация эффектiнiң синоним болды. Орыс тiлiндегi (Кейф ) кайф сөз тұңғыш рет 1821 жылда ресми жазып қойған. О.И.Сенковский тап осы жылда, Мысыр бойынша өз саяхаттары туралы айта түсiндiрдi, Кейф деген несi:

Шығыста бұрынғы саяхатшылар көп күрделi мән Кейф өрнегiн алатын бiледi. Ұқыпсыз ыдыратқан, кофе барлық қам мен ойлау әрi қарай айдап тастап iшсiн және Кейф iстеуге деп аталуға шылым тарту. Бұл аудармада тынышталумен ләззаттануға атауға болар едi.
Хаттардың бiрлерiндегi Кейф сөзiн 1838 жылда өзi атақты жазушылар Ф.М.Достоевскийользоватьнi қолданды. Достоевский және Чеховолар тiптi соның iшiнде. (бульдог бөлменi ара-арасынданы жайғасты және өз түстен кейiн Кейфiмен жалқау ләззаттанды). Сонымен бiрге олар (дивандағы менiң кейфуюiм қашан) А.П.чеховоларды пайдаланды, Д.В.Григорович, Н.С.Лесков, Вс. В.крестi, И.А.Гончароволар тағы басқалар.
Буржуазиялық идеологияның жататын әсер етуiне сөздiң Қазан төңкерiсiнен кейiн болып есептелдi және iс жүзiнде қолданудан шықты. Ол Сново шетелдiк тектiң сөзiнiң әңгiмесiнде бұрап қойғанда 1957 жылда Мәскеуде жастардың VI Бүкiләлемдiк фестивальсi және студенттерден кейiн тiлге өттi. Ол дәл қазiр және есiрткi заттардың әсер тарттырылатын күйдi белгi қоятын жаргондық болады.

Сілтеме
-------

* В. В. Колесов, *Язык города*, М. 1991.
* В. С. Елистратова, *Словарь русского арго: Материалы 1980—1990 жж.*, М. 2000, стр.182.
* Итоги конкурса «Язык русского арго»: от профессора В. С. Елистратова, Справочно-информационный портал Грамота.ru Мұрағатталған 24 шілденің 2009 жылы.
**Рикша** (жапон тілі 人力車 jinrikisha, jin — адам, рики — күш және ся — арба) — жаяу адам тартатын екі дөңгелекті, жеңіл арба. 

Жапониядағы рикшалар (1897)
Конфуцийды осындай көлікпен тасу; қытайлық балара кітабындағы көркем сурет, 1680 ж
Калькуттадағы рикша (2004)
Ол 20 ғасырдан бастап Шығыс және Оңтүстік Азия, Оңтүстік Африка елдерінде кеңінен тарады. Осы арбаны жаяу сүйрейтін адам да Рикша деп аталды. 1930 жылдан бастап Рикшаның қорабы велосипедке тіркелген түрі (педикеб) тарала бастады. Рикшалар қалалы жерлерде қатынас құралы ретінде кеңінен пайдаланылды. Қазіргі кезде көбіне туристтерге қызмет көрсету үшін педикебтер қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Райымбек Әбулақап** (1923 жылы туған), ақын, филология ғылымдарының кандидаты. Ұлытау ауданының түлегі.

Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін бітірген (1958). 1958-1963 ж. Ұлытау ауданының «Шеңбер» кеңшарында, Жезқазған кенішінде, №22 кәсіптік училищеде мұғалім, тәрбиеші-оқытушы болды. ҚазМУ-дің аспирантурасына түсіп (1963), «Жұмысшы табы қазақ кеңес поэзиясында» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады (1966). 1966-1986 ж. Ташкент педогогика институтында оқытушы, Қаз КСР ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері, ҚазМУ-дің журналистика факультетінің доценті.

100-ден астам зерттеулер мен сын мақалалардың (оның ішінде 2 монография) авторы.

* Жез қазғандар» (1961),

* «Тау ұлы» (1963),

* «Жездария» (1969),

* «Құрыш білек» (1975),

* «Құштар көңіл» (1983),

* «Жұлдыздарым» (1989),

* «Кешіккен махаббат» (таңдамалы, 1991),

* «Арман махаббат» (Таңдамалы, 1995) жыр жинақтарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Рикардо Дарин** (Ricardo Darín) – Аргентина киноактёрі. 1957 жылы 16 қаңтарда Буэнос-Айресте дүниеге келген.10 жасынан бастап сахнаға шығып, 16 жасынан бастап телевизияда белсенді жұмыс атқарады. 

1960 жылдың соңына таман киноға түсе бастаған. Фабиан Бьелински, Хуан Хосе Кампанельи, Марсело Пиньейро, Лусии Пуэнсо т.б. кино шеберлерінің фильмдеріне түскен соң, ұлттық әрі халықаралық сыйлықтарға ие болады. 2006 жылы Испанияның азаматтығын алады. 
Түскен фильмдері: «Lа fiesta de todos» (Серхио Ренан), «La playa del amor» (Адольфо Аристарайн), «La discoteca del amor» (Адольфо Аристарайн), «El faro del sur» (Эдуардо Миньонья), « El desquite» (Хуан Карлос Десансо) т.б.

Дереккөздер
-----------
**Рикмерс сары шаяны** (лат. *Anomalobuthus rickmersi*) – Қазақстанда сирек кездесетін сарышаян түрі. Қазақстан мен Орта Азиядағы жеке типті байырғы туысқа жатады. Қазақстан мен Орта Азия жерінде: Оңтүстік Өзбекстан, Жетісу, Тұран ойпаты шөлдерінде бөлектеніп кездеседі. Жартылай бекінген және сусымалы құм белестерін ұнатады. Інін құмда салады. Түнгі уақытта белсенді, Түркіменстанда (Репетек) 21:00-4:00 сағатқа дейін белсенді. Мұндай мерзімдік белсенділігі наурыздың соңы, сәуірдің басы және шілденің соңы, тамыздың басында байқалады. Таралу аймағының оңтүстік бөлігінде (Шығыс Түркіменстанда, Оңтүстік Өзбекстанда) түр саны едәуір жоғары, ал Қазақстанның барлық жерінде саны төмен. Тіршілік ететін жерінде малдың шектен тыс жайылуы және шаянның басқа түрлерімен қоректік бақталастығы түрдің санын өсірмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
**Жұмсақ терілі тасбақалар** (Тrionychoidea) — жұмсақ терілі тасбақалардың сауытында мүйізді пластинкалар болмайды. Дене жабындысы жұмсақ, қыртысты, немесе бұдырлы тері тәрізді болады. Тері астындағы сүйекті сауыты нашар жетілген. Тек қана арқасындағы сауытының ортаңғы бөлімінде шеті шеміршекпен көмкерілген сүйекті пластинкасы болады. Олардың ұзын қозғалғыш тұмсығының ұшынан танау тесігі ашылады. Аяқтарында жүзу жарғақтары болады.
Жұмсақ терілі тасбақалар Африканың, Оңтүстік Азияның және солтүстік Американың тұщы суларын мекендейді.
Қытайда және Қиыр Шығыста уссуридің жұмсақ терілі тасбақасы (Аmуdо sіnensіs) кездеседі [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**ЕГОРОВ Федор** (24.9.1913, Ресей, Волгоград облысы Калмыцкая Балка е. 1975, Алматы) - жазушы. Жеті жасында жанұясымен бірге Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылына көшіп келген. 1932 - 33 ж. Атыраудағы аудандық "Рабочая правда" газетінің редакциясында, 1933 - 35 ж. окр. "Прикаспийская коммуна" газетінде бөлім меңгерушісі болып кызмет аткарған. 2-дүниежүз. соғысынан оралғаннан кейін респ. "Казахстанская правда" газетінде тілші, Алматы жоғары партия мектебінде аға оқытушы болған. "Қызыл жұлдыз" орденімен, медальдармен марапаттаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

```
бас әріп
```

  

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жұмыр қылыш** — Махамбеттің күйі. Қазіргі уақытта Ұлытау тобының орындауында трек және альбомы бар.

1838 жылы Исатай өлгенннен кейін жалғыз қалған Махамбет тағы да күш жинап, ханнан кегін алу үшін Жайық бойындағы Байақты еліне барады. Байбақтының Жұмыр (шын аты Садыр) және Қылыш деген батырларымен кездесіп, жолдас болады. Махамбеттің "Жұмыр, Қылыш" күйі сол кезеңде шыққан. Осылай жасырын жүрген Махамбет, жанында Жұмыр мен Қылыш бар, Байбақты елінің бір ауылында төрелермен отырған Баймағнбет Айшуақовтың үстінен шығады. Міне осы жерде Махамбет пен Баймағанбет сұлтан бірінші рет кездеседі. Баймағамбет Махамбетті ұстауға әрекет жасайды. Ал Махамбеттің жанындағы Жұмыр, Қылыш батырлар Махамбетті арашалап, ұстатпай топтан шығарып аман әкетеді. Осы оқиғаға байланысты Махамбет жанына ерген жігіттерге разы олып, "Жұмыр, Қылыш" атты күй шығарыпты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* МАХАМБЕТТІҢ «ЖҰМЫР - ҚЫЛЫШ» КҮЙІ(қолжетпейтін сілтеме)
* Махамбеттің күйі - Жұмыр қылыш
**Жұмсақ дәрілік формалар** - теріге жағатын дәрінің бір түрі. 

Салқын тиген баланы май дәрімен емдеп жатырған медбике

Құрамы
------

Оның құрамына шипалық заттар және әр түрлі майлар кіреді.

Дайындалуы
----------

Май дәріні даярлау үшін вазелин, ланолин, шошқаның шарбы майы, глицерин, т.б. қолданылады. Ланолин - қой жүнін жуып, тазарту арқылы алынатын *сарғыш қоңыр май* тәрізді жабысқақ зат.

Түрлері
-------

Май дәрінің май, паста, гекль, крем, суппозитория деген түрлері бар.

Қолданылуы
----------

Май дәрілер ішке арналған болады. Ішке қабылдағаннан кейін емдік әсері 10-30 минутта байқалады. Қабылдау мөлшері 10 мл-ден аспауы қажет.

Сондай-ақ, тері астына енгізетін май дәрінің түрлері де болады. Алайда, тітіркендіретін заттар болса, қолданбау керек.

Емдік қасиеті
-------------

Май дәрілер жасалған өсімдіктер құрамына байланысты түрлі емдік қасиеттері болады. Эфир майы мен қызыл май секілді белгілі май дәрілер қабынуға қарсы, бактерияға қарсы, жараны жазу, сергіту мақсаттарында қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДәрілік формалар |
| --- |
|  |
|  Қатты дәрілік формалар | 

Таблетка •
Май (дәрілік форма) •
Гранула •
Пилюля •
Ұнтақ (дәрілік форма) •
Дәрілік қалам •
Капсулалар
 |
|  |
|  Жұмсақ дәрілік формалар | 

Май (дәрілік форма) •
Линимент •
Гель •
Крем •
Суппозитория •
Пластырь •
Паста
 |
|  |
|  Сұйық дәрілік формалар | 

Суспензия (дәрілік форма) •
Эмульсия (дәрілік форма) •
Тамшылар •
Тұнба •
Шырын 
 |
|  |
|  Газды дәрілік формалар | 

Аэрозоль •
 |
|  |
| Тағы қараңыз | 

Иньекциялық дәрілік форма •
Дәрілік өсімдік •
 |

 |
**Федор Иванович Буслаев** - орыс филологы, көркемөнер зерттеушісі. Петербург ғылым академиясының акадимигі. Мәскеу университетін бітірген, Мәскеу университетінің профессоры.

Еңбек жолы
----------

Федордың славян-орыс тіл білімі, ежелгі орыс әдебиеті, халықтың ауызша жыр-ертегілері және ежелгі орыс жұртының бейнелеу өнері саласындағы еңбектері күні бүгінге дейін маңызын жойған жоқ. Орыс тілі жөніндегі зерттеулерінде Федор тарихи-салыстырмалы әдісті қолдады. Ол тіл тарихының халық өмірімен, оның әдет ғұрпымен, салт-санасы және сенім-нанымымен байланысын ашып көрсетугетырысты. Сонымен бірге Федор ежелгі қолжазбаларды зерттеу, жариялау ісімен де шұғылданды. "Орыс тілі мен көркемөнерінің тарихи очерктері" деген еңбегі Федордың орыс ғылымындағы мифологиялық мектептің табанды өкілі екенін сипаттайды. "Орыстың бет-бейне апокалипсисі.XVI ғасырдан ХІХ дейінгі орыс қолтанбаларындағы бет апокалипсистері бейнелерінің жиынтығы" атты кітабы Федор есімін бүкіл дүние жүзіне танымал етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Пародия** (көне грекше: παρῳδία - *керісінше қайталанған өлең*) — белгілі бір шығарманы немесе оның авторын, әдеби ағымды, тұтас бір жанрды соған еліктей сынап-сықақайтын әдебиет, театр, музыка және эстрада жанры. Пародия сын объектісіне, мақсатына қарай юморлық және сатиралық болады. Юморлық пародия жеңіл әзілді, достық әуенде болса, сатиралық пародияның үн, үкімі қатал болады. Қазақ әдебиетінде пародия нышандары халық ақындары шығармасынан, ақындар айтысынан байқалады. Театрда, циркте және эстрадада пародия міндетті түрде пародияланып отырған затты танытуды көздейді. Опералық пародиялар да (Дж. Гейдің "Қайыршылар операсы", т.б.) жазылды. Бұрынғы кеңес эстрадасында пародия жанрын А.И. Райкин, С.В. Образцов, Г.М. Дудник, Е.А. Арнольдова, т.б. орындады. Пародия фильмдер де ("Лимонадты Джо", 1964, Чехословакия, т.б.) түсірілді. Қазақ эстрадасына Қазақ телевизиясының "Тамаша", сондай-ақ, "Бауыржан шоудың" эстрад.-муз. бағдарламасында пародия жиі орындалады. Бұл салада Қ.Сұлтанбаев, Т.Жаманұлов, М.Нұрекеев, Л.Кәденова, т.б. эстрада сахнасында өнер көрсетті.[1]

Көбінесе бірнеше сөйлемді, тармақты, жеке сөздерді теріп алып, іліп әкетіп, сырттай ұқсастық сақтағандай болып, сол айтылған пікірлерді бұрмалап, қалайда бір жаңсақтық, үйлесімсіздік тауып, әншейінде көзге түсе бермейтін кемшілігін бадырайтып көрсетуді мақсат етеді. Ал көлемді шығарма болса түпнұсқаның оқиға желісіне еліктегендей, баяндау мәнерін өзінше қайталағандай болып отырып, сол үлгі ретінде алынған әдеби нұсқаның мінін ашып көрсетуге тырысады. Мысалы, Пушкиннің "Лукреция" поэмасы, Шекспирдің белгілі шығармасына еліктеу түрінде жазылған, және оның сюжеттік мазмұнының жаңа заманға үйлеспейтін басқа жағдайда әдебиетке, жаңаша көзқарас тұрғысынан оғаш, сәтсіз болып көрінетін жақтарын айқын аңғартады. 
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
**Федор Гаврилович Голубев** (20.02.1924 жылы Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы (бұрынғы Жұрын ауданы), Орқаш ауылы) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, диқан.

Өмірбаяны
---------

Еңбек жолын бұрынғы Жұрын ауданы Тәжірибе стансасында (2018 жылы таратылған) дихандықтан бастады (1938). 
Ақтөбе қаласы Ауыл шаруашылық мектебін бітіріп, 1942 жылы Тамбов облысында жасақталған 98 жаяу әскер дивизиясының құрамында болды. 4-ші атқыштар полкінің құрамында Сталинград майданындағы шайқастарға қатысты. Кейін Жұрын ауданында бас агроном, әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі, аудандық жоспарлау комиссиясының төрағасы (1944-61). Облыстық жоспарлау комитетінде аға экономист, сектор бастығы.

Марапаттары
-----------

I-дәрежелі Отан соғысы және 2 рет "Құрмет Белгісі" ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе: Энциклопедия - Ақтөбе,2001. - 748 бет
Өрік қайнатпасы (он жағында)
**Өрік қайнатпасы**. Жемісі толық піспей тұрып жиналуы тиіс. Өрікті жумай-ақ дымқыл шүберекпен сүртуге болады. Содан кейін әр жерінен жіңішке ағаш істікпен түйреп, 1 минут қайнат жатқан суға салады да, одан тез алып суға салқындатады. Жеміс (кіші) майда болса тұтастай, ал ірі болса қақ жарып, ішіндегі дәнін алып тастайды. Абрикостың үстіне сироп құйып, дәнімен қоса топтап-топтап 3-4 рет, тек жемістің өзін — 2 рет қайнатады. Қайнатпа қантталмас үшін лимон қышқылын қосқан жөн. 1 кг абрикосқа: 1кг құмшекер, 2-2,5 стакан су, 3 г лимон қышқылы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Атамбай-Сарытөбе мұнай кен орны** — Маңғыстау облысы Қарақия ауданында орналасқан. Іздестіру жұмыстары 1989 жылы басталып, кен сол жылы ашылды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы триас шөгінділерінен орын алған, шағылдырушы қабат бойынша, құрылым тектоникалық тілікке түйіскен екі жарты күмбезді қамтиды. Мұнай иірімі 4092 м тереңдікте жатыр. Коллекторы аралас, карбонатты, ашық кеуектілігі 17%, өткізгіштігі 0,244 мкм2. Өнімді қабаттың жалпы қалыңдығы 13,4 м, тиімді және мұнайға қаныққан қалыңдығы 6,7 м. Иірімнің ауданы 7,3 км2, биіктігі 75 м.

Құрамы
------

Мұнай жеңіл, тығыздығы 815 кг/м3. Қабат мұнайының газдылығы 129,8 м3/т, газдық факторы 118 м3/м3.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Үлкен Конюхов** — Есіл алабындағы ағынсыз көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Су айдынының аумағы 7,98 км2, ұзындығы 4,1 км, енді жері 3,8 км, жағалауының ұзындығы 13,4 км, ең терең жері 2,2 м. Су жиналатын алабы 142,0 км2. Алабының жартысына жуығы (42%) жыртылған.

Жағалау сипаты
--------------

Көл жағалауы аласа, жайпақ. Жағалауының 30-дан 300 метрге дейінгі енді жері шалғынды келген. Жауын-шашын суымен толығады. Көл айдынының 95%-ын қамыс, құрақ және қияқ басқан. Көл түбіндегі тұнбаның қалыңдығы 0,1-ден 0,7 м. Суының минералдылығы 0,25-тен 0,8 г/л кермек татиды, ішуге жарамды. Көлде табан балық пен ондатра көп кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Мұнайгаз жинақталу секторы** - өздерінің ауырлық күші салдарынан қозғалысқа ұшыраған мұнай және газ массалары жинақталатын біршама ауқымды аумақ. Мұнайгаз жинақталу секторы түгелімен көмірсутектердің туындау  алқабының ішкі өңірінде орналасуы немесе оның сыртына жарым-жартылай шығуы мүмкін. Мұнайгаз жинақталу секторының шекаралары ойыстардың, ойысымдардың, өзге де депрессиялық белдемдердің өстік сызығы арқылы жүргізіледі. Мұнайгаз жинақталу секторын даралау қажеттілігі мұнай және газ жатындары қалыптасуы процесін зерттеу және жекелеген нысандардың мұнай мен газ кіріктіру мүмкіндіктерін бағалау барысында туындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Өрік** — кәдімгі өрік және оған туыстас ағаштардың жемістері. Сарғыш-қызыл, жұмсағы тығыз, ортасында сүйегі бар. Дәмді, тәтті.

Өсімдік туралы
--------------

Өрік ағашы 100 жылға дейін өмір сүреді, 25-40 жыл жеміс береді. Жылда жеміс береді.

Жемісі шілде айында піседі, салмағы 20 – 70 г.

Отырғызғаннан кейін 3-4 жылы жеміс бере бастайды. 5-ші жылы 3-5 кг, 7-ші жылы 15-20 кг, ал 15-20 жылы 60-100 кг-ға дейін жеміс береді. Кавказда, Орта Азияда бір ағаштан 300-400 кг жеміс беретін сұрыптары бар.

Құрамы
------

Жемісінің құрамында 4 – 20% қант, алма және лимон, т.б. қышқылдары, 10%-дай каротин, 0,4 – 1,3% пектин заттары, ал тұқымында 29 – 58% май болады.

Кептірілген өріктің құрамында калий мен қант көп болады.

Қолданылуы
----------

Жемісті кептірілген және өңделген күйінде пайдаланады.

Өріктен тосап, шырын, мармелад, персипан жасайды, десерт ретінде қолданады.

Өріктің жүрек, бүйрек ауырғанда, анемияға, жүйке ауруларына пайдасы бар. Кептірілген өрікті несеп айдағанға қолданады.

Тағы қараңыз
------------

* Алхоры

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8

* Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев.
**Өске (Ысмайыл) Торқаұлы** – ақын, жырау. Ол кісі 1788 жылы Қостанай облысы Қарабалық ауданында туып 1857 сонда қайтыс болған .Өз кезіндегі заман ағымына үн қосып, әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеген. Толғауларында заман, тіршілік, барлық пен жоқтық туралы ойларын ортаға салады.Тарихи деректерде бірде қыпшақ Өске, бірде танабұға Өске аталғанымен, барлығы бір адам турасында айтылған. Он жасында әке-шешесінен жетім қалған ол Қазы атты беделді адамның (қыпшақ Наурызбай бидің әкесі) қолында тәрбиеленеді. Жамағайын інісі Тоқбайдың жылқысын бағады. Қырыққа келгенше кедейлікпен күнін өткізген Өске қожайынымен ренжісіп, еліне оралады. Бұл жай оның *"Кел, қатын, үйіңді жық, біз көшейік, Көкшеге екеуара мінгесейік, Бауырына Қызылжардың қонып алып, Бір жаздай қымыз ішпей күн кешейік"* деп келетін туындысында айқын айтылған. Өскенің Жарасбай, Жантақай, Қылышбай, Асаубай, Байшүлен сияқты байлар мен Наурызбай би, Сүлеймен төреге арнаған жырлары, Ыбырай Алтынсариннің атасы Балғожа биді сынап жазған өлеңі бар. Сондай-ақ қыз-келіншектерге арнаған әзіл-оспақ, сайқымазақ өлеңдері кезігеді. Тәтті қызбен сөз қағыстыруы оның тапқыр сөзге кенде болмағанын, суырыпсалмалық қасиетін айғақтайды. Өске өлеңдері алғаш "Жаңа әдебиет" журналында (1929, ғ5) жарияланған, сегіз өлеңі "ХІХ ғасырдағы қазақ поэзиясы" (1988) жинағында жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мұнай цистернасы** - мұнай және оның өнімдерін тасымалдауға арналған болаттан жасалған аумақты ыдыс. Ол темір жол вагонының рамасында орнатылғады. Пішіні цилиндрге ұқсас. Оған 25 - 50 т мұнай сияды. Мұнай цистернасының астынғы жағында мұнай ағызатын тетік (шүмек) болады. Мұнай өздігінен не қол насосымен, кейде механикаландырылған құралдар арқылы ағызылады. Тұтқыр келетін мұнай өнімдерін ағызу үшін Мұнай цистернасы бумен немесе электрлік жылу арқылы қыщдырылады. Тұтқыр мұнай өнімдерінің (битум, гудрон, асфальт т.б.) тасымалдау арнайы жылу сақтауыш вагондар қолданылады.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Паровоз** — қозғалқыш ретінде бу машинасы пайданылған локомотивтің бір түрі. Онда бу қазаны, бу машинасы және экипаждық бөлік болады. Паровоз өзіне қажет отын, су және жағар май қорларын тіркеме тендермен сүйретіп жүреді. Егер бұлар паровоздың өзінде болса, ол паровоз-танк деп аталады. Паровозға арналған бу машинасы жылу энергиясын шатунды- кривошипті механизм арқылы доңғалақтарды қозғалысқа келтіретін мех. энергияға түрлендіреді. Рама, доңғалақтар жұбы, жүгірме және сүйеме арбалар (бір не екі доңғалақ жұпты), рессора,, сондай-ақ ілінісу тетіктері паровоздың экипаждық бөлігіне жатады. Алғашқы паровоз 1803 жылы (Р. Тревитик) және 1814ж. (Дж. Стефенсон) Ұлыбританияда жасалды. Ресейде тұңғыш паровозды әкелі-балалы Е.А және М.Е. Черепановтар жасады. Біздің елде паровоз шығару 1956 жылы тоқтатылды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Мұнай мен газдың тұтқыштары** - өзінің
жатыс жағдайы мен өзін көмкеретін таужыныстармен ара-қатынасы тұрғысынан
мұнай мен газдың шоғырлануын және ұзақ
уақытқа сақталуын қамтамасыз ететін жинауыш бөлігі. Тұтқыштардың элементтері ретінде мұнай мен газ жинауыштары,
жапқыш және қалқа (экран) қарастырылады.
Іздестіру және генетикалық белгілеріне қарай тұтқыштар күмбездік тұрғыдан
қалқаланған, линза пішіндес болып бөлінеді.
Күмбездік тұтқыштар антиклиндердің
күмбездік бөлігінде, тұз күмбездерінің,
интрузиялардың үстінде, көмілген кедертас
массивтерінде, эрозиялық шошақтарда,
оларды бүркеуші жаппаларда түзіледі.
Қалқаланған тұтқыштар антиклиндердің
қанаттарында, литологиялық және
гидродинамикалық қалқалар пайда болған
моноклиндерде болады. Қалқаның жаралу
түріне қарай тектоникалық, стратигрфиялық,
литологиялық, гидродинамикалық тұрғыдан
қалқаланған тұтқыштар ажыратылады.
Линза пішіндес тұтқыштар құрылысы линза
тәрізді келген жинаушытарда қалыптасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
«Әдемі» Жайдарман тобы 

Аты затына сай… Ақтөбе қаласы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе Мемлекеттік Университетінің құрама командасы. 2007 жылы аталмыш университетте құрылған. Команданың бастапқы жылдары аты өзгере бергенімен, «Әдемі» болып қалыптасты. Облыс көлеміне танымал ойыншылар құрамында ойнайды. Ойнау стилі әр түрлі жанрды қамтиды, бірақ әр ойыныңа мән берсеңіз керемет сюжеттерді көретіңіз анық. Ол мәңгілік жыр – «мәхәббәт». Алдағы ойындарында қарай жүріңіз. Жоғары Лигада Ақтөбенің намысын қорғайтын жалғыз команда.

Команда жетістіктері:
2009 – Алматы, Премьер лига, жартылай финалист;
2010 – Астана, Жоғары лига, жартылай финалист; Ақтөбе, Жоғары лига, Вице-чемпион;
2011 – Астана, Жоғары лига, өкінішке орай, 1/8 финалдық ойыннан қайтты; Ақтөбе, Жоғары лига, Вице-чемпион;
2012 – Астана, Жоғары лига, жартылай финалист (сәл жетпей қалды, финалға өтуге); Ақтөбе, Жоғары лига, Чемпион; «Батыс» Орталық лига, 3 – орын иегері;
2013- Астана, Жоғары Лига, ойын көрсетеді… 

Команда құрамы:
1. Артықбаев Руслан – команда капитаны, жетекші

  

2. Танбаев Алмат

  

3. Дарибаев Жанат

  

4. Кеңшілік Сұлтан

  

5. Өтебеков Ондасын

  

6. Шағалаев Азамат

  

7. Бақбергенұлы Ерхан

  

8. Кенжебай Ақылжан

  

9. Ниязбеков Бақытжан

  

10. Сарманова Айдана

  

11. Құрмашев Жасұлан – муз.оператор
**Қазақстан Дэвис кубогы командасы** — Қазақстан теннис федерациясы тарапынан жасақталып, Дэвис кубогында Қазақстан намысын қорғайтын команда. Қазақстан алғашқы рет 2011 жылы Әлемдік топқа 2010 жылы Швейцарияны жеңгеннен кейін шыққан. Алғашқы айналымда Чехияны 2011 жылы жеңгені арқасында Қазақстан Әлемдік топта 2012 жылы да ойнаған.

2013 жылы Қазақстан Австрия командасын Астанада 2-1 есебімен тізе бүктіріп ширек финалға жолдама алды. Осыдан кейін Қазақстан әлем бойынша рейтингте 7 орын алды. Сәуірдің 4-6 аралығында Женевада Швейцария құрамасына қарсы ширек финалда ойнайды. 2014 жылдың 4-сәуірдегі жағдайына сәйкес Қазақстан құрамасы Дэвис кубогының тізімінде 10-шы сатыда орын алып тұр.

Тарихы
------

Қазақстан алғашқы рет Дэвис кубогында 1995 жылы қатысқан. Қазақ командасы оған дейін КСРО атынан қатысқан.

Құрама мүшелері
---------------

* Андрей Голубьев
* Евгений Королев
* Михаил Кукушкин
* Юрий Щукин
* Алексей Кедрюк

Команда капитаны — Диас Досқараев (2012 жылдың наурызынан)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Davis Cup Schweiz - Kasachstan.
2. ↑  ITF Davis Cup Nations Ranking.
**Мұнай қорларын есептеудің көлемдік әдісі.** Мұнайлы қойнауқаттың геометриялық пішім ерекшеліктерін және оның кеуектілігі, мұнаймен қанығу дәрежесі, мұнайдан аласталу мүмкіндігі (қойнауқаттан мұнайды өндіріп алу мөлшері) жайлы деректерді пайдалануға негізделген әдіс. Қойнауқат көлемі мұнаймен қаныққан қойнауқат ауданын сол қойнауқаттың тиімді калыңдығы мөлшеріне көбейту арқылы анықталады. Бұдан кейінгі есептеулерге мұнайды кіріктірген таужыныстардың кеуектілік коэффиценті, қойнауқаттың мұнаймен қанығу, оның бойынан аласталу және отыру коэффиңенттері, сол сияқты мұнайдың меншікті салмағының мөлшері, т.с.с. деректер енгізіледі. Аталған коэффиценттердің, әсіресе қанығу және аласталу коэффиценттерінің, сандық мөлшерлерін анықтау ұңғыма оқпанынан арнайы бұрғылау тасбағандарын алуды және оларды зертханалық жағдайда өте ыждағатты зерттеуді қажет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері** - мұнай өндірудің өсімділігін арттыру мақсатында жүргізілетін шаралар. Бұлар төмендегі іс-қарекеттер нәтижесінде жүзеге асады: а) Мұнайды динамикалық тұрғыдан ығыстырып шығару ("поршендік әсер" жасақтау); ә) қойнауқаттық флюидтің физикалық-химиялық қасиеттеріне әсер ету; б) койнауқаттың физикалық қасиеттеріне әсер ету. Мұнайды ығыстырып шығару қойнаукдтқа су айдау (қойнауқатты сумен тоғыту) арқылы жүзеге асырылады ("Мұнайлы қойнауқатты сумен тоғыту" мақаласын қараңыз). Мұнайды ығыстырып шығару кейде қойнауқатқа газ айдау арқылы да жүзеге асырылады (табиғи газды немесе ауаны). Қойнаукттың өтімділігі жоғары болған жағдайда және оның еңістену бұрышы 10°-тан жоғары болғанда газ қойнауқаттың көтерілген бөлігіне айдалса, жынауыштың өтімділігі нашар және еңістену бұрышы 10°-тан төмен болған жағдайда газ қойнауқаттың бүкіл ауданына айдалатын болады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 5-25 % аралығында артады. Қойнауқаттық жағдайдағы Мұнайға әсер ету оның түтқырлығы мен беткейлік тартылысын азайтуға, фазалық өтімділігін өсіруге бағытталады. Бұл үшін қойнауқатқа беткейлік белсенділігі күшті заттар, яғни карбондалған су немесе көмірқышқыл, жоғары қысымдағы құрғақ және метанды газ, қоңды және сүйытылған газ (бұл Мұнайдың газ әсерінен еруін қамтамасыз етеді), мицеллярлық ерітінділер (Мұнайлық сульфонат, полимерлер), органикалық еріткіштер (ауыр спирттер, газды бензин) т.б. айдалады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 50-70 %-ға дейін өседі. Қойнауқатқа бу және ыстық су айдау Мұнай өнімділігін 15-25 %-ға арттырады. Сол сияқты, қойнауқат өңірінде жану көздерін қалыптастыру әдісі де қолданылады, мұның нәтижесінде, пайда болған газдың, будың т.б. көлемі күрт өсуге байланысты, Мұнайды ығыстырып шығару мұмкіндігі тіпті 75-90 %-ға шейін өсуі ықтимал. Қойнауқаттық судың физикалық-химиялық қасиеттеріне әр түрлі қоюлатқыштармен (сүйықшыны, шайырлар, полиакриамидтер т.б.), сулы-газды қоспалармен және көбіктермен әсер ету Мұнайдың сумен ығыстырылып шығарылу процесін түрақтандырады және Мұнаймен ілесе өндірілетін су мөлшерінің азаюын қамтамасыз етеді (судың фазалық өтімділігі азаюына байланысты). мұның нәтижесінде Мұнай өнімділігі 20 %-дай, тіпті одан да көбірек өсеіін болады. Қойнауқаттардың физикалықпараметрлерін сапаландыру шаралары оларға карбондалған суды, көмірқышқылды, сілтілерді, күкірт қышқылын айдау нәтижесінде немесе күшті-күшті жерастылықжарылыстарды үйымдастыру арқылы жүзеге асады. Соңғы жағдайда қойнауқат болмысында жаңа жарықтар пайда болады немесе ескі жарықгар мен жарықшақтар кеңейе түседі. Мұнай өндіру өнімділігін арттырудың бактериялық әдістері бар.



1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Дереккөздер
-----------
**Тактильдік рецепторлар**

Сипап сезуді теріде немесе одан терең тіңдерде орналасқан рецепторлар жүзеге асырады. Бұл рецепторлар импульстарды жұлынға және мидың негізіне жеткізеді. Сол жерден импульстар мидың жоғары орналасқан бөліктеріне өтеді. Бұл рецепторлардың кейбірі капшықаен қапталады, басқалары бос орналасады.

* **Меркель дискі**

Жеңіл сипауды және қысымды қабылдайтын бұл рецепторлар терілік эпидермистің түксіз аймақтарында орналасады.

* **Мейсснер денешігі**

Бұл- жеңіл сипауды қабылдайтын, қапталған жүйкелік ұштар. Олар ауыз, ерін, қабақ, жыныстық сыртқы мүшелерде, емізіктерде орналасқан.

* **Руффини денешігі**

Қапшықпен қапталған, ұзақ сипау нәтижесінде одан терең тіндерге қысым түсуін қабылдайтын рецепторлар. Руффини денешіктері қапшықтарда орналасады.

* **Пачини денешігі**

Ірі, қапшықпен қапталған рецепторлар, терінің терең қабаттарында, сонымен қатар несепқуықтың қабырғаларында, буын бұлшық еттердің жанында орналасқан. Олар вибрация мен қысымның өзгеруін қабылдайды.

* **Шаш өзегінің сезімтал рецепторлары**

Түк қапшасының айналасында орналасқан бос жүйкелік ұштар сипауды және жеңіл қимылды сезеді.

* **Бос жүйкелік ұштар**

Жеңіл сипауды, қысымды, ауыру сезімін және температурының өзгеруін сезетін миелинсіз, кең тармақталған сенсорлар тері мен дәнекер тіннің барлық түрлерінде кездеседі.

  

Дереккөз:

* Қазақ энциклопедиясы