recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кезең**

Тарихи геологияда: Жер планетасы дамуының және ондағы
тіршілік эволюциясының біршама ірі де нақтылы мерізіміне сәйкес келетін
бірегей *жержылнамалық* (*геотарихи*) *шкала* бірлігі; геологиялық *эраның* құрам 
бөлігі болып табылады, жекелеген геологиялық *жүйенің* түзіліп үлгеру уақытына
сәйкес келеді. Геологиялық **К**. ұзақтығы әдетте ондаған миллион жылдармен
өлшенеді (шамамен *1-2 млн* жылдан аспайтын төрттік кезеңнен өзгесі), әрбір
**K**. екі немесе үш геологиялық дәуірге жіктеледі.

Геологиялық процестердің кезеңділігі
------------------------------------

Жер тарихындағы температура ауытқулары, планетаның тектоникалық дамуы,
вулканизм мен магматизм, шөгінділену, рудалану, көміржиналу, тұзжиналу
т.с.с геологиялық процестер кезеңділігі. Бұл кезенділіктер жинақтала келіп
геоморфологиялық процестердің кезеңділігін туындатады, ал ол, өз кезегінде,
эрозиялық айналымдылықты, мұзбасу, трансгрессия және регрессия
ырғаұтылықтарын туындатады. **Г.П.К**. өзінің ұзақтығы тұрғысынан түрліше
болуы ықтимал, яғни мұндай кезеңділіктер тәуліктермен, жылдармен, жүздеген
жылдармен, мыңдаған жылдармен, жүздеген мың жылдармен, миллиондаған
жылдармен өлшенуі мүмкін. Аталған процестер кезеңділігінің туындауына
көбінесе ғарыштық фактоларлар себепші.

Шөгінденудегі кезеңділік
------------------------

тау жынысы *қатқабаттарының* титпсірының қимасында петрографиялық немесе литологиялық құрамы
жағынанан аттас немесе ұқсас тау жынысытардың бірнеше рет қайталануы. Мұндай
кезеңділіктің типтері және олардың қалыптасу себептері сан алуан. Солардың
бірі ретінде *түзілімденудің* маусымдық өзгермелілігін атауға болады. Мұндай
өзгермеліліктің мәні — әр түрлі маусым кезеңдерінде сол маусымға тән
түзілімдердің ғана қалыптасуы, осылайша түзілген тау жынысытар қабатында
нақтылы қабатшалардың заңды түрде алмасып отыруы. Маусымды кезеңділіктің
жарқын мысалы — таспалы саздардың қалыптасуы. Флишті формация түзілуі
да,сайып келгенде, **Ш.К.** нәтижесі, себебі *флишті* формация қимасындағы
әрбір ырғақ арнаулы түзілімдену процесінің мезгіл-мезгіл қайталанып
отыруымен сипатталатын нақтылы кезеңінің нәтижесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Ultimate Fighting Championship** (қаз. *Абсолют төбелес чемпионаты*) — бас кеңсесі АҚШ, Лас-Вегаста орналасқан және Солтүстік Америка, Еуропа және Азияда аралас жекпе-жек (сондай-ақ ММА – *mixed martial arts* деген атаумен белгілі) төбелестерін өткізетін спорт ұйымы. Ең басында, UFC шығарушылары, біржолғы жарыс ретінде қарастырып, ең тиімді төбелесу түрін анықтауды көздеді және ежелгі бразил вале-тудо жарыстарын еске түсіреді. Алғашқы 1993 жылы Денверде өткізілген жарыс, болашақта тағы жарыстарға жол ашты, бірақ Невада шататының басшыларының айтуы бойынша, жекпе-жектің ережесін өзгертуге тура келіп, оны көріністен айналдырды.

2001 жылы, «Station Casinos» ойынхана жүйесінің басшылары Лоренцо және Фрэнк Фертиттаның компанияны сатып алып, президент лауазымына бұрынғы бокс шараларын ұйымдастырушы кәсіпкер Дэйн Уайтты қойды. Осы жаңарулардың арқасында, UFC АҚШ-та және басқа елдерде жылдам таралды. 

2006 жылдан бері, UFC жарыстары кәсіби боксқа ақылы телевизияда айтарлықтай бәсекелес болды: ақылы трансляция тапсырыстарының саны 1 000 000-нан жиі асып кетеді. 2007 жылы, өзінің ең үлкен қарсыластары жапондық Pride Fighting Championships ұжымын сатып алғаннан кейін, UFC әлемдегі ережесіз жекпе-жек жарыстарының ең үлкен ұйымдастырушысы болды.

Дереккөздер
-----------
**Керімбай датқа** 1844-46 жылдар шамасында туған, өлген жылы беймәлім. Билік кұрған елі, мекен-жайы Түркістан облысы Түлкібас пен Сайрам ауданының Қайнар бұлақ, Шақпақ, Састөбе ауылдары. Шыққан тегі - ұлы жүздің Дулат тайпасы, оның ішінде сыйқым, оның шуылдақ тармағынан.

Керімбай датқаның бұл ғұмырнамасына тағы бір қосымша дерек бар. Оны КСРО Журналистер одағының мүшесі "Жалын" баспасы директорының бұрынғы орынбасары байырғы журналист,дербес зейнеткер Керімбай Боранбаев бізге былай айтып берген-ді:

- Мен туғанда - дейді ол - атақты Керімбай би Ташкентке кетіп бара жатып біздің үйге түсіпті. Әкем байғұс қалбалақтап, тағы бір қойын сойып, биді күтіп алыпты. Керімбай би шілдехананы өзі басқарыпты. Таң бозарып атқанша ол шешендік дана сөздер, жыр-толғаулар айтып жиналған жұртты дән риза етіпті. Жөргекте жатқан маран ат қояр кезде көпшілік ортасынан біреу тұрып:
- Нәрестенің аты өзінің Рысбай, Рыстанбек, Айнабек аталарына ұйқастырып қояйык, - депті.
Сонда әкем Боранбай:

- "Құтты конақ келсе, қой егіз табады", - деген - Құдай айдап еліміздің атақты биі Керекең шілдехана үстінен түсті. Би ағамыздың құрметіне баламның атын Керімбай қойсаңдар - деймін. Осы балам Керекеңдей ел басы көсем, шешен болар ма екен, кәне аумин деңдер? - деп қолын жайыпты. Көпшілік сөйтіп әкемнің өтінішін қолдап, менің атымды "Керімбай" қойыпты. Бұл 1926 - барыс жылы екен. Ол кезде Керімбай бидің жасы 80-нен асқан шағы болса керек. Демек, сонда Керімбай датқаның туған жылы 1844- 1846 жылдар шамасында боп шығады.
Қариялардың айтуына қарағанда Керімбай бидің кезінде айтан билік шешендік сөздері, мақал, нақыл термелері, өзінің замандастары Сапақ, Қасымбек, Көлбай, Досбай, Шойбек, т.б. би шешен, датқалармен кеңестері, сөз сайыстары аз болмағанға ұқсайды. Бірак, олардың көбісі хатқа түспеген, ел жадында сақталғандары да бүгінде ұмытыла бастаған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647
**Шақай Мүбарак Герей** (қырымтат. *Şaqay Mubarek Geray*; 1593 жылы қай.) — нұреддин (1584-1588), Қырым ханы I Дәулет Герейдің (1551-1577) ұлы, Қырым хандары II Мехмет Герей (1577-1584) және II Ислам Герейдің (1584-1588) інісі.

Өмірбаяны
---------

Шақай Мүбарак Герей ханзада әкесі Қырым ханы I Дәулет Герейдің Ресей патшалығына және Ұлы Литва кінәздігіне қарсы көптеген әскери жорықтарына қатысты.

1578 жылы Мүбарак Герей ханзада аға-інісі Әділ Герей және Ғазы Гереймен бірге Күнгей Кавказға жорық жүргізіп, Осман империясы жағында Сефевилерге қарсы әскери әрекеттерге қатысты. Кавказ жорығы татар әскерінің талқандалып, Әділ Герей қалғайдың тұтқынға түсуімен аяқталды.

Ағалары Қырым ханы Мехмет Герей мен Алып Герей қалғай арасындағы текетіресте Мүбарак Герей соңғының жағына шықты. 1584 жылы түрік сұлтаны III Мұрат Қырым ханы Мехмет Герейді тақтан тайдырып, оның інісі II Ислам Герейді (1584-1588) жаңа хан етіп жариялады. Ислам Герей түрік әскерімен Кефеге келді. Мехмет Герей сұлтанның жарлығына бағынудан бас тартып, Қырым татарларының әскерін жинап, Кефені жауып тастады. Ислам Герейдің жағына бауырлары Алып Герей, Шақай Мүбарак Герей және Селәмет Герей өтті. Мехмет Герей Ислам Герейдің жағына өткен әскердің қолдауынан айырылып, Қырымнан Ноғай Ордасына қашуға әрекеттенеді, бірақ Орқапы маңында оны бауыры Алып Герей қалғай қуып жетіп өлтіреді.

Жаңа Қырым ханы Ислам Герей (1584-1588) өзінің бауырлары Алып Герей мен Шақай Мүбарак Герейді, тиісінше, қалғай және нұреддин етіп тағайындады. 1584-1585 жылдары Шақай Мүбарак Герей нұреддин Қырым ханы Ислам Герейді қайтыс болған II Мехмет Герейдің үлкен ұлы Саадет Гереймен қақтығыста қолдады.

1588 жылдың көктемінде Қырым ханы II Ислам Герей қайтыс болғаннан кейін Осман үкіметі жаңа Қырым ханы етіп II Ғазы Герейді (1588-1607) тағайындады. Алып Герей қалғай мен Шақай Мүбарак Герей нұреддин жаңа ханнан кек алудан қорқып, Қырымнан қашуға мәжбүр болды. Алып Герей қалғай Ыстанбұлға, ал Шақай Мүбарак Герей нұреддин Шеркесияға қашты. Мүбарак Герей Беслен әулетінен шыққан шеркес билеушінің қызы Дүрбикеге үйленді. 1593 жылы Шақай Мүбарак Герей Шеркесияда айдауда қайтыс болды.

Шақай Мүбарак Герей шеркес ханшайымы Дүрбикемен болған некеден: Жәнібек пен Дәулет есімді екі ұл сүйеді. Жәнібек Герей(1568-1636), қалғай (1608-1610) және Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635) және Дәулет Герей (қай. 1631), нұреддин (1608-1610) және қалғай (1610—1623, 1628—1631).

Отбасы
------

Әйелі:

* Дүрбике — шеркестік Бесленей руы билеушісінің қызы.

Ұлдары:

* Жәнібек ханзада — қалғай (1608-1610), Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635)
* Дәулет ханзада — нұреддин (1608-1610), қалғай (1610-1623, 1628-1631)

Қыздары:

* Халима ханым сұлтан — Азамат Шырын бейдің әйелі
* Фатима ханым сұлтан
**Ғайса Батыргерейұлы Хұсайынов** (10 сәуір 1928, Өтеген ауылы, Башқұртстан) - башқұрт кеңес ғалымы, сыншысы. 1958 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Филология ғылымының докторы (1970), профессор (1974). Шаруа отбасында туған. Башқұрт педагогикалық институтының тіл - әдебиет факультетін (1951) бітірген. 1951 - 54 жылдары Мәскеудегі М.Горький атындағы дүние жүзі әдебиеті институтының аспирантурасында оқыған. 1954 жылдан КСРО ҒА-сының Башқұрт филиалының Тарих, тіл және әдебиет институтында әдебиет секторының меңгерушісі. Оның әдеби сын - мақалалары 1949 жылдан жариялана бастады.

Еңбектері
---------

Алғашқы кітабы ("Башқұрт совет поэзиясының кейбір мәселелері") 1957 жылы жарық көрді. "Сәйфі Құдаш творчествосы" (1959), "Халық ақыны Нәшид Ниғмәти" (1960), "Дәут Юлтый" (1963), "Халық ақыны Мұстай Кәрім" (1965), "Башқұрт совет поэзиясының өсу жолдары" (1968), "Саяхат дәптері" (1976) атты кітаптары басылып шықты. 10 - сыныпқа арналған башқұрт әдебиеті оқулығының авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 62 бет
**Қары—Ниязов Ташмұхамед Нияз ұлы** (02. 09. 1896, Ферғана обл. — 17. 03. 1970, Ташкент) — өзбек совет математигi. Физ. — матем. ғылымдарының өзбек халқынан шыққан тұңғыш докторы, профессор, Өзб. КСР FА-ның академигi (1943). Өзб. КСР ғылым академиясының тұңғыш президентi (1943-1946). Соц. Еңбек Epi. 1929 жылы Орта Азия университетінің физ — матем. факультетін бiтiрген. Қары–Ниязовтың негізгi еңбектерi орта ғасырлардағы математика және астрон. ғылымдарының даму тарихын зерттеуге арналған. Өзбек тiлiнде көптеген оқулықтар мен оқу құралдарын жазып, матем, саласынан өзбвк кадрларын даярлауда көп еңбек сiңiрген. Мемл. сыйлықтың лауреаты (1952).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
*Басқа мағыналар үшін Құсмұрын деген бетті қараңыз.*
**Құсмұрын** – Борлықақ көлінің оңтүстігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Жорға ауылының солтүстік-шығысында 56 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 922 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5,5 км-ге созылған, енді жері 4 км.
Беткейі тілімделген, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Оңтүстік баурайындағы қазылған кеніштің тереңдігі 17 м-ге дейін жетеді. Террикондардың биіктігі 13 м. Батысында Ойқұдық қонысы, оңтүстік-батысында Шұбартөбе тауы мен көлі бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының күңгірт қоңыр топырақ жамылғысында боз, бетеге, селеу аралас бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Үлгі:Infobox university

**University of the People** (**UoPeople**) - коммерциялық емес, оқу ақысы жоқ  аккредитацияланған онлайн білім беру ұйымы. Бұл университеттің негізі 2009 жылдың қаңтарында Шай Решеф тарапынан қаланды. Штаб-пәтері Калифорнияның Пасадена қаласында орналасқан.

Мамандықтар
-----------

University of the People жоғары оқу орнында келесі академиялық дәрежелер бойынша диплом алуға болады.

* Bachelor (B.S.) in Business Administration
* Associate (A.S.) in Business Administration
* Bachelor (B.S.) in Computer Science
* Associate (A.S.) in Computer Science

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* университет уебсайты (ағылшынша)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Damast, Alison* Tuition-Free University Gains a Following. *Bloomberg BusinessWeek* (қаңтар 21, 2010). Тексерілді, 5 маусым 2011.
2. ↑  *Lewin, Tamar*. Israeli Entrepreneur Plans a Free Global University That Will Be Online Only, *The New York Times* (қаңтар 25, 2009). Тексерілді 30 мамырдың 2009.
Сөздікте арам шөп - егістік арасында өсіп, пайдалы өсімдіктердің өсуіне зиянын тигізетін шөп. Түсінік бойынша, *«арам»* сөзінің ертедегі мағынасы мүлде ұмытылған. Оны осы сөздіктегі мына мысал дәлелдегендей: *«Жусанды және басқа да арам шөптерді»*... Ертедегі мағынасы қазір тілімізде қолданылып жүрген *«жусанды»* ұғындырған. Мұның дәлелін башқұрт тілі дерегі көрсетеді: *әрәм* — жусан (орыс. *полынь*). Бұл тұлғалас сөздердің түркі тілдерінде ертеден барлығын М. Қашқари сөздігіндегі *«Арамут»*
тұлғасындағы жер атауы растайды. Дәлірек айтсақ, тіліміздегі дәл бүгінғі *«арам шөп»* тіркесі. өте ерте заманда *«жусан шөп»* мағынасына нұсқайды. М. Қашқари сөздігіндегі жер атауы — жусаны көп жер болғандықтан тууы ықтимал. Бұл жерде ертедегі түркі тілінде, тіпті қазірдің өзінде *от~ут* — «шөп» дегенді ұғындыратынын еске алсақ болды. Сонда *«Арамут»* жер аты *«жусаны көп»*, *«жусанды»* дегенді түсіндірмек. *«Жусанның»* *«арам»* болып аталуына арабтың *«харам»* сөзінің ықпалы болуы да еске алмайтын нәрсе емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Аралқұм** — кеуіп жатқан Арал теңізінің орнында пайда болған жаңа шөл. Құмды-сортаң шөл Өзбекстан мен Қазақстан аумағында, Қарақұм және Қызылқұм шөлдерінің солтүстік-батыс шетінде жатыр. Шөлді Аққұм деп те атайды.

2005 жылы Көкарал бөгеті салынғаннан кейін Солтүстік Арал қалпына келуде, ал Оңтүстік Арал Аралқұмның көлемін ұлғайта кеуіп барады.

Шөлейттену нәтижесінде аймақтың биоәртүрлілігі өсімдіктер мен жануарлардың 200 түріне азайды. Кеуіп қалған көл түбінің қазіргі флорасы 1960 жылдардан бастап дами бастады. Ол 134 туыс және 300 түрі бар 34 өсімдік тұқымдастарынан тұрады. Негізгі өкілдері: *Salicornia europaea*, *Suaeda crassifolia*, балшықты топырақта *Tripolium vulgare*, сонымен қатар құмды топырақта *Suaeda acuminata* және *Atriplex fominii*.

Аралқұм 38 мың км²-ден астам аумақты алып жатыр. Шаңды дауылдар жылына шамамен 100 миллион тонна улы тұздар мен шаң шығарады. Су қоймасының бұрынғы түбінен шыққан ұсақ шаңның құрамында суармалы егістіктерден шайылып кеткен минералды тыңайтқыштар мен пестицидтердің қалдықтары бар. Күшті ауа ағыны шөл даланың үстімен батыстан шығысқа қарай өтіп, аэрозольдің Орталық Азия шекарасынан тысқары жерлерге жылдам таралуын жүзеге асырады. Аралқұмның улы заттары Антарктидадағы пингвиндердің қанынан, кәдімгі Арал шаңы – Гренландия мұздықтарында, Норвегия ормандары мен Беларустың егістік алқабында табылған.

Арал теңізі болған жер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  State of Environment of the Aral Sea Basin  (ағыл.).  Regional report of the Central Asian States (2000). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қыркүйек 2006.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 22 мамыр 2009.
2. ↑  Экология. Арал теңізінің экологиялық апаты.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Walter Wucherer, *Primary succession on the dry sea floor of the Aral Sea*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 ақпан 2009.(қолжетпейтін сілтеме), University of Bielefeld, Department of Ecology
4. ↑  Аралқұм келе жатыр. Жаңа Азия шөлі.  centrasia (28 мамыр 2003). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 тамыз 2018.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 мамыр 2009.
Кезек будандастыру - будандастырудың бір түрі. Кезек будандастыруда әр келесі ұрпақ алу үшін будандастыруға қатысатын тұқымдардың аталықтарын кезекпен пайдаланады. Осының арқасында бірінші ұрпақ буданда жиі кездесетін өміршеңдік, тез жетілгіштік, жоғары өнімділікті бірнеше ұрпақ бойынша сақтап отыруға мүмкіншілік туады. Кезек будандастыруға қатынасын екі немесе үш қай-қайсысы да өнімдік бағыттары ұқсас жоғары өнімді тұқымдардың болуы міндетті шарт. Кезек будандастыру нәтижелілігі будандастырылатын мал тұқымдарын дұрыс тандай білуге және оларды тиімді пайдаланудың кезек ретін табуға байланысты. Осыған орай кезек будандастыру қолданғанда әр түрлі түліктерді өсіруде жинақталған ғылыми деректер мен озық шаруашылық тәжірибесін басшылыққа алған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Арамей жазуы**  — б.з.б. мыңыншы жылдың басында финикия жазуы негізінде пайда болып, арамейлер арасында кең қолданылған көне жазу түрі. Бірыңғай дауыссыз дыбыстардан тұрады. Әр дауыссыздан кейін дауысты дыбыс қосылып оқылады. Оңнан солға қарай жазылады. Арамей жазуымен жазылған ескерткіштер Сирияның солтүстігінен, Мысыр, Шам, Хам, Арпад, Ассириядан табылған. Олар б.з.б. 9-13 ғасырларда жазылған. Бұл жазу Жерорта теңізінің жағалауындағы ежелгі тайпалар: ассириялықтар, бабылдықтыр, еврейлер, парсылар және тағы басқалар арасында кең тараған. Арамей жазуы Ахемен әулеті билік құрған тұста Парсы еліндегі екі мемлекеттік ресми жазудың бірі болған. Арамейлердің арабтарға сіңіп кетуіне байланысты арамей жазуы б.д. 3-4 ғасырларда қолданыстан шығып қалды. Таяу және Орта шығыстағы ежелгі Азия халықтары жазуының, соның ішінде араб, еврей, пехлеви, ұйғыр, моңғол жазуларының осы жазудың негізінде жасалғаны мәлім.

Тастағы екі тілді грек-арамей жазуы. Арамей бөлігі төменірек орналасқан.
Империялық арамей тілінің әліпбиі.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Әріп аты | Әріп пішіні | Әріп | Еврейбаламасы | Араббаламасы | Сириялықбаламасы | Дыбыс мағынасы |
| Алаф |  | 𐡀 | א | أ | ܐ | /ʔ/; /aː/, /eː/ |
| Бет |  | 𐡁 | ב | ب‎ | ܒ | /b/, /v/ |
| Гамаль |  | 𐡂 | ג | ج | ܓ | /ɡ/, /ɣ/ |
| Далат |  | 𐡃 | ד | د‎ | ܕ | /d/, /ð/ |
| Хе |  | 𐡄 | ה | ﻫ‎ | ܗ | /h/ |
| Вав |  | 𐡅 | ו | و‎ | ܘ | /w/; /oː/, /uː/ |
| Зайн |  | 𐡆 | ז | ز‎ | ܙ | /z/ |
| Хет |  | 𐡇 | ח | خ,ح | ܚ | /ħ/ |
| Тет |  | 𐡈 | ט | ط | ܛ | эмфатты /tˤ/ |
| Йуд |  | 𐡉 | י | ي | ܝ | /j/; /iː/, /eː/ |
| Каф |  | 𐡊 | כ ך | ك | ܟܟ | /k/, /x/ |
| Ламад |  | 𐡋 | ל | ل | ܠ | /l/ |
| Мим |  | 𐡌 | מ ם | م‎ | ܡܡ | /m/ |
| Нун |  | 𐡍 | נ ן | ن | ܢܢ ܢ | /n/ |
| Семкат |  | 𐡎 | ס | س | ܣ | /s/ |
| ‘Ē |  | 𐡏 | ע | غ,ع | ܥ | /ʕ/ |
| Пе |  | 𐡐 | פ ף | ف | ܦ | /p/, /f/ |
| Саде | ,  | 𐡑 | צ ץ | ص‎ | ܨ | эмфатич /sˤ/ |
| Коф |  | 𐡒 | ק | ق‎ | ܩ | /q/ |
| Реш |  | 𐡓 | ר | ر | ܪ | /r/ |
| Шин |  | 𐡔 | ש | ش,س | ܫ | /ʃ/ |
| Тау |  | 𐡕 | ת | ت‎,ث | ܬ | /t/, /θ/ |
**Генералиссимус** (лат. *generalіssіmus — ең басты, ең жоғары*) — кейбір мемлекеттердің Қарулы Күштеріндегі ең жоғары атақ. 

Бұл көбінесе Батыс Еуропа елдерінде одақтас елдердің біріккен әскерлерінің бас қолбасшысына құрметті атақ ретінде, кейде билеуші әулет отбасыларының мүшелері мен мемлекттік қайраткерлеріне берілген. Генералиссимус атағын алғаш рет Францияда герцог Анжуйский (1569) иемденді. Ресейде бұл атақ воевода А.С.Шейнге (1695), князь А.Д.Меньшиковке (1727), граф А.В. Суворовқа (1799) берілді. Кеңестер Одағында Генералиссимус атағын 1945 ж. 27 маусымда И.В. Сталин алды.
Генералиссимус атағын дүние жүзі бойынша 30-дан астам адам алған.

Әдепкіде құрметті атақ, ретінде елдің карулы күштерінің бас қолбасшысына (көбінесе соғыс кезеңінде ғана) берілсе, кейде патша әулетінен шыққан адамдарға және мемлекеттік қайраткерлерге берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Совет Энциклопедиясы", 2-том
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Гидрогеологиялық Карта** - белгілі бір аудандағы жер асты суының таралу жағдайын, сапасын, т.б. ерекшеліктерін бейнелейтін карта. Ол дала жағдайындағы гидрогеология түсірімдер кезінде жиналған деректерге сүйеніп, дайын геол. карта негізінде жасалады. Г. к-да жер астындағы сулы қабаттардың геология құрылымы мен судың таралу ерекшеліктері, судың өнімділігі, тереңдігі, арын күші, минералд. химия құрамы көрсетіледі. Арнаулы Г. к-да бұған қоса судың қорына, оның пайда болу жолдарына, гидрогеология табиғи аудандарына, минералды және ыстық сулардың таралуына, гидрогеология және мелиоративтік гидрогеология жағдайларына анықтама беріледі. Г. к-лар ұсақ (1:1000000 немесе одан ұсақ), орта (1:500000, 1:200000) және ірі масштабты (1:100 000 немесе одан ірі) болып бөлінеді. Қазақстандағы артезиан алаптарындағы жер асты суының болжам картасы, Қазақстанның Г. к-сы, негізгі су қабаттарының картасы, мал жайылымдарындағы жер асты суының картасы, гидрохимия карта, арнаулы ұсақ және орта масштабты карталар жасалды; картаны қ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Генеалогиялык паспорттун үлгүсү
**«Жеті ата»** генеалогиялық төлқұжат – бұл, негізгі таралымы А5 пішіміндегі, түрлі түсті басылма. Қағазының тығыздығы 250-300 гр./см2 және оның тіркемесінен тұрған бірдей сериядағы, бірдей нөмірлі EAN International штрих кодымен маркаланған анкета түріндегі отбасылық сертификат. Сертификатқа әрбір адам өзіндік мәліметтерін, ата тегін (жеті атасын), жақын туысқандары жөніндегі мәліметтерді жазып, олардың негізінде интернет дерегі  Мұрағатталған 15 тамыздың 2015 жылы. сайтында әрбір отбасының генеалогиялық тамыры (шежіресі) жасалып, содан соң ауыл-қыстақтарды, аудан-облыстарды, сосын бүкіл республиканы қамтып, жалпы қазақ ұлтының генеалогиялық картасын жасау іске асырылады.   

«Жеті ата» генеалогиялық төлқұжатының авторы – Саткеев Осмон. Куәлік № 1262-ші. Қырғыз Республикасының авторлық құқық нысандарының мемлекеттік реестрінде 2009 жылдың 28 мамырында тіркелген. 
Тіркеу органы: Қырғыз Республикасы, Мемлекеттік патент қызметі.
**Филиппенко Петр Яковлевич** 1917 жылы Омбы облысы Есілкөл ауданындағы Орловка селосында туған. 1933 жылдан «Красная Орловка» ұжымшарында еңбек ете бастады. 1935­-1939 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы Булаев (қазіргі М. Жұмабаев) ауданында мектеп меңгерушісі болып істеді.
1939­-1943 жылдары Кеңес Әскері қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысты. 1944 жылдан Булаев ауданының партия ­Кеңес органдарында қызмет атқарды. 1955-­1973 жылдары Кеңес аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1973­-1979 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің партиялық комиссиясын басқарды.
1957 жылы Ленин орденімен, 1966 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. КОКП-­ның ХХІІ съезінің делегаты болып сайланған.
1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Петр Яковлевич Филиппенкоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

Орысша уикипедия
Үлгі:Infobox cyclist
**Филипп Тис** (шын аты **Philippe Thĳs**; Андерлехт, Белгия, Қазанның 8, 1889 - сол қалада Қаңтардың 16, 1971) — Бельгия велоспортшысы, XX ғасырдың алғашқы жартысында «Тур де Франста» үш мәрте топ жарған жалғыз адам. Негізі оның әлеуеті одан да зор еді. Бельгия спортшысы 1913 және 1914 жылдардағы жарыстарда алдына жан салған жоқ. Одан кейін де Тистің тұғыры биік болатынына ешкім күмән келтірмеді. Алайда сол кездері І Дүниежүзілік соғыс басталып, қандыбалақ қырғын қарт құрлықтың біраз елдерін шарпыды. Соның салдарынан «Тур де Франс» додасы біраз уақыт өтпей қалды. 1919 жылы жарыс жалауы қайта көтерілді. 1920 жылы 30 жастағы Филипп Тис үшінші мәрте жеңіс тұғырына көтерілді
**Вуаль** (фр.  — жапқыш, шымылдық) — әйелдердің бас киімі, ішінара немесе толық бетті жабады. Әдетте вуаль жартылай күңгірт материалдардан маталар, шілтерлер, жиі тор түрінен жасалады немесе орындалады. Ежелгі бетперделер өзінің атағын, алатын орнын немесе дінге табунудың белгісі ретінде пайдаланылса, қазіргі заманда бұл әйелдердің қалпақтарын әшекейлейтін бетперде ретінде қолданыс тапқан.

"Voilet" сондай-ақ, қожайынның мәртебелік дәрежесін білдіретін және оның аты "glamour" болған. Сонымен қатар ол қыздың басы бос емес және оған қараудың мағынасы жоқ дегенді де білдірген.

Тағы да бір вуальдің сырлы қыры ол жәндіктерден қорғану мақсатымен де қолданылған. Білуіміз ше кетанды қосылыс ең бірінші жеміс шыбындарың қызықтырады. Егерде орта ғасырдың әйел қауымы гигиена туралы тек бастапқы мәліметтерді ғана білген және шырындардың ішінде шарапты талғап, жәндітердің бұлты міндетті түрде қастарында немесе маңында болған. Аналогты түрде зират морг жасау да болған. Вуаль өліксе шыбыннан вуаль ең керемет шешім болған.

Сонымен қатар
-------------

* Хиджаб
* Никаб
* Паранджа
* Чадра
Екатерина Семенова. К.П.Брюлловтың суреті
**Екатерина Семеновна Семенова** (18 қараша 1786 - 13 наурыз 1849, Петербург) - орыс актрисасы, актриса Нимфодора Семёнованың үлкен апасы. 

Бачыбайлы шаруа әйелінің қызы. Петербург театр училищесін бітірген. И.А.Дмитриевский мен А.А.Шаховскойдан сабақ алды. 1803 жылдан Петербургтің императорлық театр сахнасында, ал 1805 жылдан осы театрдың группасында ойнады. В.А.Озеров трагедияларынан Антигона («Афиныдағы Эдипте»,), Моина («Фингалда»), Ксения («Дмитрий Донскойда») рольдерін орындауда өзінің үздік сахналық өнерін көрсетті. Актерлік өнері адамгершілік пафосқа толы болумен бірге, эмоциялық бояуының молдығымен, терең мазмұнымен, шынайылығымен ерекшеленді. Рольдері: Гермиона, Федар (Расиннің «Андромахасы» мен осы аттас трагедиясында), Меропа, Заира (Вольтердің осы аттас трагедияларында) т.б. 1826 ж. князь И.А.Гагаринмен тұрмыс құрғаннан кейін ол сахнадан мүлдем қол үзді. А.С.Пушкин оның орыс театрындағы еңбегі мен талантын бағалады[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 122 бет
**Екатерина Александровна Анкинович** (*7.12.1911, қазіргі Чуваш, Малые Яльчики ауылы – 10.7.1991, Алматы қ.*) – геология-минералдары ғылымдарының докторы (1964), профессор (1967). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1974). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) тау-кен институтын бітірген (1937). 1937–53 ж. Қазақстанның геологиялық қызметі жүйесінде геолог, геологиялық партия бастығы, геологиялық партиялар тобының техникалық жетекшісі, минералдық-петрографтың кабинет меңгерушісі қызметтерін атқарған әрі Сарыарқада, Алтайда, Қаратауда полиметалл, ванадий кендерін зерттеген. Қазақ политехникалық институтының (1953–91, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) доценті, кафедра меңгерушісі, профессор болды. Анкиновичтің негізгі ғылым еңбектері Кенді Алтайдың полиметалл кендерінің минералогиясын, Үлкен Қаратаудың ванадийлі горизонтының (ванадийлі бассейнінің) сипаттамаларын анықтауға арналған

Анкинович 12 жаңа минералды (олардың ішінде сегізі бұрын ғылымға белгісіз) ашқан. Олар Халықаралық минералогия ассоциациясында (АҚШ, Вашингтон қ.) бекітіліп, Қазақстан геологтары Қ.И.Сәтбаевтың, И.И.Боктың, т.б. құрметіне аталған. КСРО Мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты (1948).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Лауреаты Сталинской премии за выдающиеся изобретения и коренные усовершенствования методов производственной работы
* Екатерина Александровна Анкинович, известный минералог из Алма-Аты Мұрағатталған 31 қаңтардың 2011 жылы.
* Анкинович Е.А.(қолжетпейтін сілтеме)

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Құндақтақыр жер асты су кен орны** - Ақтөбе қаласынан солтүстікке қарай 40-60 км жерде, Орал сырты үстіртінің иінді ойыс жерінде мезо-кайнозой дәуірінің өзімен аттас мульдасында орналасқан. Сарыбұлақ кен орындары тобына жататын кен орны Ақтөбе қаласын шаруашылық сумен қамтамасыз етуге арнап барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Альб-сеномандық сулы қабаттың тау жыныстары негізінен әр түрлі түйіршікті құмдардан тұрады. Сутіректің төменгі деңгейі қалыңдығы 20-60 м болатын апттың сазынан, ал жоғарғы деңгейі кампанның мергельді сазынан тұрады.

Сипаты
------

Жабын кешеннің тереңдігі 88-130м, тиімді қлыңдығы 91-122 м, жер асты суының тереңдігі 39 м, ұңғымаларының дебиті 15-32 л/с, минералдылығы 0,1-0,3 г/л. Сутіректің жалпы ұзындығы 8432 м, пайдаланылатын ұңғымалар - 18. Кен орны 1987 жылдан пайдаланылуда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Ұлы император У-дидің әу бастағы есімі Лю Чэ. Ол – Қытайдың Хань әулетінің жетінші императоры. У-ди елді б.з.д. 141 жыл мен б.з.д. 87 жылдар аралығында басқарды. Оның есімі Қытай тарихында Ұлы императорлардың бірі ретінде аталады. Ол конфуцийлік қағидаттарды мемлекеттің пәлсапасы мен этика кодексі ретінде қабылдады. У-дидің тұсында Қытай өз территориясын күшейтті. Тарихи деректерге сүйенсек, ол императорлық құрған тұс Қытай тарихындағы ең көрнекті кезең болып саналады. У-ди императорлық өткен тұста Қытай империясы батысында – Ферғана алқабына дейін, солтүстік-шығысында – Солтүстік Кореяға дейін, оңтүстігіне Вьетнамға дейін кеңейді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
*Басқа мағыналар үшін Жем деген бетті қараңыз.*
**Жем** (Ембі) – Каспий алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе және Атырау облыстары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 712 км, су жиналатын алабы 40 мың км²-ге жуық.

Бастауы
-------

Мұғалжар тауының 365 м-лік оңтүстік-батыс беткейінен басталатын Жанай және Жалаңаш өзендерінің қосылған жерінен бастау алады. Каспий ойпатының шығысын бойлай ағады. Каспий теңізіне жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы, сипаты
--------------------

Жем өзеніндегі көпір. (Жем, Ақтөбе облысы)
Аңғары жоғарғы және орта ағысында жақсы байқалады. Төменгі ағысында тармақтар арқылы жалғасқан шағын шөл және сор тізбектерге айналған. Жағалауы құм және саз жыныстарынан түзілген. Арнасы ирелең келеді, көбіне қарасуларға бөлініп қалады.

Басты салалары: Темір, Атжақсы. Негізінен қар суымен толығады. Жылдық орташа ағысы (Дүйсеке ағысы тұсында) 488 млн. м3, орташа жылдық су ағымы Жанбике ағысы тұсында 11,3 м3/с. Қарашада суы қатып, сәуірде ериді. Өзенде алабұға, сазан, қамыс-қорысты жерде ондатр кездеседі. Жағасында Құлсары , Ақкиізтоғай елді мекендері орналасқан. Минералдылығы көктемде 400 мг/л, ең төменгі деңгейі кезінде 1500 мг/л. Жем ауыз су ретінде шабындық суғаруға, жайылым суландыруға пайдаланылады.

Бастауынан сағаға дейінгі жалпы құламасы 390 м. Су ағынының 96%-ы, өзен сағасында 100%-ға дейінгі мөлшері су тасуы кезінде қалыптасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 3 том
**Желіаралық экран** (firewall, брандмауэр) – трафикті өзі арқылы өткізетін, немесе күнбұрын анықталған ережелерге негізделе отырып оны оқшаулайды.

Желіаралық экрандарды әртүрлі белгілері бойынша топтарға бөлуге болады.Орналасуы бойынша:

1. Дербес брандмауэр (personal firewall) – желідегі әрбір жұмыс станциясына орнатылатын және сол немесе басқа қосымшаны орнатуға тырысатын жалғасуды бақылайтын бағдарлама.
2. Бөлінген желіаралық экран (distributed firewall) әдетте ішкі желі мен Интернеттің арасында «ажырауға» орнатылады және ол арқылы өтетін бүкіл трафикті тексереді. Жеткілікті үлкен желі бар болған кезде бірнеше желіаралық экрандарды орнатумағынасына ие: әрбір бөлім немесе жұмыс топтары үшін – компанияның ішкі желісі шабуылдарынан қорғау құралы есебінде.

Жұмыс қағидасы бойынша:

* Пакеттік сүзгілер (packet filter, screening filter)

Таза түрдегі пакеттік сүзгі – бұл негіз бен алушының порттары және желілік адрестері туралы алдын ала анықталған деректер негізінде желілік пакеттерді сүзгілейтін құрылғы. Алайда тәуелсіз бағдарламалы-аппараттық кешендер түріндегі осы типтік желіаралық экрандар жеткіліксіз функционалдық себебі бойынша бұрыннан-ақ кездеспейді. Пакеттік сүзгіні, мысалға, өз ІР-адресіңді (IP spoofing) ауыстыра отырып оңау айналып өтуге болады, оған қоса пакеттік сүзгілер әдетте маршрутизаторларға жапсыра орнатылады.

* Прокси-серверлер (proxy, application layer gateway)

Прокси-сервер технологиясы ішкі желідегі хостар мен сыртқы желідегі хостардың өз арасында тікелей емес, керісінше ауани «делдал» - жеке сервис арқылы жалғасуды орнатады, ол клиентпен сервердің атынан, ал сервермен - клиенттің атынан қатынас жасайды. Осылай, желіаралық экран жалғасудың бөлігі ретінде шығады, және тиісінше жалғасқан кезде болып жатқан барлық оқиғаларды, оның ішінде мүмкін болатын шабуылдарды таба отырып талдауы мүмкін.

Негізінен қолданбалы деңгейдегі бірнеше өте танымал хаттамалар: HTTP, FTP және басқалары үшін прокси-серверлер бар. Сонымен қатар SOCKS5 (RFC 1928) меншікті хаттамамалар үшін прокси-серверлер құрудың жалпыәлемдік стандарттары бар. Одан басқа, оларда көбінесе пакетік сүзгілеу мүмкіндігі болады.

* Жай-күйді бақылауымен желіаралық экрандар (stateful inspection)

Осы санаттағы желіаралық экрандар өтіп жатқан трафиктің өте жұқа талдауын жүргізеді, атап айтқанда нақты жалғасуға оның тиістілігі контекстінде, оның ішінде жалғасудың кіммен, қашан және қалай орнатылғаны және пакетті алар алдында осы жалғасу шеңберінде қандай белсенділігін әрбір пакет қарайды. Дегенмен, бірқатар хаттамалардың (мысалы UDP) жалғасу орнатылмай-ақ жұмыс жасайтынын ескере отырып, желіаралық экран «ауани» жалғасу деп аталатын – ағын шеңберіндегі пакетермен жұмысты жүргізеді. Бұл жағдайда мұндай пакеттер бірыңғай контексте қаралады. Бұл ретте желіаралық экрандардың осы типі ағымдағы жалғасу туралы ғана емес, сонымен бірге бұрынғы қосылыстар туралы да ақпаратты пайдалана алады.
*Aythya marila*
**Теңіз сүңгуір** (Aythya таrilа) - айдарлы сүңгуірге ұқсас едәуір ірі денелі (750-1200 г) сүңгуір үйректердің бірі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығының басы, мойны, төсі және құйрығы, жоны - қара, бауыры - ашық сұр, екі қапталы-ақ. Аналықтың негізгі реңі - қоңыр, ал көзінің айналасында жалпақтығы бір сантиметрден көбірек айқын көрінетін ақ шеңбері болады. Ұшып жүрген құстан қанатының сыртқы қыры бойлай созылған соң, жолақ жақсы байқалады.

Таралуы
-------

Бұл солтүстік үйрегі тундрада және Еуразияның солтүстік бөлігіндегі тайгада, Солтүстік Американың батыс бөлігінде ұялайды. Теңіз сүңгуірінің ұялау биологиясы сүңгуірлердің басқа түріне ұқсас. Қазақстанда тек қана көктемгі (сәуір - мамырдың басы) және күзгі (қыркүйек - қазан) ұшып өту кезінде кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A pleistocene avifauna from Jalisco, Mexico.  University of Michigan (1977). Тексерілді, 6 желтоқсан 2011.
2. ↑  *BirdLife International* *Aythya marila*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
3. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Теңіз лимоны** (немесе **Пелтодорис нобилис**, ағылш. *Peltodoris nobilis*, кейде *Жалған теңіз лимоны*, *Дорд мырза*) — Discodorididae тұқымдасына жататын, алуантүсті теңіз жалаңаш шырышы бір түрі, доридті нудибранк, теңіз бауыраяқтыларының бақалшақсыз жұмсақденелілері.

Бұл түр бұрын Анисодорис (Anisodoris) тұқымына жатқызылған болатын және ұзақ уақыт бойы Анисодорис нобилис ретінде белгілі болған. Кейіннен ол Диаулула нобилис (Diaulula nobilis) ретінде белгілі болды.

Бұл жануарға қол тиген кезде жағымды цитрус (citrus) иісін тарқатады, және бұл (оның сары түсімен бірге) «Теңіз лимоны» деген атынынан хабар береді. Оның диетасына күлгін бақалшақты губкалар - Микале жабысқағы (Mycale adhaerens).

Таралуы
-------

Қою сары *Теңіз лимоны* қызыл балдырлар үстінде
*Теңіз лимоны*, Мос жағалауы, Калифорния
Теңіз лимоны Шығыс Тынық мұхиттағы Аляскадан бастап Калифорнияға дейін кездеседі. Ол губкаларды жейді.

Сипаттамасы
-----------

Бұл нудибранктердің түсі өзгерісшең, яғни өте сарғылтымнан қою сарыға дейін, тіпті қошқыл қоңырға дейін өзгереді. Желбезек розеткасының ұштары аздап ақ түске боялады.

Арқасы (dorsum) бүртікшелермен жабылады. Арқада бірнеше қара дақтар болады, бірақ ешқашан бүртікшелерде дақ болмайды. Бұл қара дақтар бірінен екіншісіне қарағанда әр түрлі болады.

Теңіз лимоны теңіз жануарларында әдетте 200мм-ге (8 дюймге) дейін өседі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Behrens D.W. 1980, *Тынық мұхиты жағалауындағы нудибранктер: Тынық мұхитының солтүстік-шығысындағы опистобранктерге нұсқаулық (Pacific Coast Nudibranchs: a guide to the opisthobranchs of the northeastern Pacific)*, Sea Challenger Books, Washington
* Dayrat B. 2010. *A monographic revision of discodorid sea slugs (Gastropoda, Opisthobranchia, Nudibranchia, Doridina).* Proceedings of the California Academy of Sciences, Series 4, vol. 61, suppl. I, 1-403, 382 figs.
* Теңіз жалаңаш шырыштары форумы, түрлер шындығы дерегі (Sea Slug Forum, species fact sheet):
* Жалаңаш шырыш сайты (Slug Site):

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gofas, S.; Rosenberg, G. (2015). *Peltodoris nobilis* (MacFarland, 1905). In: MolluscaBase (2015). Accessed through: World Register of Marine Species at  on 2016-12-14
Dominica Cibulkova (9420676758)
**Домини́ка Цибу́лкова** (6.05.1989 жыл, Чехословакия, Братислава) – словакиялық кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-10-ші ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында әлемдегі экс-10-ші ракетка.
* Словакия ұлттық командасының құрамасында Холман Кубогының жеңімпазы (2009).
* Жеке сында Үлкен шлемның финалисті (Australian Open-2014).
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 4 дүркін жеңімпазы.
* Жұптық сында Orange Bowl-2005 турнирының жартылай финалисті.
* Жеке сында жасөспірімдер арасында әлемдегі экс-3-ші ракетка.

Жалпы Ақпарат
-------------

Доминиканың әкесінің аты Милан, анасының аты Катарина.
6 жасынан бастап тенниспен айналыса бастаған. 2004 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Матей Липтак.
Доминика қайсар мінезді, кортта тез қимылдайды, барлық доптарға жетіп қайтарады. Бойы шағын 161 см. болса да доп ұрысы жылдам. Грунт пен хардта өнер көрсеткенді ұнатады.

Спорт және жарнамамен айналысқаннан басқа Доминика бірнеше рет ерлерге арналған журналдарға суретке түскен.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2013 | 23 | 125 |
| 2012 | **15** | **62** |
| 2011 | 18 | 157 |
| 2010 | 31 | 108 |
| 2009 | 27 | 847 |
| 2008 | 19 | 141 |
| 2007 | 52 | 457 |
| 2006 | 156 | 598 |
| 2005 | 555 |  |
|

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету
---------------------------------------

### Жеке дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (1)

#### Жеңілісі (1)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **№** | **Жылы** | **Турнир** | **Корт** | **Финалдағы қарсыласы** | **Есеп** |
| 1. | 2014 | Australian Open | Хард | Қытай Ли На | 6-7(3) 0-6 |
|

### Жеке сында WTA турнирлердің финалы (11)

#### Жеңістер (4)

#### Жеңілісі (7)

### Жеке сында ITF турнирлердің финалы (6)

#### Жеңістер (2)

#### Жеңілісі (4)

Жұптық сындар
-------------

### Жұптық сында WTA турнирінің финалы (2)

#### Жеңілісі (2)

### Жұптық сында ITF турнирінің финалы (1)

#### Жеңілісі (1)

Турнирлерге Қатысу Тарихы
-------------------------

Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету
------------------------------------------------

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 27 қарашаның 2013 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 26 наурыздың 2016 жылы.

| Турнир | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | Қорытынды | КарьерадағыҰ/П
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| Australian Open | К
 | 1Р | 4Р | 1Р | 3Р | 2Р | 2Р | Ф | **0 / 8** | 13-8
 |
| Roland Garros | 3Р | 3Р | 1/2 | 3Р | 1Р | 1/4 | 2Р |  | **0 / 7** | 19-7
 |
| Уимблдон | К
 | 1Р | 3Р | 3Р | 1/4 | 1Р | 3Р |  | **0 / 7** | 10-7
 |
| US Open | 2Р | 3Р | -
 | 1/4 | 2Р | 3Р | 1Р |  | **0 / 6** | 10-6
 |
| Үлкен Шлемдегі Барлық Ұ/П
 | 0 / 4
 | 0 / 4
 | 0 / 3
 | 0 / 4
 | 0 / 4
 | 0 / 4
 | 0 / 4
 | 0 / 1
 | 0 / 28
 |  |
| ҮШТ жылдық нәтижелері
 | 6-4
 | 4-4
 | 10-3
 | 8-4
 | 7-4
 | 7-4
 | 4-4
 | 6-1
 |  | 52-28
 |
|
**Доңызтау**, *Қабантау* – Үстірттің солтүстігі мен Каспий маңы ойпатының шектескен жеріндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Байғанин және Атырау облысының Жылыой аудандары аумағында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 215 м, салыстырмалы биіктігі 120 – 150 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 75 – 90 км-ге созылған, енді жері 20 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы жоғары миоценнің оолитті әктастарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Таудың солтүстік беткейі тік жарлы, кемері сай-жыралармен тілімденген, етегінде бұлақтар кездеседі. Көлбеу келген оңтүстік беткейі біртіндеп жазыққа ұласады.

Өсімдігі
--------

Сұр топырағында сұр жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік басым өскен. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Доғалаң**  – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысында, Талды өзенінің сол жағалауында, Қарағайлы кентінен оңтүстікке қарай 10 км жерде орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 957 м. Батыстан шығысқа қарай 6 – 7 км-ге созылып жатыр. Ені 2 – 3 км. Солтүстік және шығыс беткейлері тастақты, сай-жыралармен тілімденген. Оңтүстік баурайынан көптеген бұлақтар басталады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Орта және жоғары тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қара қоңыр топырағында бетеге, жусан, қызыл боз, селеу, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
A. Пирит 
**Құсмұрын кен өрісі** – Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданындағы Баршатас ауылынан батысқа қарай 110 км жерде орналасқан алтын-мыс полиметалл кен орындарының шоғыры. Кен өрісін 1938 жылы А.Машанов және геолог Р.Мұхаметжанова мыс минералдары (малахит, азурит, хризоколла, т.б) бар барит желілерінің жер бетіне шығып жатқан сынықтары мен ұнтақтары арқылы ашты.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Түзілуі бойынша Орал мен Алтайдың колчеданды кентастарына ұқсас бұл кендер Ақбастау антиклинорийінің оңтүстік-батыс қанаты мен солтүстік Балқаш синклинорийінің ұштасқан жерінде, ордовиктің жанартаутекті-шөгінді жыныстарында қалыптасқан. Ақбастау кенін сыйыстырушы жыныстар тектоникалық қозғалыстарға байланысты меридиандық бағыттағы тақтатастану процестері әсеріне шалынған. Құсмұрында сульфидті және колчеданды кентастардан құралған екі кен қабаты бар. Кентастардың кейбір бөлігі бүтіндей сульфидтерден құралады, ал кейде олар тарамдалған және сеппелі күйде кездеседі.

Минералдары, құрамы
-------------------

Негізгі кездесетін минералдары: пирит, сфалерит, галенит, борнит, ковеллин, т.б. Олардан мыс, мырыш, қорғасын, алтын, күміс күкірт, барий, т.б. алуға болады. Сондай-ақ Құсмұрында бұларға қоса сирек элементтерден селен, теллур, кобальт, таллий, т.б. ал Ақбастауда молибден, кадмий, сүрме, күшәла, галлий кездеседі. Кендердегі тотығу белдемінің тереңдігі 15-40 м-ге дейін жетеді. Құсмұрынның тотыққан кентастары түгел барланған. Оның кені карьер қазу әдісімен өндіріледі. Бұл кендерден алтын мен күміс алынады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Варьете** (фр.  , лат. *vагіеіаз* - әр түрлілік, аралас) - сана өнерінің әр түрлі жанрынан (театр, музыка, эстрада, цирк) құрылған театрлық бір түрі. 

1720 ж. Парижде ашылған "Варьете" театрының атынан шыққан. Варьтенің спектаклі көруге жеңіл, көңіл көтеруге арналған. Онда ирония, пародия, эротика, комедия элементтерді кездестіруге болады. Варьете бағдарламасын бір актілі пьесалар, жекелеген сахналық көріністер, көркем сөз оқу, әнші, биші, музыканттар, акробаттар, жанглерлер, көз байлаушылар, т.б. өнері қіреді. 19 ғ-дың соны мен 20 ғ-дың басында Батыс Еуропа мемлекеттерінің ірі қалаларында (әсіресе, астаналарда, Париж, Лондон, т.б.) кең тараған. 20 ғ-дың 80-жылдары кабаре Варьете пайда болды. Ол жеңіл де әсем сахналық спектакльдерімен ерекшеленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Дарагүл қызғалдағы** (лат. *Tulipa uniflora*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын өсімдік. 

Биіктігі 10 - 20 см,пиязшығының қалыңдығы 1 - 2 см,қара қоңыр,созылыңқы,ішкі жағының ұшы жатаған түкті қабықты.
Саны қысқарып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай таулары мен Зайсан шұңқырында кездеседі. Қазақстаннан тыс Оңтүстік Сібір мен Батыс Моңғолияда таралған. Тау етегінен жоғарғы белдеуіне дейінгі шағыл тасты баурайлары мен құмды жерлерінде өседі. Мәдени өсіру тек Қазақстанда сынап байқалды. Алтай ботаника бағында (Риддер қаласы) жақсы гүлдеп, жеміс береді. Тұқымы арқылы және вегетативті көбейеді. Алматы жағдайында толық төзімді емес. Көшіріп отырғызылған пиязшықтары гүлдейді, бірақ 12 жыл ішінде біртіндеп қурап қалады. Жыл сайын жеміс бермейді және вегетативті өте сирек көбейеді. Батыс Алтай қорығында қорғалады. Сәуір айының соңы мен мамыр айының басында гүлдейді. Қазақстаннын <<[[Қызыл кітабына>> еңгізілген.

Дереккөздер
-----------

Қазақстаннын қызғалдақтары энциклопедиясынан.
Лао-цзы Даосизм ежелгі Қытайдың рухани өміріндегі ерекше орын алатын феномен. Оның негізін қалаушысы болып Ли Эр (Лао Дань) есімді ойшыл есептеледі. Философия тарихында ол Лао-цзы (Кәрі философ немесе Кәрі бала) атымен танымал. Шамамен алғанда б.д.д. 6 ғасырда өмір сүріп, Лао-цзы Конфуцийдің аға замандасы болып табылады. Бірақ, екі ұлы ойшылдардың көзқарастарының бағыттары екі түрлі болып табылады. Конфуций этикалық және саяси-әлеуметтік мәселелерді қарастырса, Лао-цзы философиясының ортасында табиғат, космос және адам мәселелері тұрды.

Даосизмнің негізгі қайнар көзіне "Дао дэ цзин" ("Жол мен Игілік туралы кітап") жатады. Сонан соң "Чжуан-цзы", "Ле-цзы", "Хуайнань цзы" трактаттарын тілге тиек етуге болады. Қосынды түрде алғанда даосизм әдебиеті ("Дао цзан") 4,5 мыңнан астам томдарды қамтиды.
Даосизм философиясының өзекті ұғымдарына дао, дэ және у-вэй жатады. Философиялық тұрғыдан алғанда "дао" ұғымы екі негізгі мағына білдіреді. Біріншідан, дао әлемнің түпнегізі, субстанциясы ретінде танылады. "Дао дэ цзин" кітабындада оған мынадай сипаттама берілген: дао заттардың күретамыры, ол - жаратушы, ол- өзгертуші күш болып табылады. Бұл мағынада даосизм данышпандары даоны көбінесе бос кеңістік ретінде қарастырған: ол- барлық нәрсені (вмещая) көріктендіретін "әлем анасының" жатыры тәріздес. Барлық заттар Даодан бастама алып, ең соңында оған қайта оралады. 
Екіншіден, "дао" сөзі тікелей "жол" деп аударылады. Аталмыш мағынада дао жаратылыс заңы ретінде қолданылады.
«Ұлы дэнің (асыл қасиет) мазмұны тек даоға ғана бағынады. Дао денесіз. Дао тұманды және анық емес. Бірақ оның тұмандылығы мен анық еместігінде бейнелер бар. Ол тұманды және анық емес. Бірақ оның тұмандылығы мен анық еместігінде заттар жасырынылған. Ол терең және қараңғы. Бірақ оның тереңділігі мен қараңғылығында нәзік бөлшектер жасырынылған. Бұл нәзік бөлшектер жоғары шындыққа және нақтылыққа ие»
Даосизм ілімінде «У-вей» принципі дәріптеледі. Бұл ілім бойынша табиғи күйге араласпаған жөн, табиғилық заңымен үндестікті сақтау құпталады. «Ең жақсы ел билеуші – халық оның бар екенін ғана білетін билеуші. Халықтан өзін сүюді және асқақтатуды талап ететін билеушілер нашарлау. Халық олардан қорқатын билеушілер одан да нашар, ең жаман билеушілер – оларды халық жек көретін билеушілер. Сондықтан да сенімге лайық еместерге адамдар сенбейді. Кім терең ойлы және сөздерінде ұстамды, істерін табысты жүзеге асырады – халық оны табиғилықтың ізімен жүреді дейді». 
Қорыта айтқанда, даосизм философиясы адамның табиғи негізін айқындап, оның әлемде алатын орнын белгілейді. Ал адамның әлеуметтік қасиеттерін конфуцийшілдік философиясы қарастырады.
Даостардың этикалық идеалы – Шэнжень, яғни"аса данышпан". "Шэнжень" – жоғарғы дэ мен Дао адамы. Даосизм ойшылдары адамды сырқы дүние анықтай алмайтынына сенімді. Адам - өзінің ішкі дүниесінің арқасында ғана - адам. Конфуций, керісінше, адамға сыртқы, қоршаған ортадағы, қоғамдағы моральдық ережелерді ұсынады. Сондықтан бұл екі мектеп қайшылықтарға тап болды. Дегенімен олар бірін-бірі толықтырды да.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
**Арамжебір**  (лат. *Acinos*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Қазақстанда Қаратау мен Батыс Тянь-Шаньның, Қырғыз Алатауының тасты-тастақты оңтүстік беткейлерінде өсетін 1 түрі – иісті арамжебір (А. graveolens) бар. Биікт. 2,5 – 8 (12) см. Сабақтары төрт қырлы, ұсақ түкті, көкшіл түсті. Жапырақтары дөңгелек, ұзынша, сыртын түк жапқан. Гүлдері 4 – 6-дан шоғырланған. Тостағанша жапырақшалары қос ерінді, түкті. Күлтесі көкшіл, қызғылт күлгін түсті. Аталығы 4, екі жоғ. аталығы өте қысқа, екі төм. аталығы аналық мойнымен бірдей, бірақ күлте жапырағынан ұзын болмайды. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі – домалақ жаңғақша, қара қоңыр түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том