recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ДӨҢГЕЛЕК ҚАЛЫҢ - ертеде қазақ ортасында қыз үшін төленетін қалыңмалдың түрі, кедей адамдар арасында берілетін қалыңмалдың ең төменгі мөлшері. М.Красовскийдің айтуы бойынша, қалыңмалдың ең аз мөлшері 7 жылқы болған. Қазақтардың қалыңмал
ДӨҢГЕЛЕК ҮСТЕЛ
көлемін Қ.Қостанаев пен Н.Гродеков төмендегідей үш категорияға бөлді: ауқаттылар, орташалар және кедей- лер беретін қалыңмал. Кедейлер түрмысында қалыңмал Д. қ. деп аталып, 7-ден 9 бае малды құрады, кейде ке¬дей отбасында екі жақтың келісімі бойынша, бір-біріне сый-кәде бермей-ақ екі жасты қосқан. Кейбір жағдайда жылқы мен түйе орнына қой берілген. 1 бас жылқы не-месе 1 бас түйе 6-8 қойға тең болған. Бай қазақтардың қалыңмалы 47 басты қүрады. Орта түрмысты адамның қалыңмал көлемі 27-ден 37 мал басына дейін барды (қ. Байтал). Ертеректе ең кең таралған коп мөлшері И.И. Ибрагимов жазуы бойынша, ақсүйектер арасында 57, байлар арасында 37, орташалар арасында 27, кедейлер арасында 17 бас малды қүраған (200 жылқы немесе 1000 қой) (толығырақ қ. Қалыңмал).

Л.Ф. Баллюзектің пікірінше, Д. қ. - бар-жоғы 10 бас малы гана бар ең кедейлердің арасындағы мөлшер. Ол бүл көрсетілген қалыңмал түріне келесідей мысал келтірді: 100-ден 150 аралығындағы ірі қара малдың саны ең жоғары топты қүрады, оны ірі байлар берген. 75-100 мал басын қүрайтын қалыңмалды дәулеттілер төледі. Орта¬шалар баламалы цалыңга 20-40 мал басын атаган. Ең ке¬дейлер Д. қ.-ға 7-ден 9 бас ірі қара мал берді. Уақыт өткен сайын, ягни эрбір ұрпақ ауысқан сайын қалыңмалдың бастапқы күрамы мен түрі үнемі өзгеріске үшырап от¬ырды. Д. қ.-да царамал, басжацсы, сүтацы, тоймал, ілу сияқты калыңдықтың қүны деп есептелетін кәде-сыйлар қарастырылмаған десе де болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Брисбен орталығы
**Брисбен** (ағылш. *Brisbane*) — Аустралиядағы халық саны бойынша 3-ші қала(Сидней және Мельбурннен кейін).Батысындағы Квинсленд штатының әкімшілік орталығы.2013 жылға сәйкес халық саны-2.238 миллион адам.Брисбен өзенінің бойында орналасқан.
2012 жылы the Economist статистикасы бойынша,өмір сүру үшін ең ыңғайлы қалалар арасында 20 орынға ие болды.Мемлекеттң мәдени,туристтік және өндірістік орталығы болып табылады.

Тарихы
------

Еуропалықтардың қоныстануынан бұрын,бұл жерде аустралиялық аборигендер өмір сүрген.1859 жылы Квинсленд штатының астанасы болып жарияланды.1925 жылы қала статусына ие болды.Қазіргі кезде әлемің ең дамыған және қауіпсіз қалаларға жатады.

Туризм және қызықты орындар
---------------------------

Брисбен қаласы елдегі туризм саласындағы маңызды орын алады.Бұнда көптеген парктер және ботаникалық бақтар көп кездеседі,ең танымалдары-Roma Street Parkland, Mount Coot-tha, South Bank Parkland және Brisbane City Botanic Gardens.
Қаланың оңтүстік бөлігінде қалалық жағажай,планетарий,орталық парк орналасқан.Сонымен қатар,қалада туристтерге дайвинг-аквалангпен суға сүңгу саласы дамыған.

Шаралар және танымал оқиғалар
-----------------------------

Брисбен Аустралияның спорттық және мәдени орталығы болып табылады.Мұнда 1988 жылы World Expo 88 көрмесі өткен.1982 жылы Достастық ойындар,және 2001 жылы Еріктік Ойындар өткізлген.Сонымен қатар 2014 жылы G20 саммитінің астанасы болып жарияланған

World Expo 88 барысындағы қала орталығының панормасы

Бауырлас қалалары
-----------------

* Тайвань Гаосюн
* Жапония, Кобе
* Жаңа Зеландия, Окленд
* Индонезия, Семаранг
* Корея Республикасы, Теджон
* Қытай, Чунцин
* Қытай, Шэньчжэнь

Дереккөздер
-----------

1. ↑  50 лучших городов для жизни по версии Economist Intelligence Unit:
2. ↑  Брисбен — расслабляющий недорогой отдых Мұрағатталған 5 мамырдың 2014 жылы.
3. ↑  Expo museum Мұрағатталған 24 маусымның 2014 жылы.
**Дөңес дене** - евклидтік немесе топологиялық векторлық кеңістіктегі ішкі нүктелері бар тұйық (ақырлы немесе ақырсыз) дөңес жиын.[1]

Дөңес жиын.
Дөңес емес жиын.

Анықтама
--------

{\displaystyle A} — {\displaystyle \mathbb {R} } нақты сандар өрісіндегі аффиндік кеңістік немесе векторлық кеңістік болсын.

{\displaystyle K\subset A} жиыны егер оның кез келген екі {\displaystyle x,\;y\in K} нүктелерімен бірге {\displaystyle x} пен {\displaystyle y} нүктелерін {\displaystyle A} кеңістігінде қосатын {\displaystyle xy} кесіндісінің барлық нүктелері де K жиынына кірсе — «дөңес» деп аталады.
Бұл кесіндіні былай жазуға болады

{\displaystyle \bigcup \limits \_{t\in [0;\;1]}\{x+t\cdot {\overrightarrow {xy}}\}.}

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Бутадиен каучук** - синтетикалық кусуктың бір түрі. Бутадиен каучук металдық натрий қатысында немесе басқа катализатор қолданып, полимерлеу арқылы бутадиеннен алынады. С.В.Лебедевтің бутадиенді шарап спиртінен алыну әдісін 1932 ж. алғаш рет КСРО-да өндіріске енгізілді. Бутадиен каучук синтеткалық каучуктың ескірген түріне жатады. Сондықтан аз мөлшерде өндіріледі, өйткені натрий орнына литий және металл-органикалық катализатор қолданылып, физикалық-механикалық қасиеттері жақсы полидивинил каучуктар өнідірледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Жайран** немесе **Зерен** - (лат. *Procapra gutturosa, Gazella gutturosa*) - қуыс мүйізділер тұқымдасына жататын жұп тұяқты сүткөректі жануар.

Биологикалық сипаттама
----------------------

Тұрқы 105-150 см, биіктігі (шоқтығынан) 54-84 см, салмағы - 20-39 кг. Мүйіз текелерінде ғана болады. Жайранның жүні қыста ұзыдау, жазда қысқалау. Түсі арқасының, қабырғасының құм түсті сұрғылт. Бауыры ақшыл, құйрығы қысқа, ақ.

Қараша - қаңтар айларынан бастап 6 ай төл көтеріп, 1-2 лақ туады.

Кәсіптік маңызы бар аң. Бірақ саны аз болғандықтан, аулауға тыйым салынған.

Таралуы
-------

Орта Азияның солтүстігінде, Алтай, Тува, Забайкальеде тараған. Қазақстанда жоқ. Бірақ қазба түрінде Түркістан облысында Жоғарғы Серафимовка ауылыда және Алматы облысында Шарын өзені бойында антропоген қабатынан табылған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Позвоночные животные России: Дзерен Мұрағатталған 22 қаңтардың 2021 жылы.
* Статья в Большой советской энциклопедии(қолжетпейтін сілтеме)
* Редкие и исчезающие животные России и зарубежья: Дзерен Мұрағатталған 28 сәуірдің 2009 жылы.
**Жайна Құрманбекқызы Шекербекова** (17 желтоқсан 1989, Шымкент, Қазақ КСР) — қазақстандық спортшы (әйелдер боксы).

Мансабы
-------

Шымкентте жаттығады (бапкері — Виктор Ничай). Жайнаның алғашқы ірі бастамасы 2009 жылғы Азия ойындары болды, онда Жайна жеңіс тұғырынан бір қадам қалды.

Қазақстан чемпионы (2013, 2014). 2013 жылы Феликс Штаммды (Польша) еске алуға арналған халықаралық турнирде жеңімпаз атанды.

Азия чемпионы (2010). Жазғы Азия ойындарының күміс жүлдегері (2014).

2016 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. Жеңіп алған жүлде Жайнаға 2016 жылғы Олимпиадаға лицензия берді. Рио-де-Жанейродағы Олимпиада ойындарына қатысқан Жайна ширек финалда 2008 жылғы әлем чемпионы француз Сара Урамунға қарсы өнер көрсетті. Отандасымыз лайықты қарсылық көрсете алмай, жекпе-жектен шығып қалды.

2017 жылғы Қазақстан чемпионатында финалда Назым Қызайбайдан ұтылып, 2017 жылы Вьетнамда өтетін Азия чемпионатына дайындалу үшін Қазақстан құрамасына кірмей қалды.

Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

2018 жылдың 24 қарашасында Үндістанда өткен әйелдер арасындағы бокстан 10-әлем чемпионатында Жайна финалдық кездесуде кәріс спортшысы Пан Чхол Мимен кездесіп, оған 0:5 есебімен есе жіберіп, жекпе-жекті күміс жүлдемен аяқтады.

Сілтеме
-------

* Жайна Шекербекова(қолжетпейтін сілтеме)
* Жайна Шекербекова
* Olympedia
**Аяқмалайсор** — Павлодар облысы Май ауданы, Жамантұз қыстауының оңтүстік-батысында, 18 км жерде орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,1 км2. Теңіз деңгейінен 199,0 м биіктікте жатыр. Сопақ пішінді көлдің ұзындығы 6,5 км, енді жері 1,4 км, жағалау бойының ұзындығы 26,6 км. Көл түбінде тұз шөккен. Алқамерген көлі мен Аяқмалайсор көлдері аралығында бірнеше ұсақ тұзды көлдер бар. Көктемгі еріген қар суы, жауын-шашын су көлемін арттырып, көлдерді тұтастырып кетеді. Жаз айларында су деңгейі төмендеп, орны тұзды батпаққа айналады. Жағалау бойы қамыс, құрақпен көмкерілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
**Сара Чайлдресс Полк** (ағылш. *Sarah Childress Polk*; 4 қыркүйек 1803 – 14 тамыз 1891) – Америка Құрама Штаттарының 11-ші президенті Джеймс Полктың жұбайы және 1845 жылы 4 наурыз және 1849 жылы 3 наурыз аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

Өмірбаяны
---------

Сара, алты баланың ішінен үшінші болып 1803 жылы саудагер мен плантатор Джоэль Чилдресс пен Элизабет Уитситт-Чилдресстің отбасында дүниеге келді. Өзінің уақытына сай жақсы білім алды, Сейлем, Солтүстік Каролинада орналасқан Морав әйелдер айырықша академиясында оқыған. Сондай-ақ Сата Сейлемнің колледжінде Уинстон-Сейлем, Солтүстік Каролинада білім алды. Бұл XIX ғасырда әйелдерді қабылдайтын саны шектеулі білім беру орындарының бірі болатын. 

Алғаш рет Сара Полк Джеймс Полкпен 1815 жылы танысады. Бірнеше жылдан кейін олардың арасында романтикалық қарым-қатынас басталды. 1824 жылы 1 қаңтарда Сара Чилдресс Джеймс Полкқа тұрмысқа шығады. Некелесу рәсімі қалыңдықтың ата-анасының плантациясында өтті. Баласыз Полк өзінің жиені Маршал Тейт Полкты (1831-1884) тәрбиелеп, өсіреді. Күйеуінің қасасынан кейін Сара өзіне жетім қалған немере жиені Сара Полк Джеттондыі (1847-1927) қамқорлыққа алады. 

Сара Полк және Джеймс Полк
Сара Полкты сүйкімді, ақылды, ақкөңіл, керемет әңгімеқой болып сипаттайтын. Күйеуінің президенттілігі кезінде онымен жиі саяси сұрақтарды талқылайтын. Бірінші ханым және діндар пресвитериандық бола тұрып, ол Ақ үйдегі ресми қабылдауларда биге және қатты спиртті ішімдіктерге тыйым салды және жарыс пен театрларға баруға қарсы болатын.

Күйеуінің президенттілігі аяқталған кезде, Сара күйеуімен Нашвиль, Теннеси штатына көшті. Азаматтық соғыс кезінде ол Кофедерацияны құптады. Сара Полк 1891 жылы 14 тамызда қайтыс болды, ол күйеуінің қасында көмілген.

Сілтемелер
----------

1. **↑** Sarah Childress Polk
2. **↑** Sarah Polk Мұрағатталған 28 қыркүйектің 2007 жылы.
3. **↑** Sarah Childress Polk

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
**Бутаков экспедициясы**

Мақсаты
-------

Бутаков экспедициясы Арал теңізін зерттеу және картаға түсіру мақсатында 1848-1849 жылдары ұйымдастырылған. Экспедицияны орыс теңізшісі, контр-адмирал Алексей Иванович Бутаков (1816-1869 жылдары өмір сүрген) басқарды. Ол 1840-1842 жылдары *Або* кемесімен дүние жүзін айналып шыққан саяхатшы-географ еді. Экспедиция барысында Арал теңізінің барлық аумағының тереңдіктері өлшенді, көптеген пункттердің координаттары анықталды, жаға сызығы картаға түсірілді. Арал теңізінің орталық бөлігінен бұрын белгісіз болып келген аралдар ашылды. Бутаковтың зерттеулерінің нәтижесінде Ресей Теңіз министірлігі 1850 жылы Арал теңізінің тұңғыш картасын басып шығарды, теңіздің толық гидрографикалық сипатталармын жариялады. Экспедицияның 1853-1855 және 1862-1863 жылдары Сырдарияның төменгі және орта ағысын зерттеп, картаға түсірді. 1858-1859 жылдары Әмудария атырауын зерттеді. Бутакоы Ресей үкіметінің тапсырысымен Арал флотилиясын құрды.

Дереккөздер
-----------
**Жюстен Ахомадегбе-Тометин** (16 қаңтар 1917 жылы Абомей - 8 наурыз 2002 жылы Котону) Дагомея Республика кезіндегі Бенин саяткері. Дагомея Республикасында тұрған кезінде саятшы ретінде көзге көрініп атақты болды. 1959 жылдың сәуірінен бастап 1960 жылдың қарашасына дейін Дагомея президенті болып келді және1964-1965 жыл аралық Бенин премьер-министры.

Республикасы үш саяткермен жүргізілді:Кутуку Юбер Мага, Суру Миган Апити, Жюстен Ахомадегбе-Тометин. 1972 жылы 7 мамырда Юберт Мага Ахомадегбене билікті еш қарсылықсыз берді,1972 жылы 26 қазанда Матье Кереку бастаған көтерілістің нәтижесінде тақтан құлатылған болатын. Үш саяткер 1981 жылға дейін қамауға алынды.

Дереккөздер
-----------
**Сара Уотерс**(ағылш. *Sarah Waters*) — ағылшын жазушысы, ғылым докторы.

Өмірбаяны
---------

Ол 1966 жылы Уэльсте, Нейлэндте дүниеге келген. Жергілікті католик мектебінде білім алған. Мектепті бітіргеннен соң ол Кантебери Университетіне түсіп, ағылшын әдебиеті саласы бойынша бакалавр дәрежесіне ие болады. Ланкастер Университетінде "Тарихи проза" тақырыбында магистрлік жұмысын қорғаған. Осы жұмыс бойынша ол кейіннен Лондондағы Квин Мэри Университетінде докторлық жұмысын жалғастырды.

Шығармалары
-----------

• Tipping the Velvet («Бархатные ножки» немесе «Касаясь бархата кончиком языка» немесе «Бархатные коготки») (1998).2002 жылы «Бархатные ножки» фильмі жарыққа шықты. 

* Affinity («Нить, сотканная из тьмы») (1999).
* Fingersmith («Тонкая работа») (2002).
* The Night Watch («Ночной дозор») (2006)
* The Little Stranger («Маленький незнакомец») (2009)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Royal Dutch Shell plc** (LSE: **RDSA** ) — Ағылшын – Нидерландтық халықаралық мұнай және газ компаниясы, штаб пәтері Гаага қаласында орналасқан.

2011 жылғы кіріс мөлшері бойынша әлемнің алты мұнай және газ "супермажор" компанияларының қатарына кіреді.

1907 жылы Голландия (Royal Dutch, 60%) мен Британия (Shell Transport and Tradіng, 40%) компаниялары құрған. Қызметінің негізгі бағыттары: көмірсутектерді барлау, өндіру, оларды өңдеу, мұнай-химия және жаңа энергия көздерін игеру. Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 120-дан астам елде жұмыс жасайды және мұнай-газ өндірісінің барлық саласында істейтін 2000-нан астам фирмалардан тұрады. Бұл компаниялардың әрқайсысы едәуір дербес, ұлттық компаниялар ретінде қабылданған, негізгілері дивиденд нысанында табыс алады. Қазақстан Республикасында Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 20 ғасырдың басында (1917 жылға дейін) Шелл Ural Caspіan Oіl Corporatіon компаниясының операторы ретінде мұнай өндірді. Ол кезде корпорация қазіргі Атырау облысының Доссор және Мақат кеніштері ауданында іздестіру-барлау жұмыстарын жүргізді. 1998 жылы қарашада компания өзінің Қазақстандағы қызметін қайта бастап, Сайғақ мұнай кенішіне барлау ұңғымасын салды. Компанияның Қазақстандағы қатысу үлесі 60% және ол "Темір" бірлескен кәсіпорынның негізгі операторы. Сонымен қатар бұл корпорацияның Қазақстан қайраңы бойынша халықаралық операция компаниядағы үлесі 14,5%. Ол өнімді бөлісу шеңберінде Каспий қайраңының солтүстік-шығыс бөлігін игеру жұмысын жүргізеді. Қазақстандағы даунстрим секторына Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 1992 жылдан бастап қатысады. Каспий мұнай құбыры консорциумының белсенді мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  name="Shell International B.V" Investor Centre – Investor contacts.  Shell International B.V. (27 маусым 2007). Тексерілді, 30 тамыз 2007.
2. ↑  Market Cap Rankings. *Ycharts*.  Zacks Investment Research (сәуір 8, 2012). Тексерілді, сәуір 9, 2012.
Report: Qatar eyes largest piece of Shell, *NHST Media Group* (7 қыркүйек 2012). Тексерілді 8 қыркүйектің 2012.
**Жюль Мишле** (фр. ; 21 тамыз 1798 ж. Париж — 9 ақпан 1874 ж. Йер, Вар, Франция) — романтикалық бағыттағы француз тарихшысы, ұсақ буржуазия идеологы.

Мораль және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. 1827 жылдан профессор. Шілде монархиясы жылдарында католик шіркеуіне қарсы қажырлы күрескер ретінде радикалдық бағыттағы студенттер үлгі тұтты. Жюль Ұлы француз революциясын қолдағанымен якобиншілдер мен коммунистік идеяларға қарсы болды. Наполеон III-ге ант беруден бас тартқаны үшін 1852 жылы кафедра профессорлығынан және тарих секциясы меңгерушісінің қызметінен босатылды. Жюль тарихи процесті жасаушы-халық, ал ұлы адамдар-«символ» ғана деп есептеді. Жюль көп томдың «Франция тарихын», «Француз революциясы тарихын» жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 8 том
**SIM-карта** (ағылш. *Subscriber Identification Module* — Абонентті анықтау модулі) — ұялы байланыста пайдаланылатын абонентті сәйкестендіру модулі.

SIM-карта GSM желілерінде пайдаланылады. Басқа да қазіргі заманғы ұялы желілерде әдетте, өзге де сәйкестендіру модульдері пайдаланылады, әдетте, SIM картаға ұқсас және ұқсас функцияларды жүзеге асыратын — UMTS желілерінде CDMA желілерінде USIM, R-UIM және басқалар.

SIM-карта

Стандарттар
-----------

GSM SIM-карта кәдімгі ISO 7816 смарткартасының бір түрі болып табылады. GSM SIM картасына нақты сипаттамалар стандартын Еуропалық Телекоммуникациялық Стандарттар Институты, GSM 11.11, GSM 11.14 және GSM 11.19 құжаттары белгілейді. Қазіргі заманғы карточкалар картадағы қосымшаларды орындау мүмкіндігі бар, сондықтан JavaCard функционалдығын қолдайды.

Ұялы телефондар ішіне RFID технологиясын біріктіру әрекетіне байланысты, NFC физикалық деңгейіне тікелей қосылу үшін SIM-картаны Single Wire Protocol екінші физикалық интерфейспен жабдықтаауды ұсынады.

SIM-картаның форматтары мен мөлшерлері
--------------------------------------

SIM-карталардың төрт форматы: толық өлшемді SIM-карта (1FF), mini-SIM (2FF), micro-SIM (3FF) и nano-SIM (4FF).
Mini-SIM пен micro-SIM әдетте SIM-картаны сынуына ыңғайлы толық өлшемді картаның бөлігі ретінде жеткізіледі
Мини-СИМ карта микро-SIM картаға жеңіл айырбастау.мүмкіндігі, ICC коды сындырғаннан кейін микро SIM картада қалады.
Бірнеше ондаған жылдар бойы SIM карталары біртіндеп мөлшерін төмендеді, бірақ форматына қарамастан функционалдық және үйлесімділігін сақталады. Бастапқыда карталары толық өлшемді форматында, содан кейін mini SIM түрінде берілді. 2000 жылдардың ортасында және 2010 жж басында тиісінше картаның микро SIM және нано-SIM форматы енгізілді. Кейде, M2M құрылғыларында, мысалы, SIM-карта функциялары енгізілген құрылғыда жүзеге асырылуда.

SIM-карталардың өлшемдері| SIM-карта форматы | Пайда болу жылы | Стандарттар | Ұзындығы (мм) | Ені (мм) | Қалыңдығы (мм) | Көлемі (мм3) | Мобильді байланыс буыны |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Толық мөлшерлі (1FF) | 1991 | ISO/IEC 7810:2003, ID-1 | 85.60 | 53.98 | 0.76 | 3511.72 |
| Mini-SIM (2FF) | 1996 | ISO/IEC 7810:2003, ID-000 | 25.00 | 15.00 | 0.76 | 285.00 | 2G, 3G |
| Micro-SIM (3FF) | 2003 | ETSI TS 102 221 V9.0.0, Mini-UICC | 15.00 | 12.00 | 0.76 | 136.80 | 3G, 4G |
| Nano-SIM (4FF) | 2012 | ETSI TS 102 221 V11.0.0 | 12.30 | 8.80 | 0.67 | 72.52 |
| Кіріктірілген SIM (Embedded-SIM) | JEDEC Design Guide 4.8, SON-8 | 6.00 | 5.00 | <1.0 |

Дереккөздер
-----------

Сілтемее
--------

* Секреты связи: вскрываем SIM-карту // 3dnews, 26 қыркүйек 2005
* Что такое micro-SIM // Компьютерра, 22 сәуір 2010
* Краткое введение в SIM-карты // Habrahabr, «Чулан», OgreSwamp, 12 ақпан 2011 [*өкілеттігі жоқ қайнар көз? 559 күн*]
* Что такое SIM-карта(қолжетпейтін сілтеме)(қолжетімсіз сілтеме с 26-09-2014 (559 күн))
**Жюль Антуан Лиссажу** (фр. ; 4 наурыз 1822, Версаль, Франция — 24 маусым 1880, Пломбьер-ле-Дижон) — француз математигі және физигі, Париж ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. Ғалымның құрметіне Лиссажу пішіндері (фигуралары) аталған.

1822 жылы 4 наурызда Версаль қаласында туған. Гоша (Версаль) лицейінде оқыған. Луи лицейінде профессор атанды, 1850 жылы в дірілдетуші (вибрациялаушы) тор туралы диссертациясын ұсынды.

Акустика мен оптика бойынша жұмыстар жасаған. Жұқа пластиналардағы тербелістерді, толқындардың таралуын зерттеген. Лиссажу пішіндері көмегімен тербелістердің қосылуының оптикалық зерттеу тәсілін жасап шығарды (1855). Оптикалық компараторды ойлап тапты (1857), оптикалық телеграф жүйесін жасаумен айналысты.
***SS Gairsoppa*** — 1919 жылы 12 тамыздан қолданысқа берілген Ұлыбританиялық British India Steam Navigation Company компаниясына тиесілі алып кеме. .

Тарихы
------

1941 жылы Ирландия жағалауына жақын жерден борты күміс құймаларына толы «SS Gairsoppa» атты британдық жүк кемесі жатқаны белгілі болды. Жетпіс жыл өткен соң кеменің дәл қай жерде орналасқандығы анықталды. Содан кейін Атлант мұхитынан күмістің бірнеше тоннасы табылып жатты.The New York Daily News басылымының хабарлауынша, табылған қазына 35 млн. долларға бағаланған. Өткен жылы Odyssey Marine Exploration компаниясы 48 тонна күмісті судан алып шықты. Ал биыл қазына іздеушілер шамамен 1,5 мың күміс құймасын тапты (алғашқы экспедицияда 1,3 мың күміс құймалар табылған). Odyssey Marine Exploration компаниясының таратуынша, олар су түбіне батқан қазынаның шамамен 99 пайызын тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1941 жыл //жаңалықтар
**Жыңғылшығанақ** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан көл. Сырдария өзені бойында. Арыс темір жол станциясынан батысқа қарай 42 км жерде, теңіз деңгейінен 201 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 1,6 км2. Сырдария өзені жағасынан 500 м жерде. Ұзындығы 2 км, енді жері 500 м, жіңішкеленіп доғаша иіліп созылып жатыр. Суы желтоқсанның басында қатып, наурызда ериді. Оңтүстігінде Жаманжиде қыстауы бар. Кей жылдары Сырдария өзеніне қосылып кетеді. Суы тұщы. Мал шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**«Якбун»** – облыстағы күрділер ассоциациясы. 1992 жылы қаңтарда құрылған. Төрағасы – А.И. Сулайманов. Облыстың 4 ауданында бөлімшелері бар. Қазақстан күрділерінің «Барбанг» Ассоциациясымен байланыс орнатқан. Ассоциация жанында «Бархудон» атты көркемөнерпаздық бишілер ансамблі құрылған. Бұл ансамбль облысы көлемінде барлық мәдени іс-шараларға белсене атсалысады. Ассоциация облыстағы күрділердің ұлттық салт-дәстүрін, мәдениетін насихаттаумен бірге, күрді жастарының ана тілін меңгеруіне де ерекше мән береді. «Якбун» ұйымы Сарысу, Талас, Шу аудандарындағы күрді балаларының ана тілінде орта мектептерде білім алуына түрлі көмек көрсетуде.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедиясы
**«45 жыл»** (ағылш. *45 Years*) — 2015 жылы жарыққа шыққан британдық фильм—драма. Режиссері Эндрю Хэй. Фильмнің сценарийі ағылшындық жазушы Дэвид Константайнның әңгімесінің негізінде жазылған. Басты рөлдерде Шарлотта Рэмплинг және Том Кортни. Фильмнің тұсаукесері 2015 інші жылы Берлиндік Халықаралық кинофестивалінде болды.

Мазмұны
-------

Кейт (Шарлотта Рэмплинг) және Джефф Мерсер (Том Кортни) — егде жастағы, баласыз отбасылық жұп. Олар Англия провинциясындағы Норфолк графтығында өмір сүреді және өздерінің 45 жылдықтарын атап өту жайлы ойлары болды. Осындай себеппен олар мейрам өткізуді жоспарлайды, бірақ соңғы 5 жылда олар 40 жылдық мерейтойларын атап өте алмай қалған болатын. Оған себеп Джеффтің ауруханаға түсіп, оған ота жасалды. Кенеттен Джеффке хат келеді. Оның ішіндегі хабарлама Швейцарлық Альпаларда Катяның денесі табылғаны жайлы болатын. Катя – көп жыл бұрын ромпантикалық қатынаста болған неміс қызы. Бірақ Катя жан түршігерлік оқиғада қайтыс болған болатын. Ол Кейтпен үйленуінен 5 жыл бұрын, мұз жарға құлап жан тапсырған еді. Кенеттен пайда болған естеліктер және сонымен қатар «Егер де Катя тірі болса, не болатын еді?» деген сұрақ Джеффті қатты толғандырады.

Рөлдерде
--------

|  |  |
| --- | --- |
| **Актер** | **Рөл** |
| Шарлотта Рэмплинг | Кейт Мерсер |
| Том Кортни | Джефф Мерсер |
| Джеральдин Джеймс | Лена |
| Долли Уэллс | Сэлли |
| Дэвид Сибли | Джордж |
| Сэм Александр | Крис, пошташы |
| Ричард Каннингем | Уоткинс мырза |
| Руфус Райт | Джейк |

Түсірілімдер
------------

Бүкіләлемдік фильмнің тұсаукесері 2015 жылдың 6 ақпанында 65-інші Берлиндік халықаралық кинофестивалда болды. Ұлыбританиядағы тұсаукесері 2015 жылы 28 тамызда болды.

Сындар
------

Жалпы алғанда сыншылардың сындары жағымды болып келді. Rotten Tomatoes сайтында сыншылардың 37-ісінен 97%-і фильмге жағымды жақсы баға берді. Metacritic сайтында фильмнің рейтингі 92 %.

Марапаттар мен номинациялар
---------------------------

* 2015 жыл — екі сыйлық «Күміс аю» ең жақсы әйел рөлі (Шарлотта Рэмплинг) және «Күміс аю» ең жақсы ер адам рөлі (Том Кортни).
* 2015 жыл — екі сыйлық Эдинбургтік кинофестиваль: ең үздік британдық фильм және үздік британдық актриса (Шарлотта Рэмплинг).
* 2015 жыл — сыйлық Халықаралық Вальядолидадағы кинофестиваль: үздік әйел рөлі(Шарлотта Рэмплинг).
* 2016 жыл — «Оскар» сыйлығы: ең үздік әйел рөлі ушін (Шарлотта Рэмплинг).

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «45 жыл» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында 10 жұлдыздың 7.1
* Үлгі:Rotten tomatoes
Ruhrstahl X-4 зымыраны
**«Руршталь Х-4»** немесе *«Крамер Х-4»*, кейде оны *«RK 344 Рур Шталь-Краммер»* деп те атайды. «Әуе-әуе» класына жататын зымыран түрі. Оны екінші дүниежүзілік соғыс кезінде *«Рур Шталь АГ»* жобасын дайындаған инженер Макс Крамер жасап шығарды.

Тарихы
------

Зымыран құрылысы 1943 жылдан бастап соғыстың соңына дейін дамытылды.
«Әуе-әуе» класындағы басқарылатын зымыранды дайындауға кірспес бұрын дәрігер- инженер Крамер бірнеше жыл бойы бомбаны нысанаға бағыттау кезінде оны басқаратын аппарат жасаумен айналысқан болатын.

Осыдан кейін оған одақтастардың бомбалаушыларын құртатын басқарылмалы зымыран жасау туралы идея келді. Осы идеясы «Х-4» зымыраны арқылы жүзеге асырды.
«Х-4» алғаш рет 1944 жылдың 11 тамызында сыналды. Оны *«Фукке-Вульф Fw 190»* жойғыш-ұшағынан ұшырды. Кейінірек сынақ үшін «Ю-88» және «Ме-262» реактивті жойғыш-ұшақтары қолданылды.

Зымыранды дайындау кезінде оны бір орынды жойғыш-ұшаққа орнату жоспарланған еді. Кейін бір мезгілде ұшақты басқарып әрі зымыранды нысанға бағыттау ұшқышқа қиынға түсетіні анықталды.
1945 жылдың басына дейін Руршталдағы зауыттың бірінді «Х-4» нысанының 1000 бірлігі жиналды. Кейін «БМВ» зауытында зымыран қозғалтқышын өндіру тоқтатылғандықтан зымыран шығуын тоқтатты 
«Руршталь Х-4» екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалғанымен, майданға қатыспады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер, Аруна баспасы 121 бет
**Күнтуар Әлібайұлы Сүлейменов**(*01.01.1905 жылы туған,қазіргі Ақмола облысы,Ключи селосы* ) - қоғам қайраткері. Қаз АКСР- нің еңбек сіңірген юрисі(1967). 1941 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

Бүкіл одақтық заң институтын бітірген (1941). Сүлейменов 1926 жылдан юстиция және сот жүйесінде қызмет етті. 1935 - 1938 жылдары Алматы облысы сотының мүшесі, председателінің орынбасары, 1939 -42 жылдары юстиция халкомында аға консультант, бөлім бастығы болды. Сүлейменов 1942 - 1945 жылдары Кеңес әскері қатарында ерекше оперативтік бөлімде қызмет атқарды. Қаз АКСР Жоғары сотының мүшесі, Алматы облысы сотының председателі (1946-53), 1953-56 жылдары Қаз АКСР юстиция министрінің орынбасары, 1956 -63 жылдары Қаз АКСР Жоғары сотының мүшесі, председателінің орынбасары, председатель қызметін атқарды. 1963 жылдан одақтық дәрежелі зейнетақыда.

Сыйлықтары
----------

Сүлейменов Қызыл жұлдыз ордені және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 470 бет
**Батырев Яков Иванович** (21 наурыз 1910 жылы, Жамбыл ауданы Новомихайлов селосы – 1989 жылы Тольятти) – еңбек және соғыс ардагері, 3­ дәрежелі «Даңқ» орденінің толық иегері.

Өмірбаяны
---------

1927-1933 жылдары Новомихайлов селосындағы «Зорька» коммунасында, Буденный атындағы ұжымшарда, 1933-1939 жылдары Преснов МТС-нда жұмыс істеді. 1941 жылдан 314­ атқыштар дивизиясының құрамында Ленинград қоршауын бұзуға қатысты. 1944 жылы мамырда 46­ атқыштар дивизиясының жекелеген 40 мина тазалаушылар батальоны командирінің орынбасары болды. 1945 жылы қазанда туған ауылы Пресновқа келіп, тракторшы, комбайншы және бригадир болып еңбек еткен.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы
2. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009
**Күнжіт** (лат. *Sesamum*) – күнжіттер тұқымдасына жататын бір жылдық не көп жылдық өсімдік туысы. 

Негізінен Оңтүстік Африкада, Мадагаскар, Сокотра аралдарында, Оңтүстік-Шығыс Азия, Жаңа Гвинея және Солтүсік Австралияның тропиктік, субтропиктік белдемдерінде өсетін 35-ке жуық түрі бар. Екпе түрі – Үнді күнжіті. Биіктігі 1 – 2 м, сабағы тік, бұтақты, 4 – 8 қырлы, тамыры 1 м тереңдікке жайылады. Төменгі жапырақтары қысқа, жалпақ, орта тұсындағылары ірі, гүлі ірі, ұзындығы 4 см-ге жетеді. Күлтесі ашық қызғылт, күлгін не ақ. Жемісі 4, 5 не 8 қырлы қорапша, ұзындығы 3 – 5 см, піскенде қақырап ашылады да, тұқымы төгіледі. Бір қорапшада ұзындығы 2,5 – 3,5 мм, ені 1,6 – 2 мм, 80-ге жуық дән болады. Сортына, өсірілген жеріне байланысты вегетациялық кезеңі 80 – 150 күн. Жарық, жылу сүйгіш өсімдік. 18 – 20°С-тан жоғары температурада жақсы көктейді. Күнжіт май алу үшін өсіріледі. Дәнінде 45 – 59% май болады. Оны тағам, кондитер өндірісі, медицина, техника салалары пайдаланады. Күнжіттің әр гектарынан 1,2 – 1,5 ц дән алынады.

**Күнжіт**, сезам (Sesamum) – өзімен аттас тұқымдасқа жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Дүние жүзінде тропиктік аймақтарда және Оңтүстік Африкада өсетін 20-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда 1 түрі – үнді Күнжіті (S. іndіcum) бар. Бұл биіктігі 1 – 2,5 метрдей, өте тез өсетін бір жылдық өсімдік. Сабағы тік, 4 – 8 қырлы, тамыры 1 м тереңдікке дейін жетеді. Төм. жапырақтары қысқа, жалпақ болады. Орта тұсындағылары ірі келеді. Ашық қызғылт, күлгін не ақ түсті, дара гүлі жапырақ қойнауынан жетіледі. Гүлі оймаққа ұқсайды. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Вегетац. мерзімі 2,5 – 5 ай. Жемісі – көп қырлы қорапша, ұзындығы 3 – 5 см, піскенде қақырап ашылады да, тұқымы жерге төгіледі. Бір қорапшада 80-ге жуық дән болады. Күнжіт май алу үшін өсіріледі. Оның дәнінде 50 – 65% май болады (құндылығы жағынан зәйтүн майынан кем түспейді). Күжіт майы тағам өндірісінде, сабын қайнату үшін, парфюмерияда қолданылады. Сондай-ақ Күнжіт дәнін шығыстың тәтті тағамы – халуа жасау үшін пайдаланылады. Қайнатқандағы шығатын майының күйесінен жоғары сапалы қытай тушы (сурет салатын бояу) жасалады.

Галерея
-------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| A. *Күнжіт*. | A. *Жапырағы мен жемісі*. | A. *Гүлі*. | A. *Дәні*. |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балалар Энциклопедиясы", V-том

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуМайлы дақылдар |
| --- |
|  |
| 

Арахис • Арыш • Жүгері • Зәйтүн • Зығыр • Кокос пальмасы • Күнбағыс • Күнжіт • Қытайбұршақ • Қыша • Мақсыр • Мақта • Перилла • Рапс • Үпілмәлік
 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Атансор деген бетті қараңыз.*
**Атансор** — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы тұзды көл. Еңбекшілдер ауылынан оңтүстікке қарай 1,5 км жерде, Атансор ауылының солтүстік-шығысында орналасқан. Теңіз деңгейінен 221,2 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 26,7 км 2, ұзындығы 7,7 км, ені 6,1 км жағалауының ұзындығы 27,2 км, су жиналатын алабы 1160 км 2. Көл суы, негізінен, еріген қар суымен толысады. Жазда құрғап қалады. Көлге Макинка ауылының жанынан бастау алатын Атан өзені құяды.

Жағалау сипаты
--------------

Түбі кедір-бұдыр, шөгінділі. Жағалауы ашық, кей жерлері жарлауытты, құламалы. Су жиналатын алабының 30%-ы жыртылған, қалған бөлігінде жусан, боз, бетеге өседі. Алабы мал жайылымына пайдаланылады. Атансор атауы кезінде көлге түйе батып кетуіне байланысты қойылса керек. Ертеректе көл суы ауыз суға пайдаланылған, суында балық болған.
**Якобсонның филлоргериусы** (лат. *Phyllorgerius jacobsoni*) – цикадаларға жатады. Таралу аймағы тар, жеке типті туыстың өкілі. Саны қысқарып бара жатқан түр. Ежелгі фауна қалдығы, мүмкін, Солтүстік Тянь-Шань тауында неогеннен бері сақталған. Түр табиғатты әшекелейді, секіргіш өрмекшілерге ұқсас. Бұталы-шалғынды тау баурайларында, түрлі шөпті-астық тұқымдасты тау етегі далаларында, жапырақты және қылқан жапырақты орманды белдеудегі биік шөпті шалғындарда кездеседі. Ересек насекомдар мамыр соңынан тамыз басына дейін белсенді. Көп қоректі. Түр тауда 2000м биіктікке көтеріледі. 25-30 жыл бұрын барлық жерде көп мөлшерде кездесетін. Соңғы жылдары тау етегінде көктемгі және күзгі өрттер мен жер жыртуға байланысты саны күрт азайып кетті. Түрді қорғау үшін дала өрттерімен күресу, малдың шектен тыс жайылуын қысқарту, жыртылған жерлерде егістікті қорғайтын, осы түр үшін пана болатын орман алқаптарын отырғызу керек.

Тағы қараңыз
------------

Қызыл Кітап

Дереккөздер
-----------

«Ғажайып омыртқасыздар, Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен» И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас, Алматы 2005
*Басқа мағыналар үшін Қойтас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қойтас** – Шыңғыстау жотасының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Арқат ауылының оңтүстік-батысында 27 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 700 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу бірнеше таулардан тұрады. Солтүстігінде Ордатас, шығысында Есенбай таулары, батысында Үлкенсор көлі орналасқан.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында ши, бұта аралас ажырық, жусан, бетеге өседі. Етегінде су шығымы 400 л/сағ болатын құдықтар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қойнауқатқа әсер ету әдістері**. Мұнай сатындарын игеру қарқынын жоғарлату яки қойнау байлықтарын игеру дәрежесін арттыру мақсатында жатын режимін жасанды түрде өзгерту әдістері. Бұл әдістердің болмысы қойнауқатты тоғытқан ығыстырушы және жұмысшы агенттердің түрлерімен, сол сияқты көмірсутектерді ығыстыруды қамтамасыз ететін процестер сипатымен анықталады. Мұндай әдістер қатарына жататындар: сумен тоғыту әдісі; жылу-физикалық әсер ету әдістері; термохимиялық әсер ету процестері; сұйық, жұрындарының қозғалыстарьш жұмысшы агент көмегімен жүзеге асыратын араластыра ығыстыру әдістері т.с.с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Бюкк** (маж. *Bükki Nemzeti Park*) — Венгриядағы өзі аттас таудың беткейінде орналасқан ұлттық парк. Парктің негізі 1975 жылы қаланған.

Географиясы
-----------

Солтүстік Альфольд аймағында, Эгер мен Мишкольц қалаларының арасындағы Боршод-Абауй-Земплен медьесінде орналасқан. Табиғат қорғау аймағының аумағы 431,3 шаршы километрді қамтиды.
Бюкк- ұлттық паркі Сильвашварадпен Лиллафюред аралығында Солтүстік тауларда орналасқан Венгрияның ең үлкен ұлттық парктерінің бірі боып саналады. 

Парк орналасқан Бюкк шоқысы негізінен әктастардан тұрады. Тауларда карст құбылыстары жоғары дамыған және көптеген үңгірлер, термалды бұлақтар бар. 
Карст үңгірлерінен ең танымалы -Иштван үңгірі. 700 м-ге дейін жерасты өткелдері, әдемі тас түзілімдері бар үңгір залдары және кішкентай көлі бар.
Кейбір бұлақтардың температурасы 28 ° C-қа жетеді. Сарқырамалары өте ерекше - олардың көпшілігі биік болмаса да, өте әдемі. Тау бөктерлерінің төменгі бөліктерінде бау-бақшалар мен жүзімдіктер көп, шыңдарында емен және шамшат ормандары бар.

Флорасы
-------

Ұлттық парк аумағының 95%-н шамшат және еменді ормандар алып жатыр. Парк флорасы орхидеялардың көптеген түрлерінің болуымен ерекшеленеді. Терең салқын шатқалдарда Венгрияда сирек кездесетін шегіргүл, лалагүл, жібілген, уқорғасындар сияқты өсімдіктер түрлері кездеседі.

Фаунасы
-------

Парктің жануарлар әлемі олардың көптүрлі болуымен сипатталады. Ірі сүтқоректілері кермарал, елік, жабайы шошқа, муфлондар тау жартастарында мекендейді. Жыртқыштардан өте сирек кездесетін сілеусін, түлкі, борсықтар кездеседі. Үңгірлерде жарқанаттардың көптеген түрлері бар. Құстардын бүркіт, сұңқар, ителгі, жыланшы бүркіт, үкі мекен етеді. Бауырмен жорғалаушылардан жыландар, кесірткелер, тритондар кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Национальный парк Бюкк
2. ↑  Национальный парк Бюкк - Bükk National Park Национальный парк Бюкк
3. ↑   Бюкк Национальный Парк (Bükk National Park)

Сілтемелер
----------

* ВЕНГРИЯ - Национальный парк Бюкк.
**Джам мұнарасы** – Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы 12 ғасырда тұрғызылған мұнара. Биіктігі – 60 метрден асады. Делидағы Кутуб-Минара мұнарасынан кейінгі күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, биіктігі бойынша әлемдегі екінші мұнара.

Гурид әулетінің сұлтандарының астанасы болған Фирузкух қаласынан қалған мұнара. Гурид сұлтаны Гияз-ад-Дин 1192 жылы газневидтерді жеңгенінің құрметіне 1194 жылы мұнараны салдырады. Қаланы 1221 жылы Шыңғыс хан әскері қиратқан болатын. Тіпті біраз уақытқа дейін қаланың орналасқан жері ұмытылған. 

2002 жылы мұнара мен оның маңындағы қала қиратындылары ЮНЕСКОНЫҢ әлемдік мұралар қорына №211 нысан болып тіркелді. 

Саяси тұрақсыздық пен алыста орналасқандықтан ескерткішке толықтай ғылыми зерттеу жұмыстары жүргізілмеді. Су тасқыны, жер сілкінісі және заңсыз қазба жұмыстарының салдарынан оның сақталуына қауіп төніп тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін Ащылы (мағына) деген бетті қараңыз.*

**Ащылы**, *Талды* – Ақмола облысы Қорғалжын ауданының солтүстік-батысындағы өзен, Есіл алабындағы Терісаққанның оң саласы. Ұзындығы 50 км, су жиналатын алабы 1070 км2.

Бастауы
-------

Ақсу көлінің оңтүстігіндегі жазықтан басталып, Терісаққан өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Өзеннің жоғарғы арнасы жазық, орта, төменгі арнасы тік жарлы. Ащылыға ұзындығы 10 км-ден аспайтын 4 сала құяды. Қарашаның басында суы қатып, сәуірдің басында мұзы ериді. Мал суаруға, алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Луи «Сэчмо» Армстронг
**Джаз** (ағылш. *jazz*) — музыка жанры. 19-20 ғасырлар шегінде еуропалық және африкалық музыканың тоғысуынан пайда болды. Джаз музыкасының түп негізі зәңгілердің тұрмыс-салт билерімен, еңбек әндерімен, спири-чуэл және блюздарымен (лирик, әндер) астасып жатады. Д. музыка-сындағы көп ырғақтылық, негізгі әуеннің сан рет қайталануы, вокалдық мәнерлілік, өрнектілік - африкалық халық музыкасына тән белгілер. Джаз музыкасының алғашқы орталығы - АҚШ-тың Нью-Орлеан қаласы. Мұнда 1910- 15 жылдары "джазбэнд" деген атпен зәңгілердің үрмелі аспаптар оркестрі ұйымдасып, орындаушылық өнердің өзгеше мәнері қалыптасты. 20 ғасырдың 30-жылдарында джаз музыкасыңда сивинг стилі пайда болды. 1940 жылдары джаз музыкасының табиғатын өзгерткен би-поп атты жаңа стиль пайда болды. Бұл стиль негізгі әуенге байланысы жоқ диссонанстық тақырыптарға, даңғырлақ дыбыстарға бой ұрды. Қазіргі джаз музыкасы екі бағытта - жарнамалық жеңіл музыка және жаңа көркемдік бейнелеу құралдарын іздеуге ұмтылған шығарма бағытта өрістеуде. Джазда классик, және қазіргі заман музыкасының белгілерін пайдалана отырып, халықтық негіз бен дәстүрдің байланысын сақтауға ұмтылды.

*Д.Элингтон, Г.Шуллер, Дж.Льюис, М.Дейвис, Дж. Колтрейн*, т.б. музыканттар - 20 ғ-дағы музыкалық өнерінің ірі шеберлері. Қазақстанда джаз өнері 1969 жылы Мемлекеттік радио және теледидар жанынан эстрадалық-симфониялық оркестрдің (*жетекшісі Я.Ткаченко, дирижері В.Лисица*) құрылуымен байланысты. Кейіннен Т.Ибрагимовтың басшылығымен джаздық "Бумеранг" тобы құрылды. Республикадағы кәсіби джаз өнерінің өкілдері: *М.Ермолов, Г.Метақс, Э.Пашаев, Я.Хан, Т.Зарипов, Н.Байгөзов, Ж.Серкебаева,* т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Жобалай Бәйсейітұлы** (1730 — 1818) — би. Керей тайпасы Шақантай руынан шыққан.[1]

Билік жолын әкесі Бәйсейіт биден алған Жобалай би елін әділдікпен, халық арасынан шыққан азаматтармен ақылдаса отырып билеген. Жобалай биден кейін билік Томан, Байқотан, Тоқсанбай, Есенжол билерге жалғасып кете берген. Жобалай бидің соңында көптеген сөздер қалған. Солардың бірі: "Атыма тай бер, Тайыма қой бер, Қой болар, қозы болар, Келер жылы өзі болар", — деп келетін билік сөздері. Бұл сөздердің мағынасын ел-жұрт Абайдан сұрағанда, Абай: "Күшті зорлығын қойған ба? Әлсізді әлім-жеттікпен жеп, есе бермегеннен кейін, Жобалай бидің ойлап тапқан билігі ғой" деп жауап беріпті. Дау шиеленісе бергеннен кейін, тұяқ орнына тұяқ алып бітісуді "Жобалай жолы" деседі. Жобалай би жайындағы сөздер М.Мағауиннің "Мен" атты ғұмырнамалық романында кездеседі. Жобалай бидің өмірі, билік сөздері ел ішінде жиі айтылады. "Қаракерей Қабанбай" дастанында Жобалай бидің жорықтағы істері суреттелген. 

Жобалай бидің тікелей ұрпағы, заманының көзі ашық азаматы, Томск мал дәрігерлік институтын бітірген, Саяси қуғын-сүргін құрбаны болған Бейсембай Тойсарыұлы 1914 ж. Жобалай бидің бейіті басына Қазан қаласында жаздырылған көктас (биіктігі 2 м, ені 80 см) қойдырады. Көктаста шағатай жазуымен керей елінің қысқаша шежіресі берілген. Жобалай бидің мазары қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Шұбартау өңірінде.
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
‎‎

**Жезді бөгені** – Ұлытау облысы Ұлытау ауданында, Сарысу өзені алабының Жезді өзенінің бойында орналасқан.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ауданы – 17,6 км2, ұзындығы – 11 км, енді жері – 2,5 км, ең терең жері – 8,0 м, орташа тереңдігі – 3 м, көлемі – 76 млн. м3. Су жиналатын алабы – 3580 км2. Өнеркәсіп орындарын сумен қамтамасыз ету және аудан шаруашылықтарының егіншілік жерлерін суару үшін пайдаланылады. Жағалауының ұзындығы – 4,0 км. Өнеркөсіп орындарын сумен қамтамасыз ету және аудан шаруашылықтарының егіншілік жерлерін суару ісінде маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
**Бармақ Мұхаммедқалиұлы** (1703, Солтүстік Қазақстан облысы Целинный ауданы — өлген жылы белгісіз, Орынбор облысы Ақбұлақ ауданы) — батыр, қолбасы.

Руы — Уақ.

Бармақ 1723 — 1758 жылы Еділ-Жайыққа батыстан шабуылдаған қалмақ шапқыншылығына, Маңғыстауды басып алған түрікпендерге, шығыстан баса-көктеп қазақ жеріне ішкерілей енген жоңғар басқыншыларына қарсы күрестерде Кіші жүз жасағына Балта, Бөгенбай батырлармен бірге қолбасылық еткен. Әбілқайыр ханның Ресей империясының қол астына өту туралы шешіміне наразылық танытқан. Бармақтың ерліктерін кезінде қазақ ақын-жыраулары жырға қосқан. Бізге жеткен "Бармақ батыр" қиссасының алғашқы нұсқасын Дәстем Қарабасұлы жырлаған. Бармақ батырдың ұрпақтары Ресейдің Орынбор облысы Ақбұлақ ауданында, Ақтөбе қаласы мен облысында өмір сүріп жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
3. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
4. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Джамбаттиста Вико
**Джамбаттиста Вико** (1688 - 1744 ж.ж.) - итальян әлеуметтік теоретигі. Ол әлеуметтік ғылым физика ғылымының әдістерін тікелей қабылдамауы керек деген көзқарасты қалыптастырушы. Оның айтуынша, адамдар өздерінің іс-әрекетін өзінің табиғи әлемді қабылдау ерекшелігіне қарай әр-түрлі тәсілдермен түсінуі мүмкін. Вико адамзат өркениетін үш сатыға бөледі: 

* құдайлық;
* батырлық және милитаристік;
* гумандық және рационалдық.

Көптеген тарихи өзгерістер "циклдік" сипатта болды.

Негізгі еңбегі: *"Новая наука"*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Юрий Аравин** (2.4.1941 жылы, РКФСР. Тверь қаласы) — музыкатанушы, тележүргізуші..

Новосибирск мемлекеттік консерваториясын (1968), Алматы мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (проф. Б.Ерзакович) бітірді (1972). Қазақ қыздар педогогикалық университетінде (1973-78), ал 1979-88 жылдары Алматы мемлекеттік консерваториясында аға оқытушы (кейіннен доцент), Қазақ радиосында музыкалық жетекші болып қызмет істейді.

"Қазақстан" ұлттық телеарнасынан "Музей звуков" телехабарын жүргізген. Хабар көрермендерді Қазақ музыкасының алуан қыры мен құпия сырларынан хабардар етті. Аравин педагогикалық қызметпен қатар ғылыми-зерттеу және музыкалық-ағартушылық жұмыспен айналысып, Қазақ, ұйғыр музыкасы жайында бірқатар мақалалар жазды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1995).

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Бармақ, буын уәзіні** - әр жолындағы буын сандарының біркелкі келу заңдылығына негізделген түркі тілдес халықтар поэзиясының өлең өлшемі.

  

Бұл жүйедегі өлең құрылысы тек түркі тілдес халықтар поэзиясында ғана емес, сондай-ақ, француз поэзиясында, кейбір славян тілдес халықтар поэзиясында ертеден қолданылып келе жатқандықтан оны әдебиет теориясында силлабикалық (гр. *силлабо - буын*) өлең деп атау қалыптаскан. Түркі тілдес халық поэзиясында ертедегі ауыз әдебиетінен бастап бүгінге дейін осы өлең жүйесі қолданылады. XI ғасырда жазылған Махмұт Қашқаридің "Диуани лұғат ат-түрк" кітабындағы өлеңдер де бармақ өлшемімен жазылған. Кейбір халыҚтардың (өзбек,Әзірбайжан, т.б.) жазба поэзиясында араб-парсы үлгілеріне еліктеу негізінде аруз өлшемі қолданылып келді. Арузда буынның саны емес, сапалық өзгешелігі, яғни, ұзынды-қысқалы буындардың белгілі ретпен кезектесіп келуі алдымен ескеріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Юрий Александрович Волох** (11.9.1921 ж.т. Украина, Донецк облысы Ларино ст.) – мед. ғылыми доктыры (1959ж.), профессор (1963ж.). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Ленинградтың (1943ж. қазіргі Санкт-Петербург) әскери-мед. академиясын бітірген. Қырғыз мед. институтында асистент, доцент, профессор(1946–1959ж.), Целиноград мед. институтында (қазіргі Астана мемлекеттік мед. академиясы) кафедра меңгерушісі (1959–1965ж.), декан (1977–1986ж.) қызметтерін атқарды. 1986 жылдан Ақмола мед. институтында (қазіргі Астана мемлекеттік мед. академиясы) профессор 1958 ж. «Эхинококкоз человека, опыт изучени активного выявления больных и организации борьбы с этой инвазией в «Киргизской ССР» деген тақырыпта докт. дисссертация қорғады. Ол эхинококкоз бұғақ ауруы, кеуде хирургиясы, туберкулез эпидемиологиясы (негізінен Қырғызстанда) мәселелерін зерттеген. 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.

Шығалмалар
----------

Эхинококкозовая болезнь у человека, Франция, 1959; Эхинококкоз и альвеококкоз у человека, Франция, 1965.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Юри Джоркаефф** (фр. ; 9 наурыз 1968, Лион, Франция) — француз футболшысы, жартылай қорғаушы. 1998 жылғы әлем, 2000 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Юридің тегі қалмақ, әкесі Жан Джоркаефф Франция ұлттық футбол құрамасы сапында 1966 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасын 1984 жылы "Гренобль" клубында бастады. 1986 жылы клуб бапкері Пламен Марковтың шешімімен клуб капитаны боп тағайындалды. 

1989 жылы болашақ жұбайы Софимен танысты да, сонымен бірге Страсбург қаласына қоныс аударды әрі қала аттас клубқа ауысты. Бірақ онда ұзақ ойнай алмады, 1990 жылы "Монакоға" ауысып кетті.

Кейін ПСЖ, "Кайзерслаутерн", "Интер", "Болтон", "Блэкберн" секілді клубтарда ойнады. 2006 жылы "Нью-Йорк МетроСтарз" клубында ойнап жүріп карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 1993 жылы 13 қазанда Израильге қарсы ӘЧ-1994 іріктеуінде алаңға шықты. Джоркаефф 1996 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. 1998 жылғы әлем чемппионатында да құраманың жетекші ойыншыларының бірі болды. 

2002 жылғы әлем чемпионатындағы құраманың сәтсіз қатысуынан соң Джоркаефф құрамадағы карьерасына нүкте қойды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық құрама

* Әлем чемпионы: 1998
* Еуропа чемпионы: 2000
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2001

### Клубтық

* Кубок иелері кубогы: 1996
* УЕФА кубогы: 1998
* Франция кубогы: 1991

### Жеке

* Франция чемпионатының үздік мергені: 1993/94
* "Интердің" үздік ойыншысы: 1997

Сілтемелер
----------

* 
*