recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рашид Каримұлы Рахимов** (4 мамыр 1932 жыл) — тәжік совет экономисі, экономика ғылымдарының докторы (1969), профессор (1970), Тәжік ССР ғылым академиясының корр. мүшесі (1973). 1959 жылдан КОКП мүшесі. Г. В. Плеханов атындағы Мәскеу Халық шаруашылық институтын бітірген (1953). 1954—64 ж. Тәжік КСР ҒА экономика бөлімінің ғылыми қызметкері, сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісі; 1964 жылдан Тәжік КСР ҒА Экономика институтының директоры, 1969 жылдан КСРО ғылым академиясының «Негізгі қорлардың, күрделі қаржылар мен жаңа техниканың тиімділігі» проблемасы жөніндегі ғылыми кеңестің Тәжік республикалық филиалының төрағасы, 1974 жылдан КСРО ғылым академиясының «Халық шаруашылығын оптималды жоспарлау және басқару» проблемасы жөніндегі Тәжік территориялық секциясы төрағасы. Рашид Рахимовтың алғашқы ғылыми жұмыстары Тәжікстан өнеркәсібі салаларында еңбек өнімділігін арттыруға арналса, кейіннен ол тек Тәжік КСР-і ғана емес, сонымен бірге бүкіл Орта Азия өнеркәсібінің негізгі қорларын пайдаланудың тиімділігін арттыру мәселелерін зерттеп келеді. Оның бірсыпыра еңбектері өндірісті одан әрі дамыту және орналастырудың тиімділігін зерттеуге, аймақтың халық санын дамытудың ұзақ мерзімді программаларын жетілдіруге, күрделі қаржыны болжауға және территориялық-өндірістік комплексті интенсивті модельдендіруге арналған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Созылмалы панкератит
--------------------

Соызлмалы панкератит полиэтиологичлвқ,негізінде қабынулық,фиброздық,склероздық өзгерістерге жататын және олардың біртіндеп ұйқы безінің сыртқы және ішкі сұйықтық сөлінің жетіспеушілігін тудыратын ауру.
Этиологиясы мен патогонезі.Этиологиялық себептері алуан түрлі,олар көбінесее өт жолдарының аурулары,әсіресе өт тасы ауруы,жедел панкератит,арақ шарапты мөлшерден тыс көп қабылдау,он екі елі ішектің және асқазаннцың аурулары,ас қорыту ағзаларының паразиттері,тағамға аллергия,әр түрлі улы себеп-шарттардың әсері,ұйқы безінің жергілікті түйілуі,тромбоз,эмболияның әсерінен бұзылуы т.б.Кейбір жағдайларда ауру себебі анықталммай да қалады.
Клиникалық көрінісі.Негізгі клиникалық синдром ол ауыру сезімі.Ол ұстамалы не тұрақты түрде болады.Патологиялық ошақтың орналасуына байланысты ауыру сезімі эпигастрий тұсында не құрсақтың жоғарғы бөлімінде орналасады,кейде кіндік айналасы ауырады.Ауыру майлы тамақты,арақты қабылдауымен тікелей байланысты,сол жақ қарға,жауырын,мойын тұстарына және іштің сол жақ бөлімдеріне беріледі.Науқас тәбетінің нашарлауына,кекірікке,жүректің айнып,құсуына,іштің кебуіне және қтуіне сияқты жүдегеніне шағымданады.Созылмалы панкреатит кезінде науқас нәжістің өзгеруіне мән береді.
Науқасты көріп қараған кезде терісінің және көздің ақ қабатының сарғайғандығын байқаймыз.Пальпация әдісімен тексергенде ұйқы безі аумағы ауырады,кейбір жүдеу адамдарда ол қатайып,тығыз түрде анықталады.
Созылмалы панкреатиттің ауыр кезеңінде қандағы нейтрофилді лейкоцитозбен және ЭТЖ-ның көбеюімен сипатталады.Аурудың үдеу кезеңінде ұйқы безі ферменттерінің қандағы және зәрдегі мөлшері уақытша көтеріліп,кейінгі кезеңдерінде қайта қалпына келеді.Ал ол ұйқы ьезінің ауыр зақымдануында төмендейді.Бездің эндокриндік қызметінің нашарлауынан гипергликемия және глюкозурия дамиды.Копрологияда белоктар мен майлардың қорытылуының бұзылуының көрсететін белгілер пайда болуы мүмкін.
Рентгенограммадан ұйқы безінің кальцификаттарын көруге болады.Ультрадыбыстық зерттеу біздің орналасқан жері мен өлшемін ғана көрсетіп қоймай,ондағы өзгерістерді,жылауықтарды,псевдокисталарды,өзектердің кеңеюін не тарылуын анықтайды.Эндоскопиялық панкреатография кезінде биоптатты зерттеп,бездің морфологиялық сипаттамасын анықтауға болады.
Созылмалы панкреатит қантты диабет ауруына жиі ұшыратады.Науқас асқынбай,ұйқы безінің қызметі көп өзгермесе,ауру ұзақ уақыт бойы байқамай жүре береді.Бұл ауруда жүдеу мен уақытша оңалу кезеңдері алмасып отырады.

Дерек көздер
------------

Ішкі аурулар пропедевтикасы,Айтбембет Б.Н,Алматы-2009.
Созылмалы энтерит
-----------------

Созылмалы энтерит(enteritis chronica) жіңішке ішектің кілегей қабатының созылмалы қабынуы.

Этиологиясы мен патогенезі
--------------------------

Созылмалы энтерит ауруы жедел жұқпалы аурулардан(қантышқақ,сальмоноллез,тырысқақ,іш сүзегі) кейін,ішектің микрофлорасы бұзылған шақта,тұқым қуалайтын энзимопатияларда,иондатқыш сәулеленуден соң,сол сияқты басқа әр түрлі аурулар кезінде де дамуы мүмкін.

Клиникалық көрінісі
-------------------

Созылмалы энтериттің негізгі клиникалық белгісі,ол нәжістің бұзылуы.Көбіне іштің өтуі(тәулігіне 6-8 рет) байқалады.Бұл кезде нәжістің түсі жасыл-сары болып келеді,оның мөлшері көбейеді,қорытылмаған ас қалдықтары аралас болуы мүмкін.Кей жағдайларда іш қатады немесе іштің өтуі мен қатуы кезектеседі.Сонымен қатар созылмалы энтеритпен сырқаттанған адам іштің кіндік тұсында ауру сезімінің болуына,іштің шұрқырауына,жалпы әлсіздікке,жүдегеніне шағымдануы мүмкін.
Науқасты қарап көрі кезінде белоктардың,майлардың,көмірсулардың,микроэлеементтер мен витаминдердің сіңірілуінің нашарлауын,яғни мальабсорбця синдромы байқалады.Тері қабаты құрғап,тырнақтар сына бастайды,шаш түседі,езуде жарық пайда болады.Ішек бойын пальпация жасаған кезде шұрыл байқалады.
Қанды тексергенде анемияны,альбуминдер мен холесетериннің мөлшерінің азаюын анықтайды.Нәжісті зерттегенде Нейтралды май,май қышқылдарын,ет талшықтары мен қорытылмаған клетчатка табылады.
Рентгенологиялық зерттеу кезінде барий қойындысының ішекті әркелкі толтыруын,кілегей қабатының бетінің пішінінің бұзылуын,эвакуатрлық қызметінің өзгеруін байқауға болады.
Эндоскопиялық зерттеу-интестиноскопия-дәлірек мәліметтер береді,ал кілегей қабатынан алынған биптаттар морфологиялық әдіспен зерттеледі.
Созылмалы энтерит ұзақ уақыт белгісіз өтуі мүмкін,ас қорыту және сіңіру үдерістері терең бұзылғанда ғана анемия,гиповитаминоз,жүдеу белгілері пайда болады.

Дерек көздер
------------

Ішкі аурулар пропедевтикасы,Айтбембет Н.Б,Алматы-2009
**Көрпе** – дүрия, батсайы, торғын, шағи, шәлі, жібек, сәтен, атлас, т.б матадан жасалып, сырты кестеленеді. Тұтыну қажетіне қарай қалың, жұқа, үлкен, кіші етіп жасаса, дәулетіне сай арзан, қымбат материалдан дайындайды, соған сай бала көрпе, шәлі көрпе, төсеніш көрпе, жүн, қалың, атлас көрпе деген түрлері болады. Ал енді түрлі геометриялық пішіндегі мата қиындыларынан әшекей, өрнекпен құралып жасалған түрін құрақ көрпе деп аталады екен. Осы сипаттама беріліп отырған көрпе түрі – құра көрпе. Жамылғыш құрақ көрпенің беті қызыл және көк түсті көп сатылы фигуралармен өрнектелген. Сол фигуралар көрпе ұзындығы бойынша бой түзеген жолақтар симметриалы орналасқан. Көрпе бордюрі жасыл түсті велюрдан жіңішке жолақталып тігілген. Ал, астары түрлі-түсті мақта (хлопчатобумажный) матадан тігілген.
**Рудничное**, *Шалқаркөл* — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Семізбұғы кентінің солтүстік-шығысында 3 км жерде орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 6,50 км2, ұзындығы 4,2 км, ендірек жері 2 км, жағалау сызығының ұзындығы 15 км. Ең терең жері 8,5 м (орташа терендігі 4,5 м.). Көл түбінің көпшілік бөлігі тегіс, жынысты, ортасына қарай лайлы келеді. Жауын-шашын және жер асты суымен қоректенеді. Су жинайтын алабы 30 км2. Суының жоғарғы денгейі - сәуірде, төменгісі - қыркүйекте байқалады. Суының көлемі 35,9 млн.м3.

Сипаты
------

Суы кермек, тұтқыр. Су өсімдіктеріне тапшы. Алабұға, шортан, табан, қарабалық кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Кіші Жаркөл** – Жарман көлінің солтүстік-шығысындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы Шолақсай ауылының оңтүстік-батысында 12 км жерде орналасқан. Теректі өзені алабында. Теңіз деңгейінен 116 м биіктікте.

Гидрографикасы, сипаты
----------------------

Аумағы 3,7 км2, ұзындығы 3,5, енді жері 1,5 км, жағалау бойының ұзындығы 15,4 км, орташа тереңдігі 0,4 м. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Кей жылдары суы мол болып, жанындағы Үлкен Жаркөл және т.б. ұсақ көлдермен қосылады. Жазда айдыны тартылып, жағасындағы батпақта қамыс, қоғаөседі. Көл Наурызым қорығы аймағындағы көлдер құрамына кіреді. Су көлдерінің мол болуы көктемде жыл құстарының ұшып келуіне, ұя басуына мүмкіндік береді.
**Оңтүстік қазақтарының Қоқан хандығына қарсы көтерілісі** (1821) – Қоқан билеушілерінің басқыншылық саясаты мен езгісіне қарсы көтеріліс. Әлім (1801-1804 жылдары билік етті) және Омар (1809-1822 жылдары билік етті) хандардың тұсында қоқандықтардың басқыншылық саясаты күшейе түсті. Ұлы жүз жерінің батыс бөлігіне (Ұзынағашқа дейін), Талас алабына, Орта жүздің Ташкент пен Арыс өзені аралығындағы, Түркістан маңындағы жерлерге және Сыр бойындағы (Қазалыға дейін) Кіші жүз қазақтарына Қоқан билеушілері үстемдік жүргізді. Олар Қазақстанның оңтүстігіндегі Сайрам, Шымкент, Түркістан, Әулиеата қалаларын жаулап алып, қазақтарды сауда және қолөнер орталықтарынан айырды. Халықтан алатын алым-салық мөлшерін ұлғайтты. Ауыр салық пен қисапсыз көп міндетті жұмыстардан бас тартқан қазақ ауылдары шапқыншылыққа ұшырап, мал-мүлкі тоналды. Бұл саяси және әлеуметтік езгіге шыдамаған Сайрам, Шымкент және Түркістан қалаларының маңындағы қазақ рулары 1821 жылы Қоқан билеушілеріне қарсы көтеріліске шықты. Аз уақытта көтерілісшілер саны 12 мыңға жетті. Олар Шымкент пен Сайрамды алып, Қоқан ханының бекініс-қамалдарын қоршады. Бірақ көтерілісшілердің қару-жарақтары жеткіліксіз, әскери қуаты әлсіз еді, көтерілістің айқын мақсаты, жан-жақты ойластырылған жоспары болмады. Оның үстіне көтерілістің ырықтан шығып кетуінен қорыққан қазақ билеушілері Қоқан ханымен келісіп, көтеріліс басшысы Тентек төре Қоқанға мойын ұсынды. Көтеріліс қаталдықпен басылып, мыңдаған қазақ өлтірілді, тірі қалғандары құлға айналдырылды. Бірақ, бұл халықтың азаттық күресін тоқтата алмады. Жетісу өлкесінде де, Сыр бойында да халықтың басқыншыларға қарсы бітіспес күресі қанат жайды (қараңыз: Ұзынағаш көтерілісі).

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Құрастырылған және тұрмыс білдектері** (орыс. *комбинированные и бытовые станки*) — әдетте кішігірім ағаш өңдеу өндірістерінде және тұрмыста құрастырылған және әмбебапты білдектер мен электрленген қол құралдар қолданылады. Бұл білдектер құрастырылған және әмбебап болып бөлінеді. Құрастырылған білдектерде
сүргілеу, бойлай және көлденең аралап кесу, бұрғылап тесу — ойық жасау, беттерді жоңғылау, ажарлау жұмыстары орындалады. Бұл білдектер машина жасау өндірісінің үлгі цехтарында, ағаш шеберханаларда және жөндеу алаңшаларында пайдаланылады. Құрастырылған білдектерде келесі операциялар орындалады: 1) сүргілеу және дайындамаларда белгіленген орнықтандыру сызықтарға параллельді белгі сызықтарды таңбалау: өнделетін дайындаманың өлшемдері: ең үлкен ені 250 ... 400 мм, қалыңдығы 5 ... 160 мм, ең кіші ұзындығы 300 мм, 2) аралап кесу: өңделетін дайындаманың өлшемдері: ең үлкен ені 120 ... 140 мм, қалындығы 5 ... 100 мм; 3) жоңғылау: өңделетін дайындаманың өлшемі: қалындығы 5 ... 150 мм; 4) ажарлау: өңделетін дайындаманың өлшемдері: ең үлкен ені 100 мм, қалыңдығы 12 ... 100 мм; 5) бұрғылап тесу, ойық; жасау; өңделетін дайындаманың өлшемі: қалыңдығы 20 ... 100 мм. Әмбебапты тұрмыстық білдектерде әртүрлі үйлестіру
әдістері мен келесі жұмыстарды орындауға болады: бойлай, көлденең және бұрышпен тілгілеу, бұрғылай тесу, дайындамалардың қабаттарын және жиектерін жоңғылау, ойықтарды, тығын тарақтарды, типті байланыстарды жоңғылау, ажарлау, жону, кескіш құралдарды қайрау. Өңделетін дайындаманың өлшемдері: 1) тілгілегенде — ең үлкен қалыңдығы 50 мм, ең үлкен ені 250 мм, ең кіші ұзындығы 250 мм; 2) жоңғылағанда — ең кіші қалыңдығы 5 ... 10 мм, ең үлкен ені 140 ... 200 мм, ең кіші ұзындығы 250 мм, алынатын қабаттың ең үлкен калыңдығы 3 ... 4 мм; 3) ширектік, тарақты тығындар мен және жәшіктік тисктермен қосылыстарды жоңғылағанда дайындамалардың өлшемдері: ең үлкен ширектің 20 х 20 мм, ең үлкен тығынның 8x8 мм, жәшіктік тиектің 8 х 15 мм; 4) ажарлаудың ең үлкен ені 80 мм.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Рашмор** тауы — Америка Құрама Штатындағы төрт президенттің бейнесінің биіктігі 60 фут (18,6 метр) Рашмор тауында граниттен қашалған Блек-Хилзде таулы аймақта Оңтүстік Батыста Дакотада және Вайоменгтің Солтүстік Шығысында. Өзінің 70-жылдық тарихына орай Америка Құрама Штатының символы болды және атақты да мақтанышы сол. 

Тау өткен ғасырдан бері президенттердің құрылысы жасалғанда, Нью-Йорктағы юрист Шарльз Рашмордың құрметіне аталған 19-ғасырда осы таулы аймақты зерттеген. Монумент жасауды ойлап тапқан Доан Робинсон, және де ол ең басында атақты тұлғаларды: Генерал Джордж Армстронг Кастер, Баффало Билл Коди, Льюис пен Кларкты бейнелеуді ойлаған. Робинсон өзіне ақшалай көмекшіні, жабушыны өзінің жобасын жүзеге асыруға іздей бастады. Ол Оңтүстік Дакотаның сенаторы Питер Норбекпен танысты. Норбек Робинсонның жобасына қызығып, көмек көрсете бастады. Енді Робинсонға мүсіншіні табу ғана қалды. Көп іздеуден кейін ол Гатсон Борглемді табады.
[1]
**Оңтүстік Қазақстан территориялық геология басқармасы** – Алматы, Қызылорда, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан және ішінара Шығыс Қазақстан, бұрынғы Жезқазған облыстары жерінде геологиялық жұмыстар жүргізген өндірістік мекеме. Оңтүстік Қазақстан территориялық геология басқармасы (бұрынғы  *Қазақ геологиялық басқармасы*) 1938 ж. *«Қазақ гология Тресі»*  негізінде ұйымдасты және сол кезде бүкіл Қазақстанда геологиялық жұмыстар жүргізді. Геологиялық, гидрогеологиялық, геофизикалық жұмыстар ауқымының артуына байланысты бұл мекемеден 1940-1958ж. Бірнеше мекеме өз алдына бөлініп шықты. 1975 жылы 1 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан территориялық гелогия басқармасы құрамында 10 экспедиция, 3 партия, орталық лаборатория, геологиялық техниканы жөнду зауыты, құрылыс учаскесі болды. Оңтүстік Қазақстан территориялық геология басқармасы жұмыс жүргізген жер аумағы герцен тектогенезінен біржола нығайған полеозойлық құрылымдар, Альпі тектогенезі нәтижесінде пайда болған жақпарлы көтерілімдер, тау аралық ойпаңдармен (*Іле, Бал.аш маңы, Шу-Сарысу, Сырдария, т.б*.) сипатталады. Тау аралық ойпаңдардан қоңыр көмір, мұнай, жанғыш газ, азот-гелий газы, т.б. палеозойлық құрылымдардан түрлі металдар мен бейруда шикізат кендері табылды. Басқарма түрлі масштабты карталар жасап, іздеу жұмыстарын жүргізді. Солардың нәтижесінде бірнеше металдың, бейрудалық шикізаттардың, құрылыс материалдарының ірі кен орындары ашылып, барланды, игерілді, көптеген өндіріс орны ашылды.

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, "Рудный қалалық Нұр мешіті"

Рудный қалалық Нұр мешіті
-------------------------

```
Қостанай облысы, Рудный қаласы, Комсомольский к-сі, 55.1. Рудный қалалық "Нұр" мешіті. Мешіт құрылысының басталуы 01.08.2008 ж, аяқталуы 07.06.2009 жыл.2. Мешіт жерінің жалпы көлемі - 1,2 г. Мешіт аумағы көгалдандырылған (ағаш,гүл, арнайы газон шөбі отырғызылған).3. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі - 1700 ш.м, сыйымдылығы - 1000 адам.4. Мешіт ғимаратының биіктігі - 19.5 метр, қасиетті Құран-Кәрімнің аяттарымешіттің торт жағынан керама плиткаға жазылып өрнекпен безендірілген,қожа Ахмет Яссауи кесенесіне ұқсатылып салынған, мешіттің намазоқитын ерлер үшін 2 зал, әйелдер үшін 2 зал, неке залы, балалар оқитынсынып, имамның, бухгалтердің, күзетшінің арнайы бөлмелері бар.5. Мешіттің күмбезі мен мұнарасы керама плиткамен қапталған. Мешіт аумағында мешіттен басқа ешқандай ғимарат жоқ.
```

Сілтеме
-------
**Адамды төңіректейтін жануарлар** (синантропное животное; гр. *syn antropos*, syn — бірге, antropos — адам) — адамды маңайлап мекендейтін жабайы жануар. Адамды төңіректейтін жануарлардың үйірсек түрлері де болады, мысалы, қалада қыстап шығатын жабайы үйректер. Мұндай жануарлар адамның қосымша қорегінсіз өмір сүре алмайды. Адамды төңіректейтін жануарларлар адамға жақын жерлерді мекендейтіндер (қарлығаш, сқр қарлығаш,қараторғай, т.б) және адам тұратын жерде қоректенетіндер (тарақандар, т.б) болып бөлінеді. Жеке дарақтары адамға жақын, ал негізгі белігі адамнан қашық тіршілік ететін түрлер — адамды аз төңіректейтін жануар (мысалы, қаладағы үйректер), адамға жақын аз уақыт мекендейтіндер — адамды уақытша төңіректейтін жануар (халық мекендейтін жер арқылы ұшып өтетін құстар, мысалы, самырыққұс) деп аталады. қ. Коңсыластыру
A. *Жазық даладағы нарцисс*.
*Narcissus poeticus*
**Нарцисс** (Нәркес, лат. *Narcissus*) – амариллистер тұқымдасына жататын баданалы көп жылдық шөптесін өсімдік. 

  

Негізінен Жерорта теңізі аймағында өседі, 30-ға, кейбір мәліметтер бойынша 60-қа жуық түрі бар. Нарциссті ежелден әсемдік үшін өсіреді, оның қазір 12 мыңнан астам сорты белгілі. Баданасының сырты қоңыр қабыршақпен қапталған. Жапырағы таспа пішінді. Гүлі ақ, сары түсті, хош иісті, жеке-жеке немесе топтанып гүл сидамының ұшында жетіледі. Гүлшоғыры қоңырау не шатыр тәрізді. Жемісі – етті қауашақ. Нарцисстің гүлінен эфир майы алынады, баданасында алкалоид болады. Нарцисс – улы өсімдік. Қазақстанда қолдан өсіріледі. Баданаларын шамамен тереңд. 10 – 15 см шұңқыр қазып, күзде отырғызады. Отырғызылған соң 2-, 3-жылдары жақсы гүлдейді. Бұлардың баданасын жапырақтары түгел сарғайған кезде қазып алып, көлеңкелі жерде кептіріп, 16 – 18С температурада сақтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
*Басқа мағыналар үшін Нарын деген бетті қараңыз.*
**Нарын** – Шығыс Қазақстан облысындағы өзен, Ертістің оң жақ саласы.

Географиясы
-----------

Ол Нарым мен Сарымсақты жоталарының түйіскен жерінде ағын суларынан пайда болған шалшықтанған жерден бастау алады. Биік емес өр жағы мен тегіс сазды-құмдақ арнасының арқасында аңғар кейде ені бойынша 20 км-ден асады, жерлерде 25-250 м-ге дейін тарылады, өзен арнасының ені 15-25 м, тереңдігі 0,5-тен 2,5 м-ге дейін жетеді.

Көлік жолы өзен бойымен өтеді. Өзенде: Жұлдыз, Алтынбел, Майемер елді мекендері, сағасында - Үлкен Нарын ауылы орналасқан.

1960 жылға дейін Нарым өзені тікелей Ертіс өзеніне құятын, Нарым өзенінің сағасында Усть-Нарым ауылы болған. 1960 жылдан бастап Бұқтырма су қоймасының қалыптасуымен және бірнеше елді мекендердің су басуымен Нарым өзені Бұқтырма су қоймасына құяды, өзеннің сағасында Үлкен Нарын ауылы орналасқан.
**Кәсіптік бағалау, кәсіпқойлық бағалау, кәсіби бағалау-** мүліктің не оған құқықтық нарық құны мен өзге де құнын бағалау қызметі туралы қолданыстағы заңдарға, нормативтік құқықтық актілерге , әдеп ережелерінің (бағалаушының кәсіптік әдебі кодексінің) талаптарын сәйкес қатаң түрде жалпы жұрт қабылдаған бағалау әдістер імен стандарттары негізінде айқындау үдерісі. Бағалаудың нәтижесі- мүліктің не оған құқықтың бағалау туралы есептемеде тиянақталған нарықтың құны мен өзге де (инвестициялық, сақтандыру, тарату, т,б,) құнының шамасы. Бағаланатын нәрселер: жылжымайтын мүлік (жер телімін қоса) нысандары, кәсіпорын ( бизнес) , бейматериалдық активтер, зияткерлік қызмет нәтижелері , машиналар мен жабдықтар, зергерлік бұйымдар, өнер жән еантиквариат туындылары, талап ету құқығы , алынбай қалған пайда (алынбаған табыс), т.б. Бағалаушы-сарапшының мәртебесі мәртебесі маманнан түрлі қызмет салаларынан : бухгалтерлік есеп, менеджмент, құқық, қаржы талдауы, жылжымайтын мүлікті басқару негіздері, құрылыс-сметалық жұмыстар, бағалы қағаздар нарығы мен айналысын талдау, дағдарысқа қарсы басқару және оларды қаржы жөніне сауықтыру, аудит, сараптамалық және ақыл-кеңес беру қызметінің басқа түрлері бойынша терең білімі болуды талап етеді. Кәсіптік бағалаумен мамандандырылған жоғары оқу орындарында кәсіптік білім алған лицензиялы мамандар айналысады.

### Дереккөз

1. ↑   Қазақстан ұлттық энциклопедия, 10 том, Э-Я Қосымшалар, Тәуелсіздік тұғыры ,Он бес жылдың өркендері, «Қазақ энциклопедиясы», Бас редакциясы 2007
**Ақ шірік** (→**Ақшірік**) немесе **Альтернариоз** — күнбағыс, соя, үрме бұршақ, зығыр және тағы басқа өсімдіктерде, сонымен қатар қоймадағы көкөністерде саңырауқұлақ салдарынан болатын өте хауіпті ауру. Қоздырғышы – Ascomycetes класының Helotiales қатарына жататын саңырауқұлақтар. Ақ шірік өсімдікті істен шығарады. 

Күресу жолы: ақ шірік жұққан тұтас өсімдікті немесе оның бөлімін отап құрту, тұқымын тазалау, екінші дақыл егу, овощтар сақталатын қойманың температурасын 1—3 градуста ұстау және оны желдетіп тұру.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
Рудольф Клаузиус
**Рудольф Клаузиус** (нем. *Rudolf Julius Emanuel Clausius*, туылғандағы есімі  — **Рудольф Готтлиб** (нем. *Rudolf Gottlieb*); 2 қаңтар 1822, Кёслин (алдын — Кошалин) — 24 тамыз 1888, Бонн) - неміс физигі, жылудың молекулалық-кинетикалық теориясы мен термодинамиканың негізін қалаушылардың бірі. Берлин университетін бітірген (1840). Заттың бір агрегаттық күйден екінші бір күйге ауысының кинетикалық теориясын жасады. Сөйтіп балқу темперасы өзгерісінің қысымның өзгерісіне байланысты екендігін дәлелдеп шықты. Джоуль-Ленц заңын теориялық жағынан негіздеді, электролиз теориясына елеулі үлес қосты (1857).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Талас кекіресі** (лат. *Oxytropis talassica*) – бұршақ тұқымдасы, кекіре туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Қазақстанда таралуы
-------------------

Талас Алатауында (Ақсу, Қайыңды өзендерінің арнасында) кездеседі. Қорымтасты беткейлерде, шөптер мен бұталардың арасында өседі. Ақсу-Жабағлы қорығында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Күрделі жапырақтары түкті , тақ қауырсынды, өркенге кезектесе орналасады. Жеке гүлінің ұзындығы 8 мм-дей, бір-бірімен кіріккен 5 тостағанша, 5 күлте жапырақшасы бар. Күлгін түсті күлте жапырақшасының ең жоғарғысы жалпақ желкен тәрізді, оның жанындағы жеке тұрған екеуі ескекше, аталығының саны 10, оның тоғызы бір-бірімен тұтасып, жіпшесінен біріккен, бір аталығы жеке орналасады. Аналығы біреу. Тұқымнан көбейеді. Маусым/шілде айларында гүлдеп, шілде/тамызда жеміс салады. Жемісі – бұршаққап.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Б.Ө. Жақып "Қазақстан табиғаты"
**Нарци́сс** (нақтырақ, **Наркисс** көне грекше Νάρκισσος) — ежелгі грек мифологиясында өзен Құдайы Кефистің және Лириопа деге нимфаның баласы, немесе Эндимиона мен Селенаның баласы.

Миф
---

Тиресий, Нарцисқа егер ол өзінің бейнесін көрмесе ол ұзақ әрі жақсы өмір сүреді деп айтты.

Нарцисс 16 жаста болғанда оны Эхо деген нимфа жақсы көріп қалды. Сымбатты, бірақ суық және тәкаппар болып, Нарцисс нимфаның махаббатын кері қайтарып, Құдаймен жазаланды

Овидия бойынша, көптеген ұлдар мен қыздар оған ғашық болды, бірақ Нарцисс оларды кері қайтара берді. Сонда, олар Немеседаны шақырды, және ол олардың өтініштерін тыңдады. Айтулардың бірінде, Аминий, кері қайтарылған махаббаттың иегерлерінің бірі, Нарцисстің үйінің алдында өз-өзін өлтіріп, Құдайдан кегін қайтаруды өтінді.

Аңда жүрген кезінде, Нарцисс өзінің бейнесін өзеннен көріп қалып, өз-өзіне ғашық болып қалады. Өзінің ғашығынан айырылмай, сол өзеннің жанында аштық пен азаттықтан қайтыс болады. Оның денесін алып кетуге келгенде, ол өз орнында болған жоқ, бірақ оның орнына гүл өсіп тұрды. Содан кейін ол гүлді Нарцисс деп атады.

Нарцисс есімі нақты сөз болды және тәкаппарлық пен өзін-өзі жақсы көрудің белгісі болды.

Дереккөзедер
------------
**Мәселелер тіркесі** (образ задачи; task image) — 1) сыртқы жадқа жазылған жедел жадтың мәселелерінің қалып-күйі. Мәселелер тіркесі программаға бөлінген жад аймағындағы барды, жұмыстық аймақтар мен онымен байланысты басқару блоктарын, сондай-ақ программамен пайдаланылатын регистрлерді қамтиды. Көп мақсатты операциялық жүйе басымдылыгы айтар- лықтай жоғары мәселелерге жедел жадтан орын босату мақсатымен мәселелер тіркесін қалыптастырады. Мүмкіндік туған кезде, мәселелер тіркесі қайтадан жедел жадқа жүктеледі де, мәселелерді орындау жалғасады. Сонымен бірге машиналық жаңылысу, жабдықтың істен шығуы немесе программаны басқарудың диалогтық режімінде пайдаланушының қате әрекеттері жағдайында есептеу процесін қалпына келтіру мақсатымен мәселер тіркесі операциялық жүйемен периодты түрде қалыптастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған, түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
**Борис Кирилович Христов** (болг. *Борис Христов*; 1914 ж. 18 мамыр, Болгария, Пловдив — 1993 ж. 28 маусым, Италия, Рим) — болгарлық опера əншісі (бас).

Өмірбаяны
---------

Борис Христов 1914 жылдың 18 мамырында Пловдивте, Вардарлық Македониядан шыққан болгарлық қоғамтанушы жəне халықтық революционер Кирил Совичановтың отбасында дүниеге келген.

Христовтың əншілік таланты жас кезінде, Александр Невский шіркеуінің хор ұжымына қосылғанда белгілі болды. Алайда, əн айтумен бос уақытында айналысуды дұрыс көріп, заңгер мансабын таңдайды. Бұның барлығы 1942 жылы, оның шіркеудегі əнін болгарлық патша III Борис алғаш естігенде өзгерді. Христовтың əні патшаға əсер етіп, патша оған мемлекеттік шəкіртақы тағайындап, Италияға оқуға жібереді. Италияда Борис классикалық вокалды аңызға айналған итальяндық баритон Риккардо Страччариден үйренеді. Италиядағы саяси басқару кезеңінің ауысуына байланысты оқуы 1943 жылы тоқтайды, бұдан кейін Христов Болгарияға қайтып оралды. 1944 жылы Германияға барып, неміс опералық репертуарын зерттейді, бірақ Австрияда қамауға алынып, тұтқындалған азаматтарға арналған лагерьге орналастырылады. Босағаннан кейін Италияға оралып, Риккардо Страччариден оқуды жалғастырады.

Христов өзінің кəсіби дебютына 1945 жылы 28 желтоқсанда Римдағы *"Санта Чечилия"* академиясында жетті. Мұнда ол итальяндық жəне орыс репертуарының шығармаларын орындады. Опера сахнасындағы дебюты 1946 жылдың 12 мамырында орын алды. Христов «Богемдағы» Колленның партиясын орындады. Осы кезден 1986 жылғы өз мансабын аяқтағанға дейін бұлжымас жетістіктермен əлемнің ең үздік опера театрларында өнер көрсетіп жүрді.

Шығармашылығы
-------------

Христов өзінің итальяндық, француздық жəне орыс опералық репертуарындағы қойылымдарымен танымал. Əртіс рөлдерінің қатарынан Бористің («Борис Годунов»), II Филипптің («Дон Карлос»), Мефистофелдің (Гуноның «Фаусты» мен Бойтоның «Мефистофелі»), Аттиланың («Аттила»), Фиесконың («Симон Бокканегра»), Досифейдің («Хованщина») жəне тағы басқа рөлдерін ерекше атап өтуге болады. Сонымен қатар, Христов өзінің шіркеудегі шабыттандырғыш əндері арқылы танымал.

Дереккөздер
-----------
Цзялинцзян
**Цзялинцзян** (қыт. 嘉陵江) — Қытайдың оңтүстік-шығысындағы өзен, Янцзы өзеннің сол жақ ірі саласы. 
Ұзындығы 1119 км, су жиналатын алабының ауданы 160 мың км². Циньлин тау жотасының оңтүстік беткейінен Аньхэ және Сиханьшуй бастауларымен басталып, жоғарғы және орта ағыстарында тау өзені, төменгі ағысында (Сычуань қазаншұңқыры үстінде) жазық өзені сипатты.

Ірі салалары:

* Дунхэ;
* Цюйцзян;
* Байлунцзян;
* Сихэ;
* Фоуцзян.

Орташа су ағымы 2100 м³/с. Су тасу жаз маусымына келеді. Негізінен егін суаруға пайдаланылады. Наньчун қаласына дейін кеме жүзе алады. Сағасында Чунцин қаласы орналасқан.

Ciлтемелер
----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
Борис Колкер
**Борис Григорьевич Колкер** (15 шілде 1939 ж. Тирасполь қаласында Молдова КСР-да дүниеге келген) - халықаралық Эсперанто тілінің оқытушысы және аудармашы, интерлингвист, эсперанто тілінде үш оқыту кітабының шығармашысы. Ресей және Кеңес Одағының азаматы, 1993 жылдан бері АҚШ азаматы, Кливленд, Огайо штаты.

Эсперанто тілін 1957 жылдан бері оқыған, интерлинвгистикаға арналған мақалалардың авторы, әйгілі эсперанто тіліндегі кітаптардың авторы. Интерлинвгистика саласының докторы, диссертациялық жұмысының тақырыбы эсперантологияға арналған. Vojaĝo en Esperanto-lando (Эсперанто жеріне саяхаты) эсперанто тілін жетік білітіндерге эсперанто мәдениеті мен тарихы туралы сыр шертетін кітабының арқасында ол эсперантоның жол сілтеушісі деген атаққа ие болған.

Колкер Эсперанто Академиясының мүшесі, Дүниежүзілік Эсперанто Қауымдастығының (Universala Esperanto-Asocio) сыйлы мүшесі, "Monato" атты журналдың көмекші редакторы. Жиырма жылдан астам уақыт ішінде Борис Колкердің Ресейде корреспонденттік эсперанто курсын 900-дей адам бітірді, бұл курста Қазақстаннан да қатысқандар бар. Сонымен қатар Сан-Франциско мен Хартфорд университеттерінде эсперанто тілінен дәріс оқыған. 

Қазірде ол Интернационалды Квалификациондық Корреспонденттік Эсперанто курсын басқарады, және Интернационалды Эсперанто Оқытушыларының Лигасының (International League of Esperanto Instructors) (ILEI) Бағалау Комитетінің вице-президенті. Кезінде Кеңес Одағында және Ресейде эсперанто негізін салушы және жетекшісі болған, 1975 жылы Қазақ КСР-да Жас Эсперантистер Одағында қатысты.

### Диссертациялық жұмыс

* *Эсперантоның пайда болуы мен дамуына орыс тілінің қосқан үлесі* (rus. Вклад русского языка в формирование и развитие эсперанто.). Мәскеу: ҚСРО Ғылымдар Академиясы, Тіл білімі институты. 1985. Лингвистика докторының диссертациялық жұмысы

### Оқу кітаптары

* "Учебник языка эсперанто. Основной курс."" (Эсперанто тілінің оқу кітабы. Базалық курсы).
* "Эсперанто за 16 дней. Экспресс-курс." (Эсперанто 16 күн ішінде. Экспресс курс).
* "Международный язык эсперанто. Полный учебник. Мұрағатталған 22 қарашаның 2010 жылы." (Халықаралық эсперанто тілі. Толық оқу құралы).
* "Vojaĝo en Esperanto-lando. Мұрағатталған 16 қазанның 2007 жылы." (Эсперанто жеріне саяхат. Эсперанто тілін жетік білітіндерге Эсперанто мәдениеті мен тарихы туралы сыр шертетін кітап).
**Пенелопа Дельта** (гр. *Πηνελόπη Δέλτα*, 1874, Александрия, Египет — 27 сәуір 1941, Афины) — грек жазушысы, жаңа грек әдебиетіндегі алғашқы әйел-жазушылардың бірі. Балаларға арналған кітаптың алғашқы авторы.

Пенелопа Дельта – Александрия қаласында фанариоттар отбасында туған. Ол отбасынлағы алты баланың үшіншісі. Оның Александра атты үлкен әпкесі және Антонис Бенакис аььы ағасы болады. Ағасын *«Ο Τρελαντώνης»* атты кітабында сомдап, Том Сойер секілді кейіпкер ретінді жазып, атын әдебиет тарихында қалдырады. Ағасы грек коллекционері ретінде танымал. Ол Бенаки мұражайының негізін қалаушы. 

1882 жылы Бенаки отбасы Афинаға көшіп келеді. Осында Пенелопа дәулетті Стефанос Дельтаға тұрмысқа шығады. Олардың үш қызы болады. 1906 жылы отбасы Франкфуртқа көшіп кетеді. 1909 жылы осы қалада оның алғашқы **«Για την Πατρίδα»** (*Ради Отечества*) атты романы жарық көреді.

Еңбектері
---------

* Για την Πατρίδα (1909)
* Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου (1911)
* Παραμύθι χωρίς όνομα (1911)
* Παραμύθια και άλλα (1915)
* Η ζωή του Χριστού (1925)
* Ο Τρελαντώνης (1932)
* Ο Μάγκας (1937)
* Τα μυστικά του βάλτου (1937)
* Ρωμιοπούλες (1939)
* Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος : ημερολόγιο, αναμνήσεις, μαρτυρίες, αλληλογραφία (1978)

1941 жылы 27 сәуірде вермахта әскері Афинаға кірген күні өз-өзіне қол жұмсайды. Өзінің соңғ өтініші бойынша Кифиси особнякінің бағында жерлейді. Епископ Хрисантос, оның досы ол кезде Афина архиепископы болған, жерлеу рәсімін басқарады. Оның бейітіне ΣIΩΠH - "тыныштық" сөзін қашап жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Раусу тауы
**Раусу тауы** страто жанартау болып табылады. Раусу Жапониядағы Хоккайдоның Ширетоко түбегінде орналасқан. Раусу тауы Жапониядағы белгілі 100 таудың бірі болып табылады. Таудың Оннебетсу және Ширетоко деп аталатын негізгі шыңдары бар. Раусу тауы Ширетоко түбегіндегі ең биік тау болып табылады. 

Хоккайдо аралы - Жапониядағы негізгі төрт аралдың бірі. Ол көлемі бойынша Хонсюдан кейінгі орынды иеленеді. Раусу тауы - Хоккайдо аралының солтүстік-шығысында орналасқан жанартау. Бұл таудың ашылу фестивалі жыл сайын 3 шілдеде өткізіледі. Себебі, дәл осы уақытта тауға шығу науқаны басталады.

Раусу тауы Шари және Раусу қалаларының арасында орналасқан. Раусу тауынан Жапониядағы қоңыр аюды кездестіруге болады. Раусу тауы өзінің әдемілігімен, жабайы табиғатымен және адам аяғы баспаған жұмбақ жерлерімен танымал. Тау бүкіләлемдік мұра болып табылады. 

Раусу тауының биіктігі 506 м-ді құрайды. Раусу тауының маңында Раусу елді мекені бар. 2010 жылғы санақ бойынша онда 6010 адам болған. Елді мекен 400 шаршы шақырым аумақты алып жатыр. Раусу стратожанартаулардың бір түрі болып табылады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Цзинь Син** (қыт. 金星, кор. 김성) – Қытайдағы кәріс балеринасы, хореограф. 

Ол «Цзинь Син Шанхай би театрының» негізін қалаушы және иесі. 1967 жылы 13 тамызда Шэньянда корей отбасында дүниеге келген. Әкесі полиция қызметкері болған. Жастайынан жергілікті корей бастауыш мектептерінде математика пәні бойынша ерекше көзге түскен, биге қызыққан. 9 жасында әскери ансамбль құрамына кіреді. Полковник атағын алған. 

1987 жылы Цзинь би үйрену үшін Нью-Йоркке көшіп барады. Кейін Еуропада өнер көрсетеді, Римде биден сабақ береді. 26 жасында Қытайға оралады. 1996 жылы операция болғандығынан, біраз уақыт биден қол үзеді. Сауыққаннан кейін шәкірттерімен Шанхайға көшіп барады. 33 жасында бала асырап алған. 

Қазіргі кезде күйеуімен және үш асыранды баласымен Шанхайда тұрады. 2005 жылы «Честь дракона» фильміндегі мадам Роза рөлін сомдаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қасабеков Аманжол** (5.4. 1943 жылы туған, Кербұлақ ауданы, Бостандық ауылы) — ғалым, философия ғылымдарының докторы (1989), профессор (1990). 1969 ж. М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1969). 1969-78 ж. Жамбыл педагогика институтында, Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтында аға оқытушы болған. 1978-91 ж. ҚазМУ-дің Кәсіби біліктілікті арттыру интының директоры, Алматы архит. -құрылыс институтында филосософия кафультетінің меңтерушісі. 1991-95 ж. ҚазМУ-де философия және политология факультетінің деканы, проректор, директоры болды. 199598 ж. і.Жансүгіров атындағы Талдықорған университетінің ректоры. 1998 жылдан Қазақ гуманитарлық заң университетінде кафедра меңтерушісі.Қасабеков Аманжол (5.4. 1943 жылы туған, Кербұлақ ауданы, Бостандық ауылы) — ғалым, философия ғылымдарының докторы (1989), профессор (1990). 1969 ж. М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1969). 1969-78 ж. Жамбыл педагогика институтында, Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтында аға оқытушы болған. 1978-91 ж. ҚазМУ-дің Кәсіби біліктілікті арттыру интының директоры, Алматы архит. -құрылыс институтында филосософия кафультетінің меңтерушісі. 1991-95 ж. ҚазМУ-де философия және политология факультетінің деканы, проректор, директоры болды. 199598 ж. і.Жансүгіров атындағы Талдықорған университетінің ректоры. 1998 жылдан Қазақ гуманитарлық заң университетінде кафедра меңтерушісі.
**Галина Евгеньевна Ганейзер** (21.03.1912, Мәскеу - 10.05.1998, Мәскеу) ─ орыс балалар жазушысы. 
География ғылымдарының кандидаты. 
М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген.

1951 жылы балаларға арналған үздік көркем шығарма конкурсының лауреаты болады. 

1923 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. Медальдармен марапатталған.

Прозалық шығармалары
--------------------

* «Река в пустыне»,
* «Шелковинка»,
* «Почему реки вморе текут»,
* «Про жаркую пустыню»,

«Про высокие горы», 
«На лугу», 
«С севера на юг», 
«Загадка Ирвы», 
«География в картинках».

Дереккөздер
-----------
**Рафаиль Рүстемұлы Оспанов** (5 қараша 1997 жыл) — қазақстандық футболшы, "Ақсу" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

"Атырау" клубының түлегі. Негізгі құрамға 2016 жылы қабылданғанымен, ұзақ уақыт бойы клубтың жастар командасында ойнады. Қазақстан премьер лигасындағы тұңғыш ойынын 2019 жылы 27 сәуірде "Жетісуға" қарсы өткізіп, 77-ші минутта алаңға шықты.

Осы жылы Қазақстан кубогында да дебют ойынын өткізді. 10 сәуір күні сол "Жетісуға" қарсы ойында бастапқы құрамда алаңға шығып, 65-ші минутта алмастырылды.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* 2019 жылғы статистикасы
Цетиозавр
**Цетиозавр** атауы теңіз құбыжығы дегенді білдіреді. Динозаврлар зауропод қатарына жатады. Ол осыдан 181 - 169 миллион жыл бұрын орта Юра дәуірінен кейінгі Юра дәуіріне дейін өмір сүрген. Төрт аяғымен жүретін цетиозаврдың ұзындығы шамамен - 18 метр, салмағы - 25 тонна. Мойынының ұзындығы денесінің ұзындығына тең, ал 40 омыртқадан тұратын құйрығы одан да ұзын. Алдыңғы аяқары да басқа зауроподтардың әлдеқайда ұзын болған. Жамбас сүйегінің ұзындығы 2 метрді құрады.

Қызықты дерек
-------------

* Цетиозаврдың ірі жамбас сүйектері өзге динозаврлардың сүйектерінен 2 метрге ұзын болған.
* Томас Хакслидің 1869 жылы жасаған дәлелдеріне дейін цетиозавр қолтырауын немесе ерте Бор дәуірінің динозавры— игуанодон деп есептелген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 25 тонна
* Тұқымдас : Цетиозаврид
* Отряд тармағы : Зауроподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Цефеида тамыр соғуы
Герцшпрунг—Рассел Диаграммада лықыл жұлдыздардың облысы
**Цефеидтер** — жалтырауы белгілі бір периодпен өзгеретін және жарқырауы жоғары болып келген физикалық айнымалы жұлдыздар. Олар периоды 0,07 тәуліктен 1,2 тәулікке дейінгі қысқа периодты Цефеидтер (RR Лира жұлдызы тәріздес) және периоды 1,1 тәуліктен 70 тәулікке дейінгі ұзақ периодты Цефеидтер (Цефейдегі δ және W Бикеш жұлдыздары тәріздес) болып екі топқа бөлінеді. Ұзақ периодты Цефеидтер жалтырауының периоды мен жарқырауының арасында белгілі бір тәуелділік болатындығы байқалады (периоды неғұрлым үлкен болса, жарқырауы соғұрлым жоғары болады). Мұндай тәуелділік сол жұлдызға дейінгі арақашықтықты анықтауға мүмкіндік береді.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Борис Валентинович Битюков** — совет киноактері. 1951 жылы екінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады.

Биографиясы
-----------

Борис Битюков 1921 жылы 25 сәуірде Орелде дүниеге келеді. 1937-1938 жылдары Камералық театр тобының актері болады. 1939 жылы Мәскеу гидромелиоративті институтында оқиды. 1946 жылдан бастап Орталық киноактер студиясында актерлік қызмет атқарады. 1946-1991 жылдары киноактер театр-студиясында жұмыс істейді. Кәсіби актер болмасынан бұрын танымалдықты кинокөрермендерден іздейді. Кинода жағымды рөлдерді сомдайды. Ол өзінің байсалдылығымен, ер мінезді және қарапайымдылығымен ерекшеленеді. Көзінің ауруы себебінен біржола кинодан кетеді.
Б.В. Битюков 2002 жылы 15 қаңтарда дүниеден өтеді. Мәскеуде Востряковский мазарына жерленеді.

Дереккөздер
-----------
**Борис Владимирович Веймарн** (08.11.1909 жыл, Севастополь) - кеңес сыншысы. РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайракері. КСРО Көркем-сурет академиясының корреспондент-мүшесі. 1960 жылдан КОКП мүшесі. Кеңесжәне шетелдік Шығыс өнерін зерттеумен шұғылданады.

Еңбектері
---------

Негізігі еңбектері:

* "Орта Азия өнері",

* "Өзбекістанның архитектуралық-сәндік өнері",

* "Орал Таңсықбаев",

* "Нұрмұхамбетов шығармасындағы әскери-теңіз флоты тақырыбы".

Веймарн 6 томдық "Жалпы өнер тарихын" дайындауға редактор және автор ретінде қатысты. 1962 жылдан "Елдер мен дүние жүзі халықтарының өнері" энциклопедиясының редколлегия мүшесі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Борис Дмитриевич Греков** (3.05.1882, Украина, Миргород, қазіргі Полтава облысы – 9.9.1953, Мәскеу) – орыс тарихшысы. КСРО Ғылым Академиясының академигі (1935).

1937 жылдан КСРО Ғылым Академиясы Тарих институтының, 1944–1946 ж. бұған қоса Мәдени мұра тарихы институтының, 1947–51 ж. Славянтану институтының директоры, 1946–1953 ж. КСРО ҒА Тарих және философия бөлімшесінің акад.-хатшысы болған. Г-тың ғылым-зерттеулері, негізінен, Ресей мемлекетінің құрылуы, ертедегі орыстардың көршілес түркі халықтарымен өзара қарым-қатынастары мен татар, башқұрт, тәжік, түрікмен, өзбек халықтарының тарихына арналған. Г. – «Киев Русі» (1939) аталатын күрделі еңбектің авторы. Оның А.Ю.Якубовскиймен бірігіп жазған «Алтын Орда» (1937), кейіннен толықтырылған «Алтын Орда және оның құлауы» (1950) атты еңбектерінде Алтын Орда мен Русь арасындағы саяси қарым-қатынас, Шыңғыс хан ұрпақтарының жаулап алған жерлерде жүргізген басқару жүйесі, әскери тактикасы туралы маңызды деректер келтірілген, Г. әсіресе, Батудың жорықтарына көбірек көңіл бөледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Борис Беккер
**Борис Франц Беккер** (нем. Boris Franz Becker; 22 қараша 1967 ж.; Леймен, Германия) — неміс теннисшісі, бұрынғы жекелей сында әлемнің бірінші нөмірі. Алты «Үлкен дулыға» турнирінің жеңімпазы, Дэвис кубогының екі дүркін иегері, жұптық сайыста 1992 жылғы Олимпиада чемпионы. 2003 жылы ол Халықаралық теннис Даңқ Залына сайланды.

1985 жылы ол Уимблдонның ең жас жеңімпазы атанды (17 жаста). Осы сәттен бастап мансабының соңына дейін Беккер үнемі баспасөз бен жанкүйерлердің бақылауында болды. Бұған оның жарылғыш табиғаты, махаббат істері және харизмасы көмектесті. Отандасымыз Штеффи Графтан айырмашылығы, Борис Беккер әрқашан әлемнің адамы болды және айналасындағы хайпты жақсы қабылдады.

Беккер үшін ең табыстысы 1989 жылы болды, ол Уимблдонда, АҚШ-тың ашық чемпионатында және басқа да маңызды емес бірнеше турнирде жеңіске жетті. Алайда, сол жылы Борис әлем чемпионы деп жарияланса да, әлемнің бірінші ракеткасы бола алмады. Рейтингтік ұпайларды есептеудің жетілмеген жүйесі Беккерді және бірқатар атақты спортшыларды негізгі ATP агенттігіне бойкот жариялауға мәжбүр етті.
**Борис Анибал (Аннибал)** (шын аты-жөні ─ Борис Алексеевич Масаинов) – орыс жазушысы, әдеби сыншы, ақын, журналист. [1]

1900 жылы Данилов қаласында дүниеге келген. 17 жасынан бастап шығармашылықпен айналыса бастайды. 

Алғашқы повестері: «Автобиография», «Смерть Любы». 1922 жылдан бастап Борис Анибал деген бүркеншік есімімен «Новый мир», «Прожектор», «30 дней» журналында кітаптары, поэзия жайлы мақалалары басылып отырады. «Моё детство в Данилове» естелігін қалдырған. 1940 жылы «Моряки Вселенной» ғылыми-фантастикалық повесін бастырып шығарады. Сонымен қатар Б. Алексеев, Ганнибал, Г. Анибал, Борис Брюс бүркеншік есімдерімен шығармаларын жариялаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жүніс Әбуғалиұлы Әбуғалиев** (1926 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Әлтеке бұтағынан шыққан. Шет ауданы түлегі. Еңбек жолын Балқаш қалалық қаржы бөлімінде бастады (1942-43), 1943-1965 ж. Балқаш мыс зауытында жұмысшы, Балқаш кен-металлургия техникумында оқыды. Қоңырат кенішінде инженер, Балқаш темір жолы бастығы, Балқаш қалалық партия комитетінің хатшысы, Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы, «Балқашқұрылыс» тресінің партком хатшысы, 1965 жыддан 1988 жылға дейін 23 жыл қатарынан Балқаш қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1988 жылдан құрметті демалыста. Әбуғалиев Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің екі шақырылуына депутат болып сайланған. Ленин, Октябрь революциясы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Балқаш қаласының құрметті азаматы (1993).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
| **Союз-А (7K) ғарыш кемесінің жобасы (1963)** |
| --- |
| Союз-А (7K) ғарыш кемесінің жобасы (1963) |
| Сипаттамасы |
| **Мақсаты:** | Ғарышкерлерді Ай орбитасына жеткізуге арналған. |
| **Экипажы:**  | 3 |
| Өлшемдері |
| **Биіктігі:** |  | 7.4 m |
| **Диаметрі:** |  | 2.50 m |
| **Көлемі:** |  | 6.2 m³ |
| Өнімділігі |
|  **Ұзақтығы:** | 30 күн |  |
|

Союз A-B-C (7K-9K-11K) ғарыш кемесінің жобасы. Суретте Союз-А 7К (оң жақта), Союз-В 9К үдеткіші және Союз-С 11К жанармай сақтағышы көрсетілген (сол жақта).
**Союз-А** ғарыш кемесі — Кеңес Одағының Ай бағдарламасының жобаланған бастапқы қадамдарының бірі.
Сергей Королевтың жобасы бойынша, экипажы екі адамнан тұратын Союз A-B-C Ай кешені Жер төңірегіндегі орбитада құрастырылып, содан кейін Айға қарай сапар шегуге тиіс болатын. Құрамдас бөліктерді Жер орбитасына жеткізуге өзінің тиімділігін көрсете алған Р-7 зымыранын қолдану көзделді. Союз-A 7K ғарыштық кемесімен бірге кешеннің құрамында Союз-B 9K үдеткіші және Союз-С 11К жанармай сақтағышы болуға тиіс болды. 

7К бөлімі Айдың жанынан оның бетінен 1000-20000 шақырым қашықтықта ұшып өткен кезде оны зерттеу үшін камералар мен датчиктермен жабдықталуға тиіс болды. Жалпы ұшу уақыты 7-8 күн болуға тиіс болды.

Бұл ғарыш кемесі тек жоба күйінде ғана қалды. Айға ұшырылған жоқ.
**Стелла Максвелл**(ағылш. *Stella Maxwell*; 1990 15 мамыр, Брюссель) – жаңазеландиялық топ-модель. 2015 жылы сәуірден бастап Victoria’s Secret компаниясының «періштелерінің» бірі.

Өмірбаяны
---------

Бельгияда 1990 жылы солтүстік-ирландиялық дипломаттардың отбасында дүниеге келген. 13 жасында ата-анасының жұмыс бабымен Аустралияға, кейін бір жылдан соң Жаңа Зеландияға көшті. Веллингтонда колледжді тамамдаған соң Отаго университетіне түсті. Сол уақыт аралығында кастингтен өтіп, моделдік мансабын бастады. 2015 жылы шілде айында американдық әнші, актриса- Майли Сайруспен жұп атанып, күзде қайта айырылысып кетті. Қазір модель Кристен Стюартпен көңіл қосып жүр.

Стелла Максвелл

Мансабы
-------

Модель ретінде көптеген көрсетілімдерге қатысқан: Jeremy Scott, Marc Jacobs, Victoria's Secret, Chloe, Charles Anastase, Fashion East, Luella, Mara Hoffman, Osman Yousefzada, Luella, Todd Lynn, Vivienne Westwood, Limi Feu, Cacharel, Giambattista Valli, Ingrid Vlasov, Issey Miyake, Limi Feu, Moncler Gamme Rouge, Talbot Runhof, Tsumori Chisato, Commuun және тағы басқалары.

Сонымен қатар, Elle, Elle Italia, Elle UK, Glamour, Interview, Madame Figaro, Mixte, Numéro, Purple, The Last Magazine, Vogue, Vogue España, Vogue Italia, Vogue Japan және Vogue UK атты сәнқой журналдарының беттерінде жиі кездесіп тұрады.

2014 және 2015 жылдары Victoria’s Secret компаниясының қорытынды көрсетілімдеріне қатысты. 2015 жылдан бастап Victoria’s Secret-тің періштесі болып табылады.
**Стенли Форд Роуз** (ағыл. *Stanley Ford Rous*, 25 сәуір 1895 жыл — 10 шілде 1986 жыл) — британиялық футбол төрешісі, ФИФА-ның алтыншы президенті. ФИФА-ның 1961-74 жылдары басқарған.

Карьерасы
---------

1927 жылдан футбол матчтарына төрелік жасай бастады. 1934 жылы төрешілік карьерасын аяқтады да, 1962 жылға дейін Ағылшын Футбол қауымдастығының президенті қызметін атқарды. 1961-74 жылдары ФИФА президенті болды.

Әлем футболындағы "сары" және "қызыл" қағаздар мен матч барысында ойыншы алмастыру жайлы ережелер Роуздың тұсында іске қосылды. Футбол матчтарындағы дөрекілікпен ымырасыз күресті, соның нәтижесінде 1970 жылғы әлем чемпионатында бір ойыншы да алаңнан қуылмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пьер Ланфранши, Критсиана Айзенберг, Тони Мейсон, Альфред Валь = FIFA 100 жыл. Ғасыр футболы

Сілтемелер
----------

* Стэнли Роуз жайлы Мұрағатталған 6 қыркүйектің 2014 жылы.
**Карлос Альберто Вела Гарридо** (ис. *Carlos Alberto Vela Garrido*; 1 наурыз1989, Канкун, Кинтана-Роо, Мексика) — мексикалық футболшы, «Лос-Анджелес» футбол клубы мен Мексика Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2002 жылдан "Гвадалахара" командасының жастар клубында ойнай бастады. Оның бойындағы талантты байқаған Еуропаның бірнеше топ-клубтары Веланы өздеріне қосып алуға әрекеттенеді де, Лондонның "Арсенал" клубы бәрінен жылдамдық жасап, 2005 жылы 16 жасында-ақ Веланы сатып алады. 2012 жылға дейін "Арсеналға" тиесілі футболшы болғанымен, түрлі клубтарға жалға беріліп жатты. 

2005-08 жылдары Испанияның "Сельта", "Саламанка", "Осасуна" клубтарында доп теуіп, 2008/09 жылғы маусымның қарсаңында "Арсеналға" қайта оралды. 2008 жылы 30 тамыз күні "Ньюкаслға" қарсы ойында тұңғыш рет лондондық клуб сапында ресми ойында алаңға шықты. Тұңғыш голын сол жылы 23 қыркүйек күні Англия кубогында "Шеффилд Юнайтедтің" қақпасына соқты. 

2011/12 жылғы маусым қарсаңында "Реал Сосьедадқа" жалға кетті. Бір маусымнан соң испандық клуб Веланы түпкілікті өздеріне қосып алды да, "Арсеналдан" біржола қол үзді. "Реал Сосьедадта" бес маусым табан аудармай ойнап, 2017 жылы "Лос Анджелес" клубына ауысты.

### Құрама

Ұлттық құрамада 2007 жылдан бері ойнап келеді. 2010, 2018 жылғы әлем чемпионатына барған 23 мексикалық футболшының тізіміне ілікті. 2018 жылғы әлем чемпионатының екінші турында Оңтүстік Кореяның қапасына гол соғып есеп ашты. Бұл ойында Мексика 2:0 есебімен жеңіске жетті.

Жетістіктер
-----------

### Командалық

* Жастар арасындағы (17) әлем чемпионы: 2005
* КОНКАКАФ кубогы: 2009

### Жеке

* Жастар арасындағы әлем чемпионатының мергені: 2005

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 24 тамыздың 2010 жылы.