recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Potentilla-aurea-160606-1
**Қазтабан** - раушангүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Бір-екі жылдығы өте сирек кездеседі. Қазақстанның биік таулы аймақтарында орман-тоғай шетінде, далалы жерлер мен шалғындықта, су жағасында өсетін (тек шөлді жерде өспейді) 48 түрі бар. Олардың биікт. 3-70 см. Тамыры жуан, тамырсабағы түйнек тәрізді болады. Сабақтары тік, кейбір түрлерінде төселмелі келеді. Жапырақтары үшқұлақты, саусақ салалы, қауырсын тәрізді күрделі. Ақ, сары, қызыл гүлдері қалқанша - сыпыртқы гүлшоғырын құрайды, кей түрлерінде жеке орналасады. Гүліндегі тостағанша жапырақшалары 5 немесе 4-тен сыртқы және ішкі шеңбер құрып орналасады. Күлте жапырақшаларының саны 5, кейбір түрінде — 4. Аталық саны 10-нан 30-ға дейін, басым көпшілігінде 20. Аталық жіпшелері біз тәрізді жіңішке. Гул табаны дөңес, ойыс келеді. Көктемнен қоңыр күзге дейін гүлдейді. Жемісі - құрғақ келген, көп жаңғақша. Қның шөбінде, әсіресе түйнек тәрізді тамырсабағында илік заттар мол, балауыз, крахмал, қына қышқылы бар. Қ. — дәрілік өсімдік, оның суда дайындалған тұнбасын тырыспаға, ішек түйілгенде және асқазан ауруларына қарсы қолданады. Сондай-ақ, сіңір тартылғанда, тері ауруларына қарсы ванна немесе компресс жасауға болады. Жапырақтары мен жас өркендерін үй құстарына жем ретінде береді.
Биографиясы
-----------

• Қ.Соңғыбайұлы 1951 жылы Арал ауданы Қара¬құм ауылында дүниеге келген. Мектеп қабыр¬ғасында жүріп-ақ қалам мен қағазды жанына серік етеді. Сөйтіп тырнақалды шығармаларын да дүниеге әкелген. Ол алғаш еңбек жолын кін¬дік қаны тамған өңірде мұғалімдік қызмет ат¬қарудан бастайды. Жылдар өте облыстық кәсіп¬одақ шығармашылық ұйымының директоры, облыстық телерадио хабар¬ларын тарату ком¬паниясында аға редакторлық қызметтерін абыройлы атқарған. Мұнан кейін өмірінің соңына дейін облыстық «Сыр бойы» газетінде қызмет атқарып, сан түрлі та¬қырыпта қалам тербеді. Ол «Жалын» баспасының екі мәрте жүлдесін иеленіп, «Гүлдәурен», «Қыран қия» секілді бір¬неше кітаптарын жарық¬қа шығарған.

• Осындай артына өш¬пестей із қалдырған Қази ағамыздың құрметіне ұйымдастырылған облыстық турнирдің өтуіне «Сыр медиа» МКК мұ¬рындық болды. Турнирдің ашылу салтанатына Қази ағамыздың жұбайы Қуанышкүл апа мен інісі, Арал аудандық мәслихат хатшысы Көл¬бай Данабаев келіп, турнирдің дәстүрлі түрде өтіп жатқанына өз ризашылықтарын білдірді. Ақ жалау», «Қазанбай», «Азалы күн» әңгімелерінің жұлыны түгелдей Қарақұм адамдарының тыныс-тіршілігіне арналған.Кейініректе жазылған «Шөңтөбе, Шотай, Балдәурен» повесі дәстүрлі «Жалын»бәйгесінің жүлдегері атанған.

Отбасы
------

Әйелі:Қуанышкүл апа(Қызылорда)

Ұлы:Нұрлан аға(Астана)

Немересі:Нарғұлан Қази (Астана)

Келіні:Жанар әпке(Астана)

Інісі:Көлбай аға

Әзіл-қалжың
-----------

• «Сыр бойы» газетінің жауапты хатшысы Расул ақын Дүйсенбек Аяшұлына інісі ретінде қаттырақ сөйлеп, зекісе керек. Ертесіне Қази Дана¬баев Расулға келіп:

- Немене, кеше Дүйсенбек екеуің ұрсысып қалғансыңдар ма? - деп аңқаулана сұрапты. Рекең «иә» дейді ғой. Сонда Қази:

- Бәсе, жаңа оны есіктің алдында көрдім, қолында пы¬шағы бар, сені іздеп жүр, - деп кетіп қалыпты. Сасып қалған Рекең:

- Ұрыссам, өзімнің інім емес пе?! О неменің онысы несі! - дей берсе керек.

Қосымша мәліметтер
------------------

1. 

2.

Авторы
------

Қызылорда қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің оқушысы Маханова Жансая 7D
**Расмус Ниссен Кристенсен** (дат. *Rasmus Nissen Kristensen*; 11 шілде 1997 жыл, Бранде, Дания) — даниялық футболшы, "Ред Булл Зальцбург" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2015 жылы "Мидтьюлланд" клубында бастады. Алғашқы ойынын 2016 жылы 6 наурызда "Норшелланн" клубына қарсы өткізді. Маусым біткенше 12 кездесуге қатысты. Тұңғыш голын 11 мамырда "Хобро" клубының қақпасына енгізді.

2018 жылы қаңтарда "Аякске" ауысты. Трансфер құны 5,5 млн еуроны құрады. Маусым соңында фарм клубы сапында Нидерланд екінші дивизионының чемпиондығына қол жеткізді.

2019 жылы "Ред Булл Зальбург" футболшысы атанды.

### Халықаралық

Данияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. Бірақ әлі ұлттық құрама сапында алаңға шыққан жоқ.

Жетістіктері
------------

**«Аякс»**

* Нидерланд чемпионы: 2018/19
* Нидерланд кубогы: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
Малды жайып семірту - бордақыланып етке сойылатын малды жайылым отымен салмақ қостырып, қондандыру. Малды жайып семірту іріктеліп алынған бастарды жасы, жынысы, тірілей салмағы мен қоңдылығы бойынша бірыңғай топтарға бөліп, шөбі шүйгін жайылымда тәжірибелі бақташыларға баққызады. Бордақылаудағы гүрттерді қажетті минералдық қосындылармен қамтамасыз етіп, уақтылы суарып тұрады. Жайылымда жаю реті және тәртібімен тірілей салмағын ірілендіріп, қоңдылығын арттырған малдан аз азық шығынымен өзіңдік құны төмен мол да сапалы ет өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Аманұлла хан** (парсы: امان‌الله خان‎; 1 маусым, 1892 жыл, Пагман, Ауғанстан – 25 сәуір, 1960 жыл, Цюрих, Швейцария) — Ауғанстанның 10-шы әмірі, Ауғанстан королы (21.02.1919—14.01.1929).

Биографиясы
-----------

Аманұлла-хан Түркияның бірінші президенті Мұстафа Кемал Ататүрікпен, Анкара, 1928 ж.
Хабибулла-хан әмірдің баласы.

1919 ж. 21 ақпанда өкімет басына келісімен, Ауғанстанды тәуелсіз ел деп жариялады (28.02.1919 ж).

1919 ж. үшінші ағылшын-ауған соғысы бассталды. Нәтижесінде Англия 1921 ж. Ауғанстанның тәуелсіздігін мойындады.

Аманулла-хан мен В.И.Лениннің келісуі бойынша, 1919 ж. Ауғанстан мен Совет одағы арасында дипломатиялық қатынас орнатылды. 1921 ж. совет-ауған арасында бейтараптық сақтау, бір-біріне шабуыл жасамау тіралы шарт жасалып, 1926 ж. бекітілді. 1927—1928 жылдары Аманулла Үндістанға, Таяу Шығыстың бірқатар елдеріне, Батыс Еуропа елдеріне достық сапрымен барған. 1928 ж. Аманулла-хан КСРО-ға келіп қайтты.

Аманулла-хан жүргізген реформалар елдің бірлігін нығайтып, экономиканы дамытуға себепші болды. Сонымен бірге, салықтың көбеюі қарапайым халықта наразылық туғызды. 1928-1929 ж. ағылшындардың қолдауымен Бачаи Сакао үкіметке қарсы көтеріліс бастады. Нәтижесінде Аманулла-хан тақтан түсуге мәжбүр болды. Елден безіп, Италияда өмір сүрді. 1948 ж. Цюрихте қайтыс болды. Жалалабад қаласында (Ауғанстан) жерленді.

Сыртқа сілтемелер
-----------------

* Life of Amir Amanullah Khan in pictures Мұрағатталған 7 наурыздың 2013 жылы.
* Amanulla Khan: Betrayal of Nadir Khan
* Ghazi Amanullah Khan City Мұрағатталған 30 наурыздың 2012 жылы. next to Jalalabad
* Ghazi Amanullah Khan City on YouTube
*

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Малдың ішкі құрылысы - зоотехния ғылымының малдың дене бітімі мен өнімінің ішкі физиологиялық, анатомиялық, гистологиялық және биохимиялық құрылыс-қызмет қасиеттерінің бірлестігін зерттейтін саласы. Малдың ішкі мүшелерінің кұрылыс-қызмет көрсеткіштері оның жас кезінде келешектегі өнім бағытын, мөлшерін болжау арқылы сұрыптау, қажет болған жағдайда шыққан тегі мен нәсілдік касиеттерінің үйлесімді анықтау үшін пайдаланылады. Бұл мал тұқымын асылдаңдыру жұмысының дәлдігін арттырып, нәтижесін жеделдетеді. Малдың ішкі құрылысы ілімінде зерттелетін мәселелердің кеңдігі мен терендігіне байланысты түрлі гистологиялық, биохимиялық, физиологиялық,, цитогенетикалық, иммуногенетикалық, ж.б. әдістемелер қолданылады. Қазіргі уақытта мал сұрыптау мен жұп тандауда терінің, зәрдің, қан мен сүттің, кариотиптің (хромосомдар саны мен түрі), ДНК-нің (дезоксирибонуклеин қышқьлының) құрылым-құрамының көрсеткіштері пайдаланылады. Мысалы, мал тұқымын асылдандыру жұмысы жоғары дәрежеде жүргізілетін елдерде асыл тұқымды айғыр мен бұқаның қан құрамы туралы куәлік болуы шартты мәселе. Сол сияқты, тұқымдық қошқарға қалдырылатын қозышар терісінің гистологиялық құрылысы бойынша іріктеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Нагаи Кафу** (лақап аты; шын аты— Сокити) (3. 12. 1879, Токио,—30. 4. 1959, Тиб префектурасы, Итикава) — жапон жазушысы. Жапонияның Өнер академиясының мүшесі. Токио шетел тілдері институтының қытай бөлімшесінде оқыды. «Тозақ гүлдері» (1902) атты алғашқы романын Ә. Золяға еліктеп жазды. 1903—08 ж. АҚШ-та, кейін Францияда тұрып, онда символизммен әуестенді. Оның «Сумид өзені» (1909), «Жарыс» (1916—17), «Еріген қар» (1921), «Жаңбыр маусымына дейін және кейін» (1931) атты романдарында жезөкшелер мен гейшелерді бейнеледі- Фашизм етек алған кезде (30 жылдардың соңы —1945) оның кітаптарының жариялануына тыйым салынды. 1946 жылдан бастап «Орден», «Биші» т. б. кітаптары жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Кауфман қызғалдағы** (лат. *Tulipa kaufmanniana*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын көп жылдық жуашықты өсімдік. Қазақстанда Қаратаудың, Талас Алатауының, Өгем жотасы мен Қоржынтаудың тастақты жерлерінде, тауалды аймақтан субальпі белдеулеріндегі тау жылғаларының жағалауларында өседі. Биікт. 40 см-дей, жуашығының пішіні жұмыртқа тәрізді, сыртын қара қоңыр қабық жапқан. Жапырағының саны 2 – 3-тен аспайды, ұзынша немесе эллипс сияқты. Гүлі дара жетіледі, ішкі жағы ақ, онда ұсақ сары дақтар анық көрінеді, ал сыртқы беті қызыл немесе күлгін түсті. Тұқымынан көбейеді. Наурыздың аяғынан маусымға дейін гүлдейді. К. қ. – сәндік өсімдік, әсіресе селекцияда көп пайдаланылады, 200-ден астам сорты бар. К. қ-ның жылдан-жылға таралу аймағының азаюына байланысты сирек кездеседі. Қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.‎

Жалпылама
---------

Биіктігі 10-40 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 1,5-4 см, қара қоңыр терілі, ішкі жағы едәуір жатаған түкті қабықты.

Сабағының жоғарғы жағы түкті; жапырақ саны 2-3-еу , қайырылған немесе шамалы бүгілген, жалаңаш, кірпікшелі, әдетте гүлден аспайды, төменгі жапырағы сопақша немесе ұзынша эллипс тәрізді, ені 2-6 см.

Гүлі біреу; гүл серігі ақ, түбі сары дақты немесе сары, сүйір немесе доғал, сыртқыларының жоны жалпақ күлгін немесе қызғылт күлгін (сирек қызыл немесе қызғылт түсті даралары да кездеседі), ішкілерінен едәуір ұзын, ұзындығы 2,5-8 см, таспа тәрізді немесесопақша таспа, ішкілері ұзынша эллипс тәрізді; аталықтары гүл серігінен 2 есе қысқа, олардың жіпшелері жалаңаш сары, сары, тозаңдықтары сарғыш, сызықты, жіпшелерінен 3-4 есе ұзын, ширатылған; шел түйіні аталықтан қысқа, аналық ауызы орнықты дерлік; қорапшасының ені 1,5-2 см, ұзындығы 3-6 см.

Сәуір - шілде айларында гүлдейді.\

Дереккөздер
-----------

Қазақстан қызғалдақтары
Органикалық реакциялардың механизмі
===================================

Органикалық реакцияларды олардың жүру механизмдеріне байланысты жүйелеу қолайлы. Әрбір реакция белгілі бір механизммен жүреді. Механизм - химиялық реакцияның қарапайым сатылар арқылы жүру реті. Реакцияның механизмі бастапқы заттардағы химиялық байланыстың үзілу түріне тәуелді болады.
Коваленттік байланыстың үзілу механизмі екі түрлі өтуі мүмкін: гомолитті (симметриялы, радикалды) және гетеролитті (ассимметриялы, ионды).

Гомолитті механизм
==================

Симметриялы үзілген жағдайда химиялық байланыс түзген электрон жұбы (электрон тығыздығы) ажырап бөлініп, радикалдар түзіледі:

```
А : В → А· + B·
```

Гетеролитті механизм
====================

АВ молекуласының байланысы гетеролиттік үзілген жағдайда электрон жұбы молекуланың бір бөлігінде қалып қояды да бұл бөлігі - теріс, ал келесі бөлігі оң зарядталады:
А | : В → А + :B-
Оң зарядты бөлшектер электрофильдер (электронға ынтық) немесе электронакцепторлар деп аталады. Электрофильді реагенттерге катиондар мен бөлінбеген бос орбитальдары бар молекулалар жатады.
Қамыт және арбаға жегу әбзелдері
**Қамыт** – аттың мойнына кигізілетін, имектеу ағаш жақтаулары бар арба шана әбзелі; арбаға, шанаға жегу үшін пайдаланылады. Оның ат қамыт, түйе қамыт, өгіз қамыт сияқты түрлері бар.

Қамыттың жасалуы мен бөліктері
------------------------------

Қамыт бөліктері
Қамыт иіліп жасалған екі ағаштан құралған қамытағаштан тұрады. Арба мен шананы пайдаланғанда, әсіресе, осындай көлікпен жүк тасыған кезде қамытқа күш түсетіндіктен, ол қатты ағаштан жасалады. Оның жоғарғы басы қайыспен қозғалып тұратындай етіліп бос шалынып байланады. Оны желкебау дейді. Қамытағаштарының астыңғы (ішкі) жағына ішіне сабан, шөп салынып, былғарымен қапталған шұжық деп аталатын жұмсақ төсеніш бекітіледі. Кей кездері мұның (шұжықтың) орнына қабатталған киізді де пайдаланады. Ол қамытағаштың аттың мойнын қажамауын қамтамасыз етеді. Қамытағаш пен шұжықтың ортан белінен сәл төмендеу тұсына қайыстан жалпақтау етіп тілінген құлақбау тағылады. Бұл доға мен жетек ағашты (терте) біріктіріп бекіту үшін қажет. Қамыттың астыңғы жағындағы қамыттың екі құлағын қысып байлайтын жіңішке қайыс – тамақбау тағылады. Онымен қамытты ат мойнына кигізгеннен кейін қысып байлайды. Қамыттың құлақбауының тұсынан арба-шананы еңістен түскенде аттың аяғына тимеуін, қамыттың аттың басына қарай лықсып сыпырылып кетпеуін қамтамасыз ету үшін шілия тағылады. Ол қайыстан қалыңдығы екі елідей етіліп тілініп жасалады. Шілия аттың сауырынан төмен түсіп кетпес үшін аттың бөксесін орай және қамыттың желкелігінен сауыр тұсына қарай өткізілген қайыс таспалармен бекітіледі. Яғни, шілия жегін көлік әбзелінің әр бөліктерінің өзара орнықты болуын қамтамасыз етеді. Егер арба-шана емес басқа затты сүйрегенде доға сияқты әбзелді салмай-ақ қамыттың өзін ғана аттың мойнына кигізіп, құлақбауына арқанды тағып сүйрете береді. Мұндайда көбінесе неғұрлып қарапайым жабан қамыт қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* АрғынбаевХ. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987;
* ШойбековР.Н. Қазақ тіліндегі күш-көлік атауларының этномәдени мазмұны // Этнос тілін зерттеудің өзекті мәселелері. Алматы: «Кие» лингвоелтану инновациялық орталығы, 2011. 68-75-бб; ҚСЭ.ҮІ.443-б.;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Органикалық қышқылдар** – құрамында карбоксил тобы (**COOH**) бар органикалық қосылыстар. Көмірсутек радикалдарының табиғатына байланысты органикалық қышқылдар алифатты (*қаныққан, қанықпаған*), алициклді және ароматты болып бөлінеді. Молекуласындағы *COOH* тобының санына қарай *бір, екі, көп негізді* болып та ажыратылады. Көбінесе органикалық қышқылдарды карбон қышқылдары деп атайды. Мысалы, *CH3–COOH* (сірке қышқылы), *CH2=CH(CH3)–COOH* (метакрил қышқылы), *C6H6–COOH* (бензоин қышқылы), *HOOC–CH2–COOH* (малон қышқылы). Бұлардан басқа құрамы әртүрлі болып келетін органикалық қышқылдар кездеседі. Мысалы, **SH** қышқылдарға метилтиолды (*CH3–SH*), CH қышқылдарға ацетиленді, NH қышқылдарға сірке қышқылының амидін (*CH3–C(NH2)=O*), т.б. жатқызуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**Қан сорғыш терек.** Ауғанстанда өзгеше қан соратын терек бар. Оның биіктігі 2 метр, жуандығы 10 сантиметр айналасында ғана. Теректің өн бойы толған түйіршік тектес. Қорқыныштысы жапырағына қол тиіп кетсе болды, дереу жабыстырып алып, қанын сорып, ақжемін шығарады екен. Кезінде Германия, Франция, Италия жабайы өсімдіктерді тексеру бірлескен отряды сол жерге барып, зерттеу жүргізеді. Солардың бірі осы ғажайып теректі көріп, таңдана жапырағын ұстайды. Сол-ақ екен, оның алақаны жапыраққа жабысады да қалады. Қалай бұлқынса да, қолын ажырата алмайды. Жапырақ оның қолын мұжып, қанын сора бастайды. Әріптесінің жанын алып қалу үшін, зерттеушілердің бастығы амалсыздан қолын шауып тастайды. Бұл оқиға өсімдік зерттеушілердің назарын ерекше аударады. Олар әрі қалың, әрі мықты жасалған ерекше қолғап киіп, теректі ұстап, оның сырын шешпек болады. Ойламаған жерден ағаш жапырағы адам қолымен қоса, қолғапты жабыстырып алып, дереу тесіп жібереді. Олар қолғаптан қолдарын зорға шығарып үлгереді. Ал ағаш жапырағына жабысқан қолғаптың лезде дал-дұлы шыққанын көреді. Бұл күні бүгінге дейін құпиясы ашылмаған сырлы ағаш.

Дереккөздер
-----------
Телефон
-------

(Сымтетік)- (гректің. τῆλε(теле) — ұзақ и φωνή(фон) — дыбыс, дауыс)- Дыбысты қабылдау және ұзаққа жіберу құрылғысы. Телефонның негізгі түрлері көп: электрсіз телефон, электрлі телефон, радио телефон, желісіз DECT телефон, ұялы телефон.
Электрсіз телефон - бұл ертеректе болған телефон түрі. Пекиндағы «Peking Gazette» газетінің айтуына қарағанда 968 жылы, қытый өнертапқышы Кунг-фу-винг труба арқылы дыбыс жеткізетін thumtsein-ті ойлап тапты. 
Электрлі телефон – шамамен 1000 жылдан кейін 1849—1854 жж. инжинер-механик Шарл Бурсел «телефания» идеясын қалыптастырды. Ең бірінші «телефон» терминін қолданған да Шарл Бурсел еді.
1860 жылы АҚШ-та итальяндық Антонио Меуччи желі арқылы дыбыс жеткізуге болатын құрал ойлаптапты және оның аты Telectrophon.
1891 жылы неміс физигі Иоганн Филипп Рейс Антонио Меуччи-дің құрылғысына ұқсаған, бірақ ол құрылғыда мирофон болған еді және ол қуат көзін гальваникалық батарейкадан алды. Рейс оны Telephon деп атады.
Алғашқы телефонның бір түрі 1876 жылы Александр Белл жағына АҚШ-та ойлап табылды. Оның аты «сөйлейтін телеграф» еді. Сөйлесу ұзақтығы 500метр.
1878 жылы орыс электротехнтгі П. M. Голубицкий телефон құрылысын өзгертіп нағыз орыс телефонын жасады.
1877-1878 жылдары Томас Эдисон телефондағы микрофонды өзгертті бұндай телефондар 1980 жылға дейін қолданылды. Қазір кейбір жерлерде қолданылады. 
Ең алғаш космостық сөйлесу Нью-Йорк пен Лондон арасында болды 1927 жылы.
Ұялы телефон- ең алғашқы ұялы телефондар 1946 жылы АҚШ-та және КСРО-да жасалды. Сөйлесу ұзақтығы 20 км.
Ал нағыз ұялы телефон 1958 жылы. — Л. И. Куприянович жағынан дасалды салмағы 500г. 
Қазіргі телефондар салмағы 80-100г.
Жылқының қиы табылмас тыңайтқыш
**Органикалық тыңайтқыштар** – жануарлар мен өсімдіктер қалдықтарының органикалық қосылыстары түрінде кездесетін қоректік заттар. 

Органикалық тыңайтқыштар бұдан *3 мың жылдай бұрын* Қытай мен Жапонияда қолданыла бастаған. Бұрынғы КСРО аумағында *14 – 15 ғасырлардан* бастап ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыратын құрал ретінде кеңінен таралған. 

Органикалық тыңайтқыштарға ***көң, қи, құс саңғырығы, садыра, жасыл тыңайтқыштар, сабан, т.б. өсімдік қалдықтары, залалсыздандырылған тұрмыстық және өндіріс қалдықтары, ақаба сулардың тұнбалары***, т.б. жатады. Өнеркәсіпте мочевина шығарылады. Органикалық тыңайтқыштар құрамында топырақтың ең маңызды агроникалық қасиеттеріне қажетті макро- және микроэлементтер бар. Топырақты *қарашірікпен, қажетті химиялық элементтермен байытуға, оның ылғалдылығын молайтып, ауа мен су режимінің реттелуіне, физикалық қасиеттерін жақсартуға* мүмкіндік береді. Органикалық тыңайтқыштар ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін жоғарылатып, сапасын арттырады. Құнарсыз топырақты құнарландыру үшін және суландыру жүргізілген жерлерді игеру үшін міндетті түрде органикалық тыңайтқыштар себіледі. Көбіне топырақты жыртқан кезде тұқымды себуге дейін енгізіледі. Қопсыту кезінде өте шіріген қарашірік, тауық қиын, т.б. ал үстеп қоректендіргенде көбіне садыра және тауық қиын қолданады. *Картоп, жүгері, көкөніс және техникалық дақылдарды, күздік дақылдарды*, т.б. отырғызғанда оның шұңқырына салу тиімді. Жылыжайларда егістік бетін жабындауда қолданады. Органикалық тыңайтқыштарды қолданудың тиімділігі ылғалы жеткілікті аудандардағы шымды-күлгіндеу және орманның сұр топырақтарында жоғары, ал күлгінденген және сілтісіздендірілген қара топырақтарда төмендеу, құнарлы және қарапайым қаратопырақтарда төмен болады.
Органикалық тыңайтқыштардың мөлшері дақылдың түріне және топырақ-климаттық жағдайға байланысты *15 – 60 т/га-ға* тең. Минералды тыңайтқыштармен бірге қолданғанда оның мөлшері азаяды. Құрғақшылық аудандарда жырту қабатының барлық тереңдігіне енгізіледі, ал ауыртопырақты жерлерде оның *тереңдігі* ***15 – 18 см***-ден аспауы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Тілемісов Х. РамазановЕ. Ауыл шаруашылығы сөздігі, А. 1992.
**Кахабер Каладзе** (груз. კახაბერ (კახა) კარლოს ძე კალაძე; 27 ақпан 1978, Самтредиа, Грузин КСР, КСРО) — грузин футболшысы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Грузия футболы тарихындағы ең үздік ойыншылардың бірі. Грузияның 2001, 2002, 2003, 2006 жылдарғы үздік футболшысы. 
Карьерасын 1993 жылы Тбилисидің "Динамосында" бастады. Клуб сапында бес рет Грузия чемпионы атанды. 1998 жылы Киевтің "Динамосына" ауысты да, үш дүркін Украина чемпионы атанды. 

2001 жылы Италияның "Милан" клубына өтті. "Милан" сапында мүмкін болған жүлденің бәріне қол жеткізді, екі рет Чемпиондар Лигасын (2003, 2007), бір рет УЕФА суперкубогын (2003) ұтты да, бір рет клубтар арасындағы әлем чемпионы (2007) атанды.

2010 жылы жазда еркін агент ретінде "Дженоаға" ауысып, екі жылдан соң карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

15 жыл бойы Грузия құрамасында ойнап, 50 матчта капитан ретінде алаңға шықты. 2011 жылы құрамадағы карьерасын аяқтады. 2013 жылы 2 маусымда Каладзе қоштасу ойынын өткізіп, оған Каннаваро, Тони, Фернанду Коуту, Шота Арвеладзе, Шовковский, Ващук, Мальдини, Фламини, Оддо, Гроссо секілді танымал футболшылар қатысты.

Жеке өмірі
----------

2001 жылы Кахабердің інісі Леванды әлдекімдер ұрлап кетіп, 600 мың доллар талап етті. Бұл іске Грузия президентінің өзі араласқанымен шешіле қоймады. Кахабер "інім табылмаса ұлттық құрамада ойнамаймын" деп те мәлімдегенімен, кейін бұл ойынан айныды. 2005 жылы інісінің өлі денесі табылды. Оған кінәлі ретінде екі адам түрмеге жабылды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Динамо» (Тбилиси)
* Грузия чемпионы **(4)**: 1994, 1995, 1996, 1997
* Грузия кубогы **(4)**: 1994, 1995, 1996, 1997

«Динамо» (Киев)
* Украина чемпионы **(3)**: 1998, 1999, 2000
* Украина кубогы **(3)**: 1998, 1999, 2000

«Милан»
* Италия чемпионы: 2004
* Италия кубогы: 2002/03
* Италия суперкубогы: 2004
* Чемпиондар Лигасы **(2)**: 2002/03, 2006/07
* УЕФА суперкубогы: 2003, 2007
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2007

### Жеке

* Грузиядағы жыл футболшысы **(4)**: 2001, 2002, 2003, 2006

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Биография Мұрағатталған 17 сәуірдің 2010 жылы.
**Фландрия** — Батыс Еуропадағы тарихи аймақ, онда негізінен фламандтықтар тұрады. Ертеде фландериялықтар жерін кельт тайпалары мекендеген. Б.з.б. 1 ғасырда Фланлерияны римдіктер жаулап алды. 843 жылдан Флфндерия Батыс Франк корольдігі құрамына кірді. 12 — 15 ғ-ларда Еуропадағы экономикасы мейлінше дамыған аймақтардың бірі болды. 1384 жылдан Флфндеря Бургундияға бағынса, 1477 ж. (Нидерландпен бірге) Габсбургтер әулетіне қарады. 1556 жылдан оған Испания үстемдік етті. 16 ғ-дағы Нидерланд буржуазия революциясы кезінде Фландерия. шиеленіскен күрес аймағына айналды, бірақ Испанияның қол астында қалды. 17 ғасырдада Фландеоиянның кей аудандары Франция мен Нидерландқа қарады. Бельгия революциясы (1830) нәтижесінде Фландерия жерінің үлкен бөлігі Бельгия корольдігі құрамындағы жерге айналды. 1 және 2-дүниежүз. соғыс кезінде оны герман әскерлері басып алды. Фландерияда негізінен Бельгияның фламанд тұрғындары шоғырланған, сондықтан ол елдегі фламанд қозғалысының басты ошағы болып табылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қазақстанның мұнай және газ кен орындары** - анықтамалық басылым. Қазақстан Республикасы минералдық шикізат кешенінің Ақпараттық-таныстыру орталығы 1996 жылы шығарған. 

  

Кітапта Каспий маңы, Тұран, Солтүстік Кавказ - Маңғыстау, Орталық Қазақстан аймақтарының және
Шу-Сарысу ойысының 202 мұнай және газ кен орындарына қысқаша сипаттама берілген. Онда көмірсутек кен орындарының
геологиялық құрылысы, құрылымдардың мұнайлылық және газдылық ерекшеліктерімен қатар, таужыныстардың жинауыштық
параметрлерінің аралық мәні, мұнайдың, газдың, конденсаттың, қойнауқаттық судың қасиеттері және кен орынның барлану дәрежесі жөніндегі мәліметтер келтірілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Көміртегінің геохимиялық айналымы
**«Органикалық геохимия»**– геохимияның Жердің әр түрлі геосфераларында органикалық заттардың таралуын, құрамын, химиялық шығу тегін, өзгеру себептерін зерттейтін бөлімі. ***Мұнай, газ, көмір*** өндірістерінің дамуына байланысты *20 ғасырдың 2-жартысында* қалыптасты. Гумустың, керогеннің бытыраңқы түрлерін, *көмірдің, жанғыш тақта тастардың, мұнайдың, амин қышқылдарының, көмірсутек газдарының*, т.б. геохимиясын зерттейді. Органикалық геохимия осы заманғы мұнай жөніндегі ілімнің іргетасы болып есептелінеді. Ол *көмірсутектердің шығу тегін, сонымен қатар мұнай іздеу мәселелерімен айналысып, ондағы мұнайдың түрін, генетикасы мен көмірсутек потенциалын* танып-білуге көмектеседі. Органикалық геохимияның маңызды бөлімі жер қыртысында органикалық заттардың миграциясы мен химиялық элементтердің концентрациясы және кенді алқаптардың (*уран, алтын, сынап, мыс, ванадий, германий*, т.б.) түзілулерін зерттейді. Мұндай зерттеулердің қоршаған ортаның органикалық қалдықтармен ластану мүмкіндіктерін тауып, оның алдын алудағы маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Ақкөңілдік** – мінездің түрі, адам баласының аяулы қасиеттерінің бірі.Ақкөңіл адамның басқалармен қарым-қатынасына ізгі ниеттілік, шынайы тілектестік, ілтипаттылық пен жайдары қабақ, жарқын жүзділік тән. *«Ақкөңілдің аты арып, тоны тозбас»* деген халық нақалында бұл тамаша адамгершілік қасиетке ие кісінің мінездемесі дәл де нәзік бейнеленген.Мұндай адамдар – баршаның ісі ілгері бассын, көптің көңілі өссін, төңірек түгел болып, жұрттың жүзіне жайдарылық нұры жайылсын деп тілейді, соған өздерінің көңілі көншиді.Олар сұратпай-ақ, басқаға көмектесуге әзір тұрады, басқаны көңілдендіруге, шаттандыруға, қиындықтан құтқаруға құмар.Халық ондай адамды ақжүрек кісі деп марапаттап, құрметтейді

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиялық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
**Ақкөл мәрмәр кен орны** – Ақмола облысы Ақкөл ауданында орналасқан. Барлау жұмыстары 1961-1962 жылы жүргізілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны тас көмір қабатының жанартаутекті шөгінді қабатында шоғырланған. Кеннің өнімді қабаты ірі түйіршікті ақшыл сұр түсті мәрмәрдан түзілген.

Жатыс сипаты
------------

Құлау бұрышы 70-80°, диорит-порфириттен тұратын дайканың қалыңдығы 0,5-5,0 м. Кеннің үгілу қабатының қалыңдығы 4 м. Беріктілігі құрғақ жағдайда 721 кг/см2, сумен қанығу беріктілігі 671 кг/см2, көлемдік массасы 2,72 г/см3. Кен 400 маркалы құрылыс материалдарына сай келеді. Кен орнынан өндірілетін қиыршық тас — құрылыс жұмыстарының барлық түрінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Greater white-fronted geese, Texel Netherlands (2013)
**Ақмаңдайлы қаз** (Anser albifrons) - сұр қазға ұқсас орташа денелі (2-3,2 кило) қаз. 

  

Ол тек қана дене мөлшерімен ерекшеленбейді. Оның тұмсығының айналасында үлкен ақ теңбіл бар (ені 1 сантиметрден артығырақ), құрсағында әр алуан пішінді қара теңбілдер болғандықтан, оны жергілікті аңшылар "шұбарқұрсақ" деп атаған. Одан басқа, халық арасында, шағын денелі болғандықтан, ақмаңдай қарашақаз деп те аталады. Бұл қаздар Еуразия және Солтүстік Америка тундрасында ұялайды, қыста оңтүстік ендікке ұшып кетеді. Қазақстанда көктемгі (ақпаннан мамыр бойы) және күзгі (қыркүйектен қазанның соңына дейін) маусымдардағы жылыстау кезінде кездеседі. Күзгі ұшып өту кезінде орасан көп жиналып, көлдерде ұзақ болады және солардың төңірегінен қорегін тауып жейді. Өсімдіктермен қоректенеді.

Галерея
-------

* *A. a. frontalis*
* *A. a. albifrons*
* Ұшып бара жатқаны
* Аллан Октавианның иллюстрациясы
* Құсойнақ
* Museum specimen

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Anser albifrons*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
Чарльз Дарвин (1809-1882 ж.)
**Үй жануарларының мәдени орталықтары**, үй жануарларының қолға үйрету жер шарының әр түрлі құрлықтарында түрлі тарихи дәуірлерде жүргізіліп отырылды. Бұл ілімнің негізін салған Ч.Дарвин. Ол "Үй жануарлары мен мәдени өсімдіктердің өзгеруі" деген еңбегінде үй жануарларының қолдан сұрыптау, іріктеу арқылы ұзақ уақыттар аралығында шығарылғандығын ерекше атап көрсетті. Үй жануарларының мәдени орталықтары туралы ілімді ғылыми тұрғыда жан-жақты дәлелдеген көрнекті орыс ғалымы Н.И. Вавилов. Ол үй жануарларының эволюциялық дамуын тарихи әдіспен зерттей отырып, басты 5 және оған қоса тағы да 7 мәдени орталықты ерекше бөліп көрсетті. Вавилов әрбір үй жануарларының мәдени орталықтары сол үй жануарларының жабайы тегі таралған аймақпен тығыз байланысты екендігін көрсетті. Үй жануарларының мәдени орталықтарының бәрі де Солтүстік жарты шардағы субтропиктік және тропиктік аймақтарда шоғырланған. Қазіргі кезде ғылым жетістіктеріне сүйене отырып, ғалымдар үй жануарларының басты 6 мәдени орталығын ажыратады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Үй шыбыны** (лат. *Mussa domestіca*) — нағыз шыбындар тұқымдасына жататын жәндік. Жер шарында кең тараған (синантропты түр, космополиттер, тұрғын үй маңынан алысқа ұзамайды). 

Дене тұрқы 5 — 9 мм, Үй шыбыны қоңыржай аймақта 9, субтропикте 15 ретке дейін ұрпақ береді, аналығы 2 — 3 айдың ішінде 600-ден 2000-ға дейін жұмыртқа салады. Өсіп даму ұзақтығы (жұмыртқадан ересек шыбынға дейінгі аралық) қоршаған ортаның жағдайына (температура, ылғалдылығы) байланысты 10 — 45 күн. Дернәсілдері шіріген органик. заттармен қоректенеді. Үй шыбынның ауыз мүшесі сұйық және қатты қоректі ұстауға бейімделген. Сұйық қоректі тұмсығы арқылы шаншып сорса, ал қатты қоректі шаншығыш қылшықтарымен тесіп сорады. Бұлар көптеген жұқпалы аурулар, әсіресе, іш сүзегі, дизентерия, оба, тырысқақ, т.б. ауру қоздырғыштарын таратады. Үй шыбынына қарсы әр түрлі химикалық препараттар қолданылады. Үй іші, қора-қопсы таза ұсталуы, тағам қалдықтары, мал қиы, т.б. жабық сақталуы қажет.

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том.
Бұрынғы атауы Ы25 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (сол жақ). Ақарыс көшесі Сілеті көшесінен басталып, Хантау, Қаратау, Қозыбасы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1076,7 м.

Ақарыс - Ұлы жүздің атасы. Қазақ халқын құрайтын үш жүз бірде Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз деп аталса, енді бірде Ақарыс, Жанарыс, Бекарыс деп те аталады. Аңыз бойынша Қазақ деген кісінің Ақ, Жан, Бек деген үш ұлы болған. «Арыс» сөзі «ер азамат», «ел қамын жеген тұлға» деген ұғымды білдіреді. Демек, Ақарыс қазақ халқының Ұлы жүз тайпалар бірлестігінің тағы бір аты болып табылады. Ақарыстан (Ұлы жүз) жалайыр, қаңлы, албан, суан, дулат, шапырашты, сіргелі, шанышқылы, ысты, отақты, сарыүйсін, қатаған тарайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Дариялықтақыр** – Сырдария өзенінің оң жағалық аңғарындағы (көне арнасында жатқан) тегіс жазық.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысының Жалағаш, Сырдария, Шиелі аудандары жерінде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 230 км-ге созылған, ендірек жері 50 км. Теңіз деңгейінен 110–145 м биіктікте жатыр. Жазық жерлерінде құдықтар (Доңыз, Табаққабыл, Қатын, т.б.) және қоныстар (Жайсаң, Қаракемер, т.б.) көптеген. Жер қыртысы бор шөгінділерінен түзілген. Оның үстін ысырынды құмдауыт балшық жапқан.

Өсімдігі
--------

Тақырдың сор, сортаң топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік, жусан басым өскен. Оңтүстік-шығысындағы құмды алқабында және құрғақ арналарда жыңғыл, жүзгін, сексеуіл шоғырлары кездеседі. Қараөзек өзені сағасында тоғай, орталығының жазық бөлігінде сексеуіл өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Өнеркәсіп иелерінің ұлттық ассоциациясы** (**ӨИҰА**) немесе National Association of Manufacturers (**NAM**) — АҚШ монополистерінің аса ірі ұйымы. 1895 жылы негізі қаланды. 30 мыңға тарта фирманы біріктіреді. АҚШ-тың қоғамдық және саяси өмірінде елеулі роль атқарады. Басшылық органдарына директорлар кеңесі, президент, тұрақты, регионалдық және құрметті вице - президенттер тобы, мемлекет маызды мәселелерді зерттеп, үкімет органдарына ұсыныстар енгізіп отыратын 20-ға жуық тұрақты комитет кіреді. ӨИҰА-ның Нью-Йорктегі штаб-пәтерінің бірнеше регионалдық орталықтары жұмыс істейді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,33 бет
Оң жақта - Нгуаби Мариан, сол жақта - Николае Чаушеску
**Нгуаби Мариан** (31. 12. 1938 ж. Форт-Руссе — 18.03.1977 ж.Браззавиль, Конго) — Конгоның мемлекет және саяси қайраткері. 

Шаруа отбасында туған. Браззавильде және Страсбургтегі (Франция) унтер-офицерлер мектебінде әскери білім алды. Аббат Ф. Юлу үкіметін қызметтен кетуге мәжбүр еткен халық бұқарасының 1963 жылғы революциялық көтерілісінен кейін Пуэнт-Нуар гарнизонының бастығы болды. 1966 жылдың жазында Конго армиясы Бас штабының бөлім бастығы. 1966—1968 жылы Ұлттық революциялық қозғалыс партиясы ОК-нің мүшесі. Мариан 1968 ж. Массамба-Деба үкіметі қызметтен кеткеннен кейін құрылған Революцияның ұлттық кеңесін басқарды. 1969 жылдан Конго Еңбек партиясы ОК-нің председателі, республика президенті, Мемлекет совет председателі және Конго армиясының бас қолбасшысы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Мариин аурухана** - Санкт-Петербург көне ауруханаларының бірі, мыңға жуық пациенттер үшін сыйымдылығы бар көп салалы аурухана болып табылады.

Орталық ғимараты мекен-жайы бойынша орналасқан: Санкт-Петербург, Құю, т.б. 56, аурухана ғимараты көшенің жарты бөлігін алып жатқан.

Сәулеті
=======

Негізгі аурухана ғимараты Джордж. Кваренги әзірленген. Ол табысты ғимараттың дәлізі орналасуын қолданбалы және қолдау қызметтерін жертөлелеріне кіреді: ас үй, ванна, сақтау; бірінші қабатында - дәріхана және тексеру; жағында камералық, мәжіліс залы мен қоймалар бар.

Аурухананың аумағында 18 клиникалық және 20 қосалқы персонал бар, ол 15 ғимараттар орналасқан.

Соғыстан кейінгі жылдары, аурухана бірнеше рет жөндеуден, ал 1960 жылы басында, бас ғимараттың артында партиялық номенклатураның өкілдерінің емдеу үшін «арнайы құрылыс» салынды.

Қазіргі заман
-------------

Бүгінгі күні, 1000-нан астам адам ауруханада жұмыс істейтін.

Мариин аурухана - Санкт-Петербург орталық бөлігінде тұрғындарына жедел медициналық көмек негізі, ол 500 000 -нан астам адамды құрайды. Ауруханада жыл сайын шамамен үштен бір науқас амбулаторлық көмек ала оның 60 000 -нан астам науқастарды, емделіп жатқан. Хирургиялық шәкірттері (600 төсек) 12 000 операцияларын айналасында жыл сайын жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------
**Беран-ле-Форбах** ( фр.  Кантон-де-Берен-лес-Форбах ) - Франциядағы жойылған кантон, Эльзас - Шампан - Арден - Лотарингия аймағы, Мозель департаменті, Форбах ауданы. 

Кантон тұрғындарының саны 2007 жылы 28 484 адамды құрады. 2013 жылы кантонға 13 коммуна кірді, олардың жалпы саны 27 932 адам (Франция ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институтының мәліметтері бойынша). Кантонның INSEE коды 57 47. Әкімшілік реформаның нәтижесінде кантон жойылды. 2015 жылдың наурызына дейін кантон 13 коммунадан тұрды, әкімшілік орталығы Беран-ле-Форбах коммунасы болды.

Кантон қоныстанушылары
----------------------

2015 жылдың наурызына дейін кантонға 13 коммуна кірді: 

| Коммуна | Халық саны | Почталық индекс | INSEE коды |
| --- | --- | --- | --- |
|
| **Беран ле Форбах** | 10 073 | 57460 | 57058 |
| Бушбэк | 950 | 57460 | 57101 |
| Қошран | 3293 | 57800 | 57144 |
| Диблен | 1629 | 57980 | 57176 |
| Фаршвиллер | 1,378 | 57450 | 57208 |
| Волклен | 1,386 | 57600 | 57222 |
| Меценат | 536 | 57980 | 57466 |
| Морсбук | 2449 | 57600 | 57484 |
| Нуссвиллер-Сен-Набор | 949 | 57990 | 57514 |
| Этен | 1 865 | 57600 | 57521 |
| Розбрук | 912 | 57800 | 57596 |
| Тантелен | 996 | 57980 | 57665 |
| Теден | 2 132 | 57450 | 57669 |

Тағы қараңыз
------------

* Мозель бөлімінің кантондары

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Ұлттық статистика институты  (фран.) )
**Растошинское газ кен орны** — Каспий маңы ойысының солтүстігіндегі газ кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласынан батыста 15 км жерде орналасқан. 1993 жылы белгілі болды. 1-ші іздестіру ұңғымасын сынамалау кезінде башқұрт жікқабаты шөгінділерінен газ ағымы (112 мың м3/тәу) алынды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылым визе-башқұрт ернеулік кемерін күрделілендіретін болжамды органогендік горизонтпен байланысты. Өлшемдері 3,0x10,0 км, биіктігі 200 м-ге жуық. Төменгі башқұрт жікқабаты бөлігінің және Серпухов жікқабатының жоғарғы бөлігінің органогендік әктастары өнімді. Жинауыштары кеуекті, кеуекті-ұралы. Кеуектілігі 4,4-12% (орташа мәні 6,1%). Жапқыш қызметін қалыңдығы 6 м-ден ондаған метрге дейін жететін верей горизонтының аргиллиттері атқарады, тұрақты түрде көмкерген жағдайда күнгүр шөгінділері де жапқыш қызметін атқаруы мүмкін.

Жатыс сипаты
------------

Жатын шомбал бітімді. Шөгінділердің өнімділігі 4670 м-ден 4676 м-лік белгіге дейін анықталған, бұл өнімділік биіктігі 69 м. 6 мм-лік шайбада газ шығымы 119,3 мың м3/тәу-ті құрады. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 54,9 МПа, температурасы 102°С.

Құрамы
------

Газ негізінен метанды (89-95%), басқа түрбөлшектер, пайызбен(%): этан 0,6-4,1, пропан -0,04-0,06, бутан жене өзге гомологтар -0,02-ға дейін, күкіртсутек -2,85-3,56, көміртек диоксиді -3,4-4,03, азот -2,79-ға дейін болады. Башқұрт шөгінділеріндегі жатыннан басқа, кенорында 1-ші ұңғыма оқпанының 4218-4395 м аралығында ашылған калинов карбонатты горизонтының өнімділігі анықталды. Одан алынған газ ағымының шығымы 32,9 мың м3/тәу болды. 4760 м-лік белгіден темен алынған башқұрт жатынының табанасты суларының тығыздығы 1142 кг/м3, минералдылығы 207 г/л хлоркальцийді көлтұздықтар. 727 м-лік орташа динамикалық деңгейдегі су шығымы 30,4 м3/тәу-ті құрайды. Кен орнында жұмыс тоқтатылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Эдсон Омар Альварес Веласкес** (ис. *Edson Omar Álvarez Velázquez*; 24 қазан 1997 жыл, Тлальнепантла-де-Бас, Мексика) — мексикалық футболшы, «Америка (Мехико)» клубы мен Мексика Ұлттық құрамасының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

"Америка" командасының түлегі. 2016 жылдан бері негізгі құрамда ойнап келеді. 2016 жылы 25 тамыз күні Мексика кубогында "Сантос Лагунаға" қарсы ойында дебьютант ретінде алаңға шықты. 

Ұлттық құрама сапында 2017 жылы 9 ақпанда Исландияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты. 2017 жылы КОНКАКАФ алтын кубогына қатысты. Топтық турнирдің соңғы матчында Кюрасаоның қақпасына бір доп енгізді. Бұл кездесуде ацтектер 2:0 есебімен жеңіске жетті. 

2018 жылы әлем чемпионатына қатысты. Топтық турнирдің үшінші матчында Швециямен ойында өз қақпасына гол соғып алды. Бұл ойында Мексика 0:3 есебімен ұтылып қалды. Соған қарамастан құрама 1/8 финалға жолдама алды.

Жетістіктері
------------

### Халықаралық

**Мексика**

* КОНКАКАФ Алтын кубогының қола жүлдегері — 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Минерос де Сакатекас VS. Америка Мехико 0:2  (ағыл.).  soccerway.com (25 August 2016).

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
Эдуард Зюсс 20 тамыз 1831 жылы дүниеге келген (неміс: Эдуард Зюсс; 1831 ж. 20 тамыз, Лондон - 1914 ж. 26 сәуір, Вена) - австриялық геолог және қоғам қайраткері. Ол Гондвана (1861) және Тетис мұхитының (1893) суперконтиненті туралы гипотезаларды жасаған адам болып табылады.

Балалық және жастық шағы
------------------------

Люс Лондонда саксондық көпестер, лютерандық Адольф Сюс және Элеонора Здекауэрдің еврейлердің отбасында дүниеге келді. 1834 жылы оның отбасысы Прагаға, ал 1845 жылы Венаға көшті. Жас кезінде геологияны зерттеуді жақсы көретін Суэсс өзінің алғашқы еңбегін (Карлсбад геологиясы) 19 жасында жариялады.

### Әлеуметтік қызмет

1857 жылы Зюсс Венадағы геология бөлімін алды. Ол қоғамдық кеңес мүшесі және қаланы сумен қамтамасыз ету және Дунайды реттеу жөніндегі комиссияның референті, сондай-ақ Төменгі Австрия Сеймінің (Ландтаг) мүшесі болды; 1870-1874 жылдары Төменгі Австрияда жаңа мектеп заңдарының жүзеге асырылуына белсенді қатысты, 1873 жылы Рейхсратқа сайланды, онда ол бірнеше рет өзін керемет солшыл спикер ретінде көрсетті, әсіресе ультрамонтандарға қарсы күресте.

#### Ғылыми еңбектері мен жетістіктері

Зюсстің, негізінен Альпінің стратиграфиясымен, Италия геологиясымен және брахиоподтардың таксономиясымен байланысты ғылыми жұмыстарының ішінде мыналар белгілі: «Богмище Графтолитен» (1852), «Брахиоподен дер Коссенер Шихтен» (1854); Брахиоподен дер Hallstätter Schichten (1855); Уебер ден Лосс (1866); «Charakter der österreich. Тертиараблагерунген» (1866); «Südalpen-дегі Ротлиегенден эквиваленті» (1868); Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens (1871); «Bau der italienischen Halbinsel» (1872); Die Enstehung der Alpen (1875); Die Zukunft des Goldes (1877); Die Zukunft des Silbers (1892) және басқалары.

1875 жылы Сюс геологияда «биосфера», ал 1885 жылы «Балтық қалқаны» терминін ұсынды.
1895 жылы Суэсс Швеция Корольдік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1903 жылы Копли медалін алды - Ұлыбританияның Корольдік қоғамының жоғары наградасы.
**Каннелтон (ағылшын тілінде *Cannelton*)**— Перри округіндегі қала, Индиана штаты (АҚШ). Жер көлемі бір жарым шаршы милядан сәл асады және мың жарым тұрғынымен штаттағы ең кіші қалалардың бірі болып табылады.

Атауы
-----

Қала өз атауын 1844 жылы алды және кеннель (ағылшын тілінде *Cannel*) сөзінен шыққан, яғни ертеректе осы аймақта өндірілген жалыны қатты көмірге байланысты осылай аталған.

Сипаттамасы
-----------

Қала Индиананың оңтүстік-батысында Огайо өзенінің жағалауында орналасқан. Климаты субтропикалық әрі муссондық, ыстық ылғалды жазымен және жылы қысымен сипатталатын қала. Қаланың жалпы жер көлемі су бетінің 0,1 шаршы миля (0,26 км²) қашықтығын қосқанда - 1,58 шаршы миля (4,1 км²).

2010 жылы тұрғындар саны 1563 адамды құрады, оның ішінде 687 отбасы, 809 тұрғын үйлер бар. Нәсілдік белгілеріне тоқталар болсақ,  97,4 %-ы  — еуропалық нәсіл,; 0,6 % — үндістер, 0,1 %-ы — афроамерикалықтар, 0,4 %-ы — басқа да нәсілдер, ал 1,3 %-ы — аралас некеден туылғандар. Латынамерикалықтардың үлесі тұрғындардың 0,8 %-ы. Қала тұрғындарының орташа жасы 38,5 жасты құрады. Тұрғындардың 25,3 % -ы 18 жасқа дейінгілер; 8,3 %-ы — 18—24 жас аралығындағылар; 23,7 %-ы — 25—44 жас аралығындар; 27,7 % -ы — 45—64 жас аралығындағылар; ал 14,8 %-ы —  65 жастан жоғарылар. Гендерлік белгі бойынша, ер адам мен әйел үлесі 48,8 % және 51,2 % құрады.

2013 жылғы дерек бойынша қалада 1552 адам тұрған, оның ішінде 786 (50,7 %) ер адам және 766 (49,3 %) әйел адам, орташа жас - 36,5 лет. Әр тұрғынға орташа табыс — 23 585 $, ал әр үйге  — 67 966 $. Бір үйді жалдау үшін шамамен  — 460 $. Қаланың негізгі табыс көзі — жиһаз өндірісі

Танымал тұрғындары
------------------

* Тим Уэлан — америкалық  режиссёр (Бағдадтық ұры, орыс тілінде *Багдадский вор*), актёр әрі продюсер.

Көрікті жерлері
---------------

* Мақта иіретін фабрика *(жоғарыдағы суретті қараңыз)* — ашылу кезінде шығыс штаттардан батысқа қарай орналасқан ірі кәсіпорындардың бірі болды. Сонымен қатар жабылғанға дейін ірі мақта иіретін фабрика болып қалды; қазіргі таңда ғимаратта мұражай орналасқан. АҚШ-тың Ұлттық тарихи ескерткіші (1991 жылдан бері).
* Каннелтон тоғаны — Огайо өзенінде орналасқан және Каннелтоннан Луисвиллге (Кентукки штаты) дейінгі су деңгейін реттейді.
* 710 рейсіне ескерткіш  — қаланың өзінде емес, шығысқа қарай алты милядай қашықтықта, 1960 жылы 17 наурызда Lockheed L-188 Electra ұшағы апатқа ұшырап, 63 адам қаза тапқан аймақта орналасқан.

Ескертпе
--------

1. ↑  Cannelton, Indiana  (ағыл.).  Stats about all US cities. Тексерілді, 25 шілде 2015.
Trypanosoma cruzi
**Кинетопластидалар** — бұл отрядтың ерекшелігі - талшықтың түбінде, яғни кинетосоманың жанында кинетопласт деп аталатын арнайы органоидтың болуында. Кинетопласт ұсақ денелік, митохондрияға ұқсас, іші ДНК-ға толы. Бір немесе екі талшығы болады. Өз еркінше қозғалатын Bodo туысының өкілдері тұщы суларда көп кездеседі. Басым көпшілігі жануарларда және адамдарда паразиттік тіршілік етіп (Costia, Trypanosoma, Leischmania туыстарының өкілдері) қауіпті ауруларды туғызады.

Трипаносома (Trypanosoma) туысы
-------------------------------

Трипаносома (Trypanosoma) туысының өкілдері 20-70 мкм-ді сопақша, ұшы сүйірленіп келген талшықтылар. Талшығы ұзын, артқы жағынан басталып денесінің алдыңғы жағына келіп бос бітеді. Талшық пен жасуша мембранасының арасында толқын тәрізді жұқа жарғақ мембрана түзіледі, сол арқылы жылжиды. Трипаносомалар омыртқалы жануарлар мен адамның қан жасушалары мен тканьдерінде паразиттік тіршілік етеді. Trypanosoma rhodesiense адамда болатын "ұйқы ауруын" қоздырушы. Бұл ауру Африкада көп тараған. Трипаносоманы ауру адамнан сау адамға тасушы це-це шыбыны (Glossina palpalis және Gl. morsitans). Tr. rhodesiense ак бөкендердің қан жасушаларында кездеседі, бірақ оларға оншалық зақым келтірмейді. Сөйтіп бөкендер аурудың табиғи резервуары бо¬лады, олардан це-це шыбыны трипаносомаларды адамға жұқтырады.
Tr. evansi, Tr. brucei ipi қара мал мен түйені өлімге әкеп соғатын "су ауру" деген ауруға шалдықтырады. Ауруды жұқтыратын - соналар және Glossina туысындағы шыбындар. Tr. equiperdum жылқыларда болатын "шағылыс ауруын" қоздырушы. Ауру бір жылқыдан екінші жылқыға шағылысу кезінде таралады. Трипаносома жылқының орталық жүйке жүйесін зақымдайды, жылқы арықтайды және терісі қатпарланып кетеді.

Лейшмания (Leischmania) туысы
-----------------------------

Лейшмания (Leischmania) туысының өкілдері ұсақ, көлемі 2-4 мкм, адамның жасушаларының ішінде паразиттік тіршілік етуіне байланысты олардың талшықтары жойылған, ал қолдан жасаған қоректік ортада және лейшманияларды тасымалдаушы жәндіктердің ішегінде олар өздерінің ұзын талшықтарын қайтадан шығарады. Лейшмания ауруларын жұқтырушы - флеботомус (Phlebotomus) туысына жататын ұсақ жәндіктер - москиттер болады. Лейшманиоз аурулары Кавказда және Орта Азияда көп тараған. Адамды осы ауруға шалдықтыратын негізгі өкілдері: Leischmania tropica және L. donovani. L. tropica адамның тері ауруын немесе пендинканы туғызады. Бұл ауруға шалдыққан адамның терісінде терең ойық жаралар пайда болады, олар баяу жазылып, орнында кетпейтін тыртық қалдырады.

Leischmania donovani адамның ішкі лейшманиоз немесе висцеральдық лейшманиоз деген ауруын қоздырушы. Бұл ауруға ұшыраған адамның бауыры мен талағы ісінеді және теріге қан құйылады. Лейшманиоз ауруларымен иттер және құмды шөлейттердегі әр түрлі кемірушілер ауырады. Олардың да ауруларын тасымалдаушы - москиттер.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Ақан Нұрманов** (1933-1968) -жазушы, қазіргі Алматы облысының Ақсу ауданында туған. Аманкелді ауданы орталығында орта мектепті бітіреді.

Еңбек жолы
----------

1951 — 1952 жж. Қазақ тау-кен институтына оқыды. Ал 1957 жылы Қазақ Ұлттық университетінің филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген. 1957 — 1964жж. Қостанай облысы, Аманкелді аудандық «Социалистік шаруа», Қостанай облыстық «Коммунизм таңы», республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газеттерінде қызмет істеген. 1964 — 1968 жж. «Жұлдыз» журналы редакциясының бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды.
Шығармалары: Арайлы таң. Повестер. А. «Жазушы», 1964; Аққу жұлдызы. Повестері. «Жазушы», 1965; Қүланның ажалы. Роман, повестер және әңгімелер. А. «Жазушы», 1969, 1976 және 1977 (орыс тілінде), 1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл