recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Галузо Илларион Григорьевич** (*8.4.1899, Ресей, Витебск облысы Даргейка ауылы – 10.10.1977, Алматы қаласы*) – биология ғылым доктыры (1946ж.), профессор (1949ж.), Қазақстан Ғылыми Академиясының акад. (1946ж.), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1946). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) малдәрігерлік институтын бітірген (1926)ж..

1946 жылдан КСРО Ғылыми Академиясының Қазақ бөлімшесі төрағасының орынбасары, Қазақстан Ғылыми Академиясы Төралқасының акад.-хатшысы (1946–1951ж.) болды. 1946–1977 ж. Қазақстан Ғылыми Академиясының Зоология инситутында лаборатория меңгерушісі, директор (1951–1967ж.) қызметтерін атқарды. Негізгі ғылыми еңбектері қансорғыш және қотыр кенелер (КСРО Мемлекеттік сыйлық, 1951ж.) мен кейбір қарапайым жәндіктер (тейлерия, токсоплазма, кокцидия, трипанозома) фаунасына, экологиясына және биологиясына арналған.

Григорьевич жануарлардың жұқпалы аурулары жөніндегі Е.Н.Павловский ілімін одан әрі дамытып, мал ауруларының табиғи ошақтылығы жөнінде теория тұжырым жасады, тейлериоз, безноитиоз ауруларының қоздырғыштарының тіршілігін, табиғаттағы айналым жолдарын, айналаға таралуын зерттеді; токсоплазмозды анықтау, одан сақтану әдістерін тапты. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Шығырамалар
-----------

* Кровососущие клещи Казахстана. В 5-ти томах. Алма-Ата, 1946-1953.
* Токсоплазмоз животных. Алма-Ата, 1965.
* Диагностика токсоплазмоза. Алма-Ата, 1971.
* Жизненный цикл токсоплазм. Алма-Ата, 1974.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**«Иллюстрированная наука»** ({{lang-en|Science Illustrated) – Бонниерде аптасына үш рет жарық көретін ғылыми -танымдық журнал. 

Ол Дания (Illustreret Videnskab), Норвегия (Illustrert Vitenskap), Швеция (Illustrerad Vetenskap), Финляндия (Tieteen Kuvalehti), Бельгия, Грекия, Исландия (Lifandi Vísindi), Нидерландия (Wetenschap в Beeld), Латвия (Ilustrētā Zinātne), Литва (Iliustruotasis mokslas), Ресей (Иллюстрированная Наука), АҚШ (Science Illustrated), Аустралия, Германия, Словения және Жаңа Зеландияда жарық көреді. Мақала авторларының қатарында ғалымдар (**астрономдар**, **физиктер**, **дәрігерлер**, **геологтар**, **биологтар**, **антропологтар**, **археологтар** және т.б. мен ғылыми журналистика өкілдері бар. Алғаш рет 1984 жылы жарық көрген басылым 2009 жылы Аустралияда, 2010 жылдың қыркүйек айынан бастап Ресейде шыға бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  : 2079-7524
**Шулығаштар тұқымдасы** (лат. *Apodidae*) – Ұзынқанаттылар отрядының 19 туысты біріктіретін құстар тұқымдасы.

Шулығаштар тұқымдастарының құстары көбіне шағын денелі (520 г), жабын қауырсындары тығыз, орақ тәрізді ұзын қанатты және қысқа, әлсіз аяқты құстар. Құйрығы қысқа, ұшы айыр немесе тегіс қиылған. Едәуір үлкен көзі бастың екі жағында орналасқан және алды-артынан, үстінен үлкен жылдамдықпен келе жатқанда бунақденелілермен қақтығысудан қорғайтын қатқыл қауырсындармен бүркелген. Тұмсығы қысқа, аузы үлкен. Температура төмендеген кезде биохимиялық үдерістер тежеледі де, естен танып қалуы мүмкін.

Шулығаштар тұқымдасында 55-ке жуық түрлері бар. Қазақстанда екі туыстан төрт түрі кездеседі, бірақ қалған түрлері сирек кездесуі мүмкін.

Туыстары
--------

Шулығаштар тұқымдасы 2 тармаққа бөлінген 19 туысты біріктіреді:

* *Apodinae* тұқымдас тармағы
	+ Aeronautes
	+ Apus
	+ Chaetura
	+ Collocalia
	+ Cypsiurus
	+ Hirundapus
	+ Hydrochous
	+ Mearnsia
	+ Neafrapus
	+ Panyptila
	+ Rhaphidura
	+ Schoutedenapus
	+ Tachornis
	+ Tachymarptis
	+ Telacanthura
	+ Zoonavena
* *Cypseloidinae* тұқымдас тармағы
	+ Cypseloides
	+ Streptoprocne

Дереккөздер
-----------

1. ↑  по ITIS
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
3. ↑  по ITIS
**Ұзақбай** мешіті - Қармақшы ауданы, бұрынғы ''Қызылжұлдыз'' ауылдық кеңесі, қазір Төребай Би ауылының солтүстігінде, Сырдария өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан архитектуралық діни-тарихи құрылыс нысаны. Мешіттің қазір тек қираған орны сақталған. Дегенмен, құрлыстың құрылымын анық көруге болады. Мешіт XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың 30-40 жылдары танымал ағартушы молда Ұзақбай өз қаржысына салынған. Құрлыстың іргетасы тастан қаланған. Төбесі арыс ағаштан үрлік салынып, қамыспен жабылған. Қабырғалары қам кесектен қаланып, сырт қабырғасының үштен бірі лай балшықпен сыланған. Ғимараттың іші шағын 2 бөлмеден тұрады. Қазіргі таңда құрлыстың айналасында осы маңда өмір сүрген жергілікті халықтың шағын қорымы орналасқан.
**Касугаи** – Жапониядағы Айти префектурасының солтүстігінде, Сакай өзенінің шығыс жағалауында орналасқан қала. 
1943 жылы 1 маусымда Катигава кентін, Хигасикасугай уезіндегі Торимацу, Синоги, Такаи ауылдарын біріктіру арқылы пайда болған. Қазіргі кезде электротехникалық, орман және өңдеуші өнеркәсіп салалары жақсы дамыған. 

Қала ауданы 92,71км², халық саны 303 392 мың адам (2010 жылғы халық санағының қорытындысы). 

Касугаи атауы жапон тілінен аударғанда *«көктем шуағындағы құдық»* мағынасын береді. Қалада Тябу және Мэидзе университеттері орналасқан. Қаланың әдемі жерлерінің бірі Отиаи саябағы. Сакура ағашы гүлдеген кезде саябақта туристер мен жергілікті тұрғындар көптеп жиналады.

Дереккөздер
-----------
**Ұзын Төбе көне қонысы** – 6 – 8 ғасырлардан қалған археологиялық ескерткіш. Ордабасы ауданы Шұбар ауданының батыс шетінде, Арыс өзеннің сол жақ жағалауында, Қайнарбұлақтың Арысқа құяр сағасында жатыр. Алғаш рет 1964 ж. Шымкент педагогикалық институттының Н.П. Подушкин жетекшілік еткен археологиялық экспедициясы анықтап, барлау жүргізген, 1980 ж. А.Н. Подушкин жетекшілік еткен аталмыш экспедиция қайта зерттеген. Көне қоныс алаңның өлшемі 120×140×140, биіктігі 4 – 6 м, сүйір бұрышы түстік-шығысқа қараған. Алаңның солтүстік-батысында төрт бұрыштанған цитадельдің диаметрі 40×40, биіктігі 6 м. Цитадельдің үстіңгі нобайында биіктігі 1 – 1,2 м жал құраған қорғанның қалдығы бар. Ортада төртбұрышты ғимараттың ізі аңғарылады. Алаңның шығыс бөлігіндегі жұмыртөбенің аумағы 6 – 7 м. Цитадельге оңтүстік-батыстан ұштасатын алаң 0,1 га шамасында. Ескерткіштің батыс және солтүстік етегінен арық қазылып, шығыс бөлігінде жер жыртылып, біраз нәрсе жойылып кеткен. Алаңның жоғарғы қабатындағы мәдени тіршілік іздері ескі молалардың астында қалған. Барлау барысында табылған материалдар: қолөнер туындылары – суарылмаған керамикадан жасалған ірі ыдыстардың қалдықтары. Ұзын Төбе көне қонысын К.Байпақов 16 ғасырдағы ортағасырлық жазба ескерткіштерде аты аталған Яганкент (Иаканкент) деп шамалайды. Көне қоныс егжей-тегжейлі зерттелген жоқ.

Сілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Тәркі дүние** – адамның бұл дүниелік қызықтардан бас тарту ниеті. Тәркі дүниенің басты себебі ақиқат әлем бар деген сенім және ақиқат әлемге ынтызарлықпен бұл дүниедегі өткінші игіліктерге қанағаттанбау. Тәркі дүние ниеті адамның белгілі бір рухани дәрежені иеленуімен үйлесімде жүзеге асырыла бастаса, оған ниет еткен адам қоғаммен санаса отырып, шын мәніндегі ақиқатқа ғашықтықтан ішкі ізденіспен дүниеден бас тартуы мүмкін. Ал, егер ақиқат мақсатсыз, тек Тәркі дүниенің сыртқы формасын ғана қабылдап, өзін қоғамнан оқшаулап, тақуа ретінде көрсету үшін ғана дүниені тәркі етушілерді ғалымдар көбінесе сөккен. Исламдағы Тәркі дүние дүниеден безу емес, қоғам мүшесі ретінде өмір сүре отырып, дүниеге жүректі байламау деп білген.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**ФЛЕШ-ЖАД** (ағылшынша flesh — жарқыл) — электрлік жолмен жазылған мәліметтерді есте сақтай алатын микросұлба (чип) түрінде жасалған жад түрі. 
Мәліметтерді өшіру электр разряды арқылы орындалады да, оған қайта жаңасын жазып, ұзақ уақыт сақтауға болады. Қазіргі кезде флеш-карта (flesh-cards) түрінде жасалған Флеж-Жад кез келген компьютерде, цифрлы фотокамераларда пайдаланылады. Флеш-картаның кең тараған, Sony фирмасы шығарған MemoryStіck нұсқасы 1998 жылдан шығарыла бастады, ол басқаларына — SmartMedіa, CompactFlesh нұсқаларына 
қарағанда шағындау, мыс.:, 5021,52,8 мм көлеміндегі MemoryStіck 
картасының салмағы 4 г. Intel фирмасы флеш-жадының екі есе жоғары тығыздықпен мәлімет жаза алатын көп деңгейлі түрлерін жасады. 
Флеш-карталардағы сақталатын мәліметтер көлемі 2 Гбайт және одан да көп болып шығарылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Траисова Рысжамал Мұкашқызы** — Талдыкорған облысы (қазіргі Алматы облысы) Андреев ауданы, (қазіргі Алакол ауданы) Тоңкеріс ауылында қарапайым отбасында ду¬ниеге келді.. 1972 жылы Жьланды ауылындағы орта мектепті бітірді. Сол жылыN91 кәсіптік-техникалық жіп иіру училищесін тәмәмдап, сол мамандық бойынша 1978 жылға дейін еңбек етті.

1978—2003 жылдар аралығында "Кітап" өндірістік бірлестігінің (кейін "Дәуір" баспасы болып аталды) терім сехында оператор-терімші болып істеді.
Бірнеше мақтау қағаздарының иегері.

2003 жьшдан бері "Сөздік-словарь" баспасында еңбек етуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Камбоджа Ұлттық футбол құрамасы** — Халықаралық футбол жарыстарында Камбоджаның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган — Камбоджа Футбол Федерациясы.

Тарихы
------

1953 жылы ФИФА-ға, 1957 жылы АФК-ға мүше болды. 1970-75 жылдар аралығында Кхмер Республикасы деп аталды. Әзірше әлем чемпионатының финалдық турниріне қатыспаған. 

Азия кубогының финалдық кезеңіне бір рет, 1972 жылы Тайландта өткен турнирге Кхмер Ұлттық құрамасы деген атаумен қатысып, 4-орын алды. Топтық турнирді Оңтүстік Кореядан 1:4 есебімен ойсырай ұтылып бастағанымен, келесі турда Кувейтті 4:0 есебімен тізе бүктірді. Жартылай финалда Ираннан ұтылды, 1:2. Үшінші орын үшін ойында Тайландпен аяусыз айқасып, 2:2 есебімен тең түсті. Пенальтилер сериясында ұтылуға мәжбүр болды (3:5).

Стадионы
--------

Өз алаңындағы матчтарын Пномпеньдегі сыйымдылығы 50 000 адамдың Ұлттық Олимпиада стадионында өткізеді. Стадионның іргесі 1963 жылы қаланған. Алғаш өткізілген ірі турнир — 1963 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары.

ФИФА рейтингінде
----------------

Азиядағы аутсайдер құрамалардың бірі. ФИФА рейтингісінде 198-ші орынға дейін түсіп кеткен кездері болған. Ең жоғарғы көрсеткіші — 135-ші орын (2011 жылы). 2018 жылғы мамыр айындағы есептеулер бойынша 170 орында тұр.

Сілтемелер
----------

* ФИФА сайтындағы профилі Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2013 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАзия Ұлттық футбол құрама командалары |
| --- |
|  |
| 
 Аустралия •
 Ауғанстан •
 Бангладеш •
 Бахрейн •
 БАӘ •
 Бруней •
 Бутан •
 Вьетнам •
 Гонконг •
 Гуам •
 Жапония •
 Индонезия •
 Иордания •
 Ирак •
 Иран •
 Йемен •
 Камбоджа •
 Катар •
 Корея Республикасы •
 Корей Халық Демократиялық Республикасы •
 Кувейт •
 Қырғызстан •
 Қытай •
 Лаос •
 Ливан •
 Макао •
 Малайзия •
 Мальдив Республикасы •
 Моңғолия •
 Мьянма •
 Непал •
 Оман •
 Өзбекстан •
 Палестина •
 Пәкістан •
 Сауд Арабиясы •
 Сингапур •
 Сирия •
 *Солтүстік Мариана аралдары* •
 Тайвань •
 Тайланд •
 Тәжікстан •
 Түркіменстан •
 Үндістан •
 Филиппиндер •
 Шри-Ланка •
 Тимор-Лесте •
**Бұрынғы құрамалар**:
 Солтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Йемен •
 Қазақстан  |

 |
**Трагикомедия** — драмалық шығарманың бір түрі.

Сипаттамасы
-----------

Драмалық шығарманың басқа да түрлері сияқты трагикомедия да шиеленіскен оқиғаға құрылады, оқиға кейіпкер сөздері (монолог, диалог) арқылы өрбиді. Трагедияда қақтығыс-шиеленіс суреттеліп, шығарма көбіне кейіпкердің қазаға ұшырауымен аяқталса, комедия әзіл-оспаққа, күлкіге толы болады, мұнда адам мінезіндегі түрлі кемшіліктерді әжуалау, сықақ ету басым келеді. Ал осы екі түрге жатпайтын, сахнаға арналған басқадай шығармаларды ‘‘жалпылама драма’’ деп атай береді. Ал, трагикомедияда трагедияға да, комедияға да тән сипаттар кездеседі. Мысалы, А.С. Грибоедовтың "Ақылдың азабы" ("Горе от ума") шығармасында трагедия да, комедия та сипат-белгілер бар. 

Шығарманың басты кейіпкері өз ортасынан орнын таба алмай, белді адамдармен ұғыса алмай, олардан қол үзіп, өз бетімен кетуге мәжбүр болады. Яғни, ауыр трагедиялық жағдайға ұшырайды. Сонымен қатар біршама кейіпкердің оғаш мінездері, надандығы, аңқаулығы әжуа-күлкімен беріледі, бұл шығармаға комедия сипат үстейді. 

Ахмет Байтұрсынұлы "Әдебиет танытқышта": "Әуреленістің сүйініші адамның арын кетіріп, ыза қылып, күйдіреді, күйініші адамды мәз қылып, күлкісін келтіреді. Сөйтіп, әуреленістің ұстаушылары ұсақтығымен, адамшылығы аздығымен адамның намысын келтіріп, арландырады да, әурешілігімен күлкіңді келтіріп, көңіліңді көтереді" дейді.

Трагикомедия - драмалық шығарманың бір түрі. Сахнаға арналған әдеби шығармаларда трагедия, комедия, драма деп үш түрге бөлінеді. Ал жіктемей - түгелдей алғанда бұлардың бәрін де драма, драмалық шығарма деп атай береді. Драмалық шығарманың қай түрі болсын, оларға ортақ басты сипат шиеленіскен оқиғаға құрылатыны және сол оқиға кейіпкерлерінің сөйлеген, өзара сөйлескен сөздері (монолог, диалог) арқылы баяндалып, өрбіп-өрістеп отыратыны. Ал трагедия, комедия, драма деп жіктегенде осы түрлердің әрқайсысына тән өзіндік ерекшеліктер ескеріледі. 

* Трагедияда қатты қақтығыс-шиеленіс суреттеліп, шығарма әдетте кейіпкердің қазаға ұшырауымен аяқталады.
* Комедия болса, ол күлкілі, әзіл-оспаққа толы шығарма. Мұнда тұрмыстағы адамның бойындағы, мінезіндегі әр түрлі кемшіліктерді әжуалау, сықақ ету жағы басым болады.
* Ал осы екі бөлекше түрге енбейтін, басқадай сахнаға арналған шығармаларды өзінің жалпылама атымен драма деп атай береді.

Трагикомедия деп аталатын шығармада трагедияға да, комедияға да тән сипат-өзгешеліктер кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Биль гипотезасы** — сандар теориясындағы гипотеза, Ферманың Ұлы теоремасының жалпылама түрі. 1993 жылы техас миллиардері, әрі әуесқой математигі Эндрю Биль қойған есеп, ол кім осы гипотезаны дәлелдесе немесе дұрыс еместігін көрсетсе соған 100 000 АҚШ долларын тіккен.

Тұжырымдамасы
-------------

Егер

{\displaystyle A^{x}+B^{y}=C^{z},}
мұндағы {\displaystyle A,\;B,\;C,\;x,\;y,\;z} — натурал сандар және {\displaystyle x,\;y,\;z>2}, онда {\displaystyle A,\;B,\;C} сандарының ортақ жай бөлгіші болады.

Ферманың ұлы теоремасымен байланысы
-----------------------------------

Биль жорамалы дұрыс болса ұлы Ферма теоремасы қарсы жорумен дәлелдеуге болады:

*n* > 2 және *A*, *B*, *C* сандары {\displaystyle A^{n}+B^{n}=C^{n}} шартын қанағаттандырсын, мұндағы *C* — мүмкін ең кіші сан. Онда Биль гипотезасы бойынша *x* = *y* = *z* = *n* үшін *p* жай саны *A*, *B* және *C* бөлгіші болатындай табылады. Онда {\displaystyle (A/p)^{n}+(B/p)^{n}=(C/p)^{n}}, ал бұл ең кіші таңдалған *C* саны шартына қарама қайшы. Яғни ондай *n*, *A*, *B*, *C* сандары жоқ, ұлы Ферма теоремасы дәлелденді.

Қазіргі жағдайы
---------------

Биль гипотезасы барлық алты сандар 1000-нан аспаған жағдайлар үшін тексерілген.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Beal’s Conjecture: A Search for Counterexamples (ағыл.)

* The Beal Conjecture
* The Beal Conjecture and Prize
* R. Daniel Mauldin (1997). "A Generalization of Fermat’s Last Theorem: The Beal Conjecture and Prize Problem". *Notices of the AMS* **44** (11): 1436-1439. .
* Үлгі:PlanetMath

Үлгі:Rq
Камбала
**Камбалатәрізділер (лат. Pleuronectidae).** Камбала тәрізділердің денесі екі бүйірінен өте қысыңқы сүйір болады. Көзі басының екі бүйіріне немесе оның бір бүйіріне ғана орналасқан. Торсылдағы болмайды. Су түбінде тіршілік ететін балық сондықтан бір бүйірімен жайлап жүзеді. Денесінің үстіңгі беті әр түсті пигментті болады да, ал астыңғы жақ беті әрқашанда ақ түсті болады. Камбаланың шабақтары алғаш судың қабатында жүзіп жүріп, кейін су түбіне ауысқанда, денесі бүйірінен қысылып, көз денесінің үстіңгі жағына қарай ығысады. Бізде Каспий мен Арал теңіздерінен басқа теңіздердің бәрінде де кездеседі. Қамбалалар әдетте уылдырық шашу-ға, қыстап шығуға, қоректерін тауып жеуге қолайлы жер іздеп қана миграция жасайды. Бірақ өте баяу қозғалатын болран дықтан тіршілік еткен жерінен 100—200 километрден ұзап кете алмайды. Уылдырықтарын әдетте жағалауға шашады. Бірнеше миллионға дейін уылдырық шашатын өсімтал балық. Олар су түбіндегі омыртқасыздармен қоректенеді. Камбалалар тралмен аулау кәсібінің негізгі объектісі.

Тағы қараңыз
------------

* Камбала

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Уильям «Билл» Фингер** (ағылш. *William "Bill" Finger*) (8 ақпан 1914 — 18 қаңтар 1974) — америкалық жазушы, комикстер мен комикс кейіпкерлерін ойлап тапқан. Соның ішіндегі ең танымал жұмысы Боб Кейнмен бірлесе жасаған Бэтмен кейіпкері. Билл Фингер Жасыл Шам жайлы оригинал комикстердің авторы болып табылады. Оған қоса, DC Comics-тің көптеген кейіпкерлерінің авторы - Мысық-әйел, Джокер, Екіжүзді, Робин және т.б.

Комикс индустриясының дамуына қосқан үлесі үшін Билл Фингер өлгеннен кейін 1994 жылы Джек Кирбидің, 1999 жылы Уил Айснердің Мадақ Залына кіргізілді. Билл Фингердің атымен San Diego Comic-Con International фестивалінде комикс авторларына жыл сайынғы берілетін марапат аталған.

Билл Фингер ойлап тапқан кейіпкерлер
------------------------------------

* Бэтмен
* Бэтгёрл
* Алан Скот/Жасыл Шам
* Робин
* Батпақжүзді
* Жұмбақшы
* Джеймс Гордон
* Екіжүзді
* Мысық-әйел
* Джокер
* Ессіз Қалпақшы
* Пингвин
* Қорқытушы
* Зебра-адам

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1st Annual Bill Finger Award at archive.org (ағыл.)
**Әлеуметтік белсенділік** - мәселелерді шешуге саналы түрде бағытталған іс-әрекет. Әлеуметтік белсенділік арқылы жеке адамның мәдени дәрежесіне, білім деңгейі мен икемділігіне, қоршаған ортамен қарым-қатынасына беруге болады. Әлеуметтік белсенділіктің төмендегі адамдардың қоғамдық ортақ іс-әрекеттерден тыс қалғандығын, білімсіздігін және жігерсіздігін көрсетеді. Қоғамдағы өзгерістер адамдардың әлеуметтік белсенділігіне тікелей байланысты болып келеді. Әлеуметтік белсенділік — адамның әлеуметтік позициялық көрінісі. Әлеуметтік белсенділіктің өндірістік, қоғамдық-саяси, мәдени-танымдық, тұрмыстық, т.б. түрлері бар. Әлеуметтік белсенділіктің кең тарап, нығаюына қоғамдағы басқарудың әкімшіл-әміршіл жүйесі, іс-әрекетті шектен тыс бақылау, т.б. кері әсер етеді. Әлеуметтік белсенділік қоғамның өтпелі кезеңінде жаңа объективті жағдайлар қалыптасып, оны жүзеге асыру бағдарламасы анықталғанда халықтық сипат алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Парксозавр
Парксозавр
Парксозавр
**Парксозавр** — Бор дәуірінде өмір сүрген динозавр. Оның зерттелуі турасында ақпарат аз. Ғалымға белгісі — 1913 жылы табылып, 1937 жылы жаңа атау берілген бір ғана қанқа. Бассүйегі парксозаврдың шағын денелі, екі артқы аяғымен жүретін динозавр болғанын көрсетеді. Парксозавр термині «Виллиан саябағының кесірткесі» деген мағына береді. Ол орнитопод динозаврлардың гипсилофодонт тобына кіреді. Бұл динозавр жартылай бөлшектелген қаңқасы мен жартылай сақталған бассүйегінің көмегімен зерттелді. Ғалымдардың пікірінше, парксозавр шағын, екі аяқпен жүретін шөппен қоректенетін жануар болған.

Қызықты дерек
-------------

* Чарльз Стембери парксозаврды XX ғасырдың басында Онтарио корольдік мұрадайының бас палеонтологы болған В. А. Паркстың құрметіне атанған.
* Парктозаврдың сүйектері Канаданың Альберта қаласынан, АҚШ-тың Монтанада штатынан және Солтүстік Америкадан табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 70 келі
* Тұқымдас : Гипсилофадонтид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Шетелдік қадағалаушы** - шет елдік немесе халықаралық ұйымның өкілдігін білдіретін, заңмен белгіленген тәртіппен елде сайлауға және референдумға дайындықты және оның өткізілуін қадағалауға құқық алған тұлға. Шетелдік қадағалаушы елге ұлттың заңнамада белгіленген тәртіппен келуге және мемлекеттік билік органдарының, сайлау комиссияларының, референдум комиссияларының рұқсаты болған жағдайда елдің орталық сайлау комиссиясында тіркеледі. Шетелдік қадағалаушының қызметі Қазақстан Республикасының конституциясында заңдарымен реттеледі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Харальд Антон (Тони) Шумахер** (нем. *Harald "Toni" Schumacher*; 6 наурыз 1954, Дюрен, ГФР) — ГФР-лік футболшы, қақпашы. 1980 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1972 жылы "Кельн" клубында бастады. 1987 жылға дейін ешқайда табан аудармай, Германия бундеслигасында 422 кездесуде алаңға шықты.

1987 жылы "Шалькеге" ауысты. Бір маусымда 77 гол жіберіп алып, бұл клубта ұзақ айналмады, 1988 жылы-ақ "Фенербахчеге" ауысып кетті. Үш маусым бойы түркиялық клубтың жанкүйерлерінің сүйіктісіне айналды.

1991 жылы "Баварияның" екі бірдей қақпашысы Раймонд Ауманн мен Свен Шойер жарақат алып, Шумахер сонда шақырылды.

1992 жылы бапкерлікке ауысты. Бірнеше жылдар бойы "Шальке", Бавария", "Боруссия Дортмунд" клубтарында қапашылар бапкері боп қызмет атқарды. 1995/96 жылғы маусымның соңғы турында "Боруссия Дортмунд" сапында үш минуттай алаңда ойнады. Бұл оның бундеслигадағы 464-ші кездесуі боп тіркелді.

### Ұлттық құрама

1979 жылы аңыз қақпашы Зепп Майер құрамамен қоштасты да, орнын Шумахер басты. Бір жылдан соң Еуропа чемпионы атанды.

1982 жылғы әлем чемпионатының жартылай финалында Франциямен ойында доп үшін таласта француз Патрик Баттистонға шынтағы оңбай тиіп, Баттистон алаңды ес-түссіз тәрк етіп, ауруханаға жөнелтілді. Осы тәртіпсіздігі үшін Шумахердің атына түрлі ауыр әңгімелер айтылды, Кейін Шумахер көпшілік алдында Баттистоннан кешірім сұрады.

1987 жылы құрамадағы карьерасын аяқтады.

1994 жылы 7 тамызда Санкт-Петербургтегі Ізгі ниет ойындарында әлем құрамасы сапында Ресей құрамасына қарсы ойында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

ГФР
* Еуропа чемпионы: 1980
* ӘЧ финалисі (2): 1982, 1986

«Кёльн»
* ГФР чемпионы: 1978
* ГФР кубогы (3): 1977, 1978, 1983

«Фенербахче»
* Түркия чемпионы: 1988/89
* Түркия суперкубогы: 1990

«Боруссия» (Дортмунд)
* Германия чемпионы: 1996

### Жеке

* ГФР-дегі жыл футболшысы (2): 1984, 1986
* Әлем чемпионатының үздік қақпашысы: 1986

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

*
**Алексей Александрович Воейков** (1926 жылы туған) - журналист, жазушы. 

  

Қырғыз мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген (1954). Гурьев (қазіргі Атырау) облыстық «Прикаспийская коммуна» газетінде, Барнаул және Қарағанды телестудиясында бас редактор болып істеген. 1991 жылдан «Шахтерская неделя» газетінің редакторы. 

«Город солнечного камня», «Шахтерские горизонты», «Солонаты, земля» (диқан А. Христенко туралы) кітаптары шықты. 

Қазақстан Магниткасы, Қарағанды көмір бассейні, болат балқытушы А. Жүнісов, диқан, Социалистік Еңбек Ері И. Иванов туралы телефильмдердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Алексей Александрович Луценко** (7 қыркүйек 1992 жыл, Большая Малышка ауылы, Қызылжар ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақстан) – Қазақстандық кәсіпқой велоспортшысы. 2013 жылдан бастап Astana Pro Team велокоманданың мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Алексей Луценко 1992 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Қызылжар ауданындағы Большая Малышка аулында дүниеге келген. Луценко 7 сыныпқа дейін ауылдағы орта мектепте білім алған, кейін Петропавл қаласындағы спорт сферасында дарынды облыстық мектеп–интернатта оқыған. 2007 жылы 15 жасында Алексей Луценко ҚР спорт шеберінің нормативтерін орындап, Көкшетау қаласындағы «Көкше» спорт академиясына оқуға түскен. Велоспортшы 18 жасында жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында (2010 жыл) жүлде ұтып алып халықаралық дәрежедегі спорт шебері аттанды. Astana Continental Team командасының 2011-2012 жылдарда қатарында болған. 20 жастағы велоспортшы Алексей Луценко 2012 жылы қыркүйек айында Голландияда өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды. Жастар арасындағы топтық жарысқа қатысқан Луценко Ресей, Испания, Голландия спортшыларын артқа тастады. 
2012 жылдағы жеңісінен кейін Astana Pro Team велокомандасымен 3 жылдық шартқа қол қойған. 2013 жылы жаз айында әлем чемпионатының топаралық жарсытан кейін Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері атағына ие болды. 
2016 жылдың тамыз айында Astana Pro Team велокомандасымен келісім шартты тағы да 2 жылға созды. 
2017 жылдың ақпан айында Алексей Луценко Бахрейнде өткен Азия чемпионаттының чемпиона аттанды, ал 23 тамызда Испанияда болған Гранд–турда алғаш рет жеңімпаз аттанды және 1 қазанда төртінші рет жылдық Тур Алматы атты жарыста бірінші орынға ие болған.

Жеңістері
---------

2010
* Жастар арасындағы Азия чемпионаты (Шарджа, БАӘ):
	+ Топтық жарыста чемпион
	+ Уақыт бойынша жекелік жарыста вице-чемпион

2012
* Джиро Валле-д’Аосты — 5 этап
* Болгария туры — 1 этап
* Де л'Авенир туры — 5 этап
* 23 жасқа дейінгі топтық жарыста Әлем чемпионы (Лимбург, Голландия)

2014
* Дания туры — 5 этап
* Жаздық Азия ойындары 2014 (Инчхон, Оңтүстік Корея)::
	+ Топтық жарыстағы чемпион
* Екінші «Алматы туры» жеңімпазы

2015
* Швейцария туры - 8 этап
* Жекелік жарыстағы Қазақстан чемпионы (Петропавл)
* Үшінші «Алматы туры» жеңімпазы

2016
* Париж — Ницца 2016 - 5 этап
* Қола жүлдегері Үш күн Де-Панне жарысында 2016(Бельгия)
* Төртінші «Алматы туры» жеңімпазы
* «Хайнань туры» жеңімпазы (Қытай)
* «Хайнань туры» - 8 этап

2017
* Командалық жарыста Азия чемпионы (Бахрейн)
* Бір күндік Dwars door Vlaanderen жарысында қола жүлдегері (Голландия)
* Испания Вуэльта — этап 5
* Бесінші «Алматы туры» жеңімпазы(4 рет қатарынан)

Атағы
-----

Еңбек сіңірген Қазақстан Републикасының спорт шебері (2013)

Пайдалынған әдебиеттер
----------------------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 20 желтоқсанның 2016 жылы.
*
**Характер** (әдеби характер)-көркем шығармадағы кейіпкердің мінез бітімі, ой-сезім дүниесіне тән психологиялық, моральдық сипат-ерекшеліктері. Әдеби характер адамның өмірдегі мінез, қимыл- әрекет өзгешеліктерін жинақтап, екшеп, типтік дәрежеге көтеріп, сомдап бейнелеу арқылы жасалады. Сондықтан оны жекелеген қасиет-сипаттардың қосындысы деп санамай, солардың бірлік-тұтастығы, синтез деп қараған жөн. Реалистік қаһарманға тән характерді алдымен қалыптасу, өзгеріп-өрістеуі тұрғысынан алып түсіну, бағалау орынды, және осыған қоса оның өз ішкі диалектикасы да болатыны ескерілуі кажет. Xарактер белгілі қоғамдық жағдайда калыптасады, сол ортаға, өз уакытына сәйкес болады. Адамның мінез-құлқы, оның әрқилы кезеңдегі сынға түсетін екіұдай жайда өзін қалай ұстап, қандай әрекет ететіні ой-өрісіне, сана-сезіміне байланысты. Осыған орай әдеби шығармада характер күрес-тартыс үстінде, кейіпкердің іс-әрекеті, ойниеті, мақсат-тілегі арқылы көрініс тауып анықталады. Кейіпкердің бір- бірімен қарым-қатынасы олардың характерлерін барынша толық аша түседі. Әдеби кейіпкердің характері шығармада оның іс-әрекеттерін су- реттеу арқылы, психологиясы, жан дүниесі тікелей бейнеленуі, арқылы айқындалып, сондай-ақ сыр-сымбатын, бой-тұлғасын, бет-әлпетін, сөйлеу ерекшелігін көрсету, яғни жанама мінездеу арқылы жан- жақты ашыла түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Металлургтер мәдениет сарайы** — Балқаш қаласының басты мәдениет-өнер ошағы.

Ғимарат 1952 ж. 1 мамырда ашылды. Жобаның арх. Л. Мелеги, Т.Қ. Бәсенов. Құрылысын 1946 ж. жапон соғыс тұтқындары бастап, оны 1952 ж. Балқаш құрылысшылар аяқтады. Мүсін бейнелері Хакімжан Есімханұлы Наурызбайтың үлгісімен жасалын, ұлттық көркем оюлары халық шеберлері Туғанбаевтың және халық суретшісі Ә. Қастеевтің желісімен жасалған. Ғимараттың жалпы көлемі 49 мың текше метр, ғимаратта 1104 орындық сахна жабдықталған көрермен залы бар. Сонымен қатар онда лекция залы, оқушылар залы, кітапхана, үйірмелерғе арналған бөлмелер бар. 2001 ж. ҚР халық артисі Мағауия Хамзин есімі берілді.

Ғимараттың кіре берісінде екі жағынан металлургтің және кеншінің мүсіндері орналасқан. Ал қасбетінің фронтонына «Бейбітшілік» деп аталған, көгершінді ұстап тұрған әйелдің мүсіні орнатылған. Үш мүсіннің де авторы — Бақы Урманче.

* 
* Сарайдың артқы жағы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

Сілтемелер
----------

* М. Хамзин атындағы металлургтер сарайы YouTube сайтында
«Ты не пришла» немесе «Ты не пришёл» — әзербайжан композиторы Алекпер Тагиевтің әніне, Медина Гюльгюннің сөзіне жазылған ән.

Әнді өз уақытында халық әртісі Зейнаб Ханларова орындаған болатын,, Әзербайджанның халық әртістері Мамедбагир Багирзаде, Фаик Агаев, түрік әншілері Сибель Джан, Гюльден Карабоджек және Гюлай Сезер, Өзбекстан әншісі Насиба Абдуллаева және басқалары. Фаик Агаевтің орындауында әннің бейнеклипіде шығарылған болатын. Бейнеклипті сонымен қатар Гюлай Сезерде түсірген еді. Және де музыканы Әзербайжанның еңбек сіңірген әртісі Гюльбахар Шукюрлюде орындаған болатын.

«Ледниковый период» шоуында осы музыка аясында Алихан Самедовтің орындауында Алена Бабенко және Роман Костомаров өнер көрсеткен болатын. Музыканың әуені Согдиананың орындауындағы «Вспоминай меня» және Бьянканың «Измена» әнінің әуеніне ұқсайды. 2012 жылы ресейлік әнші Сати Казанова осы әнді өз репертуарына қосып, оны әзербайжан тілінде орындап шыққан болатын.
Түп нұсқалы мәтін (азерб.)

Deyirdin baharda görüşərik biz

Bahar gəldi keçdi, sən gəlməz oldun

Daşlaramı﻿ dəydi sındı əhdimiz?

Aylar, illər keçdi, sən gəlməz oldun

Sən gəlməz oldun, sən gəlməz oldun,

Sən gəlməz oldun, yarım

Gözləyirəm mən, gözləyirəm mən, gözləyirəm mən

Sən gəlməz oldun

Deyirdin qapına qonaram quş tək

Quşlar cəh-cəh vurdu, sən gəlməz oldun

Yaşamaq eşqi ilə vəcdə gərək

Quşlar yuva qurdu sən gəlməz﻿ oldun

Sən gəlməz oldun, sən gəlməz oldun,

Sən gəlməz oldun, yarım

Gözləyirəm mən, gözləyirəm mən, gözləyirəm mən

Sən gəlməz oldun

Примечания[өңдеу | қайнарын өңдеу]
----------------------------------

↑ Натали Александрова. Эта музыка будет вечной // газета «Region plus». — 17 ақпан 2006.

↑ Мынаған өту: 1 2 3 Видео исполнения песни Мамедбагиром Багирзаде.

↑ Мынаған өту: 1 2 Сати Казанова презентовала песню Sən gəlməz oldun на азербайджанском языке

↑ Видео исполнения песни Зейнаб Ханларовой.

↑ Видео исполнения песни Фаиком Агаевым.

↑ Видео исполнения песни Сибель Джаном.

↑ Güldən Qaraböcək Bakıda konsert verdi (азерб.)

↑ Видео исполнения песни Гюлай Сезер.

↑ NASIBA ABDULLAYEVA Sen Gelmez Oldun

↑ Клип Фаика Агаева.
↑ Клип Гюлай Сезер.

↑ Видео исполнения музыки песни Гюльбахар Шукюрлю

↑ Видео исполнения музыки Ширзадом Фаталиевым в сопровождении Азербайджанского государственного симфонического оркестра в Москве.

↑ Видео исполнения музыки Ширзадом Фаталиевым в Париже, 2011 ж.

↑ Видео исполнения музыки Константином Московичем во время празднования Новруза в Кишинёве.

↑ Видео выступления Алёны Бабенко и Романа Костомарова под музыку песни

↑ Автор песни "Вспоминай меня". Официальный сайт Согдианы.
**Аралас буынды өлшем** — қазақ поэзиясында ұзынды-қысқалы әр түрлі тармақтар шумақ ішінде белгілі тәртіппен реттесіп келетін өлең өрнегі, Абайдың «Бай сейілді» сияқты өлеңдерінен бастап орныққан төрт буынды тармақпен жеті-сегіз орынды тармақтар араласып келетін өлең үлгісіне жатады. Сондай-ақ Абайдың «Сегізаяқ», «Сен мені не етесің» атты өлеңдерінде қолданылатын күрделі өлең өрнегі де аралас буынды болып келеді. Осындай ұзынды-қысқалы тармақтар араласып келетін өлең түрлерін Шәкәрім, Мағжан, Сәкен поэзиясынан, басқа да көптеген ақындардың туындыларынан кездестіреміз. 

Ал кейде бір өлеңде екі түрлі қалыптасқан өлшемді, айталық, жеті буынды тармақтар мен он бір буынды тармақтарды араластырып қолдану да кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
**Қиық пирамида** - пирамиданың табанына параллель және оны қиып өтетін жазықтық оған ұқсас пирамиданың екіншісі көпжақ бөлігі. 
Қиық пирамиданың табандары параллель жазықтарда жатады. Қиық пирамиданың табандары өзара ұқсас *көпбұрыштар, бүйір жақтары трапециялар* болып табылады. Қиық пирамиданың бір табанының кез келген нүктесінен екінші табанына түсірілген перпендикуляр *қиық пирамиданың биіктігі* деп аталады. Дұрыс пирамидадан алынатын қиық пирамида да *дұрыс қиық пирамида* деп аталады. Дұрыс қиық пирамиданың бүйір жақтары - өзара тең болып келетін тең бүйірлі трапециялар, олардың биіктіктері *апорфемалар* деп аталады.
Дұрыс қиық пирамиданың *бүйір беті ауданының табандары* приметрлері қосындысының жартысы мен апофемасының көбейтіндісіне тең болады.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2 кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы - 2008 ж. 536 бет
*Opere*, 1687
**Марчелло Мальпиги** *(10.03.1628, Кревалькоре, 30.11.1694, Рим)* - италян биологы, дәрігер, Лондон корольдық қоғамның мүшесі. Болон университетінде оқыған, медицина ғылымдар докторы, осы университеттің профессоры. Өсімдік, жануар анатомиясын микроскоппен зерттеудің негізін салушылардың бірі. Микроскоп арқылы өсімдік клеткасының құрылысын, көк бауырдың лимфа түйінінің, өрмекші тәрізділердің көп аяқтылардың, насекомдардың зәр шығару орындарын, сондай-ақ қан түйіршіктерін, өкпе альвеолын т.б. сипаттап жазды. Капиляр қан айналысын ашты.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сен-жермен бітім шарты** – 1919 ж. 10 қыркүйек (Париж түбінде) «одақтас және біріккен мемлекеттердің» АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Италия, Жапония, Бельгия, Қытай, Куба, Грекия, Никарагуа, Панама, Польша, Португалия, Румыния, Югославия, Сиам (Тайланд), Чехословакия Австриямен қол қойған шарты. 1-дүн. жүз. Соғыста жеңілген Австрия-Венгрия империясы құлап, оның орнына жаңа мемлекеттер пайда болды. С.-ж. б. ш. Австралияда республика орнауын, Чехословакия мен Югославияның тәуелсіздігін мойындады. Австрияға қараған Богемия, Моравия, Силезия жерлері Чехословакияға берілді, Буковинаны Румынияға, Тирольдің оңт. бөлігін Италияға қосты. Сол кезеңде тағдыры шешілмеген жерлерді Австрия Одақтас мемлекетерге тапсырып, олардың шешімін мақұлдайтын болды. С.-ж. б. ш-ның 88-ст. бойынша Австрияның тәуелсіздігін бұзатын әрекеттерге тыйым (аншлюсе) салынды. Қарулы күштерінің саны 30 мың адамана аспауы, барлық теңіз флотын одақтас мемлекеттерге өткізу т. б. тежеу шаралары белгіленді.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Арал шөгінді алабы** ойысымдар мен көтерілімдердің аттас жүйесімен байланысты. Алап солтүстігінде және солтүстік-шығысында Ырғыз ер тұрқылас құрылымымен және Төменгі Сырдария дөңесімен, оңтүстігінде дислокациялардың Орталық Үстірт жүйесімен шектеледі; алаптың батыстағы шеткі элементі рөлін Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі атқарады.

Алаптың ауданы 80 мың км² шамасында, және де оның ауқымды бөлігі Арал теңізінің су айдыны астында. Кристалдық іргетасы жоғарғы палеозойлық жаралымдар деп есептеледі.

Шөгінді тыс жоғарғы пермь-ортаңғы триастың континент жағдайында түзілген қанық бояулы терригендік түзілімдерінен бастап палеоген-неоген шөгінділеріне дейінгі аралықты қамтиды. Шөгінді тыстың ең жоғарғы қалыңдығы 5,5 км-ге жетеді. Жоғарғы триастың, төменгі-ортаңғы-жоғарғы юраның, төменгі-жоғарғы бордың және палеогеннің түзілімдері құмды, алевролитті және сазды таужыныстардың қатқабатынан, сол сияқты жоғарғы юра мен жоғарғы бор деңгейлерінде ұшырасатын әктастар мен әксаздардың қойнауқаттарынан құралған. Қорқойма-таужыныстар рөлін құмтастар мен алевролиттер атқарады. Алапқа келловей-оксфорд жікқабаттары түріндегі аймақтық флюид тіректері, сол сияқты көптеген жергілікті және белдемді флюид тіректері тән.

Шөгінді тыстың құрылымдық жекелену сипаты онда үш түрлі басты-басты құрылымдық элементтерді даралауға мүмкіндік береді, олар - Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі, Арал ойысымы және Аралдың баурайы.

Алаптың негізгі перспективалы кешені Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі ауқымындағы юра және палеоген түзілімдері болып табылады.

Геохимиялық зерттеу материалдарына сәйкес, алап газды алаптар санатына жатқызылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005.

ISBN 9965-9765-1-1
**Тәттібай Есімбекұлы** (туған-өлген жылы белгісіз) – 18 ғасырдың 1-жартысында жоңғар шапқыншылығына қарсы соғысқан батыр,қол бастаған қолбасшылардың біреуі.

Орта жүз найман ішінде матай руынан. Ол кейіннен ру атауы болып кеткен

Өмірбаян
--------

Тәттібай Абылай ханмен замандас. Ел аузындағы аңызға қарағанда Тәттібай жоңғар басқыншылығына қарсы соғысқа 12 жасында қатысып, ерекше ерлік көрсеткен. Бұл ерлігі Сара Тастанбекқызының "Қош бол, елім" атты өлеңінде бейнеленеді. Тәттібайдың үш ұлы – Түйте, Қаңтарбай, Қарынбайдан тараған ұрпақтары негізінен Алматы облысы Көксу, Қаратал аудандарында тұрады.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Дани́ла Вале́рьевич Козло́вский** (тұғ. 3 мамырда 1985 жылы, Мәскеу, КСРО) — театр мен киноның ресей актеры. «Ника» (2016) мен «Золотой орёл» (2013) сыйлықтың иегері.

Биография
---------

Ол 1985 жылдың 3 мамырында Мәскеуде дүниеге келген. Отбасында өзінен басқа екі ағасы бар, олар: үлкен ағасы Егор мен кішісі Иван.Оның әкесі Валерий Иванович Козловский (1946 ж.т.),— РФ-ның мәдениетінің лайықты жұмыскері, философия ғылымдарының докторы, МГИК-ның профессоры болған. Сонымен қатар осы университетте жарнама құру кафедрасында қатысқан. Анасы — Надежда Звенигородская, актрисаға оқыған. Данил кішкентай кезіінде ата-анасы ажырасып кеткен.

Данил балалық шағында балет мектебінде көп оқымады.

6 жыл бойы Крондштаттық теңіз кадет корпусында оқыған және 2002 жылы аяқтаған.

Әртіс 1998 жылдан бастап киноларда түскен. Оның алғашқы рөлі - «Простые истины» сериалында бұзақы болған

Екінші курстан бастап әртіс киноға жиі түсе бастады.

2006 жылы Данила Козловский Ресейдің кинокритик пен кинопресстің Лауреат атағын «Белый слон» рөліне «Garpastum» фильміне алған.

Жеке өмірі
----------

2008 жылдың күзінде актер Уршула Магдалена Малкаға үйленді. 2011 жылда актер ажырасты.

2013 жылдың ақпанның басында «жеті кун» журналы Козловскийдің Юлия Снигирьдің романын жария етті Жозе Дайан режиссердің «Распутин» тарихи драмасында онымен бірге түскен.

2015 жылы Данилдың әртіс әрі модель Ольга Зуевамен қарым-қатынасы жария болды.

Фильмографиясы
--------------

  

Жылы Аты Рөлі
1999 Простые истины алтыншы сыныптың оқушысы Денис Селивёрстов
2003 Улицы разбитых фонарей Менты-5 солдат-дезертир Попов
2003 Я всё решу сама: Танцующая на волнах Валера
2004 Сисси — мятежная императрица юный Франц Иосиф
2004 На Верхней Масловке Модильяни
2005 Гарпастум Николай
2006 Алька Лёня Астахов
2006 Преступление и погода Виктор
2007 Завещание Ленина Сергей, брат Шаламова
2008 Мы из будущего Сергей Филатов (Борман)
2009 А. Д. Даниил Агеев
2009 Весельчаки Люся (Люся Мохнатая), Дима, травести
2009 Гамлет. XXI век Лаэрт
2010 Покушение Евгений Костин
2010 Москва, я люблю тебя такси жүргізуші
2010 Одиночка Андрей Громов
2011 Гольфстрим под айсбергом Ари Брыльский
2011 Мишень Митя
2011 Пять невест Алексей Каверин
2011 Распутин Дмитрий Павлович
2011 Шхера-18 Андрей Егоров
2012 Духless Макс Андреев
2012 Шпион Егор Дорин
2013 Всё началось в Харбине Борис Эйбоженко
2013 Легенда № 17 Валерий Харламов
2013 Привычка расставаться Вадим
2014 Академия вампиров Дмитрий Беликов
2014 Дубровский Владимир Дубровский
2015 Духless 2 Макс Андреев
2016 Викинг Владимир Святославич
2016 Пятница Михаил Бондарь
2016 Статус: Свободен Никита
2016 Хардкор Акан
2016 Экипаж Алексей Гущин
2017 Декоратор Эраст Фандорин
2017 Довлатов Акула
2017 Матильда Воронцов
2017 На районе Киса
2018 Тренер Юрий Столешников

Сілтеме
-------

Данила Козловский

Лидия Маслова. Данила Козловский
**Андреа дель Верроккьо** (итал. *Andrea del Verrocchio*), **Андреа ди Микеле Чони** (итал. *Andrea di Michele Cioni*; 1435, Флоренция, Флоренция Республикасы — 10 қазан 1488, Венеция, Венеция республикасы) — Ренессанс дәуірінде өмір сүрген скульптор, кескіндемеші, Флоренция мектебінің өкілі. Басқа өкілдер — Сандро Боттичелли, Пьетро Перуджино, Леонардо да Винчи және Лоренцо ди Креди. 

Андреа дель Вероккьо Флоренцияда туылып, сонда жұмыс жасады. Есімін ол Верроккьо атты зергер, мұғалімінен алды. Ол скульптураға маманданған, сонымен қатар кескіндемені де үйренген. 

Ерте Ренессанс дәуірінде суретшілер тек тапсырыс бойынша ғана жұмыс істеді. Бұл XV ғасырда Флоренцияда таралған, суретшілер тапсырыс берушілердің кез келген тапсырын орындайды — ыдыс-аяқтан сәулет жобаларына дейін. Верроккьо керемет декоратор және мерекелердің директоры ретінде танымал болды. 1465 жылы ол Козимо Медичидің (1389—1464) тас мүсінін жасап шығарды. 1467—1483 жылдары работал над скульптурной композицией для церкви Орсанмикеле шіркеуі үшін «Уверение Фомы» атты скультуралық композициясын жасады. 

Суретші болуды армандаған оқушы алғашқыды шеберге көмекші болады және алты жыл үйренудің нәтижесінде өзінің шеберханасының негізін қалайды. Оның шеберханасындағы шәкірттерінің арасында Ренессанс дәуіріндегі атақты шеберлер Сандро Боттичелли, Пьетро Перуджино және Леонардо да Винчи болған. Аңыздар бойынша Леонардо дда Винчи Вероккьо ұстазына Давид мүсінін жасау үшін көмектесіп, өзінің жартылай күлкісімен поза жасаған, яғни Давид мүсіні Леонардоның бейнесі бойынша жасалған және осындай стиль оның жұмыстарының басты ерекшелігі болған. Қоладан жасалған әсем мүсін гуманистикалық ренессанстық мәдениеттің символы болған. 

Венеция республикасында жарияланған, кондотьер Бартоломео Коллеонның аттың мүсінін (1400—1475) орындау мақсатында 1479 жылы ұйымдастырылған сайысқа Вероккьо қатысты. Ол ағаштан эскиздік құрылымды орындап, 1483 жылы сайыста жеңіске жетеді. Осы эскиз бойынша тапсырыс алып, балауыздан моделін қзінің шеберханасында жасап, ал 1486 жылы Венецияға қоладан құйылатын қойманы бақылауға келеді. Бастаған ісін аяқтай алмай, суретші Венецияда 10 қазан 1488 жылы қайтыс болады.
**Дании́л Льво́вич Сага́л** (14 (27) қазанда 1909, Екатеринослав — 18 шілдеде 2002, Мәскеу) —кеңес театр мен киноның актері. Ресей Федерациясының халық әртісі (1964).Сталин сыйлығының лауреаты (1950).

Биография
---------

Даниил Сагал Екатеринославта(қазіргі Днепропетровск) туған.1931 жылы В. Э. Мейерхольд атындағы театр студиясың бітірді.Сол жерде 1938 жылға дейін актер болды. 1943—1989 жылдары — Кеңес әскер орта театрының актері.

Туған ағасы — американдық сценарийші Борис Сагал, жиен — Кэти Сагал актриса.

Даниил Сагал18 шілдеде 2002 жылы қайтыс болған. Ол Мәскеу қаласында Введенск зиратындажерленген.

Сілтемелер
----------

 Мұрағатталған 13 желтоқсанның 2013 жылы.
**Әли Оразғұлұлы Базанов** (24.1.1918, Бішкек — 1944, Харьков маңында) – жауынгер композитор[1]. Алматыдағы 14 мектепте оқып, музыкадан қосымша дәріс алған. 1932 жылы Мәскеу қаласында жұмысшы жастар факультетінде оқыған. Сонда жүріп студент жастардан ішекті аспаптар оркестрін ұйымдастырған. 1935 жылы Мәскеу авиация институтынына түскен, ал 1938—1941 жылы Мәскеу консерваториясы жанынан ашылған Қазақ студиясының композиция бөлімінде білімін жалғастырған. Ұлы Отан соғысы (1941 — 1945) басталысымен өзі сұранып, майданға аттанған. Базанов — "Жастар", "Бас алға, батырлар", "Ерлерім", "Ана толғауы", "Қызыл жалау", "Жәмилә қарындас", т.б. әндердің авторы. "Желсіз түнде жарық ай" (Абай), "Кербез сұлу", "Ләйлім", т.б. әндерді фортепианоға түсірген. Ә. Әбішевтің "Қырағылық" драмасына музыка жазған.[2] Базанов - қысқа өмірінің ішінле көп әндер жазып ("Жастар маршы", "Бас алға, батырлар", "Комсомол" т.б) қазақ совет музыкасында белгілі із қалдырған композитор.[3][4]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
3. ↑  Жауынгер композиторлар, А. 1965
4. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Пассар Андрей Александрович** (25. 3. 1925— 03.01.2013 Хабаровск өлкесі, Нанай ауд.) — нанай совет ақыны. 1956 жылдан КОКП мүшесі. Балықшы семьясында туған. 1960 ж. КСРО Жазушылар одағы жанындағы Жоғары әдебиет курсын бітірді. «Күн сәулесі» атты алғашқы өлеңдер жинағы 1952 ж. жарияланды. «Мокона туралы аңыз», «Ана туралы жыр», «Он екі аюдың басы» атты поэмалары мен публицистикалық, лирикалық өлеңдерінде нанай фольклоры сарынымен ер жүрек аңшылардың, балықшылардың образын жасады. Пассар прозаик және орыс поэзиясын нанай тіліне аударушы ретінде де танылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Кашкаров Даниил Николаевич** (30.3.1878, Ресей, Рязань қаласы – 26.11.1941, Новгород облысы Хвойная ст.) – биол. ғыл. докт. (1934). 

Мәскеу ун-тінің физ.-матем. (1903) және мед. (1908) ф-ттерін бітірген. Орта Азия ун-тінде (қазіргі Ташкент мемл. ун-ті) омыртқалылар зоологиясы кафедрасын (1920–33), Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемл. ун-тінде осы аттас кафедраны (1933–41) басқарды. 

К. Орта Азия мен Қазақстанның (қазіргі Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының) кемірушілерінің биологиясын, экологиясын және географиясын зерттеп, оларды биол. таксон ретінде бір жүйеге келтірді. Мойынқұм, Билікөл, Ақкөл, Ащыкөл, Бетпақдала омыртқалыларының даму эвол. мен экологиясын зерттеді; республикада Ақсу-Жабағылы қорығын ұйымдастыру қажеттілігін негіздеп берді. Жануарлар мінез-құлқын, олардың белгілерін зерттейтін психологияның бір саласы – жануарлар психологиясының дамуына үлкен үлес қосты.
**Куприн атындағы көше** Көшеге XX ғасырдағы әйгілі есімдер қатарын толықтырған орыс жазушы-реалисі, шығармалары орыс әдебиетінің алтын қорына кірген Александр Иванович Куприннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі) берілген. Александр Иванович Куприннің (1870-1938) Ресейде дүниеге келген. Ол - «Молох», «Поединок», «Гранатовый браслет», т.б шығармалардың авторы. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Лавский көшесінен басталып, Карпатов көшесіне дейін созылып жатыр. Курчатов, Бурабай, Күрек көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 780 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Көтібаров Әли**  (25.12. 1871, бұрынғы Сырдария облысы Перовск уезі, Патша болысы, 7-а. – ақпан, 1926, Қызылорда облысы Тереңөзек (қазіргі Сырдария) ауданы Шіркейлі ауылы) – алғашқы қазақ дәрігерлерінің бірі.

Сырдария өңіріндегі белгілі ақсақал К.Итаяқовтың отбасында дүниеге келген. Ташкент гимназиясын (1893), Санкт-Петербург Әскери-медицина академиясын (1898) бітірген. Академияны бітіргеннен кейін (1898) Жаяу әскерлер Суздаль полкіне (Ресей) кіші дәрігер болып тағайындалады. Әскери міндетін өтегеннен кейін, 14-Түркістан линиялық батальонының кіші дәрігері болып тағайындалған. Одан кейін Кершек лазаретіне жіберіліп, 2-Түркістан артиллерия бригадасы 6-батареясының санитарлық бөлімінің меңгерушісі болған. Жетісу майданында ақ гвардияшыларға қарсы күрес жүргізген 1918 – 19 жылдары Черкасск қорғанысы аудандарындағы лазаретті басқарды. Оның тікелей басшылығымен лазарет дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілді. Жетісу ақтардан азат етілген соң, Ташкент қ-на қайта оралып, дәрігер болған. 1922 ж. Перовск уездік (қазіргі Қызылорда қ.) денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі болды. Өмірінің соңына дейін ол қалалық аурухананың меңгерушісі болып еңбек етті. Ол туған ауылында, бабалары жатқан Көтібар мұнарасында жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлжанов А.Г. Шокин А.Р. Досаханов А.Х. Алғашқы қазақ дәрігерлері, А. 1984. М. Әбдеш, Г. Құндақбайқызы