recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шекара** - 1 нақты немесе субъект немесе объект және айырғыш бұл субъект немесе объект шектер қандай болмасын басқа анықтайтын ойдағы сызық.
Ресейлiк империяның Петроков губерниясындағы елдi мекенi
2 мемлекеттік шекара-белгілі бір елдің құрлықтағы немесе судағы аумағының шегін көрсететін меже. Меже ішіне енетін әуе кеңістігі мен жер қойнауы және су түбі сол мемлекеттің аумағы болып табылады.

Жалпы мінездеме
---------------

Көршілес мемлекеттердің шекара межелері өзара келісімдер мен шарттарда белгіленеді. Мемлекеттердің арасындағы шекараны белгілеу делимитация деп аталады.Жер бетінің құрамына қарай(тау жоталарымен,өзен арналарымен, т.б)жүргізілген шекара сызығы орографиялық деп,ал жер бетіндегі екі белгі арасында тікелей тартылған шекара геом. деп аталады.Әдетте шекараны делимитациялау туралы шарттар шекара жөніндегі арнаулы келісімдерде,бітім шарттарында мемлекеттік аумақтың белгілі бір бөлшегін екінші бір мемлекетке бару туралы т.б келісімдерде белгіленіп,шекара сызығын сол белгіленген жерлер бойынша нақтылы жүргізу демаркациялау деп аталады.Ресми түрде белгіленген және бекітілген сызығын мемлекеттердің бір жақты бұзуы немесе қайта қарауы халықаралық құқыққа қайшы келеді. Мемлекеттік шекараны бойлай шекаралық белгілер орнатылады.Мемлекеттік шекараны күзетін шекаралық әскер (шекарадағы күзеттер,шекаралық қара-уылдар) жүзеге асырады. ҚР Мемлекеттік шекарасынан керекті құжаттарсыз және тиісті рұқсатсыз өту немесе шекаралық белгілерді заңсыз алу,жылжыту не жою қылмыстық жауапкершілікке тартылады.ҚР тәуелсіздік алғалы көршілес мемлекеттердің барлығымен Мемлекеттік шекараны делемитациялау туралы меморандумға қол қойды.

Фильмдердiң атаулары:
---------------------

* (фильм, 1935) шекара - фильм, 1935.
* (фильм, 1980) шекара - фильм, 1980.
* (фильм, 1982) шекара - фильм, 1982.

Дереккөздер
-----------

1. Шекара қызметі туралы БАҚ Мұрағатталған 2 маусымның 2013 жылы.
**«Нефтчи» Қошқар Ата футбол клубы** — Қырғызстанның Қошқар Ата қаласындағы футбол клубы. Клуб 1952 жылы құрылған.

Тарихы
------

Клуб 2010 жылдары күшейді. Клубтың тізгінін ресейлік маман Александр Крестинин ұстады да, клубқа бірнеше украиналық, ресейлік легионерлерді тартты. Мұнысы нәтиже берді де, "Нефтчи" 2010 жылы Қырғызстан чемпионатында топ жарды. Шаубылшысы Талаай Жұматаев 15 голмен чемпионаттың үздік мергені атанды. 

Осы маусымдағы суперкубокта "Дордойды" 2:1 есебімен ұтты. 

2011 маусымда Қырғызстан кубогының финалына дейін жетті, чемпионатта күміс жүлдені иеленді. 

Қаржы тапшылығынан 2012 жылғы маусымды бірінші лигада өткізді. 

2013 жылы қайтып оралды. Кейін тағы түсіп кетті де, 2017 жылы қайта жоғары лигаға шықты. Бірақ қазіргі таңда клуб чемпионат фавориті емес.

Жетістіктері
------------

* **Қырғызстан чемпионы (1):** 2010.
* Қырғызстан чемпионатының күміс жүлдегері: (1) 2011
* Қырғызстан суперкубогы: 2010
* Қырғызстан кубогының финалисі: 2010, 2011

Сілтемелер
----------

* «Нефтчи» (footballfacts.ru)
* «Нефтчи» (wildstat.ru)
* «Нефтчи»
* Тарихы
**Апдейт** (ағылшын сөзі «update» – ақпаратты жаңарту) - іздеу жүйелерінде сайттардың орындарын өзгертетін іздеу базасының жаңару процесі. Іздеуші робот әрдайым жаңа пайда болған веб-беттерді өзіне жүктейді және ескілерді жағартады. Сканерленген мәліметтердің біразы жинақталып, индекс етуші бағдарламаның шешуі бойынша роботпен жинаған ақпараттан жаңа база құрады. Одан кейін іздеу жүйелері серверлерінің кэші жаңартылады. Жаңарған базада кейбір сайттардың орындары іздеу жүйелерінде өзгереді.   

Апдейттердің ең танымал талқылағыштары:  

- "ашманов" талқылағышы;  

- web-it Мұрағатталған 24 сәуірдің 2012 жылы..  

  

Сілтемелер:  

http://seosbornik.kz/
Манаслу тауы
**Манаслу тауы** - Непал Гималайының бөлігі ретінде Аннапурна тауының шығысында орналасқан.
Бұл тау Непалдағы Ламджанг аймағындағы ең биік тау болып саналады. Манаслу өте тегіс және үшкір шың. Манаслуды кейде Кутанг деп те атайды. Манаслудағы жазық жоталар мен мұздықтар шыңға кез-келген жақтан көтерілуге мүмкіндік туғызады. Тауды жасыл орман қоршап тұр. Манаслу Гурха массивінде бой көтерген.
Манаслу географиялық орналасуына байланысты әлемдегі ең биік сегіз таудың ортасында тұр. Бұл альпинистер үшін біраз қиындықтар тудырады.
Манаслу шыңынан Непалдағы сегіз сегізмыңдықтардың жетеуін көруге болады. Ол - мұндай мүмкіндік беретін әлемдегі жалғыз шың.
Алғаш рет 1953 жылы жапондық топ Манаслуға оның солтүстік-шығыс беткейі арқылы шығу үшін талпыныс жасады.
Манаслу атауы «Мана - са» сөзінен шыққан, «Киелі Рух тауы» деген мағынаны білдіреді.
1974 жылы жапондықтардан құралған топтағы барлық әйелдер де бұл шыңға көтерілген.
Олар «биіктігі 8000 метрлік шыңға шыққан ең алғашқы әйелдер» ретінде тарихта қалды. Манаслу — өлім жағдайлары жиі тіркелетің төменгі бауырайларында көшкін қауіптілігі жоғары, өте күрделі шың
Манаслу — әлемдегі ең биік сегізінші тау. 

| Шың | Биіктігі,м | Координаталары |
| --- | --- | --- |
| Манаслу | 8156 | 28°33′00″ с. е. 84°33′35″ ш. б.﻿ / ﻿28.55000° с. е. 84.55972° ш. б.﻿ / 28.55000; 84.55972﻿ (Манаслу) (G) (O) (Я) |
| Шығыс Манаслу | 7992 | 28°33′00″ с. е. 84°34′00″ ш. б.﻿ / ﻿28.55000° с. е. 84.56667° ш. б.﻿ / 28.55000; 84.56667﻿ (Шығыс Манаслу) (G) (O) (Я) |
| Солтүстік Манаслу | 6994 | 28°35′00″ с. е. 84°33′00″ ш. б.﻿ / ﻿28.58333° с. е. 84.55000° ш. б.﻿ / 28.58333; 84.55000﻿ (Солтүстік Манаслу) (G) (O) (Я) |
|

Галерея
-------

* Солдан оңға қарай: Манаслу, Нгади-Чули, ГималчулиСолдан оңға қарай: Манаслу, Нгади-Чули, Гималчули
* Мансири-Гимал, Марсъянди өзенінен қарағандағы көрініс. Сол жақтан санағанда үшінші - МанаслуМансири-Гимал, Марсъянди өзенінен қарағандағы көрініс. Сол жақтан санағанда үшінші - Манаслу
* Почта маркасы, Жапония 1956 жыл, Манаслудың бағындырылуына арналады.Почта маркасы, Жапония 1956 жыл, Манаслудың бағындырылуына арналады.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
*Басқа мағыналар үшін Егінсу ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Егінсу ауылдық округі** – Жетісу облысы, Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Егінсу ауылы, Құмтөбе темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Егінсу ауылы.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Егінсу ауылы | 579 | ▲586 | 101,2 | 304 | ▼293 | 96,4 | 275 | ▲293 | 106,5 |
| Құмтөбе т/ж бекеті | 19 | ▲25 | 131,6 | 14 | ▼10 | 71,4 | 5 | ▲15 | 300 |
| **Жалпы саны** | 598 | ▲611 | 102,2 | 318 | ▼303 | 95,3 | 280 | ▲308 | 110 |

Жер бедері, климаты
-------------------

Егінсу аумағы шөл, шөлейтті болып келеді. Шағыл-шағыл құм арасы құрғақшылыққа төзімді сексеуіл, тораңғы, жиде, шеңгел, жыңғыл сияқты бұтақты ағаштарға бай. Жазық жерлер мен ойдым-ойдым саздауыт ойпаттар еркек шөп, теріскен, ран, көкпек, изен-жусан, көк шалғынды. Көктем айларында қар суы кең жайылып, ояң жерлерде шабындық шөптің қаулап өсуіне жағдай туады. Шөл-шөлейт аймақтың қысы суық, аязды келеді, қар қалың түспейді, жазы ыстық, көктем, күз айларында құм үйірген қара құйын соққанда кейде көз аштырмайды. Солай дегенмен шағыл-шағыл жалаңбас құм төбешіктер қыс айларында ашық жататындықтан мал отарлауға қолайлы. Даласы елік, ақ бөкен, қара құйрық, жабайы шошқа, қоян, сары шұнақ, тағы басқа аңдарға, қырғауыл, шіл, қаз-үйрек сияқты құстарға бай. Сондықтан ел арасында "бұта түбі - бір асым ет" деген мақал қалған. Ертеде бұл жерлерде құлан, жолбарыс болғанын аңыз етеді. Бәрі жойылып біткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы Ақсу ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақсу •
 Арасан •
 Барлыбек Сырттанов •
 Егінсу •
 Есеболат •
 Жансүгіров •
 Жаңалық •
 Көшкентал •
 Қаракөз •
 Қарасу •
 Қарашілік •
 Қапал •
 Қызылағаш •
 Матай •
 Молалы •
 Ойтоған •
 Суықсай 
 |

 |
**Жансүгіров** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, аудан (1964 жылдан) және Жансүгіров ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Облыс орталығы – Талдықорған қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 119 км-дей жерде, Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілемдерінің бірі — Қайрақты тауының солтүстік-батыс баурайында, Ақсу өзені жағалауындағы бұта шоғырлары аралас бетеге, жусан, селеу, боз, сарсазан өскен қоңыр, сұр қоңыр топырақты қуаң дала белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 8830 адам (4211 ер адам және 4619 әйел адам) болса, 2009 жылы 8288 адамды (3986 ер адам және 4302 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 19 ғасырдың ортасында қаланды. Алғашында "Тасбекет", кейін Абакумовка селосы аталды. 1930 жылдарының басында мұнда алғашқылардың бірі болып ұжымшар ұйымдасты, кейін ол бірнеше ұсақ шаруашылықпен біріктіріліп "Өндіріс", одан соң Чапаев атындағы ұжымшар атанды. 1963 жылы ол "Қаракемер" кеңшары болып қайта құрылды. 1966 жылдан қазақтың белгілі ақыны Ілияс Жансүгіровтың есімімен аталады. Жансүгіровте қант зауыты, су электр стансасы, автокөлік, құрылыс мекемесі, астық қабылдау пункті, нан зауыты, т.б. ауданы кәсіпорындар мен мекемелер бар. Жансүгіров атындағы АҚ, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

2 орта мектеп, кәсіптік техникалық мектеп, аудандық аурухана, емхана, баспахана, кинотеатр, клуб, сауда орталығы, стадион, мешіт, Жансүгіров музейі, саябақ, т.б. бар. Жансүгіров арқылы Алматы—Өскемен автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы Ақсу ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақөзек •
 Ақсу •
 Ақтөбе •
 Ақтоған •
 Алажиде •
 Алтынарық •
 Арасан •
 Арасан-Қапал •
 Ащыбұлақ •
 Баласаз •
 Барлыбек Сырттанов •
 Бәйтерек •
 Береке •
 Егінсу •
 Еңбек •
 Есеболат •
 Жаңалық •
 Жансүгіров •
 Жасқазақ •
 Кеңжыра •
 Кеңқарын •
 Көкжайдақ •
 Көкөзек •
 Көлтабан •
 Көшкентал •
 Қазақстан •
 Қайрақты •
 Қапал •
 Қаракөз •
 Қараой •
 Қарашілік •
 Қопа •
 Қопалы •
 Құмтөбе •
 Құрақсу •
 Қызылағаш •
 Қызылжар •
 Қызылқайың •
 Матай •
 Молалы •
 Ойтоған •
 Өнім •
 Сағабүйен •
 Сағакүрес •
 Суықсай •
 Тарас •
 Таусамалы •
 Үлгілі •
 Шолақөзек 
 |

 |
**Шыңғыс мұнай кен орны** — Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы мұнай кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласының оңтүстік-шығысында 270 км жерде орналасқан. 1996 жыл ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылым тұз күмбезінің батысындағы жайпақ беткейінде, оның екінші тікшіл кемерінің аумағындағы тұз деңесі үстінен орын алған. Жайпақ батыс беткей құрылымының басты элементтері - амплитудасы ондаған метрлерді қамтитын, тұзды қабырғалар немесе тұз кемерлері. Тұз үстіндегі кешен бойынша бұларға тұтқышын қалыптастырушы доға тәрізді тектоникалық жарылымдар сәйкес келеді. Қойнауқаттық дөңесті жатын созылымы бойынша тұзға түйіскен және тектоникалық жарылымдармен шектелген. Өнімді шөгінділер 1706 м тереңдікте аршылған.

Жатыс сипаты
------------

Жатынның су-мұнай жапсары -1625 м белгіде. Жатынның анықталған биіктігі 25 м, ал -1200 м-лік белгідегі дөңінің орналасуын есепке алғанда 400 м-ден астам. Жатын тұтқышының өлшемі 6x2,5 км. 1300-1740 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың ұсақ түйірлі полимикті құмтастары мен алевролиттері жинауыштар болып табылады. Кеуекті типті жинауыштардың орташа кеуектілігі 23%, өтімділігі 1000 фм2-қа дейін жетеді. Қалыңдығы 10 м-ден астам тығыз саз будасы жапқыш қызметін атқарады. Мұнайлы белдемдегі тиімді мұнайға қаныққан қалыңдық 15 м, орташа тиімді қалыңдық 8 м-ге жетеді. 6 мм-лік штуцерде мұнайдың бастапқы шығымы 28 м3/тәу.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 816 кг/м3, аз күкіртті (0,26%), аз шайырлы (2,4%), парафинді (5,1%). Мұнымен қатар, негізгі жатынның батысында 5 км жерде орналасқан тұз күмбезінің дөңіне таяу бөлігіндегі 8-ұңғыманы сынағанда 1969 жылы өлшемдері шектеулі тагы бір мұнай жатыны анықталды. Қойнауқаттық типтегі жатын тұзга түйісу арқылы қалқаланған және созылымы бойынша жинауыштардың алмасуымен сапатталады. 780-820 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың құмтастары жинауыштар болып табылады. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 6,6 м. Жатынның өлшемдері 0,5x0,5 км. Су-мұнай жапсары -682 м-лік белгіде. 3 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы үзіліспен 6 м3/тәулікке жетті. Мұнайдың тығыздығы 855-873 кг/м3, аз күкіртті (0,15-0,26%), парафинді (2,2%), шайырлы (12%). Табанасты сулары минералдылығы 300 г/л-те дейін жететін хлорид-кальцийлі типті тұздықтар, 250 м-лік орта динамикалық деңгейдегі шығымы 55 м3/тәу. Кен орнының табиғи режимі суарынды. Кен орны барлануда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Иван Гаврилович Слажнев**(7 қаңтар 1913, Киев губерниясы, Ресей империясы — 9 қыркүйек 1978, Алматы, Қазақ КСР)-Қазақстанның партия, совет қайраткері, 1939 жылдан КПСС мүшесі. 15 жасынан еңбек жолына түсті.

Өмірі
-----

Прилуки ауыл шаруашылығын мехникаландыру техникумын ,Харьков ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрендіру иснтитутын бітірген (1940). 1940-1947ж. Солтүстік Қазақстан облысындағы Майбалық, Суворов МТС-терінде директор, Преснов аудандық партия комитетінің секретары, 1947-1955 ж. облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Қостанай облыстық аткомы председателінің орынбасары, председателі. Тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде Қазақстан КСР Министірінің Кеңестік председателінің орынбасары, Қазақстан КСР дайындау министрі (1955-1962). 1962-1965 ж. Павлодар облысының партия комитетінің 1- секретары, Тың өлкелік аткомының председателі, 1965 жылдан Қазақстан КСР Министрлігі Советі председателінің 1- орынбасары. 1966-]]1975]] ж. КПСС ОК мүшелігіне кандидат, 1971 жылдан Қазақстан Компартиясы ОК-нің Бюро мүшелігіне кандидат. КПСС 22-25- сьездерінің делегаты. 5-9 сайлау Қазақстан КСР Жоғарғы Советінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

2 рет Ленин орденімен, Қазан Революциясы орденімен , 3 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 193 бет
**Айшықтау** дегеніміз - сөз тіркестерін дағдылы синтаксистік қалыптан гөрі өзгешелеу ораммен, айрықша айшықпен құру. Мұндағы мақсат біреу - сөздерге ерекше леп, екпін, тыныс беру, сөйтіп, олардың оқырманға әсерін күшейту. Сөз айшықтары - сөйлеудің әсемдігін, мәнерлілігін, экспрессивтік мәнін күшейтетін синтаксистік құрылымдардың формалары, ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, жиі қолданылатын амал - тәсілдер. Оларға: шендестіру, қайталау, паралеллизм, риторикалық сұрақ - жауап, дауыс ырғағы т.б жатады. Сөз айшықтары адамның сөйлеу шеберлігін, зерделілігін, тіл байлығын көрсетеді.

Айшықтаудың бір түрі - **риторикалық айшықтар**. Мұнда қойылған сұрақтарға автор жауап күтпейді, өйткені олар ешқандай жауапсыз-ақ түсінікті, өзінен-өзі анықталады. Мысалы, "Қыз Жібек" жырындағы Жібектің зары:

Әуелі бас қосқаным Жағалбайлы,
Жылқысын көптігінен баға алмайды.
Өлгені Төлегеннің рас болса,
Құдайым Қыз Жібекті неге алмайды?!
*Anthus spinoletta spinoletta*
**Тау жадырақ** (лат. *Anthus spinoletta*) - Торғайтәрізділер отрядінің Шақшақай тұқымдастарының биологиялық түрі. Өз атауына толық сай келген құс.

Таралуы
-------

Тау жадырақ Қазақстанда оңтүстік және шығыстың тек қана таулы аудандарында қоныстанады, оның үстіне әдетте теңіз деңгейінен 2 500 м жоғары биік тауларда өмір сүреді. Тау жадырақ бізге орман жадырақтан ертерек (наурызда) келіп, кейінірек (қазанда) ұшып кетеді, кей жылдары қыста да кездесуі мүмкін.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Дене мөлшері орман жадырақтай. Тау жадырақ орман жадырақтан гөрі ашық реңді және қауырсын жабыны бойлай созылатын алабажақсыз біркелкі реңкті. Жақыннан қара сирақтары жақсы көрінеді, ал орман жадырақтың сирақтары ақшыл, дене түстес. Тәңіртаудағы субальпілік шалғында іргелес жүріп кездесетін орман жадырағынан тау жадырағын осы белгілері бойынша ажырату оңай. Тау жадырақтың қылығы жадырақтар типтес, алайда орман жадыраққа қарағанда оның дауысы едәуір жоғары және сыңғырлап естіледі. Соған сәйкес орман жадырақтың сайрауы - «тититититн» сияқты емес, тау жадырақтың сайрау дыбысы «сисисисиси» деп аяқталады. Құсойнақта ұшу жолы шырқау биіктікке көтерілмей, тау беткейінен жазық доға түрінде өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Anthus spinoletta*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Солтүстік Каспий жобасы** - Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы қайрандық кенорындарды игеру жобасы. 1993 жылдың желтоқсан айында құрамына қазақстандық "Қазақстанкаспийшельф" компаниясы (оператор) және тағы да алты шет елдік компаниялар - "Аджип" (Италия), "Бритиш Газ" (Ұлыбритания),"Би-Пи/Статойл"(Ұлыбритания/Норвегия), "Мобил" (АҚШ), "Шелл" (Нидерландтар) жене "Тоталь" (Франция) - кіретін Халықаралық консорциум құру туралы Келісімге қол қойылды. Консорциумның мақсаты - Каспий теңізі қазақстандық секторындағы
жер қойнауының геологиялық құрылысын зерттеу жене ондағы көмірсутектерді игеру туралы кешенді бағдарламаны жүзеге асыру. 1997 жылы Консорциумға қатысушылар өздерінің зерттеу блоктарын таңдау құқығына сәйкес 11 блокты таңдап алды. Бұл блоктардың ауқымында Қашаған, Қаламқас, Қайраң, Ақтоты және Оңтүстік-Батыс Қашаған құрылымдары болды. 1997 жылдың 18
қарашасында Солтүстік Каспий өнімін бөлісу Келісіміне (ӨБК) қол қойылды, бұл Келісім 1998 жылдың 28 сәуірінде күшіне енді. Бұл келісімнің қатысушылары - "Аджип", "Бритиш Петролеум", "Бритиш Газ", "Статойл", "Мобил", "Тоталь", "Шелл", "Қазақстанкаспийшельф". Бұл сегіздің алтауының әрбіреуі өнімнің 1/7 бөлігіне иелілік ететін болды, ал "Бритиш Петролеум" өнімнің 2/21 бөлігіне, "Стстойл" 1/21 белігіне иелік ету құқығын иеленді. Кейіннен Келісімге қатысушылар құрамында мынадай өзгерістер болды. 1998 жылы "Қазақстанкаспийшельф" жобаға қатысудан бас тартты, сөйтіп өз үлесін "Инпекс" жене "Филипс Петролеум" компанияларына 50%-дан сатты. Кейінірек, 2001 жылы "Бритиш Петролеум" жене "Статойл" компаниялары өз үлестерін Келісімнің өзге қатысушыларына сатты. 2005 жылдың басындағы жобаға қатысушылардың құрамы және олардың үлестері төмендегідей: "Аджип", "Бритиш Газ", "ЭксонМобил", "Шелл", "Тоталь-ФинаЭльф" компанияларының әрбіреуі үлестің 16,67% ал "Инпекс" және "КонокоФилипс" компанияларының әрбіреуі 8,33\*-дан иеленген. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылдың 25 ақпанындағы Қаулысына сәйкес, "ҚазМұнайГаз" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы 1997 жылдың 18 қарашасындағы Солтүстік Каспий өнімін бөлісу Келісімі бойынша Өкілетті Орган болып тағайындалды. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде төмендегі кенорындар анықталды: Қашаған - 2000 жылдың 30 маусымында; Қаламқас-теңіз - 2002 жылдың 3 қыркүйегінде; Оңтүстік-Батыс Қашаған-2003 жылдың 10 тамызында; Ақтоты - 2003 жылдың 2 қыркүйегінде; Қайраң - 2003 жылдың 10 қыркүйегінде. Қазіргі кезде Қашаған кенорынында оны қосымша бағалау және тәжірибелік-өнеркәсіптік игеру жұмыстары жүргізілуде: бағалау және игерім ұңғымалары бұрғылануда, жасанды аралдар салынуда, құрлықта да жұмыстар жүргізілуде, яғни Атырау облысының Ескене кентінің маңында автомобиль жолдары және темір жол торабы салынуда, вахталық кент және мұнай мен газды кешенді түрде дайындау қондырғысы тұрғызылуда. Бір сөзбен айтқанда, Қашаған кенорнын толығымен игеру концепциясын іске асыру жұмыстары жүргізілуде. Солтүстік Каспий жобасының езге кенорындарында да бағалау жұмыстары жалғасуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрілігі** (орыс. *Министерство иностранных дел Российской Федерации*) — Ресейдің сыртқы саясаты мен сыртқы қатынастарына жетекшілік ететін орталық мемлекеттік мекеме, үкіметке бағынатын министрлік. Қазіргі министрі — Сергей Лавров.

Міндеттері
----------

Сыртқы істер министрлігі — Ресей Федерациясының халықаралық қатынастар саласындағы мемлекеттік саясатты және нормативтік-құқықтық реттеуді орындауға және іске асыруға жауапты федералдық атқарушы орган. Министрліктің негізгі қызметі – жалпы сыртқы саяси стратегияны әзірлеу, Президентке тиісті ұсыныстар енгізу және сыртқы саяси бағытты жүзеге асыру.

СІМ жүйесіне орталық аппарат, шетелдік мекемелер, аумақтық басқармалар және министрлікке бағынатын ұйымдар кіреді. Министрліктің басты әкімшілік басшысы — Ресейдің Сыртқы істер министрі.

Құрылымы
--------

Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің басты ғимараты, Мәскеу
Ресей СІМ Орталық кеңсесі түрлі департаменттерге бөлінген және әр департамент бөлімшеден тұрады. Департаменттерді директорлар және бөлімшелерді басшылар басқарады. 2007 жылы күшке енген 1163-Президенттік бұйрыққа сүйінсек, министрліктің 39 департаменті бар. Бөлімшелер аумақтық және функционалдық болып бөлінеді. Әр бөлімшеде 30–60 дипломат жұмыс істейді.

Министрлер тізімі
-----------------

Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің 1991 жылы құрылғанынан бері 4 түрлі министрі болған. Оның төртінші және 2004 жылдан бергі қазіргі министрі — Сергей Лавров.

| # | Суреті | Аты-жөні(Өмір сүрген жылдары) | Қызметі | Партиясы | Үкімет басшысы | Президенті |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Андрей Владимирович Козырев(1951 туған) | 27 желтоқсан1991 | 5 қаңтар1996 |  | Партиясыз | Ельцин—Гайдар(1991–1992) | Борис Ельцин(1991–1999) |
| Черномырдин(1992–1998) |
| 2 |  | Евгений Максимович Примаков(1929–2015) | 9 қаңтар1996 | 11 қыркүйек1998 |  | Партиясыз | Черномырдин(1992–1998) |
| Кириенко(1998) |
| 3 |  | Игорь Сергеевич Иванов(1945 туған) | 30 қыркүйек1998 | 24 ақпан2004 |  | Партиясыз | Примаков(1998–1999) |
| Степашин(1999) |
| Путин(1999) |
| Касьянов(2000–2004) | Владимир Путин(2000–2008) |
| 4 |  | Сергей Викторович Лавров(1950 туған) | 24 ақпан2004 | — |  | Біртұтас Ресей | Фрадков(2004–2007) |
| Зубков(2007–2008) |
| Путин(2008–2012) | Дмитрий Медведев(2008–2012) |
| Медведев(2012–2020) | Владимир Путин(2012–) |
| Мишустин(2020–) |
|

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О внесении изменения в Указ Президента Российской Федерации от 11 июля 2004 г. № 865 "Вопросы Министерства иностранных дел Российской Федерации"  (орыс.).  Ресей президентінің директорлығы. Тексерілді, 22 қыркүйек 2023.
**Юрген Клинсманн** (нем. *Jürgen Klinsmann*; 30 шілде 1964, Гёппинген, Баден-Вюртемберг, ГФР) — неміс футболшысы және футбол бапкері. ГФР және Германия Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

Карьерасы
---------

Карьерасында өте көп клуб ауыстырған футболшы саналады. Салыстырмалы түрде алғанда, ең ұзақ уақыт ойнаған клубы - "Штутгарт". Бұл командада бес жылдай доп тепті. Есесіне, ұлттық құрамада тұрақты ойнады, 1987-98 жылдар аралығында құрама қатысқан ірі турнирлердің барлығына барды, атап айтқанда, үш әлем чемпионаты мен үш Еуропа чемпионатына қатысты. Қатысып қана қоймай, барлығында да гол соқты. Үш әлем чемпионатында гол соққан футболшылардың қатарын толықтырды. 1990 жылы әлем, 1996 жылы Еуропа чемпионы атанды. 

Құрама сапындағы соңғы ойынын 1998 жылғы әлем чемпионатының ширек финалында Хорватияға қарсы өткізді (0:3).

Бапкерлік карьерасын 2004 жылы Германия құрамасын жаттықтырудан бастады. 2006 жылғы өз елінде өткен әлем біріншілігінде Германия жартылай финалға дейін жетіп, Италияға жол берді — 0:2. Италиялықтар екі голды да эктра таймның соңғы минуттарында соқты. Үшінші орын үшін кездесуде Португалияны 3:1 есебімен ұтып, қола жүлдегер атанды. Осы кездесуден соң құрама бапкерлігінен өз еркімен босады. 

2008-09 маусымда "Бавария" командасын баптады. 2011-16 жылдары АҚШ құрамасына бапкер болды. 2014 жылғы әлем чемпионатына қатысып, өзінің бұрынғы шәкірттері - Германия құрамасымен және Гана, Португалиямен бір топқа түсті. Төрт ұпай жинап, 1/8 финалға Бельгиядан ұтылуға мәжбүр болды — 1:2.

ӘЧ-2018 іріктеуіндегі сәтсіздіктерден соң АҚШ құрамасының бапкерлігінен босады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Еуропаның қола жүлдегері: 1988
* Әлем чемпионы: 1990
* Еуропаның вице-чемпионы: 1992
* Еуропа чемпионы: 1996
* УЕФА кубогы: 1991, 1996

### Жеке

* Германияның үздік футболшысы: 1994, 1998
* Англияның үздік футболшысы: 1995
* Германия чемпионы: 1997
* ФИФА 100 тізіміне енген

### Бапкер ретінде

* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2006
* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2005
* Германиядағы үздік бапкер: 2006

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Клинсманн АҚШ құрамасының бапкері.  Чемпионат.com (29 шілде 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 тамыз 2011. Тексерілді, 30 шілде 2011.
*Басқа мағыналар үшін Мұнайшы деген бетті қараңыз.*
**Мұнайшы** — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы ауыл (2013 ж. дейін - кент), Мұнайшы ауылдық округі орталығы.

Географиялық орналасуы
----------------------

Аудан орталық Құрық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 65 км, Жетібай ауылынан оңтүстікке қарай 15 км, Қарақия ойысынан шығысқа қарай 13 км жерде орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 1975 жылы осы өңірде ашылған мұнай кен орнын игеруге байланысты қаланды. 
Мұнайшы ауылының әкімдігі 1 қараша 1991 жылы Қарақия ауданы әкімінің шешімі негізінде құрылды. Маңғыстау облысы әкімдігінің 09.12.2014 жылғы №308 бірлескен қаулысы мен облыстық мәслихаттың 11.12.2014 жылғы №21/331 санды шешімі негізінде Мұнайшы селосы "ауыл" болып өзгертілді.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 3065 адам (1513 ер адам және 1552 әйел адам) болса, 2009 жылы 4647 адамды (2400 ер адам және 2247 әйел адам) құрады.

Экономикасы
-----------

Мұнда мұнай-газ өндіру кәсіпшілігі, байланыс бөлімшесі, т.б. мекемелер орналасқан.

Инфрақұрылымы
-------------

Жетібай стансасында заманауи 624 орындық жаңа мектеп салынып, 2016 жылдың 1 – ші қыркүйек күні халық игілігіне пайдалануға берілген болады. 2014 жылы заманауи 140 орындық «Еркемай» балабақшасы пайдаланылуға берілді. Осы балабақшаға көлік қатынасын жақсарту мақсатында 700 метр қатқыл табанды көлік жолы салынды. 2015 жылдың тамыз айында аусымына 40 науқасты қабылдауға арналған заманауи құралдармен жабдықталған жаңадан дәрігерлік амбулатория ғимараты салынды. Қазіргі таңда амбулатория жоғарғы білімді дәрігер мамандармен толықтырылды. Мәдениет үйі тарапынан жоспарланған мәдени шаралар уақытылы өткізілде. Қазіргі таңда, мәдениет үйінде би үйрмесі жұмыс жасауда, оған 30 оқушы қатысады. Бейнелеу үйірмесі ашылып, оған 16 оқушы қатысады. 2016 жылы қосымша қолөнер үйірмесін ашу жоспарланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарақия ауданының Жетібай және Мұнайшы кенттерін "ауыл" санатына жатқызу туралы
2. ↑   Мұрағатталған 19 шілденің 2019 жылы.
3. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
4. ↑  «Маңғыстау»энциклопедиясы, Алматы, 1997;


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Маңғыстау облысы Қарақия ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

Аққұдық  • Болашақ  • Бопай  • Бостан  • Жетібай  • Құланды  • **Құрық**  • Мұнайшы  • Сенек
 |

 |
Жануыштау
**Жануыштау** (Хонингование; ағылш. *Honing, hone — жануыштау, жону*) — дайындама беттерін арнайы қажақ құрал — жануышпен түпкілікті өңдеуге арналған операция
майда дәнді қажақты қайрақтармен қамтамасыздырылған арнайы құрал-хонмен дайындамалардың беттерін таза өндеу. Хон-құрал айналумен қатар ось бойынша ілгерімелі — қайтымды қозғалыс жасайды. Әдетте цилиндр пішінді және сатылы тесіктерді таза өңдеу үшін қолданылады.

. Әдетте, дайындама мен құралдың айналмалы және қайтымды-ілгерілемелі қозғалысымен жүзеге асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
**Маньяни Анна** (Magnani, Anna) (7 наурыз 1908 жыл, Рим — 26 қыркүйек 1973 жыл, сол жерде), итальяндық киноактриса..

Некесіз туған бала, кедей отбасында дүниеге келді. Түнгі клубта әнші болып бастаған, өрескел көше өлеңдерін айтып ерекшеленген.

Гастрольмен жүретін театр труппасының актрисасы болған, «Слепая женщина в Сорренто» (1934) фильмінде дебютке шықты. Р.Росселинидің «Рим — открытый город» (1945) фильмінен кейін оның есімі бүкіл әлемге әйгілі болды. «Любовь» (1948), «Самая Красивая» (1951), «Татуированная роза» (1955, «Оскар» сыйлығы), «Из породы Беглецов» (1960), «Мама Рома» (1962) фильмдерінде әлеуметтік деңгейі төмен әйелдердің рөлін сомдаған.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Ринат Рифхатұлы Зайытов** (17 қараша 1983 жыл, Аягөз, Абай облысы) — қазақстандық айтыскер, суырып-салма және жазбаша ақын, актёр, филолог, мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бастап Қазақстан Мәжілісі VII-шақырылымының депутаты.

Өмірбаяны
---------

Шыққан тегі Орта жүз құрамындағы Найман тайпасының Қаракерей руының Мұрын бөлімі.

М. Төлебаев атындағы музыка колледжінің «Драмалық театр актері» мамандығы бойынша тәмамдаған. Семей Мемлекеттік педагогикалық институтында филолог мамандығын алып шықты. «Тазша бала» атты жас сықақшылар республикалық конкурсының жеңімпазы (2001 жыл). 

Телевизиядағы алғашқы қадамы Семей қаласының жергілікті каналындағы «ТТТ» әзіл-сықақ бағдарламасымен басталған. 

Ол 2001-2008 жылдар арасындағы аймақтық, республикалық және халықаралық айтыс додаларының жеңімпазы.
2008-2010 жылдар аралығында республикалык айтыстағы дүлдүл жеңімпазы.

Аягөз ауданының құрметті азаматы; «Астана қаласының дамуына қосқан үлесі үшін» медалінің иегері.

Бос уақытында бильярд, футбол ойнап, аңшылыққа шыққанды ұнатады. Сүйікті фильмі - «Однажды в Мексике» болса, Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» роман-эпопеясы – сүйіп оқыр кітабы болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Депутат Ринат Зайытов: Құттықтауларыңыз емес, тілектеріңізге мұқтажбын...  (қаз.).  zakon.kz (29 наурыз 2023).
2. ↑  kazaitys.kz Мұрағатталған 15 тамыздың 2013 жылы.
Көк түс
**Көк түс** — толқын ұзындықтары шамамен 440-485 нанометр болатын спектр түсінің диапазоны. Негізгі түстердің бірі.

Мазмұны
-------

Бұл түс негізгі түстердің бірі болғандықтан табиғатта аз емес. Мысалы аспанның түсі көк. Онымен қоса бәріміз қолданатын судың түсі 5 метр биіктіктен кейін көк түске енеді. Спектрына қарай жеті түске байланысты адамдар жеті түрлі ғаламшарлар берген. Көк түс—Шолпанның түсі болып табылады.

Психология саласындағы қабылдануы
---------------------------------

Көк түсті қолдану Египеттіктердің ең ежелгі ісі болған. Олар осы түс арқылы өз құдайларының бас киімін белгілеген. 

Майя халқы адамды құдай үшін құрбандыққа берген. Бірақ ол құрбан міндетті түрде көк түсті болған. Құрбанға байланысты заттардың барлығы көк түске боялатын болған. 

Христиандардың дәстүрі бойынша көк түс құдай күшінің қуаттылығы мен ұлы құпиялардың белгісі болған. Дәл сол уақытта словян халқының ішінде көк түс өкініштің белгісі болып үлгерген. Көптеген елдерде көк түс адамдықтың, мәңгіліктіліктің, аспанның, мейірімділіктің белгісі болған. Геральдиктегі адамдар бұл түсті ақылдылылықтың, даналықтың және мейірімділіктіліліктің белгісі деп түсінген. 

Шығыс халқы бұл түсті қасиетті түс деп санаған. Себебі шығыс халқы бұл түс жаман рухтарды жояды деп сенген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Көк түс. Психологиядағы мағынасы Мұрағатталған 29 шілденің 2017 жылы.
**Шотланд фунты** (шотл. *Pund Scots*, ағылш. *Pound Scots*) — XII-XVIII ғасырлардағы Шотландияның ақша бірлігі. Шотландия банктерінің қазіргі уақытта шығарылатын банкноталарды кейде «шотланд фунты» деп те атайды.

Тәуелсіз Шотландияның ақша бірлігі
----------------------------------

Шотландия тиындарын шығару Дәуіт I-нің тұсында басталды (1124-1153 жж.). Бастапқыда тиындар ағылшын тиындарына сәйкес мөлшерде және салмақта стерлинг үлгісінде шығарылды. Шотландия фунты, фунт стерлинг сияқты, 20 шиллинг пен 240 пенстерден тұрды.

Бірте-бірте шотландық тиындар үлесінің азаюымен шотланд фунтының құны фунтқа дейін төмендеді. 1603 жылы Шотландия королі Яков VI Англия патшасы болған кезде, бағам белгіленді: 1 фунт стерлинг = 12 шотланд фунты. 1707 жылы Уния туралы акттың қабылдануымен және біртұтас мемлекеттің құрылуымен шотланд фунты айналымнан алынды.

Шотланд банкінің банкноттары
----------------------------

Шотландия тәуелсіз мемлекет болмаса да, Ұлыбритания құрамына кірсе де, Шотландияның үш банкі өз банкноттарын шығаруға құқылы. Ресми түрде бұл банкноттар «шотланд фунттары» деп аталмайды, олардың атаулы құндары фунт стерлингте көрсетіледі. Бұл банкноттар заңды валюта болғанымен, «заңды төлем қаражаты» (ағылш. *Legal Tender*) терминінің қатаң мағынасында шотланд банктердің банкноттары Шотландияда да заңды төлем құралы болып табылмайды, бірақ оны Біріккен Патшалықта қабылдауға болады.

* Банкноттың негізгі түсі - қоңыр, кіршең (сарғыш), жасыл.

Сілтеме
-------

* Scottishmoney сайтындағы шотланд тиындары(қолжетпейтін сілтеме)  (ағыл.)
* Шотландық тиындардың тарихы  (орыс.)
* Шотландия банкінің банкноттары (1943 ж. бастап)
* Заманауи шотландық банкноттар
**Диего Мартин Форлан Корасо** (ис. *Diego Martín Forlán Corazo*; 19 мамыр 1979, Монтевидео) — уругвайлық футболшы, жартылай қорғаушы. Уругвай Ұлттық футбол құрамасында бірнеше әлем чемпионаты мен Америка кубогына қатысқан. 2010 жылғы әлем чемпионатында бес гол соқты, бес төртеуі чемпионаттың әдемі 20 голының тізіміне енді, Форланның өзі турнирдің үздік футболшысы атанды. 2011 жылғы Америка кубогының жеңімпазы.

Уругвай құрамасы сапында 100-ден аса ойын өткізген бірінші футболшы.

Отбасы
------

Диегоның әкесі Пабло Форлан, Уругвай құрама командасының ойыншысы, 1966 жылғы Англияда өткен және 1974 жылы Германияда өткен әлем чемпионаттарында ойнаған. Оның нағашы атасы Хуан Карлос Корасо "Индепендьенте" футбол клубының әйгілі ойыншысы, одан кейін Уругвай құрама командасының бас бапкері болды.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1997 жылы "Индепендьенте" сапында бастады. 2002 жылы қаңтарда "Манчестер Юнайтедке" ауысқанымен, Дуайт Йорк, Руд Ван Нистелрой секілді футболшылармен негізгі құрам үшін күресуге тура келді. Екі жарым маусымда бар-жоға 10 рет қана гол соқты.

2004 жылы клубқа Уэйн Руни келген соң командадан өз еркімен кетіп, "Вильярреалға" қосылды.

Форлан өзінің талантын "Атлетико Мадрид" командасының құрамында ойнаған кезде толық көрсетті. 2007 жылдың жазында Диего "Атлетико Мадридтің" командасына 21 млн. еуро ақысымен клубқа қосылды.

2008/09 маусымының қорытындысы бойынша Форлан Пичичи жүлдесінің иегері атанды. Ол Испания лигасында 33 ойында 32 гол соқты. Бұл жетістіктен басқа, "Алтын бутсы" сыйлығын иеленді. 2009-10 маусымның басында "Атлетико Мадрид" клубымен келісім шартты тағы 2 жылға ұзартты.

2011 жылы "Интернационалеге" ауысты. Бірақ 2011/12 жылғы маусымның басым бөлігін жарақатпен өткізді де, ешқандай турнирде жарқырай алмады. Бұл маусым клуб үшін де ауыр соқты, маусым барысында үш рет бапкер ауыстырды да, қорытындыда ешқандай жүлдеге ілікпеді.

2012 жылы жазда "Интернасьонал" клубымен келісім шарт жасасты. 2013 жылы клубтастарымен бірге Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпионы атанды. Бұл турнирде Форлан 9 гол соғып, үздік мерген атанды.

2014 жылы "Серезо Осакаға" ауысты.

2015 жылы мамыр айында отанына оралып, "Пеньяроль" клубына ауысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**Манчестер Юнайтед:**

* Англия чемпионы: 2002/03
* Англия кубогы: 2003/04
* Англия суперкубогы: 2003

**Вильярреал:**

* Интертото кубогы: 2003/04

**Атлетико Мадрид:**

* УЕФА Еуропа Лигасы: 2009/10
* УЕФА суперкубогы: 2010

**Интернасьонал:**

* Гаушу лигасы: 2013

**Пеньяроль:**

* Уругвай чемпионы: 2015/16

**Уругвай құрамасы:**

* Америка кубогының жеңімпазы: 2011
* Америка кубогының қола жүлдегері: 2004
* Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 2010

### Жеке

* Әлем чемпионатының үздік футболшысы: 2010
* Әлем чемпионатының үздік мергені: 2010
* «Алтын бутсы» иегері (2): 2005, 2009
* Испания чемпионатының үздік мергені (2): 2005, 2009
* Гаушу лигасының үздік мергені: 2013
* Уругвайдағы жыл футболшысы (7): 2002, 2003, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010
* Уругвайдағы жыл футболшысы: 2009, 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі
**Йигит Өзшенер** (түр. *Yiğit Özşener*, 6 сәуір 1972) — түрік актері. Түркияның Езел және т.б телесериалдарында басты рөлдерді сомдады.

Биографиясы
-----------

Йигит Өзшенер 1972 жылы 6 сәуірде Түркияның Измир қаласында дүниеге келген.
Өзшенер 1996 жылы Ыстамбұлдағы Йылдыз университетінде коммуникация саласының инженері мамандығын алып шығады. Өзшенер Şahika Tekand студиясында актерлік шеберлікке үйренген. Онымен қоса әртүрлі пьесаларда ойнады. Солардың қатарында Гарольд Пинтердың Мылқау даяшы қойылымы да бар. Ол Turkcell роликторында "Özgür Çocuk" (Еркін бала) рөлін ойнау арқылы көпшіліктің назарын өзіне аударды. Ол Karanlıkta Koşanlarс Uğur Yücel сериалында ойнады. Кейіннен Üzgünüm Leyla сериалында ойнаған болатын. Онымен қоса O Şimdi Asker, Gece 11:45 және Beş Vakit фильмдерінде басты рөлдерді сомдады. 2007 және 2009 жылдар аралығында, ол Жүрек әуені сериалында Джемиля Пашазаденың рөлімен көрінді. Бұл сериал Решат Нури Гюгтекинның романына негізделген болатын. 2009 жылдан бастап, ол Езел сериалында Дженгиз Атайдың рөлін ойнады. 2011 жылы Aşk Tesadüfleri Sever фильмінде және Kaybedenler Kulübü (Жолы болмағандар клубы) фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.

Фильмографиясы
--------------

*. Üzgünüm Leyla (2000)
*. Herkes Kendi Evinde (2000)
*. Karanlıkta Koşanlar (2001)
*. Yeşil Işık (2001)
*. Zeybek Ateşi (2002)
*. Unutma Beni (2002)
*. O Şimdi Asker (2002)
*. Prenses...Kankam ve Ben (2003)
*. Crude / Fırsat (2003)
*. Giz (2003)
*. Estağfurullah Yokuşu (2003)
*. Apartman (2004)
*. 24 Saat (2004)
*. Çalınan Ceset (2004)
*. Gece 11:45 (2004)
*. Arapsaçı (2004)
*. Tombala (2005)
*. Rüzgarlı Bahçe (2005)
*. Kabuslar Evi: Onlara Dokunmak (2006)
*. Rüya Gibi (2006)
*. Beş Vakit (2006)
*. Prenses Lissi ve Karadamı Yeti (2007)
*. Yoldaki Kedi (2007)
*. Kayıp (2007)
*. Dudaktan Kalbe (2007)
*. Kung Fu Panda (2008)
*. Güneşi Gördüm (2009)
*. Ezel (2009)
*. Aşk Tesadüfleri Sever (2011)
*. Kaybedenler Kulübü (2011)
*. Народ моего деда/Dedemin İnsanları (2011)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Yigit Öz$ener]
2. ↑  Türkiye harakterler
3. ↑  Игит Өзшенер

Сілтемелер
----------

* Иигит Өзшенер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Аббас Сиххат** немесе **Саххат** немесе *Аббасгули Алиаббас оглы Мехти-заде* (1874, Шемаха — 11 шілде 1918, Гянджа) - азірбайжанның романтик ақыны.

Шемаха молданың отбасында туған. Мешхед пен Тегеранда медицинаға оқыған. 1901 жылы Шемахаға қайтып келгенен кейін медицинаны қойып мектепте азербайжан тілі мен әдебиеттен сабақ бере бастайды. Алғашқы романтикалық лирикасы табиғатты суреттеуге аралған. Аббас Сиххат 1906 ж. буржуазиялық интеллигенцияны әшкерелеген біреше шығарма жазды ("Оқыған мұсылмандар",1910; "Өзімшілдерге" т.б.). Орыс, парсы, француз тілдерін жетік білген. Пушкин, Лермонтов, Крылов, Никитин, Кольцов, Горькийден т.б. аударғандары жеке жинақ болып басылды (1912). Аббас Сиххаттың азербайжан тіліндегі жинағы да 1912 ж. шықты.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Шацков Владимир Александрович** (26.3.1950 жылы туған, Ресей, Ростов облысы Ново-Шахтинск қаласы) — әскери қайраткер, генерал-майор (1995). 

Орджоникидзе жоғары жалпы командалық әскери училищесін (1971), М.В. Фрунзе атындағы әскери академияны (1985) бітірген. 
Әскери қызметін курсанттар взводы, ротасының командирі (1971 — 1979) болып бастады. 1979 — 1982 жылдары Солтүстік Кавказ әскери округінде мотоатқыштар батальонының командирі, 1985 — 1997 жылдары Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде басшылық қызметтерде болды. 1997 — 1999 жылдары ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары — шұғыл әрекетті топтың командирі, 1999 — 2000 жылдары армия корпусы командирінің орынбасары, 2000 — 2002 жылдары Шығыс әскери округ әскерлері қолбасшысының орынбасары, 2002 — 2003 жылдары Орталық әскери округі әскерлерінің қолбасшысы қызметтерін атқарды. 2003 жылдан "Астана" өңірлік басшылық әскерлерінің қолбасшысы. 

2-дәрежелі "Даңқ" орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
**Андрей Анатольевич Богомолов** 11 сәуір 1977, Семей, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Семей футболының түлегі. 1993 жылы "Елім-ай" сапында өнер көрсете бастады. Тоғыз маусым ойнап, үш рет Қазақстан чемпионы атанды. 

2002 жылы астаналық "Жеңіске" ауысып, бір маусым ойнады да, келесі жылы қайтадан туған клубына оралды. 

2004 жылы "Қайратқа" ауысты. "Қайрат" сапында жүріп УЕФА Чемпиондар лигасының іріктеуіне қатысты. 

2007-2009 жылдары "Ақтөбеде" ойнады. 2007 жылы 2 тамызда еурокубоктердегі жалғыз голын сырт алаңда "Маттерсбург" қақпасына енгізді. Бұл ойында "Ақтөбе" 2:4 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. 

### Ұлттық құрама

2002 жылы 7 шілдеде Алматыда өткен Эстонияға қарсы жолдастық кездесуде ұлттық құрамадағы дебютін өткізді (1:1). 

2003-04 жылдары Леонид Пахомовтың кезінде жолдастық кездесуге шақырту алып, төрт ойында құрама намысын қорғады. Пахомов кеткесін құрамада ойнаған жоқ. Соңғы ойынын 2004 жылы 21 ақпанда Кипрге қарсы өткізді (1:2).

Жетістіктері
------------

«Елім-ай»
* Қазақстан чемпионы (3): 1994, 1995, 1998

«Қайрат»
* Қазақстан чемпионы: 2004

«Ақтөбе»
* Қазақстан кубогы (3): 2007, 2008, 2009
* Қазақстан кубогы: 2008
* Қазақстан суперкубогы: 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Шахтер Даңқы монументі** — 1974 жылы Қарағанды қаласының Бұқар жырау даңғылында, Орталық мәдениет және демалыс саябағынын кіре берісіңде орнатылған (арх. А. Малков, мүсіншісі А П. Билық). Монумент қоладан құйылған қос фигуралы композиция жасап, сұрғылт граниттен жасалған тұғырдың үстіне койылған (жалпы биіктігі — 11 м). Қазақ және орыс шахтерлерінің көмір кесегін биікке көтеріп тұрған бейнесі еңбек қарқынын суреттеуде шебер композициялык шешімін тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
A. Кристалл
A. Кристалл
**Кристалл**
 ( гр. *Krystallos*— мұз; мөлдіртас) — атомдары, иондары не молекулалары кеңістіктік жақтар мен кристалдык торлардың геометриялық заңдылықтарына сәйкес реттеле орналасқан қатты дене. Әдетте минерал кристалдары көпжақты пішіндер түзеді, Бұл пішіндердің біршама тегіс жазықтықтары "Кристалл жақтары" деп аталса, сол жақтардың
бір-бірімен шендесу сызықгары "Кристалл қырлары" деген атауға ие. Кристалл ерітінділер мен балқымалар есебінен немесе заттардың газсығымдалу және қатты күйінде қайтадан кристалдану процестері нәтижесінде қалыптасады.

* КристаллКристалл
* КристаллКристалл
* КристаллКристалл
* КристаллКристалл
* КристаллКристалл
* КристаллКристалл
* КристаллКристалл

Тағы қараңыз:
-------------

* Кристаллография
* Кристаллофизика
* Кристаллохимия
* Кристалдану
* Кристалдық тор

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Намыс** — адамның жан дүниесі мен отанының, отбасының, ұлтының, қоршаған орта мен қоғамының мәнін сезінуімен оянып, соның амандығы мен бүтіндігі үшін күресінен көрініс табады. Өзін-өзі танудан бастау алған адамның рухани ізденісі оның қоршаған ортасын меңгеруіне ұласады. Намыстың адамның адамдық келбетін айқындайтын асыл қасиеттердің бірі. Адам өз бойындағы ең асыл құндылық ар қазынасы екенін танып білсе, оны қорғау, ұлғайту қамымен ғылым, білім іздеп еңбектенсе, ол шын мәніндегі арлы адам болатыны күмәнсіз.

Намыстың тағы бір көрінісі
--------------------------

Намыстың тағы бір көрінісі – қоғамдағы өз орнын белгілегеннен кейінгі қауым алдындағы өзінің адамдық борышы, халқына еңбек ету бағытындағы адамның отансүйгіштік сезімі. Бұл оның ұлттық құндылықтарын түйсінуінен, туған халқымен етенелігін сезініп, оның рухани мұраларына деген риясыз ықыласынан және туған елін қорғауға ұмтылысынан байқалады. Сондай-ақ отбасының мұң-мұқтажын қамтамасыз ету және оны қорғаумен байланысты намыс тағы да көрініс береді. Адам өзі қымбат деп білген нәрсесін неғұрлым қастерлеп, құрметтесе және оған сүйіспеншілік сезіммен қараса – бұл намыстың белгісі.

Демек, намыс адамға тән асыл ізгі махаббат сезімімен тығыз байланысты. Махаббат намыстың сезімдік қайнары болса, намыс махаббаттың құндылықтық мәні, әрекеттік қыры. намыс адамның жігерін жанып, ерлік пен тәуекелге жетелейтін, табандылығын арттырып, қажыр-қайрат беретін қуат. Баянсыз нәрселер үшін бәсекеге түсу намыстың белгісі емес. Ал адам қадір-қасиеті мәлім нәрселерді сыртқы жаудан қорғаумен қатар, ішкі жаудан яғни адамның өз бойындағы ішкі кеселдерінен қорғауының да маңызы зор және бұған өте көп күш-қайратын жұмсауға тура келеді.

Намыс деңгейі адамның өз бойындағы нәпсіқұмарлық, қиянатшылдықпен күресінен де көрінеді. Себебі жоғарыда аталған құндылықтарға сыртқы дұшпанның жаулығынан гөрі адамның рухани азғындауымен ұштас қандай да бір қадірлі нәрсенің қасиетін жоятын нәпсіқұмарлықтың жаулығы басым.

Намыс туралы басқа көзқарастар
------------------------------

Моральдік сананың кең таралған ұғымдарының бірі. Ар сияқты, бұл да әдептік санатқа жатады, жеке адамның өзінің қоғамдағы мәртебесін тұтынуынан және қоғам тарапынан оның мойындалуына ұмтылысын көрсетеді. Намыстың өлшемдері қоғам алға басқан сайын тарихи өзгерістерге ұшырап тұрады. Жеке адамның намысы оның өзінің басының абыройын сақтауға тырысуымен байланысты. Ұжымның немесе қоғамның намысы жеке адамдардан құралған топтың әлеуметтік жағдайларымен және мүмкіндіктерімен қозғалады. 
Намыстың ең басты ерекшелігі оның асқақтығында, қасиеттілігінде. Сондықтан адамдар бар мүмкіндіктермен оны қорғауға тырысады.
**Сәжде** (араб. **ساجد** - бас ию, бағыну, жерге маңдай қою) - намазда немесе Аллаға құлшылық ниетімен маңдайын, мұрнын жерге тигізу және дұға тілеу. Намаздағы сәжденің рәміздік мәні жайлы Абай : "Сәжделер әуелі жерден жаратылғанына ықырары (сеніп, мойындауы), екіншісі - және жерге қайтпағанына ықырары, бас көтермек және тіріліп, сұрау бермегіне ықырарының ишараты" деп Сәждені иманның шарттарының біріне сенудің ишараты ретінде қарастырады. Намаздағы парыз болған Сәжде жайлы Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) "Сәжде маңдай, екі қол, екі аяқ ұшы яғни жеті сүйек үстіне сәжде етумен әмір тілейді" (Тажриди Сариһ, II том, 847) деген хадисі бар. Сәжде отырғаннан соң орындалады. Сәжде алдында қол, аяқ құбылаға қаратылады. Басты шарт беттің көрінбей қалуы және маңдайдың жерге тиюі. Сәждеде "субаһана раббиял Алла - аса ұлық, даратып тәрбиелеуші Алла тағала - пәк" деген дұға оқылады. Сәжде мөлшері аз дегенде үш рет аталмыш дұғаны оқығандағыдай уақыт болу керек. "Сәһу" Сәждесі - намазда парыз кешіктірілгенде немесе уәжіптердің бірі тәркі етілгенде жасалады. "Тіләуәт" Сәждесі - Құран Кәрімдегі "сәжде аяттарын" оқыған немесе естіген кезде жасалады. 

1. ↑  "Қазақстан" Ұлттық энциклопедиясы, 7 том, Алматы 2005