recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тоқсан би- дала данышпаны**

Тоқсан би Жабайұлы туралы қысқаша анықтамалық мәлімет
-----------------------------------------------------

Жабайұлы Тоқсан би (1737-1839) – «Дала данышпаны» атанып, туралығымен әділдігімен үш жүзге аты жайылған би, шешен. Тоқсан бидің тұлға ретінде танылуына Керей тайпасынан шыққан атасы Қара би көп ықпал етті. Ол немересін шешендік өнерге баулыды. Тоқсан би бала кезінен атасымен бірге жүріп, атақты шешендермен, билермен кездесті және ауызша сөз жарыстарға қатысты. Жас кезінен өз тайпасының ақылшысы болып қана қоймай, әділ биі бола білді. 15 жасынан бастап халық оны Төбе би, солтүстік өңір (Омбы, Петропавл, Көкшетау, Қостанай) қазақтарының бас биі деп атады.

Тоқсан бидің кесенесі
---------------------

Тоқсан бидің зиратының қайда екендігі бертінге дейін белгісіз болып келді.
Солтүстік Қазақстан облысының Ғабит Мүсірепов ауданының Западное елді мекені маңынан 2-3 шақырым жерде Тоқсан бидің бейіті табылып, 2001 жылы тамыз айында басына граниттен ескерткіш қойылды. Ал 2006 жылы кесене тұрғызылып, Западное елді мекенінің атауы Тоқсан би ауылы деп өзгертілді. Петропавл қаласының бір көшесіне аты берілді. Деректерге қарағанда, осы өңірді жаз жайлауына, қыс қыстауына айналдырған би "Есілдің арғы бетіндегі Қарауыл төбеге жерлеңдер. Түбінде осы жер тоғыз жолдың торабына айналады. Сонда ұрпақтарым еске алар" деп өсиет қалдырған екен. Шын мәнінде бидің айтқаны келіп, зираттың түбінде Алматы-Екатеринбург, Жезқазған-Қызылжар, Қостанай-Көкшетау тас жолдары тоғысып, жолаушылар ағылған жерге айналды.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

Қазақстан ұлттық энциклопедиясының 8-томы
Солтүстік Қазақстан облысы энциклопедиясы
**Тоқмағамбетов Ғанибек Асқарұлы** (2.6.1932, Қызылорда обл. Тереңөзек ауданы 3-ауыл)-қазақ совет географы. Геогр.ғыл.кандидаты (1965). Каз ҚСР Геогр. қоғамының председателі(1975), КСРО ҒА Президиумы жанындағы сел-тасқын мәселелері жөніндегі Ғылми советтің мүшесі(1973). 1963жылдан КОКП мүшесі. С.М.Киров атындағы Қазақ мемл. ун-тінің геогл.-геогр. факультетін бітірген(1956).Қаз. ҚСР ғылым академиясының Геогр. секторының кіші ғылми қызметкері (1956 жылдан),ғылми секретарі(1961);1966 жылдан меңгерушісі. Т.-Қазақстанда гляциология ғылымының қалыптасуына елеулі үлес қосқан ғалымдардың бірі. Ғылми жұмыстары негізінен Қазакстанның таулы өңірінің қазіргі және көне мұздануы мәселелеріне арналған. 110 ғылми еңбегі бар. « Іле Алатауы мұздықтары мұзының қалыптасуы» еңбегін Британ гляциол .қоғамы ағылшын тілінде шығарды(1959).

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Әубәкіров атындағы көше (Алматы)** - көшеге қазақ сатирасының сарбазы, қайталанбас дарын иесі, сатирик-драматург Оспанхан Әубәкіровтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Әубәкіров Оспанхан (1934-1986) Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ ауылында дүниеге келген. Ол «Жасыратын не бар?», «Сыйлық», «Ұзын сөздің қысқасы», «Өзіміз білеміз» сықақ әңгімелер мен өлеңдер жинақтарын жариялап, «Чемпион Қожанасыр», «Бөтен адам», «Милау сиыр» комедияларын жазған.

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. **Көшенің ұзындығы** - 3500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Қазіргі түсінігімізде — алаңғасарланып не болса соған ұрынғыш, әулекі адам. *«Бұл өзі сыпайы, биязы жігіт деп жүрсек, әумесер, содыр ма, қалай...»* (3. Шашкин, Сенім).

Тұлғасы әрі мағынасы жағынан жақын, жуық сөзді парсы тілінен кездестіреміз:

*оубаш* — есерсоқ, бұзық. Бүл сөздің түркі тілдеріне ауыса қалғанда дыбыстық өзгеріске түсуі қиынға соқпайды: *оубаш => аубас => аумас => аумес + ер => әумесер*. Бірақ оның өзгеріске бейімділігіне сүйеніп, төркіні парсы тілінен деуге түркі тілдерінің кейбір тілдік деректері ырық бермейді.

Қырғыз тілінде *«оома»* сөзінің бір мағынасы — тұрақсыз, ықпалға тез берілуші дегенді білдіреді. Қазақ тілінде дәл осы мағынадағы сөз *«аумалы»* қалпында айтылатыны мәлім. Егер біз ертеректегі бүл сөздің түбірі қырғыз тіліндегіге жуық десек, *«оома»* қазақ тілінде *«аума»* тұлғасына дейін өзгерері даусыз. Соңғы тұлғаға тілімізде күнде қолданылыл жүрген *«есер»* сөзін тіркесек *«әумесер»*-дің қалай пайда болғанын анықтау қиын емес: *ayмa + есер => әуме + есер => әумеесер => әумесер*. *«Есер»* сөзі түркі тілдеріне ертеден тән екендігін де ескерткен жөн. Көрсетілген деректерді еске ала келіп, парсы тіліндегі *«оубаш»* тіліміздегі *«әумесердің»*, оларға ауысқаннан кейінгі қысқара қабылданған тұлғасы болар деген жорамалға жол бермекпіз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Корея Республикасы кәсіпқой футбол лигасы** немесе **Кей-лига 1** (кор. *K리그1*, ағыл. *K League 1*) — Корея чемпионатының ең жоғары дивизионы, 1983 жылдан бері қазіргі форматта өткізіліп келеді. 16 клуб Корея чемпиондығы үшін бақ сынасады.

Тарихы
------

1983 жылы Корея суперлигасы деген атаумен құрылды. Алғашқы маусымға бес клуб қатысты.

1998 жылы қазіргі атауына ие болды. 

Соннам клубы 2006 жылы жетінші рет чемпион атанып, рекорд жасады.

Чемпиондар
----------

* Соннам — 7 (1993, 1994, 1995, 2001, 2002, 2003, 2006)
* Сеул — 6 (1985, 1990, 2000, 2010, 2012, 2016)
* Чонбук Хёндэ Моторс — 6 (2009, 2011, 2014, 2015, 2017, 2018)
* Пхохан Стилерс — 5 (1986, 1988, 1992, 2007, 2013)
* Пусан Ай Парк — 4 (1984, 1987, 1991, 1997)
* Сувон Самсунг Блюуингз — 4 (1998, 1999, 2004, 2008)
* Ульсан Хёндэ — 2 (1996, 2005)
* Аллилуйя — 1 (1983)
* Чеджу Юнайтед — 1 (1989)

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* 
*
Әшірбек аға 17/V/2013 "Ғылым ордасы" РМК-ң халықаралық музейлер күнін атап өтуіне орай құттықтау сөзін сөйлеуде
**Көпіш Әшірбек Сейілханұлы** (1947 жылы туған, Қордай ауданы Керу ауылы) – жазушы, қаламгер, қайраткер. Қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ді бітірген (1970). Осы жылы республика «Қазақстан пионері» (*қазіргі «Ұлан»*) газетінде еңбек жолын бастады. 1970 – 1977 жылы «Лениншіл жас» (‘’«Жас Алаш»’’) газетінде кіші әдеби қызметкер, аға әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі; 1978 – 1987 жылы «Пионер» (*«Ақ желкен»*) журналының жауапты хатшысы; 1987 – 1994 жылы Қазақстанда жаңадан ашылған «Арай» – «Заря» журналдарының бас редакторы; 1994 – 1995 жылы Қазақстан теледидарының Бас директоры, 1995 – 1996 жылы «Қазақстан радиосы және теледидары» республика корпорациясының президенті болды. 1996 жылдан республика «Өнер» баспасының директоры. 1985 жылы *«Дөңгеле, Күн, дөңгеле»*, *«Таудан түскен тұман»* хикаяттары жеке кітап болып шықты. *«Дөңгеле, Күн, дөңгеле»* повесі өзінің туған ауылы – Керу, оның тамылжыған табиғаты мен ауыл адамдарының өміріне арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Тараз Энциклопедиясы
**Лейли Қабиденқызы Құсайынова** (1948 ж.т.), физика-математика ғынымдары саласының маманы, физика-математика ғылымдарының докторы (2000). Новосібір Мемлекеттік университетін бітірген (1973). 1976-2005 ж. ҚР Математика институтының аспиранты, кіші ғылыми қызметкері, жас ғалымдар қонкурсының лауреаты, Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ математикалық талдау каф-сының аға оқытушысы, доценті, ҚР БҒМ қолданбалы математика институтының дифференциалды тендеулер зертханасының ғылыми қызм. аға ғылыми қызм. меңгерушісі, дифференциалды және интегралды теңдеулер кафедрасының меңгерушісі, 2005-2006 жж. Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ математикалың талдау кафедрасының меңгерушісі. 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Әуппай** — Қорқыт атаның авторлығында жеткен қобыз күйі.

Алғаш рет 1986 жылы М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында жарық көрген. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев.

Күйдің аңызы
------------

Бұл күйдің де өзіндік сыры бар. Қорқыт қасиетті кілемін төсеп, су бетінде отырғанда, Сырдарияның жағасына бала көтерген бір әйел келеді. Өзі арып-қашқан әйелдің емшегінен сүт шықпай, аш бала уанбай жылай береді. Ол Дарияның ортасында ағып келе жатқан Қорқыттан көмек күткендей телміре қарап, баласын: "Әуппай, әуппай", - деп жұбатып тұрады. Сонда қолынан келер қауқары, жәрдем берер халі жоқ күйші:

*Айналайын балам-ай,*
*Жас балаңа алаңдай,*
*Аш болсан да ойыңда*
*Аман сақтау балаңды-ай,* -
деп тебіреніп, ананың перзентіне деген ыстық махаббатын күй тілімен сөйлеткен екен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы кітабы, 20005 жыл Алматы,475 бет
2. ↑  Қорқыт атаның күйлері.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қорқыт күйлері |
| --- |
|  |
| 

Әуппай • Байлаулы киіктің зары • Башпай • Елім-ай • Желмая • Қоңыр • Қорқыт күйі • Қорқыт сарыны • Тарғыл тана • Ұшардың ұлуы
 |

 |
**Әурет** немесе **ғаурат** (араб.: عورة‎‎) — шариғат бойынша адам денесінің киіммен жабылуы тиіс бөліктері. Жұрттың алдында әурет жерлерді жауып жүру мұсылманның міндеті саналады, әуретті ашу — күнә. Әйел адамдардың беті мен қолдарының ұшынан басқа жерлері әурет болып есептеледі. Ер мұсылмандар тізе мен кіндік арасындағы денесінің бөлігін жауып жүруге міндетті. Ислам дініндегі әр түрлі мектептер мен ағымдарда әурет туралы түсініктер сәл өзгеше болуы мүмкін.

Ыбырай Алтынсарин өзінің «Мұсылманшылықтың тұтқасы (Шариат-ул-Ислам)» еңбегінде әурет туралы былай деп жазған:

> …ұят жерлерді ашық қоймай, жауып оқымақ, еркек болса, тізесі мен кіндігінің екі арасын, әйел болса беті мен екі қолы, екі аяғынан басқасының бәрін жабу керек. Осы ғаурат деп, яғни жасырылатын жер деп, аталған денелердің төрттен бірі жабылмаса да намаз дұрыс болмайды[1].
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ы. Алтынсарин* Мұсылманшылықтың тұтқасы (Шариат-ул-Ислам) —  Қаламгер, 1991. — Б. 30. — 79 б.
**Әшімбаев атындағы көше (Алматы)**

Көшеге қоғам және мемлекет қайраткері, үлкен талант иесі, қазақ жазушысы, сарабдал сыншы Сағат Әшімбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 15.08.1997 Ма 432 шешімі) берілген. Әшімбаев Сағат (1947-1991) Алматы облысының Нарынқол ауылында дүниеге келген.Қазақ КСР Телекомитетінің төрағасы, Жазушылар Одағы Басқармасының хатшысы, ВААП-тың Қазақстан Республикасы бөлімінің бастығы қызметтерін атқарған. Ол - «Сын мақсаты», «Сын
бейнесі», «Тағылым» секілді заманауи мәселелерді батыл көтерген шығармалардың авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Жангелдин, Хамиди, Нүсіпбеков көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары: Надеждинская, Обуховская, Кавалерийская көшелері. 
**Көшенің ұзындығы** - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Үлкен әупілдек
**Əупілдек** немесе **Көлбұқалар туысы** (лат. *Botaurus*) — Ескекаяқты құстар отрядының Құтандар тұқымдасының туысы. 

Өзен-көл жағасын, қалың қамыс арасын мекендейді. Қанатының ұзындығы - 32-35 см, салмағы - 900 г. Жемін аулауға түнде шығады, бақа, итшабақ, ұсақ балықтар және су жəндіктерімен қоректенеді. Көбейер кезде ғана жұптасып, басқа уақытта жеке тіршілік етеді. Жыл құсы; жемсауына су толтырып алып, қайта шығарғанда ерекше дыбыс естіледі, əупілдек деп атануы осыған байланысты.

Түрлері
-------

* Botaurus lentiginosus
* Botaurus pinnatus
* Botaurus poiciloptilus
* лат. *Botaurus stellaris* - Үлкен әупілдек

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Алматы: "Мектеп" баспасы, 2002.
**Кіші Алматы мұздықтары** – Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Кіші Алматы өзені бастауындағы мұздықтар тобы. Алматы қаласының оңтүстігінде 30 км жерде. Ең биік жері Орджоникидзе шыңы (4410 м). Мұздықты 1902 жылы С.Дмитриев ашқан.

Аумағы
------

Кіші Алматы мұздықтары 12 мұздықтан тұрады; бастылары: Орта Тұйықсу, Игілі Тұйықсу, Молодежный, М.Мәметова, З.Космодемьянская. Жалпы ауданы 11,4 км2, оның 3,86 км2-і фирн алаңы, 4,74 км2-і ашық жатқан мұздық тілі, 2,8 км2-і борпылдақ жыныстармен жабылған. Мұздық көлі 0,39 км3. Беткі мұздықтар жауып жатқан мореналық қабат астында қалыңдығы 100 м-ге жететін көп жылғы тоң мұз жатыр, одан көбіне сел тасқыны бастау алады. Селден қорғану мақсатында Кіші Алматы өзені аңғарында (Медеуде) күрделі тосқауыл (плотина) салынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Кіші Азия** (түр. *Anadolu* — Анадолы, Анатолия) — Азияның батыс бөлігіндегі түбек, қазіргі Түркия территориясының ортаңғы бөлігі. Батыстан шығысқа қарай ұзындығы 1000 км-ден астам, ені 400 км-ден 600 км-ге дейін. Аумағы шамамен 506 мың км². 

Грек тілінде Анатолия атауы (көне грекше: ἀνατολή) *күн шығыс, шығыс* мағынасын білдіреді.

Анатолия деп көбінесе Түркияның азиялық иеліктерін атайды (еуропалық иеліктері — Румелия).

Географиялық сипаттамасы
------------------------

Азияны Еуропадан бөліп тұратын Қара, Мәрмәр, Эгей және Жерорта теңіздері мен Босфор мен Дарданелл бұғаздарымен жуылады. Түбек Азияның барлық басқа бөліктерімен салыстырғанда өте батыста орналасқан. Кіші Азияның шығыс шекарасы физикалық-географиялық белдеу ретінде әдетте Жерорта теңізінің жағалауынан Искендерун шығанағының оңтүстігінен, одан кейін 40-шы меридиан мен Ван көлінің арасындағы сызықпен (Анадолы диагоналы деп аталады) және солтүстігінде шамамен алғанда шекарамен шектеледі. Чорох өзенінің төменгі ағысымен сәйкес келеді. Аралдар (Кипр, Родос, Хиос, Лесбос, т.б.) Кіші Азия жағалауында орналасқан.

Түбекте таулы рельеф басым. Оның көп бөлігін жартылай шөлді Кіші Азия таулары, шығысында Армян таулы үстірті алып жатыр. Кіші Азия тауларының ішкі бөлігін солтүстігінде шеткі Понт тауларымен (ежелгі грек тілінен Πόντος — теңіз) және оңтүстігінде Тавр таулары (ежелгі грекше Όρη Ταύρου — бұқаның таулары) шектесетін Анадолы таулы үстірті алып жатыр. Жағалауда жерорта теңізі өсімдіктері өскен тар ойпаттар бар.
**Абсолют** (лат. *absolutus*) — мәңгілік, шексіз, өзгеріссіз, тұрақты деген ұғымдар жиынтығын білдіретін түсінік. Абсолют — жалқы, мәңгі және ол барлық салыстырмалы шарттылықтарға қарама-қарсы. Философиялық айналымға Абсолют терминін 18 ғасырдың ақырында М.Мендельсон мен Ф.Якоби енгізді. Кейін Ф.Шеллинг пен Г.Гегельдің философиялық жүйелері негізінде Абсолют "жеке", "апейрон", "логос", "дао", "субстанция", "жалпы субстанция" деген түсініктерді біріктіретін категорияға айналды. Абсолют туралы дін мен философияда екі көзқарас қалыптасқан: 

1. **Апофатикалық** (терістеушілік) — Абсолют туралы нақты ештеңе айтуға болмайды, ол тек қана мәндік қасиетке ие;
2. **Катафатикалық** (нақтылық) — Абсолют көптеген жетістіктерге ие (Абсолютті қарапайымдылық, Абсолютті күрделілік т.с.с.) деп дәлелдейді.

Философияның өз ішінде де Абсолют туралы түсінік біртекті емес. Кейбір философтар мәселен, И.Г.Фихте Абсолютті "Мен" деп түсінеді, ал Г.В.Гегель үшін ол дүниелік парасат (абсолют рух), А. Шопенгауэрде — ерік, А. Бергсонда — түйсік. Материалист философтар Абсолютті материя деп түсінеді. Материалдық бастауларды мәңгі өзгеріп тұратын дүниенің негізі ретінде ұғады.

Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында Абсолют ұғымы Тәңірмен, кейін Алламен (Хақпен) байланыстырылған. Қазақ дүниетанымында (мысалы, қ. Йасауи ілімінде) Алла ғана мінсіз, пенде атаулы сол Абсолютке жақындауға ұмтылуы қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
**ЛуХан** (кәр. 루한,қыт. 鹿晗; туғ. 20 сәуір 1990 жыл, Пекин, Қытай)— қытайлық әнші және актер. Корей-қытайлық EXO тобының бұрынғы мүшесі. 2014 жылы Лу Хан "China National Radio"-сында "Елдің ең танымал жұлдыздары" атты ондықтың алтыншысы болды. 

EXO-M

1990–2010: Алғашқы карьерасы
----------------------------

Лу Хан "Beijing Shida Middle School"-ды бітірді және Оңтүстік Кореяға бармас бұрын "Beijing Haidian Foreign Language Shi Yan School"-де білім алды. Қазіргі уақытта ол "Seoul Institute of the Arts" университтетінде "қолданбалы музыка" кәсібін оқып жатыр.

2011–2014: EXO
--------------

29 желтоқсанда ол бірінші рет "SBS's Gayo Daejun" телебағдарламасында "EXO-M" тобының болашақ мүшелері Чен және Таомен бірге шықты. 2012 жылдың 30 қаңтарында EXO-M және корейлік топ бөлігі EXO-ның ең бірінші шығармашылығы "What is love" жарық көрді. 9 наурызда келесі әні "History" жарық көрді. 31 наурыз 2012 жылы олар Сеул Олимпийядалық стадионында өздерінің алғашқы "құпия шоуын" қойды. Олардың келесі "құпия шоуы" 1 сәуір Пекиндегі "Пекин халықаралық бизнес және экономика университетінің" үлкен залында өтті.

Синглдері
---------

2014 — Our Tomorrow

2015 — Love moving forward

2015 — Tian Mi Mi

2015 — That Good Good

2015 — Your Song

Дискография
-----------

* 2015 - 爱情向前进 (Love moving forward)
* 2015 - 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
* 2015 - Please Come to the Great Wall to Ski (feat David Tao)
* 2015 - 有點兒意思 (That Good Good)
* 2015 - 鹿晗 (Your Song)
* 2015 - 诺言(Promises)
* 2015-Lu
* 2016-Adventure Time
* 2017 - Xperience
* 2017 - Xplore
* 2017 - Venture
* 2017 - Imagination
* 2017 - I

### Жеке альбомдары

* 2015 — Reloaded (重启)
* 2017 — XXVII

### Видеография

* 2014 — 我們的明天 (Our Tomorrow)
* 2015 — 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
* 2015 — 有點兒意思 (That Good Good)
* 2015 — 鹿晗 (Your Song)
* 2015 — 诺言(Promises)
* 2015 — (Medals)
* 2016 — 封印 (Excited)
* 2016 — Catch me When I fall（某时某刻）
* 2016 - Adventure Time
* 2017 微白城市 (Winter Song)
* 2017 — Skin to Skin
* 2017 — What If I Said
* 2017 — On Call
* 2017 — Set it off

Шоулары
-------

MBC every1 《EXO's Showetime》 (28 қараша 2013 ж. - 13 ақпан 2014 ж.)

Mnet 《EXO XOXO Hot Moment》 (9 мамыр 2014 ж. - 30 мамыр 2014 ж.)

Mnet 《EXO 90:2014》 (15 шілде 2014 ж. - 8 қараша 2014 ж.)

Дереккөздер
-----------
**Мадригал** (madrigal), әдетте полифониялық және сүйемелдеусіз орындалатын 16-17 ғасырлардағы вокалдық камералық музыканың түрі. .

Француздық ШАНСОН және итальяндық фроттоланың (frottola; «ойдан шығару») әсерімен Италияда пайда болып, дамыды. Негізінен үш-алты дауысқа жазылды. Зиялы қоғамда кең таралып, еркектер мен әйелдер тең дәрежеде ойнайтын, әуесқойлар да мадригалдарды орындаған. Мәтіндері әруақытта ғашықтық туралы болды, олардың арасында өлеңдері музыкаға түскен көп танымал ақындар ПЕТРАРКА, Т.ТАССО және Б.ГВАРИНИ бар. 

Италиядағы ең үлкен мадригалистер О.ди ЛАССО, Л.МАРЕНЦИО, Д.К.ДЖЕЗУАЛЬДО және К.МОНТЕВЕРДИ. Авторлары танымал ағылшын мадригалдары: Т.МОРЛИ, Т.УИЛКЕС және Дж.УИЛБИ

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Самек**- Атырау облысы аумағында орналасқан екі блокта (А жене Е блоктары) барлау және көмірсутектерді өндіру мақсатында құрылган жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Игеруге
қамтылған кенорындар - Атырау облысының Мақат ауданындағы Ескене, Доссор, Сағыз, Мақат В және Жылой ауданындағы Жаршық 
кенорындары. "Самек" серіктестігі жер қойнауын пайдалануға 2003 жылдың 4 наурызында рұқсат берілген №1117 келісім-шартқа сәйкес, Атырау облысындағы А жене Е блоктары ауқымында барлау жұмыстарын жүргізуге және көмірсутек шикізатын өндіруге мүдделі. Келісім-шарттың күшін сақтау мерзімі - 31 жыл, барлау кезеңінің ұзақтығы - 6 жыл, өндіру
кезеңінің ұзақтығы - 25 жыл.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ойқастау.** Түсіндірме сөздіктегі мағынасы — бір жерде тұрмай ойнақшу, орағыту. «Top құлын енесінің о жақ
-бұ жағына ойқастап шыға берді» (Б. Дәулетбаев, Парыз.).

Біздің тілімізде, сондай-ақ қырғыз тілінде бұл тұлғалас сөз тек етістік түрінде қолданылады. Қырғыздарда «ойкушта» сөзінің мағынасы қазақ тіліндегімен сәйкес.

«Ойқастау» етістігінің төркіні тек түркі тілдері екендігі күмәнсіз. Оның алғашқы мағынасы тіпті басқаша болғандығын якут тілінің дерегі анықтап береді. XIX ғасырдың аяқ кезінде Э. К- Пекарский түзген якут тілінің сөздігінде «ойоғос» тұлғасы «бүйір, жаны» сияқты мағыналарға нұсқаса, „«ойоғоло»— бүйірлей, жанында жүріп отыру түсінігіне нұсқайды. Қазіргі кездегі сөздіктен де «ойоғос» сөзінің I) бүйір (адамның, жануарлардың); 2) бүйір жақ мағыналарын оқимыз, ал «ойоғолоо» болса, «қатар, жанында жүріп отыру» түсінігін береді.

Ерте кездерде қазақ тілінде де «ойоғос» тұлғалас әрі мағыналас сөз болғандығын қазіргі тіліміздегі «ойқастау» етістігі еске салып отыр. Бірақ бізге оның алғашқы заттық мағынасы сақталмай, етістік қалпы жеткен. Оның өзінде де алғашқы — бүйірлес, жанында жүру сияқты мағынасы ұмытылып, кейін пайда болған ұғымды меншіктенген. Якут тіліндегі «ойоғос» -тың біздің тілімізде «ойқас» болып, оған етістік тудыратын жұрнақ -та-ның қосылуы таңдандырмаса керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Аты:** 옥택연 / Ok Taec Yeon / Ок Тэк Ен

**Лақап- аты:** Beast, OkCat, Fashion terrorist

**Мамандығы:** әнші, модель, актер, композитор

**Агенттігі:** JYP Entertainment

**Туған жері:** Сеул, Оңтүстік Корея

**Бойы:** 186см

**Салмағы:** 76кг

**Қан тобы:** АВ

**Жұлдыз-жорамалы:** Тауешкі

**Дін:** христиан

**Білімі:** YoungDong High School, DanGook University

**Отбасы мүшелері:** ата-анасы, үлкен апайы Джихен

**Сүйікті саны:** 3

**Сүйікті түсі:** қара, акшыл - көк

**Қызығушылығы:** музыка, шаңғы, вейкбординг

**Тілдер:** корей, ағылшын, испан, япон тілдері

**Икемділігі:** жақсы тағам пісіре алады 

  

*Тэк Ен Пусан қаласында дүниеге келді, алайда ата -аналары Бедфорд қаласы, Массачусетс штаты, АҚШ-қа көшкен болатын. Бостон қаласына жақын ауданда Тэк Ен өз отбасысымен 7 жыл тұрды. Мектепте шахмат пен футбол үйірмелеріне белсенді қатысты, кейін Сеулге көшіп келді. Сеулде Gel орта мектебінде оқиды* 
және Dankook университетінде администрациялық істі меңгерген. Ол корей, япон және ағылшын тілінде еркін сөйлейді. Алғашқы дебюті 2010 жылы 2PM тобымен болды. Қазіргі таңда ол модел, композитер және актер. 

**Дорамалар :**

*Таңғажайып кездер (Wonderful Season)*

*Арман сезімі кернеген(Dream High)*

*Сен кімсің? (Who Are You ?)*

*Күлшеқыздың апайы (Sinderella Eonni)*
**ЭЛЕМЕНТ-ОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАР** – құрамында элемент – көміртек байланысы бар органикалық заттар. Э.-о. қ-дың реакциясы және қасиеттері негізінен элемент – көміртек байланысына тәуелді. Э.-о. қ-дың негізгі түрлеріне типтік алкильді (арильді) қосылыстар, ацеленидтер (Cu2C2), металл карбонилдері Nі(CO)4, т.б. жатады. Бір қосылыс құрамында бір-бірімен тікелей немесе көміртек атомдары арқылы байланысқан бір немесе әр түрлі элементтердің бірнеше атомдары (Lі2CH2 дилитийметан, кремний-органикалық қосылыстар) болады. Э.-о. қ-ды алудың тех. маңызды әдістері – металдар амальгамаларының галоген алкилдермен реакциясы, т.б. (тетраэтил қорғасын синтезі). Э.-о. қ-дың тіршілік әрекеті процестерінде маңызы зор. Мыс. фосфор-органик. қосылыстар адам мен жануарларда көмірсулар алмасуына қатысады. Күшәла, сүрме, алтын, қорғасын қосылыстары химиятерапияда, кремний қосылыстары жасанды каучук және жағар май өндірісінде, фосфор қосылыстары инсектицидтер ретінде, алюминий қосылыстары полимерлер синтезінде, магний, литий, мырыш қосылыстары органик. синтезде қолданылады.
**Абсентеизм** - (лат. *absens*, *absentis*) - қатыспаушы - сайлаушылардың сайлау кезінде саналы түрде дауыс беруге қатыспауы. 

Билік етіп отырған басқару түріне, саяси тәртіпке енжар наразылығы, өзінің құқықтары мен міндеттерін жүзеге асыруда селқостық танытуы. Кең мағынада адамдардың саяси өмірге "менің ісім емес", "менің даусымнан ештеңе өзгермейді" деп немқұрайлықпен қарауы. Үйреншікті санада абсентеизм "саясаттан шаршау" түрінде көрініс табады. Бұқаралық абсентеизм қоғамды басқарудың демократиялық тетіктерін күйретіп, халықты айлалы әрекеттердің нысанына айналдыруы, "жоғарыға" тәуелді, самарқау тұлғаларды қалыптастыруы әбден мүмкін.
Абсентеизм дамыған немесе дамушы демократиялық, тотаритарлық және т.б. кез келген қоғамда болуы мүмкін. Ол сая¬си институттардың тиімділігіне күмәнмен қарау, саяси мәдениеттің төмендігі және т.б. себепті болуы мүмкін.ҚР Конституциясына сәйкес, азаматтардың саяси құқықтарын еркін пайдалануларына шек қойылмайды, сонымен қатар олар саяси өмірге араласпауға, одан бас тартуға ерікті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Лион көтерілістері** (1831 және 1834). — Лион қ-ндағы жібек тоқыма өндірісінде істейтін жұмысшылар мен ұсақ қолөнершілердің ауыр жағдайынан туған француз пролетариатының алғашқы қарулы қарсылығы. 1831 жылғы көтеріліс 21 қаңтарда мануфактура иелерінің тоқыма жұмыстарына бұрынғыдан көбірек аңы төлеуден бас тартуына байланысты басталды. 1834 жылғы көтеріліс депутаттар палатасының жұмысшы ассоциациясына тыйым салған заң жобасын бекітуіне және өкіметтіц 1834 ж. ақпанда Лиондағы ереуілге қатысушыларды жазалауына байланысты шықты. Көтерілісті Ш. Лаг-ранж жетекшілік еткен Біріккен комитет басқарды. Көтеріліс ашық респ. сипат алып, демокр. бостандық, жұ-мысшылардың правосын ңорғауға ба-ғытталды. Л. к. француз пролетариа-ты рев. күресінің өрлеуіне үлкен әсер етті.

Әдебиет
-------

Потемкин Ф.В. Лионские восстания 1831 и 1834 жж. М. 1937; его ж е, Промышленная революция во Франции, т. 2, М. 1971, гл. 29.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
«Жұлдыз»
--------

Бұл өрнек геометриялық сынық сызықтары тұспалдайды. Ісмерлер кестеге кейде жұлдыздың натуралды қалпын түсіреді. Жұлдыз бейнесі композицияланған ою – өрнектердің ортасында кездеседі.

«Жұлдызгүл»
-----------

Бес бұрыш жасап, гүлмен өрнектеліп, бес тармақтан тұратын гүлді тұспалдайды. Тұскиіз, төсекжапқыш, беторамал орталарында және сырт киімнің арқа тұсына, шапанның етегінің екі алдыңғы бұрышына кестеленеді.

«Күн»
-----

Бұл ою – өрнек түрі Күнді меңзейді. Діни ұғымда магиялық тылсым күші бар деп кілемнің, тұскиіздің ортасына және тұрмыстық бұйымдарды кестелеп сәндегенде қолданылады.

«Мүйіз»
-------

Мүйіз оюдың ең көне мәнері. Бұл элемент көп жерде қолданылады.

«Қосмүйіз»
----------

Малдың екі мүйізін бейнелейді. Бұл оюды үй жиһаздарынан басқа сәукелені, айыр қалпақтың төбесін, шетін, комзолдың алдыңғы жағын, етіктің қонышын кестелегенде қолданылады.

«Арқармүйіз»
------------

Бұл элемент «қошқармүйізге» ұқсас, бірақ оған қарағанда шиыршақтанып, тармағы одан көбірек болып келеді. Үй жиқһаздарын, киім – кешектерді кестелеуде қолданылады.

«Сыңармүйіз»
------------

«Қошқармүйіздің» бір жақ сыңарын бейнелейтін өрнек. Өрнек үй жиһаздарын, киім – кешектердің шеттерін кестелегенде қолданылады.

«Қырықмүйіз»
------------

Біріне – бірі жалғаса, тармақтала қосылған көп мүйізден тұрады. Негізінен мүйіз бейнеленген олардың барлығының символдық мәні бақыт – береке, байлық, мал – жанының көбеюі. Тұскиіз, сырмақ, кежім тондарға салынады.

«Төртқұлақ»
-----------

Өсімдік типтер оюларға жатады. Бұл Пазырық қорғанынан табылған ең көне оюлардың бірі. Кесте өнерінде батырлар шапанының жауырына, шалбардың тізе тұсына салынады.

«Шетою»
-------

Өрнектің бір элементі шексіз қайталана береді. Сырмақ, киім – кешектердің басқа да үй жиһаздарының жиектерін кестелеген кезінде салынады.

«Үшжапырақ»
-----------

Өсімдік типтес оюларға жатады. Ертедегі сәулет өнері ескерткіштерінде кездеседі.

«Түйемойын»
-----------

Түйенің мойнына ұқсаған мүйіз оюына жатады. Қолданыс аясы да мүйіз оюлардай.

«Ботагөз»
---------

Әшекейлі композиция ортасына салынады, немесе орамал сияқты киімдердің жиектеріне салынады.

«Тіс»
-----

Малдардың, аңдардың тісіне және шахмат тақтасына ұқсайтын ою – өрнек. Кесте тігуде бұрыштарын қарама – қарсы түйістіріп отыратын тік сынық сирек тістердің өрнегіне қолданады.

«Таңдай»
--------

Мал таңдайының бедерін бейнелеуден шыққан. Бұл өрнек киімдердің жағасына, кимешектің жағына салынады.

«Құсқанаты»
-----------

Қанатын жайып ұшып келе жатқан құсты бейнелейді. Бұйымдарды сәндеуге өте жиі қолданатын оюлардың бірі, басқа өрнектермен де аралас қолдана береді.

Дереккөз
--------

Қазақтың кесте өнері, Алматыкітап баспасы - 2009
Қоқан салпысы(Morina kokanica)- салпыстар тұқымдасына жататын, Қазақстанда сирек кездесетін , қалдық түр. Батыс Тянь-Шаньда (Талас, Угам жоталары, қҚаржантау) және Қаратаудың оңтүстік-батыс бөлігінде (Боролдайтау) кездеседі. Тауортаазиялық түр (сонымен қатар Памир-Алтайдан табылған), плиоцен дәуірінің шығысжерортатеңізі субтропикалық саванна қалдығы. Ұсақ топырақты, сирек шағыл тасты баурайларда, тау етегінен субальпі белдеуіне дейінгі аршалы ормандар арасындағы алаңқайларда өседі. Қоқан салпысы гүлдеген кезінде өте әдемі. Ірі ақшыл қызғылт қос ерінді гүлдері берік сабағына айнала жабысып тұрады және әсіресе жертаған жапырағының жылтыр жасыл реңінде керемет тартымды болып көрінеді. Әдетте шағын топ болып (оннан бірнеше жүздеген дараға дейін) кездеседі. Жалғыз популяциясы (саны 1000 дара шамасында) Ақсу-Жабағылы қорығындағы Кіші Қайыңды өзені аңғарында орналасқан, оның жоғарғы тығыздығы бір шаршы метр жерде 11 дараға дейін. Тұқымы арқылы көбейеді, мәдени түрде көшеттері үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Алматы мен Ташкенттегі ботаника бақтарында өсіргенде жақсы гүлдеп, жеміс берді, өздігінен тұқым шашып та өсті. Мәдени түрде өсіруге кең енгізу керек, сөйтіп көгалдандыру жұмысында пайдалану қажет.

Дереккөздер
-----------


Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 64 бет.
Көшеге қазақтың арда ұлы, көрнекті мемлекет және саяси қайраткер, белгілі ғалым, тау-кен инженері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының академигі, Қазақстан КП ОК-нің бірінші басшысы, КОКП ОК Саяси Бюросыныңмүшесі, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың есімі (ҚР.М.К.П.24.02.1994 № 1577. 21.04.1994 № 331 қалалық шешімі) берілген. 

Қонаев Дінмұхамед Ахметұлы (1912-1993) Алматы облысы Балқаш ауданында дүниеге келген. Д.А.Қонаев Ұлы Отан соғысы жылдары «Алтайполиметалл» комбинаты бас инженерінің орынбасары және техникалық бөлімнің бастығы, сондай-ақ, Лениногорск (Риддер) кен басқармасының Риддер кенінің директоры, 1942 жылдан ірі қоғам, мемлекет, ғылым қайраткері болды. Әсіресе, Д.А.Қонаевтың ірі өнеркәсіп комбинаттарын салудағы сіңірген еңбегі белгілі. Оның көмегімен химия, металлургия институттары пайда болды. Ядролық физика саласында қызу жұмыстар басталды. Ол мемлекет басшысы ретінде шынайы өнер мен мәдениетті қорғап, қолдап отырды, лайықты бағалады. 1992 жылы оның «Менің заманым жайында» атты естеліктер кітабы шықты, ол 1994 жылдан «Сталиннен Горбачевке дейін» деген атпен қайта басылып шығарылды Көше Медеу ауданында орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Абай даңғылына дейін жалғасып жатыр. Гоголь, Төле би, Қазыбек би, Қарасай батыр, Құрманғазы көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: а) Қапан; ә) Карл Маркс көшелері. Көшенін узындығы - 3050 метр. Көшенін Әйтеке би көшесімен қиылысқан жерінде Т.Бокиннің ескерткіші орнатылған. Гоголь көшесі мен Қазыбек би көшелерінің аралығында 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағын жанап өтеді. Қарасай батыр мен Қабанбай батыр көшелерінің аралығында Қонаев сквері орналасқан. 

Скверде Д.А.Қонаевтың ескеркіш-бюсті (мүсіншісі: Т.Досмағамбетов, А.Татаринов, сәулетшісі: А.Қапанов) қойылған. ҚР Ғылым академиясының Органикалық катализ және электр химия институты, Қалайы өрттей қорғау басқармасы, Республикалық Модалар үйі, Бас киім және «Алмагүл» фабрикалары, Тұтынушылар Одағының қонақ үйі, «Сымбат» сән үйі, «Қызылтаң» маталар үйі орналасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қонайкөл** — Тобыл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қостанай ауданы Қоскөл ауылынан батыста 5 км жерде, теңіз деңгейінен 188 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км², ұзындығы мен ені 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 8,1 км. Дөңгелек пішінді көлдің жағалауы жазық. Шығыс пен солтүстік жағалауы маңында сор жерлер кездеседі.

Гидрологиясы
------------

Суы қараша айының 3-онкүндігінде қатып, сәуір айының 2-онкүндігінде ериді. Негізінен қар, жер асты суларымен толысады. Суы сәл кермек татиды. Мал ішуге жарамды. Алабы шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Кая** (кор. 가야) — Кореяның оңтүстік бөлігіндегі Нактонган өзенінің алабында орналасқан корей тайпаларының одағы. Кая Пёнхан конфедеренциясынан шығып кетіп, уақыт өте келе Силла құрамына енген.

Атауы
-----

Кая және V ғасырдың соңындағы көршілес мемлекеттер.
Корей тілінің Қытай тіліне әр түрлі транскрипциясы болғандықтан, кейбір тарихи жәдігерлерде бұл одақтың Кая (가야; 加耶, 伽耶, 伽倻) деген атауынан бөлек Карак (가락; 駕洛, 迦落), Кара (가라; 加羅, 伽羅, 迦羅, 柯羅), Карян (가량,加良) и Куя (구야, 狗耶) деп аталуы мүмкін. .

Тарихы
------


| Корея тарихы한국의 역사 (韓國史) |
| --- |
|  |
| Ежелгі Корея тарихыТас дәуіріндегі Корея  Қола дәуіріндегі Корея |
| КочосонТангун Чосоны (? ~ б. з. д. 194 жыл) Уиман Чосоны (б. з. д. 194 ~ б. з. д. 108) Чингук (б. з. д. IV ғасыр ~ б. з. д. II ғасыр) |
| Ертедегі патшалықтарБуйо (б. з. д. II ғасыр ~ 494 жыл)Окджо  • ТоңиеСамхан (Махан • Чинхан • Бёнхан) |
| Үш патшалықКогурё (б. з. д. 37 ~ 668 жыл)Бекче (б. з. д. 18 ~ 660 жыл)Силла (б. з. д. 37 ~ 935 жыл)Кая (42 ~ 562 жыл) |
| Солт.-Оңтүстік мемлекеттерБіріккен Силла (676 ~ 892)  Бохай (698 ~ 926) |
| Кейінгі үш патшалықСилла (б. з. д. 37 ~ 935 жыл)Хупэкче (892 ~ 936 жыл) Тхэбон (Хукогурё) (901 ~ 918 жыл) |
| Унитарлы әулет кезеңіКорё (918 ~ 1392 жыл)Чосон (1392 ~ 1897 жыл)Корей империясы (1897 ~ 1910 жыл) |
| Отаршылдық кезеңКорея - Жапония отары (1910 ~ 1945 жыл)  Корея Республикасының Уақытша Үкіметі (1919 ~ 1945 жыл) |
| Қазіргі заманКорей соғысы (1950 ~ 1953 жыл)Корея Республикасының тарихыКХДР тарихы |
| * к
* т
* ө
 |

Самгук Юсадағы аңызға сүйенетін болсақ, 42 жылы аспаннан 6 жұмыртқа түсіп, одан жарып шықан 6 ұл бала 12 күн ішінде ерейген деседй. Олардың бірі Суро (Кая), Кымгван Каяның негізін салушы королі болса, қалған бесеуі Кая одағын құраған бе басқа мемлекет құрған: Тэкая, Сонсан Кая, Ара Кая, Корён Кая және Сокая.

Тарих бойынша Кая Пёнхан конфедеренциясы деп аталған он екі тайпалық одақтан шыққан.

Саяси құрылысы
--------------

Әр түрлі тарихи жәдігерлер Каяның құрам бөліктері туралы әр түрлі мәліметтер жазады. Мысалға «Корё Сарякта» (고려사략; 高麗史略) бесеуі аталған: Кымгван Кая, Корён Кая, Пихва Кая, Ара Кая және Сонсан Кая.

Конфедерецияның негізгі қаласы қазіргі Кимхэ болған. Алты-жетінші ғасырларды одақ орталығы Тэкаяға (Корён уездінің ауданы) көшіріледі. Тэкаяны 562 жылы Силла мемлекеті басып алады.

Конфедерация Жапониядағы Кисю аралының патшаларымен тығыз байланыста болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ким Юсиннің өмірбаны  (орыс.)
* Korea in American Encyclopedia Мұрағатталған 9 наурыздың 2009 жылы. (ағыл.)
**Қонай Жаркөл**, *Құнай Жаркөл* — Жаркөл көлінің оңтүстік-батысындағы ағынды көл. Тобыл өзені алабында.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қостанай ауданы Майкөл ауылының оңтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 190 м биіктікте жатыр.

Сипаты
------

Аумағы 4,5 км2, су жиналатын алабы 80,6 км2. Ұзындығы 4 км, енді жері 1,6 км, жағалау бойының ұзындығы 10,8 км. Солтүстігінде Ұзынкөл, Жатқамбай, шығысында Саратовское көлдері бар. Суы қараша айының соңында қатып, сәуірде ериді. Жағалауына қамыс, бұталар өскен. Көлден Рудный кен орындарына канал тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Каменистое (Тастақты) мұнай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысының Өзен-Жетібай антиклин өңіріндегі мұнай кен орны. Іздестіру бұрғылауына дайындық 1976-1985 жылдары жүргізіліп, кен орны 1986 жылы ашылған.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысында, Жетібай кен орнына жақын орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен сыйыстырушы көтерілім триас шөгінділері арқылы солтүстігінен, оңтүстігінен және шығысынан тектоникалық жарылымдармен шектелген және бәрі де жарылымдар арқылы тоғысқан төрт дербес күмбезбен күрделіленген құрылым болып табылады. Құрылым ендікке жуық бағытта жайғасқан. Мұнай жатыны литологиялық құрамы жағынан жанартау материалдарының қоспаларын кіріктіретін құмтастардан, алевриттерден құралған, жоғарғы триастың табанынан орын алған. Тұтқышының типі жағынан жатын қойнауқаттық, литологиялық және тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Жинауышы кеуекті, ашық кеуектілігі 14%, өтімділігі 1,011 мкм2. Қалыңдығы 70-90 м-ге дейінгі сазды таужыныстар жапқыш қызметін атқарады.

Жатыс сипаты, қанығуы
---------------------

Жатынның мұнайлы бөлігінің биіктігі 149 м, қиманың өнімді бөлігінің жалпы қалыңдығы 10,2 м, тиімдісі 6 м, мұнайға қаныққаны 3,0 м, бастапқы қойнауқаттық қысым 33 МПа, температурасы 122°С. 12 мм-лік штуцерде мұнайдың шығымы 14 м3/тәу болды, қойнауқат мұнайының мұнайға қаныққандығы 100 м3/т.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 859 кг/м3, құрамы жөнінен аз күкіртті (0,2%), мол парафинді (25,6%). Асфальтендер мен силикагелдік шайырлардың жиынтық мөлшері 5,5%-дан аспайды. Гидрокарбонатты-натрийлі типті қойнауқат суының тығыздығы 1012 кг/м3, минералдылығы 23,6 г/л. Суда йод, ион, бром бар. Кен орны барлануда.
**Каякинг** - суда каяк аталатын жүзу құралын қолдану арқылы болатын су туризмінің, спорттың немесе белсенді демалыстың бір түрі. Каякинг спортымен айналысушы адамды каякер деп атайды.

Каякингтің түрлері
------------------

* Теңіз немесе рекреациялық каякинг
* Тау өзендері бойынша экстремальды жүзу
* Ескекті слалом
* Экспедициялық жүзу (су туризмі)
* Толқынды судағы фристайл (немесе толқынды судағы родео)
* Кануполо
* Сквиртбоатинг

Қазақстанда
-----------

Қазақстанда каякинг спорты танымал емес. Көршіміз Ресейде каякинг спорты жақында ғана таныла бастады. Дәлірек айтқанда ХХ ғасыр соңында. Қазіргі уақытта Ресейде ескекті слалом мен кануполомен қатар бірнеше экстремалды жүзу және толқынды судағы фристайло мектептері бар.
Troglodytes troglodytes
*Troglodytes troglodytes troglodytes*
ҮҢГІРЕК (Troglodytes troglodytes)- ,біздегі фаунаның ең кішкене денелі 8-10 г құсы. Үңгірек тұқымдастардың ең ерекше өкілі үңгіректің дене бітімі мығым , реңі қоңырқай қызғылтсары және ұдайы қысқа құйрығын сілкіп қалып , жоғары көтереді.Қолды-аяққа тұрмай, қунақ қимыл жасап, қалың өскен шөпте немесе дауыл құлатқан ағашта ұшып-қонып жүргені құстан гөрі тышқанды еске түсіреді.Мұндайда ашуланғандай 
«чирр »немесе «чок-чок» деген үзбелі дауысты жиі шығарады.Үңгіректің осы ерекшелігі сансыз халық атауларында түбіршек ,қабықжегі,жаңғақшыл,чок-чок және т.б.атауларда көрініс берді.Ешқашан үйір түзбейді, ұялас балапандардың ұшуға дейінгі қысқа кезеңін қоспағанда , жалғыз – жарымнан кездеседі.
Аталықтар өте әдемі сайрайды. Бұл – ормандарымыздағы ең жақсы сайрағыш құс.Үңгірек қатты, сыңғырлата ұзақ сайрағанда әуенінен бірдемелерді пайдаланады.Дегенмен үңгірек әуенібаққунақтың тамаша сайраған үнін еске түсіреді.Үңгіректер Тәңіртаудың қылқанды ормандарында сәуірден тамызға дейін сайрайды.
**Үңгіртас**, *Қарқаралы үңгірі* – Қарқаралы тауларының солтүстік-шығысындағы гранит жартастағы табиғи қуыс.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының орталығы Қарқаралы қаласынан солтүстікке қарай 2 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Үңгірдің биіктігі 4-5 м, ені 15-20 м, ұзындығы 8-10 м шамасында. Күмбез астында ірі қойтастар бар. Үңгірден Қарқаралы қаласы мен оның төңірегіңдегі орманды жоталардың кең-байтақ бейнесі көрінеді. Үңгірдің жоғары жағы дыбысты бірнеше рет жаңғыртатын жақпартастардан құралған. Үңгіртас бүкілодактық жаяу сапар шегу маршруттарының тізіміне енгізілген экскурсиялық аймақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
1988-ші жылы құрылған **Accord' тіл мектебі** - шетелдіктерді француз тіліне оқытуға маманданған оқыту орталығы. Жыл сайын ол әлемнің 50-ден астам мемлекетінен 5 мыңға жуық оқушыны қабылдайды. Аталмыш мектеп француз тілін және де шет тілін (le label "Qualité français langue étrangère ") оқытуда, сонымен бірге оқушыларды қабылдау мен орналастыру, мектептің орналасуы, оқытушылардың біліктілігі, оқытудың әдістемесі мен білім беру процесіндегі менеджмент сияқты сатылардың мейлінше озық үлгілерін пайдалануға байланысты Сыртқы Істер Министрлігі мен Білім Министрлігінің сапа белгісімен атап өтілген.

Тарихы
------

Мектеп *Grands Boulevards* көшесіндегі ескі қалалық қабырғаның орнындағы әдеттегі париждік ғимаратта орналасқан. Аталмыш көше бұған дейін Boulevard de Crime деп аталған болатын, ол өзінің көптеген театрларымен, мейрамханаларымен және трактирлерімен танымал болатын-ды, Жорж-Эжен Осман (*Baron Haussmann*) сынды баронның жұмысының арқасында бұл жер қайта жаңғырды. Барон Париждің қалалық жоспарының құрылымына жарық беретін (діңгектік) ойды енгізіп оңтайландырған еді.

Оқытудың әдістемесі
-------------------

Мектептің алға қойған басты міндеті оқушылардың күнделікті өмірде орын алатын түрлі жағдайлармен танысуынан, оқушыларғдың өздерінің туған тіліне қатысты тілдік тәжірибесін француз тіліне көшіруге мүмкіндік беретін оқытудың түрлі басым бағыттарын дайындауынан тұрады
.

Грамматика сабақ өткізудің түрлі кезеңдеріндеріндегі тапсырмалар мен жаттығулар, жағдайлар, түрлі ойындар арқылы беріледі.

Әкімшілік
---------

Бас директор: François Pfeiffer

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  Le Grand Répertoire (Француз тілі) Мұрағатталған 18 мамырдың 2011 жылы.
2. ↑  Méthode d'enseignement (Француз тілі) Мұрағатталған 7 наурыздың 2011 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (Ағылшын тілі)
* (Ағылшын тілі)
* (Ағылшын тілі) Мұрағатталған 16 сәуірдің 2011 жылы.
* FLE Quality Label (Ағылшын тілі) Мұрағатталған 26 сәуірдің 2011 жылы.
**Окказионализм** (лат. оссаsо саusа- кездейсоқ себеп )- жан мен тәнің өзара әсер етуін түсіндіріп болмайды деген ұғымды женіп шықпақшы болған (17 ғ.) діни-идеалистік бағыт. Бүл бағыттың төркіні Декарттың дуализміне барып тірелді. Окказионализмнің басты өкілдері Клауберг, Гейлинкс, Мальбранш т. б. Картезиандық дуализмнің жан мен тән арасындағы өзара әсер етуін дұрыс түсіндіре алмаушылығы Окказионализм бағытына негіз болды. Окказионализм жан мен тән арасында өзара әрекет болуы мүмкін емес дейді. Окказионализм тәжірибедегі материалдық себептерідің бәрі шындығында нағыз «әрекетші» себепке , құдайға байланысты дейді. Окказионализм жан мен тән арасындағы өзара әрекет құдайдың үздіксіз белсене араласуынан туатын «ғажайып» нәтижесі деп санайды. Мальбранш картезианшылдықты идеалистітік тұрғыдан өндеп шығады. Бұлардың қозғаушы күші құдай ғана деп шешті. Сонымен Окказионализм психофизик. себептерді сынаудан жалпы материялық себептерді жоққа шығаруға көшті .

Дереккөздер
-----------

* М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет. Мұрағатталған 20 ақпанның 2017 жылы.
* 
* Введенский А.И. , Декарт и окказионализм, Берлин – П.-М. 1922; Быховский Б. Э. Философия Декарта, М.-Л. 1940, с. 138-48.
**Airbus NSR** («New Short Range» — «жаңа жақынмагистральды») Airbus A320 жанұясын алмастыру мақсатымен жобаланған Airbus компаниясының бұрынғы жобасы. Жобаны 2014 жылы бастап, 2018 жылы ұшақтарды саерияға жіберу жоспарланған болатын. Жоба аясындағы ақпараттың аз, әрі олардың көбі авиация саласы мамандарынан алынған. Жоба аясындағы Airbus белсенділігі белгісіз болып тұр.

A320 ұшақтарын алмастырушы жоба A30X атауына ие болуы керек болатын. Президент Airbus North America президенті Барри Экклстон A320 ұшақтар жанұясын алмастыратын ұшақтар кем дегенде 2017 жылға дейін болмайтынын хабарлады.[1] 
2010 жылы қаңтарда сол кездегі Airbus компаниясының клиенттермен жұмыс атқару бойынша бас директорының орынбасары болған Джон Лихи жаңа тарфюзеляжды ұшақ 2024-2025 жылдары бірақ пайда болуы мүмкін деп хабарлаған.[2]

A320 сериясын Airbus A320neo ұшақтары алмастырады деп жоспарлануда. Олар серияның жалғасы болып табылмақ. A320neo жобасы NSR жобасының болашағына күмән келтіруде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A3XX Isn’t Coming Soon, *Aviation Week and Space Technology*, 5 қараша 2007, p. 20
2. ↑  Airbus sees lifespan of at least 10 years for re-engined A320

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Airbus және Airbus Military ұшақтары |
| --- |
|  |
| Азаматтық | 

A300 • A300 Beluga • A310 • Airbus A320 (A318 / A319 / A320 / A321) • A330 • A340 • A350 • A380
 |
|  |
| Әскери | 

A310 MRTT • CC-150 Polaris • A330 MRTT • A400M • C212 • CN235 • C295
 |
|  |
| Жобалануда | 

Airbus A320neo
 |
|  |
| Жабылған жобалар | 

NSR • KC-45
 |
|  |
| Басқа | 

Sud Aviation Caravelle • Aérospatiale-BAC Concorde • BAC 1-11
 |
|  |
|  **Санат:Airbus** |

 |
***Мағира Дәулетбайқызы Қожахметова*** (5.2.1945 ж.т. Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қошқарбай ауылы) - жазушы. Көкшетау кітапхана техникумын, Қаз¥У-ды бітірген (1969). Ауыл мектебінде, кітапханада жұмыс істеген. 1969 - 81 жылдары респ. *"Лениншіл жас"* (қазіргі *"Жас Алаш"*) газетінде қызмет атқарған. 1981 - 92 жылдары *"Қазақстан әйелдері"* журналында, 1992 - 94 жылдары *"Денсаулық"* журналында, 1996 жылдан *"Ақ желкен"* журналында қызмет істеген. 2002 жылдан бастап балаларға арналған *"Балбұлақ"* журналын шығарады. *"Күннің алтын сынығы", "Әлем-әуен", "Жылы шырай", "Адам қүпия", "Жантәсілім"* кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Абсалық Күнқожаұлы** - 1859 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының аумағынды, Ертіс пен Қызылсу өзендерінің тоғысатын жерінде тұрған Орынбай қыстауында дүниеге келген. 

Есімі көршілес жатқан ауылдардағы Әріп Тәңірбергенов, замандастары Көкбай Жанатайұлы, Баймағамбет Айтқожаұлы, Тайыр Жомартбаев сынды ақындармен қатар аталған. Ақын небәрі 53 жыл өмір сүрсе де, өлеңдері ел арасына ауызша кең тараған. Халқымен етене жақын жүріп, оның мұң-мұқтажын жырлаған,озбыр ұлықтарды әшкерелеген. Абайдың өлеңіне ұқсатып "Ат сыны" өлеңі кезінде ұлы ақынның оң бағасын алған. 1936-1937 жылдары Абайдың туғанына 95 жыл толу қарсаңында жасалған М.Әуезов баяндамасы жоспар-тезисінің жетінші бөлімінде, әдебиеттанушы Е.Ысмайыловтың еңбектерінде Абайдың ақын-шәкірттерінің қатарында аты аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Шығыс жұлдыздары» энциклопедиясы, «Фолиант» баспасы, Астана,2-ші том
**Ырым Кененбай** - 1947 жылы 19 маусымда Алматы облысы Талдықорған ауданының Жетісу Алатауы бөктерінде туған. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген.

«Лениншіл жас» газетінде 11 жыл бойы қызмет жасап, газеттің мәдениет және ғылым, шаруа жастар, насихат бөлімдеріне жетекшілік етіп, редколлегия мүшесі болған.

1979—1985 жылдар аралығында «Қазақстан» баспасында аға редактор, «Мектеп» баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары болып қызмет еткен. «Ана тілі» баспасы айтылғанда, оның алғашқы ұйымдастырушыларының бірі (1985—1994), бас редактордың орынбасары, директордың бірінші орынбасары, директоры болды. Жоғары оқу орындарында дәріс қазақ тілінде жүріп, ана тіліміздегі оқулықтарға зәрулік туғанда Үкімет шешіміне сәйкес «Білім» баспасын ұйымдастырып (1994 — 1995), оған басшылық етті.

Қазір «Алатау» баспа-полиграфиялық корпорациясының Президенті. Көптеген мемлекеттік Грамоталармен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі, «Құрмет» орденімен марапатгалған. Бірнеше көркемсөз, аударма кітаптарының авторы: «Лабасы етегінде» («Қайнар», 1971); «Қырда өскен қызғалдақтар» («Мектеп», 1977); «Жас шопандар ауыды» («Қайнар», 1978); «Інжу-маржандар»(«Жалын», 1980), «Бір уыс дән» («Жалын», 1983), «Қолғанат» («Жазушы», 1987); «Ержүрегі» («Жалын», 1988); «Мәңгі жаз елі» («Рауан», 1989). Таңдамалы шығармалар жинағы. І-ІІ том («Алатау», 2007).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл