recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дәрігер** — маман дәрігер, педиатр, гигиенист, эпидемиолог, стоматологтың жоғары біліктілігі; адам ағзасының қалыпты жұмысын сақтап, аурудың алдын-алу және емдеуде өзінің дағдылары, білімі мен тәжірибесін қолданатын адам. Онда жоғары білімнің міндетті түрде болуы және мамандандырылған жағдайда қосымша кәсіби дайындық қарастырылған. Әлемнің көптеген елдерінде жергілікті билік органдарының дәрігердің қызметіне рұқсаты немесе тиісті біліктілігі талап етіледі.

Дәрiгердiң мiндеттерi
---------------------

Дәрiгердiң мiндеттерi: шұғыл дәрiгерлiк көмектi қамтамасыз ету, емдеу және оңалту шараларын тиiстi бiлiктiлiк талабының көлемiнде жүргiзу, пациенттердi уақытылы ауруханаға жатқызуды және мамандардың консультациясын берудi қамтамасыз ету, жалпы дәрiгерлiк практика/отбасылық медицина жағдайында пациенттердi сапалы тексеру және қажет болған жағдайда тиiстi диагностикалық зерттеуге жiберу, иммундық профилактика жұмыстарын ұйымдастыру және жүргiзу, тiркелген халықтың денсаулығының жай-күйiн динамикалық қадағалау, отбасында баланы тамақтандыру, тәрбиелеу, оларды мектепке дейiнгi балалар мекемелерiне, мектепке даярлау мәселелерi бойынша, консультативтiк көмек көрсету және бағдарлау жұмыстарын жүргiзу, үй стационарында және күндiзгi стационарда медициналық қызмет қөрсету т.б.

Мамандығы бойынша дәрігер түрлері
---------------------------------

Дәрігерлер алған мамандығына қарай төмендегіше бөлінеді:

* ішкі органдардың ауруын емдейтін -терапевт,
* бала дәрігері -педиатор,
* әйел ауруларын емдейтін -гинеколог,
* тері ауруларын емдейтін -дерматолог,
* түрлі ісік ауруларын емдейтін -онколог,
* құлақ, мұрын, жұтқыншақ ауруларын емдейтін -отоларинголог,
* туберкулез ауруын емдейтін — фтизиатор,
* бүйрек, бауыр ауруының маманы — уролог,
* жыныс мүшелері арқылы жұғатын ауруларды емдейтін -венеролог,
* тіс, ауыздың ішін қарайтын — стоматолог,
* нерв жүйесі қызметі бұзылғанда -психиатор т. б. болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Жалпы практика дәрігер/отбасылық дәрігер туралы Ереже мен Отбасылық дәрігерлік амбулатория туралы Ережені бекіту туралы
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы 1973
орло

**«Червона рута»** — украиналық сазгер әрі ақын Владимир Ивасюк жазған эстрадалық ән.

«Песня-71» атты алғаш рет өткізілген Бүкілодақтық кеңестік әннің телефестивалінде бұл туынды лауреат атанды.

Ән бүкіл әлемге таралып, соңғы қырық жылда супер-хит болып айтыла берді.

«Червона рута» София Ротаруның репертуарындағы таңдамалы әндердің бірі. Оның 1972 жылы шыққан тұңғыш альбомындағы алғашқы композиция.

Тарихы
------

Владимир Ивасюк бұл әнді 1970 жылы, Черновцы медициналық институтында студент болып жүрген кезінде шығарды. Өлеңде жігіт қызын аңыздық червона рута шөбін іздемеуді сұрайды, себебі оның күшінсіз-ақ ол оған ғашық болғанын айтады..

Тұсаукесері «Жақсы көңіл-күйдің камертоны» деген бағдарламада өтті. Әнді автордың өзі орындады, қайырмасында музыка педагогы Елена Кузнецова қосылып айтты. Сондай-ақ студияға Валерий Громцев басқаруындағы «Карпаты» инструменталды ансамблі шақырылды.

Кейін әнді ВИА «Смеричка» орындай бастады. «Песня-71» телевизиялық фестивалінің финалында оны Владимир Ивасюк және «Смеричканың» солистері Василий Зинкевич пен Назарий Яремчук орындады. Сүйемелін Юрий Силантьев басқаруындағы Бүкілодақтық радионың және КСРО Орталық телевидениесінің Эстрадалық-симфониялық оркестрі ойнап шықты.

1971 жылы «Укртелефильм» студиясы «Червона рута» атты қысқаметражды телефильм түсірді. Онда басты рөлдерде София Ротару мен Василий Зинкевич ойнады. Сол жылы Черновцы облысының филармониясы қарамағында «Червона рута» атты вокалды-инструменталдық ансамбль құрылды. Осы ансамбльмен бірге София Ротару өзінің алғашқы бүкілодақтық гастрольдерін бастады.

1972 жылы «Мелодия» бүкілодақтық күйтабақ шығаратын фирмасы Ротарудың орындауындағы 13 әнді қамтитын «Червона рута» атты альбомды шығарды.

Танымал орындаушылар
--------------------

* Владимир Ивасюк және Е. Кузнецова һәм ВИА Карпаты
* ВИА «Смеричка»
* София Михайловна Ротару
* Ярослав Александрович Евдокимов
* Вахтанг Константинович Кикабидзе
* Богдан Косопуд
* Олег Ухналёв
* Богдан Титомир «Басты нәрсе туралы ескі әндер» телефильмінде
* Танок на Майдані Конго тобы және Ротару
* Руслана Славян базарында
* Таисия Повалий
* Ани Лорак
* Тарас Чубай
* ВИА Самоцветы
* Захар Май
* ВИА «No-To-Co», Польша
* Анна Седокова
* Бьянка
* Golem тобы, Нью-Йорк
* Турецкий хоры
* Тото Кутуньо

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Песни Владимира Ивасюка. Частина 1. Пісня буде поміж нас. // www.UMKA.com.ua
2. ↑  Пісні «Червона рута» виповнюється 45 років // Радiо Свобода
3. ↑  В. Ивасюк и Е. Кузнецова ВИА Карпаты Червона рута YouTube сайтында
4. ↑  ВИА «Смеричка» -Червона рута-1971 г. YouTube сайтында
5. ↑  София Ротару — «Червона рута» YouTube сайтында
6. ↑   YouTube сайтында
7. ↑  Кикабидзе перевел на грузинский «Червону руту» и спел ее в Киеве YouTube сайтында
8. ↑  Богдан Косопуд — Червона Рута YouTube сайтында
9. ↑  Әннің рэп-нұсқасы YouTube сайтында
10. ↑  Тарас Чубай Червона рута YouTube сайтында
11. ↑  Бьянка в шоу «Здравствуйте, я ваша Пятница!» YouTube сайтында
12. ↑  Golem — Chervona Ruta YouTube сайтында
13. ↑  Toto Cutugno — Червона рута YouTube сайтында

Сілтемелер
----------

* Ивасюк сайтындағы ақпарат
**Ми соққы** (**мидың шайқалуы** деп те аталады) - бас соққыға ұшырап жараланғаннан кейін, ми қызметінің уақыттық әлсіреуі. Бұл сырқат өз алдына дербес, я болмаса бастың басқалай жарақаттануы, сондай-ақ ми қанды ісігімен қоса пайда болады.

A.**Ми шайқалуы** (commotіo cerebrі) – әртүрлі механикалық әсерден ми және ми қабығының жарақаттануы. Ми шайқалуында ми құрылысында көзге көрінетіндей немесе бүтіндігі бұзылған өзгерістер бай-қалмағанымен, ми шайқалуы сатысына қарай әртүрлі дәрежеде ми қызметінің бұзылуы анықталады. Ми шайқалуы әртүрлі апаттардан (автомобиль, темір жол, т.б.), жоғарыдан төмен құлағаннан, қатты соққы тиюден, тағы басқа жарақаттардан болады. Ми шайқалуы кезінде алған жарақат мидың қан тамырларын зақымдап, соның салдарынан ми қан тамырлары кеңейіп, мида сулы ісіктер және ұсақ қан құйылу ошақтары пайда болады. Сонымен қатар жұлын сұйықтығы көбейіп, бас сүйегінің ішкі қысымы жоғарылайды. Ми шайқалудың негізгі белгілері: жарақат алған бетте естен тану. Бұл құбылыс Ми шайқалуы сатысына байланысты, бірнеше минуттан бірнеше сағатқа созылуы ықтимал. Одан соң жүрек айну, құсу құбылыстары байқалады, бас ауруы, бастың айналуы, жүрек соғуының ырғағы сирейді. Аталған белгілердің жиілігіне қарай ми шайқалуы жеңіл, орташа және ауыр сатыларға ажыратылады. Ми шайқалуының емдеу шаралары: міндетті түрде төсекте жатып емделу тәртібін, сондай-ақ толық тыныштықты сақтау қажет. Дәрі-дәрмекпен емдеу негізінде, мидың сулы ісінуіне және бас сүйегінің қуысындағы қысым деңгейінің жоғарылауына қарсы жүргізіледі. Сонымен қатар бас ауруын басатын және ауру адамға тыныштық туғызатын, ұйқысын реттейтін дәрілер қолданылады. Науқас ауруынан жазылған соң, өмірдің қалыпты жағдайына, ауыр немесе терең оймен байланысты жұмыстарға біртіндеп кірісуі керек.

Аурудың тамақтануы
------------------

Жағатын тағамдар:

1. май құрамы мен холестерин құрамы төмен сүт. Ми зақымдалуынан қан қысымы өрлегенде, қандағы май құрамы көбейгенде, тәжі артериясының қатаюынан болған жүрек ауруына және миға қан тамғанда, мида қан ұйығы пайда болғанда майсыздандырылған сиыр сүтінен 100 мл, бұршақ қоймалжыңынан 500 мл, жасанды сүт талқанынан 100 гр, майға қуырылған ұннан 50 гр, сахарозадан 80 гр бір-біріне қосып, араластырып, оған лайқты көкөніс шырыны және 2 гр тұз қосып тұтынғанда пайдасы бар.
2. фосфор және лецитинді жемектіктер. Бастың зақымдалуынан ми сулы ісігі пайда болғанда, фосфор жане лецитин құрамды жемектіктерді тұтыну керек.
3. шипалы тағамдар рецепті:
	* ағаш саңырауқұлағынан 10 гр суға езілгенше қайнатады да, оған азырақ ақ шекер қосып ішеді.
	* қарлығаш ұясынан лайықты мөлшерде суға қайнатып азырақ ақ шекер қосып ішеді.

Жақпайтын тағамдар:

1. қоздырғыш ішімдіктер. Мысалы, арақ, көпе, қою шай секілділерді тұтынуға болмайды.
2. суықтықты асыратын желді суықтық жемектіктер. Мысалы, суықтық ішімдік, көк бұршақ, қияр балауыз асқабақ, балдыркөк, жер қашаны сияқтыларды тұтынуға болмайды.
3. майлы жемектіктер. Майлы жемектіктер тұтынылған соң көк бауырдың тасып жеткізу қуаты бұзылады да, аурудың жағдайы ауырлай түседі.
4. ащы жемектіктер. Мысалы, қызыл бұрыш, қызыл бұршақ майы, қышы талқаны , жусай секілділер.

Дереккөздер
-----------
```
Басты рөлдерде: Кен Жонг , Энтони Маки , Марк Уолберг , Петер Стормаре , Роб Кордри , Дуэйн Джонсон , Тони Шэлуб , Эд Харрис , Иоланта Кабау ван Касберген , Ребел Уилсон , Майкл Рисполи 
```

Бюджет:$26 000 000

Әлемдік табысы:$86 175 291

Әлемдік премьера: 11 сәуір 2013 

Қазақстандағы премьера: 25 сәуір 2013 

Жас шектеуі:R рейтингі - 17 жасқа дейінгі тұлғалар үшін ересектердің қадағалауы міндетті

Ұзақтығы: 129 минут

Сюжет
-----

Фитнес бапкері бірде қалыпты да жұтаң өмірінен жалығып кетеді. Ол өз тағдырын түбегейлі өзгертіп, байығы келеді. Екі аңқау спортшыны тауып алып, өзінің миллионер клиентін тонауды ұсынады. Жоспар бірден іске аса қоймайды, енді оларға іздеу жарияланады...

Рейтинг
-------

6/10

Сын,рецензия
------------

"+18 деген шектеулерге баса назар аударғаныңыз дұрыс, жалпы психикасы қалыптасқан адам барғаны дұрыс дер ем.
Кино шынайы өмірге құралған. 1995-1996 жылы американдық фитнестен тренер болып істеп жүрген үш качок жігіттер баюды армандайды. Американдық арманға қол жеткізу үшін үшеуі бірігіп өздерінің фитнес клубтарына келіп жүрген бір байды ұрлап оның ақшаларын өздеріне алып алмақшы болады. Үшеуі де қарапайым жігіттер нақты жоспарсыз және өздерінің қаншалықты дарынды екендерін есептемей іске кірісіп кетеді. Жұдырық үлкен болған жерде ақылдың керегі не деген ойға саятын еді ойлары. Үшеуінің біреуі ғана ақылды, бастап істі қозғап жүрген бір-ақ адам. Қасындағы екеуі аздап ақымақтау ойламай іс жасайды...
Кинода америкалықтар қалай табысқа жетеді және олар өздерінің табысқа жету жолында қалай тәрбиеленетінін ашық көрсетеді. Шынайы өмірде болғандығы адамды түршіктіреді. Соңында екеуі өлім жазасына кесіледі, біреуі 15 жылға сотталады және қазіргі күні бостандықта.
Жалпы кинода, шынайылықты көрсете білген және арманға қол жеткізу үшін өз адал еңбегіңмен жеткеннің дұрыстығына сендірген."

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Океания** — Тынық мұхитының орталық және оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, көбіне жүздеген шағын аралдар мен атоллдардан құралған географиялық аймақ, геосаяси жер бөлігі.

Аустралия және Океанияның ортографиялық проекциясы 
 Океанияның аймақтары 
Океанияның саяси картасы

Географиясы
-----------

Жер шарындағы ең үлкен аралдар тобы. Тынық мұхитының орталық және оңтүстік-батыс бөлігінде, Солтүстік жартышардың субтропикалық аймақтары мен Оңтүстік жартышардың қоңыржай белдеуінің арасында орналасқан. Жерді құрлықтарға бөлгенде көбіне Океанияны Аустралиямен бірге Аустралия және Океания деп арашалайды. Кейде бөлек құрлық деп есептейді. 

Океанияның жалпы аралдар ауданы - 1,26 млн км² (Аустралиямен бірге 8,52 млн км²), тұрғындар саны - 10,7 млн адамға жуық (Аустралиямен бірге 32,6 млн адам). 

Океанияны географиялық орналасуы бойынша 

* Меланезияға
* Микронезияға және
* Полинезияға бөледі.

Кейде Жаңа Зеландияны арашалайды.

Гидрологиясы
------------

* Океанияның аралдары мен атоллдары Тынық мұхитының көптеген теңіздерімен шектеседі:
	+ Маржан теңізі,
	+ Тасман теңізі,
	+ Фиджи теңізі,
	+ Коро теңізі,
	+ Соломон теңізі,
	+ Жаңа Гвинея теңізі,
	+ Филиппин теңізі
* және Үнді мұхитының
	+ Арафур теңізімен.
**Баян Өлгий аймақтық театры** – Моңғолияның Баян Өлгий аймағындағы қазақ музыкалы драма театры.

1940 - 45 жылы аймақтық клуб, 1956 жылдан бастап ұлттық музыкалық драма театры ретінде жұмыс істей бастады. Театр өз шымылдығын тұңғыш рет М.Құрманханның "Кезең үстінде" пьесасымен ашты. Аймақтық театр сахнасында Мұхтар Әуезовтің "Еңлік - Кебек", Ғабит Мүсіреповтің "Ақан сері - Ақтоқты", "Қозы Көрпеш – Баян Сұлу", Әбділда Тәжібаевтың "Жалғыз ағаш орман емес", Ә.Әбішевтің "Бір семья", Ш.Хұсайыновтың "Көктем желі", Қалтай Мұхаметжановтың "Құдағи келіпті", Ч.Чимэдтің "Жүрек әмірімен" және "Гудок дауысы", Б.Ақтанның "Жамал мен Ермалай", М.Құрманханның "Жасыл дөң", "Тұлба шөл шайқасы", пьесаларымен қатар Е.Г.Брусиловскийдің "Қыз Жібек", Д.Дамдисурэннің "Жұмбақ төбелер", М.Құсайынұлының "Керім-ау, айдай" атты опералары да қойылған. Театр құрамында хор, драма, балет кластары мен ұлт аспаптары оркестрі жұмыс істеді. Театрда әр жылдарда қазақстандық белгілі музыка мамандары Х.Тастанов, А.Мырзабеков, М.Әубәкіров кеңесшілік қызмет атқарып, жоғары дәрежедегі өнер биігіне көтерілуге үлес қосты. 1990 жылы театрдың жылжымалы сахнасы бар жаңа ғимараты пайдалануға берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Дала уалаятының газеті** — 1888 жылдың 1 қаңтарынан 1902 жылдың 12 сәуіріне дейін Омбы қаласында қазақ, орыс тілдерінде "*Акмолинские областные ведомоства*" газетіне қосымша ретінде шығып тұрған ресми газет.

Оның жарыққа шығуы – 1882 ж. құрамына Ақмола, Семей және Жетісу облыстары кірген Дала генерал-губернаторлығының құрылуымен байланысты. Газеттің басты мақсаты – жергілікті халықты үкімет жарлықтарымен таныстырып отыру.

Қазақшасының редакторлары – Ешмұхамед Абылайханов пен Дінмұхамед Сұлтанғазин.

Газеттің бейресми бөлімінде Ыбырай Алтынсарин, Шоқан Уәлиханов туралы деректер басылған. Абай, Мұхамбет Көпеев, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Әлихан Бөкейхан, А.Құрманбаев, О.Әлжанов, С.Шорманов, М.Жанайдаров, К.Жапанов, Б.Сыртанов, Ж.Ақбаев, Ж.Айманов, т.б. шығармалары, хаттары, мақалалары басылып тұрған. Оларда бұдан бір ғасыр бұрынғы қазақтардың қоғамдық-саяси өмірі бейнеленуі, әлеуметтік жағдайы, экономикасы, шаруашылығы, мәдениеті, салт-дәстүрі, т.б. туралы мол мәліметтер берілген. Қазақ ауыз әдебиетінің нұсқалары ("Қозы Көрпеш — Баян сұлу", "Нөрік батыр", "Еңлік-Кебек", "Бозжігіт"), Алдаркөсе, Жиренше шешен, Қожанасыр аңыздары, Шығыс сюжеттері ("Мың бір түн", "Шаһнаме", "Фархат – Шырын"), мақал-мәтелдер, жұмбақтар, орыстың белгілі ақын, жазушыларының кейбір шығармаларынан аудармалар жарияланған.

"Дала уалаятының газеті" басында көлемі 1/2 баспа табақ болып 4 бетке басылып тұрған. 1888 жылғы 8-санынан газет көлемі екі есе көбейтіліп, тұтас бір баспа табаққа жетіп, 8 бет болып шыққан. 4 беттік сандарында газет беті екі бөлікке бөлініп басылған. Сол жақтағы 1-бөлігінде араб әріптерімен жазылған қазақша мақалалар, оң жақтағы 2-бөлігінде орыс тіліндегі материалдар басылған. Ал 8 беттік нөмірлерінде алғашқы төрт беті түгел қазақша, қалған төрт беті орысша басылған. "Дала уалаятының газеті" аптасына бір рет, алдымен жұма сайын, кейіннен жексенбі сайын шығып тұрған. Ү.Сұбханбердинаның құрастыруымен "Дала уалаятының газетінің" материалдар жинағы 150 б.т. тұратын 4 кітап болып, 1996 ж. "Дала уалаятының газетінің" 5-кітабы, мазмұндалған библиофилософия көрсеткіші жарыққа шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Виктор Иванович Дьяков** (11.11.1903, Харьков - 12.6.1987, Алматы) - актер, режиссер, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1945).

Биографиясы
-----------

Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург) сахна өнері техникумында оқыды (1932- 34). 1937 жылдан режиссурамен айналысып, Қазақстандағы Ұйғыр музыка драма театрында (1937 - 40 ж. және 1949 -59 ж. бас режиссер), Қазақ және Орыс драма театрында қызмет етті.

1953 -63 ж. Қазақ телестудиясының бас режиссер болды. 1934 - 41 ж. Қазақ академия драма театры студиясында және Алматы театр училищесінде педогог қызметімен шұғылданды.

Қойған спектакльдері: Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш – Баян Сұлуы", Ш.Сәлиевтің "Отанды сүюі" (екеуі де 1938, Ұйғыр театры) Ә.Әбішевтің "Бір семьясы" (1949, Қазақ академия драма театры), М.Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайы" (1963, Шымкент облысының қазақ драма театры), т.б. Қызыл Жұлдыз, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Мұқан Төлебаев
Көшеге қазақтың көрнекті композиторы, КСРО халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Мұқан Төлебаевтың есімі (1961 жылы) берілген. Телебаев Мұқан Төлебайұлы (1913-1960) Алматы облысының Қарашаған ауылында дүниеге келген. Ол - «Біржан - Сара», «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» операларын жазды.

Көше Жетісу, Медеу аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Абай даңғылына дейін созылып жатыр. Бұл - қаланың байырғы көшелерінің бірі. Бұрынғы атаулары: 

* а) Сергиополь;
* ә) Фонтанная көшелері.

Көшенің ұзындығы - **3100 метр**.

Көше бойында «Жетісу» аяқ киім өндірістік бірлестігі, Қазақстан композиторлар одағы, Сәбит Мұқановтың, Ғабит Мүсіреповтің, М.Әуезовтің, Д.Қонаевтың мемориалдық мұражайлары орналасқан. Көшенін Абай даңғылымен түйіскен жерінде «Жетісу» қайнары (фонтан) жасалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Лиро-эпос жанры** — бір жағынан, лирикалық, сыршылдық, сарыны бар, екінші жағынан оқиғалы болып, эпосқа тән сипатқа да ие болатын шығарма түрі.

Көбінесе Лиро-эпостық жырлар, лирикалық поэма түрінде кездеседі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі ғашықтық жырлар деп аталатын лирикалық поэмаларды ("Қыз Жібек", "Қозы Көрпеш – Баян Сұлу") осы жанрға жатқызуға болады. Жазба әдебиетінде лирикалық поэмалар Байрон, Шелли, Мицкевич, Пушкин, Лермонтов шығармашылығында кеңінен өріс алды. Лиро-эпикалық шығарманың белгілі сюжеттік құрылымы және адам мінезінің мүсінделіп суреттелуі тұтасып келеді.

Лиро-эпикалық шығармада оқиғалар тізбегі мен кейіпкерлердің әрекетінде белгілі бір мақсат болады. Ақын өз қаһармандарының ішкі әлемін даму, өсу бағытында бейнелейді. Мұндайда автор эпикалық жанрдың принциптеріне сүйенеді. Лиро-эпикалық туындыда сюжетке енетін образдардан басқа лирикалық геройдың образы да айқын көрінеді. Қазақ әдебиетінде лирикалық поэманың үлгісі ретінде Мағжан Жұмабайдың "Батыр Баян" атты поэмасын атауға болады. Мұнда уақиға негізі ширақ шиеленіске толы болып келеді. Ал поэманың нәзік лирикалық сипаты, шығарманың негізгі кейіпкері Батыр Баянның көңіл күйінің терең ашылып суреттелуінен де, ақынның өз толғаныстарынан да айқын аңғарылып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану: терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. ISBN 9965-776-24-5
Тері туберкулезі - терінің туберкулезді қабынуымен жүретін туберкулезді үдеріс. Аурудың қоздырғышы болып қышқылға төзімді туберкулезді микобактериясы болып табылады. Бұл туберкулездің сирек кездесетің түрі. Туберкулездің теріні зақымдауы көбіне өкпемен, лимфа жүйесінің және тағы басқа мүшелердің зақымдалуымен бірге қосарланып келеді. Терінің туберкулезді зақымдануына ошақты түрлері (кәдімгі жегі, скрофулодерма және ойықжара туберкулезі) және шашыранды түрілері жатады.

**Клиникалық көрінісі**
-----------------------

Бет терісін, сирек жағдайда ауыз қуысы мен мұрын қуысының шырышты қабатын және кеуденің, мойынның, аяқ-қолдардың терілерін зақымдайды. Алғашқы клиникалық көріністері ретінде қызғылт сары түстес, көлемі 1-2мм, бір немесе бірнеше ұсақ төмпешіктердің (липомалардың) пайда болуымен жүреді. Төмпешіктер жайлап ұлғаяды да бірігіп бүртік (бляшка) түзеді. Төмпешікті шынымен басып қараған кезде алма балдыры (желесі) («алма балдыры белгісі») түстес дақ, ал зондпен басып қараған кезде тамшы қаны бар ойықша пайда болады («зонд белгісі»). Төмпешік бүртігі беткейлік тыртық қалдырып, кері қайта дамуы мүмкін. Кейде төмпешіктер пайда болуы мүмкін инфильтраттарға біріктіріледі. Ойық жаралардың тыртықтары дефигурацияланатын тыртықтардың жиі пайда болуымен жүреді. 

### **Диагноз**

Тері туберкулезі терінің зақымдалған аймағынан алынған биопсия мен гистологиялық зерттеу арқылы расталады. Ажыратпалы диагностиканы мерез төмпешіктерімен, созылмалы дискоидты қызыл жегімен, эритема түйінімен, лейшманиозбен және т.б. мен жүргізіледі.

#### **Емі**

Тері туберкулезі В дәрумендерінің кешенімен патогенетикалық емдеу фонында стандартты химиотерапияға сәйкес жүргізіледі. 

  

Әдебиеттер: 
1. Фтизиатрия: Учебник/ А.С. Ракишева, Г. Цогт- Алматы, 2014. – 420с.
2. Медициналық терминдер сөздігі. Орысша-қазақша-ағылшынша (40 мыңға жуық термин)/ Ахметов М. – Алматы, 2009.- 800 б.

1. ↑  Фтизиатрия: Учебник/ А.С. Ракишева, Г. Цогт- Алматы, 2014. – 420с
2. ↑  Медициналық терминдер сөздігі. Орысша-қазақша-ағылшынша (40 мыңға жуық термин)/ Ахметов М. – Алматы, 2009.- 800 б.
**Тобық тығу.** «Қазақ дәстүрінде қыз бен жігіттің тобық алысуы құр ғана ойын емес, мұнда екі жастың өздері ғана түсінетін бір терең сыр да бар» (І.Есенберлин). Бұл серттесіп ойнаудың бір түрі. Мысалы, жігіт пен қыз тобық тығып алтын сағатқа немесе қалы кілем беруге серттеседі. Бір жылдан кейін бе, бес жылдан кейін бе тобықты тығуға алған жігіт кез келген уақытта, кез келген жерде «тобығымды бер» деген жерде қолына ұстата беруі керек. Егер жігіт тобықты тауып бере алмай қалса – ұтылғаны. Ол уәде бойынша серттескен затын беруі керек. Тобықты тығуға жігіттер де қатыса алады. Бұрын мұндай ойындар ел арасында көп болған. Бұл ойын ұқыптылыққа, бір сөзділікке тәрбиелейді. Мұның арты қыз бен жігіттің сүйіспеншілігіне, қосылуына жалғасады. Тобық тығуда қызықты оқиғалар да кездеседі. Солтүстік Қазақстан облысында бір жігіт сүйген қызына тобық ұсынған. Бірақ жігіт көп ұзамай Ұлы Отан соғысына аттанады. Үйіне «хабар – ошарсыз кетті» деген хабар келеді. Ал жігіт жау қолына түсіп тұтқында болады. Соғыстан кейін «тұтқында болды» деп еліне жібермей тағы айдалады. 12 жылдан соң еліне оралып, жігіт қыздан сертін сұрағанда салиқалы қыз тобықты ұстата беріпті. Содан екі жас қосылып, тату – тәтті өмір сүріп кеткен екен.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.
Адам эмоцияларын бейнелейтін он алты гравюра, 1821 жыл
**Эмоция** (фр. *emotion*, лат. *emoveo* — толғану) — адам мен жануарлардың сыртқы және ішкі тітіркендіргіштердің әсеріне реакциясы; қоршаған ортамен қарым-қатынас негізінде пайда болатын көңіл-күй.

Эмоция организмнің әр түрлі қажетсінулерге қанағаттануына (*ұнамды эмоция*) немесе қанағаттанбауына (*ұнамсыз эмоция*) байланысты. Адамның жоғары әлеуметтік қажетсінулері негізінде пайда болатын тұрақты эмоция. Эмоция жоғары түрі адамның іс-әрекетінің өнімді болуына мүмкіндік туғызады. Оларға қуаныш, сүйіспеншілік және т.б. эмоциялар жатады. Жағымсыз эмоция адамның іс-әрекетіне азды-көпті зиян келтіреді. Оларға қорқыныш, қайғы, абыржу, үмітсіздену, үрейлену және т.с.с. эмоциялар жатады.

Көңіл — адамның бойын билеп алатын эмоциялық жағдай. Көңілді болу адамның іс-әрекетінің сәтті, нәтижелі болуына байланысты. Адамның эмоциясын, оның мимикасынан, пантомимикасынан да байқаймыз. Эмоциялық үрдістердің пайда болуы вегетативтік жүйке жүйесінің қызметіне байланысты. Эмоциялар қатарластығы — бірін-бірі итермелеуші эмоциялық кемелденген екі бағдар. Олардың біреуі ұғынымсыздыққа қарай ығыстырылып, индивид мінез-құлқына санадан тыс әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев** (қыр. *Бакиев Курманбек Сали уулу*; 1 тамыз 1949 жыл, Жалалабат облысы) — қырғызстандық саясаткер, Қызғалдақ төңкерісі нәтижесінде билікке келген Қырғызстанның екінші президенті (2005–2010). 2010 жылғы сәуірдегі оппозицияның ірі наразылықтары үкімет мекемелерін басып алды да, Бәкиев елден кетуге мәжбүр болды.

Өмірбаяны
---------

1949 жылғы 1 тамызда қазіргі Жалалабат облысы, Масадан ауылында дүниеге келген.

Куйбышев (қазіргі Самара) қаласындағы политехникалық институтын бітірген, мамандығы бойынша инженер-электроник.

1976—1979 жылдары Куйбышевтағы (Самарадағы) Масленников атындағы зауытында мамандығы бойынша жұмыс істеді.

1979—1985 жылдары Жалалабат зауыттарының бірінде бас инженері болып істейді.

1985—1990 жылдары Көк-Жаңғақ қаласындағы «Профиль» зауытының бастығы.

1992—1994 жылдары Тоғыз-Тара аудан әкімшілігінің басшысы.

1994—1997 жылдары Жалалабат облысының әкімшілігінің басшысы.

1997—2000 жылдары Шу облысының губернаторы.

2000 жылғы 21 желтоқсаннан 2002 жылғы 22 мамырға дейін Қырғызстан премьер-министрі. Ақсы ауылындағы оқиғаларынан кейін орнынан өз еркімен бас тартып, халық мүддесін қорғап, Ақаевқа қарсы оппозицияға кетті. Оппозиция көшбасшысы болып, Қызғалдақ төңкерісінен кейін ел басшысы болды.

2005 жылдан бастап ол — Қырғызстан президентінің міндеттерін атқарды.

2005 жылы Қырғызстан Ақаевтың саясатына наразылық білдіріп, 24 наурызда Қызғалдақ төңкерісін жасаған. Осындай қиын саяси жағдайында, билікке Бәкиев келген. Біржолы ел басшысы және үкімет басшысы (премьер-министр) міндеттерін атқарып, кезектен тыс президенттік сайлауда өз кандидатурасын тапсырған. 10 шілдеде өткен сол сайлауда ол ресми деректер бойынша сайлаушылардың 88% алып, жеңіске жетті.

2005 жылғы 15 тамызда Бәкиевтің президент инаугурациясы өтті. 2009 жылы ол екінші мерзімге сайланған.

2010 жылғы 7 сәуірде пайда болған қанды оқиғалардан кейін елдік төңкерісінің барысында Қырғызстанның тұңғыш президенті Асқар Ақаев сияқты орнынан кетуге мәжбүр болды. Бішкектен қашып кеткен Бәкиев туған Жалалабат облысының Тейіт ауылына келіп, билігін сақтау үшін Қырғызстанның оңтүстігінде елдің қолдауын іздеді. 15 cәуірде Бәкиевті қолдайтын күштер Ош қаласында митинг ұйымдастырды. Алайда, жақтаушы мен қарсылас топтардың қақтығысынан кейін, митинг тарап кетті, ал мақсатына жете алмаған Бәкиев Қырғыз елінен кетуге мәжбүр болды. Тараз қаласында биліктен бас тартатын қағазға қол қойып, ары қарай Беларусьтің астанасы Минск қаласына ұшып кетіп, сол жақта пана тапты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Кұрманбек Бакиевтың ресми сайты Мұрағатталған 14 мамырдың 2010 жылы.
* Лентапедиядағы Кұрманбек Бәкиев

Дереккөздер
-----------
**Елена Вахтанговна Дзамашвили** ( груз. ელენე ძამაშვილი, 16 ақпан 1942, Тбилиси — 21 шілде 2020, Каир) — грузин- кеңес пианист және педагогы, Грузин КСР-нің еңбек сіңірген әртісі (1990), Каир консерваториясының профессоры.

Өмірбаяны
---------

Тарихшы Вахтанг Дзамашвили мен пианист Нино Дзамашвилидің отбасында дүниеге келген.

1961 жылы 2-ші музыка мектебін бітіріп, Люсия Исаянның сыныбында оқыды. Сол жылы ол Тбилиси мемлекеттік консерваториясына Татьяна Голдфарбтың сыныбына оқуға түсіп, одан кейін оқытушы Тенгиз Әміреджибте оқуын жалғастырды.

1971 жылдан 1990 жылға дейін вокалдық ансамбль сыныбында концертмейстер, оқытушы болып жұмыс істеді. Ол симфониялық оркестрмен және теледидар және радио комитетімен серіктесіп жұмыс істеді.

Каир консерваториясының шақыруымен 1991 жылы қыркүйекте Египетке көшті. Дзамашвили консерваторияда пианист болып жұмыс істеді; Каир опера театрының таланттарды дамыту орталығында; Каир Америка университетінің музыка факультетінде вокал, фортепиано және ішекті аспаптар бөлімдерінің студенттеріне фортепиано және камералық музыкадан сабақ берді. Елена жыл сайын жеке концерттер ұйымдастырды, сонымен қатар жергілікті және шақырылған музыканттармен бірге өнер көрсетті. Ол консерватория деканы, скрипкашы Хасан Шарарамен шығармашылық дуэт жасап, Каир фортепианолық квартетіне қатысты.

Елена Дзамашвили 2020 жылы 21 шілдеде Каирде қайтыс болды. Ол қаланың Мар Гиргис ауданындағы грек православие зиратында, Әулие Георгий шіркеуінің жанында жерленген.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Елена Дзамашвили 2017 жылы Грузияның қоғамдық радиосына берген сұхбаты (груз.)
* ლეკა ძამაშვილი
* Елена Дзамашвили: Мен он рет дүниеге келсем, әр жолы мен пианист боламын



1. ↑  http://www.rcmagazine.ge/index.php?option=com\_content&view=article&id=1239&Itemid=&ed=41
**Билер кеңесі** — дәстүрлі қазақ қоғамында өкілетті негізде қызмет атқарған ең жоғарғы кеңесші орган. 

Билер кеңесі жылдың бір мезгілінде, әдетте, ел жайлауға көшіп болған соң өткізілген. Көбінесе, Сайрам маңындағы Мартөбеге, Сырдариядағы Күлтөбеге не Түркістан жанындағы Битөбеге шақырылған. Оған хан, сұлтандар, үш жүздің елге сыйлы, *"қара қылды қақ жаратын"* әділдігімен даңқы шыққан билері, батырлары қатысқан. Осындай кеңестің бірінде *"қырық рудың өкілі"* — қырық би қазіргі Сырдария облысы (Өзбекстан) Ангрен өзенінің сол жағасындағы *"Ханабат"* (Күлтөбе) деген жердегі Тәуке хан (1680–1718) ордасына жиналып, қазақ халқының заң кодексі — "Жеті Жарғыны" қабылдаған. Рулық алауыздықты жойып, қазақ ұлтын біріктіру, мемлекеттік тәртіпті нығайту мұратын көздеген Тәуке хан ел ішінде беделді билерге сүйене билік жүргізді. Ұлттық тұтастыққа іріткі саларлық ірі жанжалдар — руаралық *"жер дауы, жесір дауы"* өршігенде, ел шетіне жау тиіп, соғыс қаупі төнген кезде, көрші елдермен байланыс жасап, түрлі қарым-қатынас орнатар шақта билер кеңесін шақырып, негізгі мәселелерді бұқара өкілдері — билермен ақылдаса отырып шешкен. Билер кеңесінің шешімдерін ешкім бұза алмаған, хан да, қара да оны орындауға міндетті болған. Тәуке хан қалыптастырған осы демократиялық-құқықтық қағиданы қазақ даласын билеген кейінгі хандар да қатаң ұстанған. Билер кеңесінің шешімдері хан беделінен жоғары қойылғанымен, орталықтандырылған билік пен басқару ісіне қайшы келмеген. Ханның ұсынуымен мемлекеттік маңызы бар мәселелерді талқылаған кезде *"тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ"* деген моральдік принципке сүйенген. Қара бастың, ағайын-туыс пен аталастың ғана намысын қорғап, ру мүддесін ұлт мұратынан жоғары қоятын қылығы байқалған билер ел сенімінен, хан құрметінен айырылған. Ондай әділетсіздікпен, пайдакүнемдікпен аты шыққан адамдар билер кеңесіне шақырылмаған. Тәуке хан тұсында билер кеңесіне Ұлы жүзден Үйсін Төле би Әлібекұлы, Орта жүзден Арғын Қаз дауысты Қазыбек би, Кіші жүзден Алшын Әйтеке би қатысқан. Сондай-ақ Едіге би, Тайкелтір би, Байдалы би, Шақшақ Жәнібек (би әрі батыр), Шеген би, Сасық би, Сәмеке би, т.б. көрнекті өкілдер болған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Педагогикалық қабілеттер** - мұғалімнің педагогтік қызметте жоғары нәтижелерге жетуін қамтамасыз ететіндей даралық-психологиялық ерекшеліктері мен кәсіптік тұрғыдан маңызды қасиеттерінің жалпылама жиынтығы. Педагогикалық қабілеттердің мынадай түрлері сараланады: гностикалық (танып білу және одан ләззат ала білу), дидактикалық (түсіндіре білу, білім бере үйрете білу), коммуникациялық (қарым-қатынас, ынтымақтастық жасай білу), конструктивтік (оқу-тәрбие материалын іріктеп ала білу, жобалай, жасай білу), ұйыдастырушылық (шәкірттерін әр алуан қарекет түрлеріне еліктіріп, тарта білу, қатысушылардың бәрін біріктіріп, олардың мүдделерін қойылған мақсатты орындауға бағыттай білу), перцептивтік (баланың ішкі жан дүниесін ұғына білу, олардың сезімдері мен жай-күйін түсіне білу, эмпатияға қабілеттілік), болжамдаушылық (педагогикалық көрегендік жасай білу, педагогикалық қызметтегі өзара әрекеттестік нәтижелерін болжай білу), суттестивтік (мұғалімнің эмоциялық, ерік-жігерлік иландырушылық ықпалы, нық айтылған жігерлі сөзбен қажетті әсер нәтижесіне жете білу қабілеті), экспрессивтік (мұғалімнің өзінің білімі мен сенімдерін эмоциямен әсерлі етіп айтып жеткізе білуі, артистизмі, дауыс ырғағы, ым-ишара, оңтайлылық элементтерін жетік меңгеруі).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Балаларға арналған хабарлар** – Алматы телестудиясында 1960 жылы бастау алды. Ол тұста арнайы редакция болмағанымен, мектеп оқушыларын қатыстыру, концерттік программалар арқылы балаларға арналған хабарлар беріліп тұрды. Мұның өзі бірте-бірте өз алдына редакция құрылуына алып келді. Сөйтіп, "Ғылым және мектеп" редакциясы құрылып, балаларға арналған хабарлар эфирден жүйелі түрде беріле бастады. 

  

Алғашқы хабарлардың бірі ретінде "Ертегі кеші" атты хабарды атауға болады. Хабар ерекше бір шығармашылық ізденістен туған хабар еді деп атауға болмас. Себебі, ол Орталық теледидардан беріліп жүрген "Спокойные ночи" хабарының тәжірибесінен өмірге келген еді. Ойды да, жүйені де сол хабардан алған хабарда еліктеу басым болды. Алайда редакцияның ізденістерін жоққа шығаруға болмайды. Хабарлар Қазақ теледидарынан ұзақ жылдар берілген уақытын да талай рет өзгеріске ұшырады. Алғашында лақ пен қозы, қуыршақ кейіпкерлер арқылы берілген бұл хабар, кейін "Мен мектепке барамын" болып ауысты. Ортақ тұлға жүргізуші арқылы оқиға әртүрлі күйде дамып отырды. Хабар 60-жылдары Орталық теледидардың дикторы Валентина Леонтьева жүргізген "қуыршақтар" ойының еске салар еді. Кейіннен балаларды мультфильм көруге шақыру ғана емес, ертегі айтуға тәрбиелеуге ұмтылыс байқалды. 

Әже бейнесі арқылы балаларды кәусар бұлаққа қызықтыруға бетбұрыс болды. Сахнадағы бірнеше қыз - балалардың ортасында шымқай ақ киімге оранған, адалдық пен пәктіктің бейнесіндей ақ әже тылсым сыры мол ертегі әлеміне әуезді үнімен, әсем дауысымен аудиторияны лезде-ақ тартып алатын. Бұл тек студия ішінде отырған балаларды ғана емес, сол сәтте, телеэкранға жәудіреп отырған миллиондаған сәбилерді өзіне тартып, осынау қызық әлемді шарлатып-ақ кететін-ді. Сондықтан да бұл хабардың миллиондаған бүлдіршіндер қиялына канат бітіргені шындық. Сол тұстағы балалардың көз алдында хабарды әр кезеңде жүргізген Мәриям Айымбетова, Бақытжамал Ерманова апайларының бейнесі мәңгілік сақталып қалғаны рас. Ия, алғашқы ізденістер осылай басталған. Алайда өмір бірқалыпта тұрмасы анық. 1986 жылы бергі өзгерістер өміріміздің сан саласына бетбұрыс әкелді. 1992 жылы бастап балалар редакциясы өз алдына отау тікті. Осыдан бастап балалар редакциясы ұлттық тәрбиеге, ұлттық салт-дәстүрге айрықша бет бұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Франсиско Касилья Кортес** (исп. Francisco Casilla Cortés; 1986 жылы 2 қазанда Альковерде туылды) - испандық футболшы, «Эспаньол» клубының қақпашысы.

Карьерасы
---------

### Жастар клубы

Кико өзінің карьерасын 14 жастан бастаған.Кико өзінің футболдық білімін «Химнастик» және «Реал» жүйесінде алған.

### Реал Мадрид С

Мақсат қатарында Касилья, испан таңдау тармақшаның Бірінші дивизионы мен Премьер-Лига ұсыныстар алды.Алайда, 2005/2006 маусымында,жарақат салдарынан,маусым бойы, Реал Мадрид С клубының үшінші қақпашысы ретінде беріледі.

### Эспаньол

2007 жылы трансфер бойынша еркін «Эспаньол» клубына ауысты.2007/2008 маусымда ол екінші құрамның қақпашысы болды. Оның Примерадағы ең алғашқы ойыны 2008 жылы 20 қаңтарда «Вальядолидқа» қарсы ойын болды.

### Кадис

2009 жылы "Кадис"клубына жалға алынды.

### Картахена

2010/2011 маусымында "Картахена" клубына жалға алынды.Ол клубтың тренері Хуан Игнасио Мартинестен тез сенімділік алды.Клубта 35 ойын ойнап,49 голды өткізді.

### Реал Мадрид

2015 жылы 17 шілдеде 6 миллион евроға Реал Мадрид клубына ауысты. Қазіргі кезде екінші қақпашы болып келеді.

Дереккөздер
-----------
Координаттар: 48°12′47″ с. е. 16°21′35″ ш. б.﻿ / ﻿48.21306° с. е. 16.35972° ш. б.﻿ / 48.21306; 16.35972 (G) (O) (Я)

**Вена университеті** (нем. *Universität Wien*, лат. *Alma Mater Rudolphina Vindobonensis*) — Еуропаның ірі университеттерінің бірі саналатын Вена қаласындағы мемлекеттік университет. Негізі 1365 жылы қаланды. Білім ордасында 92000 білімгер білім алуда. Білімгерлердің назарына 130 білім бағдарламалары ұсынылады. Білімгерлер арасында бейресми таралған атауы - Хауптуни (нем. *Hauptuni* — *басты университет*). 331 серіктес жоғарғы оқу орындарының 311 мен студенттерді алмастыру бағдарламасы (ERASMUS/SOKRATES) бойынша жұмыс жасадйы. 130 дан аса мемлекеттен келген білімгерлер университет тарапынан ұсынылатын 10000 нан астам курстардың дәрістерін тыңдайды.

Тарихы
------

Вена университетінің негізін 1365 жылы 12 наурызында герцог *Рудольф 4* қалады. Университет өз атауын негізін қалаушы *Alma Mater Rudolphina* арқасында алды. Орталық Европаның Прагадағы Карлов университетінен және Краковтагы Ягеллонский университетінен кейінгі үшінші көне университет болып саналады. Университеттің толыққанды жұмыс жасауы үшін 20 жылдан астам уақыт керек болды.

Факультеттері
-------------

* Биология факультеті
* География факультеті
* Тарих факультеті
* Католиктік факультет
* Математикалық факультет
* Протестанттық факультет
* Психологиялық факультет
* Әлеуметтік факультет
* Информатика факультеті
* Шеттілдері және аударма факультеті
* Молекулярлық биология факультеті
* Спорттық ғылымдар факультеті
* Филология факультеті
* Философия факультеті
* Физика факультеті
* Химия факультеті
* Экономика факультеті
* Заң факультеті

### Вена университеті білімгерлерге

* Бакалавр 54 бағдарлама
* Магистратура 112 бағдарлама
* Докторантура 11 бағдарлама бойынша білім алуды ұсынады

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Вена университеті**
Оқушы формасы (Пәкістан)
Ауыл мектебінде (Батыс Суматра, Индонезия)
**Мектеп** — жас ұрпаққа білім ментәрбие беретін мекеме, білім беру жүйесінің негізгі буыны. Басты нысаны – балаға сапалы білім беру. Оны мұғалім атқарады.

Мектептердің түрлері:
---------------------

1) білім беру сипатына қарай: жалпы білім беретін және кәсіптік;

2) берілетін білім көлеміне қарай: бастауыш, орта, жоғары;

3) балаларды жынысына қарай бөліп оқытатын мектептер;

4) оқытудың тілдік нысанына қарай:

а) ұлт мектебі;
ә) Қазақ тілді мектеп, аралас тілді мектеп;
б) дінге қатысына қарай: діни зайырлы;
в) меншік түріне қарай: мемлекеттік, қоғамдық және жеке меншік (ақылы) мектептер болып сараланады; қара Қазақстан (оқу-ағарту жүйесі).

КСРО-дағы мектептер
-------------------

1918 жылы шіркеуді мемлекеттен, мектепті шіркеуден бөлу туралы декрет зайырлы білім беру принципін енгізді. Ресей тарихында алғаш рет 1930 жылы жалпыға бірдей міндетті тегін білім беру принципі енгізілді. Халықтың басым көпшілігінің сауатсыздығын жою үшін (ел бойынша орта есеппен 1897 жылы сауатсыздардың кемінде 2/3 бөлігі) 1930 жылдарға дейін КСРО халық ағарту жүйесінде сауат ашу мектептері жұмыс істеді.
КСРО-да халықтың барлық топтарын қамтитын жалпы білім беретін мектептер жүйесі құрылды. Орта жалпы білім беретін мектептер, жұмысшы жастар мектептері (кешкі мектептер, жұмысшы жастар мектептері) болды.
1943 жылы КСРО-да Мәскеуде, Ленинградта, одақтас республикалардың астаналарында, облыс және облыс орталықтарында және бірқатар ірі өнеркәсіп орталықтарында жеті жылдық және орта мектептерде ұлдар мен қыздарды бөлек оқыту енгізілді. 1954 жылға дейін шықты.
Мектептерде лениндік кабинеттер, балалар мен жасөспірімдер ұйымдарының бастауыш ұяшықтары: төменгі сыныптар үшін Октябрь жұлдыздары, 4-7 сыныптар үшін пионер отрядтары, ал жоғары сыныптарда комсомол ұйымдары болды. Жылдар бойы кесіндісі өзгеріп тұратын стандартты мектеп формасы болды.
Кеңестік жылдар мен қазіргі посткеңестік кеңістікте кеңес мектебінің әлемдегі ең үздік деген стереотипі кең тараған болатын.

Жалпы білім беретін мектеп
--------------------------

**Жалпы білім беретін мектеп** - әрқайсысы дербес қызмет жасай алатын үш деңгейден тұрады: бастауыш, негізгі орта және жоғарғы деңгейден тұратын, негізгі және қосымша білім беру бағдарламаларын жүзеге асыратын, орта, жалпы білім беретін оқу орны.

Жеке меншік мектеп
------------------

**Жеке меншік мектеп** - бұл жеке ұйым, қаржыландыратын мектеп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, 6 том.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
**Генрих Александрович Майоров** (1936 жылы 6 қыркүйекте Улан-Удэ қаласында дүниеге келген) – совет балет әртісі, балетмейстер. 1976 жылғы КСРО-да Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Ресейдің Бурятиядағы еңбегі сіңген өнер қайраткері. 1957 жылы Киев хореография училищесін бітірген. 1967-1972 жылдарда Ленинград консерваториясының балетмейстер бөлімінде оқыған. 1972-1977 жылдарда балетмейстер болып, 1977-1978 жылдары Т.Г. Шевченко атындағы Киев опера және балет театрында бас балетмейстер болып жұмыс істеген. Көптеген хореографиялық концерт миниатюраларының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балет: Энциклопедия. Гл.ред. Ю. Н. Григорович. М.: Советская энциклопедия. — С.328.
**Филология** (гр. *philologia* сөзге құмарлық) — жазба ескерткіштерді тілдік және стилистикалық жағынан талдау арқылы адамзаттың рухани мәдениетін зерттейтін тіл білімі, әдебиеттану, мәтінтану, деректеметану, палеография т. б. гуманитарлық пәндердің жиынтығы. Мәтін филологияның алғашқы нақты негізі болды, онын дамуына философия елеулі ықпал етті.

Филологияның ішкі құрылымы екіжақты қарама-қарсылыққа негізделген: бір жағында — нақты мәтіннің қарапайым қызметі, екінші жағында — шегі дәл белгісіз онын жалпы қызметі. Mәдениеттің өзін-өзі тануына қызмет ете отырып, филология жазу өркениетінің неғұрлым толысқан шағында пайда болған. Таяу Шығыстың өте жоғары көне мәдениеті тіпті филологияны білмеген, ал батыс еуропалық орта ғасырда да ол жоғары сатыда болмаған. Ежелгі Үнді мен Грекияда филология дүниетанымдык рефлексияның ойлау мен сөйлеуге қатысы тұрғысынан зерттелген. Филологияның жоғарылауы дүниетанымдық ойдың ұлы дәуірлерімен (Аристотельден кейінгі эллинистік әлемде, Р. Декарттан кейінгі 17 ғ-дағы Еуропада, И. Канттан кейінгі 19 ғ.-дағы Германияда) сәйкес келіп отырады. Үнді филологиясы Панини (б.з.д. 5—4 г. шамасы), Патанджали (б.з.д. 2 ғ.) сияқты грамматистер мен стилистика теорияшылдарын берді. Ежелгі Қытай мәдениетінде де өзінің филологиялык дәстүрі болған (5—6 ғ. Лю Се т. б.). Бірақ жаңа дәуірге дейін Үнді филологиясының жетістіктерімен таныс болмаған Еуропа филологиясы үшін негізгі білім көзі Грекия болды, онын негізінде Гомер ілімі жатты. Софистер дәуірінде (б.з.д. 5—4 ғ.) филологияны жетілдіруге Протагор, Горгий, Продик айрықша еңбек етті. Грек әдебиет теориясы Аристотельдің "Поэтикасында" толығып жетілді. Эллин дәуірінде филология философиядан бөлініп, онымен Александрия мен Пергамнын кітапханашы-мамандары шұғылданды. Дионисий Фракийский (б.з.д. 170—90 ж.) қазіргі кезде белгілі сөз татары туралы ілімді қалыптастырды. Қайта өркендеу дәуіріндегі ойшылдар антикалық құнды деректердің мазмұнын меңгеріп қоймай, ежелгі дәуірлер тілінде сөйлеп, сол әлемнің рухани дүниесін игеруге тырысты. 16—18 ғғ. Германияда филологияның жана дәуірі басталды. Неміс филологы Ф. А. Вольф "филология" терминін қолданысқа енгізді, 19 ғасырдағы неміс филологтарынын (Г. Узенер, Э. Роде т. б.) арқасында көне тарихтан филология бөлініп шықты. Сол кезде романтизм және басқа идеялық ағымдардың әсерімен классикалық филологиямен бірге "жана филология", оның түрлері германтану (ағайынды Я. және В. Гриммдер), славянтану (А. X. Востоков, В. Ганка) және шығыстану пайда болды. Бірақ кейін тіл білімі, әдебиеттану, тарих т. б. салалар бір кездегі біртұтас тарих-филология ғылымынан бөлініп шыққанына қарамастан, филология баспасөздің ерекше бір тәсілі ретінде бірлігін күні бүгінге дейін сақтап келеді. Қазіргі заманда гуманитарлық білімді математика сияқты формалдандыруға тырысушылық басым. Математиканың нақты әдістері филологияның шеткі салаларында ғана қолданылуы мүмкін, бірақ оның негізгі мәніне әсер ете алмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Виктория Мауретте** (30 шілде 1982) — аргентиналық акриса және әнші. Айырықша өзінің "Мятежный дух" сериалында сомдаған Виктория Пасс рөлімен әйгілі. «Erreway» тобымен бірге бэквокалистка ретінде турларға қатысқан, содан өзінің жеке шығармашылығын бастайды.

Өмірбаяны
---------

Виктория Мауретте 1982 -ші жылы, 30 -шы шілде күні Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында дүниеге келеді. Кейін жанұясымен бірге АҚШ-та, содан Эквадорда, Эквадордан кейін Мексикада өмір сүрген. Ал 1994-ші жылы қайта Аргентинаға қайтып оралады.
Мауреттенің кинодағы тұсаукесері 2002-ші жылы "Мятежный дух" теленовелласындағы Виктория "Вико" Пасс рөлі болған.

```
 2004 -ші жылы "No hay 2 sin 3" киносына түсті.
```

2010-шы жылы "Bulettface" триллерінде басты рөлді сомдаған. Бұл оның алғашқы ағылшын тіліндегі киносы еді.

Жеке өмірі
----------

Виктория тұрмысқа шығып, Эмма атты қыз баланы дүниеге әкеледі.

Композициялары
--------------

* 2003: «No soy asi»
* 2005: «Si Solo Supieras»
* 2005: «Buenas Noches»
* 2005: «Sin Querer»
* 2006: «Anque»

Дереккөздер
-----------



Виктория Мауретте Мұрағатталған 2 ақпанның 2015 жылы.
**Ауызша аударманың дайындығы**. 

Ауызша аударма шығармашылық іс емес, техникалық сипаттағы процесс. Аударма үдерісі мықты теориялық білімсіз, жаттығусыз мүмкін емес. Аударма теориясын жақсы меңгеру арқылы болашақ аудармашы тәжірибе жинақтайды. Ауызша аударма аса жауапты іс. Ауызша аударманың жасалу технологиясы, әдістемелері, аудармашы әдебі, мәнері – мәдениеті кәсіби маманданудың басты негіздері. Ауызша аудармашы шешен де шебер сөйлеумен бірге тіл мәдениетін де жетік меңгеруі тиіс. Ауызша аудармашы кәсібі жан-жақты біліктіліктің жоғары деңгейін қамтамасыз етуде өзіне қажетті барлық мүмкіндікті, соның ішінде өзінің жұмыс жағдайына сәйкесетін ерекшеліктерін күні бұрын дайындықтан өткізеді. (Ауызша аударма кезінде аударып жеткізетін аппаратураның сенімділігін, шешен сөз жылдамдығын бәсеңдетуін, олардың сөйлейтін сөзінің алдын-ала ұсынылуын, жұмыс кезінде демалыс үшін үзіліс жасау). Аудармашы аударманың дәлдігі, сапасы үшін жауап береді. Аудармашы материалдың мазмұнын құпия түрде сақтау керек. Арнайы ресми орындарының рұқсатынсыз өз бетімен жариялауға болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Тарақовтың «Ауызша аударма» оқу құралы. ISBN 9965-30-933-7
**Амур** (моңғ. *Хара-Мурэн* – Қара өзен, қыт. дәст. 黑龍江, жеңіл. 黑龙江, пінин: *Hēilóng-jiāng*, палл.: *Хэйлунцзян* – Қара аждаhа өзені) — Шығыс Азиядағы өзен. Амур өзенінің алабы 3 мемлекеттің (Ресей, Қытай, Моңғолия) жерінде орналасқан. Алабының ауданы 1855 км². Өзен бастауы Шилка мен Арғұн өзендерінің қосылған жерінен басталады. Охот теңізіндегі Сахалин шығанағына құяды. Амурдың ұзындығы 2824 км, ал Арғұн бастауынан (Хайлар) есептегенде 4400 км.

Географиясы
-----------

Амур өзені
Өзеннің гидрографиялық желісіне 10 мың өзен және 61426 көл кіреді. Аңғараның құрылымдық ерекшеліктеріне қарай Жоғарғы Амур (ұзындығы 900 км), Орта Амур және Төменгі Амур телімдеріне бөлінеді. Өзен жаздық, күзгі муссондық және жазғы-күзгі жаңбырлар негізінде толығады. Ең төменгі деңгейі қыс аяғында байқалады. Мұзы көкек–мамыр айларында ериді. Көктемде сең жүру кезінде су деңгейін 15 м биіктікке дейін көтеретін мұзбөгет пайда болады. Кейде күшті нөсерден соң Амурдың орта және төменгі ағысында ені 10-25 км-ге жететін, ұзақтығы 60-70 күнге созылатын су жайылу (басу) құбылысы байқалады.

Амурдың көпжылдық орташа ағыны сағасында 10800 м³/с-ке, ал Хабаровск тұсында 7549 м³/с-ке жетеді. Арнасы ұзына бойына кеме жүруге қолайлы. Басты айлақтары: Благовещенск, Хабаровск, Амурдағы Комсомольск, Амурдағы Николаевск.

Амур гидроэнергетикалық ресурстарға бай. Алабындағы кішігірім өзендердің потенциалдық қуаты 45 млн. кВт-қа бағаланса, өнеркәсіптік қуаты 15 млн. кВт. Балықтың 99 түрі бар.
**Владимир Николаевич Кондауров** (1942ж. туылған) — Кеңес Одағының Батыры (1988), полковник, Ресей Федерациясының мемлекеттік ұшу-сынақ орталығының ұшқыш-сынаушы.

Өмірбаяны
---------

В. Н. Кондауров 1942 жылы Гусиная ауылында (ШҚО) дүниеге келген. 1954 жылы отбасы облыс орталығына — Өскемен қаласына көшіп келді, онда Владимир Өскемен планер мектебінде жоспарлы спортпен шұғылдана бастады.

1959 жылдан бастап әскери қызметті кірісті. Екі жоғары әскери білімі бар. 1964 жылы Качинск жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірді, онда ұшқыш-нұсқаушы болып қалдырылды. 1973 жылы Мәскеу авиациялық институтын бітірді.

1966-1992 жылдары МҚТ ҒСИ ӘӘК ұшу-сынақ жұмысында. МиГ-27К жойғыштың, МиГ-29К палубалық базалаудың дыбыстан жоғары жойғыштың мемлекеттік сынақтарын өткізді. Су-27К және Су-25УТГ палубалық орналасу ұшақтарын сынау бойынша үлкен жұмыс өткізді. Дыбыстан тыс әскери ұшақтарды сынады — МиГ-21, МиГ-23, МиГ-25, МиГ-27, МиГ-29, МиГ-31, Су-15, Су-17, Су-24, Су-27 және басқаларды.

Жаңа авиациялық техниканы сынау кезінде көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін 1988 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен полковник Владимир Николаевич Кондауровқа Ленин орденін және «Алтын Жұлдыз» медалін (№ 11586) тапсырумен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

1992-1993 жылдары Украина Қарулы Күштерінің мемлекеттік авиациялық ғылыми-сынау орталығы бастығының ұшу жұмысы жөніндегі орынбасары (Феодосия).

1993 жылдан бастап полковник В. Н. Кондауров - запаста. Мәскеу облысының Дубна қаласында тұрады. РҰЖК «МиГ» ішінде инженер болып жұмыс істейді.

Шығармалар
----------

* *В. Н. Кондауров*  Ғұмырнамалық ұшу жолағы. — Мәскеу, Жуковский: Арнайы кітап, 2005, 467 б. ISBN 5-98537-012-7.

Сілтемелер
----------

*Симонов А. А.* = КСРО еңбегі сіңген сынаушылары —  Мәскеу: Авиамир, 2009. — Б. 109. — 384 б. — ISBN 978-5-904399-05-4.

* В. Н. Кондауров Мұрағатталған 3 ақпанның 2015 жылы. РҰЖК «МиГ» сайтында.