|  |
| --- |
| 
**Хадис****Хадис** (حديث) 
Islamic text |
| 
Тарихы

**Пайғамбарлық заманы** -
**Пайғамбарлық заманынан кейін**


Категориялары

**Сахих** -
**Хасан** -
**Даиф** -
**Мауду** -


Терминология

**Иснад** -
**Сахих** -
**Хасан** -
**Муснад** -
**Муттасыл** -
**Даиф** -
**Муғалләқ** -
**Мурсал** -
**Муғдал** -
**Мунқати** -
**Мункар** -
**Шазз** -
**Мудтариб** -
**Мауду** -
**Мутауатир** -
**Ахад** -
**Мәшһүр** -
**Әзиз** -
**Ғариб** -
**Марфуғ** -
**Мауқуф** -
**Мақтуғ** -
**Исраилият**


Жинақтар

Сунни


Кутуб әс-Ситта  - *( Алты кітап )* 
**Сахих әл-Бұхари** ( صحيح البخاري )
**Сахих Муслим** ( صحيح مسلم ) 
**әс-Сунан әс-Суғра** ( السنن الصغرى ) 
**Сунан Әбу Дәуд** ( سنن أبي داود ) 
**Сунан әт-Тирмизи** ( جامع الترمذي ) 
**Сунан Ибн Маджаһ** ( سُنن ابن ماجه )
Басқа

**Муатта имам Малик** **-**
**Муснад имам Ахмад** *(780–855)* **-**
**Сунан әд-Дарими** *(868)* **-**
**Шамаил Мухаммадия** *көбінесе* **Шамаил Тирмизи** *(9 ғ:)* **-**
**Сахих Ибн Хузәйма** *(923)* **-**
**Сахих Ибн Хиббан** *(965)* **-**
**әл-Мустадрак алә әс-сахихайн** *(1014)* **-**
**Маудуғат әл-Кубра** *(1128–1217)* **-**
**Рияд әс-Салихин** *(1233–1278)* **-**
**Мишкат әл-Масабих** *(1340)* **-**
**Тәлхис әл-Мустадрак** *(1274–1348)* **-**
**Маджма әз-Зәуәид** *(1335–1405)* **-**
**Булуғ әл-Марам** *(1372–1449)* **-**



Шиға

Кутуб әл-Арбаға  - *( Төрт кітап )* 

**Китаб әл-Кафи** ( الكتاب الكافي )
**Мән лә йахдуруһу әл-фақиһ** ( من لا يحضره الفقيه ) 
**Тәһзиб әл-Кәмәл** ( تهذیب الاحکام ) 
**Әл-Истибсар** ( الاستبصار )



Ибади

**Әл-Джамиғ әс-Сахих** **-**
**Тәртиб әл-Муснад**


Мутазила

|  |
| --- |
| 
**Шарх Нәдж әл-Баләға** *(?–1258)*
 |

 |


Басқа мақалалар

|  |
| --- |
| 
**Хадис ғылымы** - 
**Өмірбаяндарды бағалау** -
**Әһл әл-Хадис** -
 |

**◈** **◈**

**Илм әл-хадис** (араб.: علم الحديث *ʻильм әл-хадис* "хадис ғылымы"‎) — хадистерді зерттеуге арналған білім саласы. Ислам дінінің алғашқы даму кезеңінен-ақ жолдан қосылған жалған хадистердің көбеюі мұсылман ғұламалары арасында сыни көзқарас туғызды. Мухаддистердің шынайы өсиеттерді жалғаннан ажыратуы үшін зерттеу жұмыстарын жүргізу қажеттілігі туды. Мұсылмандық сыни көзқарас назарына іліккен басты мәселе өсиеттердің тікелей өз мазмұны емес, оларды таратушылардың тізбегі болды. Иснадтың, яғни жеткізушінің хакімдігі, олар арқылы жеткен өсиеттің негізділігіне кепіл болатын дәлелге жатқызылады. Мухаддистер үшін таратушылар тізбегінің сабақтастығын анықтаудың маңызы зор болды. Бұл таратушылар тізбегі «әр-риджәл» (ерлер) деп аталды. Олардың есімдерін, өмір сүрген жылдарын, бір-бірімен кездесіп, бірінен-бірі өсиет тыңдай алғандығын айғақтайтын өмірбаяндық деректерді анықтау мақсат етілді. Олардың адалдығы, ақылақтық тазалығын бағалаудың да маңызы болды. Таратушылар туралы тұтас деректер жинап, зерттеу **хадис ғылымының** ішіндегі ерекше бағыт — «әр-риджәл» (ерлер туралы ілім) бағытының пайда болуына әкелді. Өсиеттерді сыннан өткізу мұқият жүргізілді, осыған байланысты арнаулы терминдер жүйесі қалыптасты. Хадистердің алғашқы жинақтары муснад (негізгі, тірегі бар) үлгісі бойынша құрастырылды. Оларға енген хадистер ең алғашқы таратушы сахабалар есімдеріне байланысты топтастырылды. Өсиеттерді сыннан өткізу ісін 9 ғ.-дағы ірі тұлғалар, мұсылман әлемінде кең танымал болған алты канондық хадис жинақтарының авторлары Мұхаммед әл-Бұхари (870 ж. ө.), Муслим ибн әл-Хәджадж (875 ж. ө.), Ибн Маджаһ (886 ж. ө.), Әбу Дәуд әс-Сиджистани (888 ж. ө.), Мұхаммед әт-Тирмизи (892) және ән-Насаи (915 ж. ө.) бастады. Олардың жинақтары тақырыптық айдарлар немесе әңгіме арқауы бойынша орналасқан. Хадистерді зерттеу ісі кейінгі кезеңдерде де жалғасын тапты.

Хадис ғылымының маңыздылығы
---------------------------

Хадис санаттары (категориялары)
-------------------------------

*Толық мақаласы: Хадис санаттары*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1

Тағы қараңыз
------------

* Мухаддис
* Иснад
* Хадис
* Сүннет