recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Фахардо соборы
Фахардоның көшесі
**Фахардо** (исп. ағылш. *Fajardo*) — Пуэрто-Риконың муниципалитеті әрі қаласы, Фахардо қалалық аймақтың әкімшілік орталығы (Пуэрто-Рико еліндегі онша үлкен емес аймақ). Пуэрто-Риконың әр түрлі аймақтары мен аралдарын қосатын мұхиттық порт болып саналады. Мұнда әуежай бар.

Географиясы
-----------

Фахардо қаласы аралдың солтүстік-шығысында орналасқан, Атлант мұхитының жағалауында, Сейба қаласынан солтүстінде және Луквильоның шығысында орналасқан. Муниципалитеттің жалпы ауданы (іргелес су кеңістіктерімен бірге Паломино, Искос және Паломинито аралдарын қосқанда бұл аумақтың 71 %-ын құрайды) 272,8 км² құрайды.

Әкімшілік жағынан муниципалитет 18 аймаққа (дистрикттарға) бөлінген .

Тарихы
------

Қала 1760 жылы (кейбір деректерде 1774 жылы) Сантьяго де Фахардо деген атпен пайда болған. 1898 жылдың 1 тамызында, Испания-Америка соғысы кезінде, Фахардоға америкалық эсминец «Пуританин» капитан Фредерик У.Роджерстің қолбасшылығымен келді. Келіп жеткен кемеден АҚШ-тың әскерлері Пуэрто-Рикоға басып кірді.

Пуэрто-Рико университеті алғашқы болып Фахардода ашылды.

Экономикасы
-----------

Фахардода бірқатар өнеркәсіп мекемелері мен компаниялары жұмыс жасайды — электротехникалық, металл өңдеуші, фармакологиялық, биотехнологиялық. Сонымен қатар муниципалитетке айтарлықтай табысты туристік бизнес те алып келеді.

Климаты
-------

Фахардо ауданындағы климат ылғалды, тропикалық. Қала маңында мангр ормандары өседі.
Томас Грэм
**20.12.1805-11.09.1869**
  
Ағылшын химигі. Лондон Патша қоғамына мүше (1839 жылдан). 1826 жылы Глазгодағы университетті бітірген. 1827-1828 жылдары Эденбург университетінде жұмыс істеген, 1890 жылдан бастап профессор болған. Лондон университетінің колледжінің профессоры (1837-1855), Тиын ауласының (Монетный двор) директоры (1854).
  
Негізгі еңбектері газдардың диффузиясын зертеуге және коллоидтық химияға арналған. *Газ диффузиясының жылдамдығы оның молекулалық массасынан квадратты түбіріне кері пропорциналды* екенін анықтаған (бұл тәуелділік **Грэм заңы** деп аталған). Фосфор қышқылының әр түрін зерттеп (1833) олар металл атомына ығыстырылатынын сутек атомдарының мөлшерімен ерекшеленетін көрсетті және химияға қышқылдардың бірнеше негізділігі жайлы түсінікті енгізді. Газдарда ішкі қажалу болатындығын анықтаған. Қалайша сұйықтар жарғақ арқылы өтетінін зерттеген; заттарды перде арқылы өту жылдамдығына байланысты екі класқа бөлуді ұсынды - кристаллоидтарға (жылдам диффузияланатын және кристалданатын ) және коллоидтарға (диффузияланбайтын және кристалданбайтын). "Золь" (кірне) және "гель" (сірне) түсініктерін енгізген (1864). Осмос құбылысын зерттеп, оның көмегімен жануарлар мен өсімдіктердің көптеген өмірлік үрдістерін түсіндірді. Түрлі қосылысарға кристаллизациондық су кіретінін анықтаған. Палладий, оның кристалдық торына H2 молекулалары енгізілу нәтижесінде, сутегінің едәуір үлкен мөлшерлері адсорбциялайтынын көрсеткен.
  
Лондон химиялық қоғамының негізін қалаушы және бірінші президенті (1841-1843), (1845-1847). Петербург ғылым академиясының шетелдік мүше-корреспонденті (1866 жылдан бастап) болған.

Пайдалаған әдебиет:

С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
**Томас Стаффорд**(Stafford)(17.09.1930 жылы туған, Уэтерфорд, Оклахома штаты) - АҚШ-тың ұшқыш - космонавты, бригадалық генерал. Әскери - теңіз академиясын бітіріп (1952), ғылым бакалавры дәрежесін алды. Әскери ауа күштерінде қызмет етті. 1959 жылы Эдуардс авиация базасындағы сынаушы - шқыштар мектебін бітіргеннен соң, осы базадағы аэрокосмостық зерттеулерге ұшқыштар даярлайтын мектептің басшыларының бірі болды. 1962 жылдан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобында. 1965 жылы 15 - 16 желтоқсанда "Джемини - 6" косомс кораблімен 2 - ұшқыш ретінде (У.Ширрамен бірге), ал 1966 жылы 3 - 6 шілдеде "Джемини - 9" космос кораблімен корабль командирі ретінде (Ю.Сернанмен бірге) космосқа ұшты. 1969 жылы 18 - 26 маусымда корабль командирі ретінде (Дж. Янг және Ю.Сернанмен бірге) "Аполон - 10" космос кораблімен Айды орағыта ұшып, 24 маусымда Айдың жасанды спутнигі орбитасында ауысты. Стаффорд және Ю.Сернан мінген ай кабинасы корабльден бөлініп, Ай бетіне 15 километр жақындады. Стаффорд 1975 жылы 15 - 21 шілдеде В.Бранд және Д.Слейтонмен бірге кеңестік "Союз" және америкалық "Аполлон" космос корабльдерінің топтасып әрі бір - бірімен түістіріліп ұшуына қатысты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 414 бет
Animals
**Фауналық аудандастыру**, белгілі бір аумақта таралған жануарлар дүниесінің түр құрамына, олардың тарихи қалыптасуына, ондағы эндемик түрлердің сақталып қалуына және түрлердің таралу заңдылықтарына байланысты жүргізіледі.   

Фауналық аудандастыру құрлықтағы және Әлемдік мұхиттағы жануарлардың негізгі топтары бойынша жеке зоогеография аудандарға бөлінеді. Бұл кезде негізінен жануарлардың кеңістіктегі таралу ерекшеліктеріне сәйкес белгілі бір реттілікпен әрі бір-біріне тәуелді жүйелілікпен (алдымен ірі аумақтарға, одан соң жеке аймақтарға, провинцияларға, кіші бөліктерге бөлініп) қарастырылады. Құрлықтағы Фауналық аудандастыру негізінен сол аумақта кеңінен таралған жануарлар дүниесінің (әсіресе құстар мен сүтқоректілерге) бастапқы пайда болуына, олардың тарихи даму жолына және таралу заңдылықтарына негізделіп аудандастырылады. Фауналық аудандастыру кезінде жануарлардың түр құрамы және олардың сол аумақтағы табиғи бірлестіктегі атқаратын рөлі де есепке алынады.   

Қазір Жер бетіндегі құрлықтар ***4 ірі Фауналық аймаққа*** бөлінеді:

1. арктогей (грек. arktos – солт. және жер) – голарктик. аймаққа (Солтүстік Америка, Еуразия, Солтүстік Африка). Бұл аймақта ертеден келе жатқан сауытты шортандар, тасбекірелер, құйрықты қосмекенділердің кейбір түрлері сақталған. Мұндағы кеңінен таралған түрлер: қасқыр, түлкі, қоян, қабан, т.б. Кейде арктогейді неоарктик. аймақ және палеоарктик. аймақ деп бөледі;
2. палеогей (палео... және жер) Эфиопия, Мадагаскар және Үнді-Малай аймақтарын қамтиды. Палеогейдегі жануарлар дүниесіне ертедегі Гондвана құрлығына тән түйеқұстар, қостынысты балықтар, тасбақалар, т.б. жатады;
3. неогей (грек. neos – жаңа және жер) жаңа тропик. аймақтарды қамтиды. Неогейдің жануарлар дүниесі тарихи қалыптасуы жағынан палеогейге ұқсас келеді;
4. нотогей (грек. notos – оңтүстік және жер) Австралия, Жаңа Зеландия, Мұхиттық аралдар мен оларға іргелес жатқан көптеген аумақтарды қамтиды.

Мұнда қалталы жануарлар (кенгуру, вомбат, қалталы қасқыр), ұшқыш түлкілер, полинезия егеуқұйрығы, т.б. құстардан казуар, жұмақ құстары, саланган, т.б. мекендейді. Әлемдік мұхиттағы жануарлар дүниесін Фауналық аудандастыруда құрлықтағы Фауналық аудандастырудан басқаша, өзіне тән жүйелеу қағидалары қолданылады. Мысалы, олардың судың әр түрлі қабаттарында және су түбінде таралу ерекшеліктеріне үлкен мән беріледі. Су түбінде тіршілік ететін жануарлар дүниесін Фауналық аудандастыруда литоралды және абиссалды өңірде таралғандар деп бөледі. Жалпы алғанда, фауналық аймақтардың шекарасы көбіне Жер бетіндегі ендіктер бойынша өзгеріп отыратын климаттық белдеулерге сәйкес келеді. Фауналық аудандастыру мәселелерін биогеография және зоогеография ғылымдары зерттейді.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Мұхиттағы судың көтерілуі және қайта қайтуы таза энергияның әлеуетті балама көзі болып табылады. Су көтерілгенде немесе қайта қайтқанда онда көп мөлшерде энергия болады. Егер де біз барлық судың көтерілу және қайта қайту энергиясын толық пайдалана алсақ, онда шамамен 64 000 мегаватт электр энергиясын өндірер едік. Алайда, электр энергиясын өндіру үшін бүкіл дүниежүзіндегі жағалаулардағы барлық судың көтерілуін және қайта қайтуын пайдалану мүмкін емес. Судың көтерілу және қайта қайту энергиясын өндіру үшін судың көтерілуінің ең жоғарғы нүктесі мен қайта қайтудың ең төменгі нүктесінің арасындағы айырмашылық кем дегенде 5 метр болатын аймақтардың жағалаулары ғана қолданылады. Мұндай жағалаулар Ұлыбританияда, Жаңа Зеландияда, Түркияда, Австралияда және Канадада ғана бар.
**Пер Томас Бролин**, **Томас Брулин** (швед. *Tomas Brolin*; 29 қараша 1969(19691129), Худиксвалль, Евлеборг, Швеция) — швециялық футболшы, шабуылшы. 1990, 1994 жылдары Швециядағы жыл футболшысы атанды. 1994 жылғы әлем чемпионатының символикалық құрамына енгізілді.

Карьерасы
---------

"Навискен" клубының түлегі. 1984 жылы карьерасын осы клубта бастап, екі маусым ойнады. 1987 жылы "Сундсвалль" клубына ауысты. 1990 жылғы маусымды "Норрчепингте" өткізді.

1990 жылғы әлем чемпионатынан соң "Парма" футболшысы атанды. Сол жылы ғана Италия А сериясына жолдама алған клуб 1990/91 жылғы маусымды 7-ші орынмен аяқтады, ал Бролин жеті голдың авторы атанды. Ал келесі маусымда Бролин не бары төрт гол ғана соқты, есесіне Италия кубогын иеленді (клуб тарихында бірінші рет).

1995 жылы "Пармаға" Христо Стоичков келген соң Бролин негізгі құрамнан ығыстырылды, оның үстіне жиі жарақаттана беретін футболшымен клуб басшылары келісім шартты созған жоқ, солайша футболшы "Лидс Юнайтедке" ауысты. Бірақ англиялық клубта да футболшының жолы бола қоймады, алаңға жиі шыға алмай, бір маусымнан соң жаңа клуб іздеуге мәжбүр болды да, "Цюрихке" жалға берілді. Ал 1996 жылы желтоқсанда бұрынғы клубы "Пармаға" жалға берілді.

1997 жылы күзде "Кристал Пэлас" футболшысы атанды. 1997/98 жылғы маусымда клуб төменгі лигаға түсіп кетті, ал Бролин 13 кездесуде алаңға шығып, бір гол да соға алмады.

1998 жылы 12 тамызда карьерасындағы соңғы ойынын қақпашы ретінде өткізді (ойынның 78-ші минутында алаңға шықты).

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Италия кубогы : 1992
* Кубок иелері кубогы : 1993
* УЕФА суперкубогы : 1993
* УЕФА кубогы : 1994/95

### Жеке

* ЕУРО-1992 үздік мергені: 3 гол (Деннис Бергкамппен бірге)

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Футболдан әлем чемпионаты 1990
* Футболдан Еуропа чемпионаты 1992
* Футболдан әлем чемпионаты 1994
* 1992 жылғы Олимпиада ойындары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tomas Brolin på fotbollsgymnasium 1988

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Sports-Reference.com · Transfermarkt · Discogs · Internet Movie Database |

 |
**Мур Томас** (Moore, Thomas) -(28 мамыр 1779 жыл, Дублин, Ирландия - 25 ақпан 1852 жыл, Уилтшир, Англия), ирландтық ақын, сықақшы, композитор және әнші. [1].Тринити-колледжді тәмамдаған, Лондонда юриспруденцияны зерттеген, онда лорд Байронның және П.Б.Шеллидің жақын досы болды. 

«Ирландские мелодии» және «Народные мелодии» (1807-34) жинақтарына «The Minstrel Boy», «Believe Me, if All Those Endearing Young Charms» және «The Last Rose of Summer» тәрізді халық музыкасына жазылған Мурдың 130 ғажап өлеңдері енді. Лондондық ақсүйектерге арналған Мурдың бұл өлеңдері ирландтық ұлтшылдардың аяушылық сезімін тудырып, қолдауға ие болды. 

Мурдың атағы замандастырының арасында Байронмен және В.Сотпен бәсекеге түсті. «Лалла Рук» (1817) поэмасы, романтикалық шығыс қиялы, өз дәуіріндегі басқа тілдерге аударылған ең танымал поэмасы болды. 

1824 жылы Байронның мемуарлары тапсырылды, болашақта Байронды қорғап қалу үшін ол мемуарлар сол кезде өртелген. Кейінірек Байронның және басқалардың да өмірбаянын, сондай-ақ «История Ирландии» (1827) еңбегін басып шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Томас Макдонау
**Томас Макдонау** (ағылш. *Thomas Macdonough*) (1783 жылы 21 желтоқсан, АҚШ-ның Делавэр штаты – 1825 жылы 10 қараша Жерорта теңізінен Нью-Йоркқа қараған жолында), америкалық әскери маряк. .

1800 жылы әскери флотқа түседі және С. Декейтермен бірге Триполитан соғысына қатысқан. 1812 жылғы соғыс кезінде Канада мен АҚШ арасындағы көлді күзетуге бұйрық алады. 

Солтүстік шығыстағы АҚШ-ның әскери штабы орналасқан Нью-Йорк штатындағы Платсбургқа британ әскерлері қауіп төндіргенде, Макдонау 14 кемеден тұратын өзінің флотын әкеліп, Шамплейн көліне 16 кемеден тұратын британ эскадрасына қарсы соғыс ашты. Бұл күресте британдықтардың Нью-Йорк пен Вермонт штатын басып кіруіне тосқауыл қойылып (1814), Макдонау жеңіске жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Томас Коул** Солтүстік Америка табиғатының ауқымды көріністерін бейнелеуіне аса зор мән берген және өнер тарихында Гудзон өзені мектебінің қалаушысы ретінде қалған.

Бұл мектептің өкілдері Гудзонның және оның маңайындағы Катскилл мен Ақ таулардың айбынды пішіндерін кескіндеумен айналысқан. Бұған Томас Коулдың 1825-1827 жылдары салған суреттері бастау болған.

1825 жылдың күзінде Томас Коул бу күшімен жүретін кеменің бортында Гудзон бойымен саяхат жасайды. Өзінің алғашқы танымал пейзаждарын осы кезде салады.

* *Форт Путнамның көрінісі*
* *Өлі ағаштары бар көл*
* 
* *Каатерскил сарқырамасы*

Нью-Йоркқа оралғанда, пейзаждарды Джон Трамбулл мен Ашер Браун Дюран жоғары бағалап, сатып алады және Коулмен әріптестік қатынас орнатады. Жақын арада Коул Катскилл тауларына тағы оралады және бір-екі жылдың ішінде аймақтың келбетін бейнелейтін талай суретті салып бітіреді.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

1827 жылы Коул Катскилл қаласында өзінің студиясын ашады. Ол Еуропаға және басқа жерлерге саяхаттардан кейін әрдайым осы жерге оралған. Кейінгі жылдары да бұл аймаққа өзінің көптеген суреттерін арнайды.

* 1837 жылғы сурет
* 1843 жылғы сурет
* 1844 жылғы сурет
*

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Hudson River School of Art


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Томас Коулдың туындылары |
| --- |
|  |
| Суреттері | 
*Катскиллдік суреттер • Могиканның соңғы тұяғы: Кора өлімі • Эдем бағынан қуылу • Өлген Авель • Ниагара сарқырамасының алыстан алынған тұсы • Титанның тостағаны • Империяның бағдары • Ирелең • Бақташылардың алдына түскен періште • Қазір және Бұрын • Сәулетшінің түсі • Воклюз бұлағы • Өмір сапары • Дженесидегі көрініс • Италиялық суреттер • Үндіс өткен асу • Аңшының оралуы • Жайдары пикник • Ормандағы үй • Байланған Прометей • Күн батардағы крест* |  |
|  |
| Қосымша | 
Гудзон өзені мектебі • *Туыс жандар* (Дюран суреті) • Сара Коул (қарындасы) • Томас Коул тауы |

 |
**Томас Гоббс** (ағылш. *Thomas Hobbes*; 5 сәуір 1588 жыл – 4 желтоқсан 1679 жыл) — ағылшын философы және саяси ойшылы. Гоббс мемлекетті «*жасанды дене*», құдайдың орнатуы емес, адамзаттың іс-әрекетінің нәтижесі деп анықтаған. Философтың ойынша мемлекет адамдар бытыраңкы өмір сүрген және «*барлығының барлығына қарсы соғысы*» жағдайында болған «*табиғи*» күйден қоғамдық келісімге келу негізінде пайда болды. Қоғамдық келісім нәтижесінде өз еркіндігін ерікті түрде шектеген жеке азаматтардың құқығы бейбітшілікті сақтау және азаматтарды қорғау функциясы берілген мемлекет басшысына немесе мемлекеттік органдарға беріледі. Гоббстын ойынша, қоғамдық келісім бір уақытта мемлекеттің және қоғамның пайда болуына әкеп соғады.

Томас Гоббстың негізгі еңбектері:

* "Азамат туралы ілімнің философиялық бастауы",
* "Левиафан".

Томас Гоббс өзінің ілімінің негізіне жеке адамның жаратылысы туралы белгілі бір кәзқарастарды алды. Туа бітті, жаратылысында адамдардың ойлау қабілеті де, шынығуы да бірдей деп есептейді. Сондықтан барлығы "бәріне құқылы". Бір жағынан, адам өте өзімшіл, оған қорқыныш, іштарлық сияқты қасиеттер де тән. Адамды тек қызғаншақтар, жаулар қоршайды. "Адам адамға қасқыр" принципін негіздеді. Осыдан келіп қоғамда соғыстар туындайды. Бірақ мүндай соғыстар кезінде "бәріне құқылы болу" деген - ешнәрсеге ешқандай құқы жоқ деген сөз. Мінеки, осы жағдайды Гоббс Томас "адамдардың жаратылысы немесе табиғи жағдайы" деп анықтаған. Адамдарға күшпен қатар, өлім қатері мен өзінөзі қорғау қасиеттері де берілген.

**Ең маңызды жаратылыс заңы:**

1. бейбітшілікке үмтылу;
2. бейбітшілік мүдцесі мен өзін-өзі қорғау, қажет етсе, әркім өзінің қүқынан қажетті түрғыдан бас тартуы қажет;
3. адамдар өздері келіскен келісімді орындаулары керек.

Томас Гоббс
Жалпы Томас Гоббс 16 заң ұсынды. Олардың барлығының түйіні: «*өзіңе тілемейтінді, өзгеге істеме»*. Томас Гоббс тұжырымы бойынша келісім мен алмасу - адам қоғамындағы бейбітшілікті орнатудың шарттары.

Құқық пен заң мәселелерін бөліп қарастырған. Құқық ол үшін бір нәрсені істеуге немесе істемеуге еркіндік, ал заң бір нәрсені істеуге немесе істемеу үшін жазылған.

Жаратылыс заңдары жеке адамдардың орындауларын талап ете алмайды. Оны орындататын тек қана күш. Шексіз мемлекеттік билік - мінеки, осы бейбітшілік пен жаратылыс заңдарының орындалу кепілі. Егер жаратылыс заңдары адамдардың ақылдылығына байланысты болса, азаматтық күшке байланысты.

Мемлекет адамдардың "барлығының барлығына қарсы соғысын" жою үшін бірігуі тиіс деп санады. Олар өзара келісім бойынша жоғары билікті бір адамға береді. Гоббс Томас шексіз билік, суверен билігін жақтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.ISBN 9965-32-491-3
**Томас Тейе Партей** (ағыл.. *Thomas Teye Partey*; 13 маусым 1993) — ганалық футболшы, «Арсенал» клубының жартылай қорғаушысы. Гана Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық карьерасы

Томас Ганадағы Одумасе-Кромо елді мекенінде дүниеге келген. Жергілікті "Одомета" клубының тәрбиеленушісі. 1991 жылы "Атлетико Мадридпен" келісім шарт жасасты да, қосалқы құрамның қатарын толықтырды. Кейін "Мальорка" және "Альмерия" клубтарына жалға беріліп, 2015 жылы 28 қарашада ғана мадридтіктер сапында негізгі құрамда ("Эспаньолмен ойында) алаңға шықты. 2016 жылы 2 қаңтар күні "Левантенің" қақпасына клубтағы алғашқы ресми голын соқты. 

2020 жылы "Арсеналға" ауысты. 

### Ұлттық құрамада

Гана құрамасына алғаш рет 2016 жылы шақырту алды. Әзірше 15 ойын өткізіп, 5 гол соқты. Бес голдың төртеуін ӘЧ-2018 іріктеуінде Конго құрамасының қақпасына (2017 жылы 1 және 5 қыркүйекте) енгізді.

Жетістіктері
------------

* УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі: 2016
* УЕФА Еуропа Лигасы: 2018
* УЕФА Суперкубоғы: 2018

Сілтемелер
----------

* Ойыншының профилі
**Томас Невергрин** (ағылш. *Tomas N'evergreen*, шын аты дат. Tomas Christiansen, 12 қараша 1969) - заманауи әнші (поп-әнші). Данияның Орхус қаласында дүниеге келген. 2010 жылы Норвегияның астанасы Осло қаласында өткен Еуровидение ән байқауының Дания атынан қатысушы болған. Бұл байқауда ол Кристина Шани деген әнші қызбен бірге «In a moment like this» әнімен сахнаға шыққан. Финалында 4-ші орын алып, 149 ұпай жинады.

Әнші ретінде карьерасының басында Якоб Йохансенмен бірге ән айтып Nevergreen дуэтының құрамында болған. Кейін Томас Йохансенның орнына Питер Стайнгард келген. Ақыры, Томас Невергрин дуэт құрамынвн шығып, жалғыз ән айту бастады. 2003 жылы «Since You’ve Been Gone» әнімен сахнаға және әуе толқынына шықты. Осыдан бері бастап, жалғыз ән айтып жүреді. Қазіргі таңда Ресей Федерациясының астанасы Мәскеу қаласында тұрады.

Дискографиясы
-------------

#### **Күйтабақтары**

#### Since You've Been Gone

(CD Baby) Шыққан күні: 2 қазан 2003

* 1. Since You've Been Gone
* 2. Don't Give Up
* 3. Your All I Ever Wanted
* 4. Living On a Desert Island
* 5. Never Forget
* 6. I Play for You
* 7. I Have Been Searching
* 8. Every Time (I See Your Smile)
* 9. If Only I Could Reach You
* 10. You Never Gave Me Your Love
* 11. I'll Never Let You Go
* 12. Your All I Ever Wanted (Album Version)

#### In a Moment Like This

(My Way Music) Шыққан күні: 21 мамыр 2010, Кристина Шанименен бірге (Christina Chanée)

* 1. In a Moment Like This
* 2. See You Same Time Tomorrow
* 3. Everytime I Look Into Your Eyes
* 4. Head Over Heels
* 5. All You'll Ever Need
* 6. Here Comes the Rain
* 7. You're Not in Love
* 8. One More Try
* 9. Give Me Back My Heart
* 10. How Can I Make You Love Me
* 11. Pick Up the Phone
* 12. Life Goes On
* 13. Sleepless
* 14. Making Miracles
**Тоётоми Хидэёси** - жапон. 豊臣 秀吉  - (1536-1598) - феодалдық Жапонияның қолбасшысы және мемлекеттік қайраткері. Бір орталыққа бағынған мемлекеттік құру жөніндегі соғыстарда Нобунага Оданың жақын көмекшілерінің бірі болды.

Өмірбаяны
---------

1536 жылы Овари аймағының Накамура ауылында дүние келдi. 1551 ж. бақытын iздеп үйден жыраққа кетедi. 

1554 ж. Ода Нобунаганың қызметiне кiредi. 

1560 ж. Окэхадзама жанында Нобунагаға Имагаву Ёси-мотоны жеңуге көмектеседі. 1561 жылы Нэнэмен отау құрады. 

1566 ж. Суноматада бекiнiс тұрғызады.

1567 ж. Нобунагаға Инабаяма қамалын алуға көмектеседі. 1568 ж. Нобунагамен бiрге Киотоға келедi; Асикага Ёсиаки сёгун қызметін қайта атқарады. 

1573 ж. Оми және Этидзэн аймақтарынан жер алады; Ёсиаки сёгун орнынан алынды. 1574 жылы Хидэëси Омиде жер алып, Нагахама қамалын тұрғызады. 

1575 ж. Нобунага үш мың бiлтелі мылтықпен (аркабузир) бұрын соңғы қолданылмаған тактиканы пайдаланған Нагасинодағы шайқасқа қатысады. 

1580 ж. Микки, 1581 ж. Тоттори қамалдарын басып алады. 

1582 ж. Такамацу қамалын қоршауды басқарады; Муцихидэ Нобунаганы өлтiредi; Хидэëси Мицухидэ әскерiн Ямадзаки маңында тас-талқан етедi. 
1582 ж. өкімет билігін іс жүзінде өз қолына алды. Феодалдық құрылысты нығайтуға бағытталған бірқатар реформалар жүргізді. 

1583 ж. Сидзугатакэ маңындағы шайқаста Ода кланы бойынша қарсыласы Сибато Кацуиэнi жеңеді; Осакадағы қамалды құруга кiрiседi; кунивакэ (феодал иелiктерiн қайта бөлу) және сировари (бекiтiлген қамалдардың санын азайту) саясаттарын жүргізедi; жер кадастрын енгiзедi. 

1584 ж. Комаки мен Нагакутэ маңында Иэясуды жеңедi. 

1585 ж. Нигора, Кумано және Коясан жерлерiндегi бүлікші монахтардың қонысын қиратады. 

1587 ж. Кюсюді басып алады; Дзюракутэй сарайының кұрылысын аяқтайды; иезуиттердi қуу туралы жарлық шығарады. 

1588 ж. «Қылыш тәркiлеу» науқанын жүргiзедi. 

1589 ж. сүйiктi күңi Ёдо ханымнан туған баласын (ол баланың әкесi екенi күмән бар) бауырына басады; Го-Ходзё кланына қарсы соғыс ашады.

1589-1895 ж. басыбайлылық тәртіпті жаңғырту мақсатымен бірсыпыра шараларды жүзеге асырды.

1592-98 ж. жапон феодалдары Тоётоми Хидэёсинің басшылығымен Кореяны басып алу үшін соғыс жүргізді.

Сілтеме
-------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Өнімділік коэффициенті**— # бір тонна руданы байыту немесе баска да металлургиялық процестерден өткізу нәтижесінде өндіріліп алынған пайдалы түрбөлшек (компонент) салмағының руданын осы мөлшеріндегі бүкіл пайдалы түрбөлшектің, салмак мөлшеріне қатынасы. # жер қыртысының нақтылы қабатына шоғырланган мұнай есебінен өндіріліп алынған мұнай мөлшерінің, осы қабаттағы бүкіл мұнай қорына қатынасы.. 
Бұл коэффициентті барынша өсіру мақсатында әдетте мұнай өндірудің косымша тәсілдері колданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Өркені өсу.** Түсіндірме сөздігіміздегі мағынасы —
басқа бас қосылу, үрім-бүтақты болу.

> 
> «Рахмет, балалар, өркендерің өссін. Мына шоколадты бөліп жеңдер,— деп, тұман көз балаға ұсынды» (С. Шаймерденов,
> Өмір.).
> 
> 
> 

«*Өркен*» сөзінің алғашқы түбірі мен мағынасын моңғол тобындағы тілдерден табамыз. 

* моңғолдарда: үр — тұқым, дән; бала, сәби,
* ал бурят тілінде: урһэн — түқым.

Түркі тілдерінен «*тұқым*, *ұрық*» мағыналарын беретін осы тұлғалас сөздер қырғыз, тува тілдершде үшырасады. Қырғызша —«*үрөн*», тува тілінде—«*үрезин*». Осы деректерге қарағанда, сөздің алғашқы түлғасы мен мағынасы моңғол, түркі тобындағы тілдерге ортақ болуы да мүмкін. Тіпті мағынасы мен дыбыстық қүрамы сәйкес сөздер тунгус-маньчжур тобындағы тілдерде де кездеседі.
  

Көрсетілген деректерге сүйенсек, «*өркені өсу*» тұрақ-
ты тіркесінід мағынасы, алғашқы кездерде, «*тұқымы*
өсу*» үғымымен бірдей болған.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Михалис Капсис** (гр. *Μιχάλης Καψής*; 18 қазан 1973 жыл, Пирей, Грекия) — грекиялық футболшы, қорғаушы. Грекия Ұлттық футбол құрамасы сапында 2004 жылы Еуропа чемпионы атанды.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Әкесі Антимос Капсис те футболшы болған, "Панатинаикос" сапында ойнаған.

Михалис 1990 жылы "Арис" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Кейін басқа бірнеше грекиялық клубтарда ойнап, 1998 жылы АЕК клубына ауысты да, осы клубтан ұлттық құрамаға шақырту алды. 

Кейінгі карьерасында Франция, Грекия, Кипр клубтарында ойнады.

### Ұлттық құрама

Грекия құрамасында 30-ға жақындағанда ғана шақырту алып, дебют ойындарын ЕУРО-2004 іріктеуінде Украина және Испания құрамаларына қарсы өткізді. Рауль Гонсалес пен Андрей Шевченконы тұсап ұстай алды да, құрамаға пайдалы ойыншы екенін дәлелдеді. 

2004 жылы Еуропа чемпионатында да құраманыің негізгі фигураларының бірі болды.

2005 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Грекия чемпионы: 2006
* Грекия кубогы: 2000, 2002, 2006
* Кипр чемпионы: 2007
* Кипр кубогы: 2008
* Еуропа чемпионы: 2004

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Өркеш.** Сөздің мағынасы — түйенің арқасына бір не екі айыр болып жиналатын жота майы. 

> 
> «*...екі өркеші тік шаншылған семіз буыршын шөгіп жатыр*» 
> 
> 
> 

Осы көрсетілген мағынада — қырғыз тілінде «*өркөч*», түрікмендерде «*өркүч*», ұйғырша «*өркәш*», өзбек тілінде «*үркач*».
  

Сібірдегі якут, тува сияқты түркі тілдерінде түйе өркеші басқа сөзбен үғыңдырылады. Дыбыстық құрамы жағынан біздегі «*өркеш*» мағынасын беретін моңғол тіліндегі «*бөх*» сөзіне сәйкес. Демек, бүл тілдерге моңғолдардан ауысқандығын аңғарамыз.
Әңгіме болып отырған «*өркеш*» М. Қашқари сөздігінде «*өркү*» түлғасында берілген. Осыған қарағанда, түркі тілдерінде сөз соңындағы «*ш*» немесе «*ч*» дыбыстары кейін қосылғандығын байқаймыз. 
  

Түйе арқасында орналасқан бүл сүйір мүшенің «*өркеш*» аталуына, кейбір тіл деректеріне қарағанда, екі түрлі себеп болған деген жорамалға жол бергелі отырмыз. Біріншіден —«*өркеш*» атауы ұқсатудан, екіншіден — өзінің орналасқан орнына байланысты пайда болуы мүмкін. Ұқсатудан туған деуге сүйенетін дерегіміз мыналармен дәлелденбек. Ертедегі жазба ескерткіштерінің бірі М. Қашқари сөздігінде «*өркүч*» сөзінің бір мағынасы — толқын, күшті толқын (вал). Түркі тілдері ішінде көне деп саналып жүрген якут тілінде «*өргөс*» сөзінің бірнеше мағыналары бар. Солардьщ ішінен «*буда, шоқ*» және «*бір нәрсенің үшкір ұшы*» сияқты мағыналар түйе өркешіне де атау болуға сәйкес. Дәл осындай көне тілдің бірі чуваштардағы «*шоқтық*» мағынасын меншіктенетін —«*үрче*» сөзін де естен шығаруға болмайтын сияқты. Бұл тұлғаның М. Қашқари сөздігіндегі «*өркү*» (өркеш мағынасындағы) сөзінен ерекшелігі —«*к*» дыбысының орнына «*ч*»-ның қолданылуы. Мұндай құбылыс түркі тілдерінде жиі кездеседі (мыс. қазақша — кім?; үйғырша — чім?). Атаудың үқсату нәтижесінде пайда болған деуіміздің себебі — оның будаланып, шоқтанып, сүйірленіп келуі мен толқын сияқты бүйраланып көрінуі. Заттың сүйірленуіне сәйкестендіре якуттар сиыр мүйізін —«*өргөс*» деп атауының өзі де осыған дәлел сияқты. 
  

«*Өркеш*» атауының шығуын орналасқан орнына байланыстырудағы тілдік дерегіміз — ертедегі түркі жазба ескерткіштері. Онда «*жоғарыдағы нәрсе*» деген мағынаны түсіндіруде «*өркі*» немесе «*орүкі*» түлғалы сөздер қолданылған. Бұл жағдайда, сәз жоқ, сөз түбірі «*өр*» болмақ («*көтерілу*» мағынасын береді). Бізше, алғашқы топшылауымыз, соңғыға қарағанда, шындыққа жуық тәрізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Михайловка субартезиан алабы**, Қарағанды ойысының батыс бөлігінде. Ауданы 500 шаршы км. Карбонды және эффузивті девон жыныстармен астасып жатқан юралық терригендік шөгінділерден тұрады. 4 түрлі қабаттан құралған (төменнен жоғарыға қарай): конгломератты-саран. көмірлі дубовка, алевролитті-құмтасты, конгломерат құмтасты-күмісқұдық, аргиллиттімихайловка. Аргиллитті-михайловка қабаты мен неоген саз балшықтары жер асты суларының қысымды сипатына ие. Жер асты тұщы суларының негізгі коллекторлары - күмісқұдық қабатының жылыстары — алаптың орт. бөлінде 80-110 м тереңдікте орналасқан. Суының минералдылығы 0,5-1,0 г/л гидрокарбонатты-сульфатты-натрийлі. Тереңірек орналасқан судың құрамы сульфатты-натрийлі, минералд. 5 г/л(кейдеолдндажоғары). Алаптың орталық бөлігіндегі 65 м тереңдіктегі құбырлардың су өнімі -5-20 л/сек. Түщы судың қоры тәулігіне — 18 мың текше м. Алап суын көптеген мекемелік скважиналар пайдаланады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Тоғрұлбек Мұхаммед(т.ж.б.-1063)-Салжұқ сұлтандығының билеушісі (1038-1069),Салжұқтың немересі.1038ж.Солт.Хорасанды жаулап алып,№Нишапурда өзін сұлтанмын жариялады.1040ж.Мерв түбінде ғаазнауилер сұлтаны Масұд 1-ні жеңіп,бүкіл Хорасанға иелек етті.Мұның артынша Хорез,Армения,Грузия,Әзірбайжан,Күрдістан,Болғар патшалығын бағындырды.Мемлекет астанасы Рей қ.болды1050ж.Иранның басым бөлігінде билік жүргізді. 1055 ж. Бағдадты бағындырды. Бағдат халифы оның сұлтан лауазамын мойындауға мәжбүр болды.Т.Бағдадта билік жүргізген Буйлар әулетін жойып жіберді.Аббас әулеті халиф атағын сақтап қалғанымен саяси және әскери билік сәлжұқ сқлтандарының қолдында болды.Халифтер бқдан былай тек дін істеріне ғана басшылық етті.Т-тің билігі кезінде Салжұқ сұлтандығы нығайып,аумағы одан әрі кеңейе түсті.
**Георгий Михайлович Вожакин** (25.8.1921, Ресей, Алтай өлкесі, Алей ауданы Осколково селосы - 29.09.2003, Тула облысы, Щекино қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, батарея командирі, аға лейтенанты. Орыс.

1943 жылы Харьков артиллериялық училищесін бітірді. 1943 жылы 4 маусымнан Ұлы Отан соғысына қатысып, Орталық және 1-Беларусь майдандары құрамында взвод, 76- мм-лік зеңбірек батареясы командирі қызметтерін атқарды. 1945 жылы 17 сәуірде 1-Беларусь майданына қарасты 61-армияның 397-атқыштар дивизиясы 447-атқыштар полкі батарея командирі. Вожакин Одер (Одра) өзенінің сол жағалауына сарбаздардың өтуін қамтамасыз етті әрі жауынгерлер тобы плацдармға бекінген сәтте батареямен Хоэн-вутцен (Германия) елді мекеніне өтіп, жаудың қарсы шабуылын тойтаруға қатысты. Вожакинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.5.1945).

Соғыстан кейін Тула облысы Богородицк ауданы әскери комиссары қызметін атқарды. 1976 жылы подполковник шенінде запасқа шықты. Барнаул Даңқ мемориалына, Алтай өлкесі энциклопедиясына Вожакин есімі енген.

Ленин, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі «КСРО Қарулы Күштерінде Отанға қызмет еткені үшін» ордендерімен және «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
Саны азайып бара жатқан түр.Орта Азия жергілікті түрі. Таралу аймағы үзік. Жергілікті жерде ғана кездеседі. Солтүстік Ауғанстаннан табылуы мүмкін. Қазақстанда Сырдария өзенінің жайылмасынан нақты белгілі. Тораңғы,жиде, жыңғыл, кендір және әр түрлі шөптесін өсімдіктер өсетін тоғайлы ормандарда тіршілік етеді. Соңғы жылдары мұндай жерлер өрт пен кесуге байланысты түрін тез өзгертіп отыр. Қазақстанда екі рет ұрпақ береді. Көбелектердің ұшу уақыты өте қатты созылған, сәуірден тамызға дейін байқалады. Түрдің санының қысқаруына жайылма тоғай ормандарының жойылуы әсер етіп отыр.Қазіргі таралуын анықтап, биологиясын жете зерттеу керек, сонан кейін түрдің тіршілік ететін мекендеріндегі тоғайлы жайылма ормандарын қорғауды ұйымдастыру керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Құшыр** - XIII-XIV ғасырларда көшпелі тұрғындардан жиналатын, жан басына салынатын негізгі салық.

Салықтың алынуы
---------------

Құшыр атауы іс жүзінде көшпелі малшылардан да (мал басының 1%-ы көлемінде), қалалар мен қоныстардағы егіншілікпен айналысатын тұрғындардың да жан басына салынатын алымды білдіреді. Салық әскерді, поштаны, шенеуніктер аппаратын ұстауға жұмсалды. Құшыр Қазақстанда моңғол шапқыншылығынан салына бастады. Құшыр барлық моңғол мемлекеттеріне, соның ішінде Алтын Орда мен Шағатай ұлысына тарады. Құшыр Қазақстанда көшпелілерден кейініректе жиналды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Елена Ивановна Гончарова**(1931 жылы туған, Ресей, Новосибирск қаласы) – медицина ғылымының докторы (1985), профессор (1986). Мәскеу медицина стоматологиялық институтын (1954) бітірген. 1954–1956 жылдары тіс дәрігерлері мектебінде (Воронеж қаласы) стоматология мұғалімі, Ташкент мемлекеттік медицина институтында ассистент (1956–1963), Алматы мемлекеттік медицина инcтитутында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина унивесритеті) ассистент (1963–1967), доцент (1967–1977), Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында кафедра меңгерушісі (1977–1995) болды. 1995 жылдан Қазақ ұлттық мед. университеті жанындағы Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында профессор. 80 ғылыми мақаланың авторы.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Валандово** — Македония республикасындағы Валандово қауымдастығының орталығы[1]. Қала елдің оңтүстік-шығыс шекарасы маңында, Анска өзенінің оң жағалауындағы Боймия тарихи-географиялық аумағында орналасқан. 
Валандово атауы алғаш рет Стефан Душан патшаның сый грамотасында 1349 жылы айтылады. Алайда қала атауы Валандов емес Алавандов деп жазылған. Біртіндеп бұл атау ұмытылып, оның орнына жаңа атау қолданыла бастайды. 

2002 жылғы санақ бойынша қала тұрғындарының саны 4402 адамға тең келген. 
Сондай-ақ қаладағы басқа ұлт өкілдерінің санын да анықтаған: 

* македондықтар:4279
* сербтер: 58
* түріктер: 26
* сығандар: 13
* влахтар: 1
* бошняктар: 1
* басқалары: 24

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Елена Ивановна Тарасенко**

1956 жылы 13 қыркүйекте Гурьев облысының Мақат ауданындағы Байшонас кентінде туған. Орыс.

А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін бітірген (1979), география және биология пәндерінің мұғалімі.

Өлкетану және балалар-жасеспірімдер Мәскеу халықаралық академиясының құрметті профессоры.

орыс және қазақ (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП, ҚР Парламенті Межілісіндегі «Нұр Отан» ХДП депутаттық фракциясының мүшесі.

1979 жылдан - Орал қаласындағы №20 орта мектепте география пәнінің мұғалімі, сыныптан тыс және мектептен
тыс жұмыстарды ұйымдастырушы. 1987 жылдан - Зачаганск кенттік кеңесі төрағасының орынбасары, басшының
орынбасары, басшысы, Орал қаласы Зачаганск кентінің әкімі. 1997 жылдан - Орал қаласы әкімінің орынбаса-ры. 2004 жылдың қазан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты (№36 Батыс-Қазақстан
облыстық Орал қаласының бір мандатты сайлау округынан сайланған).

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Межілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі.

Зачаганск кенттік кеңесінің депутаты (1982-1994). ҚР Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасы
демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссиясының мүшесі «Нұр Отан» ХДП фракциясы жанындағы әлеуметтік
кеңестің жауапты хатшысы. ҚР туристер одағының президенті. Орал өзені бойына жасалатын жыл сайынғы халық
аралық тарихи-мәдени, экологиялық экспедицияның жетекшісі.

«Құрмет» (2009) орденімен; «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен; «ҚР туризмін дамытудағы сіңірген еңбегі үшін» (2003) белгісімен марапатталған. «Ажар» ұлттық
сыйлығының лауреаты (2003).

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстандықтардың ең басты байлығы: бейбітшілік пен тұрақтылық.
Қазақстан болашағының негізі - осы».

Хоббиі - спорттық туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет.

Тұрмыс Құрған. Жұбайы - Өтегенов Болат, сәулетші. Қызы -Тарасенко Наталья (1978 жылы туған), туризм жөніндегі менеджер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Елена Юрьевна Садовская** (1954 ж.) - философия
ғылымдарының кандидаты Жанжалдарды зерттеу Орталығының
жетекшісі. 1971 — 1975 жылдар аралығында Алматы шет тілдерінің педагогикалық институтын, 1991 — 1992 жылдары М.В.
Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін, 1984 —1987 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және
саясаттану факультетінің жанындағы аспирантураны, 1998 —2001 жылдарда докторантураны бітірді. 1989 жыны философия
мамандығы бойынша "АҚШ-тың әлеуметтік-саяси өміріндегі
өмір сапасын концептуализациялау" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 1991 - 1993 жылдары Басқару Академиясыңда Жұмыс істеді. 1993 — 1997 жылдар аралығында ҚР
еңбек және Жұмыспен қамту Министрлігінің ғылыми-зерттеу
институтында халықтың қоныстануы демография мәселелері
бөлімінің меңгерушісі болды. 1997 жылдан бері Көші-қонға байланысты Халықаралық Ұйымның, Орта Азия мен Ресейдегі еңбек миграциясына байланысты халықаралық Ұйымньщ эксперті.
Ресей Ғылым академиясының Халық шаруашылығын болжау
институтының миграциялық зерттеулер Орталығы жанындағы
ТМД және Балтия елдеріндегі көші-қонға байланысты Кеңесінің эксперті. Қазақстандағы жанжалдар теориясына және оларды
шешу жолдары бойынша түңғыш маман. Қазақстанның тұрғындарына жанжалдарға және азаматтық білімге байланысты насихатты жүргізуші. Қазақстанда жанжалдарды шешу теориясы мен
практикасына байланысты меқтептерді, тренингтерді, семинарларды өткізуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Елена Викторовна Баранова** (28 қаңтар 1972, Фрунзе) - ресейлік баскетболдың тарихы, Еуропада, Азияда, Америкада жеңіс жеткен, ойын тарихындағы әлемнің ең жақсы ойыншыларының бірі, Олимпиада чемпионы (1992). Екі мәрте Еуропа чемпионы (1991, 2003), Еуропаның символды құрамасының ойыншысы (2003). Екі мәрте әлемнің вице-чемпионы, әлем чемпионатының ең бағалы ойыншысы (1998), әлемнің символды құрамасының ойыншысы (2002), Ресей құрамасының капитаны (2002, 2004), әйел адамдар ойнайтын NBA-дің Еуропадан шыққан алғашқы ойыншысы (1997), Ронкетти кубогінің иегері. Алты мәрте Ресей чемпионы, Ресей кубогінің иегері, КСРО-ның енбік сіңірген спортшысы (1992). Қазір танымал баскетболшы, Мәскеу қаласындағы А. Я. Гомельский атындағы УОР №4 бөлімін басқаруда.

Өмірбаяны
---------

Анасы - Баранова Татьяна Александровна.

Әкесі - Петраков Виктор Степанович.

Жұбайы - Гуляев Борислав Александрович. Балалары - егіздер Маша мен Миша 2006 жылдың 1 қарашасында дүниеге келген.

16 жасынан бастап баскетболда. 1982 жылдан бастап Фрунзе қаласында Людмила Викторовна атты адамның бақылауында баскетболмен айналыса бастаған. Жарты жылдан кейін үлкендеу жас шамасында жаттыға бастаған. 15 жасында "Строитель" командасында болған. 1989 жыл - жоғары лигаға шығу үшін, яғни "Красный Аксай" тобына қарсы шығу үшін ойын барысында матчтың соңғы секундтарында үшұпайлық. 1987 жылы 15 жасында КСРО кадет құрамасына құлшыныс таныта бастаған, 1989 жылдан (17 жасында) халықаралық КСРО құрамасында.

1991 жылдан 2004 жылға шейін КСРО, СНГ және Ресей атынан барлық турнирларға қатысқан (бірақ 2000 жылы Олимпиадаға қатыса алмады, себебі тізесіне зақым алған), Ресей тарихында халыхаралық құраманың атынан ең көп ресми матчтарда ойнаған. Елдің намысын үш олимпиадада қорғаған (1992, 1996, 2004), екі әлем чемпионатында (1998, 2002), жеті Еуропа чемпионатында (1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003), 2002 жылғы әлем чемпионатында Ресей құрамасының капитаны (Қытай), Еуропа чемпионатында 2003 (Грекия), Олимпиадалық ойындарда 2004 (Грекия). Балалары дүниеге келгеннен кейін (1 қараша 2006) 2007 жылы кәсіби баскетболға қайтіп оралған.

Сілтеулер
---------

* Официальный сайт
* Игрок WNBA (ағылш.)
* Статистика FIBA (ағылш.)
**Елена Кампурис** (1997 жылы 16 қыркүйекте дүниеге келген) — американдық актриса.

Ол 2014 жылғы « *Еркектер, әйелдер және балалар»* драмасындағы Эллисон Досс, NBC телесериалындағы « *Американдық Одиссейдегі* Майя Декер», 2016 жылғы « *Менің үлкен майлы грек тойым 2* » романтикалық комедиясындағы Пэрис Миллер және 2017 жылғы драмадағы Джульетта Сайкс рөлдерімен танымал. *Мен құлағанға дейін*. 2016 жылы Кампурис Бродвейдегі дебютін *Les Liaisons Dangereuses* фильмінде Сесиль Воланжес ретінде жасады. Қазіргі уақытта Кампурис Netflix суперқаһармандары *Юпитердің мұрасы* сериясында Хлоя Сэмпсон рөлінде ойнайды.

Ерте өмірі
----------

Кампурис Нью-Йоркте дүниеге келген, сән иллюстраторы және дизайнері Айви Барридің қызы және Нью-Джерсидегі Баскинг-Риджде бутик шарап дүкенінің иесі Александр Кампуристің қызы. Оның әкесі грек, Кассос аралынан, ал анасы американдық, ағылшын және француз текті. Кампуристің Эммануэль есімді бір ағасы бар. Ол Нью-Джерси штатындағы Бриджуотер Тауншипте өсті және Гилл Сент-Бернар мектебіне барды, бірақ ол мектепті тастап, орта мектептің соңғы жылдарында дәріс алған.

Мансабы
-------

2014 жылы Кампурис « *Еркектер, әйелдер және балалар* » комедиялық-драмалық фильмінде Эллисон Доссты ойнады. Кейінірек ол «Етікші» комедиялық-драмалық фильмінде *Алексияның* бейнесін сомдады. 

2015 жылы ол NBC арнасының *американдық Одиссей* триллер сериясында Питер Фачинелли кейіпкерінің қызы Майя Декер рөлін сомдады. Сериал бір маусымнан кейін тоқтатылды. Кампурис « *Менің үлкен майлы грек үйлену тойым 2* » романтикалық комедиялық фильмінде қосалқы рөлді сомдады. 

2016 жылы ол *Les Liaisons Dangereuses* қойылымында Бродвейдегі дебютін жасады. Кампурис бай және аңғал жасөспірім Сесиль Воланжестің қосалқы рөлін ойнады. Келесі жылы ол « *Мен құлағанға дейін* » драмалық фильмінде Джульетта Сайкс рөлін сомдады. 

2019 жылдың 11 ақпанында Кампуристің Netflix суперқаһармандары « *Юпитердің мұрасы»* сериясында Хлоя Сэмпсон рөлін сомдағаны жарияланды.
"'Қырғызстандағы қазақтар"' — 1989 жылы қазақтардың саны 37318.Соңғы халық санағына (1999 жылғы сәуір) сәйкес мұндағы этникалық қазақтардың саны 42 657 адам. 2004 жылдың басында қазақ халқының саны 65 мың шамасында. Анағұрлым жинақы орналасқан жерлері Шу облысы (17 510 адам), Бішкек қаласы (12 064 адам), Ыстықкөл (6979 адам), Талас (3604 адам), Жалал-Абад (1 130 адам), Ош (1200 адам), Нарын (394 адам) және Баткент (376 адам) облыстары. Білім деңгейі: жоғары білімі барлар – 4 234 адам, аяқталмаған жоғары - 678, орта-арнаулы – 4 346, орта – 13 366, қалғандарында – бастауыш білім. Қазақтардың ішінде 47 ғылым кандидаты, 8 ғылым докторы бар. Жалпы алғанда Қырғызстандағы біздің отандастарымыздың әлеуметтік-экономикалық жағдайы мақтанарлықтай емес. Қазақтардың бір бөлігі аралас некеден туған, ассимилияция қаупін туғызады. 1999 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтеріне сәйкес 42 657 қазақтың 7546-сы ана тілін қырғыз тілі деп, 2449 – орыс тілі, 95 - өзбек тілі деп көрсеткен. Мұның себептерінің бірі қазақ диаспорасы жинақы тұратын аудандарда қазақ орта мектептері мен балалар мекемелері жоқ деуге болады, ана тілінде теле- және радио бағдарламар таратылмайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Жембойлық** — Украинаның оңтүстігінде Днепрдің сағасы мен Қырым түбегінің арасындағы тарихи аймақ - қазір Херсон мен Запорож облыстарының аумағы. XVIII ғасырда осы аймаққа өз атын берген ноғай ордасының бірі мекендеді (орданың тағы бір атауы - *Перекоп ордасы*). XVII ғасырдың басында бұл ноғай ордасы қазіргі батыс Қазақстан даласында Ембі өзенінің жағасында көшіп-қонып жүрді (сондықтан ноғайлардың Жембойлық атауы: «Жем/Йем» - Ембі, "бой" - жағалау, "-лық" - жинақтық аффикс), бірақ басқа ноғайлар сияқты Хо Ұрлұқ қалмақ шапқыншылығынан Еділге (1628), ал 1715 жылы Қобанға қоныс аударуға мәжбүр болды. Кейіннен, едисандар сияқты, жембойлық ордасы 1728 жылы қазіргі оңтүстік Украинаның жеріне Қырым хандарының қорғауымен пана тапты. 1770 жылы Жембойлық Ресейге қосылғаннан кейін, 1771 жылы ноғайлар Солтүстік Кавказға (Моздоктың солтүстігі) көшіп, бұл аймақ Жаңаресей құрамына кірді.

Қырыммен қатынасы
-----------------

XVIII ғасыр бойы Жембойлық қырым ауданы болды. Аумақты серәскер - Қырым ұлығы басқарды. Орда жылына бір рет Құрбан айт мерекесін Бақшасарайда тойлауға депутат жіберіп отырды. Соғыстар кезінде жембойлықтар жорыққа 3 мыңға дейін атты әскер жіберіп отырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Украинша Жабайы Батысты игеру. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 желтоқсан 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 12 шілде 2008.
2. ↑  1777-1783 ЖЫЛДАРЫ НОҒАЙ ТАТАРЛАРЫНА ҚАРСЫ ДОНТТАРДЫҢ ӘСКЕРИ ӘРЕКЕТТЕРІ. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей.  drevlit.ru. Тексерілді, 13 ақпан 2020.
**Қырғызтану** (ағылшынша - Kyrgyz study; орысша - кыргызоведение ; қырғызша Кыргыз таануу) - қырғыз елiнiң (оның iшiнде қырғыздарға қосылған және қырғыздардан бөлiнiп, басқа елдерге қосылған этностардың) тарихын, тiлiн, философиясын, этнографиясын, рухани және заттық мәдениетiн жанжақтату, комплекстеу, iлiми деңгейде зерттеушi тармақ.

Бұл тармаққа қырғыздар байырғы тарихи (оның iшiнде қазiргi Қырғызстанның, Борбордук Азияның, Сiбiрдiң және Iшкi Азияның) тарихи-географиясын, картографиясын, ономастикасын және басқа iлiми жағдайларын зерттеу де кiредi.

Дереккөздер:

1. Урстанбеков Б.У. Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б.
ISBN 5-89750-028-2  

2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. - Том 1-6.
Жемшөп консервілеу - (консервирование кормов) мал азығын сақтау жағдайын туғызу. Жемшөп қорын толықтыру үшін дайындалған азықты бұзылмайтындай жағдайда сақтау қажет. Органикалық заттар түрлі микроорганизмдер тіршілігінің салдарынан ыдырап бұзылатындықтан, дайындалған жемшөпті сақтау үшін сол микроорганизмдер тіршілігін тежеу қажет. Оны бірнеше жолмен іске асырады. Мысалы, пішенге кептіріліп, сусызданған шөп торшасының сыртқы қабығы қатайып, ішкі шырынын бактериялардың сорып, пайдалануынан сақтайды. Сүрлемге салынған азықта сүт қышқылы жиналып, орта реакциясы рН = 4-4,2 көрсеткішіне дейін қышқылдануынан, микроорганизмдер тіршілігі тежеліп, сүрлем ұзақ мерзімде сапалы сақталады. Пішендемеге салған жемшөпте мұңдай қышқылдық орнамағанмен (пішендеме рН = 5-5,5 тұщы мал азығы), көмірқышқылы газы жиналған анаэробтық ортада 45-55% ылғалдылықтағы «физиологиялық қүрғақтық» жағдайындағы өсімдік торшасының ылғал ұстаушы күші бактериялардың 50-52 атмосфераға тең сору күшінен басым түсіп, пішендеме сақталуын қамтамасыз етеді. Сайып келгенде, ж.к. - сақталатын жемшөпті бұзатын бактериялар тіршілігін тежейтін орта орнатуға бағытталған. Ол ортаны жасанды түрде орнатуға болады. Айталық, жемшөпті химиялық әдіспен консервілеуде бактерияларға қолайсыз кышқыл ортаны әр түрлі тұз, күкірт секілді анорганикалық және сірке, құмырысқа, пропион секілді органикалық қышқылдар не олардың қосындысының ерітінділерімен орнатуға болады.

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

  

Мал шаруашылығы:
**Қырғыштау** – Ұлытау тау жүйесінің солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қорғасын ауылының солтүстігіне таман. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 14 км-ге созылып жатыр, ені 3-4 км. Абсолюттік биіктігі 440 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі кембрийге дейінгі кезеңнің жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Шығыс және оңтүстік етегінде қорымтастың мол үйінділері бар. Таудың оңтүстік-батыс беткейінен Қараторғай өзені бастау алады.

Өсімдігі
--------

Оңтүстіктің сортаңдау қара топырағында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Жайылымға, қыстауға (Мақат) пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Жемшөп құндылығы - (полноценность кормов) азық қоректілігінің толыққандығы, жан-жақтылығы. Ж.қ. мал азығының жалпы энергетикалық қуаттылығымен, протеинінің биологиялық құндылығымен, минералдық элементтері мен витамиңдерінің жеткіліктілігімен бағаланады. Азық энергетикалық қуаттылығы алдымен жеңіл қорытылатын қанттар мен крахмал типтес, ал күйісті мал үшін қиын
қорытылатын клетчатка тобындағы көмірсулармен, қажетті жағдайда қорытылған протеин бөлігімен айқындалатын болса, протеиннің биологиялық құндылығы алдымен ауыспайтын аминқышқылдар дәрежесімен айғақталатын аминқышқылдық құрамымен, ал минералдық және витаминдік құндылығы - маңызды макро- жөне микроэлементтер деңгейі әрі өзара арақатынасымен, витаминдердің мөлшерімен бағаланады. Жалпы энергетикалық куаттылығына, протеиндік, минералдық және витаминдік қоректілік деңгейі үйлескен ж.қ. жоғары болып есептелінеді.

  

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы