recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сілтілік металлдың кристаллында иондардың орналасуы
**Металдық байланыс** деп электрстатикалық тартылу нәтижесінде металл иондарының және жалпыланған электрондар арасындағы түзілетін химиялық байланысты айтады.

Металдық байланыс - делокализацияланған электрон мен металл катионының электростациялық байланысы.

Негізгі қасиеттері
------------------

Сілтілік металының кристаллдық торы дəнекерлік буыны
Металл атомының электрондық құрылысына назар аударатын болсақ, сыртқы қабатындағы электрондардың саны салыстырмалы түрде көп екенін көреміз. Оның үстіне сыртықы электрондары атом ядросына әлсіз тартылатындықтан металдырадың иондану энергиясы төмен болады. Сондықтан металл атомдары бір бірімен қосылғанда сыртқы электрондары атомнанбөлініп бос электрон газын түзеді. Пайда болған металл иондары кристал тордың оң зарядты металл иондарымен берік тартылып тұрады. Металл атомдарының осылай байланысуын металдық байланыс деп атайды.

Металдық байланыс бір қарағанда ковалентті байланысқа ұқсас, екеуі де электрондар түзеді. Бірақ ковалентті байланыс тек кей атом арасында жұп электрон арқылы пайда болса, металдық байланыста ортақ электрон газы металл атомдарының бәрін бірдей берік ұстайды. Сондықтан ковалентті байланыс арқылы түзілген заттар жұмсақ, иілгіш, созылғыш болып келеді. Металлдардың барлық қасиеттері осы металдық байланыстың ерекшелігімен түсіндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Химия. 9 сынып. Жалпы білім беретін оқу орындарына арналған оқулық. - Алматы: "Кітап" баспасы, 2009. - 248 - б, суретті. ISBN 9965-847-49-5


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Құрылымдық химия |
| --- |
|  |
| Химиялық байланыстар | 
Ароматтылық • Коваленттік байланыс • Иондық байланыс • Металдық байланыс • Сутектік байланыс • Донорлы-акцепторлы байланыс • Таутомерия • Ван-дер-Ваальс күштері |
|  |
| Құрылымды бейнелеу | 
Химиялық формула • Құрылымдық формула • Молекулалық граф • Функционалды топ • Лиганд • Координаттық геометрия |
|  |
| Электрондық қасиеттер | 
Электртерістілік • Электронға туыстық • Иондану энергиясы • Октет қағидасы |
|  |
| Стереохимия | 
Асимметриялық атом • Изомерия • Конфигурация • Хиралдық • Конформациялар |

 |
**Серрайе**
-----------

### Биографиясы

Серрайе (seraillier) Огюст Даниел (27.7.1840, Драгиньян, Вар департаменті, өлген жылы белгісіз) - француз социалисі. Ұлыбританияда тұрды.1869жылы күзден 1-Интернационал Бас советінің мүшесі. Карл Маркстың ұсынысы бойынша 1870 жылы Бельгиядағы кейіннен Голландия мен Испаниядағы секретарь-корреспондент болып сайланды. Сент революциясынан кейін Бас советінің уәкілі ретінде Парижге жіберілді. Серрайе Париж Коммунасының мүшесі. Карл Маркс пен Ф. Энгельстің бағытын қолдады.1873-1874 жылы 1-Интерноционалыдың Британ федералдық советінің мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 4-том
Меродак-Жанно. «Сары биші» (1912)
**Фовизм** (фр. ) — француздың бейнелеу өнеріндегі ашық бояуды еркін пайдалануымен ерекшеленетін кескіндеме стилі. 

  

20 ғасырдың бас кезінде пайда болды. Оның өмірге келуі В.Ван Гог, П.Сезанн мен П.Гоген сынды көрнекті кескіндемешілер есімімен тығыз байланысты. Фовизм 1905 ж. Париж қ-нда Тәуелсіздер салонында бір топ суретшілер (А.Матисс, А.Марке, Ж.Руо, Р.Дюфи, А.Дерен, М. де Вламинк, Ж.Брак) туындылары көрмесінен басталды; сол кездегі сыншылар осы көрмеге қойылған кескіндеме шығармаларын мысқылдап, оған "жабайылық" деген атау береді. Фовизм ұзақ уақыт өмір сүрмегенімен ол өз дәуірінде бейнелеу өнерінде ықпалды қозғалысқа айналды. Фовизм стилін ұстанушылар түстің еліктеушілік қасиетінен қашып, оның өзіне тән үйлесімділігі мен құндылығын күшейту мақсатын көздеді. Фовизм ағымын қолдаушылар объектіні әркім өзінше қабылдау арқылы бейнелейтін адам мен белгілі бір затты сол қалпында қарабайырлау етіп көрсету, оған қоса шартты түрде сәнді болуы мен пластик.-композиц. шешімінің экспрессиялығына ден қойды. Осы тұрғыдан алып қарағанда олар Сезанн, Гоген, Ван Гог пен Ж. Сера әсерінен алыстай алмады әрі көптеген кескіндемешілер шығарм. үшін Фовизм уақытша кезең болып қалды. Бұлардың қатарынан суретші Матисс қана бояу түсінің ғажайып сұлулығын түйсініп түсінуде өз ізденістерін үнемі, тоқтаусыз жалғастырды. Осынау суретшілер тобы аз ғана уақыт – үш жылдай бірге еңбек еткенімен Францияда олардың жолын қуушы бірқатар кескіндемешілер бой көрсетті; тіпті кезінде Германия (Э.Л. Кирхнер) мен Ресейдегі (В.В. Кандинский, А.Г. Явленский) суретшілер шығарм-на да айтарлықтай ықпал жасады. Ф. кескіндеме өнерінде басқа ағымдарға, соның ішінде неміс экспрессионизміне күшті әсер етті. 1909 жылдан оның орнын жаппай кубизм стилімен әуестенушілік алмастырды.

Көркемсурет
-----------

Көркемсуреттегі фовизм ашық туспен және жеңілдетілген формасымен сипатталады. Бағыт ретінде тек 1898 - 1908 жылдар аралығында болды.

Фовистерге рух берушілер постимпрессионистер Ван Гог пен Гоген болды. Олар субъективті интенсивті жұмсақ және табиғи, импрессионистерге тән түсті қолданды.Оптикалық түспен толық алшақтаған Матисс, бұл мектептің негізін қалаушы деп есептеледі. Оның суретінде айқындық пен көркемдік беріп тұрса, әйел адамның мұрыны жасыл түспен бейнеленген болуы мүмкін. Матис: «Мен Әйелді емес, суретті саламын» - деген.

Дереккөздер
-----------
**«Хака»** (фин. Valkeakosken Haka) — Финляндияның Валкеакоски қаласындағы футбол клубы, 1934 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Техтаан Кенття" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 3515 адам. Финлияндияның тоғыз дүркін чемпионы.

2019 жылғы маусымды екінші дивизонда өткізіп, бірінші орын алды да, араға жеті жыл салып элитаға оралды.

Еурокубоктердегі ең жоғары көрсеткішіне 1983/84 жылғы маусымда қол жеткізді, Кубок иелері кубогының ширек финалына шықты.

Жетістіктері
------------

### Вейккауслига

* Чемпион (9): 1960, 1962, 1965, 1977, 1995, 1998, 1999, 2000, 2004
* 2 орын (7): 1955, 1957, 1963, 1976, 1980, 2003, 2007
* 3 орын (10): 1959, 1961, 1966, 1978, 1981, 1982, 1983, 1991, 2002, 2006

### Финляндия кубогы

* Жеңімпаз (12): 1955, 1959, 1960, 1963, 1969, 1977, 1982, 1985, 1988, 1997, 2002, 2005
* Финалист (3): 1980, 1983, 1989

### Финляндия лига кубогы

* Обладатель (1): 1995

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт  (фин.)
* MyScore.ru
**Жылнама** — оқиғалардың болған жылы, күні бойынша баяндайтын аса маңызды жазба деректер. Ерте заманда абыздар, тарихшылар, дін қызметкерлері, патша хатшылары жыл ішінде болған елеулі тарихи оқиғалар мен тарихи құбылыстарды рет-ретімен тіркеп, кітапқа жазып отырған. 

Жылнамалар жазу дәстүрі ежелгі Мысыр, Үндістан, Қытай, Иран, Арабия, тағы басқа елдерден басталған. 

Ертедегі жылнамашылар, көбінесе, патшалардың іс-әрекеттерін дәріптеп, солардың беделі мен үстемдігін нығайтуды көздеген. Қазақстан тарихына байланысты Жылнамалар, негізінен, парсы және түркі тілдерінде жазылған. Бұлардың көрнектілері "Шайбанинама", "Тарихи Әбілхайырхани", "Тарих-и-Рашиди", "Бабырнама", "Шежіре - и турк", тағы басқа. Бізге жеткен Жылнаманың бірі - "Өткен уақыт хикаясы". 

Бұл хикая 10 ғасырдың 2-жартысындағы оқиғалардан баяндап, 1110 жылмен аяқталады. Жылнамалар энциклопедиялық сипаттағы дерек көзі. Олардан ғылымның әр түрлі салалары үшін, медициналық, астрономия, тағы басқа бойынша көптеген ақпараттар алуға болады. Көне Русте II ғасырда Георгий Амортола, Малалдың Византия жылнамалары аударылды. 

Осы жылнамалар негізінде орыс авторлары "Еллин және Рим жылнамашысын" құрастырды. 15 ғасырда Иоанна Зонардың, Константин Манассидің 12 ғасыр жылнамасы белгілі болды. Кейбір жылнамалар ерекше көркемделді. Осындай Жылнаманың бірі - 15 ғасырдағы К.Манассидің "Үлкен француз жылнамасы". Орыс әдебиетінде жылнама летопись деген атпен белгілі болды. Орыс Жылнамалары қазақ халқының тарихы үшін маңызды дерек көзі болып табылады. Оны О.Сүлейменовтың "АЗ и Я" кітабынан көруге болады. 

Қазақтар туралы деректер Сібір Жылнамаларында, тағы басқа. Жылнамаларда көптеп кездеседі. Мысалы, Ш.Уәлиханов Никон жылнамасынан Ер Көкше батыр туралы мағлұматтар тапқан. Орыс Жылнамаларында жиі айтылатын "көшпелілер", "далалықтар", "түркілер", тағы басқа біздің ата-бабаларымыз болып табылады. 

Қазақ тарихы үшін Қадырғали би Қосымүлының "Жылнамалар жинағының" маңызы ерекше. Бұл еңбек 1602 жылы жазылып, бізге толық емес екі тізім және бір үзінді түрінде жеткен. Көшірмесі 1854 жылы Қазан қаласында жарияланған. Ол туралы Ш.Уәлиханов "Осы басылым қазақтардың откені туралы ең қүнды, ең алғашқы жазба ескерткіш деп жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сяоюань Ту** (1967 ж. туған)— қытай зерттеуші және компьютер ғалымы. Машиналық оқыту, мінез-құлықты модельдеу, физикалық модельдеу, биомеханикалық модельдеу, қозғалыс басқару интерфейстері, және ақылды виртуал кейіпкер жасау салаларының специалисті. Торонто Университетінің компьютер ғылым докторы (Ph.D ), қазіргі уақытта Apple Inc корпорациясының бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша инженері және жетекші ғалымы болып табылады.

Білімі
------

Ту Цинхуа Университетінен оқу оқып, бакалавр дәрежесін алды. Одан кейін 1990-1991 жылдары Макмастер Университетіңде оқу жалғастырып, қатар есептеуге арналған алгоритмдерге фокус сақтап, магистр дәрежесін алды. Көп ұзамай Торонто Университетіңе түсіп, 1996 жылы доктор дәрежесі, және де "Компьютер Анимациясыңа арналған Жасанды Жануарлар: Боимеханика, Қозғалыс, Қабылдау, and Құлық" диссертациясы үшін ACM Doctoral Dissertation Award сыйлығына ие болды. Сяоюань Ту бұл сыйлыққа ие болған ең бірінші әйел адам және Канаданың бірінші академигі.

Өнеркәсіп
---------

Доктор дәрежесін алғаннан кейін Ту Стэнфорд Университетіңде қонақ лектор болып дәріс берген. Көп ұзамай Silicon Graphics-ке зерттеуші кейін Intel-ге зерттеуші ғалым ретінде ауысып орналасты. Intel-де 3D анимацияда ақылды виртуал кейіпкер жасау үшін тест стендің зерттеу және дамыту жұмыстарың жүргізген. Соған қоса, интерактивті коммерция интерфейсінің жетекші әзірлеушісі болды.
2000 жылдың мамыр айында Вэй Йенмен бірге AiLive Inc компаниясын құру үшін Intel-дегі қызметінен кетті. Онда тең құрылтайшы, жетекші ғалым мен өнім менеджері рөлдерің атқарып, видео ойындарға машиналық оқыту алгоритмдерің аралық бағдарламалық қамтамасыз ету ретінде іске асырған. Оған қоса, ойындарға LiveMotion программасың қолдану мақсатымен жұмыс істеген. 

2009 жылдың желтоқсанында AiLive Inc компаниясынан кеткеннен кейін Apple компаниясына қызметке кірді. Қазіргі кезге дейін де Apple компаниясыңда IOS құрылғылар келесі ұрпағына қозғалыс тану және басқару технологиясың шығару және дамыту үшін жұмыс істеп жүр. Сяоюань Ту маңызды рөл атқараған жобалар:

* Бағдарды тану
* Компас алгоритімдері
* Raise to Talk
* iOS-те Қозғалыс әрекеттерін жіктеу
* iOS CoreMotion технологиясы

Apple жұмыскері болған кезіңде AirDrop деректерді шифрлау, iOS құрылғыларда магнитометр бейнесін жақсарту, CarPlay автоматтандыру сияқты бірнеше Apple патенттерінің өнертапқышы болып есептеледі.

Сыйлықақылар
------------

* ACM Doctoral Dissertation Award - "Компьютер Анимациясыңа арналған Жасанды Жануарлар: Боимеханика, Қозғалыс, Қабылдау, and Құлық"
* Technical Excellence Award, Канада Мультимедиа мен Өнер Академиясында

Кітаптары
---------

* Компьютер Анимациясыңа арналған Жасанды Жануарлар (1999)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Xiaoyuan Tu's home page Мұрағатталған 17 қаңтардың 2021 жылы.
2. ↑  Xiaoyuan Tu's home page Мұрағатталған 17 қаңтардың 2021 жылы.
3. ↑  Thursday, Mikey Campbell; August 13; 2015; PT, 02:40 am. "Apple invention lets iPhone owners AirDrop encrypted data to a friend's device for safekeeping". AppleInsider. Retrieved 2019-02-05
4. ↑  Greater Magnetometer Mapping Accuracy Coming to iOS Devices
5. ↑  Apple Invents a New CarPlay/HomeKit Related iDevice System
**Испан социалистік жұмысшы партиясы** (ИСЖП) – 1(римский)-Интернационал Испан федерациясы тобының бұрынғы мүшелері 1879 жылы 2 мамырда Мадридте негізін қалаған партия. Испанияның тұңғыш жұмысшы партиясы, испан пролетариатына әлеуметтік бостандық әперу жолындағы ұйымдасқан күрестің басын бастап берді. 1881 жылға дейін жасырын жағдайда жұмыс істейді. Еңбекшілердің жалпыға бірдей одағын құрудың инициаторы болды. 1888 жылы Испан социалистік жұмысшы партиясы 1-съезі саяси өкімет билігі еңбекшілердің қолына өтсін, өндіріс құралдары қоғам меншігіне айналдырылсын деген аса маңызды талаптар қойған программа қабылдады. Қайта өркендеу дәуірінен (1874) кейін басталған Испания тарихының біршама бейбіт кезеңі аяқталуына және империалистік дәуірдің басталуына Испан социалистік жұмысшы партиясы барған сайын оппортунистік жолға түсіп, әлеуметтік реформа партиясына айналды.

1921 жылы сәуірде болған Испан социалистік жұмысшы партиясының 3-төтенше съезінде, Ұлы Қазан төңкерісінің әсерінен туған өрлеу жағдайында, оның революциялық пиғылдағылары партия қатарынан шығып, Испан Коммунистік жұмысшы партиясын құрды, ол 1921 жылы қарашада Испания Коммунистік партиясымен бірікті.

Испан социалистік жұмысшы партиясы
1931 жылы қалыптасқан республикалық социалистік үкімет каолициясының құлауы (1933) Испан социалистік жұмысшы партиясындағы революциялық және оппортунистік тенденциядағылардың күресін шиеленістіруге ықпал етті, партия қатарында үш ағым (реформистік, центристік және сол қанат) пайда болды. Сол қанаттың басшылары Испан социалистік жұмысшыпартиясын шын мәніндегі революциялық партияға айналдыруға қабілетсіз болды. Сондықтан испан халқының ұлттық-революциялық соғысы (1936-39) барысында мыңдаған жас социалистер одан шығып, Испания Коммунистік партиясына қосылды. 

Испан социалистік жұмысшы партиясы оң қанатындағыларының антикоммунизмін контрреволюциялық күштер пайдаланды, ал оң қанаттың жетекшісі Х. Бестейро 1939 жылы наурыздағы контрреволюциялық төңкеріске белсене қатысты. 

Испанияда фашизм орнағаннан кейін Испан социалистік жұмысшы партиясына тыйым салынды (1939). Испаниядағы демократиялық бостандық үшін күрес барысында партиядағы жас күштер белсенділік көрсетуде. Испан социалистік жұмысшы партиясының 1971 жылы 13-16 тамызда Францияда болған съезі демократияны қалпына келтіруді көздейтін барлық саяси партиялар мен кәсіподақ ұйымдарын бірлесіп қимыл жасауға шақырды. Испан социалистік жұмысшы партиясы Социалистік интернационал құрамына кіреді. Партия басшылығы Тулузада (Франция) тұрады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
**«Венераның дүниеге келуі»** (итал. *Nascita di Venere*) — Тоскан мектебінің итальяндық суретшісі Сандро Боттичеллидің суреті. Өлшемі 172,5 × 278,5 см, кенепте салынған кескіндеме болып табылады. Қазіргі кезде Флоренциядағы Уффици галереясында сақталған.

Тарихы
------

Биограф Джорджо Вазари өзінің «Ғұмырнамалар» (1550) атты еңбегінде «Венераның дүниеге келуі» және «Көктем» суреттерінің Флоренция маңындағы Козимо Медичиге тиесілі болған Кастелло вилласында сақталғанын атап өтеді. Өнер тарихшыларының көбінің пікірі бойынша, сурет 1486 жылы Кастелло вилласының иесі болған Лоренцо ди Пьерфранческо Медичиге арналып салынған болатын. Медичи үйінен кейін табылған түгендемелік жазбалар Лоренцоның «Көктем» суретін иемдегенін растайды, алайда оның «Венераның дүниеге келуі» жұмысына тапсырыс беруші екеніне дәлелдемелер жоқ. Лигурия жағалауындағы Портовенере қаласында дүниеге келген Симонетта Веспуччи Венера моделі болған деген пікір қалыптасқан. 

Сурет сюжетінде бұған тұспал бар. Демі көктемді әкелетін батыс жел құдайы Зефирдің сипаттамасы Гомер шығармашылығында кездеседі. Ежелгі рим ақыны Овидий Зефирді аяқ-қолымен құшаққа алған әйелі Хлорида туралы жазады. Ботичелли грек және рим мәтіндерінің сарапшысы болғаны екіталай. Алайда, суретші өзінің көршісі Джорджо Антонио Веспуччи арқылы Флоренцияның интеллектуалды элитасының мүшесі болған. 

Ботичелли өзінің шығармаларының бірінде Венераның дүниеге келуін сипаттаған ақын Анжело Полицианомен (1454 – 1494) таныс болған деген мәлімет бар. Сонымен қатар, суретшінің кеңесшісі классикалық философияны христиандықпен байланыстыруға тырысқан философ Марсилио Фичино (1433 – 1499) болғандығы айтылады. Оның философиялық доктринасында Аспан Венерасы өзінің сұлулығымен адамдарды аспанға бастаған гуманизм, қайырымдылық және махаббаттың белгісі, маңызды тұлға болған.

Сюжеті
------

Картина Венераның дүниеге келуі жайлы аңызды суреттейді.
Жалаңаш әйел құдай қабыршақ жармасының ішінде жағалауға қарай жел көмегімен жүзіп бара жатыр. Суреттің сол жақ бөлігінде Зефир (батыс жел) жұбайы Хлориданың (рим. Флора) құшағында қабыршаққа қарай үрлеп, гүлге толы жел тудырып жатыр. Жағалауда әйел құдайды грациялардың біреуі қарсы алуда.

Дереккөздер
-----------

* Burke, Peter. Culture and society in Renaissance Italy. — London, 1974.
* Ufizzi, Studi e Ricerche 4: La Nascita di Venere e l'Annunziazione del Botticelli ristaurate. — Firenze, 1987.
* Rose-Marie & Rainer Hagen. What Great Paintings Say. — Taschen, 2005. — Т. 1. — С. 146—151. — ISBN 978-3-8228-4790-9.
Скандинавия таулары
**Скандинавия таулары** — Скандинавия түбегінің батысынан солтүстік-шығысқа қарай созылып жатқан ірі тау жүйесі. Негізінен Швеция және Норвегия мемлекеттерінің жерінде орналасқан. Ұзындығы 1700 км, ені 200 — 300 км-ден (солт-і) 600 км-ге (оңт-і) дейін жетеді. Ең биік жері — Гальхепигген тауы (2469 м). 

Солтүстігі, батысы және оңтүстігі күшті тілімделген сілемдер арқылы тік беткейлі мүйістер, түбектер мен аралдар жасап теңізге тіреледі. Тектоникалық жарылыстар үстінде қалыптасқан терең аңғарлар және фьордтар кең таралған. Темір, мыс, титан кентастары өндіріледі. Климаты ылғалды теңіздік; Солтүстік Атлант жылы ағысының әсері бар. Жылдық жауын-шашын мөлшері батыс беткейінде 3000 мм-ге дейін, шығысында 400 — 800 мм. Өзендері қысқа, бірақ мол сулы; бойларында су құламалары кездеседі. Шығу тегі жағынан тектоник.-мұздық көлдер көптеп кездеседі. Солтүстігінде 300 — 500 м, оңтүстігінде 900 — 1100 м биіктікте шыршалы және қарағайлы тайга орманы, жоғары бөлігінде қайың, тау тундрасы мен шалғын өседі.

Галерея
-------

* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Каламиттер** (*Calamitales*) — алып қырықбуын тәрізді, сабағы бунақты, құрып біткен өсімдіктер. Биіктігі *8-12 метр*, діңінің диаметрі *0,5-1 м*. Каламиттердің анатомиялық құрылысының қырықбуындарға қарағанда айырмашылығы — бұнда сүрек күшті дамыған, бірақ қырықбуындардағыдай діңінің ішінде қуыс болады. Каламиттердің негізгі туысы — Calamites үш туыс тармағына бөлінеді. Қарапайым каламиттер девон дәуірінің аяғында пайда болып, тас көмір дәуірінің орта кезінде құрып кеткен. Бұлардың орнына дамыған кәдімгі каламиттер пермь дәуірінде құрыған. Тропик аймақтарда, әсіресе батпақты жерлерде каламиттер кең таралған және ірі болған. Каламиттердің девонперьм биостратиграфиясын анықтауда маңызы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том. 185 бет.
**Дуглас Кристофер Джадж** (ағыл. Douglas Christopher Judge, 13 қазан 1964 жылы жүниеге келген) — Черокиде туыған афро-американдықтардың қатарынан шыққан американдық актер. Орегон штатындағы университетте Футболдық стипендияға оқыды. Джадж негізінен Жұлдызды қақпалар: SG-1 фильміндегі Тилка рөлімен танымал және сонымен қатар видеоойындарды мен мульфильмдегі дыбыстары арқылы аты шыққан. Джадждың кіші бауыры Джефф Джадж да актер.

Балалық шағы
------------

Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте туып, өмті. Джадж әрқашан актер болуды армандады, орта мектепте драма өнерін меңгерді. Ол әрдайым спорттың актер болуға апаратын асыл жол екенін ұқты. 

Джадж Орегон университетінде стипендия алды және 1982 жыл мен 1985 жылдар аралығында  «Орегондық үйректер» командасында ойнады. 

Джадж Орегондағы радио-шоудың кнкурсын ұтып алды, сонымен қатар Батыс жағалаудағы FOX KLSR таңертенгі шоуды да ұтып алды. Ол осы тәжірибесін қолдана отырып. агент жалдау үшін Лос-Анджелестегі мансабын бастады.

Кристофер Джадж 2008 жылы

Дереккөздер
-----------
**Лукино Висконти ди Модроне** (итал. *Luchino Visconti di Modrone*Luchino Visconti di Modrone; 2 қараша, 1906 жыл(19061102), Милан — 17 наурыз 1976 жылы, Рим) — илтаьяндық опера және драмалық театр мен кино режиссері. Висконти атт архитектуралық құрылыстың өкілі. Оның толық аты —дон Лукино Висконти ди Модроне, граф Лонате Поццоло, синьор ди Корджело, консиньор ди Сомма, Кренна и Аньяделло, миландық ақсүйек. Итальяндық коммунистік партияның мүшесі болған.

Өмірбаяны
---------

Вилла Эрба, Висконтидің Черноббьо қаласындағы резиденциясы
Лукино Висконтидің әкесі Висконти ди Модроне Савой династиясына адал қызмет етті,  герцог титулының йесі болған. Ла Скала театрына қамқоршылық жасады, 1914—1919 жылдар аралығында «Интернационале» миландық футбол клубын басқарды. Оның анасы бай өнертапқыштың қызы болды. Жас кезінен Лукино операмен айналысты және аттарды қатты жақсы көрді. 1930 жылдары ол Парижге кетіп қалды және мұнда ол Жанна Ренуар атты режиссердәі ассистентә болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Висконти итальяндық коммунистермен жақын араласты, қарсы тұруға көмектесті, антифашистік келісімдер ұйымына қатысы бар деген күдікпен түрмеге қамалды. «Басқалардың айтуы бойынша, Висконти өзі он бес күнін өткізіп, ату жазасына кесілген түрмеде жыныстық бопсалаудың құрбаны болды», — деп жазады Висконти шығармашылығы туралы диссертациясын қорғаған Андрей Плахов.

1943 жылы жекеменшік дүниеге және Италияның меншікті мүлігіне Джеймса М. Кейннің « Почташы әрдайым екі рет қоңырау соғады (орыс.Почтальон всегда звонит дважды)» романы желісінде «Одержимость» ең алғашқы толық метражды фильм түсірілді. Режиссердің сөздері бойынша, осы прото-нуарды түсіру үшін ол анасынан қалған және басқа да өзінің барлық құнды дүниелерін саудағы салған екен. Висконти өзінің  коммунистік партияға деген сүйіспеншілігін өмірінің соңына дейін сақтап қалды. 

Келесі толық метражды көркем фильм— «Земля дрожит» (Жер дірілдейді) — Итальяның Сицилия облысында профессианал емес актерлерінің қатысуымен түсірілді және Италияда нағыз тамсанулар туғызды. Бұл фильм болашақ жұмыс күші жайлы трилогияның бастапқы бөлігі болады деп тұспалданды. Трилогия ешқашан осылай аяқталмай қалды, бірақ осыдан кейін Висконти итальяндық неореализмнің діни ұстаздардың бірі болып саналды.

40-50 жылдары Висконти бәрінен бұрын театр режиссері болды,заманауый драматургтарды алдыңғы қатарға қоюға тырысты, солардың қатарында Жана Кокто, Жана Ануя, Теннесси Уильямс және Артура Миллер; опера сахнасында дабірнеше қойылымдар қойды. «Травиата» Дж. Верди оның К. М. Джулинимен бірге 1954 жылы Ла Скалада Мария Класстың басты партияда ойнаумыен қойылған, алайда өз уақытында ол милан публикасында жарық көрмеді, ал содан кейін тіпті ертеректе аңызға айналып кетті.

Дереккөздер
-----------
**Чарльз Майкл «Чак» Паланик** (ағылш. *Charles Michael "Chuck" Palahniuk*; 21 ақпан, 1962, Паско, Вашингтон, АҚШ) — американың танымал жазушысы, журналист. Көпшілік оны «Төбелес клубы» *(«Fight Club»)* кітабының аторы ретінде таңиды. Бұл кітап бойынша 1999 жылы «Төбелес клубы» атты киносы түсірілді. Кейде оны «контрмәдениеттің» патшасы деп атайды.

Чак Паланик — Радио мен баспасөзде жүріп, жай ғана жұмыстан көбірек жасаймын деген мақсатпен әлеуметтік қызметке араласады (емделмейтін аурулары бар науқастар мен мүсәпірлерге көмек). Оның жазушылық жолы 30 жасында басталады. Жазушылық шеберлік курстарын жүргізген Том Спаунбауэрдің (Tom Spaunbauer) сабақтарына қатысып, Чак өзіндік стилін тауып, шығармаларын жаза бастайды. Жазушының айтуынша, Спаунбауэр оның минималистік стиліне әсер етті. Паланиктың алғаш романы «Көрінбейтін құбыжықтар» («Invisible Monsters») баспада қабылданбағаннан кейін ашулы автор «Төбелес клубты» («Fight Club») жазып, оның экранизациялануынан соң әлемге танылады.

Шығармаларының кейбір цитаталары
--------------------------------

— Шынын айтсам, қайда болмасаң да, қажет жерде емессің.   

— Мәңгілікке ұмытқың келетін нәрсеңді ешқашан да ұмыта алмайсың.   

— Біз бәрі де нашар болып тұрғанды жақсы көреміз. Бірақ ешқашан оны мойындамаймыз.   

— Әркімнің өз жеке комасы бар.   

— Өзіңе түсініксіз нәрсені өз қалауынша түсің.   

— Егер де біз әлденені түсіне алмасақ, ол бізді жындандырады. Егер де түсіне не түсіндіре алмасақ, оны жоққа шығарамыз.   

— Жараны ұмыту қиын, бірақ қуанышты еске түсіру одан да қиын. Бақыт есімізде жара қалдырмайды. Бір қалыптылықтың бізге үйретері аз...   

— Ант пен серттердің құны жоқ әлемде, берілген уәдені тек бұзу үшін уәделесу әлемінде, сөзге бұрынғы пәрменділікті дарыту тамаша болушы еді.   

— Адамдар, өздері айтпақшы, телефонды бір-біріне жақын болмас үшін пайдаланады, бірақ жалғыз қалудан қорқады.   

— Мені ұмыта аласың, бірақ менің бар болуымды жоққа шығара алмайсың.   

— Біз өз-өзімізді жұбата алмаймыз.   

— Ешкім де басқаларға шын мәнісінде кім екенін көрсетпейді.   

— Өз проблемаларың жайында айналадағыларға айтпасаң, олардың проблемаларына мән беруден қашасың деген сөз.

Паланиктің библиографиясы
-------------------------

* «Көрінбейтін құбыжықтар» (Invisible Monsters, 1994), 1999 ж. жарияланды
* «Insomnia: If You Lived Here, You'd Be Home Already» (алғашқылары; 1990 ж. жарияланбаған)
* «Төбелес клубы» (Fight Club, 1996; 1999 ж. экранизацияланған)
* «Аман қалған» (Survivor, 1999 ж. Ресейде алғаш рет 2005 жылы басылды)
* «Тұншығу» (Choke, 2001, 2008 ж. экранизацияланған)
* «Бесік жыры» (Lullaby, 2002)
* «Қашқындар мен мүсәпірлер» (Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon 2003)
* «Stranger Than Fiction» (2004)
* «Күнделік» (Diary, 2005)
* «Елестер» (Haunted, 2005)
* «Рэнт: Бастер Кейсидің биографиясы» (Rant, 2007)
* «Снафф» (Snuff, 2009)
* «Пигми» (Pygmy, 2009)
* «Бәрін айт» (Tell All, 2010-ға жоспарланған)
**Онтология** (гр. *ontos* – болмыс, logos – ілім) – философия ғылымының саласы; әлемдегі заттардың фундаменталды мәні (мысалы, саналылар бар ма) табиғатын айқындаумен айналысатын философияның (және метафизиканың) бөлімі.

Жалпылық негізін, болмыс принциптерін, оның құрылымы мен заңдылықтарын қарастырады.

Философиялық онтологиялық теорияның мысалдары - Платонның «түрлер» теориясы немесе ғылыми теориялармен жалпы негіздердін қандай түрлері белгіленеді деген сұраққа жауап іздейтін жақында пайда болған ғылыми реализм теориясы. Онтологиялық дәйектер сондай-ақ, социологиялық теорияның анық (немесе анық емес) ерекшелігі, мысалы, Дюркгеймнің «әлеуметтік фактілер» концепциясы, Вебердің (немесе символдық интеракционизмнің) индивидуалды факторларға көңіл бөлуі, Маркстың материализмі және оның өндіріс тәсілдері мен өндірістік қатынастарға басты назар аударуы.

Ашылуы
------

A.  *Р.Гоклениус - онтология терминін енгізген адамдардын бірі.*.Онтология терминін алғаш енгізген (1613) неміс философтары Р.Гоклениус пен Х.Вольф. Бұл философтардың пікірінше Онтология адамның шынайы дүниемен байланысын түйсікпен емес материалды болмыстан бөлек тұратын ақыл-парасат, абстракциялық рух арқылы таниды. Олар Онтология бүкіл дүниенің (оның ішінде субстанция, кеңістік пен уақыт, т.б.) негізі мен мәнін болмыстағы алуан түрлі құбылыстардың себебін, дамуын түсіндіретін бірден-бір ғылым деп санады.

Ғалымдар анықтамасы
-------------------

Кант Онтологияны мағынасыз метафизика деп есептеп, оны өзінің трансцендентальді философиясымен ауыстырды. Гегельдің пікірі бойынша Онтология – "мәннің абстрактылы анықтамалары туралы ілім" ғана. Гегельден кейін философияда Онтологиялық ілімдер сирек кездесті. 20 ғ-да неокантшылдықтан бас тартып, метафизикаға бет бұру барысында Онтология қайта жанданды: Г.Якобиде, әсіресе, Н.Гартманда Онтология – болмыстың нақтылы пәндік философиясы, М.Хайдеггер мен К.Ясперсте іргелі Онтология мағынасында қолданылды. Онтология "болу" деген қасиетке ие, барлық нәрселердің мәнін ашуға негізделетін болмыс мәселесін қарастырады. Ол адамзат баласының рухани рәміздерін өн бойына қорыта отырып, адам болмысын суреттеудің әр түрлі теориялық формаларын береді. Онтология болмыстың мәнділігін игерумен, әлемге деген адами қатынастың мәнділігін және ондағы адам орнының маңызын танумен шұғылданады.

Сілтемелер
----------

* Философия
* Метафизика
* Неміс философиясы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
**Виктория** (ағылш. *Victoria*) — Ұлыбритания біріккен корольдігінің және Ирландияның жетінші ханшайымы, 1876 жылдан өмірінің соңына дейін Үнді елінің патшаханымы болды.
Ганновер әулетінен шыққан. Кент герцогы Эдвард Август және Виктория Саксен-Кобург-Заальфельдтің қызы. Виктория Ұлыбритания монархтырының арасындағы билікте ұзақ уақыт отырған билеуші. Ол 63 жыл және жеті ай үстемдік етті. Виктория 1819 жылы Лондондағы Кенсингтон сарайында дүниеге келді. Ол туған жылы билік басында атасы ІІІ Георг отырған болатын.
Виктория билік құрған жылдар "Виктория ғасыры" деп аталды. "Виктория ғасырында" біріккен корольдікте өнеркәсіп, әлеуметтік-экономикалық салалар және технология едәуір қарыштап дамыды. 1830 жылы Парламент уақытша басқару туралы заң қабылдап, анасы Виктория Сакскен-Кобургты уақытша билік жүргізетін регент етіп тағайындады.

Балалық шағы
------------

1817 жылы ханзада регенттің (кейінірек Джордж IV) қызы Шарлотта ханшайым қайтыс болғанда , Джордж III-нің 15 баласының ешбір заңды ұрпағы қалған жоқ. Сондықтан 1818 жылы оның үш ұлы, Кларенс, Кент және Кембридж герцогтары мұрагерлікті қамтамасыз ету үшін бірінен соң бірі жарыса үйленді. Бұл жарыстың жеңімпазы Джордж III-тің төртінші ұлы - Кент герцогы Эдвард болды. Оның нәрестесіне Александрина Виктория деген есім берілді. Ол қайтыс болғаннан кейін және 1820 жылы Джордж IV таққа отырғаннан кейін Виктория таққа мұрагерлік қатарында үшінші атанды.

Виктория, өз сөзі бойынша, "өте қарапайым тәрбие көрген". Викторияның балалық шағы Кенсингтон сарайында өткен. Әкесі қайтыс болғандықтан, анасының ағасы Леопольд кішкентай Викторияға әке орнын басты. 

1836 жылы Викторияның нағашы ағасы Леопольд, Викторияны өзінің ағасының ұлы-Альберт Ханзадаға үйлендіргісі келді. Алайда, Уильям IV Викторияны ол әулетке жақындатқысы келмеді. Керісінше, оны Нидерланды Ханзадасы Александрға тұрмысқа бергісі келді. 

Викторияның жазбаларына сүйенсек, ол о бастан ақ Альбертті ұнатып қалады. Өз күнделігіне Альберттің бет әлпеті сүйкімді екенін жазады. Ал Александрды болса, тым қарапайым көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "1100 қызықты деректер ұлы императорлар."
2. ↑
3. ↑  Longford, бб. 29, 51; Waller, б. 363; Weintraub, бб. 43–49
4. ↑



|  |
| --- |
|  Осы үлгіні қарау  **Ұлыбритания монархтары** |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания Патшалығы (1707—1800)** |
| 
Анна (1707—1714) •
I Джордж (1714—1727) •
II Джордж (1727—1760) •
III Джордж (1760—1820)
 |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания және Ирландия біріккен патшалығы (1801—1927)** |
| 
III Джордж (1760—1820) •
IV Джордж (1820—1830) •
IV Уильям (1830—1837) •
Виктория (1837—1901) •
VII Эдуард (1901—1910) •
V Джордж (1910—1936)
 |
| Ұлыбритания **Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығы (1927 бастап)** |
| 
V Джордж (1910—1936) •
VIII Эдуард (1936) •
VI Джордж (1936—1952) •
II Елизабет (1952—2022) •
III Чарльз (2022 жылдан бастап)
 |
### Экстерналия

Экстерналия - (сыртқы әсер) экономикада нарықтық трансакцияның үшінші жаққа әсер етуі.
Негізгі түсініктерді 1920 жылы Артур Пигу "Экономикалық игіліктер теориясы" кітабында енгізген. "Сыртқы әсер" терминін Пол Самуэльсон 1958 жылы енгізді. Сыртқы әсерлердің болуы кезінщде нарықтық тепе-теңдік тиімсіз болады және "өлі салмақ" (ағыл. Deadweight loss) пайда болады, Парето тиімділігі бұзылып, нарықта фиаско пайда болады
Стеэли Фишер: "Сырқы әсер тек кейбір үй шаруашылықтарының не фирманың әрекеттері басқа үй шаруашылығының не фирманың пайдасы не шығынына әсер еткенде ғана, небұл артық әсерлер нарықтық бағаға әсер етпегенде байқалады"

### Экономикалық теориядағы негізгі параметрлер

Жеке қолданудағы шекті табыс - тауарға ұсыныс
Жеке қолданудың шекті шығыны - ұсыныс
Қоғамның шекті табысы - экстерналия қатысымен ұсыныс
Қоғамның шекті шығыны - экстерналия қатысымен ұсыныс.
Қоғамның шекті шығындары мен пайдасы нарықта ескерілмейді, оны тек субсидия мен салық негізінде мемлекет қанағаттандыра алады. Сыртқы әсерлердің болмаған жағдайында қоғамның шекті шығын/пайдалары жеке шығын/пайдаларға сәйкесінше эквивалентті.

### Экстерналияның түрлері

Экстерналияның екі түрі болады: оң, трансакцияға қатыспаған үшінші жақтың пайда не табысы артады, және теріс, үшінші жақтың пайда не табысы кемиді. Экстерналиялар өндіруші мен тұтынушының екеуінің де жағынан болуы мүмкін.
Субъектілерге әсерді сипаттайтын болғандықтан, экстерналияларды оң және теріске бөлу негізгі болып табылады. Бірақ, қазіргі экоомикалық әдебиеттерде бұл бөліністі дәлдеп, сыртқы әсер анализінің жаңа критерийлері ойластырылуда.
Субъектке әсері бойынша

* Оң
* Теріс

Әсер бағыты бойынша:

* Өндірістік
* Тұтынушылық
* Аралас

Әсер сипатыбойынша:

* Технологиялық
* Қаржылық

Әсер деңгейі бойынша:

* Шекті
* Ішкі маржиналды

Басқа жақтардың игіліктеріне әсер бойынша:

* Паретоға қайшы емес
* Паретоға қайшы

Сыртқы әсер трансформациясы бойынша:

* Мемлекеттік бақылаумен жойылады
* Келісім арқылы жойылады

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 12 мамырдың 2014 жылы.
* Нуреев Р. М. | Курс микроэкономики | изд. «Норма»
* David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbush | «Economics» | с. 267
**Вильгельм II** Жирен (немесе Вильгельм II Руфус; ағылш. William II Rufus, шам. 1056 — 2 тамыз 1100) — Вильгельм Шапқыншының екінші ұлы, 1087-1100 жылдар аралығында Англия королі, Нормандия династиясының өкілі.

Жастық шағы мен таққа отыруы
----------------------------

Ішкі саясат
-----------

Шіркеумен қарым-қатынасы
------------------------

Ансельм, Кентерберий архиепископы

Сыртқы саясаты
--------------

Нормандия үшін күрес
--------------------

Встреча Вильгельма Рыжего с нормандским герцогом Робертом III

Шотландия мен Уэльстегі соғыс
-----------------------------

Рыцарь Вильгельма II, короля Англии.

Мінезі
------

Қаза болуы
----------

Жирен Вильгельмнің өлімі. Английская миниатюра XIV в.
Стела на предполагаемом месте гибели Вильгельма Рыжего

Сілтемелер
----------

* Жирен Вильгельмнің өмірбаяны  (ағыл.)
* Жирен Вильгельмнің өлімі Мұрағатталған 1 қаңтардың 2013 жылы.  (ағыл.)
**Қайрат Қуатұлы Әбусейітов** - Қазақстан Республикасының мемлекет қайраткері, дипломат.

Өмірбаяны
---------

Әбусейітов Қайрат Қуатұлы 1955 жылғы 20 қазанда Алматы қаласында туған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін, М.В.Ломоносов атындағы ММУ аспирантурасын бітірді. Тарих ғылымдарының кандидаты. Доцент .

1985 - 1989 жылдары - ҚазМУ ассистенті, аға оқытушысы, декан орынбасары.

1989 - 1992 жылдары - Алматылық жоғарғы партиялық мектеп, кейін Алматы политология және басқару институты әлемдік саясат және халықаралық қатынастар кафедрасының доценті.

1992 - 1993 жылдары - Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақ менеджмент, экономика және болжау институты Стратегиялық зерттеулер орталығы сыртқы саясат және ұлттық қауіпсіздік бойынша бағдарламасының басшысы. 

1993 - 1996 жылдары - ҚР СІМ Орталық аппаратында жауапты дипломатиялық лауазымдарда қызмет атқарды.

1996 - 1998 жылдары - Қазақстан Республикасының АҚШ-тағы Елшілігінің кеңесшісі.

1998 - 1999 жылдары - ҚР СІМ Бірінші департамент директорының орынбасары, Бірінші департаменттің директоры, Жан жақты ынтымақтастық департаментінің директоры.

1999 - 2002 жылдары - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер вице-министрі.

2002 - 2004 жылдары - Қазақстан Республикасының Сыртқы істер 1-вице-министрі.

2004 - 2008 жылдары - Қазақстан Республикасының Швейцар Конфедерациясындағы төтенше және өкілетті елшісі, ҚР Үкіметінің БҰҰ Бөлімшесі және Женева қаласында орналасқан басқа халықаралық ұйымдар жаңындағы тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы

2008 жылдың қаңтарынан бастап - Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі төтенше және өкілетті елшісі.

  

2014 жылғы 17 қыркүйектен бастап Қазақстанның Норвегиядағы төтенше және өкілетті елшісі қызметіне тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ӘБУСЕЙІТОВ ҚАЙРАТ ҚУАТҰЛЫ Мұрағатталған 23 қарашаның 2012 жылы.
Қуықалды без
**Қуықалды без** (glandula prostata, лат. *glandula* — без, prostata — қуықалды) - аталық жыныс жүйесінің қосалқы безі. 

Қуықалды без — несеп-жыныс өзегінің жамбастық бөлігінің қабырғасында орналасады. Ол екі бөліктен: қабырғадан тыс жатқан және қабырғалық бөліктерден тұрады. Қабырғадан тыс жатқан бөлігі қуықтың мойны мен несепжыныс өзегінің жоғарғы жағында көлденеңінен орналасады. Бездің аталмыш бөлігі оң және сол бүйір бөліктерден, без денесінен және без денесін бүйір бөліктермен жалғастыратын мойыншықтан тұрады. Қуықалды бездің қабырғалық немесе шашыранды бөлігі несеп- жыныс өзегінің қабырғасында орналасады. Қуықалды без құрылысы жағынан күрделі түтікше-көпіршікше бездерге жатады. Без өзектері несеп-жыныс өзегіне ашылады. Қуықалды без сөлі сперматозоидтарды қоректендіреді, олардың қозғалыс белсенділігін арттырып, қынап қуысындағы қышқыл ортаны бейтараптандырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Солдатенко Вениамин Васильевич** (4.1.1939 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы бұрынғы Шнуровка ауылы) – жеңіл атлет, спорттық жаяу жарыстан КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері (1976). 

Қазақстанның және халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 50 км қашықтыққа спорттық жаяу жарыстан жеті дүркін КСРО чемпионы (1967, 1969 – 72, 1975 – 76) және қола жүлдегері (1973 – 74). Еуропа чемпионы (1971, Финляндия, Хельсинки), қола (1969, Афины, Грекия), күміс (1978, Прага, Чехия) жүлдегері. Әлем чемпионы (1976, Швеция, Мальме). 20-Олимпия ойындарының күміс жүлдегері (1972, Германия, Мюнхен). 

"Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Металл сүргілердің** пышағы металл сыналардың көмегімен реттегіш винт арқылы бекітіледі. Ағаттық бойымен сүргіш түзу ұстап, оған онша көп салмақ түсірмей жайлап сүргілеген жөн. Өңдейтін деталь қозғалмауы үшін оны бір нәрсеге тіреп немесе верстак болмаған жағдайда, ас столына орнатылған бекіткішке орнықтыру керек. Атқарылатын жұмыс мөлшері аз болғанда еденге қойып, плинтусқа тірел сүргілеуге де болады. Сүргілеу барысында пышақ жүзі мұқалады. Оны үй жағдайында электр қайрақтық көмегінсіз қайрау өте қиын болса да ептеп жүзін шығаруға әбден болады. Сүргі пышағының жүзін майда қайрақпен шығарады. Пышақ жақсы қайралуы үшін жүзіне минеральды май жарады немесе қайрақты сулап отырады. «Майланған» пышақты керосинмен сүртеді. Қайраққа салмақ түсірмей баяу және біртегіс қайраған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
**Джесси Джей** (ағыл. Jessie J; шын аты Дже́ссика Э́ллен Ко́рниш (ағыл. Jessica Ellen Cornish), 1988 жылдың 27 наурызында туған, Редбридж, Лондон) —британдық әнші және өлеңдер авторы. 
Gut Records лейблімен келісімшартқа қол қойып, өз мансабын 1999 жылы бастады. Сосын Sony/ATV Musicөпен келісімшартқа отырып, Майли Сайрус, Крис Браунға өлең жазады. Universal Republic-пен келісімшартқа қол қойғаннан соң, өзі жалғыз айтқан өлеңін шығарады. Бұл "Do It Like a Dude" синглі UK Singles Charts-та екінші орынға жеткізді. 2011 жылы өзінің "Who You Are" дебюттік альбомын шығарады. "Nobody's Perfect", "Who's Laughing Now" және "Who You Are" өлеңдері Британияның Топ 20 өлеңінің қатарына кірді. Ал "Domino" өлеңі Джессидің екінші әлемдік табысы болды. 
Музыкалық мансаптан басқа Джесси The Voice UK телешоуында ұстаз ретінде де болып көрді. Әншінің көптеген марапаттары бар, олардың арасында 2011 Critics' Choice BRIT Awards және BBC's Sound of 2011.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* 
* 
*
Денге қызбасы-геморрагиялық синдроммен лимфоаденопатиямен, экзантемамен, артралгиямен, дене қызуының екі рет көтерілуімен өтетін жедел зоонозды вирусты ауру. Аурудың "классикалық" және геморрагиялық түрлері бар.

Этиологиясы.
------------

Қоздырғышы Denbue-virus Flfviviris тұқымдасына, Todavividae туысына жатады. Көлемі 17-25 нм, тауық эмбрионында жақсы өседі. Вирус сары қызба, жапондық энцефалит, Батыс Ніл қызбасының антигендерімен ұқсас.

Эпидемиология
-------------

Вирус резервары болып инфицирленген маймылдар және басқа да жануарлар болып табылады.
Жұғу жолы трансмиссивті, антропургиялық ошақтардағы масалардың шағуы арқылы. Маса 8-14 күннен кейін қауіпті бола бастайды.

Патогенезі мен патологоанатомиясы.
----------------------------------

Масалардың шағуынан соң вирус мононуклеарлы фагоцитоз жүйесінің жасушасында орналасады. 5-15 күннен соң қанға түседі де клиникалық көрінісін береді. Вирусемия 3-5 күн созылып, вирус әртүрлі ағза мүшелерге бекітіледі. Айқын өзгерістер бүйректе, бауырда, миокардта, мида болады. Денге қызбасына тән эндокардта, эпикардта, плеврада, асқазан-ішек жолдарының шырышты қабаттарында, ұсақ тамырларда геморрагиялар байқалады. Тамырлардың бұзылуы гиповолемиялық шокқа әкеледі. Мүшелерден вирус қанға өтуі мүмкін, сөйтіп екінші толқын береді.

Клиникалық белгілеp
-------------------

. Инкубациялық кезеңі 5-15 күн. Классикалық түрінде қызба, кенеттен басталады, қатты қалтырау, дене қызуның 40-41С 3-4 күнге сақталады. Күрт төмендегеннен соң 1-4 күннен соң қайта көтеріледі 2-3 күнге.
Науқастарда қатты бас ауру, желке тұсында, арқа бұлшық еттерінің, буындарының ауыруы. Бас ауруы өршігенде құсу, бас айналу, естен тану, сандырақ болуы мүмкін.Осы кезде науқастың көздерінде тамырларының иньекциясы, фотофобия, беттің гиперемиясы байқалады. 70% ауруларда 2-3-ші күні бөртпелер пайда болады. 3-4 күні денеге, ішке, бетке папулезді, немесе скарлатина тәрізді экзантема түрінде болады. Бөртпелер бір-бірімен бірігуі мүмкін. Жиі петехиялар болады.
Дене қызуы қалыптасқан соң экзантема кері дамиды. Осы кездерде салыстырмалы немесе абсолютті брадикардия дамиды. Бауыр үлкейген. Лимфа түйіндері ауырсынады, үлкейген.
Қызбаның кезеңі 5-9 күн. Гемограммада алғашқы 2-3 күн сәл лейкоцитоз және нейтрофиллез, ал 3-4 күні лейкоциттер төмендеп, лимфоциттер жоғарлайды.
Реконвалесцент кезеңі астеникалық белгілер өтеді.

Диагностика.
------------

Эпидемиологиялық және клинико-лабораториялық зерттеулерге сүйену, екі өркешті температуралы сызық, артралгия, экзантема, лимфаденопатия және лейкопенияны негізге алу арқылы диагноз қояды. Серологиялық тесттер қоздырғышты анықтайды.
Дифференциальды диагноз тұмаумен, безгекпен, инфекциялы мононуклеозбен, қызылшамен, скарлатинамен, басқа арбовирусты аурулармен жүргізеді.

Емі.
----

Жедел кезеңінде төсектік режим, диета, патогенетикалық және симптоматикалық заттар қолданады. Ауыр жағдайда шокқа қарсы ем қолданылды.

Профилактикасы.
---------------

Масалармен күресу. Қорғаныш сеткалар, репелленттер көмегімен масадан қорғану. Тірі аттенуирленген вакцина, ұзақ емес иммунитет түзеді.

Дереккөздер
-----------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 16 қаңтардың 2012 жылы.
* Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Маугли** – қасқырлар асыраған үнді баласы. Кішкентай бала қасқыр апанына қорықпай кіріп, оның бөлтіріктерімен бірге айбатты қаншық қасқыр Ракшаны еме бастайды. Оны осылайша қаншық қасқыр бөлтіріктерімен бірге бауырына алып, асырайды. Арлан қасқыр Мауглиді аңшылық кәсібіне баулиды. Балу деген аю оған джунгли заңдарын үйретеді. Сөйтіп, бөрі-бала құстар мен жыландардың тілін түсініп, әрбір шөп сыбдыры мен жапырақ қыбырының мәнісін біле бастайды. Ол қабыланша ағашқа өрмелеуді, балықша суда жүзуді және маймылша бұтақтан бұтаққа секіруді үйренеді. Маугли жайлы кітапта жануарлардың іс-әрекеті бейнеленеді. Алайда олар да адам секілді жақсы көру мен жек көруді, қастық жасауды, тіпті аңыз айтуға дейін біледі. Адамзат ұрпағы Маугли мен жабайы аңдар бірдей бір әділ заңға бағынып өмір сүреді. Бұл заңды тек қана қанішер тарғыл жолбарыс – Шер-Хан бұзбақ болады. Шер-Хан – Мауглидің ең қатерлі жауы. Маугли хикаясы, негізінен, тағы баланың осы жолбарыспен айқасқа шығу тарихы болып табылады. Шер-Хан Мауглиді оның қаршадай кезінен бастап аңдиды және әрқашанда жолына кесе-көлденең тұрады. Алайда Маугли одан қорғана біледі, ақыр аяғында тарғыл жауын жеңіп шығып, оның терісін Мәміле жартасына алып келеді. Адал достарының көмегі болмаса Маугли Шер-Ханды жеңе алмас еді. Бұл достары, ең алдымен өзінің бөрі-бауырлары, одан кейін ақылды аю Балу, джунглидегілердің бәрі сескенетін қара қабылан Багира, сондай-ақ ержүрек қасқыр Акела, айдаһар жылан Каа және Мауглиді өзінің туған баласындай көрген ауылдағы шаруа әйел болатын. Оқиға соңында адам джунглидегілердің бәрінен де құдыретті болып шығады. Оның отты көзіне ешбір қасқыр, тіпті сымбатты Багира да тіктеп қарай алмайды. Себебі ол – бүкіл джунгли патшасы. Ержеткен Маугли кейін адамдар арасына қайтып оралады, бірақ ол бәрібір сол джунглидің қожасы болып қалады. Маугли хикаясы ағылшын жазушысы Редьярд Киплингтің хайуанаттар өмірі жайында жазған әйгілі "Джунгли кітабында" баяндалады. Киплингтің өзі Үндістанның Бомбей қаласында туып, балалық шағын сонда өткізген. Орта мектепті Англияда оқып бітіргеннен кейін туған жеріне қайта оралып, онда ұзақ жылдар бойы тұрған. Ол бұл өлкенің жергілікті тұрғындары болып табылатын үнділердің тұрмыс-салт, әдет-ғұрыптарын, аңыздарын жетік білді. Солардың бірі қасқырлар асыраған үнді баласы жайындағы аңыз еді. Киплинг соның негізінде "Маугли" ертегісін жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, 6 том.
**Дженнифер Энн Гарнер** (ағылш. *Jennifer Anne Garner*; 17 сәуір 1972 жыл, Хьюстон, Техас, АҚШ) – америка актрисасы, режиссер, продюсер.

Мансабының бастапқы кезінде алдыңғы қатарлы актрисалардың дублері ретінде жұмыс істейді. Алғаш рет 2000 жылы шыққан «Где моя тачка, чувак?» фильміндегі рөлімен таныла бастайды. «Шпионка» хикаясындағы басты рөліне дейін ол бірқатар киноларға түсіп үлгереді. Хикая сәтті болып, экранға алты бөлімі шығады. Гарнер осы рөлі рөлі үшін 2002 жылы *«Алтын глобус» сыйлығы*н иеленеді. 

Vandalia Films продюсерлік компаниясының негізін салған. «Быть с тобой» және «Отпуск друг от друга» фильмдерінің продюссері болған.

Түскен фильмдері
----------------

* «Разбирая Гарри» (1997)
* «Поймай меня, если сможешь» (2002)
* «Артур» (2011)

Дереккөздер
-----------