**Кербұлақ ауданы** — Жетісу облысында орналасқан әкімшілік бөлініс. Аудан орталығы – Сарыөзек ауылы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан солтүстігінде Көксу, Ескелді аудандарымен, шығысында Панфилов ауданымен, солтүстік-шығысында Қытаймен, батысында Алматы облысының Балқаш, Талғар аудандарымен және Қонаев қаласымен, оңтүстігінде Іле өзені арқылы Еңбекшіқазақ ауданымен шектеседі.

Тарихы
------

Аудан 1973 жылы ұйымдастырылған. 1997 жылға дейін Талдықорған облысы аумағында болып келген. Бұрынғы Гвардия және Кербұлақ аудандары негізінде 1997 жылы қайта құрылып, қазіргі атымен аталады.

Жер бедері
----------

Кербұлақ ауданының шығыс, солтүстік-шығыс бөлігі таулы. Жетісу (Жоңғар) Алатауын екіге бөліп тұрған Көксу депрессиясы мен тауаралық ойыста орналасқан. Ауданның биік таулы бөлігі Қоянтау, Алтынемел, Тоқсанбай жоталарынан тұрады. Оңтүстік, оңтүстік-шығысында Шолақтау, Сарышыбын, Дегерес, Қотырқайың, Матай, оңтүстік-батысы мен батысында аласа келген Малайсары жотасы орналасқан. Ауданның ең биік жері Жетісу Алатауының оңтүстік сілемі саналатын Тоқсанбай жотасында (4062 м). Қиыр оңтүстігі мен оңтүстік-батысы жазық (Іле ойысы) келген. Батысында Мойынқұм жатыр.

Қазба байлықтары
----------------

Жер қойнауынан алтын, күміс (Арқарлы, Бетбастау, Игілік, Керімбек кен орындары), цеолит, шунгит (Шанханай, Көксу кен орындары), алунит (ашудас алынатын минерал), қорғасын, мырыш, мыс кен орындары, одан басқа әктас, мәрмәр, габбро-диабаз, қиыршықтас кендері барланған. Майтөбе кен орнынан цеолит өндіріледі.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
---------------------------------------

Ауданның климаты тым континенттік. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы –10 – 15°С. Қыстың кейбір күндерінде ауа температурасы –37°С-қа дейін төмендейді. Шілденің жылдық орташа температурасы 22 – 24°С; оңтүстік-батыстағы жазық өңірлерде кейбір жылдары температура 38 – 40°С-қа дейін көтеріледі. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері ауданның батысындағы жазық өңірлерінде 150 – 200 мм-ден шығыс, солтүстік-шығысында 650 – 800 мм-ге дейін жетеді. Басты өзендері: Іле, Быжы, Көктал, Қаратал, Көксу. Шағын өзендері: Қызылжар, Майтөбе, Сарыбұлақ, Жартас, Шолақ, Тайшақ, Қоянкөз, т.б. Іле өзенінде Қапшағай су қоймасы салынған. Тау бөктерлері мен тауаралық ойыстарда таудың қара, күңгірт қоңыр, қызғылт қоңыр, жазық өңірінде ашық қоңыр, қоңыр, сұр, сортаңды сұр топырағы қалыптасқан. Мойынқұмда құмды топырақ таралған. Өсімдіктерден жазық өңірде жусан, көкпек, жыңғыл, сексеуіл, боз, бетеге, теріскен, изен, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Тау аңғарлары мен бөктерінде шайқурай, бидайық, бүлдірген, тобылғы, арша, итмұрын, долана, жабайы алма ағашы, самырсын, шырша, альпі шалғыны өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, жабайы шошқа, қоян, борсық, суыр, сарышұнақ, биік таулы өңірде қоңыр аю, марал, арқар; құстардан бүркіт, ителгі, құр, кекілік, дуадақ тіршілік етеді. Ауданда аумағы 42,6 мың га Алтынемел ұлттық-табиғи саябағы орналасқан. Онда Барсакелмес қорығынан көшіріліп әкелінген құландар мекендейді. Ауданның шығысындағы Жоғарғы Көксу мемлекеттік қорықшасын марал және таутеке мекендейді.

Ауыл шаруашылығы
----------------

Ауыл шаруашылығының жарамды жерлерінің жалпы аумағы (2008), 1,116 млн. га, оның ішінде егістік жерлері 142,4 мың га, көп жылдық егістіктер 0,2 мың га, шабындығы 19,8 мың га, жайылымдар 751,1 мың га, бақшалар 0,4 мың га-ны құрайды. Алтынемел жотасының солтүстік баурайында, еліміздің көрнекті ғалымы, саяхатшы Ш.Уәлихановтың өмірінің соңғы жылдары өткен Шанханай ауылы жанындағы Көшентоған қонысында ғалымға орнатылған ескерткіш-бейіт және мұражай орналасқан. Аудан жерімен Алматы – Семей автомобиль жолы және Түрксіб темір жолы өтеді.

Халқы
-----

| 1979 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- |
|  39307 | ▲53522 | ▼47992 | ▼47590 |

Аудан халқының саны 48 860 адам (2019), ұлттық құрамы: қазақтар (88,80%), орыстар (8,47%), ұйғырлар (0,17%), татарлар (0,38%), шешендер (1,47%), немістер (0,12%), украиндар (0,09%), басқалары (0,50%).

Ауылдық округтер
----------------

Аудандағы 63 елді мекен 15 ауылдық округке біріктірілген:

| Әкімшілік бірлік | Орталығы | Елді мекендері | Халқы (2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Алтынемел ауылдық округі | Алтынемел ауылы | 5 | 2132 |
| Басши ауылдық округі | Басши ауылы | 3 | 2980 |
| Жайнақ батыр ауылдық округі | Жайнақ батыр ауылы | 5 | 3156 |
| Жоламан ауылдық округі | Жоламан ауылы | 7 | 2171 |
| Көксу ауылдық округі | Көксу ауылы | 4 | 2130 |
| Қарашоқы ауылдық округі | Қарашоқы ауылы | 2 | 2194 |
| Қаспан ауылдық округі | Қаспан ауылы | 5 | 1742 |
| Қоғалы ауылдық округі | Қоғалы ауылы | 5 | 5145 |
| Қызылжар ауылдық округі | Қызылжар ауылы | 4 | 1958 |
| Сарыбастау ауылдық округі | Сарыбастау ауылы | 6 | 1740 |
| Сарыбұлақ ауылдық округі | Қараағаш ауылы | 4 | 1827 |
| Сарыөзек ауылдық округі | Сарыөзек ауылы | 4 | 12486 |
| Талдыбұлақ ауылдық округі | Талдыбұлақ ауылы | 3 | 2136 |
| Шанханай ауылдық округі | Шанханай ауылы | 3 | 4036 |
| Шұбар ауылдық округі | Шұбар ауылы | 3 | 2159 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)
3. ↑  Қазақстан почталық индекстері
4. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
5. ↑  ҚР халық санақтары


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы |
| --- |
|  |
| Орталығы: **Талдықорған**  |
|  |
| Аудандары | 
Ақсу • Алакөл • Ескелді • Кербұлақ • Көксу • Қаратал • Панфилов • Сарқан |
|  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | 
Талдықорған • Текелі |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы Кербұлақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақбастау •
 Ақсұңқар жол учаскесі •
 Ақтөбе •
 Алтындала •
 Алтынемел •
 Аралтөбе •
 Арқарлы (Жоламан а.о.) •
 Арқарлы (Қарашоқы а.о.) •
 Арқарлы (Сарыбастау а.о.) •
 Байғазы •
 Балғалы •
 Басши •
 Беріктас •
 Бостан •
 Дала •
 Доланалы •
 Дос •
 Жайнақ батыр •
 Жаңалық •
 Желдіқара •
 Жоламан (ауыл) •
 Жоламан (станция) •
 Көксай •
 Көксу •
 Көктал •
 Коноваловка •
 Күреңбел •
 Қазансу •
 Қайнарлы •
 Қараағаш •
 Қарашоқы •
 Қарлығаш •
 Қарымсақ •
 Қаспан •
 Қоғалы •
 Қойқырыққан •
 Қосағаш •
 Қоянкөз •
 Қызылжар •
 Қызылмектеп •
 Майтөбе (ауыл) •
 Майтөбе (станция) •
 Малайсары (ауыл) •
 Малайсары (станция) •
 Нұрым •
 Онжас •
 Сайлы •
 Сайлыкөл •
 Сарыбастау •
 Сарыбұлақ •
 **Сарыөзек** •
 Сәмен •
 Талдыбұлақ •
 Тары •
 Тастыбастау •
 Тастыөзек •
 Терісаққан •
 Шаған (Қаспан а.о.) •
 Шаған (Қоғалы а.о.) •
 Шанханай •
 Шилісу (Қызылжар а.о.) •
 Шилісу (Сарыбұлақ а.о.) •
 Шұбар 
 |

 |