recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қазымбек Арабин** (14 тамыз 1945, ҚХР, ШҰАР, Тарбағатай аймағы, Сауан ауданы Ұлужан мекені, - 28 наурыз 1998, Пекин қаласы) - ақын, аудармашы, баспагер. ҚХР жазушылар одағының мүшесі. Пекии орталық Ұлттар институтының дайындық сыныбын (1965), Пекин педагогикалық Университетінің кытай филол. Кәсібін бітірген (1970). 1970 - 1998 жылдары Пекин орталық Ұлттар баспасында редактор, аға редактор. Көптеген әңгіме, өлең, очерктері әр түрлі басылымдарда қазақ, қытай тілдерінде жарық көрген. "Қайыршақ" (пек. 1984), "Зымыран" өлеңдер жинағы мен "Тобан торы" (пек. 1992) әңгімелер жинағы жарық көрген. Франция ақыны Евгени Потиенің өлеңдер жинағын, Италия жазушысы Жованни Боккаччоның "Он күнгі хикаясының" 2-ші кітабын, Омар Хаямның "Рубайларын" қытай тілінен қазақ тіліне, қытай тіліндегі "Cанган көгіндегі күн" (роман), "Қызыл ту шежіресі" (роман), "Ғарышқа саяхат" кітаптарын қазақ тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Петр Гермогенович Смидович** (07 мамыр 1874, Рогачев, қазіргі Гомель облысы - 16 сәуір 1935, Мәскеу) — кеңес мемлекет және партия қайраткері.

Өмірі
-----

Дворян отбасысында туған. 1898 жылдан Компартия мүшесі, Мәскеу университетінде оқыды. 1894 жылы құпия студенттік үйірмелерге қатысқаны үшін одан шығарылды, Туалаға жер аударылды. РСДЖП Орталық Урал (1903), Солтүістік (1904), Баку, Тула (1905) комитеттерінің мүшесі. 1905 жылы желтоқсанда Мәскеудегі қарулы көтеріліске қатысты. 1905 - 08 жылдары РСДЖП Мәскеу округтық және қалалық комиттері үшесі. 1910жылдан Калугада, Мәскеуде партиялық жұмыс істеді. 1917 жылы Ақпан революциясынан кеін РСДЖ(б)П Мәскеу комитетінің мүшесі, Моссовет аткомы президиумның мүшесі. РСДЖ(б)П 7 - конференциясының және 6 - сезъінің делегаты. 1917 жылы Қазан күндерінде Мәскеу әскери - революциялық комитетінің мүшесі, кейін БОАК және Бүкіл ресейлік халық кеңесінің президиум мүшесі. 1918 жылы Моссовет председателі, 1919 жылы Мәскеу губернаторлық халық кеңесінің председателі. 1920 жылы буржуазиялық Польшамен бейбіт келісім жөніндегі кеңес делегациясының мүшесі. 1921 жылы антоновщина мен Кронштадтағы контрреволюциялық бүлікті басуға қатысты. БОАК президиумның және КСРО ОАК мүшесі болды. Партияның 8,10 - 17 - съездерінің делегаты, 10 - съезде Орталық Бақылау Комиссиясының мүшелігіне сайланды.

Сыйлықтары
----------

Ленин орденімен марапатталған.

Жерленген жері
--------------

Қызыл алаңда Кремль қабырғасына жерленген[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 201-202 бет
A. *Қазақ ұлттық университеті 1934 жылы*.
**Дулат Шоқмайытов** (1955 жылы туған, Тараз қаласы) – заңгер, заң ғылымдарының докторы.

1983 жылы КСРО Ішкі Істер министрлігінің Академиясын бітірген. 
Қылмысты істер құқығы мен криминология, қылмыстық-орындау құқығы бойынша маман.
1989 – 1990 жылдары: КСРО Ішкі Істер министрлігі Қарағанды жоғары мектебінің Алматыдағы факультетінің оқытушысы. 
1990 – 1992 жылдары: Ресей Ішкі Істер министрлігі Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институтының адъюктінде оқып, заң ғылымдарының кандидаты атағын қорғады. 
1993 – 1997 жылдары: ҚР Ішкі істер министрлігінің Алматы жоғары мектебінің аға оқытушысы, редакциялық-баспа бөлімі бастығының орынбасары, сырттай оқыту факультетінің бастығы, ғылыми жұмыстар жөніндегі бастығының орынбасары. 
1997 – 1999 жылдары: ҚР Ішкі істер министрлігі академиясының докторанты. 
Соңғы жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің экономика және құқық институтында қылмысты істер процесі кафедрасының меңгерушісі болып істеуде.

30-дан аса жарияланымдардың, оқу құралдарының авторы.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Петр Александрович Ребиндер** - совет ғалымы, физика және коллоидтық химия, молекулалық физика саласының маманы, КСРО *Ғалымдар Академиясының* академигі, Социалистік Еңбек Ері.

Қызмет жолы
-----------

1935 жылдан КСРО *Ғалымдар Академиясының* Физикалық химия институтында дисперсті жүйелер бөлімінің меңгерушісі және 1942 жылдан Мәскеу университетінің профессоры. Петрдың негізгі жұмыстары қатты зат пен сұйық арасындағы беткі адсорбцияланған қабаттарды зерттеуге арналған. Ол дисперсті жүйелердегі түйірішік түзудің бірнеше себептерін зерттеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
Пётр Александрович Чиянев
**Петр Александрович Чиянев** (1919—1996) — артиллерия зеңбіректері полкінің командирі, старшина, Кеңес Одағының Батыры (1945).

Өмірбаяны
---------

Қарапайым орыс шаруалары үйінде дүниеге келген.

Қызыл Армия қатарында 1939 жылдан. Ұлы Отан соғысының қатысушысы. 

1945 жылдың ақпанында Германияның Врицен қаласының маңында болған шайқаста командир Чияневтің басшылығымен оның артиллериялық полкі жаяу әскер мен танкілердің шабуылдарына тойтарыс беріп, жаудың бес танкісін және көптеген тірі күштерін жояды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының жарлығымен 1945 жылдың 24 наурызынан басшылықтан түскен барлық тапсырмалардың толық орындалғаны және фашистік басқыншыларға қарсы соғыста көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін старшина П. А. Чияневке Кеңес Одағының батыры атағы берілді.

Барлық әскер елге қайтарылғаннан кейін 1945 жылы туған ауылына келіп, кеңес шаруашылығында жұмыс жасайды.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* 
*
**Торий кентастары**– құрамында өндірісте бөліп алу экономикалық жағынан тиімді болатындай мөлшерде торийі бар минералды шикізаттар. Жер қыртысының жоғарғы бөлігіндегі торийдің кларкы 1,210–3%. Торийдің өз минералдары мен торийлі минералдардың жалпы саны 120-ға жуық. Оның ішінде өндіріс үшін маңыздылары: монацит, торит, ураноторит, ферриторит, торогуммит, торианит, ураноторианит, эвксенит, браннерит, уранинит, бреггерит, пирохлор, т.б. Жеке торий кен орындары кездеспейді, Th кешенді полиметалл кентастарынан (Nb, Ta, Zr, U, радиоактивті жер элементтерімен бірге, т.б.) бөліп алады. Торий кентастарының кендері магмалық, мигматиттік, пегматиттік, карбонатиттік, пневматолиттік-гидротермалдық, элювийлік, құрлықтық-шөгінділік, теңіздік-шөгінділік, көмілген қорымдық, метаморфогендік болып бөлінеді. Торий кентастарының басты көзі – теңіз жағалауының шөгінділері. Олардың мөлшері үлкен, ұзындығы жүздеген км-ге, ені бірнеше км-ге созылған болып келеді. Бұлар Торий кентастарының 20%-ын құрап,7 – 9,2% торийі бар қоры 4 млн. т-ға жетеді. Торий кентастарының екінші маңызды түрі – жұмырланған кварц сынықтарынан тұратын көне конгломераттар. Кентасты конгломераттар архей дәуірінде пайда болған тау жыныстары арасында қабаттар түзеді. Торий кентастарын өндірістік типтерге бөлу кезінде: карбонатиттерге – 40%, желілі кен орындарына – 31%, сілтілі интрузияларға – 4%, кварцты конгломераттарға – 4% және басқаларына – 2% үлестен келеді. Торий кентастары магн сепарация, флотац. әдістермен байытылып, ТїО2 концентраты алынады. Торий өндіруде аллювийлік, теңіз жағалық шашылымдардағы моноцитті құмдардың маңызы зор.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 8 том.
**Артефакт** (лат. arte/actum — жасанды істелген) — табиғилықтан тыс қолдан жасалған нәрсе, мәдениеттің жемісі. Артефакт ретінде тек денелік белгілері емес, сонымен бірге таңбалық, рәміздік мазмұны бар кез келген жасанды нәрсе қарастырыла алады. Мәдени артефактға мыналарды жатқызуға болады: адамдар жасаған заттар мен нәрселер, техника және еңбек құралдары, киім-кешек пен тұрмыстық жабдықтар, тұрғын үй, жол т.б. Артефакт ретінде қоғамның рухани өмірінің кез келген құбылысын (ғылыми теория немесе наным-сенім, өнер және фольклер туындысы, моральдық қағидалар т.б.) алуға болады. Артефактның пайда болуын және олардың негізіндегі адамдық мақсаттар мен мүдделерді талдау арқылы, заттық болмыстың символикасын айқындауға болады. Артефактлар әлемі — таңбалар әлемі және оларды адамдық әрекет контексінде ғана түсінуге болады. Адам тұрмайтын үй қаңырап бос қалады, функционалдық мазмұны ескірген құндылықтар тек «музейлік» мағынаға ие болады. Қазіргі мәдениеттерде артефакт мәдениеттердің динамикасын зерттеуде бастапқы алғышарт ретінде қабылданады.

[1]
[2]
[3][4]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
3. ↑  Мәдениеттану: жоғарғы оқу орнындары мен колледж студенттеріне арнлған оқулық. Алматы: Раритет, 2005.- 416 бет. ISBN 9965-663-71-8
4. ↑  Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8
**Қотыр**, шұбыртпа – жұқпалы тері ауруы.

  

Қотырды шұбыртпа кенесі қоздырады. Сау адамға ауру адамнан, сондай-ақ, оның киімінен, төсегінен, сүлгісінен, т.б. жұғады. Шұбыртпа кенесінің аталығының ұзындығы 0,18 – 0,27 милиметр ені 0,15 – 0,2 милиметр, аналығының ұзындығы 0,4 милиметр, ені 0,25 – 0,3 милиметр. Аналығын ұрықтандырғаннан кейін, аталығы өліп қалады. Кене аналығы тері қабатына еніп, шұбыртпа жолдарын жасап, оған 50-ге дейін жұмыртқа салады; 3 – 7 күннен кейін одан қуыршақтар пайда болады, бірнеше аптада кенелер жетіледі. Кене теріге енгеннен кейін, 7 – 14 күнде ауру белгілері байқалады. Қотыр терінің жұқа жерлеріне: саусақ аралықтарына, аяқ-қолдың буындарына, адамның іші мен санына, кеуденің шет жағына түседі. Беті сулы ұсақ қызғылт бөрткендер немесе қызарған қабығы бар қос түйіншектер пайда болады. Оның аралығында жіңішке, сұрғылт түсті, ирелеңдеген (ұзындығы 1 – 2 мм) шұбыртпа жолы көрінеді. Қотыр түскен жер, әсіресе, түнге қарай қатты қышиды. Қасынған жағдайда әр түрлі инфекциялар қосылып, терінің іріңді аурулары қозады. Емі: Қотырмен ауырған адамды оқшаулайды, науқас жеке сүлгі қолданып, сау адамнан бөлек ұйықтауы, тиісті дәрі-дәрмекті қабылдауы қажет. Емделіп болғаннан кейін ауырған адам мұқият жуынып, оның пайдаланған төсек орнына, киіміне, ауру жатқан бөлмеге залалсыздандыру жұмысы жүргізіледі. 

Қотырға барлық малдар, үй құстары да ұшырайды. Қотыр алғашқыда малдың жүні сирек жерлеріне түседі, асқынған кезде бүкіл денесіне жайылады. Емі: Қотыр малды газды камерада емдеп, дәрі қосылған астауға тоғытады. Газ камерасында жылқыны, түйені емдейді; креолин, гексохлоран араластырылған астауда қойды тоғытады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Густав Хайнеман** (нем. *Gustav Walter Heinemann*; 23 шілде 1899 жылы, Швельм, Рейн-Вестфалий — 7 шілде 1976 жылы, Эссен) — немецкий саясаткері, Германияның федералды президенті (1969-1974 жылдары).

Қызмет жолы
-----------

Заң және экономикалық білім алған. 1945 ж. Христиандық-демократиялық одақ партиясына кірді. 1949 ж. канцлер К.Аденауэр Густавты ішкі істер министрі етіп та,айындады. Елді милитарландыру бағытына келіспей, Густав Хайнеман 1950 ж. үкіметтен, 1952 ж. ХДО-дан шықты. 1957 ж. Германия ауылдық партиясыныа кірді. 1966-1969 ж. коалициялық үкіметте ХДО юмтиция министрі болды. 1969-1974 ж. ГФР-дің президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Хорхе Альберто Франсиско Вальдано Кастельянос** (ис. *Jorge Alberto Francisco Valdano Castellanos*; 4 қазан, 1955, Лас-Парехас, Санта-Фе, Аргентина) — аргентиналық футболшы, 1970-80 жылдары Аргентинаның сапында ойнаған шабуылшы.

Карьерасы
---------

16 жасынан "Нюэллс Олд Бойз" клубында ойнай бастады. Төрт жылдай ойнап, Еуропаға келді де, кәрі құрлықта тұрақтап қалды. "Депортиво Алавес", "Реал Сарагоса" клубтарында ойнап, 1984 жылы "Реалға" ауысты. Корольдық клуб сапында 40 гол соғып, екі жыл қатарынан УЕФА Кубогын ұтып алды. 
Ұлттық құрама сапында екі әлем чемпионатына қатысты. Әсіресе 1986 жылғы әлем біріншілігі Вальдано үшін табысты болды, топтық турнирде Болгария мен Оңтүстік Кореяның қақпасына бір-бірден гол соғып, құраманың 1/8 финалға шығуына көмегі тиді. Кейін финалдық матчта ГФР-дің қақпасына құраманың екінші голын соқты. Бұл матчта Аргентина 3:2 есебімен жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанды. 

Футболшылық ғұмырын аяқтаған соң комментатор да, бапкер де болды. Кейін "Реалдың" бас директоры болды да, 2011 жылы ол қызметтен кетті.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

* Аргентина чемпионы: 1974
* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1979
* Испания лига кубогы: 1985
* УЕФА кубогы: 1985, 1986
* Испания кубогы: 1986, 1987, 1988
* Әлем чемпионы: 1986

### Бапкер ретінде

* Испания чемпионы: 1995

Сілтемелер
----------
**Гусмания** (лат. *Guzmania*) – бромелиялар тұқымдасына жататын эпифитті өсімдік. Отаны - Оңтүстік Америка. Бразилия, Венесуэла, Орталық Америка аймақтарында таралған. Гусмания деген атауы - 1802 жылы ең алғаш осы өсімдікті сипаттағаны үшін испан ботанигі Анастасио Гусманның құрметіне қойылған. Табиғатта 130-ға жуық түрі белгілі. Отанында табиғатта өскенімен, Қазақстанда үй жағдайында ғана өсіріледі.
Жапырақтарының ұзындығы 40-50 см, ені 5 см болады. Гүлсидамының биіктігі 30 см-ге жетеді. Жапырақтары тығыз жанаса орналасып, құмыра пішіндес қуыс құрайды. Қуыс өзегінен тік өскен гүлсидамының жапырақтарының түсі түрлеріне қарай сары, қызыл, күлгін, қою қызыл болып, жайқалып тұрған гүлге ұқсайды. Гүлсидамы 4-5 ай бойы тұрады. Гүлі гүлсидамының ішіндегі гүлсағақтарынан шығады.

Жарығы:
-------

Алакөлеңкеде өседі. Күннің тіке түскен сәулесінен қорғаса жарық жерде де өсе береді.

Жылуы:
------

Барлық бромелиялар сияқты жылылықты жақсы көреді. Қыста температура 15 °C-тан төмен болмағаны жөн. ъ

Суғарылуы:
----------

Гүлдеп тұрған мезгілінде құмыраға ұқсас гүл сағағының ішіне тұндырылған су құйып, ішіндегі суды айына бір рет ауыстырып тұру қажет. Ал, топырағына аз мөлшерде, дымқылдап қана құяды. Гүлдеп болған соң, тек топырағына ғана су құйып тұру керек.

Ылғалдылығы:
------------

Су бүркіп тұрған абзал

Қоректендірілуі:
----------------

Мамыр айынан тамыз айына дейін арнайы бромелияларға арналған тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіреді. Ал, жалпы гүлдерге арналған тыңайтқышты қолданғанда, басқа гүлдерге құятын мөлшерден екі есе аз мөлшерде қолдану қажет.

Аурулары:
---------

Ақ ұнтақ құрты, өрмекші кенесі, өсімдік биті зиянкестерінің әсерінен ауруы мүмкін. Суды көп мөлшерде құйып, артық суғарғаннан саңырауқұлақ ауруларына шалдығуы мүмкін. Дұрыс күтім жасалса ауруға шалдықпайды.

Көбейтілуі:
-----------

Тұқымы арқылы көбейту ұзақ уақыт алатындықтан, жанынан өсіп шыққан жанама өскіндері арқылы көбейткен жөн.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
*Басқа мағыналар үшін Ағаштыкөл деген бетті қараңыз.*
**Ағаштыкөл**, *Боталыкөл* – Торғай өзені алабындағы тұщы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Амангелді ауданы аумағында, Үрпек ауылынан шығысқа қарай 3,5 км-дей жерде, Торғай өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан.

Сипаты
------

Ұзындығы мен ені шамалас, жыл бойы суы ортаймайды. Жағалауларының ұзындығы 10-12 км, ауданы 25-30 км2. Торғай өзенімен қолдан қазылған арық арқылы жалғастырылған. Көктем сайын су тасығанда айдыны өзен суымен және жауын-шашынмен толысып тұрады. Оңтүстік жағалаулары сыңсыған қалың жыңғыл, тал, қамыс, қоға, шағыр, алабота, ши. Солтүстік беткейі Торғай өзеніне дейін шабындық. Көктемде қоға арасына құстар ұя салып, суында табан, алабұға, шортан, ақшабақ тіршілік етеді. Жаз бойы ел жайлап, мал жайылады. Солтүстік-батыс жағалауындағы төбенің басына 19 ғасыр ескерткіші – күйдірілген кірпіштен қаланған Маңғал тамы, бұрын Иманов атындағы кеңшардың бір фермасы болған Ағаштыкөл ауылы орналасқан. Бұл жерлерде 1916 жылы Амангелді Иманов бастаған көтерілісші сарбаздар полковник Тургеневтің жазалаушы отрядына қарсы соғысты (қ. Доғал-Үрпек шайқасы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия / Құраст. Т.Рсаев. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2013. – 456 бет + 16 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-179-4
**Қотантау** – Қарқаралы тауларының оңтүстігінде орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстігінде, Қарқаралы қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 62 км жерде орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 5-5,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1-1,5 км. Абсолюттік биіктігі 1106 м.

Геологиясы, жер бедері
----------------------

Девон жыныстарынан түзілген. Беткейлері тік, оңтүстік жағы жайпақ, түпкі жыныстар жер бетіне шығып жатады. Қотантаудан көптеген бұлақтар бастау алады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында көде, жусан, тобылғы, сұлыбас өседі. Оңтүстік және шығыс бөктерінде аласа қараған шоғырлары, түрлі шөпті шалғын кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бұрынғы атауы Интернациональный көшесі. **Ағыбай батыр көшесі** Ә.Бөкейхан көшесінен басталып, Асанқайғы көшесінде аяқталады. Республика даңғылын және Қорқыт, М.Ғабдуллин, М.Мәметова, Ш.Иманбаева, Үшқиян, Р.Қошқарбаев, Ш.Уәлиханов, Тараз көшелерін қиып өтіп, Ұзындығы - 1380,6 м.

Ағыбай батыр (1802-1885) - Ресей отаршылығына қарсы ұйымдастырылған Кенесары Қасымовтың көтеріліс басшыларының бірі, қолбасшысы. Жорықта жолы болғыштығы үшін «Ақжолтай батыр» атанған. Сарбаздары Ағыбай батырдың есімін ұранға айналдырған. ІЗ жасынан қолына қару алып, 1824 жылы Қарқаралы аймағында Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтеріліске белсене араласқан. Кенесарының бас батыры Ағыбай батырдың өмір жолы қазақ тарихшылары мен қаламгерлерінің шығармаларына арқау болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Ағылшын партиясы−**
 **1.е2-е4 е7 – е5** 
  
 2.Кg1 Kb8-c6  

  
 3.c2-c3  

Партияның бастауын ХVIII ғасырдың теорияшылы Доминико Лоренцо Понциани (1719-96) әзірледі.Оның еңбектері Филидордың іліміне қарсы бағытталған итальян шахмат мектебінің негізін қалауға мүмкіндік туғызды.Басында дебютке Понциани есімі берілді.Одан кейін ол Англияда мойындалды.Ол жаңа варианттармен күшейтілді.Стаунтон бағалы талдау жасады.Идеясы – ақ жағы д2-д4 арқылы күшті орталық құруғп ұмтылуд, бұл тіпті дебютте басымдылыққа әкелуге тиіс.Бірақ та кемшіліктері де бар – аттан б1 шаршысы (3.c3 жұрісімен) тартып алынды.ф ерзілік қапталдағы фигуралардың дамуы баяулайды.Мұндай жағдай қара жағының өз еркімен әрекет етуіне мүмкіндік береді.Негізгі жалғасулары:
 **А) 3.d7-d5!** 
  
 4.Фd1-a4 Kg8-f6  

  
 5.Kf3:e5 Cf8-d6  

  
 6.Ke5:с6 b7:c6  

  
 7.d2-d3 0-0  

  
 8.Cf1-e2 Лf8-e8  

  
 9.Сс1-е2 Сс8-d7  
 

 **ә) 3.Kg8-f6** 
  
 4.d2-d4 Kf6:e4  

  
 5.d4-d5 Kc6-b8  

  
 6.Cf1-d3

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жас шахматшы энциклопедиясы. / Бас ред. Б. Ө. Жақып.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-72-1
Координаттар: 45°51′ с. е. 55°48′ ш. б.﻿ / ﻿45.857083° с. е. 55.803050° ш. б.﻿ / 45.857083; 55.803050 (G) (O) (Я)**Ағашқұдық қорымы** — 19-20 ғасырлардағы археологиялық ескерткіші. 

Бейнеу стансасынан солтүстік-шығыс жағынна қарай 76 шақырым қашықтықта. Көшпелілердің мәдени мұра мәселелері бойынша ҚазҒЗИ экспедициясы (2007 ж.) зерттеген. Қорым шағын дөң үстінде орналасқан 72 нысанды қамтиды. Олардың ішінде 2 сағанатам, әртүрлі тас қоршау, тас үйігі, бірнеше сазды төмпешік пен шағын құлпытас, сынастар бар. Қорымның солтүстік-шығысқа қарай 1 оба тұр. 

Обаның оңтүстік-батысында сағанатам орналасқан. Ол іргетассыз 1 баспалдақты цокольге тұрғызылған. Пішіні төрт бұрышты 4,83×3,81 м есік қуысы бар еске алу орны саналатын қоршау. Қабырғалары дәстүрлі түрде тұрғызылған: іші-сырты қаптама жалпақ тастар анкерлік белдеулермен алмасып тұрады. Олалдың арасы саз балшықпен қаланып, шойтаспен толтырылған. Қабырға құрылымын жабын сом тас қаландысының белдеуі аяқтайды. Қабырғаға жан-жануарлар бейнелері салынған.

Сағанатам
---------

Сағанатам қабырғасы бұзылғандықтан, үлкен тастан қаланған құрылыс қабырғасында жарық қуыстар байқалады. Оларда анкерлік белдеу толқыны тәрізденіп көрінеді.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы, Маңғыстау облысы, аст Прайм баспасы, 2012
2. ↑  Көшпелілердің мәдени мұра мәселелері бойынша "ҚазҒЗИ" экспедициясының 2007 ж. материалдары.
Ағылшын-американ соғысының көріністері
**Ағылшын-американ соғысы** (1812-15).   

Англия Солтүстік Америкадағы бұрынғы отар елдеріде өз позициясын қалпына келтіруге ұмтылды.  

Ал АҚШ Канаданы өзіне қосып алғысы келді.   

Соғыста американ армиясы бірсыпыра жеңіліске ұшырады, Канадаға басып кіре алмады.  

1814 ж. 24 тамызда ағылшындар АҚШ-тың астанасы Вашингтонды басып алып, қаланың көп жерін өртеп жіберді. Алайда американ армиясы мен флоты ағылшындарға бірқатар соққы бере алды.  

1814 ж. 24 желтоқсанда Гентте қол қойылған бітім шартына сәйкес АҚШ соғыстан бұрынғы шекараларын сақтап қалды.  

8 ақпан 1815 ж. Жаңа Орлеанға Генттегі бітім туралы хабар жетпегендіктен шайқас болып, ағылшындар 2 мыңнаң астам адамнан айрылып қашумен құтылды. Бұл соғыстың соңғы шайқасы болды.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
(Nippur), Вавилонның оңтүстік-шығысындағы көне месопотамия қаласы. Қазіргі Ирак территориясында. Қала Ефрат өзенінің жағасына орналасқан, кейін өзгерген. Б.ж.с.д. 2500 Ниппур найзағай құдайы Шумер Энлилоға табыну орталығы болған. Парфиян құрылысында (Парфия) бұл құдайдың көне қасиетті заттарын бірге көмген. 3ғ. бастап, құлаған. 12ғ. немесе 13ғ. қала халқы тастап кеткен. Қазба жұмыстары храмдар, зиярат жасайтын жер және мыңдаған сазды тақташаларды тапқан – бұл Шумер өркениетінің көзі саналады. Аккад кезеңіндегі (Аккад) табыттар мен месрпотамия дәрігерлігіне арналған үлкен храм табылған.

Тарихы
------

  

Хамурапи кезіндегі Вавилония
Бұл қала басқа қалалардағы монархтарында "Хан санасы" толық Мәжiлiске қабiлеттi деп санағандықтан Ниппур саяси гегемониямен өз алдына ешқашан ие болмады, бiрақ оның бақылауы маңызды болды. Бұл айқын қасиеттi қала, маңызды Enlil-дiң белгiлi қасиеттi жерiн иелiктен болды.
Tummal, Enmebaragesi-нiң ұзақ тарихына сәйкес, Kish-тiң ерте үкiметi, бұл храмды жасалуы үшiн бiрiншi болды. Сонымен бiрге Ниппурға оның ықпалы археологиялық тұрғыдан болған. Хроника храмдағы аумалы рәсiмдерiн жалғастырғандықтан бiртiндеп ерте шумер үкiметтерiн қайта санады: Киша, Enmebaragesi-нiң ұлы Mesannepada; оның ұлы Мескиэнгi - Нанн; урук Gilgamesh; оның ұлы Ур - Nungal; Оның Meskiang-лерi - Нанни ұлының күтушісі болған. Сонымен бiрге бұл тәжiрибе жаңа шумер Уро замандарында қалпына келтiргенiн көрсетедi - күтуші Nammu, Enmegalana-ның бас дiн қызметшiсiн уруктегi Ibbi - күнәні тағайындамады (шамамен б.з.д. 1950ж.).
Lugal-Zage-Si және Lugal-kigub-nidudu-дiң жазуы, хан уруктер және сәйкесiнше үкiметтердiң ерте семит басқарушылары, есiк ұялар және тас құмыраларына тағы басқалар, ежелгi қасиеттi жерге сонда жүргiзiлетiн табыну және заңдылықтың нақтылы мөрiнiң беру оның иелiк берiлген мәнін сәйкесiнше көрсетедi. Бұл үкiметтердiң кейбiрi ұсыныс дiни ант бойынша оларды орындалған ensis, немесе губернаторлар сияқты өздерiн тағайындады.

Тағы да қараңыз
---------------

* University of Pennsylvania Museum excavations at Nippur
* The Nippur Expedition: the holy city of Nippur; history of excavations. Мұрағатталған 3 сәуірдің 2007 жылы.
* Nippur Archaeological Site Photographs at Oriental Institute Мұрағатталған 9 қарашаның 2013 жылы.
* Drehem cuneiform tablets at Milliken University Мұрағатталған 31 мамырдың 2010 жылы.
* GeoLocation from Google
* Tablet, cuneiform receipt for livestock, terracotta, Drehem, 2041 BCE

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *The Cambridge Ancient History: Prologomena & Prehistory: Vol. 1, Part 1. Accessed 15 Dec 2010.]*
2. ↑  Jean-Jacques Glassner, Месопотамия тарихы, Академик Brill , 2005, ISBN 9004130845
**Метакрилат** — акрил қышқылының туындылары, (CH2C(CH3)CO2H), тұздары: CH2C(CH3)CO2-Na+), күрделі эфирлері CH2C(CH3)CO2CH3 немесе метилметакрил және осы заттардың полимерлері.

СН2=СН-СООСНsub>3 - түссіз мөлдір сұйықтық. Метилметилакрилат оңай полимерленетін мономер. Өнеркәсіпте ол акрил қышқылының нитрилін гидролиздеп, одан шыққан өнімді метил спиртімен әрекеттестіру немесе ацетиленд метил спиртімен тікелей карбонилдеу арқылы алынады. Метилакриатты өздігінен полимерленуден сақтау үшін оған стабилизатор (көбіне мыс тұздары, гидрохинон) қосады. Метилакрилат мөлдір шыны тәрізді зат түзе полимерленетіндіктен, ол көбіне органикалық шыны т.б. бағалы полимерлер не сополимерлер өндірісінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Manfred Stickler, Thoma Rhein "Polymethacrylates" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2000, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a21\_473
2. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Авл Корнелий Цельс
**Авл Корнелий Цельс** (Aulus Cornelius Celsus) (*б.з.б. 25 — б.з. 50*) — ежелгі римдік энциклопедист-ғалым. Цельс грек дерек көздерін негізге алып, 25 — 30 бөлімнен тұратын "Өнер" ("Artes") деп аталатын энциклопедиялық еңбек жазған. Бұл еңбегінде ол философия, риторика, құқық, медицина, ауыл шаруашылығы, әскери іс және тағы басқа ғылым салалары туралы мағлұматтар берген. 20 кітаптан тұратын осы еңбегінің ішінен медицинаға арналған "Медицина туралы" ("*De medіcіna*") (6 — 13 кітаптар) деген бөлімінде ежелгі грек дәрігерлерінің шығармаларын басшылыққа ала отырып, гигиена, диететика, патология, терапия және хирургия салаларынан мәлімет береді. Цельстің бұл еңбегі ежелгі заманның латын тілінде жазылып, біздің заманымызға жеткен жалғыз медициналық шығармасы болып саналады. Қазіргі заманғы латын тіліне негізделген дәрігерлік терминология осы еңбектен бастау алады.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
**Аққулар туысы**- 7 түрі бар қаз тұқымдастар тармағының туысы. Қазақстанда аққулардың 3 түрі- сұңғылдақ және сыбырлақ аққулар ұялайды, ал кіші аққу ұшып өтеді. Бұлар- ұзын мойынды және жалпақтау келген қысқа ақ қанатты (қазір басқа елдерге әкелінген қара аққу Австралияда өмір сүреді) ,ірі денелі (13 килоға дейін) құстар. Аталықтары мен аналықтарының түс-тұрпаты біркелкі , бір жылдық жас аққулар сұр немесе қоңырқай қауырсын жабынымен ерекшеленеді. Бірінші дәрежелі желпуіш қауырсындары біркелкі түлейді. Түлеген кезде ұша алмайды. Аққулар уақытының негізгі бөлігін суда жүзумен өткізіді, алайда сүңги алмайды. Негізгі қорегі- су өсімдектері , басын және денесінің үстіңгі бөлігін суға батырып , таяз сулардағы жәндіктерді жейді. Су бетімен ұзақ екпіндеп барып, әуелеп ұшады. Ұяларын қопаға немесе көлемі үлкен қамыс және қоға өскен жерге қатарластыра салады, көбінесе диаметрі 1,5-3 метрге дейін жететін қалқыма аралшалар жасайды. Салындыда сұрғылттау немесе ақ түсті 3-7 жұмыртқа болады, оларды аналықтары 35-40 күндей басады. Ұялас балапандар қыстауға ұшып кеткенге дейін бірге болады. Тек 4 жасқа толған жас аққулар ғана жыныстық жағынан жетіледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы "Құстар", Ковшарь
**Әлеуметтік камсыздандыру** - әлеуметтік қорғау жүйесінің халықтың еңбекке жарамсыз бөлігінің қажеттерін қанағаттандыруға және тұрмыс деңгейін қолдауға бағытталған тармағы. 

Әлеуметтік камсыздандыру объектілері: жасы ұлғайған азаматтар; еңбекке жарамды жаста ауырған адамдар соның ішінде еңбек ету қабілетінен айрылған мүгедектер; жартыкеш және көп балалы отбасылардың балалары, мүгедек балалар; жетімдер; еңбекке жарамсыз, біреудің күтіміне мүқтаж жалғыз іліктілер; күнелтуге қажетті ең аз мөлшердегі табысы жоқ кедей жұртшылық; дүлей және әлеуметтік апаттардан зардап шеккен азаматтар, т. б. 

Жалпы әлеуметтік қамсыздандыру бірнеше топтарға бөлінеді, олар: әлеуметтік сақтандыру, меншікті әлеуметтік камсыздандыру және әлеуметтік көмек (әлеуметтік қолдау). Әлеуметтік қамсыздандырудың ақшалай төлемдер (зейнетақы, жәрдемақы, материалдық көмек), заттай түсімдер (азық-түлік, өнеркәсіп тауарлары, тегін асханалар, жәрдем қаражат алған арзан тауарлар дүкендері, дәрі-дәрмек, протездер беру, т. б. түрінде), тегін жеңілдікті қызметтер көрсету (үйге барып қызмет көрсету, интернат үйлер, уақытша баспаналар, арнаулы көлік, жол жүру шегерімдері, телефон, тұрғын үй, психологиялық және заңды кеңестер беру, санаторийлік-курорттық емдеулер түрінде), т. б. нормалары болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
**Цементтіқ Шикізат** — цемент өндіруге қолданылатын табиғи және жасанды минералдық түзілімдер. Көп жұмсалатын портландцемент өндіруге әкті, мергельді, сазды тау жыныстары қолданылады. Саз, саздақ, сазды тақтатас, лесс, лесс тәрізді саздақтар — цемент өндірісінің негізгі шикізаттары болып табылады. Цемент алу үшін шикізат шихтасына аздаған түзуші қоспалар (колчедан тұқылдары, домна өндірісінің қалдықтары, темір кентасы, трепел, опока, кварц құмы,маршаллит, боксит, т.б.) қосылады. Клинкерді күйдіргендегі бірігу процесін жеңілдету үшін таза флюорит және натрий, кальций, магнийдің кремнийлі-фторлы қоспалары енгізіледі. Шикізат ылғалдылығын төмендету үшін сода, сұйық шыны, т.б. сұйылтқыштар, өнімді стандартқа сәйкестендіру үшін ұнтақтағанда клинкерге табиғи (диатомит, терепел, опока, вулкан күлі мен туфы, пемза, трасса) және жасанды (күйдірілген саз, кремнийлі қалдықтар, домна мен отынның шлактары және күлдері) материалдар түріндегі активті минералдық қоспалар қосылады. Бұлар цементтің қатаюын қамтамасыз етеді. Қазақстанда Цемент Шикізатның қоры мол.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Лиана** (французша *lier* - байлау) - өздігінен тік көтеріле алмайтын, бірақ маңындағы ағаш, бұта, құрылыстарға ілініп, шырмалып немесе өрмелеп тез өсетін ағаш, бұта, шөптесін өсімдіктер. 

Лианаға көбіне гүлді өсімдіктер, папоротниктің кейбір түрлері, жалаңаш тұқымдылар жатады. Лиананың ілініп өсетіндерін *өрмелегіш өсімдіктер*, оралып өсетіндерін *шырмалғыш өсімдіктер* деп атайды. Лианалар күн аз түсетін *тропик, субтропик ормандарда* 2000 түрі, Закавказье, Уссурий өлкесінде таралған. Лиананың арам шөп *(егінжай шырмауығы, шырмауық таран)*, қолдан өсірілетін *(жүзім, құлмақ, бұршақ, т.б.)* және әсемдік үшін өсірілетін түрлері бар. Құлмақтан ашытқы *(нан, сыра)* жасалады, жемісі *(жүзім, бұршақ, т.б.)* тамаққа пайдаланылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
Қақталған шошқа еті - арнайы бордақыланған жылдам жетілгіш тұқымдық шошқа ұшасын бөлшектеп тұздап немесе ыстап жасаған тағам (бекон). Қақталған шошқа етін дайындау үшін торай 3-4 айлығынан бастап 7-8 айлығына дейін 90-100 кг салмаққа жеткенше арнайы азықтармен жемделеді. Шошқа бордақылауда жұмсалатын азықтар бекон қасиетін айғақтайтын май сапасына ықпалы бойынша үш топқа бөлінеді: 1. Май сапасын арттыратын азықтарға - көкшөп, көк сүт, шөп ұны, бидай дәні мен кебегі, бұршақ, т.б.; 2. Май сапасына орта әсерлі азықтарға - арпа, жүгері дәні, құрама сүрлем, қызылша, шрот, т.б.; 3. Май сапасын нашарлататын азықтарға - сұлы дәні, күнжара секілді майлы азықтар жатады. Үшінші топтағы азықтарды бордақылау басында ғана қолданылып, соңына қарай бірінші топтағы азықтарды молайтады. Осы ретте, бекондық бордақылауға тек арнайы етті бағыттағы шошқа тұқымдарының немесе олардың будан торайларын пайдаланған тиімді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
1948 жылы Батыс Қазақстан облысы Жәнібек поселкесінде дүниеге келген. Кескіндемеші. Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1992). 1976 жылы Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін, Мәскеу Жоғары көркемсурет-өнеркәсібі училищесін бітірген (1981, бұр. Строганов). Жұмыстарының тақырыптары сан ғасырлар қойнауынан сыр шертеді, өйткені суретшіні Ұлы дала тарихының рәміздік және аллегориялық образдары, сондай-ақ тарих пен қазіргі заман байланысы, дуниеден өткен, болмаса көзі тірі-арамызда жүрген батырлар бейнелері қызықтырады. Жұбанғалиев жемісті жұмыстарын жүрегіне жақын жанрлардың бірі-портретте орындайды. И.Жұбанғалиев- халықаралық пленэрге және көптеген облыстық, республикалық, халықаралық көрмелерге қатысқан. Жұмыстары түрлі деңгейдегі музей қорлары мен бірнеше елдің жеке коллекцияларында сақтаулы.

Әдебиет
-------

Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. - 74б.

Жұбанғалиев Инган: Өмірдерек//Батыс Қазақстан облысы: Энциклопедия.-Алматы, 2002.- 288б.
**Илахун Хуршида** - 1940 жылы ҚХР-дың Құлжа қаласында туған. Үрімші қаласындағы Шыңжаң ұлттар институтының агроном дайындайтын факультетін бітірген. 1963 жылы Қызылорда облысының «Бірлік» кеңшарына көшіп келіп, ол жерде агроном болып қызмет атқарды. 1970 жылдан бастап Алматыдағы «Коммуниз туғи» («Үйғыр авази», «Йеңи һаят») газетінде тілші болып істейді.

Он екі жасынан өлең жазған. 1953 жылы тұңғыш өлеңі Құлжа қаласындағы «Или» газетінде жарық көреді. Студент кезінде Шыңжаңдағы газет-журналдарда өлеңдері басылып тұрған. Ақынның шығармашылығының кең өріс алған кезеңі — Қазақстанға көшіп келгеннен кейін. «Жазушы» баспасынан 1970 жылы «Мәдһийә» (топтама жинақ), 1978 жылы «Тыр-налар», 1983 жылы «Анилар ава-зи», 1988 жылы «Бесік жыры» жинақтары, «Мейірбұлақ», «Намаз дөң», «Исъян» дастандары жарық көрді. «Қазақ әдебиеті» газеті мен «Жұлдыз», «Пәрваз», «Арзу» журналдарында өлеңдері басылып тұрды.

Жамбыл Жабаевтың 150 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының және М. Әуезовтің 100 жылдығына арналған ұйғыр ақындар мүшәйрасы-ның жүлдегер!.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гарет Маколи** (ағылш. *Gareth McAuley*; 5 желтоқсан 1979, Ларн, Солтүстік Ирландия) — солтүстік ирландиялық футболшшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

Карьерасында Солтүстік Ирландия, Англия, Шотландия клубтарында ойнады. 

Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2005 жылы 4 маусымда Германияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді. Екінші ойынын 16 қарашада Португалияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді. 

2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Сан-Марино қақпасына тұңғыш голын соқты. 

2016 жылы 37 жасында Еуропа чемпионатына қатысты, бұл ұлттық құраманың Еуропа чемпионатына тұңғыш жолдама алуы еді. Топтық кезеңнің екінші турындағы жаңбырлы матчта Украина қақпасына гол соғып есеп ашты. Маколидің бұл голы Солтүстік Ирландияның Еуропа чемпионаттарындағы тұңғыш голы еді. Бұл ойында Солтүстік Ирландия 2:0 есебімен жеңіске жетті. 

1/8 финалда Уэльспен ойында өз қақпасына гол соғып алды. Макколи ол жерде тым күрделі позицияда тұрған-ды. Уэльстік Гарет Бейл сол қанаттан айып алаңына доп асырды. Бірнеше ойыншылармен бірге допқа Маколи де ұмтылды. Өзінің ту сыртында уэльстік Хэл Робсон-Кануға допты өткізбеу үшін барын салған футболшының әрекеті зая кетті, допты кері қайтарам деп өз қақпасына соғып алды. Уэльс 1:0 есебімен жеңіске жетті де, 1/4 финалға жолдама алды.

Жетістіктері
------------

Колрейн
* Ирландия кубогы 2002/03
* Ирландия кубогының финалисі: 2003/04

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Soccerway сайтындағы профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Наймансүйек** - Қаратал өзенінің сол жағалауындағы Жаңақұм құмды алқабында жақтқан шұратты қоныс. Алматы облысы Қаратал ауданы, Наймансүйек алқабының батысында. Жайылымы 26 мың га, шабындығы 0,9 мың га.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палезойдың 2-жартысындағы герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған таулар мен шеткі иірімдерге қалыптасқан кайнозойлық ойпаң жер. Аккумулятты-аллювийлі шөгінділермен жабылған.

Климат
------

Климаты континенттік. Қаңтардың орташа температурасы -12-16С, шілдеде 22-24С.Қыста 50-100 мм, жазда 50-200мм жауын-шашын болады. Топырақ жамылғысы құм және құм топырақтар./шөлейттік бурыл/

Өсімдіктр мен жануарлар
-----------------------

Наймансүйекте құм көкнәрі, қаз сарымсағы, тұзжуа өседі. Бауырымен жорғаушылар, кемірушілер, жабайы сүтқорктілер және құстар мекендейді. Құмтышқан, дуадақ, дала тырнасы, қарабауыр, қасқалдақ, сексеуіл торғайы, шұбар бұзаубас, дала сұр жыланы, су бақасы, суықторғай, ауыл қарлығашы, бозторғай, сандуғаш, шағал, құм мысығы кездеседі. жер асты суы жер бетіне жақын жатқан құм төбелер арасындағы жасыл шұратта сесеуіл мен жүзгін, т.б. бұталар өседі.Өзен жағалауын торғай көмкерген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен. Географиялық энциклопедия.Алматы,2011 ж. 492 бет
**Панамерикан одағы** - 1889 жылы 1- Панамерикан конференциясында құрылған Америка республикаларының Халықаралық экономикалық ақпарат алмасу одағы. Ол 1902 жылы Америка республикаларының халықаралық бюросы, 1910 жылы Панамерикан одағы болып аталды. 6 - Панамерикан конференциясында қабылданған 1928 жылы конвенция бойынша Панамерикан одағы - Басшылық советі басқаратын панамерикан конференциясының тұрақты органы. 1948 жылы Американ мемлекеттері ұйымы құрылғаннан кейін Панамерикан одағы оның тұрақты орталық органы болды. 1970 жылы ақпан айында Бас секретариат деп аталды. Бас секретариат Вашингтонда орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,120 бет
**Панас Карпович Саксаганский** (27.05.1859, Каменно-Костуватое селосы, – 17.09. 1940, Киев) – украин совет актёрі, режиссер, педагог, КСРО халық әртісі (1936). 

Драматург И. К. Карпенко-Карый мен актер Н. К. Садовскийдің інісі.

Еңбек жолы
----------

Сахналық қызметін 1875 жылы әуесқойлар үйірмесінен, ал 1883 жылы кәсіпқой театрдан бастады. М. П. Старицкий, М. Л. Кропивницкий және Н. К. Садовскийді труппасында қызмет етті. 1890–1909 жылдары театр труппасын басқарды. 1910–15 жылдары гастрольдік сапармен Украина, Ресей қалаларында өнер көрсетті. Ол – 19 ғ-ның 2-жартысы мен 20 ғ-дың басындағы украин театр өнеріндегі сыншыл реализмнің ірі өкілдерінің бірі. Совет дәуірінде (1927–31) Киев, Харьков театрларында ойнады. Пьессалар жазып, спектакльдер қойды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы
**Атбасталшын** (лат. *Aésculus*) - тұқымдас биік те көрікті ағаш. Оның қою өскен бір-біріне қарама-қарсы орналасқан саусақ тәрізді жапырақтары болады. Гүлдері ақ және қызыл түсті болып келіп пирамида тәрізді бұталарының жоғары жағында күлтеленіп тұрады. Ішінде шар тәрізді домалақ дәні бар, миуасы-сырты тікенді, жұмыртқа тәрізді сопақша қауашақ. Атбасталшын мамыр - маусым айларында гұлдейді. Бақтар мен парктерде өседі.

Химиялық құрамы
---------------

Атбасталшынның қабығында илік заттар, ащы заттар, эскулин, фраксин, сапонин глюкозидтері және май болады.

Қолданылуы
----------

Атбасталшынның қабығы мен жемісін халық медицинасында созылмалы іш ауыруды, безгекті емдеу үшін қолданады. Жемісін жатырдан және геморрой жарасынан қан кеткен кезде және буын ревматизмін емдеуге пайдаланады. Оның сығындысын (веностазинді) геморрой кезінде көк тамырлардың варикозды кеңеюі және тромбофлебитте, сондай-ақ артериосклерозбен сырқаттанғанда айықтырғыш ретінде қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.
**Кері байланысты хабар тарату жүйелері** (орыс. Системы передачи сигналов с обратной связью). Байланыс арнасымен берілетін мәліметтің дәлдігін арттыру үшін мәліметтерді кейін қарай беруге арналған қосымша арналар қолданылады. Яғни, берілген мәліметтің дұрыс жеткенін тексеру үшін қосымша арна пайдаланады. Ақпарат көзінен мәлімет тіке арна арқылы қабылдаушыға жетеді. Қабылдау орнында алынған мәліметтің дұрыс екенін тексеру үшін кері арнамен хабар беруші құрылғыға жетіп, сол жерде берілген мәлімет пен қабылдаушыдан қайтып келген мәлімет салыстырылып, оның дұрыс болатыны анықталса, онда келесі хабар жіберіледі. Ал егер дұрыс болмаса, мұның алдында берілген хабар қайталанады. Мұндай қайталану берілген хабар мен кері қайтып келген хабар бірдей болғанша жүреді. Екінші жағдайда қабылдау орны қабылданған мәліметтің дұрыс екенін тексеріп, егер ол дұрыс болса, қабылдап, дұрыс болмаса , кері арнамен қайтарып жібереді. Сонда хабар беруші дұрыс қабылданбаған хабарды қайталап береді. Кері байланысты пайдалану арқылы арналардың сипаттамалары талданып, қай арнаның қандай байланысқа пайдалы екені бағаланып, бөгеулердің сипаттамаларына байланысты берілетін артық мәліметтер мөлшері реттеледі. Берілген мәліметтердің дұрыс жіберілгені қай жерде тексерілетініне және тексерудің әр түрлі әдістерін қолдануға байланысты кері байланысты сигнал беру жүйесі бірнеше түрге бөлінеді. Олар: ақпараттық кері байланыс жүйесі және аралас кері байланыс жүйесі. 

1. ↑  Радиотехника, Компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
Leishmania donovani 
Эукариотты жануарлардың ішіндегі клетка деңгейіндегі организмдердің бірі - қарапайымдылар. Олар жер бетінде бірінші пайда болып және күрделі организмдердің пайда болуына бастама берді.

Қарапайымдылардың құрылымын, даму ерекшеліктерін өзара салыстыра отырып, олардың шығу тегі және филогенетикалық байланыстары жөнінде бірнеше жорамал айтылған. Олардың бірі Пашер (1914). Пашердің көзқарасы бойынша ең алғашқы пайда болған организмдер автотрофты (бейорганикалық заттардан органикалық заттарды синтездеу) жолымен қоректене алатын организмдер болған деген. Осындай қоректену әдісі қарапайым жәндіктер арасында тек талшықтыларда кездеседі. Бірақ та фотосинтезді көне замандағы қоректену түрі деп санауға болмайды.

Академик А. И. Опарин "Тіршіліктің пайда болуы" (1965) деген гипотезасында органикалық заттар жер бетінде тірі организмдерден бұрын пайда болған, сол себептен алғашқы организмдердің қоректенуі гетеротрофты (дайын органикалық заттармен қоректену) жолымен өтеді деп санаған. Бір клеткалы жәндіктер арасында қарапайым құрылысты саркодалылар (жалғанаяқтылар) гетеротрофты жолымен қоректенеді.
Дегенмен - өте ерте кезде, қазбаларда сақталмаған, бір клеткалы, қарапайым құрылымды, эукариотты гетеротрофты организмдердің топтарынан қарапайымдылардың саркодалылар мен талшықтылар класы пайда болған деген жорамал дұрыс сиякты.
Саркодалылар мен талшықтылар ерте кезде екі эволюциялық бағытта дамыған және көптеген күрделі құрылысты қарапайымдыларды берген. Олардың ішінде ең күрделі құрылысты кірпікшелілер класының өкілдері болып саналады. Қозғалыс мүшелерінің, талшық пен кірпікшенің ұқсастығы инфузория мен талшықтыларды бір-біріне жақындастырады да, инфузориялар талшықтылардан пайда болған деген ой туғызады. Инфузориялар көп таралып қарқынды эволюцияға ұшырап, күрделі формаларға қарай дамыған. Кірпікшелі инфузориялардан сорғыш инфузориялар дамыған, бұған дәлел - сорғыш инфузориялар дамыған кезінде пайда болған жас бүршіктерінде кірпікшелерінің болуы.

Споралылардың да арғы тегі талшықтылар болуы мүмкін, өйткені бұлардың тіршілік циклындағы ерекшеліктері де ұқсас (грегариналар, кокцидиялардың гаметаларының тұрақты болуы, талшықтың болуы талшықтылармен жақындастырады).
Книдоспоридиялар мен микроспоридиялардың шыққан тегі саркодалылар деп санауға болады, олар дамуының алғашқы кезеңдерінде амеба тәрізді жалғанаяқтары арқылы қозғалады және ешбір уақытта талшықтары болмайды.
Тұрақты колония құрып тіршілік ететін талшықтыларды эволюциялық тұрғыдан қарағанда - олар көп клеткалы (Metazoa) жануарлардың арғы тегі екендігі дәлелденген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
Астана
**Қарасаз көшесі** Манас даңғылынан басталып, Айнакөл көшесінде аяқталады. Талғар, Обаған, Марқакөл көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 751,5 м. Бұрынғы атауы *№61 көше*. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).

Қарасаз - Алматы облысының Райымбек ауданындағы ауылдық әкімшілік округінің орталығы. Аудан орталығы Кегей ауылынан шығысқа қарай 60 шақырым жерде орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Қарапайым сөйлеу тілі** - белгілі бір стильдік мақсатпен сөздерді дөрекі, тұрпайы етіп қолдану тәсілдерін құрайтын сөйлеу тілінің бір түрі. Қарапайым сөйлеу тілінің құрамына мазмұны тұрпайылау, дөрекі сездер, диалектизмдер, жаргондар енеді. Бұлар жалпылама лексикаға қарағанда эмоциялды-эксперссивті бояуының күштілігімен ерекшелінеді. Әдеби тілде тағам дәм тәрізді сөздер сөйлеу тілінде *тамақ, ас* түрінде қолданылса, қарапайым — сөйлеу тілінде *нәпақа, қорек, нәр, ыстық* сияқты әртүрлі экспкерссивті бояуы бар сөздер арқылы көрінеді. Мысалы, Бізге алдымен ауқат жібер, оған қоса сауқат жібер (А. Тоқмағанбетов); Ауылда неше қазан болса, соның бәріне ыстық істеп, күніне бір-бір рет қорек беріңдер. (М. Әуезов). Сағила бір тостаған ішкені болмаса, басқа нәр татпапты. (С. Көбеев). Әйтеуір бала-шағаға нәпақа іздеп жүреміз ғой. (Ғ. Мұстафин). Сөздерді ауыспалы мағынада қолдану қарапайым сөйлеу тіліне тән қасиеттердің бірі. Ауыспалы мағынадағы бейнелі сөздер, сол сөз болатын зат не құбылысқа адамдардың жағымды не жағымсыз көзқарасын білдірудің құралы болып саналады. Бұлардың да, эмоциялдық қасиеті басым болып келеді. Сөйлеу кезінде олардың үйреншікті түрлері жиі қолданылады. Мысалы, - Жаман неме, маған бұрын келмей, әкеңе кеттің -ау! Жаман неме ! - дей беріп, қасына, құшағына немересі барғанда, "жаман неменің" артынан ілезде: — Қарашығым, қоңыр қозым... Абай жаным... - деп кемсеңдеп, жылауға айналып кетті. (М. Әуезов). Ойды астарлап, бейнелеп жеткізу құралдарының бірінен саналатын тұрақты сөз тіркестерін қарапайым сөйлеу тілінде көптеп кездестіруге болады. Фразалық тіркестердің қарапайым және тұрпайы түрлеріне мыналар мысал бола алады: **Қарапайым фразеологизмдер**: ауыз бастырық, ұзын етек, бақайынан келмеу, аузынан сілекейі шұбыру, т.б. **Тұрпайы фразеологизмдер**: қолының сұғанағы бар, сойған қасқырдай ыржиды, өлген балықтың көзіндей мөлиді, жырған сыйырдай қылды, т. б. Жаргон сөздер белгілі бір әлеуметтік топ тілінде кездеседі. Мысалы, құлап қалу, қуып кету, базар жоқ, (студенттер тілінде), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қарасай** – Шығыс Каспий алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысының Жылыой, Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Желтау, Көлеңкелі тауларының баурайынан алып, Маңсуалмас жонының солтүстігіндегі сорға құяды.

Гидрографикасы
--------------

Ұзындығы 73 км, су жиналатын алабы 6290 км. Жаман Қарасай және Жақсы Қарасай болып екі саладан тұрады. Арнасы дефляцияға ұшыраған, аңғары айқын қалыптаспаған, сағасы борпылдақ шөгінділерден тұрады. Қар суымен толығады. Ағындысы көктемгі қар еру кезінде 10-15 күндей ағып, жазда түбіне дейін құрғап кетеді. Алабы мал шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚСТАН ТАБИҒАТЫ: «Қазақ энциклопедиясы» Алматы, 2011. 3-том ISBN 9965-893-64-0
*Басқа мағыналар үшін Қарасай деген бетті қараңыз.*
**Қарасай** – Балқаш көлінің батысындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 км.

Бастауы
-------

Бастауын Үшқара (603 м) тауының шығысындағы адырлы шоқылардағы бұлақтан алып, Сарышаған өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасында су көктемде 10-12 күндей ғана болады. Сарышаған өзенінің сағасына 19 км жетпей жерге сіңіп кетеді. Ұзындығы 24 км болатын шағын 22 жылғасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5