recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Оңтүстік Қазақстан»** – Түркістан облысының газеті.

Түркістан Республикасы Орталық партия комитетініңің органы ретінде «Ақ жол» атауымен 1924 ж. 26 қарашада жарық көрді. Алғашқы кезде газет облысқа және Сырдария, Жетісу губернияларына, Қарақалпақстанға тарады. 1925 ж. республика астанасы Қызылорда қаласына көшірілгенде газет сол қалада шыға бастаған «Еңбекші қазақ» газетімен біріктірілді. Ал 1929 ж. республика астанасы Алматы болған соң, Сырдария аймақтық партия комитеті мен атқару комитетінің органы ретінде «Ленин жолы» атауымен шыға бастады. 1932 жылдың көктемінде республиканың аумақтық құрылымдары қайта қаралып, облыстар құрылған кезеңде газет қазіргі атауына ие болды.

Газеттің негізін қалаған Т.Рысқұлов, Сұлтанбек Қожанов, О.Жандосов, О.Исаевтар қатысты. М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, Асқар Тоқмағамбетов, Бауыржан Момышұлының туындылары жарияланып тұрды.

Газет 1967 ж. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 1980 – 90 ж. Бүкілодақтық Халық Шаруашылығы жетістіктері көрмесінің күміс және қола медальдарын алды. Таралымы 23 мың дана, аптасына үш рет шығады.

Тағы қараңыз
------------

* Ана тілі
* Газеттер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**Қожықова Ләтипа Мұңайтпасқызы** (1892, қазіргі Қызылорда облысы Қармақшы ауданы– 1.4.1960, Алматы) – сән және қолданбалы өнер шебері, КСРО, Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1957).

Өмірбаяны
---------

Ауыл мектебінде оқыған. Қоңырқожа Қожықовқа тұрмысқа шыққан. Түркістан Республикасы ОАК Ташкентте ашқан Қазақ педогогикалық училещесіндегі көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысқан. Үйірме мүшелерінің күшімен "Шығыс кештері" ойын-сауық бағдарламасы бойынша әзірленген "Біржан – Сара" спектаклінде (реж. Д.Әділов) Сараның анасының рөлін ойнаған (1921).
1925 – 36 жылы Қазақ драма театрында, 1936 – 58 жылы Абай атындағы Опера және балет театрында қызмет етті. Қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеуде өткен онкүндігіне қатысқан (1936). 1937 – 38 жылы ері Қоңырқожа, үлкен ұлы Қожахмет және жақын туыстары саяси қуғынға ұшырағанда мойымай, шығармашылық өнерін дамыта түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары Ф.Рузвельтке сыйға тартылған, Мемлекеттік тапсырыспен Қожықова Ләтипа Мұңайтпасқызы тіккен қазақтың ұлттық киімдері қазір АҚШ-тағы Рузвельт музейінде, сондай-ақ, ежелгі қазақ қолөнері дәстүрінде тоқылған сәндік бұйымдары мен ұлттық киім үлгілері Алматыдағы Ә.Қастеев атындағы Өнер музейі мен Қазақстан республикасының облысы музей қорларында сақтаулы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Маан қаласы** (Иордания) – Иорданияның оңтүстігіндегі қала және Маан мухафазының әкімшілік орталығы.. 

Халық саны 30 046 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Маан жеріндегі қоныстар Набатей патшалығының кезінен бері болған. 
Қаланың аты Абхазиядағы немесе Үндістанның штаттарындағы әулеттің атына байланысты болуы мүмкін. 

Қазіргі таңда Маанда екі негізгі әулет бар: біріншісі – Аль-Хеджазин (Сауд Арабиясындағы Хиджаздан), екіншісі – Аль-Шамин (Сириядан). Елдің оңтүстік аймағындағы сауда орталығы. Қалада темекі мен мата өнімдерін шығаратын өнеркәсіп орындары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Агриппина Яковлевна Ваганова
**Агриппина Яковлевна Ваганова** (6.7.1879, Санкт-Петербург — 5.11.1951, сонда) — орыс бишісі, балетмейстер, педагог. Ресей Федерациясының халық артисі (1934), профессор (1943).

Санкт-Петербург театр уч-щесін бітірген (1897). 1917 жылдан бастап пед. қызметпен шұғылданды. 1931 — 37 ж. Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) опера және балет театрының көркемдік жағын басқарып, П.И. Чайковскийдің "Аққу көлі" мен Ц.Пунидің "Эсмеральда" балетін қойды. Ваганова — "Класикалық би негіздері" (1934) оқулығының авторы. Ол кеңестік балет өнеріндегі классикалық би мектебінің жүйелерін нығайтуда үлкен рөл атқарды.

КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1946). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Агробиология** - өсімдік және мал шаруашылығы жөніндегі білім, биологиялық ғылымның бір саласы.  

Агробиология ауыл шаруашылық дақылдарын егу және оларды күту әдістерін, халық шаруашылығына сай малдың, өсімдіктің жаңа түрлері шығаруда биологиялық негізгі заңдарын қолдану мәселелерін зерттейді.  

XX ғасырдың 40-50 жылдары Т.Д.Лысенко және оның көзқарасын қуаттаушылар «биология» деген жалпы ұғым орнына «Агробиология» терминін қолдануға тырысты.
Соңғы жылдары ғылыми әдебиетте «Агробиология» термині орнына ауыл шаруашылық биологиясы деген түсінік қолдаылып келеді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Раушанбек Шәкіманұлы Бектібаев** - (27.1.1950, Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Жосалы кенті - 15.5.2002, Астана) - жазушы. 
Қазақ химия технологиясы институтын бітірген (1973). 1975 - 88 жылдары КСРО Мелиорация және су шаруашылығы министрлігі жанындағы "Главриссовхозстрой" бас басқармасында инженер, аға инженер, топ, бөлім бастығы, 1988 - 90 жылдары ҚР Мелиорация және су шаруашылығы министрлігінде қызметкер, 1990 - 93 жылдары "Қазсумелиорация" концернінде жетекші инженер. 1993 жылы ҚР Президенті мен Министрлер Кабинетінің жалпы бөлімінде. 1995 жылдан ғұмырының соңына дейін ҚР Парламентінің Баспасөз қызметінде сектор меңгерушісі болып қызмет атқарған. Тұңғыш фантастикалық әңгімесі "Кездейсоқ аялдама" 1970 ж. "Білім және еңбек" (казіргі "3ерде") журналындажарияланды. Бірнеше кітаптың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Саят Қамшыгер** - 1978 жылы 1 мамырла Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Кезеңсу ауылында дүниеге келген. Алматы мемлекеттік университетінің қазақ филологиясы факультетін 1999 жылы үздік аяқтаған.Әр жылдарда Алматы қаласындағы М.Базарбаев атындағы N2138 ғимназияда мұғалім, Қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқыттың республикалық мектеп-интернатта оқытушы, «Қайнар» университетінде аға оқытушы, М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтына ғылыми қызметкер болып еңбек еткен. 2005 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы басқармасына әдеби кеңесші.

1996 жылғы «Поэзия көктемі» жыр мүшәйрасының жеңімпазы, 1998 жылы «Жұлдыз» журналы ұйымдастырған Артығали Ыбыраев атындағы жас ақындар мүшәйрасының, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің, Ауған соғысы ардагерлеріне арналған мүшәйраның, Астананың 10 жылдығына арналған республикалық мүшәйраның, «Алаш және рух» жыр мүшәйрасының жүлдегер!.

1999 жылы «Білім» баспасынан шыққан «Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы» атты студент ақындардың жыр жинағына, 2006 жылы «Жалын» баспасынан шыққан «Жас толқын» ұжымдық жинағына өлеңдері енген. 2001 жылы «Отырар кітапханасы» сериясымен «Сары гүл» атты тұңғыш кітабы «Жазушы» баспасынан жарық көрген. 2008 жылы «Жалын» баспасынан шыққан «Жүректегі ағыстар» атты жыр жинағының авторы. «Сәуір қүрылтайы. 2002 жыл» (2007), «Алматының жүрегіндей Алмалы» (2006) кітаптарының құрастырушысы.

Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі, «Серпер» жастар сыйлығының лауреаты. «Сары гүл», «Жүректегі ағыстар», «Көңіл көктемі» атты жыр кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  ЕлАна әлеуметтік, қоғамдық-танымдық сайты elana.kz(қолжетпейтін сілтеме)
**Саят** **- Нова** (лақап аты;шын аты жөні - Арутюн Саядян)(1712, Тбилиси,1795,Тбилиси) - армян ақыны. Қолөнерші отбасысында туған. Ақындық (ашуг) даңқы ерте танылды. Грузин патшасы Ираклий II-нің сарайында біраз уақыт қызмет еткенімен оның озбыр шонжарларымен сыйыса алмады. Сарай маңынан қуғындалып, әділетсіздік тақсіретін көп тартты, тіршіліктің талай ауыр тауқыметін бастан кешті. Ол - орта ғасырдағы армян поэзиясының аса көрнекті өкілі. Оның поэзиясы өмірге құштарлық әуенімен ерекше назар аударады. Махаббат лирикасы әлеуметтік мазмұнға толы ("Мен сені сүйгендіктен іңкәрмін", "Бұлбұлға" т.б.). Дін мен қараңғылық шырмаған феодализм дәуірінде Саят - Нова адамгершілікті жырлады, қарапайым еңбек адамын ардақтады. Оның өнері бертінгі дәуірдегі армян, грузин және әзірбайжан поэзиясының дамуына үлкен ықпал жасады.

Дереккөздер
-----------




1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 76 бет
**Раушан коммунист** — Бейімбет Майлиннің 1929 жылы жазған повесі.

Қысқаша мазмұны
---------------

Бұл повестте кейіпкерлердің шым-шытырық күрес пен тартысқа толы өмірлерінің бейнесі көрсетіледі. Олардың өмірдің қат-қабат қиын талқысынан өтіп, жаңа заманға лайық жаңа сана деңгейіне сатылап көтерілуі сипатталады. Сонымен қатар ауылдың тұрмыс-тіршілігі бейнеленеді. Ауыл адамдарының адалдыққа, әділдіккте деген ұмтылыстары шынайы суреттеледі. Повестте басты кейіпкер болып табылатын Раушанның игі істері, Дәмесіннің өтірігін бетіне басуы, Қайырбайдан үзілді-кесілді салық төлеуді талап етуі, зорлықпен шалға тиіп бара жатқан Дәметкен тағдырына ортақтасуы баяндалады. Раушан әрбір іс - әрекетті ауылдағы жаңа тұрмыстың жаңа заңын жүзеге асыру мақсатымен істейді. Шығармада Раушанның ауылнай қызметіне дейін көтерілуі, ауылдағы жаңаны жаңартқыш қариялардың Раушанның күйеуі Бәкенді алдап, Раушанға айдап салуы, Раушанның Орынборда үш жыл оқып, білімді қайраткер боп келуі, өз дұшпандарының арбауымен қылмысқа батып, үш жыл түрмеде отыруы баяндалады.

Шығарма кейіпкерлері
--------------------

* **Раушан** - төңкерістен кейін тас талқаны шығып, ыдырап барып қайта құрылып жатқан қазақ аулындағы көп бейнетқордың бірі , қарапайым үй шаруасындағы әйел. Аздап жүрексінгенімен, қоғам жұмысына араласудан бас тартпайды.

* **Бәкен** - Раушанның күйеуі. Тумысында адал, аңқылдақ болғанымен аңқау, аңғырт, оның үстіне өзіндігі аз, өзгенің сөзіне ергіш те сенгіш.

* **Дәметкен**

* **Мәриям**

* **Әбдіш**

* **Ауыл тұрғындары** , **ақсақалдар**.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Бейімбет Майлин шығармалары |
| --- |
|  |
| Роман мен повестері | 
Азамат Азаматыч • Шұғаның белгісі • Раушан коммунист • Берен • Қырманда • Он бес үй • Әміржанның әңгімесі • Асулардан асқанда |
|  |
| Либретто мен пьесалары | 
Шаншар молда • Әмеңгер • Қаламқас • Неке қияр • Сәлде • Халпе • Талтаңбайдың тәртібі • Біздің жігіттер • Майдан • Шұға • Жалбыр • Аманкелді |
|  |
| Поэмалары | 
Байдың қызы • Рәзия қыз • Қашқын келіншек • Зайкүл • Өтірікке бәйге • Хан күйеуі • Маржан • Кемпірдің ертегісі • Мырқымбай • Бөліс • Қанай |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Әңгімелері • Очерктері |

 |
Джессика Сьюзан Лаундс (ағыл. Jessica Suzanne[1] Lowndes; 1988 жылдың 8 қарашасында туған; Ванкувер, Канада[2])- канадтық әртіс пен әнші. Танымалдлыққа «90210: Новое поколение» сериалындағы жасөспірім қыздың Адриана Тэйт-Дунканның рөлін сомдағанының арқасында ие болды.

Жеке өмірі
----------

Джессика 1988 жылдың 8 қарашасында Ванкувер (Канада) қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы - Англияда, Украинада, Германияда өмір сүрген.Джессиканың кіші сіңілісі бар. Жақындары мен достары оны Джесси деп атайды. Джесси «Атландическая академия» деген жерде оқыған. 2006 жылы мектепті бітіргеннен соң ол Лос-Анжелеске көшіп келеді.
2008 жылды қыркүйегінен бастап ол өзінің әріптесі «90210: Новое поколение» сериалының актері – Адам Грегоримен ара-қатынаста болады. Бірақ жұп айырылысады. 2009 жылдың көктемінен бастап Аорон Пол атты актермен ара-қатынас құрады. Кешікпей ол жалғыздықта өмір сүреді. 2012 жылдың көктемінде Джереми Блум атты спорт адамымен кездеседі. 2013 жылы олар да айырылады. Енді Джессика регбисші Томан Эванспен ара-қатынас құрды.

Дереккөздер
-----------

 Лаундс Джессика
**Рауф Ибрагимович Кутуев** (06.05.1925 – 05.12.1944) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1945).

Өмірбаяны
---------

1925 жылы Самара губерниясында туған. 1930 жылы ата-анасымен Ақтөбеге көшіп келіп, 7-сыныпты бітіріп, зауытта слесарь шәкірті болады. 1942 жылы әскерге шақырылып, Запорожьені азат етуде, Изюм бағытындағы соғыстарға қатысты. 1943 жылы команда құрамының қысқа мерзімді курсынан өткен, оған, 18 жастағы офицерге взводқа команда жасау тапсырылады. 
1944 жылы желтоқсанда Дунай бекінісін алуға қатысып, ұрыс кезінде ауыр жарақат алып, қаза тапты. Батыр есімімен Ақтөбе қаласында бір көше аталған.

Марапаты
--------

1945 жылғы 24 наурызда Р.И.Кутуевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Джером Дэвид Сэлинджер** (ағлш. Jerome David Salinger [ˈsælɪndʒər]; 1 қаңтар 1919, Нью-Йорк — 27 қаңтар, 2010, Корниш, Нью-Гэмпшир) - американдық жазушы. "The Catcher in the Rye" атты романымен оқырман қауымға белгілі.

Жас кезі
--------

Сэлинджер Соломон Сэлинджер атты көтерме саудамен айналысатын саудагердің отбасында дүниеге келді. Әкесі оған жоғары сапалы оқу беру мақсатымен, оны Вэлли-Фордж қаласындағы әскери мектепке берді. Сол жерде ол алғаш шығармаларын жаза бастайды. Мектепті бітірген соң, ол Нью-Йорк университетінде, Урсинус-колледжде, Колумбиялық университетінде білім алады. Соған қарамастан, ол жоғары оқу орындарының ешқайсын толық аяқтамайды. 1942 жылы Сэлинджер армия қатарына қосылады. Кейінрек, сержант атағын алып Нормандиядағы десант операциясына қатысады. Сонымен қатар, бірнене концлагерьлердің босатылуына қатысқан.

Соғыстан кейін
--------------

Ең алдымен, Сэлинджердің Нью-Йорктағы журнал-газеттерде қысқаша әңгімелері жарық көре бастайды. 1940 жылы оның бірінші әңгімесі "Жастар" дүниеге шығады. Жазушының "A Perfect Day for Bananafish" деген шығармасы қаламгерді 1948 жылы атақ-даңқа ие етеді. Осы шығармадан кейін Сэлинджер тұрақты келісімшартқа ие болады.

*The Catcher in the Rye* романы
-------------------------------

Сэлинджердің ең танымал шығармаларының бірі 1951 жылы басылды. Романдағы Холден Колфил аты жас кейіпкердің образы көптеген оқырмандардың(әсіресе жас буынның) көңілінен шықты. Бас кейіпкер өзінің ой-толғануларымен және әрекеттерімен қоршаған ортаға қарсы шыққандай болады. Әйтсе де, бірнеше елдерде және штаттарда лексиканың құрамына және т.б. себептерге байланысты кітапқа тиым салынады.

Өмірінің соңына қарай Д.Сэлинджер дарашыл өмір түріне көшеді. Ол келесі жазған кітаптарын жарияламай, интервью бермей сопылықты ұстанады. Атақты жазушы 91 жасында 2010 жылы дүниеден өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Д.Сэлинджер туралы сайт.
**«Авичи Арена»** (швед. *Avicii Arena*; бұрынғы атауы **Глобен** — Үлгі:Lang-sv2, «глобус») — Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан спорттық арена. Әлемдегі ең үлкен сфералық ғимарат, концерттер мен спорттық шаралар өткізу үшін арналған. Сонымен қатар, көптеген спорттық шаралар өткізілген, киберспорт сферасында да қолданылған арена болып келеді. Мысалы, Starcraft II ойынынан болған, 2021 жылы Counter Strike: Global Offensive ойынынан мэйджор турнирі болады.

Арена 1989 жылы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты үшін арнайы салынды және 1989 жылы 19 ақпанда ашылды. Швецияның Күн жүйесіндегі Күнді бейнелейді, Күн жүйесінің әлемдегі ең үлкен үлгісі.

2009 жылдың 2 ақпанында Стокгольм Глобен Аренасына меншік құқығын шведтік Ericsson телекоммуникациялық компаниясы сатып алды. Содан бері арена «Ericsson Globe» деп өзгертілді.

2021 жылдың 19 мамырында Ericsson Globe ресми түрде Avicii бүркеншік атымен белгілі швед музыканты және диджей Тим Берглингтің құрметіне Avicii Arena атауын өзгертті.

Тарихы
------

Stockholm Globe Arena және Globen City 1985 жылы Стокгольм қаласының жаңа стадионының ең жақсы жобасына арналған конкурстың бөлігі ретінде швед сәулетшісі Сванте Бергпен жобаланған. Globe City және онымен бірге Стокгольм Глобус Аренаның макети 1985 жылы жасалған.
Авимим
**Авимим** — биіктігі — 45 см, ұзындығы 1,5 м болатын шағын денелі динозавр. Бір қызығы, оның бассүйегі денесіне қарағанда кішкентай, есесіне, миы мен көздері үлкен болған екен. Тістері мүлдем болмаған. Тек қана тотықұстікіне ұқсайтын үшкіл жақ сүйектері мен тіссіз тұрмығына қарап авимим шөппен қоректенген немесе тамақ талғамаған деген болжам жасай аламыз. Курзанов есімді палеонтолог авимимді бунақденелі жәндіктермен қоректенді деп есептейді.

Қызықты дерек
-------------

* «Авимим» атауы «құсқа еліктегіш» деген мағынаны білдіреді.
* Ол — сағатына 64 шақырым жылдамдықпен жүгіре алатын, түйеқұс секілді жүйрік динозавр.
* Авимим — жетілген теропод, оның ақылы басқа динозаврларға қарағанда жоғары болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 15 келі
* Тұқымдас : Авимимид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Бернард Больцано** (1781 жыл, қазанның 5, Прага - 1848 жыл, желтоқсанның 18, Прага) - Чех математигі, философы.

Бернард Больцано
1796 жылы Прага университетіне түсіп философия, математика, физика салаларын оқыйды. 1800 жылы дінни институтқа түсіп философияны жалғастырады.1805 жылы осы институттың дін және философия профессоры әрі 1818 жылы сол институттың директоры болады. 1819 жылы діни талас тартыс кезінде барлығынан айырылып 1825 жылға дейін саяси бақылауға алынады. Оның негізгі математикалық зерттеулері анализдің бастапқы мәселелеріне арналған. Ол өзінің 1817 жылы жазған «бір жақты талдаудің дәлелі»атты еңбегінде функцияның қасиеттерін жан-жақты ашып көрсетеді. А.-Л.Коши ден бұрын үзіліссіздік пен туындының дәл анықтамасын берген. Қатармен тізбектің жинақтылығының тура мағанадағы анықтамасын берді. 1834 жылы жазып бірақ айақтаман еңбегі «функциялар теориясында» ол үзіліссіздік пен дифференциялданудің арасындағы айырмашылықты ашып көрсетіп, математика тарихында тұңғыш рет кез келген нүктеде ақырлы туындысы болмайтын бірақ үзіліссіз функцияның мысалын келтірді (қисық арқылы функцияны өрнектейді, бірақ аналиктикалық өрнегі жоқ).

Оның шексіз жиындар теориясын орнатуда да өзіндік үлесі бар. 1851 жылы жарық көрген «шексіз қарама-қайшылық» (шексіздік парадокс) еңбегінде нақты шексіз жиынның бар екенін айтып, екі жиынның тепе-теңдік ұғымын түсіндіріп берді. Әрі шексіз жиынның ішкі жиынының өзімен пара-пар болатынын байқайды.

Оның еңбегі көр уақытқа дейін назардан тыс қалғандықтан соңғы кездері ғана оның аты математика тарихына ене бастады.
**Карлстад** — Швеция қаласы.. Вермланд леннің орталығы. Венерн көлінің солтүстік жағалауында орналасқан. Карлстад — Швеция қалаларының ішінде көлемі жағынан 18-ші орындағы қала. Халқының саны – 83,994 адам.

Тарихы
------

1584 жылы 5 наурызда Герцог Карл (кейін Швеция корольі Карл IX) елді мекенге қала мәртебесін тарту етіп, оны провинцияның орталығы етіп бекіткен. Қаланың атауы Карл қаласы деген мағынаны білдіреді. Сонымен қатар Герцог қалада өзінің жеке резиденциясын тұрғызған. 1724-1730 жылдары құрылыстың орнына сәулетші Кристиан Халлердің басшылығымен Кафедральды Карлстада соборы салынған. Көптеген көне қалалар секілді Карлстад да бірнеше ірі өрттерден зардап шеккен. 1865 жылы 2 шілде де болған өрттен қалада 240 үйдің тек 7-уі мен кафедралды собор ғана өрттен аман қалып, сақталынып қалған. Осыдан кейін шаһар жаңа үлгіде қайта қалпына келтірілген. 1905 жылы 31 тамызда Карлстад да Швед-норвег арасындағы унияны шартының күшін жою үшін швед және норвег өкілдерінің арасындағы келіссөздер жүргізілген.

Экономика
---------

Ақпараттық технологиялары
-------------------------

* TeliaSonera –телекоммуникациялық компания. Швеция мен Финляндияның ұялы телефон байланыс нарығында көшбасында тұр. Карлстада ірі R&D орталығы бар.
* TietoEnator – швед-фин ақпарат компаниясы. Бағдарламалық өнімдерді жасап шығару, жүйелік қолдау көрсету және тапсырушыларға кеңес беру қызметтерімен айналысады. Карлстадтағы кеңсесінде 500 адам қызмет істейді.

Спорт
-----

Фэрьестад хоккей командасы бірінше рет Швеция чемпионатында бас жүлдеге ие болған. Соңғы алған жүлдесі 2006 жылы.

Көлік қатынасы
--------------

Әуежайы
-------

Ресми ашылу салтанаты 1997 жылы болған. Карлстад әуежайы тұрақты түрде екі рейс қызметін ұсынады. Жылына шамамен пассаржирлердің саны — 171 680 адамды құрайды (2003). Әуежай қаланың оңтүстік-батысынан 16 шақырым қашықтықта орналасқан. Әуежайға такси (шамамен бағасы 300 SEK) немесе автобустар(шамамен бағасы 60 SEK) арқылы қатынауға болады. 

Дереккөздер

1. ↑  Karlstad, Sweden: A Cultural Revival in the Solar City
**Лоренцо Валла** (итал. *Lorenzo Valla*, 1407, Рим немесе Пьяченца – 1457, Рим) — италиялық Ренессанс заманының пәлсапашысы, гуманист. Антиклерикалдық бағытта жазылған шығармалары үшін оны католиктік шіркеу қуғынға ұшыратып, діннен безген деп жариялады. Валла «ләззаттануды» тек дененің ләззаттануы ғана емес оны ең жалпы мағынада деген сияқты пайымдаулары монархиялық пәлсапаға қарсы шығады.

Негізгі ойы
-----------

*Эпикурдың* философиясы мен этикасын жақтаған. Валла оны христиандық *аскетизм* мен стоиктердің қатал этикасына қарсы қояды. Ол адамзат ақыл-ойының күшіне сенеді, ғылыми-зерттеу мен адамның өзінің барлық материалдық және рухани қажетін қанағаттандыруға ерік беруді талап етеді. Валла махаббат пен неке - бостандығын жақтайды. Валла жалпы түсініктерді субстанция деп қарауды теріске шығарып санайды. Ол Аристотельдің логикасына талдау жасап. адамзат ой өрісін *силлогизм* шеңберіне сыйғызуға болмайды деп санады. Валла *индукция* мен *дедукция* арасында ешқандай өткел жоқ деукшілердің пікірін қостамады. Валла таным теориясында дүниедегі заттар адам санасында бейнеленеді деген материалстік көзқарасқа сүйенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Lorenzo Valla: Italian humanist.  Britannica. Тексерілді, 11 шілде 2023.
2. ↑  *Реале, Дж. және Антисери, Д.. Аударған Ғабитов, Т.Х.* Мораль мен жаңаэпикурлік мəселелері бойынша пікірталастар.  Мәдени портал. Тексерілді, 11 шілде 2023.
3. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Бұрғылау журналы** Бұрғылау ұңғымасын бұрғылау барысы
түгелімен жазылып отыратын ең басты құжат. Бұрғылау нүктесінде бұрғылау
шеберінің қолымен толтырылады. Бұрғылау журналы бұрғылаудың өте құңды деректік құжаты
болып табылады. Ол бұрғылау жұмыстары біткенге шейін бұрғылау қондырғысы
басында сақталады да, кейін әдейі жасақталған құжатханаға тапсырылады. Бұрғылау журналына тіркелуі тиіс мәліметтер: ұңғыманың бірөтпе (проходка) аралықтарының
тереңдіктері, бұрғылау теспетемірі (наконечник) және оның диаметрі, ұңғыма
шегені, жуғыштау сұйығының құрамы және шығыны, бұрғылау оқпаны тесіп
өскен таужыныстар мен пайдалы қазбалардың атауы және қалыңдығы, бұрғылау
тасбағанының шығымдылығы, ұңғымадағы жерасты суының беткі деңгейі т.с.с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Президенттік республика** — президенттің мемлекеттік органдарының ісіне салмақты араласумен айқындалады. Президенттің қолында мемлекет және үкіметке басшылық лауазымы болады. Президентік республиканы әдетте, тағы да **дуалистік республика** деп те атайды, себебі бұл екі басшылық бөлек екендігін айқындайды. Олар біріншісі, заң шығарушы орган - парламент, ал атқарушы орган - президент.

Президенттің республиканың басты ерекшеліктері
----------------------------------------------

Президентті парламент сайламайды (тек халық — Колумбия, немесе таңдаушылар алқасы— АҚШ),

Парламент - үкімет түрі емес, яғни президент елді қалыптастырады. Президент елдің нағыз басшысы. Үкімет тек президенттің алдында жауап береді, себебі тек президент қана оны таратып жіберуге құқылы. 

Бұл басқару түрінде, парламенттік республикамен салыстырғанда, президенттің қолындағы билік бар екендігі айқын сезіледі. Президенттік республикада, президент - атқарушы орган. Бұл дегеніміз, егер парламенттің шығарған заңы президентке моральсіз, жарқын болашаққа лайықсыз көрінсе, ол бұл заңды бекітпей, парламентке қайта талқылау үшін қайтаруға құқылы. 

Әдетте президенттік республикада, президентте парламентті таратуға және парламенттің үкіметке сенімсіздігін білдіруге құқы жоқ. Алайда парламент президентті орнынан алып тастай алады (импичмент рәсімі).

Президенттік республикалар
--------------------------

     Президенттік республика.      Аралас республикалар.      Парламенттік республикалар, атқарушы орган - президент (парламентпен таңдалған).      Парламенттік республикалар, атқарушы орган - премьер-министр.      Конституциялық монархия, атқарушы орган - премьер-министр.      Конституциялық монархия, саясат билігі корольде, алайда жеке үкімет басшысы бар ел.      Абсолюттік монархия      Бірпартиялық жүйе.
Қарапайым президенттік республикаға Америка Құрама Штаттарын жатқызуға болады. АҚШ конституцияның негізінде өкілеттіктерді бөлу қағидасы жатады. Президенттік республикаларға Латын Америка және Африка елдерінің көбі жатады.

Дереккөздер
-----------
**«Президенттің бүкіл жасағы»** — Алан Пакуланың 1976 жылғы фильмі, Уотергейт жанжалын зерттеуімен айналысқан журналистер Боб Вудворд пен Карл Бернстейннің кітабы негізінде түсірілген.

Фильм төрт «Оскарды» және басқа да сыйлықтарды жеңіп алған, Америкалық кино институтының «100 ең мықты шытырман оқиғалы америкалық фильмдер» тізіміне кірген.

2010 жылы ол АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді.

Сюжет
-----

The Washington Post газетінің журналистері Вудворд пен Бернстейн Вашингтондағы Уотергейт қонақүйінде ұсталған бес қарақшының сотынан хабарды таратады. Бастапқыда қарапайым болып көрінген бұл іс бірте-бірте арнайы қызметтерге және Ақ Үйдің өзіне қатысты болып шығады. Демократтардың тек Уотергейттегі кеңсесі ғана емес, басқа да әрекеттері құпиялы бақылауда болғаны анықталады. Президент Ричард Никсонның администрациясы бұл бақылауды ұйымдастырмағанын айтады. Бірақ екінші мерзімге сайланса да, ақыры Никсон президент орнын босатады.

Басты рөлдерде
--------------

* Дастин Хоффман — *Карл Бернстейн*
* Роберт Редфорд — *Боб Вудворд*
* Джек Уорден — *редактор Гарри Розенфельд*
* Хэл Холбрук — *«Терең жұтқыншақ» деп танылған аноним куәгер*
* Мартин Болсам — *басқарушы редактор Говард Симонс*
* Джейсон Робардс — *атқарушы редактор Бен Брэдли*
* Джейн Александер — *Джуди Хобэк*
* Мередит Бакстер — *Дебби Слоун*
* Стивен Коллинз — *Хью Слоун*
* Нед Битти — *Мартин Дардис*
* Пенни Фуллер — *Салли Эйкен*
* Ф. Мюррей Абрахам — *сержант Пол Липер*
* Линдсей Краус — *Кэй Эдди*
* Полли Холлидей — *хатшы қыз Дардиса*
* Доминик Кьянезе — *Эухенио Мартинес*

Жүлделері
---------

Фильм «Оскар» сыйлығының 8 номинациясына түсіп, төртеуінде жеңіп алған: 

* үздік көмекші актёр (Джейсон Робардс)
* үздік қоюшы суретші жұмысы (Джордж Дженкинс, Джордж Джейнс)
* үздік бейімделген сценарий (Уильям Голдмен)
* үздік дыбыс.

Сондай-ақ фильм BAFTA сыйлығының 10 номинациясына және Алтын глобустың 4 номинациясына ілікті, Нью-Йорк пен Канзас киножүлделерін жеңіп алған.

Сілтемелер
----------

* *Ann Hornaday*. The 34 best political movies ever made
**Бұрғылау қондырғысы** - ұңғыманы бұрғылауға арналған құрал-жабдықтар кешені. 

Ол бұрғылау тәсіліне қарай: айналмалы бұрғылау қондырғысы (көп тараған түрі) және соққылы бұрғылау қондырғысы болып екіге бөлінеді. Айналмалы бұрғылау қондырғысының құрамына бұрғылау мұнарасы, күштік жетек, түсіріп-көтеру операцияларын механикаландыруға арналған құрал-жабдықтар, бұрғылау сорғылары, шайғыш ерітіндіні дайындауға, тазалауға және оны өңдеп қайта қолдануға арналған құрал-жабдықтар, т.б. енеді. Бұрғылау қондырғысы мұнай, газ және терең геологиялық барлау ұңғымаларын бұрғылауға арналған тұрақты бұрғылау қондырғысы, көбіне геологиялық барлау жұмыстарында, су астындағы бұрғылауда және құрылыс жұмыстарында қолданылатын жылжымалы бұрғылау қондырғысы, негізінен қопарылыс ұңғымаларын бұрғылауға арналған (жабдықтары шынжыр табанды не доңғалақты сүйреткіштерге, автомобильге, тракторға, катерге, т.б. орнатылған), өздігінен жүретін бұрғылау қондырғысы және жетуі қиын жерлерде бұрғылау жұмыстарын жүргізуге арналған тасымалды бұрғылау қондырғысы болып ажыратылады. Тау-кен ісінде бұрғылау қондырғысы бұрғылау станоктары деп аталынады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы II том
**Бұрғылау құбырын геофизикалық зерттеулер** - бұрғылау құбыры тесіп өткен қимаға тән тау жыныстары мен пайдалы қазбалардың физикалық қасиеттерін зерттеу жиынтығы.

Бұл зерттеулер әдетте үш түрлі мақсатты көздейді: 1) тау жыныстарының, мұнай және газ қабаттарының, рудалардың көмірдің басқа да пайдалы қазба түрлерінің физикалық сипаттарына тән айырмашылықтарды салыстыра зерттеу нәтижесінде құбыр қимасындағы кен қабаттарын оқшаулау, яғни каротаж жұмыстары; 2) бұрғылау құбырының техникалық жағдайын анықтау; 3) тереңдіктерден үлгілер алу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сейітов, А. Абдулин.— Алматы: Қазақстан, 1996,ISBN 5-615-01738-4
**Рашель** - Швейцариядан шыққан,француз актрисасы.

Өмір жолы
---------

Актер әрі педагог Ж.И.Самсоннан драмалық өнер бойынша сабақ алды. Сахналық жолын 1837 ж. Париждің "Жимназ" тетарынан бастады. 1838-1855 ж. "Комеди Францез" театрында ойнады. Оның өнері француз сахнасында классицизмнің қайта өркендеуіне ықпал жасады. Камилла, Эмилия, Федра, Андромаха сияқты трагедиялық рольдерді, сондай-ақ 1848 жылғы Революция кезінде "Марсельезаны" орындады. 1840 жылдардың 2-жартысынан гастрольдік сапармен Еуропа, Солтүстік Америка елдерінде және Ресейде өнер көрсетті.1855 ж. сахнадан қол үзді. *М.С.Щепкин мен А.И.Герцен* актриса өнерін жоғары бағалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Большевиктерге қарсы Түркістан күрес одағы** – Қоқан автономиясы күйреп, Түркістан республикасы құрылған соң, 1918 жылы көктемде кеңестерге қарсы құрылған астыртын ұйым. Оған бұрын Түркістан әскери ұйымына қараған орыс офицерлері, жергілікті орыс буржуазиясының шенеуніктері мүше болды. «Одақ» Ресейде монархияны қалпына келтіруді өз мақсаты етіп белгіледі. Оның қызметіне ағылшын әскер басшылары жетекшілік етті. Арадағы келісім бойынша «Одақ» Түркістандағы кеңестерге қарсы күштерді біріктіріп, кеңестерге қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастыруға тиіс болды. Ағылшындар «Одақты» қаржымен және қарумен қамтамасыз етті. Ұйым мүшелері Ашхабадтағы және Верныйдағы 1918 жылғы бүлікті ұйымдастыруға қатысып, астыртын іріткі салу әрекеттерімен айналысты, Қоқан автономиясының қарулы күштерін құруға ат салысты. 1918 жылдың қазан айында Түркістан Төтенше комиссия мекемелері «Одақты» біржола жойды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бегалин Қ. Империя құрамында: «Қазақстан балалар энциклопедиясы» топтамасы, 168-ші бет. – Алматы: «Аруна» баспасы, 2010. – 224 бет, илл. ISBN 9965-26-294-2
**Джесси Адам Айзенберг** (ағылш. *Jesse Eisenberg*; 5 қазан 1983, Куинс, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық актер және драматург. 2011 жылы өзінің «Әлеуметтік желі» фильміндегі рөлі үшін «Алтын глобус» және «Оскар» премияларны номинацияланды. Джесси Куинсте еврейлік отбасыда дүниеге келген. Оның анасы, Эми, клоун болып жұмыс істеді, ал әкесі, Барри, ауруханада әкімгер және колледж профессоры болып жұмыс ітеді. Айзенбергтің екі апайы бар; үлкені - Керри Ли және кішісі - Хэлли Кейт - әртіс. Джесси Ист-Брунсвиктің мемлекеттік мектептеріне барған. 1996 жылы ол танымал музыкалық топтардың бірінің - «The Broadway Kids» мүшесі болды. 1999 жылы ол мектепте оқып жүргенде «Будь собой» фильмінде Энн Хэтэтуэймен бірге ойнаған. 2009 жылы Кристен Стюартпен бірге «Мәдениет пен демалыс саябағы» фильмінде рөл алды. 2010 жылы әртіс «Әлемуеттік желі» фильмінде «Facebook» сайтының қалаушысын Марк Цукербергті ойнады.
**Нарын уезі** — 1919-1922 жылдары болған Қырғыз АСКР (1925 жылдан бастап — Қазақ) Бөкей губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Нарынтеке болған Нарын уезі 1919 жылы құрылды. 1920 жылы оған 12 көшпелі болыстар кірді, олардың атауларының орнына сандар (1-ден бастап 12-ге дейін) болды.

1921 жылы қаңтарда 9 болыстың орнына 6 құрылды (барлығы көшпелі):

* Баржаптер
* Бекетай
* Бөрілі
* Толыбай
* Ұялы
* Шенді

Бұған қоса № 10 болыс Орда уезіне өтті.

1922 жылы 6 мамырда Нарын уезі таратылды. Оның аумағы Жаңақала уезіне өтті.

Сілтеме
-------

* Қазақстан ӘАБ анықтамалығы (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) — Алматы, 1959
Лазурит
**Лазурит** — силикаттар класының каркасты типіне жататын минерал. Химиялық формуласы: Na6Ca2(AlSiO4)6(SO4,S,Cl)2 Сингониясы — текшелік, агрегаттары тұтас тығыз масса. Түсі — қою көктен күлгінге дейін, жылтырлығы — шыныдай, қаттылығы — 5,5, жіктілігі жетілмеген, меншікті салмағы — 2,38-2,42. Лазурит сілтілі және қышқыл интрузиялардың жапсарында метаморфталған әктастарда кездеседі. Әшекей тас ретінде қолданылады. Синонимі: ультрамарин. Лай балшықты шоқылардың үстіңгі жағынан шығып жататын, әдетте мұнай типті минералды сулар. Мұндай сулардың минералдылығы орташа алғанда 10 г/дм3-ден 20 г/дм3-ге дейін өзгереді. Құрамы көбінесе гидрокарбонатты натрийлі және хлорлы кальций-магнийлі. Л.б.ш.с-мен бірге көп жағдайларда шамалы мөлшерде мұнай да ілесіп шығады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 
Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі
 ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, 
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы Ж А Қ 
2003. — 248 бет. ISВN 5-7667-8188-1, ISВN 9965-16-512-2
**Нарттай.** Сөздікте бұл сөз мағынасы — қып-қызыл боп қызарған, албыраған. «Баламның беті нарттай болып... балбырап жатты» (С. Жүнісов, Құстар.).

Қазақ тілінде сөз түбірі —«нарт» жеке қолданылмайды. Дыбыс құрамы жағынан бұған сәйкес сөз моңғол тобындағы тілдерде кездеседі. моңғолша нар — күн, қалмақтарда бұл мағынадағы сөз «нарн» қалпында айтылады. Біздің байқауымызша, қалмақ тіліндегі «нарта» (мағынасы — бұлтсыз ашық күн) сөзі қазақтарға ауысып, олар сөз түбірі «нарт» деп ұғынып, өздеріне тән -тай жұрнағын қосу арқылы «нарттай» сөзін тудырып,
«қып-қызыл» мағынасында қолдануды дағдыға айналдырған. «Екі беті нарттай» тіркесінің сөзбе-сөз түсінігі—«екі беті ашық күндей».

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Сексембайсор** – Қалыбек көлінің оңтүстік-батысындағы тұзды тұйық көл. Шағалалы өзенінің алабында.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Амандық ауылының оңтүстік-батысында 2 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 176 м биіктікте жатыр. Аумағы 8,4 км2, ұзындығы 4,3 км, енді жері 3 км, жағалау бойының ұзындығы 15,1 км. Жағалауы тегіс, ашық келген. Оңтүстік-батысынан көктемде еріген қар суымен кішігірім жылға құяды. Негізінен еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірде ериді. Суына мал суарылады. Алабы шабындық, егістік жəне мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Секциялап бекіту** - ұңғыманың бұрғыланған оқпанын шегендеу бағанасының екі немесе одан да көп бөліктері (секциялары)
арқылы бекіту тәсілі. Терең жене аса терең барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылағанда, түсірілетін бағананың жалпы массасы бұрғылау қондырғысының жүк
көтергіштігі мен шегендеу құбырларының
бұрандалы біріктірулерінің беріктігінен
жоғары болғанда, сондай-ақ бағананың
жоғарғы бөлігі тозғанда (шарпылған күйде
болғанда), үгілуге, жылжуға бейім босаң таужыныстар бұрғыланғанда және секциялық тізбектердің бір-біріне жалғану орнын бекіткенде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Қазақтың етті-биязылау жүнді қойы** – тез жетілгіш, жоғары сапалы етті, бағалы кроссбред және кроссбред типтес жүн беретін қой тұқымы. 

  

1945 – 91 жылы 3 тұқымдық тип (сүле) құрамымен сынақтан өтті. Қаншеңгелдік сүле құйрықты қылшық жүнді саулықтарды прекос қошқарларымен ұрықтандырудан алынған будандарды өзара төлдетіп, бұдан алынған будандарды линколь, корридель тұқымдарымен кірістіре будандастыру нәтижесінде алынды. Ақсеңгірлік сүле – қазақтың биязы жүнді қойларын линкольн, ромни-марш, корридель қой тұқымдары қошқарларымен; ал шулық сүле – жергілікті биязы-қылшық жүнді қойларды ставрополь, оңтүстік қазақ мериносы, қазақтың етті – биязылау жүнді қой тұқымы қошқарларымен; қаншеңгелдік сүле – cолтүстік кавказ, ромни-марш, линкольн қой тұқымдары қошқарларымен кіріспе будандастыру жолдарымен шығарылды. Алынған қой тұқымының қошқарлары 90 – 110 кг, саулықтары 55 – 62 кг салмақ тартады, қошқарларынан 4,7 – 6,0 кг, саулықтарынан 2,5 – 3,0 кг таза жүн қырқылады. Кроссбред жүні жеңіл өнеркәсіп үшін аса бағалы шикізат болып табылып, арнайы мата және тоқыма бұйымдар жасау үшін пайдаланылады. Әрбір 100 саулықтан 120 – 140 қозы алынады. Бұл қой тұқымы Алматы, Жамбыл облыстарының түрлі меншік иелігіндегі қожалықтар мен Қазақ қой шаруашылығы технологиялық ғылыми-зерттеу институтының "Ақсеңгір" және К.Мыңбаев тәжірибе ш-тарында өсіріледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Қазақтың етті-жүнді қойы - биязылау жүн мен еттілікті ұтымды ұштастырған қой тұқымы. Будан биязы жүңді саулықтарды линкольн, ромни-марш қошқарларымен күрделі будандастыру жолымен шығарылған. Жаңа тұқым ретіңде 1991 ж. қабылданған. Қазақтың етті-жүнді қойының өсірілетін жеріне қарай ақсенгір, қалшеңгел және шу қойы атты үш түрі бар. Асыл тұқымды қошқары - 95-10 кг, саулығы - 58-65 кг тартады, олардан, тиісінше, 5,0-5,5 және 2,7-2,9 кг таза жүн қырқылады. Жүнінің ұзындығы 11-13 см аралығында. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның табиғат жағдайына төзімді, ұзақ мерзім табиғи жайылым жағдайында бағуға көнбісті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Қазақтың ақбас сиыры** – сиырдың етті тұқымы. Қазақ және қалмақсиырларын герефорд бұқасымен будандастыру арқылы 1932 – 50 ж. Қазақстан мен Ресейде шығарылған. 

  

Тұқым құрамында 11 зауыттық желісі бар, оның 9-ы Қазақстанда. Бұл тұқым республиканың далалы және шөлейт аудандарының табиғи жағдайына бейімделген. Түсі қызыл, басы, құйрығының ұшы, әукесі, бауыры мен сирағы ақ болады. Етті малға тән белгілері өте айқын, тез жетіледі. Кеудесі кең, етті, аяқтары қысқа, берік келеді. Сақа бұқасы орта есеппен 800 – 900 кг (кейде 1100 – 1300 кг), сиыры 450 – 500 кг (кейде 520 – 580 кг), 7 – 8 айлық еркек танасы 200 – 220 кг, ұрғашы танасы 180 – 200 кг тартады. 15 – 18 айлығында еркек тайынша тәулігіне 900 – 1000 г, ұрғашы тайынша 700 – 800 г салмақ қосады. Ет түсімі 57 – 60%. 

  

Қазақтың ақбас сиыры Ақмола облысының «Қазақстан», «Саха»; Шығыс Қазақстан облысының «Қалбатау», «Коростолевское»; Батыс Қазақстан облысының «Чапаевский»; Қостанай облысының «Ключевое», «Степное»; Павлодар облысының «Глазырина», «Дархан»; Сол түстік Қазақстан облысының «Алабота» шарушылықтарында өсіріледі. Тұқымды шығарған бір топ ғалымдарға (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин, т.б.) КСРО Мемлекет сыйлығы берілді (1950).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
Церуссит
Церуссит
**Церуссит** (лат. *cerussa* — бояу), қорғасынның ақ кентасы — карбонаттар класына жататын минерал.

Химикалық қасиеттер
-------------------

Химиялық формуласы: Pb[CO3], құрамы (%): PbO — 83,5%, CO2 — 16,6%, қоспалары: Sr, Zn, Ca, Ag, Fe.

Физикалық қасиеттер
-------------------

Ромбылық сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары бипирамида, баған, қалақ ине, пластинка, ал минералдық агрегаттары түйірлі, талшықты, тұтас масса түрінде кездеседі. Түссіз, сарғылт, қоңырқай, сұрғылт реңді, ақ, қара, жасыл, көк болады. Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 3 — 3,5, морт сынғыш, тығызд. 6 — 6,4 г/см3, катод сәулелері түскенде жасыл, көгілдір жарық шығарады. Қорғасын-мырыш кендерінің тотығу белдемінде галенит есебінен түзіліп смитсонит, англезит, лимонит, азурит, малахит, т.б. минералдармен бірге кездеседі. АҚШ, Австралия, Ұлыбританияда және Ресейде (Байқал сырты, Алтай), Қазақстанда (Қаратау, Сарыарқа) қорғасын-мырыш.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
2. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Қазақтар туралы қысқаша баян** - "Солтүстіктің қорғанысы" атты қытай тіліндегі қолжазба еңбектің шағын тарауы. 

Қолжазбаны XIX ғасырдың орта шенінде Хы Чютау жазған. Онда Цин патшалығы кезіндегі қазақтардың географиялық орналасуы, тілі, жазуы туралы айтылып, әдет-ғұрыптарымен таныстырады. Қытай әскерлерінің жоңғар нояны Әмірсананы қуғындау барысындағы қазақ әскерлерімен соғыстары, қазақ хандығының Цин империясымен қарым-қатынас орнатуының тарихы баяндалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Тарихшы Берекет Кәрібаевтың айтуынша, бізде тудың түсі түрліше болған екен. Алтын Орда, Ақ Орда кезінде туымыздың түсі ақ болыпты. Туда Шыңғыс әулетінің таңбасы – тарақтың белгісі бейнеленген (2-сурет). Aнжелино Дулцерт деген итальян картографы 1339 жылы құрастырған картасында осы туды көрсеткен екен. 1375 жылы Абраам Крескес құрастырған каталандық атласта да осы жалау жүр. Білуімізше, Абылай хан заманында да жауынгерлерді ерлік пен өрлікке бастаған тудың түсі – ақ. Байрақ ұзындығы үш құлаш найзаға сапталыпты. Биіктігі – 150 сантиметр, ені – 70 сантиметр. Абылай заманындағы ту 1930 жылға дейін Арыс қаласы маңындағы «Хан қорған» мекенінде сақталып келген деген дерек бар. Шығыс Түркістандағы Оспан батырдың да туының түсі ақ көрінеді.<gallery>Сhttp://fotohost.kz/images/2013/06/21/f8rCq.png/gallery(қолжетпейтін сілтеме)>
**Адрестік тіл** - цифрлы есептеуіш машиналарда информацияны түрлендіру процестерін сипаттау мақсатында қолданылатын формалды тіл.. 

Мысалы, кез келген есеп алгоритмі белгілі бір есептеуіш машина бұйрықтарымен ғана жазылып қоймай, есептеуіш машина түріне тәуелсіз формалды тілмен де жазылады. Адрестік тіл штрих-операция, жөнелту операциясы, функция және белгі деген ұйымдардан тұрады. 

Штрихоперация ұғымы бойынша "в" деп белгіленген сан "а" ұяшығында сақталады деген сөз а=в деп, ал "в" санын "а" ұяшығына жіберу керек деген сөз в=>а деп белгіленеді. Мұндағы => символы жөнелту операциясынын белгісі. Адрестік функция математикалық символдар мен штрих-операциялардан құралады. Белгі ретінде цифрлар, әріптер, символдар алынады. Адрестік тілде барлық математикалық операциялардын белгілері мен шамалары символдар, жақшалар т.б. математикалық белгілермен белгіленеді. Адрестік тіл есептеуіш машина түрлерінің техникалық ерекшеліктерін есепке алмайды. Сондықтан кез келген есептеуіш машина программасын жасауға қолданылатын адрестік алгоритмді кұру және оны машина программасына аударуды автоматтандыруға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Сильное лекарство** (ағылш. Strong Medicine) – америкалық медицина туралы телесериал, әйелдермен және әйелдерге түсірілген, денсаулық сақтау мен топтық теңсіздіктер жағдайы қозғалады. Сериал 2000 жылдан бастап 2006 жылға дейін Lifetime телеарнасына кірді. Феминисттік қозғалыстың жетекшісі, сонымен қатар шоуларда түскен Вупи Голдберг пен Тэмми Адердің арқасында осы шоу құрылды.Басты рөлдерді Джанин Тёрнер, Роза Блази және Патриция Ричардсон ойнайды. 2001 жылғы теледидардағы ең үздік драмалық көрсеткіштегі сериал.

Синопсис
--------

Сюжет Филадельфиядағы бір ауруханада түсіріледі және оның басты дәрігердері – Доктор Луиза Дельгадо. Қызметкерлер мен емделушілер мүлдем басқа адамдар.

Басты кейіпкерлер
-----------------

* Роза Блази — доктор Луиза «Лу» Магдалена Дельгадо
* Дженифер Льюис — Лана Хокинс
* Патриция Ричардсон — доктор Энди Кэмпбелл (3-5 маусым)
* Джанин Тёрнер — доктор Дана Стоу (1-3 маусым)
* Тамера Моури — Кейла Торнтон
* Рик Шредер — доктор Дилан Уэст
* Филип Каснофф — доктор Роберт «Боб» Джексон

Жоспардағы спин-офф
-------------------

2005 жылы көктемде Lifetime сериалдың түсіріліміне тапсырыс берді, сериалдың түпнұсқасындағы ұшқыштң эпизоты. Шоудың аты «Strong Medicine: First Response» болды. Сонымен қатар осы шоу Lifetime-ның тарихындағы біренші спин-офф. Шоудың деңгейі төмен болды, сол себепті шоу жабылды. Бір жыл өткен соң сериалдың түпнұсқасы жойылып, алтыншы маусымнан кейін түсірілмейтін болыпты

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Сильное лекарство (ағылш.) Internet Movie Database сайтында

Дереккөздер
-----------
1400 жылдардағы Оңтүстік-Батыс Азия  
 **Қара-жасыл**: Лансанг   
 **қызылкүрең түс**: Ланна   
 **сары-қызыл**: Сукхотаи   
 **күлгін**: Аютия   
 **қызыл**: Камбуджадеша   
**сары**: Чампа   
 **ақшыл көк**: Дай-Вьет
Фа Нгум — Лансангының билеушісі
**Лансанг**; **Лан Санг**; **Лан Санг Хом Кхао** — «Миллион пілдер мен ақ шатырдың корольдігі» (пали: शिसत्तनखनहुत् Sisattanakhanahut, Үлгі:Lang-lo, ) — 1353-1707 жылдардағы феодалдық лаос мемлекеті. Шамамен алғанда, қазіргі Лаос пен шығыс Тайландқа тең аумақты алып жатты.

Тарихы
------

1353-1373 жылдары Фа Нгум билік еткен тұста Лансангының шекарасы негізінен белгіленіп, оның баласы билік жүргізген кезде *мемлекеттік аппарат* пен *дін жүйесі* қалыптасты. Комбоджамен дәстүрлі достық қарым-қатынас жасап тұрды. 1545 жылы Лансанг мемлекеті *Чиангмай* князьдығын өзіне бағындырып, *Сиамды* жеңіліске ұшыратты. Сол кездері *Чиангамай* үшін *Бирмаға* қарсы соғысты. 1570-1581 жылдары бирмалықтардың жорықатырна тойтарыс берді.

Мемлекеттің бөлініуі
--------------------

1707 жылы Лансанг *Луангпрабанг* және *Вьентьян* деген князьдыққа бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы, 7 том
**Қазақбай балуан** XX ғасырдың бас кезінде Алтай аймағында өмір сүрген. Оның **"**қажы**"** атануы жөнінде әңгіме бар.

1900 жылдары жетпістен асқан Шәукебай қажылыққа бармақшы болған. Халық Шәукеге **"**жасыңыз болса келіп қалды, сонау Меккеге қалай жетесіз?**"** дегенде, **"**жанымда Қазақбай жүрсе, еш қауіп-қатер жоқ**"** деп жауап беріпті. Сөйтіп жиырма шақты адам қажылыққа аттанды. Қазақбайдың ол кезде он алтыға толып, ел арасында танылған кезі. Көшке ілесе алмай қалған түйені мойнына салып көтеріп, жылқының кісендерін бытырлатып үзгені, тағаларды алақанға салып, бір қысқанда сындырғаны дүйім елге тарап үлгерген болатын.

Қажылыққа баратындар керуенге ілесіп, сан алуан елдерді, сусыз шөлдерді басып, қиыншылықпен жетеді екен. Жолшыбай керуенбасы: **"**Жақын арада суық суы, саялы ағаштары бар бұлаққа жетеміз. Сол арадан тынығатын жер таңдаңдар.**"**, - дейді.
Біраздан соң сары құмның арасынан жап-жасыл кілемдей ағаштың басы мұнартып көрінеді. Қазақбай жүгіріп барып, бұлаққа жақын шынар ағашының астына алашасын жаяды да, кері кетеді. Адамдарын ертіп келсе, жаңағы жерге отыз шақты адам үлкен қалың кілем төсеп отырып алыпты. **"**Бұл біздің орын еді, мен белгілеп, алашамды жайып кеткенмін**"** деген Қазақбайға әлгілер **"**өй, Самарқанның сары кілемі тұрғанда, қазақтың алашасына не жоқ?!**"** деп орындарынан қозғалмапты. Ашуланған Қазақбай кілемнің шетінен қос қолдап ұстап сілкігенде, әлгі отыз шақты адам үйме-жүйме болып бірінің үстіне бірі құлап, ойран-топыры шығыпты. Кілемдерін алуға мұршалары да келмей қаша жөнеліпті.

**Дереккөз**:

"Сен білесің бе?" энциклопедиясы ISBN 9965-26-407-4
Көшеге қазақтың көрнекті ақыны, Қазақстан Жазушылар Одағы сыйлығының иегері Жүсіп Қыдыровтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 № 83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 № 2/139 қаулысы) берілген. 

Жүсіп Байболатұлы Қыдыров (1937-1983) Алматы облысында дүниеге келген. Ол «Жас Алаш» газетінде, «Қазақфильм» студиясында, «Жалын» баспасында жауапты қызметтер атқарған. Ол Шығыс поэзиясының жұлдыздары - Рудакидің, Физулидің, сондай-ақ әлем әдебиетінің көрнекті өкілдері Шеллидің, Блоктың өлеңдерін қазақ тіліне аударған. 

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0