recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«КАЗКАТ»**, мыс каңылтырын дайындайтын зауыт (Жезқазған қ.). Түркияның *«Энтес»* құрылыс компаниясы 1994 жылы салған. Негізгі технологиялық жабдықтармен АҚШ-тың *«Саутвайер»* фирмасы қамтамасыз еткен. 1994 жылы қазанның 28 жұлдызында тұңғыш өнім бере бастады. Өндірістік қуаты жылына 50 мың т мыс қаңылтыры. Қалыңдығы 8 мм. Мыс қаңылтыры кабель өнімдерін, әр түрлі жуандықтағы мыс сымдарын, эмальдаған мыс сымдарын дайындауға пайдаланылады. Зауыт өнімі әлемдік стандартқа сай келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Бейнежазудың киноға түсіруден басты ерекшелігі** – ол бейнепленкаға жазылады. Кинода *түсіріледі* деген термин болса, мұнда *жазылады*. Бейнелента дыбыс жазатын магнитті лентаға ұқсас, тұқымдас (екеуінің табиғаты жақын, екеуі де күміс емес, ферромагниттен құралады ғой) болғандықтан, бейнелента суретті дыбыс секілді жазады деп кеткен болу керек. Расында,бұл бейнепленка кинопленкадан гөрі магнитті лентаға жақын. Кинопленка секілді мұны химиялық жолмен өңдеудін керегі жоқ. Ол бірден көрсетіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Кішкене өлшемдердің санын, мысалы, судың массасы 1 г, көлемі 1 см³ деп алып, осы тамшыдағы молекулалар санын анықтайық. Су молекуласының диаметрі {\displaystyle 3\cdot 10^{-10}} м. Молекуланың көлемі ({\displaystyle 3\cdot 10^{-10}})³ м³ болады. Молекуларды тығыщ орналасқан деп есептейміз. Сонда тамшының көлемін молекуланың көлеміне бөліп, молекулалар санын табамыз:
{\displaystyle N={\frac {V}{V\_{0}}}} = {\displaystyle 3{,}7\cdot 10^{22}}. Молекулалардың мұндай санын бағалау үшін мынандай салыстыру жүргізейік: адам тыныс алу кезінде ішке тартқан молекулаларды қайтадан шығарғанда, олар ер атмосферасында біркелкі таралатын болса, онда планетадағы әрбір адамға сенік өкпеңде болған 2-3 молекуладан келер еді.

Дереккөздер
-----------

Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006ж.
**Бейне** – 20 ғасырдың 70-жылдарының соңы — 80 жылдарының бас кезі бүкіл дүниежүзінде жеке және ұжымдық пайдалануға арналған (бейнеклубтар) тұрмыстық бейнетехниканың жылдам таралу кезеңі болды. Бейне саласында бір жағынан жапондық аппаратура, екінші жағынан америкалық репертуар үстемдік етеді. Бейне шығармашылықтың салыстырмалы түрдегі дербес формасы және экран шығармаларын тарату. 

Мәдениетке тұрмыстық бейнеаппаратураның баса-көктеп кіруінің салдары ретінде аудиторияның экран шығармаларымен араласуының қағидаттың жана формасы пайда болды. 

Кино фильмдердің немесе теледидар бағдарламаларының бейнелік нұсқалары болып табылатын және арнайы жүзеге асырылатын бейнежазбалар телехабарлар таратудан алынып тасталады. Тұтынушы қабылдануын өзі бақылауға қабілетті, кез келген сәтте тоқтатуға, одан әрі жалғастыруға, тездетуге, баяулатуға, қайталауға болатын дербес шығармамен істес болады. Бұл тұрғыдан алып қарағанда бейнефильмдер көру бәрінен де кітап оқуға жақынырақ. 

Бейне феномені бірегейленген кинематографиялық репертуармен салыстырғанда дыбыстық-бейнелік хабарлардын алуан түрлілігін бекітті. Уақыт өте келе бейне кітап құмарлық пен тұрмыстық фотографияны алмастыра отырып, әрбір адамның өміріндегі басты сәттерді (оқиғаларды) тіркеудің және әуысқойлық шығармашылықтың дамуындағы басты арналардың біріне айналуы мүмкін. Бейне ойындарды пайдаланудың кеңеюі де маңызды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Безбен
**Безбен** - қол таразы. Ұста Дәркембай Шоқпарұлының мәліметі бойынша безбен - қымбат металдарды өлшейтін күйентелі, ыдысқа салынған сусымалы заттарды өлшейтін серіппелі, салмағы 25 кг-ға дейінгі тұтас заттарды өлшейтін иінді таразының бір түрі.

ҚР MOM қорындағы безбен металдан жасалған. Екі басында ілгегі бар көлденен орнатылған темірден (иін) және басында шығыры мен ұшында ілгегі бар білтемірден тұрады. Көлемі 82x52 см. Безбенмен өлшеу тәсілі қарапайым. Иықшаның бір басына ілінген кір тасының салмағына иықшаның екінші басына ілінген тауар салмағы теңдескен кезде ортасындағы тіл дәл ортаға келеді. Тауар салмағы осылайша өлшенеді.

КП 12006 нөмірлі, алтын, күміс сияқты металдарды нақты өлшейтін зергер безбені қоладан жасалған. Иінінің ұзындығы 19 см, табақшаларының диаметрі 9,5 см. Иінінің екі ұшында жіп арқылы табақшалар бекітілетін екі тесігі бар. Ортасындағы белтемірі және дәлдікті көрсететін тілі тікбұрышты шығыр арқылы орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Бейкоммерциялық ұйым** — жарғылық қорды қатысушылар арасында бөлісу мақсатымен пайда алуды көздемейтін заңды тұлға. Бұл ұйымдар кәсіпкерлік қызметті өздері құрылған негізгі мақсаттарға қол жеткізгенше жүзеге асыруы мүмкін және осы қызметтен түскен табыс тек осы мақсаттарға ғана жұмсалуға тиіс. Бейкоммерциялық ұйым әділет органдарында осындай ұйым ретінде ресми тіркелуге тиіс. Аталмыш шарттар болған жағдайда бейкоммерциялық ұйымдардың салық салу жөнінен, атап айтқанда: табыс салығы, мүлік салығы, қосылған күн салығы, көлік құралдары салығы, автомобиль жолдарын пайдаланушылардың аударымдары бойынша жеңілдіктері болады. Әрбір нақты жағдайда бейкоммерциялық ұйым тиісті жеңілдіктерге құқықтарды құжат жүзінде негіздейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы
Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері
**«Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері» төсбелгісі** – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" төсбелгісімен химия өнеркәсібі саласында кемінде 10 және одан да көп жыл еңбек өтілі бар химия өнеркәсібі саласындағы ұйымдардың басшылары, инженерлік-техникалық қызметкерлері, жұмысшылары, кәсіподақ белсенділері және мамандары жемісті және көп жылдық жұмысы, өндірістің тиімділігін және еңбек өнімділігін арттыруға белсенді қатысқаны, кәсіби қызметтегі жоғары көрсеткішке қол жеткізгені үшін, ерекше сіңірген еңбегі мен химия өнеркәсібін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" төсбелгісі ені 40 мм, ұзындығы 40 мм сегіз қырлы пішінде, сегіз қырының шетінен шығып тұратын элементтері жоқ. Төсбелгінің ортасында химиялық ерітіндісі бар колба мен масақ түріндегі элементтерден, сол жағында химиялық элементтердің әріптік белгісінен тұратын химия саласын сипаттайтын таңба орналасқан. Символ ұлттық нақыш беретін ұлттық өрнектермен қоршалған. Химия өнеркәсібін білдіретін белгінің астында бас әріптермен "ҚАЗАҚСТАН" деп жазылған ілініп тұрған транспарант түріндегі төсеме орналасады.
Төсбелгі тікбұрыш нысанындағы қалыбы бар металдан жасалады, қалыптың бетінде төсеме бар, онда қазақтың ұлттық стилінде безендіріліп өрнектелген және жіңішке рамкамен жиектелген "Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" деген мәтін орналасқан. Қалыптың өзі ортасында жалпақ ақ жолағы бар көк лентаның бір бөлігі болып табылады, жолақ қалыпта тігінен орналастырылады. 

Төсбелгі қалыпқа құлақша мен шығыршықтың көмегімен бекітіледі. Төсбелгі және қалып қою көгілдір эмальмен боялған сары түсті металдан дайындалады, төсбелгі қалыбының биіктігі 30 мм, ал ені 34 мм.
**Цой Гук Ин** (20 қаңтар 1926, ҚХДР, Хамбрук провинциясы, Лидэ стансасы) — кинорежиссер.

Қызмет жолы
-----------

Шаруа отбасында дүниеге келген. ҚХДР үкіметі оны 1951 жылы КСРО-ға оқуға жіберді. 1958 жылы Мәскеу қаласындағы мемлекеттік кинематография институтының режисерлік факультетін (С. И. Юткевичтің шеберханасы бойынша) бітіргеннен кейін кеңес елін мекен етіп, өзінің шығармашылық қызметін «Қазақфильм» студиясынан бастады. Бұл «Маньчжурский вариант» 1989 ж. атты фильмінің кадры. 

Ол осы студияда қойылған «Асау Ертіс жағалауында» (1959), «Шыңдағы шынар» (1965), «Артымызда Москва» (1967), «Тақиялы періште» (1968), «Медальдің үшінші жағы» (1976), «Жаушы асығады» (1980), «Жылан жылы» (1981), «Шоқан Уәлиханов» (4 сериялы телефильм, 1984; Қазақ КСР-і Мемл. сыйл. 1986), «Жусан исі» (1986), т.б. 20-дан астам көркем фильмдерді қоюға қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цой Гук Ин kinopoisk.ru сайтында

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Guk In Tsoi / IMDb (ағыл.)
* Цой Гук Ин / kinopark.by  (орыс.)
* Цой Гук Ин / kinopoisk.ru  (орыс.)
**Бейнежазба** – оны сақтау, монтаждау, қайта шығару мақсатымен теле-радио сигналдарындағы бейне және дыбыстық ақпаратты жазу. Бейнежазбаларды көру әдетте шағын аудиторияның алдында үйде, бейнесалонда және бейне жазбаларды қайта шығаратын басқа да жерлерде жүргізіледі. Бейнежазбалар сондай-ақ эфирлік теледидарда да пайдаланылады. Оның техникасы жазбаларды құрастыруға, арнаулы әсірелеуді, бейнелсер мен дыбысты реттеуге, қадрды тоқтату қондырғысын қолдануға, қандай да бір сюжетті қайталап көрсетуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бейнезаметка** – шартты (сюжетті) түрде екіге бөлуге болады. Біріншісі оқиғаны ресми, дәстүрлі хабарлау түрі. Екінші түрі заметканы сценарлық немесе авторлық деп атау. Мұнда журналистің шығармашылық-өндірістік іске қатысы айқын сезіліп, оның ақпарат сапасына әсері байқалып тұрады. Автор-журналист хабарды түсіру кезінде аландағы қандай да бір өндірістік әлде шығармашылық мәселелерге тікелей жауап береді. Сөйтіп, журналист жұмысы авторлық сюжетті даярлау кезінде мынадай кезендерден тұрады: тақырыпты таңдау және оны редакцияда бекіттіру, түсірілетін нысанды зерттеу және мәтіндегі жобаны құру, түсіруге, монтажға қатысу әрі мәтін жазу

Мәтін мейлінше қысқа, ықшам болып, ол көрерменде туындайтын сұраққа жауап беруі тиіс. Маңыздысы, осы орайда қадрдан тыс айтылатын мәтін бейнеқатарды қайталамауы қажет. Көрерменге экраннан көріп отырған көріністі қайталап түсіндіріп жату тележурналистің тәжірибесіздігінен не сауатсыздығынан хабардар етеді. 

Қысқа жаналықтарды берудін екі түрлі жолы бар. **Дербес**, ол оқиға, сенсация жайлы ақпаратты беру кезінде; ал **біртектес**, ол ақпаратты ретімен және бүге-шігесіне дейін беру мезетінде қолданылады. Шебер журналист аудиторияга небәрі 10-30 секунд аралығында 35 - 40 сөзбен: *кім?*, *не?*, *қайда?*, *қашан?*, *не үшін?*, *неліктен?* деген сұрақтарға жауап беруі тиіс. 

Сондықтан сюжеттің компазициялық құрылымы осы мақсатқа бағындырылуы қажет. Негізгі дерек хабардың басында беріледі де, екінші кезектегі материал өзінің мәнділігіне қарай одан кейінге орналас тырылады. Мұндай мүмкіндік материалдағы ойдың өз мәнін жоғалтпауына жол ашады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Гуля Жәлелқызы Қизатова** (5.8.1948 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Явленка ауылы) – филолог, филология ғылымдарының кандидаты (1979).

Қызылорда педагогика институтын (1971), ҚазПИ-дің (ҚазҰПУ) аспирантурасын (1978) бітірген. Еңбек жолын 1971 жылы 217 мектепте мұғалім болудан бастаған. Қизатова Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде филология факультетінде орыс тілі мен әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, әлем тілдері факультетінің деканы қызметтерін атқарды.

30-ға жуық ғылыми еңбегі бар.

Қизатова «Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздік қызметкері» (1992), «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, III том
**Химератәрізділер** (Chіmaerіformes) — бүтінбасты балықтардың бір отряды. Юра кезеңінен белгілі, әсіресе, борда көп тараған. Химератәрізділердің 3 тұқымдасы, 6 туысы, 30-ға жуық түрі белгілі. Атлант, Тынық және Үнді мұхиттарында таралған, Солтүстік Мұзды мұхит пен Антарктика суларында кездеспейді. Химератәрізділер өзіне тән белгілермен ерекшелінеді: бұлардың үстіңгі жағы бас қаңқасымен тұтасып кеткен, омыртқа жотасы болмайды, хордасы сегменттелмеген, 5 жұп желбезек доғалары мен 4 жұп желбезек саңылаулары сыртынан тері қатпаршағымен жабылып, тек бір-бір саңылауы сыртқа ашылады, т.б. Дене пішіні жұмыр, құйрығына қарай жіңішкереді. Ұзындығы 60 см-ден 2 м-ге дейін. 1-арқа жүзбе қанатының берік тікенегі болады, 2-сі құйрық қанатына дейін созылған, ал құйрық қанаты көпшілік түрінде жіп тәрізді жіңішкерген. Денесі негізінен жалаңаш (қабыршақсыз). Үстіңгі жағында екі, астында бір жұп тіс пластинкалары болады. Аталықтарында арнайы орган — тікенекшелері бар "ұстағыштар" (маңдайында тақ, құрсағында жұп) дамиды, олардың көмегімен, шағылысқан кезде аталығы аналығын ұстап тұрады. Іштей ұрықтанады, жұмыртқаларын ірі (ұзындығы 12 — 20 см) мүйізді қабықпен су түбіндегі құмайт жерлерге салады. Химератәрізділерді Жаңа Зеландиядан басқа жерде тағам ретінде пайдаланбайды. Бірақ бауырынан алынатын май медицинада және техникада қолданылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Мандеялар** (Mandaeanism), гностиктердің ежелгі таяу шығыстағы сектасы; қазір де Иракта және Иранның оңтүстік-батысында кездеседі.. 

```
Басқа да дуалистік ғылымдағыдай, жаныңды аман алып қалу үшін жоғарыдан келетін эзотериялық білім (гнозис) керек. Сектаның атауы mandayya — «білімі бар» деген сөзден шыққан. Олардың космологиясында жауыздық құдайы АРХОНТ жанның аспан денелері арқылы жоғарыдағы құдаймен қосылуына кедергі келтіреді. 
```

Өзге гностикалық жүйелерден бір ерекшелігі, мандеялар некелесуді қолдайды да, сексуалды азат етуге тыйым салады. Сондай-ақ аталмыш сектаға күрделі діни әдет-ғұрыптар, әсіресе, шоқыну салты тән. 

Мандеялар ИИСУС ХРИСТАНЫ құдайдың қаһарына ұшыраған адам деп санайды, ал ИОАНН КРЕСТИТЕЛЬДІ мойындайды, оның өмір жолын өздерінің киелі кітаптарында жазады. Сондай-ақ қараң.: ДУАЛИЗМ; гностицизм.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Сіңірілу** — күрделі физиологиялық прогресс. Аш ішектің ішкі бетінде бүрлер болғандықтан, барқыт секілденіп көрінеді, солардың қатысымен нәруыз, май мен көмірсудың ыдырау өнімдері қанға сіңеді. Бүршіктердің өте көп болуы аш ішектің кілегейлі қабықшасының сіңіру бетін едәуір арттырады. Бүрдің әрқайсысына қан тамырлары мен лимфа тамырлар келеді. Олар қоректік заттардың суда еріген ыдырау өнімдерін өзіне сіңіріп алады. *Сіңіру* дегеніміз – сүзілу, диффузия секілді таза физикалық процесс қана емес, сонымен қатар ол қоректік заттардың бүрлерден өтуі арқылы жүзеге асатын физиологиялық процесс болып табылады. Бүрлер ішектерде тіршілік ететін микрооргазинмдердің қан лимфаға өтуіне кедергі жасай отырып, қорғанып қызметін де атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2
Орбита
**Орбита** (*лат. orbіta – жол, із*), траектория – планеталардың, планета серіктерінің, ЖЖС-нің, т.б. денелердің массалар центрінің орталық дене айналасындағы қозғалыс траекториясы. Орбита бірінші жуықтауда Кеплер заңымен анықталады. Оны дәл анықтау үшін қозғалыстың аналитикалық теориясы қолданылады. Жасанды серіктердің орбитасы әр түрлі сыртқы күштердің әсерінен үнемі аздап өзгеріп отырады. Сондықтан олардың орбитасы белгілі уақыт өткен сайын өлшеніп, өлшеу нәтижесі негізінде орбиталық түзетулер енгізіледі.

Аспан денесінің орбитасы
------------------------

**Аспан денесінің орбитасы**  — ғарыш кеңістігіндегі аспан денеcінің қозғалу траекториясы. Орбитаның пішіні мен дененің қозғалу жылдамдығы тартылыс, электрмагниттік, реактивтік (құйрықты жұлдызға тән) күштерге, сондай-ақ жарық қысымы күшіне сай анықталады. Ал, жасанды ғарыш дене орбитасының пішіні қозғалтқыш реактивті күшке байланысты өзгереді. Қарапайым жағдайда, А. д. о. бір дененің екінші денеге қатысты (мыс. планетаның Күнді айналғандағы) қозғалысы ретінде қарастырылады. Мұнда тек екі дененің өзара тартылысы ескеріледі. Бұл жағдайда бір дене екінші денеге қатысты конустық қима (эллипс, парабола, гипербола) бойымен тұрақты секторлық жылдамдықпен қозғалады. Бұл конустық қималардың фокусында екінші дене болады. Мұндай орбита ұйтқымайтын немесе Кеплер орбитасы деп аталады. Егер өзара тартылатын денелер екеуден көп немесе олардың ең болмағанда біреуінің пішіні сферадан өзгеше болса, онда олардың орбиталары әр түрлі және күрделі келеді. Мұндай А. д. о-лары ұйтқыған орбиталар деп аталады, ал аспан денелерінің өзін тартатын орталық дененің айналасында конустық қималар бойымен жүретін қозғалысынан ауытқуын аспан денелерінің ұйтқуы дейді. Ұйтқу массаларының ортақ центрінен айналатын екі сфералық денені басқа бір немесе бірнеше аспан денелерінің өзіне тартуы, өзара тартылатын аспан денелерінің сфералық пішіннен ауытқуы салдарынан болады. Мыс. Жер қозғалысына ең көп әсер ететін Есекқырған (Юпитер) планетасының тарту күші. Бірақ, ол Күннің Жерді тарту күшінің 5Һ10-5 бөлігіндей ғана болғандықтан Жердің орбитасына айтарлықтай әсер етпейді. А. д. о. аспан механикасында зерттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
(3.1.1898, Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Қандыағаша - 10.3.1974, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы) - ақын. Жастайынан өлең шығарып, айтысқа түскен. ***"Октябрь таңы", "Шындық", "Жас өмір", "Алтай тауына", "Өмір", "Шопандар туралы", "Домбыра туралы", "Ақын туралы", "Халқыма"***, т.б. өлеңдердің авторы. Ақынның көлемді шығармаларының бірі - ***"Батырлар жорығы"***. Ақынның ***"Сарыарқама", "Ой толқыны", "Жан сырым"*** т.б. күйлері бар. Шығармалары ***"Еңбек күйі"*** (1972), ***"Шүғыла"*** (1977) топтама жинақтарында, ***"Қорқыт күйі"*** (1987) атты жеке кітабында басылып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Файл тақырыбы
Файл тақырыбы
**Химия реакторлары**—химиялық реакцияларды жүргізугө арналған аппараттар.

Құрылысы мен қызметі
--------------------

Химия реакторларының конструкциясы мен жүмыс режимі реакцияласатын заттардың агрегаттық күйіне жөне реакцияның жүру бағытын, жылдамдығын қамтамасыз ететін жағдайға (темп-pa, қысым, реагенттер концент­рациясы т. б.) сай болуы керек. Xимия реакторлары реакция үшін гомогенді жүйө (бір фазалы газ не сұйық) және гетерогенді жүйе (екі не үш фазалы мысалы: газ — сұйық—қатты дене) болып бөлінеді. Өнеркәсіпте қолданылатын Xимия реакторларына колоналар, камералар, контакт аппараттары, полимеризаторлар т. б. жатады.

Жұмыс істеу принципі
--------------------

Xимия реакторларының жүмыстың жүру принципіне байланысты периодты, жартылай периодты, ауыспалы цикллі және үздіксіз жұмыс істейтін түрлері болады. Периодты реакторларға реакцияға қажет заттар бір мезгілде са- лынады. Реакция кезінде заттардың концентрациясы мен темперасытурасы тұрақты болмайды. Жартылай периодты реакторларда әрекеттесуші заттардың біразы бір мезгілде, қалғандары біртіндеп салынады, бүл аз тоннажды өндірістерде қолданылады. Ауыспады циклді реакторларда эндо-және экзотермиялы реакциялар алмасып отырады. Үздіксіз жүмыс істейтін реакторларға реакцияға қажет заттар үздіксіз жане бірқалыпты енгізіледі, реакция өнімдері де осылай шығарылады. Ірі тоннажды өндірістер үздіксіз жүмыс істейтін реакторларда іске асырылады, мысалы: аммиак, күкірт қышқылын өндіру, пиролиздеу т.б. Xимия реакторларындағы реакцияны қажетті жылдамдықпен жүргізу үшін реакцияласатын заттардың концентрадпясын, температурасын реттеу, гетерогенді фазалардыц жанасу ауданын өзгерту, катализатор активтігін түрақты күйінде сақтау т. б. әдістер қолданылады. Температурасыpa режнмін жылу алмасу әдістері арқылы реттейді. Заттардың жанасу ауданын ұлғайту үшін қатты заттарды үсатады. Xимия реакторларының сыртқы және ішкі қүрылысы әр түрлі болады, бір өндірістің өзінде бірнеше реактор қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Жасур Мелиевич Нарзикулов** (13 сәуір 1984 жыл, Жызақ, Өзбек КСР, КСРО) — өзбекстандық және қазақстандық футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

Карьерасын 2006 жылы "Ордабасыда" бастады. 2007 жылы "Ақтөбеге" ауысты. 2007 жылға дейін Жасұлан Декханов (1987 жылы туған) боп ойнады да, 2008 жылғы маусым барысында оның шын аты жөні Жасур Нарзикулов екендігі, жалған құжатпен жүргендігі анықталып, Қазақстан чемпионаттарынан мүлде шеттетілді. Сондай-ақ Қазақстан құрамасында ойнауға тиым салынды.

Сол даудан соң Жасур Өзбекстанға кетіп, 2011 жылы ғана Қазақстанға оралды. 2011 жылғы маусымның екінші жартысын "Қайсарда" өткізіп, 2012 жылы "Ақтөбеге" қайта келді. Бірақ негізгі құрам Андрей Сидельниковтен босамай, алаңға жиірек шығу мақсатында "Таразға" ауысып кетті. 

2015-2017 жылдары "Атырауда" ойнады. 2018 жылы "Ордабасыға" қайта оралды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Ақтөбе»
* Қазақстан кубогы: 2013
* Қазақстан суперкубогы: 2014

**"Атырау"**

* Қазақстан кубогының финалисі: 2017

Сілтемелер
----------
**Химиотерапия** (химия және терапия) — дәрілік заттар көмегімен жұқпалы, паразитті аурулардың қоздырғыштарын жою және ісік клеткаларын емдеу. 20 ғасырдың басында неміс ғалымы П.Эрлих (1854 — 1915) күшәланың бірқатар қосылыстарын синтездеп, Химиотерапияның негізін салды. Ол 1909 жылы сальварсан препаратын алып, онымен мерез ауруын емдеген бірінші дәрігер болды. Бұдан кейін Химиотерапияның дамуына сульфаниламидті препараттар (сульфанил қышқылынан алынған микробқа қарсы қолданылатын дәрілік заттар) мен антибиотиктердің ашылуы үлкен септігін тигізді. Қазіргі кездегі Химиотерапияның алдына қойған мақсаты — микробқа және ісікке қарсы жаңа дәрілік препараттарды тауып, олардың әсер ету механизмін зерттеу.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Органайзер**

* (**organizer** ағылшынша) органайзер - күнтiзбе, адрестi кiтапты және дербес байланысулар және оқиғалар туралы мәлiметтiң ұйымы үшiн қызметкер қойын дәптер болатын бастапқы ептеген кiтап. Кiтаптың ақпараттық технологияларының дамытуымен қалта дербес компьюлерi, компьютер бағдарламалары және онлайн ауыстырыла бастады - қосымша функция ие болатын органайзерлермен: алдағы оқиғалар туралы еске салу, мәлiметтiң қорғау және синхронизациясы.
* Негiзгi мәлiметтер

Органайзермен 21 ғасырда ДК және жылжымалы құрылымдар үшiн программалық қамтамасыз ету жиiрек ұғылады. Олардың сөзсiз артықшылықтарымен ендiрiлетiн мәлiметтердiң iс жүзiнде шексiз көлемi, автоматты еске салуларды қоюлар болып табылады. Органайзердiң формалары әртүрлi бола алады. Бар, мысалға, тар мамандандырылған органайзерлер: рецепттердiң органайзерi, қаражаттардың органайзерi, музыкалық коллекцияның органайзерi. Жылжымалы құрылымдар үшiн типтi органайзерлерге Pocket Informant және Agenda Fusionдердi жатады. Мысалы, бар және Speereo Voice Organizer дауыс басқаруымен органайзерлерi. Осылай бұл салаға программалар жиыны өзi үшiндi программалық қамтамасыз ету тап таңдауға болады ретiнде кең. Барлық қолданушылар емес керек функциялардың үлкен жиынның бiр бағдарламалары кейбiр енгiзiлген мәлiметтердi ыңғайлырақ бейнелейдi басқа үлкен жылдамдықтағы мәлiметi, және тағы басқаларларды ендiруге мүмкiндiк беруге алады.

Органайзер уақытты басқару құралы болып табылады. Iстердiң алдын ала жоспарлауы эффективносты жоғарылатуға көмектеседi
**Сергей Станиславович Бехтерев** – совет, орыс театр- және киноактері. 1986 жылы КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты болады. 1995 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағына ие болады..

Биографиясы
-----------

Сергей Бехтерев 1958 жылы 19 мамырда Петропавлск-Камчатскода дүниеге келеді. 1979 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтын тәмамдайды. 1979-2002 жылдар аралығында Ленинград Кіші драма театрында актерлік қызмет атқарады. Актерлік шығармашылығын режиссер ассистенті жұмысы ретінде үйлестіре білді. 
Оның алғашқы кәсіптік сахнадағы жұмысы А. Куприннің «Господах офицеры» қойылымындағы Веткин рөлі болады.
Сергей Бехтерев телевидениеде бірнеше жыл жұмыс істейді. Сонымен қатар 1997-1998 жылдары «Боярский Двор», 1998-1999 жылдары «Студия "Ф"», 1999-2000 жылдары «Маленький Спектакль», 2005-2006 жылдары «Песенки моего двора» бағдарлама циклдерінде қызмет атқарады. Бехтерев бірнеше фильмдерді дыбыстайды.
2008 жылы 13 қарашада Санкт-Петербургте ұзаққа созылған ауруының себебінен дүниеден өтеді. 2008 жылы 17 қарашада Санкт-Петербург Волковский мазарына жерленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
BASF logo.svg

**Химия монополиялары** — бұл монополиялар дүние жүзіндегі капитализмдік шаруашылық жүйесіндегі неғұрлым қуатты топтардың қатарына жатады.

Компаниялар
-----------

Xимия монополияларының ішінде шешуші ықпалға 30-дан астам ірі Xимия монополиялары ие болды, олардың он бесінің әрқайсысы жылына 1 млрд. доллардан астам өнім өткізеді. Бұл компаниялар өндірістік базасы мен ғылыми зерттеу аппаратының қуатымен ерекшеленеді. Олар капиталистік дүниенің аса ірі өнеркәсіп орындарының қатарына кіреді.
Мысалы: «Дюпон де Немур энд компани» (АҚШ)—ең қуатты хи­мия компаниясы, ол өзінің айналым мөлшері жөнінен АҚШ-тың 500-ден астам жетекші өнеркәсіп корпорацияларыныц ішінде 12-орын алады. Дүние жүзінде Xимиялық монополиялары ішінде жетекші орынды американ компаниялары ала­ды. Олар өндіріс колемі және бәсеке қабілетініц жалпы дәрежесі жөнінен Батыс Европалық және жапон Xимия монополияларынан асып түседі. Бұған кәсіпорындарды өнімділігі жоғары техникамен жарақтандыру есебінен қол жетті. 1966 ж. АҚШ-тың 6 ірі химия компанияларының өнімді сатып-өткізу сумасы («Дюпон де Немур энд компани», «Юнион карбайд», «Монсанто», «Истмэн кодак», «Доу кемикл» және Элайд кемикл») 11,4 млрд. доллар, ал Батыс Европаның ең ірі химия компаниясының сомасы («Империэл кемикл индастриз», «Монтекатинн Эдисон СпА», «Банер», «Хейхст», «Рон-Пу- ленк» жопе «БАСФ») 9.6 млрд. долларға жетті. АҚШ-тың және Батыс Ев­ропаның асa ipi Химия монополиялары әскери-өнеркәсіптің концеридерінің тобына кіреді. Олар импералистік елдер әскери ведомстволарынвң заказы бойыншы өнім өндіріп, қыруар пайда табады. Қазіргі кезеңдегі дүние жүзіндегі капиталистік шаруашылықтың жүйесінде Xимия монополиялары маңызының өсуі ғылыми-техникалық прогрестің ықпалына байланысты Химия саласындағы манызды техникалық жетістіктерді негұрлым ірі монополиялар басып алып пайдаланады. Осының арқасында олар пайдаға шаш етектен батып, дүние жүзіндегі капиталистік шаруашылық жүйесіндегі өз ықпалын күшейтті.

Дерекөз
-------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Сергей Яковлевич Алымов** (24 наурыз (5 сәуір) 1892, Харьковь губерниясы Славгород ауылы — 29 сәуір 1948, Мәскеу) — орыс ақыны. [1]

Өмірі
-----

1911 жылы революциялық қызметке араласқаны үшін Сібірге жер аударылады, ол сол жерден Қытайға қашады. Шанхайда болады, Жапонияда, Кореяда, Австралияда, Харбинде өмір сүреді.

Қызметі
-------

1920 жылдың басында Владивосток пен Харбиннің әдеби өміріне белсенділікпен қатысады. Оның еңбектері Шанхайда жарық көрген. Харбиндегі «Рупор» газетінде редактор болған. 1925 жылы «Копейка» газетінің тұрақты қызметкері болады. Советтік Ресей мен Ленинге арнап өлеңдер мен мақалалар жазған. 

1920 жылы «Киоск нежности» атты кітабы жарық көреді, одан кейін де бірнеше кітабы шығады: «Оклик мира», «Арфа без молний» т.б. 
1920 жылдың екінші жартысында Мәскеуге көшіп келеді. Осы жылы Сталин атындағы лагерьдегі тұтқындаушыларға арналған газеттің редакторы болады. 

"Канал имени Сталина" (1934 жыл) атты кітаптың авторы. 1931 жылдың соңына қарай Алымов Мәскеуге оралады да тек қана патриоттық өлеңдер жаза бастайды: «Вася-Василёк» («Что ты, Вася, приуныл, голову повесил…», 1940), «Хороши весной в саду цветочки», «Краснофлотский марш». Ол П.С. Парфёновтың «По долинам и по взгорьям» атты кітабын өңдеген. 
1948 жылы автокөлік оқиғасы салдарынан көз жұмған.

Еңбектері
---------

* • Киоск нежности: Өлеңдер.— Харбин: Окно, 1920.
* • Оклик мира. — Харбин, 1921.
* • Песни. — М.: Сов. писатель, 1939.
* • Все для победы!: Стихи и песни. — М. (Казань): Сов. писатель, 1942.
* • Этих дней не смолкнет слава. — М.; Л.: Военмориздат, 1946.
* • [Песни]. — М.; Л.: Музгиз, 1948.
* • Стихи и песни. — М.: Сов. писатель, 1949.
* • Избранное. — М.: Воениздат, 1953.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
К-2 немесе Чогори тауы
К-2 (урду: کے ٹو‎, қыт. 喬戈里峰) Китченер тауынан 1 шақырым қашықтықта, Джаспер Ұлттық саябағындағы Атабаска өзенінің жоғарғы алқабында орналасқан.
К-2 - Қарақорым тау тізбегіндегі ең атақты шыңдардың бірі. Бұл атқа ұқсас К-1, К-3 деп аталатын шыңдар бар.
Кейбір деректерде аталған тауды Чогори деп те атайды. Алайда бұл тау К-2 атауымен әйгілі болған.
1856 жылы К-2 тауын Үнді барлау қызметі өлшеген.
Биіктігі 8611 м болатын К-2 тауы әлемдегі ең биік екінші тау болып саналады.
К-2 биіктігі 6000 м-ді құрайтын тасты тауларға жатады. Оны жергілікті тұрғындар «Чого Ри» деп те атайды. Ол «Ұлы тау» деген мағынаны білдіреді.
К-2 шыңы Пәкістан мен Қытай мемлекетінің шекарасында, екі елге де ортақ болатын даулы аймақта орналасқан.
Қыс мезгілінде К-2 шыңына ешкім көтерілмеген.
Шыңға шығуға алғаш рет 1902 жылы Оскар Экерштейн мен Алистер Кроули талпыныс жасаған болатын. Бірақ саяхатшылардың сапары сәтсіз аяқталды.
К-2 шыңына 1954 жылы 31 шілдеде Ардито Дезио басқарған италиялық экспедиция көтерілді. Осы топтың құрамындағы Линно Лачеделли мен Акилле Компаньони шыңға алғаш көтерілген альпинистөр болып табылады.
Бұл тауға қыс кезінде жасалған сапар еш нәтиже беріп көрген жоқ.
Альпинистер үшін К-2 шыңына көтерілу Эверестке шығудан да күрделі болып саналады.
К-2 әлемдегі ең күрделі және қауіпті тау болып есептеледі.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Суқан, суқаны сүймеу** Сөз тіркесінің мағынасы — жақтырмау, ұнатпау. 

«Әйтеуір, сол жігітті суқаным сүймейді» (Қ. Жұмаділов, Көкейкесті). Сөз құрылысын, шыққан тегін ашуда — моңғол тобындағы тілдерге назар аударғанда ғана мүмкіндік аламыз. моңғол тілінің өзінде дус — қан, қалмақтарда цусн — қан мағыналарын білдіреді. Бір кездерде моңғол, әсіресе, қалмақ тілінде біздегі «қан» мағыналы сөз — «цусн» қазақ тіліне сыналап кіріп, өзіміздің төл сөзімізбен (қанмен) қабаттаса қолданған мезгілдер болған деген жорамалға жол бермекпіз. Соның нәтижесінде, екі сөз біріге, кіріге отырып «цуқан», одан әрі «суқан» тұлғасы қалыптасуы ықтимал. Екі сөз-біріккен кездерде
дыбыстар түсіп қалып отыратын заңдылықтарды қайталау артық. Сөйтіп, «суқан» екі тілдегі бір мағыналы сөздің қайталануынан туып (қан-қан), шын мәніндегі мағынасы — «қаны сүймеу» дегенді ұғындырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Мэриленд** (ағылш. *Maryland* [ˈmɛrələnd]) — орталық Атлант штаттары тобына енетін АҚШ-тың шығысындағы халқының саны 5 296 486 адам (2000ж) болатын штат. Чесапик шығанағы шайып жатқан жағалау, Пенсельвания, Делавэр, Вирджиния штаттарымен шекаралас, Колумбия, батыс Вирджиния округтерімен шектесетін, жалпы көлемі 27091 шаршы км аймақты алып жатқан ел. Астанасы — Аннаполис. Басты табиғи аймақтары: Чесапик шығанағы жағалауындағы жазық, Пидмонг және Аппалачи платосындағы құнарлы ауылшаруашылығы жерлері. Осындан 10 000 жыл бұрынғы Мұз дәуірінде аңшы тайпалары мекендеген. Еуропалықтар келгенге дейін бұл жерде нантикоктар мен пискатавтар тайпалары өмір сүрген. 1608 жылы Чесопик шығанағы аймағын капитан Джон Смит зерттеген. Мэриленд Чесопик шығанағы қарамағына Балтимор лордына Британия королі Сесилу Кальверттің бұйрығымен қосылған. Оның ағасы Леонард Кальверт 1634 жылы бұл жерге алғашқы қоныстанушыларды орналастырып, Сент-Мерис-Ситиді ашты. Отарланушыларға діни еркіндік жариялады. Шекара жөніндегі Пенсильваниямен арадағы ерегіс 1760 жылы Майсон-Диксон сызығын жүргізумен аяқталды. 1788 жылы Мэриленд АҚШ конституциясына қол қойған 7-ші штат болды. 1791 жылы Колумбия округі федерация астанасы орналасатын жер үшін штаттан бөлініп алынды. 1812 жылғы соғыс кезінде Макгенри форты ағылшындар шабуылына ұшырады. 1845 жылы Аннаполисте АҚШ-тың теңіз академиясы негізі қаланды. Азамат соғысы басталған кезде штат ресми түрде солтүстікшілер жағында болды. Алайда тұрғындардың көптеген бөлігі оңтүстікшілерді жақтап, әскерге шақыруды мойындамай келді. Штаттың соғыстан кейін көркеюі штаттың оңтүстік және орталық-батыс өңірін азық-түліктен қамтамасыз ету орталығы ретінде қалыптасуына байланысты болды. XX ғасырда штаттын астанаға жақын болуы халық санының өсуіне себеп болды. Экономикасының басым бөлігін әкімшілік қызметті атқару және тоқыма өндірісінің табысы құрады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Энциклопедиясы.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ туы АҚШ әкімшілік бөлінуі АҚШ елтаңбасы |
| --- |
|  |
| Штаттар | 

Айдахо •
Айова •
Алабама •
Аляска •
Аризона •
Арканзас •
Батыс Вирджиния •
Вайоминг •
Вашингтон •
Вермонт •
Вирджиния •
Висконсин •
Гавайи •
Делавэр •
Джорджия •
Иллинойс •
Индиана •
Калифорния •
Канзас •
Кентукки •
Колорадо •
Коннектикут •
Луизиана •
Массачусетс •
Миннесота •
Миссисипи •
Миссури •
Мичиган •
Монтана •
Мэн •
Мэриленд •
Небраска •
Невада •
Нью-Гэмпшир •
Нью-Джерси •
Нью-Йорк •
Нью-Мексико •
Огайо •
Оклахома •
Орегон •
Пенсильвания •
Род-Айленд •
Солтүстік Дакота •
Солтүстік Каролина •
Теннесси •
Техас •
Флорида •
Оңтүстік Дакота •
Оңтүстік Каролина •
Юта
 |
|  |
| Федералды округ | 

Колумбия округы
 |
|  |
| АҚШ аралдық территориялары | 

Америкалық Вирджин аралдары •
Америка Самоасы •
Гуам •
Пуэрто-Рико •
Солтүстік Мариан аралдары
 |
|  |
| Сыртқы кіші аралдары | 

Бейкер •
Джарвис •
Джонстон •
Кингмен •
Мидуэй •
Навасса •
Пальмира •
Уэйк •
Хауленд
 |

 |
1835
**Фотомонтаж** (фото және монтаж) — фотография бейне жасау мақсатымен, фотосуреттердің белгілі бір ортақ тақырыпқа топтастырылып берілуі. Фотомонтаж плакаттар, жарнамалар және фотоәзілдер дайындауда кеңінен қолданылады. Кейде Фотомонтажда графикалық материалдар да пайдаланылады. Фотомонтаж мех. және проекц. тәсілдермен жасалынады. Бірінші жағдайда фотосуреттерден қажетті бейнелерді (немесе бөліктерді) ойып, немесе қырқып алады да, оларды қалың қағаздың бетіне желімдейді; араларына ретушь жасап, фотоға қайта түсіреді. Екінші тәсіл бойынша, фотоқағаздан бетіне фотоүлкейткіштің көмегімен негативтен қажетті бейнелердің проекциясы ретімен түсіріп алынады. Дж. Хартфилд, Ж.Гросс, А.М. Родченко, Э. (Л.М.) Лисицкий, Г.Г. Клуцис сынды суретшілер өз шығармасында Фотомонтаж әдісін қолданған.
**Жақамбай Салия Сағитжанқызы** — 1953 жылы 25 ақпанда Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданы, Ембі қаласында туған. 

1970 жылы орта мектепті аяқтағаннан кейін 1971 жылға дейін Ембі қаласындағы Мұғалжар аудандық баспаханасында теруші болды. 1972 жылы Мәскеу полиграфиялық институтына түсіп, 1977 жылы аяқтады. 

1977-1980 жылдары Текелі қалалық баспаханасында шебер болып жұмыс істеді. 1980 жылдан Талдықорған облыстық баспаханасында теру, басу цехының шебері, 1985 жылдан 2000 жылға дейін бас инженер болып еңбек етті. 2000 жылы Алматы қаласына қоныс аударып, *«Бизнес пресс»* ИПК типографиясында технолог болды. 2005 жылдың ақпан айынан *«Deluxe»* ЖШС типографиясында менеджер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Жақия Ахметов** (1913-1974), заң қызметкері. Жанаарқаның түлегі. Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан.

1937 ж. Қарағанды облыстық комсомол комитетінде қаржы бөлімін басқарған. 1940 ж. Қарағанды облыстық атқару комитетінің шешімімен облыстық прокурорға көмекші, кейіннен тергеуші прокурор болып бекітілді. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысқан. Мәскеуде арнаулы заң курсынан өткеннен кейін 1946 жылға дейін әскери бөлімшелерде әскери прокурор қызметін атқарды. Осы жылы елге оралып, Қарағанды, Атбасар жол торабы бөлімшесінде прокурор болды. 1962-1974 ж. ҚазақКСР Жоғарғы соты төрағасының орынбасары қызметін үздіксіз 12 жыл бойы абыроймен атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Жер қабаты опырылғанда, кейбір кесек жыныстар жоғары көтеріліп, біреулері төмен түсіп, бірінің үстін бірі басады. Жақпар жыныс – жер қабығының сынып қалған бөлігі. Ол басқа бөліктерден құрылымы, бағыты, тікірейіп қозғалу жылдамдығымен ерекшеленеді. Жоғары көтерілген жақпар жынысты – «Горст», төмен түскенін «Грабен» дейді. Горст – екі жиегі ой, ортасы дөң болып келген жақпартас. Мұндай жерлер көбіне тау жотасы немесе қырат болып есептелінеді. Горсттың басы тегіс, беткейі тік, құламалы боп келеді. Жақпарлы-құжбан таулар литосфераның созылғыштық қасиетін жоғалтқан қатты бөліктерінде, яғни, континент шетінде пайда болады. Жақпарлы тау сығылғанда, жыныстар опырылмай қоймайды. Опырылғанда алдымен кере тартылып, артынан сығылады. Өте берік кесек жыныстар кере тартылған уақытта оңай опырылады. Жақпарлы-құжбан таулар зор пішінімен, тік құламалы бет кейімен, бөлек-бөлек боп жатқан бедерімен ерекшеленеді. Оған Невада және Калифорния штаттарындағы Сьер ра-Невада таулары, Вайомингтегі Үлкен Тетон тау жотасы мысал бола алады.

Дереккөздер
-----------

Балаларға арналған танымдық энциклопедия "Таулар"
**Жақсы Алакөл** – Тобыл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Денисов және Бейімбет Майлин аудандары жерінде, Тобыл және Әйет өзендері аңғарларының аралығында, теңіз деңгейінен 217 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 25 км2, ұзындығы 7,1 км, ені 4,3 км, жағасының ұзындығы 21 км. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады, шағын Ащысу өзеніне құяды. Жағасы жайпақ, батпақты. Қараша – сәуір айлары аралығында суы қатады. Суы тұзды. Көктемде мал суарылады. Алабы - қалың құрақ, қамыс өскен шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Марков мұздығы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейінде. Үлкен Басқан өзенінің саласы — Кеңсайдың бастауында. 1974 жылы мұздыққа белгілі географ К.К.Марков есімі берілді.

Аумағы
------

Мұздықтың ұзындығы 5,4 км, ашық жері 4,0 км. Ауданы 5,2 км2, ашық жатқан тілі 1,8 км2, борпылдақ жыныстармен жабылған бөлігі 1,1 км2. Фирн (мұзқар) сызығы 3515 м биіктікте өтеді.

Жер бедері
----------

Мұздық үш камерадан тұрады; үлкені — орталық камера, кішірек екі камера Марков шыңының беткейінде. Моренаның төменгі етегінен өзен басталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
*Басқа мағыналар үшін Тұзкөл деген бетті қараңыз.*
**Тұзкөл** — Іле алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданы жеріндегі Кеген өзенінің сол жағалауында, Қарасаз ауылынан шығысқа қарай 12 – 14 км жерде орналасқан. Көл теңіз деңгейінен 1951 м биіктікте жатыр.

Аумағы
------

Аумағы 6,6 км2, ұзындығы 5,7 км, енді жері 2,1 км, жағалауының ұзындығы 16,6 км, тереңд. 0,3 м, жауын-шашын мол жылдары және көктем мен күз айларында деңгейі 0,5 – 0,6 м-ге дейін көтеріліп, аумағы 8,5 км2-ге дейін ұлғаяды.

Жер бедері, гидрографикасы
--------------------------

Жағалауы жайпақ, батпақты, суы ащы. Көктемде және қыста мал суаруға болады. Шығыс жағалауының батпақты-сазды жерінде қамыс, құрақ қалың өскен. Қар, жаңбыр және жер асты суымен толығады. Жағалауы жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Сиық.** Қазіргі түсінігімізде — түр-тұрпат, сұрық («Түсіндірме сөздік» бойынша). «Бізде кісі қарайтын сиық жоқ та еді» (Ә. Нұршайықов, Батыр.).
Сөздің шыққан тегі, төркіні туралы жазған автор,
мағынасын қазіргі қолданысымыз тұрғысынан түсіндірген: сиық — түр, нұсқа, бейне, кескін, сұрық, ұсқын, келбет. «Сиық» сөзінің ол тілдегі тура мағынасы тіпті өзгеше: сиғ — сұлу, өте әдемі. Парсы тіліндегі осы түпкі
мағынасы біздің тілімізде -ты немесе -сыз жұрнақтары
қосылғанда ғана анықтала түседі, сиықты — көркем, сұлу, әдемі; сиықсыз — сұлу емес, көріксіз, ажарсыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
*Басқа мағыналар үшін Тұзкөл деген бетті қараңыз.*
**Тұзкөл** — Талас өзені алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Талас, Сарысу аудандары жерінде, Қарашеңгел ауылынан солтүстік-батысқа қарай 2,5 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы, сипаты
----------------------

Аумағы 11,8 км2, су жиналатын алабы 1056 км2. Жағалауы жазық, солтүстік-батыс жағалауы жарлы, биіктігі 1,6 – 2,5 м. Көктал өзені көлді жарып ағып Ащыкөлмен жалғасады. Суы мол жылдары Аса өзенінің суы кемерінен асып, Тұзкөлге құяды. Көлден балық ауланады. Алабының 70%-ы жыртылған, жағалауы – шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тұзды көл** (қырымтат. *Tuzla gölü*, укр. Старе озеро) — Красноперекопск қалалық кеңесінің аумағында орналасқан тұзды көл. Су айнасының ауданы — 12,2 км², 11,3 км². Жалпы минералдану түрі — тұзды. Шығу тегі — көлтабан. Гидрологиялық режим тобы – ағынсыз.

Географиясы
-----------

Ор көлдер тобына кіреді. Ұзындығы — 6 км. Орташа ені — 2 км, ең үлкені — 2,5 км. Орташа тереңдігі — 1,5 м, ең үлкені — 3 м.Теңіз деңгейінен биіктігі −3,9 м. Ор бром зауытының шикізат (шығыс бөлімі) және химиялық өндіріс қалдықтары (батыс бөлімі) қоймасы ретінде пайдаланылады. Ең жақын елді мекендер: Красноперекопск және Тұзды ауылы тікелей жағада, Қартқазақ мен Совхозное көлдің батысы мен оңтүстік-батысында орналасқан.

Көл дұрыс емес ұзынша-сопақ пішінді, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған. Қазаншұңқырдың оңтүстік бөлігі тарылып, солтүстік бөлігі кеңейген. Көлдің жалпы су жинайтын ауданы 37,2 км². Солтүстігінде кірәз су ағатын көлге арна жалғасады. Сондай-ақ солтүстікте қамыс қопалары бар. Көлдің бүкіл дерлік жағалау сызығы жаурлауытты: солтүстікте жағажайлар жоқ, оңтүстігінде жағажайлар бар. Көл топырақ бөгетімен екі су қоймасына бөлінеді: батыс және шығыс.

Тұзды көлінің түптік шөгінділерінің қалыңдығында жеке линзалар түріндегі сұр ас тұзының көмілген шөгінділері жатыр. Ас тұзының түпкі шөгіндісі қою сұрғылт шөгінділермен алмасып тұратын әр түрлі қалыңдықтағы жеке тұз аралық қабаттарынан тұрады. Көлдің тұзды суының орташа тұз концентрациясы 22-23 ‰ жетеді. 1955 жылы қарашада тұз сынамалары алынып, олардың меншікті салмағы 1,214 болды. Тұз мөлшері (сал. %) NaCl 14,64, MgCl2 9,24, CaCl2 1,63, CaSO4 0,10, Ca(HCO3)2 0,005, олардың жалпы сомасы 25,60. MgSO4/MgCl2 0,17. Жаздың аяғында көлде натрий хлоридінің кристалдануы жүреді, ал кейбір жылдары магний хлориді бишофит MgCl2·6(H2O) түрінде қатты фазаға өтеді.

Көлдің оңтүстік-батысында Жанкөй-Херсон темір жолы және М-24 Е-97 күрежолы орналасқан.

Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері — 400 мм-ден аз. Азық-түлік: Ор бром зауытының шикізаты мен қалдықтары, Қара теңіз артезиан алабының жер асты сулары, кәріз суы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Про затвердження Переліку річок та водойм, що віднесені до водних об'єктів місцевого значення
**Бөгде сөз** — сөйлегенде не жазғанда баяндап отырған мәселеге байланысты келтірілген басқа біреудің сөзі, пікірі. Бөгде сөзді қолданудың негізгі мақсаты — баяндап отырған мәселе жөнінде автордың өз пікірі, пайымдауларының дұрыстығын дәлелдеу, соны кеңейтіп көрсету. Бөгде сөзді қолдану тәсілі әр түрлі: көп жағдайда басқа біреудің сөзі, пікірі ешқандай өзгеріссіз, түпнұсқасы сақталып, төл сөз түрінде, кейде басқа біреудің пікірі ғана сақталып, түгелдей автордың өз сөзімен берілген төлеу сөз түрінде де қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Н. Тілендиев даңғылы**. Н. Тілендиев даңғылы Баршын, Ұлытау, Қайнар, Сарыөзен, Көктал, Д.Бабатайұлы, Шұғыла, Атбасар, Ш.Бейсекова көшелерін қиып өтіп, Бөгенбай батыр даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 15926,6 м.

Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев (1925-1998) - аса көрнекті композитор, белгілі дирижер, домбьфашы. ҚазКСР-нің және КСРОның халық әртісі, ҚазАСР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның «Халық қаһарманы». 1949-50 жылдары Алматы мемлекеттік консерваториясында, ал 1950-52 жылдары Мәскеу мемлекеттік консерваториясының дирижерлік факультетінде оқыған. 1952-61 жылдары Қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театрының дирижері, 1960-64 жылдары Қазақтың мемлекеттік академиялық халық аспаптары оркестерінің бас дирижері болып қызмет атқарған. «Отырар сазы» фольклорлық этнографиялық ансамблінің көркемдік жағын басқарған. «Ата толғауы», «Махамбет», «Ақсақ құлан», «Аққу» атты увертюралардың, 400-ден астам ән мен романстардың авторы. Ол 50-ден астам драмалық спектакльдерге, 19 көркем фильмге музыка жазған.

Бұл даңғылда *«Қамқор»* техникалық қызмет көрсету орталығы, *«Эталон»* құрылыс базары, Қажымұқан атындағы спорт мектебі, Сарыарқа ауданының Халыққа қызмет көрсету орталығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Нұрәлиева Жаңыл** - 1973 жылы 17 каңтарда Қостанай облысының Наурызым ауданына қарасты Докучаевка поселкесінде туған. 1990 жылы Жамбыл облысы Қордай ауданының Карл Маркс атындағы орта мектебін бітірген. Сол жылы Қазақ Мемлекеттік басқару Академиясына оқуға түсіп, оны бухгалтер-аудитор мамандығы бойынша 1994 жылы бітіріп шығады.

1994-1995 жылдары "МұнайАвтоматика" акционерлік қоғамының есепшот бухгалтер бөлімінде кассир, 1995-2000 жылдары "Абылайхан-Дос и К" жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің Бас бухгалтері болады. 2000 жылдың қыркүйегінен бастап "Балауса" баспасында директордың орынбасары болып қызмет істейді. Германияның Франкфурт на Майне қаласында өткен Бүкіл әлемдік кітап көрмесіне, Алматыда өткен I-III халықаралық "Ұлы Жібек жолы" кітап жәрмеңкелеріне қатысып, "Балауса" баспасының өнімдерін таныстырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Молекулалық орбитальдар әдісі-БВ әдісі валенттік теориясына қойылатын негізгі сұрақтарға дұрыс жауап береді.Бұл теория молекулалардың түзілу себебін,құрылысын және валенттіктің мәнін түсіндіріп молекулалардың құрылысын және қасиеттерін,әсіресе
магниттік қасиеттерін қарастырғанда біраз қиындықтарға кездеседі.Сыртқы магнит өрісінің ықпалына қарай заттардың диамагнитті және парамагнитті болып екіге бөлінетіні белгілі.Диамагнитті молекулаларда барлық электрондар жұптасқан күйде болады,қосақталмаған
жалқы электрондар болмайды.Парамагнитті молекулаларда қосақталмаған жалқы электрондар болады және электрондар саны неғұрлым көп болсазат магнит өрісіне соғұрлым жақсы тартылады.Газ күйіндегі оттектің магниттік қасиеттері зерттеліп,оның парамагнитті
екені және молекуласының құрамында екі жалқы электронның барлығы анықталады.Ал ВБ әдісі бойынша оттек молекуласында жалқы электрондар болмау керек.Шынында да ВБ теориясы бойынша оттек молекулаласындағы атомдар қос байланыспен байланысқан .

Дереккөздер
-----------

Жалпы химия кітабы, Алматы 1992 жыл-137 бет
**Молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидалары:**

* барлық денелер молекулалардан (атомдардан) тұрады;
* молекулалар үздіксіз бей-берекет қозғалыста болады;
* молекулалардың (атомдардың) арасында тартылыс күші және тебу күші әсер етеді;
* заттар бөлінгіш;
* газдар сығылғыш;

  

Дене құрылымының молекулалық кинетикалық теориясы деп барлық денелер жеке бейберекет қозғалыстағы бөлшектерден тұрады деген көзқарас негiзiнде макроскоптық денелердiң қасиеттерi мен жылу процестерiне түсiнiк беретiн iлiмдi айтады.

Дереккөздер
-----------

Физика және астрономия 
Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық

1. ↑   Физика 10 сынып, "Атамұра" баспасы, Алматы қ. ISBN 978-601-293-200-3