recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сергей Николаевич Нелидов
**Сергей Николаевич Нелидов**

1951 жылы 16 сәуірде УКСР Киев қаласында туған. Орыс.

Әкесі - Нелидов Николай Иванович, полковник. Анасы - Нелидова Зоя Александровна, үй шаруасымен айналысады.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология факультетін бітірген (1973), микробиолог.
Биология ғылымдарының кандидаты (1980), докторы (1991). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Күріш өсіру үшін сілтілі топырақ мелиорациясының микробиологиялық аспекттері».

Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің Алматы филиалының профессоры (2003 жылдан).
Петровск ғылым және өнер академиясының (2005 жылдан), Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының
академигі (2007жылдан). ҚР Ауылшаруашылық ғылымдары академиясының мүшесі-корреспонденті (1997 жылдан).
«Денсаулық денесофиясы: экологиялық және әлеуметтік-экономикалық аспекттері» (2003), «Тазалық пен пәктік»
(2006), «Жыныстық қатынастардың денесофиясы» 2 кітапта (2006, 2007), «Әлем халықтарының неке және
отбасының дәстүрлері» (2008) оқу құралдарының; 80
ғылыми және 70 ғылыми-көпшілік мақалалардың авторы.
5 өнертабыс куәлігіне ие.

1973 жылдан - ҚазКСР ҒА Жер құрамын зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері. 1989 жылдан - Қаз ҚБҒЗО
экологиялық мәселелер бөлімі директорының орынбасары. 1991 жылдан - Алматы қаласы «Жер» концернінің ғылым бойынша вице-президенті. 1998-1999 жылдары - Алматы қаласы «Оннури» коледжінің директоры. 2000 жылдан - Алматы қаласы №34 ОМ ғылым бөлімінің меңгерушісі.
2003 жылдан бері - Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің Алматы филиалының профессоры.
«Денсаулық», «Эскулап», «Медный всадник - Казахстан» журналдарының редакциялық алқасының мүшесі.
Ағарту саласындағы «Ильхам» сыйлығының (2005-2007),
М.В. Ломоносов атындағы Петровск ғылым және өнер академиясы сыйлығының лауреаты.

Әскери атағы - запастағы капитан.

Діни көзқарасы - атеист.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жағымды».

Хоббиі - авторлық ән, поэзия, шахмат.

Сүйіп оқитын әдебиеті - Күміс ғасырдың поэзиясы, тарихи әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Кершанская Ольга Ивановна (1950 жылы туған).
Қызы - Нелидова Дарья (1995 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Бродкастинг Фаундейшн оф Америка ("Би -Эф-Эй")**–коммерциялық емес жекеменшік ұйым.. Шетелдік мәдени-ағарту, білім беру және музыкалық бағдарламаларды американың коммерциялық және білім беру радиостанцияларына таратумен айналысады. 

1955 жылы құрылған."Би-Эф-Эй" радио бағдарламаларын Еуропа, Азия, Африка және Таяу Шығыстың 42 еліне және 195 американ радиостанцияларына таратады.Шетелдердегі хабар тарату станциялары өз өнімдерін бұл ұйымға тегін жазып береді. Музыкалық бағдарламаларға ақы төленеді. 

"Би-Эф-Эй" станцияларға апта сайын 17-18 caғат көлемінде радиобағдарламалар беріп отырады. "Международный календарь", "Портреты городов" т.б. тұрақты айдарлары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы",Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**«Атлетико Минейро»** - 1908 жылы құрылған Бразилия футбол клубы. Стадионы: «Минейрао», Белу-Оризонти, Минас-Жерайс, Бразилия
Көрермендер сыйымдылығы: 80.000. Президенті - Алешандре Калил, бапкері - Кука
Капитан : Ревер
Рейтинг : КОНМЕБОЛ 9
КБФ: 6  

Қатысатын лигасы: Серия А Бразилия
2010 жылғы лигадағы орны: 13

Түлектері
---------

Аталмыш бразилиялық клубта тәлім алған бірнеше Бразилиялық белгілі ойыншылар бар. Олар: Клаудио Таффарел, Андерсон Полга, Жилберто Силва, Рожерио Сени, Амантино Манчини, Жулиано Белетти, Сисиньо, Роналдиньо және басқалар.

Бразилия чемпионатындағы көрсеткіштері
--------------------------------------

* "Атлетиконың" Бразилия чемпионатындағы жыл сайынғы көрсеткіштері:

| Жыл | Орны | Жыл | Орны | Жыл | Орны | Жыл | Орны |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1971** | 1 | **1981** | 14 | **1991** | 3 | **2001** | 4 |
| **1972** | 11 | **1982** | 19 | **1992** | 13 | **2002** | 8 |
| **1973** | 11 | **1983** | 3 | **1993** | 32 | **2003** | 7 |
| **1974** | 7 | **1984** | 19 | **1994** | 4 | **2004** | 20 |
| **1975** | 19 | **1985** | 4 | **1995** | 7 | **2005** | 19\*\* |
| **1976** | 3 | **1986** | 3 | **1996** | 3 | **2006** | 1 (Б Сериясы)\*\*\* |
| **1977** | 2 | **1987** | 5/3\* | **1997** | 4 | **2007** | 8 |
| **1978** | 34 | **1988** | 10 | **1998** | 9 | **2008** | 12 |
| **1979** | 8 | **1989** | 8 | **1999** | 2 | **2009** | 7 |
| **1980** | 2 | **1990** | 5 | **2000** | 24 | **2010** | 13 |

*\*Ресми түрде Бразилия футбол федерациясы үшін кейде 5 орын 3 орын болып есептеледі* 

*\*\* "Атлетико" келесі жылы Б сериясына түсіп қалған.*

*\*\*\* "Атлетико" Б сериясын ұтып 2007 жылы А сериясында өнер көрсету мәртебесіне ие болды.*

Қызықты мәлімет
---------------

Осы клуб өз сапына қазақ Рауан Сариевты 2011 жылдың тамызында үш жылдық котракт жасап алды.

Дереккөздер
-----------



* Тұңғыш қазақ баласы Бразилия клубы сапында Мұрағатталған 22 тамыздың 2014 жылы.
**Пифодорида Филометора** (гр. *Πυθοδωρίδα*; б. з. д. 30/29 жыл — 38 жыл) — Понт патшайымы, Понт патшасыПолемон I-дің және Каппадокия патшасы Архелайдың жұбайы. Марк Антонийдің немересі.

Шығу тегі
---------

Пифодорида бай грек Пифодор из Тралл мен римдік Антонияның жалғыз қызы болды. Ол Марк Антонийдің немересі және Гай Антоний Гибриданың шөбересі болды.

Өмірбаяны
---------

Пифодорида Смирнада туылды. Б. з. д 14 жылы Понт патшасы I Полемонның екінші әйелі атанды, ал оның өлімінен кейін б. з. д. 8 жылы — Понт пен Боспордың басқарушы патшайымы атанды.

Ұрпақтары
---------

Бірінші некесінде үш баласы туылды:

* *Зенон*, 18—35 жыл арасындағы Армения патшасы (III Арташес есімді).
* *Марк Антоний Полемон Пифодор*, б. з. д. 3 жыл — 7 жыл арасындағы Понт патшасы (бірігіп басқарушы).
* *Антония Трифена*, III Котистің әйелі, II Полемонның анасы (38-64 жылдардағы Понт патшасы).
**Дүйсеке күмбезі** -Қарқаралы ауданы Бейбітшілік ауылынан солтүстік-батыста 8 км, Өгізбай тауы мен Кеңестас жерінің ортасында, қыстақтың батыс жағында орналасқан. Жергілікті халық бұл күмбезді Шекшек Дүйсеке деп те атайды. Күмбез 18-ғасырдың аяғында салынған. Ескерткіштің көпшілік бөлігі құлаған. Қабырғаларының қалындығы 0,6 м , ескеркіштің батыс жағының ұзындығы 13 м. Ал алдыңғы жағында кішірек төртбұрышты бөлік және оның бұрышы дәңгеленіп келтірілген.
**Дүйсеке күмбезінің** Қарқаралы тарихында орны ерекше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Атлас (мағына) деген бетті қараңыз.*

**Атлас таулары**  (араб.: جبال الأطلس‎; гр. *Ἄτλας*) — Африканың солт.-батысындағы тау жүйесі. Атлас таулары Жерорта теңізі жағалауындағы Алжир, Марокко, Тунис мемлекеттері аумағында орналасқан. Ол оңттүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 2000 км-ге созылып, бір-біріне параллель жатқан бірнеше жоталар тізбегінен тұрады. Солтүстігіндегі Эр-Риф және Тель-Атлас жоталары неогендегі альпілік қатпарлану кезінде көтерілген. Тау жүйесінің қалған бөлігі палеогон және неоген дәуірлеріндегі жаңа тектоник. қозғалыстар әсерінен әр түрлі дәрежедегі көтерілуге және майысуға ұшырап, күрделі құрылымды жер бедері пішіндері қалыптасқан. Атлас тауларының ең биік нүктесі — Тубкаль тауы (4165 м). Орташа ауа температурасы қыс айында 10–13°С, жазда 26–28°С. Жылдық жауын-шашын мөлшерінің ең жоғарғы көрсеткіші 1800 мм, (Үлкен Кабилия массиві) және ол оңт-ке қарай 400 мм-ге дейін азаяды. Таулар Азор максимумының ықпалы салдарынан ыстық әрі құрғақ болады. Өзендері негізінен жаңбыр суымен толығады, қыста суы мол болады, көпшілігі жазда құрғап жатады. Ірі өзендері — уэд Шелиф және уэд Мулия. Эр-Риф пен Телль-Атлас тауларының 1200-1300 м биіктігінде мәңгі жасыл орман өскен, одан әрі 1700 м дейін аралас орман, 2200 м биіктікке дейін қылқанды орман, (Атлас самырсыны) төменгі сатыда каштан, жабайы алмұрт, жабайы жүзім, ломонос лианасы өседі. Одан да биікте аласа аршалы бұталар мен жалаңаш жартастар кездеседі. Жануарлар дүниесі адам әрекеті салдарынан өте жұтаңдаған.
***Александр Рефатович Абылаев*** (1947 ж.т.)-пианист, мәдени-ағарту қызметкері, ҚазКСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (1980ж.),Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын(фортепиано, 1979ж.), Шымкент пед. мәдениет институтын (мәдени-ағарту жұмыстары, 1987ж.) бітірген. Еңбек жолын балалар музыкалық мектебінде фортепиано сыныбы бойынша дәріс беруден бастады(1965-1967 жж.), 1969-1971ж. Ресейдің Свердловск қаласындағы «ГРЭС» мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі, 1971-80 ж. Алматы қ. үй құрылысы комбинатының музыкалық жетекшісі, 1980-85 ж. республикалық «Гүлдер» ансамблінің бас , 1985-92 ж. Алматы облыстық филармониясының бас директоры. 1992 жылдан Астана қаласында қызмет етеді. 1992-94 ж. «Алтын алма» мәдени-коммерциялық орталығының музыкалық редакторы, 1994-2000 ж. «Биг-Бенд» Президенттік оркестрінің, 2000-02 ж. «Конгресс-Холл» жанындағы «Астана» эстрад.-симф. оркестрінің өркемдік жетекшісі, Қазақ Ұлттық муз. академиясының (ҚазҰМА) оытушысы, 2006 жылдан астаналық цирк оркестрінің директоры.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Фенологиялық календарь**, табиғат календары, жергілікті табиғатгың маусымдық кұбылыстарының басталуының орташа көпжылдық мерзімі көрсетілген анықтама кесте немесе график. Фенологиялық календарь табиғат қорғау, пайдалы әсімдіктердің зиянкестері мен ауруларына карсы күресу шараларын т. б. ұйымдастыру кезінде пайдаланылады. Ғылыми мақсаттар үшін фенелогиялық байқауларды ботаникалық және географикалық ғылыми мекемелер, институттар ұйымдастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Александр Петрович Сумароков** (1717 жыл 25 қараша - 1777 жыл 12 қазан) - орыс ақыны әрі драматургы.

Өмірі
-----

Ежелгі дворян тұқымынан шыққан. 1732-1740 жылдары әскери корпуста оқыды. Алғашқы өлеңдерін *Василий Кириллович Тредиаковскийге* еліктеп жазды. *«Хорев» (1747), «Гамлет» (1748), «Синав пен Трувор» (1750) трагедияларын* жазды. 1756-1761 жылдары орыс театрының директоры болды. 1759 жылы *«Еңбекқор ара»* атты тұңғыш орыс әдеби журналын шығарды. 1770 жылдары *«Елестегі мүйізді», «Шеше қызымен бірге», «Іріткі салғыш әйел» (1772) комедияларын, «Әулекі Дмитрий» (1771), «Мстислав» (1774) трагедияларын* жазды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 444 бет
Александр Пушкин көшесі
**Александр Пушкин көшесі**. Бұрынғы атауы А. Можайский және Л. Гумилев көшелері. А. Пушкин көшесі Манас көшесінен басталып, А.Жұбанов, Жәнібек тархан, Кенесары көшелері мен, Абай даңғылын қиып өтеді. Ұзындығы - 4917,2 м.

Александр Сергеевич Пушкин (1799-1837) - орыс классикалық әдебиетінің негізін қалаушы, ақын. Ол дворян отбасында туып, балалық шағын Мәскеуде өткізген. 1811-17 жылдары *«Еркіндік», «Чаадаевка», «Деревня»* секілді өлеңдерін, *«Руслан мен Людмила»* атты түңғыш поэмасын жазды. Қазақ даласында А. Пушкин мұрасына алғаш айрықша көңіл аударып, қазақ халқына танытқандардың қатарында Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Фер-де-ланс** – улы жыландардың ішіндегі ең улысы.

Ересегінің ұзындығы 1,2-2 м-ге жетеді. Құрлықта тіршілік етсе де, суда жақсы жүзеді және өрмелейді.

Бұл жыландардың көзі мөлдір қабықпен жабылған, көздерінде қозғалмалы қабақтары болмайды.

Басы жалпақ, үшбұрышты болып келеді, ал денесі сұр немесе қоңыр қабыршақтармен көмкерілген.

Фер-де-ланстың көздері мен тұмсығының ортасында жылу сезгіш шұңқыры болады. Осы сенсорының мықты жұмыс істейтіні соншалық, ол жемтігіне жақындай тұрып-ақ, оның қаншалықты қашықта тұрғанын анықтай алады.

Шаққан кезде шамамен 105 мг уын бөліп шығарса, сауған кезде уының мөлшері 310 мг болған.

Фер-де-ланс жыланы ұрпағын тірідей туады. Жаңа туған жыландардың ұзындығы 30 см-ге жетеді және олардың азу тістері улы болып жетіледі. 20 жылдай тіршілік етеді.

Бұл жылан адам өміріне қауіпті. Адамдар Американы мекендейтін барлық бауырмен жорғалаушылардың ішінде көбіне фер-де-ланс жыланынан зардап шегеді.

Фер-де-ланс жыланы қас-қағым сәтте секіріп, тістеп алады. Уы қанға өтіп, адамның бүкіл ішкі ағзаларының жұмысын бұзады. Медициналық көмек уақытында көрсетілмесе, адамның жүрегі мен бүйрегі қызметін тоқтатады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Алесандр Николаев Подольских** – Қазақстандағы танымал ғалым-селекционер, ауыл шаруашылық ғылымдардың докторы, Қазақ күріш өсіру ғылыми-зерттеу институтының бас ғылыми қызметкері.

Өмір баяны және ғылыми зерттеулері
----------------------------------

```
Қызылорда облысында, Казалинск қаласында 1959 жылы дүниеге келді.
11 жыл бойы ҚазР ҒЗИ іріктеу бөлімінің аға ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді.1985-1988 жылдарда Оренбург ауыл шаруашылық институтының түлегі, кейіннен Краснодар қаласындағы  Бүкілодақтық күріш ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасында күндізгі оқу бөлімінде оқыды. Осы жылдары Алексадр Подольскихтің ұстаздары  В.Н.Дзюба, А.П. Сметанин, Г.Л. Зеленский, В.С.Ковалев, В.Н.Шиловский болды. 
```

1990 жылы он успешно защитил кандидатскую диссертацию на тему «Сравнительная оценка исходных сортов и образцов риса с ЦМС в процессе создания стерильных аналогов».
1195 жылдан бастап, қазіргі уақытқа дейін институттың селекция бөлімін басқарып, Қазақстанда ата – бабалары айналысқан жоғары сортты күрішті селекция арқылы өндіруді жалғастыруда. Подольскихтің басты үлгі тұтар адамдары: А.Н.Хван, А.Алтынбеков, А.Байзаков, А.Курамысов, Г.А.Верещагин, К. Бакирулы.

```
Будандастыру көлемін он есе ұлғайтуға мүмкіндік беретін, селекция процесінің нәтижесін ұлғайтатын генетика мен селекцияның  заманауи әдістерін қолдана отырып, күріш сорттарын таңдау тиімділігін арттыру мақсатында өзіндік әдісті жасап шығарды. Жаңа әдіс арқасында күріш өсіруде тиімді пайдаланылатын «Арал 202», «Ару», «Арал 69», «Арал 318», «Арал 4», «Арал 6» күріш сорттары өсірілді.
```

2003 жылы Қазақ ғылыми институтында тапсырған дәрігерлік диссертация, ең үздік диссертациялардың бірі деп мойындалды.
Александр Подольских – 150 ден астам ғылыми мақаланың және күріш селекциясының жаңа әдістерін шығарудағы патенттердің авторы. Ол жүйелі түрде селекция мәселелерімен айналысады. Күріштің жаңа сорттары: «ҚазНИИР 5», «ҚазНИИР 6» шығарушылардың бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта А.Н. Подольских жергілікті жағдайларға бейімделген, жоғарғы өнімді, астықтың жоғарғы сапасымен күріштің жаңа сорттарын өсіру бойынша белсенді зерттеу жұмыстарын жүргізуде.
Александр Подольскийдің ғылымдағы ұзақ еңбегі – сүйікті ісіне шексіз берілгендігінің үлгісі болып табылады.
Пиц Бернина
Пиц Бернина және Мортерач мұздығы
батыстан қарағандағы Пиц Бернина
Қайыңнан қарағандағы бейнесі
Пиц Бернина және Бернина Экспресс
Пиц Бернина Шығыс Альпідегі ең биік тау болып табылады.
Ол шығыс Швейцария мен солтүстік Италияда орналасқан Альпі тау тізбектеріндегі Бернина тізбегіндегі ең биік нүкте болып саналады.
Бұл - Альпідегі төртмыңдықтардың бірі.
Пиц Бернина - Альпідегі ең атақты бес шыңның бірі.

Бұл тау Швейцария Альпісіндегі ең атақты саяжайлардың бірі Санкт-Морицқа таяу орналасқан.
Пиц Бернина ірі екі мұздықты: батыстағы Чиевара мен шығыстағы Моотерачты қақ жарып тұр.

Пиц Бернинаға алғаш рет 1850 жылы 28 жастағы топограф Иохан Коац пен оның көмекшісі батыс қыры арқылы шыққан болатын.
Пиц Бернина Швейцарияның Граубюнден кантонындағы ең биік шың болып саналады.
Бұл шың Швейцарияның Граубюнден кантонындағы Альпі тауында орналасқан.

Тау тізбектеріндегі ең биік асу - Бернина асуы деп аталады.
1850 жылы Иохан Коац асуды осылай атаған болатын.
Пиц Бернина диорит және габбро деп аталатын тау жыныстарынан тұрады.

Панорама
--------

Панорама. Солдан оңға: Пиц Палю, Беллависта, Краст Агюцца (ортасындағы кішкентай шың), **Пиц Бернина** және Пиц Мортерач

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Пифогореизмдердің әнұраны
Самоналық Пифагор
**Пифагореизм** — дүниенің мәні сандық қатынастарда деген принципке сүйенген Ежелгі Грецияда (б. з. б. 6— 4 ғ.) шыққан діни философиялық ілім. Әуелде Пифагореизм ілімі ауызша тараған. Пифагореизм доктринасын жазба түрде алғаш баяндаған Филолай болды. 5 ғасырда Пифагореизм бірте-бірте Сократ-Платон философиясымен ұштасты. Филолайдың соңғы шәкірттері Эврит, Ксенофіил, Фантоп, Эхекрат, Диокл және Полиминаст болды. Пифагореизм идеялары б. з. 6.1 ғ. неопифагореизмнің дамуына негіз болды.[1]Дүниенің негізі материялық стихия деп қараған ионий мектебінен Пифагореизмнің өзгешелігі мынада: олар стихияның өзінен гөрі оның формасына ерекше мән беріп, арифметикалық-геометриялық байланыстыра қараған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  iph.ras.ru/uplfile/root/biblio/ps/ps13/7.pdf с. 73
2. ↑  iph.ras.ru/uplfile/root/biblio/ps/ps13/7.pdf с. 71
**Феод** (лат. *feudum*), сондай-ақ **фьеф**, **лен** — мырзаның пайдасына орай вассалдың әскери, әкімшілік немесе нөкер қызметін жүзеге асыру талабымен билік етуге және қолдануға (кейде мұрагерлікке қалдырылады) мырзаның вассалға берілген жер (сирек - тіркелген кіріс немесе кіріс алу құқығы). Жерді ұстаудың бұл түрі Еуропада орта ғасырларда қолданылған.

XII ғасырдан лен мұраға, ең алдымен, феодал табынан шыққандарға берілді. Вассалдар өздерінің сеньорларынан жерге ие болатын. Алайда, жерді сыйлаған сеньорлардың да вассалдарының жерін билеуге құқығы болатын. Сондықтан сол кездегі көптеген жер иеліктерінің қожайындары 2-3 адамнан тұрды. Лен барысында Германияда феодалдық жер иеленудің иерархиялық жүйесі біржолата қалыптасты. Тарихи әдебиеттерде басқа елдердегі феодалдық меншіктің осыған ұқсас формаларын да «лен» деп атайды.

Тағы қараңыз
------------

* Феодализм
* Феодал
**Қашыр**, **мул** - әңгі мен биенің буданы. Қашырлар Оңтүстік Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Африка және Орта Азияда өсіріледі. Қашыр есек пен жылқыға қарағанда ұзақ (40 — 60 ж.) өмір сүреді, шаруа-шылыққа 30 — 40 ж. пайда-лануға болады. Қашыр күтім талғамайды, инфекциялар, анемия, пироплазмоз, т.б. есек пен жылқы ауруларына көп шалдықпайды. Қашырдың биесі мен әңгіден ұрпақ болмайды. Жүк қашырының шоқтығына дейінгі биіктігі 118 — 140 см, ол жұмыс көліктерінің бәрінен де күшті. Жүк артатын қашырдың салмағы 300—400 кг, ал жегілетін қашырдың — 400—600 кг. Мініс қашығы жүк жылқысының биесі мен хамандан және пуастусс есегінің әңгісінен алынады, биік таулы аймақтарда салт мінуге төзімді.
**Феофан Грек** *(1340ж, Византия - 1405 пен 1415 жылдар арасы)* - византиялық кескіндемеші.

Қызмет жолы
-----------

14 ғасырдың 70 жылдары Ресейде қызмет етті. Фреска, икона жазбасы мен миниатюраның асқан шебері. Феофан Гректің көпетеген еңбектері ішінен Новгордтағы Спас Преображения шіркеу фрескалары, Мәскеу Кремлі Благовещенск соборы иконалары сақталған. Епифаний Премудрыйдың Кирилл Тверскийге жолдаған хатында Феофан Грекдің Константинополь, Новгорд, Мәскеу т.б. қалалардағы шіркеулерді түрлі суреттермен, өрнектермен көркемдегені жайлы мәлімет кезігеді. Феофан Грек образдары ерекше жігерлі, драмалық сезімге толы болып келеді. Оның шығармалары компазициялық құрылымының еркіндігімен ерекшеленеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Садық Ата, Садықтөбе** - көне қала орны.

Қаланың орны мен ашылуы
-----------------------

Сырдария өзенінің оң жағасында, Түркістаннан солтүстікке қарай 18 км жерде. Көлемі солтүстіктен оңтүстікке қарай 340 м, батыстан шығысқа қарай 180 м тікбұрышты төбешік. Оның үш алаңы бар. Екі үлкен құрылыстың қалдығы сақталған. Орталығына қамал, солтүстігі мен оңтүстігінде шаһристан орналасқан. Садық Атаны 1947 жылы басқарған Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н.Бернштам) зерттеген. Қазбадан табылған қыш бұйымдарға қарағанда Садық Ата I-IX ғасырларда болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
Атлант
**Атлас немесе Атлант** (көне грекше Ἄτλας) — ежелгі грек мифологиясындағы аспанды қолында ұстап тұрған, күшті алып.

Мифология
---------

Иапет пен Климена алыптарының баласы. Прометейдің, Эпиметейдің және Менетейдің бауыры.

Атлант есімі грек тілінде, «tlēnai» («алып жүру» дегенді білдіреді) сөзімен байланысады және бұл сөз грек тілінде талант сөзімен бір түбірлы.

Атлант туралы ең ежелгі куәлердің бірі – Гомердікі – өте мардымсыз: бұдан басқа, ол Алыстағы батыста, аспанды ұстап тұрады және өмір сүреді және ол өте ақылды және арам деп ол туралы ғылым директоры Елена Рабоновна айтты. Гесиод бойынша, Атлант алыптар жағында. Яғни, Құдайларға қарсы күш көрсетіп тұрған және ол аспанды өз еркісіз ұстайды, бірақ біреудікі туралы айтпайды. Е. Г. Рабиновна айтатындай, оның иықтарына түскен жүк, ауыртпалық азап, ол мықтылықты, ерік- күшті талап етеді. Тағы да, бұл Зевске қарсы тұрғаны үшін деп те айтылады.

Ұрпағы
------

Жеті плеяданың әкесі: Алкиондыкы, Келеноныкы, Майяныкы, Меропаныкы, Стеропаныкы, Тайгетаныкы және Электраныкы. Геспердың, Гиастың және жеті гиадтардың әкесі, Гесперидтің әкесі немесе атасы, тағы Калипсоның, Дионаның және Мераның әкесі.

География мен ғылымда
---------------------

Көне гректер Атланттың есімін Атласс тауларымен байланыстырған, жергілікті халықты атланттар деп атаған. «Атлант мұхиты» атауы алғашқы рет б.з.б. V ғ. «Геракл тіректері бар теңіз Атлантис (көне грек тілінен Ἀτλαντίς — Атлантида) деп аталады» деп жазған Геродот жазбаларыңда кездеседі. Заманауи атауын *Океанус Атлантикус* (лат. *Oceanus Atlanticus*) — «Атлант мұхиты» рим ғалымы Плиний Үлкен I ғ. қолданады.

Одан басқа Атланттың атын мойынның бас көтеретін бірінші омыртқасына берілді. Мифологияның осы кейіпкер атымен ай кратері, Сатурнның 15–і серігі және жасанды серіктерді ұшыруға арналған зымыран тасығыштар тобы аталған.

Дереккөздер
-----------
**Садық Жүнісұлы Сафарбеков** (тамыз, 1902 жыл, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы - 1938, Алматы) - Қазақстанның партия және совет қызметкері. 

1919 жылдан Компартия мүшесі. 1919-1920 жж.-да Ташкентте Ұлттар халкомы курсында, коммунисттік университетте (1924-1925) оқыған. 1920-1922 жж. Алматыда Жетісу облысы комсомол комитетінің секретары, 1923-1924 жж. Ташкентте Сырдария облысы бақылау комиссиясы коллегиясының мүшесі, Қосшы одағы облысы комитетінің председателі, 1925-1927 жж. Шымкент және Петропавл губерниясы. 1928-1929 жж. Алматыда Қазақ Өлкелік партия комитетінде бөлім меңгерушісі, 1930-1932ж. Ақмола округы. ауданы және Қарсақбай ауданы. 1932-1933жж. Шығыс Қазақстан облысы. 1933-1936ж. Қызылорда ауданы. 1936-1937жж. Қарағанды облысы. Гурьев округі. Батыс Қазақстан облысы. Орал қалалық партия комитеттерінің 1-2 секретары болды. Қазақстан өлкелік 6-8 партия конфкеренциясының делегаты, Өлкелік комитеттің мүшесі, Қазақстан Компартиясының 1-сьезінің делегаты, онда Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшелігіне сайланды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 9 бет
**Люсьен Сампе** (фр. ) (13 мамыр 1899(18990513), Седан — 15 желтоқсан 1941, Кан) — француз Қарсыласу қозғалысының батыры, Француз Коммунистік партиясының (ФКП) қайраткері. Мамандығы – жұмысшы-металлург. ФКП негізі қаланғаннан бастап сол партияның мүшесі (1920 жылы желтоқсанда). 1929-1932 жылдары Реймс қаласында партия жұмыстарында болды. 1932 жылдан «Юманите» («L’Humanite») газетінің редколлегия мүшесі, содан соң осы газет редакциясының бас секретары. 1941 жылы фашисттік окупацияға қарсы қатысты. Сампе коммунистік жұмысы үшін тұтқынға алынып, неміс басқыншыларының қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Винсон массиві (ғарыштан түсірілген сурет)
Винсон массиві Оңтүстік полюстен 1200
шақырым қашықтықта орналасқан Антарктидадағы биік тау болып табылады.
Бұл массивті таудың ұзындығы 20 шақырым және ені 12 шақырымды құрайды.
Винсон массиві Антарктидадағы ең биік тау болып саналады.

Ол Антарктидадағы ең биік шыңдардың қатарынан орын алатын Эсуорс тауларындағы Сентинель тізбегінде орналасқан.
Винсон тауына шығу техникалық жағынан айтарлықтай қиын емес. Бірақ Антарктиданың қолайсыз климаты Винсонға шығуға біраз кедергі болады.
Винсон массивіндегі климат, әдетте, поляр мұздарының жоғарғы қысымды жүйесімен реттеледі. Аталған жүйе мұндағы климатты тұрақты, суық әрі желсіз етеді.

Винсон массивін 1957 жылы АҚШ Теңіз-әуе күштерінің ұшағындағылар ашқан болатын. Оған америкалық саяхатшы Карл Винсонның аты берілген.
Массив солтүстік-батысқа қарай еңістеле орналасқан
Қарашадан қаңтарға дейін созылатын жаз мезгілі кезінде Винсонда 24 сағат бойы күн шығып
тұрады.

Карл Винсон Антаркти- дадағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын қызу қолдағандардың бірі болатын.
1966 жылы Николай
Синч пен оның командасы шыққан болатын.
Винсон тауына оның шығыс жағынан алғаш рет 2001 жылы қаңтарда сегіз адамнан қуралған команда шықты.
Винсон таулары теңіз деңгейінен 4892 м биіктікте тұр.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Люсьен Лоран** (фр. ; 10 желтоқсан 1907, Сен-Мор-де-Фоссе, Париж — 11 сәуір 2005, Безансон) — француз футболшысы, жартылай қорғаушы, әлем чемпионаттары тарихындағы тұңғыш голдың авторы ретінде танымал.

Карьерасы
---------

1921-1930 жылдары "Серкль Атлетик" клубында ойнап жүріп "Сошоға" ауысты. Әлем чемпионатына бару үшін құрамаға "Сошоның" сапынан шақырылды. 1930 жылы 13 шілдеде әлем біріншілігінің беташар матчында Франция — Мексика құрамалары ойнады. 19-минутта Лоран есеп ашып, әлем чемпионаттары тарихындағы бірінші голдың авторы атанды.

*"Ойын басында екі құрама ойыншылары да бірінші болып есеп ашуға тырысты. Біз бірнеше шабуыл жасадық. Бір шаубылда оң қапталдан асырылған допты айып алаңына кіре берісте қақпашы Бонфильоның оң жағынан зу еткіздім. Ол кезде қазіргідей мәре-сәре боп, құшақтасып голды тойлау деген жоқ-тұғын. Командаластарым арқамнан қақты да қойды".* (**Лоранның естелігінен**).
Бұл ойында Франция 4:1 есебімен жеңіске жетті. Бірақ кейінгі екі ойында ұтылып, жартылай финалға шыға алмады.

Лоран тек француз клубтарында ғана ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш жыл тұтқында отырды. Соғыстан кейін азырақ уақыт "Безансон" сапында доп тепті де, сол қалада орнығып қалды. 

Бапкерлік ғұмырында біаз уақыт "Безансонды" жаттықтырды.

2005 жылы 11 сәуірде 98 жасқа қараған шағында қайтыс болды.

Ұлттық құрама сапындағы матчтары
--------------------------------

<div class="NavFrame collapsed" style="width: 70%

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **№** | **Дата** | **Қала** | **Қарсылас** | **Есеп** | **Гол** | **Турнир** |
| 1 | 23 ақпан 1930 | Порту, Португалия |  Португалия | 0:2 | - | ЖО |
| 2 | 13 сәуір 1930 | Париж, Франция |  Бельгия | 1:6 | - | ЖО |
| 3 | 13 шілде 1930 | Монтевидео, Уругвай |  Мексика | 4:1 | 1 | ӘЧ-30 |
| 4 | 15 шілде 1930 | Монтевидео, Уругвай |  Аргентина | 0:1 | - | ӘЧ-30 |
| 5 | 15 наурыз 1931 | Париж, Франция |  Германия | 1:0 | - | ЖО |
| 6 | 14 мамыр 1931 | Париж, Франция |  Англия | 5:2 | 1 | ЖО |
| 7 | 29 қараша 1931 | Париж, Франция |  Нидерланд | 3:4 | - | ЖО |
| 8 | 20 наурыз 1932 | Берн, Швейцария |  Швейцария | 3:3 | - | ЖО |
| 9 | 10 сәуір 1932 | Париж, Франция |  Италия | 1:2 | - | ЖО |
| 10 | 19 мамыр 1935 | Париж, Франция |  Мажарстан | 2:0 | - | ЖО |

">

Люсьен Лоранның Франция сапындағы матчтары  

{{{content}}}

Жетістіктері
------------

* Франция кубогы: 1928

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі Мұрағатталған 7 мамырдың 2018 жылы.
* Биографиясы
**Винс Эдвардс** (ағылш. *Vince Edwards*, туған кездегі есімі **Винсент Эдвард Зойно** ағылш. *Vincent Edward Zoino*) (9 шілде 1928 жыл — 11 наурыз 1996 жыл) — америкалық актёр, режиссёр және әнші, 1950-60-жылдары кино саласындағы және телевидениедегі атқарған қызметтері оның атағын асқақтатты.

Көбінесе Эдардс америкалық публиктерде 1961 жылдан бастап  1966 жылға дейін АВС телеарна көрсеткен "Бен Кейси" телесериалындағы "әдемі және тұйық", "жарық және теңдесі жоқ жас нейрохирург" бейнесімен даңқы артты.

Жас кезінде Эдвардс профессианал жүзгіш болды және ол Олимпиадаларға қатысуды арман етті. Бірақ, аяқ астынан жасалған аппендицитті жою операциясы оның арманының күл талқанын шығарды, Осыдан кейін ол актерлік шеберлігін шыңдауға бел буды. Эдвардс университетте қалды. Мұның себебі: Америкалық драма өнерінің академиясына түсу еді. Осыдан кейін ол «Парамаунт Пикчерзде»  арнайы актер болды.

 Эдвардстың қатысумен түсірілген үздік картиналар қатарына спорттық комедия «Әлем мистері» (1951), нуар фильмв «Өлтірус» (1956), «Келісіп өлтіру» (1958) және «Қорқыныш қаласы» (1959), сонымен қатар әскери драмалар қатарына жататын «Жеңімпаздар» (1963) және «Пері бригадасы» (1968).

Өмірінің ерте жылдары
---------------------

Винс Эдвардс 9 шілдеде 1928 жылы Нью-йорктық Бруклин районында итальяндық эмигранттар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі тасшы болды. Өзінің егіз ағасы Энтони екеуі үйдің кенжелері болды. Кішкентай кезінен Эдвардс театр мен өнерге қатты қызығатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IMDB.
**Винсент Картайзер** (ағыл. Vincent Paul Kartheiser; туған. 5 мамыр 1979) — американдық актёр.

Өмірбаяны
---------

Винсент Картайзер АҚШ-тың солтүстігіндегі Миннеаполис қаласында туған. Ата - анасы оны әлемге әйгілі нидерландық суретші-постимпрессионист Винсент ван Гог құрметіне осы атпен атаған. 1993 жылы "Дикое сердце" атты фильм Картайзердің киноиндустриядағы бірінші тәжірибесі еді. 1990 жылдары Картайзер әдетте жасөспірімдер мен балаларға арналған фильмдарда түсетін: «Маленькая большая лига» (1994 ж.), «Индеец в » (1995 ж.), «Аляска» (1996 ж.).

1998 жылы Ларри Кларктың "Еще один день в раю" атты фильмінде Винсент басты рөлді ойнаған. 2002-2004 жылдар аралығында "Ангел" атты американдық сериалда Коннор рөлін 3, 4, 5 сезондарда ойнаған. 2007 жылдан бастап Картайзер "Безумцы" сериалында түсіп жүр. 2009 және 2010 жылдары бұл сериалдың барлық актерлік мүшелері АҚШ киноактер гильдиясы сыйын, "драматикалық сериалдағы ең үздік актерлік құрам" номинациясы үшін алған.

Дереккөздер
-----------

1. Винсент Картайзер Internet Movie Database сайтында
2. Винсент Картайзер TV.com сайтында Мұрағатталған 7 ақпанның 2015 жылы.
3. Винсент Картайзер
**Винс Гиллиган** 1967 жылы 10 ақпанда дүниеге келген сценарист, кинорежиссёр және кинопродюсер. Көпшілікке телебағдармалардағы жұмысымен танымал.

Гиллиган «Во все тяжкие» телехикаясының авторы, сонымен қатар ол «Секретные материалы» телехикаясында сценарист және продюсер болып жұмыс істеді. Қазір ол 2 телехикаяның аясында жұмыс істеуде.

Жастық шағы
-----------

Гиллиган Ричмондағы мектеп мұғалімі мен сақтандырушы агенттің отбасында туылды. 1974 жылы оның ата-анасы асырасып кетті. Содан кейін Винс өзінің бауыры Патрикпен Фармвиллда тұрды. Гиллиган бала кезінде Энгусом Уолл мен достасады. Ал оның кинематографқа деген қызығушылығы анасының бейнекамера сыйлағаннан бастап оянған. Осы камераның көмегімен Гиллиган Патрикпен бірге ғылыми-фантастикалық фильм түсірген. 12 жасында оның «Космическое крушение» атты алғашқы фильмі дайын болды.

Карьерасы
---------

### Құпия ақпараттар фильмі

Телеиндрустриядағы Гиллиганның өміріндегі ең алғашқы танылуы оның "Құпия ақпараттар" телехикаясына түскен кезінде болды. Винс осы телехикаяны ерекше жақсы көрген ол тіпті телехикаяның авторы Крис Картермен жеке кездесу өткізген.

Дереккөздер
-----------
**Тергеу Айдарханов** (1941 жылы Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Таушық ауылында дүниеге келген) – Мұнайлы, Қарақия аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы.

Өмірбаяны
---------

1948-1958 жылдары Шахта орта мектебінде оқып, 1963 жылы тау кен инженер-геологы мамандығымен Қазақ Кенметаллургия - политехникалық институтын (қазіргі ҚазҰТУ) бітіріп, "Маңғышлақмұнайгазбарлау" тресінде мамандығы бойынша жұмыс атқарды.

1963-1973 жылдары аға геолог басқарушысы болып Қарамандыбас, Тасболат, Шығыс Жетібай, Ақтас кен орындарында және Жетібай мұнай барлау экспедициясында геологиялық техник, инженер және аға геолог ретінде "Маңғышлақ мұнайбарлау" тресінде жұмыс жасаған.

1971-1973 жылдары Оңтүстік Маңғышлақ мұнай барлау экспедициясында бас геолог болып жұмыс жасады.

1973 жылы партия жұмысына шықырылып, 1978 жылы өндірістік көлік бөлімінің бастығы, партия комитетінің хатшысы, Ералиев ауданының партия комитетінің екінші хатшысы қызметін атқарды.

1978-1980 жылдары Қазақстан Компартиясы Маңғышлақ облыстық партия комитетінің ұйымдық-партиялық жұмыстар бөлімінің меңгерушісі болды.

1980-1983 жылдары Мұнайлы ауданы партия комитетінің бірінші хатшысы болған.

1989 жылы Ералиев ауданының партия комитетінің бірінші хатшысы болып жұмыс жасады.

1989-1994 жылдар аралығында "Тау-кен металлургия" комбинантында директордың орынбасары, "Каскор" акционерлік компаниясында вице-президент болып жұмыс атқарған.

1994-1999 жылдары Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты және хатшысы болып сайланады.

1999-2001 жылдар аралығында Маңғыстау облысында жылжымайтын мүлік орталығының директоры болып қызмет атқарса, 2001-2005 жылдар кезеңінде "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ ЖШС-нің директорының кеңесшісі және персоналды басқару бөлімінің бас маман қызметін атқарды.

2005 жылдан бастап Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Маңғыстау облысының әкімі жанындағы ардагерлер кеңесінің мүшесі, қазіргі уақытқа дейін "Тасболат Ойл Корпорейшн" ЖШС-да геология кеңесшісі.

Марапаттары
-----------

1983-1985 жылдары Мәскеу қ-ғы қоғамдық ғылымдар академиясының тыңдаушысы, саясаткер дипломын алды және ол 1971 жылы В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай "Ерен еңбегі үшін" медалімен, кейін "Астана" медалімен марапатталды. Сонымен қатар, "Қазақстан мұнайына 100 жыл" медалімен, Маңғыстау облысы әкімінің, Мәслихаттың "Құрмет грамотасымен", ҚР Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың "Алғыс хатымен", "Қарақия ауданының Құрметті азаматы" атағымен, "Маңғыстаугеологияға - 50 жыл" және "Құрмет медалімен" марапатталған. 

"Қазақстанның егемендігінің 10 жылы", "Жетібай, Өзен мұнайына 40 жыл" естелік белгілері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы
Қысқаша сипаттама
-----------------

A. *Геологиялық жүйенің құрылуы*.
**Жүйе**, геологиялық жүйе – геологиялық кезең мезгілінде жиылған, ішінде түрлі жануарлар (фауна) мен өсімдіктердің (флора) қазба қалдықтары бар тау жыныстарының жиынтығы; жалпы геохронологиялық шкаланың негізгі бөлінімі. Геологиялық Жүйе Жер қыртысы мен органик. әлемнің дамуының белгілі бір сатысын межелейді. Жүйе геологиялық ярустарға бөлінеді, бірнеше геологиялық Жүйені геологиялық топқа (қ. Эратема) біріктіреді. Геологиялық Жүйенің аттары және олардың тетелестігі 1881 жылы Халықаралық геологиялық конгрестің 2-сессиясында бекітілді. Қазір кембрий, ордовик, силур, девон, карбон, пермь, триас, юра, бор, палеоген, неоген, антропоген сияқты геологиялық Жүйелер бар.

Сілтемелер
----------

* Кембрий кезеңі
* Ордовик кезеңі
* Силур кезеңі
* Девон кезеңі
* карбон
* Пермь жүйесі
* Триас кезеңі
* Юра кезеңі
* Бор кезеңі
* Палеоген кезеңі
* Неоген кезеңі
* антропоген

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**СадықҚұрмашұлыТаласбаев**(1945-2006),
тележурналист. Актоғай ауданының түлегі.Осы
өңірге белгілі айтыс ақыны Құрмаш Таласбайұлының (1916-1969) отбасында дүниеге келген.

ҚазМУ-ды(1974) бітірген.

Еңбек жолын Ақтоғай аудандық мәдениет бөлімінде клуб меңгерушісі болып бастайды.

1974 жылдан Қарағанды облыстық телерадио компаниясында диктор,жаналықтар редакциясының редакторы болып отыз жылдан астам еңбек етті. Таласбаев әнші ретінде де танымал болды.

Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері(2004).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сергей Викторович Лохвицкий** (1935 ж. т.), хирург, медицина ғылымдарының докторы (1972), профессор (1977). И. М. Сеченов атындағы 1-Мәскеу медицина институтын (1958) бітірген. 1975 жылдан Қарағанды Мемлекеттік медицина институтының хирургиялық аурулар кафедрасының меңгерушісі, өрі 1984 жылдан ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры. 300-дей ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның, 5 өнертабыстың авторы. Негізгі ғылыми еңбектері хирургиялық пульмонологияға, гепатолоргияға, ангиохирургияға, ірінді хирургияға арналған. Лохвицкий қол саусақты микрохирургиялық тәсілмен ауыстырып салу операцияларын жасады, лимфалық жүйелердің реконструкциялық хирургиясы мәселелерін шешу үстінде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Плезиозавр
Плезиозавр
Шонизавр
Шонизавр
**Жүзетін бауырымен жорғалаушылар**. Динозаврлар жерде билік құрған кезеңде бірқатар бауырымен жорғалаушылар теңізде қалды. Бұлардың ішінде өте алыптары да бар болатын. Алып хайуантарды динозаврлармен бір топқа жатқызуға келмейді. олардың аяқтарының орнында жарғағы болғандықтан, аздап балыққа ұқсайтын. олар ауамен тыныстау үшін судың бетіне шығатын. Бұл динозаврлар тобы балықтар сияқты тек ғана суда өмір сүруге бейімделмегенімен, жемтігін теңізден аулайтын. Динозаврларды зерттеушілер асқазанында балық қаңқасы сақталған барионикстің қазбасын тауып алды. Просаик — денесінің ұзындығы 4,5-тен 14 метрге дейін жететін бауырымен жорғалаушы. ол қазіргі кездегі акулаға қатты ұқсаған және теңіздегі ірі хайуандарды аулап жеген. Просаиктің тісті жақтары үлкен, мойыны ұзын, басы үлкен, денесі ірі болған.

Қызықты дерек
-------------

* Плиозаврлар өткір тісті, жақтары азулы, алып бауырымен жорғалаушылар еді. олар көзіне көрінгеннің бәрін, тіпті акулаларды да жейтін. Ең үлкен плиозаврдың аты — кронозавр болатын.
* Асыдан 200 жыл бұрын, динозаврлардың қазбасы табылмай тұрғанда, ең алғашқы болып плезиозаврдың қаңқасы табылды.
* Шонизавр — ең үлкен ихтиозавр болып саналады. Оның түрі дельфинге ұқсайтын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Мәні әулие қорымы
Мәні қорымы
**Мәні қорымы** - шеңбертал елді мекенінен батысқа қарай 7 шақырым жерде Темірбастау шыңының басында орналасқан тарихи ескерткіш. Қай ғасырда қаланғаны белгісіз. Аңыз бойынша Мәні деген батыр қыз болған. Ол талай қол бастап, қарсылас жауын ұдайы жеңіп отырған, кейін бір жорықта қаза тапқан. Оның жерленген жерін халық әулие тұтып "Мәні әулие" деп атап кеткен. Қорымның аумағы 2-3 гектардай. Бұл қорым болашақта археологиялық зерттеуді қажет етеді. Бұл төбені Мәні әулие десе, төбе басында қаз-қатар тастардың қаланған қорымды Мәні әулие қорымы деп те атайды. Қорымда тас қоршаулар, құлыптастар. Тұтас алғанда Батыс Қазақстандағы әртүрлі бейіт ескерткіштрдің жиынтығы іспетті. Қаланған тамдардың қабырғасының биіктегі 1 метрге жетеді, кейбіреуінің төрт бұрышына әдейі тас қаланып, кәдімгі төрт құлақты там бейнесіне келтірсе, қайсібірінің қақ ортасында үйшік, сыпа тамдарға лайықтап шошақ төбе шығарылған. Негізінде мұнда тас қалаудың үлкен өнері жинақталған қабірден үлкен тастарға салынған ру белгілері көп. Табиғи үлкен қара тасқа салынған белгілерден үш жүздің ру таңбалары кездеседі. Бұл бейіттер өткен заманда туған жер үшін болған шайқастардың бірінде құрбан болған бабалардың бейіттері екені сөзсіз. Көне көз қариялардың айтуы бойынша патша әскеріне қарсы соғыста қаза тапқан Кенесары сарбаздарының патша әскерімен соғыста жүріп Ырғыз өзенінен кесіп өтіп Мұғалжарға, Ембіге дейін барғаны, кейін шегініп осы маңда болғаны белгілі. Бейіттер еш сылақсыз әртүрлі тастардан қаланған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   С.Әжмағанбетов. "Мәні Әулие".- Ақтөбе, 1993 ж.
**Alibaba Group (Alibaba.com)** — интернет-бизнеспен айналасатын компаниялар тобы. 

  

Alibaba Group Қытайда, Ханчжоу қаласында орналасқан. Бұл группаның негізгі қызметкерліктері B2B схемасы бойынша және даналық онлайн саудамен айналасады. Қазіргі таңда Yahoo! компаниясы бұл группаның 43% акциясын иемденеді. Бұл группа негізінен өзіндік төлеу систамасы (Alipay) арқылы жұмыс атқарады. Alibaba Group өзіндік райондар бойынша сауда жасағанының арқасында тиімді жұмыс істеп отырады.

Ханчжоуда орналасқан штаб-пәтері.
Компания 1999 жылы Ханчжоу қаласында 17 компаньонмен бірлесіп, Джек Ма деген адамның жетекшілігімен құралып, Alibaba.com интернет-сайтын тіркеген. Ең басынан Alibaba кіші және орта саудаға арналған алаң ретінде қаралып және онлайн - сауда ретінде етек алған. 2007 жылы қарашада группаның акциялары Гонконг фондтық биржасына қойылған. Сонымен қатар 2011 жылы 31 наурыз күні осы сайтқа тіркелген адам саны 240 елден 65 миллионға жеткен.

Сонымен қатар Alibaba Group еншілес бірнеше еомпаниямен басқарады.   

Олар:   
 \* Alibaba.com (Alibaba China, Alibaba International) — ашық сауда компаниясы.   

* AliExpress — даналық және көтерме саудамен айналасатын интернет-дүкен.   
\* Taobao.com — интернет-дүкен және интернет-аукцион арқылы өтетін даналық сауда.   
 \* Tmall.com  
 \* Juhuasuan  
 \* eTao  
 \* Alibaba Cloud Computing  
 \* China Yahoo!  
 \* Alipay — онлайндық төлем сервисі.

2012 жылдың 24 мамыр күні Alibaba.com Қазақстан және Ресей саудасына шықты. Себебі, бұл группа QIWI группасымен келісім шартқа тұрды.
2012 жылдың 18 қыркүйегінде Alibaba Group өзінің 20% акциясын Yahoo! компаниясын қайтарып, сатып алды.
2018 жылдың көктемде Alibaba group Ele.me деген қытай тамақ жеткізетін онлайн сервисті сатып алды. Мәміледің сомасы $9,5 млрд құрастырылды.

Дереккөздер
-----------
**Янг Соух Тегін** (Янсу тегін) — Түрік қағанатының батыс аймағының ханы, батыс аймақ билеушісі Қара Шұрын Түріктің екінші ұлы. Пайкенд және Бұхараның билеушісі.

Төремен Апа-ханмен соғыс. 587 жыл
---------------------------------

Янг Соух Тегіннің есімі қытай деректерінде өте аз кездеседі. Мұның себебі, ол қағанаттың жоғарғы билеушісі болмаған. Деседе ол Батыс Түрік қағанаты тарихындағы маңызды тұлғалардың бірі. Өйткені Батыс Түрік қағанатындағы билеуші династияның негізін Янг Соух тегін қалаған. 587 жылы біртұтас қағанат қаған мен батыс аймақ билеушісі Қара Шұрын Түрік арасындағы алауыздық салдарынан әлсірей бастады. Қытай дипломаттары қағанды абыройлы хандардың бірі Төремен Апа-ханмен соғысуға арандатты. Нәтижесінде Төремен Қара Шұрын Түрікпен одақтасып қағанға қарсы шықты. Кейіннен бұл одақ тарап кетті де, Төремен Бұхарадан 40 шақырым жердегі Пайкенд қамалын басып алды. Апа-хан Бұхара халқына қысым көрсеткендіктен, байлар қашып кетсе, кедейлер қағанаттан көмек сұрады. Қара Шұрын Түрік қағанмен келісіп Төремен Апа-ханға қарсы жорыққа аттанды. Әскерді Ашина Чулохоу қытай байрақтарымен бастап келді (Төременге қарсы қытай әскері жорыққа аттанды деген сыбыс таратты). Ал шығыс жақтан Қара Шұрын Түріктің екінші ұлы Янг Соух тегін аттанды. Онымен қоса оларға Баға Ышбара ханның ұлы Тұлан және Қара Шұрын Түріктің үлкен ұлы Күлік Сібір де қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Л. Гумилевтың еңбегі
**Жүзжылдық** (алоэ, *Aloe*) – асфоделдер тұқымдасына жатады. Туысында 350-ге жуық түрі бар. Африканың тропикалық аймақтары мен Мадагаскар аралында таралған. Сукулентке жататын өсімдік. Табиғатта оның шөптесін, бұта, ағаш және шырмауық түрлері бар. Отанында бұл өсімдік жылда гүлдейді. Ал Қазақстанда бөлме гүлі ретінде өсірілетіндіктен, үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Жүзжылдық деп аталуы, жүзжылда бір гүлдейді дегеннен шыққан. Күтімі өте жеңіл. Жапырақтары шырынды, ұзын сүйір, қатты, қалың қабықты, шеттері өткір тікенді болып келеді. Шырынында бактерицидтік қасиеті өте жоғары болғандақтан, медицинада үлкен қолданыста. Ауа тазартудан да басқа өсімдіктерге қарағанда фитонцидтерді көп бөледі. Фитонцидтер – ауадағы бактерияларды жояды.

Жарығы:
-------

Жарық сүйгіш. Тіке түскен күн сәулесін қажет етеді.

Жылуы:
------

Қыста 10 °C төмен болмауы абзал. Жарық жерге қою керек.

Суғарылуы:
----------

Жазда жиі, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы:
------------

Құрғақ ауаға төзімді. Көктем-жаз айларында аптасына бір рет су бүркіп тұрған абзал.

Қоректендірілуі:
----------------

Кірпігүлге арналған тыңайтқышпен айына бір рет, ал қыста қоректендірмейді.

Аурулары:
---------

Ауруға сирек шалдығады. Сукулентке жататындықтан, артық суғарғаннан шіріп кету қаупі бар.

Көбейтілуі:
-----------

Түбін бөлу арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танымдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Реторсиялар** - мемлекеттің жеке және заңды
тұлғаларын кемсітушілік жағдайға
қойған басқа мемлекеттің достыққа
жатпайтын әрекетіне жауап ретінде
алғашқы мемлекет жасаған құқық
шеңберіндегі мәжбүрлеу әрекеттері.
Тиісті мемлекеттерге қатысты өзара
түсіністік принципін қалпына келтіру
мақсатын көздейді.[1] Реторсиялар
ретінде қолданылатын шаралар
өздерін мәжбүр еткен әрекетке шаламас болуға тиіс жөне бұрынғы жағдай
қалпына келтірілген сәттен бастап
тоқтатылады.
Реторсия қарулы күш қолдануды
қарастырмайды.

Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының
құқықтарына арнайы шектеулері бар
мемлекеттердің азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарына қатысты Қазақстан Республикасы қарсы
шектеулер (реторсиялар) белгілеуі
мүмкін.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
Янгуразов көпестің үйі
**Янгуразов көпестің үйі** («Келін үйі») – Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласындағы Ульянов және Горький көшелерінің қиылысында орналасқан екіқабатты тұрғын үй.

Сипаты
------

Үйдің сыртқы көрінісі тастан жасалғандай. Бірақ шын мәнінде оның құрылысы ағаштан жасалып, сыртқы қабаты сылақпен сыланған. 1914 жылы салынған аталмыш ағаш-кірпішті үйдің құрылысына қолданған материалдардың ішінде гипс бар. Ал карнизі оюлармен әспеттелген.

Тарихы
------

XIX ғасырдың аяғы XX ғасырдың басында салынған көпестер үйі халық арасында «Келін үйі» деп тегін аталмаған. Оның бой көтеруінің өзі сезімге толы хикаямен байланысты. Аңызға сүйенер болсақ, Янгузаров көпес Петербургте бір қызға құлай ғашық болып қалады. Оны өмірлік жары еткісі келген ол оған тұрмысқа шығуға ұсынысын жасады. Бірақ кербез сұлудың көпеске қояр бір шарты бар еді. Егер көпес оған Петропавлда Петербургтегі үйінің тура көшірмесін тұрғызған жағдайда ғана тұрмысқа шығамын деп уәде береді. Оның талабын Янгузаров екі айтқызбастан орындайды. Кей мәліметтерге сүйенер болсақ, үй тұрғызылғанмен той болмаған. Себебі көпес аяқ астынан сырқаттанып, төсек тартып, мезгілсіз қайтыс болған. Ал кей деректерде қос ғашық, бақытты да алаңсыз ғұмыр кешкен. 
Кеңес үкіметінің алғашқы жылдары бұл ғимарат Петропавлдағы совдептің әкімшілік ғимараты болған. Ал өткен ғасырдың 20-ыншы жылдары бұл үйде ерекше айрықша қызметтегі штаб құрылымы орналасып, мұнда жерлес жазушы Сабит Мұқанов қызмет еткен деген деректер де кездеседі. 60-ыншы жылдары ғимаратта облыстық қаржы бөлімі орналасты. Қазіргі таңда ғимаратқа қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіліп жатыр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Деректер СҚО мұрағатынан алынды.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Солтүстік Қазақстан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Петропавлда | 
Абылай хан резиденциясы • Янгуразов көпестің үйі • Солтүстік Қазақстан облыстық бейнелеу өнері мұражайы (Юзефович көпестің үйі) • Қарасай және Ағынтай батырлар ескерткіштері |
|  |
| Айыртау ауданында | 
Қарасай және Ағынтай батырлар мемориалдық кешені • Ботай қонысы • Уәлиханов қонысы (Сырымбет үй-жайы) |
|  |
| Жамбыл ауданында | 
Қожаберген жырау мазары |

 |