recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сұр елтірі - қаракөл елтірісінің бір түрі. Сұр елтірінің жүн талшығы ұзына бойына көзге анық түрлі түсті болады: жүн талшығының түп жағы қарадан қоңыр немесе қызыл қоңырға дейін өзгереді, ал талшығының ұштары күміс түсті ашық немесе алтын түсті сарғыш болады да, ашық сарғыштан күңгірт алтын-сарыға немесе мүк, болат түсіне дейін өзгеріп тұрады. Кейде талшығы ұзына бойына екі немесе үш түсті де болады. Осылардың ара қатынасына байланысты әр түрлі өң-түс беруінің нәтижесінде сұр елтірінің түсі ерекше әдеміленіп, құлпырып, өзгеріп тұрады. Осыған орай сұр елтірінің күміс, алтын, платина, янтарь, болат, шам-шырақ, өрікгүл сияқты реңділері болады.Сұр елтіріні сұр қаракөл қойының төлінен өңдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Фрицис (Фридрих) Адамович Розинь (Розиньш)** (латышша ;7 (19). 3. 1870, Пурмсаты болысы, қазіргі Латыш КСР-і, Лиепайск ауданы, Вирга селолық Кеңесі,— 7. 5. 1919, Глужнев ауылы, қазіргі Латыш КСР-і, Резекненск ауданы, Шпели селолық Советі, Ригада жерленген) — Латвия Компартиясының негізін қалаушылардың бірі, публицист, 1891—97 ж. Тарту университетінде оқыды, революциялық қозғалысқа қатысты. 1899 ж. Англияға эмиграцияға кетті, мұнда Латыш социал-демократтарының журналдарын ұйымдастырды және редакторы болды. Латыш социал-демократтарының жұмысшы партиясын ұйымдастыруға қатысты (1904), ОК мүшесі болды. 1905 ж. қаңтарда жасырын түрде Латвияға келіп, партиялық баспасөзге басшылық етті. РСДЖП 5-съезінің делегаты. 1908 ж. тұтқынға алынып, өмір бойы Сібірге жер аударылды. 1913 жылы қашып шығып, Америкада Латыш социал-демократтарының «Рабочий» газетін редакциялады. 1917 ж. қарашада Латвияға оралды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Сұлыбас** (лат. *Helictotrichon*) – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

Түрлері
-------

Қазақстанда 6 түрі кездеседі. Негізінен 10 түрі бар. Ең көп тараған түрі - шөл сұлыбасы (Avenastrum desertorum). Бұл түр республиканың барлық өңірлерінде кездеседі.

Биологиялық сипаты
------------------

Мамыр және маусым айларында гүлдейді. Биіктігі 30-60 см. Сабағы жіңішке, жылтыр. Жапырағы таспа пішіндес. Масағы 2-6 күлтелі, сыпыртқы тәріздес гүлшоғырына топтанған. Жайылым оты. Гүлдену сатысында құрамында 9,7 % протеин, 1,9% май, 34,4% жасунық, 45,9% азотсыз экстактивті заттар болады.

Географиялық таралымы
---------------------

Қазақстанның барлық аумақтарында кездеседі. Қуаң далада, тау баурайында өседі.

Дереккөздер
-----------
**Аксель Хуго Теодор Теорелль** (швед. *Axel Hugo Teodor Theorell*; 6 шілде 1903, Линчепинг — 15 тамыз 1982) — шведциялық биохимик, Швеция Ұлттық ғылым академиясының президенті (1967—69), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі, Лондон корольдік қоғамы (1959) және басқалар. Сорбонна құрметті докторы (1951). Халықаралық биохимия одағы Президенті (1967—1973).

Өмірбаян
--------

Стокгольмдегі Каролина медицина институты бітіріп (1930) сонда жұмыс істеді. 1932—1936 жылдары — Упсаль университетінде, 1933—1935 жылдары О. Варбургпен бірге — Берлиндегі жасушалар физиология институтында. 1937—1970 жылдары Нобель медицина институтында (Стокгольм) директор, профессор және биохимия бөлімінің меңгерушісі.

Негізгі еңбектері
-----------------

Негізгі жұмыстары ферменттер химиясы мен олардың әсер ету тетіктеріне қатысты. Миоглобинді, ақжелкек пероксидазаларын, лактопероксидазаны, цитохром Cын, алкогольдегидрогеназаны, Варбург «ескі сары ферментті» кристалды түрінде тазалаған және алған бірінші адам болатын (қалпына келтірілген никотинамидадениндинуклеотидфосфат дегидрогеназасы). 1934 жылы впервые ферментті (қалпына келтірілген дегидрогеназаны НАДФ) ақуызға және коферментке (флавинмононуклеотид) бөлді және компоненттерден қайта байланыстыруға белсенді ферментті алды. алкогольдегидрогеназаның іс-қимыл тетігін зерттеді. Изоферменттерді, олардың пайда болуы мен әрекетін зерттеді.

Марапаттар, сыйлықтар
---------------------

* Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1955).

Сілтемелер
----------

* Теорелль Аксель Хуго Теодор(қолжетпейтін сілтеме)
* Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны  (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951-1975 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

 Тейлер (1951) •
 Ваксман (1952) •
 Кребс / Липман (1953) •
 Эндерс / Уэллер / Роббинс (1954) •
 Теорелль (1955) •
 Курнан / Форсман / Ричардс (1956) •
 Бове (1957) •
 Бидл / Тейтем / Ледерберг (1958) •
 Очоа / Корнберг (1959) •
 Бёрнет / Медавар (1960) •
 Бекеши (1961) •
 Крик / Уотсон / Уилкинс (1962) •
 Экклс / Ходжкин / Хаксли (1963) •
 Блох / Линен (1964) •
 Жакоб / Львов / Моно (1965) •
 Роус / Хаггинс (1966) •
 Гранит / Хартлайн / Уолд (1967) •
 Холли / Корана / Ниренберг (1968) •
 Дельбрюк / Херши / Лурия (1969) •
 Кац / фон Эйлер / Аксельрод (1970) •
 Сазерленд (1971) •
 Эдельман / Портер (1972) •
 фон Фриш / Лоренц / Тинберген (1973) •
 Клод / де Дюв / Паладе (1974) •
 Балтимор / Дульбекко / Темин (1975)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
**1951—1975** |
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |
**Балқаш шайқасы** - қазақ жасақтарының Жоңғар басқыншылығына қарсы жүргізген азаттық қазғалысының белгілі кезеңі (1729 ж. немесе 1730 ж.). "Ақтабан шұбырынды..." оқиғаларынан кейін солтүстік пен солтүстік-батысқа шегінуге мәжбүр болған қазақ қауымдары тізе қосып, Жоңғар басқыншыларына қарсы күреске аттанды. Әбілхайыр хан бастаған қазақтың үш жүзінің әскери қолы Балқаш көлінің оңтүстүгіндегі "Аңырақай" деген жерде оларға ойсырата соққы берді. Осы шайқастың нәтижесінде Кіші жүз бен Орта жүз жерін ің едәуір бөлігі азат етілді. Балқаш шайқасы өз халқының азаттығы жолында күрескен әскердің әрқашан да рухани жағынан басым болатындығын дәлелдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Джеймс Дэвид Маслоу** (ағылш. *James David Maslow*; 16 шілде 1990, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық әнші және актер. «Табысқа алға» сериалындағы Джеймс Даймондтың рөлімен танымал болды. «Big Time Rush» тобының бұрынғы мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Кэти Бердж пен Майк Маслоудың отбасында Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Калифорния штатындағы Сан-Диего Ла-Хойя қаласында оқып, өсті.

Джеймстың үлкен ағасы – Филипп және екі кіші қарындасы – Элисон мен Даниэлла бар. Джеймс 6 жас арлығында өлең айта бастады. Ол Ла-Хойя қаласында Торри Пайнс, Миюрландс және Өнер мектептерін бітірді. 10 жасында «La bohème» операсында шағын рөл ойнады.

Мансабы
-------

Джеймс бірінші рет теледидарда 2008 жылы «iCarly» сериалында Шейннің рөлімен жарыққа шықты. 2009 жылы «Big Time Rush» тобы құрылып, Джеймс топтың бір мүшесі атанды. 2009 жылдың қараша айында «Табысқа алға» сериалы шығады. Бұл сериал жас төрт өнерге енді қадам басқан ұлдар туралы. Джеймс «Джеймс Даймондтың» рөлін сомдады. 

2014 жылы Джеймс «Жұлдыздармен билеу» бағдарламасында, өз ісінде шебер биші – Пета Маргатроидпен биледі.

Фильмографиясы
--------------

| Жылы | Қазақша атауы | Шынайы атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2008 | АйКарли | iCarly | Шейн |
| 2009-2013 | Табысқа алға | Big Time Rush | Джеймс Даймонд |
| 2010 | @urFRENZ | @urFRENZ | Брэндон |
| 2012 | Биг Тайм Фильм | Big Time Movie | Джеймс Даймонд |
| 2012-2013 | Эх, осы әке | See Dad Run | Рикки Адамс |
| 2013 | Мадагаскардан шыққан
Пингвиндер | The Penguins of
Madagascar | Ковальски, тындалым |
| 2013 | Марвин Марвин | Marvin Marvin | өзін сомдайды |
| 2014 | Жекеленген | Sequestered |  |

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джеймс Маслоу (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Джеймс Маслоу ресми парақшасы (ағыл.) Myspace сайтында
* Джеймс Маслоу *Twitter* сайтында
**Балқыбек Әмірхан** (1969 жылы 19 мамырда Түркістан облысы Жетісай ауданы Ленин ауылында дниеге келген) – журналист, ақын[1].

ҚазҰУ-ді бітірген (1995). 1989-90 жылдары Шардара ауданы *"Өскен өңір"* ғазетінде тілші, 1995-2000 жылдары *"Парасат"*, *"Жас Алаш"*, *"Ана тілі"* республикалық басылымдарда қызмет атқарған. "Қазақ әдебиеті" ғазетінде әдеби сын бөлімінің меңгерушісі. Өлең топтамалары *"Ауылдан ұшқан аққулар"*, *"Толқыннан толқын туады"*, *"Жас ақындар поәзиясының антологиясы"* іспетті ұжымдық жинақтарға кірген. *"Метаморфоза"*, (1996); *"Сынған сәуленің шағылысуы"*, (2001) жыр жинақтарының авторы. КР Президенті стипендиясының иегері (1997-1998 жж.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Комиссар Джеймс Гордон** (ағылш. *James Gordon*) — Бэтмен жайлы комикстердің кейіпкері, әрі оның серіктесі. Готэм қаласының полиция комиссары. Кейіпкер алғаш рет Detective Comics #27 (1939 жыл, 30 наурыз) комиксінде пайда болды. Жазушы Билл Фингер және Боб Кейн ойлап тапқан. Гордон комикстің ең бірінші кадрында бейнеленіп, Бэтмен сагасының ең бірінші кейіпкері болды.

Биографиясы
-----------

Джеймс Гордон жемқорлыққа белшесінен батқан Чикагодағы адал полицейлердің бірі еді. Джеймс қаланың ең ықпалды қылмыстық отбасын тығырыққа тірегеннен кейін оны Готэм Ситиге ауыстырады. Әйелі Барбарамен бірге Готэмге келгеннен кейін, оны Готэмнің ең жемқор детективтерінің бірі Харви Буллок (ағылш. *Harvey Bullock*) қарсы алады. Джеймс комиссар Джилиан Лоэбтің қол астында қызмет ете бастайды. Комиссар Готэмнің қылмыстық патшасы — Кармайн «Римдік» Фальконенің адамы болатын. Гордонның адал мінезі GCPD (ағылш. *Gotham City Police Departement* — Готэм-Сити Полицейлік Басқармасы) қызметкерлерінің көпшілігімен араздасуына әкеліп соқты. Джеймс қаланың жаңа қорғаушысы Бэтменді ұстауға арналған жедел топтың басшысы болғаннан кейін оның әріптестерімен арақатынасы одан әрі суып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Jimenez Phil* The DC Comics Encyclopedia —  Dorling Kindersley, 2008. — P. 141. — ISBN 978-0-7566-4119-1.
**Балқоспақ** немесе **қоспақ-1** - бура мен нар-маядан туған будан.

Екі өркешінің түп жағы қосылып тұрғандай көрінетіндіктен "қоспақ" деп атаған. Балқоспақ И.Жұмағұловтың мәліметі бойынша (1947), биіктігі 177,9 см; тұрқы 146,2 см; кеуде орамы 229 см; жіліншік орамы 20см. Нар-маядан 4,85 кг айырдан 6,55 жүн алынса, Балқоспақтан 6,01 кг жүн алынған (бұрынғы 125 түйе зауытының мәліметі). Оңтүстік Қазақстан облысындағы 125 түйе зауытында жүргізілген ғылыми жұмыс Балқоспақты айыр түйемен будандастырғанда, олардың 3-4 ұрпағы ірі, айыр түйеге көбірек ұқсайтын әрі бота кезінде дұрыс азықтандырып, бағып күтсе, өнімі де мол болатынын дәлелдеді .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Аксель-Хейберг** (ағыл. *Axel Heiberg Island*) — Канадалық Арктикалық архипелагының солтүстігінде енсіз Юрик бұғазы арқылы бөлінген Элсмир аралынан батысқа қарай орналасқан елсіз арал. Әкімшілік жағынан Нунавут аумағының Кикиктани аймағына жатады.

Географиясы
-----------

Батыста Аксель-Хейбергті Миен аралынан бөлетін Свердвур бұғазы арқылы ұласады. Свердруп аралдар және Елизавета патшайым аралдарының құрамына кіреді. Ауданы 43,178 км², әлемде 32-орын және Канадада 7-орын алады. Таулардың биіктігі 2000 м-ден астам. Аралдың ішкі бөліктерінде көптеген мұздықтар бар. Аралдың көп бөлігі Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының жіктелуіне сәйкес жоғарғы полярлық тундраның (High Arctic tundra) Солтүстік Америка экоаймағына жатады. Норвег шүлеңгері Аксель Хейбергтің құрметімен аталған.

Арал сонымен қатар эоцен дәуірінің «тасқа айналған ормандарымен» танымал.

Тарихы
------

Аксель-Хейберг аралдағы базальтты жартас
Аралда бұрын инуиттер мекендеген болатын, бірақ Отто Свердруп ашқан сәтте аралда ешкім тұрмады. Арал экспедицияны қаржыландырған норвег шүлеңгері Аксель Хейбергтің атымен атаған. Норвегия 1930 жылға дейін аралға талаптанды. Қазір арал Канаданың бір бөлігі. 1960 жылы аралда зерттеу станциясы салынды, 60-жылдары оның халқы 20 адамға жетті. 1986 жылдың жазында Джеймс Бессингер бастаған канадалық экспедициясы аралдарда ерекше тасты қазба ормандар тапты. 1999 жылға дейін қазба ормандарын құрып кету қаупі төнген: ормандарды өрт үшін белгісіз тұлғалар пайдаланды және әр тамыз айында аралға келген туристер ұрлап алып кетіп отырды. Қазба ормандарын тонауды болдырмау үшін аралдарда канадалық әскери тікұшақтар пайда болды.

Сілтеме
-------

* Arctic Redwood Fossils Are Clues to Ancient Climates  (ағыл.)
**«Балқаш эталоны» фильмі** – *"Қазақтелефильм"* студиясының 2 бөлімді, қазақ тіліндегі, ақ-қара түсті деректі фильмі (1974).

  

Фильмде Балқаш кен-металлургия комбинатының күнделікті жұмысы, тыныс-тіршілігі, комбинат флотаторлары көрсетіледі. Социалистік Еңбек Ерлері Н.Чекушина, Ж.Бейісовтердің еңбек жолдары туралы жанрлық сценалар да көрініс береді. Мартен цехы, мыс балқыту процестері, кешендегі қызу еңбек көріністері фильмде ұтымды ракурстармен бірлікте кадрға алынған. Режиссері - С.Заваруев, операторы – Д.Гильманов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Дройзен Иоганн Густав** - нем. *Johann Gustav Bernhard Droysen* - (06.07.1808,Тшебятув,Польша - 19.06.1884,Берлин) - неміс тарихшысы.  

Киль (1840), Иен (1851), Берлин(1859) университеттерінің профессоры. Германиядағы революцияға (1848-49) белсене қатысты. Германияны "жоғарыдан", "Пруссияның төңірегінде" біріктіруді және конституциялық-монархиялық мемлекеттік құруды жақтады.   

Дройзен - Пруссия тарихы жөніндегі бірнеше еңбектің авторы ("Прусс саясатының тарихы" т.б.). Дройзен"эллинизм" деген терминді ғылымға енгізіп, эллинистік дәуірді тарих ғылымында тұңғыш зерттеп, б.з.б. 222 жылға дейін баяндап берді ("Эллинизм тарихы"). Бірақ ол эллинизмнің әлеуметтік-экономикалық мәні ескермей, оны Шығыс халықтарының арасына "грек мемлекеттік жүйесі мен білімін таралу" процесі деп түсінді.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Жайық қалашығы, 2019 жыл
Ортағасырлық Жайық қалашығы Орал қаласынан оңтүстікте 12 км жерде, Шаған өзенінің арнасы құраған жағалаудың үстінде орналасқан.

Қалашықтың көлемі шамамен 7 га құрайды. Қала тұрғын жайлардан, өндірістік және қоғамдық мақсаттағы құрылыстардан тұрады, яғни еден асты жылыту жүйесі бар шығыс моншасы, кірпіш күйдіретін және керамикалық пеш қалдықтары.Қалашықтан батысқа қарай 2 км қашықтықта, қала қорымында ғұрыптық ғимараттың, яғни полихромды глазурмен апталған екі камералы күмбезді кесененің қирандысы табылды.

Қалашықтан күрделі шикі қабырғамен бөлектенген бірнеше бөлмеден тұратын тұрғын үй аршылды.

Тұрғын үйлердің ішкі бөлігі тандырдың мұржасы арқылы жылынып, ол өз кезегінде «П-тәріздес» суфаға жалғасқан. Одан әрі «кан тәрізді» мұржа арқылы сыртқа қабырғадан тік шығарылған.

Тұрғын үйлерде күйдірілген кірпіштен қаланған тікбұрышты пештер бар. Шаруашылық маңыздағы бөлмелерде ұралар, ташнаулар, қоқыс шұқырлары орын тепкен.

Қалашықтан табылған материалдар үй құрылысы дәстүрінде Хорезм мен Сырдария өңірінің әсерлері болғанын айғақтайды. Сонымен қатар зерттеулер Нижный Повольженің тұрғын жайларымен үндестігі және өзгешеліктері бар екендігін де көрсетеді.

Жайық қалашығы XIV ғ. бірінші жартысында, Өзбек (1313-1339 жж.) пен Жәнібек (1312-1357 жж.) хандардың билігі кезінде пайда болса керек. Бұл кезеңдер Алтын Орданың ең дамыған және қала мәдениетінің гүлденген кезі болып табылады.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Батыс Қазақстан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Оралда | 
Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты • Ескі Оралдың ғимараттары (Коммерциялық банк ғимараты • Жазалы атамандар үйі • Карев үйі • Әскери шаруашылық басқармасы • Михаил Архангель соборы • Құтқарушы Христің храмы) • Жайық қалашығы |
|  |
| Ақжайық ауданында | 
В.И.Чапаев мұражайы |
|  |
| Бөкей ордасы ауданында | 
Орда баспаханасының үйі • Хан Ордасы тарихи-мәдени, архитектуралық-этнографиялық мұражай-қорығы |
|  |
| Жәнібек ауданында | 
Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметованың мүсіні |

 |
**Иоганн Кристоф Готтшед** (Готшед, Готчед, Үлгі:Lang-dutch, 2 ақпан 1700 жыл – 12 желтоқсан 1766 жыл) – немістің атақты жазушысы, мәдениет қайраткері, сыншы, театр және әдебиет сыншысы. [1]

*Gedichte*
Ерте Ағартушылық кезеңінің теоретигі, неміс тілі мен әдебиетінің теоретигі. Жазушы ретінде неміс әдебиеті тарихында маңызды рөл атқарады. Кёнигсберг университетінде теология мамандығы бойынша білім алады. 1730 жылы философия факультетінде поэзияның, 1734 жылы логика мен метафизиканың профессоры атанады. 

Готтшед – неміс ағартушылық классицизмінің негізін салушылардың бірі. «Dievernunftigen Tedlerinnen» және *«Der Biedermann»* атты журналдар шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Иона комплексі өзінің қабілет-қарымын толық ашудан қашудан, қорқудан көрінеді. Индивид өзінде әзірге бар нәрсесінен айырылып қалудан қорқады, өзін шектейтін , бірақ үйреншікті тіршілік ету тәсілін қабылдайды. Бұл комплекс адамның өзін-өзі актуализациялауына (белсендендіруіне) басты кедергі. Аңыз бойынша Иона пайғамбар жауапкершіліктен қашып өз миссиясынан бас тартқаны белгілі. Құдай беріп тұрған қабілетті пайдаланбайды. Яғни, өз мүмкіндіктерін толық қолданудан бас тартқан, жауапкершілік пен тәуекелден қауіптенетін адамдарды Иона комплексі бар делінеді. Адам үлкен табысқа жетудің орнына болмашы мақсаттар қойып өзін көрсетуден қашқақтайды. Сөйтіп өз талантының бір бөлігін ғана жұмсайды, нәтижеде керекті уақытын өткізіп алады, көп жай кеш болып іштей өмірі өкінумен де өтуі мүмкін. Темірді қызған кезде соғудан қашса, ол темір суып кетуі әбден мүмкін. Өмірге батылдау жаңа буын келеді. Олардың амбициялары ескі кадрлардан анағұрлым зор. Иона комплексі (жиынтығы) ұғымын алғаш рет Америка психологы Абрах Маслоу психология ғылымына енгізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
*И.М. Кондаков* Комплекс Ионы ( (орыс.)). *Психологический словарь. 2000.*.  Словары и энциклопедии на Академике. Тексерілді, 28 қараша 2012.
*Басқа мағыналар үшін Жосалы деген бетті қараңыз.*
**Жосалы** – Нұра алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Егіндікөл ауданының батысында, теңіз деңгейінен 338 м биіктікте жатқан, Теңіз көлінің солтүстігінде 21 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 7,1 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 1,5 км, су жиналатын алабы 145 км2. Жағалау бойының ұзындығы 10,4 км. Көктемгі қар, жер асты суларымен толысады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ, көл түбінде тұнба шөккен. Суы тұщы, мал суаруға пайдаланылады. Жазда құстар ұя салады. Жағалауын қамыс, құрақ басқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Манфред** (Manfred) (1232 жыл — 26 ақпан 1266 жыл, Беневенто маңы, Неаполитан корольдігі), Сицилияның королі (1258-66).[1].

Некесіз туған бала, II ФРИДРИХТІҢ ұлы, Италия мен Сицилияда викарий болды, таққа оның өгей ағасы IV Конрад отырды, бірақ Конрад өлгеннен кейін, Манрад Сицилия тәжіне қол жеткізді.

Сицилия тағына ағылшындық үміткерді отырғызу үшін Рим папасы VI Александрға қарсы күресті. Папаның әскерін талқандағаннан кейін 1258 жылы Манфред король болды.

Солтүстік Италия гибеллиндерінің (ГВЕЛЬФТЕР МЕН ГИБЕЛЛИНДЕР) жақтаушысы болды. Рим папасы IV Урбан Карл Анжуйды (кейін I КАРЛ) Сицилияның королі етіп жариялады, Манфред Карл әскеріне қарсы шайқаста қаза табады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Мануэль Луис Кесон-и-Молина** (ис. *Manuel Luis Quezon y Molina*, 19 тамыз 1878, Балер, Тайябас (қазіргі Аврора), Филиппин — 1 тамыз 1944, Саранак-Лейк, Нью-Йорк, АҚШ) — 2-ші Филиппин президенті.

Өмір баяны
----------

Мануэль Кесон испан тілінде сөйлейтін отбасыдан шыққан (әкесі сержант болған) және білімді үйінде алды. Ол Филиппин екінші соғысында қатысып Эмилио Агинальдо әскер ретінде боған, сосын майор атағына көшті. Соғыстан соң, маниладағы Санто-Томас университетін бітірді,1903 өзінің заңгер құқығын алды, бірақ қаржы жұмысына тұрғызылды,алдымен Миндорода,сосын Тайябаседе жұмыс істеді. Желтоқсанда 1918 жылы өзінің туысқан әпкесі Авроре Арагонға үйленді.

Дереккөздер
-----------
**Сарық** – Үшқара (603 м) тауларының солтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Науалы темір жол стансасынан батыс, солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 486 м. Батыстан шығысқа қарай шамамен 8 км-ге созылған, енді жері 6 км. Айналасына қарағанда біршама көтеріңкі келген тау басы тегіс, беткейлері көлбеу. Солтүстігінде 8 км жерде Қызылтау тауы (530 м) орналасқан.

Өсімдігі
--------

Төрттік кезеңнің шөгінділері жапқан топырақ жамылғысында қуаң далаға тəн баялыш, еркек шөп, изен, жусан, ұйырғын, т.б. шөптесіндер өскен. Шығыс етегіндегі ойлауытты аймақты сор басқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
‎‎

*Басқа мағыналар үшін Сарышығанақ деген бетті қараңыз.*
**Сарышығанақ бөгені** – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы бөген. 1944 жылы Қараөзен бойында салынған, 1960 жылы жөндеуден өтті.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ұзындығы 120 км, ені 150–180 м, тереңдігі 25–30 м, су сыйымдылығы 60 млн. м³, айдыны 0,2 мың км². 15700 га жерді көлдетіп суарады. Бөгеннен төменге қарай су жіберетін алты қақпа секундына 133 м³ және Баубек, Айдархан магистралды каналдары 40 м³ су өткізеді. Суында сазан, шортан, аққайран, көксерке, жайын, табан, т.б. балықтар бар. Айналасы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Тарбағатай жотасының солтүстік беткейіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Асусай ауылының оңтүстігінде 10 км жерде орналасқан

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2257 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 25 км-ге созылған, енді жері 12-13 км. Беткейлері тіктеу, тізбек таулардан тұрады. Өзен суайрығымен дараланған. Солтүстігінен Бозша, Тайбаққан, оңтүстік беткейінен Терісайрық өзендерінің салалары бастау алады. 1000-1500 м биіктік белдеуіне дейін Ақтас, Боранбай, Иманбай, Қызылащы, Терісайрық, Қыздар, т.б. қыстаулар орналасқан.

Өсімдігі
--------

Таудың қара, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұталы дала ландшафтысы, одан биік белдеуде шағын тоғайлар кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тәңірқазған** – палеолит тұрағы. Жамбыл облысы Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 34 км жерде. 1957 – 58 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Тарихи археология және этнография институтының тас ғасыры ескерткіштерін зерттеумен шұғылданған Қаратау отряды (жетекшісі Х.Алпысбаев) ашып, 1961, 1963 жылдары зерттеу жұмыстарын жүргізген. Барлық тас бұйымдары жалпақ төбешіктен жинастырылған. Ғалымдардың пікірінше бұл төбешік төменгі антропоген уақытындағы ежелгі аллювий аңғарымен сай келеді. Тас құралдары 1 км² аумақта бірнеше жерде шоғырланған. 1961, 1963 жылдары тас қарулары шоғырланған төрт жерге 0,75 м тереңдікке дейін тікқазба (шурф) түсірілген. Заттардың басым бөлігі, негізінен жоғарғы қабаттан алынған. Бұйымдарды жасауға сұр, қоңыр сұр, сұр қара, қара шақпақ тас пайдаланылған. Көпшілігі сары түсті патина қабаттан жабылған. Тәңірқазғаннан алынған бұйымдар мынадай негізгі топтарға бөлінеді: 1) екі шеті өңделген долбар шапқы құралдары (32 дана); 2) дөңгелек тұрпаттар (7 дана); 3) қол шапқы тәрізді құралдар (6 дана); 4) унифастар (3 дана); 5) тас жаңқадан жасалған бұйымдар (11 дана); 6) өзектастар (26 дана); 7) екінші қайта өңделмеген тас жаңқалары (266 дана). Жинаған заттардың типологиялық және техникалық анықтамасы Тәңірқазған Қазақстан жеріндегі ең көне ескерткіштердің бірі екендігін көрсетеді. Алынған бұйымдарды Еуразия мен Африка құрлығындағы археологиялық кешендермен қатар қоюға болады. Тәңірқазған ежелгі аңшылардың осында келіп қоныстану жолдарын анықтауға мүмкіндік беретін бірегей ескерткіш. Оңтүстік Қазақстан өңірлерінен табылған шелль-ашель уақытына жататын Тәңірқазған секілді археологиялық нысандар республика жерін алғашқы адамдардың плиоцен-плейстоцен кезеңдерінде мекендегенін айғақтайды.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Родригес Мануэль** (25. 2. 1786, Сантьяго—26. 5. 1818, Тильтиль) — Чилидің саяси қайраткері. Америкадағы испан отарларының тәуелсіздігі жолындағы соғысқа (1810—26) қатысушы. 1811—12.1814 ж. X. Каррера үкіметінің революцияны қайта құру жұмысына белсене ат салысты. 1814 ж. Ранкагуа маңында патрпоттар әскері жеңілгеннен кейін, Мендоска (Аргентина) қашты. Чилиге қайта оралып, испандарға қарсы күресу үшін бірнеше партизан отрядын құрды. 1818 ж. наурызда Канча-Раяда маңындағы соғыста патрпоттар тағы бір сәтсіздікке ұшыраған соң, халық жасағын басқарып, гусар эскадронын ұйымдастырды. Бұл Чили армиясының Майну маңында болған шайқаста (1818 ж. сәуір) жеңіске жетуіне көмектесті.

Библиография
------------

* Ernesto Guajardo. Manuel Rodríguez: historia y leyenda. Santiago, RIL editores. 2010
**Сарышолақ Боранбайұлы** (1866, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қопасар ауылы - шамамен 1928 - 1929) - ақын. Жастайынан өнерге әуес болған. Жүйрік ат, қыран, бүркіт, құмай тазы ұстап саятшылық құрған. Актөбе, Орынбор, Ор қалаларын аралап, Көкжар (Ойыл), Қарақамыс (Темір) жәрмеңкелерінде болып өнер көрсетіп айтысқа түскен. Оның айтыс шебері екенін "Сынаптай сырғып су жұқпас, қара сөзге ілдірмес" деп Әбубәкір Кердері де айтып кеткен. Сарышолақ шығармаларының дені патша отаршылдығын әшкерелеуге, елді оған қарсы көтеріліске шығуға үгіттеуге арналған. Н.Байғанин "Ақын" толғауында Сарышолақтың өмірі жан-жақты баяндалады. Сарышолақтың жиырмаға жуық өлең, толғаулары, "Қарақай", "Қалқам-ай", т.б. әндері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Сарықамыс деген бетті қараңыз.*
**Сарықамыс каналы** – Шідерті алабындағы су жүйесі.

Географиялық орнығ сипаты
-------------------------

Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағымен ағады. Ұзындығы шамамен 70 км-дей. Бастауын Шідерті каналының (Үлкен Бетқұдық жайлауынан батыста) сол жағалауынан алып, Шүрексор (Шөрексор) көліне құяды. Сарықамыс ауылынан төменде канал Көкөзек деп аталады. Көкөзектің суы жазда қарасуларға бөлініп қалады. Каналдың суымен маңындағы елді мекендердің егістігі мен шабындығы суғарылады жəне суландырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**АҒДАРБЕКОВ Төкежан Абдарбекұлы** (1938 ж.т. Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Ақтоғай а.) – заң ғылымдарының докторы (1991). 

ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан Ғылымдар Академиясының заң және филоселосы институтында кіші ғылыми қызметкер (1966–68), аспирант (1968–71), КСРО ІІМ Қарағанды жоғары милиция мектебінің мемлекеттік құқық кафедрасының доценті (1972–82), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1980–86), Қазақстан Ғылымдар Академиясының заң және филоселосы институтында докторант (1986–89), Халықаралық қазақ-түрік университетінде заң факультетін ұйымдастырушы, деканы (1991–96), Еуразия ұлттық университетінде Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы. мемлекеттік құқық кафедрасының меңгерушісі. А-тің ғылыми жұмысы құқық мәселелерін зерттеуге арналған. А. 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 9 монография, ғылыми-әдістемелік оқу құралдарының авторы.
**Далалық (уақытша) аэродром** — авиациялық бөлімдердің (бөлімшелердің), көбінесе майдандық, армиялық, теңізде авиацияның уакытша орналасуы үшін қолданылатын қосалкы аэродром және маневр жасау аэрәдромы. Майдан шебіне жакын орналаскан далалық аэродром алдыңғы деп аталады және ол секіру аэродромы (алаңы) ретінде пайдаланылуы мүмкін. Далалық аэродромының топырақты, рулдік жолдары және бөлшектемелі-жинамасы жабыннан жасалған ұшу аппараттарынын түрак орындары, техника, материалдық құралдарды сақтау және жеке құрамды орналастыру үшін уакытша жасалған құрылыстары, жылжымалы радиожарық беретін техникалық жабдықтары болады. Мұз басқан су айдындарында, материктегі мұзда және ыкна мұз өрісінде мұздағы аэродром жабдықталуы мүмкін.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
Призманың ақ сәулені жеті түрлі түске бөліп өткізуі
**Призма** – табандары параллель жазықтықтарда жататын тең көпбұрыштардан тұратын, бүйір қырлары табандарына перпендикуляр кеңістік дене. Яғни әр түрлі жазықтықтарда жататын және параллель көшіргенде бір-біріне дәл келіп беттесетін екі көпбұрыштан және осы көпбұрыштардың сәйкес нүктелерін қосатын барлық кесінділерден тұратын көпжақты айтады. Көпбұрыштар-призманың табандары, ал сәйкес төбелерді қосатын кесінділер призманың бүйір қырлары деп аталады.

Призманың табандары параллель жазықтықтарда жатады және тең болады;призманың бүйір қырлары параллель және тең болады.
Призманың беті табандары мен бүйір бетінен құралады.Бүйір беті параллелограмдар болып келеді.осы параллелограмдардың әрқайсысының екі қабырғасы табандарының сәйкес қабырғалары,ал қалған екеуі көршілес бүйір қырлары болып табылады.

Табан жазықтықтарының арақашықтығы *призманың биіктігі* деп аталады.Оның бір жағыны тиісті емес екі төбені қосатын кесінді призманың диагоналі деп аталады.
Бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болатын призма тік призма деп аталады.Тік призманың әрбір қыры оның биіктігі болып табылады.Ал бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болмаса,көлбеу призмалар деп аталады.

Егер тік призманың табандары дұрыс көпбұрыш болса,онда ол дұрыс призма деп аталады.Дұрыс призманың мысалы ретінде табандары квадрат болатын паралипипедті алуға болады.

Призманың барлық бүйір жақтары аудандарының қосындысын *призманың бүйір бетінің ауданы* деп атайды.
Тік призманың бүйір бетінің ауданы табанының периметрін призманың биіктігіне,яғни бүйір қырының ұзындығына көбейткенге тең болады:
**S=a1l+a2l+....anl=pl**Ірі жазу
мұндағы а1,а2,...аn-табанындағы қырларының ұзындықтары,p-призма табанының периметрі,l-бүйір қырларының ұзындығы.
Табаны параллелограмм болып табылатын призма паралелепипед деп аталады.
Кез келген призманың көлемінің формуласы:
**V=S\*H**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оқушы анықтамасы 2-том
Белгілі жазушы, сыншы әдебиет пен өнер зерттеушісі, абайтанушы **Төкен Смайылұлы Ибрагимов** бұрынғы Семей облысы, Ақсуат ауданы «Жаңа несіп» колхозының Кезеңшілік деген жерінде 1939 жылы 15 ақпанда дүниеге келген. 1957 жылы орта мектепті бітірген соң, 1958 жылы Алматыдағы КАЗПИ-дің тарих-филология факультетіне түсіп, оны 1964 жылы ойдағыдай аяқтап шығады. 1971-1975 жылдары аспирантурада оқиды. Болашақ қаламгер өзінің еңбек жолын қарапайым ауыл жұыстарынан бастады.

1964-1969 жылдары Жданов атындағы сегіз жылдық мектепте тәрбиеші, қазақ тілі мен әдебиет және тарих пәндерінің мұғалімі, оқу ісінің меңгерушісі болып қызмет етті. 1969-1976 жылдары Семей облыстық телевидениесінде әдебиет-драма, музыкалық ақпараттар редакциясының редакторы, аға редакторы қызметтерін атқарды. Алғашқы еңбектері студенттік жылдары «Лениншіл жас», «Екпінді» газеттерінде, «Жұлдыз» журналында жарық көрді.

1976 жылдың 12-сәуірінен күні бүгінге дейін Абай қорық мұражайының шырақшысы. 1996 жылы «Қазақстанға еңбегі сіңген қызметкері» атағы берілді, 1998 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды. Жұртшылыққа ұлы Абай мұрасы, жалпы қазақ поэзиясы, мәдениеті жайлы зерттеу еңбектері арқылы кеңінен танымал қаламгер өзінің «Өлең өрісі» (1979 ж.), 1999 жылы «Оймен оңаша» атты поэзиясы, «Индираға хат», «Толқын толғау» (2001 ж.) монографиясының, «Сағыныш», «Қара бұзау», «Сары құс» әңгімелерінің, «Жаза» операсының либреттосы т.б. екі жүзден астам әдеби-сын, әдеби зерттеу, абайтану еңбектерінің авторы. «Күй әлемі», «Ән өлкесі» атты кітабы халқымыздың кешегі –бүгінгі ән-күй қазынасы мен қазіргі күйшілік, әншілік орындаушылық шеберлік мәселелерін қозғайды. 

Жазушы «Толқын толғау» деген кітабында кешегі-бүгінгі ән-күй қазынасы мен қазіргі күйшілік, әншілік-орындаушылық шеберлік мәселелерін қозғайды. Жазушы өзі көп жылдан бері қадағалап, бойына сіңіріп жүрген бірқатар игілігі мен өнер тұлғалары енеркшеліктерін, халықтық қайнар бастаулар ырыздығын жүрек сүзгісінен өткізіп, әсіресе саз бен тыңдаушыны қабылдау, тану табиғатын таразылайтын қызғылықты қыруар көзқарастар қорыта алған. Бұл - ән асылы, күй құдіретін тыңдай білетін жанашыр жан тебіреніс-толғаныстары жайлы аллитерациялық эсселер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Сары раушан** (лат. *Solidago virgaurea*) – астралылар тұқымдасы, алтыншыбық туысына жататын биіктігі 1 метрге жуық, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

### Сипаты

* Сабағы жіңішке, тік өседі, жоғарғы жағы бұтақты.
* Тамырынан өсіп шыққан жапырақтарының сабақтары ұзын, эллипс тәрізді. Сабақтың жоғарғы жағындағы жапырақтары сопақша, отырмалы.
* Гүлдері алтындай сары, өсіміктің жоғарғы жағына сыпырғы сияқты шоқтала орналасқан. Сары раушанның орыс тілінде "золотая розга" деп аталатыны да гүлдерінің осындай түсіне байланысты. Бүкіл жаз бойы гүлдеп тұрады. Селдірлеу ормандарда, бұталар арасында, тастақты жерлерде, тау етектерінде өседі.

### Емдік қасиеті

Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жоғарғы жағындағы бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Құрамында илік заттар, сапониндер, эфир майлары, алкалоидтар бар.

* Халық медицинасында несеп айдайтын дәрі ретінде, бүйрек қабынғанда, қуыққа, бүйрекке тас байланғанда, денеде ісік пайда болғанда пайдаланады.
* Сонымен қатар бұл өсімдікпен ревматизмді, подаграны емдейді.
* Дене сыртындағы жараларға жапырақтарын кептіріп, ұнтақтап себеді

### Дәріні дайындау және қолдану тәсілі

Ұнтақталған өсімдіктің 6 шай қасығын алып 2 стақан салқын суға салады да, 8 сағат тұндырады. Дайын болған дәріні бір күн ішінде ұрттап ішіп тауысады.

Мал дәрігерлігінде қолдану
--------------------------

*Дәрілік шикізат* ретінде өсімдіктің сабақ – жапырақтары орылып алынып, қуратпай кептіріледі.
*Мал дәрігерлігі практикасында* өсімдік шөбін іш өткенде тоқтату үшін, ал гүлінің тұнбасын бүйректің,қуықтың қабынуын басу үшін қолданады.
Ал оның жаңа ғана жұлынып алынған жапырағы тері жараларын емдеуге пайдаланылады. Орта есепен ірі малға сары раушанның шөбі де, гүлі де 20 – 30 грамм мөлшерінде ішкізіледі.
Бұл өсімдік мал, әсіресе ірі қара сүйсініп жейді. Оның шөбі шауып алынып , сиырға, бұзауға, қойға кәдімгі шөб ретінде де беріледі. Ал дәрі ретінде оның гүлінің тұнбасы (1:10) пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
2. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
3. ↑  Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248б.



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Сары раушан —  "Қайнар", 1988. — Б. 173-174. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер
**Йогачара** (виджнянавада) – солтүстік буддизмдегі (махаяндардың) діни – философия, мектептің мұрагерлері. Бұл мектептің негізгі идеялары тұңғыш рет 2 ғасырдың ортасында "Сандхинирлмочанастура" деген трактатта баяндалған. Йогарчалар мектебінің философиялық жүйесін ойшыл Асанға (б.з.б. 4-5 ғасыр) "Йогачарьябхуми" деген т.б. трактатта жетілдере түседі. Йогачарлар арасынан виджнянавдтар – логиканы жақтаушылар шықты. Бұлардың жүйесі Асангилардың "философиялық" бағытынан өзгеше болды. Оны будда логикасының негізін салушы Дигнага (б.з.б. 5 ғасыр) жасады. Бұл логика кеңінен таралып, тибет, моңғол тілдерінде көптеген ғылыми әдебиет тудырды. Йогачарлар сананың артықшылығын мойындап, сыртқы дүниенің реалдығын бекерге шығарады. Дхармалар, болмыс элементтерін дербес реалды емес, олар тек сананың көрінісі ретінде ғана реалды деп ұйғарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 5 том.
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

Сары володушка – көп жылдық, тамыры жерде көлбей өсетін, шөп тектес өсімдік. 

* Сабағы түзіу, іші қуыс, сырты жылтыр, биіктігі 150 сантиметрге дейін жетеді.
* Жапырақтарының жалпы пішіні жұмыртқа тәріздес, тықыр, сабақтың төменгі жағында орналасқан жапырақтарының сағақтары қысқа, ал жоғары жағындағылары отырмалы.
* Гүлдері – сары түсті, алтыншы жылтылдайды, майда, гүл сабақтары қысқа 10 – 15 – тен жиналып, гүл жоғырын жасайды.
* Өсімдік маусым – шілде айында гүлдейді, ал жемісі шілде – тамыз айларында піседі.
* Жемістері сопақшалау болып келген, қоңыр түсті майда дәнектер.

Табиғатта таралуы.
------------------

Бұл өсімдік өзен жағаларында, қайыңды ормандарда, бұталы жерлерде өседі.
Қазақстанның Алматы, Жамбыл, Талдықорған, Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстарының орманды жерлерінде жиі кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін немесе шөбін пайдаланылады. Оны өсімдік жаңадан гүлдейін деген кезінде жинап, көлеңкеде кептіреді де, ағаш жәшіктерге, ол болмаса қағаз қапшықтарға салып. Қараңғы орындарда сақтайды. Егер өсімдік дұрыс жиналып, дұрыс сақталса, екі жылға дейін шипалық қасиетін жоймайды.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдіктің жапырағында 400 мг/пайыз С витамині, 30 мг/ пайыз каротин болады. Сонымен қатар, оның құрамында аздаған мөлшерде сапониндер, алколоидтар, фитостериндер, флавоноид – рутин деген заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Халық емшілері өсімдіктің тұнбасы мен қайнатпасын іш айдайтын, өт жүргізетін және малдың жалпы күйін жақсартатын дәрі ретінде қолдаған.

Жаңадан жиналған жапырағын таңса, жазылмайтын жаралардың өзі жазылады. Өсімдіктің 20 грамын бір литр қайнап тұрған суға салып 15 -20 минут тұндырады да, бұзауларға, құлындарға күніне 3 рет 200 – 250 мл мөлшерінде азықтандырардан 30 минут бұрын береді. Қозыларға 20 – 40 миллилитрден ішкізіледі.
  

 Мұрағатталған 30 мамырдың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Сары володушка —  "Қайнар", 1988. — Б. 36-37. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Ымырт** (ағылш. *Twilight*) — Стефани Майер романы бойынша түсірілген кинофильм, режиссері Кэтрин Хардвик. Әлемдік премьерасы 2008 жылы 21 қарашада болған. Роман жазу барысында Стефани Эдвардтың рөлінде Гэнри Кэвелды көргісі келген, алайда кино түсірер кезде оның жасы 24-ке келіп, ол 17 жасар баланың рөліне сомдауға сәйкес келмейді. Мелиса Розенберг пен Катрин Хардвик фильмнің сценарийін алты аптада жазып бітіреді. Кристиан Стюарттың рөлін бірден бекітеді, ал Роберт Паттисонды тек бір айдан кейін ғана бекітеді. Каллен отбасы мүшелерін рөлін сомдайтын әртістерді 2008 жылдың ақпанында ғана толықтай жинап бітеді. Түсірілім сол жылдың ақпанынан 2-ші мамырға дейін созылып, негізгі бөлімі Портленд (Орегон штаты) маңында өткен. Сонымен қатар Сент-Хеленс қаласында да түсірілімдер жүргізілген. Фильмдегі басты кейіпкерлер оқитын мектеп ретінде Вашингтон штатындағы Kalama High School мектебі таңдалады. Белла анасын Джеймстен құтқарады деп ойлап, бұрын сабақ алған балет студиясына келеді.

Мазмұны
-------

17 жастағы Белла Свон әкесі (Чарли) Форкске көшеді, өйткені анасы Рене жаңа күйеуі Филмен бірге тұрады және олар үнемі көшуге мәжбүр. Форкта Белла жұмбақ және өте әдемі Каллен отбасын кездестіреді. Оларды сирек кездесетін ерекшеліктер біріктіреді: алтын көздер және терінің ерекше бозаруы мен суықтылығы. Эдвард Каллен Беллаға біртүрлі жауап береді (кейінірек ол вампир екендігі анықталады және Белла сияқты керемет қан иісін ешқашан кездестірмеген екен). Алайда, ол көп ұзамай белланы миниваннан, содан кейін көшедегі бұзақылардан құтқарады, бұл оның нақты кім екеніне ойлануға мәжбүр етеді.
Эдвард пен Белла бір-біріне ғашық болады. Ол оны отбасымен таныстырады. Каллендер өздерін вегетарианшылар деп есептейді, өйткені олар тек жануарлардың қанын ішеді. Олар Белланы бейсболға шақырады, онда ол үш вампирмен кездеседі. Белланың хош иісі олардың бірін-Джеймсті есінен шығарады. Эдвард сүйіктісін қорғайды, бірақ бұл Джеймстің тәбетін арттырады. Ол оны өлтіруді шешеді және Белланы қудалауды бастайды. Джеймс Белланы тістейді, бірақ Эдвард уларды сорып, сүйіктісін құтқарады, ал ағалары мен Элис жауды өлтіреді. Эдвард пен Белла оқу жылының аяқталуына орай мерекеде билеген кезде, терезеден оларға Джеймстің сүйіктісі Виктория қарайды.

Басты рөлдерде
--------------

* Эдвард Каллен — Роберт Паттинсон;
* Белла Свон — Кристен Стюарт;
* Джейкоб Блэк — Тэйлор Лотнер;
* Карлайл Каллен – Питер Фачинелли;
* Эсми Каллен — Элизабет Ризер;
* Элис Каллен — Эшли Грин;
* Джаспер Хейл — Джексон Рэтбоун;
* Розали Хейл — Никки Рид;
* Эмметт Каллен — Келлан Латс;
* Чарли Свон — Билли Бёрк;
* Рене Дуаер — Сара Кларк;
* Билли Блэк — Джил Бирмингем.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Сумерки (фильм, 2008): (орыс.)
**«Summertime»** (ағылш. *Жазғы кез*) — 1933-1934 жылдары Джордж Гершвин жазған ария. Мәтіні Дюбоз Хейуордтың «Порги» романынан алынып, композитордың ағасы Айра Гершвиннің өңдеуінен өткен.

1935 жылы ән Гершвиннің «Порги және Бесс» операсында орындалады. Сол жылдың шілдесінде алғаш рет Эбби Митчеллдің орындаунда күйтабаққа жазылады. Тез арада ән джаз стандартына айналып, көптеген әншілердің репертуарына кірген.

1959 жылы опера негізінде фильм түсіріледі. Лули Джин Норман орындауындағы осы ән Америкалық кино институтының «100 жыл... 100 ән» деп аталатын фильмдерде ойнайтын әйгілі әндердің тізіміне енеді.

2017 жылы Гиннесс рекордтар кітабы бұны әртүрлі үлгіде ең көп жазылған ән деп танып, оның 67 591 нұсқасы бар екенін көрсетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Most recorded song

Сілтемелер
----------

* Гершвиннің күйтабағы YouTube сайтында
* Элла Фицджеральд орындауында YouTube сайтында
* Билли Стюарт орындауында YouTube сайтында
**{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}**
  

Фритредерлік**(ағылш. *free trade* — еркін сауда),** манчестерлік**(мектептің айтуы бойынша) — экономика теориясындағы, саясаттағы және үй шаруасындағы еркін сауданы және елдің араласпауын жариялайды, жиі жеке кәсіпкерлерге бағытталған**

Тәжірибеде еркін сауда дегеніміз көбіне жоғары экспортты және импортты баж салығының жоқтығын айтады, сонымен қатар монетарлық емес шектеулерді де айтады. Мысалы белгілі тауарлардың импорты және белгілі тауарладың жергілікті өндірушілеріне арналған субсидияларға квот. Еркін сауда жақтастарына либералды партиялармен және солардың ағымы болып саналады. Ал қарсыластары көптеген басқа да партиялармен олардың қозғалысын айтады.

Ерте сауда теориясының бірі XVI ғасырдағы Еуропадағы меркантилизм болған. Протекционизм XVIII ғасырда Адам Смит жұмысында сынға көп ұшыраған. Алайда ол еркін сауда теориясының негізін қалаған. Кейін XIX ғасырда Смит бастауларын Давид Рикардо өз жұмысында дамытты.Экономикалық либерализм концепциясының логикалық аяқталуы манчестер мектебінде тәжірибемен өткен.

Еркін саудадағы ең басты енгізу XVIII ғасырдағы шектен тыс тауардың өтуін және оны капиталға құюға талап етілген үшін жасалған. Оның басты мақсаты ақшаның құнын жоғалтпау және инфляция мен тауар экспортын дамыту болған.

Оппозициясы
-----------

Еркін сауданың социалды ығын-шығыны ғалымдар, басқарушылар және басқада қызыққан адамдар тобымен талқылануда

Протекционизмге қарсы экономикалық (экономикаға сауда зиян тигізеді) және моральді (сауданың нәтижелері экономикаға комектесуі мүмкін, бірақ та басқа салаларға зияны тиеді) аспектілер аргумент болады. Ал еркін саудағы жалпы аргументте ол бүркелген колониализм мен имперализм дейді. Моральді категориядан алып қарасақ оның проблемалары бар. Мысалы: кірістің теңсіздігі, қоршаған орта деградациясы, балалардың және қара жұмысшылардың жағдайлары, күн көріске талас, жалданбалы құлдар, кедейлердің көбеюіжәне т.б. Рационалды таңдау теорияның болжамы бойынша адамдар көбіне тек өз шығынын санайды екен.

Сонымен қатар
-------------

* Венсан де Гурнэ
* Ішкі сауда саясаты
* Манчестер мектебі
* Катона институты
* Либерализм
* Салыстырмалы басымдылықтар теориясы

Ескерулер
---------
**Сары түс** — толқын ұзындықтары шамамен 565-590 нанометр болатын спектр түсінің диапазоны.

Табиғаттағы өлшемі
------------------

Сары түс негізгі жеті түстің қатарына кіргендіктен табиғатта бұл түс кеңінен кездеседі. Мысалы, жүгері, балапандар, үрлегіш, лимон, банан, сарыуыз,күннің түсі т.б.

Психология саласындағы қабылдануы
---------------------------------

Сары түс күннің түсі болғандықтан адамдар бұл түсті жақсы қабылдайды. Себебі күн біздің жұлдызымыз, жарығымыз, жылу берушіміз. Сол себепті адамдар сары түсті гүлдің, әдеміліліктің, қызықтықтың, бақыттың белгісі ретінде көреді. 

Еврей халқы бұл түсті қауіптіліктің белгісі ретінде көрген. Себебі сары түс — жолбарыстың түсі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сары түс


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Негізгі түстер (тізімі) |
| --- |
|  |
| Кемпірқосақ | 

Қызыл
Қызғылт сары
Сары
Жасыл
Көгілдір
Көк
Күлгін
 |
|  |
| Сұр реңкі | 

Ақ
Сұр
Қара
 |
|  |
| HTML | 

black
silver
grey
white
red
maroon
purple
fuchsia
green
lime
olive
yellow
orange
blue
navy
teal
aqua
 |
|  |
| Тағыда қараңыз | 

Негізгі түстер •
Қосымша түстер •
Спектральды түстер •
Түсті үлгі |

 |
**Тяньцзинь порты** - Бохай шығанағынан батысқа қарай Хайхэ өзеннің сағасында, Бейжіңнен оңтүстік-шығысына қарай 170 шақырым қашықтықта және Тяньцзинь қаласынан шығысқа қарай орналасқан. Бұл солтүстік Қытайдың ең ірі порты болып табылады.

Жүк айналымы
------------

Жылдар бойынша порттың жүк айналымы (млн т):

* 2004: 206,161
* 2005: 254,1
* 2006: 257,6
* 2007: 309,465
* 2011: 450

Оқиғалар
--------

2015 жылдың 12 тамыз күні порт аумағында қатты өрт нәтижесінде екі қуатты жарылыс болды; 50-ден астам адам мерт болды, 700-ге жуаық адам жарақаттанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Китай: влада відкликала пожежників із місця вибуху в Тяньцзіні  (укр.). *Міжнародні події*.  Радіо Свобода (13 тамыз 2015). Тексерілді, 13 тамыз 2015.
2. ↑  Кількість жертв вибуху в китайському місті Тяньцзіні перевищила 40 осіб - ЗМІ  (укр.).  Українська правда (13 тамыз 2015). Тексерілді, 13 тамыз 2015.
**Хенри Брюселес** (ағылш. *Henry Bruselles*) - пуерториколық кәсіпқой боксшы. Жартылай орта салмақта өнер көрсетеді.

Мейуезер - Брюселес
-------------------

2005 жылы қаңтарда Мейуезер пуэрторикандық Хенри Брюселеске қарсы рингке шықты. Жекпе-жек WBC титулы үшін 1-ші жартылай орта салмақта өтті. Алғашқы 3 раундта Флойд қарсыласын соққылардың астына алып, кейіннен тактиканы өзгертті. Ол айқасты рингтың ортасында өткізіп, қарсыласын нокдаунға жіберу үшін әрекеттер жасай бастады. 8-ші раундтың ортасында Мейуезер жанынан екі соққы жасап, Брюселесты тізерлетсе де, қарсыласы бірден қайта көтеріле алды. Рефери нокдаун есепке алды. Айқас қайта жалғасқан соң Мейуезер бірнеше сериялық соққыларды қарсылас басына өткізді. Содан соң ол қарсыласын арқанға итеріп, тағы бір сериялық соққыларын өткізген соң Брюселес тізерлеуге мәжбүр болды. Сонда да Брюселес аяғынан тұра алды. Рефери нокдаун есепке алып, айқасты қайтадан жалғастырды. Сол кезде рингке пуэрторикандықтың бапкері жақындап, раунд аяғына 5 секунд қалса да, айқасты тоқтатуға кеңес берді. Рефери жекпе-жекті тоқтатуға шешім қабылдады.
**Джеймс Ларкин** (ағылш. *James Larkin*; 1876 жыл 21 қаңтар, Ливерпуль - 1947 жыл 30 қаңтар, Дублин) - ирланд жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Саяси өмірі
-----------

1909 жылы транспорт және белгілі мамандығы жоқ жұмысшылардың *Ирланд одағын* құрушылардың бірі. Ларкин *Ирланд лейбористік партиясының* (1912 жылы негізі қаланды). сол қанатына мүше болып, оның оппортунистік басшылығына қарсы шықты. 1924 жылы *Ұлыбритания коммунистік партиясына* мүше болды. 1920 жылдардың ақырында жұмысшылардың *революциялық қозғалысынан* бас тартып, *тред-юниондық бағытқа* ойысты. 1937-1947 жылдары Ирландия парламентіне мүше болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том