recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гаити радио-, теледидары** – Гаитиде орналасқан мемлекеттік және коммерциялық теле-, радиостанциялар желісі. Ұлттық байланыс кеңесі (Conseil National des Telecommunications CON A TEL) Радиохабар тарату қызметі .
Порт-о-Пренседе орналасқан. 1969 жылы негізі қаланды. Гаити ұлттық радиосы (Radio Nationale d, Haiti)- Үкіметтік радиост-са. Порт-о-Пренседе орналасқан. Гаити ұлттық теледидары (Television Nationale d, Haiti)да Үкіметтік қызмет атқарады. Порт-о-Пренседе орналасқан. Гаити теледидары (Tele Haiti). Коммерц. қызмет атқарады. Порт-о-Пренседе орналасқан. 1959 жылы негізі қаланды. 

Гаити телеаарналары: Kalalou TV мәдениет, жаңалықтар, әңгімелесу; Kajou TV жаңалықтар, өте тартымды және қызықты бағдарламалар; Bamboch TV музыка, мәдениет; RTH 2000 African TV мәдениет, ойын-сауық, көңілашар бағдарламалар; Haiti Pal жаңалықтар, түрлі саладағы және стильдегі жобалар мен бағдарламалар; RTH 2000 Haitian TV мәдениет, тартымды бағдарламалар; Tele Haiti жалпы қоғамдық арна; Levanjil TV қоғамдық арна; Nationale Гаити (TNH) Гаити ұлттық арнасы, жалпы көңілашар бағдарламаларды қамтитын телестанция.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Эгон Эрвин Киш** (нем. *Egon Erwin Kisch*; 1885 жыл 29 сәуір, Прага, Аустро-Венгрия — 1948 жыл 31 наурыз, Прага, Чехословакия) — чех-неміс жазушысы және журналист, Испаниядағы азаматтық соғысына қатысқан. Ұлты – еврей.

Шығармашылығы
-------------

Шығармаларын неміс тілінде жазған. Әдеби қызметі 1904 жылдан басталды. 1918 жылдан *Аустрия Коммунистік партиясының* мүшесі. 1937-38 жылдарында Испанияда *халықаралық бригада* құрамында соғысқа қатысты. Киштің «Жеңгетай» (1914) атты романы, «Ұрланған қала» (1923) пьесасы бар. Буржуазиялық баспасөздің Кеңестік Ресейге қарсы өсек-аяңын әшкерелеп, «Патша, поп, большевик» (1927), «Азия түбірінен өзгерді» (1932) және т.б. репортаждар жазды. «Үш сиыр. Бір шаруамен әңгіме» (1938), «Жағажайдағы сарбаздар» (1938), «Мексикада жаңалықтар» (1945) т.б. кітаптарын жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Қайрат Болатұлы Тұрлыханов** (1960 - 2020) - қазақстандық саясаткер.

1960 жылы Шығыс Қазақстан облысының Таскескен ауданында дүниеге келген. Еуразия нарық университеті мен "Қайнар" университетін бітірген.

Найман тайпасының Қаракерей руының Сыбан тармағынан шыққан.

1995-1998 жылдары "Бақты" кеден бекетін басқарды.
2001-2002 жылдары Семей қаласының әкімі қызметін атқарды.
2006 жылы ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшысының кеңесшісі болды.
2007 жылдан ҚР Көлік және коммуникация министрінің кеңесшісі болып қызмет істеді.
2010 жылдан "Ақпараттық өндірістік орталық" директоры.
"Құрмет" ,"Парасат" ордендерімен марапатталған."2М органында 15 жыл қызмет еткені үшін","ҚР Конституциясына 10 жыл" медальдары бар.
2000 жылдан республикалық ауыр атлетика федерациясының президенті.
2011 жылдан Азия ауыр атлетика федерациясының вице-президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Думан Анаш.* Дәулет ТҰРЛЫХАНОВ, даңқты балуан, қоғам қайраткері: – Мұрағатта атамның құжаттарын ақтарып отырған кезде көзіме жас алдым  (қаз.).  Облыстық "Дидар" газеті (14.11.2013). Тексерілді, 13 мамыр 2020.
2. ↑  «Шығыс жұлдыздары» энциклопедиясы, «Фолиант» баспасы, Астана,2-ші том
**Виталий Сергеевич Безруков** (1942 жылы 1 қаңтарда Горький облысы Беловинода дүниеге келген) — совет және орыс актері.. Сергей Безруковтың әкесі. Горький қаласында мектепті бітіргеннен кейін Свердловский театрының театр студиясына түседі. 

1966 жылы МХАТ-тың мектеп-студиясын Қызыл дипломмен бітіріп шығады. Төртінші курс студенті кезінде Маяковский атындағы театрда «Царь Эдип» қойылымында бас рөлді сомдайды. МХАТ-та жұмыс істейді.

1969 жылы А.С. Пушкин атындағы Мәскеу драма театрында актерлік қызмет атқарады. 

1980 жылдан бастап Сатира театрында жұмыс істей бастайды. МХАТ-тың мектеп студиясында сабақ береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Ғалымжан Мұқанов** (1953 ж.т.) - қазақ тілі мен француз тілінің маманы, әдебиетші, аудармашы. Француз ақыны К. Клермонттың «Владимир мен Зара немесе қырғыздар туралы» деген дастаны Мұқановтың аудармасымен 1988 ж. «Жазушы» баспасынан жарық көрді. Клермонт Джордж Байронның жұбайы, 19 ғ-да Қазақстан жерін аралап қайтқан соң осы шығармасын жазған. 1936 ж. Париждегі «Госс өлең» баспасынан басылып шыққан. Бұл Еуропада қазақтар туралы жазылған тұңғыш көркем туынды. Мұқанов күнделікті баспасөзде Абай шығармаларын мектептерде оқыту мәселесін сөз еткен бірнеше мақала жазды. 1993 ж. «Жазушы» баспасынан Мұқанов аударған Абай шығармалары «Ғақлия сөздері мен «Ескендір» және «Масғут» поэмалары» деген атпен француз тілінде жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Қайрат Сағатханұлы Тыныбеков** 1959 жылы 20 желтоқсанда Алматы облысы Нарынқол ауданының Текес ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Тыныбеков Сағатхан (1932 жылы туған), зейнеткер.
Анасы - Мұстағулова Тоқан (1937-2007).
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын
(1982) кен инженер-электригі мамандығы бойынша; КСРО
ІІМ Харьков жоғары курстарын (1987); ҚР ІІМ Қарағанды
жоғары мектебін (1993) заңгер мамандығы бойынша; ҚР ІІМ
академиясын (2001) іскерлік әкімгерлік магистрі мамандығы
бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1976 жылдан - «Қаратауфосфорқұрылыс» тресінде ұста-бетоншы. 1977 жылдан - Қаратау қалылық тұрмыс комбинатының фотографы. 1978 жылдың қыркүйек айынан 1979
жылдың шілде айына дейін - Қаратау байланыс торабының
электр монтері. 1982 жылдан 1985 жылға дейін - Жезкент
шахта өтпе басқармасының жер асты электр механигі
(Семей облысы Бородулиха ауданының Жезкент ауылы). 1986 жылдың қараша айынан 1987 жылдың қыркүйек
айына дейін - КСРО ІІМ Харьков жоғары курстарының
тыңдаушысы. 1987 жылдың қараша айынан - Алматы қаласы Мәскеу аудандық атқару комитеті ІІБ СМТСҚКБ жедел өкілі. 1991 жылдың қазан айынан - Алматы қаласы
Мәскеу аудандық атқару комитетінің ІІБ ҚТҚ бөлімшесі
бастығының орынбасары. 1993 жылдың ақпан айынан -
Алматы қаласы Калинин аудандық ІІБ бастығының орынбасары. 1995 жылдың наурыз айынан - Алматы қалалық
ІІББ қоғамдық тәртіпті қорғау басқармасының бастығы 1995 жылдың желтоқсан айынан - Алматы қалалық ІІБІ Әкімшілік қызмет басқармасының бастығы. 1997 жылдың
маусым айынан - Алматы қалалық ІІББ әкімшілік полиция қызметінің бастығы. 1999 жылдан - ҚР ІІМ Академиясының
тыңдаушысы. 2000 жылдың ақпан айынан - ҚР ІІМ Қоғамдық қауіпсіздік департаментінің бастығы. 2001 жылдың мамыр айынан- БҚО ІІБ бастығы. 2005 жылдың шілде айынан - Көліктегі Батыс ІІД бастығы. 2009 жылдың сәуір айынан - ҚР ІІМ Жол полициясы комитетінің төрағасы.
2011 жылдың ақпан айынан бері - ҚР ІІМ Әкімшілік полиция
комитетінің төрағасы.
«Ерлігі үшін» (1998), «Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін» (2004), 3 дәрежелі «Ішкі істер 
органдарындағы мінсіз қызметі үшін» медальдарымен, «ҚР
ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері» (2002), «Адал еңбегі үшін»
(2007) төс белгілерімен, ІІМ, ІІББ құрмет грамоталарымен
марапатталған, алғыс хатпен аталған (2005).

* Полиция полковнигі.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Үйленген. Жұбайы - Тыныбекова Марина Петровна (1970 жылы туған). Қыздары - Тыныбекова Карина Қайратқызы (2001 жылы туған), Тыныбекова Мәдина Қайратқызы (2006 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Эридандағы α
**Ахернар** '(α Eri / Эридандағы α / Эридандағы Альфа ) - 0,5-визуаль жұлдыздық шамада көгілдір болып жалтырап көрінетін, оңтүстік аспанның Эридан шоқжұлдыздарындағы ең жарық жұлдызы. Аты араб сөзінен араб.:  آخر النهر  ‎ (*ākhir an-nahr*) - "өзеннің соңы" алынған.[1] Салмағы 6-8 күн салмағына тең[2]. Оның жарқырауы Күннің дарқырауынан 980 есе артық. Күннен қашықтығы 13 парсек. Қазақстанда көрінбейді[3].

Тағы қараңыз
------------

* Жұлдызды аспанның жылжымалы картасы
* Парсек

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Fred Schaaf. Ярчайшие звёзды = The Brightest Stars. — Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, 2008. — С. 171. — 281 с. — ISBN 978-0-471-70410-2
2. ↑  Kaler, James B. *ACHERNAR (Alpha Eridani)*, University of Illinois, retrieved 2011-12-20
3. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Қайрат Жұмабекұлы Нұрдәулетов** (6 қараша 1982 жыл, Алматы, Қазақстан, КСРО) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы, 2012—2013 жж капитаны.

Карьерасы
---------

### Халықаралық

Ұлттық құрама сапындағы бірінші ойынын 2003 жылы 6 маусымда Польшаға қарсы өткізді. Алғашқы голын 2007 жылы 8 қыркүйекте, Қазақстан құрамасының 100-ші матчында Тәжікстанның қақпасына соқты. Арно Пайперс Ұлттық құрамада бапкер болып тұрған кезеңде тұрақты алаңға шығып жүрді де, Бернд Шторк құрама тізгінін ұстаған соң мүлде шақырылмай қалды. 2011 жылы Мирослав Беранек мұны бірден құрамаға қайта шақырды.

2013 жылы 10 қыркүйекте Швециямен ойында капитан ретінде алаңға шықты. Бұл оның құрама сапынадғы соңғы ойыны болды.

Қазір Қазақстан ұлттық құрамасының бапкерлер штабында жұмыс істейді.

### Клубтық

Клубтық карьерасын 2000 жылы бастады. 2001 жылы "Есіл-Богатырь" сапында ойнап жүріп, Қазақстан клубтар құрамасына мүше болып, жыл соңында Шығыс Азия ойындарында қола жүлде иегері болды. 2002 жылы "Ертіс" сапына ауысты да, сол жылы-ақ Қазақстанның үздік футболшылар қатарына енді, сонымен қатар "маусымдағы жаңа есімдердің" бірі атанды. 

Кейін "Қайрат", "Тобыл", "Локомотив Астана", "Қайсар" клубтарында ойнап, 2017 жылы ақпан айында футболшылық карьерасына нүкте қойды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Есиль-Богатырь

* Қазақстанның қола жүлдегері 2001
* Шығыс Азия ойындарының қола жүлдегері 2001

"Ертіс"

* Қазақстан чемпионы: 2003, 2004
* Қазақстанның қола жүлдегері: 2002
* Қазақстан кубогының финалисі: 2002

"Қайрат"

* Қазақстанның қола жүлдегері: 2005
* Қазақстан кубогының финалисі: 2005

"Тобыл"

* Қазақстанның қола жүлдегері: 2007, 2008
* Қазақстан кубогы: 2007
* Интертото кубогының жеңімпазы: 2007

"Локомотив Астана"

* Қазақстан кубогы: 2010
* Қазақстан суперкубогы: 2011

"Астана"

* Қазақстан кубогы: 2012
* Қазақстанның күміс жүлдегері: 2013
* Қазақстан чемпионы: 2014

### Жекелей жетістіктері

* Үздік 22 футболшының бірі — 2002, 2007, 2010, 2011, 2012
* Қазақтанның үздік жартылай қорғаушысы — 2002
* Қазақстанның үздік футболшысы: 2012

Отбасы
------

Алматы қаласында дүниеге келген. Мектепті үздік бітірген. Әйелінің аты — Динара, ұлы Мирас 2010 жылы өмірге келді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Футболшының профилі
**Ғани Мұратбаев атындағы стадион** — Қызылорда қаласындағы футбол стадионы. "Қайсар" футбол клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.

Сипаттамасы
-----------

Құрылысы 1968 жылы басталып, 1969 жылы аяқталды. 

2001 жылы күрделі жөндеуден өткізілді.

Стадионда футболдан бөлек қазақша күрес, жеңіл атлетика жарыстары өткізіліп тұрады.

2010 жылы пластик орындықтар қойылды.

Футбол матчтары
---------------

1992 жылы 25 қыркүйек күні Қазақстан құрамасы Қырғызстан құрамасымен ойнады. Бұл Орта Азия кубогының матчы болатын, сондай-ақ ұлттық құраманың осы стадионда өткізген жалғыз кездесуі.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Стадион
* Барлығы дайын ба? Мұрағатталған 13 қаңтардың 2018 жылы.
* Қазақстан стадиондары(қолжетпейтін сілтеме)
* wikimapia
**Қайрат Алтайханұлы Әубәкіров** — (1971 жылы 8 наурызда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. "Шахтер", "Қайрат", Спартак" (Семей) клубтарында өнер көрсеткен. Қазақстан чемпионатында 300-ден аса матч өткізіп, 100-ден аса доп соққан шабуылшы.

Өмірбаяны
---------

1989-91 жылдары Семейдің "Спартагында" ойнады. Ол кезде "Спартак" КСРО чемпионатының екінші лигасының сегізінші аймағында ойнайтын. "Спартак" сапында үш маусым ойнап, 50 матчта 9 гол соқты. Одақ тараған соң, 1992 жылы "Шахтерда" ойнады. Келесі маусымда Алматының "Қайратына" ауысып, 1994 жылы семейлік клубқа қайта оралды. Семейлік клуб бұл кезде "Елім-ай" деп аталатын. 1999 жылға дейін "Елім-ай" намысын қорғап, Қарағандыға келді. Қарағандыда көп ойнамады, сол жылы-ақ "Қайратқа" ауысты. 

2000-01 жылдары "Елім-ай", 2002 жылы "Восток", 2003 жылы "Тараз" клубтарында доп тепті. 

Ұлттық құрама сапында 1992-96 жылдары 9 ойынға қатысып, 1 гол соқты.

Сілтемелер
----------

* National Football Teams (ағыл.)
* FootballFacts
**Жылжымалы мүйізді қоңыз** (лат. *Odonteus armiger*) – Еуразия жеріндегі туыстың жалғыз түр өсімдігі, қалған түрлері Солтүстік Америкада тіршілік етеді. Еуропада анда - анда кездеседі, Солтүстік шығыста Жайық өзені аңғарына дейін жетеді, осында XX ғасырдың соңында бір рет табылған болатын, Дернәсілдері ересек қоңыздар қазған індерде тіршілік етеді. Топырақтың беткі қарашірігімен қоректенеді. Бір жыл шамасында дамиды. Ересек қоңыздар жазда белсенді,ымыртта ұшады. Түр барлық жерде салыстырмалы сирек. Жерді шаруашылық дақылдарын егу үшін жыртудан саны азайып отыр. Қазіргі кезде Қазақстанда, сірә, түр өліп біткен, себебі алпыс жыл шамасында түрдің табылғаны туралы мәлімет жоқ. Жайық өзені жайылымында емен ағашы және тағы басқалар өсімдіктерді, сонымен қатар жайылма ормандардағы жануарлар бірлестігінің барлығын қорғау үшін қорықтар ұйымдастыру ұсынылады.
**Жылжыту жабдықтары зауыты** (Қарағанды, Жаңа Майқұдық), 1963 ж. пайдалануға
берідді. Шығаратын өнімдері: негізгілері — жылытқыш шойын радиаторлар, жылытқыш қазандар мен қазан агрегаттары, штампыланған болат
эмальды жуғыштар мен раковиналар; қосалқы
бұйымдары: оюлы шойыннан құйылған шарбақтар, эмальмен әшекейлеген қаптағыш плиталар, эмальдық жабындар. Қазан секциялары мен
радиаторларда гидромехан. тәсілмен даярлайтын
автоматты желі жұмыс істейді. Қол еңбегі механикаландырылған және автоматтандырылған.
Мемл. сапа белгісімен эмальды жуғыштар,
асбоцемент құбырларын жалғағыш шойын
муфталар. «Братск 1 Г» қазаны шығарылып тұрды.
3-гга еңбек данқы мұражайы, стадион, есептеу
орталығы, Жасыбай көлінде демалыс аймағы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Даньян-Куньшань виадук көпірі
**Даньян-Куньшань виадук көпірі** (қыт. дәст. 丹陽-崑山特大橋, жеңіл. 丹陽-昆山特大橋, пінин: *Dānyáng-Kūnshān tèdà qiáo*, палл.: *даньян-куньшань тэда цяо*) — әлемдегі ең ұзын көпір. 165 км-ге созылатын ұзындығының арқасында Гиннес рекордтар кітабына енгізілді. Даньян мен Куньшаньды жалғастырған бұл көпір Пекин-Шанхай магистралінің тең жартысы. Салу құрылысы 2006 жылы басталып, 2011 жылы аяқталды. Жобаға 8,5 млн АҚШ доллары, 10 мың жұмысшы, 450 мың тонна құрыш жұмсалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Danyang Kunshan Grand Bridge, the Longest Bridge Мұрағатталған 18 ақпанның 2012 жылы. Muhammad Farooq, expertscolumn.com

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 27 қазанның 2014 жылы.
**Тырналар** (лат. *Grus*) — Тырналар тұқымдасының төрт туысының бірі, он түрді қамтитын негізгі туысы. 

Кәдімгідей құрлық құстары, ағаш басына ешқашан қонақтамайды. Тырна туыстыларға тән ерекшелік – басында бүртікті өскіндері және қатқыл түк тәрізді қылтан қаптаған тақыр тері үлескілерінің болуы. Тырналар негізінде өсімдіктекті азықтармен - тұқым, тамырсабақ, өркендермен қоректенеді. Дегенмен мүмкіндігі болған кезде азық құрамын жәндіктер қосып, ірі бунақденелілермен, құрттармен, ұлулармен т.б. дәмдейді. Тырналар көктемгі "би" салт жорасымен әйгілі. Қазақстанда тырна туыстылардан төрт түрі кездеседі. Олар: ақ тырна, қара тырна, сұр тырна, қызылсирақ тырна. Ақ тырна – ірі денелі шамасында, салмағы – 10 килоға жуық. Қара тырна – едәуір кішкене қошқыл реңді тырна. Қызылсирақ тырна – ашық сұр реңді едәуір ірі денелі тырна. Сұр тырна – кәдімгідей тырналардың бірі.

Тырналардың түрлері
-------------------

Тырналардың 15 түрі белгілі, оларға қара тәжді тырналар, сұр тәжді тырналар, кәдімгі тырналар, Канадалық тырналар, америкалық тырналар, үнді тырналары, австралиялық тырна, сібірлік тырналар, даур тырналары, қара тырналар, қара мойынды тырналар, қызыл тәжді тырналар, жұмақ тырналары, ақбас тырналар және сырғалы тырналар жатады. Жұмақ тырнасы, қызыл тәжді тырна, үнді тырнасы, сібірлік тырна, сырғалы тырна мен америкалық
тырналар – жойылу қаупі бар тырналар. Қара тәжді, қара мойынды, тәжді тырналар, қара және даур тырналарына да қауіп төніп тұр.

Қорегі
------

Тырналар әр түрлі өсімдіктермен және жануарлар секілді азықпен қоректенеді. Жаңғақтарды, жидектерді, жемістерді, дақылдарды және жапырақтарды тауып жейді. Сонымен қатар, олар жәндіктермен, кішкентай жыландармен, кесіртке сияқты жорғалаушылармен және кішкентай сүтқоректілермен қоректенеді. Олар көп уақытын батпақты жерлерден қорек іздеп балшықты қазумен өткізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Тараздағы ескерткіші
 **Қайрат Рысқұлбековтың ескерткіші** – Алматы қаласындағы Төле би көшесінде саябаққа кіре берісте, 1986 ж. желтоқсан оқиғасының 10 жылдығына орай қойылған (1996). Мүсіншісі – З.Тастеков, арх-лары – Б.Мұсаев, С.Дембай, Н.Баекеев. 1986 ж. желтоқсанда Алматыдағы бас алаң жастардың коммунистік жүйе режимі әміршіл-әкімшіл аппаратына қарсы алғаш үн көтерген орны болды. Осы қозғалысқа қатысқан Алматы архитектура академиясының студенті Қайрат Рысқұлбеков Желтоқсан оқиғаларына қатынасқаны үшін өлім жазасына кесілген болатын. Оған «Халық қаһарманы» атағы берілді. Оның есімі Тараз қаласындағы мәдениет және демалыс саябағына, Алматы мен Тараз қалаларындағы көшелерге берілді. Ескерткіштің мүсіндік-архит. композициясы әр түрлі биіктікте қиғаш кесіліп, үш сатылы тұғырға орнатылған үш-қырлы призмалар түрінде шешілген. Орталық призманың жылтыр бетінде батырдың кеудеге дейінгі бейнесі сомдалған. Тұғыры – ақ мәрмәрдан,мүсін – шыңдалған мыстан құйып жасалынған. Ескерткіштің жалпы биікт. 10 м.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Мәскеудегі арбитраждық сот
**Арбитраж** - *(фр.  - ара ағайындық)* - кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар арасындағы (мемлекет ішілік), сондай-ақ мемлекеттер арасындағы дау-дамайды шешу тәсілі немесе арнайы ұйым. Алдын ала оның шешіміне тоқтайтын болып, ерікті, келісілген түрде екі жақ араағайынды не ара ағайындық комиссияны таңдайды. Кейде Арбитраж тағайындау заңмен қарастырылады.

**Арбитраж** - 
1. екі жақ үшінші сотқа шағымданатын даулы істерді қарастыру тәсілі; 
2. үштік сот, мұнда экономикалық (азаматтық) дауларды делдал-сот (арбитр) шешеді.Аралық кірісу мемлекеттер арасындағы даулар мен келіспеушіліктерді сот процедураларын қолдана отырып бейбіт реттеу үшін қолға алынады. Халықаралық арбитражды ұйымдастыруға мемлекеттер келісімі (аралық жазба немесе ымыра, ымыралық ескертпе) негіздеме болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша. Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9
3. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Сирт қаласы** (Ливия) – Ливия қалаларының бірі. 
[1].

Сирта жағалауындағы Сиртика атты ескі ауданда орналасқан. Халық саны 75 358 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізін ежелгі гректер қалаған болатын. 1912 жылы Италия-Түркия соғысы кезінде қала итальяндықтардың маңызды форпосты болған.

Билікке Каддафи келген уақытта Сирт шағын қала болатын. Бірақ 1988 жылы ел басындағылар Ливия парламентін Сиртке көшірді. Сонымен қатар 1999 жылы қалада Африка одағын құру жөніндегі Сирттік декларация қабылданды.

2007 жылдың қазанында қалада Судан үкіметінің өкілдері мен Дарфур провинциясындағы көтерілісшілердің арасында келіссөздер өтеді. 2011 жылы Ливияда болған Азамат соғысы кезінде Каддафидің билігінде қалған соңғы қалалардың бірі.

2008 China Railway Construction Ливияда теміржол салу тендерін ұтып алады. Батыстан шығысқа қарай 352 км-ге созылған теміржол торабы салыну керек болатын. Алайда 2011 жылы теміржолды РТЖ салып жатқаны белгілі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Тыр, тыр жалаңаш.** Үстінде ешқандай киімі жоқ деген мағынада айтылады. «Киімі жоқ шыға келді тыр жалаңаш, Ағарған жауған қардай сақал мен шаш» (Дастандар). «Үстінде киімі жоқ» мағынасын тілімізде «жалаңаш» сөзінің қара басы да бере алады. Ал осыған қосарланып тұрған «тыр» тұлғасының не сыры бар. моңғол тобындағы тілдердің бірі буряттарда «жалаңаш» мағынасын «шараа» тұлғалы сөз бере алады. Осы сөз кейбір түркі тілдеріне, оның ішінде қазақтарға ауысқанда «ш» орнына «т» дыбысымен айтылып, «тараа» болып, одан әрі «а» орнына «ы» дыбысы қолданылу нәтижесінде «тыры» тұлғасына дейін өзгеріп, «жалаңаштықты» әсірелей көрсету үшін, соның алдына келіп қосылып «тыр жаланаш» қалыптасқан сияқты. Бұл болжамымызды татар тілі дерегі қуаттай
түседі. Онда біздегі «тыр жалаңаш» сөзі «шир яланаш» қалпында қолданылады. Сонымен «тыр жалаңаш» тұрақты тіркесі —«жалаңаш жалаңаш» деген қайталама сөз болып шығады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Байжанов Қайрат Балабиұлы
**Байжанов Қайрат Балабиұлы** 1968 жылы Алматы қаласында дүниеге келген.
1985 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтына «Жаратылыстану» факультетінің «География және биология» мамандығы бойынша студент қатарына қабылданды.
1986-1988 жж. КСРО әскері қатарында борышын өтеді.
1992 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педогогикалық университетін «География және биология» мамандығы бойынша бітірді.
Ауылшаруашылығы ғылымдары кандидаты, доцент, 50-ден астам ғылыми еңбектері жарияланған, 7 авторлық куәліктің, 2 инновациялық патенттің иегері.
1992-2001 жж. – Қазақ Ауылшаруашылық ғылымдары академиясы «Картоп және көкеніс шаруашылығы» ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер. Алматы облысы, Қарасай ауданы.

2001 жылы – М.Х. Дулати атындағы ТарМУ «Биология және экология» кафедрасының аға оқытушысы. Тараз қаласы.
2002-2004 жылдар – «Жаратылыстану ғылымдары» факультеті деканының орынбасары.
2004-2008 жж. – А.Ясауи атындағы ХҚТУ Тараз институты «География және биология» кафедрасының меңгерушісі. Тараз қаласы.
2008 жылдан – Тараз инновациялық-гуманитарлық университетінің ректоры.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 29 наурыздың 2014 жылы.
**Кайрат Кәмілұлы Отабаев** 16 шілде 1980 жыл, Ташкент, Өзбек КСР, КСРО) — өзбекстандық және қазақстандық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

Қайрат Ташкентте дүниеге келген, бірақ ұлты қазақ. 2000-03 жылдары "Пахтакорда" ойнап, 2002 жылы Өзбекстан чемпионы атанды. Тіпті сол жылы Өзбекстан құрамасы сапында бір ойын өткізді де. Бріақ ол жолдастық ойын ғана болғандықтан, 2005 жылы ФИФА Қайратқа Қазақстан құрамасында ойнауға рұқсат берді.

2003 жылы "Қайратқа" ауысты. Бір жылдан соң Қазақстан чемпионы атанды. 2009 жылы Өзбекстанның "Әндіжан" клубына ауысқаны болмаса, карьерасының қалған бөлігін Қазақстан командаларында өткізді. 

Қазақстан құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын 2005 жылы 26 наурыз күні сырт алаңда Данияға қарсы өткізді. Бұл - 2006 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу турнирі болатын. 

2008 жылы Қазақстан құрамасының тізгігін Бернд Шторк ұстаған соң Қайрат құрамаға қайта шақырылған жоқ.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Өзбекстан чемпионы: 2002
* Өзбекстан кубогы: 2001, 2002
* Қазақстан чемпионы: 2004, 2011
* Қазақстан кубогы: 2003

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 қыркүйектің 2015 жылы.

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Қайрат Рысқұлбеков көшесі** Абылай хан даңғылынан басталып, Шәкәрім Құдайбердіұлы даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 671,7 м.

Қайрат Рысқұлбеков (1965-1987) - 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің қаһарманы. Жамбыл облысының Сарысу ауданында дүниеге келген. 1986 жылдың 17 желтоқсанында Алматы қаласындағы Орталық Комитет пленумының шешіміне наразылық білдірген студент жастар көтерілісіне белсене қатысқан. Көтеріліс басылған соң абақтыға қамалады. Семей түрмесінде қайтыс болған. Қайрат есімі халық есінде азаттық жолындағы күрескер, қаһарман ұл ретінде қалды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қ.Рысқүлбековке «Халық қаһарманы» атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Сисенғали Әжіғалиұлы Өтеғалиев** 1950 жылы 9 маусымда Гурьев қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Өтеғалиев Әжіғали, Атырау мұнай өңдеу зауытының мұнай өңдеу қондырғыларының машинисі болып жұмыс істеген. Анасы - Өтеғалиева Күлән, Атырау мұнай өңдеу зауытының таратушысы болып жұмыс істеген. Түмен индустриялық институтын тау-кен инженері-геологы мамандығы бойынша бітірген (1972). Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1972 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ мұнай-газ өндіріп шығару басқармасының операторы, аға операторы, шебері, цех бастығы. 1984 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ мұнай кәсіпшілігінің бастығы, бас инженері - бастығының бірінші орынбасары. 1995 жылдан - ҚР Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі Өндірісті дамы- ту бас басқармасының бастығы. 1997 жылдан - «Қазақойл»¥МК өндірісті басқару департаментінің директоры. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ¥К» ЖАҚ зерттеу және өндіріп шығару департаментінің директоры. 2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру» АҚ өндіріс жөніндегі бас директорының орынбасары. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ өндіріс жөніндегі бас директорының орынбасары - өндіріс жөніндегі басқарушы директоры.2007 жылдан бері - «ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ ендіріп шығару жобалары женіндегі бас менеджері.«Ерен еңбегі үшін», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медальдарымен; «Қазақстан мұнайына 100 жыл» белгісімен; «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ үздік қызметкері естелік белгісімен марапатталған. Әскери атағы - аға лейтенант.Хоббиі - оқу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ахмат футбол клубы** — Ресей Премьер Лигасында, ойнайтын, Ресей футбол клубы. Грозный қаласының "Ахмат-Арена" стадионы клубтың базасы болып табылады. Бас бапкерi - Игорь Ледяхов. Команда капитаны - Ризван Уциев.

Тарихы
------

1946 жылы құрылды. Атауын бірнеше рет ауыстырды. 1946-48 жылдары — "Динамо", 1948-2017 жылдары "Терек", 2017 жылдан бері — Ахмат Қадыровтың атымен "Ахмат" деп аталады. 1946-1991 жылдары КСРО чемпионатында ойнады, ал 1991 жылдан бері Ресей чемпионатына қатысып келеді. 2004 жылы бірінші дивизионның чемпионы атанды. Сол маусымда Ресей кубогын ұтып алды.

Премьер-Лигадағы ең жоғары көрсеткіші — 5 орын (2017).

2001–2004 жылдары клубтың президенті — Шешен Республикасының басшысы Ахмат Қадыров. Оның ізбасары, 2004-11 жылдары клубтың президенті болған ұлы Рамзан Қадыров болды. Қазіргі президенті — Шешен Парламентінің төрағасы Магомед Хожахмедұлы Даудов.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Ресей чемпионаты**

* **5-орын (1):** 2017

**1-дивизион**

* **Чемпион (1):** 2004
* **2-орын (1):** 2007

**2-дивизион (Батыс аймағы)**

* **Чемпион (1):** 2002

**Ресей кубогы**

* **Жеңімпаз (1):** 2003/04

**Ресей Суперкубогы**

* **Финалист (1):** 2005

«Терек» ойыншылары халықаралық жарыстарда
-----------------------------------------

| жарыс | қатысушылар |
| --- | --- |
| Мысыр Африка Ұлттары кубогы 2006 | Гана Ларри Кингстон |
| Польша Украина Еуро-2012 | Польша Мацей Рыбус |

Сiлтемелер
----------

* Ресми сайты
Ахиллобатор
**Ахиллобатор** біздің заманымыздан 90 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Сүйектері қазіргі Моңғолия жерінен табылған. Ол дромеозаврид-теропод динозаврлар тобына жатады. Атауы Троя соғысының батыры, ежелгі грек жауынгері, әйгілі Ахиллес есіміне моңғолдың «батор» сөзінің жалғауынан шаққан. Ахиллобатор — артқы аяқтарындағы орақтай тарнақтарымен аң аулап қоректенген екі аяқты жыртқыш. Қазіргі кездегі құстардың шығу тегі ахиллобатордан басталған болуы мүмкін. Дромеозаврид динозаврдың басынан құйрығына дейінгі ұзындығы —5-7 метр аралығында. Ахиллобатор дромеозаврид тұқымдасының өкілі. Ол солтүстікамерикалық дромеозар және ютараптор секілді динозаврлардың да туысы саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Шиша тауы
Шиша немесе Шишабангма әлемдегі ең биік таулардың арасында 14-ші орынды иеленеді.
Ал сегізмыңдықтардың арасында Шиша ең соңғы орында.
Ол Непал шекарасынан бірнеше шақырым қашықтықта, оңтүстік-орталық Тибетте орналасқан.
Аталған тау Лангтанг биік шыңдарының маңында, Тибетте орналасқан.
Аталған тау толығымен Тибетте орналасқан. Ол сол аймақтағы биіктігі 8000 м болатын жалғыз шың болып табылады.
Бұл - оңтүстік беткейі ұзын тік әрі жартасты болып келген массивті шың.
Шишаны көптеген альпинистер биіктігі 8000 м шыңдар арасындағы көтерілуге ең оңайы дөп бағалаған.
Шиша шыңының биіктігі - 8027 м
Шишаны Тибетте «жайылымдар құдайы» деп атайды.
Шыңның Госайтан деген үнді-непалдық атауы «киелі орын» дегенді білдіреді.
Оған 1964 жылы 2 мамырда Сюй Цзин басқарған қытай экспедициясы алғаш рет шыққан болатын.
1999 жылы 5 қазанда Американың ең әйгілі альпинистерінің бірі - Алекс Лоу Шишада қар көшкіні кезінде қаза тапты. Сонымен қатар тауға шығу барысын деректі фильм үшін камераға түсіріп жүрген оператор Дэвид Бриджес те осы қар көшкіні кезінде жан тапсырды.
Шишаның дөңестігі 2897 м-ді құрайды.

Шыңдары
-------

| № | Шың | Биіктігі,м | Координаталары  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Негізгі Шиша-Пангма | 8027 | 28°21’17 *с.ш.; 85°46’39* в.д. |
| 2 | Орталық Шиша-Пангма | 8008 | 28°21’с.ш.; 85°47' в.д. |
| 3 | Моламенкинг | 7703 | 28°21’19 *с.ш.; 85°48’34* в.д. |
|

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Ахмед-бек Башироглы Бадалбейли** (1884 жылы 5 қаңтарда Шушада дүниеге келіп, 1954 жылы 1 сәуірде Бакуде дүниеден өткен) – Әзірбайжан опера әншісі (лирикалық тенор), театр және киноактер. 
[1]

Ахмедбек Бадалбейли кішкентай кезінен бастап әуесқойлар театры үйірмесіне және халық қойылымдарына қатысады. Актердің сахна шығармашылығы 1910 жылы *«Ниджат» қайырымдылық қоғамы* құрамына қатысқанынан басталады. Сонымен қатар педагогикалық шығармашылықпен де айналысады. Ахмедбек көбінесе әйел рөлдерін сомдаған. Ол өзінің тегі мен тұрғылықты орнын ауыстырады. Бірнеше жыл Мири атымен танылады.1920 жылы Қарабаққа оралып, 1923 жылы Агдам қаласында театр құрамын құрайды. 1943 жылы Ахмед Агдамский Әзірбайжанның еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Автоматты бақылау**, машиналар, механизмдер мен аппараттар жұмысын аданың тікелей қатысуынсыз құрал, қондырғылар арқылы бақылау. Ол энергетикада, өнеркәсіпте, транспортпен байланыста көп қолданылады. Автоматиканың негізгі тәсілдерінің бірі. Автоматты бақылау технологиялық процесс параметрлерінің өзгерістерінің басқару мүшелерінің дәл де, тез байқауын, сөйтіп машиналар мен аппараттар жұмысын реттеп отыруын қамтамасыз етеді. Автоматты бақылауының ең қарапайым түрі - автоматты сигнализация. Онда процесс параметрлерінің кейбір шектік немесе аралық мөлшері ғана бақыланады. Автоматты бақылаудың ең кең тараған түрі - визуалдық өлшеу. Электрлік, сондай-ақ температура тағы басқа электрлік шамаларды дәл өлшеп жазу үшін, өлшеу көпірлері мен потенциометрлер пайдаланады. Автоматты бақылау көбінесе бір қондырғымен-ақ өлшеу және сигнал беру қызметін бірден атқара алады. Автоматты бақылау құралдары мен қондырғыларының шығарылатын өнімдер саны есепке алуға, сапасын бақылауға, оны берілген мөлшер, салмақ, қаттылық және басқа көрсеткіштер бойынша сорттауға, сондай-ақ бұйым маркалау жұмыстарын жүзеге асыруға болады. Автоматты бақылаудың механикалық, электро контактылы, контактсыз, фотоэлектрондық және басқа да әдістері бар. Техникада автоматты бақылаудың ультрадыбыстық және радиоактивтік әдістер кеңінен қолданылып жатыр. Кәсіпорындар мен жекелеген өндірістік қондырғыларла автоматты бақылау бір орталыққа шоғындырылады. Яғни өлшеу және сигнал беру қондырғылары бар бір пункттен жүзеге асырылады. Автоматты бақылау телесигнал және телевизиялық өлшеулер арқылы алыстан да жүргізіледі. Өнеркәсіп пен транспорттағы өндірістік процесстерді алыстан автоматты түрде бақылап отыру үшін телевизиялық құралдар пайдаланады. Автоматтандырылған күрделі объектілерде көп параметрлі процесстерді бақылауға тура келеді. Ондай жағдайларда приборлар да көп болуы тиіс. Құрал санын азайту үшін жүгіртпе қондырғылары пайдаланады. Практикада технологиялық процестің жүрісін әр-түрлі себептермен өзгеріске ұшырап отырады. Сол себептерді дер кезінде тек активты бақылау арқылы ашып, өндірістік процесстерді тоқтатпай, оған тиіс түзітулерді енгізуге болады. Ал пассивты бақылауда технологиялық процесс жүрісінде өзгерістер жұмыс процесі тоқтатылғаннан кейін ғана анықталады.

Дереккөздер
-----------
**Шайдай** Түсіндірме сөздікте — мөп-мөлдір, тұп-тұнық деген мағына берілген. «Күн шайдай ашық әрі жып-жылы екен» («Қаз. әдеб».). Сөздің алғашқы төркіні моңғол — тобындағы тілдер. моңғолдарда «цайрах», қалмақ тілінде «цәәх» сөздері біздің түсінігіміздегі «ағару» мағынасын береді. Күннің, бұлт басып, түнерген кезінен кейін бұлт ыдырап, күннің көзінің көрінуі — ақ та ашық аспанды аңғартады. моңғол тіліндегі осы сөз якут, тува тілдеріне ауысқанда, біздегі сияқты, мағыналық жағынан сәл өзгеріске ұшыраған. Якуттарда чайға халлаан — ашылған, бұлтсыз аспан, тува тілінде чайын — жарық, хүннүң чайыны — күннің жарығы, сәулесі. Осы деректер бойынша, «күннің шайдай ашылуы» тіркесіміз, қазіргі түсінікке аударсақ, «күннің ағарып ашылуы» дегенді түсіндіреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қазақстан әйелдері** – қоғамдық-саяси, әдеби-көркем журнал. 

Әйелдер қауымына арналған "Азат Әйел" (1925) және "Теңдік" газеттерінен бастау алады. 1926 жылдың қаңтар айынан бастап "Әйел теңдігі" деген атпен журнал болып шыға бастады. Журнал 1935 – 1941 жылдары және 1950 – 1954 жылдары "Сталин жолы". 1955 жылдың қаңтарынан "Қазақстан әйелдері" болып шығады. Негізгі тақырыптары: отбасы берекесі мен тұрмыс мәдениетінің өзекті мәселелері, ұрпақ тәрбиесі. Таралымы – 40 мың дана (2003). "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған (1976).

Тарихы
------

**Теңдік** – Қазақ өлкелік партия комитеті жанындағы әйелдер бөлімінің газеті. Қызылорда қ-нда 1925 ж. мамыр – шілдеде 7 саны жарық көрді. 1926 ж. қаңтардан ай сайын шығатын Әйел теңдігі журналына айналды.

**"Әйел теңдігі"** — қазақ әйелдеріне арналған қоғамдық-саяси журнал. Ол бастапқы кезде, 1925 жылы. 5 мамырда өлкелік партия камитетінің жанындағы әйелдер бөлімінің газеті ретінде "Теңдік" деген атпен Орынбор қаласында шыққан. Редакторы — Соня Есова. Журналды шығару жұмысына Ш.Қожахметов, Р. Сүгіров, Сәбит Мұқанұлы Мұқанов белсене қатысқан. Кей нөмірлеріне (мысалы, 1925 жылы N3) редактор ретінде Бейімбет Майлин қол қойған. Кейіннен журналға Нұржамал Сәнәлиева (1932 — 1934), Н. Арықова (1934 — 1935) басшылық етті. Мақсаты — Қазақстан автономиялы республикасы ОАК-нің 1920 жылы қабылдаған қалың малға, әмеңгерлікке, көп әйел алушылыққа тиым салу туралы декретін бұқараға түсіндіру, әйелдердің қоғамдық өмірге араласуын насихаттау болды. 7 нөмірі жарық көрген соң, 1926 жылы шілде айынан "Теңдік" газеті журналға айналып, "Әйел теңдігі" аталды. Журналдың партия тіршілігі, әдебиет, кітап сыны, өнер-білім үйрену, заң, сұрақ-жауаптар, тілшілер, т.б. бөлімдері болды.

* Сайты: Қазақстан әйеледрі Мұрағатталған 27 қаңтардың 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ғалымжан Бәйімбет** – (25.9.1978. Қызылорда қаласы) - тележурналист 

Қорқыт Ата атындағы мемлекеттік университетін бітірген (2000). 

Еңбек жолын Қызылорда қалалық қоғамдық телеарнасында бастап, облыстық телерадиокомпания және «Қазақстан» РТРК АҚ-ында редактор, аға редактор, редактор-сценарийст, қойылым-режиссер (2000-2007), 2008 жылдан бастап «Қазақстан» РТРК АҚ «Қазақстан-Қызылорда» филиалында директордың орынбасары-бас редактор. 

2005 жылы Астана қаласында өткен жас таланттардың «Шабыт» халықаралық фестивалінде «Үздік режиссура» және «Үздік бағдарлама» номинациясы бойынша лауреат атайды. Көптеген телевизиялық жобалардың, телехабарлар мен ток-шоулардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Пашуканис Евгений Брониславович** (23. 2. 1891-1937) - совет ғалымы, юрист. 1918 жылдан КПСС мүшесі. 1920-23 ж. П. Сыртқы істер халкомында істеді. 1922 ж. П.И. Стучкомен бірлесіп КСРО-дегі марксистік заң ғылымдары орталықтарының бірі- Коммунистік академияда право секциясын ұйымдастырды. 1927 ж. Коммунистік академияның толық мүшесі, президиум мүшесі және вице-президенті. 1931 ж. Коммунистік академиясың Совет құрылысы және право интында директор, 1936 ж. КСРО Юстиция халкомының орынбасары. Ол- правоның жалпы теориясы,мемл. және халықтар, право, право тарихы және саяси ілімдер жайында ғылми еңбектердің авторы. Оның негізгі еңбегі - "Общая теория права и марксизм" (1924). Автор бұл еңбегінде право категорияларына марксистік тұрғыдан сипаттамалар беріп, бурж. право мен право теориясын сынға алады.Ол право категорияларын қоғамдық экономиканың дамуы мен таптық қатынастарға байланыссыз қараудың нәтижесізігін атап көрсетті. Сонымен бірге оның еңбектерінде бірқатар қателік пікірлер де (правоның соц. қоғамдағы ролі т. б.туралы) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Ғанижан Абдурахманович Абдурахманов** (1925 жылы туған, Ферғана қаласында) – түрколог, өзбек тілінің маманы, филология ғылымының докторы, профессор, Өзбек КСР ғылым академиясының корр. мүшесі (1967). Ферғана мемлекеттік педагогикалық институтының тіл және әдебиет факультетін бітірген (1946). Өзбек КСР ҒА Тіл және әдебиет ин-тының сектор меңгерушісі (1958 – 1966). «Өзбек әдеби тіліндегі құрмалас сөйлем синтаксисінің жүйесі» деген тақрыпта докторлық диссертация қорғаған (1960). Өзбек тілі мен көне түркі тілдерінің синтаксисі туралы ондаған ғылыми еңбектің авторы. Ғанижан Түрік тіл білімі қоғамнының Анкарада өткен 2-конгресінде (1966) «Өзбек тілі синтаксис жүйесінің дамуы туралы» баяндама жасаған.

Дереккөздер
-----------
**Шайда Мұхаммед Қазым** (1727, Аф-залабад, қазіргі Пәкістан,—1780, Рампур, казіргі Үндістан) — ауғанстан ақыны. Жас кезіндө жан-жақты білім алды, араб, парсы, урду тілдерін білді, музыка және сурет салу өнерімен шұғылданды. Шайда шығармашылығына суфизм идеясы көп әсер етті. Әсіресе Шайда поэзиясына «үнді стилінде» жазылған шығармалардың және Мырза Абдулкадыр Бедиль шығармашылығының ықпалы мол болды. Ауғанстан поэзиясы тарихында «үнді стилінде» жазылған шығармалар дәстүрін тұңғыш Шайда қалыптастырды. Оның бұл саладағы еңбегі 1767 ж. Рампурда жазылған өлеңдер жинағында кең көрініс тапты. Шайда шығармаларының түр құрылысы күрделі, оның өлеңдеріне классикалық парсы-тәжік поэзиясынан енген лексикалық нұсқалар мол ұшырасады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
**Ареалды лингвистика** (лат. Area — аудан , кеңістік ) — лингвистикалық географияның көмегімен зерттелетін, тілдік құбылыстарды тіларалық кеңістікке тарататын тіл білімінің бөлімі. Диалектілік фактілерді ареалдық тұрғыдан анықтау үшін негізгі анықтауыш болып фронтальды қамту қызмет етеді. Ареалдық лингвистиканың негізгі мақсаты тілден жасалатын ерекшеліктердің территориялық таратуы мен изоглоссалардың интерпретациясы болып табылады. «Ареалдық лингвистика » терминін алғашқы рет 1943 жылы Дж. М. Бартоли мен Дж. Видосси енгізген. Бірақ оның негізгі принципін 1925 жылы Бартоли дамытқан болатын. Ареалдық лингвистика лингвистикалық географиямен және диалектологиямен тығыз байланысты. Ареалдық лингвистика тіл құбылыстары сәйкестігін, бағытын және тілдер шоғырындағы таралу ареалдарын зерттейді, ал диалектология жеке дара тілдің территориялық нұсқадағықұрылымын анықтайды. Ареал термины тілдің және тілдер шоғырының таралу аймағының шекарасын белгілеу үшін де қолданылады.
Лингвистикалық географияның және ареалдық лингвистиканың пайда болуы А. Пиктенің (1859) лингвистикалық үздіксіздіктің концепциясымен байланысты болды. Ареалдық лингвистика дамуына неміс және француз тілдерінің ұлттық диалектілік атласының жасалуы елеулі өзгерістер әкелді. Үндіеуропа дилектлогиясының негізін қалаушы А. Мейе ареалдық зерттеулер теориясына үлес қосты.
**Муромати кезеңі** (Muromachi period), Жапония тарихындағы 14-16 ғасырлар аралығындағы әскери билік (бакуфу, немесе сёгунат) кезеңі.. Бакуфу 1338 жылы самурай (жауынгер) Асикаго Такаудзи орнатқан болатын.

```
Асикага Сёгундарының соңғысы орнынан түсірілген кезеңде Бакуфу атауы 1573 жылға дейін сақталды, Онин соғысы (1467-77) кезінде Асикага үйі Жапония мемлекетін басқара алмай қалады. Айтарлықтай тәртіпсіздіктер мен толқуларға толы болғанына қарамастан, Муромати кезеңі мәдениеттің жанданған дәуірі болды, бұл дәуірде дзэн-буддизм, но театры, көптеген әдеби жанрлар және суми-э (қытай стиліндегі тушпен салынған сурет) дамыған болатын. Сондай-ақ қараң.: Асикага үйі; Дайме; Кано мектебі.
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Автоматты су қашыртқыш** (Автоматический водосброс) — 1) су қойманың жоғары бъефтегі берілген есепті деңгейінен төменгі бъефке су тасқыны шығынын, мұзды, анжырды жүзбе заттарды және ағып келген тасынды-түнбаларды өткізуге арналған гидротехникалық имарат. Пайдаланудағы су тораптарының имаратын тұйық бөгетгің су қашырткысынын түріне байланысты, сонымен катар жергілікті топографиялық, геологиялық, гидрогеологиялык және пайдалану жағдайы бойынша алдын ала анықтап барып кейін жүргізеді. Гидротехникалық кұрылыс торабында орналасуына байланысты су қашыртқыш негізінен мына екі топқа бөлінеді:

а) бөгет денесінде орналасқан су қашыртқы,

ә) жағалық су қашырткы. Су қашыртқы су ағызу құрылыстарының су бөлу бөлігіне байланысты: басқарушы (жапқышты және оны көтеріп түсіретін механизмі бар) және автоматты түрде жұмыс атқаратын су қашыртқылар болып бөлінеді. Жапқышсыз (ашық суағар, сифон) автоматты су қашыртқыда су деңгейі белгілі бір шамага жеткенде өздігінен реттеліп көтеріледі. Автоматты су қашыртқыш құрылымына қатысты құбырлы, ашық жағалы, орлы, шахталы, туннельді, сифонды түрлерге бөлінеді;

2) гидротехникалық имарат; су есепті деңгейден артқан кезде артык су сукойманың жоғаргы ернеуінен (бъеф) төменгі ернеуіне автоматты су қашыртқы имараты арқылы ағызылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Роза Уэлт-Страус** — (1856-1938) суфрагист және феминист болды. Аустрияда дүниеге келген ол сол елдегі орта мектепті бітірген алғашқы қыз және медициналық дәрежесін алған алғашқы австриялық әйел, сонымен қатар Еуропадағы алғашқы әйел көз дәрігері болды. Ол 1878 жылы Берн университетінде медициналық дәрежесін алды. Оның Айда, Леонора және Сара атты үш әпкесі болды. Ол бір әпкесімен Америкаға келгеннен кейін Нью-Йорктегі көз ауруханасы мен әйелдер ауруханасында көз хирургы болып жұмыс істеді. Ол кәсіпкер Луи Страусқа үйленіп, Нелли Страус-Моченсон атты қызы болды. 1904 жылы ол американдық делегацияның мүшесі ретінде Халықаралық әйелдер сайлау құқығы альянсының бірінші конгрессіне қатысты. Ол біраз уақыт қатысуын жалғастырды және кейінірек осы жиналыстарда Эрец Израильде тең құқықтар үшін еврей әйелдерінің одағының атынан шықты.

1919 жылы Жаңа Йишувта бірінші жалпыұлттық әйелдер партиясы (Иврит әйелдерінің тең құқықтар үшін Эрец-Израиль одағы) құрылды және сол жылы сонда көшіп келген Вельт-Строс оның жетекшісі болып тағайындалды, ол оны бұрынғыдай жалғастырды. өлім. 1920 жылдың шілдесінде ол әйелдердің халықаралық сионистік ұйымы (WIZO) құрылған ассамблеяға қатысу үшін Лондонға барды және сол жылы ол Эрец Израильдегі Тең құқықтар үшін еврей әйелдері одағының атынан Халықаралық әйелдер сайлау құқығы альянсының конгресінде болды. Женева. Ол халықаралық комитеттерде әйелдердің сайлау құқығы бойынша халықаралық альянстың өкілі болды, оның барлық конгрестеріне қатысты және жиі конгресстерді өткізген елдердің премьер-министрлерінің делегацияларының құрамына кірді.

1926 жылы плебисцит мүмкіндігіне тап болмауды жөн көрген харедим йишувтың Өкілдер жиналысынан шығып кетті және сол жылы ресми мәлімдеме жасалды (1927 жылы мандаттық үкімет ратификациялады) «әйелдердің барлық аспектілері бойынша тең құқықтарын растады. Иишувтағы өмір – азаматтық, саяси және экономикалық». Вельт-Строс 1938 жылы Женевада қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5  Welt-Straus, Rosa | Jewish Women's Archive.  Jwa.org. Тексерілді, 13 қазан 2013.
2. 1 2  *Hasson, Nir* Searching for the banner of the Hebrew woman - Week's End Israel News.  Haaretz (19 сәуір 2013). Тексерілді, 13 қазан 2013.
3. ↑  Higher Education in Central Europe | Jewish Women's Archive.  Jwa.org (1 наурыз 2009). Тексерілді, 13 қазан 2013.
***Роза Рысханқызы Белғұжанова*** (1937 жылы туған), кітапханшы. Қазақ қыздар педагогикалық институтын бітірген. Еңбек жолын Н. В. Гоголь атыңдағы облыстық кітапханада бастайды. Одан кейін кәсіподақтары облыстық кеңесінде нұсқаушы, «Қарағанды көмір» ОБ орталык ғылыми-техникалық кітапханасынын бөлім меңгерушісі, Жезқазған облыстық кітапханасының директоры болады, 1976-1997 ж. Қарағанды облыстық жасөспірімдер кітапханасының директоры. Оның басқаруымен кітапхана жастармен жұмыс істеу жөніндегі республикалық озық тәжірибе мектебіне айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шаянмойын таран**, Жылантаран (лат. *Botsc*) – тарандар тұқымдасының жылан таран туысына жататын көп жылдық шөп тектес өсімдік. Биіктігі 50-80 см. Тамырға жақын орналасқан жапырақтары ұзын, қанатты, қандауырлы-сопақша сағақты болып келеді. Сабақтары қысқа сағақты болады. Жапырақтарының бәрі қымыздық сияқты. Гүлдері-қалың масақ. Жемісі- жаңғақ. Шілде-тамыз айларында гүлдейді.

Қолданылуы
----------

КСРО-ның Еуропалық бөлігінің барлық жерлерінде, дымқыл жайылымдарында, орман шетінде өседі.

Химиялық құрамы
---------------

Тамыр сабағында илі заттар, крахмал, глюкоза, С витамині кездеседі.

Дәрі мақсатында тамыр сабағы пайдаланылады. Жылантаран өте күшті қан тоқтататын, несеп жүргізетін және ас қорыту жолының функциялық қызметін реттейтін дәрі. Бұл өсімдіктің препаратын халық медицинасында қуық ауруларын мен өт тасы ауруларына, ішкі органдардан қан кеткенде, қарын мен ұлтабар жарасында, іш өту, дизентерия ауруларына (ішкізу арқылы) пайдаланылады. Дене сырт жарақаттанып, қан аққанда, шиқан шыққанға, қызылиек қабынғанға, ақ етеккір келуіне қарсы пайдаланды. Жылантаранды тек қайнатынды немесе сығынды түрінде ғана емес, сонымен қатар ұнтақ түрінде (қан аралас іш өту кезінде) де ішеді. Егер деректерге сүйенетін болсақ, жылантаран препараттарын жаңадан пайда болған қатерлі ісікке қолдануға болатын көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.