recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Михаил Эдишерович Чиаурели**(06.02.1894,Тбилиси,-15.05.1974,сонда) - грузин кеңес кинорежиссері, кинодраматург, КСРО халық артисі (1948). 1940 жылдан КПСС мүшесі. Тбилисидің кескіндеме мен мүсін мектебін бітірді. Кинодағы өнернамалық қызметін актер ретінде бастады.

Қойған фильмдері
----------------

1928 жылы тұңғыш рет Е.Л.Дзиганмен бірлесіп "Бірінші корнет Стрешнев" фильмін қойды.Бұдан кейін "Саба" (1929) және "Соңғы Маскарад" (1934,сценарийін өзі жазды) фильмін жасады."Арсен" (1937) мен "Георгий Саакадзе" (1942-43,2 сериялы) фильмі грузин халқының тарихына арналды. 
"Ұлы шапақ" (1938),"Ант"(1946),"Берлиннің құлауы (1950),"Ұмытылмас 1919-жыл"(1952),"Отардың жесірі"(1957),"Бір қыз туралы повесть"(1961) т.б.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1941,1943,1946,1947,1950). 2 рет Ленин орденімен, басқа 2 орден және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 135 бет
**Евклид леммасы** — элементар сандар теориясының классикалық нәтижесі. Ол 30-шы сөйлем ретінде Евклидтің «Бастамасының» VII бөлімінде келтірілген .


|  |
| --- |
| Гер *p* жай саны екі *x*·*y* сандарының көбейтіндісін бөлсе, онда *p* не *x* не *y* санын да қалдықсыз бөледі. |

Дәлелдеу
--------

*x*·*y* *p*-ға бөлінсін, сонымен бірге *x* *p*-ға бөлінбесін. Онда *x* және *p* — өзара жай, яғни, *u* және *v*

{\displaystyle x\cdot u+p\cdot v=1} болатындай бүтін сандар табылады (Безу қатынасы бойынша).
Екі жағында *y*-ке көбейтсе шығатыны

{\displaystyle (x\cdot y)\cdot u+p\cdot v\cdot y=y.}
Сол жағындағы екі қосылғыш та *p*-ға бөлінеді, демек, оң жақта бөліну керек, дәлелдеу керегі де осы.
**Атқұлақ** (ат құлақ) - таран тұқымдасының қымыздық туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның солтүстік, батыс, шығыс облыстарындағы өзен жағаларында, орманды алқаптарында және шалғынды жайылым жерлерінде өседі. Биіктігі 150 см-дей, сабағы тік, қырлы болып келеді. Шоқтана біткен жапырағының сырт пішіні аттың құлағына ұқсас, соған байланысты "Атқұлақ" деп атаған. Шет тілімделген, гүл шоғыры ұзынша келеді, кейде шоғырлана орналасады. Гүл шоғырына жиналған гүлі майда, ақшылдау. Мамыр - маусымда гүлдейді, Жемісі - үш қырлы жаңғақша. Атқұлақты мал жемейді. Оның тамырында 8 - 12% илік заттар бар. Одан сары немесе қара бояу алынады. Тамырынан алынған дәрәләк заттар - іш немесе тері ауруларына ем. Халық мецидинасында бауыр ауруын емдеуге де пайдаланылады, тұқымынан қайнатып алынған дәрімен денеге күйген жерін емдейді. Атқұлақтың құрамында 13% белок, 2% жуық шикі май және ерітінді темір қоспасы бар. Сондықтан оның сабағы мен дәнінен ұн қоспасын алуға болады.

1. ↑  Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы, 1 том, Алматы, 1998 жыл
**Бүкпежапырақ** немесе **байғұт** (лат. *Alchemilla vulgaris*) — раушангүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық жатаған (желілі) сабақты өсімдік.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Сабағыны биіктігі 30-40см. Жапырақтары қысқа сағақты немесе сағақсыз өсімдік сабағына жабысып орналасқан. Төменгі жапырақтары бүйрек тәрізді, 7-9 бөлшектеген тұрады. Жоғарғылары - саусақ салалы, 9-11 қалақтан тұрады.

Гүлдері майда, сары-жасыл түсті, қос жынысты. Олар жалған шатыр гүлшоғырына топталған. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді.

Таралуы
-------

Бүкпежапырақ бүкіл Еуропа елдерінде таралған. Ормандарда, жол шетінде, көгалдарда жиі кездеседі.

Химиялық құрамы
---------------

Жер бетіндегі бөлімінің құрамында илік заттар (7,2—11,3 %), катехиндар, флавоноидтар, фенолкарбон қышқылдары, лигнин, липидтар, кумариндар табылған. Жапырақтарында витамин С 210 мг % дейін болады. Аз мөлшеледе темір, бор, марганец, медь, мырыш, молибден, никель бар.

Пайдалануы
----------

Гүлдеген кезінде жиналып кептірілген шөбі медицинада қабыуға қарсы шипа ретінде, қақырық түсіргіш, зәр айдағыш ретінде колданады. Шөбінің тұнбасын ұдайы қолданса - холестерин көрсеткішін төмендетеді.

Сырттай фурункулезда, ойық жараға қарсы, безеулерде пайдаланылады. Қантыз диабетте, семіздікте, тұмау, эпилепсияда қосымша ем ретінде қолданылады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев.
2. ↑  Виноградов В. М. Мартынов В. К. Чернакова В. В. Лекарственные растения в лечении заболеваний органов пищеварения. Знание1991
**Михаил Сергеевич Соломенцев**(25.10.1913 ж.т. Липецк облысы. Елецк ауданы.)- кеңес мемлекет және партия қайраткері, Кеңес Еңбек Ері (1973). Шаруа отбасысында туған. 1940 жылдакн КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

Ленинград политехеникалық институтын бітірген (1940). 1940-1954 ж. заводтарда мастер, цех бастығы, БК (б) П ОК партия ұйымдастырушысы, бас инженер және директор. 1954-1957 ж. КПСС Челябинск оюкомының секретары және 2-секретары, Челябинск Халық шаруашылығы Кеңесінің председателі. 1959-1962 ж. Қазақстан КП Ростов обкомының 1- секретары, 1966-1971 ж. КПСС ОК-нің секретары, КПСС ОК бөлім меңгерушісі. 1971 жылдан РВФСР Министрлік Кеңесінің Председателі. 1961 жылдан КПСС ОК-нің мүшесі. 1971 жылдан КПСС ОК Саяси Бюросының мүшелігіне кандидат. 5-9 сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

4 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 324 бет
Шварценбергтен Брегенцервальд бөлігіне дейінгі панорама (көрініс).
**Брегенц орманы** (нем. *Bregenzer Wald*), Брегенцервальд — Форарльберг және Альгау Альпі тобына жататын Австрия Республикасының федералды мемлекетіндегі солтүстік Форарльбергтегі таулы ауданның (облыс) атауы.

1998 жылғы «Әлем елдері» сөздігі Австрияның батысындағы Констанс көлі мен Арлберг асуы арасындағы Форарльберг Альпінің солтүстік бөлігінің орманды беткейлерінің шалғынды төменгі аудандары Брегенцервальд екенін көрсетеді. 1994 жылдан бері Брегенцервальд аймағы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасының №27 алдын ала тізімінде.

Тарихы
------

Дунайдың оң жақ саласы Иллер өзені Брегенцервальдтан бастау алады.

Біздің дәуірімізге дейінгі 5 ғасырдан бастап кельттер осы жерлерде, жаулап алған неміс жерінде өмір сүрді. Біздің эрамызға дейінгі 15 жылы римдіктер кейінірек Винделисия деп аталған бұл аймақты жаулап алып, Брегенц орманы, Брегенц шатқалы және таулар (Альпі сілемдері) арқылы басқа герман жерлеріне өтуді бақылау үшін бекіністі, стратегиялық маңызды Бригантиум лагерін салды. 259 жылы басқыншылардың лагерін алемандар талқандады, бірақ алемандар шамамен 200 жылдан кейін Бригантин көлінің жағасына қоныстанды.

1891 жылы Брегенцервальдтың солтүстік бөлігі бақшаларға, шалғындарға және ормандарға бай болды. Әкімшілік жағынан Брегенц орманы ерекше округті құрады, онда екі жыныстың 15 420 тұрғыны Аустрия-Мажарстан монархиясының Форарльберг жерінде (кронланд) өмір сүрді. Халық алеман тайпасына жататын және католик дінін ұстанған. Аудан тұрғындарының негізгі кәсібі мүйізді ірі қара мал шаруашылығы болды. Брегенцервальдтың ең маңызды аудандары - Альбертвенде, Гиттисау, Шварценберг және Безау. 1891 жылы Брегенц орманында жүріс бөлігі мен пошталық жолдар өте аз болды.

Неміс пейзаж суретшісі Адольф Обермюлнер өзінің картинасында альпі табиғатының осы аймағын түсірген (пейзаж).

Брегенцвальд тұрғындары көбінесе Брегенц ормандарын екі негізгі бөлікке бөледі:

* Вордервальд («алдыңғы орман»);
* Хинтервальд («ішкі орман»).

Брегенцальдтың қазіргі тұрғындары туризмде (Альбершвенде ең жақсы тау шаңғысы курорттарының бірі болып саналады), ауыл шаруашылығында және ағаш өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді. В200 автожолы Брегенцервальд аумағы арқылы өтеді.

Брегенцервальдтың негізгі қаласы (астанасы) тарихи себептер бойынша Безау болып саналады, дегенмен Егг, сондай-ақ Альбертвенде және Анделсбух елді мекендері оларда тұратын халық саны жағынан көп.

Тағыда қараңыз
--------------

* Шварцвальд
* Кирхвальд

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О курорте Брегенцервальд, Австрия Bregenzerwald..(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Bregenzerwald, культурный ландшафт..(қолжетпейтін сілтеме)
**Автономды этика** – адамгершіліктің принциптері мен талаптары сыртқы жағдайлар мен мүдде-мақсатқа тәуелсіз деген идеяға сүйенетін ілім.. 

Француз ағартушыларының этикалық іліміне қарсы Автономды этиканың принциптерін тұңғыш дамытқан И.Кант болды. Ол өз ілімінде жеке адамның ар-ұятына тән ерекшелік жалпы адамгершілікке негіз болады деген ұғымды дәлелдеп шыгаруга тырысты, сөйтіп адамның жеке басының мүддесі, мінез-құлқы, сыртқы "косымша" әсерге тәуелсіз, "моральдық заңды кұрмет тұту" негізінде жүзеге асырылады деп уағыздады. 

Бірақ моральдық заңдылықты әлеуметтік практикамен байланыстырмай, алшақ кету Кантты әуелде априоризмге, сонынан формализмге әкеліп соқтырды. Автономды этика принциптері жөніндегі Канттың идеялары қазіргі заманғы философияның интуитивизм, неопротестантизм бағыттарында өріс алып отыр. Маркстік этика моральдың тәуелсіздігі жөніндегі идеяны ғылымға жат, идеалистік көзқарас деп танып, моральдың қандай да болмасын принциптері тарихи әлеуметтік қажеттілікті білдіреді деп санайды. Мораль коғамдық мүдде мен қажеттіліктің жиынтығын бейнелейді.

Дерекөздер
----------


1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Михаил Шаяғзамұлы Шаекин** (1933 жылы туған), партия-кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1956).-"Каркаралы ауданындағы «Бидайық» ММС-да (машина-мал шаруашылығы стансасы) жұмыс істейді. Одан кейін Қарқаралы аудаңдық ауыл шаруашылығы инспекциясынын бастығы, аудаткомитетінің төрағасы, «Қырғызстан» кеңшарының директоры қызметкерін атқарады. 1965 жылы Қарқаралы аудандық партия комитетінің 1-хатшысы болып сайланады. 1973-1978 жылы жаңадан ашылған Молодежный аудандық ауыл шаруашылығы баскармасының бастығы, 1978-1982 жылы Бұқар жырау аудандык атқару комитетінің төрағасы болды. 1982 жылдан Свердлов атындағы кеңшар директоры, осы кеңшар негізінде ұйымдастырылған «Шаңырақ» агрофирмасының басшысы. Үш мөрте Еңбек Қызыл Ту, екі мәрте «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатгалған. ҚР еңбек сіңген кайраткері, КОКП 24 -съезінің делегаты. Қарқаралы, Осакаров, Бұқар жырау ауданының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Автономияшылдар одағы** — 20-ғасырдың басында Ресей империясының қол астындағы ұлттар мен ұлыстардың өзін-өзі билеуін қамтамасыз етуді көздеген қоғамдық-саяси ұйым. 

Бұл ұйым саяси күрескер, поляк ғалымы, профессор И.А.Бодуэн де Куртенэнің жетекшілігімен 1905 жылы қарашада Санкт-Петербургте құрылды. Оның құрылуы империядағы түз халықтарын азаттық күресте бір-біріне жақындастыра түскен ірі саяси оқиға болып табылады. Одақтың құрылуы мен қызметіне жалпыресейлік мұсылмандық қозғалыстың А.Ибрагимов, А.Топчибашев, С.Жантөрин сияқты көрнекті қайраткерлері де тікелей атсалысты. Жантөрин одақ бюросының мүшесі болды. 

1905 жылы 19 қарашада Санкт-Петербургте өткен автономияшылдар съезіне М.Тынышбаев қатысты. Автономияшылдар одағының міндеттері белгіленген бұл съезге поляк, әзірбайжан, армян, грузин, белорус, украин, еврей, латыш, татар, қазақ халықтары атынан 83 өкіл қатысты. Автономияшылдар съезі "Ресей империясындағы барлық ұлттар орыс мемлекетін республикасы негізде құруға атсалыссын; Ресей мемлекеті бір орталыққа қатаң бағындырылмаған федеративтік түрде болып, әр ұлт өз істерін өздері басқаратын автономия алсын" деген қарар қабылдады. Автономияшылдар одағының мүшелері Столыпин өктемдігі тұсында қуғын-сүргінге ұшырап, Бодуэн де Куртенэ абақтыға жабылды. Сөйтіп, одақ өз жұмысын тоқтатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑   «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**Автоморф функция** - кешен аргументті қандай да болмасын бір бөлшек-сызықтық функция арқылы түрлендіргенде, мәндерін өзгерпейтін кешен айнымалды аналитикалық функция. Мұндай бөлшек-сызықтық түрлендірулер барлық бөлшек-сызықтық түрлендірулер тобының іштобын құрайды. Бұл іштопты, әдетте, автоморфизмдер тобы деп атайды.[1]
Автоморф функция — {\displaystyle g} — кешендік жазықтық бөлшек-сызықтық түрлендіру группасының ішкі группа элементі болса {\displaystyle G\subset \mathbb {C} } облысында анықталған және сонда {\displaystyle f(g(z))=f(z)} шартын қанағаттандыратын {\displaystyle f} аналитикалық функция .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Елена (Элеонора) Генриховна Гуро** (18 мамыр 1877, Санкт-Петербург — 23 сәуір (6 мамыр) 1913) – орыс ақыны, прозашы, суретші.

Өмірі
-----

Елена Жоғары шенді әскеридің қызы болған. 1906-1907 жылдары сурет өнерін Л.С.Баксаттан және М.В.Добужинскийден алған.

Қызметі
-------

1909 жылы бірінші әңгімелер, өлеңдер мен пьесалары «Шарманка» атты жинақта жарық көреді. 

1910-1913 жылдары «Жастар кеңесі» көрмесінде суретші ретінде белсенділік танытады. 

1912 жылы Елена Гуро екінші «Осенний сон» атты жинағын шығарады. Оның әйгілі «Небесные верблюжата» (1914) атты кітабы қайтыс болғаннан кейін ғана жарық көреді. 

Елена Гуро финляндиядағы үйінде лейкемия ауруынан қайтыс болады.

Шығармалары
-----------

* • Елена Гуро. Шарманка. — СПб.: Сириус, 1909
* • Елена Гуро. Осенний сон. — СПб.: Сириус, 1912
* • Елена Гуро. Небесные верблюжата. — СПб.: Журавль, 1914

Отбасы
------

Матюшин, Михаил Владимирович — күйеуі, суретші, музыкант болған.
Падан жазығы
**Падан жазығы** немесе **Падан-Венеция жазығы** немесе **Ломбардия жазығы** (итал. *Pianura Padana* немесе итал. *Val Padana*) — Альпі, Апеннин таулары және Адрия теңізі аралығындағы аллювийлік қалың тұнбалармен толған тектоникалық ойыс. Биіктігі 100 м, ұзындығы 500 км, ені 200 км (шығысында). Орталық бөлігі — По өзенінің аңғары. Тауға жақындаған сайын рельефі күрделене биіктігі 200—500 км-ге дейін көтеріледі Шығыс бөлігіндегі По өзенінің атырауындағы лагуналардың көпшілігі теңіз деңгейінен төмен жатыр. Солтүстік, батыс және оңтүстік бөліктерін емен орманы, жүзімдік алып жатыр; қалған жерлері түгелдей жыртылған (бидай, жүгері, күріш егістігі). Падан жазығы— Италияның негізгі өнеркәсіптік ауданы. Ірі қалалары — Милан, Венеция, Падуя, Болонья.
**Корея түбегі** – Азия мен Жапон теңізінің батыс жағында, Корей бұғазы мен Чеджу араланың арасында орналасқан.

География
---------

Ауданы 220,8 мың км², ұзындығы 1000 км жетеді. Түбектің бедері таулы. Ең жоғарғы түктесі Пэктусан тауы, биіктігі 2744 м. Жапон теңізінің жағалауы таулы және түзу. Корей бұғазының жағалауы көбінесе жазық. Теңіз бұғанақтары мен шығанақтары мол, қасында Корей топаралы және Чеджудо аралы бар. 
Климаты орташа муссонды, оңтүстікте субтропикалық. Қаңтарда орташа температура -20 °C, солтүстікте +4 °C, шілде айында орташа температура 24 °C, солтүстікте 26 °C. Жауын -шашынның орташа жылдық мөлшері 1500 мм. 

Корея түбегі

Табиғаты
--------

Аралдың 2/3 аймағы орман мен бұталар. Орманның төменгі жағы қау жапырақты, үстінгі жағы қылқанды орман. Барлық жазық аймағы белсенді өнделген. Сақталған шағын аймақтары дала. Түбекте шағын ұлттық саябақтар ұйымдастырылғын.
**Бұлатшы** (1285 ж. ш. – 1362 ж.ш.) — моғол тайпасы Доғлаттың (Дулат) құдіретті әмірі. Доғлаттың бір бұтағы кейіннен қазіргі ұйғыр халқының, екінші бір бұтағы Дулат деген атпен ең ірі тайпалардың бірі ретінде қазақтың Ұлы жүзі құрамына кірді. 

Бұлатшы туралы деректер тек Мырза Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарихи Рашиди» шығармасы мен «Тарихи Рашидиге» байланысты еңбектерде ғана бар. Бұлатшы 1347–48 жылы Шығыс Түркістандағы Ақсуда Моғолстанның ханы тағына Тұғлұқ-Темірді отырғызды. 1359 жылы шамасында Бұлатшы Құндызда Тұғлұқ–Темір ханнан «моғол тілінде және моғол әрпінде жазылған» грамота (мадақнама) алды. Грамота бойынша, хан Дулат тайпасының әмірлеріне тоғыз түрлі артықшылық берді. 

Бұлатшы бірнеше ағайынды болды. Олардың ең үлкені – *Түлек*. Ол Тұғлұқ-Темірдің тұсында Моғолстанның ұлысбегі болды; екіншісі – *Кәмәрұддин* (Әмір Темірдің әскерінен қашып, Ертіске өтті де, сонда өлді); үшіншісі – *Шәмсұддин* (Моғолдардың әскер басшысы болды); төртіншісі – *Құтбұддин*. Әмір темірдің қарамағында қызмет етті. Бұлатшының моғолдардың ұлысбегі болған баласы Хұдайдад Моғолстан тағына 6 хан отырғызды, іс жүзінде Моғолстанның басшысы болды. Бұлатшы ұрпақтары 1514 жылғадейін Шығыс Түркістанды биледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мирза Мухаммед Хайдар доглат, Тарих-и Рашиди, В кн.: Материалы по истории казахских ханств XV – XVIII веков, А. – А. 1969.
**Э́рик Ду́рм** (нем. Erik Durm; 1992 жылы 12 мамырда Пирмазенс қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы, дортмундық Боруссия клубы мен Германия ұлттық құрамасының сол қапталдағы қорғаушысы.

Клубтағы мансабы
----------------

**Алғашқы қадамдар**

Эрик 1998 жылы алғаш футболмен «Эшвайлер» футбол академиясында өнер көрсете бастады. 2008 жылы жастар клубы «Саарбрюккен» командасына көшіп, сол жерде 13 голмен үздік бомбардир атанды. 2010 жылы жастық мансабын «Майнц 05» клубында жалғастырды. Осы клубта Германия жастар Кубогіннің иегері атанды. Алайда Эрик команда үшін тек 1 ғана ойынды ойнады, ол 2010 жылы 4 желтоқсанда «Эльверсберг» клубына қарсы өткізілген еді.

2011/12 маусымда Эрик негізгі құрамға іліге бастады. Алғашқы 10 матчында 7 гол соғып, маусымның алғашқы жартысында барлығы 9 гол соқты. Келесі жартысында 4 гол соғып, екі ресми ұсыныс қабылдады. Олар осы Майнц 05 және дортмундтық Боруссия еді. Эрик Дурм Дортмундқа кетуді жөн көрді.

**Боруссия**

2012/13 маусымда Дурм «Боруссиямен» 2014 жылға дейінгі контракка қол қойды. Алғашында қосалқы командаға жіберіліп, Германияның үшінші лигасында ойнады.

2012 жылы 21 маусымда алғаш рет негізгі құрам үшін «Оснабрюкке» қарсы ойын көрсетті.

2013/2014 маусымда Боруссияның негізгі құрамына қосылып, 2013 жылы 10 тамызда алғаш Бундеслигадағы ойының «Марсельге» қарсы өткізді. Алаңға 87 минутта Роберт Левандовскидің орнына шықты.

Ұлттық құрамадағы мансабы
-------------------------

2011 жылы мамырда алғаш 19 жасқа дейінгі Германия сатында шығып, Венгия қақпасына 2 гол тықты.

2013 жылы 13 тамызда 21 жасқа дейінгі Германия құрамында алғаш матчын Француздардың жастар құрамасына қарсы өткізіп, 0:0 есебімен ойынды аяқтады.

Жетістіктері
------------

**Клубтық**

* Боруссия Дортмунд
* Германия Суперкубогінің иегері : 2013, 2014

**Ұлттық құрама үшін**

* Әлем чемпионаты : 2014

Сілтемелер
----------

Боррусияның ресми сайтында
**Данабике**  – Тобыл мен Торғай өзендерінің алабындағы өзен. Жарман өзенінің саласы.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы Наурызым қорығының солтүстік-батыс бөлігінен ағып өтеді. Сарымойын көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 58 км, су жиналатын алабы 1400 шаршы шақырым шамасында, жылдық су ағымы 10 млн. м3, минералдығы 0,2-2 г/дм3. Өзеннің жағалауында су жайылмасы бар, ені 50-100 м. Арнасының ені 70 м-ге дейін, жағасы жайпақ. Қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасып, шілдеде төменгі деңгей орнайды. Кішігірім салалары бар. Өзен алабында жайылымдық және шабындық жерлер бар, мал қыстатылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Корея ұлттық мұражайы** немесе **Ұлттық орталық мұражай** — Корея Республикасының аумағындағы ең ірі тарихи және көркем мұражайы және мәдени орталық. Елдің елордасы Сеул қаласында орналасқан. Мәдениет, спорт және туризм министрлігінің бағынышында. Әлемдегі келушілер саны жағынан ең ірі көркем мұражайлардың алғашқы ондығына кіреді.

Мұражай 1945 жылы негізделді, 2005 жылы мұражай үшін сопақша көне кәріс бекінісі түрінде арнайы салынған жаңа ғимаратқа көшті. Мұражай ғимараты отқа төзімділіктің жоғары шегі бар материалдардан салынған және Рихтер шкаласы бойынша 6,0 магнитудалы жер сілкінісін шыдай алады, сонымен қатар табиғи жарық және ауа кондициалау жүйелері қарастырылған. Мұражай кешенінің аумағына лекторийлар, балаларға арналған арнайы мұражай, көрмелерге арналған павильондар, сонымен қатар мейрамханалар мен кафелер орналасқан.

Мұражай ауданы 137201 м²-ді құрайды, бұл Азиядағы ең ірі мұражайларының бірі және әлемдегі ең ірі мұражайлар арасындағы алтыншы көрсеткіш; биіктігі 43,08 м-ді құрайды. Мұражайдағы тарихи, көркем және археологиялық жинақтамаларының жалпы саны 220000-нан асады, бірақ келушілер тек қана 13000-ға жуық экспонатты көре алады. Мұражай экспозициялары арасында тұрақты әрекеттегі және уақытша көрмелер бар, сонымен қатар мұражай жанындағы түрлі бағыттардағы ғылыми және білім беру бағдарламалары қызмет атқарады.

2013 жылы мұражайдың келушілер саны 3,1 миллион адамнан асты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Visitor Figures 2014: The grand totals: exhibition and museum attendance numbers worldwide, *The Art Newspaper*, International Edition, Аперль 2015.
2. ↑  «Seoul’s best museums» *CNN Go*. 27 October 2011. Retrieved 2011-11-03
3. ↑  Top 100 Art Museum Attendance, *The Art Newspaper*, 2014. Retrieved on 13 July 2014.

Сілтемелер
----------

* Мұражайдың ресми сайты Мұрағатталған 5 қарашаның 2015 жылы. (ағылш.)
**Данагүл** (шамамен 1720 – 1790) – Төле бидің келіні. 

Әкесінің есімі – Алакөз. Ұлы жүз құрамындағы дулат тайпасының сиқым тармағынан шыққан. Данагүл жастайынан өте ақылды, ізетті болып өседі. Төле би Данагүл дің ізеттілігін, ақылдылығын байқап, қолына келін қып түсіреді. Данагүл би ауылына келін боп түсісімен ақылдылығы, тапқырлығы арқылы ел аузына ілігеді. Бірде Төле би Мойынқұмдағы елдің дау-дамайын шешіп, ауылына қарай төтесінен жол жүремін деп, жолай бір топ қарақшының қолына түседі. Сонда Төле би: «Әй, сендерге керегі мал ма, жан ба, жан керек десеңдер қинамаңдар, тез өлтіріңдер, мал керек десеңдер, алдарыңа айдатып әкелдірейін, бізді босатыңдар» дейді. Қарақшылар: «Бізге мал керек» дейді. Сонда Төле би: «Менде мал көп, бай адаммын. Бірақ сендер сенбейсіңдер. Сондықтан біреуің менің атыма мініңдер, киімімді киіңдер, мен хат жазып берейін» дейді. Хатты былай жазады: «Кенже ұлыма құда түстім. Соған 40 құнан атан, 20 бура, 8 ақбас атанымды осы барған адамнан айдатып жіберіңдер. Бұған қоса оң босағамда тығулы алтынымды, сол босағамдағы күмісімді қоса беріңдер». Қарақшылар екі жігітті бөліп шығарып, олар би ауылына жетеді де, осы хатты тапсырады. Ауыл адамдары бидің бұл хатын түсіне алмай, қатты дал болады. Сонда Данагүл былай дейді: «Жоқ, би атам 40 қарақшының қолына түскен екен. 40 құнан атан дегені 40 мықты жігіт, 20 бура дегені 20 палуан, 8 ақбас атан дегені 8 ақсақал кісі, ал атаған алтыны мен күмісі баласы және келіні – мына мен ғой. Қой, тез жетіп, би атамды құтқарайық».

Сөйтіп, Данагүл дің ақылымен хатта көрсетілген малды екі қарақшының өзіне айдатып, олардың соңынан 40 жігіт, 20 палуан, 8 ақсақал, әрі Төле бидің баласы және келіні Данагүл көрінбестен қоса еріп отырады. Осылайша, бұлар Төле би мен оның серігін күшпен босатып алады. Қарақшылардың өздерін байлап-матап тастайды. Алайда, Төле би ботадай боздап, зар илеген қарақшыларға кешірім жасап, оларды адал еңбек етуге шақырады. Қарақшыларды өз ауылына әкеліп, түйесін, жылқысын бақтырады, егін еккізеді, сөйтіп, түзу жолға салады. Осы оқиғадан соң Данагүл дің атағы елге жайылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Данди** (ағыл. *Dundee* [dʌnˈdiː], шотл. *Dùn Dèagh*, скотс. *Dundee*) — Шотландияда көлемі жағынан төртінші қала. Данди-Сити округының әкімшілік орталығы.

Негізгі ақпарат
---------------

Елдің шығыс жағалауында, Ферт-оф-Тей шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Оңтүстік жағалаумен автомобиль және теміржол көпірі арқылы жалғасады.

Қазіргі кезде Дандиді City of Discovery («жаңа ашылымдар қаласы») деп аталуы қаланың тарихына сәйкес Роберт Фалкон Скоттның ғылыми қызметімен байланысты. Капитан Скоттның Антарктикаға алғашқы экспедициясы үшін «Дискавери» кемесі 1901 жылы Дандиде салынған. Қазіргі уақытта кеме қала айлағында зәкірде тұр.

Биомедицина және технологиялық өнеркәсіп 1980-жылдардан кейін дами бастады. Қалада екі университет - Данди университеті және Аберте қаласының университеті орналасқан.

Тарихы
------

Дандидің таң атқандағы көрінісі
Қала биіктігі 174 м жанартаулық үстіртте орналасқан. Қала XII ғасырдың соңына - XIII ғасырдың басынан бастап кездеседі. Соңғы ғасырлар бойы ол бірнеше рет шотландықтардан ағылшындарға өтіп отырды және керсінше. Орта ғасырдың тұрғындары үшін ең маңызды кәсіп балық аулау болды. Бұл жердегі шотландық кит аулау флоты бұрынан бері жұмыс істейді. ХІХ ғасырдың басынан бастап тоқыма кәсіпорындары пайда болды - киттің майынан кендірлі талшықтарды өңдеу тәсілі табылды. 1894 жылы Данди патшалық бурга құқығын алды. XIX ғасырдың екінші жартысында. мұнда басқа тоқыма кәсіпорындары - жүн, зығыр, мақта өндірісі үшін пайда болды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Данди оқу және ғылыми орталық ретінде дами бастайды. Мұнда ақпараттық технологиялар, биотехнология зерттеулер ғылыми орталықтарда және өнеркәсіптік кәсіпорындарда белсенді түрде дамып келеді. Қаланың жылдам өнеркәсібінің дамуын бірнеше ескі ғимараттар басынан өткізді: 

* қала қақпасы (Ист-порт);
* қаланың орталығына көшірілген үш шіркеу бір шыны шатырдың астында сақталады.

Туыстас қалалар
---------------

* Біріккен Араб Әмірліктері Дубай, БАӘ
* Франция Орлеан, Орталық регионы, Франция - 1946 жылдан бастап
* Хорватия Задар, Задарлік жупания, Хорватия - 1959 жылдан бастап
* Германия Вюрцбург, Бавария жері, Германия - 1962 жылдан бастап
* Америка Құрама Штаттары Александрия, Виргиния штаты, АҚШ - 1974 жылдан бастап
* Палестина Наблус, Наблус провинциясы, Палестиндік ұлттық администрациясы - 1980 жылдан бастап
**Владимир Николаевич Петров** (1927 – 1993) , Лениногорскі (Риддер) қаласының Құрметті азаматы, жазушы.

1934 жылы Володяның ата-анасы Кіші Үлбі су қоймасы құрылысына жөнелтіледі. Оның балалық шағы осы шағын ғана ауылда өтеді. 1941 жылы жеті сыныпты бітірген соң, Алматы байланыс техникумына түседі. Бірақ оқуын жалғастыра алмайды. Соғыс басталады. Әкесі майданға жөнеледі. Он төрт жасар бала курсты тәмамдап, тері цехына токарь болып орналасады. Бірақ Володя оқу оқығысы келеді. Ол тау-кен металлургиялық техникумына құжат жинайды. Алайда, жас бала артиллериялық форма киген балаларды кездестіріп, артиллериялық училищенің Лениногор қаласында филиалы ашылғанын естігенде ойланбастан құжатын сонда тапсырып, қабылданады. Володя екі жыл оқып, кейін Павлодар жазғы мектебіне түседі. Көп кешікпей авиамектепті тәмамдаған жігіт алғаш рет әуеге ұшады. Бұл ұшуы бірінші және соңғы болады. Әуеде апат болып, ол өлім аузынан қалады. Ұзақ уақыт бойы лазаретте емделген соң, ол бомбалаушылар мектебінде оқуға рұқсат алады. 1945 жылы Петров авиамектептің жеделдетілген курсына түседі. Дегенмен, комиссия шешімімен оған ұшуға рұқсат берілмейді. Дала-соғыс училищесін тәмамдаған соң, авиаполкте комсомол ұйымдастырушысы болып қызмет атқарады.

1953 жылы Ленинград жоғары әскери педагогикалық институтының тарих факультетіне түседі. Кейін Харьков қаласында ұстаздық етеді. 
Владимир Николаевич Қарулы Күштерде 30 жылдан астам уақыт бойы қызмет етеді. Ол он төрт медальмен, КСРО Қорғаныс министрінің грамоталарымен және өзге де әскери белгілермен марапатталған. Запасқа босатылған соң Харьковтағы жазушылар ұйымына басшылық етеді. 

Алғаш әңгімесі 1955 жылы жарық көреді. Бірнеше әңгімесі басылып шыққан соң жазушы майданға енді шақырылған жас жауынгерлер туралы повестер циклын жазуды ойластырады. Осылайша оның алғаш повестері пайда болады: "Горечь таежных ягод", "Оранжевый дым", "Дочь Кассиопеи", "Последний январь", "Не ждите позывных". Кейінірек бейбіт күндегі Кеңес Әскері жөніндегі повестері жарияланады: "Точка, с которой виден мир", "Ракетный заслон", "Каленые стрелы". Барлық дерлік шығармалары "Советский воин" журналында, "Молодая гвардия", КСРО Қорғаныс министрінің баспаларынан жарық көріп отырған. Оның алғашқы кітабы - "Шляевская россыпь" 1959 жылы шығып, кейін "Батальон идет в атаку", "Веселый привал", "Верь в свои крылья" повестері, "На скифских курганах" әңгімелер жинағы басылып шығады. Оның көптеген шығармалары өзге тілдерге аударылып, шет елдерде де жарық көрген.

Петров еңбектері өмірлік фактілерден алынған және сонысымен құнды. Ол әскер тақырыбына қалам қозғаған көрнекті жазушылардың бірі. Оның шығармаларының тілі жеңіл. Владимир Николаевич балаларға арналған туындылардың да авторы.

1978 жылы кейін "Единая параллель" тетралогиясына енген "Черемша" романын дүниеге әкеледі. Кейінгі жылдары В.Н.Петров "Хрустальный глобус" деген атпен үш повесть, "Большой блеф" және "Рябиновый свет" романдарын жазады. Оның шығармаларынан – адамның өмірдегі орны, адам құндылығын бағалау мәселелері кеңінен орын алған. 
1998 жыл Владимир Николаевич өмірден өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Уманец Владимир Николаевич** (2.1.1949 ж.т. Ресей, Алтай өлкесі, Хабарский ауданы Утянка с.) – техника ғылымдарының докторы (1992), Халықаралық инженерлер академиясының академигі (1995), Ресей гуманитарлық ғылымдар академиясының шетелдік мүшесі (2001). 

Қазақ политехникалық институтын (1972, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. «Жезқазған түсті металлургия» өнеркәсіптік ғылыми-зерттеу институтында инженер, аға инженер (1972–78), КСРО ғылым академиясының Сібір бөлімшесі Тау-кен институтының Краснояр бөлімшесінде кіші ғылыми қызметкер (1978–83), Қазақ КСР-і Геология министрлігінің Қазақ минералды шикізаттар ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер (1983–84), Қазақстан ғылым академиясының Тау-кен ісі институтында аға ғылыми қызметкер (1984–89), лаборатория меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер (1989–2000); 2000 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетінде профессор қызметін атқарды. 

«Научно-методические основы комплексной оценки техногенных месторождений» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.

Сілтемелер
----------

* Қазақ ұлттық техникалық университеті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Эрик Фредерик Трамп** (ағылш. *Eric Frederick Trump*; 6 қаңтар 1984 жылы т. Манхэттен, Нью-Йорк) — американдық бизнесмен және филантроп, меценат. АҚШ Президенті Дональда Трамп пен Ивана Трамптың үшінші баласы және екінші ұлы. Trump Organization дамыту және жұту бойынша атқарушы вице-президенті, ағасы Дональд-кішімен және апасы Иванкамен бірге жұмыс істейді. 2006 жылы Eric Trump Foundation қорының негізін қалады, ол St. Jude Children ' s Research Hospital ауруханасын қолдауға қаржы жинайды. Сондай-ақ, Trump Winery иесі.

Джорджтаун университетінде қаржы және менеджмент мамандығында оқыған.

2014 жылғы 8-қарашада Эрик 6 жыл кездескеннен соң продюсер Ларе Юнаскеолге үйленді. 2017 жылы 20 сәуірде белгілі болғандай, ерлі-зайыптылар тұңғышы-ұлын өмірге келуін қыркүйек айында күтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  HELLO! Russia.  ru.hellomagazine.com. Тексерілді, 21 қаңтар 2017.
2. ↑  NEWSru.co.il :: Новости Израиля и мира. События на Ближнем Востоке. Фоторепортажи..  NEWSru.co.il. Тексерілді, 19 сәуір 2017.

Сілтемелер
----------

* The Trump Organization
**Владимир Петрович Бочкарев** (*28.12. 1932 жылы туған*) - ғалым, Қазақстан Инженер Академиясының мүшесі (1992). 

1955 жылы Қазақ тау-кен және металлургия институтын (қазіргі Қаныш Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ) бітіріп, гидрогеология және инженер геология мамандығы бойынша Қазақ КСР Ғылым Академиясының қазіргі Қаныш Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институтына қызметке орналасқан. Осы кезден бастап Сәтбаевтың басшылығымен инженер геология жұмыстарын Ақмола облысының кеңшар, МТС, элеватор салатын жерлерінде жүргізген.

Бочкаревтің көрнекті ісі болып саналатын Ертіс-Қарағанды суландыру арнасының Шідерті өзені арқылы өтетін нұсқасы Сәтбаевтың тікелей басқаруымен жасалып, осы бойынша құрылыс жұмыстары жасалған. Сәтбаевтың ұсынысымен канал Жезқазған қаласына дейін тартылатын болып, оның Нұра-Сарысу (100 км) бөлімін Бочкарев басқарған топ зерттеген. Кейінгі 20 жыл шамасында Бочкарев Арал, Каспий, Балқаш көлі бассейндерінің геоэкологиялық модельдерін жасады, таулы геожүйесінің су-энергетикасын, табиғи ресурстарды кешенді пайдалану проблемаларын зерттеді, геологиялық күрделі жағдайда зілзала және селді аудандарда инженер құрылыстар салу негіздерін анықтады. Чехословакия (1966), Перу республикаларында (1972-78) Бочкарев қазақстандық тәжірибесін пайдалана отырып, суландыру кешендерінің жобасын дайындаған.

Геология, инженер геология проблемаларына арналған халықаралық конгрестерде баяндама жасап, сол конгрестердің медальдарымен марапатталған. Бірнеше ғылым кеңестердің, ғылым журналдардың алқа мүшесі болған, 110 ғылым мақала, 6 монография жазған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «Қазақ энциклопедиясы», 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Құмжарғансай** - неолит дәуіріне жататын қоныс.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданындағы *Құмжарған жарының* солтүстік-батыс жағында, 250 м жерде.

Ашылуы мен қалдықтар
--------------------

Қонысты әуесқой археолог *В.И.Самодуров* қарап шыққан. Құмжарғансайдан табылған *тас қырғыштар*, сыртына өрнек салынған *көзе сынықтары* оның жаңа тас дәуіріне жататынын дәлелдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Құмкөл мұнай-газ кен орны** — Қарағанды облысы Ұлытау ауданында, Қызылорда облысы Қызылорда қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 150 км және Павлодар-Шымкент мұнай құбырынан 230 км батыста орналасқан. 1983 жылы іздеу-барлау нәтижесінде анықталып, 1984 жылы алғашқы ұңғыманы бұрғылау барысында төменгі неоком түзілімдерінен мұнай алынған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны тектоникалық жағынан Сорбұлақ көтерілімінің Арысқұм ойпатынан жапсарлас аймағындағы төменгі неоком мен юра түзілімдеріндегі қабаттардан тұрады.

Жатыс сипаты
------------

Өнімді қабаттың тереңдігі 1063-1270 м. Коллекторлардың ашық кеуектілігі 19,3-23,7%, өткізгіштігі 0,17- 1,13 мкм2, мұнайға қанығу коэффициенті 0,58-0,71, газға қанығу коэффициенті 0,57-0,72. Бастапқы қабат қысымы 11,5-13,76 МПа, қабат температурасы 49-56 °С. 7 мм штуцерде мұнайдың тәуліктік өнімділігі 125,8 м3, газ 93,8 мың м3.

Құрамы
------

Бор және юра шоғырларының мұнайларының құрамы ұқсас. Тығыздығы 0,812-0,819 г/см3, күкірт 0,11-0,52%, парафин 10,8-11,5%, асфальтен 0,11-0,92 %, шайыр 4,8-8,42%. 
Газ құрамында күкіртсутек — 0,02-0,07%, азот — 3,1-10%, көмірқышқыл газ — 0,5-0,9% және гелий 0,01-0,1%. Қабаттағы сулар хлоркальцийлі, минералдылығы 49,784 г/л. Су құрамында бром, литий және стронций кездеседі. Кен орны игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құмкөл** — Сарысу алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Мыңадыр тауларының солтүстік-батысыныда. Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы, Аралтөбе ауылының оңтүстігінде 7 км жерде орналасқан. Солтүстік-батысында Жұмырткөл көлі, солтүстігінде Сәмек, оңтүстігінде Толағай таулары бар. Теңіз деңгейінен 430 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 2,9 км2, ұзындығы 2,4 км, енді жері 1,7 км, жағалау бойының ұзындығы 13,7 км. Көлге солтүстігінен Жосалы өзені құяды. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Суы мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Владимир Николаевич Завдеев** *(1934 ж. т.)*, кен қазушы. Социалистік Еңбек Ері (1986), ҚазКСР Мемл. сыйл. лауреаты (1978). 

1960 жылдан көмір өнеркәсібінде істейді. 1962-63 ж. кен қазушы қызметін атқарады. 1963 жылдан "Қарағанды көмір өндірістік бірлестігіндегі" *«Молодежная»* шахтасында кен қазушылар бригадирі. 1981-85 ж. 3-тің бригадасы 28,9 мың кен қазбаларын қазды
(оның 2,2 мың жоспардан тыс), проходканын жылдық орташа қарқыны 5,8 мың кума м болды.
Ленин орденімен марапатгалған. *«Шахтер даңкы»* Белгісінің толық иегері.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Назира Төлеубайқызы Аптеева** - театр артисті. Ол 1997 жылы облыстық қыздар гимназиясын бітіріп, Мұқан Төлебаев атындағы Семей саз колледжінің «Сөз сөйлеу жанры» мамандығы бойынша профессорлар Д.Тұранқұлқызы, М.Омарбаевалардан дәріс алды. 
2001 жылы МұқанТөлебаев атындағы саз колледжін «Театр өнері» бөлімін қызыл дипломмен бітіріп «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды.
2003 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері байқауының лауреаты атанды.
2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Ең үздік әйел ролі» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды. Назира Төлеубайқызы Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді.  

*Сахнада ойнаған негізгі рольдері:*  

* Д.Исабеков «Әпке» - Назилә
* М.Шаханов «Танакөз» - Зерегүлдің шешесі
* М.Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Бану
* Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Эрита
* Д.Исабеков «Есепшот, домино және түйетауық» - Қаршыға
* Р.Куни «№99» - қонақүй қызметшісі
* Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бұғы ана
* Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Леди Капулетти
* Р.Киплинг «Маугли» - қасқыр
* М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - коммунист

1. ↑   Мұрағатталған 22 мамырдың 2015 жылы.
**Эрик Леннард Берн** − (ағылш. *Eric Lennard Berne*, нағ. аты: *Леонард Бернстайн*, 10 мамыр 1910, Монреаль, Канада — 15 тамыз 1970) - америкалық психолог және психиатр. Негізінен сценарлық анализ және транакциялық анализ құраушысы ретінде белгілі. Психоанализ, жүйке аурларын және психикалық ауруларды емдеудің жалпы әдістерінің идеясын дамыта отырып, Берн назарын жеке тұлғалар арасындағы қарым-қатынас негізінде жатқан, бір нәрсеге қарай жылжу, ұмтылу дегенді білдіретін "трансакция" сөзіне аударды. Жасырыңқы мақасатқа ие кейбір трансакция түрлерін ол ойындар деп атады. Берн 3 эго-күйді қарастырды: ересек, ата-ана және бала. Берннің ойы бойынша, адам қоршаған ортамен қарым-қатынасқа түскенде, осы күйлердің бірінде болады.

Дереккөздер
-----------

* Биография Эрика Берна, на сайте www.psychology.ru Мұрағатталған 3 шілденің 2011 жылы.
**Владимир Иванович О́сенев** (1908 — 1977) — орыс кеңес актері.Ресейдің халық әртісі(1969).

Биография
---------

Владимир 8 қыркүйекте 1908 жылы Мәскеуде туған.1928 жылы МәскеуГ.В.Плеханов атындағы өндіріс-экономикалық техникумың бітірді және С.И.Танеев атындағы музыка мектебің бітірді.Ол студиясында осымен айналасқан.

1930 жылдан және 1933 жылға дейін Свердловск ТЮЗында жұмыс істейді.

1933 жылы Е.Б.Вахтангова театрының екінші курсына түсті.1937 жылдан бастап сол театрда жұмыс істейді.

Владимир Осенев 1 сәуірде 1977 жылы қайтыс болды.Ол Мәскеуде Ваганьковск зиратында жерленген.

Сілтемелер
----------
«Назқоңыр» әні – қазақтың 100 әнінің біріне кіретін халық әні. ХIХ ғасырдың бірінші жартысында Сегіз сері өзінің ақындық, әншілік, композиторлық, күйшілік, батырлық, палуандық өнерімен қазақтың баға жетпес өлеңдер қатарына «Назқоңыр» әнінің сөзін де, өлеңін де шығарып өз үлесін қосқан. Бұрын бұл ән халық аузынан кетпейтін, қазір де жүрегімізде сол заманның естелігі ретінде қалды. 
Сегіз серінің өлеңдерінің көпшілігі негізінен махаббат лирикасына жатады. Мәселен, «Алқоңыр», «Әйкен – ай», «Гауһартас», «Ғайни», «Еңлік – ай» (Илигай), «Көкем - ай», «Қызға сәлем», « Мақпал», «Назқоңыр», «Сәулем – ай» және т. б. Осы өлеңдерінің ішінде бізге ең кең танылып, қазақ эстрадасында жиі шырқалатын әні – «Назқоңыр».

#### Тарихы

«Назқоңыр» әні Омбы қаласындағы ауқатты отбасынан шыққан Мүкарамма атты сұлуға арналады. 1833 жылы жаз айларында Мұхамедқанапия Омбыға, үйіне қайтады. Жасы 21-ге келіп қалды, сөйтіп өзіне тең келетін жар іздемекші болады. Осы уақытта Ахметқали деген ауқатты кісінің Мүкарамма атты қызын бір көргеннен-ақ сүйіп қалады да, Қызылжарда оқып жүргенде шығарған өлеңінде сипаттаған сұлудың бейнесін танығандай болады. Мүкараммаға ғашықтық сезімін «Арман» өлеңімен білдірмекші болады. Сөйтіп олар жиі кездесіп, тату-тәтті ғұмыр кешеді. Әрине, Мүкарамма ауқатты отбасынан болған соң әкесі оған Мұхамедқанапиямен кездесуіне тыйым салады да, кедергі болудың бір жолын қарастырады. Сөйтіп Мүкарамманы туысының үйіне жібереді. Бірақ Мукарамма оны қатты сүйеді, сондықтан қай жерге бара жатқанын айтып кетеді. Мұны естіген Мұхамедқанапия Мүкараммаға барар жолда «Назқоңыр» әнін шығарады.

### Сөзі

Ай қабақ,алтын кірпік, қызыл ерін,
Кел десең неге аяйын аттың терін.
Сарығаш сазға біткен секілденіп,
Қай жерде отыр екен бұраң белім.

Базардан алып келген күміс құман,
Жігітті адастырған қалың тұман.
Арадан қыл өтпестей тату едік,
Біздерге қастық қылған қай антұрған.
Һә лә ләку лиләй !
Лилә ләку лилай!
Һә лә ләку лиләй! 
Лилә ләку лилай!

Ай қабақ,алтын кірпік, қызыл ерін,
Кел десең неге аяйын аттың терін.
Сарығаш сазға біткен секілденіп,
Қай жерде отыр екен бураң белім.

Һә лә ләку лиләй !
Лилә ләку лилай!
Һә лә ләку лиләй! 
Лилә ләку лилай! 

Көркем қыз шақырған соң жуықтайын,
Басқаны неге соған жуытайын.
Өзіңе ықыласым ауғаннан соң,
Қалайша сәулем сені ұмытайын.
Һә лә ләку лиләй !
Лилә ләку лилай!
Һә лә ләку лиләй! 
Лилә ләку лилай!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1.  Мұрағатталған 29 қаңтардың 2016 жылы. 
2. 
3.  
4.  
5.  
6.  Мұрағатталған 3 наурыздың 2013 жылы.
**Пьер Жан де Беранже** (фр. , 19 тамыз 1780 жыл, Париж – 16 шілде 1857 жыл) – француз ақыны, ән шығарушы, сондай-ақ сатиралық шығармаларымен танымал.

  

1815 жылы тұңғыш поэтикалық жинағы жарық көреді. Оның әндері аристократтарды сынауға («Маркиз де Караба», «Marquis de Carabas», 1816) бағытталған, XVIII Людовик («Навуходоносор», «Nabuchodonosor», 1823), иезуиттер («Әулие әкелер», «Les révérends pères», 1819) туралы әндері де бар. Ол Наполеон («Бесінші мамыр», «Le cinq mai», 1821) туралы романтикалық аңыз жазушылардың бірі болды. 
Оның шығармалары испандық ақын Агилерге үлкен ықпал етеді. Шығармалары В.С. Курочкин мен М.Л. Михайловтың аудармаларының арқасында Ресейге танылады.

Дереккөздер
-----------
**Көпбұтақты жыңғыл** (лат. *Tamarix hispida*) — Жыңғылдар тұқымдасының Жыңғыл тегіне жататын сәндік және дәрілік өсімдік, Қазақстанда Жыңғылдар тұқымдасының ең кең таралған түрі. Көпбұтақты жыңғыл шағын құстар мен жануарларға ыңғайлы пана ретінде қызмет етеді. Топырақ құрамындағы тұздың концентрациясы бұл бұталы өсімдіктің өсуіне кедергі болмайды, оның жапырақтарындағы өзіндік бездерартқылы тамырпмен сіңетін тұз шығарылады.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Көп жылдық сортаңға, ылғалды топыраққа арналған. Тамыз айынан күзге дейін гүлдеп, жемісін береді. Әрбір ересек жыңғыл бұта желде ұшып жүретін кішкентай, саны айтарлықтай тұқым береді. Тұқым келесі күні ылғал жерге түскеннен кейін өне бастайды.

Кездесетін жерлері
------------------

Тұзды шөлдер, құм, ақ сортаң, сортаң, сілтілік шалғын, өзендер, теңіздер мен көлдер алқаптары секілді жерлерде кездеседі.

Таралуы
-------

Еуропа, Орта Азия, Арал, Каспий, Тянь-Шань, Қарақұм жерлерінде кездеседі.
**Пьер Сильвен Марешаль** (1750-1803) - француз плебейлік-демокр. қанатының өкілі. Марешаль табиғаттың мәңгілік екендігін тұжырымдады. Тек оның нақты көріністері - "формалары" пайда болып, ыдырап жатады. Құдай табиғаттың баламасы. Үрейдің әсерімен адамдар құдіретті ойдан шығарып, оған табиғаттың қасиеттерін таңды. Марешаль атеизмі энциклопедистердің атеизмніне гөрі жүйелі. Діннің біржола жойылуын қанаушы құрылысты рев. жолмен құлатып, коммунизмнің орнауымен байланыстырды. Марешаль бабувистердің (Бабувизм) қозғалысына қосылып, утопиялық коммунизмге дейін көтерілді. Таным турлы ілімде Марешаль - сенсуалист.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

"Теңдес ұйымдар манифесі" (1794).

Дереккөздер
-----------
**«Еркін-огнеупор» ЖШС** өнім өндіру бойынша қуаттылығы жылына 10 мың тонна отқа төзімді кірпіш өңдіретін зауыт құрылысы аяқталмақ. «Central Asia Cement» АҚ-да цементті құрғақ тәсілмен өндіруді қалпына келтіру, жаңарту және құрғақ өндірістің бір пешін іске қосу жоспарлануда. Бұл кәсіпорын қуатын жылына 1500 мың тоннаға дейін көтеруге және республиканың баска да облыстарын жабдықтауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс келешегі бар және экологиялық ең кауіпсіз тәсіл болып табылады. Сонымен қатар болашақта колда бар өндіріс қуаттылығын жөндеу және қалпына келтіру жоспарлануда (күйдіру цехы, шихталау цехы, балшық дайындау цехы, цементті сату және кептіру бөлімдері). Қарағанды асбест-цемент өнімдері зауытында («КЗАЦИ» ЖШС) 2007 жылы гранит және қаптау кірпішінің өнімін шығару бойынша өндірісті ұйымдастыру жоспарлануда. Сонымен қатар экологиялық қауіпсіздік мақсатында және өнімді кұрылыста кеңінен қолдануды кеңейту мақсатында тұрғын үй құрылысында асбесті волостонитке ауыстыру іске асырылмады.

2006 ж. «БекСамат» ЖШС мрамор қиыршығын өндіруді ұйымдастыруды жоспарлауда. Жоба өндірістік құрал-жабдықтарды орнатуды және жылына 2000 тонна көлемде дайын өнім - мрамор ұнтағын шығаруды қарастырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Көпей Ерқасов** - 1952 жылы 4 қаңтар да Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданына қарасты Тесікүя ауылында туған. 1968 жылы Марқакөл ауданындағы Горный (қазіргі «Ақбүлац») орта мектебін бітірген соң Майтерек ауылдық клубында меңгеруші болып жұмыс істеген. Өскемен ауыл шаруашылық техникумын, 1979 жылы ҚазМу-дің журналистика факультетін тамамдаған.

Марқакөл аудандық «Шамшырақ» газетінің редакциясында, 1998 — 2001 жылдары Өскемен қаласындағы НТК-Восток телеканалында қызмет еткен. Қазір Шығыс Қазақстан облыстық төтенше жағдайлар жөніндегі басқармасында бас маман-аудармашы болып қызмет атқарады.

Шығармашылығы
-------------

Ақын өлеңдері «Қарлығаш» (1984), «Төрткүл дүние» (1998) ұжымдық жыр жинақтарында жарияланған. 2003 жылы «Ағажай Алтай» атты кітабы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Еркеғали Серікұлы Еденбаев** - 1975 жылы 19 желтоқсанда туған. Қазақстан банкирі.

Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1997) «Қаржы және несие» мамандығы бойынша бітірген.

1997 жылдың маусымынан - ҚР Ұлттық банкі №4 банктік бақылау басқармасы пруденциальді реттеу бөлімінің аға экономисі; 1998 жылдың ақпанынан - әдістемелік бөлімінің бас экономисі; 1998 жылдың тамызынан - банктік бақылау департаменті әдістемелік және талдау басқармасының бас экономисі, 1999 жылдың маусымынан - талдау бөлімінің бастығы. 2000 жылдан - ҚР Ұлттық банкі ББД талдау бөлімінің бастығы. 2001 жылдан - ҚР Ұлттық банкі банктік және стратегиялық бақылау департаменті әдістемелік және талдау басқармасының бастығы. 2003 жылдан - ҚР Ұлттық банкі қаржылық бақылау департаменті әдістемелік басқармасының бастығы. 2004 жылдан - ҚР қаржылық нарықты және қаржылық ұйымдарды реттеу және бақылау агенттігі стратегия және талдау департаментінің директоры. 2007 жылдың қаңтарынан - «Цесна» корпорациясы» АҚ басқармасының басқарушы директоры, 2007 жылдың наурызынан -төрағасы орынбасарының м.а. орынбасары. 

2008 жылдың наурызынан бері - «Цесна» корпорациясы АҚ басқармасының төрағасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2