recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Социализм** (латын. socialis - қоғамдық) - әлеуметтік әділеттілік пен теңдікке негізделген, мақсаттары мен мұраттары социалистік қоғам орнатумен байланысты ілім. Коммунистік құрылыстың бірінші сатысы.

Қазіргі кезде социализм теорияларын бірнеше топтарға бөлуге болады:

а) ортодокстік марксизм, ол 20-ғасырда буржуазиялық қоғамды революциялық жолмен өзгерту және таптық күрес арқылы коммунизмді және оның төменгі сатысы болып табылатын социализмді орнатудың лениндік теориясына ұласты;
ә) марксизммен генетикалық тұрғыдан байланысты әлеуметтік-демократиялық ілімдер;
б) ұлт-азаттық қозғалыстар негізінде туындаған түрлі социалистік түсініктер, т.с.с. Социализмнің түрлі ілімдері негізінде қоғамның социалистік құрылысының үлгілері жасалды.
Мәселен, ортодокстік марксизм (ленинизм) Ресейде және Шығыс Еуропа елдерінде практикалық қолданыс тапты. Бұл үлгілерге мынадай белгілер тән: 

а) мемлекеттік меншіктің басымдықта болуы, жеке меншіктің тек халық шаруашылығының жекелеген салаларындағы (ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету аясы) түрі ретінде ғана болуы;
ә) экономиканың нарықтық негіздерін теріске шығару жоне шаруашылықты жоспарлы жүргізу, мемлекеттік реттеу;
б) қоғамдық тұтыну қорлары арқылы медицина қызметін көрсету және білім беру тетігі, тегін білім беру, денсаулық сақтау;
в) қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық қатынастардың негізі ретіндегі ұжымшылдық;
г) бір партиялық құрылыс және мемлекеттік құрылымдардың басты қағидаты болып табылатын тоталитаризм.
Жалпы алғанда мұндай Социализмді мемлекеттік немесе номенклатуралық Социализм ретінде сипаттауға болады. Сайып келгенде, *"мамыражай революциялар"* мен қайта құру реформалары салдарынан социализм нарықтық шаруашылықтарға өзгертілді. Батыс Еуропада Социализмнің әлеуметтік-демократиялық (скандинавиялық) үлгісі дамыды. Қозғалыстағы бұл үлгіге сәйкес Социализмге бүкіл қоғам қатысуға тиіс, оның үстіне большевиктік үлгіден өзгеше түрде бұл қозғалыс әлеуметтік келісім жағдайында эволюциялық сипатта болуға тиіс. Жалпы алғанда осы үлгіні іске асыру практикасы ойдағыдай болды. Үшінші бағыт — антиимпериалистік ұлтшылдық шегінде әлеуметтік идеяларды іске асыру (мұның өзі нашар дамыған елдерге - бұрынғы отарларға тән) Мұндай жағдайда Социализм үлттық қайта өрлеуді, өндірістің өсуін және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ететін қоғамдық құрылыс болып табылады. Социализмнің бұл үлгісінің ерекшеліктері: Социализм мен ұлттық қайта өрлеу идеяларының дінмен және тиісінше ұлттық дәстүрлермен, әдет-ғұрыптармен ұштасуы жоне олардың Социализмнің осы тұрпатының табиғи негізіне айналуы. Ақыр соңында, Социализм нышандарының ұжымшылдық пен өзін-өзі басқаруға негізделген жекелеген әлеуметтік нысандарда дамып келе жатқанын айтуға болады. Олар: халықтық кәсіпорындар да (АҚШ-та, Еуропада), Израильдағы кибуцтер де, түрлі тұрпаттағы кооперативтер де. Жалпы алғанда әзірге әлеуметтік теңсіздіктер мен әлеуметтік-экономикалық айырмашылықтар орын алып отырғанда социализм идеялары мен оларды іске асыру әрекеттері дами береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Аңыз адам" журналы №8(44) Сәуір 2012 жыл
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
**Фенол-альдегид шайырлары**, фенол шайырлары – фенол қатарын (фенол, крезол, ксиленол) альдегидтермен (формальдегид, ацетальдегид, фурфурол, т.б.) катализатор қатысында поликонденсаттау арқылы алынатын термореактивті және термопласты өнімдер. Фенол мен альдегидтердегі химикалық байланыстар мен катализаторларға сәйкес новолакты және резольды Фенол-альдегид шайырлары алынады. Новолакты шайырлар – термопласты: қыздырғанда еру, балқу қасиетін сақтап, өзгерусіз қалады. Оларды фенолды альдегидпен (фенол көп болғанда) қышқыл катализаторлар қатысында поликонденсаттау арқылы алады. Резольды шайырлар – термореактивті: қыздырған кезде балқымайтын, ерімейтін күйге өтеді. Оларды фенолды альдегидпен (альдегид көп болғанда) сілтілік катализаторлар қатысында поликонденсаттап алады. Фенол-альдегид шайырларының көбі электр өткізгіштік қасиеті жоғары, химикалық тұрақты, механикалық берік болады. Олар әр түрлі пластмассалар, жасанды желім, сыр алуда кеңінен қолданылады. Фенол-альдегид шайырларының негізінде техникада қажетті көптеген заттар мен көп қабатты пластмассалар (текстолит, гетинакс, шыны текстолит), фаолит, волокнит, т.б. дайындалады. Фенол-альдегид шайырларының өндіріс үшін маңыздылары фенол-формальдегидті және фенол-фурфуролды шайырлар.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Сергей Сергеевич Яковлев** *(4 тамызда 1925, Қорған — 1 қантарда 1996, Мәскеу)* — театр мен киноның кеңес пен ресей актері, Ресейдің халық әртісі (1985).

Биографиясы
-----------

Сергей Сергеевич Яковлев - 1930 жылдары жазаланған ата-аналардың баласы. Сергей балалар үйінде өсті және тәрбиеленді. 1943 жылдан — 1945 жылға дейін Ұлы Отан соғысына қатысады. 1952 жылы театр өнерінің мемлекеттік институтын бітірді. 1952 жылдан бастап — орталық өнер үйінің драма театрының актері. 1957 жылдан бастап — Кіші Броннаяның тетатрының актері. 1966 жылы — Ленин комсомол атындағы Мәскеу театрының актері. 1971 жылы — киноактер театр-студияның актері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биография Яковлев Сергей Сергеевич Мұрағатталған 3 желтоқсанның 2013 жылы.
**Королев Сергей Павлович** украин: *Сергі́й Па́влович Корольо́в (Королів)* (12.1.1907, Украина, Житомир қаласы – 14.1.1966, Ресей, Мәскеу) – практикалық космонавтиканың негізін қалаушы, орыс ғалымы, конструктор, КСРО Ғылым Академиясының академигі (1958), 2 мәрте Социологистік Еңбек Ері (1956, 1961). 

Одессадағы кәсіптік-құрылыс мектебін (1924), Мәскеу жоғары техникалық училищесін (1930) бітірген. 1927 жылдан планерде ұшумен айналысты, 1930 – 31 ж. КСРО орталық аэрогидродинамика институтында қызмет істеді. 1932 – 33 ж. Реактивтік қозғалысты зерттеу тобын басқарды. 1933 жылдан КСРО Реактивтік ғылыми-зерттеу институтында қызмет етті. 1938 ж. саяси қуғын-сүргінге ұшырап, 10 жылға Колымаға айдалған. Айдауда жүріп НКВД-ның шешімімен А.Н. Туполевпен бірге ТУ-2 бомбалауыш ұшағын жобалап құрастырған (1939 – 42). 1944 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен түрмеден мерзімінен бұрын босатылған. 1942 – 46 ж. Арнаулы тәжірибелік-конструкторлық бюрода бас конструктордың орынбасары қызметтерін атқарған. 1945 – 46 ж. Германияда іссапарда болды. 1946 ж. КСРО баллистикалық ракета құрастыру тобының бас конструкторы болып тағайындалды. Оның басшылығымен түрлі ракеталар (оның ішінде дүние жүзіндегі тұңғыш континентаралық баллистикалық ракета), ұшқыш басқаратын ғарыштық кемелер ("Восток", "Восход"), дүние жүзіндегі тұңғыш Жердің жасанды серіктері ұшырылды. Королев көптеген ғалымдар мен инженерлерді тәрбиелеп шығарды. 

Қазақстанда бірнеше рет болып, өзі жасаған ғарыш кемелерінің ұшу процесін бақылады. Ол КСРО Ғылым Академиясының К. Э.Циолковский атындағы алтын медалімен марапатталған (1958). Лениндік сыйлық лауреаты (1957). 3 рет Ленин орденімен, "Құрмет Белгісі" орденімен және медальдермен марапатталған. 

КСРО Ғылым Академиясы 1966 ж. **"Ракета және ғарыш техникасы саласындағы аса көрнекті жұмыстар үшін"** берілетін С.П. Королев атындағы алтын медаль тағайындады. Королевқа көптеген қалаларда ескерткіш орнатылып, Житомирде, Мәскеуде және Байқоңырда мемориалдық мұражай ұйымдастырылды. Самара авиация институты, көптеген қалалардағы көшелер, 2 ғылыми-зерттеу кемесі, Памирдегі биік шың, Тянь-Шаньдағы асу, астероид, айдағы тилассоид (теңіз) Королевтің есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Романов А.П. Королев, М. 1990
2. ↑  Голованов Я.К. Королев: факты и мифы, М. 1994.
3. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
**Социал Әйтенов** (16.01. 1946 жыл. Павлодар облысы Аксу ауданы, Құркөл ауылы) – тележурналист..ҚазМУ–ді бітірген (1969 жыл). Орта мектептен кейін ауылда мұғалім, Май ауданындағы "Шамшырақ –"Маяк" газетінде тілші болды. 1971 жылы облыстық "Кызыл ту" газетінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі, 1985 жылы Павлодар облысы телерадиохабарларын тарту комитетінде редактор, аға редактор, жауапты шығарушы, бас редактор болды. 2005 жылы "Қазақстан" РТРК АҚ "Қазақстан–Павлодар" облысы филалы директорының орынбасары – бас редактор. Әр жылдары қайта құрудың ауыртпалығына төтеп берген ауыл еңбеккерлері жайлы "Қиын шақта-бір сапта", "Шалғайдағы ауылдар", ядролық қарудың сынағынан зардап шеккен жерлестерінің ашық пікір айтып, ажал уын сепкен полигонның жабылуы туралы "Ауылым полигонның іргесінде", ел-жер, тіл, дін, діл тарихы жайлы "Таным" бағдарламаларын үзбей эфирге шығарды. КСРО және Қазақ ССР Телевидение және радиохабарларын тарату жөніндегі Мемлекетік комитеттердің, ҚР Мәдениет министрінің Құрмет грамоталарымен, Қазақстан Журналистер одағының дипломымен, Павлодар облысы мәслихатының Грамотасымен марапатталған. Сұлтанмахмұт Торайғыров атындағы Павлодар мемлекетік университеті журналистика кафедрасының аға оқытушысы, жастар тәлімгері. Үш мәрте облыстық Журналистер одағы сыйлығының лауреаты атанды. ҚР мәдениет қайраткері (2009 жыл).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
A.Каспий құбыр желісі консорциумы
Каспий құбыр желісі
**Каспий құбыр желісі консорциумы**– *құбыр төсейтін халықаралық ірі кәсіпорын*. 

  

Қазақстанның Теңіз және басқа мұнай кеніштерінен Қара теңіз жағалауындағы Новороссийск қаласына дейін шикі мұнай тасымалдау үшін мұнай құбырын салу мақсатымен 1992 жылы Ресей, Қазақстан және Оман мемлекеттерінің компаниялары құрды. 

1996 жылы желтоқсанда консорциумның құрылымын өзгерту туралы келісімге қол қойылды, ол бойынша консорциум капиталының 50%-ы дүние жүзінің мұнай өндіруші алғашқы он ірі компаниясының құрамына кіретін халықаралық компаниялардың қолына көшті. 2002 жылы консорциумға қатысушылардан Ресейдің үлесіне 24%, Қазақстанға 19%, Оманға 7% тиесілі. Консорциум акцияларының қалған жартысын мына компаниялар бөліскен: Chevron Caspіan Pіpelіne Consortіum Co. (АҚШ) – 15%, Mobіl Caspіan Pіpelіne Co. – 7,5%, Orux Caspіan Pіpelіne LLC – 1,75%, LUKARCO B.V (Ресей-АҚШ бірлескен кәсіпорны) – 12,5%, Rosneft-Shell Caspіan Ventures Ltd (Ресей-Ұлыбритания бірлескен кәсіпорны) – 7,5%, Agіp іnternatіonal (N.A.) N.V. (Италия) – 2%, BG overslas Holdіngs Ltd. (Британия) – 2%, Kazakhstan Pіpelіne Ventures LLC – 1,75%. 

Құрылысы 1999 жылы 12 мамырда Теңіз кенішінен басталып, 2001 жылы 22 қарашада Южная Озерейка терминалында (Новороссийскіге жақын) мұнай құбырының ашылу рәсімі болды. Құбыр желісі жобасының жалпы құны 4,5 млрд. АҚШ доллары, іске асырылу мерзімі – 40 жыл, яки 2 жыл салынады, 38 жыл игеріледі. Мұнай құбырының ұзындығы 1850 км, ең жоғары өткізу қабілеті – жылына 67 млн. т мұнай. Алғашқы кезегінің өткізу қабілеті – жылына 28 млн. т-дан астам. 

Консорциумның 2001 жылға арналған бюджеті 650 млн. доллар көлемінде болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Каспийлер
**Каспийлер** (грек. Κάσπιοι *Kaspioi*, арам. *kspy*, груз. კასპიელები *kaspielebiʿ*, грабар կասպք *kaspkʿ*, парс. کاسپین‎ *Kāspiān*) — б.з.д. І мыңжылдықта Каспий теңізінің оңтүстік және оңтүстік-батыс далалы аймақтарында мекендеген көшпелі тайпалар. Алғаш рет б.з.д. V ғасырда сақтардың жанында тұратын XI және XV аудандарында Ахеменидтердің алым-салық төлеуші ретінде (сатрапия) Геродот айтып кеткен. Б.з.д. I ғасырда басқа елдермен тұтасып кетті. Каспийлердің атауы бойынша Каспий теңізі, сондай-ақ Каспийдің тарихи аймақтарының бірі - Каспиана өзінің атын алды.

Каспийлердің шығу тегі әлі де бір тоқтамға келген жоқ. Каспий үндіеуропалық тайпаларға дейінгілер деп саналады; Эрнст Герцфельд белгілі тілдерге қатысы жоқ тілде сөйлейтін б.з.д. 2-ші мыңжылдықтағы Иранның таулы аймағының касситтеріне ұқсатады. И.М. Дьяконов каспийлерді каситтерге туыстас деп санаған. Дегенмен, Р. Фрай касситтер пен каспийлерді бірдей деп санауға қарсы болды.

1971 жылы Пьер Гэло (фр. *Pierre Grelot*) каспийлерге қатысты Мысырдан шыққан арамей папирусындағы ономастикалық ақпаратты жариялады. Бұл ақпаратқа негізделе отырып каспийлерді не иран тектес немесе иранның күшті ықпалында деп қорытынды жасауға болады.

Олар туралы ақпарат ежелгі және армян дереккөздерінде сақталған.
Тасбас балығы
**Тасбас балығы** (Gobio gobio) - тұқы тұқымдасына жататын балық.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Тұрқы әдетте 15 см-ге дейін, кейде 22 см-ге дейін жетеді. Түсі жасыл қоңыр, бүйірі ақшыл, көгілдір не қара дақты, кейде бұл дақтары тұтасып, қара жолақты көрінеді. Арқа, құйрық қанаттары теңбілді, басқасы сұрғылт.

Тіршілігі
---------

Тасбас ағысы күшті емес, түбі құмды не ұсақ тасты өзендерді мекендейді. Жемі - бентос, көктемде басқа балық уылдырығын да жейді. Үлкен үйір құрып, өмір сүреді. Жыныстық жағынан 3-4 жылда жетіледі, уылдырығын (3000) су түбіне шашады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 571 бет
Фенноскандия
**Фенноскандия** – Солтүстік Еуропадағы табиғи аймақ. Скандинавия, Кола түбектерін және солтүстік-батысқа қарай Фин шығанағы, Ладога, Онега көлдеріне жапсарлас аумақты алып жатыр, жағалауын Балтық, Солтүстік, Норвег, Баренц, Ақ теңіздерінің суы қоршап жатыр. Балтық қалқаны, каледон қатпарлы құрылымдары енетіндіктен геол. құрылымында кристалды, метаморфты архей-протерозой және төменгі палеозой жыныстары басым.  

Жер бедерінде орта биіктіктегі таулы қыраттар мен таулы үстірттер (Скандинавия тауы, биік нүктесі Гальхепигген – 2469 м, Норланд үстірті, Хибин, Ловозер, Мончатундра) және кристалды жыныстардан тұратын денудац. ойпаттар тән. Фенноскандия табиғатының дамуында төрттік мұзбасу кезеңінің рөлі зор. Бұл процесс жер бедерінде мұздық пішіндердің (фьордты, шхерлі жаға типтері) кең таралуына алып келді. Климаты атлант – арктикалық қоңыржай ылғалды, жазы салқын (батысында – теңіздік климат, орташа тем-ра –2°С – 2°С; шілдеде 11 – 14°С; шығысында – континенттік климат, солтүстігінде –15°С, оңтүстігінде –5°С, шілдеде 14 – 16°С). Климатының басты ерекшелігі – Атлант мұхитынан келетін Солтүстік Атлант жылы ағысының әсері айқын білінеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. шығысында – 400 мм, батысында 3000 – 4000 мм. Мұндай айырмашылық аумақтың созылып жатуына және Скандинавия тауларының атланттық ауа массасының қозғалысы жолында жатуына байланысты. Өзендері қысқа болғанымен мол сулы; шоңғалдар мен суқұламалар көптеп кездесетіндіктен ағыс жылдамдығы қатты. Қрі өзендері – Гломма, Торнио-Йоки, Клар-Эльвен, Даль-Эльвен, т.б. Тектоник.-мұздық көлдері көп – Ладога, Онега, Венерн, Веттерн, Меларен, Имандра. Скандинавия тауларында ауданы 5000 км² болатын қазіргі уақыттағы мұз басу орталық орналасқан. Қиыр солтүстікте тундралық ландшафт, тауларында таулы тундра кең таралған. Фенноскандия Еуропадағы орманға бай аудандардың бірі. Күлгінденген топырағында өсетін қылқан жапырақты қарағай, шырша ормандары (тайга) оңтүстігінде аралас және жалпақ жапырақты ормандармен алмасады. Фенноскандия Палеоарктикалық зоогеография облыстың Еуро – Сібір аймағына кіреді. Фенноскандия ны негізінен орман жануарлары мекендейді. Басты табиғи ресурстары – ормандар, гидроэнергия, темір, никель кентастары, апатиттер.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Атлант-балтық расасы**  — негізгі антропологиялық ерекшеліктеріне қарай үлкен еуропеоид нәсіліне жататын топ. А.-б. р. өкілдерінің терісі мен шашы ақ, ашық сары, көз бояулары ашық көк, мұрындары ұзын, бойлары биік болып келеді. Антропол. құрамы жағынан солт.-батыс және оңт.-шығыс топтарына бөлінеді. Бірінші топқа жататындардың бас пішімі сопақ (долихокефалия) немесе орташа сопақ (мезокефалия), ал беттері қушық болып келеді. Бұл топқа көбінесе Ұлыбритания, Шығыс Норвегия, Швеция тұрғындары жатады. Екінші топқа жататындардың бас пішімі жұмыр, яғни жалпақ басты (брахикефалия) және беттері де жалпақ болып келеді. Негізгі өкілдерінің бірі Германияның солт.-шығыс тұрғындары.
**Патрицийлер** (лат. *patricii*, *pater* — әке деген сөзден) — Ежелгі Римдегі рулық ақсүйектер қауымы. Ежелгі дәстүр бойынша П. алғашқыда 100, кейін 300 аталық рулардан бірігіп, Рим халқын құраған. Рулардан атақты патриархалдық семьялар бөлініп шыққаннан кейін, Патрицийлер рулық ақсүйектер қауымы болып ұйымдасты. Біздің заманымыздан бұрын 6 ғасырдың ақырынан, таптық қоғам мен мемлекеттің құрылу кезеңінде П. билеуші тапқа — Рим республикасындағы сословиеге айналды. Б. з. б. 3 ғасырдың бас қарсаңында П. мен плебей ақсүйектері сіңісіп, нобилитет (билеуші сословие) құрылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9том
**Гюньчень**, **Гун Чен** (б. з. д. 160 - 126) - ғұн тәңірқұты.

Гюньченьнің таққа келуі
-----------------------

Мөде қағанның немересі, Лау Шаң (Лао Шань Гиюй) тәңірқұттың баласы, әкесінен кейін таққа отырады.

Қытаймен қарым - қатынасы
-------------------------

Б. з. д. 152 жылы қытаймен ғұн мемлекеті арасында келісім - шарт жасалып, еркін айырбас үшін шекаралық базарлар ашылады және тәңірқұтқа мол тарту - таралғымен қытай патшайымы жіберіледі. Гюньчень жалпы император Цзин Ди (Жиң) тұсында (б.з.б. 156 - 140 ж.) Қытаймен бейбіт қарым - қатынас орнатты. Қытайда император У - ди билік еткен кезеңде (б.з.б. 140 - 86 ж.) екі арадағы соғыс жиілей түсті. Гюньчень дарынды қолбасшы ретінде көзге түсіп, бірнеше жау шабуылдарына тойтарыс берді (б. з. д. 139, 135, 129, 128, 127 ж.). Гюньчень б. з. д. 100 мыңдық әскермен Қытайға басып кіреді. Бірақ, Қытайдың соғысқа әзірлеп қойған 300 мың сарбазы дайын тұрғанын біліп қалып, елге қайтып келеді. Бұл оқиғадан кейін екі жақ та ірі әрекеттерге бармайды. Ғұндардың жүрдек әскери топтары Солтүстік Қытайдың әртүрлі аудандарын тонап кетіп отырады, ал қытайлар қорғаныспен ғана щектеледі. Гюньчень атасы қалдырған мемлекеттің қадыр - қасиетін түсірмейді, өздерінен әлдеқайда күшті жаумен күресте төтеп берді. Ол батыс сауда жолын бақылауында ұстап, көршілес Тибетпен одақтыққа қол жеткізді. Қытай әскері соғыста ғұн әскерінен әлсіз болып шыққанына қарамастан, дарынды У - ди соғысты жалғастыра береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
**Кенан Имирзалиоглу** (түр. *Kenan İmirzalıoğlu* 18 маусымда 1974 жылы Түркия Анкара Учем Байла ауылы дүниеге келді) — түрік актері әрі моделі  Соңғы Османлы Яндем Әли Фильмдерде Имирзалыоғлу пайда болды
Туған жері-Анкара қаласы,Учем Байла ауылы.

Түркияның белгілі актері әрі моделі ол 18 маусым 1974 жылы Анкара қаласы Илчи ауданы Учем,Байла деген жерде дүниеге келген,Йылдыз техникалық унивирситетін математика бөлімі бойынша бітіріп,1995 жылдан бастап сәндік салонында жұмыс істеп 2001 жылы "Best Model Of Turkey" және "Best Model Of The World". 

Деген байқаудың жеңімпазы болады,содан Осман Сынав деген режиссер "Асау жүрек" (1999-2002) деген фильмге түсіруге шақырады және ол өз келісімін беріп алғашқы киносына түседі, Угура Юджела деген режиссер екі фильмге түсіуге шақырады оғанда өз келісімін береді фильмнің аттары "Ымырт" және "Аждаһа тұзағы" деген фильмдер және Кенанды осындай еңбегі үшін алтын колон деген сыйлық тартады,

Өмірбаяны
---------

### Отбасы және балалық шақ

Кенан 1974 жылы 18 маусымда Учим (Бала, Анкара) ауылында дүниеге келген. Кенан Йылдыз және Мұстафа Имирзалыоғлы фермерлерінің отбасында кіші бала болып табылады. Кенанның Дервиш ағасы мен Ясмин әпкесі бар. Барлығы кішкентай Кенанның керемет сұлулығын атап өтіп, 12 жасқа дейін ауылда таң қалды.

Білімі
------

Туған ауылда бастауыш білім алып, 12 жасында Кенан Түркияның астанасы Анкараға барып, оқуын жалғастырды. Орта білім алып, Кенан Стамбулға жоғары білім алу үшін аттанды. Ол Йылдыз Техникалық Университетіне түсіп, бүгінгі таңда Кенан математика саласында бакалавр дәрежесіне ие.

### Модельдік мансап

Кенан "Түркияның үздік үлгісі 1997" байқауына қатысып, 4000 үміткердің 20-на кірді. Ол финалға шығып, осы байқаудың жеңімпазы атанды. Сол жылы ол" әлемнің ең үздік моделі 1997 "байқауына қатысып, Түркияда жеңіске жетті.

### Актерлік мансап

Модельдік конкурстардағы жеңістерінің арқасында оны продюсер және сценарист Осман Синав байқап, оған "Асау Жүрек" (Deli Yürek) сериалында басты рөлді ұсынды. Тану бірнеше жылдан кейін жемісті жұмыс жасады. Кенан 14 жобаға қатысты. Қазіргі уақытта оның соңғы жобасы (Мехмед. Әлем жеңімпазы / Mehmed. Bir Cihan fati) түрік арнасын "D"таратады.

Жеке өмірі
----------

Кенан жеті жыл бойы актриса Зейнеп Бешерлермен кездесті, бірақ жұп "Эзель" сериалында Кенанды түсіру кезінде ажырасты. 2015 жылы ақпан айында Синем Кобалмен кездесті. Ақпан айында 2016 — жұп келісім туралы хабарлады. Үйлену 2016 жылы 14 мамырда өтті.

Фильмография
------------

| Жыл | Продюссер | Рөл | Ескертпелер |
| --- | --- | --- | --- |
| 1998-2002 | Асау Жүрек | Юсуф Мероғлы | Хикая |
|

### Ток-шоу

| Жыл | Продюсер | Рөл | Ескертпелер |
| --- | --- | --- | --- |
| 2019- | Кім Миллионер Болғысы Келеді | Жетекші | Конкурстық Бағдарлама |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kenan İmirzalioğlu.  sinemalar.
2. ↑  Kenan İmirzalioğlu.  beyazperde.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**Кен шырағы**  - жер асты қазба жұмыстарында жарық көзі ретінде пайдаланылатын шам. Оның орнықты, жергілікті және жеке кісіге арналған түрлері бар. Орнықты рудник шырағы қопарылыс жұмыстары біткен күрделі қазбаларда орнатылады. Мұндай шамдар электр тогымен қоректенеді, олардың сырты қалың әйнекпен қапталады. Жергілікті рудник шырағы жер астында жұмыс істейтін машиналар мен механизмдерге орнатылады. Машинаның қозғалысына сәйкес мұндай шам арқылы жұмыс орнына үнемі жарық түсіп тұрады. [1]

Кеншырағы - ең қуатты шырақтардың бірі олып есептеледі[2].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
2. ↑  Шахтерский фонарь
**Сванте Август Аррениус** (19 ақпан 1859 ж. – 2 қазан 1927 ж.) - швед ғалымы, 1887 ж. электролиттік диссоциация туралы негізгі қағидаларды ұсынды. Оның химиядан, биологиядан, астрофизикадан жазылған 200-ге жуық енбегі бар.
1903 жылы швед физик-химигі Сванте Август Аррениуске химия бойынша Нобель сыйлығы берілді. Сыйлық ол негіздеген электролиттік диссоциация
теориясының химияның дамуына зор үлес қосқандығын дәлелдеді. Аррениустің иондар теориясы электрохимияның негізін қалап, оған математикалық тәсілдерді қолдануға жол ашты.
Патшалық швед ғылым академиясының мүшесі (1901 жылдан бастап), 1878 жылы Ужальск университетін бітірген. 1884-1885 жылдары Ужальск университетінде, 1886 жылы Ригалық политехникалық институтында В.Ф. Оствальд лабораториясында, 1888 жылы - Амстердам университетінде, Я.Х. Вант-Гоффтың лабораториясында жұмыс істеген. 1905-1927 жылдары Стокгольмде Нобель институтының директоры. 
Физикалық химияның негізін салушылардың бірі. Негізгі жұмыстары ерітінділер іліміне және химиялық реакциялардың кинетикасына арналған.
Бірқатар жұмыстары космология мен астро-физика саласында.
Көптеген ғылым академияларына және ғылыми қоғамдарға мүше болған. Санкт-Петербург ғылым академиясының шет мемлекеттік мүшесі болған (1903 ж.). КСРО-ның ҒА құрметті мүшесі (1926 жылдан бастап), 1903 жылы Нобель сыйлығының лауреаты.
Атласкопкозавр
**Атласкопкозавр** — ерте Бор дәуірінде Австралияның оңтүстік-шығысын мекендеген кішкентай динозавр. Ол өмір сүрген дәуірде Австралия мен Антарктида құрлығы арасында ажырау үдерісі басталған болатын. 1989 жылы динозаврға атау берген — Т. Рич және П. Рич атты ерлі-зайыпты ғалымдар. Ұзындығы — 2-3 метр, ал салмағы шамамен — 125 келі. Атласкопкозавр екі аяқты, ширақ жүретін, шөппен қоректенетін динозавр болған. Үстіңгі тістері АҚШ-тың Монтана штатынан табылған зефирозаврдың тістеріне ұқсайды. Бірақ зефирозавр одан әлдеқайда кіші, тістерінің альвеолалары әлсіз болған.

Қызықты дерек
-------------

* Динозаврдың атауы 1980 жылдардың аяғында Виктория шөліндегі динозавр үңгірінде жасалған қазба жұмыстар үшін перфораторлар мен компрессорлар берген компанияның құрметіне қойылды.
* Атласкопкозаврдың жақ сүйектері мен тістері 1989 жылы табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 125 келі
* Тұқымдас : Гипсилофодонтид
* Отряд тармағы : Церапод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Гюстав Лебон** (Ле Бон, фр. ; 1841—1931) — атақты француз психологы, социолог, антрополог және тарихшы.

Гюстав Ле Бон дәрігер болғанына қарамастан, ол тәжірибесі ешқашан болмаған, және оның ғылыми мақалалардың негізінде медицинаға қосқан үлесі. 1860 жылдың басында Лебон сулы-батпақты жерлердің өмір сүріп жатқан адамдардың созылмалы аурулардың туралы мақала жарияланған болатын. Сәл кейінірек, осы мақалада сол безгегі бірқатар одан әрі жұмыстар толықтырылды, кейін ол масаю күйінде құбылыс безгегі туралы мақала жазды.

Кейінірек (1870 кейін) Ле Бон белсенді психология айналысатын, және ол алғаш бірінші болып « психология теориясын - ғылым халықтарының тарихын және әлеуметтануды түсіну мен зерттеу үшін қажет деді.» Француздың әлеуметтік психологы. Ол "бұқаралық қоғам" теориясының алғашқы варианттарының авторы. Оның пікірінше бұқарамен тобыр түсінікте. Тобырдың түрлерін көрсеткен. Тобырдың ішіндегі адамдардың мінез-құлықтарын зерттеген. Қоғамдық дамуда үлкен әсер ететін фактор басқарушылардың беретін рөлі. Лебонның пікірі бойынша импульстік, инстинкциялық реакциялардың билігіне әкеп соғатын жауапкершіліктен айырылу, әртүрлі ыкпалға ұшырауға әкеп соғатын сезім рөлінің ойдың аяқасты болуы, құмарлықшы бақылаудың жоғалуына әкеп соғатын жеке жауапкершілікті жоғалту адамның бұқарадағы мінез-құлқына дүрбелең кезінде қарау негізде жасалды.

Көпшілік — адамдардың стадионда, үлкен көрермен залында, өте маңызды хабар тыңдау кезінде аландағы динамик алдында қандай да болмасын көрініске байланысты бірлесіп уакыт өткізу үшін қысқа уақыттағы жиналыс.

Көпшілік әрқашан жалпы және белгілі бір мақсат үшін жиналады, сондықтан ол неғұрлым басқарылымды, атап айтқанда көріністі ұйымдастырудың талдаған түрінде қабылданған нормаларды үлкен дәрежеде сақтайды. Бірақ көпшілік те адамдардың бұқаралық жиналысы болып қалады және онда бұқараның зандары қолданылады. Негізгі еңбегі — "Тобыр психологиясы".

"Халықтар психологиясы және масса"- билікке қол жеткізген барлық саясаткерлердің анықтамалық кітабы. Ол бөлімдерін мұқият оқи отырып және Ленин, Гитлер, муссолини, Сталино мұқият зерттедi. Онда негiзгi баяндалады және топтың мiнез-құлығының қарапайым ұстанымдары, билiк үшiн күресуде жетiстiктiң тәсiлдерi жетiстiктiң саясаттарымен суреттеледi.

Басты жұмыстары:

* «Араб өркениетінің тарихы» (1884)
* «Үндістан өркениетінің тарихы» (1887)
* «нағыз жылқы спорты» (1892)
* «Халықтар психологиясы және масса» (1895)
* «Тәлім - тәрбие психологиясы» (1902)
* «Социализм психологиясы» (1908)
* «Зат эволюциясы» (1912)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Саңырық Сексенұлы** (1727 ж. - қайтыыс болған жылы белгісі) - өте қасиетті, әулие, әруақты, көріпкел, батагөй, көкірегі - көркем сөзбен көмкерілген, ел ақсақалы атанған адам болған. 

Ол «Асмас қылыш» атанған атақты Көтібардың атын қойған, батырға берген батасы туралы аңызға бергісіз қызықты әңгімесін елдегілердің екінің бірі біледі және жазылып та жүр. Енді, Көтібардың өзі кейін Есетке ат қоярда осы Саңырықтың ризалығын алған. Ел-жұртының әрі ағасы, әрі жағасы ретінде оған халық жүгініп оның шешімін бұлжытпай қабылдап отырған. 
Атамыз әжеміз Ұлтуғанмен бірге қартайып көп жасап қайтыс болған. Саңырық туралы біздің заманымызда шыққан кітаптарда,ақпарат құралдарында жазылып жатыр. Соның ішінде ағамыз Тауман Төрехановтың «Дала Геркулесі» атты кітабының баста кейіпкерлерінің бірі екендігін айта кетуді орынды санаймыз. Саңырықта жеті ұл

* Жаманша
* Байғұлақ
* Есбол
* Жанбол
* Бибол
* Досболай
* Қосмамбет.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Шаңырақ - Сексен" - Алматы, 2010.-184 бет ISBN 978-601-06-0898-6
'*Мари-Эдм-Патрис-Морис де Мак-Маго́н **(французша** Мак-Мао́н* болып оқылады'; фр. ) (13 маусым 1808 жылы, Сона және Луара қалалары, — 17 қазан 1893 жылы Луаре қаласы) — граф, Маджент герцогы (5 маусым 1859 жылы), француз әскери басшысы және мемлекеттік қайраткер, сенатор (24 маусым 1856 — 4 қыркүйек 1870), Франция маршалы (5 маусым 1859 жылы). Уақытша Франция президенті болуға келісім берді (1873—1879 жылдары),бірақ республика болып сайланған соңда өз билігінде қала берді.

Мансапының басталуы
-------------------

Ежелгі ирландық католиктер қрпағынан шыққан, Францияға көшіп келген болатын. Оқуын Сен-Сир әскери бөлімшесінде бітірді, Мак-Магон жаяу жасақ қатарына қосылды, алайда барлық қызметте істеп жүрді.

1830 жылдары Алжирдегі әскери жасақтың командирі болды, 12 маусым 1848 жылы марешаль де камп (фр. қа ауысты - генерал-майор атағына ұқсас. Ал 16 маусым 1852 жылы генерал атағын алды.
**Саңылаулы байланыс (нексус, щелевидное соединение)**; (лат. *nexus* — байланыс, қосылу) — жасушааралық байланыстың түрі.

Көрші жатқан жасушалар плазмолеммалары өзара жанасып байланыс кезінде, олардың аралықтарында ені 2-3 нм саңылау тәрізді кеңістік қалады. Саңылаулы байланыстың жанасу аумағы 0,5- 1,0 мкм. Көрші жасушалар плазмолеммаларының құрамындағы арнайы протеинді кешендер — коннексондар бір жасушадан екінші жасушаға өтетін ұзындығы 2,0 нм өзекшелер түзеді. **Саңылаулы байланыс** организм ұлпаларының барлық түрлерінде кездеседі. **Саңылаулы байланыс** — өзекшелерінің қабырғалары арқылы бір жасушадан екінші жасушаға иондар, ұсақ молекулалар өтеді.

Мысалы, жүрек бұлшықеттері жасушаларындағы қозу процестері бір кардиомиоциттен екінші кардиомиопитке саңылаулы байланыс (нексус) арқылы беріледі. **Саңылаулы байланыс** — жасушааралық қатынастарды реттейді, химиялық заттардың алмасуын қамтамасыз етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Жан Дезире Гюстав Курбе** (фр. ; 10 маусым 1819, Орнан — 31 желтоқсан 1877, Ла-Тур-де-Пельз) — француз кескіндемешісі. Фермер семьясында туды. Париж бен Орнанда қызмет істеген. Өмip шындығын шынайы бейнелеген алғашқы еңбектерiндегi (Мүштiктi автопортрет, 1846–1847, Монпелье; «Былғары белдiктi адам», 1849, Париж, Лувр) асқақ романтика суретшiнiң өзіндік творчестволық бет алысын танытты. Курбе француз сурет өнерiндегi прогресшiл бағыттың негiзiн салып, реализмдi ту ғып көтердi. Курбе творчествосы 19 ғасырдағы европ. сурет өнерінің дамуына үлкен әсер етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Мәжит Белғожаұлы Түменов
**Мәжит Белғожаұлы Түменов**

1914 жылы 10 тамызда Алматы облысы Жамбыл ауданы Аңырақай ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Түменов Белғожа. Анасы - Түменова Тастан.
Қазақ мемлекеттік коммунисттік журналистика институтының журналистика факультетін бітігрен (1937), журналист.

«Жетісу», «По ленинскому пути», «Сталин туы» газеттеріндегі 100-ден астам жарияланымдардың авторы.

Қазақ, орыс, ағылшын және араб тілдерін біледі.

КОКП мүшесі (1944 жылдан).

1938 жылдан - Радиокомитеттің, «Вожатый» журналының журналисі. 1939 жылдан - Қызылорда қаласы облкинофикациясының директоры. 1940 жылдан - Жамбыл облыстық газетінің журналисі. 1941-1944 жылдары – 117 зеңбірек полк құрамында Ұлы Отан соғысының қатысушысы. Мәскеу қаласы қорғанысына қатысушы. 1944 жылы зақым алып, Қазақстанға оралған. 1944 жылдан - Алматы облысы Іле ауданының «Сталин туы» газетінің редакторы (Талғар қаласы). 1953 жылдан - Алматы облысы Нарынқол ауданының «Советтік шекара» газетінің редакторы. 1957 жылдан - Алматы облысы Жамбыл ауданының «По ленинскому пути» газетінің редакторы. 1958 жылдан - Алматы облыстық «Жетісу» газетінің тілшісі.
Алматы, Жамбыл облыстық Халық депутаттар кеңесі депутаты (1946, 1950, 1953).

«1941-1945 жылдарындағы Ұлы Отан соғысы Жеңісінің жиырма жылдығы» (1965), «1941-1945 жылдарындағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін «1941-1945 жылдарындағы Ұлы Отан соғысы Жеңісінің отызжылдығы» (1975), «КСРО Қарұлы Күштерінің 50 жылдығы» (1975), «1941-1945 жылдарындағы Ұлы Отан Соғысындағы ерлік еңбегі үшін» (1976), «Мәскеуді қорғағаны үшін» (1976) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - лейтенант.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - И.В. Сталин, Ф. Рузвельт.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялы».

Хоббиі - кітап оқу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - отандық және әлемдік классикалық әдебиет.

Жұбайы - Түменова Зәуре Олжабайқызы. Балалары - Бүркіт, Зағипа, Бексұлтан, Сәуле, Нұрсұлтан, Қарлығаш,
Наргүл, Нұрлан, Сұлтан, Райхан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин** (22 ақпан 1922, қазіргі абай облысы, Абай ауданы, Дегелең а. - 5 мамыр 1978, Мәскеу) — кинорежиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1966). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.

Өмірбаяны
---------

1948 жылы Мәскеудегі Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген. 

1950 - 1978 жылдары "Қазақфильм" киностудиясында режисер болып, өз замандастары туралы "Бұл Шұғылада болған еді" (1955), "Жерге қайта М.Бегалинның оралуы" (1959), "Тұлпардың ізі" (1964) көркем фильмдерді қойды. 

Ш. Уәлиханов туралы "Оның күні туады" (1957), Б. Момышұлы жайында "Артымызда Мәскеу" сценарий авторы (1967).

1968 жылы Фрунзе (қазіргі Бішкек) қаласында өткен Орта Азия мен Қазақстан кино өнері байқауының бас жүлдесі мен 1- дәрежелі дипломы иегері.

М. Мәметова туралы "Мәншүк туралы баллада" (1969) секілді тарихи-ғұмырнамалық фильмі Бегалиннің режиссерлік шеберлігін танытты. 

1970 ж. Минск қаласында өткен Бүкілодақтық кинобәйгедегі КСРО Қорғаныс минстрлігінің бас жүлдесі иегері. 

Ресми шығармашылығы туралы "Мажит Бегалин" атты деректі фильм (1981) түсірілген.

Марапаттары
-----------

Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған.

Фильмографиясы
--------------

### Актер ретінде

* 1971 - *Он төртінші параллельдегі түн* - *Кхам Бут*

### Режиссер ретінде

* 1955 - *Бұл Шұғылада болған еді*
* 1957 - *Оның уақыты келеді*
* 1958 - *Жерге оралу*
* 1964 - *Тұлпардың ізі*
* 1967 - *Ел басына күн туса (фильм)*
* 1969 - *Мәншүк туралы ән*
* 1975 - *Дала гүрсілі*

### Сценарист ретінде

* 1967 - *Ел басына күн туса (фильм)*
* 1975 - *Дала гүрсілі*

Әдебиеттері
-----------

Мэтр. Мажит Бегалин туралы естеліктер, Астана, 2002 (қазақ, орыс тілдерінде).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
|  |
| --- |
| 
 |

**Пешитта** (не **Пышитта**) — мәсіхшілердің Киелі кітабының сүрияни тіліндегі жалпы қабылданған аудармасы. Сүрияни тілінде бұл сөз *қарапайым* немесе *жалпы* деген мағынаны білдіріп, оның қарапайым тілмен жазылғанына немесе жалпы жұртшылық тарапынан қабылданғанына меңзейді.

Пешиттаның Көне келісімі көне еврей тілінен шамамен 2 ғ. аударылған. Пешиттаның басында кейбір күмәнді кітаптарды қамтыған Жаңа келісімі 5-ші ғасырдың басында стандартқа айналып, өзінен бұрынғы екі басқа сурияни аудармаларын ығыстырып шығарды.

Пешитта сөзі
------------

Мысырдан шығу 13:14-16 үзіндісі. Суреттегі мәтін 464 жылы Диярбақырда көшіріліп жазылған.
«Пешитта» сөзі сүрияни тіліндегі *mappaqtâ pšîṭtâ* (ܡܦܩܬܐ ܦܫܝܛܬܐ), дегеннен алынған, сөзбе-сөз бұл «қарапайым аударма» дегенді білдіреді. Бірақ осы сөз тіркесін *pšîṭtâ* деп, яғни «жалпы тараған» (яғни, халықтың арасында) деп те аударуға болады. Пешиттаның тілі сүрияни тілі деп аталады, ол арами тілінің шығыс тармағының диалектілерінің жиынтығы. Ол сүрияни әліпбиімен жазылады (осында сол жазудың үлгісі келтірілген).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Лейдендегі Пешитта зерттеу институты.
* Жаңа келісімнің құрамының қалыптасуы Мұрағатталған 16 желтоқсанның 2017 жылы..
* Яһуди энциклопедиясы: Киелі кітап аудармалары
* Арами Пешиттасы, Пешитта — Жаңа келісімнің түпнұсқасы деген ойды дәлелдеуге тырысатын сайт.
**Пиауи** (порт. *Piauí*) — Бразилияның солтүстік-шығысында орналақан штат. Мараньян және Токантинс штаттарымен батыста, Баия штатымен оңтүстікте, ал Сеара және Пернамбуку штаттырымен шығыста шекаралады. Штаттың солтүстігін Атлант мұхиты шайып өтеді. 
Әкімшілік орталығы - Терезина қаласы. 
Халық саны - 3 118 360.
Ауданы - 251576.6 км² (Бразилия бойынша 11 орында)
Тығыздығы жөнінен Бразилияда 18 орында - 12,40 адам./км²

Экономикасы
-----------

Экомоникасы жағынан Бразилияның ең кедей штаттарының бірі болып табылады. Штатта өнеркәсіп өте төмен деңгейде дамыған, сол себепті негізгі экономика көзі - ауыл шаруашылығы болып табылады.

Дереккөздер
-----------



Пиауи
**Садықұлы Мүбәрәк** (19232005) — Павлодар облысы, Ақтоғай ауданы, Еңбекші ауылында дүниеге келген.
Ұлы Отан соғысына қатысқан офицер-танкист..
Соғыстан кейін Павлодар облысының Ертіс аудандық партия комитетінде нұсқаушы редактор болып істеген.
1950—1960 жылы Павлодар облыстық комитетінде нұсқаушы, лекторлар тобының жетекшісі, бөлім меңгерушісі болды. 

1962 жылы Қазақстан Орталық партия комитетіне қызметке ауысып, мерзімді баспасөзге және полиграфия мен кітап баспаларына басшылыққа байланысты жұмыстар атқарды.
1968-1979 жылы Қазақ ССР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік және әскери құпияларды сақтау жөніндегі Бас басқарманы (Цензура), одан кейін Автор құқығы жөніндегі республикалық агенттікті, 1979—1984 жылы республикалық кітап саудасы ("Қазкниготорг") бірлестігін басқарды.

"Қиын өткелдер" өлеңдер жинағы, "Намыс оты" және "Замана сарыны" атты бірнеше кітаптың авторы және аудармашы. Екі жүзден астам макалалары мен зерттеу материалдары жарық көрді.
Бірнеше медальмен, ҚР Жоғарғы Кеңесі президиумының грамотасымен екі мәрте, ҚР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен үш рет марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Садықбек Хангелді** (Сахан Молдаш) (12.4.1937 жылы туған, Қызылорда каласында) - ақын.

Алматы жоғары партия мектебін (1959), Қызылорда мемлекеттік университеттін бітірген (1961).

Жетістіктері
------------

1955 - 1959 жылдары Қызылорда локомотив депосында жұмысшы болды.

1959 - 1962 жылдары Қызылорда облысын радиосының дикторы болған.

1962 - 1974 жылдары Қызылорда облысын комсомол комитеттінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, идеология жөніндегі хатшысы, Қызылорда қалалық комсомол комитеттінің бірінші хатшысы, Қазақстан комсомолы ОК-інің насихат және мәдени-бұқаралық жұмыстар бөлімінің меңгерушісі болған.

1974 - 1979 жылдары Қазақстан Ком- партиясы ОК-інің ұйымдастыру- партиялық жұмыстар бөлімінің нұсқаушысы, осы бөлімінің кадр даярлау секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған.

1979 - 1991 жылдары Қазақстан халықтық бақылау комитеттінің ғылым-білім және мәдениет бөлімі меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі.

1991 - 1993 жылдары Қазақстан мемлекеттік телерадио комитетті кадр басқармасының бастығы, Алматы облысы және қалалық радиосының бас редакторы.

1993 - 1997 жылы Қазақстан Мемлекеттік қаржы бақылау комитетті кадр басқармасының бастығы болып қызмет істеген.

Бірнеше медальдармен, Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Патриций көбелегі** (лат. *Parnassius patricius*) – сирек кездесетін түр. Туыстың ең ұсақ өкілі. Тибет-Тянь-Шань жергілікті түрі. Таралу аймағы үзік. Қазақстанда Іле Алатауы мен Күнгей Алатауы жоталарынан белгілі.Өсімдігі сирек, тарамдалған тасты беткейдің алды мен шатқалға шығар жағында (2900-3600 м) тіршілік етеді. Мұнда мал жиі жайылмайды. Жылына бір рет ұрпақ береді. Көбелектер шілдеде ұшады. Жұлдызқұрттары Cysticorydails fedtschenkiana-да дамиды. Түрді қорғау үшін тіршілік ететін мекенін тауып, оны қорғауды ұйымдастырып, сөйтіп осында түрдің биологиясы мен экологиясын зерттеу керек. Бұл мақсат үшін Іле Алатауының оңтүстік баурайлары, яғни Шелек өзеніне түсетін жері қолайлы болар еді.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
### Түрлері

Медитацияның түрлерін рухани тәлімгер алға қойылған міндеттерге қатысты өзі таңдайды. Негізінен, барлық Мукарабтар үшін орындалу әдістемесі бірдей, ол туралы алдыңғы беттерде айтылған болатын. Медитацияның әртүрлі түрлерінде қандай да бір нысан белгіленеді, ол сол туралы ойлануға немесе медитацияны жасау барысында елестетуге керек. Ойлау немесе елестету нысаны медитация жасаушы адамның ақыл-ойы ұмтылатын бағытты анықтайды. Осы еңбекте айтылатын медитациялардың барлығын медитация оқытушысының немесе сіздің рухани ұстазыңыздың бақылауында өткізілгені маңызды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Денсаулықты жақсарту тәсілдерінің жолдары. Қазақстан халық емшілері қауымдастығының «Шалкөде» баспасы. Издательство «Шалкөде» при АНЦК 050060, г. Алматы ул.Радостовца 191
Азиялық және африкалық тропиктеріндегі ең көрікті құстардың бірі – мүйіз тұмсық құсы (птица – носорог).Оның басты ерекшелігі – таңқаларлық формасы бар үлкен майысқан тұмсығы.Бұл құстардың арасында кішірек, сонымен қатар ұзындығы 160 см - ге жуық ірі түрлері де кездеседі.

Мүйіз тұмсық құс
Мүйіз тұмсық құстың мекені оны аталығы балапандар ұясынан ұшып шыққанша қоректендіру үшін, біраз саңылау қалдырып өзін қуыс ұяға бітеп тастайды.
Австралияның тропикалық ормандарында дулығалы қазуар (щлемоносный қазуар) мекендейді.Бұл құс ұша алмайды, бірақ сағатына 50 шақырым жылдамдықпен жүгіре алатын және биіктігі 1,5 метрге дейін секіре алатын қасиеті бар ерекше және сирек кездесетін құс. Қара шаш тәрізді қауырсындары жүн сияқты, ал қауырсын қадалмаған басына мүйізді өсім – дулыға кигізілген.
Ұясын шөп және жапырақ арқылы жерге салады. Ата – аналары 3-5 жұмыртқаларын қырық тәулік бойы басады.Қазуарлардың негізгі қорегі – жерге түскен жемістер болып табылады.
Тотының ең үлкені – ара – Оңтүстік Америкалық тропикалық ормандарында өмір сүреді.Атауын «ара» деген күшті дыбыста айту арқылы иеленген.Ашық түсті, «бүйірі» жалаң, құйрығы ұзын. Екінші алып тоты құс – какаду – Жаңа Гивенияда, Австралияда , Тасманияда кездеседі.
Көп тоты құстар адамның сөздерін салу қасиеттерімен ерекшеленеді.Бұл да бір құстың ерекшелігі деп айтуға болады.Себебі тотыдан басқа ешбір құс адам даусын келтіре алмайды.Ең жақсы «лингвистикалық» қабілеттерімен жако иеленеді.Осындай тоты құстардың бірі 500 сөздерге жуық айта алады.

Колибри құсы
Колибри – ең кішкентай құс. Оның ең үлкенінің салмағы – 20 г, ал ұсағы – 2 г. Алыстан жәндікпен шатастыруға болады.
Олар тез ұшады , жылдамдығы 80 км / сағатқа жетеді. Секундына 80 рет қанат қағып , жем іздеу үшін бар күшін салады.Гүлдердің шырыны және жәндіктермен күніне екі рет тамақтанады.
Көрінетін жарық таралған кезде, бізге айтарлықтай әсер етпейді. Ал рентген және гамма сәулелері сияқты жарық түрлері әлдеқайда қуатты болып келеді.

Электромагниттік спектр

Толқын ұзындықтары ең қысқа рентген және гамма сәулелері, электромагниттік спектрдің соңында орналасқан.

Жиіліктері басқа жарық толқындарына қарағанда жоғары болғандықтан, олар көбірек энергия тасымалдайды.

Олар ауамен ұзаққа тарай алады, бірақ қорғасын сияқты тығыз материалдар, олардың белсенділігін азайта алады. Бұл сәулелер адам денесі арқылы оңай өтеді.

Сондықтан да олар ауыр зардап тигізуі мүмкін.

Басты қауіп - олардың атомдар мен молекулалар арқылы өткенде ондағы электрондарды жылжыта алуында. Бұл "иондану процесі" деп аталады.

Иондану

Иондану тірі жасушаларды зақымдайды, тіпті жойып жібере алады.

Бірақ дәл осы қасиеттері үшін рентген және гамма сәулелері қатаң бақылаумен медицинада қолданылады.

Рентген сәулелері

Қазіргі таңда сүйек емес, ұлпадан өтетін рентген сәулелері адамның ішкі құрылысының дәл кескінін алу үшін медициналық диагностикада кең таралған.

Гамма сәулелері

Гамма сәулелер – электромагниттік спектрдегі толқын ұзындығы ең қысқа және энергиясы ең көп сәулелер.

Оның иондаушы күші қатерлі ісікті емдеуде қолданылады.

Гамма сәулелер ісікке әр түрлі бұрышпен бағытталады.

Олар тек нақты бір жерді көздейтіндіктен, айналасындағы ұлпаларға зиян тигізбей, зақымданған жасушаларды жоя алады.

Дәрігерлер рентген және гамма сәулелерінен қорғану үшін, экрандауды пайдаланады.

Экрандау оларды емделушілер үшін өмірлік маңызы зор аса қатерлі сәулелерден қорғайды.

Жоғары жиілікті электромагнитті сәулеленудің медицина әлемінде өте маңызды рөл атқарады. Олар дәрігерлерге адам денесінің ішін көруге, тіпті қатерлі ісік ауырымен күресуге көмектеседі.
Маңызды деректер

Рентген сәулелері мен гамма сәулелерінің толқын ұзындықтары қысқа, ал жиіліктері жоғары.
Олар басқарылатын жағдайда медициналық практикада пайдалы.
Рентген сәулелері сүйек емес, бұлшық ет арқылы ғана өтіп, медициналық диагнозда пайдалы қолданысқа ие болып отыр.
Гамма сәулелерінің иондалу қуаты қазірде қатерлі ісік жасушаларын жою үшін қолданылады.

Дереккөздер:
 Мұрағатталған 18 ақпанның 2015 жылы.
**Шевченко Сергей Павлович** (21.10.1927, Солтүстік Қазақстан облысы, Совет ауданы, Борки ауылы - 2001)- жазушы, сценарист. Петропавл қаласында мұғалімдер институтын, Алматы жоғары партия мектебін бітірген (1965). 1948 - 50 жылдары Коноваловск жетіжылдық мектебінің директоры, сонан кейін Солтүстік Қазақстан облысы оқу бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Петропавл педагогикалық институтының проректоры, 1961 жылы - Петропавл телестудиясының бас редакторы, Содан кейін Павлодар қаласындағы облыстық телерадио комитетінің орынбасары, Павлодар облысы "Звезда Прииртышья" газетінің редакторы болып қызмет істеген. 1953 жылы "Учительская газетада" алғашқы әңгімесі жарияланды. 1960 жылы "Степные зори" атты ұжымдық жинаққа қатысты. 1974 жылдан "Простор" журналында повестері мен очерктері тұрақты жарияланып келеді. Жеті деректі фильмнің авторы. "Энергия Экибастуза" толық метражды деректі фильмі ("Қазақфильм") бүкілодақтық экранға шыққан. "Еңбектегі ерлігі үшін" медальдарымен марапатталған. "КСРО телевидениесі мен радиосының озық Қызметкері" атағы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Тасборан (Заң жолы, ғұрып)**. «Тәңірге тіл тигізген адам егер мұны жеті куә растаса, тас лақтырылып өлтіріледі» (Әз Тәуке ханның «Жеті Жарғы» - заңынан). Бір адам ел – жұртына сатқындық жасаса, немесе әйелі еріне опасыздық жасаса немесе ел – жұрт естімеген, көрмеген қылмыс жасаса, айуандықпен жазықсыз адам өлтірсе т.б. өте ауыр қылмыстары үшін ол «тасборан» арқылы өлім жазасына кесіледі. Яғни, өлімге бұйырылушының аяқ – қолын байлап, жұрт алдына әкеліп, оған қатысқан барлық адам қолына бір – бір тас алып, қылмыскерді сол таспен өлтіреді. Мысалы, Құнанбай Қодар мен Қамқаны өлтіргенде осы **«тасборан»** заңын қолдаған.

```
 ==Дереккөздер==
  Сен білесің бе? энциклопедиясы
```

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2.
Ураган Рита, спутниктен түсірілген
**Тропиктік циклондар**, тропиктік дауылдар – мұхиттардың тропиктік ендіктерінде, көбіне 5 – 20 Со солтүстік ендік және оңтүстік ендік аралығында түзілетін атмосфералық жойқын құйын. Салыстырмалы диаметрі 300 – 400 км-ден аспайды, бірақ бір жерден екінші жерге орын ауыстырғанда қысымы өте үлкен мөлшерде өзгеріп, жел сұрапыл күшпен соғады. Дауылдың көзі деп аталатын орталығы бөлігінде желдің жылдамдығы 180 км/сағкейде 300 – 400 км/сағ-қа дейін жетеді. Одан теңізде биіктігі 20 – 30 м-дей толқын көтеріледі. Жекелеген Тропиктік циклондардың ұзақтығы бірнеше күннен 2 – 3 аптаға дейін созылады. Батыстан шығысқа қарай сағатына 15 – 20 км жылдамдықпен ауысады. Жылына орташа есеппен 70 – 80 (кейде 100-ден аса) Тропиктік циклондар (көбіне солтүстік Жарты шарда) байқалады. Оңтүстік және Шығыс Азия, Кариб теңізі алабындағы елдер, Африка мен Австралияның шығысын, Тынық мұхиттың батыс бөлігіндегі аралдарды қамтиды. Тропиктік циклондарды Шығыс Азияда тайфун, Австралияның солтүстік-батыс жағалауларында вилли-вилли деп атайды. [1]

Сілтеме
-------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 8 том