recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Философияның символы ретіндегі «Ойшыл» (фр. ) мүсіні. Огюст Роден
**Бүкіләлемдік философия күні** — Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, Ғылым және Мәдениет жөніндегі Ұйымы (ЮНЕСКО) жағынан арнайы белгіленген филсофияға арналған мерекелік күн болып, әр жылдың қараша айының үшінші аптасының бейсенбісі белгіленген. Бұл күн тұңғыш рет 2002 жылы 21 қарашада тойланған болатын. 2015 жылғы Бүкіләлемдік философия күні 19 қараша күніне тура келеді.

Философия – ерекше пән саласы. Оның пәрмені мен мәні дүниеге көзқарасы мен методологиясында. Ол дағдылы шеңберде немесе белгілі бір ағым аясында тұйықталып қалмайды. Философия – қашанда бүкіл адамзат табысы, баршаға ортақ рухани жеміс, әлемдік өркениеттің, рухани мәдениетінің ажырамас бөлігі. Философия – дүниегекөзқарас қалыптастыратын рухани мәдениет шығармашылығы. Кез келген адамның белгілі философиялық ойлары мен ұстанымдары болады, бірақ таза философия философтың философиясы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* Мұрағатталған 16 желтоқсанның 2005 жылы.
* 
* 2012 жылы Алматыда тойланды Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 13 наурыздың 2016 жылы.
**Бөкей мектептері** — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Бөкей ордасы аумағында шәкірттерге арнаулы орта білім мақсатында ашылған оқу орындарының бірі, 1841 жылы 6 желтоқсанда Жәңгір ханның бастамасымен тұңғыш рет Орда қаласында ұйымдастырылған орысша-қазақша мектеп. 1868 жылы Бөкей ордасының 7 әкімшілік-аумақтық бөлігінде: Қамыс-Самар, Талов, Нарын, Қалмақ, Тарғын және 1,2-і Теңіз жағалауы округтерінде бастауыш мектептер болды.

1879-80 оқу жылында Жәңгір мектебі 2 кластық училищеге айналды. 1883 жылы Ордада қазақ қыздарына арналған мектеп, 1893 жыл Қанішкенде (Ганюшкин) 2 кластық училище, 1895 жылы Хұсни-Жамал Нұрлыханованың қазақ қыздарына арналған жеке мектебі ашылды. 1899 жылы 1 қыркүйекте Ордада бастауыш білім беретін орыс мектебі ашылды. 1904-05 оқу жылынан бастап бұрынғы Жәңгір мектебінің ізінде ашылған 2 кластық училище ірілендіріліп, арнаулы білім бере бастады. 1911 жылы Орда қаласында 2 қыздар мектебі шәкірттер қабылдады. Сол жылы Бөкей ордасы аумағында бір 4 кластық қалалық училище және оның жанындағы педкурс, төрт 2 кластық (олардың біреуі – қыз балаларды оқытуға арналған), отыз бес бастауыш мектеп (олардың 29-ы ер балаларға, 6-ы қыз балаларға арналған), екі діни мектеп жұмыс істеген.

Түсініктемелер
--------------

* "Сен білесің бе?" энциклопедиясы. /Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы
* Оралда Бөкей ордасы мектептері мұражайларының көрмесі ашылды
* Бөкей мектептері
**Сан-Франциско конференциясы** (ағылш. *United Nations Conference on International Organization*) — 1945 жылы 25 сәуір күні боллған екі тарихи оқиғаның бірі. Атап айтқанда, біріншісі – Германия жерінде АҚШ және КСРО әскерлері қосылып, жауды талқандауға бірге кірісуі. Екіншісі – АҚШ-тың Тынық мұхит жағалауында орналасқан Сан-Франциско қаласында халықаралық конференция өз жұмысын бастап, БҰҰ құру туралы мәселелерді талқылауға кірісті. 

Американың әсем қалаларының бірі есептелетін Сан-Францискоға 51 мемлекеттің өкілдері жиналған.
Конференцияда тек бір ғана мәселені қарастыру міндеттелді, ол – БҰҰ Жарғысын талқылап, бекіту. Оның жұмысында төрт комисия құрылып, мәселелерді реттеген.
І коммисия: Конференцияның мақсаты мен ұстанымдары; мүшелік және негізгі орындар; БҰҰ Жарғысы.
ІІ комисиия: Бас Ассамблеяға қатысты экономикалық және әлеуметтік Кеңес және қамқорлық Кеңесі туралы.
ІІІ комиссиясы: Қауіпсіздік Кеңес туралы.
IV комиссия: Халықаралық сот пен басқа заң мәселелері.
Жұмыс бабында көптеген ұсыныстар мен қосымшалар пікірталас пен қайшылықтар туды. Бас Ассамблеяның құқығын көтеру мен Қауіпсіздік Кеңесінің шешімін бекітудегі ұлы мемлекеттердің бірауыздылық ұстанымы төңірегінде қатты тартыстар орын алды. Бірақ соңында Қырымдағы белгіленген жоба қабылданды.
Тәуелді елдердің тағдырлары, әсіресе Халықаралық қамқорлық мәселесі де қызу қарастырылған. Барлық халықтардың теңдігі мен өз тағдырын өзі шешу ұстанымын құрметтеу туралы, нәсіліне, тіліне, дініне, жынысына қарамастан әр адамның құқығымен санасу туралы ұсынысты КСРО жасаған. Отарлы елдер оған көнбеді. Англия бастаған батыс елдерінің қысымымен бекітілген бапта «қамқорлық жүйсінің мақсвты – сол жүйедегі тұрғындардың дамуына өзін-өзі билеуіне және тәуелсіздік жолындағы бағыттарына байланысты» делінген, Демек, өздері фашистерге тәуелді болғысы келмеген елдер басқаларды қорлау және қанау әдістерін шамалары келгенше жалғастырмақ болған. Осыған орай езілген халықтар бостандыққа жету үшін қаншама қан төгуге мәжбүр болған. Кейбір халықтардың арманы әлі орындалмай отырғанын естен шығармаған жөн. 
Конференция Халықаралық сот құрып тағы да басқа мәселелерді реттеген. Сөйтіп, беделі жоғары адамзаттың үмітін орындай алатын Халықаралық ұйымдар өмірге келді. БҰҰ орталық кеңесі Нью-Йорк қаласында америкалық банкир Рокфеллер сыйлаған зәулім ғимаратта орналасқан.
Бұұ жарты ғасырдан астам уақытта ұшан-теңіз мәселелерді талқылап, дүние жүзінде бейбітшілікті жақтап келді. Қаншама дағдарысты реттеуге атсалысты. Оның қызметі өте қиын кезендерге тап болған, өйткені ірі мемлекеттер арасындағы бақталастығы, әсіресе АҚН пен КСРО-ның дүние жүзін билеуге тырысқан қырғи қабақ соғыс адамзаттың дамуына қасапсыз зиян келтіріп, келешегіне қауіп төндірген. Ядролық және басқа да жаппай қыру қарулары (ЖҚҚ) бар мемлекеттер өздеріне жүктелген шексіз жауапкершілікті түсініп, үлкен соққығажол бермей келді. Сол бағытты БҰҰ қолдауда.
**Рэ́нди О́ртон** ( шын аты **Рэ́ндал Кит О́ртон**; ағыл. Randal Keith Orton; 1 сәуір 1980 жылы дүниеге келген) — рестлер, қазіргі уақытта WWE өнер көрсетеді.

Ортон — ауыр салмақтағы ең жас чемпион, 12-реттік чемпион (8-реттік WWE чемпионы және және ауыр салмақта 4 реттік чемпион), сонымен қатар 2009 жылы Королевалық ұрыстың жеңімпазы. 2008 жылдан бастап 2010 жылдар аралағында «Мұрагерлік» тобының көшбасшысы болды, мұның құрамында онымен қоса Коди Роудс пен кіші Тед Дибиаси кірді.

Биография
---------

Рэндал Кит Ортон 1980 жылы 1 сәуірде Ноксвилл, Теннеси штатында, АҚШ дүниеге келді. Рэнди өз ұрпақтарының үшіншісі. Үлкен Роберт Орттонның немересі. Элейн мен ковбой Боб Ортонның баласы, және оның кіші бауыры мен Натан мен Бекки атты екі қарындасы бар.

Рэнди
Рэнди Ортон және Эдж
Рэнди Ортон WWE чемпионы
Рэнди  Tribute to the Troops 2010.
Рэнди Ортон  WrestleMania XXVIII Axxess.
Рэнди Ортон Чемпиона WWE.
Рэнди Ортон
Рэнди 
Рэнди Ортон
**Николай Фёдорович Ката́нов** (6 немесе 18 мамырда 1862 жылы Аскиз ауылында дүниеге келген — 9 наурыз 1922 жылы, Казаньда дүниедеен өтті ) — ресейліу тюрколог, Императорлық Казан университетінің профессоры және Казанб академиясының профессоры,с салыстырмалы тіл білімдерінің докторы, этнограф, фольклорист, қоғам қайраткері. 

Жазушының отбасында дүниеге келді, 1876-1884 жыодар арвлығында  Красноярский гимназиясында білім алды, бұд мектепті алдын медальға аяқтады. 1884-1888 жылдар аралығында шығыс тілдеріндегі Санкт-Петербург университетінде білім алды. Радлованың ұсынысы бойынша Сібірге және Шығыс Түркістанға этнаграфо-лингвистикалық экспедицияға тілдер мен тұріктердің әдет ғұрыптарын зерттеп, үйренуге жіберілген болатын. 1889-1892 жылдарды ол Хакаси, Тува, Семиречья, Тарбағатай және Синьцзян xалықтарының ғұрыптарын зерттеген болатын.

Комментарии
-----------
**Ти́моти Леро́й Ли́нсекам** (ағыл.Timothy Leroy Lincecum; 15 маусым 1984 жылы дүниеге келген, Белвью, Вашингтон штаты ) — америкалық бейсболист, соңғы уақыттарда бейсболдан бас лигаларда «Сан-Франциско Джайентс» клубы үшін өнер көрсетіп жүр.

Мансабы
-------

2003 жылы драфқа қатысты, «Чикаго Кабс» 48 раундында таңдалды, бірақ оған ешкім келісімшарт ұсынбады. 2005 жылдың драфтына қатысты, «Үнділер» 41 раундына қатысты, ұсынылған келісімшарттан бас тартты. Бір жыл өткеннен кейін  «Гиганттар» драфтын бірінші раундында таңдалды, жалпы оныншы нөмірмен. Жиі оны «Гиганттар» жүйесінің перспективті питчері деп атады. 

2006 жылын төменгі дәрежелі комнадалар құрамында өткізді, 2007 жылы ААА деңгейіндегі «Гриззлес» командасының құрамына кіріп үлгерді, біл команда құрамында бес матчта төрт рет жеңіп, адам сенгісіз төменгі деңгейдегі ERA йеленді, бар жоғы 0,29. 

Расс Ортистің травма алуына байланысты, бастапқы ротациядағыг бесінші питчер ретінде ХБЛ-ға шақырылды, 2007 жылдың 6 мамырында өткен бұл кездесуде «Филлис» командасымен жекпе-жекке шығып, бесеуін үйге өткізіп, 4.1 иннинг көрсеткішін алды. 1 шілде күні  «Аризонаға» қарсы кездесуде жеті иннингке 12 страйткаут жасады. Маусымның аяқаталысымен 7-5 жеңіс-жеңіліске жетіп, 4,00 ERA-ға йе болды. 

2008 жылдың маусымы өте ерекше болды, дәл осы кезде барлық адамдар ұлы питчер туралы жақсырақ білді және ол туралық жақсы ойлар қалыптасты, және осындай ойлар оны питчерлердің арасындағы жұлдыз атандырды. Маусымнан кейін ол 9 жеңіс, 1 жеңіліске ұшырап, 2.38 ERA йе болды. Шілдеде ол ең алғаш рет барлық жұлдыздар қатысатын матчқа қатысты, 13 қыркүйек 2008 жылы «Падрес» клубына қарсы ойында ол өз мансап жолында бірінші рет толық ойынды ойнап, шатаут жасады. Осымен ол 138 рет доп берді және 12 страйкаут жасады. Маусым аяғына қарай, ол жеке маусымда «Сан-Франциско» ойыншыларының рекордын бұзып Ұлттық лигада осы көрсеткіш бойынша бірінші ойыншы атанды.

Дереккөздер
-----------
**Мэдисон Кайл Бамгарнер** (ағылш. *Madison Kyle Bumgarner*; 1 тамыз 1989 жыл Хадсон қаласында, Солтүстік Каролина дүниегет келген) — америкалық бейсболист, «Сан-Франциско Джайентс» бесйбол бас лигасы клубы үшін өнер көрсетеді. Питчер позициясында ойнайды.

Мансабы
-------

2007 жылғы драфтың бірінші раунды гиганттармен ортақ 10 номермен таңдалған болатын.  ERA саны 2,00-ден төмен мөлшермен «Джайентс» барлық деңгейлерінің жүйесінде өте жақсы ойнап, дереу келісімшарт жасасты. 

Кайл 20 жасында, Тим Линсекам травма алған кезде АА деңгейіндегі команда оны ХБЛ-ға шақырған болатын. «Джайентс» тобының Майк МакКормиктен кейін 1958 жылы 19 жасында өнер көрсетіп жас оқушысы болды.
Кершоу 2008 жылы Флоридадағы көктемгі жаттығуда**Клейтон Эдвард Кершоу** (ағыл. Clayton Edward Kershaw, 19 наурыз, 1988 жылы ) — америкалық кәсіби бейсболшы, «Лос-Анджелес Доджерс» (MLB) питчері. Леворкутік бастапқы питчер Кершоу жоғарғы лигада 2008 жылдан бастап ойнап келе жатыр және оның орта мансапқа өткізіп алған баллдар саны (ERA) барлық уақыттармен салыстырмалы түрде алғанда минимум 1000 беріс бастаушылардың арасындағы ең төмен көрсеткіш болып табылады. Сонымен қатар ол үш рет Сай Янга сыйлығын ұтып алды және 2014 жылы Ұлттық лиганың йесі болды.

ХБЛ Драфта Кершоу есептеу бойынша 2006 жылы жетінші болды. Ол фарм-клубтардаа ойнады және 20 жасында ол команда басшысы болды. Ол 2008 жылы ХБЛ ішіндегі ең жас ойыншы ретінде ойнағанда ол барлық маусымды ұтып алған болатын. 2011 жылы ол ХБЛ үш коронасын ұтып алды және Сая Янганың сыйлығын ұтып алды және осы марапатарды ұтып алған ең жас ойыншы болып есептелінді. 2014 жылдың 18 маусымында ол ойынды хитсіз ойнады және «Доджеростердің» 25-питчері атану оған бұйырды. Кершоу өте жақсы ойын көрсететіндігтен ол сол қолымен ойнады және «Доджеростардың» питчері болды. Сондықтан да оны көбінесе Сэнди Коуфакспен салыстырады. Ол тарихтағы төрт мәрте қатарынан ERA бойынша ХБЛ (2011—2014) ұтып алған ең алғашқы бейсболист болып саналады. 

Бұдан бөлек волонтерлік жұмыстың белсенді қатысушысы. Ол және оның әйелі Эллен Кершоу Замбиядағы балаларға ақша жинап, оларға приют салып беру үшін «Кершоу Челлендж» құрды және «Тұр» деген кітапты жазды.

Ерте жылдары
------------

Кершоу Далласта, Техас штатында туылды. Оған 10 жас толған кезде оның ата-аналары ажырасып кетті, сондықтар ол анасының тәрбиесінде өсті. Ол бала ретінде Бейсболдан кіші лигалармен бірге жасөспірімдер спорттық лигаларында ойнады. 

Кершоу 2011 жылы өз компаниясына көптеген марапаттар алып берді. 
Клейтон бейсбол ойнаған және орталық поззициясында футбол ойнаған Хайланд Парк жоғарғы оқу орнында білім алды. Үлкен өсімнен және ары қарай дамудан кейін оның жеңістер саны 13-0 ERA 0,77 және 64 иннингтердегі 139 страйкайт жасағаннан кейін ол өзін 2006 жылдың перспективасына ұсынды. Плей-офф Солтүстік-Батысқа қарсы матчта Техас штатының орта мектебінің оқушысы Кершоу керемет ойын жасады.

Дереккөздер
-----------
**Джулианна Маргулис** (ағыл. Julianna Margulies; 8 маусым 1966 жылы дүниеге келген, Спринг-Вэлли, Нью-Йорк) — америкалық актриса.

Өмірбаяны
---------

Ол балерина және хореография мұғалімі Франчески Маргулис және жанама мәтіндерінің авторы Пол Маргулистың отбасысының үш қызының кішісі болды. Бала бола тұрып, болашақ актриса отбасымен бірге бір орыннан екіншісіне көшіп отырды, біресе Францияға, біресе Нью-Йоркқа енді бірде Англияға қоныс аударды. Оның ата-анасы Шығыс Еуропадан келген еуропалық иммигрнаттардың балалары болатын. Сол кездерде Джуллиана Green Meadow Waldorf School мектебінде оқыды, содан кейін High Mowing School жоғары мектебіне оқуға түсті. Тағы біраз уақыттан кейін ол Sarah Lawrence College колледжінің студенті атанды. Бұл колледжді бітіргеннен кейін оған гуманитарлық ғылымдардың бакалавры дәрежесі берілді. Дәл осы оқу мекемесінің қабырғасында ол көптеген студенттік спектакльдарға қатысты. Оқуын аяқтағаннан кейін Джуллиана The Acting Studio атты Нью-Йорктық студияға түсті, мұнда ол актерлік шеберліктің қыр-сырларымен танысты. Ең алғаш рет киноға «Әділдіктің атына» фильмінде түсті.  

1994 жылы жас актриса кастингтен өтіп, «Жедел жәрдем» атты танымал телевизиондық сериалға түсетін болды. 

2000 жылы актриса «Жедел жәрдем» телевизиондық сериалын тастап кетті және мерзіммен театрда ойнайтын болды, сонымен қатар басқа телевизиондық фильмдерің маңызсыз бөлімдерінде ойнады.

2009 жылы «Сити-Айленд» фильмінің ең басты рөлдерінің бірін ойнады.

2009 жылдан бастап, қазіргі кезге дейін актриса «Жақсы әйел» сериалына түсуде, бұл сериалдағы рөлі үшін оған екі рет «Үздік драмалық актриса номинациясы» бойынша берілді. 

2015 жылы Джуллиана Маргилус Лос-Анджелестегі 2550-танымал бульвар болды.
**Карл Йоаким Хамбро** (1885—1964) —  православиелік норвегиялық саясаткер, 10 рет депутат болып таңадалған. Жиырма жыл бойы Стортинг (парламент) президенті болған, 1940 жылы мемлекеттке күшпен басып кірмекші болған нацистермен күресу ұйымында мемлекет корольі Хокон VII және өкіметті эвакуациялау арқылы маңызды рөл атқарды.

Өмірбаяны
---------

### Екінші дүиежүзілік соғыс

Екінші дүиежүзілік соғыс кезінде Германия Норвегияны басып алды, және Мұнда Видкун Квислингтің коллаборационистік билігі (фашист басқыншылардың жаулап алған жерінде олармен қызметтес болып, отанын сатқан опасыздық) жүргізілді. Ослоны немістердің басып алуының ақырындатылуының және Гитлердің Норвегияға және Хамброға қарсы дайындалу үлгеріміне байланысты жоспарын сауатты табудың арқасында, король және өкімет астанадан қарсыласының пайда болуынан жарты сағат бұрын арнайы поезда тастап кетті.  Хокон VII отбасымен 9 маусым 1940 жылы Лондондағы басшылықты басқарып, шетелге қоныс аударып кетті. 

Сам Хамбро Стокгольмға кетіп қалды және әлемнің Норвегияның шын мәніндегі жағдайын танып-білуі үшін маңызды күш салды. Швециядан ол телефон арқылы басқыншылардың жылжуына қарсы күштерге көмек беріп отырды.

### Соғыстан кейінгі жылдары

1945—1956 —ГА ООН делегаты. 

1940—1963 — Норвегиялық Нобель комитетінің мүшесі.
1964 жылы өзіне-өзі қол салды және мемлекеттік жерлеу орындарында жерленді.

Тұлға
-----

### Көзқарастары

Хамбро отбасы еуропалық тамырлардан тараған болатын, бірақ, Си-Джейдің өзі христиан болған. Комополит болған, өзі ешқашан Оксфорд тобында болмас да, оның көзқарастары негізінен Оксфорд тобының көзқарастарымен сәйкес келді. Норвегиялық национализмді қолдамады. 

### Жеке өмірі

Екі рет үйленген және балалары бар.

Ескерткіш
---------

Оның құрметіне Ослода бірнеше көшелер аталған, 1995 жылы оған арналып парламент ғимаратының алдына ескерткіш орнатылған.

Таңдалған жұмыстары
-------------------

* *I saw it happen in Norway* (1941)
* *How to win the peace* (1942)
* *Crossroads of conflict;: European peoples and problems* (1943)
* *Newspaper lords in British politics* (1958)

Дереккөздер
-----------
**Паска́ль Верля́йн** (нем. *Pascal Wehrlein*; 18 қазан 1994 жылы Зигмарингенде, Германияда дүниеге келген ) — неміс автошабандозы. 2015 жылғы Deutsche Tourenwagen Masters серияларының жеңімпазы .

Мансабы
-------

### Ерте мансабы

Верляйн автомобиль жарыстарына 2003 жылдан бастап қатыса бастады. 2003 жылдан 2009 жылдарға дейін ол 2005 жыл периодынан бастап 44 жеңіске ие болған картингтер бойынша жарыстарға қатысты.

2010 жылы Паскаль ADAC Masters атты неміс формулаларына қатысты, 2011 жылда осы серияның жеңімпазы атанды.

### Еуропалық сериялар

2012 жылы Верляйн Еуросерия Формула-3 жарысында сынға түсіп, Еуропа Формулалар-3 жарысының Чемпионатында да бірінші маусымнан вице-пезидент атанды.

2013 жылы Еуропа Ф-3 жарысына қатысуын жалғастыра жүріп, Паскаль неміс DTM-да екінші Mercedes командасының құрамында өнер көрсетті. 2014 жылы ол негізгі комнадаға көшті, ал 2015 жылы сериялар емпионы атанды.

### Формула-1

2015 жыл Верляйн бір мезгілде Формула-1 автожарысындағы екі командада тест-пилот болды: Мерседес және Үнді Форсыү 

2016 жылы Manor командасының бас ұшқышы болды.

Көрсетілім нәтижелері
---------------------

| Маусым | Серия | Команда | Гонкалар | Жеңістер | Поулдар | Айналым | Подиумдар | Ұпайлары | Орын |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | ADAC Formel Masters | ADAC Berlin-Brandenburg e.V. | 20 | 1 | 1 | 1 | 4 | 147 | 6 |
| 2011 | ADAC Formel Masters | ADAC Berlin-Brandenburg e.V. | 24 | 8 | 7 | 4 | 13 | 331 | **1** |
| 2012 | Евросерия Формулалары-3 | Mücke Motorsport | 24 | 1 | 1 | 1 | 10 | 226 | **2** |
| Еуропа чемпионаты Формулалар-3 | 20 | 1 | 1 | 1 | 6 | 179 | 4 |
| Masters of Formula 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | н/д | 5 |
| Гран-при Макао | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | н/д | 4 |
| 2013 | Еуропа чемпионаты Формулалар-3 | Mücke Motorsport | 3 | 1 | 2 | 2 | 3 | 49 | 14 |
| DTM | Mücke Motorsport | 10 | 0 | 0 | 1 | 0 | 3 | 22 |
| 2014 | DTM | HWA Team | 10 | 1 | 1 | 0 | 1 | 46 | 8 |
| Формула-1 | Mercedes | тест-пилот |
| 2015 | DTM | HWA AG | 18 | 2 | 0 | 1 | 5 | 169 | **1** |
| Формула-1 | Mercedes | тест-пилот |
| Форс Индия |
| 2016 | Формула-1 | Manor Racing | *Сезон жүруде* |

Дереккөздер
-----------
**Пола Хокинс** (ағылш. *Paula Hawkins*, 26 тамыз 1972) – «Поездағы қыз» кітабының арқасында танымал болған британдық жазушы.

Өмірі
-----

Хокинс Хараре, Зимбабве елінің астанасында дүниеге келіп, сол жерде өсті. Оның әкесі экономика профессоры және тілші болып жұмыс істейді.1989 жылы 17 жасында ол Лондонға көшеді. Оксфорд университетіне түсіп, сол жерде философия, саясаттану және экономика сабақтарын оқиды. *The Times* газетінде журналист болып жұмыс істеп, бизнес туралы мақалалар жазған. 

2009 жылға қарай Хокинс Эми Сильвер лақап атын қолданып, романтикалық комедияларды жазған. Ол төрт роман жазды, алайда бұл жұмыстар коммерциялық жетістікке жетпеді. Полаға танымалдық өте салмақты оқиға – үй ішіндегі зорлық, алкоголизм және нашақорлық тақырыптарын қозғайтын триллер – «Поездағы қыз» кітабы әкелді. Бұл бестселлерді жазу үшін Хокинс алты ай жұмсады. Бұл уақыт аралығында ол жұмыс істеген жоқ және кітапты аяқтау үшін ол тіпті әкесінен қарызға ақша алған. 

«Поездағы қыз» бестселлер атанды. Ол 2015 жылдың қаңтарында басылып шықты. Наурыздың басында бір миллионнан астам дана, ал сәуірде – бір жарым миллион дана сатылды. Роман 20 апта бойы қатты мұқабада басылған кітаптардың рейтингінде бірінші орында тұрды. Бұл жаңа рекорд болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Girl on the Train: how Paula Hawkins wrote ‘the new Gone Girl’, *The Guardian* (21 April 2015). Тексерілді 25 тамыздың 2015.
2. ↑  Welcoming the Dark Twist in Her Career, *New York Times* (30 January 2015). Тексерілді 25 тамыздың 2015.
3. ↑  Author: Paula Hawkins. Тексерілді, 25 тамыз 2015.

Сілтемелер
----------

* Пола Хокинстің жеке сайты
**Гортензия де Богарне** (фр. *Hortense de Beauharnais*, шын аты - *Ортанс Эжени Сесиль де Боарне* (фр. *Hortense Eugénie Cécile de Beauharnais*); 10 сәуір 1783, Париж — 5 қазаң 1837, Тургау, Швейцария) — 1810-1806 жылдары аралығында Голландия патшайымы.

Өмірбаяны
---------

Гортензия Богарне – Жозефина Богарне және оның бірінші күйеуі виконт Александр де Богарнедың қызы. Анасына 1796 жылы үйленген император І Наполеонның өгей қызы. Он екі жасында Гортензияны Кампан ханымының пансионына жібереді. Ақылды және әдемі қыз Наполеонның көңілінен шығып, ол оны және оның ағасын Евгенийді асырап алады.

Екі отбасы арасында қарым-қатынасты нығайту үшін Жозефина (күйеуінің кеңесімен) қызын Людовик Бонапартқа, Наполеонның кіші інісіне тұрмысқа береді. Неке тойы 1701 жылы 4 қаңтарда өтіп, Гортензия анасының жеңгесі болды.

1804 жылы жұбайлар Сан-Ле сарайын сатып алды. Сол жерде олар 1815 жылға дейін тұрды.

Гортензияның күйеуі, Людовик 1806 жылы Голландия патшасы, ал оның әйелі патшайым атанды. Олар 1810 жылға дейін билік етті.

Оның некесі сәтсіз болып шықты: Гортензия Жерер Дюрокқа (кейбірлер олар көңілдес болды деген ойда) ғашық болды, ал Людовик қорқыныш маниясы мен венерологиялық аурумен ауырған.

Кейін әдемі және еліктіргіш әйел Шарль де Фало, Талейранның некесіз баласына ғашық болады. Оларда Шарль Огюст, болашақ де Морни герцогы туылды.

1814 жылы Бурбондарды реставрациялаған кезде Гортензия І Александрдың қорғауында болды. Оның арқасында ол Сен-Ле герцогинясының атағын  патша XVIII Людовиктан алады. Жүз күн ішінде Гортензия өгей әкесін қолдағандықтан оны Наполеонның жеңілісінен кейін Франциядан қуады. Ол Германия мен Италияда саяхаттап, 1817 жылы Швейцарияда тоқталады. Ол сол жерде жалғыз ұлдарын тәрбиеледі. Анасы мен ағасы, Бавария патшасының жездесінің арқасында Гортензияда үш миллион франк болған.

1831 жылдың наурызында итальяндық көтерілістің кезінде Гортензияның ұлы Наполеон Людовик қайтыс болады. Сәуірде ол Парижге аттанады. Сол жерде жаңа Франция патшасының адъютантының көмегімен ол монархпен кездеседі. Ол өзінің Францияға оралуы жайында сөйлескісі келген. Алайда 1831 жылы 5 мамырда императордың өлімінің онжылдығына қатысып, ол Англияға қайтып кетті.  

Гортензия Богарне 54 жасында Швейцарияда 1837 жылы 5 қазаңда қайтыс болады.

Балалары
--------

### Гортензия мен Людовик

* Наполеон Людовик Карл (10 қазаң 1802 — 5 мамыр 1807)
* Наполеон Людовик (11 қазаң 1804 — 17 наурыз 1831)
* Карл Людовик Наполеон (20 сәуір 1808 — 9 қаңтар 1873), болашақ Наполеон III, Франция императоры.

### Гортензия мен Шарль де Фало

* Шарль Огюст (1811-1865) – де Морни герцогы.
**Мария-Луиза Австрийская** (12 желтоқсан 1791, Вена - 17 желтоқсан 1847, Парма) - Франц II-ншінің Қасиетті Рим империясының императорының қызы Наполеон I-нің екінші жұбайы 1810-1814 жылдар аралығындағы Франция елінің әйел императоры.

Өмірбаяны
---------

1809 жылы соғыстан кейін Наполеон Жозефина Богарне атты жарымен ажырасып, әйелдікке Мария-Луиза таңдалды. Оларды 1810 жылы 1 сәуірде Париж қаласында Фошем кардинал некелестірді. Бұл некелестіру Шварценберг атты австриялық елшінің музыкалық би кешінде алпауыт өртпен аяқталды.

1811 жылы Мария-Луиза Напалеон атты баланы дүниеге әкелді, осы балаға император рим патшасы атағын берді.

1812 жылы Мария-Луиза Напалеон атты ұлымен Дрезден жеріне жеке дара патшалардың құрылтайына дейін еріп барған. Император Ресей жерінде соғысқан кезде Мария-Луиза Париж қаласында регент болып қалған. 1814 жылы патшаханым ұлымен бірге Блуа жеріне көшіп барған. Напалеон безушілігінен кейін олар Шенбрун жерінде тұрған, Андре Кастело атты тарихшының «Напалеон ұлы» кітабында патшаханым императормен айырылысқаннан кейін өз ұлына аз көңіл бөле бастаған, себебі ұлынан бұрынғы жұбайын көрген, біраз уақыттан кейін баласымен қарым-қатынасын тіпті үзген.

Оның обер-гофмаршалы ретінде генерал граф Адам Альберт фон Нейпперг тағайындалған.1817 жылы олардың қызы дүниеге келді, ал 1819 жылы ұлы дүние есігін ашты. Көп уақытқа дейін осы некесіз балаларды тіпті австриялық императордан жасырды, яғни патшаханымның әкесі бұл жайлы білген жоқ. Напалеон 1821 жылы қайтыс болған, осы кезде Мария-Луиза Нейпперг атты адаммен 1821 жылы 8 тамызда теңсіз некеге тұра алған.

1816 жылы Мария-Луиза Парма Пьянченца және Гвасталл жерлерін басқара бастаған. Ол Парма жеріне қоныс аударғаннан кейін сарайға ие болған. Нейпперг графтың өлімінен кейін Мария-Луиза тағы да бір теңсіз некеге тұрған, ол Карл Рене де Бомбеле атты графқа тұрмысқа шыққан. Оның билік еткен кезінде Парма жерінде көпірлер ауруханалар және мектептер салынған. Теарт құрылысы басталған, осы ғимаратты қала тұрғындары осы уақытқа дейін мақтан тұтады. Мария-Луиза герцог билеген жердің сүйікті басшысы ретінде есте қалды.

Дереккөздер
-----------

* Franz Herre : Marie Louise — Napoleon war ihr Schicksal, Köln 1996.
* Gigi Beutler: Die Kaisergruft, Wien 1992.
* Андре Кастело: Сын Наполеона, Париж, 1967.
**Гарет Барри** (ағылш. *Gareth Barry*; 23 ақпан 1981, Гастингс, Англия) — ағылшын футболшысы, жартылай қорғаушы. 2000 жылы Еуропа чемпионатына, 2010 жылы әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасы
---------

Футболшылық жолын 1997 жылы "Астон Вилла" сапында бастады. Алғашқы ойынын 1998 жылы 2 мамыр күні "Шеффилд Уэсндей" клубына қарсы өткізді. 

2007 жылы 28 қазанда Англия Премьер лигасында 300 ойын өткізге ең жас футболшы боп рекорд жасады (26 жас, 247 күн). 

2008 жылдың мамыр айында Ливерпуль Барриді сатып алу туралы бірқатар ұсыныстар жасады, олардың барлығын Астон Вилла қабылдамады. Барри өзінің менеджері Мартин О'Нилді ашық түрде сынап, оны ойыншыны клубта әдейі ұстады деп айыптады және кейіннен Чемпиондар лигасында ойнау үшін Ливерпульге қосылғысы келетінін айтты. О'Нил бұл талапты жоққа шығарды. 

2009 жылы жазда "Манчестер Ситиге" ауысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Астон Вилла»
* Англия кубогының финалисі: 2000
* Интертото кубогы: 2001

«Манчестер Сити»
* Англия чемпионы: 2011/12
* Англия кубогы: 2011

### Жеке

* Маусым ойыншысы: 2006/07

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 28 қазанның 2018 жылы.
* Ұлттық құрамадағы статистикасы Мұрағатталған 23 сәуірдің 2014 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Алатау ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Алатау ауылдық округі**  — Алматы облысы Талғар ауданындағы әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Ауылдық округ 1929 жылы ұйымдастырылған. 1929 жылы Октябрь ауылдық кеңесі құрылып, 1989 жылы ол Алатау ауылдық кеңесі болып өзгертілген.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қызылқайрат, Алмалық, Алтындән, Амангелді, Байбұлақ, Береке, Орман, Рысқұлов, Шымбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылқайрат ауылы. Округ құрамында болған *Берёзка* ауылы 2006 жылы таратылған.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 13226 адамды құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Облыс аумағындағы жекелеген ауылдарды тарату туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Алматы облысы Талғар ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Алатау •
 Белбұлақ •
 Бесағаш •
 Бесқайнар •
 Гүлдала •
 Кеңдала •
 Қайнар •
 Нұра •
 Панфилов •
 Талғар •
 Тұздыбастау 
 |

 |
**Адриан Фоккер** (нидер. -{*Adriaan Daniël Fokker*}-Adriaan Daniël Fokker; 17 тамыз 1887(18870817), Бейтензорг, Нидерландтық Ост-Үндістан — 24 қыркүйек 1972, Апелдорн, Нидерланд) — нидерланд физигі, Эйнштейн броундық қозғалысты — сұйықтықта өлшенген майда бөлшектердің хаостық зигзагтәрізді қозғалысын (Фоккер — Планк теңдеуі) сипаттау үшін алғаш рет пайдаланған әдісті жетілдірген.

Хендрик Лоренцтың шәкірті.

Сондай-ақ, қараңыз
------------------

* Фоккер орган

Ескертпелер
-----------

Сілтемелер
----------

* *Храмов Ю.* *А.* Фоккер Адриан Daniel (Fokker Adriaan Daniel) // Физика: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. және дополн. — М.: Ғылым, 1983. — С. 280. — 400 с. — 200 000 дана (в пер.)
* *Нидерландтардың Өмірбаяндық сөздігіндегі* өмірбаяны (голланд тілінде)
Жұлын сұйығының жүрек қағысындағы соғысы
 **Ми жұлын сұйығы**  немесе **ликвор** (лат. *liquor cerebrospinalis*,  *цереброспинальды сұйықтық*, *жұлын сұйығы*) — ми қарыншаларында, жұлын-сұйықтық жолдарында, ми және жұлынның субарахноидты кеңістігінде айналатын сұйықтық.

Функциялар
----------

Ми мен жұлынды механикалық әсерден қорғайды, тұрақты интракраниальды қысым мен су-электролиттік гомеостаздың сақталуын қамтамасыз етеді, Қан мен ми арасындағы трофикалық және метаболикалық процестерді қолдайды, метаболизм өнімдерінің шығуын қамтамасыз етеді. Цереброспинальды сұйықтықтың ауытқуы вегетативтік жүйке жүйесіне әсер етеді.

Қалыптасуы
----------

Ересек адамда ми омыртқа сұйықтығының жалпы көлемі 140-тан 270 миллилитрге дейін болады. Жұлын сұйығының негізгі көлемі ми қарыншаларында тамырлы плексустардың безді жасушалары (эпендимоциттер) белсенді секрециясы арқылы түзіледі. Күніне 600-700 миллилитр сұйықтық бөлінеді, яғни жұлын сұйығы бір тәулікте шамамен 4 рет толығымен жаңартылады. Ұйқы кезінде глимфатикалық жүйе жұлын сұйығының қалыптасуына айтарлықтай үлес қосады. Цереброспинальды сұйықтықтың пайда болуының басқа механизмі — қан тамырларының қабырғалары мен қарыншалардың эпендимасы арқылы қан плазмасын терлеуі.

Айналым
-------

Жұлын сұйығы мида қалыптасады: тамырлы плексустың эпендиальды жасушаларында (50-70 %), қан тамырларының айналасында және қарыншалық қабырға бойында. Содан кейін, цереброспинальды сұйықтық бүйір қарыншалардан Монро саңылауына (қарыншааралық тесік) айналады), содан кейін үшінші қарыншаның бойымен, Сильвиев су құбыры арқылы өтеді. Содан кейін ол төртінші қарыншаға өтеді, Мажанди мен Лушканың саңылаулары арқылы ми мен жұлынның субарахноидты кеңістігіне шығады. Жұлын сұйығы веноздық синустың қанына және өрмелі қабықтың түйіршіктері арқылы реабсорбцияланады.

Дені сау адамның жұлын сұйығының көрсеткіштері
----------------------------------------------

*(әр 100—150 мл үшін)*

| Көрсеткіштер | Мәндер |
| --- | --- |
| Салыстырмалы тығыздық | 1005—1009 |
| Қысым | Бұрынғы КСРО аумағында және бірқатар басқа елдерде қабылданған норма **100-200 мм су. Б**. кейбір шетелдік авторлардың айтуынша, шашырау көбірек: **60-240 мм су. Б.** |
| Түсі | Түссіз |
| 1 мкл-дағы Цитоз | вентрикулярлық сұйықтық 0-1 0-1 цистерналық сұйықтық лумбальды сұйықтық 2—3 |
| pH | 7,31—7,33 |
| ақуыздың жалпы мөлшері | 0,16—0,33 г/л |
| Глюкоза | 2,78—3,89 ммоль/л (кейбір мәліметтерге сәйкес, қандағы глюкоза мәнінің жартысы) |
| Хлор иондары | 120—128 ммоль/л |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Terminologia Anatomica, 2003


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Жүйке жүйесі |
| --- |
|  |
| Орталық жүйке жүйесі | 
Ми қабықтары • Жұлын • **Ми** (Артқы ми (Сопақша ми • Ми көпірі • Мишық) • Ортаңғы ми • Алдыңғы ми (Аралық ми (Торлы қабық • Көру жүйкесі) • Соңғы ми) • Лимбика жүйесі) |
|  |
| Шеткі жүйке жүйесі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Соматикалық | 
Сезу жүйкелері • Қозғалу жүйкелері • Ми жүйкелері • Жұлын жүйкелері |
|  |
| Автономдық | 
Симпатикалық жүйке жүйесі • Парасимпатикалық жүйке жүйесі • Энтерикалық жүйке жүйесі |

 |

 |
Координаттар: 51°07′37″ с. е. 71°26′13″ ш. б.﻿ / ﻿51.1272083° с. е. 71.4369472° ш. б.﻿ / 51.1272083; 71.4369472 (G) (O) (Я)

**Нұржол желек жолы** — Астана қаласының орталық ауданындағы желекжол. Есіл өзенінің сол жақ жағалауында орын тепкен. Астананың басты тынығу-көгалдану орындарының бірі.

Ұзындығы -1252 м.

Нұржол - екі сөздің бірігуінен жасалған. «Нұр» сөзі сәуле, жарық, шұғыла дегенді білдіреді. Ал «жол» сөзі қазақ халқының [дәстүрлі түсінігінде өте қасиетті ұғым.

Желекжолда «Нұрсая» тұрғын үй кешені, «Транспорт тауэр» ғимараты орналасқан.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Сілтемелер
----------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8
Украинаның Харків қаласындағы Тәуелсіздік монументінде «Слава Україні» жазуы бар.
**«Украина жасасын! Батырлар жасасын!»** (укр. «Слава Україні! Героям слава!») — украин ұлтшылдарының сәлемдемесі мен ұраны. «Украина жасасын!» деген бірінші бөлігі Украин Халық Республикасының (укр. Українська Народна Республіка) кезінде пайда болған (1917—1920 жылдар). «Батырлар жасасын!» деген жауаппен қоса, әрі оң қолды үстіге көтерумен (*римдік салют*) бірге айтылатын нұсқасы ұйымдастырушылық құпия сөз және сәлемдеме ретінде Украин ұлтшылдарының ұйымы (укр. Організація українських націоналістів (бандерівський рух)) мен Украин көтерілісшілер армиясының (укр. Українська повстанська армія) мүшелерінің арасында Екінші Дүниежүзілік Соғыс кезінде қабылданған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дяченко П. Г.* Чорні запорожці. Спомини Армії УНР. стр.86 Київ: «Стікс», 2010 р. (укр.)
2. ↑  *Юрий Горлис-Горский*, «Холодный Яр» — Львов — 1934  (укр.)
3. ↑  Distorted Nationalist History in Ukraine // Defending History, 15 наурыз 2012, Grzegorz Rossolinski-Liebe interview  (ағыл.)
4. ↑  Grzegorz Rossolinski-Liebe, Celebrating Fascism and War Criminality in Edmonton. The Political Myth and Cult of Stepan Bandera in Multicultural Canada, 2010  (ағыл.)
**Анар Мұратқызы Фазылжанова** — қазақстандық ғалым, филолог, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры.

Өмірбаяны
---------

Анар Мұратқызы Фазылжанова 1974 жылы Алматы облысы Ақсу ауданы Жансүгір кентінде дүниеге келген.

1980 жылы Ақсу ауданы Қаракөз кеңшарының Қызылорақ орта мектебінің бірінші сыныбына қабылданып, 1991 жылы орта мектепті Жансүгір кентіндегі қазіргі Ж.Сыдықов атындағы орта мектепті «Алтын медальмен» бітірген.

Талдықорған қаласындағы Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің Филология факультетіне Қазақ мектептеріндегі орыс тілі мен әдебиеті, қосымша тарих мамандығы бойынша оқуға түсіп, 1996 жылы оқу орнын аяқтап шықты.

1996 -1999 жылдар арасында Ұлттық ғылым академиясының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының жанындағы аспирантураның күндізгі бөлімінде оқиды. 

2000 жылдың мамырында З.М.Базарбаеваның ғылыми жетекшілігімен «Қазақ тіліндегі қосқұрамды құрмалас сөйлем интонациясы (эксперименттік-фонетикалық зерттеу)» атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын 10.02.02 – қазақ тілі мамандығы бойынша қорғап шықты.

Әр жылдары А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген.

2004 жылдан 2008 жылдар аралығында Институттың ғалым хатшысы лауазымын атқарды.

2001-2003 жылдар аралығында Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде Қазіргі қазақ тілі мен әдістемесі теориясы кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді.

Осы уақытта қазіргі қазақ тілінің фонетикасы, морфологиясы, синтаксисі, сондай-ақ Паралингвистика, Компьютерлік лингвистика сияқты курстардан дәріс оқып, семинар сабақтар жүргізді, қазақ филологиясы магистранттарына арналған «Компьютерлік лингвистика», «Паралингвистика», студенттеріне арналған «Морфология» курстары бойынша типтік және жұмыс бағдарламаларын әзірледі.

Ғылыми еңбектері мен шығармашылығы
----------------------------------

Марапаттары мен мемлекеттік наградалары
---------------------------------------

* 1999-2002 жылдары жас ғалымдарға арналған ҚР Президентінің стипендиаты,
* 2007 жылы М.Әуезов атындағы талантты жас ғалымдарға арналған мемлекеттік сыйлықтың иегері,
* 2008 жылы ҚР Тұңғыш Президенті қорының Ғылым мен техника саласындағы премиясының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Анар Фазылжан А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының басшысы атанды
**«Ақтоғай ажары»** — Ақтоғай аудандық газеті. 1938 жылы тамыздың 15 жұлдызынан бастап жарық көрді. Ең алғаш «Қызыл ту» деген атпен латын қарпімен шықты. 1963 жылдан «Арқа еңбеккері», 1998 жылдан «Тоқырауын тынысы» атымен шығып келді. Газеттің тұракты түрде қыз-келіншектерге арналған «Сұлушаш», «Экономикалық бет», «Ақтоғайдың арысы», шығармашылыққа арналған «Поэзия», «Әдебиет», «Сенбілік бет» және «Денсаулық» беттері шығып тұрады. «Ауыл ажары», «Ауылын көріп, азаматын таны», «Жақсының жақсылығын айт», «Мектеп мәртебесі — ұстаздар», «Нарық жөне халық», «Кәсіпкерлікке өріс кең», «Әкім бол, халыққа жақын бол», «Атамұра», «Өлең өлкесінде» атты тұрақты айдарлар бар. Газетке әр жылдары Е. Төженов, Р. Сүлейменов, Қ Қаленов, Т. Бишаев, С. Ыбыраев, К. Ағеділов, М. Жарылғапов, С. Аксұңқарұлы, Қ. Орынбетов, Б. Әбеуов, С. Мұқтарбеков, О. Жүнісов, Р. Мәмбетов, М. Жармағанбетов, Н. Ақбаева т. б. журналистер қызмет етті. Редакторы Қ. Ештаңаев (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Токантинс** (порт. *Tocantins*) — Бразилияның орталығында орналасқан штат. Пара және Мараньян штаттарымен солтүстікте, Пиауи және Баия штаттарымен шығыста, Мату-Гросумен батыста, ал Гояспен оңтүстікте шекараласады. 
Әкімшілік орталығы - Палмас қаласы.

Географиясы
-----------

Штат территориясының үлкен бөлігін Церрадо экорегионы алып шатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай штатты Токантинс өзені шаяды.
Токантиндердің географиясы әртүрлі. Ол Амазонка тропикалық ормандарымен де, жағалаудағы саваннамен де шектеседі. Көптеген өзендер (соның ішінде Токантиндер өзені) штат арқылы өтеді. Зерттеушілер жергілікті мәдениеттермен байланысты 20-дан астам археологиялық маңызы бар нысандарды анықтады.

Токантиндер мараньяо мен Пис штатының солтүстік-шығысында, Бахия шығысында оңтүстікке, Мато Гроссо батысқа және Пара солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Токантиндер 1989 жылы Гояс штатының солтүстік бөлігінің бестен екісінен құрылды және 139 муниципалитетке бөлінді.

Гоястан бірінші бөлінгеннен кейін жаңа президент Бразилияның орталық-батыс аймағынан солтүстік аймаққа, Бразилияға|Солтүстік аймаққа ауыстырылды.

Климат
------

Токантиндердің көп бөлігі (шеткі батыс және солтүстік аудандарды қоспағанда) Церрадо деп аталатын кең Бразилия аймағында орналасқан. Церрадо аймағының әдеттегі климаты ыстық және жартылай ылғалды, маусымдық ауытқулары мамырдан қазанға дейін құрғақ қыста байқалады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 800-ден 1600 мм-ге дейін.

Тарихы
------

Токантинс -Бразилияның ең жас штаты.

Халқы
-----

Штатта тұратын халықтың көпшілігі әр түрлі ұлттардың қосылысының нәтижесі болып табылады. Халықтың 71 % метистер мен мулаттар, 24 % — ақ адамдар, 3 % — афро-американдықтар. Негізге тараған тіл- португал тілі.

Әкімшіліктің құрылысы
---------------------

Штат әкімшілігі 2 мезорегион және 8 микрорегионнан тұрады. Жалпы онда — 139 муниципалитет бар.

Дереккөздер
-----------



Токантинс
 Мұрағатталған 9 ақпанның 2012 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Теңіз (айрық) деген бетті қараңыз.*
Каспий теңізі
**Теңіз** — мұхиттың құрлыққа сұғына кіріп орналасқан немесе оның өзге бөліктерінен құрлық жағалаулары, түбектер немесе аралдармен бөлектеніп жатқан кішігірім бөлігі. Теңіз деп кейбір ірі көлдерді де атайды (Мысалы: Арал, Каспий, Өлі теңіздер). Мұхитпен байланысына және гидрологиялық жүргісінің ерекшеліктеріне қарай — теңіз ішкі, шеткі, араларалық, ал географиялық орнына қарай — материкаралық және материкішілік болып бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
*Acrocephalus schoenobaenus*
**Жолақбас Айқабақ** - (лат. *Acrocephalus schoenobaenus*) - торғайлар сабының Acrocephalасеае тұқымдасының сайрағыш құсы.

Таралу аймақтары
----------------

Жолақбас айқабақ Қазақстанда республиканың солтүстік және батысындағы қамысты тоспаларда мекендейді.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жолақбас Айқабақт - жоны қошқыл қоңырқай, бауыры сарғыштау саз түстес шағын денелі ала шұбар құс. Оның өзге айқабақтардан айырмашылығы - бастың екі жағында - созылған қара жолағының, айқын байқалатын бозғылт қасының болуы. 

Ұясын су жақтағы қалың шөптің, қамыс немесе бұталар өркеніне, ылғалды орынға орналастырады. Аналық салындыдағы қызғылт қоңыр секпілді 4-5 жұмыртқаны 13 күн басады. Аталығымен бірге 13-15 күн балапандарды қоректендіреді. Балапандар ұядан ұшқаннан кейін ұзақ уақыт 19 күнге жуық бірге болады. Жолақбас айқабақ оңтүстікке қыркүйек - қазан айларында ұшып кетеді. 

### Тән ерекшеліктер

Айқабактың аталықтары әр құсқа еліктеген әуезімен асыға сайрап, күйттеу кезеңі қызған шақта көбінесе құсойнақ жасап ұшады. Сонымен қатар аталық қамыс әуеге көтеріліп, қанатын баяу қағады да жоғарыға қиғаш ұшады; шарықтай көтеріліп, бір орында біраз қалтырап тұрады, қанатын өте биік көтергендіктен, оның ұштары жанасқандай болып байқалады; бұдан соң қанатын арқасынан жоғары көтеріңкіреп, құйрығын жоғарырақ қиғаш ұстап, көлбеу қалықтайды - құлдырап келіп, қамыс арасына гүрс етіп құлайды - осылардың барлығын сайрап жүріп орындайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Позвоночные животные России: Камышовка-барсучок Мұрағатталған 16 қаңтардың 2014 жылы.
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Жолақбас айқабақ**

**Дереккөздер**
---------------

* Қазақстанның құстары кітабы , Атамұра 2011ж.
*
**Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев** (19 қазан 1956, Қарағанды) — Қазақстан саясаткері, дипломат, 2022 жылдан бастап ҚХП төрағасы. Бұдан бұрын ол Қазақстанның Беларуське (2017–2019) және Грузияға (2013–2017) елшісі болған.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1956 ж. қарашаның 19-ында туған. Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген. Саясаттану ғылымдарының докторы, профессор. Ағылшын тілін меңгерген.

Жұмыс тәжірибесін 1978 жылы Жезқазған педагогикалық институтының ассистенті болып бастаған. Кеңес Әскері қатарында әскери қызмет өтеген. Ломоносов атындағы ММУ-де машықтанушы-оқытушы болып қызмет атқарған, сонда аспирантураны бітіріп, диссертация қорғаған. Саясат тарихы кафедрасының меңгерушісі болған.
Бірнеше монографиялар мен жүздеген ғылыми және публицистикалық мақалалардың авторы.

1990—1994 жылдары Республика Жоғары Кеңесінің депутаты болды.

1994—1998 жылдары Қазақстанның Социалистік партиясы саяси атқару комитетінің хатшысы болып сайланды.

1994–1998 жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі

1998—2002 жылдары Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының директоры.

2000 жылы Мемлекет басшысы Әкімшілігінің бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеді.

2002 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі.

2006 жылы қаңтар айынан бастап ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрі.

2006—2008 жылдары ҚР Мәдениет және ақпарат министрі.

2008 жылы мамыр айынан 2013 жылға дейін Қазақстан Президентінің кеңесшісі.

2013 жылдың 3-ші сәуірі мен 2017 жыл, қарашаның 24-і аралығында Ертісбаев Қазақстанның Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болған.

24 қараша 2017 — 12 тамыз 2019 жылдары аралығында Қазақстанның Беларусьтағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.

2019 жылы өзінің дипломатиялық жұмысын аяқтады. 18 наурыз күні 2022 жылы Ертісбаевтың Қазақстан халық партиясы құрамына кіргені белгілі болды. 28 наурыз күні партия Ермұхамет Ертісбаевты партия төрағасы болып сайлады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Яһуда Амандықов* = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі —  Алматы: Комплекс, 2009. — 1120 б. — 2000 таралым. — ISBN 965-611-88-2.
2. ↑  ЕЛ ТАРИХЫ еріккеннің еңбегі емес немесе Тарақты тайпасы туралы шындық неге бұрмаланды?  (ағыл.) (1 July 2010).
3. ↑  Тарақты тайпасы туралы ақиқат (ru-RU) (26 сәуір 2016).

Сілтемелер
----------

* ҚР президентінің саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі Ермұхамет Ертісбаев ҚазТАГ агенттігіне жағдайға қатысты түсініктеме берді(қолжетпейтін сілтеме)
**Анна Иоанновна** (1693 — 1740) — Ресей патшасы (1730—40), І Петрдің немере қарындасы. 

Оның патшалығы тұсында дворяндардың құқықтары кеңейтілді (1930, 1931, 1936 жылдардағы жарлықтар). Сыртқы және ішкі саясатта А. Иоаннқызының сүйіктісі жат жұрттық Э. И. Бирон үлкен рөл атқарды. Ресей 1733 — 34 ж. «поляк мұрагерлігі» үшін болған соғысқа, 1735—39 ж. орыс-түрік соғысына қатысты, Қырым хандығын жаулап алды (1936 — 38). А. И. кезінде Әбілқайыр хан Ресейдің қол астына енді (алғашқы ант 1931 ж. екіншісі 1738 ж. қабылданды). Қазақстанда Ресей империясының отарлау саясатын кезінде А. И. Тевкелев, И. К. Кириллов, В. Н. Татищевтер белсене жүргізді.

Анна Иоаннқызы жібекте. 1732 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б. Ө. Жақып. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. — 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Электр тогы металл өткізгіштер арқылы өткенде электрондар бірде нейтраль молекулалармен, бірде электрондарынан айрылған молекулалармен соқтығысады. Қозғалыстағы электрон өзінің кинетикалық энергиясын жоғалта отырып, нейтраль молекуладан жаңа электронды бөліп алады да, жаңа оң ион түзеді, немесе электронынан айрылған молекуламен (оң ионмен) қосылып нейтраль молекула кұрады. Электрондар молекулалармен соқтыққанда энергия жұмсалады, cол энергия жылуға айналады. Кедергіні жеңе отырып жүретін кез келген қозғалыс белгілі энергия жұмсалуын қажет етеді. Мысалы, қайсы бір денені орнынан қозғалту үшін үйкеліс кедергісін жеңу керек. Оған жұмсалатын жұмыс жылуға айналады. Өткізгіштің электр кедергісінің маңызы да үйкеліс кедергісі сияқты болады. Сөйтіп, өткізгіштен ток өткізу үшін ток көзі біраз энергия жұмсайды, cол энергия жылуға айналады. Электр энергиясының жылу энергиясына өтуі **Ленц — Джоуль заңы**мен анықталады. Бұл заңды "Токтың жылулық әсер заңы" деп те атайды.

Орыс ғалымы Эмилий Ленц және ағылшын физигі Джеймс Джоуль бір мезгілде және бір-бірінен тәуелсіз электр тогы өткізгіш арқылы өткенде, өткізгіште бөлінетін жылу мөлшері ток квадратына, өткізгіш кедергісіне және токтың өткізгіштен өту мерзіміне тура пропорционал болатындығын анықтады. Бұл ереже **Ленц — Джоуль заңы** деп аталады.
Егер ток әрекеті жасалған жылу мөлшерін Q әрпімен, өткізгіштен өтетін ток күшін I әрпімен, өткізгіш кедергісін R әрпімен және, токтың өткізгіштен ағып өту уақытын t әрпімен белгілесек, онда Ленц — Джоуль заңының өрнегін былай жазуға болады: 

{\displaystyle Q=I^{2}Rt\,}
I=U/R және R=U/t, болғандықтан:
Q = UІt = U²t/R.
Еңлік-Кебек ескерткіші Еңлік Кебек кесенесіне орнатылған тас
**Еңлік-Кебек ескерткіші**. Махаббат мұнарасы — билер сотының кесімі бойынша 1780 жылы шілдесінде құрбан болған қос ғашық — Еңлікпен Кебектің зиратына қойылған ескерткіш мұнара. Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданындағы Ералы жайлауының шығыс жағында, Семей — Қарауыл тас жолынан 5 км жерде. 

Еңлік-Кебек кесенесі (ескерткіші)
Ескерткіштің қазіргі тұрған жері бұрын "Шұбартөбе" аталған. Ол ғасырлар бойы жаугершілік уақытта қарауыл қарайтын, ас пен тойларда бәйгеге қарақшы тігіп, көмбе болатын жиын орны болған. Оның басындағы Еңлік-Кебек ескерткішінің өз тарихы бар. 18 ғасырдың 80-жылдарында сүйіп қосылған екі ғашықты мейірімсіздікпен ат құйрығына сүйретіп өлтіруші топ олардың денесін өздерінің ақтық тілектері бойынша бірге көмеді. Келесі жылы Шұбартөбені қоныс еткен рулар Еңлік пен Кебектің қабірін таспен сандықшалап, қайтыс болған ағайындарын "ер-азамат жалғыз жатпасын" деп сол араға жерлейтін болған. Сөйтіп, бара-бара Шұбартөбе үлкен қорымға айналады. 1875 — 80 жылы Абай ауылына қонақ болып, тобықты елін аралаған Біржан сал Ералы бойын жайлайтын мамай руындағы Салсары (Смағұл Мақышұлы) мен Құсайын Бейсенұлы деген атақты тоғызқұмалақшы, домбырашы, әнші салдарға сәлем бере келген жолы Еңлік — Кебек бейітін көреді. Келесі жылы Біржанның тапсыруымен Рыскелді деген тас қалаушы шебер Еңлік — Кебектің қабірін сандықшалап, басына құйма кірпіштен шағын мұнара тұрғызған. Қабір сандықшасының тұрқы тұтас, құбыла жақ басы екі айыр болған. Бұл қабірдегі адамның екеу екендігін білдірген ишара болса керек. Кейін мұнара құлап, оның ізі ғана қалған.. «Абай жолы» романында «Ералы жазығындағы кішкене төбе» деп суреттелетін мұнда күллі ғашықтар символы болған Еңлік-Кебек мазары бар. «Көп жасамай, көк орған, Жарасы үлкен жас өлім» деген Абай сөзі құлпытасқа қашалыпты. 

1960 ж. Абай ауданының тұрғындары Еңлік пен Кебек бейітінің басына қазіргі жаңа ескерткішті тұрғызды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8