recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Абель Нильс Хенрик
**Абель Нильс Хенрик** (Niels Henrik Abel, 1802-1829） - Норвегияның атақты математигі, осы заман алгебрасының дамуындағы көшбасшысы. 1802 ж. 5-тамыз күні Финнейде шала сопы-пастор сурен Георт Абелдің семьясында дүниеге келген, 1829 ж. 6-сәуір күні Фолуланда қайтыс болған.

Өмірбаяны
---------

13 жасында Ослода діни мектепке түскен, математика мұғалімі Бернт Микель Хольмобое оның талантын байқап, оған жетекшілік еткен. Жас шағынан бастап Абель кейбір математикалық мәселелерге ой жүгірте бастайды. 1821 жылы бірнеше профессордың көмегімен Осло университетіне түседі. Ол университетте өздігінен оқыған, сонымен бірге көп уақытын зерттеуге жұмсаған. 1824 жылы, Абель 5-дәрежелі алгебралық теңдеудің шешуін әдеттегі түбір табу жолымен табуға болмайтынын дәлелдеу барысында, топтарға(Абел тобына) алмастыруға болады деген тұжырымды енгізеді. Мақаласы түсінікті болу үшін француз тілінде жарялайды және оны С.Ф.Гауссқа жіберіп береді. Бірақ шет ел математиктері ешқандай көмек көрсетпейді. 1825 жылы ол Берлинге барып, сол жерде А.Л.Креллемен (August Leopold Crelle 1780-1855) танысып дос болады. Ол Крелленің атақты «Таза жане қолданбалы математика» журналының шығаруына көмектеседі. 1-томында (1826) Абелдің 7 мақаласы жарық көреді, оның ішінде 5-дәрежелі алгебралық теңдеудің шешуі әдеттегі түбір табу жолымен табуға болмайтындығының дәлелдеуі бар еді. Кейінгі сандарында да Абельдің көп мақаласы жаряланып тұрды. 1826 жылы Абель Парижге барып , А.-М.Лежаңдр (Legendre, A.-M, 1752-833) және А.Л.Коши (Augustin-Louis Cauchy) сынды ұлы математиктерге жолығады. 

Абель элиппстық интеграл туралы бір зерттеу мақаласын жазып оны Франция ғылым акедемиясына табыстайды. Алайда оған ешкім мән бермеген соң, ол амалсыздан Берлинге қайтып оралады. 1827 жылы ауырып Берлиннен Норвегияға қайтып барып, жеке мұғалім болып күн көреді. Қайтыс боларының алдында ғана басқалар оның зерттеулеріне назар аудара бастайды. 1828 жылы Франция ғылым акедемиясының 4 акедемигі Норвегия патшасына хат жолдап , Абельдің ғылыммен айналысуына шарт-жағдай жасауын өтінеді. 

А.-М.Лержандр ғылым акедемиясының жиналысында Абельдың идеяларын қолдайды. Келесі жылы 6-сәуір күні, 27 жасында Абель қайтыс болады. Берлин университетінің оны оқытушылыққа алғаны туралы хаты қайтыс болған күнінің ертесі жетеді. Көзі тірісінде еленбеген еңбектері қайтыс болғаннан кейін, барлық ғалымдардың назарын тартып, оның атақ-даңқы бүкіл Еуропаға тарай бастайды.

Абельдің математикадағы зерттеулері көп жақты болған. 5-дәрежелі алгебралық теңдеуден басқа, одан да жоғары алгебралық теңдеулерін, топтар теориясын, сонымен бірге шексіз қатарларды, олардың қосындысын табудағы кейбір теоремаларды табады.

  

Абелдің қамшының сабындай ғана қысқа ғұмырында жасаған еңбегі орасан мол болған, ол туралы С.Хермит (C.Hermite 1822～1901) былай деген еді : "Абель қалдырып кеткен еңбек математиктер үшін 150 жыл жұмыс істеуге жетеді ".
**Нина Добрев** (ағылш. *Nina Dobrev*, туған кездегі есімі — Николина Константинова Добрева, 1989 жылы 9 қаңтарда София қаласында Болгарияда туылды ) — тегі болгарлық болған канадалық актриса, фотомодель және гимнастшы.

Алғашқы кезеңдері
-----------------

Добрев Болгарияда София қаласында бағдарламашы мен суретшінің отбасысында дүниеге келді. Нина екіге толғанда, оның отбасысы Торонто қаласына көшіп кетті. Кішкентай кезінен бастап Добрев өнерге құмар бала болып өсті. Алғашында ол J.B. Tyrrell Sr. Public School мектебінде оқыды, кейін өнер мектебі Wexford Collegiate School for the Arts ауысып кетті, осы мектепте болашақ мамандығы актерлікті таңдады. Кейінірек ол Дин Армстронг атындағы актерлік мектепке түсіп, осыдан кейін көптеген агенттердің көзіне түсті.

Кейін Ryerson University университетіне социолгтің мамандығына түседі, бірақ оқуын 2008 жылы актерлік мансап үшін тастап кетті.

Мансабы
-------

2012 жылы
Нина мансабын канадалық жасөспірімдерге арналған драма «Деграсси: Следующее поколение», кейін кішігірім «Вдали от неё» и «Как она двигается» фильмдарында рөльді ойнады. 2007 жылы көптеген фильмдарда ойнады: «Үйленуге тым жас», «Екі жүзді қаныпезер» және т.б.

2009 жылы «Вампир күнделіктері» телесериалының басты рөлі *Елена Гилбертті* ойнауға шықырылды. Осы рөль үшін Добрев 4 рет «Teen Choice Awards» және екі рет «Жыл таңдауы» сыйлықтарын алды. 

Paul Wesley, Nina Dobrev, Ian Somerhalder
Сондай-ақ сериалдың үзіліс кезеңдерінде Добрев «The Roommate», «The Perks of Being a Wallflower» және «Arena» фильмдерінде түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Raycheva, Maria* Михаела Добрев: Когато видях деца да спят пред хотела й, разбрах, че Нина е световна звезда  (болг.) (July 22, 2017).
2. ↑  UPI Almanac for Thursday, Jan. 9, 2020 (January 9, 2020). — «… actor Nina Dobrev in 1989 (age 31)»
3. ↑  *Ryan, Andrew* From DeGrassi to the dark side (September 22, 2009).

Сілтемелер
----------

* Internet Movie Database сайтында
* Твиттерде
**Алиага Исмаилоглы Агаев** (1913 жылы 9 наурызда Бакуде дүниеге келіп, 1983 жылы 3 қарашада дүниеден өткен) – азербайжан және совет актері. .

1945 жылы Азербайжан еңбек сіңірген әртісі атағын, 1954 жылы Азербайжан халық әртісі атағын алған. 

Алиага Агаев бала кезінде әкесінен айырылады. 7-сыныпты бітіргеннен кейін 1930 жылы кәсіптік училищеде оқиды. Екі жылдан кейін Париж коммуна зауытында жұмыс істейді. Біраз уақыт өткеннен кейін зауыттың драма үйірмесіне жазылады.

Оның ең бірінші сомдаған рөлі Мырза Фатал Ахундовтың *«Гаджи Гара»* комедиясындағы Гаджи Гара рөлі болды. 1983 жылы достарымен анекдот айтып, күліп отырғанында қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сығанақ қалашығы (Жаңақорған ауданы)** — VI — IX ғасырларға жататын, Сунақ ата ауылынан солтүстік-батысқа қарай 2 шақырым жерде орналасқан қалашықтардың бірі. 

**Географиялық координаттары:**  

44°09′27″с.е.  

066°57′41″ ш.б.

Қалашық сипаты
--------------

Теңіз деңгейінен биіктігі 158 м. 1867 ж. П.И.Лерх Сығанақтың құландызындысына көңіл аударған. Ескерткішті 1907 ж. И.А.Кастанье, 1927 ж. А.Ю. Якубовский, 1947 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (А.Н.Бернштам), ХХ ғ. 70 жылдары Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының палеоэтнографиялық тобы (С.Ж.Жолдасбаев) зерттеген. 2003 ж. Халықаралық қазақ түрік университетінің археология және этнография кафедрасының археологиялық экспедициясы (С.Ж.Жолдасбаев) кеешенді қазба жұмыстарын бастады. 2004 ж. Халықаралық қазақ түрік университеті Тұран археологиялық экспедициясы (М.Елеуов) қалашықтың географиялық координаттарын анықтады. 

Жоспарында бесбұрышты болып келген қалашықтың өлшемдері ) солтүстік бөлігі -275 м, солтүстік-батыстан батысқа -175 м, оңтүстік-батыстан батысқа-190 м, оңтүстік бөлігі-175 м, оңтүстік-шығыстан шығысқа -320 м. Қалашыққа кіретін қақпа (ұзындығы 20 м дәліз тәрізді болып келген) ескерткіштің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қаланы қоршаған қорғаныс құрылысының биіктігі кей жерлерде 6-7 м-ді құрайды. Бұрыштарында және бұрыштарынан 40-50 м жерлерде мұнараның қалдықтары сақталған. Рабад пен шахристан жоспарында бесбұрыш формалы. Өлшемдері: солтүстік бөлігінде - 250 м, батыс бөлігінде-650 м, оңтүстік бөлігінде-250 м, оңтүстік-шығыс бөлігінде-450 м, солтүстік-шығыс бөлігінде-350 м.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи және мәдени ескерткіштерінің жинағы; Қызылорда облысы,Алматы, Аруна баспасы , 2011
**Маттео Работтини** (итал. Matteo Rabottini; 1987 жылдың 14-інші тамызында туылды, Пескара) — Италия елінің кәсіпқой велосипедшісі. Farnese Vini — Selle Italia командасының мүшесі. 2012 жылы Джиро д’Италия тауының патшасы болды.

Мансабы
-------

Маттео Работтини, кәсіпқой велосипедші, Лусиано Рабботининінің баласы. Велосипед спортымен кіші жастарынан бері айналасуды бастады. 2006 жылы Aran Cucine командасымен келісім шарт орнатты. Сол командамен 4 жыл жарыстарға қатысқан. 2009 жылы ол 23 жастарға дейінгі Италия чемпионы болып атанды. Ол оның ең маңызды жеңісі болып табылады. Осы жеңіс оған Lampre-ISD кәсіпқой командасының тағылымгері болуға көмектесті.

2011 жылы Farnese Vini — Selle Italia командасымен келісім шарт орнатты. Ол сол құраманың ішінде Джирода сынға түсті. Ол осы жарыста 112 орынға ие болды. Ол сол жылы өзінің бірінші жеңісіне жетті. Түркия турында бірінші орын алды.

2012 жылы екінші рет Джироға қатысты. Ол сол жарыстың қаһармандарының бірі болды. Ол сол жарыстың патшасы атанып, бірінші орынды алды.
**Этникалық шектеу**, Этношектеулік - өз этносының шеңберінен тыс байланыстарға баруға құлықсыздық.

Бұл әдетте моноэтникалық отбасын құруға ғана талпынудан, бірэтникалық ұжымдарда жұмыс істеуді дұрыс көруден, жетекші лауазымды орындарының барлық деңгейінде билік тізгінін тек өз ұлтының өкілдерінің қолына ұстатып, монополиялаудан көрініс табады.

Іс жүзінде кез келген, әсіресе, өз *ұлттық-мемлекеттік немесе ұлттық-аумақтық автономиясы* барлары этникааралық келісімнің бұзылуына апаратын бұл "аурумен" ауырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Этникалық қауымдастық**, этнос - бір-бірімен әлеуметтік-экономикалық байланыстағы, өзара түсінікті тілде сөйлейтін адамдар арасындағы белгілі бір аумақта қалыптасады. Олар өмір сүру жолында белгілі бір мәдени тұтастықты сақтайды және өздерін жеке дербес топ ретінде сезінеді. 

Этникалық көші-қон тайпа, халық және ұлт жатады. Оның қалыптасуында ең алдымен аумағы мен тілі маңызды рөл атқарады. Кейде топтасқан сан алуан халықтардан да тұруы мүмкін (мыс. АҚШ, Австралия, Үндістан, т.б.). Этникалық көші-қонтардың қалыптасуында дін, нәсілдік жақындық қосымша рөл атқарады. Этногенез барысында, әсіресе белгілі бір табиғи жағдайлар әсерінен жүргізілген шаруашылық қарекеттер нәтижесінде Этникалық көші-қонтың рухани және заттай мәдениеттері, тұрмысы мен топтық психол. келбеті қалыптасады. Қауымдастық мүшелерінің ортақ таным-түсініктері орнығады. Ортақ сана арасынан ең алдымен қауымдастықтың қалыптасуы жайындағы таным-түсініктері ерекше байқалады. Мұның сыртқы көрінісі тікелей этнониммен байланысады. Қалыптасқан Этникалық көші-қон әлеум. ағза ретінде ұрпақ жалғастығы арқасында сақталып отырылады әрі дамиды, неке, мәдениет, тіл, дәстүр, т.б. арқылы беріледі. Тарихи үрдістер нәтижесінде ол өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Этникалық көші-қон теориясы туралы пікір таластар әлі күнге дейін толастаған жоқ. Әсіресе этн. топтарды түрге бөлуде көмескі мәселелер жеткілікті. Әзірге Этникалық көші-қонтың тарихи түрлері – тайпа, халық, ұлт деп есептелінеді. Сондай-ақ белгілі бір жерде (аумақта) тұратын тұтас және әлеум. ұйымы бар Э. қ-тар да, терр. жағынан бөлек-бөлек (әр жерде) Этникалық көші-қондар да кездеседі. 

Аталмыш термин кейде бірнеше халықты, яғни этно-лингвистик. топтарды атау үшін қолданылады (мыс. орыс, украин, поляк, т.б. "славян этникалық қа-уымдастығына", ал қазақ, қырғыз, түрікмен, т.б. түркі халықтарының Этникалық көші-қон тобына енеді). Сонымен қатар, бір халықтың ішіндегі этногр. топтарды белгілеу үшін де Этникалық көші-қон термині қолданыла береді (мыс. орыс ішінде – поморлар, кержактар; қазақта – үйсін, қыпшақ, т.б.). Бұл айтылған екі жағдайдың екеуі де "этнос" деп аталады.С. Борбасов [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Этникалық қоғамдастық** (этнос) - тарихи пайда болған адамдардың әлеуметтік тұрақты топтастықтары, тайпа, халықтық, ұлттық түрде көрініс береді. "Этнос" термині "халық" терминіне жақын. Этнографиялық тұрғыдан кейбір жағдайларда бірнеше халықтан тұратын этнолингвистикалық топтарды (мысалы, орыстар, украиндықтар, поляктар және т.б. — славяндық этнографиялық қоғамдастықтар), тағы да халықтың ішіндегі ерекшеленген топтар (этнографиялық топтар). *Этникалық ассимиляция* — өздік этникалық санасының жоғалуы, басқа этноспен бірігуі және сол этносқа "сіңіп" кетуі. Этникааралық қатынастар — әртүрлі ұлт өкілдерінің, этникалық қоғамдастықтар араларындағы субъективті ахуал туғызатын қатынастар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Геологиялық картаға түсіру әдісімен іздеулер** Кенорындарды іздеу кешеніндегі негізгі әдіс. Бұл әдіс мына шараларды қамтиды:

1) пайдалы қазба кенорындарының жер қыртысында орналасу
заңдылықгары мен іздеу алғышарттарын анықтау мақсатында бұған шейін дайыңдалған геологиялық, геоморфологиялық, палеогеографиялық, тектоникалық
т.с.с. карталарды және олардың түсініктемелерін жан-жақгы талдау;

2) жекелеген кенді алаңшалардың перспективаларын бағалай отырып металлогениялық карталар мен болжам карталарын дайындау;

3) дайындалған болжам тұрғызымдарының дұрыстығына көз жеткізу және қосымша іздеу белгілерін анықтау мақсатында
далалық іздеу және геологиялық түсіру жұмыстарын жүргізу;

4) зерттелген ауданда табылған пайдалы қазба кенорындарын перспективалық бағалауға және бүкіл іздеу жұмыстарының қорытындыларын тұжырымдауға негіз боларлық
есепнамалық геологиялық, құрылымдық, қойнауқаттық, геохимиялық шаймалау т.с.с. карталарын және олардың геологиялық қималарын дайындау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Этникалық адаптация** — этникалық топтардың (қауымдастықтардың) табиғи және әлеуметтік-мәдени ортаға бейімделу үдерісі. Этникалық бейімдеудің негізгі әдісі - жаңа әлеуметтік-этникалық ортаның құндылықтарын (мәдени, тілдік, экономикалық, мәдени, саяси, адамгершілік, күнделікті және т.б.) қабылдау.

Түрлері
-------

Этникалық бейімделудің екі түрі бар: этникалық топ қоршаған ортаға әсер етуге ұмтылған кезде (оның нормаларын, құндылықтарын, өзара әрекеттесу формаларын және оны меңгеруі тиіс іс-әрекеттерді қоса алғанда) белсенді және мұндай ортаға ұмтылмаған кезде пассивті әсер етуі және өзгеруі. Табысты адаптация белгілері — ұлттық, этникалық ортада өмір сүру жоғары деңгейі, сондай-ақ тұтастай алғанда орта психологиялық қанағаттандыру және нақты этникалық топ элементтерінің. Этникалық бейімделудің төмен көрсеткіштері эмиграция, әлеуметтік-этностық орта құндылық-құқықтық жүйесінде бұзушылықтардың әртүрлі түрлері болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Этникалық адаптация (орысша)
**Бұзанай құмы**  – Атырау облысы Исатай, Құрманғазы аудандары жерінде орналасқан құмды алқап. Солтүстігінде Қосдәулет, оңтүстігінде Мыңтөбе, батысында Батпайсағыр (Бетпақшағыр) құмдарымен шектеседі.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 15 – 17 м. Жартылай көшпелі төбешікті құм, шағыл тізбектері батыстан шығысқа қарай 60 – 70 км-ге созылған, ені 40 км-дей. Жер бедері төбелі, жалды, қырқалы келеді.

Климаты
-------

Климаты қуаң, континенттік. Қаңтардың орташа температурасы –11°С, шілдеде 25°С. Сортаң ойыстарда ыза суға толатын тұзды көлшіктер кездеседі.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Шөлейт климатқа бейім жүзгін, құмаршық, еркек шөп, қияқ, жусан, теріскен т.б. шөп өседі. Жануарлардан ақбөкен, қасқыр, түлкі, қоян, қосаяқ т.б. кездеседі. Бұзанай құмы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Нарынқол ауданы** – Алматы облысының құрамында болған әкімшілік аудан, қазір Райымбек ауданы құрамында. Жері 7,2 мың км2. Халқы 43,6 мың (1974). Құрамында 8 сельсовет, 10 колхоз бар. Орталығы – Нарынқол селосы.

Табиғаты
--------

Нарынқол ауданының оңтүстік-батыс бөлігін Тянь-Шянь тау жүйесіне кіретін Теріскей Алатауының көптеген тау жоталары алып жатыр. Солтүстігінде Кетпен жотасының оңт. беткейімен қоршалады. Оның оңтүстігінде теңіз деңгейінен биіктігі 3700 м-ден астам Қаратау т.б. кездеседі. Одан кейін биіктігі 1000-2000 м-ге жететін Текес тау аңғары бар. Пайдалы қазбалардан құрылысқа жарамды тас, әк тас, балшық, құм кездеседі. Климаты тым континенттік, қысы суық, жазы онша ыстық емес. Қаңтардың орташа температурасы – 14,50С, шілдеде 15,30С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 400-500 мм, биік таулы бөлікте одан да жоғары. Жерінен бірнеше тау өзендері ағады, олардың Текес, Баянқол, Шалкөдесу және Тұзкөл, Ақкөл, Қаракөл т.б. ірі айдындары бар. Жері тау шалғынды, күлгіндеу, қызыл қоңыр, сортаңдау топырақты келеді. Өсімдіктерден шырша, қарағай, арша, қайың, тал, бұталар, әр түрлі шөпті шалғын, қамыс т.б. өседі. Биік таулы бөлігінде арқар, барыс, сілеусін, тау теке, ақ тышқан; орманды жерде аю, марал, елік, жабайы шошқа, суыр, бүркіт, ұлар, кекілік, бөдене; далалы бөлігінде қасқыр, түлкі, қоян, борсық, сартышқан, қосаяқ; сулы өңірде ондатра, үйрек т.б. мекендейді.

Халқы
-----

Негізгі халқы – қазақтар (95%); сонымен бірге орыс (2,5%), ұйғыр (2,0%) т.б. ұлттардың өкілдері тұрады. Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 6 адамнан. Тұрмыс қажетін өтейтін комбинат, орман шаруашылығы, баспахана, кірпіш заводтары, колхоз орталықтарында а.ш. машиналарын жөндейтін шеберханалар, электр станциялары т.б. бар.

Шаруашылығы
-----------

Нарынқол ауданы – облыстағы ірі ауыл шаруашылығы аудандардың бірі. Мұнда әсіресе қой шаруашылығы дамыған. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 515,3 мың га (1974), оның ішінде егістігі 70 мың, тыңайған жері 0,8 мың, шабындығы 21,2 мың, жайылымы 428,0 мың га. Орман 27,2 мың га. Егіс көлемі 70 мың га(1974), оның 55 мыңы дәнді, 15 мыңы жем-шөп дақылдар. 1974 жылдың басында 8,2 мың мүйізді ірі қара, 475,5 мың қой мен ешкі, 9,7 мың жылқы болды. Автомобиль транспортының үлесі басым.

Оқу ағарту ісі мен денсаулық сақтау
-----------------------------------

Нарынқол ауданында 3 бастауыш, 5 сегіз жылдық, 10 орта мектеп, 2 кәсіптік-тех. уч-ще, 32 клуб, 21 кітапхана, 21 кино қондырғы, 9 денсаулық сақтау мекемелері бар(1974). 1936 жылдан "Советтік шекара" газеті шығады.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев. Қазақ совет энцеклопедиясы
**Нарық сәтсіздігі** — нарық ресурстарын тиімді бөлініп немесе қолданылмаған жағдайы. Бұл мәселеде экономисттер келесі сәтсіздіктерді қарастырады:

**Өнімділік және үлестерім тиімсіздігі**
----------------------------------------

* Белгілі бір жағдайларда нарықта фирма тиімсіз жұмыс жасауы мүмкін.
* Тиімсіздік - дегеніміз ресурстың үнемді және тиімді пайдалануына дұрыс бөлінбеуі.
* Экономикада тиімсіздік ұғымы басқа да жағдайларда қолданылады.
* Парето тиімсіздігі Вильфредо Паретомен байланысты ұғым. Экономика өзінің шектеулі мүмкіндіктерін толық пайдаланбаған кезде қолданылады.
* Өнімнің тиімсіздігі - фирма өз құнынан арзан өнім шығарғанда болады. Бірлік құны барлық шығындардың барлық өнім санына қатынасы орташа өнім құнына тең.
* Тұтынушы тиімді құнын төлемегенде ресуртардың тиімсіз орналастырылуы болады. Шығындардың барлығы өтелген жағдайда тиімді баға қалыптасады.

**Монополия күші**
------------------

  

Нарық монополиялық күшке төтеп беріп оған бақылау жүргізе алмайды.

**Нарық тапшылығы**
-------------------

  

Нарықтың экономиканы бір қалыпқа келтіре алмауы, нәтижесінде қоғамдық игіліктер тапшылық көруде, мысалы көшелерді жарықтандыру, көлік жолдарын жөндеу.

**Толымсыз нарық**
------------------

  

Нарық өз тарапынан керекті деңгейде игіліктерді шығара алмайды, мысалы білім беру және денсаулық сақтау.

**Пайдасыз игіліктер**
----------------------

  

Нарық халық зардап шегітін өнімдер шығаруға және сатуға бақылау жүргізе алмай келеді, мысалы темекі және ішімдік сату.

**Сыртқы әсерлер**
------------------

  

Тұтынушылар мен өнім шығарушылар үшінші жаққа келетін зиянды ойламауы.

**Жеке меншік құқығы**
----------------------

  

Нарық тек тұтынушылар мен өнім шығарушылар жеке меншік құқығын иеленген кезде ғана жақсы жұмыс жасай алады. Бұл сәтсіздік нарықтың қалыптасуына шек қояды.

**Ақпарат сәтсіздігі**
----------------------

  

Нарық кей кезде жеткілікті ақпарат бермейді, бұл бір жақтың екіншіге толық ақпаратты беруіне көңіл аудармауынан болады.

**Нарықтың бірқалыпсыздығы**
----------------------------

  

Нарық бір қалыпты сақтай алмайды көп жағдайда бұл ауылшаруашылық, валюта және несие нарығында кездеседі.

**Нарықтық теңсіздіктер**
-------------------------

  

Нарықтың бұл сәтсіздігі жалақы, жалға алу , қызығушылықтар мен пайдаға байланысты.

**Cілтеме**
-----------

* []
**Геологиялық барлау жұмыстарының әдістемесі.** Нақтылы геологиялық жағдайларда орыналасқан мұнай және газ кенорындарын іздеу және барлау, белгілі бір аймақтың мұнай және газ кенорындарына деген мүмкіндіктерін бағалау мәселелерін шешу мақсатында өзінің нәтижелеріне қойылатын талаптарға сай жүргізілетін геологиялық барлау жұмыстарын іс-тәжрибеде жүзеге асырудың ұстанымдары мен әдістерінің жиынтығы. Геологиялық барлау жұмыстарының әдістемесі мұнай және газ геологиясының теориялық негіздері дамуының нәтижелерінен, өр түрлі геологиялық жағдайларда ұшырасатын мұнай және газ кенорындарын іздеу, барлау және игеру тәжрибелерін талдау және қорытындылау мәліметтерінен туындайтын үстанымдарға негізделеді. Аталған ұстанымдардың ең негізгілері: зерттеудің толықтығы (іздеу мен барлауды ұтымдылық тұрғысынан шектеу); қажетті қорытындыға бірте-бірте жақындай түсу (геологиялық барлау жұмыстарының сабақтастығы); нысандарды зерттеудің біркелкілігін қамтамасыз ету (шындыққа сәйкестіктің біркелкілігі); уақытты, еңбекті және материалдық құралдарды мүмкіншілігінше азырақ шығындау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Нарық сыйымдылығы** — сатып алушылардың төлем қабілеті бар сұранысының жиынтығы. Тұтыну заттары мен қызметтерінің нарық сыйымдылығы негізінен халықтың төлем қабілеті бар сұранысымен, яғни тұтынушылардың аманат ақысын шегеріп тастағаннан кейінгі ақшалай табысының мөлшерімен сипатталады. Өндіріс құрал-жабдығының нарық сыйымдылығы халық шаруашылығының еңбек заттарымен еңбек құрал-жабдығына деген қажеттеріне байланысты. Халық тұтыну тауарларының нарық сыйымдылығы қоғамды қажеттердің дамуына сәйкес өзгеріп отырады. КСРО-да тұтыну тауарларының нарық сыйымдылығы үздіксіз өсіп келеді. Бұл халық қажеттерінің үнемі артуына, сондай-ақ жалақы мен халықтың ақшалай табысының өсуіне байланысты тұтыну тауарларының нарығы құрлымдық жағынан да өзгеріске ұшырады. Халық табысы өскен сайын, бұның азық-түлік емес тауарларға деген сұранысы біршама тез өседі, ал азық-түлік тауарларының нарық сыйымдылығы баяуырақ жүреді. Табыс мөлшері белгілі бір дәрежеге жеткеннен кейін халықтың азық-түлік тауарларына сұранысы тұрақтанады. Әлеуметтік шаруашылықта үздіксіз ұлғайып отырған қоғамдық өндіріс жағдайында тек тұтыну тауарларын ғана емес, сондай-ақ өндіріс құрал жабдықтарын да нарық сыйымдылығын зерттеудің маңызы зор.

Сілтеме
-------

* Алматы-кітап, 1997 жыл, 9-том
2000 жылдың 6-8 қыркүйек аралығында болып өткен саммитте, Бірікккен Ұлтттар Ұйымының штаб-пәтерінде, әлемдік көшбасшылар "Мыңжылдық Декларациясын" қабылдаған болатын және осы құжатты қабылдауға әлемнің 189 елі қол қойған. Мыңжылдық Декларациясының нақты 8 мақсаты бекітілген, бірақ ең маңызды мақсат, ол әлемдегі кедейшілікті жою болып табылады. 

```
  Декларацияның мақсаттары:
```

1. Шегіне жеткен кедейшілік пен аштықты болдырмау
2. Жапрай бастауыш білімді қамтамасыздандыру
3. Ерлер мен әйелдер арсындағы теңдікке қол жеткізу
4. Балалар өлімін азайту
5. Аналардың денсаулығын жақсарту
6. ЖИТС, АИВ және де басқа да аурулармен күресу
7. Экологияны жақсарту
8. Мемлекеттер арсындағы қарым-қатынасты дамыту

  

Осы мақсаттардың орындалуы жөнінде, БҰҰ бас хатшысы, Кофи Аннан әр жылға есеп өткізіп отырады. 
  

1990-2002 жылдар аралығында орташа табыс көлемі шамамен 21% көтерілген болатын. Кедейшілікте өмір сүріп отырған адамдар саны да біршама азайған болатын. Бір жылда балалар өлімі 1000 жағдайда 103 жағдай кездессе, қазіргі таңда ол жағдай 88 дейін азайған. Ал орташа өмір сүру ұзатығы 63 жастан 65 жасқа дейін ұзарған. 

  

Ұйымның бас хатшысы К.Аннанның баяндамасында, үш ірі міндет аталды, олардың шешілуі әлемді болашақта жарқын өзгерістерге жетелейді: кедейшіліктен немесе мұқтаждылықтан құтылу және адамды қоршаған табиғатты аман сақтап қалу. Бұл принциптерді іске асыру бүкіл халықаралық қоғамдастықтың күш-жігерін біріктіруді талап етеді.
**"Қаржу" немесе "қаржымақ" (ұлттық ойын).** "Қаржу" ("қаржымақ") ептілікті талап ететін ойын. Бұған әрқайсысы 10-15-тен асық салып бірнеше бала ойнай алады. Бірақ олардың саны 5-тен аспағаны жөн. Ойын шарты мынадай. Әдеттегідей асық иіру бойынша кезектескен балалардың алғашқысы ойынды бастайды.Алқа-қотан отырған ойыншылар ойын тәртібін бақылап отырады. Әлгі бала жерден уысы толғанша асық алады да , оны жоғары атып жіберіп қолының сыртын тоса қояды. Сонда оның қолы сыртына шамамен 5-6 асық тұрып қалады. Ойыншы оны тағы да жоғары лақтырады да, асықты қаржып яғни үстіңгі жағынан қарпи қағып алуы керек. Асықтарды жерге түсірмей қаржып алса, асық ала алмайды да, ойынды келесі балаға береді. Ол жоғарыда айтылған тәсілмен ойнай береді. Әр ойын сайын ұпай саны алынған (ұтқан) асықпен есептеледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары, Атамұра
**Нарқобыз** — ыспалы аспаптардың ішіндегі ішегі тарамыстан жуан етіп жасалған музыкалық аспабы. Ұлттық музыкалық аспаптардың ішіндегі ыспалы аспаптардың сипаты, құрылымы, жасалу және ойнау әдіс-тәсілдері жалпы түрік тектес халықтардың барлығына бірдей ортақ. Дегенмен нарқобыз аспабының жөні бөлек. Шығу тегі қобыз, сазген, егек аспаптарынан тарайды. Нарқобыз жер жүзіндегі қыл ішекті музыкалық аспаптардың ішіндегі ең ежелгі түрі болып есептеледі. Уақыт өте келе нарқобызды еуропалық үлгі-нұсқада ішектері сымнан жасалынған аспаптар (бас қобыз, виолончель т.с.с.) бірте-бірте ығыстырып шығара бастады. Көнеден келе жатқан нарқобыз белгісіз себептермен ұмытыла бастаған заманда қайта жаңғырып, бұл күндері кеңінен насихатталуда.

Тарихи деректерге сүйенер болсақ, нарқобызды бақсылар тәңірмен тілдескенде, жын-перілерді қашырғанда және өзге де діни рәсімдерде шалған екен. Сондай-ақ, аспап жаугершілік замандар мен әскери салттарда ұрандату, атой салу, рух беру мақсатында қолданылған.

Бұл аспаптың қылқобыз пен прима-қобыздан айырмасы оның жалпы тұрқы биік, адамның отырған бойымен шамалас, ұзындығы шамамен 1 метр болады. Нарқобыз басына жезден, темірден соғылған сылдымақтар мен қоңыраулар ілінген, ал қуыс ішіне металл сәлпеншектер, үкі не бүркіт құстарының тырнағы, қасқыр тісі, айна, үкі тағылады. Нарқобыздың құрылысы күрделі, шанағы үлкен, тұтас ағаштан шауып жасалады, беткі жағы ашық болады. Кейбір шеберлер нарқобыздың беткі жағын көн терімен жауып, қаптап тастайды. Ал аспаптың сырт жағына ою-өрнектер қашайды.

Шанағының үлкен болуына байланысты нарқобыз дауысы зор әрі жуан болып келеді. Боздаған нар түйенің дауысына ұқсайды. Нарқобызды тартқанда оның зор үні талай жерге дейін естіледі екен.

Нарқобыз аспабында ойнаудың ертедегі бақсы-жыраулар салған дәстүрі уақыт өте келе жоғала бастаған заманда Болат Сарыбаев, Өзбекәлі Жәнібеков сияқты ел ағалары ұмыт бола бастаған аспаптарға жаңадан дем беріп, тірілткен еді. Олардың зерттеу жұмыстарың арқасында нарқобыз қайта жанданып, этно-фольклорлық ансамбльдер мен ұлттық аспаптар оркестрлерінде кеңінен қолданыла бастады.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Қылқобыз
* Жез қобыз

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қазақтың саз аспаптары |
| --- |
|  |
| Ішекті | 
Домбыра • Қобыз (қылқобыз • нарқобыз) • Бозаншы • Егек • Шертер • Адырна • Жетіген |
|  |
| Үрмелі | 
Бұғышақ • Керней • Сыбызғы • Сырнай (сазсырнай • қамыс сырнай • мүйіз сырнай • қос сырнай) • Тастауық • Ұран • Үскірік |
|  |
| Соқпалы | 
Дабыл • Даңғыра • Дауылпаз • Дүңкілдек • Кепшік • Тоқылдақ • Тұяқтас • Шың • Шыңдауыл |
|  |
| Сілкімелі | 
Асатаяқ • Дудыға • Қоңырау • Сақпан • Сылдырмақ • Шартылдауық |
|  |
| Тілшекті | 
Шаңқобыз |

 |
**Бұжыр** - / т.қ.ж. белгісіз/, **Алшын** тайпасының Әлім рулар бірлестігінің Шекті руының Қалу(Мәку) атты адамынан - Бөлек - Бұжыр тарайды. Бұжыр - қалмақтармен соғысқан Жем бойының әруақты ері. Шамасы бұдан 350-400 жыл бұрын өмір сүрген. Бұжыр палуан тұлғалы, қайратты да ірі болған. **Алшын** мен қалмақ соғысында аса ерлікпен көзге түскен. Дүниеден өтерінде сауытын үлкен баласы Назарға, дулығасын - Шүренге, қылышын - Жекей атты әйелінен туған бір баласына берген деп айтылады. Сауыты - темір шынжырдан тоқылған кең көйлек сияқты дүние, ілгегі де шыншыр іспетті дөңгелек екен. Назарда екі батыр болған - Жәлімбет, Тыным. Кейін сауыт Тынымға, найзасы - Жәлімбетке тапсырылады. Сөйтіп сауыт қолдан - қолға көшіп, Дүзмағамбеттегі Абылази (1925 ж. туған) үйінде сақталған. Қатал заман кесірінен сауыт 40 жыл жер астында жатып, тот басып, 1977 жылы кездейсоқ табылған. Сауыт қазіргі уақытта Ақтөбе облыстық мұражайында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

А7-Ақтөбе : Энциклопедия - Ақтөбе. "Отандастар - Полиграфия" ЖШС , 2001 жыл.
**Нарықты сегменттеу** — шектеулі ресурстар әлеміндегі өндіріс-бөліс-айырбас-тұтыныс процессінде адамдар арасында қалыптасатын объективті зерттеу және сегменттеу қатынастардың жүйесі болып табылады. Сегменттеу кейде зерттеу деп те аталады. Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сондықтан, қалыптасқан құрылымды мүлдем жаңартып, зерттеу және сегменттеу-әлеуметтік және рухани дамуға жол ашатын демократиялық қоғам құруға сай зерттеу және сегменттеуны нарықты қатынастарға көшіру міндеті тұр.Нарықты зерттеу және сегменттеуда әр адам нарық заңдары мен мемлекеттің заңдылық актілеріне негізделе отырып өз еркімен шешімдер қабылдауы керек болады. Нарықты зерттеу және сегменттеуда адамдардың жемісті қызметінің қажетті шарты болып, сол адамдардың нарықтың қызмет ету механизмін және ұйымдастыруы болып танылады.

Қызметі
-------

* Зерттеу және сегменттеу ғылым ретінде қоғам және ұлттың алдында тұрған маңызды проблемаларға жауап беруі қажет.
* Адамның өмір сүруі, дамуы үшін қажетті материалдық игіліктер жасау. Адам қоғамының өмір сүруі - негізі өндіріс.
* Адамзатқа нақты шешім қабылдауға көмек беру.
* Адамзаттың ғылым бойынша дамуына жағдай жасау.

Негізгі аксиомалары
-------------------

Зерттеу және сегменттеу екі негізгі аксиомаға негізделеді: шексіз мұқтаждықтар мен шектеулі ресурстар. Мұқтаждықтар-бұл адамдардың белгілі бір пайдалылығы бар игіліктерді иелену мен пайдалануға деген ынталылығы. Мұқтаждықтарды қанағаттандыратын құралдар - игіліктер болып табылады. Бір игіліктер шексіз мөлшерде болады, ал екіншісі-шектеулі. Соңғылары зерттеу және сегменттеу игіліктер деп аталады. Өндірістің түпкі мақсаты-тұтыну болып табылады. Шектеулі ресурстар жағдайында таңдау мәселесі туындайды. Оларды пайдаланудың ең тиімді тәсілін табу керек, ол үшін мына 3 сұраққа жауап беру қажет:
1. Не өндіру керек, яғни қандай өнімдер мен қызмет түрлері және олардың қанша мөлшерде өндірілуі мүмкін?
2. Қалай өндіру керек? Пайдалы өнімдер қалай өндіріледі немесе олар қандай материалдық, адам ресурстары арқылы және қандай технологияның көмегімен өндіріледі.
3. Кім үшін өндіру керек, яғни өнімдер және қызметтерді кім үшін өндіру қажет, олар қалай бөлінеді және түптің түбінде кімдердің тұтынуына түседі?
Осы проблемаларды шешу барысында адамдар табиғатпен белгілі бір байланыста болып, жаратылыс байлықтары мен энергиясына деген қажеттілік туындайды. Табиғаттың бұл ресурстарын адамзат қажетіне пайдалану жоғарыда айтылған проблемаларды ұтымды шешумен тікелей байланыс жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Блинов А.О. Малое предпринимательство. Организационные и правовые основы деятельности. М. Ось-89. 1998г.
**Айтжан Тоқтағанов** (5 қараша 1946(19461105), қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы) — күйші-домбырашы, ұстаз, фольклортанушы, ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Құманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптары факультетін бітірген (1967-1972 жж.). Қазір аталған оқу орнында халық аспаптары бөлімінің аға ұстазы, профессор .

Шығармалары
-----------

"Күй тәңірдің күбірі" (1996), "Күй керуені" (1997), Г. Елеусізқызымен бірігіп "Күй қастерлі әуез" (1998), "Атыраудың 62 Ақжелеңі" (2000) күйлер жинақтары мен ғылыми зерттеу жұмыстарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы кітабы, Алматы 2005 жыл-501 бет
2. ↑   Мұрағатталған 5 ақпанның 2015 жылы.Айтжан Тоқтағанов - Dombra Music of Kazakhstan
**Айтбай Сәулебектеті** (1959 ж. т.), журналист. 

ҚазМУ-ді бітірген (1982). Қарағанды облысы телерадио комитетінде редактор, аға редактор болды. 1989 жылдан республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), 1996-1997 ж. халықаралық «Қазақ елі» газетінің Орталық Қазақстан өңірі бойынша меншікті тілшісі, «Орталық Қазақстан» газетінің бөлім меңгерушісі, 1997 жылдан республикалық «Азия-Транзит» газетінің, 2000-2001 ж. осы аттас журналдың бас редакторы. 2001 жылдан «Жас алаш» газетінің Қарағанды және Ақмола облысы бойынша меншікті тілшісі. 

Қазақстан Журналистер одағы (2003), БҰҰ Қазақстандағы сыйлығының (2002) лауреаты. 1993 ж. Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты (2009). Елбасы Н.Назарбаев Жарлығымен "Құрмет" орденімен (2010), "Астанаға 10 жыл" (2008), "Тәуелсіздікке 20 жыл (2011) медалдерімен марапатталған. 

Қазақтың тұңғыш ғарышкері Т. Әубәкіровтың ғарыш сапары туралы екі тілде «Ғарышта -қазақ !»-«Айналайын ,Земля!» кітабын шығарды. «Қасиетті қала» (1994), «Қожахмет әулеті» (1998),«Ақ пен қара» (2001), «Махаббатым менің» (2003), "Жүректегі қызғалдақ"(2009), "Тәуелсіздік нұры"(2011), "Елбасының алтын бесігі" ("Золотая колыбель Президента", 2011) кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ауғанбаев Шанақ** - сыбызғышы. 1912 жылы Шығыс Қазақстан облысында туған. Сыбызғыда ойнауды бала кезден бастаған. Оның алғашқы ұстазы белгілі сыбызғышы Шерубай. Ол Шанақтың творчестволық тұлға ретінде қалыптасуына үлкен ықпал етті және күйлерді орындау жөніндегі өз өнерін табыстады. Үрмелі аспаптар ішінде сыбызғыны халық аса құрметтеген, ал сыбызғышылар барлық тойлар мен мерекелерде аса қадірлі меймандар сапында болған. Шанақ шығыс Қазақстандық сыбызғы мектебінің көрнекті өкілі, оған екі дауысты орындау техникасымен лирикалық және мазмұнды әндерді орындау тән. Ол сыбызғылық дәстүрлі өнерді, оның үлгілерін осы күнге жеткізуші тұлға. Оның репертуарында 20-дан астам күйлері бар, соның ішінде белгілері: "қазақтың күйі", "Қалмақтың күйі", "Қош, аман бол", "Жамал-ай", "Есік алды балқурай" және тағы басқалары.

  

«Хош, аман бол»- қазақтың халық әні, орынд. Ш. Ауғанбаев.
Бернар Отто Холтерман және Холтерман плитасы
**Сап алтын** - алтын құрамындағы күмістің (43 % -не дейін) қатты ерітіндісі түрінде кездесетін минерал.

Кубтық сингонияда кристалданады, жеке кристалдарыоктаэдр, ромбылық додекаэдр, куб сияқты болады.

Түсі қанық және солғын сары, қызғылт. 
Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 2,5 
Тығыздығы 19700-16800 кг/m².

Түйірлерінің ірілігіне қарай Сап алтын 

* нәзік дисперсті (1-5 мк),
* тозаң тәрізді (5-50мк),
* ұсақ түйірлі (0,05-2мм),
* ірі түйірлі (2 мм-ден жоғары) болып ажыратылады.

Салмағы 5 грамнан жоғары Сап алтын арнаулы есепке алынады. Сап алтынның ірі кесектері Австралияда ("Холтерман плитасы" - жыныс кесектерімен қоса285 г, "Сүйкімді бейтаныс" - 70,9 кг, "Күткен қонақ" - 68,1 кг), Оралда ("Үлкен ұшбұрыш" немесе "дүниежүзілік монстр" - 36,2 кг), Ленада табылды.

Шығыс Қазақстанда революциядан бұрын салмағы 32 фунттық, Ұлы Отан соғысы жылдары 20 кг-дай, 1966 ж. Бестөбе алтын кенінде 900 г Сап алтын кесектері табылды.

Сап алтын кварц желілерінің жарықшаларында пирит, арсенопирит, пирротин т.б. сульфидтермен бірге ұшырайды. Ағынды су арқылы кесек жыныстармен бірге көшкенде қажалады, жұмырланады, пішіні өзгереді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
==Махмұт Ибн Уәли==

Өмірбаяны
=========

**Махмұт Ибн Уәли, Махмұт бин Әмір Уәли** (1595- 1596 жылы Балхта дүниеге келген, өлген жылы белгісіз) – тарихшы, әдебиетші. XVII ғасырдың –жартысында өмір сүрген. Өз заманының жан-жақты білімді адамы болған. Орта ғасырлардағы Қазақстан мен Орталық Азия тарихы жөніндегі аса құнды деректеме саналатын «Бахр әл-асрар фи манақиб әл-ахйар» («Мейірбан адамдардың ізгі қасиеттері жайлы телегей теңіз құпия сырлар») деп аталатын шығарма, т.б. жазған. Оның «Махаббатнаме», «Наджм-и сакиб», «Ахлақ-и Хусайни» атты қасидалар мен ғазелдер жинағы және «Равайих-и тайиба» атты сопылық танымдағы шығармалары бар.

Саяхаты
=======

1625-1630 жылдары ол Үндістанға саяхат жасап, Кабул, Пешавар, Лахор, Дели, Аллахабад, Бенарес, Калькутта, т.б. қалаларда болады. Үндістаннан қайтып оралғаннан соң Аштархан Әулетінен шыққан Нәдір Мұхаммед ханның сарайында қызмет істеп, әуелі Балхта, сонан соң Бұхарада тұрады.
Жоғарыда аталған негізгі еңбегін Нәдір Мұхаммедтің тапсыруы бойынша 1634 жылы 24 қыркүйекте бастап, 1641 жылы аяқтаған.

«Бахр әл-асрар»
===============

«Бахр әл-асрар» - 7 томнан тұратын энциклопедиялық көлемді шығарма. Махмұд ибн Уәли бұл шығармасын жазуда араб, парсы, тәжік және түркі тілдерінде бұрынырақ түзілген еңбектерді (Ибн әл-Факих, Табари, әл-Истархи, Әбу Райхан әл-Бируни, Ата Мәлік Жуайни, Фазлаллах Рашид әд-Дин, Шараф әд-Дин Әли Йезди, Масуд бин Осман Кухистани, Әмин Ахмед Рази, Зайн әд-Дин Махмуд Васифи, т.б.) пайдаланған.

Кітаптың мазмұны
================

Кітапта қазақ хандарының шығу тегі, Ақ Орда, Әбілхайыр хан мемлекеті, Қазақ хандығының тарихына қатысты өте құнды мәліметтер бар.
**Уллубий Дапиялович Буйнакский** - Дағыстанда Совет өкіметін орнату жолындағы күресті ұйымдастырушылардың бірі. 1916 жылдан Компартия мүшесі. Мәскеу университетінің заң факультетін бітірген. 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін Мәскеуде партия жұмысына қатысты. Қазан революциясы кезінде Дағыстанда болып, Петровск-Порта қалалық және Дағыстан облысы революциялық соғыс комитеттерін басқарды. Дағыстанда СОвет өкіметі уақытша құлатылғаннан кейін Астраханьға кетті. 1919 ж. ақпанда Дағыстанға қайта келіп, РКП астыртын облысыкомитетін, Дағыстан соғыс советін және Қызыл Армия жасақтарын ұйымдастыруға қатысты. 1919 ж. 13 мамырда контрреволюцияшыл "татулық үкімет" РКП Дағыстан облысы комитетінің барлық мүшелерін қолға түсірді, соғыс-шариғат сотының үкімімен олардың бәрі атлды. Уллубий Дапиялович Буйнакский құрметіне Темір-Хан-Шаруа қаласы 1922 ж. *Буйнакс* деп аталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Нүрия Құрманқызы Сынғалиева** 1956 жылы 28 наурызда РКФСР Астрахан облысындағы
Ахтубинск қаласында туған. Қазақ.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
заң факультетін бітірген (1981), құқықтанушы.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1973 жылдан - РКФСР Астрахан облысы Ахтубинск қаласындағы консервілеу зауытының жұмысшысы. 1974 жылдан - Қазан Төңкерісінің 50 жылдығы атындағы Алматы мақта-мата комбинатында жүн түту машиналарының
операторы. 1978 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы сотының
машинисі. 1979 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы сотының хатшы-стенографисі. 1981 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы соты
шағымдар бөлімінің консультанты. 1983 жылдан - ҚазКСР
Жоғарғы сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының консультанты. 1986 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы соты 2-ші бөлімінің бастығы. 1988 жылдан - ҚазКСР, ҚР Жоғарғы сотының кеңес заңнамасын жүйелендіру және нәсихаттау бөлімінің аға консультанты. 1993 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының рақымшылық жасау туралы қолдаухаттарды қарастыру бөлімінің бастығы, ҚР Жоғарғы сотыныц қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының бас консультанты. 
1995 жылдан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен марапатталған.
Хоббиі - кітап оқу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
Ұлы - Қадырбай Аян Асылмарданұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ұлытау марганец кенді ауданы** - Қарағанды облысының батыс бөлігінде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымдық жағынан девон түзілімдерімен жабылған Ұлытау-Арғанаты мегантиклинорийінің шөккен бөлігін және онымен шекаралас жатқан Сарысу-Теңіз жақпартасты қатпарлы алқабының бір бөлігін қамтиды. Ұлытау-Арғанаты мегантиклинорийі меридиан бағытында созылған кембрийге дейінгі қатпарлар мен төменгі палеозойдан түзілген күрделі қатпарлы құрылыс болғандықтан Сарысу-Теңіз жақпартасты қатпарлы алқабымен бірігіп, геосинклиндік каледон іргетасын құрайды. Девон, карбон, пермь түзілімдері каледон мен герциннің орогендік және субплатформалық герцин кешендерін құрап, төменгі түзілімдерді жауып жатады. Мегантиклинорий ортаңғы және жоғарғы девонның қалың континенттік түзілімдерінен тұратын Тамды-Шағырлы квазисинклинорийі, Арғанаты және Қарсақпай көтерілімдері мен Ұлытау, Есқұла күмбездеріне жіктеледі. Бірнеше стратиграфиялық горизонттарда орналасқан, генезисі жағынан әр түрлі марганец кенбілінімдері квазисинклинорийдің оңтүстік бөлігін алып жатыр. Барлық кен орындар (Жезді, Аралық, Жақсықотыр) мен кенбілінімдер (Ақтас, Сарыадыр) төменгі фаменнің қызыл түсті конгломерат-құмтас түзілімдерінде орналасқан. Кендену ірі сынықты фациялар мен түзілімдер қалыңдығы азайған телімдерінде жатыр. Жезді типіндегі бұл кен орындары жанартаутекті-шөгінді жолмен түзілген.

Кенді ауданның зерттелуі
------------------------

А.Г. Богданчиков, А.С. Богатырев, Д.Д. Топорков, Е.А. Немов, В.Я. Ушаков,
Х.Г. Шаңгереев. Геологиясы мен заттық құрамын зерттегендер: А.Г. Бетехтин, Ф.В. Чухров, А.А. Максимов, А.И. Наливкин (1928-1958 жылдары), т.б. жүргізген. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**АБДРАХМАНОВ Махмұт Әбайдуллаұлы** *(20.6.1934 ж.т. Еңбекшіқазақ ауд. Ташкенсаз а.)* - ақын, Қазақстан Жазушлар одағының мүшесі (1962) ғaлым, филол.ғыл. докт.(1994), проф.(1994). Ташкенсаз а-ндағы 7 жылдық мектепті, Түрген пед. уч-щесін (1953), ҚазМУ-ді (1958) бітірген. 1958-83 ж. "Коммунизм туғи" газетінде, ҚР ҒА Ұйғыртану секторында әр түрлі қызмет атқарады. 1983-2000ж. Абай атынд. АлМУ-де каф. меңгерушісі, 2000 жылдан осы оқу орнында оқытушы. А. Құнанбаев. А.С. Пушкин, т.б. ақындардың өлендерін ұйғыр тіліне аударуға қатысқан. *"Ұйғыр совет әдебиеті тарихының очерктері" (авт.бірі,1967), "Өрлеу жолында" (1979), "Ұйғыр совет әдебиеті тарихы" (1986)*, т.б. кітаптары жарық көрді.

Дереккөздері
------------

"Жетісу энциклопедия"
**Ұлықпан Сейсекенұлы** (11.9.1947 жылы туған, Атырау облысы Жылыой ауданы Күлсары ауданы) - ақын. Жамбыл технологиялық институтын бітірген (1970). 

* 1973 - 1974 жылдары Атырау облысы Жылыой ауданы комсомол комитетінің ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі,
* 1974 - 1987 жылдары Жылыой ауданы ішкі істер бөлімінің тергеушісі, бөлімше бастығы қызметтерін атқарған.

Шығармалары
-----------

"Атырау айдыны" (1982), "Теңіз" (1984), "Ақ бесігім - кең Жылыой" (1985), "Адамзат, Жер-Анаңа табын енді", "Теңіз" (1996), т.б. кітаптары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Александр Әліпқанұлы Жеңсікбаев** — ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы (1981), професор (1982), ҚР Ұлттық ғылым академиясының коррeспонденттік мүшесі (1995).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1970 - Днепропетровск мемлекеттік университетін;  

1973 - аспирантурасын бітірген;  

1973 — 74 ж. сонда ассистент;  

1974 — 76 ж. ҚазМУ-де аға оқытушы;  

1976 — 81 доцент;  

1981 — 94 және 1997 —98 кафедра меңгерушісі ;  
 
1994 — 97 ж. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министірлігінің Алматы жоғары техника училищесі бастығының орынбасары;  
 
1997 — 2000 ж. Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссиясының төрағасы болды.

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми еңбектері функциялар теориясы мен функционалдық талдау (анализ) саласына арналған. Александр Әліпқанұлы Жеңсікбаев жүргізген зерттеулердің нәтижесінде үздіксіз және дифференциалданатын функциялардың жуықтауы интерполяциялық сплайн арқылы дәл бағаланды. Соболев класындағы функциялардың өте тиімді квадратуралық формуласы жөніндегі белгілі Колмогоров-Никольский есебі шешілді. Сплайндар үшін алгебраның негізгі теоремасы дәлелденді. Дәл және дәл емес ақпараттар бойынша көп айнымалылы функциялардың әр түрлі кластары үшін операторларды қалпына келтірудің тиімді тәсілдері алынды. Ленин комсомолы сыйлық лауреаты (1978). "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Моносплайны минимальной нормы и наилучшие квадратурные формулы
* "Успехи математических наук", 1981, т. 36, №4 (220);
* Сплайн-аппроксимация и оптимальное восстановление операторов, Математический сборник", 1993, т. 184, №12.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Әбілманат Әмірханұлы Әлімбаев**(1942, Қарағанды облысы – 2005) – философия ғылымдарының докторы (1991), профессор (1992). Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.

Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік мәдениет институтын бітірген (1971). Қарағанды мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі, 1992–2002 жылы Қарағанды педагогикалық институты мен Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі, факультет деканы, 2003 жылы Қарағанды экономика университетінде кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарған. Негізгі ғылыми еңбектері жастардың сана-сезімі, ұлт пен діннің консолидациясы, қазақтардың діншілдік ерекшеліктері, аймақтық әлеуметтік құрылымның өзгеру мәселелеріне арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Попов Александр Степанович** (1859 жыл -1905) – орыс физигі. 1877 жылы Санкт-Петербургтегi университетке оқуға түстi; 1882 жылы физика-матема- тикалық факультетiнiң математикалық бөлiмiн бiтiргеннен кейiн физика кафедрасында профессор атағын алу үшiн университетте қардылырған. Крондштадтағы теңiз техникалық училищеде офицерлiк класста физика мен электротехника пәндерiнен лекция оқыған. 

Попов қабылдағышы
1893 жылдан бастап Императорлық техникалық қоғамдастықтың IV бөлiмiнiң төрағасы. Негiзiнен электротехникамен айналысқан; 9 жыл бойы жаздық кезеңдерде Нижегородтық жәрмеңкенiң электр станциясының меңгерушiсi болды. Баспа жұмыстарынан келесi мақалаларды атап көрсетуге болады: "Орыс физика-химиялық серiктестiктiң журналында" жарық көрген "Жылулық энергияның механикалық энергияға айналуы" (1894), "Электр тербелiстердi табу мен регистрациялау құралы" (1896); осы құрал кейiннен өткiзгiшсiз электромагниттiк толқындардың көмегiмен телеграфтауда қолданылды. Кейiннен осы мақсаттта Англияда Маркони жасаған құрал Поповтың құралының аналогы болып шықты. Сонымен қатар "Электричество" журналында Попов әртүрлi кезде электротехника саласынан бiрнеше мақала жариялады. 1905 жылы 31 желтоқсан күнi қайтыс болды. Попов Герцтiң керемет тәжiрибелерiн жасаудаң нәтижесiнде өткiзгiшсiз телеграфтауды ашты. Алғаш рет өзiнiң құралдары мен тәжiрибелерiн1895 жылы Орыс физика-химиялық серiктестiктiң отырысында көрсетiлдi және үлкен қызығұшылық тұғызды. Өзiнiң ашулары үшiн 1898 жылы Императорлық техникалық ұйымның премиясын алды, 1900 жылы құрметтi инженер-электрик атағын алды, ал 1901 жылы Императорлық техникалық қауымдастықтың құрметi мүшесi болды. Попов өзiнiң ашқан құралдардың қолдануына броненосец "Генерал-адмирал апраксин" –дi құтқарғанда қатысты. 1901 жылы электротехникалық институттың физика профессоры болып, ал 1905 жылы қыркүйекте осы институттың директоры болып сайланды.

Александр Попов КСРО маркасында (1989)
Александр Степанович Поповтың атымен физика мен электротехника салаларында жасалған еңбектер үшiн берiлетiн сыйлық аталды.