recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тәжібай Жанаев** — 1940 жылы 20 наурызда Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Сағыз ауылына қарасты Буракөл ауылында туған. 

* Осы облыстың бұрынғы Есбол ауданындағы «Зеленый» балалар үйінде 10 жылдықты бітірді,
* 1958— 1959 жылдары Қаратон мұнай кәсіпшілігінде еңбек етті.
* 1965 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген.
* 1965—1970 жылдары мектептерде ұстаздық етеді.
* 1970—1980 жылдары «Қазақстан», «Жалын» баспаларында редактор, аға редактор, Қазақ КСР ғылым академиясының М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкері болып істеді.

Шығармашылығы
-------------

Шығармашылық жолы 1958 жылы жарияланған «Бураға мінген серілер» атты өлеңмен жазылған фельетоннан басталады. «Үміт оты» (1974), «Соңғы жеті шақырым» (1976), «Тобанияз қыстауы» (1998), «Періштелер жыламайды» (2001) атты әңгімелері мен повестері бар. Газет-журналдарда қазақша және орысша сыни мақалалары жариялайды. Аударма саласында Р.Акутавага, К.Паустовский, В.Катаев, Аленьдо, Сантос, Витаутес Римчикавючис, Уильям Санди және т.б. шетел жазушыларының әңгімелері мен Н.Вороновтың «Пілге үйір бала» (1982) повестері мен әңгімелері, А.Кешковтың «Сынған таға» романы (1987), «Қазақстан халықтарының ертегілері» (1996), т.б. кітаптарды тәржімалады. 2009 жылы «Ангелы не плачут» әңгіме, новеллалар жинағы шықты.

«Алтын бақан» атты шығармалар жинағында «Жол үстінде», «Ағыбай батырдың соңғы өкініші», «Құрманғазыны көрген атай», «Аға», «Әшірдің көлі», «Балақай», «Қайран әжем», «Күн ашыққа батты» сияқты әңгіме-хикаяттарының бірқатары өткен дәуір кезеңдерін бейнелесе, бірқатары қазіргі заман туралы толғаныстарымен көрінген. Оларда ел тағдыры, ел тәуелсіздігі жолындағы күрескерлердің өмір тарихтары баяндалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑   Қадыр Жүсіп «ПЕРІШТЕЛЕР ЖЫЛАМАЙДЫ»
Ашылуы
------

Үшқоңыр медресесі Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының бастамасымен 2008 жылы 27 тамызда «Шамалған медресесі» діни бірлестігі» атауымен ашылған.

Алматы облысы Әділет департаментінің Қарасай ауданының Әділет басқармасында 2012 жылы 29 желтоқсанда №3142-1907-05-У-е нөмірімен «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Үшқоңыр медресесі» жеке мекемесі ретінде қайта тіркеуден өтті.

Толықтай мәлімет
----------------

Медресе облыстық «Қарасай батыр» мешітінің жанында орналасқан. Жалпы көлемі – 2530 шаршы метр.

Медреседегі оқу үдерісі Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы тарапынан бекітілген оқу жоспары негізінде жүргізілуде. Оқу мерзімі – 2 жыл 10 ай.

Оқу пәндерінің жұмыс жоспары ҚМДБ Оқу-ағарту бөлімі тарапынан әзірленген. Сонымен қатар медресенің ішкі тәртібіне сәйкес қосымша сабақтар бекітілген.

Медреседе штат бойынша 10 оқытушы сабақ береді. Әрбір оқытушының өз пәндеріне арналған Жұмысшы оқу бағдарламасы, дербес жұмыс жоспарлары жасалған. Штаттық жылдық оқу жүктемелері медресенің оқу бөлімі тарапынан бекітілген. Медресенің оқыту жоспарына мемлекеттік стандартқа сәйкес зайырлы пәндер енгізілген.

Медресе кітапханасы діни әдебиеттермен және діни оқу құралдарымен, Құран Кәрім жазылған таспалар мен ислам дінінен мағлұмат беретін дыбыстық және бейне материалдармен қамтамасыз етілген. Дәрісханалар, компьютер залы, жатақхана толық жабдықталған. Медреседе асхана және алғашқы медициналық көмек пункті жұмыс істейді. 

2011-2012 жылдары медресені 7 шәкірт бітіріп шықты. Барлық түлектер имамдық қызмет атқаруда.

Қазіргі кезде 67 шәкірт білім алуда.

Сілтеме
-------
**Үшқылтан** (лат. *Trisetum*) – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Жер шарының қоңыржай аймақтарында 60-қа жуық түрі тараған, Қазақстанда 4 түрі (масақты үшқылтан, Литвинов үшқылтаны, Сібір үшқылтаны, Алтай үшқылтаны) кездеседі. Бұлар альпілік, субальпілік белдеулерде, ылғалы мол шалғынды жерлерде, ормандағы ашық алаңдар мен тоғайлардың шетінде өседі. Биіктігі 50 — 150 см. Сабағы түзу, жалаң, жылтыр. Гүлдері қосжынысты, аталығының саны үшеу. Гүлшоғыры шашыраңқы немесе масаққа ұқсас сыпыртқы. Масағы 2 — 4 гүлді, масақ қылтаны екеу. Маусым — шілде айларында гүлдеп, жемісі піседі. Үшқылтан — бағалы, құнарлы мал азығы. Кейбір түрлері мәдени өсіріледі.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Бақ ұшқаты
**Ұшқаттар тұқымдасы** (лат. *Caprifoliaceae*) – бұта, жартылай бұта, кейде ағаш немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Дүние жүзінде солтүстік және қоңыржай аймақтарда тараған 15 туысы, 500-дей түрі белгілі. Қазақстанда 6 туысы, 27 түрі бар. Жиі кездесетін туыстары — ұшқат, және линнея (жалманақ). Жалпақ жапырақты, қылқан жапырақты және аралас ормандар арасында өседі. Ұшқаттар тұқымдасының жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, бөбе жапырақшасы ұсақ, тіпті жоқтың қасы. Гүлшоғырындағы гүлдері әр түрлі 5 мүшелі, қосжынысты. Күлтесі доңғалақша, табақша, қоңырауша, кейде түтікшеге ұқсас. Аталығы 5, аналығы 1, жатыны төмен орналасқан, 2—5 біріккен жеміс жапырақшасынан тұрады. Аналық мойны қысқа, жуан немесе ұзын, жіпше тәрізді. Жемісі — қорапша, сүйекше, бір немесе бірнеше тұқымды жидек. Ұшқаттар тұқымдасына жататын өсімдіктерді бауларда, саябақтарда, орман ш-нда жылжымалы тау беткейлерін бекітуге өсіреді; көлеңкелі жерде өскен ағаштың өзегі ботаникада анат. кесіндіні бекіту үшін пайдаланылады. Бұлардың дәрілік, бояулық, шірнелі, техникалық маңызы зор. Кейбір түрлерінің жидектері тағам ретінде пайдаланылады. Көпшілік түрілері негізінен дәрілік және мәдени өсімдіктер.

Кіші тұқымдастары мен тектері
-----------------------------

**Diervilloideae**

* *Diervilla*: 3 түр
* *Weigela*: 10 түр

**Caprifolioideae *s.l.***

* *Heptacodium*: 1 түр
* *Leycesteria*: 6 түр
* *Lonicera* (ұшқат): 180 түр
* *Symphoricarpos*: 17 түр
* *Triosteum*: 6 түр

**Linnaeoideae**

* *Abelia*: 30 species
* *Dipelta*: 4 түр
* *Kolkwitzia*: 1 түр
* *Linnaea* (терістік линнея): 1 түр

**Morinoideae**

* *Cryptothladia*
* *Morina*
* *Zabelia*

**Dipsacoideae** – Қожакендір тұқымдасы

* *Acanthocalyx*: 3 түр
* *Dipsacus*  (қожакендір): 15 түр
* *Pterocephalus*: 25 түр
* *Scabiosa* (қотырот): 30 түр
* *Triplostegia*

**Valerianoideae**

* *Centranthus*: 12 түр
* *Fedia*
* *Nardostachys* : 3 түр
* *Patrinia* (тасшүйгін): 17 түр
* *Plectritis*: 5 түр
* *Valeriana* (шүйіншөп): 125 түр
* *Valerianella* (жеміл): 20 түр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Түзулер Тік бұрышты координаттар жүйесінде.
**Түзу сызық** – геометрияның негізгі ұғымдарының бірі. Геометрияның жүйелі түсіндірмелерінде түзу сызық әдетте тек қана геометрияның аксиомаларымен жанама түрде анықталған бастапқы ұғымдардың бірі деп есептеледі. Егер геометрияны құрудың негізі болып кеңістіктегі нүктелердің ара қашықтығы алынса, онда түзу сызықты екі нүктенің арасындағы ең қысқа сызық ретінде анықтауға болады. Түзу сызық – декарттық координаттар жүйесіндегі 1-ретті алгебралық сызық. Ол жазықтықта 1-дәрежелі теңдеу (сызықтық теңдеу) арқылы беріледі. Түзу сызықтың жалпы теңдеуі Ах+Ву+С=0 түрінде жазылады, мұндағы А, В, С – кез келген тұрақты сан, А мен В бір мезгілде 0-ге тең болмайды. Егер коэффициенттердің біреуі 0-ге тең болса, онда теңдеу толық емес деп аталады.

##### Жарты түзу

Жарты түзу — түзудің бойындағы бір нүктенің бір жағында жататын түзу нүктелерінің жиыны. Жарты түзудің {\displaystyle ~x} нүктесінің координаттары теңсіздіктердің тек біреуін ғана қанағаттандырады: {\displaystyle ~x>a,x<a,} мұндағы {\displaystyle ~a} — кез келген тұрақты шама. Егер нүктенің өзі {\displaystyle ~x=a} (жарты түзудің шекарасы) жарты түзуге тиесілі болса (яғни қамтылған болса), онда тұйық жарты түзу — сәуле жайында әңгіме болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
2. ↑  "Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009 ISBN 9965-893-25-X
**Түйдек** - қазақ поэзиясында
қолданылатын тармақтарды топтастырудың еркін түрі. Егер шумақты өлеңдерде тармақтар белгілі
тәртіппен, өзіндік ретімен топтасатын болса, жырда олар еркін, әр
мөлшерде алына береді. Мұнда
тармақтар түйдек-түйдегімен түсіп, әр көлемде топтасып, үзынды-қысқалы синтаксистік оралымдардың ыңғайымен әрқалай
топтаса береді. Кейде жырды шұбыртпалы деп атайтыны сондықтан. Алайда, жыр әйтеуір созылып, шұбатыла бермейді. Әр
жерден бір қайырылып, тармақтар
тобы синтаксистік оралым (пернод) көлемінде тиянакталып одан
әрі басқаша топтасып отырады. Түйдек
көлемінде көптеген тармақтарды
біркелкі үйлестіретін желілі ұйқас
қолданылады. Ал қатар тұрған. жақын тармақтар қосымша жанама
ұйқасты көп рет еселеп қайталап,
бір ойды ұзақ дамытып, сөйлемдерді тізбектеп созып әкетуге ерекше
лайық. Сондықтан оны өлеңді ағылтегіл айтатын суырыпсалма ақындар
көп қолданған. Жыр өлшемі, түйдек
үлгісі жазба поэзияда да кеңінен
қолданылып келеді. Мыс. Абайдың
"Жаз", "Сабырсыз, арсыз, еріншек",
"Көжекбайға" (Бөтен елде бар болса) секілді өлеңдерін атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ұшқат** (лат. *Lonicera*) – ұшқаттар тұқымдасына жататын шырмалған бұта, кейде ағаш. 

  

Қазақстанның тау беткейлерінде, кейде шыршалы ормандар арасында, тастақты жерлер мен өзен жағалауларындағы тоғайда өсетін 21 түрі бар. Бұлардың биіктігі 15—200 см. Жапырақтары жай, қарама-қарсы орналасады. Гүлдері қос жынысты, 2 кейде дара гүлді, шатырша құрайды. Жатыны 2—3 (5) ұялы. Аталық мойны ұзынша, күлтесі ақ, сары, қызыл, қызғылт, қоңыр, қара түсті. Гүлшоғыры — масақ. Жемісі — жидек, құрамында флавонды заттар, С витамині бар, кейде тағам ретінде пайдаланылады. Кейбір түрлері тасты, тастақты тау беткейлерін бекіту үшін өсіріледі. Ұшқаттың: Іле ұшқаты, Қаратау ұшқаты (*L. karatavіensіs*) — өте сирек кездесетін өсімдіктер, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Қайшыбаев Смағұл** - (9.10.1935, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы – 2007, Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1976), профессор (1981). Арғын тайпасы Қаракесек руының Шаншар бұтағынан.

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1958, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Қарағанды қаласындағы Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар институтында кіші ғылыми қызметкер (1958), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтында бөлім меңгерушісі, институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1966–73), Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина академиясы) кафедра меңгерушісі, декан (1977), проректор (1984–86) қызметтерін атқарды. «Вегетативно-сосудистые и нейрогуморальные нарушения при вибрационной болезни у горнорабочих» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қаракесек Шаншар абыз әулеті [Текст] / Ж. Смаилов. - Алматы : Жедел басу, 2008. - 421 с. - ISBN 9965-702-65-9
3. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Түзу қазтабан** (лат. *Potentilla erecta*) - раушангүлділер тұқымдасы қазтабан туысына жататын шөп тектес, көп жылдық өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

Гүлі
* Биіктігі жарты метрге дейін жетеді.
* Тамыры көлбеу өседі, жуан әрі қатты, көптеген қосымша тамырлары бар.Сыртынан қарағанда қоңырқай, сындырып қарағанда іш жағы қызыл түсті болады.
* Сабағы тік, қысқа түктері бар, кейде көлбей өсіп барып жоғары көтеріледі де, жағарғы жағында жайыла өседі.
* Тамырдан тікелей өсіп шыққан жапырақтары үш және бес салалы болып, сағақтары ұзын келеді. Сабақтан өскен жапырақтары отырмалы, үш-үштен қосақталып тұрады, үлкендеу келген қосымша жапырақтары бар. Тамыр жапырақтары өсімдік гүлдеген кезде қурап түсіп қалады.
* Гүлдері жіңішке, олар сабақтарының ұшында бөлек-бөлек тұрады. Гүл тостағаншасы екі қабат. Әр қабатында төрт қалақшадан бар. Гүл жапырақтары төртеу, алтындай сары түсті, түп жағындав қызыл дақтары болады. Мамыр айынан тамыз айына дейін гүлдейді.

Өсетін жері
-----------

Ормандардың ішіндегі алаңдарда, ылғалды және құрғақ шабындықтарда, бұталардың арасында өседі.

Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
------------------------------------

Өсімдіктің құрамында илік заттар, крахмал, алма қышқылы, шайыр, камедь, эфир майлары, қант бар.
  

Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамырын жинап, кептіріп алады. Халық медицинасында түзу қазтабанның қақырық түсіретін, өт айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін, аурыған жерлерді және жүйке жүйесін тыныштандыратын қасиеттері бар. Өсімдіктің тамырынан жасалған дәрілер асқазан қабынғанда және асқазанға, ішекке жара түскенде, өкпе желденіп кеңігенде, өкпе туберкулезі мен іш өткенді, күшті жөтелді емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар асқазаннан, ішектен, жатырдан қан кеткенде де пайдаланылады. Ауыз уылғанда, тіс түбінің еттері қанайтын болғанда ауыз шаяды. Дене сыртындағы тері ауруларын, қанталаған және іріңді жарақаттарды емдейді. Еріннің және қолдың, аяқтың терілері жарылғанда осы өсімдіктің тамырынан жасалған май (ұнтақталған тамырының 5 грамын 1 стақан сиырдың майына қайнатады да, жылы күйінде сүзіп алады) дәріні жағады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Асан Ибраймов** (1953, Атырау). Әзірбайжан мүнай және химия институтын бітірген (1975).

1975-1977 жылдары - «Ембімұнай» ӨБ Балықшы БЖБ-да бурғылау құрылғысының дизелист-моторшысы, БӨАжА инженері, мұнара тұрғызу цехының прорабы.

1977-1982 жылдары-«Ембімұнай» ӨБ Мұнара тұрғызу кеңсесінде прораб, аға прораб, мұнара тұрғызу цехының бастығы, бас ме- ханигі.

1982-1984 жылдары - Кеңес Армиясы қатарында азаматтық борышын өтеген.

1984-1987 жылдары - «Ембімұнай» ӨБ Мұнара тұрғызу кеңсесінде бас инженер, директор.

1987-1995 жылдары - «Теңізмұнайгаз» ӨБ өндірістік-техникалық жабдықтар және жабдықтарды толықтыру басқармасында бас инженер, арнайы механикаландырылған жұмыстар басқармасы бастығы, өндірісітк-жөндеу-пайдалану тресінің меңгерушісі.

1995-1999 жылдары - «Теңізмұнайгаз» АҚ- ы энергия-механика бөлімінде бас механик, өндіріс департаментінде жабдықтар жөніндегі бас менеджер.

1999-2004 жылдары - «Ембімұнайгаз» ЖАҚ мұнай және газ өндіру департаментінің бас механигі.

2004 жылдан «ҚазМұнайГаз» ӨБ» АҚ «Ембімұнайгаз» ӨФ-да механика-энер- гетика департаментінің директоры. Мұнай өнеркәсібі министрлігі және Мұнай-газ өнеркәсібі жумысшылары кәсіподағы ОК-нің Құрмет грамотасымен марапатталған (1978).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Қайтымды процесс**, термодинамикада – термодинамикалық жүйенің тура процесінің барлық аралық күйлерін кері бағытта ретімен қайталай отырып, бастапқы қалпына қайта оралуы мүмкін болатын бір күйден екінші күйге ауысуы. Табиғатта өтіп жататын процестердің ешқайсысы да бұл шартты қанағаттандырмайды, олар қайтымсыз процесс болып табылады, тек олардың кейбіреулерін ғана идеалдандырған жағдайларда Қайтымды процесс деп қарастыруға болады. Қайтымды процесс уақыттың таңбасын өзгерткен кезде өзінің түрін өзгертпейтін теңдеулермен сипатталады[1]. Механика мен электрдинамиканың (егер үйкеліс күштері түріндегі күштерді ескермесе) көптеген есептері, т.б. Қайтымды процесстерге негізделіп зерттеледі. Қайтымды процесс түсінігі уақытқа айқын тәуелді болмайтын термодинамиканың бірінші және екінші бастамаларына сүйенетін макроскопиялық термодинамика тепе-теңдігінің негізгі түсініктерінің бірі. Термодинамикада Қайтымды процесс бір-бірінен айырмашылығы шексіз аз болатын тепе-теңдік күйлердің үздіксіз қатары ретінде қарастырылатын өте баяу процесс, демек Қайтымды процесс тепе-теңдік жүйені анықтайтын термодинамикалық параметрлердің баяу өзгерісімен сипатталады. Мұндай процестер квазистатикалық немесе квази тепе-тең процестер деп аталады. Квазистатикалық процестің қайтымды болатыны оның әрбір аралық күйінің термодинамикалық тепе-теңдік күйде болатындығында, сондықтан процестің тура не кері бағытта өтіп жатқандығы ескерілмейді. Қайтымды процесстің микроскопиялық теориясы статистикалық физикада қарастырылады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Қадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. ISBN 9965-814-30-9
2. ↑  Н. Қойшыбаев мақаласы

Үлгі:Rq
Сызықтық теңдеу — бұл көпмүшенің барлық мүшелерінің дәрежелері 1-ден үлкен болмайтын алгебралық теңдеу. Сызықты теңдеуді мына түрде көрсетуге болады:

* жалпы түрі: {\displaystyle a\_{1}x\_{1}+a\_{2}x\_{2}+\dots +a\_{n}x\_{n}+b=0}
* канондық түрі: {\displaystyle a\_{1}x\_{1}+a\_{2}x\_{2}+\dots +a\_{n}x\_{n}=b}

  


Жазықтықтағы түзудің теңдеуі - жазықтықта кез-келген түзуді мынадай бірінші дәрежелі теңдеумен көрсетуге болады A x+B y+C= 0. мұндағы А, В, С кез-келген нақыты сандар және A және B бір уақытта нөлге тең болмайды.

Бір айнымалы сызықтық теңдеу
----------------------------

Бір айнымалы сызықтық теңдеуді мынадай түрде келтіруге болады:

* ax+b=0.

теңдеудің шешімі a және b сандарына байланысты.

Егер {\displaystyle ~a=b=0}, онда теңдеудің шешімі шексіз жиын, мұнда {\displaystyle \forall x\in \mathbb {R} :x\cdot 0=0}

Егер {\displaystyle a=0,b\neq 0}, онда теңдеудің шешімі болмайды, мұнда {\displaystyle \not \exists x\in \mathbb {R} :0\cdot x=-b\neq 0}
Егер a \ne 0, онда теңдеудің шешімі жалғыз болады және ол мынаған тең: x=-\frac {b} {a}

Тағы қараңыз
------------
**Қайтпас**– Шымкент қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Бозарық ауылдық округі орталығы. 

Шымкент қаласынан солтүстікке қарай 2 км жерде, ескі Сайрамсу өзенінің арнасында орналасқан. Тұрғыны 9,0 мың адам (2003). Ертеректе Шымыр ауылы, №10 ауылы деп аталды. 1927 ж. алғашқы артельдер құрылып «Жасасын» ұжымшарына бірікті. 1931 ж. «Қайтпас» ұжымшары болып ірілендіріліп, ауыл шаруашылық өнімдерінен мол өнім алды. Оның негізінде ӨК, шаруа қожалықтары құрылды. Ауылда Шымкент қаласының бірнеше кәсіпорындары жұмыс істейді. Орта, орталау мектеп, клуб, кітапхана, аурухана, фельдшерлік пункт, т.б. мекемелер бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том
**Түзету психологиясы**– заң психологиясының саласы; құқық бұзушыларды көбіне еңбекпен түзеу мен қайта тәрбиелеудің жағдайлары мен ерекшеліктерін (бұл адамдардың зиятттылық және тұлғалық қасиеттерін, олардың түзеу мекемелеріне бейімделу процесін, бостандығынан айырылудан болған психикалық күйін, еңбекке дұрыс көзқараспен қарауға тәрбиелеу әдістерін, түзелуге ден қоюшылықтың қалыптасуын) зерттейді. Т.п. жекелеген құқық бұзушылардың психологиясын, сондай-ақ қамау орындарындағы ресми және бейресми топтардың құрылымын, олардың құралу және қарекет механизмдерін зерделейді. Т.п. бойынша ғылыми зрттеулердің нәтижелері құқық бұзушыларды қайта әлеуметтендіруге, олардың бостандықтағы қалыпты өмірге психологиялық дайындығын қалыптастыруға, сондай-ақ қылмыскерліктің қайталануына жол бермеуге бағытталған практикалық психологиялық- педогогикалық ұсыныстар белгілеуде пайдаланылады.

Тағы қараңыз
------------

* Заң психологиясы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Қайызғақшөп** (лат. *Stachys*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдік, кейде шала бұта. 

  

Қоңыржай және субтропиктік аймақтарда кездесетін 300-ден астам түрі белгілі. Талас Алатауы, Қоржынтау, Алтай, Тарбағатай, Іле Алатауының тастақты сол түстік беткейлерінде, Семей, Ақтөбе,Мойынқұм аймақтарының тастақты (қорымтасты) жерлерінде, Балқаш –Алакөл ойысының өзен, арық жағалары мен ылғалы мол шалғындықтарында көп өседі. Қазақстанда 6 түрі бар. Олардың биікт. 15 – 125 см. Сабағы тік, жапырақтары өркен бойына қарама-қарсы орналасады. Гүлдері сабағы мен бұтақтарының ұшында 6 – 8 гүлден топталып, масақ тәрізді гүлшоғырын құрайды. Гүлшоғырлары жапырақ қолтығынан да дамиды. Жеке гүлінде бір-бірімен біріккен түтік тәрізді 5 тостағанша жапырақша, қызғылт, ақшыл сары, көгілдір түсті 5 күлтесі бар. Күлтелерінің екеуі бірігіп жоғары ерін, үшеуі бірігіп, төм. ерін құрайды, түбінен түтік тәрізді тұтасып бірігіп кеткен. Аталығы – төртеу, ол жоғары ерін құрайтын күлтенің ішіне орналасқан. Біріккен күлтелер аталықтарды сыртынан қоршап, жаңбыр суынан қорғайды. Маусым, шілде айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жеміс салады. Жемісі – үш қырлы жаңғақша. Қайызғақшөптің кейбір түрлері дәрілік өсімдіктер (мыс. орман Қайызғақшөпі), арасында шірнелі түрлері де кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
Блэкер бомбардасы – британ әскерінің подполковнигі Стюарт Блэкер жасап шығарған танкіге және жаяу әскерге қарсы қолданылатын мортира-миномет. Жеңіл салмақты зеңбірекке екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Блэдкердің есімі берілді. Бомбарданың снаряды ұңғыға емес, болаттан жасалған өзекке салынған. Басқа қаруларға қарағанда әлдеқайда жеңіл. Оны іске қосуға көп адам кажет емес еді әрі дұшпан көзінен жасыру да оңай болды. Бомбарданың салмағы 185 келіні құрағанымен, ол 13 бөлікке бөлінетін, сондықтан да оны тасымалдау стандартты танкіге қарсы зеңбіректерді тасымалдауға қарағанда оңай болатын.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Янко Иванов Сакызов** (*болгарша:*Янко Иванов Сакъзов; 24 қыркүйек 1860 ж. Шумен - 02 ақпан 1941 ж. София) — болгар саяси қайракері, болгар реформистерінің көсемі және иедологы.

Еңбек жолы
----------

Германияда, Англияда, Францияда жоғарғы білім алды. 80 жылдары социал идеяларды таратуға қатысты. 19 ғасырдың 90 жылдарының басында Янко болгар пролетарлық партисын құруға қарсы шықты. 1892 ж. реформистік ұйым - Болгар құрылуына белсене қатысты. 1894 ж. Болгар жұмысшы партисы ОК-ге кірді, онда оппортунистік ағымды басқарды. Буржуазиямен буржуазиялық партиялармен таптық ынтымақ орнатуға шақырды. 1903 ж. *Болгар жұмысшы социал-демократиялық партиясының* негізін қалап, басқарды. І-дүние жүзілік соғыс кезінде *"азаматтық бітімге"* келуді жақтады. 1918-19 ж. сауда, өнеркәсәп және еңбек министрі болды. Қазан социал революциясын дұшпандықпен қарсы алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Жеңіс жырлары** — Жұбан Молдағалиевтің алғашқы өлеңдер жинағы, 1949 жылы жарық көрді.

Ұлы Отан соғысының отты жылдарын өз басынан кешірген ақын «Әлия», «Ер қабірі», «Батыр туралы баллада», «Біз жеңеміз» өлеңдерінде ерлікті, отансүюшілікті, жеңіске деген сенімді жырлаған. Жалпы жинаққа 52 өлеңі кірген. 

Ақынның жары София Молдағалиева кітаптың тарихы туралы мынандай естелік қалдырған: «Ол кезде біз жер үйде тұрдық. Жазуға, жалпы шығармашылыққа ыңғайлы орта болды деу қиын. Кітап 1949 жылы, соғыстан кейінгі қиын уақытта жазылды. Кейде жарық болмай қалатын. Ондай кездерде шамның жарығымен отыратын. Қателеспесем, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсіреповтер жақсы пікір айтты. Шығармашылық әлеміне деген махаббатын арттыра түсті.»

Соғыстағы жауынгердің жастық, адамдық жылы сезімдерін танытуда «Жауынгер хаттарынан», «Солдат сыры», «Солдат қызға» атты өлеңдері мен туған жерді еске салатын тартымды лирикалары едәуір маңызды:

> 
> Сарғайып жетер бұл қағаз,  
> 
> Сағынышым тәрізді.  
> 
> Сақтаулы жүрді ол біраз,  
> 
> Сатпағын салды тер ізі.  
> 
>   
> 
> Жолшыбай тағы кім шалар,  
> 
> Сонда да, сәулем, жерінбе!  
> 
> Қадыры мол қасиет бар —  
> 
> 
> 
> Солдаттың ащы терінде.
> 
> 

Ал, «Сағындым, Жайық!», «Ән», «Шығыста туған елім бар», «Туған елді жырлаймын», «Менің халқым» өлеңдерінде туған жер сағынышы тербеген ақынның жан толғанысы байқалады. «Азамат қуанышы» және басқа өлеңдерінде ақын бейбіт еңбекті жырлай бастайды:

> 
> Ер жігіт күні кеше болып солдат  
> 
> Елі мен Европаны еткен азат.  
> 
> Бұл күнде еңбек ері, егінші ол,  
> 
> Біткендей қуанады ұшқыр қанат.  
> 
> Жол қылып жорықтарда көп жерлерді,  
> 
> Ауылға Берлиннен биыл келді.  
> 
> Тоздырып талай етік шарласа да,  
> 
> 
> 
> Таба алмай өз еліндей ешбір елді.
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жинақ жайында Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2020 жылы. Kitap.kz сайтындағы мәлімет
2. ↑  Молдағалиевтің майдандық лирикасы туралы

Сілтемелер
----------

* Жеңіс жырлары(қолжетпейтін сілтеме) Kitap.kz сайтында

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Жұбан Молдағалиев шығармалары |
| --- |
|  |
| Поэмалары | 
Айттым сәлем • Байқоңыр баспалдақтары • Дала дастарқаны • Жесір тағдыры • Жыр туралы жыр • Кісен ашқан • Қиял қанаты • Қызыл галстук • Қыран дала • Мен — қазақпын • Сел • Туған жер |
|  |
| Өлеңдері | 
Жеңіс жырлары (жинақ) • Нұрлы жол (жинақ) • Бақыт елі (жинақ) • Замана тынысы (жинақ) • Ғашық көзбен (жинақ) • Жыр күнделіктері (жинақ) • Басқа өлеңдері |

 |
**Жеңіс Қайыржанұлы Рыспаев** 1949 жылы 25 қаңтарда Петропавл қаласында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын; И.С. Конев атындағы Алматы жоғары жалпы әскер командалық училищесін (1975) шынжыр табанды және дөңгелекті машиналарды пайдалану жөніндегі инженер мамандығы бойынша; КСРО МҚК Әскери қарсы барлау
жоғары курстарын (1978); КСРО МҚК жоғары курстарын (Ташкент қаласы, 1984) бітірген. 1966 жылдан - кеңшар тракторшысы; В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының студенті. 1975 жылдан - взвод командирі. 1977 жылдан - КСРО МҚК Әскери қарсы барлау жоғары курстарының тыңдаушысы, Орта-азиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінің жедел өкілі, аға жедел өкілі. 1982 жылдан - КСРО МҚК жоғары курстарының тыңдаушысы (Ташкент қаласы).
1984 жылдан - Ауғанстандағы 40-шы армия бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінде бөлімшенің аға жедел өкілі. 1986 жылдан - Ортаазиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК секторының аға жедел өкілі. 1987 жылдан - Авиация кадрларын жетілдіру жөніндегі Орталық курстар бойынша КСРО МҚК бөлім бастығының орынбасары (Фрунзе қаласы). 1989 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарын шет тілдер кафедрасы бастығының орынбасары. Қазіргі уақытта - еңбегі сіңген демалыста. Қызыл Жұлдыз орденімен, 15 медальмен марапатталған. Запастағы генерал-майор. Үйленген. Жұбайы - Байжанова Гүлжан Ғабдуллақызы. Ұлы - Тайыр (1975 жылы туған). Немересі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қайырболат Мұқанұлы Есенов** – филология ғылымдарының докторы (1983).

Өмірбаяны
---------

Омбы пед. училищесін (1947);  

1995 ҚазМУ-ды (қазіргі Қазақ Ұлттық Университет) бітірген;  
(1947–50), Омбы облысындағы №1 жетіжылдық мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалім;  

1955–57 Көкшетау облысы мұғалімдер білімін жетілдіру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің меңгерушісі;  

1957 жылдан өмірінің соңына дейін ҚР Ұлттық ғылым академиясының Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болды.

Еңбектері
---------

Есенов қазақ тіл білімі синтаксисінде күрделенген сөйлемдер категориясының теоритігі негізін қалады. «Қазіргі әдеби тіліміздегі күрделенген сөйлемдердің негізгі мәселелері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Қайырболат Мұқанұлы 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Абдраман Шәмшиден Абдраманұлы** (19.10.1937 ж.т. қазіргі Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Қаратал а.) – кен инженері, жазушы, техникалық ғылымдарының кандидаты (1981), педогогикалық ғылымдарының докторы (2000), ҚР Педогогикалық ғылымдар академиясының академигі (1960). Қазақ кен-металлургия институтының (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) кен факультетін бітірген. Шығыс Жезқазған кенішінде кен инженері, өндіріс бөлімінің басшысы (1964–66), Алжирде кен байыту комбинатының бас инженері (1969–72), ал 1973 жылдан Қазақ ұлттық техникалық унивеситетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, проф. қызметін атқарды. «Жоғары техникалық оқу орындары студенттердегі кәсіби-техникалық бағыттылықты қалыптастырудың дидактикалық негіздері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 

Ол ғылыми-фантастикалық «Елгезек электр» (1963), «Көрінбес қорған» (1969), «Сахара гүлі тас Раушан» (1980) атты көркем, «Кен қазудың технологиялық негіздері» (1990), «Жер астында руда қазу процестерін есептеу» (1991), «Кен технологиясының негіздері» (2003) оқу құралдарының және «Ақжан Машани» (2007), «Машанитану» (2009), т.б. кітаптарының авторы.
Көшеге ақиық ақын, Қазақстанның халық жазушысы Ғафу Қайырбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 29.12.1997 № 797 шешімі) берілген. Қайырбеков Ғафу (1928-1994) Торғай қаласында дүниеге келген. Ол «Қазақ әдебиеті», «Жулдыз» басылымдарында бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Ғ.Қайырбеков «Қосбасар», «Асулар алда», «Қарқаралы тауларында», «Ақ желкен» т.б. шығармалардың авторы. Пушкин, Лермонтов, Брюсов, Есенин, Рудаки, Мицкевич, Гамзатов, Толстой, Бунин шығармаларын қазақшаға тәржімалаған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Талгарская көшесі. Көшенін ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Боло Йен** – Қытай актері, культурист. *«Айдахардың шығуы»* кинофильмінде Боло рөлімен, *«Қанды спорт»* кинофильмінде Чон Ли рөлімен және *«Қос соққы»* кинофильмінде Мун рөлімен көпшілікке таныс. 

1946 жылы 3 шілдеде Гуанчжоуда дүниеге келген. Өзге қытай балалары сияқты ол да жергілікті ұстаздан кунг-фуды меңгереді. Акробатикамен айналысып, ауыр салмақ көтеруге қызыққан. 

1970-1980 жылдары Оңтүстік-шығыс Азияда кемподан (қол күресінен) чемпион болған. 

**«Winston»** темекісінің жарнамасына түсіп жатқан кезінде Брюс Лимен танысады. 1973 жылы оны өзінің «Айдахардың шығуы» фильміне түсуге шақырады. Кейін бірнеше кунг-фу өнері көрсетілетін шытырман оқиғалы фильмдерге түседі. Ең атақтысы – америкалық Cannon Films киностудиясы шығарған «Қанды спорт» фильмі. Фильмде серіктесі Жан-Клод Ван Дамм болады. 

2007 жылы оның соңғы әрі атақты рөлдерінің бірі АҚШ пен Қазақстан бірігіп түсірген*«Жақын ұрыс»* фильмі болатын. 

2008 жылы киноны мүлдем тастап, Гонгконг дене тәрбиесі коммерциялық ұйымының төрағасы болып тағайындалады.

Дереккөздер
-----------
А4 парағының басқа А сериясындағы форматтарға қатынасы
**А4** — қағаз форматы, белгіленген ISO 216 стандартта, метрикалық өлшем системасында негізделген. Оның өлшемі - 210х297 мм. диагональі - 364 мм. Парақ форматының ауданы А4 = 1/16 м². 

А4 парақ форматы А0 форматының жүйелі түрде екі бөлікке бөлінуінен алынады. А0 форматының ауданы = 1 м²: А0 = 2 х А1, А1 = 2 х А2, А2 = 2 х А3, А3 = 2 х А4. А4 форматын екіге бөлген жағдайда екі А5 форматы шығады, сонымен қатар, ол А4 форматының жартысын сақтап тұрып, қабырғаларының қатынасы 1: √2 (Лихтенберг қатынасы). 

А4 формат құжаттырда, сызбаларда, хаттамаларда, журналдарда, бланктарда және принтер мен көшірме техникаларда қолданады. 

Сызба терминологиясында А4 форматқа 11 сәйкес келеді, А3 форматына 12 форматы, А2 -ге 22, А1 -ге 24. Форматтар 2 санмен белгіленеді. Біріншісі формат бөлігінің 297 мм. өлшемге тең еселігін, ал екіншісі форматтың екінші жағының 210 мм. өлшемге тең еселігі көрсетеді.
**Іңкәр Ахметқызы Бірімжанова** (27 қазан 1915 жыл, Қостанай облысы) – медицина ғылымдарының докторы (1964 жылы), профессор (1965 жылы). 

Арғын тайпасы Шақшақ руының Аю бөлімінен шыққан.

Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1935 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 1935–45 жылдары Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университетін) аспирант, ассистент, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 

1963 жылы «Эстеро и интероцептивная влияния на лимфоток в онтогенезе» деген тақырыпта докторы диссертация қорғаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 21 қыркүйектің 2020 жылы.
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Қайырбек Шақуәліұлы Мұсабаев** - 1952 жылы 21 наурызда РКФСР Омбы облысы Жексембай
ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мұсабаев Шақуәлі Галимоллаұлы (1918-1985), РФ Омбы облысы Домбай 8 жылдық мектебінің директоры болып жұмыс істеген, А. Невский, Қызыл Жұлдыз
ордендерімен, 4 медальмен марапатталған. Анасы -
Мұсабаева Күлжауар Смағұлқызы (1924 ж. т.), зейнеткер.
Калининград техникалық балық енеркәсібі және шаруашылығы институтын (1976) инженер-механик мамандығы
бойынша; Қарағанды «Фемида» заң академиясын (Көкшетау қ. 2005) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі ( 2008 жылдан).
1976 жылдан - Ақтөбе облысы Күрті ауданының «Достижение» балық аулау ұжымшарының инженері. 1980 жылдан - КСРО Балық шаруашылығы министрлігі «Қазақ-балықсу» басқармасыныңаудандықинспекторы, мамандар
бөлімінің бастығы. 1992 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылығы
министрлігі Қазақ балықшылар комитеті басқармасының
бастығы. 1994 жылдан - ҚР Экология және биоресурстар
министрлігі «Қазбасбалыққорғау» бастығының орынбасары, «Басбиоресурстар» балық қорларын қорғауды және
жануарлар әлемін пайдалануды мемлекеттік бақылау
бөлімінің бастығы. 1997 жылдан - ҚР Табиғи ресурстар
және қоршаған ортаны қорғау министрлігі Ерекше қор
латын табиғи аумақтардағы жануарлар мен өсімдікнч
әлемін қорғау және тиімді пайдалану басқармасының
тор меңгерушісі, экологиялық сараптама бөлімінің 
маны, ерекше қорғалатын табиғи аумақтағы 
старды қорғауды мемлекеттік бақылау бөлімінің 
басқарма бастығының орынбасары. 2002 жылдан КМ
Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және шаруашылығы комитеті басқармасының бастығы.
2005 жылдан бері - ҚР Ауыл шаруашылығы министршп
Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті 
ның орынбасары.
«Қазақстан Республикасыныңтәуелсіздігіне 10 жыл» 
медалімен марапатталған.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «дамыған, туризм үшін тартымды, демократиялы 
кет».
Хоббиі - саяхаттар.
Сүйіп оқитын әдебиеті - деректі басылымдар.
Үйленген. Жұбайы - Маншура Шайжанқызы (1955 ж. т.), үй
шаруасымен айналысады. Қызы -Гүлмира (1980 ж. т.), 
даму бағдарламасы кеңсесінде қызмет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Боло Хауз мешіті** (өзбек. *Bolohovuz masjidi)* — Өзбекстандағы Бұхара қаласындағы тарихи мешіт. 1712 жылы Регистан аймағындағы Арк цитаделінің қарсы жағында салынған, ол тарихи қаланың басқа бөліктерімен бірге ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген.

Ол Бұхара әмірі 1920 жылдары большевиктік Ресейдің қол астында болған кезде жұма мешіті қызметін атқарды.

1917 жылы айуанның (кіреберістің) алдыңғы бөлігіне жазғы намаз бөлмесінің дөңес төбесін қолдайтын жұқа боялған ағаш бағандар қосылды. Бағандар түрлі-түсті муқарнастармен безендірілген.

Тарихы
------

Үлкен күмбезді мешіт пен Боло хауз мешітінің кіреберісін 1712 жылы Өзбек билеушісі Абулфайз ханның анасы Ситораи Мохи салған, ал аулалар мен бөлмелер 19 ғасырда салынған.

Мұса Сайджановтың айтуынша, мешіт кіреберісі 1915-17 жылдары қайта жөндеуден өткен. Көрші мұнараны сол жылдары шебер Ширин Муродов пен шебер Хафизов салған. Мешіт аралығында жұма намазы оқылды.

Сәулет
------

Ғимараттың ұзындығы 11,5 м, солтүстік бөлігінде Михраб орналасқан. Боло хауз мешіті Михраб сияқты Мозаика мен күрделі рельефтермен безендірілген. Ганч жусанының төбесі мешіттің шығыс жағында орналасқан және шатырдың астында ганчпен безендірілген. Шатырдың екі жағында екі қабатты биік сөрелер орналасқан. 

Аиуанның кіреберісінде тірек рөлін атқаратын 20 баған бар, олардан олар бетон негізіне бекітілген, шыңында ағаштан жасалған муқарнастар бекітілген.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Боливия телевизиясы** – Боливия мемлектіндегі телеарналар жүйесі.

Боливия мемлекетінде сауаттылық денгейі төмен, соңдықтан халықтың үлкен бөлігі басылымдарға назар аудармай, тек теледидар карауға бет бұрған. Дегенмен, заң бойынша тыйым салынбағанымен сөз бостандығына қатаң тыйым салынған, цензураға жол берілген. Телевизия саласы арқылы жарнама жаксы дамыған. Боливияда жеке PAT компаниясы меншігіндегі арналар және Empresa Nacional де Bolivania атты мемл. телевизия да бар.

Аталған жүйелер жеті станцияда және мемлекеттің әр жерінде хабар таратады. Боливияда жалпы саны 48 телестанция жұмыс істейді, оның сегізі түрлі университеттер қарамағында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
***Гүлнар Өмірзақова*** - 1960 жылы 4 ақпанда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Беріктас ауылында туған. 

1980 жылы Қыздар педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін бітірген. *«Жетісу», «Қазақстан пионері»* (қазіргі *«Ұлан»*), *«Социалистік Қазақстан»* (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттері мен Қазақ радиосында тілші, Орталық мұрағатта қызметкер, аудандық мәдениет үйінде директор, мектепте ұстаз болып жұмыс істеген. Қазір Алматы облысы Жамбыл ауданының *«Атамекен»* газетінің тілшісі әрі ұстаздық қызметте. «Жапырақ-ғұмыр» атты тұңғыш өлеңдер жинағы 1993 жылы *«Жалын»* баспасынан жарық көрген.

*«Қарлығаш» (1987), «Жыр тәңірі» (1995), «Қарасай батыр» (1996)* атты ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген. Сондай-ақ *«Беріктас — берік босағам», «Жүрек лүпілі»* атты жыр жинақтары шыққан.

Абай, М.Жұмабаев, М.Мақатаев атындағы жыр мүшәйраларының жеңімпазы. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Құрмет грамотасымен, аудандық, облыстық Мақтау қағаздарымен марапатталған. *«Жігер»* фестивалінің лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
*Басқа мағыналар үшін Шағыр деген бетті қараңыз.*
**Шағыр** (Bergenia) — тасжарғандар тұқымдасына жататын өсімдіктердің бір туысы. Мұның 10 түрі бар. Шағырдың жапырағы мен тамырсабағында аморфтық таннид деп аталатын зат болады. Бұл тері илеуге жұмсалады.
Тамырсыз жерсабағы — күзде, жапырағы — жазда жиналып көлеңкелі жерде кептіріледі.
Негізінен Азияда өсетін 10 түрі белгілі. Қазақстанда 2 түрі кездеседі. Соның бірі – етжапырақ Б. немесе шағыршай (В. crassіfolіa). Алтайда кең тараған. Биікт. 5 – 50 см. Тамырсабағы жуан, жерге төселіп өседі. Сабағы жапырақсыз. Қалың, ірі, жүрек пішінді жапырағы сабақ түбін айнала қоршай орналасқан. Қызыл гүлдері қалқанша гүлшоғырына топтасады. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, тамызда жемістенеді. Жемісі – қорапша, іш жағынан ашылады. Тұқымдары көп. Тамырында илік заттар көп болғандықтан тері илеуге, ал өсімдік құрамындағы глюкозидтерді фотосурет шығаруға қолданады. Жапырағын қайнатып шай орнына ішеді, тұнбасынан қара, қоңыр бояу алынады. Б-ның екінші түрі – угам баданы өте сирек кездеседі, қорғауға алынған.

Дереккөздер
-----------

* Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
**Гүлнәр Бораш (Смағулова)**  (5.9.1958. Алматы қаласы) – телережиссер.

Алматы театр көркемөнер институтын бітірген (1990).
Еңбек жолын Қазақ теледидарының насихат және үгіт хабарлары Бас редакциясында әкімшіліктен бастаған. Кейін Қазақ теледидарында, "Алатау" арнасында режиссер ассистенті, режиссер (1978-85), "Хабар" агенттігінде режиссер (1986-98), "Қазақстан" телеарнасында бас режиссер (1999-2006), "Век" шығарм. бірлестігінде шеф-режиссер (2008). 2009 жылдан бастап "Хабар" агенттігінде режиссер болып істейді. 

Телеэкранда "Аламан Айтыс", тікелей эфир арқылы саяси пікірталастар, "Дала-думан", телемарафон, "Сандық", "Қымызхана", "Шамшырақ" бағдарламаларын эфирге шығарды. "Бірінші" деректі бейнефильмінің және республиканы мекендейтін ұлттар мен ұлыстар жайлы "Қазақстан" фильмінің режиссері. "Алтын жұлдыз" конкурсының иегері. Қазақстан журналистер одағының лауреаты. "Күміс жаршы" Құрмет белгісімен, дипломдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Эжени Коттон** (13.10.1881, Субиз, - 16.06.1967, Севр)— халықаралық және француз демократиялық әйелдер қозғалысының қайраткері, ғылым-физигі. 1904 жылы оқытушы, 1936-1941 жылы Севрдегі Эколь нормальдың (педагогикалық институттың) директоры. Физика ғылымының докторы (1925), 1934 жылы ғылым-зерттеу жұмыстарындағы табыстары үшін Құрметті Легион орденімен марапатталды.

Коттон Эжени Францияны фашистік Германия басып алған жылдарда (1940-1944) Қарсыласу қозғалысына қатысты. 1945 жылы француз әйелдері одағының төрағасы болып сайланды. Коттон Эжени Әйелдердің халықаралық демократиялық федерациясы құрылған күннен бастап (1945), өмірінік ақырына дейін оның төрағасы болды. Ол бүкіл дүниежүзінде бейбітшілікті жақтаушылар қозғалысының тууына белсене қатысып, оның комитетінің мүшесі, 1950 ж. оның вице-төрағасы, ал 1959 жылғы мамыр айынан Бүкіл дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі Президиумының мүшесі. Коттон — «Халықиар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықтың лауреаты. (1951).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы
**Эдуардо Саверин** (19 наурыз 1982) - бразильдік тегі бар американдық, Facebook-тың нгізін қалаушылардың бірі. 2011 жылы 4 қаңтарда компанияның құнын анықтаған соң, оның 5% акциясы $2.5 млрд. жетеді. Қазір Сингапурда өмір сүріп жүр. Бразилияның азаматы.

### Өмірі

Эдуардо Саверин еврейлердің отбасысында, Сан-Паулуда дүниеге келген. Майамида өскен. Әкесі үй сату саласында жұмыс істеген. Эдуардо Майамидағы Гулливер мектебінде білім алып, оны Гарвард университетінде жалғастырды. 2006 жылы Саверин университетті үздікпен бітіріп экономика саласында диплом алды.  

Марк Цукербергпен 1 курста танысады. Екінші курста олар бірге - The Facebook жобасын ашады. Саверин негізгі инвесторы және коммерциялық директоры болған. 2004 жылы жазда Саверин Нью-Йоркке практика жинауға кетеді, ал Марк жобаны дамытуды жалғастыра берді. Цукерберг сол кедері Шон Паркермен және Питер тилмен танысады, олар оған Facebook-қа инвесторлар іздеумен көмектесті. Кейінірек Эдуардо Цукербергтен ажырап кетеді. Ал оның компаниядағы 34% акциясы 2005 жылдың сәуірінде 0,03% төмендеп кетеді. Саверин сотқа арызданып 2009 жылы сот Савериннің компанияда 5% акциясы бар екенін дәлелдеді.   

2013 жылдың 10 наурызында Эдуардо Саверин Forbes-тың ең жас миллиардерлерінің алғашқы 10-на кіреді. Оның капиталы 2,2 млрд. доллар.

### Экранда

2010 жылы "Қоғамдық жүйе" фильмінде Савериннің ролін Эндрю Гарфилд ойнайды.

### Дереккөздер

* Facebook revalued after investment
* Kucera, Christine. Facebook Co-Founder May Gain Choosing Singapore Over U.S
* Эдуардо Саверин (Facebook), қысқаша өмірбаяны.

### Сілтемелер

* Фейсбуктағы Эдуардо Савериннің жеке парақшасы
* Where in The World is Eduardo Saverin?
**Гүлсамал Төрединқызы Аймаханова** (21.11.1961. Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы) - Жазушылар одағының мүшесі, ақын, сазгер, аудармашы, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет саласының үздігі», тележурналист.

Еңбек жолы
----------

1979 жылы орта мектепті, 1985 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. Еңбек жолын 1985-88 жж. "Алға" және "Мұғалжар" аудандық газеттерінде тілші ретінде бастап, 1988-89 жж. даңқты батыр Әлия Молдағұлова мұражайының ғылыми қызметкері болды.

Ақтөбе облыстық телерадио компаниясында редактор қызметін атқарды, 40 жылдай тарихы бар облыстық радио жабылып, келесі жылдары баспасөздің түрлі саласында тер төкті. 1994 жылы Ақтөбе қалалық мәслихатына депутат болып сайланған. 1996 жылы Ақтөбе облысы теледидарының 35 жылдығына байланысты ҚР Мәдениетінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 2001 жылдары "Ақтөбе" энциклопедиясының ғылыми қызметкері болып, аймақ тарихының жинақталуына атсалысты. 2002-2004 жж. өңірде ислам дінінің өркен жайып, ұлттық құндылықтардың жаңғырып-түлеуінің жаршысы ретінде өмірге келген тәуелсіз «Нұр-Дәулет» газетінің бас редакторы қызметін атқарды. 2004-2005 жж. Еуропалық одақтың облыстық "АСМЕД" жобасында жұртшылықпен байланыс жөніндегі сарапшы болып қызмет етті. 2005 жылы «AdvanceService» орталығында аудармашы, республикалық педагогикалық басылымдардың тілшісі болды. Қазір аударма ісімен айналысады.

Шығармашылығы
-------------

* Ең алғаш өлеңдері жас ақындардың «Мерейлі мекен» жинағына енгізілген (республикалық «Жалын» баспасы, 1992).

Тұңғыш Жыр кітабы «Көкемарал» 2000 ж. 

* Алматыда «Отырар» баспасынан асылдың сынығы, көрнекті ғалым Е.Қ.Жұбановтың «Поэзия самалы тербеген жыр гүлдері» деген алғысөзімен жарық көрді.
* «Көкемарал» кітабын ақын Е.Дүйсенбайұлы «Жарық дүниеге құштарлық пен іңкәрлік жыры» (29.01.01) деп бағаласа, М.Құрманалин «Абыз ақын тілегін» (21.11.08) арнады.
* «Еңлікгүл» атты екінші Жыр жинағы 2008ж. республикалық «Сардар» баспасынан Қазақстанның Халық жазушысы Т.Молдағалиевтің «Жырың көрікті болсын!» деген батасымен шықты.
* Есімі мен шығармалары: 2005ж. – Ақтөбе өңірінің «Жәдігер» әдеби Антологиясына, «Әлия-80» кітабына; 2009ж. – «Қазақ телевизиясы» және «Шалқар» Энциклопедияларына, «Қазақстан Жазушылары» Анықтамалығына, 2012ж. – «Шалқар ауданына – 80 жыл» кітабына, т.б. жинақтарға енгізілген.

Дереккөздер
-----------

* 
*
**Гүлнұр Зұлқаршын** (1979 жылы 10 қазанда Қытай Халық Республикасында туған) – қазақстандық ақын. 1998 жылы Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданына келіп қоныстанды. 

А.С. Пушкиннің туғанына 210 жыл толуына, Сәкен Сейфуллиннің туғанына 105 жыл толуына және отбасы жылына арналған «свободной музы произношение» 5 өңірлік поэзия байқауларының жүлдегері (2009), аудандық «Ауылың қалай, ақыным?» атты ақындар айтысының екі дүркін 1- орын алған жүлдегері (2010ж), Ұлы Жеңістің 165 жылдығына арналған облыстық жыр мүшәйрасының 3- орын жүлдегері, П. Васильевтің 100 жылдық мерейтойына арналған жыр мүшәйрасының 2-орын жүлдегері. 
2011 жылы Өскеменнің іргесіндегі «Шығыс» ықшамауданы салынған соң, отбасымен осында көшіп келеді. Бүгінде осы ықшамауданның әкімшілігінде бас маман болып қызмет істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Эдуард Янович Смильгис**(22.11.1886,Рига, - 19.04.1966,Рига)- латыш кеңес режиссері, актер, КСРО халық артисі (1948). Сахналық қызметін 1906 жылдан бастады. 1911 жылдан Жаңа Рига театрында, 1915 - 19 жылдары Петроградтағы латыш театрында актер болды. 1920 жылы Я.Райнис атындағы Көркем театрды (Рига) ұйымдастыруға қатысып, 1904 жылға дейін осы театрдың көркемдік жағын басқарды. Рольдері :Пер Гюнт , Гамлет, Отелло(Шекспирдің осы аттас трагедияларында) т.б. Я.Райнистің "От пен түтін" (1947), И.В.Гетенің "Фаустын "(1940), Ф.Шиллердің "Мария Стюартын" (1956), У.Шекспирдің "Гамлетін"(1959), В.В.Вишневскийдің "Оптимистік трагедиясын" (1964) т.б. сахнаға қойды. Монументтілік, қаһармандық-романтикалық бағыт пен жарқын театрлық түр - оның қойған спектакльдерінде тән қасиет.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1947). Ленин орденімен және басқа 3 ордендермен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 202 бет
*Басқа мағыналар үшін Жарқамыс деген бетті қараңыз.*
**Жарқамыс** – Торғай алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Нұра ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 75 м биіктікте. Аумағы 11,6 км2, ұзындығы 11,8 км, енді жері 1,6 км, жағалау бойының ұзындығы 33,1 км. Оңтүстігінде Қоғакөл, солтүстік және солтүстік-батысында Байтақкөл, Бөкенкөл, Жаркөл, Қармақкөл көлдері орналасқан. Торғай өзенінің тармағы, жауын-шашын суларымен толысады. Суы қарашаның аяғында қатып, наурызда ериді. Оңтүстік жағалауы жарқабақты келген. Жағасында қамыс, құрақ өседі. Суы кермек татиды. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Эдуарда Вельк** — қазақстанның жас спортшысы. Ол 2002 жылы 17 сәуірде Кентау қаласында дүниеге келген. Эдуарда жас болса да кішкентайынан каратэ-до шотокан спортымен шұғылданып, Сиднейде өткен каратэ-до шотоканнан әлем чемпионатында 2 дүркін чемпион атанған батыл қыз.

Өмірбаяны
---------

Эдуарда Денисовна 2002 жылы 17 сәуірде дүниеге келген. 2012 жылы Сиднейде өткен каратэ-до шотоканнан әлем чемпионатында 2 дүркін чемпион болды. Сондай-ақ Орталық Азия чемпионы. 2017 жылы Қырғызстан Республикасының ашық чемпионатының жеңімпазы. Каратэ-до шотоканнан Қазақстан чемпионы. Каратэ-до шотоканнан Қазақстан кубогінің иегері. 2-даннан қара белбеу иегері. Каратэ-до шотоканнан ұлттық құрама мүшесі. Спорт шеберіне үміткер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Менің өмірбаяным: Эдуарда Вельк Мұрағатталған 25 наурыздың 2019 жылы.