recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мүшәйрә** — Шығыс елдерінің әдебиетінде кездесетін өлеңшілер айтысының бір түрі. Мүшәйрә өзбектің, кейбір басқа түрік тілдес халықтардың әдебиетінде кездеседі. Өзбек поэзиясындағы мүшәйрә үлгісін Зұлфия ақын бір өлеңінде әсерлі суреттейді. Мүшәйрәнің Үндістанда қолданылатын түрін Мұхтар Әуезов сипаттап берген болатын. Үндістанда кең тараған мүшәйрә өлеңшінің ән салып, өнер таластыруы түрінде кездеседі. Екеуі қатар жарыса әндетіп, бір-бірінен дауыс-үнін асыруға тырысады. Қайсысының даусы жетпей, тоқтаса, сол жеңіледі. Соңғы жылдары қазақ поэзиясында мүшәйрә жазба ақындардың жыр мерекесі, жыр жарысы ретінде өткізіліп жүр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Развинавичене Наталья Игоревна** (1958 жылыт.) — "Атамұра" баспа корпорациясы Компьютерлік орталығының жетекшісі.. 1981 жылы ҚазМУ-дің математика факультетін бітірген. 1983— 85 жылы ҚазМУ-дің аспирантурасында оқыған. 1985—95 жылы КСРО Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу жобалау институты Статистикалық ақпарат орталығының аға инженері болып істеген. 1995 жылдан "Атамұра" корпорациясында еңбек етіп келеді. Н.И.Развинавичене өз ісінің білгірі, Компьютерлік орталықтың жұмысын, корпорация басылымдарының сапалы, жылдам және сауатты терілімін үйлестіріп отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Марганец *Mn*
**Марганец** (лат. *Manganum*; **Mn**) — элементтердің периодты жүйесінің VII-тобындағы химиялық элемент, асыл металдардың бірі. Реттік нөмірі 25, атом массасы 54, 938.

Шығу тарихы
-----------

Марганецтің негізгі минералдарының бірі – пиролизит – ерте заманда қара магнезия ретінде белгілі болған және оны нақтылау үшін шыны балқытуда пайдаланылған. Бұл магнитті темір рудасының бір түрі болып саналды және оны магнитпен тартпайтындығы туралы Плиний Аға магнит «немқұрайлы» қара магнезияның әйел жынысымен түсіндірді. 1774 жылы швед химигі К.Шеле кеннің құрамында белгісіз металл бар екенін көрсетті. Ол өзінің досы химик Ю Ганға кен үлгілерін жіберді, ол пиролюзитті пеште көмірмен қыздыру арқылы металдық марганец алды. 19 ғасырдың басында оған «манган» атауы қабылданды (неміс тілінен. Manganerz – марганец кені).

Табиғатта кездесуі
------------------

Марганец жер бетіндегі ең көп таралған 14-ші элемент, ал темірден кейін жер қыртысындағы екінші ауыр металл (жер қыртысындағы атомдардың жалпы санының 0,03%). Марганецтің массалық үлесі қышқылдан (600 г/т) негізгі жыныстарға (2,2 кг/т) дейін артады. Ол көптеген кендерде темірмен бірге жүреді, бірақ марганецтің тәуелсіз кен орындары да бар. Чиатура кен орнында (Кутаиси облысы) 40%-ға дейін марганец рудалары бар. Тау жыныстарында шашыраған марганец сумен шайылып, Дүниежүзілік мұхитқа тасымалданады. Бұл ретте оның теңіз суындағы мөлшері шамалы (10-7-10-6%), ал мұхиттың терең жерлерінде оның концентрациясы суда ерімейтін оттегінің пайда болуымен суда еріген оттегінің тотығуынан 0,3%-ға дейін артады. гидратталған күйде (MnO2 xH2O) және мұхиттың төменгі қабаттарына сіңіп, түбінде ферромарганец деп аталатын түйіндерді түзетін марганец оксиді, онда марганец мөлшері 45% жетуі мүмкін (олардың құрамында мыс қоспалары да бар). Мұндай түйіндер болашақта өнеркәсіп үшін марганецтің көзіне айналуы мүмкін.

| Менделеев құрастырған химиялық элементтердің периодтық кестесі |
| --- |
|  | 1 | 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сілтілік металдар |  Сілтілік жер металдар  | Лантаноидтар | Актиноидтар | Ауыр металдар | Басқа металдар | Металлоидтар | Басқа бейметалдар | Галогендер | Инертті газдар |

 |
Дұрыс жасушалардағы А ламинінің биогенезі және Хатчинсон-Гилфорд прогерия синдромы кезіндегі А ламинының кемелденген формасының генерациясының бұзылуы
**Биогенез** (био... және грек. genesіs — шығу тегі, пайда болуы) — органикалық қосылыстардың бәрі тек тірі организмнен ғана пайда болады, соған байланысты тірі организмдердің өлі материядан пайда болғанын теріс деп санайтын теория. Биогенез теориясын жақтаушылардың бірқатары өсімдіктің тозаңы, споралары, тіпті ұсақ организмдер де жер бетіне ғарыштан келген *(панспермия теориясы)* деп есептейді.

18 ғасырда тірі организмдер шын мәнісінде тек басқа тірі организмдерден дамиды деген эмпирикалық теория (Ф. Реди, Л. Пастер) пайда болды. Бұл теория 19 ғасырдың орта кезінде қалыптасқан тіршілік өздігінен пайда болады деген теорияға қарсы қойылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Николай Корсунов** - 1927 жылы 27 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысы, Приурал ауданының Красноармейск қыстағында туған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1950—1965 жылдары облыстық радио тілшісі болған. 1965 жылдан бастап зейнетке шыққанға дейін Қазақстан Жазушылар одағының Орал облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы болып істеді.

Көптеген очерк, фельетон, репортаждар жазған. 1961 жылы алғашқы повесі «Родник рождает реку» деген атпен жеке кітап боп шыққан. Бүдан соң бірнеше повесть, әңгіме, романдары жарық көрді. М.Шолоховтың өмірі мен шығармашылығы жайлы очерктері көптеген тілдерге аударылған.

Шығармалары
-----------

* Родник рождает реку. Повесть. А. «Казгосхудлитиздат», 1961 ;
* Подснежники. Роман. М. «Молодая гвардия» 1962;
* Повесть, рассказы. А. «Жазушы», 1967;
* Несносный характер. Повесть. А. «Жазушы», 1969;
* Штурман с «Застрельщика», А. «Жазушы», 1970;
* Мирный год. Повести. А. «Жазушы», 1974;
* Без свидетелей. Роман. А. «Жазушы», 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Подвойский Николай Ильич** [16. 2. 1880, қазіргі Чернигов облысы, Нежинск ауданы, Кунашовка село,—28. 7. 1948, Мәскеу] — кеңес партия және әскери қайраткері. 1901 жылдан Компартия мүшесі. Мұғалім семьясында туған. 1894 ж. Чернигов діни семинариясында оқыды. 1898 жылдан рев. Қозғалысқа қатысты. 1904—1905 ж. Большевиктік студенттік комитетінің председателі және РСДЖП Ярославль комитетінің мүшесі. 1905 ж. тоқымашылар стачкасының және Иваново-Вознесенск жұмысшы депутаттары Советі басшыларының бірі; Ярославль жұмысшыларының жауынгер жасағын ұйымдастырушы. 1906—07 ж. шетелде (Германия, Швейцария) эмиграцияда болды. 1907—08 ж. Петербургтегі «Зерно» баспасы басшыларының бірі. Бірнеше рет тұтқынға алынды. 1910—14 ж. «Звезда», «Правда» газеттерін ұйымдастыруға қатысты. 1917 ж. Февр. революциясына қатысты, кейін РСДЖ Петроград комитетінің мүшесі, Петроград кеңесінің депутаты, партияның Петербург комитеті жанында құрылған әскери ұйымды басқарды. «Солдатская правда», «Рабочий и солдат», «Солдат» газеттерінің редакторы. РСДЖ ОК жанындағы майдандық және тылдық әскери ұйымдардың Бүкіл одақтық бюросының председателі, Қызыл гвардияны құрушылардың бірі. Партияның 7-(сәуір) конференциясының және 6-съезінің делегаты. Қысқы сарайға шабуылды басқарды. Керенский — Краснов бүлігін жою кезінде Петроград әскери округының қолбасшысы. 1917—19 ж. РКФСР әскери істер жөніндегі халкомы, Қызыл Армияны ұйымдастыру жөніндегі Бүкіл росс. коллегияның председателі, жоғары әскери советтің, кейін жоғары әскери инспекцияның мүшесі, республика әскери рев. комитетінің мүшесі, Украинаның әскери-теңіз халкомы. 1920—27 ж. физкультура жоғарғы советінің председателі, Спортинтернның председателі. Партияның 14—16-съездерінің делегаты; 13—15-съездерде Орталық Бақылау комиссиясының мүшелігіне сайланды. БОАК мүшелігіне кандидат болды. 1924 жылдан партия, кеңес жұмысында болды. 1935 жылдан дербес пенсионер, насихат және әдебижурналистік қызмстпен айналысты. Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пронин Василий Прохорович — Вспом. Предс. Моссовета | Репортаж
**Кибальчич Николай Иванович** (31 қазан 1853(18531031), қазіргі Чернигов облысы, Короп қаласы, - 15 сәуір 1881, Санкт-Петербург) – халықшыл–революционер, адамның ұшуына арналған ракеталық ұшу аппаратының дүние жүзіндегі тұңғыш жобасын жасаушы. Оның жобасында қатты отынды ракеталық двигатель құрылысы, двигательді бұру арқылы ұшу бағытын өзгерту, аппараттың орнықтылығын қамтамасыз ету т.б. мәселелер қарастырылған.

Биографиясы
-----------

Кибальчич 1871 – 1875 жылдары Петербург жол қатынасы институты мен дәрігерлік – хирургиялық академиясында оқыған. 1875 жылы халықшылар әдебиетін жасырып ұстағаны үшін сотталып, 3 жылдай түрмеде отырды. 1879 жылдан астыртын жағдайға көшіп, "Халық азаттығы" атқару комитетінің қопарғыш заттар лабораториясын басқарды. Кибальчич өз жобасын түрмеде отырған кезде жазған. Айдың көрінбейтін бетіндегі кратердің бірі Кибальчич есімімен аталды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев
**Санайя Ирани** (ағылш. *Sanaya Irani*; 17 қыркүйек 1983 жыл) – үнді әртісі, актриса, бірнеше Miley Jab Hum Tum[en], Left Right Left[en] , «Мұздан суық, оттан ыстық» сияқты атақты телехикаяларда рөл ойнап атақты болды. Sony TV каналында 2013 жылдан бастап «Чанчан» хикаясында түсірілімде.

Мансабы
-------

Санайя Ирани Мумбаида туылып, оқуының басталғанына дейін сонда тұрды. Мектеп білімін Ути қаласында алды. Оқуын Sydenham College–де жалғастырды.

Санайяның мансабы (басында әртістіктен гөрі, моделді көбірек) Bharti Airtel[en], Reliance Communications[en] және Pepsi компанияларында бірнеше жарнамалық роликке түсуден басталды. 

Толымды әртіс мансабы 2006 жылы «Соқыр махаббат» филімінің басты кейіпкер Зулидің құрбысы Бобо рөлімен басын алды.

Өзінің ең басты рөлін Санайя Ирани STAR One каналындағы Miley Jab Hum Tum[en] хикаясында алды. Zara Nachke Dikha хикаясының екінші маусымында кішігірім рөлі болды.

Miley Jab Hum Tum[en]  хикаясы біткен соң, Санайяға «Мұздан суық, оттан ыстық» телехикаясының басты рөлі (Кхуши Кумари Гупта) берілді. Бұл рөлінің арқасында Санайя Ирани тек Үндістанға ғана емес басқа да елдерге танымал болды.   30 қараша 2013 жылы біткен, «Мұздан суық, оттан ыстық» хикаясы, қазіргі Үнді хикаяларының оңдығына кіріп, көптеген жанкүйерлер тапты.

2013 жылы Санайя Ирани қазіргі замандағы өжет қызды «Чанчан» хикаясында ойнады.

Жеке басы
---------

2009 жылдан бастап Miley Jab Hum Tum[en]  хикаясының түсірілімдегі серіктесі Мохит Сегал мен кездеседі. 2016 жылдың 25 қаңтарында екеуі Гоада үйленеді. Жақын досы - "Left Right Left" және "Miley Jab Hum Tum" хикаяларындағы серіктесі - [[Арджун Биджлани. Жақын құрбысы - Драшти Дхами. "Мұздан суық, оттан ыстық" телехикаясына бірге түскен барлық актерлермен достық қатынастары қалыптасқан.]].

Түсірілімі
----------

### Телехикаялар

Санайя Ирани мен Мохит Сегал

| **Жылы** | **Хикая** | **Рөлі** | **Канал** |
| --- | --- | --- | --- |
|  2008 |  Left Right Left[en] |  Кадет Самира Шрофф |  SAB TV |
|  2008 |  Radhaa Ki Betiyaan Kuch Kar Dikhayengi |  Санайя |  NDTV Imagine |
|  2008—2010 |  *Біз кездескен кезде* |  Gunjan Bhushan Shergill |  STAR One |
|  2011—2012 |  «Мұздан суық, оттан ыстық» |  Куши Кумари Гупта Сингх Райзада |  STAR Plus |
|  2013 |  Чанчан[en] |  Чанчан Сарабхаи |  Sony TV |
|  2013 |  *Құштарлық бояулары* |  Парвати (Паро) |  Sony TV |

### Телевизиялық шоу

| **Жылы** | **Шоу** | **Рөлі** | **Канал** |
| --- | --- | --- | --- |
|  2010 |  *Zara Nachke Dikha — Season 2* |  Қонақ (қожайын) |  STAR Plus |
|  2010 |  *Meethi Chhoori No. 1* |  Қатысушы |  NDTV Imagine |
|  2013 |  Welcome - Baazi Mehmaan-Nawaazi ki |  Конкурсқа қатысушы |  Life OK |
|  2013 |  *Ishq Wala Love* |  Жүргізуші  (Караном Вир Гровермен бірге) |  Zee TV |

Дереккөздер
-----------
Николай Иванович Пирогов
**Пирогов Николай Иванович** (1810-1881) - ұлы орыс хирургы, ірі ғалым, соғыс-өріс хирургиясының негізін қалаушы, көрнекті қоғам қайраткері және педагогы. 

Негізгі педагогикалық жұмыстар: «Балаларды ұруға бола ма және басқа балалардың көзінше ұруға бола ма», «Киев оқу округы гимназиясының оқушыларының теріс қылықтары және оларды жазалау туралы негізгі бастау ережелері» жзне т.б. Өзінің «Өмір мәселелері» атты мақаласы арқылы XIX ғасыр 60-жылдардағы қоғамдық-педагогикалық қозғалыстың басын қалады. Балалардың өнегелі тәрбиесін тежеген, олардың ой-өрістерін тарылтатын білім берудегі және ерте утилитарлық - кәсіпшілік әдеттегі сословиелік шектеулерге қарсы шықты. Тәрбиелеудің жалпы адамдық сипатын, кең ғылыми танымдары, жоғары өнегелі сенімдері, ерікті және қатты еркі бар «нағыз адамды» даярлауға міндетті мектеп идеясын жақтады. Ана тіліндегі тәрбие және білім беру үшін болды. Бірегей мектеп ұстанымы бойынша құрылған білім берудің мектептік сөзсіз жүйесінің жобасын ұсынды. Ересектерге арналғын жексенбілік мектептердің ашылуына септігін тигізді. Оқу округтарының қамқоршысы ретінде Пирогов гимназиялардың педагогикалық кеңестері жұмысына елеулі жақсартулар енгізді, мұғалімдердің методикалық ізденулерін көтермеледі, өзара сабаққа қатысуды ұсынды. Жоғары мектеп автономиясы үшін күресті. Дене жазалауларын қолдану туралы мәселесінде бірізді болған жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған экономика ғылымдарының докторы, профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
**Электрум** (грек. elektron – янтарь; түсінің янтарьға ұқсас болуына байланысты аталған) – саф металдар класындағы айнымалы құрамды минерал. Құрамында күміс (25 – 27% шамасында) және алтын басым болады. Бұлар Э. құрамында жұқа пластинка, жапырақша, дендрит, бұрыс пішінді түйірлер, тұтас масса түрінде кездеседі. Тығызд. 12 – 15 г/см3, қатт. Моос шкаласы бойынша 2 – 3, түсі сары, күмістей ақ. Кварц, барит, кальцит, Ag, Pb, т.б. металдардың желілерінде, қорымдарда шоғырланған. Э. Норвегия, Канада, АҚШ күміс кендерінен және Орал, Алтай, Қазақстан, Байкал сырты, т.б. қорғасын, мырыш кендерінен табылды. Э-нан алтын мен күміс алынады;

Тағы қараңыз
------------

Саф алтын
«Беседа» атты туындысы
**Николай Корнильевич Пимоненко** (укр. Микола Корнилович (Корнелійович) Пимоненко; 1862, Киев — 1912, Украина) украин кескіндемешісі. Передвижниктер серіктігінің мүшесі(1899). 1882—84 ж. Петербург Көркемсурет академиясында (В. Д. Орловскийден) оқыды. 1884—1900 ж. Киев сурет мектебінде сабақ берді. «Нөсер алдында» (1906, Киев, Украин өнері музейі), «Фанатизм құрбаны» (1899,Харьков көркемсурет музейі) атты картиналардың авторы. Украин халқының еңбегі мен тұрмысы суретші шығармаларының негізгі арқауы болды.

«Цветочница» атты туындысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Эпиграф** (грек. epіgraphe – жазылған сөз) – әдебиетте жеке шығармалар алдынан келтірілген үзінді, өнеге сөздер, не өлең жолдары. 
Әдетте жазушы айтайын деген ойын аңғарту үшін осындай қысқа қайырма тағылым сөздерді келтіреді. Мысалы, А.С. Пушкин "Капитан қызы" повесінің алдында Эпиграф ретінде "Арыңды жастайыңнан сақта" деген халық нақылын келтіріп және шығарманың негізгі он төрт тарауының әрқайсының алдында не халық өлеңінен, не Сумароков, Княжнин, Херасков сияқты ақындардың өлеңінен үзінді немесе халық мақалын алып, Эпиграф беріп отырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жоғарғы Көл** (ағылш. *Lake Superior*) — Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдер құрамындағы көл. АҚШ пен Канада шекарасында орналасқан. 

Аумағы жағынан жер шарындағы ең үлкен тұщы көл. Теңіз деңгейінен 183 м биіктікте жатыр. Ауданы 82,4 мың км2, ұзындығы 613 км, енді жері 256 км, алабы көлдің аумағын қоса алғанда 207,2 мың км2, ең терең жері 393 м. Шоңғалды Сент-Мэрис өзені арқылы Гурон көлімен жалғасады. Жағалауы солтүстікнде жартасты және биік (400 м-ге дейін), оңтүстік жағалауы көбінесе жайпақ, құмайт келеді. Қыста жағалау маңы ғана қатады, сәуірдің аяғында мұзы ериді. Кеме жүзеді. Көл балыққа бай. Жоғарғы Кеңес аумағында Айл-Роял (АҚШ), Пукаскуа (Канада) ұлттық саябақтары орналасқан. Көл Солтүстік Американың ішкі аудандарын Атлант мұхитымен жалғастыратын маңызды су жолы. Ірі порттары: Дулут, Сьюпириор, Ашленд, Маркетт (АҚШ), Тандер-Бей (Канада).

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* International Lake Superior Board of Control Мұрағатталған 21 қарашаның 2003 жылы.  (ағыл.)
* EPA’s Great Lakes Atlas  (ағыл.)
**Симонов Николай Константинович** (4. 12. 1901, қазіргі Куйбышев, – 20. 4. 1973, Ленинград) – орыс совет актері, КСРО халық артисі (1950). Социалистік Еңбек Ері (1971).

1919–1922 ж. Санкт-Петербург Көркемсурет академиясында оқыды. 1924 жылдан өмірінің соңына дейін Ленинградтың академиялық драма театрында (1932–33 ж. ғана Куйбышев театрында) актер болды. Ол идеялық сенімі мен адамгершілік қасиеті жоғары, алдыңғы қатарлы совет адамдарының жарқын бейнесін жасады: Вершинин (Ивановтың «Бронепоезд 14–69-ында»), Берест (Корнейчкутың «Платон Кречетінде»), сондай-ақ Протасов (Л. Толстойдың «Тірі өлігінде»), Сатин ( Горькийдің «Шыңырау түбіндесінде»), Сальери (Пушкиннің «Моцарт пен Сальериінде»), Маттиас Клаузен (Гауптманиың «Күн батар алдындасында») т. б. Актерлік өнері жоғары, қаһармандық–романтикалық сазымен ерекшеленді. 1924 жылдан киноға түскен: Жихарев («Чапавета», 1934), Петр І ( осы аттас фильмде, 1937 – 1939), Чуйков («Сталинград шайқасында», 1949) т. б.

КСРО (1941, 1947, 1950) және РКФСР (1973) Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты. 3 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
*Басқа мағыналар үшін Жыланды деген бетті қараңыз.*
**Жыланды** – Имантау және Зеренді тауларының аралығындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Зеренді ауданы Айдабол ауылының солтүстік-батысында 23 км-ге созылған, енді жері 5 км.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 609 м. Жота бірнеше ұсақ шоқылардан құралған. Оңтүстік беткейі тік жарқабақты келген. Солтүстік-батысынан Шағалалы өзенінің салалары бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы палеозойға дейінгі гнейс, мәрмәр және кристалды тақтатастан, сондай-ақ девон және тас көмір кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Етегіндегі күңгірт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы бұталары, қызғылт селеу, бетеге, сәбізшөп, жусан, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Лудовико Ариосто** (итал. *Ludovico Ariosto*, 8 қыркүйек 1474, Реджо-нель-Эмилия — 6 шілде 1533, Феррара) — Өркендеу дәуірінің итальян ақыны және драматург.

Заңгердің отбасында туған Лудовико Ариосто, жасында заң ғылымы мен көне тілдерді оқып зерттеген.

1503 жылы кардинал Ипполит д’Эсте Ариостоның талантын байқап қалып, 29 жасар ақынды Феррара сарайына қызметке алады. Феррара сарайында Ариосто әр түрлі қызмет еткен. Көбіне той-томалақтарды ұйымдастырумен айналысқан. Өлеңдер, комедиялар жазған. Горацийге еліктеп сатиралар шығарған.

1522 жылы Ариосто Гарфаньяна губернаторы болып тағайындалды. Қызметтен босағаннан кейін Феррарада өзінің сүйетін әйелі - Алессандро Бенуччимен ( 1481—1552) өмірінің соңына дейін тұрды.

"Каһарман Орландо" поэмасы
--------------------------

"Каһарман Орландо" поэмасының отыз төртінші өлеңі. Шығарушы Франческо Франческини. 1565
Лудовико Ариостоның аса маңызды шығармасы - "Каһарман Орландо" поэмасы. Лудовико Ариосто поэманың бірінші нұсқасын 1516 жылы аяқтап, ақырғы редакциясын 1532 жылы бітіреді. Поэма рыцарьлық эпос үлгісінде болғанымен, оны ажуалай отырып жазылған. Поэма табиғаттың құдіреттілігі, нақты өмірдің діни жалған ұғымнан артықшылығы жөніндегі ойларға толы. Лудовико Ариосто поэмасы Еуропаның барлық тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Жыланды** – Торғай қолатының солтүстік-шығыс бөлігіндегі төбешікті қырат.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола және Ұлытау облыстары аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 25 – 30 км-ге созылған, ені 5 – 7 км-дей. Абсолюттiк биіктігі 262 м. Солтүстік-шығыс беткейі көлбеу, оңтүстік-батысы тік құлама, қорым тасты, құнарсыз, қиыршықтасты сұр топырақты. Онда шөлейт жердің өсімдіктері және бұта өседі. Қысқы, жазғы мал жайылымы.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау палеоген мен неогеннің сазды және құмтасты шөгінді жыныстарынан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Санбай Қалмағамбетұлы** – (1861 жыл, Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Мыңшұқыр – 1922 жыл, Ташкент облысы, Піскент ауданы) – ақын.

Өмірбаяны
---------

Санбайдың арнау өлеңдері, сын-сықақ шығармалары, айтыстары кезінде Оңтүстік Қазақстан еліне кең тараған. Оның әкесі Қалмағамбет ақын болған. Санбай табанда төгіп өлең айтуға, әріптесін ұтымды сөзбен жеңуге шебер болған. Оның Наркүміс қызбен айтысы халық арасында белгілі. Ақынның өлеңдері өз тұсында жазып алынбағандықтан, көбі ұмытылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2010. - 576 б. ISBN 9965-26-096-6
**Қаршадай**. Халық арасына жайылған қазіргі түсінік бойынша — тұлғасы кіші, көзге қораш мағынаны иеленіп, «қаршадай бала», «қаршадайынан» сияқты сөз тіркесі мен жеке сөз қалпында жиі қолданылады.
Сөз тәркінін іздестіруде мынадай дерекке кездесеміз.
Л.3.Будаговтың сөздігінде — Бамбери мәліметіне сүйене отырып, «карчэ» деген тұлғаға сұңқардың кішірек қара түсті тұқымы деген түсінік аламыз. Мұның өзі біздің шамалауымызша, қазіргі қазақ тіліндегі «қаршыға» тұлғасының ертедегі қалпы болса керек. Қаршыға сұңқар тектес құсқа жататынын түсіндіру артық. Дегенмен ойымыздың дұрыстығын басқа бір түркі тілі дерегімен дәлелдей кеткен орынды. Тува тілінде бізде «сұңқар» (сокол) атауындағы құсты «хартыға» деп те атайды. Бұл оның сұңқармен тектестігінің айғағы.
Қазіргі «қаршыға» ертедегі түркі тайпаларында «карчэ» тұлғасында айтылуы ғажап емес. Өзінің тұрқы сұңқарға қарағанда кіші болса, атауы «карчэ» делінсе, осы тұлғаға ұқсату нәтижесінде *-дай* қосымшасының көмегімен «карчэ *— дей*», одан әрі біздің тіліміздегі «қаршадай» теңеуі туған деп топшылаймыз.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қаршы** (өзб. *Qarshi, Қарши*) — Өзбекстанның Қашқадария облысынының әкімшілік орталығы. Халық саны — 238,2 мың адам.

Географиясы
-----------

Қаршы Памир-Алай тау жүйесінің батыс бөлігіндегі Қаршы алқабында, Қашқадария өзенінің бойында орналасқан.

Климаты — құрғақ, жауын-шашын мөлшері — жылына 200-400 мм.

1970 жылдары Әмудария өзенінен жерді қолдан суару каналы жүргізілген.

Қала Ташкент қаласының оңтүстік-батысынан 400 км қашықтықта орналасқан. Қаршының шығысынан 10 км қашықтықта Қаршы-Ханабад әуе-әскери базасы бар.

Тарихы
------

Василий Бартольдтің пікірінше моңғол ханы Кебек (1318–1326 жылдары) Мәуереннаһрға қоныстанған соң, оның оңтүстік бөлігінде "Қаршы" сарайын тұрғызған. Моңғол тілінде "қаршы" сөзі "сарай" мағынасын береді.

Архелогиялық қазбалар қаланың негізі 2700 жыл бұрын қаланғанын дәлелдеп отыр. Сәйкесінше қала Өзбекстандағы ең ежелгі қалалар тізімінде. Осыған қарай 2006 жылы қаланың 2700-жылдығы аталып өтілді.

Бұхара хандығы кезеңінде Қаршы қаласы бектіктің орталығы болған және ол тұрғындарының саны жөнінен Бұхара қаласынан кейін екінші орында тұрды.

1926 жылы Қаршы қала дәрежесіне көтерілді. 1926 жылдан 1937 жылға дейін қала атауы **Бекбуди** болған.

Экономикасы
-----------

Ауданда табиғи газ шығарылады (Шуртан кен орны), сондай-ақ мақта және дәнді дақылдар өндіріледі.

Дереккөздер
-----------
**Қалиқожа** – Балқаш көлінің батысындағы оқшауланған тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Болаттау (Белтау) тауының оңтүстігінде 70 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 581 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км. Түпкі жыныстар беткейлерінде жер бетіне шығып жатыр. Таудың оңтүстік етегінде өзімен аттас құдық орналасқан. Оның тереңдігі 2 м, су шығымы 900 л/сағ.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур және девон жүйелерінің эффузивті-шөгінді шоғырларынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, тасбұйырғын, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**«Маргун» сарқырамасы** — Иранның Фарс облысындағы Сепидан ауданының ең әдемі жерлерінің бірі. Бұл сарқырама өзінің туристік тартымдылығына байланысты Иранның ұлттық табиғи ескерткіштерінің қатарына жатқызылды. Бұл сарқырама ‑ Иранның ең атақты сарқырамаларының бірі. Ол Шираз қаласынан 125 шақырым жерде Сепидан ауданындағы Маргун ауылына жақын жерде Каһкилуйе мен Буирахмад облысының шекарасында орналасқан.

Маргун сарқырамасының биіктігі 70 метр, ені 100 метр. Бұл жердің көрінісі өте әдемі. Бұл сарқыраманың басқалардан айырмашылығы Маргунның өзі бір өзеннің бастауы болып табылады. Бұл бастау таудың басынан атқылап шығып, жүз метрге жайылып ағып, сарқырамалардың жиынтығына ұласады. Таудың ағашқа толы еңіс етегі, мүк басқан өте әдемі даласы, жапсарлас бұлақтардағы судың молдығы Маргуннің көруге тұрарлық тартымдылықтары болып табылады. Қыс мезгіліндегі суық ауа осы сарқырамада таңғажайып көріністі тудыратын сүңгілердің пайда болуына себеп болады. Сары және қызыл алма ағаштары, емен, жаңғақ, мәжнүн тал, шырша, жабайы бөріқарақат бақтарының көптігі осы ауданның табиғи тартымдылығын одан ары арттыра түседі.
*Басқа мағыналар үшін Қаршыға (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қаршыға** – Тарбағатай жотасының солтүстік бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Құйған ауылының оңтүстігінде 18 км жерде орналасқан. Орта Ұласты (Ласты) өзенімен оның оң саласының суайрығында. Абсолюттік биіктігі 1595 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 2-2,5 км-ге жуық.

Жер бедері
----------

Беткейлері сай-жыралармен тілімденген. Солтүстіктен оңтүстікке қарай еңістеніп өзен арналарына тіреледі. Солтүстік-шығысында Манас, оңтүстігінде Қызыл, оңтүстік-батысында Кішіқожыр таулары орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір жүйесінің төменгі кезеңінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қара, қоңыр топаырақ жамылғысында бетеге, сұлыбас, қызыл қау аралас астық тұқымдас өсімдіктер, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Эос
**Эос** (көне грекше Ἕως, немесе Ἠώς, микен. a-wo-i-jo)[1] — ежелгі грек мифологиясындағы таңның Құдайы, Гиперион мен Тейя алыптарының қызы, Гелиос пен Селенаның әпкесі немесе қарындасы (басқа нұсқалары бойынша, ол Гелиостың қызы болатын, ал анасы болса кейде Түн деп саналады). Оны Паллантиада деп те атайды. Күйеуі Астрей, оның балалары: Анемалар (желдер) және Астралар (жұлдар).

Эос таңертен, мұхиттың алыс жағынан, әсем де сұлу жылқылар тартып жүрген екі аяқты күйме арбамен аспанға құлпырып шығады. Гомерден басталған ақындар, Эостың сұлулығы мен асқын әсемділігін сипаттап жазған, оны «әдім бұйра шашты», «алтын тақты», «қызғылт сары түске боялған пеплосқа киініп тұрған әйел». Оның эпитеттерін былай түсіндіреді: «Күн шығуынан бұрын, аспанда ортадан шығып тұрған, адам қолының саусақтарының бүкіл әлемді ұстап тұрғанын еске түсіретін, сызықтар пайда болады.

Гомер айтатындай, қызғылт ақ түсті саусақтары бар Құдай, таңертен бүкіл бөлмесінен шығып, өзінің құдайшыл Лампос пен Фаэтон жылқыларымен теңіз ішінен шығып бүкіл әлемді өзінің сәулесәмен жаулайды. Гомердің өзінде де, Аврораны күндіз Құдайы деп атап, Гемерамен (күндізбен) ұқсастырады.

Дереккөздер
-----------

* *Обнорский Н. П..* Эос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Энциклопедия античной мифологии: Эос
*
Терінің сыртқы қабатының көрінісіЭпидермис қабаты
**Эпидермис** — терінің сыртқы қабаты. Эпителийдің көп қабатты құрылымы.

Құрылысы
--------

Терінің сыртқы (эпидермис) қабаты эпитерлийдің үздіксіз жаңарып отыратын өлі жасушаларынан тұрады. Олардан шаш пен тырнақтар пайда болады. Оның ішкі қабатында меланин пигменті орналасқан.

Қызметі
-------

Эпидермис қабаты ағзаны түрлі ауру туғызушы бактериялардан, механикалық және химиялық әсерлерден қорғап, D дәруменін өндіреді. Сонымен қатар, бұл қабатта орналасқан меланин организмді ультракүлгін сәулелерден қорғап, терінің түсіне әсер етеді.

Эпидермистің туындысы
---------------------

Тырнақ — эпидермистің туындысы және тығыз мүйізді пластинка. Тырнақ саусақтың сезімтал бөлігін механикалық зақымданудан сақтайды және ол өз түбіріндегі жасушалардың көбеюінің нәтижесінде өседі.

Әдебиет
-------

* "Биология". Назарбаев Зияткерлік мектептерінің 8-сыныбына арналған оқулық. Нұр-Сұлтан, 2019 ж.
Қазіргі кездегі мағынасы — оғып-бұғып, өйтіп-бүйтіп, амалдап, аз-аздап. *«Бір жыл ептепсептеп шыдап көрейін»* деген оймен жүрген еді.

Қос сөздің алғашқы сыңары *«ептеп»* (ептеу) тілімізде өз алдына, жеке тұрып та қолданыла береді. Мағынасы да баршаға мәлім (байқау, абайлау дегендерді
білдіреді). Алайда оның алғашқы мағынасы басқаша болғандығын басқа түркі тілдерінің деректері анықтай түседі. Қырғыз тілінде *«эпте»* тұлғасы *«желімдеу»* *«жалғау»*, *«жөндеу»*, ал якутша *«эп»* сөзі *«қосу»*, *«үстей түсу»* тәрізді мағыналарды береді. Біздіқ ойымызша, *«ептеп»* сөзінің алғашқы мағынасы осы тілдердегідей *«жамау-жасқау»*, *«жөндеу»* болса керек. Бұған қарағанда қос сөздің төркіні түркі тілдеріне тәндігі байқалады. Қос сөздің екінші сыңары — *«септеу»* төркіні жөнінде 1966 жылғы *«Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігінде»* пікір айтылған (173-бет). Бұл сөз төркіні жөнінде әңгіме қозғаған автордың пікірі шындықтан алшақ емес. Тува тілінде *«жөндеу»* мағынасын *«септээр»* сөзі беретіндігі де рас. Дегенмен мына бір деректі де еске сала кету міндет сияқты. Хакас тілінде: *сипсет* — сақтау, қорғау тәрізді мағыналарды береді. Осы деректі еске алып, *«септеп»* тұлғасының алғашқы мағынасын сақтау, қорғау болмады ма екен деген де ой келеді. Егер *«септеп»* жөнінде алғашқы автор пікірін қостасақ, *«ептеп-септеудің»* қазіргі мағынасы *«жалғау»*, *«жамау»* сөздерінің қайталамасы болмақ. Ал біздің жорамалымыз бойынша, *«ептеп-септеп»* қос сөзінің мағынасы *«жамап-жасқап сақтау»* дегенді ақғартпак. Ойға салсақ, жамап-жасқау, жөндеу арқылы ғана белгілі бір затты, нәрсені сақтап қалу мүмкіндігі болмақ. Екі жорамалдың қайсысын қалағысы келеді, ол оқырмандар еркі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Эораптор
Эораптор
Эораптор
**Эораптон** — екі аяқпен жүгіретін кішкентай динозавр. Оның қуысты сүйегі, ондаған майда тісі, сопақша келген басы және бес саусақтан тұратын алдыңғы аяқтары табылды. Эораптор әлемдегі ең ежелгі динозаврлардың бірі. Ол шамамен 230-225 миллион жыл бұрын қазіргі Аргентинаның солтүстік - батысында өмір сүрген. Динозаврдың салмағы тым жеңіл болған. «Тіпті ересектерінің өзі 10 келіден аспаған» деп жорамалдайды ғалымдар. Динозавр аяғының ұшымен денесін тік ұстап жүрген екен.

Қызықты дерек
-------------

* Бұл қарапайым динозаврдың сүйектерін алғаш рет 1991 жылы Чикаго университетінің палеонтологы Пол Серено Аргентинаның Исчигуаласто басейнінен тапқан.
* Эораптор динозаврлардың кесірткежамбастылар тобына кіреді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 9 келі
* Тұқымдас : Зауропси
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Атырау облысы телевизиясының техникалық дамуы** — Атырау облыстық телерадио дирекциясы -1965 жылы Гурьевте телеорталық ғимаратын және биіктігі 180 метрлік діңгегін салу басталды. .

Ұжымның алғашқы директоры — Кудесов, бас инженері — Өткенов. Қазіргі директоры — Досжан Хайруллин. Әр жылдары ұжымды Ш. Крабзиев, В. Рулев, С. Оржанов, Г. Куаналиев, М. Катков, М. Нурсултанов, Е. Бекмуратов, Д. Хайруллиндер басқарды. Облыс тұрғындарының 43%-ы телебағдарламаны көру мүмкіндігіне ие. Облыстың аумағында 4 қуатты, 44 шағын қуатты ретрансляторлар бар. Телевизиялық таратқыштардың жалпы саны 145.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Лудогорец** — Болгариялық футбол клуб. Разград қаласынан. 21 ғасырдың екінші онжылдығындағы Болгарияның ең жүлделі клубы.

Тарихы
------

Клуб 2001 жылы құрылған. Ол кезде "Разград-2000" деп аталды. 2010 жылы қазіргі атауына ие болды. 

2011/12 маусымда Болгарияның жоғары дивизионында ойнай бастады. Сол жылы-ақ Болгария кубогы мен чемпионатын жеңіп алды. Содан бері алтын жүлдені ешкімге берген емес, 2019 жылы қатарынан сегізінші рет топ жарды. 

2012/13 жылғы маусымда УЕФА Чемпиондар Лигасының плей-офф рaундына жолдама алып, Швейцарияның "Базелінен" ұтылып қалды. 

2014/15 жылғы маусымда клуб бірінші рет УЕФА Чемпиондар лигасының топтық турниріне шықты. Бірақ "Реал", "Ливерпуль", "Базель" клубтарымен бір топқа түсіп, 4 ұпай ғана жинады да, соңғы орында қалды.

2016/17 маусымында УЕФА Еуропа Лигасының 1/16 финалына дейін жетті.

Жетістіктері
------------

* Болгария чемпионы - 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23
* Болгария кубогы - 2012, 2014, 2023
* Болгария суперкубогы - 2012, 2014, 2018, 2019

Команда мүшелері
----------------

### Атақты футболшылары

*Бәрі де болгариялықтар*

* Александр Александров
* Михаил Александров
* Станислав Генчев
* Эмиль Гаргоров
* Светослав Дяков
* Христо Златински
* Йордан Минев
* Иван Стоянов
* Владислав Стоянов
* Георгий Терзиев

### Бапкерлері

* Болгария Эдуард Ераносян (2015)
* Болгария Георгий Дерменджиев (2015—2017)
* Болгария Димитр Димитров (2017—2018)
* Бразилия Пауло Аутуори (2018)

Дереккөздер
-----------

Cілтемелер
----------

*
Валюта бағамдары
**Валюта бағамы** әр түрлі елдер ақша бірліктерінің арақатынасы. Бұл арақатынас олардың сатып алу қабілеті арқылы 
анықталады. Сырт қарағанда ақша айырбасына қатысушыларға валюта бағамы бір елдің ақша бірлігінің екінші елдің ақша бірлігіне шаққандағы «бағасы» іспеттес көрінеді.акциялардың, облигациялардың, басқа да бағалы қағаздардыд сатып алу және сату құны. Қағаз ақшаның бағамы оның алтын валюта немесе басқа елдер валютасы бойынша сипатын көрсетеді.
Валюта айырбасы ұғымы мұндай еркiн аударынғыштық оның мiнездемесiмен байланған. Валютаның еркiн алмастырылатынының дәрежесiмен валюталық операциялардың мемлекеттiк реттеуiн тетiкпен анықталады. Егер резиденттерге және резидент еместерге бұл валютаның елiнде валюталық мәмiлелердiң жүзеге асыруына шектеу қандай болмасын қолданбаса валютаны еркiн айналысқа түсетiн деп атайды.
Жартылай еркiн аударылатын айырбастау операцияларының кейбiр түрлерiне шектеу және регламенттеулер жұмыс iстеген немесе бұл операциялардың кейбiр қатысушылары үшiн елдердiң валютасы болып есептеледi.Еркiн аударынғыштық сайып келгенде - бұл валютаның қабiлеттiлiгi басқа валюталарға еркiн ауысып кетсiн және валюталық нарықтарда ұлттық валютаға керi. Валюталық бағамының бақылауда деңгейiне екi курстердi бекiтедi:

* Дүкеншi бағамы
* Сатып алушының бағамы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Еуропалық валюта жүйесі** , ЕВЖ (European Monetary System, EMS) — Еуропа қоғамдастығына (ЕҚ) мүше бірқатар елдердің (Бельгия, Ирландия, Испания, Италия, Люксембург, Нидерланд, Франция, Германия) валюталық қатынастарының ұйымдық-экономикалық бірлестігі 1979 жылы наурызда құрылған. Еуропалық валюта жүйесі бірігу үрдістерін ынталандыруға, ұлттық валюталар бағамының ауытқуын азайтуға және оларды өзара байланыстыруға, Еуропа қоғамдастығын меншікті валюта-құн құралдарына негізделген валюталық тұрақтылық аймағына бірте-бірте айналдыруға, Еуропа қоғамдастығы елдерінің халықаралық есеп айырысуында АҚШ долларының рөлін шектеуге, яғни келешекте Еуропа қоғамдастығы елдерінің біртұтас ішкі нарығының валюта-қаржы өрісін қалыптастыру үшін алғышарттар жасауға бағытталған. Есеп айырысу құралы ретінде арнаулы еуропалық ақша өлшемі — ЭКЮ (1996 жылдан — еуро) қолданылады. Еуро — толымды халықаралық ұжымдық валюта болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
Балдырлар арқылы сутегіні алу
**Биосутек** — биомассадан алынған сутегі.

Қазіргі кезде дүниежүзінде шамамен 50млн тонна сутегі өндіріледі. Соның 48 % табиғи газдан, 30 % мұнайдан және 18 % көмірден алынады.Көмірсутек өндірісінде көмірқышқыл газының өте үлкен мөлшері бөлінед, бұл ғаламдық жылынудың бір себебі. Сонымен қатар барлық елдерде көмірсутегі бола бермейді. Биомассадан сутегіні алу осы мәселенің шешімі бола алады.

Биомассадан сутегі термохимиялық немесе биохимиялық әдіспен алына алады.

Термохимиялық әдіс
------------------

Биомассаны 500—800 °C температураға қыздырса нәтижесінде H2, CO и CH4 бөлінеді.

Биохимиялық әдіс
----------------

Биохимиялық үрдісте сутегіні әртүрлі бактериялар шығара алады, мысалы Rodobacter speriodes, Enterobacter cloacae.
Биомассадағы полисахаридтерден (крахмал, целлюлоза) сутек алуда тездету үшін ферменттер қолданылуы мүмкін.

Биофотолиз
----------

1999жылы  Беркли Калифорниялық университет ғалымдары балдырлаға оттегі мен күкірт жетпесе фотосинтез үрдісі баяулап сутегінің бөлінуі қарқынды жүретінін байқады.
Сутегіні жазыл балдырлар бөле алады.

Биогаздан сутегіні алу
----------------------

Сутегі биогаздың риформингі арқылы алына алады.

Дереккөздер
-----------


1. ↑
Электрондық тақта үлгісі
**Электроника** – ғылым мен техниканың вакуумда, газда, сұйықта, қатты дене мен плазмада, сондай-ақ олардың бір-бірімен жанасу шекарасында байқалатын электрондық және иондық құбылыстарды зерттеуге және оларды қолдануға арналған саласы.

Салалары
--------

Оның *физикалық* электроника және *техникалық* электроника деп аталатын басты екі саласы бар. 

Физикалық электроника электрондық және иондық құбылыстарды, электрондық және иондық приборларды, құрылғылар мен қондырғыларды құрастыру принципін, электрондық және иондық приборлардың көмегімен электр энергиясын қабылдау, түрлендіру және беру принциптерін, электрондар мен иондар ағынының затқа әсер ету механизмін теоретикалық және тәжірибелік жолмен зерттейді. 

Техникалық (қолданылмалы) электроника электрондық және иондық приборларды, құрылғылар мен қондырғыларды ғылымда, өнеркәсіпте, байланыста, құрылыста, көлікте, т.б. салаларда пайдаланудың теориясы мен практикасын қамтиды.

Қысқаша тарихы
--------------

Электроника пайда болмастан бұрын электр доғасы (1802), газдағы солғын разряд (1850), катод сәулелері (1859), т.б. ашылып, қыздыру шамы (1873) құрастырылды. Ғылым мен техниканың дербес саласы ретінде *электроника* тек 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың басында қалыптасты. Бұл кезеңде термоэлектрондық эмиссия (1883), фотоэлектрондық эмиссия (1889) құбылыстары ашылды, электронды сәулелік түтік (1897), вакуумдық диод (1904), вакуумдық триод (1907), кристалдық детектор (1900 – 1905 жж.) жасалды. Радионың ойлап табылуы (1895) электрониканың одан әрі дамуына шешуші ықпал етті.

Қолданылуы
----------

Электрониканы адамның іс-әрекетінің әр алуан саласында пайдалану нәтижесінде ой еңбегі мен дене еңбегінің өнімділігін күрт арттыруға, өндірістің экономикалық көрсеткіштерін жақсартуға, басқа тәсілдермен орындалмайтын кейбір мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Техникалық электроника радиоэлектроника, өнеркәсіптік, көліктік, медициналық, геологиялық, ядролық электроника, және т.б. жеке салаларға бөлінеді. Ал техникалық электрониканың құрылғылары мен жүйелері *ақпараттық электроника* (атқарушы тетікті технологиялық үрдіс пен биологиялық нысанды басқару, өлшеу, қадағалау мақсатында қажетті ақпаратты қабылдау, жинақтау, өңдеу, сақтау, беру мәселелеріне арналады), *энергетикалық электроника* (электр энергиясын өндіру, түрлендіру және беруге арналады) және *технологиялық электроника* (материалдарды не бұйымдарды механикалық, термиялық, т.б. өңдеу мақсатында затқа электромагниттік өрістің не бөлшектер ағынының тікелей әсер етуіне арналады) болып 3 класқа ажыратылады.

Дереккөздер
-----------
**Электрстатика** — физиканың инерциялық санақ жүйесімен салыстырғанда қозғалмайтын электр зарядтарының өзара әсерін және олардың тепе-теңдік шартын қарастыратын саласы. 

Тыныштықта тұрған электр зарядтарының өрісін электрстатикалық өріс деп, ал сол зарядтардың өзара әсер күшін электрстатикалық күш деп атайды. Электрстатиканың негізіне Кулон заңы алынады. Электрстатикалық күш потенциалдық күшке жатады. Сондықтан электрстатикалық өрістің күштік сипаттамасы – кернеулікпен *(Е)* қатар, сол өрістің энергетикалық сипаттамасы – потенциал да пайдаланылады. Электрстатикалық заңдары электр аппараттарында, электронды оптикалық приборларда, зарядты бөлшек үдеткіштерінде, т.б. приборлар мен құрылғыларда кеңінен қолданылады.

Электростатиканы қолдану
------------------------

Электростатика күнделікті өмірде бізге көбірек таныс,көруге және сезуге мүмкіндік беретін зарядтардың әсер ету құбылысы. Олардың кейбір мысалдары:

* Көшіру машиналары және лазерлік принтерлер.
* Дефибриллятор, зарядталған электродтар арқылы берілетін жоғарғы кернеудің көмегімен жүрек соғысын қалыпқа келтіру үшін қолданылады.
* Отын жанған кезде пайда болатын түтіннің бөлшектерін сүзіп алып жою үшін,шаңды ұстап қалу үшін электрофильтрлерді пайдаланады.
* Автомобильдерді электростатикалық күшті пайдалану арқылы бояуға болады. Оң зарядталған бояуды шашырататын заттар бояудың молекулаларын бір-бірінен тебілуге мәжбүрлейді, сол себепті бояу бірқалыпты жайылады. Автомобильдердің корпусы теріс зарядқа ие болғандықтан бояу оған тартылады.
* Пештерге арналған электростатикалық фильтрлерде ауаның құрамын шаңның бөлшектерінен тазарту үшін электростатикалық күш пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Физика" балалар энциклопедиясы
**Бюльбюль сайрауықтары**, бюльбюльдер, қысқа бармақты сайрауық торғайлар *(лат.* Pycnonotidae*)* - әнші торғайлар.

Сипаттама
---------

Ұзындығы 14-28 см. көбінде қанаттары қысқа, аяқтары әлсіз, қысқа. Желкесінде шаш тәрізді қауырсындары, кейде басында айдарша болады.

Бюльбюльдер және адам
---------------------

15 туыстың 120 түрі - Африка және Азия субтропикаларында және тропикаларында таралған. ТМД 2 өткінші түрлері: ақбетті бюльбюль - Оңтүстік Өзбекстанда - және қысқа бармақты бюльбюль - *(Microscelis cunaurotis)* - Сахалинде - Кунашир а. және Оңтүстік Приморьеде кездеседі.

Өмiр сүру
---------

### Қоректенуі

Ағаш құстары - орман және жеміс бақтарының ашық сиреген жерлерін мекендейді. Ұсақ жемістер және жәндіктермен қоректенеді.
2-4 жұмыртқа салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Электрпісіру** (ор. электросварка) - қосылатын бөлшектерді электр бөлшектерін қыздырып қосу. Бұл үрдістің электрдоғалы және түйістіру арқылы пісіру тәсілдері болады. Пісірудің басқа тәсілдеріне қарағанда, болаттардан және басқа құрылымдық материалдардан ажырамайтын қосылыстар жасау үшін өндірістің барлық салаларында
*электрпісіру* тәсілдері өте кең таралған. Бұл тәсіл сенімділігі жоғары, қосылыстардың тұрақтылығы жоғары, массасы аз құрылымдарды жасауға мүмкіндік береді. Бұл тәсілмен болаттар және темір негізіндегі қорытпалар мен қатар жеңіл қорытпалар, түсті металдар, ауыр және сирек металдар, пластмассалар пісіріледі.ref>Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.</ref>

Дереккөздер
-----------
Орталық нарық- Батыс Еуропа елдерінің біріккен аймақтық топтары. Мың елу сегізінші жылы бірінші қайңтардан Рим шарты негізінде жұмыс істейді. Бұл шартқа мың тоғыз жүз елу жетінші жылы алты ел - ГФР, Франция, Италия, Бельгия, Нидерланд, Люксембург қол қойған. Орталық нарықтың алдында бір мың тоғыз жүз елу бірінші жылы Еуропа көмір және болат бірлестігі құрылды. Атом энергиясы жөніндегі Еуропа қоғамдастығы орталық нарықпен бір уақытта құрылды. Кеіннен орталық нарықтың орнына көбінесе Еуропа экономикалық қоғамдастығы , ал бір мың тоғыз жүз алпыс жетінші жылдан Еуропа қоғамдастығы ұғымы қолданылады. Маастрихт шарты бекітілгеннен кейін ЕҚ ресми түрде Еуропа Одағы деп аталды.

Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Астананың **Орталық саябағы** 1893 жылы салынған.

Ол Тұран даңғылы бойында, Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Бұрын **«Астана» саябағы** деп аталған. 104 га аумақты алып жатыр.

Көпжылдық ағаштарымен, соның ішінде ғасырлық еменмен, аттракцион­дармен және көпірлермен танымал. Спорт әуесқойлары үшін жүгіру және веложолдар, ал балалар үшін 20 түрлі әткеншек қарастырылған. Саябақта ойын автоматтары, батут паркі, велосипедтерді жалға беру және балалар электромобильдері бар. Әрине, жыл маусымдары ауысқан сайын саябақтың ұсынар қызығы да өзгеріп тұрады. Қыс келіп, қар түскен шақта орталық саябақта шаңғы теуіп, мұзайдында коньки тебуге болады. Ал жылы күндері тоғандағы аққулар мен үйректерді тамақтандыруға мүмкіндік бар. Сонымен бірге орталық саябақ аумағында әр келушінің қалауы мен таңдауына қарай дәм ұсына алатын кафелер мен мейрамханалар жеткілікті әрі балдырғандарға көтеріңкі көңіл сыйлайтын тәтті мақта мен балмұздақ сататын дүңгіршіктер өте көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үздік 5 саябақ — Visitnursultan.kz.
2. ↑  Бас шаһардағы 5 саябақ — Астана ақшамы, 14.04.2022.

Сілтемелер
----------

* Саябақ Kazakhstan.travel сайтында

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАстана саябақтары |
| --- |
|  |
| 

Ақжайық тынымбағы • Ататүрік саябағы • Афган соғысы саябағы • Б. Момышұлы саябағы • Бейбітшілік және келісім саябағы • Ботаникалық бақ • Ғашықтар саябағы • Достық саябағы • Ж. Жабаев саябағы • Жерұйық саябағы • Жетісу саябағы • Көктал саябағы • Күйшілер аллеясы • Қаламгерлер аллеясы мен Журналистер саябағы • Қорғалжын саябағы • Құтқарушылар саябағы • Нұржол желек жолы • Орталық саябақ • Президенттік саябақ • Пушкиндік саябақ пен Ұстаздар саябағы • Студенттер саябағы • Сызықтық саябақ • Триатлон-парк • ЭКСПО-парк
 |

 |
**Меелис Рооба** (эст. Meelis Rooba; 20 сәуір 1977, Каарука, Роосна-Аллику, Ярвамаа) — эстон футболшысы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері.

Карьерасы
---------

16 жасында "Норма" сапында Эстония чемпионатындағы алғашқы ойынын өткізді. 1995 жылға дейін "Нормада" ойнап, Эстонияның мықты клубтарының бірі "Флорамен" келісім шарт жасасты. Бірақ 18 жасар ойыншы клубтың негізгі құрамына оныға алмады, бірнеше жылдар бойы түрлі клубтарға жалға берілді. Соған қарамастан "Флора" сапында үш рет Эстония чемпионы атанып, 124 ойында алаңға шығып үлгерді.

2004 жылы "Флорадан" біржола кеткен соң не бары 27 жасында кәсіпқой карьерасын аяқтады да, Эстонияның төменгі лигаларындағы әуесқой клубтарда доп тепті. 

2008 жылы бапкерлік жұмысын "Пайде" командасында көмекші-жаттықтырушы болудан бастады. Екі жылдан соң бас бапкер боп тағайындалды да, бұл қызметті 2016 жылға дейін атқарды.

Ұлттық құрамада
---------------

1996 жылы 7 шілдеде Эстония құрамасы сапында тұңғыш кездесуін Латвияға қарсы өткізді. 2004 жылға дейінгі аралықта 50 рет алаңға шығып, төрт голдың авторы атанды. Төрт голдың біреуін 2002 жылы 7 шілдеде Алматыда Қазақстан құрамасының қақпасына енгізіп, есепті теңестірді — 1:1.

Жетістіктері
------------

* Эстония чемпионы: 2001, 2002, 2003
* Эстония чемпионатының күміс жүлдегері: 1996/97, 1999, 2000
* Эстония суперкубогы: 2002, 2003, 2004

Басқа да фактілер
-----------------

Туған інісі Урмас Рооба да (1978 ж.) футболшы, Эстония құрамасы сапында 70-тен аса ойында алаңға шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Football MATCH: 07.07.1996 Estonia v Latvia

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Биография (эст.)
* Профиль