recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Иван Рамиро Кордоба Сепульведа** (ис. *Iván Ramiro Córdoba Sepúlveda*; 11 тамыз 1976, Медельин, Колумбия) — колумбиялық футболшы, 2001 жылғы Америка кубогының жеңімпазы.

Карьерасы
---------

1994 жылы Колумбияның "Депортиво Рионегро" клубында кәсіпқой карьерасын бастады.
1996 жылы "Атлетико Насьонал" клубына ауысты.

1998, 1999 жылғы маусымдары Аргентинаның "Сан Лоренсо" клубында өткізді.

2000 жылы қаңтар айында Италияның "Интернационале" клубына ауысып, 10 жыл бойы клубтың жетекші ойыншыларының бірі болды. Тек 2009 жылдан бастап алаңға сирек шығатын болды. 2011/12 жылғы маусымда дерлік қосалқы құрамдағы орнынан қозғалған жоқ. 2012 жылы жазда карьерасын аяқтады.

Ұлттық құрама сапында 70-тен аса кездесу өткізді. 1998 жылғы әлем чемпионатына қатысты. 2001 жылғы Америка кубогының финалында Мексиканың қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.

Сондай-ақ 1997, 1999, 2007 жылдары Америка кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

«Интернационале»
* Италия чемпионы (5): 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10
* Италия кубогы (4): 2004/05, 2005/06, 2009/10, 2010/11
* Италия суперкубогы (2): 2005, 2006, 2010
* Чемпиондар лигасы (1): 2009/10
* Клубтар әлем чемпионаты (1): 2010

Колумбия
* Оңтүстік Америка чемпионы: 2001

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Иван Михайлович** - 1925 жылы 20 қыркүйек айында Кемеров облысы Яйский ауданы Верхо-Великосилький ауылда тұған. 1933-1941 жылы аралағында орта мектепте оқыды. Соғыс басталған кезде біздің ардагер 8 сыныпта оқыды. Отбасынан соғысқа алдымен әкесін ғана әкетті (сол соғыста әкесі жараланып госпиталға жіберіледі), Иванның өзін колхоздың трактор бригадасына жұмысқа алды. Осылайша он бес жасар бала он жеті жасқа толғанша екі жыл жауапты бөлімде жұмыс істеді. 1943 жылы оны Қызыл армия қатарына шақыртты. Оны бірден Воронеж мектебінің радио специалисттерінің қатарына қосты 1500 адамнан радио шеберлер взводы құрылды, сонын ішінде Иван Михайлович болды.1943 жылы қыркүйек айында біздің қаһарман оқуын бітіріп, Мәскеуге бағытталды. Содан Полтаваға бірінші гвардиялық механикалық корпус, 1004 бірінші гвардиялық дивизияға, жеңіл артиллериялық полкқа жіберілді. Соғыс жылдары 1-Белорус майданында шайқасқан.

Соғыстан кейінгі өмірі
----------------------

Соғыс біткен соң 1945-1971 жылдар аралағында әскерде қатардағы жауынгерден зымыран күштері штаб басшысына дейін қызмет атқарған. Жеңісті Иван Михайлович Қазан қаласында тойлады. Бейбіт күндер болсада біздің қаһарман әскерде қызмет ете берді. Кәсіби өмірі Иван Михайловичті бүкіл Совет Одағы бойынша жүргізді. 1971 полковник шенімен зейнетке шықты. 2001 жылға дейін Ресей Федерациясының азаматтық жүйесінде қызмет атқарды. Жұбайымен 1 қыз және 2 немере және шөбере өсіріп, тәрбиелеуде. Ботев Иван Михайлович «ІІ дәрежелі Отан соғысы» ордені, «Германияны жеңгені үшін» медалі, «Ерлігі үшін» медалі, «Әскери еңбегі үшін» медалдарымен марапатталған. 2012 жылы Ресейден Қазақстанға көшіп келді. Осы жасына қарамастан Иван Михайлович позитивті, белсенді және жастармен өмірлік тәжірибесімен қуана бөліседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Электронды портал www.Nurotan.kz «Ардагерлерді ардақтайық»: С заботой о старшем поколении.
***Жақсылық Рахметолла*** (18.9.1945 жылы туған, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы) - жазушы. ҚазҰУ- ды бітірген (1971). 1979 жылдан Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы *"Коммунизм жолы", облысы "Ленин жолы"* (қазіргі *"Сыр бойы"*), Сырдария ауданы *"Сырдария"* газеттерінде жауапты қызметтер атқарған. 1996 жылдан Қызылорда облысы *"Сыр бойы"* газетінің бас редакторы. Шығармалары (Бүркеншік аты - Қойлақы Сабылт) 1984 жылдан респ. баспасөздерде жарияланған. *"Қолшатыр" (1995), "Шырағың сөнбесін" (1995)*, т.б. кітаптары жарық көрген. *"Тәуелсіздіктің 10 жылдығы"* мерекелік медалімен марапатталған.

 Шығ.: Алыстай берген аяулым. Хикаят. А. 1996; Өмір самалы. Әңгімелер жинағы. А. 1996; Болашаққа сенім. Ғүмыр дария. Жібек жолындағы жұлдыздар. Хикаяттар. 1997 - 2001. Тәуелсіз толғауы. Деректі хикаят. А. 2002.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Осы мақала қазақ әдебиеті туралы бастама болып табылады. Бұны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Ғаниев Абукерим (10.1.1937ж.т. Панфилов ауданы Шолақай ауылы)-ақын, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі. (1970). 1954 ж Жаркент қалсындағы Ы. Алтынсарин атындағы орта мектепті бітіріп, 1959 ҚазМУ-дің филология факультетін бітірді. 1966ж.дейін Еңбекшіқазақ, Қарасай ауданы орта мектептерде ұйғыр тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі және 1966 жылдан Қазақ радиосының Шет елдерге хабар тарату бас редакциясында аға редактор болды."Жастық сезімдері" (1962),"Отан махаббаты" (1968),"Қасиетті сурет" )1971), "Аталар жолы" (1978),"Жарайсың ұлым" (1982), т.б өлеңдер жинақтары жарық көрген.

Сілтемелер
----------

Жетісу энциклопедия "Арыс" баспасы 2004
**Горбунов Иван Никифорович** – 1913 жылы Пенза облысы Русско­–Камешкир ауданы Бегуч селосында дүниеге келген. 1938 жылы Саратов зооветинститутының ветеринарлық факультетін бітіргеннен кейін бес жылдай Амурдағы ветеринарлық инспекцияны басқарды. 1943­-1944 жылдары қорғаныс құрылысында еңбек етті. 1945 жылы Қазақ ССР ІІМ­-нің ветеринарлық инспекциясын, кейін мал шаруашылығы бөлімін басқарды. 1953 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы Соколов ауданындағы «Петропавл» кеңшарының директоры қызметін атқарды.

1966 жылы 22 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Иван Никифоровичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Өмірбаяны
---------

1913 жылы Бегуч (Пенза облысының Камешкир ауданында) ауылында дүниеге келген. 1933 жылы Кузнецк ветеринарлық техникумын бітірді, 1938 жылы Саратов зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін бітірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Герои Страны" сайты (Ел батырлары сайты)

Әдебиет
-------

* Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
**Аймақтық-таратылған желілер** жергілікті желілер жасай алатын барлық жұмыстарды өте қашықта орналасқан бір компания компьютерлері арасында атқара алады. Әдетте ол үшін модем немесе жоғары жылдамдықты цифрлы желі арналарын ортақ пайдалануға арналған кешендік қызмет көрсете алатын байланыстық телефон арналары қолданылады.Мұнда ISDN арналары графикалық бейнелер жазылған үлкен скөлемді файлдары тасымалдау үшін жиі қолданылады.

Модем немесе алыста орналасқан сервер көмегімен жүзеге асатын аймақтықтармақталған желілер функциясын жергілікті желілер құрамына енгізе отырып,сыртқы коммуникация технологияларының төмендегідей мүмкіндіктерін пайдалануға болады:

- Электрондық пошта рақылы мәліметтерді қабылдау және жөнелту;

- Интернетпен байланысу
Қоршаған ортаға қажетті материалдық жағдайлар арасында негізгі орын алады, ол экономикалық қызметтің барлық аясында
маңызды функциялар орындайды. Ауыл шаруашылығында экология процесінің басты бөлігі , ал басқа ортада - әлеуметтік қызметтің 
өндірістік және басқа түрлерінің кеңістік базисі. Табиғаттың обьектісі және адам қызметінің кеңістіктік қызметі ретінде қоршаған
ортаны жан-жақты болғандығында жер меншігі мәселелері көп аспектілі сипатқа ие болып, күрделілігімен, көп мәнділігімен
айқындалады. Жер меншігі қатынастарын реформалау мәселелері жер қатынастарының берік бастауларын жанап өтеді.

Қайнар көздері
--------------

---

Адамның өмір сүруіне қажетті бүкіл материалдық игіліктердің пайда болуының бірден-бір қайнар көзі – қоғамдық өндірістер. Бірақ жер
және басқа табиғи ресурстар өзіне тән бірегей ерекшеліктерді иеленеді. Сонымен, жер – адам еңбегінің өнімі емес, табиғаттың өзінің
бөлігі. Қоршаған ортада адам қажеттіліктеріне байланысты қолдан үлкейтіле алмайды. Табиғаттан материалдық игіліктерді алу үшін,
адамдар бір-бірімен өзара қатынасқа түседі. Бұл қатынастардың мәнділігі материалдық игіліктерді иеленуден тұрады.

Анықтамалар
-----------

---

**Экожүйе** дегеніміз – зат, энергия және ақпараттар алмасу нәтижесінде біртұтас ретінде тіршілік ететін кез келген өзара әректтесуші тірі
ағзалар мен қоршаған орта жағдайларының жиынтығы. 

Экожүйе– ағзалар мен абиотикалық ортадан, олардың әрқайсысы бір–біріне әсер ететін тірі табиғаттың негізгі функционалдық бірлігі.

**Қала және қоршаған орта** қазіргі кездегі адамның экологиялық ортасы – қала. Ол ең ірі және табиғи ортадан өзгеше, көптеген
параметрлері бойынша экстремалдыдеуге болатын орта. Қалада техногенді қуаттың орасан зор концентрациясы жиналады. 

**Урбанизация (латын тілінен аударғанда urbanus – қалалық)** процесі тек қала халқының немесе қалалардың мөлшері мен санының 
артуымен ғана шектелмейді. Сонымен қатар, бұл процесс қоғам өміріндегі қалалардың рөлі артуынан, көптеген адамдардың өмір сүру 
салтының өзгеруінен де көрінеді.

Қорытынды
---------

---

Қалалардағы адам экологиясына тән нәрсе – бұл табиғи экологиялық факторлардан оқшаулану болып табылады. Қажетті мөлшерде өсімдіктер, тірі топырақпен, сумен қамтамасыз етілген. Адамның биологиялық табиғаты оның табиғатқа қарсы іс – әрекетінің нәтижелері арасындағы қайшылық, әсіресе қала жағдайында шиеленісе түседі.
**Заптоцкий Антонин**  - чехословак және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері, Чехословакияның мемлекет және саяси қапйраткері, жазушы. Л. Запотоцкийдің баласы.

Қызмет жолы
-----------

Тас қашаушы болып істеді (1898 – 1905 жылдар). 1902 жылы Чехословак социал – демократиялық партиясына кірді. 1909 жылдан социал – демократиялық партияның маркстік сол қанаты басшыларының бірі болды. Коминтерннің 2-конгресінде партия делегациясын басқарды (Мәскеу, 1920 жыл), онда В. И. Ленинмен кездесті. Желтоқсан саяси стачкасын (1920 жылы) ұйымдастырушылардың бірі, Кладно революциялық комитетінің председателі болды. Чехословакия Коммунистік партиясын (ЧКП) құруда маңызды рөл атқарды. Чехословакия Коммунистік партиясы құрылған кезден бастап ( 1920 жылы мамыр) ОК мүшесі, 1922 – 25 жылы Чехословакия Коммунистік партиясының Бас хатшысы. Коминтерннің 6 – конгресіне қатысты. Соңғысында КИАК мүшесі болып сайланды. Чехословакия Коммунистік партиясына тыйым салынғаннан кейін (1939 жыл қазан) оның астыртын ОК-нің мүшесі. Гитлершілдер тұтқындап (1939 жылы 11 сәуір), түрмеге жапты, лагерьде ұстады, онда ол астыртын жұмыстарға қатысты. 

Ел азат етілгеннен кейін (1945 жылы) Кәсіподақтар Орталық Советінің председателі (1950 жылға дейін), Чехословакия Коммунистік партиясы ОК Президиумының ( 1945 – 54 жылы Саяси бюросының) мүшесі болды. 1948 жылдан 1953 жылдың наурызына дейін үкімет председателі, 1953 жылдан республика президенті. Заптоцкий – жұмысшы қозғалысы жөніндегі көптеген мақалалардың, чех пролетариатының революция қозғалысына арналған хроникалық романдардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Қылаң қарабас шағала** - боз шағаладан ірі (салмағы 2 кг, қанатының құлашы 1,5 метр), қанаттарының ұшы мен басы қара түсті. Бұл түрдің негізгі ұялау аймағы - Қазақстан жері. Тұзды көлдердің аралшықтарында кездеседі. Басқа шағалалар сияқты шабуылшы емес. Бұл құстар ұя салмаған кезде көп қоныс аударғыш болады. Сондықтан осы кезде Қазақстанның кез-келген жерінен кездестіруге болады. Аралдарда тығыз топ болып ұялайды. Шұңқыр сияқты ұяларын бір-біріне жақын салады. Дақты ақ сары түсті 3 жұмыртқасын аналығы мен аталығы кезектесіп басып шығарады, ұясын ешқашан қараусыз қалдырмайды. Қылаң қарабас шағаланың мамықтары ақ түсті. Балапандары алғашқы 2 аптада судан қашықта болады. Ересектері балапандарын құсықтарымен қоректендіреді. Ұсақ кеміргіштер, ірі жәндіктер және суда жүзетін құстардың балапандарымен қоректенеді. Суы қатпайтын суаттарда жекелеп қыстайды. Қазір сирек және қорғауды қажет етеді, осы себептенҚазақстан Қызыл кітабына енгізілген.
Кит тәрізді Оңтүстік дельфиндер салқын, терең температурасы 1-20° С суда мекен етеді. Оның ұзындығы -17 метр, салмағы 80-90 тоннадай болады. Арқа жүзбеқанаты жоқ жалғыз кит болып табылады. Жүзбеқанаттары ақ және майысыңқы болып келеді. Олардың әрбір жағында 43-49 тісі бар. Тек 3-5 жылда ғана ұрпағын дүниеге алып келеді. Дүниеге алып келген соң, 12 ай өткеннен кейін омырау безі сүтінен айырады. Жаңа туған ұрпағының түс қара сұр болады, бір жылдан кейін басқа түске өзгереді. Киттәріздес Оңтүстік дельфинінің ұзындығы -3 м, салмағы – 116 кг. Су бетіне шорши алады. Осы қасиетінің арқасында олар алыс жерлерге жылдам жетеді. Шағылысу кезінде Австралия, Оңтүстік Америка және Африканың оңтүстік бөлігіне қарай, яғни суы жылы аймаққа қарай қоныс аударады. 200-2000- ға дейін топтасып жүзеді. Түрлі дыбыстар шығару арқылы бір- бірімен тілдесе алады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Қазіргі таңда адам мен малға ортақ жұқпалы аурулар біздің саламызда яғни ветеринариялық ғалымында аса күрделі және өзекті болып арнаулы бағдарламаны қажет етеді, оның себебі аса қауіпты жұқпалы ауруларда анықтауға пайдасы бар.

Ауруларды болдырмауда оның анамнезін, клиникалық белгісін эпизоотологиялық жағдайын паталого-анатомиялық зерттеуін диагностикалық балауын, иммунизациялау аллергиялық тексеру профилактикалық іс-шаралардың орындалуын, аурудың алдын-алу оны болдырмау және оған қарсы күресу шараларын оқып білу керек.

Дүниеде адамның денсаулығынан қымбат ештеңе жоқ.

Ал ол әркімнің жеке басына ғана емес оны қоршаған ортаға, табиғат экологиясына жұтқан ауа мен ішкен суына, сондай-ақ күнделікті пайдаланылатын азық түлік сапасына байланысты. Тұрмыста мал өнімдерін көп пайдаланамыз оның үстіне көптеген аурулар адамға тек малдан жүғады екен.
Ферменттердің қатысымен глюкозаның тотыға отырып ыдырауын *гликолиз* процесі дейді. Ол гректің "glyrys" -тэтті, "lysis"- ыдырау деген сөзінен шыққан.
Эукариоттар және көптеген прокариоттар АТФ молекуласын синтездеуге қажетті энергияны глюкозаның ыдырауынан алады. 
Гликолиз әдісінің бірінеше сатысы белгілі. Олар: дайындық кезеңі, гликолиздің оттекті және оттексіз ыдырау кезеңі.

### Гликолиздің дайындық кезеңі

Гликолиздің дайындық кезеңі жасуша цитоплазмасында жүреді. Мұнда арнайы ферменттердің әсерімен энергиясы мол органикалық заттар энергиясы аз қарапайым заттарға дейін ыдырайды. Мысалы, көмірсулар -моносахаридтерге, майлар- май қышқылы мен глицеринге, нуклеин қышқылдары- нуклеотидтерге, нәруыз -аминқышқылдарына ыдырайды. Бұл заттар келесі жүретін реакциялардың бастамасы ретінде қолданылады.

### Гликолиздің оттексіз (анаэробты) ыдырауы

Бұл процесс жaнуарлар жасушасындағы митохондрияның ішкі мембранасында жүреді. Ол ферменттердің әсерімен бірінен кейін бірі кезектесіп жүретін 13 реакцияның жиынтығынан тұрады. Реакцияаға бастапқы зат ретінде 1 моль С6H12O6 (глюкоза) қатысады. Реакция нәтижесінде 2 моль C3H6O3 (сүт қышқылы) және 2 моль АТФ түзіледі. Бұл реакцияға оттек мүлде қатыспайды, сондықтан оттексіз ыдырау деп аталады.

### Гликолиздің оттекті (аэробты) ыдырауы

Гликолиздің толық немесе оттекті ыдырауы да митохондрияның ішкі мембранасында үздіксіз жүретін процесс. Реакцияға аралық заттар ретінде ферменттер, АДФ және фосфор қышқылы қатысады. Бұл реакцияның оттексіз ыдыраудан айырмашылығы оттектің қатысымен глюкоза толық ыдырап, соңғы өнім ретінде CO2 және H2O түзіледі. Реакцияның бастапқы заты ретінде 2 моль C3H6O3 (сүт қышқылы) қатысады. Нәтижесінде 36 моль АТФ синтезделеді. Демек, энергияның негізгі көзі- глюкозаның оттекті ыдырауы кезінде түзіледі.

### дереккөздер

<references>

1. ↑  Жалпы білім беретін мектептің 10- сыныбына арналған биология оқулығы
**Ақ жолақты кит** мұртты киттер қатарына жатады.

Сипаты
------

Төменгі жақ сүйегі иілген, басы денесінің төрттен бір бөлігін алады. Ақ жолақты киттер басқа киттерге қарағанда кішірек. Олардың тері астында май қабаты жақсы жетілген. Екі су атпасы бар. Танау тесігі төбесіне қарай орналасқан. Олардың түсі - қара бурыл, ал балаларының түсі көгілдір сұр түсті болады. Ақ жолақты киттер танау тесігі арқылы су бетінде тыныс алады. Солтүстік ақ жолақты киттерінің аналықтарының ұзындығы - 15,2 метр, аталықтары 13,7 метр болады.

Көбеюі
------

Бұл киттер балаларын 1 жылға дейін емізеді. Бұл кезде балаларының ұзындығы 8,5 метрге дейін жетеді. Жаңа туған баласының ұзындығы 4,8-6 метр шамасында.

Қорегі
------

Олар бунақденелілер мен крильдерді сүзіп қоректенеді. Олар тәулігіне 1190 келі тамақ жейді. Қоректену кезінде топтасып жүреді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "1100 қызықты деректер" Қ. Байғабылова, "Аруна баспасы", Алматы қ. ISBN 978-9965-26-553-2
**Баукенов Еслям Баукенұлы** 1915 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданы Қарағаш ауылдық кеңесінің Әлибай ауылында туған. Еңбек жолын 1933 жылы Мамлют ауданындағы «1 Май» ұжымшарында есепші болудан бастады. Содан кейін осы ұжымшардың басқарма төрағасы болып сайланады. 1936­-1939 жылдары және 1941­-1945 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1950 жылдан «Луч Ленина» ұжымшарының төрағасы қызметін атқарды. 1961 жылы сауын сиырлар гуртының бригадирі, кейін «Березовский» кеңшары бөлімшесін басқарды.
1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Еслям Баукенұлына Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Екі рет Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.Өзінің еліне еңбегі сіңген азамат.Бұл жайлы халқы мойындаған.

Дереккөздер
-----------

Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
**Каразин Николай Николаевич** орыс жазушысы, суретші. 1874 ж. экспедиция құрамында Амудария, Азия мен Қазақстан тақырыбына арналған роман, повестер жазып, суреттер салған. Әдеби шығармаларын өзі безендіген. Каразиннің тарихи жанр мен этнографиялық тақырыпқа арналған графиикалары шығысқа ұмтылған отаршылдар мен саудагерлердің сұрқиялық істерін көрсетумен бірге, жергілікті халықтың тұрмысын, әдет-ғұрпын бейнелеген. Қазақ даласының көріністері , елі тұрмысы оның суреттерінен нақышын тапты.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Жазалау

  

Жаза — бұл мемлекеттің жасалған қылмысқа деген реакциясы. Егер қоғамға қауіпті әрекет жазаға әкеліп соқпаса, онда ол қылмыс болып есептелінбейді. Қылмыстың жазалану белгісі, қылмыстың міндетті белгісі болып табылады. Жаза — соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы. Ол адамзат ақыл-парасатының ең зұлым дәуіріне өкілдік етеді. Еуропада «Аралау жазасы» деп аталатын жаза түрі болған. Онда жазаланушының басын төмен қаратып асады, дәл осы мезеттен бастап адам денесіндегі қанның көп бөлімі кеуде және бас бөлімге жинақталады. Кісі құлағы шыңылға толып, көзі қарауытып, қан тола бастайды. Жаза атқарылу басталады. Аралау кіндік тұсқа келгенше, тіпті, жүрек тұсқа дейін адам сезу түйсігін жоғалтпайды және қан айналысының тездеуі мен қинау азабы адам ойы жетпейтін шекке шығады екен. Жаза түрі Еуропа елдерінде көп қолданылған.

Кәрі құрлық орта ғасырларда бұдан бөлек, «Тікен жазасы» деген жаза түрін де көп қолданған. «Тікен жазасы» көбінесе мемлекетке немесе ұлтқа опасыздық жасағандарға берілетін ең үлкен жаза болған. Мұндай жазаға ұщыраған адам 2-3 күнге дейін өлім құшпайды. Өлмегені былай тұрсын, азапқа төзе алмай тұрып кетуге ұмтылады.

«Темір қатын» көне замандағы Еуропада қолданылатын тағы бір жаза түрі. Аталған жаза туралы мынадай дерек сақталған (Жазба 1515 жылы 14 тамызда қағазға түскен): «Жалған ақша жасаған қылмыскер «Темір қатынның» ішіне кіргізілді. Есігі баяу жабылып, сыртынан өткір ұшты болат инелерді қаға бастады. Қылмыскердің білегіне, аяғына, қарын-кеуде бөлігіне, қабырғасы мен көзі, мұрнына және табанына қағылды. Бірақ, ол өле қойған жоқ, екі күн бойы зарлы айғайы мен жылауы тоқтамады».

Дереккөздер
-----------
**Мини-футбол** немесе **Футзал** — доппен ойналатын спорт түрі, футболға өте ұқсас, тек ойнайтын алаңы кішірек, қатысушылары азырақ. Әлемдік турнирлерді ФИФА басқарады.

Қысқаша тарихы
--------------

Футзалды 1920 жылдары бразилиялықтар ойнлап тапты. 1960 жылдары Италия, Нидерланд, Испания елдерінде футзал ойнай бастады. 

1974 жылы Ұлттық құрамалар арасындағы тұңғыш ойын өтіп, Италия Римде 9:2 есебімен Ливияны ұтты. 

1989 жылы Нидерландта тұңғыш ресми әлем чемпионаты өткізілді. Онда Бразилия чемпион атанды. 1986 жылы Мажарстанда бей ресми әлем чемпионаты өткізіліп, сегіз қрама қатысқан-ды.

Мини футбол алаңы
-----------------

Футзал алаңының көлемі 42х25 метр. Әрқайсысы 20 минуттан екі тайм ойнатылады. Уақыт хоккейдегідей доп ойында жүргенде ғана есептеледі. Доптың көлемі үлкен футболдағыға қарағанда кішірек. Қақпаның ені 3 метр. 

Әр командада 4 ойыншы, бір қақпашы ойнайды.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Мини-футбол ережелері
**Бұрмамойын немесе дүпілдек** – тоқылдақтар тұқымдасының ең соңғы өкілі. Бұл кішілеу (салмағы 35-50г), торғайдан шамалы үлкен, реңі ұқсас жапалақтар мен тентекқұс бояуы сияқты: сұр түсті, қауырсындары сирек қара ұзыншақ жіңішке сызықты. Күндіз белсенді. Жалпы сыртқы пішіні мен мінезі торғай тәрізді құстарға ұқсайды және жерде қоректенеді. Бармамойын қауіп төнген жағдайда ағаш діңіне жабыса отырып, тына қалады, реңі ұқсас болғандықтан байқалмай қалады. Қазақстанда негізінен Алтай ормандары мен жайық өзен алқабында мекекндейді. Жәндіктер мен қоректенеді. Ұясы ағаш қуысында. 6-12 ақ жұмыртқасын аналығы 11-12 күнде басып шығарады. Ұясында балапандары мен бірге жатқан аналығы,қауып төнген жағдайда, жыланның ызылдағанындай қорқынышты дыбыс шығарады. Бұл- тоқылдақтар ішіндегі жалғыз жыл құсы. Сәуір мамырда ұшып келеді, қыркүйек –қазан Қазақстан жерінен ұшып кетеді.
Каспий тілтістісі
Каспий тілтістісі – дөңгелек ауыздылар класының өкілі. Балықтәрізді жануардың ұзындығы 55 см, салмағы 200 г дейін. Ауызы түтік тәрізді, көптеген мүйізді тістері болады, оны сорғыш ретінде пайдаланады. Уақытының көбін Каспий теңізінде тұзды суында өткізеді, ал уылдырық шашу үшін Жайық өзеніне көтеріледі. Су температурасы 1100-қа төмендегенде көбею үшін қоныс аудару басталады. Уылдырығын өзеннің құмды, топырақты таяз жерлеріне шашады. Уылдырық шашудың ауыр жолын игеру үшін, жолға шығар алдында денесінің 34% май болады. Бұрын бұл жануарларды ұстап, кептіріп, майын жарық үшін пайдаланатын болған, қазір тамақ үшін пайдаланады.
**Көк сайрақтар туысы** (лат. *Monticola*) — Қазақстан фаунасындағы торғайтәрізділер отрядының Сайрақ тұқымдасына жататын 13 туыстың бірі. Көксайрақ туысты құстардың дене мөлшері орташа (40-60 г). Бунақденелілер қоректі құстар сырттай қарағанда тасшыбжық пен нағыз сайрақ арасындағы өтпелі туыс. Сайрақтардан айырмашылығы - тұмсығы біршама ұзын және құйрығының қысқалығы байқалады. Ал тасшыбжықтан айырмашылығы - құйрығында және құйрықүстінде ақ түстің болмауы. Қылығы және қимылы қызылқұйрық пен тасшыбшықтан аумайды. Әуені сайрақ типті, әдемі. Таулы ландшафтарда және жартастары, бұталары бар және ашық үлескілі жерлерде қоныстанады. Аузы ашық тостаған тәрізді ұяларды жердегі тас астына немесе жартастардың жарығына орналастырады. Жұмыртқаларының реңінде көкшіл түс басымырақ. Бунақденелілермен қоректенеді, жыл құстары, жеке жұп түзіп өмір сүреді. 

Көксайрақтар туысында 7 түр бар, олардың 5-еуі тек қана Африкада, 2-еуі кеңірек таралған, соның ішінде Қазақстанның таулы өңірлерінде (шұбар сайрақ және көк сайрақ) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Ковшарь Анатолий Федорович** (17.3.1937 ж.т. Украина, Полтава қ.) – биол. ғыл. докт. (1980), проф. (1993). Харьков ун-тін бітірген (1959). Ақсу-Жабағылы қорығында аға ғыл. қызметкер, директордың орынбасары (1959–67) болды. 1967 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Зоол. ин-тында лаборант, кіші, аға ғыл. қызметкер, лаборатория меңгерушісі қызметтерін атқарады. Негізгі ғыл. еңбектері Тянь-Шань құстарының экологиясына, қорық ісіне, сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жануарларды қорғау мәселелеріне арналған. 5 томдық «Қазақстан құстары» (орыс тілінде) жинағы (1960–74) авторларының бірі. Осы еңбек үшін ол басқа авторлармен бірге Қазақ КСР-і Мемл. сыйл. лауреаты (1978) атанды. К. Қазақстанның «Қызыл кітабын» құрастырушылардың бірі және бас редакторы (1996), зоол. мәселелеріне арналған «Селевиния» журналының бас редакторы (1995).
**Көк**. Бұл жерде біздің әңгіме етпегіміз заттың түсіне
немесе жаңа шыққан жас шәп, аспанның синонимі ретінде айтылатын «көк» туралы емес. Осы «көк» не 10
томдық түсіндірме сөздігімізге, не орфографиялық сөздікке ілінбеген. Бірақ қазіргі қазақ халқының тілінде
жиі болмаса да, қолданыста болып тұратын сөз. Кейде
қарттардың аузынан шыққан «көгі жақсы», «көгі жаман» сияқты тіркестерде де кездеседі. Аталған сөздің
тілімізде өте ертеден келе жатқандығына ежелгі түркі
жазба ескерткіштері және қазіргі кейбір түркі тілдері деректері куә. Мысалы, Қашқари сөздігінде «кәкүң кім» сияқты тіркестің аудармасы — «сенің шыққан
тегің қандай?» дегенді ұғындырады (МҚ, II, 284).
В. Радловтың көрсетуінше, телеуіт тілінде «көгі» сөзі «ру» мағынасында қолданылатындығын байқаймыз
(В. Рад. ,Опыт.. II, 2, 1232).

Сөйтіп, «көк» сөзінің біз білетін мағыналарынан
басқа, ертеде жиі қолданылып, қазір сирек қолдану нәтижесінде ұмытылуға, естен шығуға айналып бара жатқан да мағынасы барлығын білдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Накшбендия** – Орта Азия мен Қазақстанды мекендеген халықтар арасында таралған сопылықтың басты бағыттарының бірі. Бұл бағыт 14 ғ-да Накшбенди диуаналық қауымы қалыптасқаннан кейін шықты. Накшбендия ілімі алғашында халықты осы дүниенің игілігін пайдалануға, білімді игеруге және адал еңбек етуге шақырды. Накшбендия ағымының негізін қалаған Баһауддин Накшбенди (1319–89) өлгеннен кейін, діни қауымды қожа Ахрари (14–15 ғ.) және оның ізбасарлары басқарды. Олар білімге қарсы шығып, сарыуайымшылдықты, өмірден безушілікті уағыздады. Олардың пікірінше, адам өмірінің түпкі мақсаты–құдайға сиыну, онымен рухани жағынан тоғысу. Осы мақсатқа жету үшін адам сыртқы дүниеден безіп, өзімен-өзі болып, мистикалық ойнау, өзінің ішкі дүниесін талдаумен шұғылдану, құдай жолына түсіп, аскеттік өмірге берілуі керек. Адамды адам қанауға негізделген таптық қоғамды өзгерту үшін жүргізілетін күрестен бұқараның назарын басқа жаққа аудару – Накшбендия ілімінің реакциялық мәні осында.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Көк азық - мал азығына жұмсалатын табиғи және екпе шөп, азықтық дақылдар балаусасы. ЬІлғалдылығы мол болғандықтан 1 кг-ның жалпы қоректілігі 0,18-0,2 азық өлшемінен артпағанымен, құрғақ затында малға жұғымды қоректік, минералды және биологиялық пәрменді
қосындылар жеңіл қорытылып, жылдам сіңірілетін түрде шоғырланған. Көк азық құрғақ затының қоректілігі құнарлы азықтікі шамалас болса, биологиялық құндылығы, құнарлылығы жағынан олардікінен асып түседі. Көк азықмалға жайып жегізіп, немесе қорада тұрғандарына шауып, турап үлестіреді. Ең арзан жемшөп көзі болғандыктан, көк азықпен мал басын жыл бойында мүмкіндігінше ұзак мерзім қамтамасыз етіп, өзіндік құны арзан сапалы мал өнімін мол өндіруге күш жұмсайды. Көк азықпен мал басын қамтамасыз ету мерзімін ұзарту үшін ерте көктемде малды күздік дақылдар көгіне жайып, содан кейін жетілген көп жылдық бүршақ тұқымдастар көгіне шығарып, жаздың жартысы ауа азықтыққа себілген астық тұқымдастар көгін шауып беріп, күзде қайта көктеген бұршақ тұқымдастар көгін, тамыртүйнек жемістілер пәлегін, бақшалық дақылдарды жұмсап «жасыл (көк) конвейер» ұйымдастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Иовчук Михаил Трифонович** (06 (19). 11. 1908 жылы туған, Брест обл. қазіргі Кобрин ауд. 3аужовье деревнясы — 09. 01. 1990, Москва) — совет философы, партия қайраткері, профессор (1939), ғыл. докторы (1946), КСРО ғылым академиясының корр. мүшесi (1946). 1926 жылдан КОКП мүшесі. 1931 жылы Коммунистік тәрбие академиясының филос. бөлiмiн бiтiрдi. 1933-1936 жылдары партия жұмыстарында болды. 1936–1939 жылдары жоғары оқу орындарында филос. кафедрасын басқарды, 1968 жылдан КСРО ҒА Филос. институтының сектор меңгерушiсi. «Философские науки» журналының бас редакторы (1958). КСРО ҒА филос. және право бөлiмшесiнiң бюро мүшесi (1955). Ленин орденімен және басқа 4 орденмен медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
Желінің атқаратын қызметіне байланысты топологиялардың үш түрі болуы мүмкін.

**Шиналық топология.** Мұнда жұмыс станциялары желі адаптерлері арқылы жалпы шинаға немесе могистральға(кабельге) қосылады. Дәл осындай тәсілмен магистральға басқа да желілік құрылғылар қосыла береді. Желінің жұмыс жасау процесінде тасымалданатын ақпарат жөнелтуші станциядан жұмыс станцияларыныңбарлық адаптерлеріне жеткізіледі, бірақ оны тек адресте көрсетілген жұмыс станциясы қабылдайды.

**Жұлдыз тәрізді топология**. Мұнда ортақтандырылған коммутациялық түйін- желілік сервер болуы тиіс, ол барлық мәліметтерді жеткізуді жүзеге асырад. Бұл топологияның артықшылығы – кез келген бір жұмыс станциясының істен шығуы жалпы байланысқа әсер етпейді.

**Сақиналық топология**. Мұнда байланысу арналары тұйықталған сақина бойында орналасады. Жөнелтілген мәлімет біртіндеп бпрлық жұмыс ст\анцияларын аралап шығады да, оны керекті компьютер қабылдаған соң жұмыс тоқтатылады. Бұл топологияның кемшілігі – кез келген бір жұмыс станциясыныңістен шығуы жалпы байланысты бұзады.
**«Көктем торренті» романы Эрнест Хемингуэй**

«Көктем торренті» немесе «Мәңгілік суларға» романы-1926 жылы "Ұлы Раса" өту құрметіне жарияланған, Эрнест Хемингуэйдің ұзақ жазылған романтикалық романы. Хемингуэй жұмысын жазушылар әлемінің породиясы ретінде қолданды. «Көктем торренті» романы Шервуд Андеронның "Dark Smile" породиясы түрінде жазылған.

Мазмұны
-------

Мичиган штатының солүстік бөлігінде орналасқан Көктем торренті насос заводында жұмыс істейтін және Бірінші Дүниежүзілік соғыс ардагері Йоджи Джонсон және жазушы Скриппс О’Нилл өмірден күдер үзіп, көңілдері қалған екі ер азамат туралы. Екеуі де мінсіз жар болатын жанды іздейді, бірақ олар "мінсіз" адам туралы пікірге мүлдем келіспейді. Оқиғаның соңында Йог Джонсон өзінің сүйген жарын кездестіріп, қалған өмірін табиғатпен үндестікте өткізгісі келеді, ал Скриппс О’Нилл арманындағы жарын кездестіре алмай, жападан жалғыз қалып, жазушылыққа дендеп бет бұрады.

Жарияланымдар
-------------

Он күннің ішінде «Көктем торренті» романы талапшыл авторлардың сатиралық өңдеуінен өтті. Хемингуэй шығармасын 1925 жылы көпшілікке таныстырды, бірақ бір айға шегеріліп жарияланды. Қаңтар айында Скрибнердегі Макс Перкинс романды көпшілікке жариялауға келісімін берді. Скрибнерде 1926 жылы мамырда жарияланды және алғашқы сатылымда 1250 экземпляр болды.

Сілтемелер
----------

Mellow 1992, 317 бет
Baker 1981, 205 бет
Meyers 1985, 168 бет
**«Көзқарас», жинақ.** Авторы - 3. Қабдолов. 

1996 ж. «Рауан» баспасы шығарған. 

Ғалымның «жаңаша ойлау» тұрғысында соңғы жылдары жазған әдеби сын, ғылыми-зерттеу еңбектері мен публицистикалық очерктері топтастырылған. «Абай және Әуезов», «Абай жолы» - халық жолы» атты зерттеу мақалаларын Әуезовтің ұлы эпопеясын танып білуге арнаған. «Абай жолы» арқылы қазіргі қазақ прозасы күллі дүниежүзілік әдеби классиканың шырқау шыңына шықты. Сөйтіп XX ғасырдың қырқыншы, елуінші жылдарын Мұхтар Омарханүлы Әуезов туған әдебиетіміздің даму тарихында бұрын-сонды болып көрмеген ренессансқа айналдырды» деп, бұл зор шығарманың мән-мағынасын жан-жақты ашқан. Ал Ахмет Байтұрсынұлы, С. Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ж. Әбділдин С. Зиманов т. б. туралы сыр шерткен мақапа-очерктерінде де автор ұлы Мұхаңа соқпай, оның айтқан ой-пікірлеріне жүгініс жасамай өте алмаған. 

Кітаптың көлемі 9,5 баспа табақ, таралымы 3 мың дана.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
Топалаңға күдіктенгенде өлексені союға тиым салынады. бірақ, кей жағдайда жануардың тірі кезінде мұндай күдік тумайды да, ауруға тән патанатомиялык өзгерістердің көзге түсуі өлексені жаруды токтатып, сыртқы ортаның ауру қоздырушысымен ластануын болдырмайтын шаралар колдануға негіз болады.

Топалаңнан өлген малдын, өлексесі тез Бұлінеді, әдетте кебініп, сіресуі болмайды немесе әлсіз дәрежеде байкалады. Табиғи тесіктерінен қанды сұйық, кейде кан ағады. Әр жерінде, көбінесе жағынынын астында, мойнының төменгі жағында, колтығы мен шабьшда былқылдаған ісік

байкалады. Қаны кошкыл қара түсті, ұйымайды. Сыпырылған терінің ішкі жағы коңыр-кызыл түсті. Шелдегі қан тамырлары білеуленіп, маңайы қанталап, әр жерінде жалқақ пайда болады. Мұндай жалқактар кабырға астындағы және өкпе плевраларында да кездеседі. Сірлі қабықтардың көп жері қанталаған. Сөл түйіндері ұлғайып, шүйгінденіп, қанталап тұрады. Көкірек және кұрсақ куыстарында қанды сарысу іркіледі. Барлык, үлпершек ұлпалар толыққанды болады.

Көкбауыр шекген тыс ұлғайып, оның пульпасы жұмсарады, кесілген жерінен қарамай тәрізді мол қырынды алуға болады. Бірак, кей жағдайда көкбауырда айтарлықтай өзгеріс болмауы да мүмкін. Бауыры әдетте болбырап, бүйрек қанталап тұрады. Жүрек ұйымаған кара қошқыл қанға толы, эндокард қанталаған. Өкпелері домбығып, плевралары қанталаған. Бронхалар мен кеңірдектің іші канды көбікке толған. Ал ішектің кілегейлі қабығы әдетте ісініп, қанталайды, аурудың ішектегі түрі кезінде әр жерінде қанды жалқақ болады.

Шошканың өлексесін сойғанда миндалиндерінде, жақ асты, жұткыншақ, мойын сөл түйіндерінде дерттік өзгерістер байқалады. Жұткыншақ пен көмейдің айналасындағы ұлпаларда канталаған жалқактар болады.
**Мәлік Сабыр ұлы Фазылов** *(15 тамыз 1927 ж, Қостанай облысы)* - партия совет қызметкері, дипломат, тарих ғылымдар кандидаты. 1949 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу мемлекеттік халықаралық қаынастар институтын бітірген. 1951-1956 жылдары Қаз. ССР. СЫртқы істер министрлігінің бірінші секретары, министрлердің көмекшісі болып істеді 1956-1961 жылдары Қазақстан КП ОК лекторы. 1961 жылдан Көкшетау облыстық партия комитетінің секретары, ал 1966 жылдан екінші секретары болды. 1968-1973 жылдары Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі. 1974-1976 жылдары Қаз. ССР. Сыртқы істер министрі. 1976 жылдан КСРО-ның Мали республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі. 7,8,9 рет сайланған Қаз ССР Жоғарғы Советінің депутаты. 2 рет Еңбек Қызыл ТУ орденімен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Рецидив** (лат. *recіdіvus* — қайталанушы), қылмыстар рецидиві — қылмыстар қабаттастығы; бұрын сотталған адамның тағы да қасақана қылмыс жасауы. 

  

Рецидив қауіпті және аса қауіпті болып екіге бөлінеді. Адамның үшінші рет қасақана қылмыс жасап, бас бостандығынан айырылуы немесе екінші рет ауыр қылмыс жасауы қауіпті Рецидив болып танылады. Бұрын кемінде үш рет қасақана ауыр не орташа қылмыс жасаған адамның тағы да қасақана қылмыс жасап, бас бостандығынан айырылуы және бұрын аса ауыр не екі рет қасақана ауыр қылмысы үшін сотталған адамның қасақана ауыр қылмыс жасауы немесе бұрын қасақана ауыр не аса ауыр қылмыс жасаған адамның аса ауыр қылмыс жасауы аса қауіпті Рецидив болып саналады. Рецидив деп тану кезінде адамның 18 жасқа дейінгі жасаған қылмыстары және жойылған не мерзімі өткен соттылық ескерілмейді. Қарекеті Рецидив болып танылған адамға жаза айрықша тәртіпте тағайындалады және жазасы ауыр болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Көккекіре** (лат. *Centaurea cyanus*) – астралылар тұқымдасының гүлкекіре туысына жататын арам шөп. Зембілге жиналған гүлдерінің шетіндегілері үлкендеу, көгілдір түсті (өте сирек болса да ақ және қызғылт түстілері де кездеседі) келеді. Көккекіренің біржылдығы да, екіжылдығы да, болады. Биіктігі-30-60 см. Бұтақты болып өседі.

Бұл республикамыздың Орал, Ақтөбе, Қостанай, Семей және Шығыс Қазақстан облыстарында кең таралған. Қай жерде кездессе де шашыранды және сирек өседі.Дәрі мақсатында бүкіл жер үстіндегі бөлігі мен гүлдері пайдаланылады.

Химиялық құрамы
---------------

Көккекіре гүлдерінде - бояулы заттар, цианин глюкозиттері, ащы глюкозидтер, ценаурин, немесе кницин, цикорин глюкозиді, минералды тұздар болады.

* 
* 
* 
* 
*

Қолданылуы
----------

Көккекіре гүлдерін несеп жүргізетін, қызба ауруларыен сырқаттанғандардығ қызуын төмен түсіретін дәрі ретінде оның гүл желектерінен тұнба жасап ішеді. Несеп-жыныс органдарының қабынып ауруларына көккекіре желегін ырғай тамырына, жүгері қауызына, қайың бүрлеріне, ошаған шөбіне қосып пайдаланады. С.С. Сахобиддиновтың деректері бойынша (1948) кекіре жапырақтарынан жасалған тұнбаны безгек ауруына қарсы ішеді, ал тамырдан жасалған препаратын шеменге қарсы пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.
**Көк кептер** (лат. *Columba livia*) - Кептертәрізділер отрядының Кептерлер тұқымдасының баршаға белгілі және таныс кең таралған кептер.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Орташа денелі (240-360 грамм), қанатының алымы - 60-70 см, басқа кептерлерден айырмашылығы; белі- ақ жіне қанатында екі көлденең қоқшыл жолақ болады. Дәл осы түр барлық мәдени формалар мен қолтұқымдардың ата тегі болып саналады.

Таралуы
-------

Қаладағы көк кептерлер.
Көк кептер баяғыдан бері Солтүстік Африкада, Еуропаның оңтүстік бөліктерінде және Азияда ұялап келген. Алайда адам қолға үйреткен соң Еуразияға анағұрлым кең таралып кетті, енді оның табиғи қоныстанған жерін, жабайыланған үй кептерлерін қайда өмір сүретінін айтудың өзі қиынға соқты.

Қазақстанның оңтүстік жартысында шыңдарды, тау шатқалдарын, өзен жыраларын мекендейді. Әр түрлі өсімдік дәнімен қоректенеді.

Көк кептер бастапқыда жартастарда және өзендердің жарында өмір сүрді, ал енді құрылыстардағы әр алуан қуыстарды пайдаланады. Отырықшы құс болғандықтан, жылыстамайды. Салындыда екі ақ түсті жұмыртқа болады. Жұмыртқаларды аналығы мен аталығы 17 күндей басады. Балапандар ұядан бір ай мөлшерінде немесе одан да көп мерзімде ұшады.

 *Columba livia*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Columba livia*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Үлгі:ITIS
**Дибцева Ольга Николаевна** (туғ. 25 маусым 1986, Ленинград,КСРО) — кино мен телевидинеенің актрисасы.

Биография
---------

Ольга Ленинградта 25 маусымда 1986 жылы туды.Актрисаның әкесі- әйгілі Петербургтегі сәулетші,ал анасы-Университеттің мұғалімі.Кіші кезінде Ольга Дибцева сурет салумен қызыққан,сондықтан оның ата-аналары оны суретші ретінде көрген.Мектептен кейін Ольга Санкт-Петербург мемлекеттік университетіне дизайн факультетіне түскен.Бір жыл оқыған соң барлық құжаттарын алып кетіп,Ольга Мәскеуге баруға шешті,ал сл жерде театр институна түсуге шешті. 

### Оқыған оқу орындары

Мәскеуде ГИТИСке бірінші реттен Алексей Владимирович Бородин факультетіне түсті.Оқу уақытында ГИТИСтің сахнасында ойнады.2008 жылы онырежиссерлер көрді және Ольга «Привет, Киндер!» фильмінде Дина рөлінде телеэкранға шықты.Келесі жылда актриса театр вузың бітіріп,қойылымдарда түсті:«Скандальное происшествие», «Герой нашего времени» және «Много шума из ничего».

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
Хажиева, Хаджиева Рашида Ғалиақпарқызы (21.11.1948ж.т. Ақмола (қазіргі Астана) - актриса, Қазақстанның еңб.сің.артисі (1987). 1972 ж. Мәскеу қ-ндағы Щепкин атындағы театр уч-щесін бітірген. Сол жылы Торғай обл.муз.драма театрында актриса, 1976 - 1983ж. Қазақ балалар мен жасөспірімдер театрында, 1983-1996 ж. Жезқазған обл. муз. драма театрында, 1996 жылдан Қазақ акад. драма театрында актриса болып еңбекк етті. Ол Айман (М. Әуезовтің "Айман - Шолпанында"), Ақбала (Ә.Нұрпеисовтің "Қан мен тері" бойыншада), Дариға (Т. Әбдіковтің "Біз үшеу едігінде"), Фарида (С.Балғабаевтың "Ғашықсыз ғасырында") , Әпке (Д.Исабековтің осы аттас пьесасында), т.б. рольдерді орындаған. Гастрольдік сапармен Қазақстанның барлық, Бішкек, Тбилиси, Каир қалаларында болып өнер көрсеткен. Қазақстан Жоғ.Кеңесінің грамотасымен марпатталған.
Адам организмінде қажетсінулеріне және қоршаған орта өзгерістеріне сәйкес әр алуан физиологиялық процестер үнемі жүріп отырады. Алайда мүшелердің процестерге қатысуы әр түрлі дәрежеде байқалады. Физиологиялық процестердің гуморальдық реттелуі биологилық белсенді химиялық заттар— """гормондар"""көмегімен жүзеге асырылады. Гормондарды арнайы бездер бөледі, олар қан мен лимфаға түсіп, бүкіл организмге таралады, салыстымалы түрде баяу,бірақ өте аз мөлшерде де өте белсенді әрекет етеді. Сыртқы секреция бездері де бар, олардың секреті (сөл) қуысқа (ауыз, асқазан, ішек) немесе сыртқы ортаға бөлінеді (тер, жас, май, сүт бездері). Олар әдетте үлкен емес, милиграммен немесе граммен өлшенеді. Ішкі секрецияның маңызды безіне ""гипофиз""(массасы 0,5-0,7г) жатады. Ол анатомиялық әрі қызметтік тұрғыда мимен байланысты. Гипофиздің артқы бөлігінің гормондары организмнен зәрдің бөлінуін азайтады, зат алмасуды өзгертеді, ұсақ артериялардың жиырылуын күшейтеді, артиялық қысымын жоғарылатады. Артқы бөлік гормондарының жеткіліксіз болуы бүйрек қызметінің бұзылуына апарып соғады, нәтижесінде көп мөлшерде зәр бөлінеді (тәулігіне 20л-ге дейін). Гипофиздің алдыңғы бөлігінің гормондары жыныс бездерінің дамуы мен өсу процестерін, сүттің түзілуін (лактация) реттеп, қалқанша бездің дамуы мен бүйрек үстті безінің қыртысты қабатының өсуіне әсер етеді,, өсу гормонын түзеді, көмірсу, май, нәруызды қарқынды синтездеу арқылы өсуді реттейді. 1921 жылы америкалық ғалымдар гипофиздің өсу гормонын бөлетіні туралы пікір айтты. Өсу гормонынынң жеткіліксіздігі кейде ""ергежейлікке"", ал артық мөлшері ""алыптылыққа"" (гигантизм) себепші болады. Египеттік ергежей Агибаның бойы тек 38 см болса, Рим императоры Максимиланың бойы 2,5 , орыс шаруасы Махновтың бойы 2,85 м болған. Жас ұлғайған кезде өсу гормонының артық синтезі акромелагия ауруына—дененің кейбір бөліктерінің өсуіне (қол, аяқ, төменгі жақ сүйек, мұрын, т.б.) себепші болады.

Дереккөздер
-----------

8-сыныпқа арнадған Биология оқулығы Е.Очкур, Л.Аманжолова, Р.Жұмабаева 2008 Алматы "Мектеп" баспасы 238 бет ISBN 9965-36-557-1
**Павел I** (20 қараша (1 қазан) 1754, Елизавета Петровнаның жазғы сарайы, Санкт-Петербург — 12 (24) наурыз 1801, Санкт-Петербург) — Ресей императоры (1796—1801), Петр III мен Екатерина II-нің баласы. Оның Александр (болашақ император Александр I), Константин, Николай (болашақ император Николай I), Михаил атты ұлдары мен 6 қызы болған. 1783 жылдан анасы Екатерина ІІ-ден бөлек Гатчинодағы сарайда тұрды. Павел I мемлекеттің ішкі саясатында Екатеринаның тәртібіне қарсы бағыт ұстаған болды. Бірақ шын мәнінде Павел I Екатеринаныц ішкі саясаттағы жолын ұстады. Ұлы француз революциясы мен Ресейде шаруалар толқуынан қорыққан Павел I қатал реакциялық саясат жүргізді. Қатаң цензура енгізіп, жеке меншік баспаханаларды жапты (1797), шетелдік кітаптарды алып келуге тыйым салды (1800), озық ойлы адамдарға төтенше полициялық шаралар қолданды, ірі помещиктердің мүдделерін қолдап, оларға 600 мыңнан астам шаруаларды басыбайлы етіп берді. Шаруалардың қарсылығын басу үшін жазалаушы экспедицияларды және басқа заң актілерін пайдаланды. Армияға Пруссия үлгісі бойынша реформа жүргізді. Екатерина II сыртқы саясатын жалғастыра отырып, Павел I Францияға қарсы коалициялық соғысқа қатысты. Павел І-нің ұсақтығы, қызба мінезділігі дворяндар арасында наразылық тудырды. Англиямен сауда қатынасын бұзғаннан кейін наразылық күшейе түсті. Гвардиялық офицерлер астыртын әрекетке әзірленіп, 11 марттан 12 мартқа қараған түні Михайловск бекінісінде Павел І-ні өлтірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хронограф КМ: этот день в истории. Даты России. Памятные исторические даты Мұрағатталған 13 ақпанның 2009 жылы.
Тәтімов Мұхаметқали Қойшыбайұлы(1894-1938), Қазақстанда Кенес өкіметін орнатып, нығайту жолындағы күреске қатысушы. Еңбек жолын 1904жылында жалшылықтан бастады. 1914-1918 жылдарында Иркутск қаласына жақын мандағы шахтада шахтер, пароходта матрос, Омбы қаласыдағы темір жолы депосында балғашы болып істеді.

1918 жылында Қызыл Армия қатарына кірді.

1919-1920 жылдарында 3-армия саяси қызметкерлерінің курстарында оқыды, оны бітіргеннен
кейін Қостанай уездік партия комитеттінің үгітшісі, Семей губерния комсомол комитеттінің секция меңгерушісі
болды.

1921-1923 жылдарында Қарқаралы уездік әскери комиссариатыңда қызмететті.

1924-1930 жылдарында ҚазКСР еңбек халкомы, денсаулық сақтау халкомы.

1930-1932 жылдарында Мәскеудегі БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстарының тыңдаушысы.

1932-1937 жылдарында Қарағанды облысы бойынша партиялық
бақылау комиссиясының және Жұмысшы шаруа
инспекциясының төрағасы. Қазақстан бойынша
БК(б)ПОК-нің өлкелік партия коллегиясының,
партиялық бақылау комиссиясының мүшесі.

1924-1930жылдарында 1936-1937жылдарында Қазақстан өлкелік ОАК-тің, БК(б) ПК Қазақ өлкелік комитетті бюросының мүшесі, Қазақстан ОАК Президиумының және ВЦСПС
Қазақ республикалық комитінің мүшесі. Қазақ облыстық
4-өлкелік 5,6,8-партия конференцияларының
делегаты. 2мәрте Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Саяси қуғын-сүргінге ұшырап,1937 жылы тамызда қамалып,ату жазасына кесілген.1938 жылы 25 ақпанда дүниеден өтті.1956 жылы қарашада ақталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Экономикалық Категория** – көптеген біртекті, ұқсас экономикалық құбылыстарды абстрактілі, жалпылама түрде сипаттайтын жинақтауыш ғылыми ұғым, экономикалық құбылыстар мен үдерістерді ғылыми тұрғыдан танып-білу құралы; шынайы экономикалық қатынастарды ғылыми санада көрсететін абстракция (мыс. пайдалылық, шығын, пайда, капитал, т.б.). Э. к. – экономика ғылымының тілі, осы ғылымның дамуына қарай Э. к. өзгерістерге ұшырап отырады. Мыс. әлеум.-экон. дамудың қазіргі заманғы кезеңінде саяси экономияның экон. саясатты жүргізудің теор. тұғырнамасы ретіндегі мәнін жоғалтуы өндіргіш күштер, өндірістік қатынастар, қоғамдық қажетті еңбек шығындары, т.б. Э. к. қолданудан қала бастады.
**Кэбин Иван Густавович** (11. 09. 1905, Ранну, қазіргі Эст. КСРО-ның Кохтла-Ярве ауд. — 25. 10. 1999, Тиллис) — сов. мемлекеті мен партия қайраткері. 1927 жылдан КОКП мүшесi. Шаруа семьясында туған. 1923 жылдан Ленинград облысының Гатчинск ауданында маусымды жұмыстарда iстедi. 1925- 1926 жылдары Ленинград сов.-партия мектебінде оқыды. 1927-1936 жылдары совет, партия жұмыстарындa болды. 1936-1938 жылдары Қызыл профессура институтында оқыды. 1939-1941 жылдары Губкин атынд. Mосквa мұнай институтының оқытушысы. 1941- 1947 жылдары Эстония К (б) П OК-нiң аппаратында iстедi. 1947-1948 жылдары Эстония К (б) П OH-нiң жанындағы Партия тарихы институтының директоры. 1948- 1950 жылдары Эстония КП OK-нiң секретары, 1950 жылдан оның 1-секретары. 5 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Ғалымжан Кенжебек (**12 ақпан 2003) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

Тараз қаласында футболмен айналысып бастады.. 2016 жылы 13 жасында ФК Қайрат Академиясынан шақыру алды. 4 мәрте қатарынан жасөспірімдер арасында Қазақстан чемпионы атанды. 2016-2019 жылдар аралығында турнирдың "Үздік сұрмергені" атанды. 2018 жылы турнирдың "Үздік ойыншысы" атанды.
2020 жылы 30 қарашада "Таразға" қарсы ойында тұңғыш рет чемпионатта алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 2020

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Шетен сайрауығы** – қаражемсаудан шамалы ірі, кәдімгі сайрауық, салмағы100 –120 гр, арқасы мен иығы сарғылт, тамағы мен жемсауы қара қызғылт шұбар түсті. Шақыру үні – шыңқылдаған,тіпті әдемі сырнай әнінің өзінде шыңқылдағаны араласады. Қазақстанда Алтай мен Ертіс маңы ылғалды, көбіне жайылма ормандарда ұялайды, сонымен қатар солтүстікте орманды дала аймақтарында кездеседі. Қылықтары әдеттегі сайрауықтардікі, бірақ басқалардан айырмашылығы көбіне топ болып , бірнеше ондаған жұп болып ұялайды. Тіпті бір ағаштың өзінде бірнеше ұя салады. 5-7 қоңыр дақты жасылдау көгілдір жұмыртқаларын аналығы 12- 14 күнде басып шығарады. Екекуі ұясында осынша уақыт балапандарын асырайды. Жылына 2 рет балапан шығарады. Жәндіктер мен жидектермен қоректенеді. Қыста Қазақстанның оңтүстігіне ұшып кетеді.
**Меланхоликтер** — өте нәзік әрі сезімтал келеді. Оташы, ұшқыш, өрт сөндіруші, құтқарушы, психолог сынды үнемі адамдармен қарым-қатынаста болуға мәжбүрлейтін мамандықты таңдаудың қажеті жоқ. Гуманитарлық салалармен, ауыл шаруашылығымен айналысуға, композитор, мал дәрігері сынды мамандықтар таңдауға кеңес беріледі. Егер де меланхолик — темпераментті адам дұрыс тәлім-тәрбие алмаса, ондай адам өзінен-өзі тұйықталып, жұрттан өзін оқшау ұстауы мүмкін. Адамда болатын темпераменттердің қай-қайсысы да жүйке жүйесінің туа біткен қасиеттерінен туындайтын, адамның тұқым қуалайтын, жеке дара қасиеті болып саналады.