recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Көкмұрынтой** – Мойынқұм құмының солтүстік-батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Созақ ауданы Жуантөбе ауылының солтүстік-батысында 60 км жерде орналасқан. Шу өзені аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 165 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Асқазансор соры, шығысында Қоңырсай қонысы, оңтүстігінде Қырғызөлген, т.б. артезиан құдықтары, батысында Ақжайқын көлі орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сор, сортаңды топырақ жамылғысында сексеуіл, жусан, жүзгін, еркек шөп, теріскен, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Арианам вайджа**  — б.з.б. 2-мыңжылдықтың 2-ширегінде — 1-мыңжылдықтың басында Қазақстан мен Орта Азия жерін мекендеген арий тайпаларының жері, түпкі отаны. 

  

Зороастриялықтардың діни кітабы "Авестада" А.В. арқылы Хукарья тауынан (Памир-Алтай мен Тянь-Шань тау жүйесі) бастау алатын "киелі" Ардви (Амудария және Датьи (Сырдария) өз-дерінің ағып жатқаны айтылады. Ал Ранха (Итиль) өз-і және "Құндызды өлкемен" (Кама өз-і бассейні) байланыстырылатын, Ардви өз-і құятын Варахуша теңізі дегеніміз қазіргі Каспий. А. В-ның шекарасы, Амудария мен Сырдария, Каспий мен Арал жағалаулары бір тілде сөйлеп, ортақ құдайларға табынған арий, тур және хьона тайпалары арасындағы қиян-кескі соғыстардың майдан алаңы болған. "Авеста" мазмұнының көне желісінде қола дәуіріне жататын арийлар мен турлардың мифтары мен эпостарының жаңғырықтары сақталған. [1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бойс М. Зороастрийцы, Верования и обычаи, М. 1987
2. ↑  Кляшторный С.Г. Султанов Т.И. Казахстан, летопись трех тысячелетий, А. 1992.
**Ермек Әбілмәжінұлы Келемсейіт** (22 сәуір 1952, Панфилов ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің І және ІІ сайланымдарының депутаты (1995-2004).

Өмірбаяны
---------

1952 жылы 22 сәуірде Алматы облысы, Панфилов ауданы, Айдарлы ауылында дүниеге келді.

1969 жылы Панфилов ауданы, Қоңырөлең ауылындағы орта мектепті бітірді.

1982 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын «Ауыл шаруашылығын механикаландыру» мамандығы бойынша, 1998 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірді.

2006 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінде орман шаруашылығы бакалавры біліктілігі мен академиялық дәрежесін алды.

Еңбек жолын 1972 жылы Талдықорған облысы, Кербұлақ ауданы, Басши ауылында Калинин атындағы орта мектепте жүргізуші болып бастаған.

1971-1988 жылдары — кеңшар жүргізушісі, кеңшар гаражының меңгерушісі, Панфилов ауданы, «Октябрь» кеңшарының бас инженері, партия комитетінің хатшысы.

1988-1995 жылдары — Ленин атындағы кеңшардың директоры.

1995-2004 жылдары — Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің І және ІІ сайланымдар депутаты.

2004-2005 жылдары — Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің төрағасы.

2005-2012 жылдары — Алматы облысы Панфилов ауданының әкімі.

2012 жылдың маусым-қазан айлары аралығында — Алматы облысы әкімінің кеңесшісі.

2012 жылдың 14 қарашасынан 2016 жылға дейін — Алматы облыстық мәслихатының V шақырылым депутаты және хатшысы.

2016 жылдан бастап Алматы облысы ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Марапаттары
-----------

* 2001 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
* 2003 — «Астана» медалі
* 2004 — «Тыңға 50 жыл» медалі
* 2006 — «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медалі
* 2008 — «Астанаға 10 жыл» медалі
* 2011 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі
* 2011 — Құрмет ордені мемлекет алдындағы ерекше қызметтері үшін.
* 2020 — «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі (30 тамыз)
* 2022 — III дәрежелі «Барыс» ордені

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Әділхан Сахари, Олжас Байбосынов* Ермек Келемсейіт: Конституция тек саяси ғана емес, сонымен бірге экономикалық тұрақтылықты да әкелді.  «Хабар 24» телеарнасының сайты (30.08.2019).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 сәуір 2020.
2. ↑  Ардагерлер Тұңғыш Президенттің өмірінен көпшілік біле бермейтін жайттарды айтып берді.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Мемлекет басшысының Жарлығымен елеулі үлесі үшін қазақстандықтардың үлкен тобы 2011 жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаттарымен марапатталды.(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  *Тұрар Қазанғапов*. Президент Тоқаев бірқатар қазақстандықтарды марапаттады (18 наурыз 2022). Тексерілді 21 наурыздың 2022.
**Жойылған басқарма** (басқаратын қызметтері) — ұйымның шек жағына менеджменттің тұрақты қызмет түрлерін жіберу тәжірибесі. Термин «**аутсорсинг**» сөзінің мәніне жақын болып келеді. 

Жүйеге немесе басқаратын ұйымға тікелей жауап беретін немесе иеленетін жеке тұлға немесе ұйым, **клиент** немесе **тапсырушы** деп аталады. Қашықтатылған басқару қызметін жүзеге асыратын жеке тұлға немесе ұйым қызметтердің жеткізушісі болады.

Әдетте, клиент қашықтатылған басқару қызметінің жұмысына жауап береді де, жүйеге немесе басқаратын ұйымға жіберілетін басқармалы жауапкершілігінен бас тартпайды.

Жойылған басқармаға жіберілетін кең таралған қызметтер
------------------------------------------------------

Жойылған басқармаға жіберілетін кең таралған қызметтер келесілер жатады:

* транспорттық қызметтер
	+ автомобиль жолдары
	+ темір жолдары
* пошталық қызмет
* сумен қамтамасыз ету
* электірлік қамтамасыз ету
* ИТ қызметтері
* Коммуникациялық қызметтер
	+ интернет
	+ телефон
* СМИ

Жойылған басқару қызметінің артықшылығы
---------------------------------------

Жойылған басқару қызметтері деп тұрақты негізінде ұсынылатын және алдын-ала төленетін кез келген проактивті қызметтер айтылсын.

### Жеткізушілер артықшылығы

* Клиент-компаниясында физикалық келуін қажет етпейді. Клиент жолдың уақытын үнемдеу, өзінің офисіндегі уақытын анықтау үлкен икемділігі.
* Нақты орындаушыны таңдау икемділігі.

### Клиент артықшылығы

* Стратегияға көбірек уақыт
* «Емдеу емес, профилактика»

Әдебиет
-------

* Introduction to Managed Services.
**Райымбек! Райымбек!** — Мұқағали Мақатаевтың поэмасы.

Поэманың негізгі идеясы — XVIII ғасырдың басында жоңғарларға қарсы шапқан Райымбек батырдың ерлігін кейінгі жас ұрпаққа дәріптеу. Жастарға патриоттық сезім сыйлайтын туындыларды оқыту. Елін, жерін сүюге үйрету.

Поэманың қысқа нұсқасы
----------------------

I бөлім

Тыныш жатқан қазақ еліне жоңғарлар шабады. Сол уақытта елінің,жерінің қиын жағдайға түскенін Қабай жырау зарлана айтады. Бастарына қара бұлт төніп, батырларынан айырылған қазақ елінің ауыр жағдайы суреттеледі. Сол уақытта Қабай жырау өліктер арасынан кішкентай баланы тауып алады......

II бөлім

Бала Райымбек ат жарысынан "Райымбек! Райымбек!" деп өз атын өзі ұрандап келеді. Баланың бұл қылығына ауыл ақсақалдары ашуланады. Райымбек өзіне Қабай жырауды қалқан тұтып, өз ойында түйіп жүрген сөздерін халыққа айтады. Оның осы айтқандарынан кейін әкесі Түке қайтыс болады. Райымбектің жасы 18-ге толады. "Қазақтарды жау шауып жатыр", деген хабарды естіген Райымбек жауға аттанбақ болады.......

III бөлім

Өзінің жауға аттанбақ тілегін биге айтады.Би оған қиын да қатыгез талап қояды.Би батырға Іледен өтсе, тілегі орындалатынын айтады. Бидің шартын орындап, Ілені кесіп өтеді. Халықтың ықыласына бөленіп, артына қол жинап, жауға шабады.

Поэманың басты кейіпкері
------------------------

Поэманың басты кейіпкері - Райымбек Батыр.
Райымбек Түкеұлы[1] (1705, қазіргі Алматы облысы — 1785, Алматы) — батыр, қолбасшы. Ұлы жүз Албан ішіндегі Алжан руының Сырымбет тармағынан. Атасы Хангелді батыр 18 ғ-дың 1-жартысында жоңғарларға қарсы күресте аты шығып, 1733 ж. Төле, Қодар билер, Сатай, Бөлек батырлармен бірге Ұлы жүз қазақтары атынан орыс патшайымы Анна Иоановнаға елші жіберген. Райымбек 17 жасында жоңғар басқыншыларына қарсы күресте ерлік көрсетіп, батыр атанды. Қалмақтың Бадам, Қорын, Ағанас, Секер, т.б. хан, ноян, батырларын жекпе-жекте жеңіп, Қаратау өңірі мен Жетісуды жаудан азат етуге басшылық жасағандардың бірі болған. Торайғыр және Сөгеті таулары аралығындағы "Ойрантөбе" деген жерде өткен шайқаста ерекше көзге түсті. 1733 ж. Бөлек батырмен бірге жоңғарға елші болып барған. Райымбектің ерекше еңбегін оның есімі Албан тайпасының ұранына айналғанынан да білуге болады. Көзі тірісінде "көріпкел", "әулие" атанған. Ол Алматы алқабында Шілік, Жалаңаш өңірінде тоған қаздырып, су шығартып, егін ектірген.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Райымбек! Райымбек! Bilim-all.kz сайтында
* М.Мақатаев поэмаларындағы бас кейіпкер образын жасау шеберлігі(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Мұқағали Мақатаев шығармалары |
| --- |
|  |
| Поэмалары | 
Ақ қайың әні • Аққулар ұйықтағанда • Алтай — Атырау • Аппассионата • Ару-ана • Ильич • Мавр • Өмірдастан • Райымбек! Райымбек! • Чили — шуағым менің • Шекарада • Шолпан |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Аудармалары • Жыл құстары (повесть) • Қос қарлығаш (повесть) • Қош, махаббат (пьеса) |

 |
**"Адам және Заң"**- құқықтық-тәртіп қорғау тақырыбына арналған телехабар..Халықтың өзін-өзі қорғай білуі, оның құқығын қорғауға міндетті органдар жұмысындағы өзгерістер, реформалар мен жіберілген кемшіліктер және т.б. тақырыптарды қозғайды. *Мақсаты* - халықтың заңды құқығын сақтау жолындағы жұмысты, оны орындаушылардың оңды қадамдарын насихаттау. *Берілу формасы* - бейнехабар. *Аудиториясы* - Шығыс Қазақстан облысының жұртшылығы. *Жанры* - ақпараттық-танымдық. *Эфирге шығуы* - айына екі рет. *Ұзақтығы* - 15 минут.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Координаттар: 40°08′26″ с. е. 44°32′17″ ш. б.﻿ / ﻿40.14056° с. е. 44.53806° ш. б.﻿ / 40.14056; 44.53806 (G) (O) (Я)

Арин-Берд төбесіндегі Эребуни қамалының қирап қалған қалдықтары.
**Арин-Берд** (**Арин-берд**, **Аринберд**, арм. Արին բերդ) - Ереван қаласының шетіндегі төбе; үстінде б.з.б. 782 ж.шамасында Урарту патшасы Аргишти І салдырған қамалдың қалдықтары бар.

Құрылыстан табылған жазуда қамалдың аты Эребуни екені айтылған (Ереван деген атау содан қалса керек).

Қамал Севан көліне ұмтылған урартулықтардың бекіністі тірегі болған. Мұнда 1950 жылы К.Л.Оганесян қазба жұмыстарын жүргізгенде, ғимараттар мен ғибдатханалардың қалдығын тапқан. Қабырғаларында ою-өрнектер, Урарту құдайлары бейнеленген. Шаруашылық құрылыстары, қоймалар табылған.

Б.з.б. 8 ғасырдың аяғында қамал бұрынғы мәнінен айырылған; оның содан былайғы өмірі Урартудан кейінгі дәуірмен (б.з.б. 5 ғ.) байланысты.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
* Оганесян К.Л. Арин-Берд I, Архитектура Эребуни по материалам раскопок 1950 — 1959 жж. Издательство АН Армянской ССР, Ереван, 1961
**Адам мен жануарлар физиологиясы институты** 1945 жылы КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінің физиология секторы негізінде құрылған. Қазіргі уақытта институтта ҰҒА-ның 1 акад. 1 корр. мүшесі, 11 ғылыми доктор, 22 ғылыми кандидаттары қызмет атқарады. Институт қан-лимфа айналысы, ас қорыту және лактация физиологиясы бойынша іргелі зерттеулерді үйлестіретін, ТМД елдеріне танымал бас мекемеге айналды. Омыртқалылардың лимфа жүйесінің шығу тегі мен дамуы туралы жаңа теория ұсынылды, оған сәйкес, бұл жүйе бұрын айтылғандай балықтарда емес, миксиндерде пайда болған. Қан тамырлары тонусының қалыптасу механизмдері, олардың жиырылу белсенділігі, жиырылуындағы Са иондары әр түрлі көздерінің атқаратын рөлі, шала туған нәрестелердің ісіну себептері туралы жаңа мағлұматтар алынды. Қазіргі уақытта ісіктерді жою мен алдын алу туралы ғылыми ұсыныстар жасалған. Тұңғыш рет қан, тіндер мен лимфа арасындағы макромолекулалық алмасу және олардың эритроциттер мембранасына шөккен белок пен глюкоза айырбасына қатысу механизмдері туралы жаңа тұжырымдама ұсынылып, дәлелденді. Институт ғалымдары «Бөбек» қорының президенті С.А.Назарбаеваның ұсынысымен «Балақай» табиғи сауықтыру жүйесін қолданудың ғылыми негіздерін жасады. Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары институт қызметкерлерінің 300-ден астам еңбектері жарық көріп, 7 докт. және 30 канд. дисс. қорғалды. *Институт Австралияның (Нью-Кассл университеті), Англияның (Кембридж университеті), Францияның (Безансон университеті), Польшаның (Жануарлардың қоректену физиологиясы институты), Чехияның (Ауыл шаруашылығы жануарлары физиологиясы институты), Ресейдің (Медицина-биологиялық мәселелер ин-ты, Ғарышкерлерді дайындау орт.), Өзбекстанның (Педиатриялық медицина институты), Әзербайжанның (Физиология институты), Қырғызстанның (Биік таулы аймақ институты)* және т.б. шет елдердің ғылыми орталықтарымен байланыстар жасайды. Инситут Халықаралық физиология ғылымдары ассоциациясына мүше.

Дереккөздер
-----------
Адамның дене құрылысы
**Адам денесінің пропорциясы** - антропология мен медицинада дене мүшелерін (бой, тұлға, нық, қол, аяқ т.б.) бір-бірімен салыстыру, олардың ара қатынасын, өзара сәйкестігін анықтау.  

Адам денесінің пропорциясын аықтауда көп қолданылатын әдістің бірі иықтың кеңдігі мен қол-аяқтың ұзадығын дененің тұрқымен салыстыру. Осы әдіспен алынған көрсеткіштерге қарай жалпы адам денесіні құрылысы 3 түрге бөлінеді:

1. брахиморфт - тұлғасы кең, қол-аяғы қысқа
2. долихоморфт - тұлғасы қушық, қол-аяғы сидаң
3. мезоморфт - жоғарғы екеуіні аралығындағы адамдар.

Жасына, жынысына қарай Адам денесінің пропорциясында өзгешеліетер болады. Еркектерге қарағанда әйелдердің бөксе (жамбас) сүйектері қомақты, ал нықтары қушық келеді, қол-аяғының пропорциясында айырма болмайды. Ересектерге қарағада балаларды аяғы қысқа, тұлғасы ұзын, басы үлкен болады. Дене пропорциясыдағы өзгешеліктер нәсілдік ерекшеліктерге байланысты болады. Ұзын бойлы негр мен эфиопиялықтар долихоморфтарға, полинезиялықтар мезобрахиморфтарға жатады. Брахиморфтарға көбінесе Орал антропологиялық типіне жататын халықтар кіреді.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Леварса Бидович Квициниа
**Леварса Бидович Квициниа** (1912-1941) - абхаз ақыны. 1932 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1937 жылы *М.Горький атындағы әдебиет институтын* бітірген. 1928 жылдан шығармалары жариялана бастады. *«Өркендеген ел» жинағының (1932), «Ткварчелстрой», «Ленин», «Миллиондардың үні», «Комсомол», «Шаризан» 1933, «Даур» (1936)* және т.б. поэмалардың авторы. *Шаризан бейнесі* - ескіліктің қатал әдет-ғұрыптарымен күресте жеңіп шыққан абхаз әйелінің ерлік өнегесі. Квициниа жырлары Коммунистік партияға, кеңес халқына, Абхазияға деген сүйіспеншілікке толы. Ұлы Отан соғысына қатысып, *Белосток түбінде* ерлікпен қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
**Адам бойы** - ағзаның морфологиялық белгілерінің бірі.

Ол атропология мен медицинада дененің басқа да өлшемдерімен бірге, адам тұлғасының сәйкестігін, дене дамуын, бітімін сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып саналады. Сонымен қатар, шашы, көзі, өңі, бет бейнесі, бас құрылысы т.б. дене құрылыс ерекшіліктерімен қоса қарағанда, Адам бойы нәсілдік белгілердің бірі болады.

Адам бойы балаларды жасы мен жынысына қарай бөлуде де маңызды роль атқарады. Жасына және жынысына байланысты, Адам бойының өсу сатылары әр түрлі болады. Мысалы, әйелдерде 19-20, ерлерде 25-26 жастарда бойдың өсуі тоқтайды. Бұдан соң жасы 50-ден асқаннан кейін еркектердің де, әйелдерді де бойы әрбір он жылда 1-1,5 см шөгіп отырады.

Адам бойының жасына қарай өсуі (орта есеппен)
---------------------------------------------

| Жасы | Ер бала | Қыз бала |
| --- | --- | --- |
| туған кездегі бойы | 51 см | 50 см |
| 1 жасқа дейін | 33 см жылына | 33 см жылына |
| 1 жастан 2 жасқа дейін | 10 см жылына | 10 см жылына |
| 2 жастан 4 жасқа дейін | 7,5 см жылына | 7,5 см жылына |
| 4 жастан 7 жасқа дейін | 5,7 см жылына | 5,7 см жылына |
| 7 жастан 10 жасқа дейін | 4,3 см жылына | 4,5 см жылына |
| 10 жастан 13 жасқа дейін | 4,5 см жылына | 5,2 см жылына |
| 13 жаста 17 жасқа дейін | 5,1 см жылына | 3 см жылына |
| 17 жастан 19 жасқа дейін | 1,5 см жылына | 0,5 см жылына |
|

Адам бойының өсуіне түрлі жағдайлар әсер етеді. Ересек адам бойының орташа мөлшері: ерлерде 165 см, әйелдерде 154 см. Адам бойы орташа мөлшерден кем не артық болуы көпшілік жағдайда әр түрлі аурулардың салдарыан болады. Адамның, әсіресе жас балалардың, дұрыс тамақтауы, ішер астың құрамы мен сапасы да бойдың өсуіне әсер етеді. Күнделікті тамақта витаминдер жетіспесе, немесе ағза ашықса, не бір ауруға шалдықса, бойдың өсуі тоқталып қалады. Адам бойыны өсуі дене шынықтыруға, ой еңбегі мен дене еңбегі дұрыс ұштастыруға да байланысты. Сондай-ақ, оған ішкі секреция бездері қызметінің де әсері болады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Адам сұлулығы** - айтайын деген пікірін көрерменге сұлу етіп жеткізе білу, ұлттық тіліміздің бұзылмауын сақтау. Әр комментатордың даралығы өзінің биязы мінезімен, білгірлігімен көгілдір экран аудиториясына халықты қөптеп тарта білуінде болса керек. Бұл үшін диктор мен комментатор алдымен шебер журналист болуы керек. Болашақтағы диктор - эфирге берілетін хабардың сценарийін өзі жазатын журналист, сол бойынша эфирге берілетін хабарды әзірлеуші режиссер, актер, шағын студияда микрофонмен бетпе-бет қалып, хабарға қатысушылармен еркін әңгімелесетін, сырласа эрі сойлесе алатын қомментатор..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Өсімдіктер мен хайуанаттардың таксономиялық санаттары
**Таксономия** (ағылш. *Taxonomy*) — қазіргі заманда өмір сүріп жатқан және бұрын өмір сүрген, бірақ жойылып кеткен тірі ағзалардың жіктелу жүйесі.

Ғалымдар жердегі тірі ағзалардың шамамен 1,75 млн түрін анықтады. Бұл түрлерге бір жасушалы эукариотты ағзалардан бастап көк китке дейін кіреді. Таксономия тірі ағзаларды, олардың құрылымы немесе шығу тегі, және де басқа ерекшеліктеріне қарай топтарға бөлетін жіктеу ғылымы болып табылады.

Тіршілік
--------

Домен
-----

Тірі ағзалар өздерінің генетикалық ұқсастықтарына байланысты домендер деп аталатын үш топқа бөлінеді:

1. Архебактериялар - өте ежелгі бактериялар
2. Бактериялар - біршама жетілген прокариот текті микробтар
3. Эукариоттар - эукариотты жасушасы бар барлық тірі ағзалар, оған жануарлар да, өсімдіктер де кіреді.

Патшалық
--------

* Бір жасушалылар
* Қарапайымдылар
* Саңырауқұлақтар
* Жануарлар
* Өсімдіктер

Тип
---

Класс
-----

Жасақ
-----

Тұқымдас
--------

Туыс
----

Түр
---

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғылым.Энциклопедия.12-13 беттер.
**Райымжан Әзиханұлы Бөкейханов** (1908-1993) - Байырғы Семей облысына қарасты Қарқаралы уезіндегі Тоқырауын болысының №7 ауылында (Қазіргі Қарағанды облысы , Қоңырат ауданы) 1908 ж. туған.

Халқымыздың ұлт азаттық күресіндегі Алаш қозғалысының бас көсемі, Алаш партиясы мен Алашорда өкіметінің төрағасы Әлихан Нұрмұқамбетұлы Бөкейхановтың (1866-1937) бірге туған інісі Әзихан Нұрмұқамбетұлы Бөкейхановтың белбаласы, яғни Әлиханның немере інісі.

1924 ж. Қарқаралыдағы жетіжылдық мектепті бітірген соң Семейдегі Потанин атындағы екінші басқышты мектепке келіп оқуға түседі. Ол осында немере ағасы Әлиханның үзеңгілес серіктеседі, болашақ математика профессоры Әлімхан Ермековтың тәрбиесінде болады,құрдастары Сәдуақас Боқаев және Алексей Маркушевичпен достасады.

1925 ж. ақылшы ұстазы Ә.Ермековтың кеңесі арқасында және Семей қалалық білім беру бөлімінің жолдамасымен А.И.Маркушевич екеуі Ташкенттегі Орта-Азия мемлекеттік университетінің физика-математика факультетіне оқуға түседі. Кезінде Орта-Азия мемл. университетін бітірген, Ташкенттегі Қазпединститутының ректоры (1929-33) және Қаз.ССР халықағарту коммисары болған Әлімхан Ермековтың қарындасы Дәмештің күйеуі Темірбек Жүргенов(1898-1939) Райымжан мен оның достарына орасан зор қамқорлықтар жасайды.

Орта-Азия мемлекеттік университетінде маңдайалды үлгеріммен оқып жүрген кезде оның «жанкүйер жазғыш достары» жалалы хатты жаңбырдай жаудырады. Олардың айтар басты айғақтары: «Райымжан-кеңес өкіметі мен компартияның саясатына қарсы, Алаш көсемі Әлімханның немере інісі; оған кеңестік оқу орнында орын болуы мүмкін емес». Соңына түскендер 1929 ж. 4 курста үздік үлгеріммен оқып жүрген ғылым сүйер студентті университеттен кетуге мәжбүр етеді.

1929-38 жылдар арасында Ташкентте педтехникумда, жұмысшы-батрақ мектебінде, Алматыдағы зооветинститутында математикадан сабақ береді.

1938 жылдан бастап математика және физика пәндері бойынша оқу кітабын шығаратын баспада үзіліссіз қызмет етеді. Ол көптеген оқулықтың редакторы немесе ортақтас авторы. Бейнелеп айтқанда, қазақ математикасы тілінің абзал абызы.

Ақтөбелік жазушы Қуандық Шаңғытбаевпен бірлесіп, Г.Чернышевскийдің «Не істеу керек?» деген романын қазақ тіліне аударған көркем тәржімеші.
**Такэо Фукуда**(1905-1995)- жапон саяси және мемлекет қайраткері. Помещик отбасында туған.

Қызмет жолы
-----------

1929 ж. Токио университетінің заң факультетін бітіргеннен кейін, 20 жылдан астам финанс министрлігі жүйесінде жұмыс істеді. 1952 жылдан жапон парламенті өкілдер палатысының мүшесі болды. 1959-1960 ж. егіншілік және орман шарушалығы министрі, *1965-1966*, *1968-1971* және *1973-1974* ж. финанс минситрі, *1971-1972* ж. сыртқы істер министрі, 1974-1976 ж. премьер министрдің орынбасары. *1955* ж. Либерал-демократиялық партияны ұйымдастыруға белсене ат салысты. Әр түрлі партиялық жауапты қызметтер, оның ішінде екі рет ЛДП бас секретары қызметін атқарды. *1976* жылғы желтоқсаннан ЛДП председателі және Жапонияның премьер министрі атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Райымқұл Әутәліпов** 1923 жылы Павлодар облысының Ертіс ауданы, Тоқты ауылында туған. 1943 жылы Қазақ мемлекеттік университетіне оқуға түскен. Оны аяқтағаннан кейін бірнеше жыл бойы Ақмола және Қарағанды облыстық газеттерінің редакцияларында, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, мектеп директоры, Алматы радио хабарлары торабының тілшісі қызметтерін атқарған, Қарағандыдағы облысаралық Жазушылар одағының қазақ әдебиеті секциясын басқарған, 1959-1961 жылдары КСРО Жазушылар одағы жанындағы Жоғары әдебиет курсында оқыған.

Ақын жолы
---------

Мектепте жүрген кезінен өлең жаза бастаған. Кейіннен бірыңғай прозамен айналысқан. *«Әке досы»* әңгімесі *«Дружба народов»* журналында 1957 жылы (6*-санында*) жариялайды, сонымен бірге осы әңгіме *«Қазақ жазушыларының әңгімелері»* атты жинаққа да енді. *«1941 — 1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы еңбектегі ерліғі үшін»* медалімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* *Әке досы. Әңгімелер. А. ҚМКӘБ, 1956;*
* *Алтын жемісті алқап. Повесть. ҚМКӘБ, 1959;*
* *Қыр әңгімелері. А. ҚМКӘБ, 1961;*
* *Той тар қар. Повесть. А. «Жазушы», 1965.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Moscow Business School** — халықаралық бизнес-мектеп. Орталық кампус Мәскеуде орналасқан. Шет елдегі өкілдіктері Лондонда, Пало-Альтода, Прагада, Берлинде және Цюрихте ашылған.

Оқытушылар
----------

**Moscow Business School** штатында 200-ден астам оқытушы бар. Бизнес-мектеп танымал ресейлік және шетелдік бизнес-жаттықтырушылармен, профессорлармен, тәжірибешіл-кеңесшілермен, РФ Үкіметінің аппараты, РҒА және РТҒА қызметкерлерімен ынтымақтасып келеді.

Бағыттар
--------

* Семинарлар мен тренингтер
* MBA бағдарламалары
* Халықаралық машықтанулар
* Біліктілікті көтеру және қайта даярлау бағдарламалары
* Консалтинг
* Веб-семинарлар (вебинарлар)

Негізгі клиенттер
-----------------

McDonalds, IKEA, Johnson&Johnson, BSGV, Nokia, PricewaterhouseCoopers, CocaCola, Henkel, Deutsche Bank, METRO, Tchibo, Dannon, Volkswagen, Volvo, Гознак, РТЖ, Газпром, ТНК-BP, Heineken, Северсталь, Beeline, MTC, Caravan, British American Tobacco, Alfa Bank, РФ Сбербанкі, Росей Банкі, ВТБ

Филиалдар
---------

Moscow Business School өкілдіктері мен филиалдары Ресей аймақтарында (Санкт-Петербург, Новосибирск, Хабаровск, Екатеринбург, Владивосток, Уфа қалаларында), сондай-ақ, Германияда, Ұлыбританияда, Швейцарияда, АҚШ-та және Чехия Республикасында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайт
* «ВТУ» Мәскеу технологиялық институты
**Атырау облыс аймағы** өсімдіктер дүниесіне бай болып келеді. Негізінен шөлейт зонаның табиғи ылғалы жеткіліксіз және топырағы тұзды аймағына кіретіндіктен өсімдік жамылғысының өзіндік ерекшеліктері бар. Облыс жерінде оның солтүстігіндегі далалық және оңтүстігіндегі шөл зоналылық өңірге бейімделген ғылымда «шөлдік-далалық» деп аталған өсімдік түрлері таралған.

Облыс аймағындағы өсімдіктер
----------------------------

Құмаршық Барлық аудандарында дерлік ақ және қара жусанды-қияқты, бұйырғынды-ебелекті, мортықты, қоңырбасты-көкпекті шөптер жиынтығы басым өседі. Бұларға қосымша көктемде ойдым-ойдым ойыстарда, қазан шұңқырларда селеу, изен, сарсазан, итсигек, ажырық т.б. араласа шығады.

Теңіз жағасында батпақта шалғын, қамыс, құрақ жиі кездеседі. Ал құрлыққа қарай барған сайын өсімдік түрі молая түседі. Терістік-шыгыс жағында ерте көгеретін ебелек, мортық, шытыр, торғай от, қарабас, желкілдек, Нарын құмында қияқ, шағыр, қаңбақ, ақселеу, жыңғыл, жүзгін өседі.

Жалпы Атырау атырабында жоғары сатылы өсімдіктердің 945 түрі бар, бұлардың ішінде сирек кездесетін және жойылып бара жатырған түрлер, шаруашылыққа құнды, т.б. түрлері кездеседі. Оның ішінде алабұталы көкпек, құм ебелегі, түйеқарын, қаңбақ сораңшасы, сораң өсімдіктері өседі. Бұлардан басқа жантақ кәріқыз, көкпек, ошаған, сүттіген, шырмауық т.б. табиғи өсетін өсімдіктер бар. Сондай-ақ итсигек, есекмия, меңдуана, кекіре т.б. улы шөптер кездеседі [1]
Сонымен қатар облыстың өсімдіктер дүниесі құрамында дәрілік техникалық тұрғыдан бағалы табиғи өсімдіктерге де бай. Олардың жалпы саны Атырау жерінде 50-ден асады.

Дәрілік өсімдіктер
------------------

Дәрілік шөптерден облыс аумағында кездесетіндері: адыраспан, ешкітал, қырықбуын, құмаршық, тұмар Бояу. Тарихқа сүйенсек, 1929-33 жылдары бірнеше млн қазақ халқы ашаршылықтан ажал құшқаны ел есінде. Сол залалды Атырау өңірі де көрді. Сонау бір шақта Атырау өңірі, Нарын құмын жағалай қоныстанған халықты аштықтан аман алып қалған азықтардың бірі қасиетті өсімдік Құмаршық еді. Атырауда сол құмаршық өсімдігіне ескерткіш қойылды. [2]

Қазақстанның «Қызыл кітабына» енген өсімдіктер
----------------------------------------------

Қазақстанның «Қызыл кітабына» Каспий-Жайық алабының табиғаты бойынша енгізілген, яғни жойылып кету қаупі төнген өсімдіктер түрлері ақтұңғиық, ауыспалы қау, берік сүттіген, бор рияны, бор сиякөгі, бор сылдыршөбі, бүршікті альдрованда, бүршікті феллориния, кәдімгі жұмсақ жеміс, кестелі шампиньон, комаров жоңышқасы, күмәнді долана, қатпар баршынгүл, мейер хломидопусы, мейер шытырмағы, су шылымы, талиев гүлкекіресі, татар қатыраны, тегеурінгүл, теңге жапырақта шық шөп.
Өсімдік дүниесін қорғаудың басты шаралары: олардың өсіп жетілуіне зиянды кеселдерді болдырмау, агротехникалық ережелергс сай шаралар алу, мезгілінде жинап, кептіріп игілікті мақсатқа пайдалану, өсіп жетуін жалғастыру үшін ұрықтарын жинап сақтау. Хайуандардың таптауынан сақтап, қорғау.
Өсімдіктер дүниесін қорғау мақсатында Индер ботаникалық заказнигін, Атырау ботаникалық бағын ашу жоспарлануда.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау табиғаты және оны қорғау, №5-7667 0607-3. 79 бет
2. ↑
3. ↑  Е.Қаженбаев, Атырау облысының географиясы. Атырау, 2006 46-бет
**Атырау қойы** (атрауская порода овец) - тегене құйрықты елтірілік қой тұқымы. Әрі етті, әрі майлы, әрі елтірілік өнімімен ерекшелінетін дүние жүзінде теңдесі жоқ қой тұқымы. Жаңа тұқым ретінде 1998 ж. қабылданған. А.қ. қазақтың тегене құйрықты қылшық жүнді қойы мен еділбай қойының саулықтарын, қаракөл қойының сұрхандария және қарақалпақ сұрының қошқарларымен күрделі будандастыру жолымен шығарылған. А.қ. қазақы қойдың тегене құйрығы мен дене бітімін қаракөл қойдың елтірілік қасиетін үйлесімді берік ұштастыруы нәтижесінде, нарық сұранысының өзгеруіне сәйкес қажетті сапалы ет, жүн немесе жоғарғы сапалы көп түрлі-түсті сұр елтірі өндіруіне болады. А.қ.-ың жүні ақшыл сұр, әр түрлі түске бояуға келетіндіктен кілем тоқуға қолайлы. А.қ. Батыс және Оңтүстік Қазақстанның шөл және шөлейт
аймақтарында өсіруге жақсы бейімделген. < Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/>

Дереккөздер
-----------
Координаттар: 55°55′46″ с. е. 37°31′14″ ш. б.﻿ / ﻿55.92944° с. е. 37.52056° ш. б.﻿ / 55.92944; 37.52056 (G) (O) (Я)

**Мәскеу физика-техникалық институты** (мемлекеттік университеті) - Мәскеуде, Мәскеу облысының Долгопрудный мен Жуковский қалаларында орналасқан, негізінен техникалық бағыттағы Ресейлік ғылыми-зерттеу университеті. Бұл университет Ресейдегі өзге де 28 университетпен біріге отырып, Ұлттық ғылыми зерттеу университетін құрайды. Халық арасында "Физтех" атауы қолоданылады. МФТИ-дағы оқыту процесінің негізгі ерекшелігі "Физтех жүйесі" деп аталатын ерекше жүйе болып табылады. Бұл жүйеге жаңа технологиялармен жұмыс істей алатын студенттерді дайындайтын "Тереңдетілген математика мен физика" бағыты, "Жүйелік анализ және басқару", "Информатика және есептеуіш машиналар" және "Компьютерлік қауіпсіздік" бағыттары кіреді. 2009 жылы "Тереңдетілген математика және информатика" деп аталатын жаңа бағыт ашылған болатын.

Ашылу тарихы
------------

Институттың ашылуына әсер еткен тұлғалардың қатарына КСРО Ғылым академиясының мүшелері, Нобель сыйлығының лауреаттары, П. Л. Капица, Н. Н. Семёнов пен Л. Д. Ландау және С. А. Христианович жатады. Олардың мақсаты ғылыми жұмысшыларды дайындаудың жаңа жүйесін ойлап табу болатын. 

Мұндай жүйенің кішкене бөліктері 1920-жылдары А. И. Иоффенің қол астында болған Ленинградтық политехникалық институттың физика-техникалық факультетінде орындалған болатын. Ғалымдардың ойы бойынша, бұл оқу орны өнеркәсіпте, зертханалар мен ғылыми-зерттеу институттарында жұмыс істейтін зерттеуші инженерлер мен техникалық жоғарғы оқу орындарындағы кафедра басшыларын дайындауы керек еді. Физика-техникалық институтты ашу жайлы арнайы қаулы дайындалған болатын, айлайда Ұлы Отан соғысы басталып кетті. 

Ұлы Отан соғысынан кейін мемлекеттегі ғылыми кадрлардың жетіспеушілігі байқалып, П. Л. Капица Сталинге 1946 жылдың 1-ақпанында тікелей хат жазады. Нәтижесінде, 1946 жылдың 1-қыркүйегінде жаңа оқу орны есігін ашады.

МФТИ рейтингі
-------------

2014 жылы "Эксперт РА" агенттігі МФТИ-ға "В" атаулы рейтинг дәрежесін берді. Бұл дәреже түлектердің білім сапасы "өте жоғары" университеттерге беріледі. ТМД-да осы рейтингте көш бастап, "А" атаулы ("ерекше жоғары") рейтинг дәрежесін алған жалғыз университет Мәскеу мемлекеттік университитеті болып табылады.

Дереккөздер
-----------

* Карлов Н. В. Повесть древних времён, или предыстория Физтеха. — Издание 2-е, испр. и доп. (препринт). — М.: Центр гуманитарного образования МФТИ «Пётр Великий», 2005. — 200 с. — 200 экз.
* Карлов Н. В. Книга о Московском Физтехе. — М.: Физматлит, 2008. — 600 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-9221-1003-7.
**Швейцария таулы үстірті** — Альпі және Юра тауларының аралығындағы үстірт, Швейцария жерінде. 

Ұзындығы 240 км, ені 50 км-дей, орташа биіктігі 400 — 500 м. Ең биік жері — Напф тауы, 1411 м. Мореналық және мұздық ысырындыларының қалың қабатымен жабылған неоген молассаларынан түзілген. Ірі көлдері — Женева, Цюрих, Невшатель. Климаты қоңыржай ылғалды, жылдық жауын-шашын мөлшері 800 — 1200 мм. Шамшат және емен ормандары таралған. Жерінің көпшілік бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Швейцария таулы үстіртінде Женева, Берн, Цюрих қалалары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том

Тағы қараңыздар
---------------

* Швейцария
* Таулы үстірт
**Дженнифер Джонс** (ағылш. *Jennifer Jones*), туған кездегі есімі **Филис Флора Айли** (ағылш. *Phylis Flora Isley*, 2 наурыз 1919 — 17 желтоқсан 2009 жыл) — американдық актриса , «Оскар марапатының», жүлдегері ,"Золотой голос" жүлдегері.

Фильмография
------------

1939ж-New Frontier,рөлі-Селия Брэддок

1939ж-Dick Tracy’s G-Men,рөлі- Гвен Эндрюс

1943ж-The Song of Bernadette,рөлі-Бернадетта Субиру

1944ж-Since You Went Away,рөлі-Джейн Дебора Хилтон

1945ж-Love Letters,рөлі-Синглтон/Виктория Морланд

1946ж-Cluny Brown,рөлі-Клуни Браун

1946ж-Duel in the Sun,рөлі-Перл Чавес

1948ж-Portrait of Jennie,рөлі-Дженни Эпплтон

1949ж-We Were Strangers,рөлі- Чайна Вальдес

1949ж-Madame Bovary,рөлі-Эмма Бовари

1949ж-Gone to Earth,рөлі- Хейзл Вудус

1952ж-Carrie,рөлі-Керри Мибер

1952ж-Ruby Gentry,рөлі- Руби Джентри

1953ж-Beat the Devil,рөлі- Гвендолен Челм

1953ж-Terminal Station,рөлі-Мэри Форбс

1954ж-Indiscretion of an American Wife,рөлі-Мэри Форбс

1955ж-Love Is a Many-Splendored Thing,рөлі-Доктор Хэн Суйин

1955ж-Good Morning Miss Dove,рөлі- Мисс Дав

1956ж-The Man in the Gray Flannel Suit,рөлі-Бетси Рэт

1957ж-The Barretts of Wimpolе,рөлі-Элизабет Барретт

1957ж-A Farewell to Arms,рөлі-Кэтрин Баркли

1962ж-Tender Is the Night,рөлі-Николь Дайвер

1965ж-The Idol,рөлі- Кэрол

1969ж-Angel, Angel, Down We Go,рөлі-Астрид Стил

1974ж-The Towering Inferno,рөлі-Лизолетт Мюллер

Жүлделері мен марапаттары
-------------------------

| Жыл | Марапат | Санат | Фильм | Нәтиже |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1944 | Оскар | Үздік актриса | *Бернадетт әні* | Жеңіс |
| Алтын глобус | Үздік актриса — драма | Жеңіс |
| 1945 | Оскар | Үздік көмекші актриса | *Сендер кеткелі* | Номинация |
| 1946 | Оскар | Үздік актриса | *Махаббат хаттары* | Номинация |
| 1947 | Оскар | Үздік актриса | *Күн астындағы дуэль* | Номинация |
| 1947 | Алтын алма | Ең нашар әріптес актриса |  | Жеңіс |
| 1955 | *Photoplay* жүлдесі | Ең танымал жұлдыз |  | Жеңіс |
| *NYFCC* жүлдесі | Үздік актриса | *Махаббат - әлемдегі ең керемет нәрсе* | 3-ші орын |
| 1956 | Оскар | Үздік актриса | Номинация |
| 1975 | Алтын глобус | Үздік көмекші актриса | *Аспан астындағы тозақ* | Номинация |
| Давид ди Донателло | Өз мансабындағы жетістіктері үшін |  | Жеңіс |
| 1997 | Премия *German Film* | Өмірлік жетістіктері үшін марапат |  | Жеңіс |
**Швейцариядағы Америкалық мектеп** (ағыл. The American School in Switzerland, TASIS) - түрлі ұлт студенттері оқитын шет ел жеке мектебі. 

Мектеп Монтаньолада орналасқан , Швейцария маңындағы шағын қалашықта орналасқан. Мектепте 300-ге жуық студент оқиды. Мектеп АҚШ Еуропадағы ең ескі мектеп болып табылады.

40-тан астам елден келген студенттер кампус терриротиясында бірге өмір сүреді. Мектеп Италия шекарасына және осындай Венеция, Флоренция және Монако қалаларында шамамен 4 сағатқа дейін 30-минуттық жетегінде орналасқан.

2005 жылдың қыркүйек айында TASIS шамамен 40 студенттерге бастауыш мектеп деңгейдегі оқу ашылды. Мектептегі оқу ақысы айына 300 000 рубльді құрайды.

Түлектері
---------

• Мэтью Шепард

• Билли Зейн — актёр.

• Kerim Aksoy

• Vas Rajan

• Costas Despotoupolous

• Gerardo Dominguez-Angulo

• Phillipa Machin

• Johan Soderstrom

Сілтемелер
----------

•
**Дженнифер Лав Хьюитт** (ағылш. *Jennifer Love Hewitt*; 21 ақпан 1979 жыл) – америка актрисасы, продюсер, режиссер және әнші. 

«Великолепная пятерка» (1995-1999) телехикаясындағы Сара Ривз рөлімен және «Я знаю, что вы сделали прошлым летом» фильмімен аты шыққан, ал Қазақстан көрермендеріне көбінесе «Говорящая с призраками» телехикаясындағы Мелинда Гордон рөлімен кеңінен танымал. Осы рөлі үшін ол екі *«Сатурн» сыйлығы*на ие болған. 

Қазіргі таңда ол қызу жұмыс үстінде. Келер жылда өзі режиссер болған «Wait Till Helen Comes» фильмінің шығуы күтілуде.

Фильмдері
---------

* «Маленькая миллионерша» (1993)
* «История Одри Хепбёрн» (2000)
* «Смокинг» (2002)
* «Потерянный Валентин» (2011)

Дереккөздер
-----------
Слесарлық аспаптар**Слесарлық аспап** (нем. *Schlosser*) — түйіндік және жалпылай құрастыру кезінде машина бөлшектерін бір-біріне жалғастыру және қиюластыру жұмыстарында пайдаланылатын құрал-жабдықтар. Машина элементтерін жалғастыру үшін қол және механикаландырылған слесарлық аспап пайдаланылады. Қол аспаптарға оймалы бөлшектерді жалғастыратын стандартты және арнаулы құралдар (кілттер, винт бұрауыштар), бөлшектерді біріктіруге, тойтарма жұмыстарға, т.б. арналған кәдімгі және жеңіл балғалар, серпімді қима дөңгелектер мен шайбалар қондыруға арналған әр түрлі құралдар жатады. Механикаландырылған Слесарлық аспапқа пневмат. және эл. бұрауыштар, балғалар, т.б. жатады. Бұлар машина құрастырушының еңбек өнімд-н 10-20 есе арттыруға мүмкіндік береді де, жаппай және ірі сериялы өндірісте пайдаланылады. Қиюластыру жұмыстарында (егеу, тазалау, түзеу, т.б.) стандартты қол құралдар (егеу, кескіш, бұрғы т.б.) мен арнаулы жабдықтар (үлгі, орауыш, т.б.) пайдаланылады. Өзара алмастырылымдық негізінде қиюластыру жұмыстарын азайтып, еңбек өнімділігін арттыруға болады.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Слийман Франжье** (14 маусым 1910 жыл, Эхдене қаласы, Солтүстік Ливан, Згарта маңы - ?) - Ливан мемлекеттік қайраткері.

Қызмет жолы
-----------

Христиан-маронит. 1931 ж. Антур қаласындағы коллежді бітірді. 1931-1935 ж. Ливандағы француз әкімшілігінде жұмыс істеді. 1960 жылдан талай рет парламент депутаты болып сайланды және үкімет құрамына кірді. 1970 ж. маусым айында Ливанның үкімет делегациясын бастап Мәскеуге келді; осы сапарында Ливан мен КСРО арасындағы сауда-төлемі келісімен қол қойылды. 1970 жылдан 1976 жылға мамыр айына дейін Ливан республикасының президенті болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Пал Лошонци** (1919 жыл 18 қыркүйек, Больхо - 2005 жыл 28 наурыз, Капошвар) - *Венгр Халық Республикасының* мемлекет және саяси қайраткері.

Еңбек жолы
----------

1945 жылға дейін ауыл шаруашылығында қызмет етті. 1948-1960 жылдары өз бастамасымен құрылған *ауыл шаруашылығы кооперативінің* төрағасы болды. 1960-1967 жылдары *ВХР ауыл шаруашылығы* министрі. 1967 жылдан *ВХР Президиумының* өкілі болды. 1954-1956 жылдары *Венгр Еңбекшілер партиясы Орталық комитетіне* мүшелікке кандидат, 1957 жылдан *Венгр Социалистік жұмысшы партиясының Орталық комитетіне* мүше. 1954-1964 жылдары *Бүкіл венгрлік Отандық халық майданы кеңесінің* мүшесі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
Координаттар: 38°44′12″ с. е. 9°08′20″ б. б.﻿ / ﻿38.73667° с. е. 9.13889° б. б.﻿ / 38.73667; -9.13889 (G) (O) (Я)

**Жоғары техникалық институты** (порт. *Instituto Superior Técnico* , қысқаша — ***IST***) — португалдық инженерия, сәулет, ғылым және тенология жоғарғы оқу орны.

Институт 1911 жылдың 23 мамыр күні құрылды, алғашқы жетекшісі — Алфредо Беньсауд (порт. *Alfredo Bensaúde*).

2013 жылдан бастап Лиссабон Университетінің (порт. *Universidade de Lisboa*) құрамына кіреді. 

2013-2014 оқу жылына қарай институт статистикасы:

* 11.458 студент;
* 871 зерттеуші және доцент;
* 29 зерттеу орталықтары;
* 7 зертхана;
* 1.838 ғылыми басылым.

Елдегі ең үздік оқу орындарының бірі болып саналады: студенттердің 56% оқуды бітірмей тұрып жұмысқа орналасады және 91% - оқуды бітіргеннен кейін 6 ай ішінде жұмыс табады. 

Жоғары техникалық институты Еуропаның ең үздік 12 ғылым және технология университеттерін біріктіретін *Cluster* (*Consortium Linking Universities of Science and Technology for Education and Research*) құрамына кіреді.

Тарихы
------

1910 жылы Португалияның Білім беру министрлігі Лиссабон индустрия және сауда институтын екі оқу орнына бөлуді шешті: Жоғары техникалық институты және Жоғары экономика және басқару институты (порт. *Instituto Superior de Economia e Gestão*). Бірінші оқу орнына жетекші ретінде доктор Алфредо Беньсауд шақырылды. Ол 1892 жылдан бастап технологиялық бағытындағы оқу әдісіне шұғыл және түбегейлі өзгертулер енгізуді талап еткен, бірақ 1910 жылғы Португал революциясына дейін оның ұсыныстары әрдайым қабылданған жоқ.

Кафедралар
----------

* Биоинженерия кафедрасы
* Құрылыс және сәулет кафедрасы
* Инженерия және басқару кафедрасы
* Электротехника және компьютерлік инженерия кафедрасы
* Информатикалық инженерия
* Механикалық инженерия
* Физикалық инженерия
* Химиялық инженерия
* Математикалық инженерия

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Институттың ресми сайты
**"Жоғалған жұмақ"** (ағылш. *«Paradise Lost»*) - Джон Мильтонның 1667 жылы алғаш рет он кітап боп жарияланған эпикалық поэмасы. 1674 жылғы басылымында кітап саны 12ге жетті. Поэма тарихтағы алғашқы адам Адам атаны ақ өлең түрінде жырға қосады. Кітап бірнеше қайтара баспадан шықты және әлемнің көптеген тілдеріне аударылды. Мильтон осы кітаптың жалғасы ретінде **"Қайта оралған жұмақ"** атты поэма жазды. Мұнда Англияның қызу саяси-қоғамдық өмірі мен автордың тағдыры суреттеледі.

Сюжеті
------

Шын мәнінде поэма Болмыс кітабы сюжетін христиандық элементтермен дамытады. Шығармада негізгі рөлді азғындаған періште, яғни Сайтан ойнайды. Ол періштелерге қарсы қарулы күресті ұйымдастырады да, адамның күнә арқалауына себепкер болады. Поэмада Адам мен Ева (Хауа) жұптасып өмір сүреді, бірақ күнәһар атанғаннан кейін олардың махаббаттары басқаша сипат алады. Ева мұнда өте көрікті және Адамға тәуелсіз сипатталады. Ол тиым салынған жемісті жеп қояды да, қалғанын өздерінің махаббаттары үшін Адамға жеуді ұсынады. Адам Рафаэль періштенің жеме деп сақтандырғанын ұмытып, Ева берген жемістен дәм татады. Дастанның соңында Адамға ұрпақтарының келешегі мен Мессия келгенге дейінгі болашақ көрсетіледі.
**Дирк (Дик) Якобюс Виллем Наннинга** (нидер. ; 17 қаңтар 1949, Гронинген, Нидерланд — 21 шілде 2015, Маасейк, Бельгия) — нидерланд футболшысы, жетпісінші жылдардың екінші жартысы мен сексенінші жылдардың басында әлемнің ең таңдаулы футболшыларының бірі болған. Әлемнің күміс жүлдегері (1978).

Халықаралық карьерасы
---------------------

Ұлттық құрама сапында 1978 жылы 5 сәуірде Туниске қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Бұл кездесуде Наннинга екі доп соқты да, құрама 4:0 есебімен ұтты. Сол жылы әлем чемпионатына қатысты. Чемпионатта 4 кездесуде алаңға шықты. Екінші раундтағы ГФР футболшыларымен кездесуде алаңнан қуылды. Бірақ финалға дейін жазасын өтеп, негізгі құрамда алаңға шықты. Финалда Аргентинаның қақпасына гол соғып есепті теңістірді.. Бірақ мұнан соң нидерландылықтар екі гол жіберіп алып, 1:3 есебімен ұтылып қалды. 

Арада екі жыл өткен соң Еуропа чемпионатына қатысты. Үш кездесуде бір таймнан ғана ойнап, гол соға алмады, тек Грекиямен матчта пенальти жасап берді, оны Кист енгізді.

1981 жылы 32 жасында ұлттық құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* Әлемнің күміс жүлдегері: 1978
* Нидерланд кубогының финалисі: 1975/76
* Гонконг чемпионы: 1982/83
* Нидерланд бірінші дивизионының жеңімпазы: 1983/84

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Филатов Л.* Развязка и начало // Футбол-Хоккей. 2 июля 1978. № 27 (945). С. 8—9

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі Мұрағатталған 23 сәуірдің 2018 жылы.
**Арбар Хидоятов** - өзбек советактері, КСРО халық артисі болды. 1919 жылдан КПСС мүшесі. Тас қалаушы отбасында туған.

Қызмет жолы
-----------

1924-1927 ж. Мәскеудегі Ағарту үйі жанындағы өзбек театр студиясында оқыды. Сахналық өнер жолын 1918 ж. Ұйғып жетекішілік еткен театр труппасынан бастады. 1927 жылдан өмірінің соңына дейін Өзбек драма теаетрының құрамында ойнап, сан алуан образдар галериясын жасады. Көптеген рольдерді үздік орындауы ұлттық сахна өнері тарихында елеулі оқиғаға айналды. Шынайлық, қызу қандылық пен сахналық әсем қимыл-қозғалыс - оның актерлік өнеріне тән қасиет болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 11 том
**Баия** (порт. *Bahia*) — Бразилияның 26 штатының бірі болып табылады, мемлекеттің шығысында орналасқан. 
Халық саны бойынша Сан-Паулу, Минас-Жерайс және Рио-де-Жанейро штаттарынан кейінгі төртінші орынды иеленеді.
Ауданы бойынша - бесінші орында.
Әкімшілік орталығы - Сальвадор қаласы. 
Штаттың атауын португал тілінен аударғанда, "мүйіс" деген мағынаны береді.

Географиясы
-----------

Солтүстікте - Алагоас, Пернамбуку және Пиауи, батыста - Токантинс жіне Гояс, оңтүстікте Минас-Жерайс және Эспириту-Санту штаттарымен шекараласады.

Климаты
-------

Тропиктік белдеуде орналасқан. Штаттағы жылдық орташа температура +22 ºС. 
Штаттың орталығы - Сальвадор қаласында жаңбырдың қарқынды жау мезгілі - наруыз айнан шілде айына дейін, штаттың батысында — қазаннан нарузға дейін, ал шөлді солтүстігінде — ақпаннан сәуірге дейін.

Маңызды қалалары
----------------

* Сан-Салвадор-да-Баия-ди-Тодус-ус-Сантус
* Фейра-ди-Сантана
* Витория-да-Конкиста
* Ильеус
* Итабуна
* Камасари
* Жекие
* Алагоиньяс
* Баррейрас
* Порту-Сегуру
* Тейшейра-ди-Фрейтас
* Паулу-Афонсу

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Штаттың ресми сайты Мұрағатталған 28 қаңтардың 2016 жылы.
**Арба соққан** — қазақтың күйші-композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

Тарихы
------

Осы кезде өздерінің жоғалған бір бөлек аттарының іздері Бөкейге қарай кеткені үшін, баяғы шыққан қызылқұрттың ұрылары алған болуы керек деп, елдің қазақ әскерлерінің жіберген қарулы отряды қызылқұрттың көп жылқысын қуып кетеді. Ондай бұзақылыққа шыдай алмаған Құрманғазы інісі Байғазы және басқа жеті-сегіз кісіні алып, Гилинин мешітінің азаншысы болып тұрған бұрынғы қазақ-орыс Сейтқұловтардың тоғыз жылқысын қуып кетеді. Бұл жөнінде Сотник Черноморсков рапорт түсіріп, Құрманғазының істері шекаралық комиссия уақытша совет және Орынбор генерал-губернаторлығының араларында жүреді. Бұл 1857 жылы болатын. Бірақ архивтік деректердің бірінде, бұл іс сол кездегі Орынбор генарал-губернаторы Перовскийдің бұйрығы бойынша қысқарады.

Ауызша деректер бойынша, Құрманғазыны осы сапарда тағы ұстап, айдап Орынбор түрмесіне салады. Жолда кетіп бара жатып Құрманғазы «Арба соққан» деген тағы бір күй шығарады. Бұл күйде сырттай аты «Арба соққан» болғанымен, онда арбаның салдыры, ат тұяғының тасырлы, дауысы, талған куердің дыбысын бермейді. Мұнда күндіз-түні ағаш арбаның үстінде шаршап, езіліп, еріксіз елінен айырылып, тағы айдауға кетіп бара жатқан адамның жан дүниесінің ауыр жайы бар.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚұрманғазы күйлері |
| --- |
|  |
| 

Адай • Айда бұлбұл • Айжан қыз • Ақбай • Ақсақ киік • Алатау • Аман бол, шешем, аман бол! • Амандасар • Арба соққан • Байжұма • Балбырауын • Балқаймақ • Бас Ақжелең • Бес тайлақ • Боз қаңғыр • Бозшолақ • Бұқтым-бұқтым • Бұлбұлдың құрғыры • Демалыс • Ертең кетем • Жігер • Итог • Кедей зары • Көбік шашқан • Кісен ашқан • Кішкентай • Қазижан • Қайран шешем • Қапы • Қуаныш • Қыз Данайдың қырғыны • Қызыл қайың • Лаушкен • Маната • Назым • Не кричи, не шуми • Ойбай, балам • Пәбескі • Перовский маршы • Саранжап • Сарыарқа • Сексен бие • Серпер • Терезеден-есіктен • Терісқақпай • Төремұрат • Түрмеден қашқан • Тізе қақпай • Ұзақ Ақжелең
 |

 |
**Ұлы III Педро** - Арагон патшасы - I Хайменің үлкен ұлы. Ұлы Педро 1276 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Арагона, Валенсия және Майорканың патшасы, тәуелсиз Барселонаның графы болған. Жас кезінде және есейген шағында Педро әкесі бастаған маврларға қарсы ұзақ соғыстарда біраз тәжірибе жинады. 1262 жылдың 13 маусымында Сицилия патшасы Манфредтің қызы - Констанцияға үйленді. Ал екінші әйелінің есімі Йоланда Венгерская болған. 1276 жылдың қараша айында Педро Сарагоса қаласында тәж киді. Педроның патша ретіндегі алғашқы міндеті Валенсия жерінде тыныштық орнату болатын. 1282 жылы қыркүйек-қазан айларында Сицилия жерін басып алып, сол жерде билік құрды. Педро өзінің мүмкіндігін пайдаланып, 1283 жылдың ақпан айында Калабрия жағалауының үлкен бөлігін алды. III Педроның қысқа ғана патшалық ғұмырында Еуропа мен Жерорта теңізі тарихында шұғыл өзгерістер көп болды. III Педро 1285 жылы 2 қарашада немесе 11 қарашада Каталонияның Вильяфранка-дель-Пенедес деген жерінде қайтыс болды. III Педроның саяси және әскери талантынан бөлек өлең жазатын да қабілеті болған. Қашанда трубадурларды қолдап отырған.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -134-135 беттер. «11000 қызықты деректер».
Бай мен жарлы баласы - 1897 жылы Ыбырай Алтынсарин жазған балалар әңгімесі.

Ол дүниенің көптеген тіліне аударылған.

Қысқаша мазмұны
---------------

Екі бала Асан мен Үсен болған. Асан бай баласы, ал Үсен жарлы баласы.Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп,ескерлемей, екеуі жұртта қалыпты. Сонда олардың саяхаты басталады. Жолында Асан қайта-қайта жылады, ал Үсен әрқашан оны тыныштаган. Саяхатында олар үйрек пен балық аулады. Соңында олар моланы тауып, ата-аналарының ауылын табады.

Шығарма кейіпкерлері
--------------------

**Асан** - Байдың баласы. Үсенмен далада жалғыз қалған. Өте қорқақ, жылауық бала. Сапарада Үсенге бірнеше рет көмектескен. Ол өте ерке бала.

**Үсен** - Жарлы адаманың баласы. Асанмен ойнағанда, далада жұртта қалыпты. Сапарда Асанға аса көмектескен. Үсен оған өмірді үш рет сақтаған. Ол өте білімді. тапқыр бала.