recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Қалмақкөл деген бетті қараңыз.*
**Қалмақкөл** – Есіл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Ғ.Мүсірепов ауданының оңтүстік-шығысында, Аққанбұрлық өзенінің сол жағалауында, Шағалалы ауылының батысында 4 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 308,3 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 53,1 км2, ұзындығы 10,7 км, енді жері 8,2 км, жағалау бойының ұзындығы 32,5 км.

Жағалау сипаты
--------------

Батыс және солтүстік жағалаулары жыралы-құламалы, оңтүстік мен шығысы жайпақ келген. Қызғылт қоңыр топырағында жусан, бетеге, боз, т.б. өседі. Жағалауы шабындық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қалтагүл** (лат. *Caltha*) – сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

Тараулы, өсетін жері
--------------------

Екі жарты шардың қоңыржай белдеулерінде кездесетін 40-қа жуық түрі белгілі. Қазақстанның солтүстік, солтүстік-шығыс аудандарындағы батпақты, сазды шабындықтарда, көлдер мен өзендердің жағаларындағы ылғалды жерлерде өсетін – батпақ Қалтагүл (*Caltha palustrіs*) бар.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 30-40 см, тамыры шашақталып ұйысып жатады.
* Тік өсетін сабағының төменгі жағындағы жапырақтары сағақты, жоғарғы жапырақтары сабаққа қондырмалы болады.
* Жапырағы бүтін жиекті, бүйрек кейде жүрек пішінді, кезектесіп орналасады.
* Гүлі ірі, ашық сары түсті, аналығы мен аталығы көп.
* Наурыздан маусымға дейін гүлдеп, дән салады.
* Дәні – қара, жылтыр түсті.

Құрамы
------

Қалтагүлдің құрамында протоанемонин алкалоиды бар. Сондықтан көктемде оны жеген сиырлар уланады.

Қолданысы
---------

Қалтагүлдің гүлі әдемі болғандықтан, әсемдік үшін де өсіреді. Өсімдікті пісіргеннен кейін улылығын жояды. Сондықтан тамырын пісіріп, ет және балыққа дәмтатымдық тағам ретінде қосады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
Полифем
**Циклоптар** немесе **Киклоптар** (көне грекше: κύκλος) — ежелгі грек мифологиясында кейіпкерлер тобы.

Үлкен киклоптар
---------------

Киклоптар – үш бір көзді алыптар, Гея мен Уранның балалары: Арг (еж.-грек. Ἄργης, «Жарқырайтын»), Бронт (Βρόντης, «Найзағай») және Стероп (Στερόπης, «Жалтылдайтын»). 

Туылғаннан кейін, киклоптар байланыстырылды және әкесімен Тартарға тасталды. Оларды алыптар босатты, бірақ Кронос оларды қайта қамап қойды.

Зевс Кроносқа қарсы билік үшін күрес бастағанда, ол анасы Геяның кеңесі бойынша, олимпиялық Құдайларға алыптарға қарсы күресте көмек көрсетсін деп киклоптарды Тартардан шығарады. Киклоптар, Зевс алыптарға лақтырған найзағай жасайды. Аидқа олар дулыға жасайды, ал Посейдонға болса үш ашалы айыр жасайды. Гефест пен Афинаны кәсіпке үйретеді.

Алыптардың жеңілісінен кейін де, киклоптар Зевске қызмет етеді. Бронт пен Стероп Гефесттің үңгірінде темір өңдегені туралы айтылады.

Нонда Бронт пен Стероп киклоптардың арасында айтылады – Дионистің индиялық жорықғында қатысушылар. Борнт Дериадеяны жаралайды. Каллимахтарда, Бронт өзінің тізесінде кішкентай қыз Артемиданы шайқайды.

Гелланика бойынша, Киклоп кейіпкер – Уранның баласы

Пирагмон – киклоптардың бірі, Гефесттің үңгіріндегі ұста.

Олардың өлімі
-------------

Зевс Аполлонның баласы Асклепияны найзағаймен ұрғаннан кейін, Аполлон киклоптарды талқандайды.

Олардың орнын Гефест басады. Овидиа бойынша, олар Сицилияда тұрады.

Дереккөздер
-----------
**Қалпақты саңырауқұлақтарға** ақ саңырауқұлақ, көктерек саңырауқұлағы, сұр және қызыл шыбынжұт, түлкіжем, қозықұйрық, арышқұлақ, бүріскі, т.б. жатады

*Жемісті* денесі қалпақтан және түбіртектен тұрады. Жемісті денесі топырақ арасында жіпшумақтан өсіп дамиды. Көптеген қалпақты саңырауқұлақтардың жемісті денесі жеуге жарамды. Түбіртегіндегі жіпшумағы біркелкі, ал қалпақшасындағы жіпшумағы екі қабат құрайды. Үстіңгі қабаты жылтыр, түрлі- түсті реңді болса, астыңғы қабаты түтікшелі немесе қатпарлы болып келеді. Осыған байланысты саңырауқұлақтар түтікшелі немесе қатпарлы(арышқұлақ, қозықұйрық, түлкіжем) болып бөлінеді.
Спора, гамета арқылы және вегетативтік жолмен көбейеді.
***Көбею сызбанұсқасы***:
Қалпақшалы саңырауқұлақтар белгілі ағаштың түрімен микориза түзеді.
Кейбір түрлері ағаш діңдерін бұзады, сонымен қатар адам және жануарлардың қорегі ретінде пайдаланылады. Бұлардың арасында жеуге жарамдылары(ақ жерқұлақ, қозықұйрық, түлкіжем, бүріскі) және улылары бар(сұр және қызыл шыбынжұт, жалған түлкіжем, боз арамқұлақ).

Дереккөздер
-----------

1. биология: ҰБТ- ға дайындық оқулық-тесті. Алматы: ШЫҢ-КІТАП, 2010.
**Цикламен** (лат. *Cyclamen*) – наурызшешек тұқымдасына жататын көпжылдық тамыртүйнекті өсімдік. Цикламеннің отаны Иран, Шығыс Жерорта теңізінің жағалауы. 15-ке жуық түрі белгілі. Түйнегі жуан, етті. Ұсақ көзшелерінен тамыр шығарып дамиды.Үй жағдайында персия және еуропа цикламендері өсіріледі. Персия цикламені қыста гүлдейтін гүлдер қатарына жатады. Еуропа цикламенінің персия цикламеніне қарағанда гүлдері майда, бірақ жұпар иісті, көктемнен күзге дейін гүлдейді. Сұрыптаудың нәтижесінде соңғы уақытта гүлдерінің түсі әр алуан. Персия цикламені гүлдеп болған соң, суғаруды азайтады, біраз уақыт шамасында жапырақтары сарғайып, сола бастайды. Гүлдеп болған соң өсімдікте демалыс кезеңі басталады. Жапырақтары солмай тұрып жұлып тастауға болмайды, жапырақтағы нәр қайтадан тамыртүйнегіне барады. Жапырағы солып болғаннан кейін, өсімдікті түбегімен салқын, қараңғы жерге қояды. Тек анда-санда топырағы құрғап кетпес үшін ғана дымқылдандырып тұрады. Жаздың ортасында жаңа топыраққа қайта отырғызып, жарық жерге қойып, суғарып, қоректендіруді бастайды. Қайта отырғызу кезінде түйнектің 1/3 бөлігі топырақтың бетіне шығып тұруы керек. Еуропа цикламені мәңгіжасыл, жапырақ түсірмейді, өйткені бұл өсімдікте демалу кезеңі болмайды.

Жарығы:
-------

тіке түскен күннің көзіне қоюға болмайды, жарық жерде жақсы өседі.

Жылуы:
------

гүлдеп тұрғанда ұзақ гүлдеуі үшін салқындау 12-14 °C, бірақ жарығы мол жерде ұстау керек.

Суғарылуы:
----------

түйнегі өніп шыққанға дейін түбектің үстінен, өсу барысында әсіресе гүлдеп тұрғанда түбектің түбінен суғарады. Суғарып болған соң артық суын төгіп тастау керек.

Ылғалдылығы:
------------

ылғалдылықты жақсы көреді, бірақ су бүркуге болмайды. Түбектің астындағы ыдысқа қиыршық тастар салып, түбек түбіне тимейтіндей мөшерде су құю керек немесе гүлдің жанына ыдысқа су құйып қоюға болады. Егер, салқын жерде тұрса ылғалдандырудың қажеті жоқ.

Қоректендірілуі:
----------------

гүлдеп тұрғанда, гүлдеп болғаннан кейінгі демалған мезгілдерінде қоректендірмейді. Басқа уақытта екі аптада бір, толық минералды тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары:
---------

цикламен өсімдік кенесімен ауруы мүмкін.

Көбейтілуі:
-----------

жаздың соңына таман тұқымын себу немесе қайта отырғызу кезінде жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Қалт еткенде**. *«Бір қалт еткенде езіміздің ауылға барайық»* (Т. Ахтанов, Дала сыры). «Қалт» қалпындағы
бұл сезді «е» кемекші етістігімен тіркесте ғана көреміз.
қос сөз қал-құлт құрамындағы «қалтты» еске алмағанда, жеке тұрып қолданбайды. Түсіндірме сөздікте бұл
сөздің түсінігі алғашқы мағынасына жақын, жуық берілген. Кей тілде дара тұрып та дербес мағына бере алатынын сарыкөл тілінің дерегінен білеміз. Онда қалт-босаған, бос кез. Осы
дерекке қарағанда, «калт еткенде» тіркесінің түсініктірегі — «бір босағанда», «бос кезде» болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Циклофлора** (грек. *cyclіon* — шеңбер, дөңгелек және *phores* — алып жүру) — омыртқасыздар типі. Циклофлора типін 1995 ж. дат ғалымдары Р. Кристенсен мен П. Функ ашты. Қазіргі кезде бұл типтің 2 түрі — симбион пандора (*Symbion pandora*) және *Symbion americanus* анықталған. Ол Норвегия омар шаянының ауыз маңындағы қосалқы мүшелерінде тіршілік етіп, ондағы қорек қалдықтарымен қоректенеді. Оның денесінің алдыңғы жағында айналасын ұсақ кірпікшелер қоршап тұратын түтікшесі (шұрығы) болады, ал денесінің артқы шеті табақша тәрізді болып бекиді. Денесінің мөлш. өте ұсақ (350 мкм-дей), дене қуысы болмайды. Ас қорыту жолының пішіні латынның U әрпіне ұқсас, аузы кірпікшелі түтіктің ішінде орналасқан, ал аналь тесігі табақша түбіне бекиді. Аузы мен аналь тесігінің аралығында жүйке клеткаларының шоғыры бар. Циклофлора жынысты да (бүршіктену арқылы), жыныссыз да көбейеді. Норвегия омар шаяны оқтын-оқтын түлеп отыратындықтан, түлеу басталар кезде жыныссыз даралардан аталық және аналық даралар пайда болады. Олардың дене мөлш. 80 мкм-дей, оларда екі тұқым қапшығы мен екі шағылысу мүшесі болады. Ұрықтанған жұмыртқаларынан дамыған дернәсілдер еркін жүзіп жүріп жаңа иесін іздеп табады. Циклофлораны тауып, сипаттама берген Р. Кристенсен оны жаңа тип деп есептегенмен, оның мшанкаларға (қ. Қармалауыштылар) жақын екенін атап көрсетті.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Funch P. Krіstensen R.M. Cyclіophora іs a New Phylum wіth Affіnіtіes to Entoprocta and Entoprocta // Nature, 1995, Vol. 378, 14. P. 711 — 714
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 18 том
**Қалпына келтіру, *реставрация*** (лат. *Restauratіo*) – ескірген, тозған, бастапқы сынын жоғалтқан архитектура ескерткіштерді, материалдық мәдениет мұраларын алғашқы өңіне келтіру, жаңартып, жөндеу.

Тарих және мәдениет ескерткіштерін, музейлік көркем құнды заттарды, көркемөнер туындыларын, халықтың дәстүрлі қолданбалы өнерінің бұйымдарын, ежелгі қолжазбалар мен кітаптарды қалпына келтіру әлемде ертеден қолданылған. Еуропада қайта өркендеу дәуірі кезінде қалпына келтіру жұмыстары жүргенін деректер мәлімдейді. Қазақстандағы қалпына келтіру жұмыстары 18 – 19 ғасырларда тек жөндеу, ал 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың бас кезіне қарай нысандарды жаңғырту, өңдеу дәрежесінде болды. Қазіргі қалпына келтіру теориясы мен тәсілі негізінен үшке: консервациялық (ескерткішке нұқсан келтірмей қалпына келтіру), аналитикалық және синтетикалық әдістерге құрылған.

Қазақстанда Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде қалпына келтірудің ғылыми және тәжірибелік шаралары (Б.Н. Засыпкин, Г.И. Пацевич) қолданылған 1937 – 1941 жылдардан бері ресми түрде қалпына келтіру істері басталды деп саналады. Оған дейінгі осы ескерткіште жасалған (1866 – 1887, 1906 – 1907 жылдары) жергілікті жөндеу істері сәтсіз аяқталған болатын. 1966 жылы Республикалық ғылым-қалпына келтіру өндірістік шеберханасы (кейін Республикалық ғылым-қалпына келтіру және жөндеу бірлестігі) ұйымдастырылды. Оның жанында 1970 жылы жобалау және есеп-қисап жасау тобы (кейін Республикалық жобалау – қалпына келтіру ғылыми-зерттеу институты "Казпроектреставрация") құрылды. Абду-л-Әзиз баб күмбезі, Қызыр пайғамбар мұнарасы, Қарашаш ана (17 ғасыр), Ибраhим Ата күмбезі (18 ғасыр), Жаркент мешіті, т.б. қалпына келтіруден өтті. Бірқатар ескерткіштер (Арыстанбаб, Бабажы-қатын кесенесі, т.б.) консервацияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Циан, дициан, синерод**, C2N2 — көміртектің азотпен қосылысы.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Циан өте улы, өткір иісті, түссіз газ, қайнау t –20,7°C, балқу t –34,4°C. Спиртте, эфирде, сірке қышқылында жақсы ериді. Су ерітінділерінде біртіндеп гидролизденіп, қымыздық қышқыл аммоний және оның аммоний тұзын түзеді. Ол өте аз мөлшерде кокс және домина газдарының құрамында болады.

Ашуды тарихы
------------

Оны алғаш 1815 ж. Француз ғалымы Ж.Л. Гей-Люссак Цианды сынапты қыздыру арқылы Hg(CN)2=Hg+(CN)2 алған. 
**Цианға сұйытылған сілтілермен әсер еткенде цианид пен цианат қоспасы:**

```
(CN)2+2КОН=КCN+КCNО+Н2О
```

күкірт қышқылымен әсер еткенде көгерткіш қышқыл түзіледі.

Химқкалық қасиеттері
--------------------

Галогендерге ұқсас.

Ciлтемелер :
------------

"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
**Қалмақеміл** – Солтүстік Балқаш маңындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды (Ақтоғай ауданы) және Абай (Аягөз ауданы) облыстарының шекарасында орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 870 м. Батыстан шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 -6 км.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Беткейі тіктеу, солтүстік бөлігі көлбеуленіп жазыққа ұласады. Оңтүстік-батыс беткейлерінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген. Тау бойындағы бұлақтардан Ащыөзек өзенінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Сортанды сұр қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі. Жайылымдық және шабындық жерлер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Венчур** – тәуекелшіл коммерциялық кәсіпорын; өнімнің жаңа түрлерін жасауға, өндірісті игеруге, енгізуге, жаңа технологияларды қолдануға маманданған шағын коммерциялық ғылыми техникалық ұйым. Оған тән сипат жаңа енгізімділерді пайдалану. Ол идеяларды талдап әзірлеуден бастап, материалдық тұрғыда іске асыруға дейінгі іспен айналысатын дербес ғылыми құрастырымдылық зертхана болуы да мүмкін. Венчурлік ұйымдардың үш түрі болуы мүмкін, олар: корпорациялар, серіктес және жеке дара компаниялар. Оларды құру үшін ең алдымен жаңа енгізілім идеяларының болуы, жаңа нысанды ұйымдастырып, басқара алатын кәсіпкердің болуы, капиталдың болуы қажет.
Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
**Кен ағызба, кен түсіру** — тазалап қазып алу кеңістігінен немесе сақтау орнынан жүйелі түрде қопарылған пайдалы қазындыларды өз салмағы әсерімен тік қазба арқылы түсіріп (ағызып) алу. Қазып алу жүйесіне қарай қопарылған кенді түсіру барысында ол үстінде жатқан бос жыныстармен араласады да, оның жоғалымы мен жұтаңдануы артады. Оған көбінесе кен мен бос жыныстардың ірілігі және кеннің ылғалдығы әсер етеді. Кен жоғалымы оны түсіретін (ағызатын) тесіктердің радиусына, кен түсіру эллипсоидының биіктігі мен эксцентрлігі және де кен түсіретін тік қазбалардың бір-бірінен ара қашықтығына байланысты болады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Дүзен кесенесі** – Орталық Қазақстанда 19 ғасырда салынған ғұрыптық ескерткіш. Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қаракеңгір өзенінің оң жақ жағалауындағы Қарақұдық сайында орналасқан. Ғимаратты 1863 — 66 жылдары халық шебері Сералы Еламанұлы Дүзен Сандыбайұлының қабірінің басына тұрғызған. Кейбір еңбектерде ғимаратты Қарамола, Жүзден, Дзен, Джузден деп қате жазып жүр. Ғимарат сол жерден 25 шақырымдағы Алаша хан күмбезіне ұқсайды.

Дүзен кесенесінің негізгі көлемі күрделі пештақты-күмбезді текшеленген құрылыс болып есептеледі. Ғимараттың бүрмеленген күмбезі он қырлы мойындықпен көтерілген. Ал іргесінің сыртқы өлшемі 8,5х10,2 м, ішкі өлшемі 5,4х5,4 м. Кірпіштері (26x26x6 см) қалың майбалшық ерітіндісімен өрілген. Пештақтың жалпы биіктігі 10 м. Бас қасбетінде есік ойығы (1,70х0,77 м) алдында беларқалы қуысы бар. Оның айналасы үш жолақты жақтаумен қоршалған. Ортадағы жолақ шаршы өрнектеліп ойылған тақтайша кірпішпен әрленген. Ал қалған 3 қасбетінің қабырғасы "ромб" пішінді қалаумен өрілген. Қасбеттерінің жоғары жиектерінде биіктігі 60 см дөдегесі бар. Дөдегенің шаршы қалыпты тақтайшалары сегіз қырлы жұлдызбен оюланып, үстінен көк түсті жыланкөз шыңылтырмен көмкерілген. Дөдегеден жоғарғы екі қатар қалауы тіс тәрізді әдіспен өріліп, ең шетін бұғат жиектеп шыққан. Ғимараттың оңтүстік-батыс жағындағы ішкі бұрышта төбеге шығатын сатысы бар. Ол тар галерея (1,8х1,6 м) тәрізді қабырғаларды айнала бойлап барып, пештақтың үстіндегі шағын алаңға және әрі төбежабынның үстіне шығарады. Дүзен Кесенесінің еденіне шаршы тақта кірпіш төселінген. Бүрмелі күмбездің ұшар басында бір-бірімен қиылыса орнатылған ағаш діңгектері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстанҰлытау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Жаңаарқа ауданында | 
Айдарлы қорымдар тобы • Саңғыру қорымдар тобы • Айшырақ қорымы • Жұбан ана күмбезі |
|  |
| Ұлытау ауданында | 
Айранбай күмбезі (Бескүмбез) • Аяққамыр күмбезі • Алаша хан күмбезі • Жошы хан кесенесі • Дүзен кесенесі • Домбауыл кесенесі • Лабақ күмбезі • Кетебай күмбезі • Болған ана күмбезі • Басқамыр қалашығы • Мақат кесенесі • Ақмешіт әулие кешені |

 |
**Мартинью Мартинш Мукана** (1982 жылы 5 шілдеде туған) - **Паиту** деген лақап атпен танымалдылыққа ие. "Ксанти" футбол командасы мен Мозамбик ұлттық футбол құрамасының футболшысы.

Өмірбаяны
---------

Мапуту қаласында өмірге келген. Жасөспірім шағында Лиссабондағы "Спортинг" футбол жастар құрамасында ойнады. Негізгі құрамда 2003 жылы ойнады, бірінші кезеңде аз ойнады да, 2004/05 кезеңінде футбол алаңында ойнауға жиі шығып тұрды. Екі рет қатарынан Португалдық "Спортинг" командасында үшінші орын жүлдегері болады. 2006 жылдың қаңтарында Марко Канейроның келуімен Паиту командадан ығыстырылады. Кейін, жарты жылға «Витория» командасына жалға беріледі. Шамалы ойынының нәтижесінде, жоғарғы дивизионнан түсіп қалады. Сәтсіз мансаптың әсерінен алдымен, испандық "Мальорка" командасына, кейін Брагалық "Спортинг" командасында ойнайды. Алайда, ол команда да ойнаған кезінде алаңға өте жиі шыққан (бір кезеңде 4 матч). 2007 жылдың жазында «Сьон» командасына ауысады да, Паи́тудың табысты мансабы басталады. 2008/09 жылдарда Швейцария жүлдесіне (кубок) ие болады. 2010 жылы «Ксамакс» футбол командасымен келісім - шартқа отырады.

Жетістіктері
------------

* 3 - орын Португалия футбол чемпионаты: 2003/04, 2004/05
* Жүлдегері Швейцария футбол кубогы: 2008/09

Сілтемелер
----------

* Профиль на zerozerofootball.com(қолжетпейтін сілтеме)  (ағыл.)
* Профиль на официальном сайте ФИФА Мұрағатталған 24 қазанның 2012 жылы.  (ағыл.)
Кен оймасы
----------

**Кен оймасы** - жер бетінен төмен қарай ұзындығы 2-7 км, енінен 200-300 м-ден едәуір артық болып қазылған карьер. 

Көмір карьерлері мен шөгінді құм аралас кендер өндіруге арналған карьерлер көбінесе *кен оймасы* деп аталады. Қатты металл рудаларын өндіретін карьерлерге қарағанда кен оймасы қысқа мерзімде іске қосылады. Қазақстанда Екібастұз, Қушоқы т.б. көмір кендерінде кен оймалары бар. Ең үлкен көмір оймасы *«Богатырь»* жылына 50 млн т көмір өндіреді. 

  

Кен оймаларының табиғатқа зияны өте көп. Кен ойманың орнында үлкен жер астына кететін ойық қалады, оның ішінен шыққан жердің төменгі беттеріндегі заттар айналаға астынан үрген жел әсерінен таралып ол жерлерде өсімдіктер мен ағаштар өспей қалу қауіптігі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Дүйсекеқойтас**  – Ханшыңғыс тауының солтүстік-шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы жерінде орналасқан. Ащысу өзенінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 519 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылып жатыр. Енді жері 6 км. Таудың жанында Қайрақты, Ордатас, Ақтөбе таулары орналасқан. Беткейі көлбеуленіп, қырқалы жазыққа ұласады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Дүйсекеқойтас тас көмірдің граниті мен гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, тобылғы, қараған, селеу өседі. Баурайы мен беткейі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
### Негізгі кәсіптері

Байқалдың неолит мәдениеті – Байқал маңындағы аңшы, балықшы тайпалардың археологиялық мәдениеті. Негізінен обалар, біразы мекендер орны. А. П. Окладников Байқалдың неолит мәдениетін бірнеше кезеңге бөлді. Хинь кезеңінде (мезолиттен ауысқан кезең, б.з.б. 5 мың жылдық) садақ, жебе пайда болды. Исаков кезеңінде (б.з.б. 4 мың жылдық) сланецтен жасалған жебелер мен жонғыштар, сүйектен істелген көптеген бұйымдар, сыртына тоқыма тордың ізі түсірілген түбі шұңғыл қыш ыдыстар қолданылды. Серов кезеңі (б.з.б. 3 мың жылдықтың 1-жартысы) – неолит аңшылық мәдениетінің гүлденген шағы; ит қолға үйретілді. Садақтың күрделі түрлі, сүйектен жасалған доғал жебе, балықтың, бұланның мүсіндері, антропоморфтық бейнелер жасалды. Осы кезеңде жартастарға тамаша сурет салып, түрлі өрнектер басылған (тоқыма тор көрінер-көрінбес) дөңгелек түп қыш ыдыстар пайдаланылды. Китой кезеңінде (б.з.б. 3 мың жылдықтың 2-жартысы – 2 мың жылдықтың басы) балық аулау халықтың негізгі кәсібіне айналды. Батыс, Шығыспен байланыс күшейді. Тас пен сүйектен құрастырылған қармақтар, сүйектен жасалған ұзын қанжарлар пайда болды. Нефрит кең қолданыла бастады. Ыдыстар кейде гүл тәжі тәрізді жасалған. Өлікпен бірге азды-көпті заттар қоса көмілді. Әдетте өліктің үстіне қызыл жоса себілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 87-бет
**Байғара Төбе көне қонысы** – 8 – 10 ғасырлардан қалған археологиялық ескерткіш. Жусансай ауданынан батысқа қарай 1 км. қашықтықта, Арыс өзенінің сол жақ жағалауында, шағын бұлақ жағасына жақын жатыр. Алғаш рет 1964 жылы Шымкент педагогикалық институтының Н.П. Подушкин жетекшілігіндегі археологиялық экпедициясы отряды анықтап, барлау жүргізген. Құрылымы жұмыр төбенің етек диаметрі – 50 метр, жоғарғы алаң диаметрі – 35 метр, биіктігі 4 – 4,5 метр. Барлау кезінде керамикадан жасалған тостақ, құмыралар, ыдыс-аяқтар табылған. Олардың беті ирек сызықтармен, т.б. өрнектермен безендірілген. Қарахандықтар дәуіріне тән глазурьлік керамика (пиаланың сынығы) да ұшырасады.

Сілтеме
-------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
*Athene noctua vidalii*
**Байғыз** (лат. *Athene noctua*) — жапалақтәрізділер отрядына жататын Нақтылы жапалақ тұқымдасы Байғыздар туысының құсы.

Таралуы
-------

Қазақстанның солтүстігі мен солтүстік-шығысынан басқа жерлердің бәрінде мекендейді, әсіресе, Үстіртте, Маңғыстауда, Арал, Балқаш жағалауында, Қаратауда, Алтайда жиі кездеседі. Республикамызда байғыздан басқа, орман байғызы (*Aegolius funereus*), байғызша (*Glaucidium passerinum*) деген түрлері бар.

Биологиялық сипаты
------------------

Байғыздың қоразы қанатының ұзындығы 153—172 мм, салмағы 154—157 г, мекиенінің денесі ірілеу, қанатының ұзындығы 157—175 мм, салмағы 195—260 граммдай болады. Арқасы қоңыр теңбілді, бауыры ақшыл тарғыл, тұмсығы сүйір, имекті келеді. Жарқабақтардағы індер мен жартастағы үңгірлерге ұя жасап, оған 4—6 ақ жұмыртқа салады. Оны мекиені бір айға жуық басады, балапандарын 35—40 күнде ұядан ұшырады.

Қорегі
------

Байғыз — отырықшы құс. Олар майда кеміргіштермен, торғай тәрізді құстармен, ұсақ жәндіктермен қоректенетіндіктен, ауыл шаруашылығына пайда келтіреді. Алайда қазақ халқының дәстүрлі ұғымында байғыздың шақыруы жаман ырымға баланып, бұл құсқа қатысты әр түрлі аңыздар пайда болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
3. ↑  "Ордабасы": Энциклопедия.- Шымкент:"Ордабасы".2008.
### Сипаттама

Байқал қатпарлығы – докембрийдің аяғы мен палеозойдың басындағы қатпарлық, ол каледон қатпарлығының (тектогенезінің) алдында болды. «Байқал қатпарлығы» терминін тектоникаға 1932 жылы Н. С. Шатский енгізді. Байқал қатпарлығының ұзақтығына әуелде Балтық қалқанындағы иотния қат-қабатының қалыптасуы біткеннен бастап (1200 млн. жыл) төменгі кембрийге, кейде ортаңғы кембрийге (500 млн. жыл) дейінгі уақыт алынған болатын. Соңғы зерттеулер нәтижесінде мұнда дальсланд (ерте байқалдық) және байқалдық (соң байқалдық) қатпарлықтарының болуы (екеуінің аралығы 900 млн.жыл) ықтимал екендігі анықталды. Байқал тектогенезінің нәтижесінде Сібір платформасының массиві әбден бекіп болып, оның көне ядросына оңтүстіктен қатпарлы жүйелердің (байқалидтердің) үлкен тізбектері (Байқал-Патом зонасы, Шығыс Саян, Енисей бұйраты т.б.) келіп бірікті. Таймырдағы, Оралдағы, Қазақстандағы, Тянь-Шаньның бірсыпыра бөлігіндегі көптеген палеозойлық қатпарлы массивтердің ядросы байқалидтерден құралған. 
Альпілік тектоника қозғалыстары жаңартқан Байқал қатпарлығының көне массивтері Кавказда, Ауғанстанда, Түркияда да бар. Байқалидтер мен жасы бір структуралар барлық құрлықта кең тараған. Қазақстанда-ерейментау, Батыс Еуропада-ассинт, Үндістанда-сингбум-эринаура, Австралияда- мустравид, Америкада-гренвил, Оңтүстік Америкада-минасс қатпарлықтары Байқал қатпарлығы секілді қатпарлықтар. Байқал қатпарлығы кезінде көптеген көне платформалар аумағында ірі авлакогендер жаралды.

### Зерттеулер

Бұрғылау жұмыстары мен геофизикалық зерттеулер Шығыс Еуропа, Сібір платформаларының терең бөліктерінде шөгінді және вулканогендік-шөгінді жыныстардың қалың қабаттарымен толған авлакогендер барлығын анықтады. Байқал қатпарлығы нәтижесінде Жердің оңтүстігіндегі көне платформалар бөлшектенді, тау жыныстары метаморфизмге шалынды, магмалық жыныстар кеңінен таралды. Жердің дамуы тарихында Байқал қатпарлығы каледон, герцин, альпі геотектоникалық циклдерімен қоса бір тұтас аса ірі мегацикл (мегахрон) құрайды. Ұзақтығы 1200 млн. жылға жуық осы мегацикл ішінде бұрын бекіген көне платформалардың бөлшектенуінен жаңа геосинклиналдық белдеулер мен жүйелердің негізі салынды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 87-бет
Белгісі
**Поло** (парсы: چوگان‎)(ағылш. *Polo*) — ат үстінде доппен ойнайтын командалық спорт түрі. Полоны б.д.д. VI ғасырдың өзінде-ақ Персияда ойнаған. Бұл спорт түрі оқиғалы және шапшаң қозғалуды талап етеді.

Ойынның мақсаты
---------------

Ойын кезінде
Аргентина чемпионатының
* 1) Поло ойынында ыншылардың екі командасы қатысады.
* 2) Ойыншылар ұзан доптаяқтармен оны қарсыласының қақпасына кіргізу үшін допты ұрады. Көп гол соққан команда ұтады.
* 3) Командалар әрбір соғылған голдан кейін қақпаларын ауыстырады.
* 4) Ойыншыларды ауыстыруға рұқсат етілмейді. Бұндай жағдай ат немесе ойыншы жарақат алғанда ғана рұқсат етіледі.
* 5) Ойыншылардың футболкаларында олардың ұстаным нөмірі көрсетілген. 1 нөмірі - ең негізгі шабуылдаушы ойыншы, ал 4 нөмірі - қорғаныста барлығынан көп ойнайтын ойыншыныкі. 3 нөмірі әдетте капитан және команданың үздік ойыншысына беріледі.

Қауіпсіздікті қамтамасыз ету
----------------------------

Қауіпті сәттер
Ойыншылар қатты допты ұзын доптаяқтармен ұрады. Мұның қайғылы жағдайға оңай әкелуі мүмкін, ойыншылар сондықтан қорғаныш дулығалар мен тізеқаптар киеді. Аттың аяқтары құрсаулармен, ал олардың өздері мартингал деп аталатын арнайы керек-жарақпен қорғалған. Мартингал өзін және ойыншыны жарақаттай отырып, басын өте жоғары көтермеуі үшін атқа кедергі келтіреді. Аттың жалдары олар шабандоздарға кедергі жасамауы үшін қырылып алынады немесе өріледі.

Пайдалылған әдебиет
-------------------

* Алматыкітап баспасы 2013 "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22
**Циклоп синдромы** - кем дегенде төрт, не барынша он екі адам геннің мутациялануынан туындаған аурудың түрі.

Аурудың сипаты
--------------

Көп жағдайда циклоптардың көрінуі анасының жүктілік кезінде не істеп немесе істемегенінде емес. Ол кем дегенде төрт, не барынша он екі адам геннің мутациялануынан туындаған аурудың түрі. Ол сондай-ақ голопрозенцефалия гендерін тудыруы мүмкін. Осы гендердің бірі соник-хеджхог немесе соник-ежик деп аталатын сигналды ақуызды кодтайды. Бұл молекула 1980 жылдардың басында, барлық кішкентай денесін шамадан тыс талшықтары бар мутант құрттар табылғанда, өз атауын алды. Адамдарда соник-хеджхог гені циклоп синдромын тудырады және ол үстем болып табылады. Бұл ақаулы генінің бір көшірмесі бар адам иесі циклоп синдромына ұшырайды немесе, кем дегенде, кейбір түрі голопрозенцефалия туады дегенді білдіреді.

Аурудың белгілері
-----------------

Циклоп синдромы (Латын Cyclopia;) - көз алмасы толық немесе бір бөлігі, беттің ортасында бір көзде орналастырылған, омыртқалылардың дамуындағы ақау. «Циклоп» өмірінің алғашқы күндері өледі. Циклоп синдромы ми және көздің даму барысында , жүктіліктің ерте кезеңдерінде пайда болады. Әдетте, «циклоптардың » мұрны жоқ, және оның орнына бұлшық ет бітіп, бала сол арқылы тыныстайды. Бұл құбылыс мидың дамуындағы ақау болып табылады, сондықтан бір мезгілде ұрықтың басқа да ақауы жиі табылады.

Аурудың себебі
--------------

Аурудың себебі хромосомдық мутация немесе анасының тератогенді заттарды қабылдап жүргендігінен. Ондай заттардың бірі - бұл алкалоид циклопамин. Циклоп синдромы - бір миллион адамнан бір адамда кездеседі. 2005 жылы Америка Құрама Штаттарында бір көзді мысық «Цу» дүниеге келді. Полифема циклопының басы Бостондағы өнер мұражайында. Ежелгі мифологияда , үш жалғыз көзді дәу болды. Циклоп атауы осы кейіпкерлерден алынды.

Дереккөздер
-----------


[1]

1. ↑  Козлова. С. И. "Наследственные синдромы и медико-генетическое консультирование" М 2007г
**Дүйсембі Садықұлы Қылышбеков** (1956 жылы туған, Талас ауданы, Тоғызкент ауылы) - кәсіпкер, агро-өндіріс ұйымдастырушысы. 

Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (Қазіргі ТарМУ) бітірген (1978). 1978-95 жылдары Талас ауданындағы құрылыс ұйымдарында инженер, бас инженер, Бостандық ауылы спорт мектебінде жаттықтырушы. 1995 ж. "Садық "шаруа қожалығын ұйымдастырып , ауыл шаруашылық дақылдарын, жеміс-көкөніс өсірумен шұғылданды. 2000 ж. "Мирас" фермерлік шаруашылығын ашып, асық тұқымды жылқы, түйе және сиыр өсіре бастады. Негізін сол жылы қалаған "Гауһартас" ЖШС-і жанар-жағармай өнімдерін тұтынушыға жеткізу қызметімен айналысып, жаңадан ашылған Амангелді газ кенін игеру ісіне атсалысып келеді. 2002 жылы Тараз қаласында ерекше архитектуралық киіз үй пішінінде салынған "Мирас" мейрамханалық кешені тұрғындарға қазақтың ұлттық тағамдарын ұсына бастады. ҚР Президентінің , облыс әкімінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, Алматы, 2003
ЦИКАС (СYCAS) ЦИКАС - саговник тұқымдасына жатады. Отаны Оңтүстік – шығыс Азия және Австралия. Бұл ежелден келе жатқан өсімдік. Қырыққұлақ пен қылқанжапырақтылар сияқты, жер бетінде 200 миллион жыл өмір сүріп келеді. Грек тілінен аударғанда Kykas - «пальма» дегенді білдіреді. Шынымен-ақ пішіні пальмаға өте ұқсас. Бірақ ботаниктердің айтуы бойынша цикас пен пальманың туыстығы жоқ.
Цикас қымбат өсімдіктер қатарына жатады. Баяу өседі. Бір жылда бір қатар ғана жапырақтар шығарады. Үйде өсіргенде дұрыс күтім жасаса ұзақ жыл өмір сүреді. Отанында үлкен биік болып өседі. Үй жағдайында бойы 2 метрге жетеді.

Жарығы:
-------

жарықты жақсы көреді. Жазда аулаға күннің көзі барлық жағынан бірдей түсетіндей жерге қойса, өсімдіктің өсу қарқыны артып жаңа жапырақтардың өсуіне жағдай жасалады.

Жылуы:
------

температураны көп талғамайды. Бірақ қыста 8-10 °C салқындау жерді қалайды. Жел өтінен сақтау қажет.

Суғарылуы:
----------

жазда молынан жиірек, қыста сирек суғарады. Тек тұндырылған сумен суғару қажет. Құрамында тұзы бар су тамырларын ауруға ұшыратады әрі жапырақтарының түсуіне әкеледі. Ескертетін жай, суғарғанда діңіне су тигізбеу керек.

Ылғалдылығы:
------------

ылғалдылықты өте жақсы көреді. Жиірек су бүркіп тұрған абзал. Жазда күн шықпай тұрып, не күннің көзі қайтқанда кешқұрым, қыста 8-10 °C салқын жерде ұстасаңыз. Жапырақтарын ылғандырудың қажеті жоқ.

Қоректендірілуі:
----------------

сәуірден қыркүйек айларына дейін екі аптада бір пальмаға арналған тыңайтқышпен қоректендіреді. Қазан айынан бастап айына бір рет және жаздағыға қарағанда тыңайтқыштың мөлшерін екі есе аз қолданады.

Аурулары:
---------

бөлмедегі ауа құрғақ болса ақ ұнтақ құрты, щитовка, трипс зиянкестерімен ауырады. Тығыз, ауыр топырақтан, шамадан көп суғарғанда, суағары нашар немесе жоқ болғанда шірік ауруларымен ауырады.

Көбейтілуі:
-----------

Тұқымы арқылы жылыжайларда арнайы мамандар ғана көбейте алады. Сондықтан жас көшетін сатып алған дұрыс.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Циан қышқылы
**Циан Қышқылы**, НОCN — бір негізді қышқыл; 

* Құрылыс формуласы Н=О=C-N.

Тепе-теңдік күйде таутомерлік екі түрі бар. Циан қышқылы — түссіз, концентрлі сірке қышқылына ұқсас, ұшқыш, өте тұрақсыз сұйық, қайнау t 23,6°C. Суда нашар, спиртте, эфирде, сірке қышқылында жақсы ериді. Циан қышқылы өздігінен полимерленіп түзу сызықты циамелид (НОCN)n немесе циклді цианур қышқылын түзеді, полимерлену реакциясы қопарылыс бере жүруі мүмкін. Су ерітіндісінде тез гидролизденеді: НОCN+Н2О=NН2+СО. Циан қышқылы көміртек қос тотығы ағынында цианур қышқылын қыздырып деполимерлеу, тұздары (цианаттар) цианды сутек қышқылы тұздарын тотықтыру арқылы алынады. Аммоний цианатты NН4ОСN сулы ерітіндіде мочевинаға айналады. Циан қышқылының тұздары түрлі заттар синтезінде қолданылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
**Қалмақжатқан** – Солтүстік Балқаш маңындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Саяқ кентінен оңтүстік-батысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 589 м, ұзындығы 10 км, ендік жері 4 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Солтүстік беткейі көлбеулеу келген. Беткейінде Сарықамыс, Арқарсу, т.б. бұлақтар бар. Солтүстігінен Балқаш-Ақтоғай тау жоталары өтеді.

Өсімдігі
--------

Сортаңдау сұр қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, т.б. өседі. Етегі көктемгі, күзгі мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Голенькое** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Архангелка аулынанан оңтүстік-батысқа қарай 10 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,6 км2, теңіз деңгейінен 99,1 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 5,1 км, енді жері 1,1 км, жағалау бойының ұзындығы 15,7 км. Қар суымен толысады. Қарашада қатып, сәуірде мұзы ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы аз тілімденген. Батысы мен шығысы тік, оңтүстігі аласа және жайпақ келген. Түбі құмдауытты-батпақты, тұнбасының қалыңдығы 0,3 – 0,4 м. Суы ішуге жарамсыз. Көл жағалауында қамыс, жусан, боз, бетеге, шығысында шоқ қайың ормандары өседі.
**Қалталы жыртқыштар**(лат. Dasyuromorphia) — аустралиялық калталылар қатары. Етпен тамақтанатын қалталылардың көбі осы қатарға жатады. Еуропалықтар бұл қатардың жануарларын өздеріне таныс плацентарлы жануарларға ұқсатып жатады. Мысалы, қалталы қасқырлар мен қалталы сусарларды шыныменде айыру мүмкін емес. Алайда бұл екі жануардың арасында ешқандай туыстық қатынас жоқ, ал олардың сыртқы ұқсастықтары конвергентті эволюцияға негізделген.

**Сипаты**
----------

Көптеген қалталы жыртқыштардың организмдерінің құрылысы мен дене пішіндерінен айтарлықтай өзгешеліктер жоқ болғанымен, дене өлшемдері бойынша үлкен айырмашылықтарды байқауға болады. Кейбір қалталы тышқандардың үлкендігі еуропалық тышқандардан аспаса, тасмандық шайтанның ұзындығы 1 метрге, массасы 10 килограммға жетеді. Жойылып кеткен қалталы қасқыр одан да ірі болған. Олардың барлығы жәндіктерден бастап омырқалыоларға дейін жейтін шебер әрі айлакер жыртқыштар болып табылады. Кейбір түрлелі өлімтіктермен де қоректенеді.

**Таралуы**
-----------

Қалталы жыртқыштар Аустралияда, Жаңа Гвинеяда, Тасманияда және басқа да кейбер аралдарда кездеседі.

**Систематикасы**
-----------------

Бұл қатар үш отбасыдан тұрады:

```
          * ***Қалталы жыртқыштар*** (Dasyuridae),
          * ***Қалталы құмырсқажегіштер*** (Myrmecobiidae),
          * ***†Қалталы қасқырлар*** (Thylacinidae), *жойылып кеткен отбасы*.
```
**Стронгилоидоз**
-----------------

### Анықтама

Стронгилоидоз (strjnqyloidoses)-үй жануарлардың және жабайы жануарлардың көптеген түрінде болатын инвазялық ауру. Қоздырғышы-stronqyloides qrassi туысына жататын нематод құрттар. С-бен күйіс қайыратын мал және жылқы, шошқа аурады. Ауру лас қора, жайылым, азық арқылы жұғады. Стронгилоидозбен көбіне малдың төлі, бұзау, құлын, қозы ересек қой да аурады. Қоздырғыш линикасы терден өткенде мал қатты қышынады, мазасданады, терісі ісініп, теңбелденіп қызарады, дене температурасы 40С-қа дейін көтеріледі. Личинка –кепеге түссе бронхопневмония, плеврит; ішкке түссе іш ауру, анемия болып, мал арықтайды. Аурудың алдын алу үшін төл тұратын қора таза, құрғақ болу керек. 

### Емі

Стронгилоидозбен ауырған қозы мен бұзауға метридин препаратын қолданады. Қойдың әрбір 4,5кг тірілей салмағына1мл; бұзаудың 1кг салмағына 0,22мл 90%-тік метиридин препаратын тері астына егеді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 427-бет
**Брифинг**-1)белгілі бір мәселелер жөнінде үкімет ұстаған бағытты арнаулы өкілдің, БАҚ журналистердің алдында шағын мәжіліс өткізіп, баяндап беруі.[1].Мысалы:халықаралық келіссөздерде болған мәмілені мәлімдеу, түсіндірме жасау.

2)Үкіметтің жеке мәселелер бойынша немесе халықаралық келіссөзге қатысушылардың келісімімен оның барысы туралы хабарлама жасау үшін ресми адамдардың ақпарат құралдары өкілдерімен кездесуі.

3)Нұсқау, қысқа мәжіліс. Баспасөз өкілдерінің кездесуі. Онда белгілі бір мәселе төңірегінде үкіметтің позициясы баяндалады немесе халықаралық келіссөзге, конференцияға қатысушы жақтардың көзқарасы хабарланады.Брифинг баспасөз конференциясының үлгісі тәріздес. Брифингте мемлекеттің қандай да бір бағыттағы мәселеге көзқарасы ашық баяндалып, оған БАҚ-тың көзқарасы тексеріледі. Брифинг материалының баспасөз-конференциядағыдай баспасөзде жариялануы міндетті емес.

4)Эксклюзивті пресс-конференция. Брифинг–бұл сенімге кірген журналистерге арналған пресс-конференция. Брифинг мүмкін болған жағдайда кез келген жерде өткізіле береді.Оның ғимаратта өтуі шарт емес, далада, су жағасында, балабақшада, саябақ аумағында кейде корабльде немесе ұшақта да өте береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Голливуд Белгісі
Голливудтың «Голливуд Белгісінің» артынан көрінісі
**Голливу́д** (ағылш. *Hollywood*) – Калифорния штатындағы Лос Анжелес қаласының орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан аудан.

Голливуд Лос Анжелестің құрамына кіреді және өзінің муниципалитеті жоқ. Негізінен Голливудты АҚШ киноөндірісімен байланыстырады. Себебі бұл жерде неше түрлі киностудиялар бар және көптеген танымал киноактерлер тұрады. Голливудте әлемге әйгілі «Даңқ саяжолы» – Голливуд бульвары мен Вайн-стриттегі танымал адамдардың есімі жазылған 2600 жұлдызды тротуар бар. Көптеген актерлер осы жерге келіп, әлемге танымал болған.

Дереккөздер
-----------
1 800 000 000 жыл болған строматолит
**Строматолиттер** — ежелгі фотосинтездейтін прокариоттар - цианбактериялар төсеніштерінің ерекше бірлестіктері - тіршілік әрекетінің нәтижесі.

Қазіргі кезде өмір сүретін цианабактериялардан түзілген қазіргі заманғы строматолиттерне ұқсас түрлері осы болжамға дәлел бола алады, бұлар Австралия мен Багам аралдарынан табылған.

Осы кезеңде бүкіл ірі организмдер үшін мынадай маңызды ароморфоздар шықты: генетикалық код және биосинтез үдерістері пайда болды. Тірі тіршілік иелерінің жасушалық жаратылым мен фотосинтездің де, хемосинездің де жолымен бейорганизмдік затардан энергия алуға икемділік қалыптасты. Биосфераның одан әрі дамуында фотосинтездің орасан зор маңызы болды. Ол - прокариоттың да, эукариоттың да автотрофты қоректенуінің негізі және атмосферадағы оттегінің көзі.

Ұзақтығы 3,1 миллиард жылмен белгіленген архей таужыныстарынан цианабактериялардың фоосинтездік пигменттер қалдығы табылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология 11 сынып. А.Ф.Ковшарь,А.Р.Соловьева,Қ.Қайым.
Координаттар: 34°06′06″ с. е. 118°19′36″ б. б.﻿ / ﻿34.1016309° с. е. 118.326684° б. б.﻿ / 34.1016309; -118.326684 (G) (O) (Я)

**Голливуд Даңқ аллеясы** (ағылш. *Hollywood Walk of Fame*) — Голливуд бульварінің он бес кварталын және Вайн стриттің үш кварталын алып жатқан тротуарлар қатары. АҚШ-тың Лос Анжелес қаласындағы Голливуд ауданында орналасқан бұл нысан өнер және ойын-сауық саласына дамуына үлес қосып жүрген актерлер мен актрисалар, музыканттар, продюсерлер, театр мен музыка ұжымының директорлары, тіпті ойдан шығарылған кейіпкерлердің *Жұлдыздары* қойылған. Тротуарларда жезден жасалған 2500 жуық жұлдыз бар. Даңқ аллеясын Голливуд сауда палатасы басқарады, Hollywood Historic Trust оны қаржыландырады.

NPO/Plog зерттегені бойынша «Даңқ аллеясына» жыл сайын 10 миллионға жуық туристер келеді екен.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Голливуд Даңқ аллеясы**
* Ресми сайты
* Даңқ аллеясы Google Карталар-да
**Строфика**
------------

### Қолданылуы

Строфика- әдебиет тану ғылымының өлең шумағын зерттейтін саласы. Сонымен қатар «Строфика» деген ұғым белгілі бір ақынның өлең- жырлары, поэма- дастандарындағы шумақтық өрнектер деген мағынада да қолданылады. (Мысалы, Пушкиннің Строфикасы т.б ). Өлең-жырларда бір шумақ екі жолдан , яғни екі тармақтан басталады. Мағынасы жағынан жекеленген өлеңнің екі жолы- шумақтың ең қарапайым, ықшамды түрі. Бұл шумақ мақал-мәтел, нақыл сөздерде әсіресе мол қолданылады. Көлемді өлең жырларда ең көп кездесетін шумақ төрт тармақты. Сонымен қатар поэзияда алты, сегіз тармақты шумақтар да қолданыла береді. Пушкиннің «Евгений Онегин» атты романында 14 тармақты шумақ қолданылған. Абайдың «Сегіз аяғы»- сегіз тармақтан құралған шумақты өзінше қиюластырып, шебер қолданудың тамаша үлгісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 427-бет
**Брокер** (ағылш. broker), немесе **делдал**, — қор және тауар биржаларында, валюта рыноктарында тауар, валюта, құнды қағаздар, т.б. құндылықтарды сатушылар мен алушылар арасында мәміле жасасу кезінде арада жүретін ресми делдал (жеке адам немесе фирма). Қандай жұмыспен айналысатынына, кімнің өкілі екеніне қарамастан, брокер әрдайым тек заңға сай, нақты іс-қимыл жасайды. Брокердің мақсаты — мол табыс табу болғанымен, ол өзінің делдалдық етуімен қабылданған келісім бойынша нақты тапсырмалар ғана алады. Брокер өкіл емес, белгілі бір жақтың шарттық келісімдеріне араласпайды, жеке келісім-шарт жасасуға арнайы берілген өкілеттік шеңберінде ғана әрекет етеді. 
**Брокер** - қор және тауар биржаларында, валюта, сақтандыру және жүк таситын кеме жалдау рыноктарында тауар сатушылар мен сатып алушылардың (сақтандырушы мен сақтандырылушының, кеме иесі мен кеме жалдаушының) арасындағы сауда делдалдары. Өзінің қызметі үшін делдал келісімге сәйкес ақы (брокеридж) алады,оның мөлшері тауар операциялары кезінде келісім-шартта көрсетілген соманың 0,25%-нан 2-3%-на дейін жетеді. Делдалдың агенттен айырмашылығы - ол тауар сатып алушымен және сатушылармен ұзақ сауда қарым-қатынасында болмайды, жеке тапсырыстар бойынша қызмет көрсетеді.
қазіргі кезде делдалдық операциялардың негізгі бөлігін филиалдарының желісі кең және банкілермен тығыз байланыс орнатқан ірі делдал фирмалар жүзеге
асырады.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Дүйсембай** – Қалмаққырылған өзенінің саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде. Ұзындығы 110 км, су жиналатын алабы 1,7 мың км².

Бастауы
-------

Майтөбе тауының беткейіндегі бұлақтар мен Тасқұдық бұлағының (Қарсақпай қалашығының батысында 7-8 км жерде) қосылуынан түзіліп, Қарадыр мекенінен шығысырақ Қалмаққырылған өзеніне оң жағынан кұяды.

Гидрологиясы
------------

Жағасы биік, жарқабақты, арнасы ирелең. Кектемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекелеген қарасуларға бөлініп қалады. Арнасы жоғары ағысында тар әрі терең, сағасында 50 — 60 м-ге дейін кеңейеді. Ірі салалары: Елемессай, Төретамсай, Тоқалсай, Қырықсай. Өзен алабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. Өзен суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Басқа мағыналар үшін Абай мұздығы деген бетті қараңыз.

**Абай мұздығы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі Үлкен Басқан өзені алабында, Өсек өзенінің басталу кезеңінде орналасқан мұздық. 1947 жылы Абай Құнанбаев есімі берілді. Алғаш рет бұл мұздық туралы қысқаша ғылыми сипаттама 1913 жылы М.Ф. Войшвило кітабында жазылған. 1947 жылдан бері Абай мұздығын зерттеумен Қазақстан ғылым академиясының География институты айналысады.

Аумағы
------

Ұзындығы 7,5 км (морена басқан бөлігін қосқанда 8,5 км). Аумағы 10,2 км2, ашық жерінің аумағы 8,9 км2, орташа қалыңдығы 100 м. Кейінгі 25 жыл ішінде мұздық аумағы 3,0 км-ге (ашық жері 2,3 км2-ге) кішірейген.

Жер бедері
----------

Үстіңгі беті бедерлі, жарықшақты болып келеді. Фирн межесі 3720 м биіктікте. Мұздықтың үстіңгі ұшы 4511 м, төменгі шеті 3060 м биіктікте жатыр. Мұздықтан еріген су төменгі морена бөгелуінен пайда болған көлге құяды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Наметкин Сергей Семенович** (3. 7. 1876, Қазан, – 5. 8. 1950, Москва) – совет химик-органигі. КСРО ғылым академиясының академигі (1939; корр. Мүшесі 1932), РКФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1947). 1902 ж. Москва университетін бітіргеннен кейін сонда жұмысқа қалдырды. 1926–34 ж. Мұнай ғылыми-зерттеу институтында, 1934–48 КСРО ҒА жанындағы Жанғыш қазба байлықтар институтында жұмыс істеді. 1948 ж. КСРО ғылым академиясының Мұнай институтының директоры. Наметкинның негізгі жұмыстары мұнай және табиғи газдардың химиясы мен технологиясына арналған. Мұнай химиясының ғылыми практикалық мәселелерін зерттеді. Көмірсутектерді нитрлеу негізінде бициклді көмірсутектерін алды. Камфен т. б. Көмірсутектерді синтездеп, оның қасиеттерін, сондай-ақ жуушы заттар алуды т. б. зерттеді. Наметкин Мемлекеттік Сыйлықтың лауреаты (1943, 1949). Ленин орденімен, 3 рет басқа ордендермен және медальдармен марапатталған.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
***Сергей Николаевич Марков***(1906-1979ж.ж.)-жазушы, КСРО Географиялық қоғамының толық мүшесі. 1917 ж. Ақмола қаласында тұрды, 1921 ж. Ақмола уездік азық-түлік комитетінде, уездік прокуратурада, халық тергеушісі кеңсесінде , өзінің алғашқы өлеңдері мен хабар-ошарлары жарық көрген «Ақмола уездік рев.комитет хабары»(кейін «Қызыл хабаршы») газетінде жұмыс істеді. 1924 ж. С.Н. Марковтың өлеңдері Омбыдағы «Жұмысшы жолы», «Еңбек әлемі», «Мир труда» Петропавлов қ. газеттерінде, «Красная нива»журналында (Мәскеу) жарияланды.Осы кезде Марковтың шығармалары сібірлік журналдарда жарық көрді.1929 ж. жас жазушымен М. Горький кездесіп, оның «Наши достижения» журналына қатысып тұруына жол ашты, «Көгілдір кесіртке» атты алғашқы әңгімелер жинағының жарық көруіне (1931ж.) жағдай жасады. С.Н. Марковтың бұрынғы КСРО-ға және шет елдерге белгілі «Юкон қарғасы»(1946ж.), «Шыңға шыққандар» (1963) романдарының көпшілігі Ақмоламен байланысты. Ол-«Араб сағаттары»(1931ж.), «Ащы құдық»(1933ж.) әңгімелер жинақтарының, «Кемпірқосақ-өзен»(1946), «Алтын бал арасы»(1959), «Жер тамырлар»(1961) т.б.шығармалардың авторы. Марковтың қаламынан ғыл.-прозалық жанрда жазылған «Ұлы мақсат адамдары»(1944), «Семен Дежневтың ерлігі»(1948), «Аляскадағы орыстар»(1946 ж. )т.б. шығармала туды. Оны орденмен және медальмен марапаттаған. Сергей Николаевичтың есімі бүгінде Астана қаласының көшелерінің біріне берілді.

Дереккөздер
-----------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.