recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Линден Эшби (ағыл. Linden Ashby; туған. 23 мамыр 1960, Атлантик-Бич, Флорида, АҚШ) — американдық актёр. Ең әйгілі рөлі — Джонни Кейдж "Смертельная битва" кинофильмінде.

Өмірбаяны
---------

Линден Эшби 1960 жылы 23 мамыр күні Атлантик-Бич қаласында дүниеге келген. Линден Дюранго штатындағы Форт Льюис Колледжінде психология мен бизнес пәндерін үш жыл бойы оқыған, бірақта актерлік мансап үшін оқуын тастап кеткен. Кинода 1987 жылы дебютқа шықты. 2005 жылы «Soap Opera Digest Award» сыйлығына "Лучший злодей" категориясында, "Молодые и дерзкие" фильміндегі рөлі үшін номинацияланған.

Жеке өмірі
----------

1986 жылдан бастап актриса Сьюзан Уолтерспен некеде тұрады. Ерлі зайыптыларда екі қызы бар: Грейс (1991ж) пен Саванна (1992ж). Бос уақытында Эшби серфингпен малтуды, шаңғымен жүруді қызығады. 21 жастан бастап Линден жекпе-жекпен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. Линден Эшби
2. Линден Эшби Internet Movie Database сайтында
**Виктор Владимирович Понедельник** (22 мамыр 1937 жыл, Дондағы Ростов, РСФСР, КСРО) — КСРО-лық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 1960 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Дәл қазір (2020 жылы) 1960 жылы Еуропа чемпионы атанғандардан көзі тірі осы Понедельник қана. Аталмыш чемпионаттың финалында КСРО мен Югославия футболшылары кездесіп, негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталды да, 113-ші минутта Понедельниктің голы кеңес футболшыларына жеңіс әперді. 

Виктор 1962 жылғы әлем чемпионатына да қатысты.

2015 жылы Дондағы Ростов қаласындағы "Олимп-2" стадионында Понедельникке ескеркіш орнатылды.

1966 жылы футбол ойнауды доғарған соң бір жыл "Ростельмаш" клубының басшысы қызметін атқарды, 1968 жылы клубтың бас жаттықтырушысы қызметіне орналасып, 1969 жылы ол қызметтен кетті.

Жетістіктері
------------

* Еуропа чемпионы: 1960
* Еуропа чемпионатының финалисі: 1964

Марапаттары
-----------

* Еңбек сіңірген спорт шебері
* "Құрмет белгісі" ордені (1980)
* Достық ордені (1997)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Қартқожа Жананұлы Тоғанбаев** (1896, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы – 28.2.1938, Алматы) – қоғам қайраткері. 

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан[1].
Ауыл мектебін, орыс-қазақ мектебін (Баянауыл), мұғалімдер курсын (Павлодар), Омбы рабфагын (1927), Томск технологиялық институтын (1931) бітірген. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан, 1-дүниежүзілік соғыстың қара жұмысына алынған. 

1917 – 20 ж. Алаш қозғалысының қайраткері, Баянауылда кеңес қызметкері, ревком мүшесі болды. 1920 – 26 ж. Далба, Қызылтау болыстарында мектеп мұғалімі, Қызылжарда мұғалімдер курсының оқытушысы (1926), 1931 – 33 ж. "Қазақ" баспасының жауапты редакторы, зоотех.-малдәрігерлік институтында оқытушы, 1933 – 37 ж. Алматыдағы жоғары ауыл шаруашылық мектебінің оқытушысы, Қазақтың марксизм-ленинизм ғылыми-зерттеу институтының аудармашысы, редакторы қызметтерін атқарды. "Халық жауы" деп айыпталып, саяси қуғын-сүргін құрбаны болды. 1958 ж. ақталды. 

Тоғанбаев қоғамтану, геометрия, физика, ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру оқулықтарын, ауыл шаруашылық машиналары жөніндегі ғылыми-техникалық әдебиеттерді аударған. Тоғанбаевтың өмірі мен қызметі Ж.Аймауытовтың "Қартқожа" (1926) романында суреттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Серік Имантайұлы Жақсыбаев* Қаржас ұрпақтары —  Павлодар: ЭКО, 2008. — 400 б. — 1000 таралым. — ISBN 9965-08-265-0.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ҚАРТҚОЖА ТОҒАНБАЕВ: ӨТКЕН КҮНДЕР ЖАҢҒЫРЫҒЫ
* «Қартқожа» романындағы замана шындығы
* Алаш қозғалысы
**Тура хан кесенесі** (башқ. *Торахан кәшәнәһе* немесе *Хан урҙаһы*) — Ресей Федерациясы, Башқұртстан Республикасы, Шишмә ауданында XIV—XV ғасырларда салынған архитектуралық ескерткіш. Ортағасырлық Орталық Азияда жиі кездесетін архитектураның үлгісі болып табылады. Аудан орталығынан (Шишмә кенті) оңтүстік-батысқа қарай (шамамен 12 км) Нижние Термы ауылына дейінгі жолдың бойында. Кесене қасында тастан салынған мешіт кесенемен бірге ритуальды-архитектуралық ансамбль құраған. Кейбір болжамдарға қарағанда, кесене «төрелік үйі» қызметін атқарған. Мешітпен қоса кесенені жан жақтан зират қоршаған. Алайда кеңес заманында «ескінің қалдықтарымен» күресі барысында құлпытастар толығымен жойылды.

### Сипаттамасы

Кесене жайлы ең алғаш жазба деректерді 1772 жылы П.И. Рычковтың қолжазбасынан табамыз. Ал XIX ғасырда Р.Г. Игнатьев пен П. Юдин одан әрі жүйелеп баяндаған. Оған қоса 1845 жылы В.С. Юматовтың кесене жайлы баяндамасы сақталған. Тура хан кесенесі қарапайым жолмен өңделген тастардан қаланған. Кесене ауданын өлшемі 6,6x6 м төртбұрыш құрайды. Биіктігі 1,8 м қабырғадан кейін күмбез тәрізді шатырмен жалғасқан. Кесенеде кірер жер қызметін атқарған шығыңқы орналасқан. Қабырғаның қалыңдығы - 1 м артық, биіктігі - 8 м. Бүгінде ғимарат заманауи металл тормен қоршалған. Кесенеге кіретін жер құлыпталған.

### Тура хан туралы

Тура хан кесенесі
Тура ханның кім болғаны, туған жері мен уақыты туралы нақты деректер жоқ. Ол туралы айтылған деректер тарихи оқиғаларға негізделмеген. Бір деректерде Тура хан қазіргі Тобольск қаласына жақын жерде, Ертіс өзенінің бойында өмір сүрген Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы делінген. Туыстармен туған дау-дамайлардан кейін Батыс Сібір жерін қалдырып, башқұрт жеріне көшкен. Ол заманда башқұрт тайпаларының қоныстану араелы біршама кеңдеу болғанын ескерген жөн.

А.-З. Валиди Тура ханды Шибан әулетінен шыққан Махмұтбек ханмен байланыстырады.

Келесі бір пікір бойынша, Тура хан билігі Оңтүстік Орал тауларының екі беткейіне тараған Басман ханның ағасы ретінде сипатталады. Тура хан орта ғасырларда жиі болып тұратын өзара қақтығыс кезінде мерт болған. П. И. Рычков орыстардың башқұрт жерлеріне келмей тұрғанда, қазіргі Уфа аумағында үлкен қала болған деп жазады. Тура хан қаланы қысқы орда (Қараеділ өзенінің жағасындағы халық арасында «Чертово городище» атауына ие мекен) ретінде пайдаланған. Ал ханның жайлауы кесене орналасқан жерге сәйкес келеді. 

Тарихшылардың басым бөлігі «Тура хан» адамдың есімі емес, оның лауазымы деп көрсетеді.

Соңғы кезде жарыққа шыққан мақалаларда Тура ханның башқұрт жерінде XVI ғасырдың бас кезінде билік еткені туралы тұжырымдарды кездестіруге болады. Табын, қыпшақ және т.б. тайпалардың шежірелерінде Туратауға жақын жерде, қазіргі Белая өзенінің бойында Тура ханның ордасы орналасқан делінеді. «Ол башқұрт халқының жеке-дара билеушісі ретінде көрсетілген. Ханның Көсем есімді ұлы болыпты. Сол заманда Сарайшықтың билеушісі Бурак ханмен жер мен су үшін үлкен қақтығыс болған. Шайқас кезінде Тура хан мен оның ағасы Басман ноғайлы Алтақардың қолынан қаза табады.»

Сілтемелер
----------

* http://ekabu.ru
* http://yuzhnyj-ural.ru
* https://kulturarb.ru
**Ибраһим хан** (тат. *İbrahim*, *Ибраһим*, **ابراهیم**; туған жылы белгісіз - 1479, Қазан) — Қазан ханы (1467-1479), Махмұт ханның ұлы, Халил ханның інісі әрі мұрагері.

Халил хан қайтыс болғаннан кейін таққа отырып, оның жесірі Нұрсұлтанға үйленді.

Мәскеу мемлекетімен соғыс
-------------------------

*Толық мақаласы: Қазан-орыс соғысы (1467-1469)*
Қазан ханы Ибрахимнің жарлығы (1469)
1467 жылы III Иван күзде Ибраһим ханның ағасы ханзада Қасымды Қазан тағына үміткер етіп жіберіп, Қазан хандығына қарсы соғыс бастады. Бұл кандидатураны кейбір қазандықтар қолдады. Ибраһим 1467 жылы Еділ бойындағы өзен шайқасында көптеген Мәскеу әскерлерін талқандады. Бәлкім, орыстар мен Қазан татарлары арасындағы жалғыз ірі өзен шайқасы болды. Оппозициялық топты Ғабдолла Мүмин бек (عبدال مومن) басқарды. Жорық сәтсіз аяқталды, орыс әскері Еділден өтіп, татарлармен шайқасуға батылы бармады. Бұған жауап ретінде Ибраһим хан қыста жаудың шекаралас аймақтарына жазалаушы шабуыл жасап, Галич Мерскийдің маңын тонады.

1468 жылы III Иван Төменгі Новгород, Муром, Кострома, Галичке мықты гарнизондар жіберіп, Қазанды үлкен соғысқа итермелей, хандықтың жерінде бейбіт халыққа қарсы өте қатыгездіктермен қатар жүретін ұрыс қимылдарын бастады.

Ибраһим екі бағытта әскерлер жіберді: Галич және Төменгі Новгород-Муром. Біріншіде, сәттілік қазандықтарға ықпал етті, тіпті, Кичменский қаласы және екі костромалық болыстар басып алынды. Екіншіде, Қожаберді мырза жасағын жеңіп, орыстар татарларды тоқтатып.

Мәскеу Хлиновский - үшінші майданды ашты. Ушкуйліктер Вятка бойымен Камаға дейін қайықтармен түсіп, қазандықтардың тыл жағынан тонауға кірісті. Бұған жауап ретінде солтүстікке мықты жасақтар жіберілді, олар Нократ өлкесінің астанасы - Хлиновты басып алып, онда татар әкімшілігін құрды.

Мұрасы
------

Ибраһим хан 1479 жылы қайтыс болды. Оның екі әйелінен балалары болды: Фатима ханбикеден үш ұл - Әли, Құдайқұл мен Мелек Таһир және Нұрсұлтан ханбикеден (марқұм Халил ханның жесірі) екі ұл - Мұхамметәмин мен Ғабделлатиф. Сонымен қатар, оның бірнеше қыздары болды, олардың ішінен Гауһаршад есімді бір бике әйгілі болды.

Ибраһим қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Нұрсұлтан Қырым ханы Меңлі Герейге тұрмысқа шығып, Қазаннан Бақшасарайға кетті. Бұл оқиға Қазан мен Қырым арасында болған саяси, мәдени және экономикалық байланыстар туралы куәлік ете отырып, бұл байланыстардың нығаюына үлкен ықпал етті және кейінірек маңызды саяси оқиғалардың қайнар көзі болғандықтан маңызды салдарларға ие болды. Кішкентай ханзада Ғабделлатиф анасымен бірге Қырымға, өгей әкесінің сарайына барды.

Ибраһим хан Қазан Кремлінде Қазан хандарының кесенесінде жерленген.

Әйелдері мен балалары
---------------------

* Фатима Шаһ Сұлтан (فاتما شاه سلطان), балалары — Илһам, Мәлік Таһир, Құдайқұл (шоқынған соң *Пётр Ибрагимович*), 1487 жылы Қазанды басып алғаннан кейін, барлығы қамауға алынып, Вологда мен Белозероға айдалды;
* Нұрсұлтан (نور سلطان), балалары — Мұхамметәмин, Ғабделлатиф, Гауһаршад

Сілтеме
-------

Ибраһим (Қазан ханы) «Родоводе» сайтында. Ата-баба мен ұрпақ шежіресі.
Эмир Кустурица (серб. Емир Кустурица, Emir Kusturica; 24 қараша 1954жылы дүниеге келді, Сараево, СФРЮ) — сербиялық негізден шыққан кинорежиссер.

Биографиясы
-----------

### Ертеректегі жылдары

Кустурица 1954 жылы 24 қарашада Югославияның құрамына кіретін одақтас республикалар Босния мен Герцеговина астанасы болған Сараево қаласында дүниеге келген. Ата-аналары тәжірибесіз мұсылмандар болған. Алайда Кустурицаның дәлелі бойынша оның алыс ата-бабалары православтық сербтер болған. Әкесі Мурат Кустурица– Коммунистік партия мүшесі болып, Босния және Герцеговинаның ақпарат Министрілігінде жұмыс атқарған.

### Прагадан білім алу

Кустурица 18 жасында білім алу үшін Сараеводан кетіп қалған. Оның оқу орны Прагадағы орындаушылық өнер Академиясының(FAMU) кино және телевидения факультеті болған. Академияның әр жылдағы түлектері: Милош Форман, Иржи Менцель және Горан Паскалевич.
Кустрица алғашқы фильмін Прагада оқып жүрген уақытында жарыққа шығарған. Ол қысқаметражды ленталы «Часть правды» (1971) және «Осень» (1972).
Кустрицаның дипломдық фильмі – 1930 жылдары соңындағы еврей отбасынан шыққан баланың хикаясы жайлы түсірілген жиырма бес минуттық лента. Фильм атауы–«Герника» (1978). Ұлтшылдық пен антисемитизмге қарсы бағытталған фильм Карлов Варлардағы студенттер кинофестивальінде бас жүлдені иеленген. Ол фильмнің режиссері, сценаристі және операторы Кустурица.

  

### АҚШ

### Югославияға оралу

### Сараево

Сурет:NevjesteDolaze2.jpgКадр из фильма «Невесты приходят». Справа — Эмир Кустурица, впервые появившийся в эпизоде собственного фильма.
Кустурица выступает на сцене с «The No Smoking Orchestra»
Кустурица на Каннском кинофестивале (2005)

Жеке өмірі
----------

Саяси көзқарасы
---------------

Кустурица Ресей президентпен Дмитрий Медведевпен. Москва, 21 қаңтар 2010 ж.

Кюстендорф
----------

Кюстендорф

Фильмография
------------

Библиография
------------

Сілтемелер
----------

  

* Эмир Кустурица (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Неофициальный сайт Эмира Кустурицы Мұрағатталған 7 қарашаның 2012 жылы.  (ағыл.) (фран.)
* Официальный сайт «No Smoking Orchestra»  (ағыл.)
* Русскоязычный сайт поклонников Эмира Кустурицы
* Кюстендорф  (ағыл.) (серб)
* Үлгі:LJ-community
* Эмир Кустурица на сайте проекта ИНОЕКИНО
* Обзорная статья о раннем этапе творчества Эмира Кустурицы
**Сүзге Ханым** - (???-1598) - Көшiм ханның сүйiктi әйелi, Шығай ханның қызы.

Өмірбаяны
---------

Көрiктi, сұлу әйелiне арнап Көшiм хан Ертiстiң бойынан ағаштан Сүзге-Тұра қалашығын салдырған (қазiргi Ресейдегi Тобыл қаласының маңында). Қалашықты екi жағынан Ертiс өзенi, алдынан терең жыра қорғап тұрған. Жыра арқылы көпiр салынған. Көшiм хан жұма күнгi намаздан кейiн осында келетiн. Сүзге ханымның Сiбiр хандығы құлағаннан кейiнгi тағдыры әртүрлi айтылады. Бiр аңыз бойынша ол 1598 жылы 20 тамызда Сiбiр хандығы күйреген күнi тұтқынға алынып, Көшiмнiң басқа әйелдерiмен, балаларымен бiрге Мәскеуге аттандырылған. Онда ол ертерек тұтқынға түсiп, орыс патшасына қызмет етiп жүрген Көшiм ханның жиенi Мұхаммедқұлға қосылған. Басқа аңыз бойынша Сүзге хандық құлағаннан кейiн өз қалашығын бекiттiрiп, бiр айға дейiн жауға берiлмей соғысқан. Күш таусылғанда, ол орыстарға "Шығып кетуге мүмкiндiк берсеңдер, қамалды сендерге тастаймыз "деген шарт қояды. Орыстар оған келiседi, бiрақ Сүзгенiң қалуын талап етедi. Жауынгерлерiнiң өмiрiн сақтап қалу үшiн Сүзге бұл шартты қабылдайды. Қорғаушылар кемеге мiнiп көзден ғайып болғанда, басқыншылар қалаға кiредi. Олар үлкен емен түбiнде жасаулы киiм киiп, қолына қанжар ұстаған Сүзгенiң өлi денесiне тап болады.
**Жаныш сұлтан** — қазақ сұлтаны, Жәнібек ханның бесінші ұлы.

Өмірбаяны
---------

Хайдар мырзаның айтуы бойынша, 1513 жылы Жәніш сұлтан алпыс жас шамасында болған және ол басқа қазақ сұлтандарымен бірге Шу алқабында Моғолстан ханы Сейітпен кездескен. Ол туралы толығырақ ақпарат «Михман-наме-йи Бұхарада» келтірілген. 1509 жылы қаңтарда Шайбани хан Бұхарадан далаға қазақтармен күресу үшін аттанды, деп жазады осы қысқы жорыққа қатысушы Ибн Рузбихан. Ақпанда әскер Үзкентке келіп, Сырдариядан өтті. Шайбани ханның салтанатты шеру «он күндік қозғалыстан кейін біртіндеп Қара Абдал аймағына жетті және ол қазақтардың қыстақтарының ортасына жақын болды. Ол қазақ сұлтандарының біріне бағынатын рулық қауымның киіз үйі. Олардың жоғарғы билеушісі қазіргі уақытта Жәніш сұлтан еді. Оның Тыныш сұлтан деген ағасы, осы сұлтанның киіз үйіне жақын жерде орналасқан. Олардың әрқайсысының ұлысында елу мыңнан астам көрнекті қазақтар бар, олардың әрқайсысы даңқты жауынгер және лайықты батыр. Шайбани хан «Жәніш сұлтан ұлысына» шабуылға шығатын жасақ құрып жіберді. Жау әскерінің жақындағаны туралы қауесет тараған кезде «Жәніш сұлтан ұлысының адамдары бір жерге жиналды. Олардың саны отыз мың адамнан асты, олардың әрқайсысының көптеген қызметшілері мен бағынушылары болды, осылайша олардың жалпы саны жүз мыңға жетті». Соғысушы күштердің алдыңғы шебі кездесіп, ұрыс басталды. Жәніш сұлтан «айтулы қазақтармен» үлкен жасақта тұрды, ал тағы бір қатар қазақтар алға жылжып, қорғаныс пен қарсыласу орындарына алды. Ыңғайлы уақытты таңдаған Жәніш сұлтан тұтқиылдан шығып, Убайдулла сұлтанның әскеріне шабуыл жасап, жауды тығырыққа тірей бастады. Бірақ басқа Шайбанилер өз әскерлерімен Убайдуллаға көмекке келіп, қатты ұрыс басталды. Ақырында Жәніш сұлтан жеңіліп, жеңілген әскерімен Бұрындық ханға аттанды.

Балалары
--------

Жәніш сұлтанның Ахмет сұлтан есімді ұлы болған - ол «атақты қазақ сұлтандарының бірі», - деп жазады Ибн Рузбихан. 1508 жылы ол Самарқан пен Бұхараға іргелес аудандарды тонады. Қара Абдалда Ахмет сұлтан Қазақ хандығын қорғаушылар қатарында болды. Әкесі Жәніш сұлтанды жеңілгеннен кейін Ахмет сұлтан қашып кетуге тырысты, бірақ тұтқынға түсті. Оны Жәніш сұлтан ұлысына шабуыл жасау үшін Шайбани хан жіберген әскердің басты қолбасшысы болған Хамза сұлтанға алып келді. Хамза сұлтан бұған дейін Жәніш сұлтан өлтірген ағасының қаны үшін кек алу арқылы Ахмет сұлтанның басын кесіп алып, жеңіс туралы хабармен бірге Шайбани хан тағының етегіне жеткізді. Жәніш сұлтанның тағы ұлы бар, оның есімі Ахмат.

Дәл осы оқиға «Мусаххир әл-биладта» өте қысқа түрде берілген.

Жәніш сұлтанның басқа балалары туралы дерек жоқ.

Сілтеме
-------

* ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК БАСТАУЫ
* Ақ кигізде көтерілгендер. Қазақ даласының хандары-Тұрсын Сұлтанов 44 бет — Онлайн оқу. — Mreadz.com Самая крупная библиотека. Читальный зал онлайн.
* Әйгілі қазақ шайқасы. Жәніш сұлтанның жеңілісі.Қазақ ұлыстарын тонау.
* Шайбани ханның әрі қарайғы жорықтары және дүниеден өтуі
**Маль Луи** (фр. *Louis Malle*; 30 қазан, 1932, Тюмери, Франция — 23 қараша, 1995, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ) — француздық кинорежиссер. 

Өзінің алғаш "Эшафоттағы Лифт" деп аталатын толықметражды фильмін 1957 жылы түсірді. Ал, қаржылай табысқа «Көңілдестер» деп аталатын туындысынан кейін қолы жетті (1958). Басты рөлдегі Ж. Моро да франция кино әлеміндегі ең танымал актерға айналды. "Адасқан жарық" (1963), «Ұры» (1967), «Жүрек соғысы» (1971), «Лакомб», «Люсьен» (1973) фильмдері арқылы үлкен мәртебеге ие болды. 1975 жылы АҚШ-қа келіп, «Сүйкімді сәби» (1978), «Атлантик-сити» (1980), «Андремен түстенемін» (1981), «Көріскенше, балалар» (1987) деп аталатын фильм түсірді. «Қырық екінші көшедегі Ваня» (1994) деп аталатын бірнеше кино туынды түсірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**ӘУЛИЕАТА УЕЗДІК ҰЛТТЫҚ КЕҢЕСІ** – 1917 ж. Ақпан төңкерісінен кейін уездегі қазақ халқының мүддесін қорғап, саяси белсенділігін арттыру мақсатында құрылған қоғамдық-саяси ұйым. Ұйымның төрағасы Ә.Кенесарин болды. 

Ұйым мүшелері 1916 ж. көтеріліс салдарынан Қытай ауып кеткен босқындардың өз атамекеніне оралуына көмек ұйымдастырып, ұлтаралық қатынастарды реттеуде елеулі еңбек етті. Ел тағдырын шешу міндеті жүктелген Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына жергілікті халықты әзірлеуде белсенділік танытты. Ұйым мүшелерінің үгіт-насихат жұмыстары нәтижесінде Әулиеата уезінен Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына, Ә. Кенесарин, Б.Тастанбеков, Ғ.Шолпанқұлов, Қ.Әділбеков, Р.Әбдірайымов ұсынылатын болып белгіленді. 

1917 ж. желтоқсанда Ә. А. у. Ұ. к-нің ұйымдастырумен Әулиеата уезі қазақтарының съезі болып өтті. Онда ұйым мүшелері азық-түліктің уездегі халықтар арасында дұрыс бөлінуін көтеріп, қазақтар үшін өз алдына бөлек азық-түлік к-тін құру керектігін алға тартты. Сөйтіп, Түркістан өлкесін жайлаған аштықтан уез қазақтарын құтқару жолында еңбектенді. Түркістан (Қоқан) автономиясына қолдаушылық білдірді. Уезде кеңестік биліктің орнығуына наразылық танытты. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Ә. А. У. Ұ. К. таратылды.
**Мыльная опера** (soap opera) — құрамында тұрақты актерлері бар, сюжеттік желісі жалғасқан, кейіпкерлердің өзара қарым-қатынасы шиеленіскен, радиодан немесе теледидардан берілетін драмалық хикая, мелодрамалық немесе сентименталды стильде баяндалады. .

Термин сабын және жуу құралдарын өндірушілердің арқасында пайда болды, олар бастапқыда радиодағы осы тектес бағдарламаларды қаржылдандырды. Сабынды операсы 1930 жылдары пайда болды, алғашында бұл радиодан берілетін 15 минуттық хикая болса, 1950 жылдардың басында теледидардан жарты сағаттан, кейін сағаттап берілетін болды. 

Әдетте, Сабынды операсы күндізгі уақытта үй шаруасындағы әйелдердің бағдарыны қарай беріледі. Бастапқыда онда орта топты адамдардың өмірі баяндалса, 1970 жылдарға таман олардың мазмұны кеңейген, кейіпкерлер мен қақтығыстардың көп бөлігін қамти бастады, сондай-ақ сексуалды еркіндіктің жоғарғы деңгейіне қол жеткізді. 

1980 жылдары Сабынды операсы кешкі уақытта беріле (мысалы, Даллас және Династия) бастады. Сондай-ақ қараң.: К. Морс; И.Филлипс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Сарыкеңгір** – Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 143 км, су жиналатын алабы 3380 км2.

Бастауы
-------

Сарыкеңгір Желдіадырдың оңтүстігіндегі Жақсы Сасықбастау, Арғанаты тауларының бөктерлеріндегі бұлақтардан басталып, Қотыржал тауының батысында Қаракеңгір өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең, арнасы тік жарлы. Жауын-шашын суымен толығады. Көктемде тасып, жазда қарасуларға бөлінеді. Жылдық орташа су ағымы Қаракеңгірге құяр жерінде 0,70 м³/с. Аңғары мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Коджон
**Коджон** (кор. 고종?, 高宗?, 1852—1919) — Чосон мемлекетінің 26- ші ваны (1863 – 1897) және Корей империясының 1 – ші императоры (1897 - 1907).

Өмір жолы
---------

1863 жылы ван Чхольджон дүние салып және таққа отыратын мұрагер қалдырып кетпеген соң, оның жұбайы таққа немере туысы Ли Мёнбокты отырғызуға кеңес етеді. Ол кәмелет жасқа толмаған соң, оның орнына әкесі Ли Хаын (Тевонгун ханзада – регент) атқарушы ретінде билік етеді. Тэвонгун елді жабық есік саясатын жүргізуге тырысты. Оның ықпалымен елдегі христиандарды қудалау саясатын жүргізе бастады.

1866 жылы Тэвонгунның ықпалымен Мин кланынан шыққанқызға үленеді. Ол күйеуінің жүргізген саясатына ықпал етуі әкесі екеуінің қарым – қатынасына сыза түсіре бастады. Кореяның есік ашуы.

Көршілес Жапония сыртқы әлемге Кореяның есігін ашуын талап етті. Канвхадо портына жапон флоты келіп түскенде, кореи артиллериясы оқ атты. Екі жақтың шайқасынан екі жапон жарақаттанып, 35 корей қаза тауып және 16 – сы тұтқынға түседі. Жапон үкіметі бұл жанжалдың қарымтасын Кореяны теңсіздік бітім шартымен қайтаруды жөн санады. Бұл бітім шарттар Жапонияның батыс елдерімен жасаған шарттарының негізінде жасалуына негіз болды.

1876 жылы 15 қаңтарда Курода Киётаки басшылығындағы жапон флоты Корея жағасына келеді. 26 ақпанда екі жақ бейбіт келісім шартқа отырды. Келісім шарт бойынша Жапония кемелері Кореяның су жолдарында еркін жүріп, сауда жүргізуге мүмкіндік алды. Осыған негіздес келісім шарттар АҚШ, Италия, Ресей, Германия және Франциямен жасалды. Бұл саясат Жапонияға ұнамады. Жапонияға басып кіріп, 1895 жылы Коджонның жұбайы Мёнсон патшайымды өлтірілді. 1896 жылы Коджон Ресей елшілігінен пана табады. Ол 1897 жылы өзін император деп жариялап, жаңа тәуелсіз Кореи империясын құрады. Коджон жаңа Кванму (кор. 광무?, 光武?) дәуірін жария етті.

Сыртқы саясаты
--------------

Коджон император дәрежесінде ірі империалистік елдермен байланыс жасады. Ашық есік дәрежесінде Жапон империясымен (1876 – 1905), АҚШ - пен (1882 – 1905), Британ империясымен (1882 – 1905), Герман империясымен (1883 – 1905), Италия корольдігімен (1884 – 1905), Ресей империясымен (1884 – 1905), Үшінші Француз Республикасымен (1886 – 1905), Австро – Венгрия империясымен (1892 – 1905), Цин империясымен (1899 – 1905), Бельгия корольдігімен (1901- 1905), Дания корольдігімен (1902 – 1905) дипломатиялық байланыстар орнатылды.

Марапаттары
-----------

1. Әулие Маврикий және Лазарь ордендерінің үлкен кресті (Италия корольдігі, 1895)
2. Құрметті легион орденінің үлкен кресті (Франция 1895)
3. Хризантема орденінің алқасы (Жапон империясы 1897)
4. Алтын Мерила ордені (Корей империясы,1900)
5. Үнді империясы орденінің гранд - командоры (Британ империясы, 1900)
6. Карлос ІІІ орденінің алқалы үлкен кресті (Испан корольдігі, 1900)
7. Леопольд І ордені (Бельгия корольдігі,1901)
8. Екі айдаһар ордені (Цин империясы , 1903)
9. Әулие Станислав ордені, 1 - ші дәрежес (Ресей империясы, 1903)
10. Піл орденінің рыцары (Да́ния корольдігі, 1903)
11. Қара қыран орденінің рыцары (Герман империясы, 1904)
Сианьдағы Танның батыс базарының мұражайы
**Танның батыс базарының** **мұражайы** (қытайша: 大唐西市博物館) — Қытайдың Шаньси провинциясындағы Сиань қаласындағы мұражай. Онда Тан әулеті мен Жібек жолының көптеген артефактілері бар. Қабір іргетасының бір бөлігі, сонымен қатар біздің заманымыздың 6 ғасырында Қытайдағы соғдылық көпес және шенеунік Ань Бэй қабірінің эпитафиясы, қазір Тан батыс базарының мұражайында. Бэй перзенттік имандылықтың конфуцийлік моральдық принциптерін ұстанып, зороастризмді ұстанды. Бұл Қытайдың бірінші дәрежелі ұлттық мұражайларының бірі.

Галерея
-------

* Весы периода ТанТан кезеңнің таразы
* Руан и пипа династии ТанТан әулетінің руан мен пипа
* Керамика Тан в стиле сань-цай Сан-цай стильдер сары түсті керамика
* Статуэтки дам династии ТанТан әулетінің ханымдар мүсіндері

Тағы қараңыз
------------

* Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы мұражайы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Funerary Beds and Houses of the Northern Dynasties". *Early Medieval North China: Archaeological and Textual Evidence*. 1 January 2019.. Retrieved 2022-11-22.
2. ↑   *STUDY OF TOMBS OF HU PEOPLE IN LATE 6TH CENTURY NORTHERN CHINA*. pp. 102–103.. Retrieved 2022-11-22.
3. ↑  "Textual Research on the Newly Discovered An Bei' s Epitaph of the Sui Dynasty in Luoyang". *Archaeology and Cultural Relics*. 2011.. Retrieved 2022-11-22.
**Massive Assault** — Wargaming.net студиясымен 2003 жылы жасалынып, Медиа-Сервис 2000 компаниясымен шығарылған компьютерлік ойын. Massive Assault 3D қозғалтқышта құрылып, өзіндік политикалық жүйесі арқылы ойын барысындағы теңгерім кез келген жаққа ауқып кету мүмкін. Ең алғанқы Massive assault 1955 жылы үстел ойыны ретінде жарық көрген, уақыт өте келе пікірлес екі команда ойында кеткен қателіктер мен теңгерімді дұрыстауды қажет еткен «Iron Age» атты прототип ойыны шықты.

Ойын ерекшелігі
---------------

* «Құпия одақтас» концепциясында дағдыланған, өзіндік политикалық жүйе;
* Өзіңнің деңгейіне сәйкес тез арада әріптесіңді табуға мүмкіндік беретін, *multiplayer*;
* Турнирлар, кланды соғыстар, марапаттар мен рейтинг жүйесі;
* Стратегияны максималды қызық ететін, 26 юнит;
* Ақылды жасанды интеллект;
* hotseat режимі;
* Картаны редакторлау.

Сюжет
-----

2056 жылы болған соғыста, "Демократиялық альянс", Жамандық бiлiг елдерін жеңіп шығады. Бірнеше жыл соң "Еркiн ұлттардың одағы" жасалып шығарылады. Содан бастап, әлемде тыныштық орнатылады. Технологиялқ жаңалықтар тез арада космосқа көшу үшін жаңа жерлерді бақылау мақсатымен, бақылаушы экспедицияны жебереді. Бірақ тыныш өмір ұзаққа созылмады. 2094 тен 2101 жылдар аралығында, Финляндияда, Германияда, Японияда революциялық соғыс басталды. Келесі ел Ресей...
Осы уақыт аралығы әлемде Қаранғы Лига тобының жаралуымен сәйкес келді. Осы топ үлкен, беделді корпорациялармен қамтылып отырды.Көптеген елдер демократиялық келбеттерін өзгертіп, тоталитаризацияға ұшырады. Екі жақ ұрысы, қаруланған соғыспен аяқталады деген қорқыныш болып, барлық ел, шаштың бір талшығында тұра қалды. Мекендердің қарулануы, күн сайын күшией берді...
Космостағы экспедиция мәртебесіне жетіп, тұруға ыңғайлы жерлер ашылып, сол кезде колонизация басталды. Сонымен тағы да бір соғыс басталды. Жер қуатын әлсірету үшін, Лига, Еркiн ұлттың бір планеталарына шабуыл жасайды. Осы кезде Сіз "Еркiн ұлт" тобымен басқарып, шабуылды тоқтатуыңыз қажет.

Геймплей
--------

Ойын барысы қызық, сонымен қатар қатты қиын емес. Өзге стратегияларға қарағанда, Massive Assault-та дипломатия жоқ. Ойын бірнеше фазаларға бөлінген:
1) Ойнда әріптестерді тауып алып, оларды сатып алу;
2) Өздеріңіздің арсеналындағы барлық күштермен қолданып көреу;
3) Қол астындағы барлық елдерден салық жинап, юниттарды дамыту;
4) Жаңа серіктестерді ашу;
Елді мекенді жаулап алу үшін, өзіндік арнайы стратегия құрап, астанасын басып алу қажет.
Ойын өте қызықты және **мультиплэйер** секілді жаңартулар арқасында, сіз басқа да адамдармен соғыса аласыз. сонымен қатар оқиға шиеленсуі Сіздің қолыңызда.

Ойыннң келесі сериялары
-----------------------

* Massive assault Network;
* Massive Assault: Domination/Phantom Renaissance;
* Galactic Assault: Prisoner of Power;
* Massive Assault Network 2.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**«Бәрі өзгеруде»** (ағыл. *Things Change*) – американдық фильм, Венеция халықаралық кинофестивалінің сыйының жүлдегері.

Сюжет
-----

Фильмнің басты кейіпкері – Чикагода тұратын аяқ киіс тазалаушы. Оны мафияның «доны» келіп, оған басқа гангстер жасаған қылмысты өзіне алуды ұсынады, бұл үшін оған көп ақша береді. Джино бұл ақшаға түрмеде 3-5 жыл отырып шыққан соң, балық аулау үшін кеме сатып алуды ойлап, келіседі. Джино сотта кінәні мойындауға дайындалған кезде қасына Джериді - жақында ісің орындамаған және қаһарға ұшыраған кішігірім гангстерді қояды. Қонақүйде тұрған кезде кейіпкерлер зергіп, Джери қайтадан бұйрықты орындамай Джиномен бірге демалуға шешім қабылдайды. Казинода Джеридің көп сөйлегені үшін және Джинодың тәккапарлығы үшін соңғыны сәтті және үлкен мафиози ретінде қабылдайды, бұл екі адамның басына үлкен қиындықтарға алып келеді.

Рөлдерде
--------

* Дон Амичи — *Джино*
* Джо Мантенья — *Джерри*
* Роберт Проски — *Джозеф Винсент*
* Майк Нассбаум — *мистер Грин*
* Джей Джей Джонстон — *Фрэнки*
* Рикки Джей — *мистер Сильвер*
* Джонатан Кэц — *Джеки Шор*

Сілтемелер
----------

* «Бәрі өзгеруде» (ағыл.) Internet Movie Database сайтында.
Соломон Гуггенхейм мұражайы ағылш. *Sir Solomon R. Guggenheim Museum* -АҚШ орналасқан өнер мұражайы, қазіргі таңдағы заманауи өнер түрін дамытатын танымал мұражай. Өзінің тарихын 1939 жылы Гуггенхайм фондынан бастады. Бастамашысы меценат Соломон Роберт Гуггенхайм болып келеді.

Тарихы
------

1943 жылдың маусым айында фонд мұражай дизайнын танымал архитектор Фрэнк Ллойд Райтқа тапсырады.

Архитектурасы
-------------

Музей сырты төңкерілген пирамида тәрізді мұнараға ұқсас келеді. Бұл XX ғасырдың ең көрікті архитектуралық туындысы болады. Мұражай құрылысы 1959 жылы аяқталды, ол уақытта Соломон Гуггенхай мен Фрэнк Райт қайтыс болған.

Директоры
---------

1961—1988 — Томас Мессер (1920—2013)

Мұражай филиалдары
------------------

* Венециядағы филиал;
* Лас-Вегас филиалы (2001—2008);
* Берлин филиалы (2012 жылы жабылған);
* Бильбаодағы Гуггенхайм музейі;
* Гуггенхайм мұражайы Абу-Даби;
* Гуггенхайм музейі Гвадалахаре, Мексика; Гуггенхайм музейі Вильнюсе, Литва;
* Гуггенхайм музейі Хельсинки, Финляндия (проектелуде)

Көрмелері
---------

Гуггенхайм музейі көптеген ұлттардың өмірін көрсететін таңғажайып көрмелер ұйымдастырады. Африка континентінің өнерін, 5 мыңдық Қытай тарихы мен Ацтек империясын. Кең ауқымды Ресей көрмелері (кураторы- З. И. Трегулова). О. Кипренский, Д. Левицкий, К. Брюллов, А. Иванов, И. Репин, И. Крамский, Н. Ге, М. Врубель, В. Серов, К. Малевич, М. Шагал, А. Дейнеки, А. Лактионов сияқты суретшілердің туындылары көрмеде орын алды.
Қазіргі кезде Гуггенхайм мұражайына жылына 3 миллион адам барады, ал Лас-Вегас филиалы ашылған соң бұл көрсеткіш артады.

Дереккөздер
-----------

* ..

*
**Апеннин түбегі** (итал. *Penisola italiana* – Итальян түбегі; сонымен қатар *Penisola appenninica*) — Жерорта теңізінің орта бөлігінде солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 1100 км-ге созылып жатқан Оңтүстік Еуропадағы ірі түбектердің бірі.

Жер бедері
----------

Ауданы 149 мың км², ені 130-300 км. Орталық Еуропадан Альпі тауы арқылы бөлінеді. Батысында Тиррен, шығысында Адриат, оңтүстігінде Ион теңіздерімен қоршалған. Жағасы көп тілімделген. Жер бедері таулы. Түбектегі тауларды Апеннин таулары және франциялық, италиялық Ривер бөледі. Апеннин түбегінің көпшілігі, кайнозойлық қатпарлану кезінде қалыптасқан жанартаулық аймақ. Кен байлықтарынан: қоңыр көмір, газ және аллюминий кентастары өндіріледі.

Климаты
-------

Климаты – субтропиктік жерортатеңіздік. Қыс айларының орташа температурасы 12°C, жазда орташа температура 28°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 500 мм-ден 1500 мм-ге дейін жетеді. 

Ірі өзендері – Тибр, Арно, ірі көлдері – Траимек, Больсен. Таулы аудандарда етті-жүнді бағыттағы мал өсіріледі, жағалау маңында дәнді дақылдар, жүзім егіледі. Ірі қалалары — Неаполь, Рим, Ливорно, Флоренция. Апеннин түбегінде Италия, Ватикан, Сан-Марино, мемлекеттері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7 том
**Шаңғы спорты** Қазақстанда, орта ғасырдың бастапқы кездерінен белгілі болса керек. Мұны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған заттар дәлелдейді. Тіпті Қытайдың көне жазбаларында олар өздерінің солтүстіктегі көршілерін "ағаш атты түркілер" деп атағандары белгілі. Сондықтан XX ғасырдың алғашқы ширегінде Қазақстанның кейбір қалаларында алғашқы шаңғы жарыстары өткендегі ешкімді таңқалдырмаса керек. 

1921 жылдан шаңғы спорты мектептеріндегі оқу бағдарламасына енді. Ал 1927 жылы респ-ның алғашқы ресми жарыс өтті. Бірақ жарыс протоколдары 1934 жылдан бастап сақталыпты. Сондықтан құжаттарда алғашқы респ. Ч-ты өткен жыл 1934 деп есептелініп келеді. Шаңғымен жарысудан алғашқы ч-дардың есімдері де белгілі. Олар: Г.Гершунова (3 км. - Қарағанды), А.Воронцова (5 км. - Ақтөбе), В.Голубенко (10 және 30 км. - Қарағанды).

Респ-дағы шаңғы спортының бастауында М.Серғазинов, В.Филимонов, М.Танекеев, К.Гакильберг, Д.Мартюшин, Г.Терещенко, Т.Копылов, С.Лактионов, Л.Бурнашев, И.Ерютин, И.Мальков, Е.Жиров, В.Клядов, Г.Авустин, А.Трунов, А.Унгефук т.б. тұрды.

Қазақстанда тәрбиеленген шаңғышылардың арасынан шыққан бірінші әлем чемпионы В.Кузин (СҚО), бірінші КСРО чемпионы И.Гаранин (Рудный қ-сы.), қысқы Олимпиада ойындардың бірінші чемпионы В.Смирнов (1989, 1994 жж. Көкшетау облысынан шықты. Әр жылдары И.Гаранин, А.Суалов, В.Сахнов, В.Смирнов, К.Ноғамбаев, Л.Турчин КСРО-ның құрама командасының сапында өнер көрсетті.

Респ-ның шаңғышылары Азия құрлығындағы күшті командалардың бірі. М.Однодворцев, А.Головко, Д.Емеленко, С.Малахова, И.Шишигина, О.Яцкая, Е.Актопова, Д.Старостина бірнеше рет Азияның және қысқы Азия ойындарының, қысқы Универсиадаларының ч-дары мен жүлдегерлері атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстандағы тау шаңғысы
* қазақстандағы шаңғымен тұғырдан секіру
**Бахром Бахтиярұлы Назаров** (өзб. *Bahrom Nazarov*); 4 маусым 1984 жылы туған, Өзбек КСР, Әндіжан облысы, Қорғантепа ауданы) — өзбек әншісі, ән жазушысы және музыкалық продюсері.

Өмірбаяны
---------

Бахром Назаров 1984 жылы 4 маусымда Өзбекстан КСР, Әндіжан облысы, Қорғантепа ауданы – өзбек әншісі, ән авторы және музыкалық продюсері дүниеге келген. Бахромның әкесі – мәдениет қызметкері, анасы – кітапханашы, Қазақстан КСР-ден. Бахром №8 гимназияның шет тілі сыныбында оқыды. 2002 жылы орта мектепті бітіріп, Ташкент теміржол инженерлері институтына оқуға түсті. 20 жасында Өзбекстанның халық әртісі Озодбек Назарбековтың шәкірті болды. Алғаш рет үлкен сахнада ұстазының концертінде «Исминг нима Әндіжанлик қыз» әнін орындады. 2007 жылы «Бұлбұл» әнін шығарды. Бахром Назаров – тәлімгері Озодбек Назарбековтың орындауындағы «Райхон сенга үйланаман», «Ләйлі сенден хафа ана» сияқты хиттердің авторы. 2014 жылы Бахром «Айрылдым» композициясын орындады. Әннің сәтті шыққаны сонша, оны тіпті Назаров күтпеген. Өзбекстанда жыл сайынғы шығармашылық салтанатта қазылар алқасы оны бірауыздан «Жыл әні – 2014» («Жыл әні – 2014») деп таныды.

Шығармашылық жолы
-----------------

Бірнеше апта бойы «Пари пари», «Яна күн сайын», «Кечикіш» сынды әндер радиостанциялардың хит-шеруінде бірінші орынды иеленді. 2015 жылы «Истиқлол» сарайында «Шукрона» атты алғашқы жеке концерттік бағдарлама өтті. 2017 жылдың басында әншінің «Бахт учун» альбомы жарық көрді, ал қарашаның ортасында кезекті жеке орындауы өтті. Бахром жыл соңында шыққан жаңа альбомының құрметіне өзінің бағдарламасын «Интизор» деп атады. Мұнда танымал тәжік және түрік әндері де шырқалды.

2018 жылы Назарбеков шәкіртінің шығармашылық өмірбаянында «Юраксиз» әні пайда болды. Кейін Бахром Юлдуз Тұрдиевамен дуэтте жұмыс істеп, «Мавриги» атты жаңа музыкалық шығарма жазды. Назаровтың әріптесімен өнер көрсетуі Sevimli TV YouTube арнасында пайда болды және 1 миллионнан астам қаралым алды (2023 жылдың маусым айының басындағы жағдай бойынша).

2022 жылдың желтоқсан айының соңында «Жыл әні-2014» жүлдесінің иегері Ресейдің 2 қаласында – Мәскеу мен Санкт-Петербургте сахнаға шықты.

Жеке өмірі
----------

2004 жылы Бахром Назаров әнші әріптесі Малиабоева Фирузаға үйленді. Қазіргі уақытта ол Ташкентте тұрады және екі баласы бар, үлкен ұлы – Озодбек, қызы – Зехина.

Дискографиясы
-------------

* 2014 - «Әндіжандық қыз»
* 2015 - «Шукрона»
* 2016 – «Бахт учун»
* 2017 – «Интизор»
* 2019 - «Юраксиз»
* 2022 - «Узр гузал»

Марапаттары
-----------

* Алтын рекорд (2001)
* Үздік әнші (2003)
* Үздік ынтымақтастық үшін (2006)
* «Достық» ордені (2011)
* Шухрат медалы (2022)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  Bahrom Nazarovga "Shuhrat" medali topshirildi (xabardor.uz)

Сілтемелер
----------

* Instagram ресми парақшасы
* Telegram ресми парақшасы
* YouTube ресми парақшасы
**Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт** — мемлекетаралық келісім. 1992 ж. 12 мамырда Ташкент қ-нда ТМД-ға қатысушы мемлекеттер: Армения, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан басшыларының қол қоюымен бекітілді. Сонымен қатар Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа кейіннен Әзірбайжан (24.9.1993), Грузия (9.12.1993), Беларусь (31.12. 1993) кірді. Келісім кейіннен ұзарту шартымен бес жылға жасалып, 1994 ж. 20 сәуірде күшіне еніп, БҰҰ хатшылығында 1995 ж. 1 қазанда тіркелді. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа қатысушы мемлекеттер мемлекетаралық қатынастарда күш қолданбауға немесе күш арқылы қыр көрсетпеуге, әскери одақтарға немесе қандай да болмасын басқа топтастықтарға, сонымен қатар қатысушы мемлекеттердің басқаларға бағытталған әрекеттеріне қатыспауға міндеттеме алды. Бір немесе бірнеше қатысушы мемлекеттің аумақтық тұтастығына және тәуелсіздігі мен қауіпсіздігіне немесе халықар. бейбітшілік пен қауіпсіздікке қатер төнген жағдайда қатысушы мемлекеттер бірлескен кеңес механизмін кідіріссіз іске асыратын болады. Қатысушы мемлекеттердің біріне қарсы шапқыншылық акт жасалған жағдайда, басқа қатысушы мемлекеттер мұны Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт-қа қатысушы мемлекеттерге қарсы шапқыншылық деп қарай отырып, әскери, т.б. көмек көрсетеді, сонымен қатар БҰҰ-ның Жарғысының 51-бабына сай ұжымдық қорғану құқығын жүзеге асыру ретінде өзінде бар құралдармен қолдайды. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа қатысушы мемлекеттердің жоғ. саяси органы — Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі. Оның құрамына Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа қатысушы мемлекеттер басшылары, сыртқы істер министрлері, қорғаныс министрлері және Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің Бас хатшысы кіреді.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Борис Николаевич Ельцин** (Орысша айтылуы: [bɐˈrʲis nʲɪkɐˈla(j)ɪvʲɪtɕ ˈjelʲtsɨn], ( оқылуы (ақп.)); 1 ақпан 1931, Свердловск облысы — 23 сәуір 2007, Мәскеу) — кеңестік және ресейлік саясаткер, 1991–1999 жылдары — Ресей Федерациясының тұңғыш президенті. 1961–1990 жылдары КОКП мүшесі болған Ельцин 1990 жылдан бастап партиясыз болды. Оның саяси көзқарасын жиі либералды және ұлтшыл деп сипатталады.

Өмірбаяны
---------

1 ақпан 1931 жылы Орал облысының Бутка ауылында (қазіргі Свердловск облысының Талицкий ауданында) дүниеге келді. Ельциннің өзінің мемуарына сүйенсек, раскулачивание саясатының нәтижесінде құқығынан айырылған шаруалар отбасында өсті. Буткада дүниеге келгенімен, Ельцин Басмановское ауылына жақынырақ болды, деді Ельциннің биографы Борис Минаев.

1955 жылы Орал политехникалық институтын бітіргеннен кейін, Свердловск қаласындағы құрылыс трестерінде шебер, прораб, аға прораб, бас инженер, құрылыс бастығы болып қызмет істеген.

1968 жылдан Свердловск облысы партия комитетіне жұмысқа шақырылып, 1976–1985 жылдары аралығында оның 1-ші хатшылығына сайланды.

1985 жылдың сәуір айынан бастап КОКП ОК-нің аппаратына ауыстырылып, құрылыс бөлімінің меңгерушісі, КОКП ОК-нің хатшысы (1985 — 86), Мәскеу қалалық партия комитетінің 1-ші хатшысы (1985 — 87) қызметтерінде болды.

1987 жылы қараша айында өткен пленумнан кейін орнынан алынып, екі жыл мемлекеттік құрылыс комитеті төрағасының 1-ші орынбасары, КСРО министрі дәрежесіне төмендетілді. 1990 жылы өткен сайлауда РКФСР халық депутаты болып, мамырдың 29-ында өткен РКФСР халық депутаттарының 1-ші съезінде РКФСР Жоғарғы Кеңесінің төрағалығына сайланды. КОКП 28-ші съезінде жария түрде партия қатарынан шықты.

1991 жылы 12 маусымда өткен Ресейдегі тұңғыш президент сайлауында жеңіске жетті. Тарихи тамыз бүлігін (19–21 тамыз, 1991) басуда шешуші рөл атқарып, Кеңес Одағының ыдырауын, оны ұстап тұрған жетекші партия КОКП-ны биліктен аластауды жеделдетті.

1991 жылы 8 желтоқсанда өткен Беловеж келісіміне Беларусь, Украина республикалары басшыларымен бірге қол қойып, Кеңес Одағының ыдырауын рәсімдеді. Тәуелсіз мемлекеттер достастығының, Кеден одағының негізін қалауға үлес қосты. Ресей президенті қызметін атқарған жылдары бірнеше рет ресми сапармен Қазақстанда болып қайтты. Екі жақты қарым-қатынасты дамытуға сіңірген еңбегі үшін 1998 жылы ол Қазақстанның ең жоғары марапаты "Алтын Қыран" орденімен марапатталды. Ресейде 1996 жылдың 3-ші шілдесінде өткен кезекті президент сайлауында қайта сайланды. 2000 жылы 1 қаңтардан бастап президенттіктен өз еркімен кетті.

Дереккөздер
-----------



Шығ.: Исповедь на заданную тему, М. 1990; Записки президента, М. 1993.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ресей президенті |
| --- |
|  |
| Президент | 
Борис Ельцин (1991–1999) •Владимир Путин (2000–2008) • Дмитрий Медведев (2008–2012) •Владимир Путин (2012–) |  |
|  |
| Вице-президент(1993 жылы ыдырады) | 
Александр Руцкой (1991–1993) |
|  |
| Президент міндетінатқарушысы | 
Александр Руцкой (қыркүйек–қазан 1993, *де-юре*) •Виктор Черномырдин (5–6 қараша 1996) •Владимир Путин (желтоқсан 1999–мамыр 2000) |

 |
Киница маңындағы Одра өзені
**Одра, Одер, Одр** (чех. '**және пол. *Odra*, нем. *Oder*, сіл. *Uodra*, ж.-сор. *Wódra*, т.-сор. *Odra*) – Батыс Еуропадағы өзен. Шығыс Судет тау сілемінен (Чехия) басталып, Польша жерімен ағады. Ныса-Лужицка (Нейсе) саласы қосылған жерден Одра бойымен Польша мен Германияның шекарасы өтеді. Одра Балтық теңізінің Шецин шығанағына құяды. Ұзындығы 906 км, су жиналатын алабы 125 мың км². Негізгі салалары Бубр, Ныса-Лужицка (сол), Варта (оң). Орташа жылдық су ағымы сағасында 480 м3/с, ең көбі 3000 м3/с. Су деңгейі жоғарғы ағысында 5–7 метрге көтеріледі. Козле қаласынан (Польша) төменіректе кеме қатынайды. Эльба, Висла өзендерімен каналдар арқылы жалғасқан. Одра бойындағы ірі қалалар: Острава (Чехия), Ополе, Вроцлав, Шецин (Польша), Одердегі Франкфурт (Германия).**

A.*Еуропа*.

Тағы қараңыз
------------

* Польша
* Германия
* Балтық теңізі

Сілтемелер
----------

* Польша қалалары
**Евгений Александрович Эктов** (1 қыркүйек 1986, Петропавл, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Жаттықтырушылар: Александр Эктов пен Нина Эктова. 2011 жылы Кобеде өткен Азия чемпионатының жеңімпазы. Азия чемпионаттары мен Азия ойындарының бірнеше жүлдегері. Ғұсман Қосанов мемориалында (Алматы) үш рет қарғып секіруде 17,22 м нәтиже көрсетіп, 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына лицензия жеңіп алды. Олимпиадада небәрі 16,31 м секіріп, 19-орын иеленіп, алдын ала кезеңде өз өнерін аяқтады.

Үздік нәтижелері
----------------

ашық алаңда
* ұзындыққа секіру — 7,77 — Қырғызстан Бішкек (31.05.2008)
* үш рет қарғып секіру — 17,22 — Қазақстан Алматы (30.06.2012)

жабық ғимаратта
* үш рет қарғып секіру — 16,44 — Вьетнам Ханой (02.11.2009)

Отбасы
------

Үйленген. Әйелі — Ирина Литвиненко — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру). Яна есімді (2010 ж.т.) қызы бар.

Сілтеме
-------

* Евгений Эктов «Worldathletics» сайтында
**Присци́лла По́йнтер** (ағылш. *Priscilla Pointer*; 18 мамыр 1924, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актриса. «Даллас» телесериалындағы Ребекка рөлімен танымал атанған.

Өмірбаяны
---------

1924 жылы Нью-Йоркте дүниеге келген. 54 жыл актерлық карьерамен айналысып, 2008 жылы тәмәмдайды. 

Бірінші күйеуі, Джулс Ирвинг (1925—1979) жүрегі тоқтап, өмірден 1979 жылы 28 шілдеде өтеді. Екінші, Роберт Саймондс, 2007 жылы 23 тамызда ісіктің кесірінен қайтыс болады. Оның Эми Ирвинг, Кэти Ирвинг және Дэвид Ирвинг атты балалары бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Присцилла Пойнтер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Луиджи Колаусиг** (итал. *Luigi Colàusig*; 4 наурыз 1914, Градиска д'Изонцо — 27 шілде 1991, Триест), **Джино Колаусси** (итал. *Gino Colaussi*) ретінде танымал — италиялық футболшы, шабуылшы. 1938 жылғы әлем чемпионы.

Карьерасы
---------

Ұлттық құрамаға алғаш рет 1935 жылы шақырту алды. 1938 жылғы әлем біріншілігінің финалында Мажарстанның қақпасына екі гол соқты. Бұл ойында Италия 4:2 есебімен жеңіске жетіп, қатарынан екінші рет әлем чемпионы атанды. 

Карьерасында "Триестина", "Ювентус", "Виченца", "Падова" секілді италиялық клубтарда ойнап (соғыстың салдарынан 1943-45 жылдары футбол ойнаған жоқ), 1948 жылы футбол ойнауды доғарды. Кейін бапкерлікпен айналысты. 

Бапкерлік карьерасының соңғы жылдарында қаржылық әлеуеті нашар "Таррос" командасына жаттықтырушы болды да, жалақысын уақытында ала алмай, күн көріс жағынан қатты қиналып, әлем чемпионатында алған алтын алқасын кепілге қойып та күн көрген екен. 

1963 жылдан Триест қаласына орнығып қалды да, 1991 жылы сол жерде өмірден өтті.

Жетістіктері
------------

* Әлем чемпионы — 1938

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ойыншы бапкер

Сілтемелер
----------

* Профилі
* tuttotrieste.net сайтындағы мақала Мұрағатталған 21 қарашаның 2008 жылы.
* Статистикасы Мұрағатталған 10 сәуірдің 2009 жылы.
* sptharros.it сайтындағы мақала
**Йоханнес Вильгельм Йенсен** (дат. Johannes Vilhelm Jensen; 20 қаңтар 1873 - 25 қараша 1950) — дат жазушы және ақын, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1944).

Өмірбаяны
---------

Йоханнес Вильгельм Йенсен 1873 жылы 20 қаңтарда Ютландия түбегінің солтүстік бөлігіндегі Фарсо қаласында ветеринар, фольклор жинаушы, сондай-ақ, антропология мен тарихты зерттеушінің отбасында дүниеге келген. Әкесі бала кезінен кітапқа деген сүйіспеншілігін оятты: он бір баланың төртеуі жазушы болды. Иоганнес Вильгельмнен басқа ең үлкен жетістікке Тиет Йенсен (1876-1957) қол жеткізді.

1944 жылы ол «зияткерлік қызығушылықты және шығармашылық стильдің өзіндік ерекшелігін поэтикалық қиялмен үйлестірген сирек кездесетін күші мен байлығын үшін» әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алды.

Естелік
-------

Фарсодағы Йоханнес В. Йенсен және Тит Йенсен мұражайы
1991 жылы 7 қыркүйекте Фарсода Йоханнес В. Йенсен үй мұражайы ашылды. 2008 жылы мұражай кеңейтілді. 2019 жылы екінші кеңейтуден кейін мұражай өз атауын Йоханнес В. Йенсен және Тит Йенсен мұражайы деп өзгертті (*Johannes V. Jensen og Thit jensen Museet*).

Негізгі жұмыстары
-----------------

* «Даниялықтар» («Danskere», 1896)
* «Эйнар Элькер» («Einar Elkoer», 1897)
* «Химмерланд халқы» («Himmerlandsfolk», 1898),
* «Жаңа химерландтық әңгімелер» («Nye Himmerlandschistorier», 1904)
* «Химмерландтық әңгімелер. Үшінші том» («Himmerlandschitorier. Tredie Samling, 1910)
* «Корольдің құлауы» («Kongens Fald», 1901)
* «Өлеңдер» («Digte», 1906)
* «Біздің дәуірге кіріспе» («Introduction til vor Tidsalder», 1915)
* «Ұзақ саяхат» («Den lange Rejse», 1922-1924)
* «Мифтер» («Myter», 1907-1944)
* «Сананың белестері» («Andens Stadier», 1928)

Басқа шығармалары
-----------------

* Johannes Larsen
* Jordens Kreds
* Madame d’Ora
* Myter I, II, III
* Mørkets Frodighed
* Norne-gæst
* Skibet
* Skovene
* Swift og Oehlenschlæger
* Tilblivelsen
* Ungt er endnu Ordet

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "The Nobel Prize in Literature 1944". Nobelprize.org. Nobel Media AB 2014. Web. 2 Feb 2017.
2. ↑  Historie (da).  Johannes V. Jensen og Thit jensen Museet. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 қаңтар 2022.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 қаңтар 2022.
**«1984»** (ағылш. *Nineteen Eighty-Four* – «*Мың тоғыз жүз сексен төртінші*») — Джордж Оруелдің 1949 жылы басылған роман-антиутопиясы. «1984» романы Евгений Замятиннің «Біз» (1920), Олдос Хакслидің «О көркем жаңа әлем» (1932) және Рэй Бредберидің «Фаренгейт бойынша 451 градусымен» (1953) қатар бірегей антиутопия саналады. Кітап ХХ ғасырда үлкен ықпалға ие болып, әлемге көптеген ой тастады. Кітаптың авторы кітап шыққаннан кейін жарты жыл өткенде қайтыс болды. Умберто Эко «Раушан аты» кітабының кіріспесінде: «Авторға кітапты бітіргеннен кейін ғана өлу керек болатын. Мәтіннің жолына тұрмауы үшін» деген екен.

Жазу тарихы
-----------

Өзінің баспагері Фреду Уорбургке 1948 жылы 22 қазанда жазған хатында Оруэлл, роман жазу ойы оған 1943 жылы келгенін хабарлайды. Ол «Мал аула» кітабындағы «берілген революция» тақырыбын аша түседі. Романның алғашқы атауы «Еуропадағы соңғы адам» және «Live and Dead» («Тірілер мен өлілер») болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлемдегі теңдессіз 100 кітап


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Джордж Оруэллдың шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдар мен повестер | 
Бирмалық күндер • Пастордың қызы • Фикус жасасын • Дем алуға шыққанда • Мал ауласы • 1984 |
|  |
| Мемуарлар | 
Парижде мен Лондонда қаңғу • Уиган айлағына апарар жол • Каталонияға бір қошемет |
|  |
| Эсселер | 
Киттің ішінде және басқа эсселер • Сыни эсселер • Саясат және ағылшын тілі • т.б. |

 |