recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Burgomaster** (*Bürgermeister*) — Германияда, қала аумағында мемлекеттік билікті жүзеге асыратын мемлекеттік қызметкер. Жалпы жер маңызы бар мәселелерді шешеді (мемлекеттік қаулылар мен жер министрліктері негізінде) және қаланың жергілікті маңызы бар мәселелері бойынша шешімдерді жүзеге асырады. Жер мәселесінде ол магистраттың, қалалық өкілдер жиналысының немесе қалалық кеңестің төрағасы болып табылады. 1934 жылға дейін оны магистрат немесе қалалық өкілдер жиналысы тағайындады. Ірі қалаларда бургомистрлер обер-бургомистрдің көмекшілері болды, 1934-1945 жылдар арасында. 1945 жылдан 1990 жылдарға дейін Регирунгс-президент болып тағайындалды. кейбір елдерде магистрат, басқаларында қалалық өкілдер жиналысы, басқаларында оны халық сайлаған, ал 1990 жылдардан бастап оны тек халық сайлаған. Бұрын Швеция мен Финляндияда бургомистрлер қала ішіндегі орталық маңызы бар мәселелерді ғана шешетін еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  БСЭ 1-е изд. ст. "Бургомистр". Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 мамыр 2023.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 мамыр 2023.
2. ↑  § 59. Общины Финляндии.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 шілде 2022.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 мамыр 2023.
**Стивен Эндрю Содерберг** (ағылш. *Steven Soderbergh*; 14 қаңтар, 1963, Атланта, Джорджия, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинооператор, монтажер және кинопродюсер. «Секс, өтірік және видео» фильмі үшін «Канн кинофестивалінің» «Алтын пальма бұтағы» (1989) марапатының лауреаты. «Траффик» (2000) фильмі үшін ол «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол «Оушен достары» трилогиясы мен фильм франшизасының арқасында көрермендер мен сыншылар арасында үлкен танымалдыққа ие болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Стивен Содерберг (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
Біріккен ұлттар ұйымының сызбасы:
     Солтүстік Азия
     Орталық Азия
     Оңтүстік-батыс Азия
     Оңтүстік Азия
     Шығыс Азия
     Оңтүстік-шығыс Азия
**Орта Азия** — Азия құрлығының Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түрікменстан Республикалары мен Қазақстанның оңтүстік облыстарының жерлерін қамтитын аймақ. Абай өзінің «Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы» деген тарихи еңбегінде: «.. .арабтан бұл Орта Азияға дін исламды үйретушілер көп әскермен келіп, халықты жаңа дінге қаратып жүргендерінде Құтайба атты кісі Қашқарға дейін келіп, халықты исламға көндіргенде, бұлар да мұсылман болдық депті» деген деректер арқылы арғы түбі Күншығыс Сібірден келіп, Алатау бөктерлерін мекендеген қазақтардың ислам дініне кіру тарихынан мағлұмат береді.

Тарихы
------

Орта Азия 1218 жылдан Моңғол жерлеріне кіре бастады. Ең алдымен 1218 жылы Шыңғыс хан өзінің қас жауын Кучлукты жеңіп, қара-қидан жерлерін өзіне тартып алды. 1219 жылдың күзінде Моңғолдар мен Хорезм елдерінің арасында соғыс басталды да, 1223 жылдың көктемінде, Моңғолдардың жеңісімен аяқталды.

Тағы қараңыз
------------

* Орталық Азия
* Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері

Дереккөздер
-----------

Орыс тіліндегі ақпарат

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Гүлмира Бекзатқызы Даулетова** (13 сәуір 1988, Қазақ КСР, КСРО Шымкент облысы Ленинск) — шахматтан халықаралық әйелдер шебері (2007),[Қазақстан Республикасы әйелдер құрамасының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Қазақстан шахмат федерациясының атқарушы және турнирлік директоры болып жұмыс істейді.

4 жасар Гүлмираның алғашқы тренері, оның әкесі (бағдарламашы және шахматтан спорт шеберіне үміткер) болды. 12 жасында әкесімен көршілес жатқан Өзбекстанға халықаралық турнирге барып, бірінші орын алды, сол турнирде жас шахматшыны Шымкенттік жаттықтырушысы Григорий Ким байқады.

М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің «Құқықтану және халықаралық қатынастар» факультетін тамамдап, 2014 жылы - Алматыдағы Қазақ ұлттық университетінің «Халықаралық қатынастар» факультетінің магистратурасын бітірген. Испанияда академиялық ұтқырлық бағдарламасы бойынша білім алып, "V Open International St Casablanca" турнирін жеңіп алды. Қазіргі таңда Қазақстанның үздік 5 шахматшысы қатарына енген.

Жетістіктері
------------

* 2001 ж. - 14 жасқа дейінгі қыздар арасындағы Өзбекстан чемпионы;
* 14, 18, 20 жасқа дейінгі топтағы қыздар арасындағы Қазақстан чемпионы;
* 2004 ж. - 16 жасқа дейінгі Азия чемпионатының қола жүлдегері;

3 ұпайды орындап Халықаралық шебер атанды. 1). 2005 ж. 18 жасқа дейінгі қыздар арасындағы әлем чемпионатында (Бельфор, Франция,), 2). 2006 ж. Дүниежүзілік шахмат олимпиадасында (Турин, Италия,), 3) 2006 ж. 18 жасқа дейінгі Азия чемпионатында бірінші орын үшін (Бішкек, Қырғызстан);

* 2006 ж. - 18 жасқа дейінгі шахматшылар арасындағы Азия чемпионы;
* 2007 ж. - Макао жабық бөлмелеріндегі Азия ойындарының қола жүлдегері;
* 2007 ж. - "Аэрофлот С -2007" турнирінің жеңімпазы (ерлер номинациясы)

Қазақстанның Әйелдер арасындағы үш дүркін чемпионы (2007, 2008, 2010);

* 2010 ж. - Анкарада түркітілдес елдер студенттерінің Универсиадасында Вице-чемпион;
* 2013 ж. - командада құрамынла Қазақстан чемпионы (Астана үшін өнер көрсетті);
* 2014 ж. - блиц бойынша Қазақстан чемпионы;
* 2014 ж. - блиц бойынша Азия ұлттар Кубогының екі мәрте жүлдегері (Тебриз, Иран): күміс (жеке), қола(командада);
* 2014 ж. - 41-ші Бүкіләлемдік шахмат олимпиадасының (Тромсе, Норвегия) қола жүлдегері;
* 2016ж. - Бакуде (Әзірбайжан) өзінің 6-шы Олимпиадасында ойнады (2006 - 2016).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Мұрағатталған 28 наурыздың 2018 жылы.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Рэпкор** (немесе панк-рэп) — альтернативті рок-музыканың жанры, вокал ретінде көбінесе рэп оқуды қолданады. Рэпкор өзінде панк-рок, хардкор-панк, хип-хоп сияқты Рэпкор
инструменталды және вокалды бағыттарды қамтиды.

ТАРИХЫ
------

### **Рэпкордың дамуы (1980-жылдардан — 1990 жылдардың ортасы)**

Beastie Boys тобын рэпкордың негізін қалаушылары деп санайды.
Рэпкор 1980 - жылдардың екінші жартысында, ұқсас фанк - метал жанрымен бірге пайда болды. Алғашқы рэпкор жанрындағы группа деп Beastie Boys саналады. Олар алғаш рет хип-хоппен хардкорды біріктірген. Алғашқы албомы «Licensed to Ill» 1986 жылы шағып R&B чартында алғашқы орындардың бірін алды. 2012 жылы Адам Яуханың өлімінен кейін альбом қайтадан Billboard чартына кірді. Сонымен қатар Biohazard тобы да осы жанрдың дамуына үлкен үлес қосты деп саналады. Өздерінің екінші «Urban Discipline» (1992) альбомында, 
олар трэш-металға хип-хоп қосып, бірнеше жанрды қосуды одан әрі әлемдік сахнаға шығарады.

### *Рэпкордың алтын уақыты (1990-ж. соны - 2000 жылдардың басы)*

1990-жылдары жанр үлкен қарқынмен дамиды, көптеген танымал рэпкор топтар пайда болады. 1995 жылы 311 атты топ Billboard чартында «Down» және «All Mixed Up», хип-хоп және рэгги-рок жанырындағы өлендерімен танымал болады. Rage Against The Machine тобының Evil Empire(1996) альбомы Billboard чартында бірінші орынды алады. 1997 жылы Limp Bizkit-тің «Three Dollar Bill, Yall$» атты алғашқы альбомы шығады. 2000 жылдары «Limp Bizkit» рэпкор жанырындағы ең үздіктердің бірі болып саналады.
Осы жылы қыста Bloodhound Gang тобының «Hooray for Boobies» альбомы солтүстік америка және еуропа чарттарында алғашқы орындарды алады. Және тура сол жылы Papa Roach-тің ең танымал альбомдарының бірі шығады. «Last Resort» өлеңі Billboard альтернативті чартында бірінші орынды алады.

2000 жылдың күзінде ню-метал/рэпкор жанрындағы Linkin Park өздерінің алғашқы «Hybrid Theory» альбомын шығарады, «Hybrid Theory» Billboard 200 чартында екінші орынды және сатылым жағынан онжылдықтың екінші орынын алады. «In the End» өлені рэпкор жанырындағы ең танымал өлендердің бірі болып табылады.

### **2000 жылдың ортасы — қазіргі уақыт**

2000 жылдың ортасында рэпкорға деген қызығушылық азаяды, хит-парадтарға түсетін рэпкор орындаушылар азая бастайды. 2005 жылдан бастап One Day as a Lion, Hazen Street, Avery Watts сияқты топтар пайда болады. Үлкен жетістікке 2008 жылы шыққан «Swan Songs» альбомымен Hollywood Undead тобы жетті. Бұл топ өзінде хип-хоп, рэп-метал,скримо-кранк және қоршаған ортаға деген дөрекі қатынасты қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  ,ru.wikipedia.org/wiki/рэпкор
АҚШ, Нью-Мексико, Альбукеркеге жақын Сандиа шыңындағы әртүрлі типтегі радиоантенналар. FM және теледидар сигналдарын тарататын антенналар тарату қашықтығын ұлғайту үшін көбіне биік мұнараларда не тау шыңдарында орналасады. Мында екі типтегі антенналар көрсетілген, сондай-ақ екі нүктелі микротолқынды байланысқа арналған тәрелке мен барабандар көрсетілген (мысалы студиядан таратқышқа).
**Радио** (лат. *radio* — оқимын, сәуле шығарамын ← *radius* — сәуле) - сымсыз байланыстың бір түрі, сигнал таратушы ретінде әуе толқындары пайдаланады. Радиобайланыстың қасиеті - әуе толқындар арқылы хабарларды аса шалғайға сымсыз әдісімен жеткізу.

Хабарлағышқа орнатылған ұшқындық аралық тербелмелі контур жіберіп - таратушы антеннамен индуктивті байланыста және онымен резонанстық күйге келтіріледі.
Сигналды тіркеу тәсілдері әуе толқындар (радиотолқындар) арқылы жіберген сигналды (хабарды) қабылда алады. Радиобайланысты алғаш ойлап тапқан - А. С. Попов.

**Радиохабар** - радиобайланыстың көмегімен әуе толқындары арқылы берілетін ақпараттық, қоғамдық - саяси, көркем және музыкалық хабарлар, жедел ақпарат, бұқаралық үгіт пен насихат жұртшылықты оқыту - ағарту құралдарының бірі. Демек, бұқаралық ақпарат құралдары бір түрі.

Радионың негізгі жанрлары: ақпараттық, қоғамдық саяси жанрлар, көркем публицистикалық жанрлар (радиоочерк, радиофельетон, радиокомпозиция), көркем жанрлар (радиоинсценировка, радиопьеса, тағы басқа). Радио сонымен бірге өз хабарларында барлық жанрда орындалған әдеби және музыкалық шығармалардың трансляциясын да, радиоға арнайы дайындалға драмалық және опералық спектакльдерді де пайдаланады.

Радиотехника
------------

Регламент
---------

Қолданбалары
------------

Этимологиясы
------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
ҚазақстанҚазақстан телеарналары мен радиостанциялары |
| --- |
|  |
| Телеарналар | 
Қазақстан • Қазақстан телеарнасының аймақтық телеарналары • Хабар • Балапан • Мәдениет • 31 телеарна • Jibek Joly TV • Асыл арна • ЕлАрна • Жетінші арна • КТК телеарнасы • Астана |  |
|  |
| Радиостанциялар | 
Қазақ радиосы • Шалқар радиосы • Астана радиосы • Classic радиосы |
|  |
| Қазақстан телеарнасының аймақтық телеарналары | 
Ақмола облыстық филиалы • Ақтөбе облыстық филиалы • Атырау облыстық филиалы • Батыс Қазақстан облыстық филиалы • Жамбыл облыстық филиалы • Қарағанды облыстық филиалы • Қостанай облыстық филиалы • Қызылорда облыстық филиалы • Маңғыстау облыстық филиалы • Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалы • Павлодар облыстық филиалы • Семей қалалық филиалы • Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы • Шығыс Қазақстан облыстық филиалы |
|  |
| Интернет-телеарналар | 
Disney Channel Kazakhstan |
|  |
| Телевидение порталы |

 |
**Алматы Туры 2013** (ағылш. *Tour of Almaty 2013*) Халықаралық велосипедшілер одағының (*UCI*) қамқорлығымен Қазақстанда ұйымдастырылаған алғашқы бір күндік тас жол веложарысы. Жарыс 2013 жылдың 6 қазан күні Алматы қаласында өтті.

Бір күндік тас жол веложарысты өткізу туралы меморандумға Алматы қаласының әкімшілігі, *UCI* және Қазақстан велоспорты федерациясы арсында 2013 жылдың ақпанында қол қойылды.

Бір айналымның қашықтығы – 31 километр. Жарыстың жалпы қашықтығы – 186 километр (6 айналым).

Жарыстың жүлде қоры 39 900 еуроны құрайды, жеңімпаз 15 000 еуроға ие болды.

Алматы Туры 2013 веложарысының логотипі

Командалар
----------

Турдың жеңімпазы атану үшін 20 команда бақ сынасты: үш кәсіби құрлықтық команда, 12 құрлықтық команда, үш ұлттық команда, бір аймақтық команда және бір клуб. Жалпы алғанда алғашқы *Tour of Almaty 2013* веложарысына 16 елдің командалары қатысады. Қазақстан атынан үш команда өкілдік етті: ұлттық құрама, Astana құрлықтық командасы және Vino 4-ever клубы. Сонымен қатар, жарысқа Ресейдің Itera-Katusha Team, Әзірбайжанның Synergy Baku Cycling Project, Италиядан, Австриядан, Украинадан, Латвиядан, Ираннан, Ирландиядан, Брунейден, Нидерландылардан, Франциядан, Польшадан, Өзбекстаннан, АҚШ-тан және Молдавиядан командалар қатысты.

|  |
| --- |
| **Кәсіби құрлықтық командалар** |
|
|
| 1 | Bardiani Valvole - CSF Inox | Италия |
| 2 | Team Novo Nordinsk | АҚШ |
| 3 | CCC Polsat Polkowice | Польша |
| **Құрлықтық командалар** |
| 4 | Arbö Gebrüder Weiss - Oberndorfer | Австрия |
| 5 | ISD Continental Team | Украина |
| 6 | Kolss Cycling Team | Украина |
| 7 | Rietumu - Delfin | Латвия |
| 8 | CCN Cycling Team | Бруней |
| 9 | La Pomme Marseille | Франция |
| 10 | Polygon Sweet Nice | Ирландия |
| 11 | Synergy Baku Cycling Project | Әзірбайжан |
| 12 | Itera - Katusha | Ресей |
| 13 | Ayandeh Continental Team | Иран |
| 14 | Continental Team Astana | Қазақстан |
| 15 | Alpha Baltic - Unitymarathons.com | Латвия |
| **Ұлттық командалар** |
| 16 | Өзбекстан Ұлттық командасы | Өзбекстан |
| 17 | Қазақстан Ұлттық командасы | Қазақстан |
| 18 | Молдавия Ұлттық командасы | Молдавия |
| **Аймақтық командалар** |
| 19 | Global Cycling аймақтық командасы | Нидерландылар |
| **Клубтық командалар** |
| 20 | Vino 4-ever клубы | Қазақстан |
|

Нәтижелер
---------

| Орын | Велошабандоз | Ел | Уақыт |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Максим Иглинский | Қазақстан Қазақстан |  |
| 2 | Сонни Колбрелли | Италия Италия |  |
| 3 | Руслан Тлеубаев | Қазақстан Қазақстан |  |

Трансляция
----------

* Eurosport 2
* Хабар
* Қазақстан
* Astana TV
* 31
* KAZsport

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Турдың ресми сайты Мұрағатталған 18 желтоқсанның 2014 жылы.  (қаз.)  (орыс.)  (ағыл.)
*Басқа мағыналар үшін Ольгин ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Ольгин ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қызылағаш, Ольховка, Тимирязево ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылағаш ауылы.

Тарихы
------

2013 жылы Ольгин ауылдық округі таратылып, құрамында болған Ольгино, Тимирязево, Ольховка ауылдары мен Успен ауылдық округінің Белоусовка ауылынан Белоусов ауылдық округі құрылып, орталығы Белоусовка ауылы болып белгіленді. 2018 жылы Ольгин ауылдық округі қайта құрылып, құрамына таратылған Белоусов ауылдық округінің Ольгино, Тимирязево, Ольховка ауылдары енді.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 798 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том
2. ↑  Павлодар облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы
3. ↑  Павлодар облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы
4. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Павлодар облысы Успен ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Қозыкен •
 Қоңырөзек •
 Лозов •
 Новопокров •
 Ольгин •
 Равнополь •
 Успен 
 |

 |
**Валентин Гомес Фариас** (ис. *Valentín Gómez Farías*, 14 ақпан 1781, Гвадалахара — 5 шілде 1858, Мехико) — Мексика Президенті міндетін бес рет атқарған мексикалық саясаткер. Өз кезеңіндегі ірі саяси тұлғалардың бірі.

Ертеректегі жылдары
-------------------

Валентин Гомес Фариас 14 ақпанда 1781жылы Гвадалахарда дүниге келді. Әкесі - Испанияда туған Хосе Лухардо Гомес де ла Вара, анасы — Мария Хосефа Мартинес-и-Фариас.

1800 жылы Гадалахарда революциялық идеяларға бағыттауға жол ашқан семинарияны тамамдады.Осыдан кейін Гвадалахар Университетінде медицинаны меңгеріп, 1807 жылы аяқтады. Университетті аяқтаған соң, Агуаскальентесте мұғалім болып қызмет етті.

1812 жылы 1812 жылы Конституцияны қабылдаған Кадис Кортесінің депутаты болып сайланды. 1812 жылы тәуелсіздік үшін Мексикалық соғыс аяқталуына қарай Игуал Жоспарына қосылды және император Агустин І шақырылуындағы Мексиканың бірінші Конституциялық конгресінің депутаты болды.

1817 жылы 4 қазанда Изабель Лопеске үйленді. Олардың алты баласы болды, алайда олардың екеуі сәби кезінде шетінеп кетті.

Саяси мансабы
-------------

1825 жыл мен 1830 жылдар аралығында Гомес Фриас Халиско штатының сенаторы, кейін 1833 жылдың 2 ақпаны мен 31 наурызы аралығында президент Мануэль Гомес Педрас үкіметінде шет ел секретары болды. Кейін ол вице-президент болып сайланды.

Ол төрт рет 1833 жылы сол жылдың 3 мен18 маусымы, 3 шілде мен 27 қазан және 1833 жылдың 15 желтоқсаны мен 1834 жылдың 24 сәуірінде Гомес Педрас Конгресспен араласып кеткенде мамырда генерал Антонио Лопеса де Санта-Аннаның президенттік уақытының үзілісі арасында осы дәреже міндетін атқарушы болды. Осы кезеңдерде либерал Гомес Фариас өзіне оппозицияда болған, сол сияқты оба эпидемиясындағы консервативті бағыт алғандармен және кликерлі ортамен араласуына мәжбүр болды.

Соңғы жылдары
-------------

Валентин Гомес Фариас 1858 жылы 5 шілдеде қайтыс болды. Католиктер шіркеуінде шіркеу рәсімімен жерлеуге қарсылық білдірді, сондықтан ол Микскоакадағы өзінің қызының ауласына жерленген болатын.

1933 жылдың шілдесінде оның мәйіті Мексика тарихына елеулі үлесқосқандар жерленетін Ротондадағы зиялы адамдар қатарына көшірілді.

Сілтемелер
----------

* Биография Гомес Фариаса на сайте *The Handbook of Texas Online*  (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Rotonda de las personas ilustres.  Segob.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  MEJÍA ZÚÑIGA, Raúl (1981) *Valentín Gómez Farías, hombre de México, 1781-1858*, México, ed.Fondo de Cultura Económica, ISBN 978-968-16-0999-3 p.79
NASA X-43
**NASA X-43** - әлемдегі ең жылдам ұшатын әуе көлігі. Бұл ұшақты 10 жыл көлемінде NASA, Orbital Sciences Corporation, MicroCraft Inc құрастырушылары мен инженерлері жасаған. Және оның құрастырылуына 250 миллион АҚШ доллары жұмсалған. Егер дыбыс жылдамдығы 340, 29 м/с деп есептесек, одан X-43A 9,6 есе артық жылдамдықпен ұшқан.

Тарихы
------

X-43A ұшағы әуе кеңістігінде 2001 жылдың 2 маусымында тексерілген. Алайда, ұшақтан қателіктер табылып, ұшу кезінде апатқа ұшыраған, оның қалдықтары Тынық мұхитының түбіне кеткен. 2004 жылы 27 наурыз күні сынақ алаңынан X-43A сәтті өтті. 2004 жылы 16 қарашада Николай аралынан Тынық мұхитына дейін 11 230 км/сағ жылдамдықпен ұшып өткен. Нәтижесінде, жаңа рекорд орнатылып, Гиннес рекордтар Кітабы NASA ғарыш агенттігіне Guinness World Records сертификатын табыстаған.

Жалпы анықтама
--------------

Ұшақ қанаттарының құлашы – 1,5 метр болса, ұшақтың жалпы ұзындығы – 3,6 метр. Scramjet (Supersonic Combustion Ramjet) атты тәжірибелік тура нүктелі әуе қозғалтқышы арқылы жұмыс істейді. Оның артықшылығы: қозғалтқышта үйкелетін бөлшектер жоқ, сутегі мен оттегінің қоспасы қозғалтқышты оталдыратын отын ретінде қолданылады. Өзге ұшақтардың жанармайлары секілді бұл ұшақтың отыны арнайы бактарда сақталмайды, отын ретінде қолданылатын оттегіні атмосферадан алады. Атмосферадан алынған оттегі өзінен улы қалдықтар шығармайды, ол су буына айналып отырады.
X-43A ұшағын жасаудағы мақсат – гипердыбысты, турбореактивті қозғалтқыштың баламасы негізінде жаңа технологиялардың мүмкіндігін анықтау. Ғалымдардың ойынша, бұндай гипердыбысты ұшақтар келешекте Жер шарының кез келген нүктесіне 3-4 сағатта жетіп алады екен..

Сипаттама
---------

X-43A ұшағына қысқаша сипаттама:
Түрі – тәжірибелі ГҰА (гипердыбысты ұшу аппараты)
Қанаттарының құлашы – 150 мм.
Ұшақтың ұзындығы– 366 мм.
Биіктігі – 60 мм.
Салмағы – 1270 кг.
Қозғалтқыш саны – 1.
Ұшу қашықтығының шегі – 30 км.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлем рекорды
NASA — Hypersonic X-43A Takes Flight Мұрағатталған 13 ақпанның 2016 жылы.

Сілтемелер
----------

* X-43  (ағыл.)
* NASA: X-43 Мұрағатталған 13 ақпанның 2016 жылы.  (ағыл.)
**Дәйек сөз**, *цитата* (лат. *cіto*– келтіремін, шақырамын) – түпнұсқадан сөзбе-сөз алынған үзінді. Автордың ойын беделді пікірлермен тиянақтау үшін, біреудің пікіріне сын айту үшін, құнды дерек ретінде пайдалану үшін қолданылады.

**Дәйексөз (цитата)** - төл сөздің бір түрі. Дәйексөз басқа біреудің айтқан пікірінен үзінді алынып, өзгертілмей беріледі. Дәйексөз алыну тәртібі функционалдық стильдің бір түрлеріне байланысты әр түрлі болады. Ғылыми стильде автордың есімі, еңбегінің аты, шыққан қаласы мен баспасы айқын көрсетіледі. Публицистикалық стильде мұндай деректердің тізілуі шарт емес, сол пікірді айтқан адамның аты-жөні дұрыс айтса жеткілікті.

Дәйек сөз, негізінен, баспасөз материалдарында, ғылым еңбектерде, кітаптар мен әр түрлі қолжазбаларда, баяндамалар мен сөйлеген сөздерде келтіріледі. Дәйек сөздер ғылым еңбектерде пайдаланғанда, сол еңбекте айтылатын оймен логикалық тұрғыдан қабысып, жарасым табуы тиіс. Айтылмақ ойды одан әрі дамытып, жаңа деректермен толықтырып тұру керек. Сонда ғана ол өз міндетін атқарады. Әдетте, зерттеу еңбектерінде, көбінесе әдебиет, мәдениет, өнер, ғылым қайраткерлері пікірлерінен дәйек сөздер алынып отырады. Мұның өзі үлкен талғаммен, орынды алынса, еңбектің сапасын арттыруға есебін тигізеді.

Дәйек сөз көбінесе ықшам түрде алынады. Сөйлем ұзақ болған жағдайда керекті жерін алып, қысқартылған сөздер орнына көп нүкте қою шарты бар. Дәйек сөз, әдетте, тырнақшаға алынып жазылады. Міндетті түрде дәйек сөз алынған еңбек, оның авторының аты-жөні сілтемелерде анық, нақтылы көрсетілуі тиіс. Эпиграф та дәйек сөздің бір түріне жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  Салқынбай А. Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік: - Алматы: Сөздік-Словарь, 1998. - 304 бет. ISBN 5-7667-4515-X
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
4. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Маңғал тамы** — тарих және сәулет өнерінің ескерткіші. Амангелді ауданының Үрпек ауылынан 5 км қашықтықтағы Ағаштыкөл көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы зиратта орналасқан. 19 ғасырдың ақырында қаз руының елке атасынан шыққан Маңғал деген кісі қабірінің басына тұрғызылған. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің «Қазжөндеу» шеберханасының мамандары алғаш 1980 жылы мемлекеттік есепке алып, 2001 жылы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ескерткіш табанының көлемі 7,02 – 7,00 м. Порталдық-күмбезді пішінде тұрғызылған. Алдыңғы беті мен ішкі жағы әртүрлі әдістермен қаланып, ою-өрнекті түрлі түсті тақташалармен өрнектелген. Төрт бұрышты қабырғасынан жартылай дөңгелек ойық желкендер арқылы күмбезге ауысады. Желкендердің жоғарғы он қатарындағы көлденең тісті қалау туралы қалыпты қалаумен ауысып отырады. Ескерткіштің кіре беріс ойығының үстіне төрт-төрттен, көлемі 27,0х17,5х53,3 см тікбұрышты оюлы кірпіштер қаланып, жоғары және төменгі жағынан «бұрама» пішінді кірпіштермен қоршалған. Жоғарғы бөлігіндегі аркалы ойықтардың барлығының аралығына орнатылған «сталактиттер» сегіз үзбеден кейін күмбезге ұласады. Дөңгелек күмбездер арнайы құйылған кірпіштермен өрілген. Іргетастың үстіндегі бөлік S пішіндес дөңгелек кірпіштермен «дандан» түрінде көмкерілген. Сыртқы тұтас қабырғалар «шырша» әдісімен қаланып, екі жақ қанаттары тік «бұрама» кірпіштермен қоршалған. Кіреберіс ойық та өрнекті тақташалармен көркемделген. Кіреберіс жақтағы қабырғаға таяз ойықтар жасалған. Алдыңғы жаққа қабырға әдісімен қаланған қақпа қалқаны орнатылған. Маңғал тамы 1916 жылғы Торғай көтерілісі кезінде сарбаздарға қорған, бақылау мұнарасы қызметін атқарды. Соғыс барысында патша өкіметі жазалаушы отрядының зеңбірек добы түсіп, күмбезінің бір бөлігі құлаған. Қазіргі уақытта қабырғаларының жекелеген бөліктері ғана сақталған. 

Дереккөздер: Торғай елі. Энциклопедия. Құрастырған Т. Рсаев. Алматы, «Арыс» баспасы, 2013 жыл
**Қашқансу каналы** – Қызылорда облысы Қармақшы ауданының жерінде, Сырдария өзенінің сол жағында, Жосалы кентінен оңтүстік-батысқа қарай созылып жатқан Жусанды дала жазығында. Көне заманда Сырдарияның орталық атырауынан басталатын Қашқансу өзені Жусанды далаға жеткен. Сол өзектің құрғақ арнасын Қармақшы ауданының шаруашылықтары күріштік алқаптардан шығатын тастанды (ақаба) су ағызу үшін қашыртқыға айналдырған.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Қашқынсу каналы ауданның III Интернационал ауылының ауыспалы егіс алқабы тұсынан басталып, 15,7 км-ге созылады. Су өткізгіштігі 4,0 м3/сек. Қашыртқы 1988 жылы іске қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Абдулла Авлони** — әйгілі өзбек жазушысы, драматург, ағартушы және педагог. Балаларға арналған шығармалардың авторы ретінде де танымал. Қазіргі үлгідегі өзбек мектептерін қалыптастыруға және оның дамуына көп еңбек сіңірген. 1918 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1874 жылы 12 шілдеде Ташкент қаласында дүниеге келген. Медресе анындағы мектепте білім алған.

Жадидизм қозғалысы көшбасшыларының бірі болған. Мектептерге арналған оқулықтар жазған. 1907 жылы өзбек тілінде «Шухрат» газетін шығарған.

Абдулла Авлони 1913 жылы Ташкентте алғашқы өзбек театрының труппасын ұйымдастырады. Труппа атауы - «*Түркістан*».

Кеңес дәуірінде Өзбекстандағы ағарту ісі белсенділерінің бірі болады. Ұстаздық етіп, өзбек театры үшін кітаптар мен пьесалар жазған.

1934 жылы 25 тамызда Ташкентте қайтыс болып, Боткин мазарына жерленген.

Еңбектері
---------

«Жану», « Шегебай», «Үндемес», «Шапалаұ», «Шал», «Тәңірдің құлы», «Абдул Фаизий» атты еңбектерімен кен танылған. Діни мектепте сауатын ашып, кейн медреседе оқыды.1906 жылдан Туркістан өлкесінде шығатын «Тараққи», «Хуршиди» газеттерінде үзбей мақала жазып тұрды. 1919 жылы Түркістан республикасының Ауғанстандағы елшісі, 1920 жылы «Кәсіпшілік қозғалысы» журналынығ редакторы болды. «Қызыл жалау» (1908), «Октябрь мейрамы» (1923), «Октябрь аясында» (1924) атты шығармаларында Совет өкіметінің женісін жырлап, соц, ревалюцияны насихаттады. «Бірінші мұғалім» , «Екінші мұғалім», «Жастарға тарту» деген педагогикалық еңбектерінде елдегі сауатсыздықты жоюдын жолдарын көрсетіп жастарды оқуға, өнер-білімге шақырды.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1972.
* Узбекская литература
* Абдулла Авлони

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Abdulla Avloniy (1878–1934). Тексерілді, 25 қазан 2023.
**Каватина** (итал. cavatіna) – шағын опералық ария. Каватинаның формасы қарапайымдылығымен, әуенділігімен әрі лирикалық мазмұнымен ерекшеленеді (мысалы, Н.А. Римский-Корсаковтың "Ақша қарында" Берендей мен Дж. Россинидің "Севиль шаштаразында" Фигароның каватинасы). Формасы жағынан күрделірек каватиналар да кездеседі (мысалы, М.И. Глинканың "Руслан мен Людмиласында" Людмиланың каватинасы). Кейде шағын аспаптық ансамбльге жазылған әуезді пьесалар да каватина деп аталады. Каватина қазақ операларында (мысалы, С.Мұхамеджановтың "Айсұлуындағы" Серкенің және "Жұмбақ қызындағы" Нәзіктің каватинасы) кездеседі.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Фредерик Артур Бриджмен** (10 қараша 1847 — 13 қаңтар 1928) — америкалық кескіндемеші, ориентализм жанрының көрнекті өкілі.

Фредерик елдің оңтүстігінде орналасқан Алабама штатында туды. Жасы үшке келгенде, оның әкесі (Массачусетс штатынан шыққан көшпелі дәрігер) қайтыс болады. Оңтүстік пен Солтүстік арасындағы текетірестерден қорыққан анасы екі ұлымен қайтадан Массачусетске, Бостонға оралады, біраздан кейін Нью-Йоркке көшеді. Сонда Фредерик жұмысқа түседі және кескіндеме өнерін үйрене бастайды.

1866 жылы бруклиндік кәсіпкерлердің демеуімен ол Парижге аттанады, сонда әйгілі Жан-Леон Жеромның студиясына шәкірт болып түседі.

Фредерик Артур Бриджмен өзінің париждік студиясында, шамамен 1885 жыл
1872—1873 жылдардың қысын ол Испания мен Алжирде өткізеді. Сол жылы салған суреттері париждік Салонда көрсетіліп, көрермендердің зор қызығушылығын тудырады.

1873-1874 жылдары Фредерик Мысырға барады, Каирде және Ніл бойымен серуенінде көптеген суреттерін салады. «Мумияны о дүниеге шығару» суретін 1877 жылдың Салонында америкалық медиа-магнат Джеймс Гордон Беннет-кіші сатып алады, кейін сол сурет үшін Құрмет легионы орденін иеленетін болады.

Суретші екі рет үйленген.

Галерея
-------

* Мумияны о дүниеге шығару (1877)Мумияны о дүниеге шығару (1877)
* Ассириялық патшаның сауығы (1878)Ассириялық патшаның сауығы (1878)
* Сиеста (1878)Сиеста (1878)
* Черкес әйелі (1881)Черкес әйелі (1881)
* Армян әйелі (1882)Армян әйелі (1882)
* Бойкүйездік (~1880)Бойкүйездік (~1880)
* Тігіп жатыр (~1880)Тігіп жатыр (~1880)
* Бетпердесін жапқан Константинопольдік ару (~1890)Бетпердесін жапқан Константинопольдік ару (~1890)
* Марокколық Аиша (~1890)Марокколық Аиша (~1890)
* Филэ террасасындағыКлеопатра (1896)Филэ террасасындағыКлеопатра (1896)
* Анубистің киелі бұқасының шеруі, (~1885)Анубистің киелі бұқасының шеруі, (~1885)
* Гарем қайықтары (~1885)Гарем қайықтары (~1885)
* Эль-Бьяр алжирлік елді мекенінде (1889)Эль-Бьяр алжирлік елді мекенінде (1889)
* Жатқан аруЖатқан ару

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Frederick Arthur Bridgman
**Аврора қаласындағы жаппай кісі өлімі** — 2012 жылы 20 шілде күні сағат 0:39 де Аврора қаласындағы Century Aurora 16 Movie Theater кинотеатрында орын алған оқиға. Сол мезетте кинотеатрда Кристофер Ноланның Бэтмен жайлы трилогиясының соңғы бөлімі «Қара сері: Жандану» фильмі көрсетіліп жатқан болатын.

Атыс
----

2012 жылы 20 шілдеде жұма күні 0:00 жергілікті уақытта АҚШ, Колорадо штаты, Аврора қаласындағы Century Aurora 16 Movie Theater кинотеатрында Кристофер Ноланның трилогиясының соңғы бөлімі «Қара сері: Жандану» фильмінің көрсетілімі басталды. Шамамен 40 минуттай (0:39 минутқа жуық) өткеннен кейін залға апаттық есік арқылы SWAT қызметкерінің формасы, бронежилет, газтұтқыш киген ер адам кіріп келді. Алғашында оны көрерменнің көңілін көтеруге тиісті актер деп ойлаған көрермендер оған мән бермеген. Ер адам көрермендерге түтін гранатасын лақтырып, AR-15 винтовкасынан оқ жаудырады. 70 ке жуық адам оққа ұшты. Басында қылмыскер залдың бірінші қатарын ғана атқылаған, кейіннен шығу арқылы қашып бара жатқандарға оқ жаудырды. Біраздан соң автомат істен шығып, Холмс оны Remington 870 (12-калибр) мылтығы мен Glock 22 (40-калибр, 40 патронды оқжатарлы) тапаншасына алмастырады. Бірнеше оқ қабырғаны тесіп өтіп көрші залдағы көрермендерді жарақаттайды. Полиция қоңыраудан кейін 90 секунд өте 0:41 уақытта келіп қылмыскерді ұстады.

Қайтыс болғандар
----------------

* Джессика Гоуи, 24 жаста (Сан-Антонио, Техас, АҚШ)
* Джон Томас Лэример, 27 жаста (Кристал-Лейк, Иллинойс, АҚШ) (АҚШ ВМС теңізшісі)
* Мэтт Маккуинн, 27 жаста (Сейнт-Пэрис, Огайо, АҚШ)
* Микейла Медек, 23 жаста (Аврора, Колорадо, АҚШ)
* Алекс Салливан, 27 жаста (Аврора, Колорадо, АҚШ) (өз туған күнінде көз жұмды)
* Алекс Тевес, 24 жаста (Аврора, Колорадо, АҚШ)
* Александр Джей Бойк, 18 жаста (Аврора, Колорадо, АҚШ)
* Джесси Чилдресс, 29 жаста (Калифорния, АҚШ), (АҚШ армиясының сержанты)
* Вероника Мозер-Салливан, 6 жаста
* Ребекка Уинго, 32 жаста
* Джонатан Бланк, 26 жаста (АҚШ армиясының әскери қызметкері, қызын оқтан қорғай жүріп оққа ұшты)
* Гордон Кауден, 51 жаста
* Джордан Моррис, 31 жаста

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Aurora theater shooting: 12 dead, 58 injured, chief won’t address Joker rumors — Denver News — The Latest Word Мұрағатталған 22 шілденің 2012 жылы.
2. ↑  Colorado theater shooting: 12 shot dead during The Dark Knight Rises screening | World news | guardian.co.uk
**Александр Мартин Клунс** (1961 жылы 28 қарашада туған) - ағылшын актёрі, комедияшы, режиссер және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин "және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды. Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады.

Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды.

Жеке өмірі
----------

Клунс 1961 жылы 28 қарашада Лондонның Уимблдон қаласында актер Алек Клунстың ұлы болып дүниеге келді. Клунс Лондондағы Кройдондағы Король Рассел мектебінде, кейінірек Лондондағы өнер білім беру мектептерінде білім алған. Оның Аманда деген әпкесі бар. Клунс сонымен қатар Клунстың ағасы немесе немере ағасы ретінде әртүрлі сипатталған актер Джереми Бреттпен байланысты. Алек Клунес ұлы сегіз жаста болғанда өкпенің қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. As of 2013 , Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыр жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды. Ол Дорсет лейтенантының орынбасары .

Мансабы
-------

Клунс өзінің алғашқы рөлін « Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың « Ақ гвардияшы » фильмінің бейімделуінде болды.  одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы « Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады.
**Ұнтақ** — фармакология өндірісі шығаратын, бір немесе бірнеше ұсақталған заттардан тұратын дәрілік қалыптар. Ұнтақтарды ішуге де, сырттай теріге себуге де болады. Ұнтақтардың 2 түрі бар: 1) қарапайым ұнтақ, бір ғана заттан; 2) күрделі ұнтақ, бірнеше заттан құралады. Ұнтақтардағы дәрілік заттар өте майда ұсақталғандықтан олардың фармакологиялық белсенділігі жоғары, әрі таблеткалармен, пилюлямен (дәрінің домалақ түрі) салыстырғанда, дайындалуы оңай және сұйық дәрілік қалыптарға қарағанда, тұрақтылығы жоғары болғандықтан, олар басқа дәрілік қалыптардан гөрі кеңірек қолданылады. Ұнтақтар құрамына сұйық заттарды (тұндырмаларды, экстракттарды, эфир майларын) енгізгенде, генде, ұнтақтың негізгі қасиеті — себілгіштігі өзгермеуі керек. Егер ұнтақ құрамындағы улы немесе уытты заттар 0,05 г-нан кем болатын болса, олар *тритурация* деп аталады. Тритурацияны улы немесе уытты заттың 1:10 немесе 1:100 қатысындағы сүт қантының қоспасын қолданып дайындайды. Ұнтақтарды сұйық дәрілік қалыптармен салыстырғанда, фармакологиялық әсері баяу жүреді, кейбір ұнтақтар қоршаған ортада кристалдық суларын жоғалтады, ауадағы көміртегінің диоксидімен реакцияға түседі және ауадан ылғал тартады әрі бояғыштық қасиеттері болады және аллергиялық реакцияларды тудырады. Ұнтақтар дозаға бөлінбеген (шыны ыдысқа, пакетке, қорапшаға салынады) және дозаға бөлінген (қағаздан жасалған қаптарға салынады) болып ажыратылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
***Лейкоцитоз*** — шеткі қанда лейкоциттердің 8х109/л-ден астам көбеюі. Лейкоцитоз физиологиялық және патологиялық болуы мүмкін. Физиологиялық лейкоцитоздар тамақ ішкеннен 2—3 сағат әткен соң дамитын — ауқаттық, ауыр қол жүмысын атқарғаннан кейін — миогендік, жаңа туған балаларда, жүкті әйелдерде болады. Патологиялық лейкоцитоз көптеген аурулар кездерінде дамиды, Бұл лейкоцитоз инфекциялық лейкоцитоз, қабынулық, қатерлі өспелер кездеріндегі және қансыраудан кейінгі лейкоцитоздар болып бөлінеді. Көбейген лейкоциттердің түрлеріне қарай нейтрофильдік (нейтрофилез), эозинофильдік (эозинофилия), базофильдік (базофилия), лимфоциттік (лимфоцитоз), моноциттік (*моноцитоз*) лейкоцитоздар болады.

1. Нейтрофильды лейкоцитоз – іріңді қабынулар тудыратын инфекцияларда (стрептококк, стафилококк, менингококк т.б.), миокард инфарктында, жедел қан кешулерде байқалады.
2. Эозинофильды лейкоцитоз (*эозинофилия*) – ішек құрты ауруларында, аллергиялық ауруларда және бүйрек үсті безінің қыртысының қызметі төмендегенде байқалады.
3. Базофильды лейкоцитоз (*базофилия*) – қан жүйесі ауруларында – созылмалы миелоз.
4. Лимфоцитоз – лимфолейкозда және созылмалы инфекциялық ауруларда (туберкулез, мерез (сифилис)) байқалады.
5. Моноцитоз – вирусты инфекцияларда желшешек, қызамық, лимфогранулематозда байқалады.
**Сарымолдаев ауылдық округі** – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Екпінді, Ойтал, Сарымолдаев ауылдары кіреді. Орталығы – Сарымолдаев ауылы.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Екпінді ауылы | 1087 | ▼1061 | 97,6 | 534 | ▼515 | 96,4 | 553 | ▼546 | 98,7 |
| Ойтал ауылы | 977 | ▼958 | 98,1 | 471 | ▲494 | 104,9 | 506 | ▼464 | 91,7 |
| Сарымолдаев ауылы | 8422 | ▲11556 | 137,2 | 4212 | ▲5804 | 137,8 | 4210 | ▲5752 | 136,6 |
| **Жалпы саны** | 10486 | ▲13575 | 129,5 | 5217 | ▲6813 | 130,6 | 5269 | ▲6762 | 128,3 |

Тарихы
------

Бұрын округ Кузьминка ауылдық кеңесі атанды. 1950 жылы Ойтал ауылдық кеңесі келіп қосылды. Кузьминка болу себебі, Кузьмин деген орыс кулагы осы өңірде өмір сүріп мекендеген. Соның есімімен аталып келген. Революционер, Тұрар Рысқұловтың серігі, сталиндік репрессияға ұшырап, атылу жазасына кесілген Қабылбек Сарымолдаевтың туғанына 90 жыл толуы қарсаңында, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1992 жылғы 19 наурыздағы Жарлығымен Сарымолдаев ауылдық кеңесі атанды.

Округ аумағында аудандық "Меркі тынысы" баспасы, аудандық сот, жолаушылар тасымалдау кәсіпорыны, өрт сөндіру мекемесі, аудандық зейнетақы орталығы, үш орта, бір бастауыш мектеп, бір мектеп-интернат, "Болашақ" колледжі, бір мәдениет үйі, екі кітапхана, үш фельдшерлік-акушерлік пункт, байланыс бөлімшесі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Меркі ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақарал •
 Ақермен •
 Ақтоған •
 Андас батыр •
 Аспара •
 Жамбыл •
 Жаңатоған •
 Кеңес •
 Меркі •
 Ойтал •
 Рысқұлов •
 Сарымолдаев •
 Сұрат •
 Тәтті
 |

 |
**Саяқбай Қаралаев** (1894, Ыстықкөлдің Үшқойсу мекені, — 07. 05. 1971, Фрунзе) — қырғыз жыршысы, атақты манасшы. Қырғыз КСР-інің халық артисі (1939). Кедей шаруа семьясынан шыққан. «Манас» эпосы мен халық жырларынан жарты млн. өлең жолын жатқа білген. Азамат соғысы жылдары Қызыл Армия қатарында ақ гвардияшылар мен басмашыларға қарсы күресті. Қаралаев «Манасты» жырлауды атақты манасшы Чоюкеден үйренген. «Манас» эпосының толық нұсқасы Қаралаевтан 1930 жылдардан бастап жазылып алынды. 2 рет Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Генетикалық түрлендірілген өнім** - генетикалық түрлендірілген организмдерден (ГМО) алынған өсімдік өнімдері немесе жануарлары.Микроорганизмдерді қоса генетикалық түрлендірілген ағзаларды қолдану арқылы алынған немесе құрамынды ГӨД бар өнімдерден аланған,ең болмағанда бір компонент бар өнімдер белгілі бір елдің заңнамасына сәйкес генетикалық өзгертілген деп саналуы мүмкін.

Қзіргі уақытта ГМ дақылыдарынан алынатын өнімдері кәдімгі тағамдарға қарағанда адам денсаулығына үлкен қауіп төндірмейді деген ғылыми тұжырым бар.

2015 жылы 28 елде генетикалық модификацияланған өсімдіктер өсірілді,нарыққа 28 генетикалық түрлендірілген дақылдар(азық-түлік,жемшөп және техникалық дақылдарды қоса) шығарылды.2015 жылы алғаш рет генетикалық түрлендірілген жануар,Атланттық лососьі AquAdvantage азық-түлік сатылымына жіберілді.Генетикалық түрлендірілген микроорганизмдер ірімшіктердің көп мөлшерін өндіруде,сондай-ақ йогурттар өндірісінде қолданылады.

**Алу әдісі**

Генетикалық түрлендірілген организмдер әдетте жаңа гендердің геномға ауысуына байланысты жаңа қасиеттерге ие болады.Жаңа гендерді туыстас түрлер геномынан(цисгенезден) немесе теориялық тұрғыдан кез-келген ағзадан алуға болады(трансгенез жағдайында).

  

Дереккөз:

1. ↑
**Бек-Болат** (башқ. *Бик-Булат*, орыс. *Бек-Пулад, Бек-Булат*, туған жылы белгісіз - 1563) - Тайбұға әулетінен шыққан 1558-1563 жылдардағы Ескер (Сібір) жұртының билеушісі. Мұхаммед (Махмет) Тайбұғаның немересі, Қасым мырзаның ұлы, Едігердің інісі.

Өмірбаяны
---------

Тайбұға әулетінен тараған. Қасым ханның ұлы, 1530 жылы өлтірілгеннен кейін ағасы Едігермен бірге Сібір хандығының тең билеушілері болды.

Ол Шибанидтер – ағайындылар – Көшіммен Ахмад Гирайдың Қашлыққа жасаған шабуылының нәтижесінде інісімен бірге өлсе керек.

Ұлы: Сейіт Ахмет

Әдебиет
-------

* Маслюженко Д.Н.Тюмень және Сібір хандықтары / ред. Д.Н.Маслюженко, А.А. Г.Сытдықова, Р.Р.Хайрутдинова. – Қазан: Қазан университетінің баспасы, 2018. – 560 с
**Қынап** (лат. *vagina* – қынап) — жыныстық қатынасты және төлдің туу процесін қамтамасыз ететін, жатыр мен несеп-жыныс кіреберісі аралығында орналасқан тақ түтікше мүше. 

  

Ол жамбас қуысында жатырдан кейін орналасып, ешқандай шекарасыз несеп-жыныстық кіреберіске өтеді. Олардың шекарасын уретраның сыртқы тесігі белгілеп тұрады. Түтікше мүше ретінде қынаптың қабырғасы: ішкі — кілегейлі, ортаңғы — етті және сыртқы — адвентиция қабықтарынан тұрады. Оның қатпарлы безсіз кілегейлі қабығы көпқабатты жалпақ эпителиймен астарланған. 
Ортаңғы етті қабығы — ішкі сақинаша және сыртқы ұзынша бірыңғай салалы ет ұлпасы миоциттері қабаттарынан құралған. Қынаптың сыртқы алдыңғы бөлігін ғана сірiлі қабық, ал қалған негізгі бөлігін — адвентиция (борпылдақ дәнекер ұлпасы) қабығы қаптап жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 
9965-822-54-9
**«The Way We Were»** — Осындай болып ек фильмінде Барбра Стрейзанд орындайтын ән. Ол 1974 жылдың үздік фильм әні үшін «Оскар» жүлдесін, Алтын глобусты және 1975 жылдың «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған. Музыкасын Марвин Хэмлиш, әнін Алан және Мэрилин Бергмандар жазған.

Сингл 1973 жылдың 27 қыркүйегінде сол аттас альбом құрамында шықты. Бұл Стрейзандтың 15-ші альбомы болған. Әншінің кейінгі жинақ альбомдарына да және концерттік альбомдарға да бұл ән енген.

АҚШ-та сингл платиналық сертификатқа, ал Аустралияда алтын сертификатқа ие болған.

Америкалық Billboard Hot 100 чартында ән бірінші орынға көтерілді және жыл қорытындысы бойынша осы чарттың лидері болды.

Әнде фильмнің екі бас кейіпкерінің арасындағы қарым-қатынастарының жарқын сәттерін еске түсіру кезінде пайда болатын меланхолия һәм ностальгия сезімдері жайлы айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  American single certifications – Barbra Streisand – The Way We Were
2. ↑  ARIA Charts – Accreditations – 2021 Singles
3. ↑  Top 100 Hits for 1974

Сілтемелер
----------

* Barbra Streisand - The Way We Were YouTube сайтында
*Басқа мағыналар үшін Мағына деген бетті қараңыз.*
**Мамай** – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ағынсыз көл.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 41 - 44,5 км2- ге дейін өзгереді. Ұзындығы 8,5 км, ені 7,9 км. Орташа тереңдігі 1,6 м. Көл аласа төбешіктер арасындағы қазан шұңқырда. Жағасы көбіне жайпақ, тек оңтүстік-шығыс бөлігі тік жар. Мамайдың Тәттімбек өзені құйған тұсында кішігірім бірнеше құм қайраң бар. Түбі жатық, шөккен лайдың қалыңдығы 1 м-ге жетеді. Суының түсі жасыл, ащы, тек мал суарылады. Көлдің сотүстігінде Мамай ауылы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**«Айнтрахт»** Франкфурт (нем. *Eintracht Frankfurt e.V.*) — неміс футбол клубы. Майндағы Франкфуртта орналасқан. Бундеслигада өнер көрсетеді.

Тарихы
------

1899 жылы 8 наурызда Франкфурт-на-Майне жерінде Frankfurter Fußball-Club Victoria von 1899 және Frankfurter Fußball-Club Kickers von 1899 футбол клубтары құрылды. 1911 Kickers және Victoria командаларының қосылуының нәтижесінде Frankfurter Fußballverein (Kickers-Victoria) von 1899 футбол клубы құрылды.

Бірінші Дүниежүзілік соғыс кезінде клуб өзінің жұмысын уақытша тоқтатты. Соғыстан келгеннен соң Kickers-Victoria футболшылары клубты жаңартып, Frankfurter Turngemeinde клубымен қосылудың нәтижесінде - Turn- und Sportgemeinde Eintracht Frankfurt von 1861 клубы құрылады. Бірақ ол көпке созылмайды.

Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жандандырылған SG Eintracht 1946 клубы Гессен Кубогын жеңеді. Ал 1959 жылы "Айнтрахт" өз тарихында алғашқы және соңғы рет Германия чемпионы атанады.

1960 жылы "Айнтрахт" клубы Чемпиондар Кубогының финалисті атанған Германиядағы алғашқы клуб болды. Финалда мадридтік Реалға 3-7 есебімен жеңіліс табады.

1968 жылы клуб өз атауын өзгертіп, **Eintracht Frankfurt e.V.** атанады.

1974 және 1975 жылдары "Айнтрахт" клубы екі рет Германия Кубогының иегері атанады.

1978 жылы Фридель Рауш жетекшілігімен УЕФА Кубогының жеңіп алады. 1981 және 1988¤жылдары клуб ФРГ Кубогын екі мәрте жеңеді.

1994 жылдан бастап клубтың жағдайы нашарлап, тіпті екінші дивизионға түсіп қалады. 2004 жылы клубты Фридхельм Функель басқарады да бір жыл ішінде клубты бірінші Бундеслигаға қайтарады.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Германия Чемпионаты
	+ Жеңімпаз: 1959
	+ Финалист: 1932
* Германия Кубогы
	+ Жеңімпаз: 1974, 1975, 1981, 1988, 2018
	+ Финалист: 1964, 2006, 2017, 2023

### Халықаралық

* УЕФА Кубогы / УЕФА Еуропа Лигасы
	+ Жеңімпаз: 1980, 2022
* Интертото Кубогы
	+ Жеңімпаз: 1967
* Еуропа Чемпиондар Кубогы
	+ Финалист: 1960

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Клубтың ресми сайты  (нем.)
* Клуб жанкүйерлерінің сайты  (нем.)
* Клуб ойындар статистикасы Мұрағатталған 27 қыркүйектің 2007 жылы.  (ағыл.)
**Үлкен Қоскөл** — Есіл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Кеңащы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км жерде, теңіз деңгейінен 257,1 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 14,31 км2, ұзындығы 6,1 км, ені 3,3 км, жағалау бойы ұзындығы 15,2 км.

Жағалау сипаты
--------------

Көл қазаншұңқыры сопақша пішінді, солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған, түбі тегіс, сазды жағалауы жайпақ, ашық. Су жиналатын алабының 25%-ы жыртылған, қалған бөлігінде ақ селеу мен бетеге өскен. Қар суымен және атмосфералық жауын-шашынмен толығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Рей Манай** (албан. *Rey Manaj*; 24 ақпан 1997, Люшня) — албаниялық футболшы, Албания Ұлттық футбол құрамасы мен "Барселона" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Италия футболының түлегі деуге толық негіз бар, есейгенше Италияның "Пьяченца", "Кремонезе", "Сампдория" клубтарының мектебінен өтті. Кәсіби карьерасын 2014 жылы "Кремонезе" сапында бастады.
2015/16 жылғы маусымда "Интернационале" сапында арендада өткізіп, 2016 жылы клубқа түпкілікті ауысты. Бірақ 2019 жылға дейін түрлі клубтарда арендада ойнады.

2020 жылы "Альбасетеге" ауысты.

### Құрамада

2015 жылы 13 қарашада Косовоға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Албания құрамасы сапында алаңға шықты. Тұңғыш голын да осы кездесуде соқты. Ойын 2:2 есебімен тең аяқталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |