recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жолаяқтөбе** – Қызылорда облысы Қазалы ауданы Кәукей ауылының оңтүстік-батысында 3 км жердегі төбе.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 500 м-ге созылып жатыр, енді жері 200 м. Абсолюттік биіктігі 56 м. Беткейлері жайпақ келген. Төрттік кезеңінің жаңа түзілімдерінен пайда болған жыныстардан және эолды шөгінділерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Құмды, тақыр сортаңды топырақ жамылғысында жусан, ажырық, жантақ, қарабарақ, т.б. өсімдіктер өседі. Оңтүстік-шығысында Қақкөл, Адамбұлақ, Көшекбай бұлақтары мен Сарыаман мұнарасы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Отау көтеру
Халықта **отау көтеру** деген сөз бар. Ол "үйленеді", "отбасылы болу" деген мағынаны білдіреді. Демек, үйленумен бірге олар отау көтеруге тиіс. Әдетте ұлы үйленетін, қызы тұрмысқа шығатын ата-ана алдымен отау дайындайды. Қыз жасауына отау қосылып беріледі. Отау жас отбасының бақыи шаңырағы болып саналатындықтан, оны барынша әсемдеп, әдемілеп, толық жабдықтап әзірлеу аз шаруа емес. Оған көрші-көлем, жақын-туыс, нағашы-жиендер тегіс араласады. Кесе-аяқтан бастап үй киізіне дейін әкеледі. Сөйтіп бүкіл ауыл болып отау көтеру әрі қызық, әрі міндетті іс. Отау алғаш тігілгенде оны құрметті әрі елге сыйлы аналар бастайды. Шаңырақты да бақанға ақ мата байлап, ел ағаларына көтертеді. Отқа май құйылады, босаға майлау жасалады. Алғашқы дастарқан жайылып, оған мол тағам қойылады. Кіргендер шашу шашып, "құтты болсын", "іші жанға, сырты малға толсын" деген игі тілектер білдіреді. Жақын туыстар отауға байғазы әкеліп, мал атайды, бағалы мүліктер сыйлайды. Жас отау әке үйінің оң жағына тігіледі. Бұл үйге жасы үлкендер шақырусыз кірмейді. Ал жастар мен жанашырлар жас отау түтінінің түзу шығуын, жаңа үйленгендердің тұрмыс-тіршілігін сырттай бақылап, келінге баға беріп отырады. Жас келін ерте тұрып өз үйінің ғана емес, жанындағы іргелес үйдің де шаруасына қарасуы оның адамгершілігі мен ізеттілігін айғақтайды.
Отбасы шиеленісі - бұл отбасы ішінде болатын келіспеушіліктер.Отбасы шиеленісі үлкендер мен кішілер арасында болуы мүмкін.Отбасы шиеленісі көбінше түсінбеушіліктен, сенбеушіліктен, отбасы жағдайы мен ақша мәселелерінен шығуы мүмкін.

### Отбасы арасындағы түсінбеушілік

Түсінбеушілік - екі немесе одан да көп адамдардың бір-бірінің ойын, сөзін түсінбеу. Отбасыда түсінбеушілік бала ата-анасы мен әжесі, бала мен ата-анасы арасында болуы мүмкін.

### Сенбеушілік

Сенбеу - бір адам екінші адамның сөзіне сенбеушілігін көрсетуі.

### Отбасы жағдайы

Көбінше отбасындағы шиеленістер отбасы жағдайынан шығады. Мысалы отбасы жағдайы орташадан төмен болса, ата-ана бір-бірін сол үшін айыптайды.

### Ақша мәселесі

Көптеген отбасыда асыраушы бұл-әке. Әкенің айлығы аз болса, немесе кеш берілсе, ана оған наразышылығын көрсетіп отбасыда шиеленіс пайда болады.
**Отгонцэцэг Галбадрах** (25 қаңтар 1992 жыл, Ұлан-Батор, Моңғолия) — қазақстандық дзюдошы. Рио-де-Жанейродағы Олимпиада Ойындарының қола жүлдегері.

Өмірбаяны
---------

Отгонцэцэг 1992 жылы 25 қаңтарда Моңғолия астанасы — Ұлан-Батор қаласында дүниеге келген. 2015 жылы Қазақстан азаматтығын алды. 

Ең басында 48 кг салмақ категориясында кәсіби айналысады. Жеңістері: қола (2011) және күміс (2012) жүлдегері, Әлем Кубогының екі дүркін күміс жүлдегері, "Үлкен Шлем" (2013),  Еуропа ашық Кубогының  күміс жүлдегері (2013), Гран-придің бес дүркін қола жүлдегері  (2012 — 1, 2014 — 4),  күміс жүлдегер (2013), Гран-при жеңімпазы (2014, Астана). Екі ересектер арасындағы әлем чемпионатының қатысушысы (2014,2015).2015 жылдың қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының атынан шығады.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Otgontsetseg Galbadrakh Мұрағатталған 6 тамыздың 2016 жылы. Rio2016.com
2. ↑  7 фактов о натурализованной дзюдоистке сборной Казахстана Отгонцэцэг Галбадрах
**Ресей Республикасы** немесе 1918 конституциясында **Ресей Демократиялық Федеративті Республикасы** — Еуразиядағы аз уақыт болған, *де-юре* бұрынғы Ресей империясының территорияларын басқарған мемлекет. Елдің құрылуын 1917 жылдың қыркүйектің 1-інде (Григореан күнтізбесі бойынша қыркүйектің 14-інде) уақытша үкіметті құрғанымен басталады.

Тарихы
------

Бірінші Дүниежүзілік Соғыс әкелген Ресейдегі кризис халықтың наразылығына әкеліп, 1917 жылдың наурызында Ақпан төңкерісі орын алады. Уақытша үкімет жарияланып, сол жылдың қыркүйегінде Ресей Республикасы жарияланады. 

Уақытша үкімет — елдің ресми үкіметі болғанымен, аумақтардың басқаруы онымен, Большевиктермен және түрлі жергілікті ұлтшыл үкіметтермен (Алаш автономиясы секілді) бөлінген. Советтер — пролетариаттың саяси ұйымдары болып, көбіне солшыл партиялармен басқарылған. Кеңестіктерде, парламент күштеріне ие болып, мемлекет аппараты әлсіз болған Уақытша үкіметке қарсы шығуға мүмкіндігі болған.
**Всеволод Александрович Рождественский** - орыс кеңес ақыны. 

1914 ж. Петербург университетінің тарих-филологиялық факультетіне түсіп, 3-курста армия қатарына шақырылды. Алғашқы *"Оқушы"* атты өлеңі 1910 ж. жарияланды. Оның *"Гимназия жылдары", "Жаз", "Алтын ұршық" өлеңдер жинағында акмеистік поэзияның ықпалы байқалды. "Жетіқарақшы", "Гранит бақ"* т.б. жинақтарында революцияны қайта құру, бесжылдық құрылыстары жайлы толғады. Ұлы Отан соғысы жылдары *"Отан дауысы", "Ладога", "Туысқандық жолдары"* жинақтары жарияланды. Соғыстан кейінгі жылдары Ленинградтың өткені мен бүгіні, солтүстіктің табиғатын жырлады. "Өмір беттері" атты меуаралық кітабы бар. *"Помпадурлар", "Декабристер", "Жасаусыз қалыңдық", "Декабристер"* операларының либреттосын жазған.

Оның «Жетіқарақшы», «Гранит бақ», «Отан даусы», «Ладого», «Туысқандық жолдары» атты жыр жинақтары, «Өмір мектебі» мемуарлық кітабы, «Помпадурлар», «Декабристер» және «Жасаусыз қалыңдық» операларының либреттолары оқырман қауымға кеңінен таныс. Ақын қазақ әдебиетінің классиктері А. Құнанбаев, Ж. Жабаев, I. Жансүгіров шығармаларына ерекше көңіл бөлді. Р. 1939 ж. Абайдың: «Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы», «Осы қымыз қазаққа...», «Ғашықтың тілі - тілсіз тіл...», «Қиыстырып мақтайсың...» атты елеңдерін орыс тіліне аударып, «Звезда» журналының 10-11 - санында жариялады. Ол бұдан кейін әр жылдары Абайдың «Қыс», «Бір дәурен кемді күнге-бозбалалық...», «Болыс болдым, мінеки...», «Өзгеге, көңілім, тоярсың...», «Менсінбеуші ем наданды...», «Әсемпаз болма әрнеге...», «Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын...», «Құлақтан кіріп бойды алар...», «Қуаты оттай бұрқырап...», «Жасымда ғылым бар деп ескермедім...», «Ысытқан, суытқан...», «Білектей арқасында ерген бұрым...», «Лай суға май бітпес қой өткенге...», «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін...» т. б. өлеңдерін тәржімелеген. Ақынның 1966 ж. «Советск писатель» баспасынан «Ақын кітапханасы» сериясынан жарық керген «Өлеңдер мен дастандар» жинағының жалпы редакциясын басқарды. Абай шығармаларын талдай келе: «Ол бүкіл қазақ елеңі құрылымын қалыптастыра түсті, шумақтың жаңа түрлерін енгізді, жаңа ұйқас әкелді» деп, ақынның жаңашылдығын атап көрсетті. Рождественскийдың өзі де ұлы ақынның рухына арнаған «Абай ауыл арасында» өлеңін «Жұлдыз» журналының 1964 жылғы 10-санында, «Батар күннің зымырап артқан кезде қарқыны...», «Жусан басқан төбенің...» деген өлеңдерін «Қазақ әдебиеті» газетінің 1972 жылғы 31 наурыздағы санында жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 448-бет 2 том
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
Джексон акулалары.

Таралуы
-------

Оңтүстік Австралияда тіршілік ететін зянсыз акула. Оларды Тынық мұхитының батысы мен шығысынан, оңтүстік Уэльстен, Тасмания, Виктория, Шығыс және Батыс Австралиядан кездестіруге болады. Күндіз ұйықтап түнде қорегін аулауға шығады. Төрт желбезегі болады. Осы желбезектер арқылы денесіндегі артық суды шығарады. Арқа қанаттарында тікенегі болады.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Арқасы ақшыл қоңыр түстен қою қоңыр түске дейін өзгеоеді. Тұмсығы шошқаның тұмсығына ұқсас болып келеді. Бүйіріндегі қара сызықтары құйрығына дейін созылған. Таяз сулардағы 170 метрде орналасқан жартастарды мекендейді.
Ең ірісінің дене тұрқы 1,7 метрге дейін өседі.

Қорегі
------

**Джаксон акуласы** судың түбінде бунақденелілермен, ұлулармен, кішігірім жұмсақ құрттармен және өте ұсақ балықтармен қоректенеді. Олардың өз қорегін жейтін сойдақ тісі және басқа да өткір тістері бар.

Көбеюі
------

Бұлар жұмыртқа салатын акулалар қатарына жатады. Олар ұзындығы 8- 15 см болатын 10-16 жұмыртқасын жартастар арасына салады.

Тағы қараңыз
------------

* Акула

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
### Джек Торн

Джек Торн (ағылшынша Jack Torne, Бристольде 6 желтоқсан, 1978 жылы туылды) - ағылшын сценариисті мен драматургі. Радиоға, кинаға, фильмге, театрға арнап сценарий жазады. "Молокососы", "Отбросы", "Это Англия 86", "Это Англия 88" сериалдарының және атақты фильмдердің арқасында аса атақты беделге ие болды. Қазіргі уақытта Лутон қаласында тұрып жатыр.

Биография =
===========

Джек Торн 1978 жылдың 6 желтоқсанында Бристолде туылды. Беркшир жерінде, Ньюбери қаласында Қасиетті Варфоломея мектебінде білім алады. 2005 жылы Буша театрында қойылған "Мені емдеп, жазған кезде" қойылымының сценариисті болады."Бесстыдники" және "Скины" телесериалдары үшін сценарий жазған. 2010 жылы "Ең жақсы драма сериалы" номинациясын жеңіп алады. Шейн Медоузбен бірігіп 2010 жылы "Это Англия 86" сериалын, 2011 жылы "Это Англия 88" сериалын түсірді. Сонымен қатар, Джек Торн Өз бағын "Когда вы вылечите меня", "Слева от ангела", "Собор Парижской богоматери" және тағы бір радиода сынаған болатын. Джек өзінің ең алғашқы фильмін, "Разведка книга для мальчиков" фильмін 2009 жылы жарыққа шығарды. Бұл фильм оған Лондон кинофестивалінде "Ең үздік дебют" сыйын әкелді. 2016 жылы "Гарри Поттер и проклятое Дитя" "Гарри Поттер және қарғысқа ұшыраған бала" пьесасы жарық көрді. Бұл пьесаның жазушы мен сценаристі Джек Торн, режиссері Джон тиффани, авторы "Гарри Поттер"-дың авторы Джоан Роулинг болды.
[1]

1. ↑
**Сыртыдән итжүзім** (лат. *Bryonia alba)*) - асқабақ тұқымдасы итжүзім туысына жататын сабағы жерге жайылып өсетін, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Тамыры - ірі, әрі жуан, сыртқы жағы сары, сыдырап қарағанда ішкі жағы ақ түсті. Тамырының жоғарғы жағынан шығатын, ұзындығы 4 метрге дейін жететін жіңішке сабақтары кішкене жіпшелері арқылы басқа өсімдіктерге орала өсіп кете барады.
* Өсімдіктің жер үстіндегі бөлігінің барлық жерлерінде де кішкене тікенектері бар.
* Жапырақтары кезектесіп жарыса орналасқан, жұмыртқа тәрізді, сағақтары ұзын, 5-7 салалы, түп жағында ойығы бар.
* Гүлдері бір жынысты, бір үйлі, ашық жасыл, кейде сары түсті болып келеді. Аналық гүлдерінің гүл сабағы қысқа, Сабағына өрмелей көтерілген аталық гүлдердің гүл сағақтары ұзын, өсімдіктің жоғарғы жағына орналасқан аналық гүлдерге қарағанда ол ірілеу. Гүл тостағаншаларының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бас-бестен.
* Жемісі - дөңгелек, қара етті жидек. Жаз айларында гүлдейді.

Өсетін жері
-----------

Сыртыдән итжүзім - ылғалды жерлерде, бұталардың арасында, өзендердің жағасында, таулы беткейлерде, ормандардың шеттерінде, үй маңындағы шарбақтардың түбінде өседі.

Құрамы
------

Құрамында улы гликозидтер, илік заттар, органикалық қышқылдар, сапониндер бар.

Емдік қасиеті мен қолданысы
---------------------------

Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамырын гүлдегенге дейін қазып, жинап алады. Тамырынан жасалған дәрілердің ауырған жерлерді тыныштандыратын, қан тоқтататын, несеп айдайтын, жарақаттардың жазылуын тездететін, іш жүргізетін, жөтелді басатын қасиеттері бар. Халық медицинасында буындар сырқырағанда, бұлшық еттер қабынып ауырғанда, жатырдан қан кеткенде және құяң ауруын емдеу үшін пайдаланылады. А.К. Форманян аттамалы ақшөптің гипертониялық ауруларды емдеуде жақсы әсер ететінің байқаған. Аттамалы ақшөппен теріні ақ таңдақтардан, меңдерден, бөрткеннен тазартады, сондай-ақ ісіктер мен қанталанған жерлерді жұмсартады. Сол сияқты Кавказда, Орта Азияда кездесетін аттамалы ақшөптің "адам-тамыр" деп аталатын екінші бір түрі де қасиеті жағынан осыған ұқсас. Мұның бастапқысынан айырмашылығы өте шырынды, тамыры жұмсақ және қызыл болады. Бұл тамырды Арменияда ревматизмді емдеу үшін дене сыртына қолданады. Аттамалы ақшөп улы өсімдік болғандықтан оны абайлап ұстап, сақтықпен пайдаланған жөн.

Сақтық шарасы
-------------

Өсімдіктің тамыры улы, одан жасалған дәрілерді дәрігердің бақылауынсыз қолданса, адамды уландыруы мүмкін. Ондай жағдайда аурудың іші түйнейді және басы ауырады, құсады, қан аралас іші өтеді, бұлшық еттері жиырылып, денесі тырысады, бүйрегі қабынады, орталық жүйке жүйесі істен шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.
2. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Шелихов шығанағы** — Охота теңізінің Солтүстік-Шығыс Азия жағасы мен Камчатка түбегінің аралығындағы солтүстік бөлігі. 

Теңізден шамамен Пьягин түбегі тұсынан бөлінеді. Ұзындығы 650 км, ені кіре берісінде 130 км, ең енді жері 350 км. Орташа тереңдігі 50 — 150 метр. Орта тұсында оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысқа қарай созылған су асты шұңғымасында тереңдігі 350 метрге дейін жетеді. Жағалауы түзу сызықты, жартасты, аз тілімделген. Солтүстік бөлігінде ұсақ шығанақтар мен қолтықтар таралған. Ең ірілері Гижига және Пенжина қолтықтары. Оларды Тайгонос түбегі бөліп тұр. Шығанаққа құрлықтан және Камчатка түбегінен көптеген өзендер (Пенжина, Гижига, Таловка, Парень, Яма, т.б.) құяды. Қазан — қараша айларынан мамыр — маусымға дейін қатады. Толысу толқынының биіктігі Пенжина қолтығында 12,9 метрге жетеді. Жартасты жағалауында құс базары бар. Балық (майшабақ, палтус, камбала, навага) ауланады.
**Сиверс алмасы** - Раушангүлдер тұқымдасына жататын, саны қысқарып бара жатқан түр. Қазақстанның оңтүстігімен оңтүстік-шығысындағы тау сілемдерінде кездеседі. Қазақстаннан тыс Қытайдың батыс бөлігі мен Орта Азияның оңтүстік тауларында таралған. Жапырақты, сирек қылқан жапырақты ормандарда, тау өзені сайларында, тау баурайларында өседі. Жиі шағын , дерлік иін тірескен тұтас тоғайлар, көбіне жекелеген далалар мен жеке топтар болып кездеседі. Бағалы тағамдық ағаш, тау беткейлерін бекітуші, көптеген мәдени сорттың жабайы туысы. Жақсы бал жинаушы, тығыз өскен алма ағаштары 1 гектардан 25-40 кг бал береді. Түр пішінінің алуан түрлілігімен, әсіресе мөлшерімен, түсімен және жемістің дәмәмен ерекшеленеді. Алматы қаласының ботаника бағынан А. Ж. Жанғалиев жетекшілігімен оқушылар бірнеше оңдаған келешегі зор жабайы өсетін түрлерін жинады. Соңғы жарты ғасырда ауыл шаруашылығы дақылдары мен саяжай құрылыстары әсерінен алма бақтарының көлемі қатты қысқарды. Түр сонымен қатар малды шектен тыс жою мен өрттерден зардап шегіп отыр. Табиғи популяцияның жағдайын өсіруді қолға алу керек. Популяцияның біразы Алматы, Ақсу-Жабағылы, Қаратау қорықтарында, Тянь-Шань мен Тарбағатайдың бірнеше қорықшыларында, сонымен қатар Іле-Алатау ұлттық паркінде қорғалады.

*Malus kіrghіsorum* (Фёдоровтар), *Malus turkmenorum* (Юзепчук, Попов) , *Malus hissarica* (Кудряшёв) деген атаулар кейде синонимдер ретінде, кейде кіші түрлері ретінде беріледі.

Сілтемелер
----------

* Плантариум сайтында
**Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы**
------------------------------------

### Өлке жайлы жалпы ақпарат

Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы - РКФСР-дің Красноярск өлкесі құрамында. 1930жылдың 10декабрьде құрылған. Кара және Лаптевтер теңіздері шаяды. Жері 862,1 мың км². Халқы 42 мың (1975). 3 ауданға бөлінеді. Орталығы - Дудинка қаласы.

### Табиғаты

Округ негізінен Таймыр түбегінде орналасқан. Солтүстігін Орта Сібір таулы үстірті және Солтүстік Жер архипелагы алып жатыр. Пайдалы қазындылары-тас көмір, мұнай, газ. Климаты артикалық және субартикалық. Январьдың ораша температурасы- 30градус, июльде 2-13градус. Жылдық жауын-шашыны 110-350мм. Көп жылдық тоң тараған. Басты өзені-Енисей(округ шегіндегі ұзындығы 600км). Шағын көлдері көп.Тундраның шымтезекті глейлі топырағы басым. Солтүстік бұғысы, арқар, ақ түлкі, ақ аю; құстардан үйрек, қаз т.б. мекендейді.Теңіздері балыққа бай. Кәсіптік бағалы балықтары -лосось пен бекіре болып табылады. 

### Халқы

Округта орыстар (80%),долгандар (12%),ненецтер (6%), нганасандар, энецтер тұрады. Орташа тығыздығы 1км²-ге 0,05 адамнан. Қала халқы 64%. 1қаласы (Дудинка), қ.т. поселкесі (Диксон) бар. Шаруашылығының негізі- тау-кен өнеркәсібі, бұғы өсіру және балық, қымбат бағалы аң аулау. 1973жылы 44млн.квт/сағ электр энергиясы, 38мың т көмір, 746млн м³ газ өндірілді. 1973 жылы 7 калхоз және 5 совхоз болды. Жылына 35мың ц балық ауланады. 1975ж. 106мың бұғы болды. Басты транспорт саласы-су жолы. Порттары-Дудинка, Диксон, Хатанга. Мессояха-Норильск газ құбыры тартылған. 1974-75жылы 28 мектеп, мал дәрігерлік техникум, өлке тану музейі, 37 клуб, 63 кино қондырғы болды. «Советский Таймыр» (1932 жылдан) округ газеті шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 525-бет
Орта ғасыр деген ұғымды XV – XVI ғасырларда Қайта өркендеу дәуірінің итальян тарихшы-гуманистері (Ф.Бьондо, т. б.) енгізіп, ғылымда XVIII ғасырда бекіді. Орта ғасыр – Батыс Еуропада феодалдықтың өмірге келіп, үстемдік құруы және ыдырай бастау дәуірі. КСРО кезіндегі тарих ғылымында Орта ғасырға құл иеленуші Рим империясының күйреуі (шартты түрде 476 жылы) мен XVII ғасырдағы ағылшын революциясына дейінгі кезең жатқызылды. Бұл Еуропада он екі ғасырға тең уақыт, ал Шығыс елдері кейіндеу дамығандықтан, бұл заңдылық сақталмайды. Орта ғасыр ұғымы тарих ғылымында Еуропа тарихи деректемелеріне сай пайда болып, жете зерттелген. Дегенмен, бұл ұғым дүние жүзінің басқа аймақтарында да қолданылады. Соңғы кезде тарих ғылымында Орта ғасырдың басталуы арабтардың Еуропаға шабуылы басталған кез (VIII ғасырдың басы), ал аяқталуы – Константинопольдің құлауы (1453 ж.), Американың ашылуы (1492 ж.), Германияда реформация мен шаруалар соғысы (1525 ж.) деген әр түрлі көзқарастар орын алып отыр. Орта ғасыр тарихын зерттейтін ғылым медиевистика деп аталады.[1]

Әйгілі аргентиналық Марадонна футболшы
**Аргентиналықтар**  — Аргентинаның негізгі халқы. Жалпы саны 33,5 млн. адам (1994). Біраз топтары Парагвайда, Чилиде, Америкада тұрады. Негізінен еуропа нәсіліне жатады. Испан тілінің аргентина диалектісінде сөйлейді. Діні жөнінен — негізінен католиктер.16 ғ-да халықтың этник. құрамын құруға креолдардан (испандар ұрпақтары) испан-үндіс, зубараларынан құралды. Аргентин тілі мен мәдениетін жасауда, мал ш-мен айналысуда, бақташы-гаучолар рөлі үлкен болды. 19 ғ.-дың 60-70- жылдарында А. ұлт болып қалыптасты. Негізгі кәсібі мал.ш. және оның өнімдерін сату. 19 ғ.-дың 20-жылдарында Италиядан, Испаниядан жаппай қоныс аударушылар сауда мен өнеркәсіптің, тауарлы егін ш-ның өркендеуіне жол ашып, мал ш-н екінші сатыға ығыстырды. Теңіз жағалауындағы провинция —пампаларда көшіп келушілер ықпалы күшейді. 70-жылдары Парагвай, Боливия және Чилиден қоныс аударушылар халықтың этник. құрамындағы латынамерикалықтар үлесін көбейтті. Үндістердің материалдық мәдениеті дәстүрлері ішкі провинцияларда мол сақталған. Тукуман провинциясы былғарыдан жасалған кілем, көрпелерімен, формос-сомбреро тоқумен, пампалықтар — сүйек, былғары өңдеумен, корриентелдіктер — сүйектен, сабаннан, қыштан, ағаштан ғұрыптық әсем мүсіндер салумен, солт-тегі провинциялар — үндістердің матако атты қыш құмыраларын жасаумен аты шыққан. Гаучолардың фольклоры өте бай. Фермерлер үйлерін күйдірілген кірпіштен, кедейлер ранчоларын арзан фанерден, қаңылтырдан салады. Ішкі провинцияларда дәстүрлі киім үлгілері (пончо, былғары етік, үлкен шляпалар) сақталған. Әдеб.: Шейнебаум Л.С. Аргентинский этнос, М. 1984; Страны и народы, СПб. М. 1997.

Дереккөздер
-----------
**Неопозитивизм** – XX ғасыр позитивизмінің субъективті-идеалистік жаңа ағымы.

Неопозитивизм өкілдері философияны теориялық таным ретінде мойындамай, философиядағы сана мен материя сияқты негізгі мәселелерді жоққа шығарды. Неопозитивизм Беркли және Юмнан басталған эмпиризм мен феноменализм дәстүріндегі позитивизмнің өзіндік эволюциялық даму кезеңі болып табылады.

Неопозитивизмнің ең ықпалды бағыты логикалық позитивизм болды. XX ғасырдың 30-жылдары Неопозитивизм көзқарасындағылардың жекелеген топтары айқындала түсті. Мәселен, Вена үйірмесінің логикалық позитивистердің (Карнап, Шлик, О.Нейрап т.б.), бер-линдік "*Эмпирикалық философия қоғамының*" логикалық позитивистерінің (Рейхенбах, Гемпель, т.б.), ағылшын аналитиктерінің прагматикалық бағыттағы америкалық өкілдерінің (Нагель, Маргенау, Бриджмен, т.б.) көзқарастары белгілі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том 2 бөлім
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9
**Басықара би Құрманұлы** — Алшын тайпасының Төртқара руынан шыққан би және батыр. 10 - 12 жасында билік айтып, әділдігімен ел ішінде көріне бастайды. Ел әңгімелерінде Басықараны бірде батыр, бірде би деп атайды. Басықараның бабасы Тасым батыр Төртқара ғана емес, Әлімұлы бірлестігінің да атағын арттырған батыр. 1840-1841 жылдары өзінің атымен аталатын жерде қайтыс болған.

Басықарадан – Бекмырза, одан Бәймен туады. Бәймен бидің, Басықараның есімдері «Қазақ-орыс қатынастары» жинағында кездеседі. Мұрағатта олардың есімдері, істеген істері жайлы қысқаша деректер жазылған. Мысалы, 1792 жылдың маусым айында басқа билермен бірге Ералы сұлтаның хан болуына қарсылық білдіргендердің ішінде Басықара бидің есімі де бар.

Басықараның тапқыр, әділ билік жасағаны ел аузында айтылады. Қазалы су торабы Басықара атымен аталады. Бүл деген бабаға үлкен құрмет. Ел аузында *«Басықара басып айтады, басқа билер қасып айтады»*- деген сөз бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Билер сөзі - киелі. Құраст.:Т.Дайрабай, М.Ахметов:Алматы, 2012. - 208б.
Қыздың құлағын тесу дәстүрге енген ежелгі ғұрыптың бірі. Әдетте бойжеткеннің немесе бәлиғатқа толған қыздың (9 жас, кейде одан да ертерек) құлағын тесу үшін қыздың шешесі, жеңгелері, апалары жиналады. Құлақты уқалап, жанын кетіріп, қыздырылған инемен немесе кәдімгі тарымкен теседі. Ол үшін екі тарыны құлақтың сырғалығының екі жағынан бірінің тұсына бірін дәл келтіріп қысады. Бір ғажабы ертеде тесілген құлаққа қызыл иттің жүнін есіп өткізетін болған. Үлкен кісілер иттің жүнін өткізсе "құлақ ісімейді, қотырланбайды, жара түспедйді" деп біледі. Мүмкін мұның да өз сыры бар шығар. Өйткені қазынасы кең халық емдік құпиялардың да бір сырын білетін болар... Халық ұғымына қыздың құлағын тесу, ұлды сүндеттеумен пара-пар рәсім саналады.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Құланкетпес аңғары** – Майжарылған таулары мен Балқаш көлінің оңтүстік-батыс аралығында жатқан Сарыбастау өзенінің төменгі ағысындағы аңғар.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының шығысында, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері орта тұсында 8 км-ге жетеді. Аумағы 35 км2. Көктем және күз айларында аңғарды шалшық су басып жатады.

Өсімдігі
--------

Шөл далаға тән сұрғылт топырағында боялғыш, күйреуік, теріскен, көде, ажырық, құрақ шоғырлары, т.б. шөптесіндер қалыптасқан. Шөбі шүйгін сулы өңірге құландар көп жиналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Иван Петрович Данькевич** (16 қаңтар, 1952 жыл) — Украинаның саясаткері және халық депутаты (1990—1994), транспорт министрі (03.07.1995 — 07.07.1997, 07.08.1998-05.10.99).

Биография
---------

1967—1971 жылдар арасында Киевтің радиоэлектроникалық техникумын оқып шыққаннан соң, лаборант болып жұмыс жұмыс жасайды. 1968—1971 жылдар арасында Киев радиоэлектроника техникумындағы автоматика лабораториясының меңгерушісі болған. 1971—1974 жылдары әскери-теңіз флотында жұмыс жасап, 1975 - 1980 жылдарда инженер, ұлы мастер, содан кейін технология бюросының бастығы болып жұмыс істейді. 1980 жылы Т. Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетін аяқтайды.

1981 жылы ең алғаш Минск аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. Ал 1887 жылы Минск аудандық атқару комитетінің екінші хатшысы болды. 1988 жылы Жоғары Партия мектебін бітіріп шығады. 1990 жылдан бастап, аудандық кеңестің төрағасы және Харьков аудандық кеңесінің атқару комитетінің төрағасы болып қызмет істеді. 1992 жылдың 3-наурызында Киев қалалық кеңесінің сессиясында Киев қалалық кеңесінің атқару комитеті төрағасы болып тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Данкевич Иван Петрович Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Данкевич Иван Петрович // Україна офіційна сьогодні.
**Иван Сусанин**(туған жылы белгісіз-1613)- 17 ғ. Басында орыс халқының поляк интервенттеріне қарсы азаттық күресінің батыры. С.Кострома уезі Деревеньки селосының шаруасы болған. 1612-1613 ж. қыста поляк шляхталарының отряды патша Михаил Федорович тұрған Домнино селосына Романовтардың вотчинасына бару үшін Сусанинді жол көрсетуші етіп алады. Ол отрядты адам өте алмайтын батпақты орманға әдейі адастырып жібереді де, сол үшін азаптап өлтіріледі. Сусанин есімі халықтың аңыз әңгімелерінде сақталған. Оның ерлік ісі көркем әдебиетте де және М.И.Глинканың «Иван Сусанин» операсында бейнеленген.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 453 бет
**Өнер тоғыстығы** - тұтас архитектуралық-көркем туынды (құрылыстар, құрылыстар ансамблі, интерьер) жасауда бейнелеу өнері мен сән және қосалқы өнері шығармаларының архитектурамен ұштастырылуы. Өнер тоғыстығы ұғымы шығарманың композициялық құрылым бірлігін, масштаб, пропорция және барлық элементтерінің стильдік үйлесімін білдіреді. Бұл үйлесім бірлігі шығармашылық тәсілдің де біртұтас тоғысуы әрі сәулетшінің алдына қойған мақсатын мүмкіндігінше күшті әрі айқын көрсету құралы болып табылады.

Мысырдағы өнер тоғыстығы
------------------------

Ежелгі Мысыр (Египет) ғибадатханаларындағы алып құрылыстармен мінсіз үйлесімде жасалған монументті рельефтер мен мүсіндер. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өндірістік қатынастардың өндіргіш күштер сипатына және дәрежесіне сай келу заңы** - барлық қоғамдық-экономикалық формацияларды әрекет ететін қоғам дамуының жалпылық экономикалық заңы.

Қызметі
-------

Ол өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың өзара әрекет етуін анықтап, өндіріс әдісінің осы екі жағы арасындағы тәуелділік пен ішкі себепті байланыстарды ашады.

Өндіргіш күштер
---------------

Өндіргіш күштер - өндірістің неғұрлым революцияшыл және тез өзгеретін бөлігі. Алдымен өндіргіш күштер дамып, өзгереді, ал осы өзгерістердің нәтижесінде өндірістік қатынастар да дамиды, әрі өзгереді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өндірістік сфера** - халық шаруашылығының салаларының жиынтығы, мұнда материалдық игіліктер өндіріліп, тұтынушыларға жеткізіледі. Өндірістік сфераға өнеркәсіп ауыл шаруашылығы, құрылыс, транспорт, байланыс, материалдық-технологиялармен жабдықтау, сауда, қоғамдық тамақтандыру кіреді. Өндірістік сферада еңбек ететіндер ғана қоғамдық өнімді, ұлттық табысты жасайды. Тек материалдық өндірісте қызмет істейтін өндірістік емес сфера қызметкерлерін үшін материалдық негіз жасайды.

Өндірістік емес сфераны ұлғайтудың басты шарты
----------------------------------------------

Өндірістік емес сфераны ұлғайтудың басты шарты - материалдық өндіріс сферасында қоғамдық еңбектің өнімділігін арттыру. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Қытай мәдениеті
---------------

Б.з.б. 6 – 3 ғасырларда конфуцийшілдік, моизм, легизм мектептерінің қалыптасуы нәтижесінде Қытай философиясы пайда болды. Қытай халқы жаратылыстану және техникалық ғылымдарының дамуына елеулі үлес қосты. Көптеген маңызды ғылыми- техникалық жаңалықтар Қытайда басқа елдерден (соның ішінде Еуропа елдерінен де) бірнеше жүз жыл бұрын пайда болған (компас, сейсмоскоп, спидометр, қағаз, оқ-дәрі жасау, кітап шығару, тағы басқа). Математика Қытайда Хань әулеті тұсында-ақ дами бастаған.Ең көне жұлдыздар каталогін (807 жұлдыз) б.з.б. 4 ғасырда Ши-Шэн құрастырған. Күннің тұтылуы туралы ең алғашқы мәлімет Қытайда б.з.б. 720 жылы жазылған. Б.з.б. 138 – 126 жылы Чжан Цяньның Орта Азияға саяхат жасауы қытайлықтардың елдің батыс жағындағы халықтарды зерттеуіне мүмкіндік туғызды және «Ұлы Жібек жолы» арқылы керуен жүргізіп, сауда жасауына жол ашты.Сун дәуірінде (960 – 1279) Қытай араб елдерімен, Кореямен, Үнді-қытаймен және оңтүстік аралдармен теңіз арқылы сауда жасауды күшейтті. Осыған байланысты Қытайда кеме жасау, теңіз қатынасы өрістей бастады. Медицина тарихы Қытайда 3000 жылға созылады. Медицинадағы ең көне кітап – «Нэйцзин» Қытай медицинасының дамуында үлкен рөл атқарды. Тұңғыш «фармакология» кітабы Қытайда жазылды.Инемен емдеу әдісі Қытай медецина әдебиетінде Сун дәуірі деректерінде кездеседі. Қытай дүние жүзінде бірінші болып селитраны оқ-дәрі жасауға пайдаланды. 16 ғасырда Қытайда оқ-дәрі шығарыла бастады. 3 – 5 ғасырларда фарфор өндіру игерілді. Б.з.б. 6 ғасырда дүние жүзіндегі ең үлкен канал салу жұмысы басталып, ол 13 ғасырда Пекин мен Ханчжоуды су жолымен жалғастырды. Екінші бір үлкен құрылыс – Қытай қорғаны. Қытай халқының дүниежүзілік өркениетке қосқан аса зор үлесі – қағаз жасау (2 ғ.).Кітап шығару тарихы Қытайда 5 – 6 ғасырларға саяды. Қытайда кітапты 2 түсті баяумен басу 1340 жылы жүзеге асырылды. 20 ғасырдың басына дейін Қытайда оқу жүйесі ертедегі классик. конфуцийшілдік діни кітаптарды оқытуға негізделіп келді. 1902 – 03 жылы оқу жүйесінде тұңғыш реформа жасалып, еуропалық үлгідегі мектеп жүйесі қалыптасты. 1953 жылдан негізгі ғылыми бағыттардың бірі ядролық физика мен энергетика саласындағы зерттеулер болды. 1964 жылы қазанда Қытайда тұңғыш рет ядролық құрылғы сыналды (жер бетінде). Ал 1967 жылы маусымда бірінші рет термоядролық құрылғы сыналды.1966 жылы кезекті атомдық сынау кезінде басқару тетігі бар ракета қолданылып, ол бірнеше жүз километр қашықтыққа ұшты. 1970 жылы Қытай бірінші рет Жердің жасанды серігін (ЖЖС), ал 1971 жылы 2-ЖЖС-н ұшырды.
**Иван Павлович Минаев** (9(21) қазан 1840, Тамбов — 1(13) маусым 1890, Санкт-Петербург) — орыстың шығыс зерттеуші индологы, тұңғыш индология ғылымының негізін қалаушы. 1861 жылы Санкт-Петербург университеті Шығыс факультетінің қытай-манжур бөлімін бітірді. 1873 жылдан Санкт-Петербург университетінде үндіеуропа тілдері салыстырмалы грамматикасы кафедрасының профессоры. Минаев үнді дінін, тұрмысы мен қоғамдық қатынастарын жан-жақты зерттеді. «Қазіргі Үндістандағы жер иелену», «Ресей және ағылшын-үнді мүдделері», «Бирмадағы ағылшындар», «Әмударияның жоғарғы ағысындағы елдер туралы деректер» т.б. еңбектер жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Иван Павлович Погребак
----------------------

**Иван Павлович Погребак**(1901 жылы,Украина-1976 жылы,Украина)-көмір өнеркәсібі саласындағы көрнекті партия қызметкері.

Өмірбаяны
---------

1924 жылдан бастап КППС мүшесі.1913-1924 жылдары Донбасс шахаталарында әр түрлі жұмыстар атқарды.1924-1930 жылдары әуелі рабфакта,одан кейін Донецк тау-кен институтында оқыды.1930-1939 жылдары *"Ворошиловградугольда*" инженер-админ қызметін атқарды.1939 жылдың сәуірінен 1940 жылдың қантарына дейін Криворожьенің *"1 бис шахатасында БК(б)П ОК*" парторгы,партия комитетінің хатшысы болды.

Жетістігі
---------

Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Шухов Иван Петрович** (31.7. 1906, Солтүстік Қазақстан облысы Пресновка ауданы Пресновка а. – 30.4.1977, Алматы) – орыс жазушысы. 

Омбы жұмысшы ф-тін бітірген (1926), Мәскеудегі Әдебиет ин-тында оқыған (1927). 1928 – 34 жылы "Рабочий путь" (Омбы), "Красная Башкирия" (Уфа), "Волжская коммуна" (Самара), "Советская Сибирь" (Новосибирск), "Сельскохозяйственный работник" (Мәскеу) газеттерінде әдеби қызметкер, 1934 – 37 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Пресновка ауданы "Ударник" газетінің редакторы, 1963 – 74 жылы "Литературный Казахстан" альманахының (қазіргі "Простор") бас редакторы болды. Шығармалары 1926 жылдан жариялана бастады. "Өшпенділік" романында (1931) әлеум. саяси-экон. адамгершілік мәселелері көтеріліп, орыс халқы мен қазақ халқының жаңа заман орнату жолындағы еңбегі, халықтар достығы, ескінің тозып, жаңаның озуы шынайы баяндалады. "Қасірет белдеуі" романы (1931) қазақ, орыс халықтарының Қазан төңкерісінен кейінгі өмірін суреттеуге арналған. Шухов шығарм-на А.М. Горький жоғары баға берген, жазушының қазақтар өмірінен тым қатал әрі нанымды етіп суреттегеніне баса назар аударған. (Горький. Шығ. жинағы, 1967, 30-т. 223-б.). Солтүстік Қазақстандағы ұжымдастыру тақырыбы "Отан" романында (1936) жалғасын тапқан. "Майдандағы армия" романында (1-бөл. 1940) көтерілген тарихи оқиғалар 1-дүниежүз. соғыспен, Қазан төңкерісі, Азамат соғысымен байланысты. Шуховтың әр кезеңдерде "Алтын алқап" кітабы (1957), "Американың күндері мен түндері" (1960), "Югославия күнделігі" (1963), т.б. очерктер жинағы, "Туған ел және жат жер" деген прозалық топтамасы (1968), "Қара шеңбер" әңгімелер жинағы (1932), "Қазақстан желі өтінде" очерктер жинағы (1931), "Көмескі ой" пеьсасы (1933), т.б. жарық көрген. Көркем аударма саласында еңбек етіп, С.Мұқановтың "Ботагөз", "Өмір мектебі" романдарын, М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, Ғ.Мұстафиннің, Ә.Әбішевтің бірқатар шығармаларын орыс тіліне аударды. Шуховтың көптеген туындылары КСРО және шет ел тілдерінде басылды. "Өшпенділік" (1935), "Қасірет белдеуі" (1972) романдары қазақ тілінде жарық көрген. Шухов Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйл. иегері (1977). 2 рет "Халықтар достығы" және Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Солтүстік Қазақстан облысы орталығы Петропавл қаласында Шуховқа мұражай-үй ашылған.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Иван Прокофьевич Прокофьев** - орыс мүсіншісі, орыс классицизмнің көрнекті өкілі.

Еңбек жолы
----------

1764-1779 ж. Петербург Көркемсурет академиясында оқыды. 1779-1784 ж. Париж Көркемсурет академиясының пенсионері. 1784-1828 ж. Петербург Көркемсурет академиясында сабақ берді. *"Актеон"* топтамасының рельфтердің, Петергоф фонтандарына арналған мүсіндік топтамалардың, Қазан соборындағы монументті драмалық рельфтердің, гипс бейнелер мен топтамалардың, терракоталардың, А.Ф. және А.Е. Лабзиндер мүсіншісінің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
Қазіргі кезде экономикалық теорияда **төрт өндірістік факторлар** көрсетіледі: **жер**, **еңбек**, **капитал** және **кәсіпкерлік қабілет**.

Жер
---

Өндірістік факторлар ретінде жер екі жағынан қарастырылады: 

* жер беті ретінде,
* экономикалық мақсатта пайдалануға қажетті табиғи игілік ретінде.

Егер қажетті минералды және органикалық тыңайтқыштарды әсіресе жаңа технологияны қолдаса, жердің құнарлығы сақталып қана қоймайды, одан сайын жақсаруы мүмкін. Адам саны артқан сайын адам басына шаққандағы жер көлемі жылдан жылға қысқаруда.

Капитал
-------

Капитал өндіріс фактор ретінде: 

* өндіріс факторы ретінде және қаржы ретінде пайдалануға болады,
* өндіріс факторы ретінде капитал өндіріс құралдарын сипаттайды. Мұнда ұзақ уақыт пайдаланылатын өндіріс құралдары (машина, құралдар) , жер, қысқа мерзім пайдаланылатын өндіріс құралдары (шикізат, қуат, жол байланыс қызметі).

Нақты капитал пайда болу үшін өндіріс құралдарын сатып алуға қаржы 
қажет. Осы қаржы ақша капиталы болып табылады. Өндіріс құралдарын сатып 
алуға капиталдың жұмсалуы қаржыландыру, ал ақша капиталын нақты 
капиталға айналдыру - инвестициялау деп аталады.

Еңбек
-----

Еңбек өндіріс фактор ретінде: еңбекті де екі жақты түсіндіруге болады: 

* адамның ойлау қабілетімен қимылдау қабілеті,
* өндіріс процесінде пайдалануға болатын қоғамдағы барлық еңбек ресурстары.

Еңбек қызмет ретінде қарағанда оны басым ойлау қабілетті қажеттілік 
немесе интеллектуалды және басым қимылдау қабілетін қажет ететін деп 
бөледі. Білім деңгейіне қарай: 

* көп дайындықты қажет ететін еңбек,
* көп дайындықты қажет етпейтін еңбек,
* ешқандай дайындықты қажет етпейтін еңбек деп бөлінеді.

Кәсіпкерлік қабілет
-------------------

Кәсіпкерлік қабілет өндіріс фактор ретінде: көптеген елдердің экономистер өндіріс факторына кәсіпкерлік қаблетті де жатқызады. Кәсіпкерлік қабілет - бұл барлық өндірісі факторларын тиімді пайдалануға қабілеті бар адам ресурстарының ерекше түрі. Оған мынадай қасиеттер тән 
болуға тиіс: 

* өндіріс факторларын дұрыс үйлестіру мен келістіру үшін оның білім деңгейі жоғары болуы керек,
* қайшылық жағдайда шешімдер қабылдай білуі керек,
* жаңамалдыққа ұмтыла білуі керек,
* тәуекелшіл болуы тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Рамазанова Г.Б, "Экономиялық теория негіздері", Павлодар, 2013
Тантал
Ниобий

Өнеркәсіптік кенорындардың типтері
==================================

Тантал мен ниобий кенорындарының негізгі өнеркәсіптік мәнге ие болатыны мына типтері: магмалық, пегматиттік, альбиттік, қалдық мору және шашылымдық шөгінді.

  

Магмалық кенорында лопаритті нефелин сиениттерді мен карбонатиттерден тұрады. Нефелинді сиениттер стратификатталған ірі интрузияларды қалыптастырады. Лопарит барлық таужыныстарда, әсіресе ырғақты кезектескен қабаттардың төменгі бөліктерінде көп шоғырланады. Руда қалыңдығы шамалы(1-2) қабат тәрізді денелерді құрап, олар барлық массивті қиып өтеді.

  

Пирохлорлы карбонатиттер ультранегізгі-сілтілі таужыныстар массивтерінде орналасқан. Олар- құрамында амфибол, апатит, магнетт қоспалары бар эндогендік карбонат таужыныстар. Рудада ниобийдің мөлшері танталдан басым болады. Кенорындардың бұл типі ТМД, Канада мен Бразилияда белгілі.

  

Пегматиттік кенорындарда көбінесе тантал мен ниобий болады, бірақ басты рөлді литийлі типті пегматиттер атқарады. Руда кварц, далашпат пен мусковиттен тұрады; басты руда минералдар-танталит пен колумбит. Рудадан сондай-ақ сподумен, лепилолит, касситерит пен берилл де айырып алынады. Бұл типті кенорындардың ірілері Канада, Бразилия, ҚХР, Зимбабве мен АҚШ-та бар.

  

Альбиттік кенорындар шағын гранит күмбездерінің жоғарғы бөліктерінде, олардың ішкі жапсары мен тектоникалық бұзылыстарда орналасады. Руданың құрамында колумбит-танталит, микроклин, кварц, альбит, топаз, лепидолит, касситерит пен вольфрамит кіреді. Тантал мен ниобийдің мұндай кенорындары Нигерия, Конго мен Бразилияда белгілі.

  

Қалдық мору кенорындары құрамында тантал және ниобий бар пегматиттер мен граниттер морыған кезде қалыптасып, алаңдық типті жатындар жаралады. Мору қыртысында кварц, касситерит, тантал-ниобаттар мен берилл болады, кенорындардың бұл типі Бразилияда, Зимбабведе, Нигерияда анықталған.

  

Шашылымдық кенорындар элювийлік-делювийлік және аллювилік типтерге бөлініп, мору қыртысы шайылған кезде жаралады. Оларда тантал-ниобаттар касситерит және вольфрамитпен бірге кездеседі. Бұл типті шашылымдар Конго, Нигерия мен Бразилияда өндіріледі.
Қытайдың **"шаған мәдениетінің"** айнасы ретінде болған шаған суреттері, жай бұқараның әдемі армандарын аңғартады. Олар армандаған әсем қиялдарын осындай нақышты суреттер мен, жазу үлгісімен өрнектеп, оны өмірге сыналап енгізіп, тіршілігін сәнге бөлеп, күндерін үмітке толтырады.Шаған суреттері- Қытай фольклорлық өнерінің бастау көзі, Қытайдың дәстүрлі сызбаларынан туындаған фольклорлық өнер жанры.

**Толығырақ**
-------------

XIV ғасырдан бастап шаған суреттері өркендей бастады. Ағаш ойма суреттерінің құлпыра түсуіне байланысты, шаған суреттерін салу ресми өнер саласына айнала бастады.Ағаш ойма суреттерінің тақырыбы екіге бөлінді: Бірі, әулие пірлер,оның төркіні Чин, Хан дәуірінің күзетші әулие суреттерінен бастау алады. Енді екінші біреуі, думанды көрініс суреттері. Ол жұрттың аңсаған арманын бейнелеп, кең таралды. Сол себепті суретшілер тобы көбейді. Шаған суреттері дәуірлік ерекшелікті аңғартып, өмір шындығына жанасты. Жер-жерлердің фольклорлық шаған суреттерінің үлгісі сан қилы болғанмен, түсінің ұзын ырғасы жайнаған қызыл түсті негіз етеді. Мазмұндық бейнелеу үлгісі жағынан, қайбірі аса нәзік те ерішімді болып, өңірлер мен нысандар деңгейінің түрлше болуына қарай өзіндік ерекшелік танытады. 

  **Дереккөздер** 

1. ↑   Қөрші әмбебап мәдени журналы. Әуелқан Қалиұлы. Алматы. № 33 2009 ISSN 1673-3843
**«Семсерден соқа соғып шығарайық»** — Евгений Вучетич жасаған мүсін.

1957 жылы жасалған бұл мүсіннің атауы Көне келісімдегі бейбітшілікке шақыру сөздері болып келеді.

1958 жылы Брюссельде өткен Дүниежүзілік көрмеде Вучетичке бұл өнер туындысы үшін гран-при табысталды.

1959 жылы Кеңес Одағы бұл мүсінді Біріккен Ұлттар Ұйымына тарту етеді. Қазір ол Нью-Йоркте, БҰҰ-ға қарасты Солтүстік саябағында орналасқан.

Көшірмелері
-----------

Мүсіннің әр қалаларда орналасқан үш көшірмесі бар.

Біреуі Мәскеуде, Третьяков галереясына қарасты саябақта тұр.

Тағы біреуі Волгоградта, «Газоаппарат» зауытының кіреберісінде тұрғызылған.

Үшіншісі Өскемендегі Орталық мәдениет үйінің кіреберісінде, сол жағында қойылды (ал оң жағында Жұлдыздарға қарай мүсіні тұр). Бұл мүсін 1962 жылы шойыннан жасалған.

Пошта маркаларында және тиындарда
---------------------------------

* 1960 жылғы кеңестік пошта маркасы1960 жылғы кеңестік пошта маркасы
* 1970 жылғы кеңестік пошта маркасы1970 жылғы кеңестік пошта маркасы
* Вучетичтің 100-жылдығына арналған күміс 2 рубльВучетичтің 100-жылдығына арналған күміс 2 рубль
* БҰҰ-ның 50-жылдығына арналған алтын 50 рубльБҰҰ-ның 50-жылдығына арналған алтын 50 рубль

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Let Us Beat Swords Into Ploughshares БҰҰ сайтында
2. ↑  Жизнь и судьба двух скульптур Усть-Каменогорска
Қыш құмыралар
**Қыш құмыралар** - аспаздықта қолданылатын қыш ыдыстың жалпы атауы. 

  

Қазіргі заманғы асханада көжелердің плитада емес тұмшапеште, сонымен қатар еттің және көкөністі бұқтыруға ғана қолдану қажет. Етті тағамдар қыш құмырада салыстырмалы ұзақ дайындалады. Уақыты 1—1,5 сағ- тан аспайды. Қыш құмыраларға тек қана қайнаған су құйылады: суық су, сүт және басқа сұйықтар алынып тасталынады. 0,5% стеарин, 0,2% пальмитин, 22—30% олеин, т.б. қышқылдар бар. Қыша майы ұзақ сақталынады, тамақ өнеркәсібінде кондитер өндірісінде, консерві жасауда, техникалық мақсаттарға пайдаланылады, Қыша — халықаралық аспаздықтағы аса танымал дәм- қосарлардың бірі. Орыс асханасында ол тек суық тағамдарға немесе қуырылған шүжық өнімдеріне қолданады. Француз асханасында таза күйінде қолданылмайды, бірақ көптеген тұздыққа, бұқтырғанда құймалардың, майлардың құрамына кіреді. Швед асханасында дәмтатым ретінде барлық тағамдарыңда қолданады. Майшабақтың маринадына, бұқтыру және қуыру алдында балыққа жағуға, кейде балық және басқа сорпаларға беріледі. Дайындалуы: қышаның ұнтағын суда қайнатып алып керексіз суын төгіп, суытып, бұқтыру керек. Маринад жасау: әлсіз шарап сірке суын татымды заттармен (корицамен, бұрышпен, лавр жапырағымен, пиязбен, сарымсақпен) қайнату. Нәрді сүзіп, онымен қышамен араластырып, қаймақтың консистенциясьша жеткенше берік, жабық ыдыста үш тәулікке қалдыру керек. Егер сірке суының орнына лимонның шырьшын, цедра, одан бөлек қышаның массасына жемісті езбені қосса, (алманың, алмұрттың, айваның, апельсиннің) онда қыша одан да тәтті, нәзік және хош иісті болады. Осындай езбе жасау үшін 1—2 алманы тұмшапеште пісіріп шырын сыққыштан өткізу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
*Lanzhou* (DDG170) is a Type 052C destroyer of the PLAN
A Chengdu J-20 5th generation stealth fighter currently under development for the PLAAF.
PLA military regions (1996)
**Қытай халық–азаттық армиясы (ҚХАА)** – Қытай Халық Республикасының орталық және жергілікті соғыс органдарымен, соғыс- ғылыми және оқу орындарымен бірге жаяу әскерлердің және теңіз соғысы мен әуе соғысының қарулы күштері. Бұл армияның пайда болуы мен дамуы Ұлы Қазан социалистік революциясынан кейінгі қытай халқының көп жылғы революциясының негізі 1924-27 жылдарда, Қытайдағы революция өрлеу кезеңінде қаланды. 1927 жылы гоминьданның сатқын топтары контрреволюциясы төңкеріс жасағанда ҚКП көптеген қарулы көтерілістер (Наньчан көтерілісі, «күзгіегін» көтерілісі, Гуанчжоу көтерілісі, т.б.) ұйымдастырды. Көтеріліс барысында революция әскери отрядтар мен құрамалар құрылды. Бұлардың бір бөлігі алыстағы селолық жерлерге барып, шаруаларды аграрлық революция жасауға жұмылдырды, революция тірек базаларын құрды. Бұл халық әскерлері кейін Қытайдың Қызыл Армиясы деп аталды.

1927-28 жылы ұйымдасқан Қызыл армия отрядтары мен құрамалары Қытайда революциармия құрудың игі бастамасы болды. Бұған ҚКП тікеклей басшылық етті. 1927 жылы 1-ші тамызда – Наньчан көтерілісінің басталған күні. Бұл күн ҚХАА-ның туған күні деп атап өтіледі.ҚХАА әскерлері жапон басқыншыларына, сондай-ақ гоминьдан әскерлерінің шабылуына қарсы ерлікпен күресті. Олардың тұрпқты күшінің саны 1937 жылы 92 мыңнан 1945 жылы 1280 мыңға жетті. 1947 жылдан бастап ҚХАА барлық майданда гоминьдан армиясына қарсы стратегиялық шабуылға шықты. 1949 жылы 1-ші қазанда Қытай Халық Республикасы жарияланғннан кейін, ҚХАА гоминьдандықтардың сарқыншақтарын, контрреволюцияшыл бандыларды жою, АҚШ империалистерінің Қытай шекарасын бұзуға бағытталған әрекеттеріне тойтарыс беру жолында ерлікпен күресті. Совет Одағы ҚХР құрылғаннан кейін оның қорғаныс шебін нығайтуға, ҚХАА-н қажетті қару-жарақпен жабдықтауға үлкен көмек көрсетті. ҚХР конституциясы бойынша оның қарулы күштерін ҚХР-дің төрағасы басқарады. Қорғаныс және елдің қарулы күштері мәселелерімен шұғылданатын жоғары мемлекет орган – мемлекет қорғаныс комитеті. Оның мүшелері халық өкілдерінің Бүкіл Қытайлық жиналысында бекітіледі. Конституция бойынша мемлекет қорғаныс комитетінің председателі ҚХР председателі болады. Республиканың барлық жаяу әскерлеріне, әуе соғысы және соғыс-теңіз күштеріне ҚХР Қорғаныс министрлігі басшылық етеді. Оның құрамына ҚХАА-ның Бас штабы кіреді. Қарулы күштерге басшылықты жеңілдету мақсатымен ел бірнеше әскери округтарға бөлінген.

Дереккөздер
-----------

* Юрьев М.Ф. Китайская Красная Армия, М. 1958;
* Краткая история коммунистической партии Китая, м. 1958.
Қоныстар мен обаларға қазба жұмыстарын жүргізген кезде алынған негізгі материал — қыш. Ең бастысы, қыштан жасалған бұйымдар шаруашылық пен тұрмыста және кейде жоралғылық мақсат үшін пайдаланылатын ыдыс түрі болған.

Қыш бұйымдарды жасаудың технологиялық тәсілдері шикізатты даярлап-іріктеуден, қыш қамырын даярлаудан, қалыптаудан, бетін өңдеп, содан кейін оны күйдіруден тұрады. Шикізатты даярлап-іріктеу үшін сүйек және тас құралдар пайдаланылды. Қыш-құмыра шикізаттарын даярлау үшін келсап пен ірі қара малдың жауырындары, сондай-ақ уатқыштар қолданылған. Қыш құмыраның құрамына қоспалармен бірге (темір, тас, пирит, слюда, әк) сазбалшық, құм, органика (құстың саңғырығы, көң) кіреді. Сазды көбіне минерал текті созылмайтын материалдарды бекіту үшін пайдаланған. Дамыған қыш өндірісінде саз ең бастапқы шикізат болып табылады.

Шеберлер бұйымдарды қалыптау кезінде ыдыстардың түбін басып-жаныштау үшін көлемі әр түрлі жұмыр тастарды пайдаланды. Ал ыдысты жасайтын құрал ретінде тұғырық айналып тұратын үстелше, яғни станок — айналмалы қондырғыны қолданды. Ыдыстардың қабырғаларын тегістеу үшін жұмыр тастар, ағаш пышақтар пайдаланылды. Ал қышты тұрмыста қолданылатын аузы кең пештерде, сондай-ақ балқыту пештерінің түтін шығаратын мұржаларында күйдірген. Лаулаған отқа да күйдірген кездері болды.

Қыш өндірісі отырықшылық жағдайдағы аумақтарда өзінің "гүлдену" кезеңіне жетті. Атап айтар болсақ, Сырдария мен Арал маңы аймақтары, Орталық Азиямен шекаралас жерлерде мықтап дамыған. Мұны осы аумақтағы қала қазындыларынан табылған ыдыс-аяқтан бастап, құрылыс материалдарының алуан түрлілігі айғақтайды. Мөселен, біздің заманымызға дейін VII—V ғасырлардағы Сырдарияның төменгі жағын мекендеген тайпалардың ыдыстарынан: тостақтар мен тостағандарды, шыны ыдыстарды, құмыраларды, саптаяқтарды, имек тұмсықты ыдыстарды бөліп атауға болады.

Орталық Қазақстан аумағында көшпелілік өмір салты жағдайында қыш-құмыра өндіру ісі үй тұрмысының қажетіне байланысты шеберлерге тапсырыс беру арқылы жүзеге асып отырған.