recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дирк Клаас-Ян Хюнтелаар** (нидер. ; 1983 жыл 12 тамыз, Вор-Дрэмпт, Гелдерланд) — Нидерландтық футболшы, "Аякс" футбол клубының және Голландия құрама командасының экс-шабуылшысы. 2006-15 жылдары құрама сапында 76 ойын өткізіп, 42 гол соқты.

Клаас өзінің сұр мергендік қасиетімен белгілі. "Аякс" футбол клубының 2006 жылы ең үздік ойыншысы және сол жылдағы Нидерладының жастар құрама командасымен әлем кубогін жеңіп, әлем кубогында ең үздік сұр мерген болды. Хюнтелаар әлемге әйгілі "Реал Мадрид" пен "Милан" сабында ойнаған. 2010 жылы "Шальке 04 "футбол клубымен келісім шартқа қол қойды. 2011-12 жылы Бундеслиганың басты сұр мергені атанды (29 гол)

2014 жылғы әлем кубогінің қола медаль иегері.

Карьерасы
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 2002—2004 | Нидерланд ПСВ | 1 (0) |
| 2002—2003 | →  Нидерланд  Де Графсхап | 9 (0) |
| 2003—2004 | →  Нидерланд  АГОВВ Апелдорн | 35 (26) |
| 2004—2006 | Нидерланд Херенвен | 46 (33) |
| 2006—2008 | Нидерланд Аякс | 92 (76) |
| 2008—2009 | Испания Реал Мадрид | 20 (8) |
| 2009—2010 | Италия Милан | 25 (7) |
| 2010—2017 | Германия Шальке 04 | 175 (82) |
| 2017— | Нидерланд Аякс | 74 (38) |

Жетістіктері
------------

* Нидерланд кубогы (**2**): 2006, 2007
* Нидерланд суперкубогы (**2**): 2006, 2007
* Германия кубогы: 2011
* Германия суперкубогы: 2011
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 2010
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2014

Ойын стилі
----------

Хюнтелаар шабуылда өте нәтижелі. Баспен соғуда жақсы және өте күшті алыс соққысын орындай алады. Хюнтелаардың стилін Марко Ван Бастен мен Рууд Ван Нистелроймен салыстырады. Луи Ван Галь айтқандай: Қарсыластың айып алаңында үздік футболшы".

Жеке өмірі
----------

Клаас-Ян Хюнтелаар бүгінде Мэдди Схолдерманмен некеде тұр. 2009 жылы олардың бірінші ұл баласы Себ және 2011 жылы екінші ұл баласы Аксель туылды.
*Басқа мағыналар үшін Арқалық деген бетті қараңыз.*
**Арқалық** – Шаған тауының батысында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ және Көксу аудандарының шекарасында. Абсолюттік биіктігі 1411 м.

Жер бедері
----------

Тау солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған. Беткейлері көлбеу, сай-жыра, өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстік және шығыс бөктерінен Быжы, оңтүстік-батысынан Қылқамыс өзендері ағып өтеді. Барлық беткейінде көне тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Таудың баурайындағы карбонатты қызғылт сұр топырағында жусан, боз, селеу, қылқұрт, қозықұлақ өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**Мюнхендегі салтанат қақпасы** (нем. *Siegestor in München*) — Мюнхен қаласындағы ескерткіш (салтанат қақпасы).

Тарихы
------

Биіктігі 24 метрлік ескерткіш Фельдхернхалленің солтүстігінен бір километрде және Мюнхеннің екі ауданы Maxvorstadt және Schwabing шекарасында, Leopoldstraße көшесінің басында орналасқан.

Король Людвига I Баварскийдің тапсырысы бойынша жасалған. 1843 жылдан 1850 жылдар аралығында неміс сәулетшісі Фридрих фон Гертнер салған, ал оның өлімінен кейін – оның оқушысы Эдуард Мецгермен салынған.

Ақыры іске 1852 жылы қосылды,

Қақпаның салынғанынан кейін оның квадригасы бірнеше рет өзгертілді. Екінші Дүниежүзілік соғыс кезіндегі Мюнхендегі авиа шайқастардан кейін салтанат қақпасы әбден бұзылған. Оның реконструциясы 1958 жылы неміс архитекторы Йозеф Видеманның басшылығымен іске жүрді. 1960 жылдары қақпа квадригасыз болды. 

Сондай-ақ, қақпаның фасадасындағы жазу өзгертілді. Қазіргі таңда ол жақта DEM BAYERISCHEN HEERE деп жазылып тұр.
```
**Далалық өлке музейі** – ғылыми-мәдени өлкетану мекемесі. 1972 жылы ұйымдастырылып, ресми түрде 1973 жылы Арқалық қаласында ашылған. Алғашында Торғай облыстық тарихи-өлкетану мұражайы болып ашылып, 1998 жылдан қазіргі атымен атала бастады. Музей ғимаратының жалпы ауданы 1684 м2. Музейдің 11 көрме залы мен дербес кино залы бар. Ғимарат алдындағы алаңға В.И. Лениннің, Кейкі мергеннің ескерткіштері орнатылып, Социалистік Еңбек Ері М. Демченконың 1961 жылы 31 наурызда Торғай жерінен алғаш кен қазған экскаваторының ожауы, кен үлгісі қойылған. 1916 жылғы Торғай көтерілісінің қолбасшысы Амангелді Иманов пен көрнекті мемлекет қайраткері Әліби Жангелдиннің  қоладан құйылған келбеттері бедерленген биіктігі 5,25 метр метр мәрмәр тақта орнатылған. Музей қорына барлығы 72 мыңнан астам мүліктік және құжаттық материалдар жиналған, оның 20 мыңға жуығы негізгі қорға жатады. Бұлардың көпшілігі материалдық және тарихи археологиялық жағынан аса құнды дүниелер. Археологиялық қазба барысында табылған неолит және андронов мәдениетінің мүліктері, Қожай-1 обасынан шыққан шанышқылар мен басқа да еңбек құралдары, Тоқанайдан аршылған қос қабатты қабірлер, жыланшық өзенінің аңғарынан қазып алынған мамонттың қаңқасы өлке тарихының терең тамырларын танытады. Музейдің арнаулы бөліміне жергілікті тұрғындардың қолданбалы өнері туындыларына жататын былғарыдан, жүннен, сүйектен, ағаштан жасалған бұйымдары, күміс алқалар мен салпыншақтар, сақина, жүзік, қапсырма және тағы да басқа әсемдік заттары қойылған. Арқалық қаласы маңына жыл сайын қонып жатқан ғарыш кемелерінің батырларымен таныстыратын экспонаттар өз алдына бір төбе. Алдыңғы қабырғасы ұлттық мәрмәр оюмен өрнектелген музей үйі 1982 жылдан мемлекет қорғауына алынған. Музей мүліктерін жинап, тақырыптық-экспозициялық жоспарын жасауға және оның ғимаратын қайта жобалау ісіне белгілі қоғам қайраткері, сол кезеңдегі Торғай облыстық партия комитетінің хатшысы Өзбекәлі Жәнібеков пен оның тұңғыш директоры журналист- жазушы Т.Рсаев көп еңбек сіңірген.
```

1. ↑  "Торғай елі" энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы,"Арыс" баспасы 2013 жыл
**Наурыз жыры** Халық өмiрiнде балалар, әсiресе, маусымдық мерекелерге ерте араласатын болған. Жұрт балаларын ертiп жүрiп, бұл мерекелердiң мәнiн ұқтырып қана қоймаған, оларға өзiнше тапсырмалар да жүктеген, олардың да өзiнше атқаратын қызметi, рөлi болған. Сондай мерекенiң бiрi – Наурыз.
Наурыз – Азия халықтарының көпшiлiгiнде тойланатын өте көне жаңа жыл мерекесi. Қазақтар бұл мерекенi 22 наурызда күн мен түн теңелген күнi ***«Ұлыстың ұлы күнi»*** деп атап өтедi. Бұл күндi халықтың еңбек мерекесi ретiнде ойын-күлкi, жақсы тiлекпен қарсы алып, сол қуаныштарын жыр жолдарымен бiлдiретiндiгi зерттеу еңбектерiнде айтылып жүр. Балалардың бұл мерекеге белсене ат салысатынын:  

***Ұлыс күнi кәрi-жас,***  

***Құшақтасып көрiскен.***  

***Жаңа ағытқан қозыдай,***   

***Жамырасып өрiскен***, –  

деген өлең мәтінінен аңғарсақ, сондай-ақ:  

***Амансың ба?***  

***ұлыс оң болсын,***  

***Ақ мол болсын,***  

***Қайда барса, жол болсын,***  

***Төрт түлiк ақты болсын,***   

***Ұлыс береке берсiн,***  

***Бәле-жала жерге енсiн***, –   

деген балалар жаттауына лайық тақпақтар мәтінінен де байқаймыз. Балалардың бұл мерекеге қатысуы жөнiнде төңкеріске дейiн жарияланған көктемгi мереке жөнiндегi баспасөз мәлiметтерiнде де деректер келтiрiледi.
Бұл мерекедегi балалардың мiндетi үйден-үйге жүгiрiп хабаршы болу, құттықтау өлеңдер айту болған. Өкiнiшке орай, наурызға қатысты балалар өлеңдерi, ондағы балалардың атқаратын мiндеттерi жөнiнде деректер бiзге жетпедi. Тiптi, жоғарыда келтiрiлген наурызға қатысты бiр-екi ауыз жыр тек Шәкәрiм Құдайбердiұлының ыждаһаттығының арқасында ғана бүгiнге жетiп отыр. Сондай-ақ бiзге жетпей қалған жанрлық түрлер бұл ғана емес. Балалар фольклорының көптеген жанрлары әлi күнге жете ескерiлмей жүр. Балалардың наурыз мерекесiне белсене араласатынын көршi туысқан татар, өзбек балалары халық шығармашылығынан айқын көремiз. Мәселен, татар балалары наурыз күнi үй аралап:  

**Урус капка**,  

***Тәрәзәң япма,***  

***Әйтәбәз нәүрүз!***   

***Ярлыкасын ходай,***  

***Нардуган бүгән***  

***Әбекей соен,***  

***Нәүрiш*** , –  

деп әндететiн көрiнедi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Аллан Маклеод Кормак** (ағылш. *Allan McLeod Cormack*; 23 ақпан 1924, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка — 7 мамыр 1998, Массачусетс, АҚШ) — оңтүстік африкалық және америкалық физик, 1979 жылы «компьютерлік томографияны жасақтағаны үшін», Хаунсфилдпен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.

Өмірбаян
--------

Аллан Кормактың әкесі инженер мен анасы мұғалім болған, ата-анасы, бұрын Солтүстік Шотландиядан Бірінші дүниежүзілік соғыс көшіп келген. Кормак өмірге 1924 жылы 23 ақпанда Йоханнесбургте келген және үш баланың кішісі болатын. 1936 жылы отбасы Кейптаунда қоныстанды, онда Кормак Кейптаун университетін 1945 жылы бітірді. Оның астрономияға қызығушылығы физика және математикаға ынтасын ашты. Институтты бітіргеннен кейін, ол студент зерттеуші ретінде Кембридж университетінің Сент Джон колледжіне барды және Отто Фриш Кавендиш лабораториясында жұмыс істейді. Онда америкалық студентпен танысып, үйленеді. 1950 жылы Кейптаунға оралды, негізінен ядролық физика және элементар бөлшектер физикасымен айналысты, бірақ 1956 жылы, ол кейінірек компьютерлік томографияның туындауына әкелген рентген технологиясына қызығушылық танытты. Гарвард университетіне 1956—1957 жылдары ғылыми миссиясының барысында, онда Кормак циклотронда қызмет етті, ол Тафтс университетіне ұсыныс алды. онда Кормак өмір бойын жұмыс істеді. 1968—1976 жылдары университетте физика бөлімінің меңгерушісі болды.

1963—1964 жылдары Кормак, ғылыми қоғамдастықтың бастапқыда мүдделі болмаған компьютерлік томография туралы бірнеше еңбектері жариялады. Ол осы салада жаңа жасақтамалар пайда болған соң ғана 1970 жылдардың басында мәселеге қайта оралды.

Тағы қараңыз
------------

* Компьютерлік томография

Сілтемелер
----------

* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны  (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1976—2000 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

Бламберг / Гайдушек (1976) •
Гиймен / Шалли / Ялоу (1977) •
Арбер / Натанс / Смит (1978) •
Кормак / Хаунсфилд (1979) •
Бенасерраф / Доссе / Снелл (1980) •
Сперри / Хьюбел / Визель (1981) •
Бергстрем / Самуэльсон / Вейн (1982) •
Мак-Клинток (1983) •
Ерне / Келер / Мильштейн (1984) •
Браун / Голдштейн (1985) •
Коэн / Леви-Монтальчини (1986) •
Тонегава (1987) •
Блэк / Элайон / Хитчингс (1988) •
Бишоп / Вармус (1989) •
Мюррей / Томас (1990) •
Неер / Сакман (1991) •
Фишер / Кребс (1992) •
Робертс / Шарп (1993) •
Гилман / Родбелл (1994) •
Льюис / Нюсляйн-Фольхард / Вишаус (1995) •
Доэрти / Цинкернагель (1996) •
Прузинер (1997) •
Ферчготт / Игнарро / Мурад (1998) •
Блобель (1999) •
Карлссон / Грингард / Кандел (2000)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
1901—1925 | 
1926—1950 | 
1951—1975 | 
**1976—2000** | 
2001-ден бері

 |

 |
**«Наурыз-думан»** әнін 1988 жылы филармонияда өткен концертте алғаш рет орындалған. Сол жолы әнді танымал күйші Абдулхамит Райымбергеновтің жетекшілігіндегі «Мұрагер» ансамблі сүйемелдеді. Шын мәнінде, бұл ән бірден тыңдаушыларының көңілінен шығып, сәтімен тұсауы кесілген туынды болды. Алматыда, жалпы елімізде сол жылдары Наурыз енді-енді тойланып, өзіндік бағыт, баға алып жатқан тұсы еді. Сол кезде қазақтың өте таланты композиторы Талғат Сарыбаев ақын Мұқағали Мақатаевтың сөзіне жазылған «Наурыз-думан» әнін жазды.

Әннің сөзі
----------

Наурыз айы туғанда,  

Той болушы еді бұлмаңда.  

Сақталушы еді сыбаға,  

Сапарға кеткен ұлдарға,  

Наурыз айы туғанда.

Наурыз, наурыз күні игі,  

Күні игі жердің түрі игі!  

Бауыры жылып науат қар,  

Бабымен ғана жібиді.  

Наурыз, наурыз күні игі,  

Күні игі жердің түр іигі!  

Шашылып ырыс шанақтан.  

Шақырып бір үй бір үйді,  

Шаттанушы еді бір игі!

Осынау игі кең жерге,  

Наурыз айы келгенде.  

Наурыз тойын бергенде,  

Көрмегендер де арманда,  

Арманда оны көрген де.  

Келіп ем өмір-орманға,  

Наурыз айы келгенде.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Тағы қараңыз
------------

* Шақырады көктем
* Наурыз («Үркер» әні)

Сілтемелер
----------

* Роза Рымбаеваның орындауы YouTube сайтында
"Ажар" — әр түрлі тігін бұйымдарын: костюмдер, көйлек-шалбар, жұмыс киімдерін шығаратын кәсіпорын. 1933 ж. Талдықорған қаласында күнделікті тұтыным тауарлары мен үй шаруашылығына қажетті бұйымдар өндіретін "*Красный Октябрь*" өнеркәсіптік артелі ретінде құрылды. Ұлы Отан соғысы жылдарында өндіріс көлемі ұлғайтылып, майдандағы әскерлерге киім тікті. Соғыстан кейін мұнда тері-былғары бұйымдарын, химиялық өнімдер шығаратын, сондай-ақ май, ұн өндіретін цехтар, шаштараз, суретке түсіру бөлімдері ашылды. Артельдің аты кейін бірнеше рет өзгерді: 1961 ж. "*Қазақстанға-40 жыл*", 1961 ж. "*СОКП 25 съезі атындағы тігін фабрикасы*" аталып, ірілендірілді. Кәсіпорын 1972 ж. 5 қабатты жаңа ғимаратқа орналасты. 1970-1980 ж. ол Қазақстандағы мектеп оқушыларына арналған костюм тігетін бірден-бір жеңіл өнеркәсіп орнына айналды. 1992 ж. фабрика жекешелендіріліп, "Ажар" ұжымдық кәсіпорны болды. Осы кезеңде кәсіпорынның Алматы, Сарқант, Жаркент қаласында, Қоғалы, Қарабұлақ, тағы басқа кенттерде филиалдары ашылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
**Төл өсіру** - малдан алынған ұрпақты аман сақтап, жетілдіру. Төл өсіру мал өсіру технологиясының маңызды үрдісі. Төл өсіруді алынған төлді алынатын өнімге (жұмысқа) бағыттап өсіріп-жетілдірудің (тәрбиелеудің) азықтандыру жөне бағып-күту ерекшеліктері арқылы іске асырады. Төл өсіру кезеңіне байланысты азықтандыру деңгейі мен құрылымын, бағып-күту тәртібін, баптау мен шынықтыруын өзгерту арқылы төл тегіне (тұқымына) тән қасиеттерінің жан-жақгы жетілуін қамтамасыз етеді. Ол үшін мал организмінің дамуына сыртқы қоршаған орта жағдайларының (ашық, жарық, жылылық, т.б.) әсерін жетік білу қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Жарықкөл** – Жем алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы жерінде орналасқан. Талдышоқы тауының солтүстігінде 2,5 км, Құйғанкөл көлінен оңтүстік-батысқа қарай 1 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 280 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,8 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 11 км. Суы қарашаның аяғында қатып, сәуірдің 1-жартысында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы құмды келген. Оңтүстігінде Құмжарған құмы орналасқан. Маңында Сулыаша, Балауса, Тереңқұдық, т.б. қыстаулар бар. Жағасында қамыс, қоға, сораң өсімдіктер өседі. Мал жайылымына қолайлы, суы тұщы.
**Төлдеу** - қалыпты жағдайда өткен буаздығының соңыңда қойдың қозы тууы. Төлдеу жылына бір рет, күйек алу мерзіміне байланысты қыстың екінші жартысында (каңтар-акпанда) немесе көктемде (наурыз—сәуірде) өтеді. Қыста немесе ерте көктемде қойды төлдеу қорасында көктемнің жылы күндері ашық қорада төлдетеді. Күйлі саулық әдетте, 30-40 минуттың ішінде адамның көмегінсіз-ақ төлдейді. Алдымен суға толған қағанақ көрінеді. Қағанақты жаруға болмайды, кейінірек төл туғаннан кейін жарып, оның кіндігін кесіп, ұшын йодтап, байлайды. Жаңа туған қозыны енесіне жалатып, уызымен ауыздандырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Жарықдәрі**  (Hernіarіa) — қалампыр тұқымдасына жататын бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Африка мен Батыс Азияда кездесетін 30-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанныдалықұм аймақтарында (кейде таулы жерлерде) өсетін 4 түрі бар. Оның ішінде жиі кездесетіні – жалаң жарықдәрі (H. glabra). Биіктігі 5 – 20 см. Жайылып өсетін сабағында ұсақ жапырақтары қарама-қарсы орналасқан. Сарғыш жасыл түсті ұсақ гүлдері жапырақ қойнауынан жетіледі. Олар шашақ гүлшоғырын құрайды. Гүлі қос немесе дара жынысты. Маусым – шілде айларында гүлдейді. Жемісі – жаңғақ. Жарықдәрі – улы өсімдік. Құрамында кумарин, эфир майы және алкалоид бар. Медицинада бүйрек, қуық ауруларын емдеу үшін Жарықдәрінің көк шөбін ғана пайдаланады, себебі, кепкен кезде оның емдік қасиеті жойылады. Жарықдәріні суға салса көпіреді, сондықтан оны сабын ретінде де қолданады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Жарық жылдамдығы**, с — *кез келген электрмагниттік толқынның (оның ішінде жарықтың да) бос кеңістіктегі (вакуумдағы) таралу жылдамдығы; іргелі физика тұрақтылардың бірі*. Ол кез келген физика әсердің шектік таралу жылдамдығы әрі бір санақ жүйесінен екінші санақ жүйесіне көшкенде [инвариант|инвариантты болады. Жарық жылдамдығының шамасы материалдық дененің массасы мен толық энергиясын байланыстырып тұрады. Санақ жүйесі өзгерген кезде координатты, жылдамдықты және уақытты түрлендіру Жарық жылдамдығы арқылы өрнектеледі және ол көптеген қатыстардың құрамына енеді. Белгілі бір ортадағы Жарық жылдамдығы (с) сәуленің түрліше жиіліктері () үшін түрліше мән қабылдайтын ортаның сыну көрсеткішіне (n) тәуелді болады: с()=c/n(). Бұл тәуелділік белгілі бір ортадағы монохромат емес жарықтың топтық жылдамдығы сол жарықтың фазалық жылдамдығынан өзгеше болуына әкеледі (вакуумдағы Жарық жылдамдығы үшін бұл екі жылдамдықтың шамасы бірдей). 
Тәжірибеде белгілі бір ортадағы Жарық жылдамдығын (с) анықтаған кезде әрдайым (арнаулы кейбір жағдайда болмаса) топтық жылдамдықты (немесе сигнал жылдамдығы не энергия жеткізу жылдамдығы деп аталатын) өлшейді. Жарық жылдамдығын тұңғыш рет 1676 жылы, Юпитер серіктерінің тұтылулары арасындағы уақыт аралығының өзгеруі бойынша дат астрономы О.К. Ремер өлшеді (бақылау нәтижесінде с=215000 км/с болды). Оны 1728 жылы жұлдыздардың жарық аберрациясын бақылау кезінде ағылшын астрономы Дж.Брадлей растады. Кейін Жарық жылдамдығы жер жағдайында да тәжірибе жасалып өлшене бастады (мыс. француз физигі А.И.Л. Физо 1849 жылы с= =313300 км/с, француз физигі Ж.Б.Л. Фуко 1862 жылы с=298000500 км/с, американ физигі А.Майкельсон 1926 жылы с=2997964 км/с екендігін анықтады). Жарық көзі ретінде лазерлерді пайдаланып жүргізілген өлшеулер нәтижесінде Жарық жылдамдығын өлшеу дәлдігі жоғары көтерілді: с=299792,50,15 км/с. Қазіргі кезде Жарық жылдамдығының вакуумдағы мәні үшін ресми түрде с=2997924581,2 м/с мәні қабылданған.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Радикалшылдық** (лат. radix - тамыр) -саяси мәселені батыл, түбегейлі шешуге ұмтылыс. Радикалшылдық алға койған мақсатын барынша тиімді әдістер мен шұгыл шаралар арқылы шешуді қолдайды. Тіпті мәселе шешу жолында күш қолдануды да айып санамайды. Радикалшылдық пен экстремизмнің түп тамыры туыстас. Бірақ экстремизмнен айырмашылығы конституциялық нормалар нормалар негізінде әрекет етуге ұмтылады. Саяси тәжірибеде радикалды әрекеттер қалыптасқан әлуметік-экономикалық ахуалға қарай орын алады. Экономика, қаржы дағдырысы радикалды реформалар жүргізуді, ал ұлтаралық, шекаралық шиеленістер радикалды шешімдерді талап етеді. Сол себепті кез келген мемлекет шиеленісті мәселені шешуде радикалшылдықты басшылыққа алады. Табиғаты жағынан радикалшылдық эволюция дамуды жылдамдатушы вактор болып табылады.
***Боқаев Тұрсынхан Айтқазыұлы***(1952-2007)- сәулетші, КСРО және ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі. ЙАШИ сәулет бөлімін бітірген (1974).Жезқазған қаласының орталық бөлігі жоспарлау жобасының авторы (1978),Арқалық қаласының орталық бөлігін жоспарлау жобасына өткізілген бүкілодақтық конкурсқа (1980) және Петропавл қаласының (1979),Талдықорған, Ақтөбе қалаларының, Қостанай және Семей қалаларының орт. бөлігін жоспарлау жобасына қатысушы. «Астана қаласының бас жоспарын түзеу» тұжырымдамасы үшін респ. Конкурстың алтын медалімен марапатталған (2006). Астана қаласында өткен «Сәулет бумонды-2001» халықаралық байқауының,Астана қаласы орталығының сәулет –жоспарлау шешімі үшін («Алтын шырақ»алтын кубогы) (2001) дипломанты. Мәскеу қаласында өткен «Зочество-2001»халықаралық сәулет фестивалінің Үлкен Алтын Дипломымен, «Астана қаласының жаңа орталығының сәулеттік композициясының халықаралық деңгейі үшін» халықаралық сәулет академиясының дипломымен (2001) марапатталған.Астана қаласының аумақтық дамуының тұжырымдамасы үшін республикалық конкурста 1 орынды (2005) иеленген.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Радиациялық және химиялық мутагенез**. Тұқым қуалайтын қасиетті радиацияның көмегімен өзгертуге болатындығын тұңғыш рет 1925 жылы орыс ғалымдары Г.А.Надсон мен Г.С.Филиппов дәлелдеді. Олар радий сәулелерімен әсер ету арқылы саңырауқұлақтардың жаңа мутантты формаларын алды. Одан кейін америкалық ғалымдар С.Миллер 1927 жылы дрозофила шыбынынан, ал Дж.Стадлер 1928 жылы жүгері өсімдігінен рентген сәулелерінің мутагендік әсерін байқады. Радиоактивті сәулелердің әсерінен пайда болатын мутациялар, организм үшін көбінесе зиянды. Мысалы, адамда тұқым қуалайтын аурулар мен кемістіктерді тудырады. Сонымен қатар олар организмдерде, әсіресе өсімдіктер мен микроорганизмдерде пайдалы өзгерістер тудыра алады.Осыған байланысты радиоактивті сәулелердің әсерінен пайда болатын мутациялар селекцияда кеңінен қолданылады.

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**Барқын** – Ақтөбе облысы Ойыл ауданы жеріндегі құмды алқап.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Ойыл және Қуырдақты өзендері аралығында, Ойыл ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. Аумағы 3,4 мың км2.

Өсімдігі
--------

Шөптесін өсімдіктерден жүзгін, құланқұйрық, құмаршық, жыңғыл, сондай-ақ қарағай да жиі кездеседі. Олар құм көшкінін тоқтату мақсатымен 1873, 189, 1903, 1907, 1913 жылдары отырғызылған. Бүгінде қарағайлы қалың орман пайда болып шоқ тал, қараған, қара терек, қайың өсіп тұр. Құмның етектеріндегі шалғындарда орхидейдің, шатырлы гүлбұтаның, құртқагүлдің сирек кездесетін түрлері пайда болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Тұрсынзада Есімжанов** - 1941 жылы 21 қаңтарда Алматы облысының Ақсу ауданында дүниеге келген. 

Мектеп жасынан алғашқы өлеңдерімен көзге түскен. «Өмір нұры» газетінде редактор болған. Алғашқы өлеңдері мен американдық ақын Эдгар По, Пушкин мен Сергей Есениннен, Гейне мен Джордж Байроннан, Расул Ғамзатовтан аудармалары баспасөз беттерінде 1957 жылдан жарияланған. Шекспир шығармашылығының шыңы саналатын «Король Лирдің» де тұңғыш аудармашысы. Тұңғыш жыр жинағы «Қабырға тал» (1963), «Соңғы сот», «Зауал», «Жолда қалған жолаушы» пьесалары жарық көрген.

Шығармашылығы
-------------

Еңбек жолын 1957 жылы Ақсу аудандық «Ленин жолы», 1958 жылы Талдықорған облыстық «Советтік Жетісу» газеттерінен бастап, 1975—1984 жылдары «Жазушы» баспасында қызмет істеген.

Шығармалары азды-көпті шетелдерде кітап болып шыққан, мерзімді баспасөз де жарияланған. ҚазМУ-дің журналистика факультетінде сырттай оқып, 1965 жылы бітірген.

Қазақстан Республикасы «Экология» қоғамдық академиясының академигі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Геральд энд Уикли Таймс (The Herald and weekly Times, Ltd.)** - Кейт Макферсон басшылық жасайтын газет тресі.. Мельбурнда орналасқан. Австралиядағы газет басылымдарын "Геральд", "Сан ньюс-пикториал" (Мельбурн), "Курьер-мейл", "Телеграф", "Санди мейл" (Брисбен), "Адвертайзер" (Аделайда), "Дей- ли ньюс", "Уэст острэлиан" (Перт), әрі "Папуа Нью Гини пост курьер" (Папуа - Жана Гвинея) және "Фиджи тайме" (Фиджи)баслымдарын шығарады. Бірнеше журнал, радио және телевизиялық компанияларға иелік жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Герасим Степанович Лебедев** (1749 жыл 15 шілде, Ярославль - 1817 жыл 27 шілде, Санкт-Петербург) - орыс саяхатшысы әрі ғалымы, *үндітану ғылымының* негізін салушылардың бірі, музыкант.

Өмірі
-----

Еуропалықтардың ішінде бірінші болып *бенгал, хинди тілдерін* үйренді, *санскрит жазуымен* танысты. 1795 жылы Калькутта қаласында *еуропалық типте* театр ұйымдастырды. 1801 жылы Лондонда *«Хинди тілінің грамматикасы»* атты еңбегін ағылшын тілінде жарыққа шығарды. Орыс тілінде Үндістанға арналған бірқатар еңбек жазып, басып шығарды, олардың ішінде *«Шығыс Үндістан халықтарының әдет-ғұрыптары мен салттары»* т.б. еңбектері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
**Мәліков Тұрсынбек Сабырұлы** (1946 жылы туған, бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту кенті) – ғалым, педагогикалық ғылымдарының докторы (2005), профессор Халықар. Ақпараттандыру академиясының акад. ҚР Білім беру ісінің үздігі, ҚР білім беру саласының құрметті қызметкері. А.Горький атындағы Омбы мемлекеттік педагогикалық институтын, Ленин атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық институты жанындағы аспирантураны бітірген. Он жылдан астам уақыт Қызылту кентіндегі мектептерде математика мен физика пәндерінен сабақ берген. 1979 жылдан Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтында жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Көкшетау мемлекеттік университетінде зертхана меңгерушісі. Математиканы оқыту әдістемесі және математика философиясының мәселелеріне арналған 4 монография, 60-тан астам ғылыми мақалалардың авторы. ҚазКСР Халыққа білім беру мин-нің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

«Ақмола облысы» энциклопедиясы
**Тұрсынжан Шапай** Мұқанұлы (1.2.1957 жылы туған, Шығыс Түркістан)- әдебиет сыншысы, филолология ғылымның
кандидаты (1994).

1979 жылы ҚазҰПУ-ды бітірген.

Жетістіктер
-----------

1979 - 1984 жылдары Алматы облысы Нарынқол ауданы О.Жандосов атындағы орта мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі

1984 - 1985 жылдары Қазақ теледидары Әдеби драмалық хабарлар редакциясында

1985 - 1986 жылдары "Жазушы" баспасында редактор

1986 - 1988 жылдары "Жұлдыз" журналында әдеби қызметкер

1988 - 90 жылдары бөлім меңгерушісі

1990 - 1998 жылдары Әдебиет және өнер институттында, аға ғылыми қызметкер

1999 жылдан Абайтану бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған.

Шығармалар
----------

Ғылыми-зерттеу еңбектері қазіргі қазақ лирикасы, лирикалық тұлға және абайтану мәселелеріне арналған. Жүзден астам ғылыми, әдеби сын және публицистикалық мақалалардың авторы. Публицистикалық және көркем прозалық шығармалары республикалық баспасөзде жарияланып келеді.

Марапаттар
----------

"Жалын" журналы Т.Айбергенов атындағы сыйлығы (1986), Қазақстан Ленин сыйлығы (1990), Қазақстан Жастар одағы сыйлығы (1990), Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығы (2000) иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Окладников Алексей Павлович** (3.10.1908, Ресей, Иркутск облысы Жигалов ауданы Константиновка ауылы – 17. 11.1981, Ресей, Новосибирск қаласы) – ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1947), профессор (1962), КСРО ҒА-ның академигі (1968).

Неолит и бронзовый век Прибайкалья, ч. 1-3. М.–Л. 1950 – 55; Якутия до присоединения к Русскому государству, М.–Л. 1955; Олень золотые рога, М.–Л. 1964; Центр.-Азиатский очаг первобытного искусства, Новосиб. 1972; Петроглифы Байкала, Новосиб. 1974; По Аляске и Алеутским островам, Новосиб. 1976; Петроглифы Монголии, Л. 1981. Ларичев В.Е. Сорок лет среди сибирских древностей, Новосиб. 1971; Финашина Г.Н. А.П. Окладников, М. ,1981.Ж. Таймағамбетов, Ғ. Қиясбек Якут АКСР-і (1956), Ресей (1957), Бурят АКСР-і (1970) елдерінің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

Иркутск педагогика институтын бітірген (1934). КСРО ғылым академиясының Ленинград бөлімшесі тарих институтының аға ғылыми қызметкері, меңгерушісі (1938 – 52), Археология институтының полеолит секторының меңгерушісі (1952 – 61). КСРО ғылым академиясының Сібір бөлімшесінде гуманитарлық зерттеу бөлімінің меңгерушісі, осындағы тарих, филология және философия институтының директоры (1961 – 66) қызметтерін атқарған. Сібір, Қиыр Шығыс, Орта Азия далаларындағы палеолит, неолит, қола және темір дәуірлерінің жергілікті мәдениетін анықтады. Осы аймақтардағы алғашқы қауымдық құрылыс мәдениеті жөнінде көптеген зерттеу еңбектер жазды. КСРО Мемлекет сыйлығы лауреаты (1950, 1973). Көптеген орден, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
**Сердюкова Алла Даниловна** – 1927 жылы 18 қыркүйекте Украинаның Сум қаласында туған. 

1946 жылы Львов полиграфиялық институтына оқуға түсті. 1951 жылы институтты бітіргеннен кейін, жолдамамен Алматы қаласына жұмысқа келіп, сол кездегі ҚазКСР Министрлер Кеңесі жанындағы Казполиграфиздатқа қарасты №3 газет-журнал баспаханасына орналасып, жазық-баспа цехының шебері болып еңбек жолын бастады. Кейіннен ауысым техно жетекшісі, ОТК бастығы болып жоғарылады. Ал 1954 жылы полиграфкомбинатқа ОТК бастығы қызметіне ауысты. Осы жылы Мәдениет министрлігі құрылып, Қазполиграфиздат министрліктің құрамына кіргеннен кейін, А.Д. Сердюкова өндірістік техникалық бөлімнің инженер-технологы болып ауысты. Өндірісте істей жүріп, 14 облыстық, 190 аудандық баспаханалармен тығыз байланыста болды. 

1964 жылы Баспа ісі, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінің құрамындағы Главполиграфпром бастығы және өндіріс бөлімінің бастығы болып тағайындалды. Бұл кезде баспахана жүйесінде көптеген өзгерістер, ұжымдық, техникалық, технологиялық жаңарулар болды. Әсіресе Комитет төрағасы болып Ш.Р. Елеукенов істеген 1970-1987 жылдары полиграфия өндірісі қарқынды дамыды.

1991 жылы зейнет демалысына шыққаннан кейін Д.Д. Түркбенбаеваның шақыруымен жұмысқа қайта оралып, жоспарлау-қаржы басқармасында 1994 жылдан 1996 жылға дейін жұмыс істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Діні, діні қатты.** Әдетте бұл тіркес «мейірімсіз», «қатыгез» мағыналарында талданылады. *«Кеңгірбай ит екенсің дінің қатты...»*. Кейде *«діні қатты, тілі тәтті»* сияқты тұрақты тіркес құрамында да айтылады. Сырт қарағанда, тұрақты тіркес ішіндегі сөздердің бәрі де түсінікті, төркінін іздестірудің қажеті де жоқ сияқты. Алайда кейбір тіл деректеріне жүгінсек, алғашқы тіркестегі *«дін»* қазіргі түсінігіміздегі *«дінге»* (религия) қатысының шамалы екенін аңғаруға
болады. Қазақтарда көп жағдайда *«діні қатты»* деуден гөрі *«дініне берік»* тіркесі жиі қолданылады және мұндағы алғашқы сөз қазіргі ұғымымыздағы *«дінмен»* қабысып жататыны дау тудырмайды.

Осыған орай, біздің ойымызша, *«діні қатты»* тіркесіндегі *«дін»*—дыбыстық өзгеріске түскен парсының *«жүрек»* мағынасында қолданылатын *«дэл»* сөзі болса керек. Парсыша: *дэл* — жүрек. Оны былай қойғанда, парсы тілінде біздегі *«діні қаттыға»* мағына жағынан сәйкес келетін және *«дэл»*
сөзінің қатысуымен қалыптасқан тұрақты тіркес те бар:

*дэл хара* — қатал, жүрегі қатып қалған мағынасында қолданылады. Енді осы тіркестегі жеке сөздер мағынасына келсек, *«дэл»*—жүрек, *хара* — гранит. Мұнан кейін, граниттің тастың бір түр екендігін, тас болған соң оның қатты болатындығын айтпаса да белгілі. Қазақтардың кейде *«қара жүрек»* деп қолдануының өзі парсы тіліндегі *«дэл хара»* тіркесінің жартылай өз тіліне аудара айтуы нәтижесінде қалыптасуы мүмкін. Демек, *«жүрек мейірімсіздігін»* тастың (гранит) қаттылығына теңеуден туған.

Парсының *«дэл»* сөзі *«діл»* қалпында ертедегі молда, кейбір ақындар тілінде қолданылғанымен, дәл қазіргі кезде жеке тұрып не тіркес құрамында қолданудан тыс қалған. Сондықтан да ұмытылып, нәтижесінде ертеде қалыптасқан тіркестің өзіндегі *«діл»*, осы кездерде жиі қолданылатын *«дінге»*
айналдырылып, тіркестің *«діні қатты»* қалпына келуіне себепші болған.

Ойымызды дәлелдей түсерлік тағы бір дерек — қырғыз тілінде парсының *«дэл»* сөзі осы кезге дейін *«дил»* дыбыстық өзгерісімен жеке тұрып та, тұрақты тіркес құрамында тұрып та қолданыла береді: *тили сенде, дили — жат* (орыс. *на языке мед, а на сердце лед*). Қырғыздың бұл мәтелінің біздегі *«тілі тәтті, діні қаттыдан»*, мағына жағынан ешбір айырмасы жоқ. Сөйтіп, *«Діні қатты, тілі тәтті»* тұрақты тіркесі сәл дыбыстық өзгеріске ұшыраған *«ділі қатты, тілі тәтті»* дегенің бір варианты дей аламыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
### Жалпы мағлұматтар

Бақташылар - 13-14 ғасырда қазіргі Бельгия мен Франция жерінде болған антифеодалдық бірнеше шаруалар көтерілісіне қатысушылардың жалпы аты. «Бақташылардың» тұңғыш көтерілісі Берриде, Францияның басқа да шет аймақтарында 1214 жылы бұрқ ете түсті. Көтерілісшілер ғибадатханаларды, қорғандарды, байлардың үйін қиратып, «баршаға бірдей теңдік» орнайтын күн келді деп жариялады. Оларды дворян отрядтары аяусыз жаншыды: феодалдық қанаудың салдарынан қайыршылық халге жеткен. «Бақташылардың» екінші елеулі көтерілісі Францияда кең құлаш жайды (1251). 10000 шамалы адам қатысты. Көтерілісті король үкіметі жергілікті феодалдармен бірігіп жаншыды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 111-бет
**Алексей Маресьев Петрович** *(20.05.1916, Камышин, Ресей) - кеңестік ұшқыш майор, Кеңес Одағының Батыры. 1944 жылдан КОКП мүшесі. Токарь. Амурдағы Комсомолскінің құрылысына қатысқан. 1937 жылдан Совет әскері қатарында қызмет еткен. Батай әскери авиациясы мектебін бітірген. Ұлы Отан соғысында истребитель полкінде звено командирі, полк командирінің көмекшісі, полк штурманы болды.*

Марапаттары
-----------

* Ленин орденімен
* Қазан Революциясы орденімен марапатталды.
* Қызыл Ту орденімен марапатталды.
* Еңбек қызыл Ту орденімен марапатталды.
* Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталды.

Ұлы Отан соғысы кезінде
-----------------------

1942 ж. наурызда аспандағы шайқаста ауыр жараланған Алексей қираған ұшағын жау аймағына қондырады. 18 тәулік бойы еңбектеп, майдан шебіне жетеді. Тізеге жақын жерден екі аяғына ампутация жасалған. Алексей Маресьев протездерді жақсы игеріп алып, майданға қайта сұранады. Өз өтініші бойынша 1943 ж. ол 63-истребитель авиация полкіне жіберіледі. Әуе соғысында ол жаудың тағы да 7 ұшағын құлатады. 1946 жылдың маусымынан отставкада болады. Жоғарғы партия мектебін бітірді. 1956 жылдан Соғыс ардагерлері Совет комитетінің жауапты секретары атанады. Алексейдің ерлігі Б.Полевойдың "Нағыз адам туралы аңыз" (қазақша аудармасы 1952) повесінде бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Аудандық газеттер**  — аудан аумағында таратылатын қоғамдық-саяси басылымдар. Қазақстанда ең көп таралған газет түрі болып саналады. Олар аудандардың саяси-шаруашылық және мәдени өміріндегі уақиғаларды, әлеум.-экон. реформалардың барысын, кейбір көкейтесті проблемаларды нақты деректермен жазады. А. г. жүйесі Қазақстанда кеңес өкіметінің кезінде, 1930 ж. 11 тамыздағы БК(б)П ОК-нің "Округтардың таратылуына байланысты газеттер жүйесін қайта құру туралы" қаулысына орай пайда болған. Сол кезде жарық көрген "Достық" (Зайсан ауданы), "Ойыл" (Ойыл ауданы), "Толқын" (Арал ауданы), "Авангард" (Жетіқара ауданы), т.б. газеттер респ-дағы А. г-тердің ізашарлары.
**Алексей Анатольевич Консо́вский** (1912—1991) — кеңес актері.Ресейдің халық әртісі(1976).

Биография
---------

Алексей Консовский 15 (28) қантарда 1912 жылы Мәскеуде туған.

1933 жылы Всеволод Мейерхольд атындағы театр техникумың бітірді, және 1935 жылға дейін сол театрда жұмыс істеген.

1935—1936 жылдары — Н. П. Хмелёвтің жетекшілігі бойынша студияның әртісі , 1937—1938 жылдары — Мәскеу ТРАМның актері, 1938—1939 жылдары — ЛТК, 1940—1943 жылдары — «Союздетфильм» киностудияның әртісі, 1943—1950 және 1953—1986 — Моссовет атындағы МАДТнің әртісі, 1950—1953 жылдары — М. Н. Ермолова атындағы МДТнің әртісі.
В. В. Алтайскаямен бірге неккеде тұрады.Қызы бар- Светлана.

Алексей 20 шілдеде 1991 жылы қайтыс болған.Ол Мәскеуде Ваганьковский зиратында жерленген.

### Дереккөз

1.
**Алексей Ильич Чириков**(1703,Мәскеу,-1748,сонда) - орыс теңізішсі. 1721 жылы Петербург теңіз академиясын бітірді. Бірінші Камчатка экспедициясында В.Берингтің көмекшісі. 1728 жылы "Св.Гавриил" кемесімен (Берингтің жетекшілігінде) Солтүстік Мұзды мұхитқа шықты. 1733-43 жылдары Екінші Камчатка экспедициясында Берингтің көмекшісі, экспедиция жетекшілерінің бірі. 1741 жылы "Әулие Павел" кемесімен Америка жағасына барып, бірнеше аралдарды ашты. Чириков есімімен Аляска шығанағындағы арал, Атту аралдарындағы мүйіс т.б. аталады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 143 бет
*Басқа мағыналар үшін Мистраль деген бетті қараңыз.*
«Мистраль» зенитті-зымыран кешені құрғақтағы жауынгерлер бөлімін төменгі биіктікте және өте төмендеп ұшатын ұшақтар мен жауынгер тікұшақтардан тасалауға арналған. Оны жасаған кезде басқа зенитті-зымыран кешендерінің кемшіліктері мен жоғарғы маневрлі заманауи ұрыс талаптары ескеріліді. Кешенді француздық «Матра» фирмасы жасады. Оған қосымша: «Манюфактче де машинес Дюхарт Хин» фирмасы әскери бөлігін, «Аноним де Телекоммуникейшнс» инфрақызыл түсті өздігінен бағытталатын үшін, «Еуропин де Пропулзион» - зымыран қозғалтқышын, «Нейшнал дес Пюдрес» компаниясы қатты отынды зарядын дайындады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
*Басқа мағыналар үшін Миссисипи деген бетті қараңыз.*

**Миссисипи** (Mіssіssіpі – үндістерше «үлкен өзен») — Солтүстік Америкадағы ең ірі өзен.

Сипаттамасы
-----------

Дүние жүзіндегі аса ірі өзендердің бірі. ұзындығы 3950 км, Миссуридің бастауынан есептегенде 6420 км. Алабы 3268 мың км2, орташа жылдық су ағымы сағасында 19000 м3/с. Ірі оң салалары – Миссури, Арканзас, Ред-Ривер, сол салалары – Висконсин, Иллинойс және Огайо. Миннесота штатындағы шағын көлден басталып, АҚШ-ты солтүстігінен оңтүстікке қарай өлы жазықтарды бойлап қиып өтеді де, Мексика шығанағына үлкен атырау жасап құяды. Миссисипи жыл сайын теңізге 360 миллион тұнба алып барады да атырауы Мексика шығанағының ішіне қарай жылына 100 метрдей жылжиды. Қар, жаңбыр суымен толығады. Оң салалары арқылы Сеңгір тауларынан, көбінесе, еріген қар суы, сол салаларымен жаңбыр суы келіп қосылады. Көктем мен жазда тасиды. Жоғарғы жағы қыста 3 – 4 ай қатады. Миссисипи өзен жүйесіндегі кеме жолының ұзындығы 25 мың км-ден асады. Каналдар арқылы өлы көлдер алабымен және Әулие Лаврентий өзені арқылы Атлант мұхитымен жалғасады. Өзен кемелері Сент-Пол қаласына дейін (3 мың км-ден артық қашықтыққа), теңіз кемелері Батон-Руж қаласына дейін қатынайды. Миссисипи және оның салалары өзен алабының оңтүстік қуаң аудандарында жер суаруға пайдаланылады. Аса ірі қалалары мен порттары: Миннеаполис (Сент-Полмен қоса), Давенпорт, Сент-Луис, Мемфис, Батон-Руж, Жаңа Орлеан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том
**Барыш Акарсу** (*түрік тілінде: Barış Akarsu*; 29 маусым 1979 жыл - 4 шілде 2007 жыл) – 2004 жылдың шілдесінде *«Akademi Türkiye»* (Академия Түркия) телешоуына қатысқаннан кейін танымал болған түрік рок-музыканты және актері. Ол үш жылда екі студиялық альбом шығарды, сондай-ақ Star TV каналында көрсетілеген «Yalancı Yarim» (Сүйікті өтірікші) телехикаясына түскен.

2007 жылдың 29 маусымында ол балаларға арналған қайырымдылық концерт жолында жолапатына түсіп, ауыр жарақат алады. Қарқынды терапияда 5 күн өткізіп, 28 жасында 2007 жылдың 4 шілдесінде жазатайым нәтижесінде туындайтын асқунылардан қайтыс болған.

Ерте жыл
--------

Барыш Акарсу Түркия солтүстігіндегі Амасра қаласында туып-өскен. Ол рок музыканың үлкен жанкүйері болды.

Барыш және оның достары Амарск қаласында әңгімелесу үшін және гитара арқылы ән шырқауға жиналады. Сол жерде Барыштың музыкалық аспаптарда ән айту дағдылары құрылды. Музыка ол үшін әрқашан өз өмірінің маңызды рөлін атқарды. Барышта тек қана музыка емес, басқа да қызығушылықтар болды: таэквандо, баскетбол.

Өлім
----

2007 жылы 29 маусымда Барыш және оның достары Бодрумға оның туған күнін тойлауға барады.Жолда олардың автокөліктері жүк машинасымен соқтығысып қалады. Автокөліктің жүргізушісі, қыз, Зейнеп Кочак және жолаушы Налан Кахраман апат күні қайтыс болды. Барыш ауыр жарақаттармен ауруханаға жеткізілді. 2007 жылдың 4 шілдесінде Барыш Акарсу апатқа байланысты асқынулар салдарынан қайтыс болады.
**Баршақұм** – Арал қарақұмының солтүстігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал және Ақтөбе облысы Ырғыз аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 112 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 110 км-ге созылып жатыр, енді жері 40 км, аумағы 1,7 мың км2. Жер бедері қырқалы-төбешікті, бірен-саран шағылдар (биіктігі 7-12 м) кездеседі. Құм төбелері арасында Берді, Аймаңдай, тағы басқа құдықтар кездеседі.

Өсімдігі
--------

Құмның сұр, сортаңды топырағында жусан мен бұта аралас эфемерлі өсімдіктер, грунт суы жер бетіне жақын жатқан ойысты жерлерде жыңғыл, ши, құрақ өседі. Жыл бойына мал жайылымына пайдаланылады. Мұнда Бөбешек, Мейірман, Жыланды, Манасбай, Көкқабақ қыстаулары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Терең бұрғылау нысандарын анықтау**. Мұнай мен газ кенорындарын іздеу сатысына тиесілі геологиялық барлау жұмыстарын ең алғаш бастау шараларының бірі. Зерттеу нысаны мұнай немесе газ кіріктіру мүмкіндігі анықталған немесе осы мүмкіндік жоққа шығарылмайтын аудандар болып табылады. Бұл шаралардың басты-басты мақсат-мүдделері төмендегідей: мұнайлы және мұнайды кіріктіруі мүмкін кешендердің жер қойнауында орналасу жағдайларын және өзге де геологиялық-геофизикалық қасиеттерін зерттеу; аталған кешендердегі мұнай мен газ кіріктіруге қабілетті тұтқыштарды, немесе "жатын "типтес қалыпсыздықтарды анықтау; анықталған тұтқыштардағы мұнай (газ) ресурстарын С, категориясы, ішінара С2 категориясы бойынша сандық тұрғыдан бағалау; іздеу бұрғылауын жүргізетін нысандарды таңдап алу және оларды іске қосудың ретін анықтау. Аталған мақсат-мүдделерді жүзеге асыру үшін жүргізілетін жұмыстар кешені төмендегідей: жергілікті және тыңғылықты деңгейлерге сәйкес келетін ғарыштық бейнетүсіру және әуебейнетүсіру материалдарын бажайлау; 1:100000 және 1:50000 масштабтардағы құрылымдық-геологиялық және құрылымдық-геоморфологиялық түсірімдерді жүзеге асыру; көрсетілген масштабтарға сәйкесті сейсмикалық, гравитациялық,
магниттік және электрлік барлаулардың түрлі-түрлі әдістерін қолдану; геологиялық қиманы болжау және "жатын" типтес қалыпсыздықтарды болжау мақсатында арнаулы жұмыстар мен зерттеулер жүргізу.Терең бұрғылау нысандарын анықтау жұмыстары болашағы бар деп табылған нысандарды мұнай мен газ кенорындарын іздеу шаралары міндетгі түрде жүзеге асырылатын тектоникалық құрылымдар тізбегіне кіргізумен тамамдалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Герб**–мемлекеттің, әулеттің, әкімшілік бөліністің, т.б. дәстүрлі ерекшеліктерін бейнелейтін, оларды әлеуметтік-тарихи тұрғыдан даралау мақсатында жасалатын айырымдық белгі, рәміз, таңба.. Қолданылу аясы мен ерекшелеу денгейіне орай гербтер әулеттік, топтық, жергілікті (қалалық, облыстық, аймақтық) гербтер және мемлекеттік гербтер болып бөлінеді. 

Қазақ тілінде мемлекеттік гербті "Елтаңба" деп те атайды. Гербтердің пішімі мен мазмұны, сипаттамасы патша жарлығымен бекітілген. 1649- 1900 жылдар аралығында шыққан заңдар жинағында Қазақстан қалаларының ертедегі гербтері туралы деректер де бар. Мәселен, уездік қалалардың - Петропавл (7.9.1842), Верный, Орал, Семей мен Торғайдың (1.7.1878) патша жарлығымен бекітілген гербтерінің кескіні, ресми сипаттамасы берілген. 

Қазақстанның алғашқы Мемлекеттік Гербтері Қазан төңкерісінен кейін жасалды. 1923 жылы 6 маусымда БОАК біртұтас КСРО-ның бірінші мемлекеттік гербін бекітті, оның сипаттамасы 1924 жылы Конституцияда мазмұндалған. Соған сәйкес әрбір одақтас республиканың өз Мемлекеттік гербі болу қажеттігі туралы мәселе көтерілген. 

1936 жылы қабылданған Қазақстанның Мемлекеттік гербінде республиканың этно-мәдени болмысы мен дәстүрлі ерекшеліктерін бейнелейтін нышандардан гөрі Кеңес Одағындағы идеолог, біркелкілікті, таптық айырымды ғана әспеттейтін нышандарға басымдық берілді. 

ҚР дербес ел ретіндегі айбының бейнелейтін Мемлекеттік гербі 1992 жылы 4 маусымда ресми түрде бекітілген. Оның жобасын - белгілі сәулетші Шота Уәлиханов пен Жандарбек Мәлібеков жасаған. Мемлекеттік гербімізде көгілдір түс аясында шаңырақ бейнеленген, оны айнала, күн шапағындай тарап, уықтар шаншылған. Осы нышандарды халық ертегілеріндегі пырақтардың алып қанаты көмкеріп түр. Гербтің жоғарғы жағында көне түркі заманынан қастер тұтылған белгі - бес бұрышты жұлдыз жарқырайды, ал төменгі бөлігінде "Қазақстан" деген жазу бар. 

ҚР Президентінің "Қазақстан Республикасының мемлекеттік рэміздері туралы" конституциялық заң күші бар жарлығына (24.1.1996) сәйкес Мемлекеттік гербтің көшірме бейнесін орналастырудың жалпы тәртібі мен реттері жөнінде ереже белгіленген. Осы құжаттың 7-бабында "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік гербінің көшірме бейнесі, көлеміне қарамастан, Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясында сақтаулы тұрған Мемлекеттік герб эталонының түрлі түсті немесе ақ-қара бейнесіне дәлме-дәл сәйкес келуге тиіс" делінген. 

Елімізде аймақтық (қалалық, облыстық) гербтерді де жасау үрдісі де берік орныққан. Әсіресе, Астана, Алматы қалаларының гербтері бірегей нышандық сипаттарымен ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Саперлердің Түркістандағы көтерілісі**

### Нәтижесі

Саперлердің Түркістандағы көтерілісі - 1912 жылы 1 мамырда Түркістанда болған бірінші және екінші саперлер батальондарының көтерілісі. 1910жылы Түркістанның күзет бөлімі солдаттардың арасында революциялық ниет бар екенін, революциялық үйірмелердің пайда болғанын мәлімдеген болатын. 1912 жылы сәуірде Ташкент маңындағы Троицк лагерінде солдаттар қарулы көтеріліске даярлана бастады.1912 жылы шілдеде Түркістан саперлері қарулы көтеріліске шықты, офицерлерге шабуыл жасап, біразын өлтірді. Көтеріліске жаяу әскерлер мен артиллеристер көмекке келе алмай казактар күшімен басылды. Сотқа 228 адам тартылып, көбі каторгаға айдалды,14 адам дарға асылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 4-том
Қазіргі Египеттің астанасы Каирге жақын елді мекен Гизада біздің күнімізге дейін бұзылмай аман жеткен ежелгі пирамидалар сақталған. Бұл ежелгі жеті кереметтің біз өз көзімізбен көре алатын жалғыз өкілі. Алайда пирамидалар перғауындар дәуірінен қалған бірегей ескірткіштер емес. Дүниеден өткен египет билеушілерінің алып қабірстанын жұмбақ тас мақұлық күзетеді. Бұл алып ескерткіштің денесі арыстандыкі, басы адамдыкі болып келсе, басына Ежелгі Египетте тек перғауындар ғана киетін клафт киген. Бұл б.з.д XXVIII ғ. салынған Үлкен сфинкс. Көп құдайға табынған египеттіктер тау жыныстарын қашай отырып, жартастарға ғибадатханалар кешенін тұрғызды. Б.з.д. II мыңжылдықтағы Египеттің басты қасиет орны Фива (қазір бұл жер сол жерде орналасқан араб елді мекнінің атына сәйкес Қаранқ немесе Луксор аталады) қаласынан орын тепті. 
Ғибадатханаларға сфинкстер аллеясы жайғасқан кең жол апаратын. Бұл жолдың екі жағынан қой басты арыстан кейпіндегі фантастикалық мақұлықтардың тас мүсіндері бой көтерген-ді. Бұл сфинкстер, ғибадатханалардың қираған орны, сондай-ақ, Фивадағы перғауындардың жартастағы қабірстаны біздің заманымызға дейін сақталған.
Герберт Маркузе (1955)
**Герберт Маркузе** (нем. *Herbert Marcuse*; 19 шілде 1898, Берлин — 29 шілде 1979, Штарнберг) — неміс және америкалық философ, әлеуметтанушы және мәдениеттанушы, Франкфурт мектебінің өкілі.

Өмірбаяны
---------

Берлинде еврей отбасында дүниеге келген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол неміс армиясының қатарына шақырылған. 1918 жылы, Marcuse қараша революция және социалистік көтерілісіне «Спартак лигасы» (Германия коммунистік партиясының болашақта) қатысып, жауынгерлер кеңесінің мүшесі болды. Германия Социал-демократиялық партиясы сөз байласу көшбасшылық, неміс генералдар мен кісі өлтіру Freikorps Роза Люксембург және Карл Либкнехта аға жаңалықтар реакциялық топтар, ол соғыс соңында болған қатарда, SPD кетуге мәжбүр. Алайда, Маркузе, Франкфурт мектебінің болашақ мүшелерінің ең қарағанда, ұйымдасқан еңбек қозғалыс байланысын үзбеді. Біраз уақыт Фрайбург университетінің 1922 жылы әдебиет докторы атанғаннан кейін ол Берлинде, кітап дүкенінде жұмыс істеді. 1928 жылы философ Мартин Хайдеггер басшылығымен философияны зерттеуді жалғастыру үшін, Фрайбургке оралды.

Содан кейін ол фрейдизма және марксизм ықпалында және Теодор Адорно және Max Хоркхаймер бар Франкфурт университетінде әлеуметтік зерттеулер институтында (Institut für Sozialforschung) жұмыс істеп бастады. Біріншіден, марксизм және фрейдизм жақын ілімдерін қараған жоқ, бірақ олар жас Маркс қолжазбаларында жарияланды 1930, көптеген мәселелер бойынша осы қолжазбалар ой табылған «франкфуртцы» кеңінен фрейдистов арасында талқыланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Большой толковый словарь по культурологии / Б. И. Кононенко. — М.: Вече, 2000, 2003. — 512 с. ISBN 5-94538-390-2