recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**I Бақытты Мануэл** (Manuel I Fortunate) (31 мамыр, 1469 жыл, Алкушети, Португалия — желтоқсан 1521 жыл, Лиссабон), Португалия (1495-1521) королі. .

Үндістанмен және Бразилиямен сауда жасап бастаған, Шығыс Азияға (1500) саяхатқа кеткен П.А.КАБРАЛАНЫ қолдаған, ВАСКО ДА ГАМАНЫҢ Африкаға барған экспедициясынан пайда көреді. 

Мануэлдің жаңа беймәлім мемлекеттерді ашу тілегін Рим папасы мен Испанияқолдады. II ФЕРДИНАНД пен Изабелланың қызына үйлену үшін Португалиядан еврейлер мен мұсылмандарды қуып жіберуге (1496) келісті. 

Ол билік еткен кезде Үндістан мен Малай түбегінде португалдық алдыңғы шептердің негізі қаланды, португалдық зерттеушілер 1513 жылы Қытайға келеді. Корольдік әкімшілікті орталықтандырады, соттарды өзгертіп, заңдардың жаңа кодексін жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Коммунистік Партияның Манифесті** (Communist Manifesto), Коммунистік одақтың тұғырнамасы болу үшін 1848 жылы К.МАРКС ПЕН Ф.ЭНГЕЛЬС жазған памфлет.. 

Онда индустриалау басқарушы капиталистік топ пен жоқшылық күйін кешкен ПРОЛЕТАРИАТ арасындағы тұңғиықты тереңдетіп жібергендігі дәлелденеді; ол пролеттариаттарды капиталистер мен жеке меншік иелерінің жәбірлеуіне көнбей, өндіріс құралдарын өз қолдарына алуына үндейді. Онда дәрежесіз қоғам жасау және мемлекеттік ұйым қажеттілігін біртіндеп әлсіздендіру мүмкіндігі болжалынады. 

Памфлет «Пролетарлар шынжырларынан басқа, ештеме жоғалтпайды. Олар бүкіл дүниежүзіне ие болады. Барлық мемлекеттің пролетарлары, бірігіңдер» деген сөздермен аяқталады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Коммий** — (туған күні белгісіз — б. з. д. 20 жыл) — б.з.д. 57-50 жылдар аралығындағы атребаттардың Кельт тайпасының көсемі, б.з.д. 50-20 жылдар аралығындағы Каллева патшалығының (Британияның оңтүстік-батысы) әміршісі.

Коммий Гай Юлий Цезарьдің Белгиканы жаулап алу барысында атребаттар тайпасының көсемі атанды. Ол Римдіктерге қарсы шықпай, олардың одақтастары атанды. Сондықтан атребаттар ішкі автономияны және өз көсемдері мен ақсақалдарын таңдау жүйесін сақтап қалды. Галль соғысы кезінде Коммий Цезарьді азық-түлікпен және қарумен қамтамасыз етті. Б. з. д. 55 жылда Гай Юлий Цезарь Британияға Коммийды аралды басып кіру мақсатында барлаушы ретінде жіберді. Дегенмен, Коммийдің барлаушылық қызметі сәтсіз болды - Коммиді тринобаттарды ұстап алып, Кассивелаунға апарды, ал ол Коммийді түрмеге жабуды бұйырды.

Коммий тек б. з. д. 55 жылы римдіктер Британияға басып кіргеннен кейін ғана босай алды. Күрделі жағдайда қалған Кассивеллаун римдіктермен келіссөздерде делдал ретінде сөз сөйлеу үшін Коммийге жүгінді. Нәтижесінде римдіктер мен бриттар арасында бейбіт келісім жасалды. Осыдан кейін б. з. д. 54 жылда Коммий Галлияға оралды. Ол Цезарьдің алдында адалдығын сақтап, Амбиорикс бастаған Солтүстік галлдардың көтерілісін қолдамады. Мұны бағалай отырып, Цезарь атребаттарға жеңілдіктер жасады. Дегенмен, Верцингеторикс басқарған галлдардың көтерілісінің басталуымен, Коммий римдердің жауларына қосылуға шешім қабылдады және Верцингеторикстің әскеріне кірді. Б. з. д. 52 жылда Коммий атребаттар әскерімен Алезияға көмектесуге жол жүрді. Галлдардың жеңілісінен кейін Коммий өз тайпасының бекінісіне оралды. Бұған жауап ретінде Гай Юлий Цезарь өз легаты Марк Антонийге Коммийді өлтіру жоспарын ұйымдастыруды тапсырды. Ол өз кезегінде қастандық жасауды Гай Волусенге тапсырды.

Алайда, қастандық нәтижесінде Коммий өлмеді, тек қана ауыр жарақат алды. Ол римдіктермен бұдан былай кездеспеуді шешіп, б. з. д. 50 жылы Британияға көшті. Бірнеше ондаған жылдар арасында Коммий астанасы қазіргі Солчестер қаласы болып табылатын Каллева мемлекетін құрды. Британияның осы бөлігінде Коммий б. з. д. 20 жылы өз өліміне шейін тыныш билік етті. Оның ұлдары — Тинкоммий, Эпил және Верика (Берик) мұрагерлері атанды.

Тағы қараңыз
------------

* - Галль соғысы
**Шапшаң нейтронды реактор** - ядролық отын бөлінуінің тізбекті реакциясының шапшаң нейтрондар арқылы жүзеге асатын ядролық реактор. Шапшаң нейтрондарды жұтқан бөлінбейтін изотоптар одан әрі қарау бөлінетін ядролық отынның қайта түзілуіне себепші болады. Мұның өзі реакторда пайдаланылмай қалған уранды толығымен пайдалануға мүмкіндік береді. Отынның қайта "түзілу аймағы" реактор корпусындағы активті аймақты қоршап жатады. Энергетикалық Шапшаң нейтронды реакторда қыздырылған жылу тасығыш (негізінен сұйық натрий) өз жылуын жұмыстық ортаға (бу-сулы) береді. Радиоактивті натрий турбиналық бөлікке (контурға) өтіп кетпес үшін реакторлық және бу өндіруші бөліктер бір-бірінен аралық қабатпен оқшауланады. Біздің елде тәжірибелік шапшаң нейтронды реактор жасалды. Ақтау қаласында шапшаң нейтронды реакторлы электр станциясы жұмыс істеген. Қазір жұмысын тоқтатты.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Шар қайрақ** – ортасында тесігі бар құйма қайрақ. Оның бедері ірі болғандықтан, ең алғаш кескіш құралдарды шарыққа салады.

Шарықты ортасындағы тесігінен көлденең бұранда білік өткізіп алып, қолмен бұрайды немесе жетек белдік арқылы аяқпен, электр двигателінің қуатымен де айналдыруға болады. Құрал саймандары қайрағанда шарық тастың баяу айналғаны жөн. Тас жылдам айланса, құрал-сайманның жүзі қызып кетеді де суы қайтып «жасып» қалады. Жүзі жасық сайман өткір болмайды. Сондықтан шарық тас батып тұратындай етіп, астауға су құйып қойған жөн.

Шарық қайрақтың жалпақ, төрт қырлы түрлері де болады. Онымен аспаптың жүзін ерсілі-қарсылы бір бұрышты сақтай отырып, үйкей қайрауға болады.
**Шар** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысының Көкпекті, Жарма аудандарының және Семей қалалық әкімдігінің аумағы арқылы ағып өтеді.

Абай 1885 жылы осы өзеннің бойындағы Қарамала деген жерде өткен Зайсан, Өскемен, Кереку, Семей уездерінің төтенше съезіне төбе би болып сайланған. Ақын осы съезге өзінің ел басқару жүйесін ұсынып, «Семей қазақтары үшін қылмысты істерге қарсы заң ережелерін» қабылдатты. Өзен атауы ақын шығармаларының толық жинақтарына еніп жүрген өзге ақындармен сөз қағыстыруларында да аталады.

Бастауы
-------

Бастауын Көкпекті аулынан солтүстікке қарай 20 км жерден алып, Шүлбі кентінен батысқа қарай 12 км жерде Ертіс өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 230 км. Өзен бойында Қаратөбе ауылының батысында Шар су қоймасы және Шар бөгені салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
Шара Жиенқұлова
Бұрынғы атауы Д.фурманов көшесі. Ш.Жиенқұлова көшесі И.Панфилов пен М.Лермонтов көшелерінің қиылысқан жерінен басталып, Б.Бейсекбаев көшесінде аяқталады. Күлтегін, Абыралы, Л.Толстой қысқа көшелерімен және Ә.Сембинов көшесін қиып өтеді. Ұзындығы - 1727,7 м.

Шара Жиенқұлова (1912-1991) - белгілі биші, педагог. Қазақстанның халық әртісі. Тұңғыш ойнаған рөлі - Б.Майлиннің «Майдан» пьесасындағы - Пүліш. Бүдан кейін Еңлік, Қаракөз (М.Әуезовтің «Еңлік-Кебек» пен «Қарагөзінде»), т.б. рөлдерді сомдады. 1966-75 жылдары Алматы хореография училищесінің директоры болды. Осы жылдары ұлттық би өнерін дамыту үшін ел аралап, халықтың әдет-ғүрпын, салт-дәстүрін, халық билерін зерттеді. Соның нәтижесінде «Тәттімбет», «Айжан қыз», «Қара жорға», «Қырық қыз» билері дүниеге келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Уильям Джон «Лиам» Нисон** (ағылш. *William John "Liam" Neeson*; 7 маусым 1952 жыл) — ирланд актер, Британ империясы орденінің офицері. «Шиндлердің тізімі, «Шеттетілгендер», «Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырынған қауіп», «К-19», «Бэтмен: Бастама», «Кепілде», «Шынайы махаббат» сынды фильмдерге қатысуымен үлкен атақ-даңқа жеткен.

Үздік ер адам ролі үшін Вольпи кубогының иегері (1996), «Оскар» (1994), «Алтын глобус» (1994, 1997, 2005) және BAFTA (1994) марапаттарға номинант атанған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Morales, Tatiana*. Liam Neeson On Kinsey, *CBS News* (15 желтоқсан 2004). Тексерілді 16 қазанның 2010.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Лиам Нисон (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Лиам Нисон (ағыл.) *Internet Broadway Database* сайтында
**Солтүстік Торғай шөгінді алабы** - Тұран
тақтасының (Торғай синеклизасының)
солтүстігіндегі жоғарғы палеозой-кайнозойдың квазиплатформалық және
платформалық шөгінділерімен көмілген ірі
ойысым. Оралдың қатпарлы құрылымдары
мен Сарыарқа орталық массиві арасындағы
кең алқапты алып жатыр. Алаптың басым
бөлігі Қостанай облысының жерінде, тек
шеткі оңтүстік-батыс және шығыс бөліктері
Ақтөбе мен Ақмола облыстарының жеріне
кіреді. Алаптың ауданы 75 мың км2. Оңтүстік
Торғай шөгінді алабының солтүстіктегі
жалғасы болып табылады, екеуінің шегі Марьев жарылысы арқылы өтеді. Қостанай ер
тұрқымас құрылымының солтүстігінен бастап
Ресейдің Қорған облысының оңтүстік беткейін ала орналасқан солтүстіктегі шалғайы
Батыс Сібір тақтасының мезозойлық-кайнозойлық тысының астына қарай
сұғынады. Гравимагниттік өрістерге түсінік
берудің нәтижелері (Проводников т.б. 1990)
4-8 км-ге құлдилаған, бетінде қалыңдығы
3-4 км-ге жететін ортаңғы-жоғарғы палеозой таужыныстарының квазиплатформалық
қатқабаты жатқан ойыстың кристалдық
іргетасы, рифей-венд жаралымдарынан
тұрады деп пайымдауға мүмкіндік береді.
Триас-юраның кемірлі тұзілімдерімен толған
созылыңқы грабендердің орнығуына мүмкіндік
ерген бойлыққа жуық терең жарылымдардың
жаңғыруы арқасында іргетас түрлі өлшемді
блоктарға тілімделген. Созылыңқы грабендер құрылысының ерекшеліктері оларды
екі рифт белдемдеріне - Обаған-Құсмұрын
және Есіл маңы белдемдеріне белуге
мүмкіндік берді. Бұлардың құрамында
өлшемдері әр түрлі бірнеше кішігірім грабендер дамыған. Грабендерді бұрыштық
және стратиграфиялық үйлесіміздіктермен
кемкерген таужыныстар бор мен неогеннің
терригендік шегінділерімен жабылған.
Мұндағы мұнайлылық пен газдылықтың келешегі ортаңғы-жоғарғы палеозой және мезозой шөгінділерімен байланыстырылады.
Қостанай ер тұрқылас құрылымының Новонежинка және Щербаков алаңдарында екі
параметрлік ұңғыманы бұрғылау барысында көмірсутектердің айқын белгілері білінді,
теменгі таскемір қатқабатынан болмашы ғана
мұнай сыздықтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Солтүстік Придорожный мұнай кен орны**, *Солтүстік Жолмаңылық* — Өзен-Жетібай антиклинальдық баспалдағында орналасқан мұнай кен орны. Осындағы Придорожное мұнай-газ конденсат кен орнымен ұштасып жатыр. 1988 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнының оңтүстік-батысы тектоникалық бұзылыспен күрделіленген антиклин қатпармен байланысқан. Ортаңғы триастың шағылдырушы бетімен антиклинальдың өлшемдері (-3850 м-лік изогипса) 1,7-1,5 км, амплитудасы 50 м-ден астам. Бойлыққа жуық бағытталған жарылым арқылы құрылым батыс жағынан өлшемдері (-3900 м-лік изогипса) 2x1 км, амплитудасы 50 м келген жартылай күмбезбен жапсарласады. Коллектор аралас терригендік-карбонаттық, кеуектілігі 13%, өткізгіштігі 0,038 мкм2. Иірім қабаттық, дөңдік, оңтүстік-батысқа қарай коллекторлардың литологиялық алмасуы байқалады.

Қанығу сипаты
-------------

Мұнайға қаныққандық коэффициенті 0,72. Дөңде 4050,6 м тереңдіктегі қабат бетінен алғанда иірімнің биіктігі 200 м. Өнімді қабаттың жалпы қалыңдығы 33 м, тиімді және мұнайға қаныққан қалыңдығы 10,8 м. Су-мұнай жапсары – 4085 м-лік белгіде анықталған.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Бастапқы қабаттық қысым 45,8 МПа, температура 143°С. Мұнайы жеңіл, тығызд. 838 кг/м3, аз күкіртті 0,11%, мол парафинді 24,6%, асфальтендер 1,5%, силикагельдік шайыр 3,2% болады. Мұнайға еріген газ ауыр, метанды-этанды келеді. Иірімнің режимі суарынды. Хлоркальций типті қабат сулары минералдылығы жоғары тұздықтар болады.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Солтүстік Шу жотасы** — Алтай тауларындағы тау жотасы. Шу өзенінің (жотаның солтүстігінде) және Қаракем мен Шағанөзен өзендерінің (оңтүстігінде) суайрығы. 

Жотаның ұзындығы шамамен 120 шақырымды құрайды. Жотаның ең биік биіктігіне жотаның негізгі мұздануы шоғырланған Біш-Иірду тау торабы деп аталатын орталық бөлігінде жетеді. Бұл жердегі жотаның орташа биіктігі шамамен 3600 м, ал бірқатар шыңдары 4000 м-ден асады (Маашейбас - 4173 м, Ақтура - 4044,4 м). Орталық бөлігінде шамамен 175 км² болатын 200-ге жуық мұздықтар бар, ең ірісі - Маашей мұздығы. Жота сазды тақтатастардан, құмдақтардан, әктастардан және метаморфтық жыныстардан тұрады. Терең бөлінген рельеф басым. Сағызқарағай-балқарағай тайгасы 2200-2400 м биіктікке дейінгі беткейлерде, одан жоғары - алпілік шалғындар мен тундра орналасқан.

Жақын елді мекендер - Иодро, Ақ бом, Шібіт, Ақтас, Қурай, Шағанөзен, Белтір (ескі), Инеген.

Климаты
-------

Солтүстік Шу жотасы аймағының климаты күрт континенталды. Оған күндізгі және түнгі температура, қыстың суық және жаздың қысқа жылы арасындағы үлкен айырмашылық тән. Жазғы күні биік таулы көлдердегі температура - Шаула, Маашей, Камрү және басқалар + 25°C градустан жоғары көтерілмейді, ал түнде 0°C дейін төмендеуі мүмкін.

Галереясы
---------

* Төменгі Шаула көлі Солтүстік Шу жотасының фонында
* Шаула аңғарының арт жағынан Солтүстік Шу жотасы шыңдарының көрінісі
* Жота фонындағы Шу өзені
* Солтүстік Шу жотасының Ештікөл үстірті мен Шаула аңғары арасындағы өткелден көрінісі
* Солтүстік Шу жотасының фонында жоғарғы Шаула көлі

Тағы қараңыз
------------

* Оңтүстік Шу жотасы
**Солтүстік Торғай алабы** батысында Орал қатпарлы жүйесімен, шығысында Көкшетау массивімен, оңтүстігінде Мыңбұлақ ер тұрқылас құрылымымен шектеледі. Алаптың солтүстік шекарасы бұлыңғыр, себебі ол нақ осы жағынан Солтүстік Қазақстан моноклинімен ұштаса отырып, онымен тұтас геологиялық құрылым құрайды.

Алаптың жалпы ауданы 120 мың км² шамасында. Мұнда девон таужыныстары қарқынды деформацияланған, олар протерозойлық іргетастың жоғарғы құрылымдық қабатын құрайды. Протерозойлық жаралымдар алаптың жақтауын құрайтын өңірлер ауқымында әр түрлі табиғи ашылымдарда және алаптың ішкі өңіріндегі кейбір кертпештерде зерттелген, олар қарқынды тақтатастанған амфиболиттерден, амфиболитті тақтатастардан, гнейстерден және кристалдық тақтатастардан тұрады.

Көнелігі девон-пермь аралығына сәйкес келетін түзілімдер жанартаутекті, терригендік және карбонатты таужыныстардан құралған, бұлар квазиплатформалық тыс ретінде қаралады. Қиманың бұл секциясы үш бөлікке жіктеледі, олар: 

* төменгі, фаменге дейін түзілген жанартаутекті-терригендік жаралымдар;
* ортаңғы, фамен-серпухов ғасырларының карбонатты-терригендік түзілімдері;
* жоғарғы, ортаңғы таскөмір-пермь аралығының қызыл түсті терригендік шөгінділері.

Қиманың палеозойлық бөлігі триас-палеогеннің платформалық түзілімдерімен бастап ортаңғы девонның төменгі бөлігіне дейінгі, ал гердцинидтер аймағында силурдан ортаңғы карбонға дейінгі аралықтарды қамтиды. Аймақтың герциндік тұрақтану аймағындағы ортаңғы карбон, төменгі пермь және юра түзілімдерінің қимасында көмір қойнауқаттары ұшырасады.

Белдемдік флюид тіректері ретінде қиманың валанжин-апт және турон секциясы оқшауланады. Апт-сеноман қатқабаты сыйымдылығы ең жоғары қорқойма ретінде қаралады. Кристалдық іргетастың беті бойынша алап ауқымында Ертіс маңы моноклині және Қалба-Қопа көтерілімдер жүйесі өте анық дараланады.

Платформалық тыс құрылымындағы юра-барриас-валанжин кешені бойынша оның құрылымдық планы айтарлықтай өзгереді, сөйтіп алап ауқымында бір топ жергілікті оң және теріс мағаналы құрылымдар сериясын қамтитын тек қана Ертіс маңы баспалдағы мен Ертіс ойысымы ғана дараланады. Мұнай туындатушы кешендер ретінде негізінен мульдалар аумағында ғана дамыған девон-таскөмір және юра түзілімдерін қарауға болады. Алаптың аздаған мұнайгаздылық потенциалы Ертіс маңы баспалдағының орта тұсымен және Ертіс ойысымы ауқымындағы көтерілім белдемдерімен де байланыстырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005.

ISBN 9965-9765-1-1
**Айгүл Тілеубайқызы Забирова**(1962 жылы туған) - әлеуметтану ғылымдарының докторы, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы. әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі. 2003 жылдан Еуразия ұлттық университетінде жұмыс атқарады.

3абирова 1991 жылы Мәскеудегі Жастар институтын бітірген. 2003 жылы Ресей Ғылым академиясының Әлеуметтану институтында әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақтардың Астана және Алматыға миграциясының этноәлеуметтік факторлары және оның этносаяси салдарлары" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қоғамдық пікір және БАҚ мониторингі саласының маманы. 4-тен аса ғылыми жобаларға қатысқан. 2001 жылы Орта Еуропалық университетте (Варшава, Польша), 2002 жылы Индиан университетінде (АҚШ), Орта Еуропалық университетте (Будапешт, Венгрия) академиялық стажировкадан өтті.. "ЕҰУ-дың Әлеуметтану кафедрасының профессоры А.Т. Забирова Черчиль колледжінде өткен XII ESCAS биеннале-конференциясында баяндама жасады"(қолжетпейтін сілтеме).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Надирова Айгүл Молдақынқызы** - 1965 жылы 31 желтоқсанда Алматы қаласы - Экономика ғылымдарының кандидаты (1995).

Өмірбаяны
---------

Алматы халық шаруашылығы институтын (1987) экономист мамандығы бойынша; ҚазКСР Ғылым академиясының
Экономика институтының күндізгі аспирантурасын үздік
(1990) «Өнеркәсіп және оның салаларын басқарудың
экономикасы, жоспарлануы және ұйымдастырылуы» мамандығы бойынша бітірген.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның жеңіл өнер-кәсіп кәсіпорындары мысалында иеліктің нарықтық механизмдерін жетілдіру».
Бірқатар жарияланымдардың авторы.
ІЗО 9001:2008 сапалы менеджмент жүйесі бойынша ішкі
аудит жүргізу, тиімді сауда жүргізу, келісім жасау халықаралық сертификаттарына ие.
Қазақ, орыс, ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
1988 жылдан - ҚР Ғылым академиясының Экономика институтының аға ғылыми қызметкері, технология және бизнес университетінің «Экономика және қаржы» кафедрасының
меңгерушісі, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық
университетінің «Экономика» мамандығы бойынша Мемлекеттік аттестациялық комиссиясының мүшесі. 1991-1994
жылдары - ҚР Бухгалтерлер қауымдастығының вице-
президенті. ¥К» Жұмыс істеу бойынша жетекші менеджері, «КагТгапзСомі«
АҚфилиалының коммерциялықдиректоры, «КАХАР» ЖІІІ"
бас директордың қаржы және әкімшілік мәселелер бой».ні
ша орынбасары.
2008 жылдан бері - ҚР Президенті жанындағы Мемлекет басқару академиясының экономикалық және әкімшіш\*
мәселелер бойынша вице-ректоры.
«КагТранзСот» АҚ дамуына қосқан құнды үлесі үиііт
грамотасымен марапатталған. «АЛТЕЛ» АҚ үздік ж»м.
қызметкері.

Отбасы
------

Әкесі - Надиров Молдақын Надирұлы, зейнеткер, профессор, Алматы халық шаруашылығы институтының деканы
болған. Анасы - Өмірзақова Күлғайша, зейнеткер, Алматы кинотехникумының оқытушысы болған.
Үйленген. Ұлы - Сейітжапаров Дияс Ғабдомлаұлы (1986 ж. т.); қызы - Сейітжапарова Дәмеш Ғабдонлақызы (1992 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Филип Джуричич** (серб. Филип Ђуричић; 30 қаңтар1992, Обреновац, Югославия) — серб футболшысы, «Саутгемптон» клубы және Сербия құрамасының орталық қорғаушысы.

Файл тақырыбы

### Мансабы

Джуричич «Црвена Звезды» клубының тәрбиеленушісі бола отырып, 2007 жылы «Олимпиакос» клубының жастар құрамасына ауысады.

2009 жылы 13 наурызда Филип «Херенвен» клубымен контрактқа қол қояды. Алайда команданың сатысына тек 2010 жылдың қаңтарында енеді. Джуричич «Херенвен» клубындағы алғашқы ойынын 20 ақпан күні өткізіп, голдық доп шығарды.

2013 жылдың ақпанында Джуричич «Бенфика» клубына 8 миллион евроға көшеді. 2014 жылы 23 шілде күні Джуричич «Майнц 05» клубына бәр жыл мерзіміне жалға беріледі.

Ал 2015 жылдың ақпанында Джуричич ағылшындық «Саутгемптон» клубына көшеді.

### Дереккөздер



Джуричич, Филип
**Грааль-Арельский** (шын есімі — Стефан Стефанович Петров, 20.12.1888, Санкт-Петербург — 5.04.1937, Ухта) — орыс жазушысы, ақын.

Отбасы
------

1888 жылы шаруалар отбасында дүниеге келген.

Білімі
------

А.Копылов атындағы Петербург училищесінде, К.Май гимназиясында оқыған. 1909 жылы гимназияны тәмамдаған соң, Петербург университеті астрономия факультетіне түседі. Уақытында ақшасын төлемегендіктен оқудан шығарылған.

Қызметі
-------

Халық үйі обсерваториясында қызмет еткен. Студенттік шағында революциялық қозғалыстарға қатысқан, эсерлер партиясының мүшесі болған. 
1935 жылы 16 желтоқсанда тұтқындалып, 10 жылға бас бостандығынан айырылған. 1937 жылы 5 сәуірде қайтыс болған.

Еңбектері
---------

* • Голубой ажур: Өлеңдер.— Спб. [тип. И. Флейтмана], 1911.
* • Летейский брег. Өлеңдер.— Изд. «Цех поэтов». СПб. 1913. 300 экз.
* • Повести о Марсе. — Л.: Госиздат, 1925. 94 бет
* • Гражданин Вселенной — Л. 1925.
* • Солнце и время. Популярная астрономия для крестьянской молодёжи. — М.-Л. 1926.
* • Враг Птоломея. — 1928.

Басқа да шығармалары
--------------------

* • Ветер с моря //П. 1923.
* • Нимфа Ата //П. 1923.
* • Подарок селенитов //Мир приключений, 1926. № 5.
* • Человек, побывавший на Марсе //Мир приключений, 1927. № 7.

Дереккөздер
-----------
**Сорорат** (лат.soror-апалы-сіңлілі)- ер адамның бірге туған немесе немере апалы- сіңлілі бірнеше қызға некелесудің ескі салты. Сороратты алғаш ғылыми тұрғыдан сипаттап жазған Л.Г.Морган «Сорорат» терминін Америка, Азия және Мұхит аралдары мен Африканың көптеген халықтарында бұл салттың бар екендігі жөнінде мәлімет жинаған Дж.Фрейзер шығарған. Сороратты ғалымдар көне замандағы топтық некенің қалдығы деп есептейді. Қазақ халқындағы балдыз алу да Сороратты ғұрпына жатады. Әйелі өлген адам басы бос балдызы болса, «балдыз қалың» деген атпен шағын қалың мал беріп, үйленетін болған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 350 бет
**Айгүл Қосанова** (1974 жылы 24 шілдеде Маңғыстау облысында туған) — дәстүрлі әнші, домбырашы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2010). Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері (1999). Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры. ҚР мәдениет саласындағы президенті сыйлығының иегері.

Өмірбаяны
---------

1974 жылы Маңғыстау облысында туған. 

Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын домбырада халық әндерін орындау класы бойынша бітірген. 

Қазіргі кезде Президент оркестрінің солисі болып жұмыс істейді, сондай-ақ, Жүсіпбек Елебеков атындағы Республикалық эстрадалық - цирктік колледжде дәріс береді. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясы аспирантурасының негізгі бөлімінде оқиды. Израиль, АҚШ, Австрия, Германия, Түркия, Малайзия және әлемнің тағы басқа елдерінде өнерлік іссапарда болды.

Марапаттары
-----------

* Әміре Қашаубаев пен Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Республикалық конкурстың І-ші сыйлығының лауреаты.
* 1999 - Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты
* 2010 - Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері
* ҚР тұңғыш президентінің мәдениет саласындағы қоры сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------
Айгүл Мұрат қызы Жұмабаева
**Айгүл Мұратқызы Жұмабаева**

1964 жылы 21 наурызда РКФСР Мәскеу қаласында туған.

  

С.М. Киров атындағы Қазақ ұлттық университетін (2001) журналист мамандығы бойынша; Maastricht school of Management бітірген (2004), МВА.

1981 жылдан - ҚазКСР телевизия және радиохабар бойынша Мемлекеттік комитетінің атшабары, бағдарламалар бас дирекциясының әкімшісі. 1986 жылдан -республикалықтелевизия режиссерініңкөмекшісі, редакторы. 1997 жылдан - «Радиосити» ТРК ЖШС директоры.
2003 жылдан - «Caspionet» каналының уйлестірушісі; 2004 жылдан - бағдарламалар дирекциясы директорының орынбасары; 2006 жылдан бері - «Хабар» Агенттігі» АҚ «Caspionet» каналының директоры.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен марапатталған (2005). ҚР Президентінің алғысымен ескерілген (2006).

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жұмабаев Айдар Әбілмәжінұлы. Ұлы - Дәулет (1991 жылы туған); қызы - Әсел (1994 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Айгүл Өкенқызы Аманбекова** (1961 ж.т.) – медицина ғылымдарының докторы (2005). 

Қарағанды медициналық институтын (1984, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясы) бітірген. Еңбек жолын дәрігер ординаторынан бастаған Аманбекова кәсіби патология кафедрасында ассистент (1984–94), Кәсіби аурулары республикалық клиникасында бөлім меңгерушісі, ал 2003 жылдан ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар ұлттық орталығында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарады. 

2004 ж. «Нейрогуморальные механизмы развития легочного сердца при пылевых бронхитах у шахтеров-угольщиков» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады.

Шығармалары
-----------

* Аманбекова 70-тен астам ғылыми еңбектің («Хронический пылевой бронхит», 2001;
* «Руководство для врачей. Профессиональные заболевания», 2001;
* «Легочная гипертензия и хроническое легочное сердце при заболеваниях легких», 2003) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Абжалиева Айгүл Тынымбекқызы** (1973 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, доцент. 1995 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің әлеуметтану бөлімін бітірді. Қазақтың ұлттық Аграрлық университетіңде жұмыс істегеннен кейін 2001 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия жөне саясаттану факультетінің әлеуметтану кафедрасында аға оқытушы қызметін атқарды. 2001 жылы Дарынды жас ғалымдарға арналған Мемлекеттік стипендияның лауреаты атанды. 2000 жылы "Урбандану
және оның әлеуметтік салдары (Қазақстан Республикасы материалдары бойынша)" атты тақырыпта әлеуметтану мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 2003 жылы Сорос халықаралық қорының "Ортаазиялық зерттеушілік инициативалар" атты зерттеушілік жобасын жеңіп алып, 2003 — 2005 жылдар аралығында зерттеу жүргізді. Айгүл 20-дан астам ғылыми еңбектердің авторы. Соның ішінде: Экономикалық әлеуметтану. Алматы, (Авторлар ұжымы). Әлеуметтануды оқыту методикасы. Алматы, (Авторлар ұжымы). Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
бүкіл әлемдік тартылыс заңы.
**Гравитация**(*латынша: gravitas— ауырлық*) — материяның кез келген түрлері арасындағы тартылыс күш әсері. Егер бұл өзара әрекеттестік біршама босаң болып, денелер баяу (жарық жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалатын болса, Ньютoнның бүкіл әлемдік тартылыс заңы қолданылады. Жалпы жағдайда А.Эйнштейін шығарған жалпы салыстырмалылық теориясы қолданылады.

Гравитация - массасы бар кез келген денелер арасында болатын өзара тартылыс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Охос-дель-Саладо** (ис. *Ojos del Salado* — «күн көздер») — Оңтүстік Америкада биіктігі бойынша Аконкагуадан кейінгі екінші Жер шарындағы ең биік жанартаулардың бірі. 

Аргентина мен Чили шекарасы маңында, ең биік нүктесі Аргентина аумағында орналасқан. Биіктігі 6 893 метрді құрайды. Жанартаудың батысынан бастап Тынық мұхитына дейін Атакама шөлі жатыр. Шығыс баурайындағы кратерінде әлемдегі ең биік жерде — 6390 метр биіктікте орналасқан көл бар. 

Жанартау сөнген деп есептелінеді, өйткені оны бақылаған уақыттарда ешқандай атқылау тіркелмеген. Бірақ 1937, 1956 және 1993 жылдары су буымен, күл жай атқылаған. 

Жанартау 1937 жылы поляк альпинистері Юстин Войжнис пен Ян Щепаньскийлер бағындырған. Жанартауды бағындыру кезінде альпинистер ертедегі инктердің құрбандық шалатын орындарының іздері табылған. Осыған орай Охос-дель-Саладо жанартауы инктер үшін киелі болған деген тұжырым бар. 

2007 жылы 21 сәуірде чили спортшысы Гонсало Браво Судзуки Самурай (Suzuki SJ) дамытылған көлігінде жанартаудың 6 688 метр биіктігіне дейін көтеріліп, әлемдік рекорд орнатты.

Дереккөздер
-----------
**Охрид** – Македония Республикасындағы Орхид көлінің шығыс жағалауында орналасқан қала. Халық саны – 55,8 мың адам. 

Қала Тирана қаласының шығысында және Скопье қаласының оңтүстік-батысында орын тепкен. Қала бюджетінің көп бөлігін туризм саласынан түсетін қаржы құрайды. Себебі тарихи мекенжайлар мен қаланың әсем ғимараттары саяхатшылардың көптеп келуін қамтамасыз етеді.

Көптеген тарихшының болжамы бойынша Охрид атауы славян тілінде «тау үстінде» деген мағынаны білдіреді. 
1979-1980 жылдары Охрид қаласы мен Охрид көлі ЮНЕСКО әлемдік мұра қорлары тізіміне енген.

Тарихы
------

Археологиялық қазбалар қала тұрғындары ежелден бері христиан дінін ұстанғанын дәлелдеп отыр. Рим және Византия империясы қалаға үстемдік еткен тұста Охрид маңызды сауда пунктіне айналды. 5-6 ғасырларда қалаға славян халықтары қоныстана бастады. 

861 жылы Болгария құрамына еніп, қалаға Охрид атауы беріледі. Кириллица әліпбиі дәл осы Охрид қаласында пайда болғандығы жөнінде деректер табылған. Охрид атауы 879 жылғы деректерде алғаш рет ұшырасады. 1394 жылы қала Осман империясының қармағына өтіп, 1912 жылға дейін оның иелігінде болады. Болгар этнографы Васил Гынчовтың мәліметтерінше 19-ғасырда қала тұрғындарының саны 14 860 адамды құраған. 
Бірінші Балқан соғысынан кейін 1913 жылы Охрид Сербияның қолына өтті.

Дереккөздер
-----------
**Лили Санелма Каэлас**, дүниеге келгендегі есімі **Люйдик** (эст. Lili Sanelma Kaelas; 30 қаңтар 1919, Пярну, Эстония — 9 желтоқсан 2007, Гётеборг, Швеция) — эстон тектес швед археологы.

Өмірбаяны
---------

Лили Люйдик (*Lüüdik*) 1919 жылы Парну қаласында дүниеге келген. 1943 жылы Тарту университетін өнер тарихы бойынша бітірді. 1939 жылы Лили Люйдик Александра Каэласке тұрмысқа шықты.1943 жылы олар Финляндияға, ал 1944 жылы Швецияға қоныс аударды. Швецияда Лили Аксель Багге мұражайының сақтаушысы ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар ол Стокгольм Университетіне оқуға түсіп, Скандинавия елдерінің археологиясы мен салыстырмалы археологиясын зерттеді. 1953 жылы университетті бітіргеннен кейін, Лили Каэлас тарихи мұражайдың қамқоршысы болды және Аксель Баггемен бірге "Швецияның Шонен қаласындағы дольмендер мен Гангстер қабірлерінен табылған заттар" атты кітабын жазды. 1957 жылы ол Гетеборг археологиялық мұражайының қамқоршысы болып тағайындалды, ал 1968 жылы оның директоры болды.

Лили Каэластың ғылыми қызығушылығының негізгі саласы неолит кезеңі болды. Ол швед және шетелдік журналдарда жарияланған бірқатар ғылыми мақалалардың авторы. Лили Каэлас кең халықаралық ғылыми байланыстарды қолдады, атап айтқанда, өзінің американдық әріптесі Мария Гимбутас мен 1967-1968 жылдары Калифорния университетінің арнайы шақыртылған оқытушы болды. Ол сонымен қатар Гетеборгтағы халықаралық археологиялық көрмелердің бастамашысы және ұйымдастырушысы болды. Сонымен қатар, Лили Эстониядағы саяси жағдайға қызығушылық танытып, кеңестік Эстония туралы жиырмаға жуық кітаптар мен брошюралар шығарды (оның ішінде "басып алынған Эстония", 1956). 1964 жылы күйеуі Александр қайтыс болды, ал 1974 жылы ол тарихшы және саясаткер Nyströmмен отбасы құрды.

1974 жылы Лили Каллас Гетеборг корольдік ғылым және өнер қоғамының құрметті мүшесі, сонымен қатар Британдық тарихқа дейінгі археология қоғамының "Қарабайыр Қоғам" құрметті мүшесі болды. 1981 жылы ол "Гетеборг Қаласы" еңбегі үшін марапатқа ие болды. 1983 жылы Лили Каэлас зейнетке шықты. 1993 жылы ол қайтадан жесір қалды. 2000 жылдардың басында ол археологиялық зерттеулерді қолдау үшін Лили Каэлас қорын құрды "Лили Каэла археологиялық зерттеулер қоры", оның атынан жас археологтарға стипендия төленді.

Лили Каэлас 2007 жылы 9 желтоқсанда Гетеборгта қайтыс болды. Ол өзінің үй мұражайы ретінде бірнеше жылдар бойы жинаған өнер коллекциясы қазіргі уақытта Эстония өнер мұражайында және Таллиндегі қолданбалы өнер мұражайында сақтаулы тұр.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы Мұрағатталған 3 қазанның 2016 жылы.
2. 1 2 3  Швед әйелдер биографиялық сөздігі

Сілтемелер
----------

* *Ингегерд Сарлвик* Лили Санельма  (швед.).
* Эмигранттар. Лили Келастың Мұрасы  (ағыл.).
**Рюдди Лилиан Тюрам-Юльен** (фр. ; 1 қаңтар 1972, Пуэнт-а-Питр, Гваделупа), **Лилиан Тюрам** (фр.  ретінде танымал) — француз футболшысы, қорғаушы. 1998 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Бала кезінде футболшы емес, католик әулиесі болуды армандапты, бірақ бойындағы ерекше талантты байқаған соң футболды таңдайды. Кейін мұсылман дініне ауысты.

### Клубтық

1991 жылы карьерасын "Монако" сапында бастады. 1996 жылы "Пармаға" ауысып, бес маусым өнер көрсетті. Осы аралықта 1999 жылы УЕФА кубогын ұтып алды.

2001-2006 жылдары "Ювентусте" ойнап, 4 рет чемпион атанды. Бірақ 2006 жылғы "Кальчополи" атанған жемқорлық жанжалынан соң екі чемпиондығы кері алынды да, команда Б сериясына түсіп кетті. Төменгі топта ойнағысы келмеген бірнеше футболшы "Ювентустан" кетті, соның ішінде Тюрам да бар еді. 

Тюрам 2006 жылы жазда "Барселонаға" ауысты. Барселонада екі жыл ойнап, 2008 жылы жүрек ақауына байланысты футболмен біржола қоштасты.

### Халықаралық

Ұлттық құрама сапында ең көп ойын өткізген рекордшы (142). Құрамада ойнап жүріп екі гол ғана енгізген, екеуін де 1998 жылы әлем біріншілігінің жартылай финалында Хорватияның қақпасына соқты. Тюрамның голдары арқылы Франция тұңғыш рет финалға шықты.

Кейін 2000, 2004, 2008 жылдары Еуропа чемпионатына, 2002, 2006 жылдары әлем чемпионатына қатысты.

### Жеке өмірі

Ұлдары Маркус Тюрам мен Хеффрен Тюрам да кәсіпқой футболшы.

Жетістіктері
------------

**Командалық**

«Монако»
* Франция кубогы: 1990/91

«Парма»
* Италия кубогы: 1998/99
* Италия суперкубогы: 1999
* УЕФА кубогы: 1998/99

«Ювентус»
* Италия чемпионы: 2001/02, 2002/03
* Италия суперкубогы: 2002, 2003

«Барселона»
* Испания суперкубогы: 2006

Франция
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1996
* Әлем чемпионы: 1998
* Еуропа чемпионы: 2000
* Конфедерациялар кубогы: 2003
* Әлем чемпионатының финалисі: 2006

**Жеке**

* Францияның үздік футболшысы: 1997

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Les records des Bleus  (фран.).  www.fff.fr.

Сілтемелер
----------

* Лилиан Тюрам. «Kind of blue» Мұрағатталған 13 тамыздың 2014 жылы.
* Профилі мен статистикасы (FootballDatabase.com) (ағыл.)
* Профилі (ағыл.)
**Пырақ** - киелі қанатты ат. Пырақ - «Бұрақ» сөзі араб тіліндегі - найзағай, жалт-жұлт еткен, зулау мағыналарын білдіретін араб.: بَرْقٌ‎ - «Бәрқ» деген сөзден шыққан деседі ғалымдар. Демек «Бұрақ» есімінің мәні: жай оғындай жылдам, әп-сәтте мына жерден, ана жерге жете алатындай тез деген ұғымды білдіреді.

### Дін жағынан қарасақ

Хадисте былай делінген: «Маған Бұрақ есімді аппақ жануар әкелінді. Есектен биік, қашырдан аласа. Тұяғын бір серпігенде көз жетер жерге жетіп алады. Оған міндім де, Құдусқа келдім...»
Хадисте Пырақтың түр сипаты мынадай:

* Есектен үлкен, қашырдан кіші;
* Бір аттағанда көз жететін жерге жететіндей жылдам;
* Кіршіксіз ақ түсті;
* Тұяқты жануар;
* Арқасы ұзын;
* Жүгенделіп, ерттелген;
* Көтерілгенде артқы аяғы ұзарып, төмен түскенде алдыңғы аяғы ұзарады.

Пайғамбарымыздың осындай бір жануарға мініп, айлап жүретін ұзақ жерге, бір түнде жетуі Алла тарапынан көрсетілген үлкен мұғжиза, керемет дүниесі.
жане де...
**Миғраж оқиғасында** - кездескен «Пырақ» сөзі.
Миғраж оқиғасы туралы мағлұматтарды көптеген діни кітаптардан табуға болады. Олар: "Қысасул-әнбийа", "Тәжул-қысас", "Нәдирул-миғраж", "Мәғәрижун-нубууәт", "Усулул-миғраж" және т.б. Айтылған кітаптарға сүйене отырып, оқиғаның қандай болғандығын хазірет Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың өз сөзімен баяндалық."Жәбірейіл (ғ.с.) маған бурақ (пырақ) деген жануарды жәннаттан алып келді. Пырақ есектен биік, қашырдан аласа, қадамын көз ұшы жететін жерге тастайтын жүйрік жануар екен. Оған мініп, Жәбірейіл (ғ.с.) екеуміз Бәйтул-Мақдиске келдік. Мұнда бізді дүниеден өткен 124 мың пайғамбар күтіп алды. Барлығымен көрісіп, мешітке кіріп, бірге намаз оқыдық. Намаз оқып болған соң баршасы мені миғражға шығарып салды.

Дереккөздер
-----------
**Әйелдердің бейбітшілік пен бостандық жолындағы халықаралық лигасы** (ағылш. *The Women's International League for Peace and Freedom* (**WILPF**)) — әйелдердің пацифистік ұйымы ретінде 1915 жылы «Әйелдердің берік бейбітшілік үшін халықаралық комитеті» деген атпен Әйелдердің халықаралық Гаага конгресінде құрылды. Қазіргі аты Цюрихте 2-конгресте (1919) қабылданды. 

Лига 50-ге жуық елдің ұлттық секциясын біріктіреді (50 мыңдай мүше, 1962). Лиганың жоғарғы мүшесі-халықаралық конгресс, ол 3 жылда бір шақырылады. Конгресс аралығында лиганы конгресте сайланатын Халықаралық атқару комитеті (Женевада) басқарады. Лиганың президенті-Элем Холмгорд (Дания). Лиганың негізгі мақсаты: толық және жаппай қарусыздандыруды жүзеге асыруға; халықаралық дау-жанжалды бейбіт жолмен шешуге шақыру; саяси, әлеуметтік және экономикалық қарым-қатынасты жүзеге асыратын халықаралық ұйымның құрылуына ат салысу; соғыстың экономикалық, әлеуметтік, философиялық себебін зерттеп, оны болдырмау үшін күресу. Лига жыл сайын Бейбітшілік күнін ұйымдастырады. Лиганың өкілдері БҰҰ ұйымдастыратын түрлі комиссиялар мен конференциялардың жұмысына қатысады. БҰҰ-ның жанында халықаралық мәселелер бойынша Лиганың тұрақты консультанты бар. Лиганың штаб-пәтері Женевада. Ресми тілі-ағылшын, француз тілдері. 2 айда 1 рет «Бейбітшілік және бостандық» атты бюллетень шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 27-бет
**Уиллоу Камиль Рейн Смит** — американдық актер, әнші. Уилл Смиттың қызы.

Өмірбаян
--------

Уиллоу Смит 2000 жылы 31 қазан күні Лос-Анджелеста Уилл Смит пен Джада Пинкетт Смит отбасында дүниеге келді. Ағасы - Джейден Смит. Джейден екеуі үйде білім алады. Джейден мен Уиллоу Африкада ЖИТС ауруымен ауыратын балаларға көмек көрсету үшін бағытталған қайырымдылық шарасымен айналысатын Hasbro компаниясының жас елшілері.

Мансап
------

Кино әлеміне қадам 2007 жылы әкесі Уилл Смитпен бірге түскен "Мен аңызбын" фильмінен басталды.

2008 жылы "Американдық қыздың жұмбағы" фильміне түсті. Сол жылы "Мадагаскар 2" мультфильміндегі кейіпкер *Глорияны* дыбыстады.

2010 жылы оның алғаш *Whip My Hair* әні жазылды. Осыдан кейін өзінің жеке альбомын шығару үшін Джей Зимен келісімге отырады.

2011 жылы *21st Century Girl* әніне түсірілген бейнбаян жарық көрді.

2012 жылы *"Knees and Elbows"* атты альбомы шықты.

2013 жылы ағасы Джейден Смитпен бірге *Sugar and Spice* , *Drowning*, *Kite.* Сол жылы DJ Fabregaмен бірге *Melodic Chaotic* дуэтін жазды. *The Intro* бірінші , ал, *Summer Fling* екінші әні ретінде шықты. Алайда, өлең сөздері көпшіліктің көңілінен шықпады.

2014 жылы Джейден Смитпен бірге *"5"* әнін шығарды.

Фильмография
------------

| Жыл | Қазақша атауы | Ағылшынша атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Мен аңызбын | I Am Legend | Марли Невилл |
| 2008 | Америқандық қыздың жұмбағы | An American Girl | Констанс Гарби |
| 2008 | Мадагаскар 2 | Madagascar 2 | Глория |
| 2009 | Мадагаскар: Жаңа жыл | Merry Madagascar | Эбби |
| 2009 - 2010 | Тру Джексон | True Jackson | жас Тру |

Өлеңдері
--------

* Whip My Hair (2010)
* 21st Century Girl (2011)
* Fireball (feat. Nicki Minaj) (2011)
* Do It Like Me (2012)
* I Am Me (2012)
* Find You Somewhere (feat. Jaden Smith) (2012)
* Sugar & Spice (2013)
* Drowning (feat. Mecca Kalani) (2013)
* Kite (feat. Jaden Smith) (2013)
* 5 (feat. Jaden Smith) (2014)
* Summer Fling (2014)
* 8 (2014)

Дереккөздер
-----------

1. **↑** Actors Jaden and Willow Smith Join Hasbro, Inc.’s PROJECT ZAMBI as Youth Ambassadors. PR-inside.com (7 қазан 2009).
2. **↑** Jaden and Willow Smith support Project Zambi, *In Touch Weekly* (7 қазан 2009).
3. **↑** Actors Jaden and Willow Smith Join Hasbro, Inc.'s Project Zambi as Youth Ambassadors. Project Zambi (7 қазан 2009).
4. **↑** Will Smith: My Daughter Wants to Be Paris Hilton, *People* (желтоқсан 2, 2007).
5. **↑** *Smith, Krista*. Rising Son: The New Karate Kid, *Vanity Fair*.
6. **↑** Willow Smith — Whip My Hair | Listen | Def Pen Radio
7. **↑** Willow Smith: ‘Whip My Hair’ Premieres Tonight! | Willow Smith : Just Jared
8. **↑** Rap-Up.com || New Music: Jaden Smith f/ Willow – ‘Kite’
**Бояу дрок** (лат. *Genista tinctoria*) - бұршақ тұқымдасы бекіш туысына жататын, едәуір ірі, жартылай бұталы өсімдік.

### Ботаникалық сипаты

* Сабақтары тікенсіз, қырлы, жатаған, қысқа түктері бар.
* Сопақша келген жапырақтары кезектесіп орналасқан, шеттері бүтін, біз тәрізді үшкір қосымша жапырақшалары бар.
* Гүлдері сары, бұтақтарының ұштарында шоғырланып тұрады. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Орманды жерлерде, бұталардың арасында өседі.

### Емдік қасиеті

Дәрі үшін өсімдіктің жоғары бөлігін гүлдеген кезінде жапырақтарымен, гүлдерімен қосып жинап алады. Құрамында цитизин, метилцитизин, анагирин, сидетеин алкалоидтары, генистеин деген бояғыш заттар бар. Халық медицинасында бояу дрок несеп айдағыш дәрі ретінде, жүрек пен бауыр қызметінің бұзылуына байланысты пайда болған шемен ауруларын емдеу үшін кеңінен қолданылады.

### Дәріні дайындау және қолдану тәсілі

15 грамм кептірілген өсімдікті жарты литр суық суға салып қайнатады, сұйықтың 1/3-і буланып ұшып кеткеннен кейін даяр болған дәріні сүзіп алып, күнара 2 қасықтан әрбір 2 сағат сайын ішеді. Кейбір елдерде бояу дроктан жасалған дәрілерді бүйрекке тас байланғанда және ревматизмді емдеу үшін де ішеді. Өсімдіктің 10 грамын 1 стақан қайнап тұрған суға салып, 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер
Бояуриян
--------

Бояуриян -(лат. Rúbia) –Бояурияндар (Rubiaceae) тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік.  

Бояуриянның ең белгілі түрі - Марена красильная (Rubia tinctorum L.), Бояуриянның бұл түрінен крапп бояғышын жасайды.

### Ботаникалық сипаттама

Тамырының ұзындығы 10-25см қалыңдығы 0,5см іші сағышқызыл түсті, сырты – қоңыр.
Жапырақтары сабағына айналмалы орналасқан.
Гүлдері майда дөнгелек пішіндес, 4-5 бөліктен тұады, екі жынысты.
Жемісі – етжең шырынды, дәнегі бар.  

### Таралуы

Оңтүстік Еуропада және Азия, Америка мен Африканың тропикалық елдерінде жабайы түрінде өседі.

### Химиялық құрамы

Өсімдіктің тамыры мен тамырсабақтарынан антрахинон, руберитрин қышқылын, рудиадин, пурпурин, ализарин таза түрінде табылған.

### Пайдалануы

Теріден және жүннен жасалған бұйымдарды бояу үшін.  

Медицинада тамыры мен тамырсабақтары зәр айдағыш ретінде, өт қалтасы ме бүйректегі тастарды қобсыту үшін, әсіресе, тастар фосфатты және оксалатты болса.
**Алтыұл Ордасы** **(Алтыұл ұлысы, Алты Ұлы)** — XVI ғасырдың ортасында Ноғай Ордасынан шыққан Жайық, Ембі және Сырдария өзендерінің аралығындағы ноғайлардың мемлекеттік қалыптасуы.

Тарихы
------

Алтыұл Ордасы 1550 жылдары Ноғай биі Шейх Мамай қайтыс болғаннан кейін және оның бауырлары Ысмайыл мен Жүсіптің арасында би тағына өзара тартыс басталғаннан кейін Ноғай Ордасынан бөлінді.

Шейх Мамайдың алты ұлы - Қасым, Хан, Бай, Би, Бек және Ақ - ұлыстарымен бірге ноғайлардың негізгі бұқарасынан бөлініп, Ноғай Ордасының шеткі шығысында (Жайық, Ембі және Сырдария өзендері) көшіп-қонуды бастады. Олар әлсіз, бірақ салыстырмалы түрде тәуелсіз саяси бірлестік - Алты Ұл ұлысын құрды.

«Алтыұл» («*у Шти Сынов*», «*Шесть Сыновей*») тіркесінің алғашқы қолданылуын орыс тарихшысы В. В. Трепалов 1581 жылы 8 маусымда орыс патшасы Иван Грозныйға жазған хатында Шейх Мамайдың ұлы, ноғай мырзасы Бекте байқады.

1549 жылы мырза Хан бен Шейх Мамай қайтыс болғаннан кейін бес ағайынды, 1555 жылы Қасым қайтыс болғаннан кейін - төрт, 1580 жылы Ақ қайтыс болғаннан кейін - үшеу қалды. Алайда, Шейх Мамай руының мүшелері осы бидің барлық ұрпақтары үшін «Алты ағайынды» және «Алты ұл» атауларын қолдана берді. 1556 жылы Шейх Мамайдың ұрпақтары отыз адам болды.

Алтыұл мырзалары батыста Жайықтан бастап шығыста Сырдарияға дейінгі аралықты кезіп, қазақ көшпенділерімен шекаралас болды. 1570 - 1580 жылдары казактардың шабуылына байланысты Алтыұл ұлыстары Жайықтан шығысқа қарай шегініп, Ембі өзені Алтыұл иелігінің батыс шекарасына айналды. XVII ғасырдың бірінші жартысында алтыұлдар қалмақ тайшының бақылауына түсіп, олармен бірге көшіп-қонып жүре бастады. Алтыұлдың кейбір мырзалары ұлыстарымен бірге қазақ және Хиуа хандарының иелігіне көшті, ал басқалары үлкен және кіші ноғайлардың артынан Қара теңіз далаларына өтіп, Қырым хандарына тәуелді екенін мойындады.

XVII ғасырдың бірінші жартысында Алтыұл Ордасы өмір сүруін тоқтатты. Алтыұлдар өз тәуелсіздігін қорғай алмай, қалмақ тайшаларына тәуелді болып қалды. XVII ғасырдың ортасында қалмақтар Төменгі Еділ бойына кеткеннен кейін, алтыұлдардың бір бөлігі қазақтың құрамындағы Кіші жүзінің құрамына кіріп, сіңісіп кетті, екінші бөлігі үлкен және кіші ноғайлардың арттарынан Қара теңіз бен Солтүстік Кавказ далаларына көшті.

Сілтеме
-------

* Трепалов В. В. «АЛТЫҰЛДАР: НОҒАЙ ОРДАСЫНЫҢ ҚАЗАҚ ДАЛАЛАРЫНДА ҚАЛҒАНДАРЫ», Вестник Евразии, № 2 шығарылым, 2001 ж.
**Сухаева Дариға Әубәкірқызы** —баспагер, әдіскер, химия ғылымының кандидаты (1995 жылы) 1959 жылы 22 сәуірде Талдықорған
(қазіргі Алматы) облысы, Үштөбе қаласында туған.. 1981 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университетінің химия факультетін бітірген. 

1995 жылға дейін қазақ ұлттық университетінде ғылыми қызметкер болып істеді. 1996 жылдан бастап Д.Сухаева Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясында оқулықтар зертханасының меңгерушісі, содан соң қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі оқулықтар бөлімінің бастығы болып қызмет атқарды. 

Жаңа буын оқулықтарының қолданысқа енуіне көп еңбек сіңірді. 2001 жылдан бастап күні бүгінгі дейін "Мектеп" баспасының "оқулық авторлары мектебінің" директорының орынбасары, кейіннен директор қызметін атқаруда. 

Оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдарының сапалы болып шығуына жүйелі түрде еңбек сіңіріп жүр. Осы сала бойынша бірнеше ғылыми мақалалары жарық көрді. "Білім беру ісінің үздігі" белгісімен, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 жылы ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Сутектену.** Сутектің органикалық
қосыңдыларға кірігуімен сипатгалатын химиялық процесс. Сутектену процесі қанықпаған
байланыстар орнын, гетероатомдар (оттек, күкірт және азот) орнын, немесе
көміртек орнын иемдену арқылы жүзеге асуы мүмкін. Сутектену қайтымды процесс,
кері реакциясы сутексіздену деп аталады. Сутектену процесі жылу бөле отырып жүзеге
асады, сондықган температура өскен сайын бұл процестің көрініс беру мүмкіңдігі
азая түседі. Көмірсутектер ішінде сутектену процесіне икемдісі — алкендер. Сутектену
процесі мұнай өңдеу және мұнай химия өнеркәсіптерінде жоғары сапалы
карбюраторлық және дизелдік отындарды, сылау майларын, спирттерді алу
және тазалау мақсаттарында кеңінен қолданылады. Сонымен кдтар, сутектену процесі
мұнаймен бәсекелес шиікізат түрлерінен — көмірден, жанғыш тақтатастардан,
кейбір тұрмыстық және техникалық қалдықгардан — сұйық отын алу шараларын
іске асыру мақсатында да пайдаланылады. Өндірістік сутектену процесі 100-400°С
температуралар аралығында арнаулы катализаторларды қолдану нәтижесінде
жүзеге асырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0