**Уәзір** (араб.: وزير‎, *wazīr* шыққан; Юникод: ♕♛) — шахматтағы ең мықты және ең бағалы фигура. Ойынның басында ақ түсті уәзір d1, қара түсті d8 позициясында тұрады. Бастапқы позицияда уәзір әрқашан өзінің түсіне сәйкес шаршыда тұрады; осыған байланысты аса кең таралған «*Уәзір өзінің түсін жақсы көреді*» деген қалыптасқан сөз бар.

Этимология
----------

«Уәзір» сөзі араб тіліндегі *وزير* сөзінен шыққан. Араб тілінде у-з-р түбірі ауырлықтарды тікелей (ауыр заттарды көтеру және орынынан қозғау) және ауыспалы (ауыр тұрмысты) мағынада көтеруді білдіреді. Одан жасалған вазара етістігі ауыр жүкті көтеруді, ал уәзір зат есімі сөзбе-сөз аударғанда «жүк тасушы» дегенді білдіреді. Сонымен, уәзір атағы сөзбе-сөз аударғанда «ауыр көтеруші», астарлы мағынада «өзінің патшасына мемлекетті басқару ісі жүгін көтеруге көмектесетін» дегенді білдіреді.

Бұл сөз Құранда айтылады, мұнда Һарун Мұсаның уәзірі («көмекшісі») деп аталады, сондай-ақ уизр («салмақ», «жүк») сөзі де сол түбірден шыққан.

> Расында, Біз Мұсаға киелі кітапты бердік, ал оның інісі Һарунды оған көмекші (уәзір) қылып қойдық.
> 
> 
> 
> *Түпнұсқа*  (ар.)  
> 
> *وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا*
> 
> 
> 
> — Фурқан сүресі, 25:35 аяты.
> 
>

Жүрісі
------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |

 |  |
|  |

 |
| Уәзірдің мүмкін жүрістері |

Заманауи шахматта уәзір кез-келген бағыттағы бос шаршылардың кез-келген санына түзу сызықта жылжи алады, бұл ретте піл пен тураның мүмкіндіктерін біріктіреді. Орталық алаңдардың бірінде бола отырып, уәзір бір уақытта 27 шаршыға дейін, тақтаның шетінде — 21 шаршыға дейін шабуыл жасай алады.

Галереясы
---------

* Уәзір. Піл сүйегі, XII ғ.Уәзір. Піл сүйегі, XII ғ.
* Уәзір шахмат фигурасы. XII (?) ғ.Уәзір шахмат фигурасы. XII (?) ғ.
* Араб уәзірі, IX ғ.Араб уәзірі, IX ғ.
* Салт атты уәзір (XIII ғ.), піл сүйегіСалт атты уәзір (XIII ғ.), піл сүйегі
* Лукомль қаласында табылған XII ғ. уәзір,(Витебск облысы, Беларусь)Лукомль қаласында табылған XII ғ. уәзір,(Витебск облысы, Беларусь)

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Queen - Chess Terms (en-US).
2. ↑  vizier.  Online Etymology Dictionary.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 22 шілде 2017.
3. ↑  Энциклопедиялық лексикон. — 1837. — Т. 10. — б. 556.
4. ↑  Goyṭayn, Šelomo D.. Studies in Islamic history and institutions. P.171.