**Үлкен Нарын ауданы** — Шығыс Қазақстан облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Үлкен Нарын ауылы.

Тарихы
------

Большенарым ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Зырян, Катонқарағай және Күршім аудандарының бөліктерінен құрылды.

Оның құрамына 21 ауылдық кеңес (Большенарым, Боран, Жұлдыз, Егізтөбе, Көкөзек, Малокраснояр, Малонарым, Новоберёзов, Новополяков, Огнев, Орджоникидзе, Сеннов, Солдатов, Солонов, Трушников, Ульянов, Усть-Нарым, Үштөбе, Хайрузов, Укор, Яры) енді.

1954 жылы 13 тамызда ауылдық кеңестердің бір бөлігі біріктірілді: Боран және Большенарым – Большенарым, Егізтөбе, Көкөзек және Жұлдыз — Жұлдыз, Маймыр, Үштөбе, Яры, Орджоникидзе және Новоберёзов — Новоберёзов, Малонарым және Солонов — Солонов, Огнев және Ульянов — Ульянов, Үркер, Усть-Нарым және Хайрузов — Хайрузов.

1963 жылы 2 қаңтарда Большенарым және таратылған Катонқарағай аудандарының негізінде Большенарым ауылдық ауданы құрылды. Оның құрамына 15 ауылдық кеңес кірді: Белов, Большенарым, Жұлдыз, Катонқарағай, Маркс, Медвед, Новоберёзов, Новополяков, Сеннов, Солдатов, Солонов, Ульянов, Өрел, Хайрузов, Черновин.

1970 жылы 4 желтоқсанда қалпына келтірілген Катонқарағай ауданына 7 ауылдық кеңес берілді: Белов, Жамбыл, Катонқарағай, Маркс, Медвед, Өрел және Черновин.

1976 жылы 1 маусымда Ульянов ауылдық кеңесі таратылды.

1986 жылы аудан құрамына 7 ауылдық кеңес кірген: Большенарым, Жұлдыз, Новоберёзов, Новополяков, Солдатов, Солонов, Хайрузов.

1997 жылы 23 мамырда Большенарым ауданы жойылып, аумағы Катонқарағай ауданына берілді.

2023 жылғы 28 желтоқсандағы ҚР Президентінің №424 Жарлығымен 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап бұрынғы Большенарым ауданының аумағында орталығы Үлкен Нарын ауылында орналасатын Үлкен Нарын ауданы құрылды. Ал Катонқарағай ауданының орталығы Үлкен Нарын ауылынан Қатонқарағай ауылына көшірілді.

Географиялық орны
-----------------

Батысында Самар, солтүстігінде Алтай, оңтүстігінде Күршім, шығысында Катонқарағай аудандарымен шектеседі.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  35643 | ▼27005 | ▲56834 | ▼25494 | ▼24267 |

Әкімшілік бөлінісі
------------------

21 елді мекен 6 ауылдық округке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)| Ауылдық округтері | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Алтынбел ауылдық округі | 2209 | ▼1675 | 75,8 | 1098 | ▼864 | 78,7 | 1111 | ▼811 | 73 |
| Новополяков ауылдық округі | 1214 | ▼706 | 58,2 | 634 | ▼365 | 57,6 | 580 | ▼341 | 58,8 |
| Новохайрузов ауылдық округі | 1518 | ▼970 | 63,9 | 735 | ▼481 | 65,4 | 783 | ▼489 | 62,5 |
| Солдатов ауылдық округі | 931 | ▼722 | 77,6 | 470 | ▼358 | 76,2 | 461 | ▼364 | 79 |
| Солонов ауылдық округі | 2044 | ▼1313 | 64,2 | 993 | ▼688 | 69,3 | 1051 | ▼625 | 59,5 |
| Үлкен Нарын ауылдық округі | 6804 | ▼6323 | 92,9 | 3329 | ▼3149 | 94,6 | 3475 | ▼3174 | 91,3 |
| **ЖАЛПЫ САНЫ** | 14720 | ▼11709 | 79,5 | 7259 | ▼5905 | 81,3 | 7461 | ▼5804 | 77,7 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлініс
2. ↑  Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды және Солтүстiк Қазақстан облыстарының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысындағы өзгерiстер туралы
3. ↑  Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы
4. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
5. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШығыс Қазақстан облысы |
| --- |
|  |
| Орталығы: **Өскемен**  |
|  |
| Аудандары | 
Алтай • Глубокое • Зайсан • Катонқарағай • Күршім • Марқакөл • Самар • Тарбағатай • Ұлан • Үлкен Нарын • Шемонаиха | Шығыс Қазақстан облысының таңбасы |
|  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | 
Өскемен • Риддер |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Алтынбел •
 Алыбай •
 Балғын •
 Бесүй •
 Егінді •
 Жұлдыз •
 Көкбастау •
 Көктерек •
 Қаражал •
 Құндызды •
 Майемер •
 Малонарымка •
 Новополяковка •
 Новохайрузовка •
 Приморское •
 Свинчатка •
 Сенное •
 Солдатово •
 Солоновка •
 **Үлкен Нарын** •
 Үштөбе 
 |

 |