recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қасымжанов Асан Баймұханұлы** — 1947 жылы Алматы облысы, Қаскелең қаласында дүниеге келді. 

Мәскеу полиграфиялық институтын бітіріп, инженер-экономист мамандығын алып шықты. Еңбек жолын 1966 жылы Алматы қалалық №2 баспаханасында аға мастер, цех басшысы болып бастады. 1979-1982 жылдары Қазақстан КП Орталық Комитеті баспаханасында газет цехінің мастері қызметін атқарды. 

1982-1986 жылдары Қаскелең баспаханасының директоры, 1987-1990 жылдары «Кітап» баспаханасында цех меңгерушісі болды. 1990-2005 жылдары '«Ана тілі», «Білім», «Рауан», «Просвещение Казахстана» баспаларында директордың орынбасары, қазіргі кезде «Алатау» баспа-полиграфиялық корпорациясы» – «Алматы – Болашақ» акционерлік қоғамының баспаханасында өндіріс бөлімін басқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Психоталдау** (психо және гр. *analysis* — ыдырау, бөлшектеу) — 1) адам психикасындағы жасырын ұғынылмаған процестерді айқындауға негізделген, австриялық психолог 3. Фрейд (1856-1939) пен оның ізбасарлары ұсынған психотерапия әдісі; 2) 3. Фрейд тұжырымдамасына негізделген және адам психикасы функциясының механизмі мен құрылысы туралы болжам мен идеялардың жиынтығы. Мамандар психоталдаудың үш құрамдас бөліміне назар аударады: психикалық зерттеу әдісі; адам мінез-құлықтары туралы білімдер жүйесі (психоталдаулық теория); психикалық қызмет пен оның науқас күйін емдеу тәсілі (*психоталдау терапиясы*) психоталдауды жүйкесі жұқарған, невроз адамдарды емдеуге және түрлі психикалық көңіл-күйді түсінуге септігін тигізеді. Психоталдауды фрейдизмнен психоталдау ережелері арқылы философиялық, социологиялық, педагогикалық және т.б. ғылыми проблемаларды түсіндіретін өзгеше дүниетанымнан ажырата білу керек. Психоталдау санасыз психикалық құбылыстар мен түс көрулердің интерпретациялық процедурасын және идеялар жүйесін қамтиды, сонымен 3. Фрейд теориясына сүйене отырып рух әлемінің ауруларын психологиялық әдістермен диагностикасын жасап емдеу қарастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Инна Владимировна Нұрланова
**Инна Владимировна Нұрланова**

1971 жылы 3 наурызда Белоруссия КСР Витебск облысының Новолукомль қаласында туған. Орыс.

Әкесі - Томилов Владимир Петрович (1939 жылы туған), зейнеткер, ауыл құрылысында аға жұмыс жүргізуші болып
жұмыс істеген. Анасы - Томилова Раиса Михайловна (1947-1985).

Солтүстік Қазақстан Еңбек Қызыл Ту орденді педагогикалық училищесінің бастауыш мектептің педагогикасы
және методикасы факультетін (1990) бастауыш сыныптардың мұғалімі мамандығы бойынша; 
Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің бастауыш мектептің педагогикасы және методикасы факультетін (1999) бастауыш сыныптардың мұғалімі мамандығы бойынша; Гетеинститутын (1997) «Неміс тілі» мамандығы бойынша; Халықаралық бизнес академиясын (2003) «Маркетингті басқару» мамандығы бойынша бітірген.

Орыс, неміс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті.
1990 жылдан - СҚО Возвышенка орта мектебінде бастауыш сыныптардың мұғалімі. 1996 жылдан - Петропавл қаласындағы №43 орта мектептің бастауыш сыныптарының мұғалімі. 2000 жылдан - «Карат-Прогноз» медиахолдингінің менеджері, маркетинг және жарнама бөлімінің бастығы (Т\/-І\_АІЫ телевизиялық арнасы, «Вабанк» апталық газеті, «Русское радио Казахстан», «Ев-
ропа плюс Казахстан» радиоларының Солтүстік Қазақстандағы филиалы). 2002 жылдан - «ҚР кімнің кім екені» журналының жарнама және маркетинг жөніндегі бас маманы, жарнама бөлімінің директоры, «Алтын бұзау» баспа үйі» ЖШС РР-директоры.

2004 жылдан бері - «Алтын бұзау» баспа үйі» ЖШС, «Кімнің кім екені» баспасы» ЖШС бас директоры, президенті.
2010 жылдан бері - «Қазақстан Республикасында кімнің кім екені» баспа үйі» ЖШС президенті.

ҚР Көркемөнер академиясының алтын медалімен (2008); «Қосшағыл мұнай кен орнына 70 жыл» (2005), «Мақат
мұнай кен орнына 90 жыл» (2005) атаұлы белгілерімен марапатталған.

Діни көзқарасы - толерантты.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Шыңғысхан, Ш. де Голль, М.К. Ататүрік.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан жоғары технологиялық өндірісті және ғылымды дамыта отырып, шын мәніндегі тәуелсіз елге айналады».

Сүйіп оқитын әдебиеті - психология, тарихи және философиялық әдебиеттер.

Хоббиі - сурет өнері, саяхаттау.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Нұрланов Талғат Сәтбекұлы (1965 жылы туған), кәсіпкер. Ұлы - Маслов Илья (1992 жылы туған);
қызы - Нұрланова Рената (2007 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Психологиялық уақыт** — адамның психикасында оның өмірлік жолының оқиғалары арасындағы уақыттық қатынастар жүйесінің бейнелеуі. Психологиялық уақытқа өмірдегі әр алуан оқиғалардың бірмезгілділігін, кезектесуін, ұзақтығын, өту жылдамдығын, олардың қазіргіге қатыстылығын, өткенге және болашаққа қарай қашықтауын, уақыттың тығыздығы мен созылыңқылығын, үзіктілігі мен үздіксіздігін, шектеулігі мен шектеусіздігін сезінушілікті, жасты, жасқа қатысты кезеңдерді (балалық, жастық, кемел жас, қарттық) ұғынушылықты, өмірдің ықтимал ұзақтығы туралы, өлім мен мәңгі жасаушылық туралы, өз өмірінің, отбасының, қоғамның және тұтастай адамзаттың өткен ұрпақтары мен келешек ұрпақтарының өмірімен тарихи байланысы туралы түсініктерді қамтиды. Психологиялық уақыттың зерттеуі үшін көркем әдебиет пен философиялық әдебиетте мол материал бар. 

Психологияда психологиялық уақытты түсіндіруге және эксперименттік зерттеуге қатысты бірнеше көзқарас тұрғысын саралауға болады. "Кванттық" тұжырымдамаға сәйкес әр масштабты субъективтік "уақыт кванттары" (милисекундтан онжылдықтарға дейін) бар; олар уақыттың әр түрлі ұғынылуына (мысалы, бірмезгілділікті бағалау, психологиялық тұрғыдағы қазіргіні саралау) себеп болады. Оқиғалық тұжырымдама тұрғысынан психологиялық уақыттың ерекшеліктері болып жатқан оқиғалардың ішкі және сыртқы ортадағы, адамның іс-әрекетіндегі өзгерістердің саны мен қарқындылығына тәуелді. 

"Кванттық" және оқиғалық көзқарас тұрғыларының бірқатар іргелі проблемалары шешілмеген, олар: психологиялық уақыттың, қайтымдылығы мен көп өлшемділігі психологиялық тұрғыдан өткеннің, қазіргі мен болашақтың реттік емес, жастық сауат санаттаудың өлшем бірлігі. Бұл қиыншылықтарды себептік-мақсаттық тұжырымдама арқылы еңсеруге болады; бұл тұжырымдама бойынша психологиялық уақыт әншейін хронологиялық аралықтар мен уақиғаларды өздігінен алып бейнелемей, "себеп-салдар", "мақсат- құрал" типіндегі бір-бірінен туындайтын оқиғалар аралық байланыстардың күрделі жүйесін бейнелейтін болып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Қалақай** (лат. *Urtica*) — қалақайлар тұқымдасынан бір туысы.

Бір жылдық не көп жылдық, қос үйлі және сирек те болса бір үйлі шөптесін өсімдік. Сабағы мен жапырағы түкті. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан. Ұсақ гүлдері масақ тәрізді гүл шоғын құрайды.

Қоныржай және тропик аймақта 40-тан астам, Қазақстанда 3 түрі бар. Көлеңкелі, ылғалды жерлерде, орманда, бақта, жол бойында өседі. Қазақстандың барлық түрінің құрамында ақуыз көп болады. Жемшөптік маңызды түрі — қосүйлі қалақай (*Urtica dioica*) сондай-ақ Қазақстанның барлық жерінде кездеседі.Биіктігі 1 м-дей. Сабағы тік, жапырақтары өркенге қарамауылықарсы орналасады. Өсімдікті түгелдей күйдіргіш безді түктер жапқан. Безді түктер денеге тисе түктің ұшы морт сынып, түбіндегі (ішіндегі) сұйықтық дереу денеге жайылып күйдіреді. Халық аузындағы «қалақай шақты» деген осы. Бұл туысқа жататын өсімдіктер бір үйлі, кейде екі үйлі болады. Гүлшоғырлары сырғагүл, жай және күрделі масақ тәрізді, жартылай шатыр болып жапырақ қолтығынан немесе сабақтың ұшынан дамиды. Аталық гүлінде біркелкі 4 тостағанша жапырақша, 4 аталық (жай гүлсерікті) бар. Аналық гүлінде 4 тостағанша жапырақшаның екеуі сыртқы, екеуі ішкі шеңберде орналасқан. Көктемнің аяғынан бастап, жаз бойы гүлдейді. Жемісі – бір-бірімен біріккен қос жаңғақша. Қос үйлі қалақай – құнарлы мал азығы. Малға туралған және булаған түрінде беріледі. Тұқымын жылқы мен құс сүйсініп жейді. Қалақайдың барлық түрінің құрамында ақуыз, сондай-ақ К, С, В витаминдері, илік заттар және минералды тұздар, әр түрлі органикалық қышқылдар болғандықтан, ол тағам ретінде және медицинада пайдаланылады. Қалақай препаратын диабетпен ауырғанда, кептірілген жапырағынан жасалған қайнатындыны қақырық түсіру және асқазанды тазарту үшін ішеді. Жаңа жұлып алған жас жапырағын сүйелге жапсырады.

Сілтемелер
----------

* Дәрілік өсімдіктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
```
    Психологиялық анализ  (грек.  diagnosis  танып білу) - дәрігердің жеке адамның даралық-психологиялық ерекшеліктерінің мәнін сипаттап, анықтауға қарекетінің түпкілікті нәтижесі; бұл ерекшеліктердің белгілі бір уақыт үшін мәнді жай-күйін бағамдау, одан әрі дамуын юлжау, психодиагностикалық қараудың міндеттеріне орайлап нұсқамалар белгілеу мақсатымен жүргізіледі. 
```

П.д.-дың пәні - қалыпты күйдегі, сондай-ақ патологиядағы даралық-психологиялық айырмашылықтарды анықтау. Педагогикалық диагноздың аса маңызды элементі - әрбір нақты жағдайға қаралушының мінез құлқында белгілі бір көріңістердің неліктен байқалағынын, олардың себептері мен салдары қандай қажетті екендігін анықтау. Психодиагностиканың құралдары арқылы белгілі бір даралық-психологиялық ерекшеліктерді анықтаған зерттеуші дегнмен, олардың себептерін, жеке тұлғаның құрылымындағы орнын тікелей көрсете алмайды. Бұл деңгейді Л.С.Выготский нышандық *(немесе эмпириялық)* диагноз деп атайды; ол белгілі бір ерекшеліктерді не нышандарды көрсетумен шектеледі, осылардың негізінде тікелей практикалық қорытындылар жасалады. Выготский мұндай диагноздың анығында ғылыми емес екенін, өйткені нышандарды анықтағаннан диагноз өздігінен жасалмайтынын атап көрсетті.
Педагогикалық диагноздың дамуындағы екінші кезең этнологиялық диагноз болып табылады; мұнда тек бір тұлғаның белгілі бір ерекшеліктерінің болуы ғана емес, неден болған себептері де ескеріледі. Ең жоғары деңгей типологиялық диагноз, ол алынғанмәліметтердің жеке тұлғаның тұтас, динамикалық бейнесіндегі орны мен маңызын анықтауғасаяды. Диагноз болдамдаумен ажырағысыз байланысты. Выготскийше болжам мен диагноздың мазмұны ұқсас, алайда юолжам даму жолын анықтауға жеткізеді. Болжамды жекелеген кезеңдерге бөлу, осы арқылы ұзаққа созылатын қайталама бақылаулар жасалу ұсынылады. Психологиялық диагноз теориясын дамыту отандық психодиагностиканың маңызды міндеттерің бірі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Психодиагностика және оның әдістері** *(жан және diagnosticos)* – адамның психикалық қасиеті мен күйін ғылыми дәлелді тәсілдер арқылы сандық сипатта бағалайтын және нақты сапалық тұрғыдан талдайтын, сөйтіп адам психологиясының көрінісі туралы дұрыс болжамдық мәлімет беретін ізденіс аумағы. Зерттеу міндеттеріне байланысты диагностикалық белгілер адамның *жасы, жынысы, білімі, мәдениеттік деңгейі, психикалық қалпы, психо-физиологиялық* ерекшеліктері сияқты психологиялық айырмашылықтар кіреді.

*Диагностика* – зерттелетін объект немесе үрдіс туралы алдын ала ақпарат алудың жалпы тәсілі. Жеке тұлғаның психологиялық даму саласында диагностиканың мәні медицинадағы аура сипаты туралы дұрыс қойылған диагноздың мәнімен бірдей: егер оның белгілері, шығу себептері уақытында және дұрыс анықталған болса, емдеу нәтижесі оң болатындығына сенім мол.
Дұрыс қойылмаған диагноз аурудың жазылуына деген үміттің үзілуіне әкеп соқтырады. Осы аталғандардың барлығы тән денсаулығы саласы психикасына қатысы бар, сондықтан да диагностика даму саласында ерекше мәні бар іс, жоғары біліктілікті және жауапкершілікті қажет етеді.
Күнделікті педагогикалық тәжірибеде мектеп психологтары және мұғалімдер жеке тұлғаның жекелеген сапаларын зерттейді, бірақ осы зерттеулердің нәтижесіне қарап, дамудың салаларына жалпы баға беруге болмайды.
Мектеп мұғалімдері мен тәрбиешілер үшін ең бастысы – оқушылардың ақыл-ой әрекетінің диагностикасы, мінез-құлық ерекшеліктері, әлеуметтік сипаттарының мінез-құлық дамуы және тағы басқа да осы секілді мәселелер болып табылады.
**Психофизикалық проблема** – психикалықтың физикалыққа қатысы туралы жайт. П. М. Декарт екі түрлі субстанцияның бар екендігін дәлелдей отырып (материя- созылыңқы және ойлай алмайтын субстанция, жан – ойлай алатын бірақ созылыңқы емес субстанция) жан мен тәнді қарама – қарсы қойғаннан кейін 17 ғ-да ерекше мәнге ие болды бұл алшақтықты окказионалисттер (А.Гейлинис пен Мальбранш) психикалық және физикалық құбылыстар арасындағы қатынасқа құдайдың араласуы туралы қалыптасқан жағдаймен жоюға тырысты. П.м.-ні айқындаудың жалған ағымдары психофиз.

Тағы қараңыз
------------

* Психофизика

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Перт-энд-Кинросс** (ағылш. *Perth and Kinross*, шотл. *Peairt agus Ceann Rois*) — Шотландияның 32 округтарының бірі. Абердиншир, Ангус, Аргайл-энд-Бьют, Данди-Сити, Клакманнаншир, Стерлинг, Файф және Хайленд округтарымен шетеседі.

Перт-энд-Кинросс муниципалдық округы Шотландияның дәл ортасында орналасқан. 5395 км² аумақты жерді алып жатқан округ Хайленд пен Лоуленд ландшафттарын өзіне қосады. Округқа әртүрлі ауылды қоныстар, қалашықтар үйлесіп тұруы тән - Перт қаласындағы негізгі елді мекен және Блэргаури (*Blairgowrie*), Крифф (*Crieff*), Аберфелди (*Aberfeldy*), Кинросс (*Kinross*), Охтерардер (*Auchterarder*) и Питлохри (*Pitlochry*) сияқты шағын қалалардан, Хайлендтегі (биік таулар) Кинлох-Раннох (*Kinloch Rannoch*)сияқты шалғайдағы қоныстарға дейін.

Елді мекен
----------

* Аберфелди (*Aberfeldy*)
* Данкелд (*Dunkeld*)
* Комри (*Comrie*)
* Крифф (*Crieff*)
* Охтерардер (*Auchterarder*)
* Перт (*Perth*)
* Питлохри (*Pitlochry*)

Көрікті жерлер
--------------

* Өзендер Лох-Раннох, Лох-Таммел, Лох-Тей.
* Сарайлар Метвен, Макдафф, Лохливен.
* Ұлттық парктер Лох-Ломонд және Троссахс
**Психотехника** (психо және гр. *techne* — өнер, шеберлік) — психологиядағы адамның психикасы туралы білімді еңбек іс-әрекетіне тікелей байланысты практикалық мәселелерді шешуге қолданумен шұғылданатын бағыт. Психотехника терминін 1903 ж. неміс психологі *В. Штерн* (1871—1938) ұсынды. Ғылым ретінде қалыптастыруға әрекеттенген *Г. Мюнстерберг* болды. Психотехниканың негізгі міндеттері: кәсіптік бағдар мен кәсіптік іріктеуді жүзеге асыру; адамның шаршау себептері мен еңбектегі жаттығу ықпалын зерттеу; адамды мәшинеге, мәшинені адамға ыңғайластыру мүмкіндігін арттыру; тұтынушыға ықпал ететін түрлі тәсілдердің тиімділігін анықтау; жұмысшыларды кәсіптік даярлауда олардың психикалық қабілетін жетілдіру және т.б. Көп жағдайда психотехника "қолданбалы психологиямен" үйлестіріледі де, оның құрамына *еңбек, сауда психологиясын, әскери психологияны* енгізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Психологиялық диагноз** (гр. *diagnosis* - танып білу) — дәрігердің жеке адамның даралық-психологиялық ерекшеліктерінің мәнін сипаттап, анықтауға бағытталған қарекетінің түпкілікті нәтижесі; бұл ерекшеліктердің белгілі бір уақыт үшін мәнді жай-күйін бағамдау, одан әрі дамуын болжау, психодиагностикалық қараудың міндеттеріне орайлап нұсқамалар белгілеу мақсатымен жүргізіледі. Психологиялық диагноздың пәні — қалыпты күйдегі, сондай-ақ патологиядағы даралық-психологиялық айырмашылықтарды анықтау. Педагогикалық диагноздың аса маңызды элементі — әрбір нақты жағдайда қаралушының мінез-құлқында белгілі бір көріністердің неліктен байқалатынын, олардың себептері мен салдары қандай қажетті екендігін анықтау. Психодиагностиканың құралдары арқылы белгілі бір даралық-психологиялық ерекшеліктерді анықтаған зерттеуші дегенмен, олардың себептерін, жеке тұлғаның құрылымындағы орнын тікелей көрсете алмайды. Бұл деңгейді Л.С. Выготский нышандық (немесе эмпириялық) диагноз деп атайды; ол белгілі бір ерекшеліктерді не нышандарды көрсетумен шектеледі, осылардың негізінде тікелей практикалық қорытындылар жасалады. Выготский мұндай диагноздың анығында ғыльіми емес екенін, өйткені нышандарды анықтағаннан диагноз өздігінен жасалмайтынын атап көрсетті. Педагогикалық диагноздың дамуындағы екінші кезең этнологиялық диагноз болып табылады; мұнда жеке бір тұлғаның белгілі бір ерекшеліктерінің болуы ғана емес, неден болған себептері де ескеріледі. Ең жоғары деңгей — *типологиялық диагноз*, ол алынған мәліметтердің жеке тұлғаның тұтас, динамикалық бейнесіндегі орны мен маңызын анықтауға саяды. Диагноз болжамдаумен ажырағасыз байланысты. Выготскийше болжам мен диагноздың мазмұны ұқсас, алайда болжам даму процесінің өздігінен ілгерілеуінің ішкі қисынын терең білуге, өткені мен қазіргісінің негізінде даму жолын анықтауға жеткізеді. Болжамды жекелеген кезеңдерге бөлу, осы арқылы ұзаққа созылатын қайталама бақылаулар жасалу ұсынылады. Психологиялық диагноз теориясын дамыту отандық психодиагностиканың маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Психологиялық қызмет** - адамдарға мамандандырылған деңгейде психологиялық көмек көрсету үшін мекемелер мен ұйымдарда құрылған арнайы қызмет жүйесі. Психологтың мүмкіндіктері — клиенттің өтініші бойынша мәселелердің іс жүзінде шешуге психолог-кеңесшінің қабілетті не қабілетсіздік мүмкіндіктерінің тізімі. Психологиялық кешен — адамның өзінің физикалық және психологиялық кемшіліктері туралы қате (жаңсақ) пікірі. Мұндай пікірлер адам өзінің кемшіліктерін уайымдап, басқа адамдардан жасырын түрде ойлап, оларды асыра бағалауында көрініс береді. Моральдық-этикалық талаптар — практикалық психологтың моральдық-этикалық кодексіне сәйкес психолог-кеңесшінің жұмысына байланысты талаптар. Бұл кодекстің ережелерінен психологтың әрекеттері ауытқығанда, психолог моральды, кей жағдайларда заңды түрде қоғам мен әріптестерінің алдында жауапкершілікке тартылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Психофизика** (психо... және гр. *physike/pysis* — табиғат) — жалпы психологияның психикалық және физикалық процестер мен құбылыстардың байланысын зерттейтін саласы. Психофизиканың негізін неміс психологі *Г.Т.Фехнер* (1801 — 1887) қалады. Психофизиканың ерекшелігін ол былайша сипаттайды: әр түрлі мінез-құлық пен психиканың күйі физикалық құбылыстар мен ахуалдың айырмашылығынан туындайды. Психофизика сенсорлық процесті, ондағы түйсік шебін және психофизикалық шкаланы құрастыруды айқындайды. Мұндай ізденісте сенсорлық жүйенің сезімталдық күйімен қатар, іштей белсенділік ерекшелігі, яғни шешім қабылдау ауқымы да ескеріледі. Осындай көп шамалы мөлшерлеу ізденісіне *Р. Шепард* және т.б. әдістемесі ерекше ықпал етті. Әдістеме түйсіктердің өзара үйлесімін көп шамалы субъективтік кеңістікте — эмоция психологиясында, психодиагностикада, психосемантикада қалыптастыруға септігін тигізетінін дәлелдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Кесрани әулеті** — Ширван феодалдық мемлекетініӊ ширван–шахтар әулеті (10—13 ғ–лар). Әулеттіӊ Кесрани атану себебі көне дәстүрде Хосроу (Қоср) патшаныӊ есімімен байланыстырылады. Оныӊ тарихы сол кездегі теӊге ақшалардағы жазулар мен көне тарихшылар қалдырған азын–аулақ деректер арқылы ғана мәлім. 

Салжұқ сұлтандарына қарсы күресте Кесрани әулеті грузин патшаларымен байланыс жасады. Кесрани әулеті ширван–шахтарыныӊ сарайы ұлы ақын Низами Ганжеви тұсында Әзірбайжан мәдениетініӊ орталығына айналды. 1382 ж. Ширванда көтеріліс шықты. Осыныӊ нәтижесінде Кесрани әулеті құлап, билікке Дербенди әулеті келді.
**Аналитикалық функциялар теориясының шекаралық есептері** - қандайда болмасын бір аймақта аналитикалық болатын функцияны оның нақты және жорымал бөлімдерінің шекаралық мәндері арасындағы берілген арақатысы арқылы анықтау туралы есеп. Мұндай есепті бірінші рет 1857 жылы Б. Риман қойған болатын. Д. Гильберт шекаралық есептерді зерттей келе есепті төмендегі түрде қойды (Риман-Гильберт есебі): контуры L болатын бірбайланысты S аймағында аналитикалық, ал үзіліссіз болатын Ф(z)=u+iv функциясын Re(a+bi)Ф=au-bu=c, (1) шекаралық шарты орындалатындай етіп анықтау керек. (1) шартында a, b, с- L контурында анықталған нақты үзіліссіз функциялар. (1) есебіне мағынасы жағынан жақын келетін есепті А. Пуанкаре қойған болатын. Ол есеп мына түрде қойылады: S облысында гармоникалық и(х,у) функциясын осы облыстың L шекарасында
A(s) ∂u/∂n + B(s) ∂u/∂s + C(s)u = f(s) (2) шарты орындалатындай етіп анықтау керек. (2) шартындағы A(s), B(s), C(s), f(s) L контурында анықталған нақты функциялар, s - доғалық абсцисса, п L-ге тұрғызылған нормаль.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Перт**(ағыл. *Perth*, шотл. *Peairt*, скотс. *Perth*) - Шотландияның орталығындағы қала. Перт-энд-Кинросс ауданының әкімшілік орталығы (1975 ж. дейін - графтықтың әкімшілік орталығы Пертшир).

География
---------

Перттегі Тэй өзені

Тарихы
------

Кельтше «Перт» сөзі «орман» немесе «тоғайлар» дегенді білдіреді, бұл оны III-IX ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, Пертдің солтүстігіндегі римдік Берт қорғанының болуы римдіктердің қаланы құру туралы нұсқасына негіз береді. Археологиялық мағлұматтар X ғасырда қаланың бар екенін дәлелдейді, ал Перт туралы жылнамалық деректер қала мәртебесін берген кезге XII ғасырға жатады.

838 жылы біріккен Шотландияның алғашқы патшасы болған Кеннет Мак Алпиннің арқасында Пертшир ерекше атаққа ие болды. Ол Пертеге аңызға айналған Тағдыр Тасын Пертке әкелді, оның үстіне сол уақыттан бері сол шың басында барлық тәж кигізу жорасы өткізілді. Бұл жерде үлкен аббаттық өсті. Алайда, тіпті, Англия королі Эдуард I 1296 жылы қасиетті тасты алып шықса да, Скон патшалықтың орталығы болып қала берді және бұл жағдай Перткеде дамуы мен гүлденуіне кедергі болған жоқ.

2012 жылы 14 наурызда Перт Челмсфорд пен Сент-Асеф қалаларымен қатар, королева Елизавета II-нің таққа отыруының алмазды мерейтойына орай «сити» мәртебесін алды.

Туыстас қалалар
---------------

* Германия Ашаффенбург, Германия
* Польша Быдгощ, Польша
* Қытай Хайкоу, Хайнань Қытай
* Канада Перт, Канада
* Ресей Псков, Ресей
**Анальгезия** (аналгезия, аналгия, лат. *analgesia, analgia* — «ауырсыну жоқ») — әр түрлі топтағы фармакологиялық дәрі-дәрмек (есірткілік анальгетиктер, қабынуға қарсы стероидты емес заттар, спазмолитиктер және т.б), хирургиялық әдіс (нейротомия), физиотерапевтік әсер (электроаналгезия, ультражоғары, жоғары және аса жоғары жиілікті электромагнитті өріс, төменгі жиілікті электромагнитті өріс) көмегімен ауырсыну сезімінің (тіпті таңдамалы ауырсынудың да) төмендеуі. Ауырсынуды сезу интенсивтілігі түйсінудің толықтай жоғалуына дейін төмендеуі мүмкін.

Анальгезия жүйке жүйесінің кейбір ауруларында байқалуы мүмкін.

Сирек туа біткен анальгезия кездесуі мүмкін. Қалыпты адамдарда ауырсыну – белгелі бір аурудың белгісі ретінде диагноз қоюда қолданады, сондықтан туа біткен анальгезия жағдайында адам өз денесін бақылап жүруі қажет, сондай-ақ дәрігерге жиі қаралуы тиіс.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Аналгезия, или аналгия // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.
**Мұқырадыр** – Сарыадыр тауларының оңтүстік-батыс бөлігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Амангелді ауданы Степняк ауылының оңтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 198 м. Солтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай доға тәрізді 18 км-ге созылған, енді жері 5–6 км. Беткейі жонды-адырлы, сай-жыралармен тілімденген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, селеу, көкпек шөп өскен құрғақ дала ландшафтысы қалыптасқан. Тау етегіне жақын Үшқамыс қыстауы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Мұқыры қорығы**  — Алматы облысы Көксу ауданындағы Ақын Қалқа ауылының аумағында орналасқан және көбінесе жануарлар әлемін қорғайтын қорықтардың бірі.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Балпық би кентінен оңтүстікке қарай 7 км, облыс орталығы - Талдықорғаннан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде. Қорық аймағында Ақын Қалқа ауылы, Н. Алдабергенов, Қ. Жапсарбаев, Д. Рақышев ескерткіштері мен музейлері, өлкетану музейі, Алтыуайыт тауы, Ащыбұлақ сайы, 35 га алма бағы бар.

Жануарлары
----------

Түлкі, қасқыр, қырғауыл, суыр, ондатра. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. ISBN 9965-17-134-3
**Антонио Масео** (ис. *Antonio Maceo Grajales*, 14 маусым 1845(18450614), Сантьяго-де-Куба — 7 желтоқсан 1896, Пунта-Брава) — куба халқының испан үстемдігіне қарсы ұлт-азаттық күресі басшыларының бірі. Шаруа отбасында туған. Он жылдық соғыс басталысымен көтерілісшілер әскер қатарына кірді. 1878 жылы азаттық әскерлер қатарының генерал-майоры атағын алды. Америка елдеріндегі эмиграцияда болып, Кубадағы жаңа қарулы көтерілісті әзірлесті. 1895 жылы бір топ патриоттармен Кубаға келіп, Орьентедегі көтерілісшілер күшін басқарды, азаттық армиясы бас қол басшысының орынбасары болды. Испан әскерлеріне қарсы айқаста қаза тапты.
*Басқа мағыналар үшін Аркона деген бетті қараңыз.*
Координаттар: 54°40′35″ с. е. 13°26′16″ ш. б.﻿ / ﻿54.67639° с. е. 13.43778° ш. б.﻿ / 54.67639; 13.43778 (G) (O) (Я)

Аркона мүйісі - оңтүстігінен көрініс, 2012 ж.
**Аркона мүйісі** (нем. *Kap Arkona*) - Рюген аралының солтүстігіндегі Витт түбегіндегі мүйіс. Қасында орналасқан Витт атты балықшылар ауылымен бірге Путгартен коммунаның құрамына кіреді.

Негізінен топырақ пен құмды ізбестен түзелген бикі (45 м) жағасында Аркона (Яромарсбург) Балтық славяндарының 10-12 ғасырдағы көне жойылған қаласы орналасқан. 

Қазіргі заманда табиғи ескерткіш болып саналады. Туристтерге танымал Арконаға жылына 800 000-нан астам туристтерді қабылдайды. Көптеген туристтерге арналған мекемелер: мейрамханалар, дүкендер, шағын дәмханалар бар.

Мүйісте 2 шамшырақ, 2 әскери бункер, славян бекеті және батыс жағындағы дөңгелек тәрізді дуалда венда құдайы Святовиттің ғибдатханасы орналасқан. 1168 жылдың 15 маусымда дат королі Вальдемар І талқандап, Святовиттің мүсінін өртеп кеткен, ал ғибдатханадағы қазынаны тонап, Данияға алып кеткен. 1827 жылы дуал үстінде шамшырақ салынған.

Екінші шамшырақ 1826-1827 жылдары Карл Фридрих Шинкельдің жобасы бойынша салынған. 1828 жылы пайдалануға берілген. Шамшырақ биіктігі 19,3 м, теңіздің деңгейінен 60 м биік.

1927 жылы салынған "Кап Аркона" әскери кемесі осы мүйістің құрметіне аталған.

Галерея
-------

* Аркона мүйісі - солтүстік -батысынан көрініс, 2007 ж. Аркона мүйісі - солтүстік -батысынан көрініс, 2007 ж.
* Аркона мүйісінің табиғи ландшафты Аркона мүйісінің табиғи ландшафты
* 
* Кіші шамшырақКіші шамшырақ
* 
* 
* 
* Көптеген туристтерге арналған мекемелер: мейрамханалар, дүкендер, шағын дәмханалар бар.Көптеген туристтерге арналған мекемелер: мейрамханалар, дүкендер, шағын дәмханалар бар.

Дереккөздер
-----------

* Horst Auerbach: *Die Leuchttürme am Kap Arkona*, Kai Homilius Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-931121-43-7
* Stefan Best: *Geheime Bunkeranlagen der DDR*, Motorbuchverlag, Stuttgart, ISBN 3-613-02332-6

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* kap-arkona.de Kap Arkona  (нем.)
Науқас адам
**Ұшықтау** — емдеу шарасы. Қазақтар арасында кең тараған. Ұшықтау жолымен ауруға шалдыққан адам мен малды емдеу жел мен судың "ғажайып" қасиетіне сүйенген. Ұшықтаудың бірнеше түрлері бар (жалғызұшық, қазанұшық, жерұшық). Ғалымдардың пікірінше, ұшықтау бақсылықтың қалдығы. Бас айналып, жүректің айнуына немесе тоңып, дененің қызуы көтерілуіне байланысты ауруларды ұшыну деп түсініп, оған қолданылатын емді *ұшықтау* деп атаған. Ұшықтау кезінде ауруға тұз, күл сияқтылар қосылған суық не ыстық суды *"ұшық-ұшық"* деп дүркін-дүркін бүркеді. Кейде ұшынған ауруға тосыннан келіп су бүріккен. Шошынған адам төсін емдеуші алақанмен "ап, ап" деп ұрып, жерге алақанын соғып "мен көтере алмасам, қара жер сен көтер" деп үш рет қайталаған. Бұл жерде ұшықтаушы адамның "ұшқан сұқаны" орнына түсіп, өзіне-өзі келеді деп сенген. Ұшықтау әлі күнге дейін қазақ халқының арасында кең тарауда.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Филология** (гр. *philologia* сөзге құмарлық) — жазба ескерткіштерді тілдік және стилистикалық жағынан талдау арқылы адамзаттың рухани мәдениетін зерттейтін тіл білімі, әдебиеттану, мәтінтану, деректеметану, палеография т. б. гуманитарлық пәндердің жиынтығы. Мәтін филологияның алғашқы нақты негізі болды, онын дамуына философия елеулі ықпал етті.

Филологияның ішкі құрылымы екі жақты қарама-қарсылыққа негізделген: бір жағында — нақты мәтіннің қарапайым қызметі, екінші жағында — шегі дәл белгісіз онын жалпы қызметі. Mәдениеттің өзін-өзі тануына қызмет ете отырып, филология жазу өркениетінің неғұрлым толысқан шағында пайда болған. Таяу Шығыстың өте жоғары көне мәдениеті тіпті филологияны білмеген, ал батыс еуропалық орта ғасырда да ол жоғары сатыда болмаған. Ежелгі Үнді мен Грекияда филология дүниетанымдык рефлексияның ойлау мен сөйлеуге қатысы тұрғысынан зерттелген. Филологияның жоғарылауы дүниетанымдық ойдың ұлы дәуірлерімен (Аристотельден кейінгі эллинистік әлемде, Р. Декарттан кейінгі 17 ғ-дағы Еуропада, И. Канттан кейінгі 19 ғ.-дағы Германияда) сәйкес келіп отырады. Үнді филологиясы Панини (б.з.д. 5—4 г. шамасы), Патанджали (б.з.д. 2 ғ.) сияқты грамматистер мен стилистика теорияшылдарын берді. Ежелгі Қытай мәдениетінде де өзінің филологиялык дәстүрі болған (5—6 ғ. Лю Се т. б.). Бірақ жаңа дәуірге дейін Үнді филологиясының жетістіктерімен таныс болмаған Еуропа филологиясы үшін негізгі білім көзі Грекия болды, онын негізінде Гомер ілімі жатты. Софистер дәуірінде (б.з.д. 5—4 ғ.) филологияны жетілдіруге Протагор, Горгий, Продик айрықша еңбек етті. Грек әдебиет теориясы Аристотельдің "Поэтикасында" толығып жетілді. Эллин дәуірінде филология философиядан бөлініп, онымен Александрия мен Пергамнын кітапханашы-мамандары шұғылданды. Дионисий Фракийский (б.з.д. 170—90 ж.) қазіргі кезде белгілі сөз татары туралы ілімді қалыптастырды. Қайта өркендеу дәуіріндегі ойшылдар антикалық құнды деректердің мазмұнын меңгеріп қоймай, ежелгі дәуірлер тілінде сөйлеп, сол әлемнің рухани дүниесін игеруге тырысты. 16—18 ғғ. Германияда филологияның жана дәуірі басталды. Неміс филологы Ф. А. Вольф "филология" терминін қолданысқа енгізді, 19 ғасырдағы неміс филологтарынын (Г. Узенер, Э. Роде т. б.) арқасында көне тарихтан филология бөлініп шықты. Сол кезде романтизм және басқа идеялық ағымдардың әсерімен классикалық филологиямен бірге "жана филология", оның түрлері германтану (ағайынды Я. және В. Гриммдер), славянтану (А. X. Востоков, В. Ганка) және шығыстану пайда болды. Бірақ кейін тіл білімі, әдебиеттану, тарих т. б. салалар бір кездегі біртұтас тарих-филология ғылымынан бөлініп шыққанына қарамастан, филология баспасөздің ерекше бір тәсілі ретінде бірлігін күні бүгінге дейін сақтап келеді. Қазіргі заманда гуманитарлық білімді математика сияқты формалдандыруға тырысушылық басым. Математиканың нақты әдістері филологияның шеткі салаларында ғана қолданылуы мүмкін, бірақ оның негізгі мәніне әсер ете алмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Aнгра ду Эроижму** (Португалия) – (порт. *Angra do Heroísmo*) Португалиядағы Азов аралдары аймағына кіретін қала. Халық саны 35 581адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың атын аударғанда **«қайсарлықтың қойнауы»** деген мағына береді. Иса пайғамбар қаланың желеп-жебеушісі болып саналады. Қала күні – 24 маусым.

Қаланың негізі 1478 жылы Алвару Мартинш (*Álvaro Martins*) қаланған. Ол Дидрик Пиннингтің (*Didrik Pining*) экспедициясымен бірге келген болатын. 1830-1833 жылдар аралығында қалада Португалияның ΙΙ Мария королева паналаған. Қала Терсейра аралының оңтүстік жағалауында орналасқан. Бұнда Рим-католик епископының резиденциясы мен әскери базасының штаб-пәтері бар. Қаланың орталық бөлігі ЮНЕСКОНЫҢ әлемдік мұралар қорына негізілген.

Құрамына кіретін аудандар
-------------------------

* Алтареш
* Синку-Рибейраш
* Дозе-Рибейраш
* Фетейра
* Носса-Сеньора-да-Консейсан
* Порту-Жудеу
* Пошту-Санту
* Раминью
* Рибейринья
* Санта-Барбара
* Санта-Лузия
* Серрета
* Сан-Бартоломеу-душ-Регатуш
* Сан-Бенту
* Сан-Матеуш-да-Кальета

Дереккөздер
-----------
**Пётр Иванович Багратион** (груз. პეტრე ივანეს ძე ბაგრატიონი; 1769 — 24.09.1812(12)) — орыс армиясының қолбасшысы. Суворов жорықтарының және 1812 жылғы Отан соғысының каһарман батыры, инфантериядан генерал.

1969 ж. Кизляр қаласында байырғы грузин князы тегінен шыққан отставкадағы полковник отбасынан шыққан
. Кей мәлімет бойынша 1965 ж. Грузияның Тифлис қаласында туған.

Әскери қызметі 1782 жылдан басталды. Орыс-түрік соғысына (1787-91) және Поляк компаниясына (1793-94) қатысты. 1798 ж. - полковник, 6-егерлер полкінің командирі, 1799 ж. - генерал-майор. Суворовтың Италия және Швейцария жорықтарында (1799) Багратион орыстың авангардтағы әскерлерін басқарды. Багратион басқарған әскерлер Адда, Треббия өзендерінде, Нови түбінде болған шайқастарда маңызды роль атқарды. Сен-Готарда, Шайтан көпірі маңында ерлікпен шайқасты. 1805-07 ж. Франциямен болған соғыста Багратион орыс армиясының арьергардын басқарып, Шенграбен, Прёйсиш-Эйлау және Фридланд жанындағы ұрыстарда ерекше көзге түсті. Багратион 1808-09 ж. орыс-швед соғысында дивизияны басқарды, Таммерфорс және Або жанында жеңіске жетті. 1809 ж. Аланд экспедициясын, 1806-12 ж. орыс-түрік соғысында Молдавия армиясын (шілде 1809- наурыз 1810), Подольск армиясын (1811 жылдың тамызынан), 1812 ж. Отан соғысында 2-шң Батыс армиясын (1812 ж. наурыздан) басқарды. 1812 ж. Бородино шайқасында орыс армиясының сол жақ қанатына басшылық етіп, ерекше табандылық пен батырлықтың үлгісін көрсетті. Осында ауыр жараланып, Владимир губерниясы Симы селосында қайтыс болды. 1839 ж. оның мүрдесі Бородино даласына көшірілді .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Государственный Эрмитаж. Западноевропейская живопись|1981||стр.251, кат. № 7818
2. ↑  Данилов А. А.История России, IX-XIX века: справочные материалы, изд.Владос,1998
3. ↑  *Анисимов Е.* Генерал Багратион. Жизнь и война. — М.: Молодая гвардия, 2009. — (ЖЗЛ). — ISBN 978-5-235-03282-8; Цинцадзе З. Д. Неизвестный" вам князь Багратион. Мұрағатталған 23 ақпанның 2015 жылы. Военно-исторический журнал. 1994. № 6. С.88-92.
4. ↑  *Микаберидзе, Александр* «Лев русской армии». Петр Иванович Багратион 1765—1812 годах  (орыс.) (html).  www.museum.ru (1999). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 тамыз 2011. Тексерілді, 18 қазан 2009.
5. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2том
**Филогенез** (гр. *рһуіоп* — түр, туыс және гр. *genesis* — шығу тегі) — организмдер топтарының тарихи тұрғыдан қалыптасуы; организмнің тарихи дамуы немесе органикалық дүниенің, әр түрлі тип, класс, отряд, туыс және түрлердің эволюциясы. Жеке-дара даму — онтогенез бен тарихи даму — филогенез тірі табиғаттың біртұтас дамуының ажырамас қырлары болып саналады және бір-біріне өзара әсер етеді. Филогения — организмнің тарихи дамуы. Филогенез терминін 1866 ж. неміс биологі Э. Геккель (1834 — 1919) ұсынады. Филогенез процесін және оның заңдылықтарын филогенетика зерттейді. Филогенездік зерттеулердің мақсаты — жануарлардың, өсімдіктердің, микроорганизмдердің эволюциялық өзгерістері негізінде олардың тегін және организмдер арасындағы туыстық байланыстарды анықтау. Ағылшын эволюцияшысы В. Гарстанг филогенезді ұрпақтан-ұрпаққа өтетін олтогенез деген пікір айтты. Бұл пікірді орыс биологі И. И. Шмальгаузен (1884-1963) дамытып, филогенезді онтогенездің белгілі қатары деп атады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Қайырбек Сейітқұлұлы Сейтқұл.** 1943 жылы 17 маусымда Түркістан облысы Ордабасы ауданы Темірлан ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Өсжігітов Сейітқұл (1912-1986), Шымкент облысы Бадам кеңшарының жұмысшысы болған. Анасы - Өсжігітова Райхан Тәжібайқызы (1916-1982), Шымкент облысы Бадам кеңшарының жұмысшысы болған. Алматы халық шаруашылығы институтының есеп-экономика факультетін «Ауыл шарушылығындағы бухгалтерлік есеп» мамандығы бойынша бітірген (1972). Қазақ және орыс тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1970-1991). 1960 жылдан - Шымкент облысы Бадам кеңшарында көмекші-шопан. 1968 жылдан - ҚазКСР комсомол органдарында басшылық қызметтер атқарған. 1977 жылдан - Алматы облыстық партия комитетінде және Қазақстан Компартиясы ОК аппаратында жұмыс істеген 1991 жылдан - ҚР Баспа және ақпарат министрлігінің басқарма бастығы, Халық депутаттары Апматы облыстық Кеңесі тексеру комиссиясының төрағасы. 1994 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру-бақылау басқармасының мемлекеттік инспекторы. 1996 жылдан бері - республикалық бюджеттің атқарылуын тексеру жөніндегі есеп комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2006), «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске жиырма жыл» (1965) «Ерен еңбегі үшін. В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне» (1970), «Еңбек ардагері» (1990), «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентінө 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «2030-стратегиясы» - біздің еліміздің табысты болашағы». Хобби - шахмат, тарих және әдебиет, елең жазады.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, пәлсапалық трактаттар.
Үйленген. Жұбайы - Әділова Гүлсара Сембекқызы (1953 жылы туған), «Қазақстанның су ресурстары» Қоғамдық қорының президенті. Ұлдары - Ғани (1970 жылы туған), Жамбыл (1972 жылы туған), Қасым (1975 жылы туған); қыздары - Ақмарал (1968 жылы туған), Дана (1995 жылы туған).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қайып тігу** әрі беріктік, әрі әдемілік үшін қолданылады. Бұл тігістің бет жағы кәдімгі тігін машинасының тігісі тәрізді тізіліп түседі. Сондықтан қаю киімдердің етек-жеңін, жағасын, тақияны, кимешек-жаулықтарды, аяқ киімдердің күлшіндерін, кебістің шажамайын тігуге қолданылады. Қайып тігу әдісінде астына шаншып алған инені ілгері шаншып үстіне шыгарған соң, оны шегіндіре әкеліп манағы шанышқан ізбен қайтадан астына түсіреді де, тағы ілгері шаншып, үстіне шығарады. Осылай орындалған тігістің бет жағында жіпсіз босаралық қалмайды.
Тон, шалбар, тымақ сияқты теріден тігілген киімдерді тігуде тебе тігу тәсілі қолданылады. Тігістің жалпы көрінісі тепшуге ұқсас. Бірақ тепшу сияқты түйреп алып тігуге келмейтін тұтқыр материалдарды сол қолмен шымшып ұстай отырып, оң қолдағы инені екі саусақпен әрлі-берлі өткермелеп отырады. Тігіс жібі тепшуге қарағанда жиірек түседі.

Дереккөздер
-----------

**Қазақ мәдениеті.** Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
*Басқа мағыналар үшін Бас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Бас** — адам не жануарлар денесінің кеудеден жоғарғы не алдыңғы бөлігі.

Тірі ағзалардың эволюциялық даму жолында бастың денеден жекеленуі моллюскілерде, әсіресе буынаяқтыларда кездесе бастайды. Алғашқы хордалыларда, қабықшалыларда және бассүйексіздерде бас болмайды. Омыртқалы жануарлардың басында миы, сезу, көру, есіту, ауыз, жұтқыншақ органдары орналасады. Дөңгелек ауыздылар мен балықтарда бас омыртқа жотасымен қозғалмай жалғасады. Бауырымен жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілердің басы қозғалмалы келеді.

Бас бөліктері
-------------

* Бет
* Тері және шаштар
* Құлақтар
* Мойын
* Бас сүйек

* Сурикат басыСурикат басы
* Игуана басыИгуана басы
* Ұлу басыҰлу басы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
Пеларгония-қазтамақтар тұқымдасына жататын өсімдіктер. Оның үлкен 4 топ құратын алуан түрлі гибридті формасы кезігеді.

Барқыт тәрізді пеларгония
-------------------------

* Қалқан тәрізді пеларгониядан шыққан және гүл сағақтары ұзын, гүлдері қарапайым, түкті және жартылай түкті болады. Оның сабағының бір ерекшелігі- шырмалып немесе жер бауырлап өседі. Пеларгонияны аспалы өсімдік ретінде, сондай-ақ оны балконға егу үшін де пайдаланады.

Ірі гүлді пеларгония
--------------------

Ірі гүлді пеларгонияның ақ, қызғылт-қызыл және қара-қоңыр немесе ақ түстен бастап қызыл- күлгін, тіпті қараға дейін, немесе көп түсті, құбылмалы болып келетін түрлері кезігеді. Сүйір жапырақтары қазтаңдайланып біткен, өткір тікенектері бар.

Аймақтық пеларгония
-------------------

Аймақтық пеларгонияның жапырағы әдемі, түрлі-түсті, ал гүлі қарапайым ғана болып келеді.

Хош иісті пеларгония
--------------------

Хош иісті пеларгонияның жапырағында эфир майы бар, сондықтан оның өзіне тән ерекше иісі болады. Жапырағы ашық көк, гүлі ұсақ ақ және күлгін түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
*Clangula hyemalis*
**Ұшқыр үйрек** (Clangula hyemalis) - орташа денелі (500-900 г) үйрек.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ұшқыр үйректің басы кішкене, жүзіп жүргенде судан сәл көтеріңкі, екі ұзын құйрық қауырсын аяқталатын ұзын құйрықты болып келеді. Аталығы күйттік жасануда бүкіл жоны мен денесінің алдыңғы бөлігі - қошқыл бурыл, бастың екі жағы - түтін түстес, бауыры - ақ. Аналықтың жоны қошқылдау және екі бүйірі ақшыл болады. Қыста аталық пен аналықтың басы және мойны - ақ, бастың екі жағында қошқыл теңбілді болып келеді. Бұл үйректердің дауысы қалған барлық түрлерден ерекше - күшті және әуезді. Ұшқыр үйректің балапандары басқа үйректердікіндей ширақ балапанды типті болғанына қарамастан, олар суға дереу бармайды, тек бірнеше күннен кейін ғана барады. Негізгі қорегі тек қана жануартекті азықтар - ұсақ шаянтәріздестер, ұлулар, су бунақденелілері және солардың дернәсілдері, ұсақ балықтардан да жерінбейді.

Таралуы
-------

Шығыс, сондай-ақ батыс жарты шарларда экватордан солтүстікке қарай тундра зонасына қоныстанады, шағын суқоймалардың маңында ұялайды. Көп жиналған жерлерде әуесқойлық және кәсіби аулау нысаны болып есептеледі. Қазақстанда тек қана сәуір-мамыр мен қыркүйек-қазанда ұшып өткен кезде болады. Жазғы уақытта бірнеше рет жалғыз-жарымы кездесті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Clangula hyemalis*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
Бастау батырмасын басқаннан кейін бағдарламаларды іске қосуға, құжаттарды ашуға, жүйе баптамаларын өзгертуге, анықтамалық мәліметтерді алуға, қажетті файлдарды табуға және тағы басқа да мүмкіндік беретін Windows бас мәзірі ашылады.

Классикалық Windows бас мәзірі мынадай әмірлерді қамтиды: Бағдарламалар, Құжаттар, Баптау, Іздеу, Анықтама және қолдау, жегу. Осылардың әрқайсысы белгілі бір қызмет атқарады.

Пайдаланған дебиеттер
---------------------

Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.
**Ауызекі әңгімеде сөздердің айтылуы** — ретін ауыстыру, түрлі екпін тусіру арқылы оның мәнін арттыра тусуге, бәсеңсіту. .

Сөз зергері, белгілі шешен Ираклий Андроников "интонация күшімен сөзге тура, болмаса кері мағына беруге әбден болады" деген. Осыған орай диктордың, хабар жүргізушінің, корреспонденттің, актердің сөз өнері, сөйлеу шеберлігіне байланысты интонациялық мүмкіншілік те өзгеріп отырады. Алайда біраз зерттеушілердің пікірін тұжырымдасақ, ақпараттың 40%-ға жуығын тек сөздегі интонацияның өзі ғана жеткізе алады дегенге саяды.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Ауыл көшесіндегі кездесу** — "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, Қазақ-орыс тілдерінде деректі фильмі (1982). .

Талдықорған облысындағы Алдабергенов ауылының адамдары, олардың істері, Алдабергенов ауылындағы XXII партсъезд атындағы ұжымшарда мәдени нысандар құрылысы, оның тұңгыш төрағасы, екі мәрте Социалистік Еңбек Epi Н. Алдабергенов, Социалистік Еңбек Ері Ф. Гайворонский және Б.Асанбаев, тұңғыш төраға Н. Алдабергеновке мұражай-үй ашу жайлы фильм. Режиссеры — А. Чепенко, операторлары — И.Ахметов, А.Чепенко.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Ауыл тілі** — газетті РК(б)П ОК-тінің 1925 жылы наурыз айындағы қазақ баспасөзі туралы қаулысына орай Қызылорда қаласында (27.07.1926-12.02.1929) шығып тұрды. 

  

Құрылтайшылары: Қазақ өлкелік партия комитеті, ҚАКСР ОАК-і, кәсіпшілер одағы, Сырдария губерниялық партия комитеті мен атқару комитеті. Алғашқы редакторлары — Жалау Мыңбаев, Елтай Ерназаров, Бейімбет Майлин. 

Газеттің негізгі бөлімі "Ауыл тұрмысында" ауылдағы өзгерістер, шаруалар жайы, жұмысты жақсарту шаралары жазылды. С.Сейфуллиннің "Ауыл байғұс, мінекей", С.Мұқановтың "Қысқы кіреші" өлеңдері, Б.Майлиннің "Рахиланың көк тұсағы" әңгімесі, І.Жансүгіровтің "Қонақтар мен қожайын" сықағы ең алғаш осы газетте жарияланды. "Ауыл тілі" елді кеңестендіру, шаруаларды өкімет ісіне қатыстыру, жұмысшылар мен шаруалар одағын күшейту саясатын насихаттады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
АНЗЮС мүшелері.
**АНЗЮС** (ағылш. *ANZUS Security Treaty — Australia, New Zealand, United States*) — саяси-соғыс блогі. Құрамында 3 ел:

1. Аустралия - Аустралия,
2. Жаңа Зеландия - Жаңа Зеландия,
3. АҚШ - АҚШ.

Ресми тілі - ағылшын.

АНЗЮС атын құрамындағы елдердің бірінші әріптерінен алынған - (ағылш. ***A**ustralia, **N**ew **Z**ealand, **U**nited **S**tates*).

Блогінің құрылуы
----------------

Автралиялық бомбалаушы авиациясы 1950 жылы Малай көтерілісшілердін бомбалау кезінде
АҚШ, Аустралия мен Жаңа Зеландия елдерінің арасындағы ынтымақтастық Екінші дүниежүзілік соғыстың кезінде басталған. Қырғи қабақ соғыс басталғаннан кейін бұл ынтымақтастықты ұйым ретінде заңдастыру керек болды. Осылай Сан-Франциско қаласында (АҚШ) 1951 жылы 1 қыркүйекте АНЗЮС келісіміне қол қойылып, 1952 жылдың 29 сәуірінде күшіне енді. Келісім уақыты шектелмеген. Ұжымдық қорғауда бастапқы кезде Тынық мұхит аумағы ғана болған, кейіннен блоктың белсенді қорғанысына Үнді мұхиты да кірді.

Блоктың мақсаттары
------------------

АҚШ президенті Джордж Буш және Аустралия премьер-министрі Джон Говард Вашингтонда,10 қыркүйек 2001 жыл
АНЗЮСтың мақсаты - КСРО бастаған дүние жүздік социализм системасына қарсы күресу, Оңтүстік-Шығыс Азия халықтарының ұлт-азаттық қозғалысын басып отыру.

АНЗЮС Корея және Вьетнам соғыстарына, Камбоджа мен Лаостың ішкі істеріне белсенді қатысқан.

1991 жылғы Парсы шығанағындағы соғыста АНЗЮС-тың үш елі де БҰҰ-ның халықаралық коалициясына кірген.

Аустралия мен Жаңа Зеландия АҚШ-тың Ауғанстандағы операцияларына, және Ирак компаниясына белсенді қатысқан.

Соңғы жылдары АНЗЮС аумақтағы халықаралық терроризммен күреседі.

Блоктың ұйымдық құрылымы
------------------------

Жоғары басшы орган — Сыртқы істер министрлерінен немесе олардың орынбасарларынан тұратын Кеңес. Блокқа мүше мемлекеттердің жоғары әскери штабтарының өкілдерінен әскери комитет құрылды. Сонымен бірге, Біріккен Жоғарғы қолбасшылық, Біріккен Қарулы Күштер және блоктың тұрақты штаб-пәтері жоқ. АНЗЮС жұмыс органдарының ресми тілі — ағылшын.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* АНЗЮСтың Қауыпсыздық келісімінің ресми мәтіні (ағылш.)
* АНЗЮС әрекеттері (Жаңа Зеландия тарихынан) Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2007 жылы. (ағылш.)
* rulers.org (ағылш.)

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998