recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фундаль безі** (лат. fundus — түбі), адам мен омыртқалы жануарлардың қарынының қабырғасы мен түбінің шырышты қабатында орналасады. Фундаль безінің пішіні түтік тәрізді, бұл бездер қарында болатын ұсақ бездердің негізгі бөлігін құрайды. Қосмекенділерде, әсіресе, бауырымен жорғалаушыларда фундаль безі өте көптеген шырышты клеткалардан тұрады. Құстарда фундаль безі шоғырланып, көптеген ұсақ тармақтар құрып орналасады. Сүтқоректі жануарларда фундаль безі жеке топтарға бөлініп, әрбір топтың өзі жеке сөл бөледі. Мысалы, басты (негізгі) бездер пепсинді сөл, қосалқы бездер мукоидты сөл бөлсе, париетальды бездер тұз қышқылын бөлуге қатысады. Фундаль безі кейде жұптасып, кейде бір жерле шоғырланып, қарында болатын арнайы ойыстарда жатады да, гликопротеинді заттар бөледі. Бұл заттар қарынның ішкі сілекейлі қабығын қорытылып кетуден және ағзаға жұқпалы аурулар таралуынан қорғайды. Фундаль безінің көпшілігі экзокринді қызмет атқарады, бірақ олардың арасында эндокриндік қызмет атқаратын жеке бездер де кездеседі. Мұндай бездер қанға тікелей гистамин гормонын бөледі. Адамның асқазанында орта есеппен 35 млн. Фундаль безі болады және ондай әрбір бездің ұзындығы 0,65 мм-ден аспайды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Функционалдық психология** (лат functio− атқару) − ұсыну, сана процестерін, олардың ағзаның ортаға бейімделуіндегі функциясы тұрғысынан зерттейтін бағыт. Биологиядағы эволициялық теорияның ықпалымен және әлеуметтік практиканың сұрамдарына орай пайда болады.Бұл практика құрылымдық психологиядағы сананың стильдік әр элементтік талдануын индивид үшін өмірлік маңызы бар міндеттерді орындау кезіндегі сананың іс-әрекеттік рөлін зерттеуді талап еткен болатын. Функционалдық психологияда бірнеше ағым болды. Психология ағзаның қажетсінулеріне қатысты және оның өзгермелі табиғи және әлеуметтік ортаға пәрменді бейімделу міндеттеріне байланысты сананың функциялары туралы ғылым деп ұғынылады. Осы арқылы психология саласы едуір ұлғайтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
HONDA ASIMO роботы
**Робот** (чех. *robot, robota* — еріксіз еңбек, rob — құл; чех жазушысы К. Чапек ойлап шығарған сөз, ол алғашқы ұғымында "жұмысқа шебер адам" мағынасында қолданылды) — антропоморфтық (адам тәрізді) әрекеттер, қимылдар жасайтын машина; адам жүрісі мен қимылын еліктететін автоматтандырылған, адам қажетіне еңбек етуге бағытталған, күрделі кұрылғы.

Робот қоршаған әлеммен әрекеттескен кезде адамның (жануарлардың) қызметтері мен іс-әрекеттерін ішінара немесе толық атқарады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталады. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланылды. Қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметтерді атқаратын, қадағалайтын, мүгедектер мен сәбилерге көмекші, көңілін аулайтын, т.б. роботтар жасалынды, интеллектуалдық роботтар да пайда бола бастады. 

Робот техниканың дамуы барысында адамдарды бір сарынды ауыр жұмыстардан, жоғары радиациялы, жоғары немесе төмен температура жағдайларындағы және адам қатынауы қиын жерлердегі (су астында, ғарышта) жұмыстардан босататын автоматтық құрылғылар мен механизмдер түрінде жасалып, олар үнемі жетілдіріле түсуде. Мұндай құрылғылар мен механизмдер өнеркәсіптік роботтар деп аталады. Өнеркәсіптік роботтар – өндіріс процесінде адамның қозғалу және басқару сияқты іс-әрекеттерін (өндіріс заттарының орнын ауыстыру т.с.с.) және технологиялық құралдардың (айла-тетіктердің) қызметтерін орындайтын автоматтық машина. Адамның қатысуынсыз бір немесе бірнеше технологиялық операцияны, өңделетін бұйымды тиеу мен түсіруді қоса алғанда автоматты түрде орындайтын технологиялық өңдеуші машиналардың, өндірістік машиналардың, тасымалдау және көмекші жабдықтардың жиынтығын робот-техникалық кешен деп атайды. Робот-техникалық кешеннің, әдетте, электрондық есептеу машинасы (ЭЕМ) немесе микроконтроллер негізіндегі бағдарламалық басқару жүйесі болады. Робот-техникалық кешен "адамсыз технологияны" енгізудің негізі болып табылатын икемді өндіріс жүйелерінің бастапқы буыны болып табылады. Робот-техникалық кешенді пайдалану жұмыс күшінің тапшылығы жағдайында өте маңызды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
**Көсемсіну** – өзін үлкен санап, былайғыларға ақыл-кеңес айтушы, білгішсініп, әрбір істің мән-жайы туралы өзгеге мәлімет беруші адам мінезіндегі ерекшеліктерді сықақ түрінде анықтау.

Белгілері
---------

Көсемсіну көпшілікке басшылық көрсетіп, өзінің ақылы мен «даналығын» көрсетуге ұмтылуы. Әдетте мұндай мінез ерекшеліктері көсемсіген адамды халықтың күлкі-мазағына айналдырып, оны келекелейтін болады. 

*«Жол енді құдалардан басталсын деп, сөйледі көсемсініп Ұрқия әжей» (Байзақов).*

Қосымша мағыналары
------------------

Көсемсіну көпшілік арасында жөн-жосық пен салт-сананы білгенсіп, даурыға сөйлеп, менмендігін, өркөкіректігін көрсететін, жағымсыз қылықтарымен көзге түсетін адамды да осылай деп бағалайды. Көсемсіген адам өзін көпті көрген, өмір тәжірибесімен ысылған пайымшыл да ақылгөй адам етіп көрсеткісі келеді. Ондай адамдар халық арасында данышпан, кемеңгер болуды көздеп қилы-қилы әрекеттер жасағанымен, атақ-құрметке іліге алмайды. Өйткені олардың мінезінің жасандылығы мен ақыл-ойының саяздығын былайғы ел бірден байқайды. Ондай мінездегі жағымсыз қылықты Жамбыл өзінің бір туындысында былай деп мінейді: 

*«Құр кепкеннен пайда жоқ, сөйлеген сөздің данасын»* – дейді.
Көсемсіну сынай-мінеудің өзге де түрлері данасыну (өзін ақылды данышпан санау), дандайсу деген, өзін жоғары ұстау, асып-тасу дейтін синонимдер арқылы да кекесінді түрде айтылады.

Қарама-қарсы түсінік
--------------------

Көсемсіну ұғымына қарама-қарсы түсінік даналық. Көсемсіну - кемеңгерлікті, ақылгөйлікті, данышпандықты білдіретін адам мінезіндегі қасиетті игі сипаттар. «Абайдың өз заманында жұрттан асқан даналығы, бүгінгі бізге қадірлілігі оның халықты сүюшілігінде (Ақынжанов)». Адам мінез-құлық сипаттарының кез келген түрі мен ерекшеліктерінің қарама-қарсы түсініктерінің болуы табиғи нәрсе[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 624 б..
Үкі
Үкі қауырсыны
**Үкі Тағу** — 

1) әсемдік үшін үкінің үлпілдек жүнін тағу. Дәстүрлі қазақ қоғамында үкі қасиетті құс саналған. Сондықтан халық үкі қауырсындарын жас нәрестенің бас киіміне, бесігіне таққан. Қасиетті құс сәбиді жын-шайтаннан қорғайды, оның тыныш ұйықтауына септігін тигізеді деп сенген. Осыдан келіп, қыздар мен сері жігіттер бас киімдеріне, жас келіндер екі бұрымына сәндікке Үкі тағуды дәстүрге айналдырған. Үкі көбіне қыздардың бас киімдеріне (тақия, сәукеле, т.б.) тағылған. Қазақ сал-серілерінің арасында да үкі қауырсынын тағып, елден ерекшеленіп жүргендер де болған. Мысалы, Үкілі Ыбырай, т.б. Үкі қауырсынын халық бойтұмар ретінде көріп, бағалаған. 

2) Қызға құда түскенде оның айттырылған қалыңдық болғандығының белгісі ретінде берілетін кәделердің бірі. Қыздың ата-анасына мал немесе ақша беріліп, екі жақ құда болуға уәделеседі. Үкі тағу дәстүрі көбіне қыз бен жігіт бірін-бірі ұнатқанда жасалынады. Бастапқыда үкі қауырсыны бәле-жаладан келінге қорған болсын, ешқандай жамандықты жолатпасын деген ниетпен кәдеге қоса берілген.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
***"Омарқұл мен тәбия айтысы"*** - әлеуметтік мазмұны мен көркемдігі астасып ұшталған қыз бен жігіт айтысы. Мұнда қалыпты әзіл-қалжыңның әр алуан үлгілерімен қатар, халқымыздың жақсы, жаман, әдемілік, көріксіздік туралы түйген ғасырлар бойғы талғам-тілектері де кеңінен сөз болады. Мұнда жастардың болашақ бақыт-тағдыры жайында сөз болғандықтан, олардың қазақ даласындағы әлеум. өмірге зер сала қарап, өздерінше баға беруге талпынуы да орынды. Әсіресе байлық пен жарлықты, кедей қырсықты тірі адам бейнесінде сипаттауы ұтымды шыққан. Айтыс жеке бастың қайғы-зарын, арман-мұңын жырлаудан ірі әлеум. мәселеге, бас бостандығын сөз етуге ауысады. Өздері куә болып отырған өмірдегі әділетсіздіктер мен зұлымдықтар жайлы жырлайды. Қайымдасу айтыстары әуелгі топтық түрден жекелік сипат алды дейтін болсақ, соның жетілген, кемелденген үлгісі деп осы *"Омарқұл мен тәбия айтысын"* айта аламыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Синапстер (көне грекше: σύναψις — қосу, қосылыс, байланыс) – қозғыш жасушалар арасындағы функционалдық байланыстар. Сигналдарды өткізеді және оларды өңдеп өзгертіп отырады. Синапстер нейрондардың бір-бірімен қатысына мүмкіндік туғызып, нерв жүесінің, ми қызметінің үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Синапстер пресинапстық (синапс ұшы), синапстық саңылау (екі клетканы бөліп тұрады), постсинапстық (хабар қабылдаушы клетка бөлігі) бөлімдерден тұрады. Нейронаралық Синапстер көбінесе бір жүйке клеткасының аксонының ұшы мен денесінен және екінші бір клетканың денесінен немесе дендритінен не аксонынан құрылады. Осы құрылысына қарай олар аксо-соматикалық, аксо-дендриттік, аксо-аксондық синапстердеп аталады. Кейбір клеткаларда өте көп (мыңдаған)жеке пресинапстық талшықтар аяқталса, екінші біреулерінде не бары бір-ақ синапс болады. Синапстер қоздырушы, тежеуші синапстер деп бөлінеді және бұл процесс химиялық және электірлік жағдайлар арқылы іске асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Үкілер туысы (Вubo) – қауырсындар түзілген «құлағы» жақсы байқалатын, ең ірі жапалақтарды біріктіретін құстар туысы. Үкілер туысына 11 түр қамтылады. Солардың бірі Қазақстанда өмір сүреді.
 Үкілер туысы (Вubo, bubo) - біздегі жапалақтардың бірі денелісі (салмағы -3 килоға жуық, қанатының алымы 1,8 м шамасында). Танымал жапалақ кейіпті құс. Бүкіл жабын қауырсындары сүмектенген безекті қоңыр реңді. Қызылсары көзі, бет табақшасы тік тұрған «құлақпен» аяқталады. Түнгі және іңір қараңғысында тіршілік етеді. Дауысы –баршаға жақсы таныс «уһ-уһ».

```
         Үкілер Еуразияда кең таралған. Қазақстанда барлық жерде өмір сүреді. Сан алуан биотоктарды – дала және шөлден биік тауларға дейін қоныстанады. Ұяларын жасырын жерлерге-таушаларға, үңгірлерге сан түрлі жаппаларға салады. Салындыдағы 2-5  ақ түсті жұмыртқаны аналығы айдан астам уақыт болады. Бұдан соң балапандардыата-енелері ұзақ уақыт, олар қанаттанғанда да қоректенеді.Үкілер негізінде ұсақ кемірушілерден,сирек те болса, құстармен қоректенеді. Орындарын ұзаққа ауыстырмай, негізінде отырықшы өмір сүреді.
     Олардың саны ешқашан көп болған жоқ, ал соңғы онжылдықта азая бастады.Бұл құстар түрі сандарының кему себебіне тәуелсіз қазір Қазақстан қызыл кітабына тіркелген және мемлекет қорғауына  алынды.
```
**Үкен Тұрмағамбетов** (1901-1983), тас калаушы, Теміртау қаласының алғашкы құрылысшыларынын бірі. 1928 жылы Балқаш төңірегіндегі ауылдарды ұжымдастыруға қатысқан. 1934-1943 жылдары Балқаш қаласының құрылысында. 1943 жылдан Теміртау қаласында қазақтың металлургия зауытының және Қарағанды металлургия комбинатының кұрылысында еңбек етті. Кұрылысқа стахановтык еңбек тәжірибесін енгізіп, күндік нормасын 18 нормадан асыра орындап отырды. 

> 
> «...қарапайым малшының баласы өзінің кұрылысшылык еңбек жолын 1932 жылдан Балқаштың мыс корыту зауыты мен оның рудалык базасы — Коңырат руднигінің кұрылысын салудан бастаған. 11 жылдан кейін жоғары маманды тас калаушы жаңа кұрылыска — қазақ металлургия зауытын салуға сұранды. Осы жерде оның жүмысшы ретіндегі таланты айқын көрінді. Үкен Тұрмағамбетов баскаратын комсомол-жастар бригадасы социалистік жарыстың үнемі алдыңғы сапында болды. Құрылыс коммунистері сенім біддіріп жергілікті партия тобының ұйымдастырушысы етіп сайлады. Сонымен бірге ол жастардың сезімтал тәлімгері болып, ондаған жоғары маманды тас калаушыларды тәрбиеледі»
> 
> 
> 

(Н. А. Назарбаев. Стальной профиль Казахстана.-А. - А„ 1985, 14-6.).
2-4-сайлау КазКСР Жоғарғы Кеңесініңдепутаты. Кдзакстан Компартиясы 8- 10-съездерінің делегаты. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Теміртаудың бір көшесі Тұрмағамбетов есімімен аталады және Тұрмағамбетов атындағы сыйлык белгіленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Беркімбаев Сәлім Фахатұлы** 1957 жылы 11 мамырда, Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Біршоғыр ауылында дүниеге келген. Медицина ғылымдарының докторы. 1973 жылы Шалқар қаласының орта мектебін тәмәмдап, 1979 Ақтөбе медицина институтынының емдеу факультетін бітірген. 1979-1983 жылдар аралығында Ақтөбе қаласында доктор болып жұмыс атқарып, 1983-1995 жылдары медицина институтының ординаторы, 1986 жылы аспирант ассистенті, кейін кафедра меңгерушісі болған. Кандидаттық және докторлық диссертациялары жүрек ауруларын емдеудің жаңа әдістерін зерттеу мәселелеріне арналған. Өнертапқыштық үш ұсынысы өндіріске енгізілген. Баспасөзде 50 еңбегі жарияланған.

Дереккөздер
-----------

Ақтөбе энциклопедиясы
**Үлбі металлургиялық зауыты** АҚ — штаб-пәтері Өскемен қаласында орналасқан қазақстандық компания. 

"ҮМЗ" АҚ  ядролық материалдардың, сирек кездесетін түсті металдардың экспорты бойынша Қазақстан Республикасының ұлттық операторы болып саналатын  "" Қазатомөнеркәсіп" Ұлттық Атомдық Компаниясы" акционерлік қоғамы құрамына кіреді.

Тантал өндірісі
---------------

Зауытта толық циклді тантал өндіру жұмыс істейді. Танталдың коррозияға, түрлі тиімсіз орталарға төзімділігі үшін оны химиялық және металлургиялық өнеркәсіптерде пайдаланады. Тантал, сондай-ақ, медицинада да қолданыс тапқан. Мысалы, ауыр сынықты емдеуде жұқа тантал сымдарын қолданады.

Бериллий өндірісі
-----------------

Берилий - жеңіл, баяу балқитын, сынғыш металл. Осы қасиеттерінің арқасында бериллий ғарыш пен әуе ұшақтарына қажет материалдарды дайындауға қолданылады. Берилийдің құрылымдарының бірі болып нейтрондарды шашыратқыш болып табылады.

Қызықты фактілер
----------------

* ҮМЗ аумағында бүкіл Республикаға таралатын 1-ден 100-ге дейінгі металдан жасалған тиындар шығаратын "Қазақстан теңге сарайы" орналасқан. Бұл зауытта, сонымен қатар, мемлекеттік марапаттар, ордендер, медальдар, зергерлік бұйымдар жасалады. .
* Зауыт аумағы 142 гектарды құрайды.

Экологияға қосқан үлесі
-----------------------

Үлбі металлургиялық зауыты  Өскемен қаласының экологиясына атмосфераға шығарылатын барлық залалды заттардың тек 0,5% бөледі. Зауыт аумағында бірде-бір түтін шығаратын құбыр жоқ. Олардың орнына ауаны көпсатылы тазартудан өткізетін арнайы желдеткіш құбырлар пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

1. 
2. 
3. Мұрағатталған 22 наурыздың 2012 жылы.
4. 
5. Мұрағатталған 11 сәуірдің 2011 жылы.
Синва ( маж. Szinva ) — Мажарстанның солтүстігіндегі өзен, Сайо өзенінің бір саласы. Көзі Карпатта орналасқан. Өзеннің ұзындығы 30 км, оның 20-сы Мишкольц қаласы арқылы өтеді, өзен батыстан шығысқа қарай ағып жатыр. Өзен арқылы 70-тен астам көпір салынды, кейбір жерлерде өзен жер астында ағып жатыр.

Географиялық жағдайы
--------------------

Синва мен жақын маңдағы Гарадна ағынындағы бөгеттердің құрылысы 1770 жылы Хамори көлінің пайда болуына себеп болды. Елдегі ең биік сарқырамалар Синвада орналасқан, бұл туристер үшін жақсы ойын-сауық. Өзеннің негізгі суы қаланы қамтамасыз ету үшін пайдаланылғандықтан, ал өзеннің жоғарғы ағысы жазда жиі кеуіп қалатындықтан, сарқырамаға арналған су сорылады.

Тасқындар
---------

Синва 1878 жылы 19 ғасырдағы ең ірі су тасқынын тудырды. Су тасқыны кезінде 400-ге жуық адам қаза тауып, Мишкольц орталығы қирап қала жаздады.

Өзеннің қазіргі жағдайы
-----------------------

1990 жылға дейін Мишкольц ауыр өнеркәсіптің орталығы болған кезде, өзеннің суы негізінен қағаз фабрикасының әсерінен қатты ластанған. Бүгінгі күні ол әлдеқайда таза және тіпті балықты қамтиды.
Мишкольцтағы ең үлкен сауда орталықтарының бірі өзеннің екі жағында салынған және ғимараттар Синва арқылы өтетін көпір арқылы біріктірілген. Жаңадан салынған «Синва террасасы» алаңы да өзен атымен аталған .

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Омарқұл Итаяқов** (1896, Алматы облысы Қаскелең ауданы - 1944) - ақын. 1930 - 35 жылдары ұжымшарда өндіріс бригадирі, 1935 - 41 жылдары басқарма төрағасы қызметтерін атқарған. Итаяқовтың ақындығын паш еткен Тәбиямен айтысы (1916) жинақтарда ("Айтыс", 1942,1965) жарияланған. Мұнда әлеуметтік теңсіздік, феодалдық қоғамның кесір-қырсықтары әшкереленеді. Ол Тәбияның ақындығын жоғары бағалайды. Бұл - Біржан мен Сараның айтысынан кейінгі әлеуметтік сарыны өткір, көркем айтыстардың бірі. Итаяқовтың өзге шығармалары белгісіз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Үлгі:Мифологиялық кейіпкер
Үлгі:Мифологиялық кейіпкер
**Персе́й** (көне грекше: Περσεύς) — ежелгі грек мифологиясының батыры, аргоссалық акрисия патшаның қызы Даная мен Зевстің баласы. Горгона Медуза құбыжығының жеңімпазы, Андромеда патшайымының құқарушысы. «Илиадада» (XIV 320) ол туралы айтылған.

Туылуы
------

Аргостың патшасы Акрисий, оракулдан оның қызы Данаяның баласынан, яғни немересінен ажал табатыны туралы естіді. Тағдырынан қашуын қалап, Акрисий өзінің қызын мыстан жасалған мұнараға қамап қояды, ал басқа нұсқасы бойынша, қола мен тастан жасалған бөлмеге қамайды. Бірақ, Данаяны жақсы көріп қалған жайатқыш Зевс, алтын жаңбыр сияқты бөлмесіне кіреді. Осыдан кейін Даная Персейді туады. Қорқып қалған Акрисий, қызы мен немересін жәшікке салып және оны жақсылап тұрып жамап қоюға бұйрық беріп, жәшікті теңізге тастайды.

Жәшік толқындар арқылы, Серифос аралдарының жағасына келгенде Даная мен Персей құтақарылды.

Саяхат
------

Персей алғашында серфиялық ақсүйек Диктистің үйінде тәрбиеленді. Сосын, Полидект патшаның, Диктистің ағасының бұйрығымен, Горгона Медузасының басын алып келуге жібереді. Горгона Медуза – бір көз қарасымен адамды тасқа айналдыратын құбыжық. 

Афина мен Гермес Персейге көмектесті. Нимфалар оған бас киіммен аяқ киімдер сыйлады. Немесе Гермес бас киім мен аяқ киім сыйлады, ал Гефест гауһар орақ берді. Немесе, Гермес оған қылыш берді. Персей Герместің бос бауыры болды, тағы да Аидтан дулыға алды.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Персей (мифологич.) // Отоми — Пластырь. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред.А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 19).
2. ↑  Персей / А. А. Тахо-Годи // Мифологический словарь / гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М. : Советская энциклопедия, 1990. — С. 430. — ISBN 5-85270-032-0.
**Сәлкен Хасенұлы Сұбханбердин** (04.05.1914, Баянауыл ауданы, Павлодар облысы – 09.05.1986, Алматы) – фармацевт-ғалым, драматург, медицина ғылым докторы (1972), Қазақстанға еңбегі сіңірген фармацевті (1965).

Арғын тайпасы Сүйіндік руы Айдабол бөлімінен шыққан. 

Мәскеу медицина институтын бітірген (1959). Сұбханбердин Семейдегі өлкелік фармацевтика техникумы оқу бөлімінің меңгерушісі (1933 – 1935), директоры (1935 – 1938), Алматы (1938 – 1942) және Жамбыл (1942 – 1945) облыс, республика (1948 – 1973) дәріхана басқармаларының меңгерушісі, Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында кафедра меңгерушісі (1973 – 1975) қызметтерін атқарды. Сұбханбердиннің негізгі ғылыми жұмыстары Қазақстандағы дәріхана ісінің даму тарихына арналған. Сұбханбердиннің басшылығымен Дәрігерлер білімін жетілдіру институтында фармацевтика кафедрасы ұйымдастырылды, орта медицина оқу орындарында фармацевтика факультеті, Шымкент қаласында фармацевтика институты, Алматы қаласында фармацевтика факультетикасы ашылды.

Оның "Дәрі – дертке дауа, жанға шипа" (1965), "Өсімдік дәрі-дәрмек қоймасы" (1968), "Денсаулығыңды ойласаң" (1974, М.Әлімбаевпен бірге) атты еңбектері, "Шындық", "Сатып алған ауру", "Жаңа жандар", т.б. пьесалары "Шындық" атты жинаққа енген (1977).

74 ғылыми еңбектің авторы. 2 рет "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Отбасы
------

Әйелі Үшкілтай Сұбханбердина

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑
**Перри округі (ағылшын тілінде *Perry Country*)** АҚШ-тың Индиана штатында орналасқан. Ресми түрде 1814 жылы құрылды. 2010 жылғы дерек бойынша, тұрғындарының саны - 19 338 адам.

Географиясы
-----------

АҚШ Санақ бюросының деректеріне сәйкес, округтің жалпы жер көлемі - 1 000,492 км2, оның ішінде 988,682 км2 құрлық және  11,810 км2 немесе1,180 % -ы су қоймалары.

### Көрші орналасқан округтер

Халқы
-----

2000 жылғы халық санағы бойынша округте 18 899 тұрғын тұрады, оның ішінде  7 270 үй шаруашылығы және  5 074 отбасы. Халқының тығыздығы км219,00 адамнан келеді. Округ аумағында  км2 шамамен 8 құрылыс салынған, барлығы 8 223 тұрғын құрылыстары салынған. Халықтардың нәсілдік белгілеріне тоқталар болсақ, ақ түстілер  — 97,61 %, афроамерикалықтар — 1,45 %, байырғы америкалықтар (үндістер) — 0,17 %,азиаттар — 0,12 %, гавайлықтар — 0,02 %, басқа нәсіл өкілдері — 0,13 %, екі немесе одан көп нәсіл өкілдері — 0,50 %. Испантілділіктер нәсіліне қарамастан халықтың  0,70 % құрайды.

Үй шаруашылығында өмір сүретін 18 жасқа дейінгі балалар - 30,60 %, үй шаруашылығында өмір сүретіндердің 56,70 %-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, үй шаруашылығында тұратындардың  9,00 % -ы зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, үй шаруашылығындағылардың 30,20 % -ының отбасыларқа еш қатысы жоқ, 26,70 % -ы жалғыз адамнан тұрады, 12,70 % -ы жасы ұлғайған (65 жастан жоғары) адамдарды құрайды. Үй шаруашылығының орташа өлшемі  - 2,45 адам, отбасының орташа өлшемі - 2,96 адам.

Округтің жас құрамы: 22,90 %-ы 18 жасқа жетпегендер, 9,80 %-ы 18 бен 24 жастағылар, 29,20 %-ы  25 пен 44 жас аралығындағылар, 23,30 %-ы  45 пен 64 жастағылар және 23,30 %-ы  65 жас және одан жоғарылар. Округ халқының орташа жасы 38 жас. Әр 100 әйелге 107,00 ер адамнан келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 107,70 ер адамнан келеді.

Округтегі үй шаруашылығының ортаба кірісі 36 246 АҚШ долларын құрады, ал әр отбасыға — 43 743 АҚШ доллары. Ер адамның ортастатистикалық табысы 31554 АҚШ доллары, әйелдердің табысы 22 123 АҚШ долларын құрады. Бір тұрғынға шаққандағы кіріс  — 16 673 АҚШ доллары. Шамамен отбасылардың 7,10 %-ы және халықтың 9,40 % -ы кедейліктің шегінде өмір сүреді, оның ішінде жастар 12,30 %-ды  (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандар 8,90 %-ды құрайды.

Ескертпе
--------

1. ↑  Данные Бюро переписи США по округу Перри (Индиана)  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 сәуір 2012. Тексерілді, 16 қараша 2009.

Дереккөздер
-----------

* Национальная ассоциация округов США
* Perry County Development Corporation Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2013 жылы.
* Торговая палата округа Перри, штат Индиана
* Perry County Convention & Visitors Bureau
* Perry County News
**Сәлім Меңдібаев** - 1946 жылы 5 шілдеде Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Ақсуат кентінде туған. 

1969 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін бітірген. 1971 жылдан бастап Қостанай облыстық «Қостанай таңы» газеті редакциясында еңбек етті. 1979 жылы Алматы жоғары партия мектебін сырттай оқып бітірді. 1996 жылдан бері А. Байтұрсынов атындағы Қостанай Мемлекеттік Университетінің журналистика факультетінде ұстаздық етеді. 1999 жылдан бастап «Қостанай таңы» газеті Бас редакторының бірінші орынбасары.

Еңбектері
---------

«Жүрек лүпілі» (1998), «Еменнің айыр бүтағы» (2001), «Мөпмөлдір дүние» (2003), «Ілияс Омаров» (2003), «Еркімбайдың Сұлтаны» (2009), «Терең тамыр» (2009) сияқты кітаптары жарық көрген.

«Әскери ерлігі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін», «Еңбек ардагері», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне — 10 жыл» медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. Қазақстанның Құрметті журналисі (2008), Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (2005), Қостанай облысы әкімі сыйлығының, «Қазақ тілі» қоғамының «Ұлтжанды азамат» сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса, Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Координаттар: 51°42′47″ с. е. 75°18′33″ ш. б.﻿ / ﻿51.71306° с. е. 75.30917° ш. б.﻿ / 51.71306; 75.30917 (G) (O) (Я)

**Екібастұз мешіті** — Екібастұз қаласының жұма мешіті. Мекенжайы: Естай Беркімбаев көшесі 165/56.

Тарихы
------

Бұл мешіт Павлодар облысындағы аса ірі энергетикалық кешен болып табылатын Екібастұз қаласында бой көтерген. Мешіт жергілікті дін жанашырлары мен іскер топ өкілдерінің бірлесе күш салуымен іргетасы қаланып, 1998 жылы біткен. Мешіт 1998 жылдың 11 қыркүйегінде ашылған. Ашылу рәсімінде мүфти Ратбек қажы қатысқан. Құрылысына және қаржыландыруына Екібастұз қаласының бұрынғы әкімдері Р.Жұматаев, Е.Оразалинов, кәсіпкер Е.Арбиев, ғимарат жобасын жасаған қаланың бас сәулетшісі Ж.Хайдаров, көмір өндіруші АҚ президенттері Р.Гайнуллин мен А.Өтегенов еңбек сіңірді. Сонымен қатар Қ.Ақанов, ағайынды Әбғожиновтар және т.б. азаматтар өз қаржылай үлестерін қосты.

Ғимарат сипаттамасы
-------------------

Мешіттің ауданы — 2,8 га. Бір үлкен күмбезі бар. Оның шеңберінің диаметрі — 6 м.

### Сыртқы көрінісі

Үлкен мұнара биіктігінің 53 метрге жеткізілуінің өзіндік мағынасы бар. Мұхаммед пайғамбарға пайғамбарлық 40 жасында келді. Содан кейін 13 жыл өтіп, Мұхаммед пайғамбар 53 жасында Меккеден Мединеге қоныс аударды. Осы оқиғадан бастап ислами жыл санауы басталды (Һижра). Үлкен мұнара осыны аңғартады.

Мешіттің жылыжайында қыста да, жазда да гүл өсіріледі. Төбесі шынымен жабылған.

### Ішкі көрінісі

Жоғары қабаттағы ауыз үйінің ауданы — 324 м². Неке қиюға арналған бөлме бірінші қабатта орналасқан. Сондай-ақ қызметкерлер үшін 8 бөлме бар. Ішкі және сыртқы қабырғалары ұлттық ою-өрнектермен (сарыарқалық қошқар мүйіз үлгісі) өрнектелген.

Үлкен залдың ұзындығы — 24 м, ені — 18 м. Сол залда салмағы 390 кг хрустальды аспашам ілінген. Сонымен қатар үлкен залда Құранның Фатиха сүресі және Бақара сүресінің алғашқы 10 аяты жазылған. Әйелдер залының ұзындығы — 18 м, ені — 6 м.

Қызықты деректер
----------------

* Ғимараттың сыртқы көрінісіндегі басты ерекшелігі — он жақтан сол жаққа қарай үлкен мұнарасына, кіші мұнарасына, күмбезіне және батыс жақтағы шатырға қолмен жүргізсе "Алла" (араб.: الله‎‎) деген сөз шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мешіт — Екібастұз

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Сәмек** – Кеңсаз жəне Тереңбұтақ өзендерінің аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Аралтөбе ауылының солтүстік-батысында 7 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 517 м, салыстырмалы биіктігі 15-20 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 кмге созылған, енді жері 1 км. Беткейі жайпақ, бірте-бірте еңістеніп жонды белеске ұласады. Солтүстігінде Ақжал тауы, оңтүстігінде Жұмырткөл көлі жатыр.

Өсімдігі
--------

Ашық қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, тобылғы, қараған, т.б. өсімдіктер өседі. Атырабы - мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Сыйыт дәстүрі
-------------

Ежелгі дәстүрде қайтыс болған адамның тұтынған киімдерін оның сүйегін жууға кірген, яғни халық тілімен айтсақ «өлікке түскен» (немесе басына, ортасына, аяғына түскен) адамдарға – марқұмның атынан киім үлестіреді: бас жағына түскенге баскиімін, ортасына түскенге шапанын, аяғына түскенге етігін (шұлғауымен) атап, таза, тұтынылмаған киімді үлестіретін салт болған.
Бұған қосымша өзі қатарлас адамдарға басқадай ұсақ киім, көйлек және басқа кәде қоса ұсынады. Өлік әйел адам болса, әйел киімін, еркек болса ер адам киімін үлестіреді және бұл айтылғандар шартты түрде орындалатын ереже қатарында. Егер киімі берілмей үй-іші қараулық жасаса, аруақ жалаңаш жүреді деген ұғым бар.

Су құю дәстүрі
--------------

Ал су құйған төртінші кісіге арнап бір шаршы ақтық байлайды. Бұған қоса шымылдық ұстаған, көр қазған, жаназа шығарған, талқы оқыған, дұға бағыштаған дегендерге міндетті түрде киім үлестіру заңдылық емес Сырдың төменгі бойында бұл ғұрыпты «сандық ашу» деп атайды. Үлестірген киімді алған адамдар «қабыл болсын», «тие берсін» деп ниеттерін білдіреді. Моңғолиядағы қазақтар арасында сақталған архаикалық салттың бірі – өлген ер адамды жерлеген кезде оның «құба тон» деп аталатын ең сыртқы киімі бейіт басына апарғанша оң жамылдырылып, ал көрге түсірілген соң теріс айналдырылады.
Мәйітті жер қойнауына бергеннен кейін зират басында марқұмға себі тиетін ғұрып «атасының киітін тарату», яғни киім, зат үлестіру ғұрпы өткізіледі. Ертеде Қазақстанның кей өлкесінде айталық Жетісуда әрбір рудың өкілдеріне бір-бірден шапан үлестірген. Бұл ғұрып қазіргі күні өңірдегі үш тайпаның немесе үш рудың, кейде үш жүзге деп арнап үш шапанды үлестірумен ауысқан. Онда ортаға атап үш шапан тастайды және оны аталған топтың ең сыйлы адамдарының бірі алады. Кеңінгі уақыттарда қоғамдық даму заңдылықтарына байланысты шаршы шыт, беторамал, ақша үлестіріліп жүр. Оның мәні марқұмның тіріде біреуге артық-ауыс кеткен қарызының өтеуі десе, ғұрыптың ертедегі мәні оның аты айтып тұрғандай ата жолымен киіт, киім үлестіру марқұмның артында қалған затын, киімін үлестіру екендігін байқауға болады. Ұзақ жасап, бақытты тұрмыс кешкен балалары ауқатты адам өлсе, ондайда тиын ақшаларды шашу етіп шашқан. Қасиетті адамның өзі киген киімімен тәбәрік деп ырымдап бір-бір беторамалдан кем еместейін қырқып алуға әркім тырысқан. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақтың ұлттық салт дәстүрлері" кітабы
Хейли Стейнфилд (2018)
**Хейли Стейнфилд** (ағыл. Hailee Steinfield; 11 желтоқсан 1996 жыл, Лос-Анджелес, АҚШ) – американдық әртіс, әнші. Ол «Железная хватка» фильміндегі Мэтти Росс рөлін ойнады. Осы фильм «Оскар» премиясын 2011 жылы бірнеше рет алды.

Өмірбаяны
---------

Хәйли Стейнфилд Тарзанда, Сан-Франциско, Лос-Анджелес, Калфорния, АҚШ-та туылды. Оның анасы Чери - интерьер дизайнері. Ал әкесә Питер Стейнфилд – жеке фитнес жаттықтырушы. Оның кішкентай інісі Гриффин және ағасы Джейк Стейнфилд бар. Оның әкесә еврей, ал анасы филиппін. Оның ана жағынан атасы жартылай филиппин, жартылай негр, ал анасы жағынан европеоид болды. Ол лютерандық мектепте оқыды. 2008 жылдан бастап үйде оқуды бастады.

Өзінің әртістік мансапын сегіз жасынан бастады. Ол екінші рөлдерді жасөспірімдік телехикаяттар мен жарнамаларда ойнады.

Ол өзінің дебют рөлін Коэнов ағаларының «Железная хватка» фильмінде ойнады. Осы рөл үшін ол «Оскар» премиясының «Ең жақсы әйел екінші рөлдегі әртіс» номинациясын 2011 жылы және BAFTA премиясының «Ең жақсы әйел әртіс» номинациясына ие болды.

2015 жылдың мамырында Тейлор Сфивт «Bad Blood» ән клиппінде түсті.
2015 жылдың тамызында «Love Myself» дебют әнің жазды.
**Өлшеудің нөлдік әдісі** - өлшенбекші шаманың салыстыру құрылғысына (нөлиндикаторға) әсері белгілі шамалардың қарсы әсерімен толық теңестірілуге (айырмасы нөлге теңескенше) негізделген өлшеу әдісі. 

Құрылғы көрсеткішінің нөлдік межеге дәл келуі немесе басқадай жайттардың (мысалы, қыздыру сымының не оптикалық дақтың көрінбей қалуы т.б.) өзгерісі өлшенбекші шаманың белгілі шамаға тең екендігін аңғартады. Өлшеудің нөлдік әдісі салыстыру құрылғыларымен орындалады. Шамаларды өзара теңестіру белгілі бір шаманы өзгерту арқылы іске асырылады. Мысалы, өлшеуіш көпір әдіснде өлшенуге тиісті кедергінің шамасы белгілі кедергіні өзгерту арқылы, ал салмақ таразының екінші иініне салнған жүктің массасы бойынша, қызған дененің температурасы пирометрдің қыздыру сымының жарықтылығымен салыстыру негізінде анықталады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,6 бет
**Өлім жазасы** – ежелден келе жатқан ең ауыр жаза. 

  

Өлім жазасы қоғамдағы ауыр қылмыстармен күресу үшін қолданылған. Көне замандарда негізінен патшаның әмірін орындамаған адамды, иесіне қарсыласқан құлды, ұрлық жасаған адамды, бұйрықты орындамаған жауынгерді өлім жазасына кескен. Шыңғысхан әскерінде бір адам шайқас кезінде шегінсе немесе қашса құрамына сол жауынгер кіретін бір ондық түгел өлтірілген. 13 ғасырда Еуропада басталған инквизиция католик шіркеуінің ілімінен дүниетанымы өзгеше адамдарға өлім жазасын (өртеу) қолданды. Ислам елдерінде кісі өлтірушілер, зинақорлар осы жазаға кесілді. Қазақ қоғамында да жазаның бұл түрі ауыр қылмыс жасағандарға қолданылды. Қанға қан қағидасын бірте-бірте құн төлету жазасы ығыстырғанымен, соғыс кезіндегі сатқындық, туыс адаммен көңіл қосу сияқты бірқатар қылмыстар үшін өлім жазасына кесті (ат құйрығына байлау, таспен атқылау). 20 ғасырдың 2-жартысында адам қоғамын ізгілендіру ағымының күш алуы нәтижесінде өлім жазасын жоюға бағытталған халықаралық шаралар іске асырыла бастады. 

  

Еуропа Кеңесі Адам құқықтары мен бостандығын қорғау туралы конвенцияға қосымша 1983 жылғы 28 сәуірде өлім жазасын жою туралы №6 хаттама қабылдады. БҰҰ Бас Ассамблеясы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықар. пактіге қосымша 1989 жылы 15 желтоқсанда өлім жазасын жою туралы екінші қосымша хаттама қабылдап, әлем елдерін сол хаттамаға қол қойып, қосылуға шақырды. Осы шаралардан кейін әлемнің 80-нен астам мемлекеті өз қылмыстық заңынан өлім жазасын алып тастады. Қазақстанда өлім жазасы (ату) тек айрықша ауыр қылмыстар (лаңкестік, геноцид, айуандықпен кісі өлтіру, т.б.) үшін тағайындалады. 18-ге толмаған жасөспірімге, әйел адамға, сот үкімі шыққанға дейін 65 жасқа толған ер адамға қолданылмайды. Рақымшылық жасалған жағдайда өлім жазасы өмір бойына немесе 25 жылға бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылуы мүмкін. Қазақстанда 2003 жылдан бастап өлім жазасына *мораторий* жарияланған.

Осы замандағы өлім жазасы.  
**Белгілеу:**     Бас тартылды      Кәдімгі сот ісінде бас тартылған, бірақ ерекше сот істерінде әлі бар (мысалы әскери істе)     Бар, бірақ өмірлік тәжірибеде қолданылмайды     Қолданыста
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Носач** - қушық мұрынды маймылдарға жатады.

Басы мен бойының ұзындығы құйрығынан қысқа болады.Үлкендерінің мұрны ұзын болып, аузына түсіп, салбырап тұрады. Жастауының мұрны пұшық,жаңа туғандікі жалпақ болады. Калимантан аралында, орман маңындағы мангро ағаштары мен қопаларда тіршілік етеді. Бұталарға қолымен асылып не секіріп қозғалып отырады. Жақсы жүзеді, су астында 12 метрге дейін жүзе алады. Носачтардың әр тобында 20 шақты маймыл болады.Таңертең және кешкілік бәрі жиналып,*концерт* қояды. Көсемдері қауіпті сезсе басқаларды сақтандыру үшін *кахау* деп айқай салады. Ұйықтағанда бір-бірден 300 метр қашықтықты сақтай отырып жатады, аналықтары балаларымен бірге ұйықтайды. Жылына бір рет беті көк түсті сәбиін дүниеге әкеледі. Үш ай өткенде ол сұрғылт түске енеді,кейінірек үлкендері секілді қоңырқай болады. Носачтар өсімдіктерді, насекомдар мен ұсақ жәндіктерді жейді.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:MSW3 Groves
2. ↑  Meijaard, E. Nijman, V. & Supriatna, J. (2008). *Nasalis larvatus*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 4 қаңтар 2009.
3. ↑  Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727
**Өліқолтық** – Каспийдің солтүстік-шығысындағы шығанақ, бұрынғы сор.

Орналасқан жері
---------------

Маңғыстау облысы аумағында жатыр. Сор Каспийдің солтүстік-шығыс жағалауындағы Комсомол шығанағы суының тартылуынан пайда болған. Шығыс Еуропаның оңтүстік-шығысындағы эпигерциндік платформасының Оңтүстік Жем көтерілімінде орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Ұзындығы 180 км, ені 80 км, аумағы 12,0 мың км2-ден астам. Шөгінді, сортаңды, лайлы түбі теңіз деңгейінен 26,5 м төменде жатыр. Бетін қабыршақтанған тұз қабаты жапқан, өсімдік жамылғысы өте сирек. Айнала жағалауы негізінен ойпаңдау келеді. Өліқолтықтың оңтүстік-шығысы Үстірттің батыс кемеріне, оңтүстігіндегі Қайдақ сорына ұласады. Теңізден соққан дауылды желдің әсерінен Каспийдің суы кейде сорды басып қалады. Геоморфологиялық зерттеулер бойынша Каспий теңізінің ауытқуы уақыт өткен сайын өзгеріп отырған.

Пайдалы қазбалар
----------------

Өліқолтық сорынан және онымен іргелес жатқан өңірден мұнай мен газдың мол қоры барланып, игерілуде (*Боранқұл мұнай кен орны, Бозащы мұнай-газ кен орны, Қаламқас мұнай кен орны*, т.б.).

Тарихы
------

Қазіргі климаттық және антропогендік факторлар әсерінен теңіз деңгейі 1978 жылдан бері 2,7 м-ге көтерілген. Нәтижесінде Өліқолтық аумағының басым бөлігі судың астында қалып қойды. Бірнеше елді мекендер (Қаратон кенті, т.б.) мен мұнай қалашықтары басқа жерлерге көшірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
Аид Персефонаны өзінің өлілер патшалығына әкетіп барады
Ежелгі гректердің нанымы бойынша, адамдар өлгеннен кейін жандары о дүниеге - Аид құдай басқаратын жер асты патшалығына ауысады. Гректер жердегі көптеген үңгірлер мен жарықтар - өлілер патшалығына кіретін қақпалар деп ойлаған. Осындай қақпалардың бірінен Гермес құдай адамдардың жандарын Стикс өзенінің жағасына апарады. Бұл өзен - тірілер әлемі мен өлілер патшалығының арасындағы шекара. Гректер өлген адамның аузына тиын салған, Харон өзін Стикс өзенінен өткізгені үшін марқұм сол тиынмен ақы төлейді. Ақша берілмеген жандар жағаны бойлап, мәңгіріп, бақытсыз күйде қаңғып қалған.

Бірінші жол
-----------

Өзеннің арғы жағасында адамның жаны үш басты төбет Цербердің қасынан өтеді. Цербер өлілер патшалығын тірі адамдардан қорғаған әрі іштен ешкімді шығармаған. Жанның келесі кездестіретіндері - Зевстің Минос, Радамант және Эак ұлдары. Олар жаңа келген жанды жер бетіндегі бүкіл өмірінде өзін қалай ұстап, қалай өмір кешкеніне қарай сотқа тартады. 
Зұлым әрі қатал адамдардың жандарын Тартарға (тозақ) жіберген, онда оларды мәңгі жаза күтіп тұрған. Тақуалық пен өмір сүрген әрі қандай да бір дін жолын ұстанған адамдардың жандарын Елесей алаңына - күннің алтын сәулесіне шомылған бақытты мекенге жолдаған. Тақуалардың жандары қайтадан өмірге келуге сұрана алатын болған. 
Егер діндар адамдардың жандары тақуалық өмірінің арқасында Елесей алаңына үш мәрте қайтып оралса, олар Шаттық аралдарына бара алады. Бұл мәңгілік қуаныш мекені, оны Тартардан шыққан Кронос басқарады. 
Бірақ көптеген адамдар жер бетіндегі өмірінде тым жақсы да, тым жаман да болмаған, сондықтан олардың жандарын Асфодель шалғынына жіберген. Бұл бір сұрқай, көңілсіз жер, өлгендердің жандары сондағы қараңғылықта мақсатсық қаңғып, аз да болса рухын көтере қуанып қалу үшін жер бетіндегі тірі адамдардан сый-сыяпат күтеді.

Екінші жол
----------

Тағы бір жол Эребке Аид пен Персефонаның сарайына бастайды. Аид құнарлылық құдайы Деметраның қызы Персефона сұлуға ғашық болып, оны өзінің өлілер патшалығына алып кетеді. Олардың сарайының жанынан Жад суы мен Лета суы ағып жатыр. Тақуа жандар Жад суынан ішкен. Сондықтан олар еш нәрсені ұмытпаған. Ал Лета суынан қарапайым жандар ішіп, өткенді ұмытып қалған.

Галерея
-------

* Гермес
* Аидтың Персефонаны ұрлауы
* Персефонаны Деметраның алып қашуы
* Персефона

Дереккөздер
-----------

* Әпсаналар, Мәскеу Росмэн 2012, ISBN 978-5-353-06045-1
**Өлі ет** - организмнің және бір органның не ұлпаның, жасушаның бір бөлігінің жансызданып шіруі. Жарақаттанудан (үсу,күю), нервтің жаншылуынан, уланудан, туберкулез, мерез, бөртпе сүзек аурулары салдарынан, бүйректің қабынуынан, сондай - ақ гангрена, инфаркт аурулары кезінде де өлі ет пайда болады. Өлі еттенген органдардың ұлпалары мен жасушаларының қан айналысы, нерв жүйесінің қызметі бұзылып, жасуша аралық заттары өзгереді. Мұның салдарынан қоректік заттардың келуі азайып, тршілік әрекеті кемиді. Сөйтіп, орган не ұлпа жасушаларының ядросы мен цитоплазмасы бүрісіп кішірейеді. Өлі ет көбінесе ұзаққа созылған аурудан әлсіреген адамдарда жиі кездеседі. Мұндайда кез - келген жердің, әсіресе жамбас ұлпаларылі еттенуі мүмкін. Кейде өлі ет органға инфекция түсіп, іріңдейді. Оның емі, шіріген ұлпаға хирургиялық операция жасайды, антибиотиктер, организмді алдендіретін, құнарлы, витамині көп тағамдар ішу[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,8 бет

Тағы қараңыз
------------

* Некроз
**Өлімге келгенде** өлім болған үйге дауыс шығарып келу, жоқтау, көңіл айту сынды жосын жүргізіледі. Дауыс шығарып келу-қаза болған кісі үлкен кісі болса мекем, қормалым, бас ием, қорғаушым деп дауыс шығарып келеді. Тең-туысы болса замандасым, жолдасым деп; жақын туысы иәки жасы кіші болса бауырым деп; ал балиғатқа толған жас бала болса жас парқына қарай бауырым, балапаным, құлыным, жеткіншігім, ат байларым деп дауыс шығарып келеді. Бұлай болуы қазақ халқының бауырмалдығының айғағы.. Жоқтау үш буындық туысқан, қандастық қатынастағы ер әйел қаза болған кісіні жоқтап жылайды. Ерлер болса, сыртта таяқ таянып, әйелдер жағы болса, арнаулы бір үйде тізіліп отырып жоқтау айтады. Мұндағы жоқтау сөз түріндегі жоқтау болып, мекем, қормалым, қорғаушым, жел жағыма пана болған, күн жағыма сая болған қормалым қаза болушы жас адам болса жеткіншігім, бауырым, жал құйрығым, арманда кеткен арысым, бір ауыз сөзге зар қып кеткен балапаным. ТБ сөз түріндегі жоқтау айтылады. Көңіл айту-дауыс шығарып келушілер әредік дауыс тоқтаған аралықта, сырттағылар ерлермен қол берісіп, үйдегі әйелдер әйелдермен (туыс туғаны, құда жегжәт, дос жараны, әйелдерменде) қол берісіп сабырлық етіңіздер «қаза қайырлы болсын, өлмейтін адам жоқ, сынбайтын темір жоқ, иманы жолдас болсын, жаны жәннәттә болсын»! Деп көңіл айтады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
**Талды Бейіт** Ақтоғай ауданы жерінде,Тоқырауынға кұятын Жіңішке өзені қабағына таяу
жерде орналасқан. Сыртын айналдыра шикі биік
қоршау жасаған бұл қорымды жергілікті халық
Талды Бейіт деп атайды. Себебі бейіт ішіндегі жайқалып
тұрған жалғыз тал өзінің ерекшелігімен ел көңілін
аулайды. Ол өңірде мұндай ағаш бұрын-сонды
болмаған. Жергілікті халық аузында ол ерекше
ағаш тұкымын кезінде әкесі Нұрмұхамедтің
кабірінің басына Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхановтың отырғызғаны айтылады. 80-нің сеңгірінен асқан немере інісі Райымжан ақсақал бұл
сөзді растаған. Санкт - Петербург орман шаруашылығы институтының экономика факультетін бітірген Әлихан 1905 жылында Санкт-Петербургтен бразилия ағашының бірнеше жас шыбығын арнайы әкеліп, әкесінің бейітіне отырғызады. Сол жас шыбықтардың біреуі ғана зәулім ағашқа айналған. Қалғанын ашаршылық жылдарында Қарқаралыдан Балқашқа қарай шұбырған халық отынға пайдаланса керек. Әлиханның туған інісі Сымахан да осы бейітке жерленген. Ол кісі сексенінші жылдары қайтыс болған. Ұзақ жылдар Балқаш к
қаласында тұрған.Көзі тірісінде Сымахан ақсақал Талды Бейітнің қабырғасына тағы бір құлпытас орнатқан. Құлпытас мұнда жерленбесе де Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхановқа арналып, арыстың аты-жөні және қысқаша ғұмырбаяны
жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Біржан сал деген бетті қараңыз.*Көшеге қазақ даласын әнімен тербеген өнерпаз, ақын әрі композитор Біржан сал Қожағұл

Тұрлыбайұлының есімі (1982 жылы) берілген. Біржан сал Қожағұл Тұрлыбайұлы (1832-1897)
Солтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген. Біржанның *«Жанбота», «Көкек», «Ләйлім»* т.б.
әндердің халық арасына кең тараған. Ақынның Сара Тастамбекқызымен айтысы - қазақ айтыс
өнерінің шыңы саналады.

Көше Бостандық ауданындағы Орбита-1, Орбита-2, Орбита-3, Орбита-4 шағынаудандары
аралығында созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Әсеттің әдеби-мемориалдық мұражайы** — Әсет Найманбайұлының туғанына 125 жыл толуына орай қабылданған Қазақстан Үкіметінің 1990 жылы 19 наурыздағы қаулысына сәйкес 1990 жылы 19 қыркүйекте Семей облысы Үржар ауданы Мақаншы ауылында ашылған мұражай. 

Мұражайда 3 зал бар. Оған 1700-дей экспонат қойылған. Әсеттің тұтынған дүние-мүлкі, қызы Сәмөгейдің, ұлы Қожекенің және немерелерінің фотосуреттері, әр кездегі шығармалар жинақтары тағы басқа ақын өмірі мен шығармашылығынан мол мағлұмат береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Әсия Бозайқызы Абылаева**(1938 жылы туған),
актриса, ҚазКСР-інің халық артисі, 1990; ҚазКСР-інің еңбек сіңірген артисі, 1975; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының актерлік факультетін (1961) бітірген. 1964-1991 ж. Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының артисі. Абылаева Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш—Баян сұлуында» — Баян сұлу, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің «Қарагөзінде» — Қаракөз, Т. Ахтановтың «Сәулесінде» — Сәуле, Д. Исабековтің «Әпкесінде» — Қамажай, Э. Еврипидтің «Медеясында» — Медея, Шекспирдің «Макбетінде» — леди Макбет сынды рөлдерді сомдаған. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1982).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Фрейм** – бұл концептілік жүйенің құрылымдық әлеуметтерін танытатын қарапайым формасы. Ол концептінің ең жақын семаларынан құралады және ең жақын ассоциативтік таңбалар арқылы көрініс табады. Мысалы, өмір концептісінің фрейімдік құрылымы М.Мақатаевтың поэтикалық мәтінінде «тіршілік», «күнелту», «өмір кешу», «тағдыр», «жан бағу», «таңның атып, кештің батуы» сияқты таңымдық элементтерден құралады. Демек санада сақталған әрбір ақиқат фрейм бола алады. Олар белгілі бір ұғым мазмұнына сай шоғарланса концептілік жүйе құрайды.

Шал ақын шығармасында **өмір-өлім** концептісінің тілдік бейнеленуі.

Мысал
-----

Жігіттер **жалған дүние** бізден қалар, (фрейм)

Бір күні ажал келіп жанынды алар.

**Жан шығып** бұл өмірден кеткеннен соң, (фрейм)

Мал мүлкін әйел балаң бәрі қалар.

Өлімнен құтылмайсың қашсаңдағы,

Әкеңнен арсытандай ассаңдағы.

Алладан шынымен жарлық келсе,

Жұлдыз да жерге түсер аспандағы.

Пайдаланған әдебиеттер
----------------------

1. Тілеубердиев Б.М. Қазақ ономастикасының лингвоконцептологиялық негіздері. ДДА. –А. 2006.

2. Жанұзақов Т. Рысберген Қ. Қазақ ономастикасы. –А. арыс, 2007ж.

3. Г. Ж. Қайырбекова мақала (интернеттен)

4. Қазақ хандғы дәуіріндегі әдебиет «Хрестоматиясы». –А. ана тілі, 1993ж.