recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ALDONGAR Productions (Kazakhstan) кинокомпания** - көркем және деректі фильмдер өндірумен, Қазақстандық кино өнімнің халықаралық ақпараттық кеңістікте бәсекеге қабілеттілігін арттырумен, мәдени жобаларды бірлесе атқарумен айналысады.. Компанияның негізгі міндеті - Қазақстанның мәдени өміріндегі кино-телеөнімдердің жарыққа шығуын жекелеген азаматтардьң меценаттық қолдаулары нәтижесінде іске асыру. 

А.Р.К. - Қазақстандағы тұңғыш жеке материалдық- техникалық базасында Қазақстандық-ресейлік "Лики Евразии" атты сериямен әйгілі ғалымдар, жазушылар, мәдениет қайраткерлері мен жарқын көшбасшылар жайлы 5 тараудан тұратын циклді деректі фильмдер жасаған. А.Р.К. көптеген телеарналармен әріптестік қатынасын нығайтуда: "Культура" телеарнасы, Мәскеу қаласы Еуразиялық телевидение және радио академиясы, Мәскеу Еуразиялық телефорум, ЕАТР корпорациялық мүшесі, Халықаралық продюсерлік орталықтар мен Кинофорумдер ("Злата Прага", Монте- Карлодағы кинофестиваль, Орталық Қытай телевидениеci CCTV, Канада, Германия, Франция, Ресей продюсерлік орталықтары), "Никол-фильм" (Ресей), "Ибрус" (Ресей), "TOR" (Польша) және т.б. 

Компания негізін қалаушылары: Борис Шырдабаев, Әлия Увальжанова, Асқар Бапишев. Кинокомпанияның Жобалары: "Лики Евразии" (2006), "Боз-Салқын" (Қазақстан- Қырғызстан, 2007), "Түрлі- түсті эльфтер" (Қазақстан, Қытай, 2007), "Троя алтыны және Генрих Шлиманның дүниежүзілік жәдігерлер топтамасы" (Қазақстан, Ресей, 2008), "Александр. Нева шайқасы" (Қазақстан, Ресей, Израиль, Польша, 2008), "Сталинге сый" (Қазақстан, Ресей, Израиль, Польша, 2008), "Арман қала" ТВ сериал (2009), "Намыс- Көк Тәңірісі" (2009) - тарихи-линтвистикалық жоба. Мекенжайы: 050020. Алматы. Көктөбе -2 ықшам ауданы Қыз-Жібек көшесі 87 үй. Байланыс тел: 8 (727) 227-92-94.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Авторитарлық-бюрократиялық режим**
Мұндай режим саяси дағдарыс жағдайында пайда болады, әсіресе саяси өзгерістерді басынан кешіріп отырған
өтпелі қоғамдарға тән режимнің ең маңызды саяси міңдеті —
қоғамдағы саяси тұрақтылықты сақтау мен әлеуметтік дағ-
дарыстың, таптардың, этникалық, әлеуметтік топтардың
ашық теке-тіресіне ұласып кетпеуін қадағалау, сол себепті,
үстемдік етуші саяси элита ептілігімен ерекшеленеді, ол
қарсы тұрушы күштердің үстінде тұруға ұмтылады,
әлеуметтік демагогияға, кеңтаралымды үңдеулерге жүгінеді,
популистік бағдарламаларды ұсынады.
Режимнің міндеті — бұқараны тыныштандыру, олардың
саяси процеске қатысуын шектеу. Мұндағы негізгі ұраны саясатпен айналысу қажет емес, тек қана еңбек ету кіреді. Режим белгілі бір лидерге харизма жасай отырып, оның танымалдығын пайдалануы мүмкін. Режимде үстем партияны, халықгы біріктіретін идеологияны қалыптастыруға деген тенденция пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теориялық саясаттану. Оқулық. — Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2005. ISBN 9965-537-99-2
Милет қаласы - Ионийлықтардың орталығы. Археологиялық қазбалары.
**Ионийлықтар** немесе **иондар** (көне грекше: Ἴωνες, гр. *Ίωνες*)  - негізгі ежелгі грек тайпаларының бірі. 

"Ионийлықтар" атауы тайпаның түп атасы деп саналатын, аты аңызға айналған батыр Ионның есімінен шыққан. Аттика жерін, Эвбей аралының бір бөлігін, Хиос, Самос, Наксос т.б. аралдарды мекендеді. Біздің заманымыздан бұрын 11 - 9 ғасырларда Кіші Азияның (Иония обл.) батыс жағалауының орталық бөлігін, Қара және Мәрмәр теңіздері жағалауларын қоныстанды. Ионий диалектісінде көптеген адебиет сақталған (мысалы Гомер поэмалары, Геродот шығармалары т.б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том
**Қоныс мұнай-газ конденсат кен орны** — Қызылорда облысы Сырдария ауданында, Тереңөзек кентінен солтүстікке қарай 140 километр, Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 150 километр жерде. 1986–1988 жылдары сейсмиккалық барлау әдісімен табылып, 1990 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымдық жағынан екі күмбезді (оңтүстік және солтүстік) субмеридианды брахиантиклиналь, ал литология жағынан кен орны құмтастар мен алевролитті болып келеді.

Жатыс сипаты
------------

Мұнай қабатының жалпы биіктігі 30 м, газ қабатының биіктігі 45 м Тиімді және мұнай қаныққан қабаттық қалыңдығы 32,2 м, газ қаныққан қабаттың қалыңдығы 25 м. Мұнай қаныққан коэффициенті 0,68, газ қаныққан коэффициенті 0,65. Қанығу қысымы 9,58 МПа. Коллекторы терригенді, кеуекті, ашық кеуекті 19,6%, өткізгіштігі 0,015 микрометр.

Құрамы
------

Мұнайы жеңіл, тығыздығы 0,83 г/см3, күкірті аз 0,16 – 0,19%, парафині 12 – 15%, шайыры 9,3 – 10,72%. Бастапқы қабаттық қысым 11,2 – 11,35 МПа, температурасы 56°. 7 милиметр штуцердегі тәуліктік өнімділігі 70,1 – 72,7 м3.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Авторлық құқық объектісі. Жалпы ережелер**
1. Авторлық кұқық мақсатына, мазмұны мен маңызына, сондай-ақ берілу әдісі мен нысанына қарамастан, шығармашылық еңбектің нәтижесі болып табылатын ғылым, әдебиет және онер туындыларына қолданылады. 
2. Авторлық кұқық белгілі бір объективті түрге ие болған: 

1. ) жазбаша (қолжазба, машинкаға басылған, нотаға жазылған және сол сияқты);
2. ) ауызша (көпшілік алдында айтушылық, көпшілік алдында орындаушылық және сол сияқты);
3. ) үнжазба немесе бейнежазба (механикалық, сандық, магниттік, оптикалық және сол сияқты);
4. ) бейнелеу (сурет, нобай, көркемсурет, жоспар, сызба, кино, телебейне немесе фотокадрлар және сол сияқты);
5. ) көлемді-кеңістікті (мүсін, үлгі, макет, ғимарат және сол сияқты) түріндегі жарияланған туындыларға да, жарияланбаған туындыларға да қолданылады.

3. Заңның 6-бабының 1-тармағында аталған белгілері бар және дербес колдануға болатын туынды бөлігі (онын атауымен коса) Авторлық құқық объектісі болып табылады. 
4. Авторлық кұқық идеялардын, тұжырымдамалардың, принциптердің, әдістердін, жүйелердің, процестердің, жаңалықтардың, фактлердің өздеріне колданылмайды. 
5. Туындыға деген авторлық кұқық туынды жасалған материалдық объектіні меншіктену кұқығымен байланысты емес. Материалдық объектіні меншіктену кұқығының немесе материалдық объектіні иелену құқығынын озгеге берілуі, осы Заңның 18-бабында көзделген реттерді қоспағанда, сол объектіде көрсетілген туындыға қандай да болсын авторлық құқықтың ауысуына өздігінен әкеп соға алмайды.

Дерекөздер
----------
**Қонысбай** — Сыпсыңағаш қолатының солтүстік-батысындағы тұйық көл. Тобыл өзені алабында.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қамысты ауданы Жайылма ауылының солтүстік-шығысында 18 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Теңіз деңгейінен 260 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,2 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 7,6 км. Жазық келген жағалауында қамыс, құрақ өскен. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Суы қараша айында қатып, сәуірде ериді. Солтүстік-шығысында Білісқопа көлі, оңтүстігінде Қоңыртөбе тауы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Таза өнім** – кәсіпорын (фирма) ұжымы жаңадан жасалған құнды көрсететін құндық көрсеткіш; тұтынылмаған өндіріс құрал-жабдығының жалпы өнімі (оның бір бөлігі). Ол материалдық өндірістің барлық салалары бойынша сомасы өндірілген ұлттық табысты құрайды. Ол құны бойынша қажетті және қосымша құнды қамтиды. Қажетті өнімге негізінен жалақы сомасы (әлеуметтік мұқтаждарға аударымды қоса), қосымша өнімге пайда сомасы сай келеді. Таза өнім жалпы (тауарлық) өнім мен жұмсалған материалдық шығынның айырмасы арқылы немесе жалақы мен еңбекақының басқа да түрлерінің, пайданың және таза табыстың басқа да элементтерінің сомасы ретінде есептеледі. Есеп ағымдағы және салғастырмалы бағамен орындалады. Кәсіпорын өндірген өнімнің барлық номенклатурасы (сұрыпталымы) бойынша нормативтер негізінде есептелген Таза өнім нормативтік болып, ал оның құрамында өтемпұлдық аударымда ескерілетін болса, шартты Таза өнім деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Қонысбай** – Жақсы Тағылы тауларының оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Жұмыскер ауылының солтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1033 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейлері сай-жыралармен тілімделген. Етегіндегі тік жартастардың биіктігі 7 м-ге жетеді. Оңтүстік беткейінен Айса өзені бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон мен тас көмірдің альбитофир, порфирит жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты қызғылт топырағында қараған, тобылығы аралас бетегелі-бозды дала өсімдіктері өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Спирогира* - тұщы су қоймаларында тіршілік ететін ағза. Спирогирада жібі бір қатарға орналасып, ұзын жасушалардан құралған көпжасушалы балдыр. Ол өзге балдырлармен бірге жиналып, суға жасыл түс береді. Спирогира қолға алғанда жібектей жұмсақ болып сезіледі. Спирогираның құрылысын микроскоппен көруге болады. Оның жасушалары ірі. Жасуша қабықшасы астындағы цитоплазма ядроны қоршаған цитоплазмамен цитоплазмалық жіпшелер арқылы байланысады. Жіпшелердің арасын вакуоль шырыны толтырып тұрады. Жасыл түс беріп тұратын хроматофоры бір, екі немесе одан көп болады. Таспа пішінді хроматофоры жасушада оралма тәрізді орналасқан. Атауы осы қасиетіне негізделген. Ол өсімді және жынысты жолмен көбейеді. Өсімді көбею спирогира жіпшесі бірнеше бөлшекке немесе жеке жасушаларының бөлінуі арқылы жүреді. Әр бөлшегінің жасушасынан қайтадан спирогира жіпшесі пайда болады. Жынысты көбею жіптеріндегі екі жасушаның цитоплазмасының қосылуы арқылы жүреді.[1]

Галерея
-------

* *Спирогира*
* *Спирогира*
* *Спирогира* жасушасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2012. ISBN 978-601-282-426-1 56 бет
**Астероид Күні** – астероидтан келетін қауіптерді баяндау мен астероидтардың Жермен соқтығысу қауіпінің алдын алу әдістерін болжауға дағдыланған, халықаралық ақпараттық серіктестік. Астероид күні жылсайын 30 маусымда атап өтіледі, дәл осы күні Жермен Тунгус меториті соқтығысқан болатын, және бұл тарихымыздағы ең үлкен астероидтты апатқа алып келген болатын. Астероид күні 2016 жылдың желтоқсан айында БҰҰ Бас Ассамблеясындағы ресми декларацияда көрсетілді.[1][2]

Режиссер Григ Рихтерс, В612 Қорының директоры Даника Реми, НАСА Астронавты Рассел Швайкарт, және Queen тобының гитаристы әрі астрофизик Брайан Мэй Астероид күнінің бастаушылары болып табылады. Астероид Күні жайлы Декларацияға көптеген үздік ғалымдар, технологтар, мәдени қайраткерлер, кәсіпкерлер (олардың ішінде - Ричард Докинз, Билл Най, Питер Гэбриел, Алексей Леонов, Кип Торн, Лорд Мартин Рис, Брайан Кокс және т.б.) қол 
қойды.

Тарихы
------

2014 жылдың Ақпан айында, астрофизик әрі Queen тобының гитаристы, Брайан Мэй режиссер Григ Рихтерспен бірге қызмет жасай бастады, дәл осы кезде Брайан Мэй солтүстікке таман 51 градусы атты фильміне (Лондонға құлайтын үлкен астероид апаты жайлы фильміне) музықалық сүйелдеме жасаған болатын. 2014 жылы Starmus Festival  фестивалінде осы фильмнің көрсетілімінен соң, Рихтерс пен Мэй Астероид Күнін ұйымдастыру жайлы
жариялады.

Астероид Күні жайлы Декларация
------------------------------

Астероид Күнінің қазіргі жұмысшылары «Декларация 100Х» атты декларация жасады, онда Жерді астероидтармен болашақ соқтығысуынан сақтау жайлы идеяларды қолдау шақыратын ғалымдар мен технологтарға үндеу жазылған. Алайда декларацияға тек мамандар ғана емес, оған қоса бұл мәселенің шешуіне қызығушылығы бар барлық азаматтар қол қоя алады. 2017 жылдың мамыр айында, бұл декларацияға жүздеген атақты адамдар мен 40 мыңнан астам өзге ел азаматтары қол қойды. 

Декларацияда үш негізгі мақсат көрсетілген:

1. Мемлекеттік, Жеке және Қайырымдылық ұйымдардың көмегімен Жер шары тұрғындарына потенциалды қауіп төндіретін жер маңы астероидтарды анықтау және бақылау үшін әлемде бар технологияларды бірлестіру.

2. Анықталған астероидтардың санын жүз есеге арттыру және 10 жылдың көлемінде оларды 100 мыңға жеткізу.

3. Астероидтан келетін қауіп пен оның алдын алу әдістері жайлы тұрғындарды ақппараттандыру мақсатында Астероид Күнін бүкіл әлемде қабылдау. 2016 жылы БҰҰ Астероид Күнін ресми түрде қабылдауымен бұл мақсат орындалды деп есептейміз.

Сілтемелер
----------

* Астероид Күнінің ресми сайты

1. ↑  UNGA Resolution 2016 (A\_71\_492), "International cooperation in the peaceful uses of outer space" Dec. 6, 2016.
2. ↑  UNOOSA press release, "United Nations General Assembly proclaims 30 June as International Asteroid Day" Dec. 7, 2016.
Астеризм кабошондағы сапфир
**Астеризм**-сфералық немесе басқа дөңес қисық сызықты беттің көмегімен (кабошон), кристаллдың жарығымен пайда болатын жұлдызшалы фигура, кейбiр минералдардың кристаллдарындағы оптикалық эффекті.

Астеризм корундтар, (альмандин, демантоид) анар, (төрт сәуле жұлдызы) диопсид, берилл, кейбiр кварцтар, шпинелде айқындалады. Астеризмді шарттайтын негізгі себеп, ине сияқты қосындылардың кристаллында бар, бағдарлалған параллель бас кристаллографиялық өстер болып табылады. Мұндай қосындылардың жуандығы көрнектi жарықтың толқын ұзындығына жақын, және олар бiрнеше жүйелердi құрастырады, әрбір қосылғандарда параллель бағытталған, әртүрлi жүйелер қосындылардың арасындағы бұрыштар кристаллографиялық өстердiң арасындағы бұрыштарға сәйкес келедi.

Кристаллдың жарығымен бұндай қосындылардың торларындағы жарығы бір нүктелерінде "жұлдыз" байқалады. Жұлдыздың сәулелерiнiң саны кристаллды симметрияға байланысты болады. (Шпинделдер) Текше сингониясының кристаллдары екі өзара перпендикуляр жүйлері екі жолақтарды құрастырады, яғни төрт сәулелі жұлдызды, (берилл )корундтар қасында тригональ гексагоналды немесе гексагоналды сингонияның кристаллдарында, - үш жүйелердің қосындылары үш жолақтарды құрастырады, демек алты сәулелі жұлдыз.

(Лағыл, сапфир) корундатрдағы рутилдың ине сияқты микрокристаллдарын мұндай қосындылар ретiнде жиiрек алға шығады (әдетте бұл нәзiк қуысты өзекшелердi лағылдардағы жүйе). Жасаушы үш жүйе, әрбіреуіндегі микрокристаллдары тек қана өзара параллель емес, олар негізгі жазықтықта параллель бағытталған. Кейбір жағдайда он екі сәулелік астериз де кездеседі: бұл жағдайда корундты кристаллда екі супержүйелі қосындылар кездеседі: олардың әрқайсысының қосындыларын үш нормалды жүйелер құрастырады, алты сәулелі корундты астеризмдай, және бұл супержүйелер бір-бірінен 30° бұрышқа бұрылған. Екі супержүйенің барлық қосындылары біреуімен параллель, негізгі жазықтықтар. Бұл екi супержүйелер нәтижеде ортақ орталығы бар екi алты сәуле жұлдыздарын құрастырады. 1949 жылда келесi жылулық өңдеуi бар титанның диоксидiнiң қосымшасы бар шихтасынан алғашқы жұлдызша сияқты корундтары, кристаллдағы рутилдың шамданған рекристаллизациясымен синтез жасаған.

Дереккөздер
-----------

* Г. Смит. Драгоценные камни — М.: Мир, 1980. — С. 76.
**Астрид Анна Эмилия Линдгрен** (швед. Astrid Anna Emilia Lindgren, 14 қараша 1907 жыл, Виммербю, Швеция – 28 қаңтар 2002 жыл, Стокгольм, Швеция) – швед жазушысы. Балаларға арналған дүниежүзілік атақты кітаптардың авторы, оның ішінде «Шатырда тұратын Карлсон» және «Ұзын шұлық Пеппи туралы» тетралогиясы бар. Лилианна Лунгинаның орыс тіліне аударған кітаптары аса танымал болды. Оның шығармалары балаларға деген сүйіспеншіліктен туды. 1958 жылы балалар әдебиетінде Нобель сыйлығы деп аталатын Ханс Кристиан Андерсонның, 1989 жылы Альберт Швейцердің медалімен марапатталады. 1969 жылы Швед мемлекеттік сыйлығының иегері атанады. Стокгольмде оған арнап ескерткіш орнатылған.
*Басқа мағыналар үшін Ақшатау деген бетті қараңыз.*
Ақшатау жотасы
**Ақшатау жотасы**  – Сарыарқаның оңтүстік-шығысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысындағы Абай, Аягөз аудандары жерінде, Шыңғыстау жотасының оңтүстігінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай жалғаса созылып жатқан Қарақшы (биіктігі 1151 м), Жалтыртұмсық (биіктігі 1169 м), Қособа (биіктігі 1305 м) сияқты бірнеше жеке таулар мен шоқылар тізбегінен тұрады. Оларды Арсалаң, Ақшатау өзендерінің аңғарлары бөліп жатыр. Жотаның оңтүстік-батыс беткейі тіктеу, жартасты, биіктігі 1300 м-ден 1000 м-ге дейін күрт төмендейді. Солтүстік-шығыс беткейі еңістеу, бірте-бірте көлбеуленіп жазыққа айналады. Оңтүстігінен Балқыбек, Көксала, Қалғұтты, шығысынан Сарыбұлақ, солтүстігінен Шетембай, Терісайрық өзендері бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ақшатау жотасы палеозойдың кварцит, құмтас, әктас, конгломерат, эффузивті жыныстарынан құралған.

Өсімдігі
--------

Жотаның жалпақ төбелері мен беткейлерінің қоңыр топырағында далалық өсімдіктер (қараған, тобылғы, тасжарған, т.б. бұталар) өседі. Сайларында шоқ қайың, көктерек, тал өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
**Ақшаадыр**  – Солтүстік Балқаш маңындағы ұсақ шоқылы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Ең биік жері 586 м.

Жер бедері
----------

Шатқал, сайлармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылар мен жеке тау массивтерінен тұрады. Орталық бөлігінде тұщы сулы Сорбақ құдығы бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр және қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, көкпек өседі. Баурайы күзгі-көктемгі жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Астана туы** — Қазақстан елордасы Астана қаласының басты рәміздерінің бірі. 2008 жылы қабылданған.

Сипаттамасы
-----------

Астана байрағы пропорциясы 1:2, пішіні тік төртбұрышты және түсі көк болып келетін ту. Дизайнының ортасында сыртында алтын сәулелер салынған Астана елтаңбасы бейнеленген.

Тарихы
------

1998 және 2008 жылдары аралығында Астананың байрағы өзгеше болатын, ол елтаңбаның өзгеруімен байланысты ауыстырылған еді. Кейінірек латын әліпбиінің қабылданғаны және қаланың атауы Нұр-Сұлтан деп ауысымен байланысты

Тағы қараңыз
------------

* Астана
* Астана Елтаңбасы

Дереккөздер
-----------
**Қонақ** ***(Echіnochloa)*** – астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер.   

Дүние жүзінде тропиктік және қоңыржай аймақтарда таралған 25-тей түрі белгілі. Қазақстанның барлық аудандарында өсетін 2 түрі бар. Бау-бақша, егістіктерде, әсіресе күріш егістігінде, жол бойларында, елді мекендер маңында арам шөп ретінде жиі кездесетін түрі – қонақ тары (E. crus gallі).   

Биікт. 10 – 20 см. Сабағы түбінен бұтақтанған жалаң болып келеді. Ұзын жапырағы кедір-бұдырлы тілшіксіз жүйкеленеді де, ұшына қарай сүйірленеді. Дара гүлі қосжынысты, 2 – 4-тен шоқтанып сыпыртқы гүлшоғырына топталған, биікт. 20 см-дей. Масақ қабыршақтары 3, гүл қабыршағы қатаң, аталығы 3. Маусым – тамызда гүлдеп, жеміс cалады. Қ-тың екінші түрі – құрмақтың дәні Қызылорда және Оңт. Қазақстан облыстарында арпаның орнына пайдаланылады.  

*С. Арыстанғалиев*
**Райан Томас Гослинг** (ағылш. *Ryan Thomas Gosling*, 12 қараша 1980) — канадалық киноактер. 2007 жылы «Полу-Нельсон» (2006) фильміне түскені үшін «Оскар», 4 рет «Алтын глобус» (2008, 2011, 2012 — екі рет), «Спутник» (2007, 2012), Satellite Award (2007, 2012) сыйлықтарының номинанты атанған. 2008 жылы Зак Шилдспен Dead Man’s Bones музыкалық тобының негізін салады. «Фанатик», «Соединённые штаты Лиланда», «Дневник памяти», «Перелом», «Валентинка», «Эта дурацкая любовь», «Мартовские иды», «Только Бог простит», «Драйв» фильмдерінің арқасында танымал атанған.

Өмірбаяны
---------

Отбасы: әкесі-Томас Гослинг (ағыл. Thomas Gosling), анасы- Донна Гослинг (ағыл. Donna Gosling), әпкесі- Мэнди Гослинг (ағыл. Mandi Gosling). Райан Берлингтондағы Lester B Pearson High School және Корнуолледегі Gladstone Public School мектептерінде білім алды. Кішкентайында Бритни Спирс, Кристина Агилера және Джастин Тимберлейк сияқты жұлдыздармен The Mickey Mouse Club клубының мүшесі болған. Райан Dead Man's Bones группасының мүшесі. 2008 жылдың желтоқсанында Гослинг және оның жақын досы Зак Шилдс «In The Room Where You Sleep» альбомын шығарады.

Жеке өмірі
----------

Сандра Буллок (2002—2003 ), Рэйчел МакАдамс (2004—2007), Фамке Янссен (2007—2008), Джейми Мюррей (2009—2010) атты актрисаларымен романы болған. 2011 жылдан Ева Мендеспен кездеседі. 2014 жылдың 12 қыркүйегінде олардың қыздары дүниеге келді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Райан Гослинг
**Райграс** (лат. *Arrhenatherum*) – астық тұқымдасына жататын мал азықтық шөп. Екі туысқа жататын үш түрі бар. Биік Райграстың (Arrhenatherum) гүлі масақ, биікт. 80-160 см. Тамыры тереңге кететіндіктен қуаңшылыққа төзімді. Еуропада, Солт. Африкада, Азияда кездеседі. КСРО-ның Еуропа бөлігінде, Орта Азияда шалғындықта, таулы жерде тараған. Құнарлы саздақ және шым топырақта жақсы өседі. Биік Райграстың гүлдеген кезде шабылған пішені – жылқы мен сиырға құнарлы азық. Райграс араласқан шөптің әр гектарынан 40-60 ц пішен жиналады. 100 кг пішенде 46,7 азық өлшемі және 3,4 кг қортылатын протеин болады. Биік Райграстың көк шөбінің ащы дәмі болатындықтан малға астық және бұршақ тұқымдас шөппен араластырыпбереді. Шабындық Райграстың (Lolium perenne) биікт. 15-20 см-ден 60-70 см-ге дейін,сабағы жапырақты, гүлі масақ. Шабындық Райграс Кіші Азияда, Иран, Солт. Америкада тараған. Ұлы Британияда Райграс – көп жылдық шабындықта өсетін негізгі өсімдік. КСРО–да Кавказда, Бат. Сібірде, Орта Азияның таулы аймағында таралған. Құрғақшылыққа, суыққа төзімді. Малдың барлық түлігіне жақсы жемшөп. 100 кг пішенде 48,2 азық өлшемі және 4 кг қорытылатын протеин бар. Бір гектарынан 50-70 ц пішен жиналады.

Дереккөздер
-----------

М.Қаратаев. Қазақ совет энцеклопедиясы. 7 том
Спиритизммен айналысатын адам зұлым рухтармен тікелей байланыс жасайды. Спиритизмге бал ашу, сиқырлық жасау, дуалау, өлілерден көмек сұрау сияқты нәрселер жатады. Өзіміз жақсы білетіндей, спиритизм Ехоба үшін жеркенішті. Біз де ‘жамандықтан аулақ жүруге’ тиіспіз, сондықтан зұлым рухтармен байланысу ойымызға да келмейді. Мұндай сорақы әрекет көктегі Әкеміз Ехобаға қарсы жасалған барып тұрған сатқындық болар еді!

Алайда Шайтан дәл осы себеппен, яғни спиритизмге азды-көпті араласқанымыз Ехобаға сорақы сатқындық жасау болып есептелетіндіктен, бізді сондай істерге араластыруды көксейді. Мәсіхшіні жындармен байланысуға еліктіре алған әрбір жағдай — Шайтан үшін үлкен жеңіс.Мұны мынадай жайтпен салыстыруға болады: сарбаз өз әскерін тастап, жауларына сатылып кетсе, олардың әскербасының төбесі көкке жетер еді. Ол тіпті опасыз сарбазды бұрынғы әскербасының бетіне салық қылар еді. Сол сияқты, мәсіхші спиритизмге бет бұрса, өз еркімен әрі біле тұра Ехобадан бас тартып, Шайтанның қол астына барған болар еді. Шайтан соғыстан түскен "олжасына" қалайша қуанар еді десеңші! Ібілістің осылай жеңіске жеткенін қайсымыз қалар едік? Біз сатқын емеспіз ғой.

Дереккөздер
-----------

Құдайдың сүйіспеншілігі, Алматыкітап
**Раиса Ағыбаева** (12. 02. 1950 жыл, Ақмола облысы, Романов ауданы) - тележурналист..

```
Целиноград Мемлекеттік Педагогикалық институтын бітірген. Еңбеқ жолын Целиноград студиясының телевидениесінде редакторлықтан бастап, аға редактор, бөлім меңгерушісі, Қазақстан ұлттық арнасы "Астана" студиясының жауапты шығарушысы, "Ақшам" ақпарат бағдарламасының талдаушысы (1973-2002), "Вечерняя Астана" газеті бас редакторының орынбасары, ''KZ" газеті бас редакторының орынбасары (2007-2008), 2008 жылдан бастап республикалық әлеуметтік "ЖАН" журналының бас редакторы. Облыстық телерадиода эфирге шығарылымдар даярлау редакциясында басшылық жұмыстарын және телерадионың дикторлар тобына жетекшілік істерін атқарды. Республикалық ақпарат Бас редақциясына Есіл өңірінің күнделікті тыныс-тіршілігі жайлы бейне және киносюжеттер әзірледі. Ақпараттық-жарнамалық бағыттағы жаңа музыкалық "ТВ-Мозаика" бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі. Дикторлар Рабиға Аманжолова, Меруерт Омарова, Күрейш Хамчиев және т.б. өз еңбек жолдарын "ТВ-Мозайка" тележобасынан бастады. Ағыбаева Қазақ КСР Мемлекеттіқ телерадио комитетінің және облыстық телерадио комитеттің Құрмет грамотасының әлденеше мәрте иегері.
```

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Райбек Ромашұлы Меңдіғалиев** (1968 жыл 24 қыркүйек, Жәнібек ауданы) - спортшы, самбодан әлем біріншілігінің қола жүлдегері (1993), халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1994).

Спорттағы мансабы
-----------------

1985 жылы облыс чемпионы, республика біріншілігінің жүлдегері атанды. 1993-94 жылдары Харлампиев атындағы халықаралық турнирде 2 мәрте 3-орын, Голландияда олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша 1993 жылы өткен 4-ші дүниежүзілік ойындарда 3-орын алды. Сол жылы Кстово (Ресей) қаласында өткен әлем біріншілігінде қола жүлдегер атанды. Қазіргі таңда жаттықтырушы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Спинорлық есептеу**
---------------------

### Негізгі бағыттары

Спинорлық есептеу - спинорды зерттейтін математикалық теория. Әдетте физикалық шамалар белгілі бір координаталар жүйесі өзгерген кезде, бұл компоненттер белгілі бір заң бойынша түрленеді. Әр түрлі заңдарына қарай физикалық шамаларды вектор, тензор, псевдотензор, спинор ұғымы 20-шы ғасырдың басында екі бағытта (электрон спинін зерттеу және топтардың математикалық көрініс теориясын жасау кезінде) жүргізілген зерттеулердің (француз ғалымы Э. Картан, 1913; голлланд математигі Б. Л. Барден,1929) нәтижесінде пайда болды. Тензорлық есептеу тәрізді Спинорлық есептеу де ковариантты болып ажыратылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 152-бет
**Иннокентийшілдер** - 1908 жылы Россияның оңтүстігінде православиелік Балт монастырының иеромонахы Иннокентий (сектаның аты да осыдан шыққан) негізін салған қатігездік әрекеттегі секта. Өзін "қасиетті рухтың" жердегі жанды бейнесі деп жариялап, ақырзаманның жақын қалғандығын уағыздады, дінге сенушілерден қиямет- қайымға дайындалуды (дүние мүліктен, неке мен отбасыдан, моральдық нормаларды сақтаудан бас тартуды) талап етті. Бұл ілім Молдовияда және Украинада, негізінен селолық жердегі халықтың артта қалған топтарының арасында таралды. Иннокентийшілдер Октябрь революциясын дұшпандық ниетпен қарсы алды. Иннокентийшілдердің салт - жоралары ерекше қатыгездікпен дараланады. Сектада таяу уақытқа дейін құдайға қызмет етудің ең жақсы формасы ретінде өзін-өзі өлтіріп, құдай жолына жанын құрбан ету таралған болатын. Секта басшысының үйінде және сарайында құпия "өлім бөлмесі" болды. Оларда ондаған дінге сенушілер азап шегіп, аштан қатты. Мұндай құпия орындарда тақуа- изуверлерді тәрбиелеп шығару мақсатымен ұрлап әкелінген балалар мен жасөспірімдер бірнеше жылдар бойы ұсталды. Секта басшыларын жұрт алдында әшкерелеп, айыптағаннан кейін оның белсенділігі едәуір төмендеді. Қазіргі кезде Иннокентийшілдердің бірнеше ұсақ тобы сақталып қалған.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
**Фотографиялық материалдар**, *фотоматериалдар* - фотография мен кинематографияда фотографиялық кескіндердіалу үшін қолданылатын жарық сезгіш материалдар мен оларды химиялық жолмен өңдейтін фотографиялық реактивтер, сондай-ақ кейбір қосымша материалдар. Жарық сезгіш материалдар белгілі бір негізге жұқа етіп жағылған эмульсия қабатынан тұрады. Олар сол негіздің түріне қарай фотографиялық қағаз *(фотоқағаз)*, фотографиялық пластинка *(фотопластинка)*, кино- және фотографиялыө пленка *(кинопленка және фотопленка)* болып ажыратылады. Кейде негіз ретінде металл мен керамика да пайдалынады. Жарық сезгіш фотографиялық материалдар жарық және түс сезгіштігіне, мөлшеріне, т.б. қасиеттеріне қарай ажыратылады. Фотографиялық реактивтер жасырын фотографиялық кескінді көрінетін кескінге айналдыру не көрінетін кескінің сапасын жақсарту үшін қолданылады. Ол үшін айқындағыш, бекіткіш *(фиксаж)* және илік заттар пайдалыналады. Кейбір ерітіндер, бояулар арқылы негатив не позитив кескіндердің сапасы жақсартылады. Ал қосымша Фотографиялық материалдарға жарық сезгіш фотографиялық материалдарды жарықтан не ылғалдан қорғайтын арнаулы қағаздар, кинопленкаларды жалғау үшін қолданылатын желімдер, т.б. жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан. Ұлттық энциклопедия/Басредакторы.Б.Аяған. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, 2007. - 222 бет/ ISBN 9965-893-10-1
**Фотоаппарат, фотографиялық аппарат, фотокамера** – нәрсенің оптикалық кескінін фотопленканың, фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына түсіруге арналған оптикалы-механикалық құрылғы. Бұл қозғалмайтын немесе қозғалатын (видео немесе фильм) көрініс болуы мүмкін. «Камера» термині латын тілінен аударғанда «қараӊғы бөлме» деген сөздерден құралған. Себебі бастапқы кезде суреттерді қараӊғы бөлмелерде шығарған. Фотокамераныӊ жұмыс істеу принципы адамныӊ көзініӊ көру қызыметініӊ механизміне ұқсас.

Оның әуесқойлық, кәсіптік және арнаулы түрлері бар.

Фотоаппарат (оптикада)
======================

Фотоаппарат - бұл проекциялық аппарат тәріді нәрселердің нақты, кішірейтілген кескіндерін экранда (фотопленкада) алуға көмектесетін аспаптарға жатады. Ол жарық өткізбейтін жабық камерадан тұрады. Фотоаппараттың негізгі бөлігі - линзалар жүйесінен тұратын объектив. Объективтің өмегімен жарықталынған нәрселер фотопленкаға немесе жарықты сезгіш қабаты бар фотопластинкаға проекцияналады.

Жарық проекциясына арналған нәрсе әрқашан аппараттан тыс орналасады: d>2F. Фотопластинка аппараттың ішіндегі кассетада объективтен F<f<2F қашықтықта болады. Демек, нәрсенің шын кескіні кішірейтіліп және төңкертіліп шығады. Пластинкада немесе пленкада анық кескін алу үшін объективті фотокамераның артқы қабырғасына қатыстыжылжытады. Кескінді түр іздеу терезесінен бақылайды.

Фотоаппараттың негізгі бөлігі - диафрагма. Ол нәрсенің жарықтандырылуы мен ақындығын реттеп отырады.
**Иннокентий III** (Innocentius III), Лотарио ди Сеньи (Lotario di Segni) (1160/61, Ананьи, - 16.7.1216, Перуджа) - 1198 жылдан Рим папасы.

Иннокентий III католик шіркеуінің беделін көтеру мақсатымен Еуропа мемлекеттерінің саяси мәселелеріне араласты. Ол папалықты дүниелік(барлық әлемдік) өкіметтен жоғары қоюға ұмтылды. Барлық елдерде өктемдігін жүргізу үшін өзіне бой сұнбаған елдерді шіркеуден бөліп тастап отырды. Англия, Швеция, Дания, Португалия т.б елдердің корольдарын өзіне тәуелді етті. Ол Пруссияда өз үстемдігін орнату үшін 1202 жылы Семсерлер орденін құрды. Папаның қолдауымен бұл орден рыцарьлары Ливония және Эстония жерлеріне жорық жасады. Иннокентий III тұсында папашылықтың ықпалы барынша арта түсті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том.
**Щара** (белор. *Шчара*, польск. *Szczara*) – Беларусьтағы Брестская мен Гродненская облыстарының өзені. Неманның сол саласы. Ұзындығы – 325 км, алаптың ауданы – 9990 км². Бастауы Беларусь атызының маңында. Қарлық түсімі басым; ақпан айының соңынан мамыр аспасына дейін. Орта су шығыны – 31 м³/сек.. Мұзбасу әдетте қаңтардан наурызға дейін болады. Выгонощанское көлінен Ясельда өзенімен (Днепр бассейні) Огиндік каналымен байланысқан.

Төменгі және ортаңғы ағын шлюзы Миничи су қоймасы орнатылған.

Салалары: Артычанка, Гривда, Исса және т.б.

Щараде Слоним және Ляховичи қалалары орналасқан.

Атаудың шығу тегі
-----------------

Гидроним балтық šaras «жіңішке» дегеннен шыққан. Немесе финно-угордан шар «бұғаз, сала». 

Шынында Щара тіптен жіңішке емес. Керісінше айтарлықтай кең өзен. Оның атауы ежелгі географиялық терминнан шыққан. Мағынасы «өзен, бұлақ, ағын». Гидронимдер сар-/тур-/чар-/шур-/щар- (Сервеч, Сергуч, Турья, Туросса, Черес, Черея, Шура, Шурица, Щара, Щарка және т.б.) түбірлерін угордық тур, сор, шор – «көл», удмурттық шур- «өзен, бұлақ», коми сер, шер, шор – «өзен, бұлақ, еріген су», венгерлік ар, ер – «бұлақ, өзен, ағын» дегенмен салыстыруға болады.

Сілтемелер
----------
Орбатилардың бұрыштық көрсеткіштері. 
**Астродинамика** - жасанды аспан денелерінің, Жер мен Айдың жасанды серіктерінің, ғаламшар аралық автоматты стансаларының т.б. аспан денелерінің қозғалысын зерттеуге арналған аспан механикасының көп қолданылатын жаңа бөлімі.

Астродинамика алғашқы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін (1957 ж.) тез дами бастады. Астродинамика әдебиеттерде "космодинамика", "аспан баллистикасы", "ғарышқа ұшу динамикасы" деген терминдер түрінде де кездеседі. Классикалық аспан динамикасында Ньютонның тартылыс заңы бойынша аспан денелерінің өз ара тартылысы ескерілсе, ал Астродинамикада оған қосымша Жер атмосыерасының кедергісі, күн сәулесінің қысымы, Жердің магнит өрісі, космостық аппараттардың автоматты түрде немесе Жерден берілген команда бойынша басқарылатындығы еске алынады.

Жасанды аспан денелерінің қозғалысын анықтау үшін Астродинамикада бұрыннан дамыған классикалық аспан механикасының әдістері қолданылады. Бірақ жасанды аспан денелерінің қозғалысына көптеген күш әсер ететін болғандықтан, олардың қозғалыс теңдеулерін құрғанда, аналитикалық механиканың, аэродинамиканың, автоматтық басқару теориясының т.б. жетістіктерді пайдаланылады. Ал осы теңдеулерді шешу үшін жаңа тәсілдер жетілдірілуде.

Жасанды аспан денелерінің орбиталарын анықтау үшін электрондық есептеуші машиналар қолданылады. Мұнан басқа классикалық аспан механикасында кездеспейтін, Астродинамиканың өзіне тән орбиталарды жобалау мәселесі бар. Мұнда жасанды аспан денелерін ұшыру шарттары және олардың қозғалысын алдын ала белгіленген шарттарға келтіретін басқару программалары қарастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

* *Bate Roger R.* Fundamentals of Astrodynamics —  New York: Dover Publications, 1971. — ISBN 0-486-60061-0.

* *Sellers Jerry J.* Understanding Space: An Introduction to Astronautics / Kirkpatrick, Douglas H. — 2. —  McGraw Hill, 2004. — P. 228. — ISBN 0-07-242468-0.

* Air University Space Primer, Chapter 8 - Orbital Mechanics.  USAF.
**Конъюнктуралық зерттеулер** - өнімдерді тауар рыногында сатуды және патент-лицензия ахуалының мүмкіндіктерін анықтап, білу негізге алынған ғылыми-зерттеу (сондай-ақ сұраным мен ұсынылымды талдау) қызметінің бір түрі. Оның сыртқы сауда қарым-қатынастарында ұтымда тактика қолдануда, экспорт пен импорттың құрылымын үйлесімді етуде маңызы аса зор. Конъюнктуралық зерттеулердің ерекшелігі — әдетте ол болжау ісі қысқа мерзімге (1—1,5 жылға дейін) арналады. Ұзақ мерзімді болжамдар рынок пен экономиканың ұзақ уақыттан бергі дамуының бағыт-бағдарын талдау жолымен жасалады. Жалпы экономикалық және салалық статистика, техника-экономикалық және фирмалық жарияланымдар, каталогтар, жарнама, көрмелер, жәрмеңкелер, шетелдерге іссапармен бару, ғылыми бас қосулар, саудасаттық жүйесімен түсетін деректер, техникалық қызмет көрсету жүйелері, тұғынушыларға сұрау салу, кеңесші фирмалардың қызметі, экономикалық барлау осы мәселелерге қажет ақпараттың негізі көздері болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
Координаттар: 45°59′42″ с. е. 48°31′12″ ш. б.﻿ / ﻿45.995° с. е. 48.52° ш. б.﻿ / 45.995; 48.52 (G) (O) (Я)

**Астрахан қорығы** (орыс. *Астраханский ордена Трудового Красного Знамени государственный природный биосферный заповедник*) - Ресейдің Астрахан облысында Еділ атырауының Каспийге таяу жерінде орналасқан қорық. Ол Еділ атырауының табиғатын зерттеп, мекендейтін құстардың ұялайтын, түлейтін жерлерін, кәсіптік маңызы бар балықтың ұрық шашатын және қыстайтын орындарын қорғау үшін 1919 ж. ұйымдастырылған. Ауданы 67 917 га, өсімдігі қалың.

Қорық бір-бірінен оқшау жатқан үш бөліктен тұрады:

* атыраудың батысында Дамчик
* орталығында Трехизбин
* шығысында Обжоров деген бөліктері бар.

Құрғақтағы, судағы жануарлардың тіршілік ортасы Еділ атырауының табиғат жағдайымен байланыстырыла зерттеледі.

Астрахан қорығын құстың 260-қа тарта түрі мекендейді. Құстар қайтатын, ұялайтын және түлейтін кезде, Астрахан қорығына құс көп (үйрек, аққу, тырна, бірқазан т.б. ) келеді.

Балықтан 60-тан астам түрі бар: сазан, жайын, шортан, алабұға бар.

Сүткөректілердің 17 түрі бар: қабандар, қасқырлар, түлкілер, т.б.

Дереккөздер
-----------

* *Житков Б. М.* Астраханский заповедник // К двадцатилетию Астраханского госзаповедника. — М. 1940. — 80 с.
* Г. А. Кривоносов, А. Ф. Живогляд. Астраханский заповедник // Заповедники европейской части РКФСР. II / Под ред. В. В. Соколова, Е. Е. Сыроечковского. — М.: Мысль, 1989. — С. 264—292.
**Малайсары жотасы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік-батысында, Іле өзенінің оң жағалауынан бастап ендік бағытта созылып жатқан жота.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Талғар және Жетісу облысы Кербұлақ аудандары жерінде орналасқан. Солтүстігінде Мойынқұм құмымен, оңтүстігінде Итжон үстіртімен шектеседі. Жота батыстан (718 м) шығысқа (1406 м) қарай биіктейді, жалпы ұзындығы 80-85 км, енді жері 20 км-ге жетеді.

Жер бедері
----------

Солтүстігі мен оңтүстігінің адырлы беткейлері қатты тілімделген. Олардан жаз айларында құрғап қалатын шағын өзендер бастау алады.

Климаты
-------

Климаты тым континентті. Ауа райының орташа температурасы қаңтарда -8-12°С (кейде -34°С-ке дейін төмендейді), шілде айында 24-28°С (кейде 35°С-қа дейін жоғарлайды). Жауын-шашынның орташа мөлшері қыс айларында 50-200 мм, жаз айларында 150-180 мм.

Топырағы, өсімдігі мен жан-жануарлары
-------------------------------------

Топырағы батысында - сұр, шығысында - бозғылт қоңыр. Өсімдіктері - жусан, бетеге, селеу, көде, қау, ебелек аралас әр түрлі шөптер. Жота қойнауын тышқан, кесіртке, жылан, т.б. жәндіктер, торғай, бұлдырық т.б. құстар мекендейді.

Елді-мекендері
--------------

Жота баурайында қыстаулар (Тоғызқұдық, Қопалы, Малайсары, т.б.), қоныстар (Көкбастау, Кербұлақ, т.б.) мен бұлақтар орналасқан. Шығысындағы Кербұлақ ауданының орталығы Сарыөзек ауылы маңында Малайсары жотасының етегімен Түрксіб темір жолы және Алматы-Өскемен автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ананьин мәдениеті**  — б.з.б. 7-3 ғ-дағы Еділ мен Орал өңірін, Кама мен Вятка өзендерінің бойын мекендеген көне тайпаларға тән қоныстар мен зираттар тобының жиынтық атауы. Татарстандағы Ананьин а. маңынан табылған. Алғаш 1958 ж. зерттелген. Зираттар жер бетінде анық көрінбейді. Оларды қабірлердегі құлпытастардан ғана байқауға болады. Акоза, Тетюш, Новомордва-1, Луговской, Ананьин т.б. зираттардағы мәйіттер үстінде қимасы жоқ (алғашқы кезде қима үлгісімен жасалған ағаш жәшіктер болуы мүмкін) қарапайым топырақ қабірлерге аяғын, кейбіреулерінде басын өзенге қаратып қойылған. Ішінара мәйітті өртеу әдісі де қолданылған. Қоныстары шағын (100-120х50-70 м), бірақ айналасы топырақ жалдармен, орлармен, кейде айнала ағаш қоршаулармен бекітілген. Тұрғындардың негізгі кәсібі — егіншілік, мал ш. аңшылық, балық аулау болған. Қыш ыдыстар, тас, мыс, қоладан және темірден жасалған орақ, пышақ, дән үккіш, келі сияқты бұйым түрлері көп сақталған. Қола мен темірден жасалған түрлі қару-жарақ: найза, жебе ұштары, балта, қанжар, семсер т.б. жиі кездеседі. Мұның бәрі жергілікті тұрғындардың ежелгі сақтар сияқты киінгенін көрсетеді: басына төбесі шошақ тымақ, шалбар мен қысқа комзол киіп, сыртынан ақинақ, балта сияқты қарулар ілінген жауынгер белдігін тағынған. Олар көршілес жатқан дала тайпаларымен байланыста болған. А. тайпалары қазіргі удмурт, коми халықтарының арғы тегі болуы мүмкін. Әдеб.: Збруева А.В. История населения Прикамья в Ананьинскую эпоху, М. 1952; Халиков А.Х. Волго-Камье в начале эпохи раннего железа, М. 1977.
**Қазантаев** Қонысбек Төрешұлы (1923, қазіргі Қызылорда қалалық округі, Қызылжарма ауылы – 17.8.2000, Қармақшы ауданы) – қоғам қайраткері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 

Қазалы орыс-қазақ педагогикалық училищесін (1942), Алматы жоғары партия мектебін (1950) бітірген. 1945 – 63 жылдары Қармақшы аудандық атқару комитетінде жауапты хатшы, төрағаның орынбасары, төраға, 1963 – 75 жылдары Тереңөзек (қазіргі Сырдария), 1975 – 85 жылдары Жалағаш аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. Қазантаев «Құрмет белгісі» (1958), Еңбек Қызыл Ту (1971), Ленин ордені (1966, 1973, 1976), «Октябрь революциясы» (1981), «2-дәрежелі Отан соғысы» (1988) ордендері, медальдармен марапатталған. КСРО және Қазақстан Жоғарғы кеңестеріне депутат болған. Қызылорда қаласында бір көшеге Қазантаев есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Гельминтоздар** (грек. *helmіns, helmіnthos* – іш құрт) – паразит құрттардың адаммен, жануармен және өсімдіктердің организміне еніп, көбеюі салдарынан пайда болатын ауру түрлері. 

  

Гельминтоздар адамда сорғыш, таспа, жұмыр, т.б. құрттардың паразиттік тіршілігі салдарынан пайда болады. Гельминтоздардың аталуы ауру туғызатын құрттардың түріне қарай. Олардың тек адамда (аскаридоз, энтеробиоз, т.б.) немесе адам мен малда қатар кездесетін гельминтозооноздар (фасциолез), (трихинеллез), (эхинококкоз) түрлері белгілі. Гельминтоздарға қарсы арнайы дәрілер – антгельминттер қолданылады.Гельминтоздар ауыл шаруашылығы малдарында көп кездеседі, қазір оның 2000-нан астам түрі белгілі. Мыс. қойларда мониезиоз, эхинококкоз, протостронгилез, т.б. ірі қара малда – фасциолез, эхиноккоз, т.б.; жылқыда – стронгилятоз, құстарда – аскаридиоз, полиморфоз, т.б.; балықтарда – ботриоцефалез, диплостомоз, т.б. кездеседі.

Гельминтоздар ауруларын сақтану шаралары: тазалық сақтау. Іш тазартатын дәрілер ішу. Үй жануарларын малдәрігерлік тексеруден өткізіп, ауырған малды бөліп алып, дәрі-дәрмекпен емдеу, мал қалдықтарын биотермиялық жолмен өңдеу, ортаны қоздырғыштарынан тазарту.

Дереккөздер
-----------
**Анар Жеңісханқызы Серкенова** – Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі. 1968 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, «Медведька» ауылында дүниеге келген. Ауылдағы орыс орта мектебін үздік бітірген. 1985-1986 жылдары Талдықорған қаласы Заң техникумында білім алған. Белсенділік танытқан Анар техникумның идеологиялық саяси секторын басқарған. Желтоқсан көтерілісі кезінде жала жабылып, бір жарым жыл түрмеде отырған. Анар Жеңісханқызы тек 11 жылдан соң, яғни 1997 жылы ақталғаны туралы қағазды қолына алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы.
**Поляриметрия** - жарықтың поляризациялану дәрежесін және ортаның оптикалық активтілігін өлшеуге негізделген зерттеулер тәсілдері.

Поляриметрия әдісі поляризацияланған жарықты зерттеуге негізделген. Поляризация жазықтығының айналу бұрышын өлшейді, ол анықталатын заттың концентрациясына тура пропорционал мән:

β = (α\*l\*T) / 10
мұндағы β - поляризация жазыктығының айналу бұрышы; α - поляризация жазықтығының меншікгі айналымы, ол зат табиғатын білдіреді; l - кювета ұзындығы (түтікше), см; Т - анықталатын заты бар ерітіндінің титрі, г/см3.

Өлшенетін бұрыш аналитикалық сигнал болады. Табиғи жарық сәулесінің толқыны барлық жазықтықта болады, және оның бағыты перпендикуляр. Анализ жасаған кезде толқыны тек бір жазықтықта поляризацияланған сәуле қажет. Ол үшін арнаулы кристалдары бар, жарық сәулесі өткен кезде поляризацияланатын қондырғыларды (поляризаторлар) орналастырады. Осындай сәулені оптикалық активті заты бар ерітіндіден өткізсек, онда өткен жарықтың жазықтық бұрышы белгілі бір бағытқа айналады - оны поляризация жазықтығының айналу бұрышы деп атайды.

Қондырғыларда анализатор болады, ол поляризациялау жазықтьнының бұрылу бұрышын анықтайды.

Поляриметрияны зерттеудің схемасын былай жасауға болады:

Поляриметрия әдісінің негізгі мәселесі - анализге алынған заттың оптикалық активтігі.

Анализге берілген заттың концентрациясын анықтау үшін градуирленген қисық, молярлы қасиет әдісін қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
2. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алма-ты:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Полярографиялық максимумдар**. Кейде шекті ток толқыны полярографиялық қисықтарда өзінін ең жоғаргы биік шоқтығына жеткеннен кейін де тұракты болмай, оның одан әрі жоғарылауы (не төмендеуі), яғни қисықтың максимумы байқалады. Мұндай максимумдар (биік шоқтықтар) талдау нәтижесінде полярографиялық қисықтың бұрмалануына, сөйтіп едәуір қателіктерге келтіреді. Максимумдар толқынның шын мәнінен екі не одан да көп рет жоғары болатын өркеш не сүйірше түрінде болуы мүмкін. Максимумдарды бірінші және екінші текті деп бөледі. Сүйірше шоқтықтарды бірінші текті, жаймалау өркешті шоқтықтарды екінші текті деп атайды. Бірінші текті максимумдар барлық электрактивті бөлшектер үшін фонның сұйытылған ерітінділерінде жиі пайда болады: катиондарда, аниондарда, молекулаларда сулы және сусыз ортада олардың тотығуы және тотықсыздануы кезінде пайда болады. Мұнымен қатар, оң және теріс максимумдар түрі де кездеседі: біріншісі, электр капилляр қисығының оң тармақшасына сәйкес кезінде, ал екіншісі, қисыктың теріс тармақшасы кезінде пайда болады. Бұл құбылыс өсіп келе жатқан тамшы маңындағы ерітіндіні араластырған сәтте сынап тамшысының беткі қабатына иондардың адсорбциялану құбылысымен түсіндіріледі. Потенциалды бергенде сынап бетінде судың дипольді молекуласы мен иондар адсорбциялануын туғызуға қабілетті, әртекті электр өрісі пайда болады, өйткені электролиздің басында адсорбция жылдамдығы иондардың разряды жылдамдығынан артық болады да, тамшы бетінде деполяризатор көбірек жиналып, ток шамасы Es жеткенде, ток өлшемі шекті тоқтан артық болады. Ал екінші тектегі максимум сынап тамшысының капиллярдан үзіліп, түскен сәтте пайда болады. Бірінші және екінші тектегі максимумдар бір мезгілде пайда болуы мумкін. Әдетте, оларды кейбір бояулар мен желатин сияқты беткі активті органикалық заттарды қосу арқылы жояды. Максимумдарды басу үшін ионсыз детергент Х-100 гритонды пайдаланады (10мл яғни ~ 0,1мл 2% ерітінді қосады). Алайда оны көптеп қосуға болмайды, өйткені өлшеу мәні өзгеріп, максимум орнына жарты толқын потенциалының ығысуы шығады. Мұны кей деполяризатор концентрациясын таңдап, реттеу арқылы да болдырмауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Раиса Ивановна Полищук
**Раиса Ивановна Полищук**

1946 жылы 8 шілдеде Петропавл қаласында туған. Орыс.

Петропавл педагогикалық училищесін (1964) бастауыш сынып мұғалімі мамандығы бойынша; Петропавл педагогикалық институтын (1971) тарих пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген.

1963 жылдан - Петропавл қаласы №4 орта мектебінің уақыты узартылған топтың тәрбиешісі, 1964 жылдан - бастауыш сынып мұғалімі. 1977 жылдан - Петропавл қаласы №35 орта мектебінің тарих пәнінің мұғалімі, 1980 жылдан - директоры. 1990 жылдан, №35 орта мектептің директоры қызметін атқара жүріп, жаңа типтегі мектеп - гимназия Құру бойынша авторлық жобасын жасай бастады. 2002 жылдан - жоба бойынша жасаған жұмысын аяқтаған соң -
Петропавл қаласындағы Бірінші гимназияның директоры. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының Қазақстан Халқы ассамблеясының атынан депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі.

Солтүстік Қазақстан облысы бойынша «Лад» славям мәдениеті қоғамы төрағасының орынбасары. ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2005). СҚО Құрметті азаматы.

Діни көзқарасы - православиелік.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев,М. Тэтчер.

Үйленген. Жұбайы - Полищук Владимир Архипович. Қыздары - Мартемьянова Оксана Владимировна (1968 жылы туған), Полищук Снежана Владимировна (1978 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2