**Амангелді ауданы** — Қостанай облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлініс. Аумағы — 22,6 мың км². Алғаш "Батпаққара ауданы" деген атпен 1928 жылы құрылды. 1936 жылы оған халық батыры Амангелді есімі берілді. Аудан орталығы — Амангелді ауылы.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Батысында Жангелдин, Науырзым аудандарымен, шығысында Арқалық қаласымен, солтүстігінде Ақмола облысының Жарқайың ауданымен, оңтүстігінде Ұлытау облысының Ұлытау ауданымен шектеседі.

Торғай үстіртінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Оңтүстік-шығысын Жыланшықтүрме (абсолюттік биіктігі 250–300 м) қыраты, Айғыржал (300–350 м) және Қырғыш тауларының солтүстік сілемдері (500 м) алып жатыр. Батыс жағының едәуір бөлігін "Торғай қолаты" деп аталатын ескі аңғардың шығыс беткейі қамтиды. Оған шығысынан Сарыөзен, Торғай, Жыланшық өзендерінің аңғарлары келіп түйіседі. Жер бедері ойлы-қырлы, таулы-ойысты болып келеді. Кен байлықтары: қоңыр көмір, темір кентасы, боксит және құрылыс материалдары.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
---------------------------------------

Климаты тым континенттік, қысы суық, жазы ыстық және қуаң. Қаңтардың орташа температурасы — -16–-22°С, шілдеде — 22–24°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері — 250–350 мм. Топырағы солтүстік пен солтүстік-шығыста қоңыр, оңтүстік мен оңтүстік-шығысында ашық қоңыр. Сортаң топырақ та кездеседі. Ауданның Торғай және оның саласы Жалдама өзендеріне дейінгі солтүстік бөлігін жусан аралас бетегелі, селеулі, жусанды, көкпекті шөп өскен құрғақ дала алып жатыр. Оңт-ндегі шөлейт аймақта ақ жусан, көде, еркек шөп, қара жусан, көкпек және бұйырғын өседі. Өзен жағалауында, ойпаңдарда галофит өсімдіктері аралас бидайықты, өлеңшөпті шалғын өседі. Жабайы аңдардан: қасқыр, түлкі, киік-сайғақ, борсық, ондатра, жабайы шошқа, қоян, дала бүркіті, көкек, қарға, ұзақ, сауысқан, жабайы көгершін, тоқылдақ, аққу, тырна, дуадақ, кекілік, бөдене тағы да басқа түрлері бар. Су айдындарында шортан, алабұға, ішінара, тұқы, сазан балық түрлері тараған.

Су торабы
---------

Аудан Торғай, Ұлы Жыланшық өзендерінің бас жағы мен салалары — Сарыөзен, Жалдама және Қараторғайдың орта және төменгі ағыстары алабын қамтиды. Сарыөзеннің салалары — Үлкен Дәмді, Мойылды және Жалдама өзендері және Амангелді бөгені жер суғаруға кеңінен пайдаланылады. Аудан аумағында Балықты, Топалаң, Қоғалыкөл, Шақпақ, т.б. көлдер бар.

Шаруашылығы
-----------

Ауыл шаруашылық жерінің аумағы — 2689,6 мың га. Оның ішінде егістік — 244,0 мың га, шабындық — 95,2 мың га, жайылым — 2339,4 мың га (2006). Аудан аумағын Қостанай–Амангелді, Амангелді–Арқалық, Арқалық–Есіл автомобиль жолдары, Арқалық–Есіл темір жолының оңтүстік бөлігі басып өтеді.Аудан қалыпты көлік желілерімен қамтамасыз етілген. Жалпы пайдаланыстағы авто көлік жолдарының ұзындығы — 806 шақырым, оның ішінде 262 шақырым — асфальтталған жолдар.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  16938 | ▲22232 | ▲22770 | ▼20542 | ▲27998 | ▼21244 | ▼17660 | ▼16076 |

Тұрғындар саны – 16 475 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 98,48%, орыстар – 1,52%, украиндар – 0,18%, немістер – 0,17%, басқа ұлт өкілдері – 0,23%.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

30 елді мекен 10 ауылдық округке біріктірілген:

Аймақ картасыАймақ картасы

| Әкімшілік бірлік | Орталығы | Елді мекендері | Халқы (2021) |
| --- | --- | --- | --- |
| Ақсай ауылдық округі | Ақсай ауылы | 1 | ▼349 |
| Амангелді ауылдық округі | Амангелді ауылы | 5 | ▼7395 |
| Амантоғай ауылдық округі | Амантоғай ауылы | 4 | ▼1204 |
| Байғабыл ауылдық округі | Байғабыл ауылы | 3 | ▼707 |
| Қабырға ауылдық округі | Қабырға ауылы | 2 | ▼273 |
| Қарасу ауылдық округі | Қарасу ауылы | 4 | ▼947 |
| Құмкешу ауылдық округі | Құмкешу ауылы | 2 | ▼519 |
| Тасты ауылдық округі | Тасты ауылы | 3 | ▼513 |
| Үрпек ауылдық округі | Үрпек ауылы | 4 | ▼1360 |
| Үштоғай ауылдық округі | Үштоғай ауылы | 2 | ▼440 |

Ірі елді мекендері
------------------

| Атауы | Халқы (2009) |
| --- | --- |
| Амангелді | ▲ 7569 |
| Үрпек | ▼ 1342 |
| Қарасу | ▼ 1076 |
| Амантоғай | ▼ 1001 |
| Байғабыл | ▼ 851 |
| Құмкешу | ▼ 802 |
| Есір | ▼ 731 |
| Тасты | ▼ 508 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)
3. ↑  Ресей империясы,  КСРО халық санақтары
4. ↑  ҚР халық санақтары

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Селолық округтер(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚостанай облысы |
| --- |
|  |
| Орталығы: **Қостанай**  |
|  |
| Аудандары | 
Алтынсарин • Амангелді • Әулиекөл • Бейімбет Майлин • Денисов • Жангелді • Жітіқара • Қамысты • Қарабалық • Қарасу • Қостанай • Меңдіқара • Науырзым • Сарыкөл • Ұзынкөл • Фёдоров | Қостанай облысы елтаңбасы |
|  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | 
Арқалық • Қостанай • Лисаковск • Рудный |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қостанай облысы Амангелді ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ағаштыкөл •
 Айтбай •
 Ақайдар •
 Ақкісі •
 Ақсай •
 **Амангелді** •
 Амантоғай •
 Әбу Сыздықов •
 Байғабыл •
 Горняк •
 Есенбаев • Есір •
 Жалдама •
 Жаңатай •
 Жаңатұрмыс •
 Жетібай •
 Кемер •
 Қабырға •
 Қарақұдық •
 Қарасу •
 Қарашатөбе •
 Қарынсалды •
 Қоғалыкөл •
 Қосжан •
 Құмкешу •
 Степняк •
 Тасты •
 Үрпек •
 Үштоғай •
 Шақпақ 
 |

 |