recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин** 1953 жылы 1 қаңтарда Павлодар облысының Ақсу қала-сында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1975) инженер-жүйе технигі мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1977 жылдан - Павлодар аудандық мұнай құбыры басқармасы БӨПжАинженер-реттеушісі, инженері. 1982жылдан-Павлодар БМАС бастығы. 1986 жылдан - ІІІығыс Қазақстан бас мұнай құбырлары басқармасының кәсіподақ желілік комитетінің төрағасы. 1989 жылдан - Қазақстан және Орта Азияның бас мұнай қ ұбырлары ӨБ механикаландыру және автоматтандыру бөлімінің бастығы, БАЖ жөніндегі бөлім бастығы, автоматтандырылған жуйелер мен байланыстар жөніндегі бас директордың орынбасары. 1993 жылдан - ҚР Энергетика және отын ресурстары министрлігінің басқарма бастығы. 1994 жылдан - ҚР Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігінің мұнай құбыры көлігі және телекоммуникация бөлімінің бастығы, өндірістік инфрақұрылым бөлімінің бастығы. 1997 жылдан - «ҚазТрансОйл» МТЖҰК ЖАҚ вице-президенті. 2001 жылдан - «Мұнай және газ көлігі» ¥К ЖАҚ бас директорының біріншіорынбасары. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай
тасымалы және сервистік жобалар жөніндегі басқарушы ди ректоры. 2004 жылдан - «ҚазТрансОйл» ЖАҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. 2007 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ вице-президенті. 2007 жылдан - «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық «Самұрық » холдингі АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2008 жылдың тамызынан - «ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ президенті. 2009 жылдың маусым айынан бері - «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ басқармасының төрағасы. «ҚазМұнайГаз» ¥К» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі «Қ ұрмет» орденімен (1999), «Кazenergу» «Қазақстандық мұнайгаз және энергетика кешені ұйымдарының ассоциациясы» ЗТБ мұнайгаз саласына қосқан үлесі үшін медалімен (2009), «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ ескерткіш белгісімен (2005) марапатталған. РФ Құрметті мұнайшысы (2001). Хоббиі - теннис , Үйленген. Жұбайы - Құндыбаева Ғалия Зикеқызы (1978т Ұлы - Максұт Хәкім (1978 ж. т.), қызы - Қабылдина Мадина (1980 ж. т.).шахмат.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қайыржан Айтбаев** (1932, Ресей). Теңге мен Амангелді кенорындарын тұңғыш ашқан. 

  

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1959). 1959-1964 жылдары - Прорва, Боранкөл, Қараарна, Ақтөбе мұнай барлауларында коллектор, геолог, аға геолог. 1964-1966 жылдары - Маңғышлақ ұңғымаларды сынамалау мен сынақтан өткізу кеңсесінің бас геологы. 1966-1977 жылдары - Оңтүстік Қазақстан геологиялық басқармасы мұнай мен газ бөлімінің бастығы. 1977-1992 жылдары - Қазақ КСР геология Министрлігі кешенді тәжірибелік-әдістемелік экспедициясында партия бастығы. 1992-1998 жылдары - геология Министрлігі жер қойнауын қорғау бөлімінің бастығы. 1998 жылдан - «Айдан» жекеменшік фирмасының кеңесшісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Сақиналы түркептер** (лат. *Streptopelia decaocto*) — дене мөлшері кәдімгі түркептердей (110-130 г, қанатының алымы - 56 см), біркелкі реңді түркептер.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Жабын қауырсындарының жалпы реңі ашықтұсті, мойнындағы жарты шеңбер тәрізді сақина жақсы көрінеді. Адамға мүлде бауырбасты құстар, тек қана елді мекендерде ұялайды. Ұяларды ағаш бастарына ғимарат кемерлеріне, әр түрлі құрылыс жақпарларына салады. 

Салындыда, басқа түркептерлер сияқты, 2 ақ түсті жұмыртқа болады. Жұмыртқаларды ата-енелері екі апта басады, балапандарды да сонша уақыт жемдейді, ал соңынан келесі рет балапандарды өргізумен шұғылдана алады. Отырықшы құс, азық көзі (астық қамбасы, мал жемі, т.б.) мол болса, ұяламайтын уақытқа топтасып, жинақталады.

Таралуы
-------

Еуропаның оңтүстік-батыс бөлігіне және Африкаға еніп, көпшілігінде Азияның оңтүстік бөлігінде қоныстанған. Алайда жиырмасыншы ғасырдың 60-жылдарында бұл түр өте қауырт таралып, бүкіл Еуропада орнықты.Қазақстанда 60-жылдардың басында сақиналы түркептер тек қана Жаркент маңында ұялады, бірақ тағы да түркептерлер шығысқа (Зайсан қазаншұңқырына қоныстанып алып) және оңтүстік-батысқа Тәңіртаудың барлық тау етектерін бойлай елді мекендерге және шұраттарға тарала бастады.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Streptopelia decaocto*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Қайыр Қаракесов Қожанғалиұлы** (1935, Қарағанды қаласы – 1987, сонда) – экономика ғылымының докторы (1986), профессор (1986). ҚазМУ-ды (1959, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қарағанды облысының кәсіпорындарында аға инженер, жоспарлау өндірістік бөлімінің бастығы (1959–65), Қарағанды политехника ин-тында (қазіргі Қарағанды мемл. тех. ун-ті) аға оқытушы (1962–72), Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, декан қызметтерін атқарды (1972–74). Қайыр Қаракесов «Методологические проблемы статического исследования факторов экономической эффективности строительного производства» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 40-тан астам ғыл. жарияланымның, 3 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**«Кайзерслаутерн»** (нем. *1. Fussball-Club Kaiserslautern*) — Германия футбол клубы, Кайзерслаутерн қаласынан. Өз алаңындағы ойындарын Фритц Вальтер атындағы аренада өткізеді. Қазііргі күнде үшінші дивизионда ойнайды.

Тарихы
------

1900 жылы "Германия 1896" және "1890" клубтарының бірігуінен құрылды. 
2010/11 жылғы маусымнан соң жоғары дивизионда ойнаған жоқ. 2017/18 жылғы маусым қорытындысында үшінші бундеслигаға түсіп кетті.

Құрамында әр жылдары Мирослав Клозе, Юри Джоркаефф, Фритц Вальтер, Ханс-Петер Бригель, Эрнст Вилимовски, Андреас Бреме секілді атақты футболшылар ойнады.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Чемпионат
	+ Чемпион (4): 1951, 1953, 1991, 1998
	+ Вице-чемпион (4): 1948, 1954, 1955, 1994

* Кубок
	+ Жеңімпаз (2): 1990, 1996
	+ Финалист (5): 1961, 1972, 1976, 1981, 2003

* Суперкубок
	+ Жеңімпаз (1): 1991

### Халықаралық

* Интертото
	+ Жеңімпаз (3): 1975, 1988, 1989
* Сағаттар кубогы
	+ Финалист (2): 2004, 2005

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (нем.) (ағыл.)
**«Қылмыскер»** – Мәдениет министрілігінің 2003 жылы жариялаған ұлттық *«Астана–Бәйтерек» конкурсы*нда бас бәйгені жеңіп алған драматург Сәкен Жүнісовтың пьесасы.

Онда бүгінгі күннің шындығы әлеуметтік талдау мен арқылы көрсетілген. 

Кейіпкерлері - кешегі өнер жұлдыздары, бүгінгі көр қазушылар. Жай ғана көр қазушылар емес, зират басындағы бірнеше гектар жерді алдын-ала сатып алып, ақша табушы кәсіпкерлер. Аттары да өздерінің болмыстарына сай. Біреуі - Шалам (шөп-шалам), екіншісі - Әлімқұлы. Екеуін біріктіріп «Шаламалейкум» деп атаған. 

Автор қоғамдағы көлеңкелі тұстарды, ұнамсыз жайттарды, ұлттық болмыс пен ғұрыпты сақтап қалуды, қазақ жерінің тағдырын драмалық тартыс аясында суреттеп жеткізген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Жазушы» 2011 жыл.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Сәкен Жүнісов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары мен повестері | 
Ақан сері (дилогия) • Аманай мен Заманай • Жапандағы жалғыз үй • Өткен күндер белгісі • Өшпейтін іздер |
|  |
| Пьесалары | 
Ажар мен ажал • Әр үйдің еркесі • Елім-ай • Жаралы гүлдер • Кроссворд • Қос анар • Құстар айтысы • Қызым, саған айтам • Қылмыскер • Қысылғаннан қыз болдық • Өліара • Сабалақ Абылай • Сәукеле • Тұтқындар |

 |
**Үшінші Бозащы болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

8 әкімшілік ауыл, онда 1432 үй бар.

Халқы және тұрмысы
------------------

Негізгі ру — Мұңал балалары. Рысалы — 247 үй, Жетімек — 14 уй, жартылай көшпенді, Жылыойда Жартышеке, Аққұдық маңдарында отырады. Ескелді әкімшілік ауылында 153 үй (одан 20 үй Игілік) қыста Көкжал құлауларында, жаз шыға көктемде Қарынжарық, Сеңгірқұмдарға, Қаратаудың шығыс бөлігіне жөне Қарақұмға дейін көшеді. Қысқа қарай Красноводскіге дейін қайтады. 1926 жылы осы аталған ауылдар көрсетілген құмдарды қыстады.

Болыстың 1000-ға тарта қожалықтары көп көшпей Бозащы түбегінің терістік шығысын жайлап жүреді. Олар Дәулеталы және Мұрат (Кеще) ауылдары. 200-дей үй Жиделі және Тұщықұдық, Оңтүстік батысында Қошақ араларында жүреді. Болыста балық шаруашылығын кәсіп етушілер жоқ. Өңір мал шаруашылығымен айналысады. Бұл болыста егін салушы да жоқ. Жаздағы көші қон ұзындығы 150 шақырымға дейін созылады.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**«А»-ға оралу** — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының базаында «Байтерек» және Егор Кончаловскийдің PS TV студиясы 3D-форматта түсірген толықметражды көркем фильм. 84-ші «Оскар» марапатының «Ең жақсы ағылшын тілінде түсірілмеген фильм» номинациясының үміткері. Қазақстанда 3D-форматта түсірілген алғашқы фильм. Жанры - драма, әскери әкшн. Продюссер — Арман Асенов. Ұзақтығы —110 минут.

Сюжеті
------

Ресей және Қазақстанның телевизиялық қызметкерлерінің жас, креативті тобы "Александр Македонскийдің жолдарымен" деректі фильмін түсіру үшін Алматыдан Ауғанстанға жол тартады. Бұрынғы жауынгер-интернационалист, Ауғанстанда соғысып, сол жерде аяғынан айырылған Марат Аюмов оларды алып жүріп, қорғау үшін бірге барады. Ол парсы тілін жақсы меңгерген, жергілікті дәстүрлерді, салттарды, ауғандық "заңдарды" біледі. Жүргізушінің қателігінен топ басқа жерге барып, қарапайым жұмыс сапары қауіпті оқиғаға айналады. Бірақ, кино түсірушілер жолсеріктің Ауғанстанға оралуға өзіндік себептері бар екенін білмеген еді.

Басты рөлде
-----------

* Қарлығаш Мұхамеджанова
* Гүлнар Дусматова
* Берік Айтжанов,
* Аша Матай
* Сейдулла Молдаханов
* Наталья Арынбасарова
* Иван Жидков
* Гоша Куценко
* Денис Никифоров
* Андрей Шибаршин
* Фархат Әбдірайымов
* Арман Асенов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  63 Countries Vie for 2011 Foreign Language Film Oscar®  (ағыл.).  oscars.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 тамыз 2012. Тексерілді, 15 тамыз 2012.
**Қайыркен Сағындықов** (1928-1994), журналист-публицист. 1948 ж. Алматыдағы ҚазМУ -дің журналистика бөліміне оқуға түседі. Оқи жүріп,республикалық жастар газегі «Лениншіл жаста»әдеби қызметкер болып істейді. Журналистика саласындағыоның еңбек жолы «Социалистік Қазақстан » («Егемен Қазақстан » ) газетінде редактордың бірінші орынбасары, Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы , КазТАГ- тын редакторы, «Қазақстан » баспасында бас редактор, КК ОК жанындағы Партия тарихы институтының марксизм-ленинизм классиктері шығармаларын қазақ тіліне аудару секторының меңгерушісі т.б жауапты қызметтер атқарады. «Құрмет Белгісі » орденімен марапатталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*

.
**Манли Майкл Норман** (Manley, Michael (Norman)) (10 қыркүйек 1924 жыл, Сент-Эндрюс, Ямайка — 6 наурыз 1997 жыл, Кингстон), Ямайканың саяси лидері. Ямайка премьер-министрі мен мүсіншінің ұлы.. 

1972 жылы премьер-министр болмай тұрып, Халықтық Ұлттық партияның және Ұлттық Еңбекшілер одағының лидері болған. Оның сол қанаттағы билігі тұрғын үй мәселесінің, білім беру мен денсаулық сақтау мәселелерінің айтарлықтай деңгейде шешімін тауып жатты, бірақ бағаның жоғары өсуі экономикалық дағдарысты тудырды. 

Орта топтың көбі мемлекеттен көшіп кетті, жұмыссыздық 30%-ға дейін көтерілді, 1980 жылы наразылық толқындары көтеріле бастады, бұл мезгілсіз сайлауға әкеп соқты, сайлауда ол жеңіліс тапты. 1989 жылы оны орташа күш өкілі ретінде сайлайды. Денсаулық жағдайына байланысты отставкаға кетеді.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
*Басқа мағыналар үшін Қарашек деген бетті қараңыз.*
**Қарашек** – Қарынжарық құмының солтүстік бөлігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Төлеп ауылының солтүстік-батысында 100 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 194 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Солтүстігінде Тұщысайқұдық құдығы мен өзімен аттас Қарашек көлі, шығысында Қарынжарық ойысы, батысында Сарыой қонысы мен Бұрма төбесі бар. Құмды-саздақты аллювийлі жазығында жусан, сораң, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Манисалес** (Manizales), орталық Колумбиядағы қала, халық саны - 337 580 адам (1999). .

Андының Орталық Кордильересінде теңіз деңгейінен 2126м биіктікте орналасқан. Кафедралы собор кез келген жердің үлкен арақашықтығынан көрініп тұрады. 

1848 жылы негізі қаланған. Бұл Колумбияның кофе өсіретін негізгі аудандарының сауда орталығы. Тасжол мен теміржол қаланы КАЛИ қаласымен байланыстырады; Марикитаға тауға көтерілетін жол (фуникулёр) салынған. Қалада Кальдас университеті орналасқан.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
*Басқа мағыналар үшін Қарашек деген бетті қараңыз.*
**Қарашек** – Батыс Үстірт кемері мен Қарынжарық құмы аралығындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Аққұдық ауылынан солтүстікке қарай 17 км жерде. Теңіз деңгейінен 21 м төмен жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 27,4 км2, ұзындығы 8,4 км, енді жері 6 км, жағалау бойының ұзындығы 25,2 км.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ, ашық және алабын сор басқан. Көл табанына глауберит және глаубирит тұздары шөккен. Солтүстігінде 3 км жерде Батыс Үстірттің кемершыңдары орналасқан. Оңтүстігінде абсолюттік биіктігі 194 м болатын өзімен аттас Қарашек төбесі жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гүлнәр Айтбекқызы Есенқұлова** – 1986 жылы 16 желтоқсанда Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы.

```
[1]
```

1966 жылы 25 қарашада Түркістан облысы, Созақ ауданына қарасты «Қарақұр» ауылында дүниеге келген.

```
1984 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Абай атындағы педагогикалық институттың Бастауыш сыныптарды оқытудың педагогикасы мен методикасы факультетіне оқуға түседі. 1986 жылы көтеріліске қатысып, комсомол қатарынан шығарылып, оқудан қуылған.
```

Бұл күнде жолдасы Қанат Смайылов екеуі «Қарақұр» ауылындағы орта мектепте ұстаздық етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы, ISBN 788-548-4258-64-5
**Қарашаш** - қазақтың Жиренше шешенге байланысты тұрмыс-салт ертегілерінің кейіпкері, Жиреншенің әйелі. 

  

Қарашаш туралы ертегілердің сюжеттері, көбінесе, шешендік жұмбақтар сарыны негізінде құрылған. Қазақ фольклорында "Қарашаш" деген атпен әйгілі болған типті бейненің қалыптасу тарихы өте ұзақ. Ол шешендік, тапқырлық, даналық туралы ертегілердің болу, қалыптасу және даму тарихымен тығыз байланысты. Бұлардың ең арғы түп-тамыры жаңа тас дәуірі мен бастапқы металл дәуірінде орын алған дәстүрлі ырымдар мен сол ырымдарға негіз болған наным-сенімдерден туған. Сондай шешен, даналық туралы ертегілер кейіннен Қарашаш пен Жәнібек хан Жиренше туралы аңызда дамып, қалыптасты. Қарашаш бейнесі - өз бойына фольклорлық дәстүрдің түрлі ерекшеліктерін сіңірген күрделі бейне. Қарашаштың есімі әрқашан да Жиренше шешен атымен қоса айтылып жүреді. Жиренше шешенмен байланысты ертегілер орта ғасырлардың бастапқы кезеңдерінде шоғырланып, құрала бастаған. Осыған қарағанда, шешендік жұмбақ, дана қыз туралы сюжеттердің Қарашаш атымен байланыстырылуы да осы кезден басталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Асан Тәжиев** (1907, Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы — 1976, Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы) — ақын. Өлеңді жазып та, ауызша айтып та шығаруға машықтанған. Ауылда ағарту саласында қызмет істеген. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. "Жауынгер батыр ерлерім", "Харьков азат етілді", "Отан үшін", т.б. майданда шығарылған өлеңдерін қарулас жолдастарының арасында айтып жүрген. Соғыстан кейін "Жас шопандарға", "Балаларыма", "Орыс тілі - ана тілі", т.б. арнау жырлары, "Жақсы мен жаман", "Молда мен қарға", т.б. мысал өлеңдері аударған газеттерде басылды. Біраз өлеңі "Шұғыла" жинағында (1977) жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Гүлнәр Шәмшиева** (19.9.1958 жылы туған, Түркістан облысы, Түркістан қаласы) - ақын.

ҚазҰУ-ды бітірген (1982). 1982 - 90 жылдары Атырау қаласындағы облыстық радиода, 1990 жылдан "Ақ желкен" журналында қызмет атқарған.

"Арайлы таң", "Қарагөз дәурен" жыр жинақтары, "Рахман нұры" деген эсселер кітабы бар.

Көптеген әндердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Гүлнәр Шәмшиева
* Гүлнәр Шәмшиева шығармашылығы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Қарашаш Ана кесенесі

 
**Қарашаш Ана кесенесі** – Түркістан облысындағы Сайрам ауданы Сайрам ауылында орналасқан тарихи кесене. Кесене ұлы уағызшы-сопы Қожа Ахмет яссауи шешесінің мазарында құрылған. 19 ғасырда қайта жаңғырған.

Биография және аңыз
-------------------

Қарашаш ананың шын есімі – Айша бибі. Ол Сайрамдағы атақты Муса шейхтің қызы болған. Қарашаш Ана сол уақыттағы әйелдердің ең білімді, тәрбиелісі болған тұғын. Бай және әулетті отбасыдан шыққан Қарашаш ана жаман мінезді болмаған, ешқашан өзін менменшіл, мақтаншақ ұстаған емес. Ол адамдарды емдеп, олардың түстерін болжай алған. Атақты Қарашаш ана көп уақытын өз балаларының тәрбиесіне ғана емес, көмек қажет адамдарға қол ұшын созуға бөлген. Осылайша ол өз ауылына өзінің аналық қасиетімен танымал да сыйлы бола алды. Аңыз бойынша, сол уақыттағы күмбездің басына Айша бибінің қара шашының бір талы ілінген тұғын, алайда ол кейін жоғалып кетті.

Архитектурасы
-------------

Ең алғаш кесене 8 ғасырда құрылған. Алайда табиғи жағдайлар мен уақыттың әсерінен кесене құлап, қайта қалпына келген. Осы күнге дейін сақталып келген кесене 19 ғасырдың ортасына жатады. Кесене Орталық Азияда және Қазақстанда тараған төртбұрышты 27\*27\*5 см көлемді күйген кірпіштен жасалған. Сонымен қатар, құрылыста ағаш, саз тәрізді табиғи материалдар қолданылған. Қабырғаны тұрғызу кезінде арша қолданылған. 19 ғасырда қайта тұрғызылу кезінде күмбез үлкен өзгерістерге шалдықты. Кесененің көлемі шаршы тәрізді, 6,3 \* 6,3 м. Ғимарат бұрыш қалқандарына негізделген барабанда тұрған күмбезбен аяқталады. Күмбез биіктігі 7,08 метр. Оңтүстік және батысындағы қабырғаларының маңдайшалары сүйір жерге ұқсатылып өрілген, өрнекті кірпіш қалау әдісімен күмбез дөдегесін айналдыра белдеу тартқан.. Ғимараттың қасбетінде кәдімгі кірпіш қолданылған. Еден құм үстінде орналасқан, кірпіштерден жасалған. Күмбездің төрінде Қарашаш ананың мәрмәр тақташалармен көмкерілген қабірі бар. Кесененің 2 ғасырдан ұзақ сақталуы ғимараттың жақсы материалдардан сапалы жасалғанын білдіреді. Құрылыста қолданылған ағашты детальдары, оюлары тоқырамаған. 1996 жылы күмбезді ақпен қаптап, 1997 жылы кесенені тазалап, Қазақстанның көрікті жеріне айналдырды. Кесенеда Қарашаш ананың мәйітімен бірге туыстары Ибрагим қожаның, Сүлеймен қожаның, Салим қоджаның және Дәуіт қожаның мәйіттері орналасқан.

Сілтеме
-------
**Гүлнәр Қабашева** (1971, Сарқант қаласы) - қобызшы.

1976 жылы орта мектепті тәмәмдағасын П.И. Чайковский атындағы музыка училищесінің халық аспаптары бөлімінің қобыз класына оқуға қабылданды. Ұстазы – Қытайда білім алған профессор Зере Бейсембаева. Қобыз өнерінен қазіргі сәтте Астанада музыка академиясында дәріс беріп жүрген Ғалия Шілдебаевадан тәрбие алды. Ол Гүлнәрға қобыз аспабын жете меңгеру хақында, оның күрделі техникалық әдісін арнаулы жаттығулармен шыңдады. Музыкалық училищеде ұйымдастырылған талай сайыстарға қатысты.
Ол оркестр құрамында жүріп Құрманғазы атындағы консерваторияға 1986 жылы сырттай оқуға түсті. Оның шебер қобызшы болып қалыптасуына консервторияда республикаға еңбегі сіңірген әртіс Меруерт Қаленбаеваның еңбегі зор. Раушан Нұрпейісова, Нұрлыбай Сұлтанов, Фатима Балғабаева және оркестрдегі Айса Шарипова, Сапихан Ыдырысова, Мунира Уалиева сияқты өнер тарландарынан білім алды.
1999 жыл Гүлнәр Қабашева үшін үлкен белес болды. Құрманғазы атындағы оркестрдің залында 20 жылдық шығармашылық концертін өткізуге оркестр төрағасы, ҚР еңбек сіңірген әртісі Еркебұлан Мүсіреп үлкен қолдау көрсетті. Гүлнәр Қабашева Құрманғазы атындағы оркестрі құрамында (кейде шағын тобымен) Францияда (2 рет), Италияда, АҚШ-та, Түркияда (2 рет), Қытайдың қалалары Шанхайда, Шыңжанда, Германияда (2 рет) өнерімен тамсандыруда. 
2005 жылы оркестрдің бас дирижері Айтқали Жайымовтың щақыруымен концертмейстер көмекшісі дәрежесінде болды, бұл күндері қобыз тобының жауапты жетекшісі. 2007 жылы Гүлнәр Қабашеваның мерей тойына байланысты үлкен концерт өтті, онда өзімен бірге шәкіртері де өнерлерін танытты. Чайковский атындағы мектеп-интернат жанынан «Балауса» атты қобызшылар ансамблін құрды. 

2004 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жарлығымен Гүлнәр Қабашеваға ҚР еңбегі сіңірген қайраткер құрметті атағы берілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кожиров Б. "Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары", 2010
**Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова** (8 мамырда 1977 жылы, Қызылорда облысы, Арал ауданы, Қаратерең ауылында туған) — қазақстанның эстрада әншісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

Өмірбаяны
---------

1977 жылы 8 мамырда Қызылорда облысы, Арал ауданы, Қаратерең ауылында дүниеге келген. 2000 жылы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген.

Толығырақ
---------

1997-2000 жылдары Қызылорда облыстық халық шығармашылығын дамыту орталығының әдіскері.

2000-2001 жылдары Қызылорда облысы мемлекеттік филармониясының әншісі болды.

2001-2010 жылдар аралығында Алматы қаласындағы «Қазақконцерт» өнер бірлестігінің солисті болды.

2010 жылдары Алматы облыстық филармониясының солисті.

2015 жылдан бастап «Qazaqstan» телеарнасы «Tańsholpan» ақпараттық ойын-сауық бағдарламасының жүргізушісі.

2020 жылдан бастап Астана қаласының Мемлекеттік академиялық филармониясының әншісі.

Жетістіктері
------------

Гүлнұр Оразымбетованың шығармашылық жолындағы жетістіктері:

* 2000 жылы "Жас қанат" әншілер байқауының «Жыл адамы» сыйлығының иегері;
* 2000 жылы Х-шы Халықаралық «Азия Дауысы» фестивалінің лауреаты;
* 2004 жылы Болгарияда өткен VIII Халықаралық «Дискавери» байқауының лауреаты.

Шығармашылығы
-------------

Оның репертуарында Р.Таймановтың "Қоркыт-қобыз", Б.Оралұлының "Толғау", С.Жолбарыстың "Сағынышы" мен "Ойлаймын сені", С.Сыздыковтың "Қоштасу", т.б. қазақ халық және қазіргі композиторлардың әндері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Манипур** (Manipur), Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат, халық саны - 2 388 634 адам (2001). [1].

Ауд.: 22 327 шаршы шақырым, МЬЯНМА (Бирма) және НАГАЛЕНД, АССАМ және МИЗОРАМ тәрізді үнді штаттарымен шекаралас; әкімшілік орталығы — ИМПХАЛ. Екі маңызды физика-географиялық ерекшелігі — Манипур өзенінің аңғары және батыс таулы аймағы. 

1762 және 1824 жылдары Манипур бирмандықтардың басып кіруіне тойтарыс беру үшін Ұлыбританиядан көмек сұрады. Ағылшындар территорияны 1890 жылы басқарды, бірақ 1907 жылы жергілікті билік басқара бастады; 1917 жылы тайпалық көтеріліс Ассамнан шыққан басшы басқаратын жаңа үкіметтің пайда болуына ықпалын тигізді. 

1947 жылы Манипур Үнді Одағына қосылды; 1972 жылы штат болмай тұрғанда, ол одақтық территория болып басқарылған. 
Экономикасының негізгі салалары – ауыл және орман шаруашылықтары.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Гүлнара Рапыққызы Темірбаева** (1958 жылы туған) - өнеркәсіп кәсіпорындарын басқару, ірі шаруашылық құрылымдарда адам капиталын дамыту мәселелері саласының маманы, экономика ғылымдарының докторы (2005). 

Қарағанды политехникалық институтын бігірген (1980).

1980-1983 жылдарында «Қазсантехмонтаж» трестінде еңбек және еңбекақы жөніндегі инженері.

1983-2000 жылдарында экономика және өндірісті басқару кафсының ассистенті, аға оқытушысы, экономика
және менеджмент кафедрасысының меңгерушісі.

2001-2004 жылдарында Экономика және құқық институтының директоры.

2005 жыддан Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті әлеуметтік мәселелер және жоғары
оқу орнына дейінгі білім беру жөніндегі проректоры. 50-ден астам ғылыми енбектің, 1 монографияның авторы.

*Шығармалар*
------------

* Формирование инвестиционной привлекательности корпораций(2001);
* Особенности управления интегрированными корпоративными структурами(2001);
* Интегрированные корпоративные структуры: социально-экономическая направленность императивы развития Караганды(2004).
Қайырымдылық көрінісі
**Қайырымдылық** — көмекті қажет етушілерге (*адам және барлық жандыларға*) білдірілетін сүйіспеншілік пен нақты көмек. Қайырымдылық ізгіліктің анық көрінісі болып табылады. Қайырымдылық — адамның асыл қасиеттерінің бірі. Кісінің айналасындағы адамдарға деген ықыласы мен көмегін адамгершілік қарым-қатынастарын білдіреді. Қайырымдылық ұғымының екі қыры бар. 

* Бірі — рухани-экономикалық жағы (басқаның басына түскен ауыртпалықты қабылдау),
* Екіншісі — іс-тәжірибелік жағы (іс жүзінде нақты көмек беруге ұмтылу).

Сондай-ақ, қайырымдылық этикалық және интеллектуалдық болып та бөлінеді. Этикалық қайырымдылыққа ұстамдылық, батылдық, жомарттық, әділдік жатады. Ал интеллектуалдық Қайырымдылыққа даналық, парасат, ақыл-ой тапқырлығы мен өткірлігі сезімталдық жатады. Адам өз ұрпағына қайырымдылықты жастайынан үйретіп, адамгершілік қасиеттерге баулуға ұмтылады. Біреуге жақсылық, жан-жануарларға, табиғатқа қамқорлық жасау — қайырымдылықтың көрінісі. Рақымды, мейірімді, жан жылуы мол адамды қайырымды адам дейді. Ал ешкімге жаны ашымайтын, жүрегінің жылуы жоқ, қатыгез адамды қайырымсыз деп атайды. Қайырымдылықты мүсіркеушілік және жарылқаушылық деп те түсінуге болады. Ол кейде кедейкепшік, жарлы-жақыбай жандарға көмектесумен, қайырсадақа берумен де көрініс табады. Қазір біздің елімізде түрлі қайырымдылық қорлары ұйымдастырылған, қайырымдылық іс-шаралары өткізіліп тұрады.

Қаржы және экономикада
----------------------

Қайырымдылық - ауқатсыз азаматтарға немесе заңи тұлғаларға мүлік, соның ішінде ақшалай қаражат нысанында, сондай-ақ бейкоммерциялық ұйымдарға олардың жарғылық қызметін қолдау мақсатымен тегін әлеуметтік қолдау (көмек) көрсету.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
**Гүлнар Абдуллақызы Досматова** - (5.11.1964 жыл, Алматы) - киноактриса, тележүргізуші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2011). 

ҚазҰУ-ды бітірген (1989). Кинодағы алғашқы елеулі рөлі "Даладағы қуғын" (Бандыны қуған Хамит) фильміндегі - Әйгерім (1979). Сол фильмнен Гүлнар кішкентай болғанымен де бірден атақты бола шықты.

1985 жылдан "Қазақфильм" киностудиясының актрисасы. Досматова 20-дан астам фильмге түскен. Мысалы, "Жеңімпаз" (1982), "Мерекенің үш күні" (1981), "Кардиограмма" (1995), т.б. Отандық "Тоғысқан тағдырлар" телесериялында ойнады.

1985 ж. Минскіде өткен Бүкілодақтық кинофестивальда "Адамдық фактор" фильміндегі ролімен "Ең үздік әйел бейнесі" үшін жүлдесін жеңіп алды.
2000 ж. "Жыл таңдауы" байқауында "Жылдың үздік актрисасы" атанды. 

Ал 1982 жылы оны диктор болуға телевизияға шақырылды.

Оны атақты қылған фильмдер: «Бегущая мишень», «Сон во сне», «Кардиограмма» және де Хуат Ахметовтің режиссерлігімен түсірілген "Человек ветер" фильмі. 2000 жылы үздік актриса деген номинацияға ие болды.

Фильмдері
---------

* 1979 - Бандыны қуған хамит
* 1981 - Провинциальный роман
* 1983 - Өтелмеген парыз
* 1983 - Непобедимый
* 1984 - Адамдық болмыс
* 1991 - Қызғыш құс
* 1992 - Сон во сне
* 1994 - Кодекс молчание
* 1995 - Кардиограмма
* 1996 - 2000 - Тоғысқан тағдырлар
* 2001 - 2003 - Саранша
* 2006 - Человек ветер
* 2007 - Застава
* 2009 - Есікті аш мен бақытпын
* 2010 - Астана махаббатым менің
* 2010 - Нағыз полковник
* 2010 - Рывок
* 2011 - Невероятные приключения Бахи и Тахи
* 2011 - Бақытын іздеген жан
* 2011 - Братья

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Қайың** (лат. *Betula*) — қайыңдар тұқымдасына жататын сымбатты ағаш, ұшар басы үкідей шоқтанып, биік бойлап өседі. Дегенмен аса кәрі қайыңның ауыр бұтақтары мәжнүн талдай төгіліп тұрады. Ашық жерлерде қайың кейде жеке-дара өседі, бірақ көп ретте олар орман болып тұрады. Жазғы жап-жасыл шөп пен жайнаған гүлдің ортасында тұрған ақ балтыр қайың тоғайы - ол бір ғажайып сурет!

Қайың гүлдеуі
-------------

Қайың гүлі.
Қайың сәуірдің аяғы мен мамыр айының басында, яғни жаңғақ ағашы мен талдан кейін гүлдейді. Оның гүлдері қарапайым сырға тәріздес болып келеді. Ал қайыңның жапырағы сарғая бастаған кезде қыркүйек айы да туады.

Орман "пионері"
---------------

Қайыңның ұрықтары желмен тез ұшып кетеді. Ол орманның басқа ағаштары өсе алмайтын жерлерде де тез өсіп-өнеді. Сондықтан қайыңды орманның "пионері" деп атайды.

Қайың қолданылуы
----------------

Қайың қабығы.
Скандинавия елдерінде қайыңның дінінің төменгі жағы үйілденіп, шорланып-жуандап кететін қайыңдар бар. Оған тіпті балта да батпайды. Мұны Карелия қайыңы деп атайды. Оның ағашынан әшекейлі әсем жиһаз, қобдиша және әр түрлі безендіру заттарын жасайды. Карелия қайыңы өте сирек ұшырасады. Сондықтан қазір оны қолдан жасанды жолмен өсіруге әрекет жасалуда.

Дереккөздер
-----------
**Егемберді Ерғали Қуандықұлы** - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаты (сенатор).

Қысқаша өмірбаян
----------------

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 2 қарашадағы № 1395 қаулысымен Егемберді Ерғали Қуандықұлы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалды
1977 жылы Шымкент қаласында туған. Қазақ мемлекеттік заң академиясын, Л.И. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін, Дипломатиялық академияны бітірген. Саяси ғылымдар кандидаты. 1998-2000 жылдар аралығында – Астана қаласы Қаржы басқармасының заңгері. 2000-2001 жылдар аралығында – Астана қаласы әкімдігі аппаратының мемлекеттік-құқықтық бөлімінің бас маманы. 2001-2002 жылдар аралығында – «Астана – жаңа қала» еркін экономикалық аймағы Бас дирекциясының мониторинг есебі және құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бастығы, Астана қаласы әкімдігінің Сауда басқармасы бастығының орынбасары. 2002-2003 жылдар аралығында – Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Байланыс және ақпарат комитетінің Бухгалтерлік есеп, ұйымдастыру және құқықтық жұмыс басқармасы Заң және кадр жұмысы бөлімінің бастығы. 2003 жылы – «Афдан» ААҚ-ның қаржы және әкімшілік мәселелер жөніндегі вице-президенті. 2004 жылы – Астана қаласы Тұрғын үй департаменті бастығының орынбасары. 2004-2006 жылдар аралығында – Астана қаласы Сарыарқа ауданы әкімінің орынбасары. 2006-2007 жылдар аралығында – Қарағанды облысы Біржолғы талондар беру басқармасының бастығы. 2007-2008 жылдар аралығында – Қарағанды қаласы әкімінің орынбасары. 2008-2009 жылдар аралығында – Қарағанды қаласының Қазыбек би атындағы аудан әкімі. 2009-2010 жылдар аралығында – Қарағанды облысы әкімі аппаратының басшысы. 2010-2012 жылдар аралығында – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің ұйымдастыру жұмысы және аумақтық даму бөлімінің бас инспекторы. 2012 жылғы қаңтардан бастап Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Аппаратының Басшысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ерғали Қуандықұлы Егемберді.
**«Қылмыскер»** (ағылш. *Felon*) – кинофильм, режиссер Рик Роман Воның драмалық триллері. Фильмнің ұраны «No Rules. No Hope. No Way Out» («Ереже жок, Үміт жоқ, Шығу жолы жоқ»). Әлемдік тұсаукесер 2008 жылы 13 шілдеде өтті.

Сюжет
-----

Уайд Портер үйіне басып кірген ұрлықшыны абайсызда өлтіргеннен кейін сот оны үш жылға түрмеге жібереді. Жергілікті абақтыға бара жатқан кезде автобуста Уайд еріксіз скинхедтердің ұрысына қатысады, сондықтан оны қатал тәртіп бөліміне орналастырады. Күн сайын серуендеу кезінде күзетшілер қамаудағы адамдар арасында шайқастар ұйымдастырады, оларды бір-бірімен төбелесуге мәжбүр етеді. Кез келген бағынбаушылық үшін олар қамалғандарды ұрып жығатын және тіпті оларға оқ ататын. 

Сол кезде 17 адамды өлтіргені үшін өмір бойы бас бостандығынан айырылған Джон Смитті түрмеге аударады. Зорланған жас әйелі үшін және жеті жасар қызы үшін кек алып, Джон сол адамдарды өлтірген. Уайд ешқайда араласпай және ешкіммен байланыспай, тып-тыныш өз мерзімін отырып шыққысы келген. Бірақ түрмеде басқалардан бөлек тұру мүмкін емес еді, скинхедтер оның аузын аштырмайда, ал күзетшілер оны төбелесуге мәжбүрлейді. Уайд пен Джонның арасында қиын қарым-қатынас орналады. Уайд шайқастан бастартқан кезде, күзетшілер оның үстіне тағы бір істі ашып, оның мерзіміне тағы 6 жыл қосады. Лаура, Уайдтың әйелі көп күткісі келмейді, сондықтан Уайд күзеттің бастығына жала жапақшы болады. Алайда бәрі жоспар бойынша жүрмейді.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Рөль |
| --- | --- |
| Вэл Килмер | Джон Смит |
| Гарольд Перрино | лейтенант Джексон |
| Марисоль Николс | Лаура |
| Ник Чинланд | сержант Робертс |
| Нэйт Паркер | офицер Коллинз |
| Стивен Дорфф | Уайд Портер |
| Сэм Шепард | Гордон |
| Энн Арчер | Мэгги |

Сілтемелер
----------

* «Қылмыскер» Мұрағатталған 23 қаңтардың 2011 жылы. — фильмнің ресми сайты.
* «Қылмыскер Мұрағатталған 23 қаңтардың 2011 жылы.» Internet Movie Database сайтында.
* Мұрағатталған 23 қаңтардың 2011 жылы.Қылмыскер allmovie сайтында.
Жеңіс ордені
2015 жылдың мамыр айында Нұр-Сұлтандағы Жеңіс парад шеру кезінде әскери техниканың бөлігі.
**Жеңіс күні** — Қазақстанда мамырдың 9 (Батыс Еуропада мамырдың 8. Себебі Капитуляция актіне Орталық Еуропа уақыты бойынша 22:43, мамырдың 8 қолтаңба қойылды, ал Мәскеу уақыты бойынша бұл 0:43, мамырдың 9) мемлекеттік мереке болып табылады. «Қазақстан Республикасының мерекелері туралы» Заң нормаларында ұлттық мереке күндері демалыс болып саналады, ал демалыс күндері мен мереке күндері сәйкес келген жағдайда мейрам күнінен кейінгі жұмыс күндері демалыс күндері болып саналады.

1941 — 1945-жылдар аралығындағы Ұлы Отан соғысына 35 млн адам, соның ішінде 1,5 млн қазақстандық қатысты. Бұл республика халқының 18 бен 50 жас аралығындағы ересектердің 70 пайызы. Ұрыстардың алғы шебінде Қазақстаннан жіберілген 23 бірлестік, 50 шақты полктар мен батальондар шайқасты. Қазақстандықтар Мәскеу мен Ленинградты жанын қия қорғап, Украина мен Беларусьті, Балтық маңы мен Молдованы азат етуге атсалысты, Берлин шабуылына қатысты.

Ондаған мың қазақстандық ерен еңбегі мен ерліктері үшін марапатталса, бес жүзден астам адам Кеңес Одағының Батыры атанды, төрт адам бұл атаққа екі мәрте ие болды, 142 адам Даңқ орденінің толық жинағының иегері атанды.

Дереккөздер
-----------
**Ерғали Сағат** (25 наурыз 1949 жыл, Жамбыл облысы Талас ауданы Ойық ауылы - 10 мамыр 2020 жыл, Алматы) — ҚазКСР және Қазақстан журналисті, жазушы. Қазақстан журналистер одағының, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

Ұлы Жүз, Ысты руынан. 1975 жылы Қазақ Мемлекеттік Университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Осы жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің жолдамасымен «Лениншіл жас» (Жас алаш) газетіне жұмысқа тұрды. Осында әдеби қызметкерден бастап бас редактордың бірінші орынбасары қызметінде 18 жыл жұмыс жасады. 1992—2005 жж. «Алматы ақшамы» газетінің Бас редакторы болды. 2008 жылдың қаңтарынан «Парасат» (Мәдениет және тұрмыс) журналының Бас редакторы.

1983 жылы «Жалын» баспасынан «Даладағы ұлы із» атты деректі повесі жарық көрді. Осы еңбегі үшін республикалық Баубек Бұлқышев атындағы сыйлыққа, 1988 жылы «Жалын» баспасынан шыққан «Ғимараттар биіктеп барады» публицистикалық кітабы үшін Журналистер одағының сыйлығына ие болды. Бұдан кейін «Келелі келешек», «Дін биігіндегі ел», «Ай нүрын төккен қала»,(сапарнама кітаптары) "Сайлау мен Татьяна", «Өмір-өсиет», «Ғасырдың бір жылы», «Жаны жарық Димекең», "Жан жылуы", атты деректі прозалық кітаптары оқырмандар қолына тиді.

Қазақстан Республикасы Гуманитарлық ғылымдар академиясының академигі.
КСРО және Қазақстан Республикасының 8 мемлекеттік медальдарымен марапатталған. Қазақстан Жазушылары Одағының Деректі проза кеңесінің, Алматы қалалық сайлау комиссиясының мүшесі.

Медальдары мен марапаттары
--------------------------

* «Әскери үздік қызметі үшін» (1970);
* Астана"
* «Еңбектегі ерлігі үшін» (1981);
* «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл»;
* «Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл»;
* «10 жыл Астана»;
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл»;
* «Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011);
* "Қазақстан Конституциясына 20 жыл" (2015);
* "Құрмет" ордені (2015);
* Бірнеше Құрмет грамоталарына ие. Қазақстан Журналистер Одағының Баубек Бұлқышев атындағы сыйлығының иегері.

Семьясы
-------

* Нұралиева Ұлбан - жұбайы;
* Сағатов Іңкар - ұлы, медицина ғылымдарының докторы, кәсіпкер;
* Сағатов Абзал - ұлы, кәсіпкер;
* Сағатов Асыл - ұлы, заңгер, PhD.
* Немерелері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық – Алматы: "Ан Арыс" баспасы, 2009 жыл – 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5
Үші және жетісі
===============

Қазақ халқында адам дүниеден өтіп, 3 күн толғанда берілетін нәзірүші, жеті күн толғанда берілетін нәзірін жетісі деп аталады. Қаза болған адамның намазы оқылып болғанда, басқарып жүрген кісілерден біреуі, жамағатқа үші мен жетісінің қашан болатындығын ұқтырады. Көбінесе мәйітті жерлеп келгеннен кейін қазаға келген жамағаттың жағдайын ескере отырып, үшімен жетісін мәйітті көміп келгеннен кейін өткізіп кетеді. Үшімен жетісіне ұсақ мал сойып немесе ірі қарадан бір бас, қонағасына ұсақ малдан бір тұяқ сойып өткізеді. Ал үш күн, жеті күн толғанда үшімен жетісін сындырамыз деп көршілерін, ауылдастарын және жақын туысқандарын шақырып шелпек салып аят оқытып айрым ас беріп қояды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтеме
--------------

* [ҚХР Іле жастары журналынан Авторы: Әбсамат Тоқтасынұлы]
##### Константин Скоробогатов Васильевич

Константин Скоробогатов Васильевич - орыс совет актері. Ол 1887 жылы 6-шы наурызда Ленинград қаласында дүниеге келген, 1969 жылы 28-ші шілдеде қайтыс болған.Константин Скоробогатов 1953 жылы КСРО халық артисі атағын алған.

##### Жастық кезі

Он жасынан Обухов зауыдында жұмысшы болды. 1903 жылдан әуесқойлар спектаклінде, ал 1905 жылдан профессионалды театрларда ойнады. 1928–1935 жылдар аралығында Ленинградтың Үлкен драма театрында, 1936 жылдан Ленинградтың академиялық драма театрында актер болып қызмет етті. Кейін 1951 жылы ол Ленинградтың академиялық драма театрының директор қызметін атқарған болатын. Константин Скоробогатов А. Каплер мен Т. Златогорованың «Ленин» спектаклінде В. И. Лениннің сахналық тұлғасын жасады.

##### Ойнаған рольдері

Оның ойнаған рольдері: Швандя (Треневтің «Любовь Яроваясында»), Гоудн (Лавреневтың «Тасталқанында»), Лука (Горькидің «Шыңырау түбіндесінде»), Яго (Шекспирдің «Отеллосында») т. б. Сонымен қатар Константин Скоробогатов киноға түсіп, «Пугачев» (1937), «Пирогов» (1947) фильмдерінде басты рольдері орындады. 1941, 1948, 1949, 1951 жылдары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болып сайланды. Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑   \* Қазақ совет энциклопедиясы-6 том / М.Қ.Қаратаев
Сатылы пирамиданың құрылысы бүкіл тарихта бірнеше мәдениеттен көрініс тапты. Бұл пирамидалар, әдет те, үлкен және бірнеше тас қабаттан немесе сатыдан тұрды.Сатылы пирамида, әдетте, мастаба ретінде басталатын. Ол бірінің үстіне бірі қойылып, кішірейе беретін бірқатар мастаба пішіндерінен тұрады. Түпнұсқасы қандай болғанына қарамастан, ол шөл топырақтан өсе отырып, таңғалдырарлық геометриялық пішінді жасайды. Перғауындардың алғашқы мәйіттері үлкен, қарапайым, «Мастаба» деп аталатын шұңқырлар болды. Олар күнге кептірілген саз кірпіштен жасалған және көпшілігі шаңға айналып кеткен. Мұның барлығы сатылы пирамидалардың тұрғызылуымен, шамамен, б.з.д.2630 жылы өзгерді. Ол Джосер перғауын үшін жасалған және әдеттегі мастаба болатын. Бірінші пирамида б.з.д.2750 жылы Зосер патшаға арнап салынған Саккарадағы Сатылы пирамида болды. Сатылы пирамидалардың ең бай ғимараттарының бірі – Колумбияға дейінгі өркениеттер болды. Сатылы пирамидалардың қал дықтары Юкатандағы Майя қалаларында, сол сияқты ацтек, толтек және инк архитектурасында табылған.

Дереккөздер
-----------

МУМИЯЛАР МЕН ПИРАМИДАЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет.– Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-451-1
**Ерғали Баймұхамедұлы Алдоңғаров** (1901, Торғай облысы Қостанай уезі Қарабалық болысы, Шұбартеңіз ауылы — 1930) — Қазақстан Жастар Одағын, қазақ баспасөзін ұйымдастырушылардың бірі. 

Қостанайда екі жылдық училище, екі жылдық мұғалімдік курсты бітірген. 1919 жылы Қостанай губерниясында кеңес қызметіне белсене араласып, РКЖО губерниялық комитетінің мұсылман секциясын ұйымдастырды. 1919 — 1925 жылдары РКЖО Қырғыз (Қазақ) өлкелік комитетінің төралқа мүшесі, Түркістан РКЖО Орталық Комитеті "Жас қайрат" газетінің, Қырғыз (қазақ) өлкелік "Жас қазақ", "Лениншіл жас", "Пионер" журналдарының редакторы, "Еңбекші қазақ" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газетінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
== Қазақтың 100 әні ==

* Атауы:Үшқоңыр
* Орындаушы:МузАРТ
* Сөзі:Н.Назарбаев
* Әні:А.Қоразбаев

Ән туралы
---------

Тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаевтың туған жері һәм кіндік қаны тамған құтты мекені – Алматы қаласының іргесіндегі Қаскелең, соған қарасты Үшқоңыр ауылы (бұрынғы Шамалған), оның ар жағындағы Үшқоңырдың тауы мен жайлауы. Қазақстанның болашақ Президентінің балалық шағы осы жерлерде өткен. Болашақ басшының бойындағы басқалардан оза шабатын белгілері балалық шағында-ақ бой көрсетіп, бүр жарған беткей де – осы.

Үшқоңыр жері туралы
-------------------

Үшқоңыр — Алматы облысы Қарасай ауданындағы төбелі қоныс. Қоныс Майтөбе тауының шығысында 15 км, Аршалыкезең асуының (2973 м) солтүстікте баурайында жатыр. Төбенің теңіз деңгейінен биіктігі 1980 м. Батысында Ұзынқарғалы, шығысында Шамалған өзендері ағып өтеді. Енділеу тауаралық қоныста еріген мұз суынан пайда болған, жағалауы ашық шағын көл жатыр. Қоныс маңында Үшқоңыр және Сауыншы ауылдары орналасқан. Үшқоңырда 1986 ж. дельтопланнан КСРО чемпионаты өткізілді. Табиғаты көрікті Үшқоңыр өңірі Қарасай ауданының және Алматы қаласы тұрғындарының демалыс орны саналады. 
Ол кезде Үшқоңыр жайлау болса, бүгінде бүтіндей бір ауылдың аты. Үшқоңырды жайлаған жергілікті жұрт пен Алатауды атақоныс көрген ағайынның өзі қалап, Қарасай ауданы, Шамалған ауылдық округіне қарасты Шамалған ауылының атауын Үшқоңыр ауылы деп атауды ұсынды. Осы жылы ақпан айының оныншы жұлдызындағы Алматы облыстық мәслихатың қаулысы мен облыс әкімінің шешімімен Шамалған ауылының аты Үшқоңыр ауылы болып өзгертілді.

Әннің сөзі
----------

Үшқоңыр Алатаудың қойнауында,
Әкемнің ізі қалған жайлауыңда,
Қасқасу гүр-гүр тасып, гүлі еркелеп,
Арқардың жайылатын аймағында.

Қ-сы:
Ай, Үшқоңырым, туған жерім,
Рахым нұры тұнған жерім,
Ай, Үшқоңырым, тал бесігім,
Жүрегімде мәңгі есімің.

Бұл жерде тарих сырдың сыбдыры бар,
Бабалар тұлпарының дүбірі бар,
Бұл жерде Жамбыл-"Жәкем" өлең айтқан
Өнердің, ақындықтың тұғыры бар.
Шыңдарың Төле бидің қалпағындай,
Жазира жасыл әлем алқабыңды-ай,
Жуасы, қарақаты, бүлдіргені
Әжемнің шекер қосқан талқанындай.

Көрінер сонадайдан анық маған,
Шыңында қырандары қалықтаған,
Самғаған қыранына құмар қылып,
Өсірген ұландарын алып далам.

Тағы қараңыз
------------

Үлгі:Примечания

Сілтемелер
----------

* 
* 
*
Антарктида климаты
------------------

Антарктиданың климаты – полярлық континенттік. Климаттық ерекшелігіне байланысты Антарктида – суықтық полюсі. Ол сондай-ақ, жер шарының ең күшті желдер мен жазғы жиынтық радиацияның да полюсі болып табылады. Оңтүстік полюс аймағы Арктикамен салыстырғанда Антарктида Жердің Күнге ең жақын нүктесінде (перигелий) орналасқандықтан Күн жылуын 7%-дай артық алады. Ауаның мөлдір әрі құрғақ болуы, яғни антициклондық ауа райы күн радиациясының жерге кедергісіз жетуіне мүмкіндік береді. Антарктида жазында, яғни желтоқсан мен қаңтар айларында, Орталық Антарктидада орташа айлық радиация жиынтығы Жер шарындағы ең жоғары көрсеткішке (30 ккал/см2) жетеді. Бірақ, келетін жылудың 90%-ға жуығы мұз жамылғысымен шағылысып, әлем кеңістігіне қайта кететіндіктен, құрлықтың жылыну мүмкіншілігі өте төмен. Континенттің орталығында қысқы орташа температура –60 – 72Ә С-қа дейін, жаз айларында –30Ә – 50Ә С-қа дейін, ал жағалауларда қыста –18Ә С, жазда –20ӘС-қа дейін өзгереді. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 30 – 50 мм, жағалауларда 700 мм-ге дейін жетеді, негізінен қар күйінде түседі. Суық ауа Антарктиданың ішкі аудандарынан шеткі бөліктеріне қарай қозғалып, ағынды желдерді туғызады (орташа жылдық жылдамдығы 12 м/с), ол циклондық ауа ағынымен қосылған кезде теңіз дауылына айналады (жылдамдығы 50 – 60 м/с. кейде 90 м/с-қа жетеді). Басым бөлігінде жылдың 340 күні қарлы борандар соғып тұрады.
**Үшінші мемлекеттік дума**— Ресей империясында үшінші рет сайланған конституциялық-монархиялық бағыттағы заң шығарушы өкілетті орган. Үшінші мемлекеттік дума1907 жылдың 1 қарашасынан 1912 жылдың маусымына дейін жұмыс істеп, барлығы 5 сессия өткізді. 1907 ж. 3 маусымдағы патша жарлығына сәйкес Үшінші мемлекеттік думадағы ұлттық шет аймақтардың өкілдігі шұғыл қысқартылып, Орталық Азия, Якутия мен бірқатар басқа да ұлттық аймақтардың халықтары сайлаудан толықтай шеттетілді. Үшінші мемлекеттік думаның жұмысына бар-жоғы 442 депутат қана қатысты. Мұсылман тобын 10 депутат құрады (Еділ-Жайық, Кавказ және Қырымнан сайланған түркі, мұсылман халықтарының өкілдері). Олар Қ.Тевкелев төрағалық еткен Мұсылман фракциясына бірікті. Үшінші мемлекеттік думаның мәжілістерінде С.Мақсұдов қазақ халқының мүддесін қорғап, патша өкіметінің қоныс аудару саясатын айыптады. Сондай-ақ ол патша өкіметінің панисламизмді сылтау етіп, түркі мұсылман халықтарының зиялы қауым өкілдерін қуғын-сүргінге ұшыратып жатқанын сынға алды. Қазақтарға, бүкіл Түркістан халықтарына Мемлекеттік Думаға өкілдер сайлауға құқылы болуын талап етті. Б.Қаратаев, С.Лапин және Е.Оразаев бастаған бір топ қазақ зиялылары патша өкіметінің қоныс аудару саясатына тосқауыл қою мақсатында қазақтарды жерге орналастыру жөніндегі заң жобасын әзірлеп, оны Үшінші мемлекеттік думадағы Мұсылман фракциясы мен кадеттер фракциясы өкілдерінен құрылған топқа табыс етті. Алайда бұл жоба патша өкіметінің отаршылдық саясатын жақтайтын депутаттардың қарсылығына ұшырап, талқылануға тиіс мәселелердің қатарына енгізілмей қалды. Үшінші мемлекеттік дума Мұсылман фракциясы мүшелерінің қарсылығына қарамастан 1910 ж. 7 сәуірде "Түркістан өлкесін басқару жөніндегі ережеге" толықтыру енгізіліп, өлкедегі жергілікті халықтардың иелігінен өкіметке жер телімдерін кесіп алу құқығын бекітті. Үшінші мемлекеттік дума 1912 ж. 9 маусымда мерзімінің аяқталуына орай өз қызметін тоқтатты. Бұдан кейін Төртінші Мемлекеттік Думаға депутаттар сайлау науқаны жүргізілді.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том