recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Линкруст**— қалың қағаздың бетіне жұқа пластмасса кабатталған әшекейлік өндеу материалы. Линкруст қоғамдық ғимараттар, мектептер, балалар бақшалары, ауруханалар, кеме каюталары мен поезд вагондарынын ішкі қабырғаларын әшекейлеу үшін пай-даланылады. Әдетте Линкрустның үз. 12 м ені 500—700 мм, ал қалыңд. 0,6— 1,2 мм болып жасалып, рулонға оралады. Линкруст күн сәулесі мен ауаның әсершен өңін өзгертпейтін әрі иілгіш болады.Линкруст қабырғаға желіммен жапсырылады. Линкруст желімдөуден бұрьн температурасы 50—60° С жылы суға салынып жібітіледі, одан соң сорғытылады да, астарына және ол жапсырыла-тын қабырғаға желім жағылады. Беті сырланбаған Линкрустты кенкеннен кейін сырлайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Theodor Schwann.
**Шванн Теодор** (7.12.1810, Нейс қаласы, Ирландия — 14.1.1882, Кельн қаласы, Германия) — неміс физиологы, гистологы, жасуша теориясының негізін салушы. 1833 ж. Бонн ун-тінің мед. факультетін бітіргеннен кейін Берлин университетінің анатомиялық мұражайында ассистент (1834 — 1839), Бельгияның Лувен (1839 — 1848) және Льеж ун-терінде (1848 — 1878) профессоры болды. Шванн құс жұмыртқасының дамуына оттектің әсерін, шіру процесін, ашу процесі кезінде ашытқы саңырауқұлақтарының рөлін зерттеді. 1836 ж. қарын сөлінің құрамындағы пепсин ферментін ашты. Ол артерия қан тамырларының көлденең жолақты бұлшықет талшықтарының жиырылуын, жүйке талшықтарының қайтадан қалпына келуін (регенерация) тәжірибе жүзінде дәлелдеді. 1838 жылы ашқан жүйке талшығын қоршап тұратын ерекше қабықты өзінің құрметіне шванн жасушасы деп атаған. Шванның 1839 ж. шыққан "Өсімдіктердің және жануарлардың құрылымы мен өсуіндегі сәйкестіктер туралы микроскопиялық зерттеулер" атты іргелі еңбегінде жасуша теориясының негізгі қағидаларын тұжырымдады: 

1. өсімдіктер мен жануарлардың құрылысы ұқсас;
2. барлық организмдердің құрылымының негізінде жасуша жатыр;
3. жаңа жасушалардың түзілуі — өсімдіктердің және жануарлардың өсуі мен дамуының негізгі шарты;
4. жасуша — ең қарапайым бірлік;
5. организм — оны түзетін барлық жасушалардың біртұтас жиынтығы болып табылады.

Шванн Бельгия корольдігі ғылым академиясының (1841), Лондон корольдік қоғамының (1879) және Париж ғылым академиясының (1879) толық мүшесі болып сайланған.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Сейілғазы Әбдікәрімов** (1.11.1949. ҚХР. Тарбағатай аймағы. Шағантоғай ауылы) - тележурналист.. ҚазМУ-ді бітірген (1977). Еңбек жолын кеңшарда жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін Қазақстан Мемлекеттік кино комитетінде редактор, ҚР Мәдениет министрінің репертуарлық- редакциялық коллегиясында редактор, "Қазақ әдебиеті" газетінің аға тілшісі, Қазақ теледидарында, "Алатау" арнасында редактор, комментатор (1977-2005). 

Телеэкранда "Сахна шебері", "Халық - талант қайнары", "Халық таланттары", "Асыл мұра", "Терме", "Шабыт", "Домбыра дастан", "Тамаша" т.б. музыкалық телехабарлар циклін жасауға қатысты, телефестивальдар ұйымдастырды. "Інжу-маржан", "Ауылым", "Ақ Жайық", "Шу еркесі", "Сыр сұлуы", "Алатау" ансамбльдерінің экраннан көрінуіне белсене атсалысты. 

Өнер жулдыздары Б.Төлегенова, Р.Батланова, Н.Нүсіпжанов,Р.Рымбаева,Ж.Кәрменов, Б.Тілеуханов, А.Үлкенбаева, С.Тұрысбеков т.о. шығармашылығына телепортреттерін жасады. С.Әбдікәрімов - кино, театр, теледидар тақырыптарында 150-ден астам мақалалар мен ғылыми еңбектердің авторы. Қазақстан Жазушылар одағының және Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. ҚР-ның мәдениет қайраткері (2004). "Жер иесі" (1991), "Белес, белес, белестер" (1993), "Өнер мұраты" (1993), "Театр өнерінің ақ ордасында" (1997), "Мазасыз түн" (2004), "Джордж Буш және әлем" (2004), "Текті атаның ұрпақтары" (2006), "Әмина Өмірзақова" (2006) сынды кітаптардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Ашшурбанипал**  (шамамен біздің заманымыздан бұрын 689 — 633) — Ассирия патшасы (біздің заманымыздан бұрын 669 — 33). 

Өз иелігінің бірлігін сақтап, терр-н кеңейту үшін басқа елдермен үздіксіз әскери және дипломатиялық күрес жүргізіп отырған. Ол 648 жылы Вавилонды жаулап алып, біртіндеп оның жақтастарын талқандады. Мысырды, Эламды (біздің заманымыздан бұрын 639 ж.) бағындырды. Сирия мен Финикияда үстемдігін сақтауға көп күш жұмсаған. Ашшурбанипал билік еткен дәуірде мемлекетте жазба әдебиеті, өнер, жалпы мәдениет жақсы дамыған. 1849 — 54 жылы археологтар Ассирияның орталығы болған Ниневи (қазіргі Куюнджик) қаласыныңорнын зерттеп, ескі кітапхананың қалдығын тапты. Шумер және вавилон-ассирия тілдерінде сына жазулар жазылған, күйдірілген саздан жасаған 20 мыңнан астам тақта табылды. кітапханада көркем әдебиет туындылары, ғылыми, діни, тарихи еңбектер және іс жүргізу құжаттары болған. Олар Ашшурбанипал дәуірінде Месопатамия мемлекеті мәдениетінің жоғары деңгейде болғандығын көрсетеді және оның тарихын зерттеуде өте құнды деректер болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
***Қошқарбай батыр*** - аңыз - әңгіме. Баянауылдық Райымбек Құдайбергенұлынан жерлесі Бекқожа Бөгенұлы 1935 жылы жазып алған. Аңыз қазақ-қалмақ соғысы кезінде ерлік көрсеткен Қошқарбай батырдың олжаға түскен қызды уәдесінде тұрып, Жайықбай молдаға беруі, ол қыздан туған атақты Қыпшақ Ыбырайдың ел-жұртқа қадірі артқан аға сүлтан болуы жайлы сыр шертеді. Халық ақыны Қайып Айнабековтің айтуынан жазып алынған *"Қыпшақ Қошқарбай батыр"* атты екінші нұсқаның сюжеттік құрылымына сәл өзгеріс енгізілген де, олжаға түскен қыз анасының өтініші бойынша Қошқарбай батыр қызды өз молдасы Жайықбайға арнайы қосуы, одан туған атақты Ыбырайдың елге сіңірген еңбегі мен оның балаларының тәкаппарлығы әңгіме болады. Алдыңғы нүсқа қара сөзбен жазылса, Қайып нұсқасында қара сөз бен қара өлең аралас келеді. Екі нұсқа да Орт. ғыл. кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Николай Викторович Александрович** (1920 жылы 22 наурызда Мәскеуде дүниеге келіп, 2008 жылы 10 қарашада дүниеден өткен) – совет және орыс кинорежиссері, актер .

2002 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болады. Николай Алексанрович – ГИТИС-тің түлегі. Ол телевизиялық, деректі және мультипликациялық фильмдердің және радиоқойылымдардың режиссері болады. Бұл салада отыз жылдан астам уақыт қызмет атқарған.Оның даусымен Радж Капур және Бельмондо сөйлеген. Николай Александрович шамамен 600 фильмді дыбыстаған. Жиырма жыл бойы балалар радиохабарында қызмет атқарады. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Александрович, Николай Викторович
Николай Цицин
**Николай Васильевич Цицин** (1898 жыл 18 желтоқсан, Саратов  — 1980 жыл 17 шілде, Мәскеу, Ресей) - кеңес ботанигі және селекционер. КСРО ғылым академиясының мүшесі (1939), Ленин атындағы Ауыл шаруашылығы ғылымдарының Бүкілодақтық академиясының академигі (1938; 1938-42 жылдары вице-президенті), Социалистік Еңбек Ері (1968). 1938 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Саратов ауыл шаруашылығы және мелиорация институтын бітірген (1927). Бүкілодақтық дәнді жемшөп институтында (қазір Оңтүстік-шығыс институты, Саратов қаласы) практикант, лаборант, кіші ғылыми қызметкер (1927 – 32), 1932 – 37 жылы өзі ұйымдастырған бидай-бидайық гибридтері лабораториясының және аймақтық Омбы ауыл шаруашылық тәжірибе станциясының селекция бөлімінің бастығы.

Сібір дәнді дақылдар шаруашылығы ғылыми-зерттеулер институтының (Омбы) директоры (1937 – 38) және 1936 – 38 жылы С. М. Киров атындағы Омбы ауыл шаруашылығы институтында кафедра меңгерушісі. Бүкіл одақтық ауыл шаруашылық көрмесінің директоры (1938 – 49, 1953 – 57). КСРО ауыл шаруашылығы министрлігіндегі ауыл шаруашылығы өсімдіктері сортын сынау мемлекеті комиссиясының председателі (1938 – 48). Қара топырақсыз аймақтағы дәнді дақылдар шаруашылығы институтының (қазір қара топырақсыз аймақтың орталық аудандары ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Мәскеу облысы) директоры (1940 – 49), өзі ұйымдастырған бидай-бидайық гибридтері лабораториясының меңгерушісі (1940 – 57), КСРО ғылым академиясының алшақ гибридтеу лабораториясының директоры (1941 – 50). 1915 жылдан КСРО ғылым академиясының бас ботанигі бағының директоры және алшақ гибридтеу бөлімінің меңгерушісі.

Цицин алшақ гибридтеу теориясын құрған, ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің жаңа түрін, сорттарын шығарған. Селекция тарихында алғаш рет бидайықтың көптеген түрін бидаймен будандастырып гибридтер алды. Цицин көптеген шетел ғылым академияларының, ғылыми мекемелерінің, мысалы, Болгар табиғат зерттеушілер қоғамының (1945), Румын ғылым академиясының (1946), Чехославакия Егіншілік академиясының (1947) құрметті мүшесі, ГДР ауыл шаруашылығы ғылыми академиясының корреспондент мүшесі. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1943), бірінші, үшінші және төртінші сайланған КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. КОКП 20 - съезінің, Бүкіл одақтық Кеңестердің 8-съезінің делегаты.

Марапаттары
-----------

5 рет Ленин ордені, Қазан Революциясы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған. Сондай - ақ, Цицин шетел ордендері, медальдармен де марапатталған.

Шығармалары
-----------

Гибриды отдалённых скрещиваний и полиплоиды, М. 1963.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
**Ашымал, Ашымық, Айран көже** —бидай, тары, күріш, арпа тәрізді астық қайнатылған көжеге айран қосып дайындалатын ұлттық тағам түрі. 

Суға салынған дән жарылып піскен соң суытып барып, ағарған қосады. Жылы жерде тұрып бір-екі күнде ашып, «ашыған көже» дайын болады. Айран мен дәнді дақыл қосылып аши келе жағымды қышқыл дәм береді. Оны ашымал деп атайды. Ашымал - ішкен кезде шөл қандыратын сусын, әрі тоқ басатын тағам. Ішіліп азая бастағанда жарманы суға қайнатып, тұзын татытып, суыған соң айран қосып үстемелеп отыра¬ды. Осылайша үстемелеп отырмаса екі-үш күннің ішінде тым ашып кетеді. Ашымал құнарлы болуы үшін оған ұн қосып та жасайды. Ақ қоспай суға ұн сеуіп дайындаған түрін қара көже дейді. Көжені ішер алдында піспекпен, шөмішпен жақсылап араластырады. 

Ыдысын арша, тобылғы, қайың қабығымен ыстап отырмаса, күбінің ағаш дәмі шығып кетеді. Ыстың иісі мен дәмі көжеге «шауып», көженің сусындық маңызы күшейе түседі. Ашымалды түрлі жұмыс басына апарып қойып, сусын әрі жеңіл тамақ ретінде пайдаланды. Кейбір өңірлерде мұны айран көже, ашымық, ашытпа, ашыған деп түрліше атайды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  Қатран Д. Қазақтың дәстүрлі ас-тағам мәдениеті. Ғылыми редактор және алғысөз авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002
**Павел Порфирьевич Салов** (т.ж. белгісіз - 11 маусым 1918, Семей) — Семейде Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы, Семей қалалық большивиктер ұйымы басшыларының бірі. 

1905 жылдан компартия мүшесі. Салов Ақпан буржуазиялық демократиялық революциясынан кейін ұйымдасқан Семей қалалық жұмысшы депутаттары Советінің мүшесі болды және Семейдегі кәсіподақ ұйымдарының біріккен советінің хатшысы қызметін атқарды. Сойиал революцияның бейбіт даму кезеңінде ол Семей қалалық Советін большивиктендіру бағытында және кәсіподақ ұйымдары мүшелері арасында большивиктік ықпалды күшейту жолында күрес жүргізді. Совет өкіметін орнату мақсатында қарулы көтерілісті дайындау үшін құрылған соғыс-революциялық комитетінің мүшелігіне енгізілді. Семейде қарулы көтеріліс жеңіп, Совет өкіметі орнағаннан кейін Салов Советтердің облыстық съезінде облыс атқару комитетіне мүше және оның финанс бөлімінің меңгерушісі болып сайланды. 1918 ж. 11 маусымда Семейде ақ гвардияшылар контр-революциялық төңкеріс жасаған күндерде дұшпан қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
2. ↑  СХВАТКА (ЭПИЗОДЫ ПРОТИВОБОРСТВА ЖАНДАРМСКО-ПОЛИЦЕЙСКИХ ОРГАНОВ И РЕВОЛЮЦИОННЫХ БОЕВИКОВ).
**Павел Оганезович Арсенов** (1936 жылы 5 қаңтарда Тбилисиде дүниеге келіп, 1999 жылы 12 тамызда Мәскеуде дүниеден өткен) – совет және Ресей кинорежиссері және актер. [1]. 
1997 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атанған. Ол геологиялық институтында оқиды. 1963 жылы ВГИК-тің режиссерлік факультетін бітіреді. Оқуға түспесінен бұрын Павел Арсенов «Грузияфильм» киностудиясында жұмыс істейді. 1962 жылдан бастап М. Горький атындағы киностудияда режиссерлік қызмет атқарады. «Ладья» киностудиясы құрылғанынан бастап, онда көркемдік жетекші болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Гетит** – *гидроксидтер тобының минералы*. Химиялық формуласы FeO(OH), неміс ақыны В.Гетенің құрметіне аталған. Ромбылық сингонияда кристалданады. Бағана пішінді, шлактай кеуекті немесе топырақша үгілген агрегаттар түзейді. Жылтырлығы - күңгірттен алмастай жылтырлыққа дейін. Қаттылығы 4,5 – 5,5; меншікті салмағы 4,0 – 4,4 г/см3. Экзогенді минерал, темір кендерінің тотығу белдемдерінде түзіледі. Темір кентасы ретінде пайдаланылады.

**Кристалдар және агрегаттар бейнесі.** Сирек кездесетін кристалдар ине сияқты немесе бағана пішінді болады. Қоспақтары көбінесе ерітіндіден жиналған бүйрек тәрізді немесе сталактит формаларында, ал сынығы жіңішке сәуле сияқты және талшықты кұрылысты болып кездеседі; немесе тұтас тығыз, уақ кеуек тәрізді және ұнтақталған массалары да байқалады.
Сонымен қатар оолит, ірі бұршақтай, конкреция және жеод түрінде де кездеседі.

**Жылтырлығы** күңгірт немесе металл тәріздес, жібек тәрізді, кейде қатқан шайыр сияқты. Түсі қоңыр, тотықты жоса сары, қара. Сызығы тотықты қоңыр, жоса сары.

**Жаратылысы**. Лимонит қаймақшадан бастап қалың қабатқа дейін әр түрлі формаларда кездеседі. Темірдің және басқа қоспалардың тотығу нәтижесінде пайда болады. Рудалы желілердің әр түрлі күкіртті минералдарының (пирит, халькопирит және басқа темірлі заттардың) табиғи өзгеруінен лимонит кендердің жоғарғы бетінде — тотығу зонасында пайда болады. оны «темір қақпақ» дейді. Бұдан басқа жер бетіндегі табиғи өзғеру әсерінен және сидериттен де лимонит шығады. Ақырында, лимонит батпақтардың және көлдердің түбінде әр түрлі темірлі ерітінділерден, кейде ерекше темір бактерияларынан жиналып тұнады.

**Қолданылуы.** Бұлар темір қорытуда және бояу жасауда негізгі руда болып есептелінеді. Бұлардың басқа темір рудасынан айырмашылығы сол, олар теменгі температурада тез балқып, жылдам қорытылады.

**Кендері.** Лимонит РКФСР-дің Еуропа бөлімдерінің көп жерлерінде, әсіресе Мәскеу түбіндегі аудандарда — Тула облысында Липецкіде, сондай-ақ Нижневолжск өлкесіндегі Урюпинск қаласының қасында (Хоперск кені) кездеседі. Лимониттін бірнеше кендері Уралда да белгілі. Оның ішіндегі ең маңыздысы — Злотаустан 60 км жердегі Бакальск, Алапаевск кендері; Синаро-Каменск, Комарово-Зигазинск аудандарындагы, Халилово ауданындағы қоңыр темір ішінде арнаулы болаттың түрін шығарғанда қосылатын Ni және Сr болады. Қазақстанда Аят кендері (Қостанай) тағы басқалары бар.

Лимониттің оолит түрлерінің ірі кендері — Қырымдағы Керченск. Осы кендердің негізінде үлкен Керч металлургиялық заводы салынған. Батыс Еуропадағы (Лотарингия және Люксембург) лимонитті темір рудалары өте ірі кендер болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

[2]

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Павел Филиппович Ведута** *(04.07.1906 ж. дүниеге келген)* Социал Еңбек ері атағын 2 рет алған (1949, 1958), УССР Одесса обылысы Березов ауданы КОКП 22 съезі атындағы колохоздың председателі (1954 жылдан).

1952 жылдан КОКП мүшесі. Павел басқарған колхоз - Одесса обылысындағы ең озық шаруашылықтардың бірі. Бұл колхоз бидайдың әр гектарынан 30 ц, қант қызылшасынан 400 ц-ден өнім жинады. Павел - 6 және 7-сайланған УССР Жоғарғы Советінің депутаты, 2 рет Ленин ордені, 2 рет Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

* (қолжетпейтін сілтеме).  (орыс.)
Көшеге қазақ, қырғыз халықтарының тұрмысын бейнелеген қылқалам шебері, орыс суретші Василий Васильевич Верещагиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11.
1956 №28 шешімі) берілген. Верещагин Василий Васильевич (1842-1904) Ресейдегі Череповец
қаласында дүниеге келген.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Төле би көшесінен басталып Шәкәрім көшесіне дейін
созылып жатыр. Қаланың Қарасай батыр, Құлымбетов, Қарасу көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы
атауы - Пионерская көшесі. Кешенін ұзындығы - 950 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Латифа** (араб.: محمد‎ - әзіл, тапқырлық) - араб, парсы, тәжік және басқа *Таяу Шығыс халықтары әдебиетінде* кездесетін *әдеби фольклорлық жанр*.

Латифа - негізгі мазмұндық түйіні ұтқыр айтылған, көлемі шағын, әзіл-күлкілі әңгіме. Халықтың ауыз әдебиеті шығармашылығына кеңінен таралған латифаның түпкі шығу төркіні X ғасыр әдебиетінен басталады. Латифа үрдісі, әсіресе, XIV ғасырда жасаған парсы-тәжік сатиригі *Заканидің* шығармашылығында ерекше дамыған. *Фахр ад-дин Сафидің* *«Лотаф от-таваф»,* *Ахмад Суруштың «Маджмуэе латаиф»* т.б. латифа үлгісімен жазылған әңгіме жинақтары кеңінен мәлім.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Фёдор Иванович Шаляпин** (1873 жылы 13 ақпанда Казан қаласында дүниеге келіп, 1938 жылы 12 сәуірде Парижде дүниеден өткен) – орыс опера және камера әншісі (жоғарғы бас). [1].

1918 жылы Республикада бірінші болып халық әртісі атағын алады. 1918-1921 жылдарда Мариин театрында көркем жетекші қызметін атқарған. Сонымен бірге бейнелеу, кескіндеу және мүсін өнерімен айналысып, әлемнің опера өнеріне үлкен ықпалын тигізген. 

Шаляпин 1889 жылы В.А. Серебряков драма тобына тапсырғанынан бастап өзінің әртістік мансабы басталды деп есептеді.

1890 жылы қыркүйек айында Шаляпин Казань қаласынан Уфаға барып, С.Я. Семен-Самара жетекшілігімен хорда жұмыс істеп бастайды. 

1918 жылдан бастап Мариин театрында көркемдік жетекші болып, Республиканың халық әртісі атанады. Шаляпин екі рет үйленеді, екі некесінен 9 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Сурет:Kuleshov.jpgКулешов Павел Николаевич

**Кулешов Павел Николаевич** - селекционер-ғалым, КСРО FА-ның корр. мүшесі (1928), профессор (1889). РКФСР-дiң ғылым мен техникаға еңбек сiң. қайраткері (1927). Харьков мал дәрігерлік институтын (1875), Петров егіншілік және орман академиясын 1879 жылы бiтiрді, зоотехния кафедрасына доцент болып сайланды. Ол шетелге барып, Германия, Франция, Швейцария, Англия мен АҚШ -тың мал шаруашылығымен танысты. 1921 жылдан Москва зоотех. институтының профессоры. Мал шаруашылығының түрлі саласынан кептегеп ең- 
бек жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Мүсәпір.** Бүгінгі күнде қазақтар қолданып жүрген мағынасы — жоқшылық зардабын көп тартқан, бейшара, қарып-қасер, сорлы; қайыршы. «...мүсәпір шалдың алдына аудара салып, жүріп кетеді» (А. Жұбанов, Замана.).

Сөздің шыққан тегі араб тілі мусафыр — 1) саяқатшы; 2) жолаушы; 3) қонақ. Араб тілінің өзінде бұл оның
алғашқы мағынасы емес. Бұл жерде сөздің мағынасымен бірге дыбыстық құрамына да өзгеріс кірген. Сөз түбірі «сафар» (жол, жорық, саяқат мағыналарында қолданылады). Осы түбірдің алдына сол тілге тән -мү қосымшасы (префикс) қосылып, «мүсәпір» туынды сөзі пайда болған. Қазіргі тілімізде «сафар» сөзі «сапар» қалпында дыбысталып «жол, жолға шығу» мағыналарында да, адам аты қалпында да қолданылатынын білеміз. Сөйтіп, тілімізде «мүсәпір» сөзінің шамадан тыс мағына өзгерісіне түскендігі байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Мүсілім Құмарбекұлы** 1939 жылы 10 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданына қарасты Шымқора селосында дүниеге келген. 1964 жылы ҚазМУ-ді бітірген. Сол жылдан бастап Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») ғазетінде қызмет істеді. Қазір «Ақ Ертіс» — «Иртыш» деген қазақша-орысша шығатын әдеби, мәдени журналда редактордың орынбасары.«Алтайдың ардагері», «Қыз күлкісі», «Асау Ертіс», «Шынар», «Алтайым — алтын бесігім», «Жастық жағалауы» атты кітаптары бар. 2003 жыл «Фолиант» баспасынан «Жар жағасындағы үй» деген повестер жинағы, «Базальт» баспаханасынан «Тауқымет» атты романы жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Латвияның қоңыр сиыры - мүйізді ірі қара малдың сүтті тұқымы. XIX ғ. аяғы XX ғ. басында жергілікті малды голландиялық сиыр тұқымдарымен, кейінірек Данияның қызыл сиыры бұқаларымен будандастыру арқылы шығарылған. Қазақстанға тың игерілген жылдары әкеліне бастады. Қазіргі уақытта Қостанай, Ақмола облыстарында кең тараған тұқымдардың бірі. Түсі қоңыр, қызыл қоңыр, сүті мол, майлы. Жылына майлылығы 3,9-4,1 пайыздық 3,5-4,0 мың кг сүт береді. Бұқасы - 800-850 кг, сиыры - 470-520 кг тартады. Тандаулы табыңдары Қостанай облысының шаруашылықтарында өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Фёдор Григорьевич Волков

Волков Фёдор Григорьевич(20.2.1729, Кострома- 15.4.1763, Мәскеу)-орыс актері , театр қайраткері, «орыс театрының атасы». Көпес отбасында туды. Жан-жақты білім алған. 1735 жылдан бастап Ярославльде тұрды. 1750 жылы осында көпшілік театрын құрды. Әйгілі орыс актерлері И.А.Дмитревский мен Я.Д.Шумский өзінің сахналық өнер жолын осы театрдан бастаған. Оның труппасы 1752 жылы Петербургке шақыртылды.Бірақ театрдың халықтық сипаты патша сарайның талабына сай келмегендіктен, труппа сол жылы ақ таратылды. Біраз актерлер Шляхет корпусына оқуға қабылданды.1756 жылы мемлекет орыс театрын құру туралы указ жарияланды; театр директоры болып А.П.Сумароков тағайындалды. Ол сондайақ орыстың театр мәдениетінде демократия ағымды өрбіткен орыс актерлерінің өнеріне жол ашты.В.Г.Белинский оны «қоғамдық өмірдің қозғаушысы» деп атап, оның есімін М.В.Ломоносовпен қатар қойды.1911 жылы Ярославльдегі театрға оның есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Латифундизм** (лат. latifundium – латифундия, latus – байтақ, fundus – жер иелігі) – ірі помещиктік имениеге – латифундияға негізделген жер иемдену жүйесі. Латифундизм алғашқы рет Ежелгі Римде пайда болды. Рим шонжарлары жеңіп алған тайпаларының байтақ жерлерін иемденді. Латифундиз біздің заманымыздың 1 ғасырында барлық жерге тарады. Құл иеленушілік құрылыстың ыдырауына байланысты латифундия ұсақталып, колондарға жалға берілді. Феодализм тұсында Латифундизм шаруашылық жүргізудің негізіне айналып, крепостной шаруаның еңбегін пайдаланды. 17-18 ғасырдағы Америкадағы құл иеленушілік плантациялар Латифундизмнің өзінше бір түрі еді. «Америкадағы мысал латифундияларды ірі капиталистік егіншілікпен шатастыру соншалықты ұшқарылық болатындығын, латифундиялардың капитализммен бұрынғы құлдық, феодалдық немесе патриархтық қатынастардың қалдығы болатын реттерді жиі болып отыратынын бізге айқын көрсетеді». Орта ғасырлық жер иеленушіліктің сарқыншағы – Латифундизмнің сақталуы капитализмнің ауыл шаруашылығында баяу дамуын, яғни ауыл шаруашылығының пруссиялық (қ. Аграрлық мәселе) жолмен дамуын тудырды. Батыс Еуропадағы буржуазиялық революция (16-18 ғасыр) Латифундизмге соққы болып тиді. 20 ғасырда ауыл шаруашылығында капитализмнің дамуы бірқатар елдерде (Португалия, Испания, Түркия, Родезия, Латын Америкасының көпшілік елдерінде т.б.) кәсіпкерлік – помещиктік латифундиямен қатар өрістеді. Помещик-латифундистер жалдамалы теңбекті кеңінен пайдаланады және жерінің бір бөлігін арендаға береді. Шаруалар мен жұмысшылардың помещиктік қанаушылыққа қарсы күресі бірқатар елдердің билеуші топтарын латифундизм негізін шайқалтатын реформалар жүргізуге мәжбүр етті.
**Гиясс-әд-дин ибн Хумам-әд-Дин-әд Хусейни Хондамир** (1475, Герат - 1535, басқа деректерде 1536/37) — парсы тарихшысы, Мирхондтың немересі әрі шәкірті. 

Әлішер Науаидің қамқорлығында болды. Бастапқыда Темір әулетінің сарай тарихшысы болып, 1507 жылдан кейін Иран шахы Исмаил І-нің қол астында істеді, ал 1528 жылы Үндістандағы Ұлы Моғол империясының билеушісі Бабырдың сарайына ауысып, сонда қайтыс болды. 

Хондемирдің басты еңбегі - "Хабиб ас-Сийар" ("Өмірді баяндаушылар досы") - үш томдық "жалпы тарих". Бұл еңбек иран мен оған шектес елдердің 15 ғасырдың соңы мен 1524 жылға дейінгі тарихына арналған. Хондемир - "Дастур әл-Возара" ("Атақты уәзірлер өмірбаянының жинағы") мен "Хумайни-наме" ("Құмайын заңдарының жинағы"), т.б. еңбектерінің авторы. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Мүсәйіп Байтілеуұлы** (1875, Ұлытау облысы, Жаңаарқа ауданы - 1938) - суырыпсалма ақын. Руы — Кіші жүз, Тама ішінде Жөгі Қырықбойдақ. 
Ескіше сауатты, молда болған. Ақындықпен бірге ән де шығарған. Кеңес үкіметі тұсында «Жалпы әлем» әні кеңінен насихатталған. 1920-1937 жылдары ауылдық кеңесте, Сарысу ауданының оқу бөлімінде қызмет атқарған, ұстаздықпен айналысып, бала оқытқан. 1937 жылдары «халық жауы» болып ұсталып, хабарсыз кеткен. Мүсәйіптің шығармашылығының Сәкен Сейфуллинге ықпалы зор болған. 1892 және 1896 жылдары Меккеге барып қажы атанған. 
Е. Брусиловский «Ер Тарғын» операсында, М. Маңғытаев «Мөңгі махаббат» ораториясында Мүсәйіптің «Жалпы әлемін» ұтымды пайдаланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Латеран келісімдері** — бұл италияндық мемлекеті мен Қасиетті Тақ арасындағы келісімдер жүйесі. Олар Италия мен Қасиетті Тақ арасындағы өзара талаптардың заңды түрде шешілуіне, 1870 жылдан бері өмір сүріп келе жатқан «Рим мәселесін» шешуге әкелді; Рим-католик шіркеуінің құқықтары мен артықшылықтарын, оның Италия патшалығындағы орнын анықтады.

Латеран Апостол Сарайында кардинал Пиетро Гаспарри мен Виктор Эммануил III атынан әрекет еткен Италия премьер-министрі Бенито Муссолини 1929 жылы 11 ақпанда қол қойды. Толығымен фашистік партияның мүшелерінен тұратын Италия парламентінің төменгі палатасы сол жылдың мамыр айында бекітті.

Латеран келісімдері бойынша Ватикан аумағы
Келісімшарт, қаржылық конвенция және конкордаттан тұрады. Келісім католицизмді Италияның «жалғыз мемлекеттік діні» деп таниды (1-бап); Қасиетті тақтың зайырлы егемендігі, оның ішінде халықаралық істер (2-бап); Ватиканды ресми түрде Ватикан қаласы (Città del Vaticano) деп атайтын Ватикан үшін Қасиетті тақ басқаратын шекарасы келісімшартқа қосымша жоспармен анықталған егемендік аумағының мәртебесін ресми тануды қамтамасыз етеді (3-бап).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Станислав Минин* «Само Провидение послало нам Муссолини».  «НГ Религии» (20 мая 2009). — Латеранские соглашения, или Как дуче переиграл Ватикан.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 2 июня 2009.
**Гетто** (мүмкін итал. *geto nuove* – Венецияның тарихи ауданы, аты 1516 жылы алғашқы рет кездескен) – ірі қалалардың кіші этникалық топтар өз еркімен немесе күшпен тұратын кедей, инфрақұрылымы шамалы аудандары. Тарихи сөзі еврейлерді күштеп тұрғызатын венециандық геттодан бастау алады.

Алғашқы еврейлер геттолары Италия, Германия, Испания мен Португалия елдерінде XVI ғасырда пайда бола бастады.

XX ғасыр басында гетто идеясына жаңа құрылған лимитроф-елдерде орала бастады.

Екінші Дүниежүзілік Соғыс кезінде "гетто" сөзімен оккупацияланған жерлердегі алмандар ұлтшылдарымен немесе олардың тәртібін қолдайтын жергілікті ұлтшылдармен күзетілетін, еврейлерді күшпен тұрғызатын елді мекендерді атаған. Әйгілі болғандары – Варшава геттосы, ал КСРО жерінде Минск геттосы.

АҚШ-та көпшілік ақтар мен кіші қаралар (негрлер мен латынамерикалықтар секілділер) арасандағы нәсілшілдік және әлеуметтік қарама-қайшылықтар бөлінушілікке алып келді – осы кіші топтарға арналған сандаған геттолар пайда болды.
**Кент мүйізтас кен орны** - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан әшекей тас кен орны. 1966 жылы ашылып, 1978 жылы барланған. 1967 жылдан «Қазкварцасылтас» ӨБ кен өндіреді.

Геологиялық құрылымы, сипаты
----------------------------

Кент мүйізтас кен орны гранит массивінің батысында кездесетін төменгі тас көмірдің мүйізденген алевролиттеріне ұштасып жатыр. Қара мүйізтастармен бөлінген өнім беретін қатпары әшекей тастардың жасыл түрлері ұшырасатын 2 қыртысты қабаттан тұрады. Кен қазуға кен техникалық және гидрогеологиялық жағдайы қолайлы. Тас кесегінің түсімі 0,32 т/м3. Кен орны игерілуде. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Геолог-мұнайшылар мүнай және газ кенорындарындағы жерасты суын, оның динамикалық режимі мен химиялық құрамын ұдайы зерттейді. Бір ескеретіні, аталған кенорындардың суы жоғары минералдылығымен сипатталады. Құрамы бойынша бұл су көбінесехлоридті-кальцийлі (хлор-кальцийлі), кейде карбонатты-натрийлі
типке жатады. Оның құрамында жоғары мөлшерде йод, бром иондары болады, көбінесе онда күкіртсутек кездеседі. Мұнай кенорындарының суына тэн ерекшелікке сульфаттардың болмауы немесе өте аз мөлшерде кездесуі және нафтен қышқылдары тұздарының болуы жатады. Органикалық көміртектің болуы тотықсыздандырғыш химиялық жағдай туындатып, сульфаттардың тотықсыздануына мұнадай сұлба бойынша экеледі: MeSOj + 2С = MeS + 2C02 мұнда Me - металдар; С - органикалық көміртек (мұнай, битум, газ).Реакция металға байланысты түрлі қосылыстар жаралуына әкеледі. Мәселен, натрий сульфаты тотықсызданған кезде Na2S04 + 2С + Н20 = Na2S04 + H2S + C02 яғни суда еритін Na2C03 содасы жаралып, қабат суының сілтілілігін арттырады. Кальций сульфаты тотықсызданған кезде CaS04 + 2С + Н20 = СаС03 + H2S + СО2 яғни суда ерімейтін СаС03 жаралады, ол түнба түрінде отырады да контур маңы белдемінде таужыныстың жинауыштық қасиеттерін нашарлатады. Бірақ кез келген жағдайда күкіртсутек бөлініп шығады. Ол кейін әртүрлі оксидтермен әрекеттеседі де пирит, халькопирит пен сульфид тобының басқа минералдарын жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
**Северная** – Үлбі жотасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі таулар.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы Серебрянск қаласының солтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1221 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 12 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейлері тіктеу таулардан тұрады. Олар өзен, сай-жыралармен тілімденген. Таудан Бұқтырма өзеніне бірнеше шағын көлдер құяды.

Өсімдігі
--------

Төменгі беткейіндегі күңгірт қоңыр жəне қара топырағында далаға тəн өсімдіктер тараған, одан жоғары қарағай, қайың, көктерек аралас орман өседі. Атырабы шабындық жəне жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Кенорындарды (жатындарды) бағалау**.
Мұнай мен газ кенорындарын барлаудың алғашқы сатысы; қорлары С2 категориясы, жарым-жартылай С1 категориясы бойынша алдын ала бағаланған кенорындар мен жатындар өңірінде жүргізіледі. Кенорындарды (жатындарды) бағалаудың негізгі мақсаттары:
кенорындардың (жатындардың) өндірістік маңызын нақтылау мақсатында
олардың басты сипаттарын анықтау; С1 және С2 категорияларына тиесілі
кенорын қорларын есептеу; кенорындарды (жатындарды) өндірістік және
өндірістік емес топтарға жіктеу; барлау нысандары мен қабаттарын таңдап
алу, нысандарда тәжрибелік-өндірістік игеру жұмыстарының кезектілігін
және оларды өндіріске дайындау ретін анықтау. Бұл мақсаттарды жүзеге
асыру үшін жатындардың фазалық жағдайы, мұнайдың, газдың және газды
конденсаттың беткейлік және қойнауқаттық жағдайлардағы физикалық-
химиялық қасиеттері, олардың тауарлық сапасы, жинауыштардың сүзбелік-
сиымдылық сипаттары зерттеледі; жатындардың типтері, тиімді
қалыңдықтары, таужыныстардың кеуектілігі және мұнаймен, газбен қанығу
дәрежесі, ұңғымалардың өнімділік коэффиценттері анықталады. Кенорындарды (жатындарды) бағалауға
тиесілі жұмыстар кешеніне кіретін әрекеттер: керекті жағдайда мұнай мен
газ ағымдарын күшейтетін әдістерді пайдалана отырып барлау ұңғымаларын
бүрғылау, сынамалау және сынау; ұңғымаларды геофизикалық тұрғыдан
зерттеу; ұңғымаларды зерттеудің геохимиялық, гидрогеологиялық,
гидродинамикалық т.б. түрлерін жүзеге асыру; ұңғымалық және жерүстілік
(теңіздік) сейсмобарлауды сараптау, оның ішінде геологиялық-геофизикалық
материалдарды, бұрғыланған ұңғымалардан алынған деректерді ескере отырып
саралау; кенорынның игерілуі жолға қойылған аудандарда ұңғымалардың
тәжрибелік-өндірістік игерілуін қамтамасыз ету. Кенорындарды (жатындарды) бағалау нәтижелеріне сәйкес,
төмендегі мәселелер шешіледі: кенорындарды өндірістік және өндірістік емес
кенорындарға жіктеу; қиманың мұнай-газ көздері ашылған бөлігінде барлау
нысандары мен қабаттарын жекелеу; кенорындар мен жатындарды игеруге
дайындау ретін анықтау; болашақ барлау жұмыстарының оңтайлы әдістерін
негіздеу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Кенорындарды игеруге дайындау**. Өндірістік мәні бар кенорындарда (жатындарда)
жүргізілетін геологиялық барлау процесінің қорытынды сатысы. Бұл
жұмыстардың басты-басты міндеттері: барланған қорларды С2 категориясы
бойынша нақтылау мақсатында, сол сияқты мұнай кенорындарын игерудің
технологиялық сұлбасын, ал газ кенорындарын игерудің тәжрибелік-өндірістік
жобасын жасақтау үшін сол кенорындардың бұрғылау ұңғымалары көмегімен
анықталған геологиялық-өндірістік параметрлерінің шындыққа сәйкестігін
қадағалау; қорларды есептеу және мұнай мен газдың шығымдылық коэффицентін
анықтау; кенорындарды (жатындарды) игеру барысында оларды одан әрі зерттеуді
қамтамасыз ету. Басты-басты мақсат-мүдделерді жүзеге асыру барысында газ—
мұнай—су жапсарларының қойнауқаттық деңгейлері анықталады, мұнайдың, газдың, конденсаттың және қойнауқаттық сулардың дебиті, сол сияқты
қойнауқаттық қысым мен қанығу қысымының мөлшерлері өлшенеді,
ұңғыманың өнімділік коэффиценті есептеліп шығарылады, жатындардың
шектеусырттық алқаптармен гидродинамикалық байланысы зерттеледі,
жинауыьитардың кіргізгіштік және сүзбелік сипаттарының, флюидтердің
физикалық-химиялық қасиеттерінің жатын ауқымы мен қимасы бойындағы
өзгермелілігі қадағаланады, мұнайдың өнімділік коэффицентін арттыру
мақсатыңда жатынға және ұңғыманың оқпансырттық белдеміне әсер ету әдістерін
таңдап алуды керек ететін қойнауқат сипаттары зерттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
*Басқа мағыналар үшін Қотыркөл деген бетті қараңыз.*
**Қотыркөл**, *Қатаркөл* – Щучинск қаласынан 22 км жерде, Ақмола облысы Бурабай ауданы жерінде орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,7 км2. Теңіз деңгейінен 439,9 м биіктікте. Ұзындығы 3,4 км, ені 1,65 км, жағалауы 9,8 км. Көлге 19,0 млн. м3 су жиналады. Ең терең жері 7,7 м. Су жиналатын аумағы 29,9 км2. Суы тұщы, 7,06 – 7,91 мг/л. Қар, жаңбыр және жер асты суымен толығады.

Жер бедері
----------

Көл беті ашық, тек солтүстік-батыс жағалауында қамыс-құрақ өскен. Түбі құмды, қиыршықтасты, тек орта шені мен батыс жағы батпақты. Көл жағасында, Қатаркөл ауылында демалыс үйлері орналасқан. Соңғы жылдары су деңгейі 1957 жылмен салыстырғанда 2 – 2,5 м төмен түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қотырқой** – Үлкен Қотырқой тауының батысындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданы Бостан ауылының солтүстігінде 8 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері шамамен 1600 м. Мамыр-қазан айларында салт адам өте алады. Беткейлік шайылумен бірге бойлық эрозия әрекеттері күшті дамыған. Солтүстігінен Көктал, оңтүстік беткейінен Терісаққан өзендерінің салалары бастау алады. Асу Күреңбел мен Ынтымақ елді мекендерінің жол қатынасын байланыстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Көріскенше қош бол, Медеу!** — 1982 жылы "Қазақфильм" және Чехословакияның "Экспорт фильм" кинстудиялары бірігіп түсірген комедия жанрындағы көркем фильм.

Мазмұны
-------

Чехословакиядан келген қонақтар қазақтың "Қыз алып қашу" атты дәстүрі жайлы қойылымдар түсірмек болады. Қазақстанға келген соң оларға бірнеше адам жол көрсетіп жүреді. Ұлттық ойын ұйымдастырулар барысында көптеген қызық оқиғаларға тап болады. Тіпті біреулер қыз ұрлаймын деп қателесіп, бұларды екі рет кілемге орап алып қашады.

Ұйымдастырулардың жартысы ашық далада, жартысы "Медеу" мұз айдынында өтеді. Даладағы шаралар қонақтарға ежелгі қазақ ауылының шынайы бейнесін көрсету үшін өткізіледі. Ол жерде киіз үйлермен, қазақы дастархандармен, ұлттық спорт ойындарымен (теңге ілу, қыз қуу) таныстырады. 

Фильмге «Мұздағы балет» Мәскеу мемлекеттік ансамблі, «Отырар сазы», «Гүлдер», «Көкшетау», «Алматының жас балеті» қатысты.

Рөлдерде
--------

* Роза Рымбаева
* Досхан Жолжақсынов
* Ерік Жолжақсынов
* Қасым Жәкібаев
* Димаш Ақымов
* Олдриж Кайзир
* Иржи Лабус
* Гелена Бондрачкова
* Құдайберген Сұлтанбаев
* Камал Қармысов
* Владимир Шмерал
* Франк Шовен
* Ярослав Возаб
* Милан Мах

Басқа да фактілер
-----------------

2016 жылы қыркүйек айында Алматыда фильмнің 35 жылдығы атап өтілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Фильмді тамашалау
* Фильмді тамашалау
**Қызылбас үйрек**— үйрек түқымдасына жататып құс. Салм. 0,7—1,3 кг, басы, мойны, жем-сауы қара, арқасы көк сұр, бауьтры қара не ашық сұр. Тұмсығы қара, ұз. 42—50 мм, аяғы қоңыр сұр, қанаты-ның ұз. 200—225 мм. Қызылбас үйрек Солт.Америка, Еуропа,Азияда, Скандинавия түбегінде, Британ аралында, Европ. бөлігінде, Бат. Сібірде және Қазақстанда таралган. Қызылбас үйрек жақсы жузеді, су астында 30 сек-қа дейін бо-ла алады. ¥ясын су жиегіндегі қамыс арасына не езен, көлге жақын жерге салып, 6—12 жұмыртқа басьш, 24—26 к\шдо балапан шыгарады. Қызылбас үйрек моллюскі, насеком және олардың линин-калары, су есімдіктерініц жапырагы, тамыры, түқымымен қоректеиеді. Демді еті үшін әуесқойлар аулайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қазақстаналюминий**– Қазақстанның ірі түсті металлургия кәсіпорны.

Тарихы
------

1996 жылы 9 наурызда құрылған. Құрамына "Павлодар алюминий зауыты", "Торғай боксит кен басқармасы", "Краснооктябрск кен басқармасы" және "Керегетас кен акционерлік қоғамы" кіреді. Өндіретін негізгі өнімдері: алюминий оксиді (глинозем), металдық галлий, боксит кентасы, отқа төзімді қыш, әктас, электр және жылу энергиясы. Глинозем өндірісінің жобалық қуаты – жылына 1,05 млн. т. Өнім негізінен Ресейдің Батыс және Шығыс Сібірінде орналасқан алюминий зауыттарына жөнелтіледі. Галлий алыс шет елдерге шығарылады.

Құрамына кіретін зауыттар мен басқармалар
-----------------------------------------

A."Алюминий зауыты"

"Павлодар алюминий зауыты" – Қазақстанның төмен сапалы бокситінен глинозем шығаруға бағытталған. 1963 жылы қорыту-механикалық цехы іске қосылды. 1964 жылы тұңғыш алюминий оксиді алынды. Осы жылы зауыттың алғашқы кезегі, 1967 жылы екінші және үшінші, 1968 жылы төртінші, 1969 жылы бесінші кезектер пайдалануға берілді. Кәсіпорынның жобалық қуаты жылына 1,3 млн. тоннадан астам. 1976 жылы Г-0, Г-00 глиноземіне сапа белгісі берілді. Осы жылы сирек металдар цехының құрылысы басталып, төрт жылдан кейін жоғары жиіліктегі галлий өндіруді игерді. 1981 жылы 99,997 таңбалы галлийге Мемлекеттік сапа белгісі берілді. Қазіргі кезде жылына 20 т көлемінде галлий өндіріледі. Зауыттың дамуындағы маңызды кезең – тиімділігі жоғары автоматтандырылған технологиялық кешендерді және алюминий оксиді мен ілеспе өнімдер алудың технологялық процестерін басқару жүйесін енгізу. Зауыт бұған 1982 жылы қол жеткізді. Осы жылы жоғары кремнийлі бокситті өңдеуге көшу үшін қайта құрыла бастады. 1985 жылы зауытта ірі қарамды жабдық пен металл конструкцияларының пісірілген қосылыстарын жарылыспен өңдеудің жаңа технологиясы әзірленіп, енгізілді.

A."Боксит кені" 1999 – 2000 жылдары кәсіпорын мамандары өңдеудің әуелгі кезеңінде бокситтен бозғылт шлам мен темірлі құм шығару есебінен технологиялық жабдықтың өткізу қабілетін ұлғайтуға қол жеткізді. 2001 жылы 1,3 млн. тоннаға жуық глинозем өндірілді. 2000 жылы техникалық қайта жарақтандырудың кешенді бағдарламасы қабылданды, бұл бағдарлама бойынша 2005 жылы қарашірік өндіру көлемін 1,5 млн. тоннаға дейін жеткізу көзделген.

Торғай боксит кен басқармасы 1956 жылы құрылған, 1996 жылдан "Қазақстан" ААҚ-ның құрылымдық бөлімшесі. Негізгі қызмет түрі – боксит және отқа төзімді саз өндіру. 2002 жылы 1,3 млн. тоннаға жуық боксит, 244 мың т отқа төзімді саз шығарды.

Красно-октябрск боксит кен басқармасы – 1952 жылы құрылған, 1996 жылдан "Қазақстан" ААҚ-ның құрылымдық бөлімшесі. Негізгі қызмет түрі – боксит өндіру.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Кітаптың алғашқы 1909 жылғы басылымының мұқабасы.
**Материализм және эмпириокритицизм** (орысша: *Материализм и эмпириокритицизм*) — Владимир Лениннің маңызды философиялық еңбегі. Ол 1909 жылы орыс тілінде шыққан. Бұл шығарма Кеңес Одағының жоғары оқу орындарында зерттелуге тиісті шығармалардың бірі, диалектикалық материализмнің негізгі еңбегі, «марксистік-ленинистік философия» атты пәннің бір бөлігі болған.

Кітаптың толық атауы: «Материализм және эмпириокритицизм. Бір кертартпалық философияға қатысты сыни көзқарастар». Оны Ленин 1908 жылғы ақпан-қазан айларының аралығында Женева және Лондон қалаларында жазып бітірген. 1909 жылдың мамыр айында Москвада Звено баспасы жарыққа шығарған.Түпнұсқа қолжазбасы мен дайындық материалдары сақталмаған.

Кітаптың негізгі бөлігін Ленин Женевада жазған, қалған бөлігі ол Британия мұражайына ең жаңа философиялық және ғылыми материалдармен танысу үшін бір ай бойы Лондонда болған кезінде жазды. Библиографиясында кітапты жазу үшін 200-ден астам кітаптың пайдаланылғаны аталып өтіледі.

1908 жылдың желтоқсан айында Ленин Женевадан Парижге қоныс ауыстырып, 1909 жылдың сәуіріне дейін кітабының теріліп бітірілген түрімен танысып, өзгеріс енгізумен болды. Патшалық цензураның өткізуі үшін ол кейбір жерлерін қайта өңдеуден өткізді. Бірақ сонда да кітап Ресейде көп қиындықтармен басылды. Ленин кітаптың барынша тезірек баспадан шығуын талап етіп отырды, себебі оның өзі айтқанындай, «бұған тек әдеби ғана емес, өте маңызды саяси себептер де бар» болатын.

Кітап Лениннің партиядағы саяси қарсыласы Александр Богдановтың *«Эмпириомонизм»* (1904-1906) деген үш томды шығармасына жауап және сын ретінде жазылды. 1909 жылғы маусым айында Богданов большевиктердің Парижде өткен конференциясында жеңіліп, партиядан шығарылды.

Лениннің осы шығармасында алға тартқан басты ойларының бірі — адамның түйсіктері объективті сыртқы дүниені дұрыс және дәл бейнелейді және сол сыртқы дүниені тексерудің тәуілсіз, бейсубъективті жолы жоқ.

*Материализм және эмпириокритицизм* 20-дан астам тілдерде жарияланып, марксшіл-лениншіл философияның негізгі еңбектерінің біріне айналды.

Әдебиет
-------

* Robert V. Daniels: "A Documentary History of Communism in Russia: From Lenin to Gorbachev", 1993, ISBN 0-87451-616-1.
* Alan Woods: "Bolshevism: The Road to Revolution", 1999, ISBN 1-900007-05-3. Part Three: The Period of Reaction available online.

Тағы қараңыз
------------

* Материализм
* Эмпириокритицизм

Еренсілтемелер
--------------

* Ағылшын тіліндегі аудармалары: ,

Үлгі:Works of Lenin
Тінтуірдің сол жақ пернесін бір рет шерту – нысандарды ерекшелеу үшін қолданылады. Тінтуір жүгіргісінің нысанын үстіне апарып, бір рет шерту (басып , қайта жіберу).

Тінтуірдің сол жақ пернесін екі рет шерту - терезені, құжатты ашу үшін немесе бағдарламаны іске қосу үшін қолдаланылады және <Enter> пернесін басқанмен бірде қызмет атқарады. Жүгіргіні нысан үстіне апарып, екі рет жвлдам шерту қажет (тінтуір орнынан қозғалмауы тиіс).

Сонымен қатар, тінтуірдің сол жақ пернесі бейне беттегі нысандардың орнын ауыстыру үшін қолданылады. Тінтуір көрсеткісін нысанның үстіне апарып, пернені басып ұстап тұрып, нысанды басқа орынға апарып, содан кейін пернені жібере салу керек.

Пайдаланғанә дебиеттер
----------------------

Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.
Тұрбат діни сәулет комплексі, XIII-XIX ғасырлар Ысхақ Ата Түрбесі. Оңтүстік Қазақстан облысынын, Казығұрт районында орналасқан. Ысхақ Ата түрбесі - XVI ғасырдың соңы менен XVII басының ескерткіші болып табылады. Тендесі жоқ түрбе, жобалап қарағанда, тік төртбұрыш пішініндегі ішкі көлеміне ие (8,2х8,5 м), тік төртбұрыш үстіне, ішінен 3 бүйірінен үш бос қуыс қалдырылған (батыс, шығыс және солтүстік бүиірлерінен) сегіз қырлы шеңбер орнатылған, ал бұл сегіз- қырлы шеңбер үстінен күмбез жабылған.
Атаулы ғимарат Оңтүстік Қазақстанның өзіндік, тендесі жоқ ескерткіштердің біреуі болып табылады , ғимараттың ішкі көлемінің сәулеттік шешімі өзіндік. Бұл ескерткіш, мемлекеттік маңызы бар тарих және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген.
### Жұмыс жасау принципі

Бақылаудың электр контактілік әдісі – электр тізбегінің контактілік датчик арқылы тұйықталуы бойынша әр түрлі шамаларды хабарлау, реттеу және өлшеу әдісі. Ондай схемаларда бұйым өлшемдері белгіленген шектен ауытқыса, датчик контактілерінің түйісуі нәтижесінде неон лампылары жанады да, «жарамсыз» деген жазу, ал өлшем шамасы белгіленген шектен аспаса, контактілер ажырайды да, басқа лампы жанып, «жарамды» деген жазуды көрсетеді. Жұмыс атқарушы тетіктегі токты арттыру қажет болған жағдайда, датчик схемасына реле жалғанады. Бұл кезде датчик контактісі реле басқаратын аз мөлшерлі ток тізбегін тұйықтайды, ал екінші контакт жұмыстық қондырғыдағы шамасы көп токты іске қосады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 114-бет