Ubuntu
**Дербес компьютер**, қысқаша **ДК** (ағылш. *personal computer, PC*) — компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. Дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. Дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер. Стационарлық компьютерлер үстел басында отырып жұмыс істеуге арналған. Тасымалы компьютерлерге қолкомпьютерлер, қалта компьютерлері және планшетті ДК жатады.

Алғашқы компьютерлер
--------------------

Қазіргі электронды есептеуіш машиналардың арғы тегі – есепшот. Тарихи деректерге сүйенетін болсақ, есепшоттың жасы 2000-5000 жылдар шамасында, ал пайда болған жері не Қытай, не Египет. Есепшотты гректер мен Батыс-Еуропалықтар «абак» деп, қытайлықтар «суан-пан», жапондықтар «серобян» деп атады. Осы қарапайым құралмен есептеулер оның шұңғыл тақтада орналасқан тастарын жылжыту арқылы жүргізілген. Есепшоттағы тастар піл сүйегінен, шынылардан, қола мен басқа металлдардан жасалған. Есепшоттың жетілдірілген түрі кейбір жерлерде осы күнге дейін қолданылып келеді. Кейін келе XVII ғ басында шотландиялық математик Джон Непер логарифм түсінігін енгізіп, халыққа логарифм кестесін жария қылады. Осы бағыттағы зерттеу жұмыстарын Д.Робертсон да жүргізген. Ол Исаак Ньютонның еңбектеріне негізделе отырып, 1761 жылы жүгіртпесі бар навигациялық есептеулерді жүргізетін логарифмдық сызғыш жасаған болатын. Логарифмдік сызғыш инженерлердің басты есептеуіш құралы болды. Кейін оларды электронды есептеуіш машиналары ығыстырды. Он тоғызға енді толған француз математигі Блез Паскаль жетектер мен дөңгелектерден тұратын механикалық есептеу құрылғысын құрастырды. Бұл құрылғының көмегімен көпорынды сандарды қосу мүмкін болды.
  
1694 жылы атақты неміс математигі Лейбниц Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеу машинасын – арифмометрді құрастырды. Дөңгелектің орнына мұнда цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. Бұл құрал күрделі қосу мен алу есептеулерін жүргізумен қатар, сандарды бөлу, көбейту, тіпті квадрат түбірін табу амалдарын да орындайтын болды. Кейін арифмометр бірнеше рет жетілдірілді. Бұл бағытта орыс өнертапқыштары П.Л.Чебышев пен В.Т.Однер көп еңбек етті. Арифмометр қазіргі қолданыста жүрген калькуляторлардың негізін салды. Арифмометр мен қарапайым калькулятор есептеу жұмыстарын механикаландыру құралдарының қызметін атқарады, бұларда есептеуде адамның өзі әрекеттер тізбегін анықтап басқарады. 
Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеуіш машинасын – арифмометрді Лейбниц 1694 жылы құрастырды. Лейбництің машинасы қосу, алу, көбейту, бөлу, тіпті квадрат түбірді табу амалдарын орындай алатын. Кейін осы құрылғыны жетілдіру мақсатымен орыс ғалымдары Чебышев пен Однер ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, аянбай еңбек еткен. Солардың арқасында қазір біз калькуляторды қолданып келеміз.

Үстел компьютерлері
-------------------

IBM 5150 as of 1981
**Үстел компьютерлерін** әдетте үстел үстіне орналастырады, олардың атауы да осыдан. Әдетте бұлар барлық ДК ішіндегі ең үлкен компьютерлер. Үстел компьютерінің әр құраласы әдетте ауыстыруға болатын жеке модуль түрінде жасалады. Әдетте үстел компьютеріне қосымша перифериялық құрылғыларды жалғауға болады.

Тасымалы компьютерлер
---------------------

### Лаптоптар

Бұл салмағы небары бірнеше килограмм болатын шағын тасымалы компьютерлер. Қазіргі заманғы тасымалы компьютерлердің көлемі шағын болуына байланысты көбінесе ноутбуктар («ДК-блокноттар») деп аталады. Ноутбуктың қалыңдығы әдетте 10 см-ден аспайды. Тасымалы компьютерлер мен ноутбук шығаратын ең әйгілі компаниялар IBM, Apple, Compaq, Dell, Toshiba және Hewlett-Packard болып табылады. Тасымалы ДК-лер сұйық кристалды бейнебетпен жабдықталады және батареялармен жұмыс істей алады, бұл пайдаланушы үшін шапшаңдықты қамтамасыз етеді. Мұндай компьютерде жабдықтың барлық негізгі құраластары бір модульге біріктірілген. Тасымалы дербес компьютер құрылымына алмалы дискілерге арналған диск жетегі, ықшам дискілерге арналған диск жетегі, DVD-дискілерге арналған диск жетегі кіруі мүмкін; бұл диск жетектері компьютердің салмағы мейлінше аз болуы үшін, сондай-ақ перифериялық құрылғылар ретінде жалғануы мүмкін. 

### Қалта компьютерлері

Бұл қалтаға немесе сөмкеге сыйып кететін шағын тасымалы компьютерлер. Мұндай компьютерлердің қуаты әдетте үстелдік немесе тасымалы компьютерлерге қарағанда азырақ болады, бірақ олар белгілі бір тапсырмаларды орындау үшін өте ыңғайлы. Қалта компьютерлері, мысалы күнтізбені немесе мекен-жайлық кітапты қолдануды қажет ететін күнделікті жұмыста пайдалы. Олардың көмегімен ескерімдер мен ағымдағы істер тізімдерін жасауға, алдағы басқосуларды жоспарлауға болады. Қалта компьютерлерін электрондық пошта және күнтізбе бағдарламаларымен қадамдастыруға болады. Олармен жұмыс істеу үшін әдетте электрондық қаламұш пайдаланылады.

### Планшетті компьютерлер

Бұл тасымалы компьютердің бір түрі болып табылады. Пайдаланушы арнайы қаламұштың көмегімен осындай компьютердің бейнебетінде ескерімдер жазып, сурет сала алады. Енгізілген деректерді өңдеуге және одан кейін электрондық пошта арқылы басқа пайдаланушыларға жіберуге болады.

Тағы қараңыз
------------

* Компьютер

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Компьютер көлемдері |
| --- |
|  |
| Қомақты | 
 Астам **·**  Кішіастам **·**  Мейнфрейм **·**  Кіші **·**  Астамкіші **·**  Сервер | Cray-2 астамкомпьютері |
|  |
| Шағын | 
 Дербес **·**  Жұмыстық **·**  Үйдегі **·**  Үстелдік **·**  Ықшам компьютер |
|  |
| Ұтқыр | 

|  |
| --- |
| 
 Карточкалы / Тасымалы /  Дескноут **·**  Лаптоп **·**  Субноутбук (Нетбук) **·**  Планшет (Ultra-Mobile PC) **·**  Тасымалы /  Ұтқыр дерек терминалы **·**  Электрондық ұйымдастыруыш **·**  Электрондық кітап оқығыш **·**  Қалта компьютері **·**  Ойындық қол құрылғы **·**  Киімелі компьютер  |
|  |
| 
 ДСК-лер / АА-тар  | 
 Қол компьютер **·**  Қалта ДК **·**  Смартфон **·**  ДСК-фон **·**  ТАО-тар **·**  СДО-тар  |
|  |
| Есептегіштер | 
 Сызбалы  |

 |
|  |
| Басқа | 
 Жалғыз тәсімді компьютер **·**  Сымсыз сездіргі желі **·**  Шағынреттегіш **·**  Зияткерлік тозаң **·**  Нанокомпьютер  |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жыл адамы («Тайм» журналы бойынша) |
| --- |
|  |
| 

Джимми Картер (1976) •
Анвар Садат (1977) •
Дэн Сяопин (1978) •
Рухолла Мусави Хомейни (1979) •
Рональд Рейган (1980) •
Лех Валенса (1981) •
*Компьютер* (1982) •
Рональд Рейган +
Юрий Андропов (1983) •
Питер Юберрот (1984) •
Дэн Сяопин (1985) •
Корасон Акино (1986) •
Михаил Горбачёв (1987) •
*Жерді қауіп-қатерге ұшырату* (1988) •
Михаил Горбачёв (1989) •
Джордж Буш (1990) •
Тед Тернер (1991) •
Билл Клинтон (1992) •
*«Бітімгершілер»:* Ясир Арафат +
Фредерик де Клерк +
Нельсон Мандела +
Ицхак Рабин (1993) •
Иоанн Павел II (1994) •
Ньют Гингрич (1995) •
Дэвид Хо (ағыл.)қаз. (1996) •
Эндрю Гроув (1997) •
Билл Клинтон +
Кеннет Стар (1998) •
Джефф Безос (1999) •
Джордж Уокер Буш (2000)
 |
|  |
| Толық тізім • 1927—1950 • 1951—1975 • 1976—2000 • 2001-ден бері |

 |