recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кәрім Айнабеков** - 1940 жылы 5 қазанда Түркістан облысы, Ордабасы ауданына қарасты (бұрынғы Арыс ауданы), Бадам стансасында өмірге келген.

Новосібір Электро-Институтын және Қазақ мемлекеттік университетін бітірген.

Шымкент облыстық өндірістік-техникалық байланыс басқармасында бөлім бастығы, кейін осы мекеме басқармасы бастығының орынбасары қызметін атқарды. 1998—1999 жж. Ақтөбе қалалық Пошта бастығы, 1999 — 2003 жж. «Қазақтелеком» Ақтөбе облыстық дирекциясында қызметкер болған.

Шығармалары:
------------

1977 жылы «Тұңғыш кітап» сериясымен «Таң шапағы» («Жалын»), 1991 жылы «Махаббат моншақтары» (Ақтөбе), 1994 жылы «Сені іздеймін» («Рауан»), 1998 жвілы «Күнім, күніңмін» («Рауан»), 2002 жылы «Жанарымда жалғыз сен» («Білім») атты жыр жинақтары жарық көрген. «Жұлдызым жоғары» атты хикая, әңгімелер, очерктер, эссселер, аудармалар жинағы шыққан. Қырғыз жазушысы Таш Мияштің «Қоштасу» повесін, Александр Гельманның «Ар-ождан алдында» пьесасын аударған. Х.Исламов пен А.Қадыровтың «Малшылар патшасы» пьесасын қазақ тіліне тәржімалаған, бұл қойылым Ақтөбе қаласындағы «Алақай» қуыршақ театрында сахналанған.

Жетістіктері:
-------------

Қазақстан Республикасының «Құрметті байланысшысы» атағының иегері. «Еңбектегі ерлігі үшін», «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл» медальдарымен марпатталган.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Арташес Левонович Араратян** (сахнадағы лақап аты Араратян, 1927 жылы 24 қаңтарда Солтүстік-Кавказ өңіріндегі Моздок қаласында дүниеге келіп, 2010 жылы 14 сәуірде Санкт-Петербургте дүниеден өткен) – Санкт-Петербург музыкалық театрының әртісі. .

Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі. 1951 жылдан бастап Санкт-Петербург музыкалық театры құрамында болады. 1954 жылы Н.А. Римский-Корсаков атындағы Ленинград музыкалық училищесін бітіреді. Арташес Арарятан театрдың үздік комедия актері болып саналған. Жүзден аса рөлдерді сомдаған. Цыбнов Арташес 1987 жылы Музыкалық комедия театрында өзінің бірінші «Лапушка» атты балалар қойылымын шығарады. 1988 жылы Ф. Легараның «Веселая вдова» опереттасын, одан кейін «Новогодний карнавал чудес» атты балаларға арналған қойылымын қояды. «Премьера» муниципалды театрының режиссері болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ОРысша Уикипедия
**Сепидан ауданы** — Иранның Фарс облысының солтүстігінде нулы орманға толы Загрос таулы қыратында орналасқан. Сепидан ауданын Фарс облысының басқа аудандарынан табиғи көріністер, сарқырамалар, бұлақтар мен жасыл ормандар ерекшелендіреді. Бұл осы ауданның негізгі ерекшелігі болып саналады. Бұл аудан жылдың төрт мезгілінде де Иранның түкпір‑түкпірінен келетін туристерді қарсы алады. Тұщы минералды сулардың көп болуы осы аймақта минералды су шығаратын кәсіпорындардың салынуына себеп болды. Осы кәсіпорындардың кейбір өнімдері шет елдерге шығарылады. Сепидан ауданының тартымдылығы тек салқын да жанға жағымды ауа райы, бұлақтар, көктем мен жаз мезгілінде байқалатын таңғажайып табиғи көріністермен ғана шектелмейді. Бұл аймақтың әдемі қысы шаңғы тебу, аспалы жолмен қыдыруға мүмкіндік жасап, Сепиданның туристік тартымдылығын одан ары арттырады. Бұл аудан қысқы демалыс күндері табиғат пен қысқы спорт түрлерін жақсы көретін адамдарды қабылдайды. Сепидан ауданының ең әдемі жерлерінің бірі – "Маргун" сарқырамасы.
Нигердегі туарег көтерілісшісі
**Сепаратизм** - жікшілдік, оңашалануға тырысушылық. Халықтың мемлекеттен бөліну әрекеті сепаратизм деп түсіндіріледі. Көп ұлтты мемлекеттердегі аз ұлттың өкілдері алдына бөлек мемлекет болып бөлініп шығуға немесе автономия алуға ұмтылады. Ұлт-азаттық қозғалыстан ерекшелігі - оның жалпыхалықтық, бұқаралық сипаты болмайды, ол ұлттың бір бөлігінің мүддесін қамтиды. Сепаратизм территориялық қақтығыстың тудыратын бірден бір фактор болып табылады. 
Сепаратизм – белгілі бір саяси топтардың өздері өмір сүріп отырған мемлекеттен жеке мемлекет ретінде бөлініп шығуға немесе сол мемлекетке тиесілі территорияны басқа бір мемлекетке қосуға ұмтылушылығы. Жікшілдік халықтың жаппай бұқаралық қозғалысы болмағандықтан оны ұлт-азаттық көтерілістердің қатарына жатқызуға болмайды. Жікшілдік, негізінен, мемлекет ішіндегі саяси тұрақсыздық пен алауыздық (ұлттық кемсітушілік, аз ұлттардың азаматтық құқықтарын шектеу, т.б.) жағдайында пайда болады. Сондай-ақ, өзге мемлекеттердің астыртын саясаты салдарынан да туындайды. Жікшілдік салдары мемлекет ішінде азамат соғысы басталу қаупін туғызады және мемлекеттік төңкеріс пен бөлініске дейін соқтыруы ықтимал.

Сепаратизм түрлері
------------------

**Сецессия**- қандай да бір этникалық немесе этноконфессионалдық топтардың мемлекеттен территориялық бөлініс арқылы өз егемендігін алу мақсатында талаптар қоятын саяси қозғалыс. Бұл жағдайда мемлекеттік басқарудың және халықтың бірлігі бұзылады.

**Иррердентизм** – халықтық бір бөлшегінің көрші мемлекетке қосылу мақсатында бөлінуі. Мысалы, 90-жылдардың басындағы Абхазияның грузияның құрамынан шығып Ресейге қосылуға ұмтылуы.

**Энозис**- халықтың кіші бөлігінің мемлекеттен көп бөлігі орналасқан мемлекетке көшу мақсатында бөлінуі. Мысалға, Таулы Қарабахтың армян халқының Әзірбайжаннан бөлініп Арменияға қосылуды талап етуі.

Ирредентизм және энозисте мемлекетішілік қақтығыстан мемлекетаралық қақтығысқа трансформациялану орын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Джон Берримор** (*Джон Барримор*, ағылш. *John Barrymore*, лақап аты; толық есімі **Джон Сидни Блайт** (ағылш. *John Sidney Blyth*); 15 ақпан 1882 — 29 мамыр 1942) – америка театрының аңызға айналған актері, Шекспирдің рөлдерін сомдаушы, дыбыссыз және дыбысты киноның жұлдызы.

Лайонел Берримордың інісі және Дрю Берримордың атасы. 1903 жылдары театрлық мансабын бастайды. Ал 1910 жылы *«Охотник за состоянием»*, *«Муж наполовину»*, *«Принцесса Зим-Зим»*, *«Верь мне, Ксантиппа»* комедияларында ойнап, осы жанрдағы алдыңғы қатарлы актерлердің біріне айналады. Киноға 1913 жылдан бастап түсе бастаған.

Фильмдері
---------

* «Человек из Мексики» (1914),
* «Арсен Люпен» (1932),
* «Двадцатый век» (1934),
* «Мировая премьера» (1941), т.б.

Дереккөздер
-----------
Линь Цзюньцзе
**Линь Цзюньцзе** – Сингапур және қытай поп әншісі. 1981 жылы 21 наурызда Сингапурде дүниеге келген. Өнердегі мансап жолын бастамас бұрын Ағылшын-қытай мектебін және әулие Андрей колледжін тәмамдаған. Сонан соң Тайванға кетеді. Ол ағылшын тілінде, қытай тілінің хакка диалектісінде, ресми қытай тілінде және кантон диалектісінде сөйлей алатындықтан, әндерін де орындай алады. Ол өз әндерін өзі жазады. Оның әйгілі «Mu Nai Yi» әні фильмдерде және телехикаялар барысында орындалып жүр. 2004 және 2005 жылы «Singapore Hit Awards» конкурсына қатысады. 2006 жылы Цао Цао альбомы жарық көреді. Бір аптадан аз уақыт ішінде 1 миллионнан аса дискісі сатылған. 2007 жылы 2 сағат 30 минут ішінде 3052 диск жазып, Гиннестің рекордтар кітабына енеді. 2009 жылдың мамыр айында Сингапурде 14-ші жыл сайынғы сазгерлер мен авторлар қоғамында жеңімпаз болып табылады. 8 альбомы шыққан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Линь Цзюньцзе (орыс.)
**Линчевский кемпіршөбі** (Acantholimon linczevskii) Кермек тұқымдасы — Қазақстанда өте сирек кездесетің, эндемиктік түр. Сырдария Қаратауының орталық бөлігінде жоғары және ортанғы тау белдеулерінің тасты шыңдарында кездеседі. Бірегей аласа бұта (биіктігі 10 см шамасында), сұр жасыл жалпақ жастық түзеді. Әсіресе гүлдеу кезінде қарама-қарсы түсті ақшыл тостағаншалармен және қызғылт гүл тәжімен өте тартымды. Түр өткен жылдардағы малды шектен тыс жаю салдарынан зардап шекті. Қазіргі кезде популяциясының біразы Қаратау қорығында қорғалады. Мәдени өсірілу табиғаттағы сияқты зерттелмеген.

Дереккөздер
-----------

* ISBN 9965-24-750-1

↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
**Мұнайлы** – Мұнайлы аудандық газеті.

Тарихы
------

Елбасы Н.Назарбаевтың 2007 жылғы 4 маусымдағы Жарлығымен сол жылғы шілденің бірінші жұлдызында Мұнайлы ауданы құрылды. Ауданда болып жатқан жарқын істер мен жаңалықтарды, мемлекеттік органдардың жұмысын және әлеуметтік мәдени шараларды жариялап отыру мақсатында 2007 жылдың 14 желтоқсанынан бастап аудандық «Мұнайлы» газеті өз жұмысын бастады.

Газетке журналист-мамандар Нұрлан Оразғали / 2007-2008 жж/, Мұрат Жетекбай /2008-2013/ редакторлық жасады.

«Маңғыстау-Медиа» ЖШС құрылып, газет тізгінін өлкемізге белгілі, тәжірибелі журналист Темір Мыңжасұлы Газет жұмысын жақсартуға оның тілшілері Шахида Жұман, Әсел Таңатарова, Сымбат Жайлыева, қызметкерлері Айсара Хадырбаева, Жамбыл Бультеков, Ғалымжан Қалиев айтарлықтай үлес қосты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұнайлы газеті туралы Мұрағатталған 4 қарашаның 2018 жылы.
**Линькова Любовь Ивановна** - 1953 жылы 1 ақпанда Ресейде туған. 1969 жылы мектеп бітірді. 1974 жылы 21 казанда "Жазушы" баспасының өндіріс бөліміне жұмысқа тұрып, осы баспада күні бүгінге дейін кітап таратушы болып үздіксіз еңбек етіп келеді. Баспа саласында ұзақ жыл жұмыс істеп және еңбектегі жетістіктері үшін 1987 жылы Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі
Мемлекеттік комитеті мен Мәдениет қызметкерлері кәсіподағының республикалық комитетінің Мақтау грамотасымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Джон Акии-Буа** (ағылш. *John Akii-Bua*, 3 желтоқсан 1949(19491203), Лира — 20 маусым 1997, Кампала) — угандалық жеңіл атлет, Уганда тарихындағы тұңғыш Олимпиада чемпионы.

Өмірбаяны
---------

Карьерасын қысқа қашыққа жүгіруден бастаған. 1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 400 метрге кедергілермен жүгіруде 47,82 с. нәтиже көрсетіп, әлемдік рекорд жасады, және Олимпиада чемпионы атанды. 

Арада бір жыл өткен соң Панафрика ойындарында чемпион атанды. 

1979 жылы саяси жағдайларға байланысты Кенияға, кейін Германияға қоныс аударды. 1983 жылы отанына оралды.

Кейін полицей боп қызмет атқарды, сонымен бірге жаттықтырушылықты да қатар атқарып жүрді.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |

 |
**Джон Грин** (ағылш.John Green;1977 жыл 24 тамыз) – *американдық жазушы*, жас өспірімдерге арналған кітаптардың авторы. Оның ең танымал романдары деп "Жұлдыздар кінәлі" (2012) және "Алясканы іздестіруде" (2005) саналады. Видеоблогшы және білім беруге арналған видеолардың құрушысы.

Жастық шағы мен мансабы
-----------------------

Джон Грин Индиана штатындағы, Индианаполис қаласында, Майк пен Сидни Грин отбасыларында туылды. Джонның туылғанынан үш апта өткен соң, оның отбасысы Мичиганға, кейін Алабамаға, және де ақырында Орландо,Флоридаға көшеді. Джон Орландо қаласындағы Хайленд Даярлау мектбінде (Lake Highland Preparatory School) және Indian Springs School мектептерінде оқыған. 2000 жылы Грин Кеньон-Колледжін қосарла дипломмен (ағылшын әдебиеті мен дінтану) бітіреді.

Колледж бітірген соң Джон 5 ай бойы, балалар ауруханасында капеллан студенті ретінде жұмыс жасайды. Осы сәтте ол дін қызметшісң болуға ынталанған, бірақ ауыр аурулардан зардап шеккен балалармен жұмыс жасау Джонды жазушы болуға шабыттады.

Бірнеше жыл аралығында Грин Чикагода өмір сүреді. Осы жерде ол Booklist журналындағы редактор көмекшісі болып жұмыс істеген уақытта, рецензиялар мен "Алясканы іздестіруде" романың жазады. Осы уақытта ол жүздеген кітаптарға рецензия жазыпты. Кейін 2 жыл шамасында ол Нью-Йоркте тұрады.

Жұмыстары
---------

Джон Гриннің тұңғыш романы "Алясканы іздестіруде", 2005 жылы күнің көріпті. 2012 жылы "Нью-Йорк Таймстың" бестселлердің тізіміне кірген.

Джон Гриннің екінші романы "Көптеген Катериналар" (2006 жыл) атты романы, жыл сайынғы Принц Премиясында екінші орынға ие болып, *Los Angeles Times* кітап премьерасында финалға шығыды.

2008 жылы шыққан Джонның "Қағазды қалалар" атты романы да көптеген жетістіктерге жетті .

Осымен қатар Джонның "Уилл Грейсон , Уилл Грейсон" , "Жұлдыздар кінәлі" және тағы да басқа романдары бар.

Жеке өмірі
----------

Джон Грин Индианаполиста, әйелі Сара Урист Гринмен және ұлы Генри, қызы Элиспен бірге тұрады.

Библиографиясы
--------------

* Алясканы іздестіруде
* Көптеген Катериналар
* Қар жаусын : 3 мерекелік хикаяттар
* Қағазды қалалар
* Уилл Грейсон,Уилл Грейсон
* Жұлдыздар кінәлі

Дереккөздер
-----------
**Линь Цзе-сюй** (1785 жыл 30 тамыз, Фуцзянь - 1850 жыл 22 қараша, Гуандун) - Қытайдың *мемлекет қайраткері.*

Өмірі
-----

Апиын сатуға қарсы күресті. 1839 жылы апиын сатуға тыйым салып, *ағылшын-американ саудагерлерінің* 20 мың жәшік апиынын жойып жіберді. Ағылшын басқыншыларына қарсы жүргізілген 1840-1842 жылдардағы соғыста Гуандунды жаудан қорғауға басшылық етті. *Цин сарайындағы* сатқын топтардың ықпалының күшеюі салдарынан Линь Цзе-сюй Шығыс Түркістанға жер аударылды. Одан 1845 жылы қайтып оралғаннан кейін әр түрлі провинцияларда губернаторлық қызмет атқарды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Марта Уошингтон** (туған тегі **Дэндридж**, ағылш. *Dandridge*, ағылш. *Martha Custis Washington*; 2 маусым 1731, Нью-Кент – 22 мамыр 1802, Виргиния) – Америка Құрама Штаттарының бірінші президенті Джордж Уошингтонның әйелі, АҚШ-тың тұңғыш Бірінші ханымы.

Өмірбаяны
---------

Марта жас кезінде
Марта Уошингтон оның отбасының плантациясында 1731 жылы 2 маусымда дүнеге келді. Он сегіз жасында одан жиырма жасқа үлкен бай бойдақ Дэниел Парк Кастисқа тұрмысқа шығады. Кастистан Марта төрт баланы дүниеге әкеледі, алайда екеуі бала кезінде қаза табады. 1757 жылы күйеуінің қазасынан кейін Марта бай жас жесір болып қалады. 

1759 жылы 6 қаңтарда Марта британдық әскердің полковнигі Джордж Уошингтонға тұрмысқа шығады. Үйленген соң Джордж Уошингтон елдің сол аймақтың саясатымен келіспегендіктен сол жұмыстан шығады. Джорджтан Марта бала туған жоқ, бірақ олар Мартаның бірінші некеден қалған екі баласын тәрбиеледі. 

Марта Уошингтонның портреті
Джордж Уошингтон тәуелсіздік үшін соғыста америкалық жасақты басқарған кезде, Марта әрдайым жорықтарға онымен бірге аттанатын. Күйеуінің жаңа құрылған Америка Құрама Штаттарының президентінің сайлауына қатысуына қарсы болды. 1789 жылы 30 сәуірде күйеуінің ұлықтау рәсіміне де барған жоқ, бірақ келешекте Бірінші ханымның лауазымымен байланысты бүкіл мемлекеттік міндеттерді атқарды. Бірінші ханым лауазымы кейін пайда болды.

Естелік
-------

Марта Уошингтон бейнеленген пошта маркасы
Марта Уошингтонның көзі тірісінде оның құрметіне Джордж Уошингтонның бұйрығы бойынша АҚШ-тың әскери кемесі аталған болатын. 

1902 жылы Құрама Штаттарының поштасы Мартаның бейнесімен 8 центтік пошта маркасын шығарды. Осылайша Марта Уошингтон пошта маркасына бейнеленген бірінші америкалық болды. 1923 жылы 4 центтік марка, ал 1938 жылы 1,5 центтік марка шығарылды. 

Сондай-ақ Марта Уошингтонның бейнесі бірінші болып америкалық ақшаға орналастырған.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
**Ярослав Мудрый (980-1054)** Киевтің ұлы кінәзі Владимер I Святославичтің және князиня Рогнеданың баласы. Шветконунгі Олованың қызы Ингегердеге үйленген. Өмірінің бірінші жартысын Ярослав Киевтің тағына таласпен өткізді. Кәмелеттік жасқа келген соң әкесі Ростов кнәзі қылды. 1013 жылы үлкен ағасы Вышеслав қайтыс болған соң Ногород кнәзі болды.1014 жылы Ярослав Киевке салық төлеуден бас тартқаны үшін әкесінің қаһарына ілінді. Киев Новгородқа шабуыл жасауға дайындалды .Бірақ,аяқ асты 1015 жылы 15 шілдеде әкесі Владимер Святославич қайтыс болды. Шабуыл жасау жоспары орындалмады. Әкесі қайтыс болған соң Киевтің тағын Турофтың кнәзі Святополк 1 Окоянный Ярославтың өгей ағасы Киевті басып алды. Қарсыластарының көзін құрту үшін Ярославтың ағаларын Ростовской кінәзін Бористі, Муромдық Глеб Святославты өлтірді. Ярославты өлтіру жоспары орындалмады. Ярославтың апайы Предслава дер кезінде айтып құтқарып қалды. Ярослав 1015 жылы желтоқсанда Любечем жерінде Святополкті жеңіп, Киевті басып алды. Бірақ, Святополк жеңілгенімен келіспей атасы Поляк королі Полеславпен бірігіп 1018 жылы орыс жеріне енді Буга өлкесінде болған соғыста Святополк Ярославты жеңіп киевті қайта басып алды.Ярослав Мудрый Новгорадқа қашып одан ары Скандинавияға өтпекші болды. Бірақ Новгородтықар Ярославты соғысты жалғастыруға шақырды. 1018 жылы Альте болған шайқаста Ярослав Святополкті жеңіп Киевті қайта алды. Сятополкті жеңген соң Ярослав басқа ағасы тмутаракандық кнәз Мыстиславпен шайқасты, ол да Киев тағына таласты.1024 жылы Листвен түбіндегі шайқаста Мыстислав жеңіске жетті.1025 жылы бейбітшілік келісім бойынша Ярослав орыс жерінің батысын, ал Мыстислав шығысын бөліп алды.1035 жылы Мыстислав қайтыс болған соң Ярослав бүкіл орыс жерін иеленді. Литвенкс соғысынан кейін Ярославтың өмірі орыс жеріне христиан дінін енгізуімен болды. Орыс жеріне үлкен соғыс бекеттерін салды (Ярослав қаласы) көптеген монастірлер мен шіркеулер салды. Ярославтың кезінде көптеген грек тіліндегі кітаптар орыс тіліне аударылды.Орыс елінің 1 заңы «русская правда» Ярослав кезінде шықты. Ескі жазбалар бойынша Ярослав 1054 жылы 20 ақпанда қайтыс болған. Ярослав Киев тағын өз ұлы князь Изяславқа берді Басқа ұлдарыменен бейбіт өмір сүруге нақыл етті. Орыс елінің көршілес басқа елдермен бейбіт өмір сүруіне көп ықпалын тигізді.
**Баярысов Керімқұл** (*16.5.1927*, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауд. Майлыкент а.) - еңбек ардагері. 1943-48 ж. Түлкібас темір жол стансасында жұмысшы, машинистің көмекшісі, 1948-51 ж. Кеңес Армиясының қатаырында болды. 1951-58 ж. паровоз магинисінің курсын бітіріп, Шу тнмір дол стансасында жұмыс істеді, Сарышаған стансасындағы и темір дол депосын салып, оны іске қосуға тікелей басшылық етті. 1958-70 ж. Жамбыл темір жол стансасының депосында жұмыс істеп, жолауышалр аоезін таситын тепловозды алғаш жүргізушілердің бірі болды. Ленин орденімен, медальдармен марпатталған. Тараз қаласының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Мұнайлы-газды аудан** - геоқұрылымдық
немесе географиялық тұрғыдан бөлінетін
мұнайлы-газды облыстың бөлігі. Мұнайлы-газды аудан белес
тәрізді көтерілімдерді, антиклинорийлерден
орын алған мұнай-газ жиналу белдемдерін, мұнайлы-газды қатқабаттың сүйірлену
белдемдерін, тұз күмбездері мен риф белдемдерін тағы басқа біріктіреді. Негізгі белгілері:
геоқұрылымдық сипаттамасы, орын алған
кенорындарының құрылысы, мұнайлы-газды
кешендерінің көнелігі, мұнай мен газдың жаралу және жатыс жағдайлары, жатындардағы
көмірсутектердің фазалық күйі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Айтмұхаммед Бұйдұлдаев** (1971, Қызылорда қаласы)–телережиссер.. Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген (1995).

1997 жылы Қызылорда облыстық телевизиясына режиссер болып қабылданып (1997), аға режиссер қызметіне дейін жоғарлаған (2008). Осы жылдар аралығында қызметін аса жауапкершілікпен атқарып, өзін кәсіби біліктілігі жоғары маман ретінде көрсетті. Телеарнадағы шығармашылық топқа жан-жақты бағдар беріп отырған. Бүгінгі телекөрерменнің талабынан шығып, техникалық мүмкіндіктерді ұтымды пайдалана білудің нәтижесінде, оның режиссер ретінде жасаған бірқатар бағдарламалары ұлттық, республикалық байқаулардың жеңімпаздары атанған. "Біздің ауыл" ұлттық байқауында (2003) Гран-приді, Қазақ теледидарының 50 жылдығына арналған республикалық "Дидар" фестивалінде (2007), "Шырақ" фильмі бірінші орынды иеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**«Ой» (Қарасам, қайғыртар жұрт бұл заманы ...)** – М. Ю. Лермонтов өлеңінің 1895-1896 жылдар аралығында Абайдың аударған нұсқасы. Лермонтовта да, Абайда да 44 жол. Абай түпнұсқаның кейбір жолдарын өзгертіп, еркін аударған. 

Түпнұсқадағы *«под бременем познанья и сомнения»* деген сөздерді Абай: «Білім де жоқ, білімге сенім де жоқ» деп тәржімәлаған. Әрине, бұл қазақ жағдайына үйлестіру мақсатынан туған. Білімге қол жетсе де, сол білімге сенімсіздікті, іске асыра алмайтын жігерсіздікті айту сол көздегі орыс қоғамына, дворяндарға қаратып айтуға лайық болса, ал сол замандағы қазақ жағдайында білім де жоқ, білімнің күшіне сеніп, қайрат етуде жоқ деу әлдеқайда жанасымдырақ. Өлеңді қазақ өміріне жақындату үшін Абай кейде тіпті Түпнұсқадан мүлде алшақтап, мал баққан елдің тұрмысына орайлас жайды қөзғап, малқұмарлықты шенеп:

«Мап үшін аш қатасың, жан сатасың. Әкесі аштан елген кісідей-ақ, Неткен жұрт мал өлтірген жеті атасын...» - дейді. Алайда, түгелдей алғанда Абай Лермонтовтың өлеңіндегі көптеген өткір сын-пікірлердің терең мәнін қазақша аудармада шебер жеткізеді, еркін, өзінше айтса да, әсерлі, ұтымды етіп айтады. Өлең 11 буынды қара өлең үлгісінде жазылған. Алғаш 1909 ж. Санкт–Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Басылымдарында ешқаңдай текстологиялық өзгерістер көздеспейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Керімбек Тұржанов** (1910-1991), ауыл шаруашылығының әр түрлі саласында еңбек еткен адам, еңбек озаты, Социал Еңбек Ері (1948). Тұржанов еңбек жолын бұрынғы Жезқазған ауданы, «Бірлік» ұжымшарында кой бағудан бастады. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысты. 1942 жылы ауыр жарақаттанып, елге оралған сон ферма бастығы, 1949 жылы Аралтебе ауылдық кеңесінің төрағасы бөлды. 1952 жылдан ферма бастығы кызметін кайта жалғастырды. Ол үлгілі еңбегі, іскер тәжірибелілігі аркасында ел құрметіне бөленді. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Кітаптың мұқабасы
**Ой бөлістім халқыммен** — Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2006 жылы шығарған кітабы. Бұл жинаққа Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың кітаптарындағы, баяндамалары мен басқа да еңбектеріндегі, алқалы жиындар мен ел аумағының алуан аймақтарындағы әр түрлі кездесулерде сөйлеген сөздеріндегі қанатты қағидалары қамтылып, терең ой-толғамдары мен тұжырымдары топтастырылған.
Сонымен қатар бұл кітап бұрындары жарық көрген «Туған елім - тірегім» (2001) және «Өзекжарды ойлар» (2003) жинақтарының заңды жалғасы. Басылым Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірдің сан-саласын қамтитын жаңа ой орамдарымен толықтырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 қаңтардың 2016 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Джон Болл (айрық) деген бетті қараңыз.*

Джон Болл
**Джон Болл** (ағылш. *John Ball*; 1330 ж.ш. — 15 шілде 1381 жыл, Сент-Олбанс, Хартфордшир) — ағылшын діни қызметкері, әлеуметтік теңдікті уағыздаушы, Джон Уиклиф діни ілімдерін таратқан. Ол Санкт-Элбанзеде өмір сүрген, содан кейін жылжымалы уағызшы өмірін бастаған. 1366 жылдан бастап Кентерберий архиепископын уағыздауға тыйым салынды, ол қайта-қайта ереси үшін түрмеде болды. Ват Тайлер көтерілісі басталғанда, Мейдстоунда түрмеде болды және бүлікшілер онышығарып алды.

Бүлікшілерді жеңгеннен кейін, Ковентрида тұтқынға алынып, 1381 жылдың 15 шілдесінде дарға асылып, басын Лондон көпіріне Ричард 2 қатысуымен ағызып жібереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Dobson, Richard B. (1970). The Peasants Revolt of 1381. Bath: Pitman. pp. 373–375.
**Мұнайдың және газдың стратиграфиялық (стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған) жатыны** Жинауыш қойнауқатты көнелігі өзгеше, мүнайды (газды) нашар өткізетін тау жынысы қабаттары көмкеруі нәтижесінде қалыптасқан
тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны; "үйлесімсіздіктің астындағы
жатын" және "үйлесімсіздіктің үстіңдегі жатын" болып екі түрге бөлінеді. Бірінші
жағдайда жинауыш қойнауқат бұрыштық үйлесімсіздікпен сипатталған,
жинауышқа қарағанда жастау, мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы
қабатымен көмкеріледі. Екінші жағдайда жинауыш қойнауқат өзінен гөрі көнелеу
және мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы қабаттарымен үйлесімсіз
түрде жанасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Джон Майкл Костерлиц** (ағылш. *John M. Kosterlitz*, 22 маусым 1943) — Браун университетінде физика профессоры. Нобель сыйлығының физика бойынша лауреаты (2016).

Абердин, Шотландия тумасы, биохимик Ханс Костерлицтің ұлы. B. A. және M. A. дәрежесін Кембридж университетінде алды. 1969 жылы ол философия докторы дәрежесін Оксфорд университетінде алды. Бірнеше постдокторлық позициялардың, соның ішінде Бирмингем университетінде болып, Дэйвид Таулесспен ынтымақтаса отырып, Корнелл университетінде,  1974 жылы Бирмингем университетінің факультетіне тағайындалды. 1982 жылдан Браун университетінде физика профессоры.

Марапаттары мен танылуы
-----------------------

Марапаттары:

* Ларс Онзагер сыйлығы (2000)
* Нобель сыйлығы, физика бойынша (2016).

Сондай-ақ,
----------

* Березинский — Костерлиц — Таулестің көшуі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Понятов А.* Топологический взгляд на фазовые переходы // Наука и жизнь. — 2016. — № 12. — С. 8—12. — ISSN 0028-1263. 
— URL:
Джомолхари тауы
**Джомолхари**  - Тибет ауданының Ядонг аймағы мен Бутан аймағындағы Паро ауданы шекарасында орналасқан Гималайдағы тау болып табылады.
Киелі тауды Бутан халқы ерекше құрмет тұтады.
Таудың солтүстік беткейі - тіршіліксіз жазық дала. Джомолхари тауы осы өңірден солтүстікке қарай 2700 м-ге дейін созылып жатыр.
1954 жылы шерп Дава Лама Пасанг шыңға екінші рет көтерілген.
Джомалхари шыңына көтерілушілер өте аз. Себебі тауға Бутан жағынан көтерілуге тыйым салынған. Ал Тибет таулары жағынан көтерілу қауіпті.
1937 жылы мамыр айында бес адамнан құралған саяхатшылар тобы шыңға таудың оңтүстік-шығысындағы Бутан аймағынан көтерілді. Топ құрамында Фреди Спенсер Чепмен және шерп Дава Лама Пасанг болған.
Паро және Амр Чу өзендері осы таудан бастау алады.
1970 жылдың 24 сәуірінде полковник Нарендра Кумар басқарған біріккен Бутан-үнділік әскери тобы тауға екінші рет көтерілді.
Шыңға екінші рет шығу барысында топтың екі мүшесімен қоса Дава Лама Пасанг жоғалып кеткен.
Дорджи Лато және Прем Чанд екеуі жол бастап, топты шыңға жеткізген.
Таудың солтүстігін мекендейтін Тибет буддистері жыл сайын Паро Дзонгтан Чомо ларангқа сиынуға барады.
Джомолхари тауы қасиетті тау болып саналады.
Джомолхари - « Канченджанганың қалыңдығы» деген атпен де белгілі.[1]

Галерея
-------

* 
* 
* 
* Джомолхари, Тхангтхангкхадан қарағандағы бейнесі
* Джомолхари, Джанготхангадан қарағандағы бейнесі
* Джомолхари жанготхангадан қарағандағы бейнесі
* Джомолхари Нетейла асуынан қарағандаға суреті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Джова́нни Кабо́то** (итал. *Giovanni Caboto*, 1450, Генуя — 1499), ел арасында Джон Ка́бот (ағылш. *John Cabot*) ретінде белгілі болған — итальяндық теңізші жəне ағылшын жеріндегі көпес, Канаданың жағалауын алғаш зерттеген.

Азияға саяхаты
--------------

Генуяда дүниеге келген. 1461 жылы оның отбасы Венецияға көшеді. Венециандық сауда компаниясына қызмет еткенде Кабот Таяу Шығыстан үндіс тауарларын əкелуге барады. Меккеде болады. Арабтардың түсіндіруінен Кабото дəмдеуіштердің Үндістанның солтүстік-шығысындағы елдерде жасалатынын білді. Жерді шар тəріздес деп есептейтіндерді қолдаған Кабото үндістердің солтүстік-шығысындағы мемлекеттер итальяндықтардың солтүстік-батысында деген қорытындыға келді.

Ньюфаундлендті ашуы
-------------------

1494 жылы Кабот Англияға көшеді. Дəл осы жерде оның есімі ағылшынша айтылып, Джон Каботқа айналады. Бристольдық көпестер Колумбтың жаңалығы жайлы естігеннен кейін экспедиция жасақтап, оның басшылығына Джон Каботты тағайындайды. Ағылшын королі, VII Генрих Кабот пен оның ұлдарына жазбаша түрде барлық аймақтарда, орындарда жəне Шығыс, Батыс, Солтүстік теңіздерінде жүзуге рұқсат берді. 

Қорыққан бристольдік көпестер оған «Мэтью» атты тек бір кемені жасақтап беріп, 18 адамды экипажға қалдырды. 1497 жылдың мамыр айының 2 немесе 20 жұлдызында Кабот Бристольдан батысқа қарай жүзіп шықты. 24 мамырдың таңында Кабот Ньюфаундленд аралының ұшына жетіп, бұл жерді Терранова деп атады. Жағалаулардың бірінде ол кемеден түсіп, жерді ағылшын патшасының меншігі деп жариялады. Одан кейін Кабот оңтүстік-шығысқа жүзіп, теңізден балықтың үлкен қорын байқайды. Осылайша, Үлкен Ньюфаундлендтік банка, əлемдегі балық шаруашылығы ең жақсы дамыған аймақтардың бірі ашылды.

20 шілдеде Кабот Англияға жол тартып, 1497 жылдың 6-тамызында Бристольге жетті.

Кабот өзі тапқан балық қорларын дұрыс бағалаған болатын, Бристольда ол енді ағылшындықтардың Исландияға барып балық ауламауына болатындығын жариялады. Ал Англия азаматтары Кабот «Үлкен балықтар елін» тапты деп есептеді (Қытайды Батыста солай атайтын).

Америкаға екінші саяхат
-----------------------

1498 жылдың мамыр айының басында Бристольден Кабот бастаған екінші экспедиция, 5 кемеден тұратын флотилия шықты. Тарихшылардың болжамы бойынша, Кабот жолда дүниеден өтіп, кемелерді басқару оның ұлы Себастьян Каботқа өткен.

Екінші экспедиция жайлы білетініміз бірінші экспедициядан да аз. Айқын болған тек бір факт - 1498 жылы кемелер Солтүстік Америка құрлығына жетіп, оның шығыс жағалауы арқылы өтіп, оңтүстік-шығысқа бет алғандығы. Себастьян Кабот кері бұрылып, дəл сол 1498 жылы Англияға оралған.

Екінші Кабот экспедициясының географиялық жетістіктері жайлы бізге ағылшын емес, испандық дереккөздер мəлімет береді. Хуан Ла Коса салған картада Эспаньола мен Кубаның солтүстігі мен солтүстік-шығысында ұзақ жағалаулық бойлық өтеді. Бұл бойлық бойындағы өзендер мен географиялық орындардың атауы, «ағылшындар ашқан теңіз» деп аталған бұғаз бен бірнеше ағылшындық тулар да осы картада бейнеленген.

Дереккөздер
-----------
Үлгі:Халид ибн Уәлидтің жорықтары
**Ярмук соғысы**[1] 636 жылы 20 тамыз күні, Византия мен Халифат арасында Сирия жерінде соғыс болды. 635 жылы арабтар Дамаскті алды. Византия императоры Ираклий 40-мыңдық әскер жинап, Сирияны кері алғысы келді. Мұсылман әскерін бастаған Халид ибн Уәлид, византия әскерін — Феодор Сакелларий (араб-христиандардың қолбасшысы Джабала бин Айхама,Һасанидтардың) әулетінен. Византия әскерінің бір бөлігі Эмессаның маңайында шабуйлдаңһан болатын. Қалған бөлігі Ярмук өзенінің(Иорданның сағасы) қасында қамауда болды. Мұсылман күштерінің негізгі бөлігі жеңіл атты әскер құрады. Византия әскері көпұлтты еді. Гректерден бөлек армяндар және араб-христиандар болды. Армяндар Императорды сатып кетті (діни себептен монофизиттер). Мұсылмандар жеңіске жетті. Ираклий Константинопольға шегінді.

Ярмук соғысындағы жеңіс мұсылмандарға Қудсты қоршауға жол ашты.

Ескертпе
--------

1. ↑  Большаков О. Г. История Халифата. 2. Эпоха великих завоеваний (633—656). М.: Восточная литература, 1993.

Үлгі:Мұсылман жорықтары



  

Үлгі:Medieval-stub
**Ташкент уезі** — Ресей империясындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

Сырдария облысының оңтүстік-шығыс бөлігін алып, оңтүстігінде Самарқан және Ферғана облыстарымен шектесті.

Уездегі орыс отарлауы біршама табысқа жетті: 1895 жылы 3408 тұрғыны бар 10 орыс ауылы және 21525 десе (десятина) жер телімі болды.

Ташкент уезінің оңтүстік бөлігі 1895 жылы Ташкент қаласында аяқталып, алайда Шымкент пен Орынборға дейін жалғастыру жоспары болған Орта Азия теміржолының солтүстік шеті арқылы кесілетін.

Жер бедері
----------

Ташкент уезі жер бедеріне қарай екі бөлікке бөлуге болады: солтүстік-шығыс, үлкен — биіктік және оңтүстік-батыс, кішірек — жазық. Уездің таулы бөлігі солтүстікте Талас Алатауымен бүйіртіректер, жоталар мен қыраттарды құрайтын Тәңір тауының орталық қатпарының батыс шетімен шектелген, ал оңтүстік-шығысында Шоқал тауларымен Сырдарияның өзіне дерлік жетіп, осындағы далада жоғалады. Шомбал таужыныстарынан тұратын тау шыңдары кей жерлерде 10-12 мың футқа дейін, ал Шыршық өзенінің жоғарғы ағысында 16 мың футқа дейін көтеріліп, көптеген мұздықтар мен мәңгілік қарлармен жамылады. Уездің жазық бөлігі — кең, орманды және шаң-топырақты саздармен көмкерілген кеңістік терең шығанақ түрінде тауларға жаншылып, Сырдың оң жақ тармақтары Шыршық, Ангрен және Келес аңғарларын құрайды.

Сулары
------

Дереккөздер
-----------
Кешеге орыстың ғалым-географы, Ресей ғылымының еңбек сіңірген қайраткері Александр
Александрович Борзовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі)
берілген. Борзов Александр Александрович (1874-1939) Ресейдің Воронеж облысында дүниеге
келген. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, осы университет жанындағы география ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметтерін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Павленко көшесінен басталып, Күдерин көшесіне дейін
созылып жатыр. Қаланың Боткин, Гончаров, Брюсов, Крылов көшелері қиып өтеді. Көшенің
ұзындығы -1100 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Кәрілік катаракта **Қатаракта** – көзбұршақтың бөліктік немесе толық бұлыңғырлануы. Қатарактаның туа біткен және жүре пайда болған түрлерін ажыратады. Кәрілік қатаракта жүре пайда болған түріне жатады. Көзбұршақтың алғашқы бұлыңғырлануы 40–50 жастан кейін байқалады, одан кейінгі дамуы көп жылдарды қамтиды. Кәрілік қатарактаның патогенезі көзбұршақтағы алмасу бұзылыстарымен, әсіресе нәруыздық метаболизм өзгерістерімен байланысты дамиды. Орналасуына қарай ядролық, кортикальды және артқы субкапсулярлы қатаракта деп ажыратады. Ядролық қатаракта көзбұршақ ядросының тығыздалуымен және түсінің өзгеруімен жүреді. Ол бастапқыда сарғыш, кейін – күңгірт немесе тіпті қара түске дейін өзгеруі мүмкін. Кортикальды қатаракта сұр түсті болады. Ол алғашында көзбұршақтың шетінде көрінеді және біртіндеп орталыққа тарайды. Артқы субкапсулярлы қатаракта артқы капсуланың алдыңғы жағында орналасады, алғашында көзбұршақтың артқы полюсі аймағында, содан соң оның перифериясына да таралады.

Клиникалық ағымы.
-----------------

Қатаракта кезіндегі көру қызметінің төмендеу деңгейі бұлыңғырлану қарқындылығы мен орналасуына байланысты болады. Асқынбаған жағдайда жарықтың дұрыс проекциясы мен жарықты сезуі үнемі сақталады.

Емі
---

Антиқатаракталық терапияны көзбұршақ бұлыңғырлануының кейінгі үдеуін ұстап тұру мақсатында аурудың алғашқы сатысынан бастап тағайындайды. Емді көзбұршақтағы алмасу үдерістерін жақсарту үшін дәрілерді (витасиодурол, витафакол, квинакс, каталин және т.б.) тамызып жүргізеді. Көру қызметі анағұрлым төмендегенде бұлыңғыр көзбұршақты алып тастайды (қатаракта экстракциясы). Көзге операция жасап жатқан кезде қалыпты рефракцияны сақтап қалу үшін интраокулярлы линзаны имплантациялайды. Егер линзаны енгізбеген болса, онда көзілдірік немесе контактілі линза тағайындалады.

Байланысты беттер
-----------------

* Көз

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008.
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Қарасу аудандық мешіті

Қарасу аудандық мешіті
----------------------

Қарасу аудандық мешітін салу жөніндегі мұсылман кауымының бастамасы 1991 жылдың сәуірінде қолға алынды. Оны аудандық әкімшілік те қолдап, жиын өткізіп, мешіт құрылысына жәрдем беру туралы аудандық комитет құрылды. Комитет өз есеп-шотын ашып, халықтан мешіт құрылысына арнаған қаражат жиналды.Құрылысы сол жылы-ақ басталғанымен, кейін қаражат тапшылығынан уақытша тоқтап, 1995жылы Әзімхан Тұрсынов басқаратын Қарасу жылжымалы механикаландырылған қолонна құрылысшыларының қажырлы еңбегі арқасында 1995 жылы салынып бітті. Осы жылдың 10 -қарашасында аудан ұсылмандарының көзайымына айналған бұл 200кісі сиятын, биіктігі 11 метр мұнарасы ары-бері өткендердің назарын аударатын осы бір киелі орынның салтанатты ашылуы болып өтті.

Сілтеме
-------
**Ни Галина Алексеевна** – 1938 жылы 9 тамызда Ереванда дүниеге келген. 

1958 жылы Мәскеу полиграфиясына түсіп, 1963 жылы аяқтады. Институтты полиграфиялық өндірістің инженер-технологы мамандығы бойынша бітіріп шықты. Алматыға жолдама бойынша келді. Содан бастап Галина Алексеевнаның өмірі Алматы полиграфиясымен байланысты болды.

№2 баспаханада шебер, өндіріс бөлімінің инженер-технологы, бас технолог, түптеу цехынын бастығы болып қызмет етті.

Автоматтандырылған «Книга» жүйесінде оқулықтар шығару технологиясын меңгергендігі үшін Күміс медальмен, «Баспа озаты» белгісімен марапатталды.

Түптеу цехындағы жұмыс баршаға – жаңа келгендер үшін де, ардагерлер үшін де қызықты болатын. Ұзақ жылдар №2 балалар үйін басқарды. Бірнеше тәрбиеленушілер кейін осы цехта жұмыс істеді. Әрбір жанның жүрек кілтін тауып, жандандырып, қызықтырып, мейірімді, адамгершілікті болуға итермелеу керек екенін білді. Ни Галина Алексеевна әкесінен дарыған педагогтың негізгі қасиеттерінің бірі – өз жүрегінің жылуы мен шыдамдылығын жастарға беруге тырысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Филипп Супо**фр. , 2 тамыз 1897 жыл, Шавиль, Жоғарғы Сена – 12 наурыз 1990 жыл, Париж) – француз ақыны және прозашы. 
.

Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Андре Бретон және Луи Арагонмен бірге дадаизмнің негізін қалаушылардың бірі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тунисте радиожурналист болып жұмыс істейді. 
Өлеңдері мен романдарынан бөлек, француз жазушылары туралы эсселер қалдырған (Лабиш, Мюссе және т.б.). Француз академиясының поэтикалық сыйлығының иегері (1972). Оған арнап *«Филипп Супо және сюрреализм»* (1982) атты деректі фильм түсірген. 

1994 жылы Супоның достары *«Филипп Супоның дәптерлері»* атты кітап басып шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Бержанов Қаратай Бекемұлы (20.12.1924 жылы дүниеге келген, Батыс Қазақстан облысы қазіргі Ақжайық ауданы Сайқұдық ауылы – 23.02.1975 , Алматы қаласы ) – педагогика ғылымының докторы (1966 ) профессор (1967 ). ҚазПИ-ді (1947 , қазіргі ҚазҰПУ) және аспирантурасын (1950 ) бітірген. Осы институтта оқытушы, доцент (1947 -1955 ), Алматы обкомында бөлім меңгерушісі (1955 -1957 ), Қазақ қыздар педагогикалық институтының профессоры, кафедра меңгерушісі (1957 -1961 ), ҚазПИ-де доцент(1961 -1967 ), ҚазМУ-да (1967 -1975 , қазіргі ҚазҰУ) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.
**Ойбай,бегім бер**- күй, Қ.Кәлектен жазылып алынды. Нотаға түсірген А.Хабыкей. Күй туралы аңыз: Бай баласы мен кедей баласы серіктесіп бек теруге шығады. Ішер ас пен мінер көлікке қысылып көрмеген бай баласы ер-тұрманы келіскен атқа мініп шығады да, аяқ артары жоқ кедей баласы жаяу шығады. Бірақ бай баласы артынан еріп жаяу салпақтап, болдырып келе жатқан кедей баласына байлығы мен салтанатын көрсеткендей ат үстінде шалқалай отырып, оны мінгестіріпте алмайды.Туғаннан тақыршылық азабын көріп өскен кедей баласы аттылы бай баласынан қалыспай жүріп отырып бек теретін жерге де жетеді. Жол ортасынан асқан кезде жаяу баламен қатарласып келе жатқан бай баласы кедей баласының бетін іліп алады да атын тебініп қап,шаба жөнеледі. Біршама жер жүріп шаршаған кедей баласы оның артынан "Ойбай,бегім бер"-деп айқайлап қуады. Аттылы жаяуға қайдан жеткізсін. Бай баласы бекті сол күйі алып қашып кетеді. Кедей баласының: "Ойбай, бегім бер", - деп айғайлағанын естіген күйші бала зарын бейнелеп, осы күйді шерткен екен дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ музыкасы кітабы,Алматы 2005 жыл-461,462 бет
**Кәрібай Тұңғатарұлы**, **Кәрібай ақын** (1861, Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Қарғыба өзен сағасы – 1931, сонда, Ақсуат кенті) – халық ақыны, әнші, композитор, айтыскер, ділмар би. Жас күнінен өлеңдер шығарып, "*бала ақын*" атанған. 1910 жылы Алакөл маңындағы Көктұма деген жерде Әсет ақынмен айтысып, атағы елге жайылады. Кәрібайдың көптеген өлең-жырлары ел қорғау тарихынан сыр шертіп, халық батырларын дәріптейді.

Найман тайпасының Қаракерей руының Мұрын руынан шыққан, Назар батырдың жетінші ұрпағы.

Шежіре
------

Найман – Өкіреш – Белгібай – Сүйінші – Төлегетай баба – Қытай би – Қаракерей – Байторы – Мейрам – Байыс – Сары(Мұрын) – Жолымбет – Назар батыр – Жанболат – Сары – Көкі – Дәулетбай – Сасан – Тұңғатар – Кәрібай ақын (1872-1931)

Өмірбаян
--------

1931 жылы аштық кезінде Қытай жеріне көшіп бара жатқанда ГПУ қызметкерлерінің қолынан қаза табады. Кәрібайдың Әсетпен айтысы "Айтыс" жинағында (1964, 1-т.) және Әсет Найманбаевтың "Шығармалар" жинағында (1988 жыл), 1931 жылы ашаршылыққа ұшыраған халық күйзелісін жырлаған өлеңі Ә.Сәдуақасұлының "Тарихыңды танып біл" кітабында (1996) жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева** (21 қыркүйек 1962 жыл, Алматы) — қазақ қобызшы.

Ол сәби шағынан әкесінің өнерпаздығын құлағына молынан сіңіріп өсті. Оның анасы Гүлжамал Әбдіжапарқызы ән айтатын-ды. Негізінен ол үй шаруасында, бала тәрбиесімен айналысты, 1969 жылы Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балалар мектебінің табалдырығын аттап басында фортепиано бөлімінде, ал 5 класстан бастап прима-қобыз сыныбына ауысты. Оның ұстазы әкесі Жаппас Қаламбаевтан қобызда орындаушылықтан тәлім-тәрбие алған, өзі де атақты қобызшы, ұлағатты ұстаздықты Зере Бейсембаева қолына алды. 
11 жылға созылған оқу мерзімін тәмамдағысын, Құрманғазы атындағы консерваторияға қабылданды. Мұнда ұстаздықты Зере Бейсембаева жалғастырды. Құндыз Қаламбаева 3 курс студенті шағында оқуға үздіктігі және консерваторияның қоғамдық жұмыста белсенділігі үшін өмірінде алғаш рет құрмет грамотасымен марапатталып, бұған қоса кеңестік және ұлттық музыка өнерін насихаттаудағы жетістіктері үшін Республиканың Лениндік комсомол комитетінің грамотасымен марапатталды. 

Бұл кезде Құндыз өнерде жоғары шеберлік танытып, Республикалық аспаптық сайыста жүлдегер атанды. 

Осы ұжымға оны әйгілі бас дирижер, КСРО халық әртісі Шамғон Қажығалиев шақырған еді. В.И.Лениннің тұғанына 113 жыл толуына арналған сайыста 2-орынды жеңіп алды. 

Орындаушыларының 1-республикалық сайысында 3-орынды иеленді. Дарынды қобызшы Құндыз Жаппасқызы Қаламбаеваның өркениетті өнері бағаланып, оған 1998 жылы ҚР еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы, 2009 жылдың 20-желтоқсанында Елбасы жарлығымен ол «Құрмет» орденімен марапатталынды. 

Ол Қазақтың мемлекеттік Құрманғазы атындағы АХА оркестрінің орындаушылар конкурсында «Қобыз», «Қыл қобыз» номинациясы бойынша қазылар алқасының мүшесі болды. Бұл конкурс «Ұлы композитордың» асыл мұрасын кеңінен насихаттап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу, дарынды жастарды дәстүрлі музыканың кәусар бұлағынан сусындатып, шеберлігін шыңдауға ықпал ету мақсатында ашылған-ды. 1986 жылы «Жігер» атты Республиканың сайыста Құндыз 1-орынды жеңіп алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кожиров Б. "Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары" 2010г
**Ас-сибаи Юсуф** - араб жазушысы, қоғам қайраткері. Әскери академияны, Каир ун-тін бітірген. 1943-52 ж. Әскери академияда оқытушы, 1953-56 ж. "Ар-рисала аль-джадида" әдеби журналының, 1968-78 ж. "Лотос" журналының бас редакторы. 1956-78 ж. Әдебиет және өнер жөніндегі жоғары советтің, Араб елдері Жазушылар одағының, Египет жазушылары ассамблеясының, Азия және Африка халықтары ынтымақ ұйымының, Азия және Африка елдері жазушыларының ассоциациясы Тұрақты бюросының бас секретары, Египет мәдениет министрі болды. Шығармалары 1933 жылдан жариялана бастады. Алғашқы әңгімелер жинағы - "Елестер" жинағы жарық көрді. "Әзірейілдің мұрагері", "Монтаны жері", "Су иесі", "Өз жүрегімді қайтар", "Оралу", Шапалақ және сүю", "Біз жалғыз емеспіз", "Қас қағым өмір" т.б. романдарында араб халқының ауыр тұрмысы, 50-60 жылдарда Египетте болған саяси-әлеуметтік өзгерістер, 1948 жылғы араб-израиль соғысы, 1952 жылғы азаттық революциясы баяндалады.

Ол бейбітшілік алтын медалымен марапатталған, "Лотос" сыйлығын алған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Теңіз тасбақалары** (лат. *Cheloniidae*) — тасбақалар (лат. *Testudines*) отрядына жататын тұқымдас. Тропикалық және субтропикалық теңіздерде 4 туыстың 6 түрі таралған. Барлық 6 түрлері ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген.

Сауытының ұзындығы 80 с-ден 1,4 м дейін, салмағы 600 кг. Сауыты сүйір, аласа, мүйізді қалқаншалармен қапталған. Басы кішкентай, мойыны сауытына толығымен кірмейді. Алдыңғы аяқтары артқыларынан ұзын, ескек тәрізді, жүзуге бейімделген, 1-2 тұяғы бар. Жылдам жүзеді, тереңге сүңгиді. Қорек және көбеюге жарамды жер іздеп жүздеген шақырым жерге жүзіп барады. Олар тек жұмыртқа салу үшін ғана құрлыққа шығады, (200- ге дейін домалақ, сырты терімен қапталған жұмыртқалар). Қоректері ұлулар, балықтар, теңіз балдырлары. 

Ең ірісі жасыл теңіз тасбақасы (лат. *Chelonia mydas*), сауытының ұзындығы 1,4 м, салмағы 600 кг. Саны азайған, өйткені оны еті, жұмыртқасы және сауыты үшін аулайды. Бұлар тропикалық теңіздерді мекендейді. Көбінесе жағалауларда, өзен сағасында тіршілік етеді. Балдырлармен және түрлі жануарлармен қоректенеді. Аралдардыӊ құмды жағалауларына жұмыртқа салады. Бір ұрғашысы 200-ге дейін жұмыртқа туады. Етінің қоректік сапасы жоғары болғандықтан жергілікті халық тамаққа пайдаланады.

Тропиктік теңіздердің жағалауларында бисса немесе каретта (лат. *Сhelonіа іmbrісаtа*) деген түрі кездеседі. Оның сауытының ұзындығы 60-80 сантиметрге жетеді. Тек қана су жануарларымен қоректенеді. Каретталардың етін тамаққа сирек пайдаланады, бірақ сауытының әдемі мүйізді қабаты үшін аулайды. Мүйізді қабаттан әр түрлі бұйымдар (тарақ, пышақтың сабы) жасалады. 

Сондай-ақ ірі түрінің бірі логгерхед немесе үлкенбас тасбақа (лат. *Caretta caretta*).

Түрлері
-------

Теңіз тасбақаларының жеті түрі белгілі, олар – жайпақ арқалы, жасыл, бисса, Кемп Ридлей тасбақасы, терілі тасбақа, логгерхед және Ридлей зәйтүн тасбақасы. Аталған жеті түрдің барлығының да жойылу қаупі бар және де көптеген елдерде заңмен қорғалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Арқарлы жотасы**  – Балқаш-Алакөл ойысындағы ұсақ шоқылы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы аумағында орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 758 м, ені 20 км, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай доғаша иіліп, Сарықұмға дейін 60 – 65 км-ге созылып жатыр. Солтүстік беткейі көлбеу, оңтүстігі тіктеу, сай-жыралармен тілімденген. Өте қуаң өңірде орналасқандықтан жотасы әбден мүжілген, беткейлері жазық тау.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жота тас көмір шөгінділерінен түзілген.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Етегі мен төңірегі құмды, негізінен, сұр топырақты. Құмдауыт сұр топырағында бұйырғын, жусан, баялыш, т.б. шөптесін өсімдіктер аралас өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы