**Мұғауия ибн Әбу Суфйан** (араб.: معاوية ابن أبي سفيان‎, 603-680) — 661 жылдан бастап билік құрған Умәйя әулетінің бірінші халифасы әрі негізін қалаушы. Мұхаммед пайғамбардың сахабасы және Әбу Суфйанның ұлы. Халифат астанасын Медине қаласынан Дамаскқа ауыстырған. 

Мұғауия һижрадан 20 жыл бұрын Әбу Суфйанның Һинд бинт Утба деген әйелінен туылғаны белгілі. Ол өзінің әке-шешесі сияқты көпқұдайшылардың діни рәсімдеріне қатысқаны туралы деректер жоқ. Мұғауияның отбасы құрайыш тайпасының өкілдері.

Халифалығы
----------

Мұғауия ибн Әбу Суфйан таққа отырған кезде ислам әлемі үш топқа бөлінді:

* Сирия және өзге аймақтардағы Умәйя әулеті;
* Әли ибн Әбу Талибтің жақтастары және оның әулетін халифалыққа лайық деп санағандар. Бұлардың басым бөлігі Иракта, біршамасы Мысырда шоғырланды.
* Харижиліктер

Ислам әлемін бір орталыққа бағындырғаннан кейін Мұғауия Осман ибн Аффанның кезіндегі жорықтарды ары қарай жалғастырды. Шығыста Мәуереннаһр, Хорасан және Систан, Батыста Солтүстік Африка мен Солтүстік Анадолы түбегі бағытында жорықтар жасалды.

### Шығысқа жорықтары

663 жылы Абд әр-Рахман ибн Самураның қолбасшылығындағы жасақтар Кабулға жорық жасап, қаланы басып алды.

Зияд ибн Абиһ Басра уәлиі болғандықтан Хорасан мен Систанға жоспарлы түрде жорықтар жасап, 671 жылы Куфа мен Басрадан 50 000 әскерді Мерв аймағына орналастырылып, Түркістан аймағына қарсы Хорасан гарнизоны құрылды. Жаңа әскери аймақтың орталығы Мерв қаласы болды. 671 жылы Хорасан уәлиі Раби ибн Зияд әл-Хариси Балх қаласын басып алады.

Зияд ибн Абиһтің өлімінен кейін Хорасан өз алдына уәлаят болып құрылып, оның уәлиі Ұбайдуллаһ ибн Зияд 674 жылы Әмудариядан өтіп, Мәуереннаһрға кірді де Бұхара қаласын қоршауға алды. Арабтар бұхаралықтарды салық төлеуге көндірді.

Сайд ибн Осман ибн Аффан да Әмудариядан өтіп, Самарқандқа шабуыл жасаған. Бұхара билеушісі өзге де жергілікті басшылармен тізе қосып, арабтармен соғыс жүргізгенмен, оның нәтижесі жеңіліспен аяқталды және олар салық төлеуге мәжбүр болды.

### Батысқа жорықтары

#### Анадолы түбегіне жорықтары

Арабтар жыл сайын бір немесе екі мәрте Анадолыға жорықтар жасап, Византияны әлсіретіп отыратын. Осы жорықтардың барысында Анкара, Амариан сияқты Анадолы қалалары талан-таражға түсті.

Византияға жасалған ең іріс жорық – Константинополь жорығы болды. Константинопольге алғашқы жорық 668 жылы Суфйян ибн Ауф әл-Азди қолбасшылығымен жүзеге асты. Мұсылмандар қысты Константинопольдің азиялық құрлығындағы беткейде өткізіп, 669 жылдың көктемінде Мұғауия Йазидтің басшылығымен қосымша күш жөнелтеді. Арабтар қаланы жаз бойы қоршап, қыс келгенде Сирияға оралды.

674 жылы Жунада ибн Әби Умәйя әл-Азди басшылығымен екінші мәрте Константинопольге жорық жасалып, жеті жылға созылды. Тек 684 жылы Мұғауия қайтыс болған соң ғана әскер кері қайтарылды.

#### Солтүстік Африкаға жорықтары

Жаңадан тағайындалған Мысыр уәлиі Мұғауия ибн Худайдж Фустат гарнизонынан шығып, Тунисті жаулап алды. Орталықтан ұзап кеткеніне байланысты халифаның рұқсатымен арабтар Кайраван бекінісін салады. Аталған бекініске мысырлық арабтар орналастырылды.

Тағы қараңыз
------------

* Умәйя әулеті
* Халифат

|  |
| --- |
| I Мұғауия **Умәйя әулеті****Туған күні:** 603  **Қайтыс болған күні:** 6 мамыр 680 |
| Ізашары:**Хасан ибн Әли** | **Ислам халифатының халифіУмәйядтар халифаты**661 — 6 мамыр 680 | Ізбасары:**I Йазид** |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Райш тайпасы және Омайяд халифалары


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуУмәйя әулетінің халифтері |
| --- |
|  |
| Шежіре · Медиа |
|  |
| Дамаск халифтері(661—750) | 
I Мұғауия · I Йазид · II Мұғауия · I Маруан · Әбд әл-Мәлік ибн Маруан · I Уәлид · Сүлеймен ибн Әбд әл-Мәлік · II Омар · II Йазид · Хишам ибн Әбд әл-Мәлік · II Уәлид · III Йазид · Ибраһим ибн әл-Уәлид · II Маруан |
|  |
| Кордоба халифтері(929—1031) | 
III Әбдіррахман · II Хакам · II Хишам · II Мұхаммед · Сүлеймен · II Хишам · Сүлеймен · IV Әбдіррахман · V Әбдіррахман · III Мұхаммед · III Хишам |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Сахабалар |
| --- |
|  |
| 

Абдуррахман ибн Ауф ○ Талха ибн Ұбайдуллаһ ○ Аббад ибн Бишр ○ Аббас ○ Абдуллаһ ибн Аббас ○ Абдуллаһ ибн Абдуль-Асад ○ Абдуллаһ ибн Масғұд ○ Абдуллаһ ибн Рауаһә ○ Абдуллаһ ибн Сәләм ○ Абдуллаһ ибн Убәй ○ Абдуллаһ ибн Умм Мактум ○ Әз-Зубайр ибн әл-Аууам ○ Абдуллаһ ибн әз-Зубайр ○ Абдуллаһ ибн Омар ○ Абдуррахман ибн Әбу Бәкр ○ Айша бинт Әбу Бәкр ○ Әбу Зәрр әл-Ғифари ○ Абдуллаһ ибн Хузафа әс-Саһми ○ Абдуллаһ ибн Джафар ○ Әбу Әйюб әл-Ансари ○ Әбу Бәкр ○ Әбу Дуджана ○ Әбу Фуһәйра ○ Әбу Хузайфа ибн әл-Муғира ○ Әбу Һурайра ○ Әбу Суфйан ○ Әбу Убайда ибн әл-Джаррах ○ Әбул-Ас ибн әр-Рабиға ○ Әбу әд-Дарда ○ Әбу Хузайфа ибн Утбә ○ Әбу Мұса әл-Ашғари ○ Әбу Саид әл-Худри ○ Әл-Бара ибн Мәлик әл-Ансари ○ Әли ибн Әбу Tалиб ○ Аммар ибн Ясир ○ Әнәс ибн Мәлик ○ Башир ибн Сағд ○ Біләл ибн Рабах ○ Фадл ибн Аббас ○ Фатима ○ Фәйруз әд-Дайлами ○ Һабибә бинт Убәйд-Аллаһ ○ Хадиша бинт Хууәйлид ○ Хамза ибн Абдуль-Мутталиб ○ Хатиб ибн Әбу Балта ○ Һишам ибн әл-Ас ○ Хузайфа ибн әл-Йаман ○ Джафар ибн Әбу Талиб ○ Мусғаб ибн Ұмәйр ○ Миқдад ибн Асуәд ○ Муаз ибн Джәбәл ○ Муғира ибн Шуғба ○ Мұхаммад ибн Әбу Бәкр ○ Әбу Қатада ○ Рабиға ибн әл-Харис ○ Сағд ибн Әбу Уаққас ○ Сафия бинт Абд әл-Мутталиб ○ Саид ибн Амир ○ Сағид бин Зәйд ○ Сәлман әл-Фариси ○ Суһайб әр-Руми ○ Осман ибн Аффан ○ Үбәй ибн Кағб ○ Умәмә бинт Зайнаб ○ Омар ибн әл-Хаттаб ○ Уқба ибн Амир ○ Усама ибн Зәйд ○ Зәйд ибн Арқам ○ Зейд ибн Сабит ○ Зәйнаб бинт Әли
 |

 |