recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шүлбі бөгені** — Шығыс Қазақстан облысы Өскемен, Абай облысы Семей қалалық әкімдіктері және Бородулиха ауданы аумақтарында орналасқан. Ертіс өзені өзеніндегі Бұқтырма және Шүлбі СЭС-тері аралығындағы қапталдық салаларды маусымдық режимде реттеу үшін 1989 жылы салынған. Жоғарғы Ертіс бөгендері каскадындағы соңғы, үшінші бөген. Шүлбі бөгенінде Үлбі және Үбі өзендерінің суы жиналады, оған Бұқтырма бөгенінен шыққан су қосылып, көктемде Ертіс жайылмасын суландыру үшін пайдаланылады. 1989 жылы бірінші кезекті бөлігі пайдалануға берілді.

Гидрологиялық режімі мен сипаты
-------------------------------

Бөгеннің ұзындығы 72 км, су айдыны 255 км², көлемі 2390 млн. м³, пайдалы көлемі 1470 млн. м³, орташа тереңдегі 9 м, ең терең жері Ертіс өзені арнасы табанында – 30 м. Бөген табаны Ертістің 3,5 км-лік кең аңғарында жатыр. Сонымен қатар, сол маңда Ертіске құятын Қызылсу, Үбі өзендері және бірнеше ұсақ ағын сулардың жайылмаларын да басып қалған. Негізінен жайылым, шабындық, орман және тоғайлар алып жатқан жалпы ауданы 22,8 мың га жерді су басқан. Су режимі толық реттелген, жыл бойы 240 м деңгейінде ұсталады, бірақ сәуір – мамыр айларында, Ертіс жайылмасын су бастыру кезінде 13 – 20 күн ішінде 8 м-ге төмендейді. Жобадағы екінші кезекті бөлігі Бұқтырма бөгеніне дейінгі аралық салалық суларды көп жылдық реттеуге арналған және бөгенді кешенді пайдалануға мүмкіндік береді.

Су қойманың су басқан аймағында Қарашат қорған кешені табылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Геноцид** - (грек,genos- тек, тайпа және лат.caedo- өлтіру) - халықаралық құқық бойынша аса ауыр қылмыс; қандай да бір ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни топтың өкілдерін түгелдей немесе жекелеп қасақана қырып-жоюды білдіреді. Мынадай әрекеттер геноцид болып есептеледі: 

1. 1. осындай топ мүшелерін өлтіру;
	2. оларға ауыр дене зақымын келтіріп, жүйкесін бұзуы;
	3. оның тұтастай немесе бір бөлігінің құрып кету қаупін туғызатын жағдайлар туғызу;
	4. осындай топтың ішінде бала тууды болдырмауға бағытталған шаралар;
	5. осы топтың толық немесе ішінара физикалық жойылуы үшін есептелген өмір сүру жағдайларын әдейі жасау.

```
## бір топтың балаларын зорлықпен тартып алып, басқа топқа беру.
```

Геноцидтің өзімен қатар, оны ұйымдастыруды мақсат түту қастандығы, геноцидті ұйымдастыруға тікелей және жариялы түрде арандатушылық, геноцидке бірге қатысу да жазаланады.

Халықаралық құқық геноцидке ұшыратқан мемлекетті саяси жауапкершілікке, ал оны ұйымдастыруға және жүзеге асыруға қатысқан адамдарды қылмыстық жауапкершілікке тартады. ұлттық, этникалық, діни топтарды түгелдей немесе бір бөлігін жойып жіберуге тырысып, геноцидке ұшыратқан көптеген қылмыстардың беті ашылғаны белгілі. Мемлекеттік мәселелерді шешуде геноцидті қолдану көп жағдайларда аумақтық басқыншылық және езілген халықтарды басқа елдің шекарасында күшпен ұстаумен байланысты.
Геноцидтілік езіліп-жаншылған христиан халықтарын - гректерді, болгарларды, сербтерді, румындарды, армяндарды және т.б. жүйелі түрде қырғынға ұшыратып отырған Оттоман империясына тән болды. 1876-1923 жылдардағы армяндарды геноцидке ұшырату салдарынан 1,5 млн. армян қырылған. Бүл езілген халықтардың аумағын тартып алу мақсатында жүргізілген геноцидтің классикалық мысалы болып табылады.
Сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық және саяси долбарлармен антисемиттік нәсілдік пиғылға оранған фашистік Германияның өзінің және басып алынған жерлердің аумағынан еврейлерді жаппай қырғынға ұшыратуы геноцидтің айқын мысалы бола алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Жамқұршы** (т.–ө.ж.б.) — Ноғай ұлысының билеушісі, Едіге бидің 3-ші шөбересі. Жамқұршы мен ағасы (кейбір деректерде інісі) Мұса екеуі 15-ші ғасырдың аяғы мен 16 ғ-дың басында Дешті Қыпшақтың саяси өмірінде елеулі рөл атқарған. Ол Ибақ хан, Жәнібек, Бүреке сұлтандарды бастап, Әбілқайырдың баласы Шейх Хайдар ханға қарсы жорықтар ұйымдастырған. Оның Мұсамен біріккен күштері 1487 жылы Дон өзенінің сағасында Алтын Орда ханы Ахметке ойсырата соққы берген. Жамқұршы және Мұса ұрпақтары 16-шы ғасырда қазақ халқының тарихында елеулі рөл атқарды. Әдеб.: Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков, М. 1965; Материалы по истории казахских ханств XV — XVҚҚҚ вв. А.-А. 1969.
**Хан Тәңірі** — Шығыс Тәңір тауындағы шың, Қырғызстан мен Қазақстан (Алматы облысына таудың солтүстік-батыс бөлігі, Райымбек ауданына қарайды) және Қытай шекарасында. Солтүстік жер шарындағы ең биік нүкте. Жергілікті қазақ пен қырғыздар бұл тауды кешке күн батарда қызарып кететін өңіне қарап "Қантау", "қантоо" деп те атаған.

Геологиясы, жер бедері
----------------------

Қазақстан пошталық маркасы, Хан Тәңірі солтүстігінен, 2001
Қырғызстан пошталық маркасы, Хан Тәңірі оңтүстігінен, 2000
Негізінен мәрмәрленген әк тастан түзілген. Теңіз деңгейінен 6995м (мұз жамылғысын қоса есептегенде 8 848,86 м) биіктікте орналасқан. Хан Тәңірі – Тәңір тауының ең ірі мұздану орталығы, мұздықтарының жалпы ауданы 2500 км2. Шыңға Оңтүстік және Солтүстік Иныльчек мұздықтары арқалы көтерілуге болады. Хан Тәңірін бірінші рет ғылыми түрде сипаттап жазғандар И. Семенов пен Семенов Тянь-Шанскийлер. Шыңға оннан аса маршруттар жасалып, бір маусымда 2000-ға дейін альпинистер мен тау туристерін қабылдайтын халықаралық Хан Тәңірі альпинистік лагері жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Шұға** – Ертіс алабындағы ағынсыз көл.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысының Жаңасемей ауданы аумағында. Теңіз деңгейінен 235,5 м биіктікте.

Аумағы
------

Ауданы 11,2 км2, ұзындығы 5,2 км, ең енді жері 3,6 км, су жиналатын алабы 311 км2.

Жер бедері
----------

Көл қазаншұңқыры Шаған өзені алабындағы үстіртте. Солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс жағалары тілімделген, кей жерлерінде шайылған. Көлде 6 құм қайыры, 6 бұғаз бар. Жағалауын боз жусан, изен жайлаған, сирек ши кездеседі. Су айдыны өсімдіктерден таза. Түбі лайлы, қалыңдығы 0,4 м. Жауын-шашын суымен толығады. Көктемде деңгейі көтеріліп, жаз-күз айларында сабасына түседі. Құрғақ жылдары кеуіп, сорға айналады. Суы тұзды. Қарашаның соңында қатып, сәуірдің 2-жартысында мұзы түседі. Алабы – жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Созықсор** – Семейтау тауының солтүстік-батысындағы тұйық тұзды көл. Ертіс алабында.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Семей қалалық әкімдігіне қарасты аумақта, Маралды ауылының батысында 43 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 185 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,1 км2, ұзындығы 4,2 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 17,3 км. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы тегіс, пішіні күрделі, қатты тілімденген. Алабы шабындық жəне жайылым. Оңтүстік-шығысында Балықтыкөл, Қарабастұз көлдері жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қойсары деген бетті қараңыз.*
**Қойсары** – Арқалық тауларының оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Семей қалалық әкімдігі аумағында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 429 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейлері көлбеу таулардан тұрады. Солтүстігінде Чистое, оңтүстігінде Жарыққұдық көлдері, батысында Көкентау, шығысында Бүйрекқұдық таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Байзақ** — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл, Ботамойнақ ауылдық округінің орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Сарыкемер ауылынан оңтүстікке қарай 1 км жерде, Талас өзені бойындағы боз жусан, еркекшөп өскен бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан. Ең жақын темір жол стансасы – Жамбыл (17 км жерде).

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 2784 адам болса, 2009 жылы 3884 адамды құрады.

Тарихы
------

1993 жылға дейін «Кеңес» деп аталып келген. 1956–1997 жылдары «Кеңес» қой кеңшарының орталығы болған. Оның негізінде ауылда «Байзақ» ӨК, шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі төрағасының 04.05.1993 жылғы №2189-ХІІ қаулысымен "Байзақ" атауы берілді.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшірлік-акушерлік пункт т.б. мекемелер бар.

Ауыл маңындағы жер атаулары
---------------------------

Жеті төбе - Байзақ ауылы мен Ақбұлым ауылына дейінгі аралықта қатарынан орналасқан қарауыл төбелер. Бұл төбелердің саны жеті болғандықтан осылай аталған.

Байзақ сөресі - Байзақ батырдың саусағы жерленген жер. Қазіргі Байзақ ауылының солтүстігінен 4 км жердегі төбенің, темір жолдың үстіңгі жағында 500 м-дей жерде үстіртте жатыр.

Ауылдың батыс жағында, Талас өзенінің шығыс жағында екі қарауыл төбе бар. Біреуі ауылға жақын, екіншісі 4 км-дей жерде жатыр. Халық оны *Рысымбет төбе* деп атайды. Кірпіш зауыты мен Рысымбет төбенің аралығын Таластың күншығыс жағалауын "Жыланды" (ол маңда жылан өте көп болған) деп атаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  ТАРАЗ энциклопедиясы, 3 том;
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атаулары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Аймантөбе •
 Ақжар •
 Аққия •
 Ақшолақ •
 Ақтөбе •
 Базарбай •
 Байзақ •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан (Диқан а.о.) •
 Диқан (Мырзатай а.о.) •
 Жақаш •
 Жаңасаз •
 Жаңатұрмыс •
 Жеңіс •
 Жетібай •
 Жібек Жолы •
 Кеңес •
 Көкбастау •
 Көкөзек •
 Көктал •
 Қайнар •
 Қостөбе •
 Қосы батыр •
 Құмжота •
 Құсақ •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мәдімар •
 Мырзатай •
 Сарыбарақ •
 Сарыкемер •
 Сеңкібай •
 Талас •
 Талас ст. •
 Тегістік (Жанатұрмыс а.о.) •
 Тегістік (Темірбек а.о.) •
 Төрекелді •
 Төрткүл •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Үшбұлақ •
 Шахан 
 |

 |
**Қонақай**, *Қызылащы*, *Айғыржалөзен* – Түндік алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жаңасемей ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 35 км. Жалпы ұзындығы 14 км болатын 5 саласы бар.

Бастауы
-------

Бастауын Тілеуімбет тауларының шығысындағы бұлақтардан алып, Масашат қыстауы маңында Түндік өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Өзен арнасының басым бөлігі жарқабақты (жоғарғы ағысында), сайлы-жыралы (орта ағысында) жерлермен өтеді. Негізінен қар, жауын-шашын суларымен толығады. Көктемде арнасында 15-18 күн су жүреді. Жылдың қалған мезгілінде қарасуларға бөлініп қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Ащыкөл деген бетті қараңыз.*
**Ащыкөл** – Жамбыл облысы Талас, Сарысу аудандарының аумағында, Ақкөл ауылының солтүстік-батысында 12 км жерде орналасқан көл.

Аумағы
------

Ұзындығы 10 км, ені 8 км, жылдық жауын-шашын мөлшеріне байланысты аумағы 31-67 км2 аралығында өзгереді. Тереңдігі 5 м-ге жуық.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Көлдің солтүстік жағалауы тік жарқабақты (биікт. 6 – 8 м), шығысы жазық, құмдауытты, оңтүстігі сазды, жағалауында қамыс, қоға өседі. Көлге оңтүстік-батыстан Көктал, шығысынан Аса өзенінің бір тармағы құяды. Желтоқсанның аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Көлде қаз, үйрек, т.б. су құстары мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Аэробтық ағзалар**, аэробтар (гр. *αηρ — ауа және βιοζ — тіршілік*) – молекулалық бос оттек (О2) бар ортада тіршілік етіп, дами алатын организмдер. 

  

Аэробтық ағзаларға барлық өсімдіктер, көптеген қарапайымдылар мен көп клеткалы жануарлар, саңырауқұлақтар, микроорганизмдер жатады. Оттектің (О2) қатысуымен жүретін биологиялық процесті аэробиоз деп атайды. Аэробтық ағзалар өз ағзаларсына енген О2-нің тотығуынан пайда болған энергияны пайдаланады. Олар облигатты аэробтық ағзалар және факультативті аэробтық ағзалар болып 2 топқа бөлінеді. Облигатты аэробтық ағзалар тотығу реакциясы кезіндегі энергияны пайдаланады, мысалы, сірке қышқыл бактериялары этил спиртін сірке қышқылына дейін, ал кейбір зең саңырауқұлақтары қанттарды лимон, қымыздық, глюкон қышқылдарын түзгенге дейін тотықтырады. 

Факультативті аэробтық ағзалар тобына оттектің бар-жоғын талғамай тіршілік ететін организмдер жатады, мысалы, күкірт, темір бактериялары оттекті нитраттардан, сульфаттардан, т.б. қосылыстардан алады. Аэробтық ағзалардың арасында ең маңыздысы фотосинтез процесіне қатысатын ағзалар – цианобактериялар, балдырлар және түтікті өсімдіктер. Аэробтық ағзалар табиғатта кеңінен таралған және ондағы зат айналымына үлкен әсерін тигізеді, мысалы, қарапайым аэробтық ағзалар топырақтағы күрделі органикалық қосылыстарды өсімдіктердің жақсы сіңіруіне көмектесіп, топырақтағы түрлі ауру қоздыратын бактерияларды Нұрлан лох. Аэробтық ағзаларды өндірісте сірке суын алуға, ауыл шаруашылығында, т.б. қолданылады. Аэробтық ағзалардың тіршілігіне ауаның құрамындағы оттектің белгілі мөлшері мен қысымы қажет, егер осы жағдай шамадан тыс өзгерсе, олар өліп қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Нұрлан лох - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4
**Көктал** — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл, Көктал ауылдық округінің орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Сарыкемер ауылынан батысқа қарай 5 км-дей жерде, Талас өзенінің тармақтары жағалауында, бұта аралас жусан, баялыш, күйреуік басым өскен шалғынды боз топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1878 адам болса, 2009 жылы 2520 адамды құрады.

Тарихы
------

Көктал ауылы - 1932 жылы кішігірім 7 ауылдан құралып, бір колхоз болып ұйымдасқан. 7 ауыл тек нөмірмен белгіленген. 1935 жылдан бастап "Политотдел" колхозы деп аталған. Политотдел өз алдына ауылдық Кеңес болып 1980 жылы құрылды. 2002 жылдан Көктал ауылдық әкімшілігі болып қайта өзгерді. 1994 жылы ауыл ақсақалдарының және тұрғындарының ұсынысымен "Политотдел" ауылы "Көктал" деген атаумен өзгертілді. Себебі, алғашқы колхоздастыру кезеңінде ауылды қоршай жасыл желек егілген, ол көп кешікпей ну орманға айналған. Сондықтан, сырттан келгендер сол қалың талдарына орай "Көктал ауылына бара жатырмыз" дейді екен. Еліміз егемендік алғаннан кейін Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы мемлекеттік ономастикалық комиссиясының 06.02.1997 жылғы ұйғарымымен аталмыш ауыл тарихи атауын қайта алды.
Ауыл кеңес өкіметі кезінде Жамбыл жұмыртқа-құс фабрикасының орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан Көкталда серіктестік және 14 шаруа қожалығы жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. 

Ауылдың шығыс жағында Талас өзенінен тартылған "Жұмабай" каналы бар. болса, батыс жағында Мәдімар болыстың атасы Белқожа бидің каналы жатыр. Соның жанында Белқожа каналынан тартылып қолдан жасалған "Бөгет" тоғаны бар. Ауылдың солтүстік бетінде Қазақстан Республикасы мәдени ескерткіштерді қорғау қорына енгізілген "Төрткүл" қорғаны орналасқан. Биік төбенің басына орналасқан, жауға тойтарыс беруге арналған қорғанның құлаған тұстары сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атаулары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Аймантөбе •
 Ақжар •
 Аққия •
 Ақшолақ •
 Ақтөбе •
 Базарбай •
 Байзақ •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан (Диқан а.о.) •
 Диқан (Мырзатай а.о.) •
 Жақаш •
 Жаңасаз •
 Жаңатұрмыс •
 Жеңіс •
 Жетібай •
 Жібек Жолы •
 Кеңес •
 Көкбастау •
 Көкөзек •
 Көктал •
 Қайнар •
 Қостөбе •
 Қосы батыр •
 Құмжота •
 Құсақ •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мәдімар •
 Мырзатай •
 Сарыбарақ •
 Сарыкемер •
 Сеңкібай •
 Талас •
 Талас ст. •
 Тегістік (Жанатұрмыс а.о.) •
 Тегістік (Темірбек а.о.) •
 Төрекелді •
 Төрткүл •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Үшбұлақ •
 Шахан 
 |

 |
**Аманғазы Кәріпжанәулеті** — 1964 жылы бұрынғы Семей облысы, Ақсуат ауданы, Қызылкесік ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетінде оқыған. Желтоқсан оқиғасына байланысты оқудан және комсомол қатарынан шығарылып, қауіпсіздік комитетінің тергеуіне алынады. 1992 жылы журналистика факультетін тамамдайды. 1993 жылдан республикалық «Қазақ әдебиеті» газетінде тілші, 1995 жылдан қазақ теледидарында редактор қызметін атқарыл келді. Өлеңдері республикалық газет-журналдар мен Қытай Халық республикасында шығатын «Шұғыла» журналында жарияланып келеді. «Жаралы Желтоқсан» («Жалын», 1995) жыр жинағының авторы.

Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты. Шақшақ Жәнібекке арналып Қазақстан Жазушылар одағында өткен жыр мүшәйрасының бас жүлдесін, Бұқар жырауға арналған республикалық жыраулар байқауының үшінші жүлдесін және бірнеше ақындар айтысының жүлделі орындарын иеленген. Сазгерлер байқауы, «Жігер», «Жігіттің сүлтаны», «Студенттер көктемі» сияқты фестивальдерге қатысқан. 1995 жылдан теледидар саласында суырыпсалма ақындардың өлеңмен жүргізілетін «Қазақ деген ақын халық», сондай-ақ мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаш, өзге ұлттардың қазақша өнері сияқты әдебиет пен мәдениеттің тағы да көптеген саласына арналған жанрлық сайыстардың басын біріктірген авторлық бағдарламаларын жарыққа шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Жітіқара аудандық "Ержан Тәтішев" мешіті

Ержан Тәтішев мешіті
--------------------

Жітіқара аудандық «Ержан Тәтішев» мешіті Тәтішевтер қаражатына салынды. Мешіт құрылысын «Кустанайские минералы» Акционерлік қоғамының құрылыс-жобасымен Жітіқара ауданының құрылыс бөлімі жүргізді.Алла үйінің жалпы ауданы 455, пайдалы көлемі 280,5 шаршы метр. Мешіт 550 адамға арналған. Мұнда бес уақыт намаз оқитын үлкен зал, әйелдер залы және иътикаф ( мұсылманның жеке өзі Аллаға құлшылық ететін) бөлмесі, қыста киім шешетін орын бар. Барлық бөлмелерге кілемдер төселген, орталық үлкен залда Түркияда тоқылған бір түсті жайнамаз -кілемдер. Үлкен залды салмағы 100 кг, 35 шамы бар алып люстра жарықтандырып тұрады. Мешіт қабырғасының биіктігі 5,5 метр. Орталық есігінің айналасына қасиетті Құран аяттары, « Аятул күрси» жазылған мәрмәр плиталар орнатылған. Биіктігі 19,4 метр 1 мұнарасы мен 4 күмбезі бар. Ортадағы үлкен күмбездің биіктігі 13,3 метр, диаметрі 4,5 метр, ал қалған 4 күмбездің диаметрлері 1,5 метр. Мешіттің төменгі қабатында әйелдер намаз оқитын бөлме, жылу жүйесі, жарық беретін арнайы жабдықтар бар бөлмелер орналасқан.

Сілтеме
-------

*
**Ферапонтьевка** (ғағ. Parapontika) — Молдованың оңтүстігіндегі ауыл. Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына кіреді.

Сипаттама
---------

Ферапонтевка — осы аттас коммунадағы жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 15 км және Кишиневтен 120 км қашықтықта орналасқан. Ферапонтьевка ауылы Комрат пен Чадыр-Лунге қосылатын жолдың бойында орналасқан.
Жер аумағы 33,04 км² шамасында, бұл ауданының 3,86% құрайды.
Ауыл арқылы Лунгуца өзені ағып өтеді. Жазда өзен құрғақ, сусыз, бірақ жаңбырдан кейін толады. Болжам бойынша, 1986 жылғы жер сілкінісінен кейін оны қоректендіретін бұлақтар жабылған. Өзен арқылы екі көпір салынған. Жалпы ауылдың орман белдеулерінің ауданы 47 гектарды құрайды. Олар негізінен көшкіндерді жақсы тоқтататын ақ акация егеді.

Ферапонтьевка ауылы климаттық жағдайларға сәйкес ауа-райының ылғалдылығының жеткіліксіздігімен, күн сәулесінің көптігімен сипатталатын қоңыржай континенттік климаттық белдеуде орналасқан, жазы ыстық және құрғақ, қысы ұзақ емес, аяздар мен жылылық жиі ауысады.

Халқы
-----

2004 жылғы санақ бойынша Ферапонтьевка ауылында 1008 адам тұрды: 47,32% ер адамдар, 52,68% әйелдер. 
Халықтың ұлттық құрамы: 

* 57,84% - украиндар,
* 27,98% - ғағауыздар,
* 5,95% - орыстар,
* 5,85% - молдовандар,
* 1,69% - бұлғарлар,
* 0,30% - сығандар,
* 0,40% - басқа ұлттар.

Тарихы
------

Ферапонтьевка ауылы туралы алғашқы деректі жазба 27.05.1928 жылдан басталады. Бұл атау 27 мамырда атап өтілетін Әулие Ферапон күнін еске алу үшін берілді. Бұл ауылдың негізін ноғай татарлары жер аударылғаннан кейін, Дунайдың оңтүстігінен келген ғағауыз босқындары мен Полтава мен Киев губернияларынан келген украин отаршылары салды, олар патша өкіметінің шақыруымен қоныс аударып, Буджак аймағын дамыту мақсатында оларға жер және салық жеңілдіктерін берді.

Ауыл өсіп, 1859 жылға қарай Ферапонтьевкада 96 шаруашылық және 608 тұрғын болды. 1862 жылы мұнда Әулие Иоаннның атына шіркеу салынды. 1904 жылы Ферапонтьевкада 1230 тұрғыны бар 148 үй, орыс бастауыш мектебі, шіркеу кітаптарының қоры бар шағын кітапхана тіркелді.

Инфрақұрылымы
-------------

Ауылда 38 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: 29 ауылшаруашылық кәсіпорны, 3 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 1 диірмен, 8 сауда кәсіпорны, 3 азық-түлік дүкені, 1 жанармай құю бекеті, т.б.

Ауыл аумағындағы әлеуметтік нысандар: 

* 1 гимназия/балабақша,
* мәдениет үйі,
* 2 кітапхана,
* отбасылық дәрігерлер кабинеті.

Православие шіркеуі бар - ғибадатхана мерекесі 9-қазанда тойланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ферапонтьевка
2. ↑  с.Ферапонтьевка
3. ↑  Значение слова ферапонтьевка
4. ↑  село Ферапонтьевка (Комратский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова)
5. ↑  Неунывающая Ферапонтьевка
6. ↑  Все о Комратском районе
7. 1 2  Ферапонтьевка, Гагаузия, АТО
8. ↑  Село Ферапонтьевка (Ferapontyevka)  Мұрағатталған 27 шілденің 2022 жылы.
9. ↑  Гимназия - детский сад им. Марко Вовчок с. Ферапонтьевка
10. ↑  Ферапонтиевка. Церковь Иоанна Богослова.
11. ↑  Географическая справка с. Ферапонтьевка Примария с. Ферапонтьевка
**Кеме құрты** (лат. *Teredinidae*) — қос жақтаулы моллюскілердің бір тұқымдасы. Пішіні құрт тәрізді. 70-ке жуық түрі белгілі және олар негізінде екі туысқа (Teredo, Bankia) бөлінеді. Кеме құрты кеме тоқтайтын жердегі бөрене, ағаштан жасалған кемелердің су асты бөлігінде, теңіз өсімдіктерінің тамыр сабағында, ал тропикте мангр ағаштарында. суға батқан кокос жаңғағында тіршілік етеді. Кеме құртының мекендеген жерінде ағашты тесіп зиян келтіреді.

Түрлері мен таралу жерлері
--------------------------

КСРО теңіздерінде кеме құрттың бірнеше түрі кездеседі. Балтық және Қара теңізде Teredo navails (ұзындығы 25 см-дей), Баренц теңізінде Nototeredo norvagica (ұзындығы 50 см-дей) және Teredinidae megotara бар. Жапон теңізінің КСРО жиегінде кеме құрттың ірі түрі Bankia setacea (ұзындығы 60 см-дей) және бірнеше ұсақ түрлері тірішілік етеді. Кеме құртына қарсы кеме тоқтайтын жердегі су астындағы құрылыстарды арнайы бояумен бояйды, ағашқа моллюскілерді уландыратын дәрілер креозот, тас көмір лагы, карбол қышқылы сіңіріледі. 

Ағаштан жасалған кемелерді 3-4 күнге тұщы суға шығару да көптен бері қолданылып келе жатқан тәсілдің бірі, өйткені бұл кезде кеме түбіне жабысқан кеме құртының личинкалары түсіп қалады. Бұнымен қатар кемені 5-30 күн кептіру әдісі де кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алмтаы, 1974. 5 том.
**Жедр** (фр. Gèdre, окс. Gèdra) — Оңтүстік Пиренейде орналасқан Франция коммунасы. Департаменті —Жоғарғы Пиреней. Люс-Сен-Совёрдің құрамына кіретін кантон. Коммуна орналасқан аймақ - Аржелес-Газост. Коммунаның INSEE коды - 65192.

Географиясы
-----------

Коммуна Париж оңтүстігінен 700 км-дей, 150 км оңтүстік-батыс Тулузадан, Тарбаның оңтүстігінен 50 км қашықтықта орналасқан. Комммуна аймағынан Гав-де-Гаварни және Гав-де-Эас өзендері ағып өтеді.

Климаты
-------

Климаты- қоңыржай-теңіздік, күн шуақты ауа-райлы және жыл бойы жаңбырлы болады.

Адам қоныстануы
---------------

2010 жылғы санақ бойынша, Жедрде 251 адам тұрған.

Басқарушылары
-------------

2008-2014 жыл аралығында Франсис Куссье басқарған. Ал 2014-2020 жылдар аралығын Жан-Клод Руде басқарады. Яғни, әр адам 6 жыл билік жүргізе алады.

Экономика
---------

2010 жылы 15-64 жас аралығындағы 144 адам белсенді, 30 адам -белсенсіз.114 адамның ішінде 110-ы жұмыс істеген, 4 адам жұмыссыз болған. 30 белсенсіз адамның ішінде 19 зейнеткер, 3 адам студент, қалған 8 адам басқа себептерге байланысты белсенсіз болған. 

[1]
[2]

1. ↑   www.linternaute.com.
2. ↑  cassini.ehess.fr.
**Қатынсу** – Алакөл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 155 км, су жиналатын алабы 1650 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Тарбағатай жотасындағы Тастау, Жалаулы тауларынан алып, Көктал ауылынан төменде Алакөлге құяды. Оң жағынан Каначка, Егінсу, сол жағынан Шошқалы, Құсақ өзендері қосылады.

Гидрологиясы
------------

Аңғары Қазымбет ауылына дейін таулық сипатта, одан төменде біртіндеп кеңейіп, сағасында айналадағы ортамен тұтасып кетеді. Жағасы жоғарғы бөлігінде тік жарлы, биіктігі 5 — 8 м. Қазымбет ауыл тұсында таудан шыға үлкен ысырынды конус қалыптастырады. Конус аумағында арнасы тармақталып, Каначка мен Шошқалы салалары құйған тұстардан бір арнаға қайта тоғысады. Жайылмасы тармақталған тұстарында кеңейіп, шабындық шөп өседі. Суның 40-50%-ы қар, 10-12%-ы жаңбыр және жер асты суларымен толығады. Жазғы — көктемгі кезеңдерде тасып, жаз соңынан күз басталғанға дейін және қыста сабасына түседі. Суының минералдылығы су тасу кезінде 100 — 300 мг/л, сабасына түскен кезеңдерде 200 — 500 мг/л. Алабының таулық бөлігінде орман ағаштарының сиректігі, беткейлерінің тік жарлылығы, қорым тастардың мол қоры, нөсерлі жауындардың көптеп орын алуы сел қаупін туғызады. Жылдық орташа су ағымы Қызылжұлдыз ауылы тұсында 4,67 м3/с. Суы егін суаруға, шабындықтар мен жайылымдарды суландыруға пайдаланылады. Қатынсудан 8 канал тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Sight & Sound** («көзайым мен дыбыс») – негізі 1932 жылы қаланып, 1934 жылдан бері Британ кино институтының қолдауымен ай сайын жарық көретін кино тақырыбына арналған британ журналы.

1991 жылдан бастап тоқсанына бір рет ғана шығып отырды. Басылым дәстүрлі түрде Ұлыбританияда шығатын барлық кино топтарын түсіру құрамымен бірге жариялайды. Ал үлкен премьералар қарсаңында режиссерлермен және актерлермен жүргізілген ашық сұхбаттар ұсынылады. Журнал өз бәсекелестерінен бұрын әрбір он жылда жаңарып тұратын, әр кезеңнің танымал фильмдері тізімін жариялап отырады. Тізімдер қорытындысы әлемдік кино саласының кәсіпқойларынан сұрақ-жауап алынғаннан кейін жасалады. 1952 жылы жүргізілген сұрақ-жауаптан соң ең танымал фильмдер ретінде *«Велосипед ұрлаушылар»*, *«Алтын дүрлікпесі»* мен *«Үлкен қала оттары»* берілген.

Дереккөздер
-----------
**Лай** – Алакөл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Мақаншы ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Тарбағатай жотасының оңтүстік беткейінің орта тұсындағы бұлақтардан алып, Атығай қонысына 8 км жетпей жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Су жиналатын алабы 167 км2. Ұзындығы 31 км, жалпы ұзындығы 12 км болатын 6 саласы (жылғасы) бар. Лай қыстауына дейінгі арнасы жартасты, жарқабақты өңірмен өтеді, одан төменде арнасы мен аңғары кеңейеді. Төменгі арнасында жаз айларында суы қарасуларға бөлініп қалады. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Алексей Викторович Козлов** (23 ақпан 1970 жыл, Ашхабад) — кеңестік, түрікменстандық және ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасында КСРО, Түркия, Түрікменстан, Ресей чемпионаттарында және Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасында доп тепті.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Копетдаг" клубының түлегі. 1990 жылы карьерасын осы клубта бастады да, 1990, 1991 жылғы маусымда КСРО екінші лигасында ойнады. 

1992 жылы Түрікменстанның тұңғыш чемпионатында да "Копетдаг" сапыда ойнады, бірақ маусым барысында "Генчлербірлігі" клубына ауысып кетті. 1993 жылы жазда туған клубына қайта оралды. 

1995 жылы біраз үзілістен соң карьерасын қайта жаңғыртып, "Анжи" сапында ойнады. Содан "Сатурнға" ауысып, Түрікменстан чемпионатына тек 2000 жылы ғана оралып, "Ниса" сапында доп тепті. 

Кейін ресейлік әуесқой клубтарда ойнады.

### Халықаралық

Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1992 жылы 1 маусымда Қазақстан құрамасына қарсы өткізді.

Сілтемелер
----------

* 
* 
*
**Солтүстік-Батыс Жетібай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы мұнай кен орны. Құрылым 1965-1968 жылдары анықталды. 1970-1971 жылдары нақтыланды. Іздестіру жұмыстары 1969 жылы басталды. 1974 жылы ортаңғы және төменгі юраның шөгінділерінде мұнайдың шағын жатындары ашылды. Өнеркәсіптік өнімділік 1984 жылы төменгі триастың оленек жікқабатының шөгінділерінде анықталды.

Георгафиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысында, Жетібай кен орнының солтүстік-батыста 25 км-де орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Солтүстік-батыс бағытта созылған брахиантиклиналь қатпардағы көтерілімнің өлшемдері 4100 м-лік тұйықтаушы изогипса бойынша 5х2,5 км, амплитудасы 150-200 м. Бір жатын жинауыштарының беті бойынша қатпар өлшемдері 1,5x4,5 км, басқа жатындардікі 2x0,4 км. Жатындардың екеуі де мұнайлы. Бір жатын қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланған, екіншісі - қойнауқаттық күмбезді. Қуысты және қуысты-ұралы, аралас типті жинауыштардың ашық кеуектілігі екі жатын үшін 9%-дан аспайды, өтімділігі 0,00-1/ мкм2. Жатындардың биіктігі 18 және 34 м.

Қанығу сипаты
-------------

Жалпы қалыңдығы 11,8 және 19,6 м, тиімдісі 2,1 және 10,4 м, мұнайға қаныққаны 2,1 және 7,6 м. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,55 және 0,57. Су-мұнай жапсарлары -3126 және 3220 м-лік белгілерде қабылданған. -994 және -796 м динамикалық деңгейлердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 3,6-8,6 м3/тәу дейін жетті. Қойнауқаттық мұнайдың газға қаныққандығы 24,1 м3/т. Жатындардың температурасы 118°С.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 867 кг/м3. Мұнайы аз күкіртті (0,2%), мол парафинді (24,2%-ға дейін), 10%-дан астам силикагель шайырлар мен асфальтендер бар.
Еріген газдың метаны - 44%, этаны - 16,6%, пропаны - 20,4%, изобутаны - 3,9%. Азот мөлшері 1,1%-дан аспайды. Хлоркальцийлі типті қойнауқат суларының минералдылығы 39,7 г/л, құрамында йод, бром, бор, литий, стронций бар. Кен орны барлануда.
**Наталья Владимировна Костенёва** (1 желтоқсан 1984, Семей, Қазақ КСР) — ресей театр мен киноның актері. Көрерменге «Зайцев + 1» комедиялық телехикаясындағы Настя Ляпинаның рөлі арқасында жақсы танымал.

Өмірбаяны
---------

Наталья Костенёва 1 желтоқсанда 1984 жылы туды. 2005 жылы Бориса Щукин атындағы театр институтың бітірді (М. Борисов курсы). Бірінші рөлдер — диплом қойылымындағы Полина «Доходное место» (М. Борисовтің қойылымы) және «Двенадцатой ночи» Оливия ( А. А. Ширвиндт қойылымы).

Театрдегі дебют — «Последняя любовь Дон Жуана» қойлымындағы Анжелика рөлі (2005). 2005 жылдан бастап Табаков театр труппасына қабылданды.Ол С. Виноградов «Репетитор» фильмінде Настя Рөлінде түскен. Табаков театрында А.Житинкин «Признания авантюриста Феликса Круля» фильмінде Элинор Твентимэнді ойнайды .

Наталья 2012 жылы «Hot 100» тізімінде ресей журнал «Maxim» нұсқасы бойнша 92 орынды алды.

Жеке өмірі
----------

* Күйеуі (2016 бастап) — Вадим Жирнов — «Сбербанк» ЖАҚ бөлім бастығы.

Театрдағы рөлдері
-----------------

* «Қуақы» — *Сара*
* «Әрбір дана адамға қарапайымдылық жеткілікті» — *Машенька*
* «Әкелер мен балалар» — *Катенька Одинцова*
* «Фигароның үйленуі» — *Фаншетта*
* «Үлкен ұлы» — *Зина*
* «Амадей» — *Констанция*
* «Ессіз күн, немесе Фигароның үйленуі»
* «Қасқырлар мен қойлар»
* «Цилиндр»
* «Авантюрист Феликс Крулдың мойындауы»

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 27 маусымның 2014 жылы.
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Наталья Костенева: «Зайцев + 1» жұлдызы тұрмысқа шықты Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2018 жылы.
**Жак Деми** (фр. *Jacques Demy*; 5 маусым 1931, Поншато, Атлантикалық Луара, Франция — 27 қазан 1990, Париж, Франция) — француз кинорежиссері, «Франциялық жаңа толқын» өкілі.

Өмірбаяны
---------

Жак Деми Атлант жағажайында орналасқан Поншато ауылында дүниеге келген. «Лола» (1961), «Залив ангелов» (1963) және «Шербурские зонтики» (1964) фильмдерінің авторы болған. «Шербурские зонтики» фильмінің арқасында «Оскар» жүлдесінің төрт номинанты атанған. Кейін Жак Франция мен АҚШ-та фильмдерін қойған болатын. 

Жак Деми Аньес Вардамен некеде болған. Олардың Матье атты ұлдары болған.

Фильмография
------------

* 1961 — Lola
* 1962 — Les Sept péchés capitaux
* 1963 — La Baie des anges
* 1964 — Les Parapluies de Cherbourg
* 1967 — Les Demoiselles de Rochefort
* 1969 — Model Shop
* 1970 — Peau d'âne
* 1972 — The Pied Piper
* 1973 — L’Événement le plus important depuis que l’homme a marché sur la lune
* 1979 — Lady Oscar
* 1982 — Une chambre en ville
* 1985 — Parking
* 1988 — Trois places pour le 26
* 1988 — La Table tournante

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жак Деми (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Сұрат** — Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл, Сұрат ауылдық округінің орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Меркі ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-дей жерде, бұта аралас қылқан боз, сұлыбас, тағы басқа астық тұқымдас шөптесін өскен қызғылт қоңыр, қара топырақты төбелі-жонды келген қоңыржай ылғалды тау аралық аңғарда орналасқан.

Халқы
-----

Саны (2009, 2021)| 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1585 | ▲1663 | 104,9 | 812 | ▲860 | 105,9 | 773 | ▲803 | 103,9 |

Тарихы
------

Іргесі 1950 жылы қызылша өсіретін Киров атындағы ұжымшардың орталығы болып қаланған. Оның негізінде Сұратта 1997 жылдан «Сұрат» өндірістік кооперативі және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, тағы басқа мекемелер бар. Сұрат арқылы халықаралық маңызы бар Тараз-Меркі-Бішкек автомагистралі өтеді.

Ауыл атауының тарихы
--------------------

Ауыл Сыпатай батырдың қоныс тепкен Тескентоған ауылының күншығыс жағында орналасқан. О баста Сыпатай өз ағайындарына өкпелеп, Іле бойынан қырғыздар қоныстанған Меркі өңіріне жиналып шығатын уақытта Сиыршының (шын есімі Келменбет) ұрпағы, яғни Сары батырдың бір баласы, Сыпатайдан бір мүшел үлкен Маңғаз деген кісі "Сыпатай, сен қай жерге қоныстансаң да қасыңнан, мүмкін болса, күншығыс жағыңнан менің ағайындарым үшін жер қалдыр, оның белгісі болсын, біз қоныстанатын жерге, мына бір тақия тарыны сеуіп таста, ұзамай біз де артыңнан барып қалармыз" деген екен. Содан Сұрат ауылының адамдары осы жерге қоныстанған екен. Артель болып ұйымдасқанда №26 ауыл деп аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Меркі ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақарал •
 Ақжол •
 Ақермен •
 Аққайнар •
 Ақкөз-Қайнар •
 Ақтоған •
 Алтынарық •
 Андас батыр •
 Арал қыстақ •
 Аспара •
 Беларық •
 Гранитогорск •
 Екпінді •
 Жамбыл •
 Жауғаш батыр •
 Жеміс-жидек •
 Интернациональное •
 Кентай •
 Кеңес •
 Қазақдиқан •
 Қайыңдысай •
 Қарасу •
 Қостоған •
 Құмарық •
 Қызылқыстақ •
 Қызылсай •
 Маханда •
 **Меркі** •
 Меркі (станция) •
 Меркі шипажайы •
 Мыңқазан •
 Ойтал (Ойтал а.о.) •
 Ойтал (Сарымолдаев а.о.) •
 Сарымолдаев •
 Сұрат •
 Сыпатай батыр •
 Талдыбұлақ •
 Тасөткел •
 Тәтті •
 Тәтті (станция) •
 Тескентоған •
 Тұрар Рысқұлов •
 Тұрлыбай батыр •
 Шалдуар •
 Шемен 
 |

 |
**Арасантау**  – Алакөл ойысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы жерінде. Таудың солтүстік-батысында Қосайшағыл қонысы мен Бармаққұм құмы, солтүстігінде Арқарлы тауы орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1114 м. Арасантау батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған.

Жер бедері
----------

Таудың беткейі жайпақ келген. Солтүстігінен Шағантоғай, оңтүстігінен Тасты өзендері ағып өтеді.

Өсімдігі
--------

Баурайындағы сұр қоңыр және шалғынды қоңыр топырағында эфемерлі сұр жусан, баялыш, күйреуік, бұталы шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**Алессандро Альтобелли** (итал. *Alessandro Altobelli*, 28 қараша 1955 жыл, Соннино, Латина, Италия) — италиялық футболшы, шабуылшы. "Интер", "Ювентус", Брешиа", "Латина" клубтарында және Италия құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

Карьерасы
---------

Карьерасының басым бөлігі Миланның "Интерінде" өтті. 11 маусым үздіксіз клуб сапында ойнап, жүзден аса гол соқты. Ұлттық құрамаға алғаш рет осы "Интерде" ойнап жүріп шақырылды. Құрамадағы алғашқы ойынын 1980 жылы 11 маусымда Италияда өткен Еуропа чемпионатының топтық турнирінде Бельгияға қарсы өткізді. Бұл чемпионатта құрама чемпион болу мақсатына жете алмады, бірақ екі жылдан соң Испанияда өткен әлем чемпионатында чемпион атанды. Бұл турнирде Альтобелли үнемі ойынға тыңнан қосылып отырса да жақсы ойнады, финалдағы ГФР-мен матчта жарақат алған Францеско Грацианидің орнына алаңға шығып, бір гол соқты. 

1986 жылғы әлем чемпионатында Альтобелли 4 кездесуде бес гол соқты. Бірақ құрама 1/8 финалдан аса алмады. 1988 жылғы Еуропа чемпионатында Альтобелли құрама капитаны болды, бірақ бір рет қана қарсылас қақпасын дәл көздей алды. Құрама бұл жолы жартылай финалдан аса алмады.

1989 жылы "Брешиаға" қайта оралды (1974-77 жылдары осы клубта ойнап, "Интерге" ауысқан болатын). Бір маусым ойнап, 1990 жылғы әлем чемпионатына баратындар тізіміне қосыла алмаған соң, әлем чемпионатының алдында карьерасын тәмамдады.

1995 жылы Жағажай футболынан Италия құрамасы сапында ойнап, әлем чемпионатында төртінші орын алды, келесі жылы үшінші орынға табан тіреді.

Ұлы да футболшы
---------------

Ұлы Маттиас Альтобелли де футболшы, "Интердің" жастар клубында ойнаған. Қазір Италияның үшінші дивизионындағы "Лекко" командасында доп тебеді.

Жетістіктері
------------

* Әлем чемпионы — 1982
* Италия чемпионы — 1979/80
* Италия кубогы — 1977/78, 1981/82

Сілтемелер
----------

* "Әлем футболшылары" порталындағы парақшасы Мұрағатталған 5 маусымның 2018 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 1156810302 · VIAF: 2839152502883410800001 |

 |
**Қырауқамыс** — Нұра алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданының орталық бөлігінде, Жарасбай ауылының батысында 28 км жерде, теңіз деңгейінен 385 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 6 км2, ұзындығы 4,5 км, ендірек жері 2,5 км. Жағалық сызығының ұзындығы 12,8 км, су жиналатын алабы 94 км2. Ең терең жері 2 м. Қар және жер асты суымен толығады. Мұзы қарашаның аяғында қатып, сәуірдің 2-жартысында түседі.

Жағалау сипаты
--------------

Жайпақ жағалауында құрақ, қияқ, қамыс өскен. Түбі лайлы. Суытұщы, жұмсақ, мал суаруға пайдаланылады. Балықтан табан бар. Құрақ қопаларын ондатр, үйрек, қаз мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Уәлиханов ауданы** — 1970-1997 жылдары Көкшетау облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Уәлиханов ауылы.

Тарихы
------

Уәлиханов ауданы 1970 жылы 4 желтоқсанда Көкшетау облысының аумағында құрылды. Орталығы болып Авангард ауылы белгіленіп, құрамына Қызылту ауданының Қайрат, Комсомол, Чапаев және Еңбекшілдер ауданының Гагарин, Қарасу, Терек, Еңбекшілдер ауылдық кеңестері енді.

1976 жылы 10 қарашада Көдебас (орталығы Көдебас ауылы) және Сарыадыр ауылдық кеңестері (орталығы Бабеке ауылы) құрылды.

1980 жылы 28 шілдеде Жарыққопа ауылдық кеңесі (орталығы Жарыққопа ауылы) құрылды.

1986 жылғы мәлімет бойынша ауданға 11 ауылдық кеңес кірген: Уәлиханов, Гагарин, Жарыққопа, Қайрат, Қарасу, Комсомол, Көдебас, Сарыадыр, Терек, Чапаев, Еңбекшілдер.

1997 жылы 7 сәуірде ауылдық округтер ірілендірілді: Терек, Гагарин ауылдық округтері Уәлиханов; Жарыққопа, Комсомол ауылдық округтері Қарасу; Сарыадыр, Чапаев ауылдық округтері Қайрат; Ақбұлақ, Көдебас ауылдық округтері Еңбекшілдер ауылдық округіне қосылды.

1997 жылы 2 мамырда аудан таратылып, Еңбекшілдер, Уәлиханов ауылдық округтері Еңбекшілдер ауданына, Қайрат, Қарасу ауылдық округтері Қызылту ауданына берілді.

Халқы
-----

| 1979 | 1989 |
| --- | --- |
|  17926 | ▲19392 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавл, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.
3. ↑  Көкшетау облысының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысындағы өзгерiстер туралы
4. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
Time magazine журналының 2006 жылдың 25 желтоқсанында шыққан басылымының мұқабасы
**«Сен»** Time журналының ұйғаруымен 2006 жылдың «Жыл адамы» атандың. Ол Уикипедия, YouTube, MySpace, Facebook, Linux операциялық жүйе және көптеген басқа да сайттарда аты-жөнін көрсетпе, яғни аноноимді түрде қатысушы контенттерін құрған миллиондаған адамдарың еңбегін таныды.. Time мұқабасында былай делінді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Иә, сен. Сен Ақпараттық Дәуірдің Бақылаушысысың. Сенің әлеміңе қош келдің.* | » |

Қоғамдық бейнесі
----------------

«Жыл адамы» атағын алғандардың көбісі маңызды тарихи тұлғалар болғанымен, кейде белгілі бір адам тобы, кейде жансыз заттар: Компьютер («Жыл машинасы», 1992 жыл), қауіпті жағдайда тұрған, Жер («Жыл ғаламшары, 1988») осы атаққа ие болған..

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Сен Time журналы бойынша Жыл адамы атандың Мұрағатталған 22 мамырдың 2008 жылы.
* «Time»: Жыл адамы — сенсің
* Time журналы Сізді жыл адамы деп атады
* «Жыл адамы — сенсің»(қолжетпейтін сілтеме)
* Интернет қатысушылары жаңа атаққа ие болды Мұрағатталған 5 желтоқсанның 2007 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Lev Grossman*. Time's Person of the Year: You, *Time* (13 желтоқсан 2006). Тексерілді 14 ақпанның 2008.
2. ↑  TIME’s Person of the Year From 1927 to 2008 Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2008 жылы.
### Қазақстан тарихында болған көтерілістер

* 1770-1800 жылдар аралығындағы көтерілістер
* 1800-1900 жылдар аралығындағы көтерілістер
* Дерек көздері

### 1770-1800 жылдар аралығындағы көтерілістер

**1773-1775**-Кіші жүзбен Орта жүз қазақтарының Е.Пугачев бастаған шаруалар көтерілісіне қатысуы.
**1783-1797**-Кіші жүз қазақтарың Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісі.

### 1800-1900 жылдар аралығындағы көтерілістер

**1821** – Қазақстанның оңтүстігіндегі қазақтардың Қоқан хандығына қарсы көтерілісі.
**1822-1825** –Жоламан Тіленшіұлы бастаған қазақтардың патша үкіметіне қарсы көтерілісі.
**1836-1838** – Бөкей хандығы қазақтарының Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған көтерілісі.
**1837-1847** – Қазақтардың Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс. **1870-1873** – Адай көтерілісі

### Дерек көздері

《Қазақстан тарихы》8 сынып оқулығы ,《Атамұра》,Қабылдинов З.Е, Қайыпбаева А.Т.
**Лаура Перголицци** (ағылш. *Laura Pergolizzi*; 18 наурыз, 1981, Нью-Йорк, АҚШ) — **LP** лақап атымен танымал америкалық әнші, автор-орындаушы. Рианна, Кристина Агилера, Рита Ора, Backstreet Boys, Шер, Джо Уолш, Шер Ллойд, Элла Хендерсон, The Veronicas сияқты көптеген орындаушылардың әндерінің авторы.

Биография
---------

1981 жылы туылған. 1996 жылы Walt Whitman High School-ды бітіріп, Нью-Йоркқа көшіп, сонда «LP» лақабатына ие болды. Анасы неаполитандық болса, әкесі жартылай сицилияндық, жартылай ирландық. 2010 жылы Лос-Анджелеске көшті. Өзінің алғашқы танылуын 2010 жылының 12-қарашасында шыққан Рианнаның бесінші Loud атты альбомының «Cheers (Drink to That)» әніне авторлас болып көрсетті. Рианна өзінің сұхбатында бұл ән оның ең сүйікті әндерінің бірі екенін айтып кеткен. Сондай-ақ, Лаура Кристина Агилера орындайтын "Beautiful People" әнінің авторы. Лаураның айтуы бойынша, бұл трек тура Николь Шерзингердің үйінде жазылған. Лаура Backstreet Boys, The Veronicas топтарымен, тіпті Шермен де шартқа отырған. 

2012 жылы ол Martin Guitar Ambassador бойынша таңдалған алғашқы әйел атанған. Дәл сол жылы мамыр айында Vogue журналының аптасында орындаушы болған.

2016 жылы шілде айында «Lost on you» әнін Римдегі «Coca Cola Summer Festival 2016» сахнасында сәтті орындап шықты. Chuck David Willis бейне клиптің режиссеры болды. Бұл сингл Франция, Бельгия, Польша, Грекия елдерінің хит-парадтарында 1-орынды иеленді. Лаураның айтуы бойынша, бұл композиция бір-бірімен қарым-қатынасы біткен құрбысына арналған.

Дискография
-----------

* 2001 — *Heart-Shaped Scar*
* 2004 — *Suburban Sprawl & Alcohol*
* 2014 — *Forever for Now*
* 2016 — *Lost on You*
* 2018 — *Heart to Mouth*
* 2021 — *Churches*
* 2023 — *Love Lines*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Graff, Gary* LP focuses on LP with First Album in a Decade  (ағыл.). *Billboard* (3 June 2014).(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Biography Мұрағатталған 20 шілденің 2016 жылы.. allmusic.com
3. ↑  L.P. Goes 'Into The Wild' Мұрағатталған 12 қыркүйектің 2017 жылы.. rollingstone.com
4. ↑  Biography Мұрағатталған 9 қазанның 2016 жылы.. billboard.com


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Deezer · Instagram · last.fm · last.fm · SoundCloud |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
AllMusic · AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNF: 16713647f · GND: 112764629X · ISNI: 0000 0003 7003 7338 · LCCN: no2012059665 · NKC: pag2015884440 · SUDOC: 17690638X · VIAF: 22145601969001320314 |

 |
Көтеріліс көрінісі
**Жакерия** (фр. *Jacquerie*) — Франциядағы антифеодалдық шаруалар көтерілісі (1358). Феодалдық қанаудың күшеюі, экономикалық күйзеліс (1337-1453 жылдардағы жүз жылдық соғысқа байланысты), жалдамалы әскерлердің тонауы себепші болды. Көтеріліс 1358 жылы 28 мамырда Сен-Ле-д’Эссеран ауылында басталып, кейіннен Пекардия, Иль-Де-Франс және тағыда басқа обылыстарды қамтыды. Бұл қозғалысқа сонымен қатар кейбір қалалар да қатысты: Мо, Бове. Санлис, Мондидье, Краван және тағы да басқа. Әсіресе Бове обылысында Клер Парижді қоршаған, сөйтіп азық-түлік жеткізуге бөгет жасаған бірнеше қамалды бұзды, бірақ бұл мәселені шешкеннен кейін қалалықтар Парижге оралды. Шаруалардың негізгі отряды 1358 жылы 10 тамызда Мелло және Монтатер маңында талқанданды.

Дереккөздер
-----------