recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Желтау деген бетті қараңыз.*
**Желтау** – Шу-Іле тауларының солтүстік-батысындағы таулы қырат.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысының Мойынқұм ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 145-150 км-ге созылған. Ең биік жері Суықадыр тауы (599 м). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 220 мм.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кембрийге дейінгі метаморфтанған жыныстардан, гнейс және эффузивтерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Сұр, сортаң топырағында таудың астық тұқымдас әр түрлі шөптері (бетеге, селеу, айрауық, сұр жусан, бұйырғын, баялыш, күйреуік, тобылғы) өседі. Желтау баурайы жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы,3 том
Әмудария қазынасынан алынған білезік (Британ мұражайы)
Әмудария қазынасынан арбаның алтын үлгісі
**Әмудария көмбесі**, 1877 жылы Тәжікстанда Әмудария өзенінің бойынан табылған қазына көмбесі.

Осы өзен атымен аталады. Көмбені жергілікті халық тауып, асыл заттарды саудагерлер сатып алып, Үндістанға апарған. Ғалымдар қолына кейінірек түскен. Әмудария көмбесінен 180-нен астам алтын мен күмістен жасалған бұйымдар мен мыңнан астам теңгелер табылған. Заттарға көне грек, иран, сақ мәнеріндегі ою-өрнектер салынған. Әсіресе, адамдар бейнеленген қаңылтыр жалтырауықтардың маңызы ерекше. Оның бетіндегі сақалды адамдардың жейделері, қалпақтары, белбеулері мен семсерлері скифтер киімдерінен аумайды. Бұл Геродоттың Сырдарияның оңтүстік бөлігін мекендеген сақ-массагеттер мен скифтердің тұрмыс-тіршіліктері өте ұқсас деген сөзін растайды. Көмбе б. з. б. 4 ғасырдың соңынан б. з. б. 3 ғасырдың соңына дейінгі аралықтағы бірнеше кезеңде жиналған қазына болса керек. Әмудария көмбесінен табылған заттардың негізгі бөлігін Британ мұражайы сатып алған, қазір сонда сақтаулы. Көмбенің түп тарихы белгісіз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан энциклопедиясы 1-том
Christian Fürchtegott Gellert
**Христиан Фюрхтеготт Геллерт** (Үлгі:Lang-dutch; 4 шілде 1715 жыл, Хайнихен – 13 желтоқсан 1769 жыл, Лейпциг) – неміс ақыны, Ағартушылық кезеңнің философы. 

1729 жылы Мейсен қаласында князьдік мектепте оқиды. 1734 жылы Лейпциг университетінің теология факультетінде білім алады. Француз және ағылшын әдебиетін сүйіп оқыған. Пьер Бейльдің энциклопедиясын неміс тіліне аударады. 1744 жылы мысалдардың тарихы мен теориясы бойынша диссертация қорғайды. 1751 жылы философия профессоры атанады. Хайнихен қаласында оған арнап ескерткіш орнатылған.

*C. F. Gellerts sämmtliche Schriften. Teil 1* (1775)
==Еңбектері==:

* Мысалдары мен ертегілері
* Діни әндер
* Швед графинясы фон Г\*\*\*-нің өмірі

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Александр Сергеевич Убыкин** (30 наурыз 1953, Алматы, Қазақ КСР) — КСРО футболшысы, қақпашы, қазақстандық футбол жаттықтырушысы. КСРО спорт шебері.

Карьерасы
---------

16 жасынан футболмен айналыса бастады. 16 жасынгда тұңғыш бапкері Анатолий Ромкомен бірге Псков қаласына кетіп, "Электрон", "Машиностройтель" клубтарында ойнады. 1972 жылы әскер қатарына шақырылып, "Звезда" (Выборг) клубының намысын қорғады. 

1976 жылы "Қайрат" командасына келіп қосылды. 1980 жылдан негізгі қақпашыға айналып, командадан 1987 жылы ғана кетті. 1976-87 жылдар арасында КСРО чемпионатының жоғары лигасында 207 рет алаңға шықты.

1988 жылы екінші лиганың Қазақстан аймағында ойнайтын "Тракторға" ауысты. 

1990 жылы екінші лигадағы аутсайдер клубтардың бірі алматылық РШВСМ клубында бір жыл доп теуіп, карьерасын аяқтады. 

1991 жылы бапкерлік жолын осы РШВСМ клубынан бастады. Келесі жылы "Қайраттың" жаттықтырушылар алқасына келіп қосылды.

Жеке өмірі
----------

1980 жылы Қазақ дене тәрбиесі және спорт институтын тәмамдаған.

Жетістіктері
------------

* КСРО чемпионатының жеңімпазы (1 лига) — 1976, 1983
* КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (1 лига) — 1974
* КСРО чемпионатының жеңімпазы (2 лига, 8 аймақ) — 1988, 1989
* "Спорт" газетінің сауалнамасы бойынша 1988 жылы екінші лигадағы сегізінші аймақтың үздік футболшысы.

Сілтемелер
----------

* Александр Убыкин Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Тренер Александр Убыкин
* Александр Убыкин: «Тұлғалар аулада өседі»
**Роман Валерьевич Муртазаев** (10 қыркүйек 1993 жыл, Қарағанды, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен «Шахтёр (Қарағанды)» командасының шабуылшысы.

Өмірбаяны
---------

Қарағанды футбол клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын Қарағандының "Шахтер" клубында бастады. 2013 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының іріктеу кезеңінің екінші сатысында Албанияның "Скендербеу" клубының қақпасына гол соқты. Бұл ойында кеншілер 3:0 есебімен жеңіске жетті. 

2016 жылғы маусымды "Ертіс" сапында өткізді. 

2017 жылы "Астанаға" ауысты. "Астана" сапында үш рет Қазақстан чемпионы атанды. 

Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 2016 жылы 7 маусымда Қытайға қарсы өткізді. 2018 жылы 23 наурызда Мажарстан құрамасының қақпасына ұлттық құрама сапындағы алғашқы добын енгізді.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы 2017, 2018, 2019
* Қазақстан кубогы 2013
* Қазақстан Суперкубогы 2018, 2019
* Қазақстанның қола жүлдегері 2016

Жеке өмірі
----------

Жұбайының есімі Юлия Муртазаева, 2015 жылы ұлдары Михаэль өмірге келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Досан Тәжіұлы** (1835, Маңғыстаудағы Бозашы түбегінің Жиделі деген жері (қазіргі Маңғыстау ауданы, Қызан ауылы) – 1876, Форт-Шевченко қаласы) – халық батыры, Маңғыстау көтерілісі басшыларының бірі. 

Досан Тәжіұлы Ресей үкіметінің 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп бағалап, халықты көтеріліске шығуға үндейді. Онымен бірге Иса Тіленбай, Алғи Жәлімбет, Тілеуберген Орақ, Шүрен Иман, Дихан Өтеп, Сүгір Шабайтар халықты көтеріліске бастап шығады. Досан бастаған 400 сарбаз Үшауыз деген жерде Маңғыстау приставы подполковник Николай Рукиннің жазалаушы отрядын тас-талқан етіп жеңеді. 1870 жылы сәуірде Досан сарбаздары Фортты қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады, саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындады, Николаевск станциян өртеп, армян слободкасы мен Қарағантүптегі маякті қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы отрядпен Досан сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, Хиуа хандығына өтіп кетеді. 1873 жылы Хиуа хандығын бағындыруға жіберілген Ресей әскерлеріне Қоңырат, Хожелі, Қарабайлы аймағында Досан тұтқиылдан шабуыл жасауды ұйымдастырып отырған. 1873 жылдың күзінде Досан жасағы Үстіртке қоныс аударды. 1874 жылы Ресей үкіметінің Аничкин бастаған іздеуші жасағы Сам құмында отырған Досан ауылын қапыда қоршап алып, жаралы Досан батырды қолға түсіреді. Досан Тәжіұлы Форт түрмесінде 2 жылдан кейін қаза тапты. Досан батырдың сүйегін туған жері Бозашыға Жанғабыл (халық ақыны Сәттіғұл Жанғабылұлының әкесі) бастаған бір топ азаматтар жеткізген. Мүрдесі сондағы Қаратөбе зиратына қойылған. Досан батырдың ерлігін Ақтабан, Бала Ораз, Қашаған, Қалнияз, Сәттіғұл ақындар жырға қосқан.

Тағы қараңыз
------------

* Досан батыр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
2. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
3. ↑  «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001
**Әбиба Рахманәліқызы Әбужақынова** (4 шілде 1997) — 48 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін қазақстандық дзюдошы, 2022 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері, 2021 және 2022 жылдардағы Азия чемпионаттарының күміс жүлдегері.

Өмірбаяны
---------

Әбиба Әбужақынова 1997 жылы 4 шілдеде дүниеге келген. Дзюдоға 11 жасында келді. Ташкентте тұрып, жаттығады. Кейін Алматыға жалғыз көшіп келіп, Республикалық спорт колледжіне түсіп, түрлі республикалық және әлемдік турнирлерде қатар өнер көрсетті.

Мансабы
-------

2021 жылы Бішкекте өткен Азия чемпионатында финалда қытайлық спортшы Ли Янаннан жеңіліп, күміс медаль жеңіп алды.

2022 жылы Нұр-Сұлтан қаласында өткен құрлықтық чемпионатта Әбиба тағы да күмісті жеңіп алды, бұл жолы финалда Жапониядан келген спортшы Вакане Когаға жол берді.

Ташкентте өткен 2022 жылғы әлем чемпионатында қазақстандық спортшы қола медаль жеңіп алды.

2023 жылы Португалиядағы Гран-при сериясындағы турнирде жеңімпаз атанды. Ол дзюдодан осындай беделді турнирде жеңіске жеткен алғашқы қазақстандық болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Мы не мужланки, но не такие, как все" - казахстанки в мужских видах спорта  (орыс.).  *tengrinews.kz* (9 наурыз 2019).
2. ↑  Казахстанская дзюдоистка завоевала золото Гран-при в Португалии  (орыс.).  *forbes.kz* (28 қаңтар 2023).
**Майя Төлегенқызы Бекбаева** (12 ақпан 1979, Семей, Абай облысы) — қазақстандық журналист, тележүргізуші, редактор және продюсер. Қазақстан тарихы туралы көптеген танымал бағдарламалар мен деректі фильмдердің авторы. Ол 2019-2022 жылдар аралығында «Jibek Joly» (бұрынғы Kazakh TV) халықаралық спутниктік телеарнасының бас директоры қызметін атқарған.

Өмірбаяны
---------

Майя Бекбаева 1979 жылы 12 ақпанда Абай облысы (бұрынға ШҚО аумағы), Семей қаласында дүниеге келген. Орта мектепті үздік бітіріп, орыс тілі мен әдебиеті пәнінен көптеген қалалық, республикалық олимпиадаларға қатысып, мектептің үлгісі мен мақтанышы болды. Майя өз мамандығын бала кезінде 12 жасында «Пульс времени» жергілікті газетінде жас тілші болып жұмыс істей бастағанда шешті.

2000 жылы «Шаһар» телеарнасында алдымен журналист, содан кейін жаңалықтар жүргізушісі болып жұмыс істеді. 2002 жылы ҚазҰУ-дың халықаралық журналистика факультетін үздік бітірді. 2005 жылы Майя журналист және Алматы «Таң» телеарнасының бас редакторы болды. 2009 жылы «Қазақстан» телеарнасында 2011 жылға дейін жаңалықтар бағдарламасын жүргізді. 2010 жылы ол «Мәртебелік астана», «Жеке аумақ» бағдарламаларының авторы және жүргізушісі, кешкі жаңалықтар блогы болды. 2012 жылы «Жетінші арнада» жаңалықтар жүргізушісі, «Басқаша айтқанда», «Шешім бар» және «Менің оқиғам» ток-шоуларында жұмыс істеді. 2016 жылы «Хабар» телеарнасындаға «Құпиялар. Тағдырлар. Есімдер» деректі фильмдер тізбегінің авторы әрі жүргізушісі болды. 2019 жылдан бастап «Kazakh TV» телеарнасының бас директоры болып тағайындалды.

Сілтеме
-------

* Майя Бекбаеваның youtube видеохостингіндегі жеке арнасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Майя Бекбаева - биография на седьмом канале.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  «Құпиялар. Тағдырлар. Есімдер» - Майя Бекбаева.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Майя Бекбаева Kazakh TV телеарнасына басшылық ететін болды.  tengrinews.kz.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 сәуір 2019.
**MIM-104 «Патриот»** (ағылш. *MIM-104 Patriot*) — АҚШ әскері мен оның одақтастары пайдаланатын америкалық зенитті зымыран кешені. Америкалық «Рэйтеон» компаниясы шығарады.

1963-ші жылы «Патриот жүйесі» МІМ–14 «Найк Геркулес» жүйесін орташа және төмен биіктіктерде әуе қорғанысын қамтамасыз ету үшін алмастырды. Бұған қосымша «Патриот» баллистикалық зымырандарды ұстайтын платформа рөлін атқарады.Кешеннің қазіргі таңдағы басты міндеті деп соны айтамыз. 1980-ші жылдың қазанында кешенді жасау туралы келісімшартқа қол қойылды. Ал 1981-ші жылдың желтоқсанында зымыран жауынгерлердің қолына тиді. «Патриот» зымыран кешені әуе шабуылы зымыраны мен жоғарғы өнімді радар жүйесінен құралды. «Патриот» Алабама штатындағы Хантсвилл қаласында «Редстоун» арсеналында дайындалды. Бұл арсенал оған дейін «Сейфград» баллистикалық зымыран жүйесі мен «Спартан» және «Спринт» зымырандарын жасаған болатын. Қазіргі кезде басқа елдерге жетілдірген «Патриот» РАС–3 жүйесі экспортқа шығарылады. «Патриот» кешенінің зымыраны мен жерге жақын құрылғысын тексеру 1970-ші жылдардың соңына дейін жалғасты. 1980-ші жылдың қазанында «МІМ–104А Патриот» зымыранын шығаруға бірінші рет келісімшарт жасалды. Жауынгерлік сынақ 1981-ші жылы басталды. 1984-ші жылы «Патриот» оперативті дайындық сатысына жетіп, АҚШ армиясының бірінші бөлімінің әскери қаруы қатарына қосылды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАРУ–ЖАРАҚТАР. – Алматы:«Аруна» баспасы. – 208 бет. – «1100 қызықты деректер»
Пекиндегі Конфуций мүсіні
**Конфуциандық** (кыт. жу цзя (цзяо) – ғалым-интеллектуалдар (ілімі) мектебі) — ежелгі дәуірден бастау алатын философиялық жүйе, Шығыстағы үш басты діни-этикалық даосизм мен буддизм қатарындағы бағыттың, Ежелгі Қытайдағы басты идеялық ағымдардың бірі, саяси-этикалық ілім. Конфузцийшілдіктің негізін қалаушы – Конфуций (б.з.б. 551 – 479), оның көзқарасын ізбасарлары "Лунь ой" ("Әңгімелері мен ой-пікірлер") кітабында баяндап берген. Конфузцийшілдікке сәйкес, адам тағдырын "аспан" айқындайды және адамдардың «мейірімділерге» және «нашарларға» бөлінуінің өзгеріске ұшырауы мүмкін емес. Жасы кіші үлкенге, қызметі төмен адам жоғары қызметтегі адамға сөзсіз бағынуға тиіс. Әлеуметтік теңсіздікті құдайдың құдіретімен байланыстырған Мэн-цзы (б.з.б. 372 – 289) Конфуцийдің көрнекті ізбасары болды. Конфузцийшілдіктің екінші бір жақтаушысы Сюнь-цзы жасаған ілім бойынша "аспан" табиғаттың бір бөлігі болып табылады және онда сана болмайды. Адам заттардың заңдылықтарын түсініп, оларды өз мүддесі үшін пайдалануға тиіс. Алайда, Конфузцийшілдіктің "құдайдың құдіреті" туралы ілімі Дун Чжуншудың (б.з.б. 2 ғ.) конфуцийшіл ортодоксты доктринасын жасауына негіз болды. Негізінен, Сун әулеті билігі кезінде (10 – 13 ғасырлар) қытай философия мектебінің жаңа Конфузцийшілдік бағыты қалыптасты. Жаңа Конфузцийшілдік деп аталған бұл ағымның ерте Конфузцийшілдіктен айырмашылығы – онтология, натурфилософия, космогонияға көбірек көңіл бөлінеді. 11 – 12 ғасырларда Чжу Си және басқалар арқылы жаңа конфуцийшілдер дейтін философиялық бағыт қалыптасты, ол заттарда екі түрлі негіз бар деп үйретті. Олар: Ли – парасатты шығармашылық күш және Ци – енжар материя. Алғашқысы адамның бойындағы жақсы қасиет – ізгілікке құлшыныс, ал екіншісі – жаман қасиет сезім қызғанышына бой ұруды қалыптастырады. Бұған бәсекелес екінші бағыт болған Лу Цзююань – Ван Янмин мектебі 16 – 17 ғасырларда идеялық басымдыққа жетті. 17 – 19 ғасырларда классикалық мәтіндерді сыни тұрғыда оқып, табиғатты тәжірибемен зерттеу қолға алынды. 20 ғасырларда батыс философиясы теориялары назарға алынды. Әлеуметтік тәртіп пен реттіліктің бұлжымастығын дәйектей түсу арқылы жаңа конфузцийшілдік 21 ғасырлардың басына дейін Қытай философиясы мен қоғамдық-саяси ойындағы үстем бағытқа ие болып келді. Оның Жапония, Корея мен Вьетнамға да ықпалы зор болды.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
9K38 Ине
9К38 310 «Ине-1»жұйесі мен оның 9М313 зымыраны 1981-ші жылдың 11-ші наурызында Кеңес Одағы әскери қаруының санаты енгізілді.
9К38 «Ине» - кеңестік тасымалды зенитті зымыран кешені. Ол жалған жылу кедергілерін тудыратын, төменде ұшатын әуе нысандарын жоюға арналған.
9К38 «Ине» кешенінің оқтұмсығы шағын, ұшу ауқымы шектеулі әрі іздеу қабілеті басқа нысандардан әлдеқайда төмен. Дегенмен ол қарсы шабуыл кезінде басымдық танытады.
Алғашқы құрлымы өзгертіліп, толықтырылған 9К38 «Ине» кешені мен 9М39 зымыраны 1983-ші жылы Кеңес Одағының әскери қару-жарағы қатарына біржола енгілзілді.
«Ине-1» зымырандыкешенінің негізгі артықшылығы: жасанды жарық пен дыбыс кедергілерін тудыратын нысандарға қарсы тиімді шабуылдайды, іздеу қабілеті жақсартылған және қолайлы жағдай туғанда нысанасын тікелей көздеу үшін алдыңғы жарты шары кеңейтілген. Финляндияда жасалған сынақтардың нәтижесі бойынша 9К38 «Ине» кешенінің француздық «Мистарль» кешенімен салыстырғанда шабуылдау аумағы аз, іздеу қабілеті төмен және оқтұмсығы кішкентай болып жасалған. 9К38 «Ине» зенитті зымыраны – (Ресей) Кеңес Одағы әскери қаруының тасымалды, зенитті зымыран кешені. Сондай –ақ ол 1994-ші жылдан бері 30 мемлекетке экспортқа шығарылады. 9К310 «Ине-1» кешені 1980-ші жылдың 15-ші қаңтары мен 9-шы шілде арасында сынақтан өтті. Солайша 1981-ші жылдың наурызында әскери қару қатарына енді. «Тамил-Ислам азаматтық жолбарыстары» ұйымының мүшелері 2006-шы жылдын тамыз айында «Ине» кешенін сатпақ болған еді, алайда ФББ құпия агенттері олардығ жолын бөгеді.

Дереккөздер
-----------



"1100 қызықты мәлімет"кітабы

Сыртқы Сілтемелер
-----------------
9К 310 «Ине-1» жүйесі мен оның 9М313 зымыраны 1981-ші жылдың 11-ші наурызында Кеңес Одағы әскери қаруының санатына енгізілді. 9К38 «Ине» - кеңестік тасымалды зенитті зымыран кешені. Ол жалған жылу кедергілерін тудыратын, төменде ұшатын әуе нысандарын жоюға арналған. 9К38 «Ине» кешенінің оқтұмсығы шағын, ұшу ауқымы шектеулі әрі іздеу қабілеті басқа нысандардан әлдеқайда төмен. Дегенмен ол қарсы шабуыл кезінде басымдық танытады. Алғашқы құрылымы өзгертіліп, толықтырылған 9К38 «Ине» кешені мен оның 9М39 зымыраны 1983-ші жылы Кеңес Одағының әскери қару-жарағы қатарына біржола енгізілді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Пісіру генераторы** - электр доғасымен пісіруде тұрақты ток көзі ретінде қолданылатын электр генераторы. Конструкциясына қарай пісіпу генераторы ірге тасқа орнатылатын орнықты пісіру генераторы және қозғалмалы рамаға не арбаға орнатылатын жылжымалы пісіру генераторы болып ажыратылады. Пісіру генераторының жетекші двигательі ретінде айнымалы ток двигательі немесе *іштен жанатын двигатель* пайдаланылады. Қазірде пісіру генераторын қолданушылар саны артуды. Бірақ жаңа шыққан түрлері сұранысқа кеңінен ие болуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
«RIM-116» — шағын, жеңіл, инфрақызыл барлау кешені. Оны Америка, Германия, Оңтүстік Корея, Грекия, Туркия, Сауд Арабиясы және Египет қолданады. Ол кемеге қарсы қанатты зымыран ретінде қолданылады. Зымыран кешені АҚШ, ГФР және Данияның бірлескен жобасы арқасында дүниеге келген. «RIM-116» 1987-ші жылы Герман Федеративтік Республикасының теңіз-әуе күштері қаруы қатарына қабылданды. «RIM-116» зымыраны құрылымын жасау кезінде «Стингер» зымыранының инфрақызыл барлау басын пайдаланды. Ал қозғалтқышы мен ұрысқа қатысатын бөлігі және жарылғыш заты – «Сайдуиндер» авиациялық зымыранынан қалған мұра.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Бульдозер** (ағылш. *bulldozer*, *bulldoze* – ірі кесектерді жару, ұсақтау) — аспалы жұмыстық тетігі – қалқаны бар өздігінен жүретін жер қазғыш трактор не сүйреткіш. Ол кен байлықтарын аршу, арна қазу, жол салу, сондай-ақ гидротехникалық құрылыстарды, т.б. жүргізу үшін топырақты қабат-қабатымен ығыстыру және оны тегістеу, үю сияқты жұмыстар кезінде қолданылады. Бульдозер қалқаны бұрылмайтын бульдозер, қалқаны бұрылмалы бульдозер және қалқаны әмбебап бульдозер болып ажыратылады. Олардың барлығы да гидравликалық, канатты (болат арқанды) не электрмеханикалық жетектермен жабдықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, ||-том


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Құрылыс машиналары |
| --- |
|  |
| Жер қазғыш машиналар | 
Бульдозер • Экскаватор • Грейдер • Скрепер • Балға (машина) • Бұрғы тиеу машинасы |
|  |
| Көтеру-тасымалдау машиналары | 
Көтергіш кран (Аспалы кран) • Көтергіш • Конвейер • Қотарғыш • Автотиеуіш |
|  |
| Бетонмен істейтін машиналар | 
Бетон араластырғыш • Бетон сорғысы • Бетон таратқыш • Бетонтөсегіш • Автоерітіндітасушы |
|  |
| Басқа техника | 
Пісіру генераторы • Компрессор • Трактор |

 |
**Жозе́ А́лду да Силва Оливейра Жуниур** (1986 жылдың 9 қыркүйегінде өмірге келді) — аралас жекпе жекте бразильдік палуан. Ол UFC-де жартылай жеңіл салмақта өнер көрсетеді. Алду WEC-те жартылай жеңіл салмақта төртінші және соңғы чемпионы аталды.

2015 жылдың 12 желтоқсанына дейін ол UFC-дің рейтингке салмаққа қарамастан 1 орнында тұр.

UFC-ге дейінгі мансабы
----------------------

Өзінің бірінші шайқасын ол 17 жасында EcoFight -та 2004 жылдың 10 тамызда өткізді. Оның қарсыласы ретінде жерлесі Марио Бигола шығып, бірінші раундтың 18 секундында басқа аяқпен соққы арқылы нокаутқа құлады.Өзінің екінші шайқасын Алду тағы жерлесі Ходсон Роxимен бірге Shooto Brazil кешіндке өткізді.Шайқас бірінші раундта теxникалық нокаутпен тоқтатылды. Роxидің көзінің айналасы тіземен соққы нәтижесінде жарылып кетті. 5 айдан кейін Алду үшінші шайқасын дебютант Луиса де Паулоға қарсы Shooto Brazil жарысында өткізілді. Алду қылқындыратын тәсіл арқылы жеңіп, қарсыласын бірінші раундтың 56 секундында берілуге мәжбүр етті. Келесі бірнеше жыл бойы ол, әртүрлі ұйымдар астында соғысты, Vale Tudo және Shooto ардагерлерімен шайқасты. Аритано Сильва Барбозоны аяқ соққылары арқылы 22 секундта жеңіп кетті. Кейін ол Андерсон Силвериумен қайта шықты. Оның алдында Алду онымен шыққанда дәл солай аяқ соққылары арқылы 7:33 уақыттан кейін жеңді. Осыдан кейін, Алду Англияға ұшып, FX3-Battle of Britain турнирінде 2005 жылдың 15 қазанында Мики Янгты 1:05 уақыттан кейін техникалық нокаут арқылы жеңді.

Дереккөздер
-----------
**Шағалалытеңіз** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың, Тайынша аудандары жеріндегі көл. Қиялы ауылынан 11 км оңтүстік-шығыстағы қазаншұңқырда орналасқан. Теңіз деңгейінен абсолюттік биіктігі 135,6 м.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 267,36 км2, ұзындығы 42,9 км, ең енді жері 12,5 км, орташа тереңдігі 1,5 м, ең терең жері 3,1 м, су жиналатын алабы 10900 км 2. Түбі лайлы, балшықты — қалыңдығы 1 метрге жетеді. Көлге Шағалалы өзені құяды. Қазіргі кезде негізінен ағынсыз, тек суы мол жылдары Шағалалытеңізден Ақбас көліне қарай ағын байқалады. Суының минералдығы көктемде 0,6 — 0,8 г/л, жазда 0,9 — 1,0 г/л, қыста 2,0 — 2,5 г/л.

Жағалау сипаты
--------------

Көл айдынының 60-70%-ын қамыс, құрақ, тағы басқа су өсімдіктері жайлаған. Батыс және солтүстік жағалары жарқабақты, биіктігі 4-7 м, шығыс және оңтүстік жағалары жайпақ, айналадағы ортамен тұтасып кеткен. Оңтүстік жағалауы батпақты. Суы шаруашылық мұқтаждықтарға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том 18 бөлім
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл
**Қызылсай** — Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Қызылсай ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Жаңаөзен қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км жерде, Маңғыстау үстіртінің шығыс жағында орналасқан.

Халқы
-----

| 1970 | 1979 | 1989 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 4775 | ▼4250 | ▼2764 | ▲3386 | ▲4994 | ▲5803 |

Тарихы
------

Іргесі 1963 жылы Маңғыстау облысындағы Өзен мұнай-газ кенін игеруге байланысты қаланды. 1997 жылға дейін «Өзен» деп аталып келді. Қызылсай облыстағы ең ірі мұнай-газ өндіру орталықтарының бірі. Мұнда өндірілген мұнай мен газ Жаңаөзен қаласындағы Қазақ газ-мұнай өңдеу зауытына жіберіледі.

Өнеркәсібі және инфрақұрылымы
-----------------------------

Өзен кенінен мұнай мен газ 1965 жылдан бастап өндіріле бастады. 1965–69 және 1974–78 жылдары Қызылсайды Ресейдің Самара қаласымен қосатын ұзындығы 1232 км, Жетібай кентімен және Ақтау қаласымен қосатын ұзындығы 141 км магистральды мұнай құбырлары салынып, іске қосылған. Қызылсайда орта мектеп, кітапхана, аурухана, клуб, цифрлі АТС, тағы басқалар бар. Тұрғындар газ және электрмен толықтай қамтамасыз етілген.

Ауыл шаруашылығы
----------------

2016 жылға қарай ауылда 4 шаруа қожалығы тіркелген. Ауыл бойынша мал саны – 2457 бас (мүйізді ірі қара- 61 бас, мүйізді ұсақ малдар - 1122 бас, жылқы- 320 бас, түйе - 494 бас, құс - 460).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 **Жаңаөзен** •
 Кендірлі •
 Қызылсай •
 Рахат •
 Теңге 
 |

 |
**Жаңасаз** — Жамбыл облысы, Байзақ ауданы, Сазтерек ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Сарыкемер ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан, егемендік алғанға дейін "Конезавод" аталып келген. Еліміз егемендік алғаннан кейін облыс әкімінің 24.01.1995 жылғы шешімімен аталмыш ауыл "Жаңасаз" атауын қайта алды.

Атау тарихы
-----------

Жаңасаз атауы туралы екі түрлі ел аузында аңыз-әңгіме бар.

Біріншісі, ертеде ауыл жұрты егін егіп, диханшылықпен айналысады. Талас өзенінен арық тартып жерін суарады. Сол уақыттарда елге жау шабады да, халық жерін таста құмға көшіп кетеді. Ал арықтың суы байланбай қалып, жерді бірнеше жыл бойы су басып жатады. Жау кеткеннен соң халық қоныстарына қайта келсе, су жайылып жатқан жерге жаңадан саз байланып, бірнеше ұсақ көлдер пайда болған деседі.

Екіншісі, ертеде жергілікті халық жазда егін егіп, қыста құмға көшіп отырған. Сондай бір жылдары ел қысқы қыстауға көшкенде су молайып, егін еккен жерлерге су жайылып, жаңадан саз пайда болады. Сол көлшіктердің орындары әлі бар. Олар: Ояр, Жетімсаз, Шойынбет және Жексенбі көлшіктері. Олардың бұлай аталу себебі, сол көлшіктердің жағасында отырған кісілердің аттарымен аталған. Содан халық бұл жерді "Жаңасаз" атап кеткен.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 238 адам болса, 2009 жылы 202 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Аймантөбе •
 Ақжар •
 Аққия •
 Ақшолақ •
 Ақтөбе •
 Базарбай •
 Байзақ •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан (Диқан а.о.) •
 Диқан (Мырзатай а.о.) •
 Жақаш •
 Жаңасаз •
 Жаңатұрмыс •
 Жеңіс •
 Жетібай •
 Жібек Жолы •
 Кеңес •
 Көкбастау •
 Көкөзек •
 Көктал •
 Қайнар •
 Қостөбе •
 Қосы батыр •
 Құмжота •
 Құсақ •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мәдімар •
 Мырзатай •
 Сарыбарақ •
 Сарыкемер •
 Сеңкібай •
 Талас •
 Талас ст. •
 Тегістік (Жанатұрмыс а.о.) •
 Тегістік (Темірбек а.о.) •
 Төрекелді •
 Төрткүл •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Үшбұлақ •
 Шахан 
 |

 |
**Элизабет Эган Гиллис** (ағылш. *Elizabeth Egan Gillies* ; 1993 жылы 26 шілде, Хэворт, Нью-Джерси) – америкалық актриса , әнші және де биші .Бродвейдегі "13" мюзикліндегі Люси , "Виктория-жүлдегер" телехикаясындағы Джейд рөлдері арқылы танымал болды .

Өмірбаян
--------

*Элизабет "Лиз" Эган Гиллис* 26 шілде 1993 жылы , АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Хэворт қаласында дүниеге келген. Хэворт мемлекеттік орта мектебін бітіріп , Демертегі "Northern Valley Regional High School" мектебінде оқыған. 

Эллизабет 1995 жылдан бастап , жарнамаларда түсе бастаған. 2007 "Доннели ағайындары", "Кішкене шкаф 514" фильмдерінде сынға түсті. 2008 жылдың жаз мезгілінде ол Джейсон Роберт Браунның есею туралы "13"мюзикілінде Люси рөлін ойнады. 

2009 жылы Лиз "Виктория-жүлдегер" атты телехикаясында Джейд рөлін ойнап бастады. Осы телехикаяда ол басты антагонист рөлін ойнап ,Бек Оливермен (Эван Джогия) кездеседі. джейд күнделікті мектеп оқушыларының барлығымен дөрекі әрі қатыгез. "Виктория-жүлдегер" телехикаясында ол Ариана Грандемен "Give It Up" , Виктория Джастиспен "Take a Hint" өлеңдерін айтты. 

Гиллистың YouTube-те жеке беті бар. Ол Джон Ленонның –өлеңдеріне кавер жасайды. 2013 жылы Элизабет Ариана Гранденың "Right There" бейне клипінде түскен. Осыдан кейін Элизабет бірнеше фильмдерде рөл ойнайды .

Жеке өмірі
----------

2009-2010 жылдар аралығында Элизабет Эрик Нельсонмен кездесіпті. Олар "13" мюзикілінің түсірілімдерінде танысқан. Айырылысудың себебі бұл – Елизабеттің "Виктория – жүлдегер "телехикаясының түсірілімдері үшін Лос-Анджелеске кетудің міндеттілігі. 

2013 жылдан бастап Элизабет сазгер Майкл Коркаранмен кездесуде , бірақ бірнеше уақыттан кейін Майклдың опасыздық жасап , Лизге өзгертуі мәлім болды .

Фильмографиясы
--------------

* 2007 - Кішкене шкаф 514 - Locker 514- Тринни
* 2007 - Доннелли ағайындылары - The Black Donnellys - Дженни
* 2007—2013 - Винкс клубы - Winx Club - Дафна
* 2008 - Гарольд - Harold - Эвелин Трейлор
* 2008 – Қарсылық - The Clique - Шелби Векслер
* 2009 – Батарея таусылды - The Battery's Down - қонақ
* 2010—2013 - Виктория-жүлдегер - Victorious-Джейд Вест
* 2011 - Ай-Карли – Icarly - Джейд Вест
* 2011 – Берекеге ұмтылуда - Big Time Rush - Хизер Фокс
* 2011 - Суперменның өлімі мен қайта оралуы - The Death and Return of Superman – жас келіншек
* 2012 – Менімен дос бол - Friend Me- Эмили
* 2012 – Ақ жаға - White Collar-Хлои
* 2013 - Мадагаскар пингвиндері - The Penguins of Madagascar – әнші
* 2013 – Бұрынғылар - The Exes-Трэйси
* 2014 - Сэм мен Кэт - Sam & Cat - Джейд Вест
* 2014- Аң – Animal - Мэнди
* 2014 – Әкешімді өлтіріп - Killing Daddy-Келли Росс
* 2014 - Секс, есірткілер және рок-н-ролл - Sex & Drugs & Rock & Roll - ДжиДжи

Дереккөздер
-----------
**Каскад таулары** (ағылш. *Cascade Range*) – Солтүстік Америкада, Кордильера тауларының батыс белдеміндегі жота.

Географиялық орны
-----------------

Каскад тауларының картасы
Негізінен АҚШ-та, солтүстік бөлігі Канадада орналасқан. Ұзындығы 1167 км-ге жуық. Солтүстік мен батысы жағалаулық жоталармен (Фрейзер өзеннен бастап), оңтүсітігінде Сьерра–Невада тауларымен шектелген.

Жер бедері
----------

Таулардың шығыс беткейлері тік, құлама шатқал түзейді, батысы көлбеуленіп жағалаулық жоталарға ауысады.Тау өңірінде ұлттық саябақтар орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кристалдық және жанартау жыныстарынан түзілген. Бірнеше сөнген және әрекетті жанартаулар (Рейнир, 4392 м, Шаста, 4317 м) бар.

Климаты
-------

Климаты қоңыржай теңіздік. Қыс айларының жылдық орташа температурасы солтүстік бөлігінде –6°С, оңтүстігінде 6°С, жаз айларындағы орташа температура солтүстігінде 22°С, оңтүстігінде 26°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. жоталардың батыс беткейінде 2000 мм, шығысында 800 – 1000 мм.

Өсімдігі
--------

Жота беткейлерінде шырша орманы, одан жоғарыда субальпілік және альпілік шалғын өседі.

Су торабы
---------

Ірі өзендері: Фрейзер (солтүстігінде), Колумбия (орта бөлігінде) және Сакраменто (оңтүстігінде). Өзендер меридиандық бағытта орналасқан тау жоталарын тесіп кесе көлденең (әсіресе, Колумбия өзені) ағады және олар бірнеше саты құрайды. Таудың Карпат тауы аталуы да осыдан. Кейбір жылдары мұз ерігенде қатерлі сел жүреді. Тауларда көптеген мұздық және жанартаулық көлдер бар. Шелан көлі (тереңдігі 500 м) маңында биіктігі 1000 м-ге дейінгі тік жартастар кездеседі. АҚШ-тағы ең терең көл – Орегон (тереңдігі 608 м) орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, IV-том
Координаттар: 29°36′31″ с. е. 52°32′54″ ш. б.﻿ / ﻿29.6086139° с. е. 52.5485083° ш. б.﻿ / 29.6086139; 52.5485083 (G) (O) (Я)
Үлгі:Infobox religious building
**Насыр әл-Мүлк мешіті** (парсы: مسجد نصیر الملك‎) Шираз қаласының ең атақты мешіттерінің бірі болып табылады. Ол қаланың ортасында орналасқан. Бұл мешітті Қаджарлар кезінде Шираз қаласының әйгілі тұлғаларының бірі Мырза Хұсейнали Хан Насыр әл-Мүлк салғызған. Бұл мешіттің ауласы кең. Онда солтүстік және оңтүстікте екі веранда, батыс пен шығыста екі намаз оқитын жер (шабестан), безендірілген кіре беріс есігі мен төбесі жабылған бір галерея бар. Насыр әл-Мүлк мешіті кафельдеу тұрғысынан Ирандағы ең әдемі мешіт болып саналады. Ғимараттың әрбір қабаты өсімдік суреті салынған жеті түсті кафельмен көмкерілген. Гүл мен бұта салынған кафельдер, әртүрлі түсті пайдаланып салынған аңдардың суреттері Қаджарлар дәуіріндегі кафель жасаушылардың шеберлігін көрсетеді.

Машир әл-Мүлк мешіті Қаджар дәуірінен қалған тағы бір ескерткіш болып табылады. Ол Шираз қаласының ескі бөлігінде орналасқан. Бұл мешіт Фарс облысы билеушісі Хадж мырза Абулхасанхан Машир әл-Мүлктің бұйрығымен салына бастады да, х.қ.ж.с.б. 1274 жылы аяқталды. Машир әл-Мүлк мешіті архитектуралық құрылысы мен беріктігі жағынан Шираздың Уәкіл мешітіне ұқсайды. Бұл мешіттің михрабы өте әдемі кафельмен көмкерілген. Сондықтан ол Қаджар заманындағы ең әдемі мешіттердің бірі болып саналады.

Галерея
-------

Gallery
-------

* Courtyard viewCourtyard view
* Дұрыс жарықтандыру мен жергілікті жұқа табиғи заттарменды пайдаланғанда ыстық жазда мешіт ішін керемет көрсетеді.Дұрыс жарықтандыру мен жергілікті жұқа табиғи заттарменды пайдаланғанда ыстық жазда мешіт ішін керемет көрсетеді.
* Мешіттің оңтүстік аркасы.Мешіттің оңтүстік аркасы.
* View of ceiling and a "panj kaseh-i".View of ceiling and a "panj kaseh-i".
* Күн батыстағы жылы жарықКүн батыстағы жылы жарық
* Ceiling of one of the vaultsCeiling of one of the vaults
* Another vault ceilingAnother vault ceiling
* ІшіІші

Үлгі:Iran-struct-stub
Үлгі:Mosque-stub
**Қорғас** – Іле алабындағы өзен. Қазақстан мен Қытай арасындағы мемлекеттік шекара бойында орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысының Панфилов ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 176 км, су жиналатын алабы 1310 км2. Жалпы ұзындығы 270 км-ден асатын 170-тен астам салалары бар. Қазақстандағы ең ірі салалары: Күзембайсай, Нанзышоқы (Қарасу), Шұқырбұлақ, Желдісай, т.б.

Бастауы
-------

Бастауын Бежінтау жотасының оңтүстік-шығысындағы Қорғас тауының (Қытайда) солтүстік баурайынан алып, Іле өзенінің оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысы тар шатқалмен ағып, Басқұншы ауылы тұсында таудан шығып, ағысы баяулайды, аңғары кеңейеді. Көп жылдық орташа су ағымы Алмалы өзені сағасынан төменде 16,5 м3/с. Басқұншы, Алмалы ауылдары тұсынан бірнеше каналдар (Бозарық, т.б.) тартылған. 20-ға жуық шағын салалары бар. Жағалауы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Пахтакор»** (өзб. *«Paxtakor» Toshkent futbol klubi / «Пахтакор» Тошкент футбол клуби*) — өзбекстандық футбол командасы, Ташкент қаласынан. Өзбекстан мен КСРО-дағы ең танымал клубтардың бірі. Өз алаңындағы матчтарын "Пахтакор" стадионында өткізеді. Бапкері - Шота Арвеладзе.

Тарихы
------

Алғашқы ойынын 1956 жылы 8 сәуір күні Молотов қаласының (қазір ол қала Пермь деп аталады) командасына қарсы өткізді. 1962 жылы КСРО чемпионатында 6-ші орын алды. Бұл команданың кеңестік дәуірдегі ең жоғары көрсеткіші. 

1979 жылы көптеген ойыншылары әуе апатына ұшырап, команда біраз жылға дейін оңала алмады. 

Одақ тараған соң Өзбекстан чемпионатында өнер көрсете бастады. Көптеген жылдар бойы чемпионаттың басты фавориті саналды. Кейін "Бунедкор", "Локомотив" секілді клубтар күшейді де, команда елдегі ең үздік үш клубтың бірі саналады.

Орта Азия дербиі
----------------

*Толық мақаласы: Орта Азия дербиі*
Одақ кезінде "Пахтакор" мен Алматының "Қайраты" ойнаса стадионда міндетті түрде халық көп жиналатын, мұндай ойында екі жаққа да жеңіс ауадай қажет, тіпті жеңіске жете қалса маусым соңында төменгі лигаға түсіп кетсе де кешірілетін. 

Одақ тараған соң екі команда мүлде кездеспей қойды, тек бірді-екілі жолдастық кездесулер ғана өткізді.

Жетістіктері
------------

* Өзбекстан чемпионы (15): 1992, 1998, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2012, 2014, 2015, 2019, 2020, 2021, 2022
* Өзбекстан кубогы (12): 1993, 1997, 2000/01, 2001/02, 2002/03, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2011, 2019
* Достастық елдері кубогының жеңімпазы: 2007

Сілтемелер
----------

* Клубтың ресми сайты
**Дәулетлі атырабы** (түрікм. *Döwletli etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятындағы 2007-2022 жылдары болған бұрынғы атырабы. Әкімшілік орталығы — Жейхун кенті.

Тарихы
------

2007 жылдың тамызында жаңа игерілу аймақтарында — Жалаңқыз және Таллымержен алқаптарында құрылды. 2017 жылдың 25 қарашасында Түркіменстан парламенті таратқан Биік Түрікменбашы атырабының аумағы Дәулетлі атырабының құрамына енді.

2022 жылдың 9 қарашасында Дәулетлі атырабы жойылды. Сонымен бірге, Дәулетлі кенті мен оның әкімшілік бағынуындағы Ашқабад ауылы, сондай-ақ Берқарарлық, Қожақайран, Мирас, Бақташы, Таллымержен, Тазатұрмыс кеңесшіліктері Қожамбаз атырабына; ал Достық қаласы, Әмудария және Керкіші кенттері, Бұрғышы, Дашрабат, Сердар, Түрікменстан, Жалқым кеңесшіліктері Көйтендақ атырабына берілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В Лебапском велаяте создан новый этрап. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қаңтар 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 маусым 2011.
2. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді.  (орыс.) (28 ноября 2017). Тексерілді, 14 сәуір 2018.
3. ↑  Түрікменстан Ұлттық Кеңес Мәжілісінің қаулысы  (орыс.) (10 ноября 2022).(қолжетпейтін сілтеме)
**Түймекент ауылдық округі** — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Түймекент, Ақжар ауылдары кіреді. Орталығы – Түймекент ауылы.

Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы мемлекеттік ономастикалық комиссиясының 06.02.1997 жылғы ұйғарымымен - бұрын "Трудовой пахарь" аталып келген ауылдық округке Түймекент тарихи атауы қайтарылды.

Халқы
-----

Тұрғыны 6293 адам (2009).

Су көздері
----------

**Жиенбайдың қайнары** - Жиенбай деген адам болған. 1990 жылдары ауыл маңында жаңа бір қайнардың көзін ашып, ел игілігіне жаратқан соң сол кісінің есімімен атап кеткен. Ол бұлақ әлі күнге халық игілігіне жарап тұр.

**Сасықкөл** - Талас өзені толғанда тасыған су, бір жерге жиналып, тұрып қалғандықтан иістеніп кететін көлшік. Ол 5-6 шақырым жерді алып жатыр, еш көлге немесе тоғанға құймайды.

**Сырғабай арығы** - кезінде ауылда өмір сүрген Сырғабай деген байдың атымен аталған. Өз қонысына қарай арық қаздырып, су тартып, жел мен су диірменін пайдаланған. Қазір ол диірмендер жоқ.

**Өтеген арығы** - бір кездері ауылда өмір сүрген адамның атымен аталады. Ол адам туралы дерек жоқ.

Жер аттары
----------

Ауыл маңында биіктігі 6 м болатын "**Жайлаутөбе** деп аталатын V ғасырға жататын көне қала орны бар. Сол кезде қалыңдығы 1 2м, биіктігі 1,5-2 м болатын дуалдармен қоршалған. Дуалдың бұрыштарында мұнаралар болған. Қазір бұл мұнаралардың орны ғана қалған.

**Байсақалдың қорғаны** - Жаңабай руынан шыққан Байсақал деген болыс болған. Халық оны қадірлеп, қорған тұрғызып сол кісінің атымен атаған.

**Үштөбе** - үш төбелі қорымның аты. Бұл жерге ауыл адамдары жерленген. Қазірде ол төбенің екеуі тапталып, біреуі қалған.

**Нұрымбет қорғаны** - Нұрымбет деген діндар адам болған. Ол халықты ескіше хат тануға үйретіп, ағартушылықпен айналысқан соң оны қадірлеп, қорған тұрғызып, сол кісінің атымен атаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Бәйтерек •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан •
 Жалғызтөбе •
 Жаңатұрмыс •
 Көктал •
 Көптерек •
 Қостөбе •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мырзатай •
 Сазтерек •
 Сарыкемер •
 Суханбаев •
 Темірбек •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Ынтымақ
 |

 |
**Қарабекауыл атырабы** (түрікм. *Garabekewül etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятында бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

1925 жылы ақпанда Түрікмен КСР Ленин округінің **Қарабекауыл ауданы** болып құрылған.

1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді.

1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, Қарабекауыл ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қарабекауыл ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Қарабекауыл ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-не тікелей бағынуымен қалпына келтірілді.

1970 жылдың желтоқсанында бұл аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржоу облысының құрамына енді.

1992 жылы 14 желтоқсанда Қарабекауыл ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, **Қарабекауыл атырабы** деп өзгертілді.

2017 жылы 25 қарашада Түрікменстан парламенті Қарабекауыл атырабын жойып, оның аумағы Халаш атырабына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Парламент Туркменистана внёс изменения в административно-территориальное деление Лебапского велаята  (орыс.) (28 ноября 2017). Тексерілді, 14 сәуір 2018.
**Теңеу**, *эпитет* - затты, нәрсені, құбылысты немесе заттың, нәрсенің, құбылыстың белгісін, қасиетін, сапасын көрсететін көркемдік ұғым. Теңеу -дай, -дей, -тай, -тей жұрнақтары жалғану арқылы жасалады. Мысалы: Асқар таудай, дардай.

  

Халық тілінде тұрақты теңеу (алтын көпір, бұйра толқын, сын сағат, берік байлам, ыстық ықылас, т. б.) мол ұшырасады. Абай поэзиясында теңеудің көптеген түрлері бар болмысымен, қиысымен қолданылған. Әсіресе, «Шоқпардай кекілі бар, қамыс кұлақ» өлеңінде аттың сынына байланысты қолданылған теңеу осының жарқын мысалы болып табылады; «Шоқпардай кекілі бар қамыс құлақ, Қой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ»; «Теке мұрын, салпы ерін, ұзын тісті»; «Шапқан атқа жеткізбес бөкен желіс», сол сияқты, терең ой, терең сөз, терең ғылым сияқты теңеулер де Абайдан бастау алған троптар. Мысалы: «Түбі терең сөз артық, бір байқарсың», «Терең ой, терең ғылым іздемейді». Ақын шығармаларында көңіл күйіне байланысты, адамдардың өмірі мен қылықтарындағы жағымсыз жайларға өкініш білдіргенде айтқан теңеудің басқа түрлері де кездеседі: «Жалаңқая жат мінез жау алады», «Ит қорлық немене екен сүйткен күні?», «Ыржаң-қылжың ит Мінез».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қарлұқ ауданы** — Түрікмен КСР-нің 1925 жылдың желтоқсанынан 1951 жылдың сәуіріне дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі.

Тарихы
------

Қарлұқ ауданы 1925 жылы желтоқсанда Керкі округінің құрамында құрылды.

1930 жылы қыркүйекте Керкі округі таратылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1933 жылы ақпанда Қарлұқ ауданы қалпына келтірілген Керкі округінің құрамына енді.

1939 жылы қарашада Түрікмен КСР-да облыстық бөлінудің енгізілуіне байланысты Қарлұқ ауданы Шаржоу облысының құрамына енді.

1943 жылы желтоқсанда Қарлұқ ауданы жаңадан құрылған Керкі облысына берілді.

1947 жылы қаңтарда Керкі облысы жойылып, Қарлұқ ауданы қайтадан Шаржоу облысының құрамына енді.

1949 жылы аудан 6 ауылдық кеңеске бөлінді: Калинин ат. Молотов ат. Сталин ат. Құйтап, Ләйләмқан, Қожабіл.

1951 жылы сәуірде Қарлұқ ауданы таратылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікмен КСР-нің әкімшілік-аумақтық бөлінісі —  Ашхабад: Туркменгосиздат, 1949. — 48 б.

Дереккөздер
-----------
2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы дзюдо - 27 шілде мен 3 тамыз аралығында Марс Алаңындағы Үлкен Сарай аренасында өтеді. Ойындарда он төрт түрлі салмақ дәрежесінде бақ сынайтын дзюдошылардың саны Токио-2020-дағы 393-тен 372-ге дейін қысқарды. Спортшылардың көрсеткіштеріндегі шамалы өзгерістерге қарамастан, дзюдодан Париж-2024 бағдарламасы алдыңғы басылымдармен салыстырғанда өзгеріссіз қалады, өйткені жарыста ерлер мен әйелдер арасында дене салмағының бірдей саны, әрқайсысы жетіден, сондай-ақ аралас командалық турнирге оралды.

Күнтізбе
--------

Шығыс еуропалық уақыт (UTC+2)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| К | Квалификация | F | Финал |

| Сайыс↓/Уақыты → | Шілде 27 | Шілде 28 | Шілде 29 | Шілде 30 | Шілде 31 | Тамыз 1 | Тамыз 2 | Тамыз 3 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ерлер** |
| 60 кг | К | F |  |  |  |  |  |  |  |
| 66 кг |  | К | F |  |  |  |  |  |  |
| 73 кг |  |  | К | F |  |  |  |  |  |
| 81 кг |  |  |  | К | F |  |  |  |  |
| 90 кг |  |  |  |  | К | F |  |  |  |
| 100 кг |  |  |  |  |  | К | F |  |  |
| +100 кг |  |  |  |  |  |  | К | F |  |
| **Әйелдер** |
| 48 кг | К | F |  |  |  |  |  |  |  |
| 52 кг |  | К | F |  |  |  |  |  |  |
| 57 кг |  |  | К | F |  |  |  |  |  |
| 63 кг |  |  |  | К | F |  |  |  |  |
| 70 кг |  |  |  |  | К | F |  |  |  |
| 78 кг |  |  |  |  |  | К | F |  |  |
| +78 кг |  |  |  |  |  |  | К | F |  |
| **Микст** |
| Микст |  |  |  |  |  |  |  | К | F |

Медальдар
---------

### Жалпы медальдық есеп

| **Жалпы медальдар саны** |
| --- |
| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 |  |  |  |  |  |
| 2 |  |  |  |  |  |
| 3 |  |  |  |  |  |
| 4 |  |  |  |  |  |
| 5 |  |  |  |  |  |

### Ерлер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| 60 кг |  |  |  |
|  |
| 66 кг |  |  |  |
|  |
| 73 кг |  |  |  |
|  |
| 81 кг |  |  |  |
|  |
| 90 кг |  |  |  |
|  |
| 100 кг |  |  |  |
|  |
| +100 кг |  |  |  |
|  |

### Әйелдер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| 48 кг |  |  |  |
|  |
| 52 кг |  |  |  |
|  |
| 57 кг |  |  |  |
|  |
| 63 кг |  |  |  |
|  |
| 70 кг |  |  |  |
|  |
| 78 кг |  |  |  |
|  |
| +78 кг |  |  |  |
|  |

### Микст

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Сайыс** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Микст |        |        |        |
|        |

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Бонэйр** (нидер. , МФА: [bɔˈnɛːrə], папьяменто: *Boneiru*) — Кариб теңізіндегі Кіші Антил аралдары архипелагына кіретін арал. Синт-Эстатиус және Саба аралдарымен бірге Нидерландның меншігіне кіріп, Каритағы Нидерланд деп аталады. Халықы - 15 666 адам (2011 жыл). Әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы — Кралендейк. Ең көне қонысын - Кралендейктың солтүстік-батысындағы Ринкон қаласын XVI ғ. басында испандықтар құрған.

Географиясы
-----------

Солтүстік-батысына оңтүстік-шығысына дейін аралдың ұзындығы 40 км-ден кем, максималды ені - 11 км, аумағы - 288 км². Биіктігі -241 м (Брандарис тауы).Аралда «Вашингтон-Слагбай» ұлттық қорық орналасқан. Аралдың батыс жағалауында Клейн-Бонайре (Кіші Бонайре) елсіз аралы бар.

Галерея
-------

* gallery
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Халық санағы бойынша (2011))
**Ньютон екінші заңы** - материалдық нүкте импульсінің уақыт бойынша бірінші туындысы нүктеге әсер ететін барлық күштердің қосындысына теңдігі туралы механиканың заңы.

{\displaystyle {\vec {F}}={\frac {d{\vec {p}}}{dt}},}
{\displaystyle {\vec {p}}} — дененің импульсі,
{\displaystyle \ t} — уақыт, ал {\displaystyle {\frac {d}{dt}}} — уақыттың туындысы .

Біз күшті бір дененің екінші бір денеге әрекетін сипаттайтын және олардың өзара әрекеттесуінің өлшемі болып табылатын векторлык физикалық шама, ал массаны дененің инерттілігінің сандық сипаттамасы ретінде анықтадық.

Жүргізілген тәжірибелер негізінде дененің үдеуі мен оған әрекет етуші күш арасындағы {\displaystyle {\overrightarrow {a}}} ~ {\displaystyle {\overrightarrow {F}}} ( m = const кезінде) және кез келген дененің үдеуі мен оның массасының арасындағы a ~ {\displaystyle {\frac {1}{m}}}
(Ғ= const болғандағы) байланыстарды қарастырдық. Исаак Ньютон осындай бақылаулар мен тәжірибелерді қорытындылай отырып, механиканың ең іргелі заңдарының бірін тұжырымдады.

Ньютонның екінші заңы төмендегіше тұжырымдалады:
*денеде туындайтын үдеу оған әрекет етуші күшке тура, ал массасына кері пропорционал*:

{\displaystyle {\overrightarrow {a}}={\frac {\overrightarrow {F}}{m}}}
Ньютонның екінші заңының формуласын

{\displaystyle {\overrightarrow {F}}={\overrightarrow {a}}\cdot m}
түрінде жазу әрі қолдану едәуір ыңғайлы. Өйткені формуланы осылай жазу кезінде, теңдеудің бір жағында қозғалыстағы денеге қатысты шамалар, ал екінші жағында оған әрекет ететін күш қарастырылатын болады.

Егер денеге бірнеше күш әрекет етсе, онда тең әрекетті күшті іздеуіміз керек. Күш векторлық шама болып табылатындықтан, жалпы түрде:

{\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{R}={\overrightarrow {a}}\cdot m}
аламыз, мұндағы {\displaystyle {\overrightarrow {F}}\_{R}} — тең әрекетті күш. Бұл теңдеу ***динамиканың негізгі теңдеуі*** деп аталады. Бұдан тең әрекетті күш үдеудің шамасы мен бағытын анықтайтыны шығады.

Ньютонның екінші заңының негізінде күш бірлігі енгізіледі. SI жүйесінде күш бірлігіне ньютон (Н) алынған. Ньютон (Н) — бұл массасы 1 кг денеге 1 с ішінде 1 м/с2 үдеу тудыратын күш:
1 Н = 1 кг • м/с2.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
3. ↑  Физика және астрономия: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңд. толыкт. 2-бас. / Р. Башарұлы, Д. Қазақбаева, У. Токбергенова, Н. Бекбасар. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2009. — 240 бет, суретті. ISBN 9965-36-700-0