**Оянған өлке** — Ғабит Мүсіреповтің 1953 жылы жарыққа шыққан қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылған шоқтығы биік туынды. Романның алғашқы журналдық нұсқасы «Әдебиет және исскуство» журналының 1952 жылғы 1-5 және 10-12 cандарында жарияланып, 1953 жылы роман жеке кітап болып шығады. Ал романның жалғасы ретінде «Жат қолында» деген шығармасы арада отыз жыл салып жарыққа шықты.

Қысқаша мазмұны
---------------

Екі кітаптан тұратын романда ХІХ ғасырдың ІІ жартысы мен Октябрь революциясына дейінгі мерзімдегі қазақ халқының әлеуметтік,экономикалық хал – ахуалы, барша тұрмыс – тіршілігі,Қарағанды көмір өндірісі ашылып, онда қазақ жұмысшы тобының құрыла бастауы, Оралдан келген орыс, украин жұмысшыларымен өндіріске жаңа тартылған қазақ кедейлерінің ащы өмірдің азабын бірге тартып, біте қайнасуы, олардың таптық мақсатты терең түсінісіп, орыс капиталистері мен қазақ байларына қарсы тізе қоса бастауы, таптық сана-сезімінің оянуы суреттеледі. Романның екінші кітабы «Жат қолында» атты роман ширек ғасыр өткен соң — 1984 жылы дүниеге келді. Онда Қарағанды көмір кенін ағылшын алпауыттарының тонауы тартымды сипатталған.қоғамдық жағдайы кеңінен қамтылып, жан – жақты терең суреттеледі. Романда қазақ өмірінің сол кездегі тарихы да, әлеуметтік тұрғысы да, этика мен эстетика да, әдет – ғұрыптық, салт – санасы да үлкен суреткердің ой елегінен өтіп, бейнелі көрініс тапқан. Шығармада жазушы ескілікті әдет-ғұрыптарды сынап, кейбір дәстүрлердің қазақ даласында азая бастағандығын көрсетті. Қазақ топырағындағы Қарағанды шахтасы мен Ақбұйрат мыс қорыту зауытының құрылуы мен жаңа өмірге ұмтылған адамдар тағдыры, характер шиеленістері, түрлі қақтығыстар – барлығы романда көрініс тапты. Үш томға лайықталған еңбектің алғашқы кітабы Жұман мен Игілік секілді қазақ байларының, орыс байлары мен жұмысшы тобының тартысты қатынастарын жан-жақты көрсету арқылы қазақ даласының бүкіл бір дәуірін суреттейдіСонымен қатар романда қоныстандыру саясатының нәтижесінде жерлерінен айрылған,мұқтаждыққа ұшыраған,жұттың кесапатына душар болған,малдарын қырып алған шаруалардың күйзелісін көрсеткен.Мұның себептеріне көшпелі мал шаруашылығына кезектесіп келетін жұттың ауыр зардаптары,ХІХ ғасырдың соңына қарай отаршыл әкімшіліктің қазақ шаруашылықтарына мөлшерден тыс ауыр салықтардың салынуы,құнарлы жерлерін жаппай тартып алуыдың үдей түсуі жатады.Қоныс аударушы орыстар мен қазақтардың достық қарым –қатынасын шебер бейнелеп көрсеткен.

Шығарма кейіпкерлері
--------------------

* **Игілік** — паң да, тәккапар да емес. Даусын көтере сөйлегенін, бір адамға суық жүз көрсетеп, қабақ шытқанын ешкім көрген де, естіген де емес. Ала көзін бір төңкеріп, қалың қабағын бір түйіп қалса, бұл маңайдағы елдер басына қара жамылғандай болар еді.
* **Сандыбай** — шебер. Он саусағыынан өнер тамады. Ағаштан түйме түйеді. Өзі айтқандай он саусағы алтын. Шеберлігімен елге танылған. Игіліктің ақ үйін салып берген де осы.
* **Жұман** — мал бағумен ғана шұғылданатын ескіліктің адамы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Ғабит Мүсірепов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Қазақ солдаты • Оянған өлке • Ұлпан • Жат қолында |
|  |
| Повестер мен әңгімелері | 
Едіге • Тулаған толқында • Американ бидайығы • Қос шалқар • Көк үйдегі көршілер • Өмір ертегісі • Алғашқы адымдар • Өлімді жеңген ана • Ананың арашасы • Ашынған ана • Ананың анасы • Шұғыла • Үздіксіз өсу • Талпақ танау • Туннель • Жайлау жолында • Тұтқын қыз • Жеңілген Есрафил • Ер ана • Ақлима • Әмина • Қазақ батыры повесі • Автобиографиялық әңгіме • Этнографиялық әңгіме • Сөз жоқ, соның іздері • Өмір жорығы • Қаз қалпында • Айгүл қойшының бір күні • Айжан қойшының түндері • Кездеспей кеткен бір бейне • Бірінші фонтан • Жапон балладасы • Ана жыры • Қыран жыры |
|  |
| Либретто мен пьесалары | 
Қыз Жібек (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (либретто) • Қозы Көрпеш — Баян Сұлу (пьеса) • Ақан Сері — Ақтоқты (пьеса) • Аманкелді (пьеса) • Болашаққа аманат • Қыпшақ қызы Аппақ • Қайран Майра |
|  |
| Сценарийлер | 
Амангелді • №12 әскери киножинақ • Махаббат туралы аңыз әлде Қозы Көрпеш — Баян Сұлу • Қыз Жібек • Кездеспей кеткен бір бейне |
|  |
| Басқасы | 
Аудармалары • Суреткер парызы • Уақыт іздері • Заман және әдебиет • Дәуір дидары • Әдебиет — кәсіп емес, өнер |

 |