recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Экологиялық мигранттар немесе климаттық босқындар-жергілікті ортада кенеттен немесе ұзақ мерзімді өзгерістерге байланысты өз туған өңірінен кетуге мәжбүр адамдар. Бұл олардың әл-ауқатына немесе өмір сүруіне кепілдік беретін қаражатқа қауіп төндіретін өзгерістер. Мұндай өзгерістер құрғақшылықтың күшеюін, шөлейттенуді, теңіз деңгейінің жоғарылауын және маусымдық ауа райы жағдайының бұзылуын (мысалы, муссондар) қамтиды деп саналады. Климаттық босқындар қашып немесе басқа елге қоныс аудара алады, немесе олар өз елінің ішінде қоныс аудара алады.

"Экологиялық көші-қон" ұғымының бірыңғай және нақты анықтамасын тұжырымдауға байланысты проблемаларға қарамастан, 2000-шы жылдары бұл тұжырымдама ерекше өзектілікке ие болды, өйткені саясаткерлер, экологтар мен әлеуметтанушылар климаттың өзгеруінің және қоршаған ортаның жалпы құлдырауының әлеуетті әлеуметтік салдарын тұжырымдауға тырысады. "Егер болжанбаса" адамды Климаттық босқын деп санау үшін табиғат немесе қоршаған орта қудалаушы деп саналуы мүмкін.

Анықтама және түсінік
---------------------

Климаттық босқындар іс жүзінде босқынның бірде-бір заңды анықтамаларына сай емес. барлық климаттық босқындар өз туған елінен қоныс аудармайды, кейде олар тек өз шыққан елінің шегінде жылжиды. Сонымен қатар, босқындар өз үйлерінде олардың қудалайтын қорқынышынан немесе қоғамдық тәртіпті Елеулі бұзатын "жалпыға бірдей зорлық-зомбылық немесе оқиғалар" салдарынан кетіп қалмайды." босқын кім екенін анықтау 1951 жылы оның алғашқы халықаралық және заңдық міндетті анықтамасы күнінен бастап кеңейтілгеніне қарамастан, қоршаған ортаның өзгеруіне байланысты қашуға мәжбүр болған адамдарға бұрынғысынша босқындар сияқты құқықтық қорғау берілмейді.

"Экологиялық босқын" термині алғаш рет Лестер Браун 1976 жылы ұсынылды. халықаралық көші-қон ұйымы (хом) экологиялық мигранттардың келесі анықтамасын ұсынады:

"Экологиялық көшіп-қонушылар-бұл қоршаған ортадағы кенеттен немесе прогрессивті өзгерістерге байланысты, олардың өміріне немесе өмір сүру жағдайына теріс әсер ететін, өздерінің әдеттегі үйлерінен кетуге немесе оның пайдасына уақытша немесе тұрақты таңдау жасауға мәжбүр болатын және не өз елінің шегінде не одан тыс жерлерде орын ауыстыратын адамдар немесе адамдар тобы ."

Климаттық босқындар немесе климаттық көшіп-қонушылар-бұл климаттың өзгеруінің кем дегенде үш салдарының бірімен: теңіз деңгейінің жоғарылауымен, экстремалды ауа райы құбылыстарымен, құрғақшылықпен және судың жетіспеушілігімен байланысты табиғи ортада кенеттен немесе біртіндеп өзгерістерге байланысты "қашып кетуге мәжбүр болған экологиялық көшіп-қонушылардың жиыны."
«**Он Бак**» (ағылш. *Ong-Bak: Muay Thai Warrior*; тай. องค์บาก) — Прачия Пинкаю қойған және «**Муай Тай патшалары**» халықаралық промоутерлік компаниясы шығарған тай ұрыс өнері жайлы фильм. Фильмнің слоганы: «Жекпе-жек қаһарманының жаңа буыны дүниеге келді». Әлемдік премьерасы 2003 жылы 21 қаңтарда өтті. Фильмнің рейтингі MPAА: 17 жасқа толмаған балалар ата-аналарымен бірге көре алады.

Сюжет
-----

Есірткі сатушылар ауылдан Онг Бак есімді жергілікті Будда мүсінінің басын ұрлап кетеді, оны қайтарып алу үшін ауыл тұрғындары жергілікті сайыста жеңген Тингті жібереді.

Бала кезінен муай тайдың көне стилін үйренген Тинг қиын қиындықтарға тап болады және тек оның феноменальды жекпе-жек қабілеттері ғана Бангкокқа келген мақсатына жетуге мүмкіндік береді.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Рөлі
 |
| --- | --- |
| Петчтай Вонгкамлао | *Хамле / Dirty Balls / Жорж*  *Хамле / Dirty Balls / Жорж*  |
| Тони Джаа | Тианг  Тианг  |
| Пумвари Йодкамол | *Muay Lek*  *Muay Lek*  |
| Сухао Понгвилай | *Komtuan*  *Komtuan*  |
| Чумпхорн Тепфитак | Дядя Мао  Дядя Мао  |
| Чатевут Ватчаракхун | Пенг  Пенг  |
| Ваннакит Сириопут | Дон  Дон  |
| Рунграви Баридзиндакул | Нгек  Нгек  |
| Чаттхапонг Пантанаункул | Саминг  Саминг  |
| Нудхапол Асавабхахин | Тосиро  Тосиро  |
| Дэн Чупонг | оққағар  оққағар  |

Сілтемелер
----------

* «Онг Бак: Тай жауынгері» (ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында 6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан6.9 10 жұлдыздан
* *Роджер Эберт.* Фильмге шолу және сын  (ағыл.) (11 February 2005). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 қазан 2011.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 25 қараша 2010. 3 4 жұлдыздан3 4 жұлдыздан3 4 жұлдыздан3 4 жұлдыздан
«Итат — Екібастұз — Көкшетау — Челябі» әуе электр желісі. Жобалық кернеуі 1150 кВ.
**Әуе электр желілері (ӘЭЖ)** — ашық ауада орналасқан, оқшаулағыштар мен арматуралар арқылы тіректерге бекітілген электр энергиясын беру және таратуға арналған құрылғы. Әуе электр желілері өте арзан, пайдалануға және жөңдеуге оңай, сондықтан кең таралған.

Жіктелуі
--------

### Ток түрі бойынша

* Тұрақты ток ӘЭЖ
* Айнымалы ток ӘЭЖ

Қазіргі уақытта электр энергиясын көбінесе айнымалы ток әуе электр желілері арқылы береді. Бұның себебі электр энергия көздері (генератор) айнымалы ток шығаруында, ал электр энергиясын тұтынушылар айнымалы ток машиналары болуында.

### Атқаратын қызметі бойынша

750 кВ-тық әуе электр желісі. Суреттен тәж разрядын анық көруге болады.
* 500 кВ және одан жоғары — алыс қашықтағы ӘЭЖ (Жеке электр жүйелерін қосуға арналған).
* 220, 330, 500 кВ — магистралды ӘЭЖ (Қуатты электр станцияларынан шығатын энергияны беруге арналған).
* 35, 110 кВ — таратушы ӘЭЖ (Елді мекендер мен кәсіпорындарды электр энергиясымен жабдықтауға арналған).
* 20 кВ және одан төмен — электр энергиясын тұтынушыларға жеткізетін ӘЭЖ

### Кернеу бойынша

1. 1000 В-қа дейінге әуе электр желілері (төмен вольттық әуе желілері)
2. 1000 В-тан жоғары әуе электр желілері
	* 1-35 кВ ӘЭЖ (орта класты әуе желілері)
	* 110-220 кВ ӘЭЖ (жоғары класты әуе желілері)
	* 330-750 кВ ӘЭЖ (аса жоғары класты әуе желілері)
	* 750 кВ-тен жоғары ӘЭЖ (ультражоғары класты әуе желілері)

Құрылысы
--------

Әуе электр желілерінің негізгі элементтері бұл — тіректер, сымдар, желілік арматура, оқшаулағыштар.

### Тіректер

Тірек. Астыңғы бөлігі темір бетон, үстіңгі бөлігі ағаш
Тіректер — электр сымдарын белгілі биіктікте іліп тұратын әуе электр желілерінің бір бөлігі. Жүктелуіне қарай тіректер анкерлік және аралық болып бөлінеді. Жасалатын материалына қарай ағаш тіректер, металл тіректер, темірбетон тіректер болып бөлінеді. Кейде материалдар құрамдастырылады, мысалы негіз бетоннан болса, жоғарғы жағын ағаштан жасауға болады. Тіректерді тікелей жерге салуға болады, бірақ көбінесе іргетасына салып қояды. 

### Сымдар

Сымдар арқылы электр энергиясы арақашықтыққа беріледі.

### Оқшаулағыштар

Оқшаулағыш әуе электр желісінде электр өткізгіш бөлік (электр сымдары) пен электр өткізбейтін бөлікті (тірек) бөлетін құрылғы

### Желілік арматура

Желілік арматура ӘЭЖ элементтерінің бекіту, біріктіру және қорғау қызметтерін атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *ҚР Әділет Министрлігі* Электр қондырғыларын орнату қағидаларын бекіту туралы. Тексерілді, 12 қараша 2023.
**Adult contemporary music** (көбіне қысқаша АС дейді) — қазіргі заманғы ересектерге арналған музыка, негізгі мақсатты аудиториясы - 25-45 жастар арасындағы адамдар. *Adult contemporary* 1960 жылдардың басында пайда болған музыканың танымал кең стилі. AC вокалдық базасы рок түрлі дәрежесі әсері бар негізінен балладалар. Сондай-ақ, AC - жастарға бағытталған, және одан да көп жетілген аудитория арналған ырғақты би композициялары (бірақ олардың кейбіреулері 2000-шы жылдардан көбі AC-ға кіре бастады). жасөспірімдер эстрадалық музыкасын, хип-хопты, хард-рокты, ритм-н-блюзді қоспағанда әлдеқайда ересектерге бағытталған мейнстримдік радио шоуларды қамтитын музыкалық формат, олардың радио станцияларда жақсы айналымда - жарнама үшін ең бағалы санатта. Көптеген жылдар бойы AC бірнеше туынды жанрларды: «Hot AC», «Soft AC» («AC Lite» деп те белгілі), «Urban AC», «Rhythmic AC», «Smooth AC» (яғни, Smooth Jazz), және «Christian AC» өмірге алып келді. Кей радиоарналар тек «Hot AC»-ді ойнатады, кейбіреуі тек «Soft AC»ді ойнатады, ал кейбіреуі басқа жанрда. Сонымен AC, 20-45 жастағы аудитория үшін әр түрлі жанрдағы музыканттардың сүйікті әндерін ғана жинау, сондай-ақ, әдетте, белгілі бір музыкалық жанр ретінде қарастырылумауы мүмкін,.

Soft Adult Contemporary музыканттары
------------------------------------

Бұл тізімдегі музыканттарды қазіргі заманғы жұмсақ ересек стиліне (soft adult contemporary) жатқызуға болады негізінен тізімге Америка Құрама Штаттарының музыканттары кіреді.

|  |  |
| --- | --- |
| * Shakira
* Кристина Агилера
* Элтон Джон
* Celine Dion
* Enrique Iglesias
* Род Стюарт
* Джон Майер
* Billy Joel
* Matchbox Twenty
* Fleetwood Mac
* David Bowie
* Kelthuz
* Phil Collins
* Энни Леннокс
* Мадонна
* Чикаго
* Journey
* Шерил Кроу
* Faith Hill
* Mariah Carey
* Michelle Branch
* Leona Lewis
* Крис де Бург
 | * Kelly Clarkson
* Эми Уайнхаус
* Андреа Бочелли
* Джош Groban
* Sarah Brightman
* Коммодорес
* Даниэль Powter
* Bee Gees
* Майкл Бубле
* Стиви Уандер
* Брайан Мак-Найт
* Jewel
* Simply Red
* Elisa
* Плотники
* Dave Matthews Band
* Эрос Рамазотти
* Tori Amos
* Dido
* Mike + The Mechanics
 |

Тағы қараңыз
------------

* Hot Adult Contemporary Tracks

Сілтемелер
----------

* American Popular Music: Key Terms and Definitions Мұрағатталған 3 мамырдың 2008 жылы. (ағыл.)
* Adult Contemporary Мұрағатталған 2 ақпанның 2012 жылы. (ағыл.)
* StudioEast Recording Inc. Мұрағатталған 25 шілденің 2009 жылы.
* Rebirth Music Productions Мұрағатталған 28 маусымның 2015 жылы.
* GAD Music Company Мұрағатталған 6 қазанның 2011 жылы.
Вертолёт Ми-26.
**Аппарат** - *(латынша: apparatus - құрал-жабдық)* - қандай да бір басқарушы биліктің шешімдерін жүзеге асырумен айналысушы ұйымдар мен мекемелердің, олардың қызметкерлерінің жиынтығы.
Аппарат негізіне қарай былай бөлінуі мүмкін: 

* мемлекеттік ,
* мемлекеттік емес,
* қоғамдық-саяси (мысалы, партияның немесе қоғамдық ұйымның Аппараты);
* орталық,
* аймақтық ,
* жергілікті, т.б.

Өз кезегінде бұлардың әрқайсысының жеке құзырына кіретін мәселелер бар. Кез келген биліктің дұрыс қызмет етуі үшін Аппараттың рөлі аса маңызды, өйткені ол арқылы қоғам мен оның құрылымдарымен тікелей әрі кері байланыс орнатылады. Сондай-ақ әдетте биліктің бюрократизациялануы барысында кездесетіндей Аппараттың биліктің үстінен қарап, билікті алмастыруына жол бермеу керек. Демократиялық мемлекетте Аппарат азаматтық қоғам тарапынан үнемі жіті бақылауда болуы қажет. Аппараттың қызметі тіпті басқарушылардың жиі ауысуы жағдайында да тұрақты болып, басқарудың орнын басушы мирасқорлардың қызметін қамтамасыз етеді.

**Аппарат**- 

1. техникалық құрылғы, аспап, құрал;
2. қандай да бір процесті, құбылысты зерттеу әдісі немесе тәсілі.

**Аппарат**-

1. белгілі бір үрдістерді зерттеу әдісі мен тәсілдері;
2. мекеме, ұйымның жұмысшылар құрамы.
3. 

Электртехникада:

Аппараттар – барлық класты кернеу ажыратқыштары, айырғыштар, бөлектеуіштер, қысқа тұйықтағыштар, сақтандырғыштар, ток шектеуіш реакторлар, конденсаторлар, жиынтық экрандалған ток өткізгіштер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
2. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
4. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар  : «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
5. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
**Анти́б** (фр. , окс. Antíbol) — Лазурный жағалауындағы шипажайлы қала, теңіз жағалауындағы Альпы ауданындағы департамент, Прованс-Альпы-Лазурный аумағы, Франция мемлекетінде орналасқан қала.

2005 жылғы мәлімет бойынша қала тұрғындарының саны 72 300 адамды құраған. Канны мен Ницца аралығында Жерорта теңізінің Гаруп мүйісінде орналасқан. Антиб қаласында Лазурный жағалауында жиынтық тоннажы бойынша ең үлкен яхталық порт орналасқан. Бұл кемежай XX ғасырдың 60 жылдары римдік гавананың орнына салынған. Антиб қаласында тек бұл порт қана емес тағы осыған ұқсас бес порт бар - Вобан, Галис, Крутон, Оливьетт, Салис кемежайлары. Қала Антиб (фр. ) мүйісімен және Жюан-ле-Пен (фр. ) қалашығымен бірге бірыңғай әкімшілік бірлікті құрайды.

Экономикасы мен транспорты
--------------------------

Fort Carré
Антиб қаласында Лазурный жағалауы арқылы жүретін тамаша яхталар байланады.Олардың иелері өз меншіктерін және өздерін жарнамалауға бейім емес.Антиб қаласында парфюмерия лық өндіріс жұмыс жасайды.Қалада балықты қайта өңдеу өнеркәсібінің қалдықтары сақталған,бірақ ол соңғы онжылда айтарлықтай қысқартылған.Сонымен қатар қалада темір жол вокзалы бар.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Antibes official website
* Antibes pictures website
Бұл үлгі жазушыларға, ақындарға, драматургтарға және аудармашыларға арналған.

 
**Дженни Хан** – (ағылш. *Jenny Han* ) америкалық балалар мен жасөспірімдерге арналған романдарының жазушысы.

Ерте өмірі мен білімі
---------------------

Дженни Хан Америка Құрама Штаттарының Вирджиния штатындағы, Ричмонд қаласында дүниеге келіп, осы қалада есейген. Отбасысында өзімен қоса, бір қарындасы бар.

Мектепті бітіріп, Чапел – Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінің колледжінде білім алған. Кейінірек, Нью – Йорктегі Жаңа Мектеп Университетіндегі аспирантураға түсіп, осы жерде балаларға арналған әдебиет өнерінен магистр дәрежесіне ие болады. Қазірга уақытта Дженни Бруклинде өмір сүріп, жоғарғы Вест – Сайдтегі мектеп кітапханасында жарты ақыға жұмыс істеуде.

Басылымдары
-----------

Өзінің тұңғыш жарық көрген «Shug» кітабын, Дженни 2006 жылы колледжде оқып жүрген уақытта жазған еді.

Оның келесі жобасы жас – ересектерге арналған жаз мезгіліндегі қыздың есеюі туралы трилогия болып табылады. Осы трилогияға : «Сұлуға айнал,ған жазым», «Сенсіз бұл жаз емес» және де «Әрдайым жаз болады» кітаптары кіреді. Осы кітаптар тез арада *"New – York Times"* баспасымен шығарылатын бестселлер тізіміне кірді.

Осылармен қоса Дженни Ханның тағы да басқа кітаптары басылып шығарылған.

Кітапнама
---------

### Балаларға арналғандар

* «Shug» (2006)
* «Клара Ли және Алма Бәліш Арманы»

### «Сұлуға айнал,ған жазым» трилогиясы

1. «Сұлуға айнал,ған жазым» (2009)
2. «Сенсіз бұл жаз емес» (2010)
3. «Әрдайым жаз болады» (2011)

### «Күюге күю» кітаптар тобы

1. «Күюге күю» (2012)
2. «От пен от» (2013)
3. «Күл мен күл» (2014)

### «Мен сүйген барлық ұлдарға» двулогиясы

1. «Мен сүйген барлық ұлдарға» (2014)
2. «P.S мен сені әлі де сүйемін» (2015)

### Қысқы әңгімелері

* «Полариc бұл сенің мені тауып алатын жерің» - «Менің шынайы махаббатымның маған бергені» жинағының ішінде.

Дереккөздер
-----------
‎

**Тоқсумақ бөгені** (1939 жылға дейін Тоқсумақ көлі) — Қарағанды облысы Сарыбел ауданының Озёрное ауылы жанында орналасқан бөген. 1939 жылы судың көктемгі ағысын бөгеу мақсатымен Тоқсумақ көлінің солтүстік жағалауының өн бойына топырақ үйіп бөгет арқылы жасалды.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Бөгеннің көлемі - 9,2 млн м³, айдынының ауданы - 4,6 км², ұзындығы - 3,2 км-ге жуық, ендірек жері - 2,8 км. Ең терең жері - 4 м. Қар және жер асты суымен қореқтенеді. Жағалауы жайпақ, түбі құмдауытлайлы. Суы тұщы, бірақ аздап кермектеу, суару үшін пайдаланылады. Балықтары: мөңке, қарабалық, шортан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Британдық кітапхана
**Британдық кітапхана** (ағылш. *British Library*) Ұлыбританияның 1973 жылдың 1 маусымында құрылған ұлттық кітапханасы. Кітапхана Лондонда орналасқан және әлемнің ең үлкен кітапханалары қатарында. Онда әлемнің ең танымал тілдеріндегі 150 миллионнан астам құнды ақпарат, кітаптар, газеттер, бейнедеректер, дыбыс-жазбалар, карталар, суреттер жинақталған. Оған қоса 25 миллионға жуық сирек кездесетін қолжазба мен кітаптардың жинақтары бар. Аталған қолжазбалар б.з.д. 300 жылдардан хабар береді. Көлемі жөнінен әлемде АҚШ-тағы кітапханадан кейінгі екінші орында тұр.Сонымен қатар Google қолданушылары кітапхана ақпараттарын қарай алады және оларға керекті мәліметтерді көшіруге мүмкідік берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  History of the British Library Мұрағатталған 18 шілденің 2010 жылы.
**№471 (Бекбике) темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған темір жол айрығы. 2009 жылы таратылып, тұрғындары Атырау қаласына көшірілген.

Географиялық орны
-----------------

Атырау-Маңғыстау темір жол бойындағы бекет. Бекбике елді мекенінің оңтүстік-шығысынан 2-3 шақырым жерде орналасқан.

Кәсібі
------

Бекетте 21 теміржолшы еңбек етеді. Олардың ішінде бекет кезекшілері - 3, жол жөндеушілер - 10, электр монтерлері мен механигі - 4, байланысшылар -4.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мақат ауданының Қошқар, Комсомол және Бек-бике елді мекендерін тарату туралы
2. ↑  Мақат ауданы: Шежіре.-Алматы: "Исламнұр" баспасы 2004. ISBN 9965-9628-0-4
**Бөдене ауылдық округі** — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік. Бұрын *Индер ауылдық округі* деп аталған.

Әкімшілік құрамы
----------------

Әкімшілік орталығы әрі жалғыз елді мекені – Бөдене ауылы.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1476 адамды құрайды.

| Елді мекен | Халқы,адам (1989) | Халқы,адам (1999) | Халқы,адам (2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Бөдене | 1120 | 1449 | 1476 |

Тарихы
------

1950 жылдан ұсақ шаруашылықтарды қосып, ірілендіру басталды. Бөдене ауылдық кеңес аумағындағы "Екпінді" ұжымшарына көршілес Индер ауылдық кеңесіндегі "Алғашық", "Алғабас" ұжымшарлары қосылып, Сталин атындағы ұжым құрылды. 1953 жылдан бастап "Коммунизм таңы" деп аталды. 
1963 ж. ақпанда "Коммунизм таңы" Жарсуат кеңесі аумағындағы "Жамбыл" ұжымшарына қосылып, Жамбыл атындағы кеңшар аталып, сол жылы қазан айында "Индер" көкөніс кеңшары құрылды.

Инфақұрылымы
------------

Округте 11 шаруа қожалығы, «Бөдене» орта мектебі, "Балбөбек" бөбекжай бақшасы, емхана және байланыс бөлімшесі жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Индер ауданы бойынша 2023-2024 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарын бекіту туралы
2. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", X том
3. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
4. ↑   Индер ауданы, «Арыс» баспасы Алматы, 2006 ISBN 9965-17-273-0


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Атырау облысы Индер ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Бөдене •
 Елтай •
 Есбол •
 Жарсуат •
 Индербор •
 Көктоғай •
 Өрлік
 |

 |
**Электр қуаты** — электр тогының белгілі бір уақыт бірлігі ішінде істейтін жұмысы.

Тұрақты ток тізбегіндегі электр қуаты кернеу мен ток шамасының көбейтіндісіне, айнымалы токтың *лездік қуаты* кернеу мен токтың лездік мәндерінің көбейтіндісіне тең, ал айнымалы токтың *толық қуаты* тізбектегі ток пен кернеудің әсерлік мәндерінің көбейтіндісіне тең.

Периодты токтар үшін орташа немесе активті қуатты пайдалану тиімді.

Бір фазалы синусоидалы токтың *активті қуаты* ***P*** мынаған тең:

**{\displaystyle P=U\cdot I\cdot \cos \varphi }**,
мұндағы ***U, I*** — әсер етуші айнымалы кернеу мен токтың мәні, ал {\displaystyle phi} — бұлардың арасындағы ығысуы.

Синусоидалы токтар үшін *реактивті қуат* та ({\displaystyle U\cdot I\cdot \sin \varphi }) қарастырылады.

Электр тізбегін символды әдіспен есептеу кезінде активті және реактивті қуаттар комплексті қуаттың нақты және жорымал бөлігі ретінде өрнектеледі.

Электрлік құрылғылардың дұрыс жұмыс істей алатын қуаты *номинал қуат* деп аталады.

Активті қуат ваттметрмен өлшенеді. Оның өлшеу бірлігі — ватт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы, 12-том
Тұйық тізбекті электр өткізгіштердегі қысқаша тұйықталу
**Қысқаша тұйықталу** — электр тізбегіндегі потенциалы әр түрлі нүктелердің мейлінше аз кедергі арқылы өзара электрлік жолмен байланысуы. Қысқаша тұйықталу электр қондырғылары изоляцияларының бүлінуінен, тоқ жүретін бөліктерінің бір-бірімен немесе жермен тікелей, не болмаса өткізгіштер арқылы тиіп жанасудан болады. Токтың қуатты тұтынушылардын бір мезгілде қосу желідегі ток күшін арттыратыны соншалық, сымдар кәдімгідей қызып, ал оны жайып тұрған оқшалауғыштар жанып кетуі де мүмкін. Тізбектегі ток күші мүмкін болатын шамасынан артып кеткенде, қысқа тұйықталу пайда болады.

Қысқаша тұйықталудың кесірі және одан сақтану жолдары
-----------------------------------------------------

Қысқа тұйықталу - зиянды құбылыс. Қысқа тұйықталу кезінде электр энергиясының қажетсіз жұмсалуымен қатар ток көзі де істен шығады. Бұл кезде пайда болатын күшті токтар сымдарды қатты қыздыратындықтан - өте қауіпті, олар өрт тудыруы мүмкін. Олай болса, тұйық тізбекті құрайтын сымдар тек бір-бірінен ғана емес, сонымен қоса, Жерден, яғни қабырғадан, еденнен және тағы басқа заттардан жақсы оқшаулануы қажет.

Әскери теміржолдағы қысқаша тұйықталудан сақтандырғыштар
Қысқа тұйықтау кезінде өртті және ток көзінің бүлінуін болдырмау үшін электр тізбегіне балқымалы сақтандырғыштарды қосу керек. Сақтандырғыштардың міндеті - ток күші рұқсат етілген шамадан кенет артып кеткенде, бірден электр тізбегін ажыратып жіберу. Балқымалы сақтандырғыштар электр құралдарына жатады. Бұлар - электр тогының тізбегіне тізбектей қосылатын өте жұқа мыс немесе қорғасын сымдар.
Тізбек тұйықталған кезде ток электр тізбегінің есептелген шамасынан артып кетсе, сақтандырғыштар тізбекті ажыратып, қысқа тұйықталу қатерін болдырмайды.

Қысқаша тұйықталу түрлері
-------------------------

* бірфазалық
	+ екіфазалық
* екіфазалық жерге
	+ үшфазалық

Қысқаша тұйықталу кезіндегі шаралар
-----------------------------------

Қысқаша тұйықталу кезінде ең бастысы қорықпау. Егерде сіздің үйде жарық өшсе ол міндетті түрде қысқаша тұйықталу болды деген сөз емес.Дегенмен барлық үй құралдарын,теледидарларды және т.б ток көзінен суырыңыз. Мүмкін барлық үйлерде сөндірілген болар.Сондықтан ең алдымен терезеге қараңыз.Егерде тек сізде сөнген болса онда сіз подъездке шығыңыз. Себебі қазіргі кезде көп сақтандырғыштар автоматикалық түрде қондырылған.Сондықтан сіз подъездегі ақ қорапшаға барып тумблердің жоғары көтеріліп тұрғанына көз жеткізіңіз.Егер ол төмен қарап тұрса жоғарыға қарай қосыңыз. Ол қосылғаннан кейін тумблер қайтадан төменге түсіп,айырылуы мүмкін. Бұның себебің электр тізбегінде бір жерде қателік бар. Бұндай кездерде мастерді шақырған жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑  Физика және астрономия, Б.М.Дүйсембаев, Ғ.З.Байжасарова, А.А.Медетбекова, Алматы Мектеп-2008.
**«Гран Парке Сентраль»** (исп. *Estadio Gran Parque Central*), немесе жәй ғана **Парк Сентраль** — Уругвай астанасы Монтевидеода орналасқан футбол стадионы.

Тарихы
------

1900 жылы 25 мамырда ашылды. 1930 жылғы әлем чемпионатының матчтары өткен стадиондардың бірі. Бұл стадионда 1930 жылы 18 шілдеде АҚШ пен Парагвай құрамалары кездесті де, америкалық Берт Пэтнауд хет-трик жасады. Бұл әлем чемпионаттары тарихындағы тұңғыш хет-трик болатын.

Алғашқы реконструкция 1911 жылғы өрттен соң жасалды (өрттен соң жөнделіп біткенше бір матч та ойналмады). Келесі жөндеу жұмыстары араға 33 жыл салып, 1944 жылы болды. Ал соңғы рет реконструкциядан 2005 жылы өтті.

1930 жылға дейін Уругвайдың басты футбол аренасы болды. 1930 жылы "Сентенарио" салынған соң бұл мәртебені жоғалтты.

ӘЧ-1930. Стадионда өткен матчтар
--------------------------------

* 13 шілде. АҚШ - Бельгия - 3:0. 18 346 көрермен.
* 14 шілде. Бразилия - Югославия - 1:2. 24 059 көрермен.
* 15 шілде. Аргентина - Франция - 1:0. 23 409 көрермен.
* 16 шілде. Чили - Мексика - 3:0. 9 249 көрермен.
* 17 шілде. Югославия - Боливия - 4:0. 18 306 көрермен.
* 18 шілде. АҚШ - Парагвай - 3:0. 18 306 көрермен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2005 жылы.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт Мұрағатталған 11 мамырдың 2011 жылы.
Институттің ең басты ғимараты
**Бутантан институты** (порт. *Instituto Butantan*) —  Сан-Паулу қаласында орналасқан биомедициналық зерттеу орталығы. Институт Сан-Паулу Университетінің кампусында орналасқан.

1901 жылы  институтты бразилиялық дәрігер және зерттеуші Виталий Бразил құрды. Улы жануарларды зерттеу арқылы осы институт халықаралық белгілі институттардың бірі болып саналды. Институтта әлемдегі  жыландардың ең ірі колекциясы бар. Колекцияда 54 мыңнан астам жылан данасы бар.

Сілтемелер
----------

* Официальная страница института  (порт.)(порт.) (ағыл.)(ағылш.)
* How to capture and donate animals to the Institute  (ағыл.)(ағылш.)
**Безоар** (араб. بازهر бəзаһр) — асқазандағы бөгде зат, тығыз шаш немесе өсімдік талшығынан жасалған конкремент. Безоар негізінен күйіс жануарларда болады. Адамда безоар сирек кездеседі. 1991 жылға дейін әлемдік әдебиетте 400-ге жуық жағдай сипатталған.
Безоардың пайда болуына клиникалық көріністер тән емес, тіпті мүлдем болмауы мүмкін. Бөгде дененің түріне және оның көлеміне байланысты. Науқастардың шағымдары асқазандағы ауырлық сезімінен құсумен жүретін ауыр ауруларға дейін өзгереді.

Жіктелуі
--------

Құрамына байланысты:

* фитобезоар-өсімдік талшықтарынан жасалған
* трихобезоар-шаштан
* гематобезоар-қан ұйыған
* шеллак-безоары

Жіктелуі
--------

Асқынулар болмаған жағдайда емдеуді консервативті әдістерден бастау керек.
Асқынулар немесе консервативті ем тиімсіз болған жағдайда, әсіресе трихобезоары бар науқастарға, жедел емдеу (хирургиялық) қажет. Кейбір бөгде денелер гастрофиброскоп арқылы асқазаннан алынуы мүмкін.

Алдын алу
---------

Трихобезоардың пайда болуы шашты тістеуге зиянды әдетке ықпал ететіні анық анықталды; алдын алу осы әдетпен күреседі.

Ветеринариядағы Безоар
----------------------

Организмде негізінен күйіс жануарларда пайда болатын органикалық тас (бұлан, күкірт, жылқылар, ешкілер, тіпті мысықтар, сирек шошқалар мен иттер), бірақ көбінесе қараусыз ешкілер. Беткейлерде өсетін әртүрлі жануарлар тығыз және тізбекті бұталар арқылы өтіп, оларда көптеген шаш қалдырады. Ешкілер жеммен бірге негізгі құрамы — кальций гидрофосфаты минералды тұздар жиналатын шаш байламдарын жұтады. Сонымен қатар, бұл тастар итбалықтардың, морждардың асқазанында және кейбір кит тәрізділерде кездеседі. Салмағы 2,5 кг дейін жетеді, жара немесе қан кету, ішектің бітелуі және жануардың өліміне әкелуі мүмкін. Сапасыз қоректік азықпен(корм) ұзақ уақыт тамақтандырғанда, азықтарда минералдық заттар жетіспегенде, жүн жегенде, асқорыту органдарының қызметі бұзылғанда пайда болады.

Тарихта
-------

Безоар - сұр немесе қара түсті тас. Ежелгі медицинада ерекше орын алды. Ол көптеген ауруларға пайда әкеледі деп саналды.
Ең тиімді, сондықтан ең қымбат деп Шығыс Үндістан безоары саналды. Федор Алексеевичтің жас патшасының өмірі үшін қауіптеніп, Милославскийлер , оған безоары бар күміс шыныаяққа тапсырыс берді деген аңыз бар. Бірақ, патшаға бұл көмектеспеді.
Серапион салмағы 12 арпа дәніне тең, шарапта жылытылған безоардың ұсақталған тасы кез келген аурудан емделуі мүмкін деп жазды.
Патриарх Никонның айтуынша, оның улануына әрекет еткеннен кейін, оған "безуй" (безоар) тасы сауығып кетуге көмектесті.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Біржан сал деген бетті қараңыз.*

**«Біржан сал»** — 2009 жылы шыққан тарихи драма. Фильм қазақ халқының аты аңызға айналған танымал ақыны және композиторы Біржан Қожағұлұлының өмірін бейнелейді.

Фильм мазмұны
-------------

Бұл фильм тәкәппарлық пен бойсұну, намыс сезімі мен кемсіту, құрмет пен қиянатшылдықтың таңдауын көрсетеді. Сонымен қатар соңғы махаббат пен ащы жалғыздықтың аңызы.

Фильммен жұмыс істеу барысында аворлар экрандағы атмосфераны, сол кездің колоритін сипаттайтын егжей-тегжейлерге үлкен мән берді. Мұрағаттық материалдардың мұқият зерттелуі XIX ғасырдың соңындағы тұрмыс, сөйлеу және мінез-құлық егжей-тегжейлерін көрсетуге көмектесті.

Деректер
--------

Түсірілімдер Біржанның туған жері – Көкшетау өлкесінде өткізілген. Табиғаты көркем жерде бірнеше ауылдар құрылды, өлке тұрғындары көпшілікті түсірілімдерде белсенділік көрсеткен.

Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының «Бiржан сал» фильмiне 587 миллион теңге жұмсалған. Түсiру жұмыстары екi жарым айға созылған. Сценарий 2004 жылы жазылған. Идея авторы, түсiрушiсi, басты рөлдi сомдаушы – Досқан Жолжақсынов.

Фильм 4 сағат 48 минуттан 2 сағат 10 минутқа дейiн қысқартылған.

Фильм премьерасы 3 қыркүйекте, 2009 жылы, «Алатау» кинотеатрында өткізілді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Қазақфильм» ресми беті Мұрағатталған 28 наурыздың 2012 жылы.  (орыс.)
* «Киностан» сайтында Мұрағатталған 7 маусымның 2016 жылы.
**Артем Витальевич Романов**, ( 3 маусым 1979 ж. Целиноград, Қазақ КСР ) - қазақ әншісі, композитор, аранжировщик және дыбыс режиссері. Республикалық және халықаралық байқаулар мен фестивальдердің лауреаты. 1998 жылдан 2006 жылға дейін Қазақстан Республикасы Республикалық ұланының Президенттік оркестрінің солисті болды  .

Өмірбаяны
---------

Артем шығармашылық және музыкалық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Виталий Романов - кәсіби барабаншы. 9 жасында Артем "Denim Clouds" тобының жетекші әншісі болды. 1996 жылы №1 математика-экономикалық лицей мен №3 музыкалық мектепте фортепиано сыныбын бітіріп, содан кейін Л. Н. Гумилева мәдениет және өнер факультетіне түсті.

1997 жылы бірінші курс студенті ретінде, ол «Жас Қанат » республикалық байқауының жас орындаушылар дипломаты атанды . Байқауда Артем өзінің «Жаңбыр музыкасы» әнін және қазақтың «Қара торғай» әнін орындады. Артем «Ең белсенді және жігерлі қатысушы» арнайы сыйлығына ие болды.

1998 жылы «Шабыт» халықаралық байқауында Гран-при жеңіп алды және "Таңғы жұлдыз" халықаралық телевизиялық конкурсының лауреаты болды .

1998 - 2006 жылдары - Қазақстан Республикасы Республикалық Ұланы Президенттік оркестрінің солисті. Осы кезеңде ол ресми іс-шараларға, Қазақстан қалаларында және шетелде концерттерге белсенді қатысты.

2005 жылы ол «Қазақстан» әнін жазып, оған бейнеклип түсірді. Республиканың Тәуелсіздік күніне орай, Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен 2005 жылы 12 желтоқсанда Артем Романов «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды.

Артем грек және қазақ музыкасының концертін жазуға дыбыс режиссері ретінде шақырылды (Астана, 2009 ж. 18 қараша, Президенттік мәдениет орталығы). Ол концерттегі негізгі дыбыс режиссері болды. Қазақстанның ЕҚЫҰ-дағы төрағалығының ашылуы (Вена, 2010 ж. Ховбург сарайы), Оңтүстік Кореядағы (Сеул, 2010 ж. Сәуір) және Үндістанда (Нью-Дели, 2011 ж.) Астанадағы Успен кафедралды соборының хорын жазу, араластыру және игеру (ақпан 2012).

ARmix дыбыс жазу студиясымен басқарады (аранжировка, композитор).

Бүгінгі таңда Артем әр түрлі стильде және бағытта алпыстан астам музыкалық туындылар жазды, соның ішінде саундтректер. Оның алғашқы «Сіз үшін» альбомында әндер мен аспаптық музыка енгізілген. Сонымен қатар репертуарында қазақ тіліндегі халық әндері, 80-жылдардағы орыс және ағылшын тілдеріндегі хиттер, сондай-ақ тойларға, жаңа жылға арналған тақырыптық әндер және т.б. бар.

Дискография
-----------

«Сіз үшін» - 2006 ж

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

Ескертпелер
-----------




1. ↑  газета «Инфо-Цес», статья «Песни Единства»(қолжетпейтін сілтеме)Үлгі:Недоступная ссылка
2. ↑  «Жас Канат» Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
3. ↑  «Официальный сайт семьи Романовых»
**Наоки Мацуда** (жап. 松田 直樹 *Наоки Мацуда*; 14 наурыз 1977, Кирю, Гумма перфектурасы — 4 тамыз 2011, Мацумото, Жапония)— жапониялық футболшы, жартылай қорғаушы. Азияның екі дүркін чемпионы (2000 және 2004 жылдары). 2000-05 жылдары Жапония Ұлттық футбол құрамасында өнер көрсеті. Карьерасында 15 жылдай "Йокогама Ф Маринос" клубында ойнаған.

Ұлттық құрамадағы жалғыз голын 2005 жылы қаңтар айында Қазақстан құрамасының қақпасына енгізді. Бұл оның құрамадағы соңғы матчы болатын.

2011 жылы жаттығу барысында жүрек талмасына ұшырап, екі күннен соң 34 жасында жүрегі тоқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Азия чемпионатының жеңімпазы (2000, 2004)
* Kirin Cup (2000, 2001)

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 14 желтоқсанның 2009 жылы.

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
Адамс тауы
Адамс тауы - Каскад тауларындағы потенциалдық белсенді стратожанартау.
Бұл Каскад тізбектерінің биіктігі бойынша үшінші шың болып табылады.
Адамс тауы жанартау конусының жоғарғы және батыс бөліктері жабайы табиғат аймағына кіреді. Таудың шығыс бөлігі Якама аумағының қурамына кіреді.Адамс тауының оңтүстігінде Ұлы Бұғаз атты ірі мұз құламасы бар.
Тау Цинциннати қаласы мен көрікті Огайо өзенінің ортасында бой көтерген. Адамс тауы 200 жылдан астам уақыт бойы Цинциннати тарихына куә болып келеді.
Қазіргі уақытта Адамс тауы баурайында 1300-ден астам турғындар мекен етеді. Онда бөлшек саудамен айналысатын ондаған кәсіпорын жумыс істейді.
Қазіргі күні Адамс тауының 2%-ын муздықтар басып жатыр. Соңғы мұз дәуірі кезінде оның 90%-ын мұздықтар алып жатқан.
Көптеген ірі муздықтар, соның ішінде Кликитат, Лайман және Уайт Салмон Адамс мұздықтар тізбегінен бастау алады.
Адамс тауы Тынық мухитының солтүстік-батыс жағалауына жақын орналасқан Хуан де Фука үстіртінен пайда болды деген болжам бар.
Адамс тауы Каскадтың басқа жанартауларымен салыстырғанда кейінгі плейстоцен дәуірінде пайда болған.
Жанартаудың ең ірі қапталдарының бірі Гоат Бат Адамстың шығысында орналасқан. Ол - базальт қалқанды жанартау.Адамс тауының биіктігі 3742 м-ді құрайды.
Адамс тауы Крест Каскадтың екі жағында, Сент-Хеленс жанартауынан 50 шақырым қашықтықта орналасқан.
Адамс тауы Вашингтон штатында биіктігі бойынша екінші орынды иеленген

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Жануарлар экологиясы**– экологияның бір саласы. Бұл салада экожүйедегі популяцияның тіршілік ету заңдылықтарын анықтап, жануарлардың қоршаған ортаға бейімделуі зерттеледі. Қоршаған ортада болып жатқан антропогендік факторлар – жануарлар тіршілігін өзгертіп, тіпті кейбір түрлерінің жойылып кетуіне әкеледі. Қоршаған ортаға адамның тигізген іс-әрекетінің нәтижесінде, сондай-ақ технологиялық қалдықтар мен радиоактивтік заттардың, әр түрлі табиғатта болып жатқан апаттардың әсерінен ауа, ландшафт құрамының бұзылуы, топырақтың ластануы – жануарлар әлемі мен өсімдіктер дүниесіне елеулі өзгерістер әкеледі. Мыс. 20 ғ-дың 50-жылдарындағы Қазақстандағы тың және тыңайған жерлерді игеру нәтижесінде сол аймақта тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың 70%-ы жойылып кетті. 20 ғ-дың 60-жылдарынан бастап, Арал теңізінің тартылуына байланысты бағалы балықтар (сазан, қаяз, ақмарқа, т.б.) құрып кетті. 1999 – 2000 ж. Каспий теңізіне өндіріс қалдықтарының төгілуі Каспий итбалығының жаппай қырылуына әкелді. Омыртқалы жануарлардың 136 түрі және омыртқасыз жануарлардың 96 түрі Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген (1996; 2006). Осыған орай жануарлар экологиясы – қазіргі заманның бірден-бір актуальды проблемаларының бірі. Жануарлар экологиясы саласындағы зерттеулермен Қазақстан ғылым академиясының Зоология ғылыми зерттеу институты, ҚазҰУ-дың, Қарағанды, Алматы мемлекеттік университеттерінің, Қазақ мемлекеттік аграрлы университетінің арнайы кафедралары шұғылданады.‎
ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаевтың өкіміне, Алматы қаласы әкімінің 1993 жылғы 24 ақпандағы № 2 – 440 шешіміне сәйкес, Есік қаласында Алматы облысының кешенді және жеке археологиялық, сәулеттік мәдени – табиғи ескерткіштерінің негізінде олардың қорғалатын аймақтары шекарасында археологиялық – өлкетану мұражайы ашылды. 1993 жылдың шілде айында мұражай директоры болып Бағжанов Иманмұхамед Момынұлы тағайындалды. 1998 жылы "тарих жылы" деп танылуына байланысты Алматы облысында туризмді дамыту мәселесі көтерілді. Сондай-ақ есік қорғандарында "ашық аспан астындағы мұражайды" ашу туралы тұжырымдама жасалды. 1999 жылдың мамыр айында Алматы облыстық мәдениет басқармасының шешімімен, аудандық әкімшіліктің қолдауымен есік қорғандарында "ашық аспан астындағы мұражай" жұмыс істей бастады. Бірінші болып қорғандарда жылжымалы көрмені музейдің бас сақтаушысы Бекмұхамбет Нұрмағанбетов, аға ғылыми қызметкер Мирас Нұрмағанбетов, реставратор Самат Момынов ұйымдастырды. Мұражай қорында 1081 сақтау бірлігі бар. Оның ішінде негізгі қор - 707 с.Б. 2003 жылы музейдің 10 жылдық мерейтойына орай экспозиция толығымен қайта ресімделді.
  
Қазіргі уақытта экспозиция төрт залдан тұрады:
  

- Тәуелсіз Қазақстан
  

- Өлкетану
  

- Археологиялық
  

- "Есік қорғанының қазынасы»
  

Экспозицияның негізін қазба материалдары құрайды. Атап айтқанда, Есік қорғандарынан табылған, кейіннен "Алтын адам" деп аталған Қазақстанның ұлттық мақтанышы болып табылады. Қазба жұмыстарының басым бөлігі Алматы облысының аумағында болды. Олардың арасында есік, Бесшатыр, Түрген, Бурылдай, Кеген және т. б. белгілі патшалық қорғандар бар.

Мұражай ғимаратының сипаттамасы
-------------------------------

Ғимарат 1963 жылы "Юность"кинотеатрына салынды. 1993 жылдан бастап мұражай ретінде қолданылады. 2004 жылы құрылысқа ағымдағы жөндеу жүргізілді. 2010 жылы-экспозицияны күрделі жөндеу және рәсімдеу.

Мұражайдың орналасқан жері
--------------------------

Қазақстан республикасы, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік қаласы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  әкім Мұрағатталған 9 қыркүйектің 2019 жылы.
2. ↑  Алматы облысының туризм басқармасы(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Алматы облысының мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы Мұрағатталған 11 маусымның 2020 жылы.
**Бөлек Қараұлы** (1700, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы — 1785, сонда) — батыр,би.
Ұлы жүз Шапырашты тайпасының Асыл (Теке) руынан.

Сатайдың тұңғыш немересі болғандықтан Сатай баласы атанып кеткен. Бөлек 18 ғасырдың 1-жартысында жоңғарларға қарсы күресте Шапырашты Наурызбай батырдың мыңбасы болған. 1729 жылы шайқаста жоңғар әскерлерінің қолбасы Аңырақаймен жекпе-жекке шығып, оны өлтірген. 1734 жылы орыс бодандығын қабылдау жөнінде Ресей патшасы Анна Иоанновна атына Қодар би, Төле би, Сатай батырмен бірге хат жолдауға қатысты. Бөлек батыр бастаған қазақ жасақтары 1750 жылы жоңғарларды Тұрфаннан асыра қуған.

Сәкен Сейфуллин жинақтап, 1931 жылы сол кездегі бірегей "Қазақстан" баспасынан шыққан "Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары" жинағында Бұқар Жырау толғаулары да бар.

Бөлек батыр дулығасы
--------------------

Бөлек Қараұлының дулығасы оның ұрпақтарымен сақталып, біздің заманымызға дейін жеткен.
Елдің азаттығы үшін күрескен батырдың қазіргі ұрпақтары бұл затты ата-бабалар аңсаған тәуелсіздікке қол жеткізген бүгінгі Қазақстан Республикасының Бірінші Президентінің мұражайына 2005 жылы тапсырған.

Тұлғаға тағзым
--------------

* Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданында Бөлек есімімен аталатын ауыл және ауылдық округ бар.
* Туған жері Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы) Ақши аулындағы орталық көше Бөлек батыр есімімен аталған.
* Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 28 желтоқсандағы № 883 қаулысына сәйкес Алматы обласы, Еңбекшіқазақ ауданындағы Ақши орта мектебіне "Бөлек батыр атындағы орта мектеп" атауы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы",II-том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Ұлы даланың ұлы бейнелері Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
* Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті музейінің қару-жарақ коллекциясы  Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
* Алматы облысының кейбір білім беру ұйымдарын қайта атау туралы (қолжетпейтін сілтеме)
**Әбілхайыр Ордасы** немесе **Өзбек хандығы** — XV ғ. алғашқы ширегінде Қазақстанның солтүстік-батыс және орталық аймағында пайда болған.

Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс бетінде бірнеше тәуелсіз феодалдық иеліктер құрылып, олардың арасында билік үшін күрес толассыз жүрді. Ноғай ордасы мен Әбілхайыр хандығының пайда болуына әкелді.

Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі Шайбанның ұрпағы Дәулет Шайхтың баласы Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Орталық және Солтүстік Қазақстан тайпаларын билеп отырған топтардың қолдауымен ол 1428 ж. Тура өңірінде (Батыс Сібір) хан болып жарияланды.

Оның хандығының құрамына Қият, Маңғыт, Шынбай, Найман, Қарлұқ, Үйсін т.б. тайпалар кірді.

Шығыс Дешті-Қыпшақтың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген «көшпелі өзбектер мемлекетінің» яғни Әбілхайыр хандығының Қазақстан тарихында елеулі орны бар. Оның иелігі Ноғай ордасының шығыс бетін, батыста Жайық, шығыста Балқаш жерлеріне дейінгі, оңтүстікте Арал теңізі мен Сырдың төменгі ағысына, солтүстікте Тобыл мен Ертіс орта ағыстарына дейінгі жерлерді қамтыды.

Әбілхайыр басқарған 40 жылдай уақыт ішінде елдің саяси жағдайында тұрақтылық пен тыныштық болмады. Оның қолынан билікті алу үшін күрескен әр түрлі топтармен күрес жүргізуге тура келді. Жошы әулетінің оның ішінде Орда Ежен хан, Орыс ханның ұрпақтары Жәнібек, Керей Әбілхайырға үнемі қарсы шығып отырды. 

1446 ж. оған қарсы болып жүрген күшті шонжарлардың бірі Мұстафа ханның әскерлерін талқандады. Сол жылы Әбілхайыр хан Сырдария мен Қаратау бауырындағы Созақ, Сығанақ, Аққорған, Үзкент қалаларын басып алып, Сығанақты өз хандығының астанасына айналдырды.

1450 жж. Әбілхайыр Мәуранахрдағы Темір ұрпақтарының ішкі тартысына араласып, Самарқан пен Бұқараға жорық жасайды.

1456—57 жж. ойраттармен болған шайқастарда жеңіліске ұшыраған Әбілхайыр елдің бірлігін қамтамасыз ете алмады.

Оған наразы Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған халықтың бір бөлігі Моғолстан жеріне қоныс аударып, Шу мен Қозыбасы (Талас) өзендерінің бойына орнықты.

1468 ж. Әбілхайыр көп жорықтарының бірінде қайтыс болып, «Көшпелі өзбектер мемлекеті» ыдырап кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Қ19 Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4
**{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}  
Ба́йрон А́нтом Скотт** (ағыл. Byron Antom Scott;  28 наурыз 1961 жылы Огденде, Юта штаты, АҚШ) — американдық баскетболист және баскетболь тренер. Шабуылдайтын қорғаушы позициясында ойнады. «Сан-Диего Клипперс» командасымен 1983 жылы ҰБА драфтында жалпы 4-нөмірде бірінші раундта таңдалды. «Лос-Анджелес Лейкерс» қойылымдарымен танымал және бұл команданың құрамында ол үш рет ҰБА чемпионы атанды. 2007/2008 маусымдарында ҰБА-ның жылдың жаттықтырушы деп аталған. Қазіргі кезде ол «Лос-Анджелес Лейкерс» Ұлттық баскетбол ассоциациясында бас жаттықтырушы болып жұмыс атқарады.

Өмірбаяны
---------

### Ойыншы мансабы

Байрон Скотт Ютада дүниеге келген, Калифорнияда өсті. 1979 жылдан бастап 1983 жылға дейін Аризона штатының университетінде білім алды, университеттің баскетбол командасы үшін ойнады және жақсы статистикалық көрсеткіштерге йе болды.

Дереккөздер
-----------
Категория:Проект:Музыка:Размер статьи:менее 1000 символов
Категория:Проект:Музыка:Последняя правка в 2023 году
Категория:Проект:Музыка:Последняя правка в текущем месяце
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Музыканты по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи о музыкантах без портретов
**Нағиса** (б.з. 6-шы ғасырдың аяғы немесе 7-ғасырдың басында дүниеге келген) — әйел музыкант, Сасани Иран билеушісі Шах Хосров II сарайында өмір сүрген атымен белгілі төрт сарай музыкантының бірі (591-жылы билік еткен) 628); көрнекті арфашы ретінде танымал болды. Барбад Мервези сияқты ол II Шах Хосровқа арналған жырлардың авторы болды.

Бір күні оның өнеріне тыңдармандардың қатты әсер еткені сонша, оның музыкасының әсерінен көптеген адамдар есінен танып немесе киімдерін жыртып тастағаны туралы айтылады.

Әдебиеттер
----------

* Кезінде, Жан; Мирабдолбаги, Зия, ред. (1991). Парсы музыкасының өнері. Вашингтон Д. C. : Mage Publishers. ISBN 978-0-934211-22-2

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Music and Song in Persia (RLE Iran B) p.19. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 тамыз 2023.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 тамыз 2023.
**Спанч Боб Шаршы Шалбар** (ағылш. *SpongeBob SquarePants*) — «Nickelodeon » арнасында 1999 жылдың 1 мамырында тұсаукесері өткен американ мультсериалдарының бірі Спанч Боб Шаршы Шалбар мультихикаясының басты рөліндегі кейіпкер. Кейіпкерді теңіз биологі және аниматор Стивен Хилленберг ойлап тапқан, ал, оны Том Кенни дыбыстаған.

Жалпы мәлімдеме
---------------

Спанч Боб Шаршы Шалбар — теңіз губкасы болғанымен, ас үй ысқышына ұқсайды. Сырт келбеті: үлкен көкшіл көзді, көп саңылаулары бар, шығыңқы күректісті, бетінде сепкілдері бар. Қалауы бойынша дене пішінін, қолының пішіні мен ұзындығын өзгерте алады. Күнделікті жеңі қысқа ақ көйлек, қызыл галстук және қоңыр шаршы тәріздес шалбар киеді. Осы себептен оның тегі «Шаршы Шалбар». Аяғында көк, қызыл жолақтары бар шұлық пен қара бәтеңке киеді. 

Спанч Боб — «Красти Краб» ресторанында аспаз. Айдың үздік жұмысшысы атағын осы жерде 1 000 106 рет алған. Миссис Паффтың Қайық Мектебінде көлік айдауды үйренеді, алайда көлік айдау куәлігін әлі де ала алған жоқ. Ол үлкен «ананас-үйде» үй жануары ұлу Гэримен 124 Конч Стрит, Бикини Боттомда , тропикалық арал Атолл Бикинидиң астында, су түбінде орналасқан ойдан табылған қалада тұрады. Оның көршілері: сегізаяқ Сквидвард Тентаклс — ГубкаБобтың «Красти Крабтағы» әріптесі — кассир, және Патрик, теңіз жұлдызы, ГубкаБобтың жақын досы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  SpongeBob SquarePants profile on Xbox.com.  Xbox.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 сәуір 2008.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қараша 2008.
2. ↑  Meet the Characters: Patrick Star.  Nickelodeon (2008). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 ақпан 2012. Тексерілді, 12 қараша 2008.
**Седов Владимир** (2 наурыз 1988, Үштөбе, Алматы облысы, Қазақстан) - қазақстандық ауыр атлетшісі, 94 кг дейінгі салмақ дәрежесінде әлем чемпионы (2009). 

* Азия чемпионы (2009)
* Қазақстан чемпионы (2009), (2011)
* Азия чемпионатының күміс жүлдегері (2011)

Спорттағы бағындырған белестері
-------------------------------

Владимир 2008 жылғы Пекин олимпиадасында қолында тұрған қола медальді сусытып алды.Седов жұлқада 180 кг салмақты еңсерген.Серпе көтеру сынын 200 келімен аяқтап Олимпиада ойындарында 4 орынды місе тұтты.Араға бір жыл салып Владимир Седов тұғырға қайта көтерілді.Алдымен Талдықорғанда өткен Азия чемпионатына қатысып жұлқа көтеруде 183 кг салмақты еңсерсе,серпе көтеруде 215 келі салмақты еңсеріп 1 орын алды.Кейін Оңтүстік Кореяның Коян қаласында өткен әлем біріншілігіне қатысып Әлем чемпионы деген атаққа қол жеткізді.Осы бәсекеде Владимир жұлқада 185,серпеде 217 келі көтеру арқылы әлем чемпионы атанды.Бір жылдан кейін Түркияда жалауы желбіреген әлем біріншілігінде Володя серпе көтеруде сең соқты.Алдымен жұлқа көтеру жаттығуында 180 келі зілтемірді басынан асырды.Серпе көтеру жаттығуында Седов 210 келі еңсеріп әлем біріншілігінде 6 орынға жайғасты.Келесі жылы Владимир жарақатқа бой алдырды.Бірнеше уақыт тыныққан спортшы бабына бірден ене қоймады.Алдымен Тонглинде өткен Азия чемпионатына қатысып күміс медаль ұтып алды.Алдымен 180 келіні жұлқа көтерген Владимир 207 келіні серпе көтерді.2011 жылғы Қазақстан чемпионатында Владимир 94 кг дейінгі салмақта Илья Ильинге жол беріп екінші орын алды.2011 жылғы әлем чемпионатына В.Седов 105кг дейінгі салмақта сынға түсті.Нәтижесінде бәсекені 16 орынмен аяқтады.Ол жұлқада 180 келі зілтемірді еңснрсн,205 келіні серпе көтеруде еңсерді.2012 жылы өтетін Жазғы Олимпияда ойындарына лицензия беретін соңғы турнир Талдықорғанда өткен Қазақстан чемпионаты болатын.Осы сынға Владимир де қатысты.Жұлқа көтеру жаттығуында алдымен 182 келіні еңсерді.Кейін 187 келі салмақты көтеріп,үшінші мүмкіндігін орындай алмады.Серпе көтеру сынында Седов қателікке бой алдырды.Седовтың қобалжуға бой алдырып қойды да 217 келі зілтемірді үш мүмкіндігінде де орындай алмады.
**Kool Savas** — түрік тектес неміс рэпері. Қазіргі кездегі аты – **Саваш Юрдері**.

Өмірбаяны
---------

1975 жылдың 10-ақпанында Ахен қаласында дүниеге келген. 1987 жылы әкесімен Берлинге көшіп кетті.

Шығармашылық жолы
-----------------

Рэпердің карьерасы *Warum rappst du?* өлеңінен басталған. Басында ол өлеңдерін JUKS деген лақап атпен айтқан. Сол кезде оның аты Батыс Берлинда атақты бола бастады. 2001 жылы ол "Put da needle to da records" дыбыс жазу компаниясынан кетті. Кеткеннен кейін Kool Savas Germany von der klan мен қосылып бұрынғы лейбліне қарсы Diss шығарады. 2002 жылы оның алғашқы альбомы сол кездегі өзінің "Optik Records" атты дыбыс жазу компаниясында шығады. Альбомның аты "Der Beste Tag Meines Lebens" болды. Kool Savas көптеген рэпер және әншілермен жұмыс жасады. Мысалы: AZAD, Curse, Moses Pelham, Samy Deluxe, RZA, J-luv, Lumidee, Bligg, Eko Fresh, Jadakiss, Kanye West, Kurupt, Engin, Xavier Naidoo. Онымен DJ Nicon, Melbeatz, Ercandize, Caput, Amar, Sinan, Dina Rae und Moe Mitchell сияқты әншілер контракт жасаған. 2005 жылы ол өзінің інісін рэп әлемінде тексеріп көреді. Kool Savas 1997 жылы Kardesler фильмінде түсті. Ол Ахмедтің рөлін сомдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kool Savas