recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қарлығаш Шамғонқызы Кажығалиева** (10. 12. 1950 жылы туған, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филологиялық ғылым кандидаты (1992). 1973 жылы Алматы шеттілдер институтын бітірген. 1973—1978 жылы сол институтта ағылшын тілі грамматика кафедрасының ізденуші, аспирант. 1978—1994 жылы аға оқытушы, доцент. 1994—1996 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-тінің халықаралық қатынастар факультетінде шет тілдер кафедрасының меңгерушісі. 1997 жылдан бастап ҚР-сының сыртқы істер министрлігі жанындағы дипломатиялық академиясының шет тілдер кафедрасының меңгерушісі. 1992 жылы акад. Ә. Қайдардың жетекшілігімен қазақ тілдік қатынасының мәдени-ұлттық сипаты туралы кандидат диссиртациясын қорғады. 10-нан аса еңбек жариялады. Шығармалары: Национально-культурная специфика фактической речевой коммуникации в казахском язықе. АКД. А. 1991.
Ш. Сарыбаев

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Адахан Кимсанбайұлы Мадумаров** (қыр. *Адахан Кимсанбай уулу Мадумаров*; 9 наурыз 1965, Ленинское (қазіргі Куршаб) ауылы, Ош облысында туған) — қырғыз саясаткері және мемлекеттік қайраткері, 2010 жылдан бастап Біртұтас Қырғызстан оппозициялық партиясының басшысы. 2011, 2017 және 2022 жылғы президенттік сайлауларға қатысты.

Өмірбаяны
---------

Адахан Мадумаров 1965 жылы 9 наурыз күні Ленинское ауылы, Өзген ауданы, Ош облысы, Қырғыз КСР-нда (қазіргі Куршаб ауылы, Қырғызстан) дүниеге келді.

Еңбек жолын 1982 жылы туған Өзген ауданындағы «Қайнар» совхозында бастаған.

1983–1985 жылдар аралығында КСРО Қарулы Күштері қатарында Германияда қызмет етті. Қызмет мерзімі біткен соң совхозға жұмысшы болып оралды.

1987-1992 жылдары РКФСР-де жоғары білім алып, Тверь мемлекеттік университетін бітірді. Екінші жоғары білімін 1999 жылы Қырғыз ұлттық университетінде алған.

1992 жылы Қырғызстанның баспасөз және ақпарат министрінің көмекшісі, «Түрк аалами» газетінің бас редакторы болды.

1992–1994 жылдары Қырғызстан мемлекеттік ұлттық телерадиокомпаниясының балалар мен жасөспірімдер телебағдарламалары редакциясында редактор, бас редактордың орынбасары, бас редактор қызметтерін атқарған. 1994–1995 жылдар аралығында сол телерадиокомпанияда телебағдарламалар бас дирекциясының саяси бақылаушысы қызметін атқарды.

### Саяси мансабы

1995, 2000 және 2005 жылдары Жогорку Кеңештің бірінші, екінші және үшінші шақырылымдарының депутаты болып сайланды.

2005 жылдың сәуірінде Қырғызстан үкіметінде вице-премьер қызметін атқарды. 2006–2007 жылдары Қырғызстан Мемлекеттік хатшысы.

2008 жылғы қаңтардан 29 мамырға дейін IV шақырылымдағы Жоғарғы Кеңестің спикері болды.

2008 жылдың 5 қазанынан бастап. 2009 жылғы 26 қазанда Қырғызстан Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы.

2010 жылдан «Біртұтас Қырғызстан» саяси партиясының төрағасы.

2013 жылғы 30 тамыздан бастап 2015 жылға дейін Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы Бас хатшысының орынбасары.

2021 жылы Қырғызстан парламенттік сайлауында ол партиялық тізімдегі кандидаттар арасында ең басым дауысқа ие болды.

Жеке өмірі
----------

Үйленген, үш баласы бар.

Марапаттары
-----------

* «Алтын қалам» Құрмет белгісі және дипломы (2006);
* «Достық ағашы» алтын медалі (ТМД Парламентаралық Ассамблеясының «ТМД ақпараттық кеңістігін қалыптастыруға қосқан ерекше үлесі үшін» марапаты);
* «Ерен еңбегі үшін» медалі (Ресей, 2007).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5  Мадумаров Адахан Кимсанбаевич: страницы биографии (орысша) Мадумаров Адахан Кимсанбайұлы: өмірбаян беттері. autogear.ru.
2. 1 2 3 4 5 6  Мадумаров Адахан Кимсанбаевич — биография — 14.07.2017 (орысша) ru.sputnik.kg. 14.07.2017
3. 1 2 3  Депутаттың баракчасы | Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши (қырғызша) Депутат парақшасы | Қырғыз Республикасының Жоғарғы Кеңесі. kenesh.kg.
Ұлы Жібек жолы Қазақстан жерінде. Б.з.д. 1-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен Дон бойына, содан Оңтүстік Орал өңіріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Етіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген аргиппейлер еліне кететін Дала жолы жұмыс істей бастапан. Осы жолмен жібек, терілер, иран кілемдері, асыл металдан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын.

Б.з.д. 2 ғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктің және сауда-саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з. 2-5 ғғ. Егер Шығыстан жүре бастасақ, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжов маңындағы хуанхэ өткеліне баратын да, одан әрі Наь-Шанның солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен, Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айрылып, Такла-Макан шөлін солтүстік және оңтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік жолы хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына жететін; ортадағы жол Чаочаннан Қарашарға, Ақсуға сосын Бедел асуы арқылы Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауынан шығып, Дунхуан, хотан, Яркенд, Бактрияларды басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай кететін; бұл оңтүстік жол деп аталды. Ал солтүстік жолы Қашғардан Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқара, Мерв арқылы хамаданға, Сирияға баратын. 11-12 ғғ. Қытайдан шығып Жетісу мен оңтүстік Қазақстан арқылы батысқа қарай өтетін жол жанданып кетеді. Жолдың бұлай ауытқуын бірнеше себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азиямен жүретін сауда жолдарын бақылайтын Түрік қағандарының ордалары болатын. Екіншіден, Ферғана арқылы жүретін жол 7 ғ. ішкі қырқыс салдарынан қауіпті болып қалды; үшіншіден аса бай түрік қағандары олардың айналасы теңіздің арғы бетінен келген тауарларды көптеп тұтынды.

7-14 ғғ. Елшілік және сауда керуендерінің дені Жібек жолымен жүретін. Сан ғасырлар бойы жол тынымсыз өзгеріп отырған. Жібек жолы Орта Азия арқылы оңтүстік Қазақстан мен Жетісуға келетін сауда жолы 14 ғ. дейін, қашан ішкі қырқыстар мен соғыстар қала мәдениетін аздырып,тоздырғанға дейін, Қытайға баратын теңіз жолы игеріліп, бұрынғы көне жолдың жұолдызы сөнгенге дейін жұмыс істеді.
**Қармыс Досанов** (15. 05. 1922 жылы туған, Жаңажол мекені, қазіргі Қарақалпақ ACCP-i, Хожелі ауд.) — қарақалпақ совет ақыны, жазушы, 1949 жылдан КОКП мүшесi. 

Жетіру тайпасының Табын руының Қарақойлы бөлімінен шыққан. Қармыс Досановтың алғашқы өлеңi 1938 жылы жарық көрді. Содан берi оның «Қызыл байрақ» , «Ақын даусы», «Таң самалы» т. б. өлеңдер жинағы, поэмалары басылды. Ұлы Отан соғысы тақырыбықа жазылған «Бiрiншi салют» романын (1959) т. б. повестерiн жариялады. «Арал даусы» атты пьесасы (1970) Қарақалпақ драма театрының сахнасында қойылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Бюст** (франц. Ьизіе, лат. Ьизіит - қабірдегі ескерткіш) - адамның кеудеден жоғары портреттік бейнесі кескінделген мүсін. 

Металл, тас, балшық, ағаш, гипстен жапсыру, оймыштау, кесу, құю, соғу, нақыштау арқылы жасалады. Адамның бас, бет пішіні кашалған тас мүсіндер көне дәуірлен (б.з.б. 5 ғ. - б.з. 8 ғ.) белгілі. Қазіргі қазақ Б. жасау өнері жалпы мүсін өнері жетістіктерімен тығыз байланысты. Қазақстан мүсіншілері Х.Наурызбаев, Т.Досмағамбетов, Б.Түлеқов, т.б. ұлттық қаһармандар мен замандастар қелбетін бейнелеген көптеген Бюстертер жасады. Бюст өнері қазіргі уақытта мүсіншілер А.Татаринов, Е.Биманов, А.Андрущенқо, Е.Едгебаев, т.б. шығармашылығында табысты дамуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Қарлығаш Лекерқызы Қабдолова** - 1954 жылы туған. Педагогика ғылымдарының докторы (2007 ж.).

ҚазПИ-ді (1976, қазіргі ҚазҰПУ) және аспирантурасын (1987) жылы бітірген. Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Қызылту орта мектебінде (1976-1978), Алматы қаласындағы №103, №12 мектептерде мұғалім, мұғалімдер институтында әдіскер, оқытушы (1984-85), ҚазҰПУ–да доцент (1995- 2002), Қазақ тіл білімі академиясын да зертхана меңгерушісі, ғалым–хатшы (1993- 2003), т.б. қызметтер атқарды.

«Ұлттық мектептің оқу қостілдігі жағдайында сөзжасамның кешенді бірліктерін байланыстыра оқытудың теориясы мен әдістемесі» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады. Қазірде 50- ден астам ғылыми еңбектердің авторы.

Дереккөздер
-----------
**Қармақкөл** – Торғай алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 75 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,5 км2, ұзындығы 5,2 км, енді жері 1,8 км. Ендік бағытта созылып жатқан Қармақкөл оңтүстігіндегі Байтақкөлмен ұзындығы 1 км болатын қыларнамен жалғасқан. Көлді Бөкенкөл, Жаркөл, Байтақкөл, т.б. шағын көлдер қоршап жатыр. Негізінен Торғай өзенінің суымен және жауын-шашынмен толысады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауында қамыс, құрақ қалың өскен. Мұнда жыл құстары ұя салады. Суында балық бар. Қараша айының 2-жартысында суы қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Зоология ғылымының паразит құрттарды зерттейтін саласы- *гельминтология* деп аталады. Ішқұрттар адам және жануарлардың, өсімдіктердің ағзасында паразиттікпен тіршілік етеді, оларарқылы пайда болатын аурулар *ішқұрт ауруы* немесе *гельминтоз* деп аталады. Ішқұрттың әсерінен балықтар, үй құстары, ірі қара, ұсақ малдар және кәсіптік жануарлар жаппай қырғынға ұшырауы мүмкін. Ішқұрттар адамдар үшін өте қауіпті. Қазақстанда ішқұрттарға қарсы күрес жүргіу шаралары қолға алынды. Бұл салада академик *Константин Иванович Скрябин* және оның шәкірттері ғылымда және іс жүзінде пайдаланылатын өте маңызды нәтижелерге ие болды: ішқұрттарға қарсы күрес жүргізудің көптеген шараларын ұсынып, ішқұрт ауруының алдын алу тәсілдерін белгілеп берді. К.И.Скрябиннің бастауымен денсаулықты жақсартатын жоспарлы шаралар жолға қойылды. 

адам мен ауыл шаруашылық малдарын ішқұрттардан құтқарудың мынадай әдістері белгіленді: 1) ішқұрт таратушыларды паразиттерден құтқару, яғни ішқұрттарды жою: 2) сыртқы ортадағы ішқұрттарды жою; ол мыналарды қамтиды; а)көңді биотермиялық жолмен зиян келтірмейтіндей ету, мұндайда көң дұрыс төгілсе, бактериялардың тіршілік әрекетінен температура +500С тіпті +700С-ге дейін көтеріліп, ішқұрттардың жұмыртқасы мен дернәсілдері өледі;ә)адам нәжісіне шымтезек немесе жылқының тезегін салып өңдеу; б) мал жайылымын жүйелі түрде алмастыру, сонда көптеген ішқұрттардың дернәсілдері тиісті "иесі" болмағандықтан өледі; в) сойылған малдың ұшасы мен ет өнімдерін малдәрігерлік тексеруден өткізіп, тазалығын анықтау.

Дереккөздер
-----------

* Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 59 б. ISBN 5-625-03599-7
Араб тілі.
**Араб тілінің диалектілері** (араб.: اللهجات العربية‎) деп әлемнің араб тілді тұрғындарының арасында тараған араб тілінің нұсқаларын атайды. Заманауи араб тілінің диалектілері үлкен бес топқа бөлінеді — Арабия, Месопотамия, Сирия-Палестина, Мысыр және Мағриб диалектілері. Бұл топтарға аз ғана халықтың арасында таралған, жойылып кету қаупі төнген, Араб әлемінен оқшауланған диалектілер кірістірілмейді. Араб тілінің нұсқаларының бір-бірінен және классикалық «Құран тілінің» жалғасы боп табылатын қазіргі әдеби тілден біршама айырмашылықтары бар, тіпті әр түрлі диалектіде сөйлейтін адамдар арасында өзара түсініспеушілік туындауы мүмкін.

Көптеген ғалымдар қабылдаған дәстүрлі сыныптауға *(классификация)* сәйкес, араб диалектілері бес топқа бөлінеді:

* Арабия диалектілері тобы
* Месопотамия диалектілері тобы
* Сирия-Палестина диалектілері тобы
* Мысыр диалектілері тобы
* Мағриб диалектілері тобы

Араб әлемінен оқшау орналасқан жерлерде таралған араб тілінің нұсқалары бұл топтарға кірістірілмейді (мысалға: Кипр марониттерінің тілі немесе Орта Азия арабтарының диалектілері).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kees Versteegh, 2014 (2), p. 189
2. ↑  Z. M. Hassan, B. Heselwood, 2011, p. 195

Әдебиет
-------

* *Kees Versteegh* The Arabic Language — 2-ші, түзетілген. —  Edinburgh University Press, 2014 (2). — 431 p. — ISBN 9780748645299.
* *Zeki Majeed Hassan, Barry Heselwood* Instrumental Studies in Arabic Phonetics —  John Benjamins Publishing, 2011. — 365 p. — (Current Issues in Linguistic Theory). — ISBN 9789027283221.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАраб тілі · العربية |
| --- |
|  |
| Жалпы мағлұмат | 
Араб тілі • Араб әдебиеті • Араб мәдениеті | Arabic script |
|  |
| Әліппесі және сандары | 
Араб жазуы • Араб сандары • Харакат • Күн және ай әріптері |
|  |
| Әріптері | 
Әлиф • Бә • Тә • Сә • Жим • Хә • Ха • Дәл • Зәл • Ра • Зәйн • Син • Шин • Сад • Дад • Та • За • Айн • Ғайн • Фә • Қаф • Кәф • Ләм • Мим • Нұн • Уәу • Һә • Йә |
|  |
| Дәуірлері | 
Көне солтүстік Арабия тілдері • Көне араб тілі  • Классикалық араб тілі  • Араб әдеби тілі |
|  |
| Диалектілері | 
Арабия  • Мысыр  • Месопотамия  • Мағриб  • Сирия-Палестина  • Орта Азия |
|  |
| Лингвистика | 
Иғраб • Араб тілі грамматикасы • Араб-қазақ транскрипциясы |

 |
**Телюк Петр Захарович** 1925 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Сергеев (қазіргі Шал ақын) ауданы Кривощеково селосында туған. Еңбек жолын 1941 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Октябрь ауданындағы «Новый труд» ұжымшарында бастаған. 1942 жылы Ақмола­-Қарталы теміржолын салуға қатысқан. 1943 жылы Кеңес Әскері қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысушы, жараланған. 1944 жылдан партия, Кеңес және комсомол ұйымдарында қызмет атқарған. 1969-­1975 жылдары Бескөл аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1975 жылдан Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі болған.
1973 жылы 10 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Петр Захарович Телюкке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Сонымен қатар екінші рет Ленин орденімен, екі «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.

Дереккөздер
-----------

1. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009
Асуан бөгеті (ғарыштан түсірілген сурет
**Асуан бөгеті** — Мысырда Ніл өзенінде Асуан қаласының маңында орналасқан бөгет. Ескі Асуан плотинасы 1898 – 1902 жылдарда салынып, 1908 – 12, 1929 – 33 және 1960 жылдары қайта жаңғартылған. Оның ұзындығы 2 км, биіктігі 54 м, ені 8 м шамасында болды. Су қоймасының көлемі 5,5 млрд куб метр. 1960 жылы ескі Асуан плотинасы қатарынан қуаты 350 Мвт (2,7 млрд квт:сағ) СЭС іске қосылды.жаңа, ең биік Асуан плотинасы ескі Асуан плотинасының оңтүстігінде 6 км жерде орналасқан. Ұзындығы 5 км, биіктігі 111 м, ені табаны бойынша 1 км, ал судан көтеріліп тұрған жалы бойынша 40 м. Су қоймасының көлемі 130 млрд куб метр шамасында. Оң жағасында су өтетін канал бар. каналдың плотина осін қиып өтетін жерінде 6 туннель жасалған. СЭС-тің барлық 12 агрегатының ең жоғарғы қуаты 2,1 Гвт, жылына 10 млрд квт: сағаттан артық энергия береді. Энергияның жалпы ұзындығы 2500 км жоғары вольтты линия арқылы Каир, Александрия және басқа да БАБ орталық қалаларына беріледі.[1] Гидроэнергетикалық комплекс (плотина, СЭС және ток жүргізу линиялары) құрылысы 1960 жылы басталды. 1958 жылдың 27 желтоқсанындағы және 1960 жылғы 27 тамыздағы келісімге сәйкес КСРО финанс және техника, сондай-ақ маман кадрлар жағынан көмек көрсетті. Құрылыс жұмысына кеңес алып экскаваторлар мен бульдозерлер, көтергіш крандар мен автокрандар, автомобильдер және басқа да техника түрлері берілді. Ұлт мамандарын даярлау мақсатында Совет Одағының тікелей жәрдемімен Асуан қаласында арнаулы оқу орталығы ашылды.

* 
* 


1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD. ISBN 9965-893-38-1
**Темеш Садуақасов** (1926 ж. т), кен инженері,қоғам қайраткері. Ұлытаудың түлегі. Қазақ кен-металлургия институтын тау -кен инженері мамаңдығы бойынша (1949) бітірген. 1949-1985 ж.Қ.И.Сәтбаев атынд. Жезқазған кен-металлургия комбинатында тау - кен мастері , шахтаның бас инженері ,Шахта басқармасының бастығы, Жезқазған қалалық партия комитетінің хатшысы, Оңтүстік Қазақстан өлкелік партия комитетінің бөлім бастығы ,Қазақстан КПОК - нің ауыр өнеркәсіп бөлімі бастығының орынбасары, бөлім бастығы,Павлодар обл. атқару комитетінің төрағасы, Қазақ КСР Түсті металлургия министрінің орынбасары.6 -8 -шақырылған Қаз К С Р Жоғ. Кеңесінің депутаты. Қазақстан КП 12-14-съездерінде Орталық Комитетке мүше болып сайланды. 3 мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Адженция Национале Стампа Ассачата** (Agenzia Nazionale Stampa Associata ANSA) - ақпарат агенттігі. 1945 жылы 13 қаңтарында итальян газет-журнал баспаларының кооперативтік бастамасымен негізі қаланды. Римде орналасқан. Жазылушыларға ішкі және халықаралық ақпарат таратады.. 

Италияда АФП, ЮПИ және Рейтер агенттіктерінің ақпараттарын таратуға толық құқығы бар. 65 шетел ақпарат агенттіктерімен ақпарат алмасады. Италиядағы және шетелдегі 960 клиенттеріне қызмет көрсетеді. Италияда АНСА-ның ақпаратын 82 газет, 52 радио және теледидар станциялары, 18 агенттік және 479 абонент пайдаланады. Шетелдік 94 газетке, 15 радио және телекомпанияларға, 45 агенттік пен 175 басқа да абоненттерге итальян, испан, француз және ағылшын тілдерінде күнделікті ақпарат береді. Күнделікті арнайы бюллетеньдер шығарады және де елдің ішіндегі оқиғаларға шолу жасап, әдебиет, ғылым, техника, білім беру, автомобиль, сән салаларына байланысты материалдар жариялайды. 

Судағы кемелерге радиотелеграф арқылы халықаралық сипаттағы хабар береді. Жеке фотоқызметі күніне 60-70 сурет таратады. Көптеген елдердің фотоақпарат және фотоқызмет агенттіктерімен фотоқызмет алмастырады. Күніне 600 мың сөз ақпарат таратады. Ішкі саяси ақпараттың жалпы көлемі 53%, халықаралық 30%, спорттық 10%, ал мәдениет саласындағы ақпарат 7%-ы кұрайды. АНСА Ассамблеясы жылына бір рет шақырылып, АНСА президенті мен Әкімшілігі кеңесін сайлау жүргізіледі. АНСА штатын шетелдегі тілшілер мен техникалық қызметкерлерді қоса есептегенде 830 адам кұрайды. Агенттік пен онын 18 бөлімшесінде 367 журналист, шетелде 52 тілшісі, ал Италияда және жергілікті жерде 54 тілшісі қызмет атқарады. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше. Via della Dataria 94, 00187 Rome; Tel: (6)6774310; Telex: 610242; Fax: (6) 6782408.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Гименомицеттер** - жынысты көбеюдің нәтижесінде түзілетін споралары жемістік денесінің гимений қабатында ашық түзілетін саңырауқұлақтар тобы. Гименомицеттер бір жасушасында екі ядросы бар жіпшумағынан түзілетін жемістік денелері қалпақшадан, діңгектен тұрады. Барлық климаттық белдеулерде тараған, 12 мыңға жуық түрі бар. Сапротрофтар, микролизтүзушілер жəне өсімдік паразиттері түрінде өседі. Тайтұяқ тәрізді (дің саңырауқұлағы), қаспақ тәрізді (үй саңырауқұлағы) болады. Гимений жетілетін орны гименофор қалпақшасының астында тақта, дің саңырауқұлағының төменгі бетінде түтік тәрізді, қаспақ тəрізділерінің бетінде қыртысты, қатпарлы болады. Гимений қабаты базидия (бір клеткалы), оның төбесінде əрқайсысы аяқшада (стеригма) жетілген 4 базидиоспоралардан, жалған парафизалардан бедеу жасушалар жəне ірі жасушалар цистидтерден тұрады. Оның астында майда жасушалардан тұратын субгинемий қабаты болады. Тақта тәрізді гименефордың екі бетінде де гимений қабаты бар; субгинемийден ішке қарай бос шумақталған жіпшелермен тұратын трама болады. Гименомицеттерге саңырауқұлақ деген ұғымның негізін қалыптастыратын қақпақшалы діңгекті, тұяқ, қаспақ тəрізділері жатады. Жеуге жарайтындары да бар. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.
**Ади ибн Зайд** (?-590). Ади инб Зайд (عدي بن زيد) ибн Хамад ибн Аййуб. Хираның христиан әл-Ғибад тайпасынан. Ади Хирада туылып, балалық шағы да осында өткен. Араб, парсы тілдерін меңгерген. Адидің отбасы әл-Муназара патшалығына жақын жерде өмір сүрген. Осы себепті атасы, әкесі, өзі, ұлы сарайда парсыларға қызмет атқарған. Адидің атасы Хаммад осы отбасының алғаш жазуды білген адамы. Хаммад сарай жазушысы, ал әкесі Зайд парсы патшасының сарайында қызметте болды. Әкесінің жолын қуған Ади де сарайда Һәрмаз 4-ке қызмет еткен.[1]. 579 жылы парсы патшасы Ану Шеруан Адиді Константинопольға елші етіп жібереді. Қайтар жолында Дамаскіні зиярат етеді.
Әбу Қәбус Нұғман ІІІ Адидің арабтарға емес парсыларға көп қызмет етеді деп ренжілу болатын. Әл-Муназараға емес парсыларға қызмет етттің деген айыппен абақтыға жауып, шамамен 604 жылы түрмеде өтіреді. Адидің өлтірілуімен парсы мен әл-Муназара арасында шайқас басталады. Нәтижесінде әл-Муназара патшалығы құлайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әл-Мунжид фил ағлам. Дар әл-Машриқ баспасы. Бейрут. 2003. 372 бет.
**Асхат Қыдырбаев** [1] – Шығыс өңірінен шыққан жан-жақты спортшы. Ол - спорттың самбо, дзюдо, қазақша күрес түрлері бойынша спорт шебері. 
Асхат туған өлкесі – Семейдің құрама командасы сапында он бір мәрте жарысқа қатысып, үнемі жеңіске жетіп, ел құрметіне бөленген күрескер. Ол Шығыс Қазақстан облысындағы КСРО-ның үш дүркін чемпионының да жауырынын жер иіскеткен күрескер. 
Асхаттың атасы Қыдырбай Қаракерей ішінде Жанайдан. Әйгілі Тана мырзамен аталас. 1920 жылдары, Кеңес өкіметі орнаған кезде ауыл мұғалімі атанған Қыдырбай шәкірттерге білім берумен қатар, спортқа да икемі болса керек. Ол ауыл арасында өтіп тұратын небір күрестерге түсіп, балуан атанса, бір жағынан тақымы мықты көкпаршы да болыпты. Сол жылдары білім берудің үздігі атанған Асхат ≪Еңбек Қызыл Ту≫ орденінің иегері болған, ал әкесі Марат болса – оташы дәрігер еді. Шешесі Кәмаш та білікті дәрігер ретінде ауданға еңбегі сіңген маман.
1983 жылы аудан орталығындағы балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің күрес бөліміне тіркеледі.
1984 жылы Семей қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы облыстық біріншілікке қатысты. Алтыншы сыныпта оқи жүріп, 39 келі салмақ дәрежесінде жарысқа түскен ол сол жолы өз салмағы бойынша жеңімпаз атанды.
Асхат қатарынан төрт рет жасөспірімдер арасындағы біріншілікте Қазақстан чемпионы атанды. 
1985 жылы Арқалық қаласында, 1986 жылы Кентау қаласында өтіп, Ресей Федерациясы, Әзірбайжан, Қырғызстан, Қазақстан, құрама командалары қатысқан үлкен турнирде мерейі үстем болып, І орынды иеленсе, 1987 жылы Қазақстан құрама командасының құрамында Ташкент қаласында өткен Орта Азия біріншілігіне қатысып, КСРО чемпионы, тәжік балуаны Т.Кәримовтан ұтылып, күміс жүлдегер болды. 
1987 жылы жазда Ресейдің Рязань қаласында самбо күресінен өткен жасөспірімдер арасындағы тоғызыншы бүкілодақтық турнирде (небәрі 16 жасында) Қазақстан құрама командасының сапында белдесуге шығып, қатарынан жеті балуанды жер қаптырып, жүлделі І орынды иеленеді.
1988 жылы орта мектепті бітірген ол Алматыдағы дене тәрбиесі институтына түседі.
1989 жылы Мәскеуде өткен одақтық ≪Еңбек резервтері≫ біріншілігінде жүлделі ІІ орынды жеңіп алды.
2000-2001 жылдары Семей мен Павлодар қалаларында өткен біріншілікке Семей қаласының атынан қатынасып, үнемі жүлделі бірінші орынды иемденіп отырды. Сол жолы Кеңестер Одағының үш дүркін чемпионы атанған павлодарлық балуан Баптомистің жауырынын жер иіскетті. Сонда жамбылдық Асқар Жақитов та Асхаттан жеңіліп, екінші орынға сырғыған болатын. 
2005 жылы Риддер қаласында өткен жарыста түйе балуан атағын жеңіп алса, келесі жылы Қазақстанның екі дүркін түйе балуаны М.Оразбеков атындағы жүлде үшін болған республикалық жарыста ≪Түйе балуан≫ атағын жеңіп алып, абсолюттік чемпион атанады. 
Оның мұндай жеңіске жетуіне аға жаттықтырушысы Серік Тоқтарғазиннің де қосқан үлесі мол еді.
Асхат Қыдырбаев өзінің мол тәжірибесіне сүйене отырып, жастардың бойына салауатты өмір салтын қалыптастыру жолында аянбай еңбек етіп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Шығыс Қазақстан облыстық «Дидар» газеті, №87, 31 шілде, 2014ж.
**Адженция Джорналистика Италия** (АДЖИ) (Agenzia Giornalistika Italia AGI) - АНСА-дан кейінгі ipi агенттіктердің бірі. 1950 жылы негізі қаланды. Римде орналасқан.. 

Мемлекеттік ЭНИ (Көмірсутегімен айналысатын Ұлттық бірлестік) компаниясымен тығыз байланыста. 400 жазылушыға ішкі және халықаралық ақпарат береді. ИТАРТАСС-пен және шетелдік негізгі ақпарат агенттіктерімен ақпарат алмастырады. Күніне 600-дей хабар таратады. Жеке фотоқызметі бар. Олардың орталығы Римде және Миланда орналасқан. Мемлекеттік облыстық орталықтарында 19 бөлімшесі бар. Шетелде тілшілер пункті жоқ. Via Nomentana 92, 00161 Rome; Tel: (6) 84361; Telex: 610512; Fax: (6) 841072.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Аджикабул көлі** (әз. *Hacıqabul*) — Әзірбайжандағы Аджикабул ауданы мен Ширван қаласының аумағында орналасқан көл.
Бакуден оңтүстік-батысқа қарай 120 км жерде, Кура өзенінің төменгі ағысының сол жағалауында орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Аджикабул - Әзірбайжан Республикасындағы Кура-Аракс ойпатында орналасқан үлкен көл. Көл белгілі бір геологиялық кезеңде Каспий теңізінің табиғи тартылуынан пайда болған. Көлдің ені-3 км, ал максималды ұзындығы - 6 км. және өте терең емес, тереңдігі 5 м-ге жетеді. Жалпы ауданы шамамен 1668 га құрайды. Көл арнайы канал арқылы Кура өзенінің суларымен қоректенеді. Судың орташа температурасы 5°- тан 28,5° - қа дейін, судың мөлдірлігі 0,06-2,5 м аралығында.
Кура өзенінің көктемгі тасқыны көл ауданындағы суды көбейтеді. Қыста қатпайды. Бұл қоныс аударатын құстардың қыстайтын орны ретінде үлкен маңызға ие.

Аджикабул көлінің атауы туралы көптеген пікірталастар бар. Көлге Меккеге қажылық жасаған қажылардың бірінің аты берілген болуы мүмкін. Басқа нұсқа бойынша, атаудың түбірі түріктің «аджи» сөзінен шыққан, ол «ащы» дегенді білдіреді. Ауданда ұқсас атауы бар көлдер өте көп кездеседі.

Айналасында қамыстар өскен. Ашық кеңістіктерде шабындықтар бар, ол жерлерден жылыған суға түсуге немесе балық аулауға болады. Табиғи көрікті жерлердің ішінен Харам тауы тамаша көрініс алаңы болып табылады. Бұл сонымен қатар тарихи ескерткіш, өйткені одан циклопиялық тастардың үйінділері табылған. Олардың кейбіреулері ежелгі петроглифтермен безендірілген.

Өсімдіктері мен жануарлары
--------------------------

Су өсімдіктерінен қоға, тростник, қамыс, сарғалдақ, мүйізжапырақ кездеседі. 
Көлдің кәсіпшілік балықтарынан сазан, жайын, шортан, көксерке, ақ амур тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 16 шілденің 2021 жылы. Аджикабул (озеро)
2. ↑   Озеро Гаджикабул
3. ↑   Аджикабул (озеро)
4. ↑   Озеро Гаджикабул описание и фото. Азербайджан:
5. ↑   Озера Азербайджана
Гимбап
**Гимбап** немесе **Кимбап** - корей асханасының аса танымал тағамдарының бірі, буланған ақ күріштен (бап) және көптеген басқа ингридиенттер қосылып "гимға (кептірілген балдыр) оралады, мәзір дастарханға жылы күйінде бір тістейтіндей үзім болып ұсынылады.

Гимбапты данмуджи немесе кимчимен қосып береді, көбіне табиғатқа серуенге шыққанда, таза ауада немесе кішігірім таңғы асқа жейді. Жапониялық күрішпен жасалатын сушидын көптеген түрінің бірі - макизушиға ұқсайды, бірақ өзгеше келген. Гимбап компоненттерінің ішіне ең бастысы күріш, ет және тағы да басқа аққуызға толы ингридиенттер көкөністер: тұздалған, қуырылған және жас көкөністер кіреді. Дәстүрлі Гимбап аздап тұздалып күнжіт майымен қуырылып, балық,танқышаян еті, жұмыртқа және/немесе сиыр етінің қабырғасы сияқты танымал ақуыз қоспаларымен жасалынады. Көкөністері көбіне қияр, саумалдық, сәбіз және данмуджи (ашытылған тұрып) қосылады. Содан соң Гимбап оралып, айтылғандай бөлшектеліп данмуджимен беріледі.
**Гильермо Стабиле** (ис. *Guillermo Carlos Stábile*; 17 қаңтар 1905, Буэнос-Айрес — 27 желтоқсан 1966 жыл) — аргентиналық футболшы және бапкер. Футболдан 1930 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері әрі сұрмергені (8 гол соққан).

Өмірбаяны
---------

1930 жылы алғашқы әлем чемпионатында 4 матчқа қатысып, сегіз гол соқты да, біріншіліктің үздік мергені атанды. Ол алғашқы турдағы Франциямен ойынға шыққан жоқ. Егер құрамадағы әріптесі Роберто Черро жарақат алмағанда қалған ойындарға да қатысуы екіталай еді. 

Футболшылық карьерасының көп бөлігін "Уракан" клубында өткізді. Он жылдай ойнап, Италияға келді. Кейін, 1936 жылы Францияның "Ред Стар" кбулына ауысты да, 1939 жылы 34 жасында карьерасын аяқтап, бапкерлікті бастады. Аргентина құрамасын өте ұзақ уқаыт, 21 жыл бойы жаттықтырды. Құрама сапында бапкер ретінде 100-дан аса ойын өткізген сегіз бапкердің бірі.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

* 1930 жылғы әлем чемпионатының сұрмергені: 1930
* 1930 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1930

### Бапкер ретінде

* Оңтүстік Америка чемпионы: 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Футболшы жайлы Internet Movie Database сайтында
**Бізтұмсық балшықшы** ( Recurvirosta avocetta ) - балшықшылардың ең ірілерінің бірі (биіктігі - 46 см шамасында, 300 г-ға жуық). Басында, мойнының сыртқы жағында, қанатында қара таңбасы бар, ұзын, қара, жоғары қарай имек бізтұмсықты, қардай аппақ әдемі құс. Құстың атауы да соған негізделген. Негізгі қорегі - шаянтәріздестер және су бунақденелілерінің дернәсілдері. Таяз суға басын түбіне дейін батырып, жан-жағына қозғап, тұмсығына іліккендердің барлығын соқыр тәуекелмен жинақтау арқылы қоректенеді. Дегенмен өзендік үйректер тәрізді денесін жоғарғы бөлігін суда ұстап, қорегін одан шығарып, судың терең қабатынан да қорегін табады. Бүкіл Еуразияның тұзды дала көлдерінің жайдақ жағасын кездейсоқ мекендейді. Бізтұмсық балшықшы қолайлы жағдайда - өсімдікке тапшы немесе өсімдігі жоқ жазықтықтағы тұзды және тұздылау суқоймалары болған кезде бүкіл Қазақстанда ұялайды. Алайда олардың саны барлық жерде аз. Қауымшыл құс, шағын шоғырлар түзіп, ұялайды. Ұялаудан тыс кезеңде де топтасып жүреді. Ұяларын жерге, таяз шұқырға орналастырады. Дегенмен, егер ызар (грунт) ылғалды немесе батпақты болса, онда ұяны құрылыс материалымен кейде 20 сантиметрге дейін ызар бетінен жоғары көтереді. Салындыда сирек секпілді сары 3-5, көбінесе 4 жұмыртқа болады. Ересек құстар ұясы мен балапандарын жан аямай қорғайды. Бізтұмсық балшықшылар балапандары қанатына көтерілген кезде топ түзіп, үлкенірек суқоймаларға, сондай-ақ өздері қыстайтын жаққа - Каспийдің оңтүстігіне жылыстайды. Қазақстанда наурыздан қыркүйекке дейін кездеседі.

Дереккөздер
-----------

"Құстар" (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
**Жеті Өгіз** (қыр. *Жети-Өгүз*) — Қырғызстандағы Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауында, Қарақол қаласынан батысқа қарай 28 км жерде орналасқан көркем тау шатқалы.

Сипаттамасы
-----------

Жеті Өгіз шатқалы Қарақол қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде оңтүстіктен Ыстықкөлді қоршап жатқан Теріскей Алатау жотасының солтүстік беткейіндегі аттас өзеннің алқабында орналасқан. Шатқалдың ұзындығы - 37 шақырымды құрайды. Ол қалың өсімдіктермен жабылған және «Жеті өгіз» қызыл жартастардың монументалды жотасынан осындай ерекше атау алды. Бұл жартастардың кереметтігі соншалықты, тіпті, олар 1968 жылы шығарылған кеңестік пошта маркаларында бейнеленген болатын. 2200 м биіктікте, жотаға жақын жерде емдік геотермалдық бұлақтарымен әйгілі Жеті Өгіз шипажайы бар. Тағы бір көрнекті жартас - әйгілі Жараланған жүрек жартасы, ғашықтардың нағыз зиярат орны.

Тағы қараңыз
------------

* Ыстықкөл

Сілтеме
-------

* Жеті Өгіз шатқалы.
* Жеті Өгіз // Ыстықкөл және Теріскей Алатауы жотасы — Жолбасшы.
* Жеті Өгіз жартастары туралы аңыздар.
**Ергежейлі қалталы ұшар** (лат. *Petaurus breviceps*) – қалталылар отряды, қалталы ұшарлар тұқымдасындағы кішкентай жануар.

Артқы және алдыңғы аяқтарының арасында созылатын тері жарғағы болады, ол қанат рөлін атқарып ұшуға мүмкіндік береді. Әр аяғында бес саусақтан болады. Ергежейлі қалталы ұшардың дене тұрқы-15-21 см. Салмағы - 90 - 150 грамм аралығында. Құйрығының ұзындығы денесімен бірдей болады. Ергежейлі қалталы ушардың кішкентайлыеы мен сүйкімділігі сонша, оны қалтаға салып жүруге де болады.

Жұмсақ әрі қалың жүнінің түсі көкшіл-сұр, қарынында қара және сарғылтым дақтары болады. Бетінде қоңыр жолақтары бар. Бет-пішіні аздап үшкірлеу келген. Құлағы - үлкен және қозғалып тұрады. Шекесінде, кеудесінде және құрсағының төменгі жағында иіс шығаратын безі бар. Ұрғашысында ұзындығы 12,5 мм болатын қалтасы болады. Қалтасы құрсағының орта тұсында орналасқан. Құйрығы - ұзын да үлпілдек, башпайлары - жіңішке, тырнақтары - ұзын, көздері - үлкен.

АҚШ-тың өзге де жергілікті жануарлары тәрізді «тәттіқұмар» ұшарға да жойылып кету қаупі төнген жоқ. Ойнақы да сүйкімді және адамды жатырқамайтын «тәттіқұмар» ұшарды жұрт қолда жиі асырайды. Бұл жануардың «тәттіқұмар поссум» немесе «тәттіқұмар ұшар» аталу себебі: біріншіден ол тәтті тағамдарды ұнатады, екіншіден әуеде қалықтап ұша алады.

Бір-бірімен алуан түрлі дыбыстар шығарып хабарласады. «Тәттіқұмар» ұшар - АҚШ-та көпшілік ықыласына бөленген үй жануары. Өйткені ол - ақылды, ойнақы, әр нәрсеге қызыққыш және өте сүйкімді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Salas, L. Dickman, C. Helgen, K. Winter, J. Ellis, M. Denny, M. Woinarski, J. Lunney, D. Oakwood, M. Menkhorst, P. & Strahan, R. (2008). *Petaurus breviceps*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 28 желтоқсан 2008. Database entry includes justification for why this species is of least concern
2. ↑  Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер". ISBN 978-9965-26-546-4
**Орал алды дөңдігі** - Каспий маңы ойпатының шығысында орналасып, Орал тауы мен Мұғалжарға дейін созылып жатыр. Оңтүстігінде Үстіртпен шектеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымы жағынан Каспий маңы синеклизасының шығыс жағын қамтиды, мұнда тұз тектоникасының белгілері жиі ұшырасады. Дөңдік өзінің беткі жазықтығында мезозойдың құмтастарынан, саздарынан және әксаздарынан құралған.

Жер бедері
----------

Жер бедері жағынан төбелі-жонды денудациялық жазық болып табылады, солтүстік, батыс және оңтүстік бағыттарда күрт төмендейді, сондықтан да дөңдік (плато) деп аталады. Жайық, Қобда, Елек өзендерінің сол жақ салаларымен, ал оңтүстігінде Ойыл, Сағыз, Жем өзендерімен және олардың салаларымен тілімделген. Суайырықтың абсолюттік биіктігі дөңдіктің солтүстік-шығысындағы 350-300 м көрсеткіштен батысы мен оңтүстік-батысында 100-80 м көрсеткішке дейін бірте-бірте жайпақтала төмендейді. Ембі көтерілімі деп аталатын дөңдіктің оңтүстік бөлігі жыралармен кертпештене тілімденіп, ойпатты айқын шекара түрінде даралайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Біздің қамқорлығымызда**— "Қазақтелефильм" студиясының 3 бөлімді, орыс тіліндегі, ақ-қара түсті деректі фильмі (1968).

Фильм Әскери Қызыл Ту орденді "Киров" крейсерін қазақстандықтардың қамқорлығына алғанына 30 жыл толу құрметіне арналған. Кадрда осы кезең аралығындағы оқиғалар, әскери хроникалар, соғыс жылдарында Қазақстанның Ленинградқа көмегі турасындағы дәйектер, 1943 жылы крейсерге келген 50 ерікті комсомол мүшелерінің тағдыры көрсетіледі. Олардың арасында Мұқас Мадиев, Темірхан Сапаров, Досжан Бәйішев, Михаил Рыбаков және басқалар көрсетіледі. 

Режиссеры — А. Нұғыманов, операторы — Ю. Монашев.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57
**Никанова Светлана Ивановна** — 1959 жылы Целиноград қаласында туған. С.М.Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1982).

1982-1994 жылдар арасында "Қайнар" баспасында жұмыс істеп, "Табиғат" редакциясында, "Прогресс" творчестволық тобында редактор, аға редактор, ал 1950 жылдан — сыртқы экономикалық байланыстар, жоспарлау және уйлестіру бөлімін басқарған. Негізінен баспа өнімдерін орталық көрмелерге қатыстырып, сыртқы экономикалық байланыстарды орнату, жарнамалау жұмыстарымен айналысты.

```
Сондай-ақ С.Никанова жұртшылық сұранысына ие болған "Ветеринарлық тазалық", "Шығыстың тәтті тағамдары", "Сирек кездесетін өсімдіктер" т.б. атты кітаптарды дайындап, шығаруға қатысты.
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Орал губерниясы** — 1920-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 жылдан бастап — Қазақ) АСКР әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы — Орал қаласы.

Губерния 1920 жылы 12 қазанда Орал облысынан құрылды. Бастапқыда уездерге бөлінді:

* Гурьев уезі. Орталығы — Гурьев қаласы
* Жымпиты уезі. Орталығы — Жымпиты қаласы
* Елек уезі. Орталығы — Елек қаласы
* Қалмақ уезі. Орталығы — Қалмақ қаласы
* Ойыл уезі. Орталығы — Ойыл қаласы
* Орал уезі. Орталығы — Орал қаласы.

1921 жылы 19 қарашада Ойыл уезі Ақтөбе губерниясына берілді.

1923 жылы 23 шілдеде Қалмақ уезі жойылды.

1925 жылы 6 маусымда Орал губерниясы Бөкей губерниясына қосылды. Оның аумағында орталығы Орда қаласы болатын Бөкей уезі құрылды (қысқа уақыт ішінде уез Нариман, ал Орда қаласы Нариман деп аталды).

1926 жылы Елек уезінің бір бөлігі Орынбор губерниясына өтті, ал 1927 жылы 5 наурызда Елек уезі таратылды.

1927 жылы 17 қаңтарда Жымпиты уезі таратылды.

1928 жылы 17 қаңтарда губерния таратылды. Оның аумағы Гурьев және Орал округтары арасында бөлінді.

1926 жылғы санақ бойынша губернияда 638,0 мың адам тұрды. Соның ішінде қазақтар — 73,3%; орыстар — 20,0%; украиндар — 4,0%; татарлар — 1,9% болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2. Образование КазАССР — bibliotekar.kz - Қазақ кітапханасы. Тексерілді, 3 қазан 2020.
Миногалар миксиндерге қарағанда паразиттік тіршілік етуге аз бейімделген. Ұрықтанған жұмыртқалардан, ересек миногаларға ұқсамай-тын құмқазғыш деп аталатын личинка шығады. Личинканың тұтасып жатқан жүзгіш қанаттары болады. Олардың арқасы-нан құрсақ бөліміне қарай қанаты бар екендігі байқалады. Ар-наулы тыныс түтігі жоқ.

Желбезек қапшықшалары жұтқыншақ ішіне ашылады. Жұтқыншағының құрсақ жағындағы бөлімінде безді түктермен қапталған ойысы бар, бұл ланцетниктегі эндостильдің қызметін атқарады. Бауырында өті болады, көзі терісінің астына жасырынған. Миы басқа органдарымен салыстырғанда үлкенірек деуге болады. Құмқазғыш кейбір белгілерінін, болуына қарағанда (эндостильдің болуы), тіршілік ету тәсілдері жағынан да жалпы алғанда ланцетниктерге ұқсайды. Құм-қазғыштар көпшілік уақытта топырақты қазып, сонын, ішінде жатады. Олар әдетте ересек миногаларға 2—5 жылдың ішінде айналады.
Бұл отряд бір тұқымдастан (реіготуzопісіае) және жеті туыстан құралады. Миногалар — барлық суларда тіршілік ететін-космополиттер.

Теңіз миногасы
--------------

Теңіз миногасының (реtгоmуzоп maчiпиs) ұзындығы 50— 100 см. Бұлар Атлантика мүхитының теңіздерінде кездеседі. Теңізде тіршілік етеді, ал уылдырық шашу кезінде өзенге шығады. Олар теңіздің түрлі тереңдіктерінде тіршілік етеді, кейде олар-ды 500 м терендіктен де кездестіруге болады. Көпшілігінде балықтармен және су түбіндегі омыртқасыздармен қоректенеді. Теңіз миногалары уылдырығын көктемде шашады. Уылдырықтарын су түбін қазып, шұңқыр жасап салады. Кәсіптік маңызы аз. Өкілдері: Каспий (саsріотуzоп wаgпегі) және өзен (Іатреіга fһvіаtіlіs ) миногалары болып саналады. Каспий миногасы Каспий теңізінде тіршілік етеді де, уылдырық шашу үшін сен-тябрьден бастап желтоқсан айына дейін Еділ, Жайық, Кура, Терек өзендеріне шығады. Теңізден өзенге шыру кезінде үйір-үйір болып, өзен ағысына қарсы жоғары қарай, бірнеше жүз километр өрістеп көтеріледі. Уылдырық шашуы наурыз айында басталып, маусым айында аяқталады. Уылдырықтарын су түбіндегі топырақтан жасалған арнаулы шұңқырларға салады. Уылдырық шашуға шыққан миногалар қоректенбейді, ал уылдырық шашып болған соқ олардың барлығы қырылып қалады. Каспий миногасы-ның кәсіптік маңызы үлкен.

Өзен миногасы
-------------

Өзен миногасының (Іаmреtга flиvіаtіlis) денесінің ұзындығы 40 см-дей болады. Бұлар Еуропа мен Азияның солтүстігінде жә-не Солтүстік Америка теңіздерінде кездеседі. Уылдырығын өзенге барып шашады. Олардың уылдырық шашу кезіндегі пайда болған тобы май айында теңізден шығып, Нева езеніне маусым айына дейін келіп жетеді, маусым айының аяғында уылдырық шашады. Уылдырық шашуға келе жатқан миногалар қоректенбейді, сондықтан олардың ішектері шөжіп кетеді. Көктемгі уылдырық шашу процесінен басқа, күзде де уылдырық шашу процесі байқалады. Бұл жағдайда миногалар өзенде қыстап шығады да, келесі жазда уылдырығын шашады. Өзен миногаларыньщ Каспий миногасына карағанда кәсіптік маңызы аз.

Бұлақ миногасы
--------------

Бұлақ миногасы (Іаmреtга рlапегі) ұзындығы 30 см-ге жуық, Еуропа өзендерін мекендейтін, ешуақытта теңізде кездеспейтін жануар. Уылдырығын май айында шашады, уылдырығын шашып болғасын қырылып қалады. Кәсіптік маңызы жоқ.
**Майлыби Қапанұлы Алдабергенов** (5.8.1947 ж.т. Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Көктерек ауылы) – химия ғылымының докторы (1992), профессор (1994). Ленинград (1970, қазіргі Санкт-Петербург) технология институтын бітірген. Алматы қаласындағы Химия ғылымдары институтында инженер, кіші, аға ғылыми қызметкер (1970–81), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі, химия мәселелері жөніндегі Білім ғылыми-өнеркәсіптік кешенінің директоры (1981–2003), ал 2003 жылдан ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Алдабергеновтың ғылыми жұмыстары көп компонентті жүйелерді зерттеу әдістемесін жасауға арналған. Алдабергенов – 200-ден астам ғылыми мақаланың, 5 кітап пен 10 авторлық куәлік және патенттің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ақназаров айыл аймағы** (қыр. *Акназаров айыл аймагы*) ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қызылоктябрь, Көктас, Мәдениет, Тасқұдық, Ұрмарал айылдары кіреді. Орталығы ― Қызылоктябрь айылы.

Халқы
-----

2009 жылы айыл аймағында 6058 адам тұрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Талас облысы Бақайата ауданы айыл аймақтары |
| --- |
|  |
| 

 Ақназаров •
 Ақтөбе •
 Бақайата •
 Баутерек •
 Кеңарал •
 Мыңбұлақ •
 Ора •
 Өзгеріс •
 Шадықан 
 |

 |
**Парадокс** - қарама-қайшылықты математикалық сөйлем. Яғни, егер бір математикалық сөйлем ақиқат болатын болса, осыдан оның терістеуінің де ақиқаттығы шығады, немесе , осы сөйлемнің терістеуінің ақиқаттығынан сөйлемнің өзінің де ақиқаттығы шығатын болса, осындай сөйлемдерді парадокс деп атаймыз. 1900 ж. бері қарай жиындар теориясында 3 үлкен парадокс пайда болды:

1. Рассел парадоксы (1903)
2. Кантордың парадоксы (1899)
3. Бурали –Форти парадоксы (1897):

Бұл парадокстер, әсіресе Расселдің парадоксы, сол кездегі математика әлемі мен логикада үлкен сілкініс әкелді. Математика тарихындағы үшінші реткі дағдарысты тударған еді. 1908 ж. Б.А.У. Расселдің типтер теориясы мен Е.Ф.Ф.Зермелоның(1871～1953) аксиомалық жиындар теориясы осы парадокстерді шешу үшін жасалған еді.
**Мурджия (Murjiah)**,-айтарлықтай күнә жасаған адамдарды соттауды кейінге қалдыру туралы ілімді қабылдаған алғашқы мұсылман секталарының бірі, өйткені мұсылман баласы өз дінін жоғалтты ма, жоғалтпады ма оны Алла ғана шешеді.[1]. Мұсылман қауымындағы алауыздық туындаған кезең, 7-8 ғасырларда дамыған секта. 

Ауыр күнәсі үшін айыпталғандарды қауымнан қууға және оларға қарсы Джихад жариялауға бағытталған хариджиттердің жауыққан сектасынан ерекшелігі – мурджиттер күнәлі адамдарды Алланың қолына тапсыру керек деп есептейді. 

Исламды уағыздаған бірде-бір адам дінсіз деп жариялануы мүмкін емес деп пайымдайды олар. Хариджиттер Омейядтар династиясына қарсы көтеріліске шыққан кезде мурджиттер мұсылман билігіне қарсы көтеріліске шығу қандай жағдай болмасын ақтауға келмейді деп жариялады. 
Мурджиттер сабырлы болды әрі Алланың сүйіспеншілігі мен рақымдылығын ауыздарынан тастамай жүрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Германиядағы шаруалар соғысы

Шаруалар соғысы
---------------

**Шаруалар соғысы** (1524 – 1526 жылдар) (Германияда), – бүкіл оңтүстік – батыс және Орта Германияны қамтыған неміс шаруаларының (қала тұрғындары жартысының қолдауымен) феодалдық қанаушылыққа қарсы ірі толқулары. 

Оңтүстік Шварцвальдта басталған шаруалар толқуы 1524 жылы маусымда ашық көтеріліске ұласты. 1525 жылы көктемде жоғары Швабия көтерілістің орталығына айналды, онда Бальтринген, Альгау т.б. ірі шаруалар отрядтары пайда болды. 1525 жылы наурыз айының басында Мемминген қаласында өткен шаруалар съезінде Жоғарғы Швабияның басты үш бөлімі *«тәңірі құқығы»* атты жалпы талап негізінде бірікті. Сонымен қатар ірі билеушілердің әскери және саяи одағы – Швабия одағы христиан бірлестігінің көсемдерін өз жағына тартып, 25 наурызда Ульм қаласында олармен бітім жасады. Бұл феодалдардың әскери күштерін толықтыруға жағдай туғызады, 4 сәуірде Швабия одағының әскерлері Г. Трухзес фон Вальдбургтің басшылығымен Жоғары Швабия одағының шаруаларына шабуыл жасап, оларға Лейцхейма маңында алғашқы соққы берді. Франконияда көтеріліс империя округінің ротенбург қаласында 1525 жылы наурыз айының аяғында басталды. Көтерілісшілер монастырьларды, қамалдарды, басып алып, күйретті, феодалдарды шаруаларға азық – түлік, қару – жарақ беруге «Он екі талапты» мойынадауға мәжбүр етті. 1525 жылы сәуір – мамыр айларының ортасында шаруалар көтерілісі шарықтау шегіне жетті. Бұл кезде шаруалар соғысына 100 мыңға жуық адам қатысты. Шаруалар соғысының тарихы феодализмге қарсы күрестің қозғаушы күші шаруалар және олардың одақтастары – қала плебейлері екендігін көрсетті. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Циммерман В. История крестьянской войны в Германиях.
**Байтулин Иса Омарұлы**(15.1. 1928 жылы туған, Түркістан облысы, Түркістан қаласы) – биолигия ғылылымының докторы (1979), профессор (1980), Қазақстан Ғылым Академиясынының академигі (1989), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1982).

ҚазМУ-ды (1952, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осы университетте аспирант, Ботаника бағының меңгерушісі, ассистент, аға оқытушы, биология факультінің деканы және кафедра меңгерушісі (1952–1975) болды. Қазақстан Ғылым Академияның Бас ботаника бағының директоры (1975–1983), Қазақстан Ғылым Академияның Биология бөлімінің академия-хатшысы (1988), Қазақстан Ғылым Академиясының вице-президенті (1990–1994), Ботаника (1983–1994, қазіргі Ботаника және фитоинтродукция) институтының директоры қызметтерін атқарды. 1995 жылдан осы институттың құрметті директоры. Дүниежүзілік 16-Ботаника конгрестің құрметті вице-президенті болып сайланған (АҚШ, 1999). 1977 ж. «Экоморфоз корневой системы растений в аридной зоне Казахстана» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері өсімдік анатомиясы мен физиологиясына арналған. Байтулин Қазақстанда ризология ғылымының негізін салды. Қазақстанның шөл, шөлейтті аймақтарындағы өсімдіктердің тамыр жүйесінің негізгі белгілерін зерттеді. Оның басшылығымен сырттан әкелінген өсімдіктерді Қазақстанда жерсіндірудің жүйелі-экологиялық тәсілі ұсынылды. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Корневая система растений аридной зоны Казахстана, А.-А. 1979;
* Строение и работа корневой системы растений, А.-А. 1987;
* Системный подход к сохранению и сбалансированному использованию биологического разнообразия, А. 1998;
* Основы ризологии, А. 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
Гуэль саябағы
**Гуэль саябағы** (ис. *Parque Güell*; кат. Parc Güell) — Барселона қаласының жоғарғы бөлігінде орналасқан, Антонио Гауди 1900-1914 жылдары салған әлемге әйгілі саябақ. Гуэль саябағы (Park Güell) пальма ағашы мен теннис алаңынан тұрады. Саябақ Барселона қаласының солтүстік бөлігінде орналасқан. 1900 жылы Гуэль есімді азамат жекеменшік кент салу мақсатымен 15 гектар жер сатып алады. Жоспар бойынша сатып алынған аумаққа 70 үй салынуы тиіс болады. Алайда жоба соңында салушы қаржысына тек екі ғана үй салу мүмкін болған. Жобаның мұндай қарқынмен белең алуына қала мен ауыл арасының алшақтығы кедергі жасаған. 

Кейіннен Гуэльдің мұрагері басқарма орындарына жерді сатып жібереді. Ал оның орнына кейіннен саябақ пайда болады. Салынған екі үйдің бірінде архитектор Гауди өзінің немере қарындасымен бірге тұрған. Ол мұнда өзінің әкесі мен марқұм болған қарындасының қызын қамқорлыққа алған. Бүгіндері үй мұражайға айналған. Ал екінші үйде Эусебио Гуэль өзінің жанұясымен бірге өмір сүрген.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Сілтемелер
----------

* Гуэль саябағы
* қызықты деректер
* Саябақ Мұрағатталған 20 наурыздың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------