**Таға** — көлік малының тұяғының тозбауы және табаны таймауы үшін тұяғына қағылатын темірдің жалпақ бөлігінен жасалған құрал. 

Таға аттың тұяғына лайықталып екі түрде жасалады - емшекті таға қыста, жалпақ таға жазда қағылады. Тағамен бізде негізінен атты тағалайды.
Қыстық таға тоңнан, мүздан таймайтындай бүршікті болып келеді.

Тағаның маңдайының қалыңдығы 7 мм, екі басының қалыңдықтары 5 мм болып келген. Ал тағаның доғаланып келген темірінің жалпақтығы - 1,5х1,7 см аралығында. Тағаның жалпы ұзындығы мен ені 9х9,2 см.

Мақсаты
-------

Жылқы қатты жерде жұмыс істеген кезде тұяқтың мүйізді бөліктері тез тозады. Тұяқ зақымдалған кезде, ат ауыр сезінеді, ақсап бастайды немесе ауру аяққа бас тартады. Соғу Тұяқтарды тозудан қорғауға және оларды қатты топыраққа травматикалық соққылардан қорғауға мүмкіндік береді. Қыста шыбықтармен жабдықталған аттар тұяқтың жерге жабысуын жақсартады және тайып кетуіне жол бермейді. Жылқының арнайы түрлері (ортопедиялық аттар) жылқының аяқ-қолдарының әртүрлі ауруларын емдеуде қолданылады. Ірі қара малға ортопедиялық аттар қажет.

Тарихы
------

Алғашқы құрылғылар шұлық немесе аяқ киім түрінде тоқылған, қамыс, тері, өсімдік талшықтары. Арқанның немесе белдіктің астындағы тұяқ королласының үстіне күшейтілді. Бұл аяқ киім нәзік болды, оларды арқанмен немесе белдіктермен нығайту дерматитке себеп болды. Жұмыс малы тұяқтарының плантациялық беттері шайырмен жабылған.

Римдіктер тұяқтың плантациялық бетін қорғау үшін металл плиталарды қолданды, көбінесе сопақша пішінді, ілмектері, доғалары, құлақтары немесе сақиналары бар, тұяқтағы тақтайшаны арқанмен немесе белбеумен нығайту үшін. Жылқыларға арналған мұндай жазбалар гиппосандалия, қашырлар үшін — мулосандалия, бұқалар үшін — бососандалия деп аталды.

Жылқыларды аттандыру әдісін алғаш рет галлдар шамамен б. з. д. IV–III ғасырларда қолданған.

Орта ғасырларда олар металл жылқыларды арнайы тырнақтармен — ухнальдармен бекітуді үйренді.

Таға құрылысы
-------------

Стандартты ат жұмсақ төмен көміртекті болаттан ерекшеленеді. Қазіргі заманғы аттар өте икемді және ыстық және суық күйде анвильге оңай сәйкес келеді. Жылқының орташа ені-шамамен 22 мм, қалыңдығы — 8 мм. жылқының үстіңгі, плантациялық, беті әрдайым тегіс, төменгі жағы тегіс немесе басқа профиль болуы мүмкін, мысалы, жартылай шеңберлі немесе көлбеу — контрбухтовка.

Аттың алдыңғы (Ілмек) бөлігінде әдетте жоғарыға бағытталған лапель бар-бұл аттың тұяққа берік бекітілуіне ықпал ететін металл жапырақшасы. Артқы тұяқтарға арналған аттар көбінесе оның алдыңғы үштен бірінде орналасқан екі лапельмен жабдықталған. Төменгі бетінің әрбір бұтақтарының таға тесілген болды гвоздевая жол — желобок, онда утапливаются басының подковных шеге. Қысқы троттерлерде тырнақ жолы әдетте жоқ. Тырнақ тесіктері жолда орналасқан, әдетте әр филиалда 4. Да өкше бөлігіндегі таға жиі бар оймалы тесігі вкручивания подковных шипов. Қазіргі заманғы аттардағы ілмек тәрізді шыбық (ұстау) сирек кездеседі.

Алдыңғы тұяқтарға арналған аттар дөңгелек пішінді, артқы тұяқтар үшін олар сәл ұзартылған, бұл алдыңғы және артқы тұяқтардың табиғи пішініне сәйкес келеді. Көптеген өндірушілердің аттарында оң және сол жақтардың айырмашылықтары бар, олар ат үстінде стигма арқылы белгіленеді: стигма сыртқы тармаққа қойылады. Бұл жағдайда аттың сыртқы тармағы ішкі жағынан сәл ұзағырақ және сәл иілген.

Тұяқтардың белгілі бір кемшіліктерін өтеуге немесе жылқының аяқ-қолдарының ауруларын емдеуге арналған арнайы аттар, соның ішінде ортопедиялық аттар әртүрлі, соның ішінде күтпеген формада болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
2. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 316-бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014. ISBN 978-601-7299-18-7