recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Атапасклер**  (өз атауы — дене, на-дене — адамдар) — үндіс тайпаларының бірлестігі. АҚШ-тың Нью-Мексика, Аризона штаттарын, Аляска мен Канаданы мекендейді. Жалпы саны — 220 мың адам (1992). 210 мыңы АҚШ-та тұрады. Тілі үлкен үш топқа бөлінеді. Кейбір зерттеушілер барлығын "на-дене" семьясына жатқызады. Жартысы христиан (протестант, католик) дінін, жартысы дәстүрлі наным-сенімін ұстанады. А-дің ата-бабалары Азиядан Америка құрлығына ең соңғы өткен тайпа болып (б.з.б. 5-4 мың жылд.) есептеледі. Олар үшке бөлініп қоныстанған. Субаркт. аймақтарда — чипеваяктар, тацаноптиндер, эптачареоптиктер, догрибтер, каучадиндер, тцаптиндер; Кордильярде — назанилер, секанилер, талтандар, цецауттар, такулдар, чилкотиндер; Аляскада — кепайлар, кучиндер, ингаликтер, птуптчондар мекендейді. Солт. А. қамашаудан (резервациядан) тыс, тарихи мекендерінде тұрады.
**Винсент Энтони «Винс» Вон** (ағылш. *Vincent Anthony "Vince" Vaughn*; 28 наурыз 1970, Миннеаполис, Миннесота, АҚШ) – америкалық актер, продюсер. 80 жылдардың аяғынан кішігірім жобаларда түсе бастайды. 1996 жылы «Тусовщики» фильмінде түсіп, танымал атанады. Кейіннен, Вон көптеген голливуд комедияларында түсе бастайды.

Өмірбаяны
---------

Винс Вон 1970 жылдың 28 наурызында Миннесота штатының Миннеаполис қаласында дүниеге келеді. Оның әкесі, Вернон, отбасын асырау үшін жол бекетіне жұмысқа тұрады. Олардың отбасылық фермалары еш табыс әкелмегендіктен, жеке кәсіпкерлікпен айналысуды тастайды. Кейіннен зауытта, психиатриялық клиникада, жеке фермада істейді. Ал анасы, Шерон, шаштаразшы болып, кейін жылжымайтын мүлік сататын агент болып жұмыс жасайды. 1991 жылы Винстің ата-анасы ажырасады. Ал 2010 жылдың 2 қаңтарында 39 жасар Винс 31 жасар Кайла Уеберге үйленеді. Олардың шағын үйлену тойларына тек туысқандары мен жақын достары шақырылды.18 желтоқсанда олардың бірінші баласы Чикаго қаласында дүниеге келді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Винс Вон (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Дэниел Рафтон Крэйг** (ағылш. *Daniel Wroughton Craig*; 2 наурыз 1968(19680302), Честер, Англия) - ағылшын актері. «Казино „Рояль"» (2006), «Квант милосердия» (2008) және «007: Координаты „Скайфолл"» (2012) фильмдерінде Джеймс Бондтың рөлін ойнап, дүние жүзіне танымал болады. «Девушка с татуировкой дракона» триллерінде Микаэль Блумквисттің рөлімен де әйгілігі арта түседі.

Өмірбаяны
---------

Дэниел Крэйг 1968 жылы 2 наурызда Честер қаласында дүние есігін ашқан. Оның ата-анасы ажырасқан соң, Дэниел және апайы Леа анасымен қалады. Олар бірінші Ливерпуль қаласында, кейіннен Хойлэйкте өмір сүреді. Крэйгтің анасы Макс Блонд атты танымал суретшіге тұрмысқа шығады. Крэйг алты жасынан музыкамен айналыса бастайды. Мектепте оқып жүріп, «Hoylake Rugby Club» рэгби командасының мүшесі болады. 16 жасында Лондонға көшіп, «Жастарға арналған халық театрына» түседі. Актерлық карьерасын Дэниел тек 1992 жылдан бастайды. Ол танымалдылығы төмен фильмдерге түсіп, 2001 жылы «Лара Крофт: расхитительница гробниц» фильмінде Джеймс Бондтың рөлін ойнап, бірден даңқы көтеріледі. Кейіннен, Дэниел басқа да дүние жүзіне әйгілі фильмдерге түседі.

Жеке өмірі
----------

1992 жылы Дэниел Фиона Лаудонға үйленіп, бір жыл өткен соң, Элла атты қызы дүниеге келеді. Бірақ, 1994 жылы олар ажырасады. Оған қарамастан, екеуі дос болып калды және қыздарын бірге өсіруден тайынбады. 1996-2004 жылдар аралығында Дэниел Хайке Макатч атты неміс актрисамен кездесті. 2011 жылдың 22 маусымында Дэниел ешкімге айтпай, Рэйчел Вайс деген актрисамен Нью-Йорк қаласында некеге тұрды. Олар «Дом грёз» атты триллерде бір отбасы болып ойнағаннан кейін, 2010 жылдың желтоқсан айынан кездесе бастайды. Олардың тойында тек 4 қонақ болды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дэниел Крэйг
Ағылшын теңізшісі және қарақшысы, сэр Френсис Дрейк жерді айналып шыққан тұңғыш ағылшын ретінде танымал(1577-1580 ж.ж.). Ол испандық флот-Жеңімпаз армаданы Гравелиндегі шайқаста (1588 ж.) талқандаған ағылшын флотына қолбасшылық еткен. 

1577 ж. қарашасында патшайым I Елизавета Дрейкті Американың тынықмұхиттық жағалауын шолып қайтуға жұмсады.Саяхаттың ресми мақсаты жаңа жерлерді, жекелей алғанда, Австралияны ашу еді. Шын мәнінде Дрейкке Испандық Американың тынықмұхиттық жағалауларына жорық жасап, испан алтындарын барынша тонап келу тапсырылды.
Төрт кемеден тұратын Дрейк қосыны Плимуттан ұзап кетті.1578 ж. ол Ла-Плата сағасына жетті және оңтүстікке қарай баяу қозғала отырып, Патагония жағалауынан қолайлы айлақты байқады.Дрейктің жолсеріктерінің бірі патагондықтарды былай сипаттады: «Олар қайырымды кісілер болып жолықты және бізге христиандардан көрмеген жақсылықтар жасады...»
Магеллан бұғазы арқылы Дрейк флотилиясы Тынық мұхитқа желкен керуі сол-ақ екен, алай-түлей дауыл соқты.Бір кеме із-түссіз құрдымға кетті,екіншісін сұрапыл жел бұғазға айдап тықты, ол Атлант мұхитына бас сауғалап,Англияға қайта оралды,үшіншісін өртеп жіберуге тура келді.Аман қалған «Бірқазан»кемесі Тынық мұхитын басып өтіп, «Алтын марал» деген атауға ие болды.Екі ай бойы соққан дауыл оны алыс оңтүстікке тықсырып тастады.Қазанның аяғында теңізшілер оңтүстікте «ең алыс»аралды байқады.
Еркін су кеңістігін ашу Дрейкке Отты жердің құпия оңтүстік материктің шоқысы емес, шексіз теңіз ағылып жатқан аралдар шоғыры екендігін дәлелдеуге мүмкіндік берді.
Антарктида ашылғаннан кейін оның Отты жермен арасындағы өткелі Дрейк бұғазы деп аталды.
Дрейк испан кемелеріне шабуылдай отырып, тынықмұхиттық жағалауларды бойлай жүзді.Тынық мұхитты кесіп өткеннен кейін Молукк аралдарына шықты, және Африканы айналып өтіп, Англияға 1580 ж. қыркүйегінде оралды.Ол Англияның жылдық табысынан екі есе артық олжамен оралды.Осы жолғы сапары үшін Дрейкке рыцарьлық атақ берілді.

Қосымша...
12 жасында Дрейк сауда кемесіне қолбала ретінде жұмысқа тұрды.Кеме қожайыны жас шәкіртіне барынша көңілі толатын және өлім сәтінде оған кемесін табыстап кетті.Осылай 18 жасында Дрейк толық құқықты капитанға айналды.
### Маңызы

Бактериялық зерттеу – зерттелетін заттарға бактериялық техниканың түрлі әдістері мен тәсілдерін қолданып, бактерияларды табу. Бактериялық зерттеулердің міндеті – зерттеуге алынған су, топырақ, мал азығы, тағамдық заттар, қан, несеп, нәжіс, сүт, қақырық, ірің т.б. кейде өлген жануарлардың мүшелерінде бактериялардың бар-жоғын, түрін, зияндылығын, т.б. тез анықтау. Бактериялық зерттеуде бактерияларды тауып,олардың пішінін, мөлшерін, құрылысын, капсуласы мен спорасының бар-жоғын, бояғыш заттардың (метилен көгі, фукцин,метил, йод т.б.) әсерінен түсін өзгертуін анықтайды. Бактерияларды арнайы қоректік ортада және минералды тұздарға түрлі витаминдер, азот, қоректік заттар қосып, қолдан жасалған ортада өсіреді, кейде табиғи тіршілік ортасында зерттейді. Бактериялық зерттеуде әр түрлі күрделі микроскоптар (МБИ-3, МБИ-6 т.б. электрондық микроскоп) қолданылады. Бактериялық зерттеудің жалпы бактерияларды зерттеуде, медицинада, ветеринарияда, ауыл шаруашылығында, өндірісте, оның ішінде тағам өнеркәсібінде, сондай-ақ ғылыми зерттеу жұмыстарында да маңызы үлкен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 105-бет
Категория:Реки по алфавиту
Категория:Карточка реки: заполнить: Площадь бассейна

 Свина Волин аралынан батысында орналасқан Узедом аралымен бөлінген.
**Свина** (пол. *Świna*, нем. *Swine*) — Польшаның Батыс Померан воеводствосындағы Узедом және Волин аралдарын бөліп тұратын және Щецин лагунасын Померан шығанағымен байланыстыратын өзен. Одер сағасының бөлігі (Одер суының 75 %-ке дейіні Свина арқылы теңізге құяды). Балтық теңізінен қатты жел соққанда Свина ағынының бағыты өзгереді, енді теңізге өзен суы емес, Щецин лагунасына теңіз суы құйылады. Свинаның ұзындығы шамамен 16 км, ені 100-ден 1000 метрге дейін.

1880 жылы Свинемюнденің оңтүстігіндегі Свинаның иілісінен Узедом аралы арқылы Кайзерфарт каналы қазылып, жаңа Карсибур аралын Узедомнан бөлді.

Свинаның сағасында Свиноуйсьце теңіз порты, ал жоғары жағында Пжитур және Карсибур шағын порттары орналасқан. Свина арқылы өтетін жалғыз көпір (Пястовский көпірі) Свиноуйсьце қаласында орналасқан.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Świnoujście.  wzp.pl. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 наурыз 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 қаңтар 2014.
**Надежда Васильевна Дубовицкая** (12 наурыз 1998, Семей, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан) — биіктікке секіруге маманданған қазақстандық жеңіл атлетші. Жабық ғимараттағы әлем чемпионатының, Азия ойындарының, жазғы Азия чемпионатының және жабық ғимараттағы Азия чемпионатының жүлдегері. Биіктікке секіру бойынша Азия рекордшысы (ашық стадиондарда да, жабық ғимараттарда да). Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

1998 жылы 12 наурызда Семей қаласында дүниеге келген. Ол жергілікті №2 олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебінде оқыды. Көп жылдар бойы Иван Сергеевич Хижняков пен Елена Леонидовна Хижнякова жаттықтырушысы болды. Содан кейін Дубовицкая КСРО рекордсмені Михаил Фроловтың басшылығына келді.

Надежда Altay Athletics тобының намысын қорғайды. Халықаралық деңгейде жастайынан өнер көрсете бастады. 2016 жылы жеңіл атлетикадан жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатына қатысты. 2017 жылы Азия чемпионатына қатысып, 6-орынға ие болды. 2018 жылы жабық ғимараттағы Азия чемпионатында және Азия ойындарында қола жүлдеге ие болып, ірі жарыстарда алғашқы медальдарын жеңіп алды.

2021 жылы 8 маусымда биіктікке секіруден Азия рекордын орнатты. Рекордтық әрекетте Надежда Дубовицкая 2,00 м биіктікті бағындырып, Марина Айтованың нәтижесінен 1 см-ге асып түсті. Дубовицкая Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. 2022 жылдың 19 наурызында жабық ғимараттағы әлем чемпионатында 1,98 м көрсеткішті бағындырды, бұл қысқы чемпионаттардағы жаңа Азия рекорды және Қазақстан үшін рекорд болды. Сондай-ақ бұл секіріс оған Белградта өткен қысқы әлем чемпионатында «қола» алуға мүмкіндік берді.

Жабық ғимараттағы Азия чемпионатының жеңімпазы (Астана, 2023).

Жеңіл атлетикадан әлем чемпионатының финалисті (Будапешт, 2023).

Сілтеме
-------

* Надежда Дубовицкая — «Worldathletics» сайтында  (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н.В. Дубовицкая «Қазақстан Республикасының Жеңіл атлетика федерациясы» РҚБ
2. ↑  ТАРИХИ МЕДАЛЬ: НАДЕЖДА ДУБОВИЦКАЯ ӘЛЕМ ЧЕМПИОНАТЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕСІНЕ ИЕ БОЛДЫ.
3. ↑  Надежда Дубовицкая жеңісін Қазақстанға арнады.
4. ↑  Надежда Дубовицкая әлем чемпионатының финалына шықты.
**Ағартушылар мен академиктардың мүсін аллеясы**, Павлодар қ. (Ломов, 64).

С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекетік университеті бас корпусының алдындағы скверде 2003 ж. Павлодар облысы тумалары 9 көрнекті қайраткерлердің мүсіндері орнатылған. 

Мүсіндер ікбұрыш субүріккішті жағалай екі қатар болып бір-біріне қарамақарсы орнатылған.

Оң жақтағы мүсіндер:

* Бұқар жырау,
* М. Ж. Көпеев,
* Ж. Аймауытов,
* Е. Бекмаханов,

Сол жакта академиктердің мүсіндері:

* Қ. И. Сәтпаев,
* А. Бектұров,
* Ә. Марғулан,
* Ш. Шөкин.

Мүсін аллеясының симметриялық композициясын жеке тұрған – С. Торайғыровқа арналған мүсін аяқтайды. 
Скверге кіру жерінде мынадай жазуымен гранитік тумба орын тапқан: 

Бүгіндегі жастарға оқу міндет,
Тек қана оқуменен өнер білмек.
Өнер-білім, адалдық, ар-намысты
Жоятын надандық қой емсіз індет.

Мүсіндер қоладан жасалған, қызыл гранитпен қапталған постаменттерде орнатылған. Мүсін аллеясы шығыс архитектурасының шығармашылықстиліне жақын, оның көзге түсер ерекшелігі - экспозициялар гармониясы.

Ескертулер
----------

1. ↑  С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.

Әдебиет
• Павлодар. Павлодар облысы. Энциклопедия, Павлодар. 2003; Қазақстан, А-А. 1969 (Павлодар Ертіс өңірі)
**Әл-Фараби ескерткіші** — Алматы қаласында, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің алдында тұр.

Авторы — Ескен Аманжолұлы Сіргебаев. Бастапқыда ескерткіш тастан жасалынған еді, бірақ 2007 жылы жаңа қоладан құйылған нұсқа орнатылды.

Әлемнің екінші ұстазы атанған Әбу Насыр Әл-Фарабиге арналған Ескен Сіргебаевтың тағы бір туындысы Түркістан облысы Отырар мұражай қорығында орналасқан.

Галерея
-------

* Сурет:Al Farabi 3.jpg
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ескен Сергебаев: «Я даже слова скульптор раньше не знал!» — Esquire, 17.06.2022.
2. ↑  Памятник Аль Фараби в городе Алмата
3. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия, 7-том.

Тағы қараңыз
------------

* Әл-Фараби ескерткіші (Астана)
* Әл-Фараби ескерткіші (Түркістан)
### Мекеменің құрамы

Балалар темір жолы – Темір жол басқармасы оқу бөлімінің қарауында болатын мектептен тыс балалар мекемесі. Балалар темір жолының мақсаты – жас өспірімдердің темір жол транспортына ынтасын арттырып, техникалық шығармашылығын дамыту, оларды темір жол мамандығына бейімдеу. Балалар темір жолының жұмысы политехникалық білім берудің жүзеге асуына ықпал етеді. Балалар темір жолының бастығы педагогикалық тәжірибесі бар инженер болады. Балалар темір жолы бастығының жанында 2 кеңесші мүше болады: 

1. Педагогтық кеңес (үйірме жетекшілерінен, жұртшылық өкілдері мен педагогтардан құралады).
2. Жас темір жолшылар кеңесі (оның құрамы үйірме мүшелерінің жалпы жиналысында сайланады).

Бірінші балалар темір жолы Тбилисиде (1935) ұйымдастырылды. Қазақстанда алғашқы балалар темір жолы 1946 ж. Целиноградта салынды. Республикада 3 қалада (Алматы, Қарағанды, Целиноград) балалар темір жолы бар. Республикамыздың балалар темір жолдарының жанында 1422 мүшесі бар түрлі техникалық 112 үйірме жұмыс істейді. Сонымен қатар темір жол мектерінде балалар темір жолдарының басқаруымен жұмыс істейтін 95 үйірме бар, оған 1081 оқушы қатысады (1971).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 102-бет
### Ұйымдастырылуы

Балалардың саябағы мен қалашықтары - КСРО қаласындағы мәдениет және демалыс саябағының жанынан немесе дербес ұйымдастырылатын мектептен тыс балалар мекемелері. Балалар саябағы мен қалашықтарында денсаулықты жақсарту және тәрбие жұмыстары жүргізіледі. Балалардың саябағы мен қалашықтарының спорт және ойын алаңдарында спорттық жаттығулар, ойындар, балалар мерекелері өткізіледі,балалардың саябағы мен қалашықтарында түрлі үйірмелер ұйымдастырылады. Қазақстанда балалардың 9 саябағы бар (1970).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 120-бет
Меликават қирандылары
**Меликават** (қыт. 买力克阿瓦提古城, *пиньинь*: Mǎilìkè'āwǎtí Gǔchéng; қыт. 玛利克瓦特古城, *пиньинь*: Mǎlìkèwǎtè Gǔchéng; қытайдың басқа емлесі бар) — Қытайдың солтүстік-батысындағы Шыңжаң, Хотан қаласынан оңтүстікке қарай 18 миль (30 км) жерде орналасқан археологиялық орын. Бұл бір кездері Хотан патшалығында ірі будда орталығы болған және патшалықтың астанасы болған қала болған. Бұл жердің алғашқы тұрғындары тохарлар болса керек. Бүгінде қабырғалар, шыны және керамика қалдықтары.

Тағы қараңыз
------------

* Хотандағы буддизм

Дереккөздер
-----------

1. ↑  China. — Eye Witness Travel Guides. — P. 515.

Координаттар: 36°57′43″ с. е. 079°54′12″ ш. б.﻿ / ﻿36.96194° с. е. 79.90333° ш. б.﻿ / 36.96194; 79.90333 (G) (O) (Я)
**Вячеслав Михайлович Молотов (Скрябин)** (9.03.1890, Кукарка, Киров облысы, – 8.11.1986, Мәскеу) — Кеңес Одағының саяси қайраткері. 1906 жылдан КОКП-ның мүшесі.

Санкт-Петербург политехникалық институтында оқыған (1911 – 12). *Қазан төңкерісі* тұсында (1917) Петроград Әскери революция көтерілісінің (ӘРК) мүшесі болды. 1919 жылдан кеңестік және партиялық жұмыстар атқарды. 1921-30 жылы БК(б)П ОК-нің хатшысы, 1930-41 жылы КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің (ХКК) төрағасы, 1941-42 жылы және 1946-53 жылы КСРО ХКК төрағасының бірінші орынбасары, сонымен бірге 1942-45 жылы Мемлекеттік Қорғаныс комитеті (МҚК) төрағасының орынбасары, 1939-49 жылы және 1953-56 жылы КСРО Сыртқы істер халық комиссары, министрі болды. СОКП ОК Саяси Бюросы (Төралқасының) мүшесі (1926-57). И.В. *Сталиннің* айналасындағы саяси топтың құрамында 1930 жылдар және 50-жылдардың бас кезіндегі жаппай қуғын-сүргін науқанын белсенді ұйымдастырушылардың бірі болды. Молотов 1939 жылы 23 тамызда өзара шабуыл жасаспау жөніндегі *кеңес-герман келісім шартына* КСРО атынан қол қойды. 1957 жылы Л.М. Каганович, Г.М. Маленковтармен, т.б. бірге Н.С. *Хрущевтің* саяси бағытына қарсы шыққаны үшін КОКП ОК мен ОК Төралқасының құрамынан шығарылды. 1957-62 жылы дипломат. жұмыстарда болды (1957-60, КСРО-ның Моңғолиядағы елшісі; 1960-62, Венадағы атом қуаты жөніндегі Халықараралық агенттікте Кеңес өкілдігінің басшысы). 1962 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.
**Шалгез батыр** - батырлық жыр. Бұл жырды ауыз әдебиетін жинақтаушы Батыс Қазақстандық Ақмади Есқалиев Сыр өңірінде ел аузынан жазып алған. 

Жырда Ноғайлы заманында өмір сүрген әрі батыр, әрі жырау Шалгез батырдың қалмақтарға қарсы соғысқа жалғыз өзі аттанып, опасыз адамдардың шағыстыруымен Мамай ханның жаман атты мініске беруіне қарамастан жау батырын өлтіріп қайтқандығы, сондай-ақ Шалгез батырдың Орақ мен Мамайға өкпелеп елден кетуі сөз болады. 

Жыр ерте замандағы ағайын араздығын ашық көрсетіп, мұның елдікке, ауыз біршілікке тигізер кесірін меңзейді. Ел ішінде «Шалгез батыр» немесе «Шалгез жырау» деген атпен танымал болған жырдың қолжазбасы Әдебиет және өнер институтының мәтінтану бөлімінде сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті энциклопедиялық анықтамалық -Аруна баспасы-Алматы- 2005ж.
Нона Терентьевна
**Гаприндашвили Нона Терентьевна** (3.5.1941, Зугдиди қаласы)- совет шахматшысы, КСРО-ның еңбек сің. Спорт шебері (1964), халықар. шебер, 1966 жылдан КОКП мүшесі. Тбилисидегі шет тілдер институтын бітірген. Әйелдер арасында шахматтан өткен жарыста КСРО чемпионы (1964), 3 рет дүние жүзі чемпионы (1962,1965,1969) Тбилиси- Батуми (1961), Тбилиси-Сухуми(1962), Киевте (1967) және т.б. өткен әйелдердің халықар. турнирінде бірінші орын алды. Ерлер арасындағы халықар. турнирлерге де қатысқан. Ленин орденімен бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Жан Фруассар** - француз шежірешісі және ақын. Жас кезінен өлең жазумен әуестенді, бірақ ағылшын, француз рыцарларының ерліктерін, турнирлнрі мен тойларының тарихын жазу арқылы даңқы шықты. Өзінің "Хроникаларында" ол 1327-1400 ж. кезеңіндегі оқиғаларды баяндады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том

Мәдениеттегі орны
-----------------

А.Дюманың «Бастар де Маулеон» (1846) тарихи романында айтылған, оның сюжеті Жүз жылдық соғыстың бөлігі болып табылатын Кастилияның мұрагерлігі соғысына Франция мен Англияның қатысуына негізделген.. Дюма Фруасарттың «Шежіресін» басқа романдар жазғанда да пайдаланды: «Бавариялық Изабелла» (1835), «Солсбери графинясы» (1836), «Эдвард III» (1836).

Фруасарт шежірелерінің ағылшын тіліндегі аудармасын Артур Конан Дойл «Ақ компания» (1891) және Сэр Найджел (1906) тарихи романдарымен жұмыс істегенде пайдаланған.

Фруассарттың 1386 жылы Парижде тарихшының көзінше өткен әйелі Маргерит де Карружды зорлады деп айыптаған Аленсон герцогы Жак Ле Грис пен рыцарь Жан де Карруж арасындағы сот жекпе-жегі туралы әңгімесі болды. Эрик Джегердің «Соңғы дуэль» кітабына негіз болды: Ортағасырлық Франциядағы шайқастағы сынақтың шынайы тарихы» (2005), режиссер Ридли Скотт түсірген фильмнің бейімделуі 2021 жылы шықты.
**Испан әдебиеті**- Кастиль, баск, гаписий, каталан тілінде қалыптаскан. Ол негізінен халыктык жырлар, орта ғасырдағы «Андалузия әдебиеті» деп аталатын араб поэзиясы мен хикаяларының негізінде дамыды. Ф.де Рохастың (1446-1541) «Селестина», М.деСервантестін (1547-1616) «Дон Кихот» романдары әлем әдебиетіндегі ұлы туындыларға айнапды.

Әуезов «Дон Кихот» романын адамзаттың ақыл-ойының және көркем қиялының шыңы ретінде бағалады. Ғылыми-техникалық прогресс заманында көркем әдебиет тоқырауға ұшырайды, оның келешегі жоқ деген бүкілодақтық ғылыми пікір таласы кезінде Әуезов физик пен химиктердің біліктері көркеменердің жаңа дәуіріне апаратын жолдың жасырын кілтін тауып беретін көмекшілер емес екенін, адамның жан дүниесін жеке бейне арқылы жан-жақты терең бере алмайтынын, бүл міндетті ада қылатын тек көркем өнер, сондағы Данте, Шекспир, Сервантес, Гете, Толстойларғана дей келіп, бүл жөніндегі бірінші сөз - әдебиеттікі болмақ деп, Сервантестің шығармасын өте жоғары бағалады. Жазушы өзінің «Жалпы театр өнері мен қазақ театры» атты мақаласында Күнбатыс Еуропаның ірі мемлекеттерінен атақты драматургтер шыкты. Бүлардың драмалары сарайдың салтанатты театрының жолымен кеткен жоқ... Испанияда «ақындық негізі» деп аталған Лопе де Вега салт театрын түзеді деп, оның әлем театрын дамытудағы орнын ерекшелеп көрсетті. Сондай-ак Әуезов испан поэзиясының үлы түлғасы Федерико Гарсиа Лорканың ер рухты, ерлікті, бостандықты, махаббатты жырлаған елендері мен драматургиялык туындыларын ерекше ұнатты. Оның қасіретті тағдырын етене сезінді. Испан әдебиеті 20 ғасырда романтикапық реализм, сюрреализм, «ультраизм», реализм сияқты барлық ағымдардың ықпалында дамыды. Республика мен монархияның арасындағы жанталасты күрес олардың тақырыптарына да, көзкарастарына да тікелей әсер етті. Қарама-карсы бағыттағы шығармалар жазылды. Д.Алонсоның, Р.Сендердің, С.Арконданың, X.Адериустың, Р.Апьбертидің, Б.де Отероның, X.Гойтисолоның туындылары фашизмге қарсы күрес рухын бейнеледі. Әуезовтің «Роман турапы ойлар» (1951), «Ғасырдың бетін анықтап берген адам» (1949), «Жазушы толғанысы» (1952), «М.Әуезовтің сезі» (1959) атты мақалалары, «Абай жолы» роман-эпопеясының үзінділері 1958, 1981 жылы, ал «Қараш-Қараш оқиғасы» повесі 1977 жылы «Советская литература» журналында испан тіліңде жарияланды.

Тағы қараңыз
------------

* Испания

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
Жан Жене
**Жан Жене** фр. ; 1910-1986 жылдар) – француз жазушысы, ақын және драматург.

1960 жылдың соңында елдің саяси өміріне белсенді араласады. Франциядағы африкандық келімсектердің өмірін жақсарту мақсатында ұйымдастырылған қозғалысқа қатысады. «Махаббат әні» */ Un Chant d’Amour* (қысқаметражды) (1950) және «Басында ұры болған */ Am Anfang war der Dieb*(қысқаметражды, деректі) (1984) атты фильмдердің режиссері. 1986 жылы қайтыс болған, Мароккода жерленеді.

Романдары мен автобиографиялары
-------------------------------

* Гүлдердің құдай-аналары(1944)
* Раушан гүл туралы керемет / Miracle de la rose (1946)
* Жерлеу рәсімі / Pompes funèbres (1947)
* Керель / Querelle de Brest (1947)
* Ұрының күнделігі / Journal du Voleur (1949)
* Ғашық тұтқын / Un captif amoureux (1986)

Пьесалары
---------

* Қызметшілер / Les Bonnes (1947)
* Ол / Elle (1955)
* Балкон / Le Balcon (1956)
* Негрлер / Les Nègres (1959)
* Батпақ / Le Bagne (1994).

Дереккөздер
-----------
Еуропа құрлығының жүздеген өзендер мен олардың салалары торлап жатыр. Еуропаның ең ұзын өзендері – Еділ (Волга) мен Жайық – Каспий теңізіне; Дунай мен Днепр – ара теңізге, Рейн мен Елба (Эльба) – Солтүстік теңізге, Вистула – Балтық теңізіне, Луара мен Тагус – Атлант мұхитына, Рона – Жерорта теңізіне, По – Адриатика теңізіне құяды. Германияның (Германияның) қара орман ай маңынан бастау алатын Дунай өзені – Еуропаның ең маңызды сауда жолдарының бірі. Аңызға айналған Рейн өзені Швейцарияның солтүстік-шығысы мен Германияның арасында шекара жасап, батысқа қарай ағады. Талай тарихтың куәсі болған қарт Темза Батыс Англиядағы Котсуолд қыратынан бастау алады да, Оңтүстік Англия арқылы шығысқа қарай ағып, Солтүстік теңізіне құяды. Еуропаның ең үлкен және ең маңызды Еділ өзені жүйесі Мәскеу қаласының солтүстік-батысындағы Валдайстіртінен басталады. Волга өзенінің арнасын Кама, Самара, Ока, Ветлуга сияқты 200-ден астам өзен тармақтары толтырып тұрады.

Дереккөздер
-----------

МҰХИТТАР МЕН ӨЗЕНДЕР – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымды энциклопедия». ISBN 9965-26-441-4
Ива́н Петро́вич Рыжо́в (25 қантарда 1913, Мәскеу губерниясы — 15 наурызда 2004, Мәскеу) — кеңес және ресей театр мен киноның актері.Ресейдің халық әртісі(1980).

Биография
---------

Иван Петрович 25 қантарда 1913 жылы Мәскеу губернияның Жасыл Слободасы ауылында (қазіргі Рамен ауданы) туған.1935 жылы Мәскеу театр революциясы училищесің бітірді және сол театрының актері болды.1940 жылы «Союздетфильм» киностудияның актері болды, ал 1945 жылдан— киноактер театр-студясының актері.

Ол 1939 жылдан бастап «Кубанцы» фильмінде Есауыл Сорока рөліне дебютке шықты.Иван кәдімгі орыс еркек рөлдерің ойнап әйгілі болып кетті.

Иван Петрович Перепечинск зиратында жерленген.

Атақтар мен марапаттар
----------------------

Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртісі(4 қыркүйек 1974).

Ресей Федерциясының халық әртісі(25 шілдеде 1980 жылы).

Сілтемелер
----------

*
**«Түнгі кафе»** — Винсент Ван Гогтың суреті. Сурет 1888 жылы Арль қаласында салынған. Сурет әдеттегідей май бояумен емес акварельмен жазылған. Осы картинаны «Ван Гогтың жауһары» деп атайды. Ван Гог жарық түстерді қолдағандықтан, осы картинаны жоғары бағалайды.

Тарихы
------

Суретте Арль қаласындағы вокзал маңындағы кафе бейнеленген. Ван Гогтың өзі осы кафеде жиі болып тұрған. Осы кафенің егесін Жозеф-Мишельді және оның әйелі Мари Жиноны Ван Гог бейнелеген суреттері де бар. Солай-ақ, «Арль тұрғыны» деген суретінде Мари Жиноның бейнесі салынған. 

Уақытысында, Ван Гог Арльдің түнгі өмірін және осы кафеге ұқсайтын орындарды жақсы білген. Осы суреттің мағынасын Ван Гог өзінің ағасына жолдаған хатта жазған. 1988 жылдың қыркүйегінде осы суретті салған кезде Ван Гог үш түн қатар жұмыс істеп, ал күндіз ұйықтаған болатын.

Иелері
------

1908 жылдың көктемінде «Түнгі кафе» суреті көрмеге қойылып, оны орыс көпесі Иван Морозов оны 3 000 рубльге сатып алған. 1918 жылы сурет Совет үкіметінің мүлігі болып жарияланды. 1928-1933 жылдар аралығында картина Мәскеу көрмесінде қойылып, 1948 жыл осы картинаны Стефан Кларк сатып алды. Стефан Кларк өлгеннен кейін осы картинаны өсиет етіп Йельский университетіне берді.

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
| Түнгі кафе картинасы,май бояу,кенеп,1888 жыл |  | «Арль тұрғыны».Мари Жино |  | Түнгі кафе,акварель |

Дереккөздер
-----------
Яков Федотович Павлов(4 [17] қазан 1917 — 28 қыркүйек 1981 жылы) қазіргі Новгород облысында, Валдай ауданында- Совет Одағының Батыры. 1944 жылдан КОКП мүшесі. Қызыл Армия қатарына 1938 жылы шақырылды. 1941-45ж. Ұлы Отан соғысы кезінде Оңт-Бат. Сталинград,үш- Украин және екі- Белорус майдандарында ұрысқа қатысты. Пулемет бөлімшісінің командирі,зеңбірек нысанашысы және барлау бөлімшісінің командирі болды. 1942-43ж. Сталингард шайқасы кезінде Павлов асқан ерлік пен батырлық көрсетті. Сол жолғы ерлігі тарихта "Павлов үйі" деген атпен белгілі. 1946ж. тамыз әскерден оралған Павлов КОКП ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірді. Ленин орденімен Октябрь Революциясы, екі рет Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Теркун қатын** - Хорезм шаһы Текештің әйелі, Мұхаммед Хорезм шаһтың анасы.

Билікке араласуы
----------------

Теркун - оның есімі, қатын болса оның құрметті лауазымы. Хорезм шаһы Текеш қайтыс болған соң, Теркун қатын ұлы Мұхаммедті таққа отырғызып, елді бірге басқарады. Теркун қатын - қаңлы тайпасының беделді билеушісі Қыранның қызы. Ол арғын руынан шыққан келіні Айшешекті жек көрген. Оның ұлы Жәлеләддинге Мұхаммед шаһ пен Теркун қатын бала кезінен сенімсіздікпен қараған. Хорезм мемлекетінің түбіне жеткен де осы Теркун қатын мен Айшешек арасындағы ұрыс-керіс себеп болды. Теркун қатын әскери қолбасшылыққа шебер немересі Жәлеләддинді сарайдан аластаудың жоспарын шаһқа ұсынды. Мұхаммед шаһ Шыңғыс хан әскерінен жеңіліс тапқан соң Қап тауына, ал немересі Жәлеләддин Иранға қашқаннан соң Теркун қатынның өмірі босқындықпен аяқталды. Шыңғыс хан әскерінен Шығыс Иранға қашып, тау басындағы қамалға тығылады. Оны моңғолдар сусыз қалдырып, қолға түсіреді де Самарқанға әкеледі. Самарқанда қартайып қайтыс болады.
**Күпшек**, **төлке** – машинаның, механизмдер мен приборлардың білік немесе басқа бір бөлшек сұғылатындай өзектік тесігі бар әрі цилиндр немесе конус пішінді бөлшегі. Пайдалану мақсатына сәйкес Күпшек подшипникті, бекітпелік, өткелдік т.б. болып ажыратылады. Подшипникті Күпшек өзегіне біліктің ұшы сұғынып тұратын сырғымалы подшипниктің бөлшегі болып саналады. Ол антифрикциялық кеуек, металлкерамик, т.б. материалдардан ( шойын, жез, графит, пластмасса) жасалады. Бекітпелік Күпшек тербелмелі подшипниктің ішкі астарын, т.б. бөлшектерді біліктің ұшына, ал өткелдік Күпшек сабы конус тәрізді аспаптарды станоктың тесігі кең шпинделіне бекіту үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------


«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 5 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2003.
Ciclo vitale di *Opistorchis spp.*
**Клонорхоз.** **Бұл ауруды япондық сорғыш құрттардың (Clonorchis sinensis) метарцерка- рилері тудырады. Олар тұқы тұқымдас балықтардың бұлшықеттерінде дамиды. Дефени -тивті иесі адамдар мен етқоректілер болып табылады және оладың өт жолдарын зақымдап сары ауруды тудырады.** 

* Адамдардың зақымдалуы шикі немесе дұрыс пісірілмеген ауру балықты тағамға қолданғанда болады. Ветеринарлық – санитарлық баға және шаралар дифиллоботриоздікі сияқты.

Қоздырғышы қытай сорғышы, Гельминт көлемі (10-20)х(2-1,5) мм. Описторхоз жұмыртқасынан айыру өте қиын, суда 3 айға дейін тіршілік ету қабілеті бар. Ақырғы иелері – адамдар және балықпен қоректенетін жануарлар. Сонымен қатар үй мысықтары және иттер. Аралық иелері-моллюскалар көбінесе суда жүретін түрлері. Ол нәжіспен зақымдалған суларда жүретін моллюскалар болып табылады. Клонорхоз көбіне Қытайда, Кореяда, Жапонияда көп тараған. Осы мемлекеттердің аудандары 80% инвазияланған.

Профилактикасы.
---------------

Описторхоздікіндей.

Емі.
----

Дегельминтизация описторхоздікі сияқты празиквантельмен және хлоксильмен, сонымен қатар битинал (актомер, битин) 30-50 мг/кг тәулігіне күн ара 3 апта бойы жүргізіледі. Жақсы нәтиже берген ол никлофолан 1-2 мг/кг дене салмағына байланысты 2-3 күн.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 2 сәуірдің 2014 жылы.
* 

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
Ча́ндра Мо́хан Дже́ин (хинди चन्द्र मोहन जैन, 11 желтоқсан 1931 — 19 қаңтар 1990)жетпісінші жылдардың басынан Бхагва́н Шри Раджни́ш (ағыл. айту (инф.), хинди भगवान श्री रजनीश — орыс. құдай сияқты түзу жолды[1]) және Ачарья ретінде танымал , ал кейінО́шо (хинди ओशो — ор. мұхиттық) — үнділік рух бастамашысы және мистик, кейбір зерттеулер нәтижесінде неолизге қатысы бар, Раджништың нақты мақсаты жоқ және дін-мәдениет арнасындағы көтеріліске рух берген.

Аттары
------

Өзінің барлық өмірінде Ошо бірнеше атпен аталынған.Бұл оның үнді дәстүріне берік және оның өмірінің арнасын басқа жаққа бұрғандығын көрсетеді.Төменде оның аттары мен өмір жылдары көрсетілген:
Чандра Мохан Джеин (хинди चन्द्र मोहन जैन) — азаматтық шың аты.
Раджниш (хинди रजनीश) — Бұл оның балалық шағында отбасысы берген ат. Сөзбе сөз ол «толық айдың мырзасы» деп аударылады.
Ачарья Раджниш (хинди आचार्य रजनीश) — оны осылай 60 жылдардың соңы мен 70 жылдардың басында атаған. Ачарьяның мағынасы «ұстаз» немесе «рухтық ұстаз», сонымен қатар кейбір жағдайларда «профессор»
Бхагван Шри Раджниш (хинди भगवान श्री रजनीश) немесе қысқа Бхагван — бұл атты Ошо 70 жылдардың басынан 1988 жылға дейін алды. Бхагванның мағынасы «көзі ашылған» немесе «оянған». Үндістанда Шри сөзі күнделікті өмірде қолданылады,оның мағынасы «мырза» сөзіне жақын.1988 жылдың аяғында кейбір жағдайларда құдай деңгейінде деген аттан Ошо «Жетер! Әзіл аяқталды» деген сөздермен осы аттан бас тартты.
Ошо (хинди ओशो) —1989 жылдан бастап өмірінің соңына дейін өзін осылай атаған. Дзэн-буддизде «Ошо» — сөзбе сөз «монах» немесе «ұстаз» дшген мағынада.

Дереккөздер
-----------
**«Әл-Иттихад»** — Сауд Арабиясындағы кәсіпқой футбол клубы. 1927 жылы құрылған. Сауд Арабиясы чемпионатының Про-Лигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойынларын ПАФ Стэиумде өткізеді. Сегіз дүркін мемлекет чемпионы. Екі рет АФК чемпиондар Лигасында топ жарған.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Сауд Арабиясы чемпионы: (8)**

* 1981/82, 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2000/01, 2002/03, 2006/07, 2008/09

**Сауд Арабиясы королі кубогы: (6)**

* 1957/58, 1958/59, 1959/60, 1962/63, 1966/67, 1987/88

**Сауд Арабиясы мұрагер ханзадасы кубогы: (7)**

* 1957/58, 1958/59, 1962/63, 1990/91, 1996/97, 2000/01, 2003/04

**Футбол федерациясы кубогы: (3)**

* 1985/86, 1996/97, 1998/99

**Сауд чемпиондары кубогы: (2)**

* 2008, 2009

### Халықаралық

**АФК Чемпиондар лигасы: (2)**

* 2004, 2005

**Азия кубок иелері кубогы: (1)**

* 1999

**Араб чемпиондар лигасы: (1)**

* 2004/05

**Сауд-Мысыр кубогы: (2)**

* 2001, 2003

**Парсы шығанағы клубтар кубогы: (1)**

* 1999

**Чемпиондар лигасының финалисі:**

* 2009

Атақты футболшылары
-------------------

* Мабрук Заид
* Ромариньо
* Салли Мунтари

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (ар.) (ағыл.)
* АФК сайтында (ағыл.)
**Сахан Досова** (1879 — 2009) — Қазақстанның ең ұзақ жасаған тұрғыны.

Өмірбаяны
---------

Сахан Досова 1879 жылы Семей өңірінде дүниеге келген. 6 жасқа толғанда әке шешесі оба ауруынан қайтыс болып кетеді.

17 -18 жасында тұрмыс құрып, бірінші күйеуінен 8 бала көтерген. Алайда 1930-шы жылдары күйеуінің көзі кеткесін, ашаршылық жайлаған кезде балаларының барлығынан айырылған. Кейіннен ол қазақтың әмеңгерлік салты бойынша қайнысының етегінен ұстап, Қарқаралы өңіріндегі сол кездегі Қасым Аманжолов атындағы совхозға келіп тұрақтаған. 

Соғыстан кейін Досова екінші мәрте күйеуге шыққан. Екінші күйеуінен үш баласы бар. Сол үш баладан 37 немересі бар.

Досова 2009 жылы қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  И дольше века длится день
2. ↑  Во время переписи нашли старейшую жительницу планеты
3. ↑
4. ↑  Умерла самая старая женщина в мире
**Алайна Хаффман** (ағыл. Alaina Huffman, туған. 17 сәуір 1980, Ванкувер, Канада) — канадалық актриса. Әлемге "Звёздные врата: Вселенная" телесериалында Тамара Йохансеннің ролімен әйгілі. Алайна Хаффман тағыда Алайна Каланж (ағыл. Alaina Kalanj) туған кезде алған есімімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Хаффман Ванкувер, Канадада өмірге келген. Алайна Оттова қаласынан жақын жерде тұрғандықтан, сонда Goulbourn Middle School орта мектебінде білім алған. 13 жасында өміріндегі бірінші кастингті өтті. Бәсекелістікке қарамастан, басты ролді иеленді.

Әкесі Даллас көшіп кеткенде, Алайна АҚШ-та тұрып сондағы колледжде түсуге мүмкіндік алды. Кейін Калифорния штатындағы Лос-Анджелеске көшіп сонда фильмдерге түсе бастады.

Жеке өмірі
----------

2003 жылы 31 желтоқсаннан бастап Джон Генри Хаффманмен бірге некеде тұрады. Ерлі зайыптыларда төрт балалары бар: боын ұл Элайдж Хаффман (род.30.05.2004), қыздар Ханна Хаффман (род.24.05.2006) мен Чарли Джейн Хаффман (род.08.12.2009), және кенже ұлы — Линкольн Джулиус Хаффман (род.15.12.2011).

Дереккөздер
-----------

1. Алайна Хаффман Internet Movie Database
2. Алайна Хаффман
**Қазан ауданы** — 1955-1963 жж. Көкшетау облысының құрамында болған әкімшілік бірлік. Орталығы — Қазан ауылы.

Тарихы
------

Қазан ауданы 1955 жылы 22 қазанда құрылып, құрамына Айыртау ауданының Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Украин; Рузаев ауданының Андреев, Үлкенкөл ауылдық кеңестері енді.

1959 жылы 1 шілдеде ауданда 8 ауылдық кеңес (Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин, Үлкенкөл) болды.

1963 жылы 2 қаңтарда Қазан ауданы таратылып, Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин ауылдық кеңестері Володар ауданына берілді.

Сілтеме
-------

* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1959 жылғы 1 шілдедегі әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Теңіз жағалауындағы құмқұрттар
**Құмқұрт** *(Arenicola)* - көп қылтықты құрттар туысы.

Құмқұрт туралы
--------------

Ұзындығы 30 см. Қою қоңыр не жасыл сұр. Құмқұрттың басы редукцияға ұшыраған, 11-40 бунақтарында қылтықтарынан басқа қызыл түсті *желбезек шоқтары* бар, денесінің соңғы бунақтары қылтықсыз. Сыртқа айналып ашылатын жұтқыншағы бетінде жұмсақ емізіктер болады.

Тіршілігі
---------

Құмқұрт теңіз жағалауының лайлы-құмды жиегінен 30 см тереңдікке ін қазады. Құмқұрт құмды-лайды ішегі арқылы өткізіп, ондағы органикалық заттармен қоректенеді. Құмқұрт - *треска, навага т.б. балықтардың* жемі.

Таралуы
-------

Ақ теңіз, Баренц теңізі, Қара теңіз, Байқал көлінде 4 түрі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Вениамин Александрович Каверин** (19.4.1902, Псков қаласы) – орыс совет жазушысы, Шығыс тілдері институтын (1923), Ленинград университетін бітірді. Алғашқы әңгімесі 1922 жылы жариаланды. «Тілектің орындалуы»(1934-1936), «Екі капитан» романдары(1938-1944) және «Ашық кітап» трилогиясы(1949-1956) тағы басқа шығармалары жарық көрді. Шығармалардың негізгі идеялық арқауы – совет интеллигенциясының жаңа қоғамдық құрылыстағы үлесі, ескірлікпен күрестегі жеңісі. Каверин кітаптары көптеген шетелдік және КСРО халықтары тіліне аударылды. Оның «Екі капитан» романына(КСРО Мемлекет сыйлығы, 1946) 25 жылды 42 рет басылды, қазақ тіліне шықты(1956 жылы). Каверин 3 орден және медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
Хасан шайқасы-Ресейдегі Приморье өлкесіндегі Хасан көлі жағасында болған кеңес-моңғол қарулы қақтығысы(1938ж.шілде-тамыз).1938 ж. 3 шілдеде Жапон басшылығы кеңес шекарасының Посьетск телімінің маңына үш жаяу әскер дивизиясын,механикаландырылған бригадасын,атты әскер полкін, 3 пулемет батальонын және 70 ұшағын топтастырды.29 шілдеде жапонның 2 ротасы шекарашылар бекінген Безымянный төбешігіне шабуыл жасады.Күші басым жапондықтар 31 шілдеде тактик. маңызы бар Безымянный мен Заозерная төбешіктерін басып алды.Қиыр Шығыс округінің қолбасшы,маршал В.К.Блюхер КСРО аумағына баса көктеп кірген жапондықтарға соққы беру үшін 2 дивизия,1 механикаландырылған дивизия бөлді. 9 тамызда кеңес аумағы жапон басқыншыларынан толық тазартылды.10 тамызда Мәскеудегі Жапония елшісі келіссөз жүргізуді ұсынып, 11 тамызда қарулы қақтығыс тоқтатылды.Ерлігі мен батырлығы үшін екі дивизия да Ленин орденімен,6,5 мыңға жуық адам орден,медальдармен марапатталды.26 адамға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.1939 ж. 5 шілдеде "Хасан соғысына қатысушы" белгісі белгіленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Таманян Александр Иванович**
------------------------------

### Биографиясы

Таманян Александр Иванович (16. 3. 1878, Екатеринодар, қазіргі Краснодар, - 20. 2. 1936, Ереван)- совет архитекторы, Армения халық архитекторы (1924). 1904 ж. Петербург Көркемсурет академиясын бітірді. Алғашқы еңбектерінде (Москвадағы Щербатованың дербес үйі, 1911-13) класицизмге ден қойды. 1923 жылдан Ереванда тұрды. Ереван (1924), Ленинакан (1925), Эчмиадзин (1927-28) қалаларын реконструкциялаудың тұңғыш бас жоспарларын жасады. Салған ғимараттарының көпшілігінде классицизм үлгісі мен орта ғасырлық армян сәулет өнері дәстүрін астастыра ( Арм. ССР-і Үкімет үйі, 1926-41, 1942 ж. мемлекеттік сыйлық берілді; А. А. Спендиаров атындағы опера және балет театры, 1926-53) қолданды. Таманян Александр Иванович творчествосы советтік армян архитектурасының қалыптасуына ықпал жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 537-бет
Облыстың денсаулық сақтау саласында мына төмендегі бірлестіктер: дәрігер-онкологтар, психиаторлар, наркологтар, психотерапевтер ассоциациялары, сондай-ақ, медицина қызметкерлері арасындағы бірлестік жұмыс істеді. 2000 жылы дәрігер-педиатрлар, жедел және шұғыл жәрдем дәрігерлерінің, отбасылық дәрігерлердің ассоциациялары құрылды. 2001 жылы «Наркотикке қарсы аналар» үкіметтік емес бірлестік тіркелді. Дәрігерлер ассоциациясы медицина қызметкерлері арасындағы бірлестік кадрлардың біліктілігін жетілдіру және аттестациялаумен, тұрғындарға медициналық көмек көрсетуді жақсарту мәселелерін шешумен шұғылданады. Саладағы 172 кәсіподақ ұйым ұжымдық келісім-шарттың жасалуына жағдай жасайды. Қызыл Жарты ай және Қызыл Крест қоғамдары тұрғындардың аз қамтылғандарына медициналық және әлеуметтік көмек көрсетумен айналысады. Қайырымдылық қоры мен демеушілік көмек есебінен қарттар мен мүгедектерге медбикелік қызмет көрсетіледі. Халықаралық Федерациямен, гуманитралық Қормен өзара байланыс жолға қойылды. 

* ДЕНСАУЛЫҚ (Павлодар облысы)

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
**Синхроноскоп** (грек. Synchronos – бір мезгілді және ... скоп) – айнымалы тоқтың екі тізбегіндегі тербелмелі процестердің синхрондалу дәрежесін көрсететін электрлік құрал.

#### Пайдалануы

Ол электр станциясында параллель жұмыс істейтін генераторларды тізбекке қосу кезінде кеңінен пайдаланылады.

#### Қарапайым түрі

Синхроноскоптың қарапайым түріне лампылы (яғни екі тізбектегі кернеу айырмасының синхрондалу дәрежесін жыпылықтап жану (өшіп-жану) арқылы білдіретін синхроноскоп жатады. Көрсеткіш тілі бар электр магнитті синхроноскоптың қозғалмалы бөлігі оның магнит өрісі энергиясының ең үлкен мәніне сәйкес келетін күйде болады. Генератор мен электр желісінің жиілігі бір-бірімен үйлеспеген жағдайда синхроноскоптың қозғалмалы бөлігі магнит өрісімен бағыттас (егер генератор синхронды күймен салыстырғанда тез айналатын болса) немесе қарама-қарсы бағытпен (егер генератор баяу айналатын болса) қозғалады. Синхронды процестер бір-бірімен жиілігі және фазасы бойынша сәйкес келсе, синхроноскоптың қозғалмалы бөлігінің көрсеткіш тілі шкаланың ортасына кеп тоқтайды.


1. ↑   Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
2. ↑
3. ↑
**Галкин ауданы** — 1944-1957 жылдары болған Қазақ КСР Павлодар облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы — Галкино ауылы.

Тарихы
------

Галкин ауданы 1944 жылы 8 мамырда Цюрупин ауданының шағындалуынан Павлодар облысының құрамында құрылды. Аудан құрамына Александровка, Алексеевка, Бөрібай, Галкин, Еленовка, Жаңаауыл, Николаевка, Ниязовка, Радужный, Тайбағар, Тереңкөл, Өндіріс, Чигириновка ауылдық кеңестері кірді.

1951 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына 13 ауылдық кеңес кірді: Александровка, Алексеевка, Бөрібай, Галкин, Еленовка, Жаңаауыл, Николаевка, Ниязовка, Радужный, Тереңкөл, Өндіріс, Чигирин және Шоқтал.

1952 жылы Радужный ауылдық кеңесі таратылды.

1954 жылы Еленов ауылдық кеңесі Галкин ауылдық кеңесіне, Николаев ауылдық кеңесі Александров ауылдық кеңесіне, Ниязов ауылдық кеңесі Өндіріс ауылдық кеңесіне, Тереңкөл ауылдық кеңесі Чигирин ауылдық кеңесіне қосылды.

1956 жылы «Қарабидай» астық кеңшарының орталығында Қарабидай ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы 25 қазанда Галкин ауданы таратылып, аумағы Цюрупин ауданына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1951 жылғы 1 қаңтардағы әкімшілік-аумақтық бөлініс —  Алматы: Қазақ мемлекеттік баспа, 1951. — 72 б.
2. ↑  Павлодар облысының мемлекеттік мұрағатының және оның бөлімдерінің қорлары туралы қысқаша анықтамалық —  Павлодар, 2009. — Б. 11—21. Мұрағат көшірмесі 14 қарашаның 2021 Wayback Machine мұрағатында
**Көктерек ауданы** — Қазақ КСР-і Жамбыл облысында 1939-1963 жылдары болған әкімшілік бірлік. Орталығы – Бірлік ауылы.

Тарихы
------

Көктерек ауданы 1939 жылы 14 қазанда құрылды.

1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 9 ауылдық кеңес кірді: Жамбыл, Қараөзек, Қызылтал, Қоқи, Көкірек, Коминтерн, Куйбышев, Сарқырама және Фурманов.

1963 жылы 2 қаңтарда Көктерек ауданы таратылды.

Халық
-----

1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 22 247 адам тұрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населенных мест на 15 января 1959 года по регионам союзных республик (кроме РСФСР). *Демоскоп*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 ақпан 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қыркүйек 2020.
MG 34
MG 34
«MG 34» - екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі немістердің бірыңғай пулеметі. Оны Вермахттың тапсырысы бойынша неміс команиясы Рейнметалл жасап шығарған. Пулеметті жасауды Луис Штанге басқарды. Дегенмен пулеметті дайындау кезінде Рейнметалл компаниясының ғана емес, Маузер сияқты басқа да фирмалардың еңбегі пайдаланылды. Пулеметті Германия қарулы күштері 1934 жылы ресми түрде әскери қару қатарына қабылдады. 1942 жылға дейін ол жаяу әскердің ғана емес, танктердің де негізгі пулеметі болды. 1942 жылы пулемет орнына оған қарағанда барынша жетілдірілген «MG 42» пайдаланыла бастады

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Веном** (ағылш. *Venom*) — 2018 жылы жарыққа шыққан америкалық фильм. Режиссері Рубен Флейшер, басты рөлді Том Харди сомдады. Фильмнің сценарийін Скотт Розенберг, Джефф Пинкнер және Келли Марсел жазды. Фильм сценарийі Marvel Comics шығарған кейіпкер Эдди Броктың өмірін негізге ала отырып жазылды. Веном фильмі Marvel әлеміндегі Sony Pictures Entertainment шығарған алғашқы туынды болды.

Веном фильмі Өрмекші адам жайлы фильмдер сериясының спин-оффы болып табылады. Фильмді жасау жұмыстары 2007 жылдан бастап продюсер Ави Арадтың басшылығымен қолға алынды. Біршама ойланып-толғанудан кейін 2017 жылы R рейтингісіндегі фильмнің түсірілетіні белгілі болды. Жоба авторларының мақсаты Marvel киноәлеміне тиесілі Sony компаниясының кейіпкерлерінен құралған жаңа киноәлемді құру болды. Түсірілім жұмыстары 2017 жылдың қазан айында Нью-Йорк пен Атлантада басталды. Фильм экранға АҚШ елінде 2018 жылы 5 қазанда, Қазақстанда — 4 қазанда шықты.

Сюжеті
------

Эдди Брок есімді журналист ғалым әрі бизнесмен Карлтон Дрейкпен сұхбат кезінде жіберген қателігінің салдарынан жұмысынан айырылады. Кейіннен Дрейктің әріптесі Эддиге Дрейктің өз зертханасында жат ғаламшарлық паразитті ұстап отырғанын хабарлайды. Оның ойынша Дрейктің жат ғаламшарлық паразитті адамдарға сынап жүрген көрінеді. Эдди зертханаға жасырын еніп сынақ құрбандарын құтқармақ болады. Алайда өзі симбиот паразитпен араласып кетеді.

Жат ғаламшарлықпен тіл табысқан Эдди оның берген күш-қуатын пайдаланып, Веном есімді антиқахарман түрінде қылмыскерлерге қарсы күрес бастайды. Онымен қоса Эддиге симбиотты жеке меншігі санайтын Карлтонмен күресуге тура келеді.

Рөлдерде
--------

* Том Харди - Эдди Брок / Веном
* Мишель Уильямс - Энн Вейинг
* Риз Ахмед - Карлтон Дрейк
* Вуди Харрельсон - жауыз
* Дженни Слейт - Дора Скирт / Агония
* Скотт Хэйз - Дрейктің қызметкері
* Рейд Скотт - Патрик Маллиган / Токсин
* Мишель Ли - Донна Диего / Крик
* Стэн Ли - камео

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Веном фильмінің тұсаукесері 2018 жылы қазан айында болады
2. ↑  Sony Pictures компаниясы өз киноәлемін жасамақ

Сілтемелер
----------

Веном (фильм) (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Шелжі**— ортағасырлық қала. Тараз қаласынан оңтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. 

Қала туралы арабтың 10 ғасырдағы географтары әл-Истахри, ибн Хаукал, әл-Магдиси жазған. Магдисидің жазбаларында Шелжі 10 мың исфахандықтар тұрған кішкене қала. Оның цитаделі мен үлкен мешіті болған, қала таудың ішінде орналасқан. Сондай-ақ жазба деректерде қалада күміс өндірілгендігі туралы да айтылады. Қала Қарахан әулеті тұсында жақсы өркендеген. Моңғол шапқыншылығы кезінде қираған. Шелжі Әмір Темірдің тұсындағы деректерде қайта аталады. Зерттеушілер Шелжінің орнын Тараздан оңт-ке қарай 30 км жердегі Садыққорған қалашығымен баламалайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том