recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қазан Арена** — Қазан қаласында орналасқан көпфункционалды стадион. Сыйымдылығы 45 379. Қазанның "Рубин" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.

Ірі турнирлер
-------------

2018 жылғы Әлем чемпионатына арнап тұрғызылған стадиондардың ішінде бірінші боп пайдалануға берілді. Стадион 2013 жылғы Бүкіл әлемдік XXVII Жазғы Универсиаданың негізгі ареналарының бірі болды және Универсиаданың ашылуы мен жабылуы осында ұйымдастырылды. 2015 жылы су спорты түрлерінен әлем чемпионаты өткізілді. Сондай-ақ 2017 жылы Конфедерациялар кубогының бірнеше кездесуі осында өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазан Арена». Стадион жайлы цифрлар. Стадионның ресми сайты // kazanarena.com
2. ↑  (қолжетпейтін сілтеме) ӘЧ-на дайындық // ru2018.org

Cілтемелер
----------

* Стадион жайлы ақпарат
**Эдуард Лимонов Вениаминович** (Савенко;22 ақпан 1943-17 наурыз 2020)– орыс жазушысы, ақын, публицист. Орыс шовинистерінің бірі, Қазақстан жеріне көз аударушы, Қазақстан тәуелсіздігіне қарсы болған адамдардың бірі.

Өмірбаяны
---------

1943 жылы 22 ақпанда Дзержинск қаласында дүниеге келген. 17 жасынан бастап еңбек ете бастайды. Жүк тасушы, құрылысшы, шабушы болып жұмыс істейді. Харьковск педагогикалық институтында оқыған. 1958 жылдан бастап өлең жаза бастайды. 1943-1974 жылдар аралығында Кеңес Одағының азаматы, 1974-1987 жылдар аралығында Францияның азаматы, 1992 жылдан бастап Ресей Федерациясының азаматы болып табылады. «Грани», «Время и мы», «Синтаксис», «Ковчег», «Мулета» басылымдарында шығармалары жарияланып отырады.

2007 жылы швейцариялық жазушы Кристиан Крахтқа американдық дирижер Дэвид Вудард хат жазды: «Солженицын Лимоновты кішкентай, порнографиялық жәндіктер деп атайды, ал Лимонов Солженицынның ССРО құлағанына ықпал еткен Отанына опасыздық жасағанын айтады.»

2020 жылы 17 наурыз күні кенеттен қайтыс болады.

Шығармалары
-----------

* «Это я, Эдичка»
* «Дневник неудачника»
* «Подросток Савенко»
* «У нас была великая эпоха»
* «Палач»
* «Охота на быков»
* «Великая мать любви»
* «Убиийство часового».

Қызықты айғақ
-------------

* «Лимонов» бүркеншік есімін суретші Вагрич Бахчанян ойлап тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Крахтқа, К. & Вудард, Д. *Five Years* (Ганновер: Wehrhahn Verlag, 2011 ж), 218 бет.
13 ғасырдағы табулашылардың ортағасырлық бейнесі (Кармина Бурана)
**Табула** (орта грекше: τάβλη, тақта) — арнайы тақтада ойналатын грек-рим ойыны. Ол тікелей предшественник қазіргі заманғы нарды болып саналады.

Тарихы
------

 τάβλη (табула) ойыны, 480 жылы Византия императоры Зенон ойнаған, және Агафий оны шамамен 530 жылы жазып қалдырған. Зенон (қызыл) сүйектерді өте нашар лақтырды: 2, 5 және 6 және сегіз дойбыны бір-бірден қоюға мәжбүр болды. Ал ереже бойынша мұндай жеке дойбыларды қарсылас жеңе алады. Роланд Дж. Остин. «Зенонның τάβλη ойынын» қараңыз.
Севильялық Исидор *Этимологиясына* сәйкес, табуланы алғаш рет грек троялық соғысындағы Алеа (ағыл.) атты сарбазы ойлап тапқан. «τάβλη» бізге дейін жеткен ең көне сипаттамасы Агафияның (б.з. VI ғ.) Византия императоры Зенонға (шамамен 474-475; 476-491) арналған еңбегінде берілген. Ол сүйекті лақтыра алмағаннан кейін Зенонның жағдайы күштіден өте әлсізге ауысатын ойынды сипаттайды. Осы сипаттама бойынша 19 ғ. Бек де Фукуре (фран.) ойын ережелерін қайта құрастыра алды. Ойын қазіргі нарды тақтасына ұқсайтын, әр жағында 12 ұпайдан тұратын 24 ұпайдан тұратын тақтада ойналды. Екі ойыншының әрқайсысында 15 дойбы болды және оларды үш сүйектің орамдары бойынша тақтаның айналасында қарама-қарсы бағытта жылжытты. Қарсылас тақтада тұрған дойбыларды бір-бірден жеңе алды. Мұндай дойбыны соғып, оны қайтадан ойынға енгізу және қозғалудан бас тартудың қазіргі ережелері болды. Қазіргі нарды ойынынан бір айырмашылығы – үшінші матаны қолдану болса, екіншісі – дойбыны бірінші нүктеден емес, тақтадан тыс ойынға енгізу.

Агафияның суреттеуінде император Зенонның ақ дойбы (суретте қызыл), бір нүктеде жеті дойбы, үш нүктеде екеуі және екіде бір дойбы болған. Зенон үш сүйек лақтырды және олар 2, 5 және 6-ны тапты. Нарды ойынындағыдай, Зенон екі немесе одан да көп қарсыластың дойбысы орналасқан нүктелерге дойбыны жылжыта алмады. Үш дойбыны да қолданудың бір ғана жолы болды – екі дойбыдан тұратын үш топты түгел бөлшектеу, сөйтіп оларды қарсыластың жүрісіне осал ету.

Табула, ең алдымен, ойынның дамуы болды *Ludus Duodecim Scriptorum*, оның орталығында тағы бір ұпай қатары болды.

«τάβλη» сөзі әлі күнге дейін Грекияда нардыға қатысты қолданылады, сондай-ақ Түркияда (*тавла ретінде)* және Румынияда (*үстел ретінде),* бұл елдерде нард қала алаңдары мен кафелерде танымал ойын болып қала береді.

Дереккөздер
-----------

### Дәйексөз

1. ↑  Lapidge & O'Keefe, 2005, p. 60
2. ↑  Barney et al. 2006
3. ↑
4. ↑  Austin, 1935
5. ↑  Austin, 1935, pp. 76–82

### Көздері

* {{{тақырыбы}}}.
* {{{тақырыбы}}}.
* *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
* *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
* *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
* *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
* *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}

Сілтемелер
----------

* Табула қалай ойнайды (ағыл.)
* Кестенің тарихы және ережелері (ағыл.)
**Солтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік мұрағаты** — ғылыми-құжаттық мекеме, архив. 

1923 жылы қазан айында ұйымдастырылған. 1928 жылдан Петропавл округі архиві 1932–1936 жылы Қарағанды облысы архиві, 1939 жылдың шілде айынан бастап Солтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік архивы деп аталады. Құрамында 3 бөлімшесі, аудитория архивтері бар. Солтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік мұрағаты Солтүстік Қазақстан облысының мұрағат және құжаттамалар басқармасына қарайды. 

Губерниялық, уездік трибуналдар мен азық-түлік комитеттерінің қорларында олардың қызметіне байланысты мәліметтер кездеседі. Атап айтқанда Колчак әскеріне қарсы күрес, кеңес үкіметінің орнауы, халық шаруашылығын қалпына келтіру, орталық аймақтарды азық-түлікпен қамтамасыз ету, т.б. деректер шоғырланған. Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру, алғашқы коммуналарды ұйымдастыру, көшпелі халықты отырықшыландыру, тап күресіне байланысты деректер жинақталған. 

Жер шараларына байланысты мекемелердің қорларында жеке шаруаларды ұжымдастыру, қоныс аударушыларды орналастыру, мал шаруашылығының дамуы, егіс көлемінің артуы, отырықшылық өмірге көшкен қазақтардың тұрмыс жағдайын жақсарту, ауыл шаруашылыгын қайта құру саласындағы МТС-тердің рөлін көрсететін құжаттар сақталған. Халық шаруа кеңестері мен жекелеген өнеркәсіп орындарының қолдарында зауыт, фабрикаларды мемлекет қарамағына алу барысы, халық шаруашылығын қайта құру еңбек өнімділігін арттыру, өндірістің тиімділігін көтеру туралы құжаттар кешені топтастырылған. 

Халық ағарту, денсаулық сақтау, мәдени ағарту қорларында тұрғындарға мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету, қызыл отау, еңбек мектептерінің ашылуы, сауатсыздықты жою жолындағы күрес, халыққа дәрігерлік көмек көрсету, т.б. мәліметтер шоғырланған. 2-дүниежүзілік соғыс кезіндегі майдандағы және тыңдағы еңбектері туралы құжаттар Петропавл қалалық атқару комитетінің, радио комитетінің, ауыл шаруашылық мекемелерінің қорларында топтастырылған. Бұл архивте магниттік таспалар мен бейне құжатқа түсірілген деректер де молынан кездеседі. Архивте ғылыми анықтама бөлімі жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", 7 том

Сілтемелер
----------

* 
* 
*
Балалар спорты.
**Спорт** (фр. *desport* — бекершілік (leisure)) — белгілі ережелер немесе дәстүрлерге сай көбінесе жарыс күйінде өтетін әрекет. Спорт жалпы алғанда физикалық дамуы өте маңызды болатын (жеңіске немесе жеңіліске әкелетін) әрекетті сипаттағанымен, ақыл-ой немесе құрал-жабдық сапасы да маңызды рөл атқаратын ақыл-ой спорты және мотор спортына қатысты айтылады. Адам баласы спортпен денсаулығын жақсарту, үшін, өзін-өзі дамыту үшін шұғылданады.

Cпорт сөзінің арғы төркіні Көне Француз тілінен басталады, desport - көңіл ашу дегенді білдіреді екен. Ағылшын тіліне бұл сөз 1300 жылдары еніпті, кейін басқа тілдерге таралып, 19ғ. соңына таман қазақ тілінде қолданысқа ене бастапты.

Оның басқа мағынасы ұтысу, аулау, ойын, көңіл ашу, шынығу деген мағыналарды береді. Рогеттің анықтамасы бойынша, зат есім күйіндегі спорт сөзі "босау мен көңіл ашу үшін жасалатын әрекет" дегенді білдіреді.

  

Крокет

Тарихы
------

Спорттың даму тарихына зер салсақ қоғамдағы өзгерістер мен қатар спорттың мән-мағынасын да түсінуге болады.

Баскетбол
Бүгінгі күнге белгілі үңгір өнерінің көп үлгілерінде дәстүрлі ырымдық ритуалдыр көріністері бейнеленген. Осы бейнеленген көріністерді сенімді түрде қазіргі мағынадағы спортқа жатқызуға болмағанымен сол кездің өзінде спортқа жақын әрекеттердің орын алғаны хақында байлам жасауға болады. Франция, Африка, және Аустралияда орналасқан бұл бейнелердің осыдан 30 000 жыл бұрын жасалғанын айта кеткен жөн.

Қытай жерінде біздің дәуірімізден 4000 жыл бұрын қазіргі спорт мағынасына жақын әрекеттің болғанын айтатын заттар мен құралыстар бар. Гимнастика ежелгі Қытайдағы кең тараған спорт түрі болыпты-мыс. Перғауындар мазарларындағы бейнелер мен заттар бірнеше ғасырлар бұрын да спорттың әр түрі болғандығынан хабардар етеді, оның ішінде жүзу мен балық аулауды айта кетуге болады. Ежелгі Персияда поло және атты рыцарлардың найзамен жарысы негіздері қаланды.

Ежелгі Грекия өзінде алуан түрлі спорт болған. Ең дамыған түрлері — күрес, жүгіру, диск лақтыру және арба жарысы. Осы тізімге қарағанда Ежелгі Грекияда(жалғыз ол жерде ғана емес т.б. жерлерде) әскери мәдениет мен әскери өнер спортқа тікелей қатысты болған. Сол жерде әр төрт жыл сайын Пелопонессе атты ауылда Олимпия деп аталған Олимпиада ойындары өтіп тұрған.

Осы күндері адамзаттың даму деңгейіне сәйкес, әсіресе БАҚ пен жаhандық байланыс жүйелерінің пайда болуымен спортпен шұғылдануға көпшіліктің бет бұрғанын байқаймыз. Спорт *кәсіпқой спортқа* айналып одан әрі адамзатты қызықтыруда.

Қазақ спорты
------------

Қазақстанда дамыған спорт түрлері қатарына бокс, хоккей, күрес, велоспорттарды жатқызуға болады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Спорт порталы
* Спорт гәзеті Мұрағатталған 17 желтоқсанның 2007 жылы.
* Ел спорт туралы сайт Мұрағатталған 26 қарашаның 2018 жылы.
* Malimetter.kz Спорт реферат (қазақша)

1. ↑  *Harper, Douglas* sport (n.). *Online Etymological Dictionary*. Тексерілді, 20 сәуір 2008.
2. ↑  Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged —  Springfield, MA: G&C Merriam Company, 1967. — P. 2206.
3. ↑  Roget's II: The New Thesaurus, Third Edition —  Houghton Mifflin Harcourt, 1995. — ISBN 978-0-618-25414-9.
**«Автовокзал»** — Алматы метросының жобаланған бекеті. Бірінші бағыттың соңғы бекеті болады.

Құрылысы
--------

2018 жылы «Автовокзал» бастапқы бөлігінің құрамында пайдалануға беру жоспарланған болатын. 2023 жылы бекеттің құрылысы басталады. Ал 2025 жылы ашылуы жоспарланып отыр.

Жоба
----

Бекет терең іргетаспен қаланып, жабық әдіспен салынады. Бұл «Қалқаман» бекетінен кейін орналасады.

Станция Әшімов көшесінің тұсында, Райымбек даңғылының солтүстігіндегі бос жерде салынатын болады. "Қалқаман" — "Қарасай" іске қосу учаскесінің құрамында пайдалануға арналған барлық мүмкіндіктер жоспарлануда. Метро станциясы мен Батыс автовокзал базасында көлік-трансплантациялау торабын құру көзделіп отыр.

2018 жылы Батыс автовокзалы мен метро станциясының құрылысы бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу басталды.

Станция құрылысы бойынша жұмыстар 2021 жылы басталады, ашылуы 2025 жылға жоспарланған.

2021 жылғы 17 қыркүйекте қала басшысының Қарасай атауын өзгерту туралы ұсынысы.

2022 жылы "Алматы" қаласының әкімдігі "Қарасай" метрополитенін салу идеясынан бас тартып, оның орнына метрополитеннің қызыл сызығын "барлық" базарына дейін созу туралы шешім қабылдады, Бұл "Батыс автовокзалының" жанында Метрополитен станциясын салу идеясының жабылу фактісі болды.

Орналасуы
---------

Райымбек даңғылының жол жүру бөлігінің астында орналасатын болады.

Архитектурасы
-------------

«Автовокзал» — метро бекеті терең жер астында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вечерний Алматы: Метро запустят 31 желтоқсан 2009 года

Сілтемелер
----------

* Бекеттің безендірілуі Мұрағатталған 27 наурыздың 2008 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Төтенше жағдай** — мемлекетке төнген түрлі қауіпке байланысты елбасы немесе парламент жариялайтын уақытша режим. Ол табиғат апаты, соғыс қаупі, техногендік апат, халық ішіндегі толқу, т.б. жағдайларда жарияланады.

Төтенше жағдай адамдардың қаза табуына әкеліп соққан немесе әкеліп соғуы мүмкін, олардың денсаулығына, қоршаған ортаға және шаруашылық жүргізуші объектілерге нұқсан келтірген немесе келтіруі мүмкін, халықты едәуір дәрежеде материалдық шығындарға ұшыратып, тіршілік жағдайын бұзған немесе бұзуы мүмкін авария, зілзала немесе апат салдарынан белгілі бір аумақта туындаған жағдай.

Пайда болу себептеріне қарай табиғи сипаттағы және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларға бөлінеді.

Таралу аумағына және келтірген нұқсанның көлеміне қарай объектілік, жергілікті, өңірлік және жаһандық төтенше жағдайлар болып бөлінеді.

Табиғи сипаттағы төтенше жағдай
-------------------------------

Табиғи сипаттағы төтенше жағдай — дүлей зілзала (жер сілкінісі, сел, көшкін, су тасқыны және басқалар), табиғи өрт, індеттер мен малдың жұқпалы аурулары, ауылшаруашылық өсімдіктерінің және ормандардың кеселдері мен зиянкестері арқылы зақымдануын туғызатын төтенше жағдайлар Рихтер шкаласымен есептелінеді.

Техногендік сипаттағы төтенше жағдай
------------------------------------

Техногендік сипаттағы төтенше жағдай — өнеркәсіп, көлік авариялары және басқа да авариялар, өрт (жарылыс), күшті әсер ететін улы, радиоактивті және биологиялық жағынан қауіпті заттарды тарататын (тарату қаупі бар) авария, үйлер мен ғимараттардың кенеттен қирауы, бөгендердің бұзылуы, тіршілікті қамтамасыз ететін электр-энергетика және коммуникация жүйелеріндегі, тазарту құрылыстарындағы авария туғызған төтенше жағдай.

Заңға әсері
-----------

Төтенше жағдай кезінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтары саналы түрде шектеледі, бейбіт кездегі заңдар күшін тоқтатып, төтенше заңдар шығарылады. Төтенше жағдай жариялай отырып мемлекет басшысы өзіне көптеген абсолютті өкілдіктер алады. Түрлі мемлекеттік органдар өз қызметтерін өзгертеді. Олар жаңа заңдық кеңістікте қатаң тәртіпке бағына отырып қызмет жасауға мәжбүр болады. Төтенше жағдай жариялау уақыты, мерзімі, сол кездегі билікке берілетін өкілеттіктер дәрежесі ел Конституциясында анықталады.

2024 жылғы тасқын, Қазақстан

Мысалдары
---------

* Қазақстандағы су тасқыны (2024)‎
* 2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары
* Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы

Тағы қараңыз
------------

* Жер сілкіну
* Авария
* Қауіпсіздік

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9, VIII том.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
АҚШ-тың Конкорд (Массачусетс) қаласындағы конгрегационалисттік шіркеуі
**Конгрегационализм** (**Конгрегационалисттік шіркеу**) (ағылш. *Congregational church*; **индепенденттер**, басшысы: Оливер Кромвель) — ағылшын кальвинизмнің радикалды тарамы. Әрбір приходтық қауымдастығының (ағылш. *Congregation*) автономиясын (ағылш. *Independence*) дәлелдеген. Пресвитериандықтармен бөлінуі нәтижесінде шамамен 1580 жылы пайда болды.

Конгрегационалисттер дүние жүзілік ғана емес, бүкіл ұлттық шіркеудің қажеттілігін мойындамаған, өйткені осындай ұйымдар шығынды төрешілдік ретінде ұғынылады. Пуритандықтан шыққан индепендентттер пресвитериандық синодтардың шіркеулік ұйымдастырылуын қабылдамады, өйткені индепенденттер оларды деспотизммен бір қатарда тұрған паписттер мен англикандықтарды деспотизмнің бір түрі ретінде санаған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Савой декларациясының мәтіні Мұрағатталған 11 қазанның 2011 жылы. (ағыл.)
* Ұлыбританияның конгрегационалистік федерациясы (ағыл.)
**Тілешов Ербол Ердембекұлы** — 1965 жылы 22 ақпанда Алматы қаласында туған. 1972 жылы Алматы облысы, Балқаш ауданы «Үлгілі» орта мектебіне 1-сыныпқа барып, 5-7 сыныптарды Қарағаш орта мектебінде, Бақанас (ауыл) ауылындағы 8 жылдық мектепте, 8-10 сыныптарды Талғар ауданы, Октябрь орта мектебінде оқыған. 1982-83 жылдары құрылыста жұмысшы. 1983-85 жылдары Алматы зооветеринарлық институтының студенті, 1985-87 жылдары әскер қатарында. 1987 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түсіп, оны  1992 жылы бітірген.

Филология ғылымдарының кандидаты. «Суреткер және көркемдік әдіс» монографиясының, Ахмет Байтұрсынұлы, Мағжан Жұмабаев шығармашылығына, Алаш әдебиетіне қатысты мақалалардың авторы, «Алаш қайраткерлері» библиографиялык көрсеткіші және «Алаш және Әуезов» жинағының құрастырушысы. 1996-1999 жылдары Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы дарынды жас ғалымдарға берілетін арнаулы стипендиясына ие болды.

Еңбек жолы
----------

1992 жылы Ақмола  педагогикалық институты қазақ әдебиеті кафедрасының оқытушысы;

2003-2004 жылдары  Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Гуманитарлық институты директорының орынбасары;

2004-2007 жылдары  ҚР Мәдениет министрлігі Республикалық мемлекеттік тілді жеделдетіп оқыту орталығының директоры;

2007-2012 жылдары Астана қаласы Тілдерді дамыту басқармасы «Руханият» орталығының директоры;

2012-2015 жылдары Астана қаласы Тілдерді дамыту басқармасының басшысы;

2015-2018 жылдары – «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы» РМҚК директоры

2018 - 2022 жылдары «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы "Тіл-Қазына" ұлттық ғылыми-практикалық орталығы" КеАқ директоры

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитетінің төрағасы.

Шығармашылығы
-------------

Негізгі еңбектері қазақ әдебиетінің тарихы мен теориясына, алаштану, тілтану, қазақ тілін үйрету әдістемесі тақырыбына арналған.

* «Көркемдік әдіс және суреткер» монографиясының,
* «Алаш туы астында»,
* «Алаш және Әуезов»,
* «Қайнар» зерттеу жинақтарының,
* «Алаш қайраткерлері» библиографиялык көрсеткішінің,
* «Алаш қозғалысы» энциклопедиялық анықтамалығының (Д.Қамзабекұлымен бірге),
* «Алаштың ардағы» танымдық жинағының 200-ден астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік мақалалардың авторы.
* «Алаш қайраткерлері» библиографиялык көрсеткіші

Қазақ тілін латын әліпбиіне көшіру жөніндегі Ұлттық комиссияның мүшесі.

Мемлекеттік марапаттары
-----------------------

* «Құрмет» орденімен,
* Қазақстан Республикасы Құрмет Грамотасымен,
* «Астананың 10 жылдығы»,
* «Тәуелсіздіктің 20 жылдығы»

мерекелік медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
**Мадеро Франсиско Индалесио** (Madero, Francisco (Indalėcio)) (30 қазан 1873 жылы, Паррас, Мексика — 22 ақпан 1913 жылы, Мехико[), мексикалық революционер және президент (1911-13 жылдары). .

```
Ауқатты жер иеленушінің ұлы, 1908 жылы П.ДИАСТЫҢ ұзақ уақыттық диктаторлық мерзімін тоқтатын біріккен сайлауға шақырды. Бүлікке айдап салғандығы үшін қамауға алынды, бірақ кепілдікке босатылды. Диастың биліктен кетуіне себепші болған қаруланған бүлікті басқарды. 1911 жылы президент болып сайланды. Оның саясаттағы тәжірибесінің аздығы мен артық идеализмі оған кедергі келтірді, кейін консерваторлар мен революционерлер оны мен оның әкімшілігін жоқ қылды. 
```

1913 жылы оны өлтірді. Бұл ұлттық қазаға айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Кілегейлілер бөлімі** (*Слизевики*) – Myxophyta.
Бөлімнің құрамында 500-дей түр бар. Талломы клеткаларға дифференциацияланбаған және тұрақты формасы болмайтын көп ядролы, цитоплазмалық масса - плазмодий түрінде болады.
Оның мөлшері (размері) үлкен - диаметрі бірнеше ондаған сантиметрге жетеді.
Кілегейлілер гетеротрофты өсімдіктер, негізінен сапрофиттер, сиректеу паразиттеріде кездеседі. Сапрофиттерінің плазмодийі көп жағдайда сары, қызғыштау және басқада түстерге боялған немесе түссіз болып келеді. Олар субстратпен қорек және су бар жерлерге қарай жылжып отырады, бірақ ашық, күн түсетін жерлерден қашып жүреді.
Кілегейлілер секундына 0,4 мм. жылдамдылықпен қозғалады. Қор заттары жиналған
сайын (шыны майы, гликоген, ақуыз) плазмодийі ашық құрғақ жерге жылжып шығады да, көптеген споренгийлер береді. Оның әрқайсысының қалың қабықшасы болады. Көптеген
түрлерінің спорангилері жастықша тәрізді эталий деп аталынатын жиынтық түзеді. Оның
барлығына ортақ қатты қабықшасы болады. Эталилері мен спорангилерінің ішіндегі
заттары мейоз жолымен бөлініп бір клеткалы спораларға айналады. Көптеген түрлерінің
цитоплазмалық массасынан *капиллиций* деп аталынатын жіпшелер түзіледі. Бұл жіпшелер
бойына суды көп жинайды (гигроскопичный) және эталидің немесе спорангилердің
қабықшалары жарылған соң споралардың шашылуын қамтамасыз етеді. Споралары
қолайлы жағдай туғанда өседі. Көп жағдайда әр спорадан бірден төртке дейін зооспора түзіледі және олар бөлінуге қабілетті болып келеді. Зооспоралар талшықтарын тастап миксамебаларға айналады. Миксамебаларда көбеюге қабілетті болып келеді. Жыныстық процесі миксамебалардың, кейде зооспоралардың қосылуы арқылы жүзеге асады. Нәтижесінде олардан диплоидті миксамебалар пайда болады. Осы миксамебалардан
диплоидты плазмодийлер түзіледі. Өмірлік циклында диплоидты фазасы басым болып
келеді. Паразит миксомицеттердің спарангилері болмайды. Споралары миксомицеттердің
осы тобының иесі болып табылатын өсімдіктердің клеткаларында жиналады.

Классификациясы
---------------

Кілегейлілер бөлімі мынадай кластардан тұрады: 

* Протостелділер класы (*Protostelіomycetes*),
* Миксогастралар немесе нағыз кілегейлілер класы (*Myxogasteromycetes*),
* Плазмодиофоралар класы (*Plasmodіophoromycetes*),
* Акразиалар немесе клеткалы кілегейлілер класы (*Acrasіomycetes*).

Осылардың ішіндегі ең кең тарағаны плазмодиофоралар класы .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том.
**Қастауыш** (*Clavіceps purpurea*) - қарабидайдың және көптеген астық тұқымдастардың паразиті. Осы өсімдіктердің масақтарында дәннің орнына бірнеше мицелийлердің тығыз өрімделуінен құралған, (плехтенхимадан тұратын) қарауытқан қызғылт түсті қастауыштың склероцийлері (мүйізшесі) пайда болады. Оның шет жағындағы гифаларының қабықшалары қалың түсі қара - қошқыл болып келеді. Орталық бөлігіндегі гифаларының қабықшалары керісінше жұқа және олардың ішінде артық қор заттары (май тамшылары және гликоген) жиналады. Склероцийлері топырақта қыстап шығады да, астық тұқымдастары (қарабидай) гүлдей бастаған кезде өседі. Олардың үстінде жіңішке ұзын сағақтың басында шорланып шоқпарланған стромалар пайда болады. Строманың бетінде, үстінде арнайы тесіктері бар бүртіктер (перитецийлер) қалыптасады. Перитецийлердің ішінде ұзынша лента тәрізді қалталар пайда болады, ал әрбір қалтада сегізден жіңішке аскаспоралар жетіледі. Пісіп жетілген аскаспоралар сыртқа шашылып қарабидайдың гүлдеп тұрған масағына түседі де өседі. Олардан гүл түйінінде мицелий пайда болады. Осы мицелийлерден конидийлер бөлініп шығады, ал оларды насекомдар (құрт-құмырсқалар) бір масақтан екінші масаққа тасиды. Саңырауқұлақтың мицелийі масақтың үстіне тәтті шырындар бөліп шығарады, сол себептенде оған насекомдар үйір келеді. Конидий өсе келе гүл түйініне өтіп мицелий түзеді. Мицелийлер күзге қарай қатайып жаңа склероцийға айналады. Склероцийдің үстінде өз тіршілігін тоқтатқан гүл түйінімен аналықтың мойны қалып қояды. Ал склероцийдің бойына артық қор заттарымен улы зат - эрготин жиналады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, II том.
Қысқаша мәлімет
---------------

2003 жылы негізі қаланған институт университеттің Ғылыми кеңесінің шешімімен «Мұнай-газ» факультеті болып ашылды.

Институт құрамында 9 білім беру бағдарламасы бар: «Құрылыс инженериясы», «Құрылыс материалдарын өндіру», «Мұнай-газ ісі», «Химиялық инженерия», «Машина жасау», «Өндіруші салалардың машиналары мен жабдықтары», «Мехатроника», «Роботты жүйелер».

Қарашығанақ газ-мұнай конденсаты кен орнын игеру, машина жасау зауыттарының, кен және кенсіз шикізат ресурстарының орасан зор қорларының болуы,  жаппай азаматтық және өнеркәсіптік құрылысты дамыту салалары тиісінше кадрлармен және ғылыммен қамтамасыз етуді талап етті. Сондықтан ҚР Үкіметінің 25.06.2005 жылғы №633 қаулысымен университетте «Машина жасау» факультеті құрылды.

2007 жылы «Машина жасау» факультетінің жаңа корпусы пайдалануға берілді. 2008 жылы «Машина жасау» факультеті бакалаврларының алғашқы түлектері оқуды аяқтады.

2019 жылдың маусым айында университетті оңтайландыру нәтижесінде «Машина жасау» факультеті – «Индустриялық-технологиялық институт» болып өзгертілді.

2020 жылдың 1 қыркүйегінен бастап институтты Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент мүшесі, техника ғылымдарының докторы, профессор Монтаев Сәрсенбек Алиакбарұлы басқарады. Қазіргі уақытта институтта 18 білім беру бағдарламасы мен мамандықтары бойынша жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мамандарын даярлайтын лицензиялар бар, олардың 9-ы – бакалавриат, 8-і – магистратура  және біреуі – докторантура бойынша. Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің барлық білім беру бағдарламалары бойынша мамандарды даярлау үш тілде жүргізіледі. Барлық білім беру бағдарламалары жұмыс берушілерден, кәсіби қауымдастықтардан және түлектерден рецензияланады.
Өте тереңді зерттейтін Әлем батискафы
**Батискаф** (грекше baths — терең және skphos — кеме) — терең суда зерттеулер жүргізуге арналған өздігінен жүзетін аппарат. Ол болат шар — гондоладан (ішінде 1 — 3 адам және приборлар орналасқан), қалқыма қораптан (корпустан) тұрады. Қалқыма қорап судан жеңіл сұйықтықпен (әдетте, бензинмен) толтырылады. Батискафтың суда жүзуі балласты тастау және бензинді сыртқа шығару арқылы реттеледі. Батискаф су ішінде еспе винттің (электрлік қозғалтқышпен байланысқан) көмегімен қозғалады. Ең алғашқы Батискафты 1948 жылы швейцариялық физикО.Пиккар құрастырған. Зерттеушілер "Триест-2" Батискафының көмегімен Тынық мұхиттағы Мариан шұңғымасының түбіне (тереңдігі шамамен 11 мың метр) жетті (1960). 20 ғасырдың 2-жартысында Батискафтардың зерттеу жұмыстарын жүргізуге қолайлы жаңа түрлері жасалып, мұхит түбіндегі терең шұңғымаларды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік жасады.

**Батискаф** — мұхитзерттеушілік және тағы да басқалары зерттеулер жүргізу үшін қолданылатын тереңсулық өзі жүзетін аспап, тереңсулық кеме. Ең бірінші батискафты 1948 ж. швейцариялық физик О.Пиккар жасады. 1960 ж. О. Пиккар мен Д. Уолш батискафпен Тынық мұхиттағы 11 мың теревдіктегі Мариан науасына дейін жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
2. ↑  Қазақ тілі термињдерініњ салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6

Сыртқы Сілтемелер
-----------------

* Зерттеу нәтижелері
Говардхан қыраты
**Говардхан қыраты** - Үндістандағы Уттар-Прадеш штатында, Матхура ауданы Вриндавана қаласына жақын маңда орналасқан.
«Говардхан» атауының екі түрлі мағынасы бар. Тура мағынасы бойынша «го» - «сиыр», ал «вардхана» - «тағам» дегенді білдіреді.
Бұл сөздің тағы бір мағынасы бойынша «го» буыны «сезім» дегенді, ал «вардхана» - «үлкею», «көбею» деген мағынаны білдіреді.

«Пураны» атты ежелгі үнді әдебиетіндегі жазбада осыдан 5000 жыл бұрын осы елді мекенде Кришна балалық шағын өткізгендігі туралы айтылады. Сондықтан көптеген діндар адамдар жыл сайын Говардхан жеріне барып, мінәжат етеді. Қалыптасқан үрдіс бойынша олар парикрама жасайды, яғни музыкалық аспапта ойнай жүріп, медитация жасау арқылы Говардханды айналып шығады. Говардхан - үнділер тәу етіп, мінәжат ететін әйгілі орын. Кришна мен Говардхан тарихы «Бхагавата-пуран» туындысында суреттелген.
Говардхан мен оның айналасы қасиетті деп саналады.

Говардхан немесе Грирадж деген атпен белгілі киелі қырат - Брадж ауданының қасиетті орталығы.
Бұл қырат Матхура ауданынан батысқа қарай 26 шақырым қашықтықтағы (Нью-Делиден 154 шақырым жердегі) Деег автожолының бойында орналасқан.

Кришна Говардхан қыратын көтеруде
Діни наным-сенім бойынша, Кришна адамдар мен жануарларды Индра құдайының қаһарынан және тоқтаусыз жауған жаңбырдан аман сақтап қалу үшін өзінің кішкене саусағымен осы үлкен қыратты жеті күн бойы басынан асыра жоғары ұстап тұрған.
Бұл қырат Кришна қудайының табиғи бейнесі деген сенім бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Риторикалық сұрау**(лепті сұрау)-шешендік тәсілге жататын айшықты сөз тіркесі, ойды, сезімді әсерлі ету үшін жауабы өзінен өзі-ақ айқын нәрсені әсерлі леппен, сұрау түрінде айту. Бұл күмәндану, шүбә келтіру мүмкін емес деген айрықша сенімділікті білдіреді. Мысалы:

```
         Арыстанмын, айбатыма кім шыдар?
         Жолбарыспын, маған қарсы кім тұрар?
         Көкте-бұлт, жерде желмін гулеген,
         Жер еркесі желдің жөнін кім сұрар?
```

Кейде айшықты шешендік сұрау, жансыз нәрсеге қаратылып айтылып, сұраулы арнау сөз түрінде келеді. Қазақ поэтикасында мұндай үлгіні сұрай арнау деп те атайды. Алайда сөздің негізгі стильдік ерекшелігі, өзгеше мәнділігі сұрау түрінде айтылуына байланысты болады.

Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) .

Риторикалық сұрақты білдіретін сөйлемдер баяндауыштардың кері мағынада жұмсалуы арқылы құрылады дедік. Бұл сөйлемдердің құрамында өзіне лайықталып құралған баяндауыштық формалар кездеседі: келді емес пе, келген жоқ емес пе. Өтті емес пе, оқыған жоқ емессің бе – риторикалық тудыратын баяндауыштық формалар. Жедел өткен шақ етістіктің болымсыз түрі -ма, -ме жұрнақтары арқылы жасалады: өтпеді. Риторикалық сұрақты білдіру үшін етістік осы формада да жұмсала алады: Содан бері бір талай жылдар өтпеді ме? Өтті емес пе – оқыған жоқ емес пе деген формалардың құрамындағы емес пе – риторикалық тудыратын элемент .

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
2. ↑  М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б
3. ↑  Әміров Р. Әмірова Ж. Жай сөйлем синтаксисі. – Алматы: Мектеп, 1996. – 154 б.
**Сүзге ханым** - (???-1598) - Көшiм ханның сүйiктi әйелi, Шығай ханның қызы.

Өмірбаяны
---------

Көрiктi, сұлу әйелiне арнап Көшiм хан Ертiстiң бойынан ағаштан Сүзге-Тұра қалашығын салдырған (қазiргi Ресейдегi Тобыл қаласының маңында). Қалашықты екi жағынан Ертiс өзенi, алдынан терең жыра қорғап тұрған. Жыра арқылы көпiр салынған. Көшiм хан жұма күнгi намаздан кейiн осында келетiн. Сүзге ханымның Сiбiр хандығы құлағаннан кейiнгi тағдыры әртүрлi айтылады. Бiр аңыз бойынша ол 1598 жылы 20 тамызда Сiбiр хандығы күйреген күнi тұтқынға алынып, Көшiмнiң басқа әйелдерiмен, балаларымен бiрге Мәскеуге аттандырылған. Онда ол ертерек тұтқынға түсiп, орыс патшасына қызмет етiп жүрген Көшiм ханның жиенi Мұхаммедқұлға қосылған. Басқа аңыз бойынша Сүзге хандық құлағаннан кейiн өз қалашығын бекiттiрiп, бiр айға дейiн жауға берiлмей соғысқан. Күш таусылғанда, ол орыстарға "Шығып кетуге мүмкiндiк берсеңдер, қамалды сендерге тастаймыз "деген шарт қояды. Орыстар оған келiседi, бiрақ Сүзгенiң қалуын талап етедi. Жауынгерлерiнiң өмiрiн сақтап қалу үшiн Сүзге бұл шартты қабылдайды. Қорғаушылар кемеге мiнiп көзден ғайып болғанда, басқыншылар қалаға кiредi. Олар үлкен емен түбiнде жасаулы киiм киiп, қолына қанжар ұстаған Сүзгенiң өлi денесiне тап болады.
1963 жылы Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтының ашылу барысында доцент Р.Х.Мясоутовтың жетекшілік етуімен агроэкономикалық факультет қызмет ете бастады. 1965 жылы агрономия факультеті өз алдына бөлініп шықты, оны бастапқыда доцент Алексей Конкин басқарды. Факультет ауыл шаруашылығының агрономия саласына жоғары білікті мамандар даярлау бойынша өңірдегі жалғыз оқу және ғылым орталығы болды.

Тарихы
------

Агрономия факультетінің қалыптасу жылдары тың және тыңайған жерлер жыртылғаннан кейінгі Қазақстанның ауыл шаруашылығында егін шаруашылығының аймақтық жүйесінің ғылыми негіздерін одан әрі дамыту мен оны өндіріске жедел енгізудің қажеттілігі туындады. Сондықтан жоғары білікті мамандар даярлау мен ғылыми қызметті күшейту қажеттілігі республика экономикасын дамыту міндеттерімен ұштасты.

Факультеттің қалыптасуы мен дамуына кезінде Ресейдің Саратов, Волгоград, Орынбор қалаларының жоғары оқу орындарын бітірген декан, доцент болып қызмет атқарған В.Н.Слесарев, В.П.Согуренко, В.Ф.Рябошкапов, Н.В.Саввина, А.Я.Бакалдиндер бар күш-жігері мен білімін, тәжірибесін қызмет барысында пайдалана білді.

2000 жылдан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрамында жаңа мамандықтардың ашылуы, студенттер санының көбеюіне байланысты факультет «Агробизнес және экология» атауына ие болып, доцент М.Ә.Ғабдолов факультетте жетекшілік етті.

2007-2008 оқу жылында Агробизнес және экология факультеті магистратура мамандықтары бойынша И.М.Фетисов, Э.Э.Браун, С.Ж.Рахимгалиева, М.А.Габдолов, Т.А.Тұрғанбаев, Т.А.Бөлековтардың жетекшілігімен алғашқы түлектер оқу орнын аяқтады.

2007 жылдан бастап Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық техникалық университетінің құрамынан жалпы биология мамандықтарын біріктіру мақсатында «Ветеринария және агробиотехнология» факультеті құрылып, факультет деканы ветеринария ғылымдарының докторы Қ.Ж.Кушалиев тағайындалды.

2009 жылдан бастап басқару құрылымын жүйелендіруге және студенттер контингентінің ұлғаюына байланысты факультет өз алдына дербес бөлініп шығып, Агрономия факультеті атауын иеленді. Факультет деканы лауазымына ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, доцент С.Ж.Рахимгалиева тағайындалды.

2015-2017 жылдары факультетті ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, доцент Д.К.Тулегенова жетекшілік етті.

2017-2019 жылдары факультетті ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, факультет деканы А.С. Тлепов басқарды.

2019 жылдан бастап факультет Агротехнологиялық институты болып өзгерді. Институтты техника ғылымдарының кандидаты, доцент, институт директоры М.Қ.Оңаев басшылық етуде.

Қазіргі уақытта институт 11 мамандық бойынша бакалаврмен 5 мамандық бойынша магистрлерді дайындауда.

Институтта 51 оқытушы – 2 ғылым докторы, 24 ғылым кандидаты және PhD докторы, 24 магистрлар қызмет етуде. Институтта 977 студент күндізгі бөлімде оқиды, оның 870 мемлекеттік грант иегері болып табылады.

Ғылыми-педагогикалық кадрлардың ғылыми дәрежелену көрсеткішінің жоғарылығы ұжым үшін оның қалыптасуының барлық кезеңіндегі дәстүрге айналды. Агротехнологиялық институтының ғылым докторлары: Вьюрков Василий Викторович, Насиев Бейбит Насиевич.
АҚШ қалашығындағы балалар футболы
Судағы жүгіру
Жүгіру жаттығудың танымал түріне айналды
**Дене жаттығулары** — белгілі бір мақсаттарға жетуге (қозғалыс міндеттерін шешуге) бағытталған үздіксіз бір-бірімен байланысқан қозғалыс қимылдарының жиынтығы. Жарыстық спорттық жаттығуда қозғалыс әрекеттерінің тұтастығы барынша жоғары спорттық нәтижелерге жетуге бағытталған. 

Дене жаттығуының ең көбірек жалпы физиологиялық жіктелуі сол жаттығуды орындауға қатысатын денедегі бұлшық еттер белсенділігінің үш негізгі сипаттамасына: 

1. белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне;
2. бұлшық еттердің жиырылу түріне (статикалық немесе динамикалық);
3. жиырылудың күші және қуаттылығына байланысты.

Белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне байланысты дене жаттығуын шектелген (жаттығуларды орындауға бүкіл ет көлемінің үштен бірінен азырақ қатысқандар); аймақтық (жаттығуларды орындағы бүкіл ет көлемінің жартысынан астамы қатысқанды) деп бөлінеді. Спорттық жаттығулардың басым көпшілігі оның ауқымына байланысты. Сол жаттығуды орындауға қатысатын негізгі бұлшық ет топтарының жиырылу түріне сәйкес, олар 

1. статикалық
2. динамикалық болып бөлінеді.

*Статикалық* жаттығуға ұстап тұратын қалыпты қамтамасыз ететіндерді (мысалы, гимнасшы мен мәнерлеп сырғанаушыда) жатқызады. 

Дегенмен дене жаттығуының көпшілігі *динамикалық* (жүру, жүгіру, жүзу) болады. 

Күштің, қуаттылықтың және олармен байланысты жұмыс жасаудың ең жоғары ұзақтығы көрініс беруіне қарай дене жаттығулары күшті, шапшаңдық - күштілікті және шыдамдылықты арттыратындар болып үш топқа бөлінеді. Қимылдың аз ғана шапшаңдығымен (сыртқы үлкен қарсылықпен) статикалық немесе динамикалық режимде көрініс беретін негізгі еттердің барынша жоғары немесе барынша жоғары шамасындағыларды күш жаттығулары деп атайды. Күшті барынша кеп көрсетумен басты жаттығулардың ең жоғары ұзақтығы бірнеше секунд ғана құрайды. Үлкен қуат жұмсау, яғни салыстырмалы түрдегі үлкен күш пен жиырылу шапшаңдығы бір мезгілде көрінетін динамикалық жаттығулары шапшаңдық - күштілік жаттығулары болып табылады. Еттердің барынша жоғары қуаттылығын, жалпы қуаттылықтың 30-50 пайызын құрайтын (статикалық күш) сыртқы қарсылықтар кезінде дамытады. Күшпен жиырылатын еттер қатысатын жаттығуының ең көп ұзақтығы 3-5 сек. 2 минут аралығында болады. Шыдамдылық жаттығуына қимылды іске асыратын еттердің негізгі тобы жұмсалатын күш пен жиырылу шапшаңдығы онша кеп болмай, дамытатын жаттығуды, бірақ оларды қалпына ұстауға және бірнеше минуттен бірнеше сағаттарға дейін қайталауға болатындарды жатқызады.

Тағы қараңыз
------------

Үлгі:Portal
Үлгі:Portal
Үлгі:Portal

* Салауатты өмір салты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Құрмет Белгісі ордені** (орыс. *Орден «Знак Почёта»*) — КСРО мемлекеттік марапаты.

Орден КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен құрылды. 1988 жылы 22 тамызда **Құрмет ордені** деп өзгертілді. 1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық адам марапатталды.

Орден тарихы
------------

Орден КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен бекітілді. Орденді тағу ережелері, лента түсі КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «КСРО ордендері мен медальдарына арналған ленталардың үлгілері мен сипаттамасын және Ордендерді тағу ережесін бекіту туралы» Жарлығымен жүзеге асты (19.06.1943 ж.)

1988 жылы 22 тамызда "Құрмет" орденіне өзгертілді.

1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық марапаттау рәсімі өткізілді.

Орденнің жарғысы
----------------

Дереккөздер
-----------
**Албания сыртқы саясаты** (алб. Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë) - Албания басқа үкіметтермен және халықтармен қарым-қатынасы болып табылады. Сыртқы байланыстар Тиранадағы Сыртқы істер министрлігі арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі министр - Игли Хасани. Біріккен Ұлттар Ұйымындағы қазіргі елшісі - Ферит Ходжа.

Албания 1912 жылы 28 қарашада тәуелсіздігін жариялаған Оңтүстік Еуропа мен Жерорта теңізіндегі егемен ел. Оның сыртқы саясаты барлық елдермен достық қарым-қатынаста болуға тырысып, комплементерлік саясатты ұстанды. 1990 жылы коммунизм ыдырағаннан бері Албания еуропалық және халықаралық істердегі жауапкершілігі мен позициясын кеңейтіп, дүние жүзіндегі басқа халықтармен достық қарым-қатынасты қолдап, орнатты.

Албанияның сыртқы саясатын анықтайтын негізгі факторларға геосаяси орналасу, халық саны, экономикалық дағдарыс және бүкіл әлемдегі албан диаспорасымен байланыстар жатады. Ол сондай-ақ ЕО-мен (ең алдымен Хорватия, Франция, Германия, Италия), Балқан елдерімен (ең алдымен Косово, Грекия және Солтүстік Македония), араб әлемімен, Канадамен, Қытаймен, Түркиямен, Израильмен, Үндістанмен, Жапониямен, Оңтүстік Кореямен, Швейцариямен, Ұлыбритания және АҚШ пен берік дипломатиялық қарым-қатынаста.

Албанияның сыртқы саясатының негізгі мақсаттары: Албанияның Еуропалық Одаққа қосылуы, Косовоның халықаралық тану, Чам албандарының шығарылуын мойындау, Черногориядағы, Солтүстік Македониядағы, Грекиядағы, Сербиядағы, Италиядағы албандарға көмектесу және құқықтарын қорғау.

Албания 15 елден тұратын Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне екі жылдық мерзімге, 2022-23-ке мүше болуға дауыс берді.

Шолу
----

Албания үкіметі көршілес Косоводағы оқиғаларға, әсіресе Дейтон келісімінен кейінгі кезеңге алаңдады. 1999 жылы Косово соғысы кезінде, сондай-ақ косоволық албандарды сербтердің этникалық тазартуымен қатар елге босқындардың келуімен Албанияның АҚШ-тың одақтасы ретіндегі мәртебесі расталды. Албания АҚШ жалпы қолдаушы ретінде пайда болды. Америка Құрама Штаттарын қолдау ислам әлемінің басқа елдерімен салыстырғанда мұсылман көпшілігі (халқының 56%) Албанияда 95% деңгейінде жоғары болып қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Konferencë për shtyp e Ministrit të Punëve të Jashtme z. Panariti lidhur me vizitën e fundit në Greqi, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Albania, 2012-10-06 (in Albanian)
2. ↑  Albania and the European Union: the tumultuous journey towards integration and accession —  London: IB Tauris, 2007. — P. 191. — ISBN 9781845113087.
**Сана астары**– белгілі бір сәтте сананың мәнді қызметінің орталық нүктесі болмастан саналы процестер барысына әсер ететін белсенді психикалық процестердің сипатттамасы. Мысалға адам белгілі бір сәтте оған бұрыннан белгілі және оның ойының кредитімен ассоцативті байланысы туралы тікелей ойламаса да, ол мағыналы астар ретінде ой ағымына әсер етуі, соған ілесуі және т.с.с.болуы мүмкін. Жағдайлардың, ситуациялардың, автоматтық әрекеттердің қимылдардың қабылданатын, бірақ санаға тікелей болмаса да әсері барлық саналық актілерде сана астарымен қабылдау ретінде көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Зимарева Антонина Павловна** (1917-2005),
ақтриса, ҚазКСР еңбек сіңірген артисі (1979). 1938-
1957 жылық СГО театрларыңда жұмыс істеген. 1958-
1994 жылы К.С. Станиславский атындағы Қарағанды облысында орыс драма театрының артисі. Тандаулы рөлдері: Люси Купер (В. Дельмардың *«Орын берінде»*),
Мария-королева (В. Гюгоның *«Мария Тюдорыңда»*), Мария Хосефа (Ф. Гарсия Лорканың «Бернарданын үйіңде»), Наталья Гавриловна (В. Розовтың *«Құрдың ұясында»*), Мақпал (Ғ. Мүсіреповтің
*«Махаббат дастанында»*), Гудула (В. Гюгоның
«Париж Құдайана соборында»), Мария Васильевна(А. Арбузовтың *«Жазықтыларында»*), Матильда
(А. Касонаның *«Тағысында»*), Жанна Владимировна (А. Галиннің *«Жаннасында»*).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Гонсалес Диас Гало** (ис. *Galo González Díaz*, 22 ақпан 1894, Ногалес — 8 наурыз 1958, Сантьяго) - Чили жұмысшы қозғалысының қайраткері.

1917-1929 жылы мыс руднигінің жұмысшысы, одан соң Вольпарайсо портында жүк тиеуші болды. 1925 жылы Чилиде транспорт жұмысшыларының кәсіподағының ұйымдастырып, оның бас хатшысы болды. 1927 жылы Чили Компартиясының қатарына мүше болды. 1930 жылы Чили КП ОК мүшесі болды. 1930-1932 жылдары Гонсалес транспорт жұмысшылары кәсіподақ федерациясын басқарды. Гонсалес – порт жұмысшыларының ереуілдерін ұйдастырды. 1932 жылы тұтқындалып, жер аудартылып жіберді. 1949 – 1958 жылы Чили КП ОК Бас хатшысы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Галофиттер** немесе **Сортаң өсімдіктер** ( көне грекше: ἅλς — *тұз*  және көне грекше: φυτόν — *өсімдік*) — сор және сортаң топырақта тіршілік етуге бейімделген өсімдіктер (мысалы, жусанның кейбір турлері, жыңғыл, солерос, тағы басқа). Түзсүйгіш өсімдіктер шөлдерде және шолейттерде, мұхиттың кейбір жағалауларында кең таралған. Түзсүйгіш өсімдіктер сортаңданған топырақта тіршілік етуге арнайы физиологиялық бейімделгіштігімен ерекшеленеді. Топырақ ерітіндісіндегі концентрациясы жоғары тұзға тезу өсімдіктің су режимімен байланысты және төзгіштер стратегиясын көрсетеді. Тұздың концентрациясы жоғары ерітіндіден суды сіңіру үшін өсімдік жасуша шырынының осмостық қысымын көтеруі мүмкін немесе су тұтынуды шырын есебінен (яғни, шырынды жапырақтарда және сабақтарда ылғалдық жиналуы, мысалы, солерос) тұздың артық мөлшерін арнайы лептесіктер арқылы жапырақ бетіне шығарып, азайтуы мүмкін. Түзсүйгіш өсімдіктер түрлері далалық белдемде қара топырақты жерді суарудан немесе жолдағы қарды еріту үшін үнемі тұз пайдаланудан болатын топырақтың сортандану процесінің көрсеткіші ретінде қолданылады.[1]топырақтарда өсетін өсімдіктер.

Биологиялық сипаты
------------------

Олар суккулентті, яғни шырынды болып келеді, сондықтан жер бетінде су жинай алады. Кейбір түрлері бойындағы тұзын тікелей жапырағының бетіне шығара алады. Бұлардың жапырақтары түнге қарай ұдайы дымқылданып тұрады. Ал күндіз суы буға айналып ұшып кетеді де жапырақ бетіне қақ тұз жинала келеді. Сортаң өсімдіктер құнарлы мал азығы, индикатор третінде сор сортаң жерлерді ажыратуға мүмкіндік береді.

Галофиттер 3 топқа бөлінеді: 

1. *эвгалофиттер* немесе *тығыз галофиттер* – бұлардың клеткаларындағы протоплазмасы тұздылығы жоғары ортаға бейімделген өсімдіктер (жапырақтары етжеңді, сабақтары жуан болады);
2. *криногалофиттер* – жапырағы мен сабағына жиналып қалған тұзды сыртқа шығаратын арнайы [бездері бар өсімдіктер (мыс. кермек, жыңғыл, т.б.);
3. *гликогалофиттер* – тамырлары тұзды аз өткізуге бейімделген өсімдіктер (мыс. жусанның кейбір түрлері).

Галофиттер топырақтың сорға айналуында көрсеткіші болып есептеледі[2].

Қазақстанда галофиттердің таралымы
----------------------------------

Қазақстанда шамамен 180 түрі бар[3]. 
Қазақстанда бұл өсімдіктер түрі көбінесе Каспий маңы ойпаты, Маңғышлақ, Үстірт, Арал маңына тараған. Қазақстанда олардың сарсазан, қарабарақ, шағыр, қара сексеуіл, сараң, жыңғыл, иттабан, реомерия, гололах секілді түрлері кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
3. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-

Тағы қараңыз
------------

* Галофилдер
**Әбішев Қажымұрат** (15.12.1931 жылы туған, Сырдария ауданы, 1 Май ауылы) – ғалым, философия ғылыми докторы (1985), профессор (1987). 1951 жылы Қызылорда педагогикалық институтын (Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті) бітірген. 1951 – 52 жылы Қызылорда қаласындағы мектепте мұғалім, 1952 – 55 жылы Қаз ҰУ-дың аспиранты, 1955 – 56 жылы Атырау қалалық партия комитеттінде лектор, 1956 – 59 жылы Қызылорда облысы атқару комитеттінде инструктор, 1959 – 71 жылы Атырау, Қызылорда педагогикалық институтында оқытушы, 1971 – 74 жылы Қаз ҰУ-де аға оқытушы. 1974 – 83 Қазақстан Республикасы министрлігінде аға ғылыми қызметкер. 1983 жылдан Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрі. Философия және саясаттану институтында бөлім меңгерушісі. Ғылыми еңбектерінің бағыты – диалектикалық логика тақырыбына арналған. 180-нен астам ғылыми-әдістемелік еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

"Қазақ Энциклопедиясы",
**Қажымұрат Сыздықов** (18.12. 1920 жылы туған, Көкшетау облысы. Чкалов ауданы Қарағаш ауылы) - жазушы, аудармашы. 

2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. ҚазҰПУ-ды бітірген (1957). 1945-56 жылдары Қазақ радиосында редактор, "Теміржолшы" газетінде әдеби қызметкер, 1956-68 жылдары "Мектеп" баспасында, 1968-85 жылы Қазақ энциклопедиясы Бас редакциясында аға редактор қызметін атқарған. С.Сейфуллиннің "Мен қалай өлең жаза бастадым" естелік әңгімесін (1959), Е.Ысмайыловтың "Ақындар" (1958, Ю.О. Домбровскиймен бірге), С.Мұқановтың "Шоқан Уәлиханов" монографияларын (1965) орыс тіліне аударған. Л.Н. Толстойдың "Сергей әулие" (1978), В.Л. Василевскаяның "Қатерлі күресте" (1962), "Айнымас махаббат" (1967) повестерін, Г.М. Марковтың "Сібір" (1977, 2-кіт.), Э.М. Ремарктың "Батыс майданында өзгеріс жоқ", "Қайтқанда" (екеуі де 1985), Фейхтвангердің "Испан хикаясы" (1988) романдарын, А.Е. Макаренконың "Пүшайман болған әулие" (1972). В.М. Шукшиннің "Өлермендер" (1973), Н.Г. Мирошниченконың "Ақ құсты аялайық" (1974) пьесаларын, сондай-ақ, А.П. Чеховтың, И.А. Буниннің, Р.Тагордың, О.Генридің кейбір шығармаларын қазақ тіліне аударған. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*