recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мелләт Сабырқызы Сабырова** (26 шілде 1927, Морской ауылы, Теңіз ауданы, Атырау облысы - 10 наурыз 2020, Атырау) - қоғам қайраткері, Құрманғазы, Жылыой аудандарының және Атырау қаласының Құрметті азаматы.

Өмірбаяны
---------

Мелләт Сабырқызы Сабырова 1927 жылы шілденің 26-да Теңіз ауданын Морской ауыл Советінде жай шаруа семьясында тұған. 

Ганюшкин селосындағы Абай орта мектебін бітірген.

1950 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін үздік бітірген. 

1950-53 жылдары Байда ауылының орта мектеп мұғалімі. 

1953 жылы Теңіз ауданыдық Советке председательдің орынбасары болып сайланды.

1954-62 жылдары Теңіз аудандық оқу бөлімінің бастығы. Аудан мектептерін шефтік комекпенен мектеп үйін тұрғызып (12 ОШ-2) аудандағы 45 мектепті, бір сменалық оқу жүйесіне көшірілгені үшін Құрмет белгісі орденімен наградталып, республикалық оқу жүйесінің үздігі деген атақ берілді.

1962 жылдан бері Теңіз аудандық Советінің төрайымы болып сайланды. Ауданда таза балық колхоздары және 10 мал совхоздары болғандықтан шаруашылық басқаруда сырттай оқып, зоотехник деген мамандықпен жұмыс жасауға мүмкіндік туды. Бұл шаруашылық басқаруда көп көмегі тиді.

1969 жылдын ақпан айынын бастап мұнайлы Жылыой ауданына төрайым болып ауыстырылды. Осы жұмыста 1983 жылдын қараша айында зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс жасады. Осы жерде жұмыс жасаған 15 жыл ішінде аудан алдынғы қатарлы саналып одақтық, республикалық Қызыл Тулардың 14 рет иегері атанды. Көптеген ауылшаруашылық, мұнай өндірісінің қайратекрлері еңбек ері атағына ие болды. "Коммунизм таңы" совхозы жоғарғы көрсеткіштері үшін Құрмет Белгісі орденімен марапатталды.

1983-90 жылдары Гурьев облыстық тұрмыстық басқарма бастығының орынбасары, Облыстық мұражайдың ғылыми аға қызметкері.

1999 жылдан зейнеткер.

Қоғамдық қызмет
---------------

Қазақстан Коммунистік партиясының XII-XIV съездерінің делегат болып сайланды.

24 жыл бойы облыстық советінің депутаты болды.

Отбасы
------

Әкесі Сисембаев Сабыр елге беделді, өмірін колхоздастыру шаруа жұмысына жұмсаған адам. 1930 жылдан өмірдің сонғы кезі 1948 жыл бойында ауданын колхоздарында бастық болды.

1948 жылы Қалиев Табылған деген руы Алаша қоңыр бөрік жігітпен тұрмыс қүрды. Отбасында ұш қыз, бір ұл дүниеге келген: Эльза, Рита, Салтанат, Бауыржан.

Марапаттары
-----------

«Құрмет Белгісімен» екі рет (1960, 1966), Еңбек Қызыл Ту екі рет (1971, 1976) ордендарымен, «Еңбек Ерлігі үшін» (1970) медалімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Құрманғазы ауданының және Жылыой ауданының Құрметті азаматы.

29 желтоқсан 2010 қалалық мәслихаттың шешімімен Атырау қаласының Құрметті азаматы атаққа ие болды.

Жарияланымдар
-------------

Мелләт Сабырқызы. Атырауым - Аңсарым.

Мелләт Сабырқызы. Өмір - тірліктің айнасы.

Мелләт Сабырқызы. Ұрпақ-рухтың ожданы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жизнь, достойная примера
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
3. ↑  Горакимат подвёл «Итоги года-2010»
**Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы** (түр. *Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası*) — ХІІІ ғасыр мешіті мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен сәулет кешені, 1985 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне енгізілді. Түркияның Дивриги қаласында орналасқан.

Тарихы
------

Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл Анадолыдағы ең көне кешен.
Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы Манцикерт шайқасында түріктердің Византия империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.
Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі ислам сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.

Архитектурасы
-------------

Мешіт цитадельдің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан михраб күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. 

Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы арка порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. Портал аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс қасбетінде басымырақ келеді. 
Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан.

Жоспар бойынша ауруханада жабық медресе бар. Ол төрт айваннан және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында Селжүк стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. 

Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік портал - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 шілденің 2021 жылы. Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции
2. ↑   Мұрағатталған 18 шілденің 2021 жылы. Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги
3. ↑   Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов
4. ↑   Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası
**Мелисса Понцио** (ағыл. *Melissa Ponzio*, туған. 3 тамыз 1972) — американдық теледидар актрисасы. Понцио Нью-Йоркта туып Джорджия штаты университетінде білім алған. 1990 жылдарының соңынан бастап санағанда актриса 30 ға жуық теледидардық шоуларда көрінген: «C.S.I.: Место преступления», «Бухта Доусона» , «Морская полиция: Спецотдел» және кейбір кіші фильмдерде ойнаған.

Понцио әлемге көбінесе «Армейские жёны» (Lifetime, 2007—2009), «Волчонок» (MTV, 2011--қазіргі уақыт) сериалдарында өзінің екінші пландық рөлдерімен әйгілі. 2013 жылы "Ходячие мертвецы" сериалында Карен рөлін 3-4 сезондарда ойнаған. 2014 жылы "Пожарные Чикаго" сериалында Донна Роббинстің рөлін ойнап жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. Мелисса Понцио
2. Мелисса Понцио nternet Movie Database сайтында
**«Үлкен көздер»** (ағылш. *Big Eyes*) — 2014 жылы режиссер Тим Бёртон түсірген американдық өмірбаяндық драмалық фильм.

Сюжеті
------

Маргарет есімді суретші әйел 1950 жылдары көздері ерекше үлкен балалардың портреттерін салумен айналысады. Өз атынан жариялауға ұялған әйел, авторы ретінде күйеуі Уолтер Кинді көрсетіп жүреді. Екеуі танымал бола бастағанда ажырасуға мәжбүр болады. Осы кезде үлкен мәселе туындайды: картиналардың авторын дәлелдеу қиынға соғады.

Сілтемелер
----------

* Үлкен көздер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Үлкен көздер (ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында
* Үлкен көздер (ағыл.) Metacritic сайтында
* Үлкен көздер (ағыл.) AllMovie сайтында
* «Үлкен көздер» (ағыл.) Box Office Mojo сайтында
**Нұқрат** (тат. *Noqrat*, мар. *Виче*, ұдм. *Ватка*, орыс. *Вятка*)  — Ресейдің Еуропалық бөлігіндегі өзен, Шолман өзенінің оң жақтағы ең ірі саласы. Ұзындығы — 1314 км, су жиналатын алабы - 129 000 км².

Географиясы
-----------

Удмуртияның солтүстігіндегі Жоғарғы Кама биігінен басталып, Мамадыш қаласынан 17 км төменнен Кама өзеніне құлайды. Вятка үшін кенеттен өзен ағысының құбылуы (солтүстіктен оңтүстік-батысқа, содан соң оңтүстік-шығысқа) үйреншікті.

Салалары
--------

Ірі салалары: оң жағынан - Белая, Кобра, Летка, Великая, Молома, Пижма, Шошма; сол жағынан — Чепца, Быстрица, Воя, Кильмезь.

Су көздері
----------

Негізінен қар суымен толығады.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШолман өзен |
| --- |
|  |
| Сол Едiл өзен саласы |
|  |
| Құйылулары | 
 Вишера **·**  Мулянк **·**  Чусовая **·**  Ақеділ **·**  Izh · Ik **·**  Тойма **·**  Sheshma **·**  Зай **·**  Нұқрат **·**  Myosha  | Map of the drainage basin of the Volga and Kama. |
|  |
| Reservoirs | 
Kama · Votkinsk · Nizhnekamsk · Kuybyshev |
|  |
| Hydroelectricstations | 
Kama · Votkinsk · Nizhnekamsk |

 |

Координаттар: 58°20′ с. е. 52°20′ ш. б.﻿ / ﻿58.333° с. е. 52.333° ш. б.﻿ / 58.333; 52.333 (G) (O) (Я)
Персефонаның ұрлануы
**Плутон (грек. Πλούτων, лат. Pluto)** — ежелгі грек мифологиясындағы, жер асты Құдайының аттарының бірі. Б.з.б. V ғасырдан бастап, бұл есім бұдан да ежелгі есім Гадеске (Аид — Άιδης) қосылады және соны жоғалтып жіберді. Плутон Зевс пен Посейдонға ағайынды. Титандар мен алыптардың жеңілісінен кейін, ағайындылар әдемді өзара бөліп алады. Плутонға жер асты әлемі және өлгендердің жанындарына билік етеді. Плутон өзінің мекеніне оңай кіргізеді де, бірақ ешкімді қайта шығармайды. Сонымен қатар Плутонды қонақжай және қатал Құдай деп санады. Көптеген мифтер Плутонды, байлық Құдайы Плутоспен байланыстырады. Плутонға арналып тек бір ғана ғибадатxана, Элидта салынған. Плутонға құрбан шалу ретінде кәдімгі үй жануарларын өлтірген. Плутон екі айыр немесе арұаушы таяқпен, кейде молшылықтың мүйізімен бейнеленген.

Ежелгі грек мифологиясында
--------------------------

Плутонмен, Геракл Эврисфейға Цербердің тозақ итін алып келуге барғанда шайқасқан. Геракл Плутонды иығына жаралаған. Одан кейін Плутон Олимптағы Құдайлар дәрігері Пеонға өз жараларын жазуға барады. Келесі кезде Плутон жер асты әлемінен Персефонаны ұрлауға шыққан. Плутонда, кигенде көрінбей қалатын бас киімі бар. Оны Персей, Афина және Гермес киген.

Ежелгі Рим мифологиясы
----------------------

Ежелгі Рим мифологиясында Плутон - Крон мен Реяның баласы, Юпитердің, Юнонаның, Нептунның, Церераның және Вестаның ағасы мен інісі. Плутон өзінің жер асты о дүниесін алып, жер асты әлемінің Байлығының Құдайы атанды. Ол барлық адамдарға өзінің еңсерілмейтін қорқынышына сендіреді. Себебі, ол жер бетіне тек өзінің келесі құрбанын жер асты әлеміне алып кету үшін ғана шығады. Плутон, күн сәулесі түсіп о дүниенің түнегін жоқ қылатын жердегі жарықтың жоқ болуын өзі тексеріп қадағалап жүреді. Оның, төрт қара жылқысы сүйрейтін арбасы бар. Бірде, ол сұлу өсімдік Құдайы Прозерпинаны алып, Гадестегі таққа отырғызып, өзінің патшайымын жасады.

Дереккөздер
-----------
**Нұсқау** (Инструкция; лат. *instructio* — құру, ереже) — әскердің (күштің) қандай да бір жағын реттейтін немесе ұрыс құралдарын қолдану мен пайдалану мәселелері бойынша толық нұсқаулары бар құжат. Нұсқау мемлекеттің қолданыстағы заңдары, үкіметтің қаулылары, бұйрықтар мен директивалар, жарғылар мен басшылыққа алынатын құжаттардың негізінде шығарылады, Нұсқауды шығару құқығы қорғаныс министріне, оның орынбасарларына, қарулы күштер түрлерінің бас қолбасшысына, әскер түрлерінің (арнайы әскер түрлерінің) қолбасшыларына (бастықтарына) берілген. Нұсқауда әдетте жойғыш құралдарды қолдану және ұрыс қимылдарын қамтамасыз ету (бомба тастау бойынша нұсқау), жауынгерлік дайындықты қамтамасыз ету (жаттығу және ұрыс атыстарын ұйымдастыру және өткізу бойынша нұсқау) мәселелері көрсетіледі. Мұнда, сонымен қатар, қандай да бір қызметгі реттейтін ережелер мен нормалар айтылуы мүмкін (әскери тасымал құжаттарын есепке алу тәртібі, оларды ресімдеу мен пайдалану және әскери тасымалдардың төлемақысы туралы нұсқау). Қорғаныс министрлігінің орталық аппараттарындағы органдары шығаратын әскерлердегі (флот күштеріндегі) нұсқаулардан басқа, әскер қызметіне катысты, мысалы, полк кезекшісінің нұсқауы, қарауыл бастығының нұсқауы сияқты нұсқаулар дайындалады. Бұл нұсқаулардың мазмұны әскери жарғы талаптары мен әскерді (флот күштерін) орналастыру ерекшеліктерін есепке алуға негізделеді. Нұсқау ережелері міндетті түрде орындалуы тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3
**Аңдасай қорықшасы** – зоологиялық қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының солтүстік бөлігі мен Бетпақдаланың оңтүстігінде орналасқан.

Құрылуы
-------

Мойынқұм, Бетпақдала шөлдеріндегі, Шу-Іле тауларындағы арқар, құлан, таутеке, елік, жабайы шошқа, ақ бөкен, қарақұйрық, дуадақ, безгелдек, қырғауыл, т.б. пайдалы аңдар мен құстарды және ойпаң дала көлдеріндегі балықтарды қорғау, көбейту мақсаттарымен 1966 жылы құрылған. Аумағы 1 млн. га.

Фаунасы
-------

Жер бедері [қ сексеуіл өскен тоғайлы төбешік пен құмды қырқалар, беті тегіс аумақты тақырлар болғандықтан жануарлар үшін өте қолайлы келеді. Қорықшада балық пен бауырымен жорғалаушылардың 10-нан, құстардың 200-ден, сүтқоректілердің 40-тан астам түрлері (кірпі, қоян, сарышұнақ, борсық, қасқыр, қарсақ, түлкі, елік т.б.) тіршілік етеді. Аңдасай қорықшасы Оңтүстік Қазақстандағы ақ бөкендердің қыстап шығатын қонысы болып есептеледі. Ондағы бірқатар аң-құстар (қарақұйрық, шұбар күзен, қалбағай, жалман, арқар, аққу, т.б.) мен өсімдіктер (Альберт қызғалдағы, Бетпақдала сылдыршөбі) Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Қорықша аумағында аң-құстарды аулауға тыйым салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Аңшы иттер**  — терісі мен еті үшін ауланатын жануарларды ұстауға баулынған ит тұқымдары. Оларға: тазы, иір құйрық аңшы иттер, іншіл иттер т. б. жатады. 

Тазылар аңды қуып жүріп ұстайды. Олар сағатына 90 км шапшаңдықпен жүгіреді. Тазыларды қоян мен түлкіге, ұсақ тұяқтыларға, кейде қасқырға да салады. Кейде ұсақ құстарды қалың шөп, бұта арасынан үркітіп, аңшыға жәрдем береді. Итті ауланатын аң-құсқа қарай таңдап алған жөн. Оны күшік кезінен үйретіп, баулу керек. 

Иттің бабы, күйі, сезгіштігі жоғалмау үшін ашық алаңға, бос жерлерге серуен жасаған абзал. Ересек итті тәулігіне екі рет, ал күшікті 2 айға дейін 5-6 рет тамақтандыру қажет. Аңшы иттерді таңдап алу үшін шығу тегі белгілі, шежіре куәлігі бар ит тұқымы ұсынылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гусев В.Г. Популярный охотминимум, М. 1977.
У.Тернер, *The Slave Ship*, 1840
**Марина** (итал. лат. франц. — *теңіз көрінісі*) — **теңіз көрінісі бейнеленген көркемсурет туындысы, пейзаж жанрының саласы**. 

  

Алғашқыда теңізге батып кеткен әскери кемелер құрылымын қағазға қайта түсіру үшін пайда болып, теңіз бейнесін оған қосымша безендіру құралы ретінде пайдаланған. Кейіннен теңіздегі тарихи оқиғаларды бейнелеу арқылы үлкен сұранысқа ие болып, Еуропа бейнелеу өнерінде дара жанр ретінде қалыптасты. **17 ғ-да** Голландияда кескіндеме және графика саласында маринистер (**Я.Порселлис, С.де Влигер, Х.Сегерс, Я Ван де Велде**) шығармаларында теңіздің қатал тылсым табиғатын, тұрмыс тіршілігі теңізбен байланысты балықшылар өмірін шыншылдықпен бейнеледі. **18 — 19 ғ-ларда** Францияда — **К.Ж. Верне**, Жапонияда — **Кацусика Хокусай**, Англияда — **У.Тернер**, Голландияда **Х.В. Месдон**, Ресейде — **И.К.Айвазовский** мен **А.П. Боголюбов** сияқты әйгілі маринистер шықты. *Ә. Төлебиев, М. Дербісова*[1] [2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
**Аңкөс**  — аңдардың әдіс-айласын, сыры мен сипатын терең ажырата білетін және оларды шебер аулай білетін адам. А. адам аңның түріне және жылдың төрт мезгіліне сәйкес аң аулауға таяқ, тор, түтін, тұзақ, қақпан, садақ, мылтық сияқты құрал-жабдықтарды және ат пен итті өте ұтымды пайдаланады. А. тек құрал-жабдықтарды дәл таңдап пайдаланумен, аңның түсі мен сипатын білумен шектелмейді. Ол әрбір аңның тіршілік ету, өсіп-өрбу жолдарынан, аңдардың күндізгі және түнгі өріс-мекенін, олардың немен қоректенетінін, тіпті құмалағына қарап аш-тоқтығын айыра алады. А. сондай-ақ күн райын болжағыш, жер бедерін аңғарғыш келеді.
Ту-134Ш "Марина Раскова" Таибовтағы 1449-шы авиабазада
**Марина Михайловна Раскова** - совет ұшқышы, штурман, майор, Совет Одағының Батыры. 1940 жылдан КПСС мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

1932 жылдан Н.Е.Жуковский атындағы әскери-әуе академиясының аэронавигация зертханасында істеді. 1934 ж. Азаматтық әуе флотының Орталық оқу комбинатында штурман атағын алды. 1935 ж. Орталық аэроклуб ұшқыштар мектебін бітірді. 1938 жылдан Қызыл Армияда қызмет етті. 1938 ж. 2 шілдеде *П.Осипенко, В.Ломакомен* бірге гидроұшақпен Севастополь - Архангельск маршруты бойынша, 24-25 қыкүйекте В.Гризодубова, П.Осипенкомен бірге АНТ-37 ұшағымен Мәскеу - Қиыр Шығыс маршруты бойынша штурман ретінде шалғай жерлерге қонбай ұшу сапарларына қатысты.

1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысы кезінде әйелдер авиаполкінің авиатобын құрды, 1942 ж. қаңтардан әйелдердің бомбалаушы авиаполкінің командирі болды. Міндетті қызметін атқару кезінде қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Саяси журналистика** (СЖ),(журн.тип.) – саяси оқиғалар мен саяси ғылымдардың барлық салаларын қамтитын журналистиканың маңызды әрі аса ықпалды тармағы. 

[1].

Саяси журналистиканы саясаттанудың бір құралы есебінде де қарастыруға болады. Көптеген елдерде саяси журналистика өкілдерін жергілікті биліктің сойылын соғушы, яғни билікке бағынышты деп есептейді. Алайда әлемнің жетекші елдерінде саяси журналистика өкілдері үкіметті, елдің саяси құрылымын немесе саяси басшысын бір мезетте ауыстыруға, өзгертуге мүмкіндіктері бар екендігін талай рет дәлелдеп берген. Журналистиканың, оның ішінде саяси журналистиканың маңызын Марк Твен оған **«төртінші билік»** деген баға беру арқылы айқындаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Гуйлинь таулары
**Гуйлинь таулары** - Оңтүстік Қытайдың Гуанси аймағында орналасқан, шамамен 2100 жыл бұрын пайда болған тау. Таудың үңгірлерінен сталактиттер мен сталагмит, сонымен қатар тастан тұратын гүлдерді тамашалауға болады. Таудың пайда болуы да ерекше құбылысқа жатады.Гуйлин тауының орнына ежелде теңіз болған. Тау сол теңіз түбіндегі тұздар мен минералдардың әсерінен пайда болған.Бұл таулар әлемнің ең әдемі 100 аймағы қатарына кіреді.Тау - жартастардың пішіні әртүрлі жануарларға ұқсауымен ерекшеленеді.

Tағы қараңыз
------------

1. 
2. Мұрағатталған 25 наурыздың 2014 жылы.
3. Мұрағатталған 21 ақпанның 2014 жылы.
**Хафса бинт Омар әл-Құрайши** (араб. حفصة بنت عمر بن الخطاب‎; 602, Мекке — 661, Медине) — Мұхаммед пайғамбардың ﷺ әйелдердің бірі, мұсылман әлеміндегі құрметті ана.

Өмірбаяны
---------

Хафса бинт Омар Омар ибн Әл-Хаттабтың қызы еді. Ол шамамен Мұхаммед ﷺ пайғамбардың пайғамбарлығы басталғанға дейін бес жыл қалғанда дүниеге келді. Исламды әкесімен бірге Меккеде қабылдады. Қуғындардан қашып Хафса күйеуі Хунайс ибн Хухайфпен бірге алғашында Эфиопияға кейін, Мединеге көшіп кетті. Хунайс Бадр мен Ухудтағы шайқасқа қатысты. Хунайс Ухудтағы шайқаста ауыр жарақаттанып, қайтыс болды.

Хафса жесір болып қалғаннан кейін, оның әкесі Омар оны Усман ибн Аффанға, кейін Абу Бакр ас-Сыддыққа күйеге бергісі келді. Алайда екеуінен де жауап алмағаннан кейін, Омар Мұхаммед ﷺ пайғамбарға барды, оған Мұхаммед ﷺ пайғамбар өзі Хафсаға үйленетінің айтып, қызы Үмм Күлсімді Усманға үйлендіретінің жеткізеді. Мұхаммед пайғамбар ﷺ мен Хафсаның некесі хиджраның 3 жылында қиылады. Бұл кезде Мұхаммед ﷺ пайғамбар Айша мен Саудаға үйленген болатын. 

Хафса өзінің құдайшылығымен ерекшеленетін. Ол көп уақытын Аллаға сиынумен өткізіп, сонымен қатар ер мінезімен ерекшеленетін. Хафса тапсырған 60 хадис белгілі. Сондай-ақ халиф Абу Бакр жинаған Құранның алғашқы түпнұсқасын сақтап жүрген, ал кейін халиф Усманның өтініші бойынша, оған беріліп, көбейтілген. Хафса 60 жасында Мединеде дүниеден өткен.
Үлгі:Infobox economist

*Essay on the principle of population*, 1826
**Мальтус Томас Роберт** (14/17 ақпан, 1766, Рукери, Доркинга жақын, Суррей, Англия - 23 желтоқсан, 1834, Сент-Кэтрин, Бат қаласына жақын, Сомерсет), ағылшын экономисті және демограф. 

Бай отбасында дүниеге келген. Кембридж университетінде білім алып, 1793 жылы Иисус Колледжі одағына мүшесі болып тағайындалды. 

1798 жылы алғаш еңбегін «Халық қонысы» тақырыбында очеркін жариялады. Ол туындысында халықтың өсу үрдісі азық-түлік өндірісінен әлдеқайда жоғары екенін айтып, алдағы уақытта кертарту болмаса қарқынды өсе беретіндігін жазады. Күн көріс жағдайы жан бағарлықтай болса, жергілікті халықтың өсуі тоқтамайды. Тек аштық, соғыс немесе ауру дендесе бұрынғы деңгейге дейін ғана азаяды деп жорамалдады. 

1856 жылы осы еңбегіне тағы толықтыру енгізіп, кедей халыққа көмек көрсетудің қажеттілігі жоқ деп шешті. Оның ойынша барлығы өз нанын тауып жеуге мүмкіндіктері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Сипаттама

```
 Джонатана Свифттің Гулливер шығармасында — Ноттенгемпширадағы шағын байдың баласы, бес ұлдың үшіншісі. Сонымен қатар ол Кембриджда үш жыл оқып және де, төрт жыл хирургтың оқуын оқыған. Ол кеме бортында жүргенде, оның қызығушылығы саяхатқа бұрылды. Бірақ өкінішке орай ол кеме бортында өзінің медециналық қаблетін танытта алмады. 
```

Үш жарым жыл қызыметінен кейін ол Мери Бертонға үйленемін деп шешті. (Достарының кеңесі бойынша). Бірақ ол қаржылық жағынан қысылғаннан кейін, ол бірнеше рет теңізге шықты. 

Лэмюэльдің тіл үйренуге керемет қаблеті бар. Ол дәрігерлік істі ерекше сүйеді, бірақ барлығына қарайтын болсақ, ол көбінесе теңіз, кеме істеріне үлкен көңіл бөледі. Ол ісіне мұқият, тіпті өте шыншыл адам. Ол көрермен алдында өзін ұсқынсыз немесе өте күлкілі етіп көрсетуге ұялмайды. Ешқандай кемістігі жоқ, мұқият, отанының патриоты. Достық қарым-қатынасқа жақсы болғанымен, махаббат мәселелеріне келгенде суық.

Бұл ретте оны ойшыл деп айту қиын, ол өткір ойға ие емес. Әрдайм ынталы, жігерлі. Ол автордың аузынан мазақ етіліп шыққан сөздерді, байыппен айтады. 
«Гулливер» тегін жиі ауыспалы мағынасында қолдана бермейді. Бұл «Алпауыт» дегенді білдіреді. Сыни тұрғыдан Гулливер кәдімгі адамның бойымен бірдей болғанымен, лилипуттар үшін ол алып адам. Бірақ Бробдингнегте өзі лилипутқа айналды. 

Дереккөз

Джонотана Свифт "Путешествие Гулливера" Алматы 2012
**Шамсуддин Мұхаммед Хафиз Ширази** (парсы: شمس‌‌الدین محمّد حافظ شیرازی‎) (1306 жылы шамасында, Шираз шаһары – 1371, сонда) — парсы ақыны және сопылық шейх. Құранды жатқа біліп, Хафиз атанған. 

Өз заманының ең озық ғылыми жетістіктерін меңгерген. Xафиз ғазалдары парсы әдебиетінің жауһар туындылары қатарына саналады. Оның ғазалдарынан басқа рубаи, тәржибәнд және сақинамалары да бар. 

Оның даңқын шығарған ғазал жанры, негізінен иләһи махаббат сарынында, яки Аллаға деген ғашықтықты жырлайды. Xафиз сопылық әдебиеттің аса көрнекті өкілі, оның сопылық сарынындағы ғазалдары өзінен кейінгі әдебиетке де үлкен әсерін тигізді. Xафиз туындылары Еуропа әдебиетінде үлкен бағаға ие болды, Гёте, Пушкин, А.К. Фет жоғары бағалаған. Xафиз туындылары дүние жүзінің көптеген тілдеріне аударылған. 

Қазақ әдебиетінде Абай Xафиз туындыларын ерекше қадірлеген. Шәкәрім оны ұстаздары қатарына қосқан. Шәкәрім Хафиздің "Көрініске шоқынған", "Кел, аяқшы қымыз қүй", "Тұр аякшы, бер қымыз", "Көңіл жібі қолымнан", "Егер сүйікті ол бала", "Анық ерге жолдас бол", "Мәжілісінде досыңның", "Кешегі басшымыз піріміз" деп басталатын өлеңдерін аударып, 1918 жылы"Абай" журналының 3 санына бастырған. Өзінің бұл аудармасы "парсы жұртында әрі білгіш данышпан, әрі ақын Қожа Хафизды", "Қазақ жұртының талапты да, алғыр жастарын таныс қылмақ ниетте" жасағанын жазады. Xафиз ғазалдарын қазақша сөйлеткен екінші аудармашы - Ә.Жәмиев. Ол ұлы шайырдың 194 ғазалын, бірнеше рубай, тәржибәндтарын және "Сақинаме" дастанын аударған.

* Мың күн және бір түн әлемдегі мәдениеттердің барлығына дерлік әсер еткен.*Мың күн және бір түн әлемдегі мәдениеттердің барлығына дерлік әсер еткен.*
* Хафиз кереуеті, Парсы миниатюрасы, 1585 жыл.Хафиз кереуеті, Парсы миниатюрасы, 1585 жыл.
* Шираздағы Хафиз қабірі.Шираздағы Хафиз қабірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

Тағы қараңыз
------------

* Хафиз кесенесі
**Гульницкий Леонид Викентьевич** (4.4.1908, Беларусь, Брест облысы Барановичи ауданы – 6.12.1991, Алматы қ.) – физ.-матем. ғыл. докт. (1951), проф. (1951). Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1958). Беларусь мемл. ун-тін бітірген (1930). 1932–1941 ж. Беларусь мемл. мед. ин-тында оқытушы, Минск геофиз. обсерваториясы директорының орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1941–46 ж. Алматы геофиз. обсерваториясының директоры, бөлім меңгерушісі болды. 1945 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ политех. ин-тында (қазіргі Қазақ ұлттық тех. ун-ті) кафедра меңгерушісі, сонымен қатар 1945–52 ж. Қазақстан ғылым академиясының Астрофиз. ин-тында сектор меңгерушісі, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. Негізгі ғыл.-зерт. еңбектері қазіргі физиканың логикалық-теор. негіздеріне, актинометрия және радиац. метрология мәселелеріне арналған. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

<references>



1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
"Парасат" ордені
Парасат
**Парасат** – Қазақстан Республикасының ордені. Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығымен 1993 жылы белгіленді. "Парасат" орденімен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер қайраткерлері, сондай-ақ республиканың рухани және интелектуалдық әлуетін дамыту мен молайтуға зор үлес қосқан немесе адам құқықтарын және оның әлеуметтік мүдделерін қорғау жөніндегі белсенді қызметі үшін азаматтарды марапаттайды.

Сипаттамасы
-----------

Орденнің ортасында шеңберлі көмкерменің ішінде "Парасат" деген жазу бар, шеңбердің сырты кристалл тектес сегіз үшкіл шашыраңқы өрнекпен көмкерілген. Шеңбердің ортасында тазалыққа меңзейтін қар кристалына ұқсас бедер жасалған .

«Парасат» ордені 1993 жылы белгілейді. «Парасат» орденімен Республиканың рухани және зияткерлік әлеуетін дамыту мен молайтуға жеке үлкен үлес қосқан, сонымен қатар адам құқығы мен оның әлеуметтік мүдделерді қорғау жөніндегі белсенді қызмет еткен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер қайраткерлері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, басқа да азаматтар марапатталады .

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстанның мемлекеттік марапаттары
* Қазақстан Республикасы
* Президент
* Жарлық

Cыртқы сілтеме
--------------

* Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы N 2676 Заңы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесiнiң Жаршысы, 1995 ж. N 23, 143-құжа

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007, ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
**Мандаринка.** Ең әдемі үйрек. Басқа үйректерден сыртқы сұлулығымен ғана емес, өзгеше дауысымен де ерекшеленеді. Ширақ қимылдайтын, сақ құс. Жыл құстары Жыл құстары күзде оңтүстіктегі жылы аймақтарға жылыстап, көктемде елімізге қайтадан оралады. Жұп құрып, ұя салып, жұмыртқадан балапан өргізіл, көбейеді. Көктемнің алғашқы айында жауған соңғы қарлы құс қанатының ызғары деп есептейді. Жылы жақтан ең алғаш қараторғайлар, «тыраулап»тырналар оралады. Көшпелі құстар (полюстік үкі, кейбір жыртқыш құстар және т.б.) күзде, қыста ауа райының қолайсыздығынан солтүстіктен оңтүстікке жылыстайды.

* 
* 
* 
* Museum specimen
**Манджушри** (manjusri) МАХАЯНЕДЕГІ буддизмнің екі негізгі бағыттарының бірі, БОДХИСАТТВА, жоғарғы данагөйлікті іске асырады. [1]. 

Әдетте, аспан денесі болып есептелінеді, алайда кейбір аңыз әңгімелерде оның адам екендігі баяндалады. 250 жылы оның құрметіне арнап Сутра жазылған, 400 жылы Манджушри бейнесі буддалық өнерде пайда болды. Көбіне-көп патша киімінде бейнеленеді, қолына даналық семсерін ұстап тұрады, кейде арыстанның немесе көк лотостың үстінде отырады. 

Манджушри ғибадаты 8 ғасырда Қытайда кеңінен таралды; Манджушриге арналған Шаньси провинциясындағы Утайшань тауында оның көптеген ғибадатханалары салынған. 

```
==Дереккөздер==
```

<references>


1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Цитотоксиндер** (грекше kytos – ыдыс, бұл арада клетка және taxikon-y) – түрлі ткань, орган клеткасы элементтерімен иммунитеттегенде организмде түзілетін ерекше антителолар. Цитотоксиндерді алғаш бельгия ғалымы Ж. Борде (I. Bordet) И. И. Мечниковтің лабораториясында (теңіз шошқасын үй қояны қанымен имунитеттегенде цитоксин-гемолизин пайда болған) ашқан. И. И. Мечников үй қояны сперматозоидының қозғалысын жоятын спермоцитотоксинды анықтады.

Қызметі
-------

Бұдан кейін түрлі зерттеушілер бүйрек клеткаларына қарсы (нефроцитотоксиндер), бауыр клеткаларына қарсы (гепацитотоксиндер), лейкоцитотоксиндер, супрареноцитотоксиндер, нейроцитотоксиндер, панкреацитотоксиндер, кардиоцитотоксиндер тағы басқаларды ашқан. Организмге ткань, орган элементтерін енгізгенде Цитотоксиндер түзілуінің бірнеше түрі байқалады. Мысалы, басқа түрге жататын жануар ткані енгізілсе гетороцитотоксин түзіледі, сол түрге жататын жануар ткані, бірақ генетикалық өзгеше бағыттағы жануарлар ткані енгізілсе изоцитотоксиндер, ал жануардың өз ткані енгізілсе аутоцитотоксиндер түзіледі. Цитотоксиндердің артық мөлшері тиісті органның қызметін бұзады. Органның кейбір активті элементтері Цитотоксиндердің уытты әсерінен тіршілігін жояды, кейбіреуі тіршілік қабілетін сақтап қалғанымен өзіне тән қызметін тақара алмайды не әсері өзгереді. Жануарлар улану әсерінен өлмесе, залалданған ткані морфологиясы мен қызметі қайта қалпына келеді, тіпті біраз уақыттан кейін қызметі бұрынғыдан да күшеюі мүмкін. Цитотоксиндерді аз мөлшерде енгізгенде Цитотоксиндерге төзімсіздеу элементтердің біразы тіршілігін жояды, бірақ тез қалпына келіп орган қызметі бұрынғыдан да күшейеді.

Қолданылуы
----------

Цитотоксиндерді белгілі мөлшерде ғылыми-зерттеу жұмыстарында, ветеринария, медицинада пайдаланады. Арнайы Цитотоксиндерді аздаған мөлшерде паренхиматозды органдардың созылмалы қабыну процестерін емдеуге, сүт безі, гипофиз қалқанша без қызметін жақсартуға қолданады. Антилимфоцитарлық қан сары суын ткань, орган алмастырғанда ткань тірілуіне кедергі болатын лимфатикалық клеткаларды бейтараптау үшін пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
Мандзай
**Мандзай** - екі адамның: цуккоми мен бокэнің сахнада өте жоғары жылдамдықпен қимылдап ойнайтын Жапониядағы дәстүрлі комедиялық жанр. Бір уақытта бокэ әңгіме айтып жатып, ақымақ қылық жасаса, цуккоми оның үстінен мысқылдап күліп тұрады. Театр репертуары осындай әлемдік жанрлармен толығып жатса, халықтың деңгейін рухани жағынан өсіріп, талғамын арттырады. Театрдың тарихи жағынан қалыптасып, даму, өсіп-өркендеу жолы әрбір ұлттың, әр халықтың өмір-тұрмысымен, олардың жалпы тарихымен және тұрлаулы мәдениетімен тығыз байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. "Музыка әлемі" кітабы, 2008ж, 69 бет

2.
**Орынбор әскери тобы**
-----------------------

### Атқарған қызметтері

Орынбор әскери тобы - ақ гвардияшылардың «Оңтүстік армиясын» талқандау үшін Түркістан майданының 1-армиясы бөлімдерінен 1919 жылы тамызда құрылды. Орынбор әскери тобына Сағыршын, Тас-Оба, және Қуандық станциясы, Сакмара өзенінен Темірбайға дейінгі аралықты ақ гвардияшылардан тазартып, Ақтөбе мен Орскіге жол ашу міндеті қойылды. 
1-Армия бөлімдері жауға қарсы шабуылды 13 тамызда бастап, 1000 км алға жылжыды. 22 тамызда 438-атқыштар полкі Сағыршын станциясын , 173-атқыштар полкі Дубиновка станциясын азат етті. Орынбор әскери тобының бөлімдері Қоншыбай, Бұлған, Мартөк станциясын, Әлімбет өңірінің жоғарғы жағын алып, Орск, Банный, Мәмбет, Ұртазымға жетіп, алдына қойылған міндетті толық орындады. 2 қыркүйекте Орынбор әскери тобы таратылып, әскери бөлімдері 1-Армияның құрамына қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 585-бет
**Торпақ** (лат. Taurus) – 12 зодиактік шоқжұлдыздардың бірі. Торпақ аспанның Солтүстік жарты шарында Персей, Тоқты, Кит, Эридан, Таразы, Егіздер, Жетекші шоқжұлдыздарының аралығында орналасқан (қ. Жұлдыздық аспан картасы). Ең жарық жұлдыздары – Сұлусары (Альдебаран), Нат, Альциона. Бұлар 0,8; 1,6 және 2,9-көрінерлік жұлдыздық шамада жалтырап көрінеді. Торпақта Гиад және Үркер деп аталатын екі шашыранды жұлдыз шоғыры бар. Торпақ қараша – желтоқсан айларында жақсы көрінеді. 

Торпақ шоқжұлдызы

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Мандрагора** (лат. *Mandragora*) – алқалар тұқымдасына жататын өсімдік түрі.. 

6 түрі бар, пайда болған жері Жерорта теңізі және Гималай. Ең танымал түрі — емдік мандрагораның (М. officinarum) жапырағы сопақтау, сабағы қысқа, тамыры жуан, қою, тармақталған болып келеді. 

Мандрагораның құрамы бұрыннан улы қасиетімен танымал. Ерте дәуірде оны есірткі және қоздырғыш құрал ретінде пайдаланған, сиқырлық қасиеті де бар деп болжалған. 

Адамның кескінін еске түсіретін тармақталған тамырын жерден жұлып алған кезде айқайлайды екен, бұл дауысты естіген кез келген адам сол жерде көз жұматын немесе есінен адасып қалатын болған. Алайда, мандрагора тыныш ұйқы сыйлаған, жараны жазған, махаббатты оятқан, әйелдердің жүкті болуына септігін тигізген. 

Солтүстік Америкада «мандрагора» (mandrake) атауы көктемде гүлдейтін орман өсімдігі - подофилге (Podophyllum peltatum) қатысты жиі қолданылады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Брук кезінде екі шайқас** (немесе Брук кезінде шайқас; исп.Batallas del Bruch; кат. Batalles del Bruc)-бригадалық генералы Франсуа де Шварц және дивизиондық генералы Жозеф Шабранның басшылығымен француз әскерлерінің арасында 1808 жылдың 6 және 14 маусымында болған шайқастар, және генералы Антони Франч-и-Эсталилл және Жуан де ля Крю Байгет басқарған каталондық еріктілер мен жалдамашылар арасында Пиреней соғысы кезінде (Наполеон соғыстарының бір бөлігі болып табылатын) болған шайқастар. Осы шайқастардың нәтижесі және Барселонадан алыс емес Эль-Брукадағы шайқастардың нәтижесі испандықтардың жеңісі болды. Француздар Француз империялық бүркүттің жоғалтудан кемсіту қосылды.

**6 маусым**
------------

4 маусымда Франсуа Ксавье де Шварцтың бригадасының генералы басқаруымен 3800 сарбаздан тұратын француз отряды Сарагоса-Льюд бағытында қозғала отырып Барселонадан шықты. Сол күні қатты нөсер болды, бұл олардың қарқынын баяулатты; бұл көрші ауылдардан, испан еріктілерінен (sometent) және Барселона гарнизонының швейцариялық және Валлон сарбаздарынан (2000 адам) тұратын жергілікті испандық күштерді жұмылдыру үшін уақыт берді. Генерал Антони Франч-и-Эсталелла бастаған испандықтар Брук асуының бойында орналасқан.

Испандықтар үшін айқас сәтті аяқталды, және француздар 360 өлтірілгендер, 800 жараланғандар, 60 тұтқынға түскен және бір құрал-сайманды жоғалтып Барселонаға қайта бұруға мәжбүр болды. Партизандар, сондай-ақ басып алды империялық қыран[4].

**14 маусым**
-------------

  

Екінші француз сапарға шығу 14 маусымда Жозефом Шабран басқаруымен тек қана Эль-Брукта бірнеше ғимараттарды бұзды. 15 Маусымда жуан Байгет бастаған испандықтар Барселонаға кетіп бара жатқан кезде француздарға шабуыл жасады, нәтижесінде Шабранда 500-ден астам адам қаза тауып, жараланды.

**Ескертулер**
--------------

Гейтс п. 59

Солис п. 167

Гейтс п. 59

**Әдебиет**
-----------

(каталан.) Finestres, Jordi & Moliner, Antoni. Әскери литаврлар Әл-Брук. June, 2008.

Гейтс, Дэвид. Испан ойық жарасы: түбегі соғысы тарихы. Da Capo Press 2001. ISBN 0-306-81083-2

Оман, Чарльз. Түбегі соғыстың тарихы Том I.-Ла Вернь,Теннеси. : Kessinger Publishing, 2010. - ISBN 1432636820.

(фр.) Пигменттер, Ален. Dictionnaire des batailles де Наполеон. Tallandier, Paris, 2004.

**Сілтемелер**
--------------

6-6-1808 Брухтың алғашқы әрекеті (исп.). Тәуелсіздік үшін испандық соғыс 1808-1814 жж.

14-6-1808 Брухтың екінші әрекеті (исп.). Тәуелсіздік үшін испандық соғыс 1808-1814 жж.
**Манджурия** (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), Қытайдың солтүстік-батысындағы тарихи облыс..

Қазіргі Ляонин, Гирин және Хэйлунцзян провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде Ішкі Моңғолия автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. 

Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.1211 жылы Шыңғысхан Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. 1368 жылы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 

17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде Ресей мен Жапония осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 

1931 жылы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, 1932 жылы Маньчжоу-го атты қуыршақ мемлекет құрады. 

Кеңес Одағы 1945 жылы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. 1953 жылы Пекин Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. 

Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Марин Стоянов Дринов**  , болг. *Марин Стоянов Дринов* - (20.10.1838,Панагюриште - 28.02.1906) - болгар, орыс слависі.  

Болгарияда туған. Киевтегі Діни семинария мен Мәскеу университетінде (1865) оқыды. Тұңғыш рет болгар халқының тегіне, болгар шіркеуінің тарихы мәселелеріне арналған ғылыми еңбектерін жариялады. Осы арқылы болгар тарих ғылымының негізін қалады. 1898 жылдан бастап Петербор Ғылым Академиясының мүшесі.   

Дринов Марин Стоянов - оңтүстік славян халықтарының тарихы, деректану, этнография, тіл білімі, әдебиеттану жөніндегі көптеген еңбектердің авторы. Харьковтағы ол басқарған славянтану кафедрасы болгардың және орыстың ірі славистерін тәрбиелеп шығаруда үлкен рөл атқарды.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Марина Вакт** (фр. ; 9 сәуір, 1991, Париж, Францияда туылды) — француз моделі және актрисасы.

Өмірбаяны
---------

Париж 12-ші округінде туылып, анасыз әкесімен өсті№. Әкесі жүк жүргізушісі болып жұмыс істеді. 15 жасында модеь агенттігінің назарына түсіп, кастингқа шақырылып, одан сәтті өтті. Әртүрлі уақытта үшін  *Elle* және Madame Figaro журналдарының мұқабалары үшін түсті. 2011 жылы Марина *Parisienne хош иістер компаниясының*  Yves Saint Laurent үйінде жарнамалық басты тұлға аталып, оған дейін тұлғасы атанған  Кейт Моссты ауыстырды. Сол жылы   Chloоé модельдік үйінің тұлғасы атанды. 2011 жылы алғаш рет актриса ретінде өзін режиссер Седрика Клапишаның Менің бәліш бөлігім фильмінде сынап көрді. Осыдан кейін тағы бірнеше фильмдерде рөлдерді сомдады. 2013 жылы режисеер Франсуа Озонның  Алтын пальма бұтағы Канн кинофестивалында ұсынылғын Жас және Әдемі фильмінде басты рөлді ойнады.

Жеке өмірі
----------

20 наурыз 2014 жылы Марина Вакт родила ұлын. Баланың әкесі — фотограф Поль Шмидт..

Фильмография
------------

* 2011 : *Менің бәліш бөлігім* : Тесса
* 2012 : *Алтын милы адам туралы аңыз* : Алис
* 2012 : *Бұл күн - түн ортасында* : Изабель Викулио
* 2013 : *Жас және әдемі*: Изабель
* 2015 : Үлгілі отбасы : Луиза Деф

Дереккөздер
-----------

1. ↑  L’article du *Progrès* est un compte-rendu d’interview durant laquelle Marine Vacth rit des autres dates et lieux ainsi que d’autres erreurs indiquées par la presse
2. ↑  Biographie de Marine Vacth на сайте Yves Saint Laurent Мұрағатталған 30 мамырдың 2012 жылы.
3. ↑  Marine Vacth est la nouvelle égérie de See by Chloé Мұрағатталған 28 наурыздың 2013 жылы.
4. ↑  Marine Vacth, Jeune, jolie et enceinte — Gala

Сілтемелер
----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Марина Вакт**
* Марина Вакт (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында(ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында (ағылш.)
* Профайлды арналған Fashion Model Directory (ағылш.)
*Басқа мағыналар үшін Маятас деген бетті қараңыз.*
**Маятас** — Қостанай облысы, Арқалық қалалық әкімдігіне бағынысты Екідің ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2010 жылы таратылған.

Географиялық орны
-----------------

Арқалық қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 150 км-дей жерде орналасқан. 

Ол өзінің көрікті, ерекше таңғажайып табиғатымен көз тартады. Маятас сөзі аты айтып тұрғандай, екі сөзден құралған. «Маядай үлкен тас» деген мағынаны білдіреді. Елді мекен төңірегі бір-бірімен жалғасып жатқан бөктерлері, тасты сайлармен бөлінген шатқалды жер болып келеді. Шын мәнінде таулы шатқалдан айырмашылығы сайларының таяздығы мен жарларының аласалығы. 
Мұндай жерлерді тау бөктерлерімен салыстыруға болады. Бұл теңеуге тасты төбелер мен жиі кездесетін тасты биік қатпарлар дәлел. Осы тасты биік қатпарлар үстіне мініп қарасаңыз, назарыңыз бірден алыстан екі тауды қақ жара ағып жатқан өзенге түседі. Маятас өзінің осындай керемет табиғат көрінісімен ғана емес, сондай-ақ оның қойнауында пайдалы қазбалар да бар. Жергілікті тұрғындардың сөзіне қарағанда мұнда алтын мен қорғасын, қалайы да бар.
Сонымен қатар, Маятас маңында жұмбақ бейнелі белгілері бар тастарды жиі кездестіруге болады. Олардың жас шамасы мен қандай мағына беретінін анықтау қиын, бірақ ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге қызығушылық тудыратыны сөзсіз. Бұл бейнелер ерте заманғы жартастарға салынған бейне, суреттердің қалдығы болуы да әбден мүмкін.

Халқы
-----

Тұрғыны 6 адам (2009).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қостанай облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы
2. ↑  «Қостанай облысы Торғай аймағы көрікті жерлерінің ақпаратты бағдар тізбегі» - Қостанай: ЖШС «Шапақ» баспасы, 2011 – 122 бет, - қазақша, орысша. Кітап авторлары: Елена Цвентух, Шоптибай Байдильдин, Арыстан Айтмагамбетов, Игорь Роговой, Дмитрий Артюх, Гулхашима Оразова, Бахытгуль Сакаупова, Манатбек Кожиков
3. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 *Айдар* •
 Аққошқар •
 Алуа •
 Аңғар •
 **Арқалық** •
 Ашутасты •
 *Бектас* •
 Восточное •
 Екідің •
 Жалғызтал •
 Жаңақала •
 Көктау •
 Қайыңды •
 Қызылжұлдыз •
 Матросово •
 *Маятас* •
 Мирное •
 Молодёжное •
 Родина •
 Үштөбе •
 Фурманово •
 Целинное 
 |

 |
Марина Алексеевна Ладынина
**Марина Алексеевна Ладынина** (1908 жыл 24 маусым - 2003 жыл 10 наурыз) - орыс актрисасы, КСРО Халық әртісі (1950).

Өмірі
-----

1933 жылы ГИТИС-ті бітірді. 1933-1935 жылдары *Мәскеудің М.Горький атындағы Көркем академиялық театр құрамында* ойнады. 1935 жылы тұңғыш рет Қазақстандағы *коллективтендіру кезеңін* бейнелейтін *«Жаулар соқпағы»* атты фильмде Линканың рөлін орындады. Алғашқыда драммалық, кейінннен лирикалық және комедиялық рөлдерде ойнаумен ерекше көзге түсті. Рөлдері: *Маринка («Бай қалыңдықта», 1938), Марьяна Бажан («Тракторшылар», 1939), Наташа («Райком хатшысы», 1942), Пересветова («Кубань казактары», 1950)* т.б. 1973 жылы Алматыда өткен *Бүкіл одақтық 6-кинофестивальға* қатысты.

Марапаттары
-----------

*КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты* (1941, 1942, 1946, 1948, 1951). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
Сіңіре будандастыру - әр түрлі мал тұқымын будандастырудың бір түрі. Сіңіре будандастыруды қолданғанда өнімі мен мал тұқымының аналығын және одан туған буданды бірнеше ұрпақ бойы өнімі жоғары мал тұқымының аталығымен жалғастырады. Нәтижесінде өнімі жоғары мал тұқымына ұқсас әрі жергілікті тұқымының ұнамды қасиеттерін сақтаған мал тұқымын жаңа мекенде жерсіңдіру үшін жиі пайдаланылады. Қазақстанда сіңіре будандастыруды ұтымды пайдалану негізінде Симментал, Қырдың қызыл сиырлары жерсіндіріліп, сүтті сиыр шаруашылығы қалыптасты. Сол сияқты қаракөл және биязы жүнді қой шаруашылықтары да сіңіре будандастыруды пайдалану негізінде қалыптасты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Жасушааралық байланыстар** (*межклеточные контакты*); (лат. *junctiones intercellulares* *junctiones* — байланыс, жанасым; грек, *inter* — аралық, *cellula* - жасуша) — жасуша кабықшалары — плазмолеммалар араларындағы өзара жанаса байланыс. Жасушааралық байланыстарға: ***қарапайым жанасу, саңылаулы жанасу, тығыз жанасу, саусақша жанасу (құлып), синапстық байланыс*** жатады.

***1.Қарапайым жанасу*** — жасушааралық байланыстың ең көп тараған тұрі. Ені 15-20 нм жасушааралық саңылау — көрші жасушалар плазмолеммалары гликокаликс қабаттарының өзара әрекеттесетін аймағы;

***2.Саңылаулы жанасу немесе нексус*** 0,5-3 мкм жасушаарлық аймақты қамтиды. Көрші жасушалар плазмолеммалары аралығында 2-3 нм саңылау қалады. Нексус аймағындағы көрші жасушалар плазмолеммаларында арнайы протеиндік кешеннен түзілген, арналары 1,5-2 нм өзекшелер болады. Олар плазмолеммалар аралығындағы саңылауда бір-бірінің ұштарымен өзара түйісіп, әртүрлі иондар мен ұсақ молекулаларды бір жасушадан екінші жасушаға өткізетін өзектік бірліктер — коннексондарды түзеді. Коннексондар жасушалардың зат алмасуы мен электрлік әрекеттесуін қамтамасыз етеді. Коннексондар арқылы протеиңдер мен амин қышқылдарының ірі молекулалары өтпейді. Нексус қозу процесі жұретін ұлпалар мен мүшелерде кездеседі;

***3.Тығыз жанасу*** — ұлпалар жасушааралық саңылауларын қоршаған ортадан оқшаулау арқылы, олардың ішкі ортасын сыртқы ортадан бөледі. Көрші жасушалар плазмолеммаларының интегральды протеиндері бір-бірімен байланысып, жасушааралық қосылу аймақтарын түзеді. Тығыз жанасу арқылы иондар мен молекулалар өте алмайды. Тығыз жанасу эпителий жасушалары апикальды ұштары аралығында болады. Ал эпителиоциттер плазмолеммалары аралығында, олардың механикалық байланысын қамтамасыз ететін, жалпы диаметрі 0,5 мкм, тығыз жанасудың тұрі — тығыз жабысу немесе десмосома кездеседі. Десмосома аймағындағы ені 22- 35 нм жасушааралық саңылауда плазмолеммалар жарғақұсті қабаттарынан талшықты зат түзіледі. Оның орталығындағы протеиндер мен мукополисахаридтерден түзілген жалпақ тақташалар көлденең жіпшелер арқылы көрші жасуша плазмолеммасымен байланысып тұрады. Десмосома аймағына іргелес көрші жасуша цитоплазмасы бөлігі тығыздалып, онда да жіпшелер түзіледі;

***4.Саусақша жанасу немесе құлып*** — көрші жасушалар плазмолеммаларының бір-біріне қарама-қарсы саусақ тәрізді еніп, құлып тіліне ұқсас байланысуын айтады.

***5.Синапстық байланыс*** — жүйкелік қозу мен тежелуді бір бағытта өткізуге маманданған, нейроциттер, нейроцит - Бұлшықет жасушалары, нейроцит-эпителиоциттер плазмолеммалары аралықтарындағы жасушааралық жанасу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
Hill корпорациясы
-----------------

Әлемдік деңгейдегі мотор майлары мен майлағыш материалдар өндіретін ҚР аумағында орналасқан алғашқы және жалғыз зауыт. Зауыт Шымкент қаласында 2010 жылдың I тоқсанында іске қосылды. Зауыттың өндірістік қуаты - жылына 24 мың тонна. Импорт алмастыру сомасы - жылына 200 млн-нан астам АҚШ доллары. Зауыт 200 адамды жұмыспен қамтамасыз етеді.Потенциалды өндірістік қуаты - жылына 70 мың тонна, бұл елдегі сұраныстың 30%-ын қанағаттандырады. Қазіргі таңда қолданылып жатқан жабдықтары өндіріс қуатын жылына 100 мың тоннаға дейін көтеруге есептелген. Зауыттың аккредитациядан өткен, компания жанындағы тәуелсіз сынақ зертханасы өндірістің барлық кезеңінде өнім сапасына қатаң бақылау жүргізеді. Бұл зертхана тестер мен сынақтарды **ASTM** американдық стандартына сәйкес автоматтандырылған ең үздік жабдықтармен жүргізеді. Компания TM Fastroil және Hill өнімдерінің көптеген түрлерін өндіреді(бұл мвйлағыш материалдардың кез-келген түрлері, құрамы мен конфигурациясы):

* Өндірістік майлар(IND)
* Коммерциялық транспорттарға арналған мотор майлары(CVL)
* Мотор майлары(PVL)
* Трансмиссиялық майлар

### сілтеме

 Мұрағатталған 8 шілденің 2013 жылы.