recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гиалинді шеміршек ұлпасы** (*гиалиновая хрящевая ткань*); (*textus cartilagineus hyaUnus*; лат. *textus* — ұлпа; лат. *cartilago* — шеміршек, гр. *hyalinos* — мөлдір, шыны тәрізді) — жасушааралық заты біртекті мөлдір шеміршек ұлпасы.

Гиалинді шеміршек ұлпасы жануарлар организмдеріндегі басқа тірек-трофикалық ұлпалар сияқты шеміршек жасушаларынан (хондроциттерден) және жасушааралық заттан тұрады.

*Хондроттетер* цитоплазмасында Гольджи кешені мен *агранулалы* және *гранулалы* эндоплазмалық торлар көптеп кездеседі. Аталған органеллалар шеміршек ұлпасының жасушааралық затын түзуге қатысады.

Гиалинді шеміршек жасушааралық затының *75%*-ын су құрайды. Оның құрғақ затының 70%-ы диаметрі *10* нм-ден аспайтын жіңішке коллаген талшықтарынан, ал *30%*-ы пішінсіз (аморфты) заттан тұрады.

*Аморфты зат* гликозамингликандардан, протеогликандардан, липидтерден, талшықсыз протеиндерден құралған.

**Гиалинді шеміршек ұлпасы** — адам мен жануарлар организмдерінде қабырға шеміршегін, төс бөліктері (стернебралар) аралықтарындағы шеміршектерді, сүйектердің буындық беттерін қаптайтын шеміршекті, мұрындағы, көмекейдегі, кеңірдектегі, ауатамырлардағы (бронхтардағы) шеміршектерді түзеді. Гиалинді шеміршек ұлпасы тіректік қызмет атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. — Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
2. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Теодор Экклстон Уитмор** (ағылш. *Theodore Eccleston Whitmore*; 5 тамыз 1972, Монтего-Бей, Ямайка) — ямайкалық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазір Ямайка Ұлттық футбол құрамасының бапкері.

Карьерасы
---------

Туған қаласындағы "Монтего-Бей" клубының түлегі саналады. Бірақ кәсіпқой карьерасын 1994 жылы Оңтүстік Африка Республикасындағы "Аякс" клубында бастады. 1996 жылы отанына оралып, "Вайолет" клубында бір жылдай доп тепті. 1997-99 жылдары Ямайкадағы "Себа Юнайтед" клубында ойнап, 1998 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Топтық турнирдің соңғы кездесуінде Жапонияның қақпасына екі гол соқты. 

1999 жылы Англияға келіп, төртінші дивизиондағы "Хал Сити" клубы сапында ойнады. Үш жылдан соң "Себа Юнайтедке" қайтып оралды. Кейін Шотландияның "Ливингстон" сапында өнер көрсетті. 

Бапкерлік карьерасында Ямайка құрамасының жаттықтырушылар штабынан ұзаған жоқ. Біраз жылдар көмекші боп жүрді де, 2009 жылы бап бапкер болып құрама тізгінін ұстады. Бір жылдан соң құрама Кариб кубогының жеңімпазы атанды. 

2013 жылы әлем чемпионатының іріктеуіндегі сәтсіздіктерден соң бапкерліктен кетті де 2017 жылы осы қызметке қайта келді.

Жетістіктері
------------

### Футболшы ретінде

* Кариб кубогы (**2**): 1998, 2005

### Бапкер ретінде

* Кариб кубогы (**1**): 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 1 қазанның 2016 жылы.

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Федоров Владимир Григорьевич** (3)15).5.1874,Петербург-19.9.1966, Мәскеу)- совет ғалымы автоматтық атыс қарулары саласындағы конструктор, профессор (1940), инженер-технолог қызметтің генерал-лейтенанты (1943), Еңбек Ері (1928). 1900 жылы Михайловск артиллерия училищесін бітірген. Ол калибрі 7,62мм (1912), 6,5мм(1913) болатын автоматтық мылтықтарды және бірінші рет калибрі 6,5мм-лік автоматты жобалады (1916). Қазан революциясынан кейін ол өзінің конструкциясы бойынша автоматтық қару жасайтын советтік алғашқы заводтың директоры болды (1918-1931). 1942-1946 жылдары Қаружарақ халкомында және мин-лігінде атыс қарулары жөніндегі кеңесші болды. 1946-1953 жылдары КСРО Қорғаныс мин-лігі жанындағы Артиллерия академиясының толық мүшесі. 2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 11 том
**Теодицея** (лат. *theodicea* — «құдайды ақтау»: гр. *θεός*, «құдай» + гр. *δίκη*, «хұқық, әділдік») — қайткенде де бәрінен құдәретті, асқан ақылды және қайырымды құдайға сенім мен дүниеде зұлымдық пен әділетсіздіктің болуының арасындағы айқын және ымыраға келмейтін қайшылықтарды ақтауды мақсат еткен бірнеше дәни-философиялық ілім, доктрина. 

17-18 ғ. түрлі "Теодицеялар" философиялық әдебиеттің тұтас бәр саласына айналды. Әйгілі болған Готтфрид Лейбництің "Теодицеясындағы" (1710) идеяларды Вольтер сатиралық философиялық "Кандид" романында (1789) өткір әжуаға айналдырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Theodicy // Catholic Encyclopedia (ағыл.)
* Опыты теодицеи о благости Божией…1706-1710. // Лейбниц Г. В. Сочинения в 4 т. Т.4. — М.: Мысль, 1989. — 554 с. — (Филос.наследие. Т.108). — С.49-554.
**Теодор Агриппа д’Обинье** (фр. ; 8 ақпан 1552 жыл – 9 мамыр 1630 жыл) – француз ақыны, жазушы және Қайта өрлеу дәуірінің тарихшысы .

Кальвинизмнің жақтаушысы. Кейбір зерттеушілер оның шығармаларын Шекспир мен Мильтонның поэзиясымен үндеседі дейді. «Көктем» (Le Printemps) деп аталатын кітабы мадақ өлең, станс және сонеттерден тұрады. Оның атақты шығармаларының бірі – «Трагикалық поэмалар» («Les Tragiques». 1630 жылы басылып шығады. Кітап 7 бөлімге бөлінген 9302 өлеңнен тұрады. Ол өлеңдердің негізгі тақырыбы Франциядағы азаматтық соғыс жайында болды. «Күлдіргі роман» жанры бойынша «Барон де Фенесттің басынан өткендері» (Les Aventures du baron de Faeneste) атты кітабы жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Матай жотасы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының қиыр оңтүстік шетіндегі жоталар тобы. Оңтүстік-батысында Шолақ тауымен, солтүстік-шығысында Алтынемел жотасымен шектеседі. Ол ендік бойымен 40-45 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Матай жотасының сілемдерінің жер бедері күрделі, солтүстік-батыс беткейінде тік шатқалдар көп, ал оңтүстік-шығыс беткейі біртіндеп жазыққа ұласады. Одан көптеген өзендер бастау алады, ең биік жері 2880 м, батыстан шығысқа қарай Көтексу, Сеперлі, Алтынемел асулары орналасқан, олардан қыс мезгілінде өту қиын.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жота палеозой кезеңінің герцин тау түзілу кезеңінде пайда болған.

Климаты, топырағы мен өсімдігі
------------------------------

Климаты тым континенттік. Жылдық жауын-шашын мөлшері 500-750 мм. Етегіндегі тау алды шөлейтінің бозғылт қоңыр топырағы тау басына қарай қызыл қоңыр, күңгірт қоңыр, қара қоңыр топырақ жамылғысына ауысады. Тау баурайында жусан, изен,бетеге, селеу, 1000 — 1200 м биіктікте тянь-шаньдық шалғын шөп өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том
*Басқа мағыналар үшін Ақшоқы деген бетті қараңыз.*
**Ақшоқы** – Қойтас тауының оңтүстік сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Абсолюттік биіктігі 1148 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, қараған, тобылғы, түрлі шөп өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Матвей Манизер Генрихович** *(17.03.1891, Санкт-Петербург, - 20.12.1966, Мәскеу)* - совет мүсіншісі, КСРО халық суретшісі. 1941 жылдан КОКП мүшесі. 1911-16 ж. Санкт-Петербург Көркем сурет академиясында оқыды. Монументті насихат жоспарын іске асыруға қатысқан. Көркем -сурет академиясында, Мәскеудің сән және қосалқы өнер институты мен Мәскеу көркемсурет институтында сабақ берді. 1947 жылдан КСРО Көркемсурет академиясының вице президенті болды. Ленинградтағы В.И.Чапаев, Ульяновскідегі В.И.Ленин, Рязаньдағы И.П.Павлов ескеткіштерінің, Зоя Космодемьянская мүсінің, Мәскеудегі В.И. Ленин атындағы метрополитен станциясындағы мүсіндік-топтамалардың авторы. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты. Ленин ордені және Қызыл жұзыл орлденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Матадан жасалған бастырма** немесе **Жапсырмалау** - киімдерді, матадан жасалған заттарын әшекейлеу тәсілі. Жапсырмалардың дайын үлгілерін сатып алуға да болады. Оларды үтіктің көмегімен жапсырып тігеді немесе желімдейді. Жапсырмалауды үй перделерін, панно, кілем және киімдерді әшекейлегенде пайдаланылады. 

Бір қағазға, матаға желімделетін немесе тігілетін жапсырманы жасаймыз. Оны қағаз, мата қиықтарынан жасауға болады. Жапсырмалауға арналған қиықтарды краxмалдаймыз (желатин желімін жаққан жақсы) және үтікпен тегістейміз. Бөлшектерді сурет бойынша қағаздан немесе мата қиықтарынан пішеміз. Содан кейін оларды матаға тігеміз. Матаға немесе қағазға желімдеуге де болады. Жиегін торлап тігеміз. Көзге қомақты көрінуі үшін астына синтепон немесе мақта саламыз. 

Балалар киімдеріне арналған жапсырмаларға әр түрлі жемістер мен жануарлар, сандар мен ойыншықтар, геометриялық пішіндерді пайдалануға болады. Жапсырмалау арқылы ұлттық ойындарды, ою-өрнектерді, ертегі кейіпкерлері мен көріністерін жасауға болады. Жапсырмалауға арналған матаны берік әрі әдемі болып көрінуі үшін краxмалдайды. Краxмалданған бұйым тозбайды және кірленбейді.

* 
* 
* 
*

Тағы қараңыз
------------

* Бастырма
**Матан Мұраталиев** (31 желтоқсан 1935, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қаракемер - 25 шілде 1985, Алматы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1982).

Өмірбаяны
---------

1959 жылы Алматы өнер институтын бітірді. 

1956 - 1961 жылы казіргі Қазақ жастар мен балалар театрының труппасында, 1964 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ академия драма театры құрамында актер болды.

Ойнаған рөлдері
---------------

Қазақ драматургиясының туындылары бойынша Қазақ академия театрында қойылған спектакльдерге қатысып, ұлттық мінез-кейіптер жасады. Олардың қатарында Матай, Есен, Абыз (М.Әуезовтін "Қарагөзі" мен "Еңлік - Кебегінде"), Нарым-бет (Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайында"), Рыскелді (Т.Ахтановтың "Сәулесінде"), Қалабай (Ә.Тәжібаевтың "Той болардасында"), Досан (Б.Майлиннің "Майданында"), Атан (С.Жүнісовтің "Ажар мен ажалында"), Шегір (Ш.Құсайыновтың "Қилы-қилы тағдырларында"), Ербол (Б.Римованың "Абай мен Әйгерімінде") рольдері бар. 

Жарқын мінезді актер М. өз ойынында сахналык бейнелердің әлеуметтік және психологиялық бояу мазмұнын тереңірек ашуға ұмтылды. Қарапайымдылық пен шынайылык оның актерлік өнеріне тән касиет болатын. 

Басқа ойнаған рольдері: Оспан, Сүбанкұл, (Ш.Айтматовтын "Аңсаған менің әнімсің" және "Ана - Жер-анасында"), Шодыр (Қ.Ыскақовтың "Таңғы жаңғырығында"), барон Игельстром (Ғ.Мүсіреповтің "Болашақ аманатында",Левицкий(В.Дельмардың "Өкінішті өмірінде"). 1958 жылдан ("Біз Жетісуд аибызда") киноға түскен. Қазақ радиосының жұмысына да (1968 ж. М.Иманжановтың "Ақмоншак" әңгімесі бойынша радиосценировка жасаған) қатысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Дарданелл бұғазы
**Дарданелл бұғазы** (гр. *Δαρδανέλλια*) немесе **Геллеспонт** (лат. *Hellespontus* — көне грек атауы) немесе **Чанаккале бұғазы** (түр. *Çanakkale boğazı*) — Азия мен Еуропаны бөліп тұрған бұғаз. Мәрмәр және Эгей теңіздерін жалғастырады. 

Ұзындығы 120 км, ені 1,3 км-ден 27 км-ге дейін кеңейеді. Фарватеріндегі ең саяз жер 29 метр. Жағалауы құмтас пен әктастан түзілген. Мәрмәр және Эгей теңіздері суының тұздылығы мен тығыздығы әр түрлі болғандықтан, бұғаздан екі қарама-қарсы бағытта ағыстар өтеді. 

Дарданелл бұғазының азиялық жағалауында Түркияның Гелиболу (Галликоли), Еуропалық жағалауында Шанаққала порттары орналасқан. Дарданелл бұғазының экономикалық әрі стратегиялық маңызы зор. Бұғаз арқылы Қазақстаннан тауар (мұнай, астық, түсті металдар, т.б.) тиеген кемелер әлемнің бірқатар елдеріне сапар шегеді. 

Дарданелл бұғазының панорамасы
**Өскенбай мазары** - архитектуралық ескерткіш. Атырау облысы, Махамбет ауданында Жайық өзенінің сол жағында, 15-ауылдан солтүстік - шығысқа қарай 35 шақырым жерде, Атырау қаласынан 100 км қашықтықта, Сары деген жерде. 

Осы өңірдегі белгілі Өскенбай деген ауқатты адамның басына тұрғызылған. Мазар жылқының қылы араластырылып, сүтке илеген шикі кірпіштен салынған. Ішінде он шақты адам жерленген. Ертеде іші сәнді безендіріліп, түрлі әшекейлер болған, бұйым-мүліктер, ыдыс- аяқтар қойылған. Жаздың ыстығында да, қыстың суығында да әрлі-берлі өткен жолаушыларға пана боп, тынығып кетуіне мүмкіндік жасалынған. Биіктігі — 8,8 м. Мазар шамамен 19 ғ-дың бас кезінде ежелгі архитектуралық әдіспен салынған. Композициялық құрылысы 8—9 ғ-да Сарыарқада салынған Домбауыл мазарына ұқсайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Халықаралық Чодиев Қоры** — 1996 жылы орнатылған Ресей мен Өзбекстанда өкілдіктері бар халықаралық қайырымдылық ұйымы.

Қор Ресейде, Өзбекстанда, Қазақстанда, Украинада және Жапонияда мәдени, білім беру және әлеуметтік салаларда жұмыс істейді.

Шолу
----

Қорды 1996 жылы доктор Фаттах Шодиев құрды.

Қор балалар үйлері мен интернаттарды қаржыландырады, орыс-жапон қарым-қатынасын дамыту үшін мәдени шаралар ұйымдастырады.

2017 жылы Өзбекстанда өкілдік ашылды.

Мәдени жобалар
--------------

1998 жылы Қор Токиода Шостакович музыкалық фестивалін өткізді.

2009 жылдан бастап Халықаралық Шодиев Қоры жыл сайын Ресейде өтетін заманауи жапон мәдениетіне арналған J-Fest фестиваліне демеушілік етеді.

2011 жылы Фаттах Шодиев пен Қор жапондық тоқыма суретшісі Итику Куботаның 104 кимоно коллекциясын сатып алды (Кубота топтамасы) және Кубота коллекциясын бүкіл әлем бойынша насихаттауды бастады (Қазақстан мен Ресей 2013-2014 жж. Еуропа мен Азия 2015 ж. Солтүстік Америка 2018-2019 жж.)

2015 жылдан бастап Қор Жапониядағы орыс мәдениеті күндерінің демеушісі болып табылады.

2018 жылы Қор Кабуки театрының Ресей бойынша гастрольдік сапарына қолдау көрсетті.

Әлеуметтік жобалар
------------------

2002 жылы Қор аутизм мен церебралды сал ауруына шалдыққан балаларды емдейтін және оларға қолдау көрсететін Украинаның Одесса қаласындағы «Періштесі бар үй» оңалту орталығына қамқорлық көрсете бастады.

2010 жылы Шодиев Қоры Қазақстандағы Астана қаласындағы балалар үйінің меценаты болды.

2017 жылдан бастап Қор Өзбекстандағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған мектептерге, балалар үйіне және медициналық мекемелерге көмек көрсетті. Қор Қарши, Джизак және Чиракчи қалаларындағы интернаттардың меценаты болды.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Billionaire Patokh Chodiev's foundation hands over humanitarian aid to needy women of Uzbekistan.
2. ↑  *akbaryusupov* International Chodiev Foundation award $ 4.75 million for village projects.
3. ↑  Chodiev Patokh: International Chodiev Foundation – Le chemin vers l’organisation caritative - (fr-FR) (21 қараша 2020).
4. ↑  *GmbH, finanzen net* The International Chodiev Foundation Welcomes Nafissa Chodieva and Asal Chodieva to its Management Team  (ағыл.).
5. ↑  *Green, Adam* How Patok Chodiev Helped Many Charities (en-US) (3 тамыз 2020).
6. ↑  J-FEST Has Opened Its Doors  (ағыл.).
7. ↑  Chodiev est aussi mécène, révèle Knack  (фран.).
8. ↑  Kimono! The Artistry of Itchiku Kubota » Munson Williams Proctor Arts Institute.
9. ↑  *Harriseharris@uticaod.com, Edward* 'Kimono!' collection coming to Utica  (ағыл.).
10. ↑  Artistry in Silk: The Kimono of Itchiku Kubota – Textile Museum of Canada (en-US).
11. ↑  Tour to Russia of Shochiku Grand Kabuki performed by the 'Chikamatsuza'|News.
12. ↑  Patokh Chodiev: Interesting Charity Projects of a Businessman (en-US) (6 шілде 2020).
13. ↑  Patokh Chodiev: Charity Is Easy - Social Media Explorer.
Бүкіл әлемде 1 - ші маусым **Балаларды қорғау күні** ретінде аталып өтіп, ескі халықаралық мейрамдардың бірінен саналады. Оны өткізу жөнінде шешім 1949 жылдың қараша айында Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясының арнайы сессиясында қабылданды.

Алғашқы халықаралық балаларды қорғау күні 1950 жылы өткізілді
БҰҰ аталған бастаманы дер кезінде қолдап, балалардың өмірін, құқығын, денсаулығын қорғауды өз қызметінің басты бағыттарының біріне айналдырды. 
  

Балаларды қорғау күні олардың өмірін соғыстан қорғау, денсаулығын сақтау, болашақ ұрпаққа демократиялық негізде білім мен тәрбие беру жөніндегі барша әлемдегі озық пікірлердің тоғысқан арнасы десек, артық айтқандық емес. 

Дәл осы күні болашақта адамгершілікке, әділдікке, баянды өмірге толы қоғам құру үшін оның негізі - балаларға барлық жағдай жасау керектігі тағы да паш етіледі. 

БҰҰ-ның жүргізген сауалнамасына жүгінсек, бүгінгі таңда әлемде әрбір оныншы бала үлкендер тарапынан жасалатын зорлық пен зомбылыққа ұшырайды екен. 

Әлемде өмірі қатерге толы балалар да баршылық. Аш-жалаңаштық, соғыс өрті, терактілер балалар ғана емес, үлкендердің де психикасына кері әсерін тигізеді. Бұл- қорғансыз балалардың басына түскен үлкен ауыртпалық екендігі шындық. 

Жасөспірімдер арасында нашақорлар саны өсуде, олардың жартысынан астамы ішімдік ішуден де кет әрі емес. 

Осылайша, Балаларды қорғау күні мереке ғана емес, сонымен қатар, болашаққа бағдар жасайтын маңызды шараның бірі. Адамзаттың алдында тұрған зор міндет - болашақ ұрпақтың бақытты өмірін қалыптастыру.
Өсімдік карантині
-----------------

**Өсімдік карантині**, мемлекет аумағын немесе оның жеке бір бөлігін карантинді аурулар мен зиянкестер және арамшөптердің таралуынан сақтау үшін ұйымдастырылады. Осыған байланысты ол сыртқы және ішкі карантин болып екіге бөлінеді. Сыртқы карантиннің негізгі мақсаты – еліміздің аумағын карантиндік маңызы бар нысандардан қорғау. Осы мақсат үшін шет елдермен шекаралардағы арнайы бекеттерде елімізге әкелініп жатқан өсімдік өнімдерінің (дән, жеміс-жидек, орман және жеміс ағаштары, сәндік дақылдардың көшеттері мен тұқымдары, т.б.) барлығы карантиндік тексеруден өтеді. Оларды басқа елге тасымалдау үшін арнайы карантиндік сертификат болуы қажет. Карантиндік нысандардың бірі байқалған жағдайда барлық жүк зарарсыздандырылады немесе жойылып жіберіледі, жіберілген елге кері қайтарылады.
Әр мемлекет үшін карантиндік нысандардың тізімдері жасалынып, бекітіледі. Қазақстанда оларға бунақ денелілерден колорадо және капр қоңыздары, комсток құрты, қан-қызыл біте, американың ақ көбелегі; аурулардан – үнді қаракүйесі, күріштің бактериоздары, жүгерінің гельминтоспориоздары, арпаның сарғыш қуыршақтануы, қашқаргүлдің бұйралануы; ал арамшөптерден – сары шырмауық, кекіре, жабайы күнбағыс, т.б. жатады. Ішкі карантиннің негізгі мақсаты – республика аумағында кездесетін, бірақ та әлі аса кең тарала қоймаған зиянды нысандарды жою және әрі қарай таралуын шектеу. Карантин шараларын Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министірінің өсімдіктерді қорғау және карантин департаменті "Өсімдіктер карантині туралы" заңды басшылыққа ала отырып жүргізеді.

Дереккөздер
-----------
**Халықаралық бакалавриат ұйымы** (IBO) — 1968 жылы қаланған, басты пәтері Женева,Швейцарияда. ХБ(Халықаралық Бакалавриат) 3–19 жас аралығындағы балаларға арналған білім беру бойынша 4 бағдарламаны жүзеге асырады. Ұйымның атауы мен логотипі 2007 жылы ұымның қайта құрылуына байланысты өзгертілген. Демек,"IB" ұйымның өзіне,дипломдық бағдарламаның соңында берілетін дипломға,сертификаттарға,төрт бағдарламаның кез келгеніне қарасты. 

Халықаралық бакалавриат логотипі.

Тарихы
------

Мари-Терез Maurette ақыр соңында Халықаралық бакалавриат болып шығатын бағдарлама үшін 1948 жылы "Мұнда бейбітшілік жолындағы білім беру бар ма?" атты ауқымды жұмысын шығарды. 1960-жж ортасында,Женевадағы Халықаралық мектебінің бір топ мұғалімдері `Халықаралық мектептерге арналған емтихандарды` жасап шығарады,ақырында бұл ХБ ұйымы болады. Штаб-пәтері 1968 жылғы қаулы бойынша ресми Женевада,Швейцарияда тіркелген.

Алек Петерсон ХБ -ның алғашқы бас директоры (1968-1977) болды, одан кейін Жерар Рено (1977-83), Роджер Пилл (1983-98), Дерек Блакмэн (1998-99), Джордж Уокер (1999-2005), и Джеффри Бирд (қазіріг таңдағы бас директор).

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  "IB headquarters Мұрағатталған 19 мамырдың 2009 жылы.." International Baccalaureate. Retrieved on 25 September 2009.
2. ↑  Three Programmes at a Glance. Тексерілді, 15 шілде 2009.
**Өсімдік қызыл шірігі**- көбіне өсімдіктің тамыры мен тамыр сабағының ауруы. Бұл ауруды топырақ арасында болатын саңырауқұлақ (Rhizoctonia) туғызады. Өсімдік қызыл шірігі картоп, қызылша, сәбіз, асқабақ және крестгүлділер дақылдарын , мақта өсімдігін т.б. зақымдайды. Қызылша, сәбіз қабығының астында сұр теңбіл және ұсақ қара дақтар пайда болады. Тамыржемісі солып шіриді. Өсімдік қызыл шірігі алқа, асқабақ, мақта өсімдігі т.б. сбағының тамыр сағағын қарайтып зақымдайды. Бұл ауру қышқыл, органикалық заттарды аз топырақтарда көп таралған.

Күрес шарасы
------------

Ауыспалы егіс, қышқыл топыраққа әк қосу, органикалық тыңайытқыш шашу. Сапасы жақсы тұқым себу, парниктердегі топырақты 4-6 %- тік карбатион ерітіндісіммен дезинфекциялау.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,62 бет
Координаттар: 54°46′22″ с. е. 01°34′26″ б. б.﻿ / ﻿54.77278° с. е. 1.57389° б. б.﻿ / 54.77278; -1.57389 (G) (O) (Я)

**Дарем университеті** (ағыл. *University of Durham*, тағы *Durham University*) — Дарем қаласында орналасқан университет. 1832 жылы Парламент актісімен құрылған және 1837 жылы король жарғысын алды. Англиядағы ең беделді және ескі университеттердің ішінде үшінші болып саналады, бұған дейін Англияда тек Оксфорд және Кембридж университеттері ғана болған. «Үшінші» атағын университеттің мәртебесі болмаған көне бөлек бөлімшелерінің еңбек етуіне сүйене, Лондон университеті келіспейді.

Дарем орталық бөлімдерден (факультеттерден) және 16 колледжден тұрады. Жалпы алғанда, бөлімдер (факультеттер) студенттерге ғылыми-зерттеу жұмыстарымен және орталықтандырылған дәрістерді ұйымдастыруымен айналысады, ал колледждер жоғары курс студенттерін, магистранттарды, доктаранттан кейінгілер және университет қызметкерлерді орналастыру және қамтамасыз етумен айналысады.

Университет студенттері негізінен орташа және жоғарғы тап өкілдері болып табылады. University Guide-тің соңғы зерттеуіне сәйкес, бедел бойынша Дарем университеті Ұлыбританиядағы Кембридж және Оксфордтан кейін 3-орында.

Дарем ұзақ уақыт бойы қаланың дамыған діни білім беру дәстүрі беделін пайдаланып, осыған байланысты ірі оқу мекемесін құруға алғашқы қадамдар иісті патенттерді жариялаған Генрих VIII және Кромвель кезінде жасалды. Алайда Оксфорд пен Кембридждің қарсылығына байланысты Дарем колледжі XIX ғасырға дейін университетке айнала алмады. 1832 жылы ғана университетті құру туралы шешімді британдық парламент архидьякон Чарльз Торптың талап етуімен және Дарем епископы Уильям ван Милдерттің қолдауымен қабылдады. Жатақхана 1833-1837 жж. Архидьякон тавернада орналасты. Кейінірек университетке Дарем сарайы берілді (бұрын - епископтың сарайы болды). Корольдік хартия 1837 жылы 1 маусымда Вильгельм IV тарапынан университетке берілді, ал бір аптадан кейін бірінші түлектер бітірді.

2009 жылы шілдеде бұрынғы Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр сенімін және жаһандану жөніндегі бастамасын көтермелеу үшін он екі жетекші университеттердің Тони Блэрдің сенім қорымен серіктестікте ғаламдық желісін құруға Йель университеті және Сингапур Ұлттық университетімен ынтымақтастықта болған Дарем университетінің стратегиялық әріптестігі туралы жариялады.

Белгілі түлектер
----------------

* Джейк Тэкрей (John Philip "Jake" Thackray) — орындаушы-ақын.

Сілтеме
-------

* Durham University
Отын және оның түрлері
======================

Отын- табиғи немесе жасанды түрде алынатын,жанатын қабілеті бар, энергия көзі және химиялық өндірістерге шикізат болып есептелетін зат. Отын агрегаттық күйіне байланысты *қатты*, *сұйық* және *газ тектес* үш топқа бөлінеді. Тегіне қарай: *табиғи* және *жасанды* болып екі түрге бөлінеді. Жасанды отын табиғи заттырды өңдеу нәтижесінде алынады. Болашақта сутек пен метанол, этанол, өсімдік майлары, органикалық заттар мотор және энергетикалық отын қатарына енеді. Өнеркәсіптің қай саласыда болсын, отынның маңызы зор. *Отынның жану жылуы*- 1кг отынды толық жаққанда бөлінетін жылу мөлшері.Отынның құрамында көміртек пен сутек неғұрлым көп болса, жылу болу қабілеті соғұрлым жоғары болады.Қатты қатты отынды химиялық өңдеудің мынадай әдістері бар пиролиз, газдандыру (газификациялау), гидрогендеу және кокстеу.

* **Пиролиз**- көмірді ауа қатыстырмай жабық реакторда 1000 °C шамасында қыздыру. Түзілген өнімдер одан әрі өзгерістерге ұшырамайды.
* **Газдандыру**- 1000 °C температурада қатты отынның органикалық массасын ауамен, су буымен немесе олардың қоспасымен шала тотықтыру арқылы жанғыш газдарға айналдыру. Жанатын газдарды генератор пештерінде өндіретін болғандықтан, оларды *генератор газдары*деп атайды.
* **Гидрогендеу**- катализатор қатысында жоғары температурада және қысымда отынды сутекпен өңдеу. Бұл кезде отын алғашқы қалпынан өзгеріп, құрамында сутек мол жаңа сұйық,газ тектес немесе қатты отынға айналады. Мысалы, көмір мен тақтатастарды осылай өңдейді.
**Халықаралық Автомобиль Тасымалы** — көлік құралымен ел аумағынан тысқа немесе ел аумағына жүк және жолаушылар тасымалдау, сондай-ақ көлік құралымен ел аумағы арқылы транзитпен жүк немесе жолаушылар тасымалдау. Мұндай тасымалға елдің тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік құралының ел аумағынан шет мемлекеттің аумағына баруы немесе кері қайтуы, не шет мемлекеттің аумағы арқылы транзитпен ел аумағына келуі, не басқа бір шет мемлекеттің аумағынан транзитпен ел аумағы арқылы өтуі, сондай-ақ шет ел тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік құралының ел аумағына келуі және кері қайтуы не транзитпен ел аумағы арқылы өтуі жатады.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Серхио Осменья** (ис. *Sergio Osmeña*, 9 қыркүйек 1878—19 қазан 1961) — Филиппин мемлекетінің политигі. Кезінде президент орынбасары және президент болған.

Өмір баяны
----------

Себу қаласында 9 қыркүйек 1878 жылы туылды. Сан-Карлос колледжін бітірді, сосын Манила университетінде білім алды. Санто-Томастағы оқуы Испания мен АҚШ арасындағы ұрыстардың кесірінен үзілген болатын. Ұрыс біткен соң оқуы жалғасты.

Испанияға қарсы көтерілісте ол әкесіне көмектесіп Испанияға қарсы газеттер шығарды. 1904 жылы Райт губернаторы Себу қаласының губернаторының орнына қойды. Губернатор қайта оралған соң Осмения Себудағы басты орталық болып есептелді. екі жылдан кейін ол қайта Себу губернаторы болды. 1907 жылы бірінші мемлекеттік Филиппин жиналысының басшысы болды .Осмения мемлекеттік жиналысының 15 жыл бойы елшісі болды.

Сілтемелер
----------

* Президент Филиппин

Дереккөздер
-----------
Отырар сазы
**"Отырар сазы"**, Н.Тілендиев атынд. – Қазақтың мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық халық аспаптары оркестрі. Қазақ филормониясы жанынан 1980 жылы құрылған. Оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижері Н.Тілендиев басында шағын ансамбль ретінде ұйымдастырып, 1982 ж. оркестр санатына көтерген. 

  

Оркестрдің құрамында домбыра мен қобыздан басқа қазақтың жетіген, шертер, шаңқобыз, месқобыз, сырнай, сазсырнай, сыбызғы, асатаяқ, дауылпаз, тұяқтас, қоңырау, т.б. саз аспаптары бар. "О. с." репертуарындағы фольклорлық туындылармен қатар аңыз, шежіре, күйлер сипатында жазылған Қазақстан композиторларының шығармалары ұлттық нақышымен ерекшеленеді. Сондай-ақ оның репертуары кинофильмдер музыкасымен, солистер орындайтын аспаптық шығармалармен толықтырылған. Ұжым қазақтың муз. фольклорының тамаша үлгілерін сақтап қана қоймай, қазіргі мәнерлеу аспаптары мен оркестрдің тембр мүмкіндігіне сәйкес келетін туындыларды өңдеп, жетілдіріп келеді. Оркестр құрамында 65 өнер шебері қызмет етеді. Солтүстік Кореяда өткен дүниежүз. өнер фестивалінде (1994) "Отырар сазы" **1-орынды** иеленіп, алтын жүлдемен оралды. 1999 ж. оркестрге Тілендиев есімі, 2000 ж. Академиялық атақ берілді.
Оркестрдің репертуарында: халық күйлері- "Кеңес", "Сары өзен", "Сал күрең", халық композиторларының шығармалары "Қосбасар", "Сары жайлау", Тәттімбеттің "Сылқылдағы", "Ерденнің күйі", Ықыластың "Қамбар батыры", М. Төлебаевтың "Еске алуы", Н. Тілендиевтің "Ата толғау", "Қош керуені", К. Күмісбековтың "Қорқыт күйі", "Фараби сазы" және т. б. бар.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Дәулетбек Таңатұлы Мақаш** (1955-2004), журналист. 

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1982). 1982-1991 ж. және 1999 жылдан Қарағанды облыстық *«Орталық Қазақстан»* газетінде тілші, жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1991-96 ж. республикалық *«Халық кеңесі»* газетінің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі. 1997-99 ж. ҚарМУ-дің *«Қарағанды университеті»* газетінің редакторы. Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1990).

Шығармалары *«Жүрегімде айтылмаған сыр қалды», «Жазылар естеліктер мен туралы»* (2005) кітаптарына топтастырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАНК ҚЫЗМЕТІ** — халықаралық экономикалық қатынастарды дамыту және ел банкілерінің әлемдік нарықтағы жайғасымын нығайту мақсатымен кең ауқымда жүргізілетін банк операциялары мен көрсетілетін банк қызметтері. Оның дамуына жол ашатын алғышарттар: әлемдік экономиканың жаһандануы, дүниежүз. шаруашылықтың қалыптасуы, банкінің барынша жоғары пайда табу жолдарын іздестіруі және Х. б. қ-не ынталандыратын ұлттық заңнаманың болуы.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қамсыздандыру компаниясы**
----------------------------

### Негізгі міндеттері

Қамсыздандыру компаниясы - Ресейде 1912 жылғы 23 маусымдағы қамсыздандыру заңдары негізінде 1912-1914 жылы құрылған, ауруларға арналған кассалар мен жоғары қамсыздандыру мүшелері. Оны РСДЖП басқарды. «Қамсыздандыру компаниясын» жүргізуде «Правда» газеті мен «Вопросы страхования» журналы зор рөл атқарды. Үкімет аурулар кассасы мен қамсыздандыру серіктерін ашып, жоғары қамсыздандыру мүшелеріне «сенімді» жұмысшылардан тағайындамақ болды. Бірақ пролетариат В. И. Ленин жасап, РСДЖП бүкіл ресейлік 6-(Прага) конференциясы қабылдағанбольшевиктік жұмысшы қамсыздандыру программасын басшылыққа алды. Заводтар мен фабрикаларда митингілер мен стачкалар өтіп, қамсыздандыру жағдайын жақсарту талаптарын қойды. РСДЖП ОК-нің партия қызметкерлерімен өткізген 1913 жылы «Ақпан» кеңесі «Қамсыздандыру компаниясын» жандандыруға әсер етті. «Қамсыздандыру компаниясын» жедел өткізу жөніндегі үкімет жоспары жүзеге аспай қалды. 1912 жылы Петербургте үкімет 8 ғана аурулар кассасын аша алды. Жұмысшыларды өнеркәсіп салаларына сәйкес бөліп, ыдырату жоспарынан да ештеме шықпады. 1913 жылы қазанның аяғында Петроград большевиктері «Қамсыздандыру компаниясына» басшылық ететін жалпы қалалық қамсыздандыру орталығын құрды. Москва, Харьков, Рига, Екатеринославта да «Қамсыздандыру компаниясы» ойдағыдай жүргізілді. Петербургте 1914 жылы 2 наурызда Қамсыздандыру советі мен губерниясы қамсыздандыру мүшелерін сайлауда большевиктер тағы да табысқа жетті. Қамсыздандыру советінің жұмысшы советінің жұмысшы тобына «Правда» газеті ұсынған кондидаттар өтті. «Қамсыздандыру компаниясын» өткізу барысында өнеркәсіптік аудандарында жүздеген аурулар кассасы құрылып, олар большевиктер партиясының әрекеттерін бүркемелейтін ашық орталық ретінде пайдаланылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 1997 ж. 3-том. 442-бет
**Отқа май құю** — келін түскенде, келіншек босанғанды, жас отау шаңырағы көтерілгенде жасалатын жақсы ырымдарды бірі. От - халық зердесінде қасиетті ұғым. Отпен аластау; "от ана" , "отың өшпесін", "ошақтан от кетпесін" деген тілек пен ырым сабақтастығы ертеден келе жатқан ғұрып. Ежелгі түркілердің мифологиялық түсінігі бойыншы жақсылық жаршысы-отбасының қамқоршысы Ұмай Ана болған. Әулетке жаңа қосылған жан, жаңа түскен келінді ауылға шымылдықпен алып келіп, шашу шашады, бет-жүзін үлкендерге көрсетпей, қайын атасының үйіне алып кіргізеді. Келін үлкен шаңырақтың босағасын оң аяғымен аттай кіріп, тізе бүгіп сәлем береді. 3 рет иіліп сәлем берген келінге атасы: «Көп жаса қарағым, бақытты бол!» деп бата береді. Сонан кейін келінді от басына төселген тулаққа отырғызады. Ол «жаңа түскен жас келіннің мінезі иленген тулақтай (тері) жұмсақ, биязы болсын» деген ырым. Келіннің қолына әйелдердің біреуі ішінде май құйылған ыдысты ұсынып, отқа май құйғызады. «От-Ана, Май-Ана, шапағатыңды жаңа түскен жас келінге тигізе көр, жарылқа!» дегізеді. 

Бұл жөнiнде Ш. Уәлиханов өзінің мақаласында былай деген: "...От әулие (киелі) болып саналады... Қарғыс... Отқа түкіруге, ошақты басуға болмайды. Жаңа түскен келін (күйеуінің) әкесінің үйіне кіріп, сәлем жасап, «аруақ» разы болсын» деп тағзым етіп, отқа бір қасық май құю керек. Жас келін сәлем еткенде, аруақ разы болсын деп, тізе бүгіп, еңкейіп, маңдайын еденге тигізеді. Отқа тамызған май жанып жатқанда, жас келіннің енесі немесе әйелдердің бірі алақанын отқа қыздырып, келіннің бетін сипайды. Үлкен үйдің отының құрметіне деп, қалыңдық атасының иығына шапан жабады, отағасы жас келінді: «Иін қандырып илеген терідей, мінезің жұмсақ болсын, қарағым», - деп бата беріп, тулаққа, қой терісіне отырғызады. Жан беру (ант) беру үшін, екі жерден от жағып, адам сол екі оттың арасынан өтіп, кісі өлтірген мылтықтың ұңғысын сүюге тиіс.... Барлық шамандық салттың iшiнде отқа табыну қазақтарда әлi күшiнде. Қазақтар отты әулие деп санайды. Аса жоғары құрметтеудiң белгiсi ретiнде, қазақтар моңғолдар сияқты отты ана деп атайды. Отта тазартушы қасиет бар деп түсiнедi, екi оттың арасынан өткiзiп тазартады. Оны "аластау" дейдi. Қыстаудан көшкенде көштi екi оттың арасынан өткiзедi". 

Бұл дәстүр қазақ арасында бүгінгі күнге дейін сақталған. Жаңа түскен келіп табалдырықтан оң аяғымен аттап, сәлем салып, отқа май құяды. Отбасы-ошақ қасы деп өткен қазақтың әр салтының мәні мен мазмұны зор.

Дереккөздер
-----------

Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0

 Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.

**Кенжеахметұлы, С. Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары-Алматы: Атамұра,2015.-224 б.**
*Басқа мағыналар үшін Қалқұтан деген бетті қараңыз.*
**Қалқұтан** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Шортанды, Ақкөл, Бұланды, Сандықтау және Астрахань аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 223 км, су жиналатын алабы 17,4 мың км2.

Бастауы
-------

Бастауын Ақкөл ауданындағы Новорыбинка ауылының жанындағы көлден алып, Қалқұтан ауылынан төменде Есіл өзеніне оң жағынан құяды. Басты салалары: Тентек, Дамса, Талдысай, Талқара, Ащысай, Боқсық, Аршалы, т.б.

Өсімдігі
--------

Өзеннің сол жағалаулық алабы сәл белесті көлдік-аллювийлі жазық, оң жағалауының жер бедері сай, жыралармен тілімденген. Су жиналатын алабы карбонатты қара топырақ және сор жері сортаңдау қара топырақты. Онда далаға тән өсімдіктер өседі. Өзен жайылмасында бұта аралас әр түрлі шалғын шөптесіндер өскен. Оң жағалаулық беткейлерін қайың шоқтары мен бұталар қамтыған. Жоғарғы ағысында шағын қарағай орманы кездеседі. Алабының 1/3-і жыртылған.

Гидрологиясы
------------

Аңғарының ені 0,2 – 0,8 км. Орта ағысында 0,6 – 0,8 км. Шортанкөл көліне дейінгі арнасы жаз айларында құрғап қарасуларға бөлініп қалады. Қарасуларының тереңдігі 0,5 – 0,8 м, ені 12 – 35 м. Ағын суы бар кездегі тереңдігі 1 – 2,5 м. Қар және жер асты (грунт) суымен толығады. Суы қараша айының 2-жартысында (140 – 160 күндей) қатып, сәуірдің 2-онкүндігінде ериді. Төменгі ағысындағы суының минералдығы көктемде 300 – 400 мг/кг, кермектілігі 2,5 – 4,0 мг/экв (жұмсақ және қалыпты кермекті). Жазда минералдығы 800 мг/кг-ға жетіп, кермектілігі 6 – 7 күндей жоғарғы деңгейде болады. Суын ауыз суға, мал суаруға және шаруашылыққа пайдаланады. Қалқұтан бойында жалпы сыйымдылығы 18,8 млн. м3 болатын 5 бөген, жалпы сыйымдылығы 27,5 млн. м3 болатын 209 тоған салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**Дәулет Үркінұлы** (1830 - 1914) - Найманның тайпасының Қожамбет руынан шыққан би, болыс.

Өмірбаяны
---------

Ресей мен Қытай арасындағы шекара бөлінісі кезінде Дәулет мен Қойшыбай билер бастаған елдің игі жақсылары Семейге келіп, Батыс-Сібір генерал-губернаторы Г.Колпаковскийге жеделхат жолдап, (1883 жылы ақпан айында) Қожамбет елінің Марқакөл өңірінен көшпей, ата мекенінде қалуына ықпал еткен. Дәулет би 1885 жылы Марқакөл өңіріндегі Зайсан уезінде 1003 түндіктің басын құраған Қожамбет болысының алғашқы болысы болып сайланды. Бұтабай бимен бірге қажылыққа барған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
Сойыс малы - союға немесе етке өткізуге тағайындалған мал. Сойыс малының кұрамы түліктің түріне, тұқымына, мал тобының құрылымына байланысты. Қойда сойыс малын әр түрлі жастағы ісек, төл алуға жарамсыз деп танылған саулық, жақсы жетілген, семіз еркек қозы (марқа) мен еркек тоқты, мүйізді ірі қара малда - бордақыланып немесе жайып семірткен еркек тайынша, өгізше, өгіз, табында ұстауға жарамсыз деп табылған сиыр, жылқыда - дөнен, басы артық тай, құнан, құнажын байтал, жарамсыз топқа шығарылған бие, ат, айғырлар құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Созықтабан** – Бəйбіше жəне Бормойнақ жоталарының аралығындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Қаракеткен ауылының солтүстік-батысында 154 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 235 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Жер бедері жонды белесті, етегі тақырлы келген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр топырақ жамылғысында баялыш, жүзгін, сексеуіл, еркек шөп, күйреуік, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Балаларда аурудың басты себептерінің бірі – вентарльдық ми көпірінің инсульті болып табылады.
**«Қамаудағы адам» синдромы** (**изоляция синдромы**, **оқшаулану синдромы**, **деэфферентация синдромы**) (ағылш. *locked-in syndrome*) — науқастың тетраплегия және бульбарлы, мимикалық және шайнау бұлшық еттерінің параличінің салдарынан сыртқы, сондай-ақ ауыз-екі стимулдарға жауап реакциясының болмауымен сипатталатын синдром.

Синдром кезінде сөйлеу қабілетінің толықтай жоғалуы (афазия), сана мен сезімталдық толығымен сақталған паралич байқалады. Бұл жағдайда сыртқы ортамен көзді жыпылықтату және қозғалту арқылы тілдесуге болады. «Қамаудағы адам» синдромымен ұзақ уақыт бойы ауырған науқаста көз арқылы жеткілікті түрде ауқымды ақпаратты жеткізу қабілеті пайда болуы мүмкін.

Синдромның туындауының себептерінің бірі: ми сабауының инфарктісі, ортаңғы ми негізінің инфарктісі, миға қан құйылу, ми көпірінің миелинолизі, Гийен-Барре синдромы, полиомиелит, миастения, пароксизмальді миоплегия, кейбір улар.

Кейде медицина қызметкерлері бұл синдроммен ауыратын науқасқа кома деген диагноз қойып, науқас алдында білместен науқастың мүмкін өлімі жайлы талқылауының нәтижесінде науқас психологиялық зақым алуы мүмкін.

Қызықты мәліметтер
------------------

Америкалық медицина жанрындағы «Дәрігер Хаус» атты фильмнің 5 маусымының «Қамауда» (ағылш. *Locked In*) деген 19 бөлімінде Дәрігер Хаус алғашқыда науқасқа осы диагнозды қояды. Сол арқылы Хаус науқасты бұрыс диагноз қойған дәрігерден алып кетіп, бұл жұмысты өз қолына алады. Соңында Хаус науқасқа Лептоспироз деген диагноз қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Locked-in syndrome in children: report of five cases and review of the literature". *Pediatr. Neurol.* **41** (4): 237–46. қазан 2009. doi:10.1016/j.pediatrneurol.2009.05.001. PMID 19748042. .

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Қамаудағы адам» синдромы (орыс.)
**Дәулетхан Жиенқұлов** – қазақ телевизиясында өнімді еңбек етіп жүрген журналистердің бірі. Ол Алматы облысында дүниеге келген. Журналистік қызметін еліміздің көптеген, белді телеарналарында атқарып келеді. Олар: КТК, НТК, халықаралық «Caspionet» және «31 арна». «31 арнадағы» «Информбюро» жаңалықтар қызметінің редакторы және «Тұжырым» бағдарламасының жүргізушісі болды. 2002-2006 жылдары Қазақстан Ұлттық телеарнасының ақпараттық-сараптамалық дирекциясының Алматы қаласы бюросының жетекшісі болған. КТК арнасындағы «Өз сөзім», «Репортер» бағдарламаларының сонымен қатар, мемлекетаралық «МИР» телерадиокомпаниясындағы «Көлденең сауал» және «Қазіргі Қазақстан» бағдарламаларының авторы, жүргізушісі әрі жауапты редакторы қызметтерін аса тиянақтылықпен атқарды. Сондай-ақ «31 арнаның» 13 жылдығына орай ұйымдастырылған бәйгеде күміс белгімен марапатталып, тікелей эфирдің үздік жүргізушісі номинациясы бойынша жүлдегер атанды.
**Қазақ даласы** (сондай-ақ; «*Ұлы дала*»; «*Қазақтың кең-байтақ даласы*») — Батыста Понт-Каспий даласына дейін және шығыста бірге үлкен Еуразия даласын құрайтын Еміл аңғарының даласына дейін созылатын, Қазақстанның солтүстігіндегі далаларды және Ресейдің іргелес аумақтарын қоса алғанда, Орталық Азиядағы үлкен аймақ.

Географиясы
-----------

### Орналасуы

Дала Каспий маңы ойпаты шығысындағы және Арал теңізінің солтүстігіндегі аумақтан Алтай тауларына дейін 2200 км-ден астамға созылып жатыр. Бұл шамамен 804 450 шаршы шақырымды құрайтын жер бетіндегі ең үлкен құрғақ дала аймағы. Қазақ даласы Еуропа мен Азияны бөліп тұрған дәстүрлі сызық болып табылатын Орал тауларының оңтүстік шетінде орналасқан. Даланың көп бөлігі оңтүстікке қарай жылжыған сайын шөлге айнала бастайтын жартылай шөл болып саналады. Тұран ойпаты даланың оңтүстік-батыс бөлігінде жатыр, бірақ кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, шығысқа немесе даланың солтүстік бөліктеріне жылжыған сайын биіктік артады.

Понт даласы батыс пен солтүстік-батыста жатыр. Қазақ даласының солтүстігі мен солтүстік-шығысында қазақ даласы мен Сібір ормандары арасындағы өткелді құрайтын шабындықтармен қиылысатын қарағайлы тоғайлардың экоауданы — Қазақ орманды даласы жатыр. Оңтүстігінде Қазақ шөлейтті және Сарыарқаның экоаудандары орналасқан. Солтүстік-орталық Қазақстандағы Көкшетау тауы – аласа биіктікте қоршап тұрған Қазақ даласынан ерекшеленетін Сарыарқаның анклавы.

### Климаты

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kazakh steppe  (ағыл.).  GlobalSpecies.org.
2. ↑  Kazakh steppe, Asia - Kazakhstan and Russia  (ағыл.).  World Wildlife Federation.
**Қамажай** - түркі тілдес халықтары арасында кеңінен таралған қазақ халқының «Қамажай» атты әнінен атауын алған би өнерінің туындыларының бірі.

Тарихы
------

Би шамамен ХІV-XV ғасырлар аралығында пайда болды. Нақты авторы белгісіз, халықтан би де таралған болып есептеледі. Би әннің мазмұнын ашқысы келгендей әдемілік, нәзіктілікті бейнелейді. БІр жағы би, ал тағы бір жағынан ән болып қазақтың мәдениеті мен ән-би өнерінің асқан үлгісі. Европадағы Бельгия елінің танымал гитаристі Седрика Ватерскут «Қазақ тарихында ерекше әрі үлкен орын алып, оларға Қамажай өте маңызды» деген болатын. Ал 2013 жылы 11 елдің азаматтары, Қазақстанды Наурыз мейрамымен құттықтау ретінде, үлкен флэшмоб ұйымдастырды. Оған Франция, Таиланд, АҚШ және т.б. елдердің өкілдері қосылып, видео құттықтау жасап шықты.

Бидің орындалуы
---------------

Биді көбінесе жасөспірім қыздар орындайды. Оған ұлттық киімде, шаштары өрілген, ұлттық әшекейлермен көмкерілуі қажет. Биде нәзік іс-қимылдар, қол, бас, дененің бір қалыптылығы аса маңызды.

Қызықты фактілер
----------------

• 2011-ші жылы Наурыз мейрамы қарсаңына 500-ге жуық студент Қызылорданың орталық алаңында Қамажай биін орындады

• Бельгияның Julien Jaffres тобы Қамажай әнін Еуропалық деңгейге көтерді. Олар тіптен ұлттық нақыштарды қосып бейнеклип түсірді.

Тағы да қараңыз
---------------

•Би

•Ән

•Қазақ мәдениеті

•Қазақ би өнері

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі
**«Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі»** - оқу құралы. Авторы - Ш. Ахметов. 

  

1965 жылы «Мектеп» баспасынан жарық көрген. Редакциясын басқарған және алғы сөзін жазған С. Мұқанов. 

Кітап жастардың сана-сезімін оятып, ақыл-ойын дамытуды, оларды адамгершілікке баулуды көздеген. *«Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің балаларға ұсынғаны»* деген тарауда (224-230-беттер) жазушының балалар әдебиетін өркендетуге қосқан еңбегі туралы мағлұмат беріледі. Мысалы, *«Ертегілер»* атты зерттеуінде ғалым көптеген балалар ертегілеріне талдау жасаған. Ол балалар мұрасына қандай шығармалар жататынын айтумен қатар, *«Әр жылдар ойлары»* кітабында жастар мен жасөспірімдердің оқитын кітаптарын атайды. Оның *«Көксерек»* повесі балалардың сүйіп, қызыға оқитын шығармаларына айналды. Әуезов бұл туындыларында жас адамның өсу, жетілу жайын, соған байланысты оның мінез-құлық өзгешеліктерінің бірте-бірте қалыптасу, өзгеру жолдарын да аңғартып отырады. Қорыта айтқанда, Әуезов қазақ балалар әдебиетінің бірінші зерттеушісі болды деп түйіңдейді автор. Оқу қуралының көлемі 20,5 баспа табақ, таралымы 3400 дана.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Қақ**, *Үлкен Қақ* – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы Москворецкое ауылының оңтүстік-батысында 12 км жерде орналасқан көл. Теңіз деңгейінен 163,7 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 52,2 км2, ұзындығы 9,3 км, енді жері 7,3 км, жағалау бойының ұзындығы 31 км. Түбі тегіс. Жаз айында алабы жайылым ретінде пайдаланылады. 1908, 1912, 1922 және 1941 жылы су деңгейі көтеріліп, ал 1911, 1921, 1938 – 1940 жылы су деңгейінің төмендеуі байқалған. Қыс айларында мұздың қалыңдығы 1 м-ге жетеді, мамыр айының басында мұзы ериді. Тұщылығы 0,3 – 0,4 г/л, жаз айында 0,5 – 0,6 г/л, қыста 1 г/л. Суы жұмсақ, химиялық құрамы жағынан хлор класы натрий тобына жатады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**Burning Lights** — заманауый христиандық музыка әншісі Крис Томлиннің 8 ақпан 2013 жылда "Sixstepsrecords" лейблінде шыққан жетінші студиялық альбомы. Альбомның продюсерлер: Эд Кеш пен Дэн Маккала болып саналады.

  

Альбом әртүрлі музыкалық критиктардың сынынан өткен. «Грэмми» музыкалық премиясының 56-шы марапаттау рәсімінде «Заманауи христиандық музыка альбомы» номинациясын ұтып алды. 2013 жылдың қорытындысы бойынша альбом заманауи христиандық музыкалардың арасында №2 альбом болып табылды.

Композициялар тізімі
--------------------

1.«Burning Lights» Daniel Carson, Jason Ingram, Jesse Reeves, Chris Tomlin 1:04

2.«Awake My Soul» (при участии Lecrae) Carson, Ingram, Reeves, Tomlin 3:55

3. «Whom Shall I Fear (God of Angel Armies)» Ed Cash, Scott Cash, Tomlin 4:28

4.«Lay Me Down» Ingram, Jonas Myrin, Мэтт Редман, Tomlin 4:45

5. «God's Great Dance Floor» Nick Herbert, Martin Smith, Tomlin 3:39

6. «White Flag» Ingram, Matt Maher, Redman, Tomlin 4:34

7. «Crown Him (Majesty)» (при участии Kari Jobe) Matthew Bridges, E. Cash, George J. Elvey, Maher, Godfrey Thring, Tomlin, Traditional 5:13

8. «Jesus, Son of God» (при участии Christy Nockels) Ingram, Maher, Tomlin 4:28

9. «Sovereign» Martin Chalk, Ingram, Myrin, Redman, Tomlin 4:36

10. «Countless Wonders» Matt Armstrong, E. Cash, Tomlin 3:22

11.«Thank You God for Saving Me» (при участии Phil Wickham) Tomlin, Phil Wickham 4:26

12. «Shepherd Boy» Smith, Tomlin 4:34

Дереккөздер
-----------