recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пияз шыбыны**— кәдімгі шыбын және ызылдауық шыбын тұқымдастарының пиязды зақымдайтын бірнеше түрі. Еуропа, Азия, Солтүстік Америкада пияз егістігінде кездеседі. Пияз шыбынының дернәсілі пиязшықтың шырынды терісімен қоректеніп, оны зақымдайды. Пиязшық шіриді, өсімдік жапырағы сарғайып қурайды. Пияз шыбынының ұзындығы 10 мм, түсі ақ. Ол бас пияз, батун-пияз, сарымсақ, шалот-пиязға түседі. Пияздың ызылдақ шыбынының ұзындығы 6,5—9 мм, түсі сарғыш жасыл, личинкасының ұзындығы 11 мм. Пияз, сарымсақ, қызғалдақ, құртқашаш, кейде картоп, сәбіз, қызылшаның сабағын да зақымдайды. Күрес шаралары: пиязды ерте себу; пияз тұқымын себер алдында егістікке инсектицидтер шашу. Көк пиязға пестицид шашуға болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Delia antiqua* (Meigen). *Encyclopédie des Ravageurs Européens*.  Institut National de la Recherche Agronomique. Тексерілді, 5 желтоқсан 2010.
2. ↑  *Delia antiqua* (Meigen) - Onion Fly. *Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries*. Тексерілді, 5 желтоқсан 2010.
**Кепелі** – Жетісу Алатауының оңтүстік-батыс сілемдері Қояндытау жотасы мен Суаттау тауының арасындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Панфилов ауданында орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Теңіз деңгейінен 2600-2700 м биіктікте. Асудан өтетін орталығы қырқа палеозой және пермь кезеңдерінің гранитті, эффузивті, базальтты шөгінділерінен құралған. Асудан қыста салт атты адам өте алады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр және қара топырағында бұта аралас бозды-бетегелі, шалғынды өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Адатом** – кристалл бетінде орналасқан атом. Бір атом, атомдор мен молекулалар класстары немесе молекулалар класстарын «сіңірілген бөлшектер» деп бір терминмен айтуға болады. Молекулярлық-сәулелік эпитансия кезіндегі адатомдар өсу үдерісіне ену үшін потенциалдық шұңқырды таппай, кристалл бетінде жылжуын тоқтатпайды. Көп жағдайда әлдебір ақауға не бетіндегі өсуші кристалдың сатыларына жақын жылжиды.

2012 жылдың ақпанында Жаңа Оңтүстік Уэльс Университетінің ғалымдары эпитансиальды кремний бетіндегі кремнийдің бір атомын нақты орнастыру үшін фосфин қолданған. Бұл біратомды транзистор құруға мүмкіндік береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A single-atom transistor. Nature (journal) (February 19, 2012). Тексерілген 20 февраля 2012.
**Адасқан фильмі —** 2009 жылы түсірілген продюссер Ақан Сатаевтың фильмі.

Сюжеті
------

Фильмнің басты кейіпкері есірті саудасымен айналысатын жігіт. Ол (Андрей Мерзликин) әйелі (Алмагүл Рулас) және ұлымен (Ілияс Садыров) бірге көлігімен қалаға барады. Көлік бір жерде бұзылады, ал таңертең әйелі мен ұлының жоқ екенін көреді. Оларды іздеп жүріп қызымен бірге тұратын үлкен кісі жүрген біртүрлі лашыққа кездеседі. Бұл таңғажайып жұптың оған жоспарлары бар сияқты көрінеді, бірақ бұл жоспарлардың нені білдіретінін таппай дал болады. Бұл жерден қашып құтылуға болмайтынын білген кезде, отбасына не болғанын және бұл бейтаныс еркек пен әйелдің кім екенін шешуге әрекет жасайды.

Актерлер
--------

* Андрей Мерзликин — Жігіт
* Тұңғышбай әл Тарази – Белгісіз еркек
* Айғаным Садықова – Белгісіз қыз
* Алмагүл Рулас – Әйелі
* Ілияс Садыров – Ұлы

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

*
**Аддикция** (ағылш. *addiction* — тәуелділік, жаман әдет) — адамның бір белгілі әрекетке сезінетін қалмайтын мұқтаждығы. Сондай-ақ, аддикцияны патологиялық құштарлық десе де болады, себебі бұл әрекет көбіне тұлғаны психикалық ауруларға және жеке немесе әлеуметтік қиындықтарға соқтырады

Терминді көбіне дәрілік тәуелділік, есірткіқұмарлыққа қолданылады. Алайда, қазіргі заманда басқа да химикалық емес тәуелділіктер көбейген, мысалы, Ғаламторға тәуелділік, ойын құмарлық, шопоголизм, психогенді артық тамақ жеу, фанатизм және т. б.
Басқа жақтан, аддикция — адамның қоршаған ортаның қиындықтарына адаптация ретінде қабылдауға болады. Ең қарапайым аддикция нысандары - темекі шегу мен алкогольдік ішімдіктер. Олар адамды уақытша алдамшы ұнамды қалыпқа келтіреді. Қазіргі заманда аддикция - бүкіл әлемдегі өзекті мәселелердің бірі болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.Л.Свенцицкий, Краткий психологический словарь, Проспект, 2011. 512 бет, isbn=978-5-392-01704-1
2. ↑  Taylor, C.Z. (наурыз 2002). "Religious Addiction: Obsession with Spirituality". *Pastoral Psychology* (Springer Netherlands) **50** (4): 291–315. doi:10.1023/A:1014074130084. .
3. ↑  "Depression". *The Columbia Electronic Encyclopedia*. Columbia University Press. 2007. .
4. ↑  *Nowack, W.J.* Psychiatric Disorders Associated With Epilepsy. *eMedicine Specialities*.  WebMD (29 тамыз 2006). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 маусым 2012.
5. ↑  *Beck, D.A.* Psychiatric Disorders due to General Medical Conditions (PDF).  Department of Psychiatry, University of Missouri-Columbia (2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 сәуір 2008.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Аддикция
* Медициналық әліппе. Медицина туралы ақпараттық портал Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2013 жылы.
**Ашарит** , ссайбелит — бораттар класының минералы. Химиялық формуласы: MgHBO3. Табылған жері — Ашерслебен қаласының(Германия) атауымен аталған. Ромбылық сингонияда кристалданады. Бор тәрізді борпылдақ немесе жіптей тарамдалған агрегаттар түзейді. Түсі — ақ. Қаттылығы 3 — 3,5; меншікті салмағы 2,65 г/см3. Борат кен дерінің үгілу қабаттарында жаралады. Ашарит — Атырау облысындағы борат кен дерінің басты минералы.[1]

Сингониясы ромбылық. Онын, топырақ түріндегісі көп кездеседі. Кейде талшықты формалары болады.
Оптикалық солақай, 2u кішкене. Ng =1,650, Nm = 1,646, Nр = 1,575.

* Жаратылысы. Ашарит — суы тартылған келдерден пайда болған борат кендерінің бетінде үгілуден (басқаша айтқанда суы кетіп өзгергенде —дегидратацияда) пайда болатын қайталама минерал. Ол тек кейбір сирек жағдайда ғана ізбестасты немесе доломитті контакт-метасоматикалық жағдайда пайда болады.

Ашарит қоры едәуір көп болса, басқа бораттармен қатар
бор қышқылын алуға, бордың езін және оның қажетті қосындыларын алуға қолданылады. Сондай қосындының бірі — бура (Na2B4О7 • 10Н2О ) , мысалы, оптикада, қағаз өндірісінде, эмаль жасауда, тағы басқа химиялық өндірістерде қолданылады.

Кендері. Ашарит Совет Одағында және шет елдерде кені
Ашерслебенде (Саксонияда), Рецбаньяда (Румыния), Невадада (АҚШ), Канадада (Британ Колумбиясы) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Үйінді** — жер бетінде арнайы бөлінген орынға бос тау жыныстарынан, есептен тыс кедей кендерден және өндіріс қалдықтарынан жасалған үйме. Үйіндінің жасанды және су шайып әкелген түрлері болады. Кенді ашық әдіспен өндіру кезінде Үйінділерді кеніштің қазып алынған кеңістігінде және болашақ кеніштің сұлбасынан тысқары қашықтықта тұрғызады. Ал жер асты әдістері барысында Үйінді жақын жерге немесе өндіріс алаңының шеңберінде жасалады (террикон). Жұмсақ және беріктігі орташа тау жыныстарынан жасалған Үйінділердің биіктігі 30 м, ал қатты тау жыныстары Үйіндінің биіктігі 60 метрге, кейде (тау бөктері, шатқалда) 300 метрге жетеді. Үйіндінің пішіні конус, сектор, жайпақ жота тәрізді болып келеді. Үйінді жасағанда ең алдымен оның ұзына бойына алғашқы жал (биіктігі 10 — 15 м) үйіледі. Ол үшін экскаватор, скип, абзетцер, драглайн, мех. күрек, конвейер, бульдозер, т.б. техникалар қолданылады. Қазақстан аумағында тау-кен және металлургия қалдықтарынан 60 мың га жерді алып жатқан 26 млрд. т Үйінді жиналып, қоршаған ортаны ластауда. Жерді қалпына келтіру мақсатында Үйінділердің бетіне ағаш немесе әр түрлі шөптер егіліп, рекультивацияланады, кейіннен а. ш-на пайдаланылады. Кейбір жағдайда Үйінді үстіне құнарлы топырақ төгіледі.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Үкек Үстірті** - Ресейдегі Таулы Алтай республикасы аумағында. Батысы Қазақстанмен шектеседі. Солтүстігінде Үкек, шығысында Сайлүгім, оңтүстік, оңтүстік-батысында Оңтүстік Алтай жотасы орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 120 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 65 км-ге созылған. Үкек үстірті теңіз деңгейінен 2200 — 2600 м биіктікте жатыр. Үстірт арқылы Қатын өзенінің салалары Арғұт, Ақ Алаха, Қара Алаха, Қалғұты, Ақкөл, Жазықтөр өзендері ағып өтеді. Оңтүстік мен шығысында Мұздыбұлақ, Қалжыңкөл, Зюрлюкөл, Қаракөл көлдері жайғасқан. Үстіртте таулы дала және таулық тундра өсімдіктері өседі. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. 300 мм шамасында. Қысы суық ызғарлы. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы –24 — 26 С, жазы қоңыр салқын, шілденің орташа температурасы 10 — 14 С. Үкек үстірті көбіне мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------
**Интегралдық геометрия** - геометриялық бейнелердің өлшеуіштері жайындағы ғылым. 

Біртекті кеңістік құрастыратын жиындары сипаттайтын сандары болады. Бұл сандар сол жиындардың өлшеуіштері деп аталады. Мысалы, жазықтықтағы нүктелер жиынының өлшеуіші, түзулер жиынының өлшеуіші, кесінділер жиынының өлшеуіші, жиынның өлшеуіші, белгілі бір шарттарды қанағаттандыратын қисық сызықтар жиынының өлшеуіші т.с.с бар. Жиындардың өлшеуіші интегралдар арқылы анықталады. Интегралдық геометрия дифференциалдық геометрия, дөңес денелер теориясы, ықтималдықтар теориясы және өлшеуіштер теориясы идеяларының ұштасуы негізінде 20 ғасырдың 30 жылдарында қалыптаса бастады. Бұл бағытта алғаш еңбек еткен ғалымдар М.В. Крофтон, В. Бляшке, П.К. Рашевский, Л.А. Сантало, М. Каймович т.б болды. Интегралдық геометрия атауын ұсынған және бұл пәннен алғаш рет лекциялар оқыған ғалым В. Бляшке. Интегралдық геометрия қазір даму үстінде. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том.
**Үйінді Жасағыш Машина**, кеніштерден қазылып алынған бос тау жыныстарын үйіндіге тасымалдап жеткізуге арналған. Үйінді жасағыш машинаның үздіксіз әрекет ететін рельсті, шынжыр табанды, адымдағыш, адымды-рельсті түрлері бар. Оның конвейермен жабдықталған, қабылдайтын және түсіретін кертештері болады. Қабылдау және түсіру жебелерінің айналмалық дәрежесіне қарай: толық айналмалы, жартылай айналмалы және айналмайтын болып бөлінеді. Қабылдауыш құрылысының түріне байланысты кертешті немесе жеке тұрған тірегі бар көпірмен қосылған машиналар болады. Үйінді жасағыш машина көп шөмішті экскаватормен бірге құрастырылуы мүмкін. Ашық тау-кен жұмыстарында Үйінді жасағыш машина тасымалдап, түсіретін жүйеде қолданылып, конвейерлі үйінділер жабдығының жиынтығына кіреді. Әдетте ол жұмсақ тау жыныстарын үйінділеу барысында пайдаланылады. Үйінді жасағыш машина өнімділігі мен өлшемдері жағынан кең ауқымды болады. Үлкен Үйінді жасағыш машинаның өнімділігі сағатына 15000 м3, түсіру радиусы 235 м, түсіру биіктігі 67 м, массасы 6000 тоннаны құрайды. Кейде үйінді жасауға қолданылатын басқа да машиналарды (бір шөмішті экскаватор, бульдозер, т.б.) Үйінді жасағыш машина деп атайды.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Адерматоглифия синдромы** — сирек кездесетін генетикалық бұзылулар салдарынан саусақ іздерінің болмауы. Әр адамның саусақ іздері оның бірегей ерекшелігі болып табылады. Кейбір адамдарда саусақ болғанына қарамастан, ешқандай саусақ іздерінің байқалмауы. Бірақ мұндай ерекшелік, жер бетіндегі халықтың арасында бірнеше ондаған адамдарда ғана бар. Себебі саусақ іздерін қалыптастыру үшін жауапты болып табылатын ДНҚ бөліміндегі тізбектің мутацияға ұшырауы. Қарашық үлгілерін қалыптастыру үшін, Smarcad ақуызын кодтау керек, бірақ осы мутация салдарынан кодтау жүзеге аспайды. Тағы бір ерекшелігі ақуызды қабылдамау, ол саусақ іздері болмаған жерлерде тер байқалмайды. Бұл ғылыми тұрғысынан өте қызықты болып тұр. Қазіргі уақытта ғалымдар осындай ДНҚ ақауларының болуы табандағы және алақандағы іздердің қалыптасуына ықпалдылығы қызықтыруда. Бұл құбылыс әлі криминологиямен зерттелген жоқ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Медициналық анықтама Алматы 2010 жыл
**Үлбі кенттік әкімдігі** – Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі аумағында болған бірлік, 2013 жылы таратылған. Құрамына Үлбі кенті, Бутаково, Лениногор орманшар, Лесное (Лениногор демалыс үйі) ауылдары, Үлбіқұрылыс темір жол стансасы кірді. *Тишинский* ауылы мен *71-километр темір жол айрығы* 2009 жылы таратылған. Тұрғыны 6408 адам (2009). Орталығы – Үлбі кенті болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы Өскемен және Риддер қалаларының, Зырян, Бородулиха, Көкпекті және Ұлан аудандарының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы
2. ↑  Шығыс Қазастан облысы Риддер қаласының, Зайсан, Катонқарағай және Көкпекті аудандарының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы
Христиан Гюйгенс
**Гюйгенс Христиан** (нидер. , 1629 ж. Гааге қаласы - 1695) – голландиялық физик, механик, математик және астроном. 1645-1647 ж.ж. Лейден университетiнде және 1647-1649 ж.ж. Бред университетiнде оқыған. 1665-168 ж.ж. Парижде тұрып, Париж ғылым академиясының мүшесi болып тағайындалады, 1681 ж. бастап Гаагада тұрады.

Гюйгенстiң физикалық зерттеулерi механика, оптика, молекулалық физика салалары бойынша болды. Ең алғаш 1656 ж. маятниктi сағатты ойлап тапты. Физикалық маятниктiң тербелiс центрiн және оның тербелiс периодын анықтау бойынша есеп шығарды. Сонымен қатар серпiмдi денелердiң соқтығысуын зерттеп, 1669 ж. оның заңдарын қорытты және "тiрi" күштердiң қозғалыс мөлшерiнiң сақталу заңын орнатты.

1678 ж. жарықтың толқындық теориясын ашты. Жарықтың таралу механизмiн түсiндiрiп, өзiнiң атымен аталатын әйгiлi принципiн ашты (Гюйгенс принципi). "Кристалл осi" деген түсiнiктi енгiздi. 1678 ж. жарық поляризациясын ашты.

1665 ж. Р.Гукпен бiрге термометрдiң тұрақты нүктелерi – мұздың еру нүктесi және судың қайнау нүктесiн орнатты. 1667 ж. су қатқан кезде ұлғаятынын көрсеттi.
Үкішілер 30 мың түрден асатын ең мол тұқымдасқа жатады, және бұл санның үзілді-кесілді емес екендігін де ескерейік.Сабалақ денелі түнгі көбелектердің сұры немесе бурыл ұзын топшылары бар.Толқынды және иір сызықты алабажақ суретке қарап кез келген адам оның бекерге үкі суреті деп аталмағандығына көз жеткізеді.
Қанаттарын шатырдай жайып, тыныстап жатқан кезде көбелек ағаш қабығында елеусіз көрінеді.Ал қауіп төнген сәтте ол қанаттарының екінші жұбын жая қояды.Таңғыш кейпіндегі көк немесе қызыл түстер араласқан қанат- көбелектің басты дәрмені.Үкішенің әдеттегі өкілі таңқурай лентасы болып табылады.Оның жұлдызқұрттары емен жапырақтарында жетіледі.Жасыл альпілік үкіше Еуропа мен Азияның таулы қыраттарында ұшырасады.Оның топшысы жасыл түске боялған және иесін альпілік шалғындардың нәрлі шөптерінің тасасында жасыра алады.Ал артқы ақ қанаттары тек ұшқан кезде ғана көзге шалынады.
Жалаңаш жасыл жұлдызқұрттар өмірінің үлкен бөлігін топырақта өткізеді.Өсімдіктердің тамырын кеміріп немесе жер бетіндегі сабақтарын азық етеді.Барынша көбейіп, олар көкөністерге айтарлықтай залал келтіреді.Айталық, күздік үкішенің жұлдызқұрттары күздік дақылдың көктеуін жақсы көреді.Жүгеріге, мақтаға жаудай тиеді, осынысымен ауыл шаруашылық қызметкерлеріне аз жұмыс тауып бермейді.
Ал қарағай үкішесінің көбеюі қарағай тоғайын құртып кетуі мүмкін.Есесіне Еуразия мен Солтүстік Африканың шөлейт далаларында таралған тегеурінгүл үкішесі дельфиниум (тегеурінгүл) дәмін құныға жейді.Бұл өсімдік бидай егістігін басып кететін арамшөп болғандықтан, көбелектер диқандардың еңбегіне жәрдемін тигізеді.Бірақ жыртылған алқап көбейген сайын тегеурінгүл үкішесі де күрт азайып кетті. Ол да жоғалудың аз-ақ алдында тұр.Үкішенің дене бітімі қатты ерекшеленеді. Олардың ішінде шағын көбелектер басым, бірақ бұл тұқымдасқа Оңтүстік және Орталық Америкада тіршілік ететін үкіше-агриппа да жатады. 
Самғап бара жатқан үкіше-агриппанын түнгі құс деп ойлап қаласыз.Оның үстіне қанаттарының өрнекті бояуы үкіні еске түсіреді, ал қонақтап отырған көбелекті ағаш қабығынан ажыратып алу қиынның қиыны.
Ол қанатын жазғанда ұзындығы 30,8 см-ге жетеді.Тауыскөзді атласпен бірге ғаламшардағы ең ірі көбелек санатына қосылған.Бұл көбелек әлемге кең таралғанына қарамастан, оның өмір сүру салты туралы мәліметтер жоқтың қасы.

Дереккөздер
-----------

Балалардың энциклопедиясы РОСМЭН, Жәндіктер, Мәскеу Росмэн 2012.
**Христоф Мартин Виланд** (Үлгі:Lang-dutch, 5 қыркүйек 1733 жыл – 20 қаңтар 1813 жыл) – немістің атақты ақыны және неміс рококосының идеологы. [1]

*Geschichte der Abderiten* (1887)
*«Германдық Меркурий»* (Үлгі:Lang-dutch) атты Германиядағы тұңғыш әдебиет және өнер журналын шығарушы. 1752-1763 жылдары шығармашылығының өзіндік стилі қалыптасады. 1760 жылдардың ортасынан бастап рококо жазушысы ретінде танылады. 

Осы уақытта «Агатон» (Agathon) атты философиялық романын жазады. Аудармашы ретінде Шекспирден аударған драмалалары неміс әдебиетінде маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ Лукиан, Гораций және Цицерондардың шығармаларын аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Шорлеммер Карл (30.9.1834-27.6.1892)- неміс химик-органигі. 1871 жылдан Лондон корольдык қоғамының мүшесі. 1859 жылы Гисен университетін бітірді. 1859 жылдан Манчестердегі Оуэн колледжінде (1874 жылдан профессор) жұмыс істеді. Ол тас көмірді құрғақ айдағанда шығатын өнімдерін,мұнай және онң құрамында болатын қанық көмірсутектерді зерттеді. Оның қанық көмірсутектерді зерттеулері органик, химияның дамуына үлкен әсер етті. Метил радикалдары, сутекті этил,этан қосылыстарының ұқсастығын дәлелдеді (1868). Ол органик химия тарихын зерттеп "Возникновение и развитие органической химии" деген өте бағалы еңбек жазды (1889). Ол германия с.-д партиясының мүшесі, К.Маркс және ф. Энгельспен дос болған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Иравади жазығы** - Оңтүстік-Шығыс Азияда, Мьянма еліндегі ірі жазық. Ол Иравади өзенінің орта және төменгі ағысы өтер аймақта орналасқан. Батысында оны Аракан-Йома (3053 м) тауы, шығысында Шан таулы қыраты (2519 м) шектеп жатыр. Жазықтың орташа биіктігі 200-300 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай еңістеніп 385 м-ден 100-50 метрге дейін төмендейді. Тектоникалық тұрғыдан, Иравади жазығы - төрттік кезеңнің аллювийлік және теңіз шөгіндерімен толтырылған ойыс. Жер бедері Иравади өзені және оның көптеген салаларының әрекетімен тілімденген. Жазықтың ұзындығы шамамен 600-800 км, ені 200-300 км. Климаты - муссонды, тропиктік. Жауын-шашыны мол. Оның орташа жылдық мөлшері 1000 мм-ден 300 мм-ге дейін. Жауынның ең көп мөлшері тамыз айында түседі. Иравади жазығы ауыл шаруашылық мақсатында кең пайдаланады. Жазықтың құнарлы топырағында күріш, жүгері, темекі, қос жарнақтылар, т.б. өсімдіктер өсіріледі. Жазықта орналасқан ірі қалалар: Янгон, Печу, Хензада, Мачве, Чаук, т.б.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
**Шорбану Қонақбайқызы Бейсенова** - (14.10.1947 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы) - жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген (1969). 1968- 80 жылдары "Парасат" **(бұрынғы "Мәдениет және тұрмыс")** журналында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1980 - 97 жылдары "Қазақстан әйелдері" журналында бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген. Қазір ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі Ақпарат және мұрағат кабинетінің бас маманы, "Қазақ әдебиеті" газетінің "Кітап әлемі" қосымшасының редакторы. Алғашқы әңгімелері "Дидар" (бұрынғы "Коммунизм туы") газетінде, "Қазақстан әйелдері" журналында жарияланған. *"Тойға келген келіншек" (1980), "Топжарған қыздар" (1985), "Сезімтал жүрек" (1988), "Тағылымды тағдырлар" (2002),* т.б. кітаптары жарық көрген.  

Украин жазушысы Дроздың "Ең ұзақ күн" (1978) әңгімесін, Е.Ермаковтың "Мен он алтыдамын" повесін (1980), Х.К. Андерсеннің ертегілерін (1984) қазақ тіліне аударған. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1985). Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлық берілді (2000).

**Шығармалары**: 

* *Тойға келген келіншек. Әнгімелер жинағы. Алматы, 1980;*
* *Қызғалдақтар. Ұжымдық жинақ - "Зағипа" повесі. Алматы, 1985;*
* *Қазақ ауылы. Ұжымдық жинақ - "Темірқазық" әңгімесі. Алматы, 1985;*
* *Сезімтал жүрек. Повесть және әңгімелер. Алматы, 1988;*
* *Тағылымды тағдырлар. Астана.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Аджип**(Agіp) — ЭНИ корпорациясының (Италия) мұнай мен табиғи газды барлап, өндіретін және өткізетін трансұлттық мұнай-газ фирмасы. 1926 жылы құрылған. 1959 жылы фирма Еуропадағы ашық теңіздегі тұңғыш скважинаны бұрғылады. Содан бері Аджип өзінің қызметін бүкіл дүние жүзінде өрістете отырып, аса маңызды мұнай компанияларымен біріккен кәсіпорындар түрінде жұмыс істеп келеді. 
Аджип көмірсутегін тазарту және өткізумен айналысатын СНАМ және Аджип Петроли фирмаларына метан мен мұнай жеткізіп береді. 1995 жылы Аджиптің жалпы табысы 11,407 млрд итальян лиріне жетті. Фирма 5 құрлықтағы 24 елге қызмет көрсетеді. Дүние жүзіндегі көмірсутегінің 58 пайызын өндіреді. Фирмада 13000 адам қызмет істейді.   

Аджип аса маңызды халықар. және жеке меншік ұйымдармен берік байланыс орнатып, Ресей, Әзірбайжан, Қазақстан және Қытаймен болашағы мол жаңа жобаларды қолға алды. Соның бірі — Батыс Қазақстан облысында 1979 жылы ашылған Қарашығанақ кенішінен мұнайгаз конденсатын өндіру. Бұл жоба 1992 жылы дүниеге келген еді. Қазақстан Үкіметі кенішті игеруге тендер жариялаған кезде таңдау Аджип және "Бритиш газ" мұнай компанияларына түсті. 1998 жылға дейін бұл жерден 3,9 млрд текше метр газ және 3,3 млн тонна конденсат өндірілді. Мұнда жыл сайын 4,0 млрд текшеметр газ және 4,0 млн тонна конденсат өндіруге мүмкіндік бар. Скважиналарды жөндеуде олардың бұрынғы жетілдірілген түрлері мен шетелдік бұрғылау кондырғыларын пайдалану жөнінде кең ауқымды жұмыс жүргізу туралы "Сайпем" және "Қарашығанақгазөндірісі акционерлік қоғамы" компаниялары арасындағы біріккен кәсіпорын болып есептелетін "Ақ Жайық" бұрғылау компаниясымен шарт жасалды.  

Таяудағы 40 жыл ішінде бұл кеннен 500 млрд текше метр газ және 300 млн тонна мұнай мен конденсат өндіру көзделіп отыр. Бұл газ Ұлыбритания мен Италияны он жыл бойы қамтамасыз етуге жететін қор. Серіктестер кенді игеруге бөлгелі отырған 6 млрд. АҚШ доллары Қазақстан экономикасын көтеруге игі ықпал жасап, ұзақ уақыт пайда табуға жол ашпақ. Бұдан жиналған қордың көбісі осы кеннен өндірілген газ бен мұнайды өңдейтін зауыт құрылысына және оның өнімдерін Батыс Еуропаға тасып жеткізуге жұмсалады.
Қарашығанақ кенішінде инженерлік, құрылыс және конструкторлық жұмыстар жүргізу жөніндегі кешенді шарттарда жергілікті тұрғындарды жұмысқа көбірек тарту арқылы мұнайлы аймақ кеншілерінің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту көзделіп отыр. Фирмада қоршаған ортаны қорғау және қалпына келтірумен айналысатын арнаулы қызмет бар.  

Аджип фирмасы соңғы жылдары мұнай мен газ өндірудің жаңа технол-сын енгізу саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарына 300 млрд-тан астам итальян лирін бөлді. Фирма жоғары температура мен төтенше жағдайлардағы қысымнан құтқаратын қазіргі заманғы технол. жасады. Бұл әдіс мұнайды ашық теңізде 850 м, тіпті 1000 м тереңнен өндіруге мүмкіндік береді. Аджип фирмасы Каспий теңізінің қайраңының астындағы мұнай мен газ қорын барлап, оны игерудің зиянсыз және тиімді технологиясын табу мақсатымен құрылған (1993) халықар. "Қазақстанкаспийшельф" Консорциумының құрамында алға қойған міндеттерін аз уақыттың ішінде орындап шықты. Аджип фирмасы Каспий мұнайын тікелей игеріп әлемдік рынокқа шығармақшы үміткерлердің бірі.
**Росселини Роберто** (итал. *Roberto Rossellini*,8. 5. 1906 жылы, Рим, 3.06.1977,сонда) — итальян кинорежиссері. Неореализм негізін салушылардың бірі. Кинодағы қызметін әуесқой ретінде бастады. «Рим — ашық қала» (1945), «Пайза» (1946), «Генерал Делла Ровере» (1959) және «Римде түн еді» (1960) атты үздік фильмдерінің тақырыбы антифашистік Қарсыласу қозғалысымен тығыз байланысты. Бұдан басқа Дж. Гарибальди туралы «Жасасын Италия!», Стендальдің шығармасы бойынша «Ванина Ванини» (1961) фильмдерін қойды. 60 жылдары телевизиялық фильмдер жасаумен шұғылданды. Оның картиналары бірнеше рет Халықаралық кинофестивальдар сыйлығына ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Иригойен** (*Irigoyen*) **Иполито** (13. 07. 1852, Буэнос-Айрес, — 03. 07. 1933, сонца) — Аргентинаның саяси және мемл. қайраткері. Азаматтың радикалдық одақ партиясының негiзiн қалаушылардың (1891) және жетекшілерiнiң (1893 жылдан) бiрi. 1916-1922, 1928-1930 жылдары Аргентина президентi. Сыртқы бағытта тәуелсіз саясат жүргiзiп, жұмысшыларға кейбір жеңілдiктер жасады, помещиктердің, шіркеудің және дiн басыларының өктемдiгiн шектедi, ал айда помещиктік олигархияның негiзгі экономик. бағытын өзгертпедi. Иригойендi жерлеу үкіметке қарсы демонстрацаяға ұласты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
**Қарнақ мешіті** — Түркістан облысы Кентау қаласы Қарнақ елді мекенінің орталығында орналасқан мешіт. Қарнақ мешіті 1890 жылы салынған. Салдыруға ұйытқы болған Байжан қожа есімді ақсақал.

1990 жылы Қарнақ ауыл жамағаты асар жолымен мешітті қайта жөндеуден өткізген. Жер көлемі 32.0 х 52.0 х 49.5 метр. Мешіт қабырғасы күйдірілген кірпішпен салынған, шатыры қаңылтыр, алды бастырма, бес бөлмелі, жалпы ұзындығы 30 метр, ені 12 метр. Кіреберіс және оң жақтағы үлкен намаз оқитын бөлмелері 12х12м, екі бөлменің ортасында 4 үстіні бар. Екі бөлмеде 400 адам намаз оқи алады. Михрабына әшекейлеп сүре аяттары жазылған. Сол жағында қыста бес уақытқа арналған намаз оқитын және діни сауат ашуға арналған сынып ашылған. Кіші бір бөлмеде жылу жүйесіне арналған пеші орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарнақ мешіті Мұрағатталған 14 шілденің 2014 жылы.
**Робин Уильямс** (ағылш. *Robin Williams*; 21 шілде 1951 жыл, Чикаго — 11 тамыз 2014 жыл, Paradise Cay) — америкалық актер, продюсер. 

1970 жылдардан бастап комедия жанрындағы телехикаяларға түсе бастаған. 1977 жылдардан бастап киноларда эпизодтық рөлдерді сомдаған. 1987 жылы түсірілген «Қайырлы таң, Вьетнам» фильмінде ди-джейдің рөлін сомдап, көпшілікке таныла бастаған. Ол көбінесе комедия жанрыныдағы фильмдерге түскен. 1997 шыққан «Ақылды Уилл Хантинг» фильміндегі екінші пландағы рөлі үшін «Оскар» сыйлығын алған. Ал Айзек Азимовтың «Екі жүз жастық адам» фильмінде ол басты рөлдердің бірін сомдаған. Қазіргі таңда танымал актерлердің бірі.

Фильмдері
---------

* «Попай»
* «Армандар қайда жетелейді» (1998),
* «Так себе каникулы» (2009)

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Робин Уильямс (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Телікөл** – Қызылорда облысы Сырдария және Шиелі аудандары жеріндегі көл. Дариялықтақыр жазығы мен Ащыкөл ойысы аралығында, теңіз деңгейінен 128 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Көлдің ауданы 8,0 км2, ұзындығы 2,8 км, ені 1,1 км. Су жинайтын алабының аумағы 81,0 мың км2.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ және ашық. Батыс жағалауының біраз бөлігін қамыс, құрақ басқан. Түбі тегіс, саз балшықты, тұнбалы. Көл қазаншұңқырын өзімен аттас қоныс қоршап жатыр. Шығысындағы Ащыкөл сазды-батпақты ойысқа және Телікөлге кейбір жылдары Сарысу өзені құяды. Сырдариядан Телікөл (Шиелі-Телікөл) каналы тартылған. Көл жағалауы шабындық және жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Феникс, Фридрих Джастин Бертух (1747–1822)
**Самұрық** — қазақ мифологиясындағы екі дүние арасындағы дәнекер болатын, қыран тәрізді алып құс. Самұрық құсы әлемдік ағаштың (Бәйтерек) шыңында тұрады. Аңыз бойынша Самұрық өлгенімен, қайта тіріле алады.Өлгенде де, тірілгенде де от болып жанады. Самұрық құсы адамша сөйлесіп, аңыздың негізгі кейіпкеріне өз рахметін айтады. Ұшқанда күннің бетін көлегейлей ынтымаққа бастайтын алып құс; қуаныштан шаттанып күлгенде аузынан будақ-будақ төгіліп аппақ гүлдер түсетін ғажайып құс; мұңая тұрып жылағанда жасаураған көзінен мөлді­реп моншақ-моншақ маржан төгiлетін ғаламат­қа бергісіз құс. 

Қазақ даласында 80 миллион жыл бұрын өмір сүрген Самұрық құстың қаңқасы табылды. Ғалымдар алып­тығымен ерекшеленген құсқа «Samrukia nessovi» деген атау берді. Әзірге Ұлыбритания­ның Портсмут универси­тетінің профессоры, доктор Даррен биіктігі 2-3 метр­лік, салмағы 50 келіден асатын, қанатының ұзындығы 8 метрге жететін айрықша құс деп өзіндік жорамал ұсынды .

«Samrukia nessovi» қаңқасы Азияда бірін­ші рет табылып отыр, мұндай жағдай әлемде екінші екен, өйткені, 1995 жылы француз жерінен кездескен дәл осы Бор дәуіріне жататын құс омыртқасының сүйегі ғылыми-көп­шілік басылымдарда талқыға түскен. Енді ұлы дала төсінен табылған Самұрық құстың жұм­бақтау қаңқасы ғылым үшін берер өзгеше жаңалығымен ерекшеленеді дер едік.

Адмирал Этьен де Флакур 1658 жылы «Үл­кен Мадагаскар аралының тарихы» кіта­бын шығарды, онда қияндағы бір түкпірде ұзақ уақыт болған кезеңде байқағаны мен аңғарған­дарын қағазға түсірген. Оқып таныс­қан кісілер көптеген дәйектер адам сенбейтін қиял-ғажа­йып оқиға секілді таңырқай қарап, сенімсіздеу, саяхатшының ойдан қосқан мысалдары ретінде қабылдады. Негізінде бұл жазбалардың нақты шындығы бір ғасыр өт­кенде ғана анықталып жатты. Орман ішінде кездестіретін құс туралы Флакур былай деп жазды: «Вургатра – Ампатрада өмір сүретін үлкен құс, оның жұмырт­қалары страустікіне ұқсас келеді, далалы өңір­ден де кездестіруге болады…».

Мифология
---------

* Викикітапта Самұрық құсы туралы аңыз(қолжетпейтін сілтеме)

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Самұрық-Қазына» сөздерінің этимологиясы Мұрағатталған 26 қаңтардың 2012 жылы.
2. ↑   Самұрық құстың жұмыртқасы
3. ↑  САМҰРЫҚ Мұрағатталған 24 наурыздың 2013 жылы.
**Клэр Кэтрин Дэйнс** (ағылш. *Claire Catherine Danes*; 12 сәуір 1979(19790412), Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актриса. «Алтын глобус» сыйлығының 4 рет номинанты атанған. (1995, 2011, 2012, 2013), ал «Эмми» - 3 рет (2010, 2012, 2013).

Балалық шағы
------------

Клэр Кэтрин Дэйнс Манхэттен қаласында өмірге келген. Оның әкесі, Кристофер Дэйнс, компьютер шебері, ал анасы, Карла Дейнс, суретші және дизайнер болып жұмыс жасаған. Клэрдің атасы, Гибсон Дэйнс (1910-1992) көркем-архитектуралық Йел университетінде білім берген. Ал оның үлкен ағасы (1973), Paul Hastings компаниясында адвокат болып істейді. Клэр Нью-Йорктегі Dalton School және Professional Performing Arts School мектептерінде білім алған. Кейіннен, Лос Анжелес қаласының Lycée Français de Los Angeles мектебіне ауысады. 1998 жылы Йель университетіне түседі де, актерлық карьера үшін екі жыл ғана оқып, актерлық карьера үшін университетті тастап кетеді.

Мансап
------

Дэйнс ең бірінші рөлді «Закон и порядок» телесериалында ойнап, кейіннен Lifestories: Families in Crisis сериалынан көрінеді. 1994 жылы Клэр «Моя так называемая жизнь», атты телесериалда түсіп, үлкен табысқа қол жеткізеді. 1994-1995 жылдарда «Маленькие женщины», «Лоскутное одеяло» және «Семейный праздник» фильмдерінде түседі. Ал ең бірінші басты рөлін «Ромео + Джульетта» мелодрамасында түсіп, Джульеттаның рөлін иеленеді. Кейін оған «Титаник» фильмінде түсу жайлы ұсынас жасалады, бірақ актриса басты рөлді ойнауға келіспейді. Осыдан кейін, Клэр дүние жүзіне әйгілі болып, көптеген жобаларда түсе бастайды.

Жеке өмірі
----------

Алты жыл көлемінде Клэр австралиялық әнші Бен Лимен кездесіп, 2003 жылы екеуінің жұбы ажырайды. Кейін өзінің әріптесі Билли Крудаппен романы болады. Ал 2009 жылдың қыркүйегінде Хью Дэнси атты актермен некеге отырған. Қазір екеуінің Сайрус Майкл Кристофер Дэнси (17.12.2012) атты ұлдары бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Клэр Дэйнс
* Клэр Кэтрин Дэйнс
**Моңғол суықторғайы** (лат. *Bucanetes mongolicus*) — шағын денелі (19 - 26 г) қунақтардың бірі. Қанатында ақ қызғылт "көзтартары" бар, көріксіз күңгірт, қоңырқай реңді аталықтың төсі, екі қапталы және құйрықүсті қызғылтым реңкті болып келеді. Аналығында қызғылт түс болмайды. Шөл қунақтан айырмашылығы - тұмсығы қашанда ақшыл болуы. Құрлық құсы, бұталарға қонақтамайды. Екпіндеп ұшады. Дауысы - сазды "пиу", әуені қатты емес, көңілге жағымды және әдетте шақыру үнін қосады. 

Алдыңғы Азиядан Орталық Азияға дейінгі шөл тауларында мекендейді. Ол- Қазақстанда оңтүстік және шығыстың аласа шөлдік тауларда, Солтүстік Балқаш маңында, қазақ ұсақ- шоқыларының кейбір жерлерінде үйреншікті құс. Олар қыста оңтүстікке қарай ұшып кетеді, алайда кейбір бөліктері Қазақстанның оңтүстігінде қыста да кездеседі. Ұяларын тас қуыстарына орналастырады, жартастардың жарықтарына және саздан салынған молалар үстіндегі құрылыстық күмбездің қуыстарына жиі орын тебеді. Жұмыртқаларды басу және балапандарды қоректендірудің қыр-сыры айқындалмаған. Қазақстанда наурыздан қазанға дейін кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Eremopsaltria mongolicus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Моңғолоид нәсілі** - мерзімді физикалық антропология. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия, Америка және Арктикада кеңінен таралған нәсіл. Термин «моңғолға ұқсайды» деген мағынаны білдіреді, ол сөз «Моңғол» және «oid» - "ұқсас" жұрнағын біріктіру арқылы құрылған. Негізінен Орталық және Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің бірінші азиялық популяциясын сипаттау үшін нәсілдік ғылым басында енгізілді.

Монголоид

Сипаттамасы
-----------

Кем жиі қара қатты түзу, толқынды шашты; қара көз; қараңғы, жиі Сарғайған тері түсі; жоғары мамандандырылған шаш әлсіз дамуы; күшті жақ сөз; бетін жазық; жиі төмен төзімділік; қатты epicanthus және жоғарғы қабақтың төмендейді әзірленді.

Тарих
-----

Моңғол нәсіліне тән белгілері - spatulate кескіштің - қазірдің өзінде Sinanthropus анықталса, 420 мың өмір сүрген жыл бұрын.. Мезолит монғол жылы Еуропадағы (Bavaria) атап өтіледі. Моңғол күрделі белгілері ауыл шаруашылығы және Қытай орталықтандырылған мемлекеттердің пайда дейін оқылады және кең таралған қойған жоқ. Оның бөлу шағын халықты алуға байланысты болады, өмір сүру үшін ауыл шаруашылығы, артықшылықтары астам қабылданды.
**Хелен Хант** (ағылш. *Helen Hunt*, 15 маусым, 1963 жыл) – американ актрисасы, режиссер, продюссер, сценарийші. 

1992 жылдан 1999 жылға дейін түсірілген «Без ума от тебя» телехикаясындағы рөлімен кең танымал болып, төрт рет «Эмми» сыйлығымен марапатталған. 1998 жылы «Лучше не бывает» комедиясындағы рөлі үшін «ең үздік әйел рөлі» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болған. 2000 жылдары оның қатысуымен «Доктор «Т» и его женщины», «Заплати другому», «Чего хотят женщины» және «Изгой» фильмдері шығады. Алайда бұл фильмдердегі рөлдері аса сәтті болмаған.

Фильмдері
---------

«Sweet Revenge» (1984) 
«Пегги Сью вышла замуж» (1986) 
«Бобби» (2006)

Дереккөздер
-----------
thunbthunb
**Клочков атындағы көше** Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшы жауынгердің бірі, Кеңестер Одағының Батыры - Василий
Гөоргиевич Клочковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.07.1979 №269 шешімі) берілген. 
**Клочков Василий Георгиевич** (1911-1941) Саратов облысында дүниеге келген. Оның «Шегінетін
жер жоқ, артымызда Москва» деген сөзі Мәскеуді қорғаушылардың ұранына айналды. Сол ұран
Алматыдағы 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағындағы Даңқ мемориалына ойып жазылды.
Көше Алатау, Алмалы, Бостандық аудандарында орналасқан. Төле би көшесінен басталып, Тимирязев көшесіне дейін созылып жатыр, «Атакент» көрме кешеніне барып тіреледі. Бұрынғы атауы - 7-ші көше. Көшенің ұзындығы - 2200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Клэр Рианнон Холт** (ағыл. Claire Rhiannon Holt) (туған. 11 шілде 1988 жыл, Брисбен, Аустралия) — аустралиялық актриса, көбінесе "H2O" фильміндегі Эмма Гилберт және "вампирлардың күнделігіндегі" Ребекки Майклсонның рөлдерімен атақты болып келеді.

### Өмірбаяны

Клэр Холт - Toowong-тағы, Квинсленд мектебін 2005 жылы бітірді. Сонымен қатар, Клэр таэквандодан қара белдеу иегері. Бос уақытында фортепианно ойнағанды, сонымен қатар волейболға, жүзуге қатысқан. Актриса киноға ғана түсуді емес және ән айтуды да жақсы көреді, себебі мектеп кезінде хорға қатысқан екен. Кішкентай кезінен дәрігер болуды армандаған қыз аяқ астынан актриса болып кетті. Себебі, кішкентайынан әртүрлі жарнамаларға өз қалтасына ақша табу үшін жұмыс істеген. Ол алғаш рет өзін жас өспірімдерің сүйікті "H2O" телехикаясында Эмма Гилберт рөлін сомдаудан бастаған. Бастапқы 2 бөлімде ойнаған, оған телехикаяның жалғасына түсуге шақырған, бірақ ол бастарты. Себебі, ол «Посланники 2: Пугало» фильміне түскей жүрген болатын.

### Фильмографиясы

* 2006—2008 H2O: Just add water Эмма Гилберт
* 2009 Messengers 2: The Scarecrow Линдси Роллинс
* 2011 Mean Girls 2 Честити Мейер
* 2011 Pretty Little Liars Самара Кук
* 2011—2014 The Vampire Diaries Ребекка Майклсон
* 2012 Blue Like Jazz Пенни
* 2013—2015 The Originals Ребекка Майклсон
* 2014—2015 Aquarius Чармейн Тулли

### Бейнебаяндары

* 2014 The Madden Brothers "We Are Done"

### Жеңістері

* 2014 Teen Choice Awards Choice TV Actress

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Актриса
* Клэр Холт Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.
**Ақмұртты сандуғаш** (лат. *Sylvia mystacea*) - Торғайтәрізділер отрядының Сандуғаштар тұқымдасының реңді кішкене құсы.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ақмұртты сандуғаштың жоны - қошқыл, қаралтым басының төменгі тұсында тұмсық түбінен басталатын шымқай ақ жіңішке жолақты «мұрты» болады. Құйрық ұшындағы ақ жиек те айқын байқалады. Осылардың барлығын орнитологтар әлі де анықтауы қажет. Ақмұртты сандуғаш қалың өскен құм бұталарында - мейлі құмдақ немесе сазды шел болса да( мекендей береді. Жалпы алғанда ақмұртты сандуғаш - боз сандуғашқа ұқсас өте ширақ, ұшқалақ құс. Дауысы және әуені сандуғаш типті, ол сайраған кезде аспандап ұшады. Тұқымтоптың өмірі аз зерттелген.

Таралуы
-------

Қазақстанда әрқашан осылай деп есептелетін Сырдарияның аңғарын бойлай және Қызылқұм құмына ұласқан бөліктерінде кездеседі. Алайда соңғы кездердегі бірқатар кездесулер ақмұртты сандуғаштың шығыс тұста да - мүмкін Балқашқа дейін өмір сүруі мүмкіндігі бар деген жорамал ұсынуға тура келеді. Қазақстанда наурыздың аяғынан қазанның соңына дейін болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Sylvia mystacea*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Бізтұмсық дельфин**- кішкентай кит тәрізді дельфин.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Тұмсығы құстың тұмсығына ұқсайды, арқасында орақ сияқты жүзу қанаты бар. Бұл дельфиннің тісі өте өткір. Маңдайының жоғарғы жағында жалғыз танау тесігі бар. Топтасып өмір сүруге бейімделген. Бізтұмсық дельфиндердің бір тобында 2-3 мыңға дейін дельфин болады. Бізтұмсық дельфин балықты көбінесе судың бетінде аулайды. Негізгі қорегі- балық пен кальмар. Суық сулардан гөрі, жылы суда тіршілік еткенді ұнатады. Су бетінде 6 м биіктікке дейін шорши алады.

Таралуы
-------

Дельфиннің бұл түрін Тынық және Атлант мұхиттарынан жиі кездестіруге болады.

Мәліметтер
----------

* Ұзындығы- шамамен 1,67м. Ал салмағы 635 кг-ға жуық.
* Тәулігіне 15 келіге дейін тамақ жейді. Денесі жұмсақ.
* Сағатына шамамен 35 шақырым жүзе алады.
* Аналық бізтұмсық дельфиннің буаздық кезеңі бір жыл. Баласын 18 ай емізеді. Жаңа туған бізтұмсық дельфиннің ұзындығы 1 метр шамасында болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Өлім Пемберлиде келеді** (ағыл. *Death Comes to Pemberley*) – Филлис Джеймстың аттас романы бойынша түсірілген ағылшын телесериалы. Детектив стилінде жазылған кітап әйгілі Джейн Остиннің «Абырой мен жалған сезім» романының жалғасы болып табылады. Сериалдың тұсаукесері 2013 жылдың соңында өтті.

Сюжет
-----

«Абырой мен жалған сезім» романының оқиғаларының аяқталуынан кейін алты жыл өтті. Элизабет пен Дарси Пемберлиде ұлын тәрбиелеп бақытты өмір сүруде. Жыл сайынғы би кеш қарсаңында қарбалас пайда болды. Эдизабеттің ата-анасы, полковник Фицульям, Джорджиана Дарсидің табынушысы, Генри Алвестон мырза Пемберлиге келеді. Элизабеттің қуанышын ормандағы сол жерде елес ретінде таныс әйелмен кездесі томсартады. 

Би кешінің қарсаңындағы отбасылық кеш кезінде Пемберлиге үрейленген Лидия келеді. Ол мүдіріп, Уикхемді қожалықтың жанында өлтіргені туралы айтады. Дарси іздеу жұмыстарын ұйымдастырады. Көп кешікпей өліп бара жатқан Денни және үсті-басы қан Уикхемді табады. Дарсиге оны қылмыскерді жасыруда кінәламас үшін магистратқа жүгінуге тура келеді. Уикхем кінәсін мойындамайды. Тергеу басталады.

Актерлер құрамы:
----------------

* Мэттью Риз — Фицуильям Дарси
* Анна Максвелл Мартин — Элизабет Дарси
* Дженна Коулман — Лидия Уикхем
* Мэттью Гуд — Джордж Уикхем
* Тревор Ив — сэр Селвин Хардкасл
* Александра Моэн — Джейн Бингли
* Ребекка Фронт — миссис Беннет
* Джеймс Флит — мистер Беннет
* Пенелопа Кит — Кэтрин де Бург ханым
* Джоанна Сканлан — миссис Рейнольдс
* Том Уорд — полковник Фицуильям
* Элеонор Томлинсон — Джорджиана Дарси
* Джеймс Нортон — мистер Генри Элвестон
* Никола Берли — Луиза Бидвелл
* Филипп Мартин Браун — мистер Бидвелл
* Кевин Элдон — доктор Белчер
* Дженифер Хенесси — миссис Бидвелл
* Льюис Рейнер — Уилл Бидвелл
* Мэрайя Гэйл — миссис Йанг
* Том Кэнтон — капитан Мартин Денни
* Оливер Мэлтман — Джордж Пратт

Түсірілім
---------

Құрам 18 шілде 2013 жылы жарияланған болатын. Полковник Фицульямның рөлін алған Том Уорд бұрын «Абырой мен жалған сезім» экранизациясында 1995 жылы лейтенант Чемберленді сомдаған болатын. Анна Максвелл Мартин, Элизабет Дарсидің рөлін ойнаған актриса 2007 жылы Джулиан Джарролдтың фильмінде Джейн Остиннің әпкесін, Кассандраны сомдады. 

Түсірілім 2013 жылы шілдеде басталды.

Сілтемелер
----------

**↑** Death comes to Pemberley; behind the scenes. The Telegraph.

**↑** Death comes to Pemberley on BBC1 Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2013 жылы.. Hull Daily Mail.
**Біздің Отан** газеті 1976 жылдың желтоқсан айынан бастап шет елдерде тұратын қазақтармен байланыс орнату мақсатында шыға бастаған. Газет негізінен қазақтар ең көп шоғырланған Қытай Халық Республикасыдағы қандастарға арналғандықтан солар қолданып жүрген төте жазумен (араб графикасы негізінде) шығарылып, айына 2 рет жарық көрді. Газет А3 форматта 4 бет болып, әлемнің 30-ға жуық еліне 40 мың тиражбен тарады. Бұл газет Мәскеудегі "Отан" қоғамының Қазақстандағы бөлімшесінің атынан шықты. 1990 жылы "Отан" қоғамының қазақстандық бөлімшесі "Қазақстан" қоғамы болып қайта құрылды да, осыған байланысты "Біздің Отан" газеті "Шалқар" атауына өзгертіліп, көлемін кеңейтіп, апталық газетке айналды. 1976 — 86 жылы газеттің алғашқы редакторы, белгілі журналист Мұса Дінішов болды. 1986 — 96 жылы газетке Уақап Қыдырханұлы, 1996 — 98 жылы Әділғазы Қайырбеков редактор болды. Газет 1999 — 2000 жылы жабылып, 2000 жылдан "Шалқар-2" деген атпен қайта шықты. Қазіргі редакторы — Жаңыл Әпетова. "Шалқар" газеті өз беттерінде шет елдегі қазақ диаспорасының мәселелері, оралмандар жағдайы, көші-қон, әдебиет, мәдениет, дін, тарих және этнография, тағы басқа тақырыптарды көтеріп отырады. А3 форматпен 6 бет болып, аптасына бір рет жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім

* Шалқар газетінің 1995 жылғы басылымыШалқар газетінің 1995 жылғы басылымы
* Шалқар-2 газетінің 2003 жылғы басылымыШалқар-2 газетінің 2003 жылғы басылымы

Сурет:Біздің Отан газетінің 1988 жылғы басылымы
**Владимир Михайлович Комаров** (1927 жыл Мәскеу — 1967 жыл Орынбор облысы) — КСРО ұшқыш-ғарышкері, инженер-полковник, Совет Одағының екі мәрте Батыры.

В. М. Комаров Әскери-Әуе Күштеріінің арнайы орта мектебін, Борисоглеб және Батайск әскери-авиация училищелерін бітірді. 
1949 жылдан бастап иетребитель авиациясында қызмет істеді. 1959 жылы ұшқыш Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясын тәмамдады, кейін таңдаулы ұшқыштардыц бірі ретінде оған авиация техникасының жаңа түрлерін сынау сеніп тапсырылды.
1960 жылы іріктеу комиссиясынан өтіп, ғарышкерлер тобына алынды. Комаровтың ұшқыш және инженер ретіндегі жақсы дайындығы еске алынып, оған дүние жүзінде тұңғыш көп орынды «Восход» космос корабліінің экипажын басқару тапсырылды. 

В. М. Комаров «Союз-1» жаңа космос кораблін сынау кезінде қаза тапты. Кремль қабырғасында жерленген.
В. М. Комаров екі мәрте Совет Одағы Батыры атағына ие болды, Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен наградталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алексей Абрамов. Кремль іргесінде. «Жалын» баспасы Алматы-1980 ж.
**Адаптациялық синдром** — адам және жануар ағзасының күшті және ұзақ мерзімді жағымсыз әсерлерден (стрессорлардан) қорғаныш сипатындағы адаптациялық реакцияларының жиынтығы. Стрессорлар әрекеті салдарынан қалыптасатын функциялық күйді стресс деп атайды. Адаптациялық Синдром ұғымын 1936 жылы канадалық физиолог Ханс Селье ұсынған. Адаптациялық Синдром негізгі белгілері болып табылатындар: бүйрек үсті қьіртысының ұлғаюы, кейбір бездердің, көк бауырдың және лимфа түйіндерінің кішіреюі, ыдырау процестсрінің көбеюі салдарынан заталмасудың бұзылуы. 

Адаптациялық Синдром дамуында әдетге үш кезснді бөліп көрсетеді: 

Біріншісі – үрей кезеңі – бірнеше сағаттардан басталып, бірнеше тәулікке дейін созылатын күйге қарсылық кезеңдерінен тұрады. Соңғысында организмнің қорғаныс реакцияларының жинақылығы жүзеге асады. Адаптациялық Синдром екшшісі – қарсы түру кезеңіңде – организмнің түрлі әсерлерге төзімділігі артады. Бұл кезең не күйдің түракталуына және сауығуына әкеледі немесе Адаптациялық Синдром үшінші кезеңі – тозуға ауысып, организмнің өлуіне алып келуі мүмкін. Сенсорлық Адаптациялық Синдром бірнеше түрлері бар. Олар: ауырсыну адаптациясы, дәм сезу адаптациясы, есту адаптациясы, иіс сезу адаптациясы, көру адаптациясы, қысымға адаптация, негативті және позитивті адаптация (Бул ұғымдардың жеке анықтамаларын қараңыз).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Үлкен Борсық** — Арал теңізінің солтүстік-батыс жағасынан Ақтөбе облысының Шалқар қаласына дейінгі аралықты қамтитын құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы жерінде.

Жер бедері
----------

Ұзындығы 200 км-ден астам, ені 25-30 км (теңіз жағалауында 80 км-ге дейін кеңейеді). Ауданы 3300 км2. Мұғалжар тауы мен Шағырай үстіртіне жалғасқан батыс бөлігі ойдым-ойдым шағын көлдер мен сортаңдар тізбегінен тұрады. Құм жағалауларында қыстаулар (Ойық, Итжеміс, Ақши, Шұқыр, т.б.), қоныстар (Қабырғайтау, Сарыбұлақ, т.б.) және құдықтар (Қосшыңырау, Аққұдық, т.б.) жиі кездеседі. Жер бедері төбелі-белесті, өсімдікпен бекіген құмды жазық. Жер асты суы 1 — 25 м тереңдіктен шығады.

Геологиялық қүрылымы
--------------------

Негізінен палеоген тау жыныстарының үгілуінен қалыптасқан, тек солтүстік-батыс бөлігі ғана жас аллювий шөгінділерінен түзілген.

Климаты
-------

Қысы қатаң, жазы ыстық; қаңтардың орташа температурасы –12 — 15 С, шілдеде 25 — 26 С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 100 — 150 мм.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақта жусан, жүзгін, шеңгел, изен, сексеуіл, т.б. өседі. Мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Шортантәрізділер.** Жақтарында өткір тістері бар жыртқыш балықтардың тобына жатады. Жүзу торсылдағы ішегімен байланысып жатады. Бірақ та Веберов аппараты жоқ және иық белдеуінде жауырын бөлімдері болмайды. Біздің өзендерімізде, көлдерімізде және оңтүстік теңіздердің тұщырақ жерлерінде кәдімгі шортан (Еsох Іисіиs) мекен етеді. Олар мекен еткен орнын ауыстырмай тіршілік етеді. Әдетте су өсімдіктерінің арасында болады. Балықтармен,құс балапандарымен, бақалармен қоректенеді. Балық өсіру шаруашылығына өте зиянды. Кәсіптік маңызы жоқ. Ірілерінің денесінің ұзындығы 1,5 м салмағы 35 кг болады. Уылдырығын көктемде тайыз, су жағалауларына шашады.

Тағы қараңыз
------------

* Шортан

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы