recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ве́ра Евста́фьевна Попо́ва** (қыз кезінде **Богдано́вская**) (1867—1896) — химия ғылымдарының докторы, танымал хирург, Е. И. Богдановского атындағы медициналық-хирургиялық академияның профессорының қызы. Алғашқы орыс әйел химиктерінің бірі.

Өмірбаяны
---------

Евстафий Иванович пен Мария Алексеевна Богдановскийдің қызы. 1883 жылы Санкт-Петербургтегі Смольный институтын бітіріп, содан кейін 1883-1887 жылдары Бестужевте жаратылыстану ғылымдары бойынша білім алды. Ол химияны Женева университетінде оқыды, және осы университеттен 1892 жылы химия ғылымдарының докторы дәрежесін алды (диссертация «Дибензил кетонды зерттеу», 1892). 1890 жылдан бастап - Жаңа Александрия ауыл және орман шаруашылығы институтында химия пәнінің оқытушысы, 1892 жылдан бастап стереохимия бойынша Санкт-Петербургтегі әйелдерге арналған жоғары курстарда дәріс оқыды.

1895 жылы Я. К. Поповаға тұрмысқа шықты. Оның күйеуі, тегі бойынша ақсүйек, әскери академияны бітіргеннен кейін ұзақ уақыт Санкт-Петербург патрон зауытында жұмыс істеді, ал үйлену тойынан бір жыл бұрын Ижевск машина жасау зауытының бастығы болып тағайындалды. Сол күзде ол жұбайымен бірге Санкт-Петербургтен кетіп, Ижевск зауыттарында, Вятка губерниясында қоныстанды. Ол жерде үй химиялық зертханасын ұйымдастырды, сонымен қатар зауытта жұмыс істеді.

1896 жылы зертханада жұмыс істей отырып, ақ фосфор мен циан қышқылы арасында реакция жасауға тырысты. Осы екі заты бар ампула жарылып, төрт сағаттан кейін жарылыс кезінде пайда болған жаралар мен фосфор сутегінен уланудан қайтыс болды. Оның денесін Александр Невский соборы, содан кейін күйеуі өзінің отбасылық үйі Чернигов провинциясына (Сосницкий ауданы, Шабалинов) алып кетті. В.Е.Богдановская-Попова жерленген жертөле (денесі Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында жойылған) қазір апатты жағдайда, ал оны безендірген ескерткіш Сосницкий тарихи-өлкетану музейінде тұр.

Ғылыми қызметі
--------------

Ол кетон қосылыстары химиясымен айналысты. Докторлық диссертациясында дибензилкетон сілтілік ортада және ауа ағынында қызған кезде оттегі қосып, белгілі бір мөлшерде бензой қышқылы түзетінін көрсетті және осылайша альдегидтер сияқты қышқылдар молекулалар ыдырауынсыз қышқылға айналуға қабілетті екенін анықтады.

Библиография
------------

* Дибензилкетонды тығыздау және қалпына келтіру реакциясы, "орыс физика-химиялық қоғамының журналы", 1892, т. 24, № 5 шығарылым
* Кетондардың окси қышқылдарға тотығуы туралы, "ЖРФХО", 1894, 26 том, вып. 4.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
2. ↑  Попова, Вера Евстафьевна // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.

Әдебиет
-------

* "Густавсон г." Богдановская-Попова Евстафьевнаның сенімі туралы бірнеше сөз // "Орыс физика-химиялық қоғамының журналы", 1897, т.29, вып. 3
* "Ю. с. Мұсабеков" бірінші орыс әйел-химиктері // "Бүкілодақтық химиялық компания мүшелерінің ғылыми жұмыстары туралы хабарламалар. Д. И. Менделеева", 1949, вып. 4.
**Тарихи айналым теориясы** — қоғамдық тарих бір кезеңді шексіз қайталаумен болады деген Джамбаттиста Виконың (итал. *Giambattista Vico*, 1668 — 1744) теориясы. 

19-20 ғ. философтар мен социологтар Виконың тарихтағы прогресс идеясын, қоғам дамуындағы заңдылықтарды мойындауын т. б. оның теориясының кейбір жағымды жақтарын жоққа шығарып, адамзаттың әрқашан және үнемі өзінің алғашқы түп қазығына қайтып орала береді дейтін идеясына жармасты (Фридрих Ницше, Освальд Шпенглер). Бұл теорияның қазіргі жақтаушылары П. А. Сорокин, Арнольд Джозеф Тойнби т. б. (Қоғам дамуындағы прогресс пен регресс). Тарихи айналым теориясында тарихи процестің кейбір жақтары абсолюттендіріледі және бұрмаланады (қайталану, сабақтастық т. б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**Ішкі Гебрид аралдары** (ағылш. *Inner Hebrides*, шотл. *Na h-Eileanan a-staigh*) — Ұлыбританияның батыс жағалауындағы архипелаг. Гебрид аралдарының шығыс бөлігі деп есептеледі.

Географиясы
-----------

Архипелаг аумағы 30 га асатын 36 қоныстанған және 43 адам тұрмайтын аралдардан тұрады. Ең үлкен арал - Скай. Ішкі Гебридтердің жалпы ауданы - 4,158 км2, халқы - 18 947 адам (2011).

Ішкі Гебрид аралдарында жануарлардың түрлері Ұлыбританияның көршілес аралына қарағанда аз, алайда кейбір гебрид құстары Англияда кездеспейді (аққұйрықты субүркіт, кәдімгі мұнтазқұс, қызылтұмсық шауқарға). Қарапайым және ұзынжүзді итбалықтар мекендейді.

Тарихы
------

Адамдар архипелагқа неолит дәуірінде келді. Орта ғасырларда оның аумағы Дал Риада, содан кейін Аралдар патшалығына тиесілі болды. Перт келісім шарты бойынша Ішкі Гебрид аралдары Шотландияға өтіп, 1707 жылы олар Ұлыбритания патшалығының құрамына кірді.

Экономикасы
-----------

Олардың қазіргі тұрғындары қожалықпен, балық аулау және виски өндірісімен айналысады. Туризм саласы дамып келеді. Осылайша аралдарға бару Мендельсонды «Фингал үңгірін» жасауға шабыттандырды.
**ИС-4** (**701объекті** ) — кеңес ауыр танкы майданан кейінгі кезеңге жатады, қару-жараққа 1947 жылы алынған.

Құрылу және шығарылу тарихы
---------------------------

Сериялы түрде 1947 жылдан 1948 жылға дейін шығарылған ИС-2 ауыр танкы базасында құрастырылған, қатаңдығы жоғары дәнекерленген денесімен қабырғалар қалыңдығы айнымалықұйылғанды мұнарасы бар.Бір пулемёті — ірікалиберлі, зеңбірекпен қосақталған, екіншісі — зениттік,зарядтайтын люк турелінде орнатылған, коллиматорлық нысанамен жабдықталған. Трансмиссия — планетарлық, бұрылудың өзіндік механизмымен мультипликаторы бар.Зеңбіректі келтіру электромеханикалық 10РК-26(10РТ). радиостанциясымен жабдықталған.Қару жараққа алғанша дейін танктың бірнеше тәжірибелік нұсқасы жасалған, біреуі - 701-2, 100 мм зеңбіректі С-34 және мұнарасының алдыңғы бронясы 160 мм (массасы 55,9 т). Басқа, 701-5 и 701-6 нұсқалары 122 мм Д-25 зеңбірекпен жабдықталған (массасы 58,5 т). 701-6 нұсқасы жетілдіру жұмыстарынан кейін ИС-4 көрсеткішімен қару жабдыққа алынды. Қанау барысында танк массасы көпірлермен көлік құралдарының көбінің жүккқтергіштігінен артық екені аныұталды. Сонымен қатар, трансмиссияның жеке түйіндерінің жеткіліксіз сенімділігі айқындалды. Шағын сериялы шығарылымнан кейін өндірістен алынып тасталды. 1956 жылы барлық танкілер Дарницк танкыжөндеу заводында капиталды жөндеуден өтіп, Осиповичтағы базаға сақтауға қойылған. 1970 жылы Осиповичта солардың негізінде құрамында 10 танк, ЗИЛ-130 жүк машинасы, ЗОП дан атуға арналған артиллериялық бөлімшесі, аспаздар бар 20 жеке ӘБ құрастырылып, барлық кеңестік-қытай шекарасы бойына аттандырылды. Жетпісінші жылдар аяғында барлық танктар балқытуңа жіберілді.

Сақталған даналар
-----------------

Танкінің шығарылым уақытының :

* Үлгі:Туы:
	+ Кубинкадағы сауытты танкілер мұражайы (Мәскеу облысы) — мұражай экспозициясында
	+ Чита қ. — мұражай экспозициясында
	+ Забайкальскқтш Чита облысы ескерткіш

Сонымен қатар, бөліктерге ажыратылған, бұрын ҰОНсі ретінде қолданылған, танктардың бірнеше данасы ҚХРмен шекарада қалды .

Әдебиет
-------

* М.Барятинский, М.Коломиец, А.Кощавцев. *Кеңес Одағының ауыр майданнан кейінгі танктары*. — М.: Бронеколлекция, № 3 шығарылым, 1996.
* М.Барятинский. *Кеңес Одағының сауыттытанкылық техникасы 1945—1995*. — М.: Бронеколлекция, № 3 шыңарылым, 2000.
* Карпенко А. В, *Отандық сауыттытанктық техникасына шолу (1905—1995 жж.)*, СПб, Невский Бастион, 1996 ж.
* {{{тақырыбы}}}. — Мәскеу - 2009 ж..

Ескертулер
----------

Үлгі:Ескертулер

Үлгі:AFV-stub
Үлгі:АуырТанк
Үлгі:СТТ КСРО



1. ↑  Тірі қалған Иосиф Сталиннің төртінші нұсқасы Мұрағатталған 3 сәуірдің 2011 жылы.
**Карел Чапек** — жазушы, чех әдебиетінің классигі.

Өзінің ғылыми фантастикалық шығармаларымен танымал.

«Робот» сөзін ойлап тапқан, бұл чех тіліндегі *robota* – «мәжбүрлі жұмыс» сөзінен алынған.

Өмірбаяны
---------

Карелдің туған жері Мале-Сватонёвицеде курорт және кен орындар орналасқан еді. Жазушының әкесі Антонин Чапек дәрігер болған, шешесі Божена Чапкова фольклор жинаумен айналысқан. Карел осы жанұяның кенжесі болған, оның ағасы Йозеф Чапек (1887—1945) кескіндемеші әрі жазушы, ал әпкесі Гелена (1886—1961) мемуарист болған.

Өзінің алғашқы шығармаларын ол *Nedele* газетінде 14 жасында жариялай бастады. Біраз шығармасын Йозефпен бірге жазған. Бастапқы білімін Градец-Краловеде, кейін Прагада алған. 1915 жылы Карлов университетін бітіреді. 1917 жылы *Národní listy* газетіне жұмысқа орналасады. 1921 жылдан бастап және өмір аяғына шейін *Lidové noviny* газетінде істейді.

1921—1923 жылдары аралығында прагалық театрда драматург болып жұмыс істеді. Мұнда ол болашақ әйелімен Ольга Шайнпфлюговамен танысады. 1925 жылы Карел чехословакиялық ПЕН-клубының негізін қалап, 1933 жылға дейін онда төраға қызметін атқарған. 1930-шы жылдары жазушы бірнеше рет Нобель сыйлығына номинация алған еді.

Еуропада кең өріс алған нацизмнің жасырын қауіптерін жазушы дәл көрсете білген, сол үшін гестапоның қара тізіміне түскен. Карел Чапек 1938 жылдың 25 желтоқсанында пневмониядан қайтыс болған.

Есімінің ұлықталуы
------------------

* 1969 жылы ашылған астероидке (1931) Чапек деген атау берілді
* 1981 жылы Karel деп аталған оқытуға арналған бағдарламалау тілі шықты
* 1994 жылдан бастап әр екі жыл Карел Чапек әдеби сыйлығы табысталады

Карел Чапек және ағасы Йозеф

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жүз жыл бұрын "робот" сөзі қолданысқа енді — Sputnik.kz, 30.11.2020.
2. ↑  Nomination archive
3. ↑  Radio Prague – Mailbox


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Карел Чапектің шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Абсолют фабрикасында • Алғашқы құтқару • Гордубал • Кракатит • Саламандрлармен соғыс |
|  |
| Пьесалары | 
Адам-жаратушы (ағасы Йозеф Чапекпен бірге) • Ақ індет • Ана • Макропулостың емі • R.U.R. |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Әңгімелері • Балаларға арналған кітаптар • Ең жақын нәрселер жайында |

 |
**Латыш ССР ғылым академиясы** - Латыр ССР-інің жоғары ғылыми мекемесі,1946 жылы құрылған. Академия құрамында 23 академия және 26 корреспондент мүшесі бар. Академия жүйесінде 3 бөлім, 16 ғылыми-зерттеу институттары мен ғылыми мекемелер бар: физика-химиялық ғылымдар бөлімі, химия және биология ғылымдар бөлімі, қоғамдық ғылымдар бөлімі, радиоастрофизикалық обсерватория, ботаника бағы және т.б. Академияға ірі кітапхана қарайды. Кітап қоры- 2079 мың дана. Басты зерттеу бағыттары:қатты денелер радиациялық физикасы, конденсацияланған ортаның магниттік гидродинамикасы; энергетиканың физ.-тех. проблемалары; техникалық кибернетика; полимерлер механикасы;радиоастрофизика; табиғи және биологиялық маңызды қосылыстар химиясы; ағаш және оның негізгі компоненттер химиясы; физиологиялық активті заттар мен физиологиялық активті полимерлерді синтездеу және оның жаңа түрлерін табу; металдар химиясы; республикалық халық шаруашылығының экономикасы;латыш әдебиеті,тілі және өнерінің тарихы мен теориясы. Академия *"Хабарлар"* (1947), 4 бүкіл одақтық журнал: *"Автоматика және есептеу техникасы"*(1967), *"Магниттік гидродинамика"* (1965) және т.б. ғылыми еңбектер шығарды. ==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-ші том.1975==
**"Олимпиада" Ұлттық спорт комплексі** (укр. *Національний спортивний комплекс «Олімпійський»*; — Киевтегі көп функционалды спорттық арена.

Стадион жайлы деректер
----------------------

Бұл стадионды салу мәселесі 1914 жылы-ақ көтерілген. Бірақ бірінші дүниежүзілік соғыс кедергі жасады. Кейін 1922 жылы ғана Л. Троцкий атындағы Қызыл Стадионның құрылысы басталды. Ашылу салтанаты 1923 жылы 12 тамызда болды.

Футболдан бөлек жеңіл атлетика жарыстарына да арналған. Украина Ұлттық футбол құрамасы өз алаңындағы ойындарды өткізеді. 2012 жылдан бастан "Динамо" командасы да өз алаңындағы матчтарын осында ойнайды.

Бір мезетте 70 050 көрермен жайғаса алады.

1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жеті ойыны өткізілді.

2012 жылғы Еуропа чемпионатының 5 матчы ойнатылды.

2018 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы ("Реал" — "Ливерпуль") осы стадионда өткізілді.

Стадионның атаулары
-------------------

* Л. Троцкий атындағы қызыл стадион (1923—1924)
* Қызыл стадион (1924—1935)
* С. Косиор ат. стадион (1936—1938)
* Республикалық стадион (1938—1941)
* Хрущев ат. Республикалық стадион (1941)
* Бүкілукраиндық стадион (1941—1943)
* Хрущев ат. Республикалық стадион (1944—1962)
* Орталық стадин (Киев) (1962—1979)
* Республикалық стадион (1980—1996)
* «Олимпиада ҰСК» (1996 — қазірге дейін)

ЕУРО-2012
---------

Стадионда өткен чемпионат матчтары.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Мерзімі** | **Уақыты** | **Команда 1** | **Есеп** | **Команда 2** | **Раунд** | **Көрермендер** |
| 11 маусым 2012 | 21:45 | Үлгі:Байрақ/UKR | 2:1 | Үлгі:Байрақ/SWE | D тобы | 64 290 |
| 15 маусым 2012 | 22:00 | Үлгі:Байрақ/SWE | 2:3 | Үлгі:Байрақ/ENG | D тобы | 64 640 |
| 19 маусым 2012 | 21:45 | Үлгі:Байрақ/SWE | 2:0 | Үлгі:Байрақ/FRA | D тобы | 63 010 |
| 24 маусым 2012 | 21:45 | Үлгі:Байрақ/ENG | 0:0 (п-2:4) | Үлгі:Байрақ/ITA | 1/4 финал | 64 340 |
| 1 шілде 2012 | 21:45 | Үлгі:Байрақ/ESP | 4:0 | Үлгі:Байрақ/ITA | Финал | 63 170 |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Олимпиада Ұлттық спорт кешенінің ресми сайты
Бұршақ долмасы мен жапырақ сармасы
**Долмa** — голубцыға жақын тағам, яғни өсімдіктекті қабықшадан (әдетте, жүзім жапырағы) және ет- дақылды салмадан (көбінесе күріш, пияз, сиыр еті турамасы) тұрады. 

Үстіне соус құйылып беріледі. Бұл Шығыс-Жерорта теңіз елдердегі ең танымал тағам. Өсімдіктекті қабығы көкөніс дақылдары (қырыққабат жапырағы) ғана емес, жеміс-жидектер — жүзім, қара қаракат жапырақтары қолданылуы мүмкін. Салмамен толтырылған көкөністер мен жемістер де долма деп аталады, алма, айва, алмұрт, баклажан, қызанақ, картоп, пияз ішкі жағы алынып тасталады да, күріш, пияз, татымдықтар қой етінен тұратын салмамен толтырылады. Долманы пісіреді, не болмаса көмбелеп пісіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
Мұрагер
-------

Мұрагер (heir)- иесі қайтыс болған соң, мал-мүліктің мұрагері болу немесе мұраны алуға құқысының болуы. Егер өсиет қалдырылмаса, негізгі заңға сүйене отырып, заң құзіреті мұраны өзіне өткізу тәртібін анықтайды. Мал-мүлік иесінің тікелей немесе болжам жасайтын мұрагері болады. Тікелей мұрагердің құқығы бойынша егер алдын-ала өсиет жасалмаған жағдайда, онда заңның күші жойылып, мұра өзінде қалады. Болжам жасалған мұрагері, егер өте жақын туыстары болса, мыс. Англияда монархтың тікелей мұрагері – үлкен ұлы болады. Егер монархта ұл болмаса, онда оның үлкен қызы қосымша мұрагер болады.
**Мұнайтану** - мұнай (нафтидтер) туралы ілім. Кейбір ғалымдар "таушайыртаным "терминін осы терминмен алмастыруды жөн деп есептейді. Алайда "таушайыртаным" түсінігінің мағынасы "мұнайтану" түсінігінің мағынасынан кеңірек, себебі алдыңғы ггүсінік тек қана мұнайларды (нафтидтерді)
ғана емес, таужыныспен бірге қалыптасқан органикалық заттардың өзге
күрамбөліктерін де зертгеу мүддесін көздейді. Екінші жағынан, "таушайыртаньш"
түсінігі органикалық заттардың геохимиялық аспектілерін ғана зерттейді, ал
"мұнайтану" мұнайға (нафтидтерге) қатысты барша мәселелерді, тіпті
технологиялық мәселелерді де зерттеуге мүдделі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Дилогия** (di - екі және logos - сөз, әңгіме, баян) - бір-бірімен жалғастырылып, бір идеялық ой-тұжырымдар негізінде жазылған, басты кейіпкерлері ортак, бірақ композициялық тұрғыдан дербес екі шығармадан құралған көркем туынды. Дилогияны құрайтын әр шығармада баяндалатын оқиға тиянақталып, көбінесе, негізгі кейіпкердің өміріндегі белгілі бір кезенді қамтиды. Сондықтан екі шығарманың әр қайсысы өзінше аталып, жеке кітап болып та басыла береді. Әр бөлімнің жеке аттары болғанымен де оның сюжеттік желісінде, композициялық құрылымында тұтастық болады. Алғашқы бөлімдегі кейіпкерлер екіншісінде де әрекет жасап, авторлық идеяны ашуға қызмет етеді. Қазақ әдебиетіндегі Дилогияның тамаша үлгісі Ғ.Мүсіреповтің *"Оянған өлке"* (1953) мен *"Жат қолында"* (1984) романдары. Екі романның да кейіпкерлері ортак, бірақ екеуі де жеке-жеке шығарма. Сондай-ақ, 3.Қабдоловтың *"Ұшкын"* (1956), *"Жалын"* (1963) романдарынан күралған *"Біз жанбасақ"* шығармасы, М.Мағауиннің *"Аласапыран"* (1981, 2- кіт. 1983), Ж.Молдағалиевтің *"Торғай толғауы"* мен *"Сарыарқаның сүйіктісі"* романдары, К,.Мұхамеджановтың *"Бөлтірік бөрік астында"* мен *"Құдағи келіпті"* (1950 - 61) пьесалары Дилогияға жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мұнаймен қанығу(ы) (қойнауқаттың)** - жинауыш таужыныстардағы мұнайдың шамасы.
Кеуекті кеңістік көлемінің үлесі немесе пайызы түрінде өрнектеледі. Жинауыш таужыныстар үшін бастапқы мұнаймен қанығу(ы) (қойнауқаттың) таужыныстардың
өтімділігіне байланысты. Кенорынды игеру
процесінде қойнауқаттық жинауыш үшін орташа мұнаймен қанығу(ы) (қойнауқаттың), сонымен қатар қуатты керіздену немесе сарқыпудың табиғи режимдерінде мұнай
ығыстырылған белдемдердің мұнаймен қанығуы ажыратылады. Қуатты кәріздену белдемдеріндегі мұнаймен қанығу(ы) (қойнауқаттың) ηм
жұмысагентінің тиімділігімен немесе мұнайдың
жұмысшы агентпен ығыстырылуымен,
яғни ығыстыру коэффициентінің Вшыгыс
мөлшерімен анықтала отырып, ηм=Паст
(1-Вшыгыс) теңцеуімен өрнектеледі. Мұндағы
г|баст бастапқы мұнаймен қанығу(ы) (қойнауқаттың) мөлшері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Мұнайшы деген бетті қараңыз.*
**«Мұнайшы»** — Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. 1988 ж. газет шығуын тоқтатты. Аудан соңғы рет 1989 жылдың қаңтарында қалпына келтірілді. «Мұнайшы» газеті 1991 жылдың 1 қаңтарында қайтадан жарық керді. Газеттің басты тақырыбы мұнай- газ өндіру мәселесіне арналған. Газет нарықтық экономикаға көшу мәселелерін кеңінен жазады.

Газеттің тұңғыш редакторы Қ.Берікқұлақов болды. Әр кезде шығармашылық ұжым жетекшілері болып М. Сатқанов, К. Ізтілеуов, Т. Текеев, А. Елеусінов, К. Сұлтанғалиев істеді. Аудандық әкімшілік пен аудандық мәслихат кұрылтайшылығын тоқтатқаннан кейін (1997) редакция «Бәйтерек» атты мемлекеттік емес шағын кәсіпорын құрып (жетекшісі әрі газет редакторы К.Елеместегі), газетке құрылтайшы болды. Кәсіпорын басқа да полиграфия өнімдерін шығарады. Аптасына 2 рет шығады. Таралымы 1300 дана (2000 ж.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
Координаттар: 41°00′22″ с. е. 29°02′06″ ш. б.﻿ / ﻿41.00611° с. е. 29.03500° ш. б.﻿ / 41.00611; 29.03500 (G) (O) (Я)

**Долмабахче** (түр. *Dolmabahçe*) — Ыстанбұл қаласы Осман империясының сұлтан сарайы. Сарай 1842-53 жылдар құрылды. Долмабахче сарайында Мұстафа Кемал Ататүрік өмірінің сонғы жылдарын өткізді. Осы сарайда қайтыс болған. (қарашаның 10, 1938 ж. ) 2007 жылы дейін сарай мұражай болып тұрді. 2008 жылы бастап, сарай премьер-министірі ресми резиденциясы болып тұр.

Галерея
-------

* ДолмабахчеДолмабахче
* Долмабахче сарайыДолмабахче сарайы
* СағатСағат
* БаспалдақБаспалдақ
* Ататүріктін бөлмесіАтатүріктін бөлмесі
* ДолмабахчеДолмабахче
* Үлкен салоныҮлкен салоны
* Орта кіруОрта кіру
* Су атқышСу атқыш
**Лосось** немесе **Албырт** (лат. *Salmoninae*) — Албырт балық тәрізділер отрядының Албырттар тұқымдасының үлкенді-кішілі бірнеше балықтар тегі. Оларға тән ерекшелік арқасында жұмсақ тері қатпары болады, бұл қатпарды мойлы қанат деп атайды. Балықтардың бұл тобы қоңыржай және солтүстік ендікте тараған.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Лососьтар көбінесе өсіп-жетілуі, теңізде өтіп, ал уылдырық шашу үшін өзендерге шығатын өткінші балықтар. Лосось балықтарына Қиыр Шығыс теңіздері ерекше бай келеді. Мұнда лосось тәрізділерден: кета, горбуша, нерка және тағы басқалары мекен етеді. Нағыз лосось балықтарының бір түрі — семга (Sаlmа sаlаг). Бұл Атлантика мұхитының теңіздерінің солтүстік бөлігінде, Баренцово, Ақ теңізде кездеседі. Семга КСРО-ның Европалық бөлігіндегі солтүстік өзендеріне уылдырық шашу үшін келеді. Жазда және күзде уылдырық шашу миграциясын жасайды. Қиыр Шығыс лососьтарының бір ерекшелігі уылдырық шашқаннан кейін бәрі бірдей қырылып қалмай, кейбір особьтары өмірінің ішінде төрт ретке дейін көбейеді. Семгалар да Қиыр Шығыс лососьтарындай уылдырықтарын су түбіндегі топырақпен жауып қояды. Солтүстік теңіздерінде, сондай-ақ Қара теңіз бен Каспий теңіздерінде семгаға жақын кумжа (Sаlmо tгиttа) деген түрі тіршілік етеді. Бұлар өзендерде көбейеді де, семіру үшін теңіздердің терең, қашық жерлеріне барады. Кейбір түрлерінің тіршілігі тек қана өзендерде өтеді. Кумжаның ұсақ түрі — форель өзендерде және тау көлдерінде тіршілік етеді.

Лососьтардың ішінде тұщы суды тұрақты мекен ететін түрлері де болады. Оларға: сигалар, кейбір омулдар мен таймендер жатады.

Көбеюі
------

Бұл балықтар өзендердің бас жағына уылдырық шашады. Ал оның ішіндегі нерка деген түрі уылдырық шашу үшін көлдерге барады. Уылдырық шашу кезіндегі миграциясы бірнеше мың километрге дейін жетеді. Мысалы, кета Амур бойымен екі мың км жоғары көтеріледі. Уылдырықтарын өздері қазған арнаулы су түбіндегі шұқырға шашып, оның бетін уақ тастармен, немесе ірі құмдармен жауып тастайды. Шабақтары өзенде қыстап шығады да, көктемде теңізге келеді. Ересек балықтар уылдырық шашып болған соң қырылып қалады. Сөйтіп, олар бүкіл өмірінің ішіндё бір-ақ рет көбейеді. Кеталар 3-4 мың, горбушкалар 1—2 мың уылдырық шашады.

Өсімталдығы төмен балықтар. Көпшілік түрлері топырақта, ұсақ тасты және тастақ су түбінде ұя салады. Кейбір өткінші түрлері уақытша тұрақты және кішкене тұщы су топтарын құрайды. Албырт балықтардың маусымдык формалары да кездеседі. Олар бір-бірінен уылдырық шашу мерзімімен, дене көлемімен және өсімталдығымен ажыратылады. 11 түрмен түршесі ХТҚБ Қызыл кітабына, ал 1 түрмен 1 түршесі КСРО Қызыл кітабына енгізілген.

Лосось өнімдері
---------------

Лососьтәрізділердің кәсіптік маңызы өте зор. Бұлардың еті дәмді болумен қатар, **"қызыл уылдырық"** деген атпен сатылатын уылдырығын пайдаланады. Лосось тәрізділердің. нашар көбеюі және олардың қымбат өнімдер беруі, оларды қолдан көбейту шараларын қолдануды қажет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Арракис** (ағылш. *Arrakis* Arrakis, *кейінірек* **Ракис** ағылш. *Arrakis* Rakis) - шөлді негізгі ғаламшары, Дюна жер жүзінде орналасқан. Есім араб.: الراقص ‎ الراقص ar-rāqiṣ —"биші" деген мағынасын береді, ал басқа аударуның нұсқасы- "*бейсауат түйе*". Канопус жүйесінің үшінші ғаламшары. Оның серіктері Креллн және Арвон болады. Олардың ең кіші Екінші Ай деп аталады, оның бетінде болатын дақтары муад'диба суретіне ұқсайды.

Марстың сияқты, оның беті есепсіз шөлмен бүркеді, кейде тау жотастары кездеседі. 

Дюна полюста мұз белестер орналасуы өткенде ғаламшарда судың және өсімдіктердің, аңдардың әлемінің болуы деген мағынасын береді «Дюна Энциклопедиясы» әртүрлі ұсынымдарды қояды, олардың бірі- үшінші Арракис айы бөтен денемен қақтығысып, жойылған болды, ал айының жарқыншақтары құнарлы ғаламшарына түсіп, климатын және атмосферасын өзгертті.

5 сәуірде 2010 жылы үлкен Сатурн серігінің Титан жазықтардың бірі Арракистің құрметіне аталған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* W. McNelly (1984). Dune Encyclopedia. — Berkley Books, New York, pp. 33–61.
* Фрэнк Герберт. Картография Арракиса (Дюны). Выдержки / Фрэнк Герберт. Дюна. / пер. и прим. П. Вязникова. — М.: изд-во АСТ, 1999. (орыс.)
* Фрэнк Герберт. Термины времён Империи / Фрэнк Герберт. Дюна. / пер. и прим. П. Вязникова. — М.: изд-во АСТ, 1999. (орыс.)
**Ресей империясының сыртқы саясат архиві**, Ресей Сыртқы істер министрлігінің Мәскеудегі Бас архиві (1832 — 1920) мен Санкт-Петербургтегі Бас архивінің (1834 — 64) біріктірілуі негізінде 1946 ж. құрылған. 

1992 жылға дейін Ресейдің сыртқы саясат архиві деп аталды. Онда 1917 жылға дейінгі Ресейдің сыртқы саясатына байланысты 600 мыңға жуық істі құрайтын құжаттар жинақталған. Бұл құжаттар негізінен Ресей империясы Сыртқы істер министрлігінің, шетелдердегі елшіліктер мен консулдықтардың қызметіне тікелей байланысты. Ең көне құжат 16 ғ-ға қатысты. Қорының жалпы саны — 374. Сыртқы істер министрлігінің Санкт-Петербургтегі Бас архиві, Қырғыз-қайсақ ісі, Азия департаменті деп аталатын қорларда патшалық Ресейдің 17 — 19 ғ-ларда Қазақстанға, Түркістан өлкесіне қатысты ұстанған саясатына байланысты құжаттар көптеп кездеседі. Кіші, Орта және Ұлы жүз қазақтарының Ресей бодандығына өтуі мен қазақ жерінде жүргізілген орыс отаршылдығын зерттеуде бұл құжаттардың маңызы зор. Сондай-ақ архив қорларында Есет Көтібарұлы, Кенесары Қасымұлы, Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған ұлт-азаттық күреске қатысты құжаттар да бар. Сыртқы істер министрлігінің Орта Азия үстелі, Түрік үстелі, Константинопольдегі консулдығы деп аталатын қорларда 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі қазақ зиялыларының өзге түркі-мұсылман халықтары өкілдерімен азаттық қозғалыстағы байланыстары жайында мәліметтер кездеседі. Патша өкіметінің 1916 жылғы көтерілісті аяусыз басып-жаншуына байланысты Жетісудағы қазақ-қырғыздың Қытай жеріне босуы және ондағы ауыр жағдайы туралы құжаттар Сыртқы істер министрлігінің Қытай үстелі және Құлжа консулдығы қорларында жинақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Чандар Кришан
**Кришан Чандар** (1913 жылдың 19 қарашасы немесе 1914 жылдың 23 қарашасында дүниеге келген —1977 жылдың 8 наурызда дүниеден өткен) — үнді жазушысы, өз шығармаларында негізінде урду тілінде, одан кейінгі (Британдық Үндістан бөлімінен кейін) жазғандары хинди тілінде болған. Оның қаламынан 20 роман, 30 әңгімелер жинағы (негізінде жанр бойынша жұмыс істеген) және көптеген радиопьесалар, сонымен қатар бірнеше сатиралық шығармалар мен фильмдерге арналған сценариялар орын алған.

Вазирабаде, Гуджранвала провинциясын Британдық Үндістанда (бұрынғы Пәкістан) туған. Балалық шағы Пунча, Кашмирде жергілікті махараджада әкесі дәрігер болып жұмыс істеген жерде өткен. 1930 жылдардың бірінші жартысында 1934 жылы тәмамдаған Лахордағы фарман христиандық колледжінде оқиды. Ол колледжде ағылшын әдебиетімен қызыққан және жергілікті журналдың ағылшын бөлімі редакторы болған. Осы журналдың урду бөлімі редакторы 1932 жылы Кришанның алғашқы әңгімесі «Садху» жарияланған.

Әңгімелерінің тақырыбы қарапайым үнді қалаларының өміріндегі кедейшілік пен шаруалар, үндінің каста жүйесі сонымен қатар ол басқа тақырыптарда, оның ішінде үнді тарихынан да сөз қозғайды. Британдық Үндістан бөлімінен кейін Үнді одағы мен Пәкістан тақырыбына өзінің шығармаларында орын алғандай теріс бағасын берген. Чандардың кітаптары Үндістанның жергілікті 16 тіліне, көптеген шығармалары шет тілдеріне, оның ішінде ағылшын мен орыс тілдеріне аударылған. КСРО-да «Есектің бастан кешкен оқиғалары» сатиралық роман кітабы мен «Төңкерілген ағаш» философиялық ертегісі ерекше танымал болған.

Ол Бомбейде 1977 жылдың 8 наурызында инфарктан қайтыс болған. Пунч қаласында бір саябақтың аты беріліп, оның ортасына ескерткіш орналасқан.

Дереккөздер
-----------

*

Тағы қараңыз
------------

*
**Артём Иванович Микоян** (арм. Արտեմ Հովհաննեսի Միկոյան; туған кездегі есімі **Анушаван Ованесович Микоян** (арм. Անուշավան Հովհաննեսի Միկոյան); 23 шілде (5 тамыз), Санаин ауылы, Тифлис губерниясы, Ресей империясы — 9 желтоқсан 1970, Мәскеу, КСРО) — кеңес авиаконструкторы, инженер-технарь. 1925 жылда КОКП мүшесі атанды.

Өмірбаяны
---------

Еңбек жолын 1923 жылы Дондағы Ростов пен Мәскеудің «Динамо» зауыттарында жұмыс істеуден бастады. 1931 жылы Н.Ж. Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясына оқуға түсіп, оны 1936 бітірген кейін, авиациялық зауыдта әр түрлі қызметте болды. 1940 жылдан ұшақ жасау жөніндегі тәжірбиелік- констукторлық бюроның бас конструкторы. 1940 жылы Микоянның басшылығыме МнГ-1 истребителі жасалып, оның кемелдірілген түрі (МнГ-3) Ұлы Отан соғысында пайдаланылды.

Микоян КСРО-да реактивтік авиацияның негізін қалаушылардың бірі. Ол дыбыстық таралу жылдамдығынан тез ұшатын ұшақтар жасады. Оның конструкциясы бойынша жасалған Е-206 ұшағымен 1967жылы қазанда тез ұшудан сағатына (2930км және 2910км жылдамдықпен ұшты), ал 1973 жылы шілдеде биіктікке ұшудан (36240 м және 35200 м биіктікке көтерілді) дүние жүзілік рекордтар жасады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Биография на сайте c-bios.com Мұрағатталған 20 тамыздың 2007 жылы.
* *Арлазоров М. С.* Артём Микоян. — М. «Молодая гвардия», 1978. — (ЖЗЛ; Вып. 10)
* Биографические сведения на сайте mccme.ru на сайте historyam.ru Мұрағатталған 27 қаңтардың 2012 жылы.
* Биографическое эссе о Микояне
**Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің практикалық қазақ тілі кафедрасы** 24.05.1994 жылы ашылды. Кафедра меңгерушісі: филология ғылымының кандидаты доцент Ж. А. Шайдарманқызы. Кафедра университет бойынша мемлекеттік тілді дамыту саласында және Тіл туралы заңын жүзеге асуына арналған жұмыстарды атқарады. Кафедра ұжымының ұйымдастыруымен "Қыз сыны", "Жігіт сұлтаны" атты қалалық сайыстар өткізді. 1996 жылы қараша айында алғаш рет орыс аудиториясындағы қазақ тілі бойынша, орыс топтары студенттер арасында олимпияда ұйымдастырылды. Кафедра облыстық, қалалық қазақ тілі қоғамдарымен, мұғалімдерінің білімін жетілдіру институтымен, облыстық білім беру департаменттерімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Кафедра ұжымы "Мемлекеттік тілдік тиімді оқыту жолдары" атты тақырып бойынша ғылыми-әдістемелік жұмыстары жүргізуде. Осы тақырыпта 10 мақала жарық көрді. Кафедрада 2 аспирант, 3 ізденуші еңбек етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Көшеге қоғам қайраткері Федор Андреевич Сергеевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 №28 шешімі) беріген. Сергеев Федор Андреевич (1883-1921) Ресейде туған. Ол Донецко-Криворожский Республикасының Халком кеңесінің төрағасы, Мәскеу комитеті партиясының хатшысы, Бүкілресейлік тау-кен жұмысшылары одағының төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше «Тастақ» шағынауданында орналасқан. Аренский көшесінен басталып, Түркебаев көшесіне дейін созылып жатыр. Аносов, Гайдар, Тұрғұт Озал көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Колхозный қиылысы. Көшенің ұзындығы - 1400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Анна Кей Фэрис** (ағылш. *Anna Kay Faris*, 29 қараша 1976 жыл) – американ актрисасы. «Очень страшное кино» фильміндегі Синди Кэмпбелл рөлімен көпшілікке танымал болған. 

Кішкентайынан театр қойылымдарында ойнаған. Алғашқы кинодағы рөлі **«Переулок влюблённых»** (1999) фильміндегі Джанелль Бэй болған. 

2004 жылы актер Бен Идрумен тұрмыс құрған, бірақ үш жылдан кейін екеуі ажыфрасып кетеді. Қазір ол Крис Прэтке күйеуге шыққан. 

Фильмографиясы: *«Deception: A Mother's Secret»* (1991), *«Цыпочка»* (2002), *«Трудности перевода»* (2003), *«Друзья»* (2004), *«Хохотушка»* (2007), *«Отвези меня домой»*, *«Сколько у тебя...?»* (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------
**Гот Киелі кітабы** немесе **Вульфиланың аудармасы** — Вульфиланың мәсіхшілердің Киелі кітабын шығыс германдық гот тайпалары сөйлеген гот тіліне жасаған аудармасы.

Қолжазбалары
------------

Вульфиланың аудармасы Жаңа келісімнің басым бөлігін және Көне келісімнің кейбір бөліктерін қамтитын, көбінесе 6-8 ғасырлар арасында Италияда жасалған қолжазбаларда сақталған. Қалған қолжазбалар мыналар: Уппсалада сақтаулы Codex Argenteus (яғни «Күміс кодекс»), *«Codex Ambrosianus A»*-дан *«Codex Ambrosianus E»*-ге дейін Skeireins («Скейрейнс») хаттары, *«Codex Carolinus»*-те Римдіктерге арналған хат, *«Codex Vaticanus Latinus 5750»*-те Skeireins, *«Codex Gissensis»*-те Лұқа жазған Ізгі хабардың бөліктері және қалыңдығы 1 мм металл тақташада Жохан жазған Ізгі хабардың кейбір аяттары.

Пайда болуының тарихи жағдайы
-----------------------------

Үшінші ғасырда готтар Рим империясының солтүстік-шығыс шекарасында қазіргі заманғы Украина, Болгария және Румыния жерлерінде тұрып жатқан болатын. Төртінші ғасырда негізінен епископ Вульфиланың әрекеттерінің арқасында готтар жаппай мәсіхшілікке өтті. Вульфила гот әліпбиін жасап шығарып, Киелі кітапты гот тіліне аударды. Сол аударманың кейбір бөілктері біздің заманымызға дейін сақталып, қазір гот тілі бойынша басты дерек көзіне айналып отыр.

Гот мәсішілігі католик тәлімінен Иса Мәсіхтің құдайлық болмысына деген көзқарасына қатысты айырмашылықтары болды. Гот мәсіхшілері Исаны Құдайдан төмен дәрежеге ие деп қарастырды. Готтар Үшбірлікті де қабылдамады.

Бесінші ғасыр кезінде готтар Батыс Рим империясын жаулап, Испания, оңтүстік Франция және солтүстік Африкаға дейін жетті. Католик шіркеуі қайтаорнығып, кейін ислам діні таралғанға дейін гот мәсіхшілігі осы аймақтарда бірнеше ғасыр бойы салтанат құрды.

Қазіргі замандағы маңызы
------------------------

Вульфиланың аудармасы көне шығыс герман тілінде жазылған, қазір сақталып отырған жалғыз ғана құжат. Оның осы тілдерді зерттеудегі маңызы орасан зор.

Аспандағы әкеміз мінажатының Вульфиланың Киелі кітабындағы аудармасы
--------------------------------------------------------------------

*atta unsar þu ïn himina*
*weihnai namo þein*
*qimai þiudi nassus þeins*
*wairþai wilja þeins*
*swe ïn himina jah ana airþai*
*hlaif unsarana þana sin teinan gif uns himma daga*
*jah aflet uns þatei skulans sijai ma*
*swaswe jah weis afletam þai skulam unsaraim*
*jah ni brig gais uns ïn fraistubnjai*
*ak lau sei uns af þamma ubilin*
*unte þeina ïst þiudangardi*
*jah mahs jah wulþus ïn aiwins*
*amen*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Вульфиланың аудармасының толық мәтіні
* Кішірек гот үзінділері
**Батпақ жылантамыры** (лат. *Epipactis palustris*) — сүйсіндер тұқымдасының жылантамыр туысына жататын сирек кездесетін, саны қысқарып бара жатқан түр. 

Қазақстанның солтүстігінде және шығыс пен оңтүстік тауларында – Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін кезедеседі. Республика жерінен тыс Азия мен Еуропада кең таралған. Ылғал, балшықты шалғынарда, қияқөлеңді саз балшықтарда, бұталар арасында және жағалаудағы жапырақты ормандарда өседі. Ұзын жатағай тамырсабағымен және кәдімгі биік сабағымен (70 см-ге дейін), көптеген сопақша жарырақтарымен ерекшеленеді. Ернінің қабыршақ тәрізді бөлігінен бөлінетін шырын, тозаңдандырғыш насекомдарға есірткілік әсер етеді. 

Оның ұйықтататын әсерінен (сондықтан «ұйықтатқыш» деп атайды) жабыйы бал аралары мен аралар ұша алмай, тек гүлден гүлге жорғалап қозғалады. Осылай жаппай тозаңдандыруға жетеді, яғни 80 % жеміс береді. Тұқымы жеңіл, ұсақ (әр жемісте 4500-ге дейін). Туыстың ең сәнді өкілдерінің бірі, өте ертеден мәдени өсіріледі.(III ғасырдан бері). 

Табиғаттағы саны батпақты жерлердің құрғауынан, өзендердің су тәртібінің бұзылуынан, малдың таптауынан және отаудан қысқарып отыр. Шағын популяциялары Ақсу-Жабағылы қорығы мен «Бурабай» ұлттық паркінде қорғалады.

Дереккөздер
-----------


Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 34 бет.
**Батна** – Алжирдің солтүстік-шығысындағы Батна провинциясының астанасы. 

Халық саны 375 000 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Қала Орес аймағында орналасып, жан-жағынан таумен қоршалған. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі берберлер. Олар алжир-араб және шавий тілдерінде сөйлейді. Бұл аймақта қала тұрғызып, дамытуды алғаш болып римдіктер бастаған болатын. Батнаға жақын жерде Тимгад және Ламбез атты ежелгі Рим қалалары бар. Кейін 1844 жылы Франция әскері осы жерге әскери мақсатта қолдануға бекініс тұрғызады. Осы бекініс қаланың дамуына негіз болды. 1954 жылы Батнада болған оқиғалар ел ішінде Тәуелсіздік үшін соғыстың басталуына түрткі болды. 2007 жылдың 6 қыркүйегінде Алжир президенті Абдель Әзиз үш күндік іссапарымен қалаға келер алдында қалада лаңкестердің ұйымдастыруымен жарылыс болды. Жарылыс нәтижесінде 15-тен 20-ға дейін адам қаза тапты. Бұл жарылысқа Аль-Кайиданы айыптады.

Дереккөздер
-----------
**Батпақталу** – екі мағынасы бар. 1. Су қоймасы бетінің батпақтарға тән өсімдіктерімен жаппай көмкерілуі және олардың бірте-бірте ұлғая отырып шымтезектерге айналуы нәтижесінде осы қойманың батпақтарға айнала бастауы. 

2. Сутіректі қабат жер бетіне біршама жақын орналасқан, сондықтан да жинақталған су шоғырларының ағып кету мүмкіндігі нашар болуы немесе су айдыны бетінің булану режиміне өзгерістер енуі салдарынан (мәселен, орман өрттерінің әсерінен) қатты ылғалданған аудандар есебінен бірте-бірте батпақтардың қалыптасу процесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
Аннетте Дросте-Хюльсхофф
**Аннетте Дросте-Хюльсхофф** (Анна Элизабет,нем. *Anna Elisabeth Franzisca Adolphine Wilhelmine Ludovica Freiin Drostezu Hülshoff*; 10 қаңтар 1797 жыл, Хюльсхофф ауылы, Мюнстера – 24 мамыр 1848 жыл, Мерсбург қамалы) – неміс ақыны және новеллашы. Ақсүйек отбасынан шыққан.

Оның лирикалық шығармалары («Dichtungen», 1837, «Gedichte», 1844 және «Das Geistliche Jahr» атты діни әндер, 1852) неміс әдебиетіндегі ең үздіктердің қатарына жатады. Сондай-ақ «Judenbuche» (1842) атты новелласы да кеңінен танылады. *«Ленербрух түбіндегі шайқас»* («Die Schlachtam Loener-Bruch», 1838) атты шығармасында соғыс аса шеберлікпен суреттелген. 

Оның бір өлеңіне Роберт Шуман ән жазған. 1961 жылы ГФР-дің пошта маркасына суреті бейнеленеді.

Дереккөздер
-----------
**Аққозы қажы мешіті** — Қостанай облысы Сарыкөл аудандық "Аққозы қажы" мешіті

«Аққозы қажы» мешіті Сарыкөл аудан орталығында 1993 жылы Әнуар Қалиқажыұлының жетек-шілігімен халықтың қаражатына салынған. Оның жобасын Д.Қасенов жасады. Мешіт күйдірілген сары кірпіштен салынған. Күмбезінің биіктігі 12 метр. Намаз залының көлемі 10х10 метр. Сонымен қатар мұнда имам, есепші, жамағатқа арналған бөлмелер де бар.Намаз залында қасиетті Құран кәрімдегі «Бақар» сүресінің аяттары нақышталып жазылған. Ал михрабтың оң жағында «Аллаһ» ,сол жағында «Мұхаммед» жазулары араб хусни хатпен жазылған. Аталмыш мешітке халық ұсынысымен ҚМДБ төралқа мәжілісінің шешімімен дін қайраткері Аққозы қажының есімі берілді.

Сілтеме
-------
**Зенит ФК** — Ресейдің Санкт-Петербург қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Газпром Аренада" өткізеді. Ресейдің ең титулды клубтарының бірі. Клуб 1925 жылы құрылған.

Тарихы
------

Ресей дәуірінде 1944 жылы кубоктың иегері атанды, 1984 жылы чемпиондыққа қол жеткізді. Ал Ресей дәуірінде УЕФА кубогын ұтып алған екі команданың бірі, сондай-ақ 2008 жылы "Манчестер Юнайтедті" 2:1 есебімен ұтып, ресейлік клубтар арасында бірінші боп УЕФА Суперкубогын жеңіп алды. Айта кетейік, сол жылы "Рейнджерсті" 2:0 есбімен жеңіп, УЕФА кубогын олжалаған-ды. 

1936 жылы Футболдан КСРО чемпионатының негізін қалаған клубтардың бірі.

КСРО чемпионатындағы 54 маусымның 50-ін жоғары лигада өткізді. Ал Ресей дәуірінде үш маусым (1993, 1994, 1995) бірінші лигада өнер көрсетті. 1996 жылдан бері премьер лигада үздіксіз ойнап келеді.

### Клубi түстерi

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Көк** | **Ақ** | **Көгiлдiрi** |

Жетістіктері
------------

### Чемпионат

* **Чемпион (3):**
	+ КСРО (1): 1984
	+ Ресейде (2): 2007, 2010, 2011/12, 2014/15 , 2018/19

#### Бiрiншi дивизион

* Қола жүлдегер **(1)**:
	+ Ресей (1): 1995

#### Кубок

* **Иесi (3)**:
	+ КСРО (1): 1944
	+ Ресей (2): 1998/99, 2009/10, 2015/16
* Финалист (3):
	+ КСРО (2): 1939, 1984
	+ Ресей (1): 2001/02
* **Суперкубок (3)**:
	+ КСРО (1): 1985
	+ Ресей (2): 2008, 2011, 2015, 2016
* **Лига кубогы (1)**:
	+ Ресей (1): 2003

### Халықаралық турнирлар

* УЕФА кубогының жеңімпазы (1): 2007/08
* УЕФА суперкубогының жеңімпазы (1): 2008
* Интертото кубогының финалисі (1): 2000

Сiлтемелер
----------

Ресми сайты
**Полина Викторовна Жеребцова** — (20 наурыз 1985, Шешенстан Республикасында туған) орыс жазушысы.
.

### Өмірі

Атақты шешен күнделіктерінің авторы Полина Жеребцова жазушы, әрі ақын. Оның балалық шағы үш бірдей шешен соғысына тұспа-тұс келді.
Әңгіме және деректі проза жанрында Иерусалимде Януш Корчак атындағы халықаралық дипломға ие болды. 2002 жылдан бастап журналист болып жұмыс істей бастаған ол – 2012 жылы А. Сахаровтың арнайы дипломанты атанды.
.

2013 жылдан бастап Финляндияда өмір сүріп келеді. .

### Шығармашылығы

* Жерцова Полинаның күнделігі, 2011

* Шыны құтыдағы құмырсқа (Екінші шешен соғысы туралы кітап), 2014

* Күміс жіп (соғыс туралы әңгімелер), 2015

* Ослиная порода, 2017

* 45 parallel (novel), Ukraine, 2017

### Пікірлер

Көпшілікке танымал **«Шпигель**» басылымында: «Политковская соғысты сырттан келген журналист сияқты суреттеді. Полина Жеребцова соғыс жайлы түнектің тура ортасында тұрып айтып берді» деп жазды. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Polina Zherebtsova on the diary she kept as a child during the Chechen war. ВВС
2. ↑  Kosmopolit Polina Żerebcowa
3. ↑  political asylum
4. ↑  Russlands Anne Frank

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жизнь внутри войны
* Ant in a Glass Jar Chechen Diaries 1994–2004 Fragment
* The Guardian
**Фредди Меркьюри** (ағылш. *Freddie Mercury*; 5 қыркүйек 1946 — 24 қараша 1991) — британ Queen саз тобының әншісі. "Bohemian Rhapsody", "Killer Queen", "Somebody to Love", "We Are the Champions" және "Crazy Little Thing Called Love" әндерінің авторы. Топтағы өнерімен қатар, өзіндік шығармашылығымен айналысқан. Шын аты — Фаррух Бұлсара (ағылш. *Farrokh Bulsara*). Фредди Меркьюри 1991 жылы 24 қарашада өз ауруын жариялаған күннен кейін бір күн салып ЖИТС-тің кесірінен пайда болған бронхопневмония ауруынан қайтыс болды.

Топ сыншылардың арасында үлкен атаққа ие болмаса да, жалпы сатылған таспаларының саны 300 миллион данадан асып түседі. 2006 жылы Time Asia журналы Меркьюриді Азияның соңғы 60 жыл ішіндегі ең танымал адамдарының қатарына жатқызды. Бір жағынан ол өзінің ұлтын жасырып жүргені үшін сыналса, екіншіден өзінің АИВ ауруын құпияда сақтағаны үшін сыналды.

Өмірбаяны
---------

Фредди Меркьюри 1946 жылы Занзибарда дүниеге келген, Занзибар ол кезде Британ отары болатын, қазір Танзанияға кіреді. Фреддидің ата-анасы Боми және Джер Булсара Британдық Үндістанның парсылары болатын. Боми жанұясын жұмысына байланысты Занзибарға көшірген. Фреддидің Кашмира есімді бір қарындасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gunn & Jenkins
**Полина Аккар** (Полина Acquart туған; P .. 17 желтоқсан, 1992) - француз актрисасы.

Өмірбаяны
---------

2007 жылы «Су лалагүлі» фильміне түсіп, танымал болған, бұл фильмде бірінші рет рөл сомдап, сәтті түскен. Бір қызығы ол байқаусызда түсірілімде түсіп қалады – 2006 жылы фильм кастингінің директоры оны Люксембург бақшасында байқады әйелдің тағдырын анықтады.

Аккар үлкен фильмдер, қысқа метражды фильмдер мен «Мориарти» тобының музыкалық бейнебаянында сомдаған. Сондай-ақ, ол театрлық дебютпен шыққан (2010).

Фильмография
------------

• 2007 - Су лалугүлі - Naissance des pieuvres - Мари

• 2010 жыл – Өлке - La lisière - Элен

• 2011 – Жаннаның үнсіздігі – Jeanne captive - ағаш ұстасы қызы

• 2011 - Дауыссыз (қысқаметражды) - Sans faire dе bruit - Летиция

• 2012 – Кастинг (қысқаметражды) - Casting

• 2012 жыл – Басқа қан (қысқаметражды) - L'Autre sang - Доротея

• 2013 - Салдары - Les lendemains - Нану

• 2013 - Интерлюдия - Parenthèse - Полина
**Аюб-хан, Мұхаммед** (урду/пұшту:محمد ايوب خان)
(1907 мамырдың 14-і — 1974 сәуірдің 19-ы) — фельдмаршал, Пәкістанның президенті.

1907 жылы Рианна ауылында Харипур аумағында үнді тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келген. Мир Дад Ханның екінші әйелінен туған баласы еді. Әкесі Үндістандағы Патшаның атшы әскерінде майор еді.

Ауылынан 4 миль қашықтығында орналасқан Сарай Салех мектебін бітірді, содаң кейін Харипур мектебінде оқыған. 1922 жылы Алигарх университетіне түсті, бірақ оны бітірмей-ақ Сандхурст Патшалық Әскери Академиясына түсті. Оны бітіріп британ офицері болып кетті. 14-ші Пенджаб полкының 1-ші батальонында қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғысында Бирма майданында қызмет етті. Кейін Пәкістанның тәуелсіздігі үшін соғысып, әскер басшысы болып кетті.

1951 жылынан бастап Пәкістанның бас әскербасшысы болып істейді. Кейін Қорғаныс министрі болып кетеді.

1958 — 1969 жылдарында Пәкістанның президенті болып істейді.

1965 жылында Үндістанмен Ташкент келісіміне қол қойған. Осы оқиғадан кейін Бһутто Аюб-ханға оппозициясына кетті.

1969 жылы орнынан кетеді, орнына Яхья-хан келеді.

1971 жылы соғыс бастағанда, Аюб-хан бұл оқиға жөнінде ешқандай пікірін білдірмеді.

1974 жылы қайтыс болған.

Баласы — Гоһар Аюб-хан Наваз Шарифтың үкіметінде Сыртқы істер министрі болып жүрді, немересі — Омар Аюб-хан қазіргі қаржы министрі болып жүр.
**Мұхаммед Ағзам** (урду: محمد اعظم‎; 8 шілде 1653 жыл — 19 маусым 1707 жыл) — Ұлы Моғолдар патшалығының 7-ші падишаһы. Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушысы Бабырдың жүрежаты. I Акбардың шөпшегі.

Толық атағы: **Падишаһ-и-Мүмәлік, Әбілпейіз Кутубуддин Мұхаммед Ағзам, Шаһ-и-Әли, Шаһ Ғази**.

Өмірбаяны
---------

Мұхаммед Ағзам 1653 жылдың 8 шілдесінде Бурханпурда дүниеге келді. Ол I Әлемгірдің үшінші ұлы болатын. 1678 жылы Кока Ағзам хан қайтыс болуы себепті I Әлемгір Мұхаммед Ағзам шаһзаданы Бенгалияның субадары етіп тағайындады. 1681 жылы шаһзада Шаһ-и-Әли деген мансапты иеленіп, тақ мұрагері болып жарияланды. 1685-1686 жж. тақ мұрагері әкесінің маратхилерге қарсы соғысына қатысты. 1701 жылы Гуджараттың субадары болып тағайындалды.

### Билеген жылдары

1707 жылдың наурызында I Әлемгір қайтыс болуы себепті падишаһтың үш ұлы Мұхаммед Ағзам, Мұхаммед Муаззам (келешектегі I Баһадүр) және Мұхаммед Кам Бахш бір-біріне қарсы тақ үшін соғыс бастады. Мұхаммед Муаззам сол кезде тақ мұрагері еді, және ол үлкен әскермен Кабулдан патшалық елордасы Аграға жорық бастады. Мұхаммел Ағзам да тақ иелену құқығын білдіріп, өзін падишаһ етіп жариялайды. Мұхаммед Муаззамның екінші ұлы Шаһзада Сұлтан Азимуш Шан Бенгалиядан әскер бастап, елорданы басып алды. Тек елордалық қорған оған берілмеді. Сол айда Мұхаммед Ағзам Шаһ Аграға жорық жасап, 14 наурызда падишаһ тағына отырды. Елордалық қорған басшысы оны падишаһ деп мойындап, оған берілді. Сол жылдың маусымында Шаһзада Мұхаммед Муаззам Аграға жақындады. Шешуші шайқас 18 маусымда Джаджау деген жерде өтті. Мұхаммед Ағзам Шаһтың әскерінде 45 мың жауынгер және 65 мың атты әскер болды. Оның Асад хан мен оның баласы Зүлфикяр хан қолдады. Екі жақтың шығын 10 мың жауынгерге жетті. Нәтижесінде Шаһзада Мұхаммед Муаззам Мұхаммед Ағзам Шаһты жеңді. Шайқаста падишаһ пен оның екі ұлы қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------