recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A. *Балалар*.
**Балалар ұйымдары** — балалар мен жасөспірімдердің ерікті ұйымдары; қоғамдық ұйымның айрықша түрі.

Ұйым белгілері
--------------

Ол келесі белгілері ие болады: 

* балалар мен ересектердің бірлескен қызметін жүзеге асыруына бағытталған кұндылық мұраттың (мақсаттың) болуы;
* ұйымға еркін ену және одна еркін шығу;
* бекітілген мүшелілік;
* ұйымдастырылған өзіндік, өзін-өзі басқару, бірлескен әлеуметтік шығармашылық;
* ұйымның әр мүшесі жағдайын анықтайтын нақты айқындалған құрылым;
* барлығына орнатылған нормалар, ережелер, сонымен қатар бірлескен қызметін жасаудағы кепілдемелі құқықтар (қызмет етудің түрлерін, формалары мен жолдарын таңдау құқығы);
* оның кұрамында кәмелеттік жасқа толмаған азаматтардың болуы;
* жарғының, бағдарламаның, ереженің болуы.[1]

Тарихы
------

Дүние жүзіндегі алғашқы Балалар ұйымдары — Скауттар 20 ғасырдың басында қалыптасты. Ағылшын тіліндегі scout сөзі барлаушы деген мағына береді. Скауттердің қағидаларын ағылшын полк. Р. Баден — Поуэлл (1857—1941) өзінің "Скауттер үшін инструкция", "Жастар үшін скаут өнері" (1898) сияқты еңбектерінде негіздеді. Скаутшілер жер бетіндегі балалар мен жасөспірімдер дос және бауыр деген принципті ұстанады. Ешқандай партияға бағындырылмады. Ұл балаларға арналған ұйымды бойскаут (boyscouts), ал қыз балалар ұйымын герлскаут (gіrlscouts) деп атады. 1921 жылы скауттер ұйымы 63 мемлекетте (Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Италия, Франция, Швеция, Үндістан, Ресей, т.б.) жұмыс істеді. 

КСРО-да Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында-ақ коммунистік партияның, кәсіподақ ұйымдарының басшылығымен өзінше қызмет атқаратын балалардың жаппай бірлестігі, яғни Балалар ұйымдары құрыла бастады. Олар алғаш жеке топтар ретінде дамып, 1922 жылы В.И Ленин атындағы бүкілодақтық пионерлер ұйымы құрылды. Бастауыш сыныптардың оқушыларын біріктіретін октябряттар тобы болды. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін бұл ұйым көптеген елдерде құрылып, дамыды. Олардың арнаулы демалыс орындары, сарайлары мен спорт кешендері болды. 

Қазақстанның 1991 жылдан кейін құрылған Балалар ұйымдары Қазақстан Республикасының заңына сәйкес әрекет ететін, ерікті қоғамдық бірлестіктер болып табылады. Олар Халықаралық демократия жастар федерациясы өткізетін халықаралық семинарлар мен кеңестерге қатысып отырады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Виктор Михайлович Довженко** (3.3.1920, Ресей, Орынбор облысы, Ташлин ауданы, Ташла селосы - 4.3.1945, Польша) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант, взвод командирі.

Соғысқа дейін Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы,Симаки селосына қоныс аударды. 1940 жылы қыркүйекте Кеңес әскері қатарына шакырылған. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, 1943 жылдың ақпанынан бастап майданға жіберілді. 1281-атқыштар полкінің (1 -Беларусь майданы, 47-армия, 60-атқыштар дивизиясы) автоматшылар ротасының командирі аға лейтенант. Довженко 1945 жылы 15 каңтарда Калушин елді мекені (Варшава қаласынан Солтүстік-батысқа карай 25 шақырым) маңындағы шабуыл кезінде автоматшылар тобымен жау тылына өтіп, бірнеше әскерін жойды. 16 қаңтар күні Нова-Двур қаласы жанында алғашқылардың бірі болып Висла өзенінен өтті де, өздігінен жүретін артиллериялық кондырғыны істен шығарып, жаудың 4 әскерін жер жастандырды.

Ерліктері үшін Довженкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945).

Ұрыста қаза тауып, Варшавада жерленген. Орынбор облысы Ташла селосындағы бір көшеге есімі беріліп, орта мектептің ғимаратына мемориалдық тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Виктор Иванович Ефимович** (3.8.1936 туған, Ресей, Новгород қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1994), професор (1995). Саратов заң институтын (1961) және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын (1983) бітірген. Павлодар обкомында бөлім меңгерушісі (1974–80), Павлодар облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары (1983–85), Қазақстан КП ОК-нде мемлекеттік-құқық бөлімінің меңгерушісі (1985–90), Ресей Президенті жанындағы Ресей мемлекеттік қызмет академиясында жетекші ғылыми қызметкер (1993–95), ал 1995 жылдан осы академияда професоры болып еңбек етеді. «Система государственной власти теоретико-организационные основы и политическая дисциплина» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Виктор Иванови 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы. 11-сайл. Қазақ КСР-і Жоғ. Кеңесінің депутаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Виктор Михайлович Сидельников**(8.11.1906 ж.т. Пенза)- орыс совет фольклорисі, әдебиет зерттеушісі, қазақ ертегілерін құрастырып бастырушы. Филология ғылымдарының докторы (1950).

Өмірі
-----

Тверь (қазіргі Калинин) педагокикалық институтын бітірді (1930). Жұмысшы- шаруа мектебінде мұғалім (1931-1933), Мемлекеттік әдебиет музейінде ( Мәскеу) бөлім меңгерушісі (1934-1940), Орта Азия мемлекеттік университетінде (Ташкент) доцент (1941-1947), Қазақстан КСР ҒА- Тіл- әдебиет институтында аға ғылыми қызметкер (1948-1950), Горький атындағы әдебиет иснтитутында профессор (1951-1960). 1960 жылдан П.Лумумба атындағы Халықтар достығы университетінде кафедра меңгерушісі.

Еңбектері
---------

Алғашқы өлеңдері, очерктері 1925 ж. жарияланды. 1935 жылдан ғылыми жұмыстармен айналысып келеді. Қазақ ертегілерінің үш томдығын орыс тілінде бастырды (1958-1964). 1771-1966 ж. арасындағы қазақ фольклорының библиографиялық көрсеткішін жасады. Қазақ әдебиеті мен фольклорының тарихы туралы мақалалар жариялады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 148 бет
Виктор Кузен
**Виктор Кузен** (фр. ; 28 қараша 1792, Париж, Франция — 14 қаңтар 1867, Канны, Франция) — француз философы, тарихшы және саяси қайраткер, Мен де Биран және Пьер Поль Руайе-Коллардың шәкірті, эклектизм мен спиритуализм доктриналарының негіздеушісі, Сорбоннанің профессоры, Франция Ғылым Академиясының мүшесі, 1840 жылы Францияның білім министрі. 

Кез келген философиялық жүйе әрқилы ілімдерде болатын "ақиқаттардан" құрылуы тиіс деп қарады. Кузен философиясы Гегельдің идеалистік жүйесінен, Шеллингтің "аян беру философиясынан", Лейбництің монадологиясынан және т. б. идеалистік ілімдерден алынған "ақиқаттардың" эклектикалық құрамасы болып табылады. Материализмнің қарсыласы бола отырып, ол әлемді жаратушы жаратқан туралы көзқарастарға қосылды, ол дүниені мойындады және философия мен дінді ымыраластыруға шақырды. Кузен ілімі Франциядағы идеалистік философияның кейінгі дамуына ықпал етті.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

"Философия тарихы курсы" (1815-29).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**Батбаян, Ботбай, Баян** (т.-690) — Ұлы Бұлғарияның билеушісі, Құбыраттың баласы, Аспарухтың інісі.

Құбыраттың өлімінен кейін Батбаян Ұлы Бұлғария құрамындағы дулу (дулат) тайпасына билік еткен. Хазарлардың жаулап алуына байланысты Батбаян оларға тәуелді болған. Батбаян билік еткен дулу тайпасының біраз бөлігі кейін Дон өзендерінің төменгі ағысынан Шу — Талас өңіріне көшіп келген деген ғыл. пікір бар. Бұл пікірді жақтаушылар Ұлы жүз құрамындағы дулат тайпасының ботбай руын Ботбай есімімен байланыстырады, сондай-ақ, Аспара өзені Ботбайдың ағасы Аспарухтың есімімен аталған дейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Аусгейр Айсгейрссон** (13.5.1894 ж.т.)- Исландияның мемлекет қайраткері, 1932—1934 жылдары — Исландия премьер-министрі, 1952—1968 ж. — Исландияның 2-ші президенті.

Саудагер отбасынан шыққан. 1915 ж. Рейкьявик университетінің теология факультетің бітірді. 1923-1952 ж. альтинг депутаты, 1930-1931 ж. оның төрағасы. 1931-1934 ж. қаржы министрі әрі социал-демократтар мен прогресшілдердің коалициялық үкіметінің премьер-министрі (1932-1934). 1938-1952 ж. балық аулау шаруашылығы банкісінің директоры. 1923-1933 ж. Прогресшіл (фермерлер) партияның басшы қайраткерлерінің бірі. 1934 ж. социал-демократиялық партияға ауысты. Исландия президенті болып сайлануына байланысты 1952 ж. социал-демократиялық партиядан шықты. 1956,1960 және 1964 жылдары басқа кандидатура жоқ болғаннан кейін 3 рет қайтадан президент болып сайланады.
**Виктор Мартинес** (исп. Víctor Martínez) - кәсіби бодибилдер, Арнольд Классик 2007 және 2011 жылғы конкурсының жеңімпазы, «Мистер Олимпия» конкурсының көп желілі қатысушысы.

Өмірбаяны
---------

1973-ші жылдың 29-шы шілдесінде Доминикандық Республикада, Сан-Франсиско-де-Макорис қаласында дүниеге келген. 
Бала кезінде жанұясымен бірге Нью-Йоркқа(АҚШ) көшіп кетеді. Мектепте бейсбол, және футболмен қарқынды айналысты. 
Стэфана Дикерсонның ұсынысымен бодибилдингпен кәсіби түрде айналыса бастайды. 
1998-ші жылдан бастап Викторды Виктор Муньос жаттықтырады. 
2000-шы жылы "Нашионалс" сайысында жеңіске жетіп, түрлы сайыстарға қатыса бастайды. 
Өмірінің бір бөлігін түрмеде өткізген.

Жеке өмірі
----------

Виктордың Джастин және Джаред атты екі ұл баласы, Виктория деген бір қыз баласы бар. Сонымен қатар, жеті апайы мен екі ағасы бар.

Дереккөздер
-----------



Виктор Мартинес
Мартинес
«Ыстық батикті» жасау
**Батик** (*малайяша - batɪk*) - айшықтау әдісі және нақышталып, безендірілген алуан түсті мата. Бұл әдіс бойынша бояу сіңбейтін құрамдас заттармен ( «ыстық батикті» қолданғанда қыздырылған балауыз, «суық батикті» қолданғанда резина желім) матаға әр алуан айшықты кескіндер, нақыш-өрнектер салады, одан кейін матаны бояйды. Қосымша түс, рең беру үшін жапсырылған балауыз ара-тұра аланып тасталады да, мата еселеніп қайта боялады.

Индонезия, Үндістан т.б. халықтары ыстық батикті ертеден білген. Индонезиялық батиктің негізгі түс-реңі көгілдір және қоңырқай болып келеді. Дәстүрлі нақыш-өрнек, айшықтар әр алуан әрі белгілі бір мағынаны білдіреді. Еуропада батикті сәнді маталарға 20 ғ. басында қолдана бастады .

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Археологиялық қазбалардан табылған батик фрагменттері | Батик жасайтын құрал-саймандары |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Бойченко Виктор Кузьмич** (21.07.1925 жылы туған, Ақтөбе қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант, барлаушы. 

Орыстың Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылып, майданға жіберілді. Бойченко 496-арнайы барлау ротасында (Оңтүстік-Батыс майдан, 46-армия, 236-атқыштар дивизиясы) барлаушы болып, бірнеше рет жау тылын барлауға барды. Ол 1943 жылы 26 қыркүйекте барлаушылар тобымен Днепропетровск қаласы маңында Днепр өзенінің арғы бетіне өтті де, плацдармды басып алды. Түні бойы бұл топ бірнеше қарсы шабуылға тойтарыс берді. Бойченко оқпен және жекпе-жек шайқаста жаудың оннан аса әскерін жойды. Плацдармды кеңейту үшін жау тылына бірнеше рет барлау жасап, құнды мәліметтер әкелді. Осы ерлігі үшін Бойченкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен 1943 жылғы 1 қарашада Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 

1944 жылы Офицерлік құрамның біліктілігін жетілдіру курсын (1944), Сыртқы сауда институтын (1951) бітірді. 

Ленин, 1,2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, 2 рет «Халықтар достығы», «Қызыл Жұлдыз», «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. 

1946 жылы запасқа шығып, Мәскеу қаласында тұрды. 

КСРО-ның Шетелдік туризм мемлекет комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Бейбітшілікті қорғау, Кеңестік соғыс ардагерлері комитеттерінің мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Салют** — Жер төңірегіндегі орбитада ұшуға арналған кеңестік орбиталық стансалар (ОС) сериясының атауы; оларды жасау, ұшыру бағдарламасы. "Салют" ғарышкерлердің басқаруымен және автоматты түрде ұша алады. Толық жабдықталған "ғарыштің" орбитадағы массасы 18,9 т; ғыл. аппараттардың массасы 2,5 т; ұзындығы 13,6 — 16 м, диам. 4,15 м, көлемі 82,5 м3, бос көлемі 47 м3; күн батареясы ашылғандағы көлденең қимасы 16,5 м; экипаж мүшелерінің саны 6 адамға дейін болады. Сонымен қатар мұнда стансаны басқару, энергиямен қоректендіру, радиобайланыс, термореттеуіш, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге арналған аппараттар орналасқан. Ауысу бөлігінің диам. 2 м, түйістіру агрегаттарымен бірге ұзындығы 3 м, тұмшаланған ішкі көлемі 7 м3 тан артық. Мұндағы арнайы жүктесік (люк) пен диам. 0,8 м болатын тұмшаланған қақпақ арқылы экипаж мүшелерінің ғылыми-техника жұмыстарын жүргізу үшін ашық ғарыш кеңістігіне шығуы, орбиталық стансалар (ОС) мен тасымалдаушы кеме арасындағы қатынастар іске асырылады. Тұмшаланбаған агрегаттық бөлік стансаның артқы жағына орналасқан. Оның диаметрі 4,15 м, ұзындығы 3,5 м. Мұнда жеке отын қоры бар реттеуші қозғалтқыш, станса қозғалысын бағдарлаушы және тұрақтандырушы жүйе аспаптары, т.б. орналасқан. Аралық камераның ұзындығы 1,6 м, ені 2 м. Ол жұмыс бөлігінің түбіне тұмшаланған жүктесік арқылы жалғасқан. Оның екінші жағына жүк тасымалдау кемелерімен түйістіру агрегаты бекітілген. Аралық камераға ғыл. аппараттардың да орнатылуы мүмкін. "Салют" физ. хим. биол. астрофиз. геофиз. медиц. т.б. көптеген маңызды зерттеулер жүргізуге арналған. "Салют" — дүние жүзіндегі ең тұңғыш орбиталық ст. болып табылады. 1978 — 83 ж. аралығында ЖЖС орбитаға 7 "Салют" станция шығарды

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Орбиталық станциялар |
| --- |
|  |
| Қазіргі | 
Халықаралық ғарыш станциясы • Тяньгун ғарыш станциясы |  |
|  |
| Бұрынғы | 

|  |  |
| --- | --- |
| КСРО/Ресей | 
Салют станциялары • Мир |
|  |
| АҚШ | 
OPS 0855 • Скайлэб • Genesis I • II |
|  |
| Қытай | 
Тяньгун-1 • Тяньгун-2 |

 |
|  |
| Іске аспағандар | 

|  |  |
| --- | --- |
| Жеке жобалар | 
Excalibur Almaz • Galaxy • Manned Orbiting Laboratory • Скайлэб Б • Sundancer • Тяньгун-3 |
|  |
| ХҒС құрамына енген | 
Фридом • Коламбус • Мир-2 |

 |
|  |
| Жоспарланған | 
Lunar Gateway • Ресейдің орбиталық сервистік станциясы • Bigelow Commercial Space Station |

 |
Динозаврлар
**Египтозавр** «Египет кесірткесі» дегенді білдіреді. Бұл атауды 1932 жылы Стромер атты палеонтолог берген. Динозаврдың омыртқасы мен аяқтарының тас болып қалған кейбір сүйек қалдықтары ғана табылған. Египтозавр осыдан 95 миллион жыл бұрын, яғни орта жіне кейінгі Бор дәуірінде Африка құрлығын мекендеген. Төрт аяқты қоректенетін алпауыт зауроподтың сүйектері Египет, Нигер секілді елдер мен Сахара шөліндегі бірнеше аймақтан қазылып алынды. Сүйектері Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияның Мюнхен қаласында сақталды. Алайда 1944 жылы қала қирап, мұражайдағы барлық жәдігерлер қирандылардың астында қалды. Соғысқа дейінгі зерттеулерден білгеніміздей, динозаврдың салмағы — шамамен 10,5 тоннаны, ұзындығы 15 метрді құрап, биіктігі 5 метрден артық болған.

Қызықты дерек
-------------

* Египтозавр—ұзын құйрықты басы кішкентай, шөпқоректі алып динозавр.
* Динозаврдың тасқа айналған қаңқалары осыдан 50 жыл бұрын жойылып кеткен.

Мәліметтер
----------

* **Қорегі** : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* **Салмағы** : 10,5 тонна
* **Тұқымдас** : Титанозавр
* **Отряд тармағы** : Зауоподоморф[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
‎**Дуан** округтік приказ (парсы: دیوان‎ — мемлекеттік кеңес) — Ресей империясының 1822 жылғы «Сібір қырғыздары туралы жарғысына» сәйкес қазақ даласында ашылған округтердің орталығын орысша «Приказ», қазақша «Дуан» деп атаған. Кейде дуан атауы округ атауына балама ретінде де қолданылған. Аталған жарғы бойынша Орта жүз қазақтары 1824 — 68 жылдары 8 дуанға (Көкшетау, Қарқаралы, Аманқарағай, Ақмола, Аягөз, Үшбұлақ, Баянауыл, Көкпекті) бөлінген. 1859 жылдың аяғында Құсмұрын дуаны (1852 жылдан бастап Аманқарағай дуаны осылай аталған) жабылып, орнына Атбасар дуаны ашылған. Бірақ Құсмұрын дуаны жерінің негізгі бөлігі саналатын Қызылжар аймағы 1859 жылдың соңына қарай Көкшетау дуанына қараған.

**Округтік приказ** – Ресей үкіметі құрған әскери-әкімшілік басқару мекемесі. Округтік приказды аға сұлтан басқарып, құрамында облыстық бастық тағайындайтын екі заседатель мен сайланып қойылатын екі *құрметті қазақ* болды. Аға сұлтан *Округтік приказдың төрағасы* төрелер арасынан үш жыл мерзімге, жай қазақтан ұсынылатын заседательдер екі жыл мерзімге сайланды. Сайлауға сұлтандар мен билер ғана қатысты. округтік приказдың орыс-қазақтарынан жасақталған шептік әскері, полициясы мен соты болды. Ресей өкіметіне қарсы шығу, тонау, барымта, билікке бағынбаушылық қылмыстық істерге жатқызылды, оның үстіне барлық талап-арыз істері билердің қатысуымен ауылдар мен болыстарда тал-қыланатын болды. Сұлтандар жөніндегі шағымдарды қарау облысы басқарманың отырысына көшірілді. Әрбір округтік приказда барлығы 15-ке дейін штаттағы қызметкерлер болды. Жарғыда аурухана ұстау, мерекелер өткізу, мектептер мен училище ашу, қайырымдылықты қолдау, т.б. шаралар қарастырылды. Округтік приказдар халық санағын жүргізуге, округ аумағы арқылы өтетін сауда керуендерін бақылауға, салықты төлету ісін тексеруге міндетті болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
3. ↑  Материалы по истории политического строя Казахстана, т. 1, А. 1960; Ремнев А.В.
4. ↑  Самодержавие и Сибирь. Административная политика в первой половине ХІХ в. Омбы, 1995.Д. Сатпай
**Ви́ктор Ильи́ч Толмачёв** (туы. 11 тамыз 1934) — кеңестік, ресейлік авиаконструктор. Ан-124 «Руслан» және Ан-225 «Мрiя» ұшақтарының конструктарларының бірі.

Биография
---------

Виктор Ильич Толмачёв 1934 жылы туған. 1959 Харьков әуе институтын озаттықпен бітіріп, Антонов ЗЖБcіне жобалаушы-инженер ретінде түсті. «Ан» сериясы ұшақтарының көбісінің жобалауына қатысқан.

Виктор Ильич Толмачёв отандық авиация үшін өмірінің елу жылын арнады, антонов ұщақтарының үкіл типтерінің жасалуына қатысты — Ан-2, Ан-14, Ан-8, Ан-10, Ан-12, Ан 24, Ан-22, Ан-26, Ан-32, Ан-28. В истории советского авиастроения Виктор Ильич әлемде Ан-124 «Руслан» и Ан-225 «Мрiя» ауыр жүк тасымалдау ұшақтарын жасау арқылы танымал болды. Ан-124 жобасының негізгі қатсушысы, жоспарлаумен жобалаудан бастап, серияға шығаруға және қолдануға кіргізуге дейін қатысқан. В 1983 ж. Виктор Ильич Ан-124 «Руслан» бас конструктор орыбасары болып, ал 1985 бас конструктор болып тағайындалды. Ан-225 «Мрия» ұшағының алты қозғалтқыш жүйеснің жобалаушысы .

1989 ж. Ан-124 жобасының жүйелі қаржыландыруы тоқтатылды. Руслан ұщақтарын сақтауда «Волга-Днепр» әуе желісі маңызды рөл ойнады, сол кездегі техникалық директоры болған Виктор Ильич Толмачёв. «Волга-Днепр» әуе желісі Ан 124 ұшағының ең бірінші азаматтық қолданушысы болды. Рекордтық уақытта, үш ай ішінде,1992 жылы «Волга-Днепр», УАПК «Авиастар» және АНТК Антонова азаматтық сертификация өткізіп, Ан-124 ұшақтары жаңа белгіленуін алды  Ан-124-100.

Кәзіргі уақытта Толмачёв Волга-Днепр әуе желісінің техникалық директоры.

Марапаттамалары
---------------

1992 жылы Украина Мемелекеттік сыйлық иегері, Ан-124 ұшағы үшін

Сілтемелер
----------

* Технический директор Группы компаний «Волга-Днепр» Виктор Ильич Толмачев Мұрағатталған 31 қазанның 2011 жылы.
* Главному конструктору "Руслана" и "Мрии" Виктору Толмачеву - 75 лет Мұрағатталған 1 мамырдың 2014 жылы.
**Виктор Кузьмич Захаров** (13.03.1927, Ресей, Орынбор облысы Орск қаласы – 13.01.1971, Ақтау қаласы) – инженер. 

Украинадағы Харьков темір жол көлігінің инженерлері инcтитутын бітірген. Орынбор депосында паровоздарды жөндеуші инженер, бас инженер, 1953 – 60 ж. Ақтөбе депосының бастығы, 1960 – 64 ж. Ақтау қалалық партия комитеттің 2-хатшысы, Еңбекшілер депутаттары комитеттінің төрағасы болды. 1964-1971 жылдары Ақтау қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған.

«Құрмет белгісі» орденімен (1966), «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен (1970) марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Виктор Кузьмич Захаров Мұрағатталған 26 қарашаның 2018 жылы.
2. ↑  «Маңғыстау» энциклопедиясы, Алматы, 1997
**Виктор Иванович Быковский** (15.05.1919, Ресей, Саратов облысы, Балашов ауданы, Терновка ауылы - 31.7.1973, Молдова, Кишинев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, әскери фельдшер, взвод командирі. 

Петропавлға 1935 жылы келіп, медициналық училищені бітірген. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынды. 1941 жылы Катта-Курган қаласында орналасқан 213-атқыштар дивизиясының пулеметшілер батальоны 201-бөлімше құрамында болды. 1942 жылдан майдандағы армияда, 224-гвардиялық атқыштар полкі санитарлар взводының (Дала майданының 72-гвардиялық армиясы) командирі болды. Быковский 1943 жылы Днепропетровск облысы Верхнеднепровск ауданы Бородаевка ауылы үшін болған ұрыста ерекше көзге түсті. Осы ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Быковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1943). 

Соғыстан кейін Быковский Ангарск, Иркутск және Кишинев қалаларында қызмет етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Бет айғақ (салт).** Халықтық құқықтық салтында жоғалған малды, затты тапқан, көрген адамдар сүйінші сұрайтын әдет бар. Мал «зат! Иесі оның сүйіншісін береді немесе «қалағаныңды ал» дейді. 
Ал қылмыстық істерде қылмыскерді, ұрыны, тағы басқа жат істерімен жүргендерді ұстаған адамға сүйінші орнына берілетін ынталандыру сыйлығы бар. Оның аты – «бет айғақ!. Мұны «бет айғақ» жасаған адамға бұрынғы билер кеңесінің тәртібі бойынша малдың мүліктің, ақшаның бестен бірі беріледі. Әрине, әлгі адам қылмыскердің іс-әрекетін дәлелдеп, айғақты заттармен, куәлермен оның мойнына қойып беруге міндетті. Бұл істі елдің билері ақсақалдардың қатысуымен шешеді. Шешім сол сәтте орындалады.

**Дереккөздер**
---------------

  

1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. 

3.  Мұрағатталған 21 желтоқсанның 2014 жылы.
**Шишлянников Виктор Иванович** (1923, Ресей, Волгоград облысы Дубовка қаласы– 1954, Волгоград қаласы) – соғыс ардагері. Кеңес Одағының батыры (1943). 

1942 жылдан Кеңес Армиясы қатарында. Пенза артиллерия училищесін бітірген (1945). 1931 жылдан Қазақстанда тұрды. Шортанды жиһаз фабрикасында жұмыс жасады (1938 – 42). 2-дүниежүзлік соғыс жылдары Киев облысы Гребени селосы төңірегінде Днепр өзенінен өту кезінде ерлік жасады. 

Орден, медальдармен марапатталған. 
Дубовка қаласындағы көшеге, саябаққа Шишлянников есімі берілді. Туған үйіне және Шортанды қаласындағы жиһаз ф-касы ғимаратына ескерткіш тақта орнатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Диаспора** (гр. *διασπορά* - шашыраңқы) - әлеуметтік ғылымдарда ұлттық ата-жұрты болып табылатын елден тысқары өмір сүретін халықтың бір бөлігі. 

  

Диаспора ұлттық шығарып жіберу, геноцид қаупі және т.б. факторлар әсерімен пайда болады.

Диаспора күштеп көшірудің, геноцид қатерінің, экономикалық және географиялық факторлардың әсері салдарынан пайда болды. Диаспора термині алгаш рет еврейлердің Палестинадан тысқары жерлерде тұруына қатысты, әсіресе, оларды б.з.б VI гасырдың басында Вавилон патшасы Навиходоносар ӀӀ-шінің, одан соң б.з Ӏ-ӀӀ ғасырларда римдіктердің қудалауына байланысты қоныс аударуынан кейін қолданыла бастаган. Кейінірек диаспора термині басқа этностық қауымдастықтар мен діни қауымдастықтар|діни қауымдастықтарға да қатысты қолданылатын болды. Диаспора өзі тұрып жатқан елде аз этностық топ болып табылады да, әрдайым өзінің тегі шыққан елмен рухани және шаруашылық байланыста болуға тырысады.

*Диаспоралардың **бес түрі** анықталган, олар мына жағдайлардың нәтижесінде қалыптасады:*

1. туған жерінде қудалауға ұшырап, күш қолданылуы салдарынан туған мәжбүрлік (еврей, армян, ирланд, ресей, қазақ, т.б.);
2. отарлық көші-қон салдары (британ, неміс, португал, испан, орыс);
3. еңбек миграциясы (қытай, итальян, үнді және т.б.);
4. кәсіби (бизнес, сауда), миграция (жапон, қытай, ливия және т.б.);
5. "мәдени" миграция (латынамерикандық, үнділік, қытай).

Бүгінгі таңда 40 мемлекетте 5 миллионға жуық қазақ диаспорасы тұрып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Тәтімов М.Б. Дербестігіміз - демографияда. - Алматы: ЖетіЖаргы, 1999.
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**«Егер біздің әрқайсымыз...»** — толық метражды көркем фильм. 1961 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Фильмнің ортасында ескі шопан Серкебайдың бейнесі. Өмір мен еңбектің философиялық мағынасын албырт іздеуші, Серкебай қызықты жаңалықты ашу табалдырығында тұр — ол өз эксперименталды отарынан қос төлдеу алу алдында. Бірақ бұрын болмаған эксперимент ең алдымен формалды жоспарды орындау маңызды кеңшар төрағасы Айсарыдан енжар, қайтпайтын қарсыластықты кездестіреді. Айсарымен болған қарқынды қақтығыс Серкебай мен оған сенген бір топ адамды мекендеген орнынан кетіп, өзі бастаған істі аяқтау үшін шөл даладан жайылым іздеуге мәжбүрлейді.

Рөлдерде
--------

* Кенжетай — Әлібек Есжанов
* Серкебай — Ахмет Шәмиев
* Маржан Серкебаева — Лидия Ашрапова
* Имаш — Кененбай Қожабеков
* Маймұрын — Мүлік Сүртібаев
* Күндебай — Елубай Өмірзақов
* Айсары — Әбен Мұхамедияров
* Шәйшекер — Рахия Қойшыбаева
* Мұзафар — Рахметбай Телеубаев

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Если бы каждый из нас Мұрағатталған 21 ақпанның 2019 жылы.
**Батыс Сахалин таулары** (орысша: *Западно-Сахалинские горы*) немесе **Батыс Жота** - Сахалин аралының оңтүстік-батыс бөлігіндегі таулар (Ресей).   

Ұзындығы - 650 км.   

Биіктігі - 1325 м (Вззвращение тауы, Журавлев шыңы).

Аңғарлармен бөлінген бірнеше жотадан тұрады. Камышовый жотасы - бас су айырық, ал 48° солтүстікке ендіктен оңтүстікке қарай Оңтүстік Камышовый жотасы жатыр. Батыс Сахалин таулары негізінен тақта тастан, құм тастан, конгломераттан және тереңдегі магмалық жыныстардан түзелген. Тас көмір кені бар. 

Ламанон мүйісі маңында сөнген жанартаулар (Ичара, Краснов) кездеседі. Цусима жылы ағысы әсер ететін оңтүстік-батыс беткейінде жалпақ жапырақты ағаштар көбірек кездесетін аралас орман өседі; қалған жерлері - шырша, май қарағай, бамбук өсетін тайга. *Южносахалинск-Холмск темір жолы* осы тауларды кесіп өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Западно-Сахалинские горы — БСЭ — Яндекс. Словари Мұрағатталған 18 шілденің 2014 жылы.
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Батыс Новобогат мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік ернеуі маңы белдеміндегі 1992 жылы ашылған мұнай кен орны. Атырау облысында, Атырау қаласынан солтүстік-батыста 70 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнын сыйыстырушы құрылым Новобогат күмбезінің оңтүстік-батыс баурайының бойымен солтүстік-батыстағы Гран тұз мойнағынан оңтүстік-шығыстағы Новобогат-Қамысты тұз мойнағына дейін созылатын тұз кемерінен орын алған. Мұнай тұтқышы -2200 м-лік изогипсасымен шектелетін тұз кемері табанының антиклиндік жатысы нәтижесінде қалыптасқан. Кемер астындағы пермь-триас қатқабатында 2480-2550м-лік тереңдіктерде жатқан 4 мұнайлы горизонт анықталды. Төрт горизонттың жиынтық мұнайлы ауданы 200-9,2 мың м3.

Жатыс сипаты
------------

Жатындар қойнауқаттық, дөңес маңдық, олар стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған. Горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 20%, өтімділігі 0,001-0,08 мкм2, мұнайға қанығу коэффициенті 0,64-0,66. Горизонттардың мұнайға қаныққан қалыңдығы 10-12 м. 5 мм-лік штуцердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 11,8-38,6 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысымдар 17,4-28,4 Мпа.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 804-824 кг/м3, аз күкіртті (0,03-0,14%), аз парафинді, аз мөлшерде шайырлар мен асфальтендері бар. Барлық горизонттар үшін орташа жылдық газ факторы 188,4 м3/м3. Су-мұнай жапсарлары анықталмаған, еріген газдың құрамы мен оның химиялық қасиеттері зерттелмеген. Кен орны 2003 жылы қайтадан іске қосылды қазіргі кезде ол сынамалық өндіріске дайындалуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Жарнамалық рецензия** – рецензияның бір түрі.. 

Оның кәдімгі әдеби рецензиядан айырмашылығы өте көп. Мәселен, кәдімгі рецензияда нысанның жақсы жақтары мен кемшіліктері қатар көрсетілсе, жарнамалық рецензияда көрермендер назары нысанның тек жақсы қырларына аударылады. Оның тағы бір ерекшелігі – ол нысанға баға бере отырып, тұтынушыға тікелей ұсыныс жасайды. 

Жарнамалық рецензия тұтынушылар талғамының жоғарылауына үлкен септігін тигізеді. Жарнамалық рецензия көп жағдайда жарнама агенттіктері жұмысының тиімділігін арттырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Батыс Аршалы гранодиорит кен орны** – Ақмола облысы Аршалы ауданында Аршалы теміржол стансасынан 5 км жерде орналасқан. 1940 жылдан кен өндіріліп келеді. Геологиялық барлау жұмыстары 1947, 1964, 1970 жылдары жүргізілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы девоннан кейінгі кезеңге жататын Аршалы гранит массивінің оңтүстік-батыс бөлігіне шоғырланған. Жартасты тау жыныстары жоғарғы жағынан қазіргі делювийлі-элювийлі шөгінділердің (саздақ, құмтас, қиыршық тастар) борпылдақ тысымен (қабат) (0,4-2,0 м) жабылған. Барланған ауданның өнімділік қабаты 90% гранодиориттен тұрады. Олардың арасында тау жыныстарының желілі сериялары (аплит, диабазды порфирит, гранит-порфирлер, аляскит гранит) кездеседі. Кен орнының 110 га жері 50 м тереңдікте барланған.

Жатыс сипаты
------------

Гранодиориттердің физикалқ-механикалық қасиеттері: құрғақ күйіндегі беріктігі 1574-2566 кг/см2, сумен қаныққандағы беріктігі 1205-2733 кг/см2, суыққа (аязға) төзімділігі 1326-1976 кг/см2, массасы 2,63-2,66 г/см3, су сіңімділігі 0,3-0,45%. Кен орнындағы қиыршықтасты теміржол салуда балласт ретінде, «500» маркалы ауыр бетон өндіруде, жолға төсеуге беріктілігі жоғары бетон мен шпал жасауға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
Батыс Опақ газ кен орнының жабын бойынша құрылымдық карталары
**Батыс Опақ газ кен орны** – Шу-Сарысу шөгінді алабының Мойынқұм ішкі ойысындағы газ кен орны. Қызылорда қаласының солтүстік-шығысында 215 км жерде орналасқан. Құрылым 1980 жылы іздестіру бұрғылауын жүргізуге дайын болды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнын сыйыстырушы құрылым оңтүстік-батыс бағытта созылған жарылым бойына орналасқан антиклин түрінде ошарылады. Антиклиннің өлшемдері фамен жікқабатына тиесілі өнімді түзілімдердің беті бойынша (-1750 м-лік изогипса) 15x3,2 км, амплитудасы 173 м, ал төменгі Серпухов жікқабатына тиесілі газды әктастардың беті бойынша (-1150 м-лік изогипса) 18,5Х3 км, амплитудасы 148 м.

Жатыс сипаты
------------

Қатпар дөңесіндегі фамендік жатынның тереңдігі 1861 м, биіктігі 13 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 13,6 м, тиімді қалыңдығы 5,2 м. Жинауыштарының кеуектілігі 9-14%, олар жарықшақты қүмтастардан құралған, жарықшақты-кеуекті типке жатады. Газға қанығу коэффициенті 0,76. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 18,4 Мпа. 6,6 мм штуцерде бастапқы дебит 30 мың м3/тәу. Төменгі турне жікқабатына тиесілі бөлігінің ангидриттері мен сульфаттанған әктастарды жапқыш рөлін атқарады. Төменгі Серпухов жікқабатына тиесілі жатын 1286 м тереңдікте аршылды, биіктігі 50 м-ге жуық. Әктастардан құралған кеуекті-аралық және аралас типті жинауыштардың ашық кеуектілігі 3-10%. Ашық оқпанда бастапқы шығым 2-3 мың м3/тәу-ті қүрады. Қалыңдығы 25 м-ден 128 м-ге дейінгі көнелігі шамалас ангидриттер жапқыш рөлін атқарады.

Құрамы
------

Фамен жікқабатына тиесілі жатын газдарының құрамы: метан - 55,34-83,45%, этан - 2,75-5%, пропан - 0,86-1,7%, изобутан - 0,15-0,5%, бутан - 0,15-0,4%. Серпухов жікқабатына тиесілі жатын газдарының құрамы, %: метан - 81,31, этан - 13, пропан - 6,0 т.б. Хлоркальцийлі құрамды фамен шөгінділерінің қойнауқаттық суларының тығыздығы 1192 кг/м3, минералдылығы 258 г/л, онда өндірістік мелшерде йод, бром, бор, литий шоғырланған. Төменгі Серпухов горизонттарының хлоркальцийлі типті қойнауқаттық суларының тығыздығы 1180 кг/м3, минералдылығы 218,1 г/л, өндірістік мелшерде йод, бром, бор және литий шоғырланған. Кен орнында жұмыс жүргізіліп жатқан жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Батыс еуропадағы спутниктік теледидардың араб қызметі** - Батыс Еуропада қазіргі заманғы технологиямен жабдықталған және білікті мамандары бар араб құрылтайшыларының қаржысына құрылған спутниктік арналары бар.

Бұл арналардың қаржысы мол, араб әлемінде және одан тыс елдерде дамыған тілшілер жүйесі бар. 

Олардың ішінде төмендегілерді атап өтуге болады: 

1. Араб жаңалықтар жүйесі - ANN 1997 жылы Лондонда ашылды.
2. Араб радиосы мен теледидары - ART 1993 жылы Италияда ашылды. Оның хабарлары эфирге ARABSAT - 2 және EUTELSAT - 2 байланыс спутниктері арқылы тәулік бойы хабар таратады. Дабылды күшейту үшін PANAMSAT - 4 спутнигінде жалға алынған арна да пайдаланылады. Хабар тарату қызметі итальян жағынан жүзеге асырылады.
3. 1995 жылдан бастап Еуропа елдерінде EUTELSAT - 2 спутнигі арқылы жүзеге асырылатын еуропалық арна.
4. Америкалық арна - Солтүстік және Оңтүстік Америкаға хабар таратады.
5. Африка арнасы - Қара құрлық елдеріне бағытталған.

Қазіргі кезде араб радио және теледидар хабар тарату қызметі спутниктік Азия және Латын Америкасы арналарын пайдалануды іске қосуда. 

Коммерциялық негізде өз қызметін жүргізетін бұл ұйымның негізгі ерекшелігі - Египет, Сауд Арабиясы, Тунис, Кувейт сияқты араб елдерінде, сондай-ақ Италияда телебағдарламалардың жеке өндірістік орталығының болуы. 

ORBIT осы атпенен Италия аумағында хабар тарату ұйымы құрылды. 30-ға жуық Сауд компаниялары өз қаржылары мен күш-жігерлерін спутниктік хабар тарату қызметін құру үшін біріктіріп, 1994 жылы, ол мақсаттарына жетті. Бұл ұйымның қызметі коммерциялық негізде жүзеге асырылады, ол Италияның Telespasio корпорациясымен ынтымақтасады. 

Ұйымның сандық техникамен жабдықталған Эр-Риядта орталығы бар. ARABSAT және INTELSAT спутниктерін пайдалану Еуропа, Солтүстік Африка, АҚШ-ты қосқанда әлемнің 140 еліне ORBIT хабарларын трансляциялауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 

Алайда қазіргі кезде барлық мүмкіндіктер толық іске қосылған жоқ. ORBIT каналдарының коммерциялық қызметі Батыс телекомпанияларының хабарларын трансляциялауға көп көңіл бөледі, әсіресе, АҚШ пен Франция. Мысалы, ORBIT-тің 10 спутниктік арнасы STAR-TF француз телекомпаниясын шарт бойынша жалға пайдаланып, сол арқылы өзінің және АҚШ телекомпанияларының хабарларын көрсетеді. Сондықтан әзірге араб қаражаты ORBIT қызметін араб хабар тарату компаниясына айналдыра алмай отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бағаев атындағы көше (Алматы)**

Көшеге қоғам қайраткері, көрнекті журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, КСРО Журналистер Одағы сыйлығының иегері Ұзақ Бағаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. 

  

Ұзақ Бағаев (1930-1973) Алматы облысы Райымбек ауданында дүниеге келген. Қазақстандағы басылымдарда бас редактор, Қазақстан Журналистер Одағының төрағасы қызметтерін атқарған. Оның «Халық бастамасы -қайнар бұлақ», «Дала жүлдыздары» «Жан сұлулық » т.б. кітаптары жарияланған.

  

Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Алтайбаев көшесінен басталып Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Сыздықов, Әлімқұлов көшелелерін қиып өтеді.
**Көшенің ұзындық** - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Кэрри Фишер** ([21.11.1956, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ – 27.12.2016, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) – американдық актриса, сценарист, прозаик, актриса Дебби Рейнольдс пен әнші Эдди Фишердің қызы. «Жұлдызды соғыстар» атты фильміндегі Лея Органа ханшайымының рөлімен танымал болған.

Өмірбаяны
---------

Кэрри 2 жаста болғанда ата-аналары ажырасып, әкесі актриса Элизабет Тейлорға үйленіп, анасы аяқ-киім дүкендерінің желісінің иесі Гарри Карлға күйеуге шығады.

Кэрри жастайынан әке-шешесінің жолымен жүргісі келді, 12 жасынан бері анасымен бірге Лас-Вегасқа жиі барып тұрды. Бастапқыда ол Беверли Хиллз мектебіне түседі, бірақ балалық шағының арманын орындау үшін, актриса атану үшін мектепті тастап кетеді. Өнерге деген алғашқы қадамын 1973 жылы «Ирэн» атты мюзикліндегі рөлімен бастады.

Кэрри Фишердің Брайан Лурдтан Билли Кэтрин атты қызы бар. Бірақ, ол жұп бір-бірімен ресми түрде қосылмаған, біраздан соң ажырасып кеткен.
**Рузыев Абдулхай** — (1923-1984) Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Кетмен ауылында туған. .1933 жылы әке-шешесімен бірге Шығыс Түркістанға өткен (ҚХР). Құлжа қаласындағы Ұлттық гимназияны бітірген. Содан кейін бастауыш мектепте мұғалім, қалалық халық ағарту бөлімінде бөлім меңгерушісі, Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Жазушылар одағында поэзия секциясының меңгерушісі, Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Жазушылар одағында поэзия секциясының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1962 жылы Кеңестер одағына қайта оралған. Көп жылдар республикалық ұйғыр музыка театрында қызмет етті.
Соңғы жылдары "Мектеп" баспасында корректор, "Жазушы" баспасында аға редактор болып істеген.

Алғашқы өлеңдері газет-журналда басылып, "Іле әуендері" атты тұңғыш жинағы 1950 жылы жарық көрді. Аудармамен де шұғылданған. Ол уйгыр тіліне Б.Майлин әңгімелерін аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Кассандра «Кэсси» Линн Сербо** (ағылш. *Cassandra «Cassie» Lynn Scerbo*) — америкалық актриса, әнші және биші. 1990-шы жылдың 30-шы наурызында Лонг-Айлендте дүниеге келген. Көбіне «Bring It On In It To Win It» фильмы және «Make it or Break it» сериалының арқасында танымал болған.

Өмірдерек
---------

Анасы және әкесі-итальяндықтар. Кэссидің Элэйн атты апайы, және Джонни деген ағасы бар. Сонымен қатар, Кассандра «Slumber Party Girls» тобының мүшесі. 2006 жылы бұл топтың алғашқы "Dance Revolution" атты альбомы шықты.

2007 жылы черлидерлер туралы «Bring It On In It To Win It» киносында Брук рөлін сомдайды. 2008 жылы "Футбол мамасы" жобасында Тиффани рөлін ойнайды. Ал 2009 жылдан бастап гимнастика туралы «Make it or Break it» сериалында Лорен Таннер рөлін ойнайды

Жеке өмірі
----------

«Make it or Break it» сериалы бойынша әріптесі Коди Лонгомен кездескен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кэсси Сербо
**Кэстель Джон** - Ресейде қызмет еткен ағылшын суретшісі. 1734-37 жылдары Орынбор экспедициясында топограф-суретші. Орыс әкімшілігінде аманатта жүрген Ералы сұлтанмен танысып, Орынбордан Кіші жүз ханы Әбілқайырға барды. Кэстель және оның тілмәші Дитрих Лютфос, А. И. Тевкелевтің қызметшісі Құлбай Арал теңізі маңындағы хан ордасында 1736 жылы 19 маусымнан 5 шілдеге дейін болып, Жайық, Самара, Симбирск қалалары арқылы Орынборға оралды. Оның "Орыс мемлекетінің игілігі үшін" 1736 жылы Орынбордан қырғыз-қайсақ ордасының ханы Әбілқайырға жасалған саяхатының күнделігі 1784 жылы И. Ф. Гарткнохтың "Ресей" тарихы туралы материалдар атты жинағына қосымша ретінде Ригада жарық көрді. "Күнделікте" Әбілқайыр мен Бопай ханым, олардың баласы Ералы, Күдер батырды бейнелеген және қазақтардың жайлауға көшуі, өзеннен өтуі, шетелдіктерді қабылдау рәсімі сияқты т. б. этнографиялық танымалдық маңызы бар суреттер берілген.

Дереккөздер
-----------

↑ .Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Кэти Бэйтс** (ағылш. Kathy Bates,туған. 28 маусым 1948) — американдық актриса и режиссёр. «Оскар», «Алтын глобус»,және «Эмми» номациясының иегері.

### Балалық шағы

Кэтлин Дойл Бэйтс - штатының Теннесси Мемфисе, қаласында дүниеге келген.Әкесі инженер-механик Лэнгдона Бэйтса,ал анасы үйде балаларға қарап отырған.Кэтлиннің тағыда екі үлкен әпкелері бар, Патриция және Мэри. Далласе университетінде жоғарға білім алған, кейін ол Нью-Йорке көшіп келіп өзінің актерлық шеберлігін дамытқан болатын.

### Карьерасы

Бэйтс 1971 жылдан бастап өнер әлеміне кірді.1973 жылдары ол театрда ойнаған, біраз уақыттан кейін ол Жүректің қылмысы атты спектаклде ойнап өз атын жұртқа таныта бастады.1980 жылдары Бэйтс әртүрлі бродвейлалық қойлымдарға түсе бастады.Көбінесе ол әртүрлі телешоуларға қатысты ал кино әлемі екінші орында болды.
Кэтлин үлкен атаққа Мизери фильміне түсіп ие болды және ол фильмде ойнағаны үшін Оскар және Алтын глобус номинациясын алды.Полуночная смена фильмінде Хелен Кушник рөлін сомдап телехикаялардың ең үздік актрисасына үміткер болды.1997 жылы
Джеймса Кэмеронның Титаник фильмінде Маргарет Браун болып ойнады.

### Жеке өмірі

1991-1997 жылдары Бэйтс актер Тони Камписиға тұрмыста болатын.Олардың балалары болған жоқ.2003 жылы актриса жұмыртқа обырынан емделді.Бірақ 2012 жылы оның денесінен тағы бір обыр трін анықтады.

### Фильмографиясы

* 1971 Отрыв Taking Off певица на пробах
* 1978 Преступления сердца
* 1978 Испытательный срок
* 1982 Приходи ко мне на встречу,
* 1983 Ночная мать
* 1986 На следующее утро
* 1988 Артур 2:
* 1988 Когда я был вампиром
* 1989 Роу против Уэйда
* 1989 Мужчины не уходят
* 1989 Высокие ставки
* 1990 Закусочная «Белый дворец»
* 1990 Дик Трейси
* 1990 Мизери Misery және т.б

Дереккөздер
-----------
Ветеринар хирург
**Ветеринария**; (лат. *veterinarius* — малды бағып—қарайтын қызметкер, жануарларды емдейтін маман) - жануарлар ауруларының алдын алу, оларды емдеу, мал дәрігерлік сараптау және тексеру арқылы санитарлық тұрғыдан таза жануарлар өнімдерін өндіру нәтижесінде, адамзатты антропозооноз (адамға жұғатын) ауруларынан сақтау, сыртқы қоршаған ортаны қорғаудағы ветеринарлық-санитарлық проблемаларды шешу мәселелері туралы ғылыми ілім.

Жануарларды емдеу туралы көне мәліметтер 4 мыңыншы жылдардан бері белгілі. Ветеринарияның дамуы медицина, биология, химия, физика және т.б. табиғаттану ғылымдарының дамуымен тікілей байланысты.

Ветеринарияның ғылым ретінде қалыптасуына К. Алкмеон, Гиппократ, К. Гален, К. Буржела, Э. Дженнер, В. И. Всеволодов, К.И. Скрябин, С.Н. Вышелесский және т. б. ғалымдар атсалысқан.

*Ветеринария* — қалыпты анатомия, гистология, физиология, биохимия, патологиялық анатомия және физиология, ветеринарлық микробиология және вирусология, эпизоотология, паразитология, ветеринарлық санитария, ветеринарлық-санитарлық сараптау, клиникалық анықтау (диагностика), емдеу (терапия), хирургия (оташылық), фармакология, жануарлар гигиенасы, ветеринарлық акушерлік және гинекология сияқты ғылыми салаларды біріктіреді.

**Ветеринарияның алдыңда тұрған кезек күттірмейтін мәселелер**: *жануарларды жұқпалы аурулардан қорғаудың жаңа әдістерін* (оның ішінде вирусты және гельминтозды — құрт ауруларды) табу, *осы аурулардан адамзатты қорғау*, елі- міздегі ветеринарлық жағрапияны зерттеу арқылы *жұқпалы аурулар таралуының алдын алу*, шаруашылық қожалықтарындағы малдарды *жұқпалы аурулардан сақтау және ауырған малды емдеу*, сөйтіп, мал *басының көбеюіне тікелей ықпал ету.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Ширваншаһтар сарайы** (әз. *Şirvanşahlarsarayı*) – Шитбана басшыларының сарай. 15 ғасырда Бакуда Халил-Аллахе ширбаншах салдырған. Сарайдың салынуы елордасының Шемахидан Баку қаласына ауысумен байланысты болатын.

Сарай кешенді құрылысқа жатады. Онда диванхане, ширбаншахтардың мазарлары, 1441 жылы салынған мұнарасы бар сарай мешіті және сарай ғалымы Сейид Яхьи Бакувидің мазары бар. 

1964 жылы кешен мұражай-қорық болып, мемлекеттің қарамағында болды. 2000 жылы ЮНЕСКОНЫҢ мұралар қорына енгізілді. 
1501 жылы Бакуды сефевидтер басып алған кезде сарай тоналып, барлық қазыналарды сефевидтер өздерімен бірге Тебризге алып кетті. Олардың ішінде қару-жарақтар, зергерлік бұйымдар, кілемдер, қымбат маталар, сарай кітапханасындағы сирек кездесетін кітаптар және алтын мен күмістен жасалған ыдыстар болатын. 
1514 жылы бұлардың барлығы түріктердің қолына өтеді. 

Қазіргі таңда олар Түркия, Иран, Англия, Франция, Ресей, Венгрия елдерінің мұражайларында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Виртуалды мұражай (вебсайт-мұражай) — мұражай экспонаттарын тамашалауға арналған веб-сайт. Қолданушы мұражайдың ішіндегі көріністерді алға-артқа, жоғары-төмен жылжыту арқылы көре алады. Ішіндегі заттар сан алуан, әр түрлі болып келеді: тарихи экспонаттар, сурет өнері, виртуалды жинақтар, артефактар т.б көптеген ескі мұралар бар. Виртуалды мұражай тарихи ескерткіштердің сақталуы мен халыққа ұсынылу мәселелерінің оңтайлы шешімі болды. Мұражайды үйден шықпай интернет арқылы тез және анық көре аласыздар.
Ең бірінші мұражай веб-сайт ретінде интернетте 1991 жылы ашылды. Олар алғашқыда қарапайым сайт болды, кейіннен мұражайды панорама түрінде көруге мүмкіндік пайда болды. Николь Пошем дейтін француз студенті «онлайн-Лувр» деп аталатын веб-сайт ашып, «жылдың үздік ресурсы» деген номинациясын жеңіп алды. Басшылардың қойған талаптарына байланысты оның атауы өзгертілді.

Кілем жасаушылардың көшбасшысы болып саналатын Шығыс халқы, кілем тоқу шеберліктерін дамыта түсті. Кілем жасау кезінде кілем шеберлері түрік халқының ою-өрнектерін пайдаланып, бір нақышқа келтіріп түріктердің ұлттық символын қалыптастырған.

Түркиядағы Қасиетті София Соборы мұражайындағы кілемдер Түркия Кілем Мұражайының жәдігерлері болып табылады. Жалпы Түркия Кілем Мұражайында 806 кілем көрмеге қойылған, соның 400 нұсқасы тарихи маңызы бар ескерткіш.

Түрік кілемдері «анатоль», «анкара», «смирна», «бергамо», «брусеа», «ушак» т.б. деп аталады. Гүлді (парсы кілемдеріне қарағанда бір жүйеге түсірілген) және ою-өрнекті болып келеді. Кілем түріктерде әсемдік үшін, сондай-ақ, үйдің жылылығын сақтау, дыбысты бәсеңдету үшін пайдаланылатын болған.
**Яворский Владимир Викторович** (1950 ж.т.) – техника ғылымдарының докторы (2003), профессор (2004). 

Томск политехникалық институтын бітірген (1973). Қарағанды политехникалық институтында доцент (1978–2001, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) болып жұмыс істеді. 2001 жылдан осында кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.

«Методы моделирования взаимосвязи и параметров функционирования многоуровневых организационных структур непроизводственной сферы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 140-тан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 монографияның авторы.

Сілтемелер
----------

* Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті Мұрағатталған 13 мамырдың 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы