recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Құбыжық акула** (лат. *Mitsukurina owstoni*) – теңіздің ең терең жерін мекендейді. Митсукринида тұқымдасынан қалған акулалардың жалғыз түрі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жақ сүйегінің астыңғы бөлігіндегі тістері ұзын және өткір. Жоғарғы жақ тістері астыңғысына қарағанда ұзынырақ. Бүйір жақ жүзбеқанаты- үлкен. Артқы жүзбеқанаттары да ұзын болып келеді. 1200 метр тұңғиық тереңдікте өмір сүреді. Акуланың терісіндегі қызғылт түс оның қан айналымынкөрсетеді. Оның ұзындығы 11 метрге дейін жетеді, ал салмағы 159 келіні құрайды. Дегенмен салмағы 2000 келіден асатын 38 метрлік алып кұбыжық табылғаны туралы дерек бар. Акуланың бұл түрі сирек кездеседі. Көру қабілеті жақсы дамыған.

### Қорегі

Құбыжық акула өзінен әлсіз акулаларды, балықтарды жейді. Сонымен қатар бунақденелілерді, шаяндарды және асшаяндармен қоректенгенді ұнатады.

Таралуы
-------

* Тынық мұхиты
* Үнді мұхитының батыс бөлігі
* Атлант мұхиты

Ерекшелігі
----------

* Иіс сезу қабілеті ерекше.
* Бұл акулалар электр қуатын зарядтай алады.
* Магнит толқындарын ажырата алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Терісі мың құбылып тұратын кесіртке. Оның терісі, әдетте, жасыл түсті болады. Ал оған қандай да бір қауіп төнген жағдайда ол терісінің түсін өзгертіп, жауынан қорғанады немесе жемтігіне байқатпай жақындайды. Аяқтары едәуір ұзын, ағаш басында өрмелеп жүруге бейімделген. Саусақтары бір-бірімен тұтаса келіп, екеуі алға, екеуі артқа қарай иілген, қысқыш тәрізді. Ширатылған ұзын құйрықтары бұтақтарды орап ұстауға ыңғайлы. Көзінің айналасындағы тұтасып, алға қарай дөңестеліп тұратын, қалың терілі қабақтарының сырты ұсақ қабыршақтармен қапталған.Құбылғылардың құйрығы маймылдың құйрығына, терісі қолтырауын терісіне,тілі құрбақаның тіліне ұқсайды және мүйізтұмсықтікіндей мүйізі болады. Ұзындығы 15-30 см-ге дейін жетеді. Құбылғылар- суыққанды жануарлар.Қыс мезгілінде өздерінің дене жылуын сақтай алмайтындықтан, суық басталысымен ұйқыға кетеді. Құбылғылардың иіс сезу және есту қабілеттері нашар дамығанымен, көру қабілеті өте жоғары. Сонымен қатар оның көздері бір-біріне тәуелсіз, әртүрлі бағытқа қарай алады. Яғни, ол бір мезгілде әрі өзіне келер қауіп-қатерден сақтанып, әрі жемтігін аңди алады. 

Құбылғылар Азия, Африка, Еуропа және Мадагаскарға жақын аралдарда кездеседі.

Дереккөздер
-----------

ЖАНУАРЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-446-5
**Құбакөл,** *Құбыкөл* – Ойыл алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Тайсойған құмының солтүстігінде, Атырау облысы Қызылқоға ауданы, Қоныстану ауылының солтүстік-батысында 10 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 14 м биіктікте жатыр. Аумағы 2,4 км2, ұзындығы 2,1 км, енді жері 1,4 км, жағалау бойының ұзындығы 11 км. Жағалауы жазық, көл суы жаз айында тартылады. Солтүстігінде Құрқұшақ, батысында Байтақ, Қаттыкөл көлдері, онтүстігінде Сырым қыстауы жатыр. Суы тұзды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚСТАН ТАБИҒАТЫ: «Қазақ энциклопедиясы» Алматы, 2011. 3-том ISBN 9965-893-64-0
**Жарып өту қысымы.** Сумен қаныққан қақпақ рөлін
атқаратын тау жынысытардағы ірі кеуектерге тиесілі капиллярлық күш пен сол
қақпақ өңіріне жынауыьи тау жынысытан келіп жеткен мұнай немесе газ
массаларының су тамшыларын кеуектерден ығыстырып шығару күшінің
арасындағы айырмамен өлшенетін қысым. Қақпақты Ж.Ө.Қ. неғұрлым жоғары
болған сайын оның мұнай мен газ жатынын қалқалау мүмкіндігі де солғұрлым
жоғары болады, яғни аталған кақпақ көмірсутек жатынынан туындайтын артынды
қысымның мейілінше мол мөлшеріне төтеп беруге қабілетті. Ж.Ө.Қ.-ның
мөлшерін іс-тәжрибеде анықтау мақсатында кеуектері сумен қаныққан цилиндр
пішінді тау жынысы үлгісі алынады да, ондағы су массасы қысымы бірте-бірте
артып отыратын газ массасымен ығыстырылады. Газдың суды ығыстырып
шығару, яғни газдың үлгіні (қақпақты) жарып өту сәті үлгінің қарсы жақ
беткейіңде газ көпіршікгерінің пайда болу сәтімен анықталады. Ж.Ө.Қ. төмеңдегі
формула көмегімен анықталады: *р = 6/(lg).(pt/M)1/2*; мұндағы: *р* — Ж.Ө.Қ. яғни
үлгінің қарсы жақ беткейінде газ көпіршіктерінің пайда болуы сәтіндегі қысым;
*б* — газ-су жапсарындағы беткейлік тартылыс мөлшері; *l* - үлгінің ұзындығы;
*g* — кеуек пішіндерінің коэффиценті *(g=1,4)*; *м* - судың түтқырлығьг, *t* -
кадағалау уақыты. Қақпақты Ж.Ө.Қ. кең аралықта өзгереді, ол 10 МПа мөлшеріне
жетуі, тіпті одан да жоғары болуы ықтимал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Қызылқоға аудандық** «Қызылқоға» газетінің тарихы өткен дәуірде жатыр. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие.
Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиевтен соң Теңдік Жауыров, Төлеубай Ысқақов, Ізни Нұрқасымов, Жолдығали Бақытов, Нұрлан Қабылов, Лес Жолдиевтер редакторлық қызметті жалғастырды. Олардың барлығы да аудан басылымын жоғары деңгейге көтерді деуге толық негіз бар. 

Бүгінгі «Қызылқоға» газеті дарынды қаламгерлерді қанаттандырып, қияға ұшырды. Мереке Құлкенов, Мақсот Ізімов, Шолпан Ұғыбаева, Төлеген Жаңабаев, Әнуарбек Қосанов, Серік Жанғалиев, Қайрош Қабдешов, Әбілхан Төлеуішов, Мақат Хайруллин, Серік Қаражановтар «Қызылқоға» газетінен түлеп ұшқан түлектер.
Нарықтың өтпелі кезеңінде газет жұмысы тоқтап қалды. Осы аралықта (1999ж-2002ж) жергілікті басылым «Таң» газеті Атырау облыстық «Полиграфия» өндірістік бірлестігінде, «Құрылысшы-А» ЖШС-нің демеушілігімен «Қызылқоға белестері» деген атпен жекеменшік үнпарақ болып «Ақ Жайық» ЖШС-нің баспаханасында басылып шықты. 

2002 жылдан бастап «Қызылқоға» газеті болып қайта шыға бастады. Төрт беттік болып шыққан газет 900 данамен «Ақ Жайық» ЖШС-нің баспаханасында басылды. 2003 жылы 1700 данамен басылып шыққан аудандық газет ақпан айынан бастап сегіз беттік болып шықты.

Қазіргі таңда «Атырау-Ақпарат» ЖШС-не қарасты аудандық газеттің материалдық-техникалық базасы жақсарып, басылым 16 бетпен ауданның барлық ауылдық округтеріне, өзге облыстар мен қалаларға таралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   «Қызылқоға» газетінің қысқаша тарихы
**Бомбер** – су өткізбейтін матадан тігілген, сыдырма ілгекті күрте. Жел өткізбеу мақсатында бел жағына резеңке тігілген. Классикалық үлгілер қара жасыл немесе көк, астары сарғыш түсті етіп тігілген. Бұл ұшақтан катапульталанған ұшқышты табу үшін таңдалған түстер еді. 

Бомбер күнделікті стиль киіміне кіріккен күннен бастап онын кез келген киіммен үйлесе кететіні айқын болды. Заманауи casual стиліндегі образды бомбер күртесі мен Garcia Jeans таныстырған джинсы шалбар мен толстовка түріндегі комплектін айтсақ болады. Сонымен қатар бұларға торлы жейде мен спорттық аяқ киім жақсы үйлесе кететіні сөзсіз.

Дереккөздер
-----------

Сән үлгі журналы. - Алматы 2013 ж. - 96 бет
*Басқа мағыналар үшін Қызылүй деген бетті қараңыз.*
**Қызылүй** - Сыпсыңағаш қолаты алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы Жайылма ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, теңіз деңгейінен 221 м биіктікте жатыр. Аумағы 6,1 км2, ұзындығы 4,8 км, енді жері 3,1 км, жағалау бойының ұзындығы 9,8 км.

Сипаты
------

Күрделі пішінді көл жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ өскен. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады. Алабы игерілген, шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сәуір айының ортасында ериді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құбылмалы форель** немесе **бахтах** – бұл балықтың Отаны – Солтүстік пен Орталық Америка. Форель албырттарға жатады. Бағалы қызғылт түсті еті үшін адамдар бұл балықты кең таратуға тырысты. Нәтижесінде бұл балық тоған балық шаруашылығының нысаны болды, дүние жүзінде көптеген елдерде жерсіндірілді. Ол Қазақстан Шелек өзені су қоймасында тіршілік етеді. Бұл – орташа пішінді (ұзындығы 0,5 метрдей, салмағы 6 кг), арқасы сұр түсті, бүйірінде жарқыраған теңбілдері мен қызыл (аталықтары уылдырық шашу кезінде) бүйір жолақтары бар балық. Өзінің «құбылмалы» деген атын кей түрлерінің ашық боялғандығынан алған. Қоректенуі алуан түрлі – бентос, ұсақ балықтар, жәндіктер және тағы басқалар. Форельге жақын балық – албырт. Қазақстанда 2 түрше – Каспий және Арал албырттары тіршілік етеді, олар Қазақстан Қызыл кітабына енгізілген.

Тағы қараңыз
------------

1. Балық
2. Қызыл кітап
**Жарылқасын Сырманұлы**, Аяған (1857, Қызылорда облысы Жалағаш ауданы, Еңбек ауылы — өлген жылы белгісіз, Қызылорда облысы Жалағаш ауданы, Еңбек ауылы) — ақын. 

  

Оны Сыр бойының көптеген ақындары, оның ішінде Шораяқтың Омары да ұстаз тұтқан. Жарылқасынның Айқын қызбен айтысы Қазан қаласында үш рет басылған (1908, 1911, 1913). Кейін "Айтыс" жинағының (1965, 1988) басылымдарына енген. Жарылқасынның осы айтыстан басқа "Тау еліндегі туыстарға", "Көрпелі мен Көмекке", "Бекәліге", "Аламесектегі тамалар", т.б. өлеңдері бар. 

Аяған — Жарылқасынның лақап аты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**"Құбылу"** (нем. Die Verwandlung) — әйгілі жазушы Франц Кафканың 1912 жылы жазылған новелласы. Жазушы есебінде аталған шығармамен қоса "Үкім" мен "Түзету колониясында" новеллалары негізінде "Сазай" атты жинақ жарық көруі тиіс болғанымен, баспаханамен жүргізілген келіссөз сәтсіз аяқталған соң жарияланбай қалады. Қаламгердің атақты, «шағын» шығармасы фантастикалық оқиғаларды өзіндік өрнегімен "хаттамалық" пішінде баяндайтын ерекше шедевр болып табылады. Шығарма бірнеше рет экранға шыққан.

Сюжеті
------

Әңгіменің басты кейіпкері, қарапайым коммивояжер Грегор таңертең ұйқыдан оянғанда өзінің қорқынышты, үлкен жәндікке айналып кеткенін байқайды. Кафка қаламына тән метаморфозалар, оқиғалар мәні бірден ашыла қоймайды. Оқырман, сондай-ақ әңгіменің кейіпкерлері, айғақ үшін қойылған — құбылуды тамашалайды. Кейіпкер өз ақылын жоғалтпаған әрі айналасындағы болып жатқан жайларды да ұғына алады. Басында отбасы мүшелері - анасы, әкесі және әпкесі қанша өтініп, "есікті аш" деп жалынғандарымен, ебедейсіз денесіне дағдыланбағандықтан не кереуеттен тұра алмайды, не есікті аша алмайды. Ұлының жантүршігерлік құбылуын көрген отбасының зәре-құты қалмайды: әкесі оны бөлмеге тықсырып тастап, сыртқа шығармайды, тек тамақтандыруға әпкесі ғана келіп тұрады.
Грегор көп уақытын бөлмеде рухани әрі тәни (әкесі ұрып-соғып, ол денесін есікке жарақаттап алады) ауыр азапта өткізеді. Бұрындары отбасының негізгі асыраушысы өзі болып, енді туыстары керек етпеуге айналғанда, басты кейіпкер бұған да өзін кінәлі сезінеді. Алғашында әпкесі бауырына аяушылық пен түсіністік танытқанымен, күн көру қамы қиындап, үйге амалсыздан бейбастақ әрі мазасыз пәтер жалдаушыларды тұрғызуға мәжбүр болғанда жиіркенішті жәндікке деген өзінің соңғы аяушылық сезімін жоғалтады. Көп ұзамай жұлыншағына шірік алма кептеліп қалған Грегор көз жұмады. Шығарма Грегорды оңай ұмытқан отбасының мәз-мейрам, көңілді серуенімен аяқталады.

Талдау
------

Автор өтіп жатқан оқиғаларға өз қатынасын немесе көзқарасын білдірмейді, керiсiнше болған жайларды ғана суреттейдi. Бұл өзінің тумысынан мағынасы жоқ "бос таңба", бірақ Кафка туындыларының басым көпшілігіне тән. Әңгімеде жалғыз, тастанды қалған, өзін жалған тұлғалар мен мағынасыз тағдырлар алдында кінәлі сезінген жанның трагедиясы жасырынған. Келісімсіз, түсініксіз және орасан зор қақтығыстарға ұшыраған "кішкентай" адамның драмасы "Құлып" пен "Процессте" де соншалықты әсерлі сипатталған. Реалисттік мол ұсақ детальдарды гротескіге айналдыра отырып, Кафка қиял-ғажайып суреттерді толықтыра түсуге шебер пайдаланады.

Экранизациялануы
----------------

**"Құбылу"** әңгімесінің идеялық желісімен бірнеше рет кино түсірілді:
* ["Таңғаларлықтай кішірейген адам" (1950 ж)
* "Құбылу" (Валерия Фокина, 2002, басты рөлде - Евгений Миронов )
* "Самса мырзаның құбылуы" («The Metamorphosis of Mr. Samsa» Кэролин Лиф, 1977)
* "Құбылу" (2008)» («Chrysalis»Тони Баез Милан, 2008)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мәтін  (нем.)
* Аударма С. Апта
**Жарыс қазан**– екіқабат әйелдің қиналмай босануы үшін жасалатын ырым.

Ол үшін әдейі сақтап жүрген сүр етті асады. Осы ет піскенше әйел де жарыса тез босанады деген сенім қалыптасқан.[1]

Ай-күні жеткен жүкті әйел қатты толғатып, толғақ жилей бастағанда, сол ауылдағы пысық әйел отқа, ошаққа жарыс қазан асады да, қуырдақ қуыра бастайды. Жарыс қазан асудағы себеп қазанмен бірге толғақ жилейді, тамақтан бұрын бала туылады деп ырымдағаны. Егер әйел босана алмай одан ары қиналса, жарыс қазан асып отырған әйел қолына қара пышақты алып «қара қазан бұрын пісі мі, қара қатын бұрын туа ма?» деп, қолындағы пышақты қазанға жанып-жанып зіркілдейді. Қазақ мұны «жарыс қазан» деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жарын**, париетерая (Parіetarіa) – қалақайлар тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

Қазақстанда таулы аймақтардың тасты, тастақты, жартасты жерлерінде, көлеңкелі, ылғалды жерлерде, сай-сала жағалауларында өсетін 4 түрі (сырдария жарыны, ұсақгүлді жарын, серб жарыны, иудей жарыны) бар. Олардың биіктігі 5 – 50 см, сабақтары түзу кейде бұтақты. Жапырақтары қандауыр немесе жұмыртқа тәрізді. Гүлдері әр түрлі: дара немесе аралас жынысты гүлшоғырлары жапырақ қолтығынан шоқтанып шығады; қос жынысты гүлдерінің гүлсерігі төрт бөлікті, түбі біріккен. Аталығы 4, үрме тозаңды, аналық гүлінің гүлсерігі түтікті, жоғарғы жағы төрт тісті. Сәуірден тамыз айларына дейін гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – домалақ жаңғақша. Сырдария жарыны Қаратаудың эндемі болып саналады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Координаттар: 25°00′ о. е. 147°00′ ш. б.﻿ / ﻿25.000° о. е. 147.000° ш. б.﻿ / -25.000; 147.000 (G) (O) (Я)

Үлгі:Geobox image

**Үлкен Суайрық жотасы** (*Great Dіvіdіng Range*), Шығыс Австралия таулары — Австралияның шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауымен 4000 км-ге созылып жатқан тау жүйесі. 

Аустралия шығыс жер бедерінде Үлкен Суайрық жотасы басым
Кейбір керемет Аустралия сарқырамалары осында:Дангар сарқырамасы.
Орташа биіктігі 1000 — 1500 м, ең биік жері 2230 м (Косцюшко тауы). Денудацияланған палеозой қатпарлығы орнында неоген-антропогенде пайда болған. Тау негізінен әктас, гранит, гнейс, жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Мұнай, газ, тас көмір, қоңыр көмір, қалайы, полиметалл, алтын, мыс, т.б. кен орындары бар. Шығыс беткейі тік жарлы, күшті тілімденген, батыс беткейі жатық, ылдилап төбелі тау алдына ұласады. Солт. бөлігі салыстырмалы түрде биік емес, ені 650 км-ге барады. Жағалық жоталар (биікт. 1000 м) мен жанартаулық үстірттер батысынан кең, ұзынша келген қазаншұңқырлармен бөлінген; оңтүстік бөлігі биік таулы. Нью-Ингленд, Хейстингс, Ливерпуль, Көгілдір таулар және Австралиялық Альпі жоталарына бөлінген. Беткейлерінен көптеген өзендер (ірілері — Муррей және Дарлинг) бастау алады. Ылғалды шығыс беткейін күзде жапырағын түсіретін, мәңгі жасыл және эвкалипті тропиктік ормандар жапқан. Құрғақ батыс беткейінде сирек орман, саванна және ксерофитті бұталар дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Рояль

**Фортепиано** (итал. *fortepіano*, *forte* — қатты және *pіano* — ақырын) — ішекті соқпалы-клавишті рояль мен пианино музыкалық аспабының жалпы атауы. Фортепианоның алғашқы үлгісін Италияда Б.Кристофори 1709 — 11 ж. жасап шығарды. Фортепианоның екі түрі (рояль мен пианино) бар. Осы заманғы клавишті механикасы бар рояльды 19 ғасырдың басында С.Эрар (Парижде) ойлап тапқан. Фортепианоның екі педалі болады, ол дыбысты қатты немесе жайлап шығару үшін қолданылады; дыбыс көлемі 7 октава. Фортепианоның дыбыс шығаратын соқпалы балғашықтары мен ішектері сырт кескіні құстың қанатындай типылданған сандық ішіне орналастырылады. Фортепианоның ұзындығы 150-ден 270 см-ге дейін, ал ені 150 см болады. Фортепианода ойнау үшін арнайы көптеген музыкалық шығармалар (мысалы, Л. ван Бетховен, "Апассионата" сонатасы; Ф.Шуберт, "Фантазия"; Р.Шуман, "Симфониялық этюдтер"; Ф.Лист, "Кезбешілік жылдары", т.б.) жазылды. Музыкалық орындаушылық өнерде үздік пианиношылар есімі белгілі. Олардың қатарында: Лист (Венгрия), Э.Г. Гилельс, А.Б. Гольденвейзер, К.Н. Игумно, Л.Н. Оборин, С.Т. Рихтер, В.Д. Ашкенази (Ресей), Ж.Әубәкірова, Г.Қадырбекова (Қазақстан), т.б. бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы|«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Жызақ облысы** (уәлаяты, өзб. *Jizzax viloyati*) — Өзбекстанның орталығындағы облысы. Әкімшілік орталығы — Жызақ қаласы.

Жызақ облысы оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында Тәжікстанмен, батысында Самарқан облысымен, солтүстік-шығысында Науаи облысымен, солтүстігінде Қазақстанмен және шығысында Сырдария облысымен шектеседі. 21,210 км² ауданы бар Жызақ облысы ауданы бойынша Өзбекстанның 5-ші облысы болып келеді. Халық саны 1,443,408 адамға тең (2022). Қазіргі Жызақ облысының жері бұрын Сырдария облысының құрамында болған, 1973 жылы ол облыс деңгейіне көтерілді.

Географиясы
-----------

Климаты әдетте континенттік болып келеді, қысы жылы, жазы ыстық, құрғақ.

Түркістан жотасының батыс беткейінде орналасқан және өзінің ерекше фаунасы мен флорасымен танымал Заамин ұлттық саябағы облыс шегінде орналасқан.

Жызақ облысының флора-фаунасы бай; көктемде және жазда альпі шалғындары көптеген түстерге ие: ашық-қызыл қызғалдақтар мен қар-ақ акациялар. Күзде төбелер жаңғақ ағаштарының алтын түсті күмбездерімен, қайың бағаналарымен, биік шынарлармен, жасыл тоғайлармен безендіріледі.

Ерте көктемде Арнасой ойпаты су басқан кезде мұнда үйректер, жабайы қаздар, көкқұтандар, сұр құтандар кездеседі. Бұл аумақ қызғылт түсті жұлдызқұрттар, жылтырақтар мен құмқұстардың ұя салатын орны болып келеді.

Экономикасы
-----------

Жызақ облысының экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген. Табиғи ресурстарға қорғасын, мырыш, темір және әктас жатады.

Өңірде 2500 км-ден астам төселген жолдары бар дамыған көлік инфрақұрылымы бар.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Жызақ облысының әкімшілік бөлінісі
Жызақ облысы 12 ауданнан және 1 облыстық маңызы бар қаладан (Жызақ) құрылған.

| № | Ауданы | Аудан орталығы |
| --- | --- | --- |
| 1 | Арнасай ауданы | Ғолиблар |
| 2 | Бахмал ауданы | Усмат |
| 3 | Дустлик ауданы | Дустлик |
| 4 | Фариш ауданы | Яңиқишлоқ |
| 5 | Ғалларал ауданы | Ғалларал |
| 6 | Шараф Рашидов ауданы | Учтепа |
| 7 | Мирзачөл ауданы | Гагарин |
| 8 | Пахтакар ауданы | Пахтакар |
| 9 | Яңиабад ауданы | Баландчақир |
| 10 | Заамин ауданы | Заамин |
| 11 | Зафарабад ауданы | Зафарабад |
| 12 | Зарбдар ауданы | Зарбдар |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Джизакская область — Список районов tochka-na-karte.ru.
Corvus ruficollis
*Corvus ruficollis* 
**Шөл Құзғын**( Corvus ruficollis) - дене мөлшері құзғыннан кішірек (700-800 г), басы, төсі және ішінара жонының қауырсындануы шоколад түстес қоңыр реңкті құс. Шөл құзғын дене мөлшері бойынша қара қарғаға жақын, дегенмен шоколад түстес қоңыр реңкті және құзғынға тән белгілер - құйрығының сына тәрізді аяқталуы және тұмсық астында "сақалының" болуымен қара қарғадан ерекшелінеді. Шөл құзғынның дауысы құзғынның дөрекі "круы" мен қара қарға мен ала қарғаның қарқылы аралығына сай келеді. Қазастанның бүкіл шөл зонасында, Торғайдың сағасына дейін орын тебеді. Негізінде сексеуіл және тораңғы ағаштары бар құмдауыт алапта ұялайды. Алайда біз Бетпақдаланың мүлде ормансыз және жазықтағы орталық үлескілерден шөл құзғынының ұясын көруге тура келді. Шөл құзғын ол жерде электр берілетін бағаналар немесе триангуляциялық белгілерге (геодезиялық құрылыс) ұясын орналастырады. Салындыдағы 5-6 шұбар жұмыртқаларды негізінде аналығы үш аптаға жуық басады. Ал балапандарды ата-енелері ұяда бір айдан астам уақыт қоректендіріп, ұядан ұшқан соң тағы ұзақ жемдейді. Олардың ұясынан жас дала тасбақасының сауытын тауып алуға болады. Шөл құзғындар балапандарын дала тасбақасымен де қоректендіреді.

Дереккөздер
===========

Құстар. А.Ф.Ковшарь, В.А. Ковшарь
**Фортификация** (лат. fortificatio бекініс) — құн ілгері және соғыс барысында қарулы күштердің жауынгерлік қабілетін көтеру, әскери кимылдардың тиімділігін арттыру, әскерді, басқару орындарын, халықты және шаруашылық объектілерін қарсылас шабуылынан қорғау үшін жергілікті жерде бекіндірудің (Фортификациялық жабдықтаудың) теориясы мен практикасын қамтитын әскери-инженерлік өнер саласы. Оған оперативтік стратегиялық немесе тактикалық жоспар бойынша салынған фортификациялық құрылыстар жатады. Фортификация әскери (далалық) және ұзақ уақытқа арналған болып бөлінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ , 2001 жыл
**Форт Кейкдёйн** — Ден-Хелдер (Нидерланд) қаласындағы ескі әскери құрылыс, қазір мұражай.

Форт 1811 жылы Ден-Хелдер портында, әскери құрылыс салғысы келген Наполеон Бонапарт бұйрығы бойынша салынған. Фронт аумағы шамамен 700 адам сыйымдылығымен жасалған. 1822 жылы осы жерде маяк салынып, 1877 жылы ол маяк сындырылуға ұшырады. Оның орнына ұзақ уақытқа дейін ең биік маяк болып келген Нидерлан Ланге-Яп атты маяк тұрғызылды.

Қазіргі кеде форт мұражай ретінде тұр. Мұның ішінде тарихи қару жарақтың коллекциясы бар. Бір қызық сәт, бұл - осы мұражай астындағы туннельдер жүйесі. Сонымен 1996 жылы 15 метр ұзындығымен жер асты аквариум салынған.

Дереккөздер
-----------
**Шөл қунақ** (лат. *Rhodospiza obsoleta*) - шағын денелі қунақ, Қунақ тұқымдасының Шөл қунақтар туысы атты монотипті туысының жалғыз биологиялық түрі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Қара қанатында кішкентай қызғылт дағы бар, ашық реңді (құла-құм түстес реңкті), салмағы 22-28 г. Ересек құстың тұмсығы - жуан, қысқа, қара реңді, осы белгісі бойынша шөл суықторғайдан шапшаң ажыратуға болады, алайда жас қунақтардың тұмсығы ақшыл болып келеді. Ұшып жүріп "трррю, трррю- ррю, трррю" деп құбылтып, әдемі үн шығарады, ол әуені - назды, әуенді сайрау.Өсімдік үлпегін астына төсеген әдемі тостағанша тәрізді ұясын ағаштар мен бұталардың басына орнатады. Бір жазда екі ұя балапан өргізеді. Салындыдағы 4-6 сирек секпілді көгілдір ақ жұмыртқаларды аналығы 13-15 күн басады, ал аталығы өсімдіктің аршылған тұқымын аналыққа тасып, қоректендіреді. Кейін ата-енесі балапандарға осындай қорек тасиды. Балапандар 12-13 күнде ұяны тастайды. Осы уақыттан бастап аталығы балапандарды өз қамқорлығына алады, ал аналық екінші ұяға жүмыртқа басуға кіріседі. Екінші ұядағы балапандар тамызда ұяны тастайды. Осы уақыттан бастап шөл қунақтар топтарымен қыстауға қарай жылыстайды.

Таралуы
-------

Азияның ішкі аудандарындағы шөлдерде таралған. Қазақстанда шөлді зонаның үлкен бөлігінде - Арал теңізінен Алакөл қазаншұңқырына дейін бұталары бар жерлерде орын тепкен. Тәңіртаудың солтүстік тау етектерін бойлай орналасқан елді мекеннен, соның ішінде ірі қалалар - Шымкент, Тараз, Алматыдан да кездестіруге болады. Оңтүстікке таман, Алдыңғы Азия елдерінде қыстайды. Төтенше жағдайларда Қазақстанның қиыр оңтүстігінен де қыста кездестіруге бола¬ды. Көктемде - наурыз және сәуірде, күзде тамыздан қараша айы бойы ұшып өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Rhodopechys obsoletus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Шөладыр** – Шу-Іле тауларының солттүстік-батыс тізбегін құрайтын аласа шоқылы, адырлы өңір.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1000 м, салыстырмалы биіктігі 300 – 400 м-ге жетеді. Шөладыр массиві ендік бағытқа сәйкес 30 – 40 км-ге созылып жатыр. Негізінен девонның граниттерінен түзілген. Беткейлері денудацияға ұшыраған, аңғарлары, сай-жыралармен тілімденген. Оның табанын құрғақ қиыршық тасты үгінділер толтырған. Жусан өседі. Мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Фортран** (ағылш. *Fortran*; *Formula* және *Translatіon* сөздерінің алдыңғы буындарынан құрылған) — инженерлік және ғылыми есептерді шығаруға арналған жоғары деңгейдегі бағдарламалау тілі. Оны 1956 ж. АҚШ-тың ҚВМ фирмасы жасап шығарған. Кең таралған нұсқалары: Фортран-ҚV, Фортран-77, Фортран-90. Компьютерлердің барлық типтерінде жұмыс істей алатын әмбебап бағдарламалау тілі. Оның өз алфавиті — символдар жиыны бар, солар арқылы қарапайым сөйлемдер құрып, кез келген есептеу жұмыстарын орындай алады. Соңғы нұсқалары параллель архитектуралары компьютерлерде де қолданылып келеді.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
*Басқа мағыналар үшін Шөмішкөл деген бетті қараңыз.*
**Шөмішгөл**, *Шөмішкөл* – Қызылорда облысы Арал ауданы жеріндегі Ақшатау көлінен оңтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Пішіні сақина тәріздес, аумағы 4,2 км2, ұзындығы 2,8 км, ең терең жері 10 м. Көл құм төбелер ортасында жатыр.

Жағалау сипаты
--------------

Шығыс жағалауы ашық, жайдақ. Көлдің батыс жағалауының қамысы сирек, жағалаудан ортасына қарай (25 – 35 м жерде) қалың қамыс, қоға, шылау өскен. Суы мөлдір. Көл табаны майда балдыр өскен сұр түсті құмды лай тұнба. Суы ашқылтым. Балық тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Жызақ** (өзб. *Jizzax, Жиззах*) — Өзбекстанның Жизақ облысындағы қала. Сондай-ақ Жизақ қаласы Жизақ облысының әкімшілік орталығы болып табылады. 

Халық саны — 1,8 млн адам.

Географиясы
-----------

Жизақ қаласы Санзар өзенінің бойында, Нурота тауының солтүстік бөктерінде Ташкенттің оңтүстік-батысынан 180 км қашықтықта, Самарқанның солтүстік-шығысынан 90 км қашықтықта орналасқан.

Тарихы
------

Қала 10-ғасырлардан бастап танымал бола бастады. Қала Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан көптеген зерттеушілер қала атауын осы жолмен жүріп өтетін саудагерлер берген деген жорамал айтады. 

Осы маңда әктасты кен орындары өте көп болған. Сондықтан қала атауы да осы дәйекпен байланыстырылады.Согдий тілінен аударғанда «Jizz» —көпіршікті, ал «ок» — ақ деп аударылады. Яғни Жизақ атауы осы екі түбірдің бірігуі нәтижесінде туындауы мүмкін.

Халқы
-----

Қалада өзбектер, қазақтар, орыстар, тәжіктер және т.б. ұлт өкілдері тұрады.

Дереккөздер
-----------
**Дэн Хилл** (ағылш. *Dan Hill, Daniel Grafton Hill IV*, дүниеге 3 маусым 1954, Торонто) — канадалық поп-орындаушы және әндердің авторы.

Өмірбаяны
---------

Дэн Хилл 1954 жылы 3 маусымда Торонто қаласында дүниеге келген.

Дэн гитарада ойнау мен әндерді шығаруды жеткіншек жасынан бастаған. 1975 жылы ол «You Make Me Want to Be» хиты кіретін өзінің алғашқы "Дэн Хилл" атты альбомін шығарды.

1977 жылы Дэн «The U.S. Billboard Hot 100» чартының 3-ші жолына дейін жеткен және әншінің басты хиты атанған  «Sometimes When We Touch» атты балладасын жазған. Осы жылы Дэн Хилл «Longer Fuse» атты альбомына ән сөздері мен музыкасын жазған. 

Сонымен қатар, 1982 жылы  «Рэмбо: Первая кровь» атты фильмге арнап жазылған «It’s a Long Road» әні де хит атанған.

1987 жылы Дэн «Billboard Hot 100» чартының 6 жолына Вонда Шепардпен бірге дуэт ретінде жазған «Can’t We Try» атты әнімен қайта оралған. Сондай-ақ, «Top 40-қа»  кірген  «Never Thought (That I Could Love)» атты сингл да оған табыс әкелген. Содан кейін Дэн Хиллдың әндері «U.S. Billboard Hot 100-ке» кірген емес.

Альбомдар
---------

* 1975 — Dan Hill
* 1976 — Hold On
* 1977 — Longer Fuse
* 1978 — Frozen in the Night
* 1980 — If Dreams Had Wings
* 1981 — Partial Surrender
* 1983 — Love in the Shadows
* 1987 — Dan Hill
* 1989 — Real Love
* 1991 — Dance of Love
* 1994 — Let Me Show You (Greatest Hits and More)
* 1996 — I ' m Doing Fine
* 1999 — Love of My Life (The Best of Dan Hill)
* 2010 — Intimate

Жеке өмірі
----------

Оның әйелі Беверли Чапен-Хилл (Beverly Chapin-Hill), заңгер, онымен бірге әнші жазған "Can't We Try" "(This Can Be) Real Love" әннің жазған. 

2008 жылы Хилл ұлы әкелген достарын көргенде сезген қорқыны туралы "Әрбір ата-ананың көрген сұмдығы" атты мақаласын жазған. Мақала 2008 жылы 14-ші ақпанда «Maclean’s» атты журналында басылып шығарылған.

2009 жылдың басында Дэн "Мен өз әкемнің ұлымын" атты мемуарын жариялады.
**Қорғанбек Аманжолов** (8.11.[[1953 жыл[[ы, Көкшетау облысы, Зеренді ауданы, Көктерек ауылы) — журналист, БАҚ ісін ұйымдастырушы. .

Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1975). Еңбек жолын 1974 жылы Зеренді ауданы "Коммунизм таңы" газетінде тілші болып бастаған. 1977-89 жылдары облысы "Көкшетау правдасы" газетінде меншікті тілші, мәдениет әдебиет, жауапты хатшы, 1989 жылы Қазақстан Жазушылар одағының "Жұлдыз" журналында көсемсөз бөлімінің меңгерушісі, 1990 жылы республикалық "Дала дидары" ("Ауыл") газеті бас редакторының орынбасары, 1993-94 жылдары "Жұлдыз" журналында бөлім меңгерушісі, "Дәуір-Время" газетінде жауапты хатшы, республикалық "Сұхбат" газетінде, "Қаржы-Қаражат" журналында бөлім меңгерушісі, Талғар ауданы әкімінің аппаратында бас маман, "Хабар" Агенттігінде дубляж редакторы болып қызмет атқарған. Қазір республикалық "Егемен Қазақстан" газеті Алматы бөлімшесінің жетекшісі. 

"Жалын" баспасының шыққан "Тың тынысы" (1976), "Қарлығаш" (1986) ұжымдық жинақтарына топтама өлеңдері енген. 2001 жылы А.Смыковтың "Бақыттың жолы бұралаң" атты ғұмырбаяндық хикаятын аударған. 2002 жылы "Зеренді карағайлары" атты жыр жинағы және "Ғибраты мол ғұмыр" атты сериямен "Мақтай Сағдиев" деген хикаят-эссе кітабы жарық көрген. "Ғибрат пен Зұлмат" (2004), "Біржан бұрмалары" (2006), "Бірәлі дастан" (2007), "Сабат" (2008) проза және өлең кітаптары бар. Көркем аударма саласында жемісті еңбектеніп келеді. 

О.Жанайдаровтың "Ежелгі Қазақстан мифтері", "Ежелгі Қазақстан аңыздары", "Ежелгі Қазақстан әфсаналары" атты тарихи-танымдық кітаптарын, Герман Меллвилдің "Моби Дик немесе Ақ Кит" романын тәржімалаған. "Қанай-Абылай" атты тарихи дастан жазып жариялады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Қорықтық құю**.Қазақтың көнеден келе жатқан емдік ғұрыпы. Бесікте жатқан сәбилер шошып оянғанда көз қарақты кісілер Баланы ұшықтап, дұға оқиды және қорғасынды ертіп , бесіктің бас жағына ұстап, ыдыстағы майға құятын болған, сол құйылған қорғасыннан шыққан бейнеге қарап неден қорыққанын болжайды және оны бесіктің басына іліп қояды. бұл енді қорықпасын деген ырымы болса керек. сонымен бірге басқада ауырған адамның төбесінің үстіне (басына тигізбей) май құйылған табаны әкеліп, екінші бір ыдыста қорытылған сұйық (ыстық) қорғасынды оның үстіне құйып кеп жібереді. Сонда «шар» етіп кішкене қорға-сын сұйығы бір бейне қал-пына түседі. Емші соған қарап ауруға «Сіз иттен немесе адамнан, жыланнан қорыққансыз» дегендей болжам айтып, ауруды жазылатынына сендіреді. бұл бір жағынан қорқып ауырған адамдар үшін психологиялық ем болса керек.

Дереккөздер
-----------

Ел аузынан
**Шарль Франсуа Гуно** (фр. ; 17 маусым 1818 — 18 қазан 1893)  — француз композиторы, органшы, дирижер.

Өмірбаяны
---------

Франция институтының мүшесі(1866), 1836-1838 жылы Париж концерваториясында оқыды. 1845-1852 жылы Парижде шіркеу органшысы болған. Гуно [[1852м-1860 жылы «Орфеон» хор қоғамын басқарды. 1870-1875 жылы Лондонда тұрып, сонда *«Гун хоры»* ғамы( қазір Король хор қоғамы) ұйымдастырды. Гуно – француз лирикалық операсының негізін салушы. Оның «Фауст» операсы – лирикалық операсының тамаша үлгісі. Бұл шығарма – қарапайым адамдардың реалистік бағытта шынайы аша білген туынды. Операның музыкалық тілі мелодиалық әуенділігімен ерекшеленеді. Гуно 14 опера «Фауст» (1859), «Миретль» (1864), «Ромео мен Джульетта» (1865) т.б. драмалық спектакльдерге музыкалар, ораиорлиялар, аспаптық пьеасалар, романс т.б. шығармалар жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 7 том
**Бақылаушы жауынгер** — мотоатқыш бөлімшесінде қарсыласқа бақылау жасау міндеті болып табылатын ұрыс жауынгері. Міндеттерді белгілеу кезінде бақылаушыға бағдармен жергілікті заттардың шартты атаулары; қарсылас орналасқан немесе оның пайда болуы мүмкін жері оның не істейтіндігі, өз әскері мен алдыңғы бөлімшелері орналасқан жері бақылау орны және оны қалай жабдықтау керектігін, бақылау секторы қай уақытта нені білу немесе анықтауы, не нәрсеге назар аударуы, бақылау нәтижелерін қалай баяндау керектігін түсіндіріледі. Бөлімше командирінен тапсырма алған соң бақылаушы бақылау орнын бүркемелейді және жабдықтайды. Бақылаудың көрсетілген секторындағы жергілікті жерді және заттарды зерттейді, бағдар мен жергілікті заттарға дейінгі қашықтықты өлшейді және жергілікті жердің сызбасын құрастырады.Қарсыласты байқаған сәтте бақылаушы оның жергілікті жердегі орнын анықтайды да, бөліме командиріне баяндайды. Осыдан кейін ол нысананы сызбаға шартты белгімен түсіреді де, бақылау журналына жазады. Бақылаушы әдетте бақылау дауыстап баяндау үшін командирге жақын орнадасады. Оның қолында бақылау аспаптары, жергілікті жер картасы немесе сызбасы, бақылау журналы, құлабыз және сағат болуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алғашқы әскери дайындық, Алматы"Мектеп" баспасы, 2006
**Шарль Сорель, сьёр де Сувиньи** (фр. , sieur de Souvigny, 1599 немесе 1602 жыл , Париж – 7 наурыз 1674 жыл, сонда) – француз жазушысы, тарихшы және сатирик. 

```
Оның «Фансионның күлкіге толы өмірі» (La vraye histoire comique de Francion) атты шығармасы жазушыға мол табыс алып келеді. Шығарма 1623 жылы басылып шығады. Орысша аудармасы 1965 жылы шығады. 1622 жылы «Анжелидің сарайы» (Le Palais d’Angélie’) аты галант стилінде жазылған шығармасы жарық көреді. 1627-1628 жылдары «Делқұлы бақташы» (Le berger extravagant) атты романын жазады. Ал 1629 жылы «Француз монархиясының тарихы» атты еңбегін жарыққа шығарады. 
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Үлеспұл** — 

1) азаматтық құқықта — кооперативтің әрбір мүшесінің осы кооперативтің мүлкіне қатысуы мөлшерін көрсететін кооператив мүлкінің (бөлінбейтін қорлардан басқа) бір бөлігі. Үлеспұл кооператив мүшесінің үлеспұлдық жарнасынан және кооператив қызметінің барысында жасалған немесе сатып алынған мүліктің тиісті бөлігінен құралады;

2) жеке немесе заңды тұлғаға тиесілі және олардың үлеспұлшылардың жалпы жиналысына қатысуына, салымпайда (дивиденд) алуына және компания таратылған кезде оның мүлкінің бір бөлігін алуына құқық беретін ақшалай жарна сомасы немесе компания капиталындағы үлесі. Үлеспұл белгіленген құжатта — үлеспұлдық куәлікте ресімделеді, оған салымпайда алуға арналған купондар тіркеледі. Үлеспұлдық жарна кооператив компаниясының үлеспұлдық қорын құрайды.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Көрме сарайы (1867 жыл)
**Дүниежүзілік көрме (1867)** (фр. ) — 1867–1867 жылы 1 сәуір мен 3 қараша аралығында Париж қаласында екінші рет болып жатқан Дүниежүзілік көрме. 

Көрмені 11 сәуір күні император ІІІ Наполеон-нің өзі ашты. Көрмеге 10 миллионға жуық адам қатысты. Қатысқан адамдардың ішінде атақты адамдар да болды. Мәселен Португалия патшайымы Мария Пиа Савойская, Швеция ханзадасы Оскар, Бельгия королі II Леопольд және оның әйелі Мария-Генриетта, орыс патшасы II Александр, түрік сұлтаны Абдулазиз, жапон ханзадасы Токугава Акитаке, Отто фон Бисмарктер көрмені тамашалаған. Көрме Марс алаңында (фр. ) болды. Көрменің жалпы ауданы 50 га.

Көрме ерекшелігі
----------------

Көрменің ерекшелігі оның павильонында болды. Әлемде бірінші рет павильондарды қосқан көрме пайда болды. Бұл көрмеге қатысқан адамдар тирольдің ауылын, орыстың лашығын, Египеттің керуен-сарайын, Батыс мұнарасын, түріктің моншасын, қытайдың театрын, америкалықтардың кранчосын, ағылшындардың коттеджін, голландық ферманы, жапондық дүңгіршектерді және Римнің жаңартылған катакомбтарын көрді.

Ал, Париж қаласы бұл жолғы көрмесінде өзінің көптеген техникалық құралдар, электр шамы, су асты кабель және т.б. құралдарымен таң қалдырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Экспо-1867(қолжетпейтін сілтеме)

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Дүниежүзілік көрме (1867)**

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Толық мәлімет(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Дүниежүзілік көрмелер |
| --- |
|  |
| 

1851 (Лондон) · 1855 (Париж) · 1862 (Лондон) ·1867 (Париж) · 1873 (Вена) · 1876 (Филадельфия) · 1878 (Париж) · 1886 (Мельбурн) · 1888 (Барселона) · 1889 (Париж) · 1893 (Чикаго) · 1897 (Брюссель) · 1900 (Париж) · 1904 (Сент-Луис) · 1905 (Льеж) · 1906 (Милан) · 1909 (Сиэтл) · 1910 (Брюссель) · 1913 (Гент) · 1915 (Сан-Франциско) · 1925 (Париж) · 1929 (Барселона) · 1933 (Чикаго) ·1935 (Брюссель) · 1937 (Париж) · 1939 (Нью-Йорк) · 1958 (Брюссель) · 1962 (Сиэтл) · 1964 (Нью-Йорк) · 1967 (Монреаль) · 1968 (Сан-Антонио) · 1970 (Осака) · 1974 (Спокан) · 1975 (Окинава) · 1982 (Ноксвиль) · 1984 (Жаңа Орлеан) · 1985 (Цукуба) · 1986 (Ванкувер) · 1988 (Брисбен) · 1992 (Севилья) · 1992 (Генуя) · 1993 (Тэджон) · 1998 (Лиссабон) · 2000 (Ганновер) · 2005 (Нагакуте) · 2008 (Сарагоса) · 2010 (Шанхай) · 2012 (Йосу) · 2015 (Милан) · *2017 (Астана)*  · *2020 (Дубай)*
 |

 |
### Пайдаланылуы

Бақылаудың резистивтік әдісі – электр тізбегіндегі резистивтік датчиктің омдық кедергісін өзгерту арқылы электрлік емес шамаларды (қозғалыс, деформация , күш, температура т.б.) хабарлау, реттеу, өлшеу әдісі. Бақылаудың резистивтік әдісінің қарапайым схемасына датчик (R\_x ) пен қызметші прибор (А) тізбектеп немесе потенциометрше қосады. Өлшеу дәлдігін арттыру үшін соңғы схемаға қосымша ток стабилизаторы (В) – барратер жалғанады. U\_c кернеуінің тербеліс әсерін жою үшін логометр түріндегі қызметші прибор пайдаланады. Теңестірілген көпір схемасы да U\_c кернеуінің өзгеру әсерін жоя алады. Аппаратура схемасын оңайлату және өлшеу процесін шапшаңдату мақсатында теңестірілмеген көпір схемасы жиі пайдаланылады. Бұл жағдайда қызметші приборды көпір схемасының диагоналы бойымен қосады. Бақылаудың резисивтік әдісін жүзеге асыру үшін бірқатар қондырғыларда кернеу тұрақтандырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 112-бет
**Үлеспұлдық Қор** — 

1) азаматтық құқықта — өндірістік кооперативтің немесе тұтынушылар кооперативінің осы кооперативке мүшелердің үлеспұлдық жарналарынан құралатын қаржылық қоры. Ол кооператив несиегерлерінің мүдделеріне кепілдік беретін кооператив мүлкінің ең төм. мөлшерін айқындайды. Үлеспұлдық қор мөлшері — кооператив мүшелерінің ақшалай үлеспұлдарының сомасына байланысты. Үлеспұлдық қордың құралуы, оның мөлшерінің көбею және азаю тәртібі, осы аядағы басқа да қатынастардың тәртібі белгілі кооператив түрлері үшін тиісті заңнамалармен, кооперативтердің басқа да нормативтік-құқықтық актілерімен және жарғыларымен реттеледі; 

2) кері сатып алынатын бағалы қағаздар шығару нысанында ұсақ инвесторлардың қаражатын шоғырландыруға мамандандырылған инвестиц. қор. Үлеспұлдық қор ашық және аралық тұрпаттарға бөлінеді. Үлеспұлдық қор ашық тұрпатта болса, онда басқарушы компания өзі шығарған инвестиц. үлеспұлды инвестордың талап етуімен қор ережелерінде белгіленген мерзімде сатып алуға міндеттенеді. Аралық қорда инвестиц. үлеспұл инвестордың талап етуімен ережеде белгіленген мерзімде, бірақ әрі кеткенде жылына бір рет сатып алынады. Үлеспұлдық қор банкілердің бағалы қағаздар нарығындағы қызметі шектелген және банкілер мен Үлеспұлдық қор арасында тікелей бәсеке жоқ жерлерде кеңінен таралған. Мысалы, АҚШ-та инвестиц. банкілер жеке адамдармен жұмыс істемейді, ал басқа банкілер бағалы қағаздар нарығында тікелей жұмыс істей алмайды.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Бақылау локусы**[1] - адамның өз әрекеттерінің нәтижесіне жауапкершілікті сыртқы күштерге, жағдайларға (эксперименталдық) не өзінің қабілеттері мен күшіне жабуға тырысып тұруы. Бақылау локусы (түсінікті Д. Роттер ұсынған) индивидтің әлеуметтену процесінде қалыптасатын тұрақты қасиеті.

Бақылау локусын анықтау үшін сұрақ беті және Бақылау локусы мен адамның жеке қасиеттерінің заңды байланысын анықтайтын әдістер кешені жасалған. Ішкі Бақылау локусы бар адамдар өздеріне сенімді, алдына қойған мақсаттарына жететін, өз ісіне анализ жасай алатын, қарым-қатынас жасай алатын, мейрімді және тәуелсіз болатыны анықталған.

Сыртқы Бақылау локусы адамдарда керсінше өз қабілеттеріне сенімсіздік, қызбалық, өз ойын жүзеге асыруды кейінге қалдыруға тырысушылық, мазасыздық, күдікшілдік, конформдылық және афессивті қасиеттердің басым болуына әсер етеді.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
**Шарль Куапо д’Ассуси** (16 қазан 1605 жыл, Париж – 29 қазан 1677 жыл (Париж) – француз ақыны, актёр, әнші және композитор. [1]
Оның музыкалары бізге жетпеген, бірнеше төрт дауысты әндері ғана сақталған. 1642 жылы Гассендидің үйірмесіне қатысады. Сент-Аман, Скаррон және Сирано де Бержеракпен танысуы оны бурлеск жанрында жазуына ықпал етеді. Сол уақытта «Төреші Парис» атты поэма жазады. 1650 жылы Корнельдің «Андромеда» және «Аполлон мен Дафнаның махаббаты» атты трагедияларына музыка шығарады. 1655 жылы «Д’Ассусидің саяхаттары» атты екі томдық шығармалар жинағын жарыққа шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Эмми Марси Рилан** (ағылш. *Emme Marcy Rylan*), туған кездегі аты — **Марси Фейт Беренс** (ағылш. *Marcy Faith Behrens*; 4 қараша 1980, Провиденс, Солтүстік Каролина, АҚШ) — америкалық актриса.

Өмірбаяны
---------

Марси Фейт Беренс 1980-ші жылдың 4-ші қарашасында, Провиденс (Солтүстік Каролина, АҚШ) қаласында дүниеге келген. 2009 жылы Ресми түрде өз аты-жөнің Эмми Марси Риланға ауыстырды.

Кинодағы алғалқы рөлі- 2005-ші жылы "Дрейк и Джош" сериалында Элли болды.

Ерекше танымалдылықты оған "Добейся успеха 3: Всё или ничего" киносындағы Уинни Харпер рөлі әкелді.

Жеке өмірі
----------

2007-ші жылы Доном Манимен некелескен. Олардың екі ұлдары бар: Джексон Роберт Мани және Леви Томас Мани.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 4 маусымның 2011 жылы. Марси Рилан
***Шерил Энн Фернандес-Версини Коул*** (ағылшын. Cheryl Ann Fernandez-Versini); 30 маусым 1983, Ньюкасл-апон-Тайн, Ұлыбритания) — британдық әнші, биші, әртіс және модель. 

«Girls Aloud» тобының бұрынғы мүшесі. Шерил топпен бірге 21 хит өлең шығарды. Топта 2002 жылдан бастап 2013 жылға дейін жұмыс істеді. "UK Singles Chart" және "Brit Awards" бағдарламаларында «Үздік топ» атағын иеленген. 

Бірінші жеке альбомы «3 Words» 2009 жылы 3 рет әншінің мансабында платиналы атанды және 2013 жылы 1 миллионға жуық өленнің көшірмелері сатылды. «Fight for This Love» өлеңі Ұлыбритания, Дания, АҚШ, Ирландия, Норвегия және Мажарстан елдерінде 1-ші орында болды. 

Шерил сән белгісі ретінде танымал «Vogue», «Elle» және «Harper’s Bazaar» журналдарында шығып тұрады..

Өмірбаяны
---------

### Жас кезі

Шерил Энн Твиди Ньюкасл қаласында дүниеге келген. Ол 5 баланың 4-шісі болып туылды. Анасының аты – Джоан Каллахан, ал әкесінің аты – Гэри Твиди. Шерилдың ата-анасы ешқашан үйленбеген, Шерил 16 жаста болғанда ажырасты. 

Шерил жастайынан бастап бимен айналыса бастады. Нақтырақ айтқанда, 4 жасынан бастап. 9 жасында «The Royal Ballet» мектебіне түсті. Сонымен қатар, Шерил көптеген модельдік сайыстарды жеңген. 13 жасынан бастап танымал британ топтарында бэк-вокалда болған. 

Коул Ньюкаслда «Walker Comprehensive School» мектебінде оқыды. Мектепті бітіргеннен кейін, шағын дәмханаға даяшы болып орналасты. 

### "The X Factor" шоуындағы төрелік

2005 жылы 5-ші маусымында, Шерил "The X Factor" (Ұлыбритания) шоуына әділқазы ретінде шақырылды. Шерил 5, 6, 7 және 11 маусымдарында да әділқазы болды. 

2011 жылы әнші америкалық «The X Factor» шоумен келісім шартқа отырды. Бірнеше тыңдалымнан кейін Шерилді Николь Шерзингермен ауыстырды. Сосын Шерилға қайтадан британдық «The X Factor» шоуына қайтып келуін сұрады. Бірақ Шерил бас тартып, американдық қожайындарына сотқа айып жіберді. Олардан әнші 2 миллион АҚШ долларын сұрады, соңында жеңіп алды. 

### Кітаптары

2008 жылдың қазанында, Шерил «Dreams that Glitter — Our Story» кітабын жазды. Бұл кітап «Girls Aloud» тобының мүшелерінің өмірі жайлы. 2009 жылдың сәуірінде, Шерил «HarperCollins» атты кітап шығаратын компаниямен 5 миллиондық контрактқа қол қойды. Бұл контракт компанияға 5 роман жазса орындалады. 2010 жылдың 30-шы қыркүйегінде «Through My Eyes» деген бірінші ресми кітабы шығарылды.

Жарнама
-------

2009 жылдан бастап Шерил Ұлыбританияда «L’Oréal» компаниясының басты моделі. 

2012 жылы Коул өзінің жеке аяқ киімдер линиясын «Stylistpick» сайтына шығарды. 

2014 жылдың тамыз айында әнші Лондон қаласында өзінің жеке «StormFlower» атты гүлді-жемісті иіс суын жарыққа шығарды. 2014 жылдың соңына таман, иіс су үлкен таралыммен сатылды.

Жеке өлеңдері
-------------

### Альбомдары

* 3 Words (2009)
* Messy Little Raindrops (2010)
* A Million Lights (2012)
* Only Human (2014)

### Синглдары

* «Heartbreaker» (2008)
* «Fight for This Love» (2009)
* «3 Words» (2009)
* «Parachute» (2010)
* «Promise This» (2010)
* «The Flood» (2011)
* «Call My Name» (2012)
* «Under The Sun» (2012)
* «Ghetto Baby» (2012)
* «Crazy Stupid Love» (2014)
* «I Don’t Care» (2014)

Дереккөздер
-----------
**Минерва** – рим мифологиясындағы даналық құдайы. Ерекше, оны тез және пайдалы ашулар мен құрылғылардың құдайы деп атайды. 

Минерваның әскери қолбасшылыққа қатысын, Минерваның жеңістеріне арнап, рим қолбасшысы жасаған мәртебе көтеруінен көруге болады. Луций Эмилий Павел Македонияны жаулап алғаннан кейін, Минерваға арнап олжаның жартысын өртеп жіберді; Попмей жеңісінен кейін Марс жазағында Минерва үшін ғибадатхана салды; Октавиан Август та, Акциумдағы жеңісінен кейін ғибадатхана салды. Бірақ, негізі Минерваны өнертпқыш, қорғаушы әйел, кәсіпші және өнерші түрінде қадір тұтқан. Ол етікшілерді, дәрігерлерді, мұғалімдерді, мүсіншілерді, ақындарды және ерекше музыканттарды қорғаған: ол әйелдерді оқытады және әйелдің барлық жұмыстарында бастық болуды үйретеді.

19 наурыздан, 24 наурызға дейін болатын, Минерваның бас мерекесі – Quinquatrus немесе Quinquatria деп аталады. Бұл мереке кәсіпшілердің, шеберлердің және оқушылардың мерекесі болған. Тойлау кезінде оқушыларды сабақан босатып, оқушылар оқу үшін төлем ақыны алып, мұғалімдеріне береді – minerval.

Минерваны Афинамен және даналық құдайы Будтемен ( литалық мифология кейіпкері) шатастыратын.

Минерваға арнап, астероид атын атады. Ол астероид 1867 жылы ашылған.

Дереккөздер
-----------
**Жас Азамат** — 1918 жылы 5–13 мамыр аралығында Омбы қаласында өткен жалпықазақ жастарының съезінде құрылған ұйым. "Жас азамат" ұйымы барлық қазақ жастарын біріктіріп, ұлт мүддесін қорғауды мақсат етіп қойды. Ұйымның басқармасы осы съезде сайланды. Төрағалыққа – М.Мырзаұлы, басқарма мүшелігіне – С.Садуақасов, М.Сейітов, Г.Досымбекова, Ә.Байділдин бекітілді. Ұйымның органы – "Жас азамат" газетінің жауапты шығарушысы болып Қ.Кемеңгеров тағайындалды. "Жас азамат" ұйымы қазақ жастарын Алаш автономиясын қолдауға, кеңестік биліктің орнауына қарсылық танытуға шақырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*