recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ноумен** (гр.*noumenon* ) - мәнге тек ақыл-ой арқылы ғана (ой-өріс) қол жеткізуге болатындығын білдіретін, *Феноменге* кереғар термин. Платон бұл терминді алғаш ("Тимейде") қолдана отырып, Ноуменді өз бетінше өмір сүретін шындық және ойша бағдарлау пәні деп тұжырымдады. Кантта Ноумен екі түрлі мағынада қарастырылады: проблематикалық теріс түсінік түріндегі ("Таза ақыл-ойға сында") Ноумен, Мұнда ол интеллектуалдық интуицияның, талқылаудың объектісі ретінде көрінеді, ал "Практикалық ақыл-парасатқа сында" Кант Ноумен туралы дұрыс түсініктің мүмкіндігіне меңзейді, бұл жерде Ноумен - сезім-түйсіктен тысқары, пайымдаудың объектісі болып келеді. Мұндай күйдегі Ноуменге адам өресі жетпейді, өйткені, Канттың қорытындысы бойынша, адамның аңдау - пайымдау қабілеті тек сезім-түйсікке байланысты.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Түсіндіру** - зерттелетін объектінің мәнін ашудан тұратын адам танымының, оның ішінде зерттеудің ең маңызды қызметі. Зерттеушінің нақты ісінде Түсіндіру түсіндірілетін объектінің белгілі бір заңға бағынатынын көрсету арқылы жүзеге асады. Түсіндіру атрибутивті, субстанционалды, тектік (оның ішінде, себептілік), контрагенетикалық (оның ішінде, функционалды), құрылымдылық және т. с. с. түрде болуы мүмкін. Өзінің механизмі бойынша Түсіндіру өз заңы арқылы Т. және модельдеу арқылы Түсіндіру бөлінеді. Түсіндіру суреттеумен тығыз байланысты, әдетте соған негізделеді, ал өзі ғылыми болжамның тұпқазығы болады.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Түрікше дайындалған кофе** немесе **Түрік кофесі**, кейде — **Түрікше кофе** немесе **Шығыс кофесі** (түр. *Türk kahvesi*) — ұнтақталған кофе түйіршіктерін туркада қайнату арқылы, кейде қант қосылатын кофе.

Шығыс кофесі әлемде әйгілі болып саналады, алайда көбіне Орта Шығыс, Солтүстік Африка, Кавказ және Осман империясына кірген мемлекеттер аймақтарында кең таралған. «Шығыс кофесі» немесе «Түрікше дайындалған кофе» — еуропалық және американдық атауы. Орта Шығыстағы оссындай әдіспен дайындалған кофе, жай ғана «кофе» деп аталады. Ал кейбір мемлекеттерді өзіндік атауы да бар.

Дайындалуы
----------

Әдетте шығыс кофесі майда түйіршіктерді туркада қайнату әдісімен дайындайды. Бастапқы кезде кофе түріктерде ашық отта қайнатылатын, турканың температурасын туркамен оттың ара қашықтығын өзгерту тәсілімен реттелетін. Қазіргі кезде түрікше кофені дайындайтын арнайы ыдыстар сатылады. Олар - құм толтырылған қыздыра алатын элементтері бар қораптар. 

Заманауи индустрия Шығыс кофесінің дайындалуын қараусыз қалдырмады: кәзіргі заманда кофе қайнатқыштың көп түрі бар.

Дайын кофесні ұсыну
-------------------

Шығыс кофесі кішкене ғана мөлшерлерде, өте ыстық болып беріледі. Әдетте кофемен бірге салқын сумен, лукум беріледі. Кейбір аудандарда дайын сусынға кәдімгі пісте қосылады.

Түрік кофесін бірден татуға болмайды. Себебі оны саптыаяққа құя жәнеде қант қосып араластыра салысымен, қоюы түбіне тұнығғуа уақыт беру керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Malecka Anna, How Turks and Persians drank Coffee, Turkish Historical Review 6/2 (2015).
**Түсті металдар** – темірден басқа барлық металдардың өнеркәсіптік атауы. Физикалық және химиялық қасиеттері мен жер 
қыртысында орналасу сипатына қарай түсті металдар темір емес металдар деп те аталады.

хром
Түсті металдарды: 

* жеңіл (алюминий, магний, титан, бериллий, литий, т.б.),
* ауыр (мыс, никель, кобальт, қорғасын, қалайы, мырыш, т.б.),
* баяу балқитын (вольфрам, молибден, ниобий, тантал, хром, цирконий, т.б.),
* асыл немесе қымбат бағалы (алтын, күміс, платина және платиндық металдар),
* шашыранды (галлий, индий, таллий),
* сирек жер (скандий, иттрий, лантан және барлық лантаноидтар),
* радиоактивтік (технеций, франций, радий, полоний, актиний, торий, протактиний, уран және басқа трансуран элементтері) деген топтарға бөлуге болады.

Шектеулі мөлшерде өндіріліп, өндіріс саласында салыстырмалы түрде жуырда ғана қолданыла бастаған металдар сирек металдар деп аталады. Оларға барлық сирек, сирек жер және радиоактивтік, баяу балқитын металдардың көпшілігі мен кейбір жеңіл металдарды жатқызады. Түсті металдар мен олардың қорытпаларын өндіруде кентастық шикізатты өңдеуден бастап дайын өнім алуға дейінгі сатысын қамтитын саласын түсті металлургия деп атайды. Оның негізгі тармақтарына алюминийлік, никель-кобальттық, мыс, қорғасын-мырыштық, қалайылық, сирек металдық, вольфрам-молибдендік, титан-магнийлік, сүрмелік, балқыма шпаттық, электродтық, қатты қорытпалық, түсті металдарды өңдеу, арнайы шалаөткізгіштік, екіншілік металлургия жатады.   
Қазақстанда химиялық элементтердің периодтық жүйесіндегі барлық түсті металдар өндіріледі.

Түсті металдар-дың ішіндегі ең көп таралғаны – мыс. Қазақстандағы алғашқы түсті металлургия кәсіпорны 1928 жылы Қарағанды облысында іске қосылды (мыс зауыты). Мыстың Қазақстандағы негізгі кен орындары: Қосқұдық, Милықұдық, Айнакөл, Злато (Жезқазған), Ақтоғай, Бозшакөл (Павлодар), Ақбастау, Құсмұрын (Шығыс Қазақстан), Көлсай (Алматы облысы), т.б. Қазақстан сондай-ақ, мырыш, қорғасын, вольфрам, ванадий өндіруде дүние жүзінде бірінші орынды иеленеді. Еліміздегі түсті металдарды өңдейтін ірі кәсіпорындар: Өскемен титан-магний комбинаты, "Қазмырыш", "Южполиметалл", "Қазалтын", "Майқайыңалтын", "Кастинг" т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы,9 том
**Ибрагим Исаев** (07.01.1949 ж. Қызылорда облысы Сырдария ауданы Жетікөл ауылы - 27.12.2014 ж. Алматы) - ақын, халықаралық "Алаш" сыйлығының лауреаты.

Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін сырттай оқып бітірген. Сырдария аудандық газетінде әдеби қызметкер, Қызылорда облыстық халық шығармашылығы үйінде нұсқаушы-әдіскер, Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында тілші-әдіскер, «Ара» журналында фельетоншы, «Жалын» альманахында редактор, «Сахна-сцена» журналында бас редактор, «Сақшы — На страже» газетінде, «Арай» журналында бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген.

Өлеңдері бірқатар шетел тілдеріне аударылған. Көптеген ән мәтіндерінің авторы. «Ән-аға» атты ән альбомы шыққан.

Коми ақыны И.Куратов, орыс ақыны Н.Рубцов өлеңдерін қазақша сөйлеткен.

«Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Алтын сырға. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1974;
* Таң алдындағы ән. Өлеңдер мен балладалар. А. «Жазушы», 1976;
* Тербеледі қайыңдар. Өлеңдер мен баллада. А. «Жалын», 1981;
* Жанымның жарығы. Өлеңдер мен баллада. А. «Жазушы», 1983.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Нидерланд тілі** — батыс-герман тілдерінің бірі, 20 млн. Адам сөйлейді. 

  

Нидерландыда және Францияның солтүстігіндегі кішігірім аудан халқы суринаменің, Н.А.аралдарының мемлекеттік тілі және Флиманд тілі Белгия королдігі, басқа атауына қарамай, сол тіл болып табылады, екі мемлекетте де нидерланд тіліаталады; екі мемлекетте де орфография мен грамматикаға күш түсіріп, көңіл бөледі. Көптеген нидерланд тілінің өкілдері өз диалектісін де, өз диалектісінен тыс Голландияның ірі қалалары тұрғындарының сөйлеу тіліне негізделген әдеби норманы меңгерген. Фламанд тілінде (немесе «нидерланд» Белгияда осылай атайды) дыбыстық және лексикалық ерекшеліктер бар.
**Экономиканың Долларлануы** – ұлттық валютадан долларға (басқа да шетелдік валютаға) "безіну" ("қашу"); капиталдың шекарадан өтпей "безінуінің" бір түрі. Э. д. елде қалыптасқан түрлі объективтік және субъективтік себептерге байланысты туындайды. Негізгі факторлары: елдегі саяси және экон, жағдайдың тұрақсыздығы; дүрбелеңдер қатерінің төнуі; валюта бағамының ауытқымалылығы; инфляция; өтімді тауарлармен жеткілікті қамтамасыз етілмеген ұлттық валютаның әлжуаздығы; халықтың өз валютасына сенімсіздігі. Э. д. халықтың және шаруашылық жүргізуші субъектілердің өз капиталының табысын көбейту, оны қатерден қорғау, неғұрлым сенімді де пайдалы орналастыру, инвестициялау мақсатымен долларды, өзге де шетелдік валюталарды сатып алу нысанында жүзеге асырылады. Доллардың ішкі шаруашылыққа және ақша айналымына енуін бағалау қиын. Өйткені бұл шетелдік валюталардың тасқыны көбінесе заңсыз сипатта болып, көлеңкелі экономикаға қызмет көрсетеді, ресми статистикада көрсетілмейді. Халық пен шаруашылық жүргізуші субъектілер табысының валюталық операциялар аясына ауысуы инвестиц. үдеріске, экон. өрлеуге салқынын тигізеді, салық түсімін азайтып, мемл. бюджетке зиян келтіреді. Елдің ақша-несие және қаржы жүйесін қожыратады, ұлттық валютаға деген сұранымды ығыстырып, инфляц. факторды туғызады, жергілікті халықтың өз валютасына деген сенімсіздігін күшейтеді. Э. д. салдарынан ақшалай қорланым экономиканың нақты секторына жұмсау үшін пайдаланылмайды. Долларды сатып алу шын мәнінде АҚШ-қа несие беру деген сөз. Э. д-н еңсеру үшін экономиканы сауықтырудың кезең-кезеңдік бағдарламасын іске асыру, инфляция мен валюталық бағамды тиімді реттеу, мемлекеттілікті және қаржы-банк жүйесін нығайту, халықтың ұлттық валютаға деген сенімін қалпына келтіру, теңгелей салымдар және ақшалай қорланымды ұлттық экономикаға салу үшін пайдалану бойынша кепілдіктер беру қажет. Әлемдік практикада долларланудан арылу мақсатында экономиканы реттеудің нарықтық әдістері де, мемл. әдістері де қолданылады.
*Тағы бір мексикалық футболшы — Карлос Сальсидомен шатастырмаңыздар*

**Карлос Хоэль Сальседо Эрнандес** (ис. *Carlos Joel Salcedo Hernández*; 29 қыркүйек 1993 жыл, Гвадалахара) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Хуарес" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

Балалық шағында туған қаласындағы "Гвадалахара" командасының академиясында ойнады. 2008 жылы 15 жасында "УАНЛ Тигрес" және америкалық "Реал Солт-Лейк" клубтарының жастар командасына ауысты да, кәсіпқой карьерасын 2013 жылы "Реал Солт-Лейкте" бастады.

2015 жылы қаңтарда Мексикаға оралды да, "Гвадалахара" клубымен бірнеше жылдық келісім шарт жасасты. Осы клубта ойнап жүріп, 2015 жылғы сәуірде Ұлттық құрамаға шақырылды.

2016 жылы "Фиорентинаға" жалға берілді.

2015 жылы Америка кубогына, 2017, 2019 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

**«Антрахт» (Франкфурт)**

* Германия кубогы — 2017/2018

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
**Жону білдегі** - жаңқаны алып тастау арқылы пішіндері айналмалы бұйымдарды өңдеуге арналған білдек. Дайындама **жону білдегінің** айналдырығынан жетекті, жұдырықшалы, гидравликалық немесе пневматикалық қысқы арқылы айналмалы қозғалыс жасайды; айналдырық айналмалы қозғалысты бас қозғалыс механизімінен (әдетте жылдамдықтар қорабынан), кескіш құралкүймешектің жылжымасымен бірге жүрістік білігінен (жонғанда) немесе **жону білдектің** беріс механизмінен айналмалы қозғалыс алатын жүрістік бұрамадан (бұранданы қиғанда) ауысу қозғалысын жасайды. **Жону білдегінде** цилиндірлік, конустық және үлгілі беттерді жону және кеулейжону, сыртқы және ішкі бұрандаларды қию, шетжақтарды тіліктеу және қыру, тесіктерді бұрғылау, үңгілеу, ұңғылау, бұранда ойғышпен және бұрандакескішпен бұрандаларды қию, сонымен қатар бұрлеу, ысқылау т.б. жұмыстар орындалады. **Жону білдегі** металкескіш білдектердің ішінде ең кең тараған түрі. Өндірістің сипатына (жаппай, сериялы, жеке) және өнімділігіне байланысты жону білдегінің әртүрі қолданылады: центрлейтін, жону-реворверлі, көпкескішті, бірайналдырықты және көпайналдырықты автоматтар мен жартылай автоматтар, айналмалы (қысқа және ауыр бұйымдарды, локомотивтер мен вагондардың қос дөңгелектерін т.б. өңдейтін дөңгелекжону білдектері).

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Ли Сын Хён** (хангыль: 이승현; 1990 жылы 12 желтоқсанда туған), сонымен қатар Сынни (хангыль: 승리; аудармасы: жеңіс) сахналық есімімен аты шыққан Оңтүстік Кореялық поп-орындаушы, биші, актер, музыкалық продюсер және композитор. Көбінесе Big Bang тобының мүшесі ретінде танымал. Бұл ұжымға қослмастан бүрын, Кванджу қаласының би тобының мүшесі болған. Ең алғаш рет телевизияға Let’s Cokeplay: M.Net Battle Shinhwa шоуында шықты, ол жерде кореялық атақты топ Shinhwa «екінші Shinhwa» ерелер тобына мүше болуға лайықты таланттарды іздестірген болатын. Сыннидің биші ретіндегі қабілеті мойындалып, жақсы пікірлерге ие боланымен, вокалдық білімнің жетіспегендігінен жарыстан шығып қалды. Кейінірек оны YG Entertainment-тің агенттерінің бірі іздеп тауып алып агентікке шақырды, содан ол Big Bang тобына қосылды. Дегенмен топ енді құрылы жатқан кезде, Сынниді топ мүшелерінің қатарынан алып тастады, бірақ оған екінші мүмкіндік берілді. Және де ол осы мүмкіндікті дұрыс қолданып, YG Entertainment-тің бас директоры Ян Хен Сокқа жақсы әсер қалдыра алды, сонымен 2006 жылы BIGBANG тобында дебюті болды.

Мансап жолы
-----------

Негізгі мақала: https://kk.wikipedia.org/wiki/Big\_Bang Мұрағатталған 11 наурыздың 2016 жылы.

Дискография
-----------

### Синглдар

The Next Day" (Сыннидің соло синглы) (2008)

"Strong Baby" G-Dragon-ның қатысуымен (2009)

"VVIP" (Сыннидің соло синглы) (2011)

### Мини-альбомдары

VVIP (2011)

Let’s Talk About Love (2013)

Дереккөз
--------

Орыс википедииясы
**Рашид Темірболатұлы Сәрсенов** — қазақстандық кәсіпкер, АҚ "Маңғыстаумұнайгаз" совет директорларының қадағалау кеңесінің төрағасы.

Өмірбаяны
---------

1949 жылы Көкшетауда дүниеге келген.

Атындағы Қазақ политехникалық институты. Ленин институтын бітірген, одан кейін Қазму-дың аспирантурасын бітірген. Философия ғылымдарының кандидаты.

Оқытушы болып жұмыс істей отырып, аға оқытушы, доцент, кафедра философия, содан кейін Қазму-да ғылыми-зерттеу бөлімінің бастығының орынбасары болып мансабын бастады. 

1987-1988 жылдары — басқарма бастығы,  біліктілігі жоғары және орта арнайы білім беру министрдің орынбасары.

1988-1992 жылдары — Қазақстан Республикасының халыққа білім беру министрінің орынбасары-.

1992 жылдан бастап "BSB" корпорациясының директоры.

1997 жылдан бастап "Central Asia Petroleum" (Индонезия) компаниясының негізін салушы және иректорлар кеңесінің төрағасы болған.

1998 жылдың мамырынан — АҚ "Маңғыстаумұнайгаз" бақылау кеңесінің (директорлар кеңесінің) төрағасы,. 

Каспий университетінің құрылтайшысы (Алматы).

СК "АҚ "Виктория"Директорлар кеңесінің төрағасы .

Марапаттары
-----------

"Құрмет" орденімен (2003 ж.).

Отбасы
------

* Софья Сарсенова (1946 ж. т.) — үлкен әпкесі Мария — ірі акционер АҚ "Нұрбанк"ақ (75 %)
* Қызы Карина Сарсенова, жазушы, психолог, ақын, продюсер, Қайнар, Алматы университетінде этникалық психологияны оқытқан, 5 поэтически жинақтардың авторы, он екі әңгімелердің бір жиынтығының, фантастикалық жанрында қалыптасқан романдардың авторы (өз ойын тақпақ, прозалық нұсқада, философиялық-эзотерикалық, психологиялық және бірнеше ироникалық бағытта ресімдейді).

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Қазақстандық іскерлік басылымы "Бизнес & Власть" Мұрағатталған 26 желтоқсанның 2010 жылы.
2. ↑  Жаңа ірі акционері Нұрбанктің — Номад, Қазақстан Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
3. ↑  Назарбаев пен Әлиев болудан қалды иелері "Нұрбанк": Экономика және бизнес, 20 мамыр 2010 Мұрағатталған 23 мамырдың 2010 жылы.
**Нартбай Датқа Байкүшікұлы** 1793 жылы Алматы облысы, Көксу ауданы, Сарыбастау бөктерінде дүниеге келген батыр. Нартбай батыр Қытай мен Орта Азия елдері арасында қатынайтын сауда керуенінің басшысы болған. Ел ішіндегі абырой - даңқының арқасында оның басқарған керуені қарақшылардың шабуылына ұшырамай, діттеген жеріне аман баратын болған. Жасы ұлғайғанда өзінің туған ауылы - Көкбастауға келіп, елді егіншілік, диқаншылық кәсіпке жұмылдырған. Нартбай батыр тұрған жерге оның есімі берілген. Бірақ кейін ол жер "Сарыбастау" деп аталдын. Аудан орталығынан 20 км қашықтықта Нартбай батырдың ескерткіші орнатылған. Оның есімімен аталатын бастау да бар.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы.** Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Цзяньвэнь** 5 желтоқсан (1337 жыл - 13 шілде 1403 жыл) - Мин империясының екінші императоры, таққа 1398 жылдың 24 маусымда отырған, 1403 жылға дейін басқарған. Жекелей есімі Чжу Юньвэнь (朱 允炆 Yŭnwén), қазасына дейінгі есімі Хуэй Ди, толық аты жөні Гунмин Хуэйди.

Өмірбаяны
---------

1644 жылы манчужарлардан жеңілісінен кейін Мин империясын басқара бастағанб Фу-Ван (福王) бұл императорды Хуэй цзун (惠宗) деп атаған. Алайда, бұл есім тарихта ескерілмейді. Қазасы алдындағы есімі Гунмин Хуэй ди 1736 жылы Айсиньгиоро Хунли атты императормен бекітілген. 1644 жылы Фу ван оған қазасы алдыңдағы Жан-Хуади (讓皇帝) есімін берген. Толық аты жөні - Чэнъи Юаньгун Гуаньвэнь Янъу Кэжэнь Дусяо Жан (嗣天章道誠懿淵功觀文揚武克仁篤孝讓皇帝)болып табылады.

Оның әкесі Цзинь немесе Чжу Бяо болған. Цзинь ханзаданың әкесі Мин әулетінің алғашқы императоры Чжу Юаньчжан. Чжу Бяо мұрагер ерте 1392 жылы қайтыс болған, сонымен Юаньвэнь таққа мұрагер атанды, Інісі Чжу ди мұрагер атана алған жоқ. Сондықтан Юаньвэнь және Чжу Ди ханзадалардың қарым-қатынасы жақсы болған жоқ.

1398 жылдың маусым айында Чжу Юаньчжан қайтыс болғаннан кейін Чжу Юньвэнь 16 жасында таққа отырып, конфуциялық ілімдерге байланысты басқарған.

Юньвэнь билікке келгеннен кейін Цзяньвэнь дәуірін жариялады. Ол император болғаннан кейін, інісі Чжу Ди атты ханзадамен қарым-қатынасы тіпті нашарлап кетті. Чжу Ди мықты қолбасшы болған және моңғолдарға қарсы шайқастар жүргізген. Юньвэнь оны тіпті әкесінің жаназасына жібірмеген.

Императордың Чжу Ди ханзаданы биліктен шектеу жолы мәселені тіпті ушықтырды. Осылайша көтеріліс басталды.

Чжу Ди қолбасшылардың арасында өте танымал болды. Оны тұрғындар жақтайды және моңғал әскерін де өз жағына қаратады. Чжу Ди әскеріне қарсы Ли Цзинлун генерал қарсы шығады, бірақ талай рет жеңіліс табады. 1402 жылдың 15 қаңтарында Чжу Ди Нанкин жеріне жорықты бастайды. Оның әскері қалаға жақындағанда Ли Цзинлун қорыққаннан қалалық қақпаны ашып береді, дүрбелең басталады. Император сарайы өртенеді, Чжу Юньвэнь өз әйелімен шамамен өрт кезінде жан тапсырды.

Чжу Юньвэнь мәйіті табылған жоқ. Оның өрт кезіндегі қазасы әлі дәлелденген жоқ. Халықтың айтуынша, ол қашып құтылды және буддалық ғибадатханада орын тапты.

Қазасы
------

Чжу Ди қолбасшылардың арасында танымал болған. Оны халық қолдаған, өз жағына моңғол әскерін қаратқан, 1402 жылдың 15 қаңтарында Чжу Ди Нанкинге аттанды. Ли Цзун атты қолбасшыны жеңіп, қала қақпасы ашылды, сарай өртенді. Осы кезде Юньвэнь өз жұбайымен сол жерде қайтыс болып кетуі мүмкін.

Чжу Юньвэнь мәйіті табылған жоқ. Aлайда, оның өрт кезінде қайтыс болуы жайлы мәлімет әлі дәлелденген жоқ.
**Цзян Цземинь** – Қытай ұлттық мұнай компаниясының президенті, *Petro China* компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы. [1].

1954 жылы дүниеге келген. ҚКП Орталық комитетінің мүшелігіне үміткер. Шаньдун университетін тәмамдаған. Ұзақ жылдар бойы мұнайгаз саласында қызмет еткен. 2000-2004 жылдары Цинхай провинциясының халық билігі төрағасының орынбасары қызметін атқарған. 

2004 жылы Қытай ұлттық мұнай компаниясын директорының орынбасары қызметіне, осы жылдың мамыр айында «Petro China» президентігіне, 2006 жылы Қытай ұлттық мұнай компаниясының бас директорлығына, 2007 жылы «Petro China» директорлар кеңесінің төрағалығына тағайындалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Cestodarіa
**Цестодатәрізділер** (*Cestodarіa*) — жалпақ құрттардың бір класы. Дене құрылысы жағынан таспа құрттарға өте ұқсас. Негізгі ерекшеліктері: денесі буындалмаған; жыныс жүйесі бір кешенді болып келеді; ұрығының он ілмешегі болады, сондықтан ол ликофора деп те аталады. Цестодатәрізділердің 2 отряды бар. Гирокотилида (Gyrocotylіdea) отрядының өкілдері химер балығының ішегінде паразиттік тіршілік етеді. Денесінің артқы жағында қатпарланған жапырақ тәрізді тіркелгіш дискісі, алдыңғы жағында сорғышы бар. Амфилинидтер (Amphіlіnіdea) отрядының негізгі өкілі — амфилина (Amphіlіna folіacea). Ол бекіре балықтарының дене қуысында тіршілік ететін паразит, ұзындығы 5 см, жапырақ тәрізді. Ликофора ұрығы аралық иесінің (шаянтәрізділердің) ішінде процеркоид дернәсіліне дейін дамиды. Аралық иесін жұту арқылы процеркоид бекіренің дене қуысына өтіп, ересек түріне айналады. Амфилина Еділ — Каспий атырабында және Сібір өзендерінде кең тараған.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Силлогизм** (грекше syllogіsmos — есептеп шығару) — субъективті-предикатты жүйедегі кесімді екі пікірден жаңа үшінші тұжырым ретінде aлынатын дедуктивті ой тиянағы. Алғышарттардың ақиқаттығын мойындау олардың салдарын мойындауға әкеледі. Мәселен, "Күн жүйесіндегі планеталар күнді айналады. Жер де — планета, демек жер де күнді айналады". Бұл силлогизмнің үлкен алғышартындағы "планеталар" термині субъект, ал "күнді айналады" — предикат болады. Кіші алғышарттағы "Жер" — субъект, "планета" — предикат. Жалпы ереже қамтылған пікірді үлкен алғышарт деп, жеке жақтары берілген пікірді кіші алғышарт деп, алғышарттардан алынған тұжырымды силлогизмнің қорытындысы дейді. Әдетте әрбір пікір субъект пен объектіден тұрады, мұны термин деп атайды. силлогизмнің әрбір терминінің меншікті аты болады. Екі алғышарт терминдерін үлкен және кіші терминдер, екеуіне де ортақ жалпы терминді орта термин деп атайды.

Дереккөздер
-----------

Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |
**Қыдырбай Артықов** (15. 6.1946. Қарақалпақстан АССР-і, Шымбай ауданы, Мәдениет ауылы 8.12.1973. Алматы қаласы) - журналист.. ҚазМУ-ді бітірген (1972). Сол жылдан бастап ККОК-інің жолдамасымен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Баспасөз жөніндегі Мемкомитетінің қарамағына жұмысқа жіберіледі. 

Студент кезінен "Лениншіл жас" газетінде жұмыс істеп, қаламы төселген жас журналисті "Қазақстан" баспасы редактор етіп қабылдайды. Баспада қызмет істеген жылдары ұйымдастыру қабілетімен көзге түскен Қыдырбай Артықов осы жүйедегі жылжымалы кітап көрмесінің директоры болып тағайындалады. 

1972 жылы бастап журналистік қызметін ғылыммен ұштастырып әл-Фараби ілімдерін зерттеуге кіріседі. Қыдырбай Артықов қысқа ғұмырының ішінде журналистиканың радиожурналистика, баспасөз және әдебиеттің балаларға арналған саласы сияқты бірталай бағыттарда қалам тербеп үлгерген. Тіпті аударма саласына да біраз еңбек сіңіріп, көптеген жаңа сөздерді қолданысқа енгізген.

```
Қыдырбай Артықовтың мұраларының ішінен сатиралық туындыларды да кездестіруге болады. Лирикалық өлеңдері, әңгімелері, публицистикалық туындылары да бір төбе. "Енші",' ақ лақ" деген әдеби әңгімелері, "Үлкен жүрек" атты очеркі, "Соқыр ішек", "Тарттық мейраманханаға", "Тал түстегі тамаша", "Жеңгейдің жазасы" деген сатиралық әңгімелері мен өлеңдері Қазақ радиосынан жиі-жиі беріліп тұрды. 
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Көшеге көрнекті жазушы, белгілі қоғам қайраткері Балғабек Қыдырбекұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.10.1996 № 265 шешімі) берілген. Қыдырбекұлы Балғабек Алматы облысы Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол «Социалистік Қазақстан» газеті редакторының орынбасары, редакторы, Қазақстан Журналистер одағының төрағасы қызметтерін атқарған. 300-ге жуық сатиралық және юморлық әңгімелердің авторы. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Бөлтірік шешен көшесінен басталып, Омбы көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 1600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**әл-ОМАРИ**, Шикабад-Дин Ахмед Якья ибн Фадаллах (1301, Дамаск – 1349, сонда) – ортағасырлық араб әдебиетшісі, энциклопедист-ғалым. Халиф Омардың ұрпағы. 

Мәлүлік сұлтаны ан-Насыр тұсында мемлекеттік хатшы міндетін атқарды. Ол «Масалик әл-абсар фи мамалик әл-алиар» (Қалалардың иеліктері туралы шолу) деп аталатын тарихи энциклопедиялық шығарма жазды. Шығармада авторға мәлім мемлекеттер суреттелген. Онда моңғол шапқыншылығының Орта Азия, Еділ бойы мен Кавказ тағдыры үшін тигізген зардаптары да баяндалған. Дешті Қыпшақтың қалалары мен сауда жолдары, қыпшақтардың орналасуы жайлы мәліметтер еңбекте едәуір көрініс тапқан. Сонымен қатар ерте орта ғасыр дәуіріндегі түргеш, қарлұқ, оғыз, кимек тайпалары жайлы сипаттамалар берілген. әл-ОМАРИ Тараз қаласының орналасқан жерін градус арқылы белгілеп, оны 6-ықылымға жатқызған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
*Басқа мағыналар үшін Жаңасу деген бетті қараңыз.*
**Жаңасу** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Көкшетау қыратының солтүстігіндегі Айғабақ ауылы жанындағы төбеден (293 м) алады. Солтүстік Қазақ жазығындағы Алабота сорына құяды. Ұзындығы 70 км, су жиналатын алабы 1200 км2.

Гидрологиясы
------------

Жаз мезгілінде және құрғақшылық жылдары суы қарасуларға бөлініп қалады. Сағасы сортаңды батпаққа айналған. Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Қазанның соңында суы қатып, сәуірдің 2-жартысында ери бастайды. Суы жайылымы суландыруға пайдаланылады.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ампула** - актердің өз бойындағы табиғи ерекшелігіне қарай әртүрлі рөлдерге мамандануы.. Ампуланың алғашқы бастамалары көне заманғы театрда (актердің трагедиялық, комедиялық және рөлдердің протагонист, девтерагонист, тритагонист болып бөлінуі болған. 

Орта ғасыр театрында да осындай жікке бөлінуі кездеседі. Италияның "Дель арте" комедиясында белгілі бір сахналық типті (Панта- лоне,Смеральдина, Арлекин т.б.) орындауға бейімделген актерлер ампуланың онан әрі қалыптасуына ықпал жасады. Ампуланың тұрақтылығын жасаған - француздың 17 ғ-дағы юлассикалык театры. 

Мұнда "король", "жауыз" т.б. болып жіктеледі. Ампуланың осылай жіктелуі 18 ғ-дағы еуропалық театрларға да енеді. Ресейде ампуланың арнайы жарлықпен енгізілген. 20 ғ-дың басына дейін Ресейде ампуланың (герой, комик, фат т.б.) жікке бөлінген түрлері кең етек алған. Бірқатар шығыс елдері театрында орындаушылық дәстүрдің ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыруы тұрақты амплуалық жүйені туғызып қалыптастырды. 

Ампуланы жапонның Кабуки театрында 8, Қытайдың дәстүрлі театрында 5, үнді халық театрында 12 түрге бөлінеді. Театр өнерінің белгілі бір даму кезеңінде ампулаға болу актердің қайсыбір рөлдерді ойнауға бейімделуіне, орындаушлық шеберліктің жетілуіне септігін тигізді. Бертін келе ампула актер өнерінде машықтық тудыра бастады. Реалистік драматургия мен көркем сахналық өнердің тууы ампуланың жүйелеріне мықтап соққы берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Амудария кеніші табылған жері
**Амудария кеніші** - б.з.б 4-2 ғ-дағы грек-бактерия дәуірінен қалған ескерткіш.

Самарқан - құндыз аралығында Амудария өткелінен (Тәжікстан) 1877 ж. табылған. Амудария кеніші алтын мен күмістен жасалған 177 бұйым мен 1300 дана теңге ақшадан тұрады. Заттардың бедеріне көне грк, иран, сақ мәнеріндегі әшекей , ою-өрнек салынған. Қару-жарақ, қанжар асынған скиф кескіндес жауынгер, т.б. бейнеленген.

Бұл Орта Азияның ертедегі көшпелі тайпаларының мәдениеті, сақ, массгеттер Қара теңіз жағалауының скифтеріне ұқсасдейтін дейтін Герадоттың пікірін дәлелдейді.

Британ мұражайында сақталған.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Амудария кеніші**

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Альжери Пресс Сервис** (АПС) (Algerie Presse Service - APS) - Үкіметтік ақпарат агенттігі.. 1961 жылдың соңына қарай негізі қаланды. 

Алжир қаласында орналасқан. Ішкі және халықаралық ақпараттармен (саяси, экономикалық спорттық және фото) Алжир баспасөзін, радио және теледидарын қамтамасыз етеді. Әлемдік ақпарат агенттіктері - Итар-Тасс, БТА, ПАП және Сирия, Ирак, Иран, НДРИ т.б. елдердің агенттіктерімен бірлесе отырып қызмет жасайды. 

Елдің ірі қалаларында және шетелдерде: Мәскеуде, Нью- Йоркте, Парижде, Лондонда, Женевада, Римде, Белградта және де әлемнің басқа қалалары мен астаналарында тілшілер пункті мен бөлімшелері бар. 

Координациялық комитеттің Пулына еңбеген ақпарат агенттіктеріне, Фана-та, жалпы африкалық Пана ақпарат агенттіктеріне мүше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Колледж логотипі
***Көлік және коммуникация колледжі*** – 1945 ж. темір жол көлігі техникумы болып ашылған оқу орны. 1997 ж. К.К.К. болып аталды. 2005 ж. колледж өзінің 60 жылдық мерейтойын атап өтті. 11 мамандық бойынша дайындайды. Қазақ және орыс тілдерінде оқытады. Оқыту формасы күндізгі және сырттай. Колледждің 2 оқу корпусы, оқу шеберханалары , 2 жатақханасы(200 орындық), 24 оқу кабинеті, 9 зертханасы мен цехтары, 3 компьютер сыныбы, спорт және тренажер залы, кітапханасы, оқу залы бар. Өз тарихында 21 500 маман дайындап шығарды(2007).

Дереккөздер
-----------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Оңтүстік Қазақстан облыстық филармониясы** - 1960 жылы Қызылорданың концерттік-эстрада бюросы негізінде ұйымдасты. 

  

1963 ж. Оңтүстік Қазақстан облыстық филармониясы, ал 1965 ж. мемлекеттік облыстық филармониясы (Ш.Қалдаяқов атындындағы) деп аталды. Оның құрамында 7 концерттік ұжым мен музыка лекторийі жұмыс істеді. Көркемдік жетекшісі К.Рахметов, директоры С.Тұрғымбаев (1985 жылдан) болды. Филармонияның шығармашылық ұжымдары гастрольдік сапармен Қазақстанның қалалары мен ауылдық жерлерінде өнер көрсетіп тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**Сыпайылық** (әдептілік, ізеттілік) — адамдарды сыйлау, қарым-қатынас пен өзара қатынастың күнделікті нормасы мен ережесіне айналған, айналадағылармен қарым-қатынас жасаудың әдетті тәсілі болып табылатын тұлғаның адамгершіліктік-психологиялық қасиеті, мінез бітісі.

**Ізеттілік** – адамның әдептілігін, сыпайылығын, өнегелілігін, қарапайымдылығын білдіретін этикалық ұғым. Халқымыз өнегелі ісімен көзге түскен адамды, әсіресе, жастарды "Ізетті жан" деп атаған. Ізетті адам деп жақсы тәрбие алып, оны іс жүзінде қолданған адамды айтады. Ізеттілік белгілі бір тапсырманы іскерлік және саналылықпен атқарғандықтан да көрінеді.Сол сияқты "ізет көрсету" деп адамды сыйлау, құрметтеу мағынасында қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Сауль Ньигес Эсклапес** (исп. *Saúl Ñíguez Esclápez*; 1994 жылы 21 қарашада Испанияның Эльче қаласында туған) — испан футболшысы, Испания Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы. Челси клубында өнер көрсетеді.

Карьерасы
---------

"Реал Мадрид" клубының тәрбиеленушісі. 14 жасында "Атлетикоға" ауысты. 2010 жылдан бері "Атлетико" және "Атлетико Б" сапында ойнап келеді. Тек 2013-14 жылдары "Райо Валькано" командаларына жалға берілді. 2021 жылы тамыз айында "Челсиге" ауысты.

Ұлттық құрама сапында 2016 жылдан бері ойнап келеді. 2016 жылы 1 қыркүйекте Бельгияға қарсы жолдастық ойында алаңда 15 минуттай ойнады.

Саульдің әкесі Хосе Антонио жеті жыл бойы "Эльче" (бір жыл Ла Лигада) сапында ойнаған. Ағалары Хони мен Аарон да футболшы, Хони "Копер" (Словения) сапында, Аарон "Тенерифе" (Испания) командаларында өнер көрсетеді.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Испания Атлетико Мадрид

* **УЕФА Еуропа Лигасы**: 2011/12, 2017/18
* **Испания кубогы**: 2012/13
* **Испания суперкубогы**: 2014
* Испания чемпионы: 2020/21

### Халықаралық

Испания Испания-19

* **Еуропа чемпионы**: 2012

Испания Испания-21

* **Еуропа чемпионы**: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Экономикалық қажеттілік** – адамдарды өз мұқтаждарын қанағаттандыру мақсатында белсенді қызмет етуге мәжбүр ететін қозғаушы күш болып табылады. Қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейіне қарай жаңа қажеттіліктер туады. Оның құрылымы, саны, сапасы, өзгеріп отырады. Қажеттіліктердің үздіксіз өсуі адамдардың экономикалық эволюциясының көптеген деректерімен дәлелденді. Әрбір 10 жыл сайын тұтыну тауарлары мен қызметтердің түрлері екі есеге өсіп отырады. Мұндай экономикалық заңдылық қжеттіліктердің өсу заңы деп аталады.

Қажеттіліктердің түрлері
------------------------

*Алғашқы* (*төменгі*) - қажеттілік адамдардың өмір сүруіне ең алғаш керек қажеттіліктер. Оларға толық киім, баспана т.б жатады.

*Екінші реттік* (*жоғарғы*) қажеттіліктер. Екінші реттік (жоғарғы) қажеттілік – бұл адамның рухани жағдайы, әлеуметтік ортасы, интелектуалдық деңгейіне байланысты пайда болатын қажеттіліктер. Бұл қажеттіліктерді альтернативті (таңдау) қажеттіліктері деп те атайды. Мысалы: кітаптар, сәнді киімдер, қымбат бұйымдар, сондай-ақ білімге мәдениетке қажеттіліктер.

Қанағаттандыру түрлері
----------------------

*Жеке қажеттіліктер* – бұл жеке адамның өзін қанағаттындыра алатын қажеттіліктер. Мысалы: киім, тамақ, мұздатқыш, машина т.б тауарлар сатып алуы.

*Ұжымдық қажеттіліктер* - өмірде жеке бір адам қанағаттандыруға мүмкін емес,көп шығын қажет ететін қажеттіліктер бар. Оларды көпшілік көмегімен ұжымдық түрде қанағаттандырады. Ұжымдық қажеттіліктерді қанағаттандыру жөнінде шешімдерді басқару органдары қабылдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Экономика негіздері", Алматы, 2007
Саура көлі үш жағынан жарты тостаған тәрізді биіктігі елу метрдей тұйық бет түріндегі тік жартастармен қоршалған. Саура шатқалы өзіне жұмбақтығымен көз тартады. Мұнда батпақ тасбақалары мекендейді. Батпақ тасбақалары шағын көлдің су кеңістігіне қанағат тұтып паналап, шөл даланың тасбақаларынан оқшау мекендеуде. Барлық адамдар өмірінде өзінің жартысын іздеуде. Маңғыстаудың көне көз қариялары Саура шатқалынан елу метрдей жердегі Саура өзенінің екінші жартысы бар екендігін біледі. Кішкене төбешіктен өткен соң, жаңа жолдар мен әсерлі көріністерге қызығушылар жарылған тостағанның екінші жартысын тамашалай алады. Табиғат-ананың сыйлығы тек бұл ғана емес. Көз алдыңызда тұщы көлге жақын жерде тұзды теңіз! Теңіз жағалауы жібектей қайыр топырақпен төселген. Теңіз түбі құм қайраңды, мінсіз тегіс. Ең таң қаларлығы, мұнда өркениет дөңгелегімен және адамзат аяғымен бұзылмаған көптеген ірі ұлу қабыршағын кездестіруге болады. Теңіз тасқынымен пайда болған шағын көлшіктер күн сәулесіне күмістей шағылысуда. Кішкентай тамшылары жалғыз көлге әр жақтан ағын су болып құйылып, оның өмірін жалғастыруда.
**Темір Бейісұлы Бейісов** - (1911, Батыс Қазақстан облысы Қамыссамар ауылы - 12.4.1995, Орал қаласы) - ғалым, филология ғылымының кандидаты (1953). Орал педагогика техникум (1932), Саратов педагогика институтын (1937) бітірген. 1932 - 33 жылдары облысы оқу бөлімінде бөлім меңгерушісі, партия қызметкерлері мектебінде оқытушы, 1937 - 39 жылдары Шымкент мұғалімдер институтында аға оқытушы, 1941 - 42 жылдары Орал қаласында орта мектепте мұғалім, оқу бөлімінің меңгерушісі. 1942 жылы облысы оқу бөлімінің инспекторы, 1942 - 45 жылдары Фурманов ауданындағы орта мектепте оқу ісінің меңгерушісі, директоры болған. 1945 - 54 жылдары Орал педагогика институтында аға оқытушы, сырттай оқу бөлімі директорының орынбасары, 1954 жылдан зейнеткерлікке шыққанша оқу ісі жөніндегі проректоры қызметін атқарған.

**Шығармалары**: 

* Шевченко в Казахстане. Алма-Ата, 1952;
* Некоторые вопросы горьковских традиции в современной казахской литературе. Алматы, 1953.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Темір Жәнтекеұлы Масин** (1907 жыл, Бөкей Орда ауданы - 1947 жыл, Орал қаласы) - Кеңес Одағының батыры (1945 жыл 24 наурыз).

Еңбек жолы
----------

Мұғалім, мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі, МТС бастығының саяси жұмыс жөніндегі орынбасары болған. Темір Масин соғыстан кейін Қазақстан КП Тайпақ ауданы комитетінің 2-ші хатшысы қызметін атқарды.

Ұлы Отан соғысына қатысуы
-------------------------

Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың шілдесінде шақырылып, 1-Беларусь майданы 3-армия құрамында шайқасқа қатысты. Темір Масин Ұлы Отан соғысына қатысып, қатардағы жауынгерден майор шеніне дейін жеткен, рота командирі болған. 1944 жылы 1 шілдеде Могилев-Минск тас жолын жаудан қорғаудағы ерлігі үшін капитан Масинге Кеңес Одағының батыры атағы берілді.[1]

Темір Масиннің қаза болуы
-------------------------

1947 жылы жазда Тайпақ ауданындағы дала өртін сөндіру кезінде отқа күйіп, ауыр жараланған Темір Масин Орал қаласының ауруханасында қайтыс болды. Зираттың басына бюст-ескерткіш орнатылған. Авторы - мүсінші Ю.Баймұқашев. Ескерткіш арнайы тұғырға қондырылған, биіктігі - 2,25 м. Орал қаласындағы бір көшеге есімі берілген. Ақжайық ауданы,Базартөбе ауылына және Бөкей ордасы ауданының Бөрлі ауылында бюст койылып, Бөкей ордасы ауданы,Хан ордасы атындағы орта мектепте мемориалдық тақта орнатылған. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Уақытты қабылдау** — бұл құбылыстар мен оқиғалардың ұзақтығы мен тізбегін бейнелендіру. И.П. Павлов пен оның ізбасарлары тәжірибе жүзінде дәлелдеген адамдарда үнемі жасалынып отыратын уақытқа деген шартты рефлекстер уақытты қабылдау процесінің физиологиялық негізі болып табылады. Уақыттық аралықтар адам организмінде болатын ырғақты процестермен анықталады. Уақытты дәл, тікелей қабылдауға көнетін тек қысқа мерзімді интервалдар ғана. Уақыттық аралықтарды дәл бағалауға есту және қимылдық түйсіктер себепші болатындығы анықталған. Уақыттың қабылдану ұзақтығы адам іс-әрекетінің мазмұнына тәуелді. Қызықты, маңызды істерге толы уақыт зымырап тез өтеді. Егер оқиға қызықсыз, елеусіз болса, уақыт мүлдем өтпей қояды. Уақытты бейнелеудегі кейбір субъективтілік адамның жасына да байланысты болады. Мысалы, балалар үшін уақыт өтпейтіндей көрінсе, ересектер оны тез өткендей қабылдайды. Адам уақытты қабылдаудағы субъективтіліктен практикалық іс-әрекет пен тәжірибесі негізінде арыла алады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Агроном** (гр. "агрос" – егістік; "номос" – заң) – ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіру саласындағы жан-жақты білімі бар егін шаруашылығы саласындағы маман. Ұзақ уақыт бойы бұл тек қана ауыл шаруашылығына қатысты мамандық болып саналды. Алайды, қазіргі кезде агроном жан-жақты білімге ие, кәсіби дағдыларды жақсы меңгерген маман болуы тиіс. Сонымен қатар, агроном – шаруашылықтың негізгі саласы – егіншіліктің технологиясын және онда қолданылатын техникасын жақсы білетін, сол жердің табиғи-экономикалық жағдайына жетік адам.

Агрономның кәсіби дағдылары
---------------------------

* Топырақ түрлерін жете білу дағдысы;
* Мәдени өсімдіктердің өсу және даму ерекшеліктерін білу;
* Жаратылыстану ғылымдары саласын терең игеру;
* Ауыл шаруашылығы техникасының жұмыс қағидаларын түсіну;
* Зертханалық зерттеулер негізін білу;

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Оның басым бөлігі – сұрғылт-қоңыр топырақты, жусанды-дәнді өсімдіктер жайыла өскен жазық дала. Мұндағы тамаша оазистерді бірнеше шақырымға созылған дала мен құмды шөлдер бөліп жатыр. Облыстың Оңтүстік-батыс бөлігі, Сырдарияның сол жағалауын бойлай Қызылқұмның шағыл құмдары мен Шардара даласы жатыр. Солтүстік бөлігі – Бетпақдала шөлі, қиыр оңтүстігінде – Мырзашөл, оны Тақырдала деп те атайды. Құмда сексеуіл өседі.

Тау етегіндегі аудандарда дала өсімдігі бітік өсетін сарғылт топырақ басым. Тау бөктерлерінде ағаш тәрізді арша, жабайы алма, өрік ағаштары өседі. Алуан түрлі өсімдіктер әлеміне биік тау аудандарында жайыла өскен шалғынды шөп қайталанбас рең береді. Оңтүстік Қазақстан облысының ұзына бойын Қазақстан мен бүкіл Орта Азияның ең ірі өзендерінің бірі – Сырдария өзені қиып өтеді, оған Қаратау жотасының Оңтүстік бөктерінен Құрықкелес, Арыс, Бөген өзендері келіп құйылады. Шу өзенінің арнасын бойлай ағаштардың, бұталар мен шөптердің жүздеген түрлері өседі, олардың көпшілігі Қызыл кітапқа енгізілген. Солтүстіктен келетін Шу өзені Мойынқұм құмдарында көзден ғайып болады. Сырдария мен Шу өзендерінің аңғарларын құрақ пен тоғай алып жатыр. Облыс аумағында Ақтайқын, Ақтар, Қалдыкөл сияқты таяз, негізінен, тұзды болып келетін өзендер көп тараған. Сырдария өзеніндегі жасанды Шардара, Бөген өзеніндегі Бөген, Бадам өзеніндегі Бадам және Арыс өзеніндегі Қайыңды су қоймалары өңірді. әсем табиғатын одан әрі сұлуландыра түседі.
Құнарлы топырақ, күн сәулесінің мол түсуі, кең жайлаулар бұл өңірде ауыл шаруашылығының түрлі салаларын, ең алдымен суармалы егіншілік пен жайылымдық қой шаруашылығын дамытуға өте қолайлы. Мақта, күріш егістіктері, сондай-ақ бау-бақшалар мен жүзімдіктер де мол өнім беретіндігімен ерекшеленеді.
**Сыншы** – дәстүрлі қазақ қоғамындағы ұғым. Қазақ арасында өмірде көргені мен түйгені көп зерделі адамдар адамды, малды салған жерден дене бітіміне қарап мінез-құлқын, ерекшелігін жазбай айтатын болған. Адамның көзі, құлағы, аузы-мұрны, бойы сияқты пошымына қарап-ақ кім екенін нақ айтатын Толыбай (19 ғасыр) сынды Сыншылар тарихтан белгілі. Ондай адамдар малды, әсіресе, жылқы малын сынауда мол тәжірибе жинақтап, небір көрегендік таныта білген. Мәселен, алдыңғы екі аяғының алшақ, талтайып кетуі, салпы ерін, доғал тұяқ секілді сәйгүлікке тән, тағы басқа ерекшеліктерін "Аттың сыны" аталатын өлеңінде Абай да нақышты баяндаған.

**Сыншы** (әдебиетте) — қалың оқырманның өскелең талабы мен талғамының жаршысы, әдеби құбылысты жалпы мемлекеттік мүдде тұрғысынан пайымдайтын қоғамдық ой-пікірдің озғын өкілі. Белинскийдің айтуынша "сыншы таланты -сирек талант, сыншы жолы -тайғақ һәм қатерлі жол" да, шын мәніндегі "сын-қимыл, қозғалыс үстіндегі эстетика"
Сынықшы
Осы күнге дейін жалғасып және өз ісін дәлелдеп көрсетіп жүрген сирек мамандықтың бірі - осы сынықшылық. Сынықшылар арнайы білім, оқу орындарында оқымай-ақ сүйегі сынған адамарды емдеудің ғажап өнері мен құпиясын толық игерген емсек адамдар екені талай рет дәлелденген. Олар сынған мүшелерді сырттай сипап отырып, уатылып кеткен сүйектерді орны-орнына салып, емдеген. Әрине, ел ішінде дене, сүйек жарақатын алушылар жиі кездеседі. Осындай ауыр жараланғандарды емдеп, жазып шығару жолында Қостанай, Торғай даласына аты кең жайылған сынықшы Назым есімді әйел. Ол 2000 жылдары машина апатынан қайтыс болды. Назым ешқандай дәрі-дәрмек және басқа емдеу құралдарын қолданбай-ақ өте күрделі сынықтарды әп-сәтте жазып шыққан. Марқұмның осы қаблеті мен сынықшылық қасиетін емделушілер де , маедицинаның білікті мамандары да мойындаған. Сынықшылық негізінен тұқым қуалайтын емшілік түрі есептеледі.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Элита теориясы** (фр.  – үздік, таңдаулы) — қоғамның ілкі топтарының ерекше миссиясы мен әлеуметтік-саяси және интелектуалдық белсенділігі және қалған адамдардың енжарлығы туралы теориялар. Бұл теориялар негізделуіне байланысты ажыратылады. 

* Биологиялық теориялар бойынша биологиялық-генетикалық белгілеріне байланысты (Р. Уильямс, Э. Богардус) адамдарды аса көрнекті және қатардағы, белсенді және енжар, ақыл-есі дұрыс немесе кеміс деп негіздейді.
* Психологиялық теорияларда (Г. Джилберт, Б. Скиннер) – біреулердің қабілеттілігі мен екінші біреулердің қарабайырлығына түрткі болатын психологиялық қасиеттерге сілтейді.

Осы сияқты психик.-аналитик. әлеум.-психол. технократтық және ғыл. теориялар бар. Белгілі бір мәселелерді түсіндірудегі алуан түрлі өзгешеліктеріне қарамастан барлық элиталық теория үшін: қоғамды әрқашан элитаға және бұқараға бөлетін – адамдардың табиғи тең еместігі туралы; ғыл.-тех. және әлеум. прогрестің қозғаушы күші ретінде элитаның қажеттігі туралы; біреулердің сөзсіз үстемдік етуі және басқалардың сөзсіз бағынышты болуы туралы; көпшіліктің үстінен қарайтын билеуші азшылықтың толық құқылығы мен заңдылығы туралы; тарихи процеске ешқандай игі ықпал етпеуін былай қойып, өз бойына өркениет жетістіктеріне қарсы шығуы мүмкін "іріткі күштерді жинақтаған" бұқараның енжарлығы мен аморфтығы туралы жорамалдар ортақ болып табылады.

Тағы қараңыз
------------

* Алтын миллиард
**Элизабет Кортрайт Монро** (ағылш. *Elizabeth Monroe*; 30 маусым 1768 – 23 қыркүйек 1830) – Америка Құрама Штаттарының бесінші президенті Джеймс Монродың жұбайы және 1817-1825 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

Өмірбаяны
---------

Элизабет Монро
### Жас кезі және неке

Элизабет 1768 жылы Нью-Йоркта дүниеге келеді. Әкесі Франк-үнді соғысы кезінде каперліктің арқасында байыған британдық әскерінің офицері Лоуренс Кортрайт, ал анасы Ханна Аспинуолл болған. Элизабет әлеуметтік көріктілікті және стильді жас кезінде иеленген. Сұлу көріктілігімен, қара шашымен және көгілдір көзімен ол алғаш рет Монродың көңілін 1785 жылы аулаған болатын. Сол кезде Монро Нью-Йоркта Континентальді конгрессте сөйлеген еді. Джеймс жиырма жеті жасында, ал Элизабет он жеті жасында бола тұра 1786 жылы 16 ақпанда Нью-Йоркта некелеседі. 

Лонг-Айлендтегі қысқа бал айынан кейін жас жұбайлар Нью-Йорқа Монродың әкесіне қайтады. 1794 жылы Джеймс АҚШ президенті Джордж Вашингтонның Франциядағы министрі болып сайланады. Парижде АҚШ министрінің әйелі ретніде лаңкестік кезінде Элизабет маркиз де Лафацеттің әйелін өлім жазасынан құтқарып алды. 

### Америка Құрама Штаттарының Бірінші ханымы

Элизабет Бірінші ханым атағын 1817 жылы 4 наурызда алды. Сол кезден бастап оның күйеуі Америка Құрама Штаттарының бесінші президенті болып тағайындалған. Кейін Джеймс екінші мерзімге қайта сайланғандықтан, Элизабет бұл рөлде 1825 жылдың 3 наурызына дейін қалды.  

### Балалары

Джеймс пен Элизабетте үш бала болған:

1. **Элиза Кортрайт Монро-Хей** (1787—1835)
2. **Джеймс Спенс Монро** (1799—1801)
3. **Мария Эстер Монро-Гувернер** (1803—1850)

### Өлім мен мұра

Элизабет Монро халықтың құрметін жаулап алса да, ол өзінің ізашары Долли Мэдисонмен салыстырғанда жеңілді. Себебі Долли вашингтон қоғамын сүйсіндіріп, болашақ Бірінші ханымдар ілесетін үлгі құрды. 

Науқас және көп ауырған Элизабет 1830 жылы 23 қыркүйекте 62 жасында Оак Хиллда қайтыс болады.

Сілтемелер
----------

* The First Ladies Мұрағатталған 1 наурыздың 2004 жылы.

Дереккөздер
-----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |