recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Адам тағдыры** — кеңестік орыс жазушысы Михаил Шолоховтың әңгімесі. Шығарма 1956—1957 жылдары жазылған. Алғашқы жарияланымы — «Правда»  газетінің 1956 жыл, 31 желтоқсан-1957 жыл, 02 қаңтардағы санында жарияланды.

Сюжеті
------

Ұлы Отан соғысы басталысымен Андрей Соколов есімді шопырға отбасымен қоштасып майданға кетуге тура келеді. Соғыстың алғашқы айларынан-ақ ол жарақат алып қалып, фашисттердің тұтқынына түседі. Тұтқында жүріп концлагерьдің барша қиындығын бастан өткереді, дегенмен өрлігінің арқасында ебін тауып құтылып шығады. Қысқа мерзімді майдандық демалыс алып Отанына оралғанда, сүйікті жары Ирина мен екі қызы бомбалау кезінде қайтыс болғанын естиді. Ет жақындарынан жас офицер ұлы тірі қалыпты. Майданға келгенде Андрей соғыстың соңғы күнінде ұлының да қаза тапқанынан хабардар болады. 
Соғыстан кейін жалғыз қалған Соколов басқа өңірде қызмет етеді. Ол жерде жетім қалған Ваня есімді кішкене баланы кезіктіреді. Ваняның анасы бақилық болған, ал әкесі хабар-ошарсыз жоғалған болатын. Соколов балаға оның әкесі екенін айтады, осы арқылы баланың (және өзінің) жаңа өмірге деген зор үмітін, құлшынысын қалыптастырады:

*Жетімсіреген екі адам...Әскери дауылдың орасан күшімен өзге өлкеге лақтырылып тасталған құм ұнтақтары тәрізді...Оларды алдан не күтеді? Және тұла бойы ерік-жігерге толы осы бір орыс адамы бәріне шыдайды және әке иығына дейін өсіп, толысып Отанына оралу жолында барлық қиындыққа төзе, төтеп бере отырып жеңіске жетеді деп ойлаудың қисыны бар еді...*

Шығу тарихы
-----------

Әңгіменің сюжеті ойдан шығарылмаған. 1946  жылдың көктемінде М. Шолохов аңшылықта жүріп бір адамды кезіктіреді, ол басынан өткен қайғылы оқиғаны түгел баяндап береді. Шолоховты бұл әңгіме қатты толғандырады да ақыр соңында мұны шығармаға айналдыруды жөн деп табады. "Бұл жайлы міндетті түрде әңгіме жазып шығамын". Арадан 10 жыл өткенде Хемингуэй, Ремарк пен өзге де шетелдік жазушылардың шығармаларын қайталап оқи отырып, бас-аяғы жеті күнде "Адам тағдыры" атты шығарманы дүниеге келтіреді.¹

Экранизациялануы
----------------

Әңгіме 1959 жылы басты рөлді сомдаған совет режиссері Сергей Бондарчук тарапынан экранға шықты. "Адам тағдыры" фильмі 1959 жылы Мәскеу кинофестивалінде бас жүлдеге лайықты деп танылып, жас режиссердің үлкен киноға жол тартуына серпін берді.

Дереккөздер
-----------

* Лейдерман Н. Л.  «Монументальный рассказ» М. Шолохова // Лейдерман Н. Л. Русская литературная классика XX века. — Екатеринбург: 1996. — С. 217—245. — ISBN 5-7186-0083-X.
* Павловский А. Русский характер (о герое рассказа М. Шолохова «Судьба человека») // Проблема характера в современной советской литературе. — М.-Л. 1962.
* Ларин Б. Рассказ М. Шолохова «Судьба человека» (Опыт анализа формы) // Нева. — 1959. — № 9.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Электронды нұсқасы
**Владимир Александрович Кожевников** ( 1852 - 1917 ) - орыс мәдениет тарихшысы, философ және публицист.

Өмірбаяны
---------

Ол негізгі еуропалық және ежелгі тілдерді үйренуді қамтитын үйде тамаша білім алды. Платон мен Никомахтың, Архимед пен Птолемейдің, Аристотель мен Евклидтің, Теофраст пен Плинийдің еңбектері көпестің ұлына оқу құралы болды. Владимир Кожевников өмірінің соңында 14 тілді, оның ішінде санскритті де білген, сегізде еркін сөйлеген. Ата-анасынан ерте айырылған Владимир інілерін тәрбиелеумен айналысты. Бұл оның жүйелі білім алуына кедергі болды: ол Мәскеу университетінде волонтер ретінде тарих және философия курстарына қатысты (1868-1873), бірақ інілеріне қарағанда ол жоғары білім туралы диплом алмады. Оның «II ғасырдағы Рим қоғамының моральдық және интеллектуалдық дамуы» атты алғашқы баспа жұмысы. (Козлов, 1874).

1880-1894 жылдары В.А. Кожевников шетелде болды, Батыс Еуропадағы ең ірі кітап сақтау қоймаларында жұмыс істеді; көп саяхаттады (еуропалық елдерден басқа Арабия, Алжир, Тунис, Палестинада болды).

Философия, тарих, дін, лингвистика бойынша энциклопедиялық біліммен қатар, ол музыка мен сурет өнерін де жетік меңгерген. Ежелгі шіркеу мен оның ата-бабаларының тарихын тамаша білуші ол тек шығыс шіркеуінің мистикалық-аскеттік теологиясын ғана емес, сонымен қатар христиандық батыс мистиктерінің ілімдерін де жақсы меңгерген. Ол аскеттік идеалдарды салыстырмалы түрде зерттеумен айналысты және христиан аскетизмінің тарихы туралы шағын, бірақ өте құнды және бай кітап жазды; өмірінің соңына қарай «Христиандықпен салыстырғанда буддизм» атты үлкен екі томдық шығармасын жасады. Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетіне, ең алдымен оның эстетикалық мұраттарына арналған 1500 бетке жуық іргелі зерттеу оған 14 қолжазба том болып дайын тұрды, бірақ басылмай қалды.  

1. ↑  Фёдоров Н. Ф. Философия общего дела: Статьи, мысли и письма Н. Ф. Федорова, изданные под редакцией В. А. Кожевникова и Н. П. Петерсона:
2. ↑  «Кожевников» — статья в Новой философской энциклопедии

Владимир Александрович Кожевников.
**Владимир Александрович Плотников** (3 наурыз 1986 , Алматы) — қазақстандық футболшы, "Ордабасы" клубының қақпашысы.

Мансап
------

### Клубтық

Владимир Плотников ең алғаш кәсіпқой келісім шартын «Тараз» футбол клубымен 2007 жылы жазған. Сол жерден қақпашы «Алматы» футбол клубыңа ауысқан. 

2012 жылы Премьер-лигаға қайта оралды. Екі маусымның есебімен «Атырау» клубында 14 ойында 7 гол қақпасыңа жіберді. Талдықорғандық «Жетісу» футбол клубында өзін мықты қақпашы екенін дәлелдеп алматылық «Қайрат» командасына ауысты. Алматылықтармен 3 жылдық келісім шартқа отырды. 2015 жылы алматылықтардың сапында чемпионатта 2 орын алып Қазақстан Кубогінің жүлдегері атанды.

### Ұлттық құрама

2016 жылы 29 мамырда Грузияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты.

2018 жылы 26 наурызда Болгарияға қарсы екінші ойынын өткізді.

Жетістіктері
------------

«Қайрат»
* Қазақстан вице-чемпионы (4): 2015, 2016, 2017, 2018
* Қазақстан кубогы (3): 2015, 2017, 2018
* Қазақстан суперкубогы (2): 2016, 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Костиоз
**Костиоз** – микроскоптың көмегімен ғана көруге болатын паразит. Балықтың терісінде кілегейден құралған терең сұр дақ пайда болады. Балықтың желбезегімен терісіне жабысқан құрт балықты қатты тітіркендіреді және эпителиді бұзады. Соның артынан сапролегния және ахлияның саңрауқұлақтары зақымдайды. Балықтың желбезегіне костиялар жеткенде балықтар жылдам қырылады. Ауру бір аптаға созылады, кейде одан да көп. Қатты зақымдалған балықтарды жарамсыз деп санайды. Олардың көзін жою керек.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Владимир Александрович Грамматиков** (1 маусымда 1942) — кеңес және ресей театр мен киноның актері, режиссер, кинодраматург, продюсер. Ресей Федерациясының өнерге еңбегі сінген қайраткері.

Биография
---------

Владимир Александрович Грамматиков 1 маусымда 1942 жылы Свердловскте туған. Ол радио-құрылыс факультетің Бауманск училищесің Мәскеуде бітірді. Содан кейін ол өз өмірің киномен байланыстыруға шешті. Кейін ол ГИТИСтің актер факультетің бітірді.

1976 жылы Владимир ВГИКтің режиссер факультетің бітірді (Ефим Дзиган шебері).

1976 жылдан — М. Горьков атындағы театрының актері мен режиссері. Ол «Ералаш» киножурналына арналаған кейбір эпизодтар мен жарнама роликтерің түсірген.

Владимир «Улица Сезам» бала сериалының режиссері мен өнер жетекшісі болды(НТВ).

1998—2002 жылдары— М.Горьков атындағы киностудияның директоры.Ол "Акуна Матата" телевизиялық жобасында тележүргізуші ретінде жұмыс істеген.
Роетозавр
Роетозавр
Роетозавр — шамамен 181 - 175 миллион жыл бұрын орта Юра кезеңінде өмір сүрген зауропод динозавр. Оның мойыны ұзын, басы – төртбұрышты, денесі — ірі. Сүйектері Австралияның Квинсленд деген жерінен табылған. Динозаврдың Орта Юра кезеңінде өмір сүрген роетозавр — брауней деп аталатын түрінің қаңқасы Австралия жерінен толықтай қазылған әрі әлемдегі ең ежелгі, бірегей зауропод. Оның артқы аяқтары, жамбас сүйектері, 28 құйрық омыртқасы, 7 кеуде омыртқасы, қабырғасының кейбір бөліктері және екі мойын омыртқасы қазылды.

Қызықты дерек
-------------

* Роетозавр 1924 жылы Австралия елі, Квинслендтегі Рома қаласының Дурхам Даунс стансасының жанынан табылған.
* Оны 1924 жылы Австралиядағы Квинсленд маңайынан ғалым Хебер Лонгман тапқан.
* Бұл динозаврдың аяқтары пілдікіне ұқсаған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 12 тонна
* Тұқымдас : Цетиозаврид
* Отряд тармағы : Зауроподоморф

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Костюшко көтерілісі** – Польшада өкімет билігін басып алған реакцияшыл магнаттарға қарсы ұлт-азаттық көтеріліс (1794 ж. 12 наурыз – 16 қараша).

  

Көтерілісшілер Польшаның ұлттық тәуелсіздігін қалпына келтіруді, 1772 және 1793 ж. патшалық Ресей мен Пруссия интервенция жасап, бөліп алған поляк жерлерін қайта қосуды, 1791 жылғы конституцияны қалпына келтіруді, Төрт жылдық сейм (1788-92 жж.) бастаған прогресстік реформаларды жүргізе беруді талап етті. 

Көтеріліс Краковты, Варшаваны, Вильноны т.б. қамтыды. Пруссия мен Ресей, Австрия әскерлері көтерілісті аяусыз басты. Мұнан кейін Польша үшінші рет бөліске түсті (1795).[1][2]

Суреттер галереясы
------------------

* Александр Орловский.
* Норблен де ла Гурден, Жан-Пьер. Сатқындардың өлім жазасы
* *Щекоцин астындағы шайқас* (1794)
* Мацеевич шайқасындағы Костюшконың жарақат алуы
* Прага шайқасы (1794)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  История Польши, 2 изд. т.1, М. 1956 г. С.342 – 53
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976 ж. 9 том. 287 б.
**Қол соқпақ**– жастар ойыны. Қыз-бозбалалар жиын-той кезінде үйде отырып ойнайды. 

Ойынды жүргізуші қолына орамал алып ширатады да, алқа-қотан отырған жастардың ортасына шығады. Ойын бастаушы бір ойыншыға "қолыңды тос" деп бұйырады. Ол дереу алақанын тосуы керек. Сонда ойын жүргізуші оған "орамал қайда?" деп сұрақ қояды да, алақанын орамалмен ұрады. Жазаланған ойыншы бір ауыз өлең айтып не күй тартып берген соң, "орамал анау отырған адамда" деп өзі қалаған ойыншыны көрсетеді. Бұл шартты уақытында тез орындай алмаса, тағы да бірнеше рет соққы алуы мүмкін. Ойын уақыты ойнаушылардың өз еркінде.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Костюм** (фр. , итал. *costume, сөзбе-сөз – әдет-ғұрып*), театрда – режиссерлік ойға сәйкес актердің сахналық образ жасауда пайдаланатын киім-кешегі, түрлі әшекей, т.б. заттары; спектакльді көркемдеудің маңызды құрамдас бөліктерінің бірі. 

  

Костюм – өткір әлеуметтік, сатиралық, гротескілік, трагедиялық, ертегілік, т.б. образдар дүниесін жасаудағы театр суретшісі шығармашылығының жеке бір саласы. Костюм сахналық образдың ұлттық, әлеуметтік ерекшелігі мен мінез-болмысын айқындай түседі. Суретшілер спектакльге қажетті киім үлгілерін жасайды. Мұндай шығармашылық процесс кезінде әрбір киімнің қандай матадан тігілетіндігі, өлшемі мен үлгісі қатаң ескеріледі. Костюм актерге сахна кейіпкерінің ішкі жан дүниесін ашуға көмектеседі. Костюмге қосымша қажеттілік ретінде бет-жүзді арнайы опалау (грим) мен шашты үлгілеу қолданылады.

Костюм әуелден дәстүрлі әдет-ғұрып пен ойын-сауықта, ежелгі дәуір мен орта ғасырлар театрларында, Шығыстың классиклық театрында (Жапония, Қытай, Үндістан, т.б.) пайдаланылған. Ежелгі дәуірдегі және одан кейінгі театр түрлерінде Костюм шартты немесе өз дәуіріне лайықты үлгіде болды. Француз драматургі Мольер өз пьесаларын қойғанда, сол заманындағы түрлі адамдар тобының киім үлгілерін пайдаланды. Вольтер Костюмнің тарихи дәлдігіне назар аударды, оны кезінде актриса Клерон (1723 – 1803) қолдады. Актер Ф.Ж. Тальманың киім-кешегі суретші Ж.Л. Давидтың эскизімен тігілді. 19 ғасырдың 2-жартысында немістің Мейнинген театры Костюм өнерінің дамуына едәуір ықпал етті. Пьесада бейнеленген заман мен ортаға, сахналық қаһарманның мінез-болмысына сай Костюм үлгілерін жасауда Мәскеу көркем академиялық театрының (МХАТ) қызметі зор ықпал жасады. В.М. Васнецов, А.Н. Бенуа (1870 – 1960), К.А. Коровин (1881 – 1939), М.А. Врубель, А.Я. Головин (1863 – 1930) сынды орыс суретшілері театр декорациясы өнеріне, оның ішінде Костюмге көп көңіл бөлді. Ал Шығыстағы дәстүрлі классикалық театрдың көркемдік тәсілдеріне орай әрбір Костюм символдық негізде жасалды (қараңыз Шығыс өркениеті). Спектакльге арнап Костюм дайындайтын және актердің киінуіне көмектесетін театр қызметкерін костюмер деп атайды. Кинода Костюм дайындағанда кинопленка мен материалдың ерекшелігі ескеріліп, оның ұсақ деталіне дейін дәл беру талап етіледі. Қазақстанда Костюм кәсіби театр мен кино өнерінің пайда болып, өркендеу тарихымен тығыз байланысты. Л.М. Қожықова, Қ.Қ. Қожықов, И.Б. Бальхозин, А.И. Ненашев, С.Романов, Э.В. Чарномский, Г.Исмайылова, Е.Тұяқов, т.б. көрнекті суретшілер қазақ театры мен кино өнері тарихында Костюм өнерінің дамуына да елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бояджиев Г.Н. История западноевропейского театра от возникновения до 1789 ж. М. – Л.1941;
2. ↑  Мерцалова М.Н. История костюма, М.1972;
3. ↑  Захаржевская Р.В. Костюм для сцены, ч. 1, М. 1973.
4. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
**Мырзағалиев Қайролла Мырзағалиұлы** (1926-1998) – Атырау облысы Ганюшкин елді мекенінде дүниеге келген. 

Ұлы Отан соғысының ардагері. Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен және Отан соғысының 1-дәрежелі медалімен марапатталған.

Еңбек жолын 15 жасында аудандық баспаханада әріп теруші, баспагер болып бастаған. Соғыс жылдарында майдандық газет баспаханасын ұйымдастырып, жауды жеңуге қаһарлы сөзбен үлес қосқан. 

Қ.Мырзағалиев 1948 жылы елге аман-есен оралған соң соғысқа дейін өзі істеген баспаханаға жұмысқа орналасты. Ұзақ жылдар (1947-1958 жылдары) «Балықшылар үні", «Красный Каспий» газеттері басылып шығатын баспахана директоры қызметін атқарды. «Теңіз (қазіргі Құрманғазы) ауданының алғашқы полиграфисі» деген атақты иемденген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Кострукциялық болаттар** деп машина бөлшектерін және құрылыс конструкцияларын жасауға қолданылатын болаттарды айтады. Бұл болаттар көміртекті және легірленген болып бөлінеді. Конструкциялық болаттарда көміртегінің шамасы 0,5…0,6%-дан аспайды. 

*Көміртекті конструкциялық болаттар*. Олар: жай сапалы, сапалы, аспаптық болып бөлінеді.
Жай сапалы болаттар қасиеттеріне қарай үш топқа бөлінеді:
А тобы - тек механикалық қасиеттеріне кепілдік берілетін.
Б тобы - химиялық қасиеттеріне кепілдік берілетін.
В тобы - механикалық және химиялық қасиеттеріне кепілдік берілетін.
А тобының болаттары Ст әріптерімен және 0,1,2,3,4,5,6 нөмірлерімен таңбаланады. Нөмір саны артқан сайын оның беріктігі жоғары болады, ал пластикалық қасиеті төмендейді. Болат қасиеттері 1-кестеде көрсетілген. Б тобының болаттары Б әріптерімен таңбаланады. Мысалы, БСтО, БСтІ, БСт2, БСт3, БСт4.
В тобының болаттары В әрпімен және санмен таңбаланады. Мысалы, ВСт2, ВСт3 т.б. болаттарды тотықсыздандыруға байланысты қайнайтын(КП), тыныш(СП), жартылай тыныш(ПС) деп бөледі.
Жай сапалы болаттар арматура, құрылыс конструкцияларын және үлкен жүктеме түспейтін машина бөлшектерін жасауда қолданылады. А тобы болаттарынан ыстық кезінде өңделмейтін бұйымдар жасалады. Бтобыболаттарын күйінде күйінде өңделетін бұйымдар жасалады. В тобы болаттарынан пісірілетін конструциялар жасалады.
**Қайруан** (еск. *Каирван, Керуан*; араб.: القيروان‎, *Әл-Кайрван* — керуен) – Тунистің ірі қалаларының бірі. 

Араб тілінен аударғанда «керуен» деген мағына береді. Халық саны 117 903 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Мағрибтегі мұсылмандардың қасиетті қаласы және Ислам әлеміндегі төртінші қасиетті қала.

1988 жылы қала ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралар қорына енгізілді. Кайруанның негізін 670 жылы Укба ибн Нафи салған. Хилал тайпасы бедуиндерінің шапқыншылықтарының нәтижесінде 11 ғасырда Астана Кайруаннан Туниске ауыстырылады. Осыдан кейін қала астанадан алыс орналасқан, көшпенділердің сауда орталығы ретінде дамыды.
Пароди Джованни (4.8.1889, Аккуи, Пьемонт,-16.12.1962, Турин)- итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1909 ж. соц. партия қатарына өтті. Турин кәсіпорындарында фабрика-завод советтерін тұңғыш ұйымдастырушыладың бірі. Компартияның (1921) негізін қаласты, оның ОҚ-не сайланып, секциясын, Генуя ұйымын басқарды. Саяси қызметі үшін бірнеше рет түрмеге отырып, елден кетіге мәжбүр болды. 1945ж. Жалпыға бірдей итальяндық еңбек конфедерациясы басқару комитетінің мүшесі және металшылар федерациясының бас секретары болып сайланды. 1945-51ж. ИКП ОК-нің, 1951-62ж. ИКП Орталық Бақылау Комиссиясының (ОБК) мүшесі.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Костоев Ибрагим Абдулович** — 1944 жылы туған. 

1967 жылы Қазақ политехникалық институтын аяқтап инженер жылу энергетик мамандығын алып шыққан.
1968-1977 жылдары Қазақ ССР-нің энергетика министрлігінде жұмыс жасаған.
1977 жылдан бастап Қорғаныс министрлігінің Орта Азия Әскери округінің «Боевое Знамя» газетінің баспасы мен баспаханасында бас механик, бас инженер, директор болып қызмет істеген.

Қазір сол баспа мен баспахананың орнында құрылған «Қазақстан ГИС орталығы» акционерлік қоғамының баспаханасында директор болып жұмыс істейді.

Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің полиграфия өндірісінің өркендеуіне белсенді түрде ат салысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
Ацератерийдің қазбадан табылған бас сүйегі
**Ацератерий**- қазба түрінде табылған керіктер тұқымдасына жататын мүйізсіз керік.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Айератерий осы кездегі керіктерден аласа, бірақ жүрдектеу болған. 

Дене тұрқы - 2,5 м-дей, бойы - 1 м-ге жеткен. Аяқтары 3 аша тұяқты, тек кейбір ертерек тіршілік еткен түрлерінде алдыңғы аяғы 4 ашалы. Сававнна сияқты ашық далаларда өмір сүрген.

Таралуы
-------

Ацератерий неоген дәуірінде Батыс Еуропа мен Азияда кең тараған. Ацератерийдің 5 түрінің әр түрлі сүйектері Қырымда, Кавказда, Украинада, Молдавияда жоғарғы миоцен - төменгі плиоцен шөгіндісінен белгілі. Қазақстанда Айератерийдің қаңқасы т.б. түрлі сүйектері жоғарғы олигоцен - төменгі миоцен шөгінділерінен Қостанай облысындағы Жыланшық өзенінің бойынан, Арал теңізі маңынан, Аякөз ауданынан табылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tao Deng, Rattanaphorn Hanta and Pratueng Jintasakul (2013). "A new species of *Aceratherium* (Rhinocerotidae, Perissodactyla) from the late Miocene of Nakhon Ratchasima, northeastern Thailand". *Journal of Vertebrate Paleontology* **33** (4): 977–975. doi:10.1080/02724634.2013.748058.

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ацератерий**
Фангтер
Фангтының перде
**Фангтер**, пангвелер, пахуиндер, фанвелер, мфангтар — Орталық Африканың жергілікті тұрғындары бантулар құрамына кіретін халықтар тобы. Камерун, Габон, Конго, экваторлық Гвинеяда тұрады. Жалпы саны 3 млн. адам (2003). Фангтерге яунде, этон, булу, бене, бети, мвеле, мваэ, тсинг, баса, гбидил, нтум, т.б. жатады. Антропологиялық жағынан экваторлық нәсілге жатады. Яунде немесе эвондо, фанг немесе фанве, булу, бене, бети, мвеле тілдерінде (диалектілері көп) сөйлейді. Көпшілігі дәстүрлі (түрлі культтар) діндерді ұстанғанымен, араларында католиктер, протестанттар бар. Дәстүрлі ш. — егіншілік. Элевсина, сорго, жүгері, арахис, ямс, маниок, түрлі көкөністер өсіреді. Қолөнерінде ағаш пен сүйек өңдеу, себеттер тоқу, ұсталық, құмырашылық дамыған. Қоныстарындағы үйлер ұзына бойы орналасқан. Олардың жоспары тік бұрышты, каркасты, қабырғалары өріліп, төбесі екі не төрт жаққа қарай биік етіп көтеріледі. Белдерін ерлер қабықпен, әйелдер кепкен шөппен жауып жүрген. Көсемдері иығына леопард терісін жамылған. Дәстүрлі тағамдары көкөністерден жасалған ботқа түрлерінен тұрады. Аналық ру ұйымы, үлкен отбасылар, құпия одақтары болған. Өзіндік бай фольклоры сақталған.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
NIS AtyrauNIS Atyrau

**Атырау қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі** елбасының бастамасымен он бесінші болып, 2013 жылдың қыркүйек айының 11 жұлдызында ашылған болатын. Мектеп 720 орынға арналған. 120 жатақхана орны бар. Қазіргі таңда мектепте 701 оқушы білім алуда. Алғашқы мектеп директоры - Акимова Тавиля Адиетқызы болды. Ал бүгінгі таңда директор қызметін Айтпукешов Айдарбек Төлепұлы атқаруда.

Тарихы
------

Атырау қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылы 11 қыркүйек күні ашылды. Мектептің ашылу салтанатына облыс әкімінің бірінші орынбасары Ғұмар Дүйсембаев қатысты.

Білім беру
----------

Елбасы Н.Назарбаевпен 
Мектеп оқу процесін оңтайландыру мақсатында заманауи технологиялармен жабдықталған. Компьютер және интерактивтік тақталармен қамтамасыз етілген 60 оқу бөлмесі бар. Арнайы конкурстан өткен аймақтағы ең үздік деген мұғалімдер «Назарбаев зияткерлік мектебіне» жұмысқа қабылданды. Жергілікті білім беру саласының қызметкерлерімен бірге мектепте шет елдерден шақыртылған 30 мұғалімдер білім береді. Назарбаев Зияткерлік мектебі үш тұғырлы тіл саясатын ұстанады, яғни сабақ орыс, ағылшын, қазақ тілінде өтеді.

Жетістіктер
-----------

Атырау қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектеп оқушылары әр түрлі спорттық, мәдени шараларға белсенді қатысып, жүлделі орындарға иеленуде. Назарбаев Зияткерлік мектептерінің арасында өткен қыздар волейболында 1 орынға, ұлдар 2 орынға иеленді. Шахматтан 2 орынға бекінді. Қолөнерден де оқушыларымыз өнерлерін шыңдау арқылы, әр түрлі сайыстарға белсенді қатысуда. "Актер шеберлігі" жөнінен оқушылар облыстық "Жайдарман" сайысының қатысушылары.
**Паротит** (мысқыл, шықшыт безінің қабынуы) — мысқылмен ауырып жүрген адаммен қарым-қатынас жасағаннан кейін мұнымен ауырмаған адамда 2 немесе 3 аптадан кейін оның алғашқы белгілері байқала бастайды.
Бұл ауруда дене қызуы көтеріледі және жұтынғанда немесе тамақ жеген кезде ауырады. 2 күннен кейін құлақтың артында және жақтың қуысында жеңіл ісіктер пайда бола бастайды. Көбінесе алдымен бір жағында, содан кейін екінші жағында байқалады.

Емдеу жолдары
-------------

Шамамен 10 күннен кейін ісік өзінен-өзі кетеді, дәріні қабылдаудың қажеті жоқ. Қызуды түсіру үшін және ауруды жеңілдету үшін парацетамол немесе аспиринді қабылдаған дұрыс. Баланы жеңіл әрі құнарлы аспен тамақтандырыңыз және ауызын шайғызып тұруыңыз қажет (тазалықта ұстаған дұрыс).

Асқынып кету
------------

Аурудың бірінші аптасынан кейін үлкен адамдарда немесе 11 жастан асқан балаларда іштің төменгі жағы ауыруы немесе ер адамдарда аталық үрық безінің ісінуі мүмкін. мұндай ісіктері бар адамдар абыржымай, ауруды жеңілдетіп ісікті азайту үшін сол жерге суық компресс, мұз кесегін немесе ылғал шүберек басуы керек
Егер менингит белгілері пайда бола бастаса, дереу дәрігерге қаралыңыз.

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
**Атырау теледидары** — "Қазақстан" РТРК" АҚ Атырау облыстық филиалы..

Қайта жарақталған үш қабатты ғимаратта екі студия бар: негізгі студияның ауданы 185,9 шаршы метрді құраса, ақпараттық бағдарламаларға арналған шағын студияның ауданы 17,5 шаршы метр. Бірінші және екінші қабаттарда студиялар, ақпараттық және тақырыптық хабарлар редакциялары, қор материалдарын сақтауға (S-VHS и DVCAM форматында) арналған бейнеқор және әкімшілік бөлме орналасқан. Ал ғимараттың үшінші қабатында өңдеу, эфир және аппараттық бөлме бар. 

Филиал қызметкерлері толықтай компьютермен қамтамасыз етілген, Интернет желісінде жұмыс жасау мүмкіндігіне ие. Атырау облыстық филиалы: хабар тарату ("Қазақстан-Атырау" телеарнасы) 5 арна арқылы Атырау қаласы бойынша 14 сағат (дүйсенбі жұма 7.25-тен 00.20-ға дейін, сенбі жексенбі 8.55-тен 00.00-те дейін) және Атырау облысы бойынша 16.50-ден 17.50-ге дейін тәулігіне бір рет бір сағат шеңберінде (демалыс және мереке күндерін есептемегенде) хабар таратылады. Облыс тұрғындарының қамтылу деңгейі 97,15%. 

Бағдарламалар Атырау қаласындағы ТПВ 1 ООО РТС таратқышы арқылы беріледі. Филиалға қарасты "Қазақстан Атырау" облысы радиосы 102,0 FM жиілігінде тәулігіне 14 сағат хабар таратады. Атырау филиалының базасында стандартқа сай қосылған құрылғылардың толыққанды жұмысын қамтамасыз ететін алты желілік емес өңдеу жүйелері (Adobe Premiere 6.0, EDIUS, Velocity бағдарламаларында) жұмыс жасайды. Композит, SVHS және DVге арналған шығыс, кірістер бар. Бейнеөңдеу кешендерінің әрқайсысы SONY DSR-1500АР бейнемагнитофондары мен бейне және дыбыс қадағалауға арналған құрылғылармен жарақталған. 

Техникалық базаны жетілдіру, жаңа технология енгізу, тұрақты және үздіксіз жұмыс түзімін қамтамасыз ету мақсатында 2008 жылы арнаның дыбыс режиссерлері, таспагерлері мен тілшілері Біліктілік көтеру орталыгынан (Алматы қаласы, "Қазақстан" РТРК) білім-дағдыларын шыңдауға жіберілді. Айта кетерлік жәйт, БКО-қа алыс және жақын шетелдерден (Ресей, Германия, Швеция) телевизиялық шеберлікке баулу саласының үздік мамандары мен әдіскерлері шақырылады. Жыл сайын кәсіби біліктілікті жетілдіру, техникалық базаны игеру, теледидар және радиохабар тарату құралдарын дамыту мақсатында БКО-қа бас инженерлер, телеарна және радио мамандары жіберіліп, жалпылай және жекелей алғандағы филиалдарға тән ортақ техникалық мәселелер талқыланып отырады. 

Болашақта жыл сайын бірқатар мамандарды (дизайнерлер, бейнеөндеушілер, жарық берушілер мен инженерлік топ) оқыту межеленіп отыр. Шығармашылық 2008 жылы Атырау облысы филиалы жаңа маусым шымылдығын 19 тақырыптық бағдарламамен ашты. Байқау РФ Астрахандық тәуелсіз баспасөз клубының ұйымдастыруымен өтті. Мекенжайы: 060005. Атырау қаласы, Ж. Молдағалиев к-сі 29. Байланыс тел: 8 (7122) -458-300; 458-442. e-mail: rtrkatyrau@ mail, ru

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Фанатизм** (лат. *fanaticus* - құрбандық ) — индивидтің белгілі бір сенімдерге деген, басқа ешқандай баламаны қабылдамайтындай болып қалтқысыз берілгендігі; бұл оның іс-әрекетінде және басқалармен қарым-қатынасында айқын көрінеді. Фанатизм сол жолда құрбан болуға дайындықпен астасады; идеяға берілгендік басқа пікірдегілерге төзбеушілікпен қараумен, ортақ мақсатқа жетуге кедергі болатын әдеп нормативтерін елемеушілікпен ұштасады. Фанатизм — топтың психологиялық феномені. Бір-біріне тәнті болудан қолдау табатын фанатиктер үшін көтеріңкі эмоциялық, өздерінің көзқарастарын қуаттайтын кез келген ақпаратқа талғамай қараушылық, тіпті тілектестік тұрғыдағы сынның өзін қабылдамаушылық тән. Фанатизм екінің бірінде идеологиялық (соның ішінде діни) сипатта болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Фонетикалық заңдылықтар**, дыбыс
заңдылықтары — дыбыстардың өз қалпын сақтауы мен үздіксіз болып отыратын өзгерістерін, өзара алмасуы мен тіркеотерін зерттеп отыратын дыбыстардың даму заңдылықтары. Дыбыс заңдылықтары фонетикалық күнделііаі сөйлеу үстіндегі шынайы құбылыс-тардың, аллофондық түрленулердің, дыбыстың сөздегі орнына байланысты болатын өзгерістердің себепшісі болады. Аллофондық түрленулер керші дыбыстардың әсеріне байланысты және кез-келген сөзге тән, сол тілде сөйлейтін кез-келген адамның тілінде кездесе береді. Мысалы, қазақ тілінде етістік сөздің соңында кездесетін *-ды (-ді)* өткен шақ көрсеткіші сөйлеу үстінде -ткөрсеткішімен алмаса береді: барады - барат, келеді - келет т. б. Екі дауыстының арасындағы қатаң дауыссыздың үяңдану ы (жақ — жағып, оқ — оғып. б.), көрші дыбыстардың бір-біріне икемделуі (басшы — баш- шы, көзсіз — көссіз т. б.) белгілі бір Фонетикалық заңдылықтардың әсерінен болады. Мұндайда артикуляциялық Және акустикапық өзгерістер қатар жүреді: мен крлдім — мең гелдім, тап басты — тап пасты т. б.' Тіл дами келе шынайы фонетикалық өзгерістер тұрақты күйге түседі: қол қап — қол ғап — қолғап, жар қанат—жар ғанат—жарғанатт. б. "Фонетикалық заңдылықтар" деген ұғымды тіл біліміне *младограмматиктер* енгізген. Олар бір тілдің ішіндегі диалектілерде немесе бір-біріне талас екі дәуірде қатар жүрген дыбыстардың бір тілге қалай сиысып жүргендігін осы жолмен түсіндіріп отырған. Фонетик. өзгерістер тұрақты заңдылықтардың арқасында ғана болып отырады. Егер тұрақты заңдылыққа бағынбайтын фонетикалық өзгерістер кездесіп қалса, онда олардың бір себебі бар. Ендеше сол себептерді іздеу керек. Мысалы, аршаты (неге аршалыемес), қаракөл елтірісі (неге қарагөл елтірісі емес) т. б. Фонетикалық заңдылықтар барлық тілдерге тән әмбебеп болуы да мүмкін немесе бір немесе туыстас бір топ тілге ғана бірегей болып келуі де мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
XIX ғ. оңтүстік Африканың ну ормандарынан еуропалық саяхатшылар Замбези мен Лимпопо өзендерінің аралығынан ежелгі тасқаланың қираған жұртын табады. Оны Үлкен Зимбаве ("зимбаеве" жергілікті тайпалардың тілінде "тасүйлер" дегенді білдіреді) деп атаған. Әуелгіде археологтар қаланы есте жоқ ерте заманда, бірнеше мыңжыдықтар бұрын Еуропадан немесе Азиядан қоныс аударып келген ақ нәсілділер салған екен деп ойлаған. Тіпті Үлкен Зимбабвені аңызға айналған билеуші, Інжілде аты аталатын Сав патшайымының қаласы деп те атаған. Бірақ Қазба жұмыстары бұл тұраққа әрі кеткенде мың жыл болғанын және ол жергілікт шона халқының күшімен тұрғызылғанын дәлелдеді. ХІ ғ. биік төбенің үстіне алып қойтастардан қаланып, ұзындығы 250 м. жететін, сопақша болып қоршалған "акророль" пайда болған. Қабырғаның ар жағына лашықтар салынып, құстар мен қолтырауындар бейнеленген бағаналар қойылып, тас құрылыстар салынған. Олардың ішінде ең жұмбағы-жылқы мұнарасы. Шамасы бұл ғибадатхана болса керек. бірақ Бұл мұнара шаршы тастар дан қаланғандықтан,ішкі бөлмелерсіз болғандықтан, оған кіру мүмкін емес болатын.

##### Қосымша

Шамамен XV
I ғ. неге екені белгісіз, үлкен зимбабвенің тұрғындары қаланы тастап кетіп, тұрақ иесіз қалға. Мүмкін, қала маңындағы жемісті жерлер тозып, оның халқы өздерін асырай алмай қалғандықтан шығар. Қала маңындағы бұлақ көздері сарқылған болуы да мүмкін.

Дереккөздер
-----------

2012 "Мәскеу Росмэн" "Әлем ғажайыптары" ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
**Үлкен Жезді** – Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Жезді өзенінің оң саласы. Ұзындығы 108 км, су жиналатын алабы 1610 км2.

Бастауы
-------

Ұлытаудың оңтүстігіндегі бұлақтардан басталып, Қарабұлақ елді мекені тұсында Жезді өзенінің сағасынан 91 км жерде Бала Жезді өзенімен қосылып, Жезді өзенін құрайды.

Гидрологиясы
------------

Аңғарының ені 2 — 3 км, жағасы тік жарлы. Жауын-шашын, аздап жер асты суымен толығады. Жазда иірімдерге, қарасуларға бөлініп қалады. Негізгі салалары: Күнкүйген, Үлкенсай, Қарабұлақ, Сағымсай, Нарсай. Орташа жылдық су ағымы Қарабұлақ ауылының тұсында 0,81 м3/с. Суы ауданның түрлі шаруашылық қажеттеріне, халықты сумен қамтамасыз етуге, мал және жер суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Родос Колосы
**Родостағы алып мүсін** (колосс) - Артемида мавзолейі мен ғибадатханасының кіші замандасы болатын. Біздің жыл санауымызға дейінгі 304 жылы Александр Македонский державасының мұрагері, Алдыңғы Азия мен Сирия билеушісінің ұлы – Деметрий Полиоркет Кіші Азия жағалауына тиіп тұрған шағын аралдың тұрғындарын ұзақ уақыт қоршауға алған соң кейін шегінеді.

Родостықтарға тізе бүктіру үшін Полиоркет сол кездің ең жетілген әскери техникасын қалаға әкеледі. Қаланы қоршаған әскердің мақтан тұтары гелеополид деп аталатын аттамалы көпірі бар, тас ата алатын, шабылушыларын түсіретін алаңқай бар қамал бұзғыш қару болатын. Темірмен қаптап тастаған гелеополидтіүш мың төрт жүз жауынгер қозғалысқа келтіретін.

Полиоркет сәтсіз шабуылдан соң гелеополидті аралдың жағасына тастап кетеді. Міне, осы керемет қалаға қыруар пайда келтіріп қана қоймай, даңқа да бөлейді. Қалаға ағылып келіп жатқан саудагерлар гелеполидті сатып алу үшін мол қаржы ұсынады. Одан түскен қаржыға Родостың желеп- жебеушісі – Гелиостың мүсінін орнатуға пәтуаласады.

Мүсінді құюды Лисипптің шәкірті, мүсінші Хареске тапсырады. Харес Гелистың тұрған қалпын бейнелеуді ұсынады. Сол қолынан сусып төгілген жамылғының бір ұшы жерге жетіп, оң қолын маңдайына тигізген қалпы қиырға қарау керек болды. Рас, мұндай тұрыс дәстүрліүлгімен үйлеспейтін, алайда, құдайдың қолын алға создырса алып мүсіннің орнықсыз болатынын Харес біледі.

Отыз алты метрлік зор мүсінге иығана деңгейлес темір арқалықпен бекітілген үлкен үш тас бағана негіз болды. Бағаналардың түбі мүсіннің екі аяғы мен жамылғы арқылы тұғырға орнатылады. Ал, иықпен және белмен деңгейлес тұстары көлденең діңгектермен ұстатылған.

Алып мүсін айлақтың жағасында ақ мәрмәрмен өрілген жасанды төбемен бірге көтеріледі. Он екі жыл бойы ешкім көре алмайды. Өйткені, мұсіннің қаңқасына кезекті қола жапырағы кигізілгенде, шеберлерге ыңғайлы болу үшін төңірегіне үйілген топырақ биіктетіліп отырған. Кейін бос топырақ алынғанда ғана родостықтар өздерінің желеп жебеуші құдайын көріп, басындағы нұр шашқан шірге сұқтана қарайды.

Жарқыраған құдай мүсіні Родосқа келе жатқан жолаушының көзіне қиырдан шалынатын. Алайда, жарты ғасыр өткенде Родосты қиратқан аса зор жер сілкінісі алып мүсінді де құлатқан. Мүсіннің ең осал жері қос тізесі болып шығады. Осыдан «балшық аяқты мүсін» деп келетін мәтел қалған.

Родостықтар алып мүсінді тұрғызбақ болады, бірақ ештеңе өнбейді. Алып мүсін келімді кетімді қызықтайтын аралдағы ең басты белгі болып айлақ жағалауында жата береді. Бағы тайған алыпты біздің заманымыздың бірінші ғасырында Үлкен Плиний келіп көрген. Мүсіннің бас бармағына ілеуде біреудің ғана құшағы жететіні Плинийді қайран қалдырады. Рим әдебиетіндегі аңыз бойынша, ол алғашқыда айлақ үстінен асқақтап көтеріліп тұрғанда, үлкендігі соншалық, қалаға келетін кемелер оның екі аяғының ортасынан өтеді екен дейді.

977 жылы ақшаға мұқтаж болған араб билеушісі бір көпеске сатқанға дейін қақ бөлінген алып мүсін Родос аралында мың жыл жатады. Ал, көпес мүсінді қайта балқыту үшін бірнеше бөлікке бөліп, таза қоланың өзін 900 түйеге теңдеп әкетеді.

Дереккөздер
-----------

* Игорь Можейко. Әлемнің 7 және 37 кереметі. Алматы "Өнер" 1988 ж.
**Родриго Эрнандес Касканте** (ис. *Rodrigo Hernández Cascante*; 22 маусым 1996 жыл, Мадрид, Испания) — испан футболшысы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Сити" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Атлетико Мадрид" және "Вильярреал" клубтарының түлегі. 2013 жылы "Атлетико" жастар клубынан "Вильярреал" жастар клубына ауысып, 2015 жылы негіз құрам тізіміне ілікті. Алғашқы ойынын 2016 жылы17 сәуір күні "Райо Вальеканоға" қарсы өткізді. 

"Вильярреалда" 2018 жылға дейін ойнап, 2018 жылы жазда "Атлетико Мадридке" қайта оралды. Клубқа орала салып "Атлетико" "Реалды" ұтты да, УЕФА Суперкубогы иегері атанды.

### Ұлттық құрама

2018 жылы көктемде Испания Ұлттық құрамасына шақыртылды. Оған дейін Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2016, 2017 жылдары тиісінше 19 және 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Еуропа чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* УЕФА Суперкубогы: 2018
* Испания чемпионатының күміс жүлдегері: 2017/18

### Халықаралық

**Испания-19**

* Еуропа чемпионы: 2016

**Испания-21**

* Еуропа чемпионы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Official Atlético de Madrid Website

Сілтемелер
----------

* Villarreal official profile Мұрағатталған 4 қыркүйектің 2017 жылы.  (исп.)
**Құйрықты қой**— етті-майлы, қылшық жүнді қой тұқымы. Құйрығында 12—16, кейбір тұқымдарында 20 кг-ға дейін май жиналады. Құйрықты қой шөл және шөлейт жер жайылымына көнбіс, күтім талғамайды. Қазақстанда, Орта Азия республикаларында өсіріледі. Қырғызстанда қырғыз және алай қойы, Өзбекстанда жайдары, Тәжікстанда қисар қойы, Түрікменстанда түрікмен және сараджы қойы, Қазақстанның Орал, Гурьев, Ақтөбе, Қарағанды облыстарында қазақы қой, еділбай қойы өсіріледі. Құйрықты қой қошқарының тірілей салмағы (кг): 110—130, таңдаулысы 180, саулығы 72—85, таңдаулысы 130 кг тартады. Құйрықты қой жылына екі рет (көктемде, күзде) қырқылады. Әр қойдан орта есеппен 2—2,2 кг жүн алынады. Жүні біркелкі емес, қылшықты, өлі қылшығы көп. Одан қалың жүн мата, кілем тоқылады, киіз басады, байпақ (пима) жасайды. Жүн түсімін көбейту үшін құйрықты қойды биязы жүнді және биязылау жүнді қой тұқымдарымен будандастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Құз қарлығаш** (Ptyonoprogne rupestris) - Қазақстандандағы құз қарлығаштар туысының жалғыз өкілі. Жар қарлығашқа жалпы ұқсас болса да құз қарлығаштың денесі ірілеу (12-22 грамм). Оның төсі - қоңыр белдікшесіз ақ, ал құйрығында алыстан жақсы байқалатын әр қауырсынында ірі, сопақ ақ түсті теңбілдері болады. 
Батыс тәңіртаудан тарбағатайға дейін тек Ресаубликаның оңтүстік-Шығыс тауларында ғана қоныстанады. Көбірек жартастардың маңынан кездесуі мүмкін. Мұнда ол қарлығашқа тән әдеттегідей шапшаң ұшып қана қоймай, қимылсыз жазылған қанаты үстінде жоғары көтерілген ауа ағынымен ірі жыртқыш құстардың әдеттегідей жасайтын әрекетіндей қанатын желбіретіп, қалықтайды. Жар қарлығаштан ерекшелігі - інде өмір сүрмейді, жартастың тік бетіне бекітіп, сондап ұя жасайды салындыдағы екі - алты теңбілді жұмыртқаларды аналығы он төрт күнге жуық басып, балапандарын аталығымен бірлесіп жиырма бес күнге жуық қоректендіреді. Сәуірде Ұшып келіп, Қазанда ұшып кетеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жануарлары сериясы
**Құйма қорамасы** - құйма өндірісінде құйма
жасау үшін пайдаланылатын қорама әбзел. Құйма қораманың ішкі
жұмыс қуысына балқытылған қорытпа (металдың және т.б.) құйылады. Қораманың жұмыс қуысында құйылған қорытпа суып қатаяды да
құйманың қажетті пішіні мен өлшемдері қалыптасады. Құйма қорама
келесі бөлшектерден тұрады: жасалатын құйманың сыртқы беттерін
қалыптастыратын қораманың өзінен және құйманың ішкі қуыстары
мен тесіктерді қалыптастыратын өзектерден. Құйма қорама бірақ рет
пайдаланылатын (бір рет қолданылатын құйма қорама) немесе бірнеше
рет пайдаланылатын болып екіге бөлінеді. Құйма қорама келесі материалдардан жасалады: кварцты құм, бентонит, саз-балшық т.б. сонымен қатар металдар. Мысалы кокильмен және қысыммен құю тәсілдерінде қорама металл қорытпаларынан жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Құйрықты қылшық жүңді Сарыарқа қойы - (Сарыаркинская курдючная грубошерстная порода овец) - Қарағанды облысының "Жеңіс" АҚ мен "Сарысу" шаруа қожалықтары ассоциациясында жергілікті қазақы қойлардан көп жылдар бойы жүнінің ақ және боз түсі бойынша сұрыптау жұмысының нәтижесінде белгілі селекционер Е.Есентаевтың жетекшілігімен шығарылған жаңа қой тұқымы (1991 ж.). Арқаның шөлейт аймағының қатаң табиғи жағдайына жақсы бейімделген. Берік конституциялы, қаңқасы мен дене бітімі жақсы дамыған, тұяқтары тебінге шыдамды мықты болып келеді. Шығарылғанда еділбай, қарғалы қошқарларының қаны қүйылғандықтан жергілікті қазақы қойлардан ет-май өнімділігі 8-10% артып, қошқарларының тірілей салмағы - 95-110 кг, саулықтарынікі - 60-65 кг тартып, олардан тиісінше, жуылған таза жүн талшығының шығымы 75-85% құрайтын - 3-3,5 кг және 2-2,4 кг технологиялық қасиеттері жақсартылған жүн қырқылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Аталық** – хан ордасында тақ мұрагеріне әскери тәрбие беретін және оқытатын жоғары мәртебелі адам. Өзі тәрбиелеген ханзада билікке жеткен соң оның кеңесшісі қызметін атқарған.

Ауызша деректерге қарағанда аталық көбінесе нағашы жұртынан немесе тағайынан таңдалған керінеді. Аталықтың қызметі хан тағының мұрагеріне билік технологиясын және әскери өнерді үйретумен шектелген жоқ. Құрбанғалн Халидидің мәліметіне қарағанда, оның бнлік құзыры қатардағы уәзірден жоғары болған. Тіпті, оның жарлыққа хан құқығындай мөр қоюға да құзыры болды. Демек, аталық ханның аса ықпалды жақын кеңесшілерінің бірі болса керек. Өкінішке орай, қазақ хандарына қатысты аталмыш тұлға жөнінде деректер жоқтың қасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Мұнай қалыптасуының материалдық теңдестігі** (орыс. *Материальный баланс нефтеобразования*) — мұнайдың қалыптасу, жылыстау және шоғырлану процестерінің толықтай дербестілігімен сипатталатын жекелеген алап (ойыс) көлеміңде мұнайлы көмірсутектер қорының сақталуы тиістілігі жайлы түсінік. Түпнегіз тау жынысытарда алғаш қалыптасқан мұнайлы көмірсутектердің мөлшері (Оалғ) сол түпнегіз тау жынысы көлемінде сақталған сингенетикалық қалдық сутектер
мөлшерінің (Оқал.), өзге шөгінді тау жынысытарға немесе қойнауқаттық суларға жылыстаған туынды көмірсутектер мөлшерінің (Оқ. а.) және мұнай жатындарына жинақталған көмірсутектер мөлшерінің (Ожин) қосындысына тең болуы тиіс, яғни Оалғ = Оқал+ Оқ. а. + Ожин. Бұл теңдеуден іс-тәжрибе үшін өте маңызды көрсеткішті, яғни мұнай жатындарына дербестелген мүнай қорын оп-оңай-ақ жинақтауға болатыңдығы түсінікті: Ожин = Оалғ - Оқал + 0қ. а.. Олай болса, мұнайлы алап жайлы геохимиялық деректер жеткілікті болған жағдайда, аймақтық
облыстардың алғашқы сатыларының өзінде-ақ сөз болып отырған алап деміндегі мұнайдың болжамдық қорын есептеп шығаруға болады деген сөз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Сливинская Нина Александровна** — 1945 жылы Ресей жеріндегі Новосибир облысы, Чулым қаласында туған.. Томскінің мемлекеттік университетін бітірген (1969).

Орыс тілі мен әдебиетініңмаманы. Еңбек жолын Междуреченск қалалық комитетінде бастаған. "Кайнар" баспасында 1970 жылы қызметке түрып, әуелі корректорлар бюросына жетекшілік етіп, 1974 жылдан аға редакторлық жұмысқа жоғарылатылған. Осы орында 1996 жылға дейін отырған.

Н.А.Сливинскаяның редакторлық етуімен кезінде баспадағы біраз құрделі басылымдар жүзеге асырылды. Атап айтсак, "Жомартжер", "Қазақстанның астық шаруашылығы", "Еліміздің астық қоймасы" т.б. кітаптар кең танымал болды. Ал "Жемістерді ұзақ мерзімге сактау", "Зәмзәм суының кілті", "Алатаудың арғы беті" секілді арнайы басылымдар республика аралық көрмелерде аталып отті.

Журналистер Одағының мүшесі, тәжрибелі баспагер Н.А.Сливинская қолжазбалардың сауатты дайындалып, оқырман талабын қанағаттарлық дәрежеде шығуына ерекше мән берді, безендіру, өзге де техникалық жұмыстарға белсенді араласты.

Ол 90 жылдарда нарық талаптарына сәйкес оқырман суранысына жауап беретін Көп таралымды жинақтар қурастыруға мән берді. "Жүмыртқадан пісірілетін тағамдар", "Үннан жасалатын тағамдар" — міне, осындай ізденістің нәтижесі еді.

Н.А.Сливинская әртүрлі дипломдармен, мақтау қағаздарымен, "Баспасөз уздігі" белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Мұнай мен газды іздеу-барлау жұмыстарының геофизикалық әдістері** - Геологиялык қимадағы таужыныстардың физикалық қасиеттерінің әр түрлілігіне негізделген іздеу-барлау әдістері. бұл әдістер кешені әдетте "геофизикалық барлау" деген атауға біріктіріледі. Алайда оларды екіге бөлу орынды, оның біріншісі - "далалық іздеу геофизикасы", екіншісі - "өндірістік барлау геофизикасы". Біріншісінің мақсаты — шөгінді алаптың немесе оның жекелеген алқаптары мен аудандарының аймақтық қойнаулық құрылысын анықтау, сөйтіп Мұнай мен газдың түтқышы рөлін атқаруы мұмкін жергілікті құрылымдарда іздеу бүрғылауларын дайындау. Дала геофизикасында қолданылатын басты-басты әдістер — гравиметрлік, магниттік, электрлік және сейсмикалық әдістер болып табылады. Радиометрлік және геотермикалық әдістерді қолданудың да болашағы үмітсіз емес. Өндірістік барлау геофизикасы кенорынды игеруге дайындау және өндірістік қорларды анықтау мұддесін көздей отырып, Мұнайлы (газды) қабат қимасын және кенорын жатындарының параметрлерін зерттеу шараларын жүзеге асыратын өндірістік геофизика әдістерін пайдаланады. бұл әдістер қатарына жататындар — электрлік каротаж, радыоактывтік каротаж, термокаротаж, акустикалық каротаж т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Сливное** – Обаған алабындағы ағынды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Алтынсарин ауданы Жаңасу ауылының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 95 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,8 км2, ұзындығы 5,7 км, енді жері 1,7 км, жағалау бойының ұзындығы 14,4 км. Көлемі əр жылдары өзеннің құюына байланысты болып отырады. Жағасы тегіс, түбі аздап лайлы, қамыс, құрақ өседі. Жерасты, жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірде ериді. Суы тұщы. Алабы шабындық. Мал суаруға пайдаланылады. Солтүстігінде Алтыбай, оңтүстігінде Ақсуат көлмен Обаған өзені арқылы байланысып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Яхия Шынәсілұлы** *(15 желтоқсан 1920 жылы туған, Байзақ ауданы, Ынтымақ ауылының Теспе бөлімшесі)* – театртанушы, педагог.

Биография
---------

2-дүниежүзүзілік соғысқа қатысқан. 1952 жылы Ташкент мемлекеттік театр-көркемсурет институтының театртану факультетін бітірді. Шынәсілұлы өзінің еңбек жолын Жамбыл облысы атқару комитетінің өнер бөлімі меңгерушісі (1952 – 1954) болудан бастады, әрі осымен қатар Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы мәдени-ағарту училищещесінде педагогикалық қызметпен де айналысты: мұнда мұғалім, ұзақ жылдар бойы училищенің оқу-тәрбие ісінің меңгерушісі (1965 – 1981) болып қызмет атқарды. 1981 жылдан зейнеткер, ал 1984 жыжы арнайы шақыртылып, осында педагог қызметін қайта жалғастырды.

Шәкірттері:
-----------

* О.Әбділ-манов,
* Ә.Әмзеев,
* Т. Жұршиев,
* Ә.Т. Құлданов,
* Қ.К. Нұрпейісов,
* С. Рахманқұлова,
* Ә. Шәймерденов т.б.

Еңбектері
---------

Жергілікті театр спектаклі жайында жазған алғашқы мақаласы 1960 жылы облыстық *«Еңбек туы»* газетінде жарияланды. Шынәсілұлы – актер Ш.Қ. Сәкиев туралы жазылған *«Мәртебе»* (А. 1993), драматургия және оның сахнаға қойылуы жайындағы *«Өмір мен өнер»* (Тараз, 2000) т.б. кітаптарының, облыстық және республикалық мерзімді басылымдарда жарияланған театр қойылымдары, адамгершілік негіздері, оқу-тәрбие тақырыптарын қозғайтын 300-ден астам мақалалардың авторы. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен және грамоталармен марапатталған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
Құйрықты қойлар
Кәуапқа қажетті ингредиент майлы құйрықты қойлардан алынған май құйрығы.
Қашқардағы мал базарында қой етінің кәуабын жеткізуші, жексенбі, Синьцзян, Қытай.
**Құйрық май** (курдюк) — құйрық түбінде дөңгеленіп жиналған май. Мұндай май құйрық, жекелеген қылшық және ұяң жүнді қой тұқымдарында болады. (Қ. Еділбай қойы, Сараджын қойы, дегерес қойы, қазақтың ұяң жүңді қойы, алай қойы, гиссар қойы). Құйрық бір жерде жиналған қоректік қор. Қазақстан мен Орта Азияның жергілікті қой тұқымдарының өскен ортасының қатаң жағдайына бейімделгенінің бір көрінісі. Қой қысқы тебінде жайылғанда жетіспейтін қорегін құйрықтан біртіндеп алып толтырады. Құйрық Орта Азия мен Қазақстан халықтарының әр түрлі ұлттық тағамдарын дайындағанда пайдаланылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә. Байжұманұлы, К. Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Мұнайды айдағанда алынатын бензиннің мөлшері жанармайға жанармайға деген сұранысты өтей алмайды. Сондықтан көмірсутектердің ірі молекулаларын айырып, бензин фракциясына сәйкес келетіне кіші молекулалы көмірсутектер алады. Мұнай өнімдерін 400°C-тан жоғары қыздырғанда, ауыр көмірсутектер айырыла бастайды. Оларды 400 - 420°C температураға дейін қыздырып, буға айналдырған күйі екінші ректификациялық мұнарада франкцияларға бөлінеді. Бензиннен басқа:
230° - 250°C аралығында ұршық майы,
260° - 305°C аралығында машина майы,
315° - 325°C аралығында жеңіл цилиндр майы,
350° - 370°C аралығында ауыр цилиндр майы бөлінеді, ең соңында гудрон қалдық түрінде қалады.
Мұнай өнімдерін белгілі бір қысымда үлкен молекулалы көмірсутектерді қайта өңдеу арқылы бензинді құрайтын кіші молекулаларға айналдыруды крекинг деп атайды. "Крекинг" ағылш. crack - ажырату, үзілу деген мағынаны білдіреді. Крекинг процесін алғаш орыс ғалымы В.Г.Шухов ұсынды.