recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Жекекөл деген бетті қараңыз.*
**Жекекөл** – Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Амангелді ауданы Мирное ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде. Теңіз деңгейінен 269 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10 км2, ұзындығы 3,5 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойының ұзындығы 10 км. Жағалауы жазық, құмдақты келген. Қар және жер асты суларымен толысады. Қарашада суы қатып, сәуірде ериді. Жағалауында қамыс, қоға, тал өседі. Суы тұзды, кермек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Мамытов Жекен Үмбетқұлұлы 1939 жылы 9 мамырда Жамбыл ауданы,Қаскелең ауылында туды.Ол-ғалым,биология ғылымдарының докторы (1978),профессоры(1956).1957 жылы Ұзынағаш ауданындағы Н.К.Крупская атындағы орта мектепті,1962 жылы ҚазПИ-ді,1967 жылы ҚР ҰҒА Топырақтану институтының аспирантурасын бітірген.1967-1989 жылдары осы институтта аға лаборант,кіші,аға ғылыми қызметкер,лаборотория меңгерушісі,1989-1991 жылдарв "Дархан" кооперативінің төрағасы,1991-1995 жылдары бас ғылыми қызметкер болды.1996-1999 жылдары ҚХР-ның "Жасыл индустрия" ҒЗИ-ның директоры және Қытай ауылшаруашылығын дамыту компаниясының бас ғылыми кеңесшісі.1999-2002 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институында,2002 жылыдан ҚазМУ-де профессор.Оның 200-ге жуық ғылыми еңбегі,соның ішінде 2 монографиясы жарияланған.

Дереккөздер
-----------

Жетісу энциклопедиясы
**Төс** (ор. наковальня) — металдарды қолмен еркін соғып өңдегенде қолданылатын тұрақты ұсталық тіреуіш құрал. Бұл болаттан жасалған шомбал құйма. Әдетте ағаштан жасалған тапал тіреуге бекітіледі. Төс - ұстаның түрлі металды қыздырып немесе құрғақтай өңдейтін негізгі құралы. Төстің алдыңғы сүйірлене біткен жағы - тұмсығы, оған қарсы жағы - дүмі, үстіңгі жағы- беті, екі жақтауы - қапталы деп аталады. Төстің беті суғарылған асыл болып келеді. Тұмсығының түбінде, яғни төстің желке тұсында темір кесуге арналған жасық жері, сондай-ақ дүм жағындағы бетінде бір дөңгелек және бір төрт бұрышты тесіктері болады. Дөңгелек тесігіне салып әр түрлі кесу жұмыстары атқарылады. Ал төрт бұрышты тесікке түрлі көмекші құралдар сұғылады.
Төстер қайың, қарағаш, емен сияқты қатты ағаштардан көлденең кесіліп алынған дөңбекке бекітіледі. Оны төстұғыр немесе 《мықан》 деп атайды. Мықан ағашты айналдырып, құрсаулап қояды. Темір ұстасы көбіне жұмысты тұрып істейді. Сондықтан жұмыс кезінде белі ауырмау үшін әрі балға соғуға ыңғайлы болу үшін төстің бетіне тиіп тұратындай деңгейде орнатылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  "Сен білесің бе?" энциклопедиясы
**Қара Арша** (Junіperus pseudosabіna) – кипарис тұқымдасы, арша туысына жататын мәңгі жасыл қылқан жапырақты бұта. Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін созылған кең алқапта, Батыс және Орталық Қазақстанда таралған. Таулы аймақтардағы тау шатқалдары мен тасты жерлерде өседі. Биіктігі 1 – 3 м-дей, жатаған не тік сабақты, қызыл сұр қабықты, мәңгі жасыл ағаш не бұта. Қылқан қабыршақты не қысқа инелі, тікенекті болып келеді. Бүрі жидек пішіндес, қара қоңырқай түсті, көкшіл болады. 4 – 6 қауашақтан тұрады. Шілде – тамызда гүлдеп, келесі жылы тамызда жемістенеді. Қара Арша – екі үйлі ағаш. Тұқымы сопақша. Қала ауданының көшеттерін көгалдандыру үшін қолданады. Шөлге төзімді өсімдік. Шөлейт және далалық аудандарда су мен топырақ қорғауда маңызы зор. Жапырағында эфир майы көп. Құмды, сортаң топырақты жерде, тау беткейінде өседі. Сібір, Қырым, Кавказ, Европа, Қазақстанның барлық облысында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы 6 том 463 бет, Бас редактор М.Қ.Қаратаев, Алматы 1975
**Қара көбелек** (ағыл. *Black Butterfly*) — режиссер Брайан Гудманның америкалық фильмі. Францияның "*Түнгі көбелек*" атты фильмінің римэйкі. 2017 жылы 26 мамыр күні АҚШ-та тұңғыш рет көрсетілді.

Сюжет
-----

Жолы болмай жүрген Пол атты жазушы жағдайын жақсарту үшін орман ішіндегі үйін сатпақ болады. Бірақ алатын адам табыла қоймайды. Бір күні үйін сатып бермек болған Лаура атты жас қызбен кездесу үшін кафеге асығып бара жатып, жол ережесін бұзып, әлдебір көлікті басып озады. Ол көліктің жүргізушісі бұған ашуланып, әлденені айтып айғайлайды. Пол кафеде қызбен тілдесіп отырғанда жаңағы жүргізуші де сол жерге кіріп келіп, бұған қоқан-лоққы көрсетеді. Сол кезде бейтаныс бір жас жігіт келе қалып, бұған тиіскен жүргізушіні сабасына түсіреді.

Пол ол жерден шығып, жолда кетіп бара жатады, жолда жаңағы кафеде өзін арашалап қалған бейтаныс жігітті кезіктіреді. Ол жігітті көлігіне мінгізіп алады. Ол жігіттің үй-жайы жоқ екен, мұнымен бірге тұруға келіседі. 

Екеуі бірге тұра бастайды. Уақыт өткен сайын ол жігіт бұған түрлі дөрекіліктер көрсетіп, бұған билік жасай бастайды. Ол жігіттің өктемдігінен зәрезап болған Пол үйден қашып та кетпек болады, бірақ онысынан түк те шықпайды.

Жігіттің денесінде қара көбелек бейнеленген татуировка бар боп шығады, сонысынан-ақ Пол оның түрмеге отырып шыққан кәнігі қылмыскер екендігін сезе қояды. 

Кейін Пол осы оқиғаларды негізге ала отырып "Қара көбелек" атты кітабын жазуға кіріседі.

Актерлер
--------

| Актёр | Роль |
| --- | --- |
| Антонио Бандерас | Пол Лопес  |
| Джонатан Рис Майерс | Джек  |
| Пайпер Перабо | Лаура Джонсон |
| Абель Феррара | Пэт |
| Винсент Риотта | Лейтенант Каркано |
| Натали Рапти Гомес | Джулия |
| Рэндолл Пол | Мистер Оуэн |
| Кэти МакГоверн | Нэнси Бэрроус |

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Тамашалау
Белгісі
**Нетбол** - баскетболдан шыққан спорттың шапшаң түрі. Нетболшылар қарсыластарынан озып кету үшін және ұпайлар жинау үшін жүгіреді, қағып алады және допты береді.

Ұпай жинау
----------

Үйрету барысында
Ойын орталық шеңбердң басталады: бір ойыншы өзінің командаласына доппен пас береді. Ойыншылар доп гол салу аймағына апаруға тырысады. Сонан соң шабуылдаушы тарап допты себетке салып, ұпай жинауға кіріседі.

Алаң бойымен қозғала отырып
---------------------------

Нетболшылар өздерінің ойын позицясын білдіретін белгілемелер тағады. Позициялар мынадай болады: Мерген, Шабуылшы, Бүйірлік шабуылшы, Орталық ойыншы, Бүйірлік қорғаушы, Қорғаушы және қақпашы. Орталық ойыншы екі қақпа шебінің үштен бірінде және қақпасы шебінде ойнай алады.[1]

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

1. ↑  Алматыкітап баспасы 2013 "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22
***Токсиндік металдар*** деп токсиндік қасиетке ие, қоршаған орта мен тірі ағзаларға залал келтіретін металдарды айтады. Олардың қатарына қорғасын, никель, хром, сынап, кадмий және мышьяк кіреді.

Сынап
-----

**Сынап** – өте қауіпті әрі жоғары токсинді элемент. Ол өсімдіктердің, жануарлардың және адамдардың ағзасында жинала алады. Тағамдарда сынап үш күйде кездеседі: атомдық, қышқылдық және алкилсынап - сынаптың қосылысы. Сынаптың токсиндігі оның қосылыстарының түріне байланысты, себебі олар әртүрлі жолмен енеді және ағзадан әртүрлі шығарылады. Ғалымдардың айтуынша, сынаптың алкильді қосылыстары аса қауіпті болып табылады. Сынап ақуыздың қасиеттерін өзгертеді, өмір сүруге қажет ферменттердің белсенділігін төмендетеді. Ол жасушаға ену арқылы ДНҚ құрылымын бұза алады және келешек ұрпаққа берілуі мүмкін. Қатты уланғанда бүйрек пен асқазанға зақым келеді, құсу, әлсіздік байқалады. Бұл кейде өлім жағдайына да әкеледі.

Мышьяк
------

**Мышьяк** - токсиндік қасиетке ие металлоид. Оның көптеген қосылыстары улы болып келеді. Мышьяк тағамдардың басым бөлігінде және барлық дерлік тұщы суларда кездеседі.Ол асқынған да, созылмалы да уланулардың себепкері болады. Созылмалы улану тәбеттің жоғалуына, жүдеуге, іштің бұзылуына, кейде тері ісігіне де әкеліп соғады.

Кадмий
------

**Кадмий** - табиғатта кеңінен таралған және өнеркәсіпте жоғары қолданысқа ие токсиндік металл. Ағзаға тағам, сусындармен және шылым шегу кезінде енеді. Ол қан арқылы тасымалданып, бауыр мен бүйректерде жиналады. Әдетте, кадмий лоқсуды, құсуды, іш және бас ауруын тудырады. Ауыр жағдайларда диарея мен шок болып, сүйектердің минералды құрамы өзгеруі мүмкін.

Никель
------

**Никель** - өте мықты металл. Ағзаға түсу арқылы кейбір ферменттерді активтендіреді. Оның өзі адамға көп қауіп төндірмейді, бірақ қосылыстары жұтқыншақ, өкпе ауруын және т.б. тудырады. Әсіресе, никель карбонилінің токсиндігі жоғары. Ол шылым шеккенде өкпе ісігіне әкеле алатындай көлемде пайда болады.

Қорғасын
--------

**Қорғасын** - көпшілікке белгілі улы металдар қатарына жатады. Ол барлық аймақтарда шағын көлемдерде кездеседі. Қазіргі уақытта қоршаған ортадағы уландырғыштар ретінде қорғасынның тетраэтилқорғасын секілді қосылыстары шығады. Қорғасын төрт мүшелер жүйесіне залал келтіреді: қанайналым, жүйке, ас қорыту және зәр шығару жүйелері.

Хром
----

**Хром** - өте қатты, морт металл. Ол көптеген тамақтарда, сусындарда болады. Адам ағзасында ішек-қарын жолында адсорбцияланады, шаш пен бауырда қорға жинақталады. Хроммен және оның қосылыстарымен жұмыс істейтін адамдарда аллергиялық экзема, созылмалы жаралар, өкпе және тыныс алу жолдарының обыры жиі байқалады. Хром тұздарының екі түрі бар: үшвалентті хром тұздары, алтывалентті хром тұздары. Олардың басты айырмашылығы токсиндік қасиеттерінде; алтывалентті хром қосылыстары аса улы болып келеді.

Дереккөздер
-----------
**Таушыл жуа (жуа тұқымдасы)**

Қазақстандық Тянь-Шаньның барлық биік жоталарында,Жоңғар Алатауы және Тарбағатайда кездеседі.Тастақты беткейлерде,биік таулы далаларда,альпі және субальпі белдеулеріндегі төсемелі аршалар арасында өседі.Пиязшығы шар тәрізді,орташа көлемді,сабағы онша биік емес -15 сантиметр,екі жіңішке таспа тәрізді жапырақтарымен және жартылай шар тәрізді босаң шатырға ұқсас гүлшоғырымен,қағазтәрізді,сұр қабыршақты.Гүлдері кең қоңыраулы,ашық күлгін түсті.Аталықтары қысқа,гүлден қылтиып шыға алмайды.Түр маусымның соңынан тамыздың ортасына дейін гүлдеп,тамыз-қыркүйекте жеміс береді.Омарталық өсімдік.Ботаникалық бақтарда,ал Батыс Еуропада көптеген жеке коллекционерлер өсіреді.

**Дереккөздер**:Қазақстанның өсімдіктерэнциклопедиясы.
**Тауынсор мемлекеттік қорықшасы** — 10 жылға арналып, 1974 жылы құрылған. Облыстық мәні зор болып табылады.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қамысты ауданы, Оркашев астық совхозының 55 мың га жерін алып жатыр. Жерінің жартысынан көбі Теңіз, Алакөл, Қайыңды және т.б көлдерден тұрады.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Мұнда ондаған мың су құстары бар. Атапөтсек, сұр қаз, ақбас қаз, қасқалдақ, үйрек, балықшы деген құстар қорықша үстінен өтіп ұшып бара жатып, уақытша қоныс қылады. Бұлардың ішінде жемсауы қызыл қарашақаз, сұңқылдақ аққу деген бірқатар құстар Қазақстан Қызыл кітабына енізілген. Қорықшада сондай ақ жабайы щощқа, қоян, ондата, күзен, қарсақ, түлкі тіршілік етеді. Аң құсты қорғаумен қатар, мұнда оларды есепке алу, су құстарына арнап қолдан ұя соғу, жыртқыштарды жою сияқты қосымша жұмыстар атқарылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Тауқұм** – Шу-Іле таулары мен Іле өзенінің төменгі бөлігі аралығындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Жамбыл ауданы жерінде. Батысы Балқаш көлінің жағалық ойпатына, оңтүстігі Күрті өзеніне тіреледі.

Жер бедері
----------

Аумағы 8300 км2, ұзындығы 200 км, ені 60 км. Тауқұм Мойынқұм, Сарытауқұм, Қорғанқұм атты бірнеше шағын құмдардан тұрады. Оңтүстігінде Жусандала даласы, Бозой және Қараой үстірттері жатыр.

Өсімдігі
--------

Құм жүзгін, сексеуілді аласа бұталар, жусан, еркекшөп, изен өсімдіктерімен жақсы бекіген. Іле және оның тармақтарын бойлай қамыс, тал, тораңғы, шеңгел, жиде, т.б. өседі. Тұщы грунт суы оңтүстік-шығыста 60 м, солтүстік-батыста 2-10 м тереңдікте кездеседі. Күздік жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Таушайыртанымдық талдама (талдау).** тау жынысытардағы шашыранды органикалық заттардың топтық құрамын анықтау
мүддесін көздейтін зертханалық физикалық-химиялық әдістер кешені. Әдейі
жасақталған сүлбаға сәйкес жүргізіледі. Зерттеудің мақсатына байланысты,
анықгалған заттардың әрбір жекелеген тобын саралау (Ажәне С топтарындағы
тауьиайыр тектестері, гумин қышқылдары және кероген) жалпылама Таушайыртанымдық талдама
кешеніне кіретін арнаулы физикалық және химиялық зерттеу әдістерінің үлкен
жиынтығы көмегімен жүзеге асырылады. Соңғыларының қатарына жататындар
— химиялық-көмір петрографиялық зерттеулер, инфрақызыл және асакүлгін
спектрометрия, хроматография, т.б. Кейбір жағдайда тау жынысы қүрамынан
аталған заттар тобына кірмейтін құрам бөліктер, мәселен, тау жынысыпен сорылып
алынған газдар мен көмірсутектердің қиын қайнайтын фракциялары әдейі
бөлініп алынып, жеке зерттелуі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Бұршақбай тамы** — сәулет өнері ескерткіші (1867). Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы Қарабұтақ ауылының солтүстік-шығысына қарай 5 км жерде. 

Ескерткішті бірінші рет 1987 жылы Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының Батыс Қазақстан этнографиялық экспедициясы (жетекшісі С.Е.Әжіғалиев) зерттеген. 

Кесене 9,50х9,50 шаршы метрлі төртқырлы пирамида тәрізді күмбезді ғимарат. Ішке енетін ойық батыстан оңтүстікке қарай 20 градус қиғаш доғалдана салынған. Бұл бөлік алғашында шағын портал-қалқамен безендіріліп, ғимарат бұрыштары мұнараға ұқсастырылып бекітілген. Кесене саман араластырылып саздан құйылған 7 — 8 х 17 — 18 х 34 — 35 см көлемдегі шикі кірпіштен тұрғызылған. Сақталған бөлігінің ең жоғары биіктігі 5,20 м. Ішкі жағында кесене қабырғаларының әрқайсысы жарты шар тектес үш-үштен тайыздау қуыстармен өрнектелген. Бөлменің ішінде шикі кірпіштен шығыстан батысқа қарай созылған "сағана" тәрізді баспалдақты қабіртастың қалдығы байқалады. Осы бойда батыс қабырғаның сыртына құлпытас қойылған. Қазір солтүстік-шығысқа қарай қисайып кеткен бұл құлпытас көпқатарлы қазақ құлпытастарының сәнді-мүсіндік түріне жатады. Бұршақбай тамы 19 ғасырдың екінші жартысындағы қазақтың тұрғын үй құрылысының белгілері байқалатын және тас қашау өнерінің, эпиграфиканың іздері сақталған ескерткіш.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы II том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы
**Бұрлық** – көне зират. Солтүстік Қазақстан облысы Иман-Бұрлық өзенінің Есілге құяр тұсында.

1967 — 68 жылдары С.Я. Зданович зерттеген. Зираттағы 40-қа жуық топырақ обалар мен қоршаулар жалпы ұзындығы 1 км жерге шашырай орналасқан. Қазылған 15 обадан алынған деректер зираттың қола дәуіріндегі Андрон мәдениетінің Нұра кезеңіне (б.з.б. 2-мыңжылдықтың 2-жартысы) жататынын көрсетті. Адам мүрделері бүгілген күйі оң бүйіріне жатқызылып, басы күнбатысқа қаратып жерленген. Өртеп жерлеу ғұрпы да кездеседі. Қабірлер топырақтан үйілген. Қазба барысында қыш ыдыстар, қола бұйымдардың қалдықтары, моншақ, т.б. табылды. Қыш ыдыстар Андрон мәдениеті кезеңінің ыдыстарына ұқсас. Заттай деректер осы өңірді мекендеген тайпалардың Орталық Қазақстан, Оңтүстік Орал өңірлерін мекендеген андрондықтармен мәдени-тұрмыстық сабақтастығын дәлелдейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Аллопатрия** (еж.грек.: *allos*, «басқа», *patris*, «отан») — əртүрлі организм топтарының əртүрлі алуан географиялық аймақтарда мекендеуі. Тікелей өзара алмасу, ұқсас экологиялық аймақта бір-біріне жақын орналасқан тіршілік иелерінің алмасуы. Табиғи сұрыпталу əсерінен осы түрдің əрбір популяциясы ерекше орта жағдайына бейімделеді. Генетикалық тұрғыдан əрбір популяцияға тəн əртүрлі аллельдердің кездесу жиілігінің, ал фенотиптік тұрғыдан бейімделуде маңызы бар ерекше құрылымның болуы. Аллопатрияның негізі - аллопатриялық түр шығару.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Алматы: "Мектеп" баспасы, 2002.
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Жангелдин ауданы, Торғай селосының "Оспанқожа әулие" мешіті

Оспанқожа әулие мешіті
----------------------

«Оспанқожа Әулие» мешіті Жангелді ауданында. Ежелгі Торғайда да мешітті салуға 1990 жылдан бастап әрекет жасалды. Халықтан қаржы жиналды. Сөйтіп Алла үйінің іргетасы сол жылдың қыркүйек айында қаланды. 1992 жылдың 21 тамызында ашылу салтанаты болды, оған Ақмола, Қостанай, Арқалық қалаларынан коғам, дін қызметкерлері қатысты.1992 жылы 2 қыркүйекте мешітте Республика Президенті Н.Ә. Назарбаев болып, жиналған қауымды куанышымен құттықтады. Мешіттің жалпы ауданы 2300, пайдалы көлемі 744 шаршы метр. Залда 1 үлкен, 6 кіші люстралар қойылған. Намазхана залы 500 адамға арналған. Мұның 350 ер, 150 әйелдер үшін – екеуін перде бөліп тұр. Ғибадатхананың 30 метрлік екі мұнарасы бар. Төбеде биіктігі 18, көлемі 15 метрлік күмбез бар. Мешіт қабырғасының биіктігі 8 метр. Бұл осы өңірдегі ең үлкен мешіт деуге болады.

Сілтеме
-------
**Сыпатай Саурықұлы**(1837, қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы- 1899, сонда) — Қоқан хандығы басқыншыларына қарсы күрескен батыр. Ұлы жүз шапырашты руының Есқожа тармағынан. 

1857 жылы Ш.Уәлихановтың Жетісуға сапарында оны Іле өткелінде Диқанбай батырмен бірге қарсы алып, жергілікті халықтың кәсібі, әдет-ғұрпы жөнінде көптеген мәліметтер берген. Сыпатай 1860 жылы Қоқан әскеріне қарсы Ұзынағаш шайқасына қатысқан. Сыпатай батырдың ерлігі, елін корғаудағы жауынгерлік жорықтары Жамбыл мен Құланаян Құлмамбет, Жамбыл мен Сарыбастың айтыстарында, Сүйінбайдың жырында айтылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Хора шіркеуінің фасады
Хора - Византия шіркеулерінің әсем үлгісі болып саналады.Шіркеу Ыстамбұлдың батыс ауданында орналасқан.
XVI ғасырда Осман империясының үкімімен шіркеу мешітке айналдырылды. Ал 1948 жылы секулризацияға ұшырап, мұражай болып қалды. Құрылыстың іші толығымен мозаикалардан және фрескалардан тұрады. Византиядағы VIII - IX ғасырларда орын алған иконға табынушылыққа қарсы бағытталған қозғалыс кезеңіндегі қиратуларға қарамастаң бұл шіркеуде мозаикалар мен фрескалар өзінің стилі мен құндылығын жоймастаң сақталып қалды. Хора шіркеуі Константинополь аумағынан тыс, «Алтын мүйіздің» оңтүстігінде бой көтерген. Шіркеудің толық атауы - Әулие құтқарушы шіркеуі.
Шіркеудің негізі IV ғасырда қаланып, V ғасырға дейін Константинополь қаласының аумағына кірмеген. Хора шіркеуі Византия шіркеулерінің арасындағы көлемі жағынан кішірек шіркеу болып саналады. Шіркеу қала қамалы қабырғасының сыртында салынғандықтан «Хора», яғни «қала сыртында, батпақта» деп аталған.
Шіркеудің кіреберіс бөлігінде ені - 4 метр, ұзындығы 23 метр болатын дәліз бар. Шіркеудің негізгі есігі батыс жағында орналасқан. 

* 
* 
* 
* 

Мұражаймен танысуды ғибадатханадан бастаған дұрыс. Едендер мен қабырғалардың мозаикамен көмкерілгені мұражайдың архитектурасына ерекше әдемілік пен айбын береді. Дегенмен ұзаққа созылған қайта жөндеу жұмыстарынан соң мозаикалардың әу бастағы түпнұсқасы тек күмбездердің айналасында сақталып қалды.
Хора шіркеуіндегі мозаика Қайта өрлеу дәуірінің жаңалыеы болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Сыптығыр функция** - аргументінің әрбір мәні сыптығыр нүкте болатын функция. Сыптығыр функция үзілісті болуы да мүмкін. Егер сыптығыр функция интервалда үзіліссіз болса, онда оның дифференциалданатын нүктелер жиыны осы интервалда тығыз және континуум қуатты болады. Сандар өсінде үзіліссіз, сыптығыр, бірақта осы өстің барлық жерінде дерлік дифференциалданбайтын функциялар бар. Сыптығыр функция әрбір төңіректік экстремум нүктелерінде туындысы бар болады, сондықтан сыптығыр функция үшін дифференциалды қисаптаудың негізгі теоремалары орындалады. Олар: Ролль, Лагранж, Коши, Дарбу т.б. теоремалар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Колтон Хейнс** (ағылш. *Colton Haynes*; 13 шілде 1988) — американдық актёр және модель.

Өмірбаяны
---------

Колтон Хэйнс 1988 жылы 13 шілдеде Канзас штатында Уичито қаласында өмірге келді. Кейін Нью-Йоркқа көшіп, модель мансапын бастады.

2007 жылдан бастап әр түрлі сериалдарда эпизодтық ролдерді ойнады."C.S.I.: Место преступления Майами", "Мелроуз Плейс" және т.б. 2009 жылы В 2009 жылы Hallmark Channel каналының «Всегда и навсегда» телесериалында ойнаған.

"Волчонок" телесериалында Джексон Александр Уиттмор ролін ойнады. 2013 жылдан бастап "Стрела" телесериалында Роль Хайпер ролін ойнап жатыр.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Колтон Хэйнс (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
Е вирустық гепатит жұғу тәсілі бойынша А вирустық гепатитке жақын. Ал, Е вирустық гепатит, бөлек бір ауру екенін, 80-жылдары- М.С.Балаян дәлелдеді. Ол нағыз ғалымға сай, сол кезде әлі анықталмаған гепатит түрмен өзін-өзі жұқтырды. Бұл нақты, А вирустық гепатиті емес екені, айдан анық  болатын. Өйткені зерттеушінің, аталған гепатитке қарсы иммунитет өндірілді. Дәрігерлер, әріптестің халін бақылай отыра, тұңғыш рет аурудың сипаттамасын жазады
статистикалық мәлімет бойынша Е вирустық гепатитке шалдыққандардың көбі ер адамдар. Е вирустық гепатит жүкті әйелдер үшін өте кауіпті.

**Этиологиясы**.
----------------

Вирусты гепатит Е (ВГЕ) жіктелінбейтін вирусиарға жатады. ВГЕ сыртық қабаты жоқ икосаэдрлік капсид.вирустың геномы бір тізбектілі РНҚ,өлшемі 27-34 нм.

**Эпидемиологиясы**.
--------------------

Инфекция көзі ГЕ ауыратын адамдар болып табылады.Берілу механизмі фекальды-оральды.Таралу жолы су арқылы.Сонымен қатар тағам жіне тұрмыстық қатынас арқылы таралады.ГЕ эпидемия түрінде кездеседі. Инфекция көбінесе азия елдерінде (Түркіменстан, Ауғаныстан, Үндістан) өте жиі кездеседі.Африкада,Оң және Солтүстік Америкада және Европада сирек кездеседі. ВГЕ барлығы қабылдайды, бірақ 15-29 жас аралықтағы адамдар арасында жиі тіркеледі.

**Патогенез**
-------------

ГЕ-нің патогенезі толық зеттермеген. Зерттеушілердің көбі патогенездің негізгі вирустың цитопатикалық әсер етуі деп саналады.Сонымен қатар иммунды механизмдердің бауыр тінінің некробиотикалақ өзгерістерде қатысуы мүмкін.

**Клиникасы**.
--------------

Инкубационды кезені 15-40 күн. Ауру манифестті (сарғаю және сарғаюсыз) және симтомсыз формада өтуі мүмкін. Сарғаю алды кезеңінін манифестті формасында 1-10 күнге дейін созылады. Бұл кезенде астеновегетативті және диспепсиялық көріністер болады, эпигастри аймағында ауырсыну сезімі, қызба өте сирек болады. Сарғаю кезеңі басқа гепатиттармен салыстырғанда өте қысқа 15 күндей және оң жақ қабырға астында ауырсыну сезімі сарғаюдың бірінші апиасында және холестаз көріністері байқалады. 2-4 апиадан кейін сиптомдардың кері дамуы жүреді және сауығумен бірге, ГЕ үшін созылмалы түрі тән емес.

**Диагностикасы**.
------------------

Диагнозды анықтау үшін қан сары суында lg M анти HEV ИФА немесе HEV-RNA ПЦР әдістерімен табу.Емі.ГЕ-гы сияқты. Жүкті әйелдерде түсіктерді, алдын ала босанудын алдын алу және босануды оптимальды жүргізу.

**Алдын алу**
-------------

. Эпидемияға қарсы және санитарлық-гигиеналық шаралар ГА-ға ұқсас.

**Сақтану шарарлары**
---------------------

1. гигиена ережелерін сақтау:
2. асқа отырарда және дәретханадан шыққан соң қолды жуу;
3. жуылмаған жеміс-жидек пен көкөніс жемеу;
4. белгісіз қайнар көздерден су ішпеу;
5. екпе жасату арқылы аурудың алдын алу.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 29 сәуірдің 2014 жылы.

 Мұрағатталған 29 сәуірдің 2014 жылы.

 Мұрағатталған 29 сәуірдің 2014 жылы.
**Оспан Мейірбек Нұрділдаұлы** (1960 жыл) — Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы.1982 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы қазақ Ұлттық университетінің философия факультетін үздік бітірген. 1986 жылы "Жалын" баспасында редакторлық қызметпен бастады. 

1988 жылы "Қазақ энциклопедиясына" жұмысқа ауысып, 1998 жылға дейін аға редакторлықтан бастап, бас редактордың орынбасары, жауапты хатшы қызметтеріне дейін атқарды. "Қысқаша каз ССР"-нің 4 томдығы, "Шаңырақ", "Ол кім, бұл не?", "Here?", "Абай", "Боздақтар", т.б. энциклопедиялық басылымдарының жарық көруіне белсене ат салысты. 1998 жылдан 2000 жылға дейін Алматы облыстық "Жетісу" газетінде редактордың орынбасары болып қызмет жасады.

Дереккөздер
-----------

2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х.
**Висенте Иборра де ла Фуэнте** (ис. *Vicente Iborra de la Fuente*; 16 қаңтар 1988, Монкада) — испаниялық футболшы, "Вильярреал" клубының жартылай қорғаушысы. УЕФА Еуропа Лигасының үш дүркін жеңімпазы, үшеуін де "Севилья" сапында ұтып алды.

Карьерасы
---------

"Леванте" клубының түлегі. 2008 жылы кәсіби карьерасын бастады.

2013 жылы "Севильяға" ауысты. Трансфер құры 6 млн. еуроны құрады. "Севилья" сапында Испания чемпионатында жүзден аса кездесуде алаңға шықты. 

2017/18 жылғы маусымды "Лестер Сити" сапында өткізді.

2019 жылы "Виьярреалға" ауысты.

Жетістіктері
------------

* УЕФА Еуропа Лигасы: 2013/14, 2014/15, 2015/16

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Leicester City | Vicente Iborra | Midfielder

Сілтемелер
----------

* 
* 
*
**Токугава Есинао** (2 қаңтар 1601 жыл - 5 маусым 1650 жыл) - Эдо кезеңінің ірі жапон даймесі, Кофу (1603—1607), Киесу (1607—1610), Овари (1610—1650) князьдіктерінің басшысы.

Өмірбаяны
---------

Токугава әулетінен шыққан жапон елінің алғашқы сегуні Токугава Иэясу атты адамның тоғызыншы ұлы. Балалық шағында оны Горотамару деп атаған.

1603 жылы әкесі табысы 250000 коку күріш болатын Кии ауданындағы Кофу иелігін тарту еткен. 1607 жылы өнімі 550000 коку күріш болатын Овари ауданындағы Киесу атты жерді иелігіне алған. 1610 жылы Токугава Есинао табысы 619000 коку күріш болатын Овари князьдігінің басшысы ретінде сайланған.

Токугава Есинао дзюнии атты дәрежеге ие болған (кіші кеңесшінің екінші дәрежесі), дайнагона лауызымына ие болған (императордың жоғарғы кеңесшісі).

16 жасында Есинао Синкагэ мектебінде оқыған, 21 жасында төртінші сокэ атанған (басшы).

Қазасы
------

1650 жылдың маусым айында 49 жастағыТокугава Есинао қайтыс болған. Оның жалғыз ұлы Мицумото атты адам мұрагер атанған.

Отбасының әйелі Асано Есинаги дайменің қызы Хару ханшайым болған және Осаи мен Одо-но-ката атты күңдері болған

Балалары
--------

Токугава Мицумото (1625-1700)

Итоко Хирохата, Тадаюки атты төрешінің әйелі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тернбулл С. "Самурайлар", Мәскеу, "АСТ", 2008 жыл. ISBN 987-5-17-040815-3, бет.77 бет
Сыр-Ана монументі –Қызылорда өңірінің тарихи ерекшеліктерін айшықтайтын Сырдария өзенінің жағасында орналасқан монумент.

Монумент жайлы
==============

Сыр-Ана монументінің биіктігі 39 метр. Ескерткіш пішіні биіктеген сайын өз діңгегінің айналасында оралып, әсем бейне қалыптастырады. Жоғарғы жағы қазақ әйелінің бейнесін айшықтайтын сәукелеге ұқсас жасалған. Сәукеле бейнесіндегі мұнара басын жайғалған күріш бейнесіндегі бөлшек аяқтайды. Қызылорда облысы Қазақ елін күрішпен қамтамасыз етеді. Сондықтан, күріш –Қызылорда облысының белгісі. Монументтің самал желмен бұйраланған етегі Сырдарияның бұйра толқындарын бейнелейді. Сырдария өзені облыс шаруашылығында маңызды рөл ойнайды. Сметалық құны 336,7 млн. теңгені құрайды.

Тарихы
======

Елбасымыз «Сыр –Алаштың анасы» деп атап кеткен. Жаугершілік замандарда қазақтар Сырдария бойын паналаған. Одан бөлек Сырдарияның бойымен Жібек жолы кереуені өткен және оның бойында тарихи қалалар орналасқан.

Ашылуы
======

Сыр- Ана монументінің ашылуы қала күніне орай өтті. Салтанатты шарада облыс әкімі Б.Қуандықов: - Өмір жібі – Сыр-Ананың қолында. Жаңа өмірге қадам басқан жас жұбайлар Сырдарияға келіп, тілек тілеуді дәстүрге айналдырған. Бұл үрдіс ұзақ жылдардан бері жалғасын тауып келеді. «Сыр-Ана» кешені де алдағы уақытта қызылордалықтар мен қала қонақтарының көптеп келіп, тағзым етер орнына айналады деп сенемін, - дей келе, барша жұртты мерейлі мерекемен құттықтады. Кеш жергілікті және қазақстандық өнер жұлдыздарының ән-шашуына ұласты.

Қолданылған әдебиет
===================
**Жамбыл Омарұлы Артықбаев** (20.8.1959 жылы туған, Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Жаңақала ауылы) – тарих ғылымдарының докторы (1997), профессор (2001).

Өмірбаяны
---------

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан.

Қарағанды мемлекет университетінің тарих факультетін (1984) және Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының аспирантурасын бітірген. Қарағанды мемлекет университетінің тарих факультетінде оқытушы, доцент, декан, профессоры (1984–2001). 1997 жылдан осында кафедра және лаборатория меңгерушісі. Павлодар мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (2003–08), 2008 жылы Астана қаласындағы Мемлекет тарихы ғылым-зерттеу институты директорының орынбасары болып қызмет атқарды. «ХVІІІ ғасырдағы қазақ қоғамының этноәлеуметтік құрылымы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылым еңбектері 15–19 ғасырлардағы қазақ қоғамының этноәлеумет мәселелерін зерттеуге арналған.

Артықбаев Қазақстан тарихы мәселелерін қарастыратын бірқатар кітаптар мен оқулықтардың («Этносоциальная структура казахов Северо-Центрального Казахстана во второй половине 19 в.», 1989; «История Казахстана в 19 в.», 1992; «Бухар жырау. Двенадцать историй», 1994; «Этносоциальная структура казахского общества в 18 в.», 1997; «Казахское общество в 19 в.: традиции и инновации», 1993; «История Казахстана», 1999; «Сарыарка – колыбель степной цивилизации», 1999; «Этнология и этнография», 2001; «Казахское общество: традиции и инновации», 2003) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Серік Имантайұлы Жақсыбаев* Қаржас ұрпақтары —  Павлодар: ЭКО, 2008. — 400 б. — 1000 таралым. — ISBN 9965-08-265-0.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* Мектеп түлектері - История школы
* Артықбаев, Жамбыл - Web ИРБИС(қолжетпейтін сілтеме)
* Жамбыл Омарұлы Артықбаев(қолжетпейтін сілтеме)
**Жамбыл мұздығы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық. Аңғардың басты бөлігін алып жатыр. Кіші Басқан өзенінің бастауында орналасқан. Мұздықтың тілі 3120 м биіктікте бітеді. Фирн межесі 3600 м биіктікте өтеді.

Аумағы
------

Мұздықтың ұзындығы 6 км, ашық бөлігі 5,3 км, ауданы 11,2 км2. Екі тармаққа бөлінген мұздықтар солтүстікке қарай созылған жалпы мұздықтың тілін құрайды. Мұздық аумағы жылына орта есеппен 2,5 м-ге қысқаруда. 1947 жылы мұздыққа альпинистер көтеріліп, оған Жамбыл Жабаев есімі берілген.

Бақылау жұмыстарының жүргізілуі
-------------------------------

1956 жылы ҚазКСР-і Ұлттық ғылым академиясының География секторының (1983 жылдан институт) экспедициясы бақылау жұмыстарын жүргізді (абляция ауданы тілінің беткі биіктігін, оның бітуін өлшеу, мұздың қозғалу жылдамдығын анықтау және т.б.). 1957 жылы, 1959 және 1962-1968 жылдары бақылау жұмыстары қайта жүргізілді. 1966 жылы фототеодолиттік түсіру арқылы толықтырылды.<

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі** — Қазақстан Республикасының Түркістан облысында орналасқан заңды тұлға мәртебесі бар жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ. 

Табиғи саябақ Қазақстандағы Тоғай кермаралының популяциясы қалпына келтіріліп жатқан жалғыз саябақ. Сондай-ақ, жартастағы суреттер, сақ дәуіріндегі қорғандар, Отырар қалашығына қатысты археологиялық ескерткіштер бар.

Тоғай кермаралының тәлімбағы
----------------------------

Саябақтың аумағында тоғай кермаралының тәлімбағы бар. 2000 жылы WWF қаражаты есебінен Сырдарияның алқабында қаумал салынып, оған 2001 жылдың мамырында алғашқы 3 бұғы әкелінді. Кейінірек тәлімбаққа тағы Қарашеңгел аңшылық шаруашылығындағы бұғылар әкелінді. 2005 жылы Сырдариядағы су тасқынына байланысты бұғылар Шымкент хайуанаттар бағына көшіріліп, жануарлардың бір бөлігі қырылып қалады. Бір жылдан астам уақыттан кейін бұғылар қаумалға қайтарылады. Тәлімбақта қайталанатын су тасқынынан қорғану үшін үйме салынды. 2009 жылы жабайы табиғатқа 10 жануар алғаш рет шығарылды. Одан кейінгі жылдары тәлімбақтан жануарларды шығару жалғасты. 2019 жылдың аяғында «Сырдария-Түркістан» саябағы аумағында 158 бас марал мекендеген: қаумалда 83 және іргелес аумақта 75 бас. 2020 жылы олардың саны 174 дараға дейін өсті: қаумалда 93 және жабайы табиғатта 81 дара.

Тәлімбақтағы маралдарды Сыр бойындағы тоғайлы ормандарға және Қазақстанның басқа аймақтарына қоныстандыру жоспарлануда. 2018 жылы тәлімбақтан 5 бас марал Іле-Балқаш қорығына көшірілді.

Саябақтағы тоғай кермаралдарының саны| Жыл | Саны | Жыл | Саны |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | 3 | 2008 | 29 |
| 2009 | 34 | 2010 | 40 |
| 2011 | 46 | 2012 | 54 |
| 2013 | 65 | 2014 | 81 |
| 2015 | 103 | 2016 | 126 |
| 2017 | 135 | 2018 | 156 |
| 2019 | 158 | 2020 | 174 |

Филиалдары
----------

* Сырдария филиалы — 59 901 га
* Түркістан филиалы — 23 822 га
* Боралдай филиалы — 36 255 га

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінің аумағын кеңейтудің жаратылыстану-ғылыми негіздеу жобасы  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі  (қаз.).
3. ↑  *Байдавлетов Р. Ж.* Бұқар бұғыларын (Cervus elaphus bactrianus, Lydekker) сақтау және қалпына келтіру туралы Қазақстан Республикасының ұлттық баяндамасы  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  *Любовь Доброта* Бұғылар тоғайға қоныстануда (5 ақпан 2016).(қолжетпейтін сілтеме)
5. ↑  Бұқар бұғылары: қаумалдан тоғайға (29 мамыр 2009).(қолжетпейтін сілтеме)
6. ↑  Bukhara Deer Conservation Status Update 2019  (ағыл.).(қолжетпейтін сілтеме)
7. ↑  *Любовь Доброта* ​Бұқар бұғыларының аумағы (16 қараша 2018).(қолжетпейтін сілтеме)
8. ↑  Бұхар бұғылары  (қаз.).(қолжетпейтін сілтеме)
9. ↑  Іле-Балқаш қорығында жабайы табиғатқа Бұқар бұғылары жіберілді (30 желтоқсан 2018).(қолжетпейтін сілтеме)
10. ↑  Парк туралы  (қаз.).
Неміс тілі
----------

Неміс тілі индоеуропалық тілдер тобына жататын герман тобының батыс германдық топшасына жатады. Неміс тілінің диалектілік бөлінуінің негізіне батыс-гармандық тайпалар - франктер, сакстер, турингтер, алемандар, баварлар (баюварлар) диалектілері жатады. Жазуы латын графикасы негізінде. Әдеби неміс тілінің австриялық және швейцариялық нұсқалары ГФР –дағы әдеби неміс тілінен диалектілер мен сөйлеу тілі ара қатынасы сипаты және түрлі әдеби тілдерді пайдалануымен ерекшеленеді. Неміс тілі нұсқаларындағы ауызша сөйлеу айырмашылығы неміс тілінің диалектілік бөлінуімен ескерілген.

Діни наным-сенімдері
--------------------

Діни наным-сенімдері – протестанттар (негізінен лютерандар) мен католиктер. Германиядан тыс жерде тұратын немістер арасында католиктер мен лютерандардан басқа, протестантизмнің басқа бағыттарын - баптистер, адвентисты, меннониты, пятидесятники және т.б. ұстанатындар көп.

Дәстүрлі киімдері
-----------------

Неміс халқының дәстүрлі киімдері орта ғасырлар негізінде 16-17 ғғ. қала сәні киімдері элементтерінен қалыптаса бастаған. Әйел адамдардың киімдерінің негізгі элементтері- корсаж немесе кофта, бүрмелі белдемше, алжапқыш. Ерлер киімдері жейдеден, қысқа немесе ұзын шалбардан, жеңсіз киім (кейіннен жилет), мойынға тағатын орамал, кебіс немесе етіктен тұрған. Қойшылар, мұржа тазалайтындар, кеншілер, гамбург балташыларының дәстүрлі кәсіптік киім үлгілері бар. Кейбір күнтізбелік және отбасылық ғұрыптар, ең бастысы католиктерде сақталып қалған. Жаңа жылғы немесе Рождествоға арнап шыршаны безендіру 19 ғ. Германиядан таралған.

Дәстүрлі тағамдары
------------------

Дәстүрлі тағамдары – тауық кеспесі (нудль), үзбе кеспе қосылған көже, жеміс көжесі. Мерекелерде қырық қабат қосылған шошқа немесе қаз етін дайындап, бәліш (кухе) пісіреді. Ораманың (штрудель) бірнеше түрі бар. Қысқыға шошқа майын, ет және балықты сүрлейді, шұжықты әр түрін жасайды. Сусындар ішінде кофе ішкенді ұнатады.

Халық ауыз әдебиетінде шванкалар (қысқа әзіл әңгімелер), ертегілер, әңгімелер басым, сонымен бірге халық билері мен әндері де кеңінен таралған.
Көшеге биология ғылымдарының докторы, селекционер ғалым, Қазақ КСР Ғылым акдемиясының корреспондент-мүшесі Керім Мыңбайұлы Мыңбаевтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.11.1956 Ые28 шешімі) берілген. Мыңбаев Керім Мыңбайұлы (1906-1948)Қарағанды облысында дүниеге келген. Ол Қазақстан Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары, ВАСХНИЛ Президиумының Қазақ бөлімінің төрағасы қызметтерін атқарған.Көше Бостандық ауданында орналасқан. Манас кәшесінен басталып, Түркебаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Әуезов, Айманов, Жароков, Розыбакиев көшелерін қиып өтеді.Бұрынғы атауы - Гвардейский қиылысы. Кешенін ұзындығы - 2600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Оспан Байсейітов** (1910 жылы, Жарсу ауылы — 17 қаңтар 1977) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, «Правда» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Өмірбаяны
---------

1910 жылы Жарсу ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1920 жылдары Зайсан ауданындағы «Правда» ұжымшарына қызметке орналасады. Шопан болып жұмыс істеді. 1943 жылдан бастап Ұлы Отан соғысына қатысқан. Демобилизациядан кейін Қазақстанға оралып, «Азаттық» ұжымшарында жылқышы, кейін «Правда» ұжымшарында шопан қызметін жалғастырады. Аға шопан болып тағайындалды. Кейін Зайсан ауданындағы «Мичурин» кеңшарында еңбек етті.

1947 жылы Оспан Байсейітов бригадасы 74 биеден 74 құлын өсірді. Мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін 1947 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1949 жылы 80 биеден 80 құлын өсіріп, сол үшін екінші рет Ленин орденімен марапатталды.

1977 жылы көз жұмғанша «Мичурин» кеңшарында еңбек етті.

Марапаттары
* Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені — екі рет (23.07.1948; 22.10.1949)
* Қызыл жұлдыз ордені
* Ерлігі үшін медалі

Әдебиет
-------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Байысқақов Т.: б. 242.

Сілтеме
-------

* *Сергей Каргапольцев.* Байсейітов Оспан. «Герои страны» сайтында.
* Байсейітов Оспан, Шығыс Қазақстан: белгілі аттар/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
**Мыңбай Сұлтанбеков** (1895, Оңтүстік Қазақcтан облысы Алғабас ауданы бұрынғы "Қызыл арық" ұжымшары - ө.ж.б.) - ақын.

Қызыл отауда, мәдени-үгіт бригадасында қызмет атқарған. Сырнаймен, домбырамен айтатын әнші-ақын. Сұлтанбековтің *"Жаңа ауыл", "Октябрь тойына"* (1938), *"Майдан ерлеріне", "Садық балама", "Сыпатай батыр", "Жеңіс күнгі қуаныш"* (1941 - 1945), т.б. өлең толғаулары кезінде ауыл арасына кең тараған. Соғыс жылдары сол өңірдегі Айнабек Нысанов, Көпбай Әлімбетов, Желеу Жақыпов, Құлжабай Төлеуов тәрізді ақындармен айтысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
***Мыңбай Берденов*** (1930-1985), озат шопан. Ұлытаудың түлегі. Социалистік Еңбек Ері (1981). Еңбек жолын Жігерлі ұжымшарыңда есепші (1947-1952) болудан бастады. 1952-1976 жылдары ферма меңгерушісі, Сарыкеңгір, Алғабас кеңшарларынын аға шопаны болып еңбек етті. Берденов қой бағудың қыр-сырын жетік меңгеріп, жылма-жыл әр жүз саулықтан 110-150-ге дейін қозы алып, Ұлытау ауданы шопаңдарының алдына шықты. Үш мәрте Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Мыңжасар Әдекенов** (1932-2005), ауыл шаруашылығының ғылым кандидаты (1971). Алматы зооветеринарлық институтын бітірген (1954). 1954-68 ж. Қу ауаткомы төрағасының орынбасары, аудандық ауыл шаруашылығы инспекциясының бастығы, Егіндібұлақ аупарткомының 2- және 1-хатшысы, Қарқаралы ауаткомының төрағасы, 1968-1999 ж. Қарқаралы ауданы Н. Әбдіров атындағы кеңшар директоры, аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Қарағанды облысы ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының орынбасары, агроөнеркәсіп комитеті мен облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бөлім бастығы, 1999-2005 ж. Орталық Қазақстан ауыл шаруашылығы ҒЗИ қазақтың құйрықты қойларының жаңа тұқымдарымен селекциялық асыл тұқымды жұмыс жетекшісі қызметтерін атқарған. 20-дан аса ғылым еңбектің, 2 монофафияның авторы. Еңбек Қызыл Ту, 3 мәрте «Құрмет Белгісі» ордендерімен маралатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Күл-оба**
-----------

### Орналасуы

Күл-оба - б.з.б. 4 ғасырында жерленген скиф көсемінің моласы. Күл-оба Керч (Қырым) қаласының батыс жағында 3 км жерде. Оны 1830 жылы орыс археологы И. А. Степов зерттеген. Обаға скиф көсемі әйелімен, құлдарымен бірге жерленген. Скиф көсемін ағаштан жасалған табытқа жатқызған, үстіндегі киімдері алтын пластинкалармен әшекейленіп тігілген, мойнына алтын алқа кигізілген, алқаның ұштарына атты скифтің бейнесі, қолына алтын білезік салынған. Қару-жарақтар өліктің қасына арнаулы қорапқа қойылған. Ал піл сүйегінен нақыштап, өрнектеп жасалған басқа табытқа көсем әйелінің немесе құрбандыққа шалынған кепіл әйелдің сүйегі қойылған. Әйелдің бас киімі түгелдей алтын әшекей заттармен тігілген. Бас киімдегі ең бір тамаша зат-алтын жасалған Афины құдайының бас суреті салынған алқа. Әйел мойнына қымбат бағалы моншақ және алтын алқа тағылған. Лақаттың ( ақымның )оң іргесіне көсем, онан кейін өлтірілген құлы немесе жалшысы ( ер адам) жерленген. Күл-обадан қойдың еті салынған қола қазан, шарап ішетін ыдыстар т.б. көптеген заттар табылған. Табылған заттардың ішіндегі бағалысы алтын зере, оныңм сыртындағы суреттері скифтер өмірін бейнелейді. 
Күл-оба б.з.б. 4-3 ғасырларына жататын Днепрдің төменгі ағысындағы скиф патшаларының обаларына өте ұқсас.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том,176-бет
**Инактивті вакцина** (немесе ***өлтірілген вакцина***) — негізінде жасанды ортада өсіріліп, кейін химиялық, термиялық, немесе радиациялық жолмен өлтірілген микробтық бөлшектер жататын вакцина түрі. Бұл вирустар антигенділікті төмендету үшін бақыланатын зертханалық жағдайда өсіріледі және ауру тудыруға қабілетсіз болып табылады. Иммунитетті қалыптастыру үшін үлкен дозаларды енгізу, адъюванттарды және вакцинопрофилактиканың бірнеше турларын қолдану қажет. Инактивті вакциналар "тірі" әлсіретілген вакциналардан ерекшеленеді.

Әдіс принципі
-------------

Вакцинаны жасау барысында вирустық бөлшектер ыдырайды және кейіннен өзін-өзі қалпына келтіре алмайды, алайда вирустық капсидті ақуыздар реципиенттің иммундық жүйесімен танысып, реакция тудыруы үшін жеткілікті сақталады. Егер өндіріс технологиясы қатаң сақталса, онда мұндай вакцина жұқпалы ауруды тудыруы мүмкін емес. Алайда, дұрыс емес инактивация инфекциялық бөлшектердің тұтастығын сақтауға әкелуі мүмкін. Вакцинаның құрамындағы инфекция бөлшектері өлтірілген болғандықтан, ол иммунитеттің дұрыс түзілуін қамтамасыз ете алмайды, сондықтан иммундық реакцияны күшейту үшін вакцинацияны бірнеше рет қайталап енгізу қажет.

Қасиеттері
----------

Вакциналардың қасиеттерін сипаттасақ, белсенділігі жойылған (өлтірілген) вакциналардың эпидемиологиялық тиімділігін тірі вакциналармен салыстыруға болатындығын көрсету қажет. Солай болса да, вакцина түрлері арасындағы бірқатар ерекшеліктер олардың иммунологиялық сипаттамалары, тұрақтығы және иммунитеттің қалыптасуы ұзақтығына маңызды әсері бар.

### Инактивті вакциналардың тірі вакциналарға қарағандағы артықшылықтары:

* Вакцинамен байланыстырылатын ауруларды тудырмайды;
* Гуморальді және жасушалық иммунитет (мүмкін) тудырады;
* Иммунитет тірі вакциналардан туындаған иммунитетке қарағанда кернеулігі аз.

### Ықтимал мәселелер:

* Вирустың инактивациясының жеткіліксіз болуы;
* Мұздату кезіндегі вакцинаның бұзылуы;
* Бустерлік вакцинация жүргізу қажеттілігі;
* Вакцинаның құрамында адъюванттар мен тұрақтандырғыштардың болуы;
* Аллергияның туу қаупі.

Инактивті вакцина мысалдары
---------------------------

* SARS-CoV-2 инфекциясына қарсы QazVac вакцинасы;
* Вирустық: гепатит А, полиомиелит, құтыру сияқты вирустық ауруларға қарсы вакциналар;
* Бактериялық: сүзек, тырысқақ, оба сияқты бактериялдық ауруларға қарсы вакциналар.

Сілтемелер
----------

1. Yingzhu Li, Rumiana Tenchov, Jeffrey Smoot, Cynthia Liu, Steven Watkins, Qiongqiong Zhou. 2021, March 29. A Comprehensive Review of the Global Efforts on COVID-19 Vaccine Development. American Chemical Society.
**Виктория сарқырамасы** (ағылш. *Victoria Falls*) — оңтүстік Африкадағы Замбези өзеніндегі сарқырама. Замбияның және Зимбабвенің шекарасында орналасқан. Сарқыраманың ені – шамамен 1800 метр, биіктігі – 120 метр.

Шотландық зерттеуші Дэвид Ливингстон 1855 жылы сарқырамада болған, оны Виктория ханымының атына қойды. Осы жердің тұрғылықты халқының арасында сарқырама *"күркіреуік түтін"* деген атпен белгілі.

Виктория сарқырамасы оңтүстік Африканың басты көрікті орындарының бірі болып табылады, ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасына жатады. Замбиядағы *"Күркіреуік түтін"* ("Mosi – oa–м Tunya") және "*Сарқырама Виктория*" деген екі ұлттық парктың ортасында жатыр.

Виктория - әлемдегі биіктігі 100 метрден, ұзындығы 1 километрден асатын жалғыз сарқырама.

Тарихы
------

Ең ескі ғылымға сүйенсек,виктория сарқырамасының жанында орналасқан халық тұрғындары аңшылар болған, сол халық тілінде бұл сарқырама Shongwe деп аталды, *Amanza Thunqayo, Mosi - oa - Tunua* ("Күркіреуік түтін").

Ең бірінші сарқыраманы Еуропалықтардан көрген Дэвид Ливингстон болып саналады. Ол сарқырама туралы былай деген екен: "Ешкім Англияда көргенді ешнәрсемен салыстыра алмайды. Еуропалықтар бұндай сарқыраманы көрмеген. Бұл жер өте көрікті,."

Сарқыраманың ерте сипаттамаларын португалдық *Пинто*, чех зерттеушісі *Эмиль Холуб*, британдық суретші *Томас Бейнес*, Викторияның бірінші сақталған суреттің авторы болып табылады. 

* 
* 
* 
* 
*