recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Фридрих Ницше
**Тағдырға махаббат — amor fati** латын тілінде айтылған сөз, неміс ойшылы Фридрих Ницше көп қолданған ұғымдардың бірі. Ол адамның осынау ұлы өмірге мәмілесінің бір үлгісі. Мағынасы: өмір, мейлі ол қайғылы, азапты, сәтсіздікке толы болса да, көңілді, бақытты, мағыналы болса да өмірдегінің бәрі жақсы, бәрін қабылдау керек, өмірді оның жақсылығымен жамандығын бірдей сүю керек. Тағдырға махаббат сезімімен өмір сүретін адам барлық жағдай мен баршаға бірдей сүйіспеншілікпен, көңілді түрде мәміле жасайды. Өмір ол үшін ең керемет құндылық, ең ғажайып сый, сондықтан өмірді оның жамандығымен қосып жақсы көреді.

Бұл терминді ежелгі Рим империясының императоры, әрі әйгілі философы Марк Аврелий өзінің "Ат үстіндегі толғаныс" (грек тілінде жазған) кітабында қолданбаған, бірақ оның бүкіл идеясынан осындай мағына шығады.

Бұл термин Ф.Ницшенің кітаптарында көп кездеседі, тіпті оның өміртанымының негізгі тірек ойларының бірі есептеледі. Әсіресе оның «Шаттық ілімі» кітабында арнаулы түрде түсіндірулер жасалған. Онда былай делінеді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Мен сұлулықтың көптеген алғышарттарын түсіну арқылы сұлулықтың жаратушысына айналғым келеді. Тағдырға махаббат, бүгіннен бастап сен менің махаббатым бол! Мен жамандық пен сұрқиялыққа соғыс ашпақшы емеспін, оны айыптауды да ойлап тұрған жоқпын, тіпті айыптаған адамның өзін де айыптамақшы емеспін. Менің талап еткенім көзіңнің қисық көріп, бағытыңнан жаңылмауың. Жалпы айтқанда, негіздеп айтқанда, мен тек күндердің бірі өзімді үлкен бір растаушы (терістеуші емес) ретінде көрсеткім келеді.* | » |

«Қараңдаршы мына адамға» кітабының "Мен неге осынша сұңғыламын" деген тарауында былай дейді:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Менің адамзаттың ұлылығын өлшейтін өлшемім — тағдырға махаббат: бір адам жұрттан өзгешеленуге талпынбайды, алдыға аттамайды, кейін де шегінбейді, мәңгілік болуды да күтпейді. Ол қажетті нәрселерді қабылдап, төзімді болады (бұл оны жасырады —— барлық романтистер қажеттіліктің алдында екіжүзді бола қалады), бәрін де сүйеді.* | » |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Meditations* IV.23: "All that is in accord with you is in accord with me, O World! Nothing which occurs at the right time for you comes too soon or too late for me. All that your seasons produce, O Nature, is fruit for me. It is from you that all things come: all things are within you, and all things move toward you."—as quoted in Hadot (1998), p. 143.
2. ↑  *Basic Writings of Nietzsche*. trans. and ed. by Walter Kaufmann (1967), p. 714.
**Мали және Лопес** (алб. Mali i Lopës; 'Сиыр тауы') — Албанияның шығыс-орталық бөлігінде, Дибер және Мат муниципалитеттерінің шекарасында орналасқан тау. Оның ең биік шыңы Маджа-е Дхоксит биіктігі 2012 м жетеді. Ол солтүстігінде Залли және Булкизес, шығысында Залли және Окштунит, оңтүстігінде Каптина е Мартанешит, батысында Маттың жоғарғы аңғарларымен қоршалған.

Геологиясы
----------

Тау массасы негізінен ультранегізді магмалық тау жыныстардан және ішінара мезозойдың жұмсақ рельефті әктастарынан тұрады. Солтүстік және солтүстік-шығыс беткейлер мұздық цирктермен ерекшеленеді, олардың кейбіреулері мұздық көлдерге айналды, соның ішінде елдегі ең ірілері болып табылатын Ликени және Цзы және Сопа көлі. Бұл аймақ өсімдіктерге бай, соның ішінде емен, бук, альпілік жайылымдар. Булқиза массивінде хром кендерінің маңызды көздері (Булькизе, Батер және Текен) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Petrit Zili* Martaneshi mes historisë, pasurisë dhe varfërisë (Albanian).  Zëri i Popullit (April 3, 2012). Тексерілді, 17 сәуір 2012.
2. ↑  Gjeografia Fizike e Shqipërisë — 1.2. —  Tiranë: Qendra e Studimeve Gjeografike. — P. 592.
3. ↑  Fjalori Enciklopedik Shqiptar —  Tiranë: Akademia e Shkencave e RPSSH. — P. 1248.
**Жасұлан Әбдіманапов** (2.1.1980. Жамбыл облысы Т.Рысқұлов ауданы Жылқышты ауылы) - тележурналист.. Жамбыл облыстық Құлан ауылшаруашылық техникумын (2000), Тараз мемлекеттік университетін (2005) бітірген.

Жамбыл облыстық "Дүние-дастан", "Халық тәлімі", "Таразы" газеттерінде тілші, "Қазақстан" РТРК АҚ Жамбыл филиалында редактор, жаңалықтар бөлімінде шеф-редактор, ТРК-ның Жамбыл облысы бойынша меншікті тілшісі (2003-2008), 2008 жылдың мамыр айынан "Қазақстан" РТРК АҚ "Қазақстан-Тараз" филиалы директорының орынбасары - бас редакторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
*Басқа мағыналар үшін Сасықкөл (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Сасықкөл** — Алакөл қазаншұңқырының солтүстік-батыс жағында орналасқан көл.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы мен Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 736 км2 (аралдарымен қоса есептегенде 747 км2), ұзындығы 49,6 км, ені 19,8 км, жағасының ұзындығы 182 км, орташа тереңдігі 3,32 м (ең терең жері 4,7 м). Суының көлемі 2,43 млрд. м3. Шарасының түбі тегіс, батыстан шығысқа қарай аздап еңкіштеу келеді. Қарашаның аяғында қатып (ақпандағы қалыңдығы 60 — 62 см), сәуірдің бас кезінде мұзы ери бастайды. Көктемде су деңгейі көтерілген кезде Ұялы (Қошқаркөл) көлімен (Алакөл мен Сасықкөл аралығында) жалғасып кетеді. Деңгейінің жылдық ауытқуы 0,65 м.

Жағалау сипаты
--------------

Оңтүстік-шығыс бөлігінде Аралтөбе түбегі (абсолютiк биіктігі 117 м), солтүстік-батысында Аралтөбе аралы бар. Көл жағасы аласа, қамыс өскен. Сасықкөлге Тентек, Қарақол, Ай өзендері құяды.

Құрамы
------

Суының минералдылығы 0,27 г/л — 2,16 г/л, мөлдірлігі 0,2 — 2,6 м. Көл суы химиялық құрамына қарай гидрокарбонатты келеді.

Аң-құстары
----------

Көлде балықтың 8 түрі бар (сазан, көксерке, алабұға, көкбас, т.б.). 1946 жылы мұнда Алакөл мемлекеттік ондатр шаруашылығы құрылып, 1956 жылдан ондатр терісі дайындалды. Көлде үйрек, қаз, бірқазан, аққу, балықшы, шағала, жағалауындағы қамыс арасында қабан, түлкі, мәлін (теңбіл мысық), т.б. мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Солтүстік Прибайкальедегі Иняптук жазығы
**Байкал маңы** (орыс. *Прибайкалье* ) - Байкал көлін (Ресей) айнала қоршаған жоталар мен тау аралық қазан шұңқырлар алып жатқан физикалық-географиялық облыс. 

Батысында Приморье (биіктігі - 1728 м) мен Байкал (257 м) жоталары, орталық бөлігінде Байкал көлі мен Тунка, Баргузин, Жоғары Ангара т.б. қазан шұңқырлар, шығысында Хамар-Дабан ( м), Улан-Бургасы (2049 м), Икат (2573 м), Баргузин (2840 м) жоталары орналасқан. Облыс архей мен протерозойдың тақта тас, әк тас, кварцит, гнейстерінен түзелген. Жоталардың беткейлерінде түгелдей таудағы тайгалық, тау аралық қазан шұңқырларда дала өсімдіктері өседі. Ең биік таулардың басы жалаңаш келеді. Байкал маңында пайдалы қазбалардан слюда, алтын және құрылыс материалдары бар .

Байкалға құятын өзердердің бірі

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
*Басқа мағыналар үшін Изоморфизм деген бетті қараңыз.*
**Изоморфтық** — математикалық нысандардың (объектілердің) не нысандар жүйесінің арасындағы сәйкестікті (қатысты), кейбір жағдайда олардың құрылысының теңдігін де көрсететін негізгі ұғымдарының бірі. Математикада изоморфтық ұғымы нақты алгебралық жүйелерге (ең алдымен топқа) қолдануға байланысты қалыптасты. Кейін ол математикалық құрылымдардың кең класына (мысалы, сақина, өріс, т.б.) қолданыла бастады. Изоморфты жүйелердің қарапайым мысалы ретінде, қосу амалы (x=x1+x2), берілген барлық нақты сандар (R) жүйесі мен көбейту амалы (y=y1·y2), берілген оң сандар жүйесі (R+) қарастырылады. Осы екі жүйенің ішкі "құрылысы" бірдей болатындығын дәлелдеуге болады. Ол үшін, R-дің x санын R+-дің y=ax, (a>1) санына сәйкес қоя отырып, R жүйесін R+ жүйесіне бейнелеу жеткілікті. Сонда x=x1+x2 сандарының қосындысы, x1 және x2 сандарына сәйкес келетін және сандарының y=y1·y2 көбейтіндісіне сәйкес келеді. R+-дің R-ге кері бейнеленуінің түрі мынадай: x=logay·R+ сандар жүйесінің қосындысына қатысты кез келген сөйлемнен оған сәйкес келетін R+ сандар жүйесінің көбейтіндісіне қатысты сөйлемді шығарып алуға болады. Мысалы, егер R-дегі арифметикалық прогрессия мүшелерінің қосындысы (sn=x1+x2+...+xn) мына sn= формуласымен өрнектелсе, онда R+-дегі геометриялық прогрессия мүшелерінің көбейтіндісі (pn=y1·y2...yn) мына: pn= формуласымен өрнектеледі. Бұл жерде, R жүйесінен R+ жүйесіне ауысу кезінде: R-дегі n-ге көбейту амалы R+-дегі n-ге дәрежелеу амалына, ал екіге бөлу амалы квадрат түбір табу амалына сәйкес келеді. Топологияда маңызды рөл атқаратын гомеоморфтық ұғымы изоморфтық ұғымының дербес бір түрі болып есептеледі. Ал алгебралық жүйенің өзіне-өзінің изоморфтығы (бір мәнді бейнеленуі) автоморфтық деп аталады. "Изоморфтық" термині математикаға 19 ғасырдың ортасында енді. Оның қазіргі анықтамасы неміс математигі Э.Нeтердің (1882 – 1935) еңбектерінде қалыптасты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Апатозавр
Апатозаврдың скелеті
Апатозаврдың скелеті
**Апатозавр** — ең ірі жануарлардың бірі. Ол шамамен 157—146 миллион жыл бұрын кейінгі Юра дәуірінде өмір сүрген. Шөппен қоректенген динозаврдың ұзындығы — 21—27 метр, жамбасының биіктігі — 4,6 метр, салмағы шамамен — 33—38 тонна. Бассүйегі 60 см ұзындықта болғанымен, миы — өте кішкентай. Апатозаврдың мойыны — ұзын, омыртқасы — қисық, жақ сүйегінің алдыңғы бөлігінде шеге тәріздес тістері, бағана тәріздес төрт күшті аяғы болған. Артқы аяқтары алдыңғыларынан үлкендеу.

Қызықты дерек
-------------

* Апатозавр, негізінен, қылқанжапырақты ағаштармен қоректенген. Ол динозавр өмір сүрген кездегі ең көп тараған өсімдік болатын.
* Апотозавр — жер бетінде өмір сүрген ең ірі жануарлардың бірі.
* Апотозаврдың қан қысымы сынап бағанасы бойынша 400 мм болған, бұл — адамның қан қысымынан 3—4 есе жоғары өлшем.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 33—38 тонна
* Тұқымдас : Диплодоцид
* Отряд тармағы : Зауропод

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Дурнев аралдары** – Каспий теңізінің шығысы, Өліқолтық бойындағы аралдар тобы.

Орналасқан жері
---------------

Маңғыстау облысы Бейнеу және Маңғыстау аудандары аумағында жатыр. Бозащы түбегінің солтүстік жағалауында жақын орналасқан аралдардың арақашықтығы шамамен 13-14 км.

Сипаттамасы
-----------

Ұсақ аралдарды қоспағанда Дурнев аралдары ірі 10-нан аса аралдар тобынан тұрады. Ең үлкенінің ұзындығы 11 км, енді жері 4 км. 

Дүйсе-Нарын құмындағы аумағы жағынан ең үлкен құм сілемі. Батыс Қазақстан облысында, Қызыл, Төлеп, Қарағайлы, Қарабұдыр шағылдарынан тұрады. Ұзындығы 75-80 км, ені 15-25 км. Құм арасында ірілі-ұсақты ашық жерлер кездеседі. Жерасты суы 3-4 м тереңдіктен шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Джованни Боккаччо** (итал. *Giovanni Boccaccio*; 16 маусым 1313, Флоренция, Италия — 21 желтоқсан 1375, Чертальдо, Италия) — итальяндық жазушы әрі ақын, бұрынғы Қайта өрлеу дәуірі әдебиеті өкілі.

Сонеттер, пасторалдер, «Фьямметта» (1343, 1472 жылы жарияланған) психологиялық повесті антиктік мифологиялар сюжеттері поэмалар авторы. Басты шығармасы - «Декамерон» (1350—1353, 1470 жылы жарияланған) новеллалар кітабы, гуманистік идеяларға жататын, антиклерикализм мен сөз бостандықты рухы бар, аскетикалық моралді қабылдамау, жарқын әзілді және сан қилы италяндық қоғам әдет-ғұрпының көрінісі бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  wisdoms.ru Мұрағатталған 6 қазанның 2014 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* calend.ru
* academic.ru
**Мирослав Клозе** (9 маусым 1978 жыл, Ополе, Польша) — германиялық футболшы. 2001 мен 2014 жылдар аралығында Германия Ұлттық футбол құрамасының үздік шабуылшысы. 2014 жылғы Футболдан әлем чемпионатында құрама сапында 16-шы голын соғып, әлем чемпионатының рекордсмен-шабуылшысы атанды. 2016 жылы "Лацио" сапында ойнап жүріп карьерасын аяқтады. Қазір Германия құрамасының бапкері Йоахим Левтің көмекшісі болып қызмет атқарады.

Әлем чемпионаттарының тарихында 4 медальға ие болған жалғыз футболшы (ӘЧ 2002 күміс, 2006 және 2010 қола, 2014 алтын).

Карьерасы
---------

Клозе Польшаның Ополе қаласында дүниеге келді. Әкесі футболшы, анасы гандболшы болған. Анасы поляк, әкесі неміс. 

1998 жылы карьерасын Германияның бесінші дивизионындағы "Гомбург" клубында бастады. Бір маусымда 11 гол соғып, "Кайзерслаутерн" скауттарының көзіне түсті. 1999 жылы жазда "Кайзерслаутернмен" келісім шарт жасасты. 1999/2000 жылғы маусымда 36 кездесуде 11 гол соқты.

2002/03 жылғы маусым қарсаңында Клозені қатарына қосқысы келетін клубтар көбейгеніне қарамастан, "Кайзерслаутернде" қалды. Бұл шешімі аса сәтті болмады, клуб қаржылай қиындықтарды бастан кешіріп жатты. Интертото кубогының үшінші раундында "Кайзерслаутерн" күтпеген жерде "Теплицеден" ұтылып қалды. 2003/04 жылғы маусымда да команда жарқыраған жоқ, керісінше аутсайдер клубқа айналды да, Клозе клубтан кетудің әрекетін жасай бастады.

2004 жылы жазда Клозе "Вердерге" ауысты. 

2007 жылы жазда "Бавариямен" келісім шарт жасады. 2007/08 жылғы маусымда Клозе 20 гол соқты. Транфер 15 млн. еуроға іске асты. 2009 жылы клубқа Марио Гомес пен Лука Тони келген соң Клозе мүлде алаңға шыға алмай қалды. 

2011 жылы Клозе "Лациоға" ауысты. Бес маусым ойнап, 2016 жылы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Германия «Вердер»

* Неміс лигасының кубогы: 2006

Германия «Бавария»

* Германия чемпионы (2): 2007/08, 2009/10
* Германия кубогы (2): 2007/08, 2009/10
* Неміс лигасының кубогы: 2007
* Германия суперкубогы: 2010
* УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі: 2009/2010

Италия «Лацио»

* Италия кубогы: 2012/13

 Германия

* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 2002
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2006, 2010
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2008
* Еуропа чемионатының қола жүлдегері: 2012
* Әлем чемпионы: 2014

### Жекелей

* Әлем чемпионаттары тарихындағы үздік мерген: 16 гол
* Германия құрамасының үздік мергені: 71 гол
* ӘЧ-2006 "Алтын бутсы" иегері
* Германиядағы жыл футболисі: 2006
* Германия Бундеслигасының үздік мергені: 2005/06

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Miroslav Klose
2. ↑  List of Players – FIFA World Cup South Africa 2010.
**Плешина** – Каспий теңізінің қиыр солтүстігіндегі арал.

Орналасқан жері
---------------

Атырау облысы Құрманғазы ауданының аумағында орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа қарай 9 шақырымға созылып жатыр, оңтүстігіндегі енді жері 7 шақырымға жуық. Арал беті тегіс келген, онда қамыс, құрақ өседі.
Жер бедерін төрттік кезеңнің саздық-құмайтты аллювийлі шөгінділері жапқан. Арал жағалаудан 27 км алшақ жатыр. Солтүстігінде Коневский осередок аралы, шығысынан Үтері, батысынан балықшылардың теңізге шығатын Иголкинский т.б.каналдары өтеді. Суында балық көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құрманғазы ауданы. Шежіре «Арыс» баспасы. Алматы 2008 ISBN 9965-17-535-7
2. ↑  Қазақстан табиғаты 4-том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2012 ISBN 9965-893-84-5
**Әлемдік рекорд** — кез-келген қызмет түріндегі, ең алдымен спорттағы әлемдегі ең жоғары тіркелген және дәлелденген жетістік (рекорд).

"Гиннестің рекордтар кітабы" адамзаттың ең жақсы жетістіктерінен бастап ең нашар жетістіктеріне дейін, табиғат пен қоршаған әлемдегі рекордтарға дейінгі барлық түрдегі әлемдік рекордтарды жинайды және жариялайды. Recordsetter сайты сол аумақта жұмыс істей бастады, бірақ оның саясаты кеңірек. Бірінші әлемдік сертификатталған рекорд авиацияда 1906 жылы 23 қазанда орнатылды. Алғашқы рекордсмен Альберто Сантос-Дюмонт өзінің ауадан ауыр әуе кемесінде (14 Bis) болды.

Спорт
-----

Кейбір спорт түрлерінде сәйкесінше әлемдік рекордтарды спорттық басқару органдары тіркейді:

* Жеңіл атлетикадан әлем рекордтарының тізімі;
* Ауыр атлетикадан әлем рекордтарының тізімі
* Жүзуден әлем рекордтарының тізімі
* Конькимен сырғанаудан әлем рекордтарының тізімі
* Каноэде есуден әлем рекордтарының тізімі
* Велотректен әлем рекордтардың тізімі
*Басқа мағыналар үшін Ақ Жайық деген бетті қараңыз.*

**«Ақ жайық»** – Атырау облысындағы кең тараған әрі тұңғыш тәуелсіз апталық басылым.

Орыс тілінде шығады, 1999 жылы таралымның бір бөлігі қазақшаға аударылып таратыла бастады. Алғашқыда «Компаньон» (1991), кейін «Местное обозрение» (1992) аталып, шағын көлемде жарық көрген газет 1993 жылы мамыр айынан «Ақ жайық» аталды. Бұл - нарық жағдайына бейімделген, облыс, республика көлемінде өзін-өзі қаржыландыруға толық көшкен алғашқы газеттердің бірі. 

Басылымды шығарушылар ЖШС құрып, аталған газетке құрылтайшы болды. Алғашқы редакторы Ә. Мұқашев (кейін «Ақ жайық» серіктестігінің директоры), ал дербес тәуелсіз газетке көшкеннен бастап (1994) редакторы С. Қайырханов. «Ақ жайық» апталығының негізгі бет-бейнесі бүгінгі күннің өзекті жаңалықтарын жедел көрсетуімен, мәселелерді ашық та өткір қоя білуімен ерекшеленеді. Жарнамаға кең орын беріледі. «Ақ жайық» «СОРОС - Қазақстан» қорының грантына ие болды (1998). 

Басылым интернет жүйесіне қосылған. Газет 2000 жылы 40 бет болып, 16 мың таралыммен шығып жүрді. Қазіргі кезде бет саны 160-қа дейін барады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Ақ Жайық» газетінің жеке торабы (сайты)
**Манас аралы** – Арал теңізінің шығысында, Сырдарияның атырауында, теңізден 3,5 км жерде.

Сипаты
------

Теңіз суының тартылуына дейін Манас аралының ауданы 9 км², солтүстіктен оңтүстікке қарай 10 км-ге созылып жатқан, ал енді жері 1,5 км болған. Жер бедері ақшыл түсті кварцитті құмнан түзілген. Солтүстігінде жер бедері көтеріңкі, су деңгейінен биіктігі 10 м болған. Жусан, сораңшөп және жағалауында қамыс өскен. 20 ғасырдың 80-жылдарынан бастап теңізге құятын өзен суларының күрт азаюына байланысты Манас аралы және оған жапсарлас орналасқан Айжарым, Жалпақ, т.б. аралдар теңіз жағалауымен қосылып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
**Айдана Сәрсенбекқызы Тұрғанбекова** (1 қаңтар 1990, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Саудакент ауылы) - ел жанашыры, қоғам қайраткері.

Өмірбаяны
---------

1996 жылы Саудакент ауылында Адамбаев атындағы жалпы орта мектептің 1-ші сыныбына барып, 2007 жылы осы аталған мектептің 11-ші сыныбын аяқтады.

2011жылы Тараз қаласының Ахмет Яссауи атындағы қазақ-түрік университетінің "Математика"- мамандығы бойынша оқуды аяқтады.

2014 жылы Тараз қаласының Тараз иновациялық институтынның  «Математика» мамандағы бойынша Педагогика ғылымдар магистрі дипломын алып шықты.

2011-2014 Тараз қаласы М.Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінде жұмыс жасады

2015-2016 жылы Тараз қаласының нөмер 15 мектеп гимназиясында «Математика»  пәнінен мұғалім болып жұмыс жасады

2018 жылы Тараз қаласында жеке кәсіпкерлікпен айналыстым, өз оқу орталығымды ашып ерекше балалармен жұмыс жасады.

2020 жылы  Бастауыш сыныптарға арнап «Математика» пәні бойынша 22 кітап жаздым, авторлық кітаптарым арқылы балаларды оқытты.

2021жылы авторлық методикамен бастауыш мұғалімдеріне білім береді.

Еңбектері
---------

2022 жылы Бала оқыту бойынша авторлық кітаптарымды 50 кітапқа  толықтырды.

2023 жылы «Нейропедагогика» бойынша Мәскеу қаласында білім толықтырдым, Халықаралық Мәскеу академиясы «Нейропсихология негіздері, Негізгі цикл» 80 сағаттық оқу курсын бітірді..

2023 жылы Нейропедагогика бойынша 12 кітапша жаздым, зпр, инклюзия, гиперактивті балаларды оқытудың бағдарламасын алғаш құрастырып шықты. Осы бағдарлама бойынша 4 айда 500 мұғалім мен ата-ана дайындады. Барлық балалардан жүз пайыз нәтиже шығып, сабақтарына үлгеруде.

Марапаттары
-----------

* 2024ж. Бауыржан Момыш ұлы атындағы «Батыр Шапағаты» төсбелгісі.
**Возрождение аралы** — Арал теңізінің батыс бөлігінде орналасқан. Оны орыс зерттеушісі А.Н. Бутаков 1848 ж. алғаш рет сипаттап жазған. Арал солтүтіктен оңтүстікке қарай 150 км-ге созылған, енді жері 60 км-ге жуық, абсолюттік биіктігі 93 метр. 

Жер бедері, негізінен, тегістеу келген, аласа құм төбешіктер мен саяз ойыстар кездеседі. Аралда шөлейттік белдемге тән өсімдіктер өседі. Солтүстік-шығысында Возрождение, ортасында Қантүбек елді мекендері орналасқан. Бұрын толығымен Өзбекстан аумағында жатқан арал, теңіз суының тартылуына байланысты аумағы 3 – 4 есе ұлғайды, су астынан аралдың қазақстандық бөлігі пайда болды. Соңғы деректерге қарағанда арал оңтүстік жағалаумен жалғасып түбекке айналды. Возрождение аралында Кеңес үкіметі кезінде химиялық-бактериялық қарудың сынақ алаңы болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Түркияда құмар ойындар** қатаң реттеледі. Түркия үкіметі 1998 жылы казиноға тыйым салды, ал 2006 жылы онлайн режимінде мемлекеттік емес құмар ойындарға тыйым салды. Дегенмен, мемлекеттік лотерея (Milli Piyango) және букмекерлік кеңселер, сондай-ақ онлайн құмар ойындар және заңсыз құмар ойындар әлі де бар.

Тарихы
------

Ат үстіндегі құмар ойындар 1984 жылы, ал казино 1990 жылы заңдастырылды. 1996 жылдың қыркүйегінде жаңа шектеулер енгізілді, оның ішінде жұмыс уақытын күніне 8 сағатқа дейін шектеу және ұтыстарды чек арқылы төлеуді талап ету. Бұл 1996 жылы шілдеде «казино королі» Омер Лутфу Топал өлтірілгеннен кейін болды. Казиноға тыйым салу туралы Заң (ішінара ақшаны жылыстату туралы айыптауларға байланысты) күтпеген жерден жарияланды және 1996 жылы желтоқсанда мақұлданды. Содан соң оған қарсы сот ісінен кейін 1998 жылы 11 ақпанда күшіне енді. Дегенмен, заңсыз казинолар жұмыстарын жалғастыруда. Тыйым салынған кезде казинолар шамамен 20 000 адам жұмыс істейтін 1 миллиард долларлық индустрия болды. Суди Өзкан атты, 20 казиносы бар тағы бір «казино патшасы», қазынашылық және қаржы министрлігі Швейцарияға 700 миллион долларға жуық «бейресми» ақша аударғанын анықтағаннан кейін біраз уақыт елден кетіп, ақыры түрік билігі ұсынған салықтық рақымшылықпен оралды. 

2006 жылы онлайн құмар ойындарға тыйым салынды, бірақ оларға тыйым салу шаралары шектеулі табысқа жетті. 2009 жылы шведтік Betsson фирмасының табысының төрттен бір бөлігі Түркиядан келді деп есептелді. 2013 жылы Түрік парламенті онлайн құмар ойындарын пайдаланатындарға, сондай-ақ онлайн құмар ойындарға қатысты қаржылық операцияларға мүмкіндік беретіндерге айыппұлдарды қатайтуды жоспарлады.

Онлайн құмар ойындар
--------------------

Қазіргі уақытта Түркияда онлайн құмар ойындарға тыйым салынады, тек IDDAA мемлекеттік спорттық ұтыстар компаниясын қоспағанда, бұл онлайн құмар ойындарын ұсынуға рұқсат етілген жалғыз түрік ұйымы. Түркияда онлайн құмар ойындарға тыйым салатын заң 2007 жылы қабылданғаннан бастап Түркия ойыншылардың интернеттегі шетелдік құмар ойын сайттарын пайдалануына жол бермеу үшін шаралар қабылдауда. Құмар ойындарға тыйым салынғанына қарамастан, көптеген түрік ойыншылары онлайн ойын сайттарында ұтыс тігуді жалғастыруда және жетекші ойыншылар ретінде танылып жатыр. 2013 жылы Түркия үкіметі заң шығарды, оған сәйкес Түркия ойын операторларының орнына жеке ойыншыларды нысанаға алған әлемдегі алғашқы ел болды. Интернеттегі құмар ойындарға кіргені үшін Түркияда ұсталатын кез келген адамға санкциялар 100-ден 500 фунт стерлингке дейін (шамамен 55-278 доллар) айыппұл салынады. Түрік нарығында жұмыс істейтін казино операторлары және оларға қызмет көрсететін банкирлер де біраз уақытқа түрмеге қамалулары мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Hurriyet Daily News, 5 сентября 1996 г.
2. ↑  Асланели, Хакан (1996-12-19).
3. ↑  Пресс-служба «Интера», 24 декабря 1996 г.
4. ↑  Hurriyet Daily News, 29 января 1998 г.
5. ↑
6. ↑  BBC, 11 февраля 1998 года,
7. ↑
8. ↑
9. ↑  Сегодняшняя газета «Заман», 28 марта 2010 г.
10. ↑  Hurriyet Daily News, 9 мая 2013 г.
**Гиробус**, немесе *жиробус* (юнан (грек) "*γυρος*" — айналым сөзінен және латын omnibus — омнибус сөздерінен құрастырған) — автобустың ерекше түрі, сермердің (маховиктың) айналатын үдерісінде пайда болатын кинетикалық қуатынан қозғалады. Қазіргі таңда гиробустар пайдаланбайды, бірақ гиробустың концепті ғылыми-техникалық іздестіруінің объекті ретінде табылады.

Сермермен (маховикпен) қозғалатын автобустың жобасы, швейцарской Эрликон (Oerlikon) фирмасымен қырықыншы жылдарында ойлап табылған еді. Гиробус аккумулятор автобусовтарға және троллейбустарға балама ретінде ойлап табылған еді. Осындай көлікті троллейбусты жіберу үшін электр жүйені жүргізу пайдасыз көрінетін маршруттарда пайдалану жоспарланған еді. 

Гиробустың демонстрациялық жүруі 1950 жылында басталған.

1953 жылының қазан айынан бастап 1960 жылына дейін гиробустар Швейцарияда пайдаланған еді. Гиробустың маршруты Ивердон-ле-Бан мен Грандсон коммуналары арасында жүрген. Қазір швейцарида пайдаланатын гиробустардың бір данасы да сақталмаған.

1955 - 1959 жылдары гиробустар Конгода пайдаланған еді, бірақ тез тозғаннан гиробустарды пайдалануы тоқтатылды.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚоғамдық көлік |
| --- |
|  |
| Рейстік жер көлігі | 
Автобус • Троллейбус • Электробус • Екіқабатты автобус • Микроавтобус • Шпурбус |
|  |
| Рельстік көлік | 
Темір жол көлігі (Пойыз • Вагон • Локомотив) • Метро • Трамвай • Монорельс • Маглев • Автомотриса • Пиплмувер • Фуникулёр |
|  |
| Жалдамалы көлік | 
Такси • Каршеринг • Вахталық автобус • Паратранзит • Джипни • Моторикша • Велорикша • Гондола • Аэротакси |
|  |
| Су көлігі | 
Сал қайық • Теплоход • Кеме • Гондола |
|  |
| Басқа көлік түрлері | 
Ұшақ • Тікұшақ • Аспалы жол • Карпулинг • Траволатор • Эскалатор • Лифт |
|  |
| Тарихи көлік түрлері | 
Рикша • Дилижанс • Омнибус • Гиробус • Атты трамвай • Дирижабль |
|  |
| Инфрақұрылым | 
Автомобиль жолы • Қозғалыс жолағы • Көлік аялдамасы • Автостанция • Автовокзал • Вокзал • Темір жол стансасы • Метро бекеті • Депо • Порт • Әуежай • Аэродром • Ұшу-қону жолағы • Қозғалыс кестесі • Диспетчер • Көлік тарифі • Турникет • Жолаушы тасымалы • Көлік құралдарының қауіпсіздігі |

 |
**Рахим Абрамов** (15 наурыз 1998 жыл туған, Өзбекстан; **Rakhim** деген атпен белгілі) — ресейлік хип-хоп әртісі және видеоблогер (Тиктокер). «Fendi» әнімен танымал. Ресейдегі ең көп төленетін тиктокер.

Жастық шағы
-----------

1998 жылы 15 наурызда Өзбекстанда дүниеге келген. Екі ағасы бар.

Жас кезінде футбол, волейбол, баскетбол ойнаған. Ол Читаға оқуға көшті, бірақ техникумға түспеді. Кейін Рахим Мәскеуге бағдарламалаушы мамандығына аттанды.

Мансапы
-------

Тарих және бейнелеу өнері мұғалімдері Рахимге өзінің әзіл-оспақ бейнелерін жасауға шабыттандырды және желіде жариялады. Абрамов YouTube-те арна құрды, бірақ бұл оған сәттілік әкелмеді. 2018 жылы Instagram-да қысқа бейнелер жариялай бастады. Сол жылы TikTok сайтында аккаунт ашып, оған атақ әкелді.

2018 жылы Сургуттағы «Доброе сердце» науқаны кезінде оқиға бақылаудан шықты: жасөспірімдер тегін роликтер үстінде төбелес ұйымдастырды, нәтижесінде блогер рұқсат етілмеген митинг болды деген айыппен ұсталды, бірақ көп ұзамай босатылды.

2019 жылы өзінің алғашқы әндерін жазуды бастады, олардың ішіндегі ең сәттісі «Кто тебе сказал?», бірнеше сағатта жазды. Әннің продюсері Slava Marlow.

2020 жылдың 17 шілдесінде Рахим «Fendi» синглін шығарды. 2020 жылдың 25 қыркүйегінде «Milly Rock» әні шықты. 2020 жылдың 2 қазанында «Fendi» әніне бейнеклип шықты.

2020 жылы Forbes нұсқасы бойынша ең жоғары жалақы алатын TikToker болды.

2021 жылы Элджеймен бірлескен «URUS» трегі шықты. Жолды шығару үшін Рахим көк Lamborghini Urus сатып алды; көліктің түсі Рахимнің ең танымал тректерінің бірі «Синий Ламборгини» әні болып табылады. Сонымен қатар әйгілі TikToker Алина Ким бейнеленген «Этой ночью» синглін шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Миллионы 20-летних: рейтинг самых низкооплачиваемых тиктокеров. Фото | Карьера и свой бизнес (en-US) (12 қазан 2020).(қолжетпейтін сілтеме)
2. 1 2  Из вайнеров в рэперы: Рахим Абрамов о раскрутке на TikTok и музыкальной карьере  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 қараша 2020.
3. ↑  Как простой парень из Сибири Рахим Абрамов заработал миллионы в тиктоке и стал музыкантом.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 қараша 2020.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
ВКонтакте |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Deezer · Instagram · last.fm · SoundCloud · Yandex Music · YouTube |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Нормативті бақылау | 
ISNI: 0000000492752030 |

 |
Қысқаша мәлімет
---------------

A. *Жылықанды жануар Сиыр*. **Жылықанды жануарлар**, гомойотермді жануарлар (грек. homoіos – ұқсас, бірдей және therme – жылу) – дене температурасы сыртқы орта температурасына тәуелсіз, үнемі тұрақты әрі жоғары болатын жануарлар. 

Осыған байланысты Жылықынды жануарлардың ас қорыту, қозғалыс, сезім мүшелері мен орталық жүйке жүйелері өте жақсы дамыған. Жылықынды жануарларға сүтқоректілермен құстар жатады. Жылықанды жануарларғаға тән ерекшелік – олардың организмінде жылудың пайда болуы мен жылудың сыртқа шығуы химиялық және физикалық жолдармен өздігінен реттеліп отырады. Жылықанды жануарлардың сыртқы орта жағдайына бейімделу механизмі өте күрделі әрі жақсы жетілген. Мысалы, сүтқоректілер баласын тірі туып, өзінің сүтімен қоректендіреді. Ана сүті – сыртқы ортаның қолайсыз жағдайына төтеп беретін иммунитет қалыптастырады. Сондықтан бұл жануарлардың тіршілік етуі, көбінесе табиғи орта жағдайына тәуелді болмай жоғары дәрежеде дамиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Джозеф Морган** (ағылш. *Joseph Morgan*; 1981 жылы 16 мамыр, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын-америкалық актер. «Қансорғыш күнделігі» және «Көнелер» телехикаясыларындағы *Никлаус Майклсон* рөлі арқасында атақтылыққа ие болды.

Өмірбаяны
---------

Джозеф Морган Лондон қаласында туылды. Бірақ ол тез арада отбасысымен бірге Суонси, Уэльске көшті. Осы жерде ол келесі 11 жыл бойы өмір сүреді. 

Актерлік кәсіби мансабының алдында Морган *Орталық драма және тіл мектебінде* актерлік шеберлікке үйренген. Сол кезден бастап ол көрермендердің алдында Уильям Уроли келбетінде көрінген (2002 жыл). Рассел Кроумен бірге, Джозеф Морган «Теңіздер қожасы: жер шетінде» атты фильмде түсті. Осымен қатар Морган Колин Фаррел, Джаред Лето, Энтони Хопкинс және де Анджелина Джоли сияқты атақты тұлғалармен Оливер Стоунның дастандық «Ескендір» фильмінде түсу мүмкүндігіне ие болды. Осы жерде ол *Фелотас* келбетінде болды. 

Джозеф өзінің белсенді мансабын бірнеше телидидарлық жұмыстарды орындап, 2003 жылы бастаған. «Нех» пен «Ескендір» фильмдерінің түсірілімдерінен кейін, Джозеф «Уильям мен Мэри» телехикаясындағы рөлге ие болды. 2006 жылы Джозеф Морган Кеннет Уильямстың «Fantabulosa!» TV жұмысында Алфи рөлінде қосылады. Оның келесі жұмысы деп, BBC-2 арнасындағы «Сұлулық түзусі» атты кішігірім телехикаясы табылады. 

Осындан кейін ол «Мэнсфилд саябағы» (режиссері Ян Б.Макдональд) драмасында ойнады. Келесіде Морган «Жалғыздық мистері» фильмінде атақты Джеймс Дин бейнесін орындайды. Уақыт өткенмен ол тағы да бірнеше жұмысқа ие болады. 

2011 жылдан бастап Джозеф «Қансорғыш күнделігі» телехикаясында Клаустың рөлін ойнап, 2013 жылдан бастап «Көнелер» телехикаясындағы басты рөлге (Клаус) ие болды.

Жеке өмірі
----------

«Кек» телехикаясындағы Эмили Торн рөлі бойынша танымал актриса Эмили Ванкэмппен кездесіпті. 2013 жылының басынан ол «Қансорғыш күнделігі» телхикаясы бойынша әріптесі Персия Уайтпен кездеседі. 2014 жылдың 15 мамырында Джозеф пен Персияның неке қиылғаны мәлім болып, 2014 жылдың 5 шілде күнінде олар үйленеді.

Фильмография
------------

* 1996—2011 – Үнсіз куәгер - Мэтью Вильямс
* 2003 – Ерлік- Матиас
* 2003 – Теңіздер қожасы: Жер шетінде - Уильям Верли
* 2003 – Генрих VIII - Томас Калпепер
* 2004—2005 – Жалмауыз кемпір - Трой
* 2004 – Ескендір - Филотас
* 2005 – Уильям мен Мэри - Кэлум
* 2006 – Kenneth Williams: Fantabulosa! - Альфи
* 2006 – Сұлулық түзусі - Джаспер
* 2006—2011 – Дәрігер Мартин - Майк Мэблей
* 2007 – Мэнсфилд-саябағы Уильям - Прайс
* 2007 – Жалғыздыз мистері - Джеймс Дин
* 2008—2009 – Жазымды оқиға - Тони Рис
* 2010 – Бен Гур - Бен Гур
* 2011 – Періштелер елтаңбасы - Расти
* 2011—2014 – Қансорғыш күнделігі - Клаус
* 2011 - Құдайлар соғысы: Ажалсыздар - Лисандр
* 2012 – The Grind - Поль
* 2012 – Солтүстікке қарай 500 миль - James Hogg
* 2012 – Соғыс үйі - Эй Джей Бадд
* 2013 – Ашық зират - Натан
* 2013—2015 – Көнелер - Никлаус (Клаус) Майклсон

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джозеф Морган (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Джозеф Морган *Twitter* сайтында  (ағыл.)
**Тәрбие әдістері** — ересектер мен балалар арасындағы қоғамдық қарым-қатынастардан туындаған тәрбиелік әрекеттестік тәсілдерінің жиынтығы. Ол балалардың тіршілік, әрекет, қарым-қатынастарын ұйымдастырып, белсенділігін арттырып, тәртіпке келтіруді көздейді. Тәрбие әдістерінде тәрбиешінің тұлғалық ерекшелігі, кәсіптік құзыр деңгейі айқындалады. Тәрбие әдістеріне бақылау, өзін-өзі бақылау, өзін-өзі тәрбиелеу, әрекеттерді ұйымдастыру және т.б. жатады. Тәрбие әсерінің дағдарысы — тәрбие әрекеттестігінде пайда болатын қиыншылық, мәселелер. Түрлері: әрекет дағдарысы (тым кедергісіз болғандықтан даму процесі тоқталадьі), орта дағдарысы (бала айналасы оң әсер туғызудан қалады), зат дағдарысы, сөз дағдарысы және т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Интерфаза** (prophasis, гр. *pro*, inter — арасы, аралығы, phasis — фаза) — жасуша бөлінісінен кейінгі кезең (митоз бен мейоз), яғни ядроның *дем алатын* кезеңі. Ядросы бөлінбейді және бастапқы қалпына келмейді.

Бөліну үрдісі
-------------

М-фазасы жасуша циклінде интерфазаға қарағанда өте қысқа кезеңді құрайды, яғни жасуша бөлінуге дейінгі кезеңді құрайды.Осыған орай интерфаза үш кезеңге бөлінеді: G1, S және G2. Үш кезеңнің мерзімінде жасуша ақуыз бен органикалық заттардың көмегімен өседі.Бірақ, хромосомалардың репликациясы S-фазада ғана бір- біріне енеді. Олай болса, бірінші жасуша (G1) өседі, екіншіден, хромосома саны (S) артады, ары қарай жасуша өсіп (G2), бөлінуге дайындалады, сонымен (M) жаңа екі жасушаның жасушалық циклге өтуіне дейін бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 13 ақпанның 2014 жылы.
* 
* 


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖасушаның тіршілік циклі |
| --- |
|  |
| Интерфаза | 
G1-фаза • S-фаза • G2-фаза |
|  |
| М-фаза | 
Митоз (Препрофаза • Профаза • Прометафаза • Метафаза • Анафаза • Телофаза) • Цитокинез |
|  |
| Басқа фазалар | 
G0-фаза • Апоптоз • Мейоз |
|  |
| Межелік нүктелер | 
Рестрикция нүктесі • Ұршық нүктесі • Пострепликациялық нүкте |
|  |
| Реттегіштер | 
Циклиндер • Циклинге тәуелді киназалар • ЦТК ингибиторлары • Убиквитинлигазалар • *т.б.* |

 |
**Сүзге-Тура** (орыс. *Сузга-Тура, Сузгун*) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Ертіс өзенінің оң жақ жағалауында, Тобольск қаласының (Түмен облысы) солтүстік шекарасынан 5 шақырым жерде орналасқан.

Тарихы
------

Қалашық «Жалаңаш тау» (орыс. *Лысая гора*) төбесінің жоғарғы алаңын алып жатты. Бұл төбе, шамамен, 70 метр биіктіктегі өте биік беткейлері бар үлкен тасты қалдық болып табылады. Оның шыңында екі қорғаныс сызығы бар қалашық орналасқан. Тұрғын үйлердің басым бөлігі жертөлелер болған. Сүзге-Тура қалашығын картограф, архитектор және тарихшы С.У. Ремезов өз жылнамасында атап өтті. 1882 жылы қалашықта өлкетанушы К.М. Голодников қазба жұмыстарын жүргізді. 1890 жылы И.Я. Словцов былай деп жазды: «Тобольск қаласынан 8 шақырым жерде, Алемасово ауылының жанында биік төбеде Сузгун қалашығы орналасқан». Сүзге-Тура М.С. Знаменскийдің картасында № 1 аталып өтті. 1928 жылы Тобольск қаласындағы мұражайдың қызметшісі М.П. Колотилов тапқан бұымдарды мұражайға табыс етті. 1948 жылы қалашық орнын В.Н Чернецов зерттеген. Ол табылған бұйымдар мен заттарды XIII-XIV ғасырларға жатқызған. Қазба жұмыстары кезінде табылған заттардың бір бөлігі угор, қалған бөлігі түркі тайпаларының күделікті тұрмысында пайдаланған. 1960-шы жылдардың аяғында Ертіс өзені арқылы өтетін теміржол көпірінің құрылысы кезінде толықтай жойылды.

Әдебиет
-------

* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
* *Матвеев А.В. Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
**Наки Майкл Уэллс** (ағылш. *Nahki Michael Wells*, 1 маусым 1990 жыл, Гамильтон, Бермудалар) — бермудалық футболшы, Бермудалар Ұлттық футбол құрамасы мен "Бернли" клубының шабуылшысы. 2019 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысқан.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасында Бермудалар мен Англия чемпионаттарында ойнады. 2009-2010 жылдары Бермуданың "Данди Таун Хорнетс" және "Бермуда Ходжес" клубтарында доп теуіп, Англиядағы «Экклсфилд Юнайтед» әуесқой клубына ауысты. Содан бері Англия клубтарында ойнап келеді.

2016/17 жылғы Англия чемпионатының қорытындысында "Хаддерсфильд" клубымен бірге Премьер-Лигаға жолдама алды. Бірақ жаңа маусым басталғанша "Бернлиге" ауысып кетті.

2018/19 жылғы маусымды "Куинз Парк Рейнджерс" клубы сапында өткізді.э

### Ұлттық құрамада

2007 жылы тұңғыш рет Бермудалар құрамасы сапында алаңға шығып, Кариб елдері кубогында төрт ойынға қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Nahki Michael Wells  (ағыл.).

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 26 желтоқсанның 2017 жылы. (ағыл.)
**Әзірбайжан коммунистік партиясы** - КОКП-ның Әзірбайжандағы бөлігі. Жұмысшылардың астыртын революциялық тұңғыш үйірмелері Бакуде 19 ғасырдың соңғы жылдарында ұйымдаса бастады. 1898 жылы жер ауып келген орыс социал-демократтарының күшеюі салдарынан Бакуде марксистік үйірмелердің негізі қаланды, бұларға механикалық шеберханалар мен мұнай өңдеу кәсіпорындарының алдыңғы қатардағы жұмысшылары бірікті. 1900 жылы Бакуде социал-демократының басқарушы орталығы құрылды. Оған А. С. Енукидзе, В. З. Кецховели (Ладо) тағы басқа кірді. Азербайжан партия ұйымының жұмысына 1901 жылы көктемнен бастап Баку социал-демократтарының «Искра» редакциясымен, Ленинмен байланыс жасауының маңызы зор болды. Бакудегі жасырын «Нина» баспаханасы РСДЖП-нің негізгі баспа орындарының бірі болды. Марксистік әдебиет осында басылып, Закавказьенің, Ресейдің көптеген қаларына таратылды. 1902 жылы сәуірдің аяғында РСДЖП Баку комитеті ең алғаш саяси сипаты бар 1-Мамыр демонстарциясын ойдағыдай өткізді, үндеулер шығарды. Бакудің социал-демократтар ұйымы Лениндік «Искра» позициясында біржола қосылды да, РСДЖП 2-съезін әзірлеуге белсене кірісті. 1903 жылы наурызда Тбилисиде Кавказ социал-демократ ұйымдарының 1-съезі болды. Ол РСДЖП Кавказ одақтық комитеті басқаратын РСДЖП Кавказ одағын құрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD. ISBN 9965-893-38-1
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Ғалымбек Жұматов.**Ғалымбек Сағымбайұлы Жұматов** - 1952 жылы 15 қазанда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, «Үлгілі» ұжымшарында туған. 

* Қыпшақ тайпасының Бұлтың руынан шыққан.
* 1979 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді.
* Павлодар облыстық «Қызыл ту» (қазіргі «Сарыарқа самалы») газетінде қызмет еткен.
* 1991 — 1995 жылдары республикалық «Халық кеңесі» газетінің Павлодар облысы бойынша меншікті тілшісі болды.
* Қазір Павлодар қалалық «Шаһар» газетінің редакторы.

1979 жылы Павлодар облыстық «Қызыл ту» газетіне тілші болып орналасты. Бөлім тілшісінен бастап редактордың орынбасарылығына дейінгі қызметтерді атқарды. Республикалық «Халық кеңесі» газетінің Павлодар облысы бойынша меншікті тілшісі болды. Облыстағы «Айдын» әдеби журналының алғашқы шығарушы редакторы. Қазақстан Редакторлар Кеңесінің мүшесі .

Шығармашылығы
-------------

Алғашқы әңгімелері 1980 жылы «Арман қанатында» жинағында жарық көрген. 1984 жылы «Трактор қалай жасалады?» деген кітапшасы шықты. 1986 жылы «Ала көжек» повесі «Жалын» баспасының жабық бәйгесінде үшінші сыйлыққа ие болды. «Жалғас — жауынгердің баласы», «Кең аулалы үйденбіз» повестері 1992 жылы жинақ болып шыққан.

Ғ.Жұматов оқырмандарына ақын ретінде танымал. Ол 2003 жылы «Қазақстан – қара шаңырағым» атты республикалық мүшайраның бірінші жүлдесін жеңіп алды. Балаларға арналған «Біз - 42 әріппіз» (2003 жыл) және «Жеңіс жалауын желбіреткен» (2005 жыл) жыр жинақтарын жарыққа шығарды. Ұлы Жеңістің 60 жылдығында композитор Н.Дүкенбаевпен бірігіп жазған «Жеңіс жолы», «Майдангер аталарға» әндері және 2008 жылы Астананың 10 жылдығына арналған «Астанам әсем-асқақ ән» әндер жинағы мерекелік салтанат рәсіміне енді. 2006 жылы «Ана өсиеті» атты поэтикалық эссе кітабы мен «Сағыныш сазы» жыр жинағы жарық көрсе, 2007 жылы оқырмандарына «Кемелді елдің Кемері» атты деректі повесін, 2008 жылы «Мәшһүр тағлымы» публицистикалық кітабын, «Сары белең» повестер мен әңгімелер жинағын ұсынды.

Жетістіктері
------------

2003 жылы «Қазақстан — қара шаңырағым» атты республикалық мүшәйраның бірінші жүлдесін жеңіп алған. Балаларға арналған «Біз — 42 әріппіз» (2003) және «Жеңіс жалауын желбіреткен» (2005) жыр жинақтары жарық көрген. 2006 жылы «Ана өсиеті» эссе кітабы, «Сағыныш сазы» атты жыр жинағы, 2007 жылы «Кемелді елдің Кемері» атты деректі повесі, 2008 жылы «Мәшһүр тағлымы» публицистикалық кітабы, «Сары белең» повестер мен әңгімелер жинағы шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
2. ↑  СМИ о нас. Бас редакторлар бас қосты Мұрағатталған 25 сәуірдің 2012 жылы. 2010.
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Мелани Энн Амаро** (ағылш. *Melanie Ann Amaro*:, 26 маусым 1992) — *X-Factor USA* бірінші маусымын жеңген американдық әнші.

Балалық шағы
------------

Мелани 1992 жылдың 26 маусымында, Флорида штатындағы Форт-Лодердейлде дүниеге келген. Үш жасынан бастап ол өз әжесінің қолында Британдық Вирджин аралдарында Тортоле қаласында өскен, өйткені Меланидің ата-анасы Иполито Амаро және Дебра Сильвестер қаржы жағынан қиындылық көрген. Амаро ата-анасымен қасында тек қана жазғы және қысқы демалыстар кезінде болған. Сонымен бірге оның екі ағасы Марк пен Майк және сіңілісі Майя бар. Жас кезінен бастап Мелани үйде микрофонның орнына тарақ алып ән салған. Ол ешқашан концерттерге қатысқан жоқ, біріақ мектепте, шіркеулерде және үйлену тойларда өз дауысымен тыңдаушыларды таң қалдырған. 2010 жылы Мелани орта метепті бітірген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайт Мұрағатталған 7 қаңтардың 2012 жылы.
* Melanie Amaro Мұрағатталған 14 тамыздың 2012 жылы. on *The X Factor (U.S.)*
* Melanie Amaro Twitter
**Шолезард** (парсы: شله‌زرد‎ /ʃoʔleː zærd/) — запырангүл қосылған күріш пудингінен жасалған дәстүрлі ирандық десерт.

 Шолезардтың тәрелкесі
Дәстүрлі түрде Рамазан сияқты мерекелерде беріледі. Көбінесе олар тілекті орындау үшін оны дайындауға уәде береді, ал ол орындалған кезде ол басқаларға таратылады.

Ингредиенттер
-------------

Шолезард суға қайнатылған және запырангүл, қант, раушан суы, сары май, даршын және кардамон қосылған күріштен жасалған. Ол әдетте даршынмен, бадаммен, раушан бүршігімен және пістемен безендірілген.

Тағы қараңыз
------------

* Күріш пудингі
* Зерде (пудинг)

Сілтемелер
----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Шолезард**

Категория:Иранские десерты
**Мехмет Гүнсүр** (түр. *Mehmet Günsür* mehˈmet ɟynˈsyɾ, 1975 жылы 8 мамырда Ыстанбұлда дүниеге келген) — түрік актеры.  Сүлеймен сұлтан телехикаясындағы Шехзаде Мустафаның рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Мехмет Гүнсүр 1975 жылы 8 мамырда Ыстанбұлда дүниеге келді. Экранда 14 жасында пайда болды. Алғашқы оның танымал рөлі 1997 жылы «Хамам Мехмет» (Hamam Mehmet) фильмы болды.
Мехмет мектепті Италиядан оқыған, сосын Мармар университетінде, үлкен құбыр факультетінде оқыған. Кинодан басқа Мехмет «Dawn» тобында ән салып, өзін мейрамхана бизнесінде сынап көрген. Және жиі-жиі өзін модель ретінде көрсетіп, Түркияның атақты журналдарының басты беттерінде, атақты тауарлы белгілерді жарнамалайды.

Жеке өмірі
----------

Мехмет Гүнсүр 2006 жылы итальяндық Катерина Моджио (итальяндық деректі фильмдер режиссеры) атты қызға үйленген. Қазіргі таңда Мехмет пен Катерина Үрімде тұрып жатыр, олар екі бала: Али атты ұл мен Майя атты қыз тәрбиелеп отыр.

Марапаттар
----------

* Анкаралық халықаралық кинофестивалі, «Хамам Мехмет» атты фильмі үшін 1998 жылы марапатталды.
* Алтын апельсин (кинофестиваль), «О сымды әскер» фильмі үшін 2003 жылы марапатталды.

Фильмографиясы
--------------

* «Master Plan» (2011)
* «Сүйсіну байқаусыздықтарды сүйеді» (2011)
* «Сүлеймен сұлтан» (2011) — Шехзаде Мустафа
* «Үйлену тойы мен басқа да сұмдықтар» (2010)
* «Дыбыс» (2010)
* «Қауіпті» (2007)
* «Рухты келіншек» (2005—2007)
* «Айтшы, Ыстанбұл» (2005)
* «Non ci sarebbe niente da fare!» (2004)
* «Stregeria» (2003)
* «О сымды әскер» (2003)
* «Мейірімді әке» (ТВ) (2003)
* «Итальяндық» (2002)
* «Иса пайғамбардың достары» — Фома (ТВ) (2001)
* «Інжіл әдебиеті: Иуда» (2001)
* «Дон Маттео» (2000)
* «Hayal kurma oyunlari» (1999)
* «Хамам Мехмет» (1997)
**Доспамбет жырау** (1490, қазіргі Ресей Федерациясы, Ростов облысы, Азау қаласы — 1523, Астрахан маңы) — жырау, қолбасшы, батыр. Доспамбет жырау қазақ халқының қалыптасу кезеңінде өмір сүрді. Кіші Ноғай ордасында әскери қолбасшы болған. Дешті Қыпшақты көп аралаған, Бақшасарайда, Стамбұлда болған. Қырым ханының жағында көптеген әскери жорықтарға қатысқан. Тайпааралық ұрыстардың бірінде қаза тапты.

Шығармашылығы
-------------

Доспамбет жырау жырларынан оның мұрат-мақсаты, түсінік-талғамы, дүниеге көзқарасы анық аңғарылады.

Отан қорғау, елге, жерге деген сүйіспеншілікті бейнелейтін жырларында қырым, ноғай, қазақ жұртының іргесі бүтін, ешкімге бас имейтін ел болып отырған заманды аңсау сарыны байқалады. Жырау ол заманды қайтып келмес бақытты өмір ретінде толғайды ("Айнала бұлақ басы таң", "Тоғай, тоғай, тоғай су", "Азау, азау дегенің", "Арғымаққа оқ тиді", "Қоғалы көлдер, қом сулар", "Айналайын, Ақ Жайық", т.б.). 
Жырау өткен өмірді жырлағанда туған ел, өскен жерге деген ыстық махаббатын келер ұрпақ болашағымен байланыстыра сипаттайды. Олардың да ертең еліне қорған, тірек болуын қалайды. Доспамбет жырау өз басын өлімге тігіп, сан рет қанды шайқастарға қатысқан ата қонысын үлкен сүйіспеншілікпен толғайды. Жырау ел қорғау, жорық тақырыбына арналған жырларында елі мен жері үшін өлген ердің арманы жоқ деп, отаншылдық рухты бәрінен биік қояды. Ол серілік пен сақилықты, дарқандықты, қонақжайлылықты ата-бабадан келе жатқан асыл дәстүр ретінде дәріптейді. Доспамбет жырау шығармалары қазақ поэзиясы тарихында өзгеше көркемдігімен, екпінді ырғағымен ерекшеленеді. Жырау айтайын деген ойының қуатын еселеп арттыру үшін қайталауларды жиі қолданады. Сөйтіп, оларды ұтымдылықпен пайдаланып, ойдың әсерлілігі мен өткірлігін күшейте түседі. Доспамбет жыраудың ерлік пен елдікке үндейтін толғаулары Бұқар жырау, Махамбет сынды өзінен кейінгі ақындарға елеулі әсер еткені байқалады. Бұл дәстүр толыса, кемелдене келе жаңа сипатқа ие болды. Доспамбет жыраудың шығармалары толық жеткен жоқ. Көпшілігі жорық үстінде қолма-қол айтылған. Ел жадында сақталғандары ғана бізге жеткен. Осы азғана жырларының өзінен-ақ оның жырды түйдек-түйдегімен ағытатын дауылпаз жырау болғаны аңғарылады. Доспамбет жыраудың жырлары ертеректе Османов "Ноғай уа құмық шығырлары" (СПб. 1893) атты жинағына енген. Кейін В.В. Радловтың "Халық әдебиетінің үлгілері" (1896) деген жинақта басылды. "Ертедегі әдебиет нұсқалары" (1967), "Алдаспан" (1971), "XV — XVІІІ ғасырлардағы қазақ поэзиясы" (1982), "Бес ғасыр жырлайды" (1985), т.б. сан алуан хрестоматия, жинақтарда үздіксіз жарияланып келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009 ISBN 978-601-01-0268-2
3. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6