recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Балаларды құтқару** — бүкіл әлем бойынша балалар құқықтарын қорғау үшін арналған халықаралық ұйым.

Тарихи ақпарат Ұйым Ұлыбританияда 1919 жылы Eglantine Jebb, оның сіңлісі Дороти Buxton құрылды. Оның негізгі міндеттері балалардың құқықтарын қорғау және қорғауға білім, денсаулық сақтау, экономикалық мүмкіндіктерін, зорлық-зомбылық және табиғи апаттар балаларды қорғау, сондай-ақ басқа да қызмет түрлерін жақсарту болып табылады. Ұйым қызметкерлерінің айтуынша, тіпті шағын қайырымдылық балалар үлкен санын сақтауға болады.

  

Алты айдан кейін, «Балаларды құтқару» Швецияда негізделген болатын. Бастапқыда ол оларға журналистер мен Елин Герд Маркус Вагнер арасында Эллен Palmstierna және бірнеше белсенділері төрағалығымен өтті. Бастапқы жұмыс Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін балаларға арналған Кедейшілік жұмсартуға бағытталған. соғыстар арасындағы, фокус ғана Швецияда балалардың болды, бірақ швед тек олардың жер жоқ, балалардың түсінігін өсті, сонымен қатар әлемнің түрлі бөліктеріндегі кезде барлық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өзгерді деп. 1970-ның «Балаларды құтқару» жылы дамушы елдерде балалардың жағдайын дамыту және өзгерту үшін қазіргі заманғы агенттігі болып қайта құрылды.

  

Ұйым Еділ (1921-1922), Вьетнам соғысы, Нигерия және басқа да апаттар мен қақтығыстарға азаматтық соғыс ашаршылық бала зардап шеккендерге көмек берген. Жақында, сегіз миллион балаларға сапалы білім беру ұйымы бағдарлама жиі қарулы қақтығыстар бейім елдерінде тұратын, іске қосылды.

Аналар индексі Rankings

  

Ұйымдастыру аналар және бүкіл әлем бойынша балалардың жағдайына кешенді бағалау үшін беріледі, ол жыл сайынғы рейтингінде аналар индексі Rankings, жариялайды. рейтинг бойынша 2014 жылы ана мен бала үшін әлемдегі ең үздік ел Финляндия болып табылады; екінші орында - үшінші - Норвегия, Швеция; Беларусь - 72 м - 62-ші, Украина - 26-ші орын, Ресей. Финляндия рейтингінде бірінші орын екінші жыл қатарынан табылады.

1. ↑  Save the Children:спасение жизней детей- не такое дорогое дело, BBC Russian(05.10.2009).
**ЧФР «Клуж»** (рум. *CFR, Cluj*) — Румынияның Клуж-Напока қаласындағы кәсіпқой футбол клубы, Румыния чемпионатының 1 лигасында ойнайды. Румынияның бес дүркін чемпионы. Өз алаңындағы ойындарын "Констанца Радулеску" стадионында өткізеді. 

УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық турниріне шыққан Бухарестік емес жалғыз румыниялық клуб. 

ЧФР — *Caile Ferate Romane* сөзінің қысқартылған түрі. Қазақшаға тікелей аударсақ — *Румыния темір жолы* деген мағына береді. 

Клуб 1907 жылы құрылған. Жүз жылдан аса тарихыболса да, елдегі фаворит саналмайды. Ұзақ жылдар бойы дивиондар арасында ары бері көшумен болып, тек 2008 жылы ғана Румыния чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

**Румыния чемпионаты**

* **Чемпион (8):** 2007/08, 2009/10, 2011/12, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22
* **Қола жүлде (2):** 2006/07, 2014/15

**Румыния кубогы**

* **Жеңімпаз (4):** 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2015/16
* **Финалист (1):** 2012/13

**Суперкубок**

* **Жеңімпаз (4):** 2009, 2010, 2018, 2020
* **Финалист (4):** 2012, 2016, 2019, 2021

### Халықаралық

**Интертото**

* **Финалист (1):** 2005

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (ағыл.)
* Профилі
* Профилі
* Профилі
* Профилі
*Басқа мағыналар үшін Ақсу (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Ақсу өзені** – Қырғызстан Республикасы және Қазақстанның Жамбыл облысындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Шу өзенінің сол саласы. Ұзындығы 155 км, су жиналатын алабы 483 км2.

Бастауы
-------

Қырғыз Алатауының солтүстік беткейлерінен бастау алып Тасөткел бөгеніне (Жамбыл облысы) құяды.

Гидрологиясы
------------

Алабында жалпы ұзындығы 70 км болатын кішігірім 5 саласы және жалпы ауданы 4,2 км2-ден астам бірнеше ұсақ көлдер бар. Мұздықтар және қар суымен толығады. Жылдық ағынның 70%-ы мамыр - шілде айларына келеді. Көп жылдық орташа су шығымы 4,74 м3/с. Суы тұщы, орташа минералдылығы 130 - 140 мг/л. Суы негізінен егін суғаруға пайдаланылады. Өзен бойында Ақсу бөгені салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Педология** (гр. *paidos* — жасөспірім, бала, logos — ілім) — XX ғасыр соңында қолданбалы психология мен эксперименттік педагогиканың шеңберінде эволюциялық идеяның таралуы мен дамуынан туындаған ағым. Педология терминін 1893 жылы америкалық психолог *О.Хризман* ұсынды. Педагогиканың негізін қалаушылар — С. Холл, Дж. М. Болдуни, Э. Киркпатрик, Э. Мейман, В. Прейер, П. П. Блонский, Л. С. Выготский және тағы да басқалар. Бұл ағымның мазмұнын жасөспірімнің дамуы туралы психологиялық, анатомиялық-физиологиялық, биологиялық, әлеуметтік сияқты көзқарастардың жиынтығы құрады. Бірақ бұл кездегі пікірталастарда педологияның басқа ғылымдардан айырмашылығы тиянақты айқындала қоймайды. Тек кешендік әдістемелік негіз бен бағдар үйлескеннен кейінгі кезіндегі баланың психикалық дамуы туралы диагностикалық жаңа нәтиже мен табыстарға жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ақсу футбол клубы** — Степногорск қаласындағы футбол клубы. 1968 жылы құрылды. КСРО және Қазақстан чемпионаттарына қатысты.

Тарихы
------

1980-81 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасына қатысты да, команда 1997 жылға дейін бас қоспады. 1997 жылы базасы Шортандыға көшіріліп, "Автомобилист" деген атаумен жоғары лигада ойнады.

1997 жылдың соңында "Химик" боп қайта өзгертілді де, Степногорскіге оралды. 1998, 1999 жылдары екі маусым қатарынан Қазақстан чемпионатының жоғары лигасында өнер көрсетті.

2003 жылы қайта құрылды да, бірінші лигада ойнай бастады. 2003 жылы Солтүстік-Батыс аймағында жеңімпаз атанды.

2008 жылы қалалық әкім клубты қаржыландырудан бас артты да, команда түпкілікті жабылып қалды[1].

Клуб атауларының тарихы
-----------------------

* «Арай» (1968)
* «Химик» (1969-1998)
* «Автомобилист» Шортанды (1996—1997)
* «Ақмола» (1999)
* «Химик» (2003-2005)
* «Ақсу» (2006-2007)

Жетістіктері
------------

* Бірінші лига жеңімпазы (Солтүстік-батыс аймағы): 2003

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**«Молодежный»**, кеніш, *«Қарағандыкөмір»* өндірістік бірлестігіне қарайды. Қарағандыңан солтүстікке қарай 116 км қашықғыкта орналасқан. Жобасын *«Қарағанды мемлшахтажобалау»* институты жасаған. 1980 ж. ашылған. Бөрілі кен орнынан энергетик. көмір өндіреді. Жиынтық қуаты 44,5 м-ліқа көмір қабаты игерілуде. Траншеялар мен ескерткіштерді қазу үшін ЭКГ-5а, ЭКГ8И экскаваторлары пайдаланылады. Транспортты кен шығару жүйесі қолданылып аршылған кен ішкі және сыртқы қалдық үйінділеріне чиығарылады. Тау жылыстары мен көмірді тасу үшін жүк көгеру қуаты 27,40,120 т-лық БелАЗ 540 А,БелАЗ 548 А, БелАЗ-7519 автомашиналары пайдаланылады. Су жиналуы 146 текше м/сағ. Су деңгейін төмевдететін скважиналар бұрғынаньт, ЦНС-180128 насостары орнатылған. Кеніші тұрақғы және жылжымалы жарық қондырғыларымен жарықтандырылған. Ең көп мөлшерде көмір өндірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Басқа мағыналар үшін Шаған деген бетті қараңыз.*
**Шаған** – Ақтөбе облысының Шалқар, Байғанин аудандары жеріндегі өзен. Ұзындығы 157 км, су жиналатын алабы 3490 км2, жалпы құламасы 197 м.

Бастауы
-------

Каспий алабындағы Мұғалжар тауының оңтүстігіндегі Шошқакөл бұйратының оңтүстік беткейіндегі бірнеше сайлар суының қосылуынан пайда болып, Маныссай өзеніне сағасынан 4 км жоғарыда құяды

Гидрологиясы
------------

Шағанның 40-тан астам саласы бар. Негізгі саласы — Ащысай (ұзындығы 34 км, оң жағасынан 105 км-де құяды). Өзен алабының оң жағын Шошқакөл, сол жағын Шағырай таулары алып жатыр. Аңғары кең, жоғарғы ағысында 1 — 1,5 км, сағасына жақын 5 — 6 км. Беткейі жайпақ, биіктігі 15 — 25 м, сай-жыралармен тілімделген. Жайылымы орта және төмен ағысында үзік-үзік, бірде оң, бірде сол жағасында кездеседі. Бедері көптеген жыралар (тереңдігі 2 — 4 м), шұңқырлар және атыздармен тілімделген. Көктемде қысқа уақыт тасып, жазғы-күзгі кезеңде құрғап, қарасуларға айналады, қыста арнасын қар басады. Суының минералд. көктемгі су тасу кезінде 50 — 100 мг/л-ден, жазда ортаңғы ағыс қарасуларында 600 — 1000 мг/л-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа су ағымы сағасы тұсында 0,52 м3/с. Алабы — жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Ақпарат хабарларын беруші жаңа формалары** – эфирге үзіліссіз шығатын әрі хабар жүйесі де өзгеше Франциядағы мемлекеттік "OPS' компанияның "19-20" бағдарламасы. Компаниянын кішігірім мүмкіндіктеріне орай (шетел корреспонденттері көрінбейді), алайда Франс Пресс агенттігі журналистерінің материалдары дыбыс жазбаларымен, фотосурет немесе бейнесюжеттер сериясымен бірлікте беріледі. "19-20" деп аталуының өзі хабардың 19.00-де басталып, 20.00-де аяқталатының білдіреді. Хабар әрбір 15 мин. үш ірі блокка топтастырылған. Бірінші блокта негізінен ішкі және халықар. оқиғалар, екінші блокка облыс жаңалықтары, ал үшінші блокта бірінші блоктағы оқиғалар әрбір деталіне дейін толықтырылып, қажетті түсініктемемен беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Кэскэйд** (ағылш. Cascade County)- Монтан штатында орналасқан,АҚШ.1887 жылы құрылаған.

География
---------

2010 жылдық санау бойынша,81 327 адам тұрады.Жалпы ауданы 7 021,497 км2 , 6 987,827 км2 құрлық пен 33,670 км2 өзен-көлдерден тұрады.Мемлекеттік тілі - ағылшын тілі.Орталығы және ең үлкен қаласы – Грейт-Фолс.
2010 жыл көрсеткіші бойынша,Кэскэйде 81327 адам тұрады.Олардың 33 809 тұрғыны үй шаруашылығымен айналысады.Халық тығыздығы 12 адам 1 км2.Кэскэйд аймағына

37 276 ғимараттар салынып жатыр.Халықтың құрамы:ақтар -89,20 %,африкалық-америкалықтар-1,20 %,үнділер - 4,30 %,азиаттар - 0,80 %.гавайлықтар - 0,10 %, басқалары-0,60 %.Испан тілінде сөйлейтіндер халықтың 3,30 % құрайды.Үй шаруашылығымен айналысытындардың 32,20 %

18 жасқа толмаған балалар,52,30 % отбасын құрған адамдар.Үй шаруашылығымен айналысатын адамдардың орташа өлшемдері 2,41 адамды құрайды.

Ал жалпы Кэскэйд аймағының құрамы: 18 жасқа толмағандар 26,00 %,25 жастан 40 жасқа дейінгі адамдар 24, 28,10 %,45 жстан 64 жасқа дейінгі адамдар 80 % ,65 жастан жоғары қарт адамдар 22,80 % құрайды.Аймақтың тұрғындарының орташа жасы 37 жас болып табылады.

Дереккөздер
-----------
**Лебяжі халық театры** - драмалық әуесқойлар ұжымы. Павлодар облысы Аққулы ауданы мәдениет үйі жанынан 1937 жылы құрылды, 1959 жылы оған халық театры атағын берді.

Алғаш ұйымдастырып, оның көркемдік жағын (1937 - 1960) педагог Д.Ахметов басқарды. Бұдан кейінгі жылдары көркемдік жетекшісі болған А.Қалиев (1960 - 63) пен Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері К.Хамзин (1965 - 75) ұжымның өркендеуіне мол үлес қосты. 1980 жылдан көркемдік жетекшісі А.Жағыпаров болды. Мұнда 50-ден аса спектакль қойылды. Олардың қатарында қазақ қаламгерлері Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуы" мен "Қыз Жібек", М.Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайы", С.Субханбердиннің "Ақбет тауға беттеген", т.б. бар. Театр ұжымы Павлодар, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Омбы облысының аудандарын, Алтай өлкесін аралап, өнер көрсетті. Еңбекшілер көркем-өнерпаздық шығармашылығының Республикалық байқау жүлдесінің иегері (1973).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Ақпарат саясаты**— мемлекеттік органдардың қоғамдағы ақпараттар желісін дамытуға бағытталған реттеушілік қызметі. Бұл тек телекоммуникацияларды, ақпараттық жүйелерді немесе бұқаралық ақпарат құралдарын ғана емес, барлық түрдегі — іскерлік, бәзілдік, ғылыми-танымдық, хабарламалық т.б. сипаттағы ақпараттарды жасауға, сақтауға, өңдеуге, көрсетуге, таратуға байланысты өндірістік үрдістер мен қарым-қатынастардың бүкіл жиынтығын қамтиды. Ақпарат саясатын бұлайша түсіндіру ақпарат индустриясының әрқилы секторларының арасындағы кедергілерді жоя отырып, қарқынды дамып келе жатқан телекоммуникацияларды, компьютерлік технологияларды жаңалау үрдісіне, ақпараттарды цифрлау ісіне негізделіп отыр. Мемлекет өзінің экономикалық, әлеуметтік-саяси, ұлттық мүдделеріне сәйкес Ақпарат саясатын ұстанады. Мемлекеттің тарихындағы түбірлі реформасының өзгерістерге орай дұрыс таңдап алған Ақпарат саясаты қоғамның мүдделі мұраттарына жол бастап, өзіндік материалдық-рухани құндылықтарын сақтай отырып, әлемдік өркениет деңгейіне көтерілуге қызмет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Ақпарат пен коммуникацияны бақылау**– әлемдегі ірі ұлтаралық орталықтар. .
Мыс. АҚШ-тың ATT, ИТТ, ИБМ, "Джәнерал әлектрик", "Вестингауз", "Хьюгз", үш ірі телеалпауыт "Си-Би-Эс", "Эн-Би-Си" және "Эй-Би-Си"-мен бірлікте әлденеше жылдар бойына халықар. ақпарат жүйесіне өз үстемдігін жүргізуде. 

Бұл салада Еуропадағы алыптар "Сименс", "Филиппе", "АЭГТелефункен", "Томсон" және Жапониядағы "Ниппон", "Хитачи", "Мацусита", "Мицубиси", "Фуджиту" т.б. олармен бірлесе жұмыс істеуде. 70-ші жылы бастап ақпарат және электроника индустриясы космонавтика, әскери және энергетикалық өндірістермен тығыз бірлікте дамуда. Ақпарат пен музыка радиотыңдарман мен телекөрермен ақпарат пен музыкадан қуат алады. Музыка саналарын сергітіп, сезімдерін серпілтсе, ақпарат жер жаһанда болып жатқан оқиғалардан хабардар етеді.
Түптеп келгенде, ақпараттық хабарларда музыка аудиториянын назарын аудару үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
*Басқа мағыналар үшін Шаған деген бетті қараңыз.*
**Шаған** – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ресейдің Орынбор, Қазақстанның Батыс Қазақстан облыстары аумағындағы өзен.

Бастауы
-------

Ресей аумағында Жалпы Сырт қыратындағы бұлақтардан басталып, Орал қаласы тұсында (Қазақстанда) Жайыққа құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 264 км, су жиналатын алабы 7530 км2. Кішігірім 23 саласы бар. Аңғары сағасынан 40 — 42 км қашықтықта ғана айқын байқалады, ені 2 - 3 км, жағалық еңістігі 3 - 5°, қалған бөліктерінде байқалмайды. Жайылымы Крутая өзені құйғанға дейін бір жағадан екіншісіне ауысып отырады, ені 300 м-ге дейін, одан төменде жайылымы Жайықтың аңғарын қамтыған. Ені 8 км-дей, бірнеше ескі арналар мен өзектер тілімдеген. Арнасы айқын қалыптасқан, жағалары негізінен жарқабақты. Көктемде тасып, жазғы-күзгі кезеңде сабасына түседі, қыста мұз қатады. Көктемгі су тасу кезінде су деңгейі 10 — 13 м-ге дейін көтеріледі. Негізінен жауын-шашын, аздап жер асты суымен толығады. Суының минералдылығы көктемгі су тасу кезеңінде 50 — 150 мг/л-ден жазда 300 — 700 мг/л-ге, қыста 500 — 1500 мг/л-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа су ағымы Новенькое ауылы тұсында 9,94 м3/с. Суында ақмарқа, көксерке, табан, сазан, бекіре, шоқыр балықтары мекендейді. Өзен бойында орналасқан елді мекендерді, Орал қаласын ауыз сумен қамтамасыз етеді, егістік, шабындық суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы , 9 том 18 бөлім
**Шағансай** – Талас алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Созақ ауданы жерімен ағады.Ұзындығы 53 км, су жиналатын алабы 601 км2.

Бастауы
-------

Қаратаудың солтүстік беткейіндегі бұлақтардан басталып, Мойынқұм құмының оңтүстігіне жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Жоғары бөлігі тау аралығында тар шатқалмен ағады, төменде кеңейеді. Негізінен қар суымен толығады. Көктемде тасып, жазда иірімдерге бөлініп қалады. Орташа су ағымы жазыққа шыққан тұсында 0,16 м3/с, лайлылығы 200 — 400 г/м3. Суы мал суаруға пайдаланылады, алабы — жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
Батыс Африкаға жататын елдер
**Батыс Африка** — Африка құрлығының бөлігі, орталық Сахараның оңтүстік жағында орналасқан және оңтүстіктен және батыстан шайып жатқан Атлант мұхитынан. Батыстағы шекарасы Камерун таулары болып есептеледі.

География
---------

Батыс Африка Сахель және Судан бөліктерін толығымен алып жатыр, гвиней аймағында қамтып жатыр.Климаты желді-пассаттардың әсерінен кейде ылғалды болады құрғақшылық пен жаңбырда орын алады. Сахелда толығымен өсімдік жоқ, Суданда саванналар қоршап жатыр, жағада тропикалық орманның сызықтары да бар.

Мемлекеттер
-----------

Батыс Африкаға мына елдер жатады:

* Бенин
* Буркина-Фасо
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Кабо-Верде
* Кот-д’Ивуар
* Либерия
* Мавритания
* Мали
* Нигер
* Нигерия
* Сенегал
* Сьерра-Леоне
* Того

Кейде Сахара мен Чадты да Батыс Африкаға жатқызады.

Дереккөздер
-----------
Лев Борисович Рошаль
--------------------

**Лев Борисович Рошаль**(1896 жылы дүниге келіп-1940 жылы 28 қаңтарында дүниеден озды.)-Қазақстан партия,совет қызметкері.1917 жылдан Компартия мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1914 жылы *Рогачев қаласындағы 4 сыныптық жоғары бастауыш училищесін'* бітірген.1915-1917 жылдары патша әскері қатарында болды.
Рошаль 1918 жылы-1920 жылыдарық оңтүстік майданның 8-армиясында 101 полктің әскери комиссары және 13-армия бригадасының әскери комиссары болды.1920 жылда Гомель губерния партия комитетеінің хатшысы, Николаев және Царицын губернияларында РК(б)П уездік және губерниялық партия комитеінің хатшысы қызметін атқарды.1932-1938 жылдары КСРО ішкі істер халық комиссариаты бас басқармасы саяси бөлімінің бастығы.Рошаль Қызыл ту,Қызыл Жұлдыз орденімен мараптталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы,9 том
"Кэрри (Carrie / Телекинез, 2013)"фильмі
----------------------------------------

Жыл:2013

**Ел**: АҚШ 

**Режиссер**: Кимберли Пирс

**Басты рөлдерде**: Джуди Грир , Хлоя Грейс Морец , Джулианна Мур , Саманта Вайнштейн , Габриэлла Уайлд , Портия Даблдэй , Алекс Расселл , Зои Белкин , Энсел Элгорт , Бэрри Шебака Хенли 

**Сценарий**: Стивен Кинг , Роберто Агирре-Сакаса 

**Продюсер**: Кевин Мишер 

**Жанр**: Драма , Үрейлі/қорқынышты фильм 

**Бюджет**:$30 000 000

**Әлемдік табысы**:$84 790 678

**Қазақстандағы табысы**:〒62 710 990

**Әлемдік премьера**: 7 қазан 2013

```
**Қазақстандағы премьера**: 14 қараша 2013 
```

**Жас шектеуі**:R рейтингі - 17 жасқа дейінгі тұлғалар үшін ересектердің қадағалауы міндетті

**Ұзақтығы**: 100 минут

Фильмнің қысқаша суреттемесі
----------------------------

Кэрри есімді оқушы қыз телекинездік қасиеттерге ие. Дінге берік анасы тарапынан көрген қысым мен құрдастарының кемсітуі оның тылсым қабілетін тіптен ушықтыра түседі. Мектеппен қоштасу кешінде сыныптастары оны келемеж етпек болады, бұл жаман нәтижеге алып келеді.

Рейтинг
-------

5.9/10

Сын,рецензия
------------

"Үндемегеннен үйдей пәле шығады" дегендей,
Стивен Кингтің шығармасына негізделген кезекті экранизация саспенске тән сюжетімен, үрей шақырар музыкасымен және Хлоя Грейс Морецтің әдемі ойынымен ерекшеленді.
"Кэрри" романы осыған дейін екі рет экранға шығарылған. Алғашқы түпнұсқасы аумақты түрде танымал болды.
Сюжетте тұйық мінезді, жасырын қабілетінің кесірінен достары да, құрбылары да жоқ қыздың бейнесі жақсы жеткізілген. Сырт көзге жуас көрінетін мінезіне бола құрдастары оны кемсітіп, келемеж етіп жүреді. Анасы да дінді тым фанатизммен қабылдаған, Кэрриге басқалар секілді өмір сүруге мұрша бермейтін кейіпкер. Төңірегінде өзін түсінетін жан таба алмаған жас қыздың шыдамы да шегіне жетеді. Мектеппен қоштасу кешінде өзіне жасалған кезекті қастандық бәрі үшін жаман аяқталады.
Автордың көрсеткісі келгені де ерекше болудан қорқатындар туралы секілді. Өйткені, бәріміз жұрттың күлкісіне қалмауды ойлаймыз. Көп нені істесе, біз де соны қайталаймыз. Біреу өзгелерге ұқсамаса сыртынан күліп, келемеж етеміз. Негізгі идеясы автордың, әр адамды білмей тұра айыптамау қажет.
Фильмнің музыкалық сүйемелденуі керемет. Сюжеттегі шиеленіс пен бір қатердің боларын өрши түсетін музыкадан білуге болады. Фильм айтарлықтай хоррор емес, бірақ музыкасы денеңді түршіктірер әсер береді.
Кинодағы әр жұмысы сайын жарқырай түскен, әдемі рөлдерімен танымалдығы арта түскен Хлоя Грейс Морецті бұл жолы да мақтауға тұрарлық. Жылы жүзді осы бойжеткен мейлі вампирді ойнасын, мейлі сотқар қызды ойнасын - бәрібір образдарынан жек көретіндей ешбір белгі таппайсың.
Арнайы эффектілері сауатты жасалған, оқиғалардің өрбуі дегбіріңді алып шыдамсыздандыра түсетін, қанды қырғынға толы драма іздесеңіз - "Кэрри" сіз үшін.

Фильмнің саундтректері
----------------------

**Cults** - I Can Hardly Make You Mine 

**Haerts** - All the Days 

**Haim** - Let Me Go

**Krewella** - Live for the Night

L**ord Huron** - Ends of the Earth

Дереккөздер
-----------



Киностан порталы
**Шаған оба-керген тас** тарихи аңызі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы атауларына байланысты бір мен тығыз байланысты бір Аңыздар қалмақ батыры Шаға соңынан қазақтар қуып, бірі тартып тигізгендігі айтылады. Шабан батырдың мықты жүйрігінен құламай, біраз уақыт қаңсырап шапқандығы, қаны тамған жерге қалмақтардың бір-бір тас кашап қойғандығы, ал батыр құлаған жерге қорым тас үйгендігі әңгімегі өзек болады. Қашалған тас тізілген жерді қазақтардың "Кергентас" Шаған өліп, сол жерге үйілген - тасты "Шаған оба" атап кеткендігін зар аударылады. Аңыздарды Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетті қазақ әдебиет кафедрасының фольклордық экспедидициясы ел арасынан жазып алған. Қолжазба нұсқасы осы кафедраның арнайы қоры мен Әдебиет және институттының қолжазба және мәтінтану бөлімінде сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Шаған деген бетті қараңыз.*
**Шаған** — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы ауыл, Шаған ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Тереңөзек ауылынан оңтүстікке қарай 18 км жерде, Сырдария өзенінің сол жағалық аңғарында орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 3974 адам (1988 ер адам және 1986 әйел адам) болса, 2009 жылы 4343 адамды (2226 ер адам және 2127 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1928 жылы қаланған. 1937 жылдан бірнеше ұжымшардың, 1961-1996 жылдары күріш өсіретін "Тереңөзек" кеңшарының орталығы болған. Кеңшар негізінде Шағанда "Шағанжер", "Шаған" агрофирмасы құрылды. Ауылда ауыл шаруашылық өнімдерін өңдейтін (күріш ақтайтын, нан пісіретін, сүт өнімдерін шығарып, ұн тартатын, тағы басқа) цехтар жұмыс істейді. Шаған ауылының төңірегінде Жолбарыс тақыры, Үлкен асар, Кiшi асар, Таңат, Шіндетбай көпірлері, Құмарық, Майлыөзек, Шағанарық, тағы басқа тарихи жер атаулары орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халық санағы Мұрағатталған 13 мамырдың 2013 жылы.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қызылорда облысы Сырдария ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айдарлы •
 Ақжарма •
 Амангелді •
 Бесарық •
 Жетікөл •
 Қалжан Ахун •
 Қоғалыкөл •
 *Мәлібаев* •
 Нағи Ілиясов •
 Сейфуллин •
 Тереңөзек •
 Тоқмағанбетов •
 Шаған •
 Шіркейлі •
 Іңкәрдария •
 *№8-темір жол айрығы* •
 *№9-темір жол айрығы* 
 |

 |
**Примус**. Күнделікті тұрмыста, көбінесе саяжайда, селоларда пайдаланылатын шаруашылық примустары, сондай-ақ туристерге, аңшыларға, балықшыларға, геологтарға, альпинистерге арналған шағын примустар да бар. Оған жанармай ретінде керосин пайдаланылады; керосин оттыққа қысыммен беріледі де, мұнда ауа мен керосиннің жоғары калориялы қоспалы түзіліп, осы қоспа оттықтың үстінде жанады. Керосин насос орнатылған резервуарға құйылады, сосын оған қажетті қысым жасалады. Резервуарды оттықпен жалғастыратын түтікше құбырда оттыққа керосиннің берілуін реттейтін механизмі болады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Үлгі:Infobox university
**Принстон университеті** — АҚШ жеке меншіктегі университет. АҚШ-тағы ең танымал, әрі әлемдегі жетекші жоғарғы оқу орындарының бірі, Принстон қаласында, Нью-Джерси штатында орналасқан.

Құрылымы
--------

 Вудро Вильсон атындағы қоғамдық және халықаралық қатынастар мектебі орналасқан Робертсон-Холл.
Жоғарқы оқу орыны жүйесі Принстон университеті, магистратура мен зерттеу орталықтарынан тұрады. Келешекке арналған зерттеулер институтымен (ағылш. *Institute for Advanced Study*) бірге ортақ ғимараты бар. Университет құрылымына Вудро Вильсон атындағы қоғамдық және халықаралық қатынастар мектебі (ағылш. *The Woodrow Wilson School of Public and International Affairs*), жетекші аймақтық Маккартер театры (ағылш. *McCarter Theatre*), көркем мұражай және дүниетану мұражайы, соынмен қатар Файрстоун Гарви Самуэл (ағылш. *The Harvey S. Firestone Memorial Library*) атындағы әлемдегі ірі кітапханлардың бірі кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Student Guide to Princeton: Academics 101: Libraries Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2008 жылы. (ағыл.)
**Курсанов Лев Иванович** (06. 02. 1877— 11. 12. 1954) — совет ботанигi. Москва университетінің физика-математика факультетiнiң табиғат тану бөлiмiн бiтiрген (1900). Осы университетте лаборант, ассистент, приват-доцент, ал 1918 жылдан профессор және төмеңгі сатыдағы өсімдіктер лабораториясын, кейiн кафедрасын ұйымдастырған, 1951 жылға дейiн оның меңгерушiсi. РКФСР-дiң еңбек сің. ғылым қайраткері (1942). Курсановтың негiзгi еңбектері саңырауқұлақ пен балдырлардың цитологиясы және морфологиясын, паразит саңырауқұлақтар, ағаш сургін зақымдайтын саңырауқұлақтарды зерттеуге арналған. Өсiмдiктердiң бiрнеше түpi Курсановтың есімімен аталады. Курсанов көптеген оқулықтардың, ғылми еңбектердiң авторы, Ленин орденi т. б. екі орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Үлгі:ЕМ-Оңтүстік Корея
**Чхуңчхо́ң-Намдо́** (Оңтүстік Чхуңчхоң) — Оңтүстік Кореяның батысында орналасқан провинция. Әкімшілік орталығы — Тэджон қаласы.

Экономика және ресурстар
------------------------

Провинцияның үштен бір бөлігі ғана адаммен игерілген. Негізгі шаруашылық саласы — ауыл шаруашылығы және балық аулау. Жағалаудың 220 шаршы километрі тұз өңдірісіне пайдаланылады. Пайдалы қазбалары: тас көмір, алтын, күміс, сирек кездесетін жерасты металлдары торий және цирконий. 
Қазіргі таңда жоғарғытехнологиялық өңдіріс дамуда. Провинция шекарасында бірнеше техноалаңдар салынған. Сол себепті провинция экспорты 2001 жылдан 2005 жылға дейінгі аралықта 116 млн доллардан 335 млн долларға өсті.

Назар аударарлық орындар
------------------------

845 метр биіктікте орналасқан Керен тауының жоталарында орналасқан ұлттық саябақ өзінің жартастарымен әйгілі. Алаңда будда храмдары орналасқан. 1978 жылы *Тхэана Ұлттық Теңіздік паркі* ашылған.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Чхунчхон-Намдо 8 қалаға (*си*) және 8 уездге (*кун*) бөлінген.

| Карта | # | Атауы | Хангыль | Ханча | Халқы (2013) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| **— Қалалар —** |
| 1 | Чхонан | 천안 | 天安 | 584,240 |
| 2 | Асан | 아산 | 牙山 | 283,121 |
| 3 | Сосан | 서산 | 瑞山 | 163,800 |
| 4 | Танжин | 당진 | 唐津 | 156,026 |
| 5 | Гонджу | 공주 | 公州 | 116,838 |
| 6 | Нонсан | 논산 | 論山 | 126,086 |
| 7 | Борён | 보령 | 保寧 | 105,355 |
| 8 | Герёң | 계룡 | 雞龍 | 40,997 |
| **— County —** |
| 9 | Хонсон | 홍성군 | 洪城郡 | 89,174 |
| 10 | Есан | 예산군 | 禮山郡 | 85,626 |
| 11 | Буё | 부여군 | 扶餘郡 | 72,959 |
| 12 | Сочхон | 서천군 | 舒川郡 | 58,740 |
| 13 | Тэан | 태안군 | 泰安郡 | 62,519 |
| 14 | Гымсан | 금산군 | 錦山郡 | 55,433 |
| 15 | Чхонъян | 청양군 | 青陽郡 | 32,105 |

Символдар
---------

* Гүл: хризантема.
* Құс: мандарин үйгері.
* Ағаш: тал.
* Маскоттар: Гыдори және Гыйоми тасбақалары.

Сілтемелер
----------

* Провинция сайты (англ) Мұрағатталған 13 маусымның 2006 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Корея Республикасының әкімшілік бөлінісі |
| --- |
|  |
| Корея Республикасының аймақтары | 
Елордалық Аймақ | Гуандоң (Йоңдоң | Йоңсо) | Хосео | Хонам (Чеджу) | Йоңнам | Оңтүстік-шығыс ТӨА) |
|  |
| **Ерекше статусты қала** | 
Сеул |
|  |
| Арнайы автономиялы қаласы | 
Седжон |
|  |
| **Тіке қарасты қала** | 
Инчхон | Кванджу | Пусан | Тэгу | Тэджон | Ульсан |
|  |
| **Провинциялар** | 
Каңвондо | Кёңгидо | Кёңсаң-Намдо | Кёңсаң-Пукто | Чеджудо | Чолла-Намдо | Чолла-Пукто | Чхуңчхоң-Намдо | Чхуңчхоң-Пукто |
|  |
| **Арнайы автономиялы провинциясы** | 
Чеджудо |

 |
**Батырқайыр Қасқабасов** (1939 жылы — 2013 жылы, Қостанай) — Қазақ КСР Қостанай облысы Семиозерный ауданы КПСС XXIII съезі атындағы «Сұлукөл» қой өсіру кеңшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1981).

Өмірбаяны
---------

Ұлы Отан соғысынан кейін Семиозерный ауданының КПСС XXIII съезі атындағы Сұлукөл қой өсіретін кеңшарында шопанның жәрдемшісі, шопан болып еңбектенді. Солтүстік қазақ меринос тұқымының сұлукөл түрлі қойларын өсірумен айналысқан. Ол 70-жылдары жыл сайын отарынан әр жүз ұрғашы қойдан 150-ден кем емес қозы алатын. Кейін аға шопан болып тағайындалды.

Батырқайыр Қасқабасовтың бригадасы жыл сайын қозы өсіру мен жүн қырқу жоспарын артығымен орындап отырды. 1980 жылы бригада әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 133-тен қозы алып, әр қойдан орта есеппен 6,2 кг жүн қырқылды. Сол жылы мал басының түгелдігі 100 % құрады. Бар болғаны бірнеше жылда оныншы бесжылдықта (1976-1980) бригада 4907 қозы өсіріп, 254,3 центнер жүн қырқып алды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1981 жылғы 19 ақпандағы Жарлығымен 1980 жылы мемлекетке миллиард пұт астық сату жөніндегі жоспарлар мен социалистік міндеттемелерді орындауда және оныншы бесжылдықты асыра орындауда қол жеткізген тамаша табыстары мен нан және басқа да ауылшаруашылық өнімдерін өндіру мен сатып алу жоспарын орындағаны үшін «Ленин орденімен» және «Орақ пен балға» алтын медалімен марапаттала отырып, Еңбек Ері атағын алды.

Мәскеуде өткен Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне бірнеше рет қатысып, екі күміс және екі қола медаль алды.

Қостанай маңындағы елді мекендердің бірінде қайтыс болды.

Марапаттары
-----------

* Ленин ордені — екі мәрте
* Еңбек Қызыл Туы ордені
* Құрмет Белгісі ордені
* Қазан төңкерісі ордені

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанда мал шаруашылығының негізгі кәсіптері жоғалуда
2. ↑  «Қазақ КСР-нің ауыл шаруашылығы озық қызметкерлеріне Социалистік Еңбек Ері атағын беру туралы» КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 ақпан 2017.
**Қолданбалы тіл білімі** - қоғамдық қажеттікті қанағаттандыру мақсатындағы проблемалар мен әдіс-амалдардың жиынтығы. Қолданбалы тіл білімінің дәстүрлі және жаңаша мақсаттарға сай түсініктері бар. Дәстүрлі түсінікке - сөздіктер түзу, әліпби мен жазу жүйесін өңдеу (зерттеу), ана тілі мен шет тілдерін оқытудың лингвистикалық негізінен құру, бір тілден екінші тілге аудару, орфография мен емлеге, тіл мәдениеті және сөйлеу шешендігі мәселелері жатады. Ал жаңаша мақсаттағы түсінікке: машинамен аудару, ақпараттар тілі, терминология және оның ақапарат тілі, терминология және оның ақпаратты іздеудегі рөлі, автоматты миндекстеу, құжаттардың рефераты мен аннотациясын алу, ақпаратты жүйесінің лингвистикалық негізін құру, ақпаратты іздеу қажеттігі үшін тезаурус-сөздіктер түзу, тіл құрылымын анализдеу мен синтездеу жұмыстарын автоматтандыру және т. б. мәселелер жатады. Қолданбалы тіл білімінің жаңа проблемалары дәстүрлі түсініктегі мәселелерді терістермейді, тек қана тілшілер мен математиктердің тығыз одағы мен олардың ЗЕМ-мен қатынаста болуын қалайды. Дәстүрлі қолданбалы тіл білімінің ең құнды проблемаларына жалпы және терминологиялық тіл мәдениеті жатады. Осыған байланысты тілдің коммуникативтік қасиетіндегі сапасын анықтайтын сөздер мен ұғымдары терминдеу қажеттігі туады. Осы тұрғыдан алғанда терминдеуге жататындар: "дұрыстылық", "байлық", "дәлдік", "тазалық", "көркемділік", орындылық", "әрекеттілік", "нанымдылық", "қисындылық", "жеткіліктік". Қазақстанда қазақ тіліне қатысты қолданбалы тіл білімінің дәстүрлі мәселелерімен қатар жаңадан туған ЗЕМ-ге байланысты мәселелері де өзінің шешімін табуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Уақтар** - IX - XIII ғасырларда "онгуттар" деп аталған тайпа.

Рашид әд-Дин уақтарды: "онгуттар, яғни ақ татарлар IX - X ғасырлар аралығында Ляо (қидандарға) тәуелді болған ел", - дейді. Уақтар түркі тайпасының бір тармағын құрайды. ("онгуттар" - қорық қорушылар). XII ғасырдың басында уақтарды Бинуй дигит хури басқарды. Дигит хури қызметке берілетін лауазым емес, оны ата - тегіне қарай берген. Бұл атақ әулеттің билеушілік салтымен әрі Алтын ханның ұйғаруымен берілетін. "Дигит хури" тұңғысша тайпа билушісі деген мағынаны білдіреді. Уақ тайпа бірлестігін Алтын хан сайлаған ""дигит хури" басқарды. Бинуй өлгенде оның мұрагері Шенгуйді Алтын хан кепілге өз қолына алдырады да, Алакуш тегінді "дигит хури" етіп сайлайды. XII ғасырдың орта тұсында, Шыңғыс хан жорығы кезінде, уақтарды - Алакуш тегін басқарды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7
**Уархун қағандығы**, Авар қағандығы – 6 – 8 ғасырларда Еуропада құрылған мемлекет. Бұл қағандық Еуропа тарихында Авар қағандығы деген атпен белгілі.

  

Оның авар емес уар екені 19 ғасырдың ортасына дейін белгісіз болып келді. Қағандық Аттила негізін қалаған бұрынғы батыс ғұндар ордасының жерінде болды. Ол негізінен қазіргі Венгрия мемлекетінің аумағы. Уархундардың бір бөлігі Батыс ғұн империясына кірсе, қалғандары ақ ғұндар (эфталиттер) құрамында болды. Батыс ғұн империясы ыдырағанда уархундар бөлініп шығып, Уархун қағандығын құрды. Ал ақ ғұндардың құрамындағы уархундардың үш тайпасы (забендер, тарниақ, котзагер) Арал маңында тұрды. Бұл аумақ кейіннен Түрік қағандығының құрамында болды. Уархундар тарихының шындығы француз ғалымы А.Тьерри (1797 – 1873) зерттеулеріне дейін белгісіз болып келді. Оның 1856 жылы Парижде жарық көрген "Аттила тарихы" атты 2 томдық кітабында алғаш рет уархундар тарихы да жан-жақты жазылған. Уархун қағандығының күшеюі 7 ғасырда Баян қағанның тұсында болды. Орданың күшеюіне Арал маңындағы уархун тайпаларының келіп қосылуы үлкен әсер етті. Сол кездегі уархундардың күшейгені соншалық, көптеген герман тайпалары қағандық құрамына кірді. Уархун қағандығы Византияны біраз уақыт салық төлеуге мәжбүр етті. Тьерри уар деген термин туралы көптеген зерттеулер жүргізді. Ғұндарда Уар деген адам аты болған, оның үстіне ғұн тілінде Дунай өзені Уар деп аталған. Дунайдың Қара теңізге құятын жерінде ертеден келе жатқан гректің әсем қаласы Одесса орналасты. Сол қала 7 ғасырда Уар болып аталды. Бұл Уархун қағандығының аса күшейген кезі болатын. Қазір ол қала Болгария жерінде славян тілінің нұсқасымен Варна болып аталады. Еуропада үш ғасыр өмір сүрген қағандық 798 жылы франк королі Ұлы Карл талқандаған соң біржола жойылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Алма жемірі** (лат. *Cydia pomonella*) – жапырақ ширатқыштар тұқымдасына жататын көбелек, әсіресе жеміс ағаштарын зақымдайтын, алма ағашының ең қауіпті зиянкесі. 

  

Қазақстанда кең таралған. Түсі қара қоңыр немесе сұр, қанаттарының жайғандағы ұзындығы 20 мм. Жұлдызқұрттары ақшыл қызғылт түсті, басы қара болады. Олар алма ағаш діңінде, кеуектерінде бұтақ қабықтары және әр түрлі паналар астында қыстайды. Көктемде қуыршаққа айналады. Көбелектер алма ағашы гүлденуінің аяқталар кезінде ұшып шығып, аналығы жұмыртқаларын (180-ге жуық) бір-бірлеп жапырақтарға, жеміс түйіндеріне салады. Жұлдызқұрт жемістің ішіне еніп, тұқым дәнегін жеп, келесі жеміске ауысады. Зақымдалған алмалар пісуі жетілмей үзіліп түседі, сақтауға жарамайды. Залалсыздандыру шаралары: ағаш бұтағына тор іледі немесе жерге түскен жемісі жиналып алынады, ерте көктемде ағаштың діңі мен бұтақтары ескі қабықтарынан тазартылып, сызаттар мен жарықтар бітеліп, сыпырынды өртеледі. Сондай-ақ жылына бірнеше рет Алма жемірінің жұлдызқұрттары көбелекке айналмай тұрғанда инсектицидтер шашады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қолдан тыныс алдыру** – ауру адамның қалыпты тыныс алу қабілеттілігі бұзылған жағдайларда жасанды түрде өкпеге, тыныс органдарына ауаны енгізу және шығару әдісі.

Бұл әдіс кейбір ем шараларын қолдану барысында (өкпеге операция жасау, наркоз беру), тынысы уақытша тоқтағанда (иіс тию, әр түрлі газдармен улану, суға бату, электр тогымен жарақаттану, т.б.) қолданылады. Қолдан тыныс алдыру кезінде жәрдем көрсетіліп жатқан адамның қанын [оттекпен қамтамасыз етумен қатар, өкпеге баратын ауа кезеген жүйке талшықтарын тітіркендіріп, мишықта орналасқан тыныс алу орталығын қоздыру арқылы тыныс алу қызметінің қалыптасуына әсерін тигізеді. Қолдан тыныс алдыру әрекеттерін ауру (жарақат алған) адамның жүрек қызметі тоқтамаған жағдайда ғана қолдануға болады.   

Жасанды тыныс алдыру әрекеттерін неғұрлым ерте бастаса, солғұрлым ол оң нәтиже береді. Сонымен қатар аталмыш әрекеттер дұрыс және қалыпты жағдайдағы тыныс алу ырғағына сәйкес жүргізілуі өте қажет. 
Қолдан тыныс алдыруды іске асыру алдында науқастың әуелі денесін қысып тұрған киімдерден (галстугін, жағасын, белдігін, т.б.), аузын түкіріктен, кілегей сұйықтан, т.б. тазарту керек. Ал тыныс алдыру әрекеттері барысында сырқаттың тілі көмекейді жауып қалмауы үшін науқастың тілін сыртқа шығарып оны саусақпен немесе арнайы қысқышпен ұстайды. Қолдан тыныс алдыру барысында, құсығы тыныс алу жолдарына құйылмауы үшін, көмек көрсететін адамның басын төмендетіп, бір жағына қарай бұру керек.  

Жасанды тыныс алдыруды қолмен немесе арнайы аспаптармен іске асыруға болады. Аспапсыз қолдан тыныс алдырудың "ауызға үрлеу" әдісінде жәрдем көрсетуші адам тыныс алуы тоқтаған адамды шалқасынан жатқызып, бір қолымен оның мұрнын қысып, екінші қолымен аузын ашады да, терең тыныс алып, ауаны науқастың аузына дәке арқылы бірнеше рет үрлейді. Қолдан тыныс алдыруда Сильвестр және Шефер әдістері кең таралған. Сильвестр әдісін қолданғанда жәрдем көрсетілетін адамды шалқасынан жатқызып жәрдем көрсетуші оның екі қолын жоғары көтереді. Бұл кезде сыртқы ауа ішке, яғни өкпеге өткізіледі (тынысты ішке алу). Одан соң қолдарын кеуденің төмен жағына келтіріп күшпен басады (тынысты сыртқа шығару). Шефер әдісінде жарақат алған адам етпетінен (бетімен төмен) жатқызылады, ал жәрдем көрсетуші оның үстіне тізерлеп отырады да, кеудесін минутына 16–18 рет ырғақпен қысады. Қолдан тыныс алдыруды аспаптармен іске асыру, әдетте, ауруханаларда немесе арнайы жабдықталған жедел жәрдем көліктерінде жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қолданбалы геотектоника**. Геотектониканың басты тараулары, бірінші кезекте жалпы геотектоника көмегімен анықталған
заңдылықтарды пайдалы қазба кенорындары жатындарының жер қыртысында таралу сипатын анықгауға, сөйтіп іздеу-барлау жүмыстарын бағдарлы да ұтымды
түрде жүргізуге пайдалану мақсатын көздейтін геотектоника саласы. Пайдалы қазба типтерінің жер қыртысыңда шоғырлану жағдайлары түрліше болғандықган,
Қолданбалы геотектоника да бірнеше тарауларға жіктеледі, олар - металл кендерінің геологиясы,
көмір кендерінің геологиясы, мұнай және газ кендерінің геологиясы, т.с.с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Дания картасындағы коммуналар.
**Коммуналар** (дат. Kommuner) — Даниядағы ең төменгі әкімшілік-мемлекеттік бірлік.

2007 жылға дейін Дания 270 коммунаға бөлінген еді. 2007 жылдың 1 қаңтар күні өткен муниципалдық реформалардан кейін коммуналар саны 98-ге дейін қысқартылды. Сонымен бірге коммуналар-амттар және мемлекеттік құрылымдар жойылды. 

Әрбір коммунаның бас мекемесі бургомистр басшылық ететін және демократиялық жолмен сайланатын *коммуналық кеңес* болып табылады. Коммуналық кеңестерге сайлаулар әдетте 4 жылда бір рет қарашаның үшінші сейсенбісіне белгіленеді. Таяудағы коммуналық және аймақтық сайлаулар 2013 жылдың 19 қарашасында өтеді. Ал алғашқы сайлаулар 2005 жылдың 15 қарашасында өткізілді — сонда коммуналық кеңеске 2.522 мүше, ал аймақтық кеңеске 205 мүше сайланды.

Коммунадағы орындау жұмыстарын *коммуналық директор* басқарады.

Фарер аралдары және Гренландия Данияның автономиялық облыстары болып табылады және өз кезегінде коммуналарға бөлінеді (Фарер аралдары 34 коммунаға, ал Гренландия 18 коммунаға).

Тағы қараңыз
------------

* Даниядағы коммуналар тізімі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Даниядағы 98 коммунаның картасы
**Құрылыстық есеп**— белгілі бір статикалық және динамикалың салмақтар мен сыртқы ықпалдар әсерінен құрылыс элементтерінде туатын деформацияларды, құрылыстың бөріктігін, қатаңдығын, төзімділігін, сенім-ділігін және орнықтылық шарттарын анықтайтын есеп. Салуға жобаланған ғимараттардың т. б. құрылыстың қа-жетті қауіпсіздігін, яғни ұзақ мерзім-ге шыдамдылығы мен төзімділігін анықтау үшін Қ. е. орындалады.
Егер салынбақшы құрылыс түрі стерженьдік жүйе, атап айтқанда, көлденең қимасы ұзындығынан әлдеқай-да кем эдементтер (мыс. арка, ферма,рама) болса, онда беріктілік пен қа-тацдық және орнықтылық құрылыс механикасы заңдылықтары мен мате-риалдар кедергісі теориясы негізінде есептелінеді. Динамикалық әсерлер ьгқпалы басым болса, Қ. е. құрылыс динамикасы бойынша орьндалады. Конструкция элементтері пластинка не қабықша түрінде болып келген жағдайларда Қ. е. серпімділік теориясына сүйенеді. Қ. е-те кейде пластикалық теорияда да пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Құрық деген бетті қараңыз.*
**Құрық** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Тройницкое ауылынан батыста алып, Гагарино ауылының батысымен өтіп, Ертіс өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 33 км, су жиналатын алабы 260 км2, жалпы ұзындығы 36 км болатын 7 саласы бар. Арнасының басым бөлігі сайлы-жыралы, жарқабақты келген. Өзенде жыл бойы су болады. Суы қараша айының 1-онкүндігінде қатып, сәуір айының 3-онкүндігінде ериді.

Өсімдігі
--------

Өзен бойында итмұрын аралас қайың, көк терек, қарағай шоқтары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Көшеге қазақтың аса, талантты жазушысы, сарабдал сыншы, ақын Тәкен Әлімқұловтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Тәкен Әлімқұлов (1918-1987) Түркістан облысының Созақ ауданында дүниеге келген. Ол - «Жол», «Жазғы жаңбыр», «Туған ауылда», «Кертолғау», «Сұр қыран» т.б. жинақтардың авторы. Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Қасым Шәрипов көшесінен Бағаев көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: 

* 10-шы көше,
* Жаңа 1-ші көше.

Көшенің ұзындығы - 700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Әлішев Әлмәмбет** (14.04.1939 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Аранды ауылы) - жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген (1966). Газет редакцияларында, аудандық партия комитетінде қызмет атқарған. 1992 жылдан аудандық газет редакторы, баспа редакторы болып жұмыс істеген. 1957 жылдан өлең, әңгіме, очерктері баспасөз беттеріне жариялана бастады. Оның әр жанрда біраз кітаптары шықты. "Батыр болып тумайды" повесі латыш тіліне аударылған.

Жетістіктері
------------

"Құрмет белгісі" орденімен, Қазақстан Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталган.

Шығармалар
----------

* Ұрмаш Түктібаев. Очерк. 1969;
* Батыр болып тумайды. Повесть.1970;
* Ат тұяғын тай басар. Повесть. 1975;
* Ел мен жер. Роман. 1978;
* Қаратау өрнектері. Өлеңдер мен поэмалар. 1980;
* Бәйтеректің бутағы. Повестер.1981;
* Замана екпіні. Роман. 1982;
* Музыкальная душа. Повесть, рассказы. 1984;
* Арал тағдыры, 1988;
* Жүректегі жауһарлар, 2001.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сұлтан Махмұдұлы Кемелбаев** (1946 жылы туған),
журналист, Қарағанды тау-кен техникумын, 
Ленинград мемлекеттік университетін (1975), 1982 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Облыстық *«Индустриальная Караганда»* газетінің тілшісі, бөлім 
меңгерушісі болады. 1989 - 1991 жылдары *«Социалистическая индустрия»* газетінде меншікті 
(Қазақстан бойынша) тілші болып қызмет атқарады. 1991 - 1993 жылдары *«Городская газета»*, *«Вечерняя Караганда»* газеттерінің бас редакторы, 
1993 жылдан *«Индустриальная Караганда»* газетінің бас редакторы. II дәрежелі *«Шахтер даңқы»* 
белгісімен, ҚР мерекелік медальдарымен марапатталған. ҚР Мәдениет министрлігінін *«Мәдениет* 
қайраткері» *белгісінің иегері (2004).*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Варта батареялары
**Батарея** — жұмыс тиімділігін арттыру мақсатымен бір жүйеге келтірілген бір типтес приборлар, аппараттар, құрылыстар, құрылғылар (мысалы, электр аккумуляторлары, кокс пештері, жылыту радиаторлары, т.б.).

**Батарея**- олардың функцияларын біріктіру мақсатымен бір тұтас бірнеше бірдей элементтерді байланыстыру.

Әскерде
-------

Батарея — артиллериядағы тактикалық-ұйымдық бөлім (артиллерия немесе минаатар батареясы). Ол бірнеше взводтан құралады. Мақсатына қарай жағалау батареясы, дыбыс барлау батареясы, барлау батареясы, есептеу батареясына бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ , 2001 жыл
4. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
**Саяси қуғын-сүргін мұражайы** - 2018 жылдың желтоқсан айында Жаңалық ауылында **"Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін құрбандары"** атты мұражайдың салтанатты ашылуы өтті. Мұражай Сталиндік қуғын - сүргін жылдарында (1920-1950 жж.) жазықсыз зардап шеккендерді мәңгі есте сақтау үшін құрылды.

Сипаттамасы
-----------

Мұражай үш залдан тұрады. Бірінші залда 1916-1986 жылдар аралығындағы қуғын-сүргін тарихы туралы айтылады. Екінші залда саяси қудалауға ұшыраған 4 125 адамның аты жазылған тақта орнатылған. Осы залда қуғын-сүргін құрбандарының өмірбаяндық деректері туралы ақпарат берілген. Үшінші, қорытынды залға Алматы облысы полиция департаментінің мұрағаттарынан фотосуреттер мен мұрағаттық құжаттардың көшірмелері қойылды. Сондай-ақ мұражайда 19 – шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының аты жазылған тақта орнатылған. Мұражай алаңы 635 шаршы метрді құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Талғар ауданының әкімдігі(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Егемен Қазақстан
Қазақстанның әйгілі суретшілерінің бірі.
Виктор Маркелов 1971 жылы Семей педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетіне оқуға түседі. Суретші жұмыстарымен көрермендер ол 1 курс студенті болып жүргенде-ақ танысқан. 1975 жылдан бастап суретшінің жұмыстары қалалық, облыстық көрмелерге қойыла бастады. 1996 жылы суретшінің ең үлкен көрмесі ұйымдастырылып, оған суретшінің «Портрет девушки», «Кони», «Портрет старика», «Натюрморт», «Красный закат», «Көктем» картиналары қойылды.
Суретші шеберлігінің тағы бір қыры, ол атақты, ұлы суретшілердің шығармаларын көшіруді асқан шеберлікпен орындайды. Суретшінің асқан жетістіктерінің бірі Левитан картинасының «Натюрморт» көшірмесі, Рембранттың «Портрет старушки», «Возвращение блудного сына» және тағы басқа көптеген картиналар көшірмесі. 2003 жылы Невзоровтар отбасы мұражайында суретшінің «Күзгі салон» сериясы бойынша өткізілетін көрмесінде аса шеберлікпен орындалған шығармалары қойылды. Бұл жолғы шығармаларының ішінде суретшінің натюрморты «Сирень и сакура» шығармасы көңіл аудартады.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА