recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«МИР» телерадиокомпаниясы** – халықаралық телерадиокешен. 

КСРО ыдырағаннан соң біртұтас ақпарат әлемі де өзінің өмір сүруін тоқтатты. Соған орай, 1992 жылы 15 мамырда ТМД Украина үкіметінің бастамасымен Мемлекетаралық телерадиокомпания (МТРК) құру туралы уағдаластыққа қол қойды. 1993 жылдың көктемінен «Ресей қоғамдық теледидары» арнасынан күн сайын *«Вместе»* бағдарламасы беріліп тұрды. Телерадиокомпанияға – Армения, Белорусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Әзірбайжан, Өзбекстан, Украина елдері мүше. Компания президенті танымал тележурналист Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов. Штаб-пәтері Мәскеу қаласында орналасқан. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Ауески ауруы**  (Morbus Aujeszky), **жалған құтыру** — мал індеті. Мұнымен, көбінесе, сиыр, қой-ешкі, жылқы, шошқа ауырады. Негізінен орталық ми жүйесі мен тыныс алу жолдары зақымданады. Аурудың қоздырғышы — герпес вирусы. Вирус мал қиында, жем-шөп құрамында 40 — 60 күн, ал тышқан өлекселерінде 185 күнге дейін сақталады. Биотермиялық өңдеуден өткен мал қиында вирус 8 — 15 күннің ішінде, формальдегид, күйдіргіш натрий ерітінділерінде 5 — 20 минутта өледі. Індет негізінен ауру мал арқылы тарайды, әсіресе, оның маңқасы, зәрі өте қауіпті. Аурудан жазылған мал 2 — 3 жылға дейін вирус таратқыш болып қала береді. Табиғи жағдайда ауру залалданған жем-шөп, су, кеміргіштер арқылы тарайды. Ауру алғашқы 5 — 10 күнде білінбейді, кейіннен малда жөтел пайда болып, пысқырады, аузы-мұрнынан маңқа ағады. Тыныс алуы қиындап, жұтқыншағы түйіледі, теңселіп бір орнында айнала бастайды. Денесі тырысады, басы желкесіне қарай тартылып кетеді. Ауру жылқы үркек келеді, қызуы 400С-қа жетіп, үсті қышиды, дірілдеп, кейде шойырылып қалады. Қой мен сиыр бұған қосымша қылғынып, жұтына алмайды, ауру 2 — 3 күнге созылады. Індетті белгілері бойынша қарап және бактериол. зерттеулермен анықтайды. Індетке шалдыққан малды бөлек бағады, мал қорасы залалсыздандырылады.
**Құрманбек Момбеков** (1902, Төбекүм мекені — 1989, Қоғам ауылы) — құсбегі. 

  

Әкесі, арғы аталары атақты құсбегілер болған. Қырандарды түрге, топқа, текке айыра алатын, оларды өз ішінен жікке, туыстыққа, ұрпаққа бөле білетін өте білгір құсбегі ретінде танылған Қызылқұмда өзіндік дәстүрі бар құсбегілік мектебін қалыптастырған. Ол әсіресе құм бүркітінің табиғи ерекшеліктерін жетік білген, түр-тұлғасына қарай айырып, баптаған. мертіккен құстарды емдеген. Момбеков қазақ халқының ежелгі мәдени мұраларының бірі — саятшылық өнерді сақтап, оған қатысты көптеген сөздерді, құстардың биологиясы жайлы ұлттық мағлұматтарды кейінгі ұрпаққа жеткізген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков** (1968 жылы 17 қыркүйекте Шымкент қаласында туған) - мемлекет және қоғам қайраткері, ҚР Ауылшаруашылық министрі (11 сəуір 2011 - 6 мамыр 2016).

Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1992) білікті заңгер мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік басқару академиясының экономикалық
факультетін (1996) экономист мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1992 жылдан - ҚР ҒА Құқық және мемлекет институтының
кіші ғылыми қызметкері. 1998 жылдан - Қостанай
облыстық жер ресурстары комитеті терағасының орынбасары. 1999 жылдың сәуірінен қыркүйегіне дейін - Қостанай
облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары.
1999 жылдан - Қостанай облысы қаржы Департаменті
директорының орынбасары. 2000 жылдан - Қостанай
облыстық Қазынашылық басқармасының бастығы. 2003
жылдан - Қостанай облысы әкімінің орынбасары. 2004
жылдан - Астана қаласы әкімінің орынбасары. 2006 жылдан - ОҚО әкімінің орынбасары.
2008 жылдың қарашасынан бері - «ҚазАгро» ¥лттық
холдингі» АҚ басқармасының төрағасы.
Үйленген. Жұбайы - Жапарова Апмагүл Ермекқызы, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Мамытбекова Айнұр
Асылжанқызы, Мамытбекова Нәзира Асылжанқызы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуКәрім Мәсімовтың 2-ші министрлер кабинеті (24 тамыз 2014 жылдан бастап) |
| --- |
|  |
| Қазақстан Республикасының Елтаңбасы | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Премьер-Министрдің бірінші орынбасары** | **Премьер-Министрдің орынбасары** | **Сыртқы істер министрлігі** |
| Б. Сағынтаев | Б. Сапарбаев | Е. Ыдырысов |
| **Қорғаныс министрлігі** | **Ішкі істер министрлігі** | **Әділет министрлігі** |
| И. Тасмағамбетов | Қ. Қасымов | Б. Имашев |
| **Ауылшаруашылық министрлігі** | **Білім және ғылым министрлігі** | **Қаржы министрлігі** |
| А. Мамытбеков | А. Сәрінжіпов | Б. Сұлтанов |
| **Инвестициялар және даму министрлігі** | **Денсаулық сақтау және әлеуметтiк даму министрлігі** | **Мәдениет және спорт министрлігі** |
| Ә. Исекешев | Т. Дүйсенова | А. Мұхамедиұлы |
| **Энергетика министрлігі** | **Ұлттық экономика министрлігі** | **Экономикалық интеграция істері жөніндегі министрлігі** |
| В. Школьник | Е. Досаев | Ж. Айтжанова |

 |

 |
**Құрма жер асты су кен орны** - Қарағанды облысы Абай ауданы Құрма ауылы маңында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны девон кезеңінің жанартаутекті-шөгінді және фамен-турней жасындағы жарықшақты әктастарда және жарықшақты-қарсты шөгінділерінде шоғырланған. Түпкі жыныстар үсті қалыңдығы 2-8 м. болатын төрттік кезеңнің саздақ, саз, қиыршықтасты-қиыршықты түзілімдерден тұратын борпылдақ шөгінділермен жабылған. Жарықшақты тау жыныстары 60-70 м тереңдікке дейін тараған.

Сипаты, құрамы
--------------

Жер асты суы арынсыз, оның жер астындағы деңгейі 1,2-16,2 м тереңдікте. Ұңғымалардың дебиті 1-ден 5 л/с-қа дейін өзгереді. Суы тұщы, минералдылығы 0,3-1,5 г/л, құрамы гидрокарбонатты-сульфатты натрийлі. Кен орны 1972 жылдан пайдаланылуда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Бензол**, С6Н6 — ароматты көмірсутек; түссіз, қауіпті, өзіне тән иісі бар, буланғыш сұйық зат, балқу t 5,5°С, қайнау t 80,1°С, буы ауамен араласып, қопарылғыш қоспа түзеді. Ол органикалық еріткіштерде (эфирлерде, спиртте, ацетонда, сірке қышқылында) ериді. Бензол полярлы емес қосылыстар үшін жақсы еріткіш болып табылады, майларды, резеңке, каучук, күкірт, йодты ерітуде қолданылады.
Бензол ежелден бері келе жатқан органикалық қосылыс, бензолды алғаш рет 1825 жылы Майкл Фарадей ашқан. бензолдың эмпирикалық формуласы - CH және "сутек бикарбуреті "деп те аталады. 
  
Кейіннен, Эйлхард Митчерлич бензой қышқылы мен әктасты қыздыру арқылы бензолды синтездеді. Ол бензолдың химиялық формуласы С6Н6 екендігін тапты.  

С6H5COOH + CaO --> C6H6 + CaCO3  

Фридрих Кекуле бензолдың молекуласы алтыбұрышты пішінді екенін тапты. Алты көміртек атомы бір-бірімен бір және қос байланыстар арқылы байланысады. Алты сутек атомдары сәйкесінше көміртек атомдарымен байланысады.
  
Химиялық қасиеттері  

1. Галогендермен :   

C6H6 + Br2 -(FeBr3)-> C6H5Br + HBr  

2. Азот қышқылымен:  

C6H6 + HNO3 --> C6H5-NO2 + H2O
**Дәрілік купен** – лалагүл тұқымдас көпжылдық өсімдік, оның көлбей өсетін түйіншекті тамыры жуын болып келеді. Сабағы майысқақ, бұл өсімдіктің биіктігі 30-75 см-дей болады. Жапырақтары кезекті келіп, дені өсімдік сабағының бір жағында шоқтала өседі. Шоғыр-шоғыр боп өсетін гүлдері солғын ақ. **Жемісі** – көшіл қара миуа. Май-маусым айларында гүлдейді. Дәрілік купен қайыңды және қылқанды ормандарда өседі.

Химиялық құрамы
---------------

Купен жемісінде де інжігүл сияқты глюкозидтер, конвалярин мен конваламарин болады. Купен жапырақтарына жасалған соңғы зерттеулер кезінде онда 330 мг процентті С витамині бар екені анықталды. Тамыр сабағынан алкалоидтар табылды.

Қолданылуы
----------

Дәрі мақсатында бұл өсімдіктің жер бетінде бөлігі пайдаланылады. Көп жылдық тәжірибиелердің деректері бойынша бұл өсімдіктің кептірілген шөптерінен жасалған ұнтақпен кейбір құтырып ауырғандар бір аптаға жетпейтін уақыт ішінде айығып отырған.

Дереккөздер
-----------

«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков.
Мирабилис
**Мирабилис** немесе **Түнгі ару** (лат. *Mirábilis*) — никтагиндер (лат. *Nyctaginaceae*) тұқымына жататын көпжылдық сәндік өсімдік. Жаңа Дүние тропиктерінен шыққан. 

Дөңгелек жапырақты тез өсетін қысқа сабақты биіктігі 1 м өсімдік. Гүлдерінің ақ жән сары түстері қызғылт және қызыл түстері аралас, кейде жапырақтарында жолақты теңбілдері болады. 

Өсімдіктің түрлі-түсті гүлдері кешке қарай ашылады (ал таңертең жабылады).

Суреттер
--------

* лат. Mirabilis longifloraлат. *Mirabilis longiflora*
* лат. Mirabilis albidaлат. *Mirabilis albida*
* лат. Mirabilis oxybaphoidesлат. *Mirabilis oxybaphoides*
* Мирабилис овальный лат. Mirabilis ovataМирабилис овальный лат. *Mirabilis ovata*
* лат. Mirabilis laevisлат. *Mirabilis laevis*
* лат. Mirabilis laevisлат. *Mirabilis laevis*

Әдебиет
-------

* Richard W. Spellenberg: *Mirabilis*. In: *Flora of North America.* Band 4, S. 40

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Mirabilis in the *Flora of North America*
* NCBI Taxonomy Browser
Дуротригтер Оңтүстік Британия аумағында
**Дуротригтер** — Британия аумағын мекендеген ежелгі кельт тайпасы. Дуротригтер қазіргі Дорсет, оңтүстік Сомерсет пен Уилтшир, сонымен қатар шығыс Девонды мекендеген. Рим басқыншылығынан кейінгі негізгі қалалары астанасы болып табылған Дурноварий (қазіргі Дорчестер) қаласы мен Линдинис (қазіргі Илчестер) болған. Дуротригтер иелігі батыста Думнонилермен, ал шығыста—Белгтер жерімен шектескен.

Дуротригтердің алтын статері.
Дуротригтер ұсақ тайпалар конфедерациясынан үлкен болған. Римдіктер келерге дейін де олар монеталар соғып, ірі қалалар маңайында егіншілікпен айналысқан.

Дуротригтердің өмір сүрген жерлері олардың соққан монеталарының көмегімен анықталған: бірнешеуі Эйвон өзені мен оның Вайлиге құяр жерлерінде табылды. Негізгі сауда-саттық жолдары б.з.д. Ла-Манш арқылы өткен.

Дуротригтерге ридіктер б.з. 43 жылы басып кіреді, Светоний өзінің «Жиырма патшаның ғұмыры» шығармасында Веспасиан бастаған II Август легионы мен дуротригтер арасында болған шайқас туралы айтып өтеді. 70 жылдары тайпа романизацияланып, Римдік Британия құрамына кірді. Бұл аймақта римдіктер карьерлерді игеру мен керамика дайындаумен айналысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bruce Eagles, «Britons and Saxons on the Eastern Boundary of the Civitas Durotrigum» *Britannia* **35** (2004:234-240) p. 234.
2. ↑  Barry Cunliffe, *Iron Age Communities in Britain: An Account of England, Scotland and Wales from the Seventh Century BC Until the Roman Conquest*, 4th ed. 2005:178, (pp 178—201).
3. ↑  Cunliffe 2005: fig. 8:2.
4. ↑  Eagles 2004: 234 and map, fig. 5.

Сілтеме
-------

* Martin Papworth, (2011), *The Search for the Durotriges: Dorset and the West Country in the Late Iron Age*. The History Press. ISBN 0752457373

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Кельт тайпалары |
| --- |
|  |
| 

Аллоброгтар | Аревактар | Арверндер | Астурлар | Аутригондар | Белгтер | Беллдар | Белловакилер | Битуригтер | Бойлер | Бриттер | Венеттер | Веттондар | Вотадиндер | Галлектер | Галаттар | Гелветтер | Декеанглиялар | Деметтер | Инсубрлар | Ицендер | Карнуттар | Карпетандар | Катувеллаундар | Келтиктер | Кимврлар\* | Лингондар | Лобетандар | Лузитандар | Лузондар | Олкадтар | Ордовиктер | Пелендондар | Рутендер | Седетандар | Секвандар | Сенондар | Силурлар | Скоттар | Суессетандар | Тарбеллдер | Титтилер | Треверлер | Урактар | Эдуилер
 |

 |
**Заң** — аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтiн, Қазақстан Республикасы Конституциясы 61-бабының 3-тармағында көзделген түбегейлi принциптер мен нормаларды белгiлейтiн, Қазақстан Республикасының Парламентi, ал Қазақстан Республикасы Конституциясы 53-бабының 3 тармақшасында көзделген жағдайларда Қазақстан Республикасының Президенті қабылдайтын нормативтiк құқықтық акт.

**Заңнамалық акт** — конституциялық заң, Қазақстан Республикасы Президентiнiң конституциялық заң күшi бар жарлығы, кодекс, заң, Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар жарлығы, Қазақстан Республикасы Парламентiнiң қаулысы, Сенат пен Мәжiлiстiң қаулылары;

**Заңға тәуелдi нормативтiк құқықтық актiлер** — заң актiлерi болып табылмайтын, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заң актiлерiнiң негiзiнде және соларды орындау үшiн шығарылған, өзге де нормативтiк құқықтық актiлер;

**Заңнама** — белгiленген тәртiппен қабылданған нормативтiк құқықтық актiлердiң жиынтығы;

**Кодекс** — осы Заңның 3-1-бабында көзделген бiртектес аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтiн құқықтық нормалар бiрiктiрiлiп, жүйеге келтiрiлген заң;

**Конституциялық заң** — Қазақстан Республикасы Конституциясында конституциялық деп аталған, Қазақстан Республикасы Конституциясы 62-бабының 4-тармағында белгiленген тәртiппен қабылданатын заң.

Сілтеме
-------

* Нормативтiк құқықтық актiлер туралы Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 24 наурыздағы №213 Заңы, Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1998 ж. №2-3, 25-құжат; Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми вебпорталы  Мұрағатталған 8 ақпанның 2011 жылы.
**Гилберт Райл** (ағылш. *Gilbert Ryle*; 19 тамыз 1900, Брайтон — 6 қазан 1976, Оксфорд) —ағылшын философы, лингвистикалық философия көшбасшыларының бірі, Оксфордта философия профессоры, «Mind» журналының бас редакторы, картезиандық дуализмнің сынағанымен аты шыққан.

Райл үшін философияның міндеті - біздің танымдық құралдарымыздың жетілмегендігінен пайда болатын проблемаларды шешу ғана болып табылады. Райлдың ойды білдірудің грамматикалық формасы бірқатар жағдайларда бізді адастырмай қоймайды және категориялық қателіктер дейтінге әкеп соғады. Райл "Рух ұғымы" (1949) деген басты еңбегінде бихевиоризмге өте жақын тұжырымдама ұсынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Райл. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 желтоқсан 2012.
2. ↑  Философиялық сөздік / Р.Н. Нұрғалиев, Ғ.Ғ.Ақмамбетов, Ж.М.Әбдільдин,т.б.- Алматы:Қазақ энциклопедиясы, 1996.- 526
Қар бетіндегі талдың көлеңкесі
**Көлеңке** — бұл дене жарық көзінен келетін жарыққа бөгет жасағанда пайда болатын қараңғылықтың күйі. Бөгет жарықтың бетке жетуіне кедергі жасайды, соның себебінен көлеңке пайда болады. Мөлдір емес денелердің ғана көлеңкесі болады, себебі жарық мөлдір денелерден өтіп кетеді. Көлеңке жарық көзінен қарама-қарсы жақта пайда болады. Егер жарық көзі бөгет жасаушы денеден аз болса, онда қараңғы көлеңке басым болады.

Көлеңкелердің түрлері
---------------------

Аспан денелері сияқты үлкен өлшемді денелердің әсерінен пайда болған көлеңкелер толық көлеңке - умбра және шалакөлеңке пенумбра болып бөлінеді.

Умбра немесе толық көлеңке - бұл көлеңкенің ортасында орналасқан неғұрлым қараңғы бөлігі. Оның қараңғы болу себебі бетке бағытталған жарыққа дене толық бөгет жасайды.

Пенумбра немесе шалакөлеңке - бұл көлеңкенің жарығырақ бөлігі. Ол жарық бөгет болған денеден өтіп, бетке жеткенде пайда болады. Сонымен бірге, жарық көзі толық не жартылай жабылған кездегі ауданды шала көлеңке деп те атауға болады. Яғни, толық көлеңке шала көлеңкенің түрі болып табылады. Кейде көлеңкенің үшінші бөлігін де байқауға болады. Оны антумбра (шала көлеңке) деп атайды. Бұл - бөгет жасайтын дене жарық көзінің центрінде орналасқан сияқты болып көрінетін аудан. Егер жарық жолына бөгет жасайтын денені жарық көзіне жақындатсақ, онда шала көлеңкенің ауданында оның нақты өлшемін көруге болады.

Уақытқа тәуелді өзгерістер
--------------------------

Бір күн ішінде көлеңкенің ұзындығы және орналасуы өзгеріп отырады. Күн сағаттарында Жерге түсірілген көлеңкенің ұзындығының өзгеру қасиеті алынды, ол Күннің көтерілу бұрышының θ котангенсіне тура пропорционал болады. Соған сәйкес, таң сәріде және күн батар кезде өте ұзын көлеңке алынады, себебі бұл тәулік уақытында θ бұрышы нөлге тең болады.

θ бұрышы 90° тең болған кезең - тал түстік мезгіл. Күн тура төбеде, яғни зенитте болады, көлеңке тура дененің астында пайда болады, тәуліктегі ең қысқа көлеңке осы уақытта алынады.

Жылдамдықтың таралуы
--------------------

Егер жарыққа бөгет жасайтын денеден жарық көзіне дейінгі арақашықтық артық болса, онда алынған бейненің өлшемі үлкен болып көрінеді. Қозғалыстағы денелердің де көлеңкесі болады, олардың өлшемдері, сол қозғалған дененің қозғалу ұзындығынан пропорционал түрде жылдам артады. Егер жарық жолына бөгет жасаушы дене мен тікелей жарық көзіне дейінгі арақашықтық аз болса, дененің өлшемі және қозғалыс жылдамдығы артады. Үлкен арақашықтықтан бетке түсірілген көлеңке көлеңкенің шекарасының арасындағы арақашықтық туралы мәлімет бермейді. Бұл көлеңкенің нүктелерінің арасында ешқандай өзара байланыс жоқ екенін көрсетеді, бұл жағдайда жарықтың әсері немесе шағылуы есепке алынбайды.
**Internet Broadway Database**, **IBDb** (қаз. *Бродвей театрларының Интернеттегі ақпараттар базасы*) - Бродвейдің қойылымдары туралы және актерлер, режиссерлер және тағы басқа театр қайраткерлері жайлы дерекқор. 

IBDb - Бродвей театрының ресми мұрағаты. Онда XVIII ғасырдан бастап Бродвей қойылымдарының жазбалары бар, сонымен қатар қызықты деректер мен статистикалар сақталған. Базаны 1995 жылы Америка театрлары мен продюсерлер лигасының ғылыми-зерттеу бөлімінің басшысы Карен Хаузер ойлап тапқан.

Тағы қарағыз
------------

* Internet Movie Database
* Lortel Archives
* Find a Grave

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* IBDb ресми сайты
* Америка театрлары мен продюсерлер лигасы
**Дәрілік сәлбен** (лат. *Salvia officinalis*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын Сәлбен тегінің дәрілік өсімдігі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Дәрілік шалфей – бұл өсімдік жартылай бұта,биіктігі 50 см,өсімдікті қалың түктер басқаннан кейін, сабағы да, жапырағы да бозғылт –жасыл түсті болады. 

Сабақтары бұтақталған,төрт қырлы, олар төменгі жағынан сүректелген. Жапырақтары ұзын 5-10см, сағақты, сопақша келген, сабақтарында қарама-қарсы орналасқан, жапырақтың жиектері, аздап дөңес тісті болады.

Жапырақтың түсі бозғылт-жасыл(үлкен жапырақтары), ал ұсақ жапырақтары ақ түсті болады.Өйткені жапырақтарын қалың түк басқан, әсіресе, астыңғы жағынан. Дәрілік өсімдік шикізаты түрлі формалы немесе бүтін жапырақтар немесе бөлшектері 1-35мм дейін, өсімдіктің басқа бөліктері аздап кездеседі (сабағы, гүлдері тостағаншасымен бірге және онсыз).

Гүлдері сабақтарының ұштарында кішкентай жапырақтардың қолтығында шоқтанып орналасқан,сондықтан сирек масақты гүл шоғырын түзеді. Жапырақтың түсі бозғылт-жасыл (үлкен жапырақтары), ал ұсақ жапырақтары ақ түсті болады.Күшті хош иісі бар.Дәмі ащы.

Химиялық құрамы
---------------

Шалфей жапырағының химиялық құрамында әсер етуші заттар–эфир майы оның мөлшері 2,5%.Эфир майынын негізгі компоненті - цинеол (15%-ке дейін), сонымен қатар L – α – туйон, Д – β – туйон, Д – α – пинен, Д – борнеол, Д – камфора бар.Үшциклді сесквитерпен цедрен анықталған, ал дитерпендерден - корнузол қышқылы, розманол. 
Дәрілік шалфей химиялық құрамында ілеспелі заттары: илік заттар, тритерпендер қышқылдар - урсол және олеанол қышқылдары бар.

Қолдануы
--------

Медицинада қолданылуы:бактерицидтік және түрлі қабынуға қарсы пайдалынады.Жоғарғы тыныс алу жүйесінің жолдары қабынғанда және ауыз уылғанда (стоматит) тамақты және ауызды шаю үшін қолданылады, эфир майы не ұнтақтары ароматизациялау үшін де қолданылады. Сонымен қатар АІЖ ауруларында, аллергияға, гинекологиялық ауруларға, балаларда қабыну ауруларына қарсы қолданылады.

*Препараттар:* шалфей жапырағынан дайындалған тұндырмалары; тұнбалары; жапырақтарынан алынатын қойытылған бөлінді – «Сальвин» препараты; 1% спиртті ерітіндісі және көптеген жинақтар құрамына кіреді.
**Intel International Science and Engineering Fair** — Америкада мектеп оқушылары арасында өтетін *Интел Ғылым және Инжиниринг Көрмесі* АҚШның Ғылым Қызметі Ұйымы өткізеді. 13-тен 18-жасқа дейінгі оқушылар арасында өтетін өте сирек, ғаламдық дәрежедегі Халықаралық ғылыми жобалар жарысы. Бұл ғылым және инженерия көрмесіне жыл сайын 40-тан астам елден кем дегенде 2000-ға жуық оқушылар қатысуда. Мәртебесі өте жоғары бұл көрмеде Филд сыйлығының жиырмадан астам жеңімпаздары мен Нобель сыйлығының екі жеңімпазы-да қатысқан Үлгі:Академик оқу жылдары.

Қазақстанда «Дарын» Республикалық Ғылыми-Практикалық Орталығының ұйымдастыруымен өткізілген жарыс жеңімпаздары байқауға қатысуға мүмкіндік алады.
Ресейде ISEF ке сұрыптау Балты ғылыми-инженерлік байқауы, «Юниор» және «Династия» Мұрағатталған 1 маусымның 2013 жылы. дан бастау алады.

Жарыс өтетін орындар
--------------------

Алғаш рет қөрме 1995-жылы Гамильтон, Онтарио, Канадада өткен еді. Көрме өткізілетін орындар 2011–2019 жылдар аралығына шешіліп қойылған, ол Лос Анджелес, Калифорния; Питтсбург, Пенсильвания; және Феникс, Аризона үш қаланың біреуінде айналымменен өткізіліп отырады. Күтуші қала конференц-орталық, жататын орындарды, қаламен қыдыру, колледждермен таныстыру шараларын өз мойындарына алады.

2005 жылғы Intel ISEF Феникс, Аризонада, Мамырдың 8–14 аралығында орын алды.

2006 жылы Индианаполис, Индиана, Мамыр 7–12.

2007 жылы Альбукерке, Нью Мексико, Мамыр 13–19.

2008 жылы Атланта, Джорджия, Мамыр 11–17.

2009 жылы Рено, Невада, Мамыр 10–15.

2010 жылы Сан Хосе, Калифорния, Мамыр 9–14.

2011 жылы Лос Анджелес, Калифорния, Мамыр 8-13.

2012 жылы Питтсбург, Пенсильвания, Мамыр 13-18.

Сайыс және қатысушылар
----------------------

Сайыстың құрылымы төмендегі жоспар бойынша өтеді:

* Жексенбі: Келу, Дисплейлерлі құру
* Дүйсенбі: Ашылу рәсімі
* Сейсенбі: Жобаны соңғы дайындау
* Сәрсенбі: Үш сессиядан тұратын қазылар алқа мүшелерінен өту, интервью
* Бейсенбі: Әлеуметтің келіп көруі, арнайы сыйлықтар тағайындау рәсімі
* Жұма: Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі

Сілтемелер
----------



* Intel сайтындағы ISEF
* ISEF Society For Science сайтында Мұрағатталған 15 шілденің 2011 жылы.
* Юниор — ресейлік оқушылар арасындағы ғылыми жоба жарыстары

Интел Ғылым Таланттарын Іздеу
-----------------------------

1942-жылдан бері АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясы атынан жарыстар өткізіліп келеді.

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Ресми торабы
Италияндық зәйтүн майы
**Зәйтүн майы** — еуропалық зәйтүн жемістерден алынатын өсімдік майы (лат. *Olea europaea*). 

  

Гректер оны өмір, денсаулық, береке ағашынан шыққан май деп айтқан. Зәйтүн майы ерте кезден бері өзінің пайдалы қасиеттерімен белгілі. Халықта «Сүйік алтын» деген атпен танымал май, ежелгі заманнан бастап медицинада, дене, шаш күтімінде, ас даярлауда және күнделікті тұрмыста кеңінен қолданылып келе жатыр. Зәйтүнді пайдалы ететін оның моноқанықпаған майлары. Оны тағамды қуыруға да, табиғи күйінде де қорықпастан пайдалануға болады.Зәйтүн майын тұрақты түрде пайдалану асқорыту жүйесі қалыпқа түсіріп, холестерин дәрежесін төмендетіп, жүрек-қан тамыр ауруларының алдын алады. Зәйтүн майы тамақ өнеркәсібінде ғана емес, косметика жасау саласында да үлкен сұранысқа ие.

Тері күтіміне тигізер көмегі көп. Зәйтүн құрамындағы А, Е, B, D, K дәрумендері – нағыз сұлулық бұлағы іспеттес. Зәйтүн майы теріні жұмсартып, қоректендіреді. Әсіресе, құрғақ тері үшін ол – таптырмас ем. Ылғалды ұзақ уақыт ұстап тұрады, тері жасушаларының қайта қалпына келуіне себепші болып, әжімдердің алдын алады.

2010 жылы шамамен әлемде зәйтүн майының 44% Испанияда, ал ең бастысы оңтүстік провинциясында - Андалусияда өндірілген. Грекия-үшінші негізгі зәйтүн майы өндірушісі. Гректер испаниялықтар мен итальяндықтанрға қарағанда, айтарлықтай зәйтүн майын көп тұтынады, жылына 20 литрден астам адам басына. Еуропа шегінен тыс, зәйтүн майының негізгі өндірушілері - Сирия мен Марокко.

Дереккөздер
-----------
**Дәстем Қарабасұлы** (1677, Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Гүлтөбе қонысы - 1752, Ресей, Қорған облысы, Петухово ауданы, Өзентал қыстауы) - ақын, күйші, Толыбай сыншының немересі, Қарабас батырдың үшінші ұлы. 

Ауыл молдасынан сауат ашқан. Дәстем өлең-жыр шығарып, ән салу, сыбызғы, домбыра тарту өнерін медреседе жүргенде тастамай, жетілдіре берген. Ел арасында сыбызғымен күй тартып, домбырамен ән шырқап, өлең-жырлар шығарып, сал-серілік құрғандықтан, ақын Дәстем, әнші Дәстем, сал Дәстем, сері Дәстем, жыршы Дәстем атанады. 

Дәстем 17-ғасырдың соңы мен 18-ғасырдың 1-жартысындағы қазақ-қалмақ соғысына қатысқан. 

"Хан - сұлтандар", "Бозқозыұлы Бөкенбай", "Дәстемнама" тарихи дастандар, "Гүлжаһан", "Майдан", "Ақбоз ат" деген әндер, "Шайқас", "Жекпе-жек", "Ақиық", "Шыжым", т.б. күйлер шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Дәрілік түймедақ** (лат. *Matricaria chamomilla*) – астралылар тұқымдасына жататын бір жылдық шөп тектес өсімдік.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Дәрілік түймедақ – биіктігі 35-40см –ге жететін бір жылдық шөптесін өсімдік, тамыры нәзік,білеу. Бірен-саран бұтақталған сабақтары бар, күрделі екі-үш қауырсынды тілімделген жапырақтары сабақтарында кезектесіп орналасқан.Тілімделген жапырақшалары жіңішке жіп тәрізді,төменгі жапырақтары сабақтарын жартылай қоршап жатады. Гүлдері өте көп, себет немесе кәрзенке гүл шоғырын түзеді.Гүлдері тұтас немесе біршама үгітілген жартылай шар тәрізді гүлсебеттерден тұрады, гүл сағақтары 3см-ге дейін болады, кәрзенкелері шеткі тілше және ортанғы сары түтікше гүлдерден тұрады. Гүл тұғыры қуыс, жартылай шар тәрізді немесе конус тәрізді. Себеттердің тілше гүлдері ақ түсті, түтікше гүлдерінікі сары, иісі күшті жұпар иісті, дәмі татымды, ащылау.

Химиялық құрамы
---------------

Дәрілік түймендақтың гүлдерінің құрамында 0,2- 0,8% дейін көк түсті эфир майы бар, эфир майының ең басты компоненттері матрицин мен матрикарин,осы қосылыстардан хамазулен (7% жуық) түзіледі, бұлардан басқа эфир майының құрамына сесквитерпендер фарнезен, бисаболен, кадинен және монотерпен мирцин кіреді. Сонымен қатар эфир майында флаваноидтар, кумариндер, ұштерпен спирттер, салицил қышқылы, аскорбин қышқылы, каротин және т.б. заттар кіреді.

Қолдануы
--------

Дәрі үшін өсімдіктің гүлдерін сабағынан үзіп, жинап алады. 

* Түймедақтың гүлінен жасалған дәрілердің жел шығаратын, қабынуға қарсы әсер ететін, тер шығаратын, ауырған жерлерді тыныштандыратын, денедегі бұлшық еттердің тырысуына қарсы әсер етеін қасиеттері бар.
* Сонымен қатар қан тоқтататын, микробты жоятын, өт айдайтын, етеккірдің келуін реттейтін дәрі ретінде де қолданады.
* Халық медицинасында өсімдік гүлдерінің тұнбасынан жасалған дәрілерді асқазанның, тоқ ішектің қабынуын, бауырдың, бүйректің, қуықтың ауруларын емдеу үшін пайдаланады.
* Дене сыртындағы іріңді жараларды, ванна жасау арқылы подаграны, ревматизм ауруына байланысты буындардың сырқырағанын емдейді.
* Тамақ бездері мен тіс түбіріндегі еттер қабынғанда ауызды және тамақты шаяды.
* Түймедақты шаштың қайызғағын кетіру үшін де пайдаланады.

**Препараттар:** Дәрілік түймедағы гүлінен дайындалған тұндырма ішуге, шайқауға, ванна қабылдауға, клизма жасауға тұнба күйінде ұсынылады. Асқазан мен жұмсартатын шөптер жиынтығына да қосады. Дәрілік түймедағының экстракты мен эфир майы «Ромазулан» препаратының құрамына кіреді. Сұйық экстракты мынжапырақ және қырмызыгүл экстрактарымен бірге «Ротокан» препаратының құрамына кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер
**Зәкіржан Момынжанов** - 1961 жылы 29 қаңтарда Түркістан облысының Сайрам елді мекенінде дүниеге келген. 1978 жылы Ташкенттегі театр-көркемдік институтының театр факультетіне түскен.

Еңбек жолы
----------

1985 жылдың маусымынан бастап Шымкент қаласындағы «Цементшілер» сарайында, 1986—1994 жж. «Достық туы» («Дустилик байроғи») газетінде жұмыс істеген. 1994 жылдан бастап Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігінің Тіл басқармасына қызмет істеді, қазір «ОҚО әкімдігінің өзбек драма театры» МКҚКның директоры қызметін атқарады.

Еңбектері
---------

Көптеген өлең, әңгіме, повестері Өзбекстан, Қазақстан мерзімді басылымдарында жарық көрген.
Шығармалары: Куклам камалаги. Шымкент, «Алия», 1993; Мүшәйра 92, Шымкент, 1993; Икки Ол ма. Шымкент, «Жібек жолы», 1995.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гонконг Ұлттық футбол құрамасы** — Халықаралық футбол турнирлерінде, жарыстарында Гонконгтың атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы ұйым — Гонконг футбол федерациясы.

Тарихы
------

Құраманың тарихы 50-жылдардан бастау алады. Азия кубогының алғашқы төрт турнирінің үшеуіне қатысты. 1956 жылғы өз елдерінде өткен турнирдің алғашқы матчында Израильді 2:1 есебімен ұтып тұрып, соңында екі гол жіберіп алды. Қалған екі қарсыластарымен (Корея және Оңтүстік Вьетнам) бірдей есеппен (2:2) тең ойнап, үшінші орынға жайғасты. Осы қола медал — құраманың осы күнге дейінгі ең үлкен жетістігі саналады.

1964 және 1968 жылғы турнирлерде 4-орын алды. Бір айта кететіні, осы үш турнирде гонконгтықтар бір матчта да жеңіске жетпепті. 1968 жылдан бері әлі Азия кубогына қатысқан жоқ. 

Бұдан басқа елеулі табысы ретінде 2009 жылғы Шығыс Азия ойындарындағы алтын медалді айтуға болады. Жапонияның өзін тізе бүктіріп, тарихтағы тұңғыш рет халықаралық жарыстарда жеңімпаз атанды.

Стадион
-------

Құрама өз алаңындағы матчтарын 1952 жылы тұрғызылған Гонконг стадионында өткізеді. Бұл елдегі ең ірі стадион, салынған кездегі сыйымдылығы — 40 адам. 1994 жылы реконструкция жасалды да, сыйымдылығы 28 000 адамға кеміді. Бұл жерде футболмен бірге халықаралық регби турнирлері және түрлі концерттер де өткізіледі. Сондай-ақ «Гонконг Пегасус» футбол клубы да өз алаңындағы кездесулерін осында ойнайды. 

Бұрынғы атауы — Үкімет стадионы. 1994 жылы Гонконг стэдиум деген атауға ие болды.

Жетістіктері
------------

* Азия кубогының қола жүлдегері: 1956
* Шығыс Азия Ойындарының жеңімпазы: 2009

Сілтемелер
----------

* Құрама матчтары жайлы статистикалар Мұрағатталған 7 шілденің 2018 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАзия Ұлттық футбол құрама командалары |
| --- |
|  |
| 
 Аустралия •
 Ауғанстан •
 Бангладеш •
 Бахрейн •
 БАӘ •
 Бруней •
 Бутан •
 Вьетнам •
 Гонконг •
 Гуам •
 Жапония •
 Индонезия •
 Иордания •
 Ирак •
 Иран •
 Йемен •
 Камбоджа •
 Катар •
 Корея Республикасы •
 Корей Халық Демократиялық Республикасы •
 Кувейт •
 Қырғызстан •
 Қытай •
 Лаос •
 Ливан •
 Макао •
 Малайзия •
 Мальдив Республикасы •
 Моңғолия •
 Мьянма •
 Непал •
 Оман •
 Өзбекстан •
 Палестина •
 Пәкістан •
 Сауд Арабиясы •
 Сингапур •
 Сирия •
 *Солтүстік Мариана аралдары* •
 Тайвань •
 Тайланд •
 Тәжікстан •
 Түркіменстан •
 Үндістан •
 Филиппиндер •
 Шри-Ланка •
 Тимор-Лесте •
**Бұрынғы құрамалар**:
 Солтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Йемен •
 Қазақстан  |

 |
**Дәстен Баймұқанов Абылайұлы** – айтыскер ақын, жазушы, композитор және өлкетанушы. Петропавл қалалық "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы қызметін атқарған. 1997 жылдан бері кәсіпкерлікпен айналысып, 2000 жылдан бастап Солтүстік Қазақстан облысында ақындар айтысын, жыршылар мен термешілер байқауларын ұйымдастырып, конкурстарға өзі демеушілік еткен. 

Дәстен Баймұқановтың шығармашылығында көбінесе отаншылдық тақырыбындағы әндер кездеседі. Олардың бірі - 1991 жылы еліміздің Тәуелсіздігіне арнап шығарған және сөзін жазған «Қазағым» әні. Әннің алғашқы орындаушысы - Дәмеш Құрманкина. Кейін әнші Біржан Есжанов та осы әнмен сахнаға шығып жүр.

Сондай-ақ оның музыкаға қосқан үлесіне "Гүлдерай", "Мерей" фольклорлық ұжымдарын, Жаңажол ауылында ұлттық театрды, Майбалық ауылында ақындар мектебін ашқанын жатқызуға болады. 

Дәстен Баймұқановтың бірінші кітабы - "Өмірмен кеңескенде" жинағы 2018 жылы жарық көрген. Кітапқа автордың әндері, прозасы және тарихи зерттеулері кірген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Николь Эванджелин Лилли** (ағылш. *Nicole Evangeline Lilly*; 3 тамыз, 1979 жыл, Форт-Саскачеван, Альберта, Канада) – канадалық актриса. 

«Остаться в живых» телехикаясындағы Кейт Остин рөлімен аты шыққан. Кино әлеміне кірерге дейін ол стюардесса және даяшы болып жұмыс істеген. Кейін «Форд» агенттігімен келісім жасап, модель болады. 2003 жылдан бастап фильмдердің эпизодтарында көріне бастайды. Алайда оның атын әлемге «Остаться в живых» фильміндегі рөлі шығарады. 2009 жылы Эванджелин L’Oréal компаниясының өкілі атанады.

Фильмдері
---------

«Фредди против Джейсона» (2003) 
«Повелитель бури» (2008) 
«Живая сталь» (2011)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ Spletnik — Фрида Пинто и Эванджелин Лилли — «лица» L`Oreal
**Дәстүр** - (лат. *traditio* - сабақтастық) - әлеуметтік-мәдени мұраның ұзақ уақыт бойы адамдар атадан балаға қалдыратын, әдетке айналған, сол қоғамның немесе әлеуметтік топтың құндылықтар жүйесі мен ережелеріне ұласқан бөлігі. Дәстүр тек мұраның нысандарын ғана емес, сонымен қатар, әлеуметтік мұрагерлік процесі мен оның әдіс-тәсілдерін де қосып алады. Олар қоғамның барлық салаларынан көрініс табуы мүмкін, олардың діндегі, ғылымдағы, өнердегі, әдебиеттегі және басқа да салалардағы алар орны ерекше. Қоғамдағы даму салдарынан Дәстүр рөлі біршама төмендейді. Олардың қоғамдық қызметтері индустриалды қоғамға қарағанда, индустрияландыруға дейінгі қоғамда едәуір кең болды. Дәстүр - әдет-ғұрыпқа қарағанда ауқымды құбылыс. Дәстүр рөлін әлеуметтік тұрғыда бағалау нақты түрде жүргізілуі керек. Дәстүрді елемеуге болмайды, ойткені ол қоғамның тарихи дамуының сабақтастығының бұзылуына әкеп соқтырады. Сондай-ақ дәстүрді мүлде шексіздендіруге де болмайды, өйткені ол қоғамның ескірген тұстарын сол қалпында сақтап, оны тұралатып, тоқырауға ұшыратады. Саясаттың ғылымы мен өнері дәстүр мен жаңалықты үйлестіріп, оңтайлы жолын табуда жатыр.

Тағы қараныз
------------

* Салт
* Дәстүрлі қоғам
* Дәстүрлі үстемдік
* Салт-дәстүр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
4. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Салт-дәстүр
**Рябинина Людмила Ильинична** – 1952 жылдың 20 сәуірінде Алматы қаласында дүниеге келген. 

Автоматшы-жылуэнергияшы мамандығы бойынша Томск политехникалық институтын бітірген.

Жобалау институтында 1993 жылға дейін жұмыс істеді. Содан кейін «Клише» баспаханасында еңбек етіп, «ЭР және Ромайер» машиналарында жұмыс істеуді үйреніп шығады.

1998 жылдан бастап «Экономика» баспасында еңбек етіп келеді. Ол «Экономика» баспасында полиграфиялық жұмыстың қыр-сырына қанығып, үлкен мектептен өтті. Бүгінде көшірмеші-монтаждаушы болып еңбек етіп жүр. Баспадан шыққан кітаптардың жартысынан көбі Людмиланың қолымен макет жасалып өндіріске жіберіліп отыр. Өз ісіне жанашыр, ақылшы ретінде үлкен мән береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Понтий патшалығы** – *б.з.б. 302 ж. (немесе 301 ж.)* Кіші Азияның солтүстік-шығыс бөлігінде пайда болып, *б.з.б. 64* жылға дейін өмір сүрген құл иеленуші мемлекет. Понтий патшалығы Кіші Азияның Македония басқыншыларынан азат етілген солтүстік-шығыс аймақтарынан құрылды. Б.з.б. 281 ж. Понтий патшалығының билеушісі Митридат ІІІ патша атағын қабылдады. 

Егін шаруашылығы (әсіресе тары), бау-бақша, арақ-шарап өндірісі өркендеген. Жылқы, сиыр т.б. мал өсірілген. Б.з.б. 3 ғ. – б.з.б. 2 ғ-дың 1-жартысында Понтий патшалығы галаттармен, Каппадокиямен, Вифиниямен, Пергам патшасымен т.б. соғысты. Митридат VI тұсында (б.з.б. 156-121 жж.) Понтий патшалығы Риммен тығыз байланыс орнатып, 3-Пуни соғысында (б.з. 149-146) және Пергам патшалығындағы құлдарға қарсы күресте оған айтарлықтай көмек көрсетті. Понтий патшалығы мен Рим арасындағы үш митридат соғысының нәтижесінде (б.з.б. 89-88, 85-84,83-82 және 74-64/63) Понтий патшалығының әскерлері күйреп жеңіліп, Понтий патшалығы территориясының бір бөлігі Рим провинциялары **Вифиния мен Понттың** құрамына енді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1976. 307 б.
Николь Бехари (ағыл. Nicole Beharie, туған. 3 қаңтар 1985) — американдық актриса.

Өмірбаяны мен мансап
--------------------

Николь Бехари Флорида штатындағы Уэст-Палм-Бич қаласында дүниеге келген. 2007 жылы Джульярдтық мектепте актерлік өнер пәнін оқып шықты. Келесі жылы Бехари "Американская фиалка" фильмінде ойнаған рөлімен дебютқа шықты. Кейін «Экспресс: История легенды спорта Эрни Дэвиса» фильмінде түскен. Теледидарда Lifetime арнасының «Грехи матери» сериалындағы Джилл Скотт атты қызды ойнап дебютқа шықты.

Бехари бірнеше азат фильмдерінде түскен. Олардың ішіндегі ең әйгілік Майкл Фассбендермен бірге ойнаған «Стыд» фильмі. Фильмді түсіріп жүрген кезде екеуі бірге жүре бастады. бірақ 2013 жылы қаңтар айында жұп айырылысып кетті. Тағыда Бехари 2013 жылғы "42" атты фильміндегі басты кейіпкердің әйелін ойнаған. Тағыда 2013 жылдан бастап "Сонная лощина" атты сериалда Лейтенант Грейс Эбигейл «Эбби» Миллс - басты әйел рөлін ойнап жатыр.

Дереккөздер
-----------

Николь Бехари
Бұл сөз бірде — шаттану, масаттану, кейде — дандайсу, асқақтау мағыналарында айтылады. *«Дәсерсіп шектен шықсаң, даңқтың өзі аяусыз жазалайды...»* (С. Сейітов, Жаңғырық).

Қазақ тіліне араб, парсы тілінен ауысқан сөздер туралы жазған Н. Ондасынов, Е. Бекмұхаметов кітаптарында көрсетілген сөзді кездестіре алмадық. Солай бола тұрса да, *«дәсердейдің»* алғашқы шыққан төркіні араб тілі екендігін байқаймыз. Арабша: *дасир* — байлық, молшылық мағыналарын береді. Асқақтау, дандайсу байлықтың нәтижесінен туатынын сезінсек, сөз төркіні араб тілі екендігіне дау айту қиын. Араб тілінен ауысқан бұл сөзге қазақ тіліндегі сын есім жұрнағы қосылып, байға тән іс-қимыл көрсететін адамға қолданылатын болған. Демек, дәсир + дай дасир + дай => дәсердей тұлғасына дейін өзгеріп, *«бай сияқты»*, *«байдай»* деген ұғымға иелік еткен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Уакари
**Уакарилер** (какажао) - Оңтүстік Американың тропиктік ормандарында өмір сүретін кішкене маймылдар. Оларды түксіз бастары мен ашық қызыл түсті беті арқылы тануға болады. Олардың денесін ұзын бос түк қаптап жатады. Уакарилердің құйрықтары басқа маймылдарға қарағанда қысқа. Олар – өте көпшіл жануарлар, сондықтан да олар 100 мүшесі бар топтарда өмір сүреді, тек ас ішу кезінде ғана кішірек топтарға бөлінеді. Уакарилер – жойылудың алдында тұрған құрып бара жатқан маймылдардың бірі. Оларға аңшылық пен ормандарды жою ең үлкен қауіп тудырып тұр.

Көбеюі
------

Шашсыз қызыл бет уакаридің денсаулығының көрсеткіші ретінде қызмет етеді. Ауру жануарлардың беттері - безгек жиі кездеседі - ақшыл қызғылт түсті және олар жыныстық серіктес ретінде сәтті болмайды. Туу көбінесе қазаннан қарашаға дейінгі құрғақ маусымда болады, бірақ басқа маусымдарда да болуы мүмкін. Шамамен алты айлық жүктіліктен кейін әйел, әдетте, бір бала туады. Ол алдымен сұр түсті және бетінде шашы бар. Шамамен 3-5 айдан кейін ол өмірінің екінші жылында сүттен толығымен айырылып, бірінші рет қатты тағамды қабылдайды. Өмірдің үшінші жылында басы шаштан айырылады, осы жылдың соңында аналықтар жыныстық жетіле бастайды. Еркектерде бұл процесс - кем дегенде тұтқында - шамамен алты жыл бойы жалғасады. Тұтқындағы жануарлардың жасы 30 жастан асқан, жабайы табиғатта өмір сүру ұзақтығы белгісіз.

Таралуы
-------

Уакари Оңтүстік Америкадағы Амазония ойпатының солтүстік-батысында тұрады. Олардың таралу аймағы батыс Бразилияны, Колумбияның оңтүстігін және Перудың шығысын қамтиды. Бұл жануарлардың мекендейтін жері тропикалық ормандар.

Дереккөздер
-----------
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

* Көп жылдық, сабағының биіктігі бір метрге дейін жететін,шөп тектес өсімдік.
* Оның тамыры жуан, жан – жағына көп тармақталған.
* Сабағы тік өседі, қолмен ұстағанда оның 2 – 3 қырлы екені бірден білінеді.
* Тамыр жапырақтары ұзын сағақты, 7 – 25 – ке дейін жапырақшасы бар.
* Гүлдері – майда, шымқай қызыл түсті.
* Маусым – тамыз айларында гүлдейді. Жемісі тамыз – қыркүйек айларында піседі.

Табиғатта таралуы.
------------------

Бұл өсімдік республикамыздың Орал, Гурьев облыстарында ғана кездеседі. Ол су жайылған шалғындарда, орман шетінде, өзендердің жағасында жиі өседі.
Дәрілік шикізат ретінде тамыры мен оның бұтақшалары пайдаланылады. Тамыр күзде – қыркүйек айында қазылып алынады. Содан кейін топырақтан тазалайды да, суық сумен жуып, әр бөлігін 15– 20 см етіп пышақпен кеседі.
Алғашқы кезде туралған тамыр кесінділері шатырда кептіріледі. Тамыр кесінделерін темір пеш үстінде кептіруге болмайды. Себебі ол қарайып кетеді. Егер дәрілік шикізат дер кезінде қазылса, дұрыс дайындалып, сақталса, онда ол бес жылға дейін шипалық қасиетін жоймайды.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдік тамыры мен тамыр – бұтақшаларының құрамында 25 пайызға дейін дубильдік заттар, 30 пайызға дейін крахмал, үш процентке жуық қымыздық қышқылдық кальций тұзы, бояғыш заттар, С және А витаминдері,фитонцидтер, өте аз мөлшерде эфир майлары, элагово қышқылдары бар. Тамырдың құрамында азықтық крахмал көп болғандықтан адам баласы осыдан 100 жылдар бұрын азық ретінде пайдаланған.

Қолданылуы.
-----------

Халық еміде өсімдіктің тамырынан жасалған тұнбалар, басқа да дәрілік заттар асқазан мен ішекті емдеуге, жатыр мен бүйректен аққан қанды тоқтатуға қолданған. Сондай – ақ ауыз уылғанда оның кілегейлі қабығын шаюға да пайдаланған.
Қазіргі кездеі мал дәрігерлігі практикасында бұл өсімдіктің тамыры және одан жасалған дәрілік препараттар асқазан – ішектегі жараны емдеуге, олардан аққан қанды тоқтатуға және іш өтуді тыюға қолданылады.
Дәрілік тұнба жасау үшін 50 грамм тамыр кесіндісі бір литр суға салынып, 10 – 15 минут қайнатылады. Тірелей салмағы 30 – 40 килограмм, бұзауға 100 -150 мл, қозыға 15 – 25 мл мөлшерінде күніне 3 рет ішкізіледі. Ал төлдің іші тоқтамаса дәрі тұнбасының беру мөлшері екі есе көбейтіледі.  

Жалпы өсімдік тамырының тұнбасымен малдың ауыз қуысын, тамағын, жатырын, мал денесіндегі күйген жерді, кіші – гірім жараларды жууға болады. Күйікті емдегенде дәрілік тұнбаға аздап фурациллин, ривонол ерітінділерін қосып жуса, емдеу жұмысы нәтижелі болады.
  

  

 Мұрағатталған 30 мамырдың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Дәрілік кровохлебка —  "Қайнар", 1988. — Б. 74-75. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Уаргла** – Алжирдің орталық бөлігіндегі қала.

Халық саны 140 000 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізін 10 ғасырда мұсылман-ибадиттер қалаған болатын. 1012 жылы қаланы сунниттер басып алған соң, жергілікті тұрғындардың көпшілігі Мзабқа қашуға мәжбүр болды. Қалада берберлер мен Африкадан шыққандар қоныстанған. 16 ғасырда Осман империясының құрамында болып, 1872-1962 жылдар аралығында Францияның отары болды. Француздар қаланы Бужи деп атаған. Себебі орта ғасырларда Францияға балауызды Алжирден әкелетін. Сонымен қатар Фибоначчи атты Беджаяның жергілікті саудагері араб цифрларын меңгеріп, бүкіл Еуропаға таратты.

Дереккөздер
-----------
**Октан саны** – карбюраторлық іштен жану қозғалтқыштарында жанармайлардың детонацияға төзімділігін сипаттайтын шартты көрсеткіш.[1] Октан санын анықтау үшін тексерілетін жанармай оның эталонды үлгісімен салыстырылады. Эталон ретінде детонацияға төзімді изооктан (төзімділік шкаласы бойынша октан саны 100) мен детонацияға оңай ұшырайтын н-гептан (төзімділік шкаласы бойынша октан саны 0) пайдаланылады. Жанармайдың октан саны осы екеуінің қоспасындағы изооктанның %-дық мөлшеріне тең (мысалы, АИ-93-те 93% изооктан бар). Октан санын арттыру үшін бензинге антидетонаторлар қосады.

A. *Жанармай бекетіндегі октандар саны*.

Ішкі сілтемелер
---------------

* Денотация
* Жанармай

Октандар санынын түрлі жанармай мен көмірсутектерде кездесуі
------------------------------------------------------------

| Қосылыс аты | Мотордағы октандар саны | Зерттелген октандар саны |
| --- | --- | --- |
| Метан | 110,0 | 107,5 |
| Пропан | 100,0 | 105,7 |
| Бутан | 91,0 | 93,6 |
| Изобутан | 99,0 | 101,1 |
| Пентан | 61,7 | 61,7 |
| Пентан(2-Метилбутан) | 90,3 | 92,3 |
| 2,2,3-Триметилбутан | 101,0 | 105,0 |
| н-Гептан | 0 | 0 |
| Изооктан (2,2,4-триметилпентан) | 100 | 100 |
| 1-Пентен | 77,1 | 90,9 |
| 2-Метил-1-бутен | 81,9 | 101,3 |
| 2-Метил-2-бутен | 84,7 | 97,3 |
| Метилциклопентан | 80,0 | 91,3 |
| Циклогексан | 77,2 | 83,0 |
| Бензол | 111,6 | 113,0 |
| Толуол | 102,1 | 115,7 |
| Бензин АИ-80 | 76[t 1] | 80 |
| Бензин АИ-92 | 83,5[t 1] | 92 |
| Полимербензин | 85 | 100 |
| Алкилат | 90 | 92 |
| Алкилбензол | 100 | 107 |
| Этанол | 100 | 105 |
| Метил-*трет*-бутил эфирі | — | 117[t 2] |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том

1. 1 2
2. ↑
**Аудиокөзбен қарау туындысы** — журналист (редактор, оператор) шығармашылығының өзара қатысты кадрлардың (дыбысты немесе дыбыссыз) бекітілген серияларынан тұратын, көрермендер мен тыңдаушыларға (өзге дыбысты болса) тиісті техникалық құрылғылар көмегімен ұсынылатын аяқталған өнімі. .

Аудиокөзбен қарау туындысына кинематограф, туындылар және олардың алғашқы немесе одан кейінгі бекітуіне қатыссыз кинематограф-қа ұқсас құралдармен жасалған (теле және бейнефильм, диафильм, слайдфильм т.б) барлық туындылар жатады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Тихомиров Михаил Николаевич** [19.(31).5.1893,Москва-2.9.1965,сон-да]-совет тарихшысы,КСРО ғылым академиясының академигі (1953;корр.мүшесі,1946), Поляк ғылым академиясының толық мүшесі, Америка тарихшылары ассоциациясының мүшесі. Мәскеу университетінің тарих-философия факультетін бітірді (1917). Мемлекет тарих музейінің бөлім меңгерушісі болды. 1934 жылдан Москва университетінде т.б. жоғары оқу орындарында сабақ берді,1939 жылдан профессор, 1935 жылдан КСРО ғылым академиясының Тарих, кейін Славян тану институттарында істеді. 1953-57 ж. КСРО ғылым академиясының президиум мүшесі, Тарих ғылымдарының бөлімшесінің академик-секретары. 1956 жылдан Археогр.комиссияның председателі. Ол-оннан астам монографияның, жоғары және орта мектептерге арналған оқу кұралдырының, ғылми-көпшілік кітапшалардың, көптеген мақалалардың авторы. Олардың бастылары: «Ертедегі орыс қалалары» (1946), «Ертедегі Мәскеу» (1947), және т.б. М.Н.Тихомиров ғылми кадрларды даярлауға зор еңбек сіңірді. Оның көптеген еңбектері шетелдерде жарияланды. Ленин орденімен және 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Михаил Михайлович Пришвин** (1873-1954), жазушы. Алғашқы әңгімесі 1906 ж. басылды. Философиялық-лирикалық прозасы негізінен табиғат, тарих, халық тұрмысы және фольклорлық тақырыптармен тығыз байланысты келеді. 1909 ж. Пришвин «Русские ведомости» газетінің тілшісі ретінде қоныс аударушылардың тұрмысын зерттеу мақсатында Қарқаралы қаласында болып кайткан. Қаркаралы, Кент, Қызылтау тауларын аралап жүріп, этнографиялық және фольклорлық деректер жинады; оларды кейін «Черный араб» (1910) очеркінде малшы-қазақ бейнесін аша түсуде пайдаланды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Шоқан Қазбайұлы Әлімбаев** (6.6.1941, Жамбыл облысы Асы темір жол бекеті - 1990) - фантаст-жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген (1965). "Спорт" газетінде әдеби қызметкер, "Жа­зушы" баспасында редактор, аға ре­дактор, "Қазақфильм" киностудиясында сценарийлық алқа мүшесі қызметтерін атқарған. Алғашқы әңгімесі 1964 жылы "Простор", "Жұлдыз" журналдарында жарияланған. Әлімбаев фантастикалық әңгіме, повесть, романдардың авторы. Жазушының шы­ғармалары орыс, қырғыз, украин, әзірбайжан тілдеріне аударылған.

Шығармалары:
------------

* Даналық альфасы. Повесть. А. 1967;
* Даналық формуласы. Роман. А. 1982.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*