recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Қайсар Оспанұлы Омаров
**Қайсар Оспанұлы Омаров** 

1946 жылы 3 желтоқсанда Ақмола қаласында туған. Қазақ.

Целиноград автокөлік жолдары техникумын (1966) техник-механик мамандығы бойынша; Целиноград инженелік-құрылыс институтын (1979) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2008 жылдан).

1966 жылдан - Целиноград облысы Вишневка кенті №166/5 ЕЦ мекемесінің механигі. 1966-1968 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1969 жылдан - «Қазақсельмаш» зауыты (Целиноград қаласы) күрделі құрылыс бөлімінің инженері, 1970 жылдан - салынып жатқан цехының бастығы, 1973 жылдан - бастығының орынбасары, бас инженері, күрделі құрылыс бөлімінің бастығы. 1978 жылдан - Целиноград эрозияға қарсы техника бірлестігі күрделі құрылыс бөлімінің бастығы. 1980 жылдан - Целиноград қаласының КОКП Ленин қалалық аудандық комитеті өнеркәсіптік-көлік бөлімінің нұсқаушысы. 1981 жылдан - «Целиноградсельмаш» зауыты партия комитетінің хатшысы. 1983 жылдан - «Целиноградсельмаш» ӨБ бас директорының орынбасары. 1983 жылдан - Қазақстан Компартиясы Целиноград қалалық комитетінің екінші хатшысы. 1985 жылдан - Целиноград қалалық Халық депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы. 1987 жылдан - Қазақстан Компартиясы Целиноград облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1992 жылдан - Ақмола облыстық әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары. 1995 жылдан - Ақмола облысы әкімінің бірінші орынбасары. 1998 жылдан -ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің ТМД елдерімен байланыс бөлімінің меңгерушісі. 1999 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі «Ауыл шаруашылығына қаржылай қолдау көрсету қоры» ЖАҚ басқарма төрағасы. 1999 жылдан - ҚР Премьер-министрі бірінші орынбасарының кеңесшісі. 2003 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Құрылыс істері және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық комитетінің төрағасы. 2008 жылдың желтоқсан айынан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Экономикалық және өңірлік саясат комитетінің мүшесі.

Ленин ауданының, Целиноград қаласының, Ақмола облысының Халық депутаттары кеңестерінің, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, ҚР халық депутаты болып сайланған (1980-1993).

«Құрмет белгісі» (1986), «Құрмет» (2003) ордендерімен; 6 медальмен, соның ішінде «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) марапатталған.

Әскери атағы - запастағы полковник.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық тұрғыдан дамыған, өркендеген мемлекет».

Хоббиі - аңшылық, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - әлем классикасы.

Үйленген. Жұбайы - Омарова Людмила Прохоровна (1950 жылы туған), зейнеткер. Қызы - Садуақасова Мәдина Қайсарқызы (1975 жылы туған); ұлы - Омаров Рүстем Қайсарұлы (1977 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қайта жаңғырту** – өткен тәжірибені, бұрын алған білімді, тәжірибелі сезімдерді жаңартудан тұратын еске алу процесі.

Еріксіз қайта жаңғырту
----------------------

Қайта жаңғырту еріксіз және арнайы болып екіге бөлінеді. Еріксіз қайта жаңғырту – мақсатсыз. Мысалы, музыканттың белгілі ән-күйлерді күнде орындауы. Арнайы қайта жаңғыртуда белгілі мақсат болады. Оған адам өзінің ерік-күшін жұмсайды, арнайы әдіс-тәсілдер қолданып, бұрынғы қабылдағандарын қайта жаңғыртып, жүзеге асырады. Жаңғырту бейне түрінде де болады. Бұрын қабылданған нәрселер мен қазір жоқ көріністің бейнесі еске түседі. Соған орай көрген нәрсенің бейнесі көзге елестейді, ал естіген нәрсенің дыбысы құлаққа келеді. Қабылдау үрдісіне бірнеше талдағыштар қатысады. Елестеулерді сөзбен айтып та, пікірлер мен ой қорытындылары арқылы да тудыруға болады.

Елестету
--------

Елестету ес үрдісі. Біз бұрын қабылдаған, ал қазір оймен қайта жаң-ғыртып отырған заттар мен құбылыстардың бейнесі елес деп аталады. Елестетулер жалқы және жалпы сипатта да болады. Бір ғана нәрсені елестету – жалқы, ал жалпы елестету – тектес, ұқсас нәрселерді жеке- жеке қабылдау нәтижесінде пайда болатын бейнелер. Жалпы елестетулердің тұрақтылығы, анықтығы жалқы елестетулерге қарағанда, солғын, көмескі болады.

Елестетудің маңызы
------------------

Адамның тікелей сезімдік танып білуі мен абстрактілі ойлау арқылы танымы арасындағы жалғастырушы көпір – елес деуге болады. Өйткені, елес ойлау әрекетінде нәрселер мен құбылыстардың сан алуан қасиет- белгілерінен елестеген жалқы нәрсенің қасиет ерекшеліктерін ғана жалпылап тануға бейімдеп отырады.

Қайталау
--------

Қайталау – қандай да бір материал ды есте сақтау немесе жаттап алу мақсатымен бірнеше рет пысықтау. Есте сақтауға арналған тәсілдердің жетекші орындағысы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 624 б.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Ой әрекеттері |
| --- |
|  |
| Таным | 
Сана • Қиял • Аңғару • Сыни ойлау • Түсіну • Когнитивтік диссонанс • Интуиция • Шешім шығару |
|  |
| Түйсіну | 
Амодальды қабылдау • Сипай сезу түйсіктері • Есту түйсіктері • Көру түйсігі • Қашықтықты сезу • Әлеуметтік қабылдау |
|  |
| Жады | 
Есте сақтау • Еске түсіру • Қайта жаңғырту • Ұмыту |
|  |
| Қосымша | 
Жоғары жүйке қызметі • Назар • Ниет • Жігер • Үйрену • Ойлау |

 |
**Катскилл таулары** — Нью-Йорк штатында жайғасқан таулы үстірт, Аппалач жүйесінің бір тармағы.

Таулардың аты голландиялық қоныстанушылардың заманынан белгілі болып тұр. Нидерланд тілінен *Kaatskill* сөзін «мысықтың бұлағы» деп аударуға болады. Бұл бұрындары осы жерлерде пумалардың мекендегеніне байланысты болуы мүмкін.

Мұнда 1100 метрден биік 30-дан астам тау шыңы бар. Ең биігі Слайд тауы деп аталады.

Мәдениеттегі орны
-----------------

Вашингтон Ирвингтің «Рип Ван Уинкл» әңгімесінің оқиғасы осы тауларда орын алады.

Кескіндемедегі Гудзон өзені мектебінің пайда болуы бұл таулармен байланысты. Бұған Томас Коулдың Катскиллдік суреттері әсер етті.

1969 жылы бұл аймақта әйгілі Woodstock музыкалық фестивалі өтті.

Галерея
-------

* Гудзон өзені және Катскилл
* Томас Коул суреттерінің бірі
* Woodstock фестивалінде

Сілтемелер
----------

* History of the Catskill Mountains
* Catskill Mountainkeeper
* Catskill 3500 Club
**Жанси Батович Кимонко** (1905, желтоқсан, Хабаров өлкесі - 1949) - удэгей кеңес жазушысы, қоғам қайраткері. 

Кимонконың жастық шағы жоқшылықпен өтті. Азамат соғысы жылдары Қиыр Шығыста партизандарға көмектесті. Удэгейлерден бірінші білім алушы, тұңғыш колхоз ұйымдастырушысы. 1934-1936 ж. Ленинград Солтүстік халықтары иснтитутында, Кеңес құрылыстық орталық курсында (1937) оқыды, кейін өз елінде селолық кеңес төарағасы болды. Кимонко - удегей әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Оның «Сукпай аққан жерде» (1950), «Орман үстіндегі шапақ» (1948), «Қызыл Ту» (өзі өлген соң 1950 ж. басылды) повестері, т.б. шығармалары бар. «Қызыл Ту» повесі орыс, шетел тілдеріне аударылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, 425 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* КИМОНКО Джанси Батович
* Кимонко Джанси Батович
***Жантай батыр*** (темір жол бекеті, Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы – 1771, Жетісу, Іле өзені бойы) – қазақ елін жоңғар басқыншыларынан азат үшін болған шайқастарға қатысқан. Арғын тайпасының қанжығалы руынан шыққан. 1771 жылы Абылай хан Бөгенбай батыр мен Жантай батырға 500 әскер беріп, Ресейден Қытайға қарай жылжып бара жатқан қалмақ әскерін барлап қайтуға жұмсайды. Жантай батыр тұтқынға түсіп қалған інісі Арқандар батырды құтқару үшін, он мың қолы бар жау шебіне кіріп, осы ұрыста қаза табады. Батырдың бейіті Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Жантай ауылы маңында.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Бернулли формуласы**—  ықтималдық теориясындағы формуланың бірі. Ол – тәуелсіз сынау {\displaystyle A} оқиғасының ықтималдығын табуға көмектеседі. Бернулли формуласы үлкен көлемдегі ықтималдықтарды қосып және көбейткен кезде қолданылады. Осы формуланы ойлап тапқан швейцариялық математик  Якоб Бернуллидің құрметіне «Бернулли формуласы» деп аталған.

Тұжырымдау
----------

**Теорема.** Егер әрбір сынауда {\displaystyle A} оқиғаның пайда болу ықтималдығы тұрақты және ол р-ге тең болса, онда n рет тәуелсіз сынау жүргізгенде ол оқиғаның дәл т рет пайда болу ықтималдығы мынаған тең:

{\displaystyle P\_{m,n}=C\_{n}^{m}\cdot p^{m}\cdot q^{n-m}}, сонда {\displaystyle q=1-p}.

Дәлелдеме
---------

{\displaystyle n} тәуелсіз сынау жүргізілсін, әрбір тәуелсіз сынауда {\displaystyle A} оқиғаның пайда болу ықтималдығы тұрақты {\displaystyle P\left(A\right)=p} (пайда болмауы {\displaystyle P\left({\bar {A}}\right)=1-p=q}) екендінгі белгілі. Дегенмен, сынау кезінде p және {\displaystyle q} өзгеріссіз қалады. {\displaystyle n} - ның тәуелсіз сынау кезінде {\displaystyle A} оқиғас {\displaystyle k} рет пайда болу ықтималдығы қандай? 
Негізі {\displaystyle A} оқиғасы {\displaystyle k} рет кездескенде, {\displaystyle n} - ның тәуелсіз сынау кезіндегі «табыс» тіркемесінсын дәл анықтауға болады. Дәлірек бұл {\displaystyle n} -нан {\displaystyle k}-ға дейінгі құрамалар саны:

{\displaystyle C\_{n}(k)={\frac {n!}{k!\left(n-k\right)!}}}.

Сонымен қатар, барлық сынақтар тәуелсіз және олардың нәтижелері қарама-қайшы (оқиға {\displaystyle A} жүреді немесе жүрмейді), демек «табыс» тіркемесінің нәтижесі осыған тең: {\displaystyle p^{k}\cdot q^{n-k}}.

  

Түгелдей, {\displaystyle n} тәуелсіз сынағдағы {\displaystyle A} оқиғасы дәл {\displaystyle k} реттік ықтималдылығын табу үшін «табыс» тіркемесінің барлық ықтималдығын біріктіру (қосу) керек. «Табыс» тіркемесінен алынған барлық ықтималдық бірдей және {\displaystyle p^{k}\cdot q^{n-k}} тең, «табыс» тіркемесінің саны {\displaystyle C\_{n}(k)} тең, сол себептен, соңында осындай нәтежеге ие боламыз:

{\displaystyle P\_{k,n}=C\_{n}^{k}\cdot p^{k}\cdot q^{n-k}=C\_{n}^{k}\cdot p^{k}\cdot (1-p)^{n-k}}.

  

Соңғы өрнек Бернулли формуласы секілді. Сонымен қатар, оқиғалар тобының толықтығы төмендегідей:

{\displaystyle \sum \_{k=0}^{n}(P\_{k,n})=1}.

Дереккөз
--------

1. ↑  Әлемдік энциклопедия
**Жансүгіров атындағы көше**. Көшеге қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі, қазақ поэма жанрында жаңа құбылыс тудырыл, жаңа белестерге көтерген ақиық ақын, сталиндік репрессия құрбаны - Ілияс Жансүгіровтің
есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993 №198 шешімі) берілген. Жансүгіров Ілияс (1894-1937)
Талдықорған облысының (қазіргі Алматы облысы) Ақсу ауылында дүниеге келген. Ол Халық
ағарту институтын басқарған, Қазақстан Жазушылар Одағының бірінші хатшысы болған.
I.Жансүгіров - «Дала», «Құлагер» поэмаларының, «Махамбет-Исатай» пьесасы мен «Жолдастар» романының авторы. Пушкин, Лермонтов, Демьян Бедный, Уткин, Голодныйдың, түрік жазушысы - Назим Хикмет шығармаларын қазақшаға аударған.

Көше қаланың оңтүстік-шығысынан солтүстік-батысына қарай Райымбек даңғылынан басталып, Боралдай жолына барып жалғасады. Көше Жетісу және Түрксіб аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Белинский көшесі. Көшенін ұзындығы - 9100 метр.

Жансүгіров көшесінде Республикалық ипподром, «Север» ательесі, т.б. бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жантөре Нұрланұлы Әбішев** (18. 3. 1936 жылы туған, Қарағанды облысы Тельман ауданы) — ғалым, техника ғылымның докторы (1983), профессор (1987), Қазақстан Ғылым Академиясының корресподент-мүшесі (1983), Қазақстанның еңбек сіңірген өнертапқышы (1994). 

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. 

Қазақ тау-кен металлургия институтын (қазіргі Қазақ Ұлттық техника университетінің) бітірген (1957). 1959 — 1983 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының Химия-металлургия институтында кіші ғылымкер қызметкер, аспирант, инженер, ғылым хатшы, директордың ғылымкер жұмыстар жөніндегі орынбасары, директор болды. 1993 жылдан Қазақстан Республикасының Минералды шикізаттарды кешенді өңдеу жөніндегі ұлттық орталығының бас директоры. Негізгі ғылыми еңбектері түсті және сирек металдар металлургиясын зерттеуге арналған. Әбішев құрамында пирит бар полиметалл шикізатын термомагниттік жолмен байыту, сульфид концентраттарын автоклавта кремнийден арылту технологиясын жасап, тотыққан минералдарды гидротермдік жолмен сульфидтеу әдістерін ұсынды. 50-дей авторлық куәлік, патенттер алған.

Шығармашылығы:
--------------

* Магнитные сульфиды железа (Проблемы комплексной переработки пиритсодержащего сырья), А. 1981 (соавт);
* Щелочное обескремнивание сырья, А.-А. 1984 (соавт);
* Использование электроимпульсной дезинтеграции в технологии получения дисульфида молибдена из казахстанского сырья, Қарағанды, 1995.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым минитрлігі(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Бикенов Ж.Б. Жәкенов Ж.М. Исабек Т.К.* Тоқа шежіресі —  Қарағанды: Қарағанды полиграфиясы ААҚ, 2000. — 402 б. — 1000 таралым. — ISBN 5-7667-9037-6.
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жансүгіровтің әдеби мұражайы**, Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығына арналған мәдени-ғылыми мекеме.
1984 жылы 23 карашада Жансүгіровтің туғанына 90 жыл толуына байланысты Талдықорған қаласында ашылған. Оның экспозициясы кіре беріс зал және 5 бөлімнен тұрады. Мұражайда ақын тәлім алып, ұстаз тұтқан ақындардың суреті мен қазақ ауыз әдебиетінің нұсқалары, ақынның "Күй" поэмасына арқау болған қобызшы Молқыбайдың қобызы, ақын кабинетінде жазу үстелі, күнделікті пайдаланған қағаз-қаламдары, сонымен бірге оның Б.Майлинмен жазысқан хаттары сақталған. Музей Жансүгіровтің қоғамдык қызметімен, Қазақстан халықтары, шет ел тілдеріне аударылған шығармаларының аудармаларымен, түрлі құжаттар және фотосуреттер Қазақстан жазушылар одағы Қазақ ұйымдастыру комитетінің председателі, Қазақстан жазушылар одағының алғашқы басшысы ретіндегі ақынның жан-жақты қызметімен таныстырады. Оның кеңес жазушыларының 1-съезі кезінде М.Горькиймен бірге түскен суреті және орыс, шет ел әдебиеті шығармаларынан аударылған басылымдары да осы залға қойылған. Мұражайда ақынның қаламдас достары мен замандастарының фотосуреттері, олар туралы материалдар, сонымен қатар экспозицияда ақынның әдеби шығармашылығын жалғастырушы ізбасарларының суреттері де қойылған. Ақын атына байланысты тарихи жерлердің фотосуреттері мен оның 90 жылдығына арналған экспозициялар, ақынның жеке кітапханасы мен мұрағаты да бар. Мұражайда түрлі мәдени ағарту жұмыстары, әдеби диспуттар өткізіліп тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жантөрин атындағы көше**. Көшеге аса дарынды актер, қазақ кино өнерінің жарық жұлдызы, театр тарланы, Қазақстанның
халық артисі - Нұрмахан Сейтахметұлы Жантөриннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының
24.12.2003 №26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген.
Жантөрин Нұрмахан Сейтахметұлы (1928-1990) Батыс Қазақстанда дүниеге келген. Ол 30-ға тарта
кинофильмдегі, ондаған спектакльдердегі басты кейіпкерлерді сомдаған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Әділов көшесінен басталып Саттарханов кшесіне дейін
созылып жатыр. Мырзағалиев, Мұхамеджанов, Шайкенов, Сұлтан Бейбарыс көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атауы - 18-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 937 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Батырдың өмірбаяны**

Жансүгір батыр – Қойлы Атығай руынан шыққан Баубек батырдың қартайған шағында бәйбішесі Мысықтан сүйген баласы. Жансүгір Баубекұлының туған және қайтқан жылдары туралы нақты дерек жоқ. Шамамен 1800 жылдардың басында туып, 1880 жылдары кезінде дүниеден өткен болуы керек.
Әкесі Баубек бабамыз шамамен 1690 жылдары туып, 1760 жылдары дүние салған. Атығай ұранды жалпақ елдің жауға бастар ұраншысы Андықожа, Баубек батырлар Қалмақтармен жойқын соғыста атақты Қожаберген жырау, кейінірек Бөгенбай батырдың жасақтарының мыңбасшысы болса керек. Екеуі – бір-біріне немерелес, аталас жандар. Бұлардан кейінгі қол бастар батыр осы Жансүгір батыр болады.

**Жансүгірдің батырлық атағы**

Жансүгірдің батырлық атағы Үш жүздің баласына жан¬жақтан жау анталап, түстіктен Қоқан қоқаңдап, теріскейден орыстың назары ауа бастаған кезде шығады. Осындай бір кезде Баубектің ескі досы Қараман батыр жасағымен келіп: «Мына 
жорыққа сарбаздарыңа бас етіп кімді жібересің?» – деп алдынан өтеді. Баубек ұлы Жансүгірді атапты. Содан бұл жасақ құба қалмақпен болған шайқастарда үлкен жеңістерге жетеді. Жансүгір батырлығымен көзге түседі. Басына бақ қонып, абыройы аспандай бастайды. Жансүгірдің жанында өзімен аталас Төлебайдан тараған Мыр¬затай, Жиестен Сарыбай сияқты үзеңгілес серіктері болады. Бұл батырлар елін де, жерін де жауға бермей, тек бірлікті, татулықты ойлаған.
Жансүгірдің тағы бір жанындағы досы – Нұрым атты ақын кісі. Нұрым ақынның негізі – естек. ХVІІІ ғасырдың соңы – ХІХ ғасырдың бас кезінде Есіл бойына келіп орнаған естектерді қуып тастағанда қазаққа үйленген бір естек ағайын қалып қойыпты. Содан туған Нұрым, қазақтың жиені, жас күнінен батырдың жанында айырылмас дос болып өскен. Алғашқы жастық жалын, лапылдаған жігер көңілдерін көкке өрлеткен кездерінде Әлмембет Мырзабай батыр, Жансүгір батыр, Нұрым ақын үшеуі Кенесары Қасымұлы қол жинап жатыр дегенді естіп, соған барып қосылады. Ол жорыққа шықса да, елде болса да, іргелес қонып, бірге жүріпті. 

**Батыр туралы естелік**

Оның қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы Аралағаш ауыл маңайында Тереңкөл көлінің жағасында, құбыла бетіндегі шоқ теректің бауырында мешіті болыпты. Нұрым дүниеден өтерінде өзін жерлейтін жерді айтып осы жерді көрсетеді. Кейін Жансүгір батыр өлерінің алдында өсиет етіп, өзін досының жанына жерлетіпті. Бүгінгі күні Жансүгір батырдың жерленген жері Петропавл-Астана тас жолының жиегінде Аралағаш ауыл маңындағы Тереңкөл жағасында ұрпақтары Сексен Исаұлы, Ескендір Мырзатайұлы ауыл ақсақалдар орны жоғалмасын деп қолдан құйып, бір белгі қойыпты. Ол сол қалпы әлі тұр.
Бүгінгі күні Жансүгір батырға ескерткіш турғызу жөнінде мәселені шешу үшін мемлекеттік органдардың өкілдерінен, Аралағаш селосының тұрғындарынан, аудандық мәслихаттың депутаттарынан, округтің ауыл шаруашылық тауар өндірушілер басшыларының санына тұратын ұйымдастырушылық комитеттен Бабамыздың басына кесене орнату жұмысы жүргізілуде.

Дереккөздер
-----------

Аралағаш ауылының мұражайынан алынған деректер
Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Күңгірт дельфиннің денесі шағын. Дене тұрқы- шағын. Қып- қысқа тұмсығы сүйірлеу болып келеді. Бұл дельфиндердің ең ірісі Перу Республикасы маңындағы мұхит суларында кездеседі. Күңгірт дельфиндердің ұзындығы 1- 1,5 метр аралығында.Ол балықтармен, анчоустармен және асшаяндармен қоректенеді. Ең ірі күңгірт дельфиннің ұзындығы 2 метрге жуық. Жотасынан тұмсығына дейінгі аралық ақшыл сұр түсті болса, бауыры мен көкірегі- ақ түсті. Тұмсығы жоқ, басы тыныс алқымынан тұмсық ұшына дейін жалғасып кеткен. Адамдардан үрікпейді. Топтасып өмір сүреді. Олардың бір үйірінде 100- ге тарта дельфин болады. Жаңа туған дельфиннің салмағы 5 келі, ал ұзындығы 60-70 см аралығында болады.

* **Күңгірт дельфиндер**- ақтұмсықты дельфиндер, ақ бауырлы Атлант дельфиндері, ақ бауырлы Тынық мұхиты дельфиндері, Крест тәрізді дельфиндер және Пил дельфиндері сияқты дельфиндердің түріне жатады. Аналықтары 2-3 жылда бір рет балалайды.
* Күңгірт дельфиндерді алғаш рет 1828 жылы ағылшын ғалымы Джон Грэй сипаттаған. Оларда «қарақоңыр» немесе «күңгірт» деген мағынаны білдіртетін «Дельфинус оскурос» деген латын атауы берілген.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Күштің нүктеге қатысты моменті** деп күш модулінің сол нүктеге қатысты алынған иін көбейтіндісін айтады.

Белгіленүі
----------

AOB - ұш бұрыштын орнына
*m0 = m0 (F) = M*

1) m0 - О нүктесіне келтіріледі;

2) m0 - ОАВ үшбұрышы жазықтығына перпендикуляр;

3) m0 векторының ұшынан қарағанда күш денені О нүктесіне қатысты сағат тілінің бағытына қарама-қарсы бұруға тырысады.

Егер күш түсірілген нүктенің координаталары және күштің координаталық өстерге проекциялары белгілі болса, онда күштің нүктеге қатысты моментін төмендегі формуламен анықтауға болады.

{\displaystyle {\vec {M}}=\left[{\vec {r}}\times {\vec {F}}\right]}

Күш моментінің модулі
---------------------

О центріне қатысты күш моменті деп О центріне келтірілген, r және F векторларынан түзілген жазықтыққа оң винт ережесі бойынша перпендикуляр бағытталған векторды айтады. 

{\displaystyle \tau =rF\sin \theta \!}

Күштің оське қатысты моменті
----------------------------

Есеп шығарғанда күштің иінін бірден анықтау мүмкін болмаған жағдайда күшті параллелограмм ережесіне сәйкес екі күшке жіктеп алған да ыңғайлы. Мысалы, суретте В нүктеге келтірілген күші горизонталь және вертикаль бағытталған екі күшке жіктелген.Сонда берілген күштің О нүктесіне қатысты моменті:

*M0(F) = M0(F') +M0(F")\*OA - F"\*OC*

Күштің оське қатысты моментін анықтау ережесі
---------------------------------------------

Оң бұрғы ережесі
1.Берілген оське перпендикуляр болатын кез-келген жазықтыққа күшті проекциялайды

2.Осьтің жазықтықпен қиылысу нүктесінен күш проекциясы сызығына дейінгі ең қысқа ара қашықтықты анықтайды 
 (күштің оське қатысты иіні h)
3.Күш моменті модулін төмендегі
 формуламен анықтайды

*Mz = rFxy*

4. Оң бұрғы ережесі бойынша момент таңбасын анықтайды.

**Күштің оське қатысты моменті нөлге тең, егер**

* күш оське параллель (бұл жағдайда оське перпендикуляр жазықтыққа күш проекциясы нөлге тең: Fxy = 0);

* күштің әсер ету сызығы осьті қиып өтеді (бұл жағдайда оське перпендикуляр жазықтыққа күш проекциясының сызығы да осьті қиып өтеді, сондықтан осы проекцияның иіні: *r* = 0).

Екі жағдайды біріктіріп айтсақ: егер күш пен ось бір жазықтықта жатса, онда күштің оське қатысты моменті нөлге тең

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Нұғыман А. М. Теориялық механика негіздері. – Алматы, 2005. - 275 б.
3. ↑  Түсіпов А. Инженерлік механика. Оқулық. Алматы, 2009 – 320б.
4. ↑  Шестакова Е.Б. Муслиманова Г. Е. Абдеев Б. М. Материалдар кедергісі: кредиттік жүйе бойынша оқитын техникалық мамндықтардың студенттеріне өз бетімен істейтін жұмыстарға арналған әдістемелік нұсқаулар мен тапсырмалар – Өскемен: ШҚМТУ, 2008. - 49 б.
5. ↑  Шестакова Е.Б. Муслиманова Г. Е. Кредиттік жүйе бойынша оқитын техникалық мамандықтардың студенттеріне арналған әдістемелік нұсқау. 2 бөлім – Өскемен: ШҚМТУ, 2008. - 74 б.
**Гэбриел Махт** (ағылш. *Gabriel Macht*; 22 қаңтар 1972) — Дэнни Кольттың «Кек қайтарушы» фильмі арқылы танымал болған америкалық киноактёр.

Өмірбаяны
---------

АҚШ-та Нью-Йорк, Бронкс қаласында дүниеге келген. Анасы Сюзанна Пульер (Suzanne Victoria Pulier) мұрағатшы, мұражай кураторы. Әкесі актер Стивен Махт (Stephen Macht). Ағасы мен әпкелері бар: Джесс, Джули және Ари. Габриел 5 жаста болғанда отбасы Калифорнияға көшіп келген. Жоғары оқу орнын тәмамдағаннан кейін Карнеги Меллонның драма мектебін әсем өнерлер бакалавры дәрежесінде аяқтаған.

2004 жылдың 29 желтоқсанында актриса Джасинде Бэрреттке үйленген. 2007 жылдың тамызында Лос Анжелесте қызы Сатин Энейс Джеральдин Махт туған, ал 2014 жылы ақпанның 26 дүниеге ұлдары Лука Махт келген.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Гэбриел Махт (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Балашбек Шағырұлы** (4.5.1940 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария Ақжарма ауылы) - ақын.

1964 жылы Қызылорда мемлекеттік университеттін бітірген.

Жетістіктер
-----------

Еңбек жолын Тереңөзектегі №35 мектепте мүғалім болудан бастаған. 
Аудандық оқу бөлімінде мектеп инспекторы аудандық газетте жауапты хатшы, облыстық радионың аудандық бөлімшесінде апты редактор қызметінде болды. 
Қазір мектепте мұғалім.

Шығармалар
----------

"Көктем тынысы", "Жүректегі жауһарлар" өлеңдері ұжымдық жинаққа енген. 
"Түңғыш" (1978), "Ақжарма" (1988), "Қара шаңырақ" (2000) атты өлеңдер кітабы жарык көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Балауыз ағаш**(лат. *Hoya carnosa*) – кендірлер тұқымдасыың хойя тегіне жататын шырмалғыш өсімдік, суккулентті мәңгі жасыл бұта түрі. Кеңінен тараған үй өсімдігі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Сабағы шала сүректенген, өркендері әлсіз, ұзындығы 3 м-ден асады, оралып өседі. Жапырағы сопақ. қалың, бетін жұқа балауыз басқан, жылтыр, хош иісті. Гүлі балауыз тәрізді, жұлдыз бейнелес, ақшыл қызғылт түсті. Гүл шоғы шатырша, салбырап тұрады. Балауыз ағаш қалемшелерімен көбейтіледі.

Таралуы
-------

Балауыз ағаш Қытай мен Аустралиядан тараған. Қазақстанда оранжерея мен үйде әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі .

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Қ¥ЙРЫҚ** — жануарлар организмінің артқы бөлігі. Сүт көректілердің құйрық омыртқалары еркін қозғалады, өрмелеу (кейбір маймыл, құмырсқа жегіш), шыбын-шіркейден қорғаныш (сиыр, жылқы т. б.) қызметін атқара-тын көмекші орган. Балық, китте жү-зу, кенгуру мен қосаяқта секіру үшін таяныш қызметін атқарады- Кейбір сүт қоректілерде Қ-қа май қоры жиналады (қойдың кейбір тұқымдары т. б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |
Айрық бет

|  |  |
| --- | --- |
| Айрық туралы хабарлама | *Бұл — айрық бет. Көп мағыналы термин сұралғанда, оның мағыналарын ажыратып, қолданушыны тиісті мақалаға бағыттау үшін жасалған. Қандай да бір ішкі сілтеме осы бетке бағыттаса, сілтемені өзгертіп, тиісті бетіне тікелей сілтейтін қылып өзгертіңіз.* |

**Рубероид** - жабындық әрі изоляциялық рулон материал. Ол оңай жанатын мұнай битумы сіңдірілген әрі бір не екі жақ бетіне баяу балқитын мұнай битумы жағылған жабындық катоннан дайындалады. Ұзақ уақытқа пайдалануға төзімділігін арттыру үшін Рубероидтың битум жағылған бетіне тальк, ұсақталған слюда не ірі түйіршікті минералдар себіледі. Рубероид тұрғын және қоғамдық үйлердің төбесін жабу үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 556-бет 9 том
**Роже Планшон** (фр. ; 12 қыркүйек 1931 жыл, Сен-Шамон – 12 мамыр 2009 жыл, Париж) — француз режиссері, актер, драматург. қызметін 1952 ж. өзі ұйымдастырған Лиондағы «Театр де лэ комедиден» бастады. Режиссерлік өнерінің қалыптасуына Б. Брехт творчествосы зор ықпал жасады. 1957 жылдан Лионның маңындағы жұмысшылар қалашығы – Вийербанндағы «Театр де ла ситені» басқарады. У. Шекспирдің «Генрих IV» (1957), Ж. Б. Мольердің «Жорж Данден» (1958) мен «Тартюфы» (1962), А. Дюма-әкенің «Үш мушкетёрі» (1958) және Н. В. Гогольдің «Өлі жандары» (1959) бойынша қойған спектакльдері қазіргі уақытқа лайықталған тың шешімімен ерекшеленеді.

Виллербандағы ұлттық театр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Mort de Roger Planchon, dépêche AFP Мұрағатталған 19 наурыздың 2011 жылы.
2. ↑  "Décès du dramaturge et cinéaste Roger Planchon", *Le Monde*, 12 мамыр 2009 Lemonde.fr Мұрағатталған 4 тамыздың 2012 жылы. Retrieved мамыр 25, 2009
**Құймалар**сұйық күйден қатты күйге көшкен кезде кристалдық тор түзеді. Осы қату кезінде құйма құрамындағы компоненттерінен бір-бірімен әрекеттесуін негізгі үш түрге бөледі механикалық қосылыс, қатты ерітінді және химиялық қосылыс.

Механикалық қосылыс
-------------------

Құйманың бұл түріне бір-бірінде ерімейтін металл қосылыстарын жатқызады. Бұндай қосылыс ретінде, мысалы қорғасын, висмут және кадмий қосылыстарын жатқызуға болады. Құйманың әрбір компоненті өзіне тән кристалдық торын сақтайды және қасиеттері негізінен құрамдық бөліктерінің қатынастарына байланысты. Компоненттерінің өзара әлсіз байланысы бұл құймаларды тез балқығыш жасағанымен қолдану үшін олардың беріктігі жеткілікті.

Қатты ерітінді
--------------

Бұл топқа жататын құймалардың элементтері өзара сұйық күйде де қатты күйде де бір бірінде ерігіштік көрсетеді. Қатты ерітінді деп негізгі еріткіштің металл торларына еріген заттың атомдары кірген біркелкі кристалдардын тұратын денені айтамыз. Рентгеналогиялық тексерулердің нәтижесі қатты ерітіндінің бір ғана торы болатындығын анықтап отыр. Қатты ерітіндіде бір заттың атомы екінші бір заттың кристалдық торындағы атомдардың орнын басуы мүмкін, ал атом аралық кеңістіктерде металл емес заттар орналасады. Осы қосылыстарға мысал ретінде ортопедиялық стоматолгияда кеңінен қолданылып жүрген хром – никель, хром – кобальт құймаларын жатқызуға болады. 
Метал коррозиясы Коррозия деп металдардың сыртқы ортамен химиялық және электрохимиялық әрекеттесулерінің нәтижесінде болатын бұзылуын айтамыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  I Тіс протезін жасаудың технологиясы бойынша дәрістер курсы (оқу - әдістемелік құрал) Қарағанды: ҚММА, 2007ж 73 б. Авторлары: Аубакиров С.Е. Ахмадишин И.М. Кубжасарова Г.У.
Ресей Империясы Байрағы
**Боже, Царя храни** (Құдайым, патшаны сақта) — Ресей империясының әнұраны.

Боже, царя храни!  

Сильный, державный,  

Царствуй на славу нам,  

Царствуй на страх врагам,  

Царь православный.   

Боже, царя храни!

Боже, Царя храни!   

Славному долги дни  

Дай на земли!  

Гордых смирителю:  

Слабых хранителю,  

Всех утешителю —  

Все ниспошли!

Перводержавную  

Русь Православную  

Боже, храни!  

Царство ей стройное,  

В силе спокойное, -  

Все ж недостойное,  

Прочь отжени!

О, провидение,   

Благословение  

Нам ниспошли!  

К благу стремление,  

В счастье смирение,  

В скорби терпение  

Дай на земли!

Қaзaқшa
-------

Құдайым, патшаны сақта!...
**Сыздықов атындағы көше**.
Көшеге қазақ жазушысы Жақан Сыздықовтың есімі (Алматы қаласы
мәслихаттың 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003
№5/765 қаулысы) берілген. Сыздықов Жақан (1901-1977) Көкшетау облысының
Чкалов ауданы Аймақ ауылында дүниеге келген. Ол «Бостандық туы», «Қызыл
Түркістан», «Оңтүстік Қазақстан», «Сталин жолы» т.б. газеттерінде жауапты жұмыс
атқарған. Л.Толстой, Г.Токай шығармаларын қазақ тіліне тәржімалаған.
Көше Әуезов ауданындағы Ақбұлақ шағынауданында орналасқан. Бұрынғы
атаулары: а) 2-ші; ә) Новая көшелері. Көшенің ұзындығы - 700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Леманн күшаласы** немесе **Ит күшаласы** (лат. *Eminium lehmannii*) — шаяноттар тұқымдасына жататын Күшала туысының саны қысқарып бара жатқан, сирек кездесетін түр. 

Құмды шөлде, орманды тау етегінде, аласа таулардың тастақты беткейлерінде, Қазақстанның оңтүстігіде, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облысында өседі. Бұл сыртқы түрі ерекше көп жылдық, жер шарының троптиктік және субтропиктік аймақтарына тән тұқымдасқа жатады. Біздің еліміздің тұрғындарының көпшілігі бұл тұқымдар өкілдерін, жекелей алғанда аппақ үлкен гүлді оранжереялық, бөлмелік өсімдіктер ретінде біледі. Ыстыққа, құрғақшылық жағдайына жақсы бейімделген.

Жылдың көп мезгілін түйнек күйінде өткізеді. Жер үсті өркені басқа эфемероидтарға ұқсап тек ерте көктемде наурыздың соңы сәуірде өсіп-өнеді. Гүлдеп болып және жемісі піскен соң (мамыр-маусымның басы) толығымен тіршілігін жояды. Тек шар тәрізді түйнегі келесі жылғы ұрпақ беретін өркені қалады. Жапырағы жалпақ қандауырша секілді, биік сабақты. Гүлдеуші сабағы 20-40 см. Гүлдер саны көп, өте ұсақ, дара жынысты, гүлсерігі жоқ, бір түйін аналық гүлдер сабақтың төменгі жағында орналасқан. Сабақ ортасында жеміс бермейтін гүлдері бар.
Тозаңдану шыбын арқылы айқас тозаңданады. Гүлшоғырының 3 шағында болатын жағымсыз иіс пен ашық түсті жамылғы оларды еліктіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Сызықтық жұтылу спектрі** — жұтылған сәуленің жиіліктеріне сәйкес келетін үздіксіз сызықтың бетіндегі қара сызықтар жұтылу спектрі деп аталады. Атомдардың сызықтық жұтылу спектрін бақылау үшін, спектрі тұтас болатын денелердің сәулесін суық газ арқылы өткізеді. Үздіксіз спектрдің бетінде қара сызықтар пайда болады. Газ қатты күйдегі шығарған жиіліктегі ғана жарықты жұтады.

Газ тәріздес атомдық күйдегі барлық заттар сызықтық жұтылу спектрін береді. Жиіліктің белгілі мәндері ғана көрсетілуі қажет. Бұл спектрге қатысты тәжірибені алғаш рет Ньютон жүргізген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика және Астрономия: Жалпы білім беретін мектептердің 9-сыныбына арналған оқулық - Астана: "Әлнаир" баспасы, 2013.-304 б.ISBN 978-601-7335-21-2
**Армения кітапханасы** , Матенадаран, Месропа Маштоца атынд. — Армения Республикасының көне қолжазбалар мен тарихи архивтік құжаттар сақталатын мемлекеттік кітапханасы. Мұнда Арменияның көне заманнан бергі тарихын баяндайтын материалдар жинақталған. Сонымен қатар басқа да көптеген елдер тарихы мен мәдениетіне қатысты деректер, қолжазбалар бар. Матенадаран залдарынан "отпарас, пұтпарас" замандарының аңыз-ертегілерінен, мифологияларынан бастап, 20 ғ-дың алғашқы ширегіне дейінгі жазбаларды табуға болады. Қолжазбалар мен әр алуан басылымдардың жалпы саны — 25 мыңдай. Мұндағы ең үлкен қолжазбаның салмағы 34 кг, оған кезінде 700 бұзаудың терісі пайдаланылған. Ең кішкентай қолжазба 12 гр тартады. А. к-да славян, парсы, грек, иврид, үнді, латын, грузин, араб және түркі халықтары тілдерінде жазылған қолжазбалар да сақталған. Сондай көне қолжазбалардың бірі — "Қыпшақ тілінің грамматикасы". Ол 1581 — 98 ж. армян әліпбиімен көшірілген. 11-14 ғ-ларда Қара теңіздің солт. жағасы мен Азау теңізі жағалауларын мекендеген қыпшақтар тілі негізінен осы 13-14 ғ-дың ескерткіші болып есептелетін "Кодекс Куманикус" арқылы зерттелуде. Қазақстан ғалымдары арасынан бұл көне мұраны тіл тұрғысынан тұңғыш зерттеген — Әбжан Құрышжанов. "Кодекс Куманикус" армян-қыпшақ, қырым-татар және қарайым тілдерін зерттеуде де кеңінен қолданылады. Түркі халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеушілерге А. к-дағы "1512 — 1800 ж. жарық көрген армян халқы кітаптарының библиографиялық көрсеткіші", "армян халқының 1801 — 50 ж. кітаптары" (1967), "1567 — 1800 ж. Константинопольде жарық көрген армян кітаптары" (1964), "Армян библиографиясының библиографиясы" (1963) т.б. кітаптар құнды мағлұматтар береді. Кітапхана жыл сайын 26 мың оқырманға қызмет көрсетеді.
**Үлкен Жарма** — Есіл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы Борки ауылы жанында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,71 км2, ұзындығы 4,5 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойы ұзындығы 12,8 км. Ең терең жері 1,98 м, суының көлемі 14,8 млн м3. Су жиналатын алабы 101,0 км2. Бұрынғы Қамысты өзені аңғарының бір бөлігін қамтиды.

Сипаты
------

Су жиналатын алабының 40%-н егістік алқабы алып жатыр. Көлдің түбі тегіс, саз балшықты. Тұнбасының қалыңдығы 0,1-0,5 м. Судың минералдылығы 1,0-5,0 г/л. Суы ащы. Көл бетінің 63%-ын қамыс, құрақ жапқан. Мал суарып, қамыс дайындау үшін пайдаланылады. 1957 жылдан бастап мұнда қамыс зауыты жұмыс істейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Мети́да, Метис (грек Μῆτις — «ой, білгірлік») — жебеуші әйел, дананың бейнесі. Океан мен Тефиданың қызы, Зевстың бірінші әйелі. 

Уран мен Гея Зевсқа Метида туған бала Зевсты асып кетеді деген кезде, Зевс зайыбын жұтып қояды.

Біраз уақыттан кейін Зевстің басынан даналық пен жеңімпаз қуаттың иесі Афина дүниеге келеді. Осылайша Зевс даналықтың жалғыз кені болып қалады, ал Афина болса Зевстің ойының жалғасы, оның шешімдерін жүзеге асырушыға айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Тарих апаттан кейін жазылады»

Тағы қараңыз
------------

* (9) Метида — 1848 жылы ашылған астероид
* Метида (серік) — Юпитерге ең жақын орналасқан серігі
**Демерара Харбор көпірі** -Ұзындығы 1885 м болатын ақылы көпір. 1978 жылдың 2 шілдесінде пайдалануға берілді. Көпір Гайана астанасы Джорджтаунның оңтүстігінен 6,4 шақырым қашықтықта Демерара өзенін кесіп өтіп, Демерара Махайканы (4-аймақ) батыс жағалаудағы Эссексибо-Батыс Демерара (3-аймақ) аралдарымен байланыстырады. Көпір астынан шағын және үлкен кемелерге өтуге мүмкіндік жасалған, сонымен қатар жаяу жүргіншілерге арналған жол бар. Көпір небары 10 жылға есептелгенімен, бірақ ол әлі де берік. Көпір әр бағытта қызмет етсе де, жол ақысы тек бір бағытта жиналады. Батыстан шығысқа қарай көлік ақы төлемейді.
2015 жылға қарай Демерара Харбор көпірі арқылы күн сайын 9000 көліктер өтеді, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 4,8 пайызға артық.

Демерара Харбор-Бридж, шығыс жағалаудағы ақылы құрылғысы

Тарихы
------

Дамуға бағыт алып келе жатқан елге өз халқын тасымалдау мен байланыстыратын жол қажет болды. Ел тұрғындарының көпшілігі Джорджтауннан 130 шақырым қашықтықта тұрады, сондықтан бұл адамдарды бір-бірімен байланыстырудың маңызы зор еді. Үкімет дамып келе жатқан бизнес пен сауданы қамтамасыз ету үшін Демерера өзені арқылы өтетін қалқымалы көпір салуға шешім қабылдады.

Басқару
-------

Демерара айлағындағы көпірді басқару және мониторинг бөлімі тобы басқарады. Демерара айлағының көпірін қайта құру жобасы (MMU-DHB-RP), Қоғамдық жұмыстар министрлігінің еншілес компаниясы (MPW). MMU, алайда, MPW компаниясы тәуелсіз жұмыс істейді және техникалық қызмет көрсету, басқару, құрылыс және пайдалану үшін жауапты қызметкерлердің барлығын қолдайды. MMU, сондай-ақ, қаржылық тәуелсіздікті қолдайды, жол жүру ақысынан (көлік құралдары және су кемелері) алынған кірістерге негізделген. Оларда 60-қа жуық адам жұмыс істейді.

Демерара өзені арқылы өтетін жаңа көпір
---------------------------------------

2015 жылғы желтоқсанда порт арқылы жаңа көпір салу үшін жиырма үш халықаралық және жергілікті компаниялар тендерге қатысты. 2017 жылдың тамыз айында Демерара өзені арқылы шығыс жағалаудағы Хьюстон мен батыс жағалаудағы Версалемді байланыстыратын жаңа көпір құрылысының жоспары туралы жарияланды. Құрылыс 2018 жылы басталып, 2020 жылы аяқталады деп күтілуде.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  9000 vehicles transited DHB daily in 2015. *Guyana Chronicle* (January 5, 2016). Тексерілді, 20 тамыз 2017.
2. ↑  Guyana Government Information Agency Мұрағатталған 21 шілденің 2015 жылы.
3. ↑  Construction of new Demerara River Bridge at Houston to begin next year. *Kaieteur News* (August 19, 2017). Тексерілді, 20 тамыз 2017.
**Талжанов атындағы көше**.
Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы, әдебиет зерттеушісі, аудармашы, филология ғылымдарының докторы, профессор Сәйділ Омарұлы Талжановтың
есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы
әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Талжанов Сәйділ Омарұлы
(1906-1972) қазіргі Қарағанды облысы Нұра ауданында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында, Қазақ ауыл шаруашылғы институттарында қызмет еткен. Ол С.Сейфуллиннің «Қызыл ат», Б.Майлиннің
«Майдан» романын орыс тіліне аударып, орыс классиктері Н.В.Достаевскийдің,
В.Г.Белинскийдің, М.Горькийдің еңбектерін қазақшаға тәржімалаған.
Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан.
Көшенін ұзындығы - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Метеорологиялық құралдар дегеніміз атмосферада болатын құбылыстарды өлшеуге арналған құралдар.

### Барометр

Барометр-атмосфералық қысымды өлшейтін құрал.Ол температураға және биікікке тәуелді.Температура артқан сайын,қысым төмендейді.Әрбір 10метр биіктік сайын 1 мм сынап бағанасына төмендейді.

### Термометр

Термометр дегеніміз температураны өлшейтін құрал.

### Жауын-шашын өлшегіш

Жауын-шашын өлшегіш - жауын-шашын мөлшерін өлшейтін құрал.

### Гигрометр

Гигрометр дегніміз ауа ылғалдығын өлшейтін құрал.

### Қар өлшейтін рейка

Қар өлшейтін рейка-бұл қардың қалыңдығы мен қар жамылғысының мөлшерін есептейтін құрал.

### Нефоскоп

Нефоскоп дегеніміз бұлттардың орташа қозғалу жылдамдығын және бағытын өлшейтін құрал.

### Анемометр

Анемометр желдің жылдамығын өлшейді.

### Флюгер

Флюгер-желдің бағытын өлшейтін құрал.
**iBooks** — Apple Inc. электронды кітап оқуға арналған тегін бағдарлама. 

  

Apple корпорациясы құрылғыларында ғана жұмыс істейді. Атап айтқанда, iPad, iPhone, iPod Touch және OS X. Apple құрылғылары үшін негізгі «оқу құралы». Алғашында iPad үшін құрылған, бірақ содан кейін Apple басқа құрылғыларына пайда бола бастады. Бағдарлама баспасөз баяны 2010 жылы 27 қаңтарда өткізілді. Бұл бағдарлама тегін, құрылғыдағы App Store-дан оны жүктеуге болады. 2013 жылы 10 маусымда, Apple iBooks-тың десктоптар нұсқасын жариялады..

### Форматы

iBooks бағдарламамен мынадай форматтарда сандық кітаптар оқуға болады:

* .ePub
* .pdf
* .ibooks — 2.0 нұсқасынан бері

iTunes көмегімен iBooks-ке тегін қорғалмаған файлдарды қосуыңызға болады.ePub немесе iBookstore дүкенінен сатып алынған .ePub файлдарын жазып ала аласыз. Сондай-ақ, iBooks .pdf файл форматын қолдайды, iBooks қолмен синхрондалған болуы мүмкін.
  
  

Қолдау интерфейс тілдері: орыс, араб, каталан, қытай, хорват, чех, дат, голланд тілі,  ағылшын, фин, француз, неміс, грек, еврей тілі, венгр,  индонезия, итальян, жапон, корей, малай, норвег, поляк,  португал, румын, словак, испан, швед, тай, түрік, украин,  вьетнам.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Live Coverage of Apple’s WWDC 2013 Keynote [Event Over] — Mac Rumors
2. ↑  Секреты iBooks — главной читалки для iPhone, iPad и iPod touch.
3. ↑  Как скачать книгу на iPad и iPhone (инструкция для iBooks).
**Honda Motor Co. Ltd.** (*жапонша* 本田技研工業株式会社 хонда гикэн ко:гё кабусики гайся?) – автомобиль және мотоцикл шығаратын халықаралық өндірістік компания.

Тарихы
------

Компания негізін 1948 жылы қалаған – Соитиро Хонда (жапонша 本田 宗一郎 Хонда Со:итиро:?). Honda 1960 жылдарға дейін (қазір де) мотоцикл шығарумен айналысады. 1973 жылғы дағдарыстан (мұнай бағасының өсіп кеткен кезі) кейін Honda жанармай үнемдеуіш автомобильдері АҚШ және Еуропа нарықтарында үлкен сұранысқа ие болады.

Қызметі
-------

**Өнімдері** – жеңіл автомобильдер, жүк көліктері, ұшақтар, мотоциклдер, скутерлер, электрогенераторлар, мотопомптар, роботтар және т.б. Алдағы жоспарда Био-жанармай (этанол), фотоэлектрлік элементтер шығару бар.

Басшылық
--------

**Президенттер**

* Соитиро Хонда (1948–1973)
* Киёси Кавасима (1973–1983)
* Тадаси Кумэ (1983–1990)
* Нобухико Кавамото (1990–1998)
* Хироюки Ёсино (1998–2004)
* Такэо Фукуи (2004–2009)
* Таканобу Ито (2009– қазіргі кезде)

Дереккөздер
-----------
**Метилен көгі**-тетраметилентионин хлоридінің үш гидраты C16H18N3SCl\*3H2O. М.к. көк-жасыл түсті кристалдар ,ыстық су мен спиртте оңай ериді.Оның концентрленген күкірт қышқылындағы ерітіндісі сарғыш жасыл, сумен сұйылтқанда көк түске боялады.Метилен көгі диметил-n-фенилендиаминді күкіртті сутектің қатысуымен тотықтыру арқылы алынады.Ол мата, қағаз бояуда, хим. анализде, сондай-ақ қарындаш және типография бояуларын дайындауда, медицинада антисептикалық дәрі-дәрмектер ретінде қолданылады.
**Метилен көгі**-тетраметилентионин хлоридінің үш гидраты C16H18N3SCl\*3H2O. М.к. көк-жасыл түсті кристалдар ,ыстық су мен спиртте оңай ериді.Оның концентрленген күкірт қышқылындағы ерітіндісі сарғыш жасыл, сумен сұйылтқанда көк түске боялады.Метилен көгі диметил-n-фенилендиаминді күкіртті сутектің қатысуымен тотықтыру арқылы алынады.Ол мата, қағаз бояуда, хим. анализде, сондай-ақ қарындаш және типография бояуларын дайындауда, медицинада антисептикалық дәрі-дәрмектер ретінде қолданылады.
**Кайнотип жыныстар** (грек. kainos – жаңа, typos – тұр, кейіп) — геологиялық жасына тәуелсіз үгілу, мүжілуден өзінің бастапқы кейпін сақтаған магмалық тау жыныстары. Алғашқы кезде кайнотип жыныстар үгілу мен мүжілуден кейпін өгерткен көне болып көрінетін палеотиптік жыныстарға қарсы қойылды. «Кайнотип жыныстар» термині 19 ғасырдың 2-жартысында (В.К. Бреггер, Ф.Ю.Левинсон-Лессинг) қалыптасты. Ол көзге дейінгі ғылымға енген жаңсақ түсінік бойынша үгіліп бұзылған жыныстар көне, ал үгілуге шалынбағандары жас деп саналды. Магмалық жыныстардың үгілуі мен сақталуы бұлардың химиялыө құрамы мен экзогендік процестердің әсеріне байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том. 183 бет.
**Лидгрен Вальдемар** (14. 2. 1860, Швеция,— 3. 11. 1939, Брайтон, Массачусетс, АҚШ) — американ геологы. 1883 ж. Фрейберг таукен академиясын бітірген. 1884 ж. АҚШ-қа ауысты. 1897 жылдан Станфорд унтінің ассисенті, 1911 жылдан АҚШ геол. басқармасынның қызметкері, мұнда 1905 жьлдан асыл және түсті металдар секциясының басшы-сы, ал 1908 жылдан металдар бөлімінің бастығы міндетін атқарды. 1908 жылдан Массачусетс технологиялық ин-тында лекция оқыды, әкономик. геол. (пайдалы қазындылар) кафедрасының профессоры және меңгерушісі (1912), АҚШ ұлттық гылми со-ветінің геол. және геогр. бөлім пред-седателі (1927). Ол 1884 жылдан Америка, Еуропа елдерінің және Австралияның кендерін зерттеді. Лидгреннің басты еңбектері пайдалы қазбалар кен-дерін генетпкалық классификациялауға арналған, бұған ол физ.-хим, процестерді (қысым, температура) негіз етіп алды. Лидгрен АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1924 жылдан оның президенті), бірқатар елдердің академиялары мен ғылыми қоғамдарының мүшесі, 1933 жылғы Халықар. геол. конгрестің президенті болды. АҚШ Геол. қоғымының Пенроза алтын медалын алды (1933).

Шығармалары
-----------

Минеральные месторождения.
в. 1—3, М,—Л. 1934—35.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Чили мыс белдеуі**, Анд мыс белдеуі - Оңтүстік Американың батысында Анд-Кордильераны ала, бойлық бағытта созылған біртұтас металлогендік белдем. Чили, Перу, Мексика жерлерін өтіп, Солтүстік Америка Кордильерасымен жалғасады. Чили мыс белдеуі - мезозой дәуірінде қалыптасқан андезит, дацит, липарит құрамды, жанартаутекті тау жыныстары мен гранитоид интрузияларынан тұратын қатпарлы құрылым. Магматекті тау жыныстары өзара тығыз байланысқан жанартаутекті-плутондық формациялар түзеді. Мыс кендері кішігірім массив, шток, дайка тәрізді денелер құрайтын порфир құрылымда гранитонд интрузияларымен (гранодиорит, диорит, тонолит, монцонит) баған, түтік тәрізді турмалинді денелермен байланысты. Түзілуі жағынан порфирлі мыс формациясына жатады. Кендері ірі (мыс қоры 1-2 млн. т-дан 10-15 млн. кейде 20-25 млн. т-ға дейін), мыс мөлшері 0,7-0,8%-дан 2,58%-ға дейін жетеді. Ашық әдіспен өндіріледі, мысқа қоса молибден, алтын, т.б. алынады. Ірі кен орындары; Чуки-камата, Браден, Рио-Бланкр, Эль-Сальвадор (Чилиде), Куахоне, Топекада (Перуде).

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
##### Пол Скофилд

Пол Скофилд (scofield) – ағылшын актері. Ол 1922 жылы 21 қаңтарда Суссекс графтығының Хрестпирпойнт қаласында дүниеге келген.

##### Жастық кезі

Пол 1939 жылы Кройдонда Репертуар театрының мектебінде, ал 1940-1941 жылдарының арасында Лондонның «Маск» театрының мектебінде оқыған болатын. Ол 1942–1944 жылдарының арасында Көшпелі театрда, ал 1944–1946 жылдары Бирмингем репертуар театрында жұмыс істейді. Пол 1946–1948 жылдары кезінде Корольдық Шекспир театрында қызмет етті. 1949 жылдан Лондонның әр түрлі театрларында ойнауға мәжбүр болады.

#### Ойнаған рольдері

Уильям Шекспир трагедияларынан Гамлет, король Лир, Макбет деген танымал ролін орындады. Орыс драматургиясы бойынша ойнаған рольдері: Войницкий, Треплев (Чеховтың «Ваня ағайы» мен «Шағаласында»), Хлестаков (Гогольдің «Ревизорында»). 1954 жылдан киноға түсуге бет бұрады. Гастрольдік сапармен КСРО-да 1955, 1964 және 1968 жылдары өнер көрсетті. Адамгершілік пен әділеттілік идеясы – оның творчествосының өзекті тақырыбы болған.
[1]

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы-6 том / М.Қ.Қаратаев