recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Су айдаһары** немесе **Жасыл анаконда** (лат. *Eunectes murinus*) – жалғанаяқтылар тұқымдасының анакондалар туысына жататын өте ірі жылан.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Су айдаһары - әдетте ең ауыр жылан ретінде саналады
Орташа ұзындығы 3-4,6 метр ал салмағы 30-70 кг-дай. Кейбір аса үлкендері 5 метрден асып түсіп, 100 кг-дай болады. Ең алып жасыл анаконданың ұзындығы 5,21 метр болған, ал оның салмағы 97,5 кг-ға жуық. Кейбір деректердің пайымдауынша су айдаһарлары 10 метрден асып түсіп салмағы 250 кг, әрі кетсе 400 кг-дай бола алады. Бірақ бұл тұжырымдар ғалымдардың пікірінше сенімсіз ақпарат. Бұның себебі - анаконданың терісінде.
Ол жылан мерт болғанда немесе ескі терісін тастағанда бірнеше есе ұзарады. Соның кесірінен анаконданың нақты ұзындығы көп деректерде дұрыс берілмейді, ал тірі су айдаһарын өлшеу - өте қиын жұмыс.

Қабыршағының беті тегіс, жылтыр. Денесінің үстіңгі жағы сарғылт сұр, арқасы екі қатарлы қоңыр дақты, танау тесігі қалқаншалы. Өте жақсы жүзеді ,сүңгиді, су астында ұзақ бола алады және бұл кезде қалқаншасы танауын жауып тұрады. Су тартылғанда басқа суға мекен ауыстырады, не су түбі тұнба топырағына көміліп, жаңбырлы маусымға дейін қозғалмай жатады.

Таралуы
-------

Бразилия мен Гвианада өзен, көл, батпақ жиегін мекендейді.

Қоректенуі мен көбеюі
---------------------

Асына балықтар, жас аллигаторлар, құстар мен сүтқоректілер кіреді. Соңғы деректерге сене келетін болсақ, онда су айдаһары өз олжасының сүйегін, омыртқасын сындырмайды немесе тұншықтырмайды. Керісінше, анаконда оған аз қысым береді. Оның басты мақсаты - ішкі органдарына зақым келтіру. Бұл тиімді тәсіл жыланға күшін экономдауға әрі олжасын тез өлтіруге көмек теседі. Адамға сирек шабады.

Әдетте жұмыртқалай тірі туады, кейде жұмыртқа салады, су түбінде түлейді.

Қолданылуы
----------

Су айдаһары - кәсіптік жылан, терісі, еті , майы пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 430 бет
Ертіс шебі
==========

**Ертіс шебі** – 18 ғасырдың 1-жартысында патшалық Ресейдің қазақ даласын біртіндеп отарлау саясатына орай салған бекіністері. Оның құрамына Ямышев (1715), Омбы (1716), Железин (1717), Семей (1718), Өскемен (1719-1720), Семияр (1720) бекіністері енді.

Ұзындығы
========

Шептің жалпы ұзындығы 920 шақырым болды.

Киндерман сөзі
==============

Сібір әскерінің қолбасшысы генерал Киндерман 1745 жылы Ресей патшалығына жолдаған рапортында «Бірінен-бірі 15 – 20 шақырымдай жерде тұратын бекіністер мен күзет орындарының тізбегі шепке қаһарлы бейне береді» деп жазған. Алайда 1742 жылы осы «қаһарлы шеп» басшылығы 40 мың жоңғар әскерінің Семияр мен Семей бекіністері аралығынан Сарыарқаға қарай өтуіне жол берген.

Кеңейюі
=======

Ертіс шебі жаңа бекіністер, форпостар салу арқылы кеңейе берді. 1847 – 1854 жылдары Ертіс шебі Семейден Сергиополь (Аягөз) арқылы оңтүстікке – Верный бекінісіне (Алматы) ұласты.
**Энн Жаклин Хэтэуэй** (кейде **Джәкуелин**; ағылш.  *Anne Jacqueline Hathaway*; 12 қараша 1982 жыл, Нью-Йорк) – американдық актриса. Көптеген марапаттардың, соның ішінде «Оскар» (2013) сыйлығының, «Эмми прайм-тайм» (2010) және «Алтын глобус» (2013) сыйлығының иегері, ол 2015 жылы әлемдегі ең жоғары ақы төленетін актрисаның бірі болды. Оның фильмдері бүкіл әлем бойынша $ 6,8 миллиард доллардан асты және ол 2009 жылы Forbes 100 атақты тізімінде пайда болды.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Instagram-да
* Facebook-те
* Энн Хэтэуэй (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Allmusic
* Энн Хэтэуэй (ағыл.) Discogs сайтында
* Worldcat
* Энн Хэтэуэй (ағыл.) *Internet Broadway Database* сайтында
**Энн Филиппа Кобб** (ағылш. *Anne Cobbe*, 7 тамыз 1920 жыл - 15 желтоқсан 1971 жыл) — Оксфорд университеті, Сомервиль колледжінде студенттерді шабыттандыра алатын әрі қолдау көрсете білетін таза математика пәнінің ағылшын профессоры болған.

Жастық шағы
-----------

Энн Бедфордшир графтығындағы Шарнбрук қаласында дүниеге келді, генерал Александр Кобб (Кобб отбасының мүшесі) және Уинифред Ада Боэннің ең кіші баласы болды. Оның анасы - 1-ші баронет, Энн балалық шағын өткізген Колворт Хаус сарайының лорды - Сэр Альберт Боуэннің қызы. Энның Уинифред Алиса (1912 ж. т.) және Александр Уильям Локк (1919 ж. т.) деген әпке-інісі болған. Энн он жас кезінде әкесі қайтыс болады. Ұлыбританияның корольдік әуе күштері (*Royal Air Force*) ұшқышы ретінде Билл деген атпен әйгілі оның ағасы 1940 жылы Ұлыбритания шайқасында мерт болады.

Өмірбаяны
---------

Энн Беркшир, Ньюбериден алыс емес Даун-Хаус мектебінде оқыды. Математиканы оқуды алтыншы сыныптан бастаған, бірақ 1938 жылы Оксфорд университетіне стипендияға емтихандарды тарих пәнінен тапсырды. Нәтижесінде тарих пәнін оқу Эннға жарамсыз ой екендігі айтылды. Келесі жылы-ақ, 1939-да, математикадан түсу емтиханын тапсырып, Оксфордтағы Сомервиль колледжінде оқуға орын алады.

1942 жылы соңғы емтихандарын тапсырып, Ұлыбританияның Корольдік әскери-теңіз күштерінде (*Royal Navy*) жедел зерттеу ғылымында қызмет атқарады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Оксфордқа оралып, 1946 жылы өнер магистрі (*Master of Arts*) дәрежесімен марапатталады.

Оның гомологті алгебра туралы бірінші мақаласы 1951 жылы жарыққа шығады, және «*Қазіргі уақыттағы алгебралық теориялар» (Modern Algebraic Theories*) диссертациясы үшін 1952 жылы PhD-доктор дәрежесін иемденеді.

Энн 1955 жылы Леди Маргарет Холлда (Оксфорд университетінің колледжарының бірі) лектор болып қызмет атқарады және сол жылда-ақ «*Шекті топтың когомологиялық топтары туралы» (On the cohomology groups of a finite group*) мақаласы жарық көреді. Кейінірек көп ұзамай ол өзінің альма-матері - Сомервиль колледжіне оқытушы және тәрбиеші ретінде қайта оралады.

Энн Кобб 1969 жылы ауыр сырқатқа шалдығып, 1971 жылдың 15 желтоқсанында 51 жасында дүниеден өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  J. J. O'Connor; E. F. Robertson. "Cobbe biography". University of St Andrews.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  "Cobbe, Anne Philippa". MathSciNet.
5. ↑  "Cobbe, Anne P." Zentralblatt MATH.
**Геронтология**(грекше geron және logos – ілім) – адамның және жануарлар организмінің қартаю заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Егде тартқан және қартайған адамдардың ауруларын клиникалық медицинаның гериатрия (грекше geron және іatreіа – емдеу) деп аталатын бөлімі зерттейді. 20 ғасырдың 30–40-жылдары Қазақстанда қариялар мен мүгедектер үйі, геронтологиялық және гериатриялық кабинеттер (Алматы, Қарағанды, т.б.), ауруханаларда гериатриялық бөлімдер ашылды, жүйелі зерттеулер жүргізіле бастады. Бұл зерттеулердің нәтижесінде қартаюдың әлеум.-гигиеналық себептері мен клиник. белгілері анықталды; адам жасының ұлғаюына байланысты жүрек пен қан тамырларында пайда болатын өзгерістер зерттелді; егде тартқан және қартайған адамдардың әдетте байқалмайтын жүрек ақауларына сипаттама берілді. Физиол. және биохим. көрсеткіштердің қалыпты деңгейі анықталып, егде тартқан және қартайған адамдардың денсаулығын тексеру әдістемесі ұсынылды. Кейбір дәрілердің қартайған организмге тигізетін әсері, вегетативтік жүйке мен лимфа жүйесіндегі морфол. және гистохим. өзгерістер зерттелді. Қарттар мен егде жастағы адамдардың психикасы мен мінез-құлық ерекшеліктерін, жас психологиясының бір саласы геронтологиялық психология зерттейді. Ол қартаюдың белгілерін, яғни адам организмінің функционалдық мүмкіндіктерінің (сыртқы әсерлерді қабылдауы көмескіленіп, қимыл белсенділігі баяулауы, күш-қуатының азайып, денсаулығының нашарлауы) біртіндеп төмендеуін қарастырады. Психика функцияларындағы (зерде, ес, зейін, т.б.) өзгерістер бір жақты ғана байқалады. Қарт адамдардың психикасына интеллектуалдық және эмоционалдық «ішкі әлемге кету», өткізген өмірін бағалау мен ұғынуға байланысты қайғыру, өміріндегі басты мақсаттары орындалмаса, өкіну, түңілу сияқты қасиеттер тән болады. Алайда қартаюды тек регрессивтік құбылыс деп қарамау керек. Қартаю дамудың бір кезеңі. Бұл кезеңде адамның рухани жетілу деңгейі жоғары болады. Мыс. қанағаттану, парызын өтеген жағдайда өмірге ризашылық, мейірімділік, т.б. қасиеттермен қатар кемелденген адамдардың даналыққа жетуі – осы қартаю кезінде орын алатын құбылыс. Қарт адамның шығарм. белсенділігі жоғары болатындығы жиі байқалады. Қартаюдың психик. ерекшеліктері мен өзгерістеріне ерте кезден назар аударылса да, Геронтология ғылыми пән ретінде егде жастағы адамдардың көбеюі, олардың жұмысқа қабілеттілігі мен тұрмыс жағдайының, сондай-ақ іс-әрекетінің сипаты мен құндылықты бағдарларының өзгеруіне, яғни жеке адамның даму мәселелеріне, т.б. байланысты пайда болды. Геронтологияның қазіргі кездегі негізгі міндеттеріне адамды кәрілікке дайындау, егде жастағы адамдар мен қарттардың белсенді әрі толық өмір сүруі амалдарын зерттеу, т.б. жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  man chechia.jpg Фото старца
3. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Бриджет Луиза Райли** (ағылш. *Bridget Louise Riley*, 1931 жылы 24 сәуір Лондон, Ұлыбритания) — заманауи өнер ағылшын суретшісі, оп-арт өнер ағымының ең беделді өкілі.

Өмірбаяны
---------

Бриджет Луиза Райли 4 сәуірде 1931 жылы Лондонда дүниеге келген. Екінші дүниежүзілік соғысының алғашқы жылдарында Бриджет отбасымен Корнуолл графтығына көшіп кетті. Бриджет бейнелеу өнерін 1946-1948 жылдары Челтенхэмдегі әйелдер колледжінде оқып бастады. Соңыра 1949-1952 жылдары аралығында Бриджет Голдсмит университетінде, одан кейін 1952 және 1955 жылдары аралығында Корольдік өнер колледжінде оқиды, онда Жорж-Пьер Сераның кескіндемесін оқып, өнер бакалавр дәрежесін алып бітірді. Содан кейін ол біршама уақыт шыны бұйымдар дүкенінде сатушы болып жұмыс жасады, балаларға сурет мұғалімі және көркем фотограф болып жұмыс жасап үлгерді.

Бриджет Райлидың алғашқы туындылары Жорж-Пьер Сераның стилі, жарқыраған нүктелі пуантилизмге жақын болатын. 1961 жылдан бастап Бриджет Раулидың портфолиосында оптикалық эффектісі бар шаршылар,шеңберлер бейнеленген суреттер пайда бола бастады. Бриджет үлкен форматты суреттерінің әрбіреуіне кейде бірнеше айға дейін уақыт салатын. 

1960 жылы Бриджет Райли Италияға "этюдтарға" барады, онда ол итальяндық бейнелеу өнерінің кең спектірін Ренессанс дәуірінің жұмыстары мен итальяндық футуристердің жұмыстары арқылы зерттейді. Сол жылы Хорнси өнер колледжінде оқытушы ретінде қызмет істеп бастайды. Осы уақытта Бриджиттың оп-арт ағымындағы алғашқы жұмыстары пайда бола бастады. 

1962 жылы Бриджет Луиза Райлидың алғашқы жеке көрмесі лондондық Gallery One-да, соңыра 1965 жылы Нью-Йорктегі Ричард Фейген галереясында үлкен жетістікпен өткен болатын. 1965 жылы Бриджет Райли Нью-Йорктегі заманауи өнер мұражайында the Responsive Eye көрмесіне қатысты. 

Бриджет үш өнер шеберханасында жұмыс істеген болатын, біріншісі Корнуоллда, екіншісі Лондонның Кенсингтон және Челси округінде, үшіншісі Францияда, Воклюзда болды. 1983 жылы ол Ливерпульдегі Корольдік ауруханасының ішкі дизайнын безендірген болатын. Сондай-ақ, балет қойылымдарын көркемдеп безендірумен айналысты.

Марапаттары
-----------

* John Moore’s Liverpool Exhibition сыйлығы (1963)
* AICA Critics Prize сыйлығы (1963)
* Stuyvesant Foundation фондының стипендиясы (1964)
* Order of the Companions of Honour ордені (1998)
* Жапония Императорлық сыйлығы (2003)
* Goslarer Kaiserring' сыйлығы (2009)
* Рубен сыйлығы (2012)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bridget Riley born 1931.
2. ↑  Mary Blume (19 June 2008), Bridget Riley retrospective opens in Paris *The New York Times*.
3. ↑  Kudielka, R. "Chronology" in *Bridget Riley: Paintings and Related Work*, London: National Gallery Company Limited, 2010, pp. 67–72.
4. ↑  Chilvers, Ian & Glaves-Smith, John eds. *Dictionary of Modern and Contemporary Art*, Oxford: Oxford University Press, 2009. pp. 598–599
5. ↑  Museum of Modern Art online collection.
**Уэсуги Харунори** (жап.上杉 治憲,1751-1822) - жапон даймесі. Енэдзава жерінің тоғызыншы басшысы (қазіргі Енэдзава және Окитама аудандары).

Өмірбаяны
---------

Эдо қаласында дүниге келген (қазіргі уақыттағы Токио қаласы). Хюга ауданының бір бөлігін басқарған Акидзуки рулық қауымының басшысының екінші ұлы. Оның анасы Енэдзава жерінің төртінші басшысының немере қызы болған. Балалық шағында Мацусабуро және Наомацу есімдері болған, оны Уэсуги Сигэсада асырап алған, осылайша Харунори 1767 жылы оның орның басқан.

Қазіргі уақытта Уэсуги Харунори өткізген каржылық реформаларымен кең танымал, оны жиі үлгі алатын басшы ретінде танытады. Енэдзава 40 жылдай уақыт қарыз болған. Харунори билікке келгеннен кейін Сигэсада сегунатқа билікті қайтаруды соңғы іс-шара ретінде қабылдаған. Бірақ оның қайың атасы болып табылатын Овари ауданының даймесі осының орнына дайме қызметін босатуға көндірген. Осы жағдайатқа байланысты Харунори Енэдзава даймесі атанған. Ол қатал тәртіп орнатып, өзіне қарсы шыққан кеңесшілерді өлтіруге әмір еткен. Осы атқарылған іс- шаралардың көмегімен Енэдзава Тэммэй (1781-1789) кезеңіңде болған ашаршылықтан жалпылай зардап тартқан жоқ. 1380 жылы Харунори өлімінен кейін Енэдзава жақсы басқарылған сегунат ретінде баршаға танылды.

Харунори Харухиро атты баласына жіберген мына хатында феодал басшылардың басқару жүйесі мен қоғамдағы орындарына өз көзқарасын білдіреді:

```
Иелік кокка атадан балаға мирас етіп қалдырылады, ол менменшілдік түрғысынан басқарылмау керек. Лорд өзінің иелегі мен адамдары үшін өмір сүреді, 
ал адамдар мен иелік лорд үшін өмір сүрмейді.  
```

Дереккөздер
-----------

Mark Ravina (1995). "State-Building and Political Economy in Early-Modern Japan, "Journal of Asian Studies 54.4.

Frederic, Louis (2002). «Japan Encyclopedia.» Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.

Gordenker, Alice. "So, what the heck is that? Mistletoe, "Japan Times. желтоқсан 18, 2007.

Sansom, George (1963). «A History of Japan: 1615—1867.» Stanford, California: Stanford University Press.
**Брешиа** (сондай-ақ **Брешия**, итал. *Provincia di Brescia*Provincia di Brescia, ломб. Pruvincia de Bressa) — Италияның Ломбардия аймағындағы провинция.

Географиясы
-----------

Брешиа провинциясы солтүстігінде және солтүстік-батысында Сондрио, батысында Бергамо, оңтүстігінде және оңтүстік-батысында Кремона, оңтүстігінде Мантуя  және де шығысында Верона мен Тренто провинцияларымен шектеседі. 

Провинцияда үш үлкен көл орналасқан: Гарда (итал. *lago di Garda*lago di Garda), Изео (lago d 'Iseo) және Идро (lago d' Idro). Провинцияның солтүстігінде Адамелло-Презанелла тау жотасының бөлігі орналасқан. Сондай-ақ Брешиа провинциясында Камоника, Тромпия және Саббия аңғарлары орналасқан.

**Маңызды қалалары**: Брешиа, Геди, Манербио, Ордзинуови, Сало́, Гардоне-Валь-Тромпия, Тосколано-Мадерно, Гарньяно, Лимоне, Сирмионе.

Көлік
-----

Шет аймақ арқылы A4 Турин — Триест және A21 Турин — брешиа автожолы, сондай-ақ мемлекеттік маңызы бар SS39, SS42 және SS45bis жолдары өтеді. Монтикьяри қаласында Брешиа — Монтикьяри әуежайы орналасқан. Провинция арқылы Милан — Венеция және Брешиа — Изео — Эдоло темір жолдары өтеді. Негізгі теміржол торабы — Брешиа бекеті. 1950-ші жылдарға дейін Брешиада қалалық және қалааралық трамвай желісі жұмыс істеді, алайда кейінірек желі істен шықты. 2004 жылы Брешиа метрополитенінің құрылысы басталып, оның алғашқы желісі (17 бекет) 2013 жылы ашылды.
**Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы** , Тараз қаласында 1931 ж. ашылған. 1978 ж. қаланың орталық алаңындағы жаңа ғимаратқа көшірілді. Мұражай залдарының жалпы аумағы 1492 м2. Ондағы экспонаттар тірі және өлі табиғат, тарих және археология, этнография, тарихи оқиғалар залдарына жүйеленіп қойылған. Мұражай қоры 30 мыңнан аса экспонаттан тұрады. Олардың бірқатары Италия, Астана, Алматы қалаларында болған көрмелерде көрсетілді. Мұражай қызметкерлері 1991 — 2001 ж. Археология институтының археологтерімен біріге отырып, облыс территориясындағы көне тарихи орындарында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Осы бағыттағы жұмыстардың нәтижесінде 1994 — 97 ж. көне Тараз орнынан қаланың б.з. 1 ғ-ында болғандығын дәлелдейтін көптеген заттар: үйлердің қабырғалары және кейінгі дәуірлерге қатысты теңгелер (20 дана), тереңд. 6 м құдық, пеш және су құбырлары, ыдыс-аяқ, шырақтар, ұршық бастар, Тараздың қола теңгелері (8 дана), оның ішінде 7 — 8 ғ-ларға жататын ортасында төртбұрышты саңылауы бар соғды теңгелері табылды. Мұражайға "балбал тастар" деп аталатын тас мүсіндердің бірегей тобы қойылған. Олардың жалпы саны 70-тен астам. Мұражайдағы өте сирек кездесетін экспонаттың бірі — сақ жауынгерлерінің дулығасы. Ол қоладан жасалынған, б.з.б. 6 — 5 ғ-ларға жатады. Сақ заманынан сақталған биік тұғырлы қола қазандар да назар аудартады. 1972 ж. Тараз қ-ндағы Орт. базар аумағын қазу жұмыстарының барысында ер адамның қола мүсіні табылды. 1976 ж. Орталық спорт алаңын салу үшін жүргізілген құрылыс жұмыстарының кезінде табылған қоладан жасалған үнді бишісінің мүсіні де осы мұражайда тұр. 1995 — 96 ж. мұражай директоры К.Байбосыновтың жетекшілігімен ұлы Жібек жолы бойындағы қалалардың орындарына және сақ, үйсін қорғандарына қазба жұмыстары жүргізілді. Қорғандардан тас, қола моншақ, жебенің ұшы, ілгіштер табылды. Төменгі Барысхан қалашығының орнынан бөлме, зал сылақтарының оюлы, әшекейлі сынықтары кездесті. Шахристаннан әр түрлі пішінді ас пісіретін қазандар, шыны бұйымдар, түрлі түсті моншақтар мен сырға, түркі теңгесінің табылуы үлкен олжа болды. 8 ғ-ға жататын Ақыртасты қазу жұмыстары 1996 жылдан бері жүргізіліп келеді. 1998 жылғы зерттеуде ұз. 16 м, ені 6 м, 6 бөлмеден тұратын керуен сарайдың орны, бір бөлмесінен сырға, ыдыс сынықтары және өлшемі 25х25 см күйдірілген кірпіш, су құбырлары табылды. Мұражай қоры, негізінен, қазба жұмыстарынан табылған заттармен толығып отыр. Мұражай қорында Тараз қ-на жер аударылып келген неміс халқының көрнекті суретшісі Л.В. Брюммердің сыйға тартқан үлкенді-кішілі 1000-ға тарта жұмыстары да сақтаулы. Мұражайға, сондай-ақ, қазақ халқының көне саз аспаптары (сазсырнай, шаңқобыз) мен ер-тұрман әбзелдері, қолөнер туындылары қойылған.
**Уэнделл Филлипс** *(29 қараша 1811 жыл - 2 ақпан 1884 жыл)* -- АҚШ қоғам қайраткері, абослиционизмнің революциялық қанаты басшыларының бірі. 

1837 ж. қара нәсілділерді құлдануға қарсы қозғалысқа қосылды, одан кйін құлдыққа қарсы күресуші американ қоғамы басшыларының бірі болды. Аса шешендігімен атағы шықты. 70 жылдары жұмысщы қозғалысына араласып, жалдамалы еңбек жүйесін, моноплярлар мен артықшылықтары бар таптарды жою, 8 сағтаттық жұмыс күін енгізу, қайыршылдықты жою бағдарламасын ұсынды. Қара нәсілділерді қаруландырып, көтеріліс ұйымдастыруға, жұмысшы табының саяси қызметін өрістетуге шақырды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Террор** (лат. *terror* — қорқыныш, қорқыныш) — физикалық зорлық-зомбылық немесе қирату арқылы көрінетін саяси қарсыластарын қорқыту. Террор — бұл әскерлердің жағдайын ескере отырып және белгілі бір жағдайларда шайқастың белгілі бір сәтінде өте қолайлы және тіпті қажет болуы мүмкін әскери әрекет.

"Террор" сөзінің синонимдері "қорқыту", "зәресін алу" деген сөздер .

Террор түрлері
--------------

Террор түрлеріне жеке террор (мысалы, отбасыішілік), жария террор (мысалы террористік актілер) жатады.

**Жеке террор**

**Мемлекеттік террор** — саяси биліктің жаппай саяси қуғын-сүргін арқылы оппозиция өлшемдерін азайту үшін орталық биліктегі сақшы қарсыластарын  қорқыту жолы (мысалы, якобтік террор, Қызыл террор, Ақ террор, Үлкен террор, Сталиндік қуғын-сүргіндер, "Кондор" операциясы).

**Экономикалық террор** — саяси қарсыластарын ішінара немесе толық күнкөрістің негізгі қаражат көзінен айыру (мысалы, огораживание, жасанды аштық Ирландия, ликвидация кулачества как класса, эмбарго АҚШ-та дәрі-дәрмек жеткізу Кубаға) арқылы. зәресін алу немесе жою

Сондай-ақ, қараңыз
------------------

* Террор дәуірі (Француз революциясы)
* Ақ террор (Ресей)
* Қызыл террор (Ресей)
* Үлкен террор
* Терроризм

Сілтемелер
----------

* Одесса М. П. Фельдман Д. М. Террор поэтикасы және жаңа әкімшілік шындық: қалыптасу тарихи очерктері Мұрағатталған 28 мамырдың 2020 жылы.. // М.: РГГУ, 1997, б. 8-63.
* Одесса М. П. Фельдман Д. М. Террор поэтикасы және жаңа әкімшілік шындық: очерктер тарихы (соңы)(қолжетпейтін сілтеме)
* Николай Суворов. Маргиналдылық элита. Терроризм және анархизм Мұрағатталған 15 желтоқсанның 2016 жылы. // Суворов Н. Н. Мұрағатталған 21 қазанның 2010 жылы. Элиталық және бұқаралық сана мәдениеттегі постмодернизм. — СПб. 2004, с. 220-231
* Р. Холмс (Roger W. Holmes). Терроризм, қаталдық және зорлық Мұрағатталған 18 қарашаның 2016 жылы.. // Метафизикалық зерттеу. 216 шығ. Этика: Метафизикалық зерттеулер зертханасының альманахы. СПб.: С.-Петерб. ун-ті баспасы, 2005, 349-369 беттер.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Террор — орыс синонимдері сөздігіндегі мақала
2. ↑  Террор — Ожегов сөздігіндегі мақала
3. ↑  Александр Тарасов.
**Дербестік** — жеке адамның қайталанбайтын, өзіндік болмысы, өзінің субъектісі түрінде оның мақсаты мен мән-мағынасы болатын іс-қимылы. Сыртқы мақсатқа қанықгьшық пен сыртқы қажеттілікке бағындырылған іс-әрекетке (жатсыну жүйесіндегі қызмет, сондай-ақ материалдық өндіріс саласындағы еңбек) кдрсы қойьшады. Маркс адамның әлеуметтік жағынан азаттық алуын оның қандай да болсын іс-әрекетін шын мәніндегі дербестікке бағыттауымен байланыстырды. Алайда бүл әрекет табиғатқа жауапкершілікпен қарау қажетгілігінен адамды шет
қалдырмайды, адам іс-әрекетінің мүдделері оған қайшы келмеуі керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Дербесжұп** (лат. *Lymantria dispar*) — лат. *Erebidae* тұқымдасының көбелегі. Еуропа, Азия, Жапония, Солтүстік Америкада кең таралған полифаг көбелек, 300-ден астам өсімдіктердің түрлеріне, әсіресе талдарға зиянын келтіреді. Талдардың арасында емен, қайын, терек, жөке ағаштың, алма, өрік талдарының діңіне жұмыртқалайды. Орман шаруашылығының зиянкесі деп саналады.

### Биологиялық сипаттама

Дербесжұптың аналық дарақымен аталық дарақысы түсімен де, пішінімен де қатты өзгешеленеді. Осы себепті атауына еге болған ("dispar" - жұп емес). Аналық көбелегінің үлкендігі 9см-ге дейін болады. Алдынғы қанаттары сары немесе ақшыл-сұр, қоңыр сызығы бар, ортасында үшбұрыш үлкен дақ, ал қанатының шетінде - кішкене дақ бар. Денесі жуан, қоңыр-сұр түбіт басқан, мұрты мен аяқтары қара. Аталық дарағы аналығына қарағанда майда болып келеді - 4 см. мұрттары түкті, қоңыр.Алдынғы қанатындағы сызықтар мен дақтар ірілеу болады. Жұлдызқұрттары ерте көктемде пайда болады. Жұлдызқұрттарының ұзындығы 7,5 см-ге дейін болады. 16 аяғы бар, түкті, денесінде 3 ұзынынан орналасқан жеңішке сызығы бар. Арқасында жұп сүйелдер бар - алдынғы 5 жұп көк, артқы 6 жұп - қызыл, әр сүйелде бір түп үлпе жүн бар. басы қара-сұр, екі қара дағымен.

Дернәсілдері қара-қоңыр. Көбелектері жаздың ортасында шығады. Көбелектің табиғи жаулары - Calosoma sycophanta қоңызы және Ichneumon sarcitorius арасы.

* 
* ♀ ♀
* ♂♂

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
2. ↑  Непарный шелкопряд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
**Ханс Ротфельс** (нем. *Hans Rothfels*,12. 4. 1891 жылы, Кассель, 22.6.1976 жылы,Тюбинген)—Батыс Германия тарихшысы. 1926—34 ж. Кёнигсберг. 1951 жылдан Тюбинген университетінің профессоры. 20 жылдары —30 жылдардың басында көбінесе Бисмарктің сыртқы саясатын зерттеді. Фашизм диктатурасы кезінде Ханс Германиядан кетіп, АҚШ- та жұмыс істеді. 2-дүние жүзілік соғыстан кейін Батыс Германияға оралды. Қазіргі заман тарихын зерттей бастады. Германиядағы антифашисттік қозғалыс туралы еңбектерінде Ханс буржуазияның, офицерлердің, дін иелерінің өкілдерін дәріптеді, фашизмдік тәртіпке қарсы күрескен жалғыз солар етіп көрсетуге тырысты. Еңбектерінде герман фашизмінің әлеуметтік тамырларын, оның ГФР саясатына тигізіп келе жатқан әсерін көлегейледі. 50 жылдардың аяғынан Ханс және оның мектебі Батыс Германиядағы буржуазияшыл тарих ғылымындағы жетекші бағыт болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Бекболат Әшекеев** (1843/48 ж.ш. бұрынғы Жетісу облысы, Жайылмыс болысы 11-а. - 9.9. 1916, Алматы облысы, Іле ауданы, Боралдай) — ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі.

  

1916 жылы 7-8 шілдеде Бекболат Алматының батысындағы (шамамен 40 км) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс және онымен көршілес болыстар тұрғындарының басын қосып, Ресей патшасының маусым жарлығын талқылайды. Жақында Бекболаттың ұсынысымен тың жұмыстарына адам бермеу жөнінде шешім қабылданады. Осындай жиын 13 тамызда Верный уезінің Ошақты деген жерінде де өтеді. Үшқоңыр мекені көтеріліс орталығы болды. Бекболат ұста дүкендерін ашқызып, қару-жарақ жасатты, жігіттерді соғыс өнеріне үйретті, Үшқоңырға келетін жолдарға тосқауылдар қойылып, жазалаушы отрядтар өте алмайтын берік қамал жасалды. Көтерілісшілер Верный қаласына шабуыл жасау үшін күш біріктіру ниетімен Пішпек, Тоқмақ уездеріндегі және Ыстықкөл маңындағы қырғыз көтерілісшілерімен байланыс жасады. Тамыз айының ортасында Бекболат бастаған көтерілісшілер жақсы қаруланған жазалаушы отрядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған кетерілісшілер Жасылкөл мен Құмбел асуы арқылы қырғыз жеріне шегініп, одан әрі Қытайға өтпек болады. Бірақ ел-жұртын қорғансыз қалдырмауға бел байлап, барлық кінәні өз мойнына алмақ болған Бекболат көтерілісшілерді таратып, өз еркімен жаудың қолына түседі. 1916 жылы 7 қыркүйекте Ресей армиясының Верный қалалық әскери гарнизонының соты Бекболатты дарға асуға үкім шығарды. Бекболаттың 20-дан астам жақын серіктестері де сотқа тартылып, олардың 12-сі өлім жазасына кесіледі.

Тағы қараңыз
------------

* Жетісу көтерілісі
* Самсы көтерілісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Пресвитериандық шіркеулер** - Шотландия мен Англияда 16 ғасырда пайда болған кальвинистік шіркеулер. Пресвитериандықтар христиандық шіркеудің ең алғашқы құрлысына қарай оралуды талап етті және пресвитер атағын ғана қатардағы дінге сенушілерден сайланатын қауым басшылары мойындады. Епископтықты теріске шығарды. Ағылшын шіркеуіне қарсы шықты және шіркеудің мемлекеттен бөлінуін талап етті. Пресвитериандық шіркеулерді басқару пресвитерияны шіркеудің аты да осыдан шыққан құрайтын пасторлар мен пресвитерлердің қолында болды. Бірте-бірте діни қауым старейшиналары мен пасторларының жиналысы бұдан кейін провинциялық және ұлттық синаттар пайда болды. Пресвитериандық шіркеулерде құдайға құлшылық ету өте қарапайым. Храмдарда ешқандай да керіліп шегеленген бейне де, мехраптарда, икон да, пілте шам да болмайды. Құдайға құлшылық ету эстрада тәріздес кафедрада ұлт тілінде өткізіледі және ол дінді уағыздауға, бірлесіп дұға оқуға және псалмдар әнін айтуға саяды. Қазіргі кезде Пресвитериандық шіркеулер Шотландияда, Англияда, Ирландияда, Канадада,АҚШ-та, Австрилияда және басқа да елдер де бар.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Бекежанов атындағы көше (Алматы)**

Көшеге қазақтың сырнаймен, домбырамен ән, терме, толғау, жыр айту, айтысу дәстүрін дамытқан, өзінің бірегей ән-жыр мектебін қалыптастырған сазгер, ақын, әнші, композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Нартай Бекежановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №114 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/551 қаулысы) берілген. Бекежанов Нартай (1890-1939) 
Қызылорда облысы Шиелі ауданында дүниеге келген.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Бекбауыл Өтегенұлы** (1788, Қызылорда облысы Арал ауданы - шамамен 1874, Хиуа) - би. Әлімұлы тайпасының Кішкене Шекті руынан шыққан.

  

Ел бірлігі мен татулығын сақтауға күш салған. Сондай-ақ, ол өзінің ұлы - Құлбарақ батырмен бірге Жанғожа бастаған Хиуа мен Қоқанн хандықтарының езгісіне қарсы күреске және Ресей отаршылдығына карсы көтеріліске қатысқан. Хиуа ханы алдына барып, елдің талап-тілегін жеткізген. Оны Хиуа ханы у бергізіп өлтірткен.

  

Қызылорда облысының Арал ауданында Бекбауыл атында елді мекен бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 31 қаңтардың 2020 жылы.
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Муталиев Хаджи** – Бекир Шовхалович (20. 6. 1910, Экажево с. - 11. 9. 1964, Грозный) – ингуш совет ақыны. Ингуш совет поэзиясының ірге тасын қалаушылардың бірі. Шығармалары 20 жалдардың 2 жартысынан бастап жарияланды. М. «Мәдени жасақшылар», «Қанға қан, жанға жан» атты пьесаларында ел ішіндегі кулактар мен молда-балгерлерді әшкерледі. Оның «Ана мен қыз», «Большевиктер келеді» әңгімелері мен «Жаңа қонақтар», «Қаһарлы күн», «Кунта кегі» атты поэмаларында жаңа өмірдің көріністері мен ескі әдет-ғұрып, шарниағатқа қарсы күрестер сипатталды.М-тің «Жолда» атты өлеңдер жинағы Москвада басылды (1964).[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Зәуре** **Баймолдина** (1913 жылы Ойыл ауданы − 1984 жылы сонда) – тары өсіруші, ақ тарының атасы Ш. Берсиевтің шәкірті.

#### Өмірбаяны

1913 жылы Ақтөбе облысы Ойыл ауданында туған. Ұлы Отан соғысы жылдарында қажырлы еңбек етті. Еңбек жолын қолдай қызмет жасап бастап, "Кемерши", "Құрман" ұжымдық шаруашылықтарында тары өсіруші звеносының жетекшісі болды.

#### Жетістіктері

Берсиев атындағы ұжымшарда, кейін кеңшарда Берсиев селолық Кеңес төрағасы болып сайланды. Бесінші шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

#### Марапаттары

Жоғарғы еңбек көрсеткіштері үшін Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған. Қаратал ауылының бір көшесіне Зәуре Баймолдина есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе:энциклопедиа - Ақтөбе, 2001 - 748 бет
***Бекболат Байсағатов***(1958 ж.т.)-флейташы, ҚазКСР еңбек сіңірген артисі(1990 ж.). Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (флейта, 1980), Мәскеудің П.Чайковский атындағы консерваториясын(1983 ж.) бітірген. 1977-1979 жылдары Абай атындағы опера және балет театрының симфония оркестрінің артисі, 1979-1983 жыл-ы ҚазКСР Мемлекеттік симфония оркестрінің әншісі, 1981-1983 жылдары Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының оқытушысы, 1983-1990 жыл-ы Қарағанды облыстық филармониясының әншісі және симфония оркестрінің әншісі, 1990-1996 жылдары Қарағанды облыстық филармониясының көркемдік жетекшісі, 1996 ж. Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжінің директоры, 1998 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының директоры, 2002-2005 жыл-ы Астана қаласының Мәдениет департаментінің бастығы, 2005-2006 жыл-ы «Нұр Отан» партиясының мәдени-бұқаралық жұмыс жөніндегі басқармасы бастығы, 2006 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының бас директоры.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Бона тауы
Бона тауы биіктігі бойынша Құрама Штаттардағы төртінші және Солтүстік Америкадағы ең шыңдардың арасында 11 орында. 
Бона Аляскадағы Врангел таулары мен шығыс Канадаға қарай созылып жатқан Элиас тау тізбектерінің артында орналасқан. 
Сырт көзге Бона тауы аталған таулардың артында жасырынып тұрғандай әсер қалдырады.
Тау массивін түгелдей дерлік мұз алқаптары мен мұздықтар басып жатыр. Канададағы Юкон аймағының шығысындағы 64 км қашықтықта созылып жатқан Клутлан мұздығы Бона тауынан бастау алады.
Тауға атау берген Абруши герцогі, князь Луилджи Амедео еді. Ол осы маңның оңтүстік-шығысында 1ЗО шақырым қашықтықта жатқан Әулие Илья тауына көтеріліп бара жатып, Бона тауын көрген екен. Бұл оқиға 1897 жылы болған.
Оның шыңы дөңестігі бойынша Аляскада 25-ші орынды алады.
Бона тауының биіктігі шамамен 5030-5045 м аралығында.
Бона тауы альпинистерге өте қолайлы. Себебі бұл тауға шығу өте оңай.
Бона тауы - экспедиция өткізуге және өз бетімен тауға шығу тәжірибесін жинақтауға таптырмас орын.
Бона тауының қиындығы - жарықшақты болып келуінде. Бұл тауға алып баратын жол ұзақ. Бона тауына алғаш рет 1930 жылы А.Карпе, А.Тейлор және Т.Мур көтерілген. Бұл - Аляскадағы биіктігі жөнінен 5-ші орында тұрған тау.
Бона жабайы аймақта орналасқан.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Қазақстан жазушыларының ІІІ съезін ашардағы сөз**, 1954 ж. 3 қыркүйекте Қазақстан жазушыларының 3-съезін ашарда Әуезовтің сөйлеген сөзі. Бұл 50-жылдардың басында қатты саяси қуғынға ұшырап, республикадан кетіп қалуға мәжбүр болған жазушы жаңа басшылық тұсында қайтып оралғаннан кейін, оған көрсетілген зор құрметтің белгісі өді. Съезді ашардағы кіріспе сезді де Әуезов қазақ тілінде сөйледі. Оның аудармасы микрофон арқылы орыс тілінде оқылды. Бұл кез көп ұлтты кеңес әдебиетінің барлық табыстары, оның өткені мен болашағы тек қана социалистік реализм әдісімен, Коммунистік партияның басшылығымен байланыстыра қарастырылатын кез болғаны мәлім. Сондықтан қазақ әдебиетінің еткендегі табыстары мен болашақ көкжиектеріне көз жіберіп, бұл жәйттер міндетті түрде айтылмақшы еді. Әуезов осындай саяси талапты ескере отырып, көркем шығармашылықтың аса маңызды шарттарын баса айтты.

*«Ашылғалы отырған съезіміз болса, қазақ совет едебиетінің 1939 жылдан бергі 15 жылда жүріп еткен жолына шолу жасайды, баға береді. Өткенге қорыту, байлау айтады. Келешекте калай өсу-өрлеудің бағдарын атап, барысын болжап береді»* (20 томдық шығармалар жинағы, 19-том, 297-бет). Бұдан әрі әдебиет жайындағы сынау, ойлау, талдау сездер проблемалы болса ғана әдебиеттік құрылысқа, процеске есерлі, пайдалы болатынын ескерте келіп, Әуезов жасалатын баяндамалар мен сейленетін сездерде негізгі шығармашылық меселелер кебірек көтерілсін деген талап қойды. Әсіресе едеби сынның маңызына баса назар аударды.
«*Проблемалы, жауапты ойға толы сын сөзі өсуге арналған сөз. Ол сын - өшіру үшін емес, өсіру үшін айтылады»* (соңда, 298-бет).
Кіріспе сезінің соңында ұлы жазушы ашылғалы отырған жиын әрбір қаламгердің шығармашыпық өмірінде үлкен шоқтықты бел, биік асу есепті болсын, республиканың әрбір қаламгері өзінің жарқын шығармасымен ел ішінде ғана емес, бүкіл дүниежүзілік көлемде танылатын болсын деген ізгі тілек білдірді.
"Қазақстан комсомолеці" сүңгуір қайығы, Ұлы Отан соғысы жылдарында республикалық комсомолдарының жинаған қаржысына салынды (оның ішінде Қарағанды облысы жастары да бар). БЛ КЖО-ның 25 жылдығына арналған бұл бастама 1943 жылы қазанда Оңтүстік Қазақстан облысының комсомолдарының бастамасымен туындады, оған шахта, зауыт, а. ш. артельдерінің, оқу орындарының комсомолдары мен жастары қатысты. Қарағанды қаласындағы Ленин ауданының жас патриоттары 45 мың сом,
Тельман ауданынан —37 мың сом, 3-бис шахтасынан — 3,5 мың сом ақша қосты. Сондай-ақ жеке жарна
және жинағандарын қосқандар да болды. Барлығы «Қазақстан комсомолеці» сүңгуір кайығын салуға қарағандылықтардан 230 мың сом қаржы түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
### Индустрияландыруға бағыт алудағы қиыншылықтар.

Республиканың халық шаруашылығын қалпына келтіру әлі аяқталмаған болатын. Өнеркәсіп өндірісі соғысқа дейінгі деңгейінің 61% - ға ғана жетті. 1925 жылы желтоқсан айында БК(б) Партиясының XIV съезі өтті. Онда елді социалистік индустрияландыру бағыты жарияланды. Индустрияландыру – 1) халық шаруашылығының барлық салаларын машина техникасымен жарақтандыру, 2) инфраструктураның дамуы, индустрияланған халықтың пайда болуы.Индустрияландыру ісі Қазақстанда елдің басқа аудандарына қарағанда біршама кешірек басталып, уақыты жағынан КСРО Халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдығымен (1928 – 1932 ж.ж.) тұтас келіп, өлкеде елеулі қиыншылықтармен жүзеге асты.
Ол қиыншылықтар: 

1. Қазба байлықтарының толық зерттелмеуі.
2. Байланыс және тасымал құралдарының нашар дамуы. Территорияның 1000 шаршы шақырымына 1 шаршы шақырым темір жолдан келді.
3. Жұмысшы табының сан жағынан өте аз болуы. Халықтың 90 % - і шаруалар еді.
4. Жергілікті мамандардың жетіспеуі.
5. Жаңа экономикалық саясат тоқталып, әскери коммунизм кезеңіндегі әдістердің жаңғыртылуы.
6. Халық билігінің жеке диктатурамен ауыстырылуы.
7. Әміршілдік – төрешілдік басшылық әдісінің енгізілуі.

Осы жағдайлардан өлке экономикасында ауыл шаруашылығының басымдылығы (84,4%) сақталды. Индустрияландыру жағдайында еңбекшілердің жақын арада шешуге тиісті міндеттері:

1. Өлкенің техникалық – экономикалық жағынан артта қалуын жою.
2. Байырғы халық өкілдерін кеңінен тарту жолымен жұмысшы табы мен өндірістік – техникалық мамандарды қалыптастыру.

Қазақстанда социализмнің бұрмалануы 1925 – 1933 жылдары Қазақ өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы болған Ф. И. Голощекиннің есімімен және қызметімен тікелей байланысты. Ол «қазақ ауылы», Қазан лебін сезінген жоқ, сондықтан «Кіші қазан» төңкерісін жасау қажет деген идеясын ұсынды. Голощекиннің бағыты елеулі қарсылыққа ұшырады, сол жағдайда ол И. В. Сталинге хат жазып, онда өлкелік партия комитеті бюросы бағытының өңін айналдыра баяндап берді. И. В. Сталин қысқа әрі мейлінше айқын жауап қайтарды, онда былай делінген еді: «Голощекин жолдас! Мен осы жазбаңызда белгіленген саясат негізінен алғанда бірден – бір дұрыс саясат деп ойлаймын И. Сталин». Осыдан бастап Голощекин идеясына жол ашылды.
**Бриг** — аттикалық көзеші, б. э. бұрынғы 500—480 жж. Афиныда жұмыс істеді. Оның қолы қойылған 13 құмыра сақталған. Олар сан алуан сюжетке құрылған, қызыл пішінді өрнектермен айшықталған: мұнда монументтік кескін- деме әсерінен туған қаһармандық бейнелерден бастап ойнақтаған силендер мен мас бозбалалардың бейнелеріне дейінгі өрнектердің неше түрі бар. Бриг шеберханасында жасалған шаралар пропорция әсемдігімен, келісім-көркімен назар аударады. Осы шараларды өрнектеген шеберлер арасында шартты түрде «Бригтің құмыра өрнекшісі» деп аталатын талантты суретші көзге түседі. Оның ең әйгілі шығармалары —«Ахилл алдында тұрған Приам» (Венаның көркемдік тарихи музейі) құмырасы, «Трояның алынуы» (Лувр), «Той мен оның зардабы» (Вюрцбург), «Дионис нөкерлері қудалаған Гера мен Ирида» (Британия музейі), «Менадалармен, сатирлармен тұрған Дионис» (Мюнхен) киликтері.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
Робот- балық
------------

"Балықтарға қарап суасты роботтарын жасауға болады" деген дұжырымға келген ғалымдар робот- балықтың үлгісін жасады. Жапоняның "Митсубиси Хэви Индастриз" компаниясы жасаған робот- балықтарды кәдімгі балықтардан ажырату қиын. Алғаш болып жасалған табан балықтың салмағы- 2,5 кг, ұзындығы- 50 см. "Болашақта өндірілетін робот- балықтар судың ластануының себебін зерттеуге немесе океанографиялық карталар жасауға арналады" деген болжам бар.

Дербес су асты көлігі
---------------------

Дербес су асты көлігін (ДСК)- "суасты роботы" деп те атайды. Кейде "операторсыз суасты көліктері" деп аталатын бұл құрылғылар батареялар мен отын элементтерінен қуат алып, судың 6000 метр тереңдігінде жұмыс істей береді. "Дип Дрон 8000" деп аталатын робот 2500 метр тереңдікте жұмыс істеуге қабілетті Көліктің гидролокаторы, құралдармен жұмыс істеуге және жабдықтарды бекітуге қабілетті екі манипуляторы бар. Алты аяқты "Скорпион"- көбіне мұнай өңдеу өнеркәсібі сияқты өнеркәсіп салаларында пайдаланылатын, жалпы жұмыстар істеуге арналған суасты роботы. "Талисман" деп аталатын суасты роботын Жер серігі арқылы міндеттелген тапсырманың орта жолында қайтадан бағдарламалауға болады. Оның суретке түсіру құрылғысы, қоршаған орта тетіктері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ойыншықтардан роботтарға дейін.-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "Танымдық энциклопедия" ISBN 978-9965-26-604-1
**Кеңесбек Мыңжасарұлы ДЕМЕШ** (28.9.1957 ж.т. Талас ауданы Ерназар а.) – қоғам қарйтакері. 

Қазіргі әл-Фараби атынд.Қазақ ұлттық ун-тінің журналистика ф-тін (1979), Абай атынд. Алматы ун-тінің заң ф-тін (1999) бітірген. 1979 – 81 ж. Алматы облысы Қаратал аудандық «Путь к коммунизму» газетінің тілші, 1981 – 85 ж. КазТАГ-тың одақтық және шетелдік ақпараттар Бас редакциясында редактор, 1985 – 86 ж. Қазақстан ЛКЖО ОК насихат және үгіт бөлімінің баспасөз секторының меңгерушісі, 1986 – 90 ж. Алматы қ. партия к-тінің идеология бөлімінде лектор, нұсқаушы, 1990 – 91 ж. Қазақстан КП ОК-нде нұсқаушы, 1991 – 92 ж.Президент Аппаратында және Министрлер Кабинетінде референт, 1992 – 95 ж. Алматы қ. атқару к-тінде баспасөз және ақпарат бөлімінің, қ-лық әкімшіліктің баспасөзбен байланыс бөлімінің меңгерушісі, әкімшіліктің тілдер жөніндегі басқармасының бастығы, 1995 – 96 ж. Алматы қ-лық ұлт саясаты к-тінің төрағасы, 1996 – 99 ж. ҚР Парламенті Сенатының баспасөз хатшысы, 1999 жылы Жамбыл облысы әкімінің орынбасары.

«Беркут-медия» ЖШС директоры, «Дала мен қала» и «Страна и Мир» республикалық газетінінің редакциялық алқасының төрағасы, "председателем редакционного совета республиканских газет , Алматиы облысы әкімінің кеңесшісі. «Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері», «Қазақстан Республикасының спорт қайраткері», Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты, ТАСС сыйлығыынң лауреаты. «Құрмет» орденімен, төрт медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 5-том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ДЕМЕШ КЕҢЕСБЕК МЫҢЖАСАРҰЛЫ
**Су айдындарының мұнайгаздылығы** - Әлемдік мұхит түбі шөгінді алабының, ең алдымен көршілес Құрлық өңіріндегі мұнайгазды
Құрылымдардың жалғасын қамтитын континенттік қайраң аймағының мұнаймен
(газбен) қанығу мүкіндігі. Әлем елдерінің жүзге жуығы Әлемдік мүхит өңірінен мұнай (газ) өндірумен айналысады, аталған кенорындар негізінен кайнозой және мезозой түзілімдерінен, өте сирек палеозой қабаттарынан өндіріледі.
Әлемдік мүхиттың континенттік қайраң және континенттік баурай өңірінен, су
2000 метрге дейінгі терендіктерінен мұнай-(газ) өндірумен 96 ел
айналысады; 40-тан астам елдер 300 м тереңдік астындағы қабаттардан мұнай
мен газ өндіреді. Мұнай мен газ кенорындарын су астынан іздеудің негізгі
аудандары - Парсы және Мексика шығанақтары, Маракаибо лагунасы, Солтүстік Теңіз, Гвинейшығанағы,Алясканың, Калифорнияның, Бразилияның,
Австралияның қайраңдары, Жерорта және Каспий теңіздері, Оңтүстік-Шығыс Азия теңіздері, т.б. 1999 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасыда Каспий теңізі түбін мұнай кенорындарын ашуға бұрғылай бастағаны белгілі, соның нәтижесінде Шығыс қашаған атаулы ірі кенорын табылғандығы мәлім.
Кейінірек сол өңірлерден өзге де ірілі-ұсақты мұнай-газ кенорындары ашылды
[мәселен, Құрманғазы кенорны). Теңіз кенорындарын игеруі нәтижесінде
Ұлыбритания, Норвегия, Мексика сияқты әлем елдері өте ірі мұнай және газ өндіруші елдер санатына қосылды. Өте ірі мұнай өндіруші елдердің алғашқы ондығына Сауд Аравиясы, АҚШ, Венесуэла, Мысыр, Индонезия, Иран елдері кіреді, бұл жүлделі орындарға Қазақстан Республикасының игеру мүмкіндігі де өте жоғары. Өте ірі газ өндіруші елдердің қатарына кіретіндер АҚШ, Ұлыбритания, Норвегия, Венесуэла, Нидерланд, Ресей, Мексика, Индонезия, Австралия. Кейбір сараптаушылардың пікіріне сәйкес, көмірсутектердің әлемдік ресурстарының біршама қомақты бөлігі су алаптары, негізінен алғанда континенттік қайраң белдемдеріне, шоғырланған.
әлемдік мүхиттың континенттік қайраңнан тереңірек өңірлерінде бұкіл
імірсутектер қорының 30-35 %-ы ғана орналасқан болса керек; бұлар негізінен
континенттік баурайларға және континент етегіне сәйкес келеді. Мүхиттың
олардан да гөрі тереңірек өңірлерінде мұнай (газ) шоғырлану мүмкіндігі күрт
төмендейді, себебі органикалық заттардың бұл өңірлерде жарытымсыз 
шақталатындығы және иіөгінді түзілу жылдамдығының мардымсыздығы оларда
мұнай (газ) қалыптасу процесін айтарлықтай шектейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Шошанай** – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысының Ұйғыр ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 56 км, су жиналатын алабы 334 км2.

Бастауы
-------

Шошанай Кетпен (Ұзынқара) жотасының батыс бөлігінің солтүстік беткейіндегі бастаулардан басталып, Шонжы ауылы тұсында тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Өзен таулы жермен ағады; аңғары тар, беткейі тік. Арнасы тік жарлы. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Кішігірім 30 саласы бар. Жылдық орташа су ағымы 0,41 м3/с. Суымен бау-бақша суарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Су айдау мұнарасы** — ХХ ғасырдың басында салынған. Архитектуралық ескерткіш Алматы қаласының орталық бөлігінде, А.Байтұрсынов атындағы көшенің бойындағы кварталдың түкпірінде (драматеатр ғимараты мен психиатрлік аурухананың ортасында) орналасқан. 

Мұнара қала вокзалының маңында, Орынбор -Ташкент теміржолы магистралін салу кезінде тұрғызылған. 

Ғимарат сегіз қырлы (бұрыштары кесілген шаршы), күйдірілген кірпіштерден тұрғызылған. Ескерткіштің жалпы биіктігі 16,5 м, диаметрі 6,5 м, іргетасы таспалы, тастардан нығыздалып қаланған. 

Мұнараның ішкі көлемі қаба аралық жабындылармен үш қабатқа бөлінген, бірақ қасбеті компизициясы екі бөліктен тұрады. Төменгі екі қабаты бір-бірімен композициялы біріккен, ал жоғарғы үшінші қабаты төменгілерден ернеу арқылы бөлінген (қалану тәсіліне байланысты оның диаметрі үлкен).

Сегіз қырлының бұрыштары жауырыншалармен әдіптелген, ал үстемдік жағдайдағы жоғарғы қабаттың бұрыштары жонып тегістелмеген жауырыншалармен айрықша ерекшелінген. Барлық үш қабаттың ұзына бойы және көлденеңінен осьтерінде төрт-төрттен терезе ойықтары бар. Есік ойығы бірінші қабаттың солтүстік жағында орналасқан. Ойықтар тікбұрышты, құлыпты тастарды көз алдымызға елестететін сына тәрізді қосқыштармен жабылған. Есік ойығының үстіңгі жағы үшбұрышты үшкір маңдайша бейнесіндегі сандрикпен әдіптелген. 

Мұнара көлемі шығыңқы ернеумен аяқталады. Жазық шатыр балюстрада түрінде жеңіл парапеттермен қоршалған. Баспалдақ бірінші деңгейде орналасқан. 

Облыстық халық депутаттары Кеңесінің 29,09,1986 жылғы №483 шешімі бойынша ескерткіш мемлекеттік қорғауға алынған. 

Архитекторлар мұнараның қала орталығында орналасатындығын ескеріп, осындай нұсқадағы теміржол мұнараларына тән жоғарғы ағаш қабатынан бас тартқан. Мұнара толығымен кірпіштен қаланған. Ғимаратты 1985 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы, Қызылорда облысы, Алматы: Аруна баспасы , 2011
Маңғыстау үстіртіндегі қорымтастар
**Маңғыстау үстірті** – Маңғыстау түбегінің оңтүстік бөлігінде.

Жер бедері
----------

Жер бедері солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған көлбеу жазық. Климатының құрғақ континенттік болуына байланысты аридті денудация әсерінен Қарақия (–132 м), Қауынды (–54 м) сияқты теңіз деңгейінен төмен жатқан құрғақ ойыстар жиі кездеседі.

Геологиясы
----------

Маңғыстау үстірті миоцен мен плиоценнің бақалшақты-оолитті әктастарынан түзілген. Мұнайдың, темірдің, фосфориттің, көмірдің мол қоры барланған.

Өсімдігі
--------

Топырақ жамылғысы сор, сортаңды болып келеді. Мұнда бұйырғын, сарсазан тәрізді сораң өсімдіктер өседі. Үстірт жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5