**Корея Республикасының экономикасы** — 2011 жылғы жағдай бойынша әлемде жалпы ішкі өнім бойынша (сатып алу қабілетінің паритеті бойынша) 8-ші орында және ЖІӨ-нің номиналы әлем бойынша 5-ші. Жалпы ұлттық өнім жан басына шаққанда өсім, 1963 жылғы 100 АҚШ долларынан 2016 жылғы 47'000 АҚШ долларына дейін жетті.

Оңтүстік Корея экономикасы түйін бағыттары мемлекеттің алпыс жылдық тарихында қатты өзгерді. 1940-шы жылдары ел экономикасы көбінесе, ауыл шаруашылығы және жеңіл өнеркәсіпке сүйенді. Келесі бірнеше онжылдықтарда назар жеңіл өнеркәсіп және халық тұтынатын тауарлар өндірісіне жағына, ал ХХ ғасырдың 70-ші және 80-ші жылдары — ауыр өнеркәсіп жағына ауысты. 30 жыл бойы, ел президенті Пак Чонхи 1962 жылы бірінші бесжылдықтың басталуын жариялағаннан кейін, ел экономикасы өте жоғары қарқынмен өсті, ал оның құрылымы қатты өзгерді.

Экономиканың 80-ші жылдардағы қарқынды өсуі онжылдықтың соңына дейін баяулады. Бұл уақытта өсім 6,5 %-ды, ал халықтың жалақысының өскеннен кейін инфляция болды.

Басқа да дамыған елдердегі сиақты, 90-жылдардың басында қызмет көрсету саласы басымдыққа ие болды, ел экономикасындағы, ал XXI ғасырдың басында ол барлығы ЖІӨ-нің үштен екі бөлігін құрайды.

Тарихи шолу
-----------

### Соғыстан кейінгі жай-күйі (1945-1961)

Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңына Корея аграрлық экономикасы басым ең кедей елдердің бірі ретінде келді. Соғыстан кейінгі күйзеліс және Корей соғысы тұрақты дамуына және ел экономикасына теріс ықпал етті. Елдің халық шаруашылығ құлдырау күйінде болды, халықтың табысы өте төмен болды.

Кореяның — КХДР мен Оңтүстік Кореяға бөлінгеннен кейін — қанша уақыттан бергі байырғы аграрлық Оңтүстік пен өнеркәсіптік Солтүстік арасындағы байланысты құрыды. Оңтүстік Корея мұндай өнеркәсібі, металлургия, химия, цемент салаларынан айырылды. Оңтүстігінде негізінен жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары шоғырланған болатын.

Корей соғысы ел экономикасын түпкілікті талқандады. Соғыс аяқталғаннан кейін Оңтүстіктің одақтастары көмегімен Оңтүстік Корея экономикасына жәрдемдесу туралы үкіметінің жоспары әзірленді. АҚШ 1954—1959 жылдары шамамен 1,5 миллиард доллар түріндегі субсидиялар мен қарыздар (қарыздар 12,4 миллион доллар құраған) берді. Бұл ақша негізінен американдық азық-түлік және тұтыну тауарларын сатып алуға жұмсалды, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өндірістік инфрақұрылымдарының шағын бөлігі ғана қалпына келтірілді. Орташа жылдық өсу қарқыны жалпы ұлттық өнімнің 1954—1958 жылдары 5,2%-ын құрады, ал өңдеуші өнеркәсіп осы жылдар ішінде өз өндірісін екі еселеп өсірді.

1958 жылдардың басында жұмыссыздар саны және жартылай жұмыссыздар шамамен 4,3 миллион адам (Оңтүстік Корея еңбекке қабілетті халқының 36,6%-ы).

### Қарқынды өсудің басы (1962-1970)

XX ғасырдың 60-шы жылдардың басынан бастап Корей экономикасы қарқынды дамыды. Үш онжылдықта (1962-ден 1989 жылға дейін) жалпы ұлттық өнім орта есеппен жылына 8%-ға артып отырды, 1962 жылы 2,3 миллиард доллардан 1989 жылы 204 миллиардқа көтерілді. Орташа жылдық халықтың табысы өсіп, әр адамға 1962 жылы $87-ден 1989 жылы $4 830-ға дейін өсті. Өндіріс секторының үлесі ЖҰӨ-ның 1962 жылы 14,3 %-ын, ал 1987 жылы — 30,3% құрады. Халық тұтынатын сауда тауарлардың көлемі өсіп, 1962 $480 млннан 1990 жылы $127,9 млрд-қа дейін өсті.

Ел экономика жеделдетіп дамытудың ең маңызды факторы жаңа президент Пак Чон Хидің экономикалық саясаты болды, ол үкіметінің күш-жігерін шетелдік инвестицияларды тартуға, экспорт көлемін арттыруға және экономиканы индустрияландыруға бағыттады. Мемлекет қоғамның экономикалық өмірінде неғұрлым елеулі рөл ойнайтын болды. Жоспарлы экономика элементтері — бесжылдық экономикалық жоспарлар енгізіле бастады.

Жеңіл өнеркәсіпті дамытудың 1962 жылдан 1971 жылға кезеңінде шетелдік инвестициялар көлемі 2,6 миллиард доллар құрады, негізінен заемдар түрінде үкіметке және жеке секторға берілген.

Экономиканың өнеркәсіптік секторы мен елдің экспортқа бағдарланған даму стратегиясына басымдық жасап, ел үкіметі экономиканың өнеркәсіптік және аграрлық бағыттары арасындағы алшақтық жасанды ұлғайтты, бұл проблема 1970-шы жылдардың басында пайда болған еді.

### Тұрақтандыру кезеңі (1970-1997)

ЖІӨ-нің өсу қарқыны Корея 1911 бойынша 2008 жж.ЖІӨ-нің өсу қарқыны Корея 1911 бойынша 2008 жж.
1970-шы жылдардың басында, алайда, елдің өнеркәсіп секторы проблемаларға тап болды. Бұған дейін ұлттық өнеркәсіп арзан көлемдегі өнімдердің пайдалана отырып, арзан жұмыс күшіне сеніп оңтүстіккореялық тауарлардың бәсекегеқабілеттілігін арттырды және басқа да дамушы елдер тарапынан протекционизм саясатын жүргізуді ынталандырды. Үкімет бұған ауыр және химиялық өнеркәсіпті қаржыландырудың ұлғаюымен жауап берді және инвестиция бағытын капиталды көп қажет ететін және жоғары технологиялық экономика саласына бағыттады, бұл инфляция шолпын туғызды.

Капиталды көп қажет ететін өнеркәсіп көшу құрылымы қиын болды. 1970-жылдардың аяғындағы дәл келген әлемдік энергетикалық дағдарыс та жағдайды қиындатты, яғни, мұнай бағасының артуына және кореялық экспорт көлемінің шектелуіне әкелді. 1980 жылы Оңтүстік Корея экономикасы алғаш рет 1962 уақытша дағдарысты бастан кешірді: жылғы ұлттық экономика теріс өсім көрсетті, инфляция өсті.

1980 жылдардың басында ел үкіметі кең ауқымды экономикалық реформалар бастады. Инфляцияны ауыздықтау мақсатында, мемшығындар төмендетілді және қатаң фискалдық шаралар қабылданды. Ақша массасының өсуі 1970 жылы 30%-дан 15%-ға дейін шектелген болатын. Бюджет аз уақытқа қатырылған болатын. Ауқымды либеризация жүргізілді, шығыстар төмендетілді, үкіметтің экономикаға араласуы қатты азайды. Шетелдік инвесторлар үшін еркін шарттар құрылды. Қала мен ауыл арасындағы алшақтықты қысқарту үшін және, үкімет жол құрылысы, коммуникация желілерін құру және ауыл еңбегін механикаландыру сияқты жобалар инвестициялар көлемін ұлғайтты.

Бұл шаралар, әлемдік экономиканы жалпы сауықтырумен қатар, Оңтүстік Корея экономикасына бұрынғы 80-шы жылдардың екінші жартысындағы өсу деңгейіне шығуына көмектесті. 1982 - 1987 жылдардағы кезеңінде экономика орташа есеппен 9,2 %-ға өсті, ал 1986-1988 жылдары — 12,5 % өсті. 70-ші жылдары пайыздық мәнде екі таңбалы санды құраған инфляция, орталық банкі тарапынан ынталандыруды азайту мен сыртқы қарыздарға шектеулер арқасында төмендетілді. Халық тұтынатын тауарлар бағасы орта есеппен жылына 4,7%-ға өсті. Сеул 1986 жылы елеулі есеп төлем балансына қол жеткізді, ал сальдо төлем балансы 1987 және 1988 жылдары тиісінше, $7,7 млрд және $11,4 млрд-ты құрады. Мұндай қарқынды даму Оңтүстік Кореяда өзінің сыртқы борышын қысқартуға көмектесті.

1980-жылдардың соңында экономикалық өсуге ішкі нарық негіз болды. Автомобильдер мен басқа да қымбат тауарларға сұраныстың өсуі жалпы халық төлем қабілеттілігінің өсуі салдарынан қатты өсті. Осы үкіметтің экономикалық саясаты салдарынан, ең алдымен экспортқа бағытталған корей тауарлары өзін-өзі қамтамасыз ету жағына өзгерді, бұл басқа мемлекеттерге азаюына әсер етті. Әсіресе, сол жылдары қызмет көрсету секторы қарқынды дамыды.

90-шы жылдары Оңтүстік Кореяның әлемдік экономикаға тығыз интеграциясымен (90-шы жылдардың ортасында ол бірнеше халықаралық экономикалық ұйымдардың мүшесі болды) және халықтың табысының қарқынды өсуімен есте қалды. Алайда, 1990 жылы 80-жылдардың жоғары өсу қарқыны баяулайтыны айқын болды. Экономиканың өсуі 1989 жылы 6,5% құрады. 90-жылдардың бірінші жартысында қарқыны төмендемеді, керісінше, аздап жандану байқалды — инвестиция және экспортты ұлғайта отырып экономикалық өсу 1992 жылға дейін 3% - дан асты, 1994 жылы 8,6%,-дан, 1995 жылы 8,9 %-дан асты. Жалпы ұлттық өнім жан басына шаққанда 1995 жылы $10 000-ға дейін өсті, 1996 жылы жұмыссыздық бұрын-соңды болып көрмеген деңгейге 2 %-ға жетті. Инфляция салыстырмалы түрде тұрақты — жылына 4% қалыптасты.

### Экономикалық дағдарыс (1997)

Оңтүстік Корея экономикасының тұрақты экономикалық дамуы 1997 жылы жаһандық экономикалық дағдарыспен бірге үзілді. 1997 жылы қазанда вонаның (eurusd\_tod) доллар курсына күрт төмендеуі басталды. 21 қарашада, елдің алтын-валюта резервтері іс жүзінде толығымен таусылды және экономиканың толық күйреуінің алдын алу үшін, үкімет Халықаралық валюта қорына ірі қарыздар жасауға мәжбүр болды.

Үкімет қабылдаған шаралар реті, бірқатар экономикалық реформаларды қоса алғанда, Оңтүстік Кореяның өте жақын арада дағдарыстан шығуына ықпал етті. 1999 жылдың өзінде экономикалық өсім 10 %, ал 2000 жылы — 9 % құрады.

### Ағымдағы жай-күйі

Әлемдік экономиканың өсуінің баяулауы мен экспорт көлемінің төмендеуі 2001 жылы Оңтүстік Корея экономикасына әсер етті: 2001 жылы өсім небәрі 3,3 %-ға өсті. Алайда, келесі, 2002 жылы экономика өсу деңгейі 6 %-ға шықты. Үлкен компанияларды қайта құрылымдау (чеболей), банктерді жекешелендіру үкімет жұмысының жалпы экономиканы ырықтандырудың негізгі бағыттары болып табылады. 2004 жылы экономиканың даму перспективасы, осыдан бірнеше жыл бұрынға қарағанда жақсы емес көрінген. Қытаймен белсенді сауда, алайда, Оңтүстік Корея үшін дамудың жақсы факторы болып табылады.

Қазіргі таңда Оңтүстік Корея экономика, ең алдымен, өндіру, халық тұтынатын тауарлар, электроника, тоқыма, автомобиль, сондай-ақ ауыр өнеркәсіп секторына: кеме жасау ісіне, болат өндіру сияқты салаларға негізделеді. Осы салалардың өнімі өндірісінің негізгі экспорт нысаны болып табылады. Нарыққа импорттың соңғы жылдары барынша еркін болғанына қарамастан, ауыл шаруашылығы секторы, ауыл шаруашылығы өнімдері деңгейі бағаларының елеулі сәйкессіздігі, мысалы, ел ішіндегі және әлемдегі күріш бағасы, әлі күнге дейін протекционизм саясатының астында келеді. 2005 жылға күріш бағасы Оңтүстік Кореяда, халықаралық нарыққа қарағанда бес есе артық. 2004 жылдың соңында, бірақ, Дүниежүзілік сауда ұйымы елде нарықтағы күріш импорты үлесін бірте-бірте жоғарылатуға туралы уағдаластыққа қол жеткізілді — 2014 жылы импортталған күріш барлық пайдаланылатын санының 8%-ын құрауы тиіс. Бұдан басқа, импортталған күріштің 30% - ға дейін үлесі соңғы тұтынушыларға түсуі керек (бұған дейін импортталған күріш негізінен әр түрлі азық-түлік өнімдері және соджу сусындары сияқты өндіру үшін қолданылды). 2014 жылы күріш нарығы Оңтүстік Кореяда толығымен ашық болуы тиіс.

2008-2010 жылдардағы Экономикалық дағдарыс, Оңтүстік Корея экономикасына қатты әсерін тигізді. 2008 жылы елдегі өнеркәсіп өндірісінің қысқаруы 26%-ға тең болды, жұмыссыздық деңгейі өсті, вона ақш долларына қатысты бағамы елеулі түрде төмендеді. 2009 жыл ішінде ел экономикасы біртіндеп қалпына келіп отырды, оған дағдарыспен күрес бойынша үкімет бағдарламасы ықпал етті және вона бағамының 2008 жылғы төмендеуі, корей экспорттаушылары үшін қолайлы жағдайлар туғызды. Өсім, 2010 жылы оңтүстіккореялық тауарлардың тұтынушылары болып табылатын әлемдік нарық қалпына келе бастағаннан кейін, атап айтқанда, 2010 жылдың бірінші тоқсанында болжамдық жылдық ЖІӨ өсімінің көлемі 5.2%-ға өсті, ал жұмыссыздық деңгейі 4,4 % - дан 3,8 % - ға төмендеді.

Үкіметтің рөлі
--------------

### Пак Чонхидің экономикалық саясаты

1961 жылы генерал Пак Чонхи елдің премьер-министрі Чан Меннің режимін құлатты. Оның кономикалық салада іс-әрекетінің басты бағыты елді арта қалып қойған аграрлық елден заманауи индустриалды елге айналдыру болды. Оның басқара бастауынан бастап Оңтүстік Корея экономикасы қарқынды өсуді бастан өткізді.

Пак Чонхи Әкімшілігі экономиканың дамуында орталықтандырылған басқару жүйесі шешуші рөл атқаруы тиіс деп шешті. Қалыптасқан үкімет шараларының нәтижесінде экономика құрылымы интервенционизм және еркін сауда элементтерін де қамтыды. Дәл генерал Пак елде басқарған кезде елде чеболи — әртүрлі қызметпен айналысатын ірі жеке конгломераттар пайда болды. Сонымен қатар, үкімет темір жолдар, электр энергиясының көздерін, сумен қамтамасыз ету, жолдар және порттарды қалдырды.

Ауқымды мемлекет меншігіне алу шарасы ұйымдастырылды. Бүкіл банктік жүйе мемлекет бақылауына ауысты. Аграрлық секторда (1961 жылы шаруашылықтардың халықтың 58%-ын құрады) жағдайын жақсарту мақсатында бірқатар іс-шаралар өткізілді. Мәселен, билеуші топтар шаруаларды қарыздардың өсімдік пайыздары бойынша төлемдерден босатты, ауыл шаруашылығы өнімдеріндегі бағаны тұрақтандыру бағдарламасын қабылдады, банктік салымдар бойынша төлемдер пайызы көбейді, бұл банктерге бос қаражат ағынын ынталандырды және кредит алуды жеңілдетті және басқа да осындай шаралар қабылданды.

Басты Пак Чонхи үкіметінің экономикалық мақсаттары негізгі өнеркәсіп салаларын күшейту еді, жұмыссыздықты азайту және неғұрлым тиімді басқару әдістемелерін әзірлеу еді. Экспорт деңгейін арттыруға бағытталған шаралар, бұл оңтүстіккореялық тауарлар мен еңбек өнімділігі бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге бағытталғанын білдіреді. Электроника, кеме жасау және автомобиль өнеркәсібі егізгі өнеркәсіп салалары деп танылды. Үкімет барынша осы салаларда жаңа өндірістер ашуды жігерлендірді.

Осы шаралардың нәтижесінде өнеркәсіп өндірісінің өсімі жылына 25%, 70-жылдардың әрі ортасында қарқыны артып, 45% - ға дейін құрады.

### Өндіріс саласындағы саясат

1960-шы жылдардың басында Пак Чонхи үкіметі ұшырысқан басты проблема, жан-жақты кедейшілік еді. Сондай-ақ, өнеркәсіптік өсімін ынталандыру үшін мемлекеттік резервтерді ұлғайту қажет болды. Мемлекеттің ішкі жинақ ақшалары өте үлкен емес еді. Нәтижесінде үкімет басқа мемлекеттерден қарызға белсенді түрде ақша ала бастады, сондай-ақ елге шет ел капиталын тарту үшін салықтық жеңілдіктер құра бастады. Азия-Тынық мұхиты аймағы барлық жылдам дамушы елдері — Тайвань, Гонконг, Сингапур және Оңтүстік Корея — тек соңғысы ғана өз экономикасын, негізінен сыртқы қарыз алу арқылы қаржыландырды. 1985 жылы елдің сыртқы қарызы $46,8 млрд құрады. Шетелдік инвестициялар негізінен Жапония мен АҚШ-тан жүрді.

Үкімет елдің ішкі капиталын күрделі қаржы жүйесін икемді ынталандыру арқылы жұмылдыра алды, бұл әртүрлі өнеркәсіп салалары және олардың экспорттық әлеуетін арттыруда әр қалай болды. Үкімет, сондай-ақ әскери-өнеркәсіптік кешені және құрылыс салу сияқты көптеген өнеркәсіп салаларын, жиі ынталандыра отырып немесе бәсекелестік күресін осалдандыра отырып қайта құрылымдай алды.

### Кәсіпорындар мен компаниялар

Корей соғысы формальды аяқталғаннан кейін шет мемлекеттердің көмегі экономиканы қалпына келтіру үшін ресурстардың ең маңызды көзі болды. Жапондықтар отарлықшылдығы кезінде салынған зауыттардың басым бөлігідеп 1950-ші жылдардың ортасында не соғыста қирап қалды, не қатты ескіріп қалды. Қалғаны жеке қолға көшті. Дәл сол кезеңде Оңтүстік Кореяда, кейінірек чеболей деген атау алған үлкен өнеркәсіптік конгломераттар қалыптаса бастады. Бұл саудамен, өндірумен, қызмет көрсетумен айналысатын компаниялар тобы қазір Оңтүстік Корея экономикасында басым.

Чеболейдің пайда болуы экспорт көлемінің артуына қолайлы әсер етті. 1987 жылы ірі төрт чеболейдің кірістері $80,7 млрд құрады, бұл жалпы ұлттық өнімнің үштен екі бөлігін құрады. Сол жылы Samsung компаниялар тобы кірістер сомасы $24 млрд, Hyundai — $22,7 млрд, Daewoo — $16 млрд, ал Lucky-Goldstar (қазір LG ретінде белгілі) — $18 млрд болды. Кірістер шамасы бойынша келесі чеболя — Sunkyong — $7,3 млрд. Он ірі чеболейдің үлесіне банк несиелерінің 40%-ы, елдің барлық өнеркәсіптің қосылған құнының 30%-ы және оңтүстік кореялық экспорттың 66 %-ын құрады. Бес ірі чеболяда елдің еңбек ресурстарының 8,5%-ы жұмыс істеді және өнеркәсіптік өндірісінің 22,3%-ы жасалды .

### Экономикалық жоспарлары

*Толық мақаласы: Оңтүстік Корея бесжылдықтары*
1960-шы жылдардан бастап экономикалық бағдарламасы бесжылдық экономикалық жоспарларға негізделетін болды. Бірінші бесжылдық экономикалық даму жоспары (1962-1966) тиімді өнеркәсіп құру жолында бастапқы қадамдарды қамтыды. Электр энергиясы өндірісі, минералды тыңайтқыштар, мұнай-химия өнеркәсібі, цемент өнеркәсібі сияқты салалардың дамытуға басты назар аударылды. Екінші бесжылдық жоспары (1967- 71) ең алдымен, осыған дейін импортталған: болат өндіру, машина жасау, химия өнеркәсібі өнім өндіруге қабілетті салаларындағы өнеркәсіпті жаңғырту және дамыту ұйғарған. Үшінші бесжылдық (1972-76) ең алдымен, ауыр және химиялық өнеркәсіп, соның ішінде машина жасау, электроника, кеме жасау және мұнай өңдеу сияқты экпортқа бағытталған экономика салаларының қарқынды дамуымен жалғасын тапты. Төртінші бесжылдықта (1977-81) ел әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті өнімді өндіре бастады. Стратегиялық бағыттары ғылымды көп қажет ететін жоғары технологиялық салалар: машина жасау, электроника және кеме жасау, химия өнеркәсібі салаларын қамтиды. Нәтижесінде ауыр және химия өнеркәсібі 1981 жылы 51,8 %-ға өсті, өндірістегі экспорттың үлесі 45,3 %-ға өсті. Бесінші және алтыншы бесжылдық ауыр және химиялық өнеркәсібі назар екпінін төмендетті және ол жоғары технологиялық өндіріске: электроника, жартылай өткізгіштер өнеркәсібі, ақпараттық технологиялар салалаларына ауыстырылды. Жетінші бесжылдық (1992-96) және келесі бесжылдық бұл бағытты жалғастырды, бірақ осыдан кейін бесжылдық жоспардан бас тартты.

### Ел бюджеті

Ел бюджеті жоспарлау және бюджет министрлігімен әзірлеп, және парламент бекітеді. 2006 жылы бюджет номиналды ЖІӨ-нің 7,5 %-ға өсуін көздейді. Шығыстар деңгейі 2005 жыл бюджетімен салыстырғанда 220 трлн вонға (шамамен 230 млрд доллар), 5,9%-ға өсті. Сыртқы борыш шамамен ІЖӨ-нің 30% деңгейінде ұстап тұру көзделеді, бірақ сол кездің өзінде 2007 жылы оны пайыздық қатынаста төмендете бастау жоспарланып отыр. Салық жүктемесі 20 % деңгейінде болжануда. Таяудағы уақытта бұл көрсеткіш кірістер қысқаруына байланысты өседі. 2005—2009 кезең ішінде бұл көрсеткішті сол деңгейде ұстап тұру жоспарлануда.

Бюджеттің шығыс бөлігіне экономиканың неғұрлым өткір қолдауды қажет ететін секторына баса назар аударылады. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға және білім беруге көп ақша салу жоспарланған. Сондай-ақ, қорғаныс шығындары ұлғайтылды.

Төменде бюджеттің шығыс бөлігінің негізгі салалары бойынша 2005 жылы, 2006 жылы және 2009 жылдарға нақтылаулары берілген. Барлық деректер триллион вонда келтірілген.

| Саласы | Бюджет көлемі (2005) | **Бюджет көлемі (2006)** | Бюджет көлемі (2009), жоспар |
| --- | --- | --- | --- |
| ҒЗТКЖ | 7,8 | 8,9 | 11,1 |
| Білім | 27,6 | 28,7 | 36,3 |
| Денсаулық сақтау, әлеуметтік бағдарламалар | 49,6 | 56 | 70,5 |
| Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы | 14,1 | 15,1 | 15,8 |
| Өнеркәсіп, шағын және орта бизнес | 11,9 | 12,4 | 13,4 |
| Қоршаған ортаны қорғау | 3,6 | 3,8 | 4,9 |
| Ұлттық қорғаныс | 46,6 | 65 | н/д |
| Сыртқы саясат | 2 | 2,6 | 2,7 |
| Мәдениет, туризм | 2,6 | 2,9 | 3,3 |
| Ішкі қауіпсіздік | 9,4 | 10,2 | 11,7 |

Қаржы жүйесі
------------

### Шолу

Оңтүстік Кореядағы Қаржы мекемелерін үш негізгі санаттарға бөлуге болады: орталық банк, сақтандыру компаниялары, венчурлық қорлар және т. б сияқты банк операцияларының жекелеген түрлерін ұйымдастыру және банктік емес ұйымдар. Оңтүстік Кореяда қазіргі заманғы қаржы жүйесі негіздері 1950-ші жылдардың басында қаланды, сол кезде банк жүйесін қызметін реттейтін бірқатар нормативтік құжаттар қабылданған.

Елдің қаржы жүйесі мен ондағы кәсіпорындар саны туралы деректер құрылымы (деректер 2002 жылы қарашада келтірілген):

|  | Мекеме | Саны |
| --- | --- | --- |
| Банктер | Аймақтық банктер
Жалпыұлттық банктер Шетелдік банктердің филиалдары Мамандандырылған банктер | 9
6
41
5 |
| Сақтандыру компаниялары | Өмірді сақтандыру
Сақтандырудың басқа түрлері | 22
23 |
| Компанияның бағалы қағаздар бойынша | Инвестициялық компаниялар | 130
177 |
| Басқа |  | 176 |

### Банк жүйесі

Банктік емес қаржы мекемелерінің басым бөлігі 1970-жылдардың ішінде қаржы ресурстарын жақсартатын және елдің ақша айналымын әртараптандыру мақсатында, сондай-ақ инвестициялар тарту үшін туындады. 1980-ші жылдардан бастап бірнеше коммерциялық банктер мен банктік емес қаржы ұйымдары экономиканы ырықтандыру және интернационалдандыру бағдарламасын жеделдетуге тартылды.

Коммерциялық банктердің филиалдарының жалпы саны 2004 жылдың маусымында саны 4 448.

Банктердің бағалы қағаздармен жеке-дара иеленуі 1982 жылы шектелді. Көрсеткіш- шегі 1982 жылы 8% құрады және 1994 жылы 4 %-ға дейін күшейтілді. Алайда, 2002 жылы қайтадан бұл көрсеткіш 10%-ға дейін көтерілді.

Банктердің активтері (2004 жыл маусымында) былайша бөлінген:

* Жалпыұлттық банктер: 661 881,6 трлн вон (80,3 %).
* Мамандандырылған банктер: 61 886,2 трлн вон (7,5 %).
* Шетелдік банктер бөлімшелері: 100 196,1 трлн вон (12,2 %).

Мамандандырылған банктер ХХ ғасырдың 60-шы жылдары құрыла бастады. Негізінен олар экономиканың негізгі секторларын (бесжылдық экономикалық жоспарларына сәйкес) қолдау үшін құрылды. Қазір мамандандырылған банктер, негізінен, ауыл шаруашылығы (*National Agricultural Cooperative Federation*), балық аулау (*National Federation of Fisheries Cooperatives*), сыртқы сауда (*Export-Import Bank of Korea*), өнеркәсіп (*Industrial Bank of Korea*) т. б. салаларында жұмыс істейді.

Оңтүстік Корея Орталық банкі 1950 жылғы 12 маусымда құрылды. Оның басты функциясы ұлттық валютаны шығару, монетарлық және несиелік саясатты анықтау, шетел валютасы курсы бақылау, елдің қаржы жүйесін туралы зерттеу және статистика жинау, жеке банктердің қызметін реттеу. Корея банкі үкіметтің кредит беру ісін жүзеге асырады және үкіметтің ел банктеріне қатысты қызметінің өтпелі құрылымы болып табылады. Барлық оңтүстік кореялық банктер өзінің несие қабілеттілігін Корея Орталық банкі арқылы қолдайды.

### Инвестициялар

Оңтүстік Кореядағы сыртқы сауда көлемі 2005 жылы, ЖІӨ-нің 70%ын құрады, ал шетелден инвестиция жасаған компаниялардың кірістері шамамен бүкіл өнеркәсіп сату көлемінің 14 %-ын құрады. Оңтүстіккореялық үкімет елге шетелдік инвестицияларды тартуға күш салады. Ең балғын мысал — Пхаджуда әлемдегі ең ірі LCD-кешенін ашу, бар болғаны Демилитарландырылған аймақтан бірнеше шақырым жерде.

Оңтүстік Корея экономикасының ірі инвесторлары — АҚШ, Жапония және Ұлыбритания. Төменде тікелей тартылған шетел инвестицияларының көлемі бойынша инвестор-елдер (млн АҚШ доллары)

| Жыл | Барлығы | АҚШ | Жапония | Гонконг | Германия | Ұлыбритания | Франция | Басқалар |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980 | 143,1 | 70,6 | 42,5 | 0,5 | 8,6 | 2,3 | 18,6 |
| 1985 | 532,2 | 364.3 | 59,9 | 13,4 | 11,3 | 12,3 | 5,1 | 65,9 |
| 1990 | 802,6 | 317,5 | 235,9 | 3 | 62,3 | 44,8 | 22,4 | 116,6 |
| 1995 | 1 947,2 | 644,9 | 418,3 | 58, 0 | 44,6 | 86,7 | 35,2 | 659,5 |
| 1997 | 6 970,9 | 3 189,6 | 265,7 | 84,6 | 398,1 | 258,6 | 410,7 | 2363,6 |
| 2000 | 15 216,7 | 2 922 | 2 448,0 | 123,0 | 1&599,0 | 84,0 | 607,0 | 7 433,6 |
| 2002 | 9 101,0 | 4 500,0 | 1 403,0 | 234,0 | 284,0 | 115,0 | 111,0 | 2 454,0 |
| 2003 | 6 468,0 | 1 240,0 | 541,0 | 55,0 | 370,0 | 871,0 | 150,0 | 3241 |
| 2004 | 12 787,6 | 4 717,6 | 2 258,1 | 90,1 | 487,0 | 642,0 | 180,0 | 4 899,8 |
| 2005 | 11 563,5 | 2 689,8 | 1 787,8 | 819,7 | 704,8 | 2 307,8 | 85,2 | 3 168,4 |

Ел экономикасын шетелдік инвестициялар үшін аса тартымды жасау үшін, үкімет осыған қатысты бірқатар шаралар қабылдаған, олардың арасында, жаңа нормативтік құжат — "Шетел валютасындағы операциялар туралы актіні" (ағылш. *Foreign Exchange Transaction Act*) атап өткен жөн. Бұл шаралар екі жыл есебімен екі кезеңге бөлінді. Басты мақсаттары — капитал нарығындағы валюта айырбастау, ырықтандыру және жаңғырту. 1998 жылғы мамыр айында шетелдік инвестициялардың оңтүстіккореялық акцияларға тіркелген дивидендтеріне шектеулер алынып тасталды. Сол жылдың 25 мамырында шетелдіктер кез келген оңтүстіккореялық компанияның директорлар кеңесінің рұқсатынсыз (әскери-өнеркәсіптік кешен мен қоғамдық бірлестіктердің компанияларын қоспағанда) үлесін сатып ала алады. Шетелдіктер қоғамдық бірлестіктердің құнының 50% дейін сатып ала алады.

2002 жылдың сәуір айында үкімет Оңтүстік Кореяда неғұрлым инвестициялық тартымды климат құру мақсатында шетел валютасының нарығы даму жоспарлары қаулы қабылдады. Орталық банкпен елдің сертификаттау рәсімі жойылды және қаржылық мәміле жасаған кезде құжат айналымы жеңілдетілген. Капиталдың қозғалысы барынша еркін болды.

Ауыл шаруашылығы және балық аулау
---------------------------------

Оңтүстік Корея Климаты муссондық типке жатады жазы жылы және ылғалды және қысы салыстырмалы суық және құрғақ. ХХ ғасырға Дейін елдің негізгі өнімі күріш шаруашылығы, Алайда қазір өнімнің номенклатурасы айтарлықтай кеңейді және жеміс-жидек, көкөніс, мал шаруашылығы өнімдері мен орман шаруашылығы өнімі көптеген түрлерін қамтиды.

Ауыл шаруашылығы және орман өнеркәсібі үлесі 2001 жылы көрсеткіш жалпы ұлттық табыста (ағылш. *Gross National Income*) 4 % -ы, шаруа халық саны — 4 миллион адам (8,3 %). Дегенмен ауыл шаруашылығының үлесі ел экономикасына сабақтас салалар өндірісінде, минералдық тыңайтқыштар, азық-түлік өнеркәсібі және т. б. сияқты үлесі үлкен емес, жалпы ұлттық табыстың 14% құрайды. Елдің бүкіл Дүниежүзілік сауда ұйымына 1995 жылы кіруі ауыл шаруашылығы рыногының өзгеруін жеделдетті және ырықтандыру өнім бағасының құлдырауына әкелді. Үкіметке ұлттық өндірушілеріне тамыр-таныстыққа қарсы саясатын жүргізуге тура келді.

Оңтүстік Корея басты ауылшаруашылық өнімі — күріш: оңтүстік кореяның фермалардың шамамен 80% - ы бұл дақылды мәденилендіреді. Күріш, негізінен, ел ішінде тұтынылдыд сыртқы нарықта жоғары бағасымен бәсекеге қабілетсіз болды. 2001 жылы күріш арналған 1,08 млн гектар жерде өсірілді. Егін гектарына 5,16 тонна құрады. Басқа да дәнді дақылдардың өндірісі (ең алдымен арпа және бидай), 2001 жылы-271 мың тоннаны құрады. Соя және картоп сол жылы 140 мың тонна құрады. 2001 жылы экспортқа 11,46 мың тонна шабдалы (негізінен АҚШ, Канада, Тайвань және Индонезия), 3,73 мың тонна алма (негізінен, Тайвань, Сингапур және Жапония) және 4,66 мың тонна мандарин барған.

Мал шаруашылығы — күріш ауыл шаруашылығынан кірістің шамасы бойынша кейін екінші секторы. 2001 жылы ірі қара малдың мал басы саны 1 954 мың бас, шошқаның басы, 8,7 млн мал басына, балапандардың саны 102 млн жетті. Мал шаруашылығы өнімдерін тұтыну XX аяғында— XXI ғасырдың басы тұрақты түрде өсіп отырған. Сиыр етін тұтыну 2001 жылы 384,06 мың тоннаға, шошқа еті — 807,42 мың тоннаға, құс — 350,3 мың тоннаға жетті.

Орман өнеркәсібі елде 1960-шы жылдары дами бастады. Орман 6,4 млн гектар жерді жабады. Нарықтың елдегі жалпы көлемі құраса, 2001 жылы-428 млн. текше метр, сол жылы импортталған бөренелер көлемі 7,1 млн. текше метр, импорт көлемі барлық өнім түрлерінің орман өнеркәсібі ақшалай эквивалентте төмендеп, 1,7 млрд. долларды құрады. Алайда, кейбір азық-түлік экспортқа кетіп отырады — бұл, ең алдымен, саңырауқұлақтар мен талшын жемісі. 2001 жылы экспорт көлемі 210 млн доллар.

Балық аулау және балық шаруашылығы Оңтүстік Корея экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Бұл секторда шамамен 140 мың адам жұмыс істейді. Елде шамамен 96 мың балық кәсіпшілігі кемелері бар. Өндіру көлемі ақшалай баламада 2000 жылы 3,6 млрд. Жағалау суларында ең белсенді түрде сайда, сардин, скумбрия, анчоус, камбала, каракатиц және кальмар өндіру жүргізілуде. Теңіз өнімдерін, сондай-ақ питомниктерде — ең алдымен, ұлулар өсіреді. Осындай питомниктерінде 2000 жылы 560 млн доллардың өнімі өсірілген. Балық және балық өнімдері экспорты 2000 жылмен салыстырғанда 1,5 млрд доллар, ал импорт — 1,4 млрд. доллар. Оңтүстік Корея балық өнеркәсібі басты тұтынушылары — Ресей, Қытай, Жапония және АҚШ — осы елдердің үлесіне барлық оңтүстік кореялық экспорттың 70% - ы жатады. Импортталатын елге, негізінен, асшаяндар, кальмар және сардиндер жіберіледі. 1997 жылғы 1 шілдеде Оңтүстік Корея балық өнімдерінің импортын алып тастау туралы заң қабылдады. Осылайша ел үкіметі арнайы жасаған тізімде балық өнімдерінің нарығы үшін 390 түрлері ашылды. Сол уақытта экспорттық реттеу жеңілдетілді және балғын және мұздатылған камбалы, угря және кейбір басқа да балықтар экспортының ұлғаюына шаралар қабылданған .

Энергетика
----------

Отын-энергетикалық кешендегі электр энергиясы өндірісі 2001 жылы 5212 мың тонна мұнай эквивалентінде (ТНЭ) құрады, ол елдегі тұтынылатын энергияның тек 2,7 %.
Соңғы үш онжылдықта энергия тұтыну елде айтарлықтай өсті — ТНЭ 1980 жылы 43,9 млн-нан ТНЭ 2001 жылы 198,4 млн-ға өсті. 
Электр энергиясын өндіру, елде өсіп, 1980 жылы 37 Жжт 2001 жылы 285 Жжт-ге өсті. Осы жылдар ішінде, сондай-ақ электр энергиясын өндіру үшін жекелеген отын түрлері және үлес салмағы өзгерді. Төменде электр энергиясы тізімі көздері пайызбен келтірілген:

|  | 1980 | 1990 | 2001 |
| --- | --- | --- | --- |
| Мұнай | 78,7 | 17,6 | 9,8 |
| Табиғи газ | - | 8,9 | 10,7 |
| Тас көмір | 6,7 | 18,5 | 38,7 |
| Су электр станциялары | 5,3 | 5,9 | 1,5 |
| Атом энергиясы | 9,3 | 49,1 | 39,3 |

Негізгі энергия көзі — мұнай (2001 жылы барлық энергияның 51%). Оңтүстік Корея — әлемдегі алтыншы мұнай тұтынушы және әлемде төртінші импорттаушы. 2001 жылы шамамен 1,1 млрд. баррель импортталған, негізінен, Таяу Шығыс елдерінен. Бұл ел сондай-ақ әлемдегі сұйытылған табиғи газды импорттаушы екінші болып табылады және жай кезде әлемдегі табиғи газдың жетінші импорттаушы. Сондай-ақ тас көмір — негізінен Қытай мен Австралиядан импортталады.

Тас көмірді өндіру 1995 жылы 2228 мың ТНЭ 2001 жылы 1718 мың ТНЭ азайып кетті. 

Гидроэнергетика
Су электр станциялары және жаңартылатын энергия көздері 2001 жылы тиісінше 1 038 мың ТНЭ және 2 456 мың ТНЭ энергиясын берді. Уран кендерін байыту Оңтүстік Кореяда іске асырылмайды.

Атом энергетикасы
1978 жылы елде бірінші атомдық реактор іске қосылды, содан кейін басталған атом энергетикасы елде тез дами бастады. Қазір елде төрт АЭС 24 атом реакторы жұмыс істейді. 2001 жылы осылар барлық электр энергиясының 39% электр станциясын әзірледі.

Жаңартылатын энергия
Ел үкіметі жаңартылатын энергия көздері дамытуға үлкен көңіл бөліп отыр. 2001 жылы олардан 2,45 млн. ТНЭ (1,2 % барлық санының) энергиясы өндірілген. Энергияның көп бөлігі өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардан өндіріледі. 2001 жылы елде 442 кәсіпорын энергияны қалдықтардан өндіретін. Елдің оңтүстік жағалауы күн энергетикасының қажеттіліктері үшін қолайлы, оның көмегімен 2001 жылы 37,2 мың ТНЭ энергия жүргізілген болатын. Сол жылы елде жалпы қуаты 6,6 МВатт электр бағасы кВатт үшін 0,1 доллар өндіретін 40 жел электр станциялары болған.

Төменде энергия көзі тізімі келтірілген, мың ТНЭ:

|  | 1980 | 1990 | 2001 |
| --- | --- | --- | --- |
| Мұнай | 26 830 | 50 175 | 100 385 |
| Табиғи газ | 3 023 | 18 924 | 20 787 |
| Тас көмір | 13 199 | 24 385 | 45 711 |
| Су электр станциялары | 496 | 1 590 | 1 038 |
| Атом энергиясы | 869 | 13 222 | 28 033 |
| Басқа | 2 517 | 797 | 2 130 |
| Барлығы | 43 911 | 93 192 | 198 410 |

Өнеркәсіп
---------

1976-2006 жж. кезеңде елдің экономикасындағы өнеркәсіптік өндіріс үлесі 1970 жылы 21,5 %-дан, 1997 жылы 28,9 %-ға дейін көтерілді. Өнеркәсіп өндірісі Ірі салалары электроника, кеме жасау, автомобиль өнеркәсібі, құрылыс және тоқыма өнеркәсібі.

### Азық-түлік өнеркәсібі

Азық-түлік өнеркәсібі

### Жеңіл өнеркәсіп

Тоқыма өнеркәсібі
Оңтүстіккореялық тоқыма өнеркәсібі экспортқа бағдарланған — дегенмен ел ішкі сұраныстың шамамен үштен бір бөлігін импорт көмегімен жабады, алайда, экспортқа өндірілетін өнімнің шамамен үштен екісі шығарылады. Экспорттың жалпы көлемінде тоқыма саласының өнімдері 9,7 %-ды ұстайды, ал сауда балансы 2001 жылы 11,2 млрд долларды құрады.
Тоқыма өнімдері экспорт бойынша Оңтүстік Корея әлемде Қытай, Италия, Германия және АҚШ-тан кейін бесінші орынды иеленеді. Өндіру көлемі бойынша ел жетінші орынға орналасады.

2001 жылдан бастап экспорт көлемі бірте-бірте төмендей бастады (2003 жылы 2%-ға құлдырады). Негізгі мұның себебін сарапшылар бағаның төмендеуінен көреді — оңтүстіккореялық өндірушілерге жергілікті компаниялармен бәсекелесу қиын болды. Өндіріс көлемі де 3,5%-ға қысқарды. 
Киім импорты сол кезеңде, керісінше, 21 %-ға өсті; тоқыма өнімінің жалпы импорт көлемі өсіп, сол жылдан бір жыл бұрыннан 9,1 %-ға дейін өсті.

Оңтүстік Кореяның тоқыма саласына салатын инвестициялардың басым бөлігі, Қытайға бағытталған, сонымен қатар, АҚШ, Вьетнам, Филиппин, Индонезия, Гватемала, Гондурастан, Бангладеш және Шри-Ланка тоқыма саласына инвестициялар жасалады. Басқа елдердің тоқыма өнеркәсібіне тікелей инвестициялары 1987 жылдан 2002 жылға дейін 110 рет өсті. Саладағы қызметкерлердің саны 1990 жылдан 2001 жылға дейін 38,7 %-ға азайып, 605 мыңнан — 371 мыңға кеміді. Тоқыма өнеркәсібіне қосылған құн көлемі 1989 жылы 8,6 трлн вон 2001 жылы 5,5 трлн вонға құлады.

### Мұнай-химия өнеркәсібі

Оңтүстік Корея мұнай-химия өнеркәсібі барынша жас екеніне (оның дамуы ХХ ғасыр 70-ші жылдары басталды) болып табылатына қарамастан, ол экономиканың ол маңызды салаларының бірі болып табылады. 1980-жылдардың соңынан бастап жалпы ұлттық өнімге деген сұранысқа қарағанда.мұнай-химия саласы өніміне деген сұраныс бір жарым есе жылдам өсті.

Шикі мұнай крекингі үшін үш ірі өнеркәсіптік кешенінің қондырғылары Ульсанда, Ечхонде және Тэсанда орналасқан.

2002 жылы сала үш негізгі типтік өнімдері — синтетикалық шайырлар, синтетикалық талшықтар, синтетикалық каучуктер — 57,7 %-ы ішкі нарықта (жылдық өсімі 7,6 %) қолданылды және 42,3 %-ы экспортқа (өсімі 4,1 %) шығарылды. Экспорттың жалпы көлемі ақшалай эквивалентте төмендеп, $9 265 млн, бұл 2001 жылғыдан 10,4 % - ға артық,

### Металлургия

Металлургия өнеркәсібі Оңтүстік Кореяда, экономиканың жалпы құрылымындағы шамасы 7 %-ға (1998) жетті. Қосылған құнның үлесі шамасы 5,9% дейін жетті. Металлургия өнімдеріне жалпы сұраныс өсіп, 1996-1999 жылдары 11,7 %-ға және 2000-2002 жылдары 6,9%-ға өсті, 2002 жылы 53,8 млн. тонна деңгейіне қол жеткізді. Ішкі сұраныс одан да жоғары қарқынмен өсіп — 1998 жылдан бастап 2002 жылға дейін 12,4 %-ға өсті. 2002 жылы болат өндірісі 51,1 млн тоннаға жетті.

Өңделмеген болат өндіру артып, 38,9 млн тоннадан (1996) дейін 41 млн тоннаға (1999) жетті, нәтижесінде Оңтүстік Корея әлемдегі алтыншы өндіруші айналды.

### Машина жасау

Машина жасау саласына кеме жасау және автомобиль жасау саласынан басқа, қозғалтқыштар мен турбиналардың, металлөңдеу құралы, тау-кен өндірісі мен ауыл шаруашылығы құрал-жабдықтарын, тоңазытқыш және химиялық құрал-жабдықтарын өндірісін және т. б. қосуға болады.

2002 жылы импорт көлемі 21 миллиард АҚШ долларын құрады (жыл сайынғы өсімі 18,2 %). Импорттың басым бөлігі Жапония — 40 % үлесіне тиесілі. 
Экспорт көлемі 2002 жылмен салыстырғанда 13 млрд. доллар (жыл сайынғы өсім 8,3 %).

### Кеме жасау

Кеме жасау корабльдер мен кемелердің барлық түрлерін құрастыру, жөндеу және конверсиялау кіреді. Оңтүстіккореялық кеме жасау ісі қазіргі уақытта өнеркәсіптің негізгі салаларының бірі болып табылады және оның дамуында базалық фактор ретінде аралас салалары — металлургия, химия өнеркәсібі, электроника және т. б. алға итермелейді.

Верфей кеме құрылысы 1970-ші жылдары басындағы өзінің өсуін бастады. 
1980-ші жылдары кеме жасау ісі қарқынды өсуін жалғастырды. Оңтүстік Корея дүние жүзінде екінші кемелер өндірушіне айналды; тек 80-ші жылдардың екінші жартысында, әлемдік нарықтағы Оңтүстік Кореяныің үлесі 10%-дан 25%-ға дейін өсті.
1990-шы жылдары сала сапалы өсімді басынан өткізді. Еңбек өнімділігі көтерілді және жаңа технологиялар аккумуляциясы қызу жүрді. Күрделі және қымбат кемелер — ірі тоннажды контейнер тасымалдаушы және мұнайтанкерлер, сондай-ақ, одан басқа газ тасушы кемелерден үлесі қатты өсті. Мақсатты түрде мамандандырылу Кореяны қымбат кемелер монополиялық өндіруші мәртебесін жеңіп алуға жақындады — 2005 жылы бұл сегментте әлемдік кеме жасау нарығында оның үлесі 59,3 %-ға өсті.

### Автомобиль өнеркәсібі

Hyundai компаниясы концепт-кары
Оңтүстік Кореяда автомобиль өнеркәсібі қосылған құнның 9,4 % құрайды, экспорттың және жұмыспен қамтудың 8,3 % барлық жұмыс күшінің 7,4 % қамтамасыз етеді.
Бүгінде Оңтүстік Корея — әлемдегі бесінші орынды көлік өндіруші (оның әлемдік өндірістің үлесі 5,4%-ын құрайды). Елімізде бес негізгі автомобиль өнімдерін өндіретін кәсіпорындар — Hyundai Motor, Kia Motors, GM Daewoo Auto & Technology, SsangYong Motor Company және Renault Samsung Motors.

### Жоғары технологиялы өндіріс

#### Электрондық өнеркәсіп

Қазіргі уақытта Оңтүстік Корея әлемде тұтынушылық электроника өндіру бойынша бірінші орындардың бірін алады. Қазір елде бүкіл әлемдегі сияқты сандық технологияларға көшу үрдісі байқалады, мұндай тенденция сандық теледидарлар, DVD портативті сандық аудиойнатқаш және т. д. сұранысты жақсартады. 
Саладағы ірі компаниялар LG, Samsung және Daewoo Electronics. Олар тұтынушылық электроника барлық спектрін жүргізеді, оның басым бөлігі экспортқа шығарылады. Тұтыну электроника өндіріс көлемі 2002 жылы 17,6 млрд доллар, экспорт көлемі 11 млрд долларды құрады.

Оңтүстіккореялық компаниялар өндіретін телекоммуникациялық жабдықтар — бұл, ең алдымен, ұялы телефондар, дегенмен қалған сегменттер де сондай-ақ жақсы дамыған. Бұл ішкі нарықтың көлемінің үлкендігімен, сондай-ақ Оңтүстіккореялық өнімге шетелдегі жоғары сұраныспен байланысты. 2004 жылдың шілде—қыркүйек айларында Samsung Electronis, 22,9 миллион ұялы телефон сатты, сатылған бірліктер саны бойынша алғаш рет американдық Motorola компаниясын басып озды және екінші орынды иеленді (кейін фин Nokia), немесе барлығы әлемдік нарық терминалдардың 13,8 %-ы.

Жартылай өткізгіш өнеркәсібі
Жартылай өткізгіш өнеркәсібі интегральды микросхемалар мен жартылай өткізгішті аспаптар (диодтар және транзисторлар) жүргізеді. Оңтүстік Корея экономикалық құрылымының бұл ең маңызды саланың бірі болып табылады. Оның қарқынды дамуы 1980-шы жылдардың ортасында басталды. Нәтижесінде, 1992 жылдан бастап, жартылай өткізгіштер оңтүстіккореялық экспорттың ірі бөлігін құрай отырып, онда 10% (2002) құрады.

Оңтүстік Корея жартылай өткізгіш өнеркәсібінің ерекшелігі, ол үлкен дәрежеде тәуелді сұраныстың чиптер еске алу, олардың үлесі жалпы өндіріс көлеміндегі құрайды 80-90 % (басқа да дамыған елдерде бұл үлес ауытқиды 10% - дан 30% - ға дейін). Жартылай өткізгіш өнеркәсібі, әсіресе өндірісі чиптердің жад, басты рөл атқарды көтеру ел экономикасын дағдарыстан кейін, 1997 жылғы. Әлі күнге дейін Оңтүстік Корея болып табылады өндіруші чиптердің жад. Басым бөлігі экспорт жүріп жатыр, дамыған елдер: АҚШ, Жапония, Еуроодақ және еліміздің ОША.

Жартылай өткізгіштер өнеркәсіпбі үшін Оңтүстік Корея жабдықтар нарығы, 2002 жылы-1,9 млрд долларды құрады, алайда бұл сандар тек ішкі өндірістің 15%-ын құрайды, қалғаны импортталады. 
Жартылай өткізгіштер өнеркәсібі үшін материалдар фотолитография үшін маскаларды, микросхемалар үшін кремний төсеніштерін, фоторезистерді және т. б. қамтиды. Материалдардың ішкі нарық көлемі 2002 жылғы көрсеткіші 1,7 млрд долларды құрады, осы соманың жартысын АҚШ және Жапония импорты құрады. Оңтүстік Кореяның жартылай өткізгіш материалдар импортына тәуелділігі Жапонияға қарағанда төмен, алайда АҚШ-қа қарағанда жоғары

Көлік
-----

*Толық мақаласы: Корея Республикасындағы транспорт*
Оңтүстік Кореяда көлік елдегі темір жол және автомобиль жолдары, әуе және теңіз магистралі сияқты көлік коммуникация жүйесін білдіреді.

Темір жолдың жалпы ұзындығы — 6 240 шақырым (оның ішінде 525 шақырым электрленген). Алты Оңтүстік Корея ірі қалалары, Сеул, Пусан, Тэгу, Инчхон, Кванджу және Тэджонда метрополитен бар. Сеул метрополитені — елдегі көне, 1974 жылы Сеул вокзалынан Чхоннянниге дейін бірінші желісі ашылды. Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы — 97 252 км, оның ішінде 74 641 км асфальтталған. Басты порттары: Чинхэ, Инчхон, Кунсан, Масан, Мокпхо, Пхохан, Пусан, Тонхэ, Ульсан, Йосу, Сокчхо. Оңтүстік Кореяның басты авиатасымалдаушылары Korean Air "және" Asiana Airlines. Екеуі де ел ішінде және шетелде авиатасымалдау бойынша қызмет ұсынады. Сеулде қызмет көрсететін екі әуежай бар: Инчхон және Кимпхо әуежайы. Халықаралық рейстер негізінен Инчхон әуежайынан қабылданады, ал Кимпхо, негізінен, жергілікті рейстерді қабылдайды. Басқа да ірі әуежайлар Пусанда және Чеджуде орналасқан. Елде барлығы 108 әуежай бар.

Телекоммуникация
----------------

*Толық мақаласы: Корея Республикасындағы телекоммуникация*
Бүгінде Оңтүстік Кореяда әлемде ең дамыған телекоммуникация жүйелері бар. 2000 жылы 15-жылдық "КиберКорея-21" электрондық даму бағдарламасына сәйкес, бүкіл елді қамтыған кең жолақты Интернет кеңейтілген желісі салынды. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше елдердің арасында кең жолақты Интернеттің ену деңгейі бойынша Оңтүстік Корея көш бастап тұр: елдің сауда, өнеркәсіп және энергетика Министрлігінің деректері бойынша, ол 100 адамға 24,08 құрайды.

Қызмет көрсету саласы
---------------------

Қызмет көрсету саласына ең алдымен, сақтандыру компаниялары, корей асханасы тағамдарын ұсынатын қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары, қонақ үй, кір жуатын мекемелер, хауыздар, медициналық және спорттық мекемелер, ойын-сауық, бөлшек сауда және т. б. саласында жұмыс істейтін кәсіпорындар кіреді.

1980-жылдардың ортасынан экономиканың осы бөлшек сауда секторында бәрінен қызметкерлерінің жұмыспен қамтылды. Дүкендердің басым көпшілігі шектеулі ассортиментімен, көбінесе бір отбасыға тиесілі шағын дүңгіршектер болды. 1986 жылы елде шамамен 26 мың көтерме және 542 мың бөлшек сауда нүстелері, сондай-ақ 233 мың қонақ үйлер мен қоғамдық тамақтандыру орындары болды, онда жиынтығында 1,7 млн адам жұмыс істеді.

Қазір қызмет көрсету саласы басымдыққа ие, ел экономикасындағы барлығы жалпы ішкі өнімнің үштен екісін құрайды. 2006 жылы қызмет көрсету секторын ырықтандыру үшін және елді Шығыс Азиядағы ірі қаржы торабына айналдыру үшін капитал нарығын шоғырландыру (ағылш. *Capital Market Consolidation Act*) туралы заң қабылданды.

Туризм
------

Чхандоккун сарайы түнде.
Оңтүстік Кореяда туризмді дамытудың жақсы мүмкіндіктері бар. Әдемі табиғат, тарихи мұра, таулар мен теңіз оны туристер үшін тартымды етеді. Құқығы бойынша ең танымал туризм түрі — тау туризмі. Шамамен ел аумағының 70 %-ын таумен жабылған, көптеген тау шаңғысы курорттары орналасқан.

Елге келген шетелдік туристердің жалпы саны 1970 жылы 173 мың адамнан, 1999 жылы 4 600 мың адамға дейін өсті. Туризмді дамыту елдің экономикалық өсімінің табиғи нәтижесі болып табылады, алайда, сондай-ақ, туристік нысандарға капитал салымдарын дамыту мақсатты дұрыс саясат жүргізу маңызды фактор болып табылады. Үкімет туризмді дамытуға бірқатар заңдар қабылдады, нәтижесінде XX ғасырдың аяғындағы он жылдықта туристердің орташа жылдық санының өсуі 5,57 % құраған.

Туристік индустрия ХХ ғасырдың соңында Америка құрлығынан Азия жағына ауысты. 1970 жылы туристердің 32%-ға жуығын американдықтар құраған, ал Корея Республикасына келгендер саны бойынша екінші орын жапондықтарға тиесілі. Алайда, 1999 жылдың өзінде Жапониядан келген азаматтардың саны туристердің жалпы санының 46,9 %-ын құрады, ал Солтүстік және Оңтүстік Америка елдерінен келетін, негізінен, АҚШ-тан туристердің саны 10%-ға дейін азайды. Содан бері, Оңтүстік Корея және Қытай арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды, қытайлық туристер саны үнемі өсуде. 1999 жылы Қытай саны бойынша туристер үшінші орын алды. Корея Республикасына басқа Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен, Гонконгты қоса алғанда келуші қонақтар саны артып келеді.

2006 жылы 6-7 қараша Сеулде туризм салынатын инвестициялар бойынша бірінші халықаралық конференция өтті, онда туризм жағдайы және оның Шығыс Азиядағы даму перспективалары талқыланған. Әлемдік туристік ұйымның Деректері бойынша, жақын болашақта Шығыс Азия туристік нарығының өсуі кез-келген басқа аймақтағы өсу нарығынан басып озады.

Еңбек ресурстары
----------------

2004 жылы Оңтүстік Корея кәсіпорындарда 15-тен астам млн жалдамалы қызметкерлер жұмыс істеді, сонымен қатар, өзін-өзі жұмыспен қамтыған халық саны 7,8 млн, оның ішінде 60 % — қызмет көрсету, 30 % — ы өнеркәсіп саласында. Елдегі жұмыссыздық жоғары емес — экономикалық белсенді халықтың өсуі кезінде 1963 жылғы 8,230 млн адамнан, 2004 жылғы 23,370 млн. адамға дейін өсті, жұмыссыздық деңгейі ұзақ жылдар бойы 2 %-дан аспаған.

Қазіргі заманғы әлеуметтік-еңбек қатынастары жүйесі, түпкілікті 2004 жылы қалыптасты. 2004 жылғы 27 желтоқсаннан зейнетақымен қамсыздандыру туралы (ағылш. *Employee Retirement Benefit Security Act*) Заңы өз күшіне енді, бұл еңбеккерлердің зейнетақы сақтандыру жинақтау сызбасын енгізді. Сол жылы бес күндік 40 сағаттық жұмыс аптасы бұған дейін қолданылған алты күндік 44-сағаттық жұмыс аптасы орнына заң жүзінде енгізілді.

Жұмыс күшінің ХХ ғасырдың соңғы онжылдығында құрылымы айтарлықтай өзгерді — елде бала туу жиынтық коэффициенті өте төмен, қоғамның қартаю үлкен проблемаға айналды. Осыған байланысты Оңтүстік Корея 90-шы жылдардың өзінде жұмыс қолының жетіспеуіне кезікті. XXI ғасырдағы халықтың қартаю және жұмыс істейтін халықтың салыстырмалы санының азаю қауіп күшейе түседі деп күтілуде.

1988 жылғы Олимпиадаға дейін елдегі шетелдіктердің саны үлкен емес еді және шетелдік жұмыс күшінің жұмыспен қамтылуы да аса үлкен емес еді. Кейінгі жылдары Оңтүстік Корея экономикасына шетелдік жұмыс күшін тарту және пайдалану кеңейеді. Ол әр түрлі кәсіпорындарға, бірінші кезекте, лас, ауыр және қауіпті жұмыс түрлерін орындау үшін тартыла бастады. Нәтижесінде 1993 жылдың өзінде шетелдік жұмыс күші барлық жұмыс істейтін шағын және орта кәсіпорындарда шамамен 25 % құраған. 90-шы жылдардың кезінде жұмыс күшінің жекелеген өнеркәсіп салаларына пайда болған тапшылығына байланысты, Оңтүстік Корея көбінесе еңбек ресурстарын импортттайтын елге айналды.

Оңтүстік Корея көші-қон, ерекшеліктері ретінде, экономистер, білікті жұмыс күшінің иммиграциясын бөліп айтады, өйткені бұған елде аса жоғары сұраныс жасалуда.

Оңтүстік Кореяның экономикалық байланыстары
-------------------------------------------

### Батыс Елдері

Батыс елдерімен Сауда қатынастары ең алдымен, АҚШ-пен және Еуропалық Одақпен экономикалық әріптестікті қамтиды.

АҚШ Оңтүстік Кореяның басты экономикалық серіктесі болып табылады. Сонымен қатар, Оңтүстік Корея Италия мен Франция сияқты Еуропаның көптеген дамыған елдерін басып озып, АҚШ-тың сауда әріптестерінің тізімінде жетінші орында және импорттаушы елдер (АҚШ) — тізімінде алтыншы орында. Сонымен қатар, Оңтүстік Корея америкалық компаниялардың тарапынан инвестициялар үшін тартымды ел болып табылады, 1996 жылдан 2003 жылға дейін АҚШ-тың Оңттүстік Корея экономикасына инвестициясы 20 млрд. доллар. 2003 жылы АҚШ-та Оңтүстік Кореяның ірі сауда серіктесі және жетінші ірі экспорттық нарығы болды. Екі ел арасындағы экономикалық байланыс, сауда саясатында көптеген келіспеушіліктер сүйемелденді. Осы дауларды қарқындылығы 80-ші соңынан бастап — ХХ ғасырдың 90-шы жылдарында айтарлықтай азайды, соның ішінде сонымен қатар, Оңтүстік Корея бірқатар Халықаралық валюта қорынан 58-миллиардтық кредит өтемақы ретінде алу үшін нарықтық реформалардан 1997 жылғы дағдарыстан кейін. ХХІ ғасырдың басында екі ел неғұрлым жұмсақ даулы жағдайларды шешуге тырысады. Бұған 2001 жылдың басында екі жақты сауда келісімдері жасалған едәуір рөл атқарды.

Шамамен сол уақытта Оңтүстік Корея Еуроодақ елдерімен арасындағы сауда келісімдер сериясына қол қойылды, бұл екі аймақ арасындағы тауар айналымын ұлғайтты. Сауда-саттық көлемі 46 млрд еуро, он жылда екі есе артты. Алайда, өзара сауда кейбір мәселелері әлі күнге дейін шешілмей қалып отыр. XXI ғасырдың басында ғылым мен ғылымды қажетсінетін технологиялар (белгілі болғандай, Оңтүстік Корея өз жалпы ішкі өнімнің ғылыми зерттеулер үшін 3%-ын жұмсайды) саласындағы өзара тиімді алмасу процестерін жеделдетуде ең үлкен прогрессі жасалды. 2005 жылы екіжақты ғылыми және техникалық салада алмасу туралы келіссөздер жүргізілді. Оңтүстік Корея сондай-ақ, Еуроодақ бастамашы болған, кейбір ғаламдық жобаларға қатысады, атап айтқанда, Galileo және ITER жобаларында.

### Шығыс Елдері

Шығыс елдері, ең алдымен, Шығыс Азиядағы Оңтүстік Кореяның басты сауда серіктестері. Жалпы тауар айналымында осы үш ел бөлінеді— Қытай, Жапония және Сауд Арабиясы Оңтүстік Кореяға мұнай негізгі жеткізушісі болып табылады.

Шығысазиалық өңірде - XXI ғасырдың басында сауда қатты өсті. Жетекші елдер (Оңтүстік Корея, Жапония және Қытай) болды ашылды қарағанда, XX ғасырдың соңында. Егер 1991 жылы тауар айналымы осы үш ел құраған 56 млрд. доллар болса, 2004 жылы ол асып 324 млрд. тауар айналымының Өсімі Оңтүстік Корея мен Қытай және Жапония 2000 жылдан бастап 2004 жылдар арттырды тауар айналымының өсімі басқа да барлық елдермен екі есе өсті. Қазіргі уақытта концентрациясы аймақтағы сауда қарағанда Еуроодақта, алайда аймақ елдері арасындағы мұндай қолайлы өзара қарым-қатынас жасау, Еуропа, заң шығару базасын.

Төменде экспорт көлемі және импорттың арасында Оңтүстік Корея және Қытай, Оңтүстік Корея және Жапония млрд АҚШ доллары:

| Бағыт | 1991 | 2001 | 2004 |
| --- | --- | --- | --- |
| **Оңтүстік Корея - Қытай** | 1,0 | 18,19 | 49,76 |
| **Қытай - Оңтүстік Корея** | 2,18 | 12,54 | 27,82 |
| **Оңтүстік Корея - Жапония** | 12,36 | 16,51 | 21,70 |
| **Жапония - Оңтүстік Корея** | 20,09 | 25,29 | 44,25 |

Қытай мен Жапония болып табылады бірінші және үшінші сауда серіктесі Оңтүстік Корея.

Негізгі мәні оңтүстік корея елдері Шығыс Азия — бұл өнім, машина жасау саласы, автомобиль, электроника, тоқыма, металлургия өнімдері және мұнай-химия саласы. Бұл бағыттар құрайды төрттен барлығы экспорт Оңтүстік Корея елдің Шығыс. Әсіресе белсенді дамып келеді Қытаймен, өйткені бұл елде қарқынды дамып, ауыр және химиялық өнеркәсібі.

### Ресей

КСРО және Оңтүстік Корея арасындағы cауда-экономикалық байланыс 1988 жылдардың соңынан бастап жүзеге асыра бастады (бұған дейін сауда үшінші елдерден фирма-делдалдар арқылы жүргізілді). Қазір Ресейдің жалпы тауар айналымында Оңтүстік Кореяның үлес салмағы 1,5%-дан аспайды.
Ресейге негізгі импортталатын тауарлар — бұл пайдалы қазбалар сияқты, табиғи газ, шикі мұнай және тас көмір, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі өнімдері. Ресейге негізінен тұрмыстық электроника, тоқыма және машина жасау өнеркәсібі өнімдері экспортталады.

Төменде екі ел арасындағы 1996-2003 жылдардағы деректер көлемі бойынша сауда қатынастары (деректер млрд АҚШ доллары)

| Жыл | Айналым | Ресей Оңтүстік Кореяға | Оңтүстік Кореядан Ресейге | Сальдо |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | 3,7 | 1,8 | 1,9 | -0,1 |
| 1997 | 3,3 | 1,5 | 1,8 | -0,3 |
| 1998 | 2,1 | 0,9 | 1,1 | -0,2 |
| 1999 | 1,7 | 0,9 | 0,8 | 0,1 |
| 2000 | 2,2 | 1,2 | 0,9 | 0,3 |
| 2001 | 2,8 | 1,9 | 0,9 | 1 |
| 2002 | 3,3 | 2,2 | 1,1 | 1,1 |
| 2003 | 4,2 | 2,5 | 1,7 | 0,8 |

XXI ғасырдың басында екі ел арасында сауда-экономикалық байланыс тез дамыды. Перспективалық өзара іс - отын-энергетикалық кешені ынтымақтастық бағыты ұсынылады. Иркутск газ жобасы (болжамды инвестицияның көлемі — 12 млрд доллар) қарастырылуда. Бұл саладағы ынтымақтастық ұсынылады әсіресе тиімді үшін екі тараптың (мұнда ықтимал бірлескен кореялық компаниялар кен орнын игеру энергия көздерін Сібір және Қиыр Шығысты қоса алғанда, басқа газ Иркутск облысы әзірлеуге көмір Якутия мен Бурятия, мұнай-газ ресурстарын аралдары Сахалин жатқызуға болады).

### КХДР

1988 жылмен салыстырғанда екі корей мемлекеттері екіжақты сауда көлемі бірнеше рет өсті (1989 жылы ол көрсеткіш $18,8 млн болса, 2002 жылы — өзінде $647 млн). 2006 жылы бұл сандар елдер арасындағы қарым-қатынастардың нашарлауына байланысты сәл төмендеді. 2002 жылы Оңтүстік Корея $271,57 млн сомаға Солтүстік Кореядан, негізінен, ауыл шаруашылығы, металлургия салаларының өнімдерін импорттағанын хабарлады, ал сомасы $371,55 млн экспорттаған, негізінен бұл гуманитарлық көмекті қоса алғанда, минералды тыңайтқыштар және киім. Оңтүстік Корея қазір тауар айналымы көлемі бойынша үшінші сауда серіктесі. Hyundai Group компаниясы Солтүстік Кореяда бірнеше инвестициялық жобаларды іске қосты, олардың арасында Кымгансанда (Алмаз таулар) туризмді дамыту бар. Тек 2001 жылы ғана осы жоба аясында Солтүстік Кореяға 84 347 адам барған. Солтүстік Кореядан Оңтүстікке мыңдаған солтүстіккореялық азаматтар кірген, негізінен спорттық жарыстарға қатысу үшін. Солтүстіккореялық экономикаға белсенді салым жасаған тағы бір оңтүстіккореялық компания — Hyundai Asan Кэсонде, Демилитарландырылған аймақтан алыс емес 3,2 км2 алаңда өнеркәсіптік кешенін тұрғызу жоспарлары бар. 2002 жылға Сеул-Синыйджу темір жол құрылысын салумен (басында 2004 жылы бұл жоба ерітілген) елеулі прогрессімен ерекшеленді.

*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  About Korea: Agriculture and Forestry.  (ағыл.). Тексерілді, 12 желтоқсан 2006.
2. ↑  South Korea working another miracle.  (ағыл.). Тексерілді, 14 желтоқсан 2006.

Әдебиет
-------

* *John Feffer.* North Korea / South Korea: U. S. Policy at a Time of Crisis —  Seven Stories Press, 2003. — Б. 176. — ISBN 1-58322-603-6.
* *Tong-wŏn Kim, Dong-One Kim, Johngseok Bae.* Employment Relations and Hrm in South Korea —  Ashgate Publishing, Ltd, 2004. — Б. 256. — ISBN 0-7546-1356-9.
* *Kong Tat Yan.* The Politics of Economic Reform in South Korea: A Fragile Miracle —  Routledge (UK), 2001. — Б. 280. — ISBN 0-415-14503-1.
* *Seuing-Ho Kwon, Michael O'Donnell.* The Chaebol and Labour in Korea: The Development of Management Strategy in Hyundai —  Routledge (UK), 2001. — Б. 215. — ISBN 0-415-22169-2.
* *Brian Bridges.* Korea After the Crash: The Politics of Economic Recovery —  Routledge (UK), 2001. — Б. 224. — ISBN 0-415-22326-1.
* Страны мира. Краткий политико-экономический справочник —  M. 1996. — ISBN 3-932173-55-4.
* *Родионова И. Н.* Экономическая география отдельных зарубежных стран —  M.: Московский лицей, 1997.
* *Максаковский В. П.* 1. // Географическая карта мира. Общая характеристика мира —  Ярославль: Верхневолжское книжное издательство, 1996.

Сілтемелер
----------

* Государственное регулирование экономики: опыт Республики Корея.. Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Зарубежный опыт кризисного управления (на примере Республики Корея).. Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Особенности интеграции России и стран Восточной Азии в современное мировое хозяйство.. Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* *Гидаспов А. Н.* Южная Корея: прыжок в лидеры ИКТ-сектора, ч. I. // *ИнформКурьер-Связь*. — 2005. — б. 4.
* *Гидаспов А. Н.* Южная Корея: прыжок в лидеры ИКТ-сектора, ч. II. // *ИнформКурьер-Связь*. — 2005. — б. 6.
* Сабақтар қытай мен оңтүстік кореяның реформалар Мұрағатталған 7 шілденің 2014 жылы.

* *Thayer Watkins* The Chaebol of South Korea.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Каталог ссылок «South Korea: Business & Economy».  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Korea: Economy.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Информация о южнокорейской, китайской и японской экономике.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Korea Economic Institute.  (ағыл.). Тексерілді, 21 желтоқсан 2006.
* Korea Institute for International Economic Policy.  (ағыл.). Тексерілді, 21 желтоқсан 2006.
* Корейская федерация банков.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Центральный Банк Южной Кореи.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Korea Securities Depository.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Korea Financial Telecommunications & Clearings Institute.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* About Korea: Economy.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Invest in Korea.  (ағыл.). Тексерілді, 4 желтоқсан 2006.
* Korea Association of Machinery Industry.  (ағыл.). Тексерілді, 6 желтоқсан 2006.
* Korea Iron and Steel Association.  (ағыл.). Тексерілді, 7 желтоқсан 2006.
* Korea Petrochemical Industry Association.  (ағыл.). Тексерілді, 7 желтоқсан 2006.
* Ministry of Commerce, Industry and Energy.  (ағыл.). Тексерілді, 8 желтоқсан 2006.
* Korea Electronic Association.  (ағыл.). Тексерілді, 10 желтоқсан 2006.
* Ministry of Maritime Affairs and Fisheries.  (ағыл.). Тексерілді, 10 желтоқсан 2006.
* Ministry of Culture and Tourism.  (ағыл.). Тексерілді, 14 желтоқсан 2006.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуКорея Республикасы тақырыптарда |
| --- |
|  |
| Корея Республикасы | 

Елтаңба • Ту • Әнұран • Мемлекеттік құрылым • Конституция • Парламент • Әкімшілік бөлініс • География • Қалалар • Елорда • Халқы • Тілдер • Тарих • Экономика • Валюта • Мәдениет • Дін • Кинематограф • Әдебиет • Музыка • Мейрамдар • Спорт • Білім • Ғылым • Транспорт • Туризм • Пошта • Ғаламтор • Қарулы күштер • Сыртқы саясат

**Портал «Корея Республикасы»**
 |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) |
| --- |
|  |
| 
Гаити • Албания • Ангола • Антигуа және Барбуда • Аргентина • Аустралия • Бангладеш • Барбадос • Бахрейн • Белиз • Бенин • Біріккен Араб Әмірліктері • Боливия • Ботсвана • Бразилия • Бруней • Буркина-Фасо • Бурунди • Венесуэла • Вьетнам • Габон • Гайана • Гамбия • Гана • Гвинея-Бисау • Гвинея • Гренада • Грузия • Гватемала • Джибути • Доминика • Доминикан Республикасы • Эквадор • Армения • Еуропа Одағы1 • Жаңа Зеландия • Жапония • Замбия • Зимбабве •Исландия • Израиль • Швейцария • Камбоджа • Камерун • Катар • Канада • Кения • Колумбия • Конго Демократиялық Республикасы • Конго Республикасы • Коста-Рика • Кот-д’Ивуар • Куба • Кувейт • Қазақстан • Америка Құрама Штаттары • Қырғызстан • Қытай • Лесото • Лихтенштейн • Марокко • Мадагаскар • Макао • Македония • Малайзия • Малави • Мали • Мальдивтер • Маврикий • Мавритания • Мексика • Мьянма • Мозамбик • Молдова • Моңғолия • Мысыр • Нигерия • Намибия • Непал • Нигер • Никарагуа • Норвегия • Оман • Гондурас • Оңтүстік Африка Республикасы • Оңтүстік Корея • Орталық Африка Республикасы • Панама • Папуа — Жаңа Гвинея • Парагвай • Пәкістан • Перу • Филиппин • Руанда • Сальвадор • Сауд Арабиясы • Сент-Винсент және Гренадиндер • Сент-Китс және Невис • Сент-Люсия • Сенегал • Сьерра-Леоне • Сингапур • Эсватини • Сүлеймен Аралдары • Суринам • Таиланд • Тайвань • Танзания • Чад • Того • Тринидад және Тобаго • Тунис • Түркия • Уганда • Индонезия • Үндістан • Уругвай • Иордания • Фиджи • Хорватия • Чили • Гонконг • Шри-Ланка • Ямайка 
1 Еуропа Одағының барлық жиырма жеті мүше елі БСҰ-ға өз алдына мүше болып енген:• Аустрия • Бельгия • Болгария • Германия • Грекия • Дания • Ирландия • Испания • Италия • Швеция • Кипр • Құрама Патшалық • Латвия • Литва • Люксембург • Мажарстан • Мальта • Нидерланд •Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Финляндия • Франция • Чехия • Эстония  |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Әлемдік экономика |
| --- |
|  |
| Азия | 
* Армения
* Ауғанстан
* Әзірбайжан
* БАӘ
* Бангладеш
* Бахрейн
* Бруней
* Бутан
* Вьетнам
* Грузия
* Жапония
* Израиль
* Индонезия
* Иордания
* Ирак
* Иран
* Йемен
* Камбоджа
* Корея Республикасы
* КХДР
* Кипр
* Кувейт
* Қазақстан
* Қатар
* Қырғызстан
* Қытай (Гонконг • Макао • Тайвань)
* Лаос
* Ливан
* Малайзия
* Мальдив
* Моңғолия
* Мьянма
* Непал
* Оман
* Өзбекстан
* Палестина
* Пәкістан
* Сауд Арабиясы
* Сингапур
* Сирия
* Тайланд
* Тәжікстан
* Түркия
* Түрікменстан
* Үндістан
* Филиппин
* Шри-Ланка
* Шығыс Тимор
 |
|  |
| Африка | 
* Алжир
* Ангола
* Бенин
* Ботсвана
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* Зимбабве
* Кабо-Верде
* Камерун
* Кения
* Комор аралдары
* Конго Демократиялық Республикасы
* Конго Республикасы
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Ливия
* Маврикий
* Мавритания
* Мадагаскар
* Малави
* Мали
* Марокко
* Мозамбик
* Мысыр
* Намибия
* Нигер
* Нигерия
* Орталық Африка Республикасы
* ОАР
* Оңтүстік Судан
* Руанда
* Сан-Томе және Принсипи
* Сейшел
* Сенегал
* Сомали
* Судан
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Тунис
* Уганда
* Чад
* Экваторлық Гвинея
* Эритрея
* Эсватини
* Эфиопия
 |
|  |
| Еуропа | 
* Абхазия1
* Албания
* Андорра
* Аустрия
* Беларусь
* Бельгия
* Болгария
* Босния және Герцоговина
* Ватикан
* Германия
* Грекия
* Дания (Фарер аралдары · Гренландия)
* Еуропа одағы
* Ирландия
* Испания
* Исландия
* Италия
* Косово1
* Латвия
* Литва
* Лихтенштейн
* Люксембург
* Мажарстан
* Мальта
* Молдова
* Монако
* Нидерланд
* Норвегия
* Оңтүстік Осетия1
* Польша
* Португалия
* Ресей
* Румыния
* Сан-Марино
* Сербия
* Словакия
* Словения
* Солтүстік Македония
* Солтүстік Кипр1
* Транснистрия
* Украина
* Ұлыбритания
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* Чехия
* Черногория
* Швейцария
* Швеция
* Эстония
 |
|  |
| Океания | 
* Аустралия
* Вануату
* Жаңа Зеландия
* Кирибати
* Микронезия
* Палау
* Папуа-Жаңа Гвинея
* Самоа
* Соломон аралдары
* Тонга
* Тувалу
* Фиджи
* Науру
 |
|  |
| Оңтүстік Америка | 
* Аргентина
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гайана
* Колумбия
* Парагвай
* Перу
* Суринам
* Уругвай
* Чили
* Эквадор
 |
|  |
| Солтүстік Америка | 
* Антигуа және Барбуда
* АҚШ
* Багам аралдары
* Барбадос
* Белиз
* Гаити
* Гватемала
* Гондурас
* Гренада
* Доминика
* Доминикан Республикасы
* Канада
* Коста-Рика
* Куба
* Мексика
* Никарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсия
* Сент-Винсент және Гренадиндер
* Сент-Китс және Невис
* Тринидад және Тобаго
* Ямайка
 |

 |