**Джеймс Франк** (нем. *James Franck*; 26 тамыз 1882, Гамбург — 21 мамыр 1964, Геттинген) — еврей текті неміс-американ физигі, 1925 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

 Джеймс Франк, Чикаго, 1952
Сыйлық «электронның атоммен соқтығысу заңдылықтарын ашқаны үшін» (Густав Герцпен бірге) берілді. 1951 жылы Макс Планк медалімен марапатталды.

Өмірбаяны
---------

1921 жылдан 1934 жылға дейін Франк Геттинген университетінің Эксперименттік физика институтының профессоры және директоры қызметін атқарды. Нацистер билікке келгеннен кейін Франк басқа еврейлерден айырмашылығы запастағы офицер дәрежесіне және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына байланысты бірден қызметінен босатылған жоқ. Алайда оның өзі еврей ұлтының қызметкерлері мен студенттерін қысқарту туралы бұйрыққа көпшілік алдында қарсылық білдіріп, отставкаға кетті. Ол тіпті ғылыми әлемдегі байланыстарын пайдалана отырып, зертханасының әрбір қызметкеріне шетелде жұмыс тауып берді, содан кейін ғана 1934 жылы өзі Германиядан кетті.

1935 жылға дейін Копенгаген университетінде Нильс Бор теориялық физика институтында, 1935—1938 жылдары — Джон Хопкинс университетінде физика профессоры, 1939 жылдан Чикаго университетінің профессоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Манхэттен жобасына қатысты. 1945 жылы ол АҚШ билігіне («Франк баяндамасы») жапон қалаларына атом бомбасын сынамау туралы өтінішке қол қойды.

Дүниетанымы
-----------

Э. Теллердің естеліктеріне сәйкес, 1930 жылы Копенгагенде Ландау Джеймс Франкпен дін туралы көп айтысып, оның діни көзқарастарын ғалым үшін ескілікпен өмір сүру деп санап, оның көзінше де, Франктың болмаған кезде де өзін мүлде шектеусіз білдірді. Ал Франк әрқашан жауап ретінде күлді. Сондықтан, Копенгагеннен кетерде Ландаудың қоштасуға арнайы барғаны өте жақсы болды.

### Атом бомбасын қолдану

Атом бомбасын қолдану мүмкіндігін талқылағанда, Джеймс Франк бастаған Манхэттен жобасының бір топ ғалымдары өте құпия баяндамада өз пікірлерін білдірді. Олар ядролық оқиғаларды ұзақ уақыт құпия ұстауға болмайтынын алға тартып, ядролық қарулану жарысын болжаған. Жапон қалаларын бомбалаудың орнына, сынақты қаңыраған бос орынмен шектеу ұсынылды, өйткені бұл ешкімнің Америкаға қару-жарақты басып тастаудан қорқып шабуыл жасауға батылы жетпеуі үшін жеткілікті еді .

Естелік
-------

1973 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Джеймс Франктің есімін берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Г. Горелик* О рождении современной физики.
2. ↑  Уоллес, Уайс, 2021

Сілтемелер
----------

* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат (ағыл.)
* Өмірбаяны «Ғылым және технология» электронды кітапханасының сайтында (орыс.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |