recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ғарыштық құқық** - ғарышты зерттеп, пайдалануға қатысы бар мемлекеттердің, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың қарым-қатынасын реттейтін әрі ғарыш кеңістігі мен аспан денелерін пайдалану режимін айқындайтын құқықтық жосындар жиынтығы, халықаралық құқықтың бір саласы.
Ғарыштық құқықтың жосындарын БҰҰ, соның ішінде 1959 ж. Бас Ассамблеяның көмекші органы ретінде құрылған Ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі к-т әзірлейді.

Ғарыштық құқықтың бастаулары
----------------------------

Ғарыштық құқықтың бастаулары - "Айды және басқа аспан денелерін қоса алғанда, ғарыш кеңістігін зерттеу мен пайдалану жөніндегі мемлекеттер қызметінің принциптері туралы келісімшарт" (1967)
"Ғарышкерлерді құтқару, ғарыш кеңістігіне ұшырылған ғарышкерлер мен нысандарды кері қайтару туралы келісім" (1968), "Ғарыштық нысандардың шектірген залалы үшін халықаралық жауапкершілік туралы конвенция" (1972) 
"Ғарыш кеңістігіне ұшырылған нысандарды тіркеу туралы конвенция" (1975) 
"Айдағы және басқа аспан денелеріндегі мемлекеттердің қызметі туралы келісім" (1979). 
Сондай-ақ, мемлекеттердің аспан әлемін бірлесе игеру әрекеттерін реттейтін халықаралық ғылыми-техникалық құжаттар да ғарыштық құқықтың негізгі бастауларының бірі саналады. Олар, негізінен, үкіметаралық ұйымдардың құрылтайшылық актілерін, мемлекеттердің ғарыштағы бірлескен әрекеттерінің жалпы да нақты мәселелері жөніндегі екі жақты не көп тарапты келісімдерін қамтиды.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Координаттар: 42°52′56″ с. е. 74°35′14″ ш. б.﻿ / ﻿42.88222° с. е. 74.58722° ш. б.﻿ / 42.88222; 74.58722 (G) (O) (Я)

**Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз Ұлттық Универсиеті** (қыр. *Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети*) —Қырғызстандағы ең негізгі және ірі жоғарғы оқу орыны.

Тарихы
------

* 1931-жылы Фрунзе (қазіргі Бішкек) қаласында мемлекеттік педагогикалық институт болып ашылған.
* 1951-жылы университет атағын алған.
* 1992-жылдың тамыз айына дейін Қырғыз мемлекеттік университеті деп аталып келген.

Одан кейін 1992-жылы бұл оқу орынына ұлттық университет атағы беріліп, ХХ ғасырдағы ойшыл жаңа ақын Жүсіп Баласағұнидың есімі берілген.

Құрылымы
--------

ҚҰУ —  Қырғыстандағы білім беру саласындағы алдыңғы қатарлы университеттердің бірі болып есептеледі. Бүгінгі күнде ҚҰУ-да 18000 -ден астам студент оқып, 1046 мұгалім ұстаздық етеді, олардың ішінен 439-ы әр түрлі ғылыми дәрежелерге ие .
**Шмидт Хельмут** (23.12.1918 жылы туған)- Германия Федерациялық Республикасының мемлекеттік қайратекрері. 1949 жылы Гамбург университетінің экономика факультетін бітірді. 1946 жылдан Германия с.-д партиясының (ГСДП) мүшесі. 1953-1962 жылдары және 1965 жылдан бундестаг депутаты. 1967-1969 жылдары бундестагта с-д фракциясының председателі. 1968 жылдан ГСДП председателінің орынбасары. ГСДП және Ерікті демокр. партиясының үкімет коалициясы құрылғаннан кейін қорғаныс министрі(1972-1974). 1974 жылы мамырдан ГФР-дің федералдық канцлері. КСРО-ға бірнеше рет ресми сапармен келіп кетті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Шмидт мұз асты жазығы- Шығыс антарктидадағы советтік континент аралық "Комсомол" және "Восток" ст-лары ауданындағы түпкі жыныстық беттің бөлігі. Оңтүстік-батыстан Гамбурцев, солтүстік-батыстан ГОлицын мұз асты тау жоталарымен қоршалған. Кейбір бөліктерінің тереңдігі 4500 м-ден асатын қалың материктік мұзбен жабылған. Советттік антарктикалық экспедиция мұх жабынын сейсмозондтау, сонымен қатар гравиметрлік және геомагниттік бақылаулар жүргізу нәтижесінде 1957-1960 жылдары ашқан. Бұл зерттеулер нәтижесінде біршама тереңде деп есептелген мұз шарасы теңіз деңгейіне жақын биіктікте жатқандығы анықталды. Австралияның антарктикалық экспедициясының 1962 жылғы жүргізілген зерттеу жұмыстары бұл облыстың солтүстік бөлігінің түпкі жыныстық беті теңіз деңгейінен 1500 м төмен О.Ю.шмидтің кұрметіне осылай аталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Айналым моделі** – орталықтан бір мезгілде көптеген аймақтық абоненттерге тарату жүргізілетін орын. 

Бұл үлгі өте жиі кездеседі: мысалы, дәріс кезінде не ресми баяндама жасағанда тыңдармандар қандай да бір аудиторията ден қояды, телехабар кезінде бірнеше хабарламаны әр жерде орналасқан өте көп адамдардың бір мезгілде қабылдауы. Біржақты коммуникацияға тән осы модельдің сипаты жекелей кері байланыс мүмкіндігінің аз болуымен *(әсіресе БАҚ жайлы айтқанда)*, сонымен қатар коммуникацияның уақыты мен орнын жіберушінің өзі анықтауымен ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Электрлік дегидратор** - кері типті мұнай
эмульсияларын (мұнайдағы суды) электр
өрісінде ыдырату жолымен мұнайдан суды
бөлетін аппарат. Электр өрісі индукциясының
нәтижесінде су глобулалары полюстенеді,
сөйтіп өз уштарында электр зарядтарын
тудыра отырып, өзінің қозғалу ба5ытын негізгі өріске сәйкестендіре өзгертеді және
үнемі тербеліс күйінде болады. Глобулалар пішіні үнемі өзгереді, бұл құрылымдық-
механикалық бегеудің жаншылуына,
адсорбциялық қабықтардың ыдырауына, су
глобулаларының (тамшыларының) босауына әкеліп соқтырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Электреттiк микрофон - конденсаторлық микрофонның бiр түрi.
Кейбiр диэлектриялық материалдардың қабiлеттiлiгiндегi электреттiк конденсаторлық микрофонының әрекет ету қағидаты зарядтың үлестiрiлуiн шалағай бiртектi еместiктi ұзақ уақыт арасында сақталуға негiзделген.

Гомоэлектреттiк микрофонның әрекет ету қағидаты
-----------------------------------------------

Конденсаторлық микрофонның гомоэлектрета жайғастырыладыдан саңылауға нәзiк қабыршағы немесе мұқабалардың бiрлерiне келтiрiледi. Бұл конденсатордың кейбiр тұрақты зарядының пайда болуына алып келедi. Мембрананың жылжулары, конденсаторда ёмкостидың өзгерiсiнде, салдарынан кернеудi өзгерiс, тиiстi акустикалық сигналға айқындалады

Гетеэлектреттiк микрофонның әрекет ету қағидаты
-----------------------------------------------

Өздiң электреттiк қабыршағы такомалардың микрофонында мембранамен қызмет көрсетедi. Оның беттерiндегi оның деформациясының жанында бетке қабыршақтың бетiнде электродтар тiкелей орналастырып (алюмини, алтын, күмiс тағы сол сияқтылар) кiрбiк металлдар шаңдатады тiркеп алуға болатын әр атты зарядтар пайда болады.

Қосудың ерекшелiктерi
---------------------

Сілтемелер
----------

* Электреттiк микрофондар бойынша анықтама
* Электреттiк микрофондар бойынша анықтама Мұрағатталған 29 желтоқсанның 2009 жылы. (ағыл.) (pdf, 600 КБайт)
Электр тарихына қысқаша шолу
============================

*Электр* сөзі әлемде бірінші болып Уильям Гильберттің *Магнит туралы* еңбегінде былайша түсіндіріледі. *Электрлік дене деп янтарь тәрізді өзіне тартатындарды айтамыз* ( У. Гильберт, О магните , магнитных телах и о большом магните - Земле. М. Издательство АН СССР. 1956). Осы жерде бір ескере кететін жайт "электр" сөзінің шығу тегі жөнінде. Біз *электр* сөзі гректің *электрон* , яғни янтарь деген сөз екенін білеміз. Әйтседе янтарь ежелгі гректерде он шақты атауға ие: электрон, электрос, хризофорос және т.б. Ендеше, Гильберт неліктен янтарьдың бірінші атын таңдады екен? Өйткені янтарьдың бірінші аты *тартылу*, *еліктіру* етістігін анықтаудан құралады. Бұл жорамалдың нақтылығы янтарь тәрізді тартылу қасиетіне ие электрлік денелерді Гильберттің көптеп келтіруінен байқалады: *Гагат*--тас көмірдің бір түрі; күкірт; *ирис*- кварц кристалы, шыны, *винцентина*, *бристоль алмазы* - кварцтың бір түрі; *кристалл* - кварц, *мышьяк*-- минерал; *аммонияк* - шайыр.
СГСМ жүйесінде магнит қозғаушы күшінің Гильберд аталуы ұрпақтардың (физиктер мен инженерлердің) физик емес дәрігерге деген құрметі болса керек.
*Магнит туралы ...*  еңбегі жарық көргеннен кейін үш жылдаң соң, 30 қарашада оба ауруынан Гильберт дүние салды.
"Мәлімет алынды Зейнолла Қариевтің  *Физика әлеміне саяхат немесе электр тарихына қысқаша шолу* кітабынан алынған."
Пьер Жозеф
**Прудон (Proudhon) Пьер Жозеф** (15 қаңтар, 1809, Безансон -19 қаңтар, 1865, Париж)- француз ұсақ буржуазиялық социалисі, анархизм теоретигі. « Жеке меншік деген не? (1840, 1907 ж.орысшаға ауд.) атты кітабы жарияланғаннан кейін даңқы шықты, онда «жеке меншік-ұрлық», деп дәлелдеді. 1844-1845 ж. Парижде К.Маркспен танысты, К.Маркс оның рев. көзқарасын қалыптастыруды көздеді. «Экономикалық қайшылықтар жүйесі немесе қайыршылық философиясы» (1846) атты шығармасында кредит пен ақша айналымына реформа жүргізу арқылы қоғамды өзгерту жолын ұсынды, коммунизмге өршелене шабуыл жасады.Маркс «Философияның қайыршылануы» атты еңбегінде (1847) П. идеясын күйрете сынады. 1848 жылғы революция кезінде Құрылтай жиналысына депутат болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Электрлену. электр зарядтары
----------------------------

Денелердің электрленуі және электрленген денелердің өзара әсерлесу құбылыстары бұдан 2000 жы бұрын ашылған және *электр зарядтары* гипотезсымен түсіндірілген.

Бұл гипотезаға сәйкес барлық денелердің құрамында екі текті: оң және теріс зарядтары бар. Біртекті зарядтар бір-бірін тебеді, ал әр текті зарядтар бір-бірін тартады. Егер дененің құрамында оң және теріс зарядтардың саны бірдей болса, онда олардың әсері өзара теңеседі, дене нейтралды, бейтарап.

Егер екі денеде таңбалары бірдей зарядтардың артықшылығы болса, олар бір-бірін тебеді.

Егер бір денеде оң зарядтар артық, ал екінші денеде теріс зарядтар артық болса, олар бір - бірін тартады.

Екі бейтарап дене бір- бірімен жанасқанда, таңбалары бірдей зарядтардың бір бөлігі бір денеден екінше денеге ауысуы мүмкін, онда денелер электрленеді.

**Электр зарядтары және элементар бөлшектері**
*Электр зарядтары* не екенін және олардың атомдарға қандай қатынасы болатыны, тек қана кейін атомның күрделі құрылымы ашылып, элементар бөлшектердің қасиеттері зерттелгенде анықталады. 
Қазіргі түсінік бойынша электр зарядтарының элементар бөлшектерден тыс болмысы жоқ. Масса сияқты электр заряды - элементар бөлшектің сипаттамасы, қасиеті
Бөлшек массасы - басқа денелермен гравитациялық әсерлесу күштері арқылы өзара әсерлесудің сипаттамасы.
**Пруссия** (нем. Preußen (Пройссэн); прус. Prūsija (Пруусия)) — Неміс тарихында үлкен із қалдырған неміс мемлекеті.

Тарихы
------

### Пайда болуы

Ол неміс феодалдарының Орталық Шығыс, Оңтүстік-Шығыс Европадағы соғыс экепансиясы нәтижесінде пайда болған мемлекет болып табылады, Германиядағы реакция мен милитаризм тірегі.

Бранденбург курфюрлігі (герман феодалдарының славян тайпаларына қарсы XII ғасырда бастаған агрессиясы барысында құрылған) мен Тевтон ордені XIII ғ-да; нрусс (Пруссия атауы осыдан шыққан) тайпаларына қарсы қырғын соғыс және XIV ғ-да славян жерлерін басып алу нәтижесінде негізі қаланған негізінде ұйымдасты. 1618 ж. Пруссия герцогтығы Бранденбургке қосылып, біріккен Бранденбург-прусс мемлекеті пайда болды.

### Пруссия Корольдігі

Фредерик I, Пруссия Патшасы.
XVII ғ-дың аяғында Бранденбург-прусс мемлекеті Пруссия корольдігіне айналды.

XVIII ғ-дың соңғы ширегінде Пруссия Ресей және Аустриямен бірге Польша жерін бөлісуте қатысты. Бірінші (1772), екінші (1793), үшінші бөліс (1795) нәтижесінде Познаньды, Польшаның орталық аудандарын (Варшаваны қоса), Гданьскіні, Торунь т. б. территорияларды қосып алды. XVIII ғасырдың аяғында Пруссия территориясының көлемі 300 мың км²-ден асты.

Пруссия билеп-төетеушілері Познаньда азаттық қозғалысын жаныштады, Германияда рев.-демокр. күштерді талқандады. 1849 ж. прусс юнкерлері Саксониядағы, Пфальцтегі және Бадендегі революцияны талқандауда шешуші роль атқарды. 1862 жылдан Бисмарк басқарган Пруссия үкіметі бүкіл Германияда Пруссия үстемдігін орнату саясатын жүргізді. 1864 ж. Пруссия Аустриямен бірге Данияға қарсы, ал 1866 ж. Аустрияға және онымен одақтас ұсақ неміс мемлекеттеріне қарсы соғысты, Ганновер, Курфгессен, Нассау, Шлезвиг-Гольштейн, Франкфурт территорияларын бағындырды. 1870—71 ж. Франциямен соғысып, одан Эльзас, Шығыс Лотарингияны басып алды.

### Фашистік диктатура

1933 ж. қаңтарда Германияда фашисттік диктатура орнатылғаннан кейін, Пруссия мемлекет аппараты «Үшінші империя» аппараттарына қосылып, Пруссия фашистендірілді. II дүниежүзілік соғыста нацистік Германия талқандалғаннан кейін, Германияда құрылған Бақылау кеңесі 1947 жылы мемлекетін жою жөнінде заң қабылдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9 том
**Құрылыс аспаптары** — құрылыстық монтаждау жұмыстарында және құрылыс машиналары мен механизмдерін жөндеуге пайдаланылатын қол аспаптарының жиынтығы. Оның 500-ден астам турі бар. Құрылыстағы еңбекті көп қажет ететін жұмыстардың басым көпшілігі әр түрлі машиналар мен механизмдерге жүкте-луіне қарамастан кейбіреулері қол ас-паптарымен орындалады. Құрылыс аспаптары қолданылатын мақсатына байланысты құрылыстың монтаж жұмыстарында же-келей проңестерге пандаланылатын аспаптарга (мыс. сырлау біліктері, үккіш т. б.), өлшеуіш аспаптарға (мыс. деңгейлік, тіктеуіш, метр, рулетка т. б.), құрылыс машиналары мен меха-низмдерін жөндеуге арналган аспаптарна (мыс. кілт, слесарлық балға, шапқы, бұрауыш т. б.), кәсіпорындарда конструкциялық элементтер мен құрылыстық детальдар жасауға пайдаланылатын аспаптарға (мыс. қа-шау, сүргі, егеу т. б.) ажыратылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Электр өрісінің кернеулігі** – электр өрісінің зарядталған бөлшектер мен денелерге күштік әсерін сипаттайтын векторлық шама (Е). Ол электр өрісінің белгілі бір нүктесіне қойылған нүктелік зарядқа әсер ететін өріс күшінің (F0) сол зарядтың шамасына (q0) қатынасына тең: E0=F0/q0. Бұл жерде зерттелетін өріске әкелінген зарядтың шамасы (q0) сол өрістің жасайтын зарядтардың шамасы мен олардың кеңістікте тарала орналасуын өзгертпейтіндей, мейлінше аз деп қарастырылады. Электр өрісінің кернеулігінің бірліктердің халықаралық жүйесіндегі өлшеу бірлігі: в/м.

**Электр өрісінің кернеулігі** - өрістің көрсетілген нүктесінде орналасқан материалды нүктеге әсер ететін электр өріс күшінің
осы заряд мөлшеріне қатынасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
**Барбадос телевизиясы** – cbc-tv 8 телеарнасы Қоғамдық телерадио Кариб корпорациясының меншігі болып саналатын телевизия.

  

Қазіргі CBC-TV 8 телеарнасы алғаш көрсетілімін 1964 жылы 3 арнада бастаған. Кейін 1984 жылы 9 арнаға ауысып, 1991 жылы бері қазіргі арнасына орналасқан. Аталмыш арнаның өзіндік тол бағдарламалары жеткілікті. Таңертеңгілік *"Қайырлы таң, Барбадос!"*, Джефф Брумс жүргізетін *"Talk кітабы"*, *"Пирсон Боуән және Belle ұйымдастырушы"*, Джон Кинг және Кассандра Самуәльс жүргізетін *"Канал"*, *" Ән сағаты "* және т.б. бағдарламалар күнделікті эфирде. Оған қоса діни-ағартушылық бағдарламалар да бар. Сонымен қатар, американдық телехикаялар да жиі көрсетіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Елшілік** — бір мемлекеттің екінші мемлекеттегі елшісі басқаратын дипломатиялық өкілдігі. Елшілік құрамына елшіден басқа ресми дипломатиялық қызметкерлер және қызметшілер енеді. Елшілікті төтенше және толық құқылы елші басқарады. 

Елші – хаттамалық қатынас бойынша ең жоғарғы дәрежедегі дипломатиялық өкілдіктің басшысы. Елші мемлекеттердің өзара келісімімен тағайындалады. Ол тағайындалмас бұрын мына сатылардан өтеді: 

1. агреман сұрау;
2. қызметке тағайындалуы;
3. тағайындалған елге келуі;
4. сенім граммотасы тапсырылған соң қызметке ресми түрде кірісуі.

### Елшінің негізгі міндеттері:

1. Өзін аккредиттеуші мемлекетпен оның азаматтарының мүддесін қорғау;
2. Өзі орныққан ел өкіметімен келіссөздер жүргізу;
3. Аккредиттеуші мемлекет пен өзі орныққан мемлекет арасында өзара достық қарым-қатынасты дамыту;
4. Елші акккредиттеуші елдің атынан сөйлейді.

Елшілік қызметкерлерінің пайдалана алатын белгілі бір жеңілдіктері бар. Мысалы: жеке басына, тұрғын үйіне қол тигізбеу, кедендік жеңілдік, мемлекет ішінде еркін жүру құқы.
Елшілік ұстау шығыны әр мемлекеттің өз мойынында. Бүгінде әлемнің 30-ға жуық елінде Қазақстанның елшілігі бар, 40-тан астам елдің елшіліктері Қазақстанда жұмыс істейді.

Тағы қараңыз
------------

Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктерінің тізімі
Сарғыш қоңыр түсті бақташы акула- тропиктік теңіз акулаларының кең тараған түрі. Бақташы акуланың түсі біркелкі сұр болғанымен, үсті жағы сәл сарғыш- қоңыр тартып тұрады. Осы ерекшелігіне байланысты оны «сарғыш- қоңыр түсті бақташы акула» деп атайды. Ал алқымы- аппақ. Бұл акуланың құйрық жағында екі бірдей үшкір жүзбеқанаты бар.

Кездесетін жерлері:
-------------------

Сарғыш қоңыр түсті бақташы акулалары 

* Батыс Үнді мұхиты
* Оңтүстік Африка
* Маврикий
* Сейшель аралдары
* Мадагаскар
* Қызыл теңіз
* Үндістан
* Мальдивте кездеседі.

Тіршілік әрекеттері:
--------------------

* Оларда түнгі өмір дәстүрлі қалыптасқан. Күні бойы олар шағын топ болып су астындағы маржан жартастастарының шоқысында ұйықтайды. Ал түнде жортуылға шығады.

Бақташы акула жұмыртқа салады. Олар құрсақта жұмыртқадан шабақтар шығару арқылы көбейеді. Бұл акулалардың жұмыртқалары көп болмайды. Бақташы акулалар шағын мүйісте немесе маржан жартастарынан шамамен 70 метрдей жерде өмір сүреді. Бұл акулалардың ұзындығы 3,2 метрге дейін жетеді. Денесінің түсі тіршілік ету ортасына байланысты өзгеріп отырады.Бақташы акулалар сегізаяқ, балық, ірі теңіз шаяндары және теңіз кірпілерімен қоректенеді.

Қолданылуы:
-----------

Адамдар акуланың бұл түрінен түрлі дәрумендер алады. Сондай-ақ терісін өңдеп, былғары жасайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Габбе кілем
**Габбе** — кілем сияқты көшпелі тайпалардың жүннен жасалатын бұйымдарының бірі. 

Габбе тайпалық өмірдің әдемілігінің, тазалығы мен шаттығының көрінісі болып табылады. Бұл кілемдердің негізі арқауы - көшпелі тайпалар өмір сүретін көк орай шалғынды дала. Қашқайдың әйелдері мен қыздары габбенің бетіне табиғаттың әдемі көріністерін бейнелейді. Иранның әртүрлі аймақтарында габбені тоқуға табиғи түстен жасалған жүн қолданылады. Бірақ қашқайлық габбеде тоқымашылар әртүрлі түстер мен суреттерді пайдаланады. Қашқайлық тоқымашылар габбеде арыстанды бейнелеуді жақсы көреді. Бұл сурет тарихи маңыздылығымен қоса, мәрттік пен жомарттықтың нышаны болып табылады. Бұл суреттердің Фарстың Аржан аймағында тіршілік ететін арыстандарға да қатысы бар. Әрине, габбе тоқуда жұлдыз, тор көзді нақыштар, жануарлардың суреттері де пайдаланылады. Қашқайлық габбелер толығымен жүннен жасалады, ал оның негізгі қалыбы да жүннен жасалады. Әдетте габбелер 100х200 немесе 200х115 см көлемінде тоқылады.
**Ағаш гидролизі** - ағаш құрамындағы суда ерімейтін полисахаридтерді суда еритін монозаларға айналдыру процесі.  

Ағаш гидролизі нәтижесінде азық-түлікке жарамсыз өсімдік қалдығынан (ағаш сүрегі, жоңқа, сабан т.б.) азық-түлікке жарамды заттар және бірқатар басқа өнімдер алынады. Өсімдік қалдығының ¾ бөлігі - целлюлоза мен гемицеллюлозалар түріндегі полисахаридтер. Ағашты гидролиздегенде сұйық (моноза ) ертіндісі, қатты (гидролиз лигнины) және ұшқыш (сірке, құмырсқа қышқылдары, метил спирті) заттар түзіледі.   

Ағаш гидролизі - катализаторлар - концентрациялы және сұйықталған қышқылдар, қышқыл тұздар т.б. көмегімен жүретін күрделі процесс; бұл процесс бірнеше сатыда жүріп, ең соңында моноза түзіледі. Гидролиз жылдамдығы температураға және катализатор түріне, мөлшеріне байланысты. Монозалар еріндісінен кристалдау арқылы ас глюкозасын және техникалық ксилоза; көп атомды спирттерді гидрлеу арқылы глицерин, этилегликоль, органикалық қышқылдарды тотықтыру арқылы этил және бутил спирттерді, ацетон, ашытқы, антибиотиктер т.б. көптеген заттар алынады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Жиһангер** (**әс-Сұлтан әл-Ағзам уә-л-Хақан әл-Мүкаррам, Хушру-и-Гити Панах, Әбілфатх Нұреддин Мұхаммед Жиһангер, Падишаһ-и-Ғази**,1569 — 1927 урду: جهانگير‎) — Ұлы Моғолдар патшалығының 4-падишаһы. Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушысы Бабырдың шөбересі, I Акбардың үлкен ұлы, Бабырдың шөбересі. Жаһангер әкесі Акбардың билігі кезінде Аллахабадтың әміршісі болды. 1602 жылы әкесінің Декандағы кеңесшісі әрі тарихшысы Абу-л-Фазлды бундела тайпасының көсеміне өлтірткізіп, бүлік шығарды. Жақын досының өліміне, баласының опасыздығына күйінген Акбар ауруға шалдығып, 1605 жылы қайтыс болды. Таққа Жаһангер отырды. Оның билігі кезінде Акбар жариялаған барлық діндердің ынтымағы саясатынан ауытқу орын алып, үнділер мен мұсылмандардың біраз бөлігінің наразылығын туғызды. Жаһангердің үлкен ұлы Хұсрау Пенжабқа қашып барып, көтеріліс ұйымдастырды. Оны сикхтер көсемі қолдап, қаржылай көмек көрсетті. Бірақ Хұсраудың әскері жеңіліп, жақтастары өлім жазасына кесілді, өзінің көзі ойылып алынды. Алайда, орталық үкіметтің билігі әлсіреп, ірі тайпа ақсүйектері күшейе бастады. Мемлекетте жемқорлық дендеді. 1613 жылы Ост-Үндістан компаниясы Жаһангерден Суратта сауда факториясын ашуға рұқсат алды. Жаһангер жаңа жерлер басып алу арқылы билігін нығайтуға ұмтылды. 1614 жылы Меуарды, 1615 — 1620 жылы Пенджабтың Кангр қамалдарын бағындырды. Бірақ 1622 жылы парсылар ұлы моғолдар мемлекетінің сауда керуенінің кілті болып табылатын Кандагар қаласын тартып алды. Жаһангердің соңғы жеңісі 1622 жылы Кашмирдегі шағын князьдік Киштуарды басып алу болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол мемлекеттік істерден шеттеп, билік тізгінін әйелі Нур-ЖиҺанға ұстатты. Жаһангер — "''Тузик-и-Жаhангири''" атты естеліктер кітабының авторы.

Өмірбаяны
---------

Жаһангір тұсында орталық өкімет әлсіреді, феодалдардың билігі күшейді. 1613 жылы Ост-Үндістан компаниясына Суратта сауда факториясын ұйымдастыруға рұқсат берді. 1622 жылы парсылар моғолдардың ірі сауда орталығы Қандағар қаласын тартып алды. Жаһангір мемлекеттік іспен аз айналасты, әйелі Нұржаһанның саяси ықпалы күшті болды. Жаһангір "Тузук-и-Жаһангири" атты естеліктер жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚСЭ энциклопедиясы, 1977
Краудсорсинг
**Краудсорсинг** (ағыл. crowdsourcing, crowd — тобыр, топ, көпшілік, sourcing — ресурстарды қолдану) - белгілі бір тапсырмалар немесе функциялар жиынтығын қоғамдық ұсыныс (оферта) жүзінде көпшілікке тапсыру. Кәдімгі аутсорсинг-ке (ағыл. outsourcing) қарағанда, краудсорсинг еңбек келісім-шартысыз анықталмаған көпшіліктің ресурс ретінде қолданылуын білдіреді.

Анықтамалары
------------

Краудсорсинг - үлестірілген мәселе шешу және өндірістік модель. Бұл терминнің классикалық қолданысында тапсырмалар анықталмаған шешім дайындаушылар тобына ашық түрде (көбінесе интернет арқылы) бағытталады. Көпшілік топ өз шешімдерін тапсырғаннан кейін, қабылданған шешімдер (solutions) краудсорсердің (тапсырыс берушінің) иелігінде қалады. Шешімге үлесін қосушылар кейбір жағдайларда ақшалай, сыйлық немесе танылу арқылы өтеледі.

Краудсорсинг жобалары
---------------------

Краудсорсингтік жобалардан атақты болғандары:

* Уикипедия — ашық энциклопедия
* OpenStreetMap — әлемнің ашық картасы
**Журуа өзені**- Амазонканың оң жақ саласы. Ұзындығы 3286 км. Бастауын Перу Андысының тау алды жазықтарынан (Ламантья) алады. Ірі саласы – Тарауака. Өзен, негізінен, Бразилияның Акри және амазонас штаттары арқылы ағып өтеді. Жоғарғы ағысында биік құмды жазықпен, орта және төменгі ағысында Амазона ойпатымен қатты ирелендей ағады. Жағалауы ну ормандармен көмкерілген. Негізінен, жаңбыр және жерасты суларымен толығады. Өзен күзде тасиды. Қаңтардан мамыр айына дейін суы мол, ал тамыз – қазан айларында су деңгейі күрт төмендейді. Орта және төменгі ағысы (Крузейру-ду-Су қаласынан төмен) кеме жүзуіне қолайлы. Өзен бойында Бразилияның екі шағын қаласы –Эйрунепе, Карауари орналасқан.

Дереккөздер
-----------



Қазақстан ұлттық энциклопедия. 4 том. Алматы, 2007.
**Сахаров Иван Васильевич** (7. 10. 1903 ж. т. Курск обл. Курск ауд. Сапогово с.) – қазақстандық ғылым-агроном. Агрономия ғылымының докторы (1964), профессор (1964). Қазақ КСР-і үшін еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1958). Воронеж агрономия институтын бітіріп (1931), Қазақтын агрономия институтында кафедра меңгерушісі (1931-39), Вологда агрономия институтында оқытушы, декан (1939-43), Қазақтың агрономия институтында оқытушы (1943-45), 1945 жылдан кафедра меңгерушісі. Қаз. КСР агрономия академиясының толық мүшесі (1958-61). С. 35-тен астам ғылыми еңбек жариялады. 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені, Октябрь Революциясы ордені, «Құрмет Белгісі» орленімен және медальдармен марапатталған.
**Краузе Карл Фридрих** (1781-1832) - массондыққа жақын неміс философы. Маркстің айтуынша, осы ағымның "ығыр ететін дөрекі данышпандығын" Краузе пантеизм (гр. *pan en theo* - бәрін Құдай жаратқан) дейтіннің материализм мен идеализмнің "үшқарылықтарын" жоюға ұмтылған жүйемен толықтырды. Краузе бойынша, дүниені Құдай жаратқан, алайда онымен бірігп кетпейді. Дүниенің ең кемелденген бөлігі - табиғи және ақыл-ой негізін біріктіретін адам. Индивид отбасының, халықтың және адамзаттың негізі болып табылады. Бұл қайуымдардың өмірі табиғи хұқпен реттеліп отырады, ал бұл хұқтың қозғаушы принципі адамзаттың адамгершілік прогрессі болады. Осыдан келіп Краузе халықтардың бүкіл дүниежүзілік одағының қажет екенін тұжырымдады. Өз отанында мәлім болмаған Краузе философиясы Бельгияда, Испанияд, Латын Американың бірқатар елдерінде кеңінен таралды, оларда краузизм дейтіннің өкілдері католиктік шіркеуге қарсы күресіп, ағарту ісін дамытуды жақтады.

Шығармашылықтары:
-----------------

* "Адамзаттың болашағы" (1911);
* "Хұқ немесе табиғат хұқы философиясы жүйесінің очеркі" (1828)

және т. б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Бейімделу** (лат. *adaptare* — бейімделу)— ағзаның, сезім мүшелерінің ішкі және сыртқы тітіркендіргіштерге, орта жағдайына біртіндеп бейімделуі. Бейімделу үрдістері биологияның негізгі ұғымдарының бірі — гомеостазды сақтауға бағытталады. Биологиялық бейімделу ағзаның барлық деңгейлерін қамтиды: молекулярлықтан бастап, іс-әрекетті психикалық реттеуте дейін. Экстремалды жағдайларға бейімделу сәттілігінде жаттығу процестері, индивидтің функционалдық, психикалық және моральдық күйі маңызды рөл атқарады. Бейімделу сондай-ақ теориялық ұғым ретінде гештальт психология, швейцар психологі *Ж. Пиаже* шығарған интеллект даму теориясындағы индивид пен қоршаған орта арасындағы өзара қатынастың гомеостаздық тепе-теңесу процестері ретінде түсіндіретін психологиялық тұжырымдамаларда да кеңінен қолданылады. Талдағыштар сезгіштігінің тітіркендіргіштердің әсеріне икемделуі. Нәрселердің бейнесін қабылдау кезінде көз шағылыстыратын жарықтың әсерлігі біртіндеп бәсеңдейді, немесе қараңғы бөлмеге кірген адамның көзі біртіндеп маңындағыларды көре бастайды. Сол сияқты, құлаққа жағымсыз естілетін дыбыстарға да бейімделу түрліше болады. Адамның уақытты түйсініп қабылдауға бейімделуі де әр қилы болуы мүмкін. Бейімделу мерзімі бірнеше секундқа, ондаған минуттарға созылады. Бейімделу орталық және шеткі жүйке жүйесінің қызметтері арқылы реттеледі. Адамның бейімделуі *биологиялық* және *психологиялық* деп екіге бөлінеді: біріншісі, ағза функцияларының және құрылымының ортадағы жағдайға, шартқа бейімделуі; екіншісі адамның әлеуметтік индивид ретінде, белгілі талаптарға, жағдайларға, принциптерге, әлеуметтегі және қоғамдағы әдептілік ережелеріне, өзіндегі жекелік қасиеттерін ескере бейімделу үрдісі болып танылады. Әлеуметтік ортаның талаптарына индивидтің белсенді бейімделу үрдісі психологияда әлеуметтік бейімделу (әлеуметтену), әлеуметті аккомодация деп аталады. Қабылдаудың нәтижелілігін арттыру және рецепторларды шектен тыс жүктемеден сақтау мақсатымен сезім мүшелерінің әртүрлі стимулдар ерекшеліктсріне сәйкес бейімделу орын алады. Бейімділік — индивидтің өзін қызықтыратын белгілі бір іске тандамалы бағыттылығы. Өмірде кездесетін жағдайларға, ең жақсы түрде бейімделуге ықпал ететін адам қылығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сафуани (Сапуанов) Есенкүл** —1946 жылы 18 желтоқсанда Қарақалпақстанның Қоңырат ауданының 5 ауылдық кеңесінде дуниеге келген..

1962 жылы Қоңырат қаласындағы Н.И.Лобачевский атындағы кешкі жұмысшы жастар мектебінде оқыған, аудандық тұтынушылар одағының дайындау мекемесінде жұмысшы болған.

1969 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетінде оқыған. Студент кезінен бастап қоғамдық жұмыстарға қатысып, игі істерге ұйытқы болып, "Толқын" атты қолжазба журналын шығарған. Журналдың тұсаукесеріне курс жетекшісі Әбілфайыз Ыдырысов басшылық жасап, елімізге кеңінен танымал жазушылар: Жекен Жумаханов пен Оралхан Бөкей қатысып, журналға алғысоз жазды. Сол қолжазба журналда тырнақалды шығармалары жарық көрген азаматтар қазір қазақ әдебиеті мен баспасөзінің белді өкілдері.

Университет бітіргеннен кейін Қазақ телевизиясында редактор болған. Сол кездегі көркем және деректі, мультипликациялық фильмдер, олардың авторлары мен режиссерлері, кейіпкерлерді сомдаған әртістер, кино өнері қайраткерлері туралы хабарлар ұйымдастырылып, көпшілік Құрметіне бөленген. 1980—1987 жылдар аралығында "Қазақстан" баспасының марксизм-ленинизм классиктері шығармаларын шығару жөніндегі редакцияның редакторы, аға редакторы болып істеген. "Саяси экономия", К.Маркс пен Ф.Энгельстің тандамалы 3 томдығы, Ф.Энгельстің "Табиғат диалектикасы", И.Бережковтың "Потсдамға жеткізген жол" кітаптарын, тағы басқа көптеген кітаптарды редакциялап, қазақша аударуға қатысты. Қазақ КСР-ының 1978 жылғы Конституциясын кітап етіп шығаруға жауапты редактор болды.

1987 жылдың наурыз айынан бастап Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жауапты қызметкері, 1990 жылдан сектор меңгерушісі.

1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстанның тәуелсіздігі декларациясының мәтінін қазақшалауға қатысып, оның Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінде жариялануының куәсі болу бакытыңа бөлеңді.
Еліміздің кос Палаталы Парламенті қурылған 1996 жылғы қаңтардан бастап Сенаттың Редакциялық-баспа бөлімінің сектор меңгерушісі, 2000 жылғы сәуірден боліім меңгерушісінің орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Жұбан күмбезі
**Жұбан күмбезі** – 1898 жылы салынған архитекторлық ескерткіш. Атырау облысындағы Жем өзенінің солтүстігінде биік төбе басында орналасқан. 

Жұбан күмбезін әйгілі шеберлер – ағайынды Ұңғалбай, Мұңалбай, Өмірбай, Итбай, Иманбай Қаражүсіповтер тұрғызған. 

Пішіні төртбұрышты, ауданы 6,6х5,8 м, биікт. 9,5 м. Құрылыс шеге, ағаш пайдаланылмай, тек сол маңайдағы таулы жерден алынған ұлутастардан салынған. Дулыға пішінді әдемі күмбезі биік барабанға (мойындық) орнатылған. Іші-сырты қазақ халқының ұлттық ою-өрнектерімен әшекейленген, ұлутастар бір-біріне бұралып біріктірілген. Күмбездің ішіне құлпытас қойылған. Ескерткіш 1984 жылы қайта жөнделді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы, 4 том;


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Атырау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Атырауда | 
Мұнайшылар қалашығы |
|  |
| Жылыой ауданында | 
Жұбан күмбезі |
|  |
| Индер ауданында | 
Махамбет Өтемісұлы кесенесі |
|  |
| Махамбет ауданында | 
Сарайшық қалашығы |

 |
Захле, Бекаа алабының астанасы
**Бекаа алабы** (араб.: وادي البقاع‎ [wādī l-Biqāʕ], ливан диалекті: [bʔaːʕ]) Ливанның шығысында орналасқан алап, елдегі ең маңызды ауыл шаруашылық аудандарының бірі. 

Бейрут қаласынан шығысқа қарай 30 шықырым қашақтықта, Ливан және Антиливан таулы жоталарының арасында орналасқан. Является северной оконечностью Шығыс-Африкалық рифтік аңғарының солтүстік шеті болып табылады. Жалпы ұзындығы шамамен 120 шақырым, орташа ені шамамен 16 шақырым. Жерорта теңіздік климаты — ыстық шөлді жаз және суық қарлы қыс.

Алабтағы ең ірі қала — Захле, Бекаа аймағының орталығы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бекаа алабының көрікті жерлері  (орыс.)
* The Bekaa Valley Мұрағатталған 11 қазанның 2006 жылы.  (ағыл.)
**Сахитжан Бермағанбетов** - (1982 жылы Қызылорда облысы Арал ауданы Қарақұм ауылында — 2008 жылы Қызылорда қаласы) теле-журналист. Қоркыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген (2004 жылы) .

Студент кезінен бастап қалалық "Қоғамдық теледидар" арнасында редактор, хабарлардың авторы мен жүргізушісі, "Қазақстан Қызылорда" телеарнасында редактор қызметін атқарып, осы арнанын "Түйін" ақпаратты сараптау бағдарламасын жүргізді (2007 жылы), облыс әкімінің баспасөз хатшысы, баспасөз орталығының жетекшісі болды (2007 жылы). Жас та болса өзінің өткір тілімен, батылдығымен ұшқыр ойлы журналист екенін көрсете білген С.Бермағанбетов халықтың сүйікті ұлына айналды. Бірнеше рет облыстық, республикалық деңгейдегі телебайқаулардың жеңімпазы болды. Ол небәрі 24 жасында тікұшақ апатынан қаза тапты (2008 жылы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Бекабат** (өзб. *Бекобод, Bekobod*) — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала.

Халқы
-----

Тұрғыны:

* 101,2 адам (2009);
* 82,8 адам (1991).

Географиялық орны
-----------------

Қала Ташкенттің оңтүстігінен 115 км қашықтықта, Сырдария өзенінің бойында орналасқан. Қаланы Хаваст-Коқан темір жол торабы кесім өтеді.

Тарихы
------

Қала 1899 жылы шағын кент ретінде "Хилков" темір жол стансасының құрылысы кезінде пайда болған. Нәтижесінде кент құрамына жақын маңда орналасқан "Бекова" қыстағы енді. 

1929 жылдың 26 маусымында қалада цемент зауытының іргесі тұрғызылды. Аталған зауыт өз жұмысын бүгінге дейін жасғастыруда. Бүгінде "Бекабадцемент" зауыты жылына 700 мың тонна цемент өндіріп шығарады.
**Шайқысламұлы Жүсіпбек, Жүсіпбек қожа** (1857, Отырар ауданы Қожатай мекені – 1937, Шыңжан өлкесі, Іле Қазақ автономиялы облысы Текес ауданы Шиеліөзек ауылы) – ақын, аудармашы, қазақ ауыз әдебиеті мұраларын жинаушы, насихаттаушы, жыршы.

Ауыл молдасынан оқып, кейін медреседе білімін жетілдірген. Араб, парсы, шағатай, түрік тілдерін толық меңгерген. Оқуын аяқтаған соң ақындық, серілік жолға түсіп, ел аралайды. Сыр сүлейлері мен Қаратау шайырларымен, Сарыарқа мен Жетісудың ақын-жырауларымен жүздеседі. Олардың шығармаларын жазып алып, ел ішінде насихаттаған.

Шығыс тілдеріне жетік ақын олардың классикалық әдебиетін, фольклорлық туындыларын оқыған. Фирдоуси, Хафиз, Жәми, Физули, Науаи жырларымен жете танысқан. Ол XІX ғасырдың 90-жылдарынан бастап Санкт-Петербург, Қазан, Уфа, Ташкент баспаханаларында қазақ ауыз әдебиеті нұсқаларын, Шығыс сюжетіндегі қисса-дастандарды бастыру ісін қолға алады. «Қыз Жібек» (1900, 1903, 1905, 1908, 1909, 1910, 1911), «Айман – Шолпан» (1896, 1901, 1913, 1916), «Сара қыз бен Біржан салдың айтысы» (1898, 1900, 1901, 1902, 1907), «Алпамыс» (1899), «Кенесары-Наурызбай» (1903), т.б. ұлттық фольклордың асыл мұралары мен «Сал-сал», «Зарқұм», «Жүсіп-Зылиха», «Мұңлық-Зарлық», «Шәкір-Шәкірат», т.б. шығыс сюжетіндегі хисса-хикаяттар Жүсіпбектің бастыруымен алғаш рет жарыққа шықты. «Мың бір түн», «Кербаланың шөлі», «Тотының тоқсан тарауы», «Дариға қыз», «Қасым Жомарт», т.б. аңыздардың мазмұнын өз бетінше жырлады. Жүсіпбек хисса-дастандар жазумен қатар айтыстарға да қатысқан. Оның Шөкей (Уәзипа) қызбен, Жалайыр Бақтыбаймен айтысқаны белгілі. Алғашқы айтыстары жеке жинақ ретінде басылып (1897, 1910), кейін «Айтыс» томдарына (1964, 1965, 1988) енгізілді.

Жүсіпбек 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысып, кейін жеңіліс тапқан халықпен Қытай еліне қоныс аударуға мәжбүр болады. Сол өлкеде тұрақтап қалып, бала оқытумен, емшілікпен шұғылданады.

Өмірі мен шығарм. туралы «Қазақ совет энциклопедиясы» (4-т. 1974), «Ақын-жыраулар» (1979), «Үш үзік» (1993), «XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиеті» (1994) жинақтарында жазылды. Ақынның төл туындылары мен басылым көрген хисса-дастандарының қолжазбалары Қазақстан ҰҒА Орталық ғылыми кітапханасының сирек қоры (ОҒҚ, 170 д. 546, 570-бумалар) мен М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты Қолжазба орталығында (Ә-И, 901, 121-бумалар) сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**Бейімділік** — адамның белгілі бір әрекетпен айналысуға бет бұрысы оған көңілі аууы, оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Бейімділік әрекеітің бір саласына (сурет, музыка т.б.) әуестенушілікті көрсетеді. Бейімділікті балада қандай да бір нышанның барлығын хабарлайтын белгі деуге де болады. Балалық кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктер оның келешек қабілетінің көрсеткіші болып та табылады, мәселен, екі-үш жасар баланың музыка үніне құлағының елеңдеуі, онда музыкалық қабілетке байланысты табиғи негіздің бар екендігін көрсетеді. Жас балаларда әрекеттің әр түріне байланысты бейімділік жиі ұшырайды. Нағыз бейімділіктен алдамшы, шүбәлі бейімділікті айыра алу керек. Нағыз бейімділік адамның әрекетке тек құштарлығы ғана емес, оны нәтижелі етіп орындауында. Мәселен, осындай бала сабақ үлгіруде қатарындағы балалардан көп ілгері озып кетіп отырады. Ал бейімділіктің алдамшы түрінде адам іске қатты әуестенгенмен сол салада жақсы нәтижеге ие бола алмайды. Оның мүмкіндігі орта дәрежеде ғана болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Геннадий Герасимович Глухов** (27.06.1939 жыл, Көкшетау облысы *(қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы)*, Арықбалық ауданы, Лобанов селосында дүниеге келген.

Қарағанды политехникалық институтын, КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебін бітірген. Мамандығы – инженер-механик. Еңбек жолын Қарағанды қаласында шахтада электрослесарь болып бастады. 

Кеңес Әскері құрамында әскери борышын өтеді. 1967-1978 жылдар арасында комсомолдық жұмыстар атқарды, Қазақстан ЛКСМ OK инструкторы, Торғай комсомол обкомының бірінші, екінші хатшысы болды. 1979-1990 жылдары партиялық жұмыстар – Есіл аудандық партия комитетінің екінші хатшысы, Торғай, Көкшетау облыстық партия комитетінің өнеркәсіп бөлімін меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1990-2005 жылдары – "Полиграфия" Республикалық өндірістік бірлестігінің бас директоры, "Көкшетау Полиграфия" ААҚ-ның президенті.

"Құрмет белгісі" орденімен, "Қажырлы еңбегі үшін ", "Тың жерлерді игеру", "Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл", "Еңбек Ері" медальдарымен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, "Баспа және полиграфия ісінің қайраткері" Құрмет белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Ғұмырнама**,мемуар (гр. *bios*  - өмір, grapho - жазамын) - жеке тұлғаның өмірі мен атқарған жұмыстарының жылнамасы. Әде­биеттану ғылымында жазушының өмір жолын зерттеу. Бұл зерттеушілік жұмыс үшін өте қажетті, өйткені суреткердің өмірлік тәжірибесінің әлеуметтік тұрмыстық жай-күйі, толғаныстары көркем шығармашылықта кө­рініс береді. Көркем образдардың прототиптерін білуге, шығармашылық процесте жеке өмірлік материалдардың қорытылу жайын түсінуге, суреткердің лабораториялық құпиясын ашуға көмектеседі. Сондай-ақ, күнделіктер, хаттар, замандастарының естеліктері және суреткердің өзі жазып қалдырған әр түрлі деректер ғұмырнама жазуға негіз болады. Биографияның бір тү­рі - автобиография, яғни, автордың өзі жазып қалдырған ғұмырнамасы. Ғұмырнама - көркем ғұмырнама, ғылыми ғұмырнама, академиялық ғұмырнама, т.б. түрлерге бөлі­неді. Ғұмырнама жазу дәстүрі көне дәуірден басталады (мысалы, Плутахтың "Салыстырмалы өмірі"). Әлемдік әдебиетте ғұмырнама жазудың шеберлері қатарында Дж. Вазары, Дж. Фостер, С.Цвейг, Р.Роллан, т.б. аталады. Көне түркі ескерткіштері де (7 г.) ғұмырнама үлгісімен жазылған. Мұның өзі қазақ әдебиетіндегі ғұмырнама жанрының та­рихы ертеден басталатынын аңғартады. М,Дулатовтың 20 ғасырлың басындағы ғұмырнамалық мақалалары, М.Әуезовтің Абай, Қ. Жұбановтың Құрманғазы өмірі мен шығармашылығы туралы жазған кітаптары қазақ әдебиетіндегі ғұмырнама жанрының кемелденуіне ықпал ет­ті. Кеңестер Одағында "Тамаша адамдар өмірі" ғұмырнамалық сериясы танымал болған. 20 ғасырдың соңында Д. Қонаев, X. Ерғалиев, М. Мағауин, Ә. Нұршайықов, Қ.Жұмаділов, т.б. тұлғалардың ғұмырнамалық шығармалары жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Алла Борисовна Пугачева** (15 сәуір 1949 ж, Мәскеу, КСРО) — Кеңес одағының және Ресейдің эстрада әншісі, композитор, тележүргізуші және актриса. КСРО Халық әртісі (1991). РФ Мемлекеттік сыйлығының Лауреаты (1995).

Оның репертуарында 500-ге жуық ән және олар тек орыс тілінде ғана емес, ағылшын, француз, неміс, украин тілдерінде де әндері бар. Ресей және бұрынғы КСРО құрамында болған елдерден басқа, оның ән жинақтары Жапония, Корея, Швеция, Финляндия, Германия елдеріне де таратылды.
Қазіргі уақытта белсенді шығармашылық жұмыстан демалып, гастрольдерді тоқтатты. Жұбайы Максим Галкин. Бір қызы және үш немересі бар.

Өмірбаяны
---------

Арғы атасы мен арғы әжесі (7 баласы болған Мария мен Павел) Узгорск ауылында тұрған. Мария өз ауылында атақты балгер, емші болған және 90 жасқа дейін өмір сүрген және Недашево ауылында жерленген. Ал Павел ол 40 жыл өмір сүрген. Ол Узгорск жерінде жерленген. Пугачеваның атасы Михаилдың туған Анастасия деген қарындасы болған. Коллективизация кезінде Михаил Мәскеуге көшіп және онда тұрақтайды. Ол жерде Пугачеваның әкесі Борис туылады.

Мансабы
-------

Алла музыкаға жас кезінен бастап өз қызығушылығын танытқан және кішкентай кезінен бастап мектеп қабырғасында оқып жүрген кезде ән айтқан. Ол әншілікке дейін көптеген ұжымдармен жұмыс жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пугачёва, Алла Борисовна
2. ↑
**Краснознаменка ауданы** – Целиноград облысының оңтүстік-батыс жағындағы әкімшілік аудан. Ол 1970 жылы Атбасар мен Қорғалжын аудандарын шағындауға байланысты құрылды. Жері 7,1 мың км². Халқы 16,4 мың (1973). Ауданда 11 сельсовет бар. Орталығы – Краснознаменка селосы. Краснознаменка ауданы Сарыарқаның орталық бөлігіндегі Есіл мен Теңіз көлінің аралығындағы су айырықта. Жері негізінен жарық, тек оның орталық бөлігі сайлы-жыралы, белесті. Пайдалы қазындылардан гипс, кұм, гипсті саз кездеседі. Климаты тым континенттік. Қысы суық, жазы ыстық.. 1973 жылы Краснознаменка ауданында білім беретін 22 мектеп, 1 ауылдық жастар мектебі, 5 кино қондырғы бар аудандық мәдениет үйі мен клуб, 29 кітапхана, 5 учаскелік аурухана мен емхана, 14 фельдшерлік-акушерлік пункт, 15 балалар бақшасы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Кадис Конституциясы** — 1812 жылы 18 наурызда кадис кортестері (1810-1813) қабылдаған Испания Конституциясы. Кадис Конституциясы феодалдық абсолюттік тәртіптерге соққы берді. Жоғарғы билікті жүргізуші ұлт деп жарияланды, заң жүзіндегі билік кортестерге, орындаушылық билік корольға берілді. Феодалдық артықшылықтар жойылды. Кадис конституциясының антифеодалдық бағытты клерикалдық өктемдік дәуірінің дәстүрлерімен үйлестірді - католиктік дін «бірден бір шын мәнісіндегі дін» деп танылды. Кадис конституциясы Испанияда ғана емес, сомен қатар Еуропаның бірқатар басқа да мемлекеттерінде (мысалы, Португалияда, Неапольде, Пьемонтте) абсолютизмге қарсы күрестің туына айналып, 1837 жылы 18 маусымда жаңа конституция қабылданғанға дейін күшінде қалды.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том.
**«Габала»** (әз. *"Qəbələ" Peşəkar Futbol Klubu*) — Әзірбайжанның Габала қаласындағы футбол клубы, қазіргі күнде Әзірбайжан премьер лигасында ойнайды. 2005 жылы "Гилан" деген атаумен «Гёй-Гёль» клубының орнына (1995 жылы құрылған) қайта құрылды. 

2013/14 жылғы маусымда Әзірбайжанның қола жүлдегері атанды да, УЕФА Еуропа Лигасына қатысуға мүмкіндік алды. 

Клубта әр жылдары Марат Измаилов, Камран Агаев, Бранимир Субашич секілді атақты футболшылар ойнады, сондай-ақ Юрий Семин, Тони Адамс секілді әйгілі жаттықтырушылар да бапкерлік етті.

Жетістіктері
------------

* Әзірбайжан кубогы (2): 2018/19, 2022/23
* Әзірбайжан кубогы (3): 2013/14, 2016/17, 2017/2018
* Әзірбайжан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2016/17, 2017/2018
* Әзірбайжан чемпионатының қола жүлдегері (3): 2013/14, 2014/15, 2015/16

Сілтемелер
----------

* Playmakersts
* YouTube channel
* SOCCERWAY
* Globalsportsarchive
**Иректіс**, берула (лат. *Berula*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық батпақ өсімдіктері. 

Қазақстанда Іле, Күнгей Алатаулары мен Батыс Тянь-Шаньдағы Қаратаудың өзен-көл, жылғалар мен арықтардың жағалауларында өсетін 1 түрі – *түзу Иректіс* (В. erecta) бар. Оның биіктігі 50 – 60 см, тамыры шашақталған, сабағының іші қуыс, сырты жіңішке тілімденген. Жапырақтары негізінен судың ішінде жатады, су бетіне шыққандарының сағақтары әлсіз, ұзынша немесе қауырсынды тілімденіп келеді. Тостағанша жапырақшаларының жіңішке тісшелері анық көрінеді, күлтелері ақ түсті, пішіндері жұмыртқа тәрізді. Гүлдері 15 – 20-дан топталып, шатырша гүлшоғырын құрайды. Шілде айында гүлдеп, тамызда жемістенеді. Жемісі домалақ, ұзындығы 2 мм-дей болады

Түрлері
-------

1. *Berula bracteata* (Roxb.) Spalik & S.R.Downie
2. *Berula burchellii* (Hook.f.) Spalik & S.R.Downie
3. *Berula erecta* (Huds.) Coville – түзу иректіс
4. *Berula imbricata* (Schinz) Spalik & S.R.Downie
5. *Berula repanda* (Welw. ex Hiern) Spalik & S.R.Downie

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтеме
--------------

* Берула - семена растений
Бильрот 1 тәсілі бойынша асқазан резекциясы.
--------------------------------------------

Христиан Альберт Теодор Бильрот
«Теодор Бильрот операция үшін», Адальберт Зелигманн картинасы
Жараның асқазанды антральді немесе пилорикалық бөлімінде орналасуы кезінде және онекіелі ішектің тыртықты өзгерісі болмаса Бильрот 1 тәсілін қолданамыз.
Операция техникасы: Асқазан мобилизациясынан кейін пилорикалық бөлімімен онекі елі ішектің бастапқы бөліміне ішектік жомдар қояды. Жомдар арасынан асқазанды кесіп, сол жаққа қайырады.Асқазан 3/1 бөлігіне Пайра жомы және Гофмейстер-Фейнстер тәсілі бойынша екі қысқыш салады. 
Салынған жіптерді анастомоз салған кезде ұстағыш ретінде болатын шеткісінен басқасын кесіп өтеді. Осыдан кейін жомдар арасындағы асқазанды кесіп препаратты алып тастайды. Қалған жомның кіші иіліміне жіп-ұстағыш тағады және жоғарғы жоммен бірге асқазан қабырғасының шетін кесіп алады. Асқазан культіне бастапқыда үздіксіз кетгутты жіп салады да кейін түйінді серозды-бұлшықетті жіп тағады. Культтің жоғарғы бөлігін тіккеннен кейін, асқазан және12 елі ішек қабырғаларының шетін кесіп өтеді.

Асқазан резекциясын Бильрот 2 тәсілі бойынша жүргізу
----------------------------------------------------

##### Жара ауры кезіндегі асқазан мобилизациясы.

lig, gastrocolicum-ді асқазаннан кесіп алуды үлкен иілімнің 3/1 бөлігінен бастау керек. Ол үшін асқазан мен көлденең тоқ ішекті жараға шығарып асқазан тоқ ішек байламын тамырсыз, май тарамдары орналасқан жерінен кеседі. Асқазан-тоқ ішек байламын кесу әдетте осы артериялардың майлық тарамдарын байлау арқылы асқазан-май артериясынан төмен жүргізіледі. Кейбір хирургтер аа. gastro-epiploicae dextrae et sinistrae асқазан тарамдарын байлап осы байланған жеодің үстінен кеседі. Пайда болған тесікке иілген қысқаш (зажим) енгізіп онымен теседі. Содан кейін маңайында жатқан байламды қысады.
Бірінші қысқашнен дистальдірек екінші қысқашді қысады және қысылған бөлігін кеседі. Кіші аудандарымен солға үлкен иілімін мобилизациялайды және асқазанның 3/1 бөлігіне дейін a. et v. gastro-epiploica sinistra қысқашдер арасында қиылысатын жерінде мобилизациялайды.

Барлық қысылған тамырларды ретімен байлайды.Осылайша асқазан-тоқ ішек байламының оң жақ бөлігін онекі елі ішекке өтетін жерге дейін байлайды және кеседі.Асқазан қалтқысында a. at v. gastro-epiploica dextra –ны бөлек байлайды.

Бұл кезде a. gastro-epiploicae dextrae-нің қасында орналасқан a. colicae mediae-ні қоса ала кетпеу үшін және зақымдамау үшін үлкен сақтық қажет.Осыдан кейін 12елі ішектің бастапқы бөлігін мобилизациялайды.

Дереккөздер:
------------

1. 

2. Основы оперативной хирургии – Симбирцев С. А. Санкт-Петербург, "Гиппократ", 2002.

3. Caro Johannes. Lettere 1865/1895 Billroth Brahms, a cura di Aloys Greither, EDT, 1997