recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
alternativtext=
**Мур Джордж Эдуард** (Moore, G(eorge) E(dward); 4 қараша 1873 жыл, Лондон -24 қазан 1958 жыл, Кембридж) — ағылшын философы, антикалық философияның негізін қалаушылардың бірі.[1]. Болашақ Кембридж университетінің (1998 - 1904) стипендиаты британдық философиядағы абсолютті иделизмді құлатуға әсер еткен «Природа суждения» (1899) және «Опровержение идеализма» (1903) атты екі ықпалды еңбек жариялады. Осы кезде тағы да өзінің негізгі «Principia Ethica» (1903) атты этикалық шығармасын басып шығарады, онда «жақсылық» деген тікелей танылатын қарапайым және саралау сапасына келмейтін категория болып табылатындығын дәлелдеді. 

Мурдың интуитивизмі кейінгі 30 жылдың ішінде Британияда басым метаэтикалық орынға ие болды, суретшілер мен интеллектуалдардың Блумсберия үйірмесіне айтарлықтай әсер етті. Таным теориясында Мур «дұрыс мағына» философиясымен есте қалды, оған сәйкес адамдар идеалистік және скептикалық ілімдері (мысалы, «Жер көптеген ғасырлар бойы тіршілік етіп келеді») сәйкес келмейтін өзі туралы және әлем туралы көптеген ой-пікірлерді ақиқат деп санайды. 

Жалпы, Мурдың пікірі бойынша, идеализм немесе скептицизмді қорғайтын бірде-бір дәлел дұрыс мағына тәрізді сенімді болмағандықтан, идеализм мен скептицизмді бірден жоққа шығару керек. Мур 1925-1939 жылдар аралығында Кембриджде философия профессоры болған. 1921-1947 жылдар аралығында Mind журналының бас редакторы болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
"**Айка**" (**Ayka**, халықаралық атауы — "**Менің кішкентайым**" (ағылш. *My Little One*)) — 2018 жылғы қойылған драма жанырындағы фильм, режиссері Сергей Дворцевым. Фильм 71-ші Канн халықаралық кинофестивалінің негізгі конкурстық бағдарламасына бәсекеге түсет. Сондай-ақ басты рөлдегі Самал Еслямова үздік актриса үшін марапатқа ие болды..

Сюжет
-----

Мәскеуде заңсыз жұмыс істейтін жас қырғыз қызы Айка туралы. Баласын дүниеге әкелген соң, жаңа туған туған нәрестені қалдырып, перзентханадан терезе арқылы қашып кетеді. Тігін бизнесін құруға алған қарызын өтеу үшін жұмыс іздейді. Жұмысты іздеуде де бірнеше әрекеті сәтсіз болады. Жұмыс іздеуден басқа, қызбен оның жерлестерінің заңсыз хостелдегі қиын өмірі, тексеру мен депортация алдында үнемі қорқынышпен өмір сүру жағдайлары көрсетілген. Кредиторлар Айканы Мәскеуден тауып алып, қарызды қайтармаған жағдайда Қырғызстанда қалған сіңілісінің саусақтарын бір-бірден шабамыз деп қорқытады. Кредиторлар кездесу кезінде жақында дүниеге бала әкелгенін айтады. Олар баланы перзентханадан алып, қарызын өтеу үшін нәрестені беруге болатыны жайлы айтады. Бір мезгілде Айканың бойында балаға деген аналық сезімі ояна бастайды. дәл сол уақытта перзентхананың табалдырығын тоздырып, баланы алып кету жөнінде шешім қабылдайды. Фильмнің соңында көпқабатты үйлердің бірінде баласын емізіп отырған жерінен фильм аяқталады.

Рөлдерде
--------

* Самал Есләмова — *Айка*
* Полина Солтүстік
* Андрей Колядов

Марапаттары мен номинациялары
-----------------------------

| Жыл | Фестиваль / сыйлықақы | Категория | Номинанттар мен алушылар | Нәтижесі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 | Канн халықаралық кинофестивалі | Алтын пальма бұтағы | Сергей Дворцевой | НоминацияҮлгі:R |
| Жүлде ең үздік әйел рөлі үшін | Самал Еслямова | Жеңіс |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The 2018 Official Selection. Тексерілді, 17 сәуір 2018.
2. ↑  Three new films enter the competition in Cannes (англ). Тексерілді, 19 сәуір 2018.
3. ↑  *Андрей Плахов* Яростный феминизм выбрал тихий гуманизм.  kommersant.ru (20 мая 2018). Тексерілді, 21 мамыр 2018.

Сілтемелер
----------

* Айка (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында(ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында(ағыл.)  сайтта Internet Movie Database
* "Айка" *Cineuropa* сайтында
* *Антон Долин* «Айка»: гуманитарная катастрофа в собянинской Москве. В Каннах показали фильм Сергея Дворцевого о киргизской мигрантке.  meduza.io (19 мая 2018). Тексерілді, 21 мамыр 2018.
**Мур Генри** (Moore, Henry) (30 шілде 1898, Кэстлфорд, Англия - 31 тамыз 1986 жыл, Мач Хедхем), ағылшындық мүсінші және график.. Шахтёрдің ұлы, Бірінші дүниежүзілік соғыста жараланғаннан кейін оңалту грантының арқасында Корольдік өнер колледжінде оқу мүмкіндігі пайда болды. Оның алғашқы шығармаларына париж мұражайынан көрген майя мүсіндері қатты әсер етті.

1931 жылдан бастап абстрактілі пішіндерді адамзат кескінімен біріктіріп, кейде адамзат кесінінен бас тартып абстрактілі өнер саласында эксперимент жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде материалдарға қол жеткізу мүмкін емес болғанда, метро стансаларындағы бомбапаналарында тығылып жүрген лондондықтардың суретін салумен айналыса бастады.

Қолында сәбиі бар Мадоннаның және отбасы топтарының бейнесін салуға тапсырыс алғаннан кейін, оның абстрактілі стилі адамзат бағытына қарай өзгереді, бұл оны әлемге әйгілі етеді.

1950 жылдары қырлы, қапталған саңылаулары бар қола пішіндерін бейнелеу эскпериментіне оралды. Оның көптеген еңбектері монументті, ол жантайып жатқан ню топтамасымен, әсіресе танымал. Оның ірі тапсырыстарының ішінде Париждегі ЮНЕСКО штаб-пәтерінің (1857-58), Линкольн орталығының (1963-65) және Ұлттық галерея өнерінің мүсіндері (1978) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Беруни** (қарақ. *Beruniy, Беруний*, өзб. *Beruniy, Беруний*), 1957 жылға дейін **Қият** деп аталған, қала (1962 жылдан бастап), Қарақалпақстан (Өзбекстан) Беруни ауданының әкімшілік орталығы.

Ежелгі Хорезмнің астанасы болған. Осы қалада атақты парсы ойшылы, ғалым әл-Бируни дүниеге келген.

Тарихы
------

Ойшыл Әбу Райхан әл-Бируни қаланы Х ғасырда маңызын жоғалтқан Хорезм астанасы деп атайды. Қиятта, сол кезде Беруни қаласы осылай аталды, 990-жылдары әл-Бируни астрономиялық зерттеулер жүргізді.

1953 жылы қала үлгісіндегі Шабаз елді мекені құрылып, 1957 жылы, осында дүниеге келген атақты ғалым әл-Бирунидің құрметіне аталды.

X ғасырдың аяғындағы «Худуд әл-әләм» (әлем шекаралары) географиялық еңбегінің анонимді парсы авторы былай дейді: «*Қият — Хорезмнің басты қаласы, Түркістан ғұзының қақпасы, түркілердің, Түркістанның, Мәуереннаһрдың және Хазар өлкесі тауарларының сақтау қоймасы, көпестердің тоғысқан жері... Қаланың байлығы зор. Ол жақтан жастық жамылғылары, сырып тігілген киімдер, мақта бұлдар, киіз, рухбин (сырдың бір түрі) тасып әкеледі*».

1962 жылы Беруни қала мәртебесін алды. 1969 жылы 13 наурызда Әмудария өзенінің тасқынының салдарынан қаланың бірнеше ғимараты су астында қалып, зақымданғанымен, кейінгі жылдары бәрі қалпына келтірілді.

Географиясы
-----------

Беруни қаласы Әмудария өзенінің солтүстігінде Өзбекстан мен Түрікменстанның шекарасына жақын жерде орналасқан. Ташкенттен батысқа қарай 936 км, Хиуадан солтүстікке қарай 55 км жерде орналасқан.

Климаты
-------

Қаланың климаты күрт құбылмалы. Абсолюттік максимум 44 градус цельсий (шілдеде), абсолюттік минимум -13 градус цельсий (қаңтарда).

Тұрғындары
----------

1968 жылы Беруниде 18 000 адам, 1970 жылы — 23 000, 2000 жылы — 51 000, 2004 жылы — 50 700, 2018 жылы — 66 019 адам тұрды. 2020 жылға қарай тұрғындар саны 68 100 адамға дейін өсті.

Инфрақұрылымы
-------------

Беруни ұйымдары ауыл шаруашылығы кешеніне қызмет көрсетіп, жер қазатын техникаларды жөндейді. Беруни фирмалары мен компаниялары банк, телекоммуникациялық және автокөлік қызметтерін көрсетеді.

Беруни кәсіпорындары иірілген жіп, трикотаж кенепі және трикотаж бұйымдарын, жіптерді шығарады. Қалада мақта тазалау зауыты бар, аяқ киім өндірісі жөнге салынды. Берунидің оқу орындары – орта мектептер мен балабақшалар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2018 жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Қарақалпақстан Республикасындағы тұрақты тұрғындар саны Мұрағатталған 21 наурыздың 2019 жылы. Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы
2. ↑  Бартольд В. Тарихи география бойынша жұмыстар. М. 2002, б.475
3. ↑  1. ҰЛЫ ХОРЕЗМНІҢ БАСТАУЫ. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 шілде 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 10 шілде 2017.
4. ↑  "Beruniy" (in uz). *Ensiklopedik lugʻat*. **1**. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. pp. 96. 5-89890-002-0.
5. ↑  Beruni.  Google Maps. Тексерілді, 24 қаңтар 2015.
6. ↑  Climate Beruniy  (ағыл.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 маусым 2020.
7. ↑  Beruniy City  (орыс.).  Goroda.uz.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 қаңтар 2015.
8. ↑  Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 маусым 2020.
**Исландия әұраны** — (исл. Lofsöngur — *әнұран*; (исл. Ó Guð vors lands — *Біздің елдің құдайы!*) Исландия Республикасының ұлттық әнұраны.

Әнұранда үш тарау бар, бірақ тек бірінші тарауы әдетте орындаладыю

Сөзі: Matthías Jochumsson;
Әні: Sveinbjörn Sveinbjörnsson.
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!  

Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!  

Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans  

þínir herskarar, tímanna safn.  

Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár,  

og þúsund ár dagur, ei meir;  

eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,  

sem tilbiður guð sinn og deyr.  

Íslands þúsund ár,  

Íslands þúsund ár!  

eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,  

sem tilbiður guð sinn og deyr.  

  

Ó guð, ó guð! Vér föllum fram  

og fórnum þér brennandi, brennandi sál,  

guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns,  

og vér kvökum vort helgasta mál.  

Vér kvökum og þökkum í þúsund ár,  

því þú ert vort einasta skjól.  

Vér kvökum og þökkum með titrandi tár,  

því þú tilbjóst vort forlagahjól.  

Íslands þúsund ár,  

Íslands þúsund ár!  

Voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár,  

sem hitna við skínandi sól.  

  

Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!  

Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.  

Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf,  

sem að lyftir oss duftinu frá.  

Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf,  

vor leiðtogi í daganna þraut  

og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf  

og vor hertogi á þjóðlífsins braut.  

Íslands þúsund ár,  

Íslands þúsund ár!  

verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár,  

sem þroskast á guðsríkis braut.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Icelandic National Anthem
* A simple but accurate MIDI transcription of the official version Мұрағатталған 15 сәуірдің 2017 жылы.
**Исмайлов Рабик Хизимұлы** - 1934 жылы 2қыркүйекте Алматы облысындағы Шелек ауылында дүниеге келді .

Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінің Шығыстану факультетін бітіріп, Қазақстан ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтына кіші ғылыми қызметкер болып орналасады және аспирантураға оқуға түседі. Үш жылдан соң, 1963 жылы аспирантураны бітіріп, "Мектеп" баспасына қызметке ауысып, корректорлықтан ұйғыр редакциясының бас редакторлығына дейін көтеріледі.

1966 жылы "Ұйғыр әдебиетін үйренудің кейбір мәселелері", 1976 жылы "Іздену жолында", 1987 жылы "Заман және қаһарман" атты кітаптары, одан кейін "Үйғыр драматургиясы Анарханнан ...ға дейін" атты монографиялары шықты. Үйғыр әдебиетінің өзекті мәселелері бойынша 200-ден астам мақалалары басылды.

9—11-сыныптар үшін "Үйғыр әдебиеті" оқулығының авторы, тарих, география, педагогика, философия салаларында оқулықтарды ұйғыршаға аударған.

Жазушылар одағының мүшесі, "Илһам" сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Татьяна Ивановна Яковлева
**Татьяна Ивановна Яковлева**

1958 жылы 17 наурызда РКФСР Воронеж облысы Павлов
ауданының Воронцовка ауылында туған. Орыс.

Әкесі - Кривченко Иван Федорович, зейнеткер. Анасы -
Кривченко Полина Николаевна, зейнеткер.

Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық факультетін (1980), «Экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру» мамандығы бойынша; Целиноград ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын
(1986) бітірген.

Экономика ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның агроенер-
кәсіп кешенінің даму келешегі».

Орыс, қазақ және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП (2007 жылдан) мүшесі.

1978 жылдан - «Максимовский» кеңшарының экономисі.
1981 жылы - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық кибернетика кафедрасының ассистенті. 1984 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылығы
институтының аспиранты, 1986 жылдан - оқытушысы. 1993
жылдан - Целиноград облыстық агроөнеркәсіп кешенінің
экономикалық бөлімінің бастығы. 1994 жылдан - Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының экономика жөніндегі бастығының орынбасары, облыстық ауыл
шаруашылығы департаменті бастығыныңорынбасары. 1998
жылдан - облыстық Экономика және сауда басқармасының
бастығы, Астана қалалық Экономика басқармасының бастығы, Астана қаласының Экономика және шағын бизнесті
дамыту департаментінің директоры. 2003 жылдан - «Астана-Таң фирмасы» ЖШС туристік компаниясының бас директоры. 2006 жылдан - Астана қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан»
ХДП тізімі бойынша 4-ші шақырылымының депутаты,
Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.
ҚР Парламент Мәжілісіндегі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің мүшесі ; дағдарысқа қарсы бағдарлама аясында бөлінген мемлекеттік қаражатты пайдалануды бақылау
жөніндегі партиялық комиссияның мүшесі ; «Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік техникалық және кәсіби білім беру бағдарламасын жүзеге асыруды заңнамалық қамтамасыз ету туралы» мәселе бойынша парламенттік
тыңдауларды дайындау және өткізу жөніндегі уақытша арнайы комиссияның мүшесі.

«Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне
10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл»
(2005) медальдарымен; ҚР Президентінің тес белгісімен
марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге қабілетті Қазақстан».

Хоббиі - жүзу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика.

Тұрмыс құрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Татьяна Васильевна Костина** (8 ақпан 1955 — 14 қазан 2022) — қазақстандық журналист, «Казахстанская правда» газетінің бас редакторы (2003—2017).

Өмірбаяны
---------

1955 жылы 8 ақпанда Волгоград облысының Новоаннинский қаласында дүниеге келген.

1972 жылы — дизайн институтында лаборант, «Строитель» газетінде әдеби қызметкер.

1978–1988 — корреспондент, жетекші. «Фройндшафт» газетінің үгіт-насихат бөлімі.

1990–1994 — «Казахстанская правда» газетінің ақпараттық қызметінің бастығы.

1994–1997 — «Караван» газетінің ақпараттық қызметінің бастығы.

1997–2000 — «Столичное обозрение» Атамұра газетінің орынбасары, бас редакторының бірінші орынбасары.

2000–2002 — мұнай мен газдың тәуелсіз талдаушысы.

2001–2002 — «Табиғат» газетінің бас редакторы.

2002–2003 — «Казахстанская правда» газеті бас редакторының бірінші орынбасары.

2003 жылдың сәуірінен 2017 жылдың тамызына дейін — «Казахстанская правда» газетінің бас редакторы.

2022 жылдың 14 қазанында қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сменился главный редактор газеты «Казахстанская правда». Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 желтоқсан 2017. Тексерілді, 2 қаңтар 2018.
2. ↑  *Динара Халдарова* Скончалась бывший главный редактор «Казахстанской правды» Татьяна Костина  (орыс.).  zakon.kz (14 қазан 2022). Тексерілді, 15 қазан 2022.
Аббаттықтың қирандылары
Аббаттықтың қирандылары
**Холируд аббаттығы** (ағылш. *Holyrood Abbey*) - Эдингбургтегі августин орденінің аббаттығы.

Аббаттықты 1128 жылы Шотландия патшасы Дәуіт I салдырған. Атауы ағылшын-шотландық Haly Ruid («Қасиетті крест») бұрмаланған. Аббаттықтың бірінші бастығы - королдің рухани ұстазы Альвин болды (1150 жылға дейін). Соңғы, 29-католик аббаты Роберт болды, ол оны 1559 жылы протестантқа айналдырды. 1686 жылы Яков II осында иезуит колледжін құрды, ал аббаттық қайтадан Түйетікен орденінің рим-католиктік аббаттығына айналды.

XV ғасырдан бастап аббаттық тәж кигізу жорасы (1437 жылы Шотландық Яков II-ден 1633 жылы Карл I-ге дейін), сондай-ақ патшалық отбасының адамдарының үйлену тойларында белсенді қолданылды. Мысалы, 1503 жылы 8 тамызда аббаттықта Шотландық Яков IV мен Маргарита, «Түйетікен мен Раушанның» тойы өтті, ал 1590 жылы 17 мамырда Даттық Анна Шотландия патшайымы болып тағайындалды. Сондай-ақ мұнда шотланд патшалық отбасының кейбір мүшелері жерленген.

Кейінірек, XVII ғасырдың соңына дейін аббаттық приход шіркеуі ретінде қолданылды. XVIII ғасырда басты ғимараттың төбесі құлады, ал қазіргі уақытта аббаттық қалпына келтірілген қиранды: жабық аркаданың қалдықтары, ас үй, шіркеу мен кейбір монастырлы ғимараттардың тірегі.

Батыста Холируд сарайы қирандымен жалғасады. Кешен Эдинбургның басты туристік көрнекті орындарының бірі болып табылады.
**Мур Клемент Кларк** (Moore, Clement Clarke) -(15 шілде 1779 жыл, Нью-Йорк -10 шілде, 1863 жыл, Ньюпорт, Род-Айленд шт. АҚШ), американдық филолог, «Это была ночь перед Рождеством» деген сөздермен басталатын атақты балладасымен танымал.. Жалпы теологиялық семинарияның негізін қалаушылардың бірі, Шығыс және Грекия әдебиетінен (1821-50) дәріс берген.

1822 жылы Рождествода балаларының көңіл-күйін көтеру үшін «Визит к св. Николаю» поэмасын жазып, 1823 жылы 23 желтоқсанда шыққан «Troy (N.y.) Sentinel» журналына жасырын түрде жариялады. 2000 жылы бұл поэма кіші Генри Ливингстон перуге (1748-1828) тиесілі екендігі анықталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Массагет тайпалары мекендеген аумағы. 1000 б.з.б — 500 б.з.б
Томирис
**Массагеттер** (көне грек. *Μασσᾰγέται*, лат. *Massagetae*) — ежелгі грек авторларының деректері бойынша Каспий мен Арал теңізі аралығын мекендеген тайпалар тобының ортақ атауы. Массагеттердің шыққан тегі мен қалыптасуы туралы нақты ғылыми деректер жоқ.

Этнонимнің шығу тегі
--------------------

Массагеттер этнонимнің шығуы туралы бірнеше нұсқа бар. Вильгельм Томашек пен Йозеф Маркуарт авесталық *masyo-ға*, яғни балық дегенге жақындастырады. Осыдан көпше түрінің жалғауы *-ga*, олар *masyaka ~ masyaga* алып, массагеттердің (батпақта тұратындар) жартысы балықпен тамақтанады деп жазған Страбоның хабарымен салыстырады. Басқаша айтқанда, Томашек пен Маркварт массагет этнонимі балықпен тамақтанатындар дегенді білдіретініне сенді.

Басқалары, мас-, -сақа- және -та демеулікктерден қалыптасқан этнонимдік құрамды «ұлы сақ (скифтер) ордасы» деп түсіндіреді. Бұл этноним ежелгі қытай хроникаларында «да (үлкен) юечжи» дегенді білдіреді, «ұлы (үлкен) геттерге» жартылай жақын деген нұсқасы да бар. Алайда юэчжилердің сөздерін зерттеген Бертольд Лауфер ежелгі қытай фонетикасының ерекшеліктерін ескере отырып, Хан әулетінің жазбаларында сақталған юэчжи деген сөзді sgwied-di ретінде қалпына келтірді және оны белгілі Sogdoi, яғни Соғдиана атымен осетиндік, скифтік, соғдылық және ягнобтық тілдерінің ұқсастығына қарай сөз алдына қойылатын -di қосымшаны көпшенің демеулігі сияқты мағынасын ашты. Бірақ ежелгі авторлардың бірде-біреуі Согдианада тұратын массагеттерді ауыздықтамайды.

Тарихы
------

Кеңес ғалымы С.П.Толстов соңғы болжамның шындыққа жақындығын дәлелдей келіп, Сырдарияның төм. жағындағы археол. ескерткіштерді Массагеттерге тиесілі деп санайды. Бірақ оған қарсы пікірлер де бар. Геродоттың айтуынша, Массагеттер көшпелі тайпалар. Олар соғысқа атпен де, жаяу да шыққан, ат әбзелдерінің бірнеше түрлері болған. Қару-жарақтары мен әшекей бұйымдары мыс пен алтыннан жасалған. Ахемен әулеті патшасы Кир Массагеттермен соғыста олардың падиша-ханымы Томиристен жеңіліп, қаза тапқан.

Мәдениеті
---------

Страбонның жазуынша Массагеттер күнге табынған.
Оған құрбандыққа жылқы шалатын болған. Страбон Массагеттерге жер өңдеуді кәсіп еткен Арал маңындағы хорезмдік басқа тайпаларды да қосады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта, М. 1962;
* Акишев К.А. Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или, А. 1963.
**Жамбыл университетінің қaзақ тілі мен әдебиеті кафедрасы** 1989 жылы ашылған. Кафедра ашылған күннен бері қызмет етіп келе жатқан тіл мамандары: педагогика ғылымының кандидаты, доцент Тасболатов Қапаш Тасболатұлы, филология ғылымының кандидаты, доцент Садықбеков Рахым Айтбайұлы, филология ғылымының кандидаты, доцент Байтелиев Алтай Әшенұлы, филология ғылымының кандидаты, аға оқытушы Құлбарақов Сәмен Оразбекұлы. Кафедра ғалымдары жоғары оқу орындарындағы филология факультетінің студенттеріне арналған 2 бөлімнің оқу құралын шығарды. Кафедра меңгерушісі: Байтелиев Алтай Әшенұлы. Кафедра ғалымдары қазақ тілі мен әдебиетін мектепте оқыту проблемасына арнап үлкен ғылыми-практикалық конференция өткізді. Ғылыми-практикалық конференциялардың нәтижесі бойынша жеке жинақтар, тезистер топтамасы, альманахтар шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Иктин** — гректің ұлы сәулетшісі және сәулет өнерінің теоретигі, б. э. бұрынғы V ғасырдың екінші жартысында жұмыс істеді. Б. э. бұрынғы 447—438 жж. Иктин Калликратпен бірге Афины акрополінде грек сәулетінің ең кемел туындысы — Парфенонды салды. Ол тұңғыш рет бір ғимаратта доря және иония ордерлерін жарасымды үйлестірді. Б. э. бұрынғы V ғ. 30-шы жж. Иктин Элевсинде (Аттика) зікір үшін Телестерион храмын, кейінірек Бассыда (Пелопоннес) ішкі кеңістік композициясы керемет батыл да соны әрі коринф ордерінің капителі тұңғыш рет қолданылған Аполлон храмын салды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
**Мбай Бабакар Ньянг** (фр. ; 19 желтоқсан 1994, Мёлан-ан-Ивлен, Франция) — сенегалдық футболшы, Италияның "Торино" клубы мен Сенегал Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Халықаралық карьерасы
---------------------

Францияда дүниеге келген арғы тегі сенегалдық футболшы. Францияның бірнеше жастар құрамасында ойнады. 2011 жылы-ақ Сенегал жастар құрамасына шақырту алғанымен, Франция құрамасында карьерасын жалғастыра беруді дұрыс санады.

Бірақ Францияның негізгі құрамасындағы бәсекелестіктің тым көптігінен 2017 жылы Сенегал құрамасын таңдады. 2017 жылы 7 қазан күні Кабо-Вердеге қарсы дебют кездесуін өткізді.

Құрамамен бірге 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысып, алғашқы турда Польшаның қақпасына екінші голды енгізді. Бұл кездесуде Сенегал 2:1 есебімен жеңіске жетті.

Жетістіктері
------------

«Милан»

* Италия кубогы (1): 2016

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Профилі  (фран.)
Кропоткин Петр Алексеевич
**Кропоткин (К р а п о т к и н) Петр Алексеевич** (27. 11. 1842 — 08. 02. 1921) — князь, орыс революционерi, анархизм теоретиктерінің бiрi, географ, ғалым. 1862 ж. Паж корпусын бiтiрдi. Амур казак-орыс әскерлерінің офицерi. Орыс геогр. қоғамының мүшесі, Амур алабы мен Шығыс Сiбiрде маңызды зерттеулер жургташ, Олекминск-Витимск экспедициясына қатысты. 1872 ж. Кропоткин революцияшыл жолға түсті, I-Интернационалда бакуниншiлер жағына қосылды. 1874 ж. Кропоткин қамауға алынды. 1876 ж. Англияға қашып кетті. Кропоткин революцияға көп орын бере отырып, революция орындай алмаған мақсатты келесi кезеңде орын басатын эволюция жүзеге асырады деді. Жалпы теориялық концепциясында Кропоткин қоғам дамуының шынайы заңдылықтарын түсіне алмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Жамлиқа Шалұлы** (10.3.1939 жылы туған, Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы, Тұлба сұмыны (ауданы) - ақын, жазушы, аудармашы.

Жетістіктері
------------

1965 жылы Моңғолия мемлекеттік университетін, Моңғолия Орталық Жастар одағында, Моңғолияның газет-журналдарында 35 жыл қызмет атқарған.

Шығармалары
-----------

Шығармаларын моңғол тілінде жазады. "Алтай тынысы", "Күн досы", "Тау өзенінің тасқыны", "Тау жарығы", "Ыстық жаздың жауыны", "Үлкен үй", т.б. роман, повесть, өлең, жыр жинақтарының авторы. М.Әуезовтің "Абай жолы" романының II кітабын, С.Мұқановтың "Ботагөз" романын, "Қазақстан жазушыларының біріккен жинағын", Жұбан Молдағалиевтің "Мен қазақпын", Кадыр Мырза Әлінің "Шымыр жаңғақ", Қазақстан балалар жазушыларының "Тарту" жинағын, басқа да көптеген қаламгерлердің туындыларын, Моңғолиядағы қазақ жазушыларының 20 шақты кітабын моңғол тіліне аударған.

Моңғолияның медаль, грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жалақы төлеу мерзімдері** – жеке еңбек, ұжымдық шарттарда көрсетілетін жалақы төленетін мерзім. Жалақы ақшалай келесі айдың бірінші он күндігінен кешіктірілмей төленуі тиіс. Жалақы төлейтін күн демалыс немесе мереке күндеріне тура келген жағдайда, оны төлеу сол күндердің қарсаңында жүргізіледі. Жұмыс берушінің кінәсінен жалақы, ал қызметкермен жеке еңбек шарты бұзылған кезде –оған тиесілі басқа да төлемдер белгіленген мерзімнен кешіктірілген кезде жұмыс беруші қызметкерге өсімақы төлейді.Жеке еңбек шарты бұзылған жағдайда қызметкерге тиесілі барлық сомаларды төлеу соңғы жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.
**Жалаулы қоймасы** – алтын бұйымдар қоймасы. Бұл қойманың ашылуы бір қызық оқиға. Оны Алматы облысы Кеген ауданындағы Жалаулы елді мекенінің маңындағы өзен аңғарынан мектеп оқушылары тауып алған.Сірə, бұл əлдекімнің қолына түсіп, өзен аңғарына жасырылған қойма болуы керек. Құрым киізден тігілген дорбаға салынған бұйымдардың табиғаты осындай ойға жетелейді. Киімдердің, белдіктер мен ат əбзелдерінің (саймандарының) əшекейлері жəне басқа да зергерлік алтын бұйымдардың жалпы саны алты жүзден асады. Олардың ішіндегі аса бағалысы – жарты ай тəрізді иіліп келген алтын тəж. Тəждің жоғарғы жағы асыл тастар қондырылған арқар мүсіндерімен безендірілген. Арқардың мүйіздері тұтасып келіп əсем өрнек түзеді. Аяқтарының ортасындағы құс қондырған қос марал бейнесі бар əшекей тек əсемдігімен ғана емес, айтар ой, мағынасымен де тосын дүние болып табылады. Табиғаты жағынан б.з.д. V – ІІІ ғасырларда өмір сүрген сақ мəдениетінің асыл үлгісі болып табылатын Жалаулы қоймасының ғажайып сырлары əлі толық зерттеліп, ашыла қойған жоқ.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Накада қаласы** (Египет) – Ніл өзенінің батыс жағалауындағы Кена провинциясындағы қала
[1].

Ежелгі Египетте Нубт, ал антикалық заманда Омбос деген атпен белгілі болған. Египетте *«нуб»* сөзі *«алтын»* деген мағына береді. Халық саны 21 530 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың құрамына Тух, Хатара, Данфик және Завайда секілді ауылдар кіреді. Накада қаласының атауы осы өңірде кең таралған Накад мәдениетінің таралып, дамуына ықпалын тигізді. Бұл мәдениет сол кездері болған Эль-Бадари, Герзе, Нехен (Гиераконополис) және Кау аудандарында да таралды. Қалада табылған қазбалар Египет пен оның маңында болған мәдениеттердің уақытын анықтауға көмектесті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Айтқұл Шәкенұлы** (1855, Жыңғылды ауданы – 1940, Сартөбе) – емші. Тобыштың Тоқабай атасының ұрпағы. Ол барлық өмірін халықтың игілігіне арнап, емшілікпен айналысқан. Айтқұл адамдарды емдеуде Маңғыстау жерінде өсетін емдік шөптер мен жануарлардың майын, етін пайдаланған. Мысалы, адыраспан өсімдігінің кезеңдік өскіндерінен тұнба жасап ішкізіп, суық тигенде оның буына отырғызып емдеген. Сонымен бірге биенің, қойдың іш, бүйрек майларын, сарүйек жыланның етін, оның тастаған түлек қабығын емге жаратқан. Айтқұл емші Сарытөбеде жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
### Тектоникалық плиталар

Жердің тектоникалық плитасы туралы теорияға сүйенсек, жердің сыртқы қабаты бірнеше плитадан тұрады. Бұл плитарлар Жер қыртысы мен мантияның үстіңгі қабатын қамтиды. Тектоникалық плиталар мантияның беткі қабатына жылжып жүреді. Бұл теория Жер туралы қарапайым тұжырымға негізделген.

### Плиталардың ажырауы

Екі мұхит асты плитасы бір-бірінен алшақтап кеткенде магмадан жаңа мұхит қыртысы түзіледі, бұл құбылысты "спрединг" деп атаймыз (ағылшын тілінен алғанда "spreading" - "созылу", "кеңею" деген мағына береді.)

### Плиталардың жақындасуы

Екі плита соқтығысқан кезде олардың сыртқы қабаттары сыпырылып түсіп қалады, нәтижесінде плиталардың көлемі кішірейе береді. Осылайша, субдукция аймағы (мұхит түбі мантияға қарай тереңдейді) пайда болады. Соқтығыс нәтижесінде пайда болған траншеялар бірігеді. Ол "плитарлардың бөліну шекарасы" деген атпен танымал. 
Плиталардың бір бүйірлеп жылжуы. 
Екі плита бір-біріне қарама қарсы жылжып, соқтығысқан кезде жер сілкінеді. Плиталар жылжып келе жатқанда бір-біріне тиіп кетіп, соғылып қалады.

### Дереккөздер

1. ↑  Дүниежүзінің атласы
**Найнук** (қазақша - айна. шар айна) - курд халқының әуесқой ән-би ансамблі. Ол 1983 жылы Жамбыл облысының Жамбыл ауд-ндағы Жамбыл атындағы к-зда ұйымдастырылды. Әуесқой ансамбль құрамында мектеп оқушылыры, жұмысшылар мен колхозшылар - әншілер Б. Қудиаров, А, Хаджиев, зурнашы Хасаналиев т.б бар. Оның репертуарынан курд және қазақ халқының ән-күйлері мен билері орын алды. Бұл ансамбльдің коллективі 1986 жылы Алматыда болып, Қазақ телевизиясы арқылы өнер көрсетті.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Тектиттер** (грекше tektos – балқыған) – силикатты шыныдан тұратын, беті тілімделген шағын табиғи денелер. Тектиттер терминін 1900 жылы австралиялық геолог Э.Зюсс (1831 – 1914) ұсынған. Түсі жасыл, сары қара, пішіні мен мөлшері әр түрлі (ұзындығы 2 – 3 мм-ден бірнеше см-ге дейін), тұтқырлығы өте жоғары болып келеді. [[Неоген, антропоген шөгінділерінде және жер бетінде шашыранды күйде кездеседі. Тектиттердің құрамында SіO2 – 88,5%, Al2O3 – 20,54%, FeO – 11,51%, CaO – 8,56% болады. Тектиттердің атаулары табылған орындарына байланысты Чехословакияда – молдавит, Австралияда – австралит, Үндістанда – индошинит, Филиппинде – ризалит, филиппинит, Индонезияда – биллитонит, яваит, Африкада – бедиазит, Америкада – эмпирит деп аталады. Қазақстанның Ырғыз өзен бойында және Жаманшы құмында табылған Тектиттер ырғызит, жаманшинит деп аталады. Ғалымдар тектиттердің жаралуы жөнінде 2 түрлі болжам ұсынады: 1) кометалардың жерге таяу кеңістікте жарылып, бөлшектенуі; 2) бұдан 0,6 миллион жыл бұрын ірі ғарыштық денелердің Жер бетіне соғылуы кезінде пайда болған балқыған ұшқындар (бөлшектер). Ең ірі тектит (3,2 кг) Лаос мемлекетінен табылды.
**Ростислав Петров** - 1932 жылы 1 наурызда Үрімші қаласында (ҚХР) туған. 

Әкесі мен шешесі 1920 жылдары Қытайға көшіп барып, 1938 жылға дейін Үрімші қаласында тұрған. 1938 жылы Гоминдан өкімет орындары бұларды Шыңжаңның Алтай округі Шарасуме қалашығына жер аударады. 1940— 1944 жылдары жергілікті орыс бастауыш мектебінде оқиды. 1944 жылы мектеп жабылады да, 1946 жылға дейін үйде оқып білім алады. Ал 1946 жылы Шығыс Түркістан Республикасы құрылған соң үй іші Құлжа қаласына көшеді. Құлжа қаласында КСРО Елшілігі жанындағы орталау мектепті, кейін КСРО азаматтары қоғамының Сталин атындағы орта мектебін 1951 жылы бітіріп, жұмысқа қалдырылады. Мұнда орыс тілі мен әдебиетінің оқытушысы, кейін оқу ісінің меңгерушісі, ақырында мектеп директоры болады. Сонымен бірге *«Вестник народа»* және *«Новый путь»* басылымдары редакцияларында қызмет атқарады.
1956 жылдан КСРО-ға көшіп келгенге дейін (1958) Құлжа қаласында КСРО азаматтары қоғамы тексеру комиссиясының төрағасы болады. 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетін сырттай оқып бітірген.
Қазақ көркем әдебиет баспасында, кейін Ауыл шаруашылығы министрлігі карта кәсіпорындарында корректор болып істейді. 1962 жылдан «Простор» журналының жауапты хатшысы болды.
Көрнекті ұйғыр жазушысы З.Сәмәдидің, Ж.Босақовтың, қазақ жазушысы М.Қабанбаевтың шығармаларын орыс тіліне аударған. «Черный Иртыш» кітабы 1991 жылы «Жалын» баспасынан жарық көрген.

«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Үңгір
 Катерлох үңгірі Австрия.
Үңгір
**Тектоникалық және шөгінді үңгірлер**. Тектоникалық үңгірлер гипс сияқты ерігіштігі жоғары қабаттардағы минералдардың еруінен пайда болады. Бұл жыныстар омырылып сынады және кесек-кесек болып құлайды. Тектоникалық үңгірлер - о бастағы қалпынан өзгерген туынды үңгір. Дегенмен, олар да эрозияға ұшырайды. Шөгінді үңгірлер үлкен гранит тастардың үйінділерінен құралады. Оларың астынан қатты ағыстар ағып жатады. Су қойтастарды қоршаған лайсаң мен ұсақ тастарды шайып әкетеді де, тастардың айналасындағы шұңқырды бос қалдырады. Кейбір шөгінді үңгірлерге үлкен қойтасар болады. Сол қойтастар суды төменгі аңғарға қарай бұрады. Біраз уақыт өтіп, су жеткілікті түрде аққаннан кейін үңгір біршама кеңейеді. Шөгінді үңгірдің дәлізі ағыс жолымен бірге жалғасады.

Қызықты деректер
----------------

* Абако аралдарындағы тығыз қарағайлы ормандарда орналасқан.
* Сан-Диего шөгінді үңгірлері гранитті үлкен қойтастардың үйінділерінен құралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы
**«Росток»** (ағылш. *The Germ*) – прерафаэлиттер бауырластығы (ағылш. *Pre-Raphaelite Brotherhood*), Уильям Холман Хант, Данте Габриэл Россетти мен оның ағасы Уильям Россетти негізін қалаған журнал. 

Бас редакторы –*Уильям Россетти*. 1850 жылы сәуір айында «Aylott & Jones» баспасынан небәрі 4 қана нөмірі жарық көреді. Басылым беттерінде прерафаэлиттердің теориялық мақалалары мен Уильям Россетти, Кристина Россетти, Томас Вулнер, Джеймс Коллинсон, суретші Уолтер Деверелла, Уильям Скотт сынды тұлғалардың ақындық туындылары жарық көреді. Дәл осы басылымда Данте Габриэла Россеттидің 19 жасында жазған *«Небесная подруга»* өлеңі жарияланады. Аталмыш шығарма Данте поэмаларының ішіндегі танымалы болған. 
Ссылки The Germ: Thoughts towards Nature in Poetry, Literature and Art — с комментариями Уильяма Россетти.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Евгений Михайлович Якушев** (16.6.1935 ж.т. Ресей, Волгоград облысы, Новоаннинский ауданы, Галушкино с.) – физика-математика ғылымдарының докторы (1981). 

ҚазМУ-ды (1959, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Бүкілодақтық геофизикалық барлау институтының Қазақ бөлімшесінде аға техник (1960–63), Қазақстан ғылым академиясының Ядролық физика институтында инженер, кіші, аға ғылыми қызметкер (1963–87); 1987 жылдан институт директорының орынбасары әрі лаборатория меңгерушісі қызметтерін атқарған. 

Оның негізгі ғылыми еңбектері физика электроника мен масспектрометрлік приборларды жасауға арналған. 14 өнертабыстың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Ростов Арена** — Ресейдің Дондағы Ростов қаласында орналасқан стадион. Дон өзенінің жағалауына салынған.

Сипаттамасы
-----------

Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігін өткізу үшін арнайы тұрғызылған арена. Әлем чемпионаты күндері 45 000 адам жайғаса алады. Әлем чемпионатынан соң сыйымдылығын 37 мыңға дейін азайту жоспарланған. Жергілікті "Ростов" командасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Стадиондағы алғашқы ресми матч 2018 жылы 13 мамырда өткізілді. 2018 жылғы әлемдік доданың топтық турниріндегі бес ойыны мен 1/8 финалдағы бір кездесу осында өткізіледі.

Сілтемелер
----------

* Стадион жайлы ақпараттар Мұрағатталған 18 маусымның 2018 жылы.
Мюнхендегі **Ағылшын бағы** (нем. *Englischer Garten*) (сондай-ақАғылшын саябағы) — әлемдегі ең ірі қалалық саябақтардың бірі, оның жалпы ауданы - 4,17 км², 
созылыңқылығы - Мюнхеннің орталығынан бақтың солтүстік жағына дейін шамамен 5,5 километр. Саябақты 1792 жылы бақша архитекторы Фридрих Людвиг Шкел салды, өз атын құрылыс барысында қолданған ағылшын ландшафтік саябақ архитектура стилінен алды, ол стиль мадақты және симметриялық француз стиліне қарама-қарсы, барысынша табиғи композицияға тырысады. Саябақ қазіргі Еуропадағы ең алғаш халықтық саябақтардың бірі болып табылады (барлық қызығушыларға есік ашық).

Дереккөздер
-----------
**Евгений Михайлович Лавренко** (1900 жыл 11 ақпан, Харьков - 1987 жыл 18 шілде, Ленинград) – кеңес геоботанигі және ботаник-географ. КСРО ғылым академиясының академигі (1968).

Еңбек жолы
----------

*Харьков университетінің жаратылыстану бөлімінде* оқыған. Харьков ботаникалық бағында 1929 жылдан *Харьков ауыл шаруашылығы институтында* (1931 жылы профессор), 1934 жылдан *КСРО ғылым академиясының ботаника институтында* жұмыс істейді. *Бүкіл одақтық Ботаника қоғамының* президенті. Моңғолия, Қытай, КСРО далалары мен шөл өңірлерінің өсімдігін зерттеген. Еуразия, Солтүстік Африканың шөл, дала аймақтары өсімдіктерінің картасын жасаған.

Марапаттары
-----------

*КСРО ғылым академиясының В.Л. Комаров атындағы сыйлығын* 2 рет алған. 2 рет Ленин ордені, 2-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені және медальдармен наградталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Сарыжағал қараторғай** – қараторғайлар тұқымдасына жататын басқа туыс өкілі. Бұл туыстың латынша аты Acridotheres, яғни «шегіртке жегіш» деп аталғанымен, ол басқа жағынан атағы шығып отыр – дауыс пен ән үніне барып тұрған еліктегіш және кенеттен қоныс аударғыш түрдің нақтылы мысалы болып табылады. Осыдан 100 жыл бұрын ол «фуған қараторғайы» деп аталған. Бұрын бұл құс Орта Азияда кездеспейтін, алғаш рет оны Термез қаласында кездестірді. Келесі 50 жылда ол бүкіл Өзбекстанда қоныстанды. Қазақстанның оңтүстік шекарасында 1959 жылы пайда болды, сөйтіп соңғы 40 жылда Тянь-Шань тау бөктері мен шөлді аймақ – Жезқазғаннан Аягөз, Алакөлге дейінгі жерлерді қоныстанды. Бұл құстың пайда болуы және санының тез өсуінен, кей жерлерде кәдімгі қараторғай жоғалып кетті. Ол тіршілікке бейімді, әрі ірі бұл құспен бәсекені көтере алмады. Бұл құстың дыбысқа еліктегіштік дарыны бұрыннан белгілі болған. Өзбекстанда оларды шайханаларда келушілердің санын көбейту үшін ұстаған. Құстар тез 1-2 сөйлемді жаттап алып, адамдарды шақыратын болған. Бізде тіршілік ететін сарыжағал қараторғай оңай музыкалық шығармаларды, көбіне әйгілі әндердің әуенін керемет дәлдікпен орындайды.
**Атбайлар (салт).** Мұның да екі түрі бар.
Жас отаудың шаңырағы көтерілген соң ағайын-туыстар оған шашу шашып, «керегесі кең болсын», «босағасы берік блосын» деген тілек айтады. Байғазы береді. Ет жақыны босағаға жылқы байлайды. Мұның аты «атбайлар».
«Атбайлардың» екінші түрі-кәде. Құда-құдағилар келгенде немесе күйеу қалыңдығын алуға келгенде олардың жеңгелері алдынан шығып түсіріп алып, атын байлайды.Бұл «атбайлар» деп аталатын той салты. Оған арнайы кәде беріледі. Ол кәдеден тағы бір әйел тәбәрік сұрайды.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2. Салт-дәстүрлер кітабы,Атамұра 2011ж.
**Вейерштарастың бірқалыпты жинақталу белгісі** - берілген функциялық қатарды сандық қатармен салыстыру арқылы анықталатын, функциялық қатардың бірқалыпты жинақталу белгісі (К. Вейештрасс, 1895): егер Е жиында анықталған, нақты немесе кешен функциялардан құрылған {\displaystyle \sum \_{n=1}^{\infty }(u\_{n}(x))} қатары үшін, мүшелері Е жиынында |иn(х)|≤аn, п = 1, 2,... теңсіздіктерін қанағаттандыратын жинақты {\displaystyle \sum \_{n=1}^{\infty }(a\_{n}(x))} сандық қатары табылса, онда функциялық қатар Е жиынында бірқалыпты жинақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
*Басқа мағыналар үшін Аққу (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Аққу күйі** — халық күйі. Күйді тартушы С. Әлімбеков. Нотаға түсіруші М. Айтқалиев.

Күйдің шығу туралы аңыз
-----------------------

Ежелгі наным -сенім бойынша Аққу құс атаулының ішіндегі ең киелісі, сұлулық пен әдеміліктің тәңірісі деп түсіндіріледі. Сондықтан да аңшыларға Аққуды атуға тыйым салынған. Қазақтың көне аспабы қобыздың да Аққу құсқа ұқсайтыны жайлы аңыздар сақталған. Аққу күйлерінің сыбызғыда, қобызда, домбырада тартылатын бірнеше нұсқалары кездеседі. Олардың кейбіреулерінің әдемі аңыздары да бар. Осы Аққу күйінде ертедегі жыраудың Аққу құс туралы бір әдемі жыр-толғау айтып отырғаны баяндалған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ музыкасы кітабы, 2005 жыл - 485 бет
**«Дукла»** (чех. *Dukla Praha*) — Чехияның Прага қаласындағы футбол клубы, 1948 жылы "АТК Прага" деген атаумен құрылды. 1953 жылы УДА деп өзгертілді, 1956 жылы "Дукла" атауына ауысты. 90-жылдары қиын кезеңде қаржы тапшылығына ұшырап, Чехия екінші лигасындағы "Портал" клубымен бірігіп, "Пршибрам" клубы құрылды. 

2001 жылы "Дукла Дейвице" әуесқой клубы ретінде қайта құрылып, Прага чемпионатына қатысты. 2006 жылы Чехия екінші лигасына қатысуға лицензия алды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

Чемпионат (Чехословакия/Чехия)

* Чемпион (11): 1953, 1956, 1957/58, 1960/61, 1961/62, 1962/63, 1963/64, 1965/66, 1976/77, 1978/79, 1981/82.
* 2 орын (6): 1955, 1979, 1982, 1983, 1989, 1990.

Кубок (Чехословакия/Чехия)

* Жеңімпаз (8): 1961, 1965, 1966, 1969, 1981, 1983, 1985, 1990
* Финалист (3):: 1962, 1968 / 1997

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт

* Ресми сайт

* Ресми сайт

* Дукла: вечно падающая звезда чехословацкого футбола — Сергей Леваднюк  (орыс.)
**Атбасар–Жезқазған–Шу мыс белдеуі** – Көкшетау антиклинорийінен Тянь-Шань жоталарына дейін 2000 км-ге доға тәрізді созылған ірі геологиялық құрылым. Ені 200-300 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Атбасар–Жезқазған–Шу мыс белдеуі Көкшетау – Солтүстік Тянь-Шань қатпарлы жүйесін бойлап жатыр. Белдеуде палеозойлық жыныстар кешені екі сатылы құрылымдарға біріккен. Төменгі саты – кембрий-девон жыныстары. Олар бойлық бағытта күрделі антиклинорийлер мен синклинорийлер құрып, аймақтық жарылымдармен және палеорифтермен шектелген. Жоғарғы саты – орта девон-пермь кешендері. Олар герциндік геотектоникалық қозғалыстардың әсерінен ендік бағыттағы ірі жарылымдармен бөлініп қатпарланған. Белдеу бойы осындай тектоникалық блоктарға (30 – 60 км) жіктелген.

Ірі кен алқаптары мен кен орындары
----------------------------------

Кен орындары мен кен көздері тектоникалық блоктардың бұрыштарына жақын орналасып, регматикалық «адым» (тектоникалық заңдылық) бойынша кен топтарын құрған. Олардың басым бөлігі кейінгі жыныстармен көмкерілген. Сондықтан ірі кен алқаптары жер бетінде әр түрлі қашықтықта кездеседі, олар (солтүстіктен оңтүстікке қарай): Атбасар, Алтынқазған – Қима, Қызылоба – Балталы, Шарықты, Кенен Әзірбаев, Әулиетас, Теректі, Ұлытау, Жыланды, Жезқазған. Жыланды кен алқабында өндірістік маңызы бар 5 кен орны (Итауыз, Сарыоба, Қарашошақ, Қыпшақбай, Айранбай, т.б.) орналасқан. Жезқазған кен өрісінде Қумола, Жезқазған, Қаракеңгір, Үйтас, т.б. кен орындары қалыптасқан. Жезқазғаннан оңтүстікке қарай Жаман Айбат ірі мыс кені, Солтүстік және Оңтүстік Шу кен топтары, Шоқпар кен көздері топтасқан. Мыс белдеуінің батыс шетіндегі Қаратау антиклинорийі бойында да ұсақ мыс кендері тізбектеліп Қырғызстан аумағына жалғасып кетеді. Атбасар-Жезқазған-Шу мыс белдеуі бойында тек Жезқазған және Жыланды кендер тобы толық барланып өндіріске қосылған, ал Жаман Айбат кені өндіріске дайын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**FIFA 2013** - FIFA-ның сериясындағы жиырмасыншы футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар, тек Android-та ғана жоқ. Ең алғашкы консольдық нұсқасы 2012 жылы 27 қыркүйекте өтті.

Ойын артықшылықтары
-------------------

Ойластырылған шабуыл
--------------------

Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады , жігер және арамдықпен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды. Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады.

Максималды шабуыл
-----------------

Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды.

Допты бір жанаумен басқару
--------------------------

Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертеді: футболшылар допты бір жанаумен тамаша қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады.

Tactical Free Kicks
-------------------

Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады.

Player Impact Engine
--------------------

Ең басты енгізілген жақсарту ойынның дәрежесін физикалық тұрғыдан допқа талас жақсарады(яғни реалистикалық түрде болады). Допқа таласта футболшының бойы және күші көп рөл атқарады.

Коментаторлар
-------------

Орыс тілдегі Фифа 2013-те ойынды баяғы Юрий Розанов және Василий Соловьёв оған қоса жаңадан коментатор Александр Логинов(ол аланның шетінде жұмыс істейтін болады). Александр жарақат алған ойыншылардың қандай халде екенің айтады.

Демо нұсқауындағы футбол клубтары
---------------------------------

Демо нұсқауындағы командалар:
Милан 
Арсенал 
Боруссия Дортмунд
Ювентус 
Манчестер Сити

Жалпы Стадиондар
----------------

* Akaaroa Stadium
* Aloha Park
* Arena D’Oro
* British Modern
* Century Park Arena
* Court Lane
* Crown Lane
* Eastpoint Arena
* El Bombastico(El Libertador)
* El Medio(Estadio Nacional)
* El Reducto(La Canchita)
* Estadio Latino
* Estadio President G.Lopes
* Estadio de las Artes
* Estadio del Pueblo
* Euro Park
* Forest Park Stadium
* Ivy Lane
* O Dromo
* Olimpico Arena
* Pratelstvi Arena
* Sanderson Park \* Stade Kokoto
* Stade Municipal
* Stadion 23,Maj
* Stadion Europa
* Stadion Hanguk
* Stadion Neder
* Stadion Olympik
* Town Park
* Union Park Stadium
* FIWC Stadium — (тек PlayStation 3-те ғана)
* DW Stadium
* The Britannia Stadium
* White Hart Lane
* Carrow Road
* Goodison Park
* Stadium of Light
* The Hawthorns
* Liberty Stadium
* The Reebok Stadium

Дереккөздер
-----------

1. ↑  FIFA - серия игр
**Дулэпо Михаил Иванович** (15.11.1909, Украина, Полтава губ. Кобеляки с. – 14.6.1996, Алматы) – кинорежиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1971). 1928 жылдан кинематографиямен әуестеніп, Одесса кинотехникумында оқиды. 1936 жылдан Қазақстанға келеді. Мұнда «Социалистік Қарағанды», «Казахстаеская правда», «Ленинская смена» газеттерінде тілші болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Киев қаласындағы «Радяньска Украина» газетінде корреспондент, 1949 – 53 ж. Украина студиясында деректі фильмдер редакторы қызметтерін атқарады. 1954 жылдан Қазақстанға қайтып оралып, Алматы көркем фильм және шежірелік фильмдер киностудиясында еңбек етті.

### Еңбегі

«Менің көктемімнің қаласы» (1961), «Жерім менің» (1962), «Даланы оятқандар» (1964), «Индустриальды Қазақстан» (1967), «Менің республикам Қазақстан» (1973) т.б.көптеген деректі фильмдері бар. Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1957, 1959, 1979), Қсазақстан комсомолы Құрмет грамотасымен (1961) және медальдармен марапатталған.

1. ↑  Қазақ Мәдениеті энциклопедиясы, Алматы 2010
**Кеменің мұрнындағы әшекей, тұмсық мүсіні** (ағылш. *figurehead*) — кеменің алдыңғы бөлігіне, әдетте мұрнына орнататын әуендік әшекей белгісі немесе фигура. Ол діни белгі де, ұлттық төсбелгі немесе фигура, кеменің атын білдіретін белгі бола алады. 

Кемені әшекейлеу үрдісі Ежелгі Мысырдан немесе Үндістаннан бастау алады, ол дәстүрді қытайлар, финикийлер, гректер мен римдіктер жалғастырған. 

1000 жылы бір кемені басқа кемеден ажырату үшін мұрын мен жұтқыншақ тұсын қашап ою-өрнекпен әшекейлеген және бояған. Викингтер кемесін биік мұрынды етіп жасаған және оған қорқынышты фигуралар салған, І Вильгельм Жаулап алушының кемесінде осыған ұқсас Байе тұс кілемі болған. 

Бірнеше ғасырлар бойы мұрын әшекейі әртүрлі көлемде, 45 см-ден 2,5 метрге дейін салынған. Олар бірінші дүниежүзілік соғысы аяқталғанша кең таралған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Figurehead Archive
* South Australian Maritime Museum Мұрағатталған 5 маусымның 2012 жылы.
* Figureheads Мұрағатталған 22 қыркүйектің 2003 жылы.
* The Mariners' Museum Figurehead Collection Мұрағатталған 7 шілденің 2013 жылы.

Суреттер
--------

* 
* 
* 
*

Әдебиеттер
----------

* *Pulvertaft, David ; foreword by Admiral the Lord Boyce* Figureheads of the Royal Navy —  Barnsley, S. Yorkshire: Seaforth Publishing. — ISBN 978-1-84832-101-4.