recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Марат Қалмұратұлы Сабырбаев** 1953 жылы 12 қыркүйекте Қарақалпақ АКСР Ходжейли қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Сабырбаев Қалмұрат, марқұм, судья болып жұмыс істеген. Анасы - Қыдырбаева Айзада, зейнеткер. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1981), мамандығы - «Құқықтану». Заң ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қылмыстық істерді уақытша тоқтату». «Қылмыстық іс бойынша өндірісті уақытша тоқтату» (Астана, 2005) монографиясының авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1971 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1974 жылдан - Маңғышлақ облысы Бейнеу ауылындағы ЖМК-1202 слесарі. 1976 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1983 жылдан Маңғышлақ облысы Мұнайлы аудандық сотының судьясы. 1985 жылдан -төрағасы, 1987 жылдан -төраға міндеттері жүктелген. 1988 жылдан - Шевченко қылмыс сотының судьясы. 1989 жылдан - Гурьев қалалық сотының төрағасы. 1992 жылдан - Атырау қалалық сотының төреаға міндеттері жүктелген судьясы. 1996 жылдан - Ақтау қалалық сотының төрағасы. 2002 жылдан - Алматы қаласы Түркісіб аудандық сотының төрағасы. 2007 жылдан - Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2009 жылдың наурыз айынан бері - Қызылорда облысының сотының төрағасы. «Құрмет» орденімен (2008), «Қазақстан Конституцияның 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Ортатау** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстігіндегі тау. Суаттау жотасынан Қайшы қонысы арқылы бөлінген. Оңтүстік-шығысында Долантау тауымен жалғасады.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2033 м. Ұзындығы 25 км, енді жері 7 км. Қайшы қонысына қараған беткейі өте тік жарлы. Оңтүстігіндегі беткейлері көлбеу. Біртіндеп төмендей келе (1300 м-ге дейін) Долантау беткейлеріне қарай қайтадан жоғарылайды. Шығысының тауаралық аңғары арқылы Борохудзир (Бурақожыр), оңтүстігінде Ұзынсу өзені ағып жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың II жартысында герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Геологиялық жыныстары көбінесе метаморфтық құмдауыттан, кристалды тақтатастан, туфтан тұрады. Беткейлерінде пролювийлік-делювийлік тау жыныстары кездеседі. Беткі жабынында плейстоцен кезеңінің кремнийлі-сазды тақтатастары, саздар мен малтатастар кең тараған.

Климаты
-------

Климаты қоңыржай белдеудің тұран континенттік облысына жатады. Қаңтардың жылдық орташа температурасы –12 – 160С, шілдеде 16-240С, жылдық жауын-шашын мөлшері 400 – 600 мм. Етегінде құрғақшылық айқын сезіледі.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Беткейлері қызғылт қоңыр топырақты, 1000 м-ден жоғарыда қара топырақ басталады. Өсімдік жамылғысы солтүстік-тяньшаньдік типке жатады. Негізінен жусан мен бетеге, биік жерлерінде селеу, қара топырақты белдеуінде тау шалғыны өседі, жемісті бұталар да кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Теңбіл итбалық
**Теңбіл итбалық** ескекаяқтылар отрядының құлақсыздар класына жатады. Ескекаяқтылар бұдан басқа «нағыз итбалықтар» және «морждар» деген кластарға бөлінеді.
Теңбіл итбалық
Оңтүстік жартышардағы Антарктида жағалауың антарктидалық аралдарды мекен етеді. Олар, сондай-ақ,
Австралияның оңтүстігінде,
Тасманияда, Оңтүстік Африкада, Жаңа Зеландияда, Тьеррадел Фуегода , Кук аралдарында және Оңтүстік Американың Атлант мүхиты жағалауында тараған.
Теңбіл итбалықтың ұзындығы - 1,5 - 2,1 м, салмағы 65 -
150 келіге дейін жетеді. Түсі ақшыл сұрдан қара сұрға дейін өзгеріп отырады. Бүкіл денесін әртүрлі пішіндегі қара дақтар басқан. Сондықтан оны «қабылан итбалық» немесе «теңбіл итбалық» деп атайды.
Теңбіл итбалықтың сыртқы құлақ қалқаны болмайды. Артқы аяқтары қысқа болғандықтан қүрлықта қозғалуға икемсіз, тек суда жақсы жүзеді. Терісінің түгі мамықсыз ірі қылшықтан тұрады.
Теңбіл итбалық 26 жылдан астам өмір сүреді. Оның адамнан басқа дұшпандары - косатка дельфині мен ақ аюлар.
Теңбіл итбалық - май қабаты қалың ірі жануар.
Теңбіл итбалық жаз айларында қорегін аулауға шығып, қалған уақытының бәрін салқын суда өткізеді. Жылына бір рет үрпақ таратады.

Құрылысы
--------

Теңбіл итбалықтың басы - үлкең тұмсығы - ұзың азу тістері кетік болады.
Ол пингвиннен өзге шаянтәрізділермен, крильмен,
балықтармен, өзінен кішірек итбалықтармен
және басқа да көптеген теңіз жәндіктерімен қоректенеді.
Су астында теңбіл итбалықтың көзі де өте жақсы көреді, иісті де жақсы сезеді.
Қоныс аударғанда және түлеу кезеңінде бірнеше мыңдаған теңбіл итбалық бір топқа бірігеді. Басқа кезеңдерде оңаша өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-546-4
```
Левофлоксацин-дәрілік зат, ІІІ буын фторхинолондар тобына кіретін бактерияға қарсы препарат. Ол жедел бактериалды синусит, пневмония, H. pylori (басқа дәрі-дәрмектермен бірге), зәр шығару жолдарының инфекциясы, созылмалы простатит және гастроэнтериттің кейбір түрлерін қоса, бірқатар бактериялық инфекцияларды емдеу үшін қолданылады. Басқа антибиотиктермен қатар оны туберкулезді, менингитті немесе жамбас мүшелерінің қабыну ауруларын емдеу үшін қолдануға болады. Әдетте басқа параметрлер болмаған кезде ғана пайдалану ұсынылады. Ол ішке, көктамыр ішіне және көз тамшылары түрінде қабылданады.
```

Жалпы жағымсыз әсерлерге жүрек айну, диарея және ұйқы проблемалары жатады. Ауыр жағымсыз әсерлерге сіңірдің жыртылуы, сіңірлердің қабынуы, құрысулар, психоз және перифериялық нервтердің қалпына келмейтін зақымдануы кіруі мүмкін. Сіңірлердің зақымдануы емдеу аяқталғаннан кейін бірнеше айдан кейін пайда болуы мүмкін. Адамдар күннің күйіп қалуын қатты әсер алады. Миастениямен ауыратын адамдарда бұлшықет әлсіздігі және тыныс алу проблемалары жоғарылауы мүмкін. Жүктілік кезінде қолдану ұсынылмайды, бірақ қауіп төмен болып көрінеді. Емшекпен емізу кезінде осы кластағы басқа препараттарды қолдану қауіпсіз болып көрінеді; алайда левофлоксациннің қауіпсіздігі белгісіз.
Фармакологиялық әрекет
Фторхинолон-кең спектрлі микробқа қарсы бактерицидтік агент. ДНҚ гиразасын (топоизомераза II) және топоизомераза IV блоктайды, ДНҚ-ның суперспирализациясын және жыртылуын бұзады, ДНҚ синтезін басады, цитоплазмада, жасуша қабырғасында және бактерия мембраналарында терең морфологиялық өзгерістер тудырады.
Тарихы
Левофлоксацин-бұл фотрхинолонның үшінші буыны, ол офлоксацин изомерлерінің бірі, ол норфлоксациннің кең спектрінің конформациялық оқшауланған аналогы болды; офлоксацин де, левофлоксаксинді де Daiichi Seiyaku ғалымдары синтездеп, әзірлеген. Daiichi ғалымдары офлоксациннің ракемиялық екенін білді, бірақ екі изомерді бөлуге сәтсіз тырысты; 1985 жылы олар таза сол жақ пішінді бөлек синтездеп, оның басқа формаларға қарағанда аз уытты және белсенді екенін көрсетті.
Ол алғаш рет 1993 жылы Жапонияда сатыла бастаған және Daiichi оны Cravit сауда маркасымен сатты. Daiichi Johnson & Johnson-мен офлоксацинмен бірдей жұмыс істей отырып, FDA-ның 1996 жылы Levaquin сауда маркасымен бактериялық синуситті, бактериялық бронхиттің өршуін, ауруханадан тыс пневмонияны, асқынбаған тері инфекцияларын, зәр шығару жолдарының асқынған инфекцияларын және жедел пиелонефритті емдеу үшін мақұлдауын алды.
Левофлоксацинді Санофи-Авентис компаниясы 1993 жылы Daiichi компаниясымен қол қойылған лицензиялық келісімге сәйкес "Таваник"сауда маркасымен сатылады
**Теңге нышаны** — Қазақстан Республикасы ұлттық пұлы (теңге) нышаны.

Теңге нышанының ақша айырбастау пунктінде қолданылуы (Алматы) Алматы супермаркетінде нанның бағасы жаңа нышанмен (〒) көрсетілген
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі 2006 ж. қарашада «Теңге нышаны» жалпыұлттық конкурсын жариялап, 2007 ж. наурыздың 20-ында қорытынды шешім қабылдады.

Бекітілген теңге нышанының авторлары — Санжар Әмірханов және Вадим Давиденко.

Нышан сипаттамасы
-----------------

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің баспасөз жарияламасында былай делінген:

> 
> Теңгенің көрсетілген графикалық бейнесі «т» дыбысының транскрипциясын білдіретін ежелгі түркі әліпбиінің нышаны болып табылады, «теңге» сөзі, …барлық түркі халықтары үшін қасиетті болып табылатын «аспан», …«Тәңірі» сөзі де осы әріптен басталады. Бұл нышан ақша бірлігі тұрақтылығының идеясын, жоғары әлеуетін, Қазақстан Республикасы ұлттық экономикасының даму және өсу динамикасын бейнелейтін болады. Идеограмма қазіргі замандағы қазақстандықтардың даму және прогресс жолындағы қозғалысын бейнелейтін болады.
> 
> 
>

Пайдалануы
----------

Әзірше ресми мәлметтерді қатынауға мүмкін емес, бірақ қалыптасқан халықаралық дәстүр бойынша ақша нышаны (соның ішінде теңге нышаны да) санның алдына ешбір кемтіксіз қойылады. Мысалы: ₸1 234 567 890 = 1 234 567 890 теңге, пұл бағамы: €1 = ₸164,87.

Түсініктемелер
--------------

1. ↑  Юникодтағы ₸ `U+20B8 TENGE SIGN` деген таңбасы компьютерлік қаріптерінде кең тағағанша дейін Windows және Linux сияқты амалдық жүйелерінде қазақстан теңгесі нышанын уақытша бейнелеу үшін T̅ `U+0054 LATIN CAPITAL LETTER T + U+0305 COMBINING OVERLINE` таңбалар бірге пайдаланылуы мүмкін. MS-DOS амалдық жүйесінде ╤ (U+2564 `BOX DRAWINGS DOWN SINGLE AND HORIZONTAL DOUBLE`, `D1`) таңбасымен алмастырылуы мүмкін.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ҚҰБ №12 баспасөз-релизі: «Теңге нышаны» конкурсының нәтижелері туралы(қолжетпейтін сілтеме)
* «Теңге нышаны» конкурсына жіберілген жұмыстар Мұрағатталған 7 қарашаның 2007 жылы. (орысша)
* Everson, Michael. 2008. Proposal to encode the Kazakh TENGE SIGN in the UCS (ағылш.)
* Символ тенге для популярных шрифтов Мұрағатталған 17 шілденің 2009 жылы.
**Теңдестіру** – геоморфологияда: бірінші аймақта тау жыныстарының мұжылуы, ал екіншісінде осы мұжылған түйіртпектер мен кесектердің қайтадан түзілуі жузеге асуы салдарынан тектоникалық қозғалыс нәтижелерінің тенесуі, яғни бұрынғы көмпимелер орныңда мұжылу жазықтығының ал бұрынғы ойыстар өңірінде түзілім жазықтығының пайда болуы .

Кристалл оптикасында: кристалдағы сәуле өту айырмасының микроскоп тендестіргішіндегі сәуле өту айырмасымен тенескен шағы; бұл сәтте микроскоппен зерттеліп жатқан минерал кристалы қара түске боялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет, ISBN 5-615-01738-4
**Юк Сон Чже** (육성재) – Оңтүстік Кореялық актер, әнші және тележүргізуші. BtoB тобының репері, вокалисті, ең кіші қатысушысы. 1995 жылы мамырдың екісінде Оңтүстік Кореяда дүниеге келген. Әнші ретінде топ құрамында 2012 жылы дебютке шықты. Актерлық дебют 2013 жылы, ол эпизодтық роль ойнаған "Наследники" сериалында орын алды. Бірнеше телевизиялық шоулардың жүргізушісі болып табылады. В 2014 жылы "Парни в возрасте плюс 9" сериалына түсті.

Корей телесериалдары
--------------------

| Атауы | Каналы | Жылы |
| --- | --- | --- |
| Who Are You: School 2015 | KBS2 | 2015 |
| Age Ending in Nine Boy / Парни в возрасте плюс 9 | tvN | 2014 |
| Reply 1994 / Вернуться в 1994 | tvN | 2013 |
| Monstar / МонСтар | Mnet | 2013 |
| The Heirs / Наследники | KBS | 2013 |

Жүргізушілік қызметтері
-----------------------

| Бағдарлама атауы | Канал | Жылы |
| --- | --- | --- |
| A Song For You 3 / Песня Для Тебя 3 | KBS | 2014 |
| MTV The Show 2 | SBS | 2012 |

Музыкалық клиптері:
-------------------

* 2013 жылы - 2Yoon "24/7"

Дереккөз:
---------

* Юк Сон Чже *Twitter* сайтында
* Յուկ Սունգ Ջե Instagram
**Лекало** — 1) сызбалық құрал. Ол сызбалық және құрылымдық
жұмыстарда қисық сызықтарды жүргізу үшін қолданылады. Сызбалық лекало қисықтығы тұрақты және өзгерісті болады. Лекало бірінші түрі ағаштан, пластмассадан, сирегірек жиегі қисық металдан жасалады. Лекало екінші түрі болаттан жасалынған құрама пішіні өзгеріп тұратын
құрылғысы бар сызғыш күйінде болады. 2) өлшеуіш құрал-шәкілсіз өлшеуіш құрал немесе бұйымның кері (қосымша) пішіні бойынша сызылған жұмыс жиектері бар болат тілімше күйде жасалған белгілеу құрылғы (шаблон). Негізінен алғанда машинажасауда және кеме құрылысында пішінді бөлшектердің (оның бөліктерінің) қисық қарамын айналдыра жүргізу үшін немесе тексеру үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Ұлы Юй** – Қытайдың аызға айнплған ежелгі патшарының бірі. Өзінің дарыны мен күш-қабілетін ол император Яоның билігі кезінде көрсетті. Оның есімі Қытайдың шет аймағын басып қалған су тасқыны кезінде суды кері қайтара алуымен әйгіленді. 
Осыдан кейін оған Қытай жерін тоғыз провинцияға бөлу жұмысы тапсырылды. Б.з.д. 2278 жылы Юй бұл тапсырманы сәтті орындап шықты. 
Аңызға сенсек, император Яоның тұсында Қытай елінде су тасқыны жиі орын алған. Соның салдарынан егіс алқаптары су астына қалып, үйлер қирап, халық үнемі көшіп-қонумен болған. Яо бұл істі Юйдің әкесі – Гуньге тапсырады. Гунь тоғыз жыл бойы су тасқынымен алысады, бірақ тасқын одан әрі күшейіп, дес бермей кетеді. Яодан кейінгі император – Шунь Гуньді дарға асып, су тасқынымен күресуді оның ұлы Юйге тапсырады. Юй каналдар салғызып, өзен арналарын тазартып, судың теңізге қарай ағуын қамтамасыз етті. Осылайша, Юйдің 13 жыл бойғы еңбегінің арқасында су тасқыны басылып, су теңізге ағатын болды. Халық қайтадан егіншілікпен айналыса бастады 
Юй таққа б.з.д. 2205 жылы отырып, Ся әулетінің негізін қалады. Сөйтіп Қытай б.з.д. 1766 жылға дейін басқарады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
Юзеф Крашевский Игнацыi
**Юзеф Крашевский Игнацы** (пол. *Józef Ignacy Kraszewski*, лит. Juozapas Ignotas Kraševskis, 1812, Варшава — 19 наурыз 1887, Женева) - поляк жазушысы. 

Патриоттық жасырын ұйымға қатысқаны үшін 1830 жылы тұтқындалып, 1832 жылы босатылған. 1863 жылғы поляк көтерілісінің қарсаңында Варшавадан қуғындалып, Дрезденге қоныс аударылды. Ол сонымен қатар шаруалар тұрмысын шынайы суреттеген тұңғыш поляк жазушысы. ол Польша тарихын баяндайтын романдар циклін жазды. Крашевский поляк әдебиетінің романтизмнен реализмге өтуіне зор ықпал етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9 том
**Салли Кристен Райд** (ағылш. *Sally Kristen Ride*; 26 мамыр 1951 жыл – 23 шілде 2012 жыл) — АҚШ ғарышкері, Америкада 1983 жылы ғарышқа шыққан алғашқы әйел (оған дейін - Валентина Терешкова 1963 жылы және Светлана Савицкая 1982 жылы). Райд сонымен қатар ең жас (32 жаста) американдық әйел-ғарышкер.

Өмірбаяны
---------

1951 жылы 26 мамырда Лос-Анджелесте дүниеге келген. 1973 жылы физика бакалавры дәрежесінде Стэнфорд университетін бітірді, 1975 жылы магистр дәрежесін алды, ал 1978 жылы астрофизика PhD-докторы (Ph.D.) болып атанды.

Райд ғарыш бағдарламасы туралы газет жарнамасына жауап берген 8000 адамның бірі болды. 1978 жылы оны НАСА таңдады.

1983 жылы 18 маусымда Салли Райд STS-7 Challenger миссиясындағы ғарыштағы алғашқы американдық әйел болды. Миссия екі байланыс жерсерігін ұшыру және фармацевтикалық эксперименттер жүргізу болды.

Екінші рейс 1984 жылы, сондай-ақ STS-41G Challenger бортында өтті. Салли Райд 343 сағаттан астам ғарышта болды.

Райд үшінші рейске сегіз айлық дайындық бағдарламасын аяқтап жатқан кезде «Shuttle Challenger» апатқа ұшырады және Президенттің «Челленджер» апатына байланысты тергеу комиссиясының құрамына тағайындалды, Салли Райд операциялар жөніндегі кіші комитетті басқарды. Райд қатты отынды үдеткіштің құрылымындағы кемшіліктер туралы комиссар генерал Кутинаға ақпарат берді және Кутина бұл ақпаратты физик Ричард Фейнманға берді, бұл апаттың себептерін анықтауға көмектесті.Тергеуден кейін Райд Вашингтондағы НАСА-ның штаб-пәтеріне шақырылды, Салли Райд «Американың ғарыштағы көшбасшылығы және болашағы» атты стратегиялық жоспарлау жұмысын басқарды.

Салли Райд - ғарыш туралы балаларға арналған бірқатар кітаптардың авторы.

Ғарышкерлер Даңқ залына енгізілген.

Салли Райд 2012 жылы 23 шілдеде Сан-Диего маңындағы өзінің үйінде (Калифорния) 62 жасында асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.

АҚШ президенті Барак Обама Салли Райдтың қайтыс болуына байланысты көңіл айта отырып, оны ұлттық қаһарман және жас қыздардың ұрпаққа жұлдыздарға жетуге талпындырған әсерлі үлгісі деп атады.

2013 жылы 20 мамырда Вашингтондағы Кеннеди атындағы Өнер Орталығында өткен Салли Райдтың ұлттық еске алу салтанаты кезінде, Обама АҚШ-тағы ең жоғары азаматтық құрмет - АҚШ Президентінің Азаттық медалімен марапатталатынын мәлімдеді. Медаль Тэм О’Шоннессиге 2013 жылғы 20 қарашада Ақ үйде өткен салтанатты рәсімде табысталды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Бірінші американдық әйел-ғарышкер қайтыс болды (24 шілде 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 тамыз 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 2 тамыз 2012.
2. ↑  Американдық алғашқы әйел-ғарышкер Салли Райд қайтыс болды.  top.rbc.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 қыркүйек 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 шілде 2012.
**Өзін- өзі қастерлеу**- өзін- өзі білдіру мен өзін- өзі көрсетуге әсер ететін, тұлғаның өзіне- өзі жағымды сезімі. Әрбір адамның өзін- өзі сүю сезімінің "соқыр" эгоистік, сезімге ауыспауы шарт. Өзін- өзі сүйетін жетілген тұлға ешқашан өз ар- намысын жоғалтпай, сәйкес өзін- өзі бағалауға, өзін- өзі сыйлауға қабілетті болады. Ол әрқашан өзінің сыртқы келбетіне, дене бітіміне, сондай- ақ ішкі жан дүниесіне мән беріп, өз- өзіне өз істеріне ұқыптылықпен қарайды, өзін- өзі ылғи жетілдіру үстінде болады, әртүрлі салаларда өзін көрсетуден қорықпайды. Сонымен қатар, мұндай адам өзін жаратылысы қандай болса, солай қабылдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
A. *Әлемдегі ең ежелгі обсерватория - Караундж, шамамен 7,5 мың жыл бұрын салынған*.
**Обсерватория** (лат. observatіo – бақылаушы) – астрономиялық, физикалық, метеорологиялық, т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. Обсерватория астрономиялық бақылау жүргізуге және оның нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеуге арналған аспаптармен, арнаулы лабораториялық құралдармен жабдықталады; мұнаралар мен павильондардан тұрады. 

Мұнара үстінде цилиндр немесе көпбұрыш пішіндес күмбез, павильонда астрономиялық аспаптарға арналған ысырылмалы қақпақ болады. Оптикалық астрономия аспаптардан үлкен радиотелескоптар ашық далада, ал бақылау аспаптары көбінесе қаладан тыс, теңіз деңгейінен едәуір биік тауларда орнатылады. Обсерваториялар адам баласының уақытты есептеу, құрлық пен теңізде жол табу қажеттілігіне байланысты ежелгі заманда пайда болған. Ежелгі обсерваториялар құрылыстарының қалдықтары Армения мен Өзбекстанда (Ұлықбек обсерваториясы), Вавилонда, Мексикада, Перуде, Англияда, т.б. жерлерде сақталған. Қазіргі заманғы обсерваториялардағы көру түтігі (Г.Галилей жасаған телескоптан кейін) 17 ғасырдың басында Еуропада жасала бастады. Астрономдар Т.Браге, В.Гевелиж, В.Гершель ашқан О-лардан кейін Еуропада Париж (1667), Гринвич, т.б. жерлерде жаңа обсерваториялар ұйымдастырылды. 20 ғ-дың ортасында дүние жүзінде обсерваториялардың саны 500-ге жетті, олардың 90%-ы Жердің Солтүстік жарты шарында орналасқан. Елімізде Қазақстан ҒА Астрофизика институтына қарасты Асы-Түрген обсерваториясы, Күн обсерваториясы бар. Күн обсерваториясы Іле Алатауындағы Үлкен Алматы көлі маңында, теңіз деңгейінен шамамен 3000 м биіктікте, Алматы қаласынан 30 км жерде орналасқан. Обсерватория әр түрлі типтегі күн телескоптарымен, лабораториялық жабдықтармен, бақыланған материалдарды өлшейтін және өңдейтін есептеу техникасымен жабдықталған. Негізгі аспаптары: айнасының диаметрі 50 см-лік көлденең күн телескопы және ажыратқыштық күші жоғары спектрограф, Б.Лио жүйесіндегі 53 см-лік және 20 см-лік коронографтар; объективінің диаметрі 20 см-лік фотогелиограф. Бұл обсерваторияда Күн дақтарының физикасы, Күн оталысы мен Күн тәжінің физ. құрылымы жөніндегі жұмыстар орындалды.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том, 4 бөлім
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. 
ISBN 9965-808-78-3
Жалпы алғанда, Сақтар, Ғұндар, Үйсіндер, Лопнорлықтар адамды негізінен жерге жерлеген, яғни сүйекті қабір қазып көмген. Ал Түркілер, Қырғыздар, Қияндар тағы басқалар сүйекті өртеп жібереді екен. Әрбір дәуірдегі Үйсін қабірлерінің өзіне тән ерекшеліктері бар. Үйсіндер алғашқы дәуірде мал шаруашылығымен, соңғы мезгілдерде қосымша егін шаруашылығымен шұғылданған. Соған байланысты болса керек, алғашқы дәуірдегі үйсін молалары солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле жерленген. Қабірдің айналасын таспен қоршап, төбесіне тастан белгі салған. Мүрдені шығыстан батысқа қарай қазып, аузына айқастыра жұмыр ағаш қойып, оның үстіне тас жатқызған. Үйсіндердің ыдыстарының түбі көбінде дөңгелек келеді. Құлақтылары аз кездеседі. Сақтар тұсындағылармен салыстырғанда, мұнда көбінесе темір бұйымдар бірге көмілген. Қабір ішінен қойдың қаңқалары кездесіп отырады.
Үйсіндердің орта дәуірдегі зираттары үш-төрттен қаз-қатар топтастырыла, тізбектеле қазылған. Үймесінің тең жартысы тастан қаланған. Қабірдің қола бұйымдарынан гөрі темір бұйымдар көп шыққан. Тұтқа құлақтары бар ыдыстардың бүйірі мен түбі жұқа келеді. Бұл ыдыстар алғашқы мезгілдегіден гөрі мәнерлі жасалған.
Үйсіндердің соңғы дәуірдегі қабірлерінде үйінді тас жоқ, сүйек терең қазылған. Қабірден көбінесе темір бұйымдар шыққан. Ал, ыдыс-аяқтарының бүйірі жұқа, түбі жайпақ, өңі қызыл немесе күрең түсті болып келеді. 
Үйсіндердің қабірлерінің сыртқы бейнесі сақтардың қабірінен онша ерекшеленбейді. Алайда үйсін қабірінде адаммен бірге көмілген бұйымдар өте аз. Оның көбі темір бұйымдар, ал, қару-жарақ мүлде аз көмілген. Үйсін қабірлері шығыстан батысқа қарай бағытталып, сүйектің басын құбылаға қаратып, шалқасынан түзу жатқызған. Сол білегі мен оң білегі сәл бүгілген немесе екі қолы жамбасының үстіне не астына қаратылған. Сүйекпен бірге көмілген ыдыс басының оң жағына қойылған. Қойдың омыртқасы бірге көмілген. Қабірге тағы пышақ, біз, сырға, жақұт, моншақ, айна, сүйек бұйымдар, фарфор ыдыстар, шақ (тоқыма ұршығы) сияқты нәрселер бірге көмілген. Ерлердің қабірінен, көбінесе қолабіз, темірбіз, жақұт-моншақ, алқа, ыдыс сияқты бұйымдар шыққан. Сүйектің көбінің беті солтүстікке қаратылып қойылған. Бетін жоғары қаратып түзу жатқызылғандары өте аз. Ал бетін оңтүстікке қаратып қойылғандары жоқтың қасы.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. Ермұханова Х.К. Алматы: ШЫҢ-КІТАП, 2005
* Қазақстан тарихы (Анықтамалық құрал). Мұсабеков К.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2010.
* Қазақстан тарихы пәніне көмекші оқу құралы (Б.з.б. 2 млн. 500 мың ж. - б.з. XVIII ғ.) Исабек Б.Қ. Әбішова Г.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2008
**Мәди Айтбенбетұлы Айымбет** (14.10.1946 жылы туған, Қостанай облысы, Аманкелді ауданы,) - жазушы. ҚазҰУ-ды (1972) бітірген. 1972 - 77 ж. "Қазақстан пионері" (қазіргі "Ұлан") газе­тінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, 1977 - 84 ж. "Пионер" (қазіргі "Ақ желкен") журналында бөлім меңгерушісі, 1984- 86 ж. "Қазақстан коммунист" (қазіргі "Ақиқат") журналында аға редактор, 1986 - 90 ж. Қазақстан баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінде көркем әдебиет бөлімінің меңгерушісі, "Ғылым" баспасының бас редакторторы қызметтерін атқарды. 1993 жылдан ҚР Парламенті Сенатының редакторциялық-баспа бөлімі бастығының орынбасары. Алғашқы әңгімесі "Тәтті мүң" 1972 ж. жарық көрді. Кейін "Ерте­гіден келген бала" (1978), "Көгілдір соқпақ" (1980), "Нәзік жаңғырық", "Күнікей", "Ғашық болу бақыты", "Шырақшы Қалжігіт", "Қүм киесі", "Ол дәурен бір көрген түс", т.б. по­весть, әңгімелері, орыс тілінде "Пла­то голубых цветов" (1985), "Чаша печали" (1997) атты прозалық кітабы жарық көрді. Орыс жазушысы В.Шукшиннің, украин жазушысы А.Головконың шығармаларын қазақ тіліне аударған. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

Шығармалары:
------------

Шілденің күні. Повесть, әңгімелер. А. 1976; Ертегіден келген бала. Повесть. А. 1978; Көгілдір соқпақ. Әңгімелер, повесть. А. 1980; Көлге шомылған ай. Повестер мен әңгімелер. А. 1984; Плато голубых цветов. А. 1985; Шыққа тұнган нұр. Повестер. А. 1989; Ол дәурен бір көрген түс. Повестер мен әңгімелер. А. 1995; "Чаша печали" А. 1977; Тылсым. Повестер, Аст. 2001.
**Саяси–әлеуметтік өлең–жырлар** – кезеңдік поэзияның саяси мәселелерді көтеріп, әлеуметтік мақсат-мүдделерді паш ететін саласы. Қоғам өзгеріс алдында, бұқара толқыныс үстінде тұрған алмағайып кезеңде саяси әлеуметтік өлеңдердің белсенділігі арта түсетіні тарихтан белгілі. А. Байтұрсынов, М. Дулатов, М. Жұмабаевтардың отаршылдық езгісі, қазақ қамы туралы өлең–жырлары - соның айғағы. Саясат рухы, тап күресі совет дәуіріндегі ақындардың көпшілігінің-ақ өлең-жырларынан сезіледі (С.Сейфуллин, С.Мұқанов, Ә.Тәжібаев, т.б).
Алайда идеологиялық қысымның ырқындағы қазақ совет поэзиясы (басқа да елдер әдебиеті сияқты) бұл тарапта ұраншылдыққа, даурықпа мақтанға көбірек ұрынып қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Тонга** 1984 жылдан бері жазғы Олимпиада ойындарына қатысып келеді. Ал қысқы Олимпиада ойындарына екі рет (2014, 2018) қатысты.

Тарихы
------

Осы күнге дейін барлығы 37 спортшы елдің атынан Олимпиадада бақ сынаған. Оның 13-і боксшы, 13-і жеңіл атлет. Қалған 11 спортшының арасында бір дзюдошы, екі жүзгіш, үш нысана көздеуші, 1 тхэквондошы, екі ауыр атлет, бір шанашы (2014 жылғы Қысқы Олимпиадаға барған жалғыз тонгалық спортшы) бар.

Құрама тарихындағы жалғыз жүлдені 1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында боксшы Паэа Вольфграмм ұтып алды. 91 келіден жоғары салмақта сынға түсіп, күміс жүлде иеленді. 

Тонга Ұлттық Олимпиада комитеті 1963 жылы құрылған, бірақ ХОК-қа 1984 жылы ғана мүше болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 27 ақпанның 2017 жылы.

Сілтемелер
----------

*
**Саясаттану ғылым ретінде** жалпы ғылыми әдістердің белгілі
бір қорын пайдаланады. Саясаттану пәнін зерттеу барысындағы олардың кажеттілігі саясаттанудың ғылым ретіндегі пәні
мен әдістерінің өзара тығыз байланыста екендігімен анықталынады. Ғылыми зерттеудің қандай да бір әдістері мен құралдарының басымдылығы саясаттанудың ғылым ретіндегі
пәнінің өзіндік ерекшелігіне байланысты.
Саясаттанудың саяси білімдер жүйесінде біріктіруші
мәртебесіне ие екендігін жоғарыда айтып өттік. Ол саяси
білімдердің әр түрлі салаларын жалғастыратын көпір іспетті
және ол олардың бәріне ортақ негіз — саяси шынайылықты тұтастық ретінде зерттейді.Осыған орай, саясаттану
пәні саяси білімдердің барлық жүйесінің зерттеу нысанымен үйлесетіндіктен, оның қарастырып отырған заңдылықтары саяси білімдердің басқа салаларына қатынаста
олардың жалпытеориялық негізі бола отырып, белгілі бір
методологиялық рөл атқарады. Сонымен қатар, саясаттану қоғамның саяси сферасындағы институттарды, саяси
қатынастар субъектілерінің саяси іс-әрекетін зерттеумен
айналысуға, осы іс-әрекеттің ұйымдасуының, әдістерінің,
құралдарының формаларын сараптауға, оның нәтижелерін
бағалауға міндетті.  

Саясаттанудың алдында тұрған осы міндеттер жүйесі
саясат методологиясы мен теориясы, саяси институттар мен
саяси қатынастар субъектілерінің саяси іс-әрекетін зерттеу
тәрізді белгілі бір құрылымдық элементтерді бөліп көрсетуге мүмкіндік береді. Олар да өз кезегінде саясаттану
әдістерінің әрқилылығын анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теориялық саясаттану. Оқулық. — Алматы: Издательский центр
ОФППИ «Интерлигал», 2005. ISBN 9965-537-99-2
**Огенекаро Петер Этебо** (ағылш. *Oghenekaro Peter Etebo*; 9 қараша 1995, Нигерия) — нигериялық футболшы, Нигерия Ұлттық футбол құрамасы мен Англияның "Сток Сити" клубының жартылай қорғаушысы.

Ұлттық құрамада
---------------

2016 жылғы Олимпиада ойындары мен 2018 жылғы әлем чемпионатының қатысушысы. Ұлттық құрамада алғаш рет 2013 жылы 27 шілдеде Африка кубогының іріктеуінде Кот-д’Ивуар құрамасына қарсы алаңға шықты. 

2016 жылы Рио-де-Жанейродағы жазғы олимпиада ойындарында қола жүлдегер атанды. Олимпиадада 4 кездесуде алаңға шықты Жапониямен ойында покер (4 гол) жасады.

Ойнаған клубтары
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 2013—2015 | Нигерия Варри Вулвз | 64 (23) |
| 2016—2018 | Португалия Фейренси | 45 (7) |
| 2018—2018 | → Испания Лас-Пальмас | 14 (0) |
| 2018— | Англия Сток Сити | 0 (0) |

Жетістіктері
------------

**Халықаралық**

Нигерия **Нигерия-23**

* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері — 2016

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Огайо штаты университеті** - Колумбуста орналасқан қоғамдық зерттеу университеті. Көлемі жағынан Аризона штаты университеті, Флориданың орталық университетінен кейінгі АҚШ бойынша 3 орын алады.

Тарих
-----

Мекеменің ауыл шаруашылығы техникалық колледжі ретінде 1870 жылы ал,  Моррилл заңы бойынша 1862 жылы ашылды. Құрылыс бастапқыда Колмбустың солтүстік шетінде орналасқан ауылдық қоғамдастықта орналасқан. IT университеті аграрлық секторға байланысты оқу-әдістемелік пәндер бойынша бағытталатын болады деп күтілугеніне қарамастан, 17 қыркүйек 1873 жылы қабылданған алғашқы 24 жоғары сынып оқушыларына жаңа мәртебесі, губернаторы Резерфорд Хейс  мекеменің күшті университеті болды. 1878 жылы, бірінші рет, алты ерлер тұратын, бірінші әйел келесі жылы университетін бітірген. 1878 жылы, ол соңғы атауын алды - «Огайо мемлекеттік университеті»  

 

1880 жылы аспирантура курстары ашылды. Мориц колледжі заңы - 1891 жылы құқық мектебін құрды. Кейінірек ол медицина, стоматология, оптометрия, ветеринария, сауда және журналистика колледжі құрылды.  

Майами университетінің даму 1870 конкурсқа кедергі болғанына қарамастан, барлық сол проблемаларды, жеңіп келгенде, шешілді. 1916 жылы, университет американдық университеттер қауымдастығының мүшесі болды.

Сілтемелер
----------

* Официальный сайт университета штата Огайо
**Олимпиада стадионы** — Әзірбайжан астанасы Бакуде орналасқан спорттық арена. Футбол және жеңіл атлетика жарыстары өтеді.

Стадион жайлы фактілер
----------------------

Стадионның құрылысы 2011 жылы Әзірбайжан футболының 100 жылдығына орай басталып, 2015 жылы пайдалануға берілді. Бакудегі "Бүюк Шор" көлінің жағасына салынған. Сыйымдылығы 69 700 адам. 

Стадионда 2019 жылы УЕФА Еуропа Лигасының финалдық матчы мен 2020 жылғы Еуропа чемпионатының топтық турнир кездесуі ойналады. 

2015 жылы маусымда бірінші Еуропа ойындарының ашылу салтанаты өткізілді. Кейін осы турнирдің жеңіл атлетика жарыстары осында өтті.

Әзірбайжан Ұлттық футбол құрамасы өз алаңындағы матчтарын өткізетін арена.
**Эт-Тур қаласы** (Египет) – Египеттегі Оңтүстік Синай провинциясының әкімшілік орталығы 
[1].

Халық саны 16 129 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Халқының көпшілігі Савалаха, Аликат, Мазина, Ауарама, Саид, Карараша, Джибалия және Хувитат бедуин тайпаларынан шыққан. Қызыл теңіздегі Суэц шығанағында орналасқан. Оңтүстік Синай провинциясындағы ең көне қала. Қалаға жақын жердегі Эль-Вади ауылда перғауындар заманынан бері сақталған ескерткіштер бар. Мамлюктер кезінде Тур Қызыл теңіздегі елдің басты порты, ал Суэц каналы тек әскери порт болған. Дегенмен Суэц каналы Осман империясы кезінде сауда порты ретінде маңызы арта түсіп, Египетке тұзды балықты тасымалдайтын негізгі порт болды да кейін бұл маңызын жоғалтқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Етістік тұлғасындағы бұл сөздің қазіргі мағынасы — ажарын кіргізу, көрік беру, әдемі көрсету. *«Оның омырауындағы алтын жұлдызы да сол батырдың тұлғасына қона кетіп, жарасып тұр»* (С. Мәуленов, Жер нәрі).

Тілімізде *«жарасу»* етістігінің *«келісу, тату түру»* сияқты да мағынасы барлығын ескертеміз. Ал біздің төркінін іздестірмегіміз — алғашқы мағынасы. *«Жарас»* тұлғасы түркі тілдеріне өте ертеден тән екендігі және оның бірі — сын есім, екіншісі — етістік сияқты екі түрлі мағынасы болғандығын жазба ескерткіш деректері анықтайды. Біз сөз етіп отырған *«жарасу»* етістігінің алғашқы мағынасы сын есім не содан туындаған зат есім болғандығы байқалады *йараш* —
сүйкімділік, сұлулық. Кейде осы сөз сол кездердің езінде *«көрік»* тұлғасымен тіркесе қос сез тудырғанын да көреміз: *керк-йараш* — сұлулық, әсемдік.

Қазіргі қазақ тілінде *«жарас»* сөзінің дәл бұл мағыналары сақталмаған. Алайда, кейбір түркі тілдерінде оның сын есімдік мағыналары осы күнге дейін қолданылады. Туваларда *чараш* — сұлу, ал *чараш кижи* — сұлу кісі деген ұғымдарды береді. Немесе хакас тілінде *чараш* — сұлу, сүйкімді. Бұл тілдердегі *«чараш»* тұлғасы қазақ тілінде *«жарас»* қалпына дейін өзгеру заңдылығын түсіндіру артық болар. Осы деректерге қарағанда, қазіргі етістік мағынасында қолданылып жүрген тіліміздегі *«жарасу»* сөзінің алғашқы мағынасы — *«сұлу»*, *«көркем»* сияқты ұғымдарда қолданылған сын есім деуге болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Антидүние** — Ғаламның қиялданған антизаттардан құралған жеке жұлдыздар немесе галактикалар түріндегі бір бөлігі. Антизат пен антидүние туралы алғашқы болжамды 1933 ж. ағылшын физигі Поль Дирак (1902 – 1984) ұсынған. Бұл болжам әлі расталмады немесе жоққа шығарылмады. Теориялық есептеулер мен астрофизикалық бақылаулар да бұл жайтты растап та немесе дәйексіз деп дәлелдей де алмады. Физикалық заңдар антизат пен кәдімгі затқа бірдей қолданылатын болғандықтан, жұлдыз бен антижұлдыздың немесе галактикамен антигалактиканың ғалам кеңестігіне шығаратын электрмагниттік сәулелерін оптикалық немесе радиоастрономиялық тәсілдермен ажыратуға болмайды. Теориялық болжамдар бойынша жұлдыздар нейтриноны, ал антижұлдыздар антинейтриноны шығармақ. Бірақ қазіргі ең кемелдендірілген аспаптардың өзі де бұл бөлшектерді бір-бірінен ажырата алмайды. Сондықтан әзірше антидүние туралы қалыптасқан ғылыми ұстаным орныққан жоқ.
**Антизат**  — антибөлшектерден құралған материя. Антизат ядросы антипротондар мен антинейтрондардан, ал атом қабықшалары позитрондардан құралады. Ғаламның бақыланған бөлігінде антизаттан құралған шоғыр әзірше байқалған жоқ. Дегенмен зарядты бөлшектер үдеткіштерінде антидейтерий мен антигелий ядролары алынды.
Антизат өзінің Жер шарындағы ең қымбат бағасымен танымал. 2006 жылы НАСА есептеуі бойынша миллиграмм позитрон өндіру үшін 25 миллион АҚШ доллары қажет. Есептеу бойынша 1999 жылы 1 грамм антисутек 62,5 триллион доллар деген бағаға ие болды. 2001 жылы CERN есептеуі бойынша 1 миллиардтан 1 грамм антизат өндіру үшін бірнеше жүз миллион Швейцария франкі қажет. Мұндай заттың болатынын 1931 ж. ағылшын физигі Поль Дирак (1902 – 1984) алдын ала болжаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы. «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том;
**Этелдред Бенетт** (ағылш. *Etheldred Benett*; 22 шілде 1776, Тисбери, Уилтшир, Англия, Ұлыбритания — 11 қаңтар 1845,  Нортон Бавант , Англия, Ұлыбритания) — ағылшын геологы және палеонтологы. Ұлыбританияның осы салаларда өзін көрсеткен алғашқы әйелдерінің бірі.

Өмірбаяны
---------

Этелдред Бенетт 1776 жылы Тисбери қаласында дүниеге келген. Оның әкесі вильтшир жерінің иесі Томас Бенетт болды. Өмірінің көп бөлігін Варминстердің жанындағы бенетттердің отбасылық үйінде өткізді. Әр түрлі сүйектер жинауға деген қызығушылығына — туысы Эйлмер Бурк Ламберт әсер етті. Ламберт  Лондон Корольдік қоғамы  және Линнеев қоғамдарының мүшесі болды. Этелдред сонымен қатар минералдар мен қазбалардыда жинауға қызығушылық танытты. Тилсбери төңірегі осындай іс-шараларға кең мүмкіндіктер берді. 1910 жылы Этелдред өзінің қазба байлықтарын жинады. Ол тұрмыс шықпаған соң, отбасылық міндеттері болмады. Сондықтан ол өзінің көп уақытын хоббиіне толықтай арнай алады. Оның іздеулерінің негізгі орындары карьерлер мен жаз айларын өткізетін Дорсет жағалауы болды. Эттелдредтің көптеген басқа әуесқой палеонтологтардан айырмашылығы, табылған үлгілерді Уильям Смит әдісін қолдана отырып, геологиялық формация сипатымен салыстыра білді. Жинақталған үлгілер кейіннен Джеймс Сауэрби]дің "Ұлы Британияның минералды Конхиология" (1812-1820) суреттерінде материал ретінде қызмет етті. 

Ликаония қазбасының эскиздері, 1816
Этелдред Бенетт өз заманының көптеген жетекші геологтарымен, соның ішінде Гидеон Мантелл, Уильям Баклэнд және Джордж Гринафтармен хат алмасып тұрды. Сонымен қатар, 1818 жылы Этелдред бірнеше мың данадан тұратын өз коллекциясының стратиграфиялық каталогын құруға шешім қабылдады. Алайда, бұл жұмыс ұзақ жылдарға созылды. 1931 жылы Этелдред өзінің каталогын жеке басылыммен жариялады және жинағы Ричард Хоар жазған "қазіргі Уилтшир тарихының" үшінші томының бір бөлігі ретінде жарияланды. Ол басылым көп ұзамай геологтар мен мұражай қызметкерлері арасында танымал болды, өйткені онда жаңа түрлердің сипаттамалары мен суреттері болды.

Бенетт өз коллекциясының көшірмелерін мұражайларға және жеке коллекционерлерге жиі беріп тұрды. Олардың кейбіреуі Санкт-Петербург мұражайынада жетті, және бұл жағдай күлкілі түсініспеушілікке әкелді: патша коллекцияның авторы еркек адам деп санап, оған азаматтық құқық докторы атағын беруді бұйырды. Бенетт жинағының негізгі бөлігіне келетін болсақ, ол 1845 жылы қайтыс болғаннан кейін бөлініп, сатылды. Негізгі бөлігін американдық Томас Уилсон сатып алды, содан кейін оны Филадельфия жаратылыстану академиясына сыйға тартты. Содан кейін коллекция жоғалып, көптеген жылдар бойы жоғалған болып саналды. Тек 1980 жылы ол қайта академияның өзінде ашылды. Жинақта 3000-ға жуық түрдің 9000 үлгісі, және бірқатар құнды үлгілер бар.

Этелдред Бенетт 1845 жылы 11 қаңтарда Вильтширдегі Нортон үйінде қайтыс болды. Ол геология мен палеонтологияның дамуына айтарлықтай үлес қосқан алғашқы әйелдердің бірі болды.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Уилтшир
2. ↑  Тисбери, Вильтшир
3. ↑  Нортон Бавант
4. ↑  Этелдред Бенетт
5. ↑  Динозаврлар және басқа жойылып кеткен кесірткелер: Тарихи перспектива
**Мұхамед-Омар Паншаев** (25 қаңтар 1957 жылы туған, Жамбыл ауданы Жалпақтөбе ауылы) – суретші.

Өмірбаяны
---------

КСРО Суретшілер одағының мүшесі. 1972 – 76 жылы С.А. Чуйков атындағы Бішкек мемлекеттік көркемсурет училищесінде оқыды. 1976 жылы Мәскеу мемлеккеттік көркемсурет институтына түсіп, Ресейдің халық суретшісі В.Г. Цыплаковтың класы бойынша 1982 жылы бітіріп шыққан. 1974 жылы бастап Республика, Халықаралық көрмелерге үзбей қатысып келді. 100-ден аса жұмыстары ТМД елдері мен басқа да шетелдердің жеке музейлері мен галереяларында сақталуда. 1983 – 87 жылы халық суретшілері Г.А. Айтиев пен Т.С. Садықовтың жетекшілігімен КСРО көркемсурет академиясының аспирантурасында оқыды. Паншаев 1989 жылдан Тараз қалалық көркемсурет мектебінің директоры.

Жетістіктері
------------

1991 жылы «Қазақстан Республикасының еңбегі сіңген қайраткері», Мәскеу қаласы «Сурет өнерінің профессоры», «Әлем халықтарының өнері» Халықаралық Ассоциациясының атынан «Сурет өнерінің академигі» атақтарына ие болған.

Сілтемелер
----------

* Суретші
* Тараз
* Көркемсурет

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Антикоагулянттар**  (грек. antі — қарсы және coagulans немесе coagulantіs — ұю, ұйыту) немесе **қансұйылтпалар** — қан ұюы процесін тежеп, тромб пайда болуын жоятын дәрілік заттар. А. қан ұю жүйесіне әсер етеді. Олар тікелей әсер ететін А, тікелей әсер етпейтін А, сирек жер металдарының тұздары, сондай-ақ лимон және қымыздық қышқылының тұздары болып 4 түрге бөлінеді. Тікелей әсер ететін А-ды (гепарин, гирудин т.б.) қан тамырында тромб пайда болмауы үшін қолданады. Олардың көк тамырға енгеннен кейінгі әсері 4—6 сағатқа созылады. Тікелей әсер етпейтін А. (дикумарин, неодикумарин немесе пелентан, фенилин т.б.) бауырдағы протромбинді тежеу арқылы қанның ұюын азайтады. Олар асқазан-ішек жолдарына жылдам сіңіп, қан сарысуындағы белоктармен байланысады, әсері 24—72 сағаттан кейін басталып, бірнеше күнге созылады. Сирек жер металдарының тұздары (скандий, лантан т.б.) организмге іштен (іn vіvo), және сыртта (іn vіtro) бірден әсер етеді, күші бір тәулікке дейін созылады. Лимон және қымыздық қышқылының тұздары организмге сырттан (іn vіtro) да әсер етеді. А-ды инфаркт миокарды, өкпе артерияларының, ми қантамырларының, шажырқай тамырларының, көздің орталық венасының тромбоэмболиялары, тромбофлебиттері кезінде пайдаланады. Бірақ А-ды геморрагиялық диатездер, бауыр және бүйрек функцияларының бұзылуы, ойық-жара ауруы, рак, септикалық эндокардит т.б. аурулары бар адамдарға қолдануға болмайды.
**Гун Гуаның ұлы Мұхали**( Мұқылай, 1170 жылы дүниеге келіп,1223 қайтыс болған)–жалайырдың беделді батыры және Шыңғыс ханның әйгілі қолбасшыларының бірі.

Өмірбаяны
---------

1206 жылы құрылтайда Шыңғыс хан өз мемлекеттің шаңырағын көтеріп, қоластындағы елін тақсан бес мыңдыққа бөлінеді. Сонда Мұхали бірінші мыңдықты басқарушысы болып тағайындылады. Кейін оның аты елге еңбегі сіңген 88 қайраткерлердің ішінен үшінші болып аталған.Сондай–ақ, Шыңғыс ханның ең мықты тоғыз қолбасшысының ішіндегі төресі де осы Мұхали болды.Ол әуелі Уаң атағын(тайпа.өлке, билеуші) және Го Ван( ұлыс, ел билеушісі, қытайша), ал кейіннен Хуй Ун Чинсан тайшы лауазымына ие болады. Шыңғыс хан империясның тарихында "Го Ван" лауазымына ие болған адам жалғыз Мұхали ғана болады.1211 жылы Мұхали шүршіттерге шабуыл жасауға Си Ся жері арқылы әскерін өткізуге таңғұттардан рұқсат сұрап, оған қоса таңғұттардың елі мың әскерін көмекке қоса алады. Мұхали бірқатар шүршіт қалаларын баспы алған соң таңғұт–шүршіт шекарасында өзінің таңғұттың қосындарын қалдырып кері қайтады. Ал 1220-1222 жылдары Мұхали қолы Алтан патшалығының билігіндегі Хэбей, Хэдун,Шандун өлкесін бірінен соң бірін басып алды. Мұхали осылай қол бастап жүріп Шаньси өлкесінің Вэн Си Сян елді мекенінде 1223 жылы наурыз айында 53 жасында ауыр науқастан дүние салды.
**Антиклерикализм** - саяси және рухани өмірді, ғылымды, мәдениетті және білім беруді дін мен шіркеудің билігінен азат етуге бағытталған қоғамдық қозғалыс. Жекелеген Антиклерикалдық идеяларды ерте дүние философтары да айтқан. Ортағасырлық Европада Антиклерикализм діни биліктің зиялылар билігінен басымдығы жөніндегі шіркеу ұялатқан идеяға қарсы күрес формасы болды. Феодализмге қарсы буржуазиялық революция идеологиясында Антиклерикализм міндетті элемент ретінде байқалды. Бұл-жас буржуазия идеологтарының шіркеу саясатын сынауынан, буржуазиялық үкіметтердің шіркеудің меншігін мемлекеттік меншікке айналдыру және мемлекеттен шіркеуді бөлуді көздеген заңдарды қабылдауынан көрінеді. Қазіргі замандағы Антиклерикализм тұтас алғанда - бұл жаппай прогресті, бірақ бір текті емес қозғалыс. Антиклерикалдық күреске философиялық, саяси, діни сенімдері әр түрлі адамдар қатысады. Шет елдердегі прогресті пиғылдағы христиан демократтардың Антиклерикализмі коммунизм туы астына топтасқан еңбекшілер Антиклерикализмінен айтарлықтай өзгеше. Көптеген діншіл антиклерикалдар клерикализмді реакционерлердің дінді өз мақсаттарына пайдалануының нәтижесі ретінде ғана қарастырады және клерикализмді мен діннің арасына шек қоя отырып , барлық реакциялық атаулыны жауыққан клерикализм жағына жатқызып, дінді сыннан тыс қалдырады. Дінге сенушілердің Антиклерикализмі ең алдымен клерикализмді туғызушы, қанаушы қоғам негіздеріне қарсы бағытталмағандықтан да, өрісі шектеулі.
Антиклерикализм- марксизм пайда болғаннан кейін ғана дәйекті болды. Дәл осы марксизм- ленинизм негізінде коммунистік және жұмысшы партиялары клерикализммен күрестің ғылыми программасын жасады. Коммунистер клерикализм мен діннің ара жігін аша отырып, сонымен бірге дін мен клерикализмді жою туралы мәселені бұқараны әлеуметтік тұрғыдан езудің түрлі формаларын туғызатын қанаушы қағамды, соның ішінде клерикализмді де жоюға тиіс, еңбекшілердің тап күресімен байланыстырады.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑   Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
**Мұхамбаев Ақаш** (1922 Гурьев обл. Жылыой ауд. Ембі аул Советі, - 25. 08.1968, Гурьев облысы, Ембi ауданында, Кұлсары пос.) - мұнай өнеркәсібінің шебері, Соц. Еңбек Ері (1963). «Казнефтегазразведка» басқармасына қарасты Оңт. Ембі экспедициясында ұзақ жылдар бойы мұнайшы-бұрғышы болып істеді. 1945 жылдан КОКП мүшесі. Жаңа ЗД, 5Д, БУ-75 бұрғылау қондырғыларын алғашқы игерушілердің бірі. Тұғырақшан, Үлкентөбе, Боранкөл, Прорва мұнай кендерін игеруге қөп еңбек сіңірді, ондаған маман мұңайшылар тәрбиелеп шығарды. Оның есімі КСРО Геологиялық министрлігінің Еңбек Даңқы кітабына жазылды (1967). Ленин орденімен және медальдармен наградталды.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Мұхамед Аронұлы Шашаев**(18.08.1929 жылы туған, Астрахань облысы) - қазақ кеңес микробиологы, медициналық ғылым докторы (1973). 1956 жылдан КПСС мүшесі. Алматы медициналық институтын бітірді (1953). Орта Азия оба ғылыми - зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері(1953-54), Талдықорған оба індетіне қарсы күрес бөлімшесінің бастығы (1954 - 56), Гурьев облысы, Ганюшкино оба індетіне қарсы күрес бөлімшесінің дәрігері (1956 - 58), Орта Азия оба ғылыми - зерттеу институтының дәрігері (1958 - 62), осы институттың диагностикалық препараттар жасау лабораториясының (1962 - 65), эпидемиология бөлімінің (1965 - 69), 1969 жылдан микробиология бөлімінің меңгерушісі.

Еңбектері
---------

Шашаевтың 60 ғылыми еңбегі жарық көрді және үш авторлық куәлігі бар. Бұл еңбектері аса қауіпті жұқпалы аурулардың микробиологиясын және генетикасын зерттеуге арналған.

Сыйлықтары
----------

Еңбек Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 202 бет
**Саллам əт-Тарджуман** – араб саяхатшысы. 

Ол IX ғасырдың ортасында Қазақстан аймағымен жүріп өткен. Ол Самарадан (Бағдад қаласының маңы) шығып, Кавказ арқылы хазарлар елінен өтіп, Еділге (Волга) келген. Біраз уақыт өткен соң Каспий маңындағы жазық даланың солтүстігіндегі көшпенді башқұрт еліне де жетеді. Батыс Қазақстан арқылы азкиш түркі тайпасының қаған ордасы орналасқан Орталық Қазақстанның жазық даласына келеді. Саллам əт-Тарджуман азкиштер мен түркештердің тұрмысын, мəдениеті мен шаруашылығын көркем суреттейді. Саяхатшы Тараз, Барсхан қалаларын аралап көріп, Жетісу арқылы кері қайтқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Сымбат Қажымұратқызы Ахметова** - театр артисті. Ол 1979 жылы желтқсан айының 6 жұлдызында Семей облысы, Аягөз ауданы, Ақшәулі ауылында дүниеге келді. Ақшәулі орта мектебін бітіріп, 1998 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз кооледжінің «Театр өнері» бөліміне профессор Д.Тұранқұлқызының класына қабылданды. Актер шеберлігі, сахна тілінен профессор М.Омарбаева, режиссер А.Айтибаев, аға оқытушы М.Алепаровлардан дәріс алып, актерлік өнерімен әншілік өнерін ұштастыра білді. 2001 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз колледжді үздік бітіріп, «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды. 2004 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері конкурсының лауреаты атанды. Актерлық шеберлігі жоғары, дауысының диапазоны кең, лирикалық сопрано, сомдаған рольдері социалдық және лирикалық героинялар. Сымбат Ахметова Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді.  

*Сомдаған рольдері:*  

* Д.Исабеков «Әпке» - Кәмиля, Гауһар образы

* М.Шаханов «Танакөз» - Нұргүл апа образыі

* Ж.Б.Мольер «Сараң» - Элиза образы

* М.Хасенов «»Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Зәуреш образы

* Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клементина образы

* Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бекей

* Н.Оразалин «Аққұс туралы аңыз»- Меңсұлу образы

* К.Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Санитарка

* Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Джульеттаның анасы

* Р.Киплинг «Маугли» - Ана бөрі

* М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - мейірбике

* Ә.Тауасаров «Махаббат аралы» - Айна

  

Кәсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі Тұңғышбай Жаманқұлов, профессор Дариға Тұранқұлқызы, белгілі режиссер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязов, режиссер Жұлдызбек Жұманбай сынды өнер қайраткерлерінің шеберлік кластарының дәрістерін, тәжірибелік білімдерін тыңдады.   

2010 жылы Театр күніне арналған, көркемдік кеңестің шешімі бойынша театр тағайындаған жылдық ең үздік актрисасы атанып «Акбар» сыйлығын жеңіп алды.  

2013 жылы Бүкіләлемдік театр күніне арналған «Маска» сыйлығы «Ең үздік әйел адамның ролі» номинациясы бойынша дипломмен марапатталды.  

2014 жылы Бүкіләлемдік театр күніне орай Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мақтау грамотасымен марапатталды.  

2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Жыл актрисасы» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды.  

1. ↑   Мұрағатталған 22 мамырдың 2015 жылы.