recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сүйекті ганоидалар** (лат. *Holostei*) – Қауырсын қанаттылар; құрылысы өте қарапайым, мезозой дәуірінде кең тараған балықтар. Қазіргі кезде әртүрлі отрядтарға жататын екі түрі ғана тіршілік етеді. Бұл балықтың ерекшелігі — ішегінде спираль тәрізді қақпақшасы және жүрегінде артериалдық конусы болады. Қабыршақтары ганоидалы немесе сүйекті (циклоидты) болып келеді. Скелеті шеміршек тектес сүйектерден пайда болған. Бірақ та жоғарғы шүйде сүйегі болмайды. Жүзу торсылдағы бар. Осы кездегі өкілдері Солтүстік Американың тұщы суларында тіршілік ететін — кайманов, немесе сауытты шортан (Lеріdіоsіегs) мен амия (Аmіа саlvа) балығы. Бұлардың омыртқаларының арт жағы ойыс, алдыңғы жағы дөңес болып келеді. Мұндай омыртқаны опистоцельді омыртқа деп атайды. Қабыршақтары ганоидалы болады. Денесінің ұзындығы 2,5—3 м. ал кейбір түрлері 6 м-ге дейін жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Хемиосмос** — электронды тасымалдау тізбегінің энергиясын АТФ энергиясына айналдыратын биохимиялық механизм. Жасуша мембранасының электрохимиялық әлеуетін өзгертуді қамтиды. Питер Д. Митчелл хемиосмостық гипотезасын 1961 жылы ұсынды.

Мембрана арқылы иондардың қозғалысы екі факторлардың комбинациясына тәуелді: Градиент концентрациясына байланысты диффузиялық күш - барлық бөлшектердің концентрациясы төмен концентрациясы бар аймаққа дейін жоғары концентрациясы бар аймақтан тарайды. Электрондық потенциалдардың градиентінен пайда болатын электростатикалық күштер, H+ протондары сияқты, электрлік потенциалды төмендетеді, ал аниондар кері бағытта тарайды.
**Теңіз шүрілдек** (лат. *Charadrius alexandrinus*) - Татрең тұқымдасының Шүрілдектер тегінің биологиялық түрі. Шағын денелі (30-40 г шамасында) шүрілдек. Үйлесіміз үлкен басы, қызғылтсары қарғысы және жемсауындағы жалпақ қара жолақтың орнында қапталындағы екі теңбілді денесін жерден көтеріңкі ұстайды. 

Дүние жүзіне кең таралған: Еуропа, Азия, Африка, Австарлия және Солтүстік Американың теңіз жағалауына, сондай-ақ көптеген аралдарға қоныстанады. Қазақстанда әсіресе оңтүстік бөлігінде ұялайды, ұшып өткен кезде барлық жерде кездеседі. Көлдер жағасын бойлай қатты сортаңдарға, сондай-ақ құмдауыт және тасмалталы үлескілерге ұялайды. Салындыда көбінесе 4 жұмыртқа болады. Жұмыртқаларды басу кзеңі және соңынан балапандарға қамқорлық жасау 25 күнді алады. балапандарға ата-енелері қамқорлық жасайды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Charadrius alexandrinus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  "Құстар" мектеп энциклопедиясы А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь.
**Абдураззақ Абди Эфенди** - Abdürrezzak Abdi Efendi - (1835 ,Стамбул -1914,Стамбул) - түрік актері, Стамбулда туған.  

Бастапқы кезде саудагер болады. 1873 жылдан бастап "Орта ойын" театрының спектакліне қатысып, көбінесе комедиялық рольдерін ойнаған. "Түрктің күлкілі үйі"("Хандеханен османи") атанған театр труппасы (халық театры) ұйымдастырып басқарумен бірге, жаз айларында Стамбул төңірегіндегі тұрғындарға ойын-сауық көрсетумен шұғылдаған. 1890 ж.патша сарай театрына арнайы қызметке шақырылады. Кіші түрік революциясынан кейін (1908) халық театрына қайта келіп, өзінің шәкірттері Кел Хасан мен Нашит басқарған театр труппасында ойнайды. ("Отан" және "Ескі-құсқы сатушы Әбді" спектакльдері)

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**«Ер Сайын»** – батырлық жыр. Көлемі 3000 жол, тілі шұрайлы. Жырда ноғайлы дәуірінің жорықтары баяндалады. Жыр ауызекі тарап кеткен. Оны 1870 ж. В.В.Радлов өз жинағында жариялаған («Образцы народной литературы тюркских племен, живущих в Южной Сибири и Джунгарской степи», СПб. 1870). 1910 ж. Орынбор мұрағат комиссиясының ғылыми еңбектерінде «Бозманай» деген атпен басылды. Кеңес дәуірінде Ташкент (1922) пен Мәскеуде (1926) жеке кітап болып шықты. С.Сейфуллин құрастырған «Батырлар жыры» жинағында жарияланды (1933). Кейін «Ер Сайын» эпостық жыры екі рет баспа бетін көрген Радлов жинағында жарияланды («Алтын сандық», А. 1993; «Ел қазынасы – ескі сөз», А. 1994). Эпостың ықшамдалған нұсқасы А.Пеньковскийдің аударуымен «Литературный Казахстан» журналында орыс тілінде де жарияланды (1938), Алматы қаласындағы Орталық ғылыми кітапхананың Қолжазбалар қорында Мәшhүр Жүсіп Көпейұлы, т.б. ауыз әдебиеті мұраларын жинаушылар жазып алған «Ер Сайын» жырының нұсқалары сақтаулы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Сайкенов Ералхан (1938, Амангелді ауданы, Үрпек ауылы – 23.10.1989, Арқалық) – Амангелді ауданынан шыққан алғашқы жоғары білімді зоотехник, КСРО спорт шебері. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын бітірген. Еңбек жолын «Сарыторғай» жылқы зауытында зоотехник болып бастап, бас зоотехник қызметін атқарған. Кейін арқалық ауданы «Аңғар» кеңшарында бас зоотехник болып, Амантоғай, Амангелді ауданында дайындық бөлімінде жауапты қызметтер атқарды. Сайкенов Ералхан Мектепте оқып жүрген кезінде-ақ қазақша күреспен айналысып, оқушылардың ауд. обл. жарыстарында жүлде алып жүрді. 1960 жылы студенттердің Мәскеуде өткен бүкілодақтық спартакиадасында 78 кг салмақ категориясы бойынша бірінші орын алды. Бұдан кейін Орта Азия және Қазақстан студенттерінің аймақтық бәсекесінде чемпион атанды. Ол алғаш спорт шеберінің нормасын орындап, аудан жастары арасында күрес өнерінің өрістеуіне көшбасшы болды. Амангелді кентіндегі орталық спорт залына Сейкенов Ералхан есімі берілген.

1. ↑  «Торғай елі» энциклопедиясы 287 бет
**Ер Көкше көшесі (Астана)** -Бұрынғы атауы №22 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Ер Көкше көшесі Арқайым көшесінен басталып, Бурабай көшесінде аяқталады. Жаңаарқа көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 580 м.

«Ер Көкше» — тарихи жыр. Бұл дастанның бірнеше нұсқасы бар. Оның ертеректе жазылып алынғандары В.Радлов пен М.Көпеев нұсқалары. Бұл екі нұсқа да Ертіс бойынан жазылып алынған. Жырдың нұсқалары Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы. Одан басқа Каспий өңірінде Мұрын жырау, Сырдария, Арал бойында Айтбай Хангелдин, Бейсен Сарманов айтқан нұсқалары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Идеомоторика** (грек. *idea* – *ұғым, түсінік*, лат. *motor* – *қозғалысқа әкелетін*) – идеялармен берілген сыртқы әрекет. Бұлшық ет қозғалысының сол қозғалысты орындауға өтуі (немесе қозғалысты қамтамасыз ететін жүйке серпіндерінің пайда болуы). И. қимыл мүшелерінен түсетін кері байланыс сигналдарымен басқарылады. 
И.ырықсыз, ұғынылмаған әрекет, себебі әлсіз көрінетін кеңістік сипатында болады. И. ойдың қозғалысқа ықпалы, кез келген қимыл-қозғалыс туралы ой дененің қозғалысқа бейімделген мүшелерін (қолын, көзін, басын немесе денесін) көзге онша көріне бермейтін материалды қозғалысқа жетелейтінін түсіндіреді. Ондай қозғалыстар көбінесе, ырықсыз және адамның өздік санасынан жасырын атқарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология. Энциклопедиялық сөздік. Бас авторлары: Қ. Жарықбаев; О.Саңғылбаев - Алматы 2011- 246 бет. ISBN9965-893-71-3
**Вертикальды маркетинг жүйесі** – (ағылш. *vertical marketing system*) өндірушінің, бір немесе бірнеше көтерме сауда жасаушылар мен бір немесе бірнеше бөлшек сауда жасаушыларды біріктіретін біртұтас жүйе. Онда болу арнасының бір мүшесінде болу арнасының қалған мүшелерінің үстінен қарайтын меншіктенуші құқығы болады немесе оларға сауда артықшылығы беріледі, яки олардың толық ынтымақтастығын қамтамасыз ететін мүмкіндікке ие болады. Оның *корпоративті*, *шартты* және *әкімшілік-басқарушылық* деп аталатын үш түрі бар.

**Корпоративті жүйе** бір кәсіпорын не біртұтас ұжымдық құрам шеңберінде болады. Ал **шартты жүйе** алғашында шарттық қарым-қатынастар мен үйлестіруші бағдарламалардың шеңберінде әрекет жасайды да, кейіннен көтерме саудамен айналысатындардың ерікті бірлестіктеріне, кооперативтеріне, франшизалық жүйелерге (өндіріс принциптері мен технологиясын сақтай отырып, белгілі бір жеңілдікті пайдалану құқығы бар мекемелерге), тауар өндірушінің қамқорлығындағы көтерме және бөлшек саудамен айналысатындардың жеңілдікті пайдалану жүйелеріне, сервистік фирманың қамқорлығындағы бөлшек саудамен айналысатындардың жеңілдікті пайдалану жүйесіне бөлінеді. **Әкімшілік-басқарушылық жүйесі** оған қатысушылардың бірінің ықпал етуімен, яғни оның шеңберінде әрекет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Кешенді қосылыстар** немесе **координациялық қосылыстар** — жай химиялық қосылыстардың әрекеттесуі нәтижесінде түзілетін құрамы күрделі химиялық қосылыстар. 

Цисплатин - кешенді қосылыс  
*Pt* - кешентүзуші
Кешенді қосылыстарға кристаллогидраттар CuSO4·5H2O, аммиактар CaSO4·4NH3, ашутас KAl(SO4)2·12H2O, т.б. күрделі қосылыстар жатады. 

Кешенді қосылыстарда орталық орын алып тұрған ион немесе атом *кешентүзуші* деп, ал оның айналасына жиналған, яғни координацияланған иондарды немесе молекулаларды *лигандалар* деп атайды. Кешен түзушінің айналасына координациаланған лигандалардың жалпы саны оның *координациялық саны* деп аталады. Кешентүзуші ион және лиганд ішкі сфераны құрайды, оны кешенді ион немесе кешен деп атайды. Координациялық сан немесе валенттілік ол орталық кешентүзуші ионнның айналасына координацияланатын лигандтар саны. Кешенді ионның заряды сыртқы иондар зарядының қосындысына тең, бірақ мәні кері болады. Кешен түзушінің зарядын табу үшін Кешенді қосылыстардың құрамына кіретін басқа иондардың барлығының зарядының алгебралық қосындысын шығарып, оған теріс мән қояды. Негізгі кешен түзушілерге хим. элементтердің периодтық жүйесінің қосымша топшаларында орналасқан d-элементтері жатады. Маңызды лигандтарға жататын полюсті молекулалар: *H2O, NH3, CO, NO, NH2OH,* т.б. аниондар: *F, Cl-, Br-, Қ-, O2-, OH-, CN-,* т.б. Полюсті молекулалар Кешенді қосылыстардың сыртқы сферасында аниондар немесе катиондар болуы кешен ионының зарядына байланысты. Егер қосылыстағы кешен ионының заряды оң болса, сыртқы сферада аниондар орналасады, ал кешен ионының заряды теріс болса, сыртқы сферада катиондар орналасады.

Кешенді қосылыстардың атауы кейбір электрбейтарап молекулалардың – лигандалардың қалыптасқан аты бойынша аталады, мысалы: H2O – *аква*, NH3 – *амин*, NO – *нитрозил*, т.б. Егер лигандалардың саны бірнешеу болса, олардың санын грекше көрсетеді: 2 – *ди*, 3 – *три*, т.б. Кешенді қосылыстар су ерітіндісінде диссоциацияланады. Кешенді қосылыстар химиялық талдауда, сирек кездесетін маңызды металдарды бөліп алуда, тазартуда т.б. қолданылады. Кешенді қосылыстардың өсімдіктер мен жануарлар организміндегі биологиялық зат алмасу процестеріндегі маңызы зор.

Вернердің координациялық теориясы
---------------------------------

**Вернердің координациялық теориясы** - швейцариялық химик Альфред Вернер 1893 жылы ұсынған координациялық валенттілік пен кешенді қосылыс туралы теория. Альфред Вернер кез келген элемент өзінің әдеттегі валенттілігін толық қанықтырған соң да, тағы да қосымша координациялық валенттілік көрсетуге қабілетті болып келеді деген пікірді білдірді. Нақ осы координациялық валенттілік есебінен кешенді қосылыс түзіледі. Ал Вернер теориясы бойынша әрбір кешенді қосылыстағы ішкі және сыртқы сфера ажыратылады.

Кешенді қосылыстар туралы түсініктің негізін Швейцария химигі Альфред Вернер ұсынса, мұны тұрақтандыра отырып, сәтті дамытуға Л.А.Чугаевтің, А.А.Гринбергтің, В.В.Лебединскийдің және т.б жұмыстары үлкен рөл атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Жалпы химия, I том, Алматы-2003 жыл, С.Ж.Пірәлиев, Б.М.Бутин, Г.М.Байназарова, С.Ж.Жайлау
**БАЙ Борис Владимирович** (1912, Украина, Днепропетровск облысы Синельников ауданы Раздоры с. – 1976, Көкшетау) — а. ш-н ұйымдастырушы, Соц. Еңбек Ері (1966), КСРО Мемл. сыйл. лауреаты (1952).

2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Харьков зоовет. ин-тының 3 курсын бітірген (1931). 1942 жылға дейін зоотехник, бас зоотехник, 1946 жылдан Балкашино кеңшарында директор, 1954 жылдан Атбасар және Ақмола трестерінде директор, Ақкөл ауданы атқару к-тінің төрағасы, 1957 — 72 ж. Балкашино мемл. асыл тұқымды мал з-тында директор болып еңбек етті. 1974 ж. зейнеткерлік демалысқа шыққан.

КСРО-ның орден, медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Борис Иванович Балакин** (1913 жылы 16 шілдеде дүниеге келіп, 1964 жылы 31 қаңтарда дүниеден өткен) – совет театр және киноактері.

1945 жылы *Станиславский атындағы опера-драмалық студиясын* тәмамдайды. Соғыс кезінде концерттік тобымен бірге соғыс майданына барып тұрған. 1945-1949 жылдары *Станиславский атындағы Мәскеу театрының* әртісі болады. Бұдан кейін *М. Горький атындағы КСРО МХАТ-ына* ауысады. 1960 жылы «Алешкина любовь» фильмінде Илья рөлін, 1963 жылы «Я шагаю по Москве» фильмінде таксист рөлін, 1964 жылы «Живет такой парень» фильмінде Кондрат Степанович, жүргізуші рөлін сомдайды.

Дереккөздер
-----------
**Борис Аршакович Аракелов** (1938 жылы 23 қарашада Ленинградта дүниеге келіп, 2003 жылы 30 желтоқсанда Санкт-Петербургте дүниеден өткен) – совет театр және киноактері.

  

1969 жылы А.В. Луначарский атындағы ГИТИС-ті бітіреді. Борис Аракелов 1954 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 1954 жылы түсірілген «Кортик» фильмінде алғашқы рөлін сомдайды, ол бұл фильмде Генка Петров рөлінде ойнайды. 1955 жылы «Максим Перепелица» фильмінде эпизодтық, 1961 жылы «Балтийское небо» фильмінде жүргізуші рөлін сомдайды. 
1995 жылы «Черная вуаль», 1999 жылы «Убойная сила» фильмдеріне түседі.

Дереккөздер
-----------
**Борис Жұманов** (27 тамыз 1959 жыл) — КСРО футболшысы, жартылай қорғаушы, қазақстандық футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

Бүкіл карьерасында тек Алматының "Қайрат" клубында доп тепкен. 1977-89 жылдары алматылық клуб сапында ойнап, 1988 жылы КСРО Футбол федерациялары кубогының иегері атанды. 

Футболмен қоштасқан соң қазақстандық бірнеше клубтың бапкерлер штабында жұмыс жасады. 

1979 жылы Мәскеуде өткен бейресми турнирде Қазақ КСР құрамасы сапында бірнеше кездесуде алаңға шықты. Турнирде республикалық құрама сапында Александр Убыкин, Құралбек Ордабаев, Владимир Никитенко, Ваит Талғаев, Сейілда Байшақов, Антон Шох секілді танымал қайраттықтар ойнады.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

* КСРО Футбол федерациялары кубогы: 1988
* КСРО Чемпионатының қола жүлдегері: 1989 (1 лига)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Борис Гиллер** (17.4.1956 жылы, РКФСР. Тула қаласы) — журналист, танымал продюсер..

"Караван" АҚ-ның негізін салушы. Томск радиотехникалық институтының физика-инженерлік факультетін, ВГИК-ты бітірген (1989).

Еңбек жолы
----------

Гиллер құрған полиграф, фирмасы 1990жылы "Караван" "Американская дочь" ойын фильмінің продюсері болды. 1995 жылы "Караван" жекеменшік кинокомпаниясын құрды.

Марапаттары
-----------

Продюсер Гиллер мен "Караван" кинокомпаниясының екінші фильмі "Кавказ тұтқыны" ФИПРЕССИ сыйлығы мен Канн кинофестивалінде "Көрермендер көзайымы" сыйлығына (1996), Карловы Вар халықаралық кинофестивалінің Бас бәйгесіне, үздік сценарий үшін Еуропалық "Фоликс" академиясының бәйгесін, Сочидегі "Кинотавр" Халықаралық фестивальдың, Олег Меньшиков пен Сергей Бодров үшін ең үздік ерлер рөлі үшін бас бәйгесіне, Сидней кинофестивалінде "көрермендер көзайымы" бәйгесіне ие болды.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Социологиядағы психологизм**
------------------------------

Социологиядағы психологизм - 19-шы ғасыр ақырында қоғам дамуы туралы кеңінен тараған субъективтік- идеалистік концепция. Социологиядағы психологизм өкілдері әлеуметтік құбылыстарды жеке адам немесе коллектив психикасы арқылы түсіндірмекші болды. Социологиядағы психологизмнің негізін қалаушы американ социологы У. Уорд психикалық құбылыстардың материалдық негізін жоққа шығарып, психологиялық процестерді дербес, қоғамның қозғаушы күштері деп қарастырды. Француз социологі Г. Тард социологиядағы психологизмнің «еліктеу теориясының» негізін салды. Тардың теориясы байынша әлеуметтік процестердің негізі еліктеуде ( мода, дәстүр т.б). Қоғам – бір-біріне еліктейтін индивидтердің жиынтығы. Еліктеуді ол таза психикалық прогресс деп қарастырды. 

### Объективті көзқарастар

Социологиядағы психологизм көрнекті өкілінің бірі неміс социологі – Г. Зиммель 20-шы ғасырдың басында социологиядағы психологизм француз социологі Э. Дюркгеймнің «социологизмі» мен неміс социологі М. Вебердің « институтционализмнің» әсерлерінен өзінің дәстүрлі күйінен айырыла бастады. Қазіргі социологиядағы психологизм жеке ағым немесе бағыт емес, жалпы буржуазиялық социологияның методолистік принципі ретінде өмір сүріп отыр. Қоғамдық құбылыстарды тек психологиялық тұрғыдан түсіндіру американ әлеуметтік психологиясына, фрейдизм, неофрейдизмге тән. Социологиядағы психологизм буржуазиялық қоғамның таптық сипатын, әлеуметтік қайшылықтарын бүркемелеп, әр түрлі психологиялық әдістер арқылы жақсартуға тырысады. Социологиядағы психологизм – қоғам дамуын бір жақты түсіндіретін реакцияшыл ілім.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 377-бет
**Социометриялы статус** - социометриялық тест арқылы ішкі топтық тұлғааралық қатынастар жүйесіндегі адамның орны. Социограмма (лат. *societcis* — қоғам және гр. *gramma* — белгі, сызық) — социометрияда — топ элементтері арасындағы өзара әрекет құрылымын сұлбамен бейнелеу. Социометриялық тест (сынақ) — стандартталған әдістеменің кең таралған аталуы, социометриялық тест шағын топтардағы тұлғааралық қатынастарды көрнекі-кестелік және индекстік көріністер арқылы айқындауға арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Социометрия** 1934 жылы ЯЛ. Морено "Who Shall Survive?"
деген еңбегінде енгізіп, әу бастан әлеуметтік құрылымды түсіндіруге "социодрама" көзқарасының бір бөлігі ретінде
сараланған ұғым. Социометрия топ ішіндегі адамдардан алынған, араласуда берілетін артықаіылықтарға (немесе көбіне құқықтық параллельдер кімнің кіммен араласатыны) қатысы бар ақпаратты
белтілі бір базис пен алға қойылған мақсат аясында жүйеғе келтіреді. Зерттеудің алғашқы сатынарында Мореноның түзеу
мекемесіндетілердің арасындағы даудан қашу үшін жатын
бөлмедегі орындарды ауыстыруына тура келді. Сөйтіп, алғашқы қолданылуында әлеуметтанушылық тест (мысалы, достарын
атап шығу) оның тікелей нәтижесін алуға бағытталса, Қазір Бұл
сирек қолданылады. Тандаудың әлеуметтанушынық баламаларының жол берілетін саны белтіленген ("ең жақсы үш досыңызды атаңыз") немесе белтіленбеген ("қанша қаласаңыз, сонша есім атаңыз") болуы: сондай-ақ ол күн ілгері айқындалған
болуы немесе байланыстың беріктігін білдіруі мүмкін. Бастапқыда **социометриялық** мәліметтерді талдау тандаудың алынған
нәтижелері мен таңдаудың берілген баламаларының санына
және тиісінше көп артықшынықка ие болған немесе ештеңе
алмаған "жұлдыздар" мен "жақпайтын адамдар" секілді өзгешелеп тұратын қорытынды ерекшеліктерге шоғырландырылды. Мәліметтер социограмма деп аталатын сызықты диаграммаға нүктелер мен сызықшалар тұрінде бейнеленеді, онда бөрінен көп тандалған адамдар ортаға, ал сыртка тебілген адамдар шетке орналастырынады. Социометрия топтық күрынымды байыптау
үшін білім беруде және баска шағын топтар ортасында қолданынады. "Sociomietry" атты ғылыми журнал шығарылады. Баска бір әдісте ол желілік әдістермен талдауға қатысты болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Bigox.kz Социометрия реферат (қазақша)
**Стеван Ёветич** (черногор. *Стеван Јоветић/Stevan Jovetić*; 1989 жылы 2 қарашада Титоград қаласында туылды) — черногориялық футболшы, «Монако» футбол клубы мен Черногория ұлттық құрамасының шабуылшысы.

Мансабы
-------

Фиорентина сатысында
Стеван Йоветич алғаш рет мансабын 2000 жылы Подгорицаның «Младость» клубында бастады, жастайыннан ақ Черногориядағы ең талантты футболшылардың бірі болып есептелді. 2003 жылы Йоветич белградтық «Партизан» клубына көшіп кетті. Алдымен жастар командасында өнер көрсетіп, кейін 8 сәуірде «Партизанның» негізгі құрамына кіріп, Вождовацем клубына қарсы алғаш матчын өткізді. 2007 жылы 2 тамызда Зриньски клубына қарсы ойнағанда 3 рет голмен ерекшеленіп, осындан кейін Стеван кәмелеттік жасқа толмай тұрып әкесімен бірге клубпен алғаш профессионалдық контракқа отырады. Осы жылы сондай-ақ Черногорияның жастар құрамасына шақырылып, тез арада капитан атанады. Бірнеше матчтан кейін негізгі құрамға шақырылады. Йоветич өте сәтті ойыны үшін, 2008 жылы атақты «The Sun» газеті оны ең таланты жас футболшылардың тізіміне кіргізді. Йоевтич 2008 жылы Антонио Рукавины көшіп кеткеннен кейін команда капитаны атанып, клубымен бірге Сербияның чемпионатын ұтып алды. Маусым біткеннен Стеванға Еуропанның топ клубтары қызыға бастады, олар: «Манчестер Юнайтед», «Реал Мадрид».

2008 жылы 31 мамырда «Фиорентина» клубы ресми түрде Йоветичтің 8 млн. еуроға көшкеннің жариялады. Алғашқы ойының Италияның алғашқы турынан ақ алаңға «Ювентусқа» қарсы шықты. 2009 жылы 5 сәуірде Йоветич «Фиорентина» үшін алғаш голын пенальтидан «Аталанта» клубына қарсы соқты. Ойыннан алғаш голын Йоветич сол жылы 10 мамырда «Катания» клубына қарсы соқты. Бірінші маусымында 34 матч өткізіп, 2 гол соқты. 2010 жылы 3 тамызда «Сиейно» командасына қарсы ойында жарақат алып, 1,5 жылға ұшып кетті. 4 қазанда Аугсбургке қайтадан жазылу үшін жіберіді.

2011 жылы 15 қазанда Йоветич Фиорентинамен контракты созды.

2013 жылы жазда Стеванмен жиі «Ювентус» қызықты, бірақ футболшы басқа клубты таңдады. 

Черногория ұлттық құрамасының сатысында
2013 жылы 19 шілдеде англиялық «Манчестер Сити» клубына көшіп кетті. Трансфер құны 25 млн.еуро болып есептелді. 24 қыркүейкте «Манчестер Сити» үшін Футболдық Лиганың Кубогінде «Уиган Алтетикқа» қарсы алғашқы екі голын соқты. Алайда кубоктік матчта жарақат алып, 2,5 айға құрамнан ұшып кетті. Кейін Йоветичтің «Интерге», «Ювентуске» немесе «Малагаға» көшетіні жайлы өсек тарады, алайда Мануэль Пеллегрини футболшыны сататын жоспары жоқ екенің айтты. 29 қаңтарда АПЛ-дағы алғаш голын «Тоттенхэмнің» қақпасына соғып, 5:1 есебімен жеңді.

Жетістіктері
------------

### Партизан

* Сербия чемпионы: 2008
* Сербия Кубогінің иегері: 2008

### Манчестер Сити

* Премьер-Лиганың чемпионы: 2014
* Англия Кубогінің иегері: 2014

### Жеке

* Черногорияның жыл футболшысы: 2009

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Йоветичтің презентациясы
* weltfussball.de сайтында профилі
* lequipe.fr сайтында профилі
Азып-тозу, жүдеу, еңсесі түсу, берекесі кету тәрізді мағыналарда қолданылатын сөз. *«Жігіт... күрт сынып, жүнжіп кетті»* (Ә. Тарази, Үлкен ауыл). Ертедегі түркі жазба ескерткіштеріндегі сөздерден тұлғасын әрі мағынасын көп өзгеріске душар етпей, сақталған сөздердің бірі деуге болады. М. Қашқари сөздігінде *йунчы* — нашарлуа, қапы қалу; ал *йунчыг* — әлсіз, жарамсыз, арық мағыналарына мезгейді. *«Қажыған, шаршаған»* мағыналарында *«йунчі»* тұлғасында қазіргі кездегі Тобол татарлары тілінен де ұшыратамыз. Біздің байқауымызша *«жүнжу»* етістігінің алғашқы мағынасы —*«қапы қалу»*
дегенді ұғындырған сияқты. Ал қалған мағыналар соның салдарынан туындаған деуге болады. М. Қашқари сөздігінде кездесетін *«ер йучыды»* (*ер қапы қалды*) мысал біздің осы жорамалымызды онша теріске шығара қоймайды. Өйткені, *«нашарлау, әлсіз, жарамсыз болудың»* бәрі өмірде қапы қалудың нәтижесі болмақ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
Жүннің көтерілуі - (подрунивание) қылшық жүнді қой жүнінің терімен байланысының әлсіреуі, кейбір жүн талшықтарының теріден өздігінен бөлініп шығуы. Ж.к. ауа-райының өзгеруіне байланысты малдың денесіндегі ішкі жылуды реттеуге бағытталған көктемдегі түлеуге негізделген. Ж.к. көктемгі түлеудің бастапқы кезеңі. Ж.к.-нің дәрежесі жүн талшықтарының теріден ажырап бөлінуі немесе тек олардың төменгі жағының жіңішкеруі - қойдың өнімдік бағытына, бағып-күтілу жағдайына байланысты. Ж.к. қылшық жүнді
қойларда анық білінеді және оларды қырқуды ж.к. басталғаннан кейін жүргізіледі. Биязы және биязылау жүнді қойларда көктемгі түлеу негізіндегі жүннің көтерілуі болмағанмен, қыс аязыңда өскен жүн талшықтарының жіңішкеруі, ал көктемгі жайылымның құнарлы оты жүн шайырын молайтуға байланысты оларды да қырқудың қолайлы уақыты болады. Әдетте, биязы жүнді қой өсіретін шаруашылықтарда да қой ж.к.-н анықтап жатуы осыған байланысты.

Дереккөздер
-----------

Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы
**Ману** (Manu), үнді мифологиясындағы алғашқы адам, МАНУ ЗАҢДАРЫН жасаған аты аңызға айналған адам. .

ВЕДАЛАРДА Ману құдайға құрбандық шалған алғашқы адам болып сипатталады. Сондай-ақ ол өзін алғашқы басшы болып билеушімін деп санады, ежелгі Үндістан билеушілерінің көбі оны ата-бабамыз деп жариялады. 

Топан су туралы оқиғада Ману АДАМ мен НОЯ бейнелерін үйлестіреді. Балық оған топан судың болатынын хабарлайды, сол кезде ол кеме жасайды. Кеме таудың ұшар басына келіп тоқтайды, су лап береді, Ману сол кезде сүт пен майды құрбандыққа шалады, бір жылдан кейін судан әйел туылады, ол өзін «Манудың қызымын» деп атайды. Ол Манудың әйелі және жаңа адамзаттың бастаушысы болды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Қазақтың әйгілі балуаны, өлеңнің, Еуропаның чемпионы, екі мәрте әлем кубогының иегері, бұрынғы Кеңес Одағының жеті мәрте чемпионы Дәулет Тұрлықановтың атасы Қажымұқан, М.Әуезовтермен таныс болған Тұрлықан Қасенұлы Қазақстан Жазушылар Одағынын Шығыс облыстарындағы бөлімшесін басқарған көзі ашық, зиялы азаматы еді. Оның Жазушылар Одағына қабылдануы туралы 1934 жылғы шілде айындағы «Қазақ әдебиеті» газетінде жазылған. Тұрлықан «Еңбек» журналының бас редакторы, ақын, балуан, ұстаз болған кісі. Ақын - қызыл империяның қанды шеңгеліне Сәкен, Ілияс, Бейімбеттермен қатар ілініп арманда кеткен азамат. Архив деректеріне сүйенсек, Тұрлықан Қасенұлының сол кездегі ақын-жазушылармен қоян-қолтық араласқан.

Қызметтері
----------

Семейде «Еңбек» жинағын шығаруға ұйтқы болған Тұрлықан бір жағынан ұжымшар жастар мектебінің директоры болып қызмет атқарды. Оның шәкірті белгілі ғалым, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қайым Мүхамедханұлы ұстазы туралы: «Тұрлықан аға әдебиет пәнінен сабақ бере бастағанда, алдымен әдебиет деген сөздің мағынасын айқындап, ашып түсіндіретін. Көркем әдебиеттің өзіне тән қасиеттерін анықтап, атап ұғындырып, жеріне жеткізіп сипаттап беретін. Көркем әдебиеттің тарауларын айта келіп, ақындық өнерді айрықша атап, «Сөздің асылы-өлең» дейтін өлеңін нақышына келтіріп жатқа айта жөнелгенде жанымызды жадыратып жіберетін. Менің әдебиет жолына түсуіме игі әсер еткен, көп тағылым алған алғашқы ұстазым- Тұрлықан Қасенұлы болды,-деп еске алады.

Өмірінің соңғы сәттері
----------------------

Тұрлықан ақын кеңес идеологиясының қыспағында бар қабіле-қарымын таныта алған жоқ. Қасен қажының ұлы, «байдың бал асы» деген сөзден құтыла алмады. Амалсыздан саясаттың ығына жығылып, партияға өтті. Үш рет ұсталып, үш рет партиядан аластатылды. Ақыры 1937 жылы 27 желтоқсанда темір торға қамалды. Отыз жетіде торға түскен Т.Қасенүлы 1942 жылы Төменгі Тагильде бұл жалғанмен қош айтысты.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**"Жәрдем"** — Қазақстандағы тұңғыш ұлттық баспахана. Ағайынды Сұлтан, Садық, Хасан Нығметуллиндер "Жәрдем (Ярдам) серіктігі" деген атпен 1912 жылы Семейде ұйымдастырған. Баспаханадан Т.Жомартбаевтың "Балаларға жеміс" өлеңдер жинағы (1912) мен "Қыз көрелік" романы (1912), М.Малдыбаевтың "Оқу кітабы" (1912), Шәкәрімнің "Ұмытылған Қалқаман — Мамыр" (1912), "Еңлік-Кебек" дастандары, Б.Айтқожаұлының "Шын мақсұттар" өлеңдер жинағы (1913), А.С. Пушкиннің "Дубровский]" повесінің аудармасы ("Қара сөзбен жазылған Дубровский хикаясы", 1912), "Қазақ шежіресі", "Төте оқу]", т.б. кітаптар жарық көрді. 1917 — 1919 жылдары "Жәрдем". Алаш зиялыларының ықпалында болып, *"Сары Арқа" газеті* мен *"Абай" журналын* шығарып тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Бір популяцияның ішінде жыныстық оқшаулану салдарынан жаңа түрдің пайда болуы
**Симпатриялық түр түзілу** бастапқы түр ареалының ішінде жүреді. Мұның бірінші жолы- картотиптің тез арада өзгеруіне байланысты (автополиплоидия) жаңа түрдің түзілуі. Өсімдіктерде туыстығы жақын түрлердің хромосома сандары еселеніп келген топтары белгілі. Мысалы, хризантема туысында хромосома саны екі немесе бірнеше рет еселеніп артқан, яғни 9,18,27,36,45,...90 хромосомалы формалары болады. Сол сияқты темекі және картоп туысының өсімдіктерінде негізгі хромосома саны 12, бірақ табиғатта 24,48,72 хромосомалы формалары кездеседі. Мұндай жағдай түр түзілу автополиплоидия немесе бастапқы ата тектің хромосома санының еселеніп артуына байланысты болады. Қазіргі кезде полиплоидия құбылысы табиғатта көптеп кездеседі, тәжірибе жүзінде де мейоздық бөліну кезіндегі хромосомалардың ажырауын тоқтату арқылы қолдан полиплоидты формалар алынады. Полиплоидты формалар әдетте ірі, мол өнімді және қатаң физикалық-географиялық жағдайларда тіршілік етуге төзімді келеді. Жануарлар арасында бұл құбылыстың айтарлықтай эволюциялық рөлі жоқ.

**Симпатриялық түр түзілудің келесі жолы**- маусымдық немесе экологиялық оқшаулану нәтижесінде жаңа формалардың қалыптасуы. Табиғатта өсімдіктердің айқын көзге түсетін көптеген маусымдық формалары тіршілік етеді. Мысалы, сылдырмақшөп өсімдігінің ерте гүлдейтін және кеш гүлдейтін формалары бар, олар өзара шағылыса алмайды. Сол сияқты өрістегіш балықтардың жаздық және күздік нәсілдері болады. Олар өзара генетикалық жағынан оқшауланған түр -**қосарлы** болып табылады.

Экологиялық оқшаулану кезінде қалыптасып келе жатқан формалар арасында әзер байқалатындай ғана **морфологиялық айырмашылықтар** болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қасымбаева Т."Тіршіліктану",10-11,2003,202 б,ISBN 9965-16-200-X


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭволюция |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абиогенез (Өмірдің пайда болуы) • Адаптация • Микроэволюция • Макроэволюция • Конвергенция • Дивергенция • Байқалған ең ежелгі тіршілік формалары • Панспермия • Гомология • Түр түзілу |
|  |
| Популяциялық генетика | 
Биологиялық әралуандылық • Гендік ағын • Мутация • Оқшаулану • Қырылу • Сұрыптау • Табиғи сұрыптау / Қолдан сұрыптау • Тұқым қуалайтын өзгергіштік / Модификациялық өзгергіштік |
|  |
| Түр түзілу жолдары | 
Аллопатриялық түр түзілу • Анагенез • Гибридтік түр түзілу • Катагенез • Кладогенез • Парапатриялық түр түзілу • Перипатриялық түр түзілу • Симпатриялық түр түзілу • Филогенетикалық түр түзілу |
|  |
| Тарихи ілімдер | 
Дарвинизм • Ламаркизм • Пангенезис • Ортогенез • Номогенез • Сальтационизм • Катастрофизм • Мутациялық теория |
|  |
| Жеке жағдайлар | 
Адам • Жылқы • Иттер • Киттер • Құстар • Өсімдіктер • Саңырауқұлақтар • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Биогеография • Жерде тіршіліктің дамуы • Жүйеленім • Полиморфизм • Химиялық эволюция |

 |
Chevrolet Nova
**Chevrolet Nova** («Шевроле́ Но́ва») —1962-1979 жылдары АҚШ-та; GM корпорациясының Chevrolet бөлімшесінде шығарылған шағын автомобиль.

1969 жылға дейін базалық модель Chevrolet Chevy II («Шевроле́ Ше́ви Ту») деп аталған, ал Chevy II Nova арнайы құрылым белгісі еді. Канадада бұл модель бренд болған. Pontiaс- алғашқысы Pontiac Acadian, ал жетпісінші жылдары - Pontiac Ventura II болып сатылған.

Chevrolet көлік модельдері қатарында бұл модель кейбіреулері «люксты», немесе «muscle-cars» түрлендірілсе де, шағын алғашқы автомобиль ретінде орын алды

Шығарылған жылдар бойы бұл модель бірнеше рет түрлендіріліп. бірнеше рет шанақтары ауыстырылса да, барлық осы модельмен шығарылғандарды технологиялық сабақтастығы біріктірді.

Тағы да 1985-1988 жылдар аралығында тура осы атпен жергілікті құрылыммен Toyota Corolla көлігі шығарылды.

Алғашқы өкілі 1962-1967 жылдары салыстырмалы түрде ұзақ шығарылды, 1966 жылы фэйслифтпен шығарылды.

Стандартты блирядты төрт цилиндрлі қозғалтқыш Super-Thrift жұмыстық көлемі 153 c.i./2,5 литр, 90 ат.к. және алты цилиндрлі Hi-Thrift көлемі 194 c.i./3,2 литр — 120 ат.к.

Модель төмендегідей құрылым шығарды: Chevy II 100, Chevy II 300 и Chevy II Nova 400. Қолжетімді шанақты: екі есікті купе(хардтоп), екі есікті седан, төрт есікті седан, екі есікті универсал екі қатарлы орындықтарымен, төрт есікті универсал үш қатарлы орындықтармен, конвертибл (кабриолет).

V8 қозғалтқышын орнату штаттарда қаралмаған, бірақ капот астындағы кеңістік мөлшері орнатуға мүмкіндік берді, сондықтан делдалдар әртүрлі сегіздіктер қондырды.

Беріліс қорапшасы стандарт бойынша механикалы үшжылдамдықты, меңгерік бағанасындағы ауыстырып-қосқыш және толық синхронды алдыңғы жүріске берілісті, белгілі ақшаға екісатылы АКПП GM PowerGlide алу қолжетімді болды.

В 1963 жылы SS — Super Sport нұсқасы, бірақ ол күшейтілген алты цилиндрлы қозғалтқыш. 1964 жылғы моделге ғана. көлемі 283 c.i \ 4,64 литрлі және қуаты 195 ат.к.\ V8 заводты қондырғы қолжетімді болды.

1965 жылы өте ірі 327 кубты \ 5,4 литрлы \ қуаты 300 ат.к. V8 L79 с қолжетімді болды.

1966 жылы ескі шанақ В 1966 ж. старый кузов получил новые передок и корму.

1967 жылы қайта күшіне енген федералды заң Chevrolet қауіпсіз жұмыс істеуге көндірді. Қорытындысында екі контурлы тежегіш жүйесі стандартты болды. Энергия жұтатын меңгерік баған қауіпсіз және жұмсақ қауіпсіз салон элементтері, дискілі алдыңғы тежегіш те қол жетімді болды. Алтыцилиндрлі қозғалтқыштар тізіміне 250-кубты (4 литр қосылды.

Дереккөздер
-----------
Chronicon Pictum бірінші беті
**Chronicon Pictum** (Латын тілінен аударылған - *суретті хроника;* маж: *Képes Krónika*) — ХIV ғасырдың екінші жартысындағы Мажарстан Патшалығының ортағасырлық суреттелген хроникасы.

Ұлы I Лайош кезіндегі көркем стильде жасалған. 

Қолжазба қазір Будапешттегі Сечени Ұлттық кітапханасында (*Országos Széchényi Könyvtár*) сақтаулы.

Жылнама тарихы
--------------

Жылнаманы Марк Калти (маж. *Kálti Márk*) 1358 жылдан кейін көп ұзамай жазған, ал соңғы сурет 1370-1373 жылдар аралығында аяқталған.

Иллюстрацияланған хрониканің 21-беті. Жоғарғы үлкен миниатюра - мажарлардің Паннонияға келуі.
Хроника француз патшасы V Карлға берілді, мүмкін, I Лайоштың қызы Екатеринанің Карлдың ұлына үйленуіне байланысты сыйлық ретінде болуы мүмкін. Содан кейін жылнама 1456 жылы Джордж Бранковичке берілді, онда ол көшіріліп, кейін жоғалып кетті, мүмкін біраз уақыт Осман империясының иелігінде болды.
Хроника XVII ғасырдың бірінші жартысында Вена патшалық мұрағаттарында белгісіз түрде пайда болды, сондықтан оны "Вена иллюстрацияланған жылнамасы" деп те атайды.

Патшалық елтаңбасы

Галерея
-------

* I Ласло әулие коронациясыI Ласло әулие коронациясы
* қасиетті Иштуан патшақасиетті Иштуан патша
* Ұлы кінәз ГезаҰлы кінәз Геза
* Леле мен оның мүйізіЛеле мен оның мүйізі
* Мажарстанның Паннония жазығын жаулап алуыМажарстанның Паннония жазығын жаулап алуы
* Мажар тайпаларыМажар тайпалары
* Ғажайып бұғы аулау.Ғажайып бұғы аулау.
* Еділ Рим Папасы Леомен кездесті.Еділ Рим Папасы Леомен кездесті.
* Ғұндар Аквилеяны қоршауға алды.Ғұндар Аквилеяны қоршауға алды.
* Еділ қаған "бірінші мажар патшасы"Еділ қаған "бірінші мажар патшасы"
* I Кальман патшаI Кальман патша
* Посада шайқасыПосада шайқасы
* Қасиетті Иштуанің туылуы.Қасиетті Иштуанің туылуы.
* IV Ласло және оны өлтірушілер (IV Ласлоның өлтіру).IV Ласло және оны өлтірушілер (IV Ласлоның өлтіру).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Pražák, Nechutová, Bartoňková (1988). *Legendy a kroniky koruny Uherské (Legends and chronicles of Hungarian crown)*. Prague: Nakladatelství Vyšehrad. pp. 340–346. (Ағылшын және Мажарша)
2. ↑  Pražák, Nechutová, Bartoňková (1988). *Legendy a kroniky koruny Uherské (Legends and chronicles of Hungarian crown)*. Prague: Nakladatelství Vyšehrad. pp. 340–346. (Ағылшын және Мажарша)
3. ↑  Pražák, Nechutová, Bartoňková (1988). *Legendy a kroniky koruny Uherské (Legends and chronicles of Hungarian crown)*. Prague: Nakladatelství Vyšehrad. pp. 340–346. (Ағылшын және Мажарша)
*Басқа мағыналар үшін Ақтау (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Ақтау** – Сарыарқаның оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде орналасқан. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр. Ені 10 км, ең биік жері 1133 м.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Бірнеше қырқадан тұрады. Тауда бұлақ көп. Орталық және шығыс қырқалары жоғарғы протерозойдың ақ кварцитінен, батыс қырқасы қызыл кварциттен құралған.

Өсімдігі
--------

Аласа таулық ашық қоңыр топырағында тобылғы, қараған, селеу, бетеге, боз қылқан, жусан, қара жусан, аңғарларында көктерек, тал, т.б. ағаштар мен бұталар өседі. Ақтау жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Бұрынғы атауы Октябрь көшесі. «Көктал» тұрғын алабы. Ақтау көшесі Болашақ көшесінен басталады. Ұзындығы - 320,3 м.
Ақтау - Маңғыстау облысының орталығы, қала, теңіз және әуе порты. Каспий теңізінің шығыс жағасында орналасқан. Қарақия ойысы қаладан 40 шақырым жерде орын тепкен. Ақтауда облыстың басты кәсіпорындары шоғырланған. Химия өндірісі дамыған, газ өңдеу, пластмасса зауыттары, металлургия комбинаты бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор Қалауша Бегалиевтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 № 83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 № 2/139 қаулысы) берілген. Бегалиев Қалауша (1927-2006 жылдары) Ақмола облысында дүниеге келген. Ол Ақмола облысы прокурорының орынбасары, прокуроры, Қазақ КСР Бас прокурорының орынбасары қызметтерін атқарған. Қазақстан Республикасының «Прокуратурасы туралы», Қазақстан Республикасының «Қылмыстық кодексі туралы» заңдарын жазуға басшылық еткен.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
***Бойкүйездік*** (лат. negativus – жоққа шығарамын) – айтқан ақыл-кеңеске құлақ аспай, өз бетінше жүріп-тұрудан көрінетін мінездің жағымсыз жағы. Бойкүйездік белсенді және енжар болып екіге бөлінеді. Бірінші жағдайдағы бойкүйездік орынды талап-тілекті орындаудан бас тартудан, тыңдамай жүре беруден көрінеді. Мұндай адамның іс-әрекетінде дәйекті пікір, қисынды мотив болмайды, ол тек «өзімдікі ғана жөн» деп ешкімнің ырқына көнбей жүре береді. Белсенді бойкүйездікке салынған бала үлкендердің айтқанына қасарысып қарсы шығады. Мінездің жағымсыз қасиетіне айналған тұрақты бойкүйездіктен ауру-сырқау кезінде пайда болатын кейбір өткінші бойкүйездікті, сондай-ақ жүйке жүйесінің зақымдануынан туындайтын патологиялық бойкүйездікті (шизофрения) ажырата білу керек. Қолайлы психологиялық жағдай орнату – бала бойкүйездігінің өріс алмауының басты шарты.

Дереккөз
========

  

Психология Энциклопедиялық Сөздік (Алматы 2011ж.)
**Карамель ағашы** - өзге ағаштар мен бұталарға қарағанда өзінің ашық түсімен ерекшеленеді. Оның қызыл, сары және шұбар жапырақты сұрыптары кездеседі. Карамель ағашы мамыр айының аяғында гүлдеп, хош иісті қоңырауша гүлдерімен көз қуантып тұрады. Карамель ағашының сыртқы түр әдемілігімен қоса, емдік күшімен де даңқы шыққан. Ежелгі Үндістанның өзінде карамель ағашының жемісін қанды тазалауға қабілеттілігі үшін пайдаланған. Ежелгі Грекия мен Римде карамель ағашы бақыт пен табыс әкеледі деп сенгендіктен, бұл өсімдік әрбір үйдің бағында өсірілген. Тибет монастырьларында карамель ағашы жастықты ұзартатын қабілетті өсімдік саналған. Қазіргі кезде ғалымдар карамель ағашында алма, лимон, шарап және аскорбин қышқылдары көп мөлшерде кездеседі, С дәруменіне бай деп санайды. Карамель ағашының жемісі жасалған шырынның ыстықты қайтаратын, микробты өлтіретін, қанды тоқтататын қасиеті бар.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ энциклопедиясы
**Тұрлыбек Ілиясұлы Мәмесейіт** (17.02.1949 жылы туған, ҚХР, Іле ауданы Құлжа қаласы) - жазушы, сыншы. ҚазҰУ-ды бітірген (1975). 1975 - 1977 жылдары облысы "Жетісу" газетінде, Республикалық кітап палатасында, 1977 - 1995 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, редакция меңгерушісі, 1996 - 1998 жылдары "Өнер" баспасының бас редакторы, 1998 - 1999 жылдары "Рауан" баспасында жетекші редактор, 1999 - 2001 жылдары "Атамұра" корпорациясында қызмет істеген. 2001 жылдан "Елорда" баспасында редактор. Сын мақалалары баспасөз беттерінде 1973 жылдан жарияланып келеді. Алғашқы әңгімесі жас жазушылардың "Арман қанатында" жинағына енген. "Тоғысқан толқын", "Зерделілік айнасы" сын кітаптарының, "Беторамал", "Түсіме тау кіреді", "Бесік пен несіп", "Плач охотника", "Әулиешоқы", т.б. повестер мен әңгімелер жинақтарының, "Таңжарық" романы мен "Қанқұйлы жарық" повесінің авторы. Кейбір шығармалары қырғыз, түрікмен, орыс, қытай тілдеріне аударылған. "Тауда өскен ұл" повесі "Жалын" баспасы ұйымдастырған жабық бәйгенің жүлдегері (1986). 2000 жылы "Әулиешоқы" атты повестер жинағы үшін Халықараралық "Алаш" әдеби сыйлығы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Нығметолла Жұмкейұлы Төкешев**, (1926 жылы туған), партия, кеңес кызметкері. Сібірде орта мектепті, Алматы мен Мәскеуде Жоғары партия мектептерін бітірген. Еңбек жолын Қу ауданында 1942 жылы бастап, Қарағанды және Семей облыстарында баспасөз жүйесінде, комсомол, партия, кеңес жұмыстарын атқарған. Соғыс және еңбек ардагері, Қарқаралы ауданының кұрметті азаматы, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Төкешев елдің саяси-қоғамдық өміріне белсенді катысып келеді. Ол мемлекеттік органдарға жазған ашық хаттарында және макалаларында еліміздің әкімшілік-аумақтық бөлістеріне өзгерістер енгізу, елорданы Акмолаға көшіруді колдаса, сонымен коса Қарағанды облысының саяси-экономикалык дамуы, Семей облысын, Абыралы мен Егіндібұлак аудандарын қалпына келтіру, Қазақстан тарихын «актандактардан» арылту, Мәдени мұраларды қорғау, Семей ядролык полигоны аймағын сауыктыру, соғыс және еңбек ардагерлеріне әлеуметтік колдау көрсету туралы жазып жүр. КСРО-ның 12 орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Анна Марли** (фр: *Anna Marly*, Орыс: *Анна Юрьевна Смирнова-Марли*; 30 қазан 1917, Петроград – 15 ақпан 2006, Палмер, (Аляска) — Француз әншісі, автор. Қазан революциясы кезінде орыс отбасында дүниеге келген. Әкесі ақсүйектер қатарындағы бай адамдардың бірі болған. Анна Марли бір жасқа да толмаған кезде, әкесі тұтқынға алынып, ату жазасына кесілген. 

Осы жағдайдан соң анасы Анна Марли мен сіңлісін алып, Францияға кетіп қалады. Жас Анна Марли Монте-Карлода балет әртісі болады. Орыс композиторы Сергей Прокофьевадан дәріс алады. Ол 300-ге жуық әннің авторы.Анна Марлидің «Партизандардың әні» атты әні Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияның ресми емес әнұраны ретінде айтылған. Соғыстан соң осы әнді ресми әнұран ретінде қолдану туралы ұсыныстар болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Анна Датская** (ағыл. *Anne of Denmark*; 14 қазан 1574 — 4 наурыз 1619) – Шотландия, Англия және Ирландияның патшайым-консорты, I (VI) Яковтың әйелі.

Өмірі
-----

Анна Датская
Анна Ольденбург әулетінен шыққан Дания және Норвегияның патшасы ІІ Фредериктің қызы болды. 1589 жылы Дания мен Шотландия арасында ханшайым Анна мен болашақ Шотландия патшасы VI Яковтың некесі туралы келісім шарт жасалды. Сенімхат арқылы неке тойы Копенгагенде жасалып, қалыңдық Шотландияға кетеді. Алайда Солтүстік теңіздегі дауылдың кесірінен кеме қайтадан Норвегияға қайтуға мәжбүр болды. Шыдамсыз күйеу жігіт шотланд флотымен бірге Аннаға Ослоға келіп, сол жерде 23 қарашада олардың неке тойы өтті. Жас жұбайлар дат патшасының жерінде келісі жылдың көктеміне дейін қалды. 1590 жылы 17 мамырда Анна тәж кию жорасында Шотландия патшайымы атанды. VI Яковтың дат патша әлетінің мүшесімен некесі Шотландия патшасының позициясын нығайтты.

Анна өте сүйкімді және жарқын қыз болса да, интеллектуалді жағынан патша-философ VI Яковқа тең бола алмады. Неке тойынан кейін жұбайлардың қарым-қатынасы салқындап, ақыры олар кездеспейтін болды. Әйткенімен 1594 және 1604 жылдары аралығында Анна дүниеге жеті баланы әкелді. Бірақ олардың ішінде үш баласы ғана ересек жасқа жетті: ханзада Генрих, ханзада Карл және ханшайым Елизавета. 

Анна Датская
Аннаның патша сарайына тигізген әсері өте үлкен болды. Оның арқасында шотланд (ал 1603 жылы ағылшын) сарайларында би кештер, театрлық көрсетілімдер көп ұйымдастырылып, ақындар мен музыкантта ынталанып, сарай көркейе бастады. Аннаның сарай суретшісі Исаак Оливер болды. Ол өзінің қамқоршы әйелінің көптеген суреттерін қалдырған. Дұғаларды елемеу  діни адамдардың назарлығына әкелді. Назаралық Аннаның католик болуынан күшейе түсті. Патшайымның нөкерлерінен болашақта Англия мен Шотландияның мемлекеттік орындарында жұмыс істеген көптеген өнерлі Админдер  шықты.

Анна 44 жасында 1619 жылы Хэмптон-Корт сарайында қайтыс болды.

Балалары
--------

Тірі қалған балалары:

* Генрих Фредерик
* Карл
* Елизавета Стюарт

Дереккөздер
-----------

Орыс уикипедиясынан аударылған.