recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аюбадам** немесе **Ырғай** (лат. *Sambucus*) – байсаттар тұқымдасына жататын көбіне бұталы өсімдіктер, кейде талдар тегі. Қоңыржай және субтропиктік аймақтарда өсетін 40-қа жуық түрі белгілі. Қазақстанда 2 түрі бар, оның біреуі мәдени түрде өсіріледі. Алтай, Тарбағатай, Арқат тауының қарағайлы және аралас ормандарының ішінде, өзен бойларында, таудың терістік беткейлерінде – Сібір аюбадамы (*S. sіbіrіca*) кездеседі. Қызғылт сұр қабықты. Жапырақтары біз тәрізді. Ұсақ гүлдері ақшыл жасыл немесе сары түсті, қос жынысты, сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Аналық мойны қысқа, аталығы одан екі еседей қысқа. Тұқымы, атпа тамырлары, өркені, ал мәдени түрлері қалемше арқылы көбейеді. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, шілде – тамызда жемістенеді. Жемісі 2 – 4 сүйегі бар ұсақ, жалған алма. Аюбадамды халық медицинасында тер шығаратын, іш жүргізетін дәрі ретінде пайдаланады. Жемісі мен тұқымында май бар. Гүлдеген кезінде ара бал жинайды. Әсемдік өсімдік ретінде, тұрғын үйлерді көгалдандыру және топырақ қорғау үшін өсіріледі.

Биіктігі 60-150 см, маусым айында гүлдейді, гүлі ақ, тек астынғы беті ғана қызғылт. Жемісі - сүйекті жидек, шілде-тамыз айларында пісіп жетіледі. Аюбадам - улы өсімдік, оны мал жемейді. Жапырақ құрамында алкалоид заттар бар. Еуропада, Кіші Азияда, Монғолияда, Кореяда таралған. Ресейдің Еуропа бөлігінде, Батыс және Шығыс Сібірде, Қиыр Шығыста 11 түрі өседі. Қазақстан таулы аймақтарда, көбінесе Алтайда, Тарбағатайда кездеседі. Халық медицинасында аюбадамның гүлшоғырын, жемісін, сабақ қабығын терлеу және іш жүргізу үшін қолданады. Бірақ бұл өсімдікті шикідей пайдалануға болмайды, ол құстырады және іш өткізеді. Гүл шырыны - бал арасына жақсы қорек. Әсемдік ретінде бақтар мен парктерде өсіретін көптеген түрі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ ұлттық энциклопедиясы*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (қолжетпейтін сілтеме)
Аугсбург діни бітімінің 1-ші беті, Майн, 1555 ж.
**Аугсбург діни бітімі** - 1555 ж. 25 қыокүйекте Германияның протестант князьдары мен император Карл V-нің арасында (Аугсбургте) жасалған бітім.

Бұл католиктер мен протестанттардың арасындағы бірсыпыра соғысты тоқтатты; князьдар мен ьасқа да империялық топтардың дін мәселесінде толық тәуелсіз болуын қамтамасыз етті. Олардың өз қол астындағы адамдардың дінін өз еркімен "cujus regio6 ejus religio" - "Ел кімдікі болса - дін сонікі" деген принцип бойынша белгілеуіне құқық берді. Аугсбург діни бітімі протестанттардың Германиядағы жаулап алған жерлерін заң жүзінде бекітті. Католик дінімен қатар лютеран дінін ресми дін деп таныды. Шіркеу мүліктерін секулярландырылуына санкция берілді. Аугсбург діни бітімі Германиядағы жергілікті князьдардың өкімет билігін онан әрі күшейтіп, князьдік абсолютизмнің жедел дауына мүмкіндік туғызды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Аугсбург діни бітімінің неміс тіліндегі мәтіні
* Аугсбург діни бітімінің мәтінінің ағылшын тіліндегі үзінділер
Асқар Тоқпанов көшесі
**А. Тоқпанов көшесі**. А. Тоқпанов көшесі Ж. Тәшенов көшесінен басталып, Арасан, Саргүл, Өлеңті көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1077,7 м.

Асқар Тоқпанов (1915-1994) - режиссер, педагог, Қазақ КСР-інің халық әртісі. Мәскеу қаласындағы Мемлекеттік театр өнері институтының режиссерлік факультетін бітіреді. *«Абай», «Марабай», «Еңлік-Кебек», «Жеңіс жыры»* секілді спектакльдерді сахнага шығарды. А.Тоқпанов қазақтың мемлекеттік академиялық драма театрында, қазақтың балалар мен жасөспірімдер театрында, Қарағанды, Атырау, Жамбыл облысы қазақ драма театрларында басшылық қызметтерде болған. Драмалық шығармалардың идеялық-көркемдік ой мазмүнын терең ашу, ұлттық тарихи-фольклорлық дәстүр мен тіл поэзиясына ерекше назар аудару оның режиссерлік өнеріне тән қасиет болды. А.Тоқпанов көптеген өнер қайраткерлерін тәрбиелеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Алексей Дмитриевич Сперанский**(11.1.1888, Уржум, қазіргі Киров облысы.-23.7.1961.Мәскеу)- совет патологы және - физиологы. КСРО ғылым академиясының (1939) және КСРО Медицина ғылым академиясының акдемигі (1944), РСФСР-дің еңбек сіңірген жақын шәкірттерінің бірі.

Өмірі
-----

1943 жылдан КПСС мүшесі. Сперанский Қазан университетінің медициналық факультетін бітірген (1911), село дәрігері, Қазан, кейін Иркутск университетінің қалыпты анатомия кафедрасының прозекторы. 1914-1919 ж. әскери хирург, Иркутск университетінің топографиялық анатомия кафедрасының профессоры (1920-1922), Ленинград эксперименттік медицина институтында И.П.Павловтың аға ассистенті (1923-1928), осы институтта пато-физиологиялық бөлімінің (1928-1934),1934 жылдан Мәскеуде Бүкіл Одақтық эксперименттік медицина институтының жалпы патология бөлімінің меңгерушісі. 1945 жылдан КСРО Медицина ғылым академиясының Жалпы және эксперименттік патология институтының директоры, 1954 жылдан КСРО Мемлекеттік ғылым академиясының қалыпты және патология физиология институтының жалпы патология бөлімін меңгерді. Сперанский патология процесс кезіндегі нерв жүйесінің маңызы жөнінде көптеген жаңалықтар ашып, кеңестік медицина дамуына үлес қосты.

Сыйлықтары
----------

Сперанский-Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1943), КСРО ғылым академиясының И.П.Павлов атындағы сыйлығының лауреаты (1937),2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 386 бет
**Мүтәлләп Қанғожин** - 1937 жылы 17 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысындағы Қараағаш ауылында туған.

Орта мектептен кейін өзі туған ауылда жұмысшы болған. 1958—1962 жылдары облыстық комсомол ұйымдарында түрлі қызметтер істеген. 1963—1966 жылдары Қараағаш орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болады. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетін 1966 жылы бітіріп, Петропавл телестудиясында редактор, бас редактор, Солтүстік Қазақстан облыстық телерадио компаниясының директоры болып қызмет істеген.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, «КСРО телерадиосының үздігі», Бүкілодақтық және республикалық телебайқаулардың бірнеше мәрте жеңімпазы, Солтүстік Қазақстан облысының және Есіл ауданының Құрметті азаматы, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

Шығармалары
-----------

* Ақ қайың аралдары. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1969;
* Қызылжар. Өлеңдер. «Жазушы», 1974;
* Көкорай шалғын. А. «Жазушы», 1976;
* Айдын шалқар. А. 1979; Өмірім менің. А. 1997;
* Язаглянулза горизонт. А. 1997; Моп горизонты А. 2003;
* Сарыарқаны сағын дым. 1993;
* Мен Мағжанның көшесінде тұрамын. Қызылжар. 2007;
* Рухыңды қондырдық кеудемізге. Қызылжар. 2009.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Мүсіндік (пластикалық) анатомия – жануарлар мен адам денесінің қалыпты күйдегі, тыныштық пен қозғалыстағы сыртқы пішіндері мен құрылысын, тері рефлексінің өзгеруін, дене мүшелерінің анатомиясын зерттейтін анатомия саласы. Пластикалық анатомия дене мүшелерінің анатомиясының негізгі белгілерін сыртқы пішіндердің табиғаты бойынша дененің анатомиялық ерекшеліктерін көрсету заңдылықтарымен біріктіреді. Бұл анатомия түрі сүйектер мен олардың буындарының анатомиясын қамтиды ( буындар ), бұлшықеттер, тері туралы жалпы мәліметтер, сондай-ақ демалыс жағдайындағы барлық бөліктердің пластмассаларын, қозғалысын, дене пропорцияларын, жас және жыныс ерекшеліктерін зерттеу, олардың жасы мен жынысына байланысты ерекшеліктерін, әртүрлі эмоционалдық күйдегі мимикасын, ым-ишарасын және сол сияқтыларды зерттейді.

Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиян ғалымы Леонардо да Винчи.

Кеңінен қолданылуы
------------------

Пластикалық анатомия бейнелеу өнерінде ( сурет салу, сызу, мүсін) кеңінен қолданылады.

Пластикалық анатомия құрайтын мүшелер
-------------------------------------

Пластикалық анатомия дененің сыртқы формаларын құрайтын мүшелерді: қаңқаны, буындарды, бұлшықеттерді, бет бөлшектерін, негізгі қозғалыстар мен пропорцияларды, тепе-теңдік пен ауырлық центрін, анатомиялық негізде фигураларды бейнелеу әдістерін зерттейді, яғни, қаңқа және массив бұлшықеттеріне негізделген фигураны құрастыру және анатомиялық құрылым бөлшектерін талдау және пайдалану негізінде бөлшектерді өңдеу.  

1. ↑  Адамның табиғаттағы орны, кітап, 1-бөлім
**Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро** — Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі ұйымның құрылымдық бөлімшесі. 

Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро
Орталығы Варшава қаласында (Польша) орналасқан. Адам құқықтарының сақталуын қадағалап, демократияны дамытып, нығайтуға қол ұшын береді. Міндеті - адами өлшемдер саласындағы ЕҚЫҰ (ОБСЕ) міндеттемелерінің орындалуына шолу жасап, жыл сайын конференциялар өткізу; демократиялық институттар мен адам құқықтары мәселелері бойынша жиналыстар мен семинарлар ұйымдастыру. Бюро ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттер аимағында саилаулар өткізу барысын қадағалау жөніндегі жұмыстарды үйлестіріп, құқықтық мәселелер бойынша жәрдем береді, сайлауды өткізу және демократиялық институттарды дамыту туралы ақпарат алмасуға көмектеседі. Адами өлшемдер туралы Копенгаген құжатына (1990) сәйкес ЕҚЫҰ-ға қатысушы елдер ішкі және халықаралық бақылаушылардың қатысуы сайлау процесін жақсартатынын мойындаған болатын. Ұйымның осы қызметін атқару бюроға жүктелді. Соңғы жылдары бюро миссиясы Қазақстанда және бірқатар ТМД елдерінде өткен сайлаулар барысын бақылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Мүсілім Құмарбеков**, жазушы (1939). Мүсілім Құмарбекұлы 1939 жылы 10 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданына қарасты Шымқора селосында дүниеге келген. 1964 жылы ҚазМУ-ді бітірген. Сол жылдан бастап Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») ғазетінде қызмет істеді.

Шығыс Қазақстан облыстық «Ақ Ертіс» әдеби-мәдени, қоғамдық журналының бас редакторының орынбасары болып қызмет істеген. Қазақстан Республикасы Жазушылар Одағының мүшесі.«Алтайдың ардагері», «Қыз күлкісі», «Асау Ертіс», «Шынар», «Алтайым — алтын бесігім», «Жастық жағалауы» атты кітаптары бар.
2003 жыл «Фолиант» баспасынан «Жар жағасындағы үй» деген повестер жинағы, «Базальт» баспаханасынан «Тауқымет» атты романы жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Қорған жотасы** – Алтай тау жүйелерінің батысында.

Географиялық орны
-----------------

Ресей Федерациясы құрамындағы Алтай Республикасы мен Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданының шекарасында орналасқан. Чарыш және Ертіс өзендерінің суайрығы саналады. Абсолюттік биіктігі – 2232 метр. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 45 км-ге созылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Орта девон кезеңінің эффузивтік жыныстарынан, саздақты тақтатас, граниттен түзілген.

Жер бедері
----------

Батысында Калмыцкий Белок, Шуменский Белок, Коровинский Белок таулары, оңтүстік-шығысында Көксу жотасы бар. Биіктік белдеуінде көптеген шағын көлдер шоғырланған.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінде самырсын, шырша, майқарағай, өзен аңғарларында көк терек, қайың, ал 2000 метрден жоғары биіктікте альпілік шалғын өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Атамекен» географиялық энциклопедия.
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сара Джессика Паркер** (ағыл. Sarah Jessica Parker, 25 наурыз 1965 жыл, Нелсонвилл, Огайо, АҚШ) – америка актрисасы және продюссер. 90-шы жылдары бірқатар сәтті фильмдері шығады: «Клуб первых жён», «Крайние меры». «Секс в большом городе» (1998—2004) телехикаясындағы Кэрри Брэдшоу рөлінде танылған. Осы рөлі үшін ол төрт рет «Алтын глобус» сыйлығын және екі рет «Эмми» сыйлығына ие болған. Туған екі ағасы және сіңлісі бар. 1997 жылы актер Мэтью Бродрекпен тұрмыс құрады. Үш баласы бар. Фильмдері: «Где-нибудь завтра» (1983), «Свободные» (1984), «Фокус-Покус» (1993), «Дадли Справедливый» (1999), «Испытание» (2007), «Я не знаю, как она делает это», «Канун Нового года» (2011), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Паркер, Сара Джессика (орыс.)
**Сара Мишель Принц** (ағылш. *Sarah Michelle Prinze*, көпшілікке Сара Мише́ль Ге́ллар деген атпен танымал (ағылш. *Sarah Michelle Gellar*); 14 сәуір 1977 жыл, Нью-Йорк) – америка актрисасы. 

«Баффи — истребительница вампиров» фильміндегі рөлімен әйгілі. Сонымен қатар бірқатар танымал фильмдерге түскен: «Я знаю, что вы сделали прошлым летом», «Крик 2», «Проклятие», «Проклятие 2». 

2002 жылы ол кинодағы әріптесі Кіші Фредди Принцке тұрмысқа шығып, үйленгендеріне бес жыл болғанда күйеуінің тегін алады. 2009 жылы олар қызды болады. 2011 жылы Геллардың өзінің «Ringer» телехикаясы шығады.

Фильмдері
---------

* «Забавная ферма» (1988)
* «Скуби-Ду» (2002)
* «Воздух, которым я дышу» (2008)

Дереккөздер
-----------
Файл тақырыбы

**Федотова Гликерия Николаевна**(22.5.1846, Орел- 27.2.1925, Мәскеу)- орыс актрисасы. Республика халық артисі (1924), Еңбек Ері (1924). Әке-шешеден ерте айрылған оны помещик әйел Позднякова асырап алады; сахнада соның фамилиясымен 1863 жылға дейін белгілі болады. Бұдан кейін өзінің күйеуі- актер әрі режиссер А.Ф.Федотовтың фамилиясына көшті. Кіші театр сахнасында 1858 жылдан ойнай бастады. Мәскеу театр училищесін бітіргеннен кейін 1863 жылы театрдың негізгі құрамына қабылданды. Алғаш ойнаған елеулі ролі- П.Д.Боборыкиннің «Сәби» пьесасындағы Верочка. Драмалық,лирикалық,салондық және тұрмыстық рольдерде ойнады. Ол негізінен А.Н.Островский мен У.Шекспир пьесаларында ойнап, үздік сахналық тұлғалар галереясын жасады: Василиса («Василиса Мелентьевада» Островский бұл рольді актриса үшін арнайы жазған),Катарина («Асауға тұсауда») т.б. Островский пьесаларынан 29 роль орындады; соның ішінде Катерина ролін 35 жыл бойы үздіксіз ойнады. Ол ойнаған сахналық тұлғалар өмірдің өрелі биігіне ұмтылған күшті серпіннің иелері ретінде бой көрсетті. Гастрольдік сапармен көптеген қалаларда болып, провинциялық театрлар өнерінің дамуына игі әсер етті. 1885 жылдан пед. жұмыспен айналысты. 1912 жылы сахналық қызметінің 50 жыл толуына орай қойылған мерекелік спектакльде патша әйел Марфа ролінде ойнады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 11 том
Гленн Куинн (ағыл. Glenn Martin Christopher Francis Quinn, Лос-Анджелес, АҚШ) - ирландық ата-тегі бар американдық актер.

Жастық шағы
-----------

Гленн Куинн 1970 жылы 28 мамыр күні Дублинда, Ирландия өмірге келді. 17 жасқа дейін Дублинда тұратын. Мектепте оқып жүрген кезде, соқпалы музыкалық аспапта ойнап қойылымдарға белсене қатысатын. 1988 жылы анасы және екі апайымен АҚШ көшіп кеткен. Басында ақша таба алмай, кафеларда официант болып жұмыс істеп жүретін, бірақ кейін актерлік мансапын жалғастыра алды. Әлемге көбінесе "Ковингтон Кросс" («Covington Cross»), "Розанна" («Roseanne»), "Ангел" («Angel»), "Город-сказка" («Fair City») , "Хихикающий доктор" («Dr. Giggles»), "Крик" («Shout») фильмдер мен сериалдардағы рөлдерімен әйгілі.

Мансап
------

Куинн Pepsi мен Ray-Ban ша5ын видео-ролик істеген, Ричард Марктың "Удовлетворенный" клипінде түскенн.

1991 жылы Куинн өзінің мансапындағы алғашқы басты рөлге Shout кинофильміне шақырылған. Осы кинода әйгілі Джон Траволта (John Travolta), Джинет Палсроу (Gwyneth Paltrow) сияқты актерлер ойнаған. 1992 жылы Англиядағы Covington Cross сериалында Куинн кенже ұлы Седриктік рөлін иеленген. Осы сериалда түсіп жүрген кезде Куинн аттан құлап арқа жарақатын алды. 1997 жылы қорқыныш фильм Anthology Film Campfire Tales - та екі рөлде ойнаған. 1999 жылы "Ангел" телесериалында Фрэнсис Дойлдың рөлін ойнаған.

Жеке өмірі
----------

Лос-Анджелесте "Goldfingers" клубының бір қожасы болатын. Сол иығында арфаның бейнесінің, ал оң иығында Erin Go Bragh сөздің татуировкасы болатын.

Өлімі
-----

Гленн Куинн 2002 жылы 3 желтоқсан күні 32 жасында героинмен ұланып қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

Гленн Куинн
Гленн Куинн Internet Movie Database сайтында
Гленн Куинн
Жиынтықтың ішінде керамика ерекше орын алады. Бұл Қазақстанның тас дәуірі ескерткіштерінің қатарында тұңғыш рет кеңінен көрсетілуі. Статистикаға 12279 қалдықтар мен ыдыстар енгізілді. 

Ботай керамикалық материалдарының өзіндік ерекшеліктері ескеріліп, өңдеу бағдарламасына қажетті түзетулер енгізілді. Жалпылама кестенің шегінен шыққан, керамиканың сол немесе басқадай жағын сипаттайтын белгілерінің әрқайсысына жеке сандық шифр берілді. Ал бұл аталмыш белгілер оларың құрамдас элементтерін толығырақ жіктеуге мүмкіндік берді. Қабылданған ласындай өзгертулер уақытты қысқартып, қоныс керамикасының жіктеуін жеңілдетті. 

Пішіндері бойынша жартылай жұмыртқа тәрізді ыдыстар екі түрге болінді: аузы жабық және тік қабырғалы. Сурет салу техникасы бойынша керамика екі үлкен топқа жіктелді: ирек тісті қалыппен және "жіп" сияқты нақышталған ыдыстар. 

Керамика қышқылдандыру арқылы төменгі температурада күйдірілетін таспалы жасау тәсілімен сипатталады. Оған темірлі, кварцит пен дала шпатының табиғи қоспасы болып табылатын жергілікті саз балшық қолданылған. Қалдықтардың қалыңдығы 0,6-0,9см аралығында, бірақ қалыңдығы бұдан азырақ та көбірек түрлері кездеседі. Оюлар негізінен "жіп" яки ирек тіс қалыбымен салынған. 

Сыртықы және ішкі бетінде тоқымасы бар ыдыстар да ұшырасады. Тоқымалық таңбалардың сипаты матаның ыдыс қалыбында атқарған қызметі мен пайдалану тәсілін анықтауға мүмкіндік береді. Біркелкі айқындылығына және тоқым іздерінің беттегі тереңдігіне қарап, таңбалар ыдысты дайындап жатқан кезде тоқыманы балшвқты таспаға қысқаннан пайда болған деп жорамалдауға болады, бірақ керісінше емес. Бұл болжам ыдыстың ішкі бетіндегі ирек тісті қалыппен таралған іздер арқылы беки түседі. Осы тарамдардың сипатына қарағанда, қалып қандай да бір үлгіге салынған мата қабының ішінде (мысалы , жердегі немесе кұмдағы шұңқыр) шығарылған. Тісті құралдың пайдаланылуы әбден орынды, өйткені саз балшықтың артық жерін негізгі массаны қозғамай-ақ кесіп тастауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. Ботай дала өркениетінің бастауы кітабы, Виктор Зайберт, 2011ж, 304бет
**(17.12.1778-29.05.1829)**
  
Ағылшын химигі және физигі. 1803 жылдан бастап Лондон патшалық қоғамының мүшесі, 1820-1827 жылдар арасында оның президенті болған. 1795-1798 жылдары дәріханашының оқушысы, 1798 жылдан бастап Бристоль маңайындағы Пневматикалық институтының лабороториясының жетекшісі, 1802 жылдан Лондондық патшалық қоғамының міндетті хатшысы.
  
Химия саласындағы еңбектері бейорганикалық химияға және негізін салушылардың бірі болып келетін, электрохимияға жатады. Азот гемиоксидінің мас болдыратын және ауырысындырмайтын әсерін ашып (1799ж.), оның құрамын анықтаған. Су электролизін зерттеген (1800ж.) және оның сутегі мен оттегіне ыдырауын айқындаған. *Химиялық ынтықтылықтың электрохимиялық теориясын ұсынды* (1807ж.).
  
Бұл теория бойынша химиялық қосылыс түзілгенде өзара бейтараптану, немесе қарапайым заттарға тән электр зарядының теңесуі өтеді; мұнда бұл зарядтардың айырымы жоғары болған сайын, қосылыс берік болады. Балқытылған тұздар мен негіздерді электролиздеу арқылы калийді (1807ж.), барийді, кальцийді, стронций амальгамасын және магнийді (1808ж.) алды. Ж.Л. Гей-Люссак пен Л.Ж. Тенардан тәуелсіз (1808ж.) бор қышқылын қыздыру арқылы борды алған. Хлордың элементарлық табиғатын мақұлдаған (1810ж.). П.Л. Дюлонгтан тәуелсіз қышқылдардың *сутектік теориясын* ұсынған (1815ж.). Қауіпсіз кеніштік лампа құрастырғын (1815ж.). Платина мен палладийдің каталиткалық қабілеттерін ашқан (1817-1820жж.), *"платиналық қараны"* дайындаған (1817ж.). Металдық литийді алған (1818ж.). Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1826 жылдан бастап).

Дереккөздер:
============

С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
A.**Бота**
**Бота**, ботақан, көшек (орыс. *верблюжонок*) — түйенің бір жасқа дейінгі төлі.

Отықпаған 1-2 айлық ботаны ботақан деп те атайды. Б.-ың шыққан тегіне, енесінен туғандағы дене ерекшеліктеріне, туған мерзіміне, асырауына т.б. ерекшеліктеріне қарай тіркеме атаулары көп. Жаңа туған б. өте нәзік болады, өз бетімен ауыздана да, аяқтана да алмайды. Б.-ны ауыздандыру үшін оны бауырынан көтеріп, ене сүтін тойғанынша емізеді. Енесінің сүті аз болып, б. жарымаса, әбден оттыққанша енесін саумайды. Б.-ны туысымен жылы қорада жабулап ұстайды. Б.-лы түйелерді күн әбден жылынғанша ауыл арасынан ұзатпайды. Б. әбден ширап, ойнақтауға жараған уақытта ғана енесімен өріске жіберіледі. Б.-ың жақсы өсуі үшін енесін суалтпайды. Б.
енесін бір жылға дейін еме береді.

Бота түйенің түріне қарай төрт топқа бөлінеді. *үлек бота*, таза үлек пен аруанадан туған, *айыр бота*, бура мен інгеннен туған, *нар бота*, нарға тартқан, *қоспақ бота*, інген мен біртуардың бурасынан туған.

Ботада болатын мінез атаулары
-----------------------------

* Заржақ бота. Енесін емсе де, ембесе де үнемі боздап жүретін бота.
* Тіленшік бота. Жасынан енесі өліп, сүтпен асырап өсірген бота, үнемі адамның жанынан кетпей, қайта-қайта сүт ішкісі келе беретіні.
* Еміншек бота. Буаз кезінде енесі жұмысқа көбірек мініліп, желіндемей боталаған түйенің ботасы. Мұндай боталар сүтке қанша тойса да, адамның жанынан шықпайды.
* Құтымсыз бота. Енесін еміп қойып, тартынып жетекке жүрмейді.

Дереккөздер
-----------

* <Ә. Байжұманұлы, К. Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6>
**Lacoste** (қазақша айтылымы *Лакост*) — 1933 жылы құрылған француздық компания. Сәнді киім, аяқ киім, иіс су, оптикалық және күннен қорғайтын көзілдірік, теннис бәтеңкелерін, сағаттарды және түрлі былғары бұйымдарын өндіреді.

Lacoste иіс сулары
------------------

Lacoste Essential иіс суы
Lacoste киім және түрлі аксессуарлар ғана емес, әйелдер мен ерлерге арналған иіс су да өндіреді. Негiзiнде Lacoste иіссуларын Casual және Sport стильіне жатқызуға болады. 

Бірінші иіс су Lacoste бренді атымен 1984 жылы шығарылды. Қазіргі кезде Lacoste хош иісінің 20 түрі бар.

Ең белгілілері:

* Lacoste Blanc - ерлер үшін
* Lacoste Essential - ерлер үшін
* Lacoste Elegance - ерлер үшін
* Lacoste Inspiration - әйелдер үшін
* Lacoste Femme - әйелдер үшін
* Lacoste Touch of Pink - әйелдер үшін
* Lacoste Hot Play - ерлер үшін
* Lacoste L.12.12 - ерлер үшін

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Компанияның ресми сайты
Карро Армато
**Карро Армато l6/40** – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған итальяндық жеңіл танк. Танктің атауына оның тобы, салмағы және қару қатарына қосылу жылы қоса қамтылған. Карро Армато итальян тілінде *танк* деген мағыга береді. *Л* әрпі *Leggero* яғни жеңіл деген сын есімнің қысқарға түрі. 6 саны оның тоннасын көрсетсе, 40 саны 1940 жылы қолданысқа енгенін білдіреді. Бұл машинаны 1936-1938 жылдары *FIAT* және *Ансальдо* фирмалары жасап шығарды. Сол кезде танкті барлау қызметіне пайдаланған. 1941 жылы L6/40 топтап шығарыла бастады, 1940 жылға дейін 300 машина шығарылды. Италия Гитлерге қарсы одақтастар алдында тізе бүккеннен кейін 1943 жылдың қыркүйек айынан бастап l6/40 неміс басқыншылары әкімшілігінің тапсырмасымен жасала бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЕкінші дүниежүзілік соғыстың жеңіл танктері |
| --- |
|  |
|  | 

Ұлыбритания Light Tank Mk.VI • Cruiser Mk.I • Cruiser Mk.II • Cruiser Mk.III • Cruiser Mk.IV • Mk.VII «Тетрарх» • Mk.VIII «Гарри Гопкинс» • Mk.I «Матильда I» • Mk.III «Валентайн» • Мажарстан 38M «Толди» • Үшінші рейх Pz.Kpfw. I • Pz.Kpfw.II • Pz.Kpfw.II Ausf.L «Лухс» • Pz.Kpfw.38(t) • Италия патшалығы L6/40 • M11/39 • M13/40 • M14/41 • M15/42 • Польша 7TP • 9TP • Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Т-26 • БТ-7 • Т-50 • Т-60 • Т-70 • Т-80 • Америка Құрама Штаттары M2 • M3 \ M5 «Стюарт» • CTLS • M22 «Локаст» • M24 «Чаффи» • Франция R35 \ R38 • R40 • H35 \ H38 \ H39 • AMC 35 • Швеция Strv m/38 • Strv m/41 • Жапония «Ха-Го» • «Ке-Ну» • «Ке-Ни» • «Чи-Ха» • «Шинхото Чи-Ха» • «Чи-Хе» • «Хо-И»
 |

 |
Эксперименталды физика суреті
**Эксперименттік физика** — арнайы дайындалған жағдайларда, табиғи құбылыстарды зерттеуден тұратын табиғатты тану тәсілі. Табиғаттың математикалық моделін зерттейтін теориялық физикадан айырмашылығы, эксперименталды физика табиғаттың өзін зерттеуге арналған.

Физикалық теорияның жаңылысуы немесе дәлірек айтқанда, теорияның біздің әлемге қолданылмауы критерийі болып табылатын эксперименттің нәтижесімен келіспеушілік. Эксперимент келісімі теорияның дұрыстығын (қолданылуын) дәлелдей алмайды. Яғни физикалық теорияның өміршеңдігінің негізгі өлшемі эксперимент арқылы тексеру болып табылады.

Эксперименттің бұл айқын рөлін тек Галилео Галилей мен кейінірек зерттеушілер жүзеге асырды, олар ерекше жағдайдағы заттардың мінез-құлқын бақылау негізінде, яғни эксперименттер жасай отырып, әлемнің қасиеттері туралы қорытынды жасады. Байқаңыз, бұл ежелгі гректердің көзқарастарына толығымен қарама-қайшы екеніне назар аударыңызшы: әлем құрылымы туралы шынайы білімнің көзі тек ойлауға ұқсады, ал «сенсорлық тәжірибе» көптеген жалғандықтар мен белгісіздіктерге ұшырады және сондықтан шынайы білім болуды талап ете алмады.

Ең дұрысы, эксперименталды физика эксперименттік нәтижелерді ғана сипаттауға тиіс, оларды түсіндіру емес. Алайда іс жүзінде бұл мүмкін емес. Көп немесе аз күрделі эксперименттің нәтижелерін түсіндіру эксперименталды қондырғының барлық элементтері қалай әрекет ететінін түсінуімізге негізделеді. Бұл ұғым, өз кезегінде, кез келген теорияға сене алмайды. Осылайша, қарапайым бөлшектердің үдеткіш физикасы бойынша эксперименттер - барлық эксперименттік физикадағы ең күрделі бірі - элементтер бөлшектердің қасиеттерін нақты детектордың барлық элементтерінің механикалық және серпінді қасиеттерінен кейін ғана, олардың жауап электр және магнит өрісі, вакуум камерасындағы қалдық газдардың қасиеттері, пропорционалды камераларда электр өрісі мен иондардың дрейфі, иондану үдерістері және т.б.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
**Эксперимент** (ғылыми тәжірибе). Психология жөнінде ғылыми-зерттеу жүргізуде эксперименттік әдіс кеңінен қолданылады. Эксперименттік әдістің артықшылығы, бізге керекті үрдіс пен құбылыс қашан көрінеді деп күтіп отырудың қажеті жоқ. Эксперимент жасағанда психикалық үрдістерді неғұрлым дәлме-дәл көрсететін олардың уақытын, өту шапшаңдығын т.б. өлшейтін арнаулы аспаптар, аппараттар қолданылады. Эксперименттің екі түрі бар: *лабораториялық* және *табиғи*. Лабораториялық экспериментті алғашқы рет В. Вундт, Лейпциг қаласында 1879 жылы жүргізді. Лабораториялық эксперимент, мысалы, балалар зейінінің қасиеттерін, сезгіштік қасиеттерін, ақыл-ойының даму деңгейін, белгілі мамандыққа икемділігін анықтайтын құрал-жабдықтарды қолдана отырып, арнайы жабдықталған орындарда өткізіледі. Табиғи экспериментті психологияға 1910 жылы А. Ф. Лазурский енгізді. Табиғи эксперимент бойынша психологиялық зерттеулер адамның өмір тіршілігіндегі үйреншікті жағдайына сәйкес жүргізіледі. Кейбір жағдайларда бұл әдіс психологиялық және *педагогикалық эксперимент* деп те аталады. Психологиялық-педагогикалық зерттеулер бойынша әр түрлі жас кезеңдерінде адамның қалыптасуы қарастырылады. Әр түрлі кезеңдерге сәйкес зерттеу арқылы түрлі жастағылардың айырмашылықтары шартты түрде алынған белгілерге негізделеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Алғашқы паравоз

Алғышарттары
------------

Қазақстанда өнеркәсіптің дами бастауы, өндірілген шикізаттарды тасып әкету үшін темір жолдар салу ауадай қажет болатын. Орыс фабриканттары Ресейді шығыстағы шет аймақтармен байланыстыратын темір жолдар салуды патша үкіметінен 19 ғасырдың 60 -70 жылдарының 
өзінде – ақ сұраған болатын. Ташкенттен шыққан түйе керуені Орынборға 100 күн дегенде әрең жететін. Мұндай жағдай сауда – саттық пен өнеркәсіптің жедел дамуына көп кедергі келтірді.

Темір жолдардың салына бастауы
------------------------------

19 ғасырдың екінші жартысында қазақ даласында темір жол магистральдары салына бастады. 1891 – 1893 жылдары ұзындығы 369 км Покровская слобода – Орал темір жол желісі тартылды.

1894 жылдан бастап Челябі мен Омбы арасында темір жол қатынасы орнады. 1901 – 1905 жылдары Орынбор – Ташкент темір жолы салынды. Оның ұзындығы 1668 км – ді құрады. Сөйтіп 1905 жылы Қазақстан аумағындағы темір жол желісінің жалпы ұзындығы 2000 километрге жуық болды.

Қазақтардың темір жол құрылыстарына қатысуы
-------------------------------------------

Сол кездері қазақ халқының арасында темір жол құрылысында жұмыс істеп, табыс тауып қайту кіңінен өрістеді. Орынбор – Ташкент темір жолын салуға 40 мыңға жуық қазақ қатысты. Маусымдық жұмыстарда істегендердің көпшілігі кейін темір жол бойында жұмысқа орналасып, қазақтың кәсіби жұмысшы тобының қатарын қалыптастырды. Кейде қазақтар өздерінің туған өлкесінен тыс жерлерге де барып жұмыс істеді. Мәселен, 1895 жылы Семей облысы Павлодар уезінің 2 мыңға жуық қазағы Тайга бекетіндегі темір жол құрылысында еңбек еткен. Тап сол жылы 2,5 мыңға тарта қазақ Ачинскіге таяу жерде темір жолдың Орта Сібір учаскесінің құрылысында жұмыс істеді.

Темір жолдардың маңызы
----------------------

Қазақстаннан темір жолдар арқылы ауыл шаруашылық шикізаттары тасылды. Қазақстанның оңтүстік аймақтарынан мақта, жеміс – жидектер жөнелтіліп жатты. Қазақстанға темір жолдар арқылы егіншілікке қажетті машиналар мен еңбек құралдары жеткізілді. Сондай – ақ, көп мөлшерде ағаш бөренелер, құрылыс материалдары, мануфактура өнімдері, қант және шай әкелінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы. Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық / Қабылдинов З.Е. Л.Қайыпбаева А.Т. Алматы: Атамұра, 2008. — 352 бет, суретті, карталы. ISBN 9965-34-816-2
**Эксекий** — қара пішін стилінің аса ірі шебері, аттикалық көзеші әрі құмыра өрнекшісі; б. э. бұрынғы 550—520 жж. шамасында Афиныда жұмыс істеген. Оның құмыралары келісті керемет пропорциясымен, тап-тұйнақтай сыр-сымбатымен, сәндік өрнегінің ыдыс пішініне ғажайып үндестігімен көзге түседі. Эксекий композициялары айқын үйлесімі, байыпты ырғағы, асқан суреттік кемелдігімен назар аударады. Шебер қолы қойылған көптеген туындылар сақталған. Олардың ең танымалы: «*Арыстанмен айқасқан Геракл*» (Берлин), «*Герионмен айқасқан Геракл*» (Лувр), «*Амазонкалармен айқас. Нөкерлерімен көрінген Дионис*» және «*Пентесилеямен айқасқан Ахилл. Негрмен тұрған Мемнон*» (екеуі де Британия музейінде), «*Асық ойнап жатқан Ахилл мен Аякс*» (Ватикан), «Ахилл мүрдесі қасындағы Аякс» (Мюнхен) амфоралары, «Қайықтағы Дионис» (Мюнхен) килигі және басқа қумыралары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3
**Календарь** – Алтай тау жүйесінің оңтүстік-батысындағы Үбі (Оба) жотасының қиыр батысында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы жерінде. Абсолюттік биіктігі 1113 м. Дөңгелек пішінді таудың ұзындығы мен ені 4 – 4,5 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау кристалды тақтатас, әктас, граниттен түзілген.

Өсімдігі, жер бедері
--------------------

Қылқан ағаштары және қайың, терек ормандарымен көмкерілген беткейлері тіктеу, кейбір жерлері тік жартасты келген. Батыс беткейінің етегінде дала өсімдіктері өскен, қалған жерін қайыңды-теректі орман қамтыған. Таудың беткейінен Глубочанка өзенінің бірнеше салалары бастау алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қазақ жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер** — VI – XIII ғасырларда қалыптасты. Қоғамның материалдық байлығы молайып, басы артық өнім және оны пайдалану әдістері, әр түрлі топтар шыға бастасымен алғаш қы қауымдық құрылыс, құлдық дәуірі іштен ыдырап, бірте-бірте жаңа құрылысқа – феодализмге жол бере бастады. Қазақ даласында бұл процестің өзіне тән ерекшеліктеріне болды. Ғасырлар бойғы ескі құрылыстың қалдықтары феодалдық қатынастарға патриархалдық сипат берді. Сондықтан Қазақстанда таптық қатынастар патриархалдық-феодалдық қатынастар түрінде дамыды. Үстем тап рулық құрылыстың сарқыншақтарын еңбекші бұқараны аяусыз қанау құралына айналдырды. 

Феодалдық қатынастардың қалыптасуы барлық жерде бірдей болған жоқ. Көшпелі мал шаруашылығымен қатар егіншілікпен, қолөнер кәсібімен айналысқан жерлерде бұл процесс неғұрлым тезірек дамыды. Ал тек мал шаруашлығымен ған шұғылданған аудандарда феодалдық қатынастардың дамуы баяулау болды. Дегенмен, бұл екеуінің түпкі мәні бір еді. Азшылықтың (байлардың) қыруар байлық жиналып, көпшілік қайыршылық пен езгіде күнелтті, сөйтіп қоғам бір-біоіне қарма-қарсы екі тапқа бөлінді. Мұның өзі бай таптың бұқараны басып, жаныштау құралы ретінде мемлекеттің пайда болуына әкеліп соқты.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстан тарихы

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Шаһристан**, Шахристан — ортағасырлық қаланың қоғамдық ғимараттар мен сауда және мәдени мекемелер орналасатын бөлігі. Мемлекеттік қызметтегі шенеуніктер мен жергілікті ақсүйектердің тұрғын үйлері де әдетте қаланың осы бөлігінде болған. Ортағасырлық қала салу дәстүрі бойынша Шаһристан цитадельді қоршай немесе бір шетінен жалғаса салынады. Оның сыртынан міндетті түрде қорғаныс қабырғалары салынып, айнала ормен қоршалады. Қазақстан жеріндегі Шаһристан ортағасырлық қалалар: Отырар, Қараспан, Ақтөбе және Талғар қалашықтарында қазылып, зерттелген. Қазба нәтижелері мешіт, медресе, монша секілді діни-ағартушылық және тазалық ошақтары да қаланың осы бөлігінде болатындығын көрсетеді. Ауыз су мен санитарлық құбырлардың тораптары да көп табылған.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Вардан Шноркович Чамчиян** (1 қараша 1916 жыл, Тбилиси - 01 қараша 2013 жыл) — қазақстандық ғалым-агроном. Кеңес Одағының Еңбек Ері (1966), Қазақстан, КСР-нің еңбек сіңірген агрономы (1974), 1958 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Новосибирск ауыл шаруашылық институтын бітіріп (1944), Краснодар өлкесінде совхозда агроном, Орал облысы. «Перьм» совхозында агроном (1954-1957)6 1957 жылдан осы совхоздың директоры. Чамчиян басшылығымен 1976 ж. совхоз мемлекетке 391 994 центнер астық, 11975 центнер ет, 5838 центнер сүт тапсырды, 2883,3 мың сом таза табыс келтірді.

Сыйлықтары
----------

Ол Ленин ордені, 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені, Қазан Революциясы орденімен, Бүкіл Одақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің 3 алтын, 3 күміс медалымен марапатталған[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 94 бет
**Альберт Альфонсович Арнтгольц** (1937 жылы 24 ақпанда Ресейде дүниеге келген) – театр актері. .
Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 

Альберт Арнтгольц 1958 жылы В.И. Ленин атындағы денешынықтыру және спорт институтын бітіреді. Читин облыстық драма театрында, кейін Азербайжан орыс драма театрында және Короленко атындағы Ижевский орыс драма театрында қызмет атқарған. Қазіргі уақытта Калининград облыстық драма театрында жұмыс істейді. Альберттің әйелі, Калининград драма театр актрисасы, Валентина Михайловна. Екеуінің екі қызы (Ольга және Татьяна) және ұлы (Антон Арнтгольц) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша Уикипедия
Николай Андреевич Римский-Корсаков
**Николай Андреевич Урмаев** (6(18).12.1895, Гусь-Хрустальный, қазіргі Владимир облысы, – 1959, Мәскеу) - кеңестік геодезист, техника ғылымдарының докторы, профессор (1937), техника әскерінің генерал-майоры (1943). 

1918 жылы Мәскеу университетін бітірген. Әскери-топографиялық қызмет бөлімдерінде басқару қызметтерін атқарды. 1933-52 жылдары В.В.Куйбышев атындағы әскери-инженерлік академияның астрономия және жоғарғы геодезия кафедрасының бастығы. Негізгі еңбектері жоғары геодезия, фотограмметрия және математикалық картографияға арналған. Триангуляцияны теңдестіру тәсілін дамытты. Ленин орденімен, 1 дәрежелі Отан соғысы орденімен, басқа да 4 орденмен және медальдармен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Элементы фотограмметрии, М. 1941;

* Основы математической картографии, М. 1962;

* Сфероидическая геодезия, М. 1955.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚСЭ энциклопедиясы, 1977

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Яндекс.Словари › БСЭ, 1969-1978(қолжетпейтін сілтеме)

* Космический мемориал

* Урмаев, Николай Андреевич
**«Чарльтон Атлетик»** (ағылш. *Charlton Athletic Football Club*) — Англияның Лондон қаласындағы футбол клубы. 1905 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Вэлли" стадионында өткізеді.

Тарихы
------

1905 жылы 15-17 жасар жасөспірімдерден құрылды. 1920 жылы кәсіпқой статусын алды.

Англия чемпионаттарындағы ең ірі табысы — 1936/37 жылғы күміс жүлде. 

Премьер лигада соңғы рет 2006/07 жылғы маусымда ойнады. 2018/19 жылғы маусымда бірінші лигада 3-орын алып, чемпионшипке көтерілді.

Атақты ойыншылары
-----------------

* Аллан Симонсен
* Карл Дженкинсон
* Джонджо Шелви

Жетістіктері
------------

* **Бірінші дивизион**
	+ **Вице-чемпион:** 1936/37
	+ **3-орын:** 1938/39
* **Англия кубогы**
	+ **Жеңімпаз:** 1946/47
	+ **Финалист:** 1945/46

Сілтемелер
----------

* Тарихы
* Ресми сайт
**Николай Антонович Гаценко** (1946 ж.т. Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Благовещенка а.) – тех. ғылым доктыры (1993ж.), профессор (1996ж.). Халықаралық жоғары мектеп академиясының корреспондент мүшесі (1997ж.), Халықарлық бизнес және әкімшілік жетекшілері академиясының акад. (1998ж.). Целиноград а. ш. институтын (1975 ж. , қазіргі Қазақ агротех. университеті) бітірген. 1975–1976 ж. Целиноград (қазіргі Астана) телімінің «Қазэлектржөндеу» тресінің инженері, Целиноград керамик. комбинатының бас энергетигінің орынбасары, бас энергетигі, бас инженерінің орынбасары, бас инженері (1976–1989), Целиноград инженер-құрылыс институтының (қазіргі Еуразия ұлттық университеті) аға ғылым қызметкері (1990–1992ж.), кафедра меңгерушісі (1992–1994ж.), ғылым және халықар. байланыстар жөніндегі проректоры (1994–1997ж.) қызметтерін атқарды. 1997 жылдан Еуразия]] ұлттық университетінде профeccop 50-ден астам ғылым мақала мен 2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Чарли Шотуэлл** (ағылш. *Charlie Shotwell*; 17 шілде 2007, Мадисон, Висконсин, АҚШ) — америкалық актер. Ол алты жасында актерлік мансабын бастады. Netflix-тің 2019 жылғы «Илай» қорқынышты фильмімен, 2019 жылғы «Нөлдік команда» комедиялық драма фильмімен, 2021 жылғы «Джон және Үңгір» психологиялық триллер фильмімен және 2022 жылғы «Морбиус» фильмімен танымал.

Жеке өмірі
----------

Чарли Шотуэллдің екі ағасы (Джиммми мен Генри Шотуэлл) және өгей әпкесі (Шри Крукс) бар. Олар да актер болып табылады. Олар «Staged Dad» пилоттық эпизодында  және «Whiskey Pete» қысқа фильмінде бірге жұмыс істеген.

Фильмдер тізімі
---------------

Марапаттар мен номинациялар
---------------------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑   *"Charlie Shotwell"*, Instagram, retrieved 24 October 2020
2. ↑   *"STAGED DAD Episode One- "Drunkoholic"*, Greg Crooks, YouTube, retrieved 23 October 2020
3. ↑   *Whiskey Pete*, Greg Crooks (YouTube), retrieved 23 February 2022

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Чарли Шотуэлл (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Чарли Шотуэлл Instagram-да
* charlie-shotwell.com
Николай Михайлович Бармин (22 наурызда 1922, аул. Ленино (қазіргі Ленинск-Кузнецкий Кемеровской облысы— 12 қантарда 1997, Мәскеу) —кеңес және ресей театр мен киноның актері.Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртісі(1993).

Биография
---------

Николай қызметкерлер отбасында туған.Николай 1941 жылдан бастап Ұлы Отан соғысының қатысушысы.Ол Украин фронтында және Оңтүстік-Батыс жақтарында қатысқан.

1947 жылы киноға студенттік кезінде дебютке шықты.1948 жылы-Орталық траснпорт театрының(қазіргі Н.В.Гоголь атындағы Мәскеу драма театры).1955 жылдан 1990 жылға дейін киноактер театр-студиясында ойнаған.

Николай 1997 жылы 12 қантарда қайтыс болды.Ол Мәскеу қаласында Хованск зиратында жерленген.

Сілтемелер
----------
**Роквелл әдісі** (орыс. *метод Роквелла*, американ металлургі Rockwell құрметіне қойылған) — материалдардың (көбінесе металдардың) қаттылығын өлшеуге арналған әдіс. Ұшындағы бұрыш 120° (A, С болу мөлшері) болатын алмасты иденторды немесе шынықтырылған болат диаметрі 1/16 немесе 1,588 мм шарикті (В бөлу мөлшері) қаттылығы өлшенетін бетке батыру арқылы қаттылық анықталады. Роквелл әдісімен қаттылық шартты бірліктерде өлшенеді. Қаттылық бірлігі ретінде идентор үшының 0,002 мкм-ге осьтік жылжуына сәйкес келетін шама алынған. *Роквелл әдісі* бойынша сынау арнайыландырылған үстел үстіне қойылатын аспаппен жүрігізіледі. Ол қаттылық санын бірден көрсететін индикатормен жабдықталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Файл тақырыбы

**Федоровский Федор Федорович**(26.12.1883, Чернигов-7.9.1955, Мәскеу)-совет театр суретшісі, КСРО халық суретшісі(1951), КСРО Көркем-сурет академиясының толық мүшесі (1947) әрі вице-президенті (1947-1953). 1907 жылы Строганов училищесін (К.А.Коровин мен М.А.Врубельдің шәкірті) бітірді. С.И.Зимин операсын театрында жұмыс істеді. 1912-1913 жылдары С.П.Дягилевтің шетелдергі (Париж және Лондонда) Орыс маусымы спектакільдерін көркемдеді. 1921-1941 жылдары және 1947-1953 жылдары Үлкен театрдың бас суретшісі болды. Ол Ж.Бизенің «Кармен» (1907,1920), А.Г.Рубинштейннің «Демон» (1909,екеуі де С.И.Зимин театры), М.П.Мусоргскийдің «Борис Годунов» (1927,1948), А.П.Бородиннің «Князь Игорь» (1934,1944), И.И.Дзержинскийдің «Тынық Дон» (1936, бәрі Үлкен театрда), М.И.Глинканың «Иван Сусасин» (1939, Ленинградтың С.М.Киров атындағы опера және балет театры) т.б. опералық спектакльдердің декорация эскизін жасады. КСРО мемлекет сыйлығының лауреаты (1941,1943,1949,1950,1951). Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Чарльз Сандерс Пирс** ( ағылш. *Charles Sanders Peirce*; 10 қыркүйек 1839 жыл, Кембридж, Массачусетс – 19 сәуір 1914 жыл, Милфорд, Пенсильвания) — американ философ-идеалисі,логик, математик және табиғат зерттеуші. Американдық ғылым және өнер академиясы (1877) мен ұлттық ҒА (1879) мүшесі. 1859 ж. Гарвард университетін бітірген. 1866—91 ж. АҚШ-тың жағалау күзетінің геодезия ст-нда істеді. Гарвард, Балтимордағы Дж. Хопкинс университеттерінде логикадан, тарихтан, ғылым философиясынан лекция оқыды. Философияда. 

Пирс қарама-қарсы екі бағытты қосуға тырысады: Қанттың «критицизмімен» қосылған эмпирикалық позитивистікті, Платон және Ф. Шеллингпен байланысты объективті идеализммен қосады. Пирс онтол. негізгі схеманы былайша құрады: «рух – алғашқы, материя – туынды, эволюция – үшінші». Пирс танып білуге болмайтын, бірақ тіршілікте бар «өзіндік заттар» іштей қарама-қайшы дей келіп, білімнің айқындылығын жоққа шығарады деп агностицизмді сынайды.

Пирс ғылыми білім мен пікірдің қалыптасуы сенімді, негізді болу мәселелеріне айрықша мән берді: Пирсше, бұл мәселені шешудің негізгі шарты — алынған нәтижелерді тек қана мәнділігі тұрғысынан баяндау. Пирстің бұл принципі кейіннен прагматизмнің идеалистік концепциясында онан әрі дамыды. «Прагматизм» терминінің өзін философияға еңгізген Пирс болатын. У. Джемс Пирстің ізімен жүріп, ақиқатты практиканың нәтижесімен, пайдалылығымен барабар деп санады. Пирс математика логика мен семиотика салаларында ірі-ірі жаңалықтар ашты...

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Charles Peirce. Профиль на сайте Национальной академии наук США
2. ↑  Апель К.-О. Трансформация философии. — М.: Логос, 2001. — ISBN 5-8163-0017-2. — С.178.
**Торғай Ахметова** (15.3.1955. Ақмола облысы Щучье ауданы Ынталы ауылы) - телережиссер.. Қазақ қыздар педагогикалық институтын бітірген (1977). Қазақ теледидары музыка редакциясында режиссер ассистенті. (1979-83), "Қазақтелефильм" студиясында музыкалық редактор (1983-87), қазақ теледидарының "Мұрагер" балалар редакциясының режиссері.

Бүгінде "Қазақстан" РТРК АҚ аймақтану бөлімінің бас маманы. Режиссер ретінде телеэкраннан "Шамшырақ", "Санамақ", "Крутая арба", жастарға арналған "Ноу проблема" телехабарларының, "Ән мен әнші" (2004), "Шыңның жүзі", "Әлі есімде"( 2006), "Дала - думан", "Еркетай", "Ауыл-аймақ", "Тау тұлға", "Ілік септік" хабарларын режиссері ретінде телеэкранға шығарды. "Қазақстан" телеарнасының 50 жылдығына арналған Қарағанды, Шымкент қалаларынанда өткен "Дидар" (2008) фестивалінде дайындалған хабарлардың режиссері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Координаттар: 21°25′ с. е. 39°49′ ш. б.﻿ / ﻿21.417° с. е. 39.817° ш. б.﻿ / 21.417; 39.817 (G) (O) (Я)

|  |
| --- |
|  |
| Ислам |
| Бұл мақалакелесі тізімдеменің бір бөлігі: |
| 
Иман

* Аллаһқа иман
* Періштелерге иман
* Қасиетті кітаптарға иман
* Пайғамбарларға иман
* Ақырет күніне иман
* Тағдыр мен қазаға иман

 |
| 
 Ислам негіздері

* Шаһада
* Намаз (Дәрет • Ғұсыл)
* Ораза
* Қажылық (Умра)
* Зекет (Пітір садақа)

 |
| 
Мәтіндері мен заңдары

* Құран • Сүннет
* Хадис • Хадис ілімі
* Мұхаммедтіңﷺ өмірбаяндары
* Ижмағ • Қияс
* Шариғат • Фиқһ
* Мазһабтар • Жиһад

 |
| 
Маңызды тұлғалары

* Мұхаммед ﷺ
* Әбу Бәкр
* Омар
* Осман ибн Аффан
* Әли ибн Әбу Талиб
* Мұхаммедтің ﷺ отбасы
* Мұхаммедтің сахабалары ﷺ
* Ислам пайғамбарлары

 |
| 
Ислам тарихы

* Әділетті төрт халифа
* Халифат
* Һашим әулеті
* Умәуилер • Аббасилер
* Буилер әулеті
* Тулун әулеті
* Фатима әулеті
* Айюб әулеті
* Сефевид әулеті
* Дели сұлтандығы
* Ұлы Моғолдар патшалығы
* Ұлы Османлы Мемлекеті
* Мәмлүктер
* Кордоба халифаты
* Мурабитун халифаты
* Муаххидун халифаты
* Сауд әулеті

 |
| 
Ислам ағымдары

* Әһл әс-Сунна (сунниттер)
* Шииттер
* Сәләфилер
* Сопылар
* Исмаилиттер

 |
| 
Ислам мәдениеті

* Исламтану • Өнері
* Мейрамдар • Мешіттер
* Әйелдердің орны
* Ислам және отбасы
* Күнтізбе

 |
| 
Ислами терминдер

* Діни сөздік

 |
| 
Тағы қараңыз

               
 |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**әль-Харам мешіті** (араб.: المسجد الحرام‎ **әл-Мәсжид әл-Хара́м**, *Қасиетті мешіт*) – Ислам әлеміндегі басты мешіт. Оның ішкі ауласында Қағба бар. Мешіт Сауд Арабиясындағы Мекке қаласында орналасқан.

Меккедегі әл-Харам мешіті, кешкі көрініс

Салыну тарихы
-------------

Қағба маңындағы мешіттің салынуы 638 жылға жатады. Ал қазіргі мешіт 1570 жылдан бері белгілі. Бастапқы мешіттің негізі жақсы сақталмағандықтан, мешітті бірнеше рет қайта салған. 

Мешітті алғаш болып Адамның (ғ.с) баласы Шис(Сиф) тұрғызады. Дегенмен көп уақыт өткен соң мешіт қирап тек орны ғана сақталып қалған. Бірнеше ғасырдан кейін Аллаһның бұйрығымен Ибраһим (ғ.с) мен оның ұлы Исмаил Қағбаны қайта салады. Оның негізіне сақталған көне тастар негіз болады. Аллаһға құлшылық ететін үй болатын болғандықтан Ибрахим (ғ.с) құрылыстың түзу салынуын қатты қадағалап, ұзақ уақыт бойы оған сырттан қарап тұратын болған. Қазір таңға дейін Ибрахимнің (ғ.с) тұрған іздері сақталып қалған, оны *«Ибрахимның (ғ.с) орны»* деп атайды. 

Кейін Қағбаны құрайыш тайпасы да қайтадан салады. 

Пайғамбарымыз Мұхаммед пен бірге (с.ғ.с) Араб жазирасына Ислам келгенге дейін мешіт пұтқа табынушы тайпалардың сыйынатын орны болған. 

Мешітте соңғы рет құрылыс жұмыстары 1980 жылдардың соңында, оңтүстік-батыс жағынан үлкен екі мұнарасы бар корпус салған уақытта жүргізілді. Қазіргі таңда мешітке кіретін басты есік дәл осы корпус та орналасқан. Ол – Фахд королдің қақпасы. Мешіт құрылысы 309 мың км² жер алып жатыр. 95 метр биіктікке жететін 9 мұнарасы бар. Төрт қақпасынан бөлек мешітке кіретін 44 есік бар. Мешітке бір уақытта 700 000 мың адам сыйып кетеді.

Масджид аль-Харам

Дереккөздер
-----------