recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жанділдә Тәжіұлы Майлин** (1949-1998), ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1993), Суретшілер одағы Қарағанды облыстық көркемдік кеңесінің мүшесі (1993-98), республикалық *«Жігер»* фестивалінің лауреаты (1982). Қазақтың Абай атындағы Мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген (1975). ҚР Суретшілер одағы Қарағанды бөлімшесінің Жезқазған қаласындағы көркемөнер шеберханасында суретші-безендіруші (1975-77), 1977 жылдан ЖезПИ-да (қазіргі ЖезУ) ассистент, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, деканның орынбасары болып еңбек етті. Көркемсурет өнерінің түрлі жанрларында шығармашылық туындылар жасады. Олардың катарында Абылай, Абай, Жамбыл, Қ. Сәтбаев, М. Әуезов портреттері, пейзаждар, натюрморттар, тақырытттык композициялар және абстрақциялық туындынар бар. *«Жамбыл»* портреті Ә. Қастеев атындағы мемлекеттік көркемсурет галереясы қорынаалылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жабықбай Бұлғыншыұлы**  (1874 — 1958) — Қытайдағы қазақ диаспорасы арасынан шыққан қоғам қайраткері. 

Әкесі Қытайдағы қызай елінің биі болған. 

1930 жылы Жабықбай Бұлғыншыұлы аймақта бірінші болып *"Жырғалаң"* мектеп интернатын ашып, бала оқыттырады. Жабықбай Бұлғыншыұлының елге жасаған игі істері жөнінде ақын Көдек Маралбайұлы мен Әсет Найманбайұлының өлеңдерінде дәріптеледі. Жабықбай Бұлғыншыұлы Үш аймақ көтерілісі нәтижесінде Шығыс Түркістан өкіметі құрылған 1944 — 50 жылдары үкімет мүшесі, *"Одақ"* саяси партиясы бақылау комитетінің бастығы, кейін Өлкелік үкімет кеңесшісі және *ШҰАР* саяси мәслихат кеңесінің тұрақты мүшесі болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Василий Анатольевич Шанин** (29 сәуір 1961 жыл) — КСРО және ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. Кейін бапкерлікпен айналысты.

Карьерасы
---------

### Футболшы

Карьерасын 1979 жылы "Қайратта" бастады. Бірақ алматылықтар сапында бір кездесуде де алаңға шықпай, 1980 жылы Алматының СКИФ клубына жалға берілді. 

Кейін "Целинник" (1980), "Уралец" (1981), "Жетісу" (1982-1984), "Спартак" (1985, 1990-91), "Восток" (1987-90), ""Нурафшон" (Бұхара), "Достық" (1993), "Көкшетау" (1996) клубтарында ойнады.

### Бапкер

2000 жылы Челябинскінің "Зенит" клубын азырақ уақыт жаттықтырды.

Жетістіктері
------------

Қазақстан **Достық**

* Қазақстан кубогы: 1993

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Жандос Бәделұлы** – тұрақты әдеби псевдонимі Бесбоғда Алтай, (19.11.1978. Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы.) - журналист.

Қарағанды облысы Шет ауданына қарасты Нұраталды ауылында орта мектеп бітірген (1996). Сол жылы Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетіне оқуға түсіп журналистика мамандығы бойынша үздік бітірген (2000). «Жас Алаш», «Астана ақшамы» газеттерінде еңбек жолын бастаған, «Фолиант» баспасында бас редактор, «Қазақстан теміржолшысы», «Айқын» газеттерінде тілші, ҚР Жоғарғы соты мен Әділет министрлігіне қарасты «Заң» медиакорпорациясында Астана өкілдігінің директоры, «Алаш айнасы» газетінде Астана бюросының жетекшісі болған. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Президентi әкімшілігінде қызмет еткен. 2011 жылғы 11 тамыздан бастап «Профи Медиа» ЖШС-ында бас директор. 

Халықаралық «Шабыт» фестивалінің иегері (2001).

Дереккөздер
-----------
**Фазмида** — фаг ретінде де, плазмида ретінде де дамуға қабілетті фаг пен плазмиданың арасындағы гибридтер. Мұндай векторда СоlЕ1 мен λ фагтың инициация нүктесі бар және олар бактериофаг сияқты лизистік, плазмидалар сияқты лизистік емес дамуға қабілетті.

Фазмидалық векторлардың сыйымдылығын лямбда фаг негізіндегі векторлармен салыстыруға болады, ол космидтерден анағұрлым аз.

Сонымен жоғарыда баяндалған мәліметтерден ген инженериясының векторлар системасы микроорганизмдердің және олардың генетикалық элементтерінің қасиеттеріне негізделгенін байқауға болады. Векторлық молекулаларға қойылатын негізгі талаптардың бірі, оларда рестрикциялық нүктелер болуы керек екендігін де атап өттік. Кейбір векторларда рестрикциялық бөліктер артық болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, ондай бөліктерді векторлардан делеция (бір немесе бірнеше нуклеотидтерді ДНҚ-дан иондық сәулелер және т. б. әсерімен үзілуі) көмегімен «алып» тастайды.

Керісінше, вектордың керекті бөлігіңде эксперимент үшін аса қажет және рестриктаза үзе алатын тізбектер жоқ болуы да мүмкін. Бұл үшін химиялық синтездеу арқылы рестриктаза тани алатын нуклеотидтер тізбегі бар қысқа синтетикалық олигонуклеотид алынады. Лигазаның көмегімен қысқа синтетикалық олигонуклеотид вектордың керекті бөлігіне жалғанады. Оларды линкер — жалғаулық (ағыл. біріктіру сөзінен) деп атайды. Линкерде әр түрлі бірнеше рестриктазалар үшін тізбектер бар болса, оларды полилинкер деп атайды.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНуклеин қышқылдарының түрлері |
| --- |
|  |
| Азотты негіздер | 

Пурин
(Аденин •
Гуанин) •
Пиримидиндер
(Урацил •
Тимин •
Цитозин)
 |
|  |
| Нуклеозидтер | 

Аденозин •
Гуанозин •
Уридин •
Тимидин •
Цитидин
 |
|  |
| Нуклеотидтер | 

*монофосфаттар*
(АМФ •
ГМФ •
УМФ •
ЦМФ) •
*дифосфаттар*
(АДФ •
ГДФ •
УДФ •
ЦДФ) •
*трифосфаттар*
(АТФ •
ГТФ •
УТФ •
ЦТФ) •
*циклдік*
(цАМФ •
цГМФ •
цАДФР)
 |
|  |
| РНҚ | 

мРНҚ •
тмРНҚ •
кодтамайтын РНҚ
(тРНҚ •
рРНҚ •
микро •
piRNA •
shRNA •
siRNA •
кіші ядролы •
кіші ядрошықты •
gRNA)
 |
|  |
| ДНҚ | 

кДНҚ •
Геном •
msDNA •
Митохондриялық ДНҚ
 |
|  |
| Векторлар түрлері | 

Фазмидалар •
Плазмидтер •
Фаг лямбда •
Космидтер •
Фаг P1 •
Фосмидтер •
Жасанды хромосомалар
 |

 |

1. ↑
**Жангүрші мұнай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазғұрлы ішкі ойысындағы мұнай кен орны.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау ауданында, Форт-Шевченко қаласынан шығыста 55 км жерде орналасқан. Көтерілім құрылымдық-геологиялық картаға түсіру және құрылымдық бұрғылау нәтижесінде анықталған. Кен орны 1981 жылы ашылды.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны брахиантиклинмен байланысты қалыптасқан. Құрылымның орталық тұсына таяу өтетін, амплитудасы 150 м аймақтық жарылым қатпарды түсіңкі Солтүстік және көтеріңкі Оңтүстік блоктарға бөлінген. Альб және готерив жікқабаттарының беті бойынша Оңтүстік блок жарылымдармен қиюласуы нәтижесінде жартылай күмбез түріндегі пішінге ие болған, ол, өз кезегінде, көлденең жарылымдармен 3 блокқа бөлінген. Альб жікқабаттарының шөгінділерінде екі, апт және готерив жікқабаттарының әрқайсысында біреуден өнеркәсіптік өнімді қойнауқаттар анықталды. Олардың жатыс тереңдігі 150-350 м. Жатындар қанығу сипаты тұрғысынан мұнайлы, тұтқыштарының типі жағынан қойнауқаттық, күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Альб және апт жікқабаттарының өнімді горизонттары құмтас қойнауқаттарының қат-қабаттарынан құралған. Готерив шөгінділерінде жұқа карбонатты қабатшалар белгілі болды.

Тығыздығы
---------

Орташа кеуектілігі 27%-ға, өтімділігі 0,011 мкм2-қа жетеді. Жинауыштарының жалпы қалыңдығы 6,8-16 м аралығында өзгереді, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 3,2-6,7 м-ге дейінгі шамада. Өнімді горизонттардың мұнайлары ауыр, тығыздығы 911 кг/м3, тұтқыр. Мұнай шығымдары әлсіз сыздықтаудан 4,8 м3/тәулікке дейін жетеді. Газдық фактор 3,8 м3/т. Кен орны барлануда.
**Топтық ықпалдастық** — топішілік қатынас бірлігі, ортақ құндылықтар, өзара қарым-қатынастарды тиімділеу мәселелерін реттеу, құрылымдау процесі. Балалар ұжымында топтық ықпалдастық қоғамдық пікір мен ішкі ұжымдық адами қатынастар көріне бастаған кезден бастап пайда болды. Топтық динамика әлеуметтік психологиядағы зерттеу бағыттылығы: әр түрлі топтардағы пайда болу, функционалдығы және даму үрдістері. Топтық іс-әрекет — адамдардың іс-әрекетіне, топқа кіретін әлеуметтік және әлеуметтік-психологиялық феномен, қарым-қатынас нәтижесі. Топтық іс-әрекет мақсатына қарай: ұжымдық әрекет, біріккен әрекет, бірге жасалған және бірмезгілдік әрекет деп бөлінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Симонов Василий Александрович** 1928 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Преснов (қазіргі Жамбыл) ауданының Казанка селосында туды. 1942 жылы «Прибой» ауыл шаруашылық артелінде еңбек істей бастады. 1948 жылдан 1951 жылға дейін Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1951 жылдан бастап «Прибой» ұжымшарында тракторист болып істеді. Кейін «Островский» кеңшарында трактор бригадасының есепшісі және бригадирі болды. 1963 жылдан осы кеңшардың бөлімше басқарушысы қызметін атқарды.
1967 жылы 19 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Василий Александрович Симоновқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011.
Балдырлар – органикалық заттардың, қарашіріктің пайда болуына, топырақ түзілуінің алғашқы үрдістеріне қатысатын хлорофиллді микроағзалар. Топырақ балдырлары деп, топырақта тіршілік ететін балдырлардың экологиялық топтарын айтады. Оларды: 1) жер бетінде тіршілік ететіндер, 2) жер бетіндегі суларда (үнемі ылғалды топырақтарда) мекендейтіндер, 3) тек қана топырақта мекендейтіндер (топырақтың ең төменгі қабатында) деп бөледі.
Топырақ балдырларына жалпы сипаттама, таралуы, топырақтағы ролі. Негізінен алғанда топырақ балдырлары – микроскоптық организмдер. Оларды тек қана шоғырланған түрде ғана көзбен көреді. Балдырлар теңіз, көл, өзенде және тоқтау суларда, топырақтарда тіршілік етеді. Олардың бір жасушалы, шоғырлы, көп жасушалы түрлері болады. 
Көпжасушалы өкілдерінің денесін таллам деп атайды. Денесінде ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімдік бөлігін талломм деп атайды. Талломм грекше «таллос» - өркен, жас бұтақ, қатпаршақ. Балдырдың жасуша қабықшасы көбінесе жақсы жетілген. Жасушы көбіне бір ядролы.
Балдырлар – теңіз, мұхиттар жағалауындағы тіршіліктің көзі, жан-жануарлардың мекені. Теңіздің, мұхиттың түбінде тіршілік ететіндер саны жүздеген есе артық.
Сондықтан олар судағы тіршіліктің маңызды бір бөлігі болып саналады. Балдырлар жарық мол түсетін суларда тереңде, жарық аз түсетін лас сулардың бет жағына таралған. Теңіз суы мөлдір болғандықтан, 30 м тереңдікке дейін балдырлар көп тарайды, 100-200 м тереңдікте тек көлеңке сүйгіш, ал кейбір жеке қызыл балдырлар басқа өсімдіктер өсе алмайтын 500 м тереңдікте кездеседі.
Василий Васильевич Андреев
**Василий Васильевич Андреев** (15 қаңтар 1861 жыл - 26 желтоқсан 1918 жыл) орыс музыка қайраткері, балалайка аспабының шебер орындаушысы. Орыстың халық аспаптар оркестрін ең алғаш Василий Васильевич Андреев құрған. Василий Васильевич Андреев атындағы оркестр орыстың ең алғашқы халық аспаптар оркестрі болды. Бұл оркестрдің құрамына орыстың балалайка, домбыра, баян, гусли сынды аспаптары енді. Оркестрдің негізгі репертуарын орыстың халық әндері мен билері құрады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы "Атамұра "2014. Музыка: 3- сынып.41 бет. Райымбергенов А. ISBN 978-601-282-913-6.
**Қайрат Шотбақов** *(25.5.1949 ж.т. Ақмола облысы Ерейментау ауданы Благодатное ауылы)* – кәсіпкер. Қазақ политехникалық институтын бітірген (1972). Барлық еңбек жолы республиканың бірнеше облысында табиғи газбен қамтамасыз ету саласымен байланысты. 1988 ж. Жамбыл облысы газ ш-ғы өндірістік бірлестігінің бас директоры болып бекітілді. Облыстың бірқатар аудандарының шалғай жатқан ауылдарына газ құбырлары тартылып, бұрын газбен қамтамасыз етілген мекендердің газ тарату жүйесі көп жақсартылды; газ жүйесі жетпеген қала, ауылдарды сұйық газбен қамтамасыз ету жұмысы лайықты жолға қойылды.
Облыста қолға алынып жатқан, Қазақстанның оңтүстік өңірі үшін маңызы зор Амангелді газ кен орнын игеру жобасы бастаушыларының бірі болған Шотбақов, осы жоба Республика Үкіметінің назарына ілініп, іске асуы үшін 1992 жылдан бастап зор еңбек етті. Қазақстан, Ресей және басқа елдердің мамандандырылған жобалау инcтитуттарын жұмысқа жұмылдыру үшін еткен еңбегінің нәтижесінде маңызды да, әрі экономикалық және әлеуметтік сипаты үлкен жоба іске асырылуда. 
Облыс көлемінде ардагерлер ұйымына, мектеп және жетім балалар үйлеріне, денсаулық мекемелеріне, спорттық ұйымдарға көмек етті. Ол Жамбыл облысы бокс федерациясының президенті, республика бокс федерациясының вице-президенті. Оның ағалық көмегін көрген Б.Жұмаділов, Б.Ниязымбетов, В.Присяжнюк сынды боксшылар Қазақстан даңқын бүкіл әлемге паш етті. 
Елімізде кәсіпқой боксшылар арасындағы ең бірінші кездесуді өткізуде Шотбақов басқарған ұйымдастыру к-тінің жемісті жұмысы әрі қарай өз жалғасын табуда. Шотбақов «Шапағат» медалімен, «Қазақстан Республикасында физкультура және спорттың дамуына қосқан үлесі үшін» белгісімен марапатталған.
.

Cілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Жавдат Сабырұлы Қонаев** (7.3.1927 ж.т. Ресей, Челябі облысы Кунашак ауданы Баязитов с.) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1974), профессор (1981). Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғылым қайраткері (1984).

Қазақ тау-кен және металлургия институтын (1950, қазіргі Қазақ ұлттық технология университеті) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Геология ғылымдар институтында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер, сектор меңгерушісі (1950–64, 1974–79), Қазақ минералдық шикізаттар ғылым-зертеу институтында сектор меңгерушісі (1964–69), Қазақ политехникалық институтында доцент (қазіргі Қазақ ұлттық технологиялық университеті, 1970–74); 1979 жылдан кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарды. Қазақстан ғылым академиясының Ш.Ш.Уәлиханов атынд. сыйл. лауреаты (1971).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Василий Аполлонович Андреев** (1906, Украина, Днепропетровск облысы Соленое ауданы Соленое селосы — 2.2.1974, Душанбе, Тәжікстан) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, пулемет нысанашысы, гвардия кіші сержанты. Орыс.

Соғысқа дейін түрлі әкімшілік қызметтер атқарған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қарашасында Ақтөбе қаласы әскери комиссариатынан шақырылған. Оңт. 1-Прибалтика, З-Беларусь майдандарында Ұлы Отан соғысына қатысқан. З-Беларусь майданы 2-гвардиялық армиясының 32-гвардиялық атқыштар дивизиясы 82-атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Андреев Кенигсберг қаласы (қазіргі Калининград қ.) бағытындағы ұрыстарда ерлікпен шайқасты. 1945 ж. 15 сәуірде оның пулемет расчеті жаудың 4 қарсы шабуылын тойтарып, 140 жау әскерін тұтқындады. Сонымен қатар Андреев жау тылында ыңғайлы позицияға бекініп, бөлімшенің басқа жауынгерлері келіп жеткенше 20 әскерді жойды.
Андреевке КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 1945 жылғы 29 шілдеде Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Соғыстан кейін Душанбе қаласында (Тәжікстан) тұрып, еңбек етеді. Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен және «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Қайрақкөл**, *Қырықкөл* – Жетісу Алатауының сол сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу мен Сарқан аудандарының шекарасында орналасқан. Сарқан және Ақсу өзендерінің аралығында. Абсолюттік биіктігі 2201 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 32 км-ге созылған, енді жері 12-14 км шамасында.

Жер бедері
----------

Солтүстік мен шығыс беткейлері тік жарқабақты, оңтүстік көлбеу бөлігін өзен салалары тілімдеген. Солтүстік-батысында таудың жартастары жалаңаштанып, эрозиялық процестерге ұшыраған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың метаморфты тақтатасы мен палеоген шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр, қара топырақты далалық-орманды белдемінде селеулі-бетегелі шалғын, итмұрын, т.б. жеміс ағаштары өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Фазалық кеңістік** — 1) физикалық жүйенің барлық мүмкін күйлерінің жиынтығын білдіретін геометриялық бейне. Жүйенің қандай да бір уақыт мезетіндегі күйі осы кеңістіктегі нүкте түрінде кескінделеді. Мысалы, серіппеге тік ілінген жүктің күйі серіппенің созылуымен (s) және жүктің жылдамдығымен анықталады. Оның координаттары s және болатын нүктелер түріндегі күйлерінің жиыны қарастырылып отырған жүйенің екі өлшемді Фазалық кеңістікі болып табылатын жазықтықты құ-рады. Мұнда серіппедегі жүктің жақын күйлеріне фазалық жазықтықтың жақын күйлері сәйкес келеді және керісінше. Жүйе күйі өзгергенде бұл күйді кескіндейтін нүкте Фазалық кеңістікте қисық сызық сызады. Ол фазалық траектория деп аталады. Фазалық кеңістіктің әрбір нүктесі арқылы тек бір фазалық траектория өтеді. Сондықтан Фазалық кеңістік жүйенің барлық мүмкін күйлеріне сәйкес қиылыспайтын фазалық траекторияларға бөлінеді. Фазалық кеңістіктің қиылыспайтын фазалық траекториялармен толған бұл геометриялық бейнесі жүйенің фазалық портреті деп аталады. Көптеген физикалық тербелмелі құбылыстар — автотербелістер, тербелісті қоздырудың жұмсақ және қатаң тәртіптері, автотербелісті қармау, созу, периодын екі еселеу және модуляциялау фазалық портреттерде математикалық жолмен сипатталады. Фазалық кеңістік жөніндегі түсініктер статистикалық физикада және тербелістер мен толқындар теориясында кеңінен қолданылады. 2) Статистикалық физикада остері N еркіндік дәрежелі мех. жүйенің барлық жалпыланған qі координаттары мен pі(і=1, 2, …, N) импульстері болып табылатын көп өлшемді кеңістік. Фазалық кеңістіктің өлшемділігі 2N-ге тең. Жүйенің күйін Фазалық кеңістікте координаттары q1, p1,…, qN, pN нүкте, ал жүйе күйінің уақыт бойынша өзгерісін нүктенің фазалық траектория бойымен қозғалысы кескіндейді. Жүйе энергиясының белгілі бір E мәніне сәйкес нүктелер Фазалық кеңістікте кеңістіктік энергияның әлдеқайда жоғары және төмен мәндеріне сәйкес екі бөлікке бөледі. Энергия мәндері әр түрлі беттер қиылыспайды. Тұйықталған жүйенің (Е тұрақты) траекториялары осы беттерде жатады. Көп бөлшектерден тұратын жүйе күйін статистикалық сипаттау үшін фазалық көлем (Фазалық кеңістік көлемінің элементі) және жүйенің бөліну функциясы — жүйе күйін кескіндейтін нүктенің фазалық көлемнің кез келген элементінде болу ықтималдығы ұғымдары енгізіледі. Фазалық кеңістік — көп бөлшектерден тұратын жүйенің бөліну функциясын зерттейтін классикалық, статистикалық механиканың негізгі ұғымы.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Контокоррент** (ағымдағы есепшот) — банк пен оның клиенттері арасындағы барлық операция ескеріліп отыратын бірыңғай есепшот. Ағымдағы есепшотта, бір жағынан, банк берген қарыз ақша және клиенттің тапсырысы бойынша оның есепшотынан жасалатын төлемдер, ал екінші жағынан, онда клиенттердің банкіге салымдары, қарыз ақшаны қайтаруы және түрде келіп түсетін қаражат көрініс тауып отырады. Ағымдағы есешпоттьщ қарыз ақша есепшотымен үйлесімін көрсетеді, дебет және кредит сальдосы болуы мүмкін. Контокоррент бойынша несие, әдетте, қамтамасыз етілместен ірі кәсіпорындарға, бағалы қағаздармен қамтамасыз етіліп ұсақ кәсіпорындарға беріледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Континенталды-европалық саяси жүйеге** Франция, Германия, Италия, Испания және т.б. мемлекеттер жатады. Бұл саяси жүйенің элементтері оқшауланбаған. Әсіресе, саяси мәдениеттің қызметі заңдастырылмаған. Сол себептен саяси жүйенің басқа элементтерінің іс-қимылына саяси мәдениеттің әсері тұрақты болмайды. 

Мысалы, Францияда билік көбіне дәстүрлі сайлау арқылы, яғни, демократияның негізгі жолымен құрылады. Бірақ сонымен қатар, шешімді плебисцитарлық түрде қабылдау да жиі кездеседі. Плебисцитарлық деп халыққа тікелей үндеу арқылы шешім қабылдауды айтады. Францияның тарихында Наполеонның да, Шарль де Гольдің де плебисцитарлық демократияны пайдаланғаны белгілі.

І Наполеон 1799 жылы плебисцитарлық үндеу арқылы республиканың орнына монархияны қайтарып әкелді. Шарль де Голль осындай әрекет арқылы 1958 жылы парламенттік республиканың орнына президенттік республика орнатты. Бұл оқиғаларда үстемдік алған саяси жүйенің тек бір ғана элементі – саяси билік болды. Италияда, Испанияда, Германияда ХХ ғасырдың бірінші жартысында халықтың саяси мәдениеті фашистік режимнің келуіне тойтарыс бере алмады.

Бұл елдердің саяси өмірінде популистікке (яғни, бұқараға жағымпаздану) бейімделу кездеседі.

Континенталды-европалық саяси жүйеде әртүрлі идеология ұстанады. Егер ағылшын-американдық саяси жүйеде көбіне консерватизмді, либерализмді ұстаным ететін болса, континенталды-европалық жүйеде неолиберализм, неоконсерватизм, кейде тіпті маркстік, социалистік идеология да орын алады.

Бұл саяси жүйедегі саяси партиялардың мемлекеттегі ролінде де ерекшеліктер бар. Егер ағылшын-американдық жүйеде міндеті белгіленген, заңдастырылған екі партия болатын болса, континенталды-европалық саяси жүйе тарихи қалыптасқан дәстүрлі көппартиялықпен ерекшелінеді.[1]

Тағы қараңыз
------------

* Жетілмеген индустриялдық саяси жүйе

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саясаттану кітабы™; Ақтөбе 2011
**Гиперинфляция** - бағалар тез және анық өсетін инфляцияның шекті түрі. Мұндай жағдай ақша бірлігінің кенет құнсыздануына, төлем айналымының бей-берекет кетуіне және қалыпты шаруашылық байланыстарының бұзылуына апарып соғады. 

250 миллион рубль

Гиперинфляцияның пайда болу себептері және салдары
--------------------------------------------------

Ол ақшаларға сенiмнiң жоғалтуы артынан тауар-ақша айналы және елдiң қаржы жүйесiнiң күйреуiне бағытталғандығынан, ақшаның гиперинфляция жеке түрлерге ерекшелейдi. Ақшалар құнның шарасы, үндеудi құрал, қорландыру қаражаттар, төлеудi құрал сияқты экономикадағы өз табиғи рөлдерiн жоғалтады.

Гиперинфляцияның мерзiмi мемлекеттегi дағдарысты білдіреді. Гиперинфляция мемлекеттiң парыздары бойынша дефолт қоса жiберуге, мүмкiн еместiк артынан жаппай банкроттықтар, айырбастың максимал үлкеюi және тұрғынның қазына, кедейленуiн қолданудың бас тартуы жинақталуына әкеледі.

Мысалы, ақша айналым Ресейде азамат соғысы уақытында гипернифляция барысында немесе Германия 1920-шi жылдарында заттай айырбасқа орын жиi жол бердi. Баламалармен iшкi құны мемлекеттiк саясаттан тәуелдi болмайтын өтiмдi тауарлар сөз сөйлейдi: еркiн айналыстағы ақша, бағалы металлдар, (арақ, темекi, қант) кейбiр тауарлар. Салдармен (XX ғасырда жиiрек және 2008 жылдың дағдарысына дейiн бұл Ақш доллары болды) шетелдiк валюта операциялар үшiн елдiң iшi кең қолданылатында немесе жеке салалар, ұлттық валютаның шейiн толық ығыстыру экономиканың долларизациясы бола алады. Әдiстiң бiрлерiнiң ақшаның рабайсыз құнсыздануының заманына жинақтарының сақтаулары құрылымдар ақырын тұрғызу үшiн құрылыс материалдарының (Түркияда қалай) сатып алуы қандай болмасын бола алады. Мұндай бiтпейтiн құрылыс тауарға ақшалай артықшылықтар салуға мүмкiндiк бередi - кiрпiш, қажетсiз келесi олардың сату қалған цемент оларды үшiн әрдайым қолдануға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Гипермастигиналар отряды** - (Hypermastigina) өкілдері көп талшықты, көп ядролы қарапайымдылар. Күрделіленген базаль түйіршіктері, аксостильдері, парабазаль денешіктері және тірек жіпшелері болады. Trichonympha, Lophomonas туыстарының өкілдері термиттердің және тарақандардың ішегінде тіршілік етеді. Көп жағдайда гипермастигиналар мен термиттер селбесіп тіршілік етеді. Термиттер клетчатканы қорек етеді, бірақ өздері оны қорытып бойына сіңіре алмайды, ал ішегінде тіршілік ететін гипермастигиналар сол клетчатканы тез ыдыратып көмірсуларға айналдырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Жұптасып тартысу**-қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Дайындық: алаңның ортасынан сызық сызылады. Осы ортаңғы сызықтан оған параллельді 2-3 м қашықтықта тағы да екі сызық сызылады. Ойнаушылар екі тең құрамаға бөлінеді және ортаңғы сызық жанында бетпе-бет тұрады.
Құрамалардың ойнаушылары (қарсыластар) бойымен және күшпен шамалас бірдей болу керек.
Ойын жазылуы: қарама-қарсы тұрған ойнаушылар ортаңғы сызыққа жақындайды және өзінің оң жақ қолымен қарсыластын оң жақ қолынан немесе сол жақ қолымен қарсыластын сол жақ қолынан (білезігінен) ұстасады.
Басқарушының белгісі бойынша, қарсыласты өз жағына қарай, өз арқасы артында тұрған сызығы арқылы тартып алуға тырысады. Сызық арқылы тартылып алынған ойнаушы ұпайларды санағанша дейін қарсыластар жағында қала береді.
Бүкіл ойнаушылар бір немесе басқа жаққа толық тартылып болған соң ғана ойын аяқталады. Көбірек ойнаушыларды тартып алған құрама жеңімпаз атанады.
Өз қарсыласын тартып алып, құрама бойынша жолдасының белінен ұсталынып, онымен бірге тартып оған көмектесу түрінде ойынды қиындатуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Мұқаметханов Қайым** (шын аты Абдулкайым ( 5. 1. 1916 ж.т. Семей қ.) - қазақ совет драматургы. Филология ғылым кандидаты (1950), доцент Н. К. Крупская атынд Семей пед. институтын бітіріп (1940), сонда мұғалім болып істеді. 1942 – 47 Қазақстан Жазушылар одағының Семей обл - ндағы өкілі, 1947 – 51 ж. Семей қаласындағы Абай музейінің диреторы. 1951 жылдан бастап Семей пед. институтында оқытушы болып келеді. «Абай шығармаларының текстологиясы» (1959) атты ғыл.-зерт. еңбегімен қатар «Перне» (1944), «Майданнан майданға» (1947), «Комиссар Ғабасов» (1960), «Ер Білісай» (1973) атты пьесалары бар. М. - Қаз ССР-інің мемл. гимнінің текстін жазушылардың бірі. Ол аударма жұмысымен де шұғылданып келеді. У. Гаджибековтің «Аршин мал алан», Ш. Камалдың «Хажы Әфәнді үйленді» пьесаларын қазақ тіліне айдарған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Ганг өзені, ғарыштан көрінісі
**Ганг**, **Га́нга** (хинди गंगा, [ˈɡəŋɡaː] (ақп.)), — әлемде суы мол өзен, Амазонка мен Конго кейiн және ен ұзын (Ұзындығы — 2700 км) оңтүстік азияда. Өзен Батыс Гималайда басталады, одан ары солтүстік-шығыста Инд-Ганг ойпатыда ағады және Бенгал шығанаққа құйяды. Өзенінің бассейн ауданы — 1 060 000 км². Бұрынғы уақыттан бері өзен қасиет болып тұр. Оның жағасында әр-түрлі қажылық жасайды. Біздің күнге дейін Индуисттер өзенде ырымдарды жасайды. 
Өзен жер суару пайдаланады және ол кеме жүреді. Гангтың бассейні 1 миллион аса км², мүнда өте көп адамдар тұрады. Үндістанның алғашқы премьер-минстрі — Джавахарлал Неру Үндістанды аша 1946 жылда жазылды: 

The Ganges, above all is the river of India, which has held India's heart captive and drawn uncounted millions to her banks since the dawn of history. The story of the Ganges, from her source to the sea, from old times to new, is the story of India's civilization and culture, of the rise and fall of empires, of great and proud cities, of adventures of man…

Гидрография
-----------

### Өзен аңғары және су бағыты

Ганг ол жуас өзен, бірақ ол асқар тауда басталады және көп салалар өзенге құйып түр. Олар тауда басталады. Өзен Инд-Ганг ойпатыда ағып тұр. Өзен ағымы бағыты әлденеше өзгередi: Өзен басталуыдан оңтүстік-шығысқа ағады.

### Салалар

* Бхагиратхи (өзен басы);
* Бхилангна (Бхагиратхи саласы);
* Алакнанда (Гангтың басы).
* Гомти
* Гхагхра
* Кали-Гандаки
* Коши
* Сон
* Тамса
* Карманаша
* Дамодар.

География
---------

Ганг өзен үшке бөлім бөлінеді: Жоғары ағыс (ұзындығы 800 км), Орта ағасы (ұзындығы 1500 км), Төмен ағасы (ұзындығы 300 км)

### Жоғарғы ағыс

### Орта жерінің ағысы

### Өзеннің төменгі ағысы және өзеннің сағасы

Флора мен Фауна
---------------

Гавиал.
Жұртқа мәлім тарихи айғақшы Ганг және Джамна қол тимеген орман өсті. Осы ормандарда Пілдер, Буйволдар, Mүйізтұмсықтар, Арыстандар, Жолбарыстар болды. Осы жерде суда жүретін құстар болды және 140 түрлері балықтар, 35 түрлері бауырымен жорғалаушылар, 42 сүтқоректілер түрері.

Саяси Георграфия және жұрт
--------------------------

Тарихи
------

Шаруашылық пайдалану
--------------------

Мәдиниет
--------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ganges discharge at Farakka station, India, 1949-1973.  River Discharge Database. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 ақпан 2012.
2. ↑  *Jawaharlal Nehru* The Discovery of India —  Oxford University Press, 1946. — ISBN 978-0195623598.
Монопод
**Монопо́д** (грек. μονος — бір и лат. pes — аяқ) — әртүрлі таяныштардың бір түрі.

Оның классикалық сызба таяныш мосыдан басты айырмашылығы - моноподта тек бір ғана тірек. Монопод фотоаппаратты қозғалудан толығымен құтқармайды, дегенімен ол қолға ұстап түсіргеннен қарағанда, ұсталымды бірнеше сатыға үлкейтіп қоя алады. Моноподтың басты басымдылығы - жинақылық: фотограф таянышпен бірге бір нүктеге байланады (ары-бері бұру уақытты алады). Бұл жағдайда фотограф моноподпен бірге қозғалып, тиісті ракурсты тауып ала алады.

Моноподты дұрыс қолдану кезінде үш аяқты таяныш тәрізді фотограф аяқтарын талтайтып, барлық денесімен өзіне еңкейіп тұрған моноподқа құлай тіреледі.

Монопдты қолданғанда колға аз салмақ түседі, сондықтан суретке түсіру кезінде камера мен объективті салмақпен ұстаудың қажеті жоқ. Кейде моноподты жоғарыдан, яғни басымыздан жоғары қойып түсіруге қолданады. Бұндай жағдайда түсіру үшін батырманы басатын арнайы құрылғы керек.
**Монотеизм** *(грекше: μονος — бір, θεος — Құдай)* - тек бір ғана Құдай - Аллаһ тағала бар екендігіне негізделген сенім; осы доктринаға негізделген сенімнің діни жүйелері. Маңызды әлемдік діндер ішінде тек Яһуди, Мәсіхшілік және Ислам монотеистік болып табылады және шығу тегі бір.

Бірақ бұл түсінік мағынасында ғана, өйткені шын мәнінде бірде-бір дін монотеистік негізде құрылмайды. Монотеизм діндердің даму тарихында өте кеш пайда болды. Рулық-тайпалық құрылыстың ыдырауы және ертедегі мемлекеттердің қалыптасу дәуірінде жеке тайпалардың құдайлары бір "пантеонға" (бір дін құдайларының жиналған жері) бірігіп, ең күшті тайпаның құдайы әдетте бірінші орында тұрды. Кейде бұл құдайдың абыздары оны бірден- бір жалғыз, немесе бас құдайға (мыс. вавилондық Мардук) айналдыуға тырысты. 

Б.з.б 1-мың жылдықтың ортасы мен 2-жартысында қатал Монотеизм Арабияда б.з-дың 7 ғасырында енгізіліп, мұсылман діні догмаларының негізін қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
**Үлкен Алматы бөгеті** - Үлкен Алматы өзен аңғарында тұрғызылған. Алматы қаласына қауіп туғызатын сел тасқынын бөгейді. Бөгеттің жобасын С.Я. Жук атындағы Гидропроект институтының Қазақ филиалы 1974-75 жылдары жасады. Құрылысы 1976-79 жылдары жүргізілді. 1980 жылы пайдалануға берілді. Бөгеттің биіктігі 40 м, ұзындығы 422 м, оның ішінде бітеу бөлігі 282 м, сел ағызатын бөлігі 140 м. Бөгеттің бітеу бөлігі дөңбектас малтатастан үйілген бөгеттен және оның ернеуінде тұрғызылған темір бетондық тіреуші үстемеден тұрады. Сел тасқынынның артық көлемін бөгет арқылы өткізіп жіберу үшін түрлі ағызушы қондырғылар жүйесі жасалған. Сел бөгенінің сиымдылығы 8,2 млн м³. Толған кезінде бөген бірте бірте тазартылып отырады. Бөгет қайта биіктетілген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Үлкен Алматы өзені** (орыс. *Большая Алматинка*) – Қаскелең өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Алматы қаласы және Алматы облысы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Іле Алатауындағы 3000-3500 м биіктіктегі екі қуатты мұздықтан басталады.

Гидрологиясы, қоректенуі
------------------------

Сайран көлі, 2007 жыл, қыркүйек айы
Ұзындығы - 96 км. Су жиналатын ауданы - 425 км2. Биік тау бөлігінде өзен арнасы тік, шатқалды, ені 5,0 - 7,0 м, тереңдігі 0,5 - 0,6 м, төменгі ағасында ені 8 м, тереңдігі 0,5 м. Жылдық орташа су ағымы Терісбұлақ сағасында секундына 5,0 м3-ге жуық. Мұздық, көп жылдық қар, жауын-шашын суымен толығады. Сел қаупі өте күшті өзендердің бірі. 1921 және 1950 жылы жойқын сел жүрді. Сел қаупіне қарсы осы өзен арнасы басып өтетін Үлкен Алматы көліне бөгет салынған. Қала ішіндегі арнасы бетондалған, Сайран демалыс бөгені жасалған. Өзенде сел қоймасымен 40-метрлiк темiрбетонды бөгет құрастырылған. Үлкен Алматы бойында бірнеше СЭС, санаторийлер, оқушылар демалатын лагерьлер бар. 

Өзеннiң негiзгi қоректенуi - жартастар, мұздықтар және мәңгi қарлардың облысы. Аршаның тоғайлары бар биiк тау шалғындары төменде көрiнiп қалады, қылқан жапырақ және жапырақты орманды белдiктер өтедi.

Үлкен Алматы өзенінің Алматы қаласы Каблуков көшесі бойындағы ағысы

Салалары
--------

Ірі салалары: Өткелді, Терісбұтақ (теңiз деңгейiнен 3200 м биiктiкте Іле Алатауының баурайынан басталады, ұзындығы -11 км, су жиналатын ауданы 32,3 км2), Қызылкүнгей, Серкебұлақ, Құмбел, Аюсай.

Тағы қараңыз
------------

* Үлкен Алматы бөгеті
* Үлкен Алматы каналы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Үлкен Алматы Бөгеті**, Үлкен Алматы өзенінің аңғарында тұрғызылған. Алматы қаласына қауіп туғызатын сел тасқынын бөгейді. Бөгеттің жобасын С.Я. Жук атындағы "Гидропроект" институтының Қазақ бөлімшесі 1974 — 75 ж. жасады, құрылысы 1976 — 79 ж. жүргізілді. 1980 ж. пайдалануға берілді. Бөгеттің биіктігі 40 м, жалпы ұзындығы 422 м, оның ішінде бітеу бөлігі 282 м, сел ағызатын бөлігі 140 м. Бөгеттің бітеу бөлігі дөңбектас-малтатастан үйілген бөгеттен және оның ернеуінде тұрғызылған темір-бетонды тіреуші үстемеден тұрады. Сел тасқынының артық көлемін бөгет арқылы өткізіп жіберу үшін түрлі ағызушы қондырғылар жүйесі жасалған. Бөгеннің сыйымдығы 8,2 млн. м3.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Үлкен Антиль аралдары** — Вест-Индиядағы Антиль аралдарының батыс бөлігі. Ірілері — Куба, Гаити, Ямайка, Пуэрто-Рико. Кариб теңізі мен Атлант мұхитының аралығында. Тектоникалық құрылымы жағынан Оңт. Америка Андысымен қосылып, Кордильера қатпарлы белдеуінің Антиль — Кариб облысынн құрайды. Солт. тропиктен 18 с.е-ке дейінгі орнына сәйкес климаты тропиктік, ыстық. Қаңтардың орташа температурасы 20 — 24 С, шілдеде — 28 С шамасында. Жылдық жауын-шашын мөлш. таулардың шығыс және солт.-шығыс беткейлерінде 3000 мм-ден асады, аралдардың ішкі және оңт.-батыс бөліктерінде 1000 мм-ден кем. Өзендері қысқа, бірақ суы мол. Жағалаудағы және Атлант мұхитына қараған тау беткейлерін пальма, мәңгі жасыл емен, қырықбуын, т.б. ағаштардан тұратын ылғалды тропиктік ормандар жапқан. Қазіргі кезде олардың орнын қант құрағының плантациялары басып келеді. Аралдардың ішкі бөлігін саванна алып жатыр (түрлі пальма, мимоза, кактус, сүттіген, т.б.). Пайдалы қазбалардан темір (Куба, Гаити), хромит, марганец, мыс (Куба), алтын (Гаити), боксит (Гаити, Ямайка), т.б. кен орындары бар. Үлкен Антиль аралдарын Х.Колумб Америкаға жасаған саяхаттары кезінде ашқан.
Үлкен Австралия Шығанағы,NASA суреті
Үлкен Австралия Шығанағы Аустралия картасында.
Үлкен Австралия Шығанағы
**Үлкен Австралия Шығанағы** (*Great Australіan Bay*) — Үнді мұхитының Австралия құрлығының оңтүстік жағалауындағы Пейсли және Банкс мүйістері аралығындағы бөлік. Ауданы 1335 мың км² , тереңдігі 5670 мметрге дейін. Оңтүстігінде ең терең жері 5853 м болатын Оңтүстік Австралия қазаншұңқырына ұласады. Шығыс бөлігіндегі Спенсер және Сент-Винсент шығанақтары құрлыққа терең сұғына енген. Үлкен Австралия шығанағына Муррей өз. құяды. Шығанақтағы ең үлкен арал — Кенгуру. Су деңгейінің тәуліктік көтерілуі 3,6 м. Балық аулау кәсібі жақсы дамыған. Басты порттары — Аделаида, Олбани, Эсперанс, Порт-Линкольн.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Қайрат Ғабиденұлы Мұстафин**  (1932-2005) - ҚР Журналистер Одағының мүшесі, Қарағанды қаласында қазақтың классик жазушысы Ғабиден Мұстафиннің отбасында дүниеге келді. Орта мектепті бітіргеннен кейін Украинадағы Олевск ұшқыштар училищесіне қабылданып, борт-радист мамандығын меңгерді. Бірақ бұдан кейінгі өмір жолы басқа бағытта өрбіді, ол фототілші қызметін қалап, бар өмірін журналистиканың осы саласына арнады.

Оның түсірген алғашқы фотосуреттері 50 жылдарда "Қазақ әдебиеті" газетінде жарияланды. Содан бастап ол республикалық газет-журналдардың тапсырмасымен Қазақстанның түкпір-түкпірін аралап, ел мен жерді суретке түсірді. Байлығын, сұлулығын, еңбек ерлерін бейнеледі. Фотошежіресін жасады. 

Қазақ әдебиетінің, өнерінің көрнекті қайраткерлерін, мәдени өміріміздің елеулі оқиғаларын суретке түсіріп, тарихта қалдырды. Қ.Мұстафиннің фотомұрағаты сирек суреттерге өте бай. Ол, бір жағынан, республиканың ресми тұлғаларымен бірге жүріп, оларды суретке тартуға рұқсат алған сол кездегі бірден-бір беделді фотосуретші болды. Екінші жағынан, ұзақ жыл бұқаралық ақпарат құралдары саласында еңбек еткендіктен де, елдің бүкіл өмірін қамтуға мүмкіндік алды.

Ол ұзақ жылдар бойына Қазақ телеграф агенттігінде тынымсыз еңбек етті. Оның тартымды да мазмұнды фотосуреттері республика баспасөзі бетінде үнемі жарияланып тұрды. Түсірген суреттері сол кездегі бүкілодактық, халыкаралық фотокөрмелерге қойылып, жоғары бағаланып, лайықты марапатталды.
Қайрат Ғабиденұлы баспа, кітап көркемдеу ісіне де үлес қосты. Зейнетке шыққанға дейін "өнер" баспасында қызмет атқарды. Қазақстан туралы түрлі-түсті фотоальбомдар, кітаптар шығаруға белсене қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Мұқан (Мықан) Балтекейұлы** (1873, қазіргі Сарысу ауылы (кей деректе Телікөл ауылы, Шиелі ауданы), Ұлытау ауданы, Қарағанды облысы – 1916, Ташкент) – айтыс ақыны. Ауыл молдасынан хат танып, Бұхарадағы Көкілташ медресесінде білім алған. Оның өсиет үлгісіндегі жырлары адамгершілік парасатқа, ұстамдылыққа шақырды. «Ақ сұңқар орнына, Қарға қонып жай алды. Парамен болыс болғандар, Білмейді халықты аяуды» деп кезеңінің кеселін ауыр сынға алды. Ол өлеңдерін шығыстық ғазал үлгісінде жазды. «Ажалмен құтылмайсың қашқаныңмен» деп ақын дүниенің баянсыздығын сопылық поэзия үлгісінде өрнектеді. Оның Нұралымен айтысы, Кете Жүсіп пен Қаңлы Жүсіптің айтысына арналған аралық сөзі сақталған. Ақынның «Есенқабыл, Есенбақ батырға» толғауы эпика жанрындағы құнды дүние. Мұқан мұрасын А.Тоқмағанбетов, Ә.Қоңыратбаев, М.Жармұхамедов, Ж.Әлмашұлы секілді ғалымдар зерттеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

"Сыр елі энциклопедиясы"

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ділдә Алшынбайқызы** (1843-1924) - Абайдың бірінші әйелі. 

Құнанбай мен Алшынбай Тіленшіұлы құда-жекжат болуға уағдаласып, 1860 жылы 15 жастағы Абай мен 17-дегі Ділдәні қосады.
Әкесі Ақшоқыдан жер бөліп беріп, онда Абай сегіз бөлмелі қыстау салдырады. Ділдәдан Ақылбай, Хакімбай, Әбдірахман, Мағауия, Күлбадан, Райхан туған. Ділдә 1860-1923 жылы Ақшоқыдағы қыстауда тұрады. Кеңес өкіметінің асыра сілтеуі тұсында, 1923 жылы Ділдә Ақшоқыдан көшіп кетуге мәжбүр болып, Абай мен Ділдә тұтынған дүние-мүліктің бірсыпырасы әлдекімдердің қолында кеткен. Абайдың өтінішімен 1880 жылы тобықтыдан шыққан ағаш ұстасы, зергер-шебер Еспенбет жасаған зерлі ағаш төсек қана аман қалған. Оны 1939 жылы Абай ауылының адамы Нығыман Өтепбаев Жидебайдағы Абайдың музей-үйінің қорына тапсырған.

Ділдә Аралтөбедегі Әй-керім басына тұрғызылған төрт құлақты тамға жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Сергей Алексеевич Христианович**(27.10.1908 жылы туған,Петербург-2000)-механика саласындағы кеңес ғалымы, КСРО ғылым академиясының академигі(1943;1939 жылдан корреспондент мүшесі), Социалды Еңбек Ері (1969). 1949 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Ленинград университетін бітрген(1930). 1930-37 жылдары Ленинградтағы Мемлекеттік гидролиз институтында ,1937-53 жылдары Орталық аэрогидродинамика институтында жұмыс істеді. 1957-65 жылдары КСРО ҒА Сібір бөлімшесінің Теориялық және қолданылмалы механика институтының директоры. 1965-72 жылдары Физика техникалық және радиотехникалық өлшеулердің бүкіл одақтық ғылыми - зерттеу институтында, ал 1972 жылдан КСРО ғылым академиясының Механика проблемалары институтында жұмыс істедйі. 1946-56 жылдары және 1957-62 жылдары КСРО ҒА Президиумның мүшесі.

Зерттеулері
-----------

Оның ғылыми еңбектері негізінен сұйық және газ механикасына арналған. Каналдар мен өзендегі судың орныөсыз қоззғалысын зерттеді, толқындардың таралуы мен шағылуы туралы есептерді шешу тәсілін жасады, сүзу процесінің теориялық мәселелерін жетілдірді т.б. Пластикалық теория, сондай - ақ газдың дыбыстан тез жылдамдықпен ағу теориясы бойынша да бірқатар маңызды жұмыстарды орындады.

Сыйлықтары
----------

* КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1942,1946,1952). 6 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 54 бет
**Сергеева Валентина Фроловна** (10.02.1910 жылы туған, Москва қаласында) – қазақстандық физик-химик; ғылым докторы (1966), профессор (1968). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Москва мемлекеттік университетін бітірген (1935). 1937 жылдан С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физика-химия кафедрасында ассистен, аға мұғалім, доцент, 1968 жылдан профессор болып қызмет істеді. Сергееваның 80-нен астам ғылыми еңбектері жарияланды. Олардың көбі ерітінділер теориясына қатысты үш компонентті сұйықтар жүйесіндегі аралас еріткіште еритін заттардың тепе-теңдігін зерттеуге арналған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Сергей Александрович Соболевский** (22 қыркүйек 1803 жыл, Рига – 18 қазан 1870 жыл, Мәскеу) — орыстың библиофил және библиографы, эпиграммалар мен басқа да әзіл ысқақ әндердің авторы, Пушкин мен Лермонтовтың, басқа да орыс әдебиетінің Алтын ғасырының әдебиетшілерінің досы болған. Сонымен қатар еуропа әдебиетшілерінің ішінде Проспера Меримемен дос болған.

Ата тегі және тәрбиесі
----------------------

Александр Николаевич Соймонов (1856 жылы қайтыс болған) орыс помещигі мен Бригадиршы Анна Ивановна Лобкованың (1827 жылы қайтыс болған) некесіз туған ұлы. Туылғанда өліп кеткен польшалық шляхтер Слеповронға жазылған. Мәскеудегі анасының үйінде өскен. Петербургтегі игілікті пансион бойынша Соболевскийдің достары Лев Пушкин және П. В. Нащокин, ал оларды ауысша және жазбаша білдірген В. К. Кюхельбекер болды. Лев Пушкин мен Кюхельбекер арқылы Соболевский А. С. Пушкинмен танысты. Сонымен қатар басқа да лицейдің алғашқы түлектерімен, Е. А. Баратынскиймен танысты.

Мұрағаттық бала. Замандастарының көзіндегі образы
-------------------------------------------------

1822 жылы Мәскеуде, шет тілдері коллегиясы мұрағатында қызмет етті. Ол жердегі қызмет таза формальды түрде өтті (байыған әке-шешесінен ақша алып отырған Соболевский көп уақытқа дейін ақшадан қиындық көрген емес); сол кездері оны «мұрағаттық балалар» өткен, (бұл тарихқа енген терминді Соболевский өзі ойлап тапқан) — Дмитрий Веневитинов, Пётр Киреевский және Степан Шевырёв. Әдеби Мәскеумен танысқаннан соң (особо близко сошедшись с В. Ф. Одоевским, с которым даже соавторствовал), Соболевский тез арада эпиграммалардың авторы ретінде танымал болады. Оның ең жақын таныстарының ішінде кейінгі жылдары кіші ұрпақтардың әдебиетшілері болды: Н. В. Гоголь, М. Ю. Лермонтов, И. С. Тургенев және Л. Н. Толстой. 1840-шы жылдардың басында Белинский тобының мүшелерімен араласқан.

Соболевский және Пушкин
-----------------------

Соболевскийдің Пушкинмен танысуы ақынның өмірбаянында маңызды рөл атқарды. Пушкинмен 15 жасында танысып, Соболевский Пушкиннің өлеңдер жинағының шыққанына қол қойылған билеттерді таратты; 1820 жылы «Руслана және Людмиланы» баспаға дайындады (авторды Петербургтен қуып жіберген); 1825—1826 жылдары ол Пушкин мен «Мәскеу телеграфы» арасындағы делдалшы болды, Пушкинды айдаудан босатқаннан соң (1826) оны мәскеудің әдеби көрермендерімен таныстырды.

Дереккөздер
-----------

• Бартенев П. И. С. А. Соболевский / Некролог // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М. 1871. — Стр. 2140—2144.

• Кунин В. В. «Неизвестный сочинитель всем известных эпиграмм» // Библиофилы пушкинской поры / В. В. Кунин / Художник Э. Л. Эрман.. — М.: Книга, 1979. — С. 15 - 204. — 352 с. — 50 000 экз. (в пер.)

• Ларионова Е. О.. Сергей Александрович Соболевский // Русские писатели 1800—1917, т. 5, М.: БРЭ, 2007. — Стр. 700—703.
**Жіңішке аяқты клизодон** - жеке тіршілік ететін жабайы аралардың сирек кездесетін түрі. Жерорта теңізінде торғай флорасымен бірге таралған және онда, тағы Орта Азияда жекелеген түрлер түзген, ежелгі үштік дәуір туысының өкілі. Иран, Күнгей Кавказ, Орта Азияда таралған. Оңтүстік жіне оңтүстік-шығыс Қазақстанда кездеседі. Сары топырақты тік жарларда, төбелерде, тоғайларда тіршілік етуге бейімделген. Мамыр басынан маусым ортасына дейін ұшады. Аналықтары қос жапырақтылар мен бұршақ тұқымдастар гүлінен белгілі. Қатты сазды қабырғаларда, мүмкін, тік жарларда ұялайды. Жер жырту және малды шектен тыс бағу нәтижесінде, сары топырақтар өзгеріске ұшырады және сары топырақты тік жарлар бұзылып, аралардың ұяларына әсерін тигізді.

Дереккөздер
-----------

* "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
**Поль Скаррон** (4 шілде 1610 жыл, Париж – 6 қазан 1660 жыл, Париж) – француз романшысы, драматург және ақын. 
1643 жылы «Тифон немесе Гигантомахия» (Typhon ou la Gigantomachie) атты поэмасы жарық көреді. Сондай-ақ «Жодле немесе қызметші-мырза» (Jodelet, ou le maître valet) (1645), «L’héritier ridicule» (1649), «Дон Иафет Армянский» (Don Japhet d’Arménie) (1653), «Le gardien de soi-même» (1655) сияқты комедияларды жазады. 1763 жылы «Қызықты повестер» (Roman comique) атты кітабы орыс тіліне аударылады. Оның бүкіл шығармасы 1737 жылы Амстердам қаласында басылып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑



xxxx

**Жорж де Скюдери** (фр. , 22 тамыз 1601 жыл, Гавр – 14 мамыр 1667 жыл, Париж) – француз ақыны және драматург. <ref>
Мадлен де Скюдеридің ағасы. 1650 жылы Француз Академиясының құрамына қабылданады. Ол алғашында драматург ретінде танылады. 1629-1942 жылдар аралығында 16 пьеса: 12 трагикомедия, 2 трагедия, 2 комедия жазады. «Скюдери мырзаның галереясы» (Cabinet de M.de Scudery, 1646) атты поэтикалық жинақ шығарады. «Аларих» атты батырлық эпопеяны жазып шығуына Т. Тассоның үлкен әсері болады.

Дереккөздер
-----------
**Мұқан Медеубаев** (1925 ж.т.), ғалым, агроном, партия, кеңес қызметкері. Шет ауданы түлегі. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1950). Ұлы Отан соғысына катысқан. 1950-1994 ж. Осакаров ауданындағы «Осакаровский» кеңшарында аға агроном, Шетауданындағы «Көктіңкөлі» кеңшарынындиректоры, облыстықауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 1-орынбасары, Қарқаралы аудандық Кеңес атқару комитетінін төрағасы, Қарқаралы өндірістік басқармасы партия комитетінің және Жаңаарқа аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, *«Ертіс құрылысы»* жүйесінде құрыныс-монтаж басқармасының бастығы болды. 6-шаҚырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Октябрь революциясы, үш мәрте Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қайрат Қаратайұлы Жүнісов** (11 наурыз 1963 ж.т. Сарысу ауд. Саудаукент а.) - сазгер, әнші. 1984-91 ж. Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институтын бітірген. Халыққа танымал "Қарындасыма", "Қыз-қызғалдақ", "Ықыластың қобызы", "Алматының түндері-ай" әндерінің авторы. Әскери-патриоттық әндер шығарумен айналысады, 2 жинақ шығарған. ҚР Қорғаныс министрлігінің ансамблінде қызмет атқарады. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты, Республикалық "Үкілі үміт" сазгердер байқауында бас жүлдегері, Сочи қаласында өткен ТМД елдерінің әскери ән байқауының жүлдегері.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003