recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тұрсынай Саидазимова** (өзб. *Tursunoy Saidazimova*, 1911 жыл, Ташкент – 19 наурыз 1928 жыл, Бұхара) — өзбек ұлтынан шыққан алғашқы актрисалардың бірі.

Тұрсынай Саидазимова 1911 жылы Ташкент қаласында дүниеге келді (Сырдария облысы, Ресей империясы). 1924 жылдан 1927 жылға дейін Мәскеудегі Өзбек ағарту Үйінің жанында ашылған үшжылдық өзбек театр студиясында білім алып, драматург және ақын Хамза Хакимзаде Ниязидің оқушысы болды. 1927 жылдан бастап қаза тапқанға дейін Өзбек ұлттық театрында жұмыс істеді.

1928 жылы 18 жасар Тұрсынай Саидазимованы «арсыздық» жасағаны үшін өз күйеуі пышақпен бауыздап өлтірді. Саидазимованың өлімінен кейін оған арнап өлең шығарған Хамза Ниязи бұл оқиғадан бір жыл өткен соң Ферғана алқабындағы бір ауыл тұрғындарының қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Ким, Н. С.* Народное художественное творчество Советского Востока: очерки истории массового театрального искусства Средней Азии —  «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1985. — Б. 60.
2. ↑  *Adeeb Khalid* Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR —  Cornell University Press, 2015. — Б. 360. — ISBN 9781501701351.
3. ↑  *Тохтаходжаева, М.* ХХ век глазами женщин Узбекистана —  Наталис, 208. — Б. 302.
**Алексей Петрович Алексеев** (1915 жылы 2 қазанда Иванов облысы, Летяги аулында дүниеге келіп, 1998 жылы 16 мамырда дүниеден өткен) – совет, орыс театр- және киноактері 

1986 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 1940 жылы «Мосфильм» киностудиясының актерлік мектебін бітіреді. Соғыс басталғанға дейін Қызыл Армия орталық театр құрамында актер болып жұмыс істейді. 1941-1945 жылдары Алексеев Ұлы Отан Соғысына қатысады. Соғыстан қайтқаннан кейін 1945-1989 жылдары «Мосфильм» киностудиясында және Киноактерлік театр-студиясында актерлік қызмет атқарады.

  

**Анатолий Александрович Алексеев** (1909 жылы Иркутскіде дүниеге келіп, 1988 жылы Ялтада дүниеден өткен) – совет актері. 

Анатолий Алексеев 1928 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Актерлік жұмысының ішіндегі ең үздігі – «Парень из нашего города» фильміндегі Володя рөлі, «Герой Шипки» фильміндегі Тимофей рөлі болған. 1929 жылы бірінші түскен фильмі *«Мятеж»* болған. Анатолий Алексеев отыздан астам эпизодтық рөлдерді сомдаған. Өмірінің соңғы жылдарында Қырымда тұрып, сонда қызмет атқарады.

Дереккөздер
-----------
**Махамдинов Малик Акмалұлы** (1962 жылы туған) — баспагер, "Атамұра" баспасындагы Ұйғыр редакциясының меңгерушісі. 1985 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 1988- 1990 жылдары "Қазақстан" баспасында редактор, аға редактор, 1990-1997 жылдары ұйғыр тілінде шығатын "Коммунизм туғи" (қазіргі "Ұйғыр авази") газетінде тілші, аға тілші. 1997 жылдан "Атамура" баспасында редактор, редакция меңгерушісі болып қызмет етеді. Ұйғыр мектебінің 3, 4-сыныптарына арналган "Оқуш китави" (Ана тили), 6-сыныбына арналған "Уйғур тили" оқулықтарының авторы. Отызға жуық оқулық, ОӘК-ін қазақ тілінен ұйғыр тіліне аударған. Көптеген мақала, очерктері газет-журналдарда жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Крылов Алексей Николаевич
**Алексей Николаевич Крылов** ( 03 (15). 08. 1863, Висяга селосы, Симбирск губерниясы – 26. 10. 1945, Ленинград) — кеңестік кеме жасаушы, механик әpi математик, КСРО Fылым Академиясының академигі (1916; 1914 жылдан корр, мүшесi), Социалистік Еңбек Epi (1943). 1890 жылдан (50 жыл шамасындай) Теңiз академиясында, Санкт-Петербург политехникалық институтында т. б. оқу орындарында сабақ берген. «Севастополь» типiндегi тұңғыш орыс линкорларын жасауға қатысты, кейін әскери кемелер конструкциясына бірқатар техникалық жаңалықтар енгiздi. Дифференциалдық теңдеулерді интегралдауға арналған Ресейдегі тұңғыш машинаны (1904), кеме мен артиллерияның бірқатар маңызды приборларын жасады. 3 рет Ленин орденiмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Махадев Говинд Ранаде** - Үндістанның қоғам және саяси қайраткері, экономист. Бомбей президентігі Заң шығару советінің мүшесі. Үндістан ұлттық конгресі басшыларының бірі. Махадев өзінің еңбектерінде Үндістанның отарлық тонауға түскенін айқын көрсетіп берді. Махадев ұлттық ірі өнеркәсіпті дамытуды, банктер ұйымдастыруды жақтады, ағылшын отаршыл өкімет орындарынан Үндістан кәсіп орындарына көмек көрсетуді талап етті. Жерге жеке меншікті нығайтуды көздеді. Махадев Үндістан ұлттық буржуазиясы идеологиясының қалыптасуына зор ықпас жасады.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Тығыз индекс** (ағылш. *dense index*) - дерекқорға арналған файл. Бұл файл бірқатар қостан тұрады: кілт пен көрсеткіш. Әрбір кілт пен байланған көрсеткіш, сирек индекске қарағанда, дерек файлындағы *жазбаға* көрсетеді. Индекстерді қолдану себебі: қазырғы дерекқорлар өте үлкен болғандықтан олар компьютердің бас зердесіне (main memory) сыймайды. Сондықтан, жалпы деректер бас зердеге блоктарға бөліп еңгізіледі. Бірақ үлкен дерекқордан жазбаны табу ұзаққа созылып кетуі мүмкін. Ал енді, индекс файлы немесе индекс блогы дерек файлынан әжептеур жеңіл болғандықтан бас зердеге сыйп кетеді. Бұл жазбаны іздеу уақытын азайтады. Тағы бір себеп, кілттер сортталған болғандықтан бинарлық іздеу қолдануға болады. Кластерлік, кілттері дубликатталған индекстерде тығыз индекс дерекқордағы кілті дәл келген *бірінші жазбаға* көрсетеді.

Дерекнама
---------

Database Systems: The Complete Book. Hector Garcia-Molina, Jeffrey D. Ullman, Jennifer D. Widom
**Махамбет Өтемісұлы кесенесі** — XIX ғасырдағы қазақтың ұлы ақыны, көтеріліс рухтандырушысы Махамбет Өтемісұлының жерленген жері.

Кесене авторы — Көпбол Демесінов. Кесененің салыну уақыты 1995 жыл 30 қыркүйек.

Сипаттама
---------

19 ғасырдағы қазақтың ұлы ақыны, еркін ойлы мен көтеріліс рухтандырушысы Махамбет Өтемісұлының жерленген жері Атырау облысының Индер ауданы, Индербор кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 40 шақырымдағы жерде орналасқан. Ақынның қабірі мәдениет ескерткіші болып табылады және 1846 жылымен даталанады, ең басында бұл жерде қабір үстіндегі шомбал құлпытасымен жабылып тұрған сегіз қырлы тас табыты болды, 1995 жылы бұл жерді толығымен қайта салып, ақынның қабірі үстінде ақ тастан салынған әдемі мазар тұрғызылған. Осы кезден бастап ақын қабірі тек киелі жер ғана болмай, сонымен қатар сәулет ескерткіші болып табылады.

Ең алғаш рет ұлы ақын Махамбет Өтемісұлының жерленген жерін XX ғ. 50-ші жылдары Гурьев ақыны Берхаир Аманшин зерттеді. 1980 жылы Махамбет Өтемісұлының жерленген жерін Қазақ ССР Мәдениет Министрінің Орал экспедициясы зерттеді. 1995 жылы Махамбет Өтемісұлының есімін мәңгі есте сақтау үшін оның қабірі үстінде мазар салу қажет деген шешім қабылданған. Негіз ретінде көне шығыс сәулет стилімен салынатын жоба алынған. Сәулетті ғимарат шомбал күмбезбен аяқталатын және қондырма барельефтерімен безендірілген көпқырлы мұнара болып табылады. Құрылыстың өзі бетоннан жасалған, бірақ сыртқы және ішкі өрнегінде ақ ұлутас пайдалынған. Сыртқы шеңбердің диаметрі 7,6 м; ішкісінің 6,2 м. Құрылыс биіктігі – 6,4 м, күмбез биіктігі 1,8 м, күмбездің сыртқы диаметрі 5,2 м. Жалпы биіктігі 12,2 м. Кіреберістегі баспалдақ биіктігі 1 м, тығыздығы 0,5 м. Мазар кіреберісі алдында оюлы өрнекпен безендірілген классикалық арка қойылған. Жалпы айтқанда, бүкіл құрылыс айналадағы дала ұлы ақынның тірі дауысын ести алатын өтіп кеткен заманнан келгендей болып көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. Мұрағатталған 6 наурыздың 2016 жылы.

Сілтемелер
----------

* Махамбет Өтемісұлының мазары Qazaqstan 3D сайтында

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Атырау облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Атырауда | 
Мұнайшылар қалашығы |
|  |
| Жылыой ауданында | 
Жұбан күмбезі |
|  |
| Индер ауданында | 
Махамбет Өтемісұлы кесенесі |
|  |
| Махамбет ауданында | 
Сарайшық қалашығы |

 |
**Миссионерлiк** – дiни ұйымдардың iлiмдерiн таратуға арналған дiни және саяси қызмет. Миссионерлiк ұйымдардың шоқындыру саясаты Африка және Азия халықтары арасында қарқындап, мақсатты түрде жүргiзiлiп отыр. Миссионерлiк ұйымдарға бiрқатар елдердiң мемлекеттiк құрылымдары, қайырымдылық қорлары, үкiметтiк емес ұйымдар, қаржылық топтар материалдық және моральдық тұрғыдан көмектесiп, ортақтаса жұмыс жасайды. Миссионерлер баратын ел халқының дiнiн, тарихын, әдет-ғұрпын, дiлi мен психологиясын зерттеп бiлiп барады.

Көптеген миссионерлер жергiлiктi халық басым елдi мекендерде тұрып, сол халықтың тiлiн, әдет-ғұрпын, мiнез-құлықтарын өз қызметтерiн табысты атқару үшiн жетерлiктей деңгейде зерттеп, үйренедi. Елiмiзде протестанттық және неопротестанттық шiркеулердiң миссионерлiк қызметтерi халқымыздың дiни бiрлiгi мен ынтымақты өмiрiне керi әсерiн тигiзедi.

Жұмыссыздар, өмiрден өз орнын таппағандар, рухани iзденiсте жүргендер, жеке басы және отбасындағы психологиялық қиындықтарға төзе алмағандар, Ислам дiнiн терең бiлмейтiндер, әсiресе жастар миссионерлердiң үгiт-насихатына тез iлiгедi.
**Характон** (*грекxше* charakter — кескін және электрон) — экранында әріп, цифр таңбаларды көрсетуге арналған индикаторлы электронды сәулелік түтік. Характонда электрондар шоғы, әр түрлі таңбалардың (әріп, цифр) пішіні бойынша металл матрицада ойылып алынған саңылау арқылы өтіп, экран бетіндегі белгілі бір координатасы бар нүктеге ауытқиды. Сөйтіп, экран бетінде таңбалардың кескіні түзіледі. Характон ақпараттарды тез әрі көрнекті түрде бейнелеу үшін, сондай-ақ бейнелеуіш (кескіндеуіш) құрылғының индикаторы ретінде (мысалы, аэродром маңындағы ауа райын білдіріп отыратын), тағы басқа мақсаттар үшін қолданылады.
**Тәртіптік жауапкершілік** – еңбек тәртібін бұзушыға құқықтық ықпал ету нысаны. Тәртіптік жаза қолданудан көрініс табады. Тәртіптік жауапкершілікке еңбек тәртібін бұзған жағдайда (себепсіз жұмысқа келмеу, еңбектік міндеттерді орындамау немесе тиісінше орындамау) еңбек шартымен жұмыс істеп жүрген еңбеккер тартылады. Мемлекет қызметкерлер үшін лауазымдық өкілеттілік шегінен шығу мен мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулерді сақтамау да тәртіптік жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Тәртіптік жазаның ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, қызметінен босату сияқты түрлері бар. Мемлекет қызметшіге бұларға қоса тәртіптік жаза ретінде қызметіне сәйкессіздігі туралы ескерту берілуі мүмкін. Тәртіптік жаза қолданылмас бұрын еңбеккерден жазбаша түсініктеме алынады және тәртіп бұзушылықтың деңгейі, оны жасау кезіндегі мән-жайлар және еңбеккердің біліктілігі мен мінез-құлқы ескерілуге тиісті. Бір тәртіп бұзушылыққа бір тәртіптік жаза қолданылады. Тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық немесе қаулы еңбеккерге жарияланады. Мұндай бұйрық немесе қаулыны шағымдау тәртібі еңбек заңнамасында белгіленген. Кейбір қызметкерлер санатына қызмет ерекшелігіне орай тәртіп жарғысына сәйкес арнайы тәртіптік жазалар қолданылуы мүмкін.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тәртіптік жаза** — әскери қызметшілерге қызмет бойынша, тіпті уақытша болса да бағынатн бастықтың билігімен қолданылатын жаза. Ол әскери қызметшілерге әскери тәртіп пен қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін қолданылады. Тәртіптік жаза әскери қызметшіні жауаптылықтың басқа түрлерінен босатпайды. 

Әскери қызметші әскери тәртіпті немесе қоғадық тәртіпті бұзуы кезінде командир, бастық оның міндеттері мен әскери борышы туралы есіне салумен шектеле алады, ал қажет болған жағдайда тәртіптік жаза қолдана алады. Бұл ретте ол қолданылатын жазаның тәртіпті нығайту мен әскери қызметшілерді тәрбиелеу шарасы ретінде жасалған теріс ісінің ауырлығына және командидің, бастықтың жүргізген тексеруінің нәтижесінде белгіленген кінәлілік дәрежесіне сәйкес келетіндігін ескеруі орынды және қажет.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алғашқы әскери дайындық, Алматы"Мектеп" баспасы, 2006
Капельбрюкке
**Сағатты көпір** (нем. *Kapellbrücke*; ағылш. *Chapel Bridge*) — Швейцарияның Люцерн қаласында орналасқан тарихи сәулет ескерткіші, көрікті орын. Бұл таңғажайып көпір 1333 жылы салынған болатын. Ол Рейс өзенін қиғашынан басып өтеді.

Қызықты дерек
-------------

Көпірдің іші ХVІ ғасырдың тарихын баяндайтын суреттермен безендірілген. Өкінішке орай, 20 жыл бұрын болған өрттің себебінен көптеген суреттер қалмаған. Шамамен көпірдің ⅔ бөлігі және 110 суреттің 85-і өртеніп кетті. Кейбіреуі 1611 жылға тиесілі еді. Тек 25 картинаны сақтап қалып, 1 жыл өткен соң көпірдің өзі де жөндеуден өткізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Lucerne Chapel Bridge & Water Tower.
**Фатализм** (латынша fatalіs – қашып құтылмайтын) – әрбір оқиғаны және адамның әрбір әрекетін о баста бекітілген деп білетін, қалау еркі мен кездейсоқтықты жоққа шығаратын дүниетанымдық тұжырымдама. Фатализмнің негізгі үш түрін бөліп көрсетуге болады.қайырымдылықтың, сырқаттың немесе жұмыссыздықтың сипаттамасы ретінде жиі анықталады. Жазмышты: мифологиялық Фатализм – иррационалды, қараңғы тағдыр; теологиялық Фатализм – құдіретті Құдайдың қалауы; рационалистік Фатализм– себептер мен салдардың тұйықталған каузалды жүйесінің ішіндегі қапысыз шиеленісі деп біледі. Фатализмның бірінші түрі мәдениеттің алғашқы кезеңінде көрініп, астрология сияқты окультті ілімдерде орын алды. Теологиялық Фатализм бір адамдарды тозаққа баратын, екінші біреулерін жұмаққа баратын деп білген христиан ережесінде (Готшалк), калвинизм, янсенизм, исламдағы жабариттер ілімінде көрініс берді. Рационалистік Ф. Демокриттен, Гоббстен, Спинозадан, механикалық детерменизм өкілдерінен көрінді. Рационалистік Фатализмнің кейінгі нұсқасы адамның қылмысқа табиғи бейімділігі жайлы (Ломброзе) сөз етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Фатехпур Сикри жоспары
Жама Масжід
**Фатехпур Сикри** - (Уттар-Прадеш штаты,Үндістан) моғол билеушісі Ақбардың (1556—1605) әйгілі астанасы. Қысқа мерзім (1569—1576) ішінде Аградан батысқа қарай жартасты төбе басына салынған қала судың тапшылығы себепті 1585 жылы-ақ өмір сүруден қалды. Бізге аман жеткен, әр түрлі дәрежеде айқын байқалатын индуистік стильде салынған үйлер, атап айтқанда, «Ұлылық қақпасы» бар үлкен мешіт, Панч-Махал, Диван-Кхааз мұсылман билеушісінің синкретикалық күшті талғамын көрсетеді.

Фатехпур Сикри бүгінгі көрінісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990. ISBN 5-89840-221-7
**Утамыр** (лат. *Cicuta*) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда батпақты жерлерде, жазық жердегі көлдер мен жылғалардың, өзендердің жағалауларында, ылғалды шабындықтарда өсетін 1 түрі – у л ы У. (С. vіrosa) бар. Оның биікт. 40 – 100 см. Тамыр сабағы жуан, одан жіпше тәрізді шашақ тамырлары тарайды. Күрделі, саусақ салалы жапырақтарының шеті тілімденген. Ақ түсті, ұсақ гүлдері күрделі шатырша гүлшоғырына топталған. Шілде айында гүлдеп, тамызда жемісі піседі. Жемісінің ұз. 2 мм-дей, сары түсті қырлары айқын көрінеді. У. – өте улы өсімдік, құрамында улы зат – цикутотоксин, алкалоид – цикутин бар. Тамыр сабағы мен тамыры малға өте қауіпті. У-мен әсіресе, күзде және көктемде сиыр мен қой көп уланады. Уланған малдың аузынан сілекейі ағып, мазасызданады, іші кебеді, жағы қарысады, тамыр соғуы жиілеп, тынысы тарылады, тұншығып өледі. У-мен уланған малға таннин, көмір, іш жүргізетін дәрілер, тамыр тартылған кезде хлоралгидрат беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
A."Капиллярлық кеуектер"
**Капиллярлық кеуектер**( латынша capillaris — қылдай) — капиллярлық күштердің әсерімен ішінде су және басқа да сұйық заттар жүре алатын ұсақ кеуектер, тар жарықшақтар, каналдар және басқа да бос кеңістіктер немесе топырақ бойындағы су сіңетін немесе буланып ұшатын түтікшелер. Ылғалдың буланып ұшып жоғалуын азайту үшін түтікшенің бетін қопсыта жүргізу арқылы жабады. Қопсыту жұмысын суарғаннан соң 1—2 күннен кейін ұзатпай тез жүргізу керек. Тау жыныстардағы дөңгелек пішінді капиллярлық кеуектердің мөлшері шартты түрде 1,0 мм, ал жарықшақтардың шамасы (қалыңдығы) 0,25 мм деп есептеледі.
Диаметрі 0,0002 мм, немесе ені 0,0001 мм шамасындағы кеуектерді "субкапиллярлық кеуектер" яки "субкапилярлер" деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Горняк футбол клубы** —Қазақстанның футбол клубы, Сәтбаев қаласынан. 1990 жылдардағы нарық заманында жабылып қалған.

Тарихы
------

### КСРО Чемпионаттарында

Клуб 1966 жылы "Горняк Никольск" деген атпен құрылды. 

1966 жылы "Горняк Жезқазған" деген атаумен Қазақ КСР чемпионатына қатысты.

1978-88 жылдар аралғында ешқандай ресми турнирге қатыспады. 

1988-89 жылдары Қазақ КСР кубогына қатысты.

### Тәуелсіздік жылдары

Тәуелсіздік жылдары бір рет Қазақстан кубогына, "Горняк-Атлант" деген атпен қатысып, 1/16 финалда "Восток" клубынан ұтылып қалды — 1:2.

1992 жылы әуесқойлар лигасына (бірінші лиганың аналогы) қатысты.

Соңғы рет 1995 жылы Қазақстан бірінші лигасына қатысып, "Орталық" аймақта төрт команданың арасында соңғы орында қалды. Алты кездесуден бір ғана ұпай еншіледі.

Сілтемелер
----------
**Барбара Энн Дикс**  - 1937 жылы 6 тамызда Лондон туған ағылшын әртіс. Британ империясының орденінің иегері. Көрермендерге Барбара Винздор «Так держать…» фильміндегі және «Ист-Энд Тұрғындары» құнсыз операсындағы рөлдерімен танымал. Оның әкесі - Чарли Эллис Дикс, доктарда жұмыс істеді, ал анасы - Роуз Эллис, тігінші. Атасы - Джек Дикс, костермонгер болды, апасы - «Толстая Нэн» «Британниа» театр әртісі. Барбара отбасыда жалғыз бала. Емтиханды тапсырып, ол Our Lady's Convent RC High School жоғары мектепке көшеді. Сосын Эйда Фостер театр мектебіне көшеді. Бірінші рет Барбара телеэкрандарда 1961 жылы «Театр в кресле» сериалында түседі.
**Қауылжыр** – Шалқар алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Шалқар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 142 км, су жиналатын алабы 1810 км2.

Бастауы мен су алабы
--------------------

Бастауы Мұғалжар тауының шығыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Шалқар көліне құяды. Өзенге ондаған шағын жылғалар қосылады. Ірі салалары: Алабассай, Қарабұлақсай, Сарысай, Қоғанжар, т.б.

Гидрологиясы
------------

Арнасының жоғарғы бөлігі төбелер аралығымен ағып, қалған бөлігі үстірттің сортаңды ойыстары арқылы өтеді. Су жайылмасы сағасында 8 км-ге дейін кеңейеді. Арнасының ені 50-150 м. Көбіне қар, аздап жер асты суларымен толығады. Жазда арнасындағы ағыс қарасуларға бөлініп қалады. Арна бойындағы құдық суымен мал суарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ұзақ мерзімді несие** — банк несиесін өтеу мерзімімен айқындалатын несие нысаны. Ұзақ мерзімді несиені банк немесе бейбанкілік несие мекемелері береді. Жалпы Ұзақ мерзімді несие үшін төм. шек ұлттық экономиканың орнықтылығы мен дамуы үрдісіне байланысты. Қазақстанда 3 жылдан жоғары мерзімге берілетін несие Ұзақ мерзімді несиеге жатады. Ол негізгі капиталды, қаржы активтерін, сондай-ақ айналым капиталының азырақ жұмылдырылатын бөлігін қалыптастыру үшін қажетті қаражатты қаржыландыруға қызмет етеді. Халыққа берілетін Ұзақ мерзімді несиенің негізін ипотекалық несие құрайды. Тұрақты ресурстардан: банктердің меншікті ресурстарынан, облигациялар шығарудан, жартылай өтімді жинақ ақшаларынан алынған қаражат олардың дәстүрлі көздері болып табылады.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Ұзақ Қайырбекұлы Жаппасбаев** – технология ғылымдарының докторы (1991), професор (1993).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

Байұлы тайпасының Алтын руының Мәметек бөлімінен шыққан.

1971 ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ);  

1974 аспиран-турасын бітірген.  

1975–77 Алматы энергетика институтында ассистент;  

1977–97 ҚазМУ-да доцент, професор;  

1997–2001 ҚР Білім, мәдениет және денсаулық министірлігінде бөлім бастығы болды.  

2001 жылдан ҚазҰУ-да проректордың орынбасары қызметін атқарады.

Еңбектері
---------

Ғылыми еңбектері әсерлесуші орталардың механикасындағы, көпфазалы орталардағы арналық ағындардың, сұйықтық пен газ механикасының есептерін математикалық модельдеу саласына арналған. 70-тен астам ғыл. еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтын баба ұрпақтары  (орыс.).
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Кротон** (лат. *Croton*) – сүттіген тұқымдасына жатады. Отаны – Оңтүстік-шығыс Азия мен Тынық мұхит аралдары. Соңғы кездерде бөлме гүлдерінің ішінде, әдемі жапырақтары үшін үлкен қолданыста. Сабағы тік, көп болып тармақталып өседі. Жапырақтары үлкен, көлемді, қатты, қалың, жылтыр болып келеді. Жапырақтарының пішіндері әр қилы болып келеді. Түрлеріне қарай жасыл, сары, қызғылт, аралас ала түстері бар. Үй жағдайында сирек гүлдейді. Гүлі ақ түсті майда болады. Кротон күтімді қажет ететін нәзік өсімдік. Жел өтінде тұрып қалса, немесе суық сумен суғарса жапырақтарын тастап жібереді.

Жарығы
------

Алакөлеңкеде де, жарықта да жақсы өседі.

Жылуы
-----

Қысы-жазы жылуды қалайды. Суық ауадан жапырақтары түсіп қалады.

Суғарылуы
---------

Жазда жиірек, қыста сирек суару керек.

Ылғалдылығы
-----------

Жоғары ылғалдылықты қалайды. Жапырақтарына су бүркіп шаң тозаңнан тазартып тұрған абзал.

Қоректендірілуі
---------------

Көктем-жаз айларында әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіріп тұрған жөн.

Аурулары
--------

Ауа құрғақтығынан, суықтан, азынақ желден ауырады.

Көбейтілуі
----------

Тұқымы арқылы көбейтеді. Ең оңай жолы қаламшасы арқылы көбейту.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлжабаева Г.Ә.; «Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Семенов Николай Николаевич** (1896 — 1987) — Орыс химигі, академик. Нобель сыйлығының лауреаты (1956). Химиялық процестердің жүруіне, газ қоспаларының қопарылуы мен жануына, жалынның таралуына байланысты ғылыми зерттеулер жүргізді. Тармақталған тізбекті реакцияларды ашып, олардың механизмін зерттеп, теориясын тұжырымдады. Катализдің гомогенді және гетерогенді салалары бойынша көптеген жұмыстар жүргізіп, нәтижесінде, катализдің жаңа түрі — ионды-гетерогенді катализді ашты. "Химиялық физика" журналының бас редакторы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Химия: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. – 352 бет, суретті. ISBN 9965-36-092-8
**Бузе қызғалдағы** (лат. *Tulipa buhseana*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысының көпжылдық өсімдігі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Бузе қызғалдағының биіктігі 15 – 40 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 1 – 1,5 см, терілі, қатты, ішкі жағынан ұшы жіңішке түкті қабықшалы. 

Сабағы жалаңаш, сирек жоғарғыжағы түкті, жапырақ саны екеу, өте алшақ орналасқан, қайырылған, бүгілген, жалаңаш, шамалы кірпікшелі, сызықты, төменгісі жалпақ, ені 3 – 8 мм,әдетте гүлінен едәуір қысқа. 

Гүл саны – 1 – 4 (кейде 6-ға дейін), гүл серігі сары, ұзындығы 15 – 30 мм, сүйір, сыртқылары күлгін. Түбі тарамды, ішкісінен 2 есе дерлік жіңішке, ішкілері сопақша, түбіне қарай біртіндеп жіңішкерген, осында тарамды және кірпікшелі, аталықтары гүл серігінен 2 есе қысқа. Олардың жіптері сары, кеңейген түбінде қалың түкті сақиналы, одан жоғары әдетте түкті, тозандықтары сызықты сопақша, ұзындығы 4 – 6 мм, сары немесе ұшы шамалы күлгін, сүйір ұшы қысқа. Түйіні аталықтан шамалы қысқа, қысқа бағанды. 

Сәуір - мамыр айларында гүлдейді.

### Қазақстанда таралуы

Шөлдегі құмды және сазды топырақта өседі. Торғай, Арал маңы, Қызылорда, Балқаш - Алакөл, Қызылқұм, Түркістан флористикалық аудандарында, Шу-Іле тауларында кездеседі.

Қызықты мәлімет
---------------

Кей мамандардың пікірінше, бұл түрдің биік сабақты популяциясы жеке таксономиялық түр – Талиев қызғалдағы (Tulipa talievii Klikov et Zoz.) деп есептейді. Олар пиязшығының қалың түктеуімен , гүлінен биік жапырақатарымен , түкті сабағымен және ішке қайырылмаған гүл серігі жапырақшаларымен ерекшеленеді. Бұл түр Іле өзені аңғарында, солтүстікке қарай Қапшағай суқоймасынан Арқарлы асуына дейін кездеседі. Дегенмен, жақында ДНК-ның салыстырмалы салмағы мен морфологиясын зерттеуге негізделген жұмыстар нәтижесі Талиев қызғалдағы жеке түр еместігін көрсетті.

Тағы қараңыз
------------

* Қызғалдақ
* Лалагүлдер тұқымдасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Л.И. Вальдшмит "Қазақстанның кызғалдақтары"
**Қазақ хандығының аймақтық-әкімшілік құрылымының** негізі жүздер болып табылады. Жүздер тайпалық - рулық бірлестіктерден тұрады. Қазақ халқы, негізінен, XV - XVI ғасырларда қалыптасқан Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүзден құралады. 
Ұлы, Орта және Кіші жүздерге Қазақстанды ертеден мекендеген туыстас бірнеше тайпалар кірді. Бұл тайпалардың әрқайсысының тарихы әріден басталады. Әрбір тайпаның, әр рудың өз ұран, таңбасы болды. 

XV ғасырда Керей хан билік құрған кезде, 1470 жылдары Сырдария бойындағы қалаларды басып алады:

* Сауран уәлаятының әміршісі Жәнібек ұлы Еренші (1470-1492)
* Созақ уәлаятының әміршісі Жәнібек ұлы Махмұт (1470-1476)

Қасым ханның тұсында 1516 жылы 4 уәлаят болды:

* Жетісу уәлаяты — белгісіз
* Сарайшық уәлаяты — Өсек сұлтан
* Түркістан уәлаяты — Жәдік сұлтан
* Ұлытау уәлаяты — Әдік сұлтан

Есім ханның тұсында жүздер пайда бола бастады. Сырдария өзенің үстіңгі жақтарында қоныстанған Ұлы жүз. Ортасында — Орта жүз. Төменгі жақта — Кіші жүз. Ең бірінші хандары:

* Ұлы жүз ханы Шығай ұлы Жанәли (1588-1600)
* Орта жүз ханы Есім ұлы Жағата (1598-1628)
* Кіші жүз ханы Жәңгір ұлы Тәуке (1652-1680)

Болат ханның тұсында жүздер тәуелсіз болады. Болат хан тек Орта жүзде билік орната алды. Орда болған кездегі тұңғыш хандары:

* Ұлы жүз Ордасының ханы Қарт-Әбілқайыр хан (1718-1730)
* Орта жүз Ордасының ханы Қайып хан (1718-1719)
* Кіші жүз Ордасының ханы Әбілқайыр хан (1718-1748)

Жүзге тек төре (Шыңғыс хан ұрпақтары), қожа (тегі араб), төлеңгіт (хан-сұлтандардың қызметшілері, нөкерлері) және кейбір топтар (мысалы, сунақ) кірген жоқ.
Жүздік құрылым Қазақ хандығы кезінде сыртқы жаулардан қорғануға оңтайлы болды. 

Хан жарлығы, түрлі шешімдер жүзге, одан тайпаларға, одан руларға тез арада жеткізілді. Әсіресе, жоңғарлардың шапқыншылығы кезінде жүздік бөлініс халықтың топтасуына, бірігуіне көп мүмкіндік берді. Әрбір жүз өздеріне тиесілі әскер шығарып, бүкіл ел басқыншыларға қарсы жұмыла көтерілді. 
XVIII ғасырдың басында әрбір жүзді жекелеген хандар басқарды. Қазіргі таңда тайпалық одақтардың алғашқы кездегі мәні жойылған. Елдің бірлігі бұзылады деп қазақ халқы жүзге, руға еш уақытта бөлінбеді. 

Өзара араздасуды, ру, тайпа арасындағы қырқысуларды данагөй ақсақалдар шешті. XX ғасырдағы ұлт-азаттық көтерілістер, ашаршылық, I, II Дүниежүзілік соғыстар зардабының салдарынан қазақ жүздерінің кейбір рулары бастапқыда орналасқан жерлерінен қол үзіп қалды. 
Халық арасында үш жүзге байланысты мынадай мақал тараған:
"Ұлы жүзге таяқ беріп, малға қой,
Орта жүзге қалам беріп, дауға қой,
Кіші жүзге найза беріп, жауға қой".
Бүгінгі таңда Ұлы жүз, Орта жүз бен Кіші жүз өкілдері әлемге тек біртұтас қазақ ұлты ретінде ғана танымал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы
**Семенов** – Көкшетау қыратының орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Бурабай ауданы Щучинск қаласының шығысында 9 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 554 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлы бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км, салыстырмалы биіктігі 40–55 м аралығында. Гранитті интрузивтік жыныстардан түзілген. Беткейі көлбеу келген. Солтүстік-батысында Шортанды, солтүстік-шығысында Қотыркөл көлдері жатыр. Беткейінде қарағай, қайың орманы, етегінде əр түрлі шалғынды шөптер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Қазақ халқының ою-өрнегінің тарихы
----------------------------------

Қазақстан аумағында ою-өрнектің ең қарапайым элементтері Андронов дәуірінен жеткен көне әшекейлерінен байқалады. Мұндай әшекейлер жал, нүкте, ирек тәріздес болып келеді. Ою-өрнек түрлі геометриялық пішіндерден құралып, зерлеу, дәнекерлеу, оймалау, кестелеу, құйма-жапсыру әдістері арқылы жасалады. Ұлттық ою-өрнек көбіне өзіне тән белгілерінің жүйелерін қазақ халқының қалыптасуымен әрі республиканың қазіргі аумағын мекендеген Азияның басқа да халықтары мәдениетімен тығыз байланыста дамыды. Бұл орта ғасырлық архитектуралық ғимараттардағы көкөніс және геометриялық ою-өрнектерден (Бабажы қатын күмбезі. 10-11 ғасырлар Айша бибі кесенесі, 11-12 ғасырлар, Қожа Ахмет Иасауи кесенесі, 13 -14 ғасырлар т.б.) айқын көрінеді.
Ою-өрнек дәстүрлі тоқыма өнері үлгісінде (гобелен, текемет, алаша, сырмақ), кестеде (киім-кешек, тұрмыстық заттар), ағаш, мүйіз, сүйек, ғаныш, металл мен теріге өрнек салу мейлінше жетілдіріле түсті.
**Қазақ хандығындағы 1-ші азаматтық соғыс** (1522−1538) — Қазақ хандығындағы Әз-Жәнібек ханның ұрпақтары арасында болған тақ үшін таластан туындаған қырқыс. Соғыс Қасым ханның өлімінен кейін басталды.

Алғышарттар
-----------

Қазақ хандығы 16 ғасырдың басында кез келген қарсыласқа тойтарыс бере алатын аймақтағы қуатты держава болды. Бұл уақытта хандықты Қасым хан басқарған еді. Ол Шығыс Дешті Қыпшақтағы барлық тайпалар мен халықтарды бір мемлекет — Қазақ хандығының айналасына біріктірді. Мемлекеттің тұтастығы Қасымның абыройымен сақталынса да, алайда ол қайтыс болғаннан кейін Әз-Жәнібек ұрпақтары арасында таққа талас басталды. Бұл соғыс Әбу Саид ұрпақтары арасындағы азаматтық соғыс болды.

Барысы
------

Қасым ханның мұрагері Мамаш хан Ноғай ордасына қарсы тұра алмады. Орда Торғайға дейінгі аумақты өзіне қаратты. Мамаш ханнан кейінгі Тахир ханның кезінде Ойрат мемлекеті Қазақ хандығына шабуыл жасады. Осы сәттен бастап қазақ-ойрат соғысы басталды.

Дереккөздер
-----------
**Тұрсын Төреғожин** (1919-1990), партия, кеңес қызметкері. Каркаралының тұлегі. 1937 жылы Каркаралының зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын бітіріп, еңбек жолын аудандык жер бөлімінде зоотехник болудан бастаған. Мұнан кейінгі жылдарда облыстык жер бөлімінде, жер-Су халык комиссариатында бөлім бастығы, мал шаруашылығы бөлімінің бас зоотехнигі. Карағанды облыстық ауыл шаруашылығы баскармасы бастығының орынбасары, 1954-1980 жылдары аралығында Қу ауданында ауатком төрағасы, облыстык партия комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болды. Шет және Қарқаралы аудандық партия ком-ттерінің 1-хатшысы, Жезказған өңірі бөйынша аумактық-өндірістік баскарманың партия ұйымдастырушысы, Ульянов аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, облыстық ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу жөне сапасын тексеру инспекциясының бас инспектөры кызметтерін атқарды. 3 мәрте Еңбек Кызыл Ту, Октябрь революциясы, «Құрмет Белгісі» ордендерінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Тұрсынай Оразбайқызы Оразбаева** (19.02.1950 жылы, Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ - 21.05.2015, Мәскеу) - ақын.

Еңбек жолын Шымкенттегі Ж.Шанин атындағы облыстық қазақ драма театрында әдебиет бөлімінің меңгерушісі болып бастаған. 1970—1980 жж. облыстық радио комитетінде және облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакциясында әдеби қызметкер болып істеген. 1978 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін сырттай оқып бітірген. 1980 жылдан бері Қазақ радиосының әдеби-драмалық хабарлар Бас редакциясында редактор болып істеді. 1989 — 1991 жж. Мәскеуде Жоғары әдебиет курсында оқыған. 1997 жылдан Мәскеудегі Халықаралық Жазушылар одағының қауымдастығында қазақ әдебиеті бойынша кеңесші.

Жас жазушылардың Бүкілодақтық VIII фестиваліне (1975) қатысқан. Облыстық және Алматыда өткен ІІ республикалық ақындар айтысында (1980) жүлделі орынға ие болған. А. Фадеев атындағы халықаралық әдеби сыйлықтың лауреаты. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері (2008). Саха-Якутия Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған. «Тәуелсіздіктің 10 жылдығы» мерекелік медалінің иегері.

Шығармалары
-----------

* Таң шапағы. Өлеңдер. А. «Жалын», 1977;
* Іңкәр жүрек әуені. Өлеңдер. А. «Жалын», 1981;
* Молодые поэты Средней Азии и Казахстана. Стихи М. «Молодая гвардия», 1982;
* Ты моя весна. Стихи. А. «Жалын», 1986;
* Гүлсезім. «Жазушы», 1988;
* Хомус и домбра. «Бичик», Якутск. 1994;
* Я твоя весна. «Кызыл»; Огни моей мечты. «Барс», М. 2000;
* Сардана - Әсиягүл саз-жыр жинағы. А. М. «Талант», 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Алексей Петрович Смирнов**(29.05.1899, Мәскеу, - 10.03.1974,Мәскеу) -кеңес археологы және тарихшы, тарих ғылымының докторы (1944). 1953 жылдан КПСС мүшесі. 1932 жылдан КСРО ҒА Археология институтының қызметкері, 1951-55 жылдары МГУ-дің профессоры. Негізгі зерттеулері Волга мен Кама бойының археологиясы мен тарихына арналған. Смирнов ірі археологиялық қазба жұмыстарын басқарды. Олардың ішінде Волга - Кама бұлғарларының қалалары, әсіресе оның астанасы - Болгар (Бұлғар) қаласының тарихын зерттеген еңбектері айрықша маңызды.

Сыйлықтары
----------

Смирнов Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 202 бет
**Алексей Мигранович Агопьян** (1960 жылы 9 қазанда Одессада дүниеге келген) – украин актері 
.

Алексей Агопьян «Маски-шоу» және «Каламбур» бағдарламаларына түскен. «Машина жасау технологиясы, металл кесетін станоктар мен құрал-сайман» мамандығы бойынша Одесса политехникалық институтын және Черкасов атындағы Ленинград Мемлекеттік музыка және кинематография театры институтын бітіріп шығады. Институтта оқып жүргенінде КТК-мен әуестенген. 1992 жылы Юрий Стыцковскиймен бірге «Сладкая жизнь» атты дуэт құрады. 2001 жылы *«Каламбур»* жабылғаннан кейін «Комедийный коктейль» хикаятына қатысады. 2003-2004 жылдары Валентин Опалевый және Виктор Андриенкомен бірге *«Мамаду»* бағдарламасына түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Әлеуметтік болжам** — әлеуметтік теорияға көзқарас. Онда бірқатар тарихи тенденциялардың ықтимал жүзеге асуын жобалап белгілеу әрекеттері жасалады. Мұның классикалық мысалы Даниэль Беллдің "The Coming of Post Industrial Society" (1973) атты еңбегі, онда "A Venture in Social Forecasting" деген тақырыпша бар. Белл өзінің батыл ойларын жекелеген әлеуметтік іс жағдайы жөнінде болжам айту ережелеріне белгілі бір пошым беру әрекеттерінен бөліп қарайды. Ал әлеуметтік болжам тек ықтималдықты жобалауға тырысады және ол "заңдылық және оқиғалардың қайталап көрінуі" бар жерде ғана немесе бағыты "статистикалық уақыт-серия шеңберінде анықталуы мүмкін" тенденциялар бар жерде немесе олар тарихи тенденциялар ретінде тұжырымдала алатын жерде, "оқиғаларға ықпал ететін адамдар тарапынан парасаттылықтың жоғары дәрежесін топшылауға болатын жерде" мүмкін болады. Бұл шарттарға ілуде бір ғана қол жететіндіктен, деп мойындайды Белл, әлеуметтік болжамдар көбіне жасалатын қысымды дәлдей түсумен шектеледі, оның шеңберінде белгілі бір шешімдердің нәтижелерін болжау емес, кейбірін тиімді қабылдау ретінде көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Алексей Николаевич Гуриков** (1906 жылы, Владимир — 11 қаңтар 1951, Горький) — фрезер станктерін шығаратын Горьковск зауыттың директоры, Сталин премиясының лауреаты. Тігін машиналары магазинының йесінің баласы.

Еңбек қызметтері мен оқуы
-------------------------

* 1922—1927 Богучар Воронежский губерниясы қаласындағы комсомольдық жұмыс істеді.
* 1927—1930 Муром Владимирской облысы қаласында "Красный Прядильщик" фабрикасында темір жонушы болып қызмет атқарды.
* 1930—1935 Горьковский индустриальды институтында механико-техникалық факультетінде білім алды.
* 1935 жылдан бастап, фрезер станоктарын шығаратын И.В.Сталиннің атындағы Горьковский зауытында жұмыс істеді:технолог, бюроның бастығы, участок бастығының орынбасары, 1941-1942 жылдары бас инженердің орынбасары, 1942-1946 жылдары цех басшысы.

1946 жылдың 29 қаңтарынан бастап 1950 жылға дейін —  И.В.Сталиннің атындағы Горьковский зауытының директоры. 

1950 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты директорлық қызметінен босатылып, аға конструктор жұмысына ауыстырылды. 

Сталин премиясының 1-дәрежелі лауреаты — тенологияны тереңнен тамырымен қалыптастырғаны үшін және металл шығыны немесе жұмыс күшіне тәуелділік төмендеген жағдайда олардың санының кәдімгідей өсуін қамтамасыз ететін пушкаларды тезарада шығарудың амалын ойлап тауып және оны ұйымдастырған үшін атанды. 

Жетістіктер:Ленин ордены (1945 жыл), Қызыл еңбек (1944 жыл), "Сый белгісі" орденінің екі мәрте йегері (1939 жыл, 1942 жыл), медалдар.

Дереккөздер
-----------
Бауырмүктерден ең көбірек тарағаны - **маршанция**. Оның жасыл түсті тақтасында, кішкене зәмбіл сияқты бөлімінде, бүршіктер шығады да, олардан жас өсімдіктер өседі. Бұдан басқа, маршанцияның биіктігі 3-5 сантиметр келетін бағанашасы болады; оның ұшында шатырша немесе жұлдызша сияқтанған жалпақтау бөлімі бар; бұл мүшесінде споралар пайда болады. **Маршанция** денесі, құрылықта өсетін өсімдіктердің ата-тегі болған, балдыр денесіне өте ұқсас келеді.

Жақсы жетілген мүктердің денесінде қабыршақтанған жапырақты кішкене сабағы және тамыр сияқтанған өскіншелері болады. Олар орман топырақтарында және шалшықты жерлерде өседі. Шалшықты жерлердегі мүктердің түсі сұрғылт болады да, оларды сфагнолық мүктер деп атайды. Бұлардан шымтезек пайда болады; оны қазып алып отын және егістікке тыңайтқыш ретінде қолданады. Қазақстан жерінде шымтезекті шалшықтар аз болады, шымтезек кені көбінесе тау ормандарында болады.

Дереккөздер
-----------

**"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары"**.Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
Марцин Каспшактың туған ауылындағы ескерткіші
**Марцин Каспшак** (1860 жыл 2 қараша, Чолово ауылы - 1905 жыл 8 қыркүйек, Варшава) - поляк жұмысшы қозғалысының қайраткері.

Өмірі
-----

Каспшак *социалистік үйірмелерді* біртұтас партияға біріктіріп, *«Пролетариат» партиясы* басшыларының бірі болды. 1890 жылы Лондонды паналап, онда *поляк эмигранттары* арасындағы буржуазиялық-ұлтшылдықпен, поляк жұмысшы қозғалысын орыс революциясы қозғалысынан бөліп әкетуге тырысушылықпен күресті. Революциялық қызметі үшін 6 жылдан астам түрмеде отырды. Варшавадағы астыртын баспаханаға жандармдар шабуыл жасағанда қарулық қарсылыс көрсеткені үшін патша әскери сотының үкімімен өлтірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
**Алексей Петрович Пшеничный** *(25 қыркүйек 1904 жыл Саратов облысы, Краснокутск ауданы, Воскресенка ауылы - ? )* - қазақстандық ғалым-зоотехник. Саратов ауыл шарушалығы институтын бітіріп, осы облыстың қой совхозында зоотехник болды. 1931 жылдан Қазақтың мал өсіру ғылым-зерттеу институтында ғылыми қызметкер, 1942-1948 ж. Алматы облысы, *"Луч Востока",* Мичурин атындағы колхозында зоотехник болды, 1948 ж. Қазақтың мал өсіру ғылым зерттеу институтында ғылыми қызметкер. 

Алексей Пшеничный 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы. Қазақтың биязы жүнді қойын шығаруда селекциялық жұмысқа қатысқаны үшін КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағы берілді. Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендермен және медальдармен марапатталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
```
**'Әлеуметтік билер**'(ағылш. Social dance) — өз серіктесімен эмоциясын бөлісу үшін, жарыс ретінде саналмайтын, әртүрлі халықтардың әртүрлі стильдегі дәрежелері.
```

Әлеуметтік билердің көп бөлігі- жұппен биленеді. Жұппен орындалатын биде жиі серіктесті алмастыру қимылы орналады.
Атақты әлеуметтік билердің қатарына кіретін би түрлері:

* аргентиналық танго
* бальбоа
* бачата
* буги-вуги
* вальс
* вест кост свинг
* зук
* ирландық желілік билер
* кизомба
* линди-хоп
* машише
* меренге
* реггетон
* руэда
* сальса
* самба де гафиейра
* семба
* форрó
* хастл
* трайбл

тағы басқалары.

Әлеуметтік билер қарапайым орындауда болса, сол сияқты талап етілетін дағды да қарапайым болады. Мысалы, бал билерінен айырмашылығы, әлеуметтік билерде қиын, созылмалы қимылдар кездеспейді, көптеген әлеуметтік билер импровизацияланған болады. нақты схемаларныдың болмауына байланысты, би қимылдарының жауапкершілігі жоғары болады. Бұл сұрақтың теориялық талқылаулары кездеседі. Серіктестің би қимылдарындағы жауапкершілігі- әлеуметтік биді құрайтын жұптар үшін қиындықтар болып табылады. Серіктес қыздардың жұмысы жеңілдеу, себебі, олар тек өз серіктесін тыңдап, қимылдарын әдемі жасаса болғаны.

Әлеуметтік билер, би қарым-қатынас көзі болып табылатын адамдар үшін негізделген.Көптеген әлеуметтік биді дағдыландыратын клубтарда, үнемі осы би түрімен байланысты кештер, мерекелер, туған күн кештері өткізіліп тұрады.

Примечания[править | править вики-текст]
----------------------------------------

↑ Dance Terminology Notebook. Skippy Blair. 1994. Altera Publishing. page 65. ISBN 0-932980-11-2.

Ссылки[править | править вики-текст]
------------------------------------

Марсия Фокс. «Что такое социальные танцы?» (рус.). на сайте ШколаЖизни.ру (13.04.2007). Тексерілген 12 марта 2011. Архивировано из первоисточника 13 мамыр 2012.
Victor Eijkhout. «Frequently Asked Questions about Lead and Follow» (рус.). в переводе Дмитрия Спицина. на сайте dig.by (06/01/2010). Тексерілген 12 марта 2011. Архивировано из первоисточника 13 мамыр 2012.
Ольга Струк. «Social Dance в жизни взрослых» (рус.). на сайте клуба Fidelio. Тексерілген 12 марта 2011. Архивировано из первоисточника 13 мамыр 2012.
I Love Salsa. "Социальные танцы" (рус.). Статья о самых распространенных социальных танцах.
**Металлкескіш станоктар** - дайындаманы кескіш (жонғыш) аспаптар мен жаңқасын алып өңдеуте арналған. Мамандандырылуына қарай: әмбебап, кең ауқымды, арнайыландырған, арнайы, агрегаттандырылған; автоматтандырылу дәрежесіне қарай: қолмен басқару, жартылай автомат, автомат, автоматтандырылған желілер, бағдарламамеп басқарылатын; өңдеу дәлдігіне қарай: жоғарыландырылған, жоғары, ерекше жоғары және ерекше дәлдікті (мастер станки — шебер станоктар); өңдеу технологиясы не қолданатын кесу аспаптарына қарай: токарлы, тесу, кеңейте жону, әрлеу, жетілдіру, аралас, тіс-бұранда жону фрезерлі, жазық жону, үңгі т.б. металл кескіші болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Колмановский Эдуард Савельевич** (9.01.1923 жылы туылды, Могилев - 27.05.1994,Мәскеу) - кеңес композиторы, Бурят АССР - інің (1963) және РКФСР - дің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1974). 1945 жылы Мәскеу консерваториясын (комопзициядан - В.Я.Шебалиннің класы бойынша) бітірді. Азаматтық, патриоттық рухтағы ("Мен өмірді сүйемін", 1958,"Тілейме орыстар соғысы", 1961,"Коммуналар құл болмайды",1967) және лирикалық ("Біз сіздерді күтеміз",1963,"Вальс туралы вальс",1964,"Тырна балапаны", 1965) әндері халық арасына кең тараған. Ол "Ақшақар" (Мәскеудің балалар музыкалық театры,1966 ), у.шекспирдің "Он екінші түн "(Мәскеудің Көркем академиялық театры, 1955) т.б. спектакльдерге музыка жазды. Колмановскийдың альт пен оркестрге арнап жазған концерті (1945), симфониялық оркестерге арналған 4 сюитасы (1945,1948,1950,1956), романстар мен кинофильмдерге жазған музыкалары бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 499 бет
**Металогика** (грек. *meta* – кейін) — әр түрлі логикалық теориялардың құрылымы мен қасиеттерін зерттейтін логика саласы.

Металогика дедуктивтік ғылымдардың (әсіресе математиканың) негізін зерттеуге байланысты пайда болған. Металогикада зерттелетін теориялар ретінде логикалық есептеулер алынады. Нәтижесінде формальды дәлелдеулердің әр түрлі теориялары, ұғымдардың анықталуы теориясы, модельдер теориясы, формальданған тілдердегі ақиқаттылық теориясы, т.б. теориялар жасалынады.

Металогика екі бөлімнен тұрады:

* әр түрлі есептеулердің құрылымдық қасиеттерін зерттейтін логикалық синтаксис
* логикалық есептеулерді түсіндірудің ережелерін, логикалық өрнектердің мәні мен мағынасын зерттейтін логикалық семантика.

Металогиканың жаңа бөлімі болған логик. семантиканың негізі поляк ғалымы А.Тарский (1902 – 88) мен австриялық Р.Карнап (1891 – 1970) еңбектерінде қаланды. Металогиканың дамуы формальданған тілдердің қасиеттерін құру және Металогиканың негізгі ғылыми нәтижелеріне американдық ғалым А.Черчтың кейбір есептеулер предикаттары үшін мәселе шешудің мүмкін еместігі туралы дәлелі мен *Тарскийдің* қайсыбір есептеулер үшін ақиқаттылықтың предикатын сол есептеулердің құралдарымен түсіндіруге болмайтындығы туралы дәлелі жатады. Металогиканың дамуы формальданған тілдердің құрылымын зерттеумен тығыз байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Логика |
| --- |
|  |
| Логика түрлері | 
Формал логика • Математикалық логика • Бейформал логика • Философиялық логика • Металогика |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абдукция • Анализ және синтез • Анықтама • Аргумент • Атау • Дәлелдеу • Дедукция / Индукция / Традукция • Импликация • Қажетті және жеткілікті шарттар • Қарама-қайшылық (Парадокс / Антиномия) • Логикалық ақиқаттылық • Логикалық константа • Логикалық синтаксис • Логикалық формалар • Тұжырымдау • Ойтүйін • Сипаттама • Ықтималдық • Эквиваленттілік • Сыни ойлау |
|  |
| Тізімдер | 
Санат:Логиктер • Логикалық заңдар • Логикалық қателер • Логикалық таңбалар тізімі |

 |
Үндістан лотосы ұрықтары
**Трипофобия** (кластерлік тесіктерден қорқу[1]) — термин 2004 жылы ұсынылды - τρυπῶ «тесіктеу» және -фобия[2]. Бұл кластерлік, яғни бір жерде шоғырланған тесіктерден қорқу дегенді білдіреді. Органикалық нысандарда шоғырланған кіші тесіктер, мысалы - лотос жемістері мен қамырдағы көпіршіктер, адам қалтырауын, жүрек айнуын, терінің қышуын және жалпы ыңғайсыздық сезімін тудырады[3]. Трипофобияны Американдық психиатриялық қауымдастығында және психикалық бұзылулардың статистикалық нұсқаулығында танымайды[2][3], алайда мыңдаған адамдар бұл фобиядан зардап шегеді деп мәлімдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  K. Williams Brown. The improbable horror of clusters
2. 1 2  Abbasi, Jennifer. Is Trypophobia a Real Phobia?
3. 1 2  Thomas, Gregory. Phobia about holes is not officially recognized, but U.K. scientists look into it