recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Галит**
**Галит** (Привет) тас тұзы, ас тұзы – *хлоридтер класының минералы.* Хим. формуласы NaCl. Кубтық сингонияда кристалданып, түйіршік масса, қабыршақ, талшық пішінді агрегаттар түзеді. Галит мөлдір, түссіз ақ, кейде түрлі түсті болады, көбінесе сильвинмен бірге кездеседі. Қатт. 2, менш. салм. 2,1 – 2,2 г/см3, шыныдай жылтыр.
Шөгінді жыныстар арасында Галиттің қалың қабаттары кездеседі. Ол климаты ыстық, қуаңшылық аймақтардағы су алаптарында (шығанақ, көл) өздігінен тұнады. Қазақстанда Галиттің ірі кендері Каспий, Арал теңіздері маңында бар. Галит тамақ өнеркәсібінде, қара металлургияда күкірт қоспаларын жою үшін, инертті газдарды (гелий, неон, аргон, т.б.) тазартқыш ретінде, электртехникада натрий құрамды сымдар жасауда пайдаланылады.

**Агрегаттары**. Өз бетімен көлдерде тұнған тұздар көбінесе
кристалды түйіршіктерден құралған қабыршақ кесектер түрінде
болады. Олар кейде тығыз, кейде кеуекті келеді. Кристалдардың
тіркеліп өскен әдемі қоспақ , друза түрлері кездеседі. Тұзды сорлардың бетінде, су тез буланғанда, тұз кристалдарының тамаша
қауашақ қабыршағы пайда болады да, олар ерітінді бетінде
жүзіп жүреді («кайықшалар» деп аталатын себебі осы). «Қайықша» төңкерілген пирамида пішіндес болады. Ол аздан соң
суға (ерітіндіге) батып, толық кристалл түріне айналады.
Галиттің түсі мөлдір, түссіз немесе ақ түсті. Сызығы ақ , дәмі
татымды, тұз сияқты ащы. Электр тогын ңашар өткізеді, бірақ
жылуды өте жақсы өткізеді. Жылтырлығы шыныдай мөлдір.
Жаратылысы көбінесе экзогендік; галит суы құрғаған көл мен шығанақтардан пайда болады. Сонымен қатар галит кейде вулкандардың
атқылауынан үшпалы зат ретінде көтеріліп, жарықтарға кіріп құралады.
Галит тамақ өндірісінде, химиялық ендірістерде — тұз қышқылың жасауда, натрий алуға, былғары илеу ісінде т. б. қолданылады.
Кендері біздің елімізде Эльтодда, Басқ ұншақта, Қырымда,
Қазақстанда, Уралда (Соликамск), Украинада кездеседі.
Шет елдердегі кендері Величкада (Польша), Пенджабта
(Үндістан), Кадзаста (АҚ Ш ) , Табрис (Ирад), Стассфурт (Германия) т. б. бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Handbook of Mineralogy
2. ↑  Mindat.org
3. ↑  Webmineral data
4. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
5. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.
6. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Почталық маркада бейнеленген Галлей кометасы
**Галлей кометасы** (ресми атауы 1P/Halley) - ең жақсы зерттелген кометалардың бірі. Кометаға жалпы кометаларды Күн жүйесінің бөліктері деп алғаш ұсынған Эдмунд Галлейдің есімімен аталған. Басқа денелер секілді бұлар да Күнді айнала қозғалады. Эллипстік орбитасы тұңғыш рет есептеліп шығарылған және оның Күнге қайтып оралатын уақыты анықталған жарық комета. Бұл кометаны бірінші рет Э. Галлей болжаған (1705), ал француз ғалымы А. Клеро оның перигелийден өту мерзімін дәл есептеп шығарған. Галлей кометаның Күнді айналу уақыты шамамен 75-76 жыл. Галлей кометаның перигелийдегі қашықтығы 0,587, ал афелийдегі қашықтығы 35 астрономиялық бірлік. Галлей кометаның алдын ала көрсетілген уақытта, яғни 1759 ж. 12 наурызда перигелийден өтуі, Ньютон механикасының дұрыстығын дәлелдеді. Мұнан кейін Галлей комета перигелийден 1835 ж. өтті. Галлей кометаның соңғы рет 1910 ж. 19 майда перигелийден өтуі кометаның физикалық табиғаты жөнінде мағлұмат алуға мүмкіндік берді. 1909 жылға дейін Галлей кометаның б. з. б. 446 жылдан бастап 29 рет байқалғандығы дәлелденген. Галлей кометаның перигелийден 1986 жылдың қаңтарында өткен.

**Галлей кометасы**- қысқа мерзімді комета және ол Күнді 76 жыл ішінде айналып шығады. Сондықтан да Галлей кометасын Жерден әрбір 76 жыл сайын ғана көруге болады. Бұл - жай көзге көрінетін жалғыз қысқа мерзімді комета. Соңғы рет Галлей кометасы 1986 жылы көрінді, енді 2061 жылы көрінбекші.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғ 31. Ғалам. Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған Д. Алипбаева. - Астана: "Фолиант" баспасы, 2012. - 160 б. - "Балалар энциклопедиясы" сериясы. ISBN 978-601-292-633-0
Үйенкі жапырақтарының бетіндегі галлдар
**Галл** (лат. *galla* — *сия жаңғақ*) немесе **цецидия** — ауру қоздығыш немесе зиянкестер әсерінен болатын өсімдік бойындағы патологиялық өзгеріс. 

Саңырауқұлақ, бактерия, кене, жәндіктер, құрт токсиндері Галға шалдықтырады. Галла дамуын **галлогенез**, ал қоздырғыштарын *галлогеноидтер* дейді. 

Галланың 15 түрі белгілі, олардың пішіні, түсі, мөлшері, әр түрлі болады. Галла әсіресе еменде, раушан гулде, кейбір күрделі гүлдерде жиі кездеседі, сондай-ақ, картоп, жүгері сияқты а.ш. өсімдіктерінің Галла қоздырғыштары едәуір зиян келтіреді. Галла түзушілігіне қарсы химимялық заттармен газдау, топырақты қыздырып дизенфекциялау, инсектицидтермен және фунгицидтермен тұқымды зарарсыздандыру, иммунды сорттар шығару, ауыспалы егіс, топырақты өңдеу, тыңайтқыштар пайдалану, егісті т.б. агротехникалық және галла қоздырғыштарын құрту шаралары қолданылды.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------
Гиачунг Канг
**Гиачунг Канг** немесе Гьячунг-Канг Гималайдағы Кхумбу аумағында орналасқан ең биік тау болып табылады.
Тауға алғаш рет құрамында И.Като, К.Сэкэйзоа және Пасанг Пхутар бар жапон экспедициясы 1964 жылы 10 сәуірде шыққан болатын. Ал К.Ясухиса мен К.Макхидой тауға ертесінде, яғни 1964 жылдың 11 сәуірінде көтерілген.
Тау өте биік. Гиачунг Канг - өте тартымды тау. Оның биіктігі 7952 м-ді құрайды. Гиачунг Канг әлемдегі ең биік шыңдар арасында 15-ші орынды иеленеді. Биіктігі 8000 м-ге жетпейтін шыңдар арасында Гиачунг Канг ең биік шың болып саналады. Ясуси Яманауи 2002 жылы Гиачунг Кангке жасаған экспедиция барысында бес саусағың сонымен қатар оң аяғындағы бүкіл саусағын үсітіп алды. 

Тау Непал мен Тибет шекарасында орналасқан. Бұл таудың солтүстік беткейін 1999 жылы
словениялық экспедиция жүріп өткен болатын. 2002 жылы дәл осы беткейді Ясуси Яманауи қайталап жүріп өткен. Гиачунг Канг тауынан 5000 м биіктіктен ағатын Нгозумба мұздығы бастау алады. Гиачунг Кангтың қарлы, мұзды шыңдары өзара бөлінген Гиачанг Канг Эверест пен Чо-Ойюның арасындағы ең биік тау болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Лезгин тілі** — лезгиндердің тілі, дағыстан тілдерінің иберий-кавказ тобына жатады. Лезгин тілінде 311 мың адам сойлейді (1970). Олар Дағыстан Республикасының оңт.-батыс жағы мен Әзірбайжанда. Ресейдің солтүстігіндегі біраз жерлерді мекен етеді. Лезгин тілінде кюра, самур, куба деп аталатын үш түрлі диалект бар. Лезгин әдеби тілі кюра диалектісінің (соның ішінде гюкей диалектісі) негізінде қалыптасқан. Л. т. дауыссыз дыбыстарга бай (41). Қос түбірлі септік-тің принципіне негізделген септеу жүйесі өте күрделі. Л. т-нің жазуы Октябрь революциясынан кейін пайда болды. 1928 ж. латын алфавиті қабылданып, 1938 жылдан бастап орыс графикасына көшті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мейланова У. А. Лезгинский язык, в кн.: Языки народов КСРО, т. 4, М. 1967, с. 528—40
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Шеткі қанда лейкоциттердің саны 4 • 109/л-ден төмен азаюын *лейкопения* дейді. 

Пайда болу себептеріне қарай олар былай ажыратылады:

1. Инфекциялық (іш сүзегі, тұмау, қызылша, қызамық, туберкулез, мерез, созылмалы сепсис, сарып, безгек ж. б.) лейкопениялар;

2. Уыттық өндірістік (бензол, мұнай өнімдері, фторлық сутегі, күкірт ангидриді, үшнитротолуол, гидрохинон ж. б.) лейкопениялар;

3. Дәрі-дәрмектік (амидопирин, сульфамидтік дәрілер, синтомицин, сынаптық, мышьяктық дәрілер, адриамицин, 6-меркаптопурин, сарколизин, тиоТЭФ ж. б. ісіктерді емдейтін дәрілер) лейкопениялар;

4. Радиациялық (иондағыш сәулелер) лейкопениялар;

5. Қан аурулары (созылмалы анемиялар, лейкоздар) кездеріндегі лейкопениялар;

6. Кейбір эндокриндік аурулар (акромегалия, Аддисон ауруы) кездеріндегі лейкопениялар;

7. Жоғары нерв жүйесі әрекеттері бұзылғанда, шок пен коллапс кездеріндегі ж. б. лейкопениялар болады.

Олардың даму жолдарының негізінде мыналар болуы мүмкін:

1. Сүйек кемігінде лейкопоездың тежелуі және лейкоциттердің өндірілуі, жетілуі, шеткі қанға шығуы бұзылуы;

2. Антилейкоциттік антиденелердің түзілуіне және лейкоагглютинацияға, лейкоциттердің ыдырауына әкелетін аутоиммундық серпілістері;

3. Лейкоциттердің өндірілуіне қажетті заттардың, витаминдердің жеткіліксіздігінен олардың өндірілуінің бұзылуы;

4. Олардың өндірілуінің нервтік және гуморалдық реттелуінің бұзылуы.
**Сібір балқарағайы** (Lárix sіbіrіca) (Қарағайлар тұқымдасы) - Оңтүстік Алтай мен Сауыр орманының негізін құраушы. Ағаш биіктігі 30 м, кең пирамидалы басты және қоңыр күрең сызатты қабықты. Басқа қылқан жапырақтылардан айырмашылығы мәңгі жасыл емес және қылқаны түсіп қалады. Мамыр-маусымда гүлдейді. Тозаң масақшалары әрең байқалады. Қыркүйек-қазанда пісіп, ашық күрең қоңыр және ашық сары түске өзгереді. Қанатты тұқым күзде шашылады, желмен таралады. Балқарағайдың тіршілік ету мүмкіндігі 500 жыл. Топырақ түріне, ауаның газбен ластануына, ыстануына аса мән бермейтіндіктен қаланы көгалдандыруда өте жоғары бағаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Сұлтанбек Аққожаев** (1876, Ақмола облысы Құланөтпес өзені маңы — 1965, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан ауданы) — жыршы-термеші, қазақ фольклорлық мұраларын жинаушы. Балалық шағында сауатын молдадан ашқан. Құлыншақ, Молды, Мұса, Майкөт, Майлықожа ақындардың мұраларын насихаттаушы. Сұлтанбек Аққожаев **«Алпамыс батыр»** жырының толық нұсқасын Майкөт ақыннан жазып алған. Сұлтанбек Аққожаев жазып алған аталған жыр нұсқасы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Орталық ғылым кітапханасы қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сұлтан Қалиев** - 1943 жылы 1 мамырда Жамбыл облысы, Жамбыл ауданында туған. 1961 жылы Жамбылдағы Абай атындағы педагогикалық училищені, 1967 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген. Еңбек жолын Жамбыл облысы Шу ауданының N961 8 жылдық мектебіне мұғалім болудан бастаған. 1967—1973 жылдары Қазақ радиосының музыка, балалар редакциясының редакторы, аға редакторы. 1973—1991 жылдары «Балдырған» журналының жауапты хатшысы, 1991 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін «Ұлан» газетінің бас редакторы болды.

Негізінен балалар поэзиясы, сатиралық жанр саласында еңбек етеді. Жекелеген өлеңдері орыс, украин, өзбек, грузин, түрікмен, қарақалпақ, Әзірбайжан тілдеріне аударылып, «Сәлемсаған, мектебім» атты кітабы 1983 жылы Фрунзе қаласындағы «Мектеп» баспасынан қырғыз тілінде жарық көрді.

Оның аударуында қазақ тілінде С.Маршактың «Ақымақ тышқан туралы ертегі» (1973), С.Михалковтың «Степаағай» (1978), Р.Ғамзатовтың «Менің атам» (1969, 1982) поэмалары, Р.Киплингтің бірнеше ертегісі «Пілдің баласы» деген атпен (1983), Бақытжан Момышұлының «Мен әлі сәбимін» повестері мен әңгімелері (1984), «Жанымның жарық жүлдызы» романы (1985) жеке кітап болып шыққан.

Сондай-ақ Я.Колас, А.Барто, Я.Бжехва, Дж.Родари, Я.Аким, Б.Заходер, Қ.Мүхамади, Қ.Тәңірқұлиев, Б.Асаналиев, т.б. өлеңдерін аударуға қатысқан.

«Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «ҚР тәуелсіз дігіне 10 жыл» (2001), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Ерен еңбегі үшін» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Жастар одағы мен Журналистер одағының Б.Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты (1997). «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» атағы берілген. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасымен (2000), Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен (2003) марапатталған.

«Балалық шақ досы» — «Друг детства» бірінші ұлттық байқауы-ның жеңімпазы (2007). Жамбыл облысы, Жамбыл ауданының Құрметті азаматы (2003).

Шығармалары
-----------

* Сыныққа сылтау. Мы салдар. А. «Жазушы», 1967;
* Өлеңдер. Балаларға арналған. А. «Жазушы», 1968;
* Дүрбі. А. «Жазушы», 1970;
* Қасиетті тақия. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1972;
* Төлебай Әжімов. Очерк. А. «Жазушы», 1973;
* Сәлем саған, мектебім. А. «Жазушы», 1975;
* Кішкентай астрономдар. А. «Жалын», 1977;
* Теміртесер. Сықақтар мен мысал дар. А. «Жазушы», 1979;
* Бақыт деген не? А. «Жазушы», 1980;
* Мен мектепке барамын. А. «Жалын», 1982;
* Баспалдақ. А. «Жалын», 1984;
* Әйт, шу, тұлпарым. «Жалын», 1986;
* Скачи, мой ар та мак. «Жалын», 1989;
* Қандай болып өсемін. «Балауса», 1994;
* Айналама қарасам. «Балалар әдебиеті», 2003;
* Бақытқұсы. Ертегілер. А. «Аруна», 2007;
* Қайсысы күшті? Өлеңдер, ертегілер, жүмбақтар, жаңылтпаштар, санамақтар. А. «Раритет», 2008.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Дарвин бақасы** (лат. *Rhinoderma darwinii*) — Чили мен Аргентинаның орман суқоймаларында мекендейтін бақа, оңтүстік Дарвин бақасы деп те аталады. Оны алғаш рет 1841 жылы француз зоологы Андре-Мари Дюмериль мен оның көмекшісі Габриэль Биброн сипаттаған және оны бұрын алғаш ашқан Чарлз Дарвиннің атымен атаған. Олар — жыртқыштар.

Дененің вентральды көрінісі
Жасыл даралардың көпшілігі аталық болып табылады

Сипаттамасы
-----------

Дарвин бақасы — тұмсығының ұзындығы 2,2-3,1 см (0,9-1,2 дюйм) болатын кішкентай түр. Тұмсығы ұзартылған етті болып, басына үшбұрышты пішін береді. Аяқтары салыстырмалы түрде ұзын және жіңішке. Алдыңғы аяқтар торлы емес, бірақ артқы аяқтардағы кейбір саусақтар әдетте ұзын болады.

Бұл түрдің үстіңгі бөліктері қоңыр немесе жасыл түске боялған. Кейбір қоңыр түсті Дарвин бақасының артқы жағында әлсіз анықталған V-тәрізді таңбалары болуы мүмкін, орталық үстіңгі жақтары бүйірлерінен айқынырақ ашық қоңыр немесе алдыңғы аяқтары ақшыл болуы мүмкін. Аналық әдетте қоңыр түсті және осы түске сәйкес келетін субстраттарда қалуға бейім. Аталық әлдеқайда өзгермелі және субстраттардың кең ауқымында кездеседі; әсіресе аталық көбінесе жартылай немесе толығымен жасыл түсті.
Сұлтан Хасан мешіті
Сұлтан Хасан мешіт-медресесі - (араб.: جامع السلطان حسن‎) тек Каирдегі ғана емес, сонымен бірге бүкіл Ислам әлеміндегі ең үлкен мешіттердің бірі. Ғимараттың үзындығы - 150 метр, ал биіктігі 36 метрге жетеді. Ең үлкен минаретінің биіктігі - 68 метр. Мешіт ғимараты жеке орналасқан және үш қасбеті бар. Ал батыс жағында үлкен сауда кешені орналасқан.

Сұлтан Хасан мешітінің сәулет үлгісі Каирдегі көптеген тарихи ғимараттардың үлгісін біріктіреді. Мешіт - Мәмлүк сәулет өнері жауһарларының бірі. Мешіт әу баста жобаланғанда Исламның төрт мазхабы, яғни - Шафи, Малики, Ханафи және Ханбали мазхабтарының әрқайсысының жеке аумақтары болатындай етіп бөлінген.
Сұлтан мешіттің құрылысы аяқталардан сәл бұрын қастандықпен өлтірілген.

Мешітті салуда қолданылаан тастар мен Гиза пирамидаларын салуда қолданылған тастар бір- біріне қатты ұқсайды. Мешіт-медресе Мұхаммед Әли көшесінің аяқталар тұсында, Мидах Салах әл-Диннің батысында және қамалдың солтүстік батыс дуалының сырт жағында орналасқан. Сұлтанды жерлеуге арналып салынған бөлмеге оның екі ұлы жерленген. Ғимаратты 1356 жылы Сұлтан Хасан бин-әл- Насыр Мұхаммад бин Қалауын мешіт әрі сүннит исламының төрт мазхабының діни мектебі деп жариялады. Келушілер кешенге жарықтандырылған сахнға бастайтын биік дарбаза арқылы кіреді.  Ол Каирдегі ең әсерлі тарихи ескерткіштердің бірі болып саналады.

Галерея
-------

* Сол жақта Сұлтан Хасан мешіті, арғы жағында Әл-Рифай мешітіСол жақта Сұлтан Хасан мешіті, арғы жағында Әл-Рифай мешіті
* Мешіт интерьеріМешіт интерьері
* Ішкі көрінісіІшкі көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
2. ↑  Mosque-Madrasa Of Sultan Hassan in Cairo  (ағыл.). Тексерілді, 23 мамыр 2023.
**Реминисценция** — лат. *реминицентиа* деген сөзі, *еске түсіру* деген мағынада. Материалды оқыған бойда (көлемді, күрделі түрлерін) оны бірден қайта жаңғырту кейде қиынға түсіп, мазмұны толық берілмей қалатын кездер болады. Бірақ, бұлар екі-үш күннен кейін тым тәуір қайта жаңғыртылуы мүмкін. Осындай кешігіп еске түсіруді психологияда реминисценция құбылысы деп атайды. Кешігіп еске түсіру көбінесе мектепке дейінгі жастағы балалармен бастауыш сынып оқушыларында жиі кездеседі. Өйткені олар көлемі үлкен, күрделі материалдарды бірден толық айтып беруге шамалары келмейді де, ойларына келген жерін айта береді. Ой әрекетінің біртіндеп күрделенуіне және есте қалдырудың жолдарын меңгере білуге байланысты ересек адамдарда реминисценция құбылысы көп кездеспейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ренато Жоао Салейру Сантос** (1991 жылы 5 қазанда туған) - португалиялық кәсіби футболшы, оңтүстік кореялық "Пусан Ай Парк" клубының ойыншысы.

Клубтық мансап
--------------

Авейру округінің Эстаррех қаласында дүниеге келген. Сантос 11-18 жас аралығындағы "Спортинг" клубын қоса алғанда, екі клуб үшін жасөспірімдер футболын ойнады. 2010 жылдың жазында Рио Аве футбол клубымен келісімшартқа отырып, ол "Морейренс" және "Авес" клубтарына жалға берілді, екі команда да Лиганың Шогундында өнер көрсетті.

Сантос 2013-14 жылғы маусымында "Эстадио дос Аркосқа" оралып, 2013 жылдың 28 қыркүйегінде Премьер-Лигада дебют жасап, "Си Ди Насьональға" қарсы матчта 64-минутта 0:3 есебінде алаңға шықты. 2015 жылдың қаңтарында ол екінші деңгейлі командаға 11 рет жалға берілді, өйткені Тондела өз тарихында алғаш рет жоғарғы дивизионға көтерілді.

2015 жылдың 31 тамызында Боавишта футбол клубы еркін агент Сантоспен үш жылдық келісімшарт жасасты. Ол бірінші жылы барлық ойындарда 29 матч өткізіп, төрт гол соқты.

2018 жылдың 17 шілдесінде Сантос Сегунд дивизионының Малага клубымен үш жылдық келісімшартқа қол қойды.

2021 жылы оңтүстік кореялық "Пусан Ай Парк" клубына ауысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Renato Santos  (порт.).  Mais Futebol. Тексерілді, 13 тамыз 2020.
2. ↑  Renato Santos at Soccerway  (ағыл.)
3. ↑  Rio Ave 0–3 Nacional  (порт.).  SAPO (28 қыркүйек 2013). Тексерілді, 18 тамыз 2018.
4. ↑  Boavista contrata médio ofensivo que passou pelo Tondela  (порт.).  SAPO (31 тамыз 2015). Тексерілді, 29 желтоқсан 2016.
5. ↑  Renato Santos reinforces the right wing of the attack.  Málaga CF (17 шілде 2018). Тексерілді, 18 шілде 2018.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Renato Santos (Transfermarkt.com)
* Renato Santos (Soccerway)
**Дарвин Даниэль Мачис Маркано** (ис. *Darwin Daniel Machís Marcano*; 7 ақпан 1993 жыл, Тукупита, Венесуэла) — венесуэлалық футболшы, Венесуэла Ұлттық футбол құрамасы мен "Удинезе" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2011 жылы жергілікті "Минерос Гуаяна" клубында бастады. Бір маусымнан соң Испанияның "Гранада" клубына ауысты. 2018 жылға дейін "Гранадаға" тиесілі футболшы болғанымен, алты жылдың басым бөлігін арендада өткізді. 2013 жылы-ақ "Гранаданың" фарм-клубында ойнап жүріп, Португалияның "Витория" клубына жалға кетті. Ол жақта негізгі құрамға іліге алмай, 2014 жылы "Эркулеске" жалға берілді.

Кейін "Уэска", "Леганес" клубтарында арендада ойнады.

2017/18 жылғы маусымды "Гранадада" негізгі құрамда өткізіп, бірнеше гол соқты. 2018 жылы жазда "Удинезеге" ауысты.

### Ұлттық құрама

2013 жылы Венесуэланың 20 жасқа дейінгі құрамасында ойнап, Аргентинада өткен Оңтүстік Америка біріншілігіне қатысты.

2019 жылы Ұлттық құрама сапында Америка кубогына қатысып, соңғы турда Боливияның қақпасына екі гол соқты. Бұл ойында Венесуэла 3:1 есебімен жеңіске жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Айтаев Ренат Құрметжанұлы**.1976 жылы 10 қыркүйекте Өскемен қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Айтаев Қурметжан Айтайұлы, «ДЭУ - Восток» ЖІІІС директоры (Өскемен қ.). Анасы - Айтаева Қанижамал
Ахметқызы, «Құлыншақ» балаларға арналған дамыту орталығының педагогы.
Д.М. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің инженерлік-экономика факультетін (1998) инженер-экономист мамандығы бойынша; 
Қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2008 жылдан).
1999 жылдан - ШҚО Статистика басқармасы өнеркәсіп кәсіпорындарының мониторингі бөлімінің бас маманы. 2000
жылдан - ҚР Мемлекеттік кіріс министрлігі Талдау және болжау департаментінің жетекшісі, бас маманы. 2002 жыл-
дан - ҚР Қаржы министрлігі Кіріс және шарттар департаментінің кедендік кіріс бөлімінің бастығы; 2003 жылдан -
Кедендік бақылау комитетінің басқарма бастығы. 2008 жылдың маусым айынан - ҚР Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігі Ақпараттық қамтамасыз ету департаменті директорының м.а. 2008 жылдың
тамыз айынан - департамент директоры. 2009 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігі Индустриялық-инновациялық дамуды салааралық үйлестіру департаментінің директоры. 2010 жылдың сәуір айынан
ҚР Индустрия және сауда министрлігі Индустриялық саясат департаментінің директоры. 2010 жылдың маусым айынан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Индустриялық инновациялық даму белімі меңгерушісінің орынбасары
2010 жылдың қазан айынан бері - Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Кеңсесінің Индустриялық-инновациялық даму болімінің меңгерушісі.
Әскери атағы - кеден қызметінің майоры.
Діни көзқарасы - «Мұсылман дінін ұстанамын».
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - кітап оқу, бильярд.
Үйленген. Жұбайы - Айтаева Гүлназ Әскерқызы, Астана қаласының №7 мектебінің мұғалімі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Сооғыстағы жарақаттардың көрсетіп тұрған Ганс фон Герсдорфтың (Hans von Gersdorff) кітабынан сурет, (1517).
**Әскери хирургия** – соғыста жараланғандарды емдеумен, жараның әсерін, себебін және зардабын зерттеумен шұғылданатын медицина саласы. Жаралыға дәрігерлік көмек көмек көрсету ісі ежелден белгілі. Жараны таңу, кесу, қан тоқтату, сынықты салу т.б. Гиппократтың еңбектерінде айтылған. Оқ ататын қарулардың шығуына байланысты жарақаттанудың түрі де, оған берілетін дәрілік көмек те өзгеріп отырды. Әрбір соғыстан кейін онда қолданылған тәжірибені: жараны залалсыздандыру, сынықты гипстеп таңу, операция кезінде сезімсіздендіретін дәрілерді қолдану әдістерін т.б. зерттеу әскери хирургияны біртіндеп дамыта берді. Қазіргі әскери хирургия жараланғанда жедел жәрдем беру үшін арнаулы орын мен қажетті құрал-жабдықтарды алдын ала әзірлеу, жараланғандарды эвакуациялау т.б. ұйымдастыру мәселесіне зор мән береді. Ұлы Отан соғысында хирургиялық көмек майданның алғы шебінде ұйымдастырылды. Соның нәтижесінде жараланғандардың 72%-і армия қатарына қайта қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 52-бет
**Әскери киім-кешек** – әскери қызметкерлердің фомалы киімдері. Оған мундир, китель, гимнастерка, шалбар, шинель, бас киім т.б. жатады. Бірыңғай үлгідегі киім-кешекті Ресейде алғаш рет 18 ғасырдың басында, Петр І тұсында құрылған тұрақты орыс армиясы кие бастады. Совет армиясы 1922 жылдан бірыңғай үлгімен тігілген сұр шинель, қаракөз көйлек, жаздық ақсұр көйлек, қарасұр шұға шалбар, шлем және жаздық бас киім – фуражка (1924) киюге көшті. 1940 жылы шлем құлақшынмен ауыстырылып, әскери киім-кешек парадта, жорыққа және күнделікті киетін үлгіге айналдырылды. 1943 жылы олар жаздық және қыстық болып бөлінді. 1958 жылы барлық офицерлерге бірыңғай үлгімен бір түстес киім-кешек белгіленді. Жабық жағалы мундир мен китель ашық жағалы кительмен ауыстырылып, көйлекке галстук тағылатын болды. Кезектен әскери қызметкерлерге офицердің киім үлгісі тағайындалды. 1966 жылы Совет армиясының офицерлері мен кезектен тыс әскери қызметкерлерге суық күндері киетін жорықтық жылы көкірекше мен шалбар енгізілді. Генерал, адмирал, офицерлерге синтетикалық плащ, қатардағы жауынгер, сержанттарға бір киер етік берілетін болды.

Жасалатын материалдары
----------------------

КСРО Министрлер советінің 1969 жылғы шілдедегі қаулысы бойынша осы заманғы жеңіл және химия өнеркәсібінің жетістіктерін ескере отырып, киім-кешектің әскери қызметкерлердің эстетикалық талғамына сай жаңа үлгісі қабылданды. Қатардағы жауынгерлер мен сержанттарға, әскери училище курсанттарына және әскери құрылысшыларға парадтық бір киер үлгі: лавсан аралас жүн матадан тігілген қайырма жағалы мундир, жасыл көйлек, галстук және ботинкамен киетін шалбар белгіленді. Тік жағалы гимнастерка қайырма жағалы жабық кительмен ауыстырылып, шинельдің үлгісі жақсартылды. Бас киімге (фуражка) алтын түстес масақ эмблемамен безендірілген қызыл жұлдыз қадалатын болды, ал жорықтық пилотка бұрынғы күйінде қалды.

Кейбір ережелер
---------------

Әуе-десант әскерлері қайырма жағалы китель, ақ-көк жолақты тоқыма кеудеше (тельняшка) және бастарына көк берет киеді. Офицерлер мен кезектен тыс әскери қызметкерлер үшін жаңа парадтық бір киер үлгіге жасыл-көк (құрлықтағы әскерге) және көк (авиация, әуе-десант әскерлеріне) мундир, ақ көйлек, қара не көк галстук, ботинкамен киетін шалбар қабылданды. Маршал, генералдардың бір киер киім-кешегіне жүн матадан тігілген қайырма жағалы (оқамен кестеленген), қос қаусырмалы бозғылт мундир, ақ көйлек пен қара галстук, көк шалбар алынды. Олардың бозғылт шинелі көксұр шинельмен ауыстырылды. Әскери-теңіз флотының офицерлері мен кезектен тыс қызметкерлер үшін ақ китель орнына мақта матадан тігілген ақ тужурка, қара көк жабық китель орнына қайырма жағалы күртеше және алтын түстес (курсанттар үшін ақ) парадтық белбеу енгізілді. Совет армиясының генерал, адмирал, офицерлеріне және кезектен тыс әскери қызметкерлеріне жазда 20°-тан жоғары жылылықта погон, галстук тағып (китель, тужуркасыз), бозғылт түсті көйлек киюге рұқсат етілді. Совет Қарулы күштері әскери үлгіні жауынгерлік ар-намыс пен жинақылықтың символы ретінде ерекше қастерлеп киеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 45-бет
**Абстиненция** (лат. *abstinentia* — қаз. устамдылық) — шараптық ішімдіктерін немесе есірткі заттарын қолдануды кенет ұзу кезінде осы заттардың әсерінің тоқтауынан туындайтын күй. Абстиненция өзіне тән көріністерн - бас ауруы, бас айналуы ауыздағы құрғақтық, тахикардия, кейде жүректің айнуы, көбінесе өзін-өзі кінәлау, кешірім сұраумен бірге жүретін күйреген көңіл-күй, кенет болатын физикалық әлсіздік, жоғары сенгіштік, наркотикке қажеттілік және т.б. Сонымен қатар, бұл жағдайда ұйқының бұзылуы, шошу, мазабыздық, суицидтік тенденция, алкогольдік қояншық ауруы пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, психологияда адамның жыныстық Абстиненциясыда боліп көрсетіледі. Ол — жыныстық қарым-қатынастан айырылудан немесе бас тартудан көрінетін күй. Жыныстық Абстиненцияскі түрлі болады: тоталды — жыныстық белсенділіктің барлық түрлерінің жойылуы және парциалды — ұзақ уақытғық үзіліспен болатып жыныстық күй.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Біздің заманымызда жау нысанына жермен шабуыл дауға арналған көлік түрлеріне танк, өздігінен жүретін зеңбірек құрылғылар, сауытты машина, сауытты поезд т.б. жатады. Мұндай машиналар оқ өтпейтін сауытпен қапталады. Сондай-ақ, олар қару-жарақпен қамтамасыз етіледі. Әскери кемелер бірнеше мыңдаған жылдардан бері елдің жағалауы мен шекара аймақтарын қорғауда пайдаға асып келеді. Гректер жау кемесімен соғысу үшін «Трирема» деп аталған соғыс кемелерін жасаған.XVII ғасырдағы кемелерде зеңбірек тізіліп тұратын. Олар кеменің бүйіріндегі ойықтардан атқылауға арналған еді. Соғыс кемелерінің құрылысы XIX ғасырда сауытты кемелер шыққан соң, түбегейлі өзгерді. Уақыт өте келе, әскери кеме жетілген үстіне жетілуде. Жердегі немесе судағы түрлерімен салыстырғанда, әуе әскери машиналарының талқандағыш күші басым. Жойғыш ұшақ, тікұшақ, шабуылдаушы және бомбалаушы ұшақ секілділер көптеген жылдардан бері қолданыста. Олар талай жердің талқанын да шығарды.

Дереккөздер
-----------

КӨЛІКТЕР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-439-2
**Штейнталь Хейман** (1823-1889) - халық психологиясы деп аталатын ілімнің негізін салушылардың бірі.

### Еңбектері

Ол "Халықтар психологиясы және тіл білімі" атты журнал шығарады. Психологияға "Халық рухы" деген ұғым енгізіп, этнопсихология ғылымының ілкі бастауы - халықтық педогогиканы ғылыми айналысқа түсіруге Лацарус, В.Вундтпен бірге аса белсенділік танытқан ғалым. Бұлардың пікірінше, халық психологиясының құрамдас бөлігіне кіретін сол халықтың тілі, діні, мәдениеті, әдебиеті, мифтері мен аңыздары, фольклоры, эстетикалық ерекшеліктері кіретін бұлардың эмпирикалық, ұжымдық түсініктердің жиынтығы ретінде көрініс беріп отырады.

### Дереккөздер

1. ↑  Психология Энциклопедиясы
**Штегман Борис Карлович** (1898, Ресей, Псков қала– 28.12.1975, Ленинград) – орнитолог ғалым, биол. ғыл. докт. (1934), проф. (1933). 1925 жылы Петроград ун-тін бітірген. КСРО ғылым академиясының Зоология музейінде (1928 – 41, 1945 – 55), "Борок" биол. ст-нда (1955 – 70), Өзен-көл суының биологиясы ин-тында (1970 – 75) жұмыс істеді. 1941 – 45 жылы Қазақстанда айдауда болып, Алматы облысы Желтораңғы елді мекенінде орналасқан Бүкілодақтық ондатр ш. ин-тының Қазақ аймақтық лабораториясында бақылаушы қызметін атқарды. Осы кезде Штегман құстармен қатар, ондатрдың да тіршілігін зерттеді. Іле өзен атырауының геоморфологиясы бойынша бірнеше еңбек жазды. 1923 – 53 жылы Қазақстанға байланысты зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол алғаш рет Б.С. Виноградовпен бірге Батыс Алтайда, 1932 жылы Көкшетау жоталарында, 1941 – 45 жылы Іле өз, атырауында, 1950 – 53 жылы Тауқұмда (Анарсай, Айдарлы, Бурылбайтал) экспедицияларда болды. 1947 – 53 жылы Іле Алатауының биік тауларындағы құстардың, Шу өзен бойындағы қылаң торғайдың тіршілігін зерттеді.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
* Орнитологи Казахстана и Средней Азии: XX век, А. 2003
* Птицы Кокчетавских боров, Тр. Казах. Базы АН СССР, 1934, вып. 1, с. 5 – 34; В тростниках Прибалхашья (жизнь и приключения ссыльного натуралиста 1941 – 1946 жж.), М. 2004.
**Абсолюттік жержылнама**. Геохимиялық ілім
саласының геологиялық құбылыстар мен процестердің көрініс беру ретін
нақтылайтын уақыт мөлшерін анықтау мәселелерімен айналысатын арнаулы
тарауы. Байырғы салыстырмалы жержылнама стратиграфиялық және
палеонтологиялық мәліметтерді саралау нәтижесінде геологиялық
құбылыстардың көрініс беру ретін ғана анықтайтын болса, абсолюттік жержылнама сол
құбылыстардың көнелігін кәдуілгі астрономиялық уақыт бірлігімен, яғни
нақтылы жылдар санымен кескіндеуге мүмкіндік береді. Абсолюттік жержылнама кейбір
элементтердің радиоактивті изотоптарының өздігінен ыдырау заңдылықгарын
сараптауға негізделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Әскери Шеп** — қарсыласты өткізбеу үшін жасалған бөгет, кедергі, қорғаныс, қамал. 

Әр түрлі жергілікті зат және табиғи кедергілер (төбешіктер, сайлар, тау жоталары, өзендер, тұрғын мекендер, тоғайлар, т.б.) шеп болуға лайық. Тарихтан сарматтардың қолдың шыбық сүйегі секілді, ал Әмір Темір әскері жаңа туған ай секілді шеп құрғаны белгілі. Ежелгі және орта ғасырларда көшпелі халықтардың әскери жүйесі он санына негізделіп, оң қанат, сол қанат, орта (қол) болып шеп құрған. Майданда айқас алдында сап түзеуді қазақтар "шеп құру" дейді. Шайқасу үшін шеп құрылғанда әскер жорығында айтылғандай оң қанат, сол қанат болып екіге бөлінеді, олардың алдында жаудың бағытын анықтайтын қарауыл тобы, яғни әскердің кезуілші бөлігі болады. Хан, бас қолбасшысыретінде, өзінің басқару тобымен айқасты бақылап, басқарып отыру үшін әскердің артында орналасады. Оны айнала қоршаған хан жасағы қорғап тұрады. Бұл тосқауылшы бөлік. Ең арт жақта әскердің салықшы тобы — қосымша аттар, көліктер, жабдық заттар салынған арбалар, малшы, қызметші адамдар, әскердің шаруашылық бөлігі орналасады. Жорыққа, соғысқа шыққан әскердің саны, көлеміне қарай әскер құрылымының әр бөлігі, не топтары еселеніп, көбейіп шеп түзілуі мүмкін. Қазіргі соғыс тактикасында шептің бірнеше түрлері бар, олар: 1) шабуыл шебі — бөлім (бөлімше) командирінің жауға қарсы шабуылды бастайтын аймағы; 2) ұрысқа енгізу шебі — екінші эшелонға немесе резерв бөлімдеріне қойылған жауынгерлік тапсырманы орындау үшін ұрысқа енгізетін аймақ. Бұдан басқа жаю шебі, реттеу шебі, ұстап алу шебі, оқ ату шебі, қауіпсіз жерге аластату шебі, радиолокациялық іздеу шебі сияқты шеп түрлері болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
**«Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі»** - Абайдың И. Бораганскийдің«Восточная» баспасынан 1909 ж. жарық көрген тұңғыш жинағы. 

  

Құрастырып, бастырғандар Кәкітай Ысқақұлы мен Тұрағұл Абайұлы (кітапта Кәкітай, Тұрағұл Құнанбайұғылдары деп көрсетілген). Кітаптың әзірленіп, баспадан жарық көруіне Ә. Бөкейханов көп еңбек сіңірген. Ол ақын өлеңдерін жинап, редакциялауға белсене араласты. Тұрағұл әзірлеп, Бекейханов редакциялаған Императорлық орыс географиялық қоғамының Семей бөлімшесі шығармақ болған алғашқы жинақтың қолжазбасы Кереку түрмесінде қолды болған. 

Ал 1909 жылғы жинақ жарық көрген соң М. Дулатов: «1909 жылы Абайдың балалары мен інілерінің ризалығы Һәм Әлиханның ыждаһатымен Абай кітабы Санкт-Петербургте Бораганский баспасында басылып шықты», - деп жазды. Кітапқа енгізілген ақын өлеңдері «Халық туралы», «Өлең туралы», «Өзі туралы», «Ғашықтық туралы», «Ой туралы», «Насихат туралы», «Замандастар туралы», «Сегіз аяқ», «Сұлу ұрғашы туралы», «Жаз», «Күз», «Қыс», «Аңшылық туралы», «Переводтар», «Аттың сыны» деген 16 бөлімге топтастырылды. Абайдың «Масғұт әңгімесі», «Ескендір» дастандары жеке бөлімде берілген. Белімдердің көлемі, оларға енгізілген шығармалар саны әр түрлі. Мысалы, «Халық туралы», «Өзі туралы», «Ғашықтық туралы», «Насихат туралы» бөлімдеріне 10-нан 37-ге дейін өлең топтастырылса, жыл мезгілдеріне байланысты бөлімдер, «Сегіз аяқ», «Аңшылық туралы», «Замандастар туралы», «Сұлу ұрғашы туралы»бөлімдері бірді-екілі өлеңнен ғана тұрады. Ақынның А. С. Пушкиннен, М. Ю. Лермонтовтан, И. А. Крыловтан аударған 41 өлеңі жеке бөлімге топтастырылған. 

Дегенмен құрастырушылардың Абай шығармаларын бұлайша топтастыруын шартты жіктеу деп қарау керек. Өйткені тақырыптық жағынан олар сол бөлімдерге сай келе бермейді. Жинақта Кәкітай Ысқақұлы Құнанбаевтың ақын өмірінен аса құнды деректер беретін және Абай туралы алғашқы жазбаша құжаттардың бірі саналатын «Абай (Ибраһим) Құнанбайұғылының өмірі»деген көлемді мақаласы жарияланған. Кітап ақынның фотосуретімен жабылады (бұл фото да аса құнды деректі материал). Кітаптың көлемі 120 бет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Абсорбтау**  – сұйық заттың (абсорбенттің) ерітіндідегі не газдар қоспасындағы кейбір затты өзіне сіңіруі. А. кезінде газды не еріген зат бөлшектерін абсорбент өзінің барлық көлеміне сіңіреді. Әр абсорбент (мыс. су, метанол, сұйық азот, қышқылдардың, сілтілердің және этаноламиндердің, метан карбонаттарының сулы ерітінділері) кейбір заттарды белгілі мөлшерде ғана сіңіре алады. Мұндай қасиет газ қоспаларын бөлуде, тазалауда (мыс. табиғи және мұнай газдарынан пайдалы құрамдас заттарды, крекинг және пиролиз газдарын алу үшін, СО2 синтез-газын тазарту үшін) немесе дайын өнімдерді алуда (мыс. HNO3 және H2SO4, осыларға сәйкес NO2 және SO3-ны сумен А. кезінде) қолданылады. Физ. А. кезінде абсорбент газға қарағанда инертті орта болады. А-дың басқа бір түрінде зат абсорбентпен хим. әрекеттеседі. Абсорбенттер сіңіру сыйымдылығымен (көлем бірлігіне шаққандағы сіңірілетін зат мөлшерімен) сипатталады. Абсорбенттің қаныққан буының қысымы төмен, қайнау температурасы жоғары, ал өзі арзан болу керек. А-ға кері әрекет десорбция (қайта шығару) деп аталады және ол ерітіндідегі газды бөліп шығаруда және абсорбентті қайта қалпына келтіруде (регенерация) қолданылады.
**Әл-Жәрид** (араб.: شط الجريد‎) — орталық Тунистегі тұзды көл және Габес шығанағынан Сахараға ішке қарай созылған ойпаттар қатарындағы тұзды батпақты шұңғыма.

Сипаттамасы
-----------

Қысқы жаңбыр кезінде Әл-Жәрид ауданы 5-7 мың км² тұзды ағынсыз көлге айналады. Жазда, жауын-шашын болмаған кезде және температура + 50 °C-қа дейін жеткенде, көл толығымен дерлік кеуіп кетеді, ал сағымдар жиі байқалады.

Өсімдіктер сирек, галофиттер басым, құраңғар маңында жыңғылдар мен сарғалдақтар кездеседі. Шұңғыманың шеттерінде артезиан сулары шығатын жерлер кездеседі, олардың айналасында құрма пальмасы ежелгі заманнан бері өсірілген шұраттар бар.

Шұңғыма арқылы 1970 жылдары салынған бөгеттің айдары бойымен асфальт жолы төселген.

Галереясы
---------

* 
* 
* 
* 
*

Тағы қараңыз
------------

* Шотт Мелгір

Сілтеме
-------

* Dry salt lake.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 желтоқсан 2019.  (ағыл.)
**Қазақ астық және оны өңдеу өнімдері ғылыми-зерттеу институты** 1958 жылы 1 маусымда құрылды. Негізгі ғылыми-зерттеу бағыттары: агроөнеркәсіп салалары мен нан өнімдері жүйесінде ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге бағытталған іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамыту; жиналған астықты сақтау, тазалау және өңдеуге арналған тиімді технологиялар мен технологиялық құралдарды дайындау. Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу ин-ты (Қазақ ЕШҒЗИ) 1935 жылы 1 ақпанда құрылды.  

**Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары:**

1. егін шаруашылығының генофондын құру, пайдалану және сақтау;
физиология, генетика, биохимия, биотехнология, т.б. биол. ғылымдарының қазіргі заманғы әдістерін пайдаланып, дәнді, дәнді бұршақ, жарна, дәрілік, техниканың дақылдардың өнімділігі жоғары, төзімді, бейімделгіш жаңа сорттары мен гибридтерін алу; 10. өнімділігі жоғары да сапалы тұқымдар өндірісі; топырақтық-климаттық белдемдер бойынша егін шаруашылығының аймақтық тиімділігі жоғары топырақ, су, ресурс үнемдеуші агроландшафтылық жүйелерінің негізгі буындарын дамытып жетілдіру;
11. топырақ құнарлығының ұдайы ұлғаймалы жаңартуды ескере отырып, ауыл шаруашылығы дақылдар өнімінің тұрақты түсімін қамтамасыз ететін тыңайтқыштарды ұтымды пайдалану жүйелерін, негізгі егіс дақылдарын өңдеудің ресурс пен энергияны үнемді жұмсайтын, экологиялық таза технологияларын жасау және оны экол. тұрғыдан бағалау.

Соңғы жылдары институтта барлығы 187 адам, соның ішінде 63 ғылыми қызметкер, 17 ғылыми доктор, 37 ғылыми кандидат, Қазақстан ҰҒА-ның 1 академик, 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт ғалымдары өткен жылы егілген астық (қыстық бидай, сұлы) пен картоп танабында келесі жылы тамыржемістілердің шіруі азайып, қант қызылшасының өнімділігі артатынын (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықтады; сабанның, сидеральды дақыл (бұршақ, жоңышқа, сұлы) масақтарының топырақ құнарлығын сақтау мен қант қызылшасының өнімділігін арттыру үшін жасыл тыңайтқыш ретінде пайдалануға тиімділігі (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықталды; мақта (Мақтаарал тәжірибе ш.) мен ауыспалы дақылдар өсіруге тыңайтқыштар пайдалану бойынша ұсыныстар жасалды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 23 ғылыми доктор мен 76 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың сіңірген еңбектерінің нәтижелері жарияланған 18 ғылыми еңбектер жинағы, 5 нұсқау, 519 мақалаларда баяндалған. Олардың жаңалықтарына 48 авторлық куәлік берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Әл-Калабади** (немесе әл-Калабази), *Әбу Бәкір Мұхаммедб. Исхақ әл-Бұхари* (990 немесе 995 жылы өлген ) - ханафиттік
факиһ, араб тіліндегі мистицизм тақырыбына арналған ең алғашқы жүйелі еңбектердің бірінің авторы. Бұхара маңындағы Калабад қ-нда туған. Құқық (право) дәрісін Мұхаммед Фадлдан алды, сопы шейх Қасым Фаристің шәкірті. Ол жазған 5-8 шығарманың екеуі ғана сақталған.
Олар - Пайғамбардың (с.а.у.) кейбір хадистері - Маани әл-ахбарға этик. тұрғыда
жазылған қысқаша түсініктеме және Исламның алғашқы үш ғасырында мұсылман
мистицизмін зерттеуде негізгі еңбектердің бірі болған шығарма - «ат-Таарруф лимазһаб ахл ат-тасаууф». Бұл бізге жеткен еңбектердің ішіндегі соттардың салт-жоралары мен көзқарастары жүйесін баяндауыш мистицизмнің үйлеспейтін заңдарын Исламның жағдайымен табыстыруға тырысқан, суфизмнің мұсылмандықтан шықпайтынын, оның мұсылмандық ілім екенін анықтаған бірінші еңбек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Штаудте Вольфганг Георг** (9.1.1906 жылы Саарбрюккенде дүниеге келді.)-неміс кинорежиссері. Актер семьясында туған. Творчеств. Қызметін 1926 жылы актер ретінде «Фольксбюне» театрынан бастады;одан кейін М. Рейнхардт пен Э. Пискатордың труппаларында ойнады. 1931 жылы киноға ауысты. Фашизмге деген қарсылық және оны әшкерелеу,азаматтық адалдық пен принципшілдік- Штаудте қойған фильмдердің негізгі тақырыбы болып табылады. 1946 жылы режиссер З.Дудов, К.Метциг, Ф.Вольф т б-лармен бірге ГДР-дің «ДЕФА» киностудиясын ұйымдастыруға қатысты. «Кісі өлтіруші арамызда» (1948), «Ротация» (1949), «Нағыз сенімділер» (1951, Г.Манның шығармасы бойынша), «Прокурор мырзаға арналған гүл» (1959) және т.б. көркем фильмдерді қойды. 1954 жылдан ГФР киностудиясында қызмет етеді.
**Штефан Эффенберг** (нем. *Stefan Effenberg*; 2 тамыз 1968, Гамбург, ГФР) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1987 жылы "Боруссия Менхенгладбах" клубының скауттарының көзіне түсіп, ұзамай клубтың бас бапкері Юпп Хайнкес клубқа шақырды. Командаға сіңіп кеткені соншалық, оны "*Екінші Гюнтер Нетцер*" деп атады. Бірақ кейін оның мінезінің қызбалығы командада ұзақ ойнауға кесірін тигізді, оның жүрген жерінде кикілжің көбейіп кетті, соңында 1990 жылы "Баварияға" кеткенде онымен ешкім қоштаспады да. 

1992 жылы бас жаттықтырушымен, футболшылармен сыйыспай, Италияға кетті. Сонысына қарамастан ол өте жоғары деңгейде ойнады, 1992 жылғы Еуропа чемпионатына "Бавариядан" Штефан ғана қатысты.

1992-94 жылдары "Фиорентинада" ойнап, туған клубы "Боруссия Менхенгладбахқа" оралды. Бұл жолы тәртібі түзеліп, салмақтырақ бола түскен Штефан ұзамай клуб жанкүйерлерінің сүйктісіне айналды, ол тіпті команда капитаны болды.

Бундеслиганың жұлдызына айналған Штефан 1998 жылы тағы да "Баварияда" бағын сынап көрмек боп, Мюнхендік клубқа қайта оралды. 1998-2002 жылдар аралығында тіпті табысты болды, клубтық деңгейдегі жүлденің бәріне қол жеткізді. 1999 жылғы өкініші мол УЕФА Чемпиондар лигасының финалын ("Бавария" "Манчестер Юнайтедті" 90-минутқа дейін 1:0 есебімен ұтып тұрып, екі гол жіберіп алған болатын) 2001 жылғы табысты финал алмастырды (бұл жолы "Бавария" "Валенсияны" ұтып, турнир жеңмпазы атанды). Бұл кезде Эффенберг клубтың капитаны боп та үлгерген еді.

2002 жылы клубпен келісім шарты мәресіне жетті де, "Вольфсбургке" ауысты. 

2003 жылы Катардың "Әл-Араби" клубына ауысып, бір жылдан соң карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

1991 жылы 5 маусымда Уэльске қарсы кездесуде тұңғыш рет Германия құрамасы сапында алаңға шықты. 1992 жылы Еуропа чемпионатына (бұл турнирде Германия финалға дейін жетті), 1994 жылы әлем чемпионатына қатысты. 1994 жылғы турнирде көрсеткен шектен тыс тәртіпсіздігі үшін құрамадан шеттетілді. Тек 1998 жылы ғана мұнысы кешіріліп, жолдастық кездесулерге шақырылды. Бірақ сол күйі ірі турнирлерде ойнамады.

### Бапкерлік карьерасы

2015 жылы қазан айында екінші Бундеслига өкілі "Падеборн 07" клубының бас бапкері боп тағайындалды. Бірақ келесі жылы ол қызметтен босады.

Жетістіктері
------------

* Германия чемпионы: 1998/1999, 1999/2000, 2000/2001
* Германия кубогы: 1994/1995, 1999/2000
* Лига кубогы: 1998, 1999, 2000
* Германия суперкубогы: 1990
* Чемпиондар лигасы: 2001

Әдебиет
-------

* ISSN 1609-3992.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Теология** (гр. *theos* - Құдай және гр. *logos* - ілім, сөз) - Құдай жайлы дін ілімі. Теология ұғымын зерттеушілердің дені теистік діни ілімдермен байланыстырады. Теология ұғым ретінде христиан діні келгенге дейінгі Платон еңбектерінде де кездеседі. Платон бұл ұғымды өзінің Құдай жайлы ілімінде қолданбаса да, филос. тұрғыдан талданатын мифологияға байланысты қолданған. Кейіннен теология термині Гомер, Гесиод, Орфейдің поэмаларына қатысты қолданылып, оларды теолог деп атады. Аристотель теология терминімен «Бірінші философиясы» атап, оны Құдайлық мәңгілік заңдылықтарды зерттейтін жоғары дәрежедегі теориялық ілім деп таниды. Стоиктер теологияның үш тегін бөліп көрсетті: ақындықпен байланысты мифологиялық теология, философиямен байланысты физикалық теология, ресми дін өкілдері мен заңгерлерге қатысты саяси теология христиандықтың әртүрлі ағымдарының догматтарында да бұл терминді жиі қолданды. Бірқатар христиан апологеттері антик. философия мен теология арасында қарама-қайшылық жоқ деген пікірде болды. Теология жайлы аристотельдік түсінікті және нанымға негізделген діни сенімді үйлестіруге болады деп білді. Ал қайсыбір апологеттер бұған қарсы болып, осы тақырыптағы пікірталас ұзаққа созылды. XIII ғасырда теология - Құдай және оған сенім жайлы жүйелі ілім деген ұғым қалыптаса бастады. Теологияның негізінде метафизикалық күшке, құдіретте сенім жатқандықтан ол априорилы, яғни тәжірибе жасамай сенетін мәселе. Жалпы монотеистік діни кағидалармен сәйкестігіне орай теология терминін қазіргі Исламтануда иллахиат ұғымының баламасы ретінде қолданады. Теология аянға яғни Құдай сөзіне (қалам) негізделіп, Жаратушы болмысын материалдық дүниедегі заттар мен кұбьшыстарды талдау арқылы дәлелдейтін физикалық теология, Құдайлық бұйрық және ерік тұрғысынан адамгершілік моральдық принциптерді таңдап, Аллаһтың болмысын дәлелдейтін догмат. теология, Аллаһтың барлығы мен сипаттарын таяуда адам мүмкіңдігінің шектеулілігін, қолданатын ұғымдарының шарттылығын дәлелдеу арқылы Құдайдан барлығы мен шексіз құдіретін дәлелдеуге тырысатын негативтік теология болып методол. тұрғыда жіктеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1
**Штерн – Герлах Тәжириебесі** – атомның магниттік моментінің бар екендігін және оның сыртқы магнит өрісі бағытындағы проекциясының нақтылы бір дискретті мәндер ғана қабылдайтындығын (кеңістіктік квантталу құбылысы) дәлелдейтін тәжірибе. Тәжірибені әуелі күміс атомдарын, содан кейін басқа да атомдарды пайдалана отырып, 1922 жылы неміс ғалымдары О.Штерн мен В.Герлах жүзеге асырды.Штерн – Герлах Тәжириебесінде зерттелетін заттан ( мысалы , күміс) жасалған пеш (К) ауасы сорылып алынған ыдысқа орналастырылады (қаласурет). Пеш қызған кезде буланған күміс атомдарының жіңішке шоғы ВВ саңылаулардан өтіп, SN электрмагнит полюстерінің арасындағы әр текті магнит өрісі арқылы РР пластинкасына барып түседі. Содан пластинка бетінде күміс атомдарының ізі пайда болады. Штерн – Герлах Тәжириебесінде күміс атомдарының шоғы әр текті магнит өрісі арқылы өткен кезде, ондағы (Н) күші әсер етіп, оларды алғашқы түзу сызықты қозғалыс бағытынан ауытқытады, мұндағы – жеке атомның магниттік моменті, Н – магнит өрісінің кернеулігі. Классик. теория бойынша мен Н арасындағы бұрышқа ешқандай шек қойылмайтындықтан, РР пластинкада тек біртұтас енді жолақ байқалуы тиіс еді. Ал тәжірибе нәтижесі бұдан өзгеше болып шықты: күміс атомдарының магнит өрісін қоспай тұрғандағы пластинка (РР) бетінде қалдыратын жіңішке сызық тәрізді ізінің орнына, олардың әр текті магнит өрісінен өткеннен кейін қалдыратын ізі, онымен салыстырғанда симметриялы болып орналасқан 2 жіңішке сызық түрінде (басқа атомдар жағдайында одан да көп) пайда болатындығы байқалды. Бұл нәтиже кванттық теория болжаған кеңістіктік квантталудың бар екендігін дәлелдейді. Атомдардың бұрыштық моментінің бар екендігі, олардағы электрондардың меншікті (өзіндік) моменттерінің (спинінің) бар екендігі арқылы түсіндіріледі. Тәжірибе кезінде қолданылған атомдардың орбиталық моменті алғашқыда нөлге тең болуға тиіс. Ол момент сыртқы магнит өрісінің әсерінен байқалды. Ал спин сыртқы өріс бағытында екі-ақ түрлі проекцияланатындықтан, спиндік кванттық санының мәні 1/2-ге тең болуы керек. Тәжірибе деректеріне сүйене отырып жүргізілген есептеулер бойынша атомның магниттік моментінің шамасы Бор магнетонына тең.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том