recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тиесілік** (ағылш. *Belongingness*) — қандайда бір топқа мүше ретінде қабылдану қажетсінуінен туған, өзін топ бөлшегі ретінде сезінетін адами сезім. Мұндағы топ бәлкім отбасы, достық, ұлт, әріптестік, діни, саяси ұйым, немесе басқа болуы мүмкін. Бұл сезім барша адамда азды-көпті болады, ал кей адамдарда өздерінен жоғары нәрсеге тиесілі болуға, оның маңызды бөлігі болуға деген "тумал" (inherent) аңсар күшті болады. Тиесілік әдетте таныстық пен біргеліктен әлдеқайда жоғары деңгейде болатын қарым-қатынас.

Тиесілік - адам табиғатына тән айырықша күшті сезім. Тиесілік пен тиесілі еместік - субъктивті тәжірибе болып, ол ішкі өздіктің және айнала ортаның түрлі жағдайдағы түрлі факторларының әсеріне ұшырайды.

Рой Баумейстер мен Марк Лири бойынша мәлім тиесілік адамның іргелі (fundamental) мотивациясы болса, біз тиесілі еместіктің ауыр зардабын сеземіз. Егер ол онша іргелі болмаса, онда тиесілік сезімін жоғалту бізде ауыр зардап туғызбайды. Бұл аңсардың әмбебаптығы сондай, тиесілік қажетсінуі барлық мәдениеттерде және әртүрлі типтегі тұлғаларда кездесе береді.

Топтың жекені тыңдауы актив тыңдау ретінде жекеде тиесілік сезімін тудыруы мүмкін.

Тиесілік - психологиялық қажетсіну ретінде
------------------------------------------

Абрахам Маслоу тиесілік қажетсінуі адам мотивациясының негізгі көзі екенін айтты. Ол физиологиялық қажеттіліктермен, қауіпсіздікпен, өз-өзін бағалаумен және өзін актуалдандырумен қатар қажетсінулер иерархиясындағы бес адами қажетсінудің бірі болып табылады.

Бұл қажетсінулер иерархиясы бойынша адам қажеті ретімен қанағаттандырылады, төменнен жоғарыға көтеріледі. Физиологиялық және қауіпсіздік қажетсінуі қанағаттандырылғаннан кейін барып адамның тиесілік және сүйіктілік қажетсінуін қанағаттандыру күн тәртіпке қойылады. Маслоудың пікірінше, егер алғашқы екі қажеттілік қанағаттанбаса, онда жеке адам өзге біреуді толық сүйе алмайды.

### Байланысу

Тиесілікті эволюциялық перспективадан қарағанда
-----------------------------------------------

Өздік тәртіп
------------

Топ мүшелігі
------------

### Әлеуметтік байланыстар

### Сәйкесу

### Өз-өзін реттеу

### Тұр желілер

### Мектепте оқу

### Жұмыс орны

Қабылдану/қабылданбау
---------------------

### Процессуалдық әділдік

### Әділет

Мәдениет
--------

Мінез және әлеуметтік мәселелер
-------------------------------

### Депрессия

### Суицид

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Allen Kelly-Ann* The Psychology of Belonging —  Melbourne: Routledge, 2020. — P. 5. — ISBN 978-0367347529.
2. ↑  Baumeister, R. F.; Leary, M. R. (1995). "The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation". *Psychological Bulletin* **117** (3): 497–529. doi:10.1037/0033-2909.117.3.497. PMID 7777651.
3. ↑  Maslow, A. H. (1968). *Toward a psychology of being*. New York, NY: D. Van Nostrand. Page 45
**Тилландсия** (лат. *Tillandsia*) – бромелиялар тұқымдасына жататын көпжылдық, мәңгіжасыл бөлме өсімдігі. Отаны – Американың тропиктік және субтропиктік аймағы. Атауы швед ботанигі Э. Тилландстың құрметіне қойылған. 400-ден астам түрлері мен сұрыптары бар. Оның ерекше әдемілігі кімді болса да таңқалдырмай қоймайды. Гүлпаздар арасында бөлмені гүлдендіретін өсімдік ретінде үлкен сұраныста. Бойының биіктігі 20-60 см аралығында. Негізі тилландсия 3-5 жыл ғана өмір сүреді. Осы аралықта гүлдейді, жанама өскіндер шығарады. Содан кейін аналығы солып қалады. Жапырақтары жіңішке, қияқ секілді, ұзындығы 5-25 см аралығында.

Жарығы:
-------

Жарық жерде өсіру керек. Күннің тіке түскен сәулесінен алшақ ұстаған жөн.

Жылуы:
------

Ауа температурасы қыста 18 °C төмен болмағаны дұрыс.

Суғарылуы:
----------

Гүлдеп тұрғанда құмыра тәрізді қуыс өзегінде үнемі су болуы қажет. Ал, топырағына суды беткі қабаты құрғағанда құяды.

Ылғалдылығы:
------------

Жапырақтарына жиі су бүркіп тұрған пайдалы.

Қоректендірілуі:
----------------

Мамырдан қыркүйек айына дейінгі аралықта арнайы тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары:
---------

Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды.

Көбейтілуі:
-----------

Гүлдеп болған соң жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Феодалдық мекеннің (усадьба) болжамды картасы
**Домен** (лат. *dominium* — иелену) — Орта ғасырларда патшаның иелігі немесе өз қожалығын жүргізген қандайда бір феодалдың иелігі.

Әдетте, доменде түрлі елді мекендер, қорғаныс, егістік жерлер, жайылымдар мен ормандар болды. Елде доменнің жеке облыстары әртүрлі өңірлерінде, мүліктің аумақтық бытыраңқылық ерекшелік болған жоқ. Домендер герцогтарда, графтарда, барондарда және басқа да феодалдарда болды. Патшаның домені елдегі ең үлкен феодалдық иелік болмауы да мүмкін еді.

Доминия
-------

Доминия — ірі феодалға, шіркеу мен мемлекетке тиесі қалалар мен ауылдардан тұратын маңызды жер. Ірі магнаттардың доминияларының (алпауыт қожалық) құрамына фольварктердің тұтас бір жүйесі, бірнеше фольварктер, волостей немесе графтықтар кірді. Доминия қожалығын басқару, егер иесі оны өзі басқармаса және оны жалға берсе немесе поссесия, бұл онда сенімді басқарушылардың (губернаторлар немесе экономдар) қолында болды.
**Торғауыт сауыт** – бұрынғы батырлар киген сауыттың бір түрі. Моңғол тайпасы торғауыттың атымен аталып кеткен. Көшпелі түркі, моңғол халықтарында кең тараған. Моңғолдар арасында 12 – 15 ғасырларда кең қолданыста болған. Торғауыт, қалмақ тайпаларымен соғысқан қазақ батырлары да осы сауытты киген. Торғауыт сауыт қалың, тұтас тері таспаларды бір-біріне қайыс баумен байланыстыру арқылы жасалады. Кейде Торғауыт сауытта тері және металл таспалар аралас немесе екі түрлі металл қолданылады. Әр түрлі металл түрлі түске боялып, оюланып әшекейленген терілер қолданылатындықтан сыртқы түрі әдемі болып келеді. Сыртқы формасы жағынан Торғауыт сауыт қысқа жеңді, ұзын етекті "бешпент пішіндес" болып жасалады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Қараағаш сарқырамасы** — биіктігі 2 метр болатын әлемдегі ең кішкентай сарқырама. Сарқыраманың аты жақын жердегі Қараағаш елді-мекеннің атымен аталған.

Сарқырама Батыс Қазақстан облысының Шыңғырлау ауданы Қарағаш ауылдық округінде орналасқан. Еліміздің батысында танымал демалыс орындарының бірі болып саналады. *Қараағаш құмындағы Сарқырама өзенiндегi Сарқырама су құламасы* экологиялық, ғылыми және мәдени ерекше маңызы бар қоршаған ортаны қорғау объектілерінің тізіміне енгізілді.

Сарқырамаға тас жолы салынбаған және алғаш келгендерге табу оңай емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Самый маленький водопад в мире Саркырама находится в ЗКО Хабар NEWS ютуб парақшасында жаңалыққа сілтеме
2. ↑  Чингирлау - дорога к самому маленькому водопаду мира Мой Город
3. ↑  Экологиялық, ғылыми және мәдени ерекше маңызы бар қоршаған ортаны қорғау объектілерінің тізбесін бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 21 маусымдағы N 521 Қаулысы
4. ↑  Республикалық маңызы бар мемлекеттiк табиғи-қорық қоры объектiлерiнiң тiзбесiн бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қыркүйектегі N 932 Қаулысы

Орналасқан жері координатасы 50.347964, 53.622187
**1** Жер  

**2** Жер серігі орбитасы  

**3** Жер серігі  

**4** экватор  

**5** Жердің айналу білігі  

**6** перигей  

**7** апогей  

**Перицентр** и **апоцентр** (көне грекше: περί «пери» — қасында, көне грекше: από «апо» — қашықтағандықты білдіреді, лат. *centrum* — орталық) — астрономиялық дененің орбитасының сол дененің центрінен ең жақын және ең қашық нүктелері. 

«Центр» деген сөздің орнына әр астрономиялық денеде өзіне сәйкес атаулары қолданады. Мысалы, гелиос — Күн, гея — Жер, астра — Жұлдыз т.б.

Сондай-ақ, Ай жасанды серігінің орбитасының Ай центрінен ең жақын нүктесін **периселений**, ал ең қашық нүктесін **апоселений** деп атайды.

Күн төңірегінде айналатын ғаламшарлардың, астероидтардың, кометалардың апоцентрі мен перицентрін - **апогелий** мен **перигелий** деп атайды.

Шолпанның орбаталарындағыларды - **перигесперий** мен **апогесперий** дейді.

Жұлдыздардың төңірегіндегі орбиталырының нүктелері - **периастр** мен **апоастр** деп аталады.

Апоцентр тек эллипс тәрізді орбиталарда болады. Парабола немесе гипербола тәрізді орбиталарда тек перицентр болады.

| Астрономиялық дене | Перицентрі | Апоцентрі |
| --- | --- | --- |
| General | Periapsis/Pericenter | Apoapsis/Apocenter |
| Галактика | Перигалактика | Апогалактика |
| Жұлдыз | Периастр | Апоастр |
| Күн | Перигелий | Апогелий |
| Меркурий | Перигермион | Апогермион |
| Шолпан | Перигесперий | Апогесперий |
| Жер | Перигей | Апогей |
| Ай | Периселений | Апоселенй |
| Марс | Периарион | Апоарион |
| Юпитер | Перизен | Апозен |
| Сатурн | Перисатурн | Апосатурн |
| Уран | Периуран | Апоуран |
| Нептун | Перипосейдон | Апопосейдон |
|

Перигелий мен апогелий
----------------------

Кестеде ғаламшарлардың Күн төңірегіндегі орбиталарының перицентрлері мен апоцентрлері берілген:

| Ғаламшар | Перигелий дистанциясы | Апогелий дистанциясы |
| --- | --- | --- |
| Меркурий | 46001009 км | 69817445 км |
| Шолпан | 107476170 км | 108942780 км |
| Жер | 147098291 км | 152098233 км |
| Марс | 206655215 км | 249232432 км |
| Юпитер | 740679835 км | 816001807 км |
| Сатурн | 1349823615 км | 1503509229 км |
| Уран | 2734998229 км | 3006318143 км |
| Нептун | 4459753056 км | 4537039826 км |
| Церера (астероидтар белбеуіндегі ергежейлі ғаламшар) | 380951528 км | 446428973 км |
| Плутон | 4436756954 км | 7376124302 км |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Alchemy of the Heavens —  Anchor Books, 1995. — ISBN 0-385-47214-5.
2. ↑  NASA planetary comparison chart  Мұрағатталған 14 қаңтардың 2015 жылы.

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
12 апостол Леонардо да Винчи көркемсуреті *«Жасырын кеште»*
**Апостол**  (грек. apostolos — елші, уәкіл) — христиандықтың алғашқы кезеңдерінде бір қауымнан екінші қауымға жаяу жүріп жетіп, дін уағыздаған әулиелер. Олар осылайша христиан қауымының аумағын кеңейтті. А-дар бір-біріне және ұжымдарға әр түрлі діни сенім-наным мәселелері мен ішкі жұмыстар туралы үндеу хаттар жіберу арқылы өзара қарым-қатынас жасап тұрған. Інжілдің құрамына енетін бірсыпыра уағыздарға осы үндеухаттар негіз болған сияқты. Кейінірек Жаңа өсиеттің (Інжіл) түзілуіне байланысты шіркеу рәсімі А. атын Христостың — Ғайсаның 12 шәкіртіне ғана тән деп бекітті. Айса мен оның шәкірттері қызметі туралы қасиетті жазбаларда айтылатын бұл 12 әулие мыналар: Андрей, Варфолемей, Иоанн, Иуда Искариот, Матфей, Петр, Симон Зилот (немесе Симон Кананит), Фаддей (немесе Иуда, Иаковтың баласы не інісі), Филипп, Фома, Иаков — Алфейдің баласы және Иаков — Зеведеяның ұлы (қ. Пайғамбар).
Алматы апорт алмасы
**Апорт** — алманың ірі, әрі құнды түрі. Салқындау, бірақ ұзақ емес қысы бар, ал жазы жылы немесе ыстық болатын оңтүстіктің орта белдеуінде (Солтүстік Кавказ, Іле Алатауы) кең тараған. Апорттың қабығы тығыз, сары немесе жасыл-сары қызыл-қоңыр мөрімен болады; ішкі жағы (еті) сусымалылығымен, нәзік дәмімен ерекшеленеді. Апорт — кеш пісетін түрге жатады, қыркүйек айларында ғана пісіп жетіледі. Кеш піскендіктен қыста жақсы сақталады. Ең танымал апорт бақтары Алматы сыртында орналасқан (мысалы, Бесқайнар ауылдық аймағы). КСРО кезінде Алматы(қолжетпейтін сілтеме) қаласының рәмізіне де айналған.

Бүгінгі күні апорт нарықтан жоғалған, себебі апорт өсірілген жерлер жекешендіріліп алма ағаш орнын басқа нысандар ауыстырған (құрылыс т.б.), сонымен қатар ағаштар ескіріп жаңа алма-ағаш отырғызылмайды, Алматы облысының әлсіз газдандырылғанын еске алсақ, жергілікті тұрғындар да оны кесіп қыстан аман шығатыны сөзсіз. 70-жылдарғы санақ бойынша, Қазақстанда *3851193 түп* апорт ағашы болса, оның 80 пайызын құрайтын 3036346 түп Алматыда өсiрiлген екен. Бұдан кейiнгi санақтар көңiлге кiрбiң ұялатады. Мәселен, 1984 жылы Қазақстанда *1965795 түп* апорт алма болып, Алматыда оның *1418988-i* өсiрiлiптi. Ал бұдан соңғы мәлiметтер тiптi майдаланып кеткен.

Тарихы
------

1865 жылы Воронежск губерниясының тұрғыны Е. Редько апорт алма ағашын Верный округінде (Болашақтағы- Алматы) өсірген. Оны Сиверс алмасымен будандастырғаннан кейін ол өте атақты болды. 1914 жылы бақ шаруашылығының бас инспекторы С. Перковский былай деген екен; "*Верный қаласының көркі ретінде апорт алмасы мен орман сұлуының алмұрты атты жемістерді қабыл алуға болады. Редько өз Отанынан апорт алмасын әкеліп, Верныйдың қолайлы жері арқылы әлемге танылды. Ол басында апорт алмасын бақшасында, тек сосын ғана Колпаков атты генералдың бұйрығымен қалаға апорт алмасының ағаштарын еккен. Редьконың апорты арқылы Верный жемісті қала атағына йе болды."*

ХХ ғасырдың басында апорт Ресейдің орталығында танымал болды. Орталықтың жірмеңкелері мен базарларында өте атақты болды. 1900 жылы Парижда апорт Верный уездінің үздік туындысы ретінде қарастырылып, үздік орынға йе болған. 1908 жылы Германияда өткен Мангейм көрмесінде мамандардың үздік бағасына қол жетті.

Монетамен пошта маркасы
-----------------------

Алматы апорты Қазақстанның пошта блогында, 2002
Ескерткіш монетасы
2002 жылы Қазпошта «Александр апорты» бренді кіретін «Іле Алатауы ұлттық паркі» пошта блогын шығарды.

2009 жылы 18 ақпанда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде 500 теңгелік естелік монета пайда болды. Ол алматылық апортқа арналған болатын.

Тағы қараңыз
------------

* Сиверс алмасы
* Алма
* Алматы

Дереккөз
--------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**Аязби Ақбергенұлы Бейсенқұлов** (1. 1.1963. Жамбыл облысы, Меркі ауданы, Ақ жол ауылы) журналист, ғалым. ҚазМУ-ді бітіріп (1985), Жамбыл облысы, Меркі аудандық газетінде тілші, жауапты хатшының орынбасары, партия тұрмысы бөлімінің меңгерушісі — редактордың орынбасары.

* 1989-93 жылдарда Қордай аудандық газетінде жауапты хатшы, редактор. 1993 жылы "Жас Алаш" газетінің Жамбыл облысындағы меншікті тілшісі, "Евразия" газетінің редакторы,
* 1998 жылы Қазақ радиосы жедел ақпарат орталығының жетекшісі, ҚазҰУ-дің аға оқытушысы.
* 2001 жылы ҚазҰУ-дің теле-радиожурналистика кафедрасының меңгерушісі, доценті.

2010-2012 жылдары Жамбыл облыстық «Қазақстан-Тараз» телеарнасының директоры.
2012-2014 жылдары «Хабар агенттігі» АҚ-ының «Білім» телеарнасының бас редакторы.

2014 жылдың қыркүйегінен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультетінде Телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасының меңгерушісі. 

Филология ғылымдарының кандидаты (2001), (тақырыбы *Қазақстандық БАҚ-тың жаңа ақпараттық технология негізінде дамуының проблемалары*). Fылыми мақалалары журналистикадағы жаңа технологиялар, тележурналистиканың теориялық мәселелеріне, шығармашылық психологиясына арналған.
2017 жылы Халықаралық Телевизия және радио академиясының (Мәскеу қаласында) толық мүшесі болып қабылданды. 

Еңбектері: *Әуе толқынында Қазақ радиосы* (құрастырушы, 2001);  *Журналистикадағы жаңа ақпараттық технологиялар*, (2003).

Information Security and the Theory of Unfaithful Information / Journal of Information Security, 2015, 6, 265-272 Impact Factor 1.38

Innovation Journalism: The New Way of the Media Development / European Journal of Social Sciences Education and Research ISSN 2411-9563 Sep – Dec 2015 Vol.5, Nr. 1 519-523. Impact Factor 0.894

Научно о вкусе и запахе телевизионных передач / «Мультимедийная журналистика Евразии-2014» сборник материалов VIII международной научно-практической конференции, г. Казань, 11-12 декабря 2014 г.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
42°78′ с. е. 89°34′ ш. б.﻿ / ﻿43.300° с. е. 89.567° ш. б.﻿ / 43.300; 89.567 (G) (O) (Я) **Координаттары: ендіктің минуты >= 60**  

**Турфан қазан шұңқыры** немесе **Турфан ойпаты** - *қыт. 吐魯番盆地, уйғырша تۇرپان ئويمانلىغى, Турпан ойманлиғи* - Батыс Қытайдағы Шығыс Тянь-Шань сілемдерінің тектоникалық ойпаты.

Сипаттамасы
-----------

Қытайдың оңтүстік-батысында жатыр. Мұнда Орталық Азиядағы ең төмен ойыс (–154 м) орналасқан. Тұрфан қазаншұңқырының ұзындығы 200 км, ені 70 км.

Мезокайнозойдың құм-сазынан түзілген. Түбі - сор.

Климаты
-------

 Турфан қазаншұңқырының касындағы қалыпты көрініс
Климаты - тым континентті. Жазы ыстық, шілдеде орташа температура 33 °С, ең жоғарысы 47,6 °С. Қысы суық, қаңтардың орташа температурасы -9,6 °С. Жылдық жауын-шашыны 20 мм.

Өсімдік жамылғысы өте кедей: шөл мен сорда өсетін өсімдіктер құрайды. Шеткі жақтарында шұраттар (оазистер) кездеседі.

Турфан қаласы бар.

Тарихы
------

Гаочан көне қаласының қираған қалдықтары.
Ежелгі Гаочан қаласы Ұлы Жібек жолының маңызды бекеті болған. Қала тарихы б.з.д. 1 ғасырдан басталады. 14 ғасырларды қала соғыстың нәтижесінде өртке салынып жойылған.

Турфан қаласынан 30 км қашықтықта орналасқан *Безеклік Мың Будда тау үңгірінің* қабырғаларында Тан әулетінен Юань әулетіне дейінгі кезеңде салынған көптеген фрескалардың тарихшылар үшін маңызы зор. 77 белгілі тау үңгірлерінен 40-нда фрескалар табылған.

Гаочан қаласынан 6 км қашықтық шамасында ақсүйектер, мемлекет қайраткерлерін жерлеген мазар табылған. Мазарат шамасымен Цзинь әулеті тұсынан Тан әулетінің билігінің ортасына дейін болған.

Тағы қараңыз
------------

1. Депрессия (география)

Дереккөздер
-----------

* Hill, John E. 2003. «Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the *Hou Hanshu*.» 2nd Draft Edition. ссылка
* Hill, John E. 2004. *The Peoples of the West from the Weilue* 魏略 *by Yu Huan* 魚豢*: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265 CE.* Draft annotated English translation. ссылка
* Hulsewé A. F. P. and Loewe M. A. N. 1979. *China in Central Asia: The Early Stage 125 BC — AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty*. E. J. Brill, Leiden.
* Puri, B. N. *Buddhism in Central Asia*, Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi, 1987. (2000 reprint).
* Stein, Aurel M. 1912. *Ruins of Desert Cathay: Personal narrative of explorations in Central Asia and westernmost China*, 2 vols. Reprint: Delhi. Low Price Publications. 1990.
* Stein, Aurel M. 1921. *Serindia: Detailed report of explorations in Central Asia and westernmost China*, 5 vols. London & Oxford. Clarendon Press. Reprint: Delhi. Motilal Banarsidass. 1980. ссылка
* Stein Aurel M. 1928. *Innermost Asia: Detailed report of explorations in Central Asia, Kan-su and Eastern Iran*, 5 vols. Clarendon Press. Reprint: New Delhi. Cosmo Publications. 1981.
* Yu, Taishan. 2004. *A History of the Relationships between the Western and Eastern Han, Wei, Jin, Northern and Southern Dynasties and the Western Regions*. Sino-Platonic Papers No. 131 наурыз, 2004. Dept. of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania.
**Қараадыр** – Ақмола облысы Ақкөл ауданының оңтүстігіндегі тау. Ақкөл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 35 км жерде, Талқара өзенінің сол жағалауында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 384 м. Ұзындығы мен ені 1-2 км шамасында. Аласа келген тау жер бедерінен онша байқалмайды. Өзенге қараған батыс беткейі тіктеу келген. Шығыс және оңтүстік беткейлері батпақты.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Аллювийлі және элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан жоғарғы девонның интрузивтерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Жайылманың шалғынды және даланың сортаңдау келген топырағында қызыл қау аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қараадыр деген бетті қараңыз.*
**Қараадыр** – Ханшыңғыс жотасының солтүстігіндегі таулар.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Абай ауданы Бестамақ ауылының шығысында 28 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 684 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 37 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 – 12 км шамасында. Беткейлері көлбеу, көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Үлкен Шонай, Шонай, шығысында Ордатас таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Бозғылт, қоңыр топырақ жамылғысында тал, терек аралас далалық өсімдіктер өседі. Тау етегі мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қараағаш деген бетті қараңыз.*

**Қараағаш** – Қызылтас және Қотыртас тауларының аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Ақсу-Аюлы ауылының солтүстік-шығысында 40 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1077 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8,5-9 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км шамасында.

Жер бедері
----------

Көлбеу беткейі бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Силур жүйесінің жоғарғы бөлімі жыныстарынан түзілген. Солтүстік беткейінде таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Таудың бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, бетеге, қараған және т.б. бұталар өседі. Етегі жайылымдық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Сандро Рамирес Кастильо** (исп. *Sandro Ramírez Castillo*, 9 шілде 1995 жыл, Лас-Пальмас-де-Гран-Канария, Испания) — испаниялық футболшы, "Уэска" футбол клубының шабуылшысы.

Клубтық мансабы
---------------

Сандро мансабын «Лас-Пальмас» футбол клубының жүйесінде бастаған, сосын «Эспаньолдің» сапында біраз уақыт ойнады, 2009 жылы «Барселонаға» ауысып алды. 2013/14 маусымда Сандро «Барселона Б» командасыңа ауыстырылды және 7 гол соқты. Келесі маусымда оның негізгі құрамдағы бірінші ойыны өтті, ол жағдай 19 шілде «Рекреативоға» қарсы өтті. 31 тамыз күні Сандроның Примерада дебюті өтті, ол «Вильярреал» футбол клубыңа қарсы өткен кездесу (1:0). Футболшы Педро Родригестін орныңа 70-минутта шығып гол соқты. Еуро турнирлерде бірінші голын «Аякс» футбол клубыңа қарсы өткен кездесуде соққан (3:1). 16 желтоқсан Испания Кубогі жарысында «Уэска» қақпасыңа соққан (8:1).

2016 жылдың басында Рамирес «Бетис», итальяндық «Фиорентина» және ағылшындық «Ньюкасл Юнайтед» футбол клубтарын өзімен қызықтырды. «Барселонаның» сапында екі мәрте чемпиондық атаққа ие болып кубок иегері атанды және Чемпиондар Лигасы мен Клубтық Әлем чемпионатын ұтып алды.

Жазғы трансферлің кезенде Сандро «Малага» футбол клубымен 3-жылдық келісім шартқа отырды.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

«Барселона»

* Испания чемпионы (2): 2014/15, 2015/16
* Испания кубогы (2): 2014/15, 2015/16
* Чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкубогы: 2015
* Клубтар әлем чемпионаты: 2015

### Халықаралық

Испания-19

* Еуропа чемпионы — 2013

Испания-21

* Еуропа чемпионы — 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Құрлыжар** – Қаратал алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Көксу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 35 км, су жиналатын алабы 521 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Көкшиелі тауының оңтүстігіндегі бұлақтардан алып, Быжы өзенінің сол жағалауына жетпей жерге сіңіп кетеді. Өзеннің Ұзынбұлақ және Еспе атты салалары бар.

Гидрологиясы
------------

Арнасының басым бөлігі жарқабақты келген. Быжы өзеніне жақын жерде 10 км-ге жуық жағалауы жартасты. Арнасында көктемгі қар суы және жауын-шашын кезінде ғана ағыны болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Еуропа құрлығы
Құрлықтық философия (ағылш. *Continental philosophy*) - қазiргi еуропалық философияның дәстүрлерiн айқындау үшiн қолданылатын термин. Мұндай атауды еуропалық философияны ағылшын-американдық немесе аналитикалық философиядан айыру үшiн қолданылады. Себебі сол кезеңдерде аналитикалық философия ағылшынша сөйлейтiн әлемде өтімді стиль болды, ал құрлықтық философия Еуропаның ұлы құрлығында танымал болды. Аналитикалық философиядан айырмашылықты білдіру үшін осы термин қолданылады.

Философиялық бағыттары
======================

Құрлықтық философияға мыналар кіреді:

* Өмiр философиясы;
* Феноменология;
* Экзистенциализм;
* Герменевтика;
* Структурализм;
* Постструктурализм
* постмодернизм;
* Деконструктивизм;
* Француз феминизмi;
* Франкфурт мектебi;
* Психоанализ;
* Фридрих Ницше жұмыстары;
Өмірі мен игі истері
--------------------

**Құрбанов Олжа Құрбанұлы** (10.05.1910 жыл, бұрынғы Георгиевка ауданы Доңғыстау ауылы - 19.01.1973, Манкент) - еңбек ардагері. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Еңбек жолын 1925 жылы Қызыл кетпен ұжымшарында есепшіліктен бастаған. 1929 жылдан сол ұжымшардың төрағасы, 1937 - 1940 жылдарыСайрам ауданының саяси бөлімінде, аудандық МТС - те директор, 1940 - 1942 жылдары Түркістан аудандық партия кеңесінің төрағасы, 1942 - 1959 жылдары Сайрам ауданы атқару комитетінің төрағасы, 1959 -1971 жылдары Манкент ұжымшарының төрағасы болды. Көптеген орден, медаль, дипломдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан энциклопедиясы, 2005 жыл.
**Қайрақты** – Бала Қосмұрын жотасының батысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Сарыарқа ауылының солтүстігінде 21 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1033 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2,5 км-ге жуық.

Жер бедері
----------

Беткейлері жарқабақты, сай, аңғарлармен тілімденген. Көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Таудан Балтатарақ, Қарасу өзендерінің салалары және Көкпекті өзeні бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таудың ашық қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, бетеге, қылқан боз, селеу, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Сандыбек Мұқышұлы Есқожин– геология-технология ғылымдарының докторы (1997).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1970 Қазақ политехнологиялық институтытын (қазіргі Қазақ ұлттық технологиялық университет) бітірген.  

1970–76 Солтүстік Қазақстан Геология басқармасының Темір геология барлау экспедициясында гидрогеолог, аға гидрогеолог;  

1976 Торғай геологиялық барлау экспедициясында бас гидролог, бастық, «Торғай геологиялық барлау экспедициясы» АҚ-ның президенті болып жұмыс істеді. Оның 8 ғылыми мақаласы жарияланған.Халықтар достығы орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қапал деген бетті қараңыз.*
**Қапал** – Қызылжар тауларының шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Киік ауылының солтүстік-батысында 5 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 963 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 8 – 9 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 – 5 км шамасында.

Жер бедері, геологиясы
----------------------

Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстігіне қарай көлбеуленіп жазыққа ұласады. Төменгі тас көмір кезеңі жыныстарынан түзілген. Гранитті, жалаңаш жақпартасты келеді.

Өсімдігі
--------

Сай-жыраларындағы құнарсыз топырағында селеу, бетеге, көкпек] жусан, бұталар өседі. Беткейі мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Аполлон Иннокентьевич Шадаев**(15.12.1902, қазіргі Иркутск облысы,- 15.06.1969,Улан - Удэ) - бурят кеңес жазушысы. 1941 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Шаруа отбасысында туған. Педагогикалық техникумды бітірді (1928). Улан - Удэде педагогикалық институтта оқыды (1934-35). Мұғалім болып жұмыс істеді. Шығармалары 1925 жылдан астап жарияланды.

Еңбектері
---------

"Лимбе"(1935), "Баир" (Г. Цыдынжановпен бірігіп жазған, қойылуы 1938), "Көктемгі қуаныш" (1947), "Қанатты балық" (1956), "Эрхэт ұстаның қатесі" (1965) т.б. пьесаларын жазды. Бурятиядағы колхоз құрылысының қалыптасуы туралы жазылған "Мерген" комедиясы (1938) Шадаев есімін кең танымал етті. Ол бурят халық ертегілерін жинап бастыруда да еңбек сіңірді. "Будамшу" (1949), "Сиқырлы тас" (1958) т.б. ертегілер жинақтарын бастырып шығарды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 163 бет
**Апория** (гр. *ἀπορία* — тығырық, шарасыздық) — көне юнан пәлсапасында шешімі қиын немесе шешілмейтін мәселелерге байланысты қолданылған ұғым. Ол, негізінен бақылау және тәжірибе жасау аркылы алынған қорытындылар мен сол қорытындыларды ойша талдап көрудің арасында туатын қайшылықтарлы білдіреді. *Апория* көбіне, грек философы Зенонның (5 ғ. ЗБ) тұжырымдарымен байланыстырылады, бірақ оның өзі бұл терминді қолданбаған.

Зенон белгілі бір нәрсенің немесе заттың мөлшері мен өлшемі туралы ұғымдар кайшылықты деп пайымдайды. Өз пікірін дәлелдеу үшін Зенон бірнеше дәлелдер ұсынады. Оның пікірінше, Мөлшер мен өлшем ұғымының қайшылықтылығына байланысты бір заттың көп болуы мүмкін емес: өйткені бір затты екіге бөлу үшін үшінші нәрсе керек. Егер бір нәрсені көп деп түсінсек, оны шексіз мөлшерде көп деп тануға тура келеді. Себебі ол қаншаға бөлсең де, бөліне береді.

**«Дихотомия» (екіге бөлу) апориясында** қозғалушы дене белгілі бір қашықтықты жүріп өту үшін әуелі оның жартысын, ал осы жартыны өту үшін оның жарты бөлігін, сонан соң оның жартысын жүріп өту керек. Осылайша шексіздікке дейін жалғаса береді, яғни қозғалушы дене қозғалысты бастамауы да мүмкін (апорияның екінші бір түрі бойынша: қозғалыс өзінің қозғалыс мәнінде тұрғанда тоқтауы, кідіруі мүмкін емес).

**«Ахилл» апориясы**: желаяқ Ахилл тасбақаны қуып жете алмайды, себебі ол тасбаға дейінгі қашықтықты жүгіріп өткенше, тасбақа өзінің ол орнын ауыстырып, белгілі бір қашықтыққа жылжып кетеді. Ахилл осы қашықтықты игергенше тасбақа тағы да алға жылжиды, осылайша жалғаса береді.

Зенонның осы аталған және тағы басқа апориялары қозғалысты матемематикалық өрнектеудің және бұл процесте қолданылатын ұғымдардың қайшылықты екенін көрсетті. Ол қайшылықтар бірлігін түсіне алмағанымен, қозғалыстың қайшылықты екенін дұрыс байқады. Зенон апориялары антикалық математиканың, логиканың және диалектиканың дамуына жол ашты. Ол кеңістік, жеке мен жалпы, бүтін мен бөлшек, қозғалыс пен тыныштық ұғымдарындағы қайшылықтарды көрсетіп, олардың шешімін іздеуге негіз салды.
**Аполлонуис** (гр. *Ἀπολλώνιος ὁ Περγαῖος*, 262～190 б.д.б.)－Көне Юнанның Еуклид, Архимедтермен бірге аты әлемге танылған Аристотелден бұрынғы 3 үлкен математиктерінің бірі. Кіші Ящияның оңтүстік жағалауындағы Пержада дүниеге келген. Жас кезінде Еуклидтен тәлім алып, кейіннен оқытушылықпен айналысқан жері－Александрия қаласы. Кіші Ящияның батыс жағалауындағы Пажарма патшалығына барып, сол жерде оқыу ордасын және кітапхана салған.
Оның ең үлкен еңбегі <<Цилиндрлік қисықтар теорясы>>－ертедегі ғылымның жауһары спетті. Бұл еңбек цилиндрлік қисықтарды жан-жақты, тереңінен зеріттеп бергені соншалық, оған 17-ғасырда В. Паскаль мен Р.Декарт жаңа идеяларды қосқанға дейін ешкім өзгеріс енгізбеген.
<<Цилиндірлік қисықтар теорясы>> 8 том, алдыңғы 4 томы Грек тілінде, одан кейінгі 3 томы араб тілінде сақталған, соңғы 1 томы жоғалған. Кітап алдыңғылардың ойларын қортып қана қоймай, көптеген жаңа теоремаларды дәлелімен енгізген. Гипербола, элипстердің анықтамасын берген. Кітапта координаттық әдістің кейбір ойлары да айтылған. Ол цилиндрлік қисықтың табанындағы диаметрын бас өсі, төбеден өтетін перпендикуляр түзеді тік өсі ретінде алған, бұл соңғы дәуірдегі координаттық геометрияның құрылуына зор әсерін тигізді.
Аполлониустың бұдан басқа "От айнаны алыу", "Жанасу" секілді кітаптары бар. "Жанасу" атты кітабында "Аполлонуис есебі "деп аталатын атақты сурет салыу есебін ортаға қояды. Ол және де астрономия саласында да біраз еңбектер істеген.
**Фазалық жылдамдық** — толқын фазасының белгілі бір бағытта орын ауыстыру жылдамдығы. {\displaystyle A\cos(\omega t-k)} (мұндағы А — амплитуда, {\displaystyle \omega t} — бұрыштық жиілік, k — толқындық сан, t — уақыт, x — толқынның таралу бағытында есептелетін арақашықтық) түріндегі монохраматтық жазық толқын жағдайында фазалық шептер немесе фазасы const тұрақты жазықтықтар кеңістікте х осі бойымен жылдамдықпен орын ауыстырады (қ. сурет). Бірақ басқа х осімен бұрыш жасайтын кез келген бағытта фазаның орын ауыстыру жылдамдығы асып кетеді. Фазалық жылдамдықтың k толқындық вектордан айырмашылығы векторлық шама еместігінде және ол жарықтың таралу жылдамдығынан (с) еркін асып кетуі мүмкін. Tолқындар шапшаң толқындар, толқындар баяу толқындар деп аталады. Сондай-ақ фазалық және топтық жылдамдықтары бір жаққа бағытталған тура толқындар және жылдамдықтары бір-біріне қарама-қарсы бағытталған кері толқындар болады. Фазалық жылдамдықтың жиілікке тәуелділігі толқындар дисперсиясын анықтайды. 

Сурет:Phase speed 1.gifТолқындық ветордан α бұрышына ауытқыған фазалық жылдамдық. Монохроматикалық жазық толқын қарастырылған.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Фазалық тепе-теңдік** — термодинамикалық тепе-теңдіктегі фазалардың бір мезгілде көп фазалық жүйеде болуы. Магниттелу осі бірдей, магниттелгіштігінің бағыты әр түрлі ферромагнетиктің екі фазасы (сыртқы магнит өрісі болмағанда), сыртқы магнит өрісіндегі металдың қалыпты және асқын өткізгіштік фазалары, т.б. тепе-теңдікте бола алады. Тепе-теңдік жағдайда бөлшек бір фазадан екінші фазаға ауысқанда жүйе энергиясы өзгермейді, яғни әрбір құраушының әр түрлі фазалардағы химиялық потенциалдары бірдей болады. Бұдан Гиббстің фазалар ережесі шығады. Мысалы, екі құраушы жүйенің үш фазасы әр түрлі температура кезінде тепе-теңдікте бола алады. Бірақ құраушылардың қысымы мен концентрациясы толықтай берілген температурамен анықталады. Қысым шексіз аз өзгеретін фазалық ауысу кезіндегі (қайнау, балқу, т.б.) температураның өзгерісі Клапейрон-Клаузиус теңдеуімен анықталады. Фазалық тепе-теңдік жағдайларында бір термодинамикалық айнымалы шамалардың екінші термодинамик. айнымалы шамаларға тәуелділігін кескіндейтін графиктер тепе-теңдік сызықтары, ал олардың жиынтығы күй диаграммалары деп аталады. Қатты денелерде термодинамик. тепе-теңдікке келтіретін диффузия процестерінің баяулығынан тепе-тең фазалармен қатар тепе-тең емес фазалар пайда болады. Бұл жағдайда фазалар ережесі орындалмауы мүмкін. Фазалар ережесі фазалар бір-бірінен өзгешеленетін сындар нүктеде орындалмайды. Бөлшектердің арасында алыстан әсер ететін күштер болмайтын көлемді үлгілерде тепе-тең фазалар арасындағы шекара мейлінше аз болады. Фазалардың бөліну шекарасының пішіні беттік энергияның ең аз болу шартымен анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Мұқамедия Бөкенов** (1924-2001), комсомол, партия, кеңес қызметкері. Жаңаарқаның түлегі. Республикалық партия мектебін, Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын (1949), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1966) бітірген. Ұлы Отан соғысына (1941-1945) қатысқан. Жаңаарқа ауданы комсомол комитетінің, Қарағанды облысы комсомол комитетінің 1-хатшысы, Ленин аупарткомының 2-хатшысы болып сайланды. Облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, партия комиссиясының төрағасы болды. 1985-1987 жылдары облатком төрағасының орынбасары. Зейнетке шыққаннан кейін «Бейбітшілік қорғау және кеңестік бейбітшілік қоры» төрағасының орынбасары міндетін атқарды».

Қызыл Жұлдыз, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Қарағанды қаласының құрметті азаматы (1995). Ол тұрған үйге (Бұқар жырау даңғылы 53) мемориалдық тақта (2002) қойылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Орынбеков Мұқанмадияр Серікбайұлы** – совет философы, филос. ғылымдарының докторы. МГУ-ді бітірген, КСРО ғылым академиясының Философия ин-тының аспирантурасын бітірген. 1967 жылдан ҚазССР ғылым академиясының Философия және право ин-тында лаборант, кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкер. Ғыл.-зерт. еңбектері диалектик. Материализм, әлеум. Таным мен жаратылыстанудың филос. проблемалары, ғылымының методлогиясы мәселелеріне арналған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Мұқамеджан Әбдіқалықов** (1907 жылы туған), партия, кеңес қайраткері. Ақмола уезінде жұмысшы отбасында туған. 1932 ж. Қазақтың Абай атындағы педогогика институтын бітірді. 1932-33 ж. ғылыми жұмыстарда, 1933-38 ж. Қазақстан өлкелік комсомол және облыстық партия комитеті аппаратында жауапты қызмет атқарды. 1938-1941 ж. ҚазКСР оқу халық комиссары, ҚазКСР Халық комиссарлары кеңесі төрағасының орынбасары, 1941-42 ж. еңбекшілер депутаттары Алматы қалалық аткомының төрағасы, 1942-47 ж. Қазақстан КП ОК-нің үгіт және насихат жөніндегі хатшысы, 1947-1967 ж. Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы институтында аға ғылыми қызметкер болып, марксизм-ленинизм классиктерінің еңбектерін аударуға тікелей ат салысты. Қазақстан КП ОК-нің мүшесі (1938-1948) және ОК бюро мүшесі (1942-48); 1-2-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің, 2-сайланған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту ордені, 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Көшеге қоғам және мемлекет қайраткері, қазақтың белгілі жазушысы, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі Сәбит Мұқановтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1973 №370 шешімі) берілген. Мұқанов Сәбит (1900-1973) Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол - «Ботагөз», «Сырдария», «Аққан жұлдыз», «Адасқандар», т.б.романдардың авторы. Қазақ КСР Жазушылар Одағы басқармасының төрағасы, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы қызметтерін атқарған.Көше Алмалы ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып, Абай даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Гоголь, Төле би, Жамбыл, Шевченко көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Строительная; Пограничная; Садовая көшелері. Көшенің ұзындығы - 2800 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Сретение** - христиандық мейрам. православие шіркеуінде он екі мейрамның қатарына жатады. 
2 (15) ақпанда аталып өтіледі. Оның негізіне Лукилік Інжілдегі Иисус Христы ата- анасы туғаннан кейін 40 күннен соң "Құдайдың көзіне көрсету үшін" оны Иерусалим храмына алып барды дейтін аңыз алынған. Нәрестені пайғамбар Анна мен "әділетті еркек Симеон" дейтін біреу қабылдап, ол Иисусқа құдай ретінде бата береді, оны "пұтқа табынушылардың көзін ашатын жарық сәуле" деп жариялапты-мыс. Бұл аңыз Иисустың өмірінің алғашқы кезеңі туралы айтылатын басқа інжілдердегі оқиғаға қайшы келеді. Мәселен Матфейлік Інжіл бойынша Иисустың ата-анасы ол туған бойда Иродтың қуғынынан құтылу үшін Иерусалимді тастап, Египетке кеткен. Бұл христиан шіркеуін абыржыта қойған жоқ, ол Сретениені мейрам ретінде белгілей отырып, ең алдымен 2 февральда атап өтілетін пұтқа табынушылардың тазару мейрамын ығыстырып шығаруды ойлады. Христиандықта Сретениенің нақты белгілі бағыт-бағдары айқындалды. Діндарлардың санасына нәресте туғаннан қырық күн өткеннен кейін храмға әкелу, "құдайдың көзіне көрсету" қажеттігі туралы ойды дарыту, нәрестелердің бүкіл өмірін шіркеумен байланысты ету болды.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Қайрат Қанашұлы Сламбеков** (20 маусым, 1966 жыл, Алматы) — қазақ футболшысы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы. 1992 жылғы Қазақстан чемпионы.

Клубтық карьерасы
-----------------

Карьерасында "Жетісу", "Спартак", "Қайрат", "Цесна" (кейінгі "Астана-1964"), "Мұнайшы, "Шахтер-Испат-Кармет" клубтарында доп тепті. 

Карьерасын 1984 жылы Алматының СКИФ клубында бастағанымен, бір ойында ғана алаңға шықты. Әскерден оралған соң КСРО чемпионатының Қазақ КСР аймағында ойнайтын "Жетісу" клубында доп тепті. 1987 жылы 14 сәуір күні "Энергетикпен" ойында тұңғыш рет алаңға шығып, гол да соқты. 

1988-89 жылғы маусымды Семейдің "Спартагында" өткізіп, 1990 жылы "Қайратқа" келді. Қайраттықтар ол кезде бірінші лигада ойнайтындықтан, Қайрат Сламбековке КСРО жоғары лигасында ойнау бұйырмады. 1990 жылғы маусымда 37 кездесуде алаңға шықты, тек біреуінде ғана (соңғы турлардың бірінде Төменгі Новгородтың "Локомотивімен" ойында) алмастырылды. 

1992 жылы Қазақстанның тұңғыш чемпиондарының бірі атанды, сол жылы кубокқа да қол жеткізді. 

1993-94 жылдары "Жігерде" ойнады. 1995, 1996 жылдары тиісінше бір-бір маусымнан бір маусым "Цесна" мен "Мұнайшыда" ойнап, карьерасының қалған бөлігін "Шахтерда" өткізді. Карьерасындағы ең соңғы ойынын 2000 жылы 30 қазан күні СОФК-Қайратқа қарсы өткізді.

Ұлттық құрамада
---------------

1992 жылы 16 шілде күні Алматыда Өзбекстан құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Жыл соңына дейін құраманың төрт кездесуіне қатысты. 

Соңғы кездесуін 1996 жылы 3 қаңтарда Ливанға қарсы өткізді.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан кубогы: 1992

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
**Қазақстан Республикасы Республикалық Ұланының Президенттік оркестрі** - Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес еліміздегі Протоколдық, дипломатиялық, Мемлекеттік және басқа да салтанатты іс-шаралардың музыкалық бөлігін қамтамасыз ету мақсатында (заң күші бар: «Республикалық гвардия туралы» 1992 ж.) құрылды. 
Өзінің шығармашылық жолын Республикалық гвардияның үрмелі аспаптар оркестрі ретінде бастады, қазіргі уақытта Президенттік оркестр әлемдік музыкалық мәдениеттің барлық жанрларын, оның ішінде классикалық, академиялық және осы заманғы композиторлардың музыкалық еңбектерін қамтыған қарымды шығармашылық ұжым болып табылады. 

Оркестрдегі Халық ансамблінің құрамына көптеген конкурстардың бас жүлдесін иеленген, М.Нүкеев, А. Ахмадиев, М. Малдыбаев сияқты дарынды домбырашылар енген. 

Сонымен бірге талантты өнерпаз А. Ефременко баян аспабы арқылы барлық жанрда өнер көрсетіп, көпшіліктің ықыласына бөленіп келеді. 

Би ансамблі өз репертуарына көптеген дүниежүзі халықтарының түрлі ұлттық билерін енгізген. 

Сонымен қатар оркестрдегі жекелеген әншілер көпұлтты Қазақстанның бай мәдениетін жұртшылыққа кеңінен паш етуде. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртістері– М. Чалабаев, Ж. Бақтаева, бұған қоса елімізге есімдері кең танылған жастар "Саз отау" дуэтінің өнерпаздары мен А. Балажанова, Д. Таңатаров сияқты әншілер оркестрдің беделін биіктетуде.

2003 жылдан бастап Президент оркестрі көпшілікке өзінің шығармашылық кештерін ұйымдастырып келеді.

Ірі өнер ұжымы республикамыз бен жаңа елорда өміріндегі айтулы мәдени іс-шараларға белсене атсалысып келеді. 

Президент оркестріне бірегей күйші, музыка саласының білгірі Рүстем Бейсенұлы Күлшебаев басшылық жасайды.
«Қазақстан» спорт сарайында жүріп жатқан ойын
«Қазақстан» спорт сарайы
**Қазақстандағы хоккей** — 1950 жж. аяғында дами бастады.

1954 жылы Өскеменде, кейінірек Петропавлда, Алматыда, Қарағандыда хоккей командалары құрылады.

Қазақ КСР-дегі петропавлдық «Металлист» жеңіп шыққан алғашқы ел біріншілігі 1955-1956 жж өтеді. Келесі маусымнан бастап жарты ғасыр дерлік ел біріншілігінің жеңімпазы өскемендік команда болды. 60 жж ортасына қарай республиканың әр қаласынан (Қарағанды, Теміртау, Ақтөбе, Қостанай, Рудный, Алтай, Глубокое мен Первомай ауылдарында (ШҚО), Павлодар, Целиноград (қазіргі Астана), Ермак (Павлодар облысы), Лисаковск, Орал, Жезқазған т.б.) 20-дай команда болды.

Бүгінгі күнгі Қазақстан командалары: Ресей жоғарғы лигасында өнер көрсететін үш мықты — «Торпедо» (Өскемен), «Қазақмыс» (Сәтпаев), астаналық «Барыс», сонымен қатар Ресей бірінші лигасында ойнайтын қарағандылық «Сары-Арқа», «Горняк» (Рудный), павлодарлық «Ертіс», Қазақстан біріншілігінде алдыңғылармен бірге ойнайтын алматылық «Еңбек» клубы.

1992 жылдың көктемінде Қазақстан Халықаралық шайбалы хоккей федерациясына (ағылшынша — IIHF) қабылданады

Пошта маркаларында
------------------

* 
* 
* 
*

Тағы қараңыз
------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Қазақстандағы шайбалы хоккей
* Қазақстандағы допты хоккей
* Қазақстандағы көгалдағы хоккей
 | * Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы
* Қазақстан допты хоккей құрамасы
* Қазақстан көгалдағы хоккей құрамасы
 | * Шайбалы хоккейден Қазақстан чемпионаты
 |


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Хоккей»*** порталы бар |

Сілтемелер
----------

* Қазақстан шайбалы хоккей федерациясы
**Қазақстандағы өндіріс қалдықтары.**
Қазақ даласында қазіргі таңда 30 млрд тонна қалдық жатыр. Оның 6,7 миллиарды - улы, 5 миллиарды - тау-кен өндірісінің үйінділері. Олардың қатары 
Ақтөбедегі хром, Павлодарда титан, ферум, т.б. қалдықтарымен сонау кеңес кезінен бері жыл сайын толығып, толысып келе жатыр. Қошқар-Атадағы уран қалдығы 300 миллион тоннаға, Ақмола облысындағы радиоактивті қалдық 45 миллион тоннаға жетсе, «Теңізшевройлдың» жанындағы күкірт үйіндісі де биіктеп барады, ал Екібастұз көмір кенінің ішінен пайдасыз деп шығарылған тау-төбе үйіндінің биіктігі 630 метрді, аумағы 60 шақырымды алып жатыр. Осыдан бірнеше жылдар бұрын, әлемдегі қалдықтардың бәрін әкеліп Қазақстанға көмеміз деген ұсыныс та болғаны және оған қоғамның қаншалықты қарсы тұрғаны да белгілі.
Қалдықтарды өңдеу Қазақстан бойынша Алматы қаласында ғана жүзеге асырылуда. Республикада өнеркәсіп, тұрмыстық және басқа да қаллдықтарды есепке алу, оларды залалсыздандыру мен көму шаралары өте нашар дамыған. Оның үстіне мұндай қалдықтар ешқандай қоршаусыз ашық аспан астында жатыр.

2004 жылғы мәліметтер бойынша Қазақстанда қоршаған ортаға шығарылға нулы қалдықтар көлемі 3,58 миллион тоннаға жетті. Статистика мәліметтері бойынша, бүгінгі күнде елімізде жиналып қалған қалдықтардың 10% ғана қайта өңделеді, 90% сол күйінде жатыр. Жалпы көптеген елдерде қалдықтармен жұмыс істеуді ретке келтіріп отыратын заң қабылданған. Америкада да, Еуропа елдері мен Ресейде де мұндай заң бар. Дүние жүзі бойынша Қазақстанда ғана ондай заң жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Экология (оқулық) - Алматы, 2008 - ISBN 9965-32-223-6
**Қаныбек Қасымханұлы Сарыбаев** (13.03.1938, Түркістан облысы Түркістан ауданы Күш-Ата ауылы - 2002) — ақын. 
Қаныбек Сарыбаев 1938 жылы 13 наурызда Түркістан қаласында дүниеге келген. 1956 жылы кешкі мектепті бітірді. Еңбекке ерте араласты. Кентау, Арыс, Түркістан қалаларындағы аудандық, қалалық газеттер редакцияларында аудармашы, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды.
Өндірістен қол үзбей оқып, 1963 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін тамамдады. Өлеңдері он бес жаснан бастап баспасөзде жарияланып келеді. 1986 жылдан КСРО және Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. 1958 жылдан қашан тарап кеткенше КОКП қатарында болған.
Ащысай руднигі комсомол комитетінің хатшысы, Фариш аудандық (Өзбекстан) партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы болғаны бар.
Екі дүркін: 1967 жылы драмадан, 1987 жылы поэзиядан Бүкілодақтық халық шығармашылығы фестивалінің лауреаты атанды. В.И. Лениннің 100 жылдығына орай «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Отырар ауданының және Түркістан қаласының Құрметті азаматы.
Он алты жыл Отырар ауданында автоклубты және ақындар мектебін басқарды. Тәушен әбуованы, Жәкен Омаровты, Бекарыс Шойбековты, Айгүл Асаеованы, Маржан Есжанованы, Мақсат Айтжановты айтыс әлеміне алып келген - осы Қаныбек Сарыбаев. Өзі де – белгілі айтыскер ақын.
Үйлі-баранды: төрт ұл, төрт қыздың әкесі, немерелерінің атасы. 
Оның «Тұңғыш кітап», «Отырар оттары», «Сезімдер сарайынан репортаж», деген кітаптары мен «Қазақия», «Меккеге тете мекенім» жыр жинақтары бар. Туркияның Анкара қаласында «Отан » деп аталатын тағы бір кітабы жарық көрген.
Сарыбаев Қаныбек 2002 жылдың 12 қазанында өмірден озды.

Сілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қанық, бояуы қанық.** Түсіндірме сөздік анықтамасы
бойынша, мұның мағынасы — кемеліне келген, бабына
жеткен. *«...өрелі ізденіс коллективтегі ізденіске ұласқанда ғана қанық бояулы спектакльдер туатынын тәжірибеден... көріп жүрміз»* (С. Омаров, Серпін). Түркі тілдеріне, оның ішінде қазақ тіліне жүйесі басқа араб тілінен
ауысқан. Арабша қаниғ — ашық (заттың түсі жөнінде)
(Араб.-рус. сл. 1970). Түсіндірме сөздік анықтамасына
қарасақ, мағынасына езгеріс енген. «Бояуы қанық» дегеніміз, мағынасы жағынан, «бояу ашық» тіркесімен
барабар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6