recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Координаттар: 38°54′03″ с. е. 77°02′50″ б. б.﻿ / ﻿38.900750° с. е. 77.047100° б. б.﻿ / 38.900750; -77.047100 (G) (O) (Я)

**Джордж Вашингтон университеті** (ағылш. *The George Washington University*, **GW**, **GWU**) - АҚШ астанасының ең үлкен оқу ордасы. 

Университетте әлемнің 130 елінен 20 мың студент білім алуда, сонымен қатар 14 000 аспиранты бар. Білім жүйесі бойынша гуманитарлық және жаратылыстану бағыттарында мамандар даярлайды. Атап айтқанда дәрігер, заңгер, компьютерлік сала, халықаралық қатынастар, экономист, саясаткер, әлеуметтану ғылымдарындағы мамандар. «Форбс» журналының қорытындысы бойынша, ең қымбат американдық жоғары оқу орындарының қатарына енген. Студенттер жылына 53 000 АҚШ долларын төлейді. Оқу бағасына лайық барлық мүмкіндіктер қарастырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  University Traditions & Spirit.  George Washington University Student & Academic Support Services. Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 желтоқсан 2008.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 4 тамыз 2010.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Official Athletics website Мұрағатталған 26 ақпанның 2009 жылы.
* The GW and Foggy Bottom Historical Encyclopedia
**Джордж Хэйтем** (1910, Буффало, Нью-Йорк штаты - 1988) – Америка және Қытай дәрігері, белгілі коммунист қайраткері. Қытайша есімі – Ма Хайдэ. 

Солтүстік Каролина университетінде, Бейруттегі **Америка университеті**нде және **Женева университеті**нде оқыған.

1933 жылы Шанхайға практикаға келіп, тамыр ауруларын емдеуге шынығады. Қытай коммунистерімен байланыс орнатады. 1936 жылы Шанхайды тастап, елдің солтүстігінде орналасқан Қытай коммунистерінің бақылауындағы «Ерекше ауданға» барады. 

Қытай Қызыл армиясының бас дәрігерлерінің бірі. Мао Цзедунның және басқа да белгілі коммунистердің жеке дәрігері болады. 1937 жылы Қытай Коммунистік партиясы құрамына кіреді.

1940 жылы актриса Чжоу Суфэйге үйленеді. Азаматтық соғыста коммунистер жеңген соң денсаулық сақтау орындарында қызмет атқарады. 1978 жылы АҚШ-қа кетеді. 1988 жылы Қытайда қайтыс болады. Жерлеу рәсіміне Қытайдың Денсаулық сақтау министрі, АҚШ-тағы ҚХР елшісі және АҚШ билігінің өкілдері қатысты.

Дереккөздер
-----------
**Еңбек үлесі коэффициенті** — нендей бір ұжым мүшесінің жалпы табысқа қосқан еңбегіне карай берілетін қорытындылаушы сандық баға. Осы көрсеткіш бойынша еңбек ақы төленеді. Сонымен қатар әр кімнің еңбек өнімділігі, орындалатын жұмыстың сапасы мен қиындығы, ұжымның басқа мұшелеріне тигізген қолғабысы, еңбек пен өндірістік тәртіпті сақтау және басқа да факторлар есепке алынады. Еңбек ақы тарифтік разрядка және нақтылы еңбек уақытына сәйкес белгіленеді..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Алматы граммофондық жазу студиясы** - Қазақстан өнер шеберлері орындаған ұлттық, классик. музыка шығармалардың озық үлгілерін магнитофон таспасына жазу, бұрын жазылып алынғандарын қайта қалпына келтіру, музыка мен әдебиет саласынан антология жасау жұмысымен айналысатын мәдени мекемесі.

Студия Р. Абдуллиннің орындауында «Қор болды жаным», «Көзімнің қарасы», «Абай» операсынан ақынның әні мен ариясын, Е. Серкебаевтың, М. Мұсабаевтың орындауында «Айттым сәлем, Қаламқас», Қ.Байбосыновтың орындауында «Қараңғы түнде тау қалғып», А. Сембиннің орындауында «Жарқ етпес қара көңлім не қылса да» әндерін күйтабаққа жазып шығарды. Құрманғазы атындағы академиялық ұлт-аспаптар оркестрінің орындауында А. Жұбановтың «Абай» сюитасы, Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы драма театрында қойылған «Абай» спектаклі, Ғ. Мүсірепов атыңд. жастар мен балалар театрының «Жас Абай» пьесасынан үзінділер күйтабаққа жазылған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
Уструшана кінәздігінің соғды билеушісі Раханчтың аты жазылған монета. Сырт жағында аты бар таңба таңбасы бар. Кала-и Кахкаха I сарайындағы қазба жұмыстары, Бунжикат. Б.з.д VII ғ. Тәжікстанның көне жәдігерлер ұлттық мұражайы (RTL 213)
**Рахандж** (соғдыша *rγ'nc*) — біздің заманымыздың 7 ғасырында, 600-720 жылдар аралығында қазіргі Тәжікстанның Уструшана кінәздігінің соғды афшині (билеушісі).

Оның Бунжикаттағы Кала-и Кахкаха I сарайының қирандыларынан табылған монеталарының бір бөлігі қазір Тәжікстанның Ұлттық көне жәдігерлер мұражайында сақтаулы. Оның кейбір монеталары, кейбір жағдайларда христиандық тең қырлы крест символы бейнеленген, Сатачари есімді басқа билеушімен бірге Шаш аймағында да табылған.

Оның билігі IV ғасырда Кушан патшалығының құлауы мен 8 ғасырда Соғды мәдениеті Орта Азияға тараған мұсылмандардың Трансоксиананы жаулап алуы арасындағы кезеңді қамтыды.

Рахандж 600-720 жылдар аралығында билік еткен Уструшана билеушілерінің Бірінші әулетінің мүшесі болды. Оның билеушілері реті бойынша: Чирдмиш, Сатахари I, Рахандж I, Сатахари II, Сатахари III, Рахандж II, Рахандж III.

Екінші әулет б. з. 720-894 жылдар аралығында билік етті, кінәздік Саманидтер мемлекеті басып алғанға дейін. Екінші әулетке Харабугр (720-738), Ханахара (738-800), Кавус (800-825), Хайдар (әл-Афшин) (825-840), Хасан (840-800) билеушілері (860), Абдаллах (860-880), Сайр (880-893/894).

Раханджтың тағы бір монетасы, Уструшана, шамамен б. з. 600-725 жж. Оның ілу үшін тесіктері болды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Kurbanov, Sharofiddin* Tadjikistan: au pays des fleuves d'or —  Paris, Gand: Musée Guimet, Editions Snoeck, 2021. — Б. 152. — ISBN 978-9461616272.
2. ↑  *GRITSINA A.A. MAMADJANOVA S.D. MUKIMOV R.S.* Archeology, History and architecture of medieval Ustrushana. — ISBN 978-9943-357-06-8.
3. ↑  "Coins Convey a Message: Numismatic Evidence for Sogdian Christianity". *Central Asiatic Journal* **61** (2): 257. 2018. doi:10.13173/centasiaj.61.2.0257. ISSN 0008-9192.. Retrieved 2022-04-30.
**Джордж Миффлин Даллас** (ағыл.George Mifflin Dallas; 1792 жыл 10 шілде - 1864 жыл 31 желтоқсан ) - ағылшын саясаткері және 1845 жылдан бастап 1849 жылға дейін Америка Құрама Штаттарының 11-інші вице-президентті болған.

Өмірбаян
--------

Джордж Даллас негізінен шотланд азаматы,  Александра Джеймса Далласа және Арабеллы Смит Даллас деген кісілердің отбасында, Пенсильвания, Филадельфияда дүниеге келген. Ол алты баланың ішінде екіншісі болған және осы жанұядан Ақш-тың болашақ коммандоры Александр Джеймс Даллас шыққан. Джордж Эдинбургта білім алған. 1810 жылы ол Принстондық университетті аяқтаған.

Мансабы
-------

### Дипломатия

1812 жылы Джордж болып жатқан соғысқа аттанғысы келеді, алайда әкесі қарсы болғандықтан өз шешіміз өзгертеді. Осыдан кейін, ол бірден  Альберт Галлатиннің жеке хатшысы болу ұсынысын қабыл алады. 1814 жылдың тамызында Даллас АҚШ пен Англия арасындағы бейбітшілік пактін Вашингтоп қаласына жеткізеді. Далластың жұмысы қатты физикалық ауырлық түсірмегендіктен оның саясатқа қызығушылығы арта бастады. Сондан кейін Джордж АҚШ банкінің екінші қорғаушысы болды. 1817 жылы ол Филадельфийдің жалпы прокурорының орынбасары болып тағайындарды, осы жұмысы 1820 жылға дейін созылды.

### Саясат

Соғыстан кейін 1812 жылы Пенсильванияның саясатының астан-кестеңі шыға бастады, Демократиялық партиялардың ішіндегі екеуі мемлекеттің үстенен қарау үшін сөз таластар туған болатын. Даллас бастаған жақ мемлекеттегі Конституцияның беделін жақтаған.  Қарсы пікірде болған екінші жақтың басшысы болашақ президент Джеймс Бьюкенен еді.

1829 жылы Джордж Даллас Пенсильвания штатының аймақтық прокуроры болып тағайындалды. Бұл орында ол 1831 жылға дейін отырған.1831 жылы Джордж Пенсильвания штатының сенаторы болды. Кейін ол қайта таңдаудан бас тартты.

1833 жылдан 1835 жылға дейін Пенсильвания штатының жалпы прокуроры қызметін атқарған. 1837 жылдан 1839 жылға дейін ол Мартин ван Бюреннің бұйрығымен АҚШ-тан Ресейгк баратын елші болған. 1844 жылы Даллас АҚШ-тың вице-президенті болып тағайындалған және осы орында 1845 жылдан бастап 1849 жылға дейін отырды.

Дүниеден өтуі
-------------

Джордж Даллас 1864 жылы 31 желтоқсанда Пенсильвания штатында Филадельфия қаласында қайтыс болған. Ол Әулие Петрдің Шіркеуінде жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑ George Mifflin Dallas, 11 Вице-президент (1845-1849).
2. **↑** George Mifflin Dallas (1792—1864) — Find A Grave Memorial
3. **↑** «Barnard, Isaac Dutton, (1791 - 1834)».
4. ↑  NationMaster — Encyclopedia: George M. Dallas

Сілтемелер
----------

* A Series of Letters Written from London by George M. Dallas
* Джордж Даллас (ағылш.) на сайте Find a Grave
**Алматы жоғары банкі ісі мектебі** — арнаулы орта оқу орны. 

1931 ж. Алматы есеп-несие техникумы болып ашылған. 1945 ж. КСРО банкісінің есеп-несие техникумы, 1949 ж. ҚазКСР қаржы министрлігінің Қаржы-несие техникумы, 1955 ж. КСРО мемлекеттік банкісінің Есеп-несие техникумы, 1992 ж. Ұлттық банктің Есеп-несие техникумы, 1994 ж. ҚР басқару академиясының Банк колледжі, ал 1996 ж. Қазақстан білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің Банк колледжі болып өзгерді. 1998 ж. мамыр айынан бастап қазіргі атымен аталады.
Мектептің күндізгі және сырттай оқу бөлімдерінде: қаржы және несие, бух. есеп және аудит, кеден ісі, сақтандыру ісі мамандықтары бойынша 735 студент білім алады. Мектепте — 34 оқытушы дәріс береді. Оқу мерзімі — 1 жыл 8 ай және 1 жыл 10 ай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Кэндис Рене Аккола** (ағыл. Candice Renee Accola; 1987 жылы 13 мамырда Хьюстон қаласында Техас штатында АҚШ-та туылды) — америкалық актриса, әнші. **«The Vampire Diaries»**(2009) телесериалындағы *Кэролайн Форбстың* рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Кэндис Эджвудте(Флорида штаты, АҚШ) туып өскен. Оның әкесі Кевин Аккола — хирург, ал анасы Кэролин Аккола — үй шаруасындағы әйел, бұрын инженер-эколог болған. Екеуі де жергілікті республикалық саяси партияның белсенді мүшелері. Кэндистің Кри есімді інісі және Диана есімді сіңлісі бар.

Мансабы
-------

Жасөспірімдік кезінде Кэндисте музыкалық дарын пайда болды. Сол кезде ол Лос-Анджелеске көшіп кетті. Жарты жыл өткеннен кейін «It’s Always the Innocent Ones» атты демо-диск шығарды. 2005 жылы мектепті бітірді. 

2006 жылы Кэндис өзінің алғаш «Бұл әрдайым бүйкүнә» атты алғаш музыкалық альбомын шығарды. Онда 12 өлең бар, Ол ’til tuesday тобының Voices Carry өліңіне және American Hi-Fi тобының The Breakup Song өліңіне кавер жазды. 2008 жылы «Ханна Монтана/Майли Сайрус: Әлемдегі екіліктің үздігі» деген концертіне бэк-вокаолист ретінде аттанды. Сол жылы Жапониядағы ең танымал «BURRN!» журналының сұранысында Топ-10 танымал музыкандықтың қатарына кірді.

Аккола ең алғаш рет 2007 жылы «Pirate Camp» фильмінде көрінді. Оны танымал «Сіздің ананызды қалай кездестірдім», «Табиғаттан тыс» және «Университет» сияқты телесериалдарға шақырды. Сондай-ақ «On the Doll», «X’s & O’s», «Джуно» және т.б фильмдерде ойнады. Бірақ танымалдылықты ең көп алған «The Vampire Diaries» телесериалындағы Кэролайн Форбстың рөлі болып табылады.

Жеке өмірі
----------

2014 жылы 18 қазанда 3 жыл кездескен музыкант Джо Кингке тұрмысқа шықты. 

2009 жылы 22 тамызда қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін Кайл Юэлл, Нина Добрев, Сара Каннинг, Джулия Смартпен және фотограф Тайлер Шилдспен бірге Джорджида сотталды. Бірақ содан кейін айыпталу жабылды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Internet Movie Database сайтында (ағыл.)
* Twitter әлеуметтік жүйесінде (ағыл.)
*Толық мақаласы: Акустика*
Сәулеттік акустиканы дұрыс қолдану мысалы, Бирмингем, Симфониялық залы
**Сәулеттік акустика** - дыбыстың ғимарат белмелері ішінде таралуы және жұтылуы туралы ғылым.[1]

Ең басты міндеттері:

1. дыбыстың анық, күштірек естілуін қамтамасыз ету (театр, аудитория, концерттік залдар т.б. жерлерде);
2. адамның дем алуына, қызмет істеуіне кедергі жасайтын, у-шу, жат дыбыстарды жою не бәсеңдету;

Үй ішіндегі дыбыстың даладағыдан айырмашылығы қайталанып естілуінде. Дыбыс қабырға, сәкі, төбеге жеткенсоң жаңғырығады. Бөлме ішінде дыбыс күшінің біркелкі тарауы - үйдің формасы мен акустикалық жабдықтардың дұрыс орналастыруына байланысты.

Дөңгелек, эллипс формалы бөлмелер төрт бұрышты бөлмелерге қарағанда, акустика жағынан көбінесе қолайсыз келеді. Себебі, дөңгелек бөлмелерде бір дыбысқа бір дыбыс кеш ұласып, шу пайда болып, дауыс, музыка анық естілмейді. Яғни, жаңғырық та керек, бірақ оның мөлшері тыңдаушыға жету мерзімі дауыстың дұрыс естілуін қамтамасыз ететіндей болғаны жөн.

Аудитория мен конференц залдардың қабырғаларын қалаған кезде, дыбыстың анық естілуіне себі тиетін, жаңғырықты азайтатын материалдар пйдаланады, концерт және театр залдарының ішін әшекейлегенде дауыстың табиғи әрі күштірек естілуі көзделеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Алматы гуманитарлы-техникалық университеті** — университетте әр білімгерге қол жеткізімді оқу үрдісі жүреді, мамандандырылған оқу-әдістемелік кешендер және оқытудың интерактивті тәсілдері, кешендік тәсілдер қолданылады.
Қашықтан оқыту түрі жаңа ақпаратты-коммуникациялық технологияларды және Интернетті қолдана отырып жұмыс орнын және мекен жайын ауыстырмай кәсіп алуға мүмкіндік береді.
Қашықтан оқу жүйесі білімгерге пәндерді еркін оқуға мүмкіндік береді, олар оқытушымен электронды пошта арқылы және т.с.с. телеконференция мен чаттар арқылы сұхбаттасуға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 13 сәуірдің 2012 жылы.
**Қырғауыл** (лат. *Phasianus*)  - тауықтәрізділер отряды, қырғауылдар тұқымдасына жататын құс.

Биололгиялық сипаты
-------------------

* Салмағы 1700 г-дай.
* Құйрығы ұзын, қоразының тілерсегінде өткір мүйіз өсіндісі бар. Мекиені қоразынан үлкен.
* Қоразының арқасы сарғыш, бауыры сары қызыл, мекиенінің арқасы қоңыр сары, бауыры қызыл қоңыр.

Көбеюі
------

Қырғауыл - отырықшы құс. Ұясын ну қамыстың, қалың бұтаның арасына жерге салады. Сәуір-мамыр айларында 7-18 жұмыртқа салып, 21-27 күнде балапан басып шығарады. Балапандары жұмыртқадан жетіліп шығады, мамығы кепкен соң жемін өзі аулайды.

Қоректенуі
----------

Қырғауыл өсімдіктің жеміс-жидегімен, жуашық, түйнегімен қоректенеді. Аяғы мықты, топырақты қазып, арасындағы жәндіктерді, олардың дернәсілдерін жейді.

Таралу аймағы
-------------

Қырғауыл Еуропа, Азия құрлықтарында, Қытай, Жапонияда тараған. Қазақстанда Жетісу аймағында, Сырдария аңғары, Қызылқұм құмды алабында, Талас Алатауында кездесетін бір түрі бар.

Кәсіптік маңызы
---------------

Сақа және жасы 1 жылдан асқан жас қырғауылдарға аңшылық жүргізіледі. 
  

Кәсіптік маңызы бар, әуестік үшін де ауланады.
  

Қырғауылды қорғау, санын көбейту және оның Оңтүстік Қазақстанның, сонымен қатар Қазақстанның басқа да аудандарының әр түрлі ландшафтық жағдайларына бейімделуіне қолайлы жағдай туғызу мақсатында Қарғалы қорықшасы құрылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
2. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Отыруы қажет болған жерде тұру, тұру керек болған жерде отыру. Дауыстап оқылуы уәжіп болған жерде дауыстап оқу. Дұға оқылуы керек болған жерде Құран Кәрім оқу немесе Құран Кәрім оқылатын жерде дұға оқу. Мәселен: Фатиха сүресінің орнына әттахият дұғасын оқу, Әттахият оқылатын жерде Фатиханы оқу. Бұл жерде Фатиха тәрк етіоген болады. Намазды аяқтамастан сәлем беру. Парыз намаздарының үшінші және төртінші рәкәттарында Фатихадан кейін зәм сүре оқу. Парыздардың алғашқы екі рәкәтәнда фатихадан кейін зәм сүре оқымау. Айт намазының тәкбірлерін тәрк ету. Үтір намазында құныт дұғасын тәрк еу.

Дереккөздер
-----------

Намаз кітабы/Даярлаған: Хасан Яваш. - Алматы ISBN 9965-9738-8-1
Қоңыраулы найза ұстаған көне түркі жауынгерлері. Түркілердің тастағы суретінен. VI-VIII ғғ.
**Қоңыраулы найза** – басына қоңырау тағылған найза.

Мәні
----

Көшпелі халықтардың жауынгерлері найза, сүңгi басына әртүрлi әскери және дәреже белгiлерi ретiнде ту, байрақ, жалау, қоңырау таққан. Ту – қолбасылық, байрақ – әскербасылық дәреже белгiсi, ал түстi жалау – әскер бөлiктерiнiң айыру белгiсi болды. Ертеде қоңырау да бір арнайы әскери белгі болғанын топшылауға болады, бірақ кейін бұл дәстүр қолданыстан шығып кеткендіктен найза, сүңгілерге тағылған қоңыраудың атқаратын функциясын қазір тап басып айту қиын.  

Найзаға әскери белгі ретінде қоңырау тағу көне түркі заманынан белгілі. Осындай қоңыраулы сүңгі ұстаған жауынгер бейнесі көне түркілердің тастағы суреттерінде кездеседі. Кейін бұл дәстүр қазақтарда да ХVIII ғасырға дейін сақталды. Қазақтардың батырлық жырларында, жыраулар туындыларында найза жебесінің түбіне қоңырау тағылған «қоңыраулы найза» айтылады ("Қоңыраулы найза қолға алып, қоңыр салқын төске алып, қол төңкерер ме екенбіз?". /Ақтамберді жырау Сары ұлы; "Отыз беске келгенде, Қоңыраулы найза қолға алдың" /Ер Тарғын.).  

Қоңыраулы найза батыршылдықтың, жаугершіліктің белгісі болды. Көшпелілер өркениетінде кәсіби әскерилер ретіндегі батырлар институтының жойылуына байланысты қоңыраулы найза ұстау дәстүрі ХIХ ғасырда қолданыстан шығып қалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Алдаспан. XV–XVIII ғасырлардағы қазақ ақын–жырауларының шығармалар жинағы. Алматы: Жазушы, 1970;
* Кайдаров А.Г. Доспехи и вооружение воина-батыра в казахском эпосе и их этно-лингвистическое объяснение. Известия АН Каз ССР. Серия общественная. 1976. № 6. 24-35 бб.;
* Ақсауыт. Екi томдық. Алматы: Жазушы, 1977;
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлiк өнерiнiң сөздiгi. Алматы: Ғылым, 1991;
* Ахметжанов Қ.С. Жараған темір кигендер (батырлардың қару-жарағы, әскери өнері, салт-дәстүрлері). Алматы: Дәуір, 1996; Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. Ғылыми редактор және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: Алматыкітап, 2006;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}
Григо́р Магистро́с**сонымен қатар Григор Магистрос Пахлавуни, (арм. Գրիգոր Մագիստրոս; шамамен 990-1059) — армян мемлекеттік қайраткері, ақын, философ, аудармашы және көне әдебиет насихатшысы.**

Өмірі және шығармашылығы
------------------------

  

«Тысяча строк к Мануче» атты киелі шығармасы танымал болып келеді. Бірінші болып жазған армян литературасы хат түрінде болып келеді. Оның хаттары әдеби-публицистикалық стилде, аңыздар мен мысалдар қолдана отырып жазылған.

Григор Магистрос Санаинада математика, философия, грамматика мен риторика секілді ғылым салаларының жетекшісі болды. Аудармашының да қызметін атқарды. Әсіресе оның ежелгі грек философы Платонның шығармаларына аударма және комментарийлері атақта болды. Латын аудармасы шықпай тұрып бірнеше жыл бұрын, ол грек тілінен армян тіліне «Начал» Евклида түпнұсқасын аударған.
**Сәулелену ауруы** — ионданған сәулелердің зиянды биологиялық әсерінен туатын аурулар.

Адам сәулелену ауруымен тұтас денесінің немесе оның көпшілік белігінің сәулеленуі нәтижесінде ауырады, сондай-ақ ішкі ағзаға радиоактивтік заттардың сумен, тамақпен және ауа жұту арқылы кетуімен де ауырады. Сәулелену аурулары бір рет үлкен дозамен сәулеленуден болатын қатты сәулелену ауруларына және ұзақ уақытқа созылған, үнемі аз дозамен сәулеленуден дамитын сәулелену ауруына бөлінеді.

Аурудың клиникалық көрсеткіштеріне байланысты қатты сәулелену аурулары бірінші (жеңіл) дәрежелі *1-2 Дж/кг* (*100-200* рад) дозамен сәулеленуден болатын, екінші (орташа ауыртпалықты) дәрежелі — *2-4 Дж/кг* (*200-400* рад) дозамен сәулелену, үшінші (ауыр) — *4-6 Дж/кг* (*400-600* рад) және *төртінші (өте ауыр) дәрежелі —* 6 Дж/кг *аса (*600 *рад) дозамен сәулелену болады.*

**Бірінші дәрежелі** қатты сәулелену ауруында сәулеленудің алғашқы реакциясы мүлде көрінбейді немесе әлсіз байқалады.

Ал **2-ші** және **3-ші** дәрежелі сәулеленуде екі тәулік бойы адам жүрегі айнып, құсады, жалпы әлсіздік, бас ауруы пайда болады. 3-4 тәуліктен кейін ауру белгілері байқалмай кетеді де, 15-20 тәуліктен кейін жағдайы қайта нашарлап, әлсіздік басады, дене қызуы көтеріледі, қандағы лейкоциттер саны қүрт төмен түседі.

**Өте ауыр дәрежелі (4-ші)** сәулеленуде аурудың жасырын кезеңі болмайды. Бірден аурудың белгілері біліне бастайды, асқазан мен ішек кызметі және қан айналым бұзылады. Аурудың екінші аптасында науқастың қайтыс болуы мүмкін. Мұндай жағдайда арнайы стационарда емделген жағдайда ғана жазылуы мүмкін. Алғашқы медициналық көмек — қосымша сырттай сәулеленуден бой тасалау, құсуға қарсы, тыныштандыратын, жүрек пен буын препараттарын қолдану болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
1994 жылғы Кавказ аймағының картасы АҚШ Мемлекеттік департаментімен дайындалған
**Күнгей Кавказ** (**Түстік Кавказ** немесе Ресей үшін **Сыртқы Кавказ**, орыс. *Закавказье*, кейде **Оңтүстік Кавказ** (арм. Անդրկովկաս, әз. *Cənubi Qafqaz*, груз. სამხრეთი კავკასია) — Кавказ тауларының оңтүстігіндегі географиялық аймақ болып, ол Шығыс Еуропа мен Батыс Азия шекарасында орналасқан, екі құрлықтың теңіздік жалғаушы аймағы есептеледі. Транскавказ жалпылама түрде қазіргі Грузия, Армения және Әзірбайжанға сәйкес келеді. Бұл елдердің жалпы ауданы шамамен 186,100 шаршы шақырымды құрайды. Транскавказ бен Солтүстік Кавказ (Ciscaucasia) бірігіп Еуразияны бөлетін үлкен Кавказ географиялық аймағын құрайды.

Транскавказ Евразияның орталығы ретінде мұнай мен табиғи газға бай өңір есептеледі. 1922 жылы осы өңірдегі Грузия, Армения және Әзірбайжан Кеңес одағының құрамына енген болатын. Үш мемлекет 1991 жылы ілгері-кейін болып Кеңес одағының құрамынан шығып, тәуелсіз Республика құрды. Ресей мен Грузия соғысы 2008 жылы осы Транскавказда болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Caucasus. *The World Factbook*.  Library of Congress (May 2006). Тексерілді, 7 шілде 2009.
2. ↑  *Mulvey, Stephen* The Caucasus: Troubled borderland. *News*.  BBC (16 June 2000). — «*"The Caucasus Mountains form the boundary between West and East, between Europe and Asia..."*»  Тексерілді, 1 шілде 2009.
3. ↑  Solomon Ilich Bruk. "Transcaucasia". *Encyclopædia Britannica*.. Retrieved 3 December 2014.
**«Ержүрек және батыл»** (ағылш. *The Brave and the Bold*) — DC Comics-тің Бэтмен мен Робинге қатысты комикстеріне негізделген алдағы америкалық суперқаһармандық фильм. Фильмді DC Studios, Double Dream және Warner Bros. әзірлейді. Бұл фильм DCU-дің үшінші фильмі, сондай-ақ Бэтмен фильмдер сериясының қайта жүктелуі болады. Фильмнің режиссері Энди Мускетти.

«Ержүрек және батыл» DCU-дің «Құдайлар мен құбыжықтар» деп аталатын бірінші тарауының бір бөлігі болады.

Кейіпкерлер
-----------

* Брюс Уэйн / Бэтмен: құпия баскесер ретінде екі жақты өмір сүретін Готэм қаласының бақуатты адамдарының бірі.
* Дэмиен Уейн / Робин: Брюстің ұлы, Көлеңкелер Лигасының тұрағында сегіз-он жасына дейін адам өлтіруді үйренген.

Өндіріс
-------

2022 жылдың сәуір айында Discovery Inc. және Warner Bros. бас компаниясы WarnerMedia-ға біріктіріліп, Warner Bros. Discovery (WBD), басшысы қызметіне Дэвид Заслав келді. Жаңа компания DC Entertainment-ті қалпына келтірмек болды, ал Заслав жаңа еншілес компанияның басшысы ретінде Marvel Studios президенті Кевин Файгиге ұқсайтын адамды іздей бастады. Сценарийші/режиссер Джеймс Ганн және продюсер Питер Сафран жаңадан құрылған DC Studios-тың тең төрағалары мен директорлары қызметіне тағайындалды. Қызметке кіріскеннен бір аптадан кейін олар DCEU-дің «софтребутке» ұшырап DCU деп аталатын жаңа франшизаның көп жылдық жоспарымен жұмыс істейтінін хабарлады. Заславтың айтуынша, жаңа жоспарда «төрт Бэтмен болмайды». Аффлек болашақта рөлге оралмайтыны расталды, бірақ ол DCU үшін жобаны түсіруі мүмкін.

### Даму

Маусым айына қарай Энди Мускетти фильмді түсіру үшін студияның таңдауы ішінде фаворит болды. Ол бұған дейін Аффлек пен Майкл Китон сомдаған Бэтменді көрсететін DCEU-лік Флэш (2023) фильмін түсірген. Сол айдың соңында, «Флеш» фильмінің тұсауы кесілгенге дейін Энди Мускетти режиссер болып бекітілді, оның әпкесі Барбара бірге оның Double Dream продюсерлік компаниясы арқылы Ганн және Сафранмен бірге фильмді шығаруға кірісті. Флэш сценаристі Кристина Ходсон фильмнің сценарийсті ретінде қарастырылды, бірақта Ходсон «Форсаж» сериясының жобасында жұмыс істеуді таңдады.

Премьера
--------

«Ержүрек және батыл» АҚШ-та шығарылады және DCU-ның «Құдайлар мен құбыжықтар» деп аталатын бірінші тарауының бөлігі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отважный и смелый (2025)  (орыс.). *Film.ru*. Тексерілді, 25 ақпан 2023.
Элиза Душку 2012 жылында
Душку Трибека кинофестивалінде (2007)
**Элиза Патрисия Душку** (/ˈdʊʃkuː/; 1980 жылы 30 желтоқсанда туған) — американдық актриса және продюсер. Ол *«Вампир өлтіруші Баффи»* (1998-2003) және оның «*Ангел*» (2000-2003) спин-офф сериясындағы Сенім рөлін сомдағанымен танымал. Ол сонымен қатар Фокстың *Tru Calling* (2003–2005) табиғаттан тыс драмалық сериалдарында және Фокстың «*Қуыршақ үйі*» (2009–2010) ғылыми-фантастикалық сериясында басты рөлдерді сомдады, оның продюсері болды. 

Душку әртүрлі фильмдерде басты рөлдерді сомдады: *True Lies* (1994)*, Bye Bye Love* (1995), *Bring It On* (2000), *Джей және Silent Bob Strike Back* (2001), *The New Guy* (2002), *Wrong Turn* (2003), *Broadway* (2007), *The Scribbler* (2014), *Джейн жігітті қалайды* (2015) және *Элоиз* (2016). Ол сонымен қатар көптеген бейне ойындар мен анимациялық фильмдер үшін дауыстық жұмыс жасады.

Ерте өмірі
----------

Душку Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келген, мектеп мұғалімі және әкімші Филипп Ричард Джордж Душку мен Джуди Душку *née* қызы Расмуссен), саясаттану профессорының төрт баласының жалғыз қызы және кенжесі. Душкудың әкесі Бостонда туған, албан мұрасы, ата-анасы Корче қаласынан келген, ал анасы Айдаходан шыққан, дат, ағылшын, ирланд және неміс текті. Оның ата-анасы ол тумай тұрып ажырасып кеткен.

Душкудың анасы Иса Мәсіхтің Соңғы Замандағы Әулиелер Шіркеуінің мүшесі болды және Душку мен оның үш ағасы мормондар ретінде өсті. Ол Массачусетс штатындағы Каштан Хиллдегі Бивер Country Day мектебінде оқыды және Уотертаун орта мектебін бітірді.
**«Солджер Филд»** (ағыл. *Soldier Field*) — Чикаго қаласының орталығында орналасқан футбол стадионы. "Чикаго Беарз" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сыйымдылығы 61 500.

Іргесі 1922 жылы қаланып, 1924 жылы пайдалануға берілді. Алғашқы атауы — «Мьюнисипал Грэнт Парк Стэдиум» (*Municipal Grant Park Stadium*). Қазіргі атауы 1925 жылы қараша айында қойылды. 

1994 жылғы әлем чемпионатының бірнеше ойыны өткізілді. Сондай-ақ, 2016 жылғы Америка кубогы КОНКАКАФ Алтын кубогының көптеген ойындары ойналды.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2020 жылы.
* Тарихы Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Париж көтерілісі** (1357-1358) (кейбір деректерде 1356-1358)- Париж халқының Жүз жылдық соғыс (1337-1453) кезіндегі көтерілісі. Көтерілістің шығуына тұрмыс ауыртпалығы, алым-салықтың көбеюі ксебеп болды. 1358 жылы 22 ақпанда Э.Марсель бастаған көтерілісшілер король сарайын басып алды. Үкімет іс жүзінде Э.Марсельдің қолына көшті. Бірақ қала ақ сүйектерінің мүддесін қорғаған Э.Марсельге қала халқының наразылығы күшейді. Қоршаудағы қала тұрғындарына шаруалар батыл көмек көрсетті. Басқа қалалардың халқы көтерілісті қолдамады. Қала ақ сүйектерінің көмегімен Парижге кірген Карл армиясы 1358 жылы шілдеде көтерілісті аяусыз басты Э.Марсель қастандықпен өлтірілді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том, 146 бет
*Oenanthe pleschanka*
Қасқа ТАСШЫБЖЫҚ (Oenanthe pleschanka) - кәдімгі тасшыбжықтан аздап кішірек (17-22 г) және өте қарама-қарсы реңді құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығының реңі: бүкіл жоны, қанаты, тамағы және басының екі жағы - қара, тек қана төсі, бауыры мен басының үсті - ақ. Құйрығы негізінде ақ түсті, тек қана бұлқын қауырсындарының ұшы - қара. Ақ алқымды аталықтар кездеседі, олардың бүкіл бауыры ақ болып келеді. Аналығының ақ түсі мардымсыз, реңі қош- қыл қоңыр реңді болады (ол басқа тасшыбжық түрлері, аналықтарының ішіндегі ең қошқыл реңдісі). Ұялары қалтарыс жерде, көбінесе тастардың астында немесе солар- дың аралығындағы жарықтарға, кейде кәдімгі немесе шыбжың тасшыбжықтардікі сияқты онша терең емес, кемірушілердің індеріне орналастырылады. Ұяны аналығы жасап, салындыдағы 4-6 көгілдір жұмыртқаларды аналығы 13 күндей басады. Балапандарды ата-енелері бірлесіп, екі аптаға жуық ұяда және олар ұядан ұшқан соң( аптаға жуық қоректендіреді. Көбею кезеңі тамызға дейін созылады, алайда қасқа тасшыбжықтың екінші ұялап, балапан өргізетін-өргізбейтіні әлі айқындалған жоқ.

Таралуы
-------

Еуразияның үлкен бөлігін, соның ішінде Қазақстанның сусыз құмдауыт құмы мен қиыр биік таулы жерлерінен басқа, бүкіл ашық кеңістігін мекен етеді. Қасқа тасшыбжық әсіресе құрғақ жартасқа аласа тауларда, мысалы, Қазақ ұсақшоқыларында өте көп. Наурыздың екінші жартысында ұшып келеді. Қазақстаннан қазанның соңына дейін ұшып кетеді.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Oenanthe pleschanka*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Түрікменбашы атырабы** (түрікм. *Türkmenbaşy etraby*) — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы – Түрікменбашы қаласы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда орталығы Красноводск қаласында болған Түрікмен КСР Полторацк округінің **Красноводск ауданы** болып құрылды. 1926 жылы тамызда Полторацкий округі таратылып, Красноводск ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Красноводск ауданы жаңадан құрылған Красноводск облысына берілді. 1947 жылы қаңтарда Красноводск облысы таратылып, аудан Ашхабад облысына берілді.

1952 жылы сәуірде Красноводск облысы қалпына келтіріліп, Красноводск ауданы қайтадан оның құрамына енді. 1955 жылы желтоқсанда Красноводск облысы қайтадан жойылып, аудан қайтадан Ашхабад облысының құрамына енді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1963 жылдың қаңтарында Красноводск ауданы таратылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді.

1973 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Красноводск облысына берілді. 1988 жылы Красноводск облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1992 жылы Красноводск ауданы Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен Красноводск атырабы, содан кейін Түрікменбашы атырабы болып өзгертілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба
**Ақадыр ауданы** — 1973-1997 ж. Жезқазған облысы (кейін Қарағанды облысы) құрамында болған аудан. Құрамында 10 селолық
округ пен Ақадыр, Ақжал, Ақшатау, Қайрақты, Мойынты кенттері болды. 1975 жылдан «Ақадыр таңы»—«Агадырская новь» газеті шығып тұрды.

Тарихы
------

**Ағадыр ауданы** 1973 жылы 20 наурызда Жезқазған облысымен бірге құрылды. Аудан құрамына Шет ауданының Ақжал, Ақшатау, Қайрақты қалалық кенттері мен Ақбұлақ, Ақсарлы, Ақшатау, Босаға, Қарабұлақ, Кеңшоқы, Тағылы ауылдық кеңестері, Қаражал қалалық кеңесінің Жамбыл қалалық кенті және Жаңаарқа ауданының Ақтау, Қызылтау, Ортау ауылдық кеңестері енді.

1974 жылы 13 ақпанда Жамбыл қалалық кенті Қаражал қалалық кеңесіне және Ақтау ауылдық кеңесі Жаңаарқа ауданына кері қайтарылып, Балқаш қалалық кеңесінің Мойынты қалалық кенті Ағадыр ауданына берілді.

1974 жылы 31 желтоқсанда Шет ауданынан Көктенкөл және Өспен ауылдық кеңестері берілсе, Ағадыр ауданынан Шет ауданына Ақшатау және Кеңшоқы ауылдық кеңестері қайтарылды.

1975 жылы 13 ақпанда Мойынты кенттік кеңесінің Киік елді мекені Босаға ауылдық кеңесінің бағынысына берілді.

1979 жылы 25 сәуірде Шет ауданынан Ақшатау ауылдық кеңесі қайтарылды.

1982 жылы 27 қаңтарда Қарабұлақ ауылдық кеңесінің орталығы Жамбыл ауылынан Ақжартас ауылына ауыстырылды.

1986 жылы ауданда 5 кенттік (Ағадыр, Ақжал, Ақшатау, Қайрақты, Мойынты) және 10 ауылдық кеңес (Ақбұлақ, Ақсарлы, Ақшатау, Босаға, Қарабұлақ, Көктенкөл, Қызылтау, Ортау, Тағылы, Успен) болған.

1986 жылы 26 қарашада Босаға ауылдық кеңесінің шағындалуы есебінен Киік ауылдық кеңесі (орталығы Киік ауылы) құрылды.

1991 жылы 13 қыркүйекте Жоғарғы Қайрақты елді мекені жұмысшы кентіне жатқызылды.

1992 жылы 30 қазанда Жамбыл кенті Қаражал қалалық кеңесінен Ағадыр ауданына қайтарылды.

1997 жылы 3 мамырда Жезқазған облысының таратылуына байланысты Қарағанды облысының құрамына енді. Сол уақытта ауданда 7 кент (Ағадыр, Ақжал, Ақшатау, Жоғарғы Қайрақты, Жамбыл, Қайрақты, Мойынты) пен 11 ауылдық округ (Ақбұлақ, Ақсарлы, Ақшатау, Босаға, Қарабұлақ, Киік, Көктенкөл, Қызылтау, Ортау, Тағылы, Успен) болған.

1997 жылы 23 мамырда аудан таратылып, жері Шет ауданына қосылды.

Аудан басшылары
---------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Аудандық партия комитетінің бірінші хатшылары
1. Қ. Жұмашев 1973
2. Н.Макаренко 1973—1975
3. И. Колбасин 1975—1988
4. В.Карепов 1988—1991

 | Ауатком төрағалары
1. Қ.Медиев 1973—1985
2. Ж.Серіков 1985—1999
3. В.Карепов 1991—1992

 | Аудан әкімдері
1. В.Карепов 1992—1993
2. Амантай Әбсалықов 1993—1994
3. Баттал Мұқышев 1994—1997

 |

Халқы
-----

| 1979 | 1989 |
| --- | --- |
|  39852 | ▲43548 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
3. ↑  Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтама (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)
4. ↑  Шет ауданы. Энциклопедия. Алматы. ҚазАқпарат. 2013. 382 б.
5. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Виктория деген бетті қараңыз.*
Көлдегі күннің батуы
**Виктория** (ағылш. *Lake Victoria, Victoria Nyanza*, суах. *Ziwa Victoria, Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza*) — Шығыс Африкадағы көл. Танзания, Кения және Уганда мемлекеттерінің аймақтарында орналасқан. Теңіз деңгейінен 1134 м биіктікте Шығыс Африка платформасының тектоникалық бүгілген тұсында орналасқан. Бұл көл ауданы бойынша Африкадағы ең ірі көл және Жоғарғы Көлден кейін әлемдегі көлемі жөнінен екінші тұщы көл.. Виктория тропиктік көлдер арасында аса танымал.

Көлді 1858 жылы британ саяхатшысы Джон Хеннинг Спик ашқан және Ұлыбритания королевасы Викторияның құрметіне атаған болатын.

Географиялық орналасуы
----------------------

Су ауданы 68 мың. км², ұзындығы 320 км, ені 275 км. Виктория суқоймасының бір бөлігі болып табылады. Аралдары өте көп. Көлге Кагера өзені құйады, Виктория-Ніл өзені ағып шығады. Көлде жергілікті тұрғындар балық аулаумен айналысады.

Викторияның солтүстік жағалауынан экватор сызығы кесіп өтеді. Көлдің максималды тереңдігі 80 м. Көлдің айналасында шамамен 30 миллион адам мекен етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Озеро Виктория. Мұрағатталған 23 қаңтардың 2011 жылы. Кения — магия дикой природы.
2. 1 2  Виктория (озеро в Африке). Үлкен кеңес энциклопедиясы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Виктория (озеро в Африке) Мұрағатталған 16 желтоқсанның 2008 жылы. (орыс.)
* Decreasing levels of Lake Victoria Worry East African Countries
* Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library
* New Scientist article Мұрағатталған 13 қазанның 2008 жылы. on Uganda's violation of the agreed curve for hydroelectric water flow.
* Dams Draining Lake Victoria Мұрағатталған 10 наурыздың 2012 жылы.
* Troubled Waters: The Coming Calamity on Lake Victoria Мұрағатталған 23 мамырдың 2013 жылы. multimedia from CLPMag.org
* Specie List of Lake Victoria Basin Мұрағатталған 23 қыркүйектің 2015 жылы. Cichlids of Lake Victoria and surrounding lakes
График – 1) қандай да бір шаманың (мысалы, жолдың) басқа бір шамаға (мысалы, уақытқа) тәуелділігін көрнекі түрде бейнелеуге қолданылатын сызба, яғни функцияның өзгеру сипатын көрнекі түрде көрсететін сызық. 
2) Өндірістік график (грекше graphіkos – сызылған) – кәсіпорынның не оның жеке бөлімшелерінің өнім шығаруының графиктік не басқа түрдегі (мысалы, кесте) күнтізбелік жоспары. 
3) Көлік графигі – көлік құралдары қозғалысын (қатынасын) бейнелеудің ерекше тәсілі. 
4) Тораптық график – тораптық жоспарлау мен басқаруда технологиялық байланыстардың және әр түрлі жұмыстардың реттілігін бейнелейтін сұлба. Тораптық графиктің негізгі элементтеріне: мысалы, жебе сызықшалармен белгіленетін «жұмыстар» (амалдар) және нүктелер не дөңгелекшелер арқылы белгіленетін «оқиғалар» жатады. Тораптық график жұмыстың жүру жағдайын, оның қамтамасыз етілуін және аяқталғандығын айқынырақ бейнелейді.
**Түрлі түсті кесіртке** (лат. *Eremias arguta*) – бауырымен жорғалаушылардың кесірттер тұқымдасының бір түрі. Басқа кесірткелермен салыстырғанда дене тұрқы орташа, шамамен 100 см дейін болады. Түрлі түсті кесірткенің денесі мығым, құйрығы тез сүйірленіп жіңішкеленіп келеді. Денесі негізінен, арқа жонымен сұр-қоңырша немесе ашықтау сарғыш келеді. Арқа тұсында ретсіз орналасқан ашық ірі дақтары бар. Бауыр тұсы ақшыл. Түрлі түсті кесіртке Шығыс Қазақстанда қатты тақырлы, тастақты далаларды және сирек орманды далаларды мекендейді. Табиғи жаулрынан қорғану үшін кеміргіштердің және тастардың қуысын, жарқабақтардың қуысын паналайды. Өзі де інін қазады, оның ұзындығы шамамен 70 см және тереңдігі 30 см дейін барады. Түрлі түсті кесіртке омыртқасыздармен, оның ішінде қоңыздармен, тікқанаттылармен, құмырсқалармен, өрмекшілермен қоректенеді. Түрлі түсті кесіртке жыныстық жағынан бір жылдан кейін жетіледі. Жетілгеннен кейін 2-3 аптадан кейін шағылысады, маусым айына дейін созылады. Оның аналығы 10-12 жұмыртқаға дейін салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Күншығыс" энциклопедиясынан.
Графика.

Бұл ұғым суретшілер іс-әрекетінің өте кең және сан алуан шеңберін қамтиды. Живописьтен ерекшелігі сол, графикамен біз барлық жерде кездесеміз. Кітаптағы иллюстрациялар, газеттегі суреттемелер мен карикатуралар, түрлі товарлардың орауыштарын безендіру, көшедегі плакаттар – осының бәрі графика неғұрлым шартты, ол түстер мен формалардың бүкіл байлығын бере алмайды, графика оларды жеңілдете отырып, ең негізгісін таңдап алады.
Графика өнерінің живописьпен кейбір белгілері ортақ: онда да жазықтық үстінде бейнелеу орын алады.

График,живописьші сияқты, перспективаны меңгеруге, анатомияны білуге, сурет сала білуге тиіс. Бірақ егер живописьте түс және ол жасаған колорит бірінші орында тұрса, ал сурет қажетті, бірақ әйтсе де көмекші роль атқарса, графикада суреттің рөлі шешуші, мұнда ол өнердің дербес түріне айналады. Графикада сызықтар, штрихтар, ашық және қара қоңыр дақтардың ара қатынасы жетекші маңызға ие болады. Рас, графика өнерінің кейбір түрлерінде түстер де пайдаланылады, бірақ оның рөлі, әдетте, шектеулі, қызметтік дәрежеде ғана болып қалады.

Ең сараң графика – заттардың тек нобайы ғана беретін сызықтық сурет бірақ мұндай сараң сурет те көп нәрсені – адамның типін, характерін, қимылын бере алады. Суретшінің көзбен дәл өлшеуі, мінсіз талғамы және сенімді қолдары сызықтарға болмашы ауытқулар бере отырып, оны аздап жіңішкерте немесе жуандата отырып, оған түрлі характер береді.
Форманы «пішіндеуге», жарық пен көлеңкені және бір жағынан заттың фактурасын беруге қабілетті штрихтық суреттің мүмкіндіктері үлкен.

Сурет түстермен боялуы да мүмкін әдетте бұл акварельмен немесе пастельмен жасалады. Бұл живопись емес, заттардың түстік сипаттамасына жасалған ишара ғана, басты міндет форманы беру болып қала береді.
Графикаға гравюралардың барлық түрлеріне жатады, суреттерден айырмашылығы сол, оларды көп дана етіп көбейтуге болады. Гравюралар сондай-ақ ақ-қара және түрлі-түсті болады. Түрлі-түсті гравюралар бірнеше тақталардан басылады.
Гравюралардан басқа, графика өнерінің тағы бір түрі – литография да көбейеді. Бұл – бетіне тікелей сурет салынған ерекше жалпақ тастан басып шығару. Литография ақ-қара және түрлі-түсті болады.

Графикалық өнердің ең көп тараған түрі – плакат. Оның түрлері аз емес, бірақ олардың ішіндегі ең бастысы – қоғамдық өмірде елеулі роль атқаратын саяси, үгіт плакаты. Плакаттың аса маңызды ерекшелігі суреттің қысқаша жазумен мағыналық және композициялық жағынан бірігуі болып табылады.

Сатиралық графика – карикатура да бүгінгі өмірде айтарлықтай роль атқарады. Олармен біз, газеттің немесе журналдың кезекті санын аша отырып, күн сайын ұшырасамыз.
Графика үшін тұтас алғанда қолданылған түстің шарттылығы, образдың жалпылығы, әсірелеу мен символика тән. Графика өнерінде живописьпен және скульптурамен салыстырғанда сыртқы ұқсастықтан едәуір ауытқуға жол беріледі
**Түрліжапырақты қызғалдақ** (лат. *Tulipa heterophylla*) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын көп жылдық жуашықты өсімдік. 

Биіктігі 5 - 15 см,пиязшығы ұзынша жұмыртқа тәрізді,жуандығы 1- 1,5 см,жұқа қабықты,қара қоңыр,жалаңаш,сабақтың түбі қабықпен қоршалған,ұшы созылыңқы. Сабағы жалаңаш; жапырақ саны екеу,едәуір қайрылған,қарама-қарсы орналасқан,сызықты таспа тәрізді,тегіс,гүлден аспайды. Гүлі біреу,әдетте бір шетіне шамалы иілген;гүл серігі сары,сырты жасыл,ұзындығы 15 - 30 мм,доғал,кері сопақша таспа тәрізді,тең ; аталықтары гүл серігінен 1,5 есе қысқа,олардың жіпшелері сары,жалаңаш,тозаңдықтары сопақша эллипс тәрізді,ұзындығы 2,5 мм, сары; түйіні аталықтарына тең,бағаны ұзын;қорапшасы жіңішке цилиндрлі,ені 0,5 мм,ұзындығы 2 - 3,5 см,ұзын тұмсықты.

Маусым - шілде айларында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы. Таудың альпілік белдеуіндегі тасты және шалғынды жерлерінде өседі.Іле,Күнгей Алатауында,Кетпен,Теріскей Алатауында кездеседі.

Ескерту: Алғашқыда 1868 жылы бұл <<қызғалдақты>> Э.Л.Регель Orythyia туысының түрі ретінде сипаттап жазды.Одан кейін 1874 И.Бейкер бұл түсініксіз өсімдікті қызғалдақтарға жатқызады.Гүлдің әдеттен тыс түріне қарап.1936 жылы М.Г.Попов оны қызғалдақтан алып,жаңа туысқа жатқызып,Э.Л.Регельдің құрметіне << Эдуардорегелия>> (Eduardoregelia heterophylla M.Pop.) деп атады.Кейбір жүйелеушілер тіпті гүл туыстығын сепкілгүлден (Fritillaria) іздеді.Қазіргі кезде бұл өсімдікті қайтадан қызғалдақ деп есептейді.Tulipa туысының жалпы сипаттамасына қарасақ,тұқымы жалпақ үшбұрышты қоңыр түсті десе,онда бұл <<қызғалдақтың>> нағыз қызғалдақпен ортақ ештеңесі болмайды.Тұқымы бұрышты цилиндрлі жауқарын (Erythronium) тұқымына ұқсас,бірақ өзіндік қосалқының дамымағанымен ерекшеленеді.Сонымен қатар,түрліжапырақты қызғалдақты тұқымынан өсіру,жауқарын сияқты өте қиын болып шықты.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан қызғалдақтары Энциклопедиясынан
**Тахталы Жәми мешіті** (қырымтат. *Tahtalı Cami*) — Бақшасарайдағы XVIII ғасырдағы мешіт, Қырым. Гаспринский көшесінде, ескі қалада орналасқан, оны елді мекеннің кез келген жерінен көруге болады.

Тарихы
------

Мешіт 1707 жылы Шіріксу өзенінің оң жағалауында салынған. Мешіт құрылысының бастамашысы - ханшайым Бек хан Сұлтанхани болды. Ханшайым әйгілі хан Селим Гирейдің қызы болған. 
Шамасы, «Тахталы Жәми» атауы 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында онда жүргізілген күрделі жөндеуден кейін пайда болды.

1913 жылы Осман аға махалласының тұрғындары Тахталы Жәми мешітін жөндеу жобасын губерниялық әкімшіліктің құрылыс бөліміне жібереді. Жоба мақұлданып 1913 жылы 29 шілдеде имам Сейіт-Асан Мұстафа әпендіге жіберілді. Мешіттің тас едені ағаш еденмен алмастырылды, терезелері мен кіре беріс есіктері жартылай шеңберлі доғалы етіп үлкейтіліп көгілдір бояумен боялды.
Мешіт 1923 жылға дейін жұмыс істеді, ал жабылғаннан кейін ол шаруашылық бөлме ретінде пайдаланылды. 
1981 жылы "Тахталы Жәми" мешітін қалпына келтіру жобасы жасалды, қабырғалардың астыңғы және ішкі беті сылақтан тазартылды. Бақшасарай облыстық атқару комитетінің 1990 жылғы 27 сәуірдегі №106 шешімімен қалпына келтірілген мешіт ғимараты жергілікті «Мұстафа Жәми» мұсылман қауымына беру қарастырылған.

Архитектурасы
-------------

Мешіт-ескі қаланың сәулеттік жетістігі болып табылады. Ол ағаш тақталардан салынған, содан кейін қабырғаларды төсеу кезінде тас блоктармен жабылған. 
Тахталы-Джами - Қырым хандығы дәуірінен бүгінгі күнге дейін сақталған санаулы мешіттердің бірі. Мешіттің пішіні жай төртбұрышты. Шығысқа жаққа қарайтын терезелері тікбұрышты, қалғандары жартылай шеңберлі. Кіреберіс кең террасамен безендірілген, оның үстіне ою-өрнек пен құрылыс күні белгіленген тас плита орнатылған. Шатыры черепицамен жабылған, солтүстік-батысында орналасқан он алты қырлы мұнарасы бар. Мұнара сұрғылт жылтыр тастан тұрғызылған, балкон дәстүрлі ою-өрнектермен безендірілген.
Қабырғалары жергілікті әктастан жасалған. Мешіттің қаңқасы ағаштан жасалған, сондықтан Тахталы-Джами мешіті «тақтадан тұрғызылған» деп аударылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мечеть Тахталы-Джами в Бахчисарае (Крым)
2. ↑   Мечеть Тахталы-Джами
3. ↑   Мечеть Тахталы-Джами в Бахчисарае
4. ↑   Мұрағатталған 9 шілденің 2021 жылы. Свод памятников истории, архитектуры и культуры крымских татар. Том 1. Бахчисарай. -Симферополь: ООО ФОРМА,
5. ↑   Мечеть Тахталы-Джами
6. ↑   Мечеть Тахталы – Джами в Крыму. Бахчисарай.
**Интарсия** (итал. intarsio – инкрустация) – инкрустяцияның ағаштан жасалатын түрі. Интарсия ағаш бетін ойып, түсі мен түрі әр түрлі ағаш тақталарынан түрлі ою-өрнек, т.б. бейнелерді қондырып, бекіту арқылы жасалады. Интарсияның жекелеген элементтерін қатты қыздырылған құмға батыру (күйдіру) әдісі арқылы да жасайды. Жұмыс аяқталғанда интарсия бетін жылтыратып тегістеп өңдейді, сонда пайдаланылған қондырма әшекей заттар бір жазықтық та әдемі көрінеді. Интарсия тәсілі – Шығыста, Орталық Азия халықтарында, оның ішінде қазақ халқы арасында ежелден қолданылып келе жатқан өнер түрі (кебежел, асадал, төсек, т.б.). Ал Еуропада 16–17 ғ-ларда өркендеп, интарсияның ірі шеберлері шақты. Шығыс елдерінде интарсияның бедерлі түрі кең тараған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4-том
|    **Түрік латын әліппесі**   |
| --- |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |

**Түрік әліппесі** — 29 әріптен тұратын осы заманғы латын қарпіне негізделінген әліппе.

Бас және кіші әріптері:

|  |
| --- |
|  A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z (Â Î Û)  |
|  a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z (â î û)  |

Тарихы
------

Кеңес Одағындағы латындандыру науқаны өткізілген кезіне тән бұрын болған османлы түріктерінің араб жазуына негізделінген әліппе орнына 1928 ж. қарашаның 1 *№ 1353 Түрік әліппесін қабылдау және жүзеге асыру Заңы* бойынша енгізілген.

Әріп кестесі
------------

| Әріп | IPA | қазақша кирилтранскрипциясы |
| --- | --- | --- |
| A a | [a] | а |
| B b | [b] | б |
| C c | [ʤ͡] | дж |
| Ç ç | [ʧ͡] | ч |
| D d | [d] | д |
| E e | [e] | е |
| F f | [f] | ф |
| G g | [g] | г |
| Ğ ğ | [ɣ] | ғ; *Дыбыстар деген бөлімді қараңыз* |
| H h | [h] | һ |
| I ı | [ɯ] | ы |
| İ i | [i] | і |
| J j | [ʒ] | ж |
| K k | [k], [kʲ] | к |
| L l | [l], [lʲ] | л |
| M m | [m] | м |
| N n | [n] | н |
| O o | [o] | о |
| Ö ö | [ø] | ө |
| P p | [p] | п |
| R r | [r] | р |
| S s | [s] | с |
| Ş ş | [ʃ] | ш |
| T t | [t] | т |
| U u | [u] | ұ |
| Ü ü | [y] | ү |
| V v | [v] | в, у(сөз соңында) |
| Y y | [j] | й; ya, yu/yü, ye (я, ю, е) әрптерімен жазылады |
| Z z | [z] | з |

Дыбыстар
--------

### Ğ (yumuşak ge)

Негізінде <ğ> әрпі этимологиялық [ɣ] дыбысын көрсету жөн, бірақ әдеби айтылуында алдындағы дауысты дыбысты ұзартады және келесі дауыстыны үндестіреді. Бұл әріп сөздің нағыз басында кездестірілмейді.
Мысалы: Dağ - Даа (қаз.Тау)

### Нүктелі İ мен нүктесіз ı

Нүктелі İ мен нүктесіз I әріптері дара боп табылады. Нүктесіз ı кіші әрпініне сәйкес бас әрпі I болады және де нүктелі i кіші әрпініне сәйкес бас әрпі İ болады.
(Алғашқы заңда нүктелі İ әрпі нүктесіз I алдында болған, қазіргі реттеуде орны алмастырылған.)

### Сирконфлексті â, î және û

Сирконфлекс қойылған <â>, <î> және <û> өте сирек кездесетін міндетті емес әріптері, <a>, <ı> және <u> әріптерінің нұсқалары деп табылады. Бұлар алдыңғы дауыссыз дыбысты палатализциялануын (жұмсартуын) көрсету үшін пайдаланылады. Араб, парсы тілдерінен алынған кірме сөздерінде даустылардың ұзартылғанын көрсетеді. Мысалы: Kâr - Кяр (қаз.Пайда) Tarihî - Тарихии (қаз.Тарихи)

### Q, W, X күйі

Түрік әліппесінде Q, W, X деген әріптері мүлдем жоқ, олардың орнына тиісінше K, V, KS әріптері пайдаланылады.