recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Виртуалды орта** (ВО, ағылш. *Virtual environment*, VE) — желілік (network) қолданба болып, ол пайдаланушыға есептеу ортасымен де, басқа пайдаланушылардың жұмысымен де өзара әсерлесуге мүмкіндік береді. Электронды пошта, чат және веб-түріндегі құжатты бөлісу қолданбаларының барлығы виртуалды ортаның мысалдары болып табылады. Қарапайым айтқанда, бұл желілік жалпы операциялық текше. Виртуалды ортаның шынайылығы дамып, тұлға өзін виртуалды орта ішінде өмір сүріп жатқандай психологиялық күй қалыптастырғанда,, виртуалды орта (VE) ары қарай Баурағыш вируалды орта (БВО, immersive virtual environments, IVE) әлеміне айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  (Blascovich, 2002, 129 б. Social Influence within Immersive Virtual Environments. In R. Schroeder (Ed.), The Social Life of Avatars: Presence and Interaction in Shared Virtual Environments (pp. 127-145). London: Springer.)
**Батыс Қаратау жотасы** – Маңғыстау тау сілемдерінің бірі. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 130 км-ге созылып жатыр, ені 10 км-дей. Биік жері – Отпан тауы (532 м).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермь, триас кезеңдерінің метаморфтанған құмтасты, тақтатасты, конгломератты жыныстарынан түзілген. Олар төрттік кезеңде жиналған делювийлі-пролювийлі саздақты шөгінділермен жабылған. Жер қыртысының жаңа тектоникалық қозғалысы нәтижесінде көтеріліп жаңғырған. Қойнауында мұнай, газ, темір, мыс, көмір кендері бар.

Жер бедері
----------

Таудың ұшар бастары қырлы, беткейлері жыра, сай, шатқалдармен тілімденген.

Өсімдігі
--------

Құнарсыз сұр қоңыр топырағында жусан, тасбұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі. Тау етегінде тұщы бұлақтар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Донатас Юозович Банионис** (28.04.1924 жыл, Каунас, Литва - 4.09.2014, Вильнюс) – совет және Литва актері, режиссер. 1974 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 

Әкесі – Юозас Баненис (1890 жылы дүниеге келген), анасы – Она Блажайтите Баненене (1900 жылы дүниеге келген), әйелі – Она Баненене (1924 жылы дүниеге келіп, 2008 жылы дүниеден өткен). Донатас Банионистің екі ұлы бар, Эгидиюс (1948-1993 жж.) – тарихшы, Раймундас (1957 жылы туған) – ВГИК-ті бітірген, бірнеше фильм түсірген, қазіргі уақытта өзінің жеке компаниясы бар. 

  

Донатас Банионис 1982-1984 жылдары Литва КСР-ның мемлекеттік консерваториясын тәмамдайды. 

1980 жылы Юозас Мильтинис зейнеткерлікке шыққанынан кейін Паневежисский театрының әрі қарай дамуына қауіп төнеді. Осы кезде Донатас Банионис бас режиссер болып тағайындалады. Бұл театрда 1988 жылға дейін жетекші болады.

Дереккөздер
-----------
**Матвеев** – Ертіс алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылтұз көлдерінің солтүстік-батысында орналасқан. Павлодар облысы Железин ауданындағы Жаңа Жұлдыз ауылының батысында 4 км-дей жерде, теңіз деңгейінен 102 м биіктікте жатыр.

Гидрографиясы
-------------

Аумағы 7,1 км², ұзындығы 5,6 км, енді жері 1,5 км, жағалау бойының ұзындығы 15,8 км. Жауын-шашын,жер асты суларымен толысады. Жағалауы негізінен жайпақ, пішіні доға тəрізді, батыс жəне шығыс бөліктерінде қалың қамыс өскен. Қараша–сəуір аралығында суы қатады. Суы тұщы. Жазда мал суаруға жарамды. Алабы шабындық, шүйгін жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ 18 ҚАЗАҚСТАН ТАБИҒАТЫ: Энциклопедия / Басред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақэнциклопедиясы» ЖШС, 2012.Т.4. – 304 бет.ISBN 9965-893-84-5
**Мингечаур** – Кавказдағы ірі археологиялық ескерткіш. Әзірбайжан КСР, Мингечаур қаласына таяу жердегі Боздақ тауының бөктерінде орналасқан. Бұл археологиялық комплекс 19 ғасырдың соңынан зерттеле бастады. Археолог С. М. Казиевтің басшылығымен 1946-1953 жылдары Мингечаурда қазба жұмысы жүргізілді. Мингечаур құрамында 4 мекен және 3 үлкен зират (б.з.б. 3- мың жылдықтан –б.з. 17 ғасырына жатады) бар. Қазу кезінде сүйектен жасалған музыкалық аспаптар, 300-ден аса көзелер, 200-ден аса катакомбалық қабір (б.з. 1-8 ғасырлары), қыш ыдыстар мен бұйымдарды күйдіретін пештер, қыштан, шыныдан және күмістен жасалған ыдыстар, жүзіктер, темір қарулар, алтын сырғалар, Аршак әулетінің, грек пен римнің теңгелері, Сасани әулетінің мөрі табылды. Мингечаур ескерткіштері – Әзірбайжан мен оған көршілес елдердің 4 мың жыл бойығы тарихы мен мәдениетін зерттеуде құнды деректемелер. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Дональд Джон «Дон» Трамп-кіші** (1977 жылы 31 желтоқсанда туылған) — америкалық бизнесмен. АҚШ Президенті Дональд Трамптың және чех моделі Ивана Трамптың үлкен ұлы. Қазіргі уақытта Трамп өз әпкесі Иванка Трамппен, сондай-ақ ағасы Эрик Трамппен "Трамп" компаниясының вице - президенті қызметін атқарады.

Жеке өмірі
----------

Трампта бірқанды Марло Мэйлстан әпкесі Тиффани  және Меланией Кнаусс-Трамптан туылған ағасы Баррон. Сонымен қатар туған әпкесі Иванка және туған ағасы Эрик бар. Трамп өзінің анасы жағынан атасымен жақын қарым - қатынаста, сондықтан чеш тілінде еркін сөйлеседі.

Трамп модель Ванесса Хейдонға 2005 жылы 12 қарашада Палм Бич, Флорида қаласында Мар-а-Лагода ресми үйлену тойы болған. Әйелі Дуайт мектебінің түлегі және Нью-Йорк қаласында Мэримаут Манхэттен колледжінде психология саласын зерттеген. Бес балалары бар. Қыздары Кай Мэдисон(2007) және Хлоя София(2014), ұлдары Доналдь Джон III (2009), Тристан Милош ( 2011) және Спенсер Фредерик (2012).

Сілтемелер
----------

* Трамп ұйымы
* Т Мұрағатталған 1 наурыздың 2017 жылы.рампқа тиесілі демалу орыны
* Сүйенетін есімі
* Дональд Трамп-кіші
Сұқсыр үйрек (поганка) гагарларға туыстық жағынан жақын. Тек қана олардан мөлшері жағынан кішірек және әрбір саусақтарының айналасында жарғақтары болады. 

Бұлардың ішінде үлкен поганка немесе чомга кең тараған. Поганкалар негізінен су жәндіктерімен және олардың дернәсілдерімен, кейде шаяндармен, моллюскалармен және ұсақ балыктармен қоректенеді. Қоректерін іздеп, судың 7 метрдей тереңдігіне сүңгиді. Сұқсыр үйректердің ұясы түрлі шөптесін заттардан жасалып, су бетінде қалқып жүреді, оншама терең болмайды, 2—7 жұмыртқа салады. Жұмыртқаларын атасы мен анасы кезектесіп басады. Өздері ұядан кеткенде, ұяның бетін шөптің қалдықтарымен жауып кетеді.
Сұқсыр үйректер өмірінің барлығын дерлік суда өткізеді. Дем алу үшін ғана судан қайырларға шығады. Олар ұшар алдынан жүгіріп барып көтеріліп шапшаң ұшады.
Сұқсыр үйректердің еті қатты және дәмсіз, әрі оның етінен балықтың дәмі шығып тұрады. Бұлардың терісі әйелдердің көй-лектерін әсемдеуге, бас киімдер, муфтылар, жағалар және пальтолар тігуге пайдаланылады. Олардың терісінен жасалған киімдер әсем, төзімді және жауынға, қарға шыдамды болады. Бізде поганка, гагарлар аз ауланады.
**Алма Тұрсынғазықызы Мұйтұнова** 1964 жылы 11 маусымда Шығыс Қазақстан облысында
туған. Қазақ.
Әкесі - Мұйтұнов Тұрсынғазы Бақырбекұлы, марқұм, бухгалтер болып жумыс істеген. Анасы - Мұйтұнова Бизағи
Омарбекқызы, зейнеткер, машина-көлік шеберханасыны
қызметкері болған.
Өскемен педагогикалық институтының жаратылыстану -география факультетін бітірген (1986), химик және биолог.
Педагогикағылымдарының кандидаты (1996). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Орта мектепте химияны зерделеудің қорытынды кезеңінде оқушылардың
экологиялық әлемді түсінуін қалыптастыру». Химия, экология және білім саласында 30-дан астам жарияланымдардың
авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
1986 жылдан - №22 орта мектебінің химия және биология мұғалімі (Өскемен қ.). 1988 жылдан - Өскемен
педагогикалық институты химия кафедрасының кіші ғылыми қызметкері. 1990 жылдан - А. Герцен атындағы Ресей
мемлекеттік педагогикалық университетінде тәжірибеден
өтуші, тәжірибеден етуші-зерттеуші, 1991 жылдан - химиядан сабақ беру әдістемесі кафедрасының аспиранты.
1994 жылдан - Санкт-Петербург қаласы Тәжірибелі психология және әлеуметтік жұмыс институтының оқытушысы.
1996 жылдың қыркүйегінен - Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті органикалық және физикалық химия
кафедрасының аға оқытушысы. 1998 жылдан - Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті органикалық және
физикалық химия кафедрасының меңгерушісі, Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті Таза су және жаңа
технологиялар ҒЗИ директоры. 2001 жылдан - ҚР Білім және ғылым министрлігінің бас маманы, 2004 жылдан -
білім стандарттары бөлімінің бастығы - білім стандарттары және ұйымдық-әдістемелік қамтамасыз ету басқармасы
бастығының орынбасары, 2005 жылдың қаңтарынан - жоғары және ЖОО кейінгі білім департаменті мемтапсы-
рыс және ЖОО кейінгі білім департаменті басқармасының бастығы, 2007 жылдан - техникалық және кәсіби білім
басқармасының бастығы. 2008 жылдың маусымынан бері - ҚР Білім және ғылым
министрлігінің техникалық және кәсіби білім департаменті директорының орынбасары. «ҚР БҒМ құрметті қызметкері» (2007), «Астананың 10
жылдығы» (2008) белгілерімен; ҚР (2009), ҚР БҒМ (2003, 2005) құрмет грамоталарымен марапатталған. Әскери атағы - сержант.
Діни көзқарасы - төзімді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік
көзқарас». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - философия, (М. Хайдеггер), поэзия (Ф. Тютчев).
Тұрмыс құрмаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Владимир Артемович Савва** (22.11.1923, Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Мироновка селосы - 17.10.1948, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, батальон командирі, украин. 

Кеңес әскері қатарына Жамбыл облысы Мерке ауданы әскери комиссариаты арқылы 1940 жылы шақырылды. Ол 240-атқыштар дивизиясының 842-полкі батальонын ұрысқа бастап кірді. 1943 жылдың күзінде Кеңес әскері Днепр өзеніне шықты. Сол жылдың 27 қыркүйегінде Днепр өзенінен етуге бұйрық алып, оны іске асырудың жоспарын жасады. Қолда бар құралдар мен балықшы қайықтарын пайдаланын, өзеннен өте бастады. Жау оқ боратып қоя берді, бірақ батальон жауынгерлері бұйрықты орындады. Батальонның шабуылды шебер ұйымдастыра білуінің нәтижесінде маңызды шеп басып алынды да, бүкіл полктің Днепрден өтуіне жағдай жасалды. Днепрден өтіп, арғы жағалауға бекініп, жаудың шабуылына тойтарыс бергені, полктің өзеннен өтуіне жағдай жасағаны үшін Савваға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.10.1943). 

Соғыстан кейін көп ұзамай Савва қаза тапты. Савва Мәскеудегі Ново-Девичье бейітінде жерленді. Мерке ауданындағы Савва оқыған орта мектеп батырдың есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Матай Айнабеков** (1937-1996), журналист, ақын. Бұқар жырау ауданы түлегі. Саран педагогикалық училищесін, 
ҚазМУ-бітірген. Мектептерде мұғалім, Ақадыр ауданы «Ақадыр таңы» газетінің жауапты хатшысы, облыстық телерадиокомитетте редактор, 1986 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі, мәдениет бөлімінің меңгерушісі болды.
Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарияланды. Сын-сықақ жанрына арналған
«Шоңқиған шолжың» атты жинағы (1997) жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Донбастағы соғыс** (укр. Війна на Донбасі) немесе **Украинаның шығысындағы соғыс** (укр. Війна на сході України) — Украинаның шығысындағы Донбас өңірінде, Донецк және Луганск облыстарының аумағында 2014 жылдың сәуірінде басталған қарулы қақтығыс.

2013 жылдың қарашасында Украина астанасы Киевте басталған Еуромайдан 2014 жылдың ақпанында ел президенті Виктор Януковичті тақтан тайдырған революцияға әкеп соқтырды. Артынша Ресей қолдаған қарулы құрылымдар Қырымды басып алып, кейінірек ол Ресей Федерациясының құрамына енді (аннексияланды). Революциядан кейін Украинада орнаған жаңа үкіметтің қарсыластары мен Ресейдің жақтастары елдің оңтүстігі мен шығысында наразылық шараларын ұйымдастырды. Бұл оқиғалардың нәтижесінде Украинадан бөлінуді қалайтын сепаратистер Донецк және Луганск облыстарында «халық республикалары» құрылғанын жариялады.

Әскери іс-қимылдарға бір жағынан Украина қарулы күштері мен басқа да күштік құрылымдар (оның ішінде еріктілерден құралған тұрақты емес қарулы құрылымдар), екінші жағынан көтерілісшілердің қарулы құрылымдары (өз егемендігін жариялаған Донецк және Луганск Халық Республикаларының жақтастары) қатысып жатыр. Батыс елдерінің барлау қызметтерінің мәліметтеріне сәйкес, көтерілісшілердің жағында ресейлік әскерилер соғысып жүр. Ресей бұл айыптарды жоққа шығарып, мойындаудан бас тартты, бірақ көтерілісшілердің қатарында «ресейлік еріктілер» болуы мүмкін деді.

2014 жылдың 7 сәуірінде Украина президенті қызметін атқарушы Александр Турчинов Харьков, Донецк және Луганск қалаларындағы әкімшілік ғимараттардың көтерілісшілердің қолына өтуіне байланысты дағдарысқа қарсы штаб құрылатынын және «қолына қару алғандарға қарсы терроризмге қарсы шаралар жүргізілетінін» жариялады.

11 мамыр күні Донецк пен Луганск облыстарында өзін-өзі билеу туралы референдум өтіп, 12 мамыр күні Донецк Халық Республикасы (ДХР) және Луганск Халық Республикасы (ЛХР) өз егемендігін жариялады. Жаңадан пайда болған «республикалар» украин билігінен ДХР және ЛХР аумағы деп жарияланған жерлерден әскерилерін шегіндіруді талап етті. Бұған жауап ретінде Украин әскерлерінің қатары құрышты техникалармен және тікұшақтармен күшейтіліп, олар қарсыластарына зеңбірекпен оқ жаудыра бастады. Әуе соққыларына көтерілісшілер зенитті-зымыранды кешендердің оғымен жауап беріп, тікұшақтар мен ұшақтарды құлата бастады.

Киевтегі Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары бойынша Мониторинг миссиясының мәліметтері бойынша, 2019 жылдың қаңтарына дейін Украинадағы қарулы қақтығыстың салдарынан 13 мыңға жуық адам қаза тапқан. БҰҰ-ның гуманитарлық сұрақтарды координациялау Басқармасының есебі бойынша, 2019 жылдың қарашасына дейін Донбастағы алты жылға созылған соғыста 3,3 мың бейбіт азамат қаза тапқан, 9 мың адам жарақаттанған, 1,3 миллион адам ел ішінде қонысын ауыстыруға мәжбүр болған, 3,5 миллион адам көмекке зәру екен.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Ukraine conflict: Can peace plan in east finally bring peace?.  BBC. Тексерілді, 25 қаңтар 2020.
**Даниэль "Дани" Карвахаль** (ис. *Daniel Carvajal Ramos*, 11 қаңтар 1992, Леганес) — испандық футболшы, Реал Мадрид клубының және Испания құрама командасының оң қанатты қорғаушысы.

Мансабы
-------

### Реал Мадрид Кастилья

Даниэль Реал Мадрид командасының жүйесіне 10 жасында кірді. 2010 жылы Даниэль өзінің дубілін Кастилья командасында орындады. Даниэль маусымның аяқталу нәтижесінде Кастилья командасының басты ойыншыларының бірі болып саналды.

### Байер 04

2012 жылдың жазында Даниэльдің Байер 04 командасына көшуі жарияланды. Карвахаль Бундеслига құрама командасының ең жақсы ойын көрсеткен ойыншы болып атанды.

### Реал Мадрид

2013 жылдың 3 маусымында Карвахальдың Реал Мадрид клубына қайта оралуы жарияланды.Өзінің бірінші голын ол Райо Вальекано клубына қарсы матчтында (5 - 0) салды.

### Испания құрама командасы

Даниэль 2011 жылы Испания құрама командасымен Румынияда өткен Еуропа Чемпионатын жеңіп алды. Даниэльге осы мүмкіндік кейіннен тағы да Израиль жерінде орындалды.

Жетістіктері
------------

* Сегунда Б -ның жеңімпазы
* Еуропа Чемпионатының 2011 (19 жасқа дейін) жеңімпазы.
* Еуропа Чемпионатының 2013 (21 жасқа дейін) жеңімпазы.
* Испания чемпионы (2): 2016/17, 2019/20
* Испания кубогы: 2013/14
* Чемпиондар лигасы (4): 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА суперкубогы (3): 2014, 2016, 2017
* Клубтар әлем чемпионаты (4): 2014, 2016, 2017, 2018
* Испания суперкубогы (2): 2017, 2019/20

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Dani Carvajal.  realmadrid.com (20 October 2018).
**Өскемен әуежайы** — Қазақстан Республикасының Шығыс Қазақстан облысындағы Өскемен қаласының халықаралық әуежайы. Қала орталығының солтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан.

Тарихы
------

«Өскемен әуежайы» акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті Қаржы вице-министрінің 1998 жылдың 28 желтоқсандағы № 747 қаулысын орындау мақсатында «Ертіс Авиа» және «Үлбі» акционерлік қоғамдарынан бөлініп, жарғылық капиталға мемлекеттің жүз пайыздық қатысуымен құрылды.

Кейіннен Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 13 қарашадағы № 1704 қаулысымен «Өскемен әуежайы» ААҚ акцияларының мемлекеттік пакеті коммуналдық меншікке берілді.

2004 жылы «Өскемен әуежайы» ашық акционерлік қоғамы акционерлік қоғам болып өзгертілді. Осыдан кейін 2008 жылғы 21 сәуірдегі № 60 қабылдау-тапсыру актісімен «Өскемен әуежайы» АҚ акцияларының мемлекеттік пакеті коммуналдық меншіктен республикалық меншікке өтті.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің 2008 жылғы 30 желтоқсандағы № 829 бұйрығы негізінде «Өскемен әуежайы» АҚ акцияларының мемлекеттік пакеті «Ертіс әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» ұлттық компаниясы» АҚ акциялары жарияланған құнына төлем ретінде берілді.

Әуе компаниялары және бағыттары
-------------------------------

| Әуе компаниясы | Бағыттары  |
| --- | --- |
| Қазақстан Air Astana | Алматы, Астана |
| Қазақстан Qazaq Air | Астана |
| Қазақстан SCAT | Алматы, Астана |
| Қазақстан Оңтүстік аспаны | Зайсан |

Тиімділік көрсеткіштері
-----------------------

2018 жылы Өскемен қаласының әуежайы 393 мың 34 жолаушыға қызмет көрсетіп, 662 тонна жүкті өңдеді.

### Жолаушылар легі

| Әуежай жолаушылар легі: |
| --- |
| **Жылы** | **2015** | **2016** | **2017** | **2018** |
| Жолаушылар легі | 304 778 | 286 613 | 346 571 | 393 034  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әуежай  (орыс.).  ru.airport-uk.kz. Тексерілді, 4 қаңтар 2018.
2. ↑  Рейстердің ұшу кестесі
3. ↑   2017-2018 жылдарға Қазақстан Республикасының әуежайларында қызмет көрсетілген жолаушылар саны, 39 б.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Қазақстан әуежайлары тізімі |
| --- |
|  |
| 

Ақтау
 • Ақтөбе
 • Алматы
 • Алматы-Бұрындай
 • Арқалық
 • Нұр-Сұлтан
 • Атбасар
 • Атырау
 • Балқаш
 • Екібастұз
 • Қарағанды
 • Көкшетау
 • Қостанай
 • Қызылорда
 • Орал
 • Өскемен
 • Павлодар
 • Петропавл
 • Семей
 • Аягөз
 • Шымкент
 • Талдықорған
 • Тараз
 • Түркістан
 • Үшарал
 • Зайсан
 • Жезқазған

 |

 |
**Донеділ Ізмағамбетұлы Қажымов** (1952 ж. т. Жымпиты (қаз. Сырым) ауданы, Қособа а.) — композитор, термеші. Республикалық термешілер конкурсының лауреаты (1991). 

  

Құрманғазы атындағы музыкалық училищесін бітірген. 

Қажымов *«Ақ Жайық», «Айлы түн», «Махаббат», «Ақ Жайық — ару мекенім», «Екеуміз»* атты әндерімен жұртшылыққа кең танымал. Еңбек жолын 1970 ж. автоклуб меңгерушісі ретіңде бастаған. *«Ақ Жайық»* ансамблінің әншісі (1976), халық театры директоры (1988-92) қызметтерін атқарған. Қазір Батыс Қазақстан облыстық филармониясының директоры өрі көркемдік жетекшісі. Бірнеше рет республикалық мәдени мерекелерге қатысты (1977, 1985,1986). 
*«Ақ Жайық»* халық ансамблі құрамында Норвегия, Румыния, Болгария, Арктикадағы Салехард қаласында, Мәскеуде өнер көрсеткен. 

1989 ж. *«Мелодия»* фирмасы Қажымовтың грампластинкасын жарыққа шығарды. 

«Құрмет» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Данияр** (тат. *Daniəl xan*, *Даниял*, *دانیال*) — ханзада, Қасым билеушісі (1469-1486). Қасым ханзаданың ұлы және Ұлық Мұхаммед ханның немересі. Әкесі қайтыс болғаннан кейін билікті өз қолына алды.

Бізге жеткен дерек көздерінде бұл туралы алғашқы рет 1471 жылы ұлы кінәздің Новгородқа қарсы жорығына байланысты айтылған. Данияр «ханзадалары, шонжарлары және казактарымен» 14 шілдеде Шелон шайқасында ерекшеленді. 40 адам қаза тапқан татарлар үйлеріне босатылды. Айта кететін жайт, бұл жорық кезінде оларға адамдарды тұтқындауға тыйым салынды.

Коломнада өз әскерімен бірге 1472 жылы Ұлы Орда ханы Ахметтің шабуылын тойтаруға қатысты.

Ол Мәскеудегі Новгородқа қарсы жорықта қасым татарларының полктерін басқарды (1477).

Шарттық жарғыларда бірнеше рет кездеседі. Орыс кінәздарынан «алым» алған.

Даниярдың белгілі жалғыз ұлы Қарақұша 1486 жылы дәрігер Антонның сәтсіз емінен кейін әкесі тірі кезінде қайтыс болды. Осы Қарақұшаның ұлы туралы айтылғанымен, оның халқы III Иванның бұйрығымен Мәскеу өзенінің мұзында Антонды пышақтап тастады, бірақ Данияр қайтыс болғаннан кейін Қасымдағы Қазан әулеті Қырыммен алмасты.

Әдебиет
-------

* *Вельяминов-Зернов В. В.* II. Данияр // Қасым патшалары мен ханзадалары туралы зерттеу — 2. —  СПб.: В тип. Имп. Академии наук, 1863. — Т. I. — Б. 73-90. — XIII, 558 б.
**Салқыншоқы** – Күршім жотасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Майтерек ауылының солтүстік-шығысында 8 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2084 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі тік, өзен арналарымен тілімденген. Жер қыртысы девонның туф жəне эффузивтік тау жыныстарынан түзілген. Таудан Қойшілік, Қалғұтты өзендерінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Солтүстік беткейіндегі тау шатқалдарында аралас жапырақты, тауаралық аңғарларында жалпақ жапырақты орман өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы, 7 том.
**Владимир Васильевич Грузин** (17.4.1956 жылы туған, Якут АКСР-і, Алдан қаласы) – техника ғылымдарының докторы (2000), профессор (2001). 

Қарағанды политехникалық институтын (1978, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) бітірген. 1981–1986 жылдары сол инcтитуттың ғылыми қызметкері, 1986–1992 жылдары «Союзспецфундаментстройда» сектор меңгерушісі, аға ғыл. қызметкері, 1991–1992 жылдары «Фобоста» сектор меңгерушісі, 1992–1995 ж. «Орант» шағын кәсіпорнының директоры, 1995–1996 жылдары Қарағанды Бизнес колледжі директорының орынбасары, 1996 жылы Қарағанды бизнес басқару және құқық университетінде ғылыми-өндірістік жұмыстар жөніндегі проректоры. 2000–2001 жылдары Д.А.Қонаев атындағы университеттің Қарағанды бөлімшесінде доцент, кафедра меңгерушісі, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары, кафедра меңгерушісі, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарды. 2007 жылдан «Болашақ» Қарағанды университетінде проф. 

240-тан астам ғылыми еңбектің, 3 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Даниэль Бертони** (ис. *Daniel Bertoni*; 14 наурыз 1955(19550314), Байя-Бланка) — аргентиналық футболшы, жартылай қорғаныста ойнаған. 1978 жылғы әлем чемпионы. Кейін азырақ уақыт бапкерлікпен айналысты.

Аргентина, Испания, Италия клубтарында ойнады. Аргентинаның "Индепендьенте" клубында ойнап жүріп, 1978 жылғы өз елінде өткен әлем чемпионатына қатысты. Бұл біріншілікте Аргентина әлем чемпионы атанды. Бертони финалда Нидерланд қақпасына шешуші үшінші голды соқты. 

Осы әлем чемпионатынан соң дереу Еуропаның бірнеше клубы Бертониді өздеріне шақырды, Бертони "Севильяны" таңдады. Севильялық клубта екі маусым ойнады да, карьерасының қалған бөлігін Италия клубтарында өткізіп, 1987 жылы карьерасын аяқтады. 

Бертони 1982 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, екінші турда Мажарстанның, соңғы турда Сальвадордың қақпасына гол соқты.

Жетістіктері
------------

* Аргентина чемпионы (2): 1977 (Насьональ), 1978 (Н)
* Либертадорес кубогының жеңімпазы (3): 1973, 1974, 1975
* Құрлықаралық кубок (1): 1973
* Әлем чемпионы (1): 1978

Сілтемелер
----------

* Профилі (исп.)
**Салғара Жанкісіұлы** (1758 жыл, Ащылы-Тұщылы қонысы, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Преснов ауылы - 1859 жыл, Преснов станциясынан 6 км жердегі Марқаш көлінің жағасындағы Жалағаш қонысы) — ақын, композитор, ұлт-азаттық қозғалысының батыры. Атақты батыр әрі жырау Жанкісі Көшекұлының ұлы. Қожабергеннің Асқап медресесінде, содан кейін Үргеніш қаласындағы медреседе оқыған. Оқуын бітірген соң мешіт имамы және медресе оқытушысы болып жұмыс істеген. 18-ғасырдың соңғы ширегінде басқа жақтан келгендердің басып кіруіне қарсы соғысқа белсене қатысқан.

Шығармалары
-----------

Салғара жас серілерден құралған топты басқарған. Өз әндерін қобыздың сүйемелдеуімен, ал күйлерін сыбызғымен орныдаған. 1782 ж. Салғара атақты "Жиырма бес" өлеңін шығарған. Ол «Жүсіп-Зылиха», «Бозжігіт», «Қасым Жомарт», «Сәйфүлмәлік-Бәдигүлжамал», «Иранғайып», «Шәкір-Шакрат» дастандарының , «Кү астындағы Күнікей қыз» бен «Керкұла атты Кендебай» қазақ ертегілері желісіне құрылған өз нұсқасын жазған. Салғара «Күйік шаһар», «Шатыра соғысы», «Үш төре», «Бала зары», «Көшкен жұрт» өлеңдері, «Қызыл бидай», «Тобылғы сай», «Алай көк». «Шалқыма», «Ахау-айым», «Еркем-ай», «Тоқсан бес», «Мұнанай» әндерін, «Бәйбіше», «Боз тұлпар» күйлерін , т.б. шығарған[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Солтүстік Қазақстан облысы энциклопедиясы, Арыс баспасы, Алматы, 2006
Риальто көпірі
**Риальто көпірі** (итал. *Ponte di Rialto*) — Италияның Венеция қаласында орналасқан.

Тарихы
------

ХVІ ғасырда, 1181 жылы салынған. Бірақ, ол кезде тек Гранд каналының арғы бетіне өту үшін ғана пайдаланылған. 1551 жылы басшылар көпірді үлкен етіп салуды жөн көреді. Адамзат тарихында мәртебеге ие Микеланджело, Палладио секілді архитекторлар өз жобаларын ұсынады, ақырында бұл мәртебе Антоние да Понтеге бұйырады. Көптеген архитекторлардың осы жобамен жасалған көпірдің шыдамды болатындығына күмәнмен қараған, алайда көпір осы күнге дейін аман-сау тұр. Жаңа көпірлер салынбайынша Риальто көпірі Венецияның екі шетін жалғастырған жалғыз көпір болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  www.cult-turist.ru

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Волейболдан ерлер арасындағы Қазақстан чемпионаты** — волейболдан Қазақстан ерлер командаларының жыл сайынғы жарысы. 1992/93 маусымнан бастап өткізіліп келеді.

Жарыстар үш дивизионда - Ұлттық лига және «А» және «В» жоғарғы лигаларында өтеді.

Жарыс формуласы
---------------

2018/19 маусымында Ұлттық лигадағы чемпионат екі кезеңді қамтыды - алдын ала және плей-офф кезеңі. Алдын ала кезеңде командалар 4 турдан ойнады. Үздік төртеуі плей-оффтың жартылай финалына өтіп, содан кейін екі финалисті анықтауы керек еді. COVID-19 пандемиясы салдарынан чемпионат мерзімінен бұрын аяқталды. Нәтижелер турнир тоқтатылған сәтте шығарылады. «Буревестник-Алматы» чемпион деп жарияланды. 2-орынды «Атырау», 3-орынды «Динамо-Тараз» иеленді.

3: 0 және 3: 1 есебімен жеңіске жету үшін командалар әрқайсысына 3 ұпайдан, 3:2 есебімен жеңгені үшін 2 ұпай, 2:3 есебімен жеңілгені үшін 1 ұпай алады, 0:3 және 1:3 есебімен жеңілгендерге ұпай берілмейді.

2019/20 Ұлттық лигасында 7 команда ойнады: «Буревестник-Алматы» (Алматы), «Атырау», «Динамо-Тараз» (Тараз), «Маңғыстау» (Ақтау), «Алтай» (Өскемен), «Есіл» (Петропавл), «Павлодар».

Чемпиондар
----------

* 1993 «Азамат» Алматы
* 1994 «Азамат» Алматы
* 1995 «Болат» Теміртау
* 1996 ЦСКА-«Азамат» Алматы
* 1997 ЦСКА Алматы
* 1998 «Жайық» Орал
* 1999 ЦСКА Алматы
* 2000 ЦСКА Алматы
* 2001 ЦСКА Алматы
* 2002 «Конденсат» Орал
* 2003 «Атырау»
* 2004 «Атырау»
* 2005 «Рахат»-ЦСКА Алматы
* 2006 «Рахат» Алматы
* 2007 «Рахат» Алматы
* 2008 «Алматы»
* 2009 «Алматы»
* 2010 «Алматы»
* 2011 «Алматы»
* 2012 «Алматы»
* 2013 «Алматы»
* 2014 «Конденсат-Жайықмұнай» Орал
* 2015 «Тараз»
* 2016 «Алтай» Өскемен
* 2017 «Алтай» Өскемен
* 2018 «Сарматтар-Атырау» Атырау
* 2019 «ТНК-Казхром» Хромтау
* 2020 «Буревестник-Алматы» Алматы

Тағы қараңыз
------------

* Волейболдан әйелдер арасындағы Қазақстан чемпионаты

Сілтеме
-------

* Қазақстан Республикасының волейбол федерациясы
**Өсімдік солмасы** — түрлі себептердің саласынан өсімдіктің солып қалуы. Өсімдік солмасының себебі патогенді саңырауқұлақтардың, бактериялардың әсерінен, сондай-ақ су жетіспегеннен, температураның жоғары болуынан т.б. болуы мүмкін.

Өсімдік солмасына көбіне мақта, азырақ күнжіт, зығыр, помидор, картоп, қауын, қарбыз, өрік, шабдалы т.б. ұшырайды. Фузариоз солмасы картоп, капуста, қарбыз, қияр, мақта, өрікті зақымдайды. Фузориоз солмасы картопқа көбінесе гүл бүршіктері пайда бола бастағанда түседі. Мұнда картоп сабағының түбі қоңыр тартып, төменгі жапырақтары сарғайып түсе бастайды. Бақша дақылдарын бүкіл өніп өсу кезінде зақымдайды. Зақымдамаған бақша дақылдарының жапырықтары көк күйінде кеуіп қалады. Бұл аурудың қоздырғыштары егістік жердің топырағында және дақылдар дәндерінде сақталады.

Күрес шаралары
--------------

* ауыспалы егіс
* өсімдік қалдықтарын өртеу
* сүдігерді терең жырту және органикалық, минералдық тынайтқыштарды, химиялық препараттарды қолдану[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Өскенбай Қалманбетұлы** (1860, Маңғыстау түбегі, Жетібай – 1925, Жетібай кенті, «Қырғын» әулие қорымы) – халық күйшісі, ақын-жыршы. Мергендік, аңшы-саятшылық және атбегілік өнерлерімен де айналысқан.

Өмірбаяны
---------

Маңғыстау, Хиуа аймағына әйгілі Абыл, Есір, Мылқайдар, Ілекер мен Жоламан күйшіден, Нұрым мен Қашаған ақыннан тәлім-тәрбие алған. Түрікмен дутаршысы Ілбай бахшымен күй сайысына түсіп, үздік өнерімен елге танылады. 

Сапармәмбет Өтеулі сияқты түрікмен күйшілерімен, Тәңірберген, Жолды, Арал, Сәулебай, Жәкен, Көпеш сияқты қазақ күйшілерімен бір жүріп өнер қуады.

Шығармашылығы
-------------

Өскенбай – «Адайдың жеті қайқысы» атанған сал-серілердің бірі. Ол қазақ, түрікмен күйлерін шебер орындайтын арқалы ақпа-төкпе домбырашы және қолма-қол күй шығаратын ерекше талант иесі. 

Репертуарында 300-ден аса күйі болған. Өскенбайдың өзі шығарған күйлерінен біздің дәуірімізге 50-ге жуығы («Жастық дәурен», «Шалыс өре», «Шоқай күйі», «Шөлмек сынған», «Ыңғай төкпе», т.б.) жетті. Ақынның «Балқасым биді жеңуі», «Ырзабек», «Бурабек байларды әшкерелеуі», «Әлмағанбет байды тілдеуі», «Қоштасу», «Жирен жорға», «Жеті бұлбұл», «Ақерке», «Қаракөз», «Кербез Айша», т.б. өлең-толғаулары да бар. 

Ө. шығармаларының негізгі идеясы – өнерді ардақ тұту, елдік, ерлікті, кісілік пен адамгершілікті насихаттау. 

Өскенбай мұрасын кезінде баласы М.Өскенбаев Қазақстан ғылым академиясының қорына және күйші мұрасын жинаушыларға табыс еткен. Өскенбайдың өлең-толғаулары А.Жұбановтың «Қазақтың халық композиторлары» (1962) кітабында, сонымен қатар «Ақберен» (1972) мен «19 ғасырдағы қазақ поэзиясы» (1985) жинағында жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Дания коммунистік партиясы** (**ДКП**) (дат. Danmarks Kommunistiske Parti, *DKP*) – 1919 жылы 9 қарашада жастардың социалистік одағы мен социалистік жұмысшы партиясы (1918 жылы сәуірде негізі қаланды). 

Солшыл күштерінің бірлесіп, солшыл социалистік партияға бірігуі нәтижесінде негізі қаланды. Солшыл социалистік партия 1920 жылы қарашада Халықаралық коммунизмге (коминтерн) қосылу туралы қаулы алды да, ДКП деп атала бастады. 1920 жылдары Дания коммунистік партиясы жұмысшылардың таптық сана – сезмін арттыру және халыққаралық пролетарлық ынтымақты нығайту мақсатында, өз қатарындағы социал – реформистік және анархиялық синдикалистік бағыттарға қарсы зор күрес жүргізді. Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңында Дания коммунистік партиясы Данияның билеуші топтарының фашистік Германиямен ынтымақ жасау саясатын тынбастан әшкерелеп, елдің дамушы күгтерін фашистік қауіпке қарсы күреске шақырды. Неміс – фашист әскерлері Данияны басып алған кезде (1940 жылы сәуір – 1945 жылы мамыр) ДКП астыртын жағдайда көшті. Дания коммунистік партиясының көптеген мүшелерінің тұтқынға алғанына қарамастан коммунистік партия қарсыласу қозғалысын ұйымдастырушы және басқарушы күшке айналды. Дания коммунистік партиясы өкілдері қарсыласу қозғалысының басшы мүшесі – бостандық одағынығ құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяталғаннан кейін Дания коммунистік партиясы жұмысшы табының қатарындағы және еңбекшілердің қалың бұқарасы арасындағы орнын едәуір нығайтты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы. 3 том.
**Махмуд Таха Әли** (1902 жыл, Мансура - 1949 жыл) — мысырдың лирик ақыны.

Қолөнер мектебін бітірген. Өлеңдері 1927 жыл басыла бастады. Алғашқы өлеңдерінде туған жердің табиғатын жырлады. Француз романтиктердің ықпалы және Х. Мутрананың поэзиясы Махмуд Таханың ақындық өнерінің қалыптасуына әсер етті. Оның "Ком көлі", "Соқыр музыкант" атты өлеңдерінде Италия, Швейцария, Австрия, Германияда болған саяхаттарынан әсерлері кеңінен суреттелді. Кейбір өлеңдеріне ("Гондоза", "Клеопатраның түндері") ән жазылып, атақты әнші Әбд әл-Ваххабтың орындауында халық арасына кеңінен тарады. Тарихи баллада жанырына жазылған "Бір құрлықтан екінші құрлыққа" атты өлеңі Испанияны жаулап алушы араб қолбасшыларына арналған. Махмуд Таха кейінгі жылдары азаматтық патриоттық тақырыпқа "Египет", "Бостандыққа шақыру" т.б. өлеңдерін жазды. Ол- "Жиһангез теңізшісі", "Адасқан жандар", "Гүлдер мен шарап", "Шығыс пен Батыс" атты өлеңдер жинағының авторы.
**Матақ даласы** – Қарқаралы тауларының солтүстік-батысындағы жазық өңір. Батысы Нұра өзенінің аңғарымен, шығысы Жарлы өзенінің төменгі аңғарымен, солтүстігі – Шадырадыр, Қарағанды, оңтүстігі Жуантөбе (746 м), Егізқызыл тауларымен шектеседі.

Жер бедері
----------

Батыстан шығысқа қарай 50 км-ге , солтүстіктен оңтүстікке қарай 30 км-ге созылып жатыр. Жалпы ауданы 1500 км2. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 600 – 650 м. Жер бедері негізінен жазық.

Климаты
-------

Климаты континеттік. Ауаның жылдық орташа температурасы қаңтарда –16°С, шілдеде 19°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері 350 мм. Орта тұсынан шығыстан батысқа қарай Нұраның оң саласы – Матақ, оңтүстіктен солтүстікке қарай Қараөзек өзендері ағады.

Өсімдігі
--------

Далалық сортаң, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қызғылт селеу, қылқан селеу, көк шұнақ бетеге, австрия жусаны, қараған, тобылғы, өзен жағаларында қамыс өседі. Жерінің көпшілік бөлігі егін шаруашылығына пайдаланылуға қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
|  |
| --- |
|  |
| Ислам |
| Бұл мақалакелесі тізімдеменің бір бөлігі: |
| 
Иман

* Аллаһқа иман
* Періштелерге иман
* Қасиетті кітаптарға иман
* Пайғамбарларға иман
* Ақырет күніне иман
* Тағдыр мен қазаға иман

 |
| 
 Ислам негіздері

* Шаһада
* Намаз (Дәрет • Ғұсыл)
* Ораза
* Қажылық (Умра)
* Зекет (Пітір садақа)

 |
| 
Мәтіндері мен заңдары

* Құран • Сүннет
* Хадис • Хадис ілімі
* Мұхаммедтіңﷺ өмірбаяндары
* Ижмағ • Қияс
* Шариғат • Фиқһ
* Мазһабтар • Жиһад

 |
| 
Маңызды тұлғалары

* Мұхаммед ﷺ
* Әбу Бәкр
* Омар
* Осман ибн Аффан
* Әли ибн Әбу Талиб
* Мұхаммедтің ﷺ отбасы
* Мұхаммедтің сахабалары ﷺ
* Ислам пайғамбарлары

 |
| 
Ислам тарихы

* Әділетті төрт халифа
* Халифат
* Һашим әулеті
* Умәуилер • Аббасилер
* Буилер әулеті
* Тулун әулеті
* Фатима әулеті
* Айюб әулеті
* Сефевид әулеті
* Дели сұлтандығы
* Ұлы Моғолдар патшалығы
* Ұлы Османлы Мемлекеті
* Мәмлүктер
* Кордоба халифаты
* Мурабитун халифаты
* Муаххидун халифаты
* Сауд әулеті

 |
| 
Ислам ағымдары

* Әһл әс-Сунна (сунниттер)
* Шииттер
* Сәләфилер
* Сопылар
* Исмаилиттер

 |
| 
Ислам мәдениеті

* Исламтану • Өнері
* Мейрамдар • Мешіттер
* Әйелдердің орны
* Ислам және отбасы
* Күнтізбе

 |
| 
Ислами терминдер

* Діни сөздік

 |
| 
Тағы қараңыз

               
 |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

Мұсылмандарға христиандармен қатынас ұстау рұқсат етілген, бірақ оларды бауырлар сияқты жақсы көру, соғыста оларға көмектесу харам. Ислам дініне қарсы христиандармен немесе басқа кәпірлермен бірігіп соғысу, оларға көмектесу діннен шығаратын күпір саналады[1].

Христиандар Құдайдың ұлы санайтын Иса пайғамбарды мұсылмандар яһудилерге жіберілген Аллаһтың елшісі санайды. Құранда Иса пайғамбардың кейбір кереметтері, оның аспанға көтерілуі баяндалған. Шариғат басқа пайғамбарларға құрмет етуді әмір еткен секілді Иса пайғамбарға да құрмет көрсетуді бұйырады, оны сөгуге, өтірікке шығаруға болмайды. Исламда Иса мен оның анасы Мәриям Аллаһтың керемет белгілері саналады, бірақ оларды құдай немесе жаратушы санатына көтергендер кәпір саналады.

Христиандар мұсылмандарға басқа діндерден гөрі жақынырақ саналады, себебі Құранда айтылған:

> «Ақиқатта сен иман келтіргендердің ең қатал жауы яһудилер мен мушриктер (Аллаһқа серік қосушылар) екенін табасың. Және сен оларға махаббатымен ең жақындар „Біз — христианбыз" дегендер екенін табасың, себебі олардың арасында дін қызметкерлері мен монахтар бар және олар тәкаппарлық етпейді» 
> 
> —Мәида сүресі, 82-ші аят
> 
> 

Бірақ Құранда олардың ішінде Исламға жау болып келетіндері туралы айтылған:

> «Яһудилер мен христиандар олардың дініне ермейінше саған разы болмайды. Айт: „Шын мәнінде Аллаһтың тура жолы — тура жол"» 
> 
> —Бақара сүресі, 120-шы аят
> 
>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Науақид әл-Ислам», Мұхаммед ибн Абдуль-Уәһһаб
**Данияр Сүйіншілікұлы Тиесов** (6.12.1970 жыл, Астана) - мұнайшы, Қазақ. 

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін (2000) заңгер мамандығы бойынша; Атырау мұнай және газ институтын (2004) инженер-технолог мамандығы бойынша бітірген;

«Аджип» компаниясында (2000-2002) мұнайгаз бизнесі менеджерінің сынақ мерзімінен етті.
1994 жылдан - «Манас» ШК менеджері. 1996 жылдан - «Бата» ЖШС қаржы-экономикалық бөлімінің менеджері. 1998 жылдан - «Абыз» ЖШС атқарушы директоры. 1999 жылдан - «АМӨЗ» ААҚ бірінші вице-президентінің көмекшісі, Директорлар кеңесінің хатшысы. 1999 жылдан - «Қазақойл» ҰМК «АМӨЗ» ААҚ ағымдағы қызметті бақылау жөніндегі сектор меңгерушісі, басқару жөніндегі департаментінің корпоративтік басқару және ағымдағы қызмет мониторингі жөніндегі секторының бас маманы, 2001 жылдан - қайта құру жобасын басқару жөніндегі департаменттің бас менеджері, бас менеджерінің орынбасары. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» ЖАҚ мұнай химиясын дамыту департаменті директорының орынбасары. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» ЖАҚ мұнай, газды қайта өңдеу және мұнай химиясы департаменті директорының орынбасары. 2003 жылдан - «АМӨЗ» ЖШС құрылысы салынып жатқан кәсіпорын дирекциясының қаржы директоры, 2004 жылдан - бас директоры. 2004 жылдан - «АМӨЗ» ЖШС күрделі құрылыс басқармасының бастығы. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» АҚ бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары. 2009 жылдан бері - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай өндеу және маркетингі жөніндегі басқарушы директоры - басқарма мүшесі. «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» АҚ, «КРІ» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.

«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Құрмет белгісімен және грамотасымен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Тиесова Лаура Елтайқызы (1973 ж. т.).
Ұлдары - Тиесов Темірлан (1993 ж. т.), Әбілғалиев Халел (1995 ж. т.), Тиес Мансұр (2006 ж. т.);
қызы - Тиес Әсел (1997 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Махер Зейн** (араб.: ماهر زين‎ ;  16 шілде 1981) — тегі ливан,  шведтік RnB орындаушысы . 

2009 жылы өзінің алғашқы **"Thank You Allah"** альбомын шығарды , осы альбом оған халықаралық танымалдылықты сыйлады. 

Келесі  **"Forgive Me"** альбомын Зейн 2012 жылдың сәуір айынды шығарды.

Өмірбаяны
---------

Махер Зейннің отбасысы Ливаннан Швецияға ол 8 жасында болғанында көшіп кетті. Швецияда Махер мектеп бітіріп, жоғарғы оқудың "Аэрокосмостық техника" факультетінің бакалавр дәржесін алды. Университетті бітіргеннен кейін Махер Зейн продюсерлік жұмыспен айналысты. Бірнеше уақыттан кейін шведтік продюсер  RedOne-мен танысты. Соңғы рет Нью Йоркке көшкеннен кейін, Зейн осы продюсердің артынан ерді. Ол жақта әртістерді продюсерледі, оған мысал Кэт Делуна. 

Швецияға оралғаннан кейін  Зейн жұмысының бағытын ауыстырды. Продюсирліктен ол RnB стиліндегі әндер  орындауға және жазуға көшті. Әннің мәтіні исламның қатты әсерінен жазылды 

2009 жылдың қаңтар айында Махер Зейн "Awakening Records"  компаниясымен ынтымақтастықты бастап, өзінің тұңғыш альбомын шығарды. Алғашқы альбомы **"Thank You Allah"**  13 әнді және екі бонус тректі қамптып,  1 қараша 2009 жылы шықты. 

Альбомын жылжыту үшін Зейн және "Awakening Records" копманиясы Facebook, YouTube, iTunes сияқты әлеуметтік желілерді сәтті пайдаланды. 2010 жылдың басында Зейнің музыкасына араб-сөйлейтін және ислам елдері онлайн-аудиторияда орасан зор назарын салды. 2010 жылы Малайзия азаматтары интернетте танымал тұлғалар тізімінде мәлімметтер іздеуден  Махер Зейн бірінші орынды иеленді.  Үлкен коммерциялық жетістігі  Малайзия және Индонезия елдерінде орындалды. Бұл елдерде "Thank You Allah" альбомы бірнеше рет платиналық атанды.  2010 жылы Малайзияда  Зейннің альбомы ең сатылатын альбом аталды. 

Көптеген әндерін Махер Зейн ағылшын тілінде орындады, бірақ ол кейінірек басқа да тілдерде шығарды. Мысалы, "Insha Allah" әні ағылшын тілінен басқа, араб, индонезия, малай, түрік және француз тілдерінде жазылған. Зейн  бүкіл әлем бойынша концерттер берді, соның ішінде Ұлыбритания, АҚШ, Малайзия, Индонезия, Сауд арабиясы және Египет бар.

Дискографиясы
-------------

### Альбомдар

| Жыл | Бөлшектер | Сертификаттары 
(Сату) |
| --- | --- | --- |
| 2009 | *Thank You Allah** Шығарылды: 1 қыркүйек 2009
* Компания: Awakening Records
* Форматы: CD, Digital Download
 | * 8x Platinum, Warner Music Malaysia
* 2x Platinum, Sony Music Indonesia
 |
| 2012 | *Forgive Me** Шығарылды: 2 сәуір 2012
* Компания: Awakening Records
* Форматы: CD Digital Download
 | * 4x Platinum, Warner Music Malaysia
 |
| 2016 | *One** Шығарылды: 6 June 2016
* Компания: Awakening Records
* Форматы: Digital Download
 | - |



1. ↑
2. ↑  Muslim pop megastar Maher Zain sings for Syria aid, *BBC News* (13 November 2013). Тексерілді 24 тамыздың 2014.
3. ↑  Maher Zain receives 8 platinums in Malaysia Мұрағатталған 25 желтоқсанның 2016 жылы. *Awakening Worldwide*, retrieved January 2011
4. ↑  Meet Maher Zain. *New Straits Times* (25 April 2012). Тексерілді, 9 маусым 2012.
Подгорецкий қамалы
**Подгорецкий қамалы** 1635 жылдар аралығында салынған. 1939 жылы қамал Сангушко князьдің иелігінде болып, кейіндеу үй иесі Бразилияға жер аударылып, үй ішіндегі ескі жиһаздардың бір бөлігін алып кеткен.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес үкіметі туберкулезбен ауыратын жандарға арнап емхана қалаған. Сосын, 1956 жылы ескі қамал өртке оранған; үш апта бойғы өрттен қамалда түк қалмапты. Қазіргі уақыттар Львовская көркемөнер галереясы ғимаратты қалпына келтіру жұмысын жүргізуде..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *ред. Кисилёв В. И.* Польские гусары 1576—1775 // — Артёмовск: военное-исторический альманах «Новый солдат», № 142, — 2002.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* www.zamki-kreposti.com.ua сайтындағы қамал туралы ақпарат
* castles.com.ua
* kingdom.kiev.ua
* tripua.info Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
Пахиринозавр
**Пахиринозавр** — сүйегі ірі, қылқанды мойын желбіршегі, тқрт қысқа аяғы және қысқа құйрығы бар шөппен қоректенген динозавр. Оның тұмсығында мүйіздің бар-жоғы белгісіз. Алайда мұрнында үлкен сүйекті төмпешігі болған. Денесінің ұзындығы 5 - 7 метрге жеткен. Желбіршегінің ортасында көптеген майда мүйіздері орналасты. Пахиринозавр шамамен 72 - 68 миллион жыл бұрын кеәінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Басқа да цераптықтар секілді үйір болып тіршілік еткен динозаврлар жыртқыштардан қауіп төнген кезде жауларына айбат шегіп, қарсы шабуылға шыққан. Бұл оның өзіндік қорғанысы болатын.

Қызықты дерек
-------------

* Пахиринозаврдың мықты ұрт тістері қатты өсімдіктерді шайнауға арналған.
* Оның сүйектері Аляскадағы Альберта деген жерден табылған.
* Пахиринозавр — канаденсис — 1950 жылы Чарльз Мортрам сипаттаған динозавр.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 2 тонна
* Тұқымдас : Цератопсид
* Отряд тармағы : Маргиноцефалия [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Фридрих Вильгельм Бессел** (нем. *Friedrich Wilhelm Bessel*, 1784 жылы 22 шілдеде Минден - 1846 жылы 17 наурыз КёнигсБерг) - алман астрономы әрі математигі. 15 жасында мектептен шегініп қара жұмыс істеген, әрі сырттай астрономия, геодезия және математиканы игерген. 20 жасында құйрықты жұлдыздың траекториясын есептеуге қатысты мақаласын жариялайды. 1810 жылы жаңадан ашылған Кенигсбергтегі обсерваторияның басқарушысы болады. 1812 жылы Берлин ғылым академиясының академигі болып сайланады. 

Бремен. Бессел ескерткіші. Оның негізгі еңбегі астрономия жағында болған. «Астрономия негіздері» 1818 жылы баспадан шығарып, астрономияның дамуына аса құнды сыйлық тарту етеді, сонымен қатар, жұлдыздар кестесін жасаған, әрі астрономияда көп қолданысқа ие Бессел формуласын қорытып шығарады. Оның математика жағындағы басты табысы – Бессел функциясы және оның көптеген қасиеттері мен түбірін табу әдістерін тауып, оны осы заман физиканың және астрономияның кейбір мәселелерін шешуге қолдануы еді. Сонымен бірге ол геодезия саласында да көптеген жаңалықтар ашып, оған да өзіндік үлесін қосқан еді.
**Пахтакор** — Ташкент қаласындағы футбол стадионы. "Пахтакор" клубы мен Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы үйдегі матчтарын өткізеді. Сыйымдылығы - 35000 адам.

Тарихы
------

Құрылысы 1954 жылы басталып, 1956 жылы аяқталды. Әу баста сыйымдылығы 55 000 адам болғанымен, кейін реконструкциялар жасалды да, 35 000 адамға азайды.. 

Алғашқы ресми матч 1956 жылы 20 тамызда "Пахтакор" мен "Динамо" (Тбилиси) командаларының арасында өтті. 2012 жылғы дейін Өзбекстан құрамасының үйдегі стадионы саналып келді. "Бунедкор" стадионы ашылған соң, құрама көбіне сонда ойнайтын болды да, "Пахтакор" стадионында құрама матчтары сирек өтетін болды. 

Қазір алаң жиегінде жұгіру жолдарын алып тастау мен төбесін жабу жоспарланып жатыр.

Галерея
-------

* 
* .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  pakhtakor.uz - «Пахтакор» стадионының тарихы

Сілтемелер
----------

* Стадионда өткен матчтар тізімі
Отырар - өлең. Авторы Мұхтар Шаханов.

Қысқаша мазмұны
---------------

Алты ай бойы Отырар қамалы ұлы Шыңғыс ханға берілмегендіктен Шыңғыс хан өз ұлы Шағатайға ақыл айтады. Алты айдан соң Отырырдағы сатқын Қараша Отырарды сатады. Шыңғыс хан Отырардың ұлы қолбасшысы Қайыр ханды құрметтеп сыйлайтынын білдіреді де, сол себепті ол Қарашаны өлім жазасына кеседі (Қарашаның әкесінің, Қарияның көзінше). Ақыр соңында Қария шеткі елшілер қақпасынан бір баланы құтқарып жібергені туралы айтады.

Шығарма кейпкерлері
-------------------

* **Шыңғыс хан** - Моңғол ханы, қолбасшы, айлакер, ақылды.
* **Шағатай** - Шыңғыс ханның ұлы.
* **Қадырхан** (Қайырхан) - Отырар ханы,ақылды, ойшыл, данышпан.
* **Қараша** (Қарашоқы) -сатқын.
* **Қария** - сатқынның әкесі, ақылды, данышпан, ойшыл.

Тағы қараңыз
------------

1. Мұхтар Шаханов

Дереккөздер
-----------

1. М.Шаханов. «Отырар»
**Педикюр**-аяқтың арнайы күтімі. Оны айына бір рет жасап тұру қажет.

Педикюр

Сипаттама
---------

Терінің мүйізденген , жарылып кеткен жерін жұмсарту үшін аяқты сабынды ыстық суға салады. 20-30 минуттан кейін, аяқты жұмсақ сүлгімен сүртіп ,ұстарамен не пемзамен ентеп өкшедегі, табандағы мүйізденген жерлерді тазалайды.Содан кейін мүйізгекті кесіп, тырнақты дөңгелете қияды. Тырнақтың етпен жанасқан жерін кесуге болмайды, тырнақ қисық өсуі ықтимал. Арнаулы егеуішпен егеп, тырнаққа дұрыс пішін береді. Тырнақты тек бір бағытта егеу керек , әйтпесе, ол қабыршақтанып сынып кетеді. Аяқты қайтадан жылы суға салып, екінші аяқтың күтімін жасай бастау керек. Терінің жарылған жерін пемзамен түрпілеп, аяқты құрғатып сүртеді де, құрамында А витамині бар креммен сылайды. Тырнаққа лак жағуға да болады.

Гигиена
-------

Гигиена талабын ұқыпты сақтаған жөн. Пайдаланылған заттарды спиртпен сүртеді. Теріні кесіп алған жағдайда оған 3%-ті сутегінің асқын тотығына малынған мақтаны жапсырып , соңынан иод ерітіндісімен сүртеді. Аяқты күнделікті жуып , аптасына 1 рет ас тұзы салынған жылы аяқ ваннасын қабылдап отыру керек. Табанның мүйізденіп кеткен жерін пемзамен түрпілеп , жуады әрі құрғата сүртеді. Содан кейін аяққа арналған крем немесе вазилин жағады.

Тағы қараңыз
------------

1. Маникюр
2. Гигиена

Дереккөздер
-----------

1. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1989

,