recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Радиокомитеттің қазақ хоры**- республикадағы тұңғыш профессионал ұлттық көркемөнер ұжымдарының бірі (1933-1947).
Б.А.Орловтың бастамасымен құрылды. Хор ұжымы құрамында (18-20 адам) өнерпаз халық таланттары: хор әншілері 3. Жұбатова, Қ. Байжанов, Мұстафина,Битенова, солистер Қ. Мұстафин, Ж.Қартабаева,Қ .Бабақов, домбырашы Баязитов, қобызшы Мықтыбаев, бассейннің шахталары мен кеншілерінің жұмысшылары т. б. болды. Хордың репертуарында Е.Брусиловский, А. Затаевич, М. Ержанов,
В. С. Пирогова өндеген қазақдың халық әндері(«Ахау бикем», «Жеңеше-ай», «Маусымжан»),сондай-ақ орыс, кенес, шетел композиторларының қазақ тіліне аударылған («Полюшко», «Отан туралы ән» әндері, «Снегурочка», «Евгений Онегин», «Аида» т. б. опералардан хор) өндері болды.Радиокомитеттің қазақ хоры музыкалық хабарлар, такқырыптық концерттер, скетчтер ұйымдастырды, бұлар радио арқылы беріліп, шахталар мен кәсіпорындарында қойылды. Хор Алматы және Мәскеу қаларында болған халық шығармашылығының республикалық және бүкілодақтық олимпиадаларына бірнеше рет
қатысты: 1937 ж. Қазақстан Қ(б) П-нын 1-съезі делетаттарының және 1938 ж. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінін сайлауы карсаңындағы науқанға қатысушылардың алдында концерт қойды. Хор 2 рет (1936, 1938) Мәскеуде өнер көрсетіп, Бүкілодақтық радиодан, Колонналы залда, Одактар үйінде, зауыт және фабрика клубтарында концерт берді; 26 қазақ әнін тонфильм мен грампластинкаға жаздырды. Сондай-ақ хор ұжымы еліміздің көптеген қалаларында гастрольде болды.1935-1940 ж. хордың репертуары қазақтын 250 халық және қазіргі әндерінен құралды. Ұлы Отан соғысы жылдары бүкіл шаруашылық-саяси шараларға белсене ат салысып, еліміздегі барлық маңызды оқиғаларға үн қосып отырды. 1943-46 ж.
Қарағанды бассейнінің 16 мыңкеншісінің, Нұра,Қаркаралы және Қу аудндарының 10 мың еңбеккерлерінің алдында концерт қойды. Табысты шығармашылык жұмысы және Қарағанды қаласының шахтерлері мен Қарағанды облысының еңбекшілеріне мәдени қызмет керсету ісіне сіңірген еңбегі үшін хорға қатысушы Қ. Байжановқа,3. Жубатовага ҚазақКСР-нің халық артисі Ж.Тоғандықовқа, А. Әлиеваға, А. Мұсабековаға, В. С. Пироговаға Қазаа КСР-нің еңбек сіңірген артисі атағы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Макдивитт** Джеймс (10,06,1929 ж. дүниеге келген, Чикаго қаласы) - АҚШ-тың ұшқыш-космонавы, Әскери Әуе күштерінің бригадалық генералы. 1959 ж. Мичиган университетін, 1960 ж. Эдуардс авиациалық базасындағы ұщқыш-сынаушылар, ал 1961 ж. аэрокосмос зерттеулер үшін ұщқыштар даяарлайтын мектебін бітірді. 1962 жылдан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобында. 1965 ж. 3-7 маусымда Э.Уайтпен бірге "Джемини-4" космос кораблінің командирі ретінде космосқ ұшты. 1969 ж. 3-13 нурызда Д.Скотт және Р.Швейкартпен бірге "Аполлон-9" космос корабілімен космосқа ұшты. Осы ұшу кезінде корабльді ай кабинасының бөлігімен түйістіру сыналды, т.б. зерттеулер жүргізілді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Радиолампа(электрондық лампа)-электр тізбегіндегі токты (токтың ауытқуын) басқаруға арналған электронды вакумды прибор.Электронды лампалар арқылы радиоаппаратурада электрлік тербелістерді қоздыру,күшейту,дитектирлеу,түрлендіру және басқа да процестер жүзеге асырылады.(Радиоқабылдағыш мақаласын қараңыз).Жоғар ваккумды(ішіндегі ауасы аса сиретілген)шыны немесе маталл баллон,электр тізбегіне (лампа панеліне )лампаны қосуға арналған саусақшалары (штырлері)бар тұғыр (цоколь)және ішкі электродтар –катод,анод және бұларды бірінен бірі бөліп тұратын торлар (әдетте катодты айнала қоршайтын сым спираль немесе тор түрінде балады)радиолампалардың неізгі бөліктері болып табылады.Электр тогымен қыздырылатын катод электрондар бөлін шығарады(термоэлектронды эмиссия құбылысы бойынша),лампаны электр тізбегіне қосқан кезде электрондар ауасыз кеңістікте анодқа қарай тартылып ұшады да , электр тогын тудырады.Осы токтың шамасы торлар арқылы реттеледі.
Радиолампалар қоректендірілу тогының тегіне байланысты желілік немесе қыздырылатын және батареялық болып бөлінеді.желілік радиолампалардың катоты ортасынан айнымалы ток әсерімен қыздырылатын түтік тәрізді болады.Батареялы лампалардың тұрақты қоректенетін қыздыру қылының өзі катот болып есептеледі.
Лампалы радиоаппаратураның барлығында дерлік металл баллонды радиолампалар пайдаланылады.
**Жеменей болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

7 әкімшілік ауылында 1405 қожалық болды.

Халқы және тұрмысы
------------------

Қалша ауылы жартылай көшпенді, жыл бойына Қаракешу маңында отырады, егіншілікпен де айналысады. Бегімбет ауылы түгелдей көшіп жүреді. Қарақұмда, Жылыойда отырады. Кейбір шаруалары Сеңгірқұмға келіп қыстайды. Үстіртте Бесегоз, Тәңке суларын жайлайды. Сұлтангелді ауылының шаруашылықтары жартылай көшпенді, Қаратау, Ақтау бойында аздаған бөлігі отырады. Жазда Қарақұмды жайлап, қыста Сеңгірқұмға келеді. Қожағұл ауылдары Аусары суымен Форт-Александровскіде қысы-жазы отырады. Шолақ ауылының 75 пайызы жартылай көшпенді. Отыратын жері Иір, Форт-Александровск, 25 пайызы көшпенді, жазда Қарақұмды жайласа, қыста Ақтөбені қыстайды. Қаракедейдің 75 пайызы жартылай көшпенді, отыратын жері Жармыш, жатақтары Ауыздыбаста. Қалғандары көшіп жүреді, жазда Қарақұмға дейін көшіп, қыста Қаратау бойына келеді. Ақшакедей ауылдары көшіп жүреді, жазда Ойылға дейін барып, қыста Қаратау бойын қыстайды.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Шапай Қалмағамбетов** (1890, Қостанай облысы Қарабалық ауданы - 1960, Ақтөбе қаласы) - ақын. Атақты Мергенбай (1836 - 1911) жыраудың қасына еріп, эпикалық дастандарды үйренген. "Қобыланды", "Ер Тарғын", "Алпамыс", "Қыз Жібек", "Құбығұл", т.б. көлемді жырларды жатқа білген. Қобыландының батыр ұлдары Киікбай, Бөгенбай туралы да Қалмағамбетовтен жазылып алынған. Ол ауыз әдебиетінің басқа да нұсқаларын жинаған. Өзі шығарған толғау-жырлар да бар. "Қобыланды" жырының нұсқасын 1939 жылы Орталық ғылыми кітапхана қорына жазып тапсырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Жемшөп ашыту** (орыс. *дрожжевание кормов*) — жемшөпті ашытқылармен өндеуге негізделген биологиялық тәсіл. Алдын ала бөлек дайындалған ашытқы ұйытқысын туралып, араластырылып, ылғалдандырылған жемшөп қоспасына араластыра отырып қосады да, жылы жерде бөктіріп ұстайды. Нәтижесінде жұмсарып, жаңа піскен нан иісті хош иістенген, мал сүйсініп жейтін азық дайындалады. Ондағы көбейген ашытқылар, яғни дрожжылардың дене белогінің аминқышқылдық құрамы өсімдік белогінің аминқышқыл кұрамынан биологиялық тұрғыдан құндырақ, яғни ауыспайтын аминқышқылдарына қанығу дәрежесі жоғары болғандықтан, ашытқыланған азықта құнды протеин деңгейі жоғарылайды. Сонымен қатар ашытқылар азықты бірқатар, атап айтқанда В тобымен және К витаминдерімен байытады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Шанышқақ (Pulsatilla) - сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Солтүстік жарты шардың қоңыржай, субтропик. және салқын аймақтарында өсетін 35-тен астам түрі бар. Қазақстанда шығыс Қазақстан облысында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей, Теріскей Алатаулары мен Кетпен тауларында 6 түрі өседі. осылардың ішінде жиі кездесетіні - ашық шанышқақ. Ол - тастақ жерде, қарайлы орманда, құрғақ жалғынды жерлерде өсетін дәрілік өсімдік. биіктігі 45 см-дей. Тамыры шашақталған, сабақ түбіндегі жапырақтары сағақты, қауырсын тәрізденіп немесе саусақ салалы тілімделген.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Лос-Анджелестегі Қытай кварталындағы кунг-фу шеберлерінің көрсетілімі, 2006 жыл.
**Кунг-фу** - ежелгі шығыс жекпе-жегі. Оның негізі Қытайда қаланды. Қытай жазбаларында оның атын "у-и" деп жазған.
Кунг-фудың негізін қалаушы Қытай елінді Дамо деген атпен белгілі үнді монахы Бодхидхарма болатын. Негізінде ол үнді ханзадасы болатын.
Бодхидхарма мұрагерліктен және ханзадалықтан бас тартып, қарапайым өмір кешпекші болады.

Тарихы
------

Біздің заманымыздың 520 жылы Бодхидхарма Қытай еліне барады. Сол елдегі Шаолинь монастрінің монахтары оған өте әлсіз, жігерсіз болып көрінді. Бодхидхарма оларға денсаулықты күшейтетін түрлі физикалық жаттығуларды жасауды ұсынады. Осындай жаттығулардың арқасында кунг-фу дүниеге келді. Кунг-фу жергілікті қарақшылардан, бұзақылардан қорғанудың бір тәсілі болды. Бұл спорт Қытайда әлі күнге дейін сақталған. Жекпе-жектің бұл түрі басқа шығыс жекпе-жектерінен шапшаңдығымен ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

Үлгі:Stub:Спорт
**ФАТИХ КАРИМ**, *Каримов Фатих* (1870 – 1937) – татар халқының көрнекті қоғам қайраткері, публицистік 1892 – 96 жылы Орынбордағы "Мектебе мулкия-и махане" атты мұсылман мектебінде білім алған. 1902 жылы Орынбор қаласында "Каримов-Хусаинов" атты мұсылман баспаханасын ашып, түркі-мұсылман халықтары ақын-жазушыларының шығармалары мен ауыз әдебиеті үлгілерін кітап етіп шығаруды қолға алды. Бірінші орыс революциясы жылдары Ресей империясындағы түркі-мұсылман халықтарының азаттық үшін күрес жолында бірлесіп, күш біріктіре отырып әрекет етуін қолдады. Бүкілресейлік мұсылмандардың үшінші съезіне қатысып, "Ресей мұсылмандар одағының" ОК-сіне мүше болып сайланды. Мемлекеттік Думадағы Мұсылман фракциясымен тығыз байланыста болды. 1906 – 17 жылы Орынборда шығып тұрған "Вахит" ("Уақыт") газетінің редакторы ретінде газет беттерінде сол кездегі қазақ халқының қоғамдық-саяси және мәдени өміріне қатысты материалдар жариялап отыруға ерекше мән берді. 1917 жылы Торғай облыстық қазақ съезіне қатысып, оның делегаттарын татар халқының атынан құттықтады. 1917 – 18 жылы "Янга вахит" ("Жаңа уақыт") газетінің редакторы, 1925 – 36 ж. КСРО халықтары Орталық баспасындағы татар бөліміне жетекшілік етті. 1937 жылы саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Святосла́в И́горевич (942 — наурыз 972) — новгород князі, 945-972 жылдар аралығында киевтің ұлы князі, қолбасшы ретінде танылған.

Ертеректегі биографиясы
-----------------------

Святослав Игоревич на Памятнике «1000-летие России» в Великом Новгороде

Святослав есімі
---------------

Балалық шағы мен Новгородта княздік ету
---------------------------------------

Өзіндік басқаруының бас кезі
----------------------------

Святославтың хазар саяхаты
--------------------------

Руины Саркела (Белой Вежи). Аэрофотоснимок 1930 года

Святославтың Бұлғар саяхаты
---------------------------

Преследование отступающей русской армии византийцами.  
Миниатюра из мадридского списка «Истории» Иоанна Скилицы

Святославтың тұлғасы турасында
------------------------------

Ұлдары
------

Өнердегі Святослав бейнесі
--------------------------

Преследование отступающей русской армии византийцами.  
Миниатюра из мадридского списка «Истории» Иоанна Скилицы

Сілтемелер
----------

  

* Святослав Игоревич // Энциклопедия «Кругосвет»
* *Сахаров А. Н.* Дипломатия Святослава. М. 1982.
* Смерть князя Святослава Игоревича произошла не на Хортице
2006 жылы ТМД елдерінің арасында өткен форумда Кирилл Юрьевич Лавров сөз сөйлеп тұр
**Кирилл Юрьевич Лавров** (1925 жыл 15 қыркүйек - 2007 жыл 27 сәуір) – орыс актері, КСРО халық әртісі (1972). 1946 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірі
-----

Актер отбасында туған. 1950 жылы *Киевтің Украинка атындағы орыс драма театрының труппасына* қабылданды. Алғашқы ойнаған рөлдері негізінен жас замандастарының лирикалық бейнесі болды. 1955 жылы *Ленинград М.Горький атындағы Үлкен драма театрына* ауысты. Мұнда Платов *(Штейннің «Мұхит»), Нил (Горькийдің «Тоғышарлар»), Молчалин (Грибоедовтың «Ақыл азабында»), Дуанбасы (Гогольдың «Ревезор»)* т.б. рөлдерді орындады. 1960 жылдардан бастап философиялық күрделі рөлдерді ойнауға бет бұрды. 1956 жылдан киноға түскен: *Синцов «Тірілер мен өлілерде», Иван Карамазов «Ағайынды Карамазовтарда»* т.б. 1970 жылы *гастрольдік сапармен* Алматыда болды.

Марапаттары
-----------

*КСРО (1973) және РКФСР (1974) Мемллекет сыйлықтарының лауреаты.*[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
Лаплас Пьер
Лаплас Пьер(1749 - 1827) - француз астрономы әрі математигі, физигі.Ол аспан механикасы әдістерін дамытты, Ньютонның бүкіләлемдік тартылыс заңы негізінде Күн жүйесіндегі аспан денелерінің қозғалысының өзіне дейінгі ғалымдар түсіндіре алмаған мәселелерін аяқтаған, ол егер планеталардың біріне-бірінің әсер ететін ұйытқытулары математикалық қатарлар ретінде қарастырылатын болса, бүкіләлемдік тартылыс заңы планеталардың қозғалысын толық тай түсіндіре алатынын дәлелдеген.Ол әлгі ұйытқулардың ауық-ауық түрде қайталанатынын анықтаған.Ол 1780 жылы аспан денелерінің орбиталарын есептеудің жаңа тәсілін ұсынған.Пьер Лаплас Сатурн сақинасының тұтас бола алмайтындығы туралы тұжырым жасаған, себебі бұл жағдайда әлгі сақина орнықсыз болатынын, Сатурн полюстері аймағының әжептәуір сығылатынын болжап айтқан.Пьер Лапластың еңбектерінің ең басты нәтижесінің бірі Ай қозғалысының орташа жылдамдығының Жер орбитасының эксцентриситетіне тәуелді болатынын, бұл шаманың планеталардың өзара тартылысы әсерінен өзгеретіндігін ашуы болады.Бұл ұйытқудың ғасырлық қозғалыс еместігін, ұзақ мерзім бойынша ауық-ауық қайталатындығын, олардың салдарынан Ай қозғалысының баяулайтынын дәлелдеген.Ай қозғалысының біркелкі еместігінен туындайтын Жер полюстерінің сығылыңқылық шамасын анықтаған.Теңіз суының тасқындау динамикасының теориясын жасаған.Оның аспап механикасы саласындағы ғылыми еңбектері <<Аспан механикасы туралы трактатында>> қорытындыланған.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Шарықты** – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы тау. Аудан орталығы – Ерейментау қаласының солтүстік-батысында 7 – 8 км, Шарықты өзенінен шығысқа қарай 3 – 4 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 392 м. Тау солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзындығы 6,5 – 7 км-ге, ені 1,5 – 2 км-ге созыла орналасқан. Төбесі төбешіктермен тілімделген. Беткейі көлбеуленген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Делювийлі-пролювийлі шөгінділерден түзілген девон жыныстарымен жабылған.

Өсімдігі
--------

Қара қоңыр топырағында қараған, сұлыбас, қаулы өсімдіктері өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Рим империясы құрамындағы Норик
**Норик** (лат. *Noricum*) — Б.з.б. IV–I ғасырлардағы көне корольдік және Орталық Еуропадағы Рим провинциясы. Драва және Дунайдың жоғарғы ағысында, қазіргі Италияның солтүстігінде орналасқан (б.з.б. I ғ. соңы — 420 ж.).

Латын деректеріне сүйенсек б.з.б. IV ғасырда нориктердің иллирилік тайпалары қол астына бірнеше кельт және венет тайпаларын біріктірді. Сөйтіп Альпі тауларының солтүстік-батысында өз мемлекетін құрды. Корольдіктің астанасы Норея болды (қазіргі Клагенфурт).

Антикалық Нориктің даму деңгейі биік болды. Мұнда өзінің жазу жүйесімен қатар, жеке ақша монеталары да қолданыста болды.

Әдебиеттер
----------

* Géza Alföldy. Noricum. Routledge & K. Paul, 1974
* Егоров К. Л. Образование Киевской Руси. 1.3. Норики и венеды (Тацит, Плиний, Клавдий Птолемей)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Noricum
* Noricum, its cities and traffic routes in the 2nd century Мұрағатталған 9 қазанның 2007 жылы.
**Мөлдір**. Бұл сөзді естісек, есімізге «тұнық, таза (су)» ұғымы түседі. «Мөлдір бұлақтан су ішудің өзі — бір ғанибет» (I. Омаров, Шабыт.).

Қырғыз тілінде дәл осы мағынада «мөлтүр» болып дыбысталады. Сөздің алғашқы түбірі «мөл» болғандығын да қырғыз тілі дерегінен байқаймыз. Мұнда «тұнық, таза» мағыналарын -түр қосымшасынсыз-ақ, «мөл»-дің қара басы бере алатыны былай тұрсын, «адал», «сұлу» іспеттес ауыспалы мағыналарды да меншіктенеді. Ал қазақ тілінде бұл жоқ.

моңғол тобындағы тілдерді айтпағанда, түркі тілдерінің кейбіреуінде дәл осы тұлғаға өте сәйкес сөздердің екінші мағынасы ұшырасады: қырғызша — мөндүр (аталған сөздік, 534), хакас тілінде — миндір, ұйғырша — мөлдүр сөздері біздегі «бұршақ (жауын-шашын түрі) мағынасына нұсқайды.

моңғолша — мөндөр, қалмақша — мөндр сөздері де аспаннан жауатын «бұршақ» мағынасында қолданылады. моңғол тобындағы тілдерге түркі тілдерінен ауысуы ықтимал. Өйткені тазалық пен тұнық мағынасын білдіретін сөз түбірі — «мөл» түркі тілдері ішінен (қырғыз тілінен) табылуы осыған жетектейді. Әрине, кесіп-пішіп айту қиын. Аспаннан жауған бұршақтың да өте тазалығын теріске шығару қиын. Жердегі судың тазалығын бүршақ тазалығына теңеу арқылы да қазақ тіліндегі «мелдір» сөзінің пайда болуы мүмкін. Алғашқы кездерде моңғол, түркі тілдеріне ортақ болып, кейін әрқайсысы өзінше мағына беру де болмайтын құбылыс емес.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Мәңгілік бейнелер** — белгілі бір заманда, қоғамдық ортада қалыптасқан мінез-ерекшелігі бар, сонымен бірге бойынан жалпы адамзатқа тән сипат-қасиеттер де айқын танылатын, типтік тұлға дәрежесіне көтерілген әдеби бейнелер. 

Олар адмагершілік пен әділетсіздік, махаббат, зұлымдық, қызғаныш секілді жағымды және жағымсыз мінез, іс-әрекеттер арасындағы қайшылықты, тартысты көрсетеді. Ғасырдан ғасыр ауысып, заман өзгерсе де, мұндай бейнелер өзінің танымдық, тәрбиелік мәнін жоғалтпайды. Және бір халықтың әдебиеті көлемінде ғана қалмай, дүние жүзі мәдениетінде танымал бейнелер болады. Мұндай типтік бейнелердің тұлғасынан оларға айырықша тән мінез-сипат, өзіндік кейіп анық көрінеді. 

Классикалық әдебиетте кейде ірі тұлғалар көбінесе бір қырынан, бір мінезімен танылады. Мысалы, Отеллоның бойынан алдымен қызғаншақтықты, бірбеткейлікті көрсек, Ягоның мінезінен, іс-әрекетінен әзілдікті, азғырғыштықты көреміз. Дон-Кихотқа адалдық пен аңғалдық тән болса, Гобсекке сараңдық айырықша тән. Сонымен бірге бұл әдеби бейнелердің өмір шындығын, адамның мінез-құлқын терең ашып көрсететін кең мазмұндылығын да ескеру керек. Типтік бейнелер міне-тұлғасы сан қырлы, жан-жақты бола тұра, әрқайсысы өзіне тән, тайға таңба басқандай айқын, даусыз, ой-санаға орнаған қалып, тұрпатымен танылады. Қазақ әдебиетінде батырлық бейнесі Қобыландымен, Ер Тарғынмен байланыстырылса, сұлу, нәзік әрі ақылды ғашық қыз туралы айтылғанда, Жібек, Баян, Ақжүністі еске аламыз. Зұлымдық бейнесі Бекажанмен, сараңдық Қарабаймен байланыстырылады. Әр халықтың әдебиетінде ұшырасатын сом, нанымды жасалған бейнелер өткенді ғана емес, бүгінгі өмірді түсініп-білу үшін өте бағалы. Көне заман тарихына үңілсек, Одиссей сергелдеңге түскен батыр бейнесін білдіреді. Прометей адам үшін азап шекккен жан ретінде есте қалған. Бұлардың бәрі қоғамдық ой-санада үлкен орын алған әдеби бейнелер. Адамзаттың әділдікке, адамгершілікке, таза махаббатқа ұмтылуы, сол биік идеалдар үшін күресі ешқашан мәнін жоғалтпайтынын мойындасақ, мұндай танымдық, көркемдік қасиеті мол әдеби бейнелердің де адам қауымымен бірге жасайтыны, ешқашан ескірмейтіні талассыз дей аламыз.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Томас Хельмер** (нем. *Thomas Helmer*; 21 сәуір 1965 жыл, Херфорд, Солтүстік Рейн-Вестфалия, ГФР) — германиялық футболшы, қорғаушы, 1996 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Карьерасында Германия және Англия клубтарында ойнады. Футболшылық ғұмырының басым бөлігін "Боруссия" мен "Бавария"сапында өткізді. 

Ұлттық құрамаға тұңғыш рет 1990 жылы шақырылды. 1992, 1996 жылдары Еуропа чемпионатына, 1994, 1998 жылдары әлем чемпионатына қатысты.

1998 жылғы әлем чемпионатынан соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Қазір телеарналарда спорт журналисі қызметін атқарады. Бірнеше ірі турнирлерде комментаторлық жасады.

Актриса Ясмин Филалиге үйленген, екі баласы бар.

Жетістіктері
------------

**Германия**

* Еуропа чемпионы: 1996

**«Бавария»**

* Пермания чемпионы: 1993/94, 1996/97, 1998/99
* Германия кубогы: 1997/98
* Лига кубогы: 1997, 1998, 1999
* УЕФА кубогы: 1995/96

**«Боруссия (Дортмунд)»**

* Германия кубогы: 1988/89

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Томас Аквинат** лат. *Thomas Aquinas*, итал. *Tommaso d'Aquino*;( 1225, Аквино — 1274, Рим)  - италияндық діни ойшыл. Католикалық шіркеудің ең ірі ойшылы. Дегдар отбасынан шықса да, ол ата-анасының қарсылығына қарамастан, доминикалық діни ұйымға кіреді. Париждегі Сенжак монастырында, кейін Париж университетінде дәріс береді. Италияға қайтып Рим Папасының сарайында болады. Сол жылдар ол Аристотельдің философиясын тереңдетіп, өз ілімінің негізіне айналдырады. 1269 жылы Парижге қайтып оралып, Құдай тану қосындысы жұмысын жалғастырады. 1274 жылы Неапольдан Лионға шіркеулік кеңеске бара жатып қайтыс болады. Философия қарама қайшылыққа ұрынған шағында, оның көмекке дінді шақыруы қажет. Фома Аквинский - теоретикалық теологияның негізін қалаушы. Фома Аквинский ілімінің негізіне құдайды қойып, бірте-бірте періште мен адамдарға түсіп, шіркеу мен мистика арқылы болашақ өмір іліміне көтеріледі. 1879 жылы Папа Лео 13 католикалық унтер мен сименариялардағы сабақ берудің тым төмен дәрежесіне таң қалып, Фома Аквинский зерттеуді оқу бағдарламасының міндетті шартына айналдырады. Міне сол кезде ғана Мерьсе неотомистік ілім ашып, оны кейінгі шәкірттері томизмді жаңаша ағымдар - феноменология мен экзистенциализммен біріктіруге тырысқан.Ол мемлекеттің жағымды рөлін мойындады, оған құдайдың еркін жүзеге асырушы деп бағалады. Рухани және зайырлы биліктердің арақатынасын жан мен тәннің арақатынасы ретінде қарастырды. Бірақ, рухани билік (шіркеу) мемл. биліктен жоғары тұрғанда ғана шіркеу мен мемл. қатар өмір сүріп, өзара әрекеттесе алады деген пікірінен танбады. Әйтсе де, оның көптеген пікірлері Аристотельдің саяси ойларымен үндесіп жатыр. Мысалы Аквинский мемлекеттік биліктің дербес, табиғи жолмен қалыптасуын жақтады, оған діндарлардың араласуына қарсы шықты. Әсіресе, Аквинский әрқылы басқару пішімдерінің — монархияның, аристократия мен демократияның лайықты "таза" пішімдерін бойына жинақтаған мемлекетті ұлықтады. Абсолюттік монархия мен саяси монархияның ара-жігін аша түсіндіріп, монарх билігі заң шеңберінде айқындалатын соңғысын, яки, монархияның саяси түрін дәріптеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 1-том
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007 ISBN 9965-32-491-3
**Али Кельменди** (1900 жыл, Печ, Сербия, Албаниялық КСР - 1939 жыл 11 ақпан) - албан саяси қайраткері, Албаниядағы коммунистік қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі.

Өмірі
-----

*Маусым революциясына* (1924) белсене қатысты. Революция жеңілгеннен кейін 1924 жылы желтоқсанда елден кетіп, әуелі Италияға, содан кейін Австрияға, ақыры Кеңес Одағына келіп паналады. 1930 жылы Албанияға қайта оралып, *маркстік-лениндік идеяларды* насихаттап, коммунистік топтарды құрушылардың бірі болды, революциялық қозғалысты қайта жандандырып, өрістетуге ат салысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Рефлектор** (латынша reflecto — кейін айналдырамын, шағылыстыру) — жарық сәулелерінің шағылу құбылысына негізделген телескоп. 

Рефлекторда аспан шырақтарының (Күн, жұлдыз, т.б.) кескіні ойыс айна арқылы алынып, телескоп окуляры арқылы бақыланады, суретке түсіріледі не спектрограф, фотометр, т.б. жабдықтардың көмегімен зерттеледі. Рефлектор негізінен астрофизикалық зерттеулер жүргізу үшін қолданылады. Парабола немесе сфера тәрізді ойыс айна (бас айна) мен окуляр рефлектордың негізгі бөлігі болып есептеледі. Әдетте, рефлектор параллакстық қондырғыға орнатылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Этникалық демография** – этнография мен демография тоғысындағы ғылыми пән. Халықтың немесе ұлыстың (этностың) өсіп-өнуі ерекшеліктерін, олардың санының серпінін зерделейді. Э. д. өзінің зерттеулерінде негізінен этн. статистиканы, халық санағының материалдарын, арнаулы демогр. және этногр. мәдени-тұрмыстық зерттеу материалдарын, сондай-ақ басқа да ғылымдардың материалдарын, соның ішінде социологияның (әсіресе этн. социологияның), географияның (этногеографияның), психологияның (этнопсихологияның), этн. экологияның, антропологияның, медицинаның (соның ішінде халықтық медицинаның) зерттеулерін қамтиды. Э. д-ның қалыптасуына демогр. мінез-құлықтың көбінесе халықтың әдет-ғұрпымен байланысты екені, көптеген демогр. үдерістерді этногр. материалдарды пайдаланбайынша, демогр.-статист. деректерді белгілі бір ұлысқа байланыстырмайынша мүмкін емес екені септігін тигізді. Бұл әсіресе бала тууды зерттеу кезінде өте маңызды. Э. д. әлемнің түкпір-түкпіріндегі тұрғындардың және жекелеген халықтардың жыныстық толысу жасын, некелік байланысқа дейінгі ғұрпын, еркектер мен әйелдердегі дәстүрлі некелік жасын, неке мен некесіздікке үстем көзқарасты, некелесу шарттары мен оның негізгі нысандарын, отбасының түрлері мен нысандарын, әйелдің отбасындағы және қоғамдағы жағдайын, ерлі-зайыптылар арасындағы дәстүрлі қатынастарды, жыныстық ұятты, некеден тыс жыныстық байланыстарға, некесіз туған балаларға көзқарасты, балаға деген қажетсінуді, перзентсіздікке, баланың аздығына дәстүрлі көзқарасты, т.б. ескереді.

Дереккөздер
-----------
**Рефрактометрлік талдау аспаптары**

Сыну көрсеткіштерін рефрактометрде өлшейді. Бірінші рефрактометрді 1756 жылы 
М. В. Ломоносов құрастырған.

Кең таралған Аббе немесе Пульфрих рефрактометрлері шекті сыну бұрышын өлшеуге негізделген.

Аббе(а) және Пульфрих (б) рефрактометрлердің өлшеу жүйесі мен схемасы
1 - рефрактометр шәкілі (көрсеткіші); 2-Амичи призмасы; 3, 4 - призмасы; 5 - зерттелінетін сұйық; б - окуляр линзасы; 7 - өлшегіш призма; 8 - шыны ыдыс.

Оның өлшеу құрылтысының принциптік схемасы көрсетілген.

Прибордың негізгі бөлігі сыну көрсеткіші N белгілі өлшегіш призма 3. Жарық көзі - сызықты спектр беретін натрийлік не газ разрядты (сутектік не сынаптық) түтік.

Рефрактометрдің схемасы
Жарық сәулесі 7 өлшегіш призманың 3 енетін жағындағы АВ қабырғасына орналасқан астаушаға 2 түседі және ондағы призма 3 зерттелетін сұйықпен оптикалық тұрғыдан түйісетін шекаралық бет
міндетін атқарады. Онда сыну және толық ішкі шағылысу құбылысы жүреді. Призманың шығатын ВС қабырғасында сынғаннан кейін ВС ауа арасында, ВС қабырғасына тік тура сызықпен α\_2(β) бұрышын
жасайды. Егер ср бұрышы шектіге жуық болса, түтіктің 4 көріну аймағы 5 жарық және көлеңкелі бөлікке бөлінеді. Құрылғы φ бұрышының мәнін ондық үлестегі дәлдікпен көрсетеді. Талданатын
сұйықтың сыну көрсеткіші мына формуламен анықталады:

{\displaystyle n=\sin \alpha \ {\sqrt {N\_{2}-\sin \_{2}\beta \ }}}

(Түсетін жарық толқынының ұзындығы өскен сайын сыну көрсеткіші) мұндағы α-өлшегіш призманын сыну бұрылуы, N-оның сыну көрсеткіші (N > n).

Призманың сыну көрсеткіші зерттелетін судың сыну көрсеткіштігінің мән аралығын шектейді, сондықтан да рефрактометрдің құрамында n-нің әр түрлі диапазонында жұмыс істеуге мүмкіндік
беретін бірнеше призма болады. Рефрактометрлерде шекті бұрыш әдісінен басқа призма иммерсиондық, интерференсиялық және тағы басқа әдістер пайдаланылады.
Иммерсиондық әдісте зерттелетін ерітіндінің сыну көрсеткішін эталонмен салыстыру арқылы табады. Бұл әдісті ұқсас карбонаттар. Рефрактометрдің схемасыдың, сульфаттардың, тағы басқа изоморфты бинарлық құрамын анықтау үшін химиялық технологиядағы өнімдерді талдауда кеңінен қолданады. Сондай-ақ, қиыршықталатын құрамның жекелеген бөлігін анықтауға, қос тұздарды қоспа тұздан ажыратуға, бір құрылымдағы заттың изомерін тануға мүмкіндік береді. Бұл әдіспен қопарылғыш және улы заттарды талдауға болмайды. Әйтсе де, бұл аналитикалық химияда жиі қолданылмай келеді.

Аббе рефрактометріне РАУ, ИРФ-22РЛ сияқтылар жатады және олар өлшеуді 2 • 104 дәлдікпен алуға мүмкіндік береді. Су ерітінділерінің өлшеу шегі n\_D=l,3-l,7. Ерітіндідегі заттың таралымын (С) келесі теңдеу бойынша есептейді:

{\displaystyle c={\frac {n\_{e}-n\_{0}}{F}}};

мұндағы n\_е және n\_0 - ерітінді мен еріткіштін сыну көрсеткіштері, Ғ - рефрактометрдің аналитикалық факторы. Ол концентрацияны жоғарылатқандағы көрсеткіштің артуына тең. Ал температура ықпалын болдырмау үшін өлшеу тұрақты температурада жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Алжир тележүйесі** - араб еліндегі алғашқы теледидар жүйесі. Ол 1956 жылы француз теледидарының хабарларын тікелей трансляцияласа, кейіннен Еуровидение жүйесі арқылы хабарлар таратты. 1962 жылы теледидар Мароккода, ал 1966 жылы Тунисте пайда болды. Бұл елдегі телехабарлар бұрынғы метрополияның тікелей ықпалымен дамыды, ұлттық бағдарламаларының өзі француз үлгісінде қалыптасты .

Телехабарлар "Радиодифьюзион - Телевизион Алжирьен" (РТА) мемл. радиотелеқызметі арқылы жүзеге асады. Қазіргі кезде Алжир, Оран, Константинада үш телеорталық жұмыс істейді. Елде телетрансляцияның екі жүйесі қабылданған: француздық және жалпыеуропалық. 1970 жылдан бастап Канар аралдарындағы қабылдағыштар арқылы РТА "Еуровидениені", ал Американың спутниктік байланысы арқылы "Интервидениені" қабылдады.

"Магрибвизьон" тележүйесі қатарға қосылғаннан кейін Алжир, Тунис және Марокко телеканалдары қосылды. Осы жүйенің шеңберінде ақпараттар және телефильмдер алмасу жүзеге асырылады. Түрлі-түсті хабарлар Батыс Германияның Пал жүйесі бойынша көрсетіледі. Алжирде 1985 жылы бастап спутниктік теледидарды бес миллионнан астам адам көрді (бұл ел тұрғындарының үштен бірі). Алайда, бұл жағдай көпке бармады, екі жылдан кейін үкімет шетелден қабылдайтын құрал-жабдық сатып алуға тыйым салды. Елде мұндай қондырғы өндірілмегендіктен спутниктік теледидардың өркендеуіне кедергі келтірді.

Келесі жылы ақпарат алуға шектеу қоятын мұндай тыйым жұртшылықтың қарсы шығуы арқасында алынып тасталды. Біртіндеп спутниктік теледидар жаппай үрдіске айналды. Алжирде спутниктік теледидар 1994 жылы пайда болды. Бұл кезде Африкаға, Еуропада, Таяу Шығысқа, Азияның кейбір бөліктеріне, Солт. және Оңт. Америкаға EUTELSAT2-F3 спутнигі арқылы тұрақты трансляция бере бастаған еді. Осы уақытта мемл. спутниктік Algerian TV каналы "Время" ақпараттық бағдарламасын араб тілінде және Алжирдің басқа халықтарының тілінде бере бастады. Мәдени, діни бағдарламалар, драмалық хабарлар және француз көркем фильмдерін трансляциялады.

Телехабарларда Алжирдің туристік мүмкіншілігіне көп көңіл бөлінеді, шетелдік көрерменге оның жағалаулары мен қызмет көрсету жетістіктерін таныстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Алие Мәмедов** (1920-1994) - Түрік Күрдістанының Бан облысында туған. 1926 жылы Арменияға келеді. Еревандағы Мравьян атындағы курд педагогика техникумын бітіреді.

Еңбек жолы
----------

Мұғалім болып жұмыс істейді, әскерге шақырылып, партизан отрядында болып соғысқа қатысады. Соғыстан соң Әзірбайжан Мемлекеттік педагогикалық институтын бітіреді, ұзақ жылдар «Рйа Таза» газетінде қызмет істейді.

Еңбектері
---------

1959 жылы «Хатэ Ханым» деген атпен тұңғыш кітабы жарық көрді. 1971 жылдан КСРО және Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Оның қаламынан «Таудағы соғыс» романы, «Гунде Мерхаса» («Ерлер ауылы») атты прозалық және «Де» («Ана»), «Гулистан», «Хафата мын» (« Менің арманым »), « Почтение » атты поэзиялық туындылары жарық көрген. Көптеген шығармалары орыс, Әзірбайжан, армян тілдеріне аударылған.
Әзірбайжанның ұлы ақындары Самед Вургун, Расул Рза, Ашук Аласкердің жырларын курд тіліне аударған.
1990 жылдан бастап ол Алматыда өмір кешті. Осы уақытта ол ұлы [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың, Олжас Сүлейменовтің кейбір жырларын курд тіліне аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Рефлекстік шеңбер** - ми және дене бөліктеріне, ол өзінің жолдаған хабарынан мағлұмат алып та отырады. Мұнсыз ми сыртқы ортадан мүлде қол үзген болар еді де, организмдегі түрлі тітіркенгіштерге ретімен жауап беріп отыру қиынға соғар еді. Тек екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми айналадағы құбылыстар жайлы дұрыс мәлімет алып,нақтылы мұқтажын өтеуге өзәрекетән бағыттай алады. Кейінгі зерттеулерге *рефлекстердің* жасалу дәстүрі үш мүшелі доға принципіне шектелмейтіндігі, яғни рефлекс қызметі жұмыс органына келумен бітпей, ол сонымен қатар миға хабар жеткізіп отыратындыңы белгілі болып отыр.

Дереккөздер
-----------

Психология энциклопедиялық сөздігі
Қаржантау жотасы
**Қаржантау** – Өгем жотасының батысындағы тау жотасы.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Қазығұрт ауданы (солтүстік етегі Сайрам ауданы) жерінде орналасқан. Келес, Өгем өзендері аралығында солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 85-90 км-ге созылып жатыр, ені 15-20 км. Ең биік жері - Мыңбұлақ тауы (2823 м).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмірдің әктас, гранит жыныстарынан түзіліп, сай-жыралармен тілімделген.

Су торабы мен өсімдігі
----------------------

Қаржантаудың батыс беткейінен Мұғалысай, Көкпарсай, Қаржансай, Жүзімсай, Ұялысай, Қызылатсай, Бадам өзендері бастау алып, шығысында Өгем өзені ағып өтеді. Таудың шалғынды, қоңыр топырағында бидайық, жусан, т.б. шөптесіндер, бұталар, аршалы сирек орман, жабайы жеміс ағаштары өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Елена Шатрова
**Елена Митрофановна Шатрова**(31.05.1892, Мәскеу, - 15.07.1976, сонда) - орыс кеңес актрисасы, КСРО халық артисі (1968). 1949 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1912 жылы жеке меншік сахна өнері мектебін бітірді. Сахна өнері бойынша А.П.Петровский, А.А.Санин және С.И.Яковлевтен сабақ алды. 1912 - 32 жылдары Харьков, Краснодар және Мәскеу театрларында қызмет етті. 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Кіші театр труппасына ойнап, Купавина , Лидия, Кукушкина (А.Островскийдің "Қасқырлар мен қойлар", "Құтырған ақша" және "Түсім орнында"), Анна Андреевна (Гогольдің "Ревизорында"), Матрена (Л.Толстойдың "Қараңғылық патшалығында"), Панова (Треневтің "Любовь Яроваясында"), Малягина (Ромашовтың "Ұлы күшінде"), Потапова (Софроновтың "Москва салтында") т.б. рөлдерді орындады. 1968 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті. 4- 5 сайлауда РСФСР Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1947,1948). 2 рет Ленин орденімен, Қазан революциясы және Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марпатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет
**Қаржаубай** – Баршақұм құмының солтүстік-батысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал және Ақтөбе облысы Шалқар аудандары жерінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 109 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 19-20 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 109 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 19-20 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Солтүстігінде Бозғынбай, батысында Дәулетжаға төбелері, шығысында Қалмас жотасы, оңтүстігінде Жыланбас құдығы орналасқан. Сұр, сортаң топырақ жамылғысында жусан мен бұта аралас эфемерлі өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Елена Шалыгина** (желтоқсанның 15,1986 жыл, Шымкент) Қазақстан күресшісі, 63 кг салмақ дәрежесінде 2008 жылғы Жазғы Олимпиадалық Ойындарда қола медаль жеңген.

**Елена Евгеньевна Шалыгина** (15 желтоқсан, 1986 жыл, Түркістан облысы) - 2008 жылғы Бейжің Олимпиада ойындарында 63 кг. салмақ дәрежесінде қола медаль иелеген. 2007 жылы Бакуда өткен Әлем Чемпионтаында күміс, 2010 жылы Мәскеуде - күміс, ал 2009 жылы Хернингте - қола медальға еріскен. 2009 жылы Азия чемпионы, 2010 жылғы Гуанчжоудағы Азия ойындарының жеңімпазы, 2006 және 2007 жылдары Азия Чемпионатында күміс және 2008 жылы Азия Чемпионатында қола жүлдегер. 2012 жылы наурызда Астана қаласында өткен Азия квалификациялық турнирінде 1-орынды жеңіп, Жазғы Олимпиада ойындары 2012-ге жолдама алды.

Сілтемелер
----------

1. ↑  sports-reference.com Мұрағатталған 18 сәуірдің 2020 жылы.




  

Үлгі:Kazakhstan-Olympic-medalist-stub
**Милықұдық тұрағы**, қола дәуірінен орта ғасырларға дейін пайдаланылған мыс кенін өндіру және қайта ендеудегі негізгі орын болған. Жергілікті халық оны *«Елуқұдық»* — деп атайды. Жезқазған кенішінен оңтүстікке қарай 1 шақырым жерде орналасқан. Милықұдық тұрағы көлемі өте үлкен, батыстан шығысқа қарай 800 м. солтүстіктен оңтүстікке қарай - 600 м. жерді алып жатыр, жалпы аумағы акад. Қ. И. Сәтбаевтың есептеуінше 10 га. Милықұдық тұрағы ең алғаш геологтар назар аударған. 1939 ж. акад. Қ. И. Сәтбаев ежелгі ендірілген кеннің келемін анықтау үшін зерттеулер жүргізген. Кейін Н. В. Валукинский зерттеулер жүргізген. Зерттеушілердің пікірінше Милықұдық тұрағы төменгі орта және жоғарғы қабаттардан тұрады, олар қола дәуірін, ерте және кейінгі ортағасырларды камтиды. Милықұдық тұрағында жартылай жеркепелердің орындары сақталған. Кіретінесіктерісолтүстік шығыс қарайды. Ірі жеркепелердің саны 1 және 2 (8x9; 8x7 м.), ең кішілерініңсаны 3 (5х6м.). Жер кепелердің тереңдігі 0,8-ден, 1,2м. дейін. Милықұдық тұрағы төменгі қабаты Орт. Қаз. Беғазы-Дәндібай дәуіріне жатады. Ежелгі металлургтердің әр үйінде тас ошақтар орын тепкен. Кенді ұнтақтаудың ежелгі әдістері назар аударарлық. Милықұдық тұрағынан қола дәуірінің 15 мыс балқыту пештері табылды. Қола дәуірі пештері деңгелек пішіндес, диаметрі 3-4 м, терендігі 1-ден 2 м. дейін. Қазба жұмыстары кезінце салмағы 10 кг болатын тас кайлалар табылған. Н. В. Валукинский 30 аса сына терізді тас кайлаларды тапқан. Сол сияқты М. т. кенді ендіруге арналған кайла, балға, сына, қол балталар т. б. тәрізді құралдар көптеп кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Рипинский атындағы көше (Алматы)** Көшеге Алматы қаласының көркеюіне елеулі үлес қосқан белгілі сәулетші, КСРО
Мемлекеттік сыйлығының иегері Николай Рипинскийдің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Рипинский Николай (1906-1969) Мәскеу қаласында дүниеге келген. Оның басшылығымен Алматы қаласындағы «Жетісу», «Алматы» мейманханалары, М.Әуезов атындағы қазақтың академиялық драма театры (қазіргі Ғ.Мүсірепов балалар мен жасөспірімдер театры), Республика Сарайы және Балуан Шолақ атындағы Спорт сарайлары салынды. Ол сонымен қатар Жамбыл, Шымкент, Талдықорған қалаларының Бас жобасын жасаған. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1100 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Әсіпов Сапабек** (12.11.1925 жылы туған, Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Алакөл мекені) -ғалым, филологиялық ғылым кандидаты (1973). Алматы Жоғарғы партия мектебін бітірген (1963). 1944 - 72 жылдары Қостанай облысында "Большевиктік жол" (қазіргі "Қостанай таңы") газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, бас редактордын орынбасары, Амангелді ауданында "Социалистік шаруа", Жангелдин ауданында "Социалистік ауыл" (кейін "Жаңа өмір" - "Новая жизнь") газеттерінде редактор, жауапты хатшы, Жангелдин аупарткомының хатшысы. Қостанай облысында "Қостанай таңы" газетінің әдеби қызметкері, меншікті тілшісі, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. 1972 - 86 жылдары Қазақ Совет Энциклопедиясының бас редакциясында аға ғылыми редактор, бас редактордың бірінші орынбасары, редакция меңгерушісі болып жұмыс істеген. Қазір шығармашылық жұмыста. "Қазақ қасіреті" (1994), "Қатерлі дерт, қалжыраған халық" (1998), "Танталовы муки степи" (2001) кітаптары бар. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1995).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Томас Тухель** (нем. *Thomas Tuchel*; 29 тамыз 1973, Крумбах, Бавария) — неміс футболшысы және футбол жаттықтырушысы, "Бавария" клубының бас бапкері.

Карьера
-------

### Футболшы

Томас Тухель "TSV Krumbach" футбол клубының тәрбиеленушісі. 1988 жылы «Аугсбург» футбол командасына өтеді. 1992 жылдан бастап елдің екінші дивизионында, Вюртембергтік "Штутгартер Кикерс" командасымен ойнауға мүмкіндік алады, алайда 8 ойыннан соң Томас өзінің негізгі құрамдағы орынынан айрылады. Осыдан соң ол «Ульм 1846» командасына өтіп, 69 матч өткізеді. 1998 жылы денсаулығына байланысты футболшы карьерасын аяқтайды.

### Бапкер

Тухель өзінің бапкерлік карьерасын 2000 жылы «Штутгарттың» жастар командасын жаттықтырудан бастады. Бес жылдан соң «Аугсбургке» қайта оралып, мұнда жастар командасымен жұмыс координаторы қызметін атқарады. 2009 жылдың тамызында Бундесигага жаңадан қосылған «Майнц 05» клубының бапкері болып тағайындалады.Томастың бастамасымен команда бірінші маусымда 9-орынға табан тірейді. 2010/2011 маусымын Тухель өте сәтті бастайды, алғашқы 7 матчта жеңіске жетіп,5-орынға тұрақтады. Алайда кейінгі 2 маусымда команда турнирлік кестенің соңынан ғана көріне алды.

2013/14 маусымында Тухельдың командасы Бундеслигада 7 орынды иеленіп, Еуропа Лигасына жолдама алды. Тухель клубтан 2014 жылдың 11 мамырында кетеді.

2015 жылдың 19 сәуірінде Юрген Клопптың орнына дортмундтық «Боруссияның» бас бапкері болып тағайындалады.

2018 жылы "Пари Сен-Жермен" клубының бас бапкері қызметіне кірісті. 2018/19 жылғы маусым қорытындысында Франция чемпионы атанды. 2020 жылы клубты финалға алып шықты. Бірақ 2020/21 жылғы маусым барысында клубтың Франция чемпионатындағы көрсеткіші нашарлап кетті де, 2020 жылы желтоқсанда бапкерліктен босады.

2021 жылы қаңтарда "Челси" футбол клубының бапкері боп тағайындалды. Сол жылы "Челси" бапкері ретінде Чемпиондар Лигасын жеңген болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Судың шалқуы - шегінуі**
--------------------------

### Құбылыстың ерекшелігі мен маңызы

Судың шалқуы- шегінуі - жел әсерінен судың циркуляция бағытын өзгертіп, айдындар деңгейінің ауытқуын туғызатын құбылыс. Уақытша маусымдық және тұрақты түрлері болады. Әсіресе жағалық аудандарда анық байқалады. Су ағысы және жел бағыттас болған кезде деңгейінің күрт төмендеуі немесе жоғарылауы (кейде 5-м-ге дейін) байқалады жел жылдамдығы өте күшті болса, су тасқыны (Нидерланд, Бельгия, Ұлыбритания ойпаңды жағалауларында) туады. Судың шалқуы- шегінуінің жалпы табиғаты сейшке ұқсас, бірақ амплитудасы жоғары және ағыс сипаты өзгешелеу. Айдындарда (әсіресе таяз сулы) құрылыс жұмыстарын жоспарлауда судың шалқуы- шегінуін ескерудің маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 441-бет
**Жемхана**- қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Бұл әзіл-күлкі ойыны. Ойнаушылар – ат мінушілер ойын қашықтықта бірнеше күлкілі және қиын тапсырмаларды жасауымен тұжырымданады. «Мал тұратын жерге» қаптармен жақындау және үзеңгілері босатылған ертоқымға отыру. Жылқыны жүргізіп тұрып бөрене үстінен өту. Сәбізді (қартопты) шелекке үймелеу. Ертоқымға тұрып ілініп қойылған бөтелкеден (үстіне төгіп алмай) айранды ішу. Автокөлік доңғалағының резеңке дөңгелегі арасынан (немесе түбі жоқ бөшкеден) өту. Сумен толтырылған шелектегі алманы (немесе допты) ауызбен ұстау. Қаптын ішіне кіріп және жылқыны жүргізіп, бөгет болып қойылған ағаш арқылы секіріп өту керек. Гүлдер салынған ыдыстармен қапталған орындық арқылы бір де ыдысты (бөгет төрешінің қарамағына байланысты әр түрлі болуы мүмкін) құлатпай секіру. Ертоқымға мініп, сумен толы іліңіп тұрған шелектен алманы алу керек. Алманы көмекші қызға арнап, оны ертоқымына көтеріп алып отырғызу және мәреге жеткізу. Бұл жаттығу үшін екі есе санды ұпай беріледі. Ойын серіктестің ойнаушысын ертоқымына тартып алып отырғызу және мәреге жеткізу. Тартып алған ойнаушы екі есе санды ұпай алады. Тартылып қалған ойнаушы ұпайларын жоғалтады. Ертоқымда отырып сәбізбен (немесе қартоппен) толтырылған шелекті жерден көтеріп алу және мәреге (шаппай-ақ) жеткізу. Мәреде жылқы үстінен ертоқымды шешу (бұны жылқыдан түспей жасауға болады) және ертоқымсыз жылқы үстінде отырып төрешілерге сәлем беруге жақындау керек.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
Иераполдағы Нимфей

  

(nymphaeum), су нимфаларына арналған Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римдегі храм. Үйлену тойларын өткізуге және суқоймасы ретінде қызмет еткен. Алғашқыда шынайы түрде сыңғырлайтын үңгір бұлақтары атанған, кейін жасанды үңгірлер мен құрылыстар, өсімдіктер толып, мүсіндер мен субұрқақтары және әдемі суреттермен сәнделген. Коринфте, Константинополдегі Антиохиде, құлаған қалдықтары Римнен, Кіші Азия мен Солтүстік Африкадан табылған.

Сілтеме
-------

Монументальный источник (НИМФЕУМ) г.Сиде Мұрағатталған 27 мамырдың 2016 жылы.

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Нимфеум**

Үлгі:Храмовая архитектура
**Нина Аронқызы Жүсіпова**

1962 жылы 3 қаңтарда Көкшетау облысы Красноармейск
ауданы Тайынша стансасында туған. Қазақ.

Алматы халық шаруашылығы институтының өнеркәсіпті
жоспарлау факультетін үздік бітірген (1983), мамандығы «өнеркәсіпті жоспарлау».

1983 жылдан - ҚазКСР ІІМ инспектор-бухгалтері , аға
инспектор-бухгалтері , аға экономисі. 1991 жылдан - «Қазақстан» республикалық құрылыс биржасының бас бухгалтері. 1994 жылдан - Экономикалық талдау басқармасының бастығы, Қазкоммерцбанктің
бас бухгалтері - «Қазкоммерцбанк» ААҚ басқармасының
төрағасының орынбасары. 1996 жылдан - «Қазкоммерцбанк» ААҚ басқармасы төрағасының бірінші орынбасары. 2002 жылдан - «Қазкоммерцбанк» АҚ басқармасының
төрайымы.

«Қазақтелеком» ААҚ Директоралар кеңесінің (1998-2002); «Ұлар Үміт» ЖЗҚ» АҚ Директоралар кеңесінің (1998 жылдан) мүшесі.

Марапаттары
-----------

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен марапатталған. Шығыс Еуропа аумағында ең жақсы үш әйелге жыл сайын берілетін «Бизнестегі әйелдер» Еуропалық қайта құру және даму банкінің сыйлығына ие болған (2004).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Тоғанда балық өсіру** — арнайы салынған не балық өсіруге бейімделген су айдандырында балықтың тез өсетін түрлерін өсіретін шарушылық. Сулы тоғанда көбіне тұқы жəне жылы суда жақсы өсетін ақ амур, шортан, көксерке, дөң маңдай т.б. өсіріледі. Салқын сулы тоғанда теңбіл форель өсіріледі. Т.б. өсімдіктердің балықты уылдырықтан товарлы түріне дейін өсіретін 1, 2, 3 жылдық айналымы бар:

* 1 жылдық айналымда балықты 5-6 ай,
* 2 жылдық мерзімде 16-17 ай,
* 3 жылдық болса 28-29 ай өсіреді.

Тоғанда балық өсірудің бұл түрлерінің қайсысын қолдану жергілікті жердің ауа райына, балық өсіру биологиясына, техникалық жабдықтарына байланысты. Мұнда өндірістік процесс былай құрылады 

* аналық уйір (*ұрғашы, еркек балықтар*) өсіру,
* уылдырық шашатын балықтарды сұрыптап алу (*Форель өсіру шаруашылығында қолдан ұрықтандыру жəне уылдырықты инкубаторда өсіру*),
* бірінші жазда шабақ өсіру,
* балықты қыстату,
* балықты екінші жазда товарлық жағдайына дейін өсірту.

Тұқы жəне форель өсірту шаруашылығында толық жүйелі (балықты уылдырықтан товарлық күйіне дейін өсіру) жəне балық питомниктері (шабақты бір жаз бойы өсіріп, бір жасқа толғанда балық шаруашылықтарына сатады) болады.
**Махмұт хан** (1463/1464 - 1508 жылдары өмір сүрген) - Моғолстан ханы (1487 - 1508 жылдары билік құрған). Шағатай әулетінен, Батыс Моғолстанның билеушісі Жүніс ханның үлкен ұлы. Махмұт хан 1487 жылы Ташкентте мұрагерлік жолмен хан тағына отырады. Ол қазақ сарбаздарымен болған екі ұрыста ойсырай жеңіледі. 1500 жылы Махмұт хан Мұхаммед Шайбаниге Бұхара мен Самарқанды жаулап алуға көмектеседі. Бірақ Мұхаммед Шайбани Самарқант тағын иеленіп алған соң, өз қамқоршысына тарпа бас салады. Сөйтіп, 1503 жылы ағайынды Махмұт пен Ахметтің (Алаша хан) әскерін талқандап, екеуін тұтқынға алады. Тұтқыннан босаған соң Ахмет хан қайтыс болады. Оның иелігіндегі Шығыс Моғолстанға Махмұттың үстемдік құрмақ ниеті жүзеге аспайды. Мұхаммед Шайбани Махмұт ханды бес ұлымен бірге алдап шақырып алып, бәрін Ходжент өзенінің суына тұншықтырып өлтіреді.