1933 жылы Эрнст Руска жасаған электронды микроскоп
**Эрнст Август Фридрих Руска** (нем. *Ernst August Friedrich Ruska*; 25 желтоқсан 1906, Гейдельберг — 27 мамыр 1988, Батыс Берлин) — электронды микроскопты жасаушы, 1986 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері («электрондық микроскоптағы жұмысы үшін сыйлықтың жартысы», сыйлықтығ екінші жартысын Герд Бинниг пен Генрих Рорер «сканерлеуші туннельдік микроскопты ойлап тапқаны үшін» алды.

Ерте жылдар
-----------

Эрнст ғылым тарихшысы Юлиус Русканың отбасындағы бесінші бала болды. Эрнсттің ағасы Макс Вольф Гейдельберг маңындағы Кенигстюльдегі обсерваторияларды басқарған астроном болды. Оның өкіл әкесі Август Копф Берлиндегі астрономиялық есептеулер институтының директоры, ал немере ағасы Альфредо Хоче психиатрия профессоры болған. Анасы Альфред Мерке теолог болған. Эрнст пен оның інісі Гельмут ерте балалық шағында Кенигстюль обсерваториясының телескоптары қатты әсер етті. Эрнсттің үйінде әкесінің ғылыми хоббиге: минералогия, ботаника және зоологияға арналған бөлмесі болатын. Әкесінің үйде де үлкен Зейсс микроскобы болатын, балаларға өз бетінше қол тигізуге қатаң тыйым салынды, бірақ кейде, бақылауымен әкесі балаларына осы микроскоппен қызықты нәрселерді көрсететін. Мектепте оқып жүргенде Эрнст өзінің ұстазы Карл Рейнигтен физикадан өте терең білім алды. Сондай-ақ болашақ атақты физик Вальтер Эльзассерпен (ағыл.), Жердің магниттік динамосының теориясының «әкесі» Эрнсттен екі жас үлкен бір мектепте бір мұғаліммен бірге оқыды.

Жұмыстар
--------

Тізбектей орналасқан екі магниттік линзадан тұратын алғашқы электронды микроскоптың прототипін 1931 жылы 9 наурызда Руска мен М. Кнолл ұсынды. 400 есе ұлғайту кезінде бұл құрал заманауи оптикалық микроскоптарға қарағанда әлдеқайда қуатты болды, бірақ ол зерттелетін объектілердің үлкейтілген кескіндерін алуға мүмкіндік беретін электрондар шоғыры үшін линза ретінде соленоидты пайдаланудың негізгі мүмкіндігін көрсетті. 1933 жылы Руска электронды микроскоптың нұсқасын жасады, оның рұқсаты 500 ангстромға дейінгі мүмкіндіктерді анықтай алады, бұл оптикалық микроскоптардың мүмкіндіктерінен асып түсті. 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Руска Берлиндегі телекомпанияның қызметкері атанды және теледидар түтіктерін өндіру технологиясын жетілдірумен айналысты. 1937 жылы Siemens-те инженер-электрик ретінде ол әлемдегі алғашқы коммерциялық массалық электронды микроскопты жасауға қатысты. 100 ангстром рұқсаты бар бұл құрал алғаш рет 1939 жылы нарыққа шықты. 1980 жылдары профессор Эрнст Руска Батыс Берлиндегі Макс Планк қоғамының Фриц Хабер институтында жұмыс істеді.

Марапаттау және тану
--------------------

* Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (1960)
* Рудольф Дизель медалі (нем.) (1968
* Пауля Эрлих және Людвиг Дармштадтер сыйлығы (нем.) 1970)
* Дадделл медалі және сыйлығы (1975)
* Котениус медалі (1975)
* Роберт Кох медалі (1986)
* Физика бойынша Нобель сыйлығы (1986)

Эрнст Руска сыйлығы (нем.) оның құрметіне аталған.

Жарияланымдар
-------------

* *Э. Руска.* Электрондық микроскоптың және электронды микроскопияның дамуы: Нобель дәрісі. // УФН, Т. 154, № 2 (1988).
* *Э. Руска.* Электрондық микроскоптың және электронды микроскопияның дамуы: Нобель дәрісі. // Атомдар электрондардың «көздерімен». - М.: Білім, 1988.

Сілтемелер
----------

* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1976—2000 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рихтер / Тинг (1976) •
Ф. Андерсон / Мотт / Ван Флек (1977) •
Капица / Пензиас / Р. Вильсон (1978) •
Глэшоу / Салам / Вайнберг (1979) •
Кронин / Фитч (1980) •
Бломберген / Шавлов / К. Сигбан (1981) •
Вильсон (1982) •
Чандрасекар / Фаулер (1983) •
Руббиа / ван дер Мер (1984) •
фон Клитцинг (1985) •
Руска / Бинниг / Рорер (1986) •
Беднорц / Мюллер (1987) •
Ледерман / Шварц / Стейнбергер (1988) •
Рамзей / Демельт / Пауль (1989) •
Фридман / Кендалл / Р. Тейлор (1990) •
де Жен (1991) •
Шарпак (1992) •
Халс / Дж. Тейлор (1993) •
Брокхауз / Шалл (1994) •
Перл / Райнес (1995) •
Д. Ли / Ошеров / Ричардсон (1996) •
Чу / Коэн-Таннуджи / Филлипс (1997) •
Лафлин / Штермер / Цуи (1998) •
’т Хоофт / Велтман (1999) •
Алферов / Кремер / Килби (2000) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
1951—1975 | 
**1976—2000** | 
2001—ден бері

 |

 |