**Кабардалар** (кабард.-шерк. -{*адыгэ*}-) — адығтардың субэтносы. Ресей Федерациясы мен Таяу Шығыстағы халық. Ресейде, негізінен, Кабарда-Малкарияда, сондай-ақ Краснодар және Ставропол өлкелерінде, Қарашай-Шеркесияда, Адыгеяда және Солтүстік Осетияда тұрады.

Кабарда-Малқарияда 2010 жылғы халық санағы бойынша олар республика халқының 57% құрады. Олар Солтүстік Кавказ тілдер отбасы абхаз-адығ тобының кабарда-шеркес тілінде сөйлейді.

Тілі
----

Иберий-кавказ тілдері шоғырының абхаз-адыгей бұтағының адыгей тобына жатады. Қабарда тілінің алғашқы жазба ескерткіші 17-ғасырдан басталады. Қабарда тілінің әліпбиі 19-ғасырда кириллица жазуына, 1923 ж. латын жазуына, 1936 ж. қайтадан кириллица жазуына көшірілген.

Діні
----

Мұсылман сүнниттер. Православие дінін ұстанушылар Моздок маңында тұрады. 

Қабардалар

Тарихы
------

### Адығтардың ең ежелгі ата-бабалары

Қазіргі зерттеушілер адығтардың б. з. б. IV мыңжылдықта болған Майкоп мәдениетін тасымалдаушылардың ұрпақтары екенін анықтады. Адығтардың ата-бабалары Майкоп мәдениетінің мұрагерлері ретінде — Солтүстік Кавказ, Қобан маңы және Қобанды тарихта із қалдырды.

Сондай-ақ көптеген ғалымдар (Дунаевская И.М. Дьяконов И.М. және т.б.) қазіргі адығ-абхаз тілдерінің ежелгі дәуірде Орталық және Шығыс Анадолы аумағында өмір сүрген көне хаттар және кашкалардың тілдерімен ұқсастығын көрсетеді.

Б. з. б. 1 мыңжылдықта Қара теңіздің шығыс жағалауында қазіргі адығтардың тікелей ата-бабалары болып табылатын меот тайпалары қоныстанды. Айта кетейік, меот тайпаларының бірі – синдтер — б.з.б. V ғ. қазіргі Ресей аумағында Синдтік айлақ немесе Горгиппия (қазіргі Анапа) деген астанасы бар бірінші мемлекет — Синдиканы құрды. Синдика құл иеленуші мемлекет, Қара теңіздегі ежелгі грек отарларымен сауда қатынасында болды. Кейін Синдика Боспор патшалығына кірді. Содан кейін тағы бір көне адығ тайпасы – зихтер пайда болды, олар солтүстік-батыс Кавказдың көптеген тайпаларын өздерінің қамқорлығымен әскери одаққа біріктіре алды, бұл оларға гот-тетракситтермен сәтті күресуге көмектесті.

Кәсібі
------

Қабардалардың дәстүрлі кәсібі егіншілік және мал шаруашылығы болды. Бидай, арпа, тары, жүгері екті. Бау-бақша, ара шаруашылығымен айналысқан. Ұсақ және ірі қара мал өсірген. Олар әйгілі Қабардалық жылқы тұқымын өсірген тамаша жылқы өсірушілер ретінде танымал болды. Жылқылар ерекше төзімділігімен, еңбекқорлығымен, ауруға төзімділігімен ерекшеленді.
Кәсіп пен қолөнер дамыды – ұсталық, қару-жарақ, зергерлік бұйымдар т.б.

Мәдениеті
---------

Фольклоры бай, эпосы, тарихи-ерлік әндері т.б. бар. Ұлттық киімдері: ерлер - күміс белбеу, кенжал, черкеска, бастарына бөрік (папах), бурка, тон, башлык, әйелдері - кең етекті жейде, шаровары, сыртынан ұзын етекті көйлек, алтынмен кестеленген бас киім киген. Аяқ киімдері - сафьян чувяк.  

Дәстүрлі тағамдары - еттен (шашлык, қақталған ет), сүттен (сүзбе, айран) жасалған. Сусындары - бидайдан жасалған махсыма.

Қазақстандағы қабардалар
------------------------

Қабардалардың бір бөлігі соғыс жылдарында Қазақстанға күштеп көшірілген, кейінгі легі 90-жылдардардан бастап көші-қон үрдісіне орай қоныстанған. Қазақстандағы қабардалардың саны - 230 адам (2013).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Перепись 2010. Население по национальности и владении русским языком. Мұрағатталған 12 наурыздың 2017 жылы.
2. ↑  *Хотко С. Х.* Черкесский историко-культурный тип. История Черкесии в средние века и новое время
3. ↑  *Дунаевская И. М. Дьяконов И. М.* Хаттский (протохеттский) язык // Языки Азии и Африки. Т. III. — М. 1979. — С. 79—83
4. ↑  Vita de' Zichi chiamati Ciarcassi di G. Interiano Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы.
5. ↑  Қазақстан халқы. Энциклопедия. /Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева./Құраст.Ғ.Жандыбаев. Г.Егеубаева.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2016. 208-бет ISBN 978-601-7472-88-7


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Еуропа халықтары |
| --- |
|  |
| Бұл {{Әлем халықтары}} үлгісінің бір бөлігі |
|  |
| 
Абазиндер • Абхаздар • Аварлар • Агулдер • Ағылшындар • Адыгейлер • Албандар • Андийлер • Андорралықтар • Андий-цез халықтары • Аромундар • Аршиндер • Аустриялықтар • Багулалдар • Балқарлар • Баскілер • Башқұрттар • Бежтиндер • Беларустар • Бесермяндар • Болгарлар • Бұлғарлар • Босниялықтар • Ботлихтер • Бретондықтар • Валлиліктер • Валлондар • Вепстер • Вод • Галисиялықтар • Гибралтарлықтар • Гинухтар • Годобериндер • Голландтар • Гректер • Гунзибтер • Гэльдер • Ғағауыздар • Дарғындар • Даттықтар • Дидой • Ижорлықтар • Ингуштар • Ирландықтар • Исландиялықтар • Испандар • Италиялықтар • Кабардалар • Каратиндер • Карелдер • Каталондар • Коми • Коми-пермяктар • Корсикалықтар • Кряшендер • Кубачиндер • Қарайымдар • Каракачандар • Қарашайлар • Қашқайлар • Қырымшақтар • Құмықтар • Ладиндер • Латыштар • Лезгиндер • Литвандар • Ливтер • Лихтенштейндіктер • Люксембургтіктер • Мажарлар • Македондықтар • Мальталықтар • Марилер • Молдовандар • Монегаскілер • Мордвалар • Нағайбектер • Немістер • Ноғайлар • Норвегтер • Олстерлер • Орыстар • Осетиндер • Поляктар • Португалдар • Реторомандықтар • Романштар • Румындар • Рутулдар • Саамдар • Санмаринолықтар • Сардиниялықтар • Сербтер • Словактар • Словендер • Сығандар • Табасарандар • Татарлар • Тиндиндер • Трухмендер • Украиндар • Ульчтер • Фарерліктер • Финдер • Фламандтықтар • Француздар • Фриздер • Фриулдар • Хваршиндер • Хорваттар • Чамалалдар • Черкестер • Черногориялықтар • Чехтар • Чуваштар • Шапсугтер • Шведтер • Швейцариялықтар • Шешендер • Шотландтықтар • Эльзастықтар • Эстондар |

 |