recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абвиль** (көне Аббевиль)(фр. ) — Францияның солтүстігіндегі Сомма департаментінде орналасқан қала. Бұрынғы Понтье провинциясының орталығы. О-де-Франс аймағында орналасқан, Абвиль округінде орналасқан және Абвиль-1, Абвиль-2 кантондаына жатады. Қаланың батысында Абвиль темір жолы орналасқан ол Лонго-Булонь және Абвиль―Ле-Трепор желілеріне жалғанған. Сомманың және Ла-Маншу арнасының төменгі ағысында өзен порты бар. Абвиль Тұрғындар саны(2018) — 22 837 адам.

Географиясы
-----------

Абвиль Амьенден солтүстік–батысқа қарай 45 км, Ла–Манштан 20 км қашықтықта орналасқан.

Тарихы
------

Ең алғаш рет Абвиль жайында IX ғасырда айтылды. Ол кезде ол Сен-Рикье аббатығында болды, кейін Понтье графтығына көшті. Нәтижесінде Кастиль отбасының басқаруына көшіп, 1272 жылы ағылшын королі I Эдуардқа кұйеуге шыққалы жатқан Элеонора Кастильскаяның жасауына берілмегеніне дейін Абвиль өзінің сеньорларын бірнеше рет өзгерткен болатын. Аррасс келісімшарты бойынша, 1435 жылы, Бургунд герцогтарына берілмгенге дейін Абвильді Англия мен Франция кезекпе кезек басқарып келді. 1477 жылы қала XI Людовиктің көмегімен толығымен француздықтардың иелігіне өтті.

Көрнекті орындары
-----------------

•Киелі Вульфрам соборы

•Беффруа (ЮНЕСКО дүниежүзілік мұра тізіміне кіріктірілген)

Экономика
---------

•Ауыл шауашылығы – 0,6 %

•Өндіріс – 14,6 %

•Құрылыс – 6,0 %

•Сауда, транспорт, қызмет көрсету – 40,6 %

•Мемлекеттік қызмет – 38,2 %

Демография
----------

**Халық санағының динамикасы, адам**

Басшылық
--------

2008 жылдан бастап қала басшылығына II айналымда жеңген Николя Дюмон келді.

| Кандидат | Партия |  % дауыс |
| --- | --- | --- |
| Николя Дюмон | Сол блок | 59,96 |
| Стефан Декайё | Оң блок | 40,04 |

Атақты адамдары
---------------

•Клод Меллан (1598 - 1688) - француз суретшісі

•Жак Буше де Перт (1788 - 1868) - француз археологы

•Жан-Батист Понжервиль (1792 - 1870) - француз ақыны

•Амедей Курбе (1827 - 1885) - француз адмиралы

•Анри Паде (1863 - 1953) - француз математигі

Дереккөздер
-----------
**Джеймс Кларк Росс** (ағылш. *James Clark Ross*; 15. 4. 1800, Лондон,— 3. 4. 1862, Эйлсбери) — ағылшын поляр зерттеушісі. Росс 1819— 1824 ж. У. Э. Парридің Солтүстік-батыс өткелді іздеудегі арктикалық экспедицияларына қатысты. 1829—1833 жылы нағашысы Джон Росс басқарған экспедиция құрамында болды. Бұл жолы Джеймс солтүстік магниттік полюсті ашты (1831 жыл). 1840— 1843 жыл Антарктикаға жүзген үш сапарында Джеймс соңынан өзінің есімімен аталған теңізді, Виктория Жерін, аралдағы Эребус, Террор жанартауларын ашты. Канада Арктикалық архипелагындағы қойнау, бұғаз, мүйіс және Грейам Жері жағалауындағы аралға Джеймстың есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Иоаннис Метаксас
**Иоаннис Метаксас** (Metaxas Ioannis) (12 сәуір 1871 жыл, Итака, Грекия – 29 қаңтар 1941 жыл, Афина), гректің әскери және мемлекет қайраткері, генерал, (1936-41) премьер-министр. Кәсіпқой әскери маман. Өзінің герман туралы көзқарасының арқасында I Константин королінің сеніміне ие болады. 1913-17 жылдары Бас штаб бастығының орынбасары болады. I Константин (1917) тақтан түсірілгеннен кейін Грекиядан кетіп, 1920 жылы онымен бірге туған жеріне қайтып оралады. 1923 жылы монархия құлағаннан кейін оппозициялық ультрароялдық партиясын басқарып, 1935 жылы монархияны қалпына келтіру жұмыстарында үлкен рөл атқарады. 1936 жылы премьер-министр болып тағайындалады, сол жылы саяси партияларды таратып, әскери диктатураны орнатқан болатын. Ол саяси оппозицияны тыныштандырды, бірнеше табысты экономикалық және әлеуметтік реформалар жүргізді. 1940 жылы қазан айында италян әскерлері Грекияға басып кіргенде, Метакас тез және тиімді түрде мемлекеттің ресурстарын жұмылдырып, тойтарыс беруді ұйымдастырады. Нәтижесінде грек әскерлері шабуылға шығып, қарсыластарын Грекия аймағынан шығарып, Албанияның жарты бөлігін басып алады.

Саяси үлгіде оның режимін сырттың авторитарлық еуро үкіметтерінде(ең ылғи фашистік Италия) Метаксас саяси партияларды тыйды, Тыятын дүрелер және медия жаядай таратып жіберу цензурасын ұсынды. Ұлттық бірліктің алғашқы мемлекеттік парламенттік құрылымның орындатпау себебі барым елдің алай-түлейін (ұлттық schism қара) керек жолдарын қалдырды. Meтаксас саяси ландшафттың кәрі партиялары ұнатпады, дәстүрлі кертартпалар соның ішінде болды.Наряду мен анти-парламентаризммен, антикоммунизм екі басты саяси күн тәртібімді 4-ші тамыздың режимінен белгілі нысанға келтірді. Қауіпсіздіктің Константинс министрі тез орнына түсіп және Грекияның компартиясын оның мұрағатының алымы және коммунистік көсемнің Никос тұтқынымен іс жүзінде таратып жіберді. Коммунизмнің тұншықтырлық науқанмен қарсы 'анти-грек' әдебиеттің ұлттық пайызда қауіпті сияқты болды. Кітаптың жануларында авторлар сияқты айталық Гете, шоу, және Фрейд, және Севера болды

Сілтемелер
----------

* Фашистік Грекия ішіндегі Метаксас жобасы
* ioannismetaxas.gr - сайты
**«Абайды оқы, таңырқа...»** - 1993 ж. «Ана тілі» баспасынан жарық көрген жинақ. Ұлы ақынның туғанына 150 ж. толуы қарсаңында шығарылған. Құрастырған, алғы сөзі мен түсініктемелерін жазған - Мекемтас Мырзахметов. 

Жинаққа Ә. Бөкейханов, Дж. Кеннан, Зейнелғабиден ибн Әмре, К. Ысқақұлы, А. Белослюдов, А. Байтұрсынов, Н. Рамазанов, М. Дулатов, Н. Төреқұлов, Т. Шоканов, Б. Күлеев, Ж. Аймауытов, М. Әуезов, I. Жансүгіров, Ғ. Сағди сияқты зерттеушілер мен ақын-жазушылардың Абай шығармалары туралы әр кезде жазған мақалалары енгізілген. М. Жұмабаевтың «*Алтын хакім Абайға*» деген өлеңі берілген. Оқырман қауым жинақтың алғашқы және соңғы беттеріне қосымша ретінде ұсынылған ақынның Арғыннан басталатын ата тегінің тізбегімен таныса алады. 

Кітап көлемі 5,0 б. т. 16 мың дана болып басылған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**(15.03.1780-24.03.1849)**
  
Неміс химигі. Өз бетінше оқыған. 1810 жылдан Йен университетінің профессоры.
  
Еңбектері элементтерді жүйелеу мәселелеріне, платиналық металдарды зерттеуге, катализге арналған. Ұсақталған платина (патиналыққара) өзі өзгерусіз қалып химиялық реакцияларға себепші болатынын байқады; мысалы, шарап спиртінің сірке қышқылына (1821ж.) немесе күкірттік ангидридінің күкірт ангидридіне (1822ж.) тотығуын. Бұл жұмыстар Г.Дэвидің зерттеулерімен бірге питинаны қолданатын *каталитикалық химияның* негізін салды. Егер кальций-стронций-барий (1817), литий-натрий-калий, күкірт-селен-теллур және хлор-бром-йод (1829) триадаларында элементтер атомдар салмақтары өсу ретімен орналасса, олардың ортасындағы элементтің атомдық сомаларының жартысына тең екенін байқады. Бұл ***"триадалар ережесі"*** химиялық элементердің классификациясына арналған кейінгі жұмыстарында қолданылды.

Пайдалаған әдебиет:
===================

С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
**Джеймс Гринвуд** (ағылш. *James Greenwood*; 1833 жыл – 1929 жыл) — британ жазушысы және журналист. Ол – шағын қызметкер отбасында дүниеге келген. Бұл болашақ жазушы он бір ағайынды болған. Үш еркек ағайынды – Фредерик, Джеймс және Уолтер типографияда теруші болып жұмыс істегеннен кейін бағынышсыз өмірлері басталады. Бірнеше жылдан кейін Фредерик және Джеймс газетте қызмет жасайды, Уолтер болса туберкулёзбен ауырып, жинақ кассасында қайтыс болады. Соңында Фредерик едәуір ақша жинап, үлкен бір газеттің редакторы болады. Джеймс көкейтесті тақырыптар жазатын журналист әрі әдебиетші болады. Ол – Pall Mall Gazette және Daily Telegraph газеттерінде жұмыс жасайды. 

XIX ғасырдың 60-70 жылдары Гринвудтың есімі Англияның лондондық түнейтін үйлері туралы очерктер сериясы арқасында жақсы танымал болды. Очерктер лондондық кедейлер оналасқан қала бөлігін ұзақ зерттеулерден кейінгі ойлар арқылы жазылған(Гринвуд бір кездері сол аймақтарда түнеп, қаңғыбастармен бірге болған). Редактор Гринвудтың осы ашулардан кейінгі жарияланымдар арқасында газет тиражы екі есеге өсті. Көп кешікпей очерктер басқа газеттерде жарияланып қоғам арасында үлкен жаңғырық орын алды.

Гринвуд бұдан басқа көркем шығармалар да жазды. Олардың айтарлықтай бөлігі теңіз өміріндегі әзіл-оспақ повестер мен жасөспірімдер романы. Ол тақырыпқа байланысты шығармалардың бірі Даниэля Дефоның «Робинзон Крузоның оқиғасына» ұқсас «Борнео аралындағы даяктардың тұтқынында он жеті жыл мен төрт ай болған Робин Дэвиджердің оқиғасы» (1869). Гринвудтың келесі шығармалар топтамасы жануарлар жайлы әңгімелер мен повесттерден тұрмақ. Мысалы, «Өздер айтып бергендей, жеті орман төртаяқтылар оқиғасы».

Дегенмен Гринвудтың ең үлкен шығармалар топтамасы әңгімелер, очерктер, повестер және лондондық қала кедейлер мекендеген қайыршы, қаңғыбас, жұмыссыз, қолөнершілер, фабрика жұмысшылары мен бағусыз балалар жайындағы романдардан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. Мұрағатталған 2 шілденің 2014 жылы.
2. ru.wikipedia.org

Тағы қараңыз
------------

1. Өгей бала
2. 
3.
**Абайдың өмірбаянына қосымша материалдар**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. 

  

"*Абай Құнанбайұлының шығармаларының*" 1940 жылы шыққан 2 томдық жинағының 2 томында жарық көрді. "*Абайдың өмірбаянына қосымша материалдар*" кітаптың 268-300 беттерінде. Алдымен 

> 
> "Бұл жинақта Абайдың өмірбаяны бірқыдыру толықталып жазылса да, әлі де соған кірмей қалған қосымша материалдар аз емес. Бұл соңғы материалдар ақын өмірі үлкен кезең, үлкен іс мінездерін баян етпесе де, оның ұсақ әдет-машықтарын білдіреді." 
> 
> 
> 

Жазушы бұл мақалаға ақын өміріндегі кейбір интимдік жағдайларды баяндайтын әңгімелерді кіргізбегенін айтып, аңшылық сауықтары, үй ішіне, келімді-кетімді кісілерге қатысты мінездері, кейбір айтқан сөздері туралы соңғы бөлімде айттық дейді. Бұлар көбіне Абайды көрген адамдардың айтуынан жазып алынған, солардың ішінде, әсіресе, Көкбай мен Турағұлдың айтқандары маңызды деген. Көкбай тұлғасына арнайы тоқталып, Абайды адам ретінде, ақын ретінде өте жоғары бағалағанын айтқан. 

Сонымен қатар «Қосымша материалдардың бір алуанын бергендер: Мәдиар Түсіпұлы, Қатпа Қорамжанұлы, Әрхам Ысқақұлы т. б.» дейді. Олардың да Абаймен жақын араласуынын, бірақ әңгімелерінің «желісі болып құралған, жыл мөлшерімен тізілген, кезегімен келетін әңгімелер емес» екенін ескертеді. Қалған материалдардың («*Абай өмірбаянына қосымша материалдар*») кітапқа енгізілу қажеттілігі жайында: 

> 
> «Ақынның өмірбаянына жанасатын материалдардың бір алуаны осылайша болғанын біз теріс те көрмедік. Сондықтан бұлар айтқан әңгімелер, сол айтылған қалпында үзінді-үзінді болып тізіледі. Оның ішінде кейбір адамдардың Абайға айтқан үлкенді-кішілі сөздері болса, көркіне, қисынына қарай айтыла отырады» 
> 
> 
> 

дейді. Көкбай әңгімесінде Абайдың өлеңге, поэзияға қоятын талабы, биліктегі ерекше турашыл, әділдігі, қонақжай-мырзалығы, шаруаға карау ерекшелігі, ақын, әнші, күйші, ертегішілерді бағалауы, аңшылыққа құмарлығы, кісі қабылдау, бағалау, сөйлеу ерекшеліктері т. б. жайында деректер келтірілген. Еуропа әдебиеті мен ғылымын қабылдау, түсінудегі мақсаты жайында қызықты мәлімет берген. Семейге келген Сергей деген миссионермен сөйлесуге (айтысуға) бүкіл Семей өңіріндегі қожа-молдалардың ішінен жалғыз Абай ғана жарап, жеңіп шығуы туралы әңгіме - Абай образын аша тусетін қызықты факт. Тураш әңгімесінде көбіне Абайдың адамшылық қасиеттері айтылған. Бұл жағынан Көкбаймен бір жерден шығып жатады. Кавказдықтарды (каторгадан қашқан) жасырып, асырағандығы, Н. Долгополовтың Абайды сынағаны жайында қызықты фактілер бар. Мәдиар, Қатпа, Әрхам айтқан әңгімелерде Абайдың жас жігіт кезіндегі бір сүйіспеншілік тарихы, аңшылық қызықтары, тапқыр, әділ биліктері, мақал-мәтел болып кеткен сөздері, Абай өмірінде кездескен мінезі қызық адамдар т. б. жайында айтылған. 

Абайдың композиторлық дарыны жайында айтылып, 16 әнінің тізімі берілген. Абай мен Базаралының арасындағы тартыстың барысы қызықты әңгімеленген. Абай өмірінің соңғы күндері жайында айтылған. Осыларға қарағанда, Әуезовтің болашақ «Абай жолы» эпопеясына қажетті материалдарды ерте жинай бастағаны көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Иондық байланыстың қасиеттері.** Иондық байланыстың қасиеттерін коваленттік байланыстың қасиеттерімен салыстырып қарастырамыз. Коваленттік байланыс қанымдылықты көрсетеді. Атомның түзетін коваленттік байланыстарының саны оның валенттік орбитальдарының санынан аспайды. Валенттік орбитальдар пайдаланып біткен соң, атомның коваленттік байланыс түзу мҥмкіншілігі қанығады. Мысалы, сутек атомының бір-ақ валентік орбиталі бар, сутек атомдары сутек молекуласына біріккенде екі атомның екеуінің де валенттік орбитальдары толық пайдаланып бітеді. Сол себептен сутек молекуласы Н2 сутектің үшінші атомын қосып ала алмайды. 

* Иондық байланыс. қарама-қарсы зарядталған иондардың кулон күштері арқылы тартылысуы нәтижесінде түзіледі. Ал кулон күштері – қанықпайтын күштер, демек, иондық байланыс қанықпаған байланыс. Егер ион зарядталған шар деп есептесек, оның электр күштері ионды қоршаған кеңістіктің барлық жағына біркелкі бағытталған. Катион мен анион бірінен– бірі жақындасқанда күш өзгерістерін толық қанықтырмайды. Сол себептен катион да, анион да, басқа бағыттар бойынша қарсы зарядталған көптеген басқа иондарды тартып, байланысқа түсе алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IТлепиева Г.Ш. Т48 Бейорганикалық химия курсы: Оқу құралы - Ақтау, Ш.Есенов атындағы КМТжИУ, 2010 ISBN 978-601-7276-25-6
**Тянь-Шань шетені** (лат. *Sorbus tianschanica*) — раушангүлділер тұқымдасына жататын Шетен (лат. Sorbus) тегінің өсімдігі.

Қазақстандағы кездесетін үш түрдің ішіндегі таудағы ең тараған өсіидіктердің бірі. Шыршалы, аршалы ормандардың құрамында Тянь-Шаньда, Жоңғар Алатауында кездеседі. Биіктігі 5 м-ге жететін әдемі ағаш, жылтырақ, қызыл қоңыр қабықты және ірі қауырсынды жапырақты. Гүлдерінің саны көп, кең қалқан тәрізді гүлшоғырына жиналған. Желектері ақ, күлтесі ірі (диаметрі 2 см), аталықтары желектерінен едәуір қысқа. Маусымда гүлдейді, жемістері (күңгірт қызыл жидек), тамыз-қыркүйекте піседі. Құстар арқылы тасымалданады, тұқымымен жақсы көбейеді, өте жақсы сәндік өсімдік. Саяжай учаскелерін безендіруге ыңғайлы, жемістерін жеуге болады, әсірісе алғашқы суықтан соң. Әртүрлі сусындарды даярлауда қолданылады. Жемістері мен тұқымының бактерияларды өлтіретін қасиеті бар. Жемістерінің тұнбасы мен тұқымынан алынатын қою май кейбір жұқпалы ауруларды емдеуге ұсынылған.
**Шаймұрат Шәукетұлы Отарбаев** 1958 жылы 7 желтоқсанда Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының Бірлік ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Отарбаев Шәукет, зейнеткер, мектепте жұмыс істеген. Анасы - Тұрғанова Кәмила, зейнеткер, балалар бақшасының меңгерушісі болған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
заң факультетін бітірген (1980), құқықтанушы. 1980 жылдан - ҚазКСР Ғылым Академиясы философия
және құқық институтының кіші ғылыми қызметкері. 1984 жылдан - ҚазКСР ҰҚК органдарында қызметте. 1995 жылдан - ҚР ҰҚК төрағасы аппаратының жетекшісі. 1997 жылдан - ҚР ҰҚК Кадрлар департаментінің бастығы. 2000 жылдан - БҚО бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2003 жылдан 2009 жылдың мамыр айына дейін - Қарағанды облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - Маңғыстау облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» (1988), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Мінсіз қызметі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған. ҚР ҰҚК Құрметті қызметкері. Запастағы генерал-майор.

* Діни көзқарасы - «Аса діни адам емеспін».
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік - Қазақстандық барыс аю, жолбарыс және айдаһарлардың алдында жасқана қоймайды».
* Хоббиі - кітап оқу.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - барлық жанрлар.
* Үйленген. Жұбайы - Отарбаева Раушан Жаңабекқызы.

Қыздары - Сандуғаш (1983 жылы туған), Сәлима (1999 жылы туған), Медина (2004 жылы туған); ұлы - Санжай (1985 жылы туған). Немересі - Іңкәр (2005 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**ТАМАША** — Үндістанда кең таралған ән-би аралас ойын-сауықтың бір түрі. 17 г-да пайда болып, негізінен Махараштра штатында кең өріс алды. Ал5ашында жауынгерлер ерлігін мадаң-таған лирикалы-қаһармандың жанр түрінде дамыды. Ойын-сауық ән маз-мұнын бейнелейтін пантомимаға құрылын, көбіне ашық алаңда өткізіліп отырды. Халықтық бағыт алған Т. са-уығы 19 ғ-дың басында шаруалар сауығына айналды. Отаршылдыққа қарсы қозғалыстың өріс алуымен бай-ланысты (19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ.) ол үгіт-насихаттық бағыт алды. Қазақ-станда түрлі өнерпаздардың қатысуы-мен өтетін ойын-сауықты «Т.» деп атау ертеден белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Тянь-Шань қанқызы** (лат. *Coccinella tianshanica*) – Орта Азиялық биік таулық сирек кездесетін жергілікті қанқыз түрқанқыз. Тянь-Шаньның солтүстік шығысының бірнеше жерінен белгілі. Өте сирек кездеседі, бірақ тіршілік ошағында саны жоғары, 100 шаршы метрде 150 данаға дейін жетеді. Биік таулы далалардың (теңіз деңгейінен 1600-1800 м биіктікте) оңтүстік беткейлерін қоныстайды. Ересегі мен дернәсілдері — жыртқыштар, жусандағы өсімдік битімен қоректенеді. Мамырдан қыркүйекке дейін белсенді, ересегі қыстайды. Түр биік тау жағдайын меңгерген, бірқатар бейімделушілік қасиеттері бар. Жылына бір рет ұрпақ береді, тіршілік ету ортасында топтанып таралған, бұл жыныстық түрлердің кездесуін жеңілдетеді. Қуыршақ пен жұмыртқаны жекелеген шөптесін өсімдіктерге салады, бұл — күн көзіне жақсы қыздырынуына ыңғайлы және биік тауда жиі болатын желден үлкен қорғаныс. Түрдің тіршілік ететін ортасын шаруашылыққа пайдалану биік таулы жайылымдарда малды шектен тыс бағу түрдің санын азайтып отыр. Түрді сақтап қалу үшін тіршілік ету ортасында шектен тыс мал бағуды қысқарту керек.

Тағы қараңыз
------------

Қызыл Кітап

Дереккөздер
-----------

«Ғажайып омыртқасыздар, Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен» И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас, Алматы 2005
**Ионды хроматография** - Бұл жоғары карастырылған бөлінудің ионалмасу әдісінен басқа ионитте жүрпзілетін аса жоғарғы эффекті түрі. Ол Мұнымен қатар кіші көлемдеп ( 1 0 - - 10"z моль • экв/г) ұсак бөлшектерді (5-50 мкм), бағанадан шығу қысымы жоғары (2-5 мПа) кезде өте тез әрі сезімтал детектормен анықтап, сигналды автоматты түрде өзі жазатын соны тосіл. Демек, **ионды хроматография**ға тән нәрсе аса жоғарғы бөлушілік қабілет пен дұрыс жолға койылған жұмыс жүйесінің болуы.

Детекторлар шаймалықтагы талданатын иондарды тіркеуі керек. Көбінесе, ерітіндідеп барлык иондарды сезетін әмбебап кондуктометрлік өлшепштерді пайдаланады. Сондай-ақ, полярография, кулонометрия сияқты электрохимиялық детектормеи катар спектрофотометриялык детекторлар да пайдаланады. Кондуктометрлік сияқты электрохимиялық құбылыстарға негізделген детекторларда талдау кезінде аналитикалық тұрғыдан арта түсетін аялық сигналды теңестіретін қосымша құрал-жабдық болуы қажет. Мұндай теңестірушілерді электрондық схема арқылы жүзеге асырады. ІІІ аймалықтың электр әлсіретіп, үлгі өткізгіштігін күшейту үшін, оларды екінші баганаға беріи және сонда қайтадан хроматографиялауды жүргізуге болады. Сондықтан ионды хроматографияда бір және екі бағаналы хроматографиялауды да пайдалана береді.

Бір бағаналы анион
------------------

Бір бағаналы аниондмқ хроматогуафияда электр өткізгішін төмен шаймаларды пайдаланады, мысалы, натрий бензатының немесе фталагының сұйытылған (10 - 10 моль/л) ерітіндісін қолданады. Хлорид, нитрат және баска да көптеген аниондардың электр өткізі іштіп шаймалыктың электр өткізгішпен арттырады. 
(X.c NOj=71 CM • см2/моль • экв) Бұл жалпы электр өткізпштікті арттырып, хроматографня кезінде сэйкес шоқтыктар тіркеледі. Сілтінің
күшті сұйытылған ерітіндісін шаймалаушы ретінде пайдаланады. 
Мұндайда іштей теңесіп, шоқтықтар дұрыс жазылады.

Бір бағаналы катион
-------------------

Бір бағаналы катиондық хроматографияда азот не басқа да минералды қышқылдардың сұйытылған ерітіндісімен шаймалайды.
Бұлардың арасында азот қышқылын тұтыну тиімді, өйткені ол таттанбайтын болатқа зиянсыз. Мұны да теріс шоқтықтар алынады.

Екі бағаналы әдіс
-----------------

Екі баганалы әдісте бөлетін және теңестіретін бағыналар пайдаланылады. Бөлу үшін көлемі бағананы қолданады. Аниондарды талдағанда шаймалаушы ретінде сілтілер мен әлсіз қышқыл тұздарының ерітіидісін, ал катиондарды талдағанда - минералды қышқылдар ерітінділерін пайдаланады. Анионды теңестіруші бағананы күшті кышкылды катионитпен, ал катионды бағананы күшті теңестіретін рН ортаны сілтілі анионитпен толтырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
*Шайшөп* – биіктігі 15-20 сантиметр келетін, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі, сыртын киіз тәрізді тұтаса түк басқан, түсі ақшыл. Осы түктер өсімдіктің бойындағы болмашы ғана ылғалдың өзін буланып ұшып кетуден сақтайды. Шайшөптің құрғақшылыққа өте төзімді келетіні де сондықтан. Жапырақтары да түкті, кезектесіп орналасқан, төменгілерінің сағақтары ұзын, жоғарғылары сабақтың өзінде өскен. Гүлдері сары, олар өсімдіктің жоғарғы жағына щетка тәрізденіп, шоқталып өседі. Маусым айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді.

Шайшөп құмды жерлерде, аласа төбелердің етегінде, орман ішіндегі алаңдарда өседі. Медицинада шайшөптің гүл шоқтары пайдаланылады. Оның құрамында эфир майлары, флавондар, каротин, аскорбин қышқылдары, илік заттар бар. Гүлдерін әлі ашылып жетілмей тұрғанда қысқа сабағымен қоса жұлып алады да, онша ыстық емес көлеңкелі жерге кептіреді. Кептірілген гүл шоқтарын жәшіктерге салып, үш жылға дейін сақтауға болады.

Шайшөп өттің жүруін жақсартады, асқазан бездерінің жұмысын күшейтеді. Ол мұнымен қатар несеп айдағыш дәрі ретінде және қан қысымын арттыру үшін де қолданылады. Жоғарғы айтылғандарға байланысты шайшөпті өт жолдары қабынғанда және асқазан, бауыр ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Бір-екі күннің ішінде-ақ аурудың жағдайы күрт жақсарады: жүректің айнуы және құсу азаяды, бауыр кішірейіп орнына келеді, бауыр тұсының ауырғаны тоқтайды, көз қабыршағының және дененің сарғаюы біртіндеп жойылады. Лабораторияда тексеріп қарағанда өттің құрамының да өзгергендігін байқауға болады. Шайшөп өт қалтасына тас байланғанда, несеп жолдары және қуық қабынып ауырғанда қолданылса, өте жақсы нәтиже береді. Шайшөптің адам организміне ешқандай зияны жоқ.
**Бүрме тігіс**- матаның шетін жинай тіккенде қолданылады.

Мысалы: желбіршектерді, қос етекті, бүрмелі жағаны.
**Жаспырма тігіс**- бір заттың бетіне жамау салғанада, әдіптердің шетін тіккенде, әдіп орнына астар салғанда қолданылатын тігіс.

**Шалып торлау**- әртүрлі металдардың тері, киіз сияяқтылардың жалаң кемерін жиып мықтауға және көркемдеге қолданылады. Ою өрнектерде бастырма оөлардың шетін жиюға, әсемдеу тігіндеріне қолданылады.

**Түйіп торлау**- шалып торлаумен ұқсастау формада шалынған жіптен иненің басына тұзақтап, бір орап тігіннің қыр кедерінен айқындай тігу түйіп торлау деп аталады.

Дереккөздер
-----------

Қолөнер
Друцэ Ион Пантелеевич
**Друцэ Ион Пантелеевич** (3.9.1928 жылы туған, Молдова, Дондюшан ауданы Хородиште село) — молдова жазушысы. 

Мәскеу Жоғары әдебиет курсын бітірген (1956). "Цзранул Советин" газетінде, "Фекся Молдавет" журналында әдеби қызметкер болып қызмет істеген. Алғашқы "Біздің селода" атты жинағы 1953 жылы жарық көрді. Шығармада молдова халқының салт-дәстүрі, ауыл өмірі бейнеленген. Друцэнің шығармаларында Ұлы Отан соғысы әкелген зардаптар, Отан үшін күрескен молдова халқының рухы, халықтың арман-тілегі, ғасырлар тезінен өтіп, сақталған ұлттық дәстүрі шынайы суреттеледі. 
Оның "Махаббат туралы хикая" (1954), "Адамдарды сағыну" (1959), "Бетпе-бет" (1964), "Мұңды жапырақтар" (1965) атты әңгімелер жинақтары, "Касе маре" (1960), "Дойна" (1971), "Жастық шағымыздың құстары" (1972), "Қасиетті дүние" (1976) романдары жарық көрген. Друцэнің "Ақ көңілміз, жүк ауыр" романы (1977), "Албырап піскен алхоры" (1981) жинағы қазақ тіліне аударылған. 

Молдова Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1967).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**Тамды** — Атырау облысы, Жылыой ауданында Доңызтау тауы маңындағы төбе. 

Абсолюттік биіктігі 175 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Жер қыртысы жоғары миоценнің оолитті әктастарынан түзілген. Жер бедері сай-жыралармен тілімденген кемерлі, етегінде бұлақтар кездеседі. Көлбеу келген солтүстік-батыс беткейі біртіндеп жазыққа ұласады. Солтүстік-шығыс белігіндегі кемерлі жартастардың биіктігі 8-10 м-ге жетеді. Сұр топырақ жамылғысында сұр жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік басым өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 5 -том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2013 ISBN 996978-601-7472-15-3
**Ион теңізі** (гр. *Ιόνιο Πέλαγος* [iˈonio ˈpelaɣos], итал. *mar Ionio* [mar ˈjɔːnjo]) — Жерорта теңізінің орталық бөлігі. Балқан түбегінің оңтүстік - батыс жағасы және Крит, Сицилия аралдары аралығында. Солтүстігінде Отранто бұғазы арқылы Адрия теңізімен, батысында Мессина бұғазы арқылы Тиррен теңізімен жалғасқан. 

Жағалары (әсіресе шығысы - Грекия жағасы) қатты тілімдеген. 

Ірі шығанақтары: Патраикос және Коринф, Италия жағасында - Таранто шығанағы.

Шығысында Ион аралдары бар. 

Тереңдігі 4000 м - ден астам, ең терең жері 4594 м - ге жетеді. Беткі ағысы - айналмалы ағыс. Жылдамдығы 1 км/сағ - тай. Суының температурасы ақпанда 14 градустан тамызда 25,5 градусқа дейін. Тұздылығы 38%- дан астам. Түбінде температурасы 13 градус, тұздылығы 38%. Балық (скумбрия , қызыл тунец, камбала, кефаль) ауланады. 

Ірі порттары: Патры, Керкира (Грецияда), Таранто, Катания (Италияда).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том
Зеңбірек түріндегі мемориал
**Дерри** (ағылш. *Derry, Londonderry*) — Ольстер (Солтүстік Ирландия) солтүстік-батыс жағындағы орналасқан қала.Дерри графтығының әкімшілік орталығы.Ірі экономикалық орталық және теңіздік порт.Белфаст қаласынан кейін Солтүстік Ирландиядағы 2-ші үлкен қала.

Қала Фойл өзенінің екі жағасында орналасқан.

  

Қалада 83652 адам тұрады.

Дерри - Солтүстік Ирландиядағы маңызды экономикалық орталық.Мұнда зығыр өнеркәсібі, тігін, химия және тамақ өнеркәсіптері дамыған.

Атақты адамдары
---------------

* Дин, Шеймас — ирланд ақыны,прозаик, әдебиетші
* Хэннон, Нил — ақын және композитор.

Дереккөздер
-----------

ДЕРРИ, Северная Ирландия Мұрағатталған 6 маусымның 2014 жылы.   

Город Дерри, Северная Ирландия
**Диогу Жозе Тейшейра да Силва** (порт. *Diogo José Teixeira da Silva*), немесе қысқаша **Диогу Жота** (порт. *Diogo Jota*; 4 желтоқсан 1996, Масарелуш) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ливерпуль" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Пасуш де Перрейра" клубының түлегі. 2014 жылы карьерасын осы клубта бастап, сол жылы 14 қарашада Португалия кубогында "Атлетико Регуеншеге" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. 2015 жылы 20 ақпанда "Витория Гимарайншқа" қарсы ойында тұңғыш рет Португалия чемпионатында алаңға шықты. Тұңғыш голын сол жылы 17 мамырда "Академика Коимбра" қақпасына соқты.

2016 жылы "Атлетико Мадридке" ауысты. Бірақ испаниялық клубта қосалқы құрамда отырып қалды да, "Портуға" жалға берілді. "Порту" сапында Чемпиондар лигасындағы тұсауы кесілді, 7 желтоқсанда "Лестер Ситиге" қарсы ойында алаңға шығып, бір гол соқты.

2017 жылы Англия чемпионшипінде ойнайтын "Вулверхэмптонға" жалға берілді. 2018 жылы жазда "Вулверхэмптон" футболшыны 12 млн еуроға түпкілікті сатып алды. 

2020 жылы жазда "Ливерпуль" Диогуды 41 млн еуроға сатып алды да, бес жылдық келісім шарт жасасты. 

### Құрама

Португалияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2019 жылы УЕФА Ұлттар лигасының финалдық кезеңіне қатысатын футболшылар тізіміне енді, бірақ алаңға шықпады. Соған қарамастан турнир жеңімпазы атанды. 

2019 жылы 14 қарашада Литваға қарсы ЕУРО-2020 іріктеуінде тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

**Вулверхэмптон**

* Англия чемпионшипінің жеңімпазы: 2017/18

### Халықаралық

**Португалия**

* УЕФА Ұлттар лигасының жеңімпазы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · sports.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Шымшықтар туысы** (лат. *Parus*) – Шымшықтар тұқымдасына жататын негізгі құстар туысы. Шымшықтар туысы жиырма жеті, жиырма сегіз, жиырма тоғыз түрді біріктіретін бес туыс тармағынан (шөжешымшық, шөрешымшық, көкшіл шымшық, т.б.) тұрады. Шымшық тұқымдастардың туыс өкілдеріне тән мынадай белгілері бар: қанаты – қысқа, жалпақ, кең керілген, тұмсығы – конус пішінді мығым, аяғы – қармағыш мықты, аталық пен аналықтар мен жас құстар реңі үйлеседі, ағаш қуысына немесе басқа қуыстарға ұялайды. Салындыдағы жұмыртқалары көп болады.

Қазақстанда шымшықтар туысының он екі өкілін:

* шөжешымшық,
* томпыш,
* ақжағал шөжешымшық
* қыраубас шөжешымшық,
* шөрешымшық,
* қарамаңдай,
* көкшіл шымшық,
* ақ шымшық,
* сарытөс шымшық;
* сарыбауыр шымшық,
* сұр шымшық,
* айдарлы шымшық. Бұл құстардың барлығы Қазақстанның әр өңірлерінде кездеседі деп санасақ та болады, яғни кең таралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар: мектеп энциклопедиясы / А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь. - Алматы : Атамұра, 2010. - 352 б. : ISBN 978-601-282-168-0
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Мыржық жотасының оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Айнабұлақ ауылының оңтүстігінде 14 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 901 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 7 км-ге созылған, енді жері 5,5 км. Беткейлері тіктеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Құрғақ өзен арналарымен, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Дос, оңтүстігінде Айғыржал, батысында Ақшоқы, шығысында Қызыладыр таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, тобылғы, бетеге, селеу, сирек шілік тоғайы өскен. Бұлақтарға бай. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарышаян** немесе **Қыршаян** (лат. *Scorpiones*) – өрмекшітәрізділер класына жататын жәндіктер отряды. Сарышаяндардың 1750-ге тарта түрі белгілі, олардың ішіндегі 50-дей түрі улы болып саналады.

Қазақстанда 2 түрі: Кавказ және шұбар сарышаян тіршілік етеді. 

Сарышаянның ірі түрлерінің дене тұрқы 20 сантиметрге дейін жетеді (Pandinus imperator), майдалары - 13 мм болады. Денесі екі бөліктен: баскөкірек және құрсақтан құралады. Құрсақ бөлігі бунақталған болады: алдыңғы бөлігі жуантық, соңғы бөлігі жіңішкеріп, құйрық тәрізді созылыңқы келеді. Қалқанмен қапталған баскөкірегінде екі жұп ортаңғы үлкен көз және 5 жұп ұсақ қаптал көздері болады. Құрсақ бөлігінің ең соңғы буындағы екі жұп улы бездің өзекшесі үшкір шаншарға ашылады. Қыршаян құйрығын қатты сермеп, улы шаншарымен жемін өлтіреді, одан мал жіне адам ауыр сырқаттанады, кейде тіпті өліп кетуі де мүмкін. Сондықтан қыршаяннан сақтану қажет.

Қыршаянның ауыз бөлігінде кішірек қысқышты күйісаяқ және үлкен қысқышты тұтқыаяқтар болады, ол солар арқылы қорегін аулап, ұстап жейді. Қыршаяндар өкпе арқылы тыныс алады, тірілей балалайды, жас қыршаяндар анасының денесінде жабысып жүреді. Қыршаяндар ауа райы жылы және ыстық елдерде , сондай-ақ ылғалды орманда да, құмды шөл далада, кез келген жерлерде тіршілік ете алады.Саны көп. Сарышаянның түрі елдің бәріне таныс. Бұл - аяқтарында үлкен қысқыштары бар, құйрығы тік көтерілген, оның ұшында бүгілген іспегі бар ұзыншақ буынаяқты. Денесінің ұзындығы 20 см. Сарышаяндар туралы аңыздар мен қияли ертегілерде құйрығындағы улы іспегімен қорқытады. Сарышаянның шағуы - шабуылы немесе қорғанысы. Тірі жемтікпен қоректенеді, егер ірі де белсенді жәндікті ұстаса, алдымен улы іспегімен жансыздандырады. Әдетте жәндіктерді, ұсақ сүтқоректілерді және құстарды сарышаян уы өлтіреді, бірақ адамның өлгені туралы мәлімет өте аз. Бұлардың құрғақ шөлді аймақтан кездестіруге болады. Ымырт пен түнде белсенді. Бірнеше жыл өмір сүреді.

Жетісу (Алматы облысы)
----------------------

Сарышаян - Жетісу өлкесінің шөлдерінің қарапайым тұрғыны, улы жыртқыш. Оның өлшемдері 4 см-ге дейін жетеді, түнгі өмір салтын жүргізеді және оттың жарығына қонаққа келуі мүмкін .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 95 б. ISBN 5-625-03599-7
2. ↑  Алматы туристік аймағы бойынша экскурсиялардың технологиялық карталары 2016.
**Төкіндеу.** Қазақ салты бойынша ұзатылған қыз төркініне бір жыл болмай баруға рұқсат жоқ. «Төркіні жақынның төсегі жиылмайды» деген құдалар бір ауылда бірге отырғанда ғана. Бүйтіп бара беру төркіндеуге жатпайды. 
Төркіндеу – қазақта аса үлкен кәде. Мұның жүгі де өте ауыр. Алғашқы бір жыл ұзатылып барған жас қыз үшін бұл өте ұзақ уақыт. Екі көзі төрт болып, осы бір жылды бітіре алмаған жас келін үйін, әке-шешесін, аға-бауырын, елін сағынып, өлдім-талдым дегенде бір жылға әзер жеткенде қандай қуанады десеңші. Аралықта бауырлары, ағалары келгенде ел-жұртын сағынып жүрген келін оларды құшақтап шаршағанша жылайды.
Егер тұысы жоқ болып, елінен бөгде біреулер келсе де көзіне жылы ұшырап: «...мен жыламай кім жылар артымнан келер аға жоқ, деп, көріскенде жасын көл етеді... Төркіндеп баратындар: ұзатылған қыз, күйеу бала, кішкене жиен. Бұлардың апаратындары әке-шешеге жағалы киім, бір-бір кебіндік ақ бұл, үйіндегілердің басқаларына бір нәрсе апару, апармау шарт емес. Төркіндеп келген қыздың уақыты бір айдан кем болмайды. Өйткені ол жұртын аралап мауқын, шерін, сағынышын басуы керек. Қызы, күйеубаласы келген үй жақын-жуығын жиып, мал сояды. Қызбен күйеуді жақындары, жекжаттары шақырады. Бұл қыз бен күйеу үшін ең жақсы демалыс. Өте-мөте қыз бір жасап қалады. Ай бітіп қайтқанда қыздың үйі бұзаулы сиыр, құлынды биені екі баласына енші етіп береді. Жиенге шұбар тай мінгізіп, қырық серкеш айдатады. Бұл- бөлек үй болып шығатын екеуіне қайын жұрттың берген еншісі. Мұндай малды басқа жақындары да береді. Қазақ қыз бен жиеннен ешнәрсені аямайды. Өте-мөте жиеннің қолын өмір бойы қақпайды. «Пайғамбар да күйеуін сыйлапты» дегенді қазақ жақсы біледі. «Қыздан туғанның қиығы жоқ», «Жиенді ұруға болмайды, қол қалтырайды», «Нағашым бай, қайным бай, қайтып кедей қыласың құдайым-ай?» дегендерді де қазақ бет албаты айтпайды... бәрінде де батпандай мән бар.

Дереккөздер
-----------

**Қазақ мәдениеті.** Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Жак-Анри Бернарден де Сен-Пьер** (фр. , 19 қаңтар 1737 жыл, Гавр – 21 қаңтар 1814 жыл, Эраньи-сюр-Уаз, Валь-д’Уаз басқармасы) – француз жазушысы, саяхатшы және XVIII ғасырдың ойшылы, «Поль мен Виржини» атты атақты повестердің авторы. 

1803 жылдан 1814 жылға дейін Француз Академиясының мүшесі болады. Оның тұңғыш кітабы «Иль-де-Франсқа саяхат» (1773) деп аталады. «Табиғат туралы этюдтер» атты кітабы Бюффонның ықпалымен жазылады.

Басты шығармалары
-----------------

* 1773 – Иль-де-Франс аралына саяхат
* 1784 – Табиғат туралы этюдтер (3 томдық)
* 1787 – Поль мен Виржини
* 1788 – Галлия
* 1790 – Үнді лашықтары
* 1800-1805 – Амазонка(аяқталмаған роман)
* 1815 – Табиғат үндестігі (3 томдық).

Дереккөздер
-----------
**Шон Паркер** (14 қаңтар 1982 ж.) - интернет-кәсіпкер, Plaxo, Facebook, Napster-дің негізін қалаушылардың бірі ретінде әлемге танымал. Өзінің 2.1 млрд. доллар капиталы арқасында, 2012 жылдың наурыз айында Forbes журналында 215-орын алды.

### Өмірі

Шонға әкесі 7 жасында программалауды үйретті. 16 жасында оны хакинг үшін соттады. 
1999 жылы Шон алғаш рет өзінің Napster деген сайтының арқасында әлемге танылды. Napster дегеніміз өлең алмасуға арналған сервис. Бұл сервис бүкіл музыкалық индустрияны төңкерді. 24 жасында ол Пало-Альтода Марк Цукербергпен кездеседі және Facebook-тың ең алғашқы президенті болады. 2005 жылы Шон кокаинді сақтаған деп айыпталып Facebook-тағы жұмысынан айырылады.

### Алған білімі

Шон Октондағы орта мектепте білім алған. Мектептегі соңғы жылдарды Шон жылына 80 000 доллардан астам пайда таба бастайды, кейін ол колледжді тастап кәсіпкерлікпен айналыса бастайды.

### Facebook-тағы жұмысы

Марк Цукербергпен кездесуден кейін Facebook қарқынды жұмыс істей бастайды. Шон компанияның президенті болып инвесторлар жинай бастайды: Ритер Тиль ең алғашқы инвестор болып саналады. Шонға кокаинді сақтағаны үшін деген айып жабылған соң, ол компаниядан кетеді.

### Фильмде

Шон Паркерді "Әлеуметтік желі" фильмінде Джастин Тимберлейк ойнаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Schuster, Dana. The Adventures of NYC's Billionaire Playboy. *New York Post*.
2. ↑  *Vascellaro, Jessica E.*. Firm Lets Others Choose Start-Ups, *Wall Street Journal* (16 сәуір 2009). Тексерілді 30 қаңтардың 2011.
*Басқа мағыналар үшін Сарышоқы деген бетті қараңыз.*
**Сарышоқы** – Сауыр жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Жаңатұрмыс ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2407 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 7 км. Беткейлері тіктеу бірнеше таудан тұрады. Солтүстік-шығысқа қарай аласарып, жақпартас пен қиыршықтастың үйінділері кездеседі. Тауды Қараүңгір өзенінің салалары – Дараөзек жəне Сылдырама суайрығы бөліп жатыр. Батыс беткейінде қылқан жапырақ, қалған бөлігін жалпақ жапырақты сирек орман ландшафтысы көмкерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жайық шұғыласы** – Атырау облысы, Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. Аудандық газеттердің жабылуына байланысты «Ленин жолы» да 1962 жылы өз қызметін тоқтатып, 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. «Жайық шұғыласы» аудан өміріндегі жаңалықтарға үн қосады. Қоғамдық тілші-авторлар көмегіне сүйеніп, егіншілік пен мал шаруашылығын тиімді жүргізудің өзекті мәселелерін, әлеуметтік, мәдени салалардағы өркенді істерді ұдайы көтеріп жазады. 100-ден астам қоғамдық тілшілер газет жұмысына қатысып тұрады. Әр жылдарда А.Ыбыраев, К.Дошанов, Д,Шененов, Ғ.Қожықов, К.Кенжалиев, І.Көпбаев, Н.Тағанбаев, С.Хасанов, Т.Жауыров, К.Бекбаев редакторлық қызмет атқарды. 1978 жылғы редакторы - С.Тәжбентаев. Ақындар М.Неталиев, Қ.Сағиев, З.Дабылов осы газетте жұмыс істеген. Құрылтайшылары – аудан әкімшілігі, аудандық мәслихат және редакция ұжымы. Аптасына 1 рет шығады.
**Приквел** (ағылш. *prequel*, контаминация pre-(дейін)) — белгілі бір туындыдағы оқиғалардың алдында болған жағдайларды баяндайтын кітап немесе компьютерлік ойын. Приквелдегі оқиғалар белгілі бір хронология бойынша, сиквелге дейінгі оқиғаларды көрсетеді. Оксфорд сөздігіне сүйене отырып, ең алғаш приквел термині 1958 жылы қолданысқа енді деп тұжырымдауға болады. Бұл термин Өкіл әке 2 фильміне қатысты жиі айтылған. Термин ағылшын тілді мәдениетке 1990 жылдары енді (кейіннен өзге тілдерге еніп, өзгеріске ұшырады фр. , фр. ). «Жұлдызды соғыс» фильмі бұл үрдісті жылдамдатты.

Приквелдің пайда болу себебі
----------------------------

Егерде белгілі бір туынды коммерциялық тұрғыдан сәтті болып, көрермен тарапынан жақсы пікірлер туындатса, алайда туындыны жалғастыруға мүмкіндік болмаса (мысалға басты кейіпкер қаза болуы мүмкін) бұл жағдайда приквелдер сериясы жасалынуы мүмкін. Мысалға ең түсімді фильм болған «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» вестернінен кейін, қаһармандардың өткен шағын суреттейтін «Бутч және Сандэнс: жастық шақ» фильмі түсірілді. Ал өте танымал «Жұлдызды соғыстар» трилогиясынан кейін бірден үш приквел түсірілген болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Burgess, Steve* Richard Lester: A Hard Day's Life (26 маусым 1999). — «Lester may also have locked up the dubious distinction of inaugurating the term 'prequel' in 1979 when he directed 'Butch and Sundance: The Early Days.'»
2. ↑  *Deever, Chris* On prequels and The Prequel.  TruthInStuff (28 мамыр 2001). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 қаңтар 2004.
3. ↑  Энциклопедия кино. 2010. Пётр Карцев
**Прилеп** (гр.  *Πριλέπια*) – 64 мың тұрғыны бар Македонияның оңтүстігіндегі қала. Қала Пелагония жазығының солтүстігінде , ел астанасы Скопье қаласынан 128 км қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ Прилеп ел билеуде даналығымен, түріктерге қарсы күресте батылдығымен ерекшеленген аңыз тұлға Марко ханзаданың қамалына жақын маңда жайғасқан.

Халқы
-----

Қала тұрғындарының көп бөлігін македондықтар (93 %)құрайды. Алайда қалада сыған азшылығы да өмір сүреді. 
2002 жылы өткен санақ бойынша 2002 жылы Прилептегі халық саны – 66 246 адам. Ұлттық құрамы: 

* Македондықтар: 61 320
* Албандар: 21
* Түріктер: 123
* Сығандар: 4372
* Влахтар: 16
* Сербтер: 151
* Өзге ұлттар: 226

Тарихы
------

Прилеп қаласы Рим империясының бір бөлігі ежелгі Стиберр қаласының орнында тұрғызылған қала. 14-ғасырдан бастап ол алты ғасыр бойы Осман империясының қарамағында болды. Ал 20-ғасырда Сербия мен Югославияның иелігіне өткен қала кейіннен Македонияға өтті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Сырымбет Мәмбетұлы(Алжан) (XVII—XVIIIғғ) — қазақтың батыр қолбасшысы. Алматы обылысы Райымбек ауданы Хантәңірі өңірінен, Ұлы жүз Албан руының Шоған абыз- Сегізсары тармағынан.

```
  Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан.
   ХVІІ ғасырдың 2 жартысы, ХVІІІ ғасырдың І жартысы Қазақ хандығы үшін өте ауыр кезең болды. Қазақ хандығына жонғарлар, Еділ қалмақтары және басқа да жаулар жан-жағынан қазақ ұлыстарын шауып, малдары мен отбастарын тұтқындап, алып кетіп отырды. Осы кезеңде Сыр бойында (Қызылорда облысы) қанды шайқастар болып жатады. Сол аласапыран заманда Сыр бойында (нақтылай айтсақ Шиелі өңірі, Жолек қорғанының маңайында ) қазақтың атақты қаһарман ұлы Сырымбет батыр жер жастанды. Сырымбет батырдың тегі Ұлы жүз, Албан, оның ішінде Шоған руынан  шығады. Батыр бабамыз ХVІІ ғасырдың 2 жартысында өмір сүрген. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. Сырымбет батырдың ұрпақтары батыр бабасына тағзым етіп белгі орнатқан. [Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, мәлімет Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының әкімі болған Бегімбет ағадан және осы ауылдың түлегі Қызылорда гуманитарлық университетінің магистрі Алтынбекова Сәуледен алынған.]
```

Сырымбет батырдың негізі елі қазіргі Алматы облысында қоныстанған ғой. Батыр Сыр бойында жаугершілік заманда қаза болуы мүмкін. Бірақ Сырымбет батырдың өзі өлсе де атын өшірмейтің артында өңкей батыр болып өткен ұрпақтары шығады.
Сырымбет батырдың баласы Ханкелді батыр 1733 жылы Ұлы жүздің Қодар би, Төле би, Сатай, Бөлек батырлармен бірге орыс патшасы Анна Иоановнаға елші жіберіп, Ресейдің қол астына алуын өтінген.

```
 Ханкелді батырдан Түке дүниеге келеді, одан әйгілі Райымбек батыр (1705/30-1780/1814) дүниеге келеді.
 Райымбек он бес жасқа келгенде атасы Ханкелді жауға жасақ жинап, аттанып кеткенін естіп, анасынан, ауылдағы қарттардан бата алып, ішінен «Атам Сырымбет батырдың әруағы қолдай гөр, жаудан қайтпасқа мен серт беремін, жәрдемдеріңізді сіздер бер» деп жорықшылардың артынан жүріп кетіпті. Райымбек Қараталдың бойында шұбырып жүрген қалын сарбаздың ішіне келіп кіріп кетеді. Бұлардың бәрі жүріп отырып, Іле суының бойына келіп, одан әрі өте алмай, тек Райымбек қана өтеді. [Қ.Табылдиев. «Қазақ батырлары» Ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен.
 Қазақтар ұзақ жылдарға созылған жоңғар шапқыншылығына қарсы өздерінің тәуелсіздігі мен бостандығы үшін әділетті соғыс жүргізді. Бұл күресте қазақ жерінің оңтүстік-шығыс шебіне орналасқан Жетісудың тұрғындары жаудың дүркін-дүркін қайталаған басқыншылық шабуылдарына бүкіл казақтың жасақшыларының бірінші легінде тойтарыс беріп отырды. Ортақ жауға қарсы күресте бүкілқазақтық мүдделердің символы болған Төле би, Абылай хан сияқты мемлекет қайраткерлері, Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Наурызбай сияқты батырлар өздерінің есімдерін мәңгілік даңққа бөледі.
```
**Болат Ахметұлы Жұбанов** (4.2.1929 жылы туған, Ақтөбе облысы, Темір ауданы 9-а.) – ғалым, химия ғылым докторы (1968), профессор (1969), Қазақстан Ғылым Академиясының академик (1975), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1979). 

Әлімұлы тайпасының Шекті руынан шыққан.

Мәскеу химия-технология институтын (1952) және оның аспирантурасын (1955) бітірген. 1955 – 56 жылдарын КСРО Ғылым Академиясының Элементорганикалық қосылыстар институтының кіші ғылым қызметкері, 1956 – 68 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының Химия ғылымдары институтының кіші, аға ғылым қызметкері, директоры (1968 – 88), 1972 – 94 жылы Қазақстан Ғылым Академиясыныңның Химия-технология ғылымдары бөлімшесінің академик-хатшысы, 1963 – 69 жылдары ҚазМУ-дің жоғары молекулалық қосылыстар химиясы кафедрасының ұйымдастырушысы және меңгерушісі әрі профессоры болды. 1969 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Химия ғылымдары институтының полимерлер синтездеу лабараториясының меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері макромолекула түзілу процесін зерттеуге, жаңа мономерлерді, жылуға және отқа төзімді, медицинада қолданылатын полимерлерді, композициялық материалдарды алуға арналған. Поликонденсациялық процестердің теориясы мен практикасын дамытуға үлкен үлес қосты. "Ассоциативті поликонденсация" деп аталатын полимер түзілудің жаңа процесінің негізгі принциптерін жасады. Бұл принциптер көпфункционалды мономерлерді қолдану арқылы полимерлерді синтездеудің жаңа әдісін жасауға мүмкіндік туғызды. Жұбанов полимерлер алуға мүмкіндік беретін поликонденсациялық процестер катализінің ғылыми негіздерін жасады. Жаңа дәрілік препараттар – анальгетиктер, анестетиктер, туберкулез бен қатерлі ісікке қарсы және кардиотропты заттар алды. Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1984).

Шығармалар
----------

Шығармалар: Введение в химию поликонденсационных процессов, А.-А. 1974; Новые термостойкие гетероциклические полимеры, А.-А. 1979 (соавт.); Атлас инфракрасных спектров некоторых гетероциклических мономеров и полимеров, А.-А. 1984 (соавт.); Координация и катализ полимеризации олефинов, А.-А. 1987 (соавт.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Жауапты редакторлар:Филол.ғ.д. профессор А.Қ.Жұбанов, Филол.ғ.к. доцент С.Құлманов* ҰЛЫДАЛА ТҰЛҒАЛАРЫ: ҚҰДАЙБЕРГЕН ЖҰБАНОВ  (қаз.).  А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (2013). Тексерілді, 28 мамыр 2020.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
3. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Абвер** (немесе abwehr - қорғаныс, тойтарыс) 1919-44 жылдардағы германияның әскери барлау және қарсы барлау органы. Абвер Германияның эскери дайындықтарының құпиялылығын, шабуылдың тұтқиылдығын және оның бірден жеңіске жетуін қамтамасыз етуге тиісті болды. Абвер әсіресе Кеңес Одағына қарсы соғыс жүргізу мен онда агрессия дайындауға үлкен мән берілді. Алайда 1944 ж. Кеңес Одағына қарсы істеріндегі бірқатар сәтсіздіктер мен сыртқы барлау және фашист басқыншыларының басқа органдар арасындағы бәсекелестік (конкуренттік) қақтығыстарға байланысты абвер таратылды. Соңынан абвер бөлімдері империализм қауіпсіздігінің бас басқармасының құрамына ендірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Шпон
**Шпон** (орыс. *шпон*, нем. *Span, Spon*) — шпон — ағаш бағанасының
кесінділерінен аршу және сүргілеу арқылы жасалған қалыңдығы жұқа табақтар. Шпонның қалыңдығы 0,55...1,5 мм болады. Шпон фанера, ағаш пластиктерін және иілген тетіктердің желімделген қабаттарын жасау үшін жартылай өнім ретінде пайдаланылады. Бірнеше шпондар желіммен біріктіріліп фанера (тақтай) жасалады, немесе фанералар мен тетіктер қапталады. Фанераның қалыңдығы 1... 12 мм.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.