recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Түн көбелектері**, қоңыр көбелектер (*Noctuіdae*) – қабыршаққанаттылар отрядының бір тұқымдасы. Жер шарында кең тараған, 15 тұқымдас тармағына жататын 25 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда шөлді аймақтардан басқа барлық жерлерде тараған 250-ден астам түрі бар. Қанатының жазылғандағы ұзындығы 25 – 40 мм аралығында (Бразилияда тіршілік ететін ең үлкені – Thysanіa agrіppіna, оның қанатының ұзындығы 300 мм-ге жуық), денелерін түк басқан, түсі сұрғылт немесе қоңырлау. Алдыңғы қанаттары ұзынша, үшбұрышты, сұр не қоңыр, кейде ашық немесе металл түсті болады. Қанатының үстінде 3 дөңгелек тәрізді таңбалары және бірнеше иректелген көлденең жолақтары бар. Артқы қанаттары алдыңғыларына қарағанда ақшыл келеді. Түн көбелектері атына сай түнде не алакөлеңкеде ұшады. Жұмыртқаларын өсімдікке, өсімдік қалдықтарына немесе топырақ арасына салады. Жұлдызқұрттарының денесі түксіз, тықыр. Құрттары қызғылт қоңыр, қоңыр түсті болады, топырақ арасында жатады. Қуыршақтары (барлық түрлерінің 1 3-і) сирек жұлдызқұрттар, жұмыртқалары қыстайды, кейбір түрлерінің қыстап шығатыны анықталмаған. Түн көбелектері – ауыл шаруашылық мен орман ағаштарының, бақша дақылдарының қауіпті зиянкестері (мыс. күздік қо-ңыр көбелек – өсімдіктердің жер асты бөліктерін; капуста қоңыр көбелегі – капустаны зақымдайды). Жұлдызқұрттары өскіндермен, жапырақтармен және жемістермен қо-ректенеді. Т. к-мен күрес жолдары: егістіктерге агротех. шаралар: тұқымды себер алдында өңдеу; инсектицидтермен бүрку; биол. әдісті, яғни көбелектердің кейбір түрлеріне қарсы пайдалы жәндіктерді (трихограмма, бракондар) қолдану. Т. к-нің 2 түрі: өкшелі сұр көбелек (*Perіprema delphіnіі*) және тораңғы көбелек (*Catocala optіma*) – өте сирек кездесетін түрлер ретінде Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 8 том
Грипозавр
Грипозавр
Грипозавр
**Грипозавр** — шамамен 76-72 миллион жыл бұрын кеәінгі Бор кезеңінде өмір сүрген үйректұмсықты динозавр. Ол өсімдіктерді азық еткен динозаврлар қатарына жатады. Ұзындығы шамамен 9 метр болған. Сопақша келген басы, биік аркаға ұқсайтын танауы оның бет-әлпетіндегі ерекше сипаттар саналады. Сол сияқты тұмсығында үлкен өсіндісі болған. Динозаврдың мойыны, кеудесі, қабырға тұсы қалыңдығы 0,6 см қабыршақтармен қапталған. Бұдан бөлек құйрығында бір-бірінен 5-7 см қашықтықта, ені 1,2 см болатын конус пішіндес пластиналар орналасқан.

Қызықты дерек
-------------

* Олар Канададағы Алберта деген жерден табылған.
* Оның жапырақтарды шайнауға арналған 300-ге тарта тісі болған.
* Грипозаврға 1914 жылы Л. Ламбе атты ғалым атау берген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 2 тонна
* Тұқымдас : Гадрозавр
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Қазақстанның биік тау шыңы
Таулар жер шарының барлық құрлықтарында бар. Таулардың кейбірі өте биік болады. Непал мен Тибеттің шекарасында жатқан Гималай тау жүйесіндегі Эверест шыңы – жер бетіндегі ең биік тау.

Тау шыңдары
-----------

* ХанТәңірі (Сарыжаз жотасы) - 6995 м
* Бүкіл одақтың география қоғамына 100 жыл шыңы(Меридиандық жота) - 6276 м
* Талғар шыңы(Іле Алатауы) - 4973 м
* Шоқтал тауы(Күнгей Алатау) - 4770 м
* Бесақан тауы(Жоңғар Алатауы) - 4622 м
* Металлургтер тауы(Іле Алатауы) - 4600 м
* Мұзтау шыңы(Алтай тауы) - 4506 м
* Манас шыңы(Талас Алатауы) - 4482 м
* Мұзтау шыңы(Сауыр тауы) 3818 м

Дереккөздер
-----------

"Талапкер" топтамасы. География: 6-10 сыныптар. - "Арман" баспасы, 2004 жыл - 432 бет. ISBN 9965-636-23-0
**Қазақстанның ежелгі қорықтары** – Қазақстан аумағындағы әр түрлі тарихи кезеңдерде ортa не жергілікті билік тарапынан немесе жеке меншік жер иесі тарапынан қорғауға алынып, шаруашылық айналымнан шығарылған, табиғаты ерекше сұлу, тарихи құнды жерлер. 

Қазақстан жерінде табиғаты бай аймақтар ерте кездерден «қорықты жер» деп аталып, қатаң қорғауға алынғандығы тарихи жазба деректерден белгілі. Белгілі шығыстанушы ғалым А.Н. Бернштамның ұзақ жылдар бойы Қазақстан мен Қырғызстан өңіріне жүргізген археология зерттеулерінде Тянь-Шань тау бөктерлерінде қола дәуірден (б.з.б. 2 ғ.) 15 ғ-ға дейінгі мекендеген тайпалардың арнайы қорықты жерлері болғандығы туралы жазылған. Табиғаты әсем мұндай жерлерде ел қоныстанбаған. Сондықтан осындай қорықты жерлер жабайы жануарлардың емін-еркін өсіп көбеюіне өте қолайлы болған. Шығыстанушы ғалым Н.Я. Бичурин өз еңбектерінде б.з.б. 3 – 2 ғ-ларда Жетісу өңірінде мал шаруашылығымен шұғылданатын көшпелі үйсін тайпаларының мекендегенін және олардан шыққан дәулетті адамдардың табиғаты көркем жерлерді «қорық» деп белгілеп, ол жерлерге рұқсатсыз мал жаюға, аң аулауға тыйым салғаны туралы жазған. Қытай жиһанкезі Сюань Цзан Жетісу өңіріне жасаған саяхатында (7 ғ.) қазіргі Талас өзeнiнің таулы аңғарындағы Мыңбұлақ қойнауында орналасқан қорықты жер туралы жазған. Оның қолжазбаларында бұл қорықты жерде мойнына қоңырау тағылған жабайы бұғылардың өте көп болғаны және оларды ешкімнің атуына рұқсат етілмейтіні туралы деректер келтірілген. Сондай-ақ Талас өңірінде ертеде жабайы жылқының бір түрі – құланның да арнайы қорықта қорғалғандығын, сол өңірдегі жер-су атаулары да дәлелдей түседі. Белгілі тарихшы ғалым М.Е. Массон өз еңбектерінде Талас өзенінің жоғарғы ағысының аңғарында 7 – 9 ғ-ларда аң аулауға арналған қорықтың болғандығын жазады. Бұл қорықта негізінен жабайы құландар қорғалып «Құланқорық» деп аталған. Қазақстан жеріндегі ежелгі қорықтар негізінен Сырдария, Шу, Талас, Іле, Аягөз және Ертіс өзендерінің бойында, Сарыарқа өңірі мен Жайық алабында болған. Мысалы, Сыр бойындағы әйгілі «Кеңқорық», «Шаян», «Жаңақорған», Сарыарқадағы «Ерейментау», «Басқорық», «Ханқорық», «Киікті қорық», «Алтынқорық», Шыңғыстаудағы «Жидебай», Зайсан өңіріндегі «Сарышоқы» қорықтарын атауға болады. Ертеде республика жерінде қорықты жерлердің болғандығын дәлелдей түсетін география жер-су атаулары да көптеп кездеседі. Орта Азия және Қазақстан жерінде 90-ға жуық жер-су атаулары тікелей қорық атымен байланысты қойылған.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Айымбетов Мәди** (14.11. 1946. Торғай облысы, Амангелді ауданы, Амангелді ауылы) – журналист, қаламгер, қоғам қайраткері. 

ҚазМУ-ді бітірген (1972). 

Еңбек жолын 1965 жылы кеңшарда жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін «Қазақстан пионері» газетінде кіші, аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі (1972-77), «Пионер» журналының аға редакторы (1977-85), «Қазақстан коммунисі» журналының аға әдеби қызметкері (1985-86), Қазақ КСР-інің Баспа ісі, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі Мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, жоғары санатты редакторы (1986-90), «Ғылым» баспасының бас редакторы (1990-93), ҚР Жоғарғы Кеңесі Аппараты, Мәжіліс Аппараты, Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Парламент Сенаты Аппаратының аударма, лингвистикалық талдау және актілер басылымы бөлімі бастығының орынбасары, бастығы (2000-2004), 2004 жылдың қыркүйегінен бастап ҚР Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімінің меңгерушісі. 

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған. 

«Шілденің күні» (1976), «Ертегіден келген бала» (1978), «Көгілдір соқпақ» (1980), «Көлге шомылған ай» (1984), «Плато голубых цветов» (1985), «Шыққа тұнған нұр» (1989), «Ол дәурен бір көрген тус» (1995), «Чаша печали» (1997), «Тылсым» (2001), «Құмөзек хикаялары» (2007) атты кітаптардың және газет-журналдағы әлденеше жүздеген әңгімелердің авторы. 

Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Бөденешөп** (лат. *Veronica*) – бақажапырақ тұқымдасына жататын далада, шабындықтарда өсетін бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

  

Бөденешөп өзен жағаларында, далалы, шалғынды жерлерде, биік тауларда өседі. Қазақстанда *47 түрі* кездеседі. Сабақтары, көбінесе, тік өседі. Жай жапырақтары тілімденген немесе бүтін жиекті, қарама-қарсы, кейде кезектесіп орналасады. Кейбір түрлерінің жапырақтарының сыртын түк басқан. Гүлшоғыры шашақ, масақ, сыпырғыш тәрізді. Гүлдері алқызыл, көк, көгілдір, күлгін түсті болады. Тостағанша жапырағы 4, күлте жапырақтары 5, аталығы 2, аналығы біреу. Мамыр — тамыз айларында гүлдеп, шілде — қазанда жемістенеді. Жемісі — қауашақ. Ұзына бойына қақырап ашылады. Тұқымдарының сырты тегіс, кейде қыртысты, түк басқан. Бөденешөптің пішенін мал жақсы жейді, кейбір түрінен алколоид, глюкозид алынады. Бөденешөптің Алатау бөденешөбі және киікшөптес Бөденешөп аталатын түрлері Қазақстанның ***"Қызыл кітабына"*** енгізілген. Киікшөптес бөденешөп (V. serpylloіdes) — көп жылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 8 см-дей. Тарамдалған тамыры бар. Сабағы жіңішке, сыртын түк басқан. Жапырақтарының ұзындығы *8 мм*, ені *5 мм*, сағақсыз, өркен бойына қарама-қарсы орналасады. Ақ, көк түсті гүлдері масақ тәрізді гүлшоғырына топталған. Тұқымынан көбейеді. Шілде — тамызда гүлдейді. Жемісі — қауашақ. Оның шағын ареалдары Жетісу (Жоңғар) Алатауы мен Сайрам өзендері бойында ғана кездеседі. Құрамында — *250—260 мг‰* витамин С, *8— 10 мг‰* провитамин А (каротин) бар. Мал мұны көк күйінде жемейді, кепкен шөбін жей береді.

Түрлері
-------

* *Veronica alatavica* – Алатау бөденешөбі
* *Veronica dillenii* – Көкжаулық
* *Veronica serpylloides* – Киікшөптес бөденешөп

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Газбен қанығу-таужыныстардағы кеуектердің,
қуыстардың, жарықтардың табиғи газдармен
тоғытылу дәрежесі. Таужыныстарды құраушы
минералдардың сорбциялық қабілетіне,
олардың кеуектілігіне, жарықшақтылығына,
газдардың қысымана тәуелді. Мөлшерлік
тұрғыдан алғанда, таужынысты тоғытқан табиғи
газ көлемінің таужыныстарындағы ашық кеуектер мен қуыстар көлеміне қатынасына тең келетін шама газбен қанығу коэффициенті (К) түрінде
өрнектеледі. Табиғи газ жатыны түрғыдан
алғанда, Г.қ. коэффициенті қойнауқаттың
температуралық-қысымдық жағдайларында
таужыныстардың газбен тоғытылған ашық
кеуектілігінің көлемін сипаттайды.

Газгольдер - газды қабылдауға, сақтауға
және таратуға немесе оны өңдеу және
қолдану қондырғыларына беруге арналған
түрақты болат ыдыс-қоймалар. Сонымен
бірге бұлар әр түрлі газдарды араластыруға,
шамасын өлшеуге де пайдаланылады.
Жұмысының ретіне қарай - ауыспалы және
тұрақты көлемді, пішіні жағынан - сфералық
және цилиндрлік болып ажыратылады.

Газдарды құрғату - газ бен газ қоспаларын
ылғалдан арылту. Табиғи газдарды құбыр желіпері арқылы тасымалдағанда газ қоспаларын
төмен температурада жеке түрбөлшектерге
бөлгенге дейін жүргізіледі.Кәсіптік жабдықтарды
және газ құбырларын үздіксіз пайдалануды
қамтамасыз етеді, газгидраттық тығындардың
түзілуін болғызбайды. Құрғатудың негізгі
әдістері - конденсациялық, абсорбциялық,
адсорбциялық әдістер. Әуелгісінде сығымдау
мен салқындату арқылы су буы қоюланады,
екіншісінде - ылғал газды сұйық сіңірушімен
өңдейді, үшіншісінде су буын қатты түйірлік адсорбент көмегімен сіңіреді. Қолданылатын абсорбенттер - ди- және триэтиленгланколдер,
адсорбенттер - силикагель, белсенді АІ2Оз,
цеолиттер.

Газды абсорбциялық тазалау - табиғи
газдар мен мұнай газдарынан (газ
қоспаларынан) H2S, С02, күкірт қышқылын,
т.б. қоспаларды сұйық абсорбенттер
көмегімен аластау. Ауаның ластануын болдырмау, газ тасымалдайтын жүйелерді коррозиядан қорғау, күкірт және меркаптандар
алынатын шикізат ретіндегі қоспаларды
бөліп алу мақсатында газ өңдеу зауыттарында жүзеге асырылады. Процесс газ тазаруы
өтетін аппарат пен ерітіндіні тұту қабілеті бар
регенератордың арасындағы абсорбенттің
үздіксіз айналуы түрінде жүреді. Газдың
құрамы мен қолданылатын абсорбенттерге
байланысты. Г.а.т-дың бірнеше топтары белгілі. Тазалау 20-ғасырдың 50-жылдарының
орта кезінен қолданыла бастады.
**Амбидекстрия** (лат. *ambo* --- «екеу» және лат. *dextera* --- «оң қол») --- табиғи немесе шынықтырып екі қолдың бірдей дамуы, екеуінің біреуі де артық дамуынсыз жұмыс істеуі және адамның козғалу күшін сол қолымен де оң қолымен де бірдей жылдамдықпен және нәтижелілікпен орындау қабілеті. Амбидекстрларда бас миының жартышарлардың екеуі де бірдей дамыған, осындай адамдар әр түрлі жағдайларды тез бағалап, шешімді тез қабылдайды. Кері жағдайда, екі қолмен бірдей жұмыс істей алмаса, оны, амбисинистрия деп атайды.

Амбидекстрлер арасындағы әйгілі адамдар
---------------------------------------

Никола Тесла («Кезінде мен солақай болатынмын, сәйкесінше оң қолымның күш-қуаты аз болды, ал қазір мен екі қолыммен де бірдей пайдалана аламын». «Менің өнертабыстарым». Н. Тесла).
  

Леонардо да Винчи
  

Ронни О’Салливан
  

Мартина Навратилова
  

Джими Хендрикс — Ол гитарада оң қолымен де, сол қолымен де ойнай алады.
  

Святослав Вакарчук
Владимир Сутеев
  

Андрей Сахаров
  

Даниил Светлов
  

Хайден Кристенсен — оң қолымен жазады, ал хоккейде сырғытпа таяқты сол колында ұстап ойнайды.
  

Роберт Бейден-Пауэлл
  

Сигэру Миямото
  

Гарри Трумэн
  

Джеймс Вудс
  

Пол Маккартни
  

Ринго Старр — кейбір бейнематериалдарында хай-хэтте сол қолымен соғады (Бірақ оңақайлар оң қолымен соғады), ал жұмыс хай-хэкте оң қолымен соғады 
  

Боб Коузин
  

Тофер Грейс
  

Мария Шарапова
  

Ноэль Галлахер
  

Дик Ван Дайк
  

Том Круз
  

Пау Гасоль
  

Владимир Путин
  

Курт Кобейн —гитарада сол қолымен ойнады, ал өзі оң қолымен жазады.
  

Хамасаки, Аюми
  

Майкл Анджело Батио — біреге гитаршы, тэппингпен қарама-қарсы бақытта орналасқан екі грифта гитарада ойнайды. Бір грифта Майкл сол қолымен ойнаса, екіншісінде 
– оң қолымен ойнайды.
  

Том Арайа —оңақай сияқты гитарада ойнаса да, өзі солақай.
  

Матьё, Мирей — француз эстрада әншісі.
  

Дмитрий Миллер
Михаил Ломоносов
  

Тилль Линдеманн
  

Адам Леван
  

Василий Уткин
  

Дмитрий Назаров - оң қолымен жазса да, сол қолымен заттарды лақтырып, кеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Амбидекстрия.

Сілтемелер
----------

* Мидың атқарымдық үйлесімсіздігі және оның балалардың сөйлеу қабілеттілігінің дамуы // «Психология сұрақтары» журналы. — 1982.
* Туылғанға дейінгі және кейінгі сабақтар. Амбидекстрияға жол.
* Мидың гармоникалық даму мектебі Оберукост клубы

### Видео

*
"**Исламнаме**" - өлең түрінде жазылған тарихи шежіре. Авторы - ұйғыр ақыны Молла Мұхаммед Абд әл-Әлім бен Ахун Арзу Мұхаммед. Шығарма 18 ғасырдың екінші жартысында шағатай тілінде жазылған. Автор шығарманы діни қауымдастық жетекшісі Аппақ Қожаның ұрпақтарын мадақтауға арнаған. Шығарма Шығыс Түркістан мен Жоңғар хандығының тарихын зерттеуде құнды дерек көзі болып табылады. Автор өзі баяндаған бірқатар оқиғалардың куәсі болған. "Исламнамеде" жоңғарлардың қазақтармен арадағы соғысы, қытай әскерлерімен шайқасы туралы мағлұматтар берілген. "Исламнаменің" екі нұсқасы бар. Олар Ресей Ғылым Академиясының Санкт-Петербургтегі Шығыстану институтында сақтаулы. "Исламнаменің" жеке үзінділері "Материалы по истории казахских ханств XV - XVIII (А.-А. 1969) атты жинақта жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Түйілген орамал (ойын түрі)
---------------------------

Ойын жасыл алаңда өтеді. Екі рет түйілген ақ орамал керек. Ойынды түнде де ойнауға болады.

Ойынды жігіт басқарады. Ол өзіне жақын бүкіл ойнаушыларды жинайды, сосың: "бір, екі, үш" – деп айтады және қатысушылар жан-жаққа қашады. Жүргізушінің өзі орамалмен жүрген ойнаушыны қуып жетіп алып қою керек. Ал бұл ойнаушы жүргізуші жақындаған кезде орамалды басқа ойнаушыға лақтырады, ол басқасына, басқасы тағы біреуге және т.с. Бұл ойын футбол сияқты, бірақ доптын орнына екі рет түйілген ақ орамал. Жүргізуші орамалды біреуден алып қоймағанша дейін қуып жүреді. Ұсталынған халықты сауықтандырады, сосың жүргізушімен бірге орамал артынан жүгіреді немесе жүргізушіні ауыстырады.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.

"Жеті қазына, жиған - терген" Сейіт Кенжеахметұлы, Алматы -2007.
**Ыдырыс Тілеубергенов** (2.9.1920 ж. т. Түркістан ауд. Құшата аулы) – соғыс және еңбек ардагері. Облыстың құрметті азаматы (2002). Құшата, Түркістан, Сайрам балалар үйлерінде тәрбиеленген. Тараз қаласындағы педагогикалық техникумды бітірген (1939). 1939 – 1946 ж. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1947 – 1970 ж. Кентау қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы, облыстық партия комитеттінің хатшысы, облыстық атқару комитеті мұрағат бөлімінің бастығы қызметтерін атқарған. Еңбек Қызыл Ту (1971), Ленин (1974), «Құрмет белгісі» ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Қазмүнайгазбарлау** - мұнай және газ
бойынша Қазақ Өндірістік геологиялық
басқармасы. 1972 жылы Гурьев (Атырау) қаласында Қазақ КСР Геология жәнежер қойнауын қорғау министрлігінің мұнай
мен газға геологиялық іздеу және барлау
жұмыстарын жургізетін мекемелері негізінде аймақтық өндірістік-басқару бөлімшесі
ретінде құрылды. Басқарма құрамына
Ақтөбе, Гурьев (Атырау), Маңғыстау, Орал,
Оңтүстік Қазақстан облыстарының бұрғылау
кәсіпорындары (трестер мен мұнай барлау
экспедициялары), "Қазақстанмұнайгеофизика" және "Қазгеофизтрест" т.б трестердің
далалық және геофизикалық экспедициялары кірді. Басқарма бүкіл республика аумағы
бойынша мұнай мен газга деген геологиялық
барлау жұмыстарын жүргізді. Басқарма
жұмыс істеген уақыт ішінде оның өндірістік
бөлімшелері тарапынан Бозащы түбегінің
мұнай-газ кен орындары ашылды, Каспий
маңы ойысының тұзасты түзілімдерінің
мұнайгаздылығы алғаш рет анықталды,
сөйтіп Батыс Теплов, Кеңқияқ, Қарашығанақ,
Жаңажол т.с.с. кеңінен танымал кен орындар, сол сияқты тұзүсті түзілімдеріндегі
көптеген кен орындар ашылды. 1980 жылы
Басқарма "Қазмұнайгазгеология" Өндірістік-геологиялық бірлестігі болып қайтадан
құрылды, ал ол, өз кезегінде, 1981 жылы
қайтадан таратылып, оның құрамынан бірнеше жаңа өндірістік-геологиялық бірлестіктер
бөлініп шықты (қ. "Қазмұнайгазгеология").

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мари-Жюли Клари** (фр. *Marie-Julie Clary*; 26 желтоқсан 1771, Марсель — 7 сәуір 1845, Флоренция) – Жозеф Бонапарттың әйелі, 1808-1813 жылдары аралығында Испанияның патшайым-консорты.

Өмірі
-----

Мари-Жюли Клари жібек матаны сатушысы Франсуа Клари және оның екінші әйелі Франсуаза Роза Самидің отбасысында дүниеге келді. Жюлидің кіші сіңлісі Дезире (1777-1860) 1798 жылы Жан Бернадотқа тұрмысқа шығып, Швеция патшайымы атанды.

1794 жылы 1 тамызда Жюли Жозеф Бонапартқа, Наполеонның ағасына тұрмысқа шығады. 1806-1808 жылдары ол күйеуімен Неаполитандық патшалықты басқарды. 1808-1813 жылдары Испанияның патшайым-консорты болды. Испания мен Франциядан қуылған соң, жұбайлар ұзақ уақыт Америкада тұрып, Еуропаға қайтты.

Балалары
--------

1. Жюли-Жозефина (1796-1796);
2. Зенаида (1801-1854);
3. Шарлотта (1802-1939):

Қолдланылған әдебиеттер
-----------------------

Manuel Ríos Mazcarelle, *Reinas de España, Casa de Borbón, I*, Alderabán, El legado de la historia, Madrid, 1999, 1ª edición, ISBN 84-88676-57-3, p. 291.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бонапарттар Генеологиясы
**Қазтай Айтазин** (2. 9. 1939 жылы туған„ Ақтөбе облысы , Ырғыз ауданы ) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1974), доцент.

ҚазМҰУ-дың филология факультетін бітірген (1960). 1960-1968 ж. ҚР Ұлттық ғылым академиясының А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында кіші ғылыми қызметкер. 1968-1971 ж. осы институтта аспирантурада оқыды. 1971-1989 ж. Алматы педагогикалық шет тілдер институтының қазақ тілі мен жалпы тіл білімі кафедрасында оқытушы, доцент. 1989 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің практикалық қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі. ҚР Ұлттық ғылым академиясының мүшесі Ғ. Мұсабаевтың жетекшілігімен "Қазақстан балық шаруашылығына байланысты кәсіби сөздер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылым мақалалар жазды. Қазақ тілі диалектологиясының сөздігін жасауға қатысты. Қазір кәсіби лексика мәселесімен шұғылданып жүр.

Шығармалары:
------------

* Профессиональная лексика рыбного хозяйства Казахстана. АКД. А. 1973; Кдзак тілінің диапектологиялык сөздігі. А. 1969.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Андрей Николаевич Бекетов** (26 қараша (8 желтоқсан) 1825 — 1 шілде 1902) - орыс ботанигі, педагог, қоғам қайраткері. Александр Александрович Блоктың атасы және Николай Николаевич Бекетовтың ағасы.

1849 ж. Қазан университетін бітірген. 1863-97 ж. Петербург университетінің профессоры, Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1895 ж.). Андрей Николаевич Бекетов - Петербургтегі жаратылыс зерттеушілер қоғамының негізін салушылардың бірі. Негізгі ғылыми еңбектері өсімдіктердің жер бетіндегі вегетативтік органдарының құрылысындағы заңдылықтарды зерттеуге арналған. Ол - орыс тілінде тұңғыш рет жазылған "Өсімдіктер географиясы" оқулығының авторы. Алғашқы орыс дарвинисттердің бірі. Ботаника, география ғылымдарының дамуына үлкен үлес қосқан ғалым .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том, 242 бет
**Аун Сан** (13.2.1915, Намау — 19.7.1947, Рангун) — Бирманың саяси қайраткері, ұлттық тәуелсіздік үшін күрес жетекшілерінің бірі. 1937 ж. Рангун ун-тін бітірген. Жастайынан отаршылдарға қарсы қозғалысқа қатысты. Жапонияда т.б. елдерде Бирма армиясы үшін әскери кадрлар даярлау жұмыстарымен айналысты. 1942 ж. Бирманы жапон әскерлері басып алғаннан кейін тәуелсіз Бирма ұлттық армиясының қолбасшысы, Халық бостандығы антифашистік лигасының президенті болып тағайындалды. 1945 ж. наурызда жапон басқыншыларына қарсы күреске басшылық жасады. Жапония жеңілгеннен кейін (1945) Бирмада қайтадан өз үстемдігін қалпына келтірген ағылшындарға қарсы күреске жетекшілік етті. 1947 ж. қаңтарда Лондонда ағылшын өкіметімен Бирмаға тәуелсіздік беру туралы келіссөз жүргізіп, Бирманың Құрылтай жиналысын өткізуге келісім алды. 1947 жылдан бастап Аун Сан «өтпелі үкіметтің» басшысы болды. Тәуелсіз Бирма конституциясын жасап, мемл. тұтастығын нығайтуға, экон-н қалпына келтіріп, дамытуға белсене қызмет етті. Аун Сан кертартпа топтардың қолынан қаза тапты. Бирма халқы оны ұлттық батыр ретінде қастерлейді.
ЕСЕНСКИЙ - Янко (30. 12. 1874, Мартин, - 27. 12. 1945, Братислава) - словак жазушысы. 1890 жылдардың соңында жаза бастаған. "Өлеңдер" (1905), "Тұтқыннан шыққанда" (1919), "Дуылдан соң" (1932), "Түнге қарсы" (1945) атты өлең жинақтары шықты. А. С. Пушкин, А. А. Блок, С. А. Есенин өлеңдерін словак тіліне аударды. Е-дің проза саласында жазғандары - "Шалғай жердің әңгімелері" (1913), "Өткен өмірден" (1935) атты сатиралық шығармалары. Бурж. Чехословакияның қоғамдық құрылысын әшкерлеген "Демократтар" атты дилогиясында (1934-38) т.б. шығармаларында ол - фашизмнің Словакияны құл ету әрекетіне қарсы күресті. Словактың 1-ші дәрежелі ұлттық көтерілісі орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Есентай Ерботин** - 1940 жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданында дүниеге келген. Қарағанды мемлекеттік пединститутын бітірген. Павлодар облысы теледидар және радиохабары жөніндегі комитетте қызмет жасаған. Республикалық Қазақ радиосының Павлодар облысындағы меншікті тілшісі боп ұзақ уақыт еңбек етті.

Шығармашылығы
-------------

1959 жылы республикалық «Балдырған» журналында балаларға арналған алғашқы сықақ өлеңі басылды. Содан бері кішкентай оқырмандарға арналған «Өрнек» атты алғашқы өлеңдер жинағы (1975), «Өнеге» (1977), «Серік пен Берік» (1981), «Менің досым» (1984), «Балалар бала болғанда», (1987), «Далаға саяхат» (1991) атты кітаптары жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Ируканджи
---------

**Ируканджи** - омыртқасыздар бөлімі ішекқуыстыларға жататын су жәндігі. Ол кезінде Тынық мұхитының австралиялық аймағында тіршілік еткен. Бірақ жаһандық жылынуға байланысты қазір дүниежүзіндегі мұхиттардың көптеген бөліктеріне тарап кетті.
Ол шаққанда **«ирукандн синдромы»** деп аталатын бірнеше ауру түрлері белгі береді (бастың қатты ауруы, арқаның, бұлшық еттің және іш пен жамбас тұсының ауруы, жүрек айнуы, тершеңдік, қан қысымының жоғарылауы, жүрек соғысының жиілеуі, өкпенің ісінуі, т.б.). Кей жағдайда соңы өлімге әкеледі.
Академик '''Гюго Флекер'''  оны 1952 жылы **«ируканджи»** деген австралиялық тайпаның құрметіне атады.
Ируканджидің ересегінің дене тұрқы тігінен - 12 мм, узынынан - 25 мм, кішігірім ақ қоңырауға ұқсайды. Бірнеше мм-ден бір метрге дейін өсетін төрт жіңішке қармалауышы болады. Қармалауыштар **күйдіргіш** жасушалардан тұрады.
Ируканджилердің тіршілігі мен уы әлі толық зерттелмеген, адамдар олар туралы аз біледі. Ируканджи шаққанда бастапқыда адам ауруын байқамайды. Сөйтіп, уақыт оздырып, удың бүкіл ағзаға жайылып кетуіне жол береді. **Медузалар** бір орнынан қозғалмай суда бірқалыпты қалықтап тұрады. Сырттай нәзік те талдырмаш болып көрінгенмен, медузалар - **қауіпті жыртқыштар**.

Дереккөздер
-----------

Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-546-4
**Шандоз** — Әбіш Кекілбайұлының шығармасы.

Жазушы соны үлгіде жазылған соңғы шығармасын «Шандоз» деп атапты да, жанрын «деректі-тарихи баян» деп анықтаған. Жанрлық белгілеріне қарағанда, тарихи роман. Бірақ, жаңа ғасырдың туындысы ретінде өзгелігі де жетерліктей. Шығармада тарихи дерек пен қаламгер толғамдары кезек ауысып, оқырман қиялын бірде өткен күндер өрнектеріне — Махамбет заманының шындықтарына, тіпті, кейде одан да бұрынғы тарихтарға алып кетеді.

Сілтемелер
----------

* Кітаптың электронды нұсқасы Мұрағатталған 8 қазанның 2020 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘбіш Кекілбайұлы шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Аңыздың ақыры • Үркер • Елең-алаң • Шандоз |
|  |
| Повестері | 
Бір шөкім бұлт • Күй • Бәйгеторы • Шыңырау • Бәсеке • Ханша-Дария хикаясы • Құс қанаты • Бір шоқ жиде • Шеткері үй |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Абылай хан (пьеса) • Өлеңдері • Әңгімелері • Аудармалары • Ұйқыдағы арудың оянуы • Дәуірмен бетпе-бет • Заманмен сұхбат |

 |

1. ↑  Зинол-Ғабден Бисенғали. Ұлы Әбіштің «Шандозы» — «Қазақ әдебиеті», 07.05.2019
Апитерапия-бұл адам денсаулығын жақсарту үшін қолданылатын ,арамен емду медицинаның жаңа бағыты.

Табиғи генетикалық бағдарламаның игерушілігі, осы емнің әсерінен тек қана дененің жеклеген мүшелері ғана емес, толығымен ағзаның жүйелі қалыптасуын қамтамасыз етеді.
Емдеу әдісі –қазіргі медецина тәжірибесінде араның тірі уын кеңінен қолдануда. Алдымен ағзаға жалпы токсинді тасымалданғыштық биологиялық сынаманы жасайды. Емдеу ұзақтығы 2-3 аптаға созылады. Осы уақытта дененің биологиялық белсенді зақымдалған жерлерді арамен шақтыру арқылы емдейді.

Апитерапия: неврология, ревматология, дерматология, эндокринология, хирургия,көз аурулары, урология, гинекология, кардиология, отоларингология сияқты т.б көптеген ауруларды емдеуге болатыны дәлелденген.

Тарихы
------

Ең алғашқы апитерапиялық клиника Мәскеуде Михаил Миронович Френкельдің бастауымен ашылды. 1941 жылы ол үшінші жүрек талмасынан кейін, мүгедек болып қалады. Оның қайтып сауығып кетуі және дәрігерлік мамандығына оралуына ешқандай мүмкіндік болған жоқ. Бірақ ол берілген жоқ. Бардық мүмкін әдіс-тәсілдер мен халық медицинасын қарастыра отырып, апитерапиямен танысады. Мүгедек болған Френкель, аралардың арқасында сауығып, аяғына тұрды. Осылайша Мәскеуде ең алғаш апитерапиялық клиника ашылды. Ол осы клиниканың жетекшісі бола отырып, ол араларды одан әрі зерттеді. Михайл Френкельдің «Крылатый фармацевт» атты кітабы әлі күнге дейін атақты кітаптардың бірі болып саналады. Ол 86 жыл өмір сүріп, апитерапия тарихында аңыз болып қалды.

Құрамы
------

Медия-биологиялық зерттеулер бойынша, ара адам денесін шаққан кезде оның уымен бірге адам ағзасына күрделі 50-ге жуық күрделі химиялық қосылыстар түседі. Оның құрамына минералды заттар (фосфор, кальций, магний), қышқылдар (тұз, фосфор), майлар, нәруыз,наминқышқылы,ацетилхолин және гистамин кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Апитерапия

Тағы қараңыз
------------

Ара балы
**Маржан Енбаева** (1924 жылы Индер ауданы Есбол селосына қарасты «Толыбай» құмы – 16 маусым 2015 жыл Атырау облысы Индер ауданы Елтай ауылы) — Социалистік Еңбек Ері.

1950-ші жылдары жазылып, талай ән кештерінде шырқалған танымал «Маржан қыз» әнінің кейіпкері.

Маржан қыз Ағасы Шалабай екеуі әкесі Енбайға жылқы бағысты. Кейін 1944 жылы 19 жастағы Шалабай соғысқа аттанды. Жылқы бағудың барлық мехнаты енді қаршадай қыз бен әкесіне түсті.

«Әкемді жүнжітіп жібергені жылқының жайы емес, жалғыз ұлының соғыста хабар-ошарсыз кеткені болды. Көзі жұмылғанша «Шалабайым келіп қалар» деп елеңдеумен есікке қарап жатты. Ағатайымнан қара қағаз келмеген соң мен де үмітімді жоймадым. Бірақ Шалабай сол кеткеннен оралмады», - деген еді Маржан әжей өткен күндерді еске алып.

Зейнеткерлік жасқа дейін жылқы баққан Маржан Енбаеваның бағымына 1942-1946 жылдар аралығында 237 құлын сеніп тапсырылған болатын. Еңбегі еленіп, оған 1948 жылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол кезде Маржан небәрі 24 жаста еді.

М.Енбаеваның ерлігі елді елең еткізбей қоймады. Оның даңқы республикаға жайылып, бірқатар басылымдардың бас кейіпкері болды. Жылқышы қыз ақындардың да шабытын оятты. Белгілі сатирик ақын Садықбек Адамбеков Маржанды өлеңіне арқау етіп «Маржан қыз» өлеңін жазып, оған танымал композитор Әбілахат Еспаев ән жазды. Сөйтіп бұл ән өткен ғасырдың елуінші жылдарында жұртшылықтың сүйікті әніне айналып еді.

Елтай ауылындағы өзі тұрған көшеге есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Әйгілі «Маржан қыз» әніне кейіпкер болған жан дүниеден өтті
*Басқа мағыналар үшін Косатка деген бетті қараңыз.*

 *Anas falcata*
'*Косатка **немесе** Бұрымды үйрек* (лат. *Anas falcata*) — барылдауық үйрекке аздап ұқсас, бірақ одан едәуір кіші, орташа денелі (0.6-0.8кг) үйрек. Көктемгі аталықтың басы жасыл және қоңыр түске боялған, желкесінде ұзын айдары (бұрымы) болады. Ұзарған ақ-қара үшінші дәрежелі қауырсындары арқасында және құйрық үстінде жатады. Жемсауы, төсі және жоны – сүмектеген өрнектері бар сұр. Аналығының реңі басқа көл үйректердің аналығына ұқсас. Бұл шығыс сібірлік үйрек Қазақстан аумағына бірнеше рет анық ұшып келуімен ғана белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Anas falcata*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Маржан Өмірзаққызы Арапбаева** (1978 жылы 7 ақпанда Шымкентте туған) — Қазақстанның танымал эстрада әншісі, композитор. Халықаралық ән фистивальдерінің жүлдегері. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері (2017).

Өмірбаяны
---------

### Балалық шағы

Маржан қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол жастайынан әнші ретінде сахнаға шығып, жанкүйерлердің жүрегін жаулап, танымал болуды армандаған. 14 жасында қыз «Әнші балапан» музыкалық байқауына қатысып, сол уақыттан бастап шығармашылық өмірдің құйынына айналды.

### Жастық шағы

Мектепті бітірген соң, еліміздегі ең беделді жоғары оқу орнының музыка факультетіне оқуға түседі. Оның дауысын мұғалімдері назардан тыс қалдыра алмады. Жақсы оқып, өзінің болашағына сенді. Студенттік өмірден кейін Маржан музыкалық салаға бет бұрды. Өнер көрсетіп, түрлі байқауларға қатысып, таланты үшін марапаттарға ие болды. 2002 жылы әнші «Жас қанат» шарасында және «Азия дауысы» фестивалінде тамаша өнер көрсетті. Оның шығармашылық таланты Қазақстан Президентінің сыйлығымен марапатталды.

Маржан Арапбаеваға нағыз танымалдық 2003 жылы кезекті байқауға қатысқаннан кейін келді. Содан кейін бойжеткен фестивальдердің лауреаты атанып, «Қайырлы кеш, Астана!», «Үшінші ауысым» сынды шоу-бағдарламаларға қатысты.

Маржан Арапбаеваның орындауында "Сәлем саған туған ел", "Соңғы вальс", "Қазақстаным", "Гүл сезім", "Арманыма асығып барамын", "Сол ма?", "Иә, солай", "Сен мықтысын", "Jeteme", "Өкінішті сезім", "Қазақ елі", "Жасасын өмір", "Қыздар мен жігіттер", "Сен едің", "Мазалама", "Сүйемін сені" және т.б көптеген жігерлі әндері халыққа кеңінен танылған.

Марапаттары
-----------

* 2002 жылы Республикалық "Жас қанат" конкурсының дипломанты атанып, сол жылдардан бастап елге таныла бастады.
* 2004 жылы "Жаңа толқын" (новая волна) халықаралық конкурсының 2 орын иегері атанды.
* 2004 жылы халықаралық "Азия дауысы" ән байқауында Ресейдің халық әртісі Николай Басковпен дуэт орындады.
* Маржан Арапбаеваға 2017 жылдың 5 желтоқсанындағы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
Космогондық өрнектер ғарышпен байланысты жұлдыздарды,күнді,айды,жарты айды және кемпірқосақты бейнелейді.Ұлан-ғайыр далада көшіп-қонып жүрген көшпелілерді ғарыш пен әлем құпиясы үнемі қызықтарған.Өйткені,оларды түні бойы нешетүрлі ою-өрнектер құраған жұлдыздардың ғажайып әлемі көмкеріп тұрған.Шын мәнінде,табиғат аясында,онымен үйлесімде өмір сүрген көшпелі қазақтар арманшыл халық еді.Олардың киіз үйде тұруының себебі де осы болар.Киіз-үй-көшпелі өмірге бейімделген,ерте заманнанкеле жатқан баспана.Осы жеңіл же жинақы киіз үйді көшпелілер ғарышпен байланыстырған.Бұл баспана бұрышы жоқ,жер шар секілді.Төбесінің дөңгелене жасалынуы-аспан,ала едені-жер,шаңырақ жердің кіндігі болып қабылданған.Ою-өрнектердегі осындай үйлесімділік көк Тәңірге сиынудан жалғасын тапқан.
Табиғаттың өзі өмірдің талай құпияларын үйретіп,қазақтарға ою-өрнектің космогондық түрлерін тарту етті.Оған ежелгі сақтар заманынан келе жатқан әлемдік кеңістік пен жер шары төрт тарабының,мәңгілік қозғалыстың символы-дөңгелек,төрт құлақ,шимай,қисық сызықты бейнелейтін жұлдыз және ою-өрнектің ортасында орналасқан әрі бес бұрышты қалыпқа ие жұлдыз кіреді.
**«Ғажайып әйел: 1984»** (ағылш. *Wonder Woman 1984*) — режиссёр Пэтти Дженкинстің DC Comics баспасының комикстеріне негізделген суперқаһармандық фильмі. Басты рөлде — Гал Гадот. DC Ғаламындағы тоғызыншы фильм. Фильмнің премьерасы Қазақстанда 2020 жылы 4 маусымда, АҚШ және Ұлыбританияда — 5 маусымда болады.

Фильмнің сюжеті
---------------

Ықпалды бизнесмен Максвелл Лорд құдайға теңестірер күші бар магиялық артефактілерді іздейді. Бірде ол археолог Барбара Энн Минерваны кездестіріп, одан көмек сұрады. Артефактілердің бірі Миневраны Гепардаға айналдырғаннан кейін ол Лордтан кек алуды көздейді. Лорд Диана Принстен өзін қорғауды өтініп, ақысына Стив Треворды тірілтуге уәде береді
.

Басты рөлдерде
--------------

Гал Гадот және Крис Пайн
* Гал Гадот - Диана Принс / Ғажайып әйел
* Крис Пайн - Стив Тревор
* Кристен Уиг - Барбара Энн Минерва / Гепарда
* Педро Паскаль - Максвелл Лорд
* Конни Нильсен - Ипполита патшайым
* Робин Райт - генерал Антиопа

Музыка
------

2018 жылы тамызда композитор Ханс Циммердің фильм музыкасымен айналысатыны белгілі болды. Оған дейін ол 2016 жылы «Бэтмен Суперменге қарсы: Әділет таңы» жобасына арнап «Is She With You» композициясын жазған.

Маркетинг
---------

Режиссёр Пэтти Дженкинс, актёрлер Галь Гадот және Крис Пайн 2018 жылы 21 шілдеде San Diego Comic-Con-да «Ғажайып әйел 1984» фильмінің стендінің жанында болды. Сол жерде фильм жайлы қысқа ролик көрсетілді. Жаңа кадрлар CinemaCon және CineEurope-те көрсетілді.

2019 жылы 5 маусымда фильмнің тизер постері жарық көрді.

Прокат
------

«Ғажайып әйел 1984» Ресейде 2020 жылы 4 маусымда, АҚШ және Ұлыбританияда — 5 маусымда жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *David Pountain* Here’s How Steve Trevor’s Brought Back In Wonder Woman 1984  (ағыл.).  We Got This Covered (12 January 2019).
2. ↑  *Ana Dumaraog* Rumored Wonder Woman 1984 Plot Details Explain Steve Trevor's Return  (ағыл.).  ScreenRant (13 January 2019).

Сілтемелер
----------

* Ғажайып әйел: 1984 (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Ғылым тілі** – ғылым негізде жасалатын өзіндік қалыптасу принциптері бар, стильдік өңі ерекше әдеби тілдің ғылымға қызмет ететін бір тармағы.   

Адам, қоғам, табиғат жөнінде ақиқат ақпарат беретін, шындықты баяндайтын ғыл. мәтін (текст). Ғылым тілі көптеген ғыл.-зерттеулерде ғыл. стильмен теңестіріледі. Ғылым тілі жазумен тікелей байланысты. Өйткені ғыл. стиль жазу арқылы танылады. Ғылым тілі әдеби тілдің бір тармағы болғандықтан оның пайда болуы мен қалыптасуы сол әдеби тілдің жасалуына тікелей қатысты. Өйткені сол тілде ғыл.-зерт. жұмыстарының жүргізілуіне және ғыл. әдебиеттердің жазылуына байланысты ғылым тілі өрбиді.   

Ғылым тілі айтылатын ойдың анықтылығын, дәлдігін, дұрыстығын және кез келген ғалым түсінерліктей дәйектілігін қалыптастыруы тиіс. Мұны белгілі бір ұғым, мәселе турасындағы логикалық жағынан тұжырымдалған толық хабарлама десе де болады. Сондықтан логикалық маңызы зор. Ғылым тіліндегі сөздер негізінен өзінің бастапқы мағынасында жұмсалады. Келтірінді, ауыспалы мағынадағы сөздер мұнда болмайды.   

Ғылым тілін қалыптастыра бастаған ғылым салалары негізінен өздерінің терминдік лексикасын, термин сөздерін жүйелеп пайдаланады. **Лексикада** – атау сөздерді, морфологияда зат есім тұлғалы сөз таптарын, сондай-ақ етістік, есімдік, есімше, көсемше, т.б. сөз түрлері, синтаксис саласы бойынша – сөз тіркестерінің көптеген түрлері қолданылады. Семантикада – мағыналық, дәлдіктің болғаны шарт. Сонымен бірге ғылым тілінде интернационалдық сөздер де жиі кездеседі. Ғылым тіліне тән негізгі ерекшеліктер – ғылымның әр саласына байланысты өзінше дамиды. Мысалы, қоғамдық ғылымдар мен жаратылыстану ғылымдары салаларының немесе техника ғылымдары салаларының даму тарихынан өзара жіктелмейтін өзгешеліктерді байқауға болады. Қазақ тілінде ғыл. стильдің қалыптасуы бірдей емес. Оның кейбір нышандары Қазан төңкерісіне дейінгі шығып тұрған бірен-саран газет-журналдар мен кітапшаларда байқалғанымен, оның толық қанды қызмет ете бастауы 20 ғ-дың 20–30-жылдарынан басталады. Оның көш басында Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Шоқай, М.Дулатов, Х.Досмұхамедов, Ә.Ермеков, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Қ.Жұбанов сынды тұлғалар тұрған. Онда да ғылымның бар саласы бірдей «қазақыланбағаны» белгілі. Әсіресе, тіл мен әдебиет, өнер мен мәдениет салаларын қазақша сөйлетуде Байтұрсыновтың еңбегі ерекше зор. Аталған салалар бойынша қазақ тілінің Ғылым тілі ретінде қалыптасып, дамуы тек осы адамның еңбегіне байланысты болғаны мәлім. Ал ғылым тілі көрініс берер әдісі түрлі моногр. зерттеулер, оқулықтар, мақалалар, баяндамалар, тезистер, патенттер, т.б. сан-салалы еңбектермен танылады.   

Ғылым дамуымен бірге онда жаңа ұғымдар мен атаулар пайда болып жатады. Мұндай жаңа сөздер ғыл. қолданыста неологизмдер деп аталады. Өмірдің даму заңдылығына сәйкес әлгіндей жаңа сөздердің біразы тұрақталып, біразы қолданыстан ығысып жатады. Мысалы, бір кезде қолданыстан түспейтін социализм, коммунизм, комсомол, совхоз, колхоздар мен бесжылдықтар тарихынан осыны аңғаруға болады. Қазақ тілінде қоғамдық ғылымдардың кейбір салалары болмаса, жалпы ғылым тілі толық қалыптаспағаны байқалады.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Қарғалы қорықшасы** – республикалық маңызы бар зоологиялық қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Жаңақорған мен Шиелі аудандарының аумағында орналасқан. Аумағы 13,3 мың га.

Жер бедері
----------

Қорықшаны Сырдария өзені аңғарының ежелгі және қазіргі ландшафтысын алып жатыр. Өзен суларымен бөлінген аласа төбешікті құмды-сазды жазықтан, кішігірім құрғап қалатын көлдер мен батпақты жерлерден тұрады.

Флорасы
-------

Жер асты суы көздерінің жақын орналасуы әсерінен әр түрлі шалғынды-батпақты және бұта өсімдіктеріне бай: сексеуіл, жыңғыл шоғыры, сонымен қатар қамыстың нуы кездеседі.

Қорықша маңызы
--------------

Қырғауыл
Мұнда Жетісу қырғауылы жиі ұшырасады. Қорықша осы бағалы құсты қорғау, санын көбейту және оның Оңтүстік Қазақстанның, сонымен қатар Қазақстанның басқа да аудандарының әр түрлі ландшафтық жағдайларына бейімделуіне қолайлы жағдай туғызу мақсатында құрылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Атпақияр**  (лат. *Ecballium*) – асқабақтар тұқымдасына жататын бір не көп жылдық өсімдік. 

  

Қазақстанда 1 ғана – кәдімгі А. (E. elaterіum) түрі бар. Ол Қаратау, Батыс Тянь-Шань тауларында кездеседі. Биікт. 0,5 – 1,5 м. Тамыры жуан, жақсы жетілген. Сабақ бұталары қысқа, ұзындығы 10 – 20 см болады. Жапырақтары қатпарлана біткен ұзын келеді. Гүлдері ақсары түсті, жемісі ұзын, қанық жасыл, сыртында қылтаны болады. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, қыркүйекте жеміс бере бастайды. Бір үйлі, дара 
жынысты, аталық гүлдері шашақталып, ал аналық гүлі жалғыз өседі. Жетілген жемістері кәдімгі ас қиярына ұқсас келеді, тек айырмашылығы мөлшері кішілеу, сыртын қалың түк басқан. Піскен жемісіне бір нәрсе тисе болды, түп жағынан жабысқақ кілегей бөлініп шығып, тұқымдары 12 м-дей жерге шашырап кетеді. Осыған байланысты оны «атпақияр» деп атайды. А-дың бұл биол. ерекшелігі оның тұқымының тез таралып өсуіне мүмкіншілік береді. А-ды Қазақстанның оңт. аудандарында қолдан да өсіреді. Оның жемісі мен шөбін мал сүйсініп жейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ғылыми-көпшілік әдебиет**, ғылыми-танымдық әдебиет – белгілі бір ғылым туралы, сол ғылымды дамытқан ғалымдар жөнінде жазылған шығармалардың жалпы атауы. Ғылыми-көпшілік әдебиет, негізінен, сол саланың маманы емес адамдарға түсінікті тілмен жазылады. Тақырыбы жағынан ғалымдар ғұмырнамасын, іргелі және қолданбалы ғылымдар саласын, жиһанкездер саяхатын, т.б. қамтиды. Ғылыми-көпшілік әдебиет ғылымның жетістігін көпшілік қауымға насихаттаушы болып табылады. Лукреций Кардың «Заттың табиғаты» және М.В.Ломоносовтың «Шынының пайдасы туралы хаты» осы бағытта жазылған шығармалардың алғашқылары. Кейін Ф.Ф.Павленконың «Пайдалы білімдердің кітапханасы», В.В.Лункевичтің «Ғылыми-танымдық кітапханасы», «Тамаша адамдар өмірі» (200 кітап), т.б. елеулі еңбектер жарық көрді. Қазақ тілінде жарық көрген «Өнегелі өмір» сериясын, «Негеш», «Шаңырақ» энциклопедияларын осындай еңбектер санатына жатқызуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Биологиялық сипаттама
---------------------

**Мүйізді акула.** Мүйізді акула теңіз орамжапырақтары орманының аз зерттелген өкілі және онша бағаланбайтын акула түрі болып саналады.Ол сонымен қатар "Бұзаубас" деген атаументанымал. Оның ұзындығы – 121 см, салмағы – 10 кг. Түсі қоңыр. Денесін қара дақтар жапқан.

Таралуы
-------

Мүйізді акуланың мекен ету ортасы - Калифорния шығанағының орталық бөлігі 

* Мексика
* Эквадор
* Перу.

Қорегі
------

* Омыртқасыздар
* Теңіз кірпісі
* Шаян
* Балық

Көбеюі
------

Бұл акулалар жұмыртқа салады, Олардың ұзындығы 12-14 см.Түсі теңіз жағалауларында да кездеседі.Жаңа туған акулалардың ұзындығы 15 – 17 см болады. Мүйізді акула басқа акулалар тамақтанып жатқан кезде оларды мүйізімен шұқып, мазалайды.Көбінесе күндіз демалып, түнде жорыққа шығады. Мүйізді акула уақытының көп бөлігін үңгір ішінде өткізеді.Ол жеке-дара өмір сүргенді ұнатады.Мүйізді акула олжасын электр толқындары арқылы сезіп, аулайды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Мірхайдар Раманқұлов** (25.3.1942 жылдары туған, Шымкент ) – әскери қайраткер, генерал-майор (1991). Шымкент политехникалық техникумын (1960), Қазақ химия-технология институтын (1964) бітірген. 

1965 – 67 жылдары Қарағанды ет комбинатында механик, цех бастығы, 

1967 – 68 жылдары Оңтүстік Қазақтан облыстық атқару комитетінің аппаратында аға инженер, КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің (МҚК) Мәскеу қаласы ндағы Жоғары мектебін бітірген (1970). 

1970 – 76 жылдары МҚК Түркістан облысы басқармасында оперативтік қызметтерде. 

1976 – 80 жылдары МҚК Маңғыстау облысы басқармасы бастығының көмекшісі, 

1981 – 84 жылдары МҚК Ақмола облысы басқармасында бөлім бастығы, 

1984 – 87 жылдары МҚК Шығыс Қазақcтан облысы басқармасы бастығының орынбасары.

1987 – 91 жылдары МҚК Ақмола облысы басқармасының бастығы,

1991 – 95 жылдары Қазақстан Республикасы ҰҚК төрағасының орынбасары,

1995 – 96 жылдары «Рахат» ЖК бас директорының орынбасары.

1996 – 98 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық әкімі аппаратында мемлекеттік-құқықтық бөлімнің бас маманы

1998 жылдан «Group 4 Securіtas Kazakhstan» ЖАҚ филиалының директоры.

Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен марапатталған.

Сілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
Көшеге Ресей ботанигі, өсімдіктер физиологиясы мен биохимиясы жөніндегі ғылыми мектептің негізін қалаушы, Ресей Ғылым академиясының академигі, К.А.Тимирязев, Харьковский, Варшавскийлердің шәкірті Владимир Иванович Палладиидің (1859-1922) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 11.12.1957 № 27 шешімі) берілген.

Көше Жетісу, Турксіб аудандарында орналасқан. Сейфуллин даңғылынан басталып, Жұмабаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Кассин, Егоров, Жансүгіров, Ходжамияров көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 950 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Байрон Бонилья Мартинес** (ис. *Byron Bonilla Martínez*; 30 тамыз 1993(19930830), Гранада, Никарагуа) — никарагуалық футболшы, Никарагуа Ұлттық футбол құрамасы мен "Депортиво Саприсса" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Байрон Никарагуада дүниеге келген, бірақ тоғыз жасында отбасымен бірге Коста-Рикаға көшіп өтті. Футболмен 16 жасында ғана шұғылдана бастады. 2016 жылы 23 жасында кәсіпқой футболшы атанып, "Спортинг" сапында карьерасын бастады. 

2019 жылдың басында "Мунисипаль Гресия" клубына жалға берілді. Ал жылдың екінші жартысында "Депортиво Саприссаға" жалға кетті. 

### Ұлттық құрама

2019 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Сілтемелер
**Борщов қызғалдағы**(Tulipa borszczowii) – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын көп жылдық жуашықты шөптесін өсімдік. Торғай, Арал өңіріндегі құмды шөлдерде, Қызылқұмда өседі. Биіктігі 20 — 40 см. Жуашығы жұмыртқа тәрізді, ені 2 — 4 см. Сабағын түк басқан. Жапырағы — 4, олар кезектесіп орналасады, сыртқа қайырылып, бұйраланған. Қызғылт-сары, қызыл, сия көк түсті гүлі — біреу. 6 аталығы, 1 аналығы болады. Тұқымынан көбейеді. Сәуір — мамыр айларында гүлдеп, мамыр — маусымда жемістенеді. Жемісі — үш ұялы көп тұқымды қауашақ. Оның ені 1,5 — 2 см, ұзындығы 2,5 — 4,5 см.
Гүл қоршауының бөліктері сары , қызғылт, негізінің екі жағында қара - күлгін бөлімдері бар, сыртқы бөліктері ромб тәрізді, ішкі және теріс сына тектес - жұмыртқа сынды әсем сәндік өсімдік. Ақтөбе облысындағы Ырғыз ауданының оңтүстік - шығыс жағында өседі. 
Борщов қызғалдағы — өте әдемі, сирек кездесетін өсімдік, қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Ақтөбе Энциклопедиясы