recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Жетібай деген бетті қараңыз.*
**Жетібай** — Маңғыстау облысының Қарақия ауданындағы ауыл (2013 ж. дейін - кент), Жетібай ауылдық округі орталығы.

Географиялық орналасуы
----------------------

Облыс орталығы — Ақтау қаласынан шығысқа қарай 75 км, аудан орталығы Құрық (Ералиево) аулынан солтүстік-шығысқа қарай 85 км жерде, Маңғыстау үстіртінің солтүстік-батысындағы шөлдік белдемде орналасқан.

Тарихы
------

Өзімен аттас мұнай-газ-конденсат кен орны негізінде іргесі 1961 жылы қаланған. Кәсіпшіліктің инфрақұрылымы өндірістік ғимараттармен байланысты. Мұнай құбыр жүйесі, тұрғын үй, мәдени-тұрмыстық нысандар 60-жылдарда жедел қарқынмен тұрғызылды. Жетібай кентінің негізінде қазіргі таңда "Ескі Жетібай", "Мүнайшы", "Железодорожный" кенттері жұмыс істейді. Олар арқылы автотрасса және Өзен-Жетібай Ақтау мұнай-газ желісі өтеді.

Халқы
-----

| 1970 | 1979 | 1989 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 13090 | ▼10147 | ▼8988 | ▲9153 | ▲11326 | ▲13541 |

Экономикасы
-----------

Жетібайда "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ-на біріккен Жетібай, Шығыс Жетібай, Оңтүстік Жетібай мұнай-газ өндіру кәсіпшіліктері бар. Бұлардан өндірілген мұнай Өзен — Жетібай — Ақтау мұнай құбыры арқылы Ақтау портына тасымалданады. 1961 — 1997 ж. аралығында аталған кәсіпшіліктерден 59,5 млн. т мұнай, 11,653 млрд. м3 газ өндіріліп, тұтынушыларға жіберілді. Кент жанындағы карьерден ұлутас өндіріледі. Жетібайда "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамының "Жетібаймұнайгаз" филиалы, Жетібай технологиялық көлік кәсіпорны, "Маңғыстаугеология" акционерлік қоғамы, т.б. мекемелер жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

1960 жылдары көптеген өндірістік, байланыс, тұрғын үй, мәдени-ағарту, денсаулық сақтау мекемелерінің ғимараттары салынып, тез қарқынмен өсті. 

Кентте 3 орта мектеп, 2 кітапхана, 2 бала бақша, аурухана, емхана, клуб, кинотеатр, мәдениет үйі, стадион, саябақ, т.б. мәдени-ағарту және денсаулық сақтау орындары бар.

Транспорты
----------

Кент арқылы Ақтау — Жаңаөзен, Құрық — Жетібай — Шетпе автомобиль жолдары, оның оңтүстік жағындағы Мұнайшы кенті арқылы Ақтау — Жаңаөзен темір жолы өтеді. Жетібай кенті 1984 — 92 жылдары салынған 72 км-лік Жетібай — Өмірзақ магистральдік су құбыры арқылы сумен қамтамасыз етіледі.

Ауыл суреттері
--------------

* МешітМешіт
* ЖетібайЖетібай
* ЖетібайЖетібай

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарақия ауданының Жетібай және Мұнайшы кенттерін "ауыл" санатына жатқызу туралы
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Маңғыстау облысы Қарақия ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

Аққұдық  • Болашақ  • Бопай  • Бостан  • Жетібай  • Құланды  • **Құрық**  • Мұнайшы  • Сенек
 |

 |
**Қызылтөбе ауылдық округі** – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қызылтөбе, Бірлік ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылтөбе ауылы.

Инфрақұрылымы
-------------

Қызылтөбе селолық округі бойынша №2, №6 жалпы білім беру орта мектептері, дарынды балаларға арналған Қызылтөбе лицейі және 7 мектепке дейінгі тәрбие беру орталықтары бар. Ауылдық округі тұрғындарына 3 бастапқы медициналық санитарлық көмек көрсету орталығы, 1 фельдшерлік-акушерлік пункт қызмет көрсетуде.

Ауыл шаруашылығы
----------------

2016 жылы ауылдық округ аумағында мал, ауылшаруашылығымен шұғылданатын шаруа қожалықтарының саны 34- ті құрады. Мал басын көбейту мақсатында атқарылған жұмыстарының нәтижесі: сиыр-▼ 203 (2015 жылы - 208), қой-ешкі ▼ 2010 (2015 жылы - 5011), жылқы ▲ 985 (2015 жылы - 925), түйе ▼ 970 (2015 жылы - 1276).

Халқы
-----

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 25290 адамды (12758 ер адам және 12532 әйел адам) құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Атамекен •
 Басқұдық •
 Батыр •
 Баянды •
 Дәулет •
 Қызылтөбе •
 Маңғыстау 
 |

 |
**«Бунёдкор»** (өзб. *«Bunyodkor» futbol klubi / «Бунёдкор» футбол клуби*) — өзбекстандық футбол клубы, 2005 жылы құрылған. Бірінші атауы — "**Курувчи**", қазіргі атауына 2008 жылы ие болды. Үйдегі матчтарын «Бунёдкор» стадионында өткізеді.

Тарихы
------

2005 жылдың 6 шілдесінде құрылды. 2005 жылы күзде Өзбекстанның екінші лигасында өнер көрсетті. Бірінші орын алды да, бірінші лигаға өтті. 2006 жылы бірінші лигада да бірінші орын алып, 2007 жылы жоғары лигаға өтті. 2007 жылы «Пахтакор»дан 11 ұпай кем жинап, екінші орынға тұрақтады. 

2008 жылы команда құрамы күшейді, бапкерлікке атақты бразилиялық Зико шақырылды, 36 жасар Ривалдо командаға келіп қосылды. АФК чемпиондар лигасында жартылай финалға жетіп, Аустралияның "Аделайда Юнайтед" клубынан ұтылып қалды. Ал, ішкі біріншілікте "Пахтакорды" артқа тастап, бірінші рет Өззбекстан чемпионы атанды. 

Сол жылы Испанияның "Барселона" клубымен тәжірибе алмасу ұшін келісім-шарт жасасты. Ташкентке Это’О Фабрегас, Пуйоль, Иньеста секілді жұлдыздар келіп, мастер-класс өткізді. Бірақ кейін испандық клуб бұдан әрі "Бунедкормен" қарым-қатынас орнатудан бас тартты.

Жетістіктері
------------

* Өзбекстан чемпионы (5): 2008, 2009, 2010, 2011, 2013
* Өзбекстан кубогы (4): 2008, 2010, 2012, 2013
* Өзбекстан суперкубогы (1): 2014

Стадионы
--------

*Толық мақаласы: Ұлттық стадион (Ташкент)*
«Бунёдкор» стадионы (өзб. *Bunyodkor stadioni / «Бунёдкор» стадиони*) — 2012 жылы 28 қыркүйекте ашылған стадион. Құрылысы 4 жылға созылды. 34 мың адам жайғаса алады. Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Бунедкор" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді. 2018 маусымда "Ұлттық стадион" деп атауы өзгертілді.

Оған дейін, 2005-2007 жылдары клуб өз алаңындағы ойындарын "МХСК" (16, 500) стадионында өткізіп жүрді. Ал 2008-12 жылдары 8, 460 адам сыятын "Жар" стадиоында ойнады.

Сілтемелер
----------

* Клубтың ресми сайты Мұрағатталған 9 сәуірдің 2018 жылы.
**Иогансон Борис Владимирович** (25. 07. 1893 жылы туған, Москва) — совет кескіндемешiсi, КСРО халық суретшiсi (1943), КСРО Көркемсурет академиясының академигі (1947), Соц. Еңбек Epi (1968). 1943 жылдан КОКП мүшесi. 1953-1958 жылдары КСРО Көркемсурет академиясының вице-президентi, 1958-1962 жылдары президенті болды. Москваның кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесiнде оқып (1912-1918), Н. А. Касаткин, С. В. Малютин, К. А. Коровиннен сабақ алған. 1937-1961 жылдары Ленинградтың кескіндеме, мүсін және архит. институтында сабақ берген (1939 жылдан профессор). КСРО Суретшiлер одағының бiрiншi секретары (1965-1968). 3 рет Ленин ордені және «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
**Кучеров Михаил Григорьевич** (22. 05. 1850, Полтава губ. — 13 (26). 06. 1911, Санкт-Петербург) — орыс химик-органигi. 1871 жылы Санкт-Петербург егіншілік (1877 жылы орман шаруашылық) институтын бiтiрген және сонда 1910 жылға дейiн жұмыс істеген. Негiзгi ғылми еңбекте- pi қанбаған көмірсүтектерін зерттеуге арналған. 1881 жылы ацетилен және оның туындыларының гидраттану әдiсiн ашты (к,. Кучеров реакцuясы). Бұл реакцияның cipкe қышқылы, бутил спиртi және синтет. каучук өндiрiсiнде маңызы зор. 1875-1881 жылдары бромды винильдiң бромды сутек пен ацетиленге диссоциациялануын зерттеген. 1885 жылы Орыс физ.-хим. қоғамының сы"лығын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Карла Каролина Морейро Диас** (порт. *Carla Carolina Moreira Diaz*; 28 қараша 1990) – Бразилияның театр және киноактрисасы, фотомодель.

Өмірбаяны
---------

1990 жылы 28 қарашада Сан-Паулу қаласында, дәрігерлер отбасында туған. 2,5 жастан бастап жарнамаларға түсе бастаған. 1994 жылы алғаш рет «*Біз алтау болғанбыз*» атты теленовеллаға түседі. 1997 жылы Аргентинаға кетіп «*Қыздар*» телехикаясында басты рөлдердің бірін сомдайды. 2001 жылы «*Клон*» атты телехикаяда Хадижаның, Жадидың қызы, рөлінде ойнайды. 

Түскен фильмдері: «*Sete Pecados*» – Gina, «*A Casa das Sete Mulheres*» – Анхелика, *Клон* – Хадижа т,б. 

2002 жылы Contigo! «*Ең үздік бала-актер*» номинациясына ие болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Carla Diaz on Dramaturgia Brasileira Мұрағатталған 29 желтоқсанның 2007 жылы. (ағыл.)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Карла Диас на Braziliada.ru Мұрағатталған 20 ақпанның 2013 жылы. (орыс.)
**Кутуй Адель** (шын аты-жөні — **Адельша Нұрмухамедович Кутуев**) (28. 09. 1903, Татарск Канадай деревнясы, қазіргі Пенза облысы — 16. 06. 1945, Польша) - татар совет жазушысы, публицист. 1943 жылдая КОКП мүшесi. Самар университетінің тарих-филол. факультетiнде, Қазан пед. институтында оқыды. Шығармалары 1923 жылдан бастап жарияланды. Алғашқы «Зымырайды кундер» атты өлеңдер жинағында (1925) футуризмнің әсері болды. Кутуй басты шығармаларын реалистік тұрғыда жазды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кутуй «Рустемнің бастан кешкендері» повесiн (1945), т. б. шығармалар жазды, Ол 2 орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Натали Зеа** (1975 жылы 17 наурызда дүниеге келген) - теледидардағы спектакльдерімен танымал американдық актриса. Зеа актерлік мансабын театрда бастады. Оның бірінші басты рөлі NBC күндізгі сериалындағы *Passions* (2000–2002) болды, онда ол Гвен Хочкисс рөлін ойнады. Оның басты рөлі 2007 жылдан 2009 жылға дейін басты рөлді сомдаған әлеуметші Карен Дарлинг ретінде ABC Primetime сериалындағы *Dirty Sexy Money* сериалында болды. Зеа сонымен қатар теледидарда көптеген қонақ ретінде болды, бірқатар тәуелсіз және теледидар үшін жасалған фильмдерде ойнады және *The Shield*, *Hung*, *Californication* және *The Unicorn* фильмдерінде қайталанатын рөлдерге ие болды.

2010 жылы Зеа алғашқы үш маусымда тұрақты актер мүшесі, ал кейінірек қайталанатын қонақ жұлдыз ретінде «Ақталды» деген сынға ие болған FX криминалдық драмалық сериалында *Уинона* Хокинс рөлін сомдай бастады. 2013 жылы ол сонымен бірге Фокстың *«Келесі»* драмалық сериалында Клэр Мэттьюс ретінде ойнай бастады. Зеа эфирден бұрын тоқтатылған ABC драмалық сериалында бас кейіпкер Микки Холмс-Харристі ойнады, « *Тек мүшелер* » және 2016–2019 TBS « *The Detour* » ситкомында басты рөлді сомдады. 2020 жылы Зеа CBS ситкомындағы *«The Unicorn* » фильмінде Шеннон рөлінде қайталанатын рөлге ие болды.

Ерте өмірі
----------

Зеа Техас штатының Харрис округінде дүниеге келген, Монаханстағы орта мектепте оқып, 1993 жылы бітірген. Ол 1995 жылы Нью-Йорк қаласындағы Американдық музыкалық-драмалық академиясын бітірген. Сондай-ақ 1995 жылы Зеа «*Ұлдар* жыламайды» қысқаметражды фильмінде Лана Тисдел рөлін сомдады. 1999 жылы «*Жігіттер жыламайды* » көркем фильмінің нұсқасында рөлді Хлоя Севиньи ойнады. Ол сонымен қатар Dove, Snickers және Hellman's Salad Dressing сияқты компаниялардың көптеген ұлттық жарнамаларында пайда болды.
**Русенборг футбол клубы** (норв. Rosenborg Ballklub) — Норвегияның Тронхейм қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Клуб 1917 жылы құрылған. Норвегияның ең табысты клубтарының бірі. Норвегияның 26 дүркін чемпионы.

Тарихы
------

1917 жылы "Одд" деген атаумен құрылды. Сол кездегі "Одд Шиен" клубынан алынған атау болатын. Бірақ кейін клуб дамып, кәсіби лигаларға қатысу үшін атауын өзгерту керек болды да, "Русенборг" деп аталды.

1931 жылы Норвегияның жоғары лигасында дебют маусымын өткізді.

Клуб 1960 жылдары ғана күшейе бастады. 1960 жылы тұңғыш рет Норвегия кубогы иегері атанды, 1967 жылыНорвегия чемпионы атанды.

1964 жылы екінші рет Кубокты ұтқан соң, сол жылы еурокубоктердегі тұңғыш ойынын өткізді (УЕФА Кубок иелері кубогына қатысты), 1967 жылы Еуропа Чемпиондар кубогына қатысты.

Халықаралық деңгейдегі жалғыз жеңісі - 2008 жылғы Интертото кубогы.

Стадионы
--------

Өз алаңындағы ойындарын "Леркендаль" стадионында өткізеді. Стадион 1947 жылы салынған, сыйымдылығы 21 мың адам. Мұнда Норвегия Ұлттық футбол құрамасы да матчтарын өткізеді.

2016 жылғы Норвегия суперкубогы осында өтті.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* **Типпелига**
	+ **Чемпион** (26) *(рекорд)*: 1967, 1969, 1971, 1985, 1988, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018
	+ **Вице-чемпион** (7): 1968, 1970, 1973, 1989, 1991, 2013, 2014
	+ **3-орын** (4): 1981, 2011, 2012, 2022
* **Кубок**
	+ **Жеңімпаз** (12) *(рекорд)*: 1960, 1964, 1971, 1988, 1990, 1992, 1995, 1999, 2003, 2015, 2016, 2018
	+ **Финалист** (6): 1967, 1972, 1973, 1991, 1998, 2013
* **Суперкубок**
	+ **Жеңімпаз** (3): 2010, 2017,2018

### Халықаралық

* **Манга кубогы**
	+ **Жеңімпаз** (3) *(рекорд)*: 1999, 2001, 2003
* **Интертото**
	+ **Жеңімпаз** (1): 2008

Сілтемелер
----------

*
**Мереке Арынұлы Кизиров** (2 қараша 1957 жылы, КСРО, ҚазКСР, Ақмола облысы, Ерейментау ауданы, Ерейментау қаласында туды) — қазақстандық мемлекет қайраткері.

Өмірбаяны
---------

1957 жылдың 6 қарашасында Ерейментау қаласында дүниеге келген. Руы — Қанжығалының ішінде Киікбай. 1964-1974 жылдары Ерейментау қаласындағы №2 негізгі мектебінде оқып, 1974 жылы еңбекке араласқан. 1975-1977 жылдары әскер қатарында болған. 1977-1979 жылдары Ерейментау жол аралығында жол жөндеушісі болды. 1979-1981 жылдары Целиноград темір жол транспорты техникумында оқиды. 1981-1987 жылдары Ерейментау жол аралығында мастер көмекшісі, кейін аға мастер болды. 1987-1994 жылдары линия бастығының орынбасары. 1994-2005 жылдары Екібастұз жол аралығында директор болды. 2005-2007 жылдары Павлодар магистральды торабында бөлім бастығы. 2007-2012 жылдары Екібастұз жол директоры. 2012 жылы біраз Павлодар стансасы Пойыздарды қалпына келтіру бастығының орынбасары болды. Қазіргі таңда "ҚР теміржолшылар кәсіподағы" Павлодар филиалының еңбек қорғау бойынша қоғамдық инспекторы.

Марапаттары
-----------

* "Қазақстан темір жолына 100 жыл" медалі
* "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы Киікбай шежіресі. Құрастырған М.Б. Әдірешев. — Павлодар: ЖК "Сытина Н. И." баспаханасы, 2016 — 106 б. ISBN 978-601-7896-26-3
2. ↑  "Өнеркәсіптік, азаматтық және көлік құрылысы" кафедрасы: Профессор-оқытушылар құрамы Мұрағатталған 13 қазанның 2012 жылы.
РПГ – 7
**РПГ – 7** - ГСКБ-47-нің ( Жүйелі Құрастырудың Бас Кеңсесі ) құрастыруымен шығарылған реактивті гранаталармен атуға арналған гранатаатқыш. Сонымен қоса, ол танктерді, өзі жүретін артиллерия құрылғыларын, басқа да қорғаныс техникаларын, қауіпсіз жерде жасырынған қарулы күшті, төмен ұшатын (жерге жақын) құрылғыларды жоя алатын қасиетке ие. РПГ – 7 қарулар қатарына 1961 жылдан бастап енді..

Жұмыс жасау реті
----------------

Гранатаатқыштан ату кезінде капсюль-тұтандырғыш бойктың соққысынан іске қосылады және оқ-дәрі зарядын тұтатады. Ұнтақ зарядының жануы кезінде пайда болған газдар трассерді тұтатады, турбинаның көмегімен Анарға айналмалы қозғалыс береді және оны бастапқы жылдамдығы 120-140 м/с болатын бөшке каналынан шығарады.

Граната оқпан арнасынан ұшып шыққаннан кейін тұрақтандырғыштың қауырсындары ашылады, жарғыш шайқалады және жебенің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қашықтықта реактивті қозғалтқыштың ұнтақ заряды тұтанады. Гранатаның жылдамдығы 300 м/с-қа дейін артады.гранатаны кедергімен (мақсатпен) кездестіргенде, жарғыш іске қосылады, содан кейін жарылыс заряды. 4-6 С. ұшудан кейін, егер граната нысанаға сәйкес келмесе немесе жарғыш істен шықса, өздігінен жойғыш іске қосылады.

Гранатометтен атудың қайтарымы жоқ. Бұған ұнтақ газдарының шүмек пен баррель розеткасы арқылы кері ағуы арқылы қол жеткізіледі. Бұл жағдайда пайда болатын реактивті тарту граната осі бойымен алға бағытталған, осылайша қайтару Күшін теңестіреді.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Airtronic PRG-7 (USA) 40mm rocket proplelled grenade launcher  (орыс.).  AIRTRONIC USA, INC.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 ақпан 2012. Тексерілді, 4 ақпан 2010.
2. ↑  *Дмитрий Великовский, Павел Бурмистров* Пять лет войне  (орыс.).  «Русский репортёр» (20 марта 2008). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 ақпан 2012. Тексерілді, 2 ақпан 2010.

Сілтемелер
----------

* РПГ-7: тарихы, сипаттамасы, модификациясыМұрағатталған 27 тамыздың 2011 жылы.
* РПГ-7 жайлы орыс тілінде мақала
**Кристофер Нкунку** (фр. *Christopher Nkunku*; 1997 жылы 14 қарашада туған, Ланьи-сюр-Марн, Франция) — француздық футболшы, "РБ Лейпциг" клубы мен Франция құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтық мансап
--------------

Nkunku playing for RB Leipzig in 2021Nkunku playing for RB Leipzig in 2021
13 жасынан бастап "Пари Сен-Жермен" академиясында ойнады, 2015 жылы аяқтап, екінші команданың негізгі ойыншысы болды. Сол жылдың соңында негізгі командамен жаттығуға кірісті. 2015 жылы 8 желтоқсанда Чемпиондар Лигасында Донецк "Шахтеріне" қарсы ойында 87-минутта Лукас Моураның орнына шықты. Осыдан кейін ойыншы 2018 жылға дейін клубпен кәсіби келісімшартқа қол қойды.

2016 жылдың 5 наурызында ойыншы "Монпелье" клубына қарсы ойында Лига 1 дебютін жасады, бастапқы құрамда шығып, 61-минутта оны Хавьер Пастор ауыстырды. Өзінің дебюттік маусымында алаңға бес рет шықты, оның төртеуі бастапқы құрамда, гол соққан доптармен көзге түспеді. Кристофер 2018/19 маусымында 29 матч өткізіп, төрт гол соқты, барлық турнирлерде екі голмен ерекшеленді.

2019 жылдың 18 шілдесінде немістің "РБ Лейпциг" клубына 15 млн еуроға ауысты. Сондай-ақ, париждіктер футболшыны кейіннен сатудың белгілі бір пайызын алады. Келісімшарт 5 жылға есептелген.

2021 жылдың 15 қыркүйегінде Чемпиондар Лигасының матчында "Манчестер Сити" қақпасына хет-трик жасады, бірақ "РБ Лейпциг" 3:6 есебімен ұтылып қалды. Бұл Чемпиондар Лигасының тарихында хет-трик авторының командасы үлкен матчта жеңіліп, 4-тен астам гол жіберіп алған алғашқы жағдай.

Ойын стилі
----------

Нкунку өзінің бұрынғы клубтасы Марко Верраттиді еске түсіреді. Шабуылшылар мен қорғаушылар арасында ойнағанда өзін сенімді сезінеді, допты сенімді иеленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  PSG - Shakhtar Donetsk  (ағыл.). — soccerway.com.
2. ↑  NKUNKU SIGNE SON PREMIER CONTRAT PRO  (фран.). — «Пари Сен-Жермен» ФК ресми сайты.
3. ↑  PSG - Montpellier  (ағыл.). — soccerway.com.
4. 1 2  *championat.com* «РБ Лейпциг» подписал хавбека «ПСЖ» Нкунку. (орыс.)
5. ↑  Scouting PSG's Rising Star Christopher Nkunku  (ағыл.). — bleacherreport.com.
*Басқа мағыналар үшін Боралдай ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Боралдай ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Көлтоған, Ертай, Рысбек батыр ауылдары кіреді. Орталығы – Көлтоған ауылы.

Жер көлемі, жалпы 332,8 шаршы шақырым.

Халқы
-----

Тұрғыны 2691 адам (2009).
3 ауылда 3 орта мектеп, балабақша, ауылдық дәрігерлік амбулатория, 2 клуб, 3 кітапхана жұмыс істейді.

Бұрынғы Қоғалы ауылы туралы
---------------------------

Ауылдық округ аумағында 1980 жылдарға дейін "**Қоғалы**" аталатын елді мекен болған. Жері шұрайлы, шөбі шүйгін бұл өңір мал өсірген қазаққа ете қолайлы мекен болған. Жер ауып, арып-ашып кеткен қыпшақтарды жергілікті халық мүсіркеп, бауырларына тартып, "ертерек қатарға қосылсын" деп оларға осы жерді берген екен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жуалы ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақсай •
 Ақтөбе •
 Бауыржан Момышұлы •
 Билікөл •
 Боралдай •
 Жетітөбе •
 Көкбастау •
 Күреңбел •
 Қарасаз •
 Қошқарата •
 Қызыларық •
 Мыңбұлақ •
 Нұрлыкент •
 Шақпақ
 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қошқарата ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Қошқарата ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қошқарата, Ақтасты, Қызтоған ауылдары кіреді. Орталығы – Қошқарата ауылы.

Халқы
-----

Тұрғыны 1671 адамды (2009) құрайды.

Жер көлемі
----------

Жер көлемі 23,908 шаршы шақырым. Ауыл шаруашылығына жарамды жерлері 20,141 га, оның ішінде тәлімдік жер 8796,5 га, суармалы жер 38 га, жайылымдық 11300, шабындық 150 га.

Инфрақұрылымы
-------------

Округте Абай атындағы, С.Мұқанов атындағы орта мектептер, "Ақтасты" негізгі мектебі, үш елді мекенде де фельдшерлік пункттер бар. Орталық мәдениет үйі мен кітапхана жұмыс істейді. Қошқарата аймағын кілең Қаратау сілемдері қоршаған. Батысында Түркістан облысының Бәйдібек ауданымен шектеседі. Қошқарата, Сүңгі өзендері ағады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жаңа ауылдық (селолық) және кенттік округтер құру туралы
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
3. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жуалы ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақсай •
 Ақтөбе •
 Бауыржан Момышұлы •
 Билікөл •
 Боралдай •
 Жетітөбе •
 Көкбастау •
 Күреңбел •
 Қарасаз •
 Қошқарата •
 Қызыларық •
 Мыңбұлақ •
 Нұрлыкент •
 Шақпақ
 |

 |
**Ансумане Фати Виейра** (исп. *Anssumane Fati Vieira*; 31 қазан 2002, Бисау, Гвинея-Бисау) — испаниялық және гвинеялық футболшы, Испания құрамасы мен "Барселона" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Барселона

2019 жылғы 25 тамызда Испания Чемпионатында "Реал Бетис" клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Ол соңғы 78 жылдағы "Барселонаның" ең жас дебютанты болды. Ол командадағы алғашқы голын 2019 жылдың 31 тамызында "Осасунаға" қарсы матчта соқты. 

2019 жылдың 10 желтоқсанында Чемпиондар лигасының топтық кезеңінің алтыншы турында ол "Интернационалеге" қарсы кездесуде жеңіс голын соқты және осы турнир тарихындағы гол соққан ең жас ойыншы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отчёт о матче «Барселона» — «Реал Бетис»
2. ↑  Youngest Barça player in 78 years: Real Madrid offered Fati «better conditions»

Сілтемелер
----------

* Профилі
Ксенопол Александру
**Ксенопол (Xenopol) Александру** (23. 03. 1847, Яссы,- 27. 02. 1920, Бухарест)- румын тарихшысы, Румын академиясының мүшесі (1895). 1883 жылдан Яссы университетінде Румыния тарихының профессоры. Саяси көзқарасы жағынан либералдық-бурж. топқа жақын болды. Ксенополдың басты еңбегі- 14 томдық «Траян Дакиясындағы румындар тарихы».Ксенопол тарихтағы халық ролiн мойындай отырып, оның творчестволық сипатын теріске шығарды, халықты білімпаздар мен әкімшілік адамдарының қолындағы қару ғана деп есептедi. 1907 ж. шаруалар көтерiлiсiне байланысты деревняда бурж, реформа жасауды ұсынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Крыленко Николай Васильевич** (14. .05. 1885 — 29. 07. 1938) - совет мемл. және партия қайраткері, көрнекті юрист, қоғамдық ғылымдар докторы (1934). 1904 жылдан КОКП мүшесi. Ұлы Октябрь соц. революцпясына белсене қатынасты. 1917 жылдын соны мен 1918 жылдың басында Әскери Халық Комиссариатының коллегия мүшесi, Жоғарғы бас қолбасшысы болды. 1918 жылдан Жорарғы трибуналдың председателi. Кейiн РКФСР Юстиция Халық Комиссары, республика прокуроры болып қызмет атқарды. 1936-1938 жылдары КСРО Юстиция Халық Комиссары. Сов. сот құрылысы және қылмыстық право жөнінде бiрнеше теориялық еңбектер жазды. Олардың iшiнде «Советтік әдiл сот, КСРО-дағы сот және прокуратура» (1936) т. б. еңбектер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Рақымжан Атаев** (өзб. *Otauli (Rahimjon Otaev Egamberdi o'g'li Otayev)*) (1949 3 сәуірде дүниеге келген, Қазақ КСР, Шымкент облысы, Түркістан ауданы, Чипан ауылы,) — Өзбекстан жазушысы, аудармашы, публицист және сыншы.

Өмірбаяны
---------

Рақымжан Атаев көпбалалы өзбек отбасында 1949 жылы дүниеге келген. Жанұядағы 9 баланың 3-сі. 1973 жылы Ташкент Мемлекеттік университетін тәмамдаған. Ә.Науаи атындағы Тіл және әдебиет институтында ғылыми қызметкер, Министрлікте әдіскер болған. 1983 жылдан Өзбекстан Жазушылар одағында қызмет атқарған. 1992 жылдан шығармашылық одақтың жауапты хатшысы.

Рақымжан Атаев - көптеген романдардың, повестердің, әңгімелердің, әдеби-сыни және публицистикалық мақалалардың авторы.

Марапаттары және сыйлықтары
---------------------------

Жазушының туындысы 1984 жылы «Шарк юлдузи» журналының марапатына ие болған. 1995 жылы Өзбекстан Жазушылар одағының сыйлығын иеленген. 2000 жылы Өзбекстан Республикасының «Шухрат» медалімен марапатталған.

Сілтемелер
----------

* и/
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Файл тақырыбы
**Крупский Константин Игнатьевич** (02. 07. 1838–1883) — орыс офицерi, патша армиясьндағы рев. қозғалысқа қатысушы, Н. К Крупскаяның әкесі. Дворян семьясынан, Новгород кадет корпусы мен Константввовск әскери училищесiнде тәрбиеленген. Польша патшалығындағы Смоленск жаяу әскер полкінде қызмет атқарған. 1863 жылы Польшадағы көтеріліс кезінде рота командирі Крупский көтерілісшілерге көмектесті, 1869 жылы әскери заң академиясын бiтiрiп, Польша yeзінің әскври бастығы болды. Жергiлiктi халыққа тілектестікпен қарағаны үшiн қызметтен босатылып, ici сотқа берiлдi және мемл. қызметке орналасу правосынан айрылды. Ұзаққа соэылған сот әлегінен кейін Сенат ақтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Крашенинников Степан Петрович
**КрашенинниковСтепан Петрович** (31. 10. 1711, Москва, — 25. 2. 1755, Санкт-Петербург) — орыс ғалымы, Камчатканы зерттеушi. Академик (1750). 1724–1732 жылдары Москва славяк-грек-латын академиясында, 1732–1733 жылдары Санкт-Петербург университетiнде оқыды, Екінші Камчатка экспедициясына қатысты (1733–1743). 1733–1736 жылдары Сiбiрге саяхат жасады. 1737–1741 жылдары Камчатка түбегiн зерттедi. Осында жинаған материалдары негiзiнде «Оппсание камчатского народа» «О завоевании Камчатской землицы» деген алғашқы ғылми еңбектерін жазды. Бұл еңбектерiнде Камчатка түбегiнiң географиясы, экономикасы, халқы, әдет-ғұрпы, мәдениеті, тiлi жөінде ғылми құнды деректерді келтіредi. Камчаткада Крашенинников есімімен аталатын арал, мүйiс, түбек, тау, көл бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Лена Герке
Үлгі:Infobox model
**Лена Йоханна Герке** (немісше Lena Johanna Gercke) - көпшілікке Лена Герке атымен белгілі алман моделі, теледидар жүргізушісі. 1988 жылы 29 ақпанда Алманияның Марбург қаласында дүниеге келген. Сол елде өткен Germany’s Next Topmodel байқауының бірінші айналымының жеңімпазы. 

==Жеке өмірі Герке Марбургта туылып, балалық шағын Клоппенбургта өткізген. Орта білім алуын 2007 жылы тәмәмдады. Отбасында апалы-сіңлілі Геркенің өгей әкесінің екі сіңлісі бар. Реал Мадрид ойыншысы Сами Хедирамен қарым-қатынаста.

Модель агенттіктері
-------------------

* Action Management, Грекия
* Elite Model Management, Амстердам
* Elite Model Management, Милан
* Muse Model, Нью Йорк
* Munich Models
* Select Models, Лондон
* Red Seven Artists
* IMG Models

Сілтемелер
----------

* Ресми веб-сайты
**Аммосов Максим Кирович** (22.12.1897, бұрынғы Якут АКСР, Нам ұлысы, Хатырык айлағы – 1938) — Саханың және Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері. Ұлты – саха. 

1915 – 18 ж. Якутскідегі мұғалімдер семинариясында, 1930 – 32 ж. Мәскеудегі Қызыл профессура ин-тында оқыған. 1917 ж. Ақпан және Қазан төңкерістеріне қатысып, Якутияда Кеңес өкіметін орнатысты. Бірнеше мәрте БОАК-нің мүшелігіне сайланды. А. 1932 – 34 ж. БК(б)П Батыс Қазақстан, 1934 – 36 ж. Қарағанды, 1936 – 37 ж. (қаңтар, ақпан айларында) Солтүстік Қазақстан облысы комитеттерінің бірінші хатшысы болды. Аммосов Қазақстандағы жағдаймен бұдан бұрын да таныс еді. 1919 ж. «Правда» газетінде жазған мақаласында: "Қазақтардың жағдайы аса ауыр да аянышты. Колчак бүлікшілері қазақ ауылдарын тонап, малдарын айдап әкетіп, барын тартып алып, өздерін аштыққа ұшыратуда", – деп көрсетті. 1932 жылдан бастап Қазақстан оның екінші Отанына айналды. Аммосов егін ш-мен қатар мал ш-н өркендетуге, қазақ босқындарын өз мекендеріне қайтарып, баспанамен, жұмыспен қамтамасыз етуге үлес қосты, сондай-ақ сауат ашу, оқу-тәрбие істерін, ел мәдениетін көтеруге назар аударды. Қазақстанда мұнай кәсіпшіліктері мен көмір өнеркәсібінің дамуына да ықпал жасады. Өзі жүрген ортада сыйлы, шарапаты мол, қазақ тілінде таза сөйледі. А.Л. Мирзоян, Т. Рысқұлов, С. Сейфуллинмен жақсы қарым-қатынас жасады. Ф. Голощекиннің қазақтарды қырғынға ұшыратқан саясатына қарсы болды. Жазықсыз қудаланғандарды қорғап, әділдікке шақырды. А. 1937 ж. БК(б) Қырғыз обкомының бірінші хатшысы (наурыз-маусым), Қырғызстан КП(б) ОК-нің және Фрунзе қалалық комитетінің бірінші хатшысы (маусым-қараша) қызметін атқарды. Осы қызметте жүргенде заңсыз айыпталып, саяси қуғын-сүргін құрбаны болды.
**Сиюй Шуй Дау Цзи** — 1811-1821 жылдар аралығында қылмыс жазасын Іледе (Құлжада) өтеп жүрген қытай шенеунігі Сюй Сун Іледегі манчжур ұлығы Сун Цзюньнің тапсырысымен құрастырған кітабі. Кітап 5 цзюаньнан құралады. Автор Орта Азиядағы 11 ірі көлге құйылатын өзен жүйелерін картаға түсіріп, оларға тәптіштеп түсіндірме бере отырып, сол өзен-көлдердің бойындағы көлік жолдары, елді мекендер, әскери бекіністер, өнімдер, тарихи ескерткіштер және этностық жағдай сияқты мәселерді де баяндайды. Бұл кітаптағы қазақ, қырғыз жерлері туралы мәліметтерді біз кітаптың 4-ші цзюанындағы "Балқаш норға (Балқаш көліне) құйылатын өзендер", 5-ші цзюанындағы "Теміртау норға (Ыстық көлге) құйылатын өзендер", "Алақту норға (Алакөлге) құйылатын өзендер" деген тарауларынан көре аламыз.

Алдынғы тарауда көрсетілген "Сиюй ту чжи" кітабындағыдай, бұл еңбекте «Алматы» атауын өзендерімен байланыстырып, бір жерде "Гурбан Алимату шуй (Үш Алматы өзені)" деп алса, тағы бір жерде "Алимату (Алматы)" деп тікелей атаған. Осыған қоса кітапта "Гурбан Алимату өзен" бойында орналасқан тағы бір "Алимату Шалаболэ" деген жердің атауын көрсетеді. Автор бұл жер туралы мынадай мәлімет береді: Жоңғардың билеушісі Галдан Церен өз кезінде қазақтардан қорғану үшін осы "Алимату Шалаболэ" жеріне 10 000 әскер шоғырландырылған. Бұдан тыс автор "Сиюй вэнь цзянь лу" атты кітабында сақталған осы "Шалаболэ" жеріне қатысты мынадай бір деректі келтіреді: 1770 жылы Торғауыт қалмақтар Еділ өзенінің бойынан Қытайға көшіп бара жатқанда қазақтың хандары Абылай, Әбілпейіз, Әбілмәмбет және сұлтандары Ералы, Нұралылардың соққысына ұшырап Шалаболэның солтүстік шекарасына келгенде алдынан 100 000-нан астам бұрыттар (қырғыздар) жаулап келеді, сонда Торғауыт қалмақтар Шалаболэның солтүстік шекарасынан қашып өтіп 1000 ли-ден астам қашықтыққа барғанда шөлді жерде қаңсығандықтан жылқы мен сиырдың қанын ішіп, сол себептен оба тарап 300 000-нан астам адамынан, 6/10 немесе 7/10 мал басынан айырылып қалған. Осы деректерге қарағанда қытайша "Шалаболэ" деп транскипцияланған бұл жер тарихта көшпелілердің шоғырланатын әйгілі мекені, XVIII ғасырдың бірінші жартысында (Галдан Цереннің өмір сүрген уақыты 1695-1745 жылдар аралығы) үлкен әскери бекініс болған. "Алимату Шалаболэ" деп қосарлап көрсетіліп тұрған атаудан аталмыш жер Алматы өзені бойында орналасқан деп айта аламыз.
**Үгедей** (моңғ. *Өгөөдэй*, қыт. 窝阔台) (1186 қазан — 1241 желтоқсанның 11-і) — Шыңғыс ханның үшінші ұлы, Моңғол Ұлысының екінші ұлы ханы (1229—1241), әкесінің мұрагері. Шыңғыс ханның көршілес елдерін жаулап алу саясатын жалғастырған. Батыс Қытайға және Орталық Азия жорықтарына қатынасқан. Жас кезінен әкесінің жорықтарына қатынасты. 1211—15 жылы Солтүстік Қытайға (Цзань империясы), 1218—22 жылы Орта Азияға (Хорезм) жорық кезінде жеке жасақтың басшысы болды. Орта Азия қалаларын қоршауға алу кезінде Шыңғысханның үлкен 2 ұлы Жошы мен Шағатай арасында үнемі дау туа бергендіктен, әкелері Үгедейді бірінші орынға шығарып, 2-ағасын оған бағынуға міндеттеді. Екі ағасына карағанда мінезінің жұмсақтығымен әрі елмен тез тіл табыса алуымен ерекшеленді. Хорезм жорығы аяқталғаннан кейін көп ұзамай Шыңғыс хан Үгедейді өзінің заңды мұрагері етіп тағайындады. Таққа отырғаннан кейін ол әкесінің жорықтарын ары қарай жалғастырды. 1232—34 жылы Үгедей мен Төле басқарған әскерлер Цзань империясын толық талқандап, Солтүстік Қытайды бағындыруды аяқтады. Қытайлармен соғыс аяқталысымен-ақ Үгедей бағынбай кеткен Хорезмнің соңғы билеушісі Жалел әд-Дин сұлтанды жазалау үшін арнайы жасақ аттандырады. Жалел әд-Дин талқандалып, күрдтердің қолынан қазаға ұшырады. Бүл жорықтың нәтижесінде моңғолдар Күрдістан, Әзірбайжан, Кіші Азияның шығыс бөлігін жаулап алды. 1235 жылы өткен құрылтайда батысқа қарай жорық жасауға арнайы шешім қабылданып, әскердің қолбасшылығына Жошы ұлысының билеушісі Бату хан бекітілді. Нәтижесінде, 1236-41 жылы Шығыс Еуропа толығымен моңғол үстемдігін мойындады. Замандастарының айтуынша, Үгедей білімді әрі ақылды адам болған. Ол билік жүргізген кезеңде ел астанасы Қарақорым қаласын салу аяқталды, халық санағы жүргізілді, пошта қызметі ұйымдастырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Лисандро Алонсо** (ис. *Lisandro Alonso*, 2 маусым, 1975, Буэнос-Айрес, Аргентина) – Аргентина кинорежиссёрі, сценариші, продюссер.

Буэнос-Айрестегі кинематография Университетін тәмамдаған. 1995 жылы алғашқы қысқаметражды фильмін түсіреді. Бірнеше жыл бойы режиссердің көмекшісі болып қызмет атқарады. 2001 жылы толықметражды фильмін жарыққа шығарады. Көбінесе тәжірибесі жоқ орындаушылармен жұмыс істейді. 2001 жылы «La libertad» фильмі Ослода өткен *«South Festival» сыйлығы*н алады. 2004 жылы «Los muertos» фильмі Лимада, Туринде, Венада, Ереванда өткен кинофестивальдерде марапаттарға ие болады.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNC: a10786417 · BNE: XX4936331 · BNF: 16191903s · GND: 133230546 · ISNI: 0000 0001 1954 0830 · LCCN: no2005108690 · NTA: 30330586X · SUDOC: 147927110 · VIAF: 107633844 · ULAN: 500329820 |

 |
**Емшан** - 1958 жылы «Жаңа әлем» атты журналда «Қызыл және қара құм туралы хикая» еңбектерінің жинағында шыққан, Қазақстанның жазушысы Морис Симашконың хикаяты. Хикаятың басты кейіпкері - Сұлтан Бейбарыс, әлем тарихындағы өте көрнекті және ықпалды тұлға.

Автор
-----

Морис Давидович Симашко(18 наурыз 1924, Одесса — 24 желтоқсан 2001, Тель-Авив Израиль) — халық жазушысы (1995). Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Шығармалары 1948 жылдан жариялана бастады. Симашко медальдармен марапатталған. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын (1986) алған. 1946 — 1976 жылдары оқу-ағарту және баспасөз салаларында қызмет атқарды.

Мазмұны
-------

Құдайға тең-Сұлтан Бейбарыс, Жерорта теңізіндегі ең ірі флот иегері, крест жорығына қатысушылары мен Шыңғыс ханның ұрпағын талқандаған,Мысырдың әміршісі - әмірші тағына отырғанға дейін өткен өмірің, өмір жолын еске алады.

Сұлтан Бейбарыс моңғолдардың қолына түсіп, құлдыққа сатылған.Дамаск базарында оны Айтегин ал-Бундуктар атты әмір сатып алып, жасөспірімді мамлюк жасағына қосып жіберген. 

Моңғолдармен құлдыққа сатылған бала, Мысырдың сұлтаны болып атанып, ешқашан да өз Отаның ақ ащы емшан шөбін ұмыта алмаған.

"Емшан деген әрбір көшпендінің жүрегіне қымбатдала шөбі, ащы аңқыған жусан... Бұл керемет хикаят, қайғылы жағдайға түскен,аянбай өмір үшін күрескен, достыққа да,махаббатқа да,тіпті Құдайғада сенбеген адам туралы баяндайды" - *Дмитрий Евсюткин*

Дереккөздер
-----------

1. 
2.
**Нимруд линзасы**, оны тапқан археологтың атымен *Layard линзасы* деп те аталады, бұл біздің заманмызға дейінгі 750-710 жылдары жасалған оптикалық линза және Нимруд қаласында қазба жұмыстары кезінде табылған.

Негізгі ақпарат
---------------

Объективті ағылшын археологы Остин Генри Лайард 1853 жылы Нимрудтағы қазба жұмыстары кезінде, Ассирияның ежелгі астаналарының бірі тапқан. Оның пішіні сопаққа жақын және дөрекі жылтыратылған, бәлкім, лак дөңгелекте. Геометриялық тұрғыдан алғанда, фокустық ұзындығы шамамен 12 см болатын жазық дөңес.Үлкейту коэффициенті шамамен 3, бірақ фокустық нүктенің сапасы мінсіз емес.

Объектив тау кристалдан жасалған, сондықтан оның оптикалық қасиеттері уақыт өте іс жүзінде өзгеріссіз қалды деп есептеледі. Бетінде өндіру кезінде ашылған және бастапқы кристалдың корпусында орналасқан бірнеше ұсақ қуыстар бар.

Кездесу туралы нұсқалар
-----------------------

Нимруд линзасының бастапқы мақсатына қатысты ғылыми қауымдастық арасында ортақ пікір жоқ. Мысалы, Генри Лэйард линза ағаштан немесе піл сүйегінен жасалған, бәлкім, жақтау немесе ұстағыш ретінде қызмет ететін кішкене заттардың шашыраңқы қалдықтарының арасынан табылғанын атап өтеді. Табылған күрделі шағын ассириялық гравюраларды ескере отырып, ол линзаны үлкейткіш әйнек ретінде пайдалану мүмкіндігін ұсынады.

Әйгілі итальяндық профессор Джованни Петтинато (итал. *Giovanni Pettinato*) линзаны ежелгі ассириялықтар телескоптың бөлігі ретінде пайдаланғанын ұсынды және бұл ассириялықтардың астрономия туралы көп білетінін түсіндіреді. Сонымен бірге, ол телескоптар 1608 жылы голландиялық Ханс Липперсгейдің ресми өнертабысы болғанға дейін белгілі болғанын айтқан Галилео Галилейдің мәлімдемесіне сілтеме жасайды. Алайда, басқа сарапшылар белгілі ассириялық астрономиялық жазбаларда телескоптың толық сипаттамасы жоқтығына сілтеме жасай отырып, бұған қарсы.

Сондай-ақ, линза қарапайым безендіру қызметін атқарып, сәндік функцияны орындаған көзқарас бар, мысалы, жиһаз.

Ағымдағы жағдайы
----------------

Қазіргі уақытта Нимруд объективі мұражай экспонаты болып табылады және Лондондағы Британ мұражайының №55 бөлмесінде 90959 нөмірімен қойылған.

Тағы қараңыз
------------

* Кейбір орынсыз артефактілер

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5  The Nimrud lens/The Layard lens. *Collection database*.  The British Museum. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қазан 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 желтоқсан 2015.
2. 1 2 3  *Austen Henry Layard* Discoveries in the ruins of Nineveh and Babylon: with travels in Armenia. G.P. Putnam and Co. (1853). pp. 197-8, 674.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 желтоқсан 2015.
3. 1 2  *Whitehouse D.* World's oldest telescope?. *BBC News*.  BBC (1 шілде 1999). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 ақпан 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 желтоқсан 2015.
Американың ашылуы
**Ортағасыр**, кейде **Орта ғасырлар**, *(лат.* medіum acvum*)* – адамзат тарихының *ежелгі дүние мен жаңа тарих* аралығындағы кезеңі.

Ортағасыр ұғымдын **XV – XVI ғасырларда** Қайта өркендеу дәуірінің итальян тарихшы-гуманистері (Ф.Бьондо, т. б.) енгізіп, ғылымда XVIII ғасырда бекіді. Ортағасыр – Батыс Еуропада феодалдықтың өмірге келіп, үстемдік құруы және ыдырай бастау дәуірі. КСРО кезіндегі тарих ғылымында Орта ғасырға құл иеленуші Рим империясының күйреуі (шартты түрде 476 жылы) мен XVII ғасырдағы ағылшын революциясына дейінгі кезең жатқызылды. Бұл Еуропада он екі ғасырға тең уақыт, ал Шығыс елдері кейіндеу дамығандықтан, бұл заңдылық сақталмайды. Ортағасыр ұғымы тарих ғылымында Еуропа тарихи деректемелеріне сай пайда болып, жете зерттелген. Дегенмен, бұл ұғым дүние жүзінің басқа аймақтарында да қолданылады. Соңғы кезде тарих ғылымында Ортағасырдың басталуы арабтардың Еуропаға шабуылы басталған кез (VIII ғасырдың басы), ал аяқталуы – Константинопольдің құлауы (1453 ж.), Американың ашылуы (1492 ж.), Германияда **реформация мен шаруалар соғысы** (1525 ж.) деген әр түрлі көзқарастар орын алып отыр. Ортағасыр тарихын зерттейтін ғылым медиевистика деп аталады.

Шаруалардың ортағасырлық қоғамдағы орны
---------------------------------------

Шаруалардың қоғамда атқаратын рөлі ортағасырларда қалыптасқан үш қауымдық топ теориясы бойыншы анықталды. Ол теория қоғамды адам ағзасымен салыстыруға негізделді. Адамның өміріне жан қандай қажет болса, құдайға құлшылық етуші дінбасылар да қоғамға сондай қажет делінді. Зиялы мырзалар мен ел басқарып жүрген атқамінерлер адамның қолына теңестіріліп, «соғысушылар» рөліне ие болды. Ал шаруалар адамның аяғына теңестіріліп, жұмыс істеушілер деп танылды.

Бұл теория бойынша адамның жаны, аяғы, қолы бір-біріне қандай қажет болса, дінбасылары да,зиялы мырзалар мен шаруалар да бір-біріне сондай қажет, олар бір-бірінсіз өмір сүре алмайды делінеді. Сондықтан да олар әрқашан бір-бірімен тығыз байланыста ешқандай талас-тартыссыз, ынтымақта өмір сүруі керек. Себебі адамның аяғы қолына, қолы жанына қарсы қастандық жасамайды.

Сөйтіп ортағасырда шаруалар қоғамның ең қажетті мүшесі саналды. Шаруаларға, олардың дене еңбегіне деген осындай озық көзқарас олардың қоғамдық өндіріске ынтасын арттырып, шарушылықтың өркендей түсуіне елеулі үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
2. ↑  Ортағасырдағы дүние жүзі тарихы
Ағайынды Люмьерлер (Огюст сол жақта, Луи оң жақта)
**Ағайынды Люмьер** — кино құрылтайшылары:

* **Луи Жан Люмьер** (1864-1948) — інісі өнертапқыш ("Синематограф" аппаратын ойлап тапқан).
* **Огюст Мари Луи Николя Люмьер** (1862-1954) ағасы (ұйымдастырушы).

Кинематографтың құрылуы
-----------------------

1883 жылдан бастап Луи және Огбст өздерінің әкесі Антуанмен бірге Луидің дамыған технологиясы негізінде күміс бромидін қолданып, Лионда желатинді фотопластинкалар өндіру зауытын ашты. Бірінші жылы олардың фабрикасы 216 мың фотопластинкаларды өндірді, ал 1890 фабрикада 200 жұмысшы жұмыс жасап, жыл сайын 4 миллион пластинка өндірді. 1892 жылы Люмьерлер компаниясы бромидті қағаз өндірді және ол кезде бұл капитал 3 миллион франкті құрады.

"Синематограф" (фр. Cinématographe, грек тілінен аударғанда - қозғалыс және жазу) техникасын ойлап тапқан кіші інісі Луиға сол сәтте отбасылық фабрика ресми түрде тиесілі болды. Оның жобасы Огюстті ішінара қаржыландырып отырды, бірақ түсіру апаратын ойлап тапқаннан кейін екі ағайынды алғашқы фильмді түсіруге белсенді ат салысты. Ағайынды Люмьерлер жаңа апаратты жасау барысында олармен бірге Жюль Карпантье көмектесті.

* Лион, 1958-1962Лион, 1958-1962
* Екатеринбург, 2012Екатеринбург, 2012

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Internet Movie Database · RKDartists |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNF: 157319817 · ISNI: 0000 0001 0721 7868 · VIAF: 130091357 · ULAN: 500033333 |

 |
**Мариновка** — Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл, Мариновка ауылдық округi орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Ауданы орталығы — Атбасар қаласының шығысында 60 км жерде, Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 200 км жерде орналасқан, Қалқұтан өзенінің оң жағасында.

Тарихы
------

Іргесі 1854 —1855 жылдары Амантай шоқысындағы бекеттің орнына қаланған. 1954 жылдан астық кеңшарының, 1973 — 1988 жылдары Мариновка ауданының орталығы болып келді. Соның негізінде 1997 жылдан кейін "Мариновское", "Амантай" ЖШС-тері, бірнеше шаруа қожалықтары құрылды. Ауыл аумағында Астана — Қарталы т. ж. ст. (Ирченко), астық қабылдау және автокөлік кәсіпорындары, тігін фабрикасының бөлімшесі, ӨК орналасқан. Ауылда Мариновка көтерілісінің (1919) құрбандарына ескерткіш орнатылған.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 3778 адам (1938 ер адам және 1840 әйел адам) болса, 2009 жылы 3024 адамды (1467 ер адам және 1557 әйел адам) құрады.

Инфрақұрылымы
-------------

2 орта мектеп, музыкалық мектеп, балалар мен жасөспірімдерге арналған спорт мектебі, дәрігерлік амбулатория, аймақтық тубдиспансер, тарихи-өлкетану мұражайы, мәдениет үйі, 2 кітапхана, мұрағат, астық қабылдау пункті бар. Мариновкадан 2 км жерден Алматы – Астана автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ақмола облысы Атбасар ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Адыр •
 Ақан Құрманов •
 **Атбасар** •
 Ащыкөл •
 Бастау •
 Бейіс хазірет •
 Борисовка •
 Есенкелді •
 Калиновка •
 Қаракөл •
 Қосбармақ •
 Магдалиновка •
 Макеевка •
 Мариновка •
 Новомариновка •
 Новосельское •
 Покровка •
 Полтавка •
 Поповка •
 Родионовка •
 Садовое •
 Самарка •
 Сепе •
 Сергеевка •
 Сочинское •
 Тельман •
 Тимашевка •
 Титовка •
 Хрящевка •
 Шуйское 
 |

 |
**Сырбаз қуырдақ** — сірнеге ұқсас жеңсік тағам. Қай малдың болса да жаңа сойған жас етін қазанға салып, бие сүтін құйып, тұз салып ақырын ғана қайнатқан кезде өз буымен піседі. Кей жерлерде мұны "бұқпа қуырдақ" деп атайды. Піскен кезде еті сағыздай созылып тұрады. Аталған дәмі сыйлы кісілер мен қарт адамдарға тартады. Соңғы жылдары ұмытылып бара жатқан халқымыздың осы жеңсік тағамның болғанын оның дәмін татқан Орталық Қазақстанда тұрған бұрынғы ұстаз Рысбала Шалабаева айтып берді. Бұқпа да, сірне де, сырбаз қуырдық та жасалу жолы ұқсас болғанымен әрқайсысының өз ерекшелігі мен орны бар дастарқан мәзірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың дархан дастарқаны - Алматы "Алматыкітап" ЖШС - 2005 ISBN 9665-24-559-2
**Мехмет Фуат Көпірлі** (түр. *Mehmet Fuat Köprülü*) — түркітану ілімінің негізін қалаушысы, ғалым, мемлекет және қоғам қайраткері, профессор. 1890 жылы Константиние қаласында әйгілі Көпірлі отбасында дүниеге келді. Оның арғы атасы Көпірлі Мехмет паша Ұлы Османлы Мемлекетінің садрағзамы қызметін атқарған танымал тұлға еді. Одан кейін де көптеген мемлекет қайраткері шыққан әулеттің бай кітапханасы болды. Бұл әулетке елге танымал ғалымдар мен қоғам қайраткерлері жиналып, ғылыми сұхбаттар ұйымдастырылатын.

Өмірбаяны
---------

Мехмет Фуат 1913 жылы Ыстамбұл университетіне «Түрік әдебиеті және тарихы» бөліміне профессор болып қабылданды. 1915 жылы «Ұлттық зерттеулер» атты журнал шығарған Көпірлі тіл, әдебиет, тарих, әдебиет тарихы, руханият саласында мақалалар жариялай бастады. 1918 жылы «Түрік әдебиетіндегі алғашқы сопылар» атты кітабын жариялады. Әлемдік түркітану іліміне үлкен үлес болып қосылған бұл еңбек үшін еуропалық танымал ғалымдар «құбылыс, түркітану ілімінде жаңа дәуірдің бастауы» деп баға берді. Тақырыпқа қатысты түрік, араб, парсы және батыс тілдерінде жарияланған зерттеулер мен еңбектерді, әсіресе сол күнге дейін ғылым әлеміне белгісіз болып келген қолжазбаларды молынан пайдалана отырып жазылған кітапта негізінен түрік әдебиеті тарихы тұтас қарастырылып, түрік әдебиетіндегі сопылық дәстүрді қалыптастырған Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен шығармашылығына талдау жасалды.

1924 жылдан бастап Мұстафа Кемал Ататүріктің тапсырмасымен ашылған «Түркия зерттеу-орталығында» қызмет атқара бастады. Сол жылы «Түркітану» журналын шығарып, оның бас редакторы болды.

Дереккөздері
------------

1. ↑   Мұрағатталған 9 қаңтардың 2016 жылы.