recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сәбетқазы Ақатаев
Көшеге белгілі ғалым, қоғам қайраткері, жазушы Сәбетқазы Ақатаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің4.04.2005 № 2/184 қаулысы) берілген. Ақатаев Сәбетқазы (1938-2002) Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданының Ақсуат ауылында дүниеге келген. Оның қоғамдық-саяси, әлеуметтік мәдени тақырыптағы шығармалары бар.

Ақатаев көшесі Майлин көшесінен басталып, Айгерім ықшам ауданына дейін созылып жатыр.
Мамытов, Байтұрсынов көшелерінің ортасында орналасқан. Бұрынғы атауы - 5-ші көше. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Хуашаньнi қасиеттi тауды батыс төбесi
**Циньлин тау жотасы** — Куньлунь тау жүйесінің шығысындағы жота, Янцзы және Сары өзендерінің суайрығы.  

**Координаталар :**   

33°57′48″ с. ш. 107°37′05″ в. д.

Ұзындығы 1000 км-дей, ең биік жері 3666 м (Тайбайшань тауы). Негізінен әктас және мезозойдың метаморфтық тақтатастарынан түзілген. Батыс бөлігі біртұтас монолитті жота, шығысы төрт жотаға тарамдалған. Солт. беткейін қоңыржай белдеудің қуаң даласы, оңт-н субтропиктік аралас орман алып жатыр. Тайбайшань, Фопин-Юэба, т.б. резерваттар бар.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
**Шанвалд** (нем. *Schaanwald*) — елдің солтүстігінде, Маурен ұйымдастығында, Аустриямен шекаралас жерде орналасқан Лихтенштейн ауылы.

Тарихы
------

Ауыл құрылғанға дейін мұнда Рим империясы болды. Шанвалдта сол кездегі үйлер табылды.

Географиясы
-----------

Ауыл елдің солтүстік-шығыс шекарасында, Аустрияның Фелдкирх қаласына жақын жерде орналасқан. Ол арқылы Фелдкирх пен Швейцарияның Букс қаласын байланыстыратын жол, Шан ұйымдастығы арқылы өтеді. Жақын елді мекендер: Маурен, Фелдкирх және Ненделн. Мұнда автокөлік жолдан басқа ауыл арқылы шағын станциясы бар теміржол өтеді. Жолдардың қиылысы теміржол да, автомобиль де көпір түрінде ұйымдастырылған. Ауылдың өзі жолдардың оңтүстік-шығысында орналасқан.

Көлік
-----

Фелдкирх-Букс желісінде Шанвалд теміржол бекеті бар. Алайда 2013 жылдан бері қызмет көрсетілмеген. Станция 1902 жылы ашылды. 1988 жылға дейін осында қызметкерлер құрамы толық болды. Уақыт өте келе бекетке тоқтайтын пойыздар саны айтарлықтай азайды. 2010-2012 жылдар аралығында мұнда күніне бір ғана пойыз тоқтаған.

Шанвальд станциясы, пайдалану кезінде, Аустриядан келетін жолаушыларға арналған шекаралық бекет болып табылады. Лихтенштейн Швейцариямен кеден одағына кіреді. Кедендік тексерулерді Швейцария билігі станцияда немесе пойыздарда жүргізе алады. 2011 жылы Лихтенштейн Шенген аймағына қосылған кезде жүйелі паспорттық бақылау жойылды.

Ауыл аумағында 3 автобус аялдамасы бар: «Schaanwald, Zollamt» (шекара маңында), «Schaanwald, Zuschg» (бекет маңында) және «Schaanwald, Waldstrasse». Автобустар әр жарты сағат сайын таңғы 6-дан 23-ге дейін жүреді.

Ауылда SLT Speditions Anstalt көлік компаниясы және жылжымалы жаяу экскаваторлар мен канализация жабдықтарын өндіруші Kaiser AG Fahrzeugwerk компаниясының кеңсесі орналасқан.

Галереясы
---------

* Кеден ғимаратыКеден ғимараты
* Теміржол бекетіТеміржол бекеті
* Тереза фон Лизие кішкентай шіркеуіТереза фон Лизие кішкентай шіркеуі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Roman villas : A study in social structure —  London: Routledge. — P. 283. — ISBN 9780415620116.
2. ↑  No more controls on Swiss-Liechtenstein border.
**Нефроздық синдром**ның дамуы бүйрек сүзгісінің өткізгіштігінің күшеюіне байланысты болып клиникада **протеинурия, гпиопротеинемия, гиперхолестеринемия, гиперхолестеринурия белгілерімен ,дененің ісінуі**мен көрінеді.

Көбінесе нефроздық синдром бүйрек сырқаттарында:жіті мен созылмалы мембранозды гломерулонефритте, бүйрек амилоидозында, диабеттік нефропатияда және т.б. болып екіншілік нефроздық синдром липоидты нефроз немесе **идиопатиялық нефроздық синдром** деген атпен белгілі. Бұл патологияның негізінде подоциттердің туа біткен, ферментопатияға байланысты өзгерістері жатады.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Нефроздық синдромның морфологиясын тек электронды микроскоппен ғана ажыратуға болады. Бұл жерде подоциттердің кіші өскіндерінің аяқшаларының бір-біріне қосылып, негізгі мембрананың үстіне жайылып кеткені көрінеді.

Бұл мембрананың өзі өзгермеген, депозиттер жоқ. Негізгі морфологиялық өзгерістер бүйрек өзектерінде дамиды. Ол жерге белокты және майлы **дистрофия, некробиоз, десквамация құбылыстары;** **өзек ішіндегі гиалинді,түйіршікті дистрофия және цилиндрлер** табылады. Бүйректер едәуір үлкейеді, олардың қыртысты қабаты өте қалыңдап ақшыл-сары түске кіреді, ал оның пирамидалары керісінше қанмен толып көкшіл-қызыл болып көрінеді. Бұл синдромнан кейін бүйректе еш өзгеріс қалмайды, тек кейбір жағдайларда ғана ошақты гломерулосклероз дамиды.

Ересек кісілерде осы синдром мембранозды гломерулонефрит деп аталып, негізгі мембранаға иммунды депозиттің шөгіп қалуымен,осыған байланысты оның қалыңдауымен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.138 б.ISBN 5-630-00264-3
**Өнеркәсіптік және үй-жай ағындыларын тазалау тәсілдері** — ақаба суларды тазалау кезінде қолданылатын механикалық, физикалық және биохимиялық тәсілдер.

Механикалық тазалау суда ерімеген заттарды сүзгіден өткізу, сорғыту, тоспалау жөне центрофугалау аркылы бөліп алуға қызмет етеді. Бұл тәсілді, басқа тазалау тәсілдерін қолданар алдында алдын алу мақсатында немесе өнеркөсіп мақсатына пайдалануға болатын жағдайда қолданады.

Механикалық тазалаудан өткен суды, әдетте, хлорлау арқылы залалсыздандыру қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Қазақстанның демократиялық таңдауы** — Қазақстанда 2001 жылы министр және кәсіпкер Мұхтар Әблязов пен Павлодар облысының әкімі Ғалымжан Жақиянов құрған қоғамдық-саяси қозғалыс. Қозғалыс өзінің мақсатын «Қазақстанда түбегейлі демократиялық өзгерістер жүргізу үшін қазақстандық қоғамдағы барлық салауатты күштерді топтастыру» деп мәлімдейді.

Тарихы
------

2001 жылдың 18 қарашасында Мұхтар Әблязов, Ғалымжан Жақиянов бастаған бір топ билік пен бизнес өкілдері Алматыдағы Ғылым академиясында баспасөз мәслихатын өткізіп, "Қазақстанның демократиялық таңдауы" қоғамдық бірлестігін құратынын жариялады.  Бұлардан басқа, ұйымның құрамына Дәулет Сембаев, Төлен Тоқтасынов, Ораз Жандосов, Жаннат Ертлесова, Әлихан Байменов, Қайрат Келімбетов, Нұржан Сұбханбердин, Төлен Тоқтасынов, Серік Қонақбаев, Болат Әбілов, Асанәлі Әшімов, Берік Имашев және тағы басқа да танымал шенеуніктер мен кәсіпкерлер кірді. 

Қарашада премьер-министр Қасым-Жомарт Тоқаевтың сұрауынан кейін, қозғалыс мүшелері мемлекеттік қызметтерінен босатылды.

2002 жылдың 29 қаңтарында Болат Әбілов, Әлихан Бәйменов, Ораз Жандосовтар "Ақ жол" партиясының құрылуын мәлімдеді. Олар өздерін радикалды емес, конструктивты оппозиция деп жариялады. Кейін, Әбілов пен Сәрсенбаевтар одан бөлініп, тіркелмеген "Нағыз Ақ жол" партиясын құрды. 

Наурыз айында Мұхтар Әблязов пен Ғалымжан Жақиянов қамауға алынды. 

2002 жылдың 18 шілдесінде Мұхтар Әблязов 6 жылға бас бостандығынан айырылды. Жақиянов 2002 жылдың 2 тамызында "билікті және лауазымдық өкілеттікті асыра пайдаланғаны үшін" 7 жылға бас бостандығынан айырылды

Қозғалыстың экстремистік деп танылуы
------------------------------------

2017 жылдың сәуір айында Мұхтар Әблязов Facebook-тегі парақшасында "Қазақстанның демократиялық таңдауы" қозғалысының қайта құрылуы туралы жариялады.

2018 жылдың наурызында Астана қаласының Есіл аудандық сотының шешімімен экстремистік ұйым деп танылды.

2022 жылдың 7 ақпанында прокуратура Алматыдағы тәртіпсіздіктерден кейін "ҚДТ/Көше" қозғалысын саяси экстремизмге айыптады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Заявление об организации общегражданского движения «Демократический Выбор Казахстана»
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Қарғалы**, *Көкөзек*, *Қарғалыбұлақ* – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Қарасай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 57 км, су жиналатын алабы 98 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Іле Алатауындағы Алматы шыңының солтүстік беткейіндегі мұздықтардан алып, Қараой ауылынан төменде Қаскелең өзеніне оң жағынан құяды. Жалпы ұзындығы 27 км болатын шағын 15 саласы бар.

Гидрологиясы
------------

Өзен арнасының ені 5-10 м, тереңдігі 0,3-0,5 м, су тасу кезінде 1 м-ге жетеді. Көп жылдық орташа су ағымы Чапаев ауылы тұсында 0,65 м3/с. Өзен жоғарғы ағысында тау шатқалымен ағады. Жаңатұрмыс ауылынан бастап өзен арнасы кеңейеді және жағалауы жарлауытты келеді. Көкөзек ауылынан бастап жағалауы жазық болып дала өзеніне айналады. Өзеннің өн бойында елді мекендер көп орналасқан. Алабы толығымен дерлік игерілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Ваккер»** — Аустрия чемпионаттарында ойнаған футбол клубы, базасы Инсбурк қаласында орналасқан-ды.

Тарихы
------

1915 жылы құрылды. 1971 жылы "Сваровски" клубымен бірікті. 1986 жылы лицензиясынан айрылып, орнына "Сваровски-Тироль" клубы құрылды. 1992 жылы лицензиясы қайтарылды, бірақ 1993 жылы жаңадан құрылған "Тироль" клубына берілді. 

1999 жылға дейін әуесқой лигаларда ойнап, жабылып қалды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Аустрия чемпионы: (5) 1970/71, 1971/72, 1972/73, 1974/75, 1976/77
* Вице-чемпион: (4) 1966/67, 1967/68, 1973/74, 1975/76
* Аустрия кубогы: (6) 1970, 1973, 1975, 1978, 1979, 1993
* Финалист: (3) 1976, 1982, 1983
* Аустрия суперкубогының финалисі: 1993

### Халықаралық

* Митроп кубогы: (2) 1975, 1976
* Кубок иелері кубогының ширек финалисі: 1977/78

Сілтемелер
----------
**Қарғалы аралы** - Есіл өзенінің алғашқы жайлымасындағы террасада жатқан көне сай.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Аумағы 247,6 га, оның 153,2 га-сын орман алып жатыр.

Өсімдігі
--------

Орманда қарағай, қайың, бұталы өсімдіктер тұқымдасынан дала шиесі, мойыл, долана өседі. Реликт өсімдіктерден дөңгелек жапырақты нәк, саран лаласы, мысықтабан, т.б. кездеседі.

Қолданысы
---------

Есілдің көрікті қарағайлы-қайыңды орман өңірі жыл бойы дем алуға қолайлы. Қарғалы аралында оқушылар лагері мен демалыс орны бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Өнімді еңбек** - өндірілген өнімге жұмыс уақытынан көбірек сіңген еңбек. Барлық өндіріс әдісінде өнімді еңбек қосымша құн жасайтын еңбек ретінде көрінеді.

Қосымша өнім өндіру
-------------------

**Қосымша өнім өндіру** - қоғам дамуының материалдық негізі. Өнімді еңбек өндірістің қатынастарының үстем болып отырған жүйесінде қосымша өнім жасай отырып, осы арқылы өндіріс әдісінің мақсатын іске асырады.

Капитализм тұсындағы өнімді еңбек мәні
--------------------------------------

**Капитализм тұсындағы өнімді еңбек мәні** - қосымша құн өндіру. Қосымша құнның жалпылық көрініс формасы - пайда, сондықтан да өнімді еңбек пайда жасайтын жалдама еңбек түрінде көрінеді. Егер қосымша құннан оны өндірудің қайнар көзін анық көруге болатын болса, ал ол пайдада бүркеулі қалады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Өнеркәсіп ағындылары** халық шаруашылығының мұнай өндеу, химия, сабын қайнату, целлюлоза-қағаз, тоқыма, металлургия, кен салалары кәсіпорындарының табиғи су көздерін ластайтын ағындылары.

Өнеркөсіп ағындыларының барлығы дерлік әр түрлі дәрежеде судың сапасына кері әсер ететін мұнай шикізаттарымен ластанған. Тіпті, судың құрамында мұнайдың елеусіз мөлшерінің (0,2—0,4 мг/л) болуы суға арнайы иіс береді, ол иіс суды сорғыдан өткізіп, хлорлаған соң да кетпейді. Химия кәсіпорындарының ағындыларында, әсіресе орман-химиялық, анилин-бояу, коксхимия және басқа да салалардың ағындыларында кездесетін фенолдық қосындылар үлкен қауіп төндіреді.

Фенолдық сулардың өте күшті антисептикалық қасиеттері болатындықтан, судағы биологиялық процестерді бұзады, жағымсыз иіс береді. Электрхимия өндірісінің, кен байыту фабрикаларының, пестицид шығаратын кәсіпорындардың және шахталар мен кен орындарының су ағындыларында едәуір мөлшерде мырыш (Zn) пен мыс (Cu) кездеседі. Соңғы кездерде кейбір өнеркәсіп су ағындыларында пайда болған синтетикалық беттік-белсенді заттар судың биохимиялық тазалағыш қабілетін бірден нашарлатады. Сондықтан тіпті олардың елеусіз мөлшерінде де судағы өсімдіктердің тіршілігі тыйылады, иісі мен дәмі күшейеді, көбіктердің берік жиынтықтары пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
Асыл, әшекей және техникалық тас кенорындары әр түрлі генетикалық жағдайларда жаралады. Олардың ішінде ең басты мәнге ие болатыны мынадай типтер: магмалық (кимберлит түтікшелері, эффузиялық және интрузиялық таужыныста), пегматиттік, гидротермалық, жапсарлық-метасоматоздық, метаморфогендік, мору және шөгінді.
Алмас негізінен кимберлит түтікшелерінен өндіріледі.
Қазіргі кезде әлемде 2000-нан аса кимберлит денелері табылған, олардың 10%-ы алмасты, ал 2,5%-ға жуығы өндірісте. Өнеркәсіптік кенорындарындағы алмастың мөлшері 0,2-ден 10-15 кар./т шамасында өзгереді. Сонымен бірге алмасты шашылымдар да маңызды орын алады. Ең үлкен практикалық мәнге ие болатыны аллювийлік және жағалау-теңіз шашылымдары, олар ашық тәсілмен өндіріледі, алмастың минимал мөлшері 0,1-0,2 кар/м3 шамасында болады. Көптеген шашылымдарда алмастың конңентрациясы 1 м3 қопсық таужынысңа ондаған караттан асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1
**"Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолдану"** - 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы. Оны Қазақстан Республикасының Президентi 2011 жылғы 29 маусымдағы № 110 Жарлығымен қабылданды.  

Бағдарламаның мақсаты – Қазақстанда тұратын барлық этностардың тiлдерiн сақтай отырып, ұлт бiрлiгiн нығайтудың аса маңызды факторы ретiнде мемлекеттiк тiлдiң кең ауқымды қолданысын қамтамасыз ететiн үйлесiмдi тiл саясаты.  

Бағдарламаның өзекті міндеттері мыналар болып саналады:  

• мемлекеттiк тiлдi оқытудың әдiснамасын жетiлдiру және стандарттау;  

• мемлекеттiк тiлдi оқытудың инфрақұрылымын дамыту;  

• мемлекеттiк тiлдi оқыту процесiн ынталандыру;  

• мемлекеттiк тiлдi қолданудың мәртебесін арттыру;  

• мемлекеттік тілге сұранысты арттыру;  

• қазақ тiлiнiң лексикалық қорын жетiлдiру және жүйелеу;  

• тiл мәдениетiн жетiлдiру;  

• коммуникативтiк-тiлдiк кеңiстiктегi орыс тiлiнiң қызмет етуi;  

• Қазақстандағы тiлдiк әралуандықты сақтау;  

• ағылшын және басқа да шет тiлдерiн оқып-үйрену  

Қазақстанда Тілдерді дамыту мен қолдану бағдарламасын жүзеге асыру нәтижесінде мынадай негізгі көрсеткіштерге қол жеткізілуге тиіс:  

• мемлекеттiк тiлдi меңгерген ересек тұрғындардың үлесiн («Қазтест» тапсырудың нәтижесi бойынша 2014 жылға қарай - 20%, 2017 жылға қарай - 80%, 2020 жылға қарай - 95%);  

• мемлекеттiк тiлдi В1 деңгейiнде меңгерген мектеп түлектерiнiң үлесiн (2017 жылға қарай - 70%, 2020 жылға қарай - 100%);  

• мемлекеттiк бұқаралық ақпарат құралдарындағы қазақ тiлiндегi контенттiң үлесiн (2014 жылға қарай - 53%, 2017 жылға қарай - 60%, 2020 жылға қарай - 70%);  

• тұрғындардың ономастикалық комиссиялардың жұмысындағы шешiм қабылдау процесiн талқылау кезiнде қоғамдық қолжетiмдiлiк пен ашықтық қағидаттарының сақталуына қанағаттанушылық дәрежесiн (2014 жылға қарай - 60%, 2017 жылға қарай - 75%, 2020 жылға қарай - 90%);  

• қазақ тiлiнiң реттелген терминологиялық қорының үлесiн (2014 жылға қарай - 20%, 2017 жылға қарай - 60%, 2020 жылға қарай - 100%);  

• республикадағы орыс тiлiн меңгерген ересек тұрғындардың үлесiн (2020 жылға қарай - 90%);
• ұлттық-мәдени бiрлестiктер жанындағы ана тiлдерiн оқытатын курстармен қамтылған этностардың үлесiн (2014 жылға қарай - 60%, 2017 жылға қарай - 80%, 2020 жылға қарай - 90%);  

• республикадағы ағылшын тiлiн меңгерген тұрғындардың үлесiн (2014 жылға қарай - 10%, 2017 жылға қарай - 15%, 2020 жылға қарай - 20%);  

• үш тiлдi (мемлекеттiк, орыс және ағылшын) меңгерген тұрғындардың үлесiн (2014 жылға қарай - 10%, 2017 жылға қарай - 12%, 2020 жылға қарай - 15 %-ға дейiн) ұлғайту.  

Бағдарламада көзделген барлық iс-шаралар ұлт бiрлiгiн нығайтудың маңызды факторы ретiнде мемлекеттiк тiлдi дамытудың басымдығына негiзделген және азаматтардың рухани-мәдени және тiлдiк қажеттiлiктерiн толық қанағаттандыруға бағытталған.  


1. ↑   "Қазақстан даму стратегиясы" кітабы.Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі бағдарламасы бойынша жарық көрді
Бұрынғы атауы Оренбургский көшесі. Ақан сері көшесі М.Дулатов көшесінен басталып, Қарталы көшесінде аяқталады. Оқжетпес, М.Жәлел, Шақпақ көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 1425,6 м.

Ақан сері Қорамсаұлы (1843-1913) - қазақтың әйгілі ақыны, әнші, композиторы. Ақан сері жас кезінен өнерімен көзге түсіп, кейін ақындық, әншілік өнері кемелденген соң алты алашқа аты мәлім сері атанған. Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Естай, Иманжүсіп, Құлтума сияқты ақын-әншілер Ақан серінің ең жақын достары болған. Олардың бәрі Ақан серінің әншілік өнеріне игі әсер еткен, композиторлық талантын жетілдіріп, шеберлік, суреткерлік талгамын шыңдай түскен. Ақан серінің «Ақтоқты», «Алтыбасар», «Мақпал», «Балқадиша», «Сырымбет», «Майда қоңыр», «Маңмаңгер», «Қараторғай», «Құлагер», т.б. әндері қазақ халқы арасына кеңінен тараған. Серінің өмірі мен тағдыры туралы І.Жансүгіров «Құлагер» поэмасын, Ғ.Мүсірепов «Ақан сері жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Ақанаев Бейсенбек Әтейбекұлы** — 1954 жылы Алматы облысында туған.

* 1974 жылы Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесін бітірген.
* 1991 жылдан Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшесі.
* 1974 жылдан "Жазушы", "Жалын", "Рауан", "Санат" тағы басқа баспаларда көркемдеуші редактор болып қызмет атқарды.

Республикалық, халықаралық кітап көрмелерінің, Лейпцигте, Берлинде, Мәскеуде, Ташкентте, Душанбеде өткен кітап жәрмеңкелерінің белсенді қатынасушысы.Бейсенбектің безендіруіндегі орыс тілінде жарық көрген "Қожанасыр мен ай", "Батыл есек", және ұйгыр тілінде шыққан "Үш бала" кітаптары көркем безендірілу сапасына байланысты дипломдармен марапатталған.

Соңғы жылдары бірыңғай кескіндеме өнерімен айналысуда. **Негізгі көрмелері**: 1999 жылы мамырда Алматыда "Жігер" фестивалінде, 2001 жылдың қарашасында "Проритет" деп аталатын арнайы көрмесі Алматыда, "Қазақстан суретшілері" атты көрмесі Египетте (Каирде), "Ғасыр жаңғырығы" деп аталатын жеке көрмесі өтті.

**Негізгі тақырыптары**: Қазақстанның тарихы мен мәдениеті, көшпенділердің әдет-ғұрпы, дәстүрі, фольклоры.
1980—1990 жылдардағы графика және живописьтік таңдаулы жұмыстары шетелдерде, Алматыда жеке қорларда сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Түймекент** – ортағасырлық қаланың орны. Жамбыл облысы Байзақ ауданы Түймекент ауылының оңтүстік-шығыс шетінде, Талас өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Қалада алғаш 1894 жылы В.В. Бартольд болып, бұл қалашық Тараздың орны емес деген пікір айтқан. 1936 – 38 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетек. А.Н. Бернштам) зерттеген. 1986 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография инистутының тарих және мәдениет ескерткіштері қоғамының археологиялық экспедициясы отряды (жетек. К.Байпақов) қайта зерттеу жүргізді. Қалашықтың жобасын қағазға түсіріп, жол салу кезінде бұзылған жерлерін анықтады. 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (жетек. Байпақов) кішігірім қазба жұмыстарын жүргізді. Қалашықтың жобасы тікбұрышты, аумағы 250\*310 м төбе. Бұрыштары дүниенің төрт нүктесімен бағыттас салынған. Айналдыра мұнаралы биік дуалмен қоршалған. Төрт қабырғасының әрқайсысының бойында 7 мұнара болған. Сыртқы дуалдың биіктігі 4 – 6 м, мұнараларының биіктігі 4,5 – 7 м. Қалашықтың сыртқы қақпалары солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс қабырғаларының бойында. Цитадельдің қираған орны қалашықтың ортасында. Оның табанының өлшемі 40\*15 м, үстіңгі жағы 15\*15 м. Цитадельдің оңтүстік аумағынан ұзындығы 40 м жалмен қоршалған ауласы жалғасады. Қалашықтың ішкі жағында көшелер мен оларды жағалай салынған тұрғын үйлердің іздері байқалады. Дуалдың бұзылған жерлері қабырғаның қам кірпіштер мен пахса блоктарынан қаланғандығын көрсетеді. Қабырғаның ені 7 – 8 м, сақталған биіктігі 3 м. Қазба барысында жиналған қыш ыдыстардың сынықтары мен археол. заттар 7 – 12 ғасырларға жатады. Түймекент қалашығында осы өңір билеушілерінің тұрған орданың орны болуы мүмкін деген де пікір бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|    Жамбыл облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Таразда | 
Тараз қалашығы • Көне көпірдің қирандылары • Қали Жүніс моншасы • Қарахан кесенесі • Тектұрмас күмбезі • Шамансұр күмбезі • Әбдіқадыр мешіті • Жүніс бай мешіті • Нәметбай мешіті • Жамбыл ескерткіші |
|  |
| Байзақ ауданында | 
Төменгі барсхан • Түймекент қалашығы • Оххум қалашығы • Қостөбе қалашығы |
|  |
| Жамбыл ауданында | 
Айша бибі кесенесі • Бабажы-қатын кесенесі • Ақыртас сарай кешені • Жалпақтөбе (Жікіл) қалашығы |
|  |
| Жуалы ауданында | 
Берікқара қорымы |
|  |
| Меркі ауданында | 
Меркі қалашығы |
|  |
| Мойынқұм ауданында | 
Жазылбек Қуанышбаевтың ескерткіші |
|  |
| Сарысу ауданында | 
Шоқай датқа кесенесі |
|  |
| Талас ауданында | 
Ақкөл тұрағы • Бөріқазған тұрағы • Тәңірқазған тұрағы • Қарақожа мешіті • Абдолла ишан мешіті |
|  |
| Тұрар Рысқұлов ауданында | 
Құлан қалашығы • Өрнек қалашығы |
|  |
| Шу ауданында | 
Ақтөбе қалашығы |

 |
**Гутковский Карл Казимирович** (1815, Ресей, Каменец-Подольск губ. – 1867) – Ресейдің әскери қызметкері, Қазақстанды зерттеуші, Ш.Ш.[Уәлихановтың ең жақын достарының бірі. Кадет корпусы мен Ресей Бас штабының әскери академиясын бітірген. Батыс Сібір ген.-губернаторы, князь Г.Г.Горчаковтың аға адъютанты, Семей облысы губернаторының жәрдемшісі (1847), Ұлы жүз қазақтарын басқарушы (1850), Сібір қазақтары облысы басқармасының төрағасы, сол облыстың әскери губернаторының жәрдемшісі (1851–1963) болған. Омбыға келгеннен бастап (1838) Г. әкімш. қызмет атқарумен қатар, қазақ даласын зерттеу ісімен де шұғылданған, Сібір Кадет корпусында геогр. мен геодезиядан сабақ берген. Уәлихановтың ғыл. мұрасын баспаға әзірлеу ісіне ат салысқан. 1865 ж. Уәлиханов қайтыс болғаннан кейін Орыс геогр. қоғамында ғалымның еңбектерін жинап, баспаға даярлау жөнінде мәселе көтерген. Сол жылы Уәлиханов еңбектерінің толық жинағын жарыққа шығару жөнінде комиссия құрылып, оның жауапты хатшысы болып генерал Г. сайланды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Құмқазар** (лат. *Arenicola marina*) – көпқылтанды құрт.

Тіршілігі мен сыртқы құрылысы
-----------------------------

Теңіз түбіндегі тұнба немесе құмнан ін қазып тіршілік етеді. Басқа көпқылтаңды құрттар секілді денесі созылыңқы, өте көп буылтықты және буылтықтарында шоқтанып орналасқан қылтанды болып келеді. Құрттар қылтандары арқылы су түбінде жорғалап жүреді (қылтандар аяқтың қызметін атқарады). Құмқазардың түсі- қошқыл қоңыр, құмнан U тәрізді ін қазып, іннің шұқырақты аузынан қорегін аңдиды. Бұл кезде балықтар үйіндісінен шығып жатқан құмқазардың құйрығын қорек етеді. Қылтандары іннің қабырғасына тіреліп, аман қалған құмқазар бөлігі біраз уақыттан соң қалпына келеді. Тармақталған шоғырлы қызыл желбезектері құмқазар денесінің ортаңғы бөлігінде орналасады, оның тұрқы 30 см шамасында болады. 

Денесі шамамен үш бөліктен тұрады: басқы бөлігі, көптеген буылтықтардан құралатын тұлға бөлігі және қысқалау келген аналь бөлігі. Құмқазардың денесінде көп қылтандардың болуы, оның алдағы уақыттағы аяқтарын білдіреді.

Тері-бұлшықет қапшығы
---------------------

Денесі құрт тәрізді созылыңқы және сәл жалпақтау болып келеді.Бас бөлігі бастан және ауыздан құралады. Көпқылтандылардың аналь бөлігінен басқа дене бөліктерінде аяқтың қызметін атқаратын қылтандары болады. Денесі бір қабатты эпителиймен қапталған, оның сыртын кутикула қаптайды. Тері-бұлшықет қапшығы екі қабаттан: эпителий астында сақиналы бұлшықет қабаты, оның астында бірыңғай салалы бұлшықет қабаттарынан құралады. Құрттар осы бұлшықеттері арқылы созылып-қысқарып, ирелеңдеп жүре алады.

Дене қуысы
----------

Дене қуысы тері-бұлшықет қапшығының астында сұйықтыққа толы болады. Сол сұйықтықта құрттың ішкі мүшелері орналасады. Дене қуысы жұмыр құрттардағыдай бүкіл денеге созылмай, буылтық сайын перделермен бөлінеді.

Тыныс алуы
----------

Тынысалу мүшесі-желбезек. Терісі де тыныс алуға қатысады.

Зәр шығаруы
-----------

Оның зәр шығару жүйесі ашық болады. Әрбір буылтықтарда зәр шығару мүшелері болады. Зәр шығару мүшесінің кірпікшелі шұқырағы буылтық қуысына ашылады, денедегі қажетсіз зат дененің қабырғасындағы арнаулы зәршығару тесігі арқылы сыртқа шығарылады.

Қан айналымы
------------

Оның тұйық қанайналым жүйесі бар. Мұнда екі тамыр- арқа және құрсақ қан тамырларының тақаратын мәні зор. Тамырлар құрт денесінде ішектің үстіңгі және астыңғы жағында орналасып, әрбір буылтық сайын бірімен-бірі сақиналы тармақтар арқылы жалғасады. Құрттың арқа тамыры жиырылады, қанды лүпілі арқылы басына қарай айдайды, ал қан құрсақтамырға сақиналы тармақтар арқылы таралады. Құрсақтамырдағы қан дененің соңғы бөлігіне қарай жылжиды. Қанның түсі - қызыл.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  World Register of Marine Species

* Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 65 б. ISBN 5-625-03599-7
**Өнімді өткізуден түскен ақша** - кәсіпорынның сатып алушыға немесе тапсырысшыға сатқан өнімі, өзінің орындаған жұмысы, көрсеткен қызметі үшін алған ақшалай атбысы.

СССР-де өнімді өткізуден түскен ақша
------------------------------------

**СССР-де өнімді өткізуден түскен ақша** кәсіпорынның негізгі табысы, оның ақшалай түсімінің басты көзі болып табылады және ол кәсіпорынның белгілі бір уақыт кезеңіндегі (жыл ,тоқсан, ай) өндірістік-техникалық қызметінің нәтижесін көрсетеді. Өнімді өткізуден түскен ақшаның мөлшері ассортименттің санына, сатылған өнімнің сапасына және көтерме сауда бағасының дәрежесіне байланысты. Өнімді сатып алушыға дер кезінде жөнелту және тұтынушы мен поставщиктің арасындағы ақшалай есеп-қисапты тез жүргізу оның мөлшеріне ықпал етеді. Өнімді өткізуден түскен ақша негізгі көрсеткіш ретінде өндіріс пен айналым арасындағы өзара байланысты күшейтеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Горизонтальдық стационарлық бу машинасы
**Бу машинасы** — сығылған су буының потенциалдық энергиясын механикалық жұмысқа түрлендіретін алғашқы поршеньдік қозғалтқыш. Алғашқы әмбебап Бу машинасын 1784 жылы ағылшын өнертапқышы Дж. Уатт ойлап шығарып, оған патент алды. 19 ғасырдың аяғына дейін Бу машинасы өнеркәсіп пен көлікте қолданылатын жалғыз қозғалтқыш болып келді. Бу машинасының дамуы фабрикалар мен зауыттар, электр станциялары, бу арбалар (паровоздар), кемелер мен локомобильдер,ауыл шаруашылығы мен жергілікті өнеркәсіп мұқтаждықтары үшін қажетті жетілдірілген орнықты (стационар) Бу машинасыларын жасау бағытында жүрді. Бу машинасының тарту сипаттамалары жоғары, үлкен жүктемелерге шыдас береді және реверстеледі (кері айналады), жұмыс жасауы сенімді, құрылымы қарапайым. 20 ғасырдың басына қарай Бу машинасының қуаты 15 МВт, жылдылдық 1000 айн./мин және пайдалы әсер коэффициенті 20 — 25%-ке жетті. Дегенмен, Бу машинасыларының тиімділігінің төмендігі (пайдалы әсер коэффициенті 20 — 25%) және бірлік қуатының шектеулілігі (15 МВт-қа дейін) олардың кеңінен қолданылуына мүмкіндік бермеді. Қазіргі кезде олар толығымен бу турбиналарымен ығыстырылған. Бу машинасы дүниежүзілік өнеркәсіп пен көлік құралдарының қазіргі деңгейге жету прогресінде ерекше рөл атқарды.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", ||-том
**Өнертапқыш** — жаңа өнертабыстарды, негізінен техникалық құрылғыларды немесе әдістерді жасайтын шығармашыл адам немесе рационализатор. Кейбір өнертапқыштар ғалымдар болуы мүмкін болса да, олардың көпшілігі басқа ғалымдардың ашқан жаңалықтары негізінде технологиялық жаңалықтарды жасайтын инженерлер.

Әдетте өнертапқыштар бар құрылғыларды жетілдіреді немесе жаңа пайдалы құрылғы алу үшін оларды біріктіреді[1]. Сонымен бірге оның тиімділігін арттыру үшін өнертабыс процесі **Генрих Альтшуллер** жасаған өнертапқыштық есептерді шешудің арнайы теориясына негізделуі мүмкін.

Әлемнің көптеген елдерінде өнертапқыштық қызметін көтермелеу үшін құзыретті мемлекеттік орган беретін және өнертабыстың басымдығын, авторлық және өнертабысқа арнайы құқықты куәландыратын патенттер жүйесі құрылды. Өнертабыстың авторы, оның өнертапқышы — шығармашылық еңбегімен өнертабысты құрған азамат. Әсіресе көрнекті өнертабыс авторларын көтермелеу үшін «Ресей Федерациясының лайықты өнертапқышы» құрметті атағы бар.

• Адамның өнертабысының болмысы
• Өнертапқыш және рационализатор күні
• КСРО-дағы өнертабыстық
• Ұлттық өнертапқыштар даңқ залы (АҚШ).

1. ↑  **Өнертапқыш**
2. ↑  1. Altshuller G. S. Идеяны табу: TRIZ-ке кіріспе — өнертапқыштық міндеттерді шешу теориясы, 3-ші басылым. — М.: Альпина баспасы, 2010. б. 392.
2. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының (WIPO) сайты
  

3. Әлемдегі әрбір сегізінші өнертапқыш – әйел // Коммерсант, 5.10.2019
Байнта Брак немесе Огре
**Байнта Брак** немесе Огре тік әрі жартасты тау. Ең биік шыңы Панмах Мұзтағы деп аталады. Бұл шың әлемдегі ең биік таулар қатарында 87-ші орынды иеленеді.
Байнта Брак Қарақорым тау тізбегіне жатады.
Альпинистер Байнта Брак тауына алғаш рет 1977 жылы көтерілген.
Альпинистердің айтуынша, бұл тау көтерілуге қолайсыз, біраз қиындық тудыратын тау болып табылады. Сол себептен альпинистер екінші рет шыңға 24 жылдан кейін ғана, 2001 жылы көтерілген.
Шыңға тек Қарақорым тау тізбегінің басты мұздықтарының бірі - Биафоның солтүстік бөлігінен бастап көтерілуге болады.
Биафо осы аймақтағы ірі қала Скардудың солтүстігінен 75 шақырым, Аскол көлік жолының соңғы бекетінің солтүстігінен 30 шақырым қашықтықта орналасқан.
Байнта Брак Қарақорым тау тізбегіне жатады.
Бұл тауға шығу қиындаған сайың альпинистердің оған көтерілуге деген құмарлығы арта түсті. Бүл тау тізбектері Канжут Сар тауларынан басталады.
Байнта Брак Пәкістанның солтүстік аймағында орналасқан.
Бұл тауға алғаш көтерілген альпинистер - Даг Скот пен Крис Бонингтон.
Байнта Брак - Қарақорым тау тізбегіндегі басқа
Панмах Мұзтағы шыңының биіктігі - 285 м
Байнта Брак тауының дөңестігі - 1891 м. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**София Алексеевна** (27.9.1657, Мәскеу,-14.7.1704, Мәскеу)-1682-1689 ж. Ресейде билік жүргізуші, Алексей Михайлович патшаның әйелі М.И. Милославскаядан туған қызы. София Алексеевна ақылды, жігерлі жзәне өз заманының білімді әйелі болған. Ағасы патша Федор Алексеевич өлгенен кейін (1682 ж 27 сәуір) Слофья 10 жастағы Петр –нің патшалыққа сайлануына қарсы болды, өкімет билігіне таласқан боярлардың жікшілдік күресіне қызу араласты. 1682 жылғы Мәскеу көтерілісін пайдаланып, милославтықтар өкімет билігін қолға алды. Иван V Алексеевичті «бірінші» патша деп жариялады. Совья Алексеевна жасы жетпеген екі бала патшаның жанында уақытша билеуші болып тағайындалды. 1628 ж. күзде үкіметтің дворяндық әскерінің көмегімен Мәскеудегі көтерілісті басты. София Алексеевна дворяндар мүддесіне сай реформа жасай алмады, сол себептен боярлар мен дворяндар тобы наразы болып, Петр I-ні жақтаушылардың жағына шығып кетті. 1689 ж. қыркүйекте Петр I София Алексеевнаны тұтқынға алды. Софьяның шашын қырқып «Сусанна» деген атпен Новодевичье монастырына жіберді, Совья Алексеевна сонда қайтыс болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 355 бет
**Канна** (лат. *Taurotragus oryx*) - қуысмүйізділер тұқымдасының бір түрі. Канна аша тұяқты, сарғыл сұр түсті, сүтқоректі жануар. 

Канна – Африкада кездесетін сирек аң. Бөкентұқымдастардың ішіндегі ең ірісі. Ол саванналар да, тропикалық ормандарда менкендейді. Каннаның салмағы бір тоннаға дейін тартса,бойы 2 метрге жетеді,сап секілді ұзын да өткір мүйізі бар. Каннаның күшті соққысынан барлық жыртқыштар, қаймығып қалады. Бұл бөкенің жаратылысы бейбітшілік сүйгіш, қолға тез үйренгіш түр.

Сыртқы келбеті
--------------

Тұрқы 3,5 м, биіктігі (шоқтығынан) 1,8 м, салмағы 500 кг -нан 900 кг-ға дейін, құйрығы 60 см. Мүйізі 85 см - дей (еркегінде де, ұрғашысында да болады) бұранда тәрізді, мойнының асты әукелі.Қалыңдау келген иықтары және екіден он беске дейін алдыңғы жағында ашық түсті жолақтары болады. Жүні сарғыш - қоңыр болып келеді. Ал уақыт өте келе ересек дербестерінде мойындағы жүні көкшл - сұр түске айналады. Ересек еркетерде мойындарында салбыраған тері және бастарында уыс шаш пайда болады.Жалпы сиырға ұқсайды, дегенмен әдемірек келеді.

Өмір сүретін жері
-----------------

Канна Шығыс және Оңтүстік Африкада таралған, үйірленіп жүреді, әр түрлі шөптесін өсімдіктерді, бұта мен ағаш жапырақтарын жейді. 8 жарым, 9 ай көтеріп 1 бұзау туады. Еті мен терісі пайдаланылады. Қолға тез үйренеді. Бұл жануар тәулігіне майлылығы 13% 7 л сүт береді.

Канналар

Канналар және адамдар
---------------------

Канна, шамасы, қолға үйретілуде (ежелгі мысырлықтар оларды өсірумен айналысқан). Олардың сүтінде сиыр сүтімен салыстырғанда май мен ақуыз концентрациясы үш есе көп және емдік қасиеті бар. Сонымен қатар, олардың етін және терісін пайдалануға болады. Дегенмен, оларды қолға үйретудің алғашқы әрекеттері 20 ғасырдың аяғында жасала бастады және әлі де қарапайым ауқымда жүзеге асырылуда. Дегенмен, мұндай бастамалар табысқа әкелуі мүмкін, өйткені канндар адамдарға агрессивті емес және оларды сақтау кезінде өте талап етілмейді. Бірқатар ғылыми жарияланымдарда канндар «үйге айналдыру жолындағы түр» деп аталады. Адамдардың бақылаусыз аң аулауына байланысты эландар табиғатта сирек кездесетін жануарларға айналды. IUCN оларға «қорғауға тәуелді» мәртебесін береді. Ең үлкен популяциялар бүгінде 7 мыңға жуық еланд мекендеген Сереңгеті шөлінде тұрады.

Жүріс-тұрысы
------------

Канна жай жануар екеніне қарамастан, 70 км/сағ жылдамдыққа дейін жүгіре алады. Сонымен қатар олар керемет секіреді. Күндізгі ыстық кезінде олар ағаштардың көлеңкесінде жатадыда, кешке қарай орындарынан тұрады. Канна жапырақпен, кейде шөппен қоректенеді және де алдыңғы тұяқтарымен жерді қазып ондағы кейбір түптерді жейді. Табындары 25 дарадан тұрады, бірақ қоршаған ортаның жағдайы жақсы болса 700 дараға дейін қосы алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, республикалық ғылыми-танмыдық, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Жылу энергиясы орталығы (ЖЭО)
**Орал жылу электр орталығы** (*Орал ЖЭО*) - Орал қаласын жылумен қамтамасыз ететін, орталықтандырылған өндіріс орны. 

Сондай-ақ ол тұрғын үй секторларын, өнеркәсіп орыңдарын ыстық сумен қамтып, электр қуатын береді. Ж.э.о-ның құрылысы КСРО Мин. Кең-нің арнаулы шешіміне (20.5Л952)
сәйкес 1953 ж. басталып, 1960 ж. 22 желтоқсанда 1-ст-саның ПТ-12-35/10 үлгідегі 1-турбоагрегаты пайдалануға берілді. 1965 ж. жылу орталығы Куйбышев энергожелісіне қосылды. 1967-69 ж. 1,2,3-энергия өндіру ошақтары отындық мазутгы, ал 1980-81 ж. табиғи газды жағуға көшірілді. Ж.э.о-ның құрамында энергия беру, су ысыту ошақтарынан, мазутпен, газбен қамтамасыз ету шаруашылықтарынан тұратын қазандық (котельный), турбина цехы, жылу желілері мен энергия ошақтарына сапалы су әзірлейтін цех,электр цехы және т.б. қосалқы өндіріс аландары бар. Қазіргі кезде мұнда 265 адам еңбек етеді. қ. «Жайық жылу энерго».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002. ISBN 9965-607-02-8
Малдың өнімділігі - бір малдан белгілі бір уақытта алынатын өнім. Малдың өнімділігінің түрі малдан алынатын өнім түрімен есептелінеді. Малдың өнімділігіне - сүттілігі, еттілігі, жүн өнімділігі, жұмыс өнімділігі, жұмыртқалағыштығы, т.б. жатады. Малдың өнімділігі түліктің түріне, тұқымына, тегіне, жынысына, жасына байланысты болады. Малдың өнімділігі оны азықтандыру, бағып-күту, дұрыс пайдалану жағдайларына тәуелді көп өзгеріске ұшырайды. Сондықтан шаруашылықтағы малдың өнімділігін арттыруда осыны ескеріп, мал өсіру мен пайдалану жүйесін ғылыми тұрғыдан негіздеу қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Оразғали Шәріпұлы Құлсарин** 1958 жылы 29 наурызда Ақтөбе облысының Ақтөбе ауданының Благодатный кентінде туған.
Ресейдің П. Лумумба атындағы Халықттар достығы университетін (1992) инженер-геолог-мұнайшы мамандығы бойынша бітірген.
«Каспий маңы ойпатының шығыс белігі тұз шөгінділерінің
геологиялық үлгісі» мақаласының серіктес авторы (2004).
1976 жылдан- Орталық Азия әскери округінің 75443-ә/б-де әскери қ ұрылысшы. 1979-1981 жылдары - «Ақтөберентген» зауытында тасымалдаушы. 1984-1986 жылдары - Ақтөбе мұнай барлау экспедициясында бұрғылау
қондырғыларының слесары. 1992 жылдан - бұрғылау
қондырғыларына қызмет көрсету геологы. 1996 жылдан - Жаңажол мұнай барлау экспедициясында геология
бөлімінің бастығы. 1998 жылдан - Жер қойнауын қорғау
басқармасында Жер қойнауының көмірсутекті шикізатын
қорғау бөлімінің бас маманы. 1999 жылдан - ҚР Геология
және жер қойнауын қорғау комитетінде Пайдалы қазбалар
қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссияның бас маманы, басқарма бастығы м.а. 2000 жыладн - ҚР Геология
және жер қойнауын қорғау комитетінің Пайдалы қазбалар
қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссия басқармасының
бастығы. 2001 жылдан - ҚР Геология және жер қойнауын
қорғау комитетінің Геологиялық зерттеу және көмірсутек
шикізаты мониторингі басқармасының бастығы.
2004 жылдан - Геология және жер қойнауын пайдалану
комитеті Пайдалы қазбалар қорлары женіндегі мемлекеттік
комиссиясының төрағасы; ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің (қазір - ҚР ИЖТМ) Геология
және жер қойнауын пайдалану комитеті бастығының орынбасары.
«Жер қойнауын барлау ісінің үздігі», «Қазақстан мұнайына
100 жыл» белгілерімен; «Қазақстан Конституциясына 10
жыл» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Түйіршікті деракантина** (лат. *Deracanthina granulata*) – таралу аймағы салыстырмалы тар, өте сирек кездесетін шегіртке түрі. Қазақстандағы Deracanthina B. -Bienko туысының жалғыз өкілі. Бұл ірі қанатсыз шегірткенің жуан денесі қоңыр түсті. Оңтүстік Алтайда, Зайсан шұңқырында (Үрқашар, Барлық және Жайыр жоталарында) таралған. Тау етегіндегі құрғақ жерлердегі ксерофитті шала бұталарда тіршілік етеді. Жерде жүгіріп жүреді, бірақ баяу. Көбею кезінде қатты шырылдайды, әсіресе аталықтары. Қоректенуі мен дамуы туралы мәліметтер жоқ. Малдың шектен тыс жайылуы әсер ететін болғандықтан, тіршілік ететін ортасын қорғау керек.

Дереккөздер
-----------

* "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
*Басқа мағыналар үшін Каннибализм (мағына) деген бетті қараңыз.*
**Каннибализм** (*французша cannіbale, испанша canіbal – кісі етін жеуші, жалмауыз*), биологияда – жануарлардың өзімен бір түрге жататын организмді жеуі, түр ішіндегі жыртқыштық. 

Каннибализм сыртқы орта жағдайлары қолайсыз, популяция тығыздығы тым жоғары, қорек немесе су тапшы болғанда байқалады. Каннибализмге аталықтарынан гөрі аналықтары бейім болады. Кейбір түрлерде эвол. даму барысында қалыптасқан түр үшін тиімді де тұрақты құбылыс – облигаттық каннибализм ажыратылады. Мысалы, ұн зауза қоңыздары (Tenebrіo) өз жұмыртқаларын жеу арқылы (оофагия) популяция тығыздығын тежеп отырады; қарақұрт пен дәуіттердің аналықтары шағылысқаннан кейін аталықтарын; Америка саламандрасының аталығы ашыққанда, өзінің уылдырығының біразын; паразиттік тіршілік ететін шаншарлар (Galesus) бір ғана дернәсілін қалдырып, өзгесін жеп қояды. Кейбір жыртқыш балықтар (мысалы, Балқаш алабұғасы) өз майшабақтарын жеу арқылы басқа азық қоры жоқ су қоймаларын да игере алады. Сонымен каннибализм популяция санын қорек мөлшеріне сәйкестендіру арқылы популяцияның сақталуына септігін тигізетін реттеуші механизм қызметін атқарады. Каннибализм құбылысы жануарлардың 1300-ден астам түрінде, әсіресе, кеміргіштер, приматтар, жыртқыштардың арасында жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**The Neighbourhood** (кейде  «**THE NBHD**» аббревиатурасы қолданылады) — 2011 жылы Ньюбери саябағында, Калифорния штатында құрылған, альтернативті рок жанрында ойнайтын американдық топ.  

Топ  құрамы вокалист *Джесси Разерфордтан*, гитарист *Джереми Фридмэннан* және *Зак Эбелстан*, басист *Майк Марготадан* және барабаншы *Брэндон Фридтан* тұрады.   

2013 жылы 23 сәуірде Columbia Records арқасында екі EP «I’m Sorry…» және «Thank You» синглдарын шығарғаннан кейін алғашқы тұрақты I Love You  атты альбомын шығарды.

Тарихы
------

Дискографиясы
-------------

### Студиялық альбомдар

| Жыл | Атауы | Мәлімет | Чарттағы орны |
| --- | --- | --- | --- |
| US
 | US
Alt
 | US
Rock
 | CAN
 |
| 2013 | *I Love You* | * Шығу уақыты: 23 сәуір 2013
* Лейблі: Columbia Records
* Форматы: CD, MD
 | 25 | 9 | 10 | 20 |
| 2015 | *WIPED OUT!* | * Шығу уақыты: 30 қазан 2015
* Лейблі: Columbia Records
 | 13 | 1 | 2 | 15 |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  The Neighbourhood Album & Song Chart History. *Billboard*.  allmusic. Тексерілді, 5 шілде 2013.
Малдың тұлғасы, сырт пішіні - малдың дене пішінінің сыртқы көрінісі. Малдың тұлғасы оның өнімділік қасиеттерімен тығыз байланысты. Осыған орай мал тұқымын асылдандыру тәжірибесінде малдың тұлғасына қарап баға беруге, сұрыптауға үлкен мән беріледі. Малдың тұлғасына көзбен сипаттап, баға беру, өлшеу жөне суретке түсіру сияқты әр түрлі тәсілдермен баға беріледі. Көз мөлшерімен сипаттау әдісіне -малдың сырт пішінін, әр дене мүшесін көзбен көріп, қолмен ұстап, оның тұлға ерекшеліктерінің жақсы дамығандығына, өнімдік бағытына сәйкестігіне, жалпы дене бітімі үйлестілігіне баға беру жатады. Бұл барлық түліктер үшін кең тараған тәсіл. Ұпай санын беру арқылы бағалау мүйізді ірі қара мал, жылқы және шошқа өсіруде жиі қолданылады. Бұл әдіс бойынша, әуелі әр немесе бір топ дене мүшелері, кейін малдың толық тұлғасы, 1-ден 10-ға немесе 1-ден 100-ге дейін ұпай баллын беру арқылы бағаланады. Малдың тұлғасына қарап білікті мамандар оның тұқымын, өнім бағыты мен өнімділігін, жасын ажырата алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**«София патшайымның өнер орталығы» ұлттық мұражайы** (ис. *Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía*) — Испания елордасы Мадрид қаласында орналасқан пинакотекасы және кітапханасы (шамамен 40 000 том) бар көкрем мұражайы.

Прадо және Тиссен-Борнемиса мұражайларымен бірге «Алтын үшбұрыш» деп аталатын мадридтық мұражайлар қатарына кіреді.

Жалпы мәлімет
-------------

Мұражайдағы көрме залдарының жалпы аумағы 12 505 м². Техникалық жағынан ғимарат температураны, ылғалдықты бақылайтын және залдардың жарықтылығын реттейдін, сонымен қатар қажетті кезде қауіпсіздік жүйесін іске қосатын орталық компьютермен жабдықталған.

Қазіргі кезде мұражай негізгі үш функцияны атқарады: тұрақты жинақтамалар мұражайы, уақытша көрмелер залы және зерттеу бөлімі.

Мұражайдың қасбетінде үш сыртқы лифт орналасқан, бұл сәулеттік шешім ғимаратқа ерекше сән береді.

Тарихы
------

Мұражай мүсін бойынша мамандырылған заманауи өнердің көрме залы ретінде 1986 жылы негізделді.

Ресми түрде мұражай 1992 жылдың қыркүйегінде ашылды.

2007 жылы мұражай өз аумағын кеңейтті.

Экспозиция
----------

«София патшайымның өнер орталығы» ұлттық мұражайы — әлемдеңі ең ірі мұражайларының бірі болып табылады.

Бұл мұражайда заманауи испан өнерінің тұрақты жинақтамасы орналасқан. Орталықтың залдарында заманауи өнердің сан алуан уақытша көрмелерін көруге болады: көркем сурет, мүсіндер, видеоинсталляциялар, фотографиялар, кино және т.б.

Мұражайда Пабло Пикассо және Сальвадор Дали жинақтамалары бар. Ең танымал жауһары — Герника суреті.

Мұражай шегінде көркем суретке арналған тегін кітапхана орналасқан. Оның қорында 100000 кітап, 3500 дыбыс жазба және 1000 видеожазба сақтаулы тұр.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Сілтемелер
----------

* Мұражайдың ресми сайты Мұрағатталған 4 желтоқсанның 2010 жылы.  (исп.)
* Еgoogleartproject.com сайтындағы мұражай экспонаттары
**Атаниязов Мырзағұл**  (1899, бұрынғы Торғай облысы Ақтөбе у. Мұғалжар бол. — 1945, Ақтөбе) — мемлекет және қоғам қайраткері, 1917 жылғы қазақ оқушы жастарының "Жас тілек" мәдени-ағарту ұйымын құрушылардың бірі. Орыс-қазақ уч-щесінде, мұғалімдер семинариясында, Мәскеуде жоғары заң курсында (1923 — 24) оқыған. 1918 — 22 ж. ауыл мектебінің мұғалімі, алғашқы Кеңестерді ұйымдастырушы, Ақтөбе у. және губ. атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. А. 1924 ж. қаңтарда КСРО ОАК Ұлттар Кеңесінің мүшелігіне сайланған 5 қазақтың бірі болып Одақтық басқару орындарында Қазақстанның мүддесін қорғады. А. ұзақ жылдар бойы құқық қорғау органдарында жауапты басшы қызметтер атқарды. ҚАКСР Әділет халық комиссары, Жоғарғы Сот төрағасы, респ. прокуроры болды (1922 — 23, 1925 — 27, 1933 — 35). Ол мемл. құрылысты нығайту істері мен заң мекемелері жүйесін қалыптастыруда айрықша еңбек сіңірді. Ашаршылық жылдары Қазақстанның жер-жеріндегі (Арал, Әулиеата, Алматы, Қордай т.б.) асыра сілтеушілік пен заңсыздықтардың бетін ашты. 1927 — 32 ж. Ақмола губ. және Семей окр. атқару комитеті төрағасы, өмірінің соңғы жылдары БК (б) П өлкелік к-тінде, Қарқаралы окр. Әулиеата ауданы к-терінде басшы қызметтерде болды. Қазақ зиялылары қуғын-сүргінге түскен шақта жалған айыппен тұтқындалып, ГУЛАГ-тың Архангельск лагерінде отырды (1938 — 43).
**Беньофф белдемдері** - литосфералық тақталар тектоникасы деп аталатын теориялық тұжырымдарға сәйкес, жазық бағытта жылжымалы, біршама жұқа мұхиттық литосфераның біршама қалың да салғырт континентальдық литосфераның астыңғы өңіріне қарай еңіс жазықтық бойымен сұғына жылжуы нәтижесінде қалыптасатын ауқымды белдеу. 

Мұхиттар мен континенттердің бір-бірімен тоқайласу өңірінен көрініс беретін Беньофф белдемдері қатты сығылып-жанышталу аймағы, сондықтан бұл өңірдің тектоникалық белсенділігі өте жоғары қарқындылықпен сипатталады. Жер шарындағы бүкіл терең фокусы жерсілкінулер, өте қарқынды жанартаулар әрекеті т. б. тектоникалық белсенділік белгілері нақ осы өңірге шоғырланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин.— Алматы: Қазақстан, 1996,ISBN 5-615-01738-4
**«The Banker»** – ай сайын жарық көретін, қаржы саласына арналған халықаралық ағылшын журналы. [1]

Басылымды жарыққа шығару ісімен Лондондағы *«The Financial Times Ltd»* компаниясы айналысады. Алғашқы саны 1926 жылы жарық көріп, бас редакторы әрі негізін қалаушы: **Брэндан Брэкен** болды. Басылым жыл сайын әлемдегі үздік қаржы институттарына *«The Banker Awards»* атындағы жүлдені тағайындайды. Сонымен бірге әр жылдың шілде айында «Әлемдік 1000 банктің шеруін» жариялап отырады. Қазіргі уақыттағы редакторы: Стивен Таймуэлл (ағыл. Stephen Timewell). Таралым саны: 28 060дана (шілде 2006 — маусым 2007).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  TheBanker.com
**Бенхамин Рохас** (ис. *Benjamin Rojas*; 1985 жыл 16 сәуір – Ла Плата, Аргентина) – Аргентина актері. 

Жасөспірімдерге арналған әйгілі *«Мятежный дух»* хикаятындағы Пабло Бустаманте (Pablo Bustamante) рөлімен танымал. Хикаяттың басқа бас кейіпкерлерімен бірге Erreway поп-тобының қатысушысы. Бенхамин алғаш рет актерлік шеберлігін «Детвора» хикаятында байқап көреді. Осыдан кейін жас актерге «Мятежный дух» хикаятындағы Пабло Бустаманте рөлі беріледі. Аталмыш хикаяттағы рөлі және «ERREWAY» музыкалық тобы Бенхаминді үлкен жетістікке жеткізеді. Ол 21 жасында («Детвора», «Мятежный дух» и «Душа Пирата») 4 хикаятта және «4 Дороги» фильміне түседі.

Дереккөздер
-----------