recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дәлелдеу** немесе **дәлелдеме** – теореманың немесе бір ұғымның ақиқаттығын негіздеу бағытында қорытындылардың ой ой тұжырым. Математикадағы дәлелдеуге қойылатын талаптар осы ғылымның дамуының бастапқы кезінен – ақ ойластырыла бастаған. Алғашқы кезеңде математикалық теориялар аксиомалық негізінде құрылды. Осы әдістің пайдалану үлгісі ретінде ежелгі грек математигі Евклидтің (б.з.б 330 – 275) "негіздер" деген ғылыми еңбегіндегі геометриялық мазмұндауды мысалға келтіруге болады. Аксиомалық теорияның дәлелдеу әдісінің ерекшелігі мынада: Қорытынды делінетін түсініктер белгілі бір жүйе тізбегін құрып, осылардың біреуі болжам ретінде қабылданады да өзгелер осы жүйе тізбегіндегі алғашқы түсініктерден логикалық пайымдаулар негізінде қорытындыланады. Барлық болжам тек берілген қорытынды шегінде емес, қарастырылып отырған жалпы теория (яғни, аксиомалар болып табылса) бойынша ақиқат болып есептелсе, онда мынадай қорытынды дәлелдеу деп аталады.

**Дәлелдеу**, логика мен математикада – қандай да бір пікірдің, тұжырымның (мыс. теореманың) ақиқаттығын не жалғандығын негіздеу әдісі.   

  

Математикадағы дәлелдеуге қойылатын талаптар математика дамуының ертедегі сатысында-ақ жасалды. Ол кезде математика теориясын құрудың аксиомалық әдісі пайдаланылды. Мұндай әдісті қолданудың нақты үлгісі Евклид «Негіздерінде» баяндалған геометриялық жүйе болды. Дәлелдеу әдісінің аксиомалық теориясы үшін тән белгі – ондағы қорытынды деп аталатын тұжырымдардың белгілі бір тәртіппен тізбектеп қойылатындығы. Мұның үстіне ол тұжырымдардың біреуі ұйғару ретінде қабылданып, қалғандары сол тізбектегі бұрынғы тұжырымдардан логикалық жолмен қорытылып шығарылады. Егер барлық ұйғарулар берілген қорытынды шегінде ғана емес, барлық қарастырылып отырған теорияда ақиқат болса, онда мұндай қорытынды дәлелдеу деп аталады. Нақты дәлелдеуде аксиомалар ғана емес, бұрын дәлелденген сөйлемдер де пайдаланылады. Жалпы айтқанда, қандай да бір пікір өздігінен дәлелдеу бола алмайды, ол белгілі бір аксиомалық теорияның шекарасында ғана дәлелдеу бола алады.[1]

Қарсы жору дәлелдемесі
----------------------

Қ. ж. д. - дәлелденбекші ой қорытындыны теріске шығару арқылы қайшылыққа тірелтіп дәлелдеу әдісі.[2]

Индукция бойынша дәлелдеу
-------------------------

И. б. д. - {\displaystyle ~n} натурал параметрге тәуелді {\displaystyle ~A(n)} түсініктің ақиқаттығының екі кезеңнен құралған дәлелдемесі: 

1. алғашқы кезекте {\displaystyle ~A(1)-}дің ақиқаттылығы дәлелденеді;
2. одан соң {\displaystyle ~A(n)\Rightarrow A(n+1)} ақиқаттылығы дәлелденеді..[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,, 5-том
2. 1 2  "Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009
**Темба Масуку** (ағылш. *Themba Nhlanganiso Masuku* свати Themba Nhlanganiso Masuku 7 шілде 1950 жыл,) − 2018 жылдан бастап Эсватини Премьер-министрінің орынбасары және 2020 жыл 13 желтоқсан 2021 жыл 19 шілде бастап премьер-министрдің міндетін атқарушы болып жұмыс істейтін свази саясаткері. Ол 2008 жылдан 2013 жылға дейін премьер-министрдің орынбасары қызметін де атқарды.[]

Өмірбаяны
---------

Масуку 1950 жылы 7 шілдеде дүниеге келді. Миссури университетінде ғылым магистрі дәрежесін алды.[]

### Мансабы

1990 жылдары ол Свазиленд үкіметінде 1996-1998 жылдар аралығында ауыл шаруашылығы және кооперативтер министрі, экономикалық жоспарлау және даму министрі және қаржы министрі қызметтерін атқарды. Содан кейін БҰҰ Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымымен жұмыс істеді. Женева мен кейінірек Нью-Йорктегі байланыс кеңселерінің директоры ретінде. Ол 2008 жылы Король Мсвати III премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды және осы лауазымда 2013 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Шиселвени ауданының аймақтық әкімшісі болды.

Масуку премьер-министрдің орынбасары лауазымына Премьер-министр Амброуз Мандвуло Дламини 2018 жылдың қараша айында кабинетін таныстырған кезде оралды.

2021 жылдың маусымында және шілдесінде полиция мен әскердің қатыгездігі кезінде Масуку монархияға қарсы Эсватини наразылығы 2021 жыл басқарғаны үшін сынға алынды. 2021 жылдың 16 шілдесінде патша Мсвати Масукудың орнына жаңа премьер -министр болып Клеопас Дламиниді қойды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  FAO - News Article: Swaziland's new Deputy Prime Minister hails from FAO.
3. ↑  Swaziland's new Deputy Prime Minister hails from FAO.  FAO (12 November 2008). Тексерілді, 7 мамыр 2013.
4. ↑  President Ma meets Swaziland Deputy Prime Minister Themba N. Masuku.  Office of the President, Republic of China (Taiwan) (28 April 2010). Тексерілді, 7 мамыр 2013.
5. ↑  Prime Minister announces new cabinet
6. ↑  Honourable Chief Ndlaluhlaza Ndwandwe officially sworn in as Minister of Public Works and Transport
7. ↑  Eswatini king appoints new prime minister.
Алматы облысының Қаскелең қаласында дүниеге келген, қазақ.

Қызметтері
----------

1962 жылы БЛКЖО қатарына алынған. 1969 жылы С.М.Киров атындағы ҚазМУ-ды бітіріп, 1978 жылы – АВПШ-та тарих және қоғамтану мұғалімі, саясаттанушы.

1969-1972 жылдары – Қазақстанның ЛКЖО Алматы обкомында дәріс оқушы. 1972-1978 жылдары – Алматы қаласындағы Қазақстанның ЛКЖО Ленин аудандық комитетінің хатшысы, бірінші хатшысы. 1978-1980 жылдары – АВПШ тыңдаушысы. 1980-1981 жылдары – Алматы қаласындағы Ленин аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары.

1981-1982 жылдары – Алматы қаласындағы Ленин аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1986 жылдары – Алматы қаласындағы Совет аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы.

1986-1988 жылдары – Шымкент партия обкомының хатшысы. 1988-1991 жылдары – Қазақ КСР Министрлер кеңесінің ДБ жалпы бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Президенті Аппаратындағы бақылау секторының меңгерушісі. 1991-1994 жылдары – Алматы қалалық әкімшілігі басшысының орынбасары. 1994-1998 жылдары – Өзбекстан мен Украинадағы ҚР Елшілігінің кеңесшісі. 1998-2005 жылдары – Алматы қаласы Еңбек, жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменті директорының орынбасары. 2005-2008 жылдары – «АПК» АҚ-ның және «АлЭС» АҚ-ның КБ бастығы. 2008 жылдан бері – "KULAN OIL" ЖШС HR департаментінің директоры.

Комсомол аудандық комитетінің, қалалық комитетінің, обкомының және партия обкомының мүшесі, халық депутаттары аудандық, қалалық, облыстық кеңестерінің делегаты. Қазақстан комсомолының 15-съезінің делегаты.

Марапаттамалары
---------------

"Құрмет" орденімен, екі медальмен, Қазақстан БЛКЖО ОК, ЛКЖО ОК Құрмет грамоталарымен, БЛКЖО ОК «Комсомолдағы белсенді еңбегі үшін» белгісімен марапатталған.
Менің өмірімдегі комсомол: Комсомол – өз өмірімдегі жарқын кезең болды. Бұл өмірімде қандай жетістіктерге жеткен болсам, солар комсомолдың арқасында орын алды деймін. Ол нағыз өмірлік тәртіпке шыңдаған мектеп іспеттес болды. Қазіргі уақытта осындай шыңдау мектебінен өткен жандарды кезіктірем. Негізінен, олар қай жерде жүрсе де даңқы артқан тұлғалар болып табылады. Олар – ұлтжанды азаматтар, өз істеріне аса берілген, елгезек әрі достықты қадірлей білетіндер. Және ол достықтары риясыз пәк. Адами қарым-қатынастағы бұл ізгі қасиеттерді бүгінгі жетекшілердің бойынан кездестіре бермейсің.

Меніңше, КОМСОМОЛҒА кезіккенімнің өзі менің жолымның болғаны деп түсінемін. Жақсы адамдармен кезіктім. Менің алғашқы комсомолдағы ұстазым – Кеңес Мұстаханұлы Аухадиев болды. Комсомол қатарында шыңдалып жетілгенім үшін сол адамға барынша ризамын. Қазіргі кезде менің ең жақын жолдастарым – комсомол кезінен келе жатқан достарым. Біз өз арамызда бір жанұядай болып кеттік, қиыншылық кезіге қалса бірімізге-біріміз қол ұшын береміз, қуанышты сәттерде әрдайым біргеміз.
Менің пікірімше, БЛКЖО тарихын, комсомолдық басқару органдарының жұмыс атқару тарихын зерделеуіміз керек.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 29 наурыздың 2014 жылы.
**Білгенге маржан** -айдарымен берілген, 1994-1996 жылдары эфирден жарық көрген хабар. .

  

Хабардың авторы және жүргізушісі — [[Айтбай Алдоңғаров[[, режиссері — Үмітжан Сәдуова болды. 

Хабардың мақсаты — Абай өлендері мен қара сөздерінің педагогикалық және тәрбиелік, адамгершілік және ізгілік жайындағы философиялық қағидаларын аудиторияға жеткізу болды. Хабарға белгілі ғалымдар Ермек Өтебаев, Тасболат Қасенов, Олжабай Жармакин, Борис Қуатов, Еңлік Жұматаева, Ғалия-бану Кертаева және облыстағы (Павлодар) көнекөз кариялар мен студенттер және оқушылар қатыстырылды. Семей қаласында өткен Абайдың 150 жылдық тойынан сараптама хабар ұйымдастырылып, эфирден жарық көрді. Ұзақтығы — 30 мин.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
Көшеге Шығыс Түркі қағанатының ұлы билеушісі, елжандылықтың шынайы үлгісі, тарихта
аты аңызға айналған Күлтегін мен Тоныкөктің тұстасы, түркі елінің абыройын асырып, даңқын
аспандатқан Ұлы қаған - Білте қағанның есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 №
222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Білте қаған
шамамен 685-734 жылдары өмір сүрген. 720 жылы Білте қаған Шығыс Түрік қағанатының
тағына отырып, *«қаған»* лауазымын алады.

Көше Алатау ауданындағы «*Шаңырақ-2»* шағынауданда орналасқан. Көшенің ұзындығы -
500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Геоид** (грек. *geo* — жер, *eіdos* — түр) — мұхит пен ашық теңіздердің тыныш қалпындағы (толқын, тасу-қайту, түрлі ағыс болмаған жағдайда) орта деңгейімен өтетін Жердің пішіні. "Геоид" терминін 1873 ж. немістің физигі И. Листинг енгізген. Геоид пішіні жер қыртысы массасының таралуына байланысты болатын тіктеуіш сызығының бағытымен анықталады. Жер қойнауындағы массаның дұрыс таралуын анықтаудың мүмкіндігі болмағандықтан, Геоид беті бір математикалық жүйеге келмейді. Осыған байланысты жердің физикалық бетін есептегенде Геоид беті математикалық дұрыс бетке немесе соған жақын келетін квазигеоид (геоидқа жақын бет) бетіне келтіріледі. Квазигеоид пішіні астрономия-гравиметрлік нивелирлеу әдісімен немесе жер бетінде жасалған гравиметрлік түсірімдердің нәтижелері мен жасанды Жер серігінің қозғалысын бақылау арқылы анықталады. Геоид деңгейі квазигеоид бетімен ашық теңіздер мен мұхиттарда бірдей болады. Құрлықтың жазық жерлерінде 2—3 см, ал таулы жерлерде 2 м-ге дейін абс. айырмашылық бар. Геоид бетінен абс. биіктіктің бастапқы санағы алынады. Қазіргі мәліметтер бойынша Геоид деңгейінің жер эллипсоидынан орташа ауытқу шамасы Ғ50 м-дей, ал ең көп ауытқуы Ғ100 м-ден аспайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2-том


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Жер |
| --- |
|  |
| Құрлықтар | 
Антарктида • Аустралия • Африка • Еуразия (*Азия, Еуропа*) • Оңтүстік Америка • Солтүстік Америка |  |
|  |
| Мұхиттар | 
Атлант мұхиты • Оңтүстік мұхит (*ресми мойындалмаған*) • Солтүстік Мұзды мұхит • Тынық мұхит • Үнді мұхиты |
|  |
| Геосфералар | 
Жер ядросы • Мантия • Жер қыртысы • Литосфера • Гидросфера • Атмосфера • Ионосфера • Магнитосфера • Биосфера • Антропосфера • Ноосфера • Экзосфера |
|  |
| Қосымша | 
Жер тарихы • Жердің айналуы • Жер магниттілігі • Жердің пішіні мен көлемі • Геоид • Геотектоника • Геохронология • Биом • Табиғат • Табиғат зоналары • Климат • Экология • Экологиялық жүйе |

 |
**Біркөлік шатқалы** – Түркістан облысы Төле би ауданында, Шымкент қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде, теңіз деңгейінен 1100 м биіктікте Тәңір тауының тау сілемдерінде орналасқан.

Өсімдігі
--------

Шатқал бойымен Біркөлік өзені ағады. Мұнда жаңғақ тоғайы, өрік және алма бақтары бар. Қарағай, Тянь-Шань шыршалары, емен, шынар, зерек, талшын ағаштары, итмұрын және т.б. дәрілік шөптер өседі.

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің экспедициясының ауыл аймақтарды археологиялық зерттеулері кезінде Біркөлік шатқалынан 2 қорым табылған. Қорымдар классикалық сұлба бойымен(шығыстан батысқа қарай) орналасқан 30 обадан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**«Біздің сүйікті дәрігер»** — толық метражды көркем фильм. 1957 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжет
-----

Қазақстанның шипажайларының бірінде дәрігер Лавров қызмет етеді. Ақ халатты абзал жаннан ем қабылдаған кез келген азамат оның адамгершілігі мен өз ісінің шебері екенін мәңгілік жадында сақтайды. Дәрігер Лавровтың алпыс жылдық мерейтойының қарсаңында мәдениет қызметкері Бибігүл мен шипажай басшысының хатшысы Ксения Павловна концерттік кеш ұйымдастыруға дайындалады. Бірақ, шипажай басшысы Филькин кешті ұйымдастыру үшін кететін шығынмен келіспей, қаражат беруден бас тартады. Сонда Бибігүл жанына шипажайға демалуға келген суретші Мұрат пен оның әнші досы Тәкенді ертіп, әншілерді кешке қатысуға шақырады. Алайда, әншілер дәл сол кеште басқа жаққа барулары керектігін айтып, шақыруды қабылдамайды. Амалдары таусылған Бибігүл, Тәкен және Мұрат шипажайға келгенде, шақырған қонақтарын көріп, аң-таң болады. Барлық өнерпаздар қандай кешке баратындарын айтпаған соң, ұйымдастырушылар мен кеш қонақтары бір-бірлерін дұрыс түсінбеген екен.

Рөлдерде
--------

* Анатолий Николаевич — Юрий Померанцев
* Бибігүл Тұрсынова — Роза Ысмайылова
* Спиридон Филькин — Евгений Диордиев
* Тәкен — Ермек Серкебаев
* Мұрат — Мүлік Сүртібаев
* Ксения Павловна — Валентина Старжинская
* драма актері — Шәкен Айманов
* актриса — Лидия Ашрапова
* драма актрисасы — Хадиша Бөкеева
* балетмейстер — Шара Жиенқұлова
* Серке — Серке Қожамқұлов
* аға лейтенант — Рахия Қойшыбаева
* әнші — Бибігүл Төлегенова
* секретарь — Мұхтар Бақтыгереев
* биші — Дина Жанғозина
* шаштараз — Таңат Жәйлібеков
* Қасабаев — Камал Қармысов
* сыпырушы — Зинаида Морская
* милиционер — Евгений Попов

Марапаттары
-----------

«Біздің сүйікті дәрігер» фильмі үшін 1958 жылы Ташкент қаласында өткен Азия мен Африка мемлекеттерінің Халықаралық Кинофестивалінде Шәкен Аймановқа естелік диплом табысталды. Ал 1959 жылы Киев қаласында өткен Бүкілодақтық кинофестивальде Шәкен Айманов ынталандыру сыйлығын иеленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Біздің сүйікті дәрігер


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШәкен Айманов фильмдері |
| --- |
|  |
| 

Дала қызы (1954) | Махаббат туралы аңыз (1954) | Біз осында тұрамыз (1956) | Біздің сүйікті дәрігер (1957) | Бір ауданда (1960) | Ән шақыруда (1961) | Жол түйісі (1962) | Алдар көсе (1964) | Атамекен (1966) | Тақиялы періште (1968) | Атаманның ақыры (1970)
 |

 |
**Магомет Амайұлы Мамақаев** (Лақап аты - Могмет Тур) *(29.12.1910 Ачхой-Мартан ауылы, - 02.08.1973, Грозный)* - чечем совет жазушысы. 1927 жылдан КОКП мүшесі. Шығармалары 1926 жылдан бастап жариялана бастады. Алғашқы өлеңдер жинағы - "Қарлығаш". Ол - "Үшқын", "Менің жлдамам", *Ораламын*, "Тас та сөйлейді", "Мартан жері" т.б. өлеңдер жинақтарының авторы. "Революция мүриді", Зелимхан романдарында революциялық оқиғаны, 20 жылдардың бас кезіндегі чечен жеріндегі әлеуметтік - таптық қайшылықтарды бейнелейді. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ескіжол** – Жетісу Алатауындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Жетісу облысы Алакөл ауданы) мен Қытай шекарсы аралығында. Алакөл және Ебінұр көлдері аралығында орналасқан. Аласарып келген екі тармағының бірі Сарықора тауына ұласады.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2411 метр. Асудың солтүстік беткейі тік жар, шатқалдармен тілімденген. Оңтүстік беткейі көлбеу келген. Жергілікті халық Ескіжолдыды ерте заманнан пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Саад Педро Антонио** (19. 5. 1909 жылы, Гуаякиль—26 ақпанда 1982,сонда) — Экуадор коммунистік партиясының (ЭКП) қайраткері. Гуаякиль университетінің заң факультетін бітірді. 1931 ж. Коммунистік жастар федерациясына, 1932 ж. ЭКП-ге кірді, 1934 ж. ЭКП ОК-не, 1938 ж. ЭКП ОК Аткомына мүше болып сайланды. Педро — Экуадор еңбекшілері конфедерациясының (1944) негізін қалаушылардың бірі және оның алғашқы председателі (1944—46). 1944—51 ж. Латын Америкасы еңбекшілері конфедерациясы Аткомының мүшесі жөне секретары болды. Ұлттық конгрестің сенаторы (1944, 1947—59) ретінде Педро американ монополияларының іс-әрекетін әрдайым әшкерелеп, еңбекшілердің мүддесін қорғады. 1952 жылдан ЭКП ОК-нің бас секретары. КСРО-да бірнеше рет болып қайтты. КОКП 21—22-съездеріпе ЭКП делегациясын басқарып келді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9 том
*Басқа мағыналар үшін Аранда деген бетті қараңыз.*

10-шы Граф Аранда, Сарагосадағы мүсіні
**Педро Пабло Абарка де-Болеа, 10-шы граф Аранда** (ис. *Pedro Pablo Abarca de Bolea, conde de Aranda* ( 21.12.1718, Сьетамо, Уэска провинциясы, Арагон, Испания. - 09.01.1798, Эпила, Сарагоса провинциясы, Арагон, Испания) - Испанияның мемлекеттік қайраткері және дипломат.

1766-73 жылдары Карл ІІІ король тұсында испан үкіметін басқарды. Француз ағартушыларының көзқарасын жақтай отырып, Аранда иезуиттерді елден қуғызды (1767 ж.) және инквизицияның қызметіне шек қойды. Аграрлық реыорма жүргізуге тырысты, бірақ феодалдардың қарсылығы оны 1773 ж. орнынан түсуге мәжбүр етті.

1770-80 жылдары Аранда Францияда елші болды. Испанияға тиімді Париж бітім шартын жасауға (1783 ж.) көмектесті. 1792 жылы қайтадан үкімет басына келді. Испанияның революцияшыл Франциямен соғыса беруіне қарсы шыққаны үшін орнынан алынып, жер аударылды. (1794 ж.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Басқа мәлімет бойынша: 18 желтоқсан 1718 жылы туылып, 7 қаңтар 1798 қайтыс болған. Испан тіліндегі Уикипедияда: 1 de agosto de 1719 — 9 de enero de 1798

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Аранда**

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Penny Cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge  (ағыл.)
* Abarca de Bolea y XimИnez de Urrea, Pedro Pablo, X conde de Aranda Мұрағатталған 23 наурыздың 2009 жылы.  (исп.)
**Уәлиев Қадірбек**— 1938 жылы 20 маусымда Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, "Қызыл Октябрь" ұжымшарында туған.. 1957 жылы Қаратау қаласындағы орта мектепті бітіргеннен кейін үш жыл тракторшы, слесарь-моторшы болып істеген.

```
ҚазМУ-дың филология факультетін 1965 жылы бітірген. 1965-1967 жылдары Қазақ теледидарында, 1967-1980 жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінде, 1980-1984 жылдары "Өнер" баспасында, 1984 жылдан бастап Мәдениет министрлігі театр бөлімі мен репертуарлық-редакциялық коллегиясында қызметтер атқарған.
```

"Сахна — менің өмірім", "Көгілдір шымылдық түрілген", "Тұғыры биік тұлға" атты кітаптары бар. Д.МаминСибиряктің "Ақбөз ат", А.Серафимовичтің "Орман тынысы" жөне "Үш дос", А.Кононовтың "Көпір үстінде", С.Алексеевтің "Суық торғай", А.Толстойдың "Эмигранттар", Ж.Көктоның "Адам даусының жаңғырығы", В.ғавельдің "Жат тілділер", М.Ғапаровтың "Түзды шол", А.Стравицкийдің "Қасіретті жекпе-жек" кітаптарын аудартан.

```
==Дереккөздер==
```

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
Сәләмә бин Жандәл
-----------------

**Сәләмә бин Жәндәл** (سلامة بن جندل) әл-Тәмими. Амр ибн Һинд және Нұғман Әбу Қәбустың замандастары болған. Өз заманындағы шайырлардың алдыңғы қатарынан болған.
Сәләмә жайлы араб әдебиетінде мәліметтер аз кездеседі екен. Мунжидте Жаһилиет дәуірінің фурсан шайырларынан. Жылқы баласын мадақтаған атақты шайыр екендігі ғана жазылған.
Сонымен бірге шығармаларын «Китаб әл-шиғр уә әл-шуғара» 147 бетінен және «Шуғараул насрания» 486 бет, «Хизанатуль әдәб» 2-том 86 бет, «Муғжамул булдән» атты кітаптардан кездестіруге болады.
Сәләмә мұсылман болған деген мәлімет бар. Дегенмен Лиюс Шейху бұл пікірге қарсылық білдіріп Сәләмә христиан болған дейді.

Шығармалары:
------------

1)Диуан Сәләмә бин Жандәл. Александрия.
2)Диуан Сәләмә бин Жандәл. Лиюс Щейху. Бейрут. 1910 ж.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   **Араб әдебиеті энциклопедиясы 2 том 2012ж.***Көлбеу мәтін*
**Тырнақұтандар тұқымдасы** (лат. *Threskiornithidae*, бұрын лат. *Ibididae*) — он төрт туысты (оның біреуі жойылған) оның ішінде 35 биологиялық түрді біріктірген, негізінде тропиктік және субтропиктік құстардың отызға жуық түрлерін қамтитын Дегелектәрізділер отрядының тұқымдасы.

Бұл тұқымдасқа жататын құстар көбінесе ашық реңді болып келеді. Тұмсығы – ұзын, имек немесе түзу, тұмсықтың ұшы жалпақтау – күрек тәрізді. Дене мөлшері – 500 грамнан 2 килоға дейінгі шамада болады. Қазақстанда бұл туысты құстардың екі өкілі жалбағай және қарабай өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Сәлем беру**. "Төле би тоқсан жасқа келгенде Қаз дауысты Қазыбек би сәлем бере барыпты". Алыс жолдан келген жолаушы, немесе сол елдің адамы ауыл ақсақалдарына, немесе белгілі адамдарға әдейі іздеп келіп сәлем беру, қалыптасқан ұлттық дәстүріміз. Кейде "алыстан алты жасар бала келсе, алпыстағы шал сәлем береді" дегендей жөн білетін үлкендердің өзі барып сәлемдесетін де жол бар. Егер сәлем ер адамға қатысты болса "сәлем берді" деп айтылады. Сәлемнің басқа түрі де бар. Мысалы, сыйлы ата, ене, қайынағаларына кездескенде, көргенде келіні оларға иіліп сәлем қылады. Үлкен кісілерден табақ қайтқанда да келін сәлем ету керек. Ондайда біреу "келіндеріңіз сәлем істеп жатыр" деп хабарлайды. Үлкендер оған риза болып, батасын береді. Келіннің сәлем етуі әдептілік пен сыйлаудың белгісі ретінде қабылданады. Сәлем әйел адамға қатысты болса оны "сәлем етті" дейді. Сәлем қылудың тағы бір өзгеше түрі де бар. Егер бір адамның мойны құяң болып, басын бұра алмай қалса, онда ол кербез адамның сыртынан сәлем қылуы керек. Халық ұғымы бойынша құяң сонда жазылып кетеді деген сенім болған. Мұндай сәлем қылудың аяғы көңілді күлкіге жалғасып жатады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары

Тағы қараңыз
------------

* Сәлем салу
* Сәлем бермеу
* Сәлемдесу
* Амандасу
* Қол алысу
**Сәлижан Шәкірұлы Шәріпов** (1964 жыл, Ош облысы Өзген қаласы, Қырғызстан) — Ресей ғарышкері, Ресей мен Қырғызстанның батыры.

Сәлижан Шәріповты өз отанында «қырғыз Гагарині» деп атайды. Ол 1964 жылы Ош облысының Өзген қаласында өзбек отбасында дүниеге келді. Ғарышта екі рет болған. Өзбектің «Буюк хизматлари учун» және «Әмір Темір» ордендерімен марапатталған.

Ғарышкер Сәлижан Шәріпов – "Ош қаласының құрметті азаматы". Бұл атаққа ол ғарышқа алғаш ұшқан 1998 жылы ие болған.

Сәлижан Шәріпов - Ресей азаматы, Жұлдызды қалашықта тұрады, сол жерде әскери қызметін өтеп жатыр.

Сәлижан Шәріпов қызметі аяқталған соң саясатқа араласуы мүмкін екендігін айтқан:

> Болашақта менің өзіме ғана емес, елге де пайда әкелетін іспен айналысармын деп ойлаймын.
> 
> 

Қазір Ресей сыртқы істер министрлігі Дипломатиялық академиясында оқып жатыр. Алған білімім болашақта Қырғызстанның игілігі үшін қызмет етуіме жарайтын болар деген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғарышкер Шарипов өзбек пен қырғызды табыстырмақ болып жүр
**Үлкен суда жүзетін құстар.** Бұлар солтүстік жартышардың тундралық және тайгалық аймақтарында кең тараған. Бір түрі оңтүстікте Балқашта және Ыстық көлде ұялайды. Бұл отрядқа жататын құстар ірі болып келеді: ең кішкентайының салмағы (қызылжемсаулы маймаққаз) 2 кг, ал ақтұмсықты маймаққаздың салмағы 4,5 кг асады.

Дене тұрқы
==========

Дене тұрқы ұзынша, аяқтары денелерінің артына қарай орналасқан. Ал, саусақтары толықтай жарғақпен біріккен. Сол себепті олардың жерде жүруі қиын. Қанаттары жіңішке және үшкір, салыстырмалы түрде қысқа. Қауырсындануы тығыз, денесіне тығыздалып орналасқан қатты қауырсындардан тұрады. Құйрықтары қысқа, бірақ қатты қауырсындардан құралған. Тұмсығы ұзын, тік, үшкір және езуіне қарай тегіс.

Күндізгі кұстар
===============

Күндізгі кұстар. Олардың тіршілігі сулы ортаға байланысты. Теңіздерде және көлдерде мекендейді. Ұяларын су жағасына жақын орналастырады. Керемет жүзеді және сүңгиді. Сүңгіген кезде көбінесе қанатын денесіне қысып ұстайды, кейде жүзуге көмектеседі. Судың астында екі минуттан аса бола алады. Тез бір түзу бойынша ұшады. Судан зорға жүгіріп барып көтеріледі. Жағаға сирек шығады, жерден көтеріліп ұша алмайды. Құстар ұяларынан суға түседі немесе сүңгиді, содан кейін ғана көтеріледі.

Қоректенуі
==========

Тек балықтармен ғана қоректенеді. Егер балықсыз немесе балықтары аз су қоймаларына қоныстанса, онда олар басқа көрші су қоймаларына ұшып барып қоректенеді. Балықтардан басқа олар моллюскалармен, шаян тәрізділермен, жәндіктермен жәнс басқа су омыртқасыздарымен қоректенеді. Бұл азықтар тек қосымша болып саналады және олармен балапандары ғана қоректенеді.

Моногамдар
==========

Моногамдар. Тұрақты жұп құрмайтын сияқты. Жұмыртқа басуға және балапандарды өргізуге екеуіде бірге қатысады. Әдетте, екі жұмыртқа салады. Жұмыртқалары қоңырлау, қара, сүр, алабажақ. Жұмыртқаларын 25-30 күн басады. Ширақ балапанды құстар. Балапандары жұмыртқадан шыққанда мамық жамылғысы бар және аз уақыт ішінде жүзе алады. Балапандарының арқа жағы біртегіс қоңырлау. Балапандарда түрлі екі мамық қауырсыны бар. Екінші мамық қауырсындары қыста түлейді де, ересектерге ұқсайды. Қысқы жамылғыда құстар үш ай болады желтоқсаннан наурыздың аяғына дейін. Толық түлеген кезінде желпуіш қауырсындары да ауысады, мұндай кезде құстар қабілетінен айырылады. Қораздарымен мекендерінің реңдері бірдей, бірақ қораздары ірілеу.

Маңызы
======

Маймаққаздардың онша көп маңызы жоқ. Балықтармен қоректеніп балық шаруашылығына зиян келтіруі мүмкін, бірақ олардың саны аз болғандықтан іс жүзінде зияны байқалмайды. Әуесқой аңшылық нысандары. Олар өте сақ және жаралануға төзімді. Олардың терісі «Құс терісі» ретінде бас киім, жаға тігуге, көйлектерді әсемдеуге пайдаланылады.

Маймаққазтәрізділерге тек бір ғана тұқымдас және бір туыс жатады.
**Вильгельм Гауф** (Үлгі:Lang-dutch, 29 қараша 1802 жыл, Штутгарт – 18 қараша 1827 жыл, сонда) – неміс жазушысы және новеллист.
[1]

Әдебиеттегі бидермейер бағытының өкілі. 1820 жылы *Тюбинген университетіне* түседі. Төрт жылдан соң философия және теология мамандықтары бойынша доктор дәрежесін алады. Кейін қорғаныс министрі барон Эрнст Юген фон Хёгельдің балаларына жеке оқытушы болып жұмыс істейді. Оларға арнап **«Märchen»** атты қиял-ғажайып ертегілер жинағын жазады. Ол 1826 жылы басылып шығады. Сонымен қатар «Кішкентай Мук», «Калиф-Ләйлек» атты атақты ертегілері бар. «Лихтенштейн» атты тарихи романы ХІХ ғасырдағы ең үздік романдардың бірі болады. 

1827 жылы Штутгарт газетінің редакторы болады. Штутгартқа жақын жерде ВильгельмГауфқа арнап ескерткіш тұрғызылған. Байрсбронда «Вильгельм Гауф ертегілерінің мұражайы» бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Кюхельбекер Вильгельм Карлович** (21. 06. 1797, Санкт-Петербург — 23. 08. 1846, Тобольск) — орыстың декабрист ақыны, сыншы, драматург. Дворян семьясында туған. Патша селосындағы Лицейде оқығап жылдары А. С. Пушкин, А. А. Дельвигпен жақын достасты. Оқуды бiтiргеннен кейін әдеби және пед. жұмыспен айналысты. 1821 жылы Парижде болып, орыс әдебиеті туралы лекциялар оқыды, патша үстемдiгiне қарсы идеяларын таратты. Россияға оралғаннан кейін бiраз жыл Кавказда әскери қызметте болды, онда А. С. Грибоедовпен жақындасты. Кюхельберг 1824- 1825 жылдары В. Ф. Одоевскиймен бiрiгiп, «Мнемозина» альманахын шығарды. 1825 жылы декабристердің Солтүстiк Қоғамына мүше болды. 1825 жылы 14 декабрьдегi көтерiлiске қатысқаны үшiн өлім жазасына кесiлiп, артынан 20 жылға Сiбiрге каторгалық айдауға жiберiлдi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Ақтөбе планетарийі** — 1967 жылы жұлдызды аспанның құбылыстарын таныстыру, дәріптеуге арналған астрономиялық ағарту орталығы.

Қазақстан бойынша тұнғыш стационарлы планетарий Ақтөбе қаласында 1967 ж. ашылды. Планетарийдің негізгі бөлмесі – бұл жұлдызды бөлме. Оның ортасында «Цейс» маркалы «Планетарий» аппараты қондырылған. Осы аппараттың көмегімен жасанды күмбезден жұлдыздар әлемін көруге болады. Табиғаттың тамаша құбылыстарын Күн мен Айдың тұтылуы мен, поляр шұғыласын, метеорлық жаңбыр, Күннің ұясынан шығуы мен батуын қосалқы проекциялық аппараттардың көмегімен тамашалауға болады. Сонымен қатар жұлдызды бөлмеде астрономия, ғарыш, табиғаттану бойынша қызықты дәрістер оқылады. Планетарий фойесінде көрермендер «Күн жүйесі», «Марс планетасы» және «Еліміздің ғарышкерлері», сондай – ақ астрономиялық бұрышпен танысып, көптеген мағлұмат алуына мүмкіндік жасалған.

Шығармашылық жұмыстар
---------------------

Планетарий іргесінде жаратылыстану ғылымдары мен космонавтика саласына арналған шаралар мен қатар еліміздің дәстүрлі мерекелері де аталып өтілуде. Ақтөбе Планетарийі 2008 жылы, құрамында елуге жуық Ресей және Еуразиялық Планетарилерінің ынтымақтастық ассоциациясы мүшелігіне енді.

Бүгінгі Планетарий: 

* Оқушылар мен студенттерге арналған ғылыми танымал, балалардың бағдарламасын өткізу;
* телескоппен бақылау жұмыстарын ұйымдастыру;
* базадан тыс шаралар, көрмелер, конкурстар, конференциялар өткізу;
* ұстаздар мен оқушыларға әдістемелік көмек көрсету.

Бүгінде Ақтөбе Планетарийі В. Г. Фесенков атындағы Алматы астрофизика институтымен, Ресей ғылым академиясының бас обсерваториясы, Санкт-Петербургтың Пулков обсерваториясымен, Москва, Орынбор, Төменгі Новгород планетарийлерімен және Байқоңыр ғарыш мұражайымен тығыз шығармашылық байланыста.

Осында астрономия, жер, ғарыш, табиғаттану, география салалары бойынша дәрістер оқылып , қызықты әңгімелер айтылады. А.п. қорында 7м. астам диапозитивтер мен слайдтар, астрономия саласы бойынша болып жататын құбылыстарды көрсететін құрал-жабдықтар бар. 70 орындық дәріс залында күн сайын бірнеше рет дәріс оқылады, күн, ай, басқа да планеталар қозғалыстары "Цейс" аппаратының көмегімен көрсетіледі. 30 жылдан астам уақыт ішінде А.п. 24 мыңнан астам дәрістер, әсерлі әңгімелер өткізілді. Оның негізін салушы, алғашқы директоры Н.П.Зафирис. Бұл Қазақстандағы теңдесі жоқ алғашқы ірі жалғыз планетарий.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Ақтөбе облыстық планетарийі Мұрағатталған 7 наурыздың 2016 жылы.
2. ↑  "Ақтөбе" энциклопедиясы
**Ақтөбе мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігінде. Барлау жұмыстары 1961–1962 жылдары жүргізіліп, кен 1965 жылы ашылды.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Жылыой ауданы Құлсары қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 125 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Шөгіндінің юралық бөлігінде мұнайлы қабаттардың бесеуі, ортаңғы юра қабатында екеуі жатыр. Қабат беттерінің орналасу тереңдігі 2215-2348 м аралығында.

Құрамы
------

Мұнай құрамында күкірт 0,4 – 0,5%, парафин 1,48 – 2,48%, асфальтендер 1,33, шайыры 2,1%-ды құрайды. Кен 1979 жылы пайдалануға берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Чиатура марганец кені** - Грузияның Чиатура қаласы маңындағы марганецтің шөгінді кені. 

Төменнен жоғары қарай кеннің геологиялық қимасын юралық тау жыныстары, жоғарыда бордың әктастары, олигоценнің спонголитті, құмды, құмды-сазды шөгінділері, миоцен трансгрессиясының тау жыныстары құрайды. Марганецті горизонт олигоценнің құмды, құмды-сазды шөгінділерінің табанында орналасқан. Кентасты қабаттың қалындығы 2-5 м. Мұнда қалындығы 10-80 см келген сеппелі, олиттік кентастардың 3-15 қабатшасы бар. Солтүстік-шығыс, шығыс бағыттарда кентасты горизонттардағы марганец мөлшері азаяды, біртіндеп карбонатты кентастарға ауысады. Кентас құрамы кеннің оңтүстік-батысында циролюзит-псиломеланды, орталығында магнитті. Оолиттік кентастарда 10-35% Mn, 1-1.5% Fe бар. Жуу, тұндыру арқылы байытылған концентратта 45-50% Mn, 0,15% Р болады. Родонит, манганокальцит құрамды кентастардағы Mn өлшемі10-22%. Магнитті, карбонатты кентастар есесінен тотыққан кендер түзіледі. 

Чиатура марганец кенінің кентастары Дзируль гранит интрузиясы мен мезозойдың жанартаутекті тау жыныстарының үгілу қыртысынан әкелінген марганец қосылыстарының теңіз түбінде тұнып ұюынан, кейін диагенез процесіне шалынуынан қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Manganese Mines and Deposits of Georgia.  IFSD Europe. Тексерілді, 18 сәуір 2013.
2. ↑  USGS Minerals Yearbook / The mineral industry of Georgia —  National Research Council (U.S.), 2007. — P. 334.
3. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007
Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуі
Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуі - Испанияның Сарагоса қаласындағы барокко үлгісінде салынған ең үлкен ғибадатханалардың бірі.
Иса пайғамбардың анасы Дева Марияға және оның б.з.д. 40-жылдары сол маңда болғандығының құрметіне арнап салынған.
Нуэстра-Сеньора-дель- Пилар - Марияның құрметіне арнап салынған алғашқы қасиетті орын.
Базиликаның ортасында баған қойылған. Онда қолында нәрестесі бар Марияның мүсіні бейнеленген.

Көптеген испан корольдері, сондай-ақ басқа да шетелдік билеушілер мен әулиелер Марияның мүсіні алдына барып сиынатын.
Көптеген жылдар бойы осы шіркеу орналасқан маңда әртүрлі үлгідегі ғибадатханалар тұрғызылған болатын. Олардың бірі қолдан бұзылса, енді бірі өрттен зардап шекті.
Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуінің құрылысын 1681 жылы II Карл бастағаң құрылыс жұмыстары 1686 жылы аяқталды.

Қазан айының 12-жүл- дызында Испанияда бірден екі мереке болады: біріншісі - әулие Дева Пилар мерекесі, екіншісі - Испанияның ұлттық мерекесі - Испанидад күні.
1725 жылы ғибадатхана едәуір кеңейтілді.
Шіркеудің ішкі көрінісі таңғаларлық байлығымен және сән-салтанатымен ерекшеленеді.

Нуэстра-Сеньора-Дель- Пилар - Испания халқының
Марияға берген есімі. Мария есімі Латын Америкасында кең таралғаң бірақ Испанияда бұл есімді Пилар деп өзгертіп айту әдетке айналған.
Нуэстра-Сеньора-Дель-Пилар шіркеуі - Испаниядағы ең маңызды шіркеулердің бірі.
XVII ғасырда шіркеуде өрт болып, қалпына келтіру жумыс- тарынан кейін шіркеу готика үлгісінде жаңаша кейіпке енді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Ихтиофоноз.** Фарельдер ауырады. Орталық нерв жүйесінің зақымдалуымен белгіленеді, сол себепті тепе теңдік сақтау қабілеті бұзылады.

Қоздырушысы
-----------

Ichtyophonus Hoferi саңырауқұлағы, жүйке жүйесінде және басқа тканьдерде цист түрінде шоғырланады (паразитирующий). Саңырауқұлақ аралық тканьге кіріп клеткалық инфильтрацияны тудырады. Балықта кішкентай ақ – сұр түйіндер пайда болады және зақымдалған органдардың мөлшері үлкейіп кетеді. 

* Ветеринариялық – санитариялық бағасы. Ауырған балықтарды жануарларға азық ретінде қолданады.
* Вирусты бронхионекроз. Желбезектерінің және ішкі органдарының зақымдалуымен белгіленеді.Қоздырушысы. Иксоидриялық формалы вирус.

Өтуі мен симптомдары
--------------------

Ауру жіті және созылмалы түрде өтеді. Жіті түрінде балықтар судың бетіне жиналып адымның жақындағанына назар аудармайды, қоректенбейді, өсуі тежеледі. Желбезектер ісінеді, кілегей қабықпен жабылады, жапырақшалары майысады, нүкте тәрізді және жолақты қанталау байқалады. Некроз ошақтары пайда болады. Бұл форма 10 -15 күнге дейін созылып балықтардың 50 -90 % өлімге шалдықтырады. Созылмалы түрінде балықтардың тіршілік тәртібінде өзгерістер байқалмайды. Желбезек доғалары едәуір жайылған некроз ошақтары кездеседі.

Ауруды анықтау
--------------

Ауруды клиникалық, эпизоотологиялық, патологоанатомиялық белгілеріне қарап, бактериологиялық, вирусологиялық және серологиялық тексеру және биопроба қою арқылы анықтайды. Вирусты бронхионекрозды жұқпайтын бронхионекроздан және бронхиомикоздан ажырату керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Университет Белуджистана** (ағылш. *University of Balochistan*) — Кветте қаласында орналасқан Пәкістанның университеті. Университеті 6мың студент оқытылып жатыр.

Тарих
-----

Белуджистан университеті Кветте қаласында ең ескі университет болып саналады. Ол Пәкістан және Белуджистанның дамуына маңызды рөл атқарады.

Факультеттер
------------

Белуджистан университетінде 7 факультет бар:

* Жаратылыстану ғылымдары факультетіС
* Фармация факультеті
* Медицина факультеті
* Әдеби факультеті
* Менеджмент және әкімшілік ғылымдар факультеті
* Өнер факультеті
* Заң факультеті

Сілтемелер
----------

* Официальный сайт  (ағыл.)(ағылш.)
**Чжэцзян университеті** (Zhèjiāng Dàxué) – Қытайдың мемлекеттік университеті. 1897 жылы негізі қаланған. Чжэцзян провинциясының Ханчжоу қаласында орналасқан. Қытайдың ескі және беделді университеттерінің бірі. 2005 жылы Қытай университеттері арасында Цинхуа университеті және Бейжің университетінен кейінгі үшінші орынды иеленген. Университеттің бұрынғы атауы – «**Цюши академиясы**». 1952 жылы болған қайта құрудан кейін, кейбір факультеттер өз алдына жеке оқу орындарына айналған. 1998 жылы Чжецзян университеті, Ханчжоу университеті, Чжэцзян ауылшаруашылық университеті және Чжэцзян медицина университеті біріктірілген соң жаңа Чжэцзянь университеті пайда болады. 

Университет 24 колледжден тұрады. Бакалаврға арналған 112 мамандық, аспиранттарға арналған 317 мамандық және докторлар үшін 283 мамандық қарастырылған. 

Қазіргі таңда университетте ұлттық деңгейдегі 14 мемлекеттік лаборатория, 5 мемлекеттік инженерлік зерттеу орталықтары, 6 медициналық клиника жұмыс жасайды. 40 мыңға жуық студент күндізгі бөлімде білім алуда.
**Перец Ицхок Лейбуш** (30. 5. 1851, Люблин воеводствосы, Замостье қ.— 3. 4. 1915, Варшава)—еврей жазушысы. Сауда қызметкері семьясында туған. Ол алғашқы өлеңдерін көне еврей тілінде жазды (1875). Перец Ицхок идиш тіліндегі «Мониш» (1888) атты поэмасы жарияланған соң, 1889 ж. Варшаваға көшіп келіп, еврей қауымы арасында жұмыс істеді. Перец Ицхоктің шығармалары әр түрлі жанрда жазылған. Ол «Ескі базардағы түнде» (1907), «Өкіндірген бұғауда» (1908) атты драмаларын, «Семья бақыты», «Тоқымашының махаббаты» т. б. новелла, әңгімелерін жариялады. Шығармаларының негізгі тақырыбы — адамды қанауды жою, әйелдер мен балалардың правосы т. б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Болымсыздық есімдік**, қ. Есімдік. **Болымсыз етістік** — қимыл, іс-әрекеттің болмауын, жүзеге аспауын білдеретін етістік. Қимыл, іс-әрекеттің яғни етістік білдіретін мағынаның жүзеге аспауы, болмауы арнайы грамматикалы амал-тәсілдер арқылы беріледі. Ол етістіктің негізгі, туынды, күрделі түбірлеріне, етіс, күшейтпелі етістік тұлғапарына *-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе* қосымшасы қосылу арқылы жасалады да, тек етістіктің болымсыздық түрін жасап қоймайды, болымдық мәнге қарама-қайшы болуы, оппозициялық сипаты және соған сәйкес граммат. жүйелі тұлғасы болу арқылы етістіктің болымсыздық (болымды-болымсыздық) категориясын жасайды. Болымсыздық категориясының бірден-бір тұлғалық көрсеткіші *-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе* болымсыздық тұлғасы. Атап айтқанда, есімшенің *-ған, -ген, -қан, -кен* тұлғасы етістікке жоқ модаль сөзі, есімшенің, -*ған, -ген, -қан, -кен, -атын, -тін,- йтын,-йтін, -ар, -ер, -р, -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек* тұлғалы негізгі етістіктерге емес, кейде емен көмекші етістігі (құрамы: **е** көмекші етістікке **-ме** болымсыз етістік тұлғасы мен **-с** болымсыз есімшенің қосымшалары қосылған) тіркесіп жасалады. Болымсыздық категориясы етістіктің лексика-грамматика категориясы болып табылады. Себебі, біріншіден, бұл категорияның қосымшасы етістік түбірге жалғанғанда, түбір семантикасына аздап болса да әсер етіп, өзгеріс еңгізеді, яғни түбір беретін мағынаның болмайтынын білдіреді, екіншіден, етіс категориясы сияқты түбірдің грамматикалық сипатын сақтап қалады: 

1. бұйрық райдың 2-жақ жекеше анайы тұлғасымен сәйкес келіп, онымен омоформа жасайды;
2. тікелей жіктелмейді;
3. сол күйінде қолданылмайды, етістіктің таза грамматикалық категорияларын жасауға негіз болады: рай, шақ, есміше, көсемше және тұйық етістік тұлғалары тек болымсыз етістік тұлғасының үстіне ғана жалғана алады, көрісінше болмайды.

Болымсыздық қосымшалары (*-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе*) етістік түбірлері және етістік түбірлерінің грамматика сипаты тән (тікелей жіктелмейтін, бұйрық райдың 2-жақ жекеше, анайы түрімен сәйкес келетін) етіс, күшейтпелі етістік сияқты тұлғалары мен рай, шақ, жақ тәрізді етістіктің таза грамматика категорияларының шекарасын көрсетіп тұратын белгі ретінде жұмсалады (Ы.Маманов). Күрделі етістікте болымсыз форма бірде негізгі етістікке жалғанса, бірде көмекші етістікке жалғанады: *айт-па-й* жүр, *сөй-ле-ме-й* қалды, *бер-ме-п* еді және айтып жүр-ме, сөйлеп *қой-ма*, беріп *жібер-ме* т. б. Әрине, бұлар қимыл, іс-әрекеттің болымсыздық мәнін білдірумен бірге негізгі немесе көмекші етістікке жалғануда белгілі стильдік мән білдіреді, егер болымсыздық форма екі етістікке де әрі негізгі, әрі көмекші етістікке бірдей жалғанса, онда ол болымдылық мәнді білдіреді де әдеттегі болымдылықтан өзгеше ерекше стильдік бояуы болады: *айтпа-й қой-ма-ды, жаз-ба-й отыр-ма-ды, сұра-ма-й кет-пе-ді* т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Эрхан Бенер** – 1929 жылы Кыбрыста дүниеге келген түрік жазушысы .

1950 жылы Анкара Саяси Білім факультетінің түлегі болған. 1956 жылы Анкара университетіндегі құқық факультетінен магистр дәрежесін алады. Оның ағасы атақты жазушы – Vüs'at Orhan Bener. 1945 жылдан бастап әртүрлі журнал мен газеттерде өлеңдері мен әңгімелері жарық көрген. Шығармалары бірнеше тілге аударылған. Романдар, әңгімелер, мемуарлар, театр ойындарына сценарийлер жазуымен қатар балаларға арналған кітаптардың авторы, аударма жұмыстарымен де айналысқан. Böcek, Sisli Yaz, Ölü Bir Deniz және Yalnızlar романдарының желісімен фильмдер түсірілді. Осылардың ішінен Böcek романының желісімен түсірілген фильм 1997 жылы Altın Portakal сыйлығын иеленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
"Эрроу"-тактикаға қарсы баллистикалық зымыран жобасы АҚШ пен Израиль мемелекетінің стратегиялық байланысынының негізгі жобасы.
Оны Израиль елі америкалық компанияларының көмегі арқасында дүниеге әкелді. 1988 жылы құрылған екі жақты келісім туралы меморандум негізінде америкалық "Локхид Мартин" және израильдік ІАІ фирмасының күшімен "Эрроу" зымыранға қарсы кешені жасалды. 
Эрроу зымыранының дизайны Израильдік шабуылдау орталығының талаптарына сай етіп жасаған.
Бірінші ұшырылған зымыран мақсатына жете алмаса, екінші үлгі оның соңынан ұшырылды.
Израиль қарулы күштер әскер кешенді "Хец" деген атпен қабылдады. Алғашқы зымыран батериясы 2000 жылдың қазан айында қуатталды. 
Зымыранға қарсы Эрроу жобасы мен Израильдік үшінші зымыран артиллериясын құру үшін 45 миллион АҚШ доллары жұмсалған. Америка бұл жобаны жаға зерттеулер мен технологияны дамыту үшін қолдады. 
"Эрроу" 800-900 шақырымдағы нысанына байқайды. 50-100 шақырым қашықтықты қамтиды.Әр батереясы шамамен 100 адамға есептелген.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

Қ 42 ҚАРУ -ЖАРАҚТАР. - Алматы: "Аруна" баспасы.- 208 бет.- Сер.:"1100 қызықты деректер".
**Вена төрешілері** (1938-1940) - Германия мен Италия фашистік үкімет өкілдерінің Чехословакия мен Румыния жерінің едәуір бөлігін хортистік Венгрияға беру жөнінде Венада қол қойылған екі шешімінің аты. Бірінші Вена төрешілеріне Германия мен Италия Словакияның оңтүстік аудандары мен Закарапаттық Украинаны Венгрияға беруге Чехословакияны мәжбүр етті. Екінші Вена төрешілері бойынша Румыняға қарасты Солтүстік Трансильвания Венгрияның қарамағына өтті. Германия екінші Вена төрешілерінің қайшылығының шиеленісуін Венгрия мен Румынияны толық бағындыру үшін падаланды. Парижде өткен бейбтшілік шартарының нәтижесінде Вена төрешілері жойылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Ключев шоқысы
Ключев шоқысында 10 түрлі кіші мұздықтармен қатар, таудың солтүстік баурайында орналасқан ірі Ерман мұздығы бар.
Таудың басын жыл бойы қар басып жатқанымең шыңында үнемі түтін мен бу тұрады.
Ол қыртысы зерттелмегең белгісіз кратердің әсерінен пайда болған.
Жергілікті түрғындарда «Ключевті ерте замандағы кейбір халықтар қорғайды» деген түсінік қалыптасқан.Ключев шоқысы Солтүстік жартышардагы ең ірі белсенді жанартау болып табылады.
Ключев шоқысы Ресей Камчаткасындағы ең биік тау болып табылады.
Бұл Петропавловск-Камчатскінің солтүстік-шығысынан 380 шақырым қашықтықта, Камчатка өзенінің оң жақ жағасында орналасқан жанартау таулары болып табылады.
Бұл конус тәріздес жанартаулар Беринг теңізінен 100 шақырым қашықтықта орналасқан.
Жанартау ЮНЕСКО бойынша табиғи мұралардың бір бөлігі болып табылады.
Оның алғашқы атқылауы 1697 жылы тіркелген. Сол уақытта бері жанартау белсенді түрде атқылап келеді.
Ключев шоқысына Даниел Гаусс алғаш рет Биллингс экспедициясының екі мүшесімен бірге көтерілген
болатын.
Таудың шыңында үнемі түтін мен бу шығарып туратын кратер бар.1931 жылға дейін тауға көтерілуге ешкім талпыныс жасамады. Кейінірек көптеген альпинистер тауға көтерілу кезінде лава- лардың салдарынан қаза тапты.

Галерея
-------

* Ключев шоқысы. 2002 (НАСА)Ключев шоқысы. 2002 (НАСА)
* Ключев шоқысы. 2004Ключев шоқысы. 2004
* Ключев шоқысы. Атқылауы 24 ақпан 2005 жыл.Ключев шоқысы. Атқылауы 24 ақпан 2005 жыл.
* Ключев шоқысы. Маусым 2006 жылКлючев шоқысы. Маусым 2006 жыл
* Ключев шоқысы. Ғарыштық радарлы түсірілімКлючев шоқысы. Ғарыштық радарлы түсірілім
* Ключев шоқысы. Ақпан 2010 жыл (НАСА)Ключев шоқысы. Ақпан 2010 жыл (НАСА)
* Ключев шоқысы. Наурыз 2010 жыл (НАСА)Ключев шоқысы. Наурыз 2010 жыл (НАСА)
* «Камчаткалық от шарпыған Тау». Крашенинников кітабынан иллюстрация  Камчатка жерін сипаттау«Камчаткалық от шарпыған Тау». Крашенинников кітабынан иллюстрация   
 *Камчатка жерін сипаттау*
* 16 қараша 2013 жылғы атқылауы.16 қараша 2013 жылғы атқылауы.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Дүрсін, қара дүрсін.** Қазіргі түсінігімізде қарапайым; жабайы; жоба, мөлшер деген мағыналарды ұғындырады: *«әйтеуір, қара дүрсін, құр жұдырық қой»* (Ғабиден Мұстафин, Қыр жігіті). *«Дүрсін»* сөзін жеке, дербес күйінде түркі тілдерін былай қойғанда, соған жақын саналатын топ — моңғол тілдерінен де табу қиын. Алайда, арасы өте алшақ жатса да Алтай тілдерінің шеңберіне түркі, моңғол тілдерімен бірдей қосылып жүрген тунгус-маньчжур тобына жататын маньчжур тілінде: *дэрсен* — қарапайым, жай (орыс. *простой*) мағынасында қолданылады.

Оқырман жұрт біздің бұл топшылауымызға таңырқап қарауы мүмкін. Сонау маньчжур халқының тіліндегі сөз қазақтарға қалай телінбек дер де. Бірақ халық шежіресі мен тіл шежіресін ажыратып қарауға болмайтынын да еске алған жөн. Ғұн дәуірін орағыта отырып ой жүгіртсек, бір сөз ғана емес, бірнеше сөздің ортақ болып келуін орынды деп санар едік. Бұл жерде *«қара»* сөзі көптегең сөздермен тіркесіп келгенде (қара халық, қара жаяу, қара жұмыс т. б.) *«жай»* мағынасында қолданылатындығын айтып жату артық. Өзімен мағыналас осы *«қара»* сөзіне *«дөрсэн»* тұлғасы тіркесіп, қазақ тілінде *«қара дүрсін»* қалпына дейін жеткен. *«Э»* дыбысы қазақ тілінде *«ә»*-ге алмасып *«дәрсөн»*, одан әрі тіліміздегі *ө ~ у* дыбыс сәйкестігі заңдылығымен: *дүрсун => дүрсін* тұлғасы туған (Қазақстанның бір жерінде — төсек, өгей, дөнен, ал екінші жерінде түсек, үгей, дүнен деп айтыла береді).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Үкібай Найзабекұлы** (1778 — 1856) — би. Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан[1].

Үкібай сөзге тапқыр, от ауызды, орақ тілді шешен адам болған. Сол себепті оны Шоң би қадыр тұтқан. 1831 ж. Орта жүздің қаржас және қанжығалы рулары арасында Ереймен қыраттары үшін таласта жеті адам мерт болады. Орыс жағы әкімшілік заңымен екі жақты бітімге келтіре алмағаннан кейін істі қазақтардың өзіне тапсырады. Билердің келісімі бойынша бұл даулы мәселені Үкібай шешеді. 1833 ж. Баянауыл округінің құрамына кіретін Сатылған — Алтынторы болысының басшысы болып сайланған. 1839 ж. Батыс Сібір генерал-губернаторының жарлығы бойынша Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысына қатысқан болыстар ыдыратылып, басқа болыстарға таратылып берілді. Бұл іске Үкібай араласып, Сатылған — Алтынторы болысын ыдыратпай аман алып қалған. Үкібайдың билігі жөнінде ел аузында көптеген аңыз-әңгімелер сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Серік Имантайұлы Жақсыбаев* Қаржас ұрпақтары —  Павлодар: ЭКО, 2008. — 400 б. — 1000 таралым. — ISBN 9965-08-265-0.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том