recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Исмайыл Саттаров** (1916, Алматы, — 20. 03. 1944, сонда) — ұйғыр совет ақыны, драматург, Алғашқы өлеңдері ұйғыр тiлiнде шығатын «Қизил туғ» («Қызыл ту» ) газетiнде 1936 жылы жарияланды. И. С. өзінің өмiрлi шығармаларымен 20 жылдардағы ұйғыр совет поэзиясының және оның көрнекті өкілдері Омар Мұхаммеди, Нұр Исраилов, Тұрды Хасан дәстүрiн алға дамытты. Ол лирикалық өлеңдермен бiрге «Гүлзар бақтың қызы», «Қopғaн» поэмаларын және бiрнеше драм. шығармалар жазды. Д. Ж. Свифттің «Гулливер ергежейлiлер елiнде», Виктор Гюгоның «Гаврош» шығармаларын т. б. бірқатар туындыларды ұйғыр тiлiне аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
**Абдулхафиз Марахимұлы Жалалов** (өзб. *Abdulhafiz Marahimovich Jalolov*) — кеңестік және өзбекстандық мемлекеттік, саяси, партиялық және ғылым қайраткері, философия ғылымдарының докторы. 2000 жылғы президенттік сайлауда ресми түрде 4,17% дауыс алған Ислам Кәрімовтың жалғыз қарсыласы ретінде белгілі.

Өмірбаяны
---------

1947 жылы Наманған облысы, Янгиқорған ауданы, Бірлашган ауылында дәрігердің отбасында дүниеге келген. 1964 жылы сол ауылдағы 14 орта мектепті бітірген.

1969 жылы Ташкент мемлекеттік университетін философия мамандығы бойынша бітірген.

1969—1971 жылдары Термез қаласындағы шекара заставасы бастығының орынбасары болып Шекара әскерлері қатарында мерзімді әскери қызметте болды.

### Акдемиялық жұмысы

1971—1972 жылдары Ташкент мемлекеттік университетінің философия кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. 1972-1977 жылдары - Өзбек КСР ҒА Философия және құқық институтының ғылыми қызметкері.

1976 жылы «Гегель және Шығыс халықтарының философиялық ойы» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

1977—1981 жылдары - Өзбекстан мемлекеттік дене шынықтыру институтының философия кафедрасының меңгерушісі. 1981—1992 жылдары Ташкент мемлекеттік университеті жанындағы Біліктілікті арттыру институтында философия кафедрасының доценті, директордың ғылым жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды.

1992 жылы «Адамның жан-жақты дамуы және қоғамды ізгілендіру мәселелері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Біраз уақыт Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Әлемдік мәселелер институтының бөлім меңгерушісі болды.

1993—2001 жылдары Өзбекстан Ғылым академиясының Философия және құқық институтын басқарды.

### Саяси жұмыстары

1986—1991 жылдары Өзбекстан Компартиясы Орталық Комитетінің оқытушысы, лекторийлер тобының меңгерушісі, идеологиялық бөлім меңгерушісінің орынбасары болды.

1991 жылы Өзбекстан Халықтық Демократиялық партиясы құрылғаннан бері партияның орталық кеңесінің бөлім меңгерушісі.

1994 жылы тамызда ХДП орталық кеңесінің бірінші хатшысы болып сайланды, 1999 жылы қазанда қайта сайланды. 2003 жылы 27 желтоқсанда ол қызметінен босатылды.

1994 жылы желтоқсанда Олий Мәжіліс депутаты болып сайланды. Ол парламенттегі ХДП фракциясының төрағасы болды.

2000 жылғы президенттік сайлауда ол қазіргі президент Ислам Каримовтан жеңіліп қалды. Ресми деректер бойынша Жалалов 4,17% дауыс жинаған.

2019 жылдың 29 шілдесінде Янгиқорғанда қайтыс болды. Туып-өскен Бірлашган ауылында жерленген.

Үйленген, 4 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  По другим данным — в Намангане в семье учителя.
2. ↑  *Правда Востока* В Центральной избирательной комиссии Республики Узбекистан. — Ташкент - 2000 ж.. — Т. 2303. — № 8. — б. 1.

Сілтемелер
----------

* Абдулхафиз Марахимұлы Жалалов (карточка)
* Өзбекстан президенттігіне бұрынғы үміткер Абдулхафиз Жалолов қайтыс болды Мұрағатталған 27 қыркүйектің 2019 жылы.
* 2000 жылы президенттік сайлауда Ислам Кәрімовпен бәсекеге түскен Абдулхафиз Жалолов қайтыс болды.
**Мақсат Оңғарбайұлы Ибағаров** (24 қараша 1970 жыл, Дашоғыз облысы, Түрікмен КСР) – қазақстандық мемлекеттік қайраткер, Жаңаөзен қаласының бұрынғы әкімі (2019–2022).

Білімі
------

1992 жылы мұнай мен газ ұңғымаларын эксплуатациялау механигі мамандығы бойынша Жаңаөзен мұнай мен газ колледжін бітірген.

1999 жылы мұнай мен газ кенорындарын игеру инженері мамандығы бойынша Ш. Есенов атындағы Ақтау университетін бітірген.

Өмірбаяны
---------

1992-2000 жылдары — «Өзенмұнайгаз» ӨБ МГӨБ – 2 жетекші инженер-геологы, мастеры, операторы, МГӨЦ-8 бастығының орынбасары, «Өзенмұнайгаз» ӨБ МГӨБ-1 МГӨЦ – 2 бастығы.

2000-2002 жылдары — «Өзенмұнайгаз» ААҚ ТӨБ бас инженері, МГӨБ – 2 директорының орынбасары, ҰКЖ және бұрғылау департаментінің жетекші инженері.

2002-2008 жылдары — «Өзенмұнайгаз» ӨФ МГӨБ -1 және МГӨБ – 3 бас инженері, МГӨБ-2 және МГӨБ-4 бастығы.

2008-2013 жылдары — «Өзенмұнайгаз» ӨФ МГӨБ – 2 бастығы, кәсіби комитет председателі.

2013-2016 жылдары — «Өзенмұнайгаз» АҚ бас директоры.

2016-2017 жылдары — «Қазмұнайгаз» БӨ басқарушы директоры.

2017-2019 жылдары — «Өзенмұнайгаз» АҚ транспорт пен әлеуметтік сұрақтар бойынша бас директорының орынбасары.

2016 жылдың 24 наурызынан — Маңғыстау облыстық мәслихатының алтыншы шақырылым депутаты.

2019 жылдың 4 қыркүйегінен 2022 жылды 5 сәуіріне дейін— Маңғыстау облысындағы Жаңаөзен қаласының әкімі.

2022 жылдың сәуірі - «Өзенмұнайгаз» акционерлік қоғамының генералды директоры болып тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акимом Жанаозена назначен Максат Ибагаров
2. ↑  Мангистауский областной маслихат — Ибагаров Максат Онгарбаевич Мұрағатталған 4 қыркүйектің 2019 жылы.
3. ↑  Акимом Жанаозена назначен Максат Ибагаров.(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  Максат Ибагаров стал акимом Жанаозена.(қолжетпейтін сілтеме)
5. ↑  Сменился аким Жанаозена.(қолжетпейтін сілтеме)
6. ↑  Гендиректором Озенмунайгаза стал Максат Ибагаров.(қолжетпейтін сілтеме)
**Кетмонов Хотамжон Абдурахмонович** (өзб. *Ketmonov Xotamjon Abduraxmonovich;* 1969 жылы 22 мамырда туған, Өзбек КСР, КСРО) — Өзбекстандағы саяси қайраткер, Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының төрағасы.

Өмірбаяны
---------

1969 жылы Әндіжан облысының Балықшы ауданында дүниеге келген.

1993 жылы Әндіжан мемлекеттік педагогикалық институтын орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген.

Х.А.Кетмонов еңбек жолын Ферғана облысы Ташлақ ауданындағы №28 мектепте мұғалім болып бастаған. 1995—2004 жылдары Ферғана облысы халыққа білім беру басқармасының бас маманы, бөлім меңгерушісі, орынбасары, 2004—2013 жылдары Әндіжан облысы әкімінің қоғаммен байланыс және дін істері жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарған. ұйымдар.

2013 жылдан осы уақытқа дейін Х.А.Кетмонов Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы Орталық Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.

2014 жылғы 21 желтоқсандағы сайлау қорытындысы бойынша Х.А.Кетмонов №11 Боз сайлау округі бойынша Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің Заң шығару палатасының депутаты болып сайланды. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап ол сонымен бірге. ХДП фракциясының жетекшісі, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің Заң шығару палатасы спикерінің орынбасары болды.

2016 жылдың 17 қыркүйегінде оны ХДП Орталық кеңесі 2016 жылдың 4 желтоқсанында өтетін кезектен тыс президенттік сайлауда Өзбекстан президенті лауазымына кандидат етіп ұсынды.

Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының мүшесі. 2015 жылғы президенттік сайлауда ол өз партиясынан үміткер.

Жеке өмірі
----------

Үйленген. Үш баласы бар.

Марапаттары
-----------

* «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 15 жылдығы» төс белгісі (2006)
* «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығы» төс белгісі (2011)
* «Мехнат Шухрати» ордені (2018 ж.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хатамжон Кетмонов выдвинут кандидатом в президенты(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  О награждении в связи с двадцатисемилетием независимости Республики Узбекистан группы государственных служащих и работников производственной и социально-экономической сфер, *УзА* (29 тамыз 2018). Тексерілді 1 қыркүйектің 2018.
**Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры АҚ** (БЖЗҚ) — зейнетақы реформасының нәтижесінде 2013 жылы 22 тамызда құрылған зейнетақы қоры. Қор «МЖЗҚ» АҚ базасында сол кезде елімізде болған барлық зейнетақы қорларын біріктірді.

Құрылымы
--------

Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы «БЖЗҚ» АҚ-ның құрылтайшысы әрі акционері болып табылады.

«БЖЗҚ» АҚ-ның зейнетақы активтерін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі басқарады.

Жарналар
--------

Зейнетақы жарналарының 3 түрі бар:

* міндетті зейнетақы жарналары;
* міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары;
* ерікті зейнетақы жарналары.

1. Міндетті зейнетақы жарналары – ҚР заңнамасында белгіленген тәртіппен бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына енгізілетін ақша.

* БЖЗҚ-ға төлеуге жататын міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есептеу үшін қабылданған айлық кірістің 10% мөлшерінде белгіленеді.
* Бұл ретте міндетті зейнетақы жарналарын есептеу үшін қабылданатын жылдық ең жоғары жиынтық табыс республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген ең төменгі жалақының 50 еселенген мөлшерінің он екі мөлшерінен аспауға тиіс.
* Сонымен бірге ОПВ есептеу үшін қабылданған жылдық жиынтық табыстың ең төменгі жалақысының он еселенген мөлшерінен аспауы керек.

2. Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары – агенттер меншікті қаражатының есебінен бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына еңбек жағдайлары зиянды жұмыстармен айналысатын, кәсіптері жұмыскерлер өндірістерінің, жұмыстарының, кәсіптерінің тізбесінде көзделген жұмыскерлердің пайдасына аударған ақша. 

3. Ерікті зейнетақы жарналары – ерікті зейнетақы жарналарының салымшылары зейнетақы төлемдерін алушының пайдасына бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына немесе ерікті жинақтаушы зейнетақы қорына өз бастамасы бойынша салатын ақша; депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударатын кепілдік берілген депозит бойынша кепілді өтемнің талап етілмеген сомасы.

Қордың басқарма төрағалары
--------------------------

* Долорес Медеушеева (2013-2015)
* Руслан Ерденаев (2015-2017)
* Нұрбибі Наурызбаева (2017-2019)
* Жанат Құрманов (2019 жылдан бастап)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қор туралы қысқаша мәлімет
**Ромелу Менама Лукаку Болинголи** (нидер. -{*Romelu Menama Lukaku Bolingoli*}-; 1993 жылы 13 мамырда туған, Антверпен, Бельгия) — бельгиялық футболшы, "Челси" клубы мен Бельгия Ұлттық футбол құрамасының шабуылдаушысы. Бельгия құрамасының тарихындағы ең үздік бомбардирі.

Мансабы
-------

### Клубтық

Жастардың «Брюссель» командасында өнер көрсетіп, Ромелу 68 матчта 68 гол соқты. 2006 жылдан 2009 жылға дейін Ромелу жастар клубы «Андерлехта» өнер көрсетіп, 88 матчта 121 гол соқты. 15 жасында Ромелу 17 матчта 26 голды өзінен 4 жасқа үлкендірдің қатарында ойнап жүріп соқты. Жас бельгиялық дарынның ойыны көптеген европалық клубтарды қызықтырды, оның ішінде «Манчестер Юнайтед», «Челси», «Милан» және «Арсенал».

Лукаку Бельгияның жоғарғы дивизионында алғаш рет 2009 жылы 24 мамырда «Стандард» клубына қарсы ойнады. 11 күннен кейін алғаш 2012 жылға дейінгі профессиональді контрактына қол қойды. Алғаш голын «Зюлте-Варегем» клубына қарсы соқты.

2011 жылы 6 тамызда «Челсидің» ресми сайтында «Андерлехтпен» ойыншының көшуі туралы келісімге келгені жарияланды. «Челсида» Ромелуге 18 нөмер берілді.

2012 жылы 10 тамызда Лукаку «Вест Бромвич Альбион» клубына жалға 2012/13 маусымға берілді. Онда 38 ойын ойнап, 17 гол соқты.

2013/14 маусымда Лукаку «Челсидің» сатында бастады. Алайда 2013 жылы 30 тамызда өткен УЕФА Суперкубогінің финалында шешуші пенальтиді соға алмай, «Эвертонға» жалға берілді. Алғаш матчын 2013 жылы 21 қыркүйекте алаңға шығып, Вест Хэмнің қақпасына шешуші гол соғып, командасына жеңіс әкелді. 30 қыркүйекте Гудинсон Паркіндегі алғаш ойының «Ньюкаслға» қарсы өткізіп, дуль жасап, 3:2 есебімен жеңіске жетті. 2013 жылы 23 қарашада Лукаку екінші дубльін «Ливерпуль» командасына қарсы соқты. Маусымның аяғында Лукаку 15 гол соғып, «Эвертонның» маусымдағы үздік бомбардирі атанды.

2014 жылы 30 шілдеде «Эвертон» Лукакудың ресми көшкені жайлы жариялады. Трансфер құны 28 млн. фунт болып, Лукаку 5 жылдық контракка қол қойды.

2017 жылы Манчестер Юнайтедтің ойыншысы болды, трансферге 75 миллион фунт төленді. 

2019 жылы "Интернационалға" 74 млн фунтқа ауысты. 

2021 жылы ол Челсиге қайта оралды, трансфер құны рекордтық 97,5 миллион фунтты құрады.

### Ұлттық құрамада

Алғаш рет ұлттық құрамасы үшін Хорватияға қарсы 2010 жылы 3 наурызда ойнады. 17 қарашада Ресейге қарсы матчта 2 голдың авторы атанды. 2014 жылы 26 мамырда Люксембург құрамасына қарсы хет-трик жасап, командасына 5:1 есебімен жеңуге көмектесті.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

«Андерлехт»
* Бельгия чемпионы: 2009/10

«Челси»
* Англия кубогының иегері: 2011/12

**«Интернационале»**
* Италия чемипоны: 2020/21

Бельгия құрамасы
* Әлем Чемпионатының қола жүлдегері: 2018

### Жеке

* Бельгиялық про-лиганың үздік бомбардирі: 2009/10
* Бельгиялық про-лиганың үздік қара ойыншысы: 2009/10

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Romelu Menama Лакака Bolingoli.  bdfutbol.com.
2. 1 2  Lukaku Official Site|Chelsea Football Club
3. ↑  Romelu Lukaku comes home  (ағыл.).  Chelsea F.C.
4. ↑  Romelu Lukaku: Chelsea re-sign Belgium striker from Inter Milan for a club record £97.5m  (ағыл.).  BBC Sport.
**«Ұлан»** - балалар мен жасөспірімдерге арналған республикалық газет.

Тарихы
------

Газет 1930 жылы 14 наурызда «Жас Алаш» газетінің 5-6 беттерінде газет ішіндегі газет болып алғаш жарық көрді. Алғашқы атауы «Пионер» болды.

1930 жылы 5 қарашада «Пионер» газеті Алматы қаласының Гоголь көшесіндегі №9 үйге өз алдына дербес басылым болып бөлініп шықты.

1937 жылдың наурыз айынан газет «Октябрь балалары» деген атаумен шыға бастады.

1941 жылғы 28 маусымдағы санынан кейін соғыс жағдайына байланысты уақытша жабылды.

1946 жылы 9 мамырда «Қазақстан пионері» деген атаумен қайта жарыққа шықты.

1980 жылы 14 наурызда шыға бастағанына 50 жыл толуына орай және жас ұрпаққа саналы тәрбие беру жолындағы еңбегі ескеріліп, «Қазақстан пионері» газеті «Құрмет» орденімен марапатталды.

1990 жылдан бастап «Қазақстан пионері» газетінің атауы «Ұлан» болып өзгерді.

«Ұлан» газеті 2002 жылы Қазақстан Республикасы Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығын «Балалар басылымы» номинациясы бойынша иеленді.

Редакция
--------

Газетті әр жылдары Ә.Исмайылов, Ә.Ыдырысов, С.Бердіқұлов, Ф.Оңғарсынова, У.Қалижан, Б.Қойшыбаев, Ғ.Доскен, Б.Сүлейменов, С.Қалиұлы сияқты қазақтың қабырғалы қаламгерлері басқарды.

«Ұлан» газетін тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарынан 2008 жылдың қараша айына дейін белгілі балалар жазушысы Сұлтан Қалиұлы басқарды. 2008 жылдың қарашасынан 2012 жылдың шілдесіне дейін Есей Жеңісұлы, 2012-2014 жылдар аралығында Бағдат Мәжитов бас редактор қызметін атқарды. Оның орнына бас редактор қызметіне Жұлдыз Әбділда келсе, 2018-жылдан бастап бұл қызметті Жадыра Нармаханова атқарып келеді. 

«Ұлан» газетінде тәжірибелі журналист, Қазақстанның Мәдениет қайраткері Алма Үмбеттегі 1975 жылдан бері еңбек етіп келеді. Редакция алқасы құрамында Гүлфарида Зейнуллина, Қарлығаш Досанова, Қарлыға Ибрагимова сияқты тәжірибелі журналистер бар. 
Әр жылдары Смағұл Елубаев, Жақау Дәуренбеков, Жаңабек Шағатай сияқты белгілі қаламгерлер, Әуесбайдың Қанаты, Мадина Омарова, Ысқақ Дүйсембайұлы, Асхат Еркімбай, Қанат Махамбет, Қуат Әуесбай т.б. сияқты бүгінде медиа саласында танымал тұлғалар кезінде «Ұланның» жас тілшісі болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ұлан газетінің ресми сайты, "ЖАС ӨРКЕН" ЖШС Мұрағатталған 6 шілденің 2014 жылы.
**Вестгот корольдігі флоты** — Вестгот патшалығының флоты.

Севильялық Исидор өзінің «Готтар тарихында» атап өткендей, үнемі қару қолданумен айналысатын готтар тек Сисебут патшаның тұсында өзгерген теңіз шайқастарын жүргізуді ғана қалаған жоқ. Сисебуттың аман қалған өлеңінен 613 жылы басктар мен кантабрлерге қарсы жорық кезінде оның өзі теңізде жүзгені белгілі.

Келесі еске түсіру туралы вестготические флоты тарихи дереккөздерде сипаттаумен байланысты басу көтерілістердің, олар қосылудан кейін Вамба. Вамба патшасының тарихында Толедолық Джулианның айтуынша, 673 жылы король Нарбоннаға барған кезде «теңізде соғыс жүргізу үшін [арнайы жиналған] күшке» бұйрық берді. С. Штайнбах бұл кемелер тек қажетті теңіз маневрлерін орындап қана қоймай, сонымен қатар құрлықтағы әскерге қажетті көлік құралдарын да жеткізе алады деп болжайды.

Е. Томпсон айтуынша, бұл екі сілтемеге назар аударды, алайда, вестготтар мемлекетінің әскери-теңіз күштерінің ұйымдастырылуы, олардың мөлшері мен тағдыры тарихи дереккөздерден белгісіз. Д. Клод Сисебуттың Атлантикалық эскадрильясын құру эпизодын ғана атап өтіп, «кең көлемді жағалау сызығына қарамастан, вестгот мемлекетінің атап өтуге тұрарлық флоты болған жоқ» деп есептеді. С. Штайнбахтың пікірінше, вестготтардың әскери-теңіз операциялары туралы Сисебут патшалық еткенге дейін айтылмауы асығыс қорытындыға әкелмеуі керек. Византия қару-жарақ шеберханалары мен кеме жөндеу зауыттарын басып алып, олардың қарамағында франк королі Хловис I тұсында Суассонда болғандай, өз ісін жақсы білетін мамандар болған болуы мүмкін. А. Пиренне атап өткендей, 675 жылы Испанияға теңізден шабуыл жасамақ болған арабтар вестготтық флоттың көмегімен тойтарыс берді.

Әдебиеттер
----------

**Бастапқы көздер**

* *Севильялық Исидор*. Дайын тарих (70)
* *Джулиан Толедо*. Вамба патшасының тарихы (12)

Зерттеу
* *Томпсон Е. А.* Испаниядағы готтар. — Оксфорд, 1969 ж. П. 161-162, 222.
* *Клод Д.* Вестготтардың тарихы. — Санкт-Петербург, 2003 ж. — ISBN 5-8071-0115-4. 163-бет.
* *Штайнбах С.* Король Вамбаның Дукс Паулға қарсы жорығы (673). Кейінгі вестготтық корольдіктегі әскери және корольдік билік туралы баяндау / Вестготтық патшалық: пост-римдік ибериядағы билік туралы келіссөздер. Редакциялаған С. Панцрам және П. Пача. — Амстердам, 2020 жыл. — ISBN 9789463720632. П. 126, 129.
* *Мартиндейл Дж.* *Р.* Кейінгі Рим империясының просопографиясы. Т. III. 527-641 жж. — Кембридж, 1992 ж. П. 1157.
* *Hen Y.* Роман варварлары. Корольдік сот және ерте ортағасырлық Батыстағы мәдениет. — 2007 ж. Б. 131-132.
* *Петерсен Л.* Мұрагер мемлекеттердегі қоршау соғысы және әскери ұйымы (400-800 жж.) — 2013 ж. Б. 311, 347.
* *Пиренна Н.* Мұхаммед және Ұлы Карл. — Нью Йорк. П. 155, 166.
Ландшафтты архитектура бұл жер учаскелерін табиғи, немесе
ұйымдастырылған элементтер арқылы эстетикалық жоспармен сәндеу.
Мұнда топографиялық объектілер ғана қамтылып қоймай, өзен-көл немесе
теңіз сулары сияқты; өсімдіктерді, ағаштарды, бұтақтарды, шөптерді және
гүлдерді; террассалар, жолдар, көпірлерді , фонтандар және мүсіндерді де
қамтиды. Географиялық орналасуына байланысты ландшафты архитектура
әртүрлі салаларға бөлінеді.
Ландшафтты архитектура бұрындары ландшафтты бақша деп аталды
және жеке үй-жайларға арналып жасалды. Бүгінгі күні ландшафтық
архитектура сәулет ескерткіштері, бақшалар мен парктер, сауда орталықтары
мен автокөлік жолдары үшін де қолданылады. Олар өз кезегінде үйлесімді
және дизайнерлік ландшафтық архитекторияға сәйкес гүлдермен әсемделген
болуға тиіс. Ландшафтты жоспарлайтын сәулетші осы салада үздіксіз білім
алып жүрсе, болашақта кәсіби беделге ие, сәулетші немесе инженер ретінде
өзін көрсете алады. Ландшафтты сәулетші кез-келген жеке кәсіпкер немесе
жай ғана қызығшылығы бар адам бола алады. Бірақ үлкен бау-бақша
өсімдіктердің архитектуралары жоспарланып жасалуы тиіс. Мұндай жобалар
көптеген сұрыптауларды қажет етеді.
Жоба қандай болмасын, мейлі көлік жолы немесе үлкен мекеменің сыртқы
дизайны болсын, ландшафтты архитектурасындағы ең маңызды нәрсе ол сол
жердің климатын, географиялық орналасуындағы ерекшеліктерін,
топырағының құнарлығы және тағы сол сияқты артықшылықтардың толық
зерттеліп барып жоспардың құрылуы. Осыдан кейін ғана оны іс жүзінде
жүзеге асыруға болады.
Жалпы жоспар құрылғаннан соң, негізінен геометриялық симметриялы
орналасуға мән беріледі кейде ол симметриалды болмауы да мүмкін(жаңа
заман үлгілеріне ұқсас). Сондай-ақ, біз альтернативті энергия көздерін
немесе тағы да басқа пайдалы әрі әсем заттарды орналастыруымызға болады.
Бұрынғы заманға көз жүгіртсек, сонау мысырлықтар өмір сүрген кезеңнен
бастап ландшафтық архитектура дами бастаған, тек ол кезде «ландшафты
архитектура» термині қолданылмаған. Мысал ретінде қазіргі уақытқа дейін
сақталып келген әлемнің жеті кереметін айтуға болады.
**Исаак Израилевич Бродский** - совет суретшісі, график. РКФСР -дің еңбек сіңірген өнер қайраткері.

Еңбек жолы
----------

1902 ж. Одесса көркемсурет училищесін бітірген. 1902-1908 ж. Петербургтегі Көркемсурет академиясында И.Е.Репиннен оқыған. 1924 жылдан АХРР мүшесі. 1905-1907 ж. самодердавиеге қарсы бірнеше карикатуралар салды. Революцияға дейін негізінен табиғат көріністері мен портреттер жазды. Исаак Израилевич Бродскийдің тарихи картиналары нақты дерекке, терең мазмұнға құрылған. В.И.Лениннің бейнесін жасауда Исаак көп еңбек етті. Ол партия мен үкімет басшыларының, А.М.Горкийдің портретін жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
```
**Осло университеті(норв. Universitetet i Oslo)-Норвегиядағы ең ескі және үлкен Университет. Норвегия астанасы Осло қаласында орналасқан.**
```

Тарихы
------

1811 жылы Фредерик Корольдік университеті болып қабылданды(норв. Det konglige Frederiks universtet) Дания және Норвегия корльі Фредерик IV-нің атына қойылған. Университет құрылу уақытына байланысты Дания-Норвегиядағы екінші орын(Копенгагиялық университетінен соң). Қазіргі атауын 1939 жылы алды.

Структура
---------

Осло Университеті кейнгі факультеттерден тұрады:

* Құдайтану
* Заң
* Медицина
* Гуманитария
* Математика және жаратылыстану ғылым
* Стоматология
* Қоғамдық ғылым
* Ғылым білім туралы

Рейтинг
-------

Осло университеті Европадағы және Скандинавийда үздік университеттердің бірі болып есептеледі. Әлемдік университеттердің академиялық рейтингінде 2007 жылы Осло университеті Норвегияда бірінші орын алды, Европада 19 орын ал әлемде 69 орын алдыү. Times Higher Education Supplement рейтингінде университеттің гуманитарлық факультеті Скандинавийда ең үздік факультет болды, Европада 5-інші және әлемде 16-ыншы орындар алды.

Танымалы студенттер және мұғалімдер
-----------------------------------

Осло университетінде бес Нобель пермиясының  лауреаттар жұмыс істеді:

* Фритьоф Нансен- әлем премиясы, 1922
* Рагнар Фриш- экономика, 1969
* Одд Хассель- химия, 1969
* Ивари Йевер- физика, 1973
* Трюгве Ховальмо- экономика, 1989

Жәнеде Осло Университетінде Рагнар Тернквест оқыған(1970 жылғы)- танымалы компьютерлік ойындарын шығарушы(Dreamfall: The Longest Journey). Кәзіргі таңда норвегиялық "Funcom" компаниясында жұмыс істейді, Осло қаласында тұрады.

Дереккөз
--------

Сілтеме
-------

* Официальный сайт  (норв.)  (ағылш.)
Таурус KEPD 2006 жылы
**TAURUS KEPD 350/150** (ағылш. ***T**arget **A**daptive **U**nitary & Dispenser **R**obotic **U**biquity **S**ystem / **K**inetic **E**nergy **P**enetrating **D**estroyer*)(KEPD – ағылшын тілінен аударғанда «бұзып өтетін кинематикалық энергия» деген мағына береді, таурус- «торпақ» деген сөз) – «әуе-жер» санаты бойынша жасалған, алыс қашықтыққа ұшатын неміс-шведтік авиатциялық зымыраны. Ол биіктіктен көздеп атып, жоғары деңгейде қорғанған, терең жасырынған маңызды нысандарды атып түсіруге арналған. Зымыран-тасымалдаушы қарсыластың әуе шайқасына қарсы қорғаныс аймағына кірмейді.
Германияның Шробенхаузен ауданында орналасқан Таурус системс GmbH жасалып, шығарылады.
Оны немістік *«Даймлер-Бенц аэроспейс»* пен шведтік *«Сааб Бофорс Динамик»* компаниясы бірлесе дайындады.

*«Таурус»* қанатты зымыраны 1994 жылы авиатциялық кассета *DWS39* негізінде жасалды. Оның 24 жарықшақты және шоғырланатын оқ-дәрісі бар болатын.
Зымыранды дайындау кезінде щағын қашықтыққа ұшатын *«KEPD-150»* үлгісі де қаралды.
Жеңіл салмақты үлгі шведтік «Грипен» жойғыш ұшақтарын қаруландыруға арналған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер, Аруна баспасы 122 бет

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* (ағыл.) TAURUS Systems GmbH ресми сайты
* (ағыл.) TAURUS KEPD 350 Мұрағатталған 9 қарашаның 2007 жылы. Saab AB ресми сайты
* TAURUS KEPD 350 жайлы видео Youtube
**Эрик Джереми Эдгар Дайер** (ағылш. *Eric Jeremy Edgar Dier*, қысқаша **Эрик Дайер**; 15 қаңтар 1994, Челтнем) — англиялық және португалиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының жартылай қорғаушысы. 2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018 жылы Әлем чемпионатына қатысқан.

Биографиясы
-----------

2001 жылы отбасы Португалияға жұмыс бабымен қоныс аударды да, "Спортинг Лиссабон" клубының мектебінде футбол ойнап үйренді. Анасы 2004 жылғы Еуропа чемпионатының дайындау ұйымына жұмысқа тұрды да, 2010 жылы ғана Англияға қайтты. Ал Эриктің өзі "Спортинг" клубы мектебінде қала берді. 

2011 жылы "Эвертонға" бір маусымға жалға берілді.

Эрик 2014 жылы түпкілікті Англияға келіп, "Тоттенхэм" клубына ауысты.

Атасы Тед Крокер (1924—1992) кезінде (1973—1989 жылдары) Англия футбол қауымдастығын басқарған.

Жетістіктері
------------

* Чемпиондар Лигасының финалисі: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ?

Сілтемелер
----------

* Профилі (ағыл.)
* Профилі (ағыл.)
* Профилі (ағыл.)
* Статистикасы Мұрағатталған 1 маусымның 2019 жылы.
**Арциз** – Украинадағы Одесса облысындағы қала. Арциз ауданының әкімшілік орталығы.

1816 жылы Вюртембергтен қоныс аударған неміс колонистері «Арсис» қаласының негізін қалаған. Қоныс атауы Арси атты француз қаласының атауымен аталған. Бұл қала маңында 1814 жылы одақтас әскерлер (Ресей, Австрия және Бавария ) Наполеон әскерін ойсырата жеңген. Келімсектер ауыл шаруашылығымен айналысқан. XX ғасырдың басында қалада өнеркәсіп дами бастайды. 1945-1950 жылдары соғыстан кейін қираған кірпіш және нан зауыты, тігін фабрикасы, өнеркәсіп комбинаты мен диірмен қайта құрылады. 1950-1960 жылдары ет комбинаты, мұнай базасы мен автотізбек жаңадан салынады. Осы жылдары жүзім өсіру шаруашылығы қарқынмен дами түседі. 1960-1970 жылдары темір бетон өнімдерін шығаратын зауытының жұмысы іске қосылады.

Дереккөздер
-----------
1965жылғы ғарышкерлер маркісі
**Ғарышкерлер күні** — алғаш адамның ғарышқа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде 12 сәуірде тойланатын мейрам.

Тарихы мен мереке
-----------------

 Совет ғарышкері Юрий Гагарин 1961 жылдың 12 жұлдызында «Байқоңыр» ғарыш айлағында «Восток-1» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.

Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш Герман Титов ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК КОКП-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын. 

Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.

Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі.

Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні
--------------------------------

Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк
2011 жылдың 7-нші наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу куні аталынды.

Осы күннің басқа да оқиғалары
-----------------------------

Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «Спейс Шаттл» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.

Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.

Сонымен қатар
-------------

* Юрьев түні;
* Ғарыш әскерлері күні;
* Гагарин, Юрий Алексеев;
* Спутник-1;
* Украина ғарыш ракета;

Ескертпелер
-----------

Сілтемелер
----------

* Русский сайт Yuri’s Night
* История праздников День авиации и День космонавтики
* День космонавтики в официальных документах СССР
**Джозеф Эдуард Гатьенс**(ағылш. *Joseph Edouard Gaetjens*, (*Гетченс*) немесе [ˈɡeɪdʒɛnz] (*Гейдженс*); 19 наурыз 1924 жыл, Порт-о-Пренс, Гаити — 10 шілде 1964 жыл, Гаити) — гайтилік және АҚШ-тық футболшы, 1950 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

Карьерасы
---------

### АҚШ Ұлттық құрамасында

Джоның әкесі гаитилік, анасы неміс. 

1947-1950 жылдары "Нью-Йорк Брухэттан" клубында ойнап жүріп, АҚШ футбол құрамасына шақыртылды. 1950 жылы Бразилия өткен екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тұңғыш әлем чемпионатына қатысып, топтық кезеңдегі үш ойынның үшеуінде де алаңға шықты. Екінші турда Англия қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соғып, әлемге әйгілі боп шыға келді. 

*Толық мақаласы: Англия - АҚШ футбол матчы (1950)*

Бәрібір Джо АҚШ азаматтығын ала алмады. Әлем чемпионатынан соң оны қайтадан АҚШ құрамасына ешкім шақырған жоқ.

### Гаити Ұлттық құрамасында

1950-53 жылдар Франция клубтарында ойнады.

1953 жылы туған клубы "Этуаль Гаитиенге" қайта оралды.

1954 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Гаити құрамасында ойнауға шақыртылды да, Мексика құрамасымен ойында алаңға шықты. Бұл ойын 1953 жылы 27 желтоқсанда Порт-о-Пренсте өтіп, Гаити 0:4 есебімен ұтылды. Бұдан соң қайтадан ұлттық құрама сапында ойнаған жоқ.

Футболдан кейінгі өмірі және қазасы
-----------------------------------

1957 жылы "Этуаль Гаитиен" сапында ойнап жүріп футболшылық карьерасын аяқтады.

1955 жылы үйленіп, үш перзент көрді.

Джо Гатьенстің өзі оншалық саясатпен айналыспаса да, туыстары оппозициялық көзқараста еді. 1964 жылы 8 шілдеде Гаитидің президенті Дювале өзін мемлекеттің мәңгілік басшысы деп жариялаған соң Джоның отбасы мемлекеттен кетті. Көп ұзамай Гатьенс тұтқындалды да, артынша (шамамен 10 шілдеде) өлтірілді. Оның мүрдесі еш жерден табылған жоқ.

2005 жылы "Өмірге айналған ойын" атты кино түсіріліп, Джо Гатьенстің рөлін қара нәсілді актер Джимми Джан-Луи сомдады. Бірақ оның келбеті шындығында қара емес, ақ түсті болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Saga of Haitian 1950 World Cup hero
2. ↑  A Goal, A Ghost(қолжетпейтін сілтеме)

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі Мұрағатталған 1 шілденің 2017 жылы.
* Профилі
* Профилі
Библия бөліктері 9-10 ғасырларда соғды тіліне аударылған. Барлық сақталған қолжазбалар жексенбі және қасиетті күндерде оқуға арналған толық емес христиандық литургиялық мәтіндер. Библияның кез келген бір кітабының толық аудармасы жасалғаны белгісіз, дегенмен C13 деп аталатын мәтін Матфейдың толық Інжілінің үзіндісі болуы мүмкін. Мәтіндердің бірінен басқасы сириялық жазумен жазылған; соғды жазуымен жазылған Забур кітабының бірнеше беті ғана.

Бізге жеткен соғды мәтіндерінің ешқайсысы еврей немесе грек түпнұсқасынан аударылған жоқ. Біреуінен басқа барлығы сириялық аудармалардан, көбіне Пешиттадан. Христиандық та, манихейлік те библиялық емес шығармалардың бірқатар соғдыша аудармаларында інжіл үзінділері бар, бірақ олар кездесетін шығармалармен бірге аударылған.

Барлық аман қалған соғды библиялық мәтіндері Шығыстың Шығыс Сирия ғұрыптық шіркеуімен байланысты болған Турфан маңындағы Бұлайық монастырының қирандыларынан табылған. Бір жерден сириялық, орта парсы және парсы тілдеріндегі Киелі кітап мәтіндері табылды. Жергілікті диалекті соғды тілі ерте миссионерлердің диалектісі болған орта парсы тілін бірте-бірте ығыстырып, сол тіл Орталық Азияға тараған сайын парсы тілімен ығыстырылған сияқты. Алайда, соңына қарай Бұлайық монахтарының көпшілігінің бірінші тілі ескі ұйғыр тілі болды.

Інжіл соғды тілінің тірі қалған жалғыз ұрпағы ягноб (жаңа соғды) тіліне аударылған жоқ.

Қолжазбалар
-----------

1. Қолжазба C5. Матфей, Лука және Жохан Інжілдерінен үзінділері бар евангелиялық дәрісхана, бірақ Марктан емес.
2. Екі тілді соғды-сириялық інжілді дәрістер, олардың аудармасы сөз тіркесін тіркесімен алмастырады.
3. Қолжазба C13. Бір парақтан екі үзіндіде соғды тілінде де, сирия тілінде де Матфей Інжілінің басындағы мәтін бар.
4. Қолжазба C23. Екі тілді соғды-сириялық лекция Павелдің хаттарының кітабы.
5. Екі тілді соғды-сириялық Псалтирь сирия тіліндегі тақырыптары бар. Әр жырдың бірінші тармағы ғана шығады.
6. Грек жазуымен соғды тіліндегі 33-ші Забурдың үзіндісі.
7. Соғды жазуындағы бірнеше жырлар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Dickens, Mark* The Syriac Bible in Central Asia —  Gorgias Press, 2009. — Б. 92–120.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Sims-Williams, Nicholas* Bible V: Sogdian Translations of the Bible —  Encyclopædia Iranica, 1989. — Б. 207.
3. ↑  *Barbati, Chiara* Syriac into Middle Iranian: A Translation Studies Approach to Sogdian and Pahlavi Manuscripts within the Church of the East —  Open Linguistics, 2015. — Б. 444–57.
4. ↑  The Bible in Yaghnobi —  WorldBibles.org.
5. ↑  Language: Yaghnobi —  Joshua Project.

Сілтемелер
----------

* КИЕЛІ КІТАП. IV. АУДАРМАЛАР — Православие энциклопедиясы
**Воронов Геннадий Иванович** (31.7.1910, Калинин облысы)- Советтік мемлекет және партия қайраткері. 1931 жылдан КОКП мүшесі. Еңбек жолын 1929 жылы Череповец пен Пермь заводттарында электр монтерлік жұмысты бастаған. Томск индустрия институтын (1936) бітірді, Новосибирск марксизм-ленинизм институтында оқыды. 1937-1938 жылдары Томск қаласы,Киров ауданы партия комитеті үгіт-насихат бөлімнің меңгерушісі, 1939-1955 жылдары Чита облысы партия комитетінің секретары және оның 1-секретары, 1955-1957 жылдары КСРО А.ш министрінің орынбасары, 1957-1961 жылдары КОКП Орынбор облысы комитетінің 1-секретары болды. 1971-1973 жылдары КСРО Халықтық бақылау комитетінің председателі. 3-8 сайланған КСРО Жоғары Советінің депутаты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Жарко Томашевич** (черн. *Жapкo Toмaшeвић*; 22 ақпан 1990, Плевля, Югославия) — черногориялық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Португалияның "Насьонал" клубында карьерасын бастады. 2011-12 жылды "Униан Мадейра" клубына арендада өткізді.

2012 жылы "Партизан" (Белград) клубына ауысты. Бірақ бір маусым бойы негізгі құрамға ілінген жоқ, тек фарм-клубтарында доп тебумен шектелді. 2013 жылы жазда клубтан кетті.

2013-19 жылдары Бельгия клубтарында доп тепті. 

2019 жылы жазда "Астанаға" ауысты. Алғашқы ойынын 8 тамыз күні Астанада "Валетта" (Мальта) клубына қарсы өткізді. Бұл — УЕФА Еуропа Лигасының үшінші іріктеу кезеңінің матчы еді.

2022 жылдың басында "Тобылға" ауысты.

### Ұлттық құрама

2014 жылы Гана құрамасына қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

2016 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңіне қатысты.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 2019
* Қазақстан суперкубогы: 2020, 2022

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (sports.ru)
* Žarko Tomašević Мұрағатталған 31 наурыздың 2012 жылы. at fscg.co.me
**Сергей Васильевич Волгин** (5-мамыр, 1960 ж, Алматы, Қазақ КСР, КСРО) — Кеңестік және Қазақстандық футболшы, шабуылшы, жаттықтырушы. КСРО спорт шебері(1986). Алматы футболының түлегі.

Карьерасы
---------

1977-78ж.ж. АДК командасында ойнаудан бастаған. 

1980-81 ж.ж. жоғарғы топта Алматылық "Қайраттың" сапында үш ойын өткізген. 1981-83-жылдары Талдықорғанның Жетісуында ойнаған. 1984 жылы "Қайратқа" қайта оралып, 1989 жылға дейін осы клубта өнер көрсетті. 1985 жылы үздік 33 футболшы тізіміне енді. 1985 жылы Мәскеудің "Спартагына" қарсы ойында хет-трик жасады. Осы жылғы футбол маусымынан кейін оны Константин Бесков өз клубына шақырды. 1986 жылы футбол маусымының алғашқы жартысын Мәскеулік "Спартактың" құрамында өткізді. КСРО-ның соңғы екі чемпионатында Металлург (Запорожье) командасында ойнады. Металлургта ойнаған кезде "Қайрат" — "Металлург" матчында бұрын өзі ойнаған Қайрат қақпасына гол салғаны қазақ жанкүйерлерін қынжылтқан еді. Ол ойын 2-0 есебімен украиндардың пайдасына шешілген болатын. 

КСРО тарқаған соң 1992 жылы Қайрат командасына қайтып келді. Қайрат сол жылы чемпион болды, Қазақстан кубогын да иемденген болатын. Волгин 1992 жылы "Жыл футболшысы" атанған еді. Соңғы ойындарын 1993-1997 жылдары. Ресейдің Текстильщик (Камышин), Факел (Воронёж) клубтары құрамында өткізді.

Бапкерлік карьерасы
-------------------

1998ж бастап жаттықтырушылық жұмыспен айналысты. Бірінші жұмыс орны Сергей Павлов жаттықтыратын Сатурн клубы болды. 2001-2004ж.ж. Уралан командасында болып, жаттықтырушылар Сергей Павлов пен Леонид Слуцкийге көмектесті. 2005-2007 жылдары Ертіс(Павлодар), 2008-де Атырау, Қарасай сарбаздары(Қаскелең), 2009-2010 жылдары Қайрат, 2013-2014 жылдары Қайсар(Қызылорда) командаларының бас жаттықтырушысы болды. Қайсарды сол кезде жоғарғы топқа алып шықты. PRO лицензиясы бар.

Ойнаған клубтары
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| 1977—1978 | АДК (Алматы) |
| 1978—1979 | Чкаловец (Новосибирьск) | 40 (12) |
| 1979—1980 | Орал (Төменгі Тагиль) | 10 (3) |
| 1980—1989 | Қайрат | 235(80) |
| 1986—1987 | Спартак (Мәскеу) | 10 (1) |
| 1990—1991 | Металлург (Запорожье) | 63 (23) |
| 1991—1993 | Қайрат | 33 (13) |
| 1993—1995 | Текстильщик (Камышин) | 85 (10) |
| 1995—1996 | Факел (Воронеж) | 28 (5) |

Бапкер болған клубтары
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1998-2001 | Сатурн (Ресей) | көмекші |
| 2001—2004 | Уралан (Ресей) | көмекші |
| 2004 | Уралан (Ресей) | м.а |
| 2004 | Уралан (Ресей) | м.а |
| 2005—2007 | Ертіс (Павлодар) |
| 2008 | Атырау (Қазақстан) |
| 2008 | Қарасай Сарбаздары (Қазақстан) |
| 2009—2010 | Қайрат (Қазақстан) |
| 2013—2014 | Қайсар (Қазақстан) |
| 2014—2015 | Ақжайық (Қазақстан) |
| 2018— | Факел (Ресей) |
Дерматомиозит- бұл қаңқа және бірыңғай салалы бұлшықеттердің және терінің жүйелі қабынуы. Егер қабыну тек бұлшықеттермен шекараланса, оны полимозит деп атайды.

Этиологиясы мен патогенезі
--------------------------

**Дерматомиозиттің** дамуында ұзақ сақталып қалған вирусты инфекциялардың маңызы зор. Көп жағдайларда дерматомиозит кейбір ағзалар ісіктерімен қатар дамиды, бұны **паранеоплазиялық дерматомиозит** деп атайды. Бұл патология екі себепке байланысты болады: 1)осы ісіктер мен бұлшықет антигендерінің бір-біріне ұқсастығы; 2)ісіктің ыдырауына байланысты түзілген заттар әсерінде бұлшықет ұлпаларының антигендік құрамының өзгеріп, аутоиммунды реакцияның дамуы.

Осы сырқаттар қанында әртүрлі **аутоантигендердің , иммунды кешендердің** бұлшықет ұлпасына қарсы бағытталған лимфоциттердің табылуы, Т-лимфоциттердің азайып кетуі бұл ауруларды аутоиммунды аурулар қатарына жатқызуға мүмкіндік береді. Дерматомиозитте , иммунды жүйе ауруларына тән HLA 88 антигендері жиі ұшырайды.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Осы сырқаттар жиі дамитын бұлшықет топтары атрофияланып қатайып қалады. Микроскоппен көргенде бұл жерде **дистрофия, қабыну, атрофия және фиброз** процестері көрінеді. Қабыну ошақты түрде өтіп, оның сіңбелері негізінен лимфоциттерден, плазмалы клеткалардан түзілген болады. Олар бұлшықеттің аралық дәнекер ұлпасында көрінеді. Қабынумен қатар бұлшықеттерде вакуолді дистрофия, регенерацияға тән көп ядролы клеткалар табылады. Осы өзгерістер нәтижесінде бұлшықет семіп орнын дәнекер ұлпа басады, кейде бұл жерге кальций тұздары шөгіп қалады.

Қабынуға байланысты теріде қызару ошақтары пайда болады.

Ауру өлімі осы процестер жұтқыншақ, көмей, көкетте дамығанда, тамақтың тыныс алу жолдарына түсуіне байланысты туатын асфиксия немесе пневмониядан болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.88 б.ISBN 5-630-00264-3
**Ғылыми-зерттеу институты** – ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілетін мекеме. Әлемдегі ең алғашқы ғылыми-зерттеу институты бес ғылыми қоғамның басын біріктірген Француз институты (1975) болды. Ғылыми-зерттеу институтының классикалық түрі 19 ғасырда ғылымның өзінің іштей жіктелінуі мен бірігуі нәтижесінде пайда болды. Ол ғалымдар еңбегін жіктеу мен біріктіруді талап ететін ғыл. мәселелерді шешу қажеттілігінен туындады. Олар алғашқыда жаратылыстану ғылымының іргелі мәселелерін зерттеумен айналысты (Пастер ин-ты, 1888). Сәл кейінірек техника (Кайзер Вильгельм қоғамы ин-ты, 1911, Германия) және гуманитарлық («Пушкин үйі», 1905, Ресей) ғылым мәселелерімен айналысатын Ғ.-з. ин-тары пайда болды. Институттың мұндай түрі Қазақстанда 1922 ж. ұйымдастырылды (Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы институты). Кейін Қазақстан өлкелік өсімдіктерді қорғау ст. (1924), Санитарлық-бактериологиялық ин-ститут (1925), Тыңайтқыштар және агротопырақтану ғылыми-зерттеу институты (1926), Геология ғылымдары институты (1940), Физика және астрономия институты (1942), Тіл және әдебиет институты (1942), т.б. ашылды. Қазақстан ғылым академиясы құрылғаннан кейін (1946) оған бірнеше Ғылыми-зерттеу институттары енді. 20 ғ-дың ортасында ғалымдардың ұжымдық еңбегінің нәтижелілігі ғылымды ғылыми-зерттеу институттары негізінде құру тиімді екенін көрсетті. Қаржыландыру принципіне қарай ғылыми-зерттеу институттары мемлекеттік және жеке фирмалар («Бел Телефон» лабораториясы, АҚШ), университет, колледждер болып екіге бөлінеді. 20 ғ-дың аяғына қарай ғыл.-тех. прогрестің дамуына сәйкес бірқатар Еуропа мемлекеттерінде, АҚШ-та және Жапон елінде Ғылыми-зерттеу институттарының жаңа типтері пайда болды. Ондай Ғылыми-зерттеу институттарында жоғары білікті сарапшылар ұжымы (ғылыми-зерттеу тобы) жұмыс істейді, ал нақтылы бір ғылым, не ағымдағы жұмыстарға келісімшарт негізінде уақытша сырттан қызметкерлер тартылады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Амантай Исин**(1951 жылы Шығыс Қазақстан, Семей облысы, Абыралы ауданында туған. Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің "Қазақстан тарихы" факультетінің оқытушысы. Республикалық «Абай» журналының ғылыми қызметкері.

Найман тайпасының Байғана руынан.

Тарихшы-ғалым (1988). Бірнеше монография және жүзге жуық ғылыми мақалалардың авторы. Жарық көрген кітаптары: «Әділ сұлтан» эпикалык жыры» (2001), «Казахское ханство и Ногайская Орда во второй половине ХV-ХVІ вв.» (2002, 2004), «Шыңғыстау, Берел, Шілікті, Абыралы: 1999-2003 жж. археологиялық зерттеулер» (2004), «Русские источники по истории Казахстана. Т.1.Посольские материалы Русского государства» (2005).
Күйді әкесі, халық ақыны Иса Биназаровтан (1898-1964) үйренген. Музыкалық фольклорға қызығып, 1979-1982 жж. Шығыс Қазақстанның жергілікті күй дәстүрлері өкілдерінің орындауындағы күйлерді үнтаспаға жазып алады. Әсіресе, Ақсуат өңіріндегі қарт күйші Бағаналы Саятөлековтың орындауындағы күйлерді жазып алып, сақтап жеткізуі маңызды. Шұбартаулық Кәмілжан Әбілжанов, аякөздік Әбілхақ Қыңырбеков, ақсуаттық Алшынғазы Байқыдыров, семейлік Мерғали Ибраевтың музыкалық мұрасына ден қояды. Бірнеше күйдің ноталарын 2000-2003 жж. республикалық «Абай» журналында жариялады.
2006 ж. Өскеменде өткен «Алтай-Тарбағатай өңірі күй өнері» феставаліне қатысқан. Білім және Ғылым министрлігінің, Ақпарат және мәдениет министрлігінің құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. Күй. Қазақ халқының атақты күйшілері кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
*Басқа мағыналар үшін Қарауылтөбе деген бетті қараңыз.*
**Қарауылтөбе** – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығысындағы оқшау тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Шынқожа аулының солтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 756 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Аягөз қаласы, батысында Шалдар, оңтүстігінде Зортөбе, шығысында Берікқара таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында дала өсімдіктері, қалың бұта шоғырлары өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Кеңес Одағы Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің пленумы, КОКП ОК пленумы** (лат. *plenum* «толық»; орыс. *Пленум Центрального комитета Коммунистической партии Советского Союза, Пленум ЦК КПСС*) — КСРО жоғары партия органы Кеңес Одағы Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің мүшелері мен мүшелігіне кандидаттардың, КОКП съездері аралығында өтетін пленарлық отырыс. Пленумда ішкі партиялық жұмыстың маңызды мәселелері, саяси және экономикалық мәселелер талқыланды.

1971 жылы КОКП XXIV съезі бекіткен КОКП Жарғысына сәйкес Орталық Комитет жарты жылда кемінде бір пленарлық отырыс өткізіп тұруы керек еді. Партияның кезекті съезінен кейінгі Орталық Комитеттің бірінші пленумында КОКП ОК бас хатшысы, КОКП ОК саяси бюросы және КОКП ОК хатшылығы сайлауы өтті.

КОКП ОК негізгі пленумдары
--------------------------

КСРО тарихында елеулі із қалдырған КОКП oрталық комитетінің пленумдары:

* 1919 жылғы 25 наурыздағы пленум — ОК бірінші пленумы

### 1920-жылдары

* 3 сәуір 1922 наурыздағы пленум — И.В.Сталин орталық комитеттің бас хатшысы болып сайланды.
**Вацлав Гавел** (чех. *Václav Havel*; 5 қазан 1936, Прага —17 желтоқсан, 2011)— Чехословакияның соңғы президенті, Чехияның алғашқы президенті (1989–1992). 

Драматург және диссидент Вацлав Гавел 1989 жылы сол кездегі Чехословакиядағы коммунистік режимнің құлауына әсер еткен бейбіт "барқыт революциясын" басқарды. Оны 20 ғасырдың тарихи тұлғасы дейді мамандар.

Вацлав Гавел 23 желтоқсанда Прагада жерленеді. Мемлекеттік жерлеу рәсіміне АҚШ мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон және бірқатар елдердің басшылары қатысады деген болжам бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Чехияда Вацлав Гавелді аза тұту басталды], .
**Хвадай-намак** (пехл. 𐭧𐭥𐭲𐭠𐭩 𐭭𐭠𐭬𐭪 *Khwadāy-Nāmag*; парсы: خدای‌نامه‎ *«Тәңірлер кітабы»*, *«Әміршілер кітабы»*) – Сасани дәуіріндегі ирандық эпостық ертегілер мен сарай шежірелерінің жоғалған орта парсы жинағы. Хвадай-намактың басты ерекшелігі тарихи мағлұматтың өзін аңызға айналған мәліметтермен ұштастыру болды. Теодор Нельдеке оны Сасани дәуірі туралы кейінгі барлық жаңа парсы тілді әңгімелердің ортақ атасы деп санады, бұл пікір жоққа шығарылды. Кітапты араб тіліне алғаш рет Сасани сарайының құжаттарына қолы жеткен Ибн әл-Муқаффа (757 жж.) аударған болуы керек еді. 8-9 ғасырларда хвадай-намак араб тіліне кемінде жеті рет аударылған. Араб тіліндегі аудармалар «Сияр әл-мулук әл-фурс» (*«Парсы патшаларының өмірі»*) деп аталды. Кітаптың өзі және оның аудармалары сақталған жоқ, бірақ олар араб және парсы тарихшыларына Иранның ислам тарихын көрсету үшін дереккөз ретінде қызмет етті, мысалы, Фирдоусидің «Шахнама» дастаны, оның негізгі көздерінің бірі Хвадай Намак болды. бүгінгі күнге дейін толық сақталған. Нөлдеке теориясына сәйкес, кітаптың өзі бірінші Хосров I Ануширван (531–579 жж.) тұсында жазылған және соңғы сасандық Шахиншах III Яздегерд (632–651 жж.) тұсында өңделген. «Хвадай-намак» қазіргі парсы тіліне де 957 жылы Әбу Мансур Мамаридің жетекшілігімен Самани ғалымдары тарапынан басқа дереккөздерден кеңейтілген, бірақ бұл нұсқаның бастапқы алғы сөзінің бір бөлігі ғана сақталған, 957-958).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  СИЭ, 1974
2. ↑  Yarshater, 1983
3. ↑  Bonner, 2011
4. ↑  Khalegi-Motlagh, 1983

Әдебиеттер
----------

* Abū Manṣūr Maʿmarī / Dj. Khalegi-Motlagh // Encyclopædia Iranica [Электронный ресурс]: [англ.] / ed. by E. Yarshater. — 1983. — Vol. I, Fasc. 4. — P. 337.
* *M. R. Jackson Bonner.* Three Neglected Sources of Sasanian History in the Reign of Khusraw Anushirvan. — Paris: Studia Iranica, 2011. — Vol. 46. — б. 1–116.
* *Ehsan Yarshater.* «Iranian National History» ( ағылшын ) // *Yarshater, Ehsan* The Cambridge History of Iran, Volume 3(2): The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods. — Cambridge: Кембридж университетінің баспасөзі, 1983. — Vol. 3b. — б. 359–481. — ISBN 0-521-24693-8.
* Хвадай-намак // Кеңестік тарихи энциклопедия: в 16 т. / под ред. Е. М. Жукова. — М. : Кеңес энциклопедиясы, 1974. — Т. 15: Феллахи — Чжалайнор. — Стр. 559.