recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Қарақол (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарақол** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Есіл, Жарқайың аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 92 км, су жиналатын алабы 1620 км².

Бастауы
-------

Бастауын Сарыадыр тауларының солтүстігіндегі бұлақтардан алып, Бұзылық ауылының тұсында Есіл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Төменгі арнасы кең, ағысы баяу, жайылмасы 50-100 м-ге дейін жетеді, суы тұщы (тұздылығы 0,8-1 г/л). Салалары - Бөріктал, Біртал. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Суы шаруашылықтарға пайдаланылады. Жазда тартылып қарасуларға бөлініп қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарақойын деген бетті қараңыз.*
**Қарақойын** – Жетіқоңыр құмының оңтүстігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде орналасқан. Сарысу өзенінің орта ағысының сол жағалауында жатыр.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен 260-270 м шамасында. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 36 км-ге созылған, енді жері 17 км. Солтүстігінде тұтасып жатқан Сәуменқұм алқабымен, шығысында Қоянжал, батысында Қатынқұм, Мойынқұм құмдары, оңтүстігінде өзімен аттас Қарақойын көлімен шектеседі. Жалды құмдарының бойында Басбұлақ, Қопабай, Киікті, т.б. көптеген қыстаулар мен құдықтар бар.

Өсімдігі
--------

Төбешіктерде теріскен, еркек шөп, жусан, ебелек, шет жақтарында қамыс, ши, т.б. өседі. Тұщы су құм массивтерінің жиек жағында 1-2 м тереңдікте кездеседі. Қарақойын қысқы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қабанқұлақ деген бетті қараңыз.*
**Қабанқұлақ** – Бақырлытау тауының солтүстігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Созақ ауданы Бақырлы ауылының солтүстігінде 45 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 185 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км. Оқшауланған төбенің етегі тегіс, жазық келген. Солтүстік бөлігін Шу сағасындағы көл қазаншұңқырлары мен сор алқаптары алып жатыр. Маңында Бұғыжел құдығы мен қоныс орындары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Можайск

Можайск
-------

**Можайск**-Ресей Федерациясының Мәскеу облысындағы қала.Мәскеу өзенінің бойында орналасқан.

Сипаттама
---------

Халқы 30 595. Мәскеу облысында халық санының көрсеткіші бойынша 50-ші орында.
Алғашқы рет 1231 жылы Никонов шежіресінде аталды. 1303 жылы *Мәскеу князьдығының* құрамына енді. 1708 жылда Мәскеу губерниясының уездік қаласы болды. Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтірілген.

* Можайск қаласына шолу
* Можайск
* Можайск темір жол станциясы
* Жеңіс алаңы
* Жүзу бассейні

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Официальный сайт городского поселения Можайск Мұрағатталған 19 желтоқсанның 2013 жылы.
**Григорьев Иосиф Федорович**(28.5.1890, Ресей, Санкт-Петербург – 14.5.1949, Мәскеу ) – орыс ғалымы, КСРО Ғылым Академиясының академигі (1946). Санкт-Петербург тау-кен институтын бітіргеннен кейін (1916) Кенді Алтайды зерттеді. 1918 жылы Геология комитетінде, Тау-кен институтында (1921), 1933 жылдан КСРО Ғылым Академиясы Геология институтының директоры (1941–1942; 1947–1949) болып жұмыс істеді. 1939–1941 және 1942–1946 жылдары КСРО Халық комиссариаты жанындағы Геология комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 

Григорьевтің алғашқы ғылыми еңбектері Оңтүстік Қазақстан геологиясына арналған. Кенді Алтайдың полиметалл кен орындарында жүргізілген геологиялық-барлау жұмыстары Григорьевтің ғылыми қағидаларына негізделді. Григорьев металл кендерін зерттеудің минераграфиялық әдістерін жасап, алғаш рет кентас құрылымының жіктелімін берді, Қазақстанда металлогения ғылымының дамуына зор үлес қосты.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

<references>


1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Қабдолла Досбалаұлы Төлегенов** 1952 жылы 1 қыркүйекте Талдықорған облысы Ақсу ауданының Ақсу ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Төлегенов Досбала (1903-1996). Анасы - Төлегенова (Бақтымбетова) Жидегүл.

В.И. Ленин атындағы Ташкент мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1975), мамандығы - «Құқықтану».

1975 жылдан - Шымкент облысы Апғабас аудандық прокуратурасында тергеуші.

1978 жылдан - ҚазКСР Прокуратурасының Тергеу басқармасында прокурор.

1983 жылдан - ҚазКСР прокурорының ерекше тапсырмалар жөніндегі көмекшісі.

1985 жылдан - Алматы облысы Қаскелең ауданының прокуроры.

1987 жылдан - Алматы облыстық прокуратурасының Тергеу басқармасында прокурор.

1988 жылдан - Шымкент қаласының Еңбекші аудандық прокурорының аға көмекшісі.

1989 жылдан - Тергеу басқармасының прокуроры, қылмыстық істердің соттарда қарастырылуын қадағалау жөніндегі бөлім бастығы, прокурордың орынбасары - Тергеу басқармасының бастығы, ОҚО прокурорының бірінші орынбасары.

1996 жылдан - БҚО прокурорының бірінші орынбасары; Шымкент қаласы бойынша МТКБ бастығы.

1997 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесінің Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары.

1998 жылдан - Жамбыл облысының прокуроры.

2001 жылдың қаңтар айынан - Қызылорда облысының прокуроры.

2003 жылдан - Жамбыл облысының прокуроры.

2008 жылдың сәуір айынан бері -Шығыс Қазақстан облысының прокуроры.

* 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық және саяси тұрғыда тұрақты Қазақстан».
* Хоббиі - аңшылық пен балық аулау.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және классикалық әдебиет.

Марапаттары
-----------

«Құрмет» орденімен (2005);

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерейтой медалі,

«Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» ҚР ҰҚК медалімен (2005) марапатталған.

ҚР Прокуратурасының Құрметті қызметкері.

ОҚО Бәйдібек ауданының құрметті азаматы.

Отбасы
------

* Үйленген. Жүбайы - Төлегенова (Жарасова) Бибігүл Абылқасымқызы, заңгер. Ұлдары - Телегенов Ертеле Қабдоллаұлы (1979 жылы туған), ҚР Салық комитетінің жетекші маманы; Төлегенов Жантөре Қабдоллаұлы (1992 жылы туған), оқушы; қызы - Еркежан (1990 жылы туған), студент.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Дирлетон қамалы
**Дирлетон қамалы** (ағылш. *Dirleton Castle*) — Шотландияның Шығыс Лотиана облысындағы Дирлетон қаласына жақын жерде орналасқан. 

XIII ғасырда салынып, үш ақсүйек отбасыға тұрғылықты жер болды: Де Во, Хэлибартон және Рутвен. Қамал үлкен емес аумақты алып жатты, оның өлшемі 40-та 28 метр болды. Дирлетон қамалы жартаста орналасқандықтан оның көлемін арттыруға мүмкіндік болмады. Қамалдың алдындағы ор өте үлкен (15 метр). Шотландияның тәуелсіздігі үшін соғыс кезінде сарай бір елден екінші елдің қол астына ауысып отырды. Әскери іс-қимылдардың әсерінен сарай қатты зақымдалды, тіпті, Роберт Брюстың бұйрығымен ішінара бұзылған болатын. 

Қазіргі уақытта қамал және оған жақын саябақ пен бақ Ұлыбританияның тарихи ескерткіштерінің тізіміне кіреді.

Тағы қараңыз
------------

* Шотландия қамалдарының тізімі
* Делгати қамалы
**Қабақ Айтұлы** (шамамен 1611-1689 жылдары, қазіргі Өзбекстан, Шыршық өзені, Аққайран деген жер) - Ноғай Ордасының билеушісі, Мұхасан ұрпағы. Ел ұйытқысы болған би. Есімі руға шыққан.

Бес ұлы - Қангелді, Жангелді, Төлес, Аралбай, Беке.

Сайрам соғысының /1681-84жылдары/ Тілеу мен Қабақ тарихта болған адамдар. Атақты «Тілеу-Қабақ» әні осы кісілерге, бұлардан тараған рулы елге қатысты туған. Тілеу мен Қабақ ағайынды. Ағалы-інілі. Атасы бір, анасы бір. Бұл жөнінде әдебиетші ғалым Жұбаназар Асанов мынадай дерек береді: «Тілеудің бергі атасы – Ноғай ордасының билеушісі Мұса. Мұса мен Жаңбыршы бір туған. ХV ғасырда Алтын Орда ыдырап, жеті хандыққа бөлінгенде Мұса – Ноғай Ордасын, Жаңбыршы – Астрахань хандығын билеген. Бұл да тарихта аққа қарамен таңбаланған. Мұсадан Сидақ, Орақ, Мамай, Алшағыр туған. Сидақтан Мәку, одан Бөлек, одан Айт пен Бұжыр, Айттан Тілеу мен Қабақ туған…
Тілеу мен Қабақтың бергі ұрпақтары – Қалдыбай хан, Әзберген хан, мыңжылдығын болжаған Мөңке әулие, Сарышонай, Қаражігіт, Мырзағұл билер мен Сарышолақ шайыр, Бақтыбай, Көтібар, Есет, Қарағұл, Ерназар, Бекет батырлар.
Мұса әулеті Бұжырдан – ХХ ғасырда қазақ мәдениеті мен ғылымының бір бұрышын (төрт бұрышты десек) тіреген Жұбановтар тараған», — дейді. (Асанов Ж. Тілеу. // Ақтөбе. 11.08.2000 жыл). Демек, Тілеу мен Қабақтың арғы тегі – Ер Едіге. Кәуірді уысында жиырма жыл ұстаған – Ер Едіге!
Тілеуден Қабақ үлкен. Жас жағынан. Бірақ Тілеу есімінің бірінші аталуында мынадай мән бар: ол – Әз Тәуке ханмен тұстас өмір сүрген, әрі оның даңқты билерінің, батырларының бірі болған. Бұны белгілі ақын Сарышолақтың: «Атамыз Қара Тілеу бидің соңы, – Сұлфазы Қосым Қожа пірдің соңы», – деген өлең тармақтары бекіте түседі.

Ұлдары
------

Қангелді, Жангелді, Төлес, Аралбай, Беке.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
Қабанбай батыр ескерткіші
Ескерткіш 2009 жылы орнатылып, осы жылдың жиырма төртінші қыркүйегінде ашылған. Ескерткіштің авторлары: архитекторы – Қабай Баулуков, мүсіншілері – Мәлік Жүнісбай, Болат Құсайынов. Биіктігі 5 метр, салмағы 5 тоннаны құрайтын Ескерткіштің астына қойылған тас граниттен, ескерткіш қоладан құйылып жасалған. Қабанбай батыр бес қаруын асынып тұр. Мемориалдық тақтай жоқ тұғырда тек «Қаракерей Қабанбай (Ерасыл) 1692-1770 жж.» деген жазу бар.

Дереккөздер
-----------

1. Жетісу. Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004, - 712 бет
2. Ақпараттық кітапша. Жер жаннаты - Жетісу. Астана: «Атамекен, Қазақстан Картасы». 2012, – 110 бет
Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, экономика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР еңбек сіңірген экономисі Мажекен Бутиннің есімі (Алматы қаласы
мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 Ме
5/764 қаулысы) берілген. Бутин Мажекен Қазақ КСР-нің азық-тұлік өнеркәсібінің министрі қызметін атқарған.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданда орналасқан. Жандосов көшесінен басталып Әділов көшесіне дейін созылып жатыр. Мырзағұлұлы,
Мырзағалиев көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 680 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қабақ** (лат. *Lagenarіa* ) – асқабақ тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Ежелден тропиктік, субтропиктік аймақтарда кездеседі. 1 түрі (кейбір деректерде 5 – 6 түрі) белгілі. Қазақстанның оңт-нде жемісі үшін және әсемдік өсімдік ретінде қолдан өсірілетін – кәдімгі Қабақ немесе ожау Қабақ (L. vulgarіs) бар. Буынды сабағы төселмелі немесе шырмалып өседі, ұзындығы 2 – 5 м. Дөңгелек пішінді бұйра жапырақтарының сыртын түкбасқан. Жапырақ қолтығынан дара, түтік тәрізді ақ гүлдері жетіледі. Олар масақ гүлшоғырын құрайды, бір үйлі. Маусым – қыркүйек айларында гүлдеп, тамыз – қарашада жемістенеді. Піскен жеміс қабы қатаң, су өткізбейді, пішіні құмыра, алмұрт, шар, цилиндр, табақ тәрізді болады. Жеміс қабы ыдыс ретінде пайдаланылады, сондай-ақ одан муз. аспаптар, балалардың ойыншығын жасайды. Ал Орта Азияда ежелден қабақтың жемісін кептіріп, шақша (табакерка) жасайды. Тұқымынан жоғары калориялы тағамға қосатын май алынады, жұмсақ, иілгіш сабағынан кәрзеңке және қалпақ тоқиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Диск жетектері** - бұл алуан түрлі тасымалдаушылардан мәліметтерді шығарып оқуға және жазуға арналған физикалық құрылғылар. Диск жетектері ішкі (жүйелік қорапқа қоса салынған) НЕМЕСЕ СЫРТҚЫ БОЛАДЫ ЖӘНЕ кабель не өткізгішсіз жалғастыру арқылы компьютерге қосылады.

Ішкі диск жетектерінің әрқайсысына екі кабель жалғағанда: мәліметтер кабелі (жалпақ сұр түсті кабель немесе "желек" (шлейф) және қоректену кабелі (жіңішкерек болады). Мәліметтер кабелі диск жетегін аналық тақшаға, қоретену кабелі – қоректену қорабына қосады. Дәл осндай кабельдер сыртқы диск жетектерінде же бар: мәліметтер кабелі коипьютер порттарының біріне, қоректену кабелі – қорек көзіне қосылады.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.
**Иосиф Вейдемейер** (1818-26.08.1866) - герман және американ жұмысшы қозғалысының қайраткері, К.Маркс пен Ф.Энгельстің жақын досы. 1847 ж. Комунистер одағы құрылған кезден бастап лның белсенді қайраткері болды. 1848-49 жылдардағы Революция кезінде Вестфалиядағы жұмысшы одақтары мен демократиялық қоғамдарды ұйымдастырушылардың бірі. Тұтқынға алыну қауіпі төнген соң 1851 ж. әуелі Швейцарияны, кейін АҚШ-ты паналап, бұл елдерде ғылыми коммунизм идеяларын таратуға күш салды. 50 жылдары Вейдемейер неміс эмигранттары құрған Американ жұмысшы одағының басшылығының құрамына кірді, Нью-Йорк коммунистер клубының және басқа жұмысшы ұйымдарының жұмысына белсене қатысты. АҚШ-тағы Азамат соғыстары кезінде сотүстіктегілер армиясының поковнигі атанды. АҚШ-та 1-Инетрнационал идеяларының таралуына көмектесті.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қабақ** - Қазіргі тілімізде қас пен көздің аралығын осылай атаймыз. 

  



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *«Кішкене мұрны көз қабағына үйлеспейді»* | » |

 *(М. Әлімбаев, Тәрбие).*

М. Қашқари сөздігінде «қапақ» тұлғалы сөз қазіргі қазақ тіліндегі мағынада қолданылған (МҚ, I, 382). Бір қызығы, дыбыстық құрамы жағынан «қабақ» сөзімен сәйкес келіп жататын сездер қазіргі кейбір түркі тілдерінде кездескенімен мағына жағынан адам басындағы басқа мүшелер атауы болып қалыптасқан. Мысалы, хақас тілінде: хамах — маңдай (Хак.-рус. сл. 1953, 270); туваларда: хавак — маңдай (Рус.-тув. сл. 1980, 241) мағынасын түсіндіреді. Бұларда қабақтың орналасқан жерінің атауын алған. Ал біздегі «қабақ» мағынасын беретін сөз — якуттарда «халтаһа», туваларда «карак хавыы» тұлғаларында кездеседі (сол тіл сөздіктері, 55, 63).

Қазақ тіліне аударғанда бұл сөздердің мағынасы «қап», екіншісі «көз қабы» дегенді ұғындырады.

Келтірген деректерден байқайтынымыз, «қабақтың» алғашқы мағынасы «маңдай» болған да, кейінгі кездерде, тіл дамуының нәтижесінде, қазақ тілі сияқты кейбір тілдерде адам басының алдыңғы жоғарғы тұсы «маңдай» аталып, хакас, тува тілдерінде «қабақ» тұңғыш мағынасын сақтап қала берген. Тіл заңдылығында мұндай құбылыстарды мағына қозғалысы деп те атайды. Мағынаның өзгеріп отыруы адам қоғамының дамуымен байланысты да, осыған орай тіл де қоса дамиды. Мұндай құбылыстар алда талай кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Бұрыштық жылдамдық** — қатты дененің айналу шапшаңдығын сипаттайтын векторлық шама; дененің айналмалы қозғалысының кинематикалық мөлшері, модулі өте аз уақыт ішінде айналу бұрышының сол уақытқа қатынасымен, ал бағыты айналу осінің бойымен дененің айналуы сағат тілінің бағытына қарсы бағытта көрінетін бағытымен бағыттас вектор. Модулі айналу бұрышының модулінен уақыт бойынша алынған туындыға тең.

Бұрыштық жылдамдық (көк бағдар) бірлігі сағат тілі бағытымен
Бұрыштық жылдамдық (көк бағдар) бір жарым бірлігі сағат тілі бағытымен
Бұрыштық жылдамдық (көк бағдар) бірлігі сағат тіліне қарсы бағытымен
Дененің қозғалмайтын z осінің төңірегінде бірқалыпты айналуы {\displaystyle {dt}} уақыты бірлігі кезіндегі бұрыштық жылдамдығы:

{\displaystyle \omega \_{z}={\frac {d\varphi \_{z}}{dt}}},
мұндағы {\displaystyle {d\varphi \_{z}}} - бұрылу бұрышының өсімшесі. 
{\displaystyle {\vec {\omega }}} бұрыштық жылдамдықпен айналатын қатты Ддненің кез келген нүктесінің лездік жылдамдық векторы мына формуламен анықталады:

{\displaystyle {\vec {v}}=[\ {\vec {\omega }},{\vec {r}}\ ],}
мұндағы {\displaystyle {\vec {r}}} — айналу осінде орналасқан координаттар басынан сол нүктеге жүргізілген радиус-вектор, ал квадратты жақшамен векторлық көбейтінді белгіленген. 
Бұрыштық жылдамдықтың бірліктердің халықаралық жүйесіндегі бірлігі: рад/с.

**Айналу жиілігі** - қатты дененің ось маңайындағы бірқалыпты айналмалы қозғалысының жиілігі.

Бор машинаның айналу жиілігінің жылдамдықтары әр түрлі болады. Мәселен, электр бормашинаның жылдамдығы минутына 1000—3000 айналым болса, турбиналы бормашинаның жылдамдығы минутына 100.000—300.000 айналымға тең болады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика/ Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Aрын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007.
ISBN 9965-08-234-0
4. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
5. ↑  Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақстан, 1991. ISBN 5-615-00789-3
**Қаракөз Тұрғарақызы Құнанбаева** - Оңтүстік Қазақстан облысының Қазығұрт ауданының құрметті азаматы, Қазақ Республикасы Жоғарғы кеңесіне депутаты, «Ардақты ана» марапатының иегері.

Өмірбаяны
---------

Қаракөз Тұрғарақызы Құнанбаева Оңтүстік Қазақстан облысының Қазығұрт ауданының Талдыбұлақ ауылында 1938 жылы өмірге келген. Балалық шағы Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарымен тұспа-тұс келді. Ұлы жеңістен кейінгі ауыртпалығы мол кезеңнің киер киімге, ішер асқа тапшылық зардабын көріп өсті. Сондықтан да еңбекке ерте араласып, әлжуаз шаруашылықтың қара шаруасының қандайынан болсын бас тартқан жоқ. 

Өмірдің ащы-тұщысын бірдей татқан Қ. Құнанбаева өз қарауына жеке отар қабылдап, осы салада ұзақ жылдар бойы жемісті еңбек етті. Еңбегі бағаланып, Қазақ Республикасы Жоғарғы кеңесіне депутат болып сайланды. 

Өндірісте осындай озат болғанда ол отбасында да ерекше сыйлы. Қаракөз Тұрғарақызы - он бала өсіріп, жапырағы жайылып отырған Ардақты ана. 
Жерлестері де оны айрықша құрмет тұтады, соның белгісі ретінде оған Қазығұрт ауданының құрметті азаматы атағы берілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қалаубек Тұрсынқұлов "Қазығұрт"
Көшеге орыс ғалымы, органикалық химияның негізін салушы Александр Михайлович
Бутлеровтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 №28 шешімі) берілген. Александр Михайлович Бутлеров (1828-1886) Қазан губерниясының Чистополь қаласында дүниеге келген. Әскери-медицина академиясының құрметті мүшесі болған.

Көше *«Тастақ»* шағынауданында орналасқан. Құлымбетов көшесінен басталып Мыңбаев
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Шәкарім, Есжанов көшелерімен Абай дaңғылдарын қиып
өтеді.

Бұрынғы атаулары: 

* а)Сталин;

* ә)2-ші линия көшелері.

Кешенін ұзындығы - 2250 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
*Басқа мағыналар үшін Қаракөл деген бетті қараңыз.*
**Қаракөл** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы көл. Бекбауыл ауылынан шығысқа қарай 4 км-дей жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,7 км2. Ұзындығы 4,5 км, ені 1,8 км, ең терең жері 10 м. Көлге 32 млн. м3 су жиналады.

Жағалау сипаты
--------------

Биіктігі 1,5-2,0 м жағалауын қамыс басқан. Жоғары жерінде түйе тікенегі және қуаң жерлерде өсетін өсімдіктер, көл ішінде шалаң шөптер көп кездеседі. Көл түбінде қоңыр түсті, құмды және ұлутас қабыршақтары бар. Суы кермек татиды (3,0 г/л).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қаракемер қалашығы** - ортағасырлық қалашық.

Қалашықтың табылуы
------------------

Жамбыл ауданы Қаракемер ауылынан 2 км оңтүстік-батыста. Оны 1938 жылы Жетісу археологиялық экспедициясы ашты. 1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы, 1989 жылы Шоқан Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтының ҚР Тарих және мәдени ескерткіштер жинағының археологиялық экспедициясы зерттеген.

Қаланың іші
-----------

Қала орны төрт бұрышты, екі қабатты төбешік алаңнан тұрады. Үстіңгісінің биіктігі 7 м, аумағы оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 100\*130 м. Оңтүстік жағында орталық қамал болған. Астыңғы төбешік - алаң биіктігі 3 м, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 60\*160 м. Жобасы үшбұрыштылау келген екінші төбе де екі қабатты,трапеция пішінді. Үстіңгісінің өлшемдері: 120\*30 м, биіктігі 6 м; төменгісінікі 45 - 40 м, биіктігі 2 м. Осы төбелердің айналасында мөлшері 1 км қабырға қалдығы сақталған. А.Н.Бернштамның пікірінше Қаракемер қалашығы VII - XXII ғасырлардағы Адақкес қаласы болуы мүмкін. Оның тұрғындары егін шаруашылығымеен шұғылданады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
### Негізгі бағыты

«Баға алшақтығы» - ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасы төмендеген кезде өнеркәсіптердің өнімдері бағасының күрт жоғары көтерілуі. Капиталистік дамудың алғашқы дәуірінде өнеркәсіп, сауда және банк капиталы «Баға алшақтығын» пайдаланып, фермерлер есебінен байыды. «Баға алшақтығы» империализм жағдайында ауыл шаруашылық өндірушілерін монополиялық тонаудың бір тәсіліне айналып отыр.
Өндіріс жағдайы мен өнімдерді өткізуде болған өзгерістер біздің елде 1922 жылы «Баға алшақтығын» тудырды. Жабдықтардың ескіруінен және кәсіпорындардың толық қуатымен жұмыс істемеуінен еңбек өнімділігі құлдырап, өнеркәсіп өнісмдерін өндіруге жұмсалатын шығындар көбейді. Ауыл шаруашылығында жерге жеке меншіктің жойылуы нәтижесінде абсолюттік рента құрып, бұрын ірі жер иеленушілердің меншігі болып келген жерлер, малдар, ауыл шаруашылығы құрал-саймандары шаруаларға бөлініп берілді. Сонымен бірге олар аренда ақысын төлеуден босатылып, жер сатып алуға байланысты шығындардан және банкілерге берешек қарыздарынан құтылды. Осы факторларауыл шаруашылығы өнімдерінің құнын едәуір арзандатты. «Баға алшақтығы» 1926 жылы ең шарықтау шегіне жетті. Коммунистік партияның ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп өнімдеріне баға қоюдағы саясаты бағалар арасындағы алшақтықты бірте-бірте жоюға, жұмысшы табы мен шаруалардың одағын нығайтуға, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз етуге бағытталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 60-бет
**Диқанбай Қапсәлемұлы**, Диқанбай Қапсалаңұлы (шамамен 1800 - 1876, Жетісу өңірі) - батыр, би. Ұлы жүз құрамындағы дулат тайпасының ботбай руынан шыққан. 

Әкесі Қапсәлем, арғы атасымен ел қорғаған, аты ұранға айналған батырлар болған. Диқанбай ерлік істерімен аты қалған батыр ғана емес, ел арасындағы түйіні қиын мәселелерді шешуге араласқан би ретінде белгілі адам. Қазақ халқының тарихынан мол мағлұмат беретін орыс түркітанушысы Н.Аристов жазып алып жариялаған Диқанбай батыр шежіресі күні бүгінге дейін өз құндылығын жоғалтқан жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Оператордың спектрі** — сызықтық операторды сипаттайтын сандар жиыны. Сызықтық алгебра, функционалдық талдау және кванттық механикада пайдалнылады.

Шекті өлшемді жағдай
--------------------

Е сызықтық шекті өлшемді кеңістікте А опертаоры берілсін. Сонда оператор спектры (әдетте {\displaystyle \sigma (A)} деп белгіленеді) А операторының барлық өзіндік мәндер жиыны болып табылады.
Бірақта, Оператордың спектрі оператордың өзіндік мәндерімен шектелмейді. Қандай да болмасын бір кесіндінің барлық нүктелері спектр болатын операторлар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
*Баға жетпес байлығымыз бар'* – жарты ғасырлық тарихы бар (Қарағанды) теледидар өмірінің шежіресі деуге тұрарлық материалдар..
Cаны қазір (2008) 3 мыңнан асады. Телеарнада бұрын ашылған облыстық радиоға қатысты екі мыңға тарта үнтаспа сақтаулы. Онда орыс және қазақ халқының классикалық халық әндері мен күйлері бар. Облыстың 1950-60 жылдары қамтитын кейбір қысқа-қысқа бейнекөріністер облыстық мұрағаттан көшіріліп алынған. Фонотекада сақтаулы 150 дана "**MAXIM**" кассетасы 1970-80 жылдары облыстың бейнешежіресінен бір үзік сыр шертеді. Кейіннен "SVHS" кассетасына көшті. Қазір фонотека қорында оның жалпы саны – 1800 данасы. 90-шы жылдардың екінші жартысына дейін пайдаланылған бұл бейнетаспада облыста өткен даталы мәдени шаралар және жекелеген хабарлар қамтылған. Соңғы он жылдан бері журналистер "**DVCPRO**", "**DVCAM**" кассеталарымен жұмыс істеп келеді. Әр жылдары көрермендер көңілінен шыққан "Біз жанбасақ", "Ойлан-тап", "Айтыс", "Қонақ-кәде", "Жансарай", "Өнерлі өрендер", "Ауыл тынысы", "Шахтерский канал", "Сіз бен біз", "Сарыарқа –колыбель дружбы" атты хабарлар бейнеқордың байлығы. Тележурналист Г.Бұхарбаеваның ғана 200-ден астам "Әйел әлемі", "Руханият", "Парасат" тарихи-танымдық секілді хабарлары қорда сақтаулы. Соңғы кездері "Жаңалықтар" редакциясынан өткен күнделікті бейнекөріністер "DVD-R" дискісіне көшіріліп сақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
Сергей Григорьевич Волконский

**Волконский Сергей Григорьевич** (8(19).12.1788-28.11(10.12).1865, Черьнгов облысы)- князь, декабрист, генерал-майор. 1812 жылғы Отан соғысына қатысушы. 1820 жылдан « Игілік одағының» 1921 жылдан Декабристердің Оңтүстік қоғамының мүшесі болды және Оңтүстік қоғамының Каменск басқармасын басқарысты. Солтүстік қоғаммен байланыс орнатты. 1825 жылы Поляк құпия қоғамы өкілдерімен арадағы келіс сөздерге қатысты. П.И.Пестельдің «Орыс шындығында» баяндалған Оңтүстік қоғам программасын жақтады. Өлім жазасына кесілді, кейін үкім каторгаға ауыстырылды. А.И.Герцев мен П.П.Огаревтің насихатын мақұлдап, олармен шетелде кездесіп тұрды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Вестминстер сарайы
**Вестминстер сарайы** (ағылш. *Palace of Westminster, Westminster Palace*) — Британ парламентінің отырысы өтетін, Лондон қаласынының Вестминстер ауданында Темзаның жағалауында орналасқан ғимарат. Сарайда 1100 бөлме, 100 баспалдақ және дәліздің үзындығы 5 км-ге дейін созылып жатыр.

Тарихы
------

Ежелгі Торни аралында Вестминстер сарайы алғаш рет Дания, Англия, Норвегия патшасы Ұлы Кнудтың басшылығымен салынған. Ежелден сақталған сарайдың бөлігі - зал, ол Вильгельм ІІ-нің билік етуі кезінде салынған.

Вестминстер сарайы ортағасырларда корольдік резиденцияның негізі болды, сонымен қатар бұл жерде парламент, корольдік жиналыстар, 1265 жылдағы Симон де Монфордың парламенті өткізілді. Ең алғашқы ресми кеңес осы сарайда 1295 жылы өткізілгендіктен, содан бергі Англиядағы барлық жиындар ары қарай да сарайда болатын болды. 

Генри VIII билік басында отырғанда, 1512 жылы сарайдың корольдік бөлігінде өрт болды. 1534 жылы Генрих VIII Томас Уолсиден сарайды алып, Уайтхолл деп өзгертіп, оны негізгі резиденциясына айналдырады.

1834 жылы 16 қазанда үлкен өрт болып, сарайд толықтай дерлік өртенді. Тек Вестминстер залы, Қазыналар қамалы, Андеркрофт шіркеуі, монастырь және Әулие Стефан шіркеуі ғана аман қалды. Өрттен кейін, Вильгельм VІ аяқталған Букингем сарайында тұру туралы Парламентке ұсынды, бірақ депутаттар үсынысын қабылдамай, Вестминстер сарайында қалуға шешім қабылдады.

Сыртқы келбеті
--------------

Вестминстер сарайында үш мұнара бар. Ірісі және олардың биігі - сарайдың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Виктория мұнарасы, биіктігі 98,5 метр; оның құрылысы 1858 жылы аяқталды және сол уақытта ол әлемдегі ең биік құрылымдардың бірі болды. Мұнараның көп бөлігі 15 метр биіктіктегі және мүсіндердің қоршалған Суверен кіре берісінен тұрады. Мұнараның қалған бөлігінде парламенттік мұрағаттар сақталады; олар 12 қабатта орналасқан және 1497 жылдан бастап Парламенттің қабылдаған барлық актілерінің түпнұсқалары, барлығы шамамен үш миллион құжаттар сақталған.

Солтүстік бөлігінде Биг Бен ретінде белгілі Елизавета мұнарасы бар. Ол Виктория мұнарасынан сәл ғана төмен (96 метр), бірақ әлдеқайда жұқа. Ал биіктігі 91 метр Сегізбұрышты орталық мұнара орталық залдың ортасында орналасқан.

Дереккөздер
-----------
**Саятүлеков Бағаналы** (1895-1986) – күйшілік дәстүріндегі орындаушылардың бірі.

Бағаналы Саятүлеков 1895 жылы Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Көкжыра ауылында дүниеге келген. Алты жасынан бастап қолына домбыра ұстаған Бағаналы өзінің тарлан шабысынан, дүл-дүл аяқ алысынан жаңылмай өткен адам. Жас кезінде дауысы зор әнші, әрі домбырашы болған. Майталман домбырашының орындауында Тәттімбет, Тоқа, Раздық, Байжігіт, тағы басқа күйші-композиторлардың туындылары өз ерекшелігімен кейінгі ұрпаққа жетті. Бағаналы Тәттімбеттің «Көкейкесті» күйін алғаш орындаушылардың бірі. Ол 1937 жылы Алматыда өткен халық өнерпаздарының 1-слетіне және Жамбылдың 95 жасқа толу тойына шақырылып, өнер көрсетеді. Күйшінің репертуарында халыққа белгісіз 40-қа тарта күй болған екен. «Қорамжан», «Ащы күй», «Көктөбет», «Шыңырау», «Беласар» сияқты күйлердің нұсқасын бүгінге жеткізген, домбырашылығымен қатар, «Қосішек», «Барина-сударина», «Шопан тойы», «Гагаринге сүйінші», «Ой толғауы», «Қосбасар» сияқты бірнеше күйлер шығарған.

Шығыс Қазақстан мен Арқа өңіріндегі халық композиторлары күйлерін шебер орындаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Күй. Қазақ халқының атақты күйшілері кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
3. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Тарбағатай ауданы әкімінің ресми сайты  Мұрағатталған 5 желтоқсанның 2008 жылы.
* Кітапхана
**Сергей Иванович Соколов** (14 қазан 1897 жыл, қазіргі Деребуж селосы, Смоленск облысы - ? ) — қазақстандық топырақ зерттеуші ғалым, биология ғылымдарының докторы (1964).

1922 ж. Мәскеу университетінің жартылыс тану бөлімін бітірген. 1919-1930 ж. КСРО Жер халкомында, Мемлекеттік топырақ тану институтында және осы кезде мұнымен қатар (1922-1925) Белоруссия мемлекеттік ауыл шаруашылық институтының топырақтану кафедрасында ассистент. Геодезия, аэрофототүсіру және картография инженерлері институтында (Мәскеу) физика география кафедрасында ассистент, доцент (1925-1942). Қазақстан КСРО ғылым академиясының Топырақтану институтында аға ғылыми қызметкер (1942-1943), топырақ физикасы мен химиясы лабораториясы меңгерушісі (1943-1946), осы институт директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары (1951-1953), топырақ генезисі және географиясы бөлімінде ғылыми қызметкер және ғылыми кеңесші. Соколов – 80- ге жуық ғылыми еңбектің авторы[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 316 бет
**Бендебике (Пендебике) кесенесі** (башқ. *Бәндәбикә кәшәнәһе*) — башқұрт мәдениетінің 15-16 ғасырдағы тарихи-архитектуралық ескерткіші

Башқұрт аңызы бойынша, Бендебике өзінің даналығымен әйгілі әйел. Ол башқұрт тайпалары арасындағы шиеленісті тоқтатуды қолдады. Сол аңыз бойынша Бендебике башқұрттар мен қазақтар арасында ұзақ мерзімді татулықты орнатуға өз үлесін қосты.

Ескерткіш 1968-1969 жылдары Нияз Мәжитов басқарған археологиялық экспедициямен зерттелді

Қабір құрылымы жағынан негізі 8,7\*7 м тіктөртбұрыштан тұрып, қабырға үстінде сегізбұрыш болып, ең үстінде ғимарат күмбезбен аяқталды.

Құрылыс екі түсті кірпіштен жасалған. Сұр фонда қызыл кірпіштер шыршаның ою-өрнегін жасады.

Қабірге кіреберіс оңтүстіктен портал түрінде тар есікпен 2,25\*1,86 м келген. Еден саман кірпіштен жасалған. Қабір әктас тақталармен қапталған. Тас қораптың ішінен әйелдің қанқасы табылды.

Бендебике ханым және оның ұрпақтары IX ғасырда қазіргі Көгершін ауданындағы Мақсұт ауылында өмір сүрген. Ол өз халқын жетелейтін және оларды апаттардан қорғайтын өте парасатты адам, тек жақтаушы ретінде ғана емес, сонымен бірге өз халқының кеңесшісі ретінде де, оның есімі «Жиренше шешен» аңызында осы күнге дейін сақталған. Ол өз заманында «Әулие» атағына ие болды және тарих беттерінде ғасырлар бойы сақталып келді.

Сілтемелер
----------

* Кешене (мавзолей) Бэндэнбикэ Видео YouTube сайтында
* Легенда о Бэндэбикэ
* Кэшэнэ Бэндэбикэ в энциклопедии Башкортостан(қолжетпейтін сілтеме)Үлгі:Недоступная ссылка
* Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән. Киске Өфө. 01.08.11 (башқ.)
* Татьяна Зонова.Возвращайся домой, Бэндэбике Мұрағатталған 14 шілденің 2020 жылы.

Әдебиет
-------

* "Бэндебике и Еренсе-сэсэн" Пьесы Айдара Хусаинова.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Легенда о Бэндэбикэ историческая справка. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2011.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 мамыр 2010.
*""Амеличкин Сергей Георгиевич ''* (1919 -1981жж.) — Ұлы Отан Соғысының қатысушысы, Кеңес Одағының Батыры.

Өмірбаяны
---------

Амеличкин Сергей Георгиевич - 1454 өздігінен жүретін артиллериялық Перемышльск полкінің — II гвардиялық корпусының, танк армиясы жүргізуші механигі.
Амеличкин С. Г. 1919 ж. Қорған облысы, Юргамыш ауданы, Ильинка аулында дүниеге келді. 1935 жылдан бастап Қостанай облысы, Обаған ауданында, «Червона зирка» колхозында қатардағы колхозшы болып жұмыс істейді. 1941 жылы 25 маусымда Кеңес Армиясы қатарына шақырылып, ол 1943 жылы танк жүргізушісі болып соғысқа аттанды. Ұрысқа Орловско - Курскіде араласты. Амеличкин танкісі Берлинге дейінгі жолды жүріп өтті. 1945 ж. Польша жерінде қаңтарда болған шайқаста Амеличкин Гилице өзеніне бірінші болып жетіп шабуылдады. Шебер де батыл жүргізген оның экипажы плацдармды ойдағыдай басып алуға мүмкіндік берді. Осы ұрыста Амеличкин екі танк шабуылын тойтарып отрядының алға жылжуына жол ашты. Нәтижесінде 2 танк, 3 қару, 20 автомашина, 30 неміс солдаты мен офицерін жойып, 20 солдатты тұтқынға алды. Амеличкин танкі еш бұзылмастан 400 км. жауды тойтарып жүріп өтті.

КСРО жоғары Кеңесі Президиумының 1945 ж. 27 ақпандағы қаулысымен Амеличкин С. Г. Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Ленин, Қызыл жұлдыз ордендерімен «Ерлігі үшін»,«Варшаваны озат еткені үшін», «Берлинді алғаны үшін» медальдарымен марапатталды.

Сергей Георгиевич Қостанай облысы, Урицкий ауданының, Лермонтов атындағы совхозында моторшы болып еңбек етті. 1981 жылдың 15 ақпанында қайтыс болды.

С. Г. Амеличкиннің ерлігі
-------------------------

1945 жылдың 16 қаңтарында алдынғы қатардағы полк құрамындағы старшина Амеличкин өзеніне алғашқылардың бірі болып жетіп майдан ашты. Жаудың екі танкісіне тойтарыс беріп, Т-4 танкін, 3 қаруын, 20 автомашина, 30 солдат пен офицерлерін жойды. Гиелица өзенінде шебер шайқасқаны үшін КСРО жоғары Кеңес Президиумының қаулысымен 1945 жылдың 27 ақпанында Амеличкин Сергей Георгиевичке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Они прошли через войну: 50-летию Великой Победы посвящается /Под ред. Н.И. Сапрыкина – Кустанай, ПО «Полиграфия», 1995. - 43-44б.
3. ↑  Костанайская область: энциклопедия, 70-летию области посвящается.- Алматы: Издательство «Арыс», 2006 – 206-207 б.
4. ↑  Герои Советского Союза – казахстанцы. Том 1/ Сост. П.С. Белан, Н.П. Калита. - Алма – ата: Казахстан, 1968. - 67-68 б.
**Сазанқұрақ**-Сазанқұрақ кенорнын жетелі барлаумен, одан көмірсутек шикізатын - мұнайды өндірумен, кенорынды жайластырумен, өнеркәсіптік қуаттылықты арттыру шараларымен, кенорынды жаппай бұрғылай отырып,
өндіруге қажетті ғимараттарды тұрғызумен, алынған мұнай сапасын халықаралық стандарттар деңгейіне дейін жеткізумен, өндіру өнімдері мен оларды өткізу көлемін арттырумен айналысатын жабық акционерлік қоғам - бірлескен кәсіпорын. Құрылтайшылары - "First International Oil Corporation" компаниясы және "Атыраумұнайгазгеология" акционерлік қоғамы. "Сазанқұрақ" кәсіпорны 1997 жылдың 29 мамырында берілген №245 лицензияға және 30 қазанында Қазақстан Республикасы Үкіметімен жасалған келісім-шартқа сәйкес, сол жылдың аяғында Сазанқұрақ кенорнын жайластыруға дайындық жұмыстарын бастаса, 1998 жылдың қаңтарынан бастап игерім ұңғымаларын бұрғылау мен кенорынды одан әрі жайластыру шараларын жүзеге асырды. 1999 жылдың наурыз айынан бастап мұнай өндіру жене оны өткізу шаралары жолға қойылды. 1999 жылдың
қараша айынан бері кенорын өнеркәсіптік игеруге толығымен енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Бет көктамыры** (ағылш. *facial vein*, немесе **Алдыңғы бет көктамыры**, ағылш. *anterior facial vein*) — адам бетіндегі салыстырмалы түрде үлкен көктамыр. Ол мұрын астының бүйірінен басталады, әрі мүйісті көктамырдың (angular vein) тіке жалғасы болып, сонда ол шағын мұрындық тармақты қабылдайды. Ол бет күретамырының артында орналасқан және бұраңы аз желіде жалғасады. Ол беттің жалпы көктамырын қалыптастыру үшін төменжақартқы көктамырдың алдыңғы тармағына қосылудан бұрын, немесе мойынның ішкі көктамырына құюдан бұрын ол сыртқы таңдай көктамырынан ( palatine vein) қан қыбылдайды. 

Көп кездесетін қате тұжырымдама бойынша, бет көктамырында қақпақшалар (клапандар) жоқ, бірақ соңғы зерттеулер бұған қайшы келді.

Бет көктамырының жақтаулары беткі көктамырлардікіндей (Superficial vein) жұмсақ емес.

Жолы
----

Басталғаннан бастап ол көлбеу төмен және артқа қарай өтіп, үстінгі ерінді көтеру бұлшықетіндегі ірі бетсүйек бұлшықетінің және бетсүйек басының (zygomatic head) астымен жүріп, сосын шайнау бұлшықетінің бетімен құлдап, астыңғы жақсүйектен өтіп, артқа қиғаш бұрылып, платизма бұлшықеті мен мойын шандырының астымен, және жақасты сілекей безінің, қосқарыншалы бұлшықетінің, бізтіласты бұлшықетінің бетінен өтеді.

Клиникалық маңызы
-----------------

Бет көктамырының тромбофлебиті, (бет көктамыры қабынуы және қайталама түйнек (clot) пайда болуы) түйнек қабынуы үңгірлік синусқа жұғып, үңгірлік синус тромбофлебитін туғызады. Инфекция бет көктамырынан дуралды Веналық синусқа енуі мүмкін. Инфекция сондай-ақ бет тілінуінен де, немесе бет көктамыры өтетін өңірдегі безеулерден де пайда болуы мүмкін.

Қосымша суреттер
----------------

* Алдыңғы жағынан қарағандағы қабақтың қантамырларыАлдыңғы жағынан қарағандағы қабақтың қантамырлары
* Адам басының бүйірінен қарағандағы анатомиясыАдам басының бүйірінен қарағандағы анатомиясы
* Адам басының алдынан қарағандағы анатомиясыАдам басының алдынан қарағандағы анатомиясы
* Адам басының боршаланған бейнесі (Бет көктамыры)Адам басының боршаланған бейнесі (Бет көктамыры)
* Адам басының боршаланған бейнесі (Бет көктамыры)Адам басының боршаланған бейнесі (Бет көктамыры)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Zhang, J.; Stringer, M. D. (2010). "Ophthalmic and facial veins are not valveless". *Clinical & Experimental Ophthalmology* **38** (5): 502–510. doi:10.1111/j.1442-9071.2010.02325.x. PMID 20491800.
2. ↑  Clinically oriented anatomy — Eighth. —  Wolters Kluwer. — P. 883. — ISBN 9781496347213.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Норман анатомиясының 4 дәрісі Мұрағатталған 31 қаңтардың 2020 жылы. Wesley Norman (Georgetown University) parotid2.jpg Мұрағатталған 16 мамырдың 2021 жылы.
* Figure 47-5 Мұрағатталған 21 қыркүйектің 2008 жылы.
```
Гайморит
```

Гайморит-мұрынның екі жағында орналасқан гаймор қуысының қабынуы. Оны 1613-1685 жылдар аралығында ағылшын тәнтанушысы Н. Гаймор ашқан. Гаймориттің негізгі қоздырғыштары- инфекциялар мен бактериялар. Індет мұрын қуысы және қан арқыла гаймор қуысына түсіп, оны зақымдайды. Гайморит кезінде адам қатты әлсіреп, иммундық жүйесі төмендейді. Егер бұл ауруды дер кезінде емдетпесе мұрындағы ірің миға өтіп, менингит ауруын туғызуы мүмкін.

Ауру себептері
--------------

```
 Гайморит негізінде  тұмау, скарлатина, қызылша және тағы басқа инфекция аурулардың асқынуынан туындайды. Кей жағдайда тіс тамырларының  қабынуы да гайморитке әкеп соғады.Бактериялар мен басқа да инфекциялар гаймориттің дамуына жол ашады.Нәтижесіде адам ағзасы әлсіреп, аурулармаен күресе алмағандықтан, басқа да ауру түрлері пайда болады. Сәл еңкейген кездегі шыдатпас ауру да гаймориттің белгісі.
```

### Ауру белгілері

Жедел гайморит кезінде науқастың жағдайы күрт нашарлап кетеді. Бастапқыда ауру мұрынның бітеліп, демалудың қиындап, тамақтың ауруымен шектеледі. Одан соң мұрын қуысына түссіз, жасыл немесе сары сұйықтық аға бастайды. Науқастың дене қызуы көтеріліп, өзін әлсіз сезідеді. Сонымен қатар, гайморит кезінде қызу көтеріліп, адам тез шаршайды, тамаққа тәбеті болмай ұйықтау режимі бұзылады. Ал, гаймориттің созылмалы түрінде қызу онша көтерілмейді. Науқастың иіс сезу қабілеті төмендеп, бас ауру көп орын алады. Және науқастың есте сақтау қабілеті де, жұмысқа қабілеттігі де төмендейді.

#### Емдеу жолдары

Гаймориттің белгілері біліне салысымен жедел түрде дәрігерге барып емделу керек. Гаймориттің созылмалы түрінде хирургиялық емдеу жолдарын қолданған жөн. Сонымен қатар, бұл ауруды мұрындағы белгілі нүктелерге массаж жасау арқылы да емдеуге болады. Ал, гаймориттің жедел түрін қалыпты жағдайда емдеуге болады. Көп жағдайда гайморит кезінде антибиотиктер қолданады. Ең маңыздысы мұрын гигиенасын ұмытпауымыз керек.

##### Алдын-алу жолдары

Тұмау, қызылша, скарлатина тағы басқа аурулар кезінде жедел түрде емделу. Жұқпалы аурулардан аулақ жүру, өз-өзін жылы ұстау керек.Сонымн қатар иммундық жүйені көтеріп отыру керек. Жылына бір рет лор-дәрігерге тексеріліп отыру.

Дереккөздер

1. ↑
**Гая Вюрих** (итальяндық: Г*ая Герман. Вуерих;* 1991 ж. 4 шілде, Кавалье, Италия) — итальяндық шаңғышы, Сочидегі Олимпиада ойындарының қатысушысы. Спринт жарыстарына мамандандырылған.

Вюрих Әлем кубогында алғаш рет 2009 жылдың 13 ақпанында өнер көрсетті, 2013 жылдың қаңтарында ол командалық спринтте Әлем кубогының кезеңінде алғашқы ондыққа кірді. Жалпы, қазіргі уақытта ол әлем чемпионатының алғашқы ондығында 4 рет, командалық спринтте 1 және жеке есепте 3 рет кездеседі. Вуерихтің әлем чемпионатындағы жалпы жетістігі - 2011-12 маусымдағы 59-шы орын.

Сочидегі 2014 жылғы Олимпиадада ол спринтте 7-орын және командалық спринтте 13-орын алды.

Өзінің мансабы барысында ол екі әлем чемпионатына қатысты, ең жақсы нәтиже 2011 жылғы әлем чемпионаттарында спринтте 35-орын.

Фишер дайындаған шаңғыларды пайдаланады.

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 20 наурыздың 2014 жылы.
Жін мәжілісі үңгірі, Оман.
**Дию, жін, пері** (араб.: جن‎ *ǧinn*, singular جني *ǧinnī парсы - жын, пері) - мифтік кейіпкер.* 

Денелі, күшті, сиқырлы жан иесі түрінде бейнеленеді. Иесінің (бақсының, т.б.) қалауынша таңғажайып істер істейді-мыс. Дию, көбінесе, ертегілердің кейіпкері түрінде жиі кездеседі. Қазақ халқының қиял-ғажайып ертегілерінде Дию кейде Дәу деп те аталады.

Исламға дейінгі жіндер
----------------------

Ahsan-ol-Kobar, Ali and the Jinn, Golestan Palace, 1568
Таяу Шығыс өңіріндегі археологиялық қазбалардан тас және басқа заттардағы суреттерде кездеседі.[]

Исламда
-------

### Жіндер Інжілде

Жін (جن) Жанн (الجان *al-Ǧān*) Мажнун (مجنون *Maǧnūn*) және *ʾIblīs* (إبلیس) сөздері аудармаларды кездеседі **таныс жан** немесе אוב (ob) Жанн және **пері** δαιμόνιον (*daimónion*) for *ʾIblīs*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Иммерсиялық жүйе** (лат. immersio – батыру) – нәрсе мен бірінші линзаның арасы иммерсиялық сұйықтықпен толтырылған оптикалық жүйе. Ол *микроскопта* қолданылады. Иммерсиялық сұйықтық ретінде кедр майы не минерал май, глицериннің судағы ерітіндісі, вазелин майы, иодты метилен пайдаланылады. Иммерсиялық жүйені есептеу кезінде иммерсиялық сұйықтықтың оптикалық сипаттамалары (сыну көрсеткіші және дисперсия) ескеріледі. Сондықтан жүйе үшін есептелген сұйықтықты ғана қолдану қажет. Иммерсиялық жүйені пайдалану объективтің апературасын (А) үлкейтеді және микроскоптың *ажыратқыштық шамасы* да жоғарылайды. Иммерсиялық жүйе иммерсиялық сұйықтықтың әр түрлі тереңдігіндегі нысандарды сұйықтыққа объективті батыра отырып зерттеуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4-том
**Америкалық трипаносомоз** немесе **Чагас ауруы** — тропикалық паразиттік ауру.

Инфекцияның дамуы
-----------------

Бұл аурудың инкубациялық кезеңі — 7-14 күн. Трипаносома енген жерде біріншілік аффект "чагана" түзіледі, ол лимфанит және регионарлы лимфатикалық түйіндердің ұлғаюымен жүретін қою-қызыл түсті қатты тығызданған қабынбалы инфильтрат түрінде болады. Қоздырғыш көздің шырышты қабаты арқылы енгенде, қабақ пен беттің ісінуімен жүретін коньюктивит дамиды, ол самай мен маңдай аймақтарына тарауы мүмкін. 4-6 аптада генарализденген инфекция дамиды. Бас ауруы, миалгиялар, қалтырау пайда болады, дене қызуы 39-40С-ке дейін жоғарлайды. Қызба тұрақты немесе ремиттирленген түрде болады және 2 жұмаға дейін сақталады. Теріде 8-20 күнге дейін сақталатын ұсақ дақты бөртпе жиі пайда болады. Бауыр мен

Шагас ауруының тараған аумақтар
көкбауыры ұлғаяды. Жүрек қан-тамыр жүйесі зардап шегеді. Жүрек шекаралары кеңейеді. Американдық трипаносомоз өзінің созылмалы сатысында 2 клиникалық түрге бөледі: жүрек-қан тамырлық және нервтік. Жүрек-қан тамырлық формасында ауыр қан айналым жетіспеушілігімен жүрек бұлшық етінің созылмалы зақымдануы дамиды. Нервтік формасында тыртысулар мен салданулар болады, бірақ олар сирек кездеседі. Негізгі симптомы — нервті өрімдердің салдануына байланысты барлық немесе бірнеше қуысты мүшелердің кеңеюі. 

Шагас ауруымен ауратын науқастың қан құрамынан табылған трипаносомы

Диагностикасы
-------------

Чагас ауруының диагнозы анамнездік, клиникалық және эпидемиологиялық мәліметтер негізінде қойылады және біріншілік аффекттен, қаннан, церебраспинальды сұйықтықтан, лимфатикалық түйіндердің, көкбауырдың, сүйек миының және басқа мүшелердің пунктаттарынан трипаносомды бөліп алу арқылы дәлелденеді. Серологиялық реакциялар қолданылады (созылмалы сатысында), әсіресе инвазияланған жануарлардың жүрек бұлшық етінен алынған антигенмен комплемент байланыстыру реакциясын (КБР-РСК) жүргізу өте көп мағлұмат береді.

Емі
---

Америкалық трипаносомоз ауруына қарсы арнайы терапия әлі жеткілікті деңгейде өңделмеген. Қазіргі кезде бұл рөл үшін нитрофуран туындылары қолданылады. Инфекцияның жедел және созылмалы түрінде лампит қолданылады. Тәуліктік дозасы 8-10 мг/кг. Күніне 3 рет 05 қабылдайды. Емдеу курсы 3-4 ай.

Профилактикасы
--------------

Негізгі профилактика Чагас ауруының тасымалдаушысы бүргелерді жою болып табылады, санитарлық-тұрмыстық жағдайды жақсарту, ол адамдарға приатонды бүргелердің шабуыл жасау мүмкіншілігін азайтады.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* 
* 
* Мұрағатталған 10 қарашаның 2014 жылы.
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Кедейлер дерті |
| --- |
|  |
| Кедейлер дерті | 
ЖИТС  • Безгек  • Туберкулез  • Қызылша  • Пневмония  • Диарея  • Оба |
|  |
| Ұмыт қалған аурулар | 
Тырысқақ  • Америкалық трипаносомоз  • Африкалық ұйқы ауруы  • Шистосомоз  • Дракункулез  • Өзен соқыр  • Қала-азар  • Трахома |
|  |
| Басқа | 
Аштық |

 |
**Соколова Нина Степановна** - 1931 жылы 26 наурызда Ресейде, Мәскеу облысында дүниеге келген. 

Мәскеуде тұрып, сонда білім алған. 1950 жылдары Мәскеу полиграфиялық техникумын бітірген соң, жас маман ретінде Алматы қаласына жолдама алды.

Еңбек жолын Алматыдағы №2 баспаханада бастады. Теру цехының, түптеу цехының бастығы, ОТК бастығы, өндіріс бөлімінің бастығы қызметтерін атқарды. Жұмыстан қол үзбей жүріп, 1965 жылы Мәскеу полиграфия институтын аяқтады. 

1968 жылы ҚазКСР Мембаспакомының бұйрығымен №18 баспаханаға бас инженер болып ауысты. Осында 19 жыл табан аудармай еңбек етті. Өз міндеттеріне жауапкершілікпен қарады, жеткен жетістіктерін өз еңбексүйгіштігінің жемісіне балайды. Өз еңбек жолында жаңа техниканы ендіруде ынталандырушы бола білді.

"Баспа үздігі» белгісімен, «Еңбек Ері» медалімен марапатталған. 1978 жылы құрметті демалысқа шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Имерина**, Имерна – Мадагаскар аралының орталық үстіртінде 14 ғасырдан 19 ғасырдың бас кезіне дейін өмір сүрген мемлекет. Халқының этникалық құрамы – малагасийлердің бір тобы – мерна. Бұл өңірде көне заманнан сатылы егін шаруашылығы қолданылған. Негізгі дақылы – күріш. Қол өнері мен сауда дамыған. Король Андриемасинавалунаның тұсында бір орталыққа бағынған феодалдық мемлекет болды. Ол өлгеннен кейін өзара қырқысқан аласапыран кезең басталып, мемлекет дербес аймақтарға бөлшектеніп кетті. Король Андриенампуинимерин (1787 - 1810) тұсында қайтадан бірікті де, Малагасий корольдығы немесе Мадагаскар корольдығы деген ресми ат алды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974