recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ауада жүзгіш** — "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 4 бөлімді, Қазақ-орыс тілдерінде фильмі (1990). .

Фильм Ұлы Отан соғысының ардагері Сайд Жылқышев жайлы, оның ауада жүзгіш аппаратпен шұғылданатыны жөнінде түсірілген. С. Жылқышев Циалковский атындағы ауада жүзу мектебін бітірген, дирижабльде, ауа шарында ұшқан, 1938 жылы 18 тамызда Әуе флоты күнінің құрметіне жасалған шеруге қатысқан. Соғыстың алғашқы күнінен бастап Ленинградты қорғаған. Мұнда ол бақылау аэростаты дивизиясын басқарған. Кадрларда: КСРО кинофотоқұжаттарының Орталық мемлекеттік мұрағатынан хроника: ұшып бара жатқан дирижабль, адамдар отырған дирижабль, ауада жүзгіш ер кісілер, гондольер, әскери хроникадан кадрлар. Режиссеры — С. Морозов, операторы — А. Швецов.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
A.Верещагиннің суреті "Соғыс апофеозы" (1871 ) - пацифизмның көркем көрсете бiлуiнiң өте ерте формаларының бiрi

A.Пацифизм белгісі
**Пацифизм** (лат. *pacіfіcus* — татуластыру, тыныштық орнату) — бейбітшілікті жақтайтын, зорлық-зомбылықты жоюға бағытталған идеология. **Пацифисттік қозғалыс**, **бейбітшілік үшін қозғалыс** соғыс пен озбырлыққа қарсы бейбіт құралдармен әрекет ететін антисоғыстық қоғамдық қозғалыс болып табылады.

XIX ғасырдың 2-жартысында АҚШ пен Ұлыбританияда либералды интеллигенция ортасында пайда болған пацифистік қозғалыс кез келген соғысқа қарсы шығып, елдер мен халықтар арасындағы қарулы күресті айыптады. 1848 жылы Брюссельде, 1898 жылы Туринде (Италия), т.б. елдерде пацифистердің халықаралық конгрестері соғысқа тыйым салуға, жаппай қарусыздануға, елдер арасындағы дауларды аралық соттар арқылы шешуге шақырды.

Пацифизмді жақтаушылар соғыстың бейбіт іс-шаралар арқылы алдын алу мүмкіндігіне сенім артады. Олар соғысты әділетті, әділетсіз деп бөлмейді, соғыс атаулының бәріне де қарсы. Олар соғыстың шығу себептерін жоймай-ақ, оны болдырмау мүмкін деп сенеді. XX ғасырдың 80-жылдары саяси ықпалы артқан пацифистік қозғалыс халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында соғыстарға тыйым салу туралы халықаралық конгрестер өткізіп, жалпыға бірдей қарусыздану мәселелерін көтерді. Қазіргі кезде пацифистік қозғалыс көптеген елдердің сыртқы және ішкі саясатына пәрменді ықпал етуге қабілетті бұқаралық халықаралық, демократиялық қозғалысқа айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазіргі заман ұғымдарымен терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі. Алматы: "Сөздік-Словарь", 2001.ISBN 5-7667-8676-Х
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
3. ↑  
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Декупаж (фр. decouper - ой-) - суреттің қос- негізде- түрлі пәндік сәнде- техникасы, суреттің немесе бедердің (әдеттегі ой-) біріктірілуінен немесе қырқып алынған бейне

Тақталық декор
Декупаж орта ғасырда пайда болған. Осы сияқты өнерлер тұңғыш рет XV ғасырдың соңында Германии атанады, қайда болсын ой- суреттер жиһаздың сәні үшін пайдаланылатын болды. Сол кезде сәнге бедерлі- қытайлық немесе жапондық стильдегі жез жиһаз кірген.
Венециялық шеберлер өнерлі суреттерді ойды, оларды жиһаздың бетіне жапсырды және лаканың бірнеше қабатымен ық үшін басты.
Жиһазшылар жиһаз дизайнын таяу шығысқа ұқсатып жасады. Олар- бірталай арзан, алайда, аз сұрау түсті. Соңғы кездерде бұл өнер Италияда Arte povera ("сорлының өнері") атала бастады. Қазірде мынадай жиһаз көп емес бірақ қазіргі сұоаныстардағы жиһаздар стилі сол жиһаздардың стиліне еліктейді.
Декупаж франциялық король Людовик XVI ауласында өте сәнді болды. Мария Антуанетта және оның сарайдағы бикелері Ватто және бер барысында ұлы франциялық революцияның жоюшысы- Фрагонара жұмысының сәні үшін пайдаланған.

```
Англия декупажы ара сапа хобби Америкаға дейін өтіп кетті, сауда біріншінің және екінің арасында жаядай белгілі дүниежүзілік соғыстармен болды.
```

Қазір сол ескі техника тағы сәнд болды және жаядай түрлі елдерде тарап кетті- сәнде- сөмкенің, қалпақтардың, шыршалық сәндердің, жайма-шуақ сағаттардың, шкатулкалардың, ыдыстың, теңгелердің дизайнына айналды.
Геологиялық комитет, 1907
**Геологиялық комитет** – Ресейдегі тұңғыш мемлекеттік геологиялық мекеме. 1882 жылы Петербургте ұйымдастырылды. Геологиялық комитет Ресейдің, оның шет аймақтарының геологиялық құрылысы мен минералдық шикізат байлықтарынзерттеу, мемл. геологиялық карта жасау, тау-кен өнеркәсібі бар аудандарда геологиялық түсіру ісімен шұғылданды. 1918 жылы наурызда ол Халық Шаруашылығы Жоғары Советінің қарамағына берілді. 1923 жылдан бастап, геологиялық комитетке жалпы мемл. маңызы бар барлық геологиялық және геологиялық барлау жұмыстарын ұйымдастыру, оларды жүзеге асыру, реттеу міндеті жүктелді, оның жергілікті бөлімшелері ұйымдастырылды. 1929-30 жылдары Геологиялық комитеттің қайта құрылуына байланысты оның әкімш. және жоспарлау жұмыстарын Мәскеудегі Геологиялық барлау бас басқармасы атқаратын болды. Оның жергілікті жерлердегі бөлімшелері геологиялық барлау жөніндегі аймақтық басқармаларға айналдырып, оларға геологиялық түсіру, іздеу және барлау жұмыстарын жүргізу міндеттеледі. Геологиялық комитеттің ленинградтағы 8 ғылыми-зерттеу бөлімшесінің 7-уі Бір тұтас орталық ғылми-зерттеу және геологиялық барлау (ЦНИГРИ) институтының құрамына кірді. 1939 жылдан ол Бүкіл одақтық ғылми-зерттеу геологиялық институты (ВСЕГЕИ) болып аталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Эцклопедиясы
**Сығылу** - заттың біркелкі сыртқы қысым әсерінен көлемін өзгерту қасиеті. Сығылу коэффиценті сығылудың негізгі сипаттамасы болып табылады және мына формула көмегімен анықталады: 

\beta =-{\frac {1}{V}}{\frac {dV}{dp}},

Бұл жерде V- зат көлемі, p - қысым

Сығылу коэффицентін біркелкі сығу коэффиценті деп те атайды. Берілген формуладан заттың сығылу коэффиценті мен тығыздығын \rho  байланыстыратын формула шығады: 

\beta ={\frac {1}{\rho }}{\frac {d\rho }{dp}}.

Заттың сығылу коэффиценті сығылу болып жатқан процеспен тығыз байланысты. Осылайша, изотермалық процестерде температураның өзгерісі орын алуы мүмкін. Сондықтан, әр процеске сәйкес сығылу коэффиценті анықталады. 

Изотермиялық процесс үшін изотермалық сығылу коэффиценті енгізіледі:

\beta \_{T}=-{\frac {1}{V}}\left({\frac {\partial V}{\partial p}}\right)\_{T},

Бұл жердегі T индексі жеке туынды тұрақты температурада алынатындығын білдіреді. 

Адиабаталық процесс үшін адиабаталық сығылу коэффиценті енгізіледі:

\beta \_{S}=-{\frac {1}{V}}\left({\frac {\partial V}{\partial p}}\right)\_{S},

Бұл жердегі S энтропияны білдіреді (яғни адиабаталық процесс тұрақты энтропияда өтеді). 

Сығылу коэффицентіне кері шама иілгіштіктің көлемдік модулі деп аталады және K әрпімен белгіленеді. 

Сығылу теңдеуі изотермиялық сығылу коэффиценті мен қысымды сұйық түрімен байланыстырады. 

Адиабаталық сығылу коэффиценті изотермиялық сығылу коэффицентінен әрдайым аз болады. Сол себепті: 

\beta \_{S}={\frac {C\_{V}}{C\_{P}}}\beta \_{T}

Бұл жерде C\_{V} - заттың тұрақты көлемдегі жылусыйымдылығы, C\_{p} - заттың тұрақты қысымдағы жылусыйымдылығы.
Геологиялық термометрия – геологиялық процестер температурасын анықтайтын тәсілдер жиынтығы. Геологиялық термометрия магманың суыныуы, рудалы кен орындарының қалыптасуы, жеке минералдардың кристалдануы сияқты мәселелерді қамтиды. Термометриялық зерттеулерде геологиялық термометрия мен минералогиялық термометрия әдістері қолданылады. геологиялық термометрияның тура және жанама әдістері болады. Оның тура әдістеріне лава, газ фумаролдары, жылы бұлақ температурасын анықтау; тау жыныстарын балқыту нәтижесінде алынған деректерді, интрузиядағы бөгде жыныстың балқу және метаморфизмге шалыну процестерімен салыстыру әдісі жатады. Жанама әдістіеріне магманың температурасын оған түскен бөгде жыныстың балқу дәрежесі мен магмаға жапсарлас көмір қабаттарының кокске айналуына қарап шамалау, интрузивтік және метаморфтық жыныстар фазаларының тепе-теңдік қатынастары мен жер бетіндегі тұздың шөгуі, үгілуі т.б. сияқты экзогендік процесс температураларын өлшеу жатады. Минералогиялық термометрия температураны минералдар құрамындағы газ, сұйық және қатты кірмелерді зерттеу арқылы анықтайды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Эцклопедиясы
**Теңіз десант операциясы** (Морская десантная операция) — қарсылас қорғаныста тұрған жағалауга десант түсіру және оның жағада жауынгерлік міндетгерді орындауы жөнінде келісілген және біртұтас жоспармен әзара байланыстырылған іс-қимыл Теңіз десант операциясы күрлық әскерлері мен флот құрамаларынын (бірлестіктерінін) әскери-әуе күштерімен, әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлерімен және әуе десант әскерлерімен озара байланысты іскимылы арқылы жүргізіледі. Теңіз десант операциясынын мақсаты тәыендегідей болуы мүмкін: бұғаз аймақтарын, жағалаудағы маңызды аудандар мен ірі аралдарды, қарсыластың әскери-теңіз базалары мен басқа да объектиерін алу, теңіз бойы бағыттарында шабуылдаушы әскерлерге олардың карсылас топтамаларын талкандауына және флоттың орналасу жағдайын жақсартуға көмек кәрсету. Теңіз десанттары жағалата оперативті-стратегиялық немесе оперативтік мақсатта түсірілуі мүмкін. Теңіз десант операциясына карсыластың десантқа қауіп тутызатыл кеме және авиация тоитамаларын талкандау немесе алсірету, операция өткізіліп жаткан ауданда қолайлы жағдайды сактау, әскерлерді десанттық кемелер мен көлік кемелеріне отырғызу, десантты тенізбен алып өту, карсыластың десанткд қарсы қорғанысын басу, десантты тұхіру үшін ұрыс жүргізу және десанттың жағадағы міндеттерді орындауы, сондай-ақ, теңіз десантын қамтамасыз ететін әскерлер мен ку штердін ұрыс қимылдары кіреді. Операцияны жүргізу үшін мынадай топтамалар кұрылады: теңіз десанты әскерлері. әуе десанты (егер олар операцияда қолданылатын болса), түсіру күштері, теңізбен әтуде және түсіру ауданында десантты шұғыл тасалау күштері, ракеталык әскерлер, әуе шабуылыны қарсы қорғаныс әскерлері мен авиация, сондай-ақ, күштер қоры. Теңіз десант операциясың басқару жалпы әскер құрамасының не флот құрамасының басшылығына жүктеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
**Квинсленд университеті** (ағылш. *The University of Queensland, UQ*) — Квинсленд штатының көне университеті, 1909 жылдың 10 желтоқсанында ашылған. Аустралияның сегіз беделді университеттерінің қатарына кіріп, «құмдақ университеттер» деп аталатын көне университет болып табылады. Сондай-ақ Квинсленд университеті Universitas 21 халықаралық университеттік ұйымына да кіреді. UniPage рейтингінің 2015 жылғы нұсқасы бойынша елде 3 орынды және әлем бойынша 47 орынды алды.

Университеттің басты кампусы Брисбеннің Сент-Лючия ішкі қала маңында орналасқан. Университет Аустралияның ғылыми-зерттеу университеттерінің жетекші университеті болып табылады. Оның құрамына:

* Молекулалық биология ғылымдар институты
* Аустралия биоинженерия және нанотехнология институты
* Квинсленд ми институты                                    кіреді.

Сонымен қатар университетке өзге ғылыми орталықтар енгізілген, Брисбен Корольдік госпиталь тұсындағы Квинсленд медициналық зерттеулер институты сияқты орталықтар

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (University of Queensland)
**Абу-Даби** (араб.: أبو ظبي‎) — Біріккен Араб Әмірліктерінің ең ірі әмірлігі.

Бас қаласы — Абу-Даби. Ауданы 67340 км². Жұрты 1800 мың адам (2007). Абу-Даби мемлекеттің 70% ЖІӨ өндіреді.
Солтүстігінде Персы Шығанағымен, оңтүстігінен және батысынан Сауд Арабиясымен, шығысыннан Оман мемлекетімен, шығысында Дубаймен шектеседі. Жер көлемі 73060 км². Сондай-ақ оның құрамына көптеген аралдар кіреді және Дубай, Шарджа әмірліктерімен шектесіп жатыр. ХVІІІ ғасырдан бастап билік Бану Яз тайпасының Эль Бу Фалах қауымы қолында болған. 1765 жылдан бастап билеушілердің резиденциясы болған Абу-Даби қаласының маңынан 1761 жылы ауызсу көзі табылған. ХІХ ғасырда Мускат, Оман және Сауд әулетімен арада шекаралық талас-тартыстар болды. Бұл тартыстар әлі күнге дейін шешімін таппаған. 1892 жылы халықаралық істердің ақырғы құқығын жүргізуді Ұлыбританияға беріп, келісімге қол қойды. 1968 жылы Ұлыбритания Парсы шығанағы аумағынан кеткен соң әмірлік көршілес мемлекеттермен бірлікте Біріккен Араб әмірліктері федерациясын құрды. Мұнайға қорына бай жерлері әмірлікті Дубаймен қатар деңгейде федерацияға жетекшілік етуге мүмкіндік туғызуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4
**Шектілік және шексіздік** - объективті дүниенің бір-бірімен тығыз байланыстағы қарама-қарсы өлшемге сыйымдылық мөлшерін білдіретін материалистік категориялар. 

Шексіздік сипаттары: 
1) материяның кеңістіктегі құрылымының шексіз алуан түрлілігі, барлық материалдық дүниенің тұйықталмағандығы; 2) әлемнің уақытта өмір сүруі, материяның жоқтан пайда болмайтындығы мен жойылмайтындығы; 3) материя құрылымының сапалық әртектілігі, т.б. Шексіздік ұғымының теориялық түсінігі ғылым білімнің прогресіне байланысты үздіксіз жетіле береді. Шексіз үлкендік қаншалықты үлкен шекті үлкендік болса да, алдын ала белгіленген үлкендіктің кез келгенінен үлкенірек болатын және үздіксіз ұлғая беретін өзгермелі шама ретінде анықталады. Шексіз көптік жоғары, соңғы элементі жоқ және тұтас көптікке тең келетін, ал бөлігі кіші көптік болатын көптік деп қарастырылады. Шектілік кеңістік пен уақыттағы барлық шектеулі күйлерді көрсетеді. Әлемдегі қандай болса да нақты сапаның шегі бар, ол белгілі бір өлшем шегінде өмір сүреді. Бірақ шектілік және шексіздікпен тығыз байланыста олардың қарама-қайшылығы мен бірлігі материя қозғалысының қасиеттері мен заңдарын тануға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Сурет:Савутжан Маматқұлов.png
**Савутжан (Надирий) Маматқұлов** (1940-2006) - 27 ақпанда Алматы облысы, Панфилов ауданының Надек ауылында туған. 

  

ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген (1968). «Коммунизм туш» (қазіргі «Ұйғыр авази») газетінде тілші, бөлім бастығы, одан кейін «Арзу» журналында редактор болып істеген.

1994 - 1998 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы ұйғыр жазушылары бірлестігінің төрағасы, 1994 жылдан «Жазушы» баспасында редакция меңгерушісі қызметін атқарды.

Қазақстан Жазушылар одағы I.Жансүгіров атындағы сыйлығының лауреаты. Абай, А.Пушкин, Н.Некрасов, Ш.Айтматов, Р.Гамзатов, О.Сүлейменов, М. Жәлел, А.Арипов, С.Иманасов, Е.Раушанов, т.б. шығармаларын, В.Шекспирдің «Король Лир» драмасын ұйғыр тіліне аударған.

Шығармалары
-----------

* Жастық жыр. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1968;
* Ағады Өсек өзені. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1978;
* Өзімді іздеймін. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1981;
* Ізгілік. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1986;
* Мейір. Өлеңдер.А. «Жазушы», 1990;
* Мен және Некрасовтың жеті мужигі. Поэма. А. «Жазушы», 1995.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Геологиялық процестер** - Жердің құрамын, құрылымын, бедерін және ішкі құрылысын үнемі өзгертіп отыратын процестер жиынтығы. Бүл процестер тарихы жер қыртысының құрамы мен құрылысында немесе жербедер өзгерістерінде сақталған сол процестердің нәтижелерін зерттеу арқылы анықталады; қазіргі өтіп жатқан Геологиялық процестерді жан-жақты зерттеу де маңызды, өйткені өткен кезеңдер мен дәуірлердегі Геологиялық процестердің болмыс-бітімі осы зерттеу нәтижелерімен салыстыра саралау арқылы ұғынылады. Геологиялық процестер: эндогендік процестер және экзогендік процестер болып екі топқа жіктеледі; геологиялық нысандар бұлардың біреуінің ғана немесе екеуінің қосарлана әрекет етуі нәтижесінде де қалыптасуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Алекса́ндр Ива́нович Соловьёв** (19 тамызда 1952 жылы, Сулак, КСРО — 1 қантарда 2000 жылы, Мәскеу, Ресей) — ресей актері,режиссер.

Биография
---------

Александр Иванович Соловьев реппресияланған мәскеу тұрғындарының ұрпағы.Ол 19 тамызда 1952 жылы Дагестанда,Сулак аулында Махачкала қаласында мұғалімдер отбасында туған.Кейін оның отбасысы Норильскке көшті.

Мектеп бітірген сон Александр Мәскеуге кетті және ГИТИСке түсті.Ол Андрей Гончаровта оқыды және онығ курсында Игорь Костолевский мен Александр Фатюшинмен бірге бір курста оқыған.Диплом қойылымы- Шукшинның «Характеры» шығармасы.

ГИТИСті бітірген сон 1973 жылы Гончаровтың шақыруынан кейін Соловьев Маяковкий атндығы театрда ойнауға бастайды.Бір жылдан кейін ол орта бала театрына кетеді және сол жерде 1986 жылға дейін жұмыс істейді.

Соловьев театр жұмысынан басқа көп түскен.Ол түрлі мультфильмдерді дауыстатқан.Мысалы «Адам женится на Еве», «Зелёный фургон», «Ребёнок к ноябрю», «По данным уголовного розыска», «Дамы приглашают кавалеров» сияқты фильмдер.

Сілтемелер
----------
**Абстракция арқылы анықтау** – кейбір нақтылы зерттеліп отырған саладағы заттардың тепе-теңдік тәріздес, адамның сезім мүшелері қабылдай алмайтын қатынастарын айқындау арқылы абстракциялау (анықтау) тәсілі.. 

Мыс.тауарлардың бір-біріне айырбасталуы арқылы (нағыз тепе-теңдік тәріздес қатынас) олардың абстрактілі қасиеті болып табылатын күн қатегориясы анықталады; сандар жиыны арасындағы өзара бірмәнді сәйкестік қатынас арқылы сан жөніндегі ұғым айқындалады. Абсракция арқылы анықтау тәсілімен анықталған қасиеттер сол анықтамалардан тумай, тек осы тәсіл арқылы айқындалады. 

Барлық Абсракция арқылы анықтаулар логиканың абстракция принципі деп аталатын заңына сүйенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
Кот-д’Ивуар — көп тілді ел. Ethnologue мәліметіне сәйкес, Кот-д’Ивуарда 80 тілде сөйлейтіндер бар. 
Ресми тіл – француз тілі, ол отарлау кезінде енгізілген. Бұл тілде мектептерде дәріс беріледі және де ол лингва франка болып саналады. Бұл елдегі 70–тен аса байырғы тілдері нигер-конголез тілдерінің 5 бұтағына бөлсе болады. Оңтүстік–шығыс секторда ква тілдері тараған. Мысалы, бауле және аньин тілдері (2-3 және 1 миллион адам) Ганадағы акан тілдерінің диалектті тобы болып табылады. Бауле тілінде Коссу өзенінің маңында және елдің астанасы Ямусукрода сөйлеседі, ал аньи тілінде Ганамен шекаралы аумақта сөйлеседі. Оңтүстік–батыс секторда кру тілдерінде және Либерияның тілі болып саналатын дида (250 000 адам) тілінде сөйлеседі. Солтүстік–батыс жақта, Коссу өзені және Гвинеямен шекара жақта елдің орталығында дан (1 миллион) және гуро (жарты миллион адам) секілді манде тілдеріне сөйлеседі. Орталықтан солтүстікке қарай көптеген сенафи, сенари (1 миллион) секілді тілдер тараған. Солтүстік–батыс бұрышта, Комоэ ұлттық саябағына жақын дьюла секілді тілде сөйлейтін 250 мыңдай адам тұрады, олар көрші Буркина-Фасоның лингва франка тілдерінің түрі болып табылады. Сонымен қатар үш миллиондай иммигрант өз тілдерінде сөйлейді (америкалық, биса (63 000), шығыс караборо (5610), вьетнам, гларо-твабо, дженаама-бозо, догосо, кхе, маасина-фульфульде (1200), малба-бирифор, мооре, нафаанра, сиаму, сисите-сенуфо, сонинке (100 000), турка, оңтүстік тусс тілдері). Бұл адамдар көрші елдерден болғанымен басым бөлігі – Буркина-Фасодан. Тілдердің алуан түрлілігі Кот-д’Ивуар азамат соғысында көрініс тапты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
**Алекса́ндра Серге́евна Дани́лова** (3 желтоқсанда 1918 — 20 сәуірде 2004) —кеңес театр мен киноның актрисасы.

Биография
---------

Александра Данилова родилась 3 желтоқсанда 1918 жылы Краснокутскте туған.

1937 жылы ВГИКке түсті және бірінші курста Сергей Эйзенштейн режиссер оны көрді және өзінің «Александр Невский» фильміне шақырды. Александра вузды 1941 жылы соғыстың бір-екі алдында бітірді .Кейін соғыс басталғанда басқа актерлер сияқты Александраны Алма-Атаға көштірді.Сол жерде ол Орталық киностудияда жұмыс істеді (қазіргі— Казахфильм).Александра кейбір фильмдерде түскен.

Мәскеуге келген сон 1944 жылы «Мосфильм» киностудиясына қабылданды жіне киноактер театр-студиясынада.Соңғы кездерде Александра концерттерді және өнер кездесулерді ұйымдастырды.Сол үшін ол 1974 жылы өнерге еңбегі сінген қызметкер атағын алды.

Александра Данилова 20 сәуірде 2004 жылы Мәскеу қаласында қайтыс болды.Ол Преображенск зиратында жерленген.
**Александр Александрович Суснин** (1929—2003) —кеңес және ресей актері.Ресейдің еңбегі сінген әртіс(1991).

Биография
---------

Александр 13 қарашада 1929 жылы Захаров аулында туған.

1952 жылы Б.Бабочкинде окып,ВГИКті бітірді.Сосын киноактер театр-студиясына қабылданды.

1957-1992 жылы "Ленфильм" киностудиясында жұмыс істеді.

Кинода түсуге студент кезінде бастады(1947 жылдан бастап).Оның дебюты - М.С.Донскийдің «Сельская учительница» фильміндегі оқушы рөлі.

Кино рөлдерден басқа Суснин отан мен шетел фильмдердің дауыстандырумен айналасады.

Александр 15 шілдеде 2003 жылы Санкт-Петербургте қайтыс болды.Ол Большеохтинск зиратында Сакт-Петербургте жерленді.
**Александр Стюарт** (ағыл. *Alexander Stewart*; шам. 1375—1435), **Мар мен Гариох графы** (1404 ж. бастап) - Стюарттар әулетінен шыққан барон, шотландық биік таулар аймағының орталық билікке бағындыру қозғалысының көшбасшысы.

Өмірбаяны
---------

Александр Шотландия королі Роберт II-нің төртінші ұлы, Бьюкен графы, Александр Стюарттың ұлы.

1404 жылы Мар мен Гариох графинясы, Изабелла Дугласқа үйленіп, солтүстік шотландияның етегіндегі кең графтықты алды. Белсенді жауынгер, француз ханзадаларына бірнеше рет әскери көмек көрсетуді ұсынған және Бургундия герцогымен герцогы Льежге 1408 жылы әскери жорыққа қатысты.

Александр Стюарттың елтаңбасы
Әкесінің саясатын жалғастыра отырып, Александр елдің таулы бөлігін орталық билікке бағындыру қозғалысының көшбасшысы болды. Бұл күреске Шотландия регенті, Олбани герцогы белсенді қолдау көрсетті. Таулы кландардың көшбасшысы Батыс Шотландияның таулы аймақтары мен Гебрид аралдарының жартылай тәуелсіз билеушісі - Аралдар лорды, Дональд Макдональд болды. 1411 жылы Олбани герцогы мен Аралдар лорды арасында солтүстік Шотландиядағы Росс графтығы үшін күрес басталды. Макдональдтың әскері Инвернессті басып алды да, Абердинге шабуыл жасады. Оларға Александр Стюарттың әскерлері қарсы тұрды. 1411 жылы 24 шілдеде Харлоу түбіндегі шайқас өтті, ол екі жаққа да шешуші жеңіс әкелмеді, бұл таулықтар мен орталық биліктің арасындағы теңгерімді көрсетті.

1420 жылы Мар мен Гариох графы Шотландияның жаңа регенті Мердок Стюартпен одақ құрды да, шотландық теңіз флотының адмиралы болып тағайындалды. Алайда, Яков I еліне қайтып келген соң, ол патшаның жағына шықты. Яков I елдің таулы бөлігін бағындыру саясатын жалғастырды. 1431 жылы Александр Стюарт Лохаберге жорыққы аттануға қамданды, бірақ батыс Шотландияның таулықтары Инверлохи түбіндегі шайқаста оны жеңді. Өлім мен тұтқындылықтан құтыла алған граф, шотланд тауларында ұзақ уақыт қаңғырғанна кейін өз иелігіне оралды. Инверлохидегі жеңіліс ұзақ уақыт бойы таулы кландарды патшалық биліктің басып алуын тоқтата тұрды.

Оның бір заңсыз ұлы бар: Томас Стюарт, Бьюкен графы, Джон Стюарттың жесірі Элизабет Дугласқа үйленген. Ол әкесі тірі болған кезде қайтыс болды. Сонымен қатар, Дуарттық Лахлан МакЛинге тұрмысқа шыққан бір заңсыз қызы - Джанет болды деп есептейді.

1435 жылы мұрагерсіз қайтыс болған Александр Стюарттың мүлкі Яков I-ге өтті.

Сілтеме
-------

* Мар графы, Александр Стюарт The Peerage.com сайтында  (ағыл.)
**«Таймс»**(басылым) – *Руперт Мэрдоктың* иелігіндегі ірі британ басылымы. Оның алғашқы саны 1788 жылы жарық көрді. Негізін салушы: **Джон Вальтер**. 1803 жылы газет оның ұлының қолына өтеді және ұлы алғаш болып жаңалықтарды жедел таратуды ұйымдастырды. Бұл кейіннен басты ерекшелігіне айналды. Ол қоғамдағы түрлі мәселелерге араласып, маңызды мемлееттік дәрежедегі шешімдерді шешуге қатысып, көптеген жағдайлардың дұрыс шешім табуына айтарлықтай септігін тигізді. Оның алғашқы 100 000-шы саны 1816 жылы шықса, 200 000-шы саны 32 жылдан соң жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
Рогульник шылымы - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік.

Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және Зайсан көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты –«рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі –ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады.

Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл
Та́йлер Ли Хе́клин (ағыл. Tyler Lee Hoechlin; 11 қыркүйек, 1987, Корона, Калифорния) - америкалық актер. "Проклятый путь" фильмінде түсіп, танымал атанған. Кейін "Седьмое небо" және "Волчонок" сериалдарында түседі.

Өмірбаяны
---------

Хеклин Калифорния штатының Корона қаласында дүние есігін ашқан. Оның ата-анасы- Дон және Лори Хеклиндер. Тайлердің екі ағасы бар: Таннер және Трэвис және Кэрри атты апайы. Хеклин фильмдерде 9 жасынан түсе бастайды.

Фильмография
------------

* 1999- Family Tree- Джефф Джо
* 2001- Train Quest- Билли
* 2002- Road To Perdition- Майкл Салливан-кіші
* 2007- Grizzly Rage- Уэс Хардинг
* 2008- Solstice- Ник
* 2011- Open Gate- Калеб
* 2011- Hall Pass- Джерри
* 2012- Melvin Smarty- Рикки Херши

Дереккөздер
-----------

Тайлер Хеклин
**Рогозина заңдылығы** Катагенездің алғашқы
сатыларына, мұнай қалыптасуының басты фазасы белдеміне тиесілі
таужыныстрдағы органикалық заттардың газды құрам бөліктерінің көмірсутектік
құрамы олар қалыптасқан органикалық заттардың тектік түрін анықтай алады
деп түйіндейтін тұжырым. Органикалық заттардың сапропелді құрамдас бөлігі
метан гомологтарын, ягаи пропанды және жоғары молекулалы көмірсутектерді
қалыптастырса, гумусты құрамдас бөлігі метанды және этанды қалыптастырады.
Кез-келген тектік түрге жататын органикалық зат өзінің мұнай тудыру
потенциалын түгелімен пайдаланып біткеннен кейін ғана негізінен метан газын
тудыруға қабілетті. Этанның С3-С5 метан гомологтарының жалпылама мөлшеріне
қатынасы таужыныстағы органикалық заттың тектік түрін сипаттай алады.
Мәселен, сапропелді органикалық заттарға аталған қатынастың біршама төмен
көрсеткіші (<0,3), ал гумусты органикалық заттарға, керісінше, жоғары көрсеткіші тән.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Александр Федорович Лазурский** (1874 жыл 12 сәуір, Переяслав - 1917 жыл 12 наурыз, Петербург) - орыс психологы.

Өмірі
-----

Петроградтағы *Психоневрология институтының* профессоры. Ресейдегі *эмпирикалық психологияның* көрнекті өкілдерінің бірі. Лазурский табиғи эксперимент деп аталатын психологиялық тәсіл ойлап тапты. Бұл тәсіл педагогика және бала психологиясы салаларында кеңінен таралды. *«Жалпы және эксперименталды психология» т.б. еңбектерінде* психология философия емес, биологиялық ғылым болуы тиіс деп санайды. Ол *характерология* мен *адамның жеке басына классификация* жасау мәселелерімен шұғылданды. Лазурский *адамның мінез-құлқы* қатынастардан байқалады деген идея ұсынып, оны адамның жеке басы психикалық функцияның жиынтығы деп түсінетін дәстүрлі ұғымға қарсы қойды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Күлімбетов Әділхан Сейітмағамбетұлы** - 1961 жылы Қызылорда обл, Әйтеке би кентінде дүниеге келген. 1982 ж. Ақтөбе пединститутының физикаматематика факультетін бітірген. 1982 жылы Алматы облысында, 1984 жылдан Хромтау қаласындағы қазақ орта мектептерінде физика пәнінің мүғалімі, мектеп директоры қызметтерін атқарған .

1994—2002 жылдары Алматы қалалық №162 қазақ орта мектебінің мүғалімі. 2002 жылдан [[«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9 баспасы]]нда Жаратылыстану және техникалық ғылымдар орталы5ының редакторы, 2004 жылдан орталық жетекшісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Қалымбетова Күлән Жантемірқызы** (22.4.1957 жылы туған, Қазалы ауданы Бекарыстан би ауылы) – әнші, артист. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1998).

Қызылорда қаласындағы М.Мәметова атындағы қыздар педагогикалық училищесінің бастауыш мектеп мұғалімі мамандығы бойынша бітірген. 1977 жылы "Мелиоратор" сарайына көркемдік жетекші болып қызметке орналасқан. 1978 жылы қаңтар айында облыстық "Өмірімді әнмен өрнектейміз" атты байқауға қатысып, сол жылы облыстық филармонияның әншісі қызметіне шақырту алады.

Бірнеше облыстық байқаулардың жеңімпазы. 1992 жылғы тұңғыш Ш.Қалдаяқов атындағы Республикалық байқаудың лауреаты, 1993-1994 жылдары Алматы қаласында өткен "Қарқара" жәрмеңкесіне қатысқан. Сонымен бірге Өзбекстанның Бұқара, Самархан, Новаии, сонымен қоса Тәжікстан, Түркіменстан, Қырғызстан елдерінде гастролдік сапарда болған.

1998 жылы 13 мамырда Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың қолынан "Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі" атағын алды.
2002 жылы Қызылорда педагогикалық университетінің музыка бөлімін үздік дипломмен бітіріп шықты. 2002 жылдың қорытындысымен халықтың сүйікті әншісі номинациясына ие болды.
Қалымбетованың репертуарында «Сәулем-ай», «Керім-ау айдай», «Әттең тонның келтесі-ай», «Күміс құмған», «Қайдасың», «Ана туралы жыр», «Ақ бантик», т.б. кең тараған әндер мен Қызылорда өңіріне танымал сазгерлер: Н.Алғашбаев, Л.Әбдіхалықова, Г.Даукенова, М.Сыздықовтардың шығармалары енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* КҮЛӘН ҚАЛЫМБЕТОВА Мұрағатталған 28 қаңтардың 2015 жылы.
**Күлән Нұрсұлтанова** (1956 ж, Атырау облысында туған). Экономика ғылымдарының кандидаты (1986 ж). Мәскеу мұнай-химиялық және газ өндірісі институтын бітірген (1978 ж). 1978-1982 жж.- экономист, "Атырау мұнай-газ геология" бірлестігінің жобалау бөлімінің бас экономисі. 1982-1986 жж. - Мәскеу мұнай және газ институтының экономика кафедрасының аспиранты. 1986-1992 жж. - кіші, аға қызметкер, ҚазКСР Мемжоспар жанындағы ғылыми-зерттеу мұнай өндірісі секторының меңгерушісі. 1992-1993 жж. - ҚР мұнай өндірісі МИН-нің бас маманы. 1993-1996 жж. - "мұнайгаз" МХК экономикалық басқарманың бастығы. 1996-1998 жж. - жетекші маман, "Қазақстан каспий қайраңы" АҚ экономикалық сараптау және жобалау бөлімінің бастығы. 1998 ж. бастап - "Қазақойлөндіргеофизика" АҚ вице-президенті. 2002 ж. бастап "Нельсон Рисорис Лимитед" Қазақстан филиалының менеджері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Теңіз (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Теңіз** – Теңіз-Қорғалжын алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданының оңтүстік-батысында. Көл ойыстың батыс бөлігіндегі тектоникалық қазаншұңқырда жатыр. Солтүстік және Орталық Қазақстандағы ірі тұзды су қоймаларының бірі, теңіз деңгейінен 304,4 м биіктікте орналасқан. Көл үлкен батыс бөліктен және солтүстік-шығыстағы шығанақты бөлігінен тұрады.

Гидрографикасы
--------------

Теңізге құятын өзен суларының азаюына байланысты ауданы кейінгі жылдары 1161,5 км2 дейін кішірейді (бұрын 1590,0 км2 болатын), ұзындығы 74,4 км, ені 32 км (бұрын 40,2 км). Жағалау сызығы 488,0 км. Су жиналатын алабы 94900 км2. Негізгі бөлігінің тереңдігі солтүстігінде 6,75 м (бұрын 8 м), шығанағында 3 м. Көл түбі жайпақ, тегіс, негізінен қоймалжың сұрғылт қара түсті, емдік қасиеті бар тұнбадан тұрады. Солтүстік-шығыс бөлігінде балдыр өседі. Желтоқсанда қатады, мұзының қалыңдығы 1 м-ге жетеді, сәуірде ериді. Су деңгейі көктемде 0,5 м-ге көтеріледі, қазанда төмендейді. Көлде жыл бойы су болады. Теңізге Нұра, Құланөтпес өзендері, Еспесай, Үлкен және Кіші Тобылғысай, тағыда басқа жылғалар құяды.

Жағалау сипаты, балықтары мен құстары
-------------------------------------

Көлдің батыс жағалауы аласа төбешікті, басқа жағы жатық, түйетайлы, жазыққа ұласады. Жағасы гипсті саздан түзілген, батыс жағасы тастақты. Шығыс жағалауы шығанақтармен қатты тілімделген, мұнда үлкенді-кішілі 70 арал бар. Көлге су құстары ұя салады (жылына 50 мың жұпқа дейін), оның ішінде кәдімгі қоқиқаз (21 мың басқа дейін) бар. Суында мөңке, оңғақ, нәлім, алабұға, торта, шортан, аққайран сияқты балықтар мекендейді. Көл суы ашқылтым. Суы көп жылдары солтүстік-шығыстағы шығанағының тұздылығы 2,9%, суы аз жылдары 18,2% болады. Теңіз Қорғалжын мемлекеттік қорығының құрамына кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Вибий Секвестр** (лат. *Vibius Sequester*; IV немесе V ғасырдың басы) — Рим империясы кезіндегі римдік ғалым.

Өмірі мен еңбегі
----------------

Вибии тұқымынан шықты. Вибий Секвестрдің тек бір шығармасы туралы ақпарат бар — «De fluminibus, fontibus, lacubus, nemorebus, paludibus, montibus, gentibus, quorum apud poetas mentio fit». Еңбек географиялық лексикон қолданысымен жазылған. Бұл еңбекте әріптер тізбегімен Вергилий, Овидий, Лукан және Силий Италик өңірлеріндегі өзен, тау, бұлақ, көл, шоқ, батпақ және тайпа атаулары жазылған.

Әдебиет
-------

* *François Lasserre*. Vibius Sequester. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 5, Stuttgart 1975, Sp. 1251 f.
* *Kai Brodersen und Bernhard Zimmermann* (Hrsg.). Personen der Antike. Verlag J.B. Metzler, Stuttgart und Weimar, Seite 235, ISBN 3-476-02023-1.
* *Pier Angelo Perotti*. Note a Vibio Sequestre. — Giornale italiano di filologia 56 (2004) 87—99.
Фильм аты: Күләш 

Шыққан жылы: 2013 

Жанр: Өмірбаян 

Рөлдерде: Айгерім Уалжанова, Медғат Өмірәлиев 

Суреттеме: Қазақстан продюсері Баян Есентаеваға тиесілі "Shine Production" компаниясы қазақтың опера әншісі Күләш Байсейітованың өміріне арналған сериалдың өндірісіне дайындалуда. Қазір түсіру тобы Орал қаласына келіп, локация (түсірілім объектілері мен орындарын) іріктеу жұмыстарымен айналысуда. Бұл жайына "Уральская неделя" басылымы хабарлайды. Аты аңызға айналған тарихи тұлға туралы телефильм 12 бөлімнен құралмақ. Сериалдың премьерасы осы жылдың соңына жоспарланған. Негізгі түсірілімдер Орал мен Мәскеу қалаларында өтеді. 

Күләш Жасынқызы Бәйсейітова (1912-1957) - қазақтың әйгілі әншісі (лирика-колоратуралық сопрано), қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі, қоғам қайраткері. КСРО халық артисі (1936). КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948-1949).

Дереккөздер
-----------

1.
**«Теңіз дауылында»** — толық метражды көркем фильм. 1958 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Каспий теңізі жағасындағы бір балық комбинатында капитан Ермак, оның әйелі, жас штурман Панна мен оның қызы Томкадан құрылған қарапайым еңбек жанұясы жұмыс істеп, өмір сүреді. Жанұяның өмірі алғашқыда кәдімгі қалыптасқан кертартпа тәртіп болып көрінеді, алайда оның ішінде шиеленісті ізденістерге, жанкешті қылықтарға орын бар.

"Шквал" балық аулау сейнеріне ихтиолог Тоня Тихонова және балық комбинатының бас инженері Рязанов жол тартады. Тоня Рязановты ұнатады, бұл махаббат оны толғандырады. Рязановқа Ермактың әйелі Паннада құштар. "Шквал" Крутая теңіз кірмесіне жол тартады. Ол жақта олар жақсы балық түсіміне үміттенеді. Рязанов Паннамен бірге планктон құрамын тексеру үшін айлаққа барады. Балықшылар асығады - дауыл күтілуде. Жолда дауылға түсіп қалған "Шквал"-дың қозғалтқышы істен шығады. Ермак командасына "Тонкорус" сейнеріне көшуге бұйрық беріп, өзі "Шквал" сейнерінде қалады.

Рөлдерде
--------

* Ермак — Николай Ангаров
* Панна — Мария Кремнева
* Рязанов — Юрий Прокопович
* Әлібек — Қапан Бадыров
* Паннаның анасы — Мария Брандт
* Рабиға — Хадиша Бөкеева
* Поздняков — Павел Кайров
* Балықшы әйел — Сәбира Майқанова
* Томка — Наталья Мирошниченко

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шквал Мұрағатталған 9 ақпанның 2019 жылы.
Вивекананда (1893)
**ВИВЕКАНАНДА** (шын есімі - ***Нарендранатх Датта***) (1863-1902) - үнді идеалист-философы, Рамакришнаның шәкірті. 1880-84 жылдары Калькутта университетінде философияны зерттеді. 1893 жылы діннің және веданта идеяларын насихаттаудың дүниежүзілік конгресіне қатысу үшін АҚШ-қа барды. 1897 жылы діни "Рамакришна миссиясының" негізін салды. *Вивекананда* адвайта-неданта идеяларын өз замандағы ғылым қағидаларымен "жақындастыруға" тырысты. Рамакришна сияқты, ол да ведентаға негізделген "біртұтас дінді" қорғады. Алайда *Вивекананданың* қызметі діни жаңартулардың тар өрісінен шығып кетті. Ол ірі қоғам қайраткері ретінде көрінді, ұлт-азаттық жолындағы күреске шақырды, үнді либералдары жүргізген британ өкімет орындарына жүгіну саясатын айыптады. Осының бәрі оны 20 - ғасырдың бас кезіндегі үнді ұлт-азаттық қозғалысының барып тұрған солшыл қанатының идеялық лидерлерінің ізашары етті. *Вивекананда* қоғамдық прогрестің үстемдік етуші варнаға (сословиеге) байланысты брахмандар, кшатрийлер, вайшьелер және шудралар болып бөлінетін төрт сатылы теориясын қорғады. *Вивекананда* өз заманындағы буржуазиялық қоғамды "вайшьелер патшалығы", болашақ "социалистік қоғамды" "шудралар патшалығы" деп атады. Ол ұлттарды империалистік езгіге салуды, нәсілшікті, милитаризмді айыптады.

*Дереккөздер*
-------------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Александр Федорович Горин**(1935 жылы туған, Ресей, Саратов облысы, Бакурский ауданы, Курчи ауылы) – техника ғылымы докторы (1997ылы). Бүкілодақтық темір жол институтын (1964ж.) бітірген. 1959–1966 жылдары Вагон депосында дәнекерлеуші, шебер технолог, вагон депосының тәжірибелік цехында шебер (1966–1970ж.), Бүкілодақтық теміржол және көлік ғылыми-зерттеу институтының аспиранты, автотежегіш шаруашылығы бөлімінің инженер (1970–1974ж.), Орал бөлімшесінде кіші ғылыми қызметкер (1974–1975ж.), Жобалау-техника ғылыми-зерттеу институтының лаборатория меңгерушісі (1975–1981 жылдары), Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтының кафедра меңгерушісі (1981–1988) болып істеді. 1988 жылдан Батыс Қазақстан аграрлық университетінің доценті қызметін атқарады. 40-тан аса ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Қосым Пішенбаев** – ұста, зергер, руда танушы. 1844 жылы қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Шоқпар ауылында дүниеге келген.

Жасынан үй ішіне қажетті, күнделікті қолданыстағы әр алуан бұйым-заттарды шебер жасауымен көзге түседі. Алғаш рет Майбұлақ]] деген жерден мыс кенін тауып, оны орыс кәсіпкері С.И.Поповқа хабарлайды. Сол жерге Попов «2 мамыр 1866 жыл, ашқан 22 жасар қырғыз (қазақ) Қосым, С.И.Поповтың меншігі» деген жазулы бағана белгі орнатады. Осыдан кейін ол әр түрлі кәсіппен (ауыл ұстасы, зергер, жер өлшеуші, кен іздеуші, егінші) айналысады. 1904 – 1906 жылдары Майбұлақ кенін екінші рет қайта тауып дәлелдеді, әрі осы жерден қорғасын кені ашылып, Пішенбаев Қосым маркшейдер болып тағайындалады. 
Баянауыл өңіріндегі (Берікқара, Екібастұз, Жартас, Жосалы, Көктас, Қазанауыз, Майкүбі, Майқайың) мыс, көмір, қорғасын, алтын кендерін алғаш рет ашқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(н-с) Алматы, 2005 жыл
Ыдырау потенциалына жеткен кезде (мысалы, мырыш үшін ол -0,9 В шамасында) сынап тамшысы бар электродтағы иондар зарядсызданады да, амальгама түзеді. Катод потенциалының әрі қарай өсуімен ұяшык арқылы өтетін ток шамасы артады да, содан
кейін ол ерітіндідегі деполяризатор концентрациясы тура пропорционал болатын шекті шамаға жетеді. Деполяризатор иондары
электр өрісі мен өздігінен болатын диффузия әсерінен жұмысшы
электродқа қарай жылжиды, сондықтан да мұндай токты миграциялық **ім** және диффузиялық **id** екі токтың қосындыеы ретінде қарастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Қолддан жасалған Тазша бала бейнесі
**Тазша Бала** - қазақтың күлдіргі тұрмыс-салт ертегілеріндегі басты кейіпкер. Бұған ұқсас нұсқалар өзбек, татар, қарақалпақ. түрікмен, хақас, бурят, моңғол халықтарының ауыз әдебиетінде де кездеседі. Қазақта тағыда басқа туралы ауыз әдебиетінде "Қу тазша", "Ақылды тазша", "Айлалы тазша", "Тазшаның қырық ауыз өтірігі", "Хан қызы мен Тазша", тағыда басқа ертегілер бар. Бұлар тағыда басқа халық арасынан шыққан ақылды, алғыр, айлалы, тапқыр, өжет жігіт ретінде суреттеледі.  

Өзінің ақыл-парасаты, тапқырлығы арқасында талай қиын-қыстау жағдайдан, ауыр халден аман-есен құтылып кетеді, неше түрлі сыннан мүдірмей өтіп, жеңіп шығады. Өзі сіңірі шыққан кедей болса да уәзір, жендеттермен айқаска түсіп, оларды халық алдында күлкі, мазақ етеді. Әділетсіздікке, кертартпа әдет-ғұрыпқа, зұлымдыкқа қарсы тұрып, күншілдік, қызғаншактық, сараңдық сияқты мінездерді аяусыз әжуалайды. Сөйтіп тағыда басқа халық даналығы мен шешендігін бойына жиған типтік кейіпкер болып табылады. Б.Майлиннщ "Өтірікке бәйге" ертегісі (1922), ақындардың өтірік айтыстары тағыда басқа жайындағы ертегілердің әсерінен туған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бақытжан Сайранұлы Еңсебаев** (13 сәуір 1972 жыл — мамыр, 2012 жыл) — қазақ футболшысы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Шымкент футболының түлегі. 1991 жылы 19 жасында Алматының "Олимпия" клубына келді. КСРО-нфң соңғы чемпионатында екінші төменгі лигада бір маусым ойнап, 1992 жылы "Қайратқа" ауысты. 1992 жылы командамен бірге қос жүлдеге — Қазақстан чемпиондығы мен кубогына бірдей қол жеткізген. 

1994 жылы Шымкентке оралып, "Жігер" сапында 1996 жылға дейін ойнап, "Қайратқа" қайтадан ауысты. 

1998 жылы "Қайрат" екіге бөлінді де, ЦСКА-Қайрат клубы "Қайраттан" бөлініп шығып, Бақытжан жаңа "Қайратты" таңдады (себебі, бұрыннан келе жатқан "Қайрат" ФФК шешімі бойынша бірінші лигаға түсіп кетті).

1999 жылы соңғы маусымды "Қайратта" өткізіп, 27 жасында футболмен қоштасты.

2012 жылы мамыр айында 40 жасында өмірден өтті.

### Ұлттық құрамада

1994 жылы 17 сәуірде Қырғызстан құрамасына қарсы жолдастық ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бұл ойын Ташкентте өтті. Кейін Азия-1996, Әлем чемпионаты-1998 іріктеулеріне қатысты. Соңғы рет құрама сапында 1997 жылы 13 қыркүйек күні сырт алаңда 1998 жылғы әлем чемпионатының ірітеуіндегі БАӘ құрамасымен ойында матчқа қатысты. Бұл ойында құрама 0:4 есебімен ұтылды. 

Бақытжан бұдан соң құрамаға шақырылмады.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан кубогы: 1992

Сілтемелер
----------

* Барлық матчтары
Салахов Таир Теймур оғлы
------------------------

Таир Салахов
**Салахов Таир Теймур оғлы**(29.11.1928 жылы,Баку)-азербайжан совет суретшісі.КСРО халық суретшісі(1973),КСРО Көркемсурет Мәскеудің В.И.Суриков атындағы көркемсурет институтын біртірді. «Вахтадан қайтқанда»(1957),«Жөндеушілер»(1964) атты картиналардың авторы.Салахов Таирдың шығармашылығы әсершілдігімен әрі кейіпкер жан-дүниесін егжей-тегжейлі ашумен ерекшеленеді.КСРО (1968) және Азербайжан ССР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1970).1973 жылдан КСРО Суретшілер одағы басқармасының 1-ші секретары.Еңбек Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Таити** (фр. ) — *Îles de la Société* (Қауым аралы) архипелагының және Француз Полинезиясының бас аралы, сонымен бірге Францияның тәуелді аймақтарның ішіндегі ең ірі арал. Астанасы және негізгі порты Папеэте қаласы солтүстік-батыс жағалауында орналасқан.

Ауданы 1042 км2. Жіңішке мойнақ арқылы (ені 2 км) жалғасқан екі тау массивінен тұрады. 

Негізінен базальт тау жыныстарынан түзілген. Ең биік жері 2241 м (Орохен тауы). Аралды маржанды атоладар қоршап жатыр. Аумақта толығымен дерлік ылғалды тропиктік орман өскен. 

Шаруашылығы тропиктік егіншіліктен, балық аулаудан, маржан өндіруден тұрады. Туризм жақсы дамыған.
**Корнелл Хэйнс** (2 қараша 1974 жыл), Нелли деген атпен кеңінен таныс – американдық рэпер, актер, кәсіпкер.. Өзінің мансабын 1996 жылы *St. Lunatics* рэп тобымен бастайды. 2000 жылы '**Universal Records компаниясы'**мен шарт жасасып, алты альбом шығарады, Кейін өзінің жеке *Derrty лейблін* құрған. Өзінің сегіз жылдық мансабында **30 миллион**дай жазбаларын сатқан.

Төрт *«Грэмми» сыйлығы*ның иегері. 
Актер ретіндегі дебюті 2005 жылы шыққан «Все или ничего» фильмі болған. Сонымен қатар 2010 жылға дейін *Charlotte Bobcats* баскетбол клубының иесінің бірі болған.

Екі киім желісін шығарған және көптеген қайырымдылық фондтарын қалаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Nelly premieres new single in Las Vegas — Tuesday, 7 шілде 2009 | 6:20 p.m. — Las Vegas Sun
**Ауырлық күшінің редукциялары** - ауырлық күшінің қалыпты мөлшерлерін бақылау жағдайларымен сәйкестіру мақсатында әдейі енгізілетін түзетулер. Мұндай түзетулер бақылау нүктесінің теңіз деңгейінен есептегендегі биіктігін, бақылау жазықтығы мен геоид жазықтығы аралығыш орналасқан аралық кабатты, қоршаған аймақтың жербедер ерекшелікгерін, *«Эвтеш әсері»* деп аталатын арнаулы шаманы есепке алады. Енгізілген түзетулер жиынтығы қалыпсыздық типін анықтайды. Мәселен, биікгікті есепке алу *«Фай қалыпсыздығын»* анықтаса, аралық қабат пен жербедер ерекшелігін есепке алу *«Буге қалыпсыздығын»* анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0

﻿
***Ауырлық центрі***[1] немесе **Масса центрі** - жүйені қозғалтқан кезде жүйенің барлық массасы жинақталған материалдық нүкте сияқты қозғалатын механикалық жүйедегі массаның таралуын сипаттайтын нүкте[2], қатты дененің кеңістіктегі кез келген қалпында оның бөлшектеріне тең әсерлі күшпен түсетін ауырлық күшінің геометриялық нүктесі; бұл нүкте кей жағдайда осы дененің ешбір нүктесімен сәйкес келмеуі мүмкін (мысалы, сақинада). Біртекті ауырлық өрісіндегі қатты дененің ауырлық центрі оның массалар центріне сәйкес келеді. Денені салмақтары p1, p2, ...pn болатын бөліктерге бөліп, олардың ауырлық центрі лерінің (х1, у1, z1), (x2, y2, z2),... координаттары арқылы, сол дененің ауырлық центрінің координаттарын (хс, ус, zc) мына формуламен анықтауға болады: 

Xc = (p1x1 + p2x2 + ... pnxn) / (p1 + p2 + ... pn)
  

Yc = (p1y1 + p2y2 + ... pnyn) / (p1 + p2 + ... pn)
  

Zc = (p1z1 + p2z2 + ... pnzn) / (p1 + p2 + ... pn)

Симметрия центрі бар біртекті дененің (тікбұрышты немесе дөңгелек пластина, шар, цилиндр, куб т. б.) ауырлық центрі сол дененің симметрия центрінде жатады.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
3. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2