recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Байболат Абайұлы Әубәкіров** (5 қаңтар 1955 жыл, Павлодар облысы, Екібастұз ауданы, Екібастұз ауылы) - экономист, ғалым, қоғам қайраткері.. 

Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.

Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген (1983). Экономика ғылымының докторы. Тақырыбы "Қазақ зағиптар қоғамы" қоғамдық бірлестігіндегі оқу-өндірістік кәсіп-орындарың нарық жағдайына бейімдеу". Халықаралық Ақпараттандыру академиясының академигі (1995). 
Еңбек жолын 1977 жылы "Қазақ зағиптар қоғамы" бірлестігінің Алматыдағы №3 оқу өндірістік кәсіпорнында бастаған. 1981-1983 жылдары "ҚЗҚ" қоғамдық бірлестігінің Шудағы оқу-өндірістік кәсіпорынының директоры, 1983 жылы "ҚЗҚ" қоғамдық бірлестігі Орталық басқармасының төрағасы қызметіне сайланады. 
Байболат Әубәкіров зағип жандардың қосымша еңбек ортасына бейімделуіне теориялық және тәжірибелік аспектілерді ғылыми тұрғыдан зерттей келіп, 100 баспа табақ ғылыми жұмыстарын жарыққа шығарды. 4 монография, 17 брошюра және көптеген мақалалары бар. Ол өзінің ғылыми көзқарасы мен зерттеу нәтижелері жөнінде халықаралық, республикалық ғылыми тәжірибелік конференцияларда баяндама жасады. Әзірбайжан зағиптар қоғамының Құрметті мүшесі, 2007 жылы Еуропа Зағиптар одағының "Зағиптарды оңалту және еңбекке баулу" комиссиясының мүшесі. "Ауылым" әні Астананың тұсаукесер рәсімінде спорттық композиция ретінде қолданылған. "Ер Қазақ", "Астана" және т.б. әндері теледидардан беріліп, радиодан айтылған. Кейбір әндері ән конкурсына қатысып, жүлделі орындарға ие болған. Әубәкіровтің әндері республикамыздағы телевидение және радионың Алтын қорында сақтаулы. "Құрмет" орденінің иегері (2004), Астананың 10 жылдық мерейтойына арналған медальмен марапатталған (2008). Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген экономисі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
2. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
**Мейрам Мұхаметрақымұлы Бегентаев** - 1974 жылы 1 мамырда Павлодар облысы Ертіс ауданы Заречное ауылында туған. С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетін бітірген. 

Экономика ғылымдарының докторы, доцент

1999 жылы Павлодар университетінің Мәдениет академиясының директоры болып істеген. 

2000-2001 жылдары - С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар кафедрасының тағылымдамадан өтуші - зерттеушісі, оқытушысы. 

2003-2007 жылдары - ІІІ сайланған Павлодар қалалық маслихатының депутаты. 

2005 жылы - Павлодар облыстық студенттік және жастар еңбек отряды штабының төрағасы, Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н.Ә. Назарбаевтың Павлодар облыстық сайлауалды штабы төрағасының орынбасары. 

2007-2011 жылдары - IV сайланған Павлодар қалалық маслихатының депутаты, әлеуметтік саясат жөніңдегі комиссиясының төрағасы. 

2011 жылы - «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының Павлодар облыстық сайлауалды штабы төрағасының орынбасары. 

2001-2012 жылдары - С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің институт директоры, басқарма бастығы, департамент директоры, проректоры, бірінші проректоры. 

07.12.2011 жылдан бастап - «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының партиялық тізімі бойынша V сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттығына кандидат. 

2012 жылды қантардан бастап - V сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. 

Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Дарын» Мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталған. 

Үйленген. Үш бала тәрбиелеп отыр.

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, БЕГЕНТАЕВ Мейрам Мұхаметрақымұлы
Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев
**Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев**

1959 жылдың 29 қазанында Павлодар қаласында туған.Қазақ.

Әкесі - Пішембаев Құдайберген Бөкенұлы, зейнеткер.Анасы - Жұмағұлова Айтжамал, марқұм.

Семей зоотехникалық-мал дәрігерлік институтын бітірген (1983), зооинженер.

Экономика ғылымдарының докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық өзгеруі».

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1981 жылдан - СЭВИ комсомол комитетінің хатшысы.
1983 жылдан - ҚазКСР Павлодар облысы «Ермаковский»
кеңшарының бас маманы, директоры. 1992 жылдан -«Ақсу» АҚ басқармасының төрағасы. 1996 жылдан - Қазақстандағы «Роснефть» компаниясының екілдігі басқармасының бас директоры. 1997 жылдан - «Қазмұнайком» ЖШС вице-президенті.1998 жылдан - ПМҚЗ-да «Қазақойл» ҰК ЖАҚ бас менеджері. 2000 жылдан - ҚР ҰҚК «Қазимпекс» Республикалық орталығы ЖАҚ бас директорының бірінші
орынбасары. 2003 жылдан - «Siemens AG» компаниясы екілдігінің атқарушы директоры. 2004 жылдан - «Қазақсельмаш» корпорациясы ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП партиялық тізімі бойынша 4-ші шақырылымының депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі.

«Қазақстан мәшине құрылысшылары одағы» ЗТБ басқар масының бастығы (2006 жылдан), ҚР Президенті жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің мүшесі (2007 жылдан), Қазақстам Ұлттық экономикалық палатасының «Атамекен» одағы басқармасының мүшесі (2007 жылдан).

«Құрмет» орденімен марапатталған (2005).

Әскери атағы - лейтенант.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өндірістің Қазақстан».

Хоббиі - саятшылық, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, Л.Н. Толстой, А.П. Чехов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Индуизм философиясы
**Миманса** немесе **мимамса** (санскрит मीमांसा) – ақиқатына жету, зерттеу, пікірлесу) – индуизмнің алты негізгі философия жүйесінің бірі. Уттара мимансадан («жоғары миманса») яғни ведантадан өзгеше кармамиманса («әрекетшіл мианса») және пурва-миманса («бірінші миманса») деп те аталады.Мимансаның негізін қалаушы «Миманса-утры» атты еңбек жазған кемеңгер Джаймини (б.з.б 4. ғ. –б.з. 2 ғ.) болып саналады.

Тарихы
------

Алғашында мимансаның негізгі мақсаты- веды дінінің әдет-ғұрпын уағыздау.Кейініректе сол кездегі щиеленіскен идеялық күрес жағдайына веды дінін қорғау үшін миманса оны философиялық тұрғыдан негіздеуге кірісті. Миманса сыртқы дүниенің шынайлығын жақтады,оны жаратып басқарудағы құдай мен рухтың рөлін теріске шығарды,ол тұтасынан алғанда дүние мәңгілік және өзгермейді, оның басы да, ақыры да жоқ, алайда онда жеке заттар өзгеріп отырады , пайда болады, құриды деп білді. Миманса тіл мен ойдың, сөз бен оның маңызының байланысы хақында бірқатар дұрыс қағидалар ұсынды. Миманса іліміне метафиз, сипат тән. Дегенмен мимансаның дүниенің материалығын уақыт пен кеңістіктегі оның мәңгілігі мен шексіздігін қорғауы үнді материализмінің дамуында үлкен рөл атқарды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Purva Mimamsa Home Page Мұрағатталған 27 қыркүйектің 2007 жылы.
* Purva Mimamsa Sutras of Jaimini Мұрағатталған 9 маусымның 2007 жылы.
* Overview of World Religions entry Мұрағатталған 2 маусымның 2009 жылы.

1. ↑  Чаттерджи С. Датта Д. Индийская философия/Ағылш. аудару, под ред. В. И. Кальянова. — М.: Академический Проект; Альма Матер, 2009.— 365 с. — (Серия «Концепции») ISBN 978-5-902766-55-1 (Альма Матер) ISBN 978-5-8291-1137-3 (Академический Проект)
**Бекнар Аманбаев** (Алматы облысы, Райымбек ауданының Қақпақ ауылы, 1982 жыл) - ережесіз жекпе-жектен Еуразия және ТМД чемпионы. Джиу-джитсудан Қазақстанның екі дүркін чемпионы.

Бекнар Аманбаевтың ережесіз жекпе-жекті серік еткеніне бар-жоғы бес жыл ғана болды. Соған қарамастан ол өзінің мықтылығын мойындатып, көпшіліктің көзайымына айналып үлгерді. Соңғы екі бәсекесін Алматыда өткізген қандасымыз екеуінде де айқын жеңіске жетті.

2009 жылы ресейлік Ваха Әлиевті ұтып, ТМД чемпионы атанса, 2010 жылы қаңтарда үндістандық Кумар Анаптан айласын асырып, әлемдік тәж үшін айқасу мүмкіндігіне ие болды.

Өмірі
-----

Бекнар көпбалалы қарапайым отбасынан шықты. Әкесі – Бөрібай мен анасы – Рысхан тоғыз бала тәрбиелеп өсірген жандар. Ол кісілер өмір бойы мал бақты. Ауылда еркін күреспен айналысты. Орта мектепті аяқтағаннан кейін Алматыға келіп, Қазақтың спорт және туризм академиясына оқуға түсті. Сол жерде де жаттығудан қол үзген жоқ. Алайда біраз уақыт өткеннен соң джиу-джитсуға бейімделіп, Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды. Кейін ережесіз жекпе-жекке аңсары ауып, осы спортқа мықтап ден қойды.
Осы жолды таңдауына әлемнің бірнеше дүркін чемпионы Ардақ Назаровтың ықпалы зор болды. Екеуі бір ауылдан, туысқандығы тағы бар.

Еркін күрестің қыр-сырын ауылда Мұрат Бекбаев үйретті. Ережесіз жекпе-жекте әуелде Ардақ Назаровтың қол астында жаттықты. Кейіннен Ардақ оны өзінің ұстазы Сағатбек Мұсахановқа табыстады.

2007-2009 жылдар аралығында панкратионнан Бішкек пен Қарағанды, ережесіз жекпе-жектен Алматы мен Тараз қалаларында өткен халықаралық турнирлерде топ жарды. Қырғызстанның астанасында жалауы желбіреген вале тудо жарысында жеңімпаз деп танылды.

2008 жылы Еуразия және 2009 жылы ТМД чемпионы атақтарына қол жеткізді. Осы күнге дейін 24 жекпе-жек өткізіп, соның 23-ін жеңіспен аяқтадым.
**Бекмаханов атындағы көше (Алматы)** - Көшеге қазақтың елжанды азаматы, ұлтын сүюдің шынайы үлгісін танытқан қайраткер, көрнекті тарихшы ғалым, профессор, Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Ермұхан Бекмахановтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 15.08.1997 №433 шешімі) берілген. Бекмаханов Ермұхан (1915-1966) Павлодар облысында дүниеге келген. Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихын әділ, бұрмаламай баяндалғандығын жазғаны үшін халық жауы атанған. Оның қазақ тарихының шешуші кезеңдерін таратып жазған тарихи еңбектері келешек ұрпақ үшін де құнды.

Бұрынғы атаулары: а)Советская көшесі; ә)Конституция көшесі. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Мерзім** — заңдарда не мәмілелерде белгіленетін, не болмаса нақты қаралатын іске қатысты сот белгілейтін қандай да бір әрекеттің басталуы не аяқталуы көзделген уақыт. 
Мерзім сағатпен, күнтізбелік күнмен, аптамен, аймен және жылмен белгіленеді. Кейде болатыны сөзсіз оқиға тиісті әрекетті атқаруға кірісу уақыты болып саналады. Сот белгілеген уақыт оның құжаттарында дәлме дәл көрсетіледі. Заңдарда уақытты белгілеу жолы, оны қалай санау керектігі көрсетіледі. Жалпы тәртіп бойынша жылмен есептелетін мерзім соңғы жылдың тиісті айының тиісті күні бітеді. Жарты жылдық және тоқсандық мерзім аймен есептеледі. 

Мұндайда бір тоқсан 3 айға барабар болып саналып, жылдың басынан бастап есептеледі. Ал аймен саналатын мерзім белгіленген соңғы айдың тиісті күнінде бітеді. Жарты айлық мерзім 15 күн болып табылады. Егер де аймен есептелетін мерзімнің бітетін күні ондай күні жоқ айға тура келетін болса, онда мерзім бұл айдың соңғы күні бітеді. Аптамен есептелетін мерзімнің бітер күні демалыс күнге тап келіп қалса, бұдан кейін келетін жұмыс күні соңғы күн болып саналады. Соңғы күннің 24 сағаты ішінде байланыс мекемесіне тапсырылған жазбаша арыз, өтініштер мерзім ішінде орындалған әрекет болып табылады.

Дереккөздер
-----------

```
* Қазақ энциклопедиясы
```
AgNO3 + HCl → HNO3 + AgCl↓
**Алмасу реакциясы** – қосылыстардағы атомдарды немесе атомдар тобын басқа атомдарға немесе атомдар тобына ауыстыру арқылы жүретін химиялық реакция. 

* Мысалы, хлорлау реакциясы: CH4 + Cl2 \* CН3Cl + HСl. Алмасу реакциясына конденсаттау және поликонденсаттау реакциялары да жатады. Бұл реакцияларда (изотопты ауыстыру, бос радикалды, электрофилді және нуклеофилді алмасу ракциялары) байланыс сандары өзгермейді, тек атомдық-молекулалық бөлшектер ауысады.
* Мысалы, H2SO4 + D2O \* HDSO4 + HDO; C6H6 + HONO2 \* H2O + C6H5NO2; CH3Br + HOH  CH3OH + HBr, т.б.

Бұл реакция типіне тек екі күрделі заттың әрекеттесуі мысал бола алады. Олар өзара құрам бөліктерімен алмасып, жаңа екі зат түзеді. Мәселен, сынауықтың түбіне қара түсті мыс оксидінің ұнтағын салып, үстіне күкірт қышқылының ерітіндісін құяды. Екеуі әрекеттесіп, біртекті әдемі көкшіл түсті тотияйының ерітіндісіне айналады.(Қажет болса түзілген ерітіндіні буландырып, суалта отырып, тотияйынның өзін кристалдап алуға болады).
Осы екі заттың әрекеттесуінен химиялық реакция теңдеуі:

CuO + H2SO4 = CuSO4 + H2O

Дереккөздер
-----------



Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Химия 8 сынып оқулығы
**Солтүстік Қаражамбас мұнай кен орны** — Тұран тақтасының Оңтүстік Бозащы ойысымының солтүстік-батыс шетіндегі мұнай кен орны. Маңғыстау облысында, Ақтау қаласынан солтүстікте 185 км жерде орналасқан. Кен орны 1984 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылым оңтүстігі мен оңтүстік-батысынан тектоникалық бұзылыстармен шектелген Оңтүстік-Батыс 
және Солтүстік-Шығыс жартылай қиылған көтерілімдерден тұрады. Ортаңғы юраның бат жікқабатында екі жатын белгілі болды. Бұлардың жатыс тереңдігі 548-659 м.

Жатыс сипаты
------------

Құмтастардан құралған жинауыштар кеуекті, олардың ашық кеуектілігі 28%, өтімділігі 0,098 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,63, мұнайға қаныққан қалыңдығы 2,6-3,7 м. Қалыңдығы 5 және 11 м-лік сазды таужыныстар жапқыш рөлін атқарады. Оңтүстік-батыс көтерілімдегі негізгі жатынның мұнайлы бөлімінің биіктігі 30,4 м. Жартылай қиылған төбелер екі блокқа бөлінген, осының салдарынан әр блок жатындарының өз биіктіктері және су-мұнай жапсарының өз деңгейлері бар. Солтүстік-Шығыс көтерілімнің негізгі жатынындағы мұнайлы бөлігінің биіктігі 25 м Оңтүстік-Батыс төбедегі жатынның мұнайлы бөлігінікі 6,4 м.

Құрамы
------

Кенорын мұнайының тығыздығы 940 кг/м3, физикалық қасиеттері мен химиялық құрамы жағынан Қаражамбас кен орнының мұнайларына ұқсас. Жатындардағы бастапқы қойнауқаттық қысым 6,1 Мпа-дан 7,4 Мпа-ға дейін өзгереді, температура 29-31 °С, мұнайдың шығымы 1,2-5,5 м3/тәу. Хлоркальцийлі типті қойнауқаттық сулардың тығыздығы 1,095 г/см3 минералдылығы 95 г/л. Жатындардың режим суарынды. Кен орнында жұмыс 1985 жылдан бері тоқтатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Солтүстік Қарамандыбас мұнай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жетібай-Өзен антиклин өңіріндегі мұнай кен орны. Жаңаөзен қаласының солтүстік-батысында 39 км жерде. Кен орны 1988 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны Солтүстік Қарамандыбас брахиантиклинінен орын алған. 1840 және 1880 м тереңдіктерде ортаңғы юраның құмтастардан құралған осы жікқабатының екі горизонтының өнімділігі анықталған.

Жатыс сипаты
------------

Жинауыштары кеуекті, ашық кеуектілігі 20-22% өтімділігі 0,07-0,116 мкм2. Қалыңдығы 14-30 м-ге дейін жететін саз будасы жапқыш қызметін атқарады. Бірінші горизонттың жалпы қалыңдығы 14 м, екіншісінікі 15,2 м, тиімді және мұнайға қаныққан қалыңдық, тиісінше, 9 және 12,8 м. Жатындар қойнауқаттық күмбездік. Су-мұнай жапсарының абсолют белгілері -1636 м, -1678 м. Жатындардың биіктігі 14 және 15,2 м. Бастапқы қойнауқаттық қысым 17,86 және 18-23 Мпа, температура 77 және 90°С. 1138 м-лік динамикалық деңгейдегі бірінші горизонттың мұнай шығымы 29 м3/тәу, екіншісінікі 6 м3/тәу.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы тереңдеген сайын 852 кг/м3-ден 859 кг/м3-ге дейін өседі. Мұнайда 18% парафин, 14,9% шайырлар мен асфальтендер бар. Қойнауқаттық мұнайдың газға қанығу дәрежесі екі горизонт үшін де 45 м3/т. Хлоркальцийлі типті қою тұздық түріндегі қойнауқаттық сулардың тығыздығы 1078 кг/м3, минералдылығы 154 г/л. 9 мг/л бор микроэлементі бар. Жатынның режимі суарынды. Кен орны сынама игеру сатысында.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Солтүстік Үстірт-Бозащы шөгінді алабы** әркелкі зерттелген. Оның ең түбегейлі зерттелген бөліктері ретінде мезозой бойынша құрылық ауқымындағы Бозащы көтерілімі мен Арыстан баспалдағын, палеоген бойынша Шағырлы-Шемішті және Акулков-Базой белдемдерін атауға болады. Қиманың палеозойлық секциясы бірлі-екілі ұңғымалармен зерттелген, ол алаптың қазақстандық бөлігі ауқымында мұнай мен газ кенорындарын іздестіру аймағы ретінде қарала алмайды. Алаптың Солтүстік Үстірт бөлігінде жүргізілген іздеу-барлау жұмыстары көлемінің біршама қомақты болғандығына қарамастан, онда ірі ашылулар болмады, осыған байланысты бұл өңірге деген қызығушылық кешегі кеңес кезінің өзінде-ақ мүлдем саябырсыған болатын.

Жаңа ашылулар мүмкіндігі, бұрынғыдай, алаптың оңтүстік-батыс бөлігінің, соның ішінде Арыстан және Қолтық-Ердала баспалдақтарының юра және төменгі бор түзілімдерімен байланыстырылады. Бұл ашылулар масштабы болымсыз деп болжанады. Ортаңғы-жоғарғы триас түзілімдерінің мұнайгаздылық перспективасы кумәнді түрде қалып отыр. Ауданның шығыс-солтүстік-шығыс аудандарының палеоген кешенінен газ кенорындарын іздеу перспективасы бар. Бозащы белдемінен жаңа ірі ашылулар болуының жоғары мүмкіндігі Каспий теңізі су айдыны табанындағы мезозойлық түзілімдермен байланыстырылады, бұл өңірдің аймақтық зертелу дәрежесі жергілікті нысандарды нақтылай түсуге жеткілікті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005.

ISBN 9965-9765-1-1
**Комсомол ауылдық округі** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Комсомол ауылы кірді. Орталығы – Комсомол ауылы болды.

Таратылуы
---------

2009 жылы округ орталығы әрі жалғыз елді мекен – Комсомол ауылы таратылғанына байланысты округ те таратылды.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ бойынша округте 750 адам тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мақат ауданының Қошқар, Комсомол және Бек-бике елді мекендерін тарату туралы
2. ↑  [stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]
*Басқа мағыналар үшін Серпер деген бетті қараңыз.*
**Серпер** — Атырау облысы, Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Алғашында 832 данамен аптасына бір рет екі беттік (шағын көлемді) болып шықты. Газетте көбіне балықшылық кәсіп туралы жазылып тұрды. Кейінірек аудан экономикасының әр тарапты болуына орай газет тақырыбы да кеңейе берді. Әсіресе, ауыл-шаруашылық мәселелері, малшылар өмірі, ауыл тұрмысы баса көрсетілетін болды. Ауданның экономикалық, саяси, мәдени өмірі кең қамтылып жазылды. Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. Әр жылдарда газет редакторлары болып Б. Байменов, Ғ. Аманғалиев, Д. Жалмұханов, С. Хайдаров, X. Тәкішов, С. Ерғалиев, М. Ысқақов, Т. Құрманғалиев, Т. Хамеденов, Т. Берішбаев қызмет атқарды. Газетте бұрынғы жылдары М. Сатыбалдиев, Р. Отарбаев, Р. Иманғалиев, Қ. Елемесов, Қ. Ғұмаров сияқты қаламгерлер істеген. Редакторы – Таңатар Дәрелов. «Серпер» аптасына бір рет шығып тұрады. Таралымы 1087 дана (1999).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Сольватация** - (лат solvo – ерітемін) – еріген бөлшектер молекулаларының еріткіш молекулаларымен өзара әрекеттесуі. Еріткіш су болса, ондай Сольватацияны гидратация деп атайды. Сольватацияның нәтижесінде түзілген молекулалық топтарды сольваттар (гидраттар), ал бөлінген жылу Сольватация жылуы деп аталады. Сольватация терминін ғылымға 1891 жылы орыс ғалымы И.А. Каблуков (1857 – 1942) енгізген. Еріткіш пен еріген зат бөлшектерінің әрекеттесуіндегі күштердің табиғатына байланысты Сольватация екі түрге физикалық (кез келген жүйеде) және химиялық (белгілі бір жүйеде немесе ерекше Сольватация) болып бөлінеді. Сольватталған бөлшекпен тікелей байланысқан еріткіш молекулаларының ең аз санын Сольватацияның координац. саны деп атайды.

Сольватирланған электрон
------------------------

Сольватирланған электрон - орта молекуласының поляризациялануы нәтижесінде ондағы қармалған электрон.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
**Солтүстік Қазақстан облыстық қуыршақ театры** – Петропавл қаласындағы мәдени-сахналық ұжым, балаларға арналған қуыршақ театры.

Тарихы
------

1990 жылы 13 шілдеде облыстық әкімшілік мен қоғамдық ұйымдардың қолдауымен Петропавл қаласында ұйымдасып, 1991 жылы 15 ақпанында балаларға арналған алғашқы "Винни Пух и все, все, все..." атты спектаклімен театр шымылдығы ашылды. Осы жылы шығармашылық ұжым республикалық фестиваль-лаборатория "Дастарқан" және халықаралық қуыршақтар театрының жеңімпазы атанды. Театр ұжымын алғаш ұйымдастырушы әрі алғашқы режиссер Л. Архипов. 

Театрдың репертуары балаларға арналған қуыршақ театрының классикалық туындыларымен (С.В. Михалков, "Үш торай") қатар ұлттық фольклор, осы заманғы жазушылардың пьесаларымен (С. Жүнісов, "Сәукеле"; А. Тойбаев, "Ұрпаққа өсиет"; С. Ефремов пен С. Коган, "Тағы да Қызыл телпек туралы", т.б.) толығып отырды. Театр ұжымы гастрольдік сапармен Болгарияда (1993), Ресейде (2001, Қорған қ-нда) өнер көрсетті, сондай-ақ Халықаралық фестивальдарға да (Мәскеу, Минск, 1993; Омбы, 1994; Түмен, 1996; Екатеринбург, Алматы, 2002;) қатысты. Театр бірнеше рет Құрмет дипломымен марапатталған.

Театр жетістіктері
------------------

Шығармашылық ұжымның орындаушылық шеберлігі әріптестері мен театр сыншылары тарапынан бірнеше мәрте жоғары бағаланды. Театр – Минскіде өткен халықаралық қуыршақ театрының лауреаты, Челябинскіде өткен "Соломенный жаворонок" II халықаралық қуыршақ театрлары фестивалінің, Ақтауда өткен I халықаралық "Ортеке" театр фестивалінің, Ақтөбеде өткен II халықаралық театр фестивалінің лауреаты.

2011 жылы Әзірбайжан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналып Бакуде өткен І халықаралық қуыршақ театрлары фестиваліне Қазақстан атынан қатысып, бірінші орын алды.

2012 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы мәдениет күндері, 2013 жылы XI "Наурыз 2013" түркі халықтарының халықаралық театрлар фестиваліне, III бүкіләлемдік қуыршақтар карнавалына, 2014 жылы Екатеринбург қаласында өткен "Коляда-Plays" заманауи драма театрлар фестиваліне, 2017 жылы Воронеждегі "Маршак" балалар фестиваліне, 2018 жылы Ақтөбе қаласында өткен "Ассалаумағалейкум" қуыршақтар театры фестиваліне қатысты.

Шығармашылық ұжымы
------------------

Театр директоры ҚР "Мәдениет қайраткері" белгісінің иегері Сергей Орлов. Труппа жетекшісі, актриса, сахна шебері Наталья Гузеева мен актер Андрей Зайцев - ҚР "Мәдениет қайраткерлері". Театр актерлері Айгүл Хасенова, Ольга Лабутина мен Сапар Мапенов - ҚР "Мәдениет саласының үздігі" белгісінің иегерлері.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9
**Соноран шөлі** (ағылш. *Sonoran Desert*; ис. *Desierto de Sonora*; кейде **Гила шөл даласы**) — Америка шөл даласына жатады. Ол Американың Аризона, Калифорния штаттарының және Мексиканың Сонора штатының үлкен аумағын қамтиды. Бұл - солтүстік Америкадағы ең үлкен және ең ыстық шөл даласы.

Шөл далада өсімдіктер мен аңдардың ерекше түрлері бар. Солардың біріне - сагуаро кактусы жатады. Шөл даланың кіші аймақтарына Колорадо шөл даласы мен Юма шөл даласы кіреді. Шөл дала тіршілік иелеріне өте бай. Соноран шөл даласында сүтқоректілердің 60, құстардың 350, бауырымен жорғалаушылардың 100-ден астам, жергілікті балықтардың 30, жергілікті өсімдіктердің 2000-ға жуық түрлері бар. Соноран ұлттық саяжай шөл даласы осы шөл далалық аймақтың ерекшелігін сақтап қалу үшін ұйымдастырылған. Бұл қорық келушілерді көрмесімен таң қалдырады. Көрмеде орган тәрізді түтік - кактус, соноран айырмүйізі, құмды дөңдер, лаваның ағуы, сенита және сагуаро кактусы, құрғап кеткен көлдер, жалпақ құйрықты және мүйізді кесірткелер, тасқынды таулар, қабатты көріністер, үлкен мүйізді шөл дала қойлары, піл ағаштар және тағы басқалар бар. Бұл жерден қауіпті өсімдіктер мен аңдардың түрлерін де кездестіруге болады.

Соноран шөл даласының көптеген өсімдіктері тек қатал жағдайға көніп қала қойған жоқ, олар құлпыру үстінде. Шөл даланың жоғарғы қатпарлы тауларында қылқанды ормандар кездеседі. Бұл жердің қысы қалыпты жылы, ал жазғы уақытта тым ыстық болады. Кей жерлерде пальма, т.б. ағаш түрлері кездеседі.

Соноран шөлінен бас жыландарға қоса тағы улы шаяндарды айдаһар басты жыландарды да кездестіруге болады.

Шөл далаларға тән аңызақ жел де Соноран шөлінде соғады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Аруна баспасы Шөлдер Энциклопедиясы 25 бет ISBN 9965-26-437-6
**Кристаллофизика** – кристалдардың және басқа анизотропты орталардың физикалық қасиеттерін және оларға сыртқы жағдайлардың әсерін, кристалдардың нақты құрылымын зерттейтін физиканың саласы. Кристалдардың физикалық қасиеттерін сандық түрде сипаттау үшін Кристаллофизикада матрицалық және тензорлық есептеулер мен топтар теориясының математикалық аппараттары қолданылады. Кристалдардың кейбір қасиеттері мысалы, тығыздығы бағытқа тәуелсіз скалярлық шамалармен сипатталады. Кристалдағы көптеген физикалық өрістер, мысалы, электр және магнит өрістері, механикалық кернеулер өрісі – тензорлық (векторлық) өрістерге жатады. Кристалдардың физ. өрістері мен қасиеттері арасындағы байланыс жоғары рангілі тензорлармен сипатталады. Жоғары рангілі тензорлар, мысалы, пьезоэлектрлік эффект сияқты қасиеттерді сипаттайды. Жоғары рангілі тензорлармен сипатталатын физикалық қасиеттер көптеген параметрлер санымен анықталады. Үш клинді кристалдың серпімділік қасиеттерін сипаттау үшін тензордың 21 тәуелсіз құраушыларын анықтау керек. 

Анизотропты кристалдық ортаның қасиеттерін сипаттайтын симметрияның 39 кристаллографиялық тобы бар. Мұнда морфологиялық симметрияның 32 нүктелік тобы және шексіз симметрия осі бар 7 шектік нүктелік тобы болады. Шектік топтардың бірі изотропты ортаға сәйкес келеді.

Симметрияның әр түрлі нүктелік топтары үшін жоғары рангілі (5-, 6-, т.б.) тензордың тәуелсіз құраушыларының саны топтар теориясының әдістерімен анықталады. Сондай-ақ кристалдардың физикалық қасиеттері мен текстурасы радиотехникалық, акустикалық, оптикалық әдістермен анықталады. Кристаллофизикада тек анизотропты ортаға ғана тән құбылыстармен (сәуленің қосарланып сынуы, жарық поляризация жазықтығының айналуы, т.б.) қатар изотропты ортада байқалатын құбылыстар (электр өткізгіштік, серпімділік, т.б.) да зерттеледі. Кристаллофизика кристаллографияның бір бөлігі; ол қатты дене физикасы мен кристаллохимия қарастыратын мәселелермен түйісіп жатады. Кристаллофизика кристалдардың құрылымы немесе кристалдық тордағы өзара әсерлесу күштері өзгергенде оның қасиеттерінің өзгерісін зерттейді. Кристаллофизиканың көптеген есептері әр түрлі термодинамика жағдайларда кристалдар симметриясының өзгеруіне тәуелді. Кристаллофизикада кристалдық торлардың әр түрлі ақаулары (бояулық центрлері, вакансиялар, дислокациялар, домендер, т.б.) және олардың кристалдардың физикалық қасиеттеріне (пластикалығы, беріктігі, электр өткізгіштігі, люминесценциясы, мех. төзімділігі, т.б.) әсері зерттеледі. Кристаллофизиканың негізгі мақсаттарының бірі – болашағы бар жаңа кристалдық материалдар алу жолдарын іздестіру.

Кристалды денелердің ерекшеліктері тек кристалдардың пішінімен шектелмейді. Бұған қарамастан кристалдағы зат толық біртекті. Сондықтан оның беріктік, жылу өткізгіштік, жарыққа қатынас және т.б. физикалық қасиеттері кристалл ішінде әртүрлі бағыттарға сәйкес әрқашан да бірдей бола бермейді. Кристалды заттардың бұл басты ерекшелігі анизотропия деп аталады. Ресейдегі кристаллофизиканың негізін салушылар қатарында Г.В.Вульф, А.В.Шубников, Н.С.Александров бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы 6 том 97 бет, Бас редактор М.Қ.Қаратаев, Алматы 1975
**Пигам Азимов** (1. 1. 1915 жылы туған) – түркменнің көрнекті тіл маманы. Филология ғылымының докторы (1948), профессоры (1949), Түркіменстан КСР ғылым академиясының академигі (1951), Түркіменстан КСР ғылымына еңбек сіңірген қайраткер 1939 жылдан КОКП мүшесі. Түркімен тілінің грамматикасы мен лексикасы, орфографиясы мен тыныс белгілері және түркімен әдеби тілі туралы зерттеудің, жоғары оқу орындары мен мектептерге арналған оқулықтардың авторы. «Аффиксация – түркімен әдеби тілінде сөз жасаудың бір тәсілі» деген тақрыпта докторлық диссертация қорғаған. КСРО ҒА Түркімен филиалының ғылми секретары (1940–44), Ашхабад педагогикалық институтының директоры (1948–1950), Түркімен мемлекеттік университетінің ректоры (1950–63), 1966 жылдан Түркіменістан КСР ғылым академиясының президенті. Түркімен Совет Энциклопедиясының Бас редакторы. Түрікменстан Компартиясының ОК мүшесі, Түркіменістан КСР Жоғарғы Советінің Председателі (7-шақырылуы), Ленин орденмен және басқа да орденмен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Таралу аймағының едәуір бөлігінде саны азайып бара жатқан түр. Ежелгі тұқымдас өкілі, бұған кіретін көпшілік түрлердің алшақ «қалдық» таралу аймақтары бар. Зоологиялық зерттеуде — қызықты нысана. Таралу аймағы Еуропа,Солтүстік Африка,ТМД-ның Еуропа бөлігі (солтүстік-шығыссыз), Қазақстан,Орта Азия,Оңтүстік Сібір мен Жапонияны қамтиды. Түбі құмды және ұсақ тасты өзендер мен жылғаларда тіршілік етеді, сирек терең ағын көлдерде кездеседі. Ересектерінің ұшуы маусым басынан тамыз соңына дейін созылады. Дамуы екі жылға созылады.Ересегі үнемі су маңында болады. Таралу аймағының көп жерінде ұсақ өзендердің ластануы мен ағысын реттеуге байланысты саны қысқарып отыр. Жарқыраған метал түсті ашық бояуына байланысты оңай ұсталады.Оқу коллекциясына жинау нысанасынан тез арада алып тастау керек.

* Сурет:Әдемі қыз инелік.jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л.
**Ескендіров Әділ Рза оғлы** (әз. *Adil Rza oğlu İsgəndərov*; 1912 жыл, Гәнжә —1978 жыл, Баку) — кеңес әзірбайжан режиссері, КСРО халық артисі (1959), профессор. 1940 жылдан КОКП мүшесі. 

1930 жылы Бакудың театр техникумын, 1936 жылы ГИТИС-ті бітірді. Сол жылдан Азизбеков атындағы театрда қызмет етеді. 1937-1960 жылдары осы театрдың бас режиссері. Қойған спектакльдеры: М.Ибрагимовтың «Хаяты», С.Вургунның «Вагифы», мен «Фархад пен Шырыны», Э.Мамедханлының «Шығыс таңы» т.б. 1937 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданады. Киноға түскен. 1961 жылы киноға ауысты.

Марапаттаулары
--------------

КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948), Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендермен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Минкевич Д,. Адиль Искендеров, народный артист КСРО, Баку, 1964. Мұрағатталған 20 ақпанның 2017 жылы.
**Қоқан қорықшасы** – республикалық маңызы бар табиғи-ботаникалық қорықша. Аумағы 49,1 мың га.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Қорықша Ақсу және Лепсі өзендері атырауының батпақты атыраулық ландшафтысын қамтиды. Балқаш көлінің сортаңды жағалауы мен аласа құм төбешіктер қорықшада маңызды орын алады.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Жүзгін
Сексеуіл мен жүзгін бұталары өскен құмды массивтер, өзен жағасын бойлай өскен терек пен тал тоғайлары – жануарлардың мекені. Қорықшада тұяқтылар мен терісі бағалы аңдар қорғалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Атамекен» географиялық энциклопедия.
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қоңсы** - кедей ауыл, кірме.  

Күнкөрісі нашарлау, ішіп-жемі жеткіліксіз, әл-ауқаты аз адамдар. Қоңсы бұрын бай, ауқатты адамдармен жанаса отырып, солардың қызметін істеп күн көретін. Тек аталас, рулас жақын адамдар ғана емес, туыстық жағынан алыстау кірме аталар да қоңсы бола алды. Қоңсы болуда туыстық жағынан гөрі, тұрмыстық жағы көбірек ескеріледі. О баста кедей, пақыр мағынасына пайдаланған.   

*Қоңсы* сөзі кәзіргі заманда қазақ ауылдары арасында көрші, ауылдас мағынасында қолдднылып кеткен.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ассам шайы** (Assam) — ірі жапырақты шайдың бір сұрыпы.

Отаны
-----

Солтүстік-шығыс Үндістанның Шиллонг және Шығыс Гималайдың аралығындағы Брахмапутра өзені алабында өсіріледі. 

Табиғатта бұл өсімдік 20 метр биіктікке дейін жоғарылай алады, ал шай плантацияларында жиып алуға ыңғайлы болуы үшін 2 метрден артық биіктеуіне жол бермейді. Ассам ағашы жақсы өнім беретін, күй талғамайтын өсімдік. Алайда табиғаттың кейбір жағымсыз әсерлері шайдың сұрпының бұзылуына әкеледі. 

Ассам және ассаммен араластырылған басқа шай сұрыптары Ұлыбританияда «таңғы шай» ретінде сатылады (breakfast tea).

Терімі
------

Шай жылына 2 рет: көктемде (наурыз-сәуір) және жазда (шілде-қыркүйек) жиналады. Шайдың негізгі көлемі екінші рет жинағанда алынады, сонымен бұл кезде жиналған шай өте жақсы болып есептеледі. Қыркүйек айына дейін жиналатын екінші терім кейде желтоқсанға дейін созылуы мүмкін. Мұндай жағдайда үшінші қысқы терім пайда болады.

Үйлесімі
--------

Ассам шайын сүтпен, қантпен және лимонмен ішкен дұрыс. Дүниежүзіне танымалдығы артқан ассам шайы шөліңізді басып, көңіліңізді көтереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШай |
| --- |
|  |
| Шай өсіру | 
Шай бұтағы (Camellia sinensis) • Шай өсіру тарихы • Ассам шайы • Қытай шайларының сұрыптары • Шай өндірісі |  |
|  |
| Шайдың түрлері | 
Қара шай • Көк шай • Улун • Сары шай • Ферменттелген шай • Шөп шайлары (Түймедағы шайы • Итмұрын шайы • Мате шайы • Каркадэ) |
|  |
| Қоспалары | 
Сүт • Қант • Лимон • Бал • Бергамот • Жалбыз • Ақжұпар • Майсөк • Кастэрд (сарыуызбен) • Масала (дәмдеуіштермен) |
|  |
| Ыдыс-аяқ | 
Шәугім (шәйнек) • Аққұман • Құман • Кесе • Шай қасық • Шай сүзгіш • Сүт құйғыш • Қант салғыш • Самаурын • Термос |
|  |
| Қосымша | 
Шайхана • Шай ішу рәсімі • Шай мұражайларының тізімі • Шай шығару стандарты |

 |
Қазақта "Иесі қаласа, қоңсы өкпелемейді" деген мақал бар. Қоңсы болудың немесе қоңсы қонудың да реті мен жөн-жобасы, өзіндік жолы бар. Қоңсы деген - бұрынғы кездерде бір ауқатты ауылға іргелес, аралас болып, оған арқа сүйей отырып, сол елдің байының шаруасын істеп, малын бағып, сауынын алып, атын мініп, тағы басқа қызметтері арқылы кү көріп, отбасын асырайтын адам деген сөз. Бұлар аталас та, туыс-жегжат та, бөтен елден келген кірмелер де болуы мүмкін.

Қоңсы ауыл
----------

Малы көп біреулер көрші елден, ауылдан уақытша жер сұрап алып, оның от, суын пайдаланады. Мұны қоңсы ауыл дейді. Қоңсылар ауыл, жер иесінің қас-қабағына қарап, олардың талап-тілегі мен айтқанын орындап отыруға мәжбүр екенін естен шығармайды. Олардың теріс ісі болса, ел иесі оларды көшіріп жіберуге хақысы бар.

Тұрмысы
-------

Алайда жергілікті адамдар оларды шетке қақпайды, зәбір-жапа көрсетпейді, сыйлайды, құрмет көрсетеді. Кейде олармен аралас-құралас отырып, барыс-келіс жасайды. Оның арты қыз алысып, қыз берісіп, құдай қосқан құдалыққа да жалғасып кетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті" Кенжеахметұлы С. ISBN 978-601-01-1116-5
**Қоқиқазтәріздестер** (лат. *Phoenicopteriformes*) - құрамында бір тұқымдас (Қоқиқаздар тұқымдасы (лат. *Phoenicopteridae*)), 6 түр болатын саны аз құстар отряды. 

Бұлардың барлығы қызғылт немесе қызыл реңді, ұзын мойын және ұзын сирақты әрі денелі құстар. Бұлардың өте ерекше үлкен, имек тұмсығы бар. Ортасынан опырылғандай жалпақ тұмсығы лайланған тұнбадан қорегін сүзіп алуға арналған тамаша құрал сияқты. Қоқиқаздар осы тұмсығымен тұзды суқоймалардан шаянтәрізділерді және ұлуларды, ұсақ өсімдіктерді, олардың тұқымдарын аулайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Қоқиқазтәріздестер**
(Nestorius) (IV ғасыр, Германия, Сирия, Ефратензия, Кіші Азия – 451 жыл, Панополис, Мысыр), несториане сектасының негізін қалаушы. Персиялық отбасында дүниеге келген, Антиохииде оқыған, дін қызметшісі болуға қол қойған. 428 жылы Константинополь епископы болған; дау туғызған Кирилл Александрлықтың шешіміне қарсы шығып, Теотокос («Богородица») Марияға шешім беруге қарсы, өйткені Христің адамдық мәніне күмәнданды. 431 жылы Эфесс соборында Христің барлығына күмән келтіргені үшін оның оқуларын еретикалық деп сынады. Несторий алдымен Ливиялық шөлейтке, сосын жоғарғы Мысырға айдалып, қуғынға ұшырады. Несторий Персия шіркеуінде қабылданған, Несторий идеясына оның мүшелері қазір де сенімді.

  



|
|  |
| Ізашары:**Сисиний I** | **Константинополь архиепископі**428 — 431 | Ізбасары:**Максимиан** |

Үлгі:Константинополь патриархтары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Православ Энциклопедиясы"
2. ↑  Селезнев Н.Н. // Символ Мұрағатталған 28 наурыздың 2012 жылы. Орын. 55: "Сирииялықтардың рухани мәдениеті" (Париж-Москва, 2009), Б. 257-286.
**Ортографиялық проекция** - көру нүктесін картиналық жазықтықтан шексіз алыстату кезінде алынатын картографиялық азимуттық перспективалық проекция. Бұрмаланулар сипаты бойынша еркін, альмукантараттар (географиялық параллельдер бойынша қалыпты ортогональды проекция үшін) бойынша тең аралықты. Бейненің жерден қарағандағы айдың көрінісімен ұқсастығына байланысты ортографиялық проекция ай бетінің карталары үшін қолданылады. Ортографиялық проекция формулалары:

{\displaystyle p=Rsin\zeta \cdot sin\alpha ;}
{\displaystyle x=Rsin\zeta \cdot cos\alpha ;}
{\displaystyle y=Rsin\zeta \cdot sin\alpha .} [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**«Тыныштық»** — толық метражды көркем фильм. 1960 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Адами кішіпейілділік пен бауырмалдық туралы, екі адам бір-бірін тауып, өз өмірлерін қосқаны туралы фильм.

Бір күні даладағы кішкентай "Тыныштық" теміржол станциясында тоқтауға мәжбүр болған жолаушылар пойызынан жас әйел баласымен түседі. Оны ешкім қарсы алмайды. Станция басшысы Оспанов келушіде бақытсыздықты аңғарып, оны өз пәтеріне орналастырып, көмек көрсетеді. Ольга бірте-бірте станцияның іш пыстырарлық өміріне, адамдарына үйреніседі.

Бала аурудан жазылады. Бұған қарамастан Ольга ауылдан кетпей, кешкі мектепке мұғалім болып орналасады. Ол жақта ол Сафоновты кездестіріп, өз бақытын онымен бірге құруды шешеді.

Рөлдерде
--------

* Хәкім Оспанов — Қанабек Байсейітов
* Ольга Петровна — Раиса Куркина
* Сергей Сафонов — Александр Карпов
* Нартай — Мұхтар Бақтыгереев
* Шәлімова — Лаура Шалабаева
* Қарт қараушы — Серке Қожамқұлов
* Жас қараушы — Артур Нищенкин
* Нұрғали — Шахан Мусин
* Ғайни — Қаншайым Өтепова
* Головин — Павел Шпрингфельд

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тишина Мұрағатталған 12 ақпанның 2019 жылы.
**Жүйкелік реттелу**
  

Тыныс алу орталық жүйке жүйесі арқылы реттеліп отырады. *Тыныс алу орталығы сопақша мида орналасқан*. Оның бір бөлігі тыныс алуды, бір бөлігі тыныс шығаруды реттеп отырады. Сопақша мида пайда болған қозу қозғалтқыш нейрондар арқылы қабырғааралық бұлшық еттер мен көкетке жеткізіледі, олар кезекпен жиырылып және босаңсиды. Тынас алу орталығына үлкен ми сыңарлары да әсер етеді: адам аз уақытта тынысын ұстап қала алады. 
  

**Гуморальды реттелу**
  

Мысалы, миға ағып келген қанның құрамында көмірқышқыл газы көбейгенде, тыныс алу орталықтарында қозу пайда болады. Қанның құрамында көмірқышқыл газының мөлшері азайғанда, адам тыныс алады. Одан соң ол тыныс шығарылады. 
Тыныс алудың жиілігі мен тереңдігі ағзаның белсенділігіне, күйіне байланысты рефлекс арқылы өзгеріп отырады. Тыныс алу рефлекстерінің жолы тыныс алу орталығы арқылы өтеді. 
  

Түшкіру және жөтелу секілді рефлекстері тыныс алу орталығы арқылы жүзеге асады. Кеңсірекке түскен шаң-тозаң немесе ащы иісті зат оның кілегейлі қабықшасында орналасқан қабылдағыштарды тітіркендіреді. Осы кезде қорғаныш рефлексі пайда болады, адам *түшкіреді*, яғни танау арқылы күшті әрі тез рефлекс арқылы тыныс шығарады. Түшкірген кезде тітіркендіруші заттар кеңсіріктен шығып кетеді. Кеңсірікке жиналып қалған кілегейлі зат та тұмау кезінде осындай реакция туғызады. *Жөтелу* дегеніміз - көмей тітіркенгенде кенет рефлекс арқылы ауыздан тыныс шығару.
Кеңірдек қабылдағыштарының тітркенуінен, яғни аммиак буынан, хлордан және т.б. химиялық заттардан тыныс алу рефлекторлық тоқталуымен шектеледі. Суға кеткен адам, электр тоғы немесе найзаға соққанда, уланғанда және т.б. жағдайларда тыныс алудың тоқталуы байқалады. Бұндай жағдайда өкпеге жасанды әдіс бойынша "ауызға - ауыз" немесе "ауыз - мұрын" желдетуін жасау қажет.
**Қаракөл**, *қаракөл елтірісі* – туғаннан кейін 2 – 3 күн ішінде сойылған қозы терісі.

Елтірі қойдың қаракөл, соколов, решетилов сияқты арнайы тұқымдарының қозыларынан ғана алынады. Ең сапалы және көп өндірілетіні – қаракөл елтірісі.

Енесінен буаздығының 135 – 140-күндері, мерзімінен бұрын, шала туған қозының елтірісі қаракүлше, жылбысқы деп аталады және жоғары бағаланады. Елтірінің шелі жұқа әрі берік. Осыған байланысты елтіріден тігілген киім жеңіл болады, ұзақ киіледі. Сапасы мен құндылығы түсіне, түгінің бұйралығына, мөлшеріне байланысты. Түсі, көбінесе қара (мөлдір қарадан солғын қараға дейін), көк (ашық көктен қара көкке дейін), кейде сұр, қоңыр, қызғылт, ақ болады. Елтірінің толқын бұйралысы жоғары бағаланады. Елтірі бұйра гүлінің жалпақтығына қарай ұсақ бұйра гүлді (ені 4,5 мм-ге дейін), орташа бұйра гүлді (ені 4,5 – 7 мм), ірі бұйра гүлді (7 мм-ден артық) болып бөлінеді. Орташа бұйра гүлді елтірі жоғары бағаланады.

Қаракөл елтірісін өндірумен республикада Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстарының қой шаруашылықтары айналысады. Елтіріден бөрік, ішік, т.б. тігіледі, жаға жасалады.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Балалар Энциклопедиясы", V-том
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Қарама-қарсы сауда**
----------------------

**Ыңғайласпа сауда** - сыртқы сауда операцияларының бір түрі. Мұнда тауарлар импортты экспортшылардың қарама-қарсы ссатып алу жөніндегі міндеттемелерімен

байланыстырылады немесе, керісінше, экспорт қарама-қарсы импорттық операцияларға тәуелді етіледі. Қ.-қ.с. кезінде тауарлардың қарама-қарсы жеткізілімімен төлеу, әдетте,

негізгі жеткізілім құнының бір бөлігін ғана жабады. Қ.-қ.с.-ны , көбінесе импортшылар қолданады, олар жоғары бәсеке жағдайында экспортшыларға қарама-қарсы міндеттемелер

қабылдауды ұсынады. Импортшылар мен экспортшылардың қарама-қарсы жеткізілім бойынша міндеттемелері бір не бірнеше, бірақ бір-бірімен міндетті түрде

байланыстырылған құжаттармен рәсімделеді. Қ.-қ.с.-ның негізгі түрлері-баспа-бас айырбас келісімдері, машиналар мен технология жабдықтарды шикізаттың, дүмбілзаттың,

жеткізілген машиналар мен жабдықтарды пайдаланып өндірілген өнімнің қарама-қарсы жеткізіліммен төлеу шартымен сатуды көздейтін өтемдік келісімдер, импортшы-фирмаларды

қарама-қарсы жеткізілімді жүзеге асырғанға дейінгі кезеңге қаржыландыру түрі болып табылатын аванстық жеткізілімдер, сатып алу-сатудың заң жүзінде дербес, бірақ іс жүзінде

бір-бірімен байланысты екі не одан көп мәмілесін көздейтін қарама-қарсы сатып алу. Қ.-қ.с. жағдайында осы заманғы үлгілерді жеткізу кезінде ескірген техниканың сатып алынуы,

шеттен әкелінетін жабдықтың импортшы елдің жергілікті өндірісінде өндірілген бөлшектермен жарақталуы, сыртқы сауда операцияларының басқа да түрлері қолданылуы мүмкін. Қ.-

қ.с. 20-ғасырдың 70-80 жылдары жоғары қарқынмен дамыды. Мысалы, 70-жылдардың басында дүниежүз. сауда айналымында Қ.-қ.с-ның үлесі 2-3 % болса, 80-жылдардың

аяғында бұл үлес 40% -дан асты. Ол 90-жылдары да жоғары күйінде қалды. Дүние жүзінің 90-нан астам елі, оның ішінде Қазақстан да тауарларды қарама-қарсы жеткізіліммен

байланыстыра отырып сатып алуға өз импортшыларын міндеттейтін заңдық актілер қабылданды. Қазақстан мемл. сыртқы сауда бірлестіктері мен кәсіпорындары Қ.-қ.с. –ны

дамыған елдермен қарым-қатынаста Қазақстанның экспорттық тауарларын осы елдердің рыноктарына шығаруға неғұрлым қолайды жағдай жасау үшін, сондай-ақ, Қазақстанның

жұмсалған несиелерін ішінара жабу үшін өтемдік мәмілелерді кеңінен қолдана отырып, дамушы елдермен сауда-экон.байланыстар орнатуда пайдаланады.

**Дереккөздер**
---------------

1. "Қазақстан" Ұлттық энциклопедия. "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясы. Алматы, 2005.
**Қарамай** (ұйғ. *قاراماي*, *Қарамай*; қыт. 克拉玛依) — ҚХР-дың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы қалалық аудан. Үрімжіден солтүстік-батысқа қарай 320 км жерде орналасқан. Карамай атауы ұйғыр тілінен шыққан және мазут (қара май) дегенді білдіреді.

Тарихы
------

1955 жылы 29 қазанда бұл бөліктерден мұнай табылды - ҚХР құрылғаннан бергі алғашқы ірі кен орны. 1957 жылы 24 қаңтарда Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Халық өкілдері ассамблеясының 14 сессиясы жаңа елді мекенді құру туралы шешім қабылдады, ал 1958 жылы 29 мамырда ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің жарлығымен Қарамай қалалық ауданы құрылды.

1975 жылы Карамайдан шығарылып, Іле-Қазақ автономиялық округі үкіметіне тікелей бағынуға берілген Қойтүн қалалық ауданы құрылды. Нәтижесінде, Қарамай аумағы екі бөлікке бөлінді.

1982 жылы 16 ақпанда автономиялық облыстың халық үкіметі Қарамайды 4 ауданға бөліп, қалалық ауданға айналдыру туралы шешім қабылдады. 1984 жылы 17 тамызда Карамай Тарбағатай мен Іле-Қазақ автономиялық областарынан шығарылып, автономиялы аймақ үкіметіне тікелей бағынуға берілді; сол уақытта аудандарға бөлу жойылып, Қарамай қайтадан қалалық ауданға айналды. 1990 жылы 8 тамызда Қарамай қайтадан қалалық аудан мәртебесіне көтерілді.

Тұрғындары
----------

Халқы - 460 000 адам (2015). Хан (қытайлар) халықтың 75% құрайды, қалғаны ұйғырлар, қазақтар, моңғолдар, хуэйлер.

Әкімшілік-аумақтық бөлініс
--------------------------

Қарамай қалалық ауданы 4 ауданға бөлінген, оның біреуі эксклав жасайды:

|  |
| --- |
|  |
| # | Статусы | Атауы | Иероглифы | Пінин | Ұйғыр тілі  (жазбасы арабша) | Ұйғыр тілі  (латиница) | Тұрғындары  (2003  еск.) | Аумағы  (км²) | Халқы тығыздығы  (/км²) |
| 1 | Аудан | Қарамай | 克拉玛依区 | Kèlāmǎyī qū | قاراماي رايونى | Qaramay Rayoni | 150 000
 | 3833 | 39 |
| 2 | Аудан | Майтау (Душанцзы) | 独山子区 | Dúshānzǐ qū | مايتاغ رايونى | Maytagh Rayoni | 50 000
 | 400 | 125 |
| 3 | Аудан | Жиренбұлақ (Байцзянтан) | 白碱滩区 | Báijiǎntān qū | جەرەنبۇلاق رايونى | Jerenbulaq Rayoni | 50 000
 | 1272 | 39 |
| 4 | Аудан | Орқа | 乌尔禾区 | Wū'ěrhé qū | ئورقۇ رايونى | Orqu Rayoni | 10 000
 | 2229 | 4 |

Экономикасы
-----------

1955 жылы қала маңында Қытайдағы ең ірі мұнай кен орындарының бірі ашылды. Сол кезден бастап қала мұнай өндіру және қайта өңдеу орталығы ретінде дамып келеді.

Климаты
-------

Жазда қала климаты құрғақ және ыстық. Жылдық температура диапазоны -25 °C-тан 40 °C-қа дейін жетеді.

1994 жылғы апат
---------------

1994 жылы 8 желтоқсанда кинотеатрдағы өрттің салдарынан 323 адам қайтыс болды, оның 288-і мектеп оқушылары. Бұл қазіргі Қытай тарихындағы ең үлкен апаттардың біріне айналды. 2009 жылы осы оқиғалар туралы «Қарамай» деректі филімі түсірілді.

Туыстас қалалар
---------------

* Ресей Октябрьский, Ресей
* Қазақстан Ақтау, Қазақстан
* Ресей Искитим, Ресей
* Қазақстан Ақтөбе, Қазақстан

Сілтеме
-------

* Қарамай — 行政 区划 сайтындағы аумақ, халық және әкімшілік-аумақтық бөліністің өзгеру тарихы туралы ақпарат  (қыт.)