2016 жылы жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 8,300 АҚШ долларын құраған және соңғы онжылдықта орташа 4,2% өсуімен Гайана Батыс жарты шардағы қарқынды дамып келе жатқан елдердің бірі. 2020 жылы ЖІӨ-нің өсуіне 85% -дан асады деп күтілуде.

Гайана жағалауындағы жазықтағы күріш алқабы
Президент Хойттың 1989 жылы экономиканы қалпына келтіру бағдарламасынан (ERP) кейін экономика айтарлықтай өсімге қол жеткізді. ERP бағдарламасының нәтижесінде Гайана ЖІӨ 1991 жылы 15 пайызға төмендегеннен кейін алты пайызға өсті. Үкімет 1996 жылы 7,9 пайыз, 1997 жылы 6,2 пайыз өсіп, 1998 жылы 1,3 пайызға төмендегенін хабарлады. 1999 жылғы өсім үш пайызды құрады. Ресми емес өсу қарқыны 2005 жылы 0,5 пайызды құрады. 2006 жылы ол 3,2% құрады. Дүниежүзілік банкпен және Халықаралық валюта қорымен (МВФ), бірлесіп жасалған ERP үкіметтің экономикадағы рөлін едәуір төмендетіп, шетелдік инвестицияларды ынталандырды және банктерге қарыздарды өтеу бойынша мемлекетке тиесілі 41 (жартылай мемлекеттік ) кәсіпорынның 15-ін сатуға әкелді. Ұялы байланыс компаниясы және орман, күріш және балық өнеркәсібіндегі активтер да жекешелендірілді. Халықаралық корпорациялар жекешелендіруді іске асырудағы табысты және тиімді активтері үлкен мемлекет қант компаниясын, GuySuCo және ірі мемлекеттік боксит кенішін басқаруға жалданды. Американдық компанияға боксит кенішін ашуға рұқсат етілді, ал екі канадалық компанияға Оңтүстік Америкадағы ең ірі ашық кенішті игеруге рұқсат етілді. Алайда, мемлекеттік екі боксит өндіруші компания - «Бербиче Майнинг Компани» және «Линден» тау-кен компаниясын жекешелендіру әрекеттері әлі сәтсіз болды.

Гайана өнімдерінің экспортын кодтар бойынша графикалық бейнелеу
Бағаны бақылаудың көп бөлігі алынып тасталды, тау-кен өндірісі мен мұнайды барлауға қатысты заңдар жетілдірілді және шетелдік инвестицияларды қабылдайтын инвестициялық саясат жарияланды. Жеке секторда экспорт пен ауылшаруашылық өнімдерін ынталантыруға бағытталған салық реформалары қабылданды.

Ауыл шаруашылығы және тау-кен өндірісі - Гайананың маңызды экономикалық қызметі, оның экспорттық түсімінің 70-75 пайызын қант, боксит, күріш және алтын құрайды. Алайда, күріш секторы 2000 жылы құлдырауға ұшырады, 2000 жылдың үшінші тоқсанына дейін экспорттық түсім 27 пайызға төмендеді. 1999 жылы бір ай ішінде АҚШ-тың импортына тыйым салуға қатты әсер еткен теңіз асшаяндарының экспорты осы жылы экспорттық түсімнің жалпы небары 3,5 пайызын құрады. Асшаяндардың экспорты 2000 жылдың үшінші тоқсанындағы экспорттық түсімнің 11 пайызын құрап, 2000 жылы қалпына келтірілді. Басқа экспортқа ағаш, гауһар тастар, киім, ром және фармацевтика жатады. Осы басқа экспорттық тауарлардың құны артып келеді.

1986 жылдан бастап Гайана АҚШ-тан бидай жеткізілімін PL 480 «Бейбітшілік үшін азық-түлік» бағдарламасы бойынша жеңілдікті шарттармен алды. Қазіргі уақытта грант негізінде беріледі. Бидай сатудан алынған Гайана валютасы АҚШ және Гайана үкіметтерімен келісілген мақсаттарда пайдаланылады. Көптеген дамушы елдер сияқты, Гайана да үлкен қарызға ие. Қарыздарды азайту қазіргі басқарудың маңызды басымдықтарының бірі болды. 1999 жылы Париж Клубының «Лион шарттары» бастамасы және Ауыр қарызы бар елдер (HIPC) бастамасының аясында Гайана 256 миллион доллар қарызды кешіру туралы келіссөздер жүргізе алды. 

HIPC көмегіне жүгіну кезінде Гайана алғаш рет өзінің көпжақты қарызын қысқарту құқығына ие болды. Гайана қарызының жартысына жуығы көп тарапты даму банктеріне және 20% көршілес Тринидад пен Тобагоға қарыз болды, ол 1986 жылға дейін мұнай өнімдерін негізгі жеткізуші болды. АҚШ үкіметі алдындағы барлық қарыздар кешірілді. 1999 жылдың аяғында таза халықаралық резервтер 123,2 миллион долларды құрады, бұл 1994 жылғы 254 миллион доллардан төмен болды. Алайда таза халықаралық резервтер 2001 жылдың қаңтарына қарай 174,1 миллион долларға жетті.

Шетелдік кредиторлар алдындағы Гайананың өте жоғары борыштық ауыртпалығы шетел валютасының шектеулі қол жетімділігін және қажетті шикізат, қосалқы бөлшектер мен жабдықтар импорты үшін шектеулі мүмкіндіктерді білдіреді, бұл өндірістің одан әрі қысқаруына алып келді. Жанармайға әлемдік бағаның артуы елдің өндірісінің төмендеуіне және сауда тапшылығының өсуіне ықпал етті. Өндірістің құлдырауы жұмыссыздықты арттырды. Сенімді статистика болмаса да, жұмыссыздық шамамен 30% құрайды.

Негізінен АҚШ пен Канадаға эмиграция маңызды болып қала береді. Таза эмиграция 1998 жылы халықтың шамамен 1,4 пайызын құраған, ал 1999 жылы бұл көрсеткіш 1,2 пайызды құрады. Мемлекеттің бақылауындағы экономикадан көбінесе аралас экономика жүйесіне көшу Десмонд Хойт кезінде басталды және PPP / CIVIC үкіметтерінің басшылығымен жалғасты. Қазіргі PPP / C әкімшілігі жұмыс орындарын құру, техникалық мүмкіндіктерді кеңейту және экспорт үшін тауарлар өндіру үшін шетелдік инвестициялардың қажеттілігін мойындайды.

Валюта нарығы 1991 жылы толық ырықтандырылды және валюта Енді шектеусіз еркін сатылады. Курс күн сайын өзгеруі мүмкін, бірақ 1998 жылдан 2000 жылға дейін гайан доллары 17,6% - ға құнсызданды және сайлаудан кейінгі кезеңнің тұрақтылығына дейін құнсыздануы мүмкін.

Гайана Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  World Economic Outlook Database, October 2019.  International Monetary Fund.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Әлемдік экономика |
| --- |
|  |
| Азия | 
* Армения
* Ауғанстан
* Әзірбайжан
* БАӘ
* Бангладеш
* Бахрейн
* Бруней
* Бутан
* Вьетнам
* Грузия
* Жапония
* Израиль
* Индонезия
* Иордания
* Ирак
* Иран
* Йемен
* Камбоджа
* Корея Республикасы
* КХДР
* Кипр
* Кувейт
* Қазақстан
* Қатар
* Қырғызстан
* Қытай (Гонконг • Макао • Тайвань)
* Лаос
* Ливан
* Малайзия
* Мальдив
* Моңғолия
* Мьянма
* Непал
* Оман
* Өзбекстан
* Палестина
* Пәкістан
* Сауд Арабиясы
* Сингапур
* Сирия
* Тайланд
* Тәжікстан
* Түркия
* Түрікменстан
* Үндістан
* Филиппин
* Шри-Ланка
* Шығыс Тимор
 |
|  |
| Африка | 
* Алжир
* Ангола
* Бенин
* Ботсвана
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* Зимбабве
* Кабо-Верде
* Камерун
* Кения
* Комор аралдары
* Конго Демократиялық Республикасы
* Конго Республикасы
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Ливия
* Маврикий
* Мавритания
* Мадагаскар
* Малави
* Мали
* Марокко
* Мозамбик
* Мысыр
* Намибия
* Нигер
* Нигерия
* Орталық Африка Республикасы
* ОАР
* Оңтүстік Судан
* Руанда
* Сан-Томе және Принсипи
* Сейшел
* Сенегал
* Сомали
* Судан
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Тунис
* Уганда
* Чад
* Экваторлық Гвинея
* Эритрея
* Эсватини
* Эфиопия
 |
|  |
| Еуропа | 
* Абхазия1
* Албания
* Андорра
* Аустрия
* Беларусь
* Бельгия
* Болгария
* Босния және Герцоговина
* Ватикан
* Германия
* Грекия
* Дания (Фарер аралдары · Гренландия)
* Еуропа одағы
* Ирландия
* Испания
* Исландия
* Италия
* Косово1
* Латвия
* Литва
* Лихтенштейн
* Люксембург
* Мажарстан
* Мальта
* Молдова
* Монако
* Нидерланд
* Норвегия
* Оңтүстік Осетия1
* Польша
* Португалия
* Ресей
* Румыния
* Сан-Марино
* Сербия
* Словакия
* Словения
* Солтүстік Македония
* Солтүстік Кипр1
* Транснистрия
* Украина
* Ұлыбритания
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* Чехия
* Черногория
* Швейцария
* Швеция
* Эстония
 |
|  |
| Океания | 
* Аустралия
* Вануату
* Жаңа Зеландия
* Кирибати
* Микронезия
* Палау
* Папуа-Жаңа Гвинея
* Самоа
* Соломон аралдары
* Тонга
* Тувалу
* Фиджи
* Науру
 |
|  |
| Оңтүстік Америка | 
* Аргентина
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гайана
* Колумбия
* Парагвай
* Перу
* Суринам
* Уругвай
* Чили
* Эквадор
 |
|  |
| Солтүстік Америка | 
* Антигуа және Барбуда
* АҚШ
* Багам аралдары
* Барбадос
* Белиз
* Гаити
* Гватемала
* Гондурас
* Гренада
* Доминика
* Доминикан Республикасы
* Канада
* Коста-Рика
* Куба
* Мексика
* Никарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсия
* Сент-Винсент және Гренадиндер
* Сент-Китс және Невис
* Тринидад және Тобаго
* Ямайка
 |

 |