recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Отырар** - 15 ғасырда іргесі қаланған киелі мекен.

19-20 ғасырдың басында Отырар өлкесінің тарихи мұраларын В.В.Бартольд, И.П.Пословский, Д.Н.Люшин, И.А.Кастанье, Н.В.Руднев, т.б. археологтар ғылыми тұрғыда зерттеп, көптеген еңбектер жазды.Осы өңірдің ежелгі тарихы туралы сол заманның тарихшылары, географтары, жиһанкездері Птолемей, Геродот, Страбон, араб-парсы тарихшылары Әбу Исхақ Ибраһим әл-Истархи, Абу Райхан Мухаммед ибн Ахмед әл-Бируни, Махмұд Қашқари, Рузбехан, т.б. жазып қалдырды.1947-1968 жылдар аралығында Отырар ескерткіштерін Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедиция құрамында Е.Е.Агеева, А.Г.Максимова, Г.И.Пацевич және Хорезм археологтарының құрамына Л.М.Левина, В.Б.Андрионов, Б.И.Вайнбергтер зерттеу жүргізді.1969-1970 жылдары Отырар экспедициясы, 1971-2005 жылдардан ОҚО кешенді археологиялық экспедиция құрамына К.А.Ақышев, Е.Смағұлов, С.Ақылбек, Д.Ваякиндер қазба жұмысын жүргізіп, зерттеп келеді.Сонымен қатар, Отырар ескерткіштерін елге танытып, насихаттауда Ө.Жәнібеков, А.Әлімов, А.Алтаев, Е.Бүрлібаевтар көп еңбек сіңірді.

1990 жылдан бері Ә.Марғұлан атындағы Археология институты және Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейі бірлесіп зерттеулер жүргізіп келеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Асқаралы" баспасы "Отырардың алтын қазынасы" кітабы 13 бет

Тағы қараңыз
------------

* Отырардың алтын жалатылған қыштары
*Басқа мағыналар үшін Көкбастау деген бетті қараңыз.*
**Көкбастау** – Тарбағатай жотасының солтүстігіндегі Қазаншат және Сарытолағай тауларының оңтүстігіндегі оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1630 м. Тебескі және Ақжал өзендерінің аралығында ендік бағытта жатқан таудың ұзындығы 4 км, енді жері 2,5 км.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Беткейлері көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. Тау етегінің топырағы бозғылт қоңыр. Онда бұта аралас, бетеге, қоңырбас, селеу, т.б. өсімдіктер өседі. Таудың төңірегінде Тақиякеткен, Еспе қыстаулары, Ақжал фермасы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Өте тереңді зерттейтін Әлем батискафы
**Батискаф** (грекше baths — терең және skphos — кеме) — терең суда зерттеулер жүргізуге арналған өздігінен жүзетін аппарат. Ол болат шар — гондоладан (ішінде 1 — 3 адам және приборлар орналасқан), қалқыма қораптан (корпустан) тұрады. Қалқыма қорап судан жеңіл сұйықтықпен (әдетте, бензинмен) толтырылады. Батискафтың суда жүзуі балласты тастау және бензинді сыртқа шығару арқылы реттеледі. Батискаф су ішінде еспе винттің (электрлік қозғалтқышпен байланысқан) көмегімен қозғалады. Ең алғашқы Батискафты 1948 жылы швейцариялық физикО.Пиккар құрастырған. Зерттеушілер "Триест-2" Батискафының көмегімен Тынық мұхиттағы Мариан шұңғымасының түбіне (тереңдігі шамамен 11 мың метр) жетті (1960). 20 ғасырдың 2-жартысында Батискафтардың зерттеу жұмыстарын жүргізуге қолайлы жаңа түрлері жасалып, мұхит түбіндегі терең шұңғымаларды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік жасады.
[1]

**Батискаф** — мұхитзерттеушілік және тағы да басқалары зерттеулер жүргізу үшін қолданылатын тереңсулық өзі жүзетін аспап, тереңсулық кеме. Ең бірінші батискафты 1948 ж. швейцариялық физик О.Пиккар жасады. 1960 ж. О. Пиккар мен Д. Уолш батискафпен Тынық мұхиттағы 11 мың теревдіктегі Мариан науасына дейін жетті.
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
2. ↑  Қазақ тілі термињдерініњ салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6

Сыртқы Сілтемелер
-----------------

* Зерттеу нәтижелері
Ресейдің губернияларға бөлінуі
**Губерния** - Ресейде болған әкімшілік - аумақтық бөліктің ең жоғарғы түрі. 18 ғасырда І Петр тұсында қалыптасты. 1708 жылы Ресей 8 губернияға бөлінді. (Петербург, Мәскеу, Архейгологород, Смоленск, Киев, Қазан, Азов, Сібір). Кейіннен жаңа губерниялар құрылып, басқару жүйесі жетілдіріліп отырды. Губернияны губернатор басқарды. 1917 жылғы Ақпан, Қазан революцияларынан кейін губерниялық бөлік сақталды. 1924 - 1929 жылдары КСРО-ны аудандастыруға байланысты губерниялық - аумақтық бөлік жойылып, оның орнына облыстар мен өлкелер, кейіннен округтар құрылды. Революциядан бұрын Қазақстанда 6 губерния (облыс) болды. 1854 ж. Семей, 1867 ж. Жетісу, Сырдария, 1868 ж. Ақмола, Торғай облыстары құрылды. 1928 ж. админ - аумақтық аудандастыру шаралары жүргізіліп, губерниялар, уездер, облыстар таратылды. Олардың орнына 13 округ, 193 аудан құрылды.

Дереккөздер
-----------

* Энциклопедия - Ақтөбе. "Отандастар - Полиграфия" ЖШС , 2001 жыл.
**Владимир Васильевич Григорук** (27.11.1937 жылы туған, Украина, Киев облысы, Кагарлык ауданы, Ставы селосы) – экономика ғылымдарының докторы (1990), профессор (1994). Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (2003). 

Украина ауыл шаруашылық академиясын бітірген (1963). 1963–1967 жылдары Көкшетау облысы «Комаровский» кеңшарының бас экономисі, 1967–1969 жылдары Целиноград (қазіргі Ақмола) облысы ауыл шаруашылық басқармасында бөлім бастығының орынбасары, 1969–1975 жылдары Қазақ ауыл шаруашылық экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институтының Целиноградтағы бөлімшесінде директордың орынбасары, 1976–1987 жылдары осы институттың (Алматы) бөлім меңгерушісі, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, 1988–1991 жылдары Қазақстан мемлекеттік агроөнеркәсіп комитетінде басқарма бастығы, 1991–1996 жылдары Қазақ ауыл шаруашылық академиясының экономика бөлімінің академик-хатшысы болды. 1996 жылдан Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрілігінің Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығында басқарма бастығының орынбасары. 

Григоруктың негізгі ғылыми жұмыстары жерді тиімді пайдалану, жер қатынастарын жетілдіру мәселелеріне арналған. Агроөнеркәсіптік кешендегі экон. қатынастарды нарық заңдылықтарына сай қайта құру, жоспарлау жүйесі, еңбек төлемі мен өнім бағасы жөнінде әдістемелік құралдарды дайындады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Вьетнам баспасөзі** – Вьетнамда мерзімді баспасөз 19-ғасырдың 2-жартысында пайда болды. 1865 жылы Сайгонда куокнгы тілінде "Зя динь бао" ("Зя динь газеті") шыға бастады .

Партиялық және демократиялық баспасөз 20 ғасырдың 20-30-жылдары пайда болды. Қазір ВДР-да 100-ден астам газет, журнал шығады (1971 жылы). Негізгі газеттері: "Нян зан" ("Халық") Вьетнам еңбекшілер партиясы ОК органы, "Док лап" ("Тәуелсіздік") Вьетнам Демократиялық партиясының органы, "Кыу куок" ("Отан қорғау") Вьетнамның Ұлттық майдан ОК органы, "Лао донг" ("Еңбек") Вьетнам кәсіподақтары федерациясының органы, "Тьен фонг" ("Авангард") Хо Ши Мин атындағы Вьетнам еңбекші жастар одағының органы, "Ван нге" ("Әдебиет және өнер") Вьетнам әдебиеті мен өнері қызметкерлері ассоциациясының органы, "То куок" ("Отан") – Вьетнам социалистік партиясының органы т.б.; "Фуны Вьетнам" ("Вьетнам әйелдері") журналы В. әйелдері одагынын органы. ВДР-дің ресми телеграф агенттігі Вьетнам информациялық агенттігі (ВИА, 1945 жылы). Ханойда 1945 жылы "Вьетнам үні" радиостансасы, 1971 жылы телестудия жұмыс істейді. Сайгондық өкіметтің қарамағындағы провинцияларда Вьетнам, ағылшын, француз, қытай тілдерінде 60-қа жуық (1968 жылы) газет, журнал шығады. Олардың бастылары: "Гжнь луан" ("Саясат"), "Ты зо" ("Бостандық"). "Вьетнам пресс" телеграф агенттігі (1951 жылы) сайгондық реакцияшыл баспасөзді акпараттық материалдармен қамтамасыз етеді. Мемлекеттік радиохабар тарату компаниясы "Вьетнам радиосы" Вьетнам, француз, ағылшын, кхмер, тай және қытай тілдерінде хабар жүргізеді. 1966 жылы Сайгон телевизия стансасы жұмыс істейді. Оңтүстік Вьетнам патриоттары демократиялық бағытта 80-нен астам (1968 жылы) газет пен журнал шығарады. Олардың ең бастылары: "Зяй фонг" ("Азаттық") Оңтүстік Вьетнамды азат етудің ұлттық майданы ОК-нің органы, "Куан зяи фонг" ("Азаттық армиясы") халықтық қарулы күштер командованиесінің органы. 1961 жылы Оңтүстік Вьетнам Уақытша революциялық үкіметінің ақпараттық "Азаттық" агенттігі, ал 1962 жылы "Азаттық" радиостансасы жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Владимир Андреевич Светличный** (04.07.1927 жылы туған, Федоровский хуторы, Қазіргі Краснодар өлкесі, Новокубань ауданы) - жаңашыл-механизатор.

Өмірі
-----

Социалды Еңбек Ері (1961), РСФСР- дің еңбек сіңірген механизаторы (1962). 1962 жылдан КПСС мүшесі. Ол Кубань институтын (1970) бітірген,1943 және 1949 - 55 жылы тракторшы, 1956 - 58 жылы совхозда комбайншы, 1944 - 48 жылы Кеңес әскері қатарында, 1958 - 1959 жылы Кубань трактор және машиналарын сынау ғылыми зерттеу институында комбайншы - сынаушы болды. 1959 жылдан механикаландырылған звено бастығы. Ғалымдармен бірлесе отырып, звено коллективі жаңа технологияны өндіріске енгізіп, қант қызылшасының әр гектарынан 434 ц өнім жинап, әр центнерге жұмсалатын еңбек шығынын 8 - 10 есе кемітті. Осының нәтижесінде тәжірибе шаруашылығы қант қызылшасының әр гектарынан орта есеппен 800 сомнан таза табыс түсірді. Жаңа технологияны өндіріске енгізуде авторлық куәлігі бар. Ол 1968 жылдан Краснодар өлкесі "Полтавский" күріш зауытының директоры. 6 - сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. КПСС 23 - съезінің делегаты.

Сыйлықтары
----------

Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен және Бүкіл одақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің Үлкен алтын, қола медальдарымен мараппаталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 92 бет
**«Волга» Төменгі Новгород** - 1998 жылы құрылып, 2016 жылы жабылған Ресейдің футбол клубы. Базасы Төменгі Новгород қаласында орналасқан.

Тарихы
------

1998 жылы "Электроника" деген атаумен құрылып, 2005 жылы "Волга" атауын алды. Үшінші лигада ойнап, 2000 жылы екінші лигаға жолдама алды. 2011/12 жылғы маусымда тұңғыш рет премьер-лигада ойнады. Сол жылы Ресей кубогында жартылай финалға дейін жетті.

Құрамында Дмитрий Сычев, Евгений Алдонин, Дмитрий Булыкин секілді тәжірибелі ойыншылар бар болғанына қарамастан, 2013/14 жылғы маусымнан соң бірінші лигаға түсіп кетті.

2016 жылы 15 маусымда таратылды.

Атақты футболшылар
------------------

* Босния және Герцеговина Мерсудин Ахметович

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Волга", "Волга"… Мұрағатталған 7 сәуірдің 2015 жылы.

Сiлтемелер
----------

* «Волга» ресми сайты Мұрағатталған 24 наурыздың 2010 жылы.
**Булавский Виктор Константинович** (22 қаңтар 1918, қазіргі Аршалы ауданы, Аршалы қаласы — 26 желтоқсан 1939, Сумма-Ярви өзені маңы, Финляндия) — Кеңес Одағының батыры (1940).

Өмірбаяны
---------

Петропавл қаласында мектеп бітірген (1936). 1939 жылы Коломенск әскери артиллериялық училищесін бітірген соң, Мәскеу әскери округінің 402-артиллер. полкінің 8-батареясына командир болып тағайындалады. 

1939 жылы оның полкі Финляндия майданына әкелінеді. Булавский Финляндия жеріндегі Сумма-Ярви кентінің жағасындағы 65,5 биіктігі үшін болған ұрыста ерлікпен қаза табады. Сестрорецк қаласында жерленген.

Естелік
-------

Оның есімі Коломенск артиллериялық училищесі жеке құрамының тізіміне мәңгілікке тіркелген. Булавскийдің есімі өзі қаза тапқан биіктікке, Петропавл мен Санкт-Петербург қалаларындағы бір көшеге беріліп, оқыған мектебінде ескерткіш тақта ілулі тұр.

КСРО Қорғаныс министрлiгiнiң 1967 жылғы 18 маусымдағы бұйрығымен Кеңес Одағының Батыры В.К.Булавский жоғары артиллериялық училищенiң І батареясының тізiміне мәңгiлiк енгiзiлдi. Бiрiншi батареяның казармасында Кеңес Одағының Батыры В. Булавскийдiң мүйiсi жасақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Виктор Кузьмич Деинека** 1937 жылы 16 қыркүйекте РКФСР Донецк облысының Макеевка қаласында туған.

* Томск политехникалық институтын (1964)тау-кен инженері-гидрогеолог мамандығы бойынша бітірген.

ҚР Минералдық ресурстар академиясының мүшесі-корреспонденті, Орал геологиялық ғылымдар академиясының мүшесі. 25 геологиялық есептердің, 50-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, ауқымы 1:200000 Мемлекеттік геологиялық картаның 13 парағының, «Торғай имегінің гидрогеологиясы» монографиясының қүрастырушысы және редакторы (2005). 

1957 жылдан - Қостанай геологиялық-геофизикалық экспедициясының гидрогеологы, аға гидрогеологы, 1978 жылдан - бас инженері. 1982 жылдан - Солтүстік Қазақстан геологиялық өндірістік бірлестігінің гидрогеологиялық бөлімінің бастығы. 1997 жылдан - «Солтқазжерқойнауы» АБ бөлім бастығы. 1999 жылдан - «Солтқазжерқойнауы» АБ Қостанай облыстық жер қойнауын қорғау және пайдалану инспекциясының бастығы. 2001 жылдан - ҚР Минералдық ресурстар академиясы Солтүстік Қазақстан филиалының директоры, төрағасы.

* «Ерен еңбегі үшін. В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне», «Еңбекте үздік шыққаны үшін», «Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медальдарымен, КСРО ХШЖҚ қола медалімен марапатталған. Жер қойнауын барлау үздігі. ҚР Құрметті геологы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Виктор Люстиг** (нем. *Victor Lustig*; 4 қаңтар, 1890, Гостинне, Аустро-Венгрия - 11 наурыз 1947 жыл, Спрингфилд, Миссури) — атақты айлакер, алаяқ. Виктор Люстигтың есімі әлемге "Эйфель мұнарасын екі мәрте сатқан адам" ретінде танылған.

Өмірбаяны
---------

Виктор Люстиг жоғарғы буржуазиялық ортадан шыққан. Өте үлкен оңайлықпен 5 тілде сөйлей білген. 19 жасында төбелеске қатысқан соң, сол жақ көзінен бастап сол жақ құлағына дейін бетінде тыртығы қалған. Мектептен кейін майда қылмыстық істері үшін түрмеге қамалған. 

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өзінің 45 алуан түрлі есімдерімен танылып, құмар ойындарымен және "доллар жасап шығаратын құрылғы"-ны сатумен айналысқан. Оның бар қулығы: ол құрылғысы біраз уақыттан соң ісінен шығып қалатын. Соғыстың басталысымен оның бұл табыс көзі еш пайда алып келмейтін болды. 

1920 жылы Виктор Люстиг АҚШ-қа бет бұрып, онда өзің граф Виктор Люстиг деп таныстырады. Ол жерде Виктор Люстиг барынша өзін граф екендігіне таныстарының көзің жеткізіп, тіпті Аль Капонені де алдау қолынан келді. 

1925 жылы Люстиг Андре Пуассон есімді кісіге Эйфель мұнарасын алғаш рет сатады. Кейініректе, алданып қалған Андре Пуассон полияцияға арыз жазуға ұялып, одан бас тартады. Кейн, Люстиг дәл осы қулығын екінші мәрте қайталамақ болады, бірақ осы жолы алданған адам полицияға кідірместен шағымданады. Осылайша Виктор Люстигтің қулығы ашылады. 

АҚШ-тан қоныс аударып, ол өтірік ақша шығарумен айналысады. Оның жасаған бар қылмастарымен тұтқыннан қашқан кездерің ескере отырып, Люстиг сот шешімімен Алькатрасқа 20 жылға қамалды. 9 наурыздың 1947 жылы Виктор Люстиг пневмания ауруынан көз жұмады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* James Francis Johnson: Der Mann, der den Eiffelturm verkaufte, Heyne-Verlag, 1964, ISBN B0000BJTY7
**Виктор Мироголов** (1939-1998) - Семей облысының Қазаншұңқыр кенішінде туған.

Еңбек жолы
----------

1961 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің геология-география факультетін бітірт, инженер-гидрогеолог, мектепте оқу ісінің меңгерушісі, «Золотая Чукотка» газетінде бөлім бастығы, Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының деректі хроникалық бірлестігінде бас редактордың орынбасары, «Жаңа фильм» журналында бас редактордың орыс әдебиеті жөніндегі орынбасары, «Жазушы» баспасы бас редакторының орынбасары қызметтерін атқарған,«Простор» журналында істеген.
Баспасөз бетінде 1959 жылдан көріне бастаған. Оның кітаптары Мәскеу, Алматы баспаларынан бірнеше дүркін жарық көрген.
Республикалық газеттерде жұмыс істеген. 1997 жылдан «Казахстанская правда» газетінің бас редакторы болып қызмет еткен. 2003 жылдан бері «Простор» журналында бас редактор. Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы.

Еңбектері
---------

Отыздай астам деректі және ғылыми-көпшілік фильмдердің сценарийлерін жазған.
Қазақ қаламгерлері Ә.Таразидің, Д.Досжановтың, О.Бөкеевтің, Ә.Нұршайықовтың шығармаларын І.Есенберлиннің «Алтын орда» трилогиясын орыс тіліне аударған.
Шығармалары: Голоса тишины. Повесть. М. «Мысль», 1976; Каждый за всех. Повесть. М. Молодая гвардия, 1982; Роза ветров. Повести и рассказы. А. «Жазушы», 1983.
Д.Досжановтың, Б.Мүқаевтың, т.б. қазақ жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударған.
«Хроника великого джута» деректі повесі (1990, 1996), бірқатар очерктер жинағы, «Прямая речь» (1983), «Весть» (1994), «Немерцающий свет» (1996), «Ограда» (1999), «Молитвенный дым» (2003), «Колыбельная изпод небес» , «Молчунтрава», «Золотая дремота» (2005), «Пыльца», «Годовая свеча» (2006), «Русский хаос» (2007), «Паслен», «Тысячелетие другое», «Угол сердца» (2008) өлеңдер жинағы жарық көрген. КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1987). Поэзия академиясының корреспондентмүшесі (Москва). Өлеңдері «Антология русского лиризма. XX век» (Москва, 2000), «Антология русского зарубежья» (Москва, 2005), «Молитвы русских поэтов. ХІXXІ вв.» (Москва, 2009) сияқты антологияларға енген.
Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Парасат» орденімен (1996), екі медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Қақбас**. Түсіндірме сөздіктен екі түрлі мағынасын келтірейік: 

1. Баласыз, жалғыз адам;
2. Жексұрын, сұмырай.

«...Қақбассың, жүрген жерің бәрі бүлік (С. Торайғыров, Таңд. Шығ.). «Бәрін шығарып жүрген сол
қақбастың өзі емес пе (I. Есенберлин, қатерлі өткел).
«Қақбас» сөзінің тарихы, шыққан тегі туралы екі
түрлі болжам айтуға тура келеді. Біріншісі — түркі тілдерінің өз дерегі негізінде. В. Радлов сөздігінде Сібірдегі
кейбір түркі тілдері «какпас» түлғалы сөзге «қайыңның
қабығы» мағынасын беретіндігін көрсете келіп, «Н. Катановтың сөзіне қарағанда, ескі, қурап қалған ағаш қабығы» екендігін ескерте кетеді (В. Рад. Опыт... II, I,
70). Бұған қоса, қазірдің өзінде хакас тілінде «хахпас» сөзі «қылқан жапырақты ағаштардың қабығы» деген
ұғымда қолданатынын да еске саламыз (Хак.-рус. сл.
1953, 281). Тіліміздегі «қақбас» сөзінің (бірінші мағынасында) төркінін осылармен байланысты деуге де бо-
латын сияқты. Өйткені, баласыз-, жалғыз адамды өнім
бермейтін қураған ағаш қабығымен теңеу халық арасында бола беретін жағдай. Демек, ұқсату, сәйкестендіруден туған ауыспалы мағына.
Екінші бір деректі парсы тілінен кездестіреміз:
«хакбәрсәр» және «хакбэсэр» тұлғасыңдағы парсы сөздері қазақ тіліндегі 

1. бақытсыз, сорлы;
2. жексұрын, сұмырай сияқты мағыналарды меншіктенеді.

Осылардың
қайсысы болса да түсіндірме сөздікте келтірілген екінші
мағынаға өте сәйкес келіп тұр. Парсы тіліндегі тұлғалардың қазақ тіліне ауысқанда «қақбас» қалпына дейін ықшамдалуы тіл заңдылығынан сырт кетпейді.
Сөйтіп, біздің тұспалдауымызша, «қақбас» сөзінің біздегі бірінші мағынасының төркіні — түркі тілдерінің
өзіне тән де, ал екінші мағынаны беретін «қақпас» сөзінің төркіні — парсы тілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қағазды қалалар** (ағылш. *Paper Towns*) — 2015 жылы шыққан америкалық фильмі. Фильмнің режиссеры Джейк Шрейер, сценариі Джон Гриннің "Қағазды қалалар" атты кітабы бойынша жазылған. Фильмнің шығу уақыты 2015 жылы 24 шілдеге жоспарланған.

Сюжет
-----

Квентин «Кью» Джейкобсен өзімен өте сирек арналасқан жастық шағының құрбы қызымен Марго Рот Шпигельманмен көрші. Аз араласса да, осы қызға сезімі бар. Бүр күні түнде Марго оған бұрыңғы жігітінен кек алуға миссияға қатысуға ұсыныс жасайды, және Кью оған келіседі. Келесі күні ол мектепте көрінбейді, ал бірнеше күннен кейін оның жоғалып кеткені түсінікті болады. Кью қыздың оған жолдамалар тастап кеткеннің түсініп, соларды шешуге аттанады.

Рөлдерде
--------

* Нэт Вульфф — Квентин «Кью» Джейкобсен
* Кара Делевинь — Марго Рот Шпигельман
* Джастис Смит — Радар
* Остин Абрамс — Бен Старлинг
* Холстон Сейдж — Лейси
* Кара Буоно — Кьюдің анасы
* Кэйтлин Карвер — Бекка
* Гриффин Фриман — Джейс
* Мэг Кросби — Руфи

Түсірілімдер
------------

2014 жылы 24 наурызда Джон Грин бұл фильммен Жұлдыздар кінәлі фильмінде жұмыс істегендер қайта жұмысын жалғастырады деп шешті. Ал басты рөлді Нэт Вульфф сомдайды деді. Түсірілімдер 2014 жылдың қараша айында басталып, Шарлотт қаласында өтті  .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  20th Century Fox Shifts Dates for Spy, Poltergeist and Paper Towns.
2. ↑  'Paper Towns' film adaptation coming to North Carolina.
Бүркіт ұстаудың тағы бір түрі **қақпан құру**. Оның бір-неше түрі бар. Суыр, түлкіге құрылатын қақпанның серіппесін бостау етіп, қанды аузына киіз орап дайындайды. Сонда ғана ол түскен құстың жіліншігін жарақаттамайды. Қақпанды тау қойнауларына құрып, ауыр тоқпақ байлайды. Жанына қыранқара, сарша, ақсары, кезқұйрық сияқты құстарды байлап, жем жұлғызып, қоян түттіріп қояды, айналасына кесек еттер тасталады. Алыстан жем жеп отырған құсты көріп, түз бүркіт іркілмей келіп, жем жеймін деп қақпанға түседі. Бұл тәсілдің тағы бір түрі - жемтік айыру. Түзде бүркіттің өзі ұстап, олжасын басып жеп отырғанын көрген құсбегі бүркітті үркітіп жіберіп, дереу жемтік айналасына қақпан құрып кетіп қалады. Ал бүркіт болса өзі тастай қашқан олжасына қайтып оралып, жемтікті әрі-бері жұлқып жүріп қақпанды басады.
Құс кейде қалықтап ұшып, сүзе қағып жүріп шабыттанса, кейде міз бақпай отырып алып, аң-құсты аңдитын қылығын бақылаған құсбегілер құстың көбірек, жиі отыратын орнына қолдан тас оба үйеді. Төбесіне құм төгіп, шөп-шалам тастап, оған жасырып қақпан құрып, қапыда қыранды қақпанға түсіреді. Мұны «оба жию», «обаға қақпан құру» деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
**Абсолюттік көнелікті анықтаудың радиологиялық әдістері** - абсолюттік көнелікті анықтаудың радиологиялық әдістері. Табиғи радиоактивті элементтердің
тұрақты изотоптарға және басқа элементтерге айналуын зерттеу нәтижесінде әр түрлі геологиялық нысандардың абсолюттік көнелігін анықтауға негізделген арнаулы әдістер жиынтығы. Бұл әдістердің дұрыстығын төмендегі шарттардың қалтқысыз орындалуы қамтамасыз етеді: 1) радиоактивтік ыдырау бүкіл геологиялық уақыт бойына бірқалыпты яки тұрақты жылдамдықпен жүзеге асады; 2) аналық радиоэлементтердің және олардың ыдырау өнімдерінің изотопты кұрамы бізге дәлме-дәл белгілі; 3) радиоактивті ыдырау қатарларының ең соңғы өнімдері тұрақты түрде сақталады; 4) бұрын болған және қазір бар радиоэлементтер бізге түгелімен белгілі; 5) геологиялық уақыт барысында радиологиялық көнелік көрсеткішін дәл анықтауға кеселін тигізетін, яғни зерттеу нәтижелерін кіреукелейтін бізге белгісіз ядролық әрекеттер болған емес. Геологиялық денелердің абсолюттік көнелік көрсеткіштерін радиологиялық тұрғыдан анықтау әдістерінің жекелеген түрлері көптеп саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Егерде мен қалсам** (ағылш. *If I stay* ) *қырық төрт жасар американдық* әйел жазушы Гейл Форман жазған роман. Ол 2009 жылы басып шығырылған.

Желісі
------

Романның желісі бізге *он жеті жасар жас қыз Мия* туралы баяндайды. Жанұясымен бірге, ата-анасы және інісімен, Мия автомобиль апатына түсіп, тірі қалады. Бірақ та ол ата-анасы мен інісінен айырылып қалады. Алайда ол комада болса да, оның жаны аурухана ішінде басқа да емделуші пациенттерді бақылап серуендеп жүреді. Оның алдында маңызды шешім қабылдау тұр: ол өмір сүреді де, өзінің Адам атты жігітімен бірге болады немесе қайтыс болады да, автомобиль апатындағы қайтыс болған отбасысымен берге бола алады. Мия жанына жылы, жақын адамдардың арасында елжірейді, себебі туған туысқандарын жақсы көрсе де, Адамды да сүйеді.

Жалғасы
-------

«Егерде мен қалсам» романының жалғасы 2011 жылы «Ол қайда кетті» (ағылш. *Where she went*) атымен шаққан. Баяндама, рок жұлдызы, Адамның атынан орындалып отыр. Адам – Мияның жары. Адам мен Мия 3 жыл ішінде бірде-бір рет кездеспей, Нью-Йоркте кездеседі. Осы жерде олар бүкіл түнді бірге өткізеді.

Экрандау
--------

Хлоя Морец
«Егерде мен қалсам» романың экрандау құқығына Summit Entertainment компаниясы ие болды. Фильмнің бүкіләлемдік көрсетілімі 2014 жылы 22 тамыз күнінде болса, 28 тамыз күні Ресейде болыпты. Басты рөлге он сегіз жасар американдық актриса әрі модель Хлоя Морец ие болды.

Дереккөздер
-----------
**Қағаз бергіш** (орысша: самонаклад бумаги) — басу жылдамдығы қағазды қолмен беру мүмкіндігінен (минутына 25-30 табақ/қағаз) жоғары басу машиналарында қағазды автоматты түрде беруге арналған құрылғы. Ол қағаз топтамасын (стопа листов) жекелеу жүйесіне беруді, жекеленген қағаз табақтарын реттеу механизміне беруді, сондай қағаздың
қиғаш және қабатталып берілмеуін қамтамасыз етеді. Стапельдік (топтаманың) құрылымына қарай жазық стапельді жұмыр стапельді (бүктемелеу машиналарында қолданылады) қағаз бергіш болады. Қағаз беру тәсіліне қарай үстемелеп (ступенчатые каскадные) және біртіндеп (последовательные) беретін қағаз бергіш болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Еғише Агбарович Чаренц** (1897 жыл 28 қыркүйек, Карс - 1937 жыл 29 қараша, Ереван) – армян кеңес ақыны, прозашы. Ол 1918 жылдан Коммунистік партия мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Карс реалдық училищесінде оқыды. 1915 жылы өз қалауымен майданға барды. 1918 – 19 жылы Қызыл Армия қатарында болды. 

1914 жылы Карс қаласында Чаренцтың «Қайғылы қыздың үш әні» атты тұңғыш[өлеңдер жинағы жарыққа шықты. Бұдан кейін «Жарқын жанарлы Отан» (1915), «Данте аңызы» (1916) поэмаларын, «Шұғыла» атты лирикалық өлеңдер циклін жариялады. Чаренц шығармашылығының өршіл бағытта қалыптасуына А. Блок, В. Терьян шығармалары ықпал етті. Революция жылдары және Азамат соғысы кезеңдері Чаренц шығармашылығында үлкен өндіріс тудырды. Ол армян әдебиетінде алған Қазан революциясының шапағатты әсерін бейнелеген «Жайындар» (1918), «Ызалы тобыр» (1919), «Құрбандық» (1918 – 20) атты поэмаларын жазды. 

Чаренц шығармашылығы Арменияда Кеңес өкіметі орнаған жылдары мейлінше кемелдене түсті. «Бәріңе, бәріңе, бәріңе!» (1921), «Чаренцнама» (1922) тағы басқа поэмаларында Армения тағдыры мен революция жеңілісі ұштастырыла суреттелді.

Шығармалары
-----------

Избранное, М. 1967.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Салахян А. Егише Чаренц, м. 1958; История армянской литературы, М. 1956.
**Қағытпа**, реплика-1) қысқаша қарсы пікір айту, сөз қайыру; 2) сот процесіне қатысушы жақтың қарсылық білдіруі; 3) бейнелеу өнерінде - автордың өз шығармасын түпнұсқадан елеусіз ғана айырмашылықпен қайталауы; 4) өнердің өзге саласында (әдебиет, театр, кино) шығармалардағы кейіпкерлердің сөйлесуі (диалогі) кезіндегі орнын тауып қарсы айтылған өткір жауап. Қағытпа адамның мінез бітімін, ойлау, сезіну ерекшелігін айқын танытады. Шиеленіскен екі ұдай жағдайда айтылған тапқыр сөз адамның ішкі сырын, түпкі ой-пікірін ашық білдіріп, кеп жағдайда аңғартады. Өткір жауаптың, тосын қағытпа сөздің қазақтың шешендік сөз өнерінің түйінді жері, өзегі іспетті болып келеді. Драмалық шығармаларда қағытпа диалог үстінде беріледі де, көп жағдайда айрықша әсерлі болады. Қағытпа драмалық шығармадағы, сондай-ақ, романдағы кейіпкерлердің диалогін ширатып, жандандырып тұрады. Қағытпа қарсыласын сөзбен түйреуге қалай қолайлы болса, өз жанына тиетін сөзге табан астында қисынды дәлел айтып, оны бойына дарытпай, сөздің аяғын қарсы адамына бұрып, қайтарып тастауға да сондай қолайлы. Сөйлеу тілінде Қағытпа пікір айтып тұрған адамның сөзін қақпалап, кағытып, жарыса айтылған қарсылық сөз деген ұғымды білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Чхэ Мансик** 
Чхэ Мансик 
(1904-1950)ж. 20 жылдардың ортасында ақын өзінің бірінші әңгімесін қағаз бетіне түсірген. Ақын бірнеше жылға шығарма жазуды тоқтатқан, бірақ 30 жылдары қайта әдебиет саласына енеді. 1936 жылы « Өз өмірін сату » ( Рэди мэйд инсен )атты шығармасы басылып шыққаннан кейін сыншылардың назарына түседі. 
Бұл шығармада ақын отардағы корей халқыныдағы беделді адамдардың жұмыссыздығы туралы басты проблемасын көтерген. Жазушы шығармада Жапонияда жоғары білім алған жас жігіт өз елінде нанын әрең табатыны туралы жазады. 
Шығармадағы басты кейіпкер Р жұмыссыз қалып, достарымен бірге арақ ішетін отырыстан отырыстарды кезіп жүреді. Отаршылдық кезеңінде қоғамға сенің білімің, тіпті сенің өзің ешкімді қызықтырмайды. Күндердің-күнінде Р бірнеше жыл бұрын тастап кеткен әйелі ауылдан ұлын жібереді. Басты кейіпкер таң қалып абыржиды. Себебі Р-дің ақшасы жоқ, баланы қалай бағатынын білмейді. Бірақ Р, оның өмірі тек ұлын асырап бағу үшін ғана қажет екенін түсінеді.
Чхэ Мансик шығарманы көлемді жазбасада, оның барлық шығармалары юмаристік және сатиралық образдар көрінісі арқасында шығармалары ерекше қызықты болған. 

1. ↑  4. М. В. Солдатова, К. А. Пак. Современная литература Корей. Учебная пособия. – Владивосток, 2003. – 92-98 стр.
**Қағаз аралары** (лат. *Vespidae*) - отбасысы жұмыртқа басатын аналықтан және оның ұрпақтары - қызметкер аралардан тұратын ұйымшыл жәндіктер. Олар өз ұяларын сілекей жөкесімен араласқан уақталған ағаш қиқымынан туғызады.Кепкеннен кейін бұл қоспа мықты папье-машеге немесе қатқыл орама қағазға айналады, сондықтан аралар "қағаз" аралары деген есімге ие болған. 

Отбасының өмірі ерте көктемде қыстап шыққан аналықтың ұя үшін орын таңдауынан басталады. Осында мүшенің түтікшесін еске салатын бірнеше кәрезді іліп қояды. Оған аналық өз жұмыртқасын салады, содан кейін одан бүр жарған дернәсілдің қамымен жүреді. 

 Қағаз араларының жаңа колониясының бастамасы
Аралардың - үлкен тәттіқұмарлар екендігіне және олардың кесілген қарбыз бен тосап төңірегінде, шіресін ішіп, тозаңын тарататын гүлді ағаштардың ұшар басында құжынап жүретіндігіне қарамастан, өз дернәсілдерін жануар тағамдармен - шыбынмен, қанатты құмырсқалармен, жұлдызқұрттармен қоректендіреді. Ол - жасына жеткен кезде ара оны улы бізгегімен шаншып өлтіреді және ұясына тасып жеткізеді. Азықты әбден шайнағаннан кейін оны дернәсілдер арасында үлестіреді. Жеткіншек дернәсілдер ұяшықтың саңылауын өрмек жіптерімен шырмап тастайды және қуыршаққа айналады. 

Қуыршақтан жұмысшы аралардың бірінші төлі шыққан кезде олар "үйде" еркелетуді және ауқат әкелуді мойындарына алады, ал аналық жұмыртқа табуға алаңсыз беріледі. Ара отбасысы өседі және соған сай ұя да кеңейе береді. Бөгелектің бізгегі өте ірі, ұзындығы 3 см, ұясы жарты метрге дейін жетуі ықтимал. Оның қағаз қабығының астында алты қанатты ұяға дейін орналасады. Жаздың аяғында қуыршақтан көбеюге қабілетті аталық пен аналықтың жаңа ұрпағы өсіп шығады.Қыстан аман шығу тек жаңа ұрықтанған аналықтың ғана еншісіне тиген бақыт,қалғандары ұяда түгел қырылып қалады.
Отбасының негізін салушы аналық пен жұмысшы аралар арасындағы айырмашылық үлкен емес. Егер аналық өліп кетсе, онда оның қызметін қыздарының бірі мойнына алады. Сол сәттен бастап ол да жұмыртқа сала бастайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Қағаз аралары**
* Общественные осы Чувашии
* www.vespa-bicolor.net
* Общественные осы Мира Мұрағатталған 11 маусымның 2011 жылы.

Дерек көздер
------------

* Балалардың энциклопедиясы РОСМЭН,Жәндіктер,Мәскеу Росмэн 2012.
**Абсолютті Табалдырық** (лат. *absolutus* - қаз. шектелмеген)— Абсолютті Табалдырық — түйсік табалдырығының шегі. Ол тітіркендіргіштің болмағаны түйсік тудыратын шамасы азайған сайын адамның абсолют сезгіштіігі арта түседі. Әрбір түйсік түрлері үшін өз нің Абсолютті Табалдырық болады. Мәселен, қараңғыға бейімделген көз жарықтың 7 қазанына жауап береді. Көру арқылы адам қараңғыда көзден 48 км қашықтықта тұрған балауыз шамның жарығын қабьшдайды, сонымен қатар, қолсағаттың жүрісін тыныш бөлмеде 6 м қашықтықта ажыраға алады. Дәмді сезуде озінің ерекшелігі бар. *Иіс сезу* — болмсде бір тамшы әріп сепкенде оның иісі сезіледі. Абсолютті Табалдырық жүйке жүйесінің сезімталдьиының модальдығы ретінде пайдаланылады. Абсолютті Табалдырық тітіркендіргіштің жауам беру реакциясын тудыратын шамасының көрсеткіші болып танылады. Жануарларда Абсолютті Табалдырық тек ағза өмірінің биологиялық жағдайларьшың ықпалымен ғана дамиды. Мыс. құстардың көздері көргіш, ит иісшіл және естігіш келеді. Адамньң сезгіштігі — биологиялық дамудың ғана нәтижесі емес, сонымен қатар адамзаттың әлеуметтік тарихының нәтижесі. Адамға әртүрлі тітіркендіргіштер әсер етеді, бірақ соның бәрі түйсік туғыза бермейді. Біз түнде аспапшағы жұлдыздардың көбін көрмейміз, бірақ олардан сәуле шығып жатады, корші бөлмеде жайлап сөйлесіп жатқаңды естімейміз, өйткені онан біздің есту аппаратымызға келіп жатқан дыбыс толқыңдары бізге түйсік туғыза алмайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Қақпа»** (ағылш. *The Hole*) — америкалық қорқынышты фильм, режиссёр Джо Дантенің фэнтези элементтері бар фильмі. Бұл фильм ағайындар Лукас Томпсон мен оның ағасы Дейн Томпсон және олардың анасы Сьюзанның үйіндегі жертөледегі осы әлеммен қара күштер әлемін байланыстыратын, әрі сол уақытта бөлетін қақпа туралы. Ол тұңғиық, түпсіз тесікке қараған әр адамның бойын үрей алады. Ал ол қақпаны ашқан соң тылсым күштер осы әлемге енеді.

Сюжет
-----

Анасы 17 жастағы Дэйнді және оның 10 жасар бауыры Лукасты Нью-Йорктен Бенсонвилл қаласына алып бара жатыр. Аналары жұмыста жоғалып, оның балаларына қарауға мүлде уақыты жоқ болады, ал ағайындылар жаңа тұрғылықты жерін зерттейді. Дэйн көршісі Джулимен танысады.

Бірақ олар жертөледе люкпен, түбі шексіз шұңқырды тапқанда барлығы өзгереді. Люк қақпағын ашқаннан кейін, ағайындылар жүректі мұздататындай суықты сезеді. Бұл түпсіз құдық - бұл қараңғылық, зұлым, қара күш әлеміне жол. Енді олар зұлымдықты босатқаннан кейін, олардың жасырын қорқыныштары әр көлеңкеде өмірге келеді және қақпаны мәңгі жабу үшін қасіретке тап болады.

Өндіріс
-------

Бұл фильмнің түсірілімі 2008—2009 жылдары, қыс мезгілінде Ванкувер (Канада) қаласында жүзеге асты. Ал түсірілімнің басталған уақыты 2008 жыл, 5 желтоқсан.

Рөлдерде
--------

| Актер | Рөлі |
| --- | --- |
| Крис Массолья | Дейн Томпсон |
| Хейли Беннетт | Джули Кемпбелл |
| Натан Гэмбл | Лукас Томпсон |
| Брюс Дерн | «Қорқынышты» Карл |
| Тери Поло | Сьюзан Томпсон |
| Куинн Лорд | Энни Смит |
| Питер Шинкода |  |
| Марк Поусон |  |
| Джон ДеСантис |  |
| Дуглас Чэпман |  |
| Корд Оверстрит | Адам |
| Дик Миллер | Камео |

Марапаттар
----------

* 2009 — Венеция кинофестивалінің үздік 3D стереоскопиялық фильмі үшін марапат.

Көрсетілім
----------

Бұл фильмнің ресми тұсаукесері 12 қыркүйек 2009 жылы Торонто қаласындағы «Торонто Халықаралық Кинофестивалінде» орын алды. Ал оның театральдық көрсетілімі 2010 жылдың жазынан басталды. Бұл фильм 2010 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Қазақстанда бұл фильм 17 маусым 2010 жылы шықты. 7 қазан 2011 жылдан бастап Сан-Франциско қаласында, ал 28 қыркүйек 2012 жылдан бастап Лос Анжелес және Атланта қалаларында бұл фильм көрсетіле бастады. 2 қазан 2012 жылдан бастап фильм DVD-ге басылып шыға бастады.

Сілтемелер
----------

* Қақпа (фильм) (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында 10 жұлдыздың 5.7
**Абсолюттік тұрақсыздық** — тұрақсыздықтың бір түрі, онда ғарыш кеңістігінде кез келген сәтте шағын бастапқы наразылық уақытпен шексіз артады. Бұл қалыптасуы абсолюттік тұрақсыздығын конвективті тұрақсыздықтан айырады, онда ғарышта берілген нүктеден наразылық белгілі бір бағытта қозғалады, және белгілі бір уақытта нөлге ұмтылады. Абсолюттік тұрақсыздық бөлінген параметрлермен (плазма, сұйықтық немесе қатты зат) жүйеде жүреді.

Шексіз біртекті кеңістікте бұл тұрақсыздық түрлерінің арасындағы айырмашылық салыстырмалы түрде анықталады: референттің бір сызығынан бұзылуымен қозғалатын кезде, абсолюттік тұрақсыздық конвективті болуы мүмкін, керісінше, конвективті тұрақсыздық абсолютті болуы мүмкін.

Шекара (мысалы, қабырғалар) бар сілтеме шеңберінде конвективті тұрақсыздық жүйенің бұзылуынан бұрын пайда болмауы мүмкін.

Сілтемелер
----------

* Абсолютная неустойчивость Физикалық энциклопедия
**Хетт тілі** - үнді еуропа тілдері құрамына кіретін көне тіл. Хетт тілі Кіші Азиядағы хетт сына жазуы ескерткіштері арқылы белгілі болды. Луви, палат, хетт иероглифтік тілднрімен бір топ құрайды. Хетт тілі фонетикасындағы бір өзгешілік - өзге туыс тілдерде жойылып кеткен көмей дыбыстың сақталуы. Хетт тіліндегі мәтінді ең алғаш оқыған чех ғалымы Б.Грознай. Кейін бұл тілді жан-жақты зерттеуге Ф.Зоммер, А.Гетце, И.Фридрих, Х.Педерсен. В.Иванов т.б. ғалымдар зор еңбек атқарды. Хетт тілі тіл білімінде салыстыралы тарихи әдіс үшін құнды материал болып табылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 11 том
**Гештальт психология** (нем. *Gestalt* - пішін, тұтастық)- шетелдік психологияның сенсуалистік бағыты, 1912 ж. Германияда пайда болған. Гештальтпсихологияның ізашары *X. Фон Эренфельс* (1859-1932) болып табылады. Басты өкілдері: *М. Верттеймер* (1880- 1944), *В.Келер* (1887-1967) және *К. Коффка* (1886-1941). Ассоциациялық психологияға қарама-қарсы гештальтпсихология түйсікті емес, қайта қайсыбір психикалық құрылымды, тұтас түзілімді, яғни "гештальттарды" бастапқы және психиканың негізгі элементтсрі деп санайды. Гештальтпсихология бойынша, олардың қалыптасуы қарапайым, симметриялы, томаға тұйық тұлғалар түзу қабілеті бейнебір іштей тән психикасына бағынады. Гештальтпсихология теориясы индивидті сыртқы ортадан және оның практикалық қызметінен бөліп алу болып табылады. Психикалық түзілімдердің тұтастығын *гештальтшілдер*, сайып келгенде, иманенттік субъективтік "заңдармен" түсіндіреді, мұның өзі оларды идеализмге жақындатты. Кейіннен идеялары (әсіресе "гештальт" ұғымы) материалистік-психологар (Л.С.Выготский және басқалар.) Гештальтпсихологияның теориялық тұрғыдан негізделмейтін жақтарын қарастырды. Гештальт структура, құрылым, тұтастық, жүйе. Гештальтпсихология сананың алғашқы бөлшектері түйсінуі де, елесте емес, кейбір тұтас түрдегі "психологиялық құрылымдар" (гештальттар) деп санайды. Сондай құрылымдар сананың жемісі деген пікірді қолдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуПсихология |
| --- |
|  |
| Психология салалары | 
Жалпы психология • Арнайы психология • Әлеуметтік психология • Бихевиоризм • Гештальт психология • Гуманистік психология • Даму психологиясы • Даралық психологиясы • Когнитивтік психология • Кросс-мәдениеттік этнопсихология • Психоанализ • Психогенетика • Психодиагностика • Психолингвистика • Психофизиология • Салыстырмалы психология • Тұлға психологиясы • Эволюциялық психология • Экзистенциялық психология • Экологиялық психология • Эксперименттік психология • Этнопсихология |
|  |
| Қолданбалы психология | 
Әскери психология • Бала психологиясы • Басқару психологиясы • Дін психологиясы • Еңбек психологиясы • Жол қозғалысындағы психология • Заң психологиясы • Инженерлік психология • Клиникалық психология • Медиапсихология • Нейропсихология • Отбасы психологиясы • Патологиялық психология • Педагогикалық психология • Психологиялық кеңес • Психометрия • Психотерапия • Сауда психологиясы • Саяси психология • Спорт психологиясы |
|  |
| Қосымша | 
Санат:Психологтар • Психология тарихы • Психологияның зерттеу әдістері |

 |
**Хеффрен Исаак Суарес Бермудес** (ис. *Jeffrén Isaac Suárez Bermúdez*; 20 қаңтар 1988 жыл, Сьюдад-Боливар, Венесуэла), **Хеффрен** (ис. *Jeffrén* рентінде жақсы танымал) — испаниялық және венесуэлалық футболшы, Венесуэла Ұлттық футбол құрамасы мен АЕК (Ларнака) клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2003 жылы отбасымен бірге Испанияға көшіп өтті де, "Тенерифе" клубының академиясына қабылданды. Бір жылдан соң "Барселона" жастар клубына ауысты.

2008 жылы "Барселонаның" негізгі құрамына ауысты да, үш маусымдай ойнады.

2011 жылы "Барселонадан" түпкілікті кетіп, "Спортинг Лиссабон" сапына қосылды. Алғашқы маусымда жақсы ойнағанымен, кейін біртіндеп негізгі құрамдағы орнын жоғалтты да, тағы да клуб іздеуге мәжбүр болды.

2014 жылы 1 ақпан күні "Реал Вальядолидке" ауысты.

### Ұлттық құрама

Испанияның бірнеше жастағы құрамасында ойнағанымен, негізгі құрамадан шақырту алмады да, 2015 жылы Венесуэла құрамасы сапында сынға түсуге келісім берді. Құжаттардың бәрін реттеп, сол жылы 8 қыркүйекте Панамаға қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

Бірақ 2016 жылдан бері Венесуэла құрамасында ойнаған жоқ.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

**Барселона**

* Испания чемпионы (3): 2008/09, 2009/10, 2010/11
* Испания суперкубогы **(1)**: 2009
* Чемпиондар Лигасы: 2008/09, 2010/11
* УЕФА Суперкубогы **(1)**: 2009
* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты (1): 2009

### Халықаралық

* Еуропа чемпионы (19 жас) **(1)**: 2006
* Еуропа чемпионы (21 жас) **(1)**: 2011

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Профильдері
-----------

* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
ЦЯНЬ-ЛУН, Хун Ли 

ЦЯНЬ-ЛУН, Хун Ли - (25.11. 1711, Пекин — 7.2.1799) — Цинь империясының билеушісі, императоры (1736 — 96). Билікке келісімен "Цянь-Лун" (қыт. — аспан жарығы) деп аталған. Цянь Лун тұсында Қытайды билеген Цинь әулеті күшею шегіне жетті. Оңтүстікте, әсіресе, батыс бағытта Қытай өкіметі аса белсенді сыртқы саясат ұстанып, көптеген жаңа жерлерді басып алды. 1755 — 58 ж. Жоңғарияға бірнеше дүркін шабуыл жасап, нәтижесінде Жоңғар хандығы дербес ел ретінде өмір сүруін тоқтатты. Шығыс Түркістан толық жаулап алынып, Шыңжаң(жаңа шекара) деп аталды. 1756 — 57 ж. Қазақ хандығымен соғыс жағдайында болып, кейіннен бітімге келді. Цинь империясы қазақтарды "алыста тұратын сыртқы вассалымыз"деп санай бастады. Абылайдың Цянь Лунға жіберген елшіліктері 1757 ж. Тарбағатайға, 1759 ж. Ертістің жоғарғы ағысындағы жерлерге, 1760 ж. Іленің жоғарғы ағысына қазақтардың құқықтарының танылуына қол жеткізді. Екі ел арасында сауда байланысы орнады. Алайда 18 ғ-дың 60-жылдарынан бастап Цянь Лунь қазақтарға байланысты саясатын күрт өзгертті. Қытай әскерлері қазақтарды шығыстағы орнығып алған жерлерінен қуып шығаруға тырысып, 1762 — 65 ж. ерекше қатыгездік әрекеттерге барды. Сонымен қатар оңтүстікте Бирма, Вьетнам, Непалға қарсы жаулап алу соғыстарын жүргізді. Оның билігі кезінде қытай патриоттары елден қуылды, маньчжур билігі сыналған кітаптарға тыйым салынып, өртелді. 18 ғ-дың аяғына қарай Тибет жаулап алынды. Осы кезден бастап Цинь империясы өзінің даму шегіне жетті. Орасан зор аумақты алып жатқан империяны ұстап тұру қиынға соға бастады. Цинь әулеті дағдарысқа ұшырап, Цянь Лунның билігі әлсірей бастады. 1796 ж. Цянь Лун биліктен кетіп, орнына оның ұлы Юнян отырды.

Әдебиет
-------

Цинская империя и казахские ханства. Вторая половина 18 — первая треть 19

в. Сб. документов и материалов, А.-А. 1989; Мұқаметханұлы Н. Тарихи зерттеулер, А. 1994; Қазақстан тарихы, 3-т. А. 2002.
**Гештальттерапия** - гештальтпсихологиясының теориясына негізделген,адамға психотерапевтік әсер ететін әдістер және процедуралар жүйесі-психологиялық зерттеулердің аумағы, тұтастық құрылымының қызметтері мен заңдарын алғышарт ретінде қарастырып, соның нәтижесінде олардың арасындағы байланыстары түсіндіріледі. ештальттерапиясының негізгі принципі-адам өзін,басқа адамдарды және әлемдегі басқа бар нәрселерді сол күйінде қабылдап және олардың бар ахуалын жетілген деп,өзгертудің немесе жетілдірудің қажеті жоқ деп бағалайды.

Дереккөздер
-----------

Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Чэн Яньцю** (қыт. 程硯秋) – маньчжур әртісі, Бейжің операсындағы «дань» әйел рөлін сомдаушы. Мэй Ланьфан (қыт. 梅蘭芳), Шан Сяоюн (қыт. 尚小雲) және Сюнь Хуэйшэндармен (қыт. 荀慧生) бірге Бейжің операсының алтын дәуіріндегі төрт ұлы «дань»-ның қатарына енген. 

Шын есімі – **Чэн Линь** (қыт. 承麟). 1904 жылы 1 қаңтарда Бейжіңде қарапайым отбасында дүниеге келген. 6 жасынан бастап Бейжің операсын меңгерген. Алдымен ерлердің «шэн» ампуласын сомдауды, сонсоң «дань» өнерін үйренеді. 11 жасында сахнаға шыға бастады. 22 жасында халық қолдауына ие болады. 

1958 жылы 20 сағат 20 минутта Чэн Яньцю қайтыс болады. Бейжіңде оның құрметіне Чэн Яньцю музей үйі ашылған.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Гальярдо деген бетті қараңыз.*
**Хесус Даниэль Гальярдо Васконселос** (ис. *Jesús Daniel Gallardo Vasconcelos*; 15 тамыз 1994 жыл, Эройка-Карденас, Мексика) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Монтеррей" клубының жартылай қорғаушысы. 2017, 2019 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Карьерасы
---------

"УНАМ Пумас" клубының түлегі. Кәсіби футболшы ретінде тұңғыш ойынын 2014 жылы 17 қыркүйекте Мексика кубогы турнирінде "Толука" командасына қарсы өткізді. Осы матчта-ақ клуб сапындағы тұңғыш голын соқты. Ал Мексика чемпионатындағы тұңғыш ойынын болашақ клубы "Монтеррейге" қарсы өткізді.

2018 жылғы әлем чемпионатынан соң "Монтеррей" клубына ауысты. 22 шілдеде "Пачука клубына қарсы ойында "Монтеррей" сапында тұңғыш рет алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
**Петражицкий Лев Иосифович** (пол. *Leon Petrażycki*, 13.04.1867, Витебск губерниясы, Коллонтаево ауылы, - 15.05.1931, Варшава) - право теоретигі, право психологиялық мектебінің негізін қалаушы және көрнекті өкілі. Ұлты - поляк. Киев университетінің заң факультетін бітіп, Берлинде оқыған.

Биография
---------

* 1897 жылы - Заң ғылымдарының докторы.
* (1898 - 1918) жылдары - Петербург университетінде энциклопедия және право философиясы кафедрасын басқарды.
* 1912 жылдан - Поляк академиясының мүшесі.

Қоныс аударуы
-------------

Саяси көзқарасы - оңшыл кадет, 1-Мемлекеттік думаның депутаты.Октябрь социалистік революциясынан кейін, *Лев Иосифович Петражицкий* Ресейдан қоныс аударып, Варшава университетінде заң факультетінің право социологиясы кафедрасын меңгерді.

Құқық туралы ойы
----------------

*Лев Иосифович Петражицкий* правоның негізі және оның қорғаушы күші адам психологиясы деп идеалистік тұрғыдан түсінді. Мемлекет, право, мінез-құлық, шаруашылық т.б. туралы ғылми-зерттеу жұмыстары психологиялық құбылыстарды талдауға сүйенуі қажет дейді. Право категорияларын ол «ресми» немесе позитивтік (правоның қазіргі жүйесі) және «түпкілікті» немесе адамның жеке басы психологиясының қасиеті мен нәтижесі деп тұжырымдады. *Лев Иосифович Петражицкий* капиталистік қатынастарға қайшы патшалық Россияның ескірген право нормаларын либералдық тұрғыдан сынады.

Негіздер туралы ойы
-------------------

*Лев Иосифович Петражицкийдің* антимарксистік, абстракциялық концепциялары право жөніндегі буржуазиялық пікірлердің дамуына негіз болды.

Шығармалары
-----------

* Очерки философий права, в. 1, СПБ, 1900 (орысшы)
* О мотивах человеческих поступков... СПБ, 1904 (орысша)
* ВВедение в излучение права и нравственности, Эммоциональная психология, 3 изд. СПБ, 1908 (орысша)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Лев Иосифович Петражицкий(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Қолан Аманов** - 1932 жылы 27 қарашада Жамбыл облысының қазіргі Тұрар Рысқұлов ауданына қарасты Құмарық ауылында (бұрынғы Подгорный селосы) дүниеге келген. Алматыдағы, Қазақ мемлекеттік университетінің экономика факультетін, Мәскеудегі Халық шаруашылығы академиясын бітірген. Сол жылдардан бері қаржы саласында еңбек етіп келеді. Аудандық, облыстық қаржы мекемелерін басқарды. Республика қаржы министрінің орынбасары, республикалық Бақылау-тексеру басқармасының төрағасы қызметтерін атқарды. Төрт кітаптың авторы. 1991 жылы «Жазушы» баспасынан «Шынар» әңгімелер жинағы жарық көрді. Іле-шала «Кие», «Сең» секілді әңгімелер мен повестер жинағы оқырмандар қолына тиді. Одан кейін «Үрей» романы жарық көрді.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген экономисі.

Шығармалары
-----------

Төрт кітаптың авторы. 1991 жылы "Жазушы" баспасынан "Шынар" әңгімелер жинағы жарық көрген. Ілешала "Кие", "Сең" секілді әңгімелері мен повестер жинағы оқырмандар қолына тиген. Одан кейін "Үрей" романы жарық көрген.

Дереккөздер

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл