recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арқат тауы**  – Абай облысы Жарма ауданы жеріндегі тау. Оңтүстік-батысында Қарағайлы тауымен шектеседі. Абсолюттік биіктігі 914 м. Батыстан шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені 5 – 7 км.

Жер бедері
----------

Солтүстік беткейлері сай-жыралармен тілімденген, оңтүстігі тіктеу келген. Кейде адам мүсініне, кейде аң-құсқа ұқсайтын түрлі жақпартастардан құралған таудың сұлу көрінісі осы жерде болған жиһанкездерді (П.П.Семенов Тянь-Шанский, Н.М. Пржевальский, Ш.Уәлиханов, А.Янушкевич) ерекше таңырқатқан. А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердіұлы, М.Әуезов, т.б. қазақтың көрнекті тұлғалары Арқат тауының көлдерінде (Қопа, Аймақкөл) суға шомылған, жағасында аң-құс атқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау тас көмір кезеңінің жыныстарынан түзілген, етегін төрттік кезеңнің шөгінділері жауып жатыр.

Өсімдігі
--------

Шалғынды қызыл қоңыр топырағында негізінен ши, ажырық, жусан, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**Мұнайлы-газдықойнауқат**-толықтайнемеce ішінара еріген газы бар мұнайга қаныққан
кеуекті тау жынысы жинауыш қабаты немесе
массиві. Құмтастардан, алевролиттерден,
әктастардан, доломиттерден, кейде кезектесе қабаттасқан карбонатты және терригендік тау жынысытардан құралады, қалыңдыгы
бірнеше метрден ондаған метрге дейін жетеді.
Карбонатты тау жынысытардың, терригендік карбонатты тау жынысытардың мұнайлы-газды массивтерінің қалыңдығы жүздеген метрге
жетеді. Мұнай кенорындарының қимасында
ондаған мұнайлы-газдықойнауқат болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Шағырлы Жыланшық өзені** – Ұлы Жыланшық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Ұлытаудың батыс беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіледі. Бекшан қыстауынан жоғарырақ Ұлы Жыланшық өзеніне оң жағынан кұяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 98 км. Кішігірім 4 саласы бар, ірілері: Балта, Шақабай. Жағасы көпшілік бөлігінде биік, тік жарлы келеді. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен аңғарында жайылымдық және шабындық жерлер мен қыстаулар бар. Өзен суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Джози Лорен** (ағылш. *Josie Loren*; 19 наурыз 1987 жыл) — америкалық актриса, көбінесе "Гимнастки" сериалындағы Кейли Круз рөлімен әйгілі болған.

Биография
---------

Джози Лорен Майамиде (Флорида штаты) 1987-ші жылы дүниеге келген. Ұлты бойынша- кубалық. Үлкен апайы және екі ағасы бар. Джозидің анасы Мерси Лопес-орта мектеп мұғалімі. Ағасы Хавьер Гарвард Университетінің түлегі. 

Джози "New World Performing Arts Center" мектебінде актерлік шеберлікті оқыған, ал Лос Анжелестегі Калифорния Университетінде медиакоммуникации және испан тілін оқыған. Джози "Дрейк и Джош", "Медиум", "Вероника Марс", "Дом", "Рождество в раю", "Цыпленок Пит", "Папе снова 17" және "ABC Family" телеарнасының "Гимнастки" сериалында ойнайды.

Дереккөздер
-----------
**Авиация Психологиясы** (лат. *avis* - қаз. қус) - авиация мамандарының іс-әрекетгерінің психологиялық заңдылықтарын зерттейтін психология ғылымының саласы. Авиация психологиясы ұшқыштарды оқыту мен үшу кезінде орындалатын істердің жай-жапсарын жалпы адам психикасының әуе кеңістігіне бейімделудегі ерекшеліктерін зерттеп, жоғары дәрежеде ысылған мамандарды даярлап шығару мақсаттарын қарастырады. Авиация психологиясы ұшудың қауіпсіздігіне, апатгардың алдын алуға, ұшқыштардың, сондай-ақ басқа да авиация мамандарының еңбегі мен демалысын тиімді етуге, олардың кәсіби және психологиялық даярлығына назар аударады. Авиация психологиясы мақсаты — ұшқыштардың, штурмандардың, жер үстіңдегі қызмет мамандарының іс-әрекеті мен дайындығының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу, үшу экипажынын тиімді және қолайлы қызметін қамтамасыз ету, авиацияда жұмыс істеуге кандидаттарды іріктеу, ұшқыштардың психикасына жағымсыз әсерлерді, апаттарды болдырмауға бағытталған. Авиация психологиясы ғьшыми-практикалық бағыт ретінде XIX және XX ғасырлар тоғысында адамзаттың ұшқыш аппараттарды ойлап табуына және оларды ұтымды да қауіпсіз басқарудағы адам факторы роліпіц арта түсуіне байланысты пайда болды. Ап. негіздері физиологияның, жалпы психологияның, эргономиканың, инжелерлік психологияның, еңбек психологиясының, медицинаның әдіснамалық және әдістемелік ережелерінің ықпалымсн қалыптасты Қазіргі заманғы Авиация психологиясының озекті мәселелері: авиация мамандары іс-әрекетерінің психологиялық құрылымдарын; адамнын авиациялық техникалық өзара әрекеттестігінің психологиялық заіщылықтарын зерттеу; үшу факторының, психикалық жағдайын ұжымдағы тұлғааралық қарым-қатынастардың дамуына осерін зерттеу; кәсіби жарамдылықты, экипаж мүшелерінің өздерінің іс-әрекет жағдайларына бейімделуін қалыптастыру; апатғылық жағдайларын талдау және т.б. Авиация психологиясы теориялық және практикалық міндеттерін шешу үшін психология меп физиологияда (сұхбат, бақылау, құжаттарды зерттеу, зертханалық және табиғи сараптаулар) қарастырылатын әдістемелер кешені қолданылады. Сонымен қатар, қазіргі кезде Авиация психологиясы іс әрскетті талдаудың алгоритмдік әдістемесі, психологиялық модельлеу және т.б. әдістемелері дамуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Warner Bros.** **Television Studios** *(Бұрынғы Warner Bros.* *Television*) - WarnerMedia компаниясының Warner Bros. телевизиялық өнімдерін шығарумен және таратумен айналысатын (негізінен шоулар мен сериалдар) бөлімшесі.

Телевизиялық бөлімше 1955 жылы телебағдарламалар сериясымен жұмысын бастады. 1988 жылы оны Lorimar компаниясы сатып алып атауын Telepictures деп өзгертті. Telepictures кейінірек WBTV-ге сатылып, 1990 жылы телевизиялық өндірістік бірлестікке айналды. 1993 жылы Lorimar Television WBTV құрамына кірді.

2006 жылы WBTV интернет арқылы тегін қарауға болатын телевизиялық бағдарламалардың электронды кітапханасын іске қосты.

Warner Bros. Domestic Television Distribution
---------------------------------------------

**Warner Bros.** **Отандық теледидар тарату** (бұрынғы **Warner Bros.** **Television Distribution** — Warner Bros. компаниясының теледидар тарату және синдикациялау бөлімі. Television Studios, өзі Warner Bros. компаниясының телевизиялық өндіру және тарату бөлімшесі. 
Warner Bros. Entertainment, Warner Bros. Discovery бөлімшесі. Discovery, сату және тарату бөлімі басқарады.

Компания 1972 жылы 10 қаңтарда құрылды. Ол бастапқыда Warner Bros Television Distribution деп аталды, бірақ кейін 1989 жылы Lorimar-Telepictures сатып алғаннан кейін атауы өзгертілді. 1991 жылы студия қызметкері болған Кит Сэмплс 1986 жылы Rysher Entertainment телевизиялық синдикациясын құру үшін Warner Bros.-дан кетті.

1999 жылы ол «Уилл және Грейс» ситкомын желіден тыс синдикациялау үшін NBC Enterprises компаниясымен келісім жасады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  New Warner film package (Page 52)
2. ↑  WB has real 'Will' power, *Broadcasting* (20 желтоқсан 1999).
Cavour (550)
Juan Carlos I (L-61)
**Авиатасығыш** — негізгі ұрыс қаруы палубалық ұшақтар мен тікұшақтар болып табылатын ауыр әскери кеме. Тұңғыш рет 1 дүние жүзілік соғыста пайдаланылған. 2 дүние жүзілік соғыста АҚШ, Ұлыбритания, Жапония, және Франция флоттарында қолданылды. Кейіннен, әсіресе, АҚШ әскери-теңіз флотында жетілдіріле түсті. Көп мақсатты, ұрыстық, сүңгуірқайық жойғыш, атом қарулы, т.б. түрлерге бөлінеді. Авиатасығыш 100-ге жуық ұшақтардың өз палубасынан ұшуы мен қонуын қамтамасыз ете алады. Қазақстан Қарулы Күштерінде авиатасығыш әзірше қолданыста жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Құстар ұяны жыртқыштар мен ауа райының қолайсыздығынан қорғану үшін салады.Жыртқыштарға жем болмау үшін ұяларын қол жетпейтін,жасырын жерге салып, бетін бүркеп қояды.Ұя,сонымен қатар жұмыртқалар мен балапандарға жылу береді.Күрделілігінде,жыл мезгіліне,ауа райына байланысты ұя салуға да әр кезде әр түрлі уақыт кетеді.Жылы аймақтарда құстар бірінші ұясын одан кейінгі салынатын ұясынан гөрі ұзақ салады.Жалпы алғанда,торғайлар ұяны бес-алты күнде салып алады.Ірі құстардың ұя салуы бірнеше аптаға созылуы мүмкін.

**Ұяның түрлері**
-----------------

Ұялардың пішіні де,түрі де әр түрлі болады:ін ұя, шұңқыр ұя,ағаштың діңіндегі қуыс тесік ұя,құрқылтайдың тоқыма ұясы,ойма ұя,шыбықтан өрген табақ ұя,жүн-жұрқа,шөп-шаламнан жасаған тостаған ұя,сушылқараның шар ұясы.Жұмыртқа мен қызыл шақа балапандарға жайлы микроклимат жасап,дұшпандардың көзіне түсірмеуге ін ұя өте тиімді.Кейбір құстар,соның ішінде үкілердің кей түрлері өзге жануарлар қазған інді иемденіп алады.

Қызықты деректер
----------------

* Ең үлкен ұя салатын құс - тазқара. Ұясының ені - 2,5 метр, тереңдігі - 6 метр.
* Бүркіттердің үлкен - үлкен бұталардан қиыстырып салған ұясының салмағы бір тоннадан да асып кетіп жатады.
* Дауылпаздың ұясы үнемі Цельсий бойынша 33 градус жылылықта болады.
* Сұр қарлығаш ұясынан бір кетсе, бірінші көбеюге қатысқанша қайтып оралмайды. Оған дейін ол тоқтамай 500 000 шақырым ұшады.

Дереккөздер
-----------

•Балаларға арналған танымдық энциклопедия, аруна баспанасы.
Көшеге қазақтың белгілі ақыны Ғали Ормановтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04.1982 № 8/192 шешімі) берілген. Орманов Ғали (1907-1978) Алматы облысының Қапан ауданында дүниеге келген. «Жұлдыз» журналы мен «Жазушы» баласының бас редакторы қызметтерін атқарған. Ол - жиырмаға жуық жыр жинағының авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қарасай батыр көшесінен басталып, Гражданская көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Многоводная көшесі. Көшенін ұзындығы - 1650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Vimeo** ('vimiəu) - 2004 жылдың қараша айында Джейк Лодвиг(Jake Lodwick) пен Зак Кляйн(Zach Klein) құрған ақысыз видеохостинг. Сайт IAC (InternetActiveGroup) қарамағында. Сайтта жетісіне 500 мегабайттан аспайтын видео орналастыруға болады (егер аккаунт ақысыз болса). Сайтты ағылшын және испан тілінде қолдануға болады. 2010 жылы Vimeo "Ең жақсы қауымдастық" номинациясында 14th Annual Webby Awards марапатын алды.

Аталу себебі
------------

Сайттың атауын Лодвиг ойлап тапқан: атау "video" сөзінен шыққан, тек "d" әрпі "m" әрпіне өзгертіліп, ағылшынның "video" және "me"(қаз. *мен*) сөзінің гибридіне айналған. Сонымен қатар "vimeo" сөзі "movie"(қаз. *Кино*) сөзінің анаграммасы болып табылады.

Танымалдығы
-----------

2011-шы жылдың желтоқсан айында Vimeo сайтына 65 миллион адам кірген. Vimeo-ның трафигінің 50% мобильді девайстарға тиесілі.

Видео сапасы
------------

2007-ші жылдың қазан айынын бастап Vimeo HD сапасындағы видео қолдануға мүмкіндік беріп, алғашқы болып HD сапасындағы видеоларды таратуға мүмкіндік берді.

Қауымдастық
-----------

Vimeo сайтының инди-фильмдер режиссёрлары мен киносүйерлерден құралған үлкен қауымдастығы бар. Vimeo сайтының қолданушылары "vimeans" деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Денни Ален (8/21/07) "Вимео видео-тарату сервисінің ревьюі" Мұрағатталған 30 маусымның 2012 жылы.. PC World
2. ↑  Sean Ludwig. "Vimeo begins rolling out silky smooth redesign with huge videos". Venture Beat
3. ↑  Sean Ludwig. "Vimeo shows slick new video apps for Android, Windows Phone, IPhone, IPad". Venture Beat
4. ↑  Lauria, Peter. New YorkP ost (16 қазан, 2007) "Video-Sharing Web Site Goes High-Def"
5. ↑  "The best indie filmmakers". Vimeo

Тағы қараңыз
------------

* YouTube
* Интернет
**Құсқы**, **ескі-құсқы**. Қос сөздің мағынасы қай-қайсымызға да түсінікті. «Сарай толған кедей ауылдың ескі-құсқы дүниелері...» (С. Жүнісов, Жапанда.).
Мәселенің түйіні — қос сөздің екінші сыңары —«құсқының» масынасы мен туған төркіні. Іздестіре келгенде «құсқы» тұлғасымен дыбыстас сөз басқа бір тілдерде «ескінің» мағынасын қайталайтындығы байқалады. Мысалы, Моңғол тілінде хуучин — ескі, көне; қалмақша хуучн — тозған. Тілдегі дыбыс заңдылығына сүйенсек, Моңғол тобына жататын тілдерден ауысқан сөздердегі «ч» дыбысының түркі тілдерінде, әсіресе қазақ тілінде «с» дыбысына ауысуы оңай құбылыс. Сондықтан да «хууч» түбірінің «құс» болып өзгеруіне таңданбаса да болады. Ал «құс» соңындағы -қы жұрнағы бөтен тілден енген тұлғаны өз сөзіне — «ескі» сөзіне сәйкестіру, үндестіруден пайда болған деп жорамал жасаймыз. Қос сөз құрылысында мұндай құбылыс кездесіп отырады. Осы келтірген деректеріміз «құсқы» сөзінің теркіні Моңғол тілі демеске болдырмайтын сияқты еді. Бірақ тағы бір мәлімет бұл болжамға келісім бермейді. Араб тілінде кусэқе — сыпырынды, ескі-құсқы (мусор). Егер осы сөз қазақ тіліне ауысқан болса, мұның «құсқы» болып өзгеріске түсуі Моңғол тіліндегі «хуучиннен» де оңай. Моңғол, түркі тобындағы кейбір тілдерге арабтардан аусуы да мүмкін. Немесе керісінше болуы да ықтимал. Қалай болғанда да «құсқы» қазақ тіліне ертеден тән сөз емес. Не Моңғол, не араб тілінен ауысқан деп қараймыз.
Сейтіп, «ескі-құсқы» қос сөзі «ескі-ескі» болуға тпісті мәндес сөздер орнына жүріп тұр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
(Niarchos, Stavros (Spyros)) (3 шілде 1909, Афины, Грекия – 15 сәуір 1996, Цюрих), грек магнат-кемеиегері. Басында өзінің ұн даяындайтын отбасылық кәсіпорнына бидай тасу үшін кеме сатып алған, 1939ж. Niarchos Group жекеменшік кеме компаниясын ашқан. Оның кмелері одақтастарының күшімен Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған; соғыстан соң суға кеткен кемелеріне берілген сақтандыру ақшаларына мұнай танкерлерін алған. Үлкен кемелері мен танкерлерінің (компонияның өрлеп тұрғанында 80-ге жуық кемесі болған) сыйымдылығы мен көлемі дүниежүзінде рекорд жасаған. Аристотел Онасиспен ұзақ уақыт бәсекелес болғаны белгілі.
**Орман сұлтан**– Кіші жүз сұлтаны, он сегізінші ғасырдың соңы мен он тоғызыншы ғасырдың басы кезінде көрнекті саяси тұлғалардың бірі. Әбілқайыр ханның немересі, Нұралы ханның қалмақ әйелі Ырыстан туған. 

  

Өз ордасында мектеп ашқан. Сырым Датұлына қарсы күреске және кіші жүздегі хандық басқаруды қалпына келтіру жолындағы қозғалысқа белсене қатысты. Мың сегіз жүз тоғызыншы жылы Хан кеңесінің төрағасы болды. Қаратай сұлтанның көтерілісіне қатысып, сол үшін тұтқындалды. 1810 жылы 11 наурызда Орынборда шекаралық комиссиясының шешімімен барлық шендері мен сұлтан атағынан айырылып, Иркутск губерниясына жер аударылды. Кейіннен жер аудару Петербургтегі қамалға қамаумен алмастырылды. Қамауда қайтыс болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы, 10 том
**Жағылмалар** – теріге, жараға немесе кілегейлі қабықтарға жағуға арналған жұмсақ дәрілік қалыптар.

### Құрамы

Жағылма негізден және онда таралатын бірнеше заттардан тұрады. Жағылманың құрамына стабилизаторлар, ПАВ, консерванттар және тағы басқа да көмекші заттар кіруі мүмкін. Папирус Эберсада, Гипократтың еңбектерінде, Галена, Авиценада айтылатындай жағылмалар көне заманғы дәрілік қалып болғанымен, олар өзінің мағынасын қазіргі уақытқа шейін сақталып келген.

### Қолданылуы

Жағылмалар медицинаның әртүрлі облыстарында қолданылады: дерматологиялық ауруларды емдеуде, отоларингологияда, хирургияда, проктологияда, гинекологияда және т.б. Теріні қоршаған ортаның жағымсыз әртүрлі әсерлерінен (органикалық тітіргендіргіштер, қышқылдар, сілтілер және т.б. тітіргендіргіштер) қорғау үшін және косметикалық мақсатта (дақты кетіру, терінің қорлануы, шаштың емделуі және оны алып тастауда) қолданылады.  

Жағылманың емдік әсері оның құрамына кіретін дәрілік заттарға байланысты. Қазіргі кезде жағылма формасында барлық фармакологиялық топтарға жататын дәрілік заттарды шығарады. Олар: антисептикалық жергілікті анестетиктер, гормондар, витаминдер, саңырауқұлақтарға қарсы заттар, антибиотиктер, анальгетиктер және тағы басқалар. Олар бір-бірінен физико-химиялық жағдайларына байланысты ажыратылады.  

Жағылма негіздері әртүрлілігімен, дәрілік заттардың фармакокинетикасына әсер етуіне және т.б көрсеткіштерге байланысты ажыратылады. Жағылмаларға келесі талаптар қойылады: жұмсақ консистенция болу керек, теріге, кілегейлі қабықтарға жаққанда қолайлы және тері бетінде тегіс пленка түзуі керек, тұрақты және механикалық қосылыстар болмау керек,сақтағанда және қолданғанда құрамы өзгермеу керек,жағылманың массасы мен концентрациясы рецептке сәйкес келуі керек.   

Жағылманың бірнеше класификациясы бар: қолданылу орнына,әсер ету сипаттамасына, дисперсті жүйелердің типіне байланысты.  

Жағылма жағылған жеріне байланысты мынадай топтарға бөлінеді: дерматологиялық, мұрынға арналған, вагинальді, ректальды, уретральды, стоматологиялық.  

Микроорганизмге сезімтал кілегейлі қабықтарға жағылған жағылмалар асептикалық жағдайда дайындалады. Көз жағылмаларындағы дәрілік заттың дисперстілігі дерматологиялық жағдайға қарағанда жоғары болуы керек.

### Топтары

Жағылмалар әсер ету сипаттамасына байланысты екі топқа бөлінеді.   

1. Жергілікті әсер ететін жағылмалар - терінің жоғарғы қабаты эпидермиске және кілегейлі қабаттың жоғарғы қабығына әсер етеді. Олар: дерматологиялық, мырыш, ксероформдық жағылмалар. Дерматитті, экзема және т.б. тері ауруларын емдеу үшін қолданылады.   

2. Резорбтивті әсерлі жағылмалар. Олар теріге немесе кілегейлі қабықтарға терең сіңеді, барлық организмге немесе жеке организмге жалпы әсер етеді. Мысалы: "Нитронг" жағылмасы. Құрамында 2% нитро – глицериннің майлы ерітіндісі бар, ол стенокардия ұстамасының алдын алу үшін қолданылады. Жағылманы кеуде терісіне, іш және қол терісіне, жұқалап және жақсы сіңу үшін өтпейтін материалмен жабады. Әсері 30-40 мин кейін басталады да 3-5 сағат сақталады.  

Дәрілік заттар және негіз түзетін дисперсті жүйенің типіне байланысты жағылмалар: гомогенді және гетерогенді деп бөлінеді.

### Дереккөздер

1. ↑  Медицина сөздігі
Глаукома БАБГ патогенезіне екі негізгі патофизиологиялық: гидромеханикалық және метаболикалық механизмдер жатады. Гидромеханикалық дренаждық жүйеде көзден сулы ылғалдың ағып шығуының нашарлауы айқындалады. Бұл көздің ішкі қысымының (КІҚ) жоғарылауының себебі болып табылады. Метаболикалық ығысулар себебінің ішіне гемоциркуляциялық бұрылыстар жатады. Ол ишемия мен гипоксияға алып келеді. Глаукоманы тудыратын метаболикалық факторлорға, сонымен қатар липидтердің қостотықпен тотығуы, коллагендер мен гликозамингликандардың алмасуының бұзылуы да жатады.

### БАБГ диагностикасы.

Глаукоманың ең негізгі белгілеріне КІҚ жоғарылауы, көру жүйкесінің экскавациялық атрофиясы және көру алаңының өзгерістері (мұрын жақтан тарылуы, парацентральды дақтардың көрінуі) жатады. Глаукоманың алғашқы сатыларында соңғы екі белгілері көрінбеуі де мүмкін. Тек КІҚ жоғарылауының анықталуы «глаукома» диагнозын қою үшін жеткіліксіз. Сонымен бірге көру жүйкесінің глаукомалық нейропотиясы қалыпты КІҚ кезінде де туындауы мүмкін. Сондықтан, дұрыс диагноз қою үшін, науқастың барлық қосымша белгілерін ескере отырып, динамикалық бақылауға алғаннан кейін ғана қою керек. Динамикалық бақылау кезінде «глаукомаға күдік» деген диагноз қойылады.

### БАБГ емі.

Глаукоманың емін КІҚ төмендететін медикаментозды әдіспен бастайды. Дәрілік ем тиімсіз болса, операция жасайды. Дәрілік гипотензивті заттардың ішінде бета-адреноблокаторлар (тимолол, бетаксалол, проксодолол) және холиномиметик – пилокорпин тағайындалады. Қалған офтальмогипотензивті заттар (антихолинэстеразды миметиктер, симпато-миметиктер, карбоангидразалар ингибиторлары) екінші кезекте таңдалады. Гемодинамикалық және метаболикалық бұзылыстарға қарсы вазодилататорлар, ангиопротекторлар, дезагреғанттар, антиоксиданттар тағайындалады.

Байланысты беттер
-----------------

1. Қарттарда көрудің өзгеруі
2. Көз
3. Глаукома

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008.
Құсмұрын қоңыр көмір кен орны
**Құсмұрын қоңыр көмір кен орны** — Қостанай облысы, Әулиекөл ауданында орналасқан қоңыр көмір кен орны. Солтүстігінен Астана-Қостанай-Магнитогорск темір жол магистралі өтеді. 1948 жылы ашылған. Кен орны Құсмұрын көлі қазаншұңқырында, аумағы 100 км2-ге жуық, тереңдігі 500 м.

Қалыптасу кезеңінің және шөгінді қабаттарының сипаты
----------------------------------------------------

Көмір қабатының шөгіндісі төменгі орта юра кезеңінің конгломераттарымен, көмірмен, жанғыш тақтатастарымен жабылып, жарылым қанаттарымен тілімденіп брахисинклинальды қатпарды құрайды. Өнімді қабаты көлбеу белді тау жыныстарынан тұратын ірі баспалдақты блоктар түрінде тараған. Бор және кайнозойдың құмтасты-сазды тау жыныстарының қалыңдығы 30-120 м. Көмір жиналған негізгі қабаты құсмұрын шоғырында (төменгі юра), қалыңдығы 118 м болатын 17 өнім қатарынан тұрады. Ең қалың қабаты Төменгі Қабат (Нижний Мощный) -10+36 м, Жоғарғы Қабат (Верхний Мощный) - 7-52 м. Төменгі Қабат кен қабатының баланстық қоры Құсмұрын қоңыр көмір кен орнының жартысына жуығын құрайды. Желек қаттың тереңдігі 40-425 м.. Құсмұрын шоғырынан жоғарыда дүзбай шоғырының (орта юра) шөгінділерінде шоғырланған. Мұнда қалыңдығы 50 м болатын көмірдің 11 өнімдік қаты бар. Кен орнында төрттік және палеоген шөгінділерінде техникалық және ауыз суға жарамды 6 сулы горизонт анықталған.

Көмір құрамы
------------

Қаттағы көмір құрамы:

* қара шірінді (гумусты);
* кейде қара шірінді - сапропельді, сапропельді-қара шірінді болып келеді. Сирек жағдайда сапропелиттер мен жанғыш тастар кездеседі.

Көмірдің маркасы Б2: 

* Күлділігі 17%
	+ Күлінде натрий тотығының мөлшері жоғары (4,8%).
	+ Германий қоспаларының практикалық маңызы бар.
* Жұмыстық ылғалдылығы 33,4%
* Күкірт 0,4-5,7% (орташасы 2,9%)
* Ұшпа газдың үлесі 42-88%
* Жанудағы жылу үлесі 6707 ккал/кг, жұмыстық отындікі 2929 ккал/кг.
* Баланстық қоры А + В + С, категориясы бойынша 2,6 млрд.т, жанғыш тақтатастікі 118,7 млн.т.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құстың бас сүйектері** - бір-бірімен қайнаса бітісіп кеткен, шымыр, қатты болады. Сыпырықтанып келген желкеден
төмен шүйдедегі шодырайып тұратын төмпегі басын барлық бағытта еркін, ширақ қимылдауына мүмкіндік береді. Аушы құстардың аңды шоқып айбар көрсететін тұмсығына қарай бір-бірінен ажыратуға негіз етіп алады. Тұмсықтың - көбе, оращ, тумсык, муйіз, оған жапсарлас иектің екі жағындағы қалқан, оған жапсарлас өткір қиғақ деп аталатын бөліктері бар. Тұмсық мүйізінің езуге жапсарласқан жиегі астыңғы иектің екі жағын жаба түскен мүйізділеу бөлігі делінеді. Өткір қиғағымен құс тістегенін қиып түсіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
*Басқа мағыналар үшін Жалтыркөл деген бетті қараңыз.*
**Жалтыркөл** – Жайық алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы жерінде. Жайық аңғарының оң жағында, теңіз деңгейінен 0,4 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 20,6 км2, ұзындығы 7,4 км, енді жері 3,3 км. Жауын-шашын және Жайық суымен толысады. Көлге Жайықтың тармағы Көшім өзені құяды.

Жағалау сипаты
--------------

Жағасы жайпақ, оңтүстік жағы тіктеу. Суы тұзды. Көктемде мал ішуге жарамды. Алабы – жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**«Ойланып ойға кеттім жүз жылғы өткен»** - Абайдың 1894 ж. жазған өлеңі.
Әрқайсысы 4 тармақты 4 шумақтан тұрады. Туынды этнографиялық тақырыпқа жазылған. Онда ер адамның қысты күні киген киімі түгел айтылады: шидем шекпенге қабаттап тон, ақ саңнан жейде-дамбал, матамен әдіптеліп тігілген жырым балақты жарғақ шалбар, аяғында киіз байпақты былғары етік, қалтасында былғары шақпақ, оқшантайда кісе, пұшпақ тымақ ішінде тақия, тобылғыдан жасалған түйме. Тіпті олардың қайсысының нендей бұйымнан қалай тігіліп, қайтып жасалатынына дейін ашып көрсетіледі. Астындағы атының ер-тұрманы да толық суреттеледі. Қалмақы үзеңгі, биік қасты ер, қанжығасы жіптен жасалған шідер, көпшігі жарғақ жастық. Оқырман өлеңнен ескі үлгідегі қазақтың ұлттық киімімен толық танысады. 
Өлең 11 буынды қара өлең үлгісінде жазылған. Алғаш рет «Сана» (1924, №2-3) журналында басылған. Басылымдарында текстологиялық өзгерістер көздеспейді. Туынды орыс, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Жалтақтық** — мінездегі қорқақтық, жасқаншақтық, жиіркенішті, тұрақсыз, құбылмалы келетін ұнамсыз сипат. Жалтақтық адам мінезінің жотасы деп саналатын еріктің тиісті шешімге келе алмай, кім болса соның еліктіргіш сөзіне еріп кететін өзіндік тұрағы жоқ жалтақшылдықты да білдіреді. Ауыспалы мағынада жалтақтық қорқақтық, жалтақтықты білдіретін түсінік ретінде адам мінезіндегі солқылдақтық пен тұрақсыздықты білдіреді. Ондай пайым өз еркін де билей алмай әрбір нәрсені сылтау етіп жалтақтай беретін болады. Жалтақ болып, тайсақтай беру адам мінезіндегі ұстамсыздықты білдіретін жеккөрінішті қылық, ерік-жігерсіздікті көрсететін ұнамсыз сипат. Жалтақтықпен күресудің тиімді әдісі артқа қарайлай бермей, алаң болмай, межелі мақсат-міндетті орындауға жан қуаттарын бағдарлау. Тайсалақтамай, жан-жағына қарайлап, алаңдамай, қандай іске болса да батыл кірісіп, мүлделі мақсатын орындау.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Музейде сақталған көшірмеші, хатшының жұмыс үстелі
**Бітікші** – орта ғасырлардағы Орталық Азия мемлекеттерінде қолданылған көшірмеші, хатшы, іс жүргізуші қызметтерін атқарған адамның лауазымы. Кейде олар басшы қызмет те атқарған. Құжаттар көне түркі тілінде жүргізілді.

Бұл қызметке адамдар хандардың немесе жер иеленушілердің серіктері алынды. Орта ғасырларда өндіріс дамып, сауда жүйесі ілгері жылжығанда әрі жаугершілік соғыстар мен жорықтардағы шығын мен қолға түскен байлықты есептеу үшін бұл лауазымға сұраныс көбейген болатын. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы, сыншы, әдебиеттанушы, Қазақстан Ғылым академиясының академигі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Мұхамеджан Қаратаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 13.12.1997 № 784 шешімі) берілген. Каратаев Мұхамеджан Қожаспайүлы (1910-1995) Қызылорда облысының Сырдария ауданы Текелі ауылында дүниеге келген. Ол Жазушылар Одағының төрағасы, Қазақ энциклопедиясының бас редакторы, «Жазушы» баспасының директоры қызметтерін атқарған. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Сейфуллин даңғылы мен әл Фараби даңғылының аралығында орналасқан. Бұрынғы атаулары: а) Кирпичнозаводская; ә) 4-ші көше. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Платформаның үстіңгі құрылымдық қабатын қүрайтын, негізінен алғанда мүлдем метаморфтанбаған және
қатпарланбаған (кейде азын-аулақ еңістенген) шөгінді таужыныстардың онша
қалың емес қабаты; Платформалық тыс рөлін сирегірек жанартаутекті-шөгінді немесе таза
жанартаутекті таужыныстар да атқаруы ықтимал, соңғы жағдайда олар әдетте
"траптық формация" түріңде оқшауланады. Платформалық тысқа тиесілі таужыныстардың қабаты
төменгі құрылымдық қабаттан, яғни платформаның кристалдық іргетасынан өте
анық аймақтық үйлесімсіздік арқылы дараланады. Синонимдері — "платформаның
үстіңгі құрылымдық қабаты (қатары)"; "платформаның үстіңгі құрылымдық
жікқабаты"; "iөгіндітыс"; "шөгіндіжамылғы".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Қарасу**, *Ковалевка* – Ертістің сол салаларының бірі.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы өзен.

Бастауы
-------

Бастауын Қойсары тауының баурайынан алып Ертіс өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 48 км, су жиналатын алабы 377 км². Привольное ауылына дейін арнасы тік жарқабақты келеді, төменгі ағысы сайлы-жыралы жазық өңірмен ағады. Ковалевканың жалпы ұзындығы 24 км болатын 4 саласы бар. Суы қарашаның 2-онкүндігінде қатып, сәуірдің ортасында ериді. Төменгі алабы шабындық және мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Экономикалық Операция** – экономикалық бірліктердің активтері мен пас¬сивтері ауыстырылатын мәміле. Ұлттық шоттар жүйесінде ол екі жақты (екі немесе одан көп экон. агенттер қатысатын) және бір жақты (бір экон. агент шегінде жүзеге асырылатын) операцияларға бөлінеді. Жүзеге асырылу сипатына қарай өтемақылы негіздегі операцияларға (мұнда игіліктердің, көрсетілетін қызметтердің немесе ақшаның ағыны олардың қарсы ағынын туғызады) және трансферттерге бөлінеді. Мәміленің объектісіне қарай материалдық игіліктермен және қызмет көрсетумен жасалатын операцияларға (экономикада материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау және пайдалану, қызметтер көрсету), бөлу операцияларына (жалпы қосылған құнның, экономикадағы ұлттық табыстың бөлінуі мен қайта бөлінуін көрсетеді) және қаржы операцияларына (валютамен, алтынмен, қаржы құралдарымен жасалатын операцияларды қамтиды) ажыратылады.
**«Vincent»** — Дон Маклиннің әйгілі суретші Винсент Ван Гог құрметіне жазған әні. Кейде бейресми түрде әнді бастапқы жолдың «Starry Starry Night» сөздерімен де атайды.

Ән 1971 жылы American Pie альбомының құрамында жарияланды.

Аккомпанемент ретінде негізімен гитара қолданылды, бірақ аккордеон, маримба және ішекті аспаптардың дыбысы да естіледі.

2020 жылдың шілдесінде әннің қолжазбасы 1,5 миллион долларға сатылды.

«Жұлдызды түн» суреті (1889)
Әннің қалай жазылғанын Дон Маклин былай суреттеген:

> 1970 жылдың күзінде мен мектептерде гитар ойнауды үйретумен айналысып жүрдім. Бір рет таңертең верандада Ван Гогтың биографиясын оқып жатып, ол есінен ауысқан адам еместігіне көзім жетті, және бұны әнмен жеткізе аламын деп шештім. Ол және інісі Тео бір дертке шалдыққан болатын. Бірақ бұл, менің ойымша, естен адасудың кездесе беретін түрі емес еді, сүйген әйелінің оны елемегенінен емес еді. Сөйтіп, мен «Жұлдызды түннің» көшірмесін алдымда ұстап тұрып, әннің мәтінін қағазға түсірдім.

Каверлер
--------

Көптеген әншілер бұл әннің өз кавер-нұсқаларын шығарған. Олардың арасында Хулио Иглесиас, Рик Эстли, Джош Гробан, Гарт Брукс, Ронан Китинг, Джеймс Блэйк, т.б. бар. 2016 жылы шыққан «Ван Гог. Ізгі ниетпен, Винсент» фильмінде әнді Лианн Ла Хавас орындады.

Роберто Веччиони 2000 жылы әннің итальянша нұсқасын ұсынды. Сплин тобының вокалисі Александр Васильев 2016 жылы өлеңді орысшаға аударды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Handwritten lyrics of Don McLean's song 'Vincent' up for sale, expected to fetch $1.5 mn, *The Economic Times*.
2. ↑  *Helen Brown* Don McLean interview: Why I had to write "Vincent" - Telegraph. *Daily Telegraph* (24.02.2010).

Сілтемелер
----------

* Don McLean - Vincent YouTube сайтында
* Сплин - Звёзды среди звёзд YouTube сайтында
Инженерлік-авиациялық қамтамасыз ету
------------------------------------

**Инженерлік-авиациялық қамтамасыз ету** (Инженерно- авиационное обеспечение) — авиациялық техниканың әуедегі сенімділігін, тұрақты әскери даярлығын қамтамасыз ету мақсатында жүргізілетін іс-шаралар жиынтығы. Сонымен қатар, кез келген әскери жағдайда авиациялық техниканы дұрыс пайдалану мен техникалық тұрғыда дұрыс жөндеу жұмыстарына ұшу және инженерлік-техникалық құрамның даярлығын қамтамасыз ету болып табылады.

Инженерлік-авиациялық қызмет
----------------------------

**Инженерлік-авиациялық қызмет** (Инженерно-авиационная
служба) — әскери-әуе күштеріндегі және қарулы күштердің басқа да түрлеріндегі авиацияның әскери қимылдар мен ұрысқа дайындығын инженерлік-авиациялық камтамасыз етуге арналған қызметінің бір түрі. Қазіргі инженерлік авиациялық қызмет әскери-әуе күштерінің, елдің әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері авиациясының авиациялық бөлімдеріндегі, құрамаларындағы, авиациялық округтері мен орталык басқару органдарындағы инженерлік-техникалық құрамның ұйымдастырушылық-штаттық құрылымы болып табылады. Инженерлік-авиациялық қызметтің негізгі міндеттері: ұшақтарды, тікұшақтарды, планерлерді, авиациялық қозғалтқыштарды, қару-жарақ пен құралсаймандарды дұрыс және пайдалануға дайын қалпында ұстау, авиациялық техниканы техникалық дұрыс пайдалану; ұшқыштар мен инженерлік-техникалық құрамның техникалық дайындығына жетекшілік ету. Инженерлік-авиациялық қызметтің жұмысы тиісті ережелермен, нұсқаулармен, басқа да құжаттармен реттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
**Walmart, Inc.** — Walmart сауда маркасы арқылы әрекет ететін әлемдегі ең үлкен бөлшек сауда желісін басқаратын америкалық ритейлер компаниясы. Бас кеңсесі Арканзас штатының  Бентонвилле қаласында орналасқан. Fortune Global 500-де компания 1 орынды иеленуде.
Deloitte компаниясымен бірге әлемдік ритейл көшбасшысы Walmart Global Powers of Retailing 2013 рейтингін бастайды, Wal-Mart үлесіне қатысушылардың жалпы пайдасынан 10% тиесілі.

Тарихы
------

1962 жылы Роджерс қаласында (Арканзас) Сэм Уолтонмен негізі қаланды.

Басты адамдары
--------------

Walmart-тың шамамен 50% үлесі компания негізін қалаған Сэм Уолтонның мұрагерлеріне тиесілі. Директорлар кеңесінің төрағасы- Робсон Уолтон. Бас басқарушы — Ли Скотт. Ал АҚШ президенті Билл Клинтонның жұбайы Хиллари Клинтон 1968—1992 жылдар аралығында Walmart директорлар кеңесінің мүшесі болған.

Қызметі
-------

Walmart — әлемдегі алып бөлшек сауда желілерінің бірі, оның құрамына (2012 жылдың ахуалы бойынша) әлемнің 27 мемлекетінде 10130 дүкен кіреді. Оның ішінде гипермаркеттен басқа азық-түліктік және өнеркәсіптік тауарларды сататын универсамдар бар. Желі стратегиясына максималды сұрыпталым, көтерме саудаға ұмтылған минималды сұрыпталым және бағалар кіреді. Walmart –тың бөлшек сауда нарығында негізгі бәсекелестері - Home Depot, Kroger, Sears Holdings Corporation, Costco және Target.
Walmart саудада RFID -таңбалардың пайдалануымен байланысты технологияларды енгізу бойынша көшбасшы болып саналады.Компаниядағы қызметкерлер жалпы саны — 2,1 млн адам.2009 жылғы компания айналымы — $405,0 млрд (2008 жылы — $401,2 млрд), таза кіріс — $14,33 млрд (2008 жылы $13,4 млрд құрады ), операциялық кіріс — $23,95 млрд (2008 жылы $22,7 млрд құрады).

Сын
---

Желінің біраз сыншыларының айтуы бойынша Walmart нарықтан ұсақ саудагерлерді ,соның ішінде ұсақ жанұялық дүкендерді ығыстыруға себепші болды. Сонымен қатар бірқатар ұйымдар мен жеке адамдардың айтуы бойынша Walmart жеткізушілерден ең аз деген сатып алу бағасын алып,оларға қысым көрсетеді, ал желі дүкендері экологияға теріс әсерін беруде, ал қызметкерлер құқықтары жиі бұзылады. Walmart өздерінің дүкендері аймағында кәсіпшілер одағы ұйымына қатаң қарсы әрекет етуімен белгілі болды.

Қызықты ақпарат
---------------

2005 жылы Wal–Mart дүкендер желісінің импорт көлемі Қытай елінен ЖІӨ 1% құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Fortune 500
2. ↑  Крупнейшие мировые ретейлеры заработали в 2012 году $4 триллиона
3. ↑  Walmartstores.com: About Us
4. ↑  Wal-Mart 2009 Annual Report
5. ↑  Research Done on Walmart.  Wakeupwalmart.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 шілде 2005.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 5 мамыр 2006.
6. ↑  What does Wal-Mart really cost you?.  Wal-Mart Watch. Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 қазан 2005.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 5 мамыр 2006.
7. ↑  «Вестник McKinsey» Мұрағатталған 10 қарашаның 2013 жылы.
**Инемен Емдеу**, акупунктура (лат. acus – ине және punctura – егу), чжень-цзю терапия, игнипунктура (лат. іgnus – от) – дененің жұмсақ тіндерінің белгілі бір нүктелеріне арнайы жасалған инелерді шаншу арқылы емдеу әдісі. Инемен емдеудің шығу тарихы Қытай, Корея, Жапония елдеріндегі ежелгі (дәстүрлі) медицинаның дамуымен тікелей байланысты.
Акупунктураның перифериялық механизмдерін зерттеуде аса қиыншылықтар бар, ол "акупунктура нүктесі" түсінігінің өзінде нақты қабылданған дефинициясының (анықтамасы, түсіндірмесі) жоқтығы. Қытай медицинасында әсер ету нүктесі немесе акупунктуралық нүкте кун-сюэ терминімен анықталады, сөзбе-сөз аударғанда: кун – саңылау, сюэ – ін, үңгір, яғни рухани үңгір деген мағынаны білдіреді.
**Volkswagen Golf** — германиялық Volkswagen компаниясының шағын автокөлігі. Өндірісі 1974 жылы басталған автокөліктің қазіргі уақытқа дейін жеті буыны бар. Барлық буындағы Golf-тарға келесі конструкциялық сызба тән: алдыңғы жетекті дөңгелектер, қозғалтқыш алдында орналасқан. Барлық буындағы Golf 3-есікті хэтчбек шанағында өндірілді. Одан бөлек 5-есікті хэтчбек, әмбебап және 2-есікті купе-кабриолет нұсқалары болды. Golf негізінде жасалынған седандар әр кезде Jetta, Vento және Bora атауларымен өндірілді.

Golf атауы Тынық мұхитындағы Гольфстрим жылы ағысынан пайда болған.

Бірінші буын (1974–1983)
------------------------

Бірінші буынды Golf (зауыттық атауы Type 17) 1974 жылы өндіріліп бастады. Алдыңғы қозғалтқышты және алдыңғы жетекті дөңгелегі бар Golf өндірісте Volkswagen Beetle-ді алмастырды.

1976 жылы маусымда 1,6 л қозғалтқыш бар, жылдамдығы 180 км/сағ Golf GTI спорттық нұсқасы жарық көрді. 1976 жылы қыркүйекте дизильді нұсқасы, ал 1979 жылы қазанда седан Jetta, 1980 жылы қаңтарда Golf Cabriolet және Golf базасында жасалынған пикап — Volkswagen Caddy сатылымға шықты.

АҚШ пен Канадада 1-ші буынды Golf Volkswagen Rabbit, ал Мексикада Volkswagen Caribe атауымен сатылды. Фейслифтинг жасалынған бірінші буынды Golf Оңтүстік Африка Республикасында Citi Golf атауымен 1984–2009 жылдары өндірілді.
**Кездейсоқ таралу** - тек бірегей ортаға тән құбылыс. Мысалы, егістіктерде зиянкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ болғанымен бірте - бірте көбейе түсіп, топтану немесе шашыранды сипат алады. Организмдердің **топтанып таралуы** жиі кездеседі әрі кездейсоқ та болуы мүмкін. Мысалы, ормандарда қарағайлар алғашында топтанып кездессе, бірте - бірте біркелкі өсе бастайды. Өсімдіктердің таралуы спора, тұқым, жеміс арқылы жүзеге асады. Ал жануарлардың таралуы жылдам немесе баяу болуы мүмкін. Мысалы, жылдам таралу түлкі, бұғы, т.б. жануарларда жиі кездеседі. Баяу таралу көбінесе баяу қозғалатын жануарларға тән. Жылдам таралатын организмдерде шекаралық шектеу болмай қалады, ал баяу жүретін организмдерде айқын байқалатын шекаралық таралу аймақтары жиі кездеседі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология 11 сынып ISBN 9965-36-091-X
Кездік. ҚР ҰМ қорынан.
**Кездік** – қыны кісе белбеуге тағылатын, аңшылықта қолданылатын, басы бір жүзді кішкене пышақ.

Атау түсінігі
-------------

Түркі халықтарында көне магиялық түсініктерге байланысты аңшылықта қолданылатын құралдардың атын атауға тыйым салынып, өз атауының орнына зат пен оның әрекетінің, жасалған материалының метонимиялық байланысына негізделген эвфемистік жанама атау қолданылды.  

Осы секілді кесетін қару – пышақтың атын да аңшылық кезінде тура атамай кездік, кестік деп («кескір құрал» деген мағынада) атап, кейін бұл атау түркі халықтарында пышақтың аңшылықта қолданылатын түрінің атауы болып қалыптасты.

Жасалуы мен қолданысы
---------------------

Қазақтар кездіктің сабын ағаштан, сүйектен, аңның мүйізінен жасап, жүзін шынықтырылған асыл құрыштан соққан. Аңға шыққанда кездікті теріден тігілген қынға салып, белге тағып алып жүрді. Пышақтың кішкентай түрін кейде "құс кездік" деп атау ертеден қалыптасқан. Бұл туралы: "Арсалақтап жүгіріп, асығыста сүрініп, кеудесіне мініпті. Құс кездігін суырып, кеудесінен тіліпті", – деп келетін этномәдени дерек «Алпамыс» жырында сақталған.  

Сонымен бірге кездік өлшем құралы ретінде де қолданған. Мәселен, шөбін орып алған жерге шыққан, шөптің кездік бойы өсіп қалған кезін «кездік бойы алқымдағанда» деп сипаттайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Кайдаров А.Г. Доспехи и вооружение воина-батыра в казахском эпосе и их этно-лингвистическое объяснение. ИАН КазССР. Серия общественная. 1976. №6;
* Ахметжан К.С. Этнография традиционного вооружения казахов. Алматы: Алматыкітап, 2007.
**Бітеу жара** - мал ауруының бір түрі. Бул мал денесіне тікен, шөгір, жарғышақ, тіс, тас, пышақ, біз және т.б. жарақаттайтын зат кіргенде, жара аузы жабылып,сол жерге жара түсірген заттың уыты жайылып іріңдеуден пайда болатын мал ауруы. 

Кей жағдайда жараның уыты дененің басқа бір бөлігін іріңдетуі мүмкін. Алайда ірің өз айналасын ірітіп, өлеттендіріп, кеулейді. Ірің кеулеген сайын жараның аумағы ұлғайып, дененің сол түсын қатты солқылдатып, сыздатып ауыртады, ірің кеулеген жердің үстін қолмен басса, мал ауырсынады.

Қазақ емшілері бітеу жараны ине, біз, қандауыр,пышақ тәрізді құралдармен жарып, ішіндегі қанды ірің-соқтаны шығарып, ірің кеулеген қуысты жуып-шайып,тазалайды. Егер жара көлемі үлкендеу болып қан-сөл ағып тұратындай болса, ірің кеулеген қуыстың асты-үсті мен екі жанын тесіп тазалайды немесе қуыстың бетін ойып алып, жараның бетін ашып, жайдақ жараға айналдырады. Күнде жуып-шайып, кептіріп талқандаған ұлар етін, қыздырылған май, қаймақ және т.б дәрі-дәрмек жақса, жараның беті қуырылып, тез жетіледі. Ал егер жара өлеттене берсе, оны ақ дәрі, у қорғасын, адыраспан,қара жусан сияқты улы шөптердің қайнатылған суымен жуады. Сонымен қатар шыбын-шіркей қонбау үшін ащы иісті шөптің ұнтағы қосылған майлы күйені айналасына жағып қояды. Жара жазыла бастағанда қышынады,шыбын-шірекей қонғанда жараны тістеп, жұлып, аяғымен қағып, жараны ұшықтыратын малдарға мойын ағаш, кескек тағылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының қазақша атаулары. Алматы:Қайнар, 1986
*Генерал-фельдмаршал* фон Рихтхофеннің маршалдық таяғының көшірмесі
**Генерал-фельдмаршал** (кейде оны қысқартып «фельдмаршал» деп те атайды) — бірнеше Герман мемлекеттерінің, Қасиетті Рим империясының және Австрия империясының әскерлерінде қолданылған әскери атақ. Оған басқа әскерлерде армия генералы және герман әскери теңіз флотында гросс-адмирал атақтары сәйкес келеді.

Пруссия әскерінде және кейінірек Герман әскерінде бұл атаққа ие қолбасшылардың бірқатар артықшылықтары, мысалы, әрқашан олармен бірге жүретін жеке көмекшілері болатын. 1854 жылы «тек соғыс кезінде әскер басқарған қолбасшылар ғана фельдмаршал атағын ала алады» деген ережені бұзбастан Вильгельм ханзаданың әскери лауазымын өсіру үшін генерал-полковник деген әскери атақ енгізілді. 1870 жылы ханзада Фридрих Карл және тақ мұрагері патшазада Фридрих Вильгельм фельдмаршал болып тағайындалған алғашқы Пруссия ханзадаларына айналды.

Генерал-фельдмаршал атағы Үшінші Рейхтың жаяу әскері мен Люфтваффесінде 1941 жылға дейін ең жоғарғы атақ болып келді. Сол жылы жаңадан рейхсмаршал атағы енгізілді (оған жалғыз Һерманн Гөринг ие болып үлгерді). Генерал-фельдмаршал атағына әскери теңіз флотында гросс-адмирал атағы сәйкес келді. Үшінші Рейх күйрегеннен кейін генерал-фельдмаршал атағы алынып тасталды. 

Гитлер Сталинградтың түбіндегі 6-шы армияның бәрібір Қызыл Әскерге берілуге мәжбүр болатынына көзі жеткен соң оның қолбасшысы Фридрих Паулусқа ол соңғы демі қалғанша күрессін немесе өзін-өзі өлтірсін деп фельдмаршал атағын береді. Себебі ешқашан ешбір неміс фельдмаршалы тарихта жаудың қолына тірі түспеген болатын. Бірақ Паулус бәрібір жаудың қолына беріледі. Өзіне фельдмаршал атағы берілгені туралы білгенде ол: «анау богемиялық ефрейторға бола өзімді атып өлтіретін жайым жоқ!» - деген екен.

Қазіргі таңда қайта құрылған Бундесвердегі ең жоғарғы әскери атақ — генерал. Бундесвердің жоғарғы қолбасшысының (бейбітшілік кезінде Германияның Негізгі заңының 65-ші бабы бойынша бұл қызметті қорғаныс министрі атқарады) тұрақты шешімі бойынша, генералдың барлық жауынгерлердің үстінен жүргізетін билігі ерекше. Генерал-инспектор болса қарулы күштердің жетекші штабын басқарады. 

ГДР-дың Ұлттық халықтық армиясы ГДР Маршалы атағын 1982 жылғы наурыздың 25-нде тағайындады. ГДР-дың Мемлекеттік кеңесі соғыс кезінде немесе ерекше әскери жетістіктері үшін генерал әскери атағына ие адамды маршал ете алатын, бірақ бұл атақ ешкімге берілмеген күйі қалды.

Тағы қараңыз
------------

* Германия генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Австрия генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Қасиетті Рим империясы генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери атақтардың салыстырмасы
* Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери атақтардың салыстырмасы
**Бірінші ұрпақтың біркелкі болуы**. Ата-аналары бір-бірінен бір жұп белгі бойынша ажыратылатын дараларды будандастыруды *моногибридті* деп атайды. Мендель өз тәжірибелерінің бірінде бұршақтың тұқымдары сары және жасыл түсті екі сортын алып будандастырған. Сонда бірінші ұрпақтан алынған будандардың барлығы сары тұқымды болып, жасыл түс көрінбеген.Дәл осындай нәтиже бұршақтың қызыл гүлді және ақ гүлді формаларын алып будандастырғанда да көрініс берді. Яғни, қызыл гүлді және ақ гүлді бұршақты будандастырғанда, бірінші будандық ұрпақтың барлығы қызыл гүлді болып, ақ түс байқалмады. Осы зерттеулердің нәтижесінде, Мендельдің бірінші заңы - *бірінші будандық ұрпақтың белгілерінің біркелкі болу заңы* қалыптасты. Мұны бірінші ұрпақ будандарының *біркелкілік заңы* немесе *толық доминаттылық заңы* деп те атайды.

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**Инерциалық режим**. Саяси жүйенің өзін-өзі өндіру процесі, ондағы оның барлық құрылымдық элементтері, негізгі өлшемдері сынақтан өткен сондықтан да саяси жаңғырулар қажетті минимумға дейін алып келінген.

Осындай режимнің негізінде өтетін саяси практика саяси жүйенің токырауына, ақыр аяғында оның күйреуіне әкеліп соғады. Саяси жүйе біртіндеп ескереді, онда тоқырау тенденциясы етек ала бастайды саяси мәдениет жаңартылмайды, байытылмайды.

Саяси мәдениеттегі инерциалдық кездейсоқ пайда болмайды. Ол саяси қатынастар субъектілерінің өз саяси мүдделерін жүзеге асыру әдістері мен құралдарының идеалды, кемелденген формада екендігіне сенімдерін бейнелейді. Саяси мәдениет элементтерінің идеалдылығына, олардың жоғары тиімділігіне деген осы идеологияландырылған сенім олардың белгілі бір жағдайларда сынақтан өтіп өзін толықтай ақтауымен байланысты. Сол себептен идеологияландырылған субъект оларды толық кемеліне келген деп есептейді.

Алайда, инерциялык жүйенің тұрақтылығы көзге көрінерлік сипатқа ғана ие. Ол сыртқы ықпалдар мен ішкі көңіл толмаушылық сезіле бастаған уақыттағы салмақты саяси сынақтарға төтеп бере алмайды. Себебі, саяси мәдениетінің төмен болғандығынан, бейімділік қабілетке ие бола алмауынан.

Инерциалдық үстемдік етуші саяси элитаның мемлекеттік билікті қолына шоғырлаңдыру өзінің саяси үстемдігіне инерциялық күшті беру, жүйенін үздіксіз өзін-өзі өңдіру режиміңде билік құру қажеттілігімен орнығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теориялық саясаттану. Оқулық. — Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2005. ISBN 9965-537-99-2
**Плацеболық-эффект** *(лат.*plasebo *– сауығамын)* – қандай да бір дәрі деп тағайындалатын зиянсыз препарат – плацебоны ішкізгенде субъектінің физиологиялық не психологиялық күйінде болатын өзгеріс. П.-э. дәрі қабылдау фактісінің өзінің психотерапевтік әсер-әрекетін көрсетеді және жаңа препараттың әсеріне иландырудың қатыстылығы дәрежесін анықтау қажет болғанда қолданылады. Бұл орайда сынаушылар тобына жаңа құралмен емдейміз деп хабарланады да, бұдан соң топтың жартысына плацебо беріледі. Екі кіші топ бойынша нәтижелерді салыстыру дәрінің шын мәніндегі нәтижелілігі туралы пайымдауға мүмкіндік береді. П.-э. сондай-ақ психотерапияда психологиялық міндеттерде пайдаланылады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология. Энциклопедиялық сөздік