recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Құбығұл** *(эпос)"*
---------------------

Қазақ эпосы "Құбығұл" көне ауыз әдебиетінің мысалы.

Қазіргі кезде эпос көптеген кітаптарда басылып, таратылған.

**Қысқаша мазмұны**
-------------------

Осы эпос Уәли ханның және оның ұлы Құбығұл батырдың хикаялары туралы әңгімелеп береді.

Батырдың балалық шағынан шын маххабатын тапқанын және ханның кәрілігін де оқи аламыз.

#### Басты Кейіпкейлер

* **Уәли хан**- Құбығұлдың әкесі. Ол қайғыда болғанда оған әулие келіп көмектеседі. Ол батырды өзінен гөрі көбірек ұнатады.
* **Құбығұл**- өмірді сүйетін батыр. Жақсы жігіт жасынан бостандыққа саяхятқа ұмтылады. Жасы жеткенде ғажайып орманды аралап қызға ғашық болады.
**Құдайберген Байетұлы** (1820 – 1887) – батыр, Қоқан хандығына қарсы соғыста (1864) ерлік көрсеткен мыңбасы. 

Дулат тайпасының Сиқым руынан. Орыс патша әскерінің майоры. Ақмолда батырмен бірге Қоқан хандығының езгісіне қарсы күрес ұйымдастырған. Байетұлы 1864 жылы маусымда өз сарбаздарымен Әулие Атадағы М.Г. Черняев басқарған орыс әскеріне қосылды. Байетұлы басқарған сарбаздар Қоқан хандығынан Шымкент қаласын азат етуге қатысты. Ол Меркі – Шымкент арасындағы жол және пошта қатынасын жолға қоюға атсалысты. Байетұлының еңбегі ескеріліп, оған майор атағы (15.10.1864) берілді.

Дереккөздер
-----------
**Амангелді Ғалымжанұлы Құрашев** (2.11.1946 ж.т.Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы) – медицина ғылымдарының докторы (1997). 

Алматы мемлекеттік медицина институтын (1973, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында ассистент, кафедра меңгерушісі (1982–90) қызметтерін атқарды. Негізгі ғылым еңбектері бет-пішінінде ауытқушылықтары мен кемшіліктері бар науқастардың кеселін айқындап, хирургиялық жолмен емдеу тәсілдерін жетілдіруге арналған. 50-ден астам ғыл. жарияланымның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**"ШҰАР ән-би ансамблі"** - Қытайдың ШҰАР-дағы ансамбль. 1949 жылы құрылған. 

ШҰАР ән-би ансамблі *ұйғыр*, *қытай*, *қазақ*, *дүнген*, *моңғол*, *қырғыз*, *өзбек*, *манжұр*, *орыс* сынды түрлі ұлттың өнерпаздарынан құралған. Ұйғыр және тағы басқа аз ұлттардың көптеген билерін, саздарын, әндерін шығарып, ахнада орындаған. ШҰАР ән-би ансамблінің өнерпаздары орындаған концерттер түрлі әлемдік жүлделерге, сыйлықтарға қол жеткізген. 

2001 жылы ШҰАР ән-би ансамблі орындаған "*Тянь-Шань кемпір қосағы*" атты туындылары сәтті шығып, халықтың қошеметін иеленеді. осы туынды сол жылдың қыркүйек айында өткен Қытайдағы аз ұлттардың өнер байқауында шығармашылық алтын медалі, орындау алтын медалі, бишілік алтын медалі сынды 18 түрлі сыйлықты бір-ақ еншілеген болатын. 

Ұлттық ән-би "Шұғылаға шомған Шинжяң" атты туындысы олардың ең жаңа, тартымды туындысы саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Көрші» әмбебап мәдени журналы, № 6591-Ж, 2009,05,№ 36
**Шұбар батбат кесіртке** (лат. *Phrynocephalus versicolor*) - ешкіемерлер тұқымдасына жататын жұмырбас кесірткелер туысының бір түрі. Алакөл және Іле ойпаттарында тіршілік ететін, таралу аймағы шағын түр. 

  

Дене тұрқы 5,5 см-дей. Екі езуінде ұсақ шашақты, үлкен терілі қатпары болады. Қауіп төнгенде ол аузын қатты ашып, езуіндегі терілі қатпарын жазады, оған қан көп келетіңдіктен қызыл түске боятады да, жауына айбат шегеді. Сондықтан оны кейде "құлақты кесіртке" деп те атайды. Қауіп төнгенде жата қалып, екі бүйіріне кезек-кезек ырғалып, құмға сіңіп кететіндіктен "бат-бат" деп аталады. Қорегін көктемде күндіз, ал жаз айларында таңертең және кешке аулайды. Зиянды жәндіктермен қоректеніп, табиғатқа пайда келтіреді. Сәуір айының соңында ұрғашысы ұзындығы 1,1-2,3 см 2-6 жұмыртқа салады. Мамырда олардан үлкендігі 2,2-3,0 см кішкентай жұмырбас кесірткелер шығып, 9 айдан кейін жетіледі. Шұбар бат-бат біздің республикамызда өте сирек кездеседі.

  

Санының азаюына негізгі себептер - су деңгейінің тұрақсыздығы, сексеуіл дайындау және өрт. Қолдан өсірілмеген. Түрдің Іле ойпатындағы таралу аймағының батыс бөлігі жоспарланып отырған Орта-Іле қорығына енеді. Таралуын егжей-тегіжейлі анықтап, биологиясын зерттеуді жалғастыру қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Құдай** — құдіретті күшті Жоғарғы Болмыс. Монотеизмде — әлемнің жаратушысы, түсініксіз, танымсыз, ұқсасы жоқ Абсолют. Әртүрлі киелі кітаптарда әртүрлі есімдері бар: Авестада — **Ахурамазда**; Тәуратта — **Яхве**; Інжілде — **Иеһова**; Құранда — **Аллаһ**. Бірақ сол киелі кітаптардың бәрі бір Құдай жайлы айтатыны көпшілікке түсініксіз, сондықтан діндердің бір-бірінен алшақтануы соған байланысты. Бұл түсініксіздік сол діндердің киелі кітаптарының әртүрлілігінен туындайды. Діндердің бәрі бір Құдай жайлы айтатынына көз жеткізген кейбір синкретиктер діндерді біріктіру әрекетін жасаған еді. Мысалы, I Акбар діниллаһиді, Баһаулла баһаиді, Баб Бабиді, Толстой Толстойлықты құрды.

Діндердің көпшілігінде Құдай жеке тұлға (христиандықтың көптеген тармақтарында Құдай үш тұлғада - қасиетті Үшбірлік), алайда кейбір діни ілімдерде (имперсонализм) Құдай жеке тұлға емес. Құдайдың (немесе құдайлардың) ерекше қасиеттері әртүрлі діндерде бірдей емес.

Құдай немесе құдайлар туралы түсінік діндердегі орталық ұғым болып табылады, ал белгілі бір діни көзқарастармен бөлісетін адамдар діндарлар немесе осы дінді ұстанушылар деп аталады.

Көптеген құдайлардың идеялары мен сенімдері политеизм деп аталады. Бұл жағдайда Құдай-көптеген өлімнен тыс тіршілік иелерінің кез келгені. Политеистік діндер-пұтқа табынушылық - әсіресе ежелгі уақытта кең таралған. Мысалы, ежелгі Греция мен Ежелгі Рим діндері, ежелгі славян дінінің кейбір кеш формалары, индуизм.

Біртұтас әмбебап және құдіретті Құдай туралы түсінік монотеизм деп аталады. Атап айтқанда, монотеистік діндер: христиандық, ислам және иудаизм. Құдай туралы түсінік мұндай діндер, әдетте, осындай діндердің адептері Құдайдан шыққан деп санайтын қасиетті мәтіндер негізінде қалыптасады. Монотеистер зороастризмде де бар және алғашқы монотеистік ілімдердің бірі, мүмкін, ежелгі Египеттегі Ахенатен діні болды. Монотеистік тенденциялар жалпы политеистік діндерде де кездеседі. Әр түрлі дәлелдерге сүйене отырып, тарихшылар арасында кейде "белгісіз монотеизм" немесе Прамонотеизм термині қолданылады. Ежелгі грек философы Анаксимандр "Апейронды" (белгісіз) сипаттады, одан барлық нәрсе пайда болды.

Монотеистік діндерде Құдай-орталық тұлға, құдіретті жоғары тұлға, сонымен қатар ғаламды және ондағы барлық тіршілікті жасаушы-жасаушы. Абсолютті ұғымды көрсете отырып, ол мәңгілік, өлмейтін, барлық жерде бар, бәрін білетін, өзгермейтін және т.б. ол абсолютті жақсылық пен махаббат. Құдай ерекше және мәңгілік.

Құдай (құдайлар) ұғымын іс жүзінде қолданбайтын діндер бар. Мысалдар: конфуцийшілдік, буддизм және жайнизм.

Құдайдың бар екенін қандай да бір түрде мойындайтын, бірақ оның күшін жоққа шығаратын діни жүйелер бар (богоборцы, кейбір сатанистер) немесе монотеистік Тұжырымдаманың өзі (мысалы, қазіргі неопагандар).

Құдайдың немесе құдайлардың бар екеніне сенуден бас тарту атеизм деп аталады, ал бұл көзқарасты бөлісетін адамдар атеист деп аталады. Құдайдың бар екенін жоққа шығару күшті атеизм деп аталады. Құдайдың бар екенін жоққа шығаратын, бірақ оның қажеттілігін растайтын дүниетанымдық жүйелер бар-Құдайды іздеу, Құдайды құру.
**Құдайберген Жаңабергенов** – (1937 қаңтардың 9-ында туған, Жаңақорған ауданы Екпінді ауылы) - физик, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1971), педагогика ғылымдарының докторы (2000), профессор (2001). Халықаралық педагогика білім беру академиясының академигі (2003). ҚР білім беру ісінің үздігі.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1959 - Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген.  

1966 – 1969 ж. Қазақстан ғылым академиясының ядролық физика институтында аспирант;  

1970 – 1981, 1995 – 1997 ж. Қызылорда мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі;  

1981 – 1993 ж. факультетт деканы, партбюро хатшысы қызметтерін атқарған.

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми еңбектері «Қатты денелер физикасы», «Жоғары және орта мектепте физиканы оқыту әдістемесіне» арналған. 100-ден астам ғылыми еңбегі, 3 монографиясы, 4 оқу-әдістемелік құралдары жарық көрген. Ы.Алтынсарин атындағы сыйлық лауреаты.Шығармалары: Физиканы оқыту әдістемесі. Оқу құралы, А. 1998.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Аманда Сэйфрид
**Аманда Мишель Сейфрид**(ағылш. *Amanda Michelle Seyfried*) (1985 жыл, 3 желтоқсан, Аллентаун, Пенсильвания) — америкалық кино әртісі, әнші және модель.

Өмірбаяны
---------

Аманда Аллентаун қаласында 1985 жылы 3 желтоқсанда дүниеге келген. Оның анасы Энн — психотерапевт, ал әкесі Джек — фармацевт және әпкесі Дженнифер Love City рок-группасында ән айтады. 2003 жылы William Allen High School мектебін бітірді.

Мансабы
-------

Ол ең алғаш рет 11 жасында модель болып жұмыс істеді, ал 15 жасында «Все мои дети» филімінде әртістік мансабын бастады.

1995 жылы өзінің туған қаласындағы театрға баруды бастады. Кейінірек Аманда Image International Agency (IIA) компаниясымен шарт жасасып модель болып жұмыс істеді де, белгілі себептермен Нью–Йорктағы Wilhelmina Agency компаниясына ауысты. Алайда 17 жасында модельдік жұмыстан біржола кетті.

2004 жылы Карен Смит рөлінде «Дрянные девчонки» , «Девять жизней» (2005) және «Альфа Дог» (2006) киноларына түсті. Кейінірек 2006 жылы атақты HBO каналының «Большая любовь» телехикаясында басты рөлді сомдады. Онымен қоса, «Тело Дженнифер» (2009), «Хлоя» (2009) және «Дорогой Джон» (2010) киноларымен халыққа танылды.

2009 жылы режиссёр Зак Снайдер Амандаға «Запрещённый приём» фильміне басты рөлді ұсынды, бірақ «Большая любовь» түсіру алаңдарынан қолы босамай, рөлден бас тартты.

2010 жылы екі атақты фильм жарық көрді: «Дорогой Джон» және «Письма к Джульетте», ал 2011 жылы — «Красная Шапочка» және «Время».
**Амандос Әтибекұлы Ақанаев** (19.11.1948, Алматы облысы Талғар ауданы Белбұлақ ауылында туған) — кескіндемеші. Қазақ.

  

Әкесі - Ақанай Әтибек, марқұм, шопан болған. Анасы - Ақанаева Бибіхан (1912 жылы туған ), халықтық өнердің ісмер-шебері.

Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің кескіндеме факультетін бітірген (1968), суретші.
ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі (2006 жылдан). «Дәстүрлік емес» стильдің және ол бірінші рет станок шығармаларға ендірген рельефтік кескіндеме технологиясының негізін қалаушы.

Кескіндемедегі жаңа бағыттың - рельефтік стильдің және «Ақанаев династиясы» мектебінің негізін салушы. Ол металл, тоқыма, ағаш және басқа материалдардан алынатын мүсіндік элементтерді кескіндеме тініне табиғи қабыстыра енгізеді.

А. Ақанаевтың ұсыныстары негізінде ҚР Көркемөнер академиясының бағдарламаларында жоғары мүдделі жобалар қатары жүзеге асырылуда, атап айтқанда «Қазақстан номадтарының қорғандық кешендері мен тастан қашаған өнімдері» жобасы.

Бейнелеу өнерінің түрлері - дизайн, монументалдық өнердің сәулеті, кескіндеме, мүсін.
Жұмыстары әлемнің және ТМД ең ірі мұражайларының коллекцияларында: Мемлекеттік Третьяков галереясында, Шығыс мұражайында (Мәскеу қаласы), Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында (Алматы қаласы), Президенттің мәдениет орталығында (Астана қаласы); Астана, Павлодар, Көкшетау қалалары мұражайларының, Виллафамес Қазіргі өнер мұражайының (Испания), Балтимор өнер мұражайының (АҚШ) коллекцияларында; сондай-ақ АҚШ, Германия, Ресей, Англия, Франция, Бельгия, Италия, Швеция,Швейцария, Лихтенштей, Дания, Үндістан, Пәкстан, Египеттіңжеке коллекцияларында сақталуда.

Шығармалары отандық, шетелдік және халықаралық көрмелерде экспонатталады (1968 жылдан).

1968 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінде кескіндеме мен композицияның, кескіндеме мен графика технологиясының оқытушысы. КСРО (1978), ҚР Суретшілер одағы басқармасының; ҚР Көркемөнер академиясының бас сарапшысы (2006 жылдан); ЮНЕСКО жанындағы Сыншылар мен өнертанушылардың халықаралық қауымдастығының (АІСА, 1986) мүшесі.

ҚР Әдебиет және өнер саласындағы мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2010). КСРО Суретшілер одағының көптеген грамоталарымен, сыйлықтарымен (1978-1987), ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамоталарымен (1981) марапатталған. КСРО Көркемөнер академиясының стипендиаты. World Master (2010). Алматы облысы Талғар ауданының Құрметті азаматы (2010). Қазақстанның Еңбек сіңірген кайраткері (2001).

Үйленген. Жұбайы - Лаура Сәйкенқызы Оразбекова (1949 жылы туған), суретші. Қызы - Ақанаева Ботагөз (1971 жылы туған); ұлдары - Ақанаев Руслан (1968 жылы туған), Ақанаев Ескендір (1974-2009). Немерелері - Аспарух (1987 жылытуған), Мұхит (1989 жылы туған), Рада (2000 жылы туған), Александра (2001 жылы туған), Глеб (2002 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**«Қауіпті әйел»** (ағылш. *A Dangerous Woman*) – 1993 жылы «Amblin Entertainment» компаниясы шығарған американдық драмалық фильм. Фильм Мэри Макгэрри Морристің аттас шығармасының экранизациясы болып табылады. Бас рөлді сомдаушы, Дебра Уингер, «Үздік сомдау» номинациясында «Алтын Глобус» жүлдесіне номинантты болған, сондай-ақ Халықаралық Токиодағы кинофестивальде ол «Үздік әйел рөлі» номинациясы бойынша жүлде ұтып алды.

Сюжет
-----

Марта, ұяң және шырайсыз әйел, кір жуғыштың жұмысы мен күн сайын өтетін «шындық үшін соғысқа» қарамастар жай өмір сүруге тырысады. Марта ол өзімен кез келген кезде ұрсысуға дайын тәтесімен тұрады. Бұл әртүрлі жұмысты атқара алатын Колиннің оның өміріне келгенге дейін ғана жалғаасады.

Рөлдерде
--------

| Актер | Рөлі |
| --- | --- |
| Лори Меткалф | Анита Белл |
| Дебра Уингер | Марта Хорган |
| Барбара Херши | Фрэнсис Бичем |
| Джон Терри | Стив Белл |
| Мэгги Джилленхол | Патси Белл |
| Гэбриэл Бирн | Колин |
| Хлоя Уэбб | Бёрди |
| Дэвид Стрэтэйрн | Гетсо |

Сілтемелер
----------

* A Dangerous Woman (1993) — Awards
***Қашаубай*** (19 ғасыр, т.ө.ж.б.) - жырау. Қашаубай жырлары көлемі жағынан ықшам, жинақы, ойға бай, сөздері бейнелі, дидактикалық терме, ақыл, нақыл, мақал-мәтел түрінде келеді. Жырау өмірден түйген, ойларын филос. тебіреніс түрінде толғаған. "*Балдай тәтті болмаңыз*", "*Халық қазанын қайнаттым*" жырлары бар. Қашаубай жырларын Ғұбайдолла Ахметов (1873 - 1951) мұрағатынан тауып, Орталық ғылыми кітапхана қорына табыс еткен Ф.Ғауатов. Қашаубай шығармалары "Ақберен" (А. 1972), "Өсиетнаме" (А, 1982), "19 ғасырдағы қазақ поэзиясы" (А, 1985) жинақтарына енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Параметрон- автоматика мен есептеу техникасының электрлік тербелістердің параметрлік қоздырылуы мен күшеюіне негізделіп жасалған элементі. Белгілі жиілікке бапталған тербелмелі контур қарапайым параметронға мысал бола алады. Парамтрон логикалық элемент немесе еске сақтау құрылғысының ұяшығы ретінде 1954ж. Жапонияада (Э. Гото) панеттелді. Параметрон негізінде электронды есептеуіш машинаның басқару жүйесі, еске сақтау құрылғысы, қосындылауыш, тіркеуіш және санауыштары жасалды. Сызықтық емес элементтерінің түріне сәйкес, параметрон индуктивті (феррит өзекшелі,магнит пленкалы), сыйымдылықты (жартылай өткізгішті диодтар мен сегнетоэлектрлік конденсатор түрінде) және резисторлы (туннельді т.б. жартылай өткізгішті диодтар түрінде) түрлерге ажыратылады. Жарық генераторлары мен параметрлік күшейткітердің жасалуына байланысты оптикалық диапазон жиілігін пайдалану мүмкіндігі туып отыр.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Қауға**– оқпан мен шурфтарды үңгу, оқпанды тереңдету кезінде қопарылған тау жыныстарын шығару, материалдарды, адамдарды түсіріп, көтеру үшін қолданатын ыдыс. Қатерлі жағдайда оқпанның тарлығына байланысты арнайы көтергіш қондырғының орнына қауғаны пайдаланады. Көтергіш қондырғыға бір немесе екі қауға тіркелуі мүмкін. Көтеріп-түсіру барысында қауға оқпан қабырғаларына соғылмау үшін оған бағыттағыш қондырғы орнатылады. Қауғалар өздігінен аударылмалы және аударылмайтын болып бөлінеді. Қауғаны жүктен босататын арнайы кешенді жабдықтар болады. [1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Параметрлік бұрғылау** - іздестіру жұмыстарын жүргізуге тиімді деп табылған мұнай-газ жиылу өңірлерінің геологиялық-геофизикалық параметрлерін айқындау мақсатында ұңғыма бұрғылау. Негізгі міндеттері: қиманың, әсіресе аймақтық мұнайлы-газды қатқабаттардың стратиграфиялық жіктелуі жөніндегі деректері нақтылау; геофизикалық бөліктердің литологиялық-стратиграфиялық беттері үшін геологиялық-геофизикалық параметрлер алу; геофизикалық жұмыстардың деректерімен ұштастыра отырып таужыныстардың жатыс жағдайларын айқындау және мұнай мен газ жиылуға қолайлы терең құрылымдарды арши отырып, өңірдің тектоникасын нақтылау; жинауыш қатқабаттарды
және флюидтік кедергілерді бөле отырып, таужыныстардың жинауыштық және 
термофизикалық қасиеттерін зерттеу; қимадағы таужыныстардың мұнайлы-газдылығының тура және жанама белгілерін анықтау, ықтимал өнімді свиталар мен горизонттарды белу, мұнайлылық-газдылылық келешегін сапалық және сандық турғыдан бағалау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Шұбар тоқылдақ (Dendrocopos major) - орташа денелі (70-100г) тоқылдақ. Иығында ақ теңбілдері бар, денесінің үстіңгі бөлігі қара реңді, қанты ақ шұбар болып келеді. Бауыры - ақ немесе қызғылтсары, құйрықасты - қызыл. Аталығының және жас құстардың шүйдесінде қызы "телпек" болады. Ересек аналықта мұндай белгі болмайды. Еуразияның қылқанды және жапырақты ормандарында қоныстанады. Қазақстада орманды дала зонсында және шығыс және оңтүстік - шығыстың таулы ормандары бойынша Іле - Алатауына дейін кездеседі. Шұбар тоқылдақ ағаш қуысының кірер аузын өзі дөңгелек етіп қашайды. Салындыда 5 - 7 ақ түсті жұмыртқалар болады. Сұр түстес балапандары 2 аптадан кейін пайда болады, тағы 2 аптадай оны ата - енелері қоректендіреді. Жас балапандар ұядан ұша салысымен ұялас балапандар тарқап кетеді. 
Бұлар - отырықшы құстар, тек қана жас балапандар азық іздестіріп, аздап орындарын ауыстыруға тура келеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақстанның құстары, Алматыкітап баспасы
*Басқа мағыналар үшін Шұбарайғыр деген бетті қараңыз.*
**Шұбарайғыр** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жеріндегі тау.
Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, ені 10 км.

Жер бедері
----------

Ең жоғарғы биіктігі — 1063 м. Беткейлері тегістеліп өңделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстік жөне шығыс тау етегінде қорымтастың мол үйінділері шоғырланған. Бұлақтарға бай.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортандау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бұталар өседі. Жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Шүлен тарату**, **шүлен тарту** – дәстүрлі қазақ қоғамына жәрдем мен қамқорлық түрі. Бұл діни парыз, уәжіп, садақа, құдайы немесе зекет те емес, ол тегін таратылатын дүние-мүлік. Шүлен таратуды қазақ байлары тарапынан кедейлерге көрсетілетін жомарттық пен мырзалық деуге болады. Күз түсіп, мал саны көбейгенде ауқатты, дәулетті азаматтар алыс-жақын жерлердегі адамдарға тегін мал, ақша, бұйым, тамақ үлестірген. Шүлен таратушылар бұл рәсімді пайда үшін емес, көптің алғысын, сауабын алу үшін, сондай-ақ кедей-кепшікке қол ұшын беру мақсатында атқарып отырған. Шүлен тарату халық арасындағы күрделі қатынастарды реттейтін әлеуметтік институттың маңызды тетіктерінің бірі болып табылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Йёкюльсаурлоун** (исл. Jökulsárlón) — Оңтүстік-шығыс Исландияда орналасқан ең үлкен мұздық лагуна. Ватнайекюдля, ұлттық парк Скафтафедл және Хефнем арасында орналасқан. Мұздық Атлант мұхитының жағасынан шегіне бастағанда, ол лагуна бола бастады. Мұздықтар белсеңді ери бастағанда, көлдің мөлшері өсті. Қазір ол мұхит жағалауынан 1,5 шақырым жерде орналасқан және алып жатқан жер аумағы шамамен 18 км. Бұл тереңдігі бойынша екінші Исландия көлі, тереңдігі 200 метр. Көлдің мөлшері 1970 жылдан төрт есе ұлғайды. Көлде кейбір фильмдер түсірілді. Мысалы: "Кісі өлтіру түрі" (1985), "Өл, бірақ қазір емес" (2002) және «Бэтмэн: Басы» (2005), сондай-ақ бірнеше жарнамалық роликтер. Ватнайекюдль экскурсиялық жер болып табылады. Агенттіктер джип және снегоходах турларын ұйымдастырады, себебі туристер лагуна және айсбергтерді көре алу үшін.

Тарихы
------

Алғашқы адамдар шамамен 900 жыл бұрын Исландияға келді. Шағын мұз кезеңінде 1600-1900 жылдары, осы неғұрлым салқын температуралармен, Мұздық 1890 жылға қарай шамамен бір шақырымға өсті. Ол өте жылдам шегіне бастады және одан әр түрлі үлкен мұзтаулар айырыла бастады. 1934-35 жылдары бұл лагунаға бастау берді. Ең көп тереңдігі бар жер, ол мұздығы барлығынан үлкен жер. 1975 жылы лагуна ауданы 8 км² болды, ал қазір 18 км²-ге дейін жетеді.

ГеографияЙекюльсаурлоун жағалауынан Мұздай бөркін жеріне айрықша әсер ететін сыртқы көрініс ашылады. Мұздай бөркін биіктігі 910 метрге жетеді. Лагуна 60 жыл бұрын дами бастады, 

Барлық беті Атлант мұхитынан 250 метр жерде болғанда және мұздықтан 3.2 км қашықтықта болғанда. Жыл сайын ол құрлыққа жақындай берді және жыл сайын ол тастап кеткен жерде үлкен аңғар қалдыратын болған. Аңғарлар көп сумен тола бастады. Лагуна – Исландияның ең төменгі нүктесі, 200 метрге теңіз деңгейінен төмен. Жазда мұздытаулар еріп теңізге құйылады. Қыста лагуна мұздайды және мұздытаулар құрсанады. Мұзды су және жер бірегей экологиялық феномен құрады. Соңғы 15 жылда Йёкюльсаурлоун 2 есе көтерілді деп хабарланды. Мұздық кеткенде, лагуна пайда болады, болашақта бұл жерде теңіз қолтығы пайда болуы мүмкін. Лагуна Хёфнадан батысқа қарай және Скафтафедлядн 60км шығысқа қарай орналасқан.

Фауна
-----

Көл теңіз балықтарына толы, олар ол жерге көтерілу арқасында келген. Итбалықтар лагуна алдында көбінесе қыста, балық аулау үшін келеді. Көп теңіз құстары бар. Олар көбінесе полярлы бізтұмсық шағалалар, алыс емес жерде ұялап майшабақ, бахтах және албырт балықтарын аулайды. Ватнайёкюдльде әртүрлі қаратұмсықтар болады.
Бір құбырлы амортизатор
Екі құбырлы амортизатор
**Амортизатор** (фр. -бесеңдету, жұмсарту). - көлік қозғалып жатқанда, механикалық тербелістерді (көбінесе вертикалды) тұқыртатын ілмелі қондырғы. Оны жиі техникада, құрылыста қолданылады. Соққыны, тербелістің зиянды әсерін әлсірету мақсатында қорғаныш ретінде пайданылады.

Амортизатор түрлері
-------------------

**Гидравликалық амортизатор** - калибрлеген тесіктерден сығымдалынатын майдың түтуырлың үйкелісі эсерімен тербелістерді басатын амортизатор.

**Екі жақты амортизатор** - екі жаққа да қозғалғандағы (мысалы піспек) пайда болатын тербелістерді тұқыртатын амортизатор.

**Бір жақты амортизатор** - бір жаққа ғана қозғалғандағы пайда болатын тербелістердегі тұқыртатын амортизатор.

**Бір құбырлы амортизатор** - инертті газбен (мысалы азот) толтырылған компенсациялы қуысы бар телескоптық амортизатор.

**Иінді амортизатор** - піспек орын ауыстырылуы иін арқылы іске асырылатын гидравликалық амортизатор.

**Телескоптық амортизатор** - піспек орын ауыстырылуы шток арқылы іске асырылатын гидравликалық амортизатор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
*Басқа мағыналар үшін Жақсы Жалғызтау деген бетті қараңыз.*
**Жақсы Жалғызтау** – өзімен аттас көлдің оңтүстік-батысында орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Гранитті шың-құздарын орман, бұта шоғырлары көмкерген. Абсолюттік биіктігі 729 м, осы өңірдегі атақты Көкшеден кейінгі екінші биік тау. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 12 км-ге, шығыстан батысқа қарай 9 км-ге созылып жатыр. Солтүстік беткейлері құлама тік жарлы. Тау етегінде санаторийлер мен саяжайлар орналасқан. Аңыздарға қарағанда, мұнда бір кездері сібір татарлары князьдарының бірі қоныстанған екен. Бір замандарда жоңғарлардың иелігінде болған. Айтушылардың сөзіне қарағанда, мұнда ойрат нояны аю аулаумен шұғылданған. Жақсы Жалғызтауды тарихшылар аз зерттеген және іс жүзінде облыс картасындағы «ақтандақ» болып саналады.

Өсімдігі
--------

Алабының табиғаты әсем, орманды-шалғынды. Қара топырағында шабындықтар мен шалғынды өсімдіктер, қайың, қарағай ормандары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Солтүстік Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2006. – 704 б. ISBN 9965-17-340-0
**Йыйын** – башқұрттар арасындағы саяси-әлеуметтік мәселелерді шешуге арналған халық жиналысы (жиен), сондай-ақ тайпаның немесе рудың өзін-өзі басқару органы, халықтық мереке.

Сипаттамасы
-----------

Йыйын – башқұрттардың ең көне мерекесі. Көшпелі башқұрттар арасында алғашқы қауымдық жүйенің тереңінде дамыған салт-дәстүр мәдениеті мен қоғамдық қатынастарды көрсететін мерекелік формадағы көпшілік жиналыстары. Ииин қауымның тайпалық өзін-өзі басқару органы ретінде пайда болды, оның функцияларына соғыс және бейбітшілік мәселелерін шешу, тайпалық территориялардың шекараларын, көші-қон тәртібін нақтылау, тайпа аралық дауларды шешу, ұрыс-керіс кірді.

Башқұрттар йыйын мейрамында. XX ғасырдың басы, Ябалаклы ауылы
Йыйыннің жұмысына тек ересек еркектер қатысты. Йыйынде ру ақсақалдары, ақсақалдар ерекше рөл атқарған. Олардың сөзі шешуші болды. Ақсақалдар мереке күнін көшіп-қону уақытына сәйкес белгілеп, оны өткізуге қаражат жинап, жеңімпаздарды анықтауда сот қызметін атқарды. Ал кейін отырықшы өмір салтына көшу кезінде йыйынның негізгі белгілері сақталған.

Йыйынның алдында сайлау құқығы бар ақсақалдар кеңесі (құрылтай) болды. Ииин қонақтарды шақырумен мерекелік іс-шарамен аяқталды. 16 ғасырдың ортасынан бастап болыстық басқарудың енгізілуі Йыйыннің өзін-өзі басқару функцияларын жоғалтуға әкелді.

XVIII ғасырға қарай йыйын жылдың белгілі бір уақытында өтетін мерекеге айналды. Мерекелік алаң шеңбер түрінде жобаланған, ортақ ас, бір қазаннан дәм татуы ру мүшелерінің теңдігінің символы болды. Башқұрттар дәм-тұзды тең бөлу қағидасын сақтаған: бір ыдыстан қымыз ішу, шеңберге лақтыру, етті тең үлестіру, т.б. Мерекеде жігіттер арасында жарыстар өткізілді. Жеңіс жас жігітті қоғамның беделді мүшелерінің қатарына көтерді. Кешке жастар «киске үйін» (сөзбе-сөз – «кешкі ойындар») ұйымдастырды.

Оңтүстік башқұрттар арасында үйлену тойын тойлау, қалыңдық кетер алдында қонақты күтіп алу, қонақ күту дегенді білдірсе, солтүстікте жәрмеңке ретінде өткізіледі.

Қазіргі кезде Башқұртстан мен Орынбор облысында ыйын өткізу дәстүрі қайта жандануда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Руденко С. И.* «Башкиры: Опыт этнологической монографии». Ч. 2. «Быт башкир». Л. 1925.
2. ↑  *Кузеев Р. Г.* «Очерки исторической этнографии башкир». Ч. 1. Уфа, 1957.
3. ↑  *Черемшанский В. М.* «Описание Оренбургской губернии в хозяйственно-статистическом, этнографическом и промышленном отношениях». Үфі, 1859.
**Жақсы Сарытау** – Қызылтау тауларының солтүстік-батыс сілемі. Еспе өзенінің сол аңғарында орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Баянауыл тауларының оңтүстігінде 60 км жерде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр. Абсолюттік биіктігі 757 м, ені 4 км.

Жер бедері мен геологиясы
-------------------------

Оңтүстік-шығысы биік жарқабақты. Девон, ортаңғы және жоғарғы тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Күңгірт сұр топырағында австрия жусаны, салқын жусан, бетеге, сұлыбас өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мамажанадыр** – Торғай үстіртінің оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы, Аққұм ауылынан шығысқа қарай 28 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 200 м, салыстырмалы биіктігі 20 м-дей. Төбесі доғал (кей жерлерінде күмбез тәрізді) келген көлбеу беткейлі аласа таудың ұзындығы мен ені шамамен 1,5-2 км. Батысында 8 км жерде Шилібөгет өзені және бірнеше шағын тұзды көлдер жатыр.

Өсімдігі
--------

Етегінде құрғақ далаға тән қылқан боз, бетеге, қау, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Йохиро Такита** (滝田 洋二郎 Takita Yōjirō, 5.12.1955 жылы туған) - жапон режиссеры, сценарист. Йохиро Такита еңбек жолын Mukai Productions студиясында режиссердың көмекшісі жұмысынан бастады.

1986 Такита "Комикстер журналы" атты комедия түсірді, бұл фидьм сыншылардың қолдауына ие болды.

2009 жылы режиссердің "Қайтқандар" (орысша: Ушедшие ) фильмі Оскар американ киноакадемиясының жүлдесін жеңіп алды. Бұл жүлде Шет тіліндегі үздік фильм номинациясында берілді.

Өмірбаяны
---------

Фильмдері
---------

* **Комикстер журналы**
* **Қайтқандар**
* **Сиқыршы 2**
* **Самурайдың соңғы семсері**

Тағы қараңыз
------------

Yōjirō Takita

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

* "Yojiro Takita". pinkeiga.com. Retrieved 2010-10-28.
* Sharp, Jasper (2008). Behind the Pink Curtain: The Complete History of Japanese Sex Cinema. Guildford: FAB Press. p. 66. ISBN 978-1-903254-54-7.
* Weisser, Thomas; Yuko Mihara Weisser (1998). Japanese Cinema Encyclopedia: The Sex Films. Miami: Vital Books : Asian Cult Cinema Publications. pp. 276–277. ISBN 1-889288-52-7.
* Kondo, Takashi (2009-02-25). "Oscar winner Takita almost left speechless". Yomiuri Shimbun (Yomiuri Group). Retrieved 24 ақпан 2009.[dead link]
* Blair, Gavin J. (2009-02-22). "Japan's 'Departures' pulls off Oscar upset". The Hollywood Reporter. Retrieved 24 ақпан 2009.[dead link]
* Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
*
**Йохан Кройф Арена** — Нидерланд астанасы Амстердам қаласындағы футбол стадионы. "Аякс" клубы мен Нидерланд құрамасы өз алаңындағы матчтарын өткізеді. Сыйымдыығы - 54 990.

Тарихы және турнирлер
---------------------

Стадионның құрылысы 1993 жылы басталып, 1996 жылы аяқталды. Ашылу салтанаты 14 тамызда өтті.

1998 жылғы УЕФА Чемпиондар кубогының финалын қабылдады. Онда "Реал" және "Ювентус" футболшылары кездесіп, "Реал" 1:0 есебімен жеңіске жетті. 2000 жылғы Еуропа чемпионатының бірнеше кездесуі осы стадионда өтті.

2013 жылы УЕФА Еуропа Лигасының финалы өткізілді. "Челси" 2:1 есебімен "Бенфиканы" ұтты.

2018 жылғы жазға дейін "Амстердам Арена" деп аталып келді де, нидерландылық аңыз футболшы Йохан Кройфтың аты берілді.

Панорама
--------

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (нид.)
* Ақпараттар
* «Аякс» мұражайы
**Мамаду Сако** (фр. ; 13 ақпан 1990, Париж, Франция) — француз футболшысы, «Ливерпуль» футбол клубы мен Франция ұлттық құрамасының қорғаушысы.

Мансабы
-------

Франция ұлттық құрамасында
### Алғашқы қадамдар

Мамаду Сако отбасысының төртінші баласы болы туылды. Сако футболмен 6 жасында ойнай бастап, Париж клубы үшін өнер көрсетті. 2002 жылы «Пари Сен-Жермен» оны кәсіпқой футболға шақырып алды. Сако алғашында шабуылдаушы позициясында өнер көрсетті, алайда клубта қорғаушылар аз болғандықтан, осы позицияға тұруға мәжбүр болды. 2005 жылы командасына Coupe Nationale титулын жеңіп алуға көмектесті. Осы жылы ПСЖ-ның 18 жасқа дейінгі құрамына шақырылып, сол маусымда 18 жасқа дейінгі Чемпионатты жеңіп алды.

### Пари Сен-Жермен

2008 жылы 14 маусымда Сако клубпен алғашқы профессионалдық келісім-шартқа отырды. Ресми түрде клуб ойыншысы атанып, клубтың 3 нөмерін алды. Алғашқы жалақысымен әкесінің Арабияға барған хадждағы төлемдерін жапты.
Келесі маусымда Сако ПСЖ үшін 34 матч өткізіп, клубымен бірше ұлттық чемпионаттың күміс медальін ұтып, Франция кубогінің жартылай финалына жетіп, УЕФА Кубогінің 1/4 финалына дейін жетті. 2009 жылы 30 қаңтарда клубпен сәтті өнер көрсеткені үшін келісім-шартты ПСЖ-мен 2012 жылға дейін созды. Екі жетіден кейін клуб үшін, сондай ақ алғашқы кәсіпқой голын «Сент-Этьен» клубының қақпасына 2009 жылы 14 ақпанда соқты, келесі күні 19 жасқа келгенін атап өтті. Бұл гол командасына 2:1 есебімен жеңіс әкелді.

2010/11 маусымды Сако Зумана Камарамен бірге қорғаныста тұрды. Ол, сондай-ақ, Еуропа Лигасының ойындарында бас бапкер Антуан Комбуаренің арқасында капитан атанды. Тамыздың ортасында команданың ардагері Сильвен Арманмен бірге қорғаныста тұрды. Маусымдағы алғашқы голын 2010 жылы 11 қыркүйекте Арль-Авиньон клубына қарсы соқты.

Клубқа шейхтардың арқасында көптеген жаңа ойыншылар келгендіктен, Мамаду Сако 2013/14 маусымының басында клубтан кетуге анық шешім қабылдады. Сакоға «Милан» және «Ливерпуль» сияқты топ клубтар қызықты.

### Ливерпуль

2013 жылы 2 қыркүйекте «Пари Сен-Жерменнен» ағылшындық «Ливерпуль» клубына 13 млн.еуроға сатып жіберді. 2013 жылы 31 тамызда Саконың ауысатыны жайлы ресми ақпараттар шықты. Қорғаушы 17 нөмерді өзіне алды. Алғашында көбінесе Сако ойынды қосалқы ойыншылардың қатарында бастады, кейін Мамаду клубтың негізгі құрамына іліге бастап, клубқа көп көмегі тиді.

Жетістіктері
------------

* Франция чемпионы: 2013

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Mamadou Sakho signe pro (French), *PSG En Force* (14 маусым 2007). Тексерілді 10 сәуірдің 2010.
2. ↑  Со своей первой зарплаты я отправил отца в хадж в Мекку,- защитник ФК «Ливерпуль»
3. ↑  Le Parisien: «Ливерпуль» заплатит 19 млн еуро за Мамаду Сахо
**Сәуле Әбдіқұлқызы Жапарбекова** (25. 3. 1956 жылы туған, Мәскеу қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1991). Алматы педагогика шет тілдер институтының ағылшын тілі факультетін бітірген. Жамбыл қаласындағы №2 мектептің мұғалімі, Жамбыл педагогика институтының ағылшын филология кафедрасының оқытушысы болып істеді. 1984-1986 жылдары ҚР Ұлттық ғылым академиясының А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ізденуші-зерттеуші. 1986-1990 жылдары Абай атындағы педагогика институтта аспирантураның 1990 жылдан Жамбыл педагогика институтының ағылшын тілі кафедрасында оқытушы. Академик Ә. Қайдаровтың жетекшілігімен "Екі тілді сездіктердегі фразеология" деген тақырыпта кандидат диссертацияны қорғады. 6 мақалаларды жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Үлгі:Infobox university

**Орыс географиялық қоғамы** — бүкіл әлемдегі ең көне географиялық қоғамдардың бірі.

Атауы
-----

* Орыс Географиялық Қоғамы (1845—1850, 1917—1926)
* Императорлық Орыс Географиялық Қоғамы (1850—1917)
* Мемлекеттік географиялық қоғам (1926—1938)
* КСРО Географиялық Қоғамы (сонымен бірге тағы бір орысша атауы Всесоюзное географическое общество) (1938—1992)
* 1992 жылдан бастап — қайтадан Орыс географиялық қоғамы.

Тарихы
------

1845 жылы [[18 тамызда]Император Николай I  бұйрығымен Ресей империясының Ішкі істер министрі граф Л. А. Перовскийдің Санкт-Петербургте Орыс Географиялық Қоғамын құру туралы ұсынысы қабылданды (кейінірек *Императорлық Орыс Географиялық Қоғамы* деп атала бастады). 

*Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының* құрылтайшылары адмиралдар И. Ф. Крузенштерн және П. И. Рикорд, вице-адмирал Ф. П. Литке, контр-адмирал Ф. П. Врангель, академиктер К. И. Арсеньев, К. М. Бэр, П. И. Кёппен, В. Я. Струве, әскери геграф, геодезист М. П. Вронченко т.б.

Императорлық Орыс Географиялық Қоғамына ең алғаш мүше болған қазақ ғалымы
-------------------------------------------------------------------------

21 ақпан 1857 жылы орыс ғалымы П.П. Семеновтың ұсынысымен Шоқан Уәлиханов Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының толық мүшесі болып қабылданды.
Мектеп
 ***Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту*** — *(орыс мектептерінде) қазақ тілінде оқи, жаза, түсіне, сөйлесе білуге үйрету, дағдыландыру.*   

 Қазақстандағы қоғамдық-саяси ахуалдың езгеруі, елдің егемендік алу, тіл туралы заңның қабылданып, қазақ тілінің мемлекеттік статус алуы, сондай-ақ тіл ғылымында тілдің функционалдық-коммуникативтік ерекшеліісгеріне кеңіл бөліне бастауы қазақ тілін оқыту әдістемесі идеяларының да түбегейлі жаңаруын қажет етті. Сонымен қатар бұған шет тілдерді оқыту әдістемелеріндегі ғыл. тұжырымдамалар да әсер тигізді. Сондықтан да соңғы кездердегі қазақ тілін оқыту процесі бір принципке — коммуникативті принципке негізделуде. Осы принципке сәйкес лексикалық, материалды ситуациялық-тақырыптық бағытта топтастыру, грамматикалық материапдарды коммуникативтік маңыздылығына қарай беру турасында жаңа идеялар туды. Әсіресе жеке сөздерді емес, сол сөздік тіркесімдер тізбегінде (қандай сез тіркестерінің құрамында кездесетіндігін) оқытып үйрету, грамматикалық және лексикалық материалдарды диалогтар арқылы үйретуге дағдыландыру әдістемесі қолданылуда. 

 Қазақ тілін белгілі бір деңгейде меңгеру процесін тиімді түрде жеңілдететін ақпараттың диалог, диалог- тапқылау, диалог-нақтылау, сұрақ-жауап тәрізді әдістемелер пайдаланылуда. Мәтін мен диалогтың арасалмағы да өзгереді. Егер дәстүрлі әдістемеде мәтінге көбірек орын беріліп, диалог мәтін материалдарын қайталау, нақтылау үшін пайдаланып келген болса, *О. м. қ. т. о* - дың қазіргі әдістемесінде диалог ақпаратты оқытудың сөйлеуге, сөйлесуге дағдыландырудың негізі ретінде игеріледі, диалогте мәтінге қарағанда көбірек мән беріледі, ал мәтін алдыңғы диалоггарда берілетін мазмүнды қорыту, түйіндеу үшін қолданылады. *О. м. қ. т. о.* әдістемесінің ғылыми түрде дамуына Ш. Сарыбаев, Ж. Адамбаева, Р. Әміров, Ы. Маманов, Н. Орапбаева т. б. ғапымдардың еңбектері елеулі үлес қосты. Оқытудың "баламалық", "авторлық" әдістемесі пайда болуда (мысалы, Жүнісбековтың, Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың шетелдіктер үшін орыс тілі кафедрасының ұжымы дайындаған компьютерлік оқыту әдістемесі. Е. В. Ершембееваның басқаруымен) т. б. *О. м. қ. т. о* - да принципті түрдегі жаңа оқулықтарды жасау женінде практикалық тәжірибені қорыту, түйіндеу мақсатындағы теориялық зерттеулер де жүргізілуде.﻿

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Молекулалық кристалдық тор** — кристалдық торының түйіндерінде заттың нейтрал молекулалары орналасатын, ал олардың арасындағы өзара әрекеттесу күштері атомдардың электрондық қабықшаларындағы электрондардың аз ығысуынан пайда болатын кристалл торы. Оған түйіндерінде полюсті және полюссіз байланысты молекулалар болатын тор жатады.

### Байланыс түрі

Кристалдық тордың түйіндерінде белгілі түрде бағдарланған нейтрал молекулалар орналасады. Кристалдағы молекулалардың арасындағы байланыс күштерінің тегі де газдарды идеалдықтан ауытқытатын молекулалар арасындағы тартылыс күштерімен бірдей. Сол себебтен оларды Ван-дер-вальстық күштер деп атайды. Олар әлсіз болып келеді. Мысалы, мына заттардың молекулалық торлары болады: H2, N2, O2, CO2, H2, O. Мұз да, құрғақ мұз да (қатты көмір қышқыл) молекулалық кристаллдар болып табылады .

### Қасиеті

* қаттылығы, мықтылығы төмен;

* tқ, tб төмен;

* бөлме температурасында газ және сүйық күйінде кездеседі;

* ұшқыш келеді;

### Мысалы

Молекулалық кристалға H2, N2, O2, F2, P4, S8, Ne, He сияқты жай заттар және күрделі заттар (СО2, H2O, қант С12H22O11 және т.б.) жатады.

### Дереккөз

1. ↑  tarbie.org
2. ↑  sanatez.net
**Орыс-жапон конвенциясы** - 1912 ж.25(8) маусымда Петербургте қол қойылған құпия конвенция. Оған Ресей сыртқы істер министрі С.Д.Сазонов, Жапонияның елшісі И.Мотоно қол қойды. Конвенция 1907 ж. және 1910 ж. келісімдерді толықтырды. 1912 ж. қаңтарда Жапония ықпал жүргізу аймағының шекарасын *Калган-Урга* жолы бойынша белгілеу жөнінде Ресейге ұсыныс жасады. Ресей бұл жобаны қабылдамады, өйткені жоба бойынша Орт.Қытаймен сауда жасайтын жол Жапонияның ықпал жасау аймағына ауысты. Келіс сөз барысының нәтижесінде Пекин меридианы бойынша Ішкі Монғолия,Жапония(шығыс) және орыс (батыс) аймағына бөлінді. Ресейдің Бат.Қытайды (Синьцзян) өзінің ықпал жүргізетін аймағына айналдыруға тырысқан әрекетіне Жапония қарсылық білдірді. Конвенцияда екі жақтың ықпал жасау аймақтарында бір-бірінің мүдделеріне нұқсан келтірмеу міндеттері атап көрсетілді. ==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 8-ші том.1976==
**Будан бозкілем** (Жусаншөп тұқымдасы) — Қазақстанда кездесетін 9 түрдің ішіндегі кең тарағаны. Аласа таулы далаларда, қиыршық тасты топырақта, жартастардың айырықтарында, сазды, құмды өзен жағалауындағы жарлауыттарда көп кездеседі. Дала зонасында Мұғалжарда және Қазақстанның аласа таулы оңтүстік шет орманды далада тау массивтерінде Алтайдан Қаратауға дейін кең тарағанымен бозкілем батыс Қазақстанда және барлық шөлді аудандарда өспейді. Ұзын бұтақтанған тамырсабағының арқасында бұл түр үлкен иірімдер құрайды, ал кейде көптеген қысқа жеміссіз және ұзынырақ (20 см-ге дейін) генеративті өркендер, тоғай құрайды. Мәңгі жасыл, қыста тіршілігін жоймайтын сабақтарда бұтақтанады және олардың жаңа кеңістіктерді меншіктеу мүмкіндігін туғызады. Жапырақтары кезектесе орналасқан күрек тәрізді , бос жағы үшкір емес, жиектері тісті. Жазда қою жасыл түсімен тартымды, күзде түсі сары немесе қызыл. Гүлдері ашық сары, жоғары гүлшоғырына жиналған. Жемісі – құрама көп тұқымды жапырақшалар (листовки). Дақыл 1769 жылдан танымал, безендіруге пайдаланылды.

Дереккөздер
-----------

А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Будданың бамиандық ескерткіштері** – Будданың алып екі ескерткіші. Олар Бамиан алқабындағы будда монастырлер кешеніне жатады. Биіктіктері – 55 м, 37 м. Әлемді қауымдастықтар мен басқа Ислам мемлекеттерінің қарсылығына қарамастан 2001 жылы ескерткіштерді талибтер қиратқан болатын. Талибтер оны пұтқа табынатын орын деп есептеді.

2001 жылы 26 ақпанда талибтердің басшысы мулла Мохаммед Омардың : «Құдай бір, ал мына ескерткіштер пұтқа табыну үшін тұрғызылған. Қазір және келешекте олар құлшылық нысаны болмас үшін қиратылуы керек» деген бұйрығынан кейін қиратылды. 

2003 жылы ЮНЕСКОНЫҢ әлемдік мұралар қорының тізіміне Бамиан алқабындағы көптеген тарихи құрылыстар, соның ішінде будда монастырлері, Будданың алып ескерткіштері (қиратындылары мен сақталғандары), Гаугале қаласының орны мен мұсылмандар қамалдары енгізілді. 

2011 жылы 14 наурызда ЮНЕСКО ескерткіштерді қалпына келтірмейтіндігі жайында айтты. Оған екі себеп болды: біріншісі – оның жұмыстарына 8-ден 12 миллион доллар кетеді, бірақ қажетті қаражат жоқ. Екіншісі – қалпына келтіру үшін ескерткіштердің жартысынан көп бөлігінде жаңа тастар қолданады. Ал халыққа жаңа ескрткіш емес көнелігін сақтаған ескерткіштер қажет деп түсіндірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Бре́ст** (фр. ) — Франция мемлекетінің батысында орналасқан қала,қаланың супрефектурасы Финистер. 2006 жылғы санақ бойынша қала тұрғындарының саны 144 мың адамды құраған. Брест қаласы Атлант мұхитының жағалауында, Бретань түбегінің батыс шетінде орналасқан. Қала Брест шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан төбе бөктерінде жатыр. Брест қаласы Атлант мұхитының жағалауындағы маңызды сауда және әскери порт ретінде саналады.Брестте ірі әскери теңіз базасы бар.

Экономикасы
-----------

Негізінен қаладағы экономика белсенділігі порт айналасына топталған.Брест кемежайы әр түрлі типтегі кемелерді және су ығыстырғыштықты қабылдай алады.Қалада кеме жөндеу мен кеме жасау жақсы дамыған.Сонымен қатар азық-түлік және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс істейді.Жақын маңда Шарль де Голль атындағы аэропорт бар.

Қала орталығында ("Бресттің азаттығы" алаңы)
Брест қамалы
**Бударин қорықшасы** – Жайықтың табиғи қорларын қорғап, оны молайту мақсатында 1986 жылы ұйымдастырылған зоологиялық қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Ақжайық, Бәйтерек, Теректі аудандарында орналасқан. Жер аумағы 80 мың га. Қорықшаның мақсаты аңшылық-кәсіптік маңызы бар құс түрлерін көбейту, сондай-ақ тоғайлар мен даланы мекендейтін аңдарды сақтау болып табылады. Қорықшада жылдан-жылға саны азайып бара жатқан құндыз, бұлан, жабайы шошқа, орман сусары, бірқазан, қалбағай, сұр, аққу, т.б. сүтқоректілер мен құстар қорғалады. Негізгі міндеті - суда жүзетін көл құстарының аңшылық-кәсіпшілік түрлерін қорғау, Орал-Көшім суару жүйесінің жасанды су қоймаларындағы жануарлардың аңшылық-кәсіпшілік түрлерімен қоныстандыру.

Жер бедері
----------

Қорықша аумағы солтүстіктен Скворцов ауылынан оңтүстікте Барановка ауылына дейінгі 80,0 мың шаршы шақырым, Зеленов, Ақжайық аудандарына қарасты жерлерді алып жатыр. Аумағы Каспий маңы ойпатының жазықты бөлігінде орналасқан және жайылмадан жоғары екі сатыға созылады. Бударин ауылына дейін солтүстікке қарайтын өңірі үнемі су тасқыны болып тұратын бөлік болып табылады, енсіз жалдарында және терең қойнауларында далалық дәнді дақылдар кездеседі. Ағаш тәрізді өсімдіктер едәуір кеңістіктерді алып, негізінен талды-теректі ормандардан тұрады.О ңтүстік Будариннің жер бедері кең көлемді ірі құмды тізбектермен алмасып келіп отырады, мұндағы шалғындықтарда әртүрлі шөпті-дәнді дақылдар көптеп кездеседі.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Су жағалаулары мен жалдар арасындағы бүкіл жайылма бойына бұталы талдар орналасса, ара-арасында үйеңкілі тал, қара теректер байқалады. Ақ теректен құралған шағын ормандар мен нағыз жағалаудан шегіршінді-теректі бұталарды көруге болады.

Солтүстік беттегі тоғай ішіндегі алаңдар күйіп кеткен шалғындыққа, орталығындағы кеңістік жерлер сұлы мен бидайықтың тұтасқан жері деуге болады. Оңтүстіктегі жалдар жусанды, жыңғылды болып келеді. Су қойнауында қамысты-қоғалы өскіндермен қатар біздің өңірімізде сирек кездесетін, Қызыл Кітапқа енгізілген бұршақты өсімдіктер, қыржапырақтарды т.б кездестіруге болады.

Жануарлар дүниесінен құстардың 120 түрі, балықтардың 30 түрі, сүтқоректілердің 20 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 10 түрі және суда жүзгіштер кездеседі. Ірі жануарлардан елік, қабан, түлкі, ондатр, қоян және басқа да жануарлар бар. Құстардың ішінен кең тарағаны сұр үйрек, қасқалдақ, сүңгуірлер. Жайық өзенінің бай балық ресурстары үлкен қызығушылық тудырады.

Қорықша ұйымдастырылғаннан бері қарай мұнда арнайы зерттеулер жүргізілмеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Университет ВК** — Қазақстанның Алматы қаласындағы қыздар баскетбол клубы.

Тарихы
------

1960 жылдары құрылып, 1990 жылдардың ортасында жабылып қалды. КСРО чемпионаттарындағы ең жоғары нәтижесі 5 орын (1986).

КСРО тараған соң ТМД чемпионатында ойнады.

1988 жылы клуб ойыншысы Ирина Герлиц Олимпиада чемпионы атанды.

| Атаулары |
| --- |
| 1960—1971 «Буревестник»

1972—1990 «Университет»
1990—1991 «Буревестник»
1991—1992 «Қайрат» |

Атақты ойыншылары
-----------------

В.Ивкина, Галина Урывская, Н.Подковырова, Т.Ильченко, Вера Гришина, Нина Пузанова, Антонина Тарасенкова, Ирина Жұмабекова, И.Чикилева, О.Апатаева, Таисия Ануфриева, Әлбике Жексенбаева, Валентина Малярчук, Наталья Пшесмыцкая, Галина Кудреватова, Галина Быняева, Ольга Деева.

Дереккөздер
-----------

1. ↑