Үлгі:Единица измерения**Моль** (орысша белгіленуі: **мол** ; халықаралық: **моль** ; ескірген атауы *грам-молекула* (молекулалар санына қатысты)  ; лат. *moles* – шама, масса, есептелетін жиынтық) – СИ негізгі жеті бірлігінің бірі болып табылатын Халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) зат мөлшерінің өлшем бірлігі  .

Бір мольдің мәні Авогадро саны арқылы анықталады, бір моль - құрамында 6,022 140 76⋅10 23 бөлшектер (атомдар, молекулалар, иондар, электрондар немесе кез келген басқа заттар) бар заттың мөлшері  .

Моль негізгі SI бірлігі ретінде 1971 жылы Салмақтар мен өлшемдер жөніндегі XIV Бас конференцияда (CGPM) қабылданды , моль анықтамасы 2018 жылы XXVI Бас конференциясында өзгертілді  .

Моль анықтамасынан көміртегі-12 молярлық массасы *дәл* 12 г/моль болатыны тікелей шығады.

Заттың бір мольіндегі арнайы құрылымдық элементтердің саны Авогадро тұрақтысы деп аталады (Авогадро саны), әдетте ретінде белгіленеді. Осылайша, салмағы 0,012 кг болатын көміртегі-12 құрамында атомдар бар. 2014 жылы Ғылым және инженерия комитеті (CODATA)ұсынған Авогадро тұрақтысының мәні (74)×1023 моль-1. Демек, 1 көміртек-12 атомының массасы 0,012 / кг = 12 / г. көміртек-12 атомының массасының 1/12 бөлігі атомдық масса бірлігі деп аталады (белгілеу а. е. м.), демек, 1 а. е. м. = 0,001/ кг = 1 / г. осылайша, заттың бір моль массасы (молярлық массасы) заттың, атомның немесе молекуланың бір бөлшегінің массасына тең, а. е. м. және көбейтілген .

Мысалы, атомдық кристалдық торы бар 1 моль литийдің массасы

7 а. е. м. ш. = 7. 1 / г. моль-1 = 7 г / моль,

ал диатомды молекулалардан тұратын 1 моль оттегінің массасы

2. 16 а. е.м..........

Яғни, а. е. м анықтамасынан

Қалыпты жағдайда идеал газдың бір мольінің көлемі 22,413 996 (39) л . Бұл бір моль оттегінің көлемі 22,413 996(39) литр (қарапайым есептеулер үшін 22,4 литр) және массасы 32 г екенін білдіреді.

Мұнда X ең жақсы CODATA ұсыныстары негізінде әрі қарай анықталатын бір немесе бірнеше маңызды сандарды білдіреді.

2018 жылы XXVI CGPM-де 2019 жылы күшіне енетін мольді қайта анықтауды қоса алғанда, СИ жаңа редакциясы қабылданды   .

Салмақ пен өлшемнің халықаралық бюросының (BIPM) мәліметтері бойынша, мольдің жаңа анықтамасы оны килограмм анықтамасынан тәуелсіз етті, сонымен қатар *зат* пен *массаның* физикалық шамаларының арасындағы айырмашылықты атап өтті  .

Көбейткіштер және қосымша бірліктері
------------------------------------

Ондық еселіктер және ішкі еселіктер стандартты SI префикстерінің көмегімен жасалады. «Иоктомол», «ронтомол» және «квэктомол» моль өлшем бірліктерін тек формалды түрде қолдануға болады, өйткені заттың мұндай аз мөлшерін жеке бөлшектермен өлшеу керек (1 имоль формальды түрде 0,60214076 бөлшектерге, 1 рмоль - 0,00060214076 бөлшектерге тең. 1 квмоль - 0,00000060214076 бөлшектер).Үлгі:Кратные и дольные единицы

Молярлық масса
--------------

Молярлық масса – заттың сипаттамасы, зат массасының осы заттың моль санына қатынасы, яғни заттың бір мольінің массасы. Жеке химиялық элементтер үшін молярлық масса - бұл элементтің жеке атомдарының бір мольінің массасы, яғни Авогадро санына тең мөлшерде алынған зат атомдарының массасы. Бұл жағдайда г/мольмен көрсетілген элементтің молярлық массасы молекулалық массамен сандық түрде сәйкес келеді - *молекуланың массасы*, а түрінде көрсетілген. e. m ( атомдық масса бірлігі ). Дегенмен, молярлық масса мен молекулалық салмақ арасындағы айырмашылықты анық түсіну керек, олардың тек сандық түрде тең және өлшемдері бойынша ерекшеленеді  .

Молярлық көлем
--------------

**Молярлық көлем**  – берілген температура мен қысымдағы бір моль заттың (жай зат, химиялық қосылыс немесе қоспа) көлемі; молярлық массаны бөлу арқылы алынған шама Тығыздығы бойынша заттың   : осылайша . Молярлық көлем берілген заттағы молекулалардың орау тығыздығын сипаттайды. Қарапайым заттар үшін кейде *атомдық көлем* термині қолданылады. Халықаралық бірлік жүйесінде (SI) молярлық көлемнің өлшем бірлігі мольге текше метр (орысша белгіленуі: м 3 /моль; халықаралық: м 3 /моль) болып табылады.

Молярлық жылу сыйымдылығы
-------------------------

**Молярлық жылусыйымдылық** – жылусыйымдылықтың заттың мөлшеріне қатынасы, заттың бір мольінің жылу сыйымдылығы (негізінде ол әртүрлі заттар үшін әр түрлі, дегенмен Дюлонг-Петит заңының аясында ол жақын мәнге ие болады. және тіпті шамамен көптеген заттар үшін температура өзгерістерінің жеткілікті кең диапазонына сәйкес келеді). Бұл (берілген) заттың температурасы бір мольге ауысуы үшін берілетін жылу мөлшеріне немесе элементтің меншікті жылу сыйымдылығының атомдық массасына көбейтіндісіне сан жағынан тең физикалық шама. осы элементтің 1 мольінің температурасын 1°С-қа (немесе баламалы түрде 1 К ) арттыруға қажетті жылу мөлшерін береді. Халықаралық бірлік жүйесінде (SI) молярлық жылу сыйымдылығы келвинге шаққанда джоульмен, Дж/(моль К) өлшенеді. Кейде Дж/(кмоль К) сияқты туынды бірліктер немесе жүйелік емес бірліктер қолданылады: калория /(кг К), т.б.

Мольдік үлесі
-------------

Заттың мольдік үлесі - концентрацияны өрнектеу тәсілі, зат мөлшерінің қоспадағы барлық заттардың жалпы мөлшеріне қатынасы  :

{\displaystyle x\_{\mathrm {A} }={\frac {n\_{\mathrm {A} }}{\sum \_{i}n\_{i}}},}
Қайда
{\displaystyle x\_{\mathrm {A} }} — қоспадағы А затының мольдік үлесі;
{\displaystyle n\_{\mathrm {A} }} - қоспаның құрамындағы А затының мөлшері (мольмен өлшенеді);
{\displaystyle \sum \_{i}n\_{i}} - ерітіндінің барлық компоненттерінің зат мөлшерінің қосындысы (мольмен өлшенеді).

«Дұға күні» мерекесі
--------------------

Moth Day — Солтүстік Америка химиктері 23 қазанда таңғы 6:02 мен 18:02 (американдық уақыт пен күн белгісінде 6:02 10/23) арасында атап өтетін бейресми мереке. Бұл уақыт пен күн Авогадро тұрақтысының сандық мәніне сәйкес таңдалады, шамамен 6,02 ×1023 моль −1. Бұл мереке АҚШ пен Канаданың көптеген мектептерінде де тойланады .

Тағы да қараңыз
---------------

* Формульная единица
* Атомная единица массы
* Молярная внутренняя энергия/Энергия связи (Дж/моль)
* Постоянная Фарадея/Фарадей (единица измерения)
* Эйнштейн (единица измерения)
* Эквивалент вещества
* Универсальная газовая постоянная
* Постоянная Больцмана
* Постоянная Лошмидта
* Молярная активность лиганда

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Термин *грамм-атом* применительно к молю атомов в настоящее время также мало используется.
2. ↑  Base units  (ағыл.). *Bureau International des Poids et Mesures*.  Международное бюро мер и весов (2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 ақпан 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 желтоқсан 2020.
3. 1 2 3  Resolution 1 of the 26th CGPM (2018)  (ағыл.). *Bureau International des Poids et Mesures*.  Международное бюро мер и весов (2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 ақпан 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 желтоқсан 2020.
4. ↑  SI unit of amount of substance (mole) Мұрағат көшірмесі 9 қазанның 2017 Wayback Machine мұрағатында (ағыл.) Резолюция XIV Генеральной конференции по мерам и весам (1971)
5. ↑  CODATA Value: molar volume of ideal gas (273,15 K, 101,325 kPa). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 қараша 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қараша 2012.
6. ↑  Ученые отказались пользоваться эталоном килограмма из платины, *РБК* (16 қараша 2018). Тексерілді 19 желтоқсанның 2020.
7. ↑  Why change the SI? Мұрағат көшірмесі 27 қаңтардың 2013 Wayback Machine мұрағатында (ағыл.) на сайте Международного бюро мер и весов
8. ↑  *Дерябина Г. И. Кантария Г. В.* 2.2. Моль, молярная масса.  Органическая химия: веб-учебник. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 шілде 2012. Тексерілді, 26 маусым 2017.

Сілтемелер
----------

* ChemTeam: «Моль» сөзінің шығу тегі