recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мухи ад-Дин Яхья ибн Мухаммад ибн Аби-и-Шукр әл-Мағриби** ( араб.: محي الدين المغربي‎, Мағриб, 1220 — Мераге, 1283) — Хулагу мемлекетінің математигі және астрономы. Дамаск қаласында 1260 жылдан бастап Марагиндік Ад-Дина ат-Туси расытханасында еңбек етті.

Евклид, Аполоний, Феодосий, Менелай, Птоломей шығармаларына бірқатар пікірлер жазды. ’’Қима фигурасы туралы трактат’’, ’’астролябия туралы кітап’’, ’’Щеңбердің синусын анықтау әдісі туралы трактат’’, ’’Күн теңдігін, шығыс амплитудасын анықтау және аспан сферасының айналу бұрышын геометриялық әдіспен анықтау туралы кітап’’ еңбектерін жазды.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Матвиевская Г. П. Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке. Ташкент: Фан, 1967.
2. ↑  Матвиевская Г. П. Розенфельд Б. А. Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII—XVII вв.). В 3 т. М.: Наука, 1983.
**«Вердер» Бремен** *(нем. Sportverein Werder Bremen)* — Германиядағы футбол клубы. Бремен қаласынан. Ресми мереке күні — 29 қазан. Бұл күні команда футбол ойнамайды. Өз алаңындағы ойындарын 42 500 адам сыятын "Везерштадионда" өткізеді.

Тарихы
------

Клуб 1899 жылы құрылған. Бірақ мемлекеттік деңгейдегі табысын жанкүйерлер жарты ғасырдан астам уақыт күтті. 1961 жылы тырнақалды алғашқы табысына қол жеткізіп, Германия кyбогын иеленді. 1962 жылы Бундеслига құрылды да, үш жылдан соң "Вердер" ел чемпионы атанды.

Еуротурнирлерде 1992 жылы көзге түсті. УЕФА Кубок иелері кубогында финалға дейін жетті. Лиссабондағы "Да Луж" стадионында "Монаконы" 2:0 есебімен ұтып, турнир жеңімпазы атанды.

2009 жылы УЕФА Кубогының финалына шығып, Донецкінің "Шахтерінен" 1:2 есебімен ұтылып қалды.

Жетістіктері
------------

* **Германия чемпионы** (4): 1965, 1988, 1993, 2004
* **Германия кубогы** (6): 1961, 1991, 1994, 1999, 2004, 2009
* **Германия суперкубогы** (4): 1988, 1993, 1994, 2009
* **Кубок Иелерінің кубогы** (1): 1992

Стадион
-------

Везерштадион

**"Везерштадион"** — Германиядағы әмбебап стадиондардың бірі. Әуелгі аты "АВТS спорттық аренасы", Везер өзенінің жағалауында орналасқандықтан, 1930 жылы "Везерштадион" боп өзгертілді. Стадион қаланың ең көрікті жерінде орналасқан. Айналасында бірнеше саябақтар, демалыс орындары бар. Соңғы уақыттарда тек футбол матчтары ғана ойнатылады.

Стадионның іргесі 1909 жылы қаланған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Клубтың ресми сайты
**Сиирт** (қала) – Түркиядағы қала және аудан. Сиирт илінің әкімшілік орталығы. [1].

Сиирттің сайлау округі бойынша Түркияның премьер-министрі Реджеп Тайип Ердоган дауысқа түскен. Қала стратегиялық маңызға ие болмағандықтан, ежелгі тарихи деректерде аты аталмайды. ІХ ғасырларды араб жазушысы осы қалада православ христиан монастырының болғандығын жазған. Қалада ХІ ғасырда араб тілінде «Сиирт хроникалары» жазылған еді. Осы ғасырда Мерванид, кейін Артукид мемлекетінің құрамына кіреді. 1143/1144 жылы селжұқ әскер басқарушысы Зенги қаланы жаулап алады. 1514 жылы қала Осман империясының құрамына кіреді. Қалада 1129 жылы Махмұт ІІ сұлтанының тұрғызған Улу джами («Үлкен мешіт») мешіті орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сібе**, *Сибинка* – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Шұбаршоқы тауларындағы қайнар бұлақтардан алып, Абылайкит өзеніне Мамай батыр ауылы тұсында сол жағалауынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 58 км, су жиналатын алабы 1010 км2. Өзеннің 100-ден астам саласы бар. Ірілері: Шекубай (Шікубай), Талды, Байша, Сарыбұлақ, Əлібек, Шортай, т.б. Баяш Өтепов ауылына дейінгі арнасының жағалауы жартасты шатқал түзеген. Мамай батыр ауылына дейінгі аңғары кеңейіп (8–10 км), жағалау бойы жазық, арна беткейі жарлауытты келеді. Арнасында жыл бойы су болады. Жағалау бойында қайың, терек, қарағайдан тұратын сирек орман қалыптасқан. Негізінен жер асты суымен толығады. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуір айында ериді. Өзенмен ағаш ағызылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Cикхалардың белгісі
**Сикхалар** - XV-XVI ғғ. Үндістандағы мұсылмандар мен үнділіктерді біріктіруге шақырған жаңа ілім негіздерін уағыздаған Нанак есімімен байланысты ілім, ол сикхалар ілімінің негізін қалаушы болып есептеледі. Нанак ислам дінінен құдай - бұл жақсылық пен махаббат, жетекші гурудің басшылығымен құдаймен бірігуге ұмтылу қажет идеясын алды. Сикха - оқушылар, яғни гуру Нанак ізбасарлары дегенді білдіреді. Сикхалар барлық адамдардың құдай алдында теңдігін, осыдан келіп касталық жікке бөлушіліктен толығымен азаттықты уағыздады.

Сикхалар касталық пен брахмандарға, олардың салт-жораларына қарсы. Олар әйелдер мен еркектердің өмірге белсене араласуын уағыздады. Гуру Нанак каста бүғауынан босаудың белгісі ретінде ортақ асхана мен ортақ тамақтану принципін енгізген. Сикхалар мешіт сияқты гурдваларда жиналатын болған. Гуру Нанак әйелдер теңсіздігіне, көп әйел алушылыққа және өзін-өзін өртеуге қарсы шықты.

Гуру Нанак пен оның ізбасарларының уағыздары Пенджаб түрғындарының арасында кеңінен тарады. Барлығы Сикхалар бір-бірін ауыстырған 10 ұстаз-гуруды мойындайды. Кейін Сикхалар - діни сектасы қалыптасып, ал оларды моңғол императорларының қолдауына байланысты беделі мен ықпалы да күшейеді. Сикхалар сектасы өздерінің ерекше ережелері бар көптеген адамдардың қауымдастығына айналады.

Сикхалар күшеюі, діни-саяси қауымдастыққа айналуы моңғол императорларының оларға деген қатынасын өзгертеді. Сикхалар қауымдары мен олардың жетекшілер қудаланып, қатаң жазалана бастайды. XVII ғ. 9 гуру өлтірілген. Сикхалар - әлі күнге дейін Үндістандағы белсенді этноконфессионалдық қауым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Виктор Михайлович Скачков**(18.01.1923, Ресей, Қорған облысы, Притобол ауданы, Давыдов селосы - 26.12.1944, Латвия, Тукумс өлкесі, Кандава қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші техник-лейтенанты.

Скачков 5-сыныпты бітірген соң әке-шешесімен Қазақстанға (Солтүстік Қазақстан облысы, Мамлют ауданы, Қызыләскер ауылы) қоныс аударды. Мектеп бітіргеннен кейін Магнитогорск қаласындағы (Ресей) индустриялық техникумында оқыды. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына қосылды. Ұлы Отан соғысына бірінші күнінен қатысты. Ауыр шайқастарда Скачков үш рет жараланды. Госпитальдан кейін 1943 жылы Челябі танк училищесін механик-жүргізуші болып бітірді. Ол 8-гвардиялық айрықша танк полкінде ауыр танкінің механик-жүргізушісі болды. Полк құрамында Беларусь және Балтық жағалауы республикаларын азат етуге қатысты. 1944 жылдың 26 желтоқсанында танк полкі Кандава қаласы маңында (Латвия) жау бекінісін бұзып өту операциясына катысты. Осы ұрыста оның танкісін гитлершілер істен шығарды. Жанған танкіден әскерлерді шығарып жатқанда бак жарылып, барлығы осы жерде қаза тапты. Ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін Скачковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945).

Сондай-ақ ол Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды.

Мамлют ауданы, Қызыләскер атындағы мектепке батырдың есімі берілген және бюст орнатылған. Кандава қаласында мемориалдық тақта бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Егер тек егер** (яғни ЕтЕ, ағылш. *If and only if*, яғни Iff) — логикада, және оған қатысты математика және философия секілді салаларда бұл тұрақты тіркес мәлімдеме сөйлемдер арасындағы эквивалентті делінетін қосшартты (biconditional) логикалық байланыс тұрақтыларына (Logical connective) қаратылып, біреуінің ақиқаттығы екіншісінің ақиқаттығын талап етеді, сөйтіп екі мәлімдеме де ақиқат, немесе екеуі де сандырақ болады.

Қазақ тілінің табиғи сөйлеу жүйесінде "Егер тек егер" тіркесі екі сөйлемнің де бірдей ақиқат, не сандырақ екенін білдірмеуі мүмкін, бірақ бұл тіркес логика ғылымындағы жаңа термин ретінде академиялық зерттеулерде сондай мағынаны өзіне саналы түрде жүктеуге тиіс.

Дереккөздер
-----------
Шенэй Соня Граймс (ағыл. Shenae Sonya Grimes; 24 қазан 1989 жылы туған, Оттава)- Канадтық әртіс, «Джемини» премиясының жүлдегері. «90210: Новое поколение» мен «Подростки с улицы Деграсси : Слдеующее поколение» атты сериалдарындағы Энни Уилсон және Дарси Эдвардс рөлдерімен танымал болып табылады.

Өмірбаяны
---------

Киноәртіс Торонто, Онтарио (Канада) қаласында 24 қазан 1989 жылы дүниеге келген. «90210: Новое поколение» атты мектепте оқып, «Toronto’s Fashion Television» программаық шоуына қатысқан болатын. Соңғы 2 мектеп жыдары «City Academy» мектебін аяқтаған болатын. 

2011 жылы «Teen Vogue» журналында Нью-Йоркте интернатураға иемденді. Актрисаның сөзі бойынша ол әрдайым редактор болып жұмыс істегісі келіпті.

Жеке өмірі
----------

2013 жылдың 10 мамырынан бастап Джош Бич моделіне тұрмысқа шыққан.

Дереккөздер
-----------

 Граймс Шенэй
**Егерде мен қалсам** (ағылш.If I Stay) – американдық фильм , Гейл Форманның біраттас романының экрандауы. Бүкіләлемдік көрсетілім 2014 жылы 18 тамыз күні болған

Желісі
------

Басты кейіпкер – жас келіншек Мия , виолончельмен әуестеніп , Адам атты жас жігітке ғашық болады. Автомобиль апаты кесірінен Мияның бүкіл отбасысы – анасы , әкесі және де інісі – мерт болады. Ал Мияның өзі , комада. Қазіргі кезде , оның алдында өте маңызды шешім қабылдау тұр – осы дүниеде қалып , Адаммен бірге болу немесе о дүниеге барып , отбасысына қосылу .

Рөлдерде
--------

* Хлоя Грейс Морец – Мия Холл
* Мирей Инос – Кэт
* Джейми Блэкли – Адам
* Джошуа Леонард – Денни
* Лиана Либерато – Ким
* Стейси Кич - дедушка
* Лорен Ли Смит – Уиллоу
* Джейкоб Дэйвис – Тедди
* Али Милнер – Лиз
* Аиша Хиндс – сестра Рамирез

Өндіріс
-------

2010 жылдың желтоқсанында , осы фильмның өндірісімен Summit Entertainment айналысатыны мәлім болды. Мияның рөліне Дакота Фэннинг , Хлоя Грейс Морец және де Эмили Браунинг сынап көрген. Фильмнің режиссері *Кэтрин Хардвик* болуы тиіс еді , бірақ та оның орнына бразилияндық фильм жасаушы Хейтор Далия ие болды , бірақ та кішігірім уақыт өткеннен кейін ол да кетіп , жаңа режиссер деп Ар Джей Катлер атанады. 2014 жылдың 24 қантар күнінде басты рөлге Хлоя Грейс Морец ресми түрде нығайтылады. Фильмнің түсірілуі 2013 жылы 30 қазанында , Ванкувер қаласында басталды .

Әуен
----

Эйтор Перейра композитор болады. Саундтрек 2014 жылының 19 тамыз күнінде шаққан WaterTower Music».

Релиз
-----

Metro-Goldwyn-Mayer және Warner Bros. релиздің мерізімін 2014 жылы 22 тамыз күніне қойыпты .

Ой - Пікір
----------

Фильм сыншылардан аралас ой-пікірге ие болады , сыншалардың көбісі Хлоя Морецтің жақсы ойнын бағалаған. «Salis Magazine» фильм 5 жұлдыздан 2,5 жұлдызға ие болады.

Дереккөздер
-----------
**Дарваз үңгірі** - Түркіменстандағы газды кратер. Тұрғындар және көптеген саяхатшылар оны «Тозақтың қақпасы» деп атайды. Ербент ауылынан 90 шақырым қашықтықта орналасқан. Үңгірге таяу маңда тағы да осындай екі ойық бар. Бірақ, олар жанбайды және газ тегеуріні тым әлсіз. Тіпті, бір кратердің ішінде көгілдір түсті су ағып жатыр. 

Дарваз үңгірі түнде

Сипаттама
---------

Атағы көпке танымал Қарақұм шөлінің қақ ортасында орналасқан үңгірдің диаметрі - 60 метр болса, тереңдігі - 20 метрге жетеді. Құдықтағы газ жердің өзінен бірнеше факельдерге жарылып шығып жатыр. Жеке жалындардың биіктігі - 10-15 метрден асады.
Аталған "дүние кереметі" Түркіменстандағы Дарваз (Darvaza) деген жерде орналасқан. "Дарваз" сөзін аударғанда "есік" деген мағынаны білдіреді.

Тарихы
------

1971 жылы Түркіменстан геологтары газ өндіру мақсатында арнайы ұңғыманы бұрғылау жұмыстарын бастаған болатын. Олар қызу жұмыс барысында жерасты кавернасына (ауру салдарынан бұзылған органикалық жасушалардағы тесік, қуыс) тап болады. Бұрғылау мұнарасы да, басқа да құралдар да төменге түсіп кетеді. Бақтарына орай, ешбір қызметші зардап шекпеген.

Аз уақыттан кейін техногенді жанар таудың аузынан(кратер) табиғи газ шыға бастайды. Абдырап қалған геологтар ешкім уланып қалмас үшін оны жағып жіберген көрінеді. Міне, содан бері көшпенділер мен туристер қауымының үрейін ұшырып жүрген алау еш өшкен емес. "Газды құдықтың" құшағында қаншама табиғи шикізаттың жанып кеткенін ешкім де дөп басып айта алмайды.

Табиғаты
--------

Бұл жер қаңырап бос тұр. Жан-жануарлардың өзі сасық иістен қашып жүріп тіршілік етеді. Ал үңгірге үңілгісі келіп жақындаған адам сол сәтте өліп кетеді екен.

Сілтемелер
----------

* Massaget.kz сайтынан
* ru.wikipedia.org сайтынан
**Ақшілік** (лат. *Salix lapponum*) – талдар тұқымдасына жататын бұта. Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарының батпақты көл жағалауларында, таудың альпі белдеулерінде өседі. Мамыр және маусым айларында гүлдеп, тамыз, шілде айларында жемістенеді. Биіктігі 1-1,5 м. Діңі сарғыш қоңыр, бұтақтары күрең түсті. Жапырағы сопақтау, кезектесіп орналасқан, ұзындығы 5-8, ені 2-3 см. Гүлшоғыры шашақ, жапырағынан бұрын ашылады. Қалемшесі, шыбығы арқылы өсіп өнеді. Жемісі қауашақ. қабығының 100 ден 12 бөлігін таннид құрайды.Илік, шірнелі өсімдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Дарен Максвелл Кагасофф** (ағылш. *Daren Maxwell Kagasoff*; 1987 жыл 16 қыркүйек, Энсино, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — америкалық актер, «Ата-анасынан астыртын» (ағылш. *The Secret Life of the American Teenager* ). атты телехикаясындағы Рик Андервудтың рөлін сомдағанының арқасында атақты болған.

Мансабы
-------

Актерлік шеберлік дәрістерінен кейін, Кагасофф мүмкіншіліктері жоғары кастингтерге бара бастады, солардың бірінде Брэнд Хамптонның рөлімен көзге түсті. Осыдан кейін ол «Ата-анасынан астыртын» (ағылш. *The Secret Life of the American Teenager*) атты телехикаядағы Рик Андрвудтың рөлін алды. Осы рөлдің арқасында жас актер жұлдызға айналды. Teen Choice Awards атты жарысқа қатысты, бірақ марапат алмады. Даренді жұлдызға айналдырған телехикаяның түсірілімдері 2009 жылдан бастап 2013 жылға дейін созылды.

Фильмография
------------

| Жылы | Қазақша аты | Нақты аты | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2008-2013 | Ата-анасынан астыртын | The Secret Life of the American Teenager | Рики Андервуд |
| 2014 | Блю | Blue | Дарен |
| 2014 | Делириум | Delirium | Алекс Шитс |
| 2014 | Уиджи | Ouija | Тревор |
| 2014 | Сталкер | Stalker | Эрик Бейтс |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Mulcahy Jr. Kevin*. DAREN KAGASOFF Previews THE SECRET LIFE OF THE AMERICAN TEENAGER (8 маусым 2012). Тексерілді 21 қыркүйектің 2014.
**Жарнама**, реклама (франц. *reclame*, лат. *reclamo* — *жар саламын*) — тауарлардың, қызмет көрсетудің тұтынушылық қасиеті туралы ақпарат беру және оған деген сұранысты көбейту мақсатында таратылатын хабарлама; белгілі бір адамдар, ұйымдар, әдебиет пен өнер шығармалары туралы хабар таратып, оларды әйгілеу. Жарнама көпшілік ақпарат құралдары (*теледидар, радио, газет, Интернет, проспектілер, плакаттар, т.б.*) арқылы жүзеге асырылатын коммуникацияның ақылы түрі болып табылады. Кез келген Жарнама хабарламалық, болмаса назар аудартушылық сипатымен ерекшеленді. Жарнаманың түрлері көп: сату орнындағы Жарнама, институционалдық (жақсы пікір қалыптастыру мақсатындағы) Жарнама, хабарламалық Жарнама, сауда және көлік жүйесіндегі Жарнама, көше Жарнамасы (*плакат, афиша*), ауызша Жарнама, баспалық Жарнама т.б. Жарнаманың қарапайым түрлері б.з.б. пайда болды. Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римде Жарнама хабарландыруларын ағаш тақтайларға жазып, халық көп жиналатын алаңдарда айғайлап жар салатын болған. Баспаға басылған Жарнамалар Англия мен Францияда 17 ғ-да пайда болды. Жарнама қазақ халқына да ежелден белгілі. Оның ауызша үлгілері фольклорлық әдебиетте "жарлық шашу", "жар салу" ұғымдарымен берілген. Жарнама үлгілері "*Қобыланды батыр*", "*Мұңлық-Зарлық*" және "*Оғызнама*" жырларында бар. 19 ғ-дың аяғында "*Түркістан уалаяты*", "*Дала уалаяты*" газеттерінде саяси-экон. мәселелерге байланысты, оқу-ағарту, әдебиет және өнер-білім бойынша Жарнамалар берілген. 20 ғ-да Жарнаманың мақсаты мен мазмұны кеңейіп, икемділігі артты, Жарнама тілінің ішкі құрылымы сараланды. Нарықтық экономиканың қанат жаюына орай Қазақстанда жарнамалық қызмет түрлері сан алуан болып дамуда. Жарнама стратегиясымен айналысатын Жарнама компаниялары пайда болды. Жарнаманың бір түрі — афиша (*affіcher* — хабарландыру, іліп қою). Театр афишалары — спектакльдер және басқа да көңіл көтеретін шаралар туралы хабарландырулар. Афишалар театрдың алдына, көшелерге, алаңдарға және басқа да көпшілік жүретін орындарға ілінеді.

**Жарнама** — тауарларға сұранымды қалыптастырып, ұлғайту мақсатында олардың қасиеттері мен көрсетілетін
қызметтер туралы ақпаратты тиімді бағытта тарату.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9

Тағы қараңыз
------------

* Жарнама тарихы
Лукреция Поршия Симпсон Миллер
**Лукреция Поршия Симпсон Миллер** – (12 желтоқсан 1945 жылы дүниеге келді)- ямайкалық саясат қайраткері, Халықтық ұлттық партияның лидері (2007-2011 жылдардағы оппозицияда) және 2006 жылдың 30 наурызынан 2007 жылдың 11 қыркүйегі аралығында, 2012 жылдың 5 қаңтарынан бастап Ямайканың премьер-министрі. Ямайканың тарихындағы алғашқы әйел адам премьер-министр.
Поршия Симпсон – Миллер Майамидан(АҚШ) басқару, информатика, бағдарламалау мамандығы бойынша жоғары білім алды. Екі рет қатарынан Ямайканың премьер-министрі болып сайланды. 2011 жылдың 11 желтоқсанында өткен сайлауда, Халықтық ұлттық партия жеңіп, парламенттегі 60 орынның 41-іне ие болды.

Дерек көздер
------------

* 1.Profiles of Cabinet Ministers
* 2.Политика: Лукреция Поршия Симпсон-Миллер
* 3.Jamaica People’s National Party secures big poll win. BBC. (ағылш.)
**Әске­ри ком­му­низм са­яса­ты** — 1918–1921 жылдары азамат соғысы кезіндегі Кеңес одағының ішкі саясатының аты.

Аза­мат соғысы жыл­да­рын­дағы қалып­тасқан қиын­дықтар­мен бай­ла­ныс­ты Кеңес өкіметі 1918 жыл­дың ор­та кезінде ел­дегі бар­лық ма­тери­ал­дық ре­сурс­тар­мен, адам күштерін ба­рын­ша жұмыл­ды­ру, қала­лар­ды, өнеркәсіп жұмыс­шы­ларын, Қызыл Ар­ми­яны азық-түлікпен қам­та­масыз ету, ел­де қатал еңбек тәртібін ор­на­ту мақса­тын­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­тын енгізді. Бұл төтен­ше са­ясат эко­номи­калық күй­зеліс, Кеңес мем­ле­кетін ше­тел ин­тервент­тері мен ішкі жа­улар­дан қорғаудың қажеттілігінен туған еді. «Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде азық-түлік мәсе­лесін ше­шу үшін төтен­ше ша­ра азық-түлік са­лғырты енгізілді. Ол бойын­ша ел­дегі бай­лар мен ку­лак­тардың қолын­дағы та­уар­лы ас­тықтың көп бөлігі ешқан­дай қай­та­рым­сыз алын­ды, бұқара ха­лықты азық-түлікпен бір ор­та­лықтан қам­та­масыз ету көзделді, ауыл ша­ру­ашы­лық өнімдерін өз еркімен са­туға ти­ым са­лын­ды.

«Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты бойын­ша ел­де жап­пай еңбек ету міндеттілігі та­лап етілді. Қазақстан­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде өнеркәсіпті кеңес ор­ганда­рының қолы­на шоғыр­ланды­ру, оны Қызыл Ар­ми­яны қару-жа­рақ және жаб­дықтар­мен қам­та­масыз ету­ге жұмыл­ды­ру ша­рала­ры жүргізілді. Бүкілре­сейлік Атқару Ко­митетінің 1918 жылғы ма­мыр­дағы жар­лығымен әскер­ге өз еркімен ба­ру ісі жал­пыға бірдей міндетті әске­ри бо­рыш­ты орын­да­умен ал­масты­рыл­ды. 1918 жыл­дың жа­зын­да өлке­де Қызыл Ар­ми­яның құра­мын­да ұлттық әске­ри бөлімдер құры­ла бас­та­ды.

Өнеркәсіптің национализациялауымен пайда болған басқару жүйесі бірден шамадан тыс орталықтанғандық белгілерге ие болып, бюрократизмге жол ашты. Маманданған жұмысшылар жеткіліксіз болды. Басқару аппаратының жеке буындары арасындағы үйлесімсіздік, шикізаттың тапшылығы, транспорттың берекесінің кетуі, көп жағдайда саяси және әскери органдардың өндірістік істерге кәсіби емес араласуымен ұштасып жатты. Төтенше шаралар қолдану, билікті шамадан тыс пайдалану әдеттегі іске айналды.
*Басқа мағыналар үшін Жарсуат деген бетті қараңыз.*
**Жарсуат** – Қорғалжын көлінің оңтүстігінде жатқан тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданы аумағында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 13,3 км 2, ұзындығы 4,9 км, енді жері 2,1 км. Жарсуаттың солтүстік жағалауы тік жарлы (биіктігі 1,5 – 1,8 м), жайпақ, батпақты келген. Көктемде суы көтеріліп Қорғалжын көлімен жалғасып кетеді. Көл табаны тегіс. Суы кермек татиды, мал суаруға жарамды. Мөңке, шабақ, қарабалық, сазан, алабұға балықтары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Әскери тұжырымдама** - әскери доктринаның қырларын нақтылайтын әрі тереңдететін, мемлекеттің қарулы күштерін қолдану және құруға байланысты ағымдағы және орташа мерзімдегі мәселелердің шешімдері мен мүмкін жолдарын анықтайтын түпкі ой. 

Әскери-саяси түжырымдамалар әдетте мемлекеттің ішкі ахуалын және сыртқы саяси жағдайды саралай отырып, әскери саясатты жүзеге асырудың бір немесе бірнеше мүмкін болар нұсқаларын қарастырады. Атақты әскери-саяси тұжырымдамаларға: неміс-фашистік "әлемдік үстемдік" тұжырымдамасын, АҚШ-тың "ғаламдық саясат", "екі жарым", "бір жарым соғыстар" тұжырымдамасын, ертеректегі кеңестік "әлемдік төңкеріс" тұжырымдамасын, қазіргі "жаңаша саяси ойлау", "біртұтас еуропалық үй", "әскери-саяси байсалдылық" тұжырымдамаларын жатқызуға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Қолжазба орталығы** - қолжазбалар мен текстология орталығы, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым Академиясы М.О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты жанынан 1989 жылы құрылған.

Қолжазбалар мен текстология орталығы қорында қазақ ауыз әдебиетінің 200 мыңдай нұсқасы сақталған. Олардың ішінде батырлар жырының, тарихи өлеңдер мен аңыз әңгімелердің жүзге жуық, айтыстың мың жарым, мақал-мәтелдің 20 мың үлгісі, көлемі алты мың бетке жуық тарихи шежіре, 12–13 ғасырларда еврейлердің бұзау терісіне көшірілген ұзындығы 24 метрден тұратын киелі кітабы бар.

Ең көне қолжазба – 13 ғасырдан жеткен, 1880 жылы Құлмұхамед Байғұлұлының қолымен көшірілген "Жүсіп–Зылиха" дастаны. Мұса Шорманұлы жинаған фольклорлық және этнографиялық материалдардың 1913 жылғы көшірмелері, "Шахнама" эпосын Тұрмағамбет Ізтілеуовтің өлеңмен, Ысқақ Тілеуқабылұлының қарасөзбен аударған қолжазбалары, Шығыс халықтарына кең тараған "Мың бір түн", "Калила мен Димна", "Тотынама" сияқты шығармалардың аударма нұсқалары, "Таһир – Зуһра", "Ләйлі - Мәжнүн", "Бозжігіт", "Сейфүл-Мәлік", "Шәкір-Шәкірат" ғашықтық жырлары, "Қиссасу-л-Әнбия", "Сал-сал", "Зарқұм" діни қиссалары, т.б. көптеген фольклорлық мұралар қазақ ауыз әдебиетінің інжу-маржандары сақталған.

Қолжазбалар мен текстология орталығы қорында қазақ халқының мәдени-рухани өмірінен сыр шертетін сирек суреттер, әдебиет, өнер және ғылым қайраткерлерінің, жыршылар мен әншілердің дыбыс таспасына жазылған дауыстары сақталған дискілер бар. Олардың арасында М.Әуезов, Қ.Сәтбаев, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, А.Жұбанов, Т.Жүргенов, Ә.Марғұлан, І.Есенберлин, Л.Хамиди, т.б. дауыстары сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қазақ агроөнеркәсіп кешені экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институты** 1931 жылы құрылған. Институттың ғылыми қызметінің негізгі бағыты: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ететін агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен ауыл халқының тұрмыс деңгейін көтерудің экономикалық механизмін құру. Институт ғалымдары өтпелі кезеңге арналған аграрлық саясаттың біртұтас тұжырымдамасын жасап, оның мынадай басты бағыттарын анықтап берді: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ету; аграрлық реформаларды тереңдету есебінен ауылда нағыз меншік иесін қалыптастыру; ауыл еңбеккерлерін мемлекеттік қолдаудың тиімді механизмін табу (салықтық жеңілдіктер, несие беру, сақтандыру, күрделі қаржы бөлу); өндірісте, өңдеуде, өткізуде (сатуда) және қызмет көрсету саласында кооперация мен интеграцияны дамыту; ауылдың әлеуметтік мәселелерін шешу (жұмыспен қамту және тұрмыс деңгейін көтеру, халықтың қалаға көшуін азайту). Аграрлық секторға қолдау көрсету мақсатында институт ғалымдары барлық ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер үшін патентті бірыңғай жер салығына ауыстыру, қосылған құн салығының орнына – өнімді сатудан түскен пайда көлемінен салық алуды енгізу, ал өнімді сатудан түскен пайдаға әлеуметтік салық енгізу қажеттілігін негіздей отырып, жаңаша салық салу, несие беру және қаржыландыру модельдерін жасады, т.б. Қаржы-несие саясатын жетілдіру үшін ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге несие беру жүйесі құрылды. Институт ғалымдары жер қатынастарын реттеу әдістеріне ғылыми негіздеме беріп, агроөнеркәсіп кешенінің әр түрлі салалары бойынша 30 ұсынысты өндіріске енгізді. Институттың ғылыми қызметінің жетістіктері 69 ұсыныста, 28 кітап пен монографияларда, 3 сөздік пен анықтамалықтарда, 1 талдамалық жинақта, 4 ғылыми баяндамада мазмұндалды. Қазіргі уақытта институтта 107 адам жұмыс істейді, олардың 70-і ғылыми қызметкер, 10-ы ғылыми доктор, 20-сы ғылыми кандидаттары, ғылыми қызметкерлер арасында ҰҒА-ның 1 акад. 1 корр. мүшесі болды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада экономикалық ғылымдарының 16 докт. 80 канд. даярланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Посиделки** (дәлме-дәл "алқа-қотан отырыс") - әуесқой фольклорлық коллектив. Ол 1973 жылы Павлодар облысынң Качиры ауд. мәдениет үйі жанынан құрылды, ал 1984 жылы оған халық коллективі деген атақ берілді. Жетекшілері - О. Москалюнас мәдениет қызметкері А. Ромась. Ол этногр.-фольклорлық материалдарды жинап сұрыптау, халықтың тарихи, тұрмыс пен хор әндерін жазып алу жұмысымен айналысады. Фольклорлық коллективке қатысушылардың орташа жасы 60 жастағылар. Репертуарынан көне тұрмыс-салт, әдет-ғұрып көріністері, "Посиделки", "Халық серуені", "Качиры әзіл оспақтар" т.б театрландырылған миниатюралар республиканың ауыл-село аудандарында өнер көрсетіп тұрады.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Қолжеткен** – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Ұйғыр ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Кетпен жотасының шығысындағы Аспантау тауының солтүстік баурайындағы бұлақтардан алып, Іле өзеніне 3 км жетпей жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 40 км, су жиналатын алабы 237 км2. Жоғарғы ағысы тік жартасты шатқалмен ағады. Көлжат ауылының жоғарғы жағында жағалауы жарқабақты келеді. Көлжат ауылына дейін арнасында жыл бойы су болады. Одан төменде қарасуларға бөлініп қалады. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Төменгі ағысы егістік суаруға кетеді. Алабы мал жайылымы және шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Владимир Владимирович Мокринский** (1888, Ресей, Саратов қаласы – 1969) – геолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1951), РКФСР-ға еңбегі сіңген ғылым мен техника қызметкері (1959). 

Маңғыстау мен Үстіртте бірнеше рет болып, түбектің юра, триас қабаттарын зерттеген. Көмір кен орнын түбегейлі зерттеумен айналысып, құрамындағы пайдалы элементтерді, таулы Маңғыстаудың мыс кен орнын анықтаған. Маңғыстау көмірі жайлы баспасөзде алғаш жазушы (1942). Экспедиция кезінде суретке түсірумен де айналысып, артына үлкен фотоальбом жасап қалдырған. Онда Маңғыстаудың әр жерінің көрінісі, тұрмыс-тіршілігі жайлы мол деректер берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
**Қазақ ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану және жөндеу технологиялық ғылыми-зерттеу институты**, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында. 1962 ж. Бүкілодақтық машина-трактор паркін пайдалану және жөндеудің технологиялық ғылыми-зертеу институтының Тың бөлімшесі болып құрылған. 

  

1992 ж. бұл бөлімше Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы құрамына кіріп, 1992 ж. 7 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің №315 қаулысымен қазіргі атымен қайта құрылды. 2002 жылдан ҚР Үкіметінің қаулысымен ауыл шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталығының құрамына бөлімше болып кірді. Институт Ақмола облысының Ақкөл қаласында орналасқан. 

  

Институттың негізгі міндеті – ауыл шаруашылығының машина-техника қызмет ету саласын ғылыми-техника прогреспен қамтамасыз ету; өндіріске озық технология процестерді; машиналарды жөндеу және оларға қызмет көрсетуге арналған жаңа құралдар мен нормативтік-техника құжаттарды игеріп өндіріске енгізу. Институт құрамында 5 ғылыми-зертеу зертханалары, жобалау және өндірістік-тәжірибе бөлімдері бар (2008). 

  

Негізгі зерттеу жұмыстары мынадай бағыттар бойынша жүргізіледі: 

* ауыл шаруашылығында инжинер-техникасы қызмет жасау жүйелерінің жұмысын қамтамасыз ететін ұйымдастыру-техникасы шаралар кешенін жасау;

* тұрақты және жылжымалы өндірістік жағдайда машиналарға техника қызмет көрсету технологияларын игеру;

* агротехника қызмет көрсету кәсіпорындарында және шаруашылық шеберханаларында машина жөндеудің технологиясы мен құралдарын меңгеру;

* ескірген бөлшектерді қалпына келтірудің жаңа технологияларын игеру және оның материалдық-техникасы негізін жасау;

* машиналарға техника қызмет көрсетудің нормативтік-техника және технология құжаттарын жасау;

* машиналарды пайдалану кезінде жанар-жағармайларды тиімді жұмсауға бағытталған шараларды игеру.

  

Соңғы 10 жылда институтта ауыл шаруашылық технология жабдықтарын жөндеудің 70-тен астам тәжірибелік нұсқалары жасалып, оның 40 түрі сынақтан өтіп өндіріске ұсынылды. Институт қызметкерлерінің 25 өнертабыс ұсыныстары патенттерге ие болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Набоков Владимир Владимирович** (22 сәуір, 1899, Петербург – 2 шілде, 1977, Монфё, Швейцария) — орыс және американ жазушысы, сыншы. Ақсүйектер отбасында дүниеге келген. Үй қызметшісі ағылшын ұлтының өкілі болған. Набоков екі өлеңдер жинағын шығарады, содан кейін 1919 жылы Ресейден кетіп, Кембридж университетіне оқуға түседі, бірақ 1925 жылы прозаға ауыса бастайды. 1919-40 жылдары Англияда, Германияда, Францияда өмір сүрді. АҚШ-қа көшіп келгенге дейін 1940 жылдан бастап керемет өмірбаянын сипаттап жазады Говори, память (1951). Ал «Король,дама, валет» (1928) атты шығармасында оның мәтінін танытатын күрделі стилистикалық тәсілдер байқала бастаған болатын. Оның романдарындағы негізгі тақырыптар өнер және оның әр қырынан көрінуі жайлы болды. Мысалы, Приглашение на казнь (1938). Пародия элементтері Дар романында (1937-38) және соңғы еңбектерінде кездеседі. Ағылшын тілінде жазылған кітаптар қатарына үлкен сұранысқа ие болған даңқы мен атағы үлкен бестселлер кітаптары енді. Мысалы, Лолита (1955) кітабы жазушыға байлық әкелді және Бледный Огонь (1962), Ада (1969) шығармалары арқылы оны дүниежүзі мойындады. Сыни еңбектерінің арасындағы іргелі жұмыстары Александр Сергеевич Пушкиннің «Евгений Онегин» (4 тт. 1964) шығармасын аударуға және сипаттауға байланысты болды.
**Руи́с** (исп. *Ruíz*) — әкімшілік орталығы аттас қалада орналасқан Мексикадағы муниципалитет, Наярит штаты. Халық саны 2010 жылғы санақ бойынша 34 393 адамды құраған.

Жалпы мәліметтер
----------------

*Ruíz* деген атауы порфириато құрылысымен күрескен генерал Марьяно Руистің құрметіне қойылған.

Муниципалитеттің ауданы 521 км²-қа тең, штаттың аумағының 1,85 % -ын құрайды. Ол Наяританың басқа да муниципалитеттерімен шектеседі: солтүстік-шығысында Дель-Наярмен, оңтүстігінде Сантьяго-Искуинтлмен, батысында Туспан және Росаморадомен.

Құрылысы мен құрамы
-------------------

Муниципалитет 1940 жылы құрылған. Муниципалитеттің құрамына 79 елді мекен кіреді, ең ірілері:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **коды**
INEGI | **Елді мекен** | **Халық саны**
(2005 жыл) | **Халық саны**
(2010 жыл) |
| **011** | **Барлығы** | **20 996** | **23 469** |
| 0001 | Руис 
(әкімшілік орталық) | 12 639 | 14 050 |
| 0030 | Эль-Венадо 
(исп. *El Venado*) | 1 299 | 1 367 |
| 0029 | Вадо-де-Сан-Педро 
(исп. *Vado de San Pedro*) | 885 | 1 015 |
| 0011 | Пресидио-де-лос-Реес 
(исп. *Presidio de los Reyes*) | 705 | 832 |
| 0026 | Сан-Лоренсо 
(исп. *San Lorenzo*) | 693 | 802 |
| 0027 | Сан-Педро-Искатан 
(исп. *San Pedro Ixcatán*) | 516 | 568 |
| 0010 | Ла-Нория 
(исп. *Heroico Batallón de San Blas (La Noria)*) | 491 | 568 |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Энциклопедия о муниципалитетах Мексики.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Национальная система информации о муниципалитетах  (исп.)(исп.
3. ↑  INEGI. Перепись населения Мексики 2005 года  (исп.)(исп.
4. ↑  INEGI. Перепись населения Мексики 2010 года  (исп.
**Владимир Георгиевич Шестериков** (10.5.1939 жылы туған, Coлтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, "Чистовский" кеңшары) - ақын. 

* 1962 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы "Ленинская знамя" газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген. КСРО медальдармен және Қазақстанның Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталған.

### Биографиясы

1962 жылы Петропавл педагогикалық институтын бітіргеннен кейін өмірінің соңына дейін облыстық "Северный Казахстан" ("Ленинское знамя") газетінің әдеби қызметкері, мәдениет бөлімінің меңгерушісі, редактордың орынбасары, қоғамдық-саяси бөлімінің редакторы болып жұмыс істеді.

Солтүстік Қазақстан облысындағы "Нива" әдеби-көркем журналының негізін қалаушылардың бірі болды. Аталмыш журналда редколлегия мүшесі және поэзия мен проза бөлімдерінің редакторы қызметін атқарды. "Провинция" әдеби журналының авторы.

Беделді әдеби және журналистік сыйлықтардың лауреаты.

Шығармалары
-----------

* Новые стихи. 1969;
* Костры земли. Стихи. 1974;
* Острова в степи. Стихи. 1979;
* Второе зрение.Стихи. 1983.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Владимир Ермаченков** - 1939 жылы 24 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келген. 

1961 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген соң, Шымкент педагогикалық институтында сабақ берген. Одан кейін 40 жылға жуық «Қазақстан», «Жазушы» баспасында редакторлықтан Бас редакторлыққа дейін қызмет атқарды. Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде Бас редактордың орынбасары болған, ҚР Ақпарат министрлігінде бас маман болып істеген.

Шығармашылығы
-------------

Шығармашылық жұмысы 60-жылдары басталды. «Ешқандай төтенше оқиға болмақ емес» атты тұңғыш жинағы 1979 жылы жарық көрді. Одан кейін «Жер үстіндегі үй» (повестер мен әңгімелер), 1985 жылы «Жез жылуы» романы шықты. Ә.Нүршайықовтың, Б.Тоғысбайұлының, Е.Әкімқұловтың, Т.Ахметжанның шығармаларын орыс тіліне аударды. И.Шухов, Д. Снегин секілді орыс жазушыларының көп томдығын құрастырып, алғы сөзін жазды.

Жетістіктері
------------

«Баспа және полиграфия ісінің қайраткері», «Ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
«**Гуру Грантх Сахиб**» (*панжаби тілінде:*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) немесе «**Ади Грантх**»[1] — 1469 жылдан 1708 жылға сикхизм гуруларыныӊ кезеӊінде жазылған сикхисттардыӊ негізгі қасиетті діни мәтіні.[1] «Ади Грантха» сикхтардыӊ діни дәстүрінде орталық орын алады. Мәтін сикхизмніӊ құдайыныӊ киелі қасиеттерін мадақтап көпетеген діни ұрандардыӊ жиынтығы болып келеді. [2] Және мәтінде құдайға арналған медитацияныӊ қажеттілігі туралы көп айтылған. Сикхизм гуруларыныӊ оныншысы – Гуру Гобинд Сингх (1666—1708) «Ади Грантха» мәтінін өзініӊ ізбасары деп жариялаған. Бұл әрекетімен Гобинд Сингх адамдар гуруларыныӊ желісін тоқтатып, «Ади Грантха» мәтінін гуру статусына дейін көтерді.[3]

Содан бері бұл мәтінді сикхтардыӊ киелі жазбалары деп сикхизмныӊ он гуруларымен бірдей құрметтейді. [2]

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Keene Michael* Online Worksheets —  Nelson Thornes. — P. 38. — ISBN 074877159X.
2. 1 2  *Penney Sue* Sikhism —  Heinemann. — P. 14. — ISBN 0435304704.
3. ↑  *Partridge Christopher Hugh* Introduction to World Religions. — P. 223.
**«Гурия»** (груз. საფეხბურთო კლუბი „გურია" ლანჩხუთი) — Грузияның Ланчхути қаласындағы футбол клубы.

КСРО дәуірінде көбіне бірінші лигада ойнады, тек 1987 жылы ғана жоғары лигада доп тепті. 1989 жылғы маусымда бірінші лигада жеңімпаз атанды да, жоғары лигаға жолдама алды. Бірақ келесі жылға дейін Грузия КСРО-дан бөлініп, өз алдына біріншіліктерін өткізе бастады. 

1990, 1991 жылдары Грузия чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Бірақ кейін мұндай биікке көтеріле алмады.

Атаулары
--------

* 1952—1959 — «Колмеурне»
* 1960—2000 — «Гурия»
* 2000—2001 — «Гурия-Локомотив-2»
* 2001—2008 — «Гурия»
* 2008 «Гурия-2000»
* 2009/2010 — «Гурия»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  'ავდექი და წამოვედი...სადაც არა სჯობს, გაცლა სჯობსო, ნათქვამია' - რატომ დაატოვებინეს ონიანს გურია?
Bushmaster компаниясы 2013 жылы Лас-Вегаста өткен SHOT Show көрмесінде Bushmaster BA50 атты мерген винтовкасын таныстырды. Бірақ, аталған мылтық 2007 жылдың 20 тамызынан бастап шығарыла бастаған. Оған дейін бұл мылтықтың қарапайым түрі өндіріліп келген. Винтовка желді үш тежегішпен жұмыс істейді. Ол аңшылық мылтықпен салыстырғанда, 0.243 Win (6,2×52 мм) оқ-дәрімен ерекше.

Bushmaster BA50 мылтығына жалпы сипаттама
-----------------------------------------

Калибр — 50 BMG;
Оқ қорабының көлемі – 10 оқ;
Жалпы ұзындығы – 1473,2 мм (147,32 см);
Ұңғысының ұзындығы – 762 мм;
Оқпанның сызығы – 381 мм;
Оқ қорабынсыз таза салмағы – 13,6 кг;

Винтовканың болаттан жасалған ашылмалы-жабылмалы тіреуші бар, ол мылтықты арнайы биіктікке көтеріп, мергенге ыңғайлылық тудырады. Және де тіреуіш белгілі бір формалармен тесілген түтік тәрізді.
**Батиметрлік алқап** (белдем). Мұхит яки теңіз түбінің абиссал тереңдіктер өңіріне сәйкес келетін бөлігі; төмендегі
тереңдіктерге сәйкес келеді: қайраң (0-200 м); континенттік (материктік) баурай,
яғни батиал алқап (200-500 м-ден 2000-3000 м-ге дейін); гемипелагиал алқап
(2000-3000 м-ден 4000–5000 m-tq дейін); абиссал алқап (4000-5000 ж-ден 6000
л/-ге дейін); ультраабиссал алқап (6000 ж-ден артық). Әрбір батиметрлік алқап өздерінің
тереңдік көрсеткіштерімен ғана емес, алап түбінің морфологиясымен, өз
ауқымында тіршілік ететін организм түрлерімен, шөгінділерінің типімен және
олардың таралу ерекшеліктерімен де ерекшеленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Brіtіsh Petroleum** — мұнай, газ көздерін барлау және оларды өндіру, өңдеумен шұғылданатын трансұлттық компания. Компанияның негізін Британ алпауыты Уильям Нокс Де Арси қалаған. 

Ол 1901 жылы Иран шаһымен келіссөз жүргізіп, шаһтың қол астына қарайтын аймақтан мұнай көздерін табу үшін барлау жұмыстарын жүргізуге рұқсат алады. Табанды жүргізілген барлау жұмыстарының нәтижесінде Иранның оңт.-батысынан мұнай көзін тапқан (1908) У.Нокс 1909 жылы Бурмакс Ойл компаниясымен біріге отырып, Ағылшын — Парсы мұнай компаниясын құрды. 

1927 жылы Иракта, 1938 жылы Кувейтте ірі мұнай көздерінің табылуы компанияға кең көлемде табыс кіргізді. 1935 жылы компанияның атауы Ағылшын — Иран мұнай компаниясы болып өзгертілді. Барған сайын компанияның табысты өркендей түскен жұмысынан секемденген Мұхаммед Моссадық басқарған Иран үкіметі 1951 жылы компания қарамағындағы мұнай көздерін тікелей өз бақылауына алады. Осының салдарынан компания біраз уақыт (3 жыл) Ирандағы жұмысын тоқтата тұруға мәжбүр болды. Бірақ, көп ұзамай-ақ Иранда болған мемлекеттік төңкерістің (1953) нәтижесінде компания өз жұмысын қайта жандандыруға мүмкіндік алды. 1954 жылы компания "British Petroleum Company" деп аталды. 

1969 жылы Аляскада, 1970 жылы Солтүстік теңізде, 1994 жылы Колумбияда мұнай мен табиғи газдың мол қорының табылуы нәтижесінде "Бритиш Петролеум" әлемдегі ірі компаниялардың біріне айналды. British Petroleum негізінен Латын Америкасы, Солтүстік Америка, Солтүстік т. Солтүстік Африка, Оңтүстік Шығыс және Орталық Азияда мұнай мен газ көздеріне барлау жүргізеді. Сондай-ақ, компанияның иелігінде әлемнің түкпір-түкпірінде орналасқан көптеген мұнай өңдеу зауыттары бар. Олардың өнімдерін 100-ден астам елге шығарады. British Petroleum Солтүстік Аляскадан Оңтүстік Аляскадағы Валдез портына мұнай жеткізетін Транс-Аляска мұнай құбыры акциясының да тең жартысына ие. 

British Petroleum дүниежүзлік нарықтағы өз орнын сенімді ұстап тұру үшін ішкі құрылымын үнемі жетілдіріп, қайта құрып отырады. Мысалы, оған компанияның әлуетін арттыру мақсатында әлемнің басқа да компанияларымен бірлескен кәсіпорындар (1988 ж. "Амокомен", АҚШ), альянс ("Статойл", Норвегия), т.б. құруын айтуға болады. "Бритиш Петролеум" компаниясының мұндай стратегиялық бағыттары, әсіресе, Қазақстан, Ресей, Әзірбайжан мемлекетттері мұнай-газ ресурстарын игеру барысында өрістей түсті. 1993 жылдан "Бритиш Петролеум/Статойл" альянсы "Қазақстанкаспийшельф" консорциумы құрамында Каспий теңізі қайраңында кешенді зерттеу және Қашаған кенінің қорын бағалау жұмыстарын жүргізді.
"Бритиш Петролеум" өзінің болашақ басым бағыттарының бірін Каспий қайраңының мұнай-газ кенімен тығыз байланыста қарайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Executive Compensation at BP. Тексерілді, 12 шілде 2010.[*dead link*]
2. 1 2 3 4 5 6  Annual Results 2011 (PDF).  BP (2 ақпан 2010). Тексерілді, 11 маусым 2010.
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2-том
**Гурьев округі** — 1928-1930 және 1933-1936 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.

1928—1930 жылдардағы округ
--------------------------

Гурьев округі 1928 жылы 17 қаңтарда Орал губерниясының бір бөлігінен құрылды. Округ орталығы Гурьев қаласы болды. Округқа 6 аудан кірді:

* Доссор ауданы. Орталығы — Доссор ауылы.
* Жылыой ауданы. Орталығы — Жылыой ауылы.
* Есбол ауданы. Орталығы — №9 ауыл.
* Қызылқоға ауданы. Орталығы — Қызылқоға ауылы.
* Новобогат ауданы. Орталығы — Новобогат ауылы.
* Жаманқала ауданы. Орталығы — Жаманқала ауылы.

1928 жылы 15 шілдеде орталығы Ганюшкино ауылында орналасқан Теңіз ауданы округке кірді. 17 қыркүйекте Жылыой ауданы Адай округіне берілді, бірақ сол жылы Гурьев округіне қайтарылды.

1929 жылы 10 сәуірде орталығы Форт-Александровск қаласында орналасқан Маңғыстау ауданы жойылған Адай округінен Гурьев округіне берілді.

1930 жылы 22 қыркүйекте Есбол, Новобогат және Жаманқала аудандары орталығы Гурьев қаласында болған Гурьев ауданына біріктірілді. Сол күні Қызылқоға ауданы Доссорға қосылды.

1930 жылы 17 желтоқсанда округ, Қазақ АКСР-нің барлық басқа округтары сияқты жойылып, оның аудандары республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.

1933—1936 жылдардағы округ
--------------------------

1933 жылы 1 шілдеде Батыс Қазақстан облысының оңтүстік бөлігінде орталығы Гурьев қаласы болатын Гурьев округі құрылды. Ол 4 ауданды қосты:

* Гурьев ауданы. Орталығы — Гурьев қаласы.
* Теңіз ауданы. Орталығы — Ганюшкино ауылы.
* Жылыой ауданы. Орталығы — Жылыой ауылы.
* Маңғыстау ауданы. Орталығы — Форт-Александровск қаласы.

1933 жылы 17 шілдеде Батыс Қазақстан облысының орталығы Доссор кен орындарында болған Орал-Ембі ауданы округтің құрамына қосылды. Сол жылы 5 қыркүйекте аудан таратылды. 1933 жылы 31 тамызда Гурьев ауданының бір бөлігінен орталығы Кулагино ауылы болатын Есбол ауданы құрылды.

1936 жылы 5 желтоқсанда Гурьев округі таратылып, оның аудандары Батыс Қазақстан облысының тікелей қарамағына өтті.

Әдебиет
-------

* Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
Дүкен сөресіндегі өсімдік майлары
**Өсімдік майы** – түрлі өсімдік дәні мен шырынынан алынатын табиғи өнім.

Өсімдік майы негізінен глицериннің, қаныққан және қанықпаған бір негізді май қышқылдарының күрделі эфирлерінен (95 – 98%) түзіледі. Одан басқа өсімдік майы құрамында илік заттар, фосфатидтер, фитостериндер, пигменттер және Е дәрумені, т.б. кездеседі. Өсімдік майының құрамы майдың түсі мен дәміне әсер етеді. Өсімдік майына қыша, күнжіт, жүгері, күнбағыс, какао, мақта, жүзім, қауын, қарбыз, т.б. майлары жатады. Өсімдіктердің дәні мен шырынында сімдік майының мөлшері 2 – 3-тен – 70%-ға дейін болады. Өсімдік майының қасиеттері ондағы триглицеридтер түзетін май қышқылдарының құрамына байланысты: сұйық, май тәрізді, кейде қатты, бояулы, кейбірі улы заттар болып келеді. Өсімдік майында холестерин болмайды. Өсімдік майы негізінен тамаққа, сондай-ақ олифа, сыр, жағармай, сабын өндірістерінде, т.б. кеңінен қолданылады.
**Lua error Module:WikidataCoords ішіндегі 63 жолында: attempt to call field 'formatProperty' (a nil value).****Lua error Module:WikidataCoords ішіндегі 63 жолында: attempt to call field 'formatProperty' (a nil value).**

**Көкбайсор** – Сілетітеңіз көлінің оңтүстік-батысындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Біржан сал ауданы Бөгенбай ауылының оңтүстігінде 13 км жерде орналасқан. Сілеті өзені алабында. Теңіз деңгейінен 207 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 7,3 км2, ұзындығы 4,6 км, енді жері 2,6 км, жағалау бойының ұзындығы 12,4 км. Жағалауы жазық, түбі тұнба балшықты келген. Жағасы күрделі пішінді, су көп жылдары пішінін жиі өзгертіп тұрады. Орта бөлігінде ұсақ аралдар бар. Қараша – сәуір айлары аралығында суы қатып жатады. Солтүстігінен бұлақ суы құяды. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Көл айдынында жыл бойы су болады. Мал суарылады, жағалауы шабындық.
**Көкашық** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 15000 га. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарауында.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде.

Флорасы
-------

Жер бедері Бетпақдала даласының солтүстік бөлігінің жоталы-дөңес жазықтарына тән ландшафттар. Қорықша - тобылғытүс (Шренк тобылғытүсі) эндемиялық шалғынды бұтаның реликті табиғи плантациялары кең таралған жердегі жалғыз орын. Шөлді аймақта орналасқан елді мекендерді жасылдандыру үшін пайдалану жоспарланып отырған бұл өсімдіктің ғылыми маңызы зор. Қорық аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсімдік түрлері: қауырсын қау, сарғылт құндызшөп, ашық құндызшөп. Қорғауға алынған өсімдіктер: үлпек қайың, қотыр қайың, кәдімгі қарағай, тікенекті итмұрын, тасқарақат, жасылтұқымды долана, тал, және т.б.

Фаунасы
-------

Қорықша аумағындағы Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар түрлері: қара дегелек, сұр тыран, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, қылқұйрық бұлдырық, үкі. Сондай-ақ Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген құстар: дала қыраны, қарқұс, ителгі. Қорық аумағында қорғалатын түрлер: жабайы шошқа, елік, түлкі, қасқыр, борсық, ақкіс, қарсақ, сасық күзен, ақ қоян, ор қоян, аққұр, далалық күйкентай, кәдімгі күйкентай, үлкен түркептер, жағалтай, көк кептер, құлақты жапалақ, құралай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Көкбайтал** – Кеңтарлау аңғарының батыс бөлігіндегі оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, Нарманбет ауылының оңтүстік-шығысында 33 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 570 м.

Жер бедері
----------

Шатқал, сайлармен тілімденген, бірнеше ұсақ шоқылар мен жеке тау массивтерінен тұрады. Оңтүстік-шығыс бөлігінде тұщы сулы Киікбай және өзімен аттас құдықтар бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр және қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, көкпек өседі. Баурайы күзгі, көктемгі жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы