recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Цвингер** — Дрезденнің ең танымал мұражайларының бірі. XVIII ғасыр ортасына дейін Цвингер зиялы қауымның ойын-таныдық жері, әртүрлі шерулер, мейрамдар өтетін жер ретінде болған. Кейін бұндай тектес мерекелер басқа жерге көшірілсе, Цвингерде кітапханалар мен мұражайлар ашыла бастады. Ішіндегі ең танымалы- Дрезден галереясы.

Тарихы
------

Цвингер Саксоний Август басшысымен 1709 жылы бастау алып, жылыжай құрылысы басталады. Бұл көптеген мерекелер мен сайыстардың декорациясы болып қалыптасты. Барокко стиліндегі Цвингердің үш жағы 1732 жылы неміс архитекторы Маттеус Даниэль Пёппельман бастамасымен салынды. Төртінші жағы 1847-55 жылдары Готфрид Земпердің проектімен салынған.

Архитектурасы
-------------

Ғимараттың негізгі безендірілуі - субұрқақтар және, атап айтқанда, Нимфенбад (Bath Nymphs). Сондай-ақ, шығыс қоңырау павильонының сағатында мейсон фарфорынан жасалған фортальналық қоңыраудың әуенді, таза шоқтығы да ерекшеленеді. Көптеген мүсіндерден Геркулестің фигуралары ерекше көзге түседі.

Соғыс кезінде
-------------

Цвингер бірнеше рет соғыс әрекеттерінен зардап шекті. Ең осалы прусс армиясымен соғысқанда болған. 1849 жылы шамамен Цвингердің барлық шығыс бөлігі Дрездендегі революциялық соғыстан өртенді. Дегенмен 1857 жылға қарай реставрация жұмыстары жүргізілген.
барокко ғимараттарының архитектуралық ансамблі, Дрезден қаласының орталығында орналасқан және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі.
Цвингер сарай сәулетшісі Маттиас Даниэль Пёппельманның жобасы бойынша 1711-1728 жж. Сот мүсінші Бальтасар Пэмерзермен бірге Август 2 билігі кезінде салынды.
Цвингер - төрт ғимараттың кешені, оның бірінде әлемге әйгілі Дрезден сурет галереясы немесе Ескі шеберлер галереясы орналасқан. Сурет галереясынан басқа, Цвингер сарайында қару-жарақ камерасы, физика-математикалық салон және фарфор мұражайы орналасқан. Сарайдың атауы шыққан ортағасырдан шыққан - звейнер бекіністің сыртқы және ішкі қабырғалары арасындағы кеңістік деп атады

Сурет галереясы
---------------

  

* Цвингер - Zwinger
* 
* 
* 
* 
* 
*
Йозеф Стефан (нем. Joseph Stefan, 24 наурыз, 1835, Санкт-Пельтен – 7 қаңтар, 1893, Вена) – австриялық физик және математик.

Өмірбаяны
---------

Йозеф Стефан Санкт-Пельтенде дүниеге келеді. Физика және математика саласында оқып, 1857 жылы Вен Университетін бітіреді. Кейін университетте білім беріп, 1866 жылдан директор атанады. Словенциядағы университеттердің бірі Стефанның құрметіне аталған болатын. Өзінің физикадағы ашуларымен танымал атанған болатын. Жылу, оптика, электромагниттерді, газдардың кинетикалық теориясын зерттеген. Ең бірінші болып Күннің бетінің температурасын нақты өлшеді- 6000 градусқа жуық.

Дереккөздер
-----------

Стефанның заңы
Стерлинг қамалы
**Стерлинг қамалы** (ағылш. *Stirling Castle*) — Шотландияның Стерлинг облысындағы Стерлинг қаласында, Сарай дөңінің шыңында орналасқан орта ғасырлық шотландық қамал. Стерлинг қамалы тарихи жағынан да, архитектура жағынан да Шотландиядағы ең ірі және ең маңызды қамалдарының бірі. Қамал Рождество мен Сыйлықтар күнінен басқа күндері ашық.

Қамал үш жағынан қорғаныс жағдайын жасайтын тік жартастармен қоршалған. Қамалдың негізгі ғимараттарының көпшілігі XV және XVI ғасырларда салынған. XIV ғасырдың бірнеше ғимараттары ғана сақталған, ал сыртқы бекінісі XVIII ғасырға жатады. Стерлинг қамалында шотландияның бірнеше королдері мен королевалары сайланған, 1543 жылы Мария Стюартта осында сайланды. Бекініс Шотландияның тәуелсіздігі үшін соғысты қосқанда аз дегенде 8 рет қоршауда болды. Соңғы рет қамалды 1746 жылы ханзада Чарлз басып алмақшы болды.

Тағы қараңыз
------------

* Шотландия қамалдарының тізімі
**Рамазанов Виссарион Тасжанұлы** – совет гельминтологы, малдәрігерлік ғыл. докторы. Алматы зоотех.-малдәрігерлік ин-тын бітірген. 1954-60 ж. Жамбыл облысында малдәрігері болды. 1960-87 ж. Қазақ малдәрігерлік ғыл.-зерт. ин-тында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер, гельминтология бөлімі құрамындағы эхинококкоз зерттеу секторын басқарды, 1987 жылдан жетекші ғылыми қызметкер. Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстан малының эхинококкозына, ценурозына және альвеоккозына қарсы хим. Шаралар қолдану, эпизоотология мен иммунитет мәселелеріне арналған. 1 авт. Куәлігі бар.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Панегирик** (грек. *Panegyrikos* - мақтау сөз) - мадақтайтын шығарма, мақтау өлең. Оған да жанрының ұқсастығы басым. Жиын тойларда құдайлар мен батырларды мадақтап сөйлеу дәстүрі Грецияда б.з.б 5 ғ-да пайда болған. Қайта өркендеу дәуірінде Панегирик әдеби жанр ретінде дамып қалыптасты. Шығыс әдебиетінде панегириктік шығармалар көне заманнан бар. Көне әдеби мұра «Авестадан» , ертедегі шығыс жазу ескерткіштерінен, Рудаки,Сағди шығармаларынан Панегирик дәстүрі айқын байқалады. Шығыста панегириктік қасида, ғазел жанрлары дамыды. 17 ғ-дың 2-жартысында Ресейде Панегирик түріндегі кітаби өлеңдері шыға бастады.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,121 бет
Пангенез схемасы
**Пангенезис** (пан және генезис) - тұқым қуу және даму жайындағы ойша қорытынды жорамал. Гиппократ (б.з.б.5 - 4ғ) баланың ата - анасына аса ұқсас болуын жануарлар мен адамда "ұрық денеден бөлінеді" деп түсіндірген. Итальян натуралисі Дж.Борелли (17 ғасыр) мен Ж.Бюффон да (18 ғасыр) осы көзқарасқа жақын ұғым дамытқан. Пангенезис идеясын 19 ғасырда Чарлз Дарвин ұсынып, "Пангенезистің уақытша жорамалын" құрған. Дарвин организмнің жеке дамуын, өзгергіштігін, тұқым қуу және филогенездік дамуын бір теориямен түсіндіру үшін организмнің барлық бөлігінен субмикроскоптық ұрықтар - геммулалар бөлінеді де, олар жыныс клеткаларына жетіп ұрпақта ата - анасына ұқсас белгілер дамуын қамтамасыз етеді деп ойлаған. Дарвиннің бұл жорамалы эксперимент жүзінде дәлелденбеді.

Де Фриз жорамалы
----------------

Голланд ботанигі Х. Де Фриз (1889) ұсынған жасушалық пангенезис жорамалы да түгелдей дұрыс болмады. Де Фриз пангендер (протоплазмада болатын материалды бөлшектер) жыныс жасушасына бармайды, әрбір жасуша ядросында организмге тән пангендер болады деген. Де Фриз кейбір жорамалының қазіргі биологияда да маңызы бар. Әсіресе соматикалық жасуша ядросын ядросыз аналық клеткаға орналастыру нәтижесінде дене жасушасы ядросында генетикалық толық хабар болатындығы ашылды.

Дереккөздер
-----------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭволюция |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абиогенез (Өмірдің пайда болуы) • Адаптация • Микроэволюция • Макроэволюция • Конвергенция • Дивергенция • Байқалған ең ежелгі тіршілік формалары • Панспермия • Гомология • Түр түзілу |
|  |
| Популяциялық генетика | 
Биологиялық әралуандылық • Гендік ағын • Мутация • Оқшаулану • Қырылу • Сұрыптау • Табиғи сұрыптау / Қолдан сұрыптау • Тұқым қуалайтын өзгергіштік / Модификациялық өзгергіштік |
|  |
| Түр түзілу жолдары | 
Аллопатриялық түр түзілу • Анагенез • Гибридтік түр түзілу • Катагенез • Кладогенез • Парапатриялық түр түзілу • Перипатриялық түр түзілу • Симпатриялық түр түзілу • Филогенетикалық түр түзілу |
|  |
| Тарихи ілімдер | 
Дарвинизм • Ламаркизм • Пангенезис • Ортогенез • Номогенез • Сальтационизм • Катастрофизм • Мутациялық теория |
|  |
| Жеке жағдайлар | 
Адам • Жылқы • Иттер • Киттер • Құстар • Өсімдіктер • Саңырауқұлақтар • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Биогеография • Жерде тіршіліктің дамуы • Жүйеленім • Полиморфизм • Химиялық эволюция |

 |

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,120 бет
**Панда-құмырсқа**. Алғаш көзге түскенде пандаға ұқсайтын ерекше күлтелі құмырсқа деп ойлайсың. Бірақ ол құмырсқа емес, ара тектілердің "Mutillidae" тобына жататын қарапайым араның бір түрі. Оларды латынша "Euspinolia militaris" деп атайды. Араның ерекше түрі Латын Америкасы елдерінде, нақтылай кетсек, Чилиде тіршілік етеді.

Панда-құмырсқаның сырт келбеті
------------------------------

Қанаты жоқ, құмырсқаға түр-келбеті келгеннен және денесі үлпілдек ақпен жабылғандықтан, оларды кейде барқыт құмырсқалар деп те атайды. Бір қызығы панда-құмырсқа ешқашан өзіне ін салмайды екен. Олар өзге ара текті жәндіктердің індеріне шығып алып, өз жұмыртқаларын көкек құс секілді қалдырып кетеді.

Панда-құмырсқаның маңызы
------------------------

Жәндіктің бұл түрі өте сирек кездескендіктен, биологтар олардың тіршілігі туралы мол ақпаратқа ие емес. Олардың салыстырмалы үлкендеу ақ түкті басы және денесінде панда сияқты ақ және қара сызықтары бар. Сол себепті оларды панда-құмырсқа деп атайды. Сонымен қатар, Euspinolia militaris тұқымы өте қауіпті. Ол да өзге аралар секілді шағу арқылы қорғанады. Шаққан кезде, тіпті, адамдарға да қатты әсер етуі мүмкін. Иммунитеті төмен адамдарды есінен тандыратындай күшке ие.
***"Құлқаныс-зеберше"*** - хикаялық-ғашықтық дастан.

Екі жастың кіршіксіз махаббат жолында көп азап шегіп, мұраттарына жеткендігі баяндалады. Дастанның алты нұсқасы бар. Бұлардың ішінде көрнектісі халық ақыны, ауыз әдебиеті үлгілерін жырлаушы, әрі жинаушы Жақсыбай Жантөбетов айтып берген *"Аппақ батыр"* дастаны. Дастан 20 ғасырдың бас кезінде Жамбыл облысында жазып алынған. Бәрінің де мазмұны бір-біріне ұқсас. Жеке эпизодтар мен сюжеттерде, кісі аттарында ғана өзгешеліктер бар. Осы нүсқаларды салыстыра, зерттей келіп, дастанның Б.Бектұрғанов жырлаған нұсқасының тілінің көркемдігі мен сюжетінің тартымдылығын атап көрсететін фольклортанушы-ғалым Б.Әзібаева *"Қазақ халық әдебиеті"* көптомдығының дастандарға арналған 13-томына (1990) осы нұсқаны енгізген. Белгібай бүл дастанды ақын-жыршы Нұралы Нысанбайұлынан үйренген.

  

Дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісіне қүрылған. Нұсқалары Орталық ғылымының кітапханасы мен Әдебиет және өнер институты қорларында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Құлқын** — қара бастың қамы, пайдасы (түсіндірме сөздіктегі мағынасы). «Өз құлқыны. үшін қандай болса да сатып кете беретін жігіт» (Б. Майлин, Шығ.). Сырт қарағанда, қазіргі түсінігіміз— туынды, ауыспалы мағына нәтижесі. Дәл осы тұлғалас араб сөзі «құлқум» -ның мағынасы — жұтқыншақ, адамның тамағы мағынасында қолданылады. Осыған қарағанда, кейбір авторлардың сөз төркіні араб тілі деп белгілеуіне қосылуға да болады. Мысалы, К.Юдахин қырғыз тіліндегі «кулкун» (жұтқыншақ) сөзінің тұсына араб тілінен дегенді көрсеткен. «Қазақ тіліндегі араб-парсы сөздері» атты кітабында Е. Бекмұхаметов те осы пікірде.
Арабтарға түркі, моңғол тобындағы тілдерден ауысып баруы да мүмкін. Кейбір тіл деректері осы ойымызды қуаттағандай болды. моңғол тілінде «хоолой» сөзі — адамның тамағы, жұтқыншағы, ал «хоол»— ішетін ас, тамақ мағыналарында кездеседі (. Мұнда біз бір түбірден пайда болған, мағынасы бірімен бірі байланысты сөздермен кездесіп отырмыз. Демек, тамақты адам асқазанына жеткізетін жолдың — жұтқыншақтың атауы моңғолдарда алғашқы «хоол» сөзінен пайда болған. Тағы бір мысал, қалмақ тілінде «жұтқыншақ» мағынасы «хол» сөзі арқылы айтылады да, ал талан-таражға салу — «хулхалх».
Түркі тілдері ішінде якуттарда «жұтқыншақ» мағынасын «қуолай» сөзі ұғындырады, «кылк гын» сөз тіркесі қазақ тіліндегі «жұту, жұтып қою» етістігі мағынасы орнына қолданылады.
Қорыта айтқанда, сөз төркіні түркі, моңғол тобындағы тілдерге ортақ болған да, кейін келе әрқайсысы өздерінің тіл заңдылығына қарай дыбыс өзгерістерін кіргізген әрі алғашқы түбірге түрлі жұрнақтар жалғай отырып, жаңа мағыналар туғызған. моңғол тіліндегі «о» дыбысының орнына түркі тілдерінде бірде «ы», кейде «ұ» дыбыстары айтылатынын якут («кыл»), қазақ тілдерінен («құл») байқалып отыр. Көрсетілген түбір (хоол, қыл, құл) ең алғаш «тамақ» (ішетін), одан әрі тамақ жүретін жол («жұтқыншақ»), бері келе, әсіресе, қазақ тілінде қазіргі кездегі мағынаға дейін әзгеріске түскен (құл — тамақ, ас>құл + қын (жұтқыншақ) >құлқын (өз пайдасы, бас пайдасы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Шұбар киік- көп тарамаған , аса сирек күй. Бұл да күйменен аңыздың ажырауының мысалы бола алады. Күйдің өз басы жезқазғандық домбырашы Досан Торғайұлынан (Ермұрат Үсеновтың жеткізуінде), ал хикаясы Сыр бойының ақиық жырауы Шәмшат Төлеповадан алынды. Күйде Шұбар киікке келіп болған Мұхамбет пайғамбар бейнесінің ұшырауына қарап, біз күйді архаикалық күй емес, керісінше , сахара мәдениетіне ислам эстетикасы ықпал ете бастаған заманда тууы мүмкін деп жорамалдайды.

Күйдің аңызы
------------

Ертеде көздегенін жібермейтін бір мерген аңшы болыпты. Күндердің күнінде , сар даланы кезіп аң аулап келе жатып, жайылып жүрген жалғыз шұбар киікті көреді. Баспалап келіп тақағанда киіктің желіні шертіп тұрған ұрғашы екенін көреді. Бірақ, аңшы "сенде жазық жоқ , менде азық жоқ" , - деп қолы қалтырамай садақ кезенеді. Әлдебір қатерді сезген шұбар киік селт ете асын көтеріп алады да, садағын кезеп тұрған аңшыны көреді. Жайдың оғындай жебеден құтыла алмасын сезген шұбар киік ааңшыға қиыла сөйлейді. "Ей, Сұрмерген , жаныма сауға сұраймын. Әлі бауыр көтеріп үлгермеген егіз лағым бар еді. Сол панасыз лақтарымды аңсап, жүрегім елжіреп , желінім дертіп келемін. Мені атпа. Тілімді алсаң, "атқан оғын жерге түспесін",- деп батамды берер едім. сонда сен ұшқан құс пен жүгірген аңды құтқармас несібәлі аңшы боласың. Өле-өлгенше тарықпай өтесің! Жаныма сауға сұраймын, атпа!"-дейді. Бірақ аңшы сөзге құлақ аспайды. Садақты тартып жібереді. сол сәтте киелі киік шұбар тасқа айналыпты дейді.Осыдан кейін мергеннің аңшылықта жолы болмапты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ музыкасы кітабы, Алматы 2005 жыл , 482,483 бет
Шүршіт жауынгерінің суреті
**Шүршіттер** (Чжурчжэнлер) - қазіргі Маньчжурия жерін мекендеген тұңғыс тектес тайпалар. Олар Бұйра көлінен Амур көліне дейінгі аймақты қоныстанған.

Біздің заманымызға дейінгі II ғасырдан Шыңғыс хан билік құрғанға дейінгі кезеңде Моңғол үстіртінде жеті мемлекет құрылған. Сол мемлекеттердің бірін осы шүршіттер құрған болатын. Қытай жазбаларында батыстағы көшіп - қонып жүретін көршілерінің бірі сушеньдер деп аталған. Негізінде, сушеньдер - әр түрлі тайпалардан құралған шүршіт тайпалары. Шүршіттер мал бағып, аң аулап күн көрген. Олар ерте кезден - ақ Қытаймен сауда - айырбас жасап, жібек матасын алу үшін темір, қару - жарақ, малдан жылқы, тері, аң терісі, женьшень шөбінің тамыры және өзеннен терілген асыл тастарымен айырбас жасасқан. 

Қидандардың шүршіттерді басып алуы шүршіттердің өміріне үлкен өзгеріс әкелді - олардың жаңа мемлекетінің құрылуына себеп болды. 1115 жылы шүршіттердің ең танымал көсемі Агуда болып танылды. XII - XIII ғасырлар шүршіттерге үлкен өзгерістер әкелді. Олар егіншілікпен айналысып, отырықшылыққа көше бастады. 1115 жылы шүршіттердің Цзинь империясы құрылып, ол 1234 жылы моңғолдар жаулап алғанға дейін өмір сүрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7
**Парси аруз**  - араб поэзиясының негізінде қалыптасқан араби аруз уәзінінің парсы әдебиетінде өктемдік етуінен туындаған өлең өлшемі. 

Арабтардың парсыларды жаулап алысымен оларды ислам дініне күшпен енгізгені Наршаһидың «Бұқара тарихы» (19 ғ.) еңбегінде айтылған. Бұл өлкеде араб тілі саясаттың, ғылымның, поэзияның тіліне айналып, үстемдік жүргізді. Парсы тілінің сөздік құрамына араб тілі диалектілері көптеп еніп, халық тілі шұбарланды. Парсы поэзиясына бейімделген Парси аруз дәстүрінде жазылған Жусіп Арузи Нишабуридің, Вахид Табризидің туындылары жарық көрді. Абай оқыған Физули, Шәмси, Сәйхали, Әлішер Науаи, Сағди, Фирдауси, Руми, Низами, Бабырдың бәрі де осы Парси аруз үлгісімен өлең жазып, ол жөнінде Ғылыми-теориялық еңбектер қалдырған. Шәкірт Абайдың медресе есігін ашып, тұңғыш рет өзінің ақындық лебізін білдірген «Иузи - рәушан, көзі - гәуһар», «Физули, Шәмси, Сәйхали» өлеңдері Парси аруз уәзінімен үндес жазылуының себебі де осы жағдайларға байланысты. Абай қазақтың өлең құрылысына жаңалық енгізу жолындағы ізденістерінде Парси аруз жайлы Ғылыми еңбектермен біршама мол танысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Құм шайғыш**— құмды сумен жуу арңылы бөгде заттардан айыратын машина. Құм шайғыштар сылақ, бетон дайын-дайтын заводтарда т. б. орындарда пайдаланылады. Олар электр жетек-пен жұмыс істейді. Құм шайғыш жасалу ерекшеліктеріне қарай қос шнекті, драгалық болып бөлінеді. Қосшнекті Құм шайғыштың астауы түбіне ңа-рай тарыла түседі. Астаудың ортасын-да қарама-ңарсы бағытта айналып тұ-ратын шнекті араластырғыштар мен
су ағыны арқылы құм лаидан ажыра-тылады. Лай ағызылатын арнайы на-уаша бар. Драгалық Құм шайғыштың жұ-мыстың тетігі параллель шынжырлар-ға бекітілген қалақшалардан тұрады.
Оның жұмыс өнімділігі шнектіге қарағанда төмен. Сондықтан оны жуу-ды онша көп қажет етпейтін орындарында пайдаланады. Бұл машина 1 т құмды тазартуға 3—6 м су шығын-дайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Сортаң топырақтағы алевритті құмайт
**Құмайт** - құмнан, алевриттен (90-70% ), саздан (10-30% ) құралған борпылдақ шөгінді жыныстар.

Түрі
----

Сазды бөлшектердің мөлшеріне қарай құмайттар ірі түйірлі, ұсақ түйірлі болып бөлінеді.

Қасиеті
-------

Құмайт тез дымқылданады, ыдырайды, шайылады. Табиғатта мезо-кайнозой жыныстарында көп тараған.

Қолданысы
---------

Құмайттар түрлі құрылыстарда қолданылады.
  

Құмайттардан жаралатын жеңіл топырақтарда қара бидай, тары, картоп, бақша дақылдары жақсы өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Базилика «Nuestra de la Altagracia»
**Сальвалео́н-де-Игуэ́й** (исп. *Higüey*, *Salvaleón de Higüey*) — Доминика Республикасындағы қала.

Тарихы мен географиясы
----------------------

*Сальвалеон-де-Игуэй*  Доминикан Республикасының шеткі шығысында орналасқан қала, сонымен қатар ол Ла-Альтаграсия провинциясының әкімшілік орталығы. Кариб аймағындағы кәпірлер қажылық ететін ірі орындардың бірі, маңызды туристтік орталық.

Қаланың негізін 1494 жылы Хуан де Эскивель қалады. Таино үндістерінің тілінен аударғанда «күн шығатын жер» деген мағынаны білдіреді.

Халық саны шамамен 150 мың адамды құрайды. Табыстың негізгі көздері ауыл шаруашылығы мен туристтерге қызмет көрсету. Қаланың тұрғындары қаладан 50 шақырым жерде орналасқан Пунта-Кана туристтік аймағында жұмыс істейді.

*Сальвалеона-де-Игуэйдің* көрікті жерлерінің бірі болып 1971 жылдың 21 қаңтарында салынған 80-метрлік *Нуэста Сеньора де Ла Альтаграсия (Nuestra Señora de la Altagracia) соборы* саналады. 21 қаңтар күні, Мадонна Ла Альтаграсияның естелігіне орай, бұл жерге мыңдаған қажылық етуші адамдар келеді.1979 жылы соборға папа Римский Иоанн Павел II келіп кеткен. Қаланың басқада көрікті жерлеріне алтынмен безендірілген ескі кафедралы соборды жатқызуға болады.

Дереккөздер
-----------

* Thomas Wilde (Hrsg.), Alex Aabe u.a. *Dominikanische Republik. Reise-Handbuch und Landeskunde*, Verlag Manfred Klemann, 78204 Singen.
**Жұмсақ бидай** (лат. *Botsc*) – астық тұқымдасының бидай туысына жататын, биіктігі 50-180 см-ге жететін бір жылдық шөптесін өсімдік. 

Сабағы тік, жапырағы жалпақтау таспа тәрізді, сабақ бойыны қыгап арқылы орналасады. Гүл шоғыры 4-5 гүлден тұратын масақ.

Таралуы
-------

Қазақстан мен Сібірдің далалы аймақтарында көптен себіледі. Өнімділігі жоғары.

Химиялық құрамы
---------------

Негізгі құрамдық бөлігі – крахмал. Одан басқа белоктық заттар, витаминдер болады.

Қолданылуы
----------

Крахмалдың өндірістік көзі болып табылады. Сонымен қатар бидай дәндерінен Митрошин сұйықтығы дайындалып, тері ауруларын емдеуге қолданылады.

Тағы қараңыз
------------

* Қылтықсыз бидай

Дереккөздер
-----------
**Юн Ду Джун** — Оңтүстік Кореялық әнші. Beast тобының басшысы.

Орта мектепте Ду Джун футболмен айналысқан және футболшы болуды армандаған, бірақ, MTV «Big Bang Documentary» бағдарламасы шыққаннан кейін, оның арманы өзгерді. Алғашқыда ата-анасы мен ұстаздары қарсы болған, бірақ Ду Джун оларды өзін саз мектебіне жіберуге көндіреді де, жақын арада кастингтерге өте бастайды. Кейін, JYP Entertainment компаниясында жаттығады да, 2AM және 2PM топтарының болашақ мүшелерімен Mnet телеарнасының «Hot Blood» бағдарламасына қатысады, бірақ өкінішке орай оны шығарып жібереді. Осыдан кейін Cube Entertainment компаниясына ауысады. Дуджун алғашқы рет AJ әншіcінің «Wipe the Tears» атты бейнеклипіне, Чун Хёнмен рэппер ретінде түскен. Оған қоса, Ду Джун әрқашан актер болуды армандаған. Дебютына дейін, ол «High Kick Through the Roof» ситкомына кастингтен өткен және оған ситкомда ойнауға ұсынған, бірақ ол әншілік мансабына көңіл тоқтату үшін, рөлден бас тартады. Дебютынын 1 ай өткен соң, Ду Джун MBC «Данби» бағдарламасына қатысып, әлемді шарлайды. IU-мен 2 аптаға MBC «Chin Chin Radio» радио-бағдарламасының уақытша жүргізушісі болды. Дон Унмен «When The Door Closes» балладасын жазды. 2013 жылы, Hard to Love, How to Love альбомы шыққаннан кейін Ду Джун мен Чун Хён тыңдармандарына арнайы «I Am A Man» жазады.

Актерлық мансабы
----------------

### Телесериалдары

* Let’s Eat / Давай поедим / Тамақтанайық
* IRIS 2 / Айрис 2
* A Thousand Kisses / Тысяча поцелуев / Мың сүйісу — cameo
* All My Love / А я денежки люблю / Ал мен ақша ұнатамын
* More Charming by the Day
* Marrying The Mafia 5 / Замужем за мафией 5

### Шоулар

* Running Man / Бегущий человек / Жүгірген адам — (104, 162 эп.)
* Win Win / Вин Вин — қонақ ретінде
* Exciting Cube TV
* Qualifying Men — (369 эп.)
* SHIN PD Variety Show — қонақ ретінде
* Danbi
* Idol Maid
* Hot Blooded Men

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

• 

•
Қазақтың әдет-ғұрпында жол-жоралғы деген ұғым бар. Бұл - әр адамның еңбегіне, ата-тегіне, туыстық қатынастығына сай жасалатын алыс-беріс, сый-сыяпат ретінде берілетін тарту-таралғы. Мұның әр түрлі жoлдармен жасалатын реті болады. Мысалы, алғаш рет келген құрметті қонаққа, батырға, ақынға, ел ағаларына, құда-құдағиға көрсетілетін жол бар. Мұндай тарту-таралғыға ат-шапан, кісе белбеу, ерт-тұрман, қару-жарақ, қалы кілем, құндыз бөрік, домбыра, күміс қамшы жатады. Жол жөн - жосық кезек беру арқылы да көрсетіледі, мысалы: бата беру, бас ұстау, жоғары отыру. Бесікке салуда жол құдағиға немесе басқа рудың әйелдеріне беріледі. Жас ақын аға ақынға, жас палуан бас палуанға, жігіт қызға жолын береді, өйткені "қыздың жолы жіңішке" деген бар. Жастар қарияларға жол береді. Ерсі, әдепке жатпайтын жайларды қазақ "жолсыз іс" дейді.

"Орамал тон болмаса да, жол болады", - дегенде, атам қазақ: "Үлкен - кіші болса да, сыйлай біл, арзан-қымбат болса да, жолы мен жөнін көрсете біл ", - деп ескерткен. "Е, құдайым, тіземнен сүріңдірсен де, тілімнен сүріндірме, аттан құласам да, жолымнан құлатпа ! ", - деп тілеген ел жолдан жығылуда ар санаған, сол жолдан таймаған.

Қазақ жoлдан жығылуды өліммен тең санаған. Жол-жоралғы - әр адамның азаматтық, елдің елдік қасиетін сынайтын ұлағатты ғұрып. "Жаңа отауға тарту деп қазақ жоралғысымен бір-бір соғымды ақ сазандай тулатып әкеп байлаған", - деп жазады С.Жүнісов.
Демек, тұрмыстағы салт - дәстүр, өмірдегі әдет-ғұрыптың бәрі осы жол-жоралғы арқылы жасалады, жөнін табады. Жолды ұстай білу - биік адамгершіліктің, ұлттық парасатымыздың берік тұғыры.

Дереккөздері
------------

К - 30 Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы:"Алматыкітап баспасы" ЖШС, 2010. - 145 бет, суретті.
Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов
Бұрынғы атауы №23-11 желекжолы. Жұмекен Нәжімеденов көшесі жаңа әкімшілік орталықта орналасқан. Ұзындығы - 5524,9 м.

Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов (1935-1983) - көрнекті ақын. Тұңғыш кітабы 
«Балауса» деген атпен 1961 жылы жарық көрді. «Жоқ, ұмытуға болмайды» поэмалар жинағы үшін 1967 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығын алды. Өлеңдерінің көбі белгілі бір сюжетке құрылған. Нәжімеденовтің «Келін», «Көзсіз батыр», «Қанды сүт», «Соңғы махаббат» поэмалары, «Кішкентай», «Ақ шағыл» романдары бар. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Қауғаната қалашығы (Қалғаната)** — ауылдың шетінде орналасқан, 6 -18 ғасырларға жататын археологиялық мекен.

Қалашық сипаттамалары
---------------------

**Географиялық координаттары:** 42Т 0398421 UTM 47714977 1900 ж. Н.В.Руднев , 1947 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (К.А.Ақышев) зерттеген. Ортағасырлық Құджан (Құған) қаласымен сәйкес келеді. 16 ғасыр жазба деректерінде аты аталады. Ортағасырлық автор Хафиз Таныштың дерегі бойынша 1582 ж. Абдаллах хан Дешті Қыпшаққа жасаған жорығы кезінде Сүткент, Күнжан, Аққорған қалалары арқылы жүрген. Алайда, қаланың пайда болу кезі ерте заманға жатады. Төбе жөңгеленіп келген, биіктігі 10 м. Орталық төбенің диаметрі 160-170 м. Қала айнала мұнаралы қорғанмен қоршалған. Қабырға сыртында ені 10 м, тереңдігі 2 м ор байқалады. Қала қақпасы оңтүстікте болған. Қақпадан басталған көше қаланы екі тең бөлікке бөліп тұр. Орта тұсында батысқа қарай тағы бір көше шығады. Көшелер түйіскен жерде базар алаңы болғанға ұқсайды. Ол жерде диаметрі 25 м ашық жер сақталған. Орталық төбені қорғансыз рабад таға тәрізді қоршап тұр. Оның ені ордан бастап есептегенде 50 м. 17-18 ғасырлардың керамикасы сырсыз және сырлы заттардан тұрады. Бұлар бойында кертпелері бар құмдар , көзелер тектес ыдыстар, құмыралар, шүмекті ыдыстар. Тостағандар қалың, дөңгелек табанды, түссіз шыңылтыр жағылған. Ою-өрнек элементтері күрделі емес : олар спиральдар, ширатпалар қатарынан және дөңгелек , таңба түрінде "баспа" белгісінен тұрады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы, Отырар ауданы, Алматы 2007
**Мойылды** – Есіл өзенінің оң жақ саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Аршалы ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Ерейментау тауларының оңтүстігінен алып, Есіл бойындағы Вячеслав су қоймасына құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 66 км, су жиналатын алабы 769 км2. Жалпы ұзындығы 73 км болатын 36 шағын саласы бар. Ең ірісі – Тентек Қарасу (20 км). Су жиналатын алабының жер бедері жонды-белесті, жонды-төбелі денудациялық қыратты жазық. Арнасы ирелеңдеп келген. Қар және грунт суларымен толығады. Қараша айының 1-онкүндігінде суы қатып, сәуірдің 2-жартысында мұзынан арылады (140 – 180 күндей мұз құрсауында болады).

Өсімдігі
--------

Карбонатты қара топырақ және қошқыл қоңыр топырағында бетегелі-селеулі, бетегелі-бозды-қызыл қаулы, қарағанды-бетегелі-селеулі өсімдіктер өскен. Айқын байқалатын аңғарында мойыл, талды тоғай шоғырлары кездеседі. Жоғары және төменгі ағыстарында жайылмалары байқалады. Жайылмасының шалғындарын көлтабандатып суландыруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Ақмола облысы» энциклопедиясы
**Мойынтірек материалдар** - сырғанау мойынтіректердің ішпектерін жасау үшін қолданылатын материалдар. Мойынтіректік материалдар келесі талаптарға сәйкес болуы керек: болаттан жасалған біліктердің беттеріне үйкеліс коэффициенті аз, қажетті меншікті жүктемеге төтеп беріп, үйкелісетім беттердің аз тозуын қамтамасыздандыру. Металдан жасалған моыйнтіректі материалдарға келесі жатады: баббиттер, қолалар, кейбір шойындар, сонымен қатар вакуумда маймен қанықтырылған кәуекті металқыш материалдар (өз бетімен майланатын материалдар). Метал емес мойынтіректі материалдарға жатады: кейбір пласмассалар (текстолит, ағашқабатты құйымашықтар, полиамидтер, фторопластар), сүрекке негізделген мойынтіректі материалдар және көміртекті графиттер. Құрастырылған мойынтіректі материалдарға келесі жатады:
әртүрлі байланыстырылған материалдар, мысалы, пластмассамен қанықтырылған кәуек металдар, металмен, графитпен толықтырылған пластмассалар немесе метал-пластмасса түрлі қабатты мойынтіректі материалдар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
Василий Павлович Рощин
----------------------

**Василий Павлович Рощин(26. 12. 1891, - 22. 7. 1973, Алматы)** – қазақстандық офтальмог, медициналық ғылымдарының докторы, профессор. 1952 жылдан КОКП мүшесі. ҚазақССР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Қазан университетінің медицина факультетін 1921 жылы бітіргеннен сонда ординатор болды.1921-1933 жылдары Сібір дәрігерлер білімін жетілдіру институтында аға ассистент, доцент, 1934-1969 жылы Алматы медициналық институтында көз аурулары кафедрасының меңгерушісі.Оның 100-ден астам ғылми еңбкетері бар.Бұл еңбектерінің көпшілігі Қазақстанда көз ауруларын емдеу және профилактика шараларына арналған.Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және бірнеше медальдармен марапатталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Қашар темір кен орны** - Қостанай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 45 км жерде орналасқан. Бұл аймақта Қашар антиклинорийнің шығыс қанатындағы визе-серпухов ярусының жанартаутекті шөгінді жыныстары мен қышқыл құрамды интрузиялар түйіскен. Кен орны 1950 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Қашар темір кен орны - мезозой-кайнозой қабаттарындағы (қалыңдығы 114-170 м) төменгі визенің гранит-порфирлері мен төменгі тас көмірдің шөгінді-жанартаутекті жыныстарының түйісуінен және тектоникалық жарылым белдеміне магма ерітінділерінің әсер етуінен түзілген жапсарлық-метасоматоздық кен. Метасоматозхға ұшыраған Қоржынкөл шоғыры кен аумағы базальтты-порфиритті туфтар вулканомиктілі құмтастар, әктастар және доломиттер арасында орналасқөан. Кен денелері қабат, линза, штокверк, діңгек пішінді, ұзындығы 7000 км-ге, қалыңдығы 300 м-ге жетеді.

Құрамы
------

Мұндағы кентас минералдары, негізінен, магнетиттен тұрады. Сонымен қатар мартит, борнит, пирротин, халькозин, галенит, металсыз минералдардан скаполит, кейде гранат, кальцит, эпидот, актинолит кездеседі. Темірдің мөлшері 30-72%, титан 0,6 – 1,5%, фосфор 0,3%, күкірт 0,15%. Барланған қоры 1,4-1,6 млрд.т. Қазіргі кезде карьерлік әдіспен игерілуде. Соның негізінде Қашар кен байыту фабрикасы жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Василий Иванович Ряховский** *(06.01.1909 ж.т. Орынбор облысы, Николаевка селосы)*-Қазақстандық мал дәрігері, мал дәрігерлік ғылым докторы (1955). 

1942 жылдан КПСС мүшесі. Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік иснтитутын үздік бітіріп (1932), осы институттың микробиологиялық кафедрасына ассистент, 1939 жылдан малдәрігерлік санитарлық сарап кафедрасының меңгерушісі, мал дәрігерлік факультетінің орынбасары (1955-1958),1959 жылдан ауыл шаруашылық өнімдері технологиясының кафедра меңгерушісі.

Еңбектері
---------

Ол құрғақ антиген және вакцина дайындау, бруцеллез ауруына шалдыққан сиыр терісін хлораминмен дезинфекциялау, безнайтиозбен ауырған мал етінің экспертизі т.б. жөнінде 50-ден астам ғылыми еңбек жариялады. Ол Қазақстанда трихинеллез ауруының таралу себептерін анықтап, емдеу жолын ұсынды, жүн мен теріні жұқпалы індеттердің қоздырғышынан залалсыздандыру үшін гамма сәулесін қолданып, оның пайдалы екенін білген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том
Василий Козьмич
**Василий Козьмич Шебуев**(13.04.1777, Кронштадт, - 28.06.1855, Петербург) - орыс кескіндемешісі.

Өмірбаяны
---------

1782-97 жылдары Петербург Көркемсурет академиясында (И.А.Акимов пен Г.И.Угрюмовтан) оқыды. Римдегі Көркемсурет академиясының зейнеткері (1803-07). 1832 жылдан Петербург Көркемсурет академиясының ректоры әрі профессоры (1812).

Еңбектері
---------

Орыс классицизмінің ірі өкілі, асқақ суретші, белді педагог болған Шебуев өмір көріністерін шыйнайы бейнелеуге ("Бал ашу", 1805, Мәскеу,Третьяков галереясы;Швыкин портреті, 1833 Ленинград, Орыс музейі) талпынды. Дегенмен Шебуев негізінен діни кескіндемеге бой ұрғандықтан оның батырлық - патриоттық тақырыптағы шығармаларын да ("Көне Иголкиннің ерлігі" , 1839,Орыс музейі) академизм белгілері көрініс берді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 228 бет
**Стереофонды телефон** ( с т е р е о қ ұ л а қ і л д і р і к т е р ) — стереофонды, монофонды музыкалық программаны электрофон, магнитофон, радиоқабылдағыш, телевизор сияқты тұрмыстық дыбыс жаңғырту аппаратураларынан тыңдауға арналған электрлі акустикалық құрал. Екі телефоннан (оң және сол) құралады. 1 не 2 болат серіппе немесе сымның көмегі арқылы құлақты баса басқа кигізіледі. Бөгде дыбыс кедергі келтірмес үшін телефондар дыбыс изоляциялық қасиеті жақсы (мыс. кеуекті резеңке) материалмен тысталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Василий Петрович Стасов** (04.08.1769, Мәскеу, - 05.09.1848, Петербург) - орыс архитекторы, бертінгі классицизм өкілі. 

1802-08 жылдары Франция мен Италияда сәулет өнері саласынан тәлім алды. 1808 жылдан Петербург Көркемсурет академиясында қызмет атқарды (1811 жылдан академигі). 1817 жылы император сарайы құрылсын басқарды. Петербургтегі Павлов полкінің казармасы, Марс алаңы ансамбліндегі монументті ғимараттар, Патша селосындағы (қазіргі Пушкин қаласы) шойын қақпалар, манеж т.б. құрылыстар Стасов қолынан туды. Қысқы сарайдың салтанат залдары мен шіркеулерін, қасбетін 1837 жылы өрттен кейін қалпына келтірді. 

Стасов орыс классицизмі соңғы кезеңінің негізгі идеялары мен композициялық әдістерін ілгері дамытты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 411 бет
**Қашар жер асты су кені** - Қостанай облысы Қостанай ауданы Қашар кентінен солтүстік-шығысқа қарай 5 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны эоцен, бор және палеозой шөгінділерінің сулы қабатында шоғырланған. Эоцен шөгіндісіндегі сулы қабат кен орнының барлық бөлігінде кездеседі.

Сипаты
------

Су сыйыстырғыш тау жыныстары опокадан, құмнан, құмтастардан тұрады. Олардың қалыңдығы Тобыл өзені аңғарында 5–15 м, ал Әйет пен Тобыл өзендері аралығында 50 м-ге дейін жетеді. Өзен аңғарындағы су грунтты, суайрықтарда – арынды. Ұңғымалардан шығатын су дебиті 0,1–2,3 л/с. Жер асты суы ашқылтым және ащы, минералдылығы 3–5 г/л-ден 10 г/л-ге дейін.

Жоғарғы бор кезеңіндегі шөгіндіде қалыңдығы бірнеше метрден 60 м-ге дейін жетеді. Суы мол қабат құм және құмтастарда шоғырланған. Ұңғымалардан шығатын су мөлшері 0,3-тен 10 л/с-қа дейін. Минералдылығы 3 г/л-ге дейінгі тұщы және сәл ашқылтым жер асты суы Тобыл және Әйет өзендері аралығында шоғырланған.

Палеозой шөгіндісінде жер асты сулары 100 м тереңдікке жетеді және олар жарықшақтар белдемінде жатыр. әйет өз. аңғарында сулы кешен төрттік шөгінділермен жабылған және ұңғымалардағы су шығымы 2–15 л/с. Жер асты суының жоғарғы жарықшақты белсенді белдеміндегі минералдылығы 5–10 г/л, тереңдеген сайын ол 66 г/л-ге жетеді. Кен орны Қашар темір кенішін салуға байланысты барланған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Штифанов Василий Иванович** (1910-2000), геoлoг, Социалистік Еңбек Ері (1963). 

Еңбек жолын Алтай өлкесінде мұғалімдіктен бастаған. 1932-1938 жылдарына Қазақ кен-металл институтында оқиды. Оқуды бітірген сон Қарсақбайдағы Қаныш Сәтбаев басшылық кететін Жезқазған геолог-барлау кеңсесіне жұмыска жіберілді. 1941 жылында Қаныш Сәтбаев Алматыға жұмысқа ауысқаннан кейін, ол геолог-барлау партиясын басқарды. Осы қыззметте Штифанов 75 жасқа келгенше істеді. 

ҚазКСР еңбек сіңірген геолог-барлаушысы. Ленин жөне Октябрь революциясы ордендерімен марапатталған. 

Бірнеше ғылыми мақалалардын авторы. Жезқазғандағы біркөшеге Штифанов есімі берілген. 

Жезқазған қаласының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Виллем Эйнтховен** (нидер. ; 21 мамыр 1860, Семаранг — 29 қыркүйек 1927, Лейден) — нидерландтық физиолог, электрокардиографияның негізін қалаушылардың бірі, 1903 жылы жүректің электрлік белсенділігін тіркеуге арналған құрал құрастырды, алғаш рет 1906 жылы электрокардиографияны диагностикалық мақсаттар үшін пайдаланды, 1924 жылы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.

Өмірбаяны
---------

Виллем Эйтховен 1860 жылы 21 мамырда Семарангте XV ғасырда инквизхиция кезінде Голландияға қоныс аудартқан испаниялық еврейлер тегінен шыққан әскери дәрігер Якоба Эйнтховен және оның екінші жұбайы, жергілікті қаржы асқармасының басшысының қыза Луиза де Фогельдің жанұясында дүниеге келді. 

### Білім алу және ғалым ретінде қалыптасуы

Виллем әкесінің ізімен жүруге талпынды, алайда оның ерекше қабілеті тіптен басқа бағытта жүруіне алып келді. Голландияның көз аурулары "Көз ауруынан зардап шегетін сырқаттарға арналған госпиталь" атты танымал ауруханасындағы офтальмолог комекшісі ретінде тәжірибеден өткеннен кейін бакалавр дәрежесін алу мақсатында ол кейінгі уақытта үлкен қызығушылық туғызған екі зерттеу жұмысын жүргізді. Біріншісі "Шынтақ буыны механизмі туралы кейбір ескертпелер" деп аталды.

### Электрокардиографияға қосқан үлесі

1885-1889 жылдары Эйнтховен тыныс алу физиологиясының, ішінара жылжымалы жүйкенің тыныс алу механизміндегі жұмысын зерттеумен шұғылданды. 1889 жылы Эйнтховен Базаль қаласында физиология бойынша өткен бірінші халықаралық конгресске қатысты Ол жерде алғаш рет 1887 жылы адамға капиллярлы электрометрде кардиограмма жасауға қол жеткізілген Огастес Уоллердің өзінің итіне жасаған электрокардиограмманың жазбасымен танысты. 1893 жылы Нидерланд медициналық ассоциациясында (нид). орыс. Эйнтховен "электрокардиограмма"атты жаңа терминді қолдануды ұсынды. Кейін Уоллердің пайдасына на авторлық құқығынан бас тартты. 1890 жыл мен 1895 жылдар аралығында капиллярлы электрометр құрылғысымен, онық функционалдылығы мен кеңдігін физико- математикалық ықпалмен үлкейте лотырып айналысты. Оған жақсы электрокардиографиялық бейне жасауға мүмкіндік алды.

Эйнтховен үштағаны
------------------

Эйнтховен заңы
--------------

Кейінгі жылдары мен мойындалуы
------------------------------

* 
* 
* 
* 
*

Тағы қараңыз
------------

* Электрофизиология
* Электрокардиограмма

Қайнар көзі
-----------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901-1925 жылдардағы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Эмиль Беринг (1901) •
Рональд Росс (1902) •
Нильс Финзен (1903) •
Иван Павлов (1904) •
Роберт Кох (1905) •
Камилло Гольджи / Сантьяго Рамон-и-Кахаль (1906) •
Шарль Лаверан (1907) •
Илья Мечников / Пауль Эрлих (1908) •
Эмиль Кохер (1909) •
Альбрехт Коссель (1910) •
Альвар Гульстранд (1911) •
Алексис Каррель (1912) •
Шарль Рише (1913) •
Роберт Барани (1914) •
Жюль Борде (1919) •
Август Крог (1920) •
Арчибалд Хилл / Отто Мейергоф (1922) •
Фредерик Бантинг / Джон Маклеод (1923) •
Виллем Эйнтховен (1924)
 |
|  |
| 

---

Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951-1975 | 
1976—2000 | 
2001-ден бері

 |

 |
**Өскемен уезіндегі ақ гвардияшыл кулактардың бүлігі** - 1920 жылы шілдеде уездің Бұқтырма ауданында болған Кеңес өкіметіне қарсы қарулы бүлік. Оған "шаруалар одағы" деп аталған эсерлер ұйымы басшылық етті. Бүлік Малонарым селосында басталып, Бұқтырма ауданының орталығы Большенарым селосына ауысты. Жұмысшылар мен Кедей шарулар отрядтары қолдаған Қызыл Армия батальоны (Катонқарағайдан келген) 1920 жылы шілдеде Болшенарымда бүлікшілердің негізгі күшін талқандап, "Бұқтырманың монархиялыық ақ республикасын" құлатты

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,58 бет
**Стефан Ламбов Данаилов** (болг. *Стефан Ламбов Данаилов*) (9 желтоқсан 1942) - болгариялық актер, режиссер, педагог, саясаткер. Болгарияның ең танымал актерлерінің бірі. 1960-90- жылдарында КСРО, Италия және АҚШ-та көп фильмдерге түскен. Болгарияның еңбек сіңірген әртісі(1975), Болгарияның халық әртісі (1983), Болгарияның мәдениет министрі (2005-2009).

Өмірбаяны
---------

Стефан Данаилов 1942 жылдың 9 желтоқсанында Болгария патшалығының София қаласында дүние есігін ашқан. Стефан 14 жаста болған кезінде «Следы остаются» фильмінде түсіп, өнеріне жол ашады. 1966 жылы ВИТИЗ (қазіргі НАТФИЗ) бітіреді. 1968 жылы «Первый курьер» фильмінде басты рөлге ие болып, болгариялық және совет кинематографисттерімен бірге түседі. Одан соң, «Братушка», «Юлия Вревская», «Берега в тумане», «Большая игра», «Западня» атты шығармаларында түсіп, совет көрермендерінің жылы ықыласын иеленеді. 1969 жылы «На каждом километре» сериалында Николай Деянов атты майордың рөлімен түседі. Фильм өз отаны Болгарияда және Совет үкіметінде үлкен табыс әкеледі. Кең атақ-данқты «Спрут» атты италиялық сериалына Нуццо Марчино кейіпкері ретінде түсуінің көмегімен алады. Н. Массалитинов атындағы Пловдивская, Болгариялық әскер және И. Вазов атындағы Халық театрларында жұмыс жасайды. 1988 жылдан Стефан Данаилов оқытушылық қызметпен шұғылдана бастайды. К.Сарафов атындағы театр және кино өнерінің академиясында профессор атанады. 2005-2009 жылдарында Болгарияның мәдениет министрі атағына ие болды. 2011 жылы БСП партиясының вице-президентіне үміткер болған.

Отбасы
------

Стефан Данаиловтың атасы - Васил Костов Данаилов, болгариялық төңкерісші, ВМОРО мүшесі. Әкесі - Хараламби Василев Данаилов, болгариялық экономист. Анасы- Евдокия Данаилова. Әпкесі- Росица Данаилова, болгариялық актриса. Әйелі - Мария Димитрова Цанкова-Данаилова, болгариялық модель.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Стефан Данаилов
* Стефан Данаилов Мұрағатталған 20 сәуірдің 2013 жылы.
**Василий Иванович Зюзин** (15.6.1896, Ресей, Волгоград облысы Даниловка ауданы Орехов слободасы – 7.10.1975, Алматы қаласы) – медицина ғылымдаоының докторы (1944), профессор (1945),  Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1947), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1943).

Ресейдің Дондағы Ростов қаласындағы Дон (қазіргі Ростов) университетінің медицина факультетін бітірген (1925). 1934 жылдан Қазақстанда тұрып, еңбек еткен. Қазақ туберкулез ғылыми-зерттеу институтының директоры (1933–41), Алматы мемлекеттік медицина институтының (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) директоры (1943–51), сонымен қатар туберкулез кафедрасының меңгерушісі (1951–64) болды. 1964 жылдан өмірінің соңына дейін Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында туберкулез кафедрасын басқарды. 

Негізгі ғылыми еңбектері өкпе және лимфа түйіндері туберкулезі, оның эпидемиологиясы, клиникасы, одан сақтану және емдеу мәселелеріне арналған. Қазақстанда туберкулез диспансерлерін ұйымдастырды.

«Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Курлов Василий Николаевич** (тамыз 1909 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы, Новопокровка селосы – 1986) — Қазақстанның партия, совет қызметкері. Соц. Еңбек Epi (11. 01. 1957). 1932 жылдан КОКП мүшесi. Алматы жоғары партия мектебiн бiтірген (1951). 1928-1931 жылдары «Красный кожевник» артелiнде жұмысшы және оның председателi болды. 1931-1932 жылдары Кәсіпшілер одағының Айыртау ауд. комитетiнiң председателi. 1932-1937 жылдары Айыртау, Рузаев және Соколов ауд. комсомол комитеттердің секретары. 
1937-1949 ж. Соколов ауд. партия комитетінің секретары, Арықбалық және Шучье ауд. партия комитеттерiнiң 1-секрегары. 1951-1963 ж. Ленин орденiмен, Еңбек Қызыл Ту, 2-дәрежелi Отан соғысы ордендерiмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Зорин Василий Иванович** (11.4.1932 ж. т. Киров облысы, Доровский ауданы, Қарауыл д.) - философиялық ғылыми докторы (1978), проф. (1979). ҚазМУ-ді бітірген (1954). 1968 жылдан Ақмола а. ш. интернатында аға оқутышы, доцент (1973), кафедра меңгерушісі (1982). Ғылыми зерттеу жұмыстарының негізгі бағыты - жұмысшы табының аграрлық отрядында ғылыми-техникалық революцияның әсерінен болатын әлеуметтік өзгеріс, а. ш-дағы ғылыми-техникалық рефолюцияның философиялық-әлеуметтік мәселелер.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

* Сельскохозяйственный рабочий класс Казахстана, формирование, развитие, социальные изменения, 1972;
* Проблемы научно-технической рефолюции в сельском хозяйстве , 1973;
* Аграрное производство в период научно-технической революции, 1975.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Құм қоян** (лат. *Lepus tolai*) – қоян туысының бір түрі.

Құм қоян – қояндардың ішіндегі ең кішісі. Дене тұрқы 38 – 53 см, салмағы 1,5 – 2,5 кг. Арқасы мен бүйірі қоңыр, сұр, ал бауыры ақ түсті. Қазақстанда Арал Қарақұмы, Қызылқұм, Мойынқұмда және Қызылорда, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Маңғыстау облыстарындағы құмды жерлерде мекендейді.

Құм қоян өсімдіктің 118 түрімен қоректенеді. Оның 66 түрі шөптесін өсімдіктер, 38 түрі бұталар, 14-і ағаш тектес өсімдіктер. Құ мқоян қорегін іздеуге ымырт түскен кезде, түнде шығады. Ұйығу қаңтар мен ақпанның аяғында басталады. Құм қоян – өте өсімтал, жылына 3 рет көбейеді, әр туғанда 1 – 9 көжектен табады. Көжегінің дене тұрқы 11 см, салм. 85 – 95 г болады. Құм қоян жыртқыш сүтқоректілер (түлкі, шиебөрі, қасқыр, дала мысығы, т.б.) мен құстар (бүркіт, жамансары, қарақұс, кезқұйрық, үкі, т.б.) аулап, қорек етеді. Көбейіп кетсе бау-бақшаға едәуір зиян келтіреді. Сондай-ақ, кейбір жұқпалы ауруларды таратады. Терісі жеңіл өнеркәсіпте пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы III том 12 тарау
Координаттар: 55°48′36″ с. е. 37°29′54″ ш. б.﻿ / ﻿55.8101278° с. е. 37.4984083° ш. б.﻿ / 55.8101278; 37.4984083 (G) (O) (Я)

**Мәскеу авиациялық институты (Ұлттық Зерттеу университеті)** - 1930 жылдың 20-наурызында негізі қаланған институт. КСРО кезінде Серго Орджоникидзе атындағы авиациялық институт деп аталған. Қазіргі кезде МАИ-да:

* 20 мыңнан астам студент институттың 10 факультеті, факультет құқығындағы 3 институты мен 4 бөлімшесінде білім алады.
* Аспирантурада физика-математика, химия және техникалық ғылымдар мамандықтары бойынша 54; тарих, экономика, философия және саясаттану мамандықтары бойынша 6 ғылым кандидаты дайындалуда.
* Докторантурада механика, машина жасау, басқару процестеріндегі проблемаларға арналған оннан астам ғылыми бағыт бар. Кандидаттық және докторлық диссертацияларды қорғау кеңестері бар.
* Институт ғалымдары ғылымның 29 бағыты бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізеді.

Тарихы
------

Авиациялық институттың ашылуы мен дамуы авиацияға деген қажеттілікпен тығыз байланысты болып табылады. Н. Е. Жуковскийдің атындағы АГОИ (Аэрогидродинамикалық орталық институт) ашылғаннан кейін, авиацияны толығымен қамтитын институт қажеттілігі анық байқалды. 

1930 жылы 20-наурызда КСРО-ның Халық шаруашылығы орталық кеңесінің қаулысына сәйкес, Мәскеу мемлекеттік техникалық университетінің аэромеханика факультетінің негізінде Жоғарғы Аэромеханикалық училище құрылған болатын. Осы жылдың 20-тамызында училище негізінде МАИ құрылды. Алғашында сабақтар Ольхов көшесіндегі ғимаратта өткізілсе, кейінірек 5-Тверьская-Ямская көшесінде арнайы ғимарат берілген болатын. Институттың алғашқы өзіндік ғимараты Волоколамская және Ленинградская көшелерінің қиылысында 1933 жылы салынған. 

1953-1975 жылдар аралығында МАИ құрылысының екінші кезеңі жүзеге асырылды. Аудиториялық корпустар, оқыту және ғылыми мақсаттарға арналған зертханалар мен өндірістік орындар саны 35 жетті. Институттың өсуімен бірге оның құрылымында да өзгерістер болды, жаңа факультеттер мен кафедралар қосылды. Ұшақ және мотор құрастыру мамандықтарынан бөлек, инженерлік, экономикалық мамандықтар, авиациялық құрал-саймандар жасау мамандықтары қосылды. 

2009 жылдың 7-қазанында Мәскеу авиациялық институтына Ұлттық зерттеу университеті мәртебесі берілді.

МАИ рейтингі
------------

2014 жылы "Эксперт РА" агенттігі бұл жоғарғы оқу орнын ТМД-дағы үздік оқу орындарының қатарына қосып, түлектерінің білім сапасына "D" атаулы (жақсы) рейтинг дәрежесін берді.

Дереккөздер
-----------