recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мұңлы** – Сарыарқаның орталық белігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде, Шалқия кенішінің солтүстігінде 2 км жерде. Оңтүстік-батыстан солтүстік- шығысқа 10 км-ге созылып жатыр, ені 3 км. Абсолюттік биіктігі 790 м.

Жер бедері
----------

Солтүстік және солтүстік-шығыс беткейі жайдақтау келетін екі ұсақ шоқыдан тұрады, етегінде қорым тастың мол үйіндісі бар. Солтүстік беткейінде бұлақтар мен өзен-жылғалар бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің төменгі және орта бөлімдері жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Ашық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, бұталар еседі. Жайылымдық жер және қыстау ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Мұқышева Ардақ Бабиқызы** — (1966 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласы) — 1997 жылдан бері "Өлке" баспасының өндіріс меңгерушісі, әрі техникалық редакторы. 1988 жылы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің механика-қолданбалы математика факультетін бітірген. Қазақ КСР Ауылшаруашылығы министрлігіне қарасты республикалық есептеу орталығында, "Жалын" журналында техникалық редактор болды.

А.Мұкышеваның тікелей басшылығымен "Өлке" баспаханасынан шығарылған кітаптардың көркемдігі жыл сайын жақсарып, "Өлке" баспасынан шыққан бірқатар кітаптар жүлделі орындарды жеңіп алып жүр. Оның үстіне "Өлке" баспасына алынған кітап басып шығару және полиграфия әлеміндегі жаңа технологияны баспахана қызметкерлерінің меңгеруіне тікелей басшылық жасайды. Баспа өнімдерін пішіндеу, беттеу, көркемдеу жөнінде қызметкерлерге ақыл-кеңестер, нұсқаулар береді. Баспахананың үзіліссіз жұмыс жасауына қажетті техникалық қосалқы бөлшектермен қағаз, мұкабалық материалдармен, түрлі-түсті бояулармен қамтамасыз етеді. Әлемдік озық әдістерді зерттеп, өндіріске бірте-бірте енгізіп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Тоңқылдақ** Он томдық түсіндірме сөздікте бұл тұлғалы сөздің тек дыбысқа еліктеуден пайда болған - «тоңқылдау» етістігі мен «тоңқылдақ» сын есімі мағыналарына ғана анықтама берілген. Біздің төркінін әңгімелегелі отырғанымыз — ертегі кейіпкерлері «тоғыз тоңқылдақ...». Алтай, шор, сағай сияқты түркі тілдеріндегі «тоң» сөзінің мағыналарының бірі — дөрекі. Якут тілінде: тоң — білмейтін, ал тунгус-маньчжур тілдерінің кейбіреуінде осы тұлғалас сөз «олақ, тәжірибесіз» мағыналарын түсіндіреді. Бұл деректерден аңғарарымыз «тоңқылдақ» сөзінің алғашқы түбірі — «тоң», мағынасы— олақ, дөрекілік екендігі. Чуваш тілі де якут тілі сияқты өте көне тілдердің біріне саналады. Сондықтан да болар
«тоң» сөзіне жұрнақтар қосылып, жаңа мағынаға ие болғанын чуваш тілінен табамыз. Онда «тункалтак» сөзінің «есуас, ақымақ» деген мағынасын кездестіреміз. Соңғы дерек бойынша, «тоғыз тоңқылдақ...» — «тоғыз есуас» немесе «тоғыз ақымақ» деген ұғыммен бірдей.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Юрий Григорьевич Лаптев** ─ орыс, кеңес жазушысы. [1]. 

1903 жылы 12 қазанда Киров қаласында дүниеге келген. 1927 жылы кино мектебін бітіріп шығады. 1928-1931 жылдары Н.Э. Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университетінде оқиды. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1942 жылы алғашқы повесі жарық көреді. 1942 жылы *«Красный сокол»* газетінің тілшісі болады. 1943 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. Соғыстан кейін 1975 жылға дейін Әдебиет институтының проректоры болады. Өз шығармаларына соғыстан кейінгі ауыл өмірі, колхоздың жасаған еңбегі мен кеңес жастары тақырыптарын арқау етеді.

Шығармалары
-----------

* «Волчья кровь»
* «Полк Д. Д»
* «Вынужденная посадка»
* «Народный суд»
* «Волки и овцы»
* «Старики»
* «Сибирские стрелки»
* «Балаши»
* «Заря»

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мәдени география** - орта мәдениетінің айырмашылығын және мәдениеттің аумақтық таралуымен таныстыратын әлеуметтік-экономикалық географияның тарауы.

  

Ғылыми бағытта дамуына 1930-жылдары Карл Зауэр үлес қосты, ұзақ уақыт көбіне АҚШ –та дамыды. Зауэр көбіне нарықты және дескриптор анализдің методологиясын қолданады.
К. Зауэрден кейін мәдени географияның қалыптасуына және дамуына Ричар Хартшорн және Вильбур Зелинский үлес қосты. 
1980-х жылдардан "жаңа мәдениетті география" бағыты сипат алды. 

«Географиялық мәдениет» жалпы адамзат мәдениетінің бір бөлігі ретінде географиялық мәдениет география ғылым және білім арқылы беріледі. Ол 

* әлемнің географиялық картинасы,
* географиялық ойлау,
* географиялық әдістер,
* географиялық тілден тұрады.

"Мәдениет" атауы латын тілінен алғашында топырақ өңдеу дегенді білдіреді. Сөйтіп табиғи себептерден туған өзгерістерден өзгеше, адам әрекеттерінен табиғат обьектісінде болатын барлық өзгерістер мәдениет деп түсінілді. Кейіннен "мәдениет"сөзі адам жасағанның бәрін білдіретін жинақтаушы атауға айналды. Осы тұрғыда алғанда мәдениет адам жасаған "екінші табиғат", табиғатта жоқ, адамның саналы қызметінен жасалған бүкіл дүние ретінде қарастырылады. Мәдениет дегеніміз - белгілі бір адамдар тобы үшін ортақ мінез – құлық нормалары мен үлгілері, сенімдер мен адамгершілік құндылықтарының жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мәдениет - әлеуметтік таным белгісі
**Рәсілхан Жүншеев** (*13 наурыз 1953 ж.т*. Жуалы ауд. Қайрат а.) - ғалым, философ, ғылым докторы. Қазақ мемлекеттік университетінің философия-экономика факульететін бітірген.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

Жамбыл педагогикалық институтында аға оқытушы, философия кафедрасының доценті. М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің философия кафедрасының меігерушісі. Рәсілхан Жүншеев 1980-83 ж. Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық институтының аспирантурасында оқып, "Қазақ ағартушыларының философиялық көзқарастарының ерекшеліктері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Рәсілхан Жүншеев бұл еңбегінде ағартушы демократтары Шоқан Уалиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев, еңбектеріндегі философиялық тұжырымдарға терең талдау жасап, ғылыми ой қорытса, докторлық еңбегіне "ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы философиялық ойлар" тықырыбын зерттей отырып, А. Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбергенов, Ә.Бөкейханов, С. Торайғыров еңбектерінің философия мәнсіз негіз етіп алды. Рәсілхан Жүншеев көптеген ғылыми мақалалардың, методикалық оқу құралдарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Рәбиға Есімжанова** (5.1. 1914, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы — 3.7.1986, Алматы) — әнші, Қазақстанның халық артисі (1967; 1959 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген артисі). 

Өнер жолын Семей облысы музыкалы драма театрында драма артисі ретінде бастаған. Кейін Қарағанды, Алматы театрлары (1931 — 46) труппасында қызмет етіп, Еңлік, Айман (М.Әуезовтің "Еңлік — Кебегі" мен "Айман — Шолпанында"), Жібек (Е.Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібек" операсында), т.б. сахналық бейнелерді сомдады. 1946 — 60 жылдары Қазақ радиосының, 1960 жылдан өмірінің соңына дейін "Қазақконцерттің"әншісі болды. Ол, негізінен, қазақтың халық әндері мен халық композиторларының әндерін ("Әупілдек", "Әпитөк", "Гауһартас", "Жалғыз арша", "Жонып алды", "Ләйлім", "Құдаша", "Маңмаңгер", т.б.), сондай-ақ, С.Кәрімбаев, Ш.Қалдаяқовтың әндерін орындап, халық арасында насихаттады. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
**Әдеби мотив** – тақырыптық сарын, қалыптасқан дәстүрлі тақырыптық әуен оқиға желісіндегі кезең. Бірнеше жазушының шығармасында, әр түрлі әдеби нұсқаларда, әр дуәірдің әдебиетінде белгілі бір сарындар қайталанып келеді. 

Әдеби термин ретінле 20 жылдардан бері А.Веселовский, В.Я. Проп еңбектерінде зертеле бастады. Бұл зерттеушілер әр халық әдебиетінде бұрыннан келе жатқан, бір әдебиеттен екінші әдебиетке, дәуірден дәуірге көшіп жүрген сюжеттік сарындар бар деп қарайды. Алайда ұқсас сюжеттік сарындарды өз дәуірінен, нақтылы шығармалардағы көркемдік шешімнен, ұлттық әдеби процестен бөліп алып, жеке қарастыру ұтымды бола бермейді. Ұқсас сарындар көп жағдайда өмірдің өзінен туады, оларды халықтардың өмір-тұрмысындағы ұқсас жағдайлардың әдебиеттегі көрініс деуге ылайық. Кейде олар сараланып, іріктеліп, қалыптасқан дәстүрлі сарындар болады. Немесе, шығарманың құрамындағы бір айшық жеке бөлігі сияқты болып келеді, мысалы, ауыз әдебиетіндегі сиқырлы айна, ақымақ қатын бейнесі, әкесі мен баласының жекпе-жегі, абжыланның ханышаны ұрлап әкетуі т.с. Кейбір жанрда тұрақты сарындар, мотивтер ұшырасады.

Мысалы эпопея мен авантюрлік романдардағы саяхатқа шығу, кеменің күйреуі, көреген қарға, өліктің тірілуі және т.б. Мұндай сарындар кейде жеке дара ашылып, бертін келе автордың өзіндік суреткерлік шеберлігімен, дүниетанымымен, көркемдік шығарма құрылымымен ұштастырылып қарала бастады.

Кейде мотив пен тақырып ұғымын бір деп қарайды. Мотивке кейде сұлулық, ізгілік, ар, қорғаныщ, махаббат, өлім секілді мәңгі тақырыптардың жатқызады. Поэзиядағы мотивтің мән-жайы әлі зерттей түсуді қажет етеді. Оқиғалы, драмалық туындыларда қайталанып келетін сюжетті млтивтер кездеседі. Олар әр жазушының шығармасында әрқалай қайталанып келеді. Көптеген әдеби мотивтер мифалогиямен бірге адамзат мәдениетінің рухани қазынасының келіп қосылады. [1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану. Терминдер сөздігі (Құрастырушылар: З. Ахметов, Т. Шаңбаев) Алматы: "Ана тілі", 1998. - 384 бет. ISBN 5-630-00567-7
**Аласа ұлпабас** (Қияскөлеңдер тұқымдасы) - таулы тундрада, балшықтарда, мүкті өзен жағалауларында және биік таулы Алтай мен Сауырда бұлақ жағасында өседі. Сабағының биіктігі 25 см, жуан және дөңгеленген. Сабақ жапырақтары екеу және онша байқалмайды. Төменгі жапырақтары қысқа тақталы, ал жоғарғы жапырақтары тақтасыз, үрмелі қынапты, сабағын қоршаған. Гүлдері қосжынысты, үш аталықты. Гүлдеу мерзімі маусым-шілде, жеміс салу кезеңі жаздың соңы. Ертеректе аласа ұлпабастан қағаз өндіріп, жүннен, мақтадан, жібектен маталар тоқуда қоспа ретінде пайдаланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
Көшеге белгілі қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы, драматург, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Әлжаплар Әбішевтің есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 02.08.2008 №129 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 Ме 3/558 қаулысы) берілген. Әбішев Әлжаппар (1907-2001) Қарағанды облысында дүниеге келген. Көпшілік оқырмандарға танымал «Найзағай», «Жас түлектер», «Сахара сәулеті», «Төлеген Тоқтаров» атты шығармалары, сондай-ақ М.Әуезовпен бірге жазған «Намыс гвардиясы», «Мен өлмеймін», «Достық пен махаббат» пьесалары қазақ драматургиясына үлкен үлес болып қосылған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1100 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Режиссер, театр және кино актері, ақын, драматург. 1978 жылы туған. Қазақстан облыстық Жамбыл атындағы драма театрының директоры әрі бас режиссері қызметін атқара жүріп, қазақ ұлттық сахна өнерінің дамуына елеулі үлес қосты. Жас режиссердің жетекшілігіндегі театр ұжымы бірнеше рет халықаралық байқаулардың жеңімпазы атанған.
Қазақ көрермені үшін Рустем актер ретінде де танымал. Белгілі «Лаве» фильміне түскен.
«Бөрінама» жыр жинағының авторы. Өлеңдері «XXI ғасыр ақындарының антологиясына» және басқа да ұжымдық жинақтарға енген.
Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері. 2007 жылы «Шәкен жұлдыздары» кино-фестивалінде «Бес тиын» көркем шығармасы үшін арнайы марапатқа ие болды. Р.Есдәулетов негізінен психологиялық драма қоюға құштар болатын. Ол адам жанының құпияларына терең бойлауға тырысатын. Адам мінезіндегі қарама-қайшылықтарды, өзгерістерді жарқырата ашуды көздейтін. Рүстем Есдәулетов қазақ труппасын басқарған жеті жыл ішінде 25 қойылым жасап үлгерген.
2009 жылы труппа Қарағандыда өткен республикалық театрлар фестивалінде жүлделі үшінші орынды иеленді. Рүстемнің жұлдызды жеңістері алда еді, өкінішке орай қазақтың аймаңдай талантты ұлы 2009 жылдың 25 қарашасында кенеттен көз жұмды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
*Басқа мағыналар үшін Алатау деген бетті қараңыз.*
**Алатау** – Ақтолағай жонының оңтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолютiк биіктігі 232 м. Тау солтүстік-батыстан шығысқа қарай 40 км-ге, енді жері 18 км-ге созылып жатыр. Таудың оңтүстік беткейі тік, солтүстік бөлігі жайпақ келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон, тас көмір жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңдау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, айғыр қияқ, ақ сексеуіл өседі. Баурайындағы бұлақтар мен құдықтардың маңайы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Әдеби ағымдар** (ағылш. *literary movement*, фр. , нем. *Literaturrichtung*) — дүниеге көзқарасы, шығармашылық әдісі, бағыты, тақырыбы, жанры мен стилі жағынан бір-біріне жақын шығармашылығын айқындайтын көркемдік, эстетикалық принциптер жиынтығы. Кей жағдайда бір әдеби ағымға жататын қаламгерлердің дүниетанымы, идеологиялық, суреткерлік концепциясы әр түрлі болуы да мүмкін. Мысалы, романтикалық әдебиет өкілдері Джордж Байрон, Адам Мицкевич  секілді жазушылар қоғамдық құрылысты түбегейлі өзгертуді ұстанса, А. Ламартин, Василий Жуковский дінді, Эрнст Гофман өнерді уағыздады. Бұл әр қаламгердің шығармашылық стилинің өзіндік ерекшелігінен туындайды. 

Бір әдеби ағымның ішінде бірнеше әдеби мектеп болатыны да осыдан. Әдеби ағымдар көркем әдебиеттің қоғам өміріндегі ықпал-әсері кеңейіп, жазушының суреткерлік дүниетанымы мен шығармашылық поэзиясы даралана бастаған кезде пайда болды. 

Әлем әдебиетіндегі әдеби ағымдарды

* қайта өрлеу,
* барокко,
* классицизм,
* ағартушылық әдебиет,
* сентиментализм,
* романтизм,
* реализм,
* натурализм,
* символизм
* футуризм
* формализм (түршілдік) деп бөлуге болады.

Суреткерлердің үлкен топтарын біріктіріп, әлемдік әдебиеттің дамуында алатын өз орны болса да импрессионизм, экспрессионизм, модернизм т.б. әдебиет ағымдар дәрежесіне қосыла алмады. Қазақ әдебиетіндегі жыраулық поэзия өкілдерінің көпшілігі романтикалық бағытты ұстады. Халықты қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманға жеткізуді армандаған Асан Қайғы, "боз сазаны тоқтыдай, балығы тайдай тулаған" өлкені аңсаған Қазтуған, Еділдің бойын елге толтыруды армандаған Доспамбет секілді жыраулар қазақ поэзиясындағы романтикалық бағыттың негізін салды.

Тағы қараңыз
------------

* романтизм
* классицизм
* реализм
* натурализм
* символизм
* ағартушылық
* барокко
* импрессионизм
* экспрессионизм
* модернизм

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті: Энциклопедия.Алматы: Қазақстан Республикасы ғылым және білім министрлігі, Қазақстан даму институты.1999. ISBN 5-7667-2608-2
**Ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениетін** — жетілдіруде ең бастысы тұрмыстағы сөйлеу қатынасына ерекше көңіл бөлу. .

Әрқашанда дұрыс, нақты, айқын, түсінікті сөйлеу маңызды, ойды нақты жеткізе білу және сөйлеу объектісіне деген қатынасыңды бейнелі және эмоциялық бояумен білдіру. "Ауру қалса да, әдет қалмайды" дегендей, күнделікті өмірде қате сөйлеуге үйреніп алсаңыз, қанша дайындалып, ескергеніңізбен көпшілік алдына шыққанда сол әдетіңізді қоя алмайсыз. 
Сондықтан күнделікті тұрмыстағы сөйлеу мәнеріңізге аса сақтықпен көңіл аударыңыз. Іскерлік әңгімелесулерге, кездесулерге, достарыңның арасында болатын әртүрлі мәселелерді талқылайтын пікірталастарға, пікірсайыстарға белсенді түрде қатысуға кеңес беріледі. Бұл адамның сөйлеу шеберлігін дамытып, дұрыс сөйлеуге кажетті машықтарды үйренуте, сөйлеу мәдениетін жетілдіруге мүмкіндік береді.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Әдеби қаһарман** көркем шығармада мінезімен, іс-әрекетімен, ой-толғамымен мейлінше нақтылы дараланып, бейнеленген тұлға. Тарихи орта сипатын айғақтап, халықтық үлгіде тәрбиелі қасиеттерді жеткізуші, жан-жақты сомдалған толыққанды образ, бас кейіпкер.Әрқашанда жақсылық, әділет үшін күресіп, халық махаббатына бөленген Ахиллес, Прометей, Геракл, Муромец, Алпамыс, Қобыланды сынды образдар -әдеби қаһарманның үздік үлгілері.

Әдеби қаһарманның ең жоғары жан-жақты шебер мүсінделген түрі - *тип*. Әр кездегі қоғамның мақсат-мұратына, эстетика ұғым-түсінігіне сәйкес әдеби қаһарманның түрліше типі болғандығы мәлім. Мысалы, қазақ ауыз әдебиетіндегі Ер Төстік, Алпамыс, Қобыланды, Қыз Жібек, 20 ғасырдағы қазақ әдебиетіндегі Абай, Құнанбай, ("Абай жолы" эпопеясында), Еламан, Кәлен ("Қан мен тер" трилогиясында), т.б.   

**Қаһарман** - батыр, ерекше ерлігімен, батырлығымен көзге түскен адам. Қаһарман сөзі араб, парсы тілдерінде құдірет деген мағына береді. Қаһарман қаһарлы, сұсы басым, түсі суық, айбынды, айбарлы адам. Араб, иран тілдеріндегі қиссаларда Қаһарман батыр ұғымына эпитет ретінде кездеседі. Оның жасаған қаһармандық іс-әрекеті өскелең ұрпақты жігерлілік, батылдық, табандылық, төзімділік секілді қасиеттерге баулиды. Еліміз тәуелсіздікке ие болғаннан кейін ерекше ерлігімен немесе ұзақ жылдардағы озық еңбегімен көзге түскен Қазақстан азаматтарына ең жоғарғы - Халық қаһарманы атағы берілетін болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Алатау бәйшешегі** (лат. *Crocus alatavicus*) – құртқашаштар тұқымдасына жататын, Қазақстан аумағында өсетін, бәйшешектің белгілі түрі. Ірі қиыршық тасты, сазды беткейлерге, шабындықты және далалы учаскелерге тау етегінен орман белдеуінің жоғарғы шекарасына дейінгі бұта иеліктерінде өседі. Жоңғар Алатауында, бүкіл Тянь-Шаньда (Алматы, Жамбыл облысы, Оңтүстік Қазақстан облыстарында) кездеседі. Онша биік емес (10-30 см-ге дейін), сабақ түбінде шоқталған, гүлдері дара, жиірек екі-төрттен воронка тәрізді. Гүлсерігінің жапырақтары аппақ, (ұзындығы 4 см) сырт жағы сұрғылт күлгін, барлық бәйшешектердің сабағы жетілмеген, сондықтан түтік гүлді топырақтың бетіне алып шығады. Аталығы үшеу, қызғылт сары тозаңдарымен, түйін бағанасы ұзын, жіп тәрізді, тісшелі. Дәл осы аналық ауыздағы егістік шафранының бағанын кулинарияда татымдар ретінде пайдаланады. Біз қарастырып отырған түр хош иісті болғандықтан түс бері үшін қолданылады. Бәйшешек жылдың әр түрлі кезеңінде гүлдейді: қаңтар-наурыздан сәуірге дейін, сәуірден мамырдың аяғына дейін, сондықтан оңтүстікте оны «подснежник», қазақша бәйшешек деп атайды. Жемісі (үшұялы қорапша) топырақтың жоғарғы қабатына орналасқан, пісіп болысымен (мамыр-маусым) олардың ұщы топырақ бетінде байқалады. Түр жоғарғы декоративтілігімен, ерте гүлдеуімен бағаланады. Бәйшешектің көптеген баулық сорттарын голландиялық сұрыптаушылар ашқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстанның өсімдіктер әлемі." энциклопедиясы. Алматы: Алматыкітап баспасы, 2008.
**Бөлдекбаев Әбдісаттар** (1.6.1929. Жамбыл облысы Шу ауданы Кеңес а.) – журналист.

ҚазМУ-ді бітірген (1958). 1951 жылы "Лениншіл жасқа" қызметке шақырылып, аудармашы, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары, бас редактор қызметтерін атқарды. Қазақстан ЛКЖО ОК-нің бюро мүшесі болып сайланды. Б. 1963 жылы Қарағанды облысы. 

"Еңбектегі ерлігі үшін", "Тың жерлерді игергені үшін" медальдарымен және Қазақ КСР Жоғ. Кеңесінің, БЛ КЖО ОК-нің Қазақстан ЛК ЖО ОК-нің Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
Түсіндірме сөздігімізде бұл қос сөздің *«алас-қапас»* түрі де кездеседі. Мағына жағынан бірінен-бірі онша алшақ кетпейді:

қарбалас, асығыс, апыл-ғұпыл, тығыл-таяң мағыналарын береді. *«Ауыл алас-күлес»* немесе *«Осы алас-қапаста ақ түйені іздемек болған адамның жартысы... ауылдан аттанып та кетті»* («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» — ҚТТС, 1974). Орфографиялық сөздікте бұл іспеттес қос сөздің — алас-қалас, алас-қапас, алас-құлас түрлері ұшырайды.

Көрсетілген қос сөздердің қай-қайсысында да тұлғасы жағынан өзгеріске түспегені — бірінші сыңары — «алас». Осыған қарағанда, қос сөздің мағыналы сыңары — біріншісі болар да, екіншісі соның сарынымен ыңғайласа туған болса керек деген ой келеді. Бірақ бұл жорамалымызды кейбір тілдік деректер қуаттамайды.

Алдымен қос сөздің алғашқы сыңарының түңғыш мағынасы туралы. Түркі тілдерінің ішінде тұлға жағынан бұған сәйкес келерлік сөзді якут тілінен табамыз: *ааллас* — тобырлану, топтану; тобырлана қозғалу. Түркі тілдерінде алғаш осындай мағынаға
ие болған сөз кейін келе сол тілдердің кейбіреуінде (мысалы, қазақ тілінде) «тобырлана қозғалудан» пайда болатын істің берекесіздік қалпын аңғартуға ауысуы да ықтимал. Әрине, асығыс, қарбаластық — берекесіз қозғалыс нәтижесі болмақ.

Екінші сыңары—«құлас» та осы «тобырлана қозғалудың» бір қырын аңғартатын мағыналы сөз екендігін тағы да якут тілінің мәліметі анықтап береді: *кулаһый* — айналу, үйірілу, тыпырлау сияқты мағыналарда қолданылады. Осы тұлғадағы *«һ»* дыбысы қазақ тілінде *«с»* болып дыбысталатынын ескерсек, «құлас» сөзінен алшақ кетпейтінін көреміз. Ал мағынасы *«тобырлана қозғалудағы»* іс-қимылдың түрлі қалыпта болатынын сездіргендей. Осы тұрғыдан қарасақ, *«алас-құласымыз»*—*«берекесіз қозғалыс, тыпыршу»* деген мағынамен бара-бар. Бұл қос сөздің *«алас-қалас»* түрі *«алас-құластың»* дыбыстық нұсқаларының бірі болмақ.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Бахмут** сонымен қатар **Бахмут** (1924—2016 жылдары — *Артемівськ*) – Украинадағы Донецк облысындағы қала. Бахмут қалалық қауымының әкімшілік орталығы және ауданының әкімшілік орталығы.

Бахмут қаласының жалауы
Донецктан солтүстік-шығысынан 89 км қашықтықта, Бахмут өзенінің жағалауында орналасқан. (Өзеннің тарихи және географиялық атауы Бахмут, бірақ та қазіргі кезде қала тұрғындары Бахмутка деп атайды ). Артемовск – 2 және Артемовск - 1 темір жол станциялары орналасқан. 2001 жылғы халық санағының қорытындысына сәйкес қалада 82 916 мың адам тұрады.

2022 жылы Ресейдің басып кіруіне дейін қала Украинаның тұз өнеркәсібінің орталығы және темір жол торабы болды. Бахмут үшін шайқастар кезінде қаланың кейбір аудандары айтарлықтай жойылды.

Қаладағы саяси жүйе
-------------------

Қаладағы жергілікті билік 4 жылда бір рет бүкіл қала тұрғындарының жасырын сайлау нәтижесінің негізінде құрылатын қала кеңесіне тиесілі. Кеңестің өз атқарушы комитеті бар. Қала басшысы Кеңес мүшелерін сайланатын кезде сайланады. Қалада Бахмут ауданының басқару органы; Бахмут аудан басқармасы; Бахмут аудан кеңесі орналасқан. 2004 жылғы президент сайлауында қала халқы Януковичқа (93,62 %), Ющенкоға (4,19 %) дауыс берді.

Дереккөздер
-----------
**Келемеж.** Біреуді келекелеп, ажуалап, мазаққа, күлкіге айналдыруда осы сөз жиі қолданылатыны әркімге
белгілі. *«Келемежге үйір, ойын тура айтатын Шукарь шал Макардың суретін айна-қатесіз келтірді»*. (I. Омаров, Шабыт.).
Ертедегі түркі жазба ескерткіштерін қарастырғанда
«келемечі» тұлғалы сез қазіргі тіліміздегі «аудармашы»
(переводчик) мағынасында қолданылғандығын көреіміз
(ДТС, 296). Аудармашының ол кездерде неліктен «келемечі» аталуының өзінде де сыр бар. М. Қашқари сөздігінде «келәчү» сөзі қазіргі тіліміздегі «сөз» дегеннің
орнына жүрген. Аудармашының негізгі жұмысы — бір
тілден екінші тілге сөздерді аудару екендігін білген
адамға оның «келемечі» аталуының да себебі түсінікті.
Ендігі жауап күтетін сұрақ — біреуді ажуалап, мазақтауға мына «келемечі»-нің қандай қатысы бар, бұл сөздерге (мазақтау, ажуалау, келеке ету) қалайша синоним болып қалыптасқан? Мұның басты себебі қоғам дамуымен байланысты сөз мағыналарының қозғалысқа
түсіп, өзгеріп отыруында деп білеміз. Біреуді мазақтау дегеннің өзі — белгілі бір адамның жүріс-тұрысын, соған тән қимылды, бет әлпетіндегі түрлі құбылыстарды екінші адамның өзіне аударып, сол қалыптас, пішіңдес қозғалыстарды бейнелеп көрсету. Бұл жерде біз сөзді аударумен емес, адам бойындағы іс-қимыл, қозғалысты
аударумен істес болып, соның куәсі болғандаймыз. Осындай себептермен «келемечі» сөзі алғашқы мағынасынан ажырасып, жаңа, біз әңгіме етігі отырған мағынаны меншіктенген. Кейін келе, біздің тілімізде, бұрынғы «келемечі» мағынасын «аудармащы» сөзі иеленген деп топшылаймыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Ауызша тіл** — дыбысталып айтылатын тіл және бұл жерде ой білдірудің құралдары мен фонетикалық жүйесі қолданылады; ауызша тіл сөйлеу үрдісінде пайда болады; ауызша тілге сөзді суырып салып, табан астында айту шеберлігі мен тілдік ерекшеліктері тән. .

Мәселен, лексиканы таңдаудағы еріктілік; қарапайым сөйлемдерді қолдану; әртекті сұраулы, лепті, жай сөйлем түрлерін пайдалану; қайталаулар; ойды қысқа түрде, толық мәнде жеткізуге болатындығы. Сөйлеуші өз сөзін табан астында құрап, ойын жүйелеп жеткізуі тиіс. Ол бір мезетте сөздің мағынасымен де, формасымен де жұмыс істейді. 

Ауызша тіл тыңдаушылардың болғанын қалайды. Сөйлеуші мен тыңдаушы бірін-бірі естіп қана қоймайды, бірін-бірі көріп отырады, сондықтан да Ауызша тіл айтылған ойдың қалай қабылдануына тікелей тәуелді болады. Ауызша сөйлеу тілінің құрылымы сауатты түзілген болуы керек. Айтылған ойдың мағынасы қарапайым, әрі қысқа беріліп, көрермендердің тез, әрі оңай қабылдауларына мүмкіндік жасалуы тиіс.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Гальвани әдісімен жалату** — металл бұйымдарының сыртқы бетінің физикалық-химиялық ерекше қасиеті болуы, әрі тоттанбауы және ажарлы болуы үшін электр тоғымен өте жұқа қабыршақ жалату процесі. Мысалы, мыс немесе жез бұйымдарының сыртына никель, хром, күміс, алтын жабу, ал болат темір бұйымдарын мырыш, қалайы, никель, мыс немесе хром жабу. [1].

Ең көп қолданылатын әдіс – гальваникалық. Бұл әдіс металды тұндыру мақсатында негізделген. Мұнда катод ретінде капталған бөлшектер, ал анод ретінде жай металл, бөлшектің сыртын каптайтын. Жұмыс барысында металдың аноды тұз түрінде электролитке өтеді. Бұл тұз электролитте иондарға ыдырайды. Оң зарядталған иондар тұрақты ток өрісінің әсерінен катодка карай қозғалады. Сонда бөлшектер металлдық бөлшектер түрінде тұнады. Теріс зарядталған иондар болса анодты ыдыратады.

Кейбір жағдайларда ыдырамайтын анодтарды қолданады (мысалы никельмен қаптағанда – қорғасыннан). Бұл жағдайда тұздар шығыны ваннаға өз мерзімді қосымша тұздардын толықтырылуы арқылы өтеді ,анодты еріту арқылы емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Ауызекі жария сөйлеу** — қоғамдық мәні бар тақырыптар төңірегінде көпшілік алдында сөйленетін әдеби тілдің ауызша формасы, ресми сөйлеу. .

Ауызекі жария сөйлеу тілімен бірге тілдің ауызша формасын құрайды және онын жазбаша түріне қарсы қойылады. Ауызекі жария адресанттың адресатка біржақты өзара ықпал етуі, сондай-ақ бірқатар ішкі себептер, кітаби-жазбаша элементтің әсері және сонымен бір мезгілде тілдің сөйлеу экспрессивтік құралдары, конструкцияны "бөлшектеуге" ұмтылыс, ақпараттық бейвербалды арнасының рөлін күшейту тән болып табылады. Баяндама, дәріс, хабарлама, сөз сөйлеу, консультация Ауызекі жарияның негізгі жанрлары болып табылады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
Қос сөзді тұтас алсақ та немесе оның құрамындағы «ауыл» мен «аймақ» сөздерін дербес қарағанда да мағынасы кез келген адамға түсініксіздік тудырмайды. Алайда басқа түркі тілдерінің немесе туыс саналып жүрген өзге тілдер дерегіне үңіле қарасақ, осы сөздердің қай-қайсысының да тұңғыш, алғашқы мағыналары болғандығы анықтала түседі. Қазіргі тұрғыдан алғанда, *«аймақ»* сөзінің екі түрлі — өлке, өңір, атырап және айнала, маңай, төңірек сияқты мағыналары бар: *«...Таусылар емес тау қырман, Аймаққа төне тұр қарап»* (Ғ. Қайырбеков, Құрдас.). Ал *«ауылдың»* (түсіндірме сөздігіміздің көрсетуінше) төрт мағынасын білеміз. Ауылдың қазақ тіліндегідей мағынасы қырғыз, алтай, хакас тілдерінде де кездеседі. Өте ерте кездерде *«ауыл»* сөзінің *«көрші»* мағынасы болғандығын жазба моңғол тілі деректерінен табамыз:

*айил* — көрші (орыс. *сосед*). Дәл осы мағынада оны қазіргі моңғол тілінен де табу қиын емес. Қазіргі якут тілінде: *аймах* — туыс (орыс. *родня*) деген ұғымға ие болса, моңғол, бурят тілдерінде *«аймақ»* сөзінің мағынасы — тайпа, ру, ұрпақ сияқтыларды түсіндіреді. Бір қызығы, жазба моңғол тілінде: *«айил — аймаг»* қос сөзі «туыстар» дегенмен барабар. Осы деректерді еске ала келгенде *«ауыл»* сөзінің көне мағынасы *«көрші», «аймақ»* сөзінің ескі түсінігі —
*«туыс»* болғандығы байқалады. Сөйтіп, қазіргі қолданылып жүрген қос сөзіміз *«ауыл-аймақтың»* тұңғыш мағынасы кең де көлемдірек болып, *«туған-туысқан»*, *«көрші-көлем»* қос сөздерінің мағынасын қоса, тұтас қамтығандығын аңғарамыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
*Басқа мағыналар үшін Шеңгел (өсімдік) деген бетті қараңыз.*
**Шеңгел** — аңшы құс аяғындағы төрт саусағының сыртқы жағындағы шынашағының атауы. 

Оны кей өңірлерде ілгіш деп те атайды. Өкше жағындағы саусағын тегеурін, ішкі жағындағы саусағын жембасар, ортаңғысын сығым дейді. Құс аяғын, оның уысын да Шеңгел деп атай береді. Қолға үйренген бүркітпен түз құсын ұстаудың бір тәсілі "шеңгелдестіру" деп аталынады. Ол үшін қолға әбден үйренген қашпайтын қол құсының балақбауына берік етіп аң терісін, ет орайды да, түз құсы көрінген кезде ұшырады. Сонда үй құсы өз тектесімен жұптасып ұшуды аңсап көтерілсе, түз құсы оның аяғындағы жемге шүйлігеді. Мұндай жағдайда екі құстың аяқтары бір-біріне оралып, арпалысқан жағдайда жерге құлайды да, қолға түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Ауызша аударманың дайындығы**. 

Ауызша аударма шығармашылық іс емес, техникалық сипаттағы процесс. Аударма үдерісі мықты теориялық білімсіз, жаттығусыз мүмкін емес. Аударма теориясын жақсы меңгеру арқылы болашақ аудармашы тәжірибе жинақтайды. Ауызша аударма аса жауапты іс. Ауызша аударманың жасалу технологиясы, әдістемелері, аудармашы әдебі, мәнері – мәдениеті кәсіби маманданудың басты негіздері. Ауызша аудармашы шешен де шебер сөйлеумен бірге тіл мәдениетін де жетік меңгеруі тиіс. Ауызша аудармашы кәсібі жан-жақты біліктіліктің жоғары деңгейін қамтамасыз етуде өзіне қажетті барлық мүмкіндікті, соның ішінде өзінің жұмыс жағдайына сәйкесетін ерекшеліктерін күні бұрын дайындықтан өткізеді. (Ауызша аударма кезінде аударып жеткізетін аппаратураның сенімділігін, шешен сөз жылдамдығын бәсеңдетуін, олардың сөйлейтін сөзінің алдын-ала ұсынылуын ,жұмыс кезінде демалыс үшін үзіліс жасау). Аудармашы аударманың дәлдігі, сапасы үшін жауап береді. Аудармашы материалдың мазмұнын құпия түрде сақтау керек. Арнайы ресми орындарының рұқсатынсыз өз бетімен жариялауға болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Тарақовтың «Ауызша аударма» оқу құралы. ISBN 9965-30-933-7
**Бахия Атшабарұлы Атшабаров** (1.11.1919 ж. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарақұс ауылы) — ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1967), профессор (1969), Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1975), Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері (1961).

Арғын тайпасы Қаракесек руы Шор бұтағынан шыққан.

Алматы медицина институтын бітірген (1942). 1942 — 1945 ж. Отан соғысына қатысқан. 1952 — 1984 ж. Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері, директорының орынбасары, директоры болды.

Бахияның негізгі ғылыми еңбектері еңбек гигиенасы, кәсіби аурулар, әсіресе қорғасыннан улану кезінде зақымданған жүйке жүйесінің патогенезі мен клиникасына арналған. Бахия Семей полигонының адамдар денсаулығына тигізетін зиянын тексеріп, полигонның оңтүстік аймағында созылмалы сәуле аурулары адамдар мен жануарларда жиі болатынын анықтады. Сондай-ақ ол халықтық медицина тарихын зерттеумен де айналысты. Бахия 200 ғыл. еңбектің, оның ішінде 11 монография мен 7 авторлық куәліктің иегері. Оның жетекшілігімен 15 докторлық, 35 кандидаттық диссертация қорғалған. Еңбек Қызыл Ту, Қазан революциясы, 2 рет Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен марапатталған.

ҚазҰМУ-де академик Б. Атшабаров атындағы орталық
------------------------------------------------

Алматыдағы С. Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медициналық университетінде Ұлттық Ғылым академиясының академигі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Бахия Атшабаровты еске алуға арналған ғылыми-зерттеу орталығы бар.

30 жылдан аса Кеңес Одағының негізгі ғылыми медициналық орталығы – Аймақтық патология институтын басқарған Бахия Атшабаров туған халқына ерен еңбегімен танымал. Ол 1957 – 1959 жылдары Семей полигонында зерттеу жүргізіп, ядролық бомбалар сынағының еш зияны жоқ деген нәтижені алғаш болып жоққа шығарды. Ал, Семей полигоны аймағында анықтаған «Қайнар синдромы» патологиясы әлемдік медицинаға жаңа ауру түрі ретінде енді.

Еңбектері
---------

Қарқаралы өңірінің тумасы, Ұлы Отан соғысының ардагері Бахия Атшабаров Қазақстан ғылымына 160 ғылыми еңбек, оның ішінде 5 монография, 5 ғылыми жаңалық енгізген.

Шығармалары:
------------

* Клиническая невропатология при артериальной гипертонии, А-А. 1953;
* Поражение нервной системы при свинцовой интоксикации, А-А. 1966;
* Обоснование нового метода измерения давления жидкости в полостях организма, А-А. 1974;
* Новый метод измерения внутри-черепного давления, А-А. 1974.

Дереккөздер
-----------

Алматы ақшамы газеті

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Галогендеу – органикалық қосылыстардың сутек атомдарын галоген атомдарына тікелей алмастыру процесі. Галогендеу нәтижесінде құрамында әр түрлі көмірсутек радикалдарымен байланысқан галоген атомдары (F, Cl, Br, J) бар органикалық қосылыстар тобы түзіледі. Олар галоген алмасқан көмірсутектер деп аталады. Органикалық қосылыстарды галогендеу үшін бос күйіндегі галогендер, оң зарядталған галоген атомы бар заттар (гипохлорит, хлорлы сульфурил т.б.) қолданылады. Бастапқы көмірсутектің түріне, галогеннің немесе галоген қосылысының табиғатына қарай галогендеудің әр түрлі әдістері бар: 1) тікелей галогендеу, яғни сутек атомын галогенге алмастыру; 2) галогендердің және галоген сутектердің еселі байланыстарға қосылу реакциясы; 3) ОН топты галогенге алмастыру; 4) ароматты ядродағы амин топты галогенге алмастыру т.б.

Дереккөздер
-----------

```
Қазақ энциклопедиясы
```
**Инкотермс**– халықаралық сауда шарттарын білдіретін, тауарларды тиеумен, тасымалдаумен, түсірумен және сақтандырумен байланысты сауда атаулары, яки сыртқы сауда келісімшарттарында неғұрлым жиі кездесетін коммерциялық атаулар мен сөз тіркестерін түсіндірудің халықаралық нормасы.

  

**Инкотермстің** мақсаты - халықаралық ережелердің сыртқы сауда саласындағы кең қолданылатын сауда терминдерін мағынасын түсіндіру. 

**E тобы** 
Жіберу - EXW - Франко зауыт (жердің атауы)

**F тобы**
Негізгі тасымалдау төленбеген - FCA - Франко тасымалдаушы (жеткізілу орнының атауы)
Негізгі тасымалдау төленбеген - FAS - Кеме борты бойымен франко (тиеу кемежайдың атауы)
Негізгі тасымалдау төленбеген - FOB - Франко борт (тиеу кемежайдың атауы)

**C тобы** 
Негізгі тасымалдау төленген - CFR- Құнымен фрахт (жеткізілу кемежайдың атауы)
Негізгі тасымалдау төленген - CIF- Сақтандыру құнымен фрахт (жеткізілу кемежайдың атауы)
Негізгі тасымалдау төленген - CPT- Фрахт/тасымалдау (жеткізілу орнынң атауы) дейін төленген
Негізгі тасымалдау төленген - CIP- Фрахт/тасымалдаумен сақтандыру (жеткізілу орнынның атауы) дейн төленген

**D тобы** 
Келуі- DAF- Шекараға дейін жеткізу (жеткізу орнының атауы)
Келуі- DES- Кемеден жеткізу (жеткізу кемежайдың атауы)
Келуі- DEQ- Айлақтан жеткізу (жеткізу кемежайдың атауы)
Келуі- DDU- Бажды төлемей жеткізу (жеткізу орнының атауы)
Келуі- DDP- Баждың төленуімен жеткізу (название места назначения)
**Қажымұқан Елеместегі** - (1953 жылы, Атырау облысында туған). Қазақстан журналистер Одағы
сыйлығының лауреаты (1999). Қазақ Мемлекеттік Ұлттық университетті бітірген. 1970-1981 жылдары - әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі. 1981-1990 жылдары - «Білім» қоғамында жауапты хатшы, идеология бөлімінің нусқаушысы, уйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Коммунистік
партияның Жылыой аудандық комитетінде идеология бөлімінің меңгерушісі, «Доссормұнай»
МГӨБ парткомының хатшысы, Мақат аудандық партия комитетінде уйымдастыру бөлімінің
меңгерушісі. 1990 жылдан - «мұнайшы» газ етінің редакторы. Аудандық мәслихаттың депутаты. Мақат ауданының Құрмет ті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Қажымұрат Әбілқайырұлы Төкішев** (1957 жылы туған), экономист. Карағанды зауыт-ЖТОО бітірген (1980). 1986-1991 жылдары Қазақстан Компартиясы Балқаш қалалық комитетінің нұсқаушысы, көп салалы қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық кәсіпөрыны директорының орынбасары. 1991-96 жылдары «Балқашмыс» ОБ-де экономисті, бөлім бастығының орынбасары болады. 1997 жылдан қалалық казынашылық басқармасын, салық комитетін басқарады. 2005 жылы Балқаш қаласынын әкімі болып тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**«Айналар»**(ағылш. *Mirrors*) — режиссёр Александр Ажаның фильмі. Оңтүстіккореялық Айнаның арты фильміне ремейк. 2010 жылы Айналар 2 атты фильмнің сиквелі түсірілді.

Сюжеті
------

Өмірінде аса ауыр психологиялық жара алған Бен Карсон ішімдікке салынады. Әйелі балаларымен Беннен кетіп қалады. Бен қиындықтарды артқа тастап, ішімдіктен бас тартып жұмысқа орналасады. Оның міндеті - ескі универмагты күзету болатын. Бен уақыт өте келе, тосын оқиғаларды бастан өткереді. Универмагтағы айналар Бенге маза бермейді. Айна Бенге Эсекерді табуға бұйрық береді. Анна Эсекер бала кезінде ерекше аурумен ауырған көрінеді. Оның ауруы айналарға ауысып, Аннаны қайтадан іздеуге көшеді. Бен Аннаны тауып, көмек беруін өтінеді.

Басты рөлдерде
--------------

*. Кифер Сазерленд—Бен Карсон
*. Паула Паттон—Эми Карсон
*. Камерон Бойс—Майкл Карсон
*. Эрика Глюк—Дэйзи Карсон
*. Эми Смарт—Анджела Карсон
*. Мэри Бет Пейл—Анна Эссекер
*. Джон Шрэпнел—Лоренцо Сапелли
*. Джейсон Флеминг—Лэрри Бёрни
*. Адина Рапитеану-Анна Эссекер (бала кезі)

Оригинал фильмнен айырмашылығы
------------------------------

Америкалық нұсқа корей фильмінен біршама ерекшеленеді. Жалғыз өзгермегені, екі фильмнің идеясы бір — оқиға жанып кеткен универмагта жұмыс істейтін бұрынғы полицей қызметкері төңірегінде өрбиді. Сюжетінің өзге тұстары бір-бірінен ерекшеленеді. Корей фильмі — мистикаға толы детектив болса, ал американдық нұсқа — бөгде күштердің айналар арқылы біздің әлемімізге енуін баяндайтын қорқынышты фильм.
A. *Зенон элейлік*.**Зенон**, элейлік (б.з.б. 490 – 430 ж.ш. Оңт. Италия, Элея қ.) – ежелгі грек философы. Зенон дүниенің біртұтастығы туралы Парменид (б.з.б. 540 ж.ш.) ілімін дамытып, сезімдік болмысты түсініп болмайды деп дәлелдейді. Аристотель Зеноны диалектиканың негізін салушы деп атаған, себебі ол қайшылықтарды ашумен көп шұғылданып, қарама-қарсы пікірлер мен қайшылықтар туралы айтыс көмегімен немесе оларды талдап түсіндіру арқылы ақиқатқа жете аламыз деп ойлаған. Ол ғылым тарихында өзінің әйгілі парадокстерімен (апорилері) белгілі. Зенонның парадокстерінің негізгі мәні мынада: үздіктілік, алуан түрлілік, қозғалыс сезім мүшелері қабылдайтын әлемнің көрінісі ғана, бұл көрініс айқын ақиқат емес, дүниенің шын мәнін тек ойлау арқылы түсініп білу. Зенон өзінің диалектикасында "дұрыс ой қайшылықсыз болуға тиіс" деген қағидаға сүйенеді. Үздіктілік, әр түрлілік, қозғалыс ұғымдары қайшылыққа соқтырса, онда бұл ұғымдардың негізі қате, сондықтан бұларға қарама-қарсы үздіксіздік, біртұтастық, тыныштық сияқты ұғымдардың ақиқат болғаны деп тұжырымдайды. Зенонның апорилері ежелгі дәуір философиясының дамуында маңызды кезең болды. Сонымен бірге бұл парадокстер жаңа заман философиясының, әсіресе, математиканың дамуына, оны филос. тұрғыдан негіздеуге елеулі ықпал етті.[1]

*Толық мақаласы: Зенон парадокстері*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы",4 том 3 бөлім
**Нерчинск келісімі** (орыс. *Нерчинский договор*, қытайша: 尼布楚 條約, Pinyin: Níbùchǔ tiáoyuē) — Ресей мен Цинь империясының арасында жасалған алғашқы келісім. Бұл келісімге 1689 жылғы тамыздың 27-сінде қол қойылды. Бұл келісімнің жасалуының себебі — Приамурье аймағы үшін болған Ресей-Мәнжу шекара қақтығыстары болды. Қол қоюшылар — Чиң императорының атынан Соңғотү, орыс патшалары І-ші Петр және V-ші Иванның атынан — Федор Головин болды.

Осы келісім бойынша, Ресей Жапон теңізіне шығу үшін өзіне жер алмайтын болып міндеттелді және Қытайда орнаған Чиң мемлекетімен сауда-саттық қатынастарын орнатты. Орыстың Қытай мен Ресейдің арасындағы даудың себебі болған Албазин бекінісінің тұрғындары шығарылып, бекіністің өзі қиратылуға тиісті болды. Екі елдің арасындағы шекара Становой жотасы мен Аргун өзені бойынша орнатылды.

Келіссөздердің басы-қасында болған екі иезуит — Жан-Франсуа Гербильон және Томас Перейра келісімді үш тілге — орыс, мәнжу және латын тілдеріне аударды, бірақ олардың арасында елеулі айырмашылықтар болды. Келісімнің ресми қытайша аудармасы болған жоқ. 1727 жылы Кяхта келісімі деген жаңа келісім жасалды, ол бойынша Кяхта қаласы керуен саудасына ашылып, екі империяның арасындағы шекаралар одан әрі айқындалды. 

Екі келісімнің шарттары 1858 жылғы Айгун келісімі мен 1860 жылғы Пекин келісімінің шарттары бойынша Ресейдің пайдасына өзгертілді. Ресей-Қытай шекарасы өзінің қазіргі қалпына келді.

Үлгі:Wikisourcelang

Сілтемелер
----------

1. ↑  Ресейдің Бейжиңге жіберген одан бұрынырақ елшіліктері — 1654-56 жылдардағы Федор Байковтың және 1675-78 жылдары Николае Милескудің жетекшілігіндегі екі елшілік келісімге қол жеткізе алмады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресей-Қытай шекарасы: қазіргі жағдайы Мұрағатталған 7 қыркүйектің 2006 жылы.
**Молотов Зервахун Тохтахунұлы** — баспагер, 1940 жылы Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Дубун селосында туған. 1964 жылы Абай атындағы қазақтың педагогикалық институтын қазақ мектебіне орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі мамандығы бойынша тәмамдаған. Әскери борышын өтеп келген соң жалпы білім беретін мектепте мамандығы бойынша пән мұғалімі, оқу ісінің меңгерушісі, одан әрі директорлық қызметтерге дейін атқарған. 1980-2001 жылдар аралығында қазіргі "Мектеп баспасы" ЖШС-ында ұйғыр редакциясында меңгеруші болды. 3ервахун Молотов — 5-сыныпқа арналған ұйғыр әдебиетінің авторы, сонымен қатар бірнеше оқу құралдарының орысша-ұйғырша-қазақша сөздік тілашардың және ондаған оқулықтың аудармашысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Нерчинск каторгасы
------------------

Нерчинск каторгасы – патшалық Ресейдің Сібірдегі бас каторгасы,ол Забайкальенің Нерчинск таулы округына орналасқан.XVIII ғасырдың бас кезінде пайда болды.Қылмыстылар қорғасын – күміс кен орындарында,тұз зауыдтарында жұмыс атқарды.1869 жылы Ішкі министрлігіне қарайтын басқарма құрылды.Саяси қылмыстардың алғашқы тобы 1826–1828 жылы әкелінді.1831–1840 жылдары мұнда 1830–1831 жылғы Польша көтерілісіне қатысушылар,1850–1856 жылы петрашевшілер, Н.Г Чернышевский және басқа революционерлер болды.1917 жылы Қазан революциясының нәтижесінде саяси қылмыстылар босатылды.

Дереккөздер
-----------



Қазақ Совет Энциклопедиясы
Қарамойын ШАҚШАҚАЙ (Motacilla personata) - бұл басы мен төсі қарамен боялған ақ шақшақайдың көшірмесі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Қарамойын шақшақайдың тек қана маңдайы және көзінің айналасы - ақ, бастың қалған бөлігі, мойны, тамағы және төсі - толығымен қара түсті. Қарамойын шақшақайдың қалған бөлігі ақ шақшақайдың көшірмесі, Батыстағы көптеген мамандар күні бүгінге дейін оларды бір түр деп есептеуін кездейсоқтық деуге болмайды.
Ұяларын анда-санда биік ағаштардың қалың бөрікбасына орналастырады. Ата-енелері балапандарды ұяда 17 күндей және ұядан ұшқан соң сонша уақыт қоректендіреді. Жылына екі рет жұмыртқа салып, екі рет балапан өргізеді.

Таралуы
-------

Ақ шақшақайды қалай киліктіргеніне қарамастан, қарапайым шақшақай Қазақстанның бүкіл оңтүстік жартысына, соның ішінде көбінесе адам елді мекендерін өкшелеп, теңіз деңгейінен 3 000 метрге дейін жоғары нағыз биік тауларға көтеріле отырып, оңтүстік және шығыстың таулы өңірлеріне кеңінен орнығуда. Адамдары көп қалаларда, мысалы, Алматыда өмір сүреді. Көп қабатты үйлердің шатырындағы қуыстарда балапандарын өргізіп, кей-кейде жүріп жатқан адамдар аяғының астынан жем жейді. Қазақстанда - ақпаннан қыркүйектің соңына дейін, оңтүстікте қазанның бірінші күніне дейін кездеседі.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Motacilla alba*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2013). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Рүстем Жарасқанұлы Әбдірашев** (10 ақпан 1970, Алматы) — режиссёр, суретші, сценарист.

Өмірбаяны
---------

Н.В.Гоголь атындағы Апматы көркем сурет училищесін(1989) суретші-декоратор мамандығы бойынша; Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының театрдекорация факультетін (Мәскеу қаласы , 1993) кинорежиссер мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2002) құқық танушы мамандығы бойынша бітірген.

Рүстемнің суретші ретінде еңбегі сіңген «Отырардың күйреуі», «Көзімнің қарасы» фильмдері – Мемлекеттік сыйлық алған картиналар. Тіпті кинорежиссер Сатыбалды Нарымбетов «Көзімнің қарасы» фильміне қоюшы-суретші етіп Рүстемді сонау Мәскеуден, ВГИК-те оқып жатқан жерінен арнайы шақыртып алыпты. ВГИК-тің режиссурасын оқып келген соң Рүстем Әбдірашев өзінің жаңа кәсібіне кірісіп, алғашқы картинасын түсіреді. «Қаладан келген қыз» 2004 жылы Ресейдің Анапа қаласында өткен ТМД және Балтық елдерінің халықаралық кинофестивалінде бас жүлдені жеңіп алады. Небәрі үш-төрт жылдың ішінде режиссер «Шәкен жұлдыздарының» бас жүлдесін де, «Ең үздік режиссура» номинациясын да («Золотой витязь» халықаралық кинофестивалі, Челябинск), «Тарланды» да, т.б. талай фестивальдерде талай жүлделерді қанжығасына байлап үлгерді.   

2009 жылы «Құрақ көрпенің» кебін құшпай, дер кезінде жолға шыққан «Сталинге сыйлық» олжалы оралды.
2017 жылы ,,Алмас қылыш" атты тарихи фильмде қоюшы режисёр болды.Фильм қазақ хандығының құрылуы жайында болды. Негізі Ілияс Есенберлиннің романы бойынша жасалды.

Фильмографиясы
--------------

### Режиссёр

1. 2004 — "Қаладан келген қыз".
2. 2006 — "Құрақ көрпе".
3. 2008 — "Сталинге сыйлық".
4. 2011 — "Елбасы жолы. Менің балалық шағымның аспаныа".
5. 2013 — "Елбасы жолы. Теміртау".
6. 2013 — "Елбасы жолы. От-өзен".
7. 2014 — "Елбасы жолы. Тығырықтан жол тапқан".
8. 2017 — "Қазақ хандығы. Алмас қылыш.
9. 2017 — "Қазақ хандығы. 1-сезон, 10 серия (Көпсериалды тарихи сериал)".

### Сценарист

1. 2004 — "Қаладан келген қыз".
2. 2011 — "Елбасы жолы. Менің балалық шағымның аспаны".
3. 2013 — "Елбасы жолы. От-өзен".
4. 2014 — "Елбасы жолы. Тығырықтан жол тапқан".
5. 2017 — "Қазақ хандығы. Алмас қылыш".
6. 2017 — "Қазақ хандығы. 1-сезон, 10 серии (Көпсериалды тарихи сериал)".

### Суретші

1. 1991 — "Отырардың күйреуі" (режиссер Ардақ Әмірқұлов) (Художниктің ассистенті).
2. 1991 — "Бегущая мишень" (режиссер Талғат Теменов) (Қоюшы художник).
3. 1992 — "Любовники декабря" (режиссер Қалықбек Салықов) (Художник декоратор).
4. 1993 — "Дикий Восток" (режиссер Рашид Нұғманов) (Қоюшы художник).
5. 1994 — "Голубиный звонарь" (режиссер Әмір Қарақұлов) (Қоюшы художник).
6. 1994 — "Жас аккордеоншының өмірбаяны" (режиссер Сатыбалды Нарымбетов) (Қоюшы художник).

### Марапаттары

* «Сталинге сыйлық» туындысы Францияда өткен 15-халықаралық Азия фильмдерінің «Синемас Азия» фестивалінде Гран-приді жеңіп алды.
Екі сутіректі қойнауқат аралығына орналасқан сулы койнауқатқа шоғырланатын жер асты суы. Сулы қойнауқат толық қаныққан жагдайда су шоғыры қатты сығылған күйде болуы мүмкін, ал бұл қабат жартылай қанықса, су қысымы да біршама төмен болмақ.

Қойнауқат табанындағы және оның жабынындағы сутірек тау жынысытармен
шектеле отырып, олардың аралығындағы тау жынысы қойнауқатына шоғырланған
гравитациялық су түрі. Сүзбелену режимі арындылықпен сипатталады. Мұнай
өндірісінде қойнауқаттық су термині өзінің тар мағынасында да қолданылады. Бұл жағдайда қойнауқаттық су нақтылы мұнайлы қойнауқаттың өзіне шоғырланады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0