recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Құбырлар мұнай және газ өңдіруде ұңғыма қабырғаларын бекіту үшін және оның ішінде каналдар үшін, сонымен қатар жабдықтарды бекіту үшін, өндіру аймақтарында мұнайды тасымалдау үшін қолданады. 
Құбырдың негізгі 3 топқа бөлінеді:
1. Сорапты компрессорлы құбырлар (СКҚ).
2. шегендеу және бұрғылау;
3. өндірістегі байланыс құбырлар немесе коммуникациялық құбырлар.
Сорапты компрессорлы құбырлар (СКҚ).
Ұңғыма түбіне жер бетіне сұйық және газ қоспаларын СКҚ көлемімен көтереді. Көбінесе ұңғымада бір диаметрлі сорапты компрессорлы құбырлар қолданылады. Олар 60, 73, 89, 114, 127, 144, 146, 424 мм шығарылады. Сорапты компрессорлы құбырлардан тізбек құрылып ұңғыма бойымен түсіреді. СКҚ-ды қолдану мақсаттары:
- қабаттан алынған сұйық, сұйық пен газ қоспасы немес газды жер бетіне көтеру үшін;
- ұңғы түбіне сұйық немесе газды айдау үшін (технологиялық процесстерді орындау үшін, өнімді арттыру немесе жөндеу жұмыстарын орындау үшн);
- ұңғы ішіндегі қондырғыларды ілу үшін;
- ұңғыма ішінде жөндеу және бұрғылау жұмыстарын жүргізу.
СКҚ-ң шартты белгілену белгілері:
Төзімділік дәрежесі Е, шартты диаметрі 60мм, қабырға қалыңдығы 5мм құбырлар үшін:
- 60х5-Е МЕСТ 633-80 – тегіс құбырлар үшін; 
- В-60х5 МЕСТ 633-80 – шеттері сыртқа шығарылған құбырлар үшін; 
- МСК (муфталы сорап компрессоры)-60х5 МЕСТ 633-80 – жоғары герметизацияланған құбырлар;
- МСК\*(муфтасыз \* сорап компрессоры)-60х5 МЕСТ 633-80 – жоғары герметизацияланған муфтасыз құбырлар;
СКҚ-лар МЕСТ 633 бойынша жасалады. Ол бойынша тегіс құбырлар және оларға муфта, шеттері сыртқа шығарылған құбырлар және оларға муфта, тегіс жоғары геметизацияланған құбырлар және оларға муфта және муфтасы жоқ шеттері сыртқа шығарылған құбырлар. Тегіс құбырларды жасау жеңіл, бірақ олардың шет жақтары жасалған бұранда есебінен әлсіз. Ал бұрандасы сыртында орналасқан құбырлардың бойы мен шет жақтары төзімділігі жағынан қатты. Оны бірдей төзімді құбырлар дейді.
**Дөңгелек бөгені** — Жайық алабындағы бөген.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы жерінде орналасқан. Көшім өзенінің су қорына негізделіп, егістік суғару және жайылым суландыру үшін 1967 жылы салынған. Жайық-Көшім суғару жүйесінің құрамына кіреді.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Үйінді бөгетінің ұзындығы 640 м, ені 10 м, орташа биіктігі 5 м. Бөгеннің ауданы 31,43 км², ұзындығы 6,54 км, ені 2,5 км, ең терең жері 6,2 м, суының көлемі 57,4 млн. м³, пайдаланылатын көлемі 51,4 млн. м³. Бөгеннен Фурманов және Тайпақ каналдары, Фурманов ауыз су құбыры басталады. Жаңақала, Ақжайық, Казталов аудандарының жайылымын суландырады, қалған суын іргесіндегі Жамбыл, Бітік, Бұлан, т.б. елді мекендері пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8
**Гүлзипа Палымбетова** (15.02.1942 жыл, Жамбыл облысы, Байзақ ауданы, Сарыкемер селосы) - ақын.

1964 жылы Алматы мемлекеттік дәрігерлік жоғары оқу орынын тамамдаған. 
Шымкентте теміржол ауруханасында, емханаларда дәрігерлік қызмет еткен.

Ақын шығармашылықпен мектеп қабырғасында жүргенде айналысқан. Өлеңдері мен әндері бірнеше ұжымдық жинаққа енген. «Жан шуағы», «Сағыныш бесігі», «Сезім нұры», «Көңіл сазы» атты жыр жинақтарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Гүлзипа Палымбетова (Әдеби портал)
* «Терме сазы» - саналың пен даналықтың қайнар көзі
* ЖЕЛТОҚСАН ЖЕЛІ... ТОҢДЫРДЫ МЕНІ... (http://abai.kz)
**Ризат Рахатбекұлы Нұршабеков** - 1973 жылы 10 желтоқсанда Орал қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Нұршабеков Рахатбек Жанықұлұлы, «Үміт» ЖШС
бас механик болып жұмыс істеген, марқұм. Анасы - Нұршабекова Роза Егембердіқызы, тәрбиеші.
Алматы энергетикалық институтының радиотехника және
байланыс факультетін бітірген (1995), радиобайланыс, радиохабарлар мен телевидение инженері.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1995 жылдан - ҚР Көлік және қатынастар министрлігі
Республикалық мемлекеттік электробайланыс инспекциясының маманы, аға маманы. 1999 жылдан - ҚР Көлік
және қатынастар министрлігі көлік бақылау Мембайланысбақылау комитеті басқармасы бастығының орынбасары. 2000 жылдан - Мембайланысбақылау басқармасы
бастығының орынбасары, ҚР Көлік және қатынастар
министрлігі Ақпараттандыру және байланыс бойынша
радиожиілігі спектрін жоспарлау және лицензиялау басқармасының бастығы. 2003 жылдан - Байланыс және ақпараттандыру бойынша ҚР агенттігі Бақылау және лицен.іии
лау мемлекеттік департаменті директорының орынбік п
ры, директоры. 2006 жылдың ақпанынан - Байланыс жонв
ақпараттандыру бойынша ҚР агенттігі терағасының орын
басары. 2006 жылдың желтоқсанынан - «Қазақтелокпм-
АҚ бизнесті дамыту жөніндегі вице-президенті, бизнесіі ц >
мыту женіндегі бас директоры.
2010 жылдан бері - ҚР Байланыс және ақпараттандыру
министрлігінің Байланысжәне ақпараттандыру төрағасы.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) мeдальдарымен марапатталған. ҚР Құрметті байланысшы
сы (2005).
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - техника.
Суйіп оқитын әдебиеті - М.А. Булгаков.
Бойдақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Жынысты табиғи тоңдату, мұздату (сібір тәсілі)** — өзен арнасында, өзен аңғарында, қорысты жыныстарда 5—20 м тереңдікке дейін барлау шурфтарын жүру әдісі. Тәсіл қыс айларында ауа температурасы төмен болған кезде қолдануға негізделген. 2—3 күн бойы қазбаның үңгубетіндегі тау жыныстарын мұздатып қатырады да, содан кейін мұздаған қалындыққа сәл жеткізбей үңгіп тереңдетеді. Осы тәсілмен қайталап отырып жобаланған тереңдікке дейін барлау шурфы жүреді. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Жолбарыс көзі кабошоны
Кабошон(французша - caboche) - асыл тасты тегiс, дөңес, жылтыр қылу үшін қолданыатын тасты өңдеудi әдiсi. Әдетте қырналған кабошон сопақ немесе шар тәрiздi формаға ие болады. Кабошонның формасында ашық, әдемі түске ие немесе қандай да болмасын оптикалық эффектке ие тастар(астеризм, иризация) өңдеуден өтедi. Сонымен бiрге тұнық емес, селдiр асыл тастардың де түрлерi кабошонның формасында өңделе береді.
Кейбiр тастар өзінің барлық көз тартарлық қасиеттерін осы кабошонның формасында көрсетедi. Мәселен:

* «жұлдызша сияқты лағыл тастар»
* «жұлдызша сияқты сапфир»
* хризоберилл (мысық көзi)
* олигоклаз (ай тас )
* жүндi
* жасыл тас
* асыл опал

Қымбат емес зергерлiк бұйымдардың жөндеу тастарынан да жиi кездестiруге болады, мысалы:

* нефрит
* лазурит
* малахит
* жұзақ
* жылан түтiк
* «жолбарыс көзi»
* «сұңқар көз»

Кабошондарды қырлаудың формалары

Кабошондарды қырлаудың формасы
==============================

  

Көптген кабошондардың формаларының жиындарынан кейбiрi ғана көпшілікке танымал және стандарт болып есептеледі. Бұлар - овалдар (алмұрт тәрiздi форма), алқа және крест, жүрек, көпбұрыш, шеңбер. Жоғарғы жақтың қисықтығына байланысты аласа, орташа және биiк кабошондар белгілі қазіргі таңда.

Кабошонный формасын таңдау бұйымның қолдану аясына, физикалық қасиеттеріне байланысты таңдалады. Мысалы, нәзiк аймақтарда жеңiл тесу жұмыстарыжүргізілген тастарға овалдық форма таңдалады. Бұл таңдау негізінен тастың суретiне, оның түсіне тәуелдi болады. Астеризмдік қасиетке ие тастарды (жарық түсу кезінде жылтырау) шеңбер, биiк шеңбер түрінде өңдеген орынды. Сонда бұл эффект барынша байқалып тұратын болады. Чароит секілді тастарды кесте формасындаөңдеген дұрыс. Форма кабошонға бекітілетін зергерлiк бұйымның түріне тікелей тәуелді. Ерлердің жүзiктеріне шаршы формасы, әйел сақиналары үшiн - овалды форма жарасымды болады. Ал сырғалар үшiн созылған овал өте сәтті таңдай болып табылады.
**Гүлмира Баятқызы Мұстафина** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 

1961 жылы Талдықорған облысы, Алакөл ауданы, «Бескөл» ауылында дүниеге келген. 

1984 жылы Абуов атындағы орта мектепті бітірген. 

1985 жылы ҚазМУ-дың физика факультетінің дайындық курсында оқыған. 

1986 жылы аталған факультетке оқуға түскен. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін партия қатарынан және оқудан шығарылған, «аса қауіпті қылмыскер» саналып, үй қамауында ұсталған. Гүлмираны күнде сағат жетіде МҚК қызметкерлері келіп тексеріп отырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы.
**Тары-талқан** Қазіргі кезде бұл қос сөз мағынасын — тары және оның жармасы, тарыдан жасалған азық, тағам деп қана түсінеміз. «Талшық етер тары - талқан жетерлік». Ең алдымен қос сөздің бірінші сыңары — «тары» туралы талдау жүргізсек, түркі тілдеріндегі оның алғашқы тұлғасы дәл осындай болғанымен, мағынасы — себу, егу дегенді білдірген. Сол дәуірдің (ертеде) өзінде-ақ,«тары» түбіріне -ғ жұрнағы қосылған соң, бірінші мағынасы — дән, астық түсініктерін берсе, екінші ұғымы — қазіргі қолданылып жүрген «тары» мағынасында қалған. Осы күнгі хакас тілінде «тары»— себу, егу; «тарығ»— егін болып, ертедегі тұлғасы мен мағынасын сақтап қалған. Қос сөздің екінші сыңары — «талқан» қазақ тіліндеерте кездегі мағынасын сол күйінде сақтаған. Алайда туыс тілдердің кейбіреуінде, әсіресе, моңғол тобындағы тілдерде «талқанның» кейде тұлғасымен бірге мағынасына да жаңалық енген. Мысалы, моңғол тілінде «талх» сөзі біздің түсінігіміздегі «нанды» білдірсе, бурят тілінің бір диалектісінде әңгіме болып отырған қос сөзіміз «таряа талхан» түрінде қалыптасып, «егін енімі» сияқты жалпы мағына меншіктенген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Василий Григорьевич Беньковский** (25.1.1925, Украина, Одесса қаласы – 21.1.1986, Ресей, Уфа қаласы) – техника ғылымдарының докторы (1952), профессор (1953), Қазақстан ғылым академиясының акад. (1967), Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1961).

Одесса мемлекеттік университетін бітірген (1940). 1940–1967 ж. «Қазақстанмұнай» бірлестігінде жұмыс істеді. 1960–1967 ж. Қазақстан ғылым академиясының Мұнай және табиғи тұздар химиясы ин-тының директоры, 1967–1986 ж. КСРО ҒА Башқұрт бөлімшесінің Хим. ин-тында лаборатория меңгерушісі болды. Негізгі ғыл. еңбектері мұнай химиясы мен физ.-химиясына арналған. Беньковский төмен темп-рада мұнай эмульсиясы мен оның құрамындағы көмірсутектерінің өзгерістерін, мұнайды алғашқы өңдеу кезінде алынатын азотты негіздердің құрылысын зерттеген. Жер асты мұнай құбырларын хим. жолмен қорғау әдістерін анықтау мәселелерімен шұғылданды. Пайдаланылған күкірт қышқылын қайта өңдейтін қондырғылар жасауға қатысты. 

Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
***Дамандар*** систематикалық жағынан тұяқтыларға жақын, ұсақ жануарлар. Алдыңғы аяғында төрт, артқы аяғында үш саусағы және тұяғының рудименті болады.Африканың төменгі олигоценінен және Еуропаның теменгі плиоцен кезендерінен белгілі. Дене тұрқы 30-60 см, салмағы 1,5 нан 4,5 кг дейін. Сыртқы пішіні кеміргіштерге ұқсас, бірақ филогенетикалық жағынан ет тұмсықтыларға жақын. Құйрығы қысқа немесе мүлдем жоқ. Жоғарғы ерні қақ айрылған. Алдыңғы аяқтары төртсаусақты, ал артқы аяқтары үшсаусақты, тұяқтәрізді тырнақтары бар. Жоғары күрек тістері кіреукесіз, ішкі жағында әрдәйім өсуде болады; диастемасы бар. 3 тұқымдасы, оның ішінде 1 қазіргі кездегісі, 2-3 туысы, (7-12 түрі), Африкада және Азияда, (Аравия түбегінен Сирияға дейін) таралған. Ормандарда, (жекеленіп) және 4,5 мың м. биіктікте таулы аймақтарды, (топ- тасып) мекендейді. Құрлық немесе ағаш-бұталарда, жылдам қимылды жануарлар. Өсімдік қоректілер. Жылына бір рет 1-3 дейін ұрпақ береді. Ет үшін ауланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Василий Дмитриевич Тихомиров** (шын тегі *Михайлов*, 1876 жылы 29 наурызда Мәскеуде дүниеге келіп, 1956 жылы 20 маусымда дүниеден өткен) – орыс және совет балет әртісі және балетмейстер.
.

1934 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған.

1885-1891 жылдарда Мәскеу театр училищесі И.А. Ермолов класында оқыған. 

Керемет қабілетінің арқасында 1891 жылы Петербург хореография училищесіне ауыстырылады. Бұл жерді 1893 жылы бітіріп, Мәскеуге қайта оралады.

Василий Дмитриевич 1893-1935 жылдары Адольф Аданның *«Корсар»*, П.И. Чайковскийдің *«Аққулар өзені»*, А.К. Глазуновтың *«Раймонда»* үздік балет партияларында билеген. 1900-1935 жылдарда *Үлкен театр]]да балетмейстер үйретушісі болған.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Дамалаканта вакка шегірткесі
 **Дамалаканта вакка шегірткесі**  (Damalachantha vacca F. d. W.) — сирек кездесетін дараланып таралған түр. ТМД мен Қазақстандағы Damalachantha B. Bienko туысының жалғыз өкілі. Бұл қанатсыз ірі шегірткенің мығым да жуан денесі сарғыш түсті, алдыңғы кеудесі мен құрсағында қоңыр және қара түсті суреттері бар. Қазақстанның шөлді аймақтарында таралған. Сирек сор өсімдіктері бар тасты-сортаңды жерлерде өмір сүреді. Сор өсімдіктерімен қоректенеді. Жерде жүгіріп жүреді, бірақ баяу. Көбею кезінде қатты шарылдайды, әсіресе аталықтары. Аналығы жұмыртқасын топыраққа салады. Қорыққан кезде басын жерге иіп, құрсағын жоғары көтеріп, үркіту бейнесіне енеді. Түрді қорғау үшін қорғалатын жерлер ұйымдастырылуы қажет, мысалы, Шарын өзені аңғары.

Тағы қараңыз
------------

Шегірткелер

Дереккөздер
-----------

«Ғажайып омыртқасыздар, Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен» И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас, Алматы 2005
**Жұмахмет Мақаншыұлы Кішкенебаев** (1938 жылы туған, Қызылорда облысында, Қазалы ауданында) — тіл білімі маманы, филологиялық ғылым кандидаты (1973), доцент. Алматы шет тілдер институтының неміс тілі факультетін (1964), Москва мемлекеттік университетінің жанындағы Азия және Африка институтының аспирантурасын (1973) бітірген. 1964—1967 жылы Қызылорда педогогикалық институтында оқытушы. 1967—1972 жылы осында кафедра меңгерушісі. 1978 жылдан Қазақ мемлекеттік қыздар институтының шет тілдері кафедрасының доценті. *"Неміс тіліндегі етістіктен туған сын есімдер мен олардың қазақ тілімен ұқсастығы"* деген тақырыпта кандидат диссиртациясын қорғады. 10-нан аға ғылым мақ. авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Василий Васильевич Лужский** (1869 жыл 31 желтоқсан, Шуя қаласы - 1931 жыл 2 шілде, Мәскеу) - *орыс* актері, режиссер, *театр педагогы*, *РКСФР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткері* (1931).

Еңбегі
------

*Мәскеу Көркем театрының* негізін салушылардың бірі. К.С.Станиславский басқарған Әдебиет және пен өнер қоғамының қарамағындағы драмалық курста оқыды. Ойнайтын рөлінің мінез-кейпін шебер бейнелеген сахна суреткері. *А.П.Чехов, Ф.М.Достаевский, А.С.Грибоедов шығармаларында* ойнап, спектакльдер қоюға қатысты. *А.И.Адашев мектебі* мен *Мәскеу Көркем театрының* студиясында сабақ берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Перов Василий Григорьевич** (2 немесе 4. 1. 1834, Тобольск,— 10. 6. 1882, Кузьминка с. Мәскеу маңы) — орыс кескіндемешісі. 

1853—61 ж. Мәскеудегі кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінде (М. И. Скотти, А. Н. Мокрицкий және С. К. Зарянкодан) оқыды. Көркемсурет академиясының пенсионері (1862—69, 1864 жылға дейін Париждегі). Көшпелі көркемсурет көрмесі серіктігінің мүшесі әрі ұйымдастырушы (қ. Цередвижциктер). 1860 жылдардың басында өткір уытты бірнеше жанрлық картиналар («Пасха кезіндегі селодағы крест шеруі», 1861, Мәскеу, Третьяков гал.) салды. Суретші Париждегі творчествосы кезеңіндегі еңбектерінен әр адамның өзіндік ерекшелігін ашуға талпынушылық байқалады («Соқыр музыкант», 1864, Третьяков гал.). Перовтың 60 жылдардың 2-жартысындағы еңбектерінен кембағалдар мен кемтарларға деген мейірім аңғарылады. «Өлікті шығару» (1865), «Суға кеткен қыз» (1867), «Шекарадағы ең ақырғы кабак» (1868, бәрі де Третьяков гал-нда) атты картиналарында әсем табиғат көріністері басты орын алған. Ол — А. Н. Островский (1871), В. И. Даль, Ф. М. Достоевский (екеуі де 1872) портреттерінің (үшеуі де Третьяков) және «Аңшылар демалысы», «Балықшы» (екеуі де 1871, Третьяков гал.) атты саятшылық көріністердің авторы. 

1871—82 ж. Мәскеудегі кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінде сабақ берді. Шәкірттері: Н. А. Касаткин, С. А. Коро- вин, М. В. Нестеров, А. П. Рябушкин.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы , 9 том
**Ибаділдин Жұмамәді** (1950 жылы т.), инженер құрылысшы, қоғам қайраткері. Ұлытаудың түлегі. Найман тайпасының Бағаналы руынан шыққан.

Қарағанды политех. институтын бітірген (1973). 1973-1997 жылы Жезқазған облыстық а. ш. басқармасыңда инженер, бас инженер, құрылыс ұйымдары және жобалау тобынын жетекшісі, Жезказған қалалық атқару комитетінің күрделі құрылыс бөлімінің бастығы, қалалық жоспарлау комиссиясының төрағасы, Жезқазған облыстық халыққа қызмет көрсету басқармасы бастығының орынбасары, қалатком төрағасының орынбасары, 1-орынбасары, Жезқазған облыстық халыққа қызмет көрсету басқармасының бастығы, Жезказғандағы «Ұлытау» бірлескен кәсіпорнының бас директоры.
1995-2005 жылы Жезқазған қаласының әкімі (1997-98 ж. Қарағанды облысы әкімінің орынбасары).
2005 жылы облыс әкімінін кеңесшісі. Ибаділдин аймақ экономикасын алға бастыру саласында біршама жемісті еңбек етті, Ұлытау-Жезқазған өңірі тарихын терең зерделеп, оның көне ескерткіштері мен табиғат байлығына асқан жанашырлықпен қараған білікгі басшы. *«Жер кіндігі. Жезқазған сердце Евразии»* (2004) кітабының авторы.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Беленко Василий Данилович** (1907, Алматы облысы, Сарқан ауданы Екіаша ауылы - 18.4.1958, сонда) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирінің орынбасары, гвардия кіші сержанты. 

Украина Кеңес әскері қатарына Алматы облысы Сарқант ауданы әскери комиссариатынан шақырылған (9.12. 1941). Ұлы Отан соғысында 92-гвардиялық атқыштар дивизиясының 282-гвардиялық атқыштар полкі құрамында қатысты. Алғаш ұрыс жолын Брянск майданында бастады. Ержүрек пулеметшінің жауынгерлік қасиеттері, әсіресе, Днепрден өткен кезде айрықша байқалды. 1943 жылы 30 қазанда Беленко бір топ жауынгерлермен оң жағалауға өтіп, жау бекінісін басып алды әрі жаудың қарсы шабуылдарын тойтарды. 1943 жылы 4 қазанда Дериев селосы маңында болған 179,9-биіктікті алуда Беленко ерекше ерлік көрсетті. 1943 жылы 17 қазанда 113,7-биіктігіне шабуылда ол дұшпанның траншеясына басып кіріп, гранатамен 28-ден аса жау әскерін, сонымен қатар шегінген дұшпанның тағы 60 әскерін жойды. Днепрден өткен кезде көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Беленкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). 

Соғыстан кейін туған ауылына оралды. Покатиловка селосындағы бір көшеге Беленко есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталган.

1945 жылы сержант шенімен демобилизацияланды. Туған ауылында тұрып, жұмыс істеді. 1958 жылы 18 сәуірде қайтыс болды.

Сонымен қатар бірқатар медальдармен марапатталды. Оның құрметіне Покатиловка ауылындағы көше аталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 22 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 5 марта (№ 13 (273)). — С. 1
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Василий Григорьевич Лазарев** (1928 жыл 23 ақпан, Алтай өлкесі, Кытманово ауданы, Порошино ауылы - 1990 жыл 31 желтоқсан, Мәскеу) - КСРО-ның ғарышкері, полковник, Кеңес Одағының Батыры (1973 жыл 2 қазан). 1956 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірі
-----

1952 жылы *Саратов медицина институтының әскери-медицина факультетін*, 1954 жылы *Чугуев әскери-авиация училищесін* бітірді. 1954-1966 жылдары нұсқаушы, соңынан сынаушы ұшқыш, ал одан кейін *аға сынаушы ұшқыш-дәрігер* болды. 1966 жылы ол ғарышкерлер тобына қабылданды. 1973 жылы 27-29 қыркүйекте *«Союз-12» ғарыш кемесінің* командирі ретінде *О.Г.Макаровпен* бірге ғарышқа ұшты. Ғарышта болған кезінде кеменің *борт жүйелерін* комплексті тексеру, жер бетінің жекелей аймақтарына спектрлік бақылау туралы т.б. зерттеулер жүргізді. *Ленин орденімен* және медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Николай Герасимович Помяловский** (10 сәуір 1835 жыл, Санкт-Петербург – 17 қазан 1863 жыл, сонда) — орыс жазушысы.

1857 ж. Санкт-Петербург діни семинариясын бітірген. Помалявский шіркеудің қара түнектігі мен қаталдығын сынап «*Бурса очерктерін*» жазды. Санкт-Петербург университетінде лекция тыңдай жүріп революцияшыл студенттермен жақындасты, революцияшыл демократтардың идеялық, эстетикалық программаларының ықпалында болды. «*Современник*» журналында «*Мещандық бақыт*», «*Молотов*» повестері мен «*Бурса очерктері*» (бітпей қалған) жарияланды. М. Горький Помалявскийді қоғамшыл жазушы, мещандықты әшкерелеуші ретінде бағалап, өз ұстаздарының бірі ретінде атады.

Н. Г. Помяловский

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9 том
2. ↑  Писарев Д. И„ Погибшие и погибающие, Соч„ т. 4, М„ 1956; Я м - польский И. Г„ Н. Г. Помяловский. Личность и творчество, М.—Л„
Орнитодорос
-----------

**Орнитодорос(Ornithhodoros)** – аргазид кенелерінің бір туысы.Денесі жалпақ, сопақша, ұзындығы 8,2 мм, аш кезінде сарғыш,қан сорғаннан кейін қара күлгін түсті.

*Ornithodoros savignyi*

Сипаттама
---------

Терісі созылғыш, қатпарлы, жұмсақ кутикула. Дара жынысты. Орнитодоростың жер жүзінде 40-қа жуық түрі белгілі. Орта Азия, Қазақстан, Қырым, Кавказ, Молдавияда таралған 7 түрі белгілі. Орнитодорос бауырымен жорғалаушылар, сүт қоректілердің, құстардың паразиті, адамды да шағады.Ұзақ уақыт (12 жылға) аштыққа шыдайды.Орта Азия Орнитодоростарға қарсы 5%-тік гексохлоран ұнтағы себіледі.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы
**Василий Владимирович Петров** (8 (19) шілде 1761 жылы, Обоянь, Белгород губерниясы  — 22 шілде (3 тамыз) 1834 жылы, Санкт-Петербург) — орыс физигі әрі электротехнигі, Петербург ғылым академиясының академигі (1809).

Мұғалімдер гимназиясында оқыды. 1788— 91 Я§ Барнаулдағы тау-кен учелищесінде сабақ берді. 1793—1833 ж. Петербургтегі Медицина-хирургия академиясында қызмет істеді. 1802 ж. көптеген (2100) мыс-мырыш элементтерден құралған гальваникалық батарея (вольт бағанасы) жасап, ол арқылы электрлік доға (Петров доғасы) құбылысын ашты. Бұл құбылысты жарықтандыру, электрлік балқыту, металдарды электрлік пісіру т. б. мақсаттарга пайдалану мүмкіншілігін айтты. Петров электр тогының өткізгіштің көлденең қимасына тәуелділігін ашты және өткізгіштерді параллель қосу тәсілін тапты. Электр тоғының химиялық әсерлерін және әр түрлі заттардың электр өткізгіштік қасиетін зерттеді, өткізгіштерді сургуч пен балауыз арқылы оқшаулауды (изоляциялауды) ұсынды. Вакуумдағы әлектр разряды мен люминесценция құбылысын зерттеуге де айтарлықтай үлес қосты. Әр түрлі газды орталарда байқалатын электрлік құбылыстарды зерттеуге арналған приборлар жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
Чернышевский Николай Гаврилович
**Николай Гаврилович Чернышевский** (24.7.1828, Саратов қ. — 29.10.1889, сонда) — Ресей философы, публицист, жазушы, әдебиет сыншысы.

Саратов діни семинариясында (1842 — 45), Санкт-Петербург ун-тінің тарих-филол. бөлімінде оқыған (1846 — 50). Ч. ун-тте оқып жүрген кезінде өз бетімен білімін жетілдірумен шұғылданып, тарих (Ф.Гизо, Ж.Мишле), философия (Г.Гегель және Л.Фейербах), социология (А.Сен-Симон, Ш.Фурье) туралы еңбектерді мұқият зерттеді. Ч. көзқарасының қалыптасуына орыс әдебиетшілері А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, Н.В. Гоголь, т.б. үлкен ықпал етті. "Отечественные записки" (1853) журналында мақалаларымен көрінген Ч-ді Н.А. Некрасов "Современник" журналына тұрақты қызметке шақырды. Осында жүріп 1855 ж. "ґнердің болмысқа эстетикалық қатынасы" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Сол жылы "Орыс әдебиетінің Гогольдік дәуірінің очерктері" атты еңбегін жариялады. В.Г. Белинскийдің әдеби-сын саласындағы дәстүрін жалғастырған ол бірте-бірте журналдың идеялық жетекшілерінің біріне айналды. Осы журналда жүріп Н.А. Добролюбов, Некрасовпен бірге Ресейдегі қоғамдық-саяси өмірге белсене араласып, саяси, экон. тарихи және әдеби шығармалар жариялады. А.И. Герценмен саяси байланыста болуы себепті 1862 ж. тұтқындалып, Петропавл қамалына жабылды.

Ол қамауда отырған кезде "Не істеу керек?" романын (1862 — 63) жазды. Тұтқындалуға үкім кесіліп (7 жыл каторгалық жұмысқа және Сібірде өмір бойы тұруға), Мытинск алаңында (1864 ж. 19 мамыр) қара бағанға таңылып жазаланғаннан кейін Ч. көп кешікпей Сібірге жер аударылды. Жиырма жылдан астам айдауда жүргенімен шығарм. жұмыспен шұғылдануын тоқтатқан жоқ. 1889 ж. Саратовқа қоныс аударып, көп кешікпей қайтыс болды. Ч. табиғат пен қоғамға өзінің филос. көзқарастарының негізі антропол. принцип деп санаған. Қоғам даму заңдылықтарын түсіндіруде Ч. идеализмі алдыңғы қатарда болды. Ол адам табиғатының тума қабілеттері және "жалғандық пен шындық" туралы идеяларды көтерді. Ч-дің "Даналық эгоизмі" теориясы ағартушылық рационализмге негізделген. Ол көркем өнердің шынайы мақсаты халықты рухани адамгершілік, ізгілік қасиеттерге шақыру деп түсінді. Өзінің диссертациясында және эстетика туралы басқа да еңбектерінде "таза көркемөнер" тұжырымдамасына қарсы болды, "әдемілік деген өмір" эстетиканың негізгі арқауы — объективті болмыстың қадір-қасиеттері деген ой-пікірді жүйеледі. Ч-дің Лессинг, Пушкин, Лермонтов, Гоголь, В.Г. Белинский, М.Е. Салтыков-Щедрин, Некрасов, И.С. Тургенев, Г.И. Успенский, Л.Н. Толстой шығарм-тары туралы еңбектері маңызды ой-тұжырымға толы. Ч-дің "Бір қыздың тарихы", "Барбарустар ұрпағы", т.б. повестері мен әңгімелері, "Шешусіз драма", "Жаны ғажап күйеу" пьесалары бар. Кеңес өкіметі тұсында Ч. тұлғасы мен еңбектері патшалық Ресейдегі халықтың азаттық күресіне дем беруші күш ретінде бағаланды.

Дереккөздер
-----------
**Николай Давидович Бурлюк** – орыс ақыны, проза жазушысы.

Отбасы
------

Агрономдар отбасында дүниеге келген. Ағалары Давид және Владимир, сонымен қатар әпкесі Людмила Бурлюк-Кузнецова – орыс футуризмнің атақты өкілдері. Херсон ерлер гимназиясын тәмамдаған, ал 1914 жылы Петербург университетінде, физика-математика факультеті, агрономия бөлімінде білім алған.

Шығармашылығы
-------------

Ол көбіне лирикалық прозалар жазған: («Глухонемая», «Артемида без собак», «Сбежавшие музы» т.б. Теориялық мақалалардың авторы: «Поэтические начала», «Supplementum к поэтическому контрапункту» т.б. 

1920 жылы 25 желтоқсанда Бурлюков тұтқындалады. Николай Бурлюковтың қалай қайтыс болғаны 2001 жылға дейін белгісіз болып келген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Жұмаш мешіті
------------

1. Мешіттің толық мекен –жайы.Қостанай облысы, Арқалық қаласы. Молодежный ауылы «Жұмаш» зәбия мешіті. Молодежная көшесі №7. индекс 110311.2. Мешіт құрылысының басталуы мен біткен мерізімі.Мешіт 2006 жылдың 1 мамырынан басталып, 2006 жылдың 15 тамызында аяқталды.3.

Мешіт жерінің жалпы көлемі
--------------------------

А) Сипаты-1 жобалы серия.

Б) Қабат саны-бір қабатты.

В) Құрылыс салу алаңы-144 кв.м.

Г) Ғимараттың көлемі-432 куб.

Ғ) Жалпы алаңы-127,2 кв.м.

Д) Балкон жоқ.

Е) Тұрғын алаңы-116,8 кв.м.

Ж) Қабырға материалы-кірпіш.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі, сиымдылығы. Мешіттің биіктігі 4 метр,ені 12 метр. Алаңы 144м2. 100 адамдық, мұнараның биіктігі 10 метр.5. Мешіт ғимаратының биіктігі, формасы, өрнекпен безендірілуі, мешіттің жабдықталуын жалпы баяндау. Мешіттің биіктігі 4 метр. Формасы-бір күмбезді, бір мұнарлы. Кірпішпен өрнектелген, азия үлгісінде безендірілген.Мешіттің іші кілеммен жабдықталған.6. Мешіттің күмбезі мен мұнарасы және аумағындағы қосалқы ғимараттардың сипаты. Алдынан қарағанда мешіттің ауласы темір қоршаумен қоршалған, ұзындығы 45 м. ,ені 40 м. Бояумен безендірілген мұнарасы көрініп тұр, мұнара биіктігі 10 метр. Оң жақтан қарағанда сырты селикатный кірпішпен салынған, күмбезі көрініп тұр. Сол жақтан қарағанда бір терезе , күмбез және мұнараның үсті көрініп тұр. Артынан қарағанда қоршалған шарбақ, екі терезе және күмбез, мұнарасы көрінеді.Алдыңғы беті 1 данаОң жағы 1 данаСол жағы 1 данаАрты 1 данаКүмбезі 1 дана

Сілтеме
-------
**Николай Дмитриевич Зайцев** (1903-1989), құрылысшы, Социалистік Еңбек Ері (1958). 1927-1930 жылы
мердігерлік құрылыс жұмыстарында, 1930-34 жылы
Мәскеу қаласының құрылыстарында жұмыс істеді.
1934-1960 жылы *«Қарағанды тұрғын үй құрылыс»*
тресінде тас қалаушы, 1961-64 жылы *«Қарағаңды мәдени тұрмыс»*, *«Қарағаңды тұрғын ұй құрылыс»* тресінде кешендік бригадалардың бригадирі. Қарағандының кұрылыс орындарында кажырлы
еңбек ету нәтижесінде жоғарғы еңбек өнімділігіне

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Орнитомим
Орнитомим
**Орнитомим** шамамен 76-65 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Динозавр дәуірінде жер бетін альбертозавр, паразауролофус, эоплоцефал, критозавр және нанотиран сияқты дмнозаврлар мекендеген. Оның тұмсығы тіссіз, басы шағын, көздері бадырайған, миы кішкентай, мойыны мен құйрығы ұзын, сүйегі қуысты, түйеқұс тектес динозавр. Ұзындығы шамамен 4-6 метр,бойы - 2,7 метр. Үш саусақты қысқа алдыңғы аяғы мен ұзын артқы аяғы болған.

Қызықты дерек
-------------

* Орнитомим сағатына 70 шақырым жылдамдықты артқа тастайтын қазіргі түйеқұстай жүйрік теропод.
* Динозавр ұзын екі аяғымен шапшаң жүрген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұсақ жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : 136 келі
* Тұқымдас : Орнитомимид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Оразай Батырбеков
***Оразай Батырбеков*** (1927 жылы туған), экономист, қоғам қайраткері. Экономика ғыл. кандидаты(1971), доцент (1980). Ұлытаудың түлегі. 

Найман тайпасы Бағаналы руының Бабас бөлімінен шыққан.

КазМУ-дің тарих факультегін (1951) бітірген. 1950-1970 жылдары Алматы қаласындағы Фрунзе ауданындағы комсомол комитетінің 2, кейінірек 1-хатшысы, ҚазМУ-дің саяси экономия кафедрасының аспиранты, Қазақ өнеркәсіп кеңесі оқу комбинатының саяси экономиядан оқытушысы, Алматы мемлекеттік медицина институтының саяси экономия кафедрасының ассистенті,
Алматы қаласындағы Қазақстан КП Фрунзе аудандық партия комитетінің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, Алматы калалық партия комитетінің ұйымдастыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП ОК-нің жауапты ұйымдастырушысы, нұсқаушысы, партия органдары бөлім меңгерушісінің орынбасары, бірінші орынбасары, партия жұмысын ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Алматы Жоғары партия мектебінін ректоры болды. 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы. 8-, 9-сайланған ҚазКСР Жоғары Кеңесінің депутаты, Қазақстан Компартиясы 12-16-съездерінің делегаты. КОКП 25-съезінің делегаты. 3 мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

* Еркеш Оразайұлы Батырбеков - баласы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахметов Шахман, Өткенін ұмытпай, өркен жайған ұрпақ, Алматы, ТОО Дауир, 2003, isbn=978-601-217-433-5, таралым=1500
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
***Оразбек Әбілұлы*** (1940 ж.т. ҚХР, ШҰАР, Тарбағатай аймағы, Шәуешек қ. Үбісін мекені) - жазушы. Шыңжаң институтын бітірген (I960). 1960-1962 жылдары ШҰАР Байынголын облысында мектепте оқытушы, 1962 - 1980 жылдары Тарбағатай аймағы, Сауан ауданы мектепте оқытушы, 1980 жылдан Шыңжаң халық радиосының тілшісі. Әдебиетке 1958 жылы "Шыңжаң әдебиет көркемөнері" журналында *"Түс оқиғасы"* тұңғыш әңгімесі жарияланған. "Ұстаз" (роман), *"Беталыс"*, "Батыр өлімі" (повесть-әңгімелер жинағы) әдеби еңбектері жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Бір табақ ит көже
**Ит көжесі** (посинтхан (보신탕; 補身湯), или кэджангук (개장국Корей асханасының ұлттық тағамы. Бұл көже адамның қайсарлығын арттырады деген аңыз бар.

«Посинтхан» сөзі «ағзаны нығайту» деген мағынаны береді және ол XX ғасырдың ортасында пайда болды, ал ол кезде «кэджангук» соя пастасы мен ит көжесі деген мағынаны білдіретін аса көне сөз болып табылатын.

Тағамды дайындау үшін ит етін жасыл жуамен, перилла жапырақшасымен, әртүрлі дәмдеуішпен (твенджан, кочхуджан) қайнату керек.

Көзқарас
--------

Бұл тағам Кореяда кеңінен таралған дәмді тағамдардың бірі болғанымен, XX ғасырдан бастап оған деген көз-қарас өзгерді. «Ит жейтін халық – нағыз жабайы халық» деп айтқан Бриджит Бардоның сөзінен кейін ит көжесінен көбісі бас тартты және итті тағам ретінде қолдануға тыйым салынды. Кореяда итті адамның досы ретінде қабылдамағанымен, оның мәртебесі халық арасында жоғары болған. Сонымен қатар, ит көжесі Кореяда ешқашан күнделікті тағам болып есептелмеген, тек оны мезгілмен және шипалы тағам ретінде ғана қолданған.

Дереккөз
--------

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑
**«Мезгілсіз сезім»**  (түр. *Aşk-ı Memnu*) — Ay Yapım компаниясы түсірген түрік телесериалы. Осы телесериал Halit Ziya Uşaklıgil жазылған романды түсірілді.

Тарихи
------

Бихтер мен Бехлүл атты екі жастың бір-біріне деген құпия сезімдері туралы сыр шертетін бұл хикая түрік киногерлерінің соңғы жылдағы ең үздік шығармасына айналды. Романтикалық махаббат оқиғасы көптеген елдерде көрермендер көңілінен шығып, кино саласындағы 18 марапатқа ие болды. Телетоптаманың Қазақстанда алғашқы рет 31 арнада қаңтар айында болған еді. 

Ыстамбұлдағы сыйлы да, дәулетті жандардың бірі Аднан жұбайының қазасынан кейін, қызы Нихал, ұлы Бюлентпен бірге өзгелерден оқшау, мамыражай тірлік кешіп жатады. Бір күні ол жас сұлу Бихтермен танысады. Бойжеткенмен кездескен сәттен бастап, ол өмірге қайта келгендей болады. Ал, жақында ғана әкесінен айырылған жас қыз Аднаннан қорғаныш табады. Осылайша, жаңа өмір бастамақ ниетте Бихтер Аднанның жекежайына көшіп келеді. Алайда, мұнда ол күйеуінің жиені Бехлүл атты сымбатты жігітті кездестірді. Осы сәттен бастап, Бихтердің өмірі өзгеріп шыға келді. Бақытты да, тыныш және қауіпсіз өмір бастамақ болған сұлу аяқ астынан туындаған құштарлық сезімінің құрсауында қалады...

Бір-бірінен қаншалықты қашқақтаса да, Бихтер мен Бехлүл жекежайда кездеспей тұра алмайды. Ал, құштарлық сезімі жанға тыным берер емес. Бихтердің анасы Фирдевс екі жастың арасында туындаған алауды байқап қалады. Бұған алаң болған ол, қызының некесін сақтап қалу үшін Аднанның қызы Нихал мен Бехлүлді бір-бірімен жақындастырмақ болады. Алайда, Фирдевстің бұл ойыны Бихтердің шынайы сезімін мойындауға итермеледі. Ол енді Нихал мен Бехлүлдің жақындасуына кедергі жасамақ болады. Бұл ойынның соңы Бехлүл мен Бихтердің бір-бірінен алшақтауына алып келді. 

Біраз уақыт өткен соң да Бехлүл өзінің Бихтерге деген сезімін мойындауға жүрексініп жүреді. Бихтер де шынайы сезімін ұмытып, Аднанмен арасын жылыту мақсатында демалыс күндері күйеуімен бірге оңаша қыдырмақ болады. Алайда, екі ғашықтың арасына қашықтық та бөгет бола алмады. Бихтер жоқ кезде Фирдевс Нихал мен Бехлүлдің арасын жақындатуға барын салады. Бихтер мен Аднан саяхаттан оралған соң, мерекелік кешкі ас ұйымдастырады. Ал, ас үстінде Бехлүл айтқан жаңалық отбасы мүшелерін бірден таң қалдырды...

Сериалдың Кейіпкерлер
---------------------

| Рөл | Актерлер | Кейіпкер |
| --- | --- | --- |
| Бихтер Йореоглу Зиягил | Берен Саат | Фирдевс және Мелих Йореоглуның қызы. |
| Бехлүл Хазнедар | Қыванч Татлытуғ | Аднан Зиягилдің алыс ағайын. |
| Фирдевс Иероглу | Небахат Чехре | Бихтердің анасы. |
| Аднан Зиягил | Сельчук Йонтем | Ыстамбұдың ең бай кісі. |
| Дениз ДеКортон | Зеррин Текиндор | Нихал мен Бюлент бала бағушы. |
| Нихал Зиягил | Хазал Кая | Аднан Зиягилдің қызы. |
| Бюлент Зиягил | Батухан Каражакая | Аднан Зиягилдің ұлы. |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отыз бірінші арнаның аудармасы — **«Мезгілсіз сезім»**

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Aşk-ı Memnu  (түрік.). — Ресми сайты.
**Сужидек**, шикша (лат. *Empetrum*) – сужидек тұқымдасына жататын бұта. Қазақстанда Алтайдың балқарағайлы ормандары мен таутас беткейлерінде және субальпілік белдемдеріндегі ылғалы мол жерлер мен қалың тоғай ішінде өсетін 1 түрі – голарктикалық сужидек (Е. subholarctіcum) бар. Оның биіктігі 15 – 40 см. Тамыры тармақталып өседі. Сабағы көп бұтақты. Сырты бұйраланған не безді түктер жапқан жас бұтақтары еміздік тәрізді. Жапырақтары кезектесіп орналасады, кейде бір-біріне жабысып, шоқтанып тұрады. Олардың ұзындығы 3 – 5, ені 1 мм-дей, 3 – 5 жылға дейін тұрады. Дара гүлдері қос не дара жынысты, жапырақ қолтығынан жетіледі, қызғылт, қошқыл қызыл түсті болады. Гүл жапырақтары түкті тостағаншаға жабысып өседі. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, қыркүйекте жеміс салады. Жемісі қара түсті домалақ сүйекше, дәмі сулы жидек тәрізді тәтті. Өсімдіктің аты осыған байланысты аталған. Қыс бойы бұтақта ілініп тұрады, сондықтан қыс түсісімен жинап алады. Дәрілік қасиеті бар, жемісі жеуге жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тастемір**, Баш-Темір оғлан, Таш-Темір (т.-ө. ж. б.) – Қырым ханы (1395). 

Ататегі: Тұқа-Темір – Урунг-Темір. (Өз-Темір) – Сарыша (Саричи) – Күншек (Кішік) – Түлен-Темір – Дәруіш хан – Жанса (Хабине, Женте). Тастемірдің Гияс әд-Дин, Жамал әд-Дин, Әлібек, Дәулетберді есімді ұлдары болған. Тастемір Тоқтамыс әскерінің оң қанатын басқарды. 1395 ж. 15 сәуірде Әмір Темірден Терек өзені бойында жеңілген Тоқтамыс Литваға қашқанда Тастемір Бек-Ярык-оғлан, Ақтау секілді өзге қолбасшылармен бірге Днепр өзенінің төменгі ағысы бойына қарай шегінді. Тоқтамыстың қашып кетуіне орай өзге қолбасшылардың қолдауымен Тастемір хан болып жарияланды. Көп ұзамай Әмір Темір Днепр өзені бойындағы Манкерман деген жерде Тастемірдің әскеріне соққы беріп, оны талқандады. Осы соққыдан кейін қолбасшы Ақтау Византияға қашты. Бек-Ярык-оғланның Донға қарай шегінген әскерін Әмір Темір талқандады. Тастемір Қырымға өтіп, Әмір Темірдің билігін мойындаудан бас тартты. Оның сонда өзінің атынан теңге соқтырғаны жайлы мәліметтер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
```
**Тастумалы сығымдалу** — силикатты тау жыныстары көлемінің өз құрамындағы кремний элементің іргелес жыныстарға ауыстыруы нәтижесінде кішіреюі. .
```

Алғашында келтірілген мағынада енгізілген тастумалы сығымдалу термині бүгінгі танда біршама кең мағынада колданылады: кез-келген тастума жыныс көлемінің сыртқы қысымдар әсерінен, өз құрамындағы элементтердің сығымдалуы нәтижесінде немесе мейлінше тығыз құрылымдарды иемденуі салдарынан кішірею процесін Т. С. терминімен айшықтауға болады.

Дереккөздер
-----------

<references/



1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.
ISBN 5-615-01738-4
**Ингаляция** (лат. *іnhalatіo* – дем арқылы жұту, дем тарту) – емдік мақсатта биологиялық активті заттарды не дәрі-дәрмектерді дем арқылы организмге енгізу әдісі.

Ингаляцияның табиғи (ионға және озонға толы тау ауасын, тұзды және ылғалды теңіз ауасын, қылқан жапырақты ормандағы бальзамды және озонды ауаны, т.б. дем арқылы ішке тарту) және жасанды (арнаулы ингаляторлардың көмегімен) түрлері бар (мысалы, аэрозольингаляция, аэроионоингаляция, электраэрозольингаляция, т.б.). Будың екпінімен немесе сығылған ауамен дәрілік заттар ингалятор арқылы ауру адамның тыныс алу жолдарына түседі. Майда бөлшектенген дәрілік заттар тыныс алу жолының сілекейлі (шырышты) қабықшасымен тікелей жанасып, тез қанға сіңеді де, аурудан тезірек айығуға себін тигізеді. Арнайы ингаляциялық ерітінділер мен қоспалар тыныс жолдарынан сілекей (шырыш) мен қақырықты түсіруді жеңілдетеді. Ингаляция емі ринит, гайморит, бронхит, созылмалы өкпе қабынуы, т.б. ауруларды емдеу және олардың алдын алу үшін дәрігердің ұсынысы бойынша ғана қолданылады. Мұрыннан қан кеткенде, қан түкіргенде, жүрек-қан тамырларының не тыныс алудың тапшылығы сипат алған өкпе және жүрек аурулары кезінде, гипертония ауруларында, т.б. ингаляцияны жасауға болмайды. Жеке пайдалану үшін құрылымы әр түрлі, қалтаға салып жүретін ықшам ингаляторлар шығарылды. Мысалы, "астмопент", "ингалипт", "ингакамф", т.б. ингаляторлар даяр дәрі қоспасымен (камфора, ментол, эвкалипт майы) толтырылған. Ал кейбір түрінде, мысалы, махольда ингаляторында бүріккіш бар, оған пайдаланар алдында қажетті дәрі қоспасын толтырады. Ингаляцияның ұзақтығы 1 – 3 мин, қолдану жиілігі күніне 3 – 5 рет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Сейтметов атындағы көше**.

Көшеге қазақтың талантты ұлы, белгілі актер, дарынды режиссер, Қазақстан Республикасының
Халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Райымбек Сейтметовтің есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген.

Сейтметов Райымбек Түркістан облысының Кентау қаласында дүниеге келген. Ол Ғабит Мүсірепов атындағы Жастар мен балалар театрын басқарған. Сахнада ондаған кейіпкерлерді сомдаған.

Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1600
метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
*Басқа мағыналар үшін Сарыоба деген бетті қараңыз.*
**Сарыоба** – Алтыншоқысу тауларының орта тұсындағы тау, осы таулардың ең биік жері (249 м).

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы Шоқысу темір жол айырмасынан (Ақтөбе облысы Шалқар ауданында) солтүстік-шығысқа қарай 13 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Негізі палеозойда, кейіннен мезо-кайнозойда түзілген түпкі тау жыныстары жер бетіне жақын орналасқан. Олардың үстін неоген мен төрттік кезеңнің шөгінділері жауып жатыр. Таудың солтүстік-батыс беткейі тіктеу, қалғандары көлбеу жəне жатық келген.

Өсімдігі
--------

Шөл даланың құмдақты сұр, бозғылт сұр, құба топырағында жусан, изен, баялыш, бұйырғын, теріскен, т.б. шөптесіндер өскен. Оңтүстік, оңтүстік-шығыс етегінде Байталының бұлағы жылғасы (жазда құрғап қалады) мен қонысы созылып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Дөңгелек жапырақты алмұртшөп** (лат. *Pуrola rotundifоlia*) - алмұртшөптер тұқымдасына жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

Сипаты
------

* Биіктігі 30 см-ге жуық.
* Тамыр сабағы ұзын және қосымша тамырлы. Тамырынан тікелей өсіп шығатын сағақтары ұзын, дөңгелек тәрізді, шеттері майда тісті, қыста да түспей тұра беретін бірнеше жапырағы бар.
* Жапырақтары қалың жасыл түсті, кейде сопақшалау, шеттері бүтін болып та келеді. Әдетте, олар 2-3 жылдан кейін барып түсіп қалады.
* Гүлдері ақ немесе ақшыл түсті, ұзын гүл сабағының жан-жағынан салбырап тұрады. Гүл тостағаншасының ұштары имектеу, бес жіңішке қалақшалардан тұрады. Гүл тәжі ақ түсті, 5 гүл жапырақшасы бар.
* Жемісі 5 ұялы, дөңгелек, көп тұқымды қауашақ.
* Дөңгелек жапырақты алмұртшөп тамырынан тез көбейеді. Алғашқы 2-3 жылда жапырақтары пайда болады да 3-ші, 4-ші жылдары мамыр айының аяқ шенінен бастап тамызға дейін гүлдейді. Көбінесе қарағайлы, шыршалы ормандардың арасында өседі.

Табиғатта таралуы.
------------------

Алматы, Талдықорған, Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Орал, Гурьев облыстарының қарағайлы, шыршалы ормандарының арасында өседі.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдік жапырағының құрамында илік заттар, гликозидтер, арбутин және басқа да заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Дәрілік шикізат ретінде өсімдік жапырағын жаз айларында жинап алып, аса құрғатпай, көлеңке жерде кептіреді де, қағаз қапшықтарға салып, құрғақ орында сақтайды. Өсімдік жапырағының тұнбасы мал дәрігерлігі практикасында малдың бүйрегі мен зәр шығару органдарын емдеуге қолданылады. Тұнба жасау үшін 5 ас қасық жапырақ ұнтағы қайнаған 600 мл суға салынып, 15 – 20 минут тұндырылады. Ірі малға - 100 – 150 мл, уақ малға – 50 – 70 мл мөлшерінде күніне 3 – 4 рет ішкізіледі.
Тұнбаны пайдаланар күні ғана жасау керек. Одан бұрын жасалса немесе келесі күнге жасалса ол бұзылып кетеді.

Дәрі үшін өсімдіктің жапырақтарын жинайды. Құрамында гликозидтер, илік заттар, арбутин бар. Дөңгелек жапырақты алмұртшөптің жапырақтарынан жасалған дәрілердің несеп айдайтын және қабынуға қарсы әсер ететін қасиеттері бар. Осыған байланысты бүйректің, қуықтың, қуық жолдары бездерінің созылмалы түрде іріңдеп қабынуын және шемен ауруын емдеу үшін қолданады. Өсімдіктің тұнбасымен тамақ және бас ауруларын, жарықты емдейді.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
2. ↑  Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248 б.
3. ↑  *Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Дөңгелек жапырақты алмұрт шөп —  "Қайнар", 1988. — Б. 170-171. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Сарысу көлі** (әз. *азерб. Sarısu*) — Әзірбайжандағы ең үлкен көл Имишлин және Сабирабад аудандарында орналасқан.

Сипаттама
---------

Сарысу көлі Әзірбайжандағы көлемі бойынша екінші ірі су алабы болып табылады. Ол далалық беткейдің 66 шаршы шақырымын алып жатыр, ұзындығы 12 шақырымға созылған, ені 2 шақырымнан асады.
Сарысу көлі Кура-Аракс ойпатында, Кура өзенінің оң жағалауында орналасқандықтан Кура мен Аракс өзендерінің шөгінділері Сарысу көлімен шектесетін жағалау көтерілістерін құрған. Сарысу көлінің шығыстан Кура өзеніне ағысы Мурадбейлі ауылының маңында салынған гидрологиялық құрылыммен реттеледі. 2010 жылы Кура өзенінің тасуымен бірге Кура суы көлге еніп, судың тұщылануына және көл аумағының кеңеюіне себеп болды.
Сарысу көлі тұщы су болып табылады, жауын-шашыннан қоректенеді және Аггол көлінен ағатын өзеннен де қоректенеді. Көл тас жолдың солтүстігіндегі тұрғын аудандардан бөлінген. Көл Аггол ұлттық паркінің аумағында орналасқан. Мұнда орналасқан суда жүзетін құстардың сулы-батпақты жерлері Рамсар конвенциясының тізіміне енгізілген және әлемдік маңызы бар табиғи қорық болып саналады.
Сарысу көлі жағалауы негізінен сулы-батпақты жерлер мен батпақтардан тұрады. Көлдегі судың шамамен көлемі 60 млн м3 құрайды. Су көлемінің ұлғаюы негізінен көктем мен күзде байқалады. Қыс мезгілінде ол орташа есеппен 11 күн бойы қатып қалады. Көлде минералдану жоғары.

Фаунасы
-------

Сарысу көлі республиканың негізгі балық шаруашылығы су қоймаларының бірі болып табылады. Сарысу көлі жағалауында қыста 350 мыңға дейін қоныс аударатын құстар мекендейді. Сонымен қатар, көл балықтарға бай және балық аулауға пайдаланылады. Балықтардан каспий тілтісі, шортан, қаракөз, құсбас, ақ амур, оңғақ, табан балық, қылыш балық, сазан, жайын, көксерке т.б.кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Озеро Сарысу
2. ↑   Озера Азербайджана
3. ↑   Красоты озер Азербайджана
4. ↑   Мұрағатталған 19 шілденің 2021 жылы. Сарысу - крупнейшее озеро Азербайджана. Имишлинский район.
5. ↑   Гидрофауна озера Сарысу
**Дөңгелек жемісті бөріқарақат** (Бөріқарақаттар тұқымдасы) - Қазақстандық сегіз түрдің ең көп тарағаны. Солтүстік Тянь-Шяньда, Жоңғар Алатауында, Тарбағатайда, Зайсанда кездеседі. Тауда, тастақты беткейлерде, өзен аңғарларында кейде шілік құрап кездеседі. Бұта биіктігі 2 м, жас бұтақтары қызғылттау, екінші жылы сұр түске ауысады. жапырақтары бүтін, көкшіл, жұмыртқа пішінді, жиегі әлсіз тісшелермен. Сағағы тақтасынан екі есе қысқа, 3 см-ге дейін. Гүлдері сары түсті. Аналығы жалғыз, тостағаншасы, желектері, аталықтары алтыдан. Мамырда гүлдеп, тамызда піседі. Жемісі - шар тәрізді, күлгін қара, диаметрі 1 см-лік жидек. Жеміс құрамында қант, дәрумен, иілік заттар бар. Жақсы омарталық өсімдік, декоративті түр. Сусын, дәрі-дәрмек жасауда қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.