**Мұхамедияр Жабағиев** (1908, қазіргі Қармақшы ауданы Қызылтам ауылы – 2.7.1989, Қызылорда қаласы) –жырау.

Байұлы тайпасының Алтын руынан шыққан.Жасынан ән-жырға құмар болған. Сыр бойы ақындарының өлең-жырларын, термелерін, кейіннен үлкен дастан, қиссаларды жатқа айтқан. Ол «Алтын балық», «Айша қыз», «Шаһизада», «Мағауия», «Әбу Шаһнама» атты қиссаларды жырлаған. 
Қаңлы Жүсіп, Кете Жүсіп, Даңмұрын,Сейітжан,Тоғжан ақындарды өзіне ұстаз санаған. «Жақсыбайға» атты поэмасы 1944 жылы жарыққа шықты. 1962 – 1963 ж. зерттеуші ғалымдар М.Жармұхамедов,М.Байділдаев,З.Қариева Жабағиевтің қисса-дастандарын жазып алып, таспаға түсірген. Кейіннен «Көроғлы», «Әзірет Әлі», қиссаларын, Кердері Әбубәкір, Балқы Базардың шығармаларын халық арасына кеңінен насихаттаған.

Өмірбаяны
---------

Сыр бойына белгілі жырау Мұхамедияр Жабағыұлы 1908 жылы шамамен тамыз айының аяғында Қармақшы ауданының Қызылтам елдімекенінің Қайыршақты өңірінде өмірге келген. Әкесі Еспайұлы Жабағы ескіше хат таныған, көзі ашық, көкірегі ояу кісі болған. Өлең, хиссаларды жатқа айтып, жұртын қуақы әзіл-қалжыңға бөлеген. Ақтық демі таусылғанша ел-халқын ән-жырымен әлдилеп өткен. Шешесі Қыстаубайқызы Сати мінезі ауыр, сабырлы, жүрек жылуы мен мейірім-шуағы мол жан болған.

Мұхамедияр текті жерден, киелі ортадан шыққан кісі. Атақ-даңқы тек Сыр өңіріне ғана емес, алты алашқа кеңінен мәлім атақты Марал ишанның баласы Қалқай Ишанның Зылиха есімді қызы мен Еспайдан Жабағы туады. Мұхамедияр сол Зылиха әжесінің бауырында болып, ән-жыр, хисса-дастандарды кішкентай кезінен құлағына сіңіріп өседі. Мұхамедияр Жабағыұлының осы бір тұщысынан ащысы көп өнер жолына түсіп, зерделі сөзден түйін түйіп,ою оюына не себеп болды?

Кішкентай кезінде көз тиіп, қатты ауырып, жамбасы тесіліп,одан мұрынға жара түсіп, ең соңында мұрнынан айрылғанда нағашысы Қалқай Ишанның екінші әйелінің баласы Оспан Ишан «Тұр, балам, көтер басыңды, қамықпа, жатпа! Қолыңа домбыра ал да Қызылтамға бар!» деген. Сол 15-16 жасынан бастап ән айтып, жыр жырлай бастаған. Ел арасында жырау бала атанады. Әрқайсысы бір түндік «Алтын балық», «Айша қыз», «Шаһзада», «Мағауия», «Жалаңаш бала», «Әбу Шаһнама» хиссаларын басынан аяғына дейін толығымен жырлайтын болған. Мұхаңның репертуарында Тұрмағамбет, Кете Жүсіп, Қаңлы Жүсіп, Даңмұрын, Шораяқтың Омары, Сейітжан ақын, соқыр Тоғжан ақын, Молдабай сынды өнер дүлдүлдерінің мұралары мен жаһұт жырлары аз емес. Әсіресе Тұрмағамбет ақынның, Шораяқтың Омары, кете Жүсіп, қаңлы Жүсіп, Даңмұрын, солардың айтыстарын, алтын Сейітжан ақын, соқыр Тоқжан ақын өлеңдерін толғап, соларды ерекше бір екпінмен, өзгеше бір сезіммен орындаған. Басқа да өз жүрегінен шыққан туындылары, ағайын, дос-құрдастарға арнаған әзіл-қалжың, наз өлеңдері де көптеп саналады.

Сыр сүлейлерінің көпшілігінің көзін көріп, тәлім-тәрбиесін алған, тіптен табақтас, сырлас болған Мұхаң тек керемет орындаушы ғана емес, өз жанынан да өлең-жыр шығаратын арқалы ақын болатын. Солардың ішінде өзінің соғысқа кеткен жолдасы тоқа Домбайұлы Жақсыбайға арнаған поэмасы бар. Жырау Сейітжан ақынның «Қиямет нама», «Қасірет нама» дастандарын шебер орындаумен қатар бұларды толықтырып, жаңғыртып отырған. Сейітжан ақынның осы шығармасындағы әйелдер туралы туындысындағы 5 түрлі әйелге мінездеме беруін «Қара молда» Мұхамеджан (Қалтай, Ибрагим Мұхамеджановтардың әкесі) орындап, сол кісіден Мұхамедияр естіп жырлаған, бір-екі шумақ өз пікірін өлеңге қосқан. Мұхамедияр жырау 1934 жылы облыстық мәдени ағарту бөлімінің ұйымдастыруымен Қармақшыда өткен үш күндік ақындар айтысында екінші орын алған. Бірақ Сталиннің қанды қылышы қаһарланып тұрған кезіне тап келіп, «Марал Ишанның жиені, әкесі молда, байдың құйыршығы болып, ұсталып кеткен» деп сол кездің шолақ белсенділері, өз туыстары астыртын хабар беріп, Алматыға іріктеліп, алынып тұрған жерінен қалдыртып, тиесілі жүлдесін бергізбейді. «Кенесары-Наурызбай» дастанын, Ахмет Байтұрсыновты сол кезде елге таратып, Мирзоянды мақтадың», – деп түрмеге де отырғызған. 1962-1963 жылдары Алматыдан белгілі өнер жанашыры, қазақ фольклорының майталман ғалымдарының бірі Мардан Байділдаев, Зәуре Киреева, Жармұхамедевтер келіп, Мұхамедиярдың көптеген ән-жырларын, хиссаларын үнтаспаға түсіріп, республика фонотекасына, Қазақ ғылым академиясына табыс еткен. Сол кездегі республикалық радионың облысымыздағы тілшісі Ахат Жанаев Мұхамедияр жырау жайлы музыкалық хабалар әзірлеп, облыстық, республикалық эфирге таратқан, газеттерде насихаттаған. Мұхамедияр жыраудың мұрасын зерттеуді Қорқыт Ата университетінің деканы болған профессор, танымал жырау Алмас Алматов ілгері жалғастырып, шәкірттері Мұхмедияр жырау жайлы дипломдық жұмыс қорғады. Алмас Алматовтың жетекшілік етуімен Қазақ ұлттық өнер университетінің магистранты, атасы Нұрабай Мұхамедияр жыраумен жерлес, жолдас болған жас жырау, әнші Дана Нұрабаева ғылыми трак-тат жазып, «Сыр бойы» газетінде жарық көрді. Берік Жүсіпов те Мұхамедияр шығармаларын насихаттап, «Телқоңыр» шығармашылық кештерінде терең баға беріп отырды. Қуаныш Нұрабайұлы Жүністегі өзінің «Домбыра – дастан» шығарма-шылық кітабында Мұхамедияр жырауға керемет мінездеме берген. «Қайталанбас дауыстар антологиялық кітабында» Мұхамедияр жыраудың өз орындауындағы шығармалары және шәкірттерінің орындауындағы шығармалары енгізілген. Жырау тұрған Қаракөл елдімекенінде мектепте музей ашылып, кейбір заттары қойылып, атына көше беріліп, «Мұхамедияр жырау» көшесі деп ескерткіш тақта орнатылды. Көне мұра осылайша жасарып,жаңғыра бермек. Асыл жары Жабағиева Жәмила Сейтенқызы 2010 жылы 24 қазанда дүние салды. Мұхамедиярдың қызы Қыдыркүл «ПетроКазахстанКумколь Ресоурсиз» мекемесінің Мұнай өндіру департаментінде қызмет жасап, қазір құрметті еңбек демалысында. Ұлы Аслан Москвадағы Губкин атындагы академияның аспирантурасын бітіріп, мұнай саласынан облысымыз бойынша ең бірінші кандидаттық диссертация қорғады. Үйленген. Бір қыз, екі ұлы бар. Немересі Аида Өскемен қаласында тұрады, журналист, ҚР ақпарат саласының үздігі. Тұрмыста. Екі ұлы бар.

ЕР ДЕМЕ, ЕЛГЕ ЗҰЛЫМ ЖАСАҒАНДАРДЫ
--------------------------------

Ер деме елге зұлым жасағанды,

Мақтама шын жүйрік деп қашағанды.

Болмайды ақпейілді өте мақтап,

Сүйсініп, шүһбәлі ас алғанды.

Қай кезде қапырыққа үйір болма,

Көріктік көңіл сүйер басалаңды.

Жақсыға әркім қызмет етеді ғой,

Қолайлы халық көрмейді аса арамды.

Осындай аздап мысал аңдатайын,

Сағынып бас қоссаңдар осы ағаңды.

Кездессе ажал нәһһан тарта салар,

Алтынмен аптасаң да босағаңды.

Басыңа аздап бақыт қона қалса,

Шеткері ете көрме дос адамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтын баба ұрпақтары  (орыс.).