recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сикорский UH-60 Бләк Хок** (ағылш. *Sikorsky UH-60 Black Hawk*) Sikorsky Aircraft мекемесі өндірген төрт-қылышты екі-қозғағышты орта-жүкті әскери тікұшақ. "Бләк хок" - американдық көп мақсатты тікұшақ. АҚШ армиясының құрамына Bell UH-1 "Хьюи"тікұшағын ауыстырып кірді. UH-60 тәжірибелік модификациясының ұшу сынақтары 1974 жылы аяқталды, 1976 жылы тікұшақ АҚШ армиясына жеткізу конкурсында жеңіске жетті. 1985 жылға дейін АҚШ армиясы 300-ден астам UH-60 тікұшағын сатып алды. 1990 жылдардың ортасына қарай 2600-ден астам тікұшақ салынды.

Қосымша пилондарды орнату кезінде AGM-114 Hellfire танкке қарсы басқарылатын зымырандарын қолдануға болады, ұзақ қашықтыққа ұшуға арналған қосымша жанармай бактарымен жабдықталуы мүмкін. Сондай-ақ, жүк бөлігінің алдыңғы жағында M240, M134 пулеметтері және 30 мм m230 зеңбіректері орнатылуы мүмкін.

АҚШ армиясында қолданылатын қазіргі модель-UH-60M.

Тағы қараңыз
------------


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Aviation»*** порталы бар |

U.S. Army National Guard UH-60 Black Hawk with snow-ski kit
Үлгі:Aircontent

### Нұсқалар



### Бибилиография

* Bishop, Chris. *Sikorsky UH-60 Black Hawk*. Oxford, UK: Osprey, 2008. ISBN 978-1-84176-852-6.
* Leoni, Ray D. *Black Hawk, The Story of a World Class Helicopter*. Reston, Virginia: American Institute of Aeronautics and Astronautics, 2007. ISBN 978-1-56347-918-2.
* Tomajczyk, Stephen F. *Black Hawk*. St. Paul, Minnesota: MBI, 2003. ISBN 0-7603-1591-4.

Сыртқы сілттемелер
------------------

Үлгі:Externalimage

* Black Hawk U.S Army fact file
* Sikorsky Aircraft's BLACK HAWK page Мұрағатталған 26 қарашаның 2008 жылы.
* YUH-60A cutaway image on flightglobal.com
* UTTAS program, origin of the Black Hawk on helis.com
* UH-60A, H-60, AH-60L and Sikorsky S-70 GlobalSecurity.org
* S-70A-42 Black Hawk of the Austrian Army
* Military.com with data on range extending devices Мұрағатталған 7 тамыздың 2007 жылы.
* UH-60 Black Hawk on kamov.net

Үлгі:Sikorsky Aircraft
Үлгі:USAF helicopters
Үлгі:PresidentialCallsigns
Үлгі:Aviation lists
**Қамбар Ата**, Қамбар баба – қазақтың сенім-нанымында жылқы малының пірі, иесі. Кейбір аңыздарда Қ. а. есімі Мұхаммед (ғ.с.) пайғамбардың күйеу баласы Әзірет Әлінің атбегі болған Ганбар есімді тарихи тұлғамен байланыстырылады. Қамбар Ата бейнесі түркі халықтарының ежелгі фольклорында көп кездеседі. 

Мысалы, түрікпендік Гамбар баба – қазақтың Қорқыты сияқты сазгерлер мен әншілердің, ақындардың пірі болып саналады, ол "дутар" делінетін саз аспабын ойлап тапқан деседі. Қазақ фольклорында Қамбар Атаның мифтік болмысы су стихиясымен ("Көл иесі Қамбар-ау, Шөл иесі Қамбар-ау, қарағыма көз сал-ау"), музыкамен, муз. аспапты ойлап табумен (түрікмен мысалы), жылқы малымен байланысты. Жылқы ("су жылқылары", "суын бие", "суын айғыр") мен музыканың су стихиясымен ұштастырылатындығына (қазақтың Қорқыт атасы, түрікпеннің Ашықайдыны, осетиннің Сырдоны, т.б.) қарап, Қамбар Ата мифтік сипатының тек жылқышыларға қамқорлық жасаумен шектеліп қалмайтындығын аңғаруға болады. Осындай үш сипаттағы Қамбар Ата бейнесінің қазақ-түрікпендік негізінің қалыптасу арнасы Каспий т-ндегі Маңғыстау жағалауында өрбіген. Жылқы иесі мен жылқышылар пірі болған түрікпендік Дүлдүл атаның моласы Каспий теңізінің жағасында, Маңғыстау облысына таяу жерде, Бекдаш қаласы маңында жатыр. Дүлдүл – Әзірет Әлінің тұлпары, ал теңіз жағалауындағы мола ежелден бар, яғни осы мола иесі ислам діні таралмастан бұрын оның жылқы иесі қызметін сақтағанымен, басқаша аталғандығын шамалауға болады.

Сілтемелер
----------

*
**Бұқаралық ақпарат құралдарындағы менеджер міндеті** – редактор, редколлегия мүшелері, газет редакциясы мен телерадио арнаның бөлім бастығы, телерадио - бағдарламаларының басшысы - редакцияның кызметіне шеберлікпен басшылық жасап, оның жұмысын жүйелі жүргізуі. 

Сондықтан олар ұжымды басқарудың құралдары мен әдіс-тәсілдерін меңгерулері қажет. Менеджерге терең білім, газет пен радио және теледидар өндірісіндегі ұйымдастырушылық қабілет аса керекті. Менеджер нарықтағы нақты жағдайды дұрыс бағалай біліп, айқын шешімді дер кезінде қабылдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
*Басқа мағыналар үшін Ақшоқы деген бетті қараңыз.*
**Ақшоқы** – Бүртас тауының оңтүстік-батыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Абсолюттік биіктігі 1084 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4,5 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, шілік және сұлыбас, қараған, түрлі шөп өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Халил Ғалеевич Абжалилов** (29.09.1896, Мустафино,Орынбор уезі, Ресей -18.03.1963, Қазан , РКФСР) - тат. *Xəlil Ğali uğlı Əbcəlilev, Хәлил Гали улы Әбҗелилев* - татар совет актері, КСРО халық артисі (1957).

1944 жылдан КОКП мүшесі. Сахналық қызметін 1916 ж. Орынборда театрдың драматикалық "Ширкат" ("Жолдастық") труппасында бастаған. Орынбор, Ташкент, Бұқар және Хиуа театрларын ұйымдастыруға қатысты. 1928 ж. бастап Татардың Ш.Камал атындағы академиялық драма театрында ойнады. Шекспир трагедиясынан Отелло, Король Лир, Гиззаттың "Тасқындарынан" Бектемір, Исанбет пьесасынан Насреддин қожа рольдерін т.б. орындады. Абжалилов Халил Ғалеевич 1924-27 ж. өзбек киностудиясының фильмдерінде түсті. Татар АССР-і Жоғары Советіің депутаты (2-4 шақырылуы) Абжалилов Халил Ғалеевич 3 орденмен марапатталған.

Түсініктемелер
--------------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**«Поситос»** (исп. *Estadio Pocitos*) — 1921-1940 жылдар арасындағы Уругвай астанасы Монтевидеодағы футбол стадионы. Әлем чемпионаттарының тарихындағы тұңғыш матчтың ойналуымен есте қалған арена.

Тарихы
------

1921 жылы іргесі қаланған. Пайдалануға берілген күннен бастап 1933 жылға дейін "Пеньярол" клубының өз алаңындағы ойындарын өткізетін стадионы болды. Кейін клуб "Сентенариоға" көшті де, бұл стадион бос қалды. Әлемдегі эллипс форматында салынған тұңғыш стадиондардың бірі. 

1930 жылғы әлем чемпионатының беташар матчы 13 шілде күні осы стадионда өтті. Онда Франция және Мексика құрамалары кездесіп, есеп 19-минутта Франция шабуылшысы Люсьен Лоранның соққысынан соң ашылды. Мачта еуропалықтар 4:1 есебімен жеңіске жетті.

Чемпионаттың мұнан өзге тағы бір матчы "Поситоста" ойналды. 14 шілде күні Румыния—Перу құрамалары кездесіп, бұл кездесуде де еуропалықтар 3:1 есебімен басым түсті. 

Стадион 1940 жылы бұзылды. Қазір орнында тек стадионның белгісі ғана тұр.

Сілтемелер
----------

* El primer gol en un Mundial de Fútbol Мұрағатталған 1 тамыздың 2013 жылы.
**Сикорский** (Sikorski) Владислав (20. 5. 1881, Тушув-Народовы, Сандомеж қаласының маңы, – 4. 7. 1943) – поляк әскери және саяси қайраткері, генерал. 1914 жылдан Галиция Ұлттық бас комитетінің мүшесі. 1920 жылғы поляк-совет соғысы кезінде 5-армияның, кейін 3-армияның қолбасшысы. 1921–22 ж. Бас штабтың бастығы. 1922–23 ж. премьер-министр және әскери министр, 1924–1928 жылдары әскери округ қолбасшысы. 1926 ж. Пилсудский әскери төңкеріс жасағаннан кейін, бұл қызметтінен (1928) босатылды. 1939–1943 ж. поляк эмигранттық үкіметінің премьер-министрі. 1941 ж. 30 июльде КСРО-мен дипломатиялық қатынасы қалпына келтіру туралы шартқа қол қойды.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Халицин** (**SU-3327**) — c-Jun N-ұшы киназа (JNK) ферментінің ингибиторы ретінде әрекет ететін химиялық қосылыс.[1][2][3] Ол бастапқыда қант диабетін емдеу үшін жасалынған[4], алайда сынақ нәтижесі нашар болғандықтан, зерттеу жұмыстары жалғаспады. 

Дегенмен, 2019 жылы Массачусетс технологиялық институтының зерттеушілері in silico терең оқыту әдісін қолдану арқылы халициннің кең спектрлі антибиотик болуы мүмкін екенін анықтады. Бұл кейіннен жасуша дақылдарын *in vitro*, ал тышқандарда *in vivo* сынау арқылы тұжырым растады. Ол *Clostridium difficile*, *Acinetobacter baumannii* және *Mycobacterium tuberculosis* секілді дәріге төзімді штамдарына қарсы белсенді әсер ететіні анықталды. Халицин бактерия жасушасындағы темірдің секвестрленуін шақырады, осылайшы олардың жасуша мембранасы арқылы рН үйлесімін реттеу мүмкіндігіне бөгет жасайды. Бұл әсер ету механизмі оны көптеген антибиотиктерден ерекшелейді, сондыұтан халицин жиі қолданылатын дәрілерге төзімділік дамыған бактерия штамдарына қарсы белсенді болады.[5]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Traumatic injury elicits JNK-mediated human astrocyte retraction in vitro (en) // *Neuroscience* : journal. — 2014. — Т. 274. — б. 1—10. — PMID 24838066.
2. ↑  Inhibition of JNK aggravates the recovery of rat hearts after global ischemia: the role of mitochondrial JNK (en) // *PLOS One* : journal. — 2014. — Т. 9. — б. e113526. — PMID 25423094.
3. ↑  Critical role of c-jun N-terminal protein kinase in promoting mitochondrial dysfunction and acute liver injury (en) // *Redox Biology* : journal. — 2015. — Т. 6. — б. 552—564. — PMID 26491845.
4. ↑  Design, synthesis, and structure-activity relationship of substrate competitive, selective, and in vivo active triazole and thiadiazole inhibitors of the c-Jun N-terminal kinase (en) // *Journal of Medicinal Chemistry* : journal. — 2009. — Т. 52. — б. 1943—1952. — PMID 19271755.
5. ↑  A Deep Learning Approach to Antibiotic Discovery (en) // *Cell*. — 2020. — Т. 180. — б. 688—702.
**Көкалақұм** – Үлкен Борсық құмының оңтүстік бөлігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қаңбақты ауылынан 7 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 5-6 км. Теңіз деңгейінен шамамен 140 м биіктікте жатыр. Жалды шағыл құмдардың шетінде Қызғалдақ, Жиек, т.б. қыстаулар орналасқан. Жер асты суы 1-25 м тереңдіктен шығады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеоген тау жыныстарының үгілуінен қалыптасқан.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырағында жусан, шеңгел, жүзгін, изен, сексеуіл, т.б. өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Тондела** (порт. *Clube Desportivo de Tondela*) — Тондела қаласындағы португал футбол клубы.

Тарихы
------

Клуб 1933 жылдың 6 маусымында 1925 жылы құрылған **Tondela Football Club** және 1932 жылы құрылған **Operário Atlético Clube** клубтарының бірігуімен құрылған.

### Төменгі дивизиондардағы уақыты (1999-2005)

1999 жылы Тондела Терсера дивизионда соңғы орын алып, Визеу аудандық дивизионына дейін төмендетілді.

2003-04 жж. маусымда клуб *Визеу ФА Кубогын* жеңіп, 1986 жылдан кейінгі алғашқы титулына қол жеткізді. Келесі жылы Тондела Визеу аудандық дивизионында жеңіп, Терсера дивизионында қайта оралды. Сол маусымда клуб екінші мәрте Кубокта жеңіске жетті.

### Терсераға қайта оралу (2005-2009)

2005-2008 жылдар аралығы Тондела чемпионатты орта жағында аяқтады. 

2008-09 жж. маусымда Тондела Паулу Машадуның інісі - орталық қорғаушы Диегомен және харизматикалық аргентиналық шабуылшы Пайоджомен келісім-шарт жасасты. Сол маусымда клуб Терсерада үшінші орын алып, Сегундаға шығу ойынына жолдама алды. 2009 жылдың 6 маусымында клуб Сегундаға шығу ойынында 4-2 Фиайнш клубына жеңіліп, Сегундаға жолдама алу мүмкіндігінен айырылып қалды.

Жетістіктері
------------

* **Сегунда Лига: 1**
	+ 2014–15
* **Чампеонато Насьонал - Орталық аудан: 1**
	+ 2011–12
* **Терсера дивизионы: 2**
	+ 1986–1987, 2008–09
* **Визеу ФА чемпионатының Кубогы: 5**
	+ 1940–41, 1941–42, 1949–50, 1985–86, 2004–05
* **Визеу ФА чемпионаты: 3**
	+ 1951–52, 1963–64, 1972–73
* **Визеу ФА Кубогы: 2**
	+ 2003–04, 2004–05

Дереккөздер:

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тондела жетістіктері
**Ақшығанақ Мекенжұрты** - 8-11 ғғ. археологиялық ескерткіш.

Орналасуы
---------

Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданының Аққұм ауылының солтүстік жағына қарай 6 км қашықтықтықта, Ақшығанақ көлінен оңтүстікке қарай 2 км жерде жерде орналасқан. Географиялық координаттары 42°00′ с. е. 43°50′ ш. б.﻿ / ﻿42.000° с. е. 43.833° ш. б.﻿ / 42.000; 43.833 (G) (O) (Я). Ескерткіш Шардара ауданының территориясында орналасқан, алайда бұрынғы зерттеушілер оны Отырар ауданына жатқызып келген. Ақшығанақ Мекенжұрты ескерткішін *Көксарай археологиялық экспедициясы* (К. М. Байпақов, С. З. Ахмет) зерттеген.

Сипаттамасы
-----------

Ескерткіш сопақша келген, диаметрі 47 м, биіктігі 1,5-2 м; төбемен биіктігі 0,7 м; қабырғамен қаршалған алаңнан тұрады. Алаң тікбұрышты, солтүстік-шығыс бұрышы дөңгеленіп келген. 
Қақпасы оңтүстік қабырға ортасында. Солтүстік қабырға жанында диеметрі 10 м, тереңдігі 2 м келетін дөңгеленген сай түрінде су қоймасының қалдығы сақталған. Ол қабырға сыртындағы арықпен жалғасқан.
**Халил Бейсеев** 22.3.1940 жылы Тұрар Рысқұлов ауданы Луговая станциясында туған- инженер-механик, қайраткер, Қазақстан Республикасы Инженер академиясының корр. мүшесі.техника ғылымының кандидаты Қазақ ауылшаруашылығы институтын бітірген.(1962).1962-72,1974-78 жылы Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы)"Трудовой пахарь" ұжымшарында механик, машина-трактор шеберханасы меңгерушісі, бас инженер, 1971-1974 жылы ауыл шаруашылығы басқармасының бас инженері, 1978-84жылы "Облсельхозтехника" бірлестігі төрағасының орынбасар төрағасы, 1984-85 жылы Луговой ауаткомының төрағасы,1985-91жылы Шу аупарткомының 1-хатшысы, 1991-93 жылы облатком төрағасының орынбасары, 1993-95 жылы облыстық эконоимка, ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы ,1995-96 жылы облыстық әкімнің кеңесшісі, 1996-97 жылы ауыл шаруашылығы депортаменті бастығының орынбасары, 1997 жылы "Жамбылгазавтосервис" АҚ президентінің кеңесшісі. "Халықтар достығы" орденімен, медальдармен марапатталған. Шу ауданының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. Тараз Жамбыл энциклопедия "Қазақ энциклопедиясының Бас редакциясы Алматы,2003 175-бет
**"Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт туралы екі әңгіме"** -"Қазақ телефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1982).

Фильм Қостанай облысы, Жітіқара ауданындағы "Красноармейский" кеншарындағы Халық ағарту ісінің үздігі, ауылдық Кеңестің төрайымы Нағима Дұрысжанованың өнегелі өмірі жайлы. Ол туралы ауылдасы, кеңшар директоры Павловский, Жітіқара ауданы партия комитетінің хатшысы З.Шереметьев сияқты лауазымды кісілер оң пікірлер айтып, іскерлігі туралы әңгімелейді. 

Фильмнің екінші кейіпкері - "Шевченковский" кеңшарының инженер-құрылысшысы Анна Гировская. Ол туған ауылындағы жаңа тұрғын үй кешендерінің бой көтеруіне өз үлесінің бар екенін айта келіп, өз мамандығы тұрғысында толғанады. Режиссер – С.Заваруев, операторлары – Б.Саяқов, В.Максимов.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Burda Style (журнал)** – (бұрын Burda Moden, Burda World of Fashion) Hubert Burda Media баспа үйінен 89 елде 18 тілде шығатын сән журналы. 1949 жылы Aenne Burda журнал шығару үшін отаны Германияның Офенбург қаласында баспа үйін ашады. Осы жылы Favorit атымен алғашқы журнал шығарып, кейіннен атауын Burda Moden деп өзгертеді. Burda Moden жаңа атауымен 1952 жылы қаңтар айында басылып, таралымы 100 000 дананы құрайды. 1987 жылы Burda Fasion Совет Одағында басылып шыққан алғашқы батыс журналы болған. 1994 жылы Қытай Республикасында жарық көрген алғашқы батыстық мерзімді басылым еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 5 ақпанның 2010 жылы.
Bounty® (жомарттық) – сүтті шоколадпен жабылған кокос мәйегі. Бұл шоколад батончигі Таяу Шығыс, Еуропа елдерінің Mars, Inc компанияларында шығарылады. 

Шоколад батончигінің екі түрі бар – сүтті және қара шоколадты. Сүтті шоколады көк, қара шоколады қызыл-қоңыр бумада беріледі. Рекламасы тропикалық Самуи аралында түсірілген. Жарнама ұраны – «жұмақтың балғын дәмін тат» , ағылшын тілінен аударғанда «Жұмақтың дәмі» («The Taste of Paradise»). 1990 жылдардан бастап АҚШ-та «Баунти» шоколад батончигі шығарылмай келеді, олар Еуропадан импортталады. Сонымен қатар, батончиктің дәміне қарай манго, ананас түрлері бар және «Баунти трио» - үлкейтілген бумасы.

Құрамы
------

Салындысы: кептірілген кокос мәйегі, қант, глюкоза шәрбаты, глицерин моностеараты, глицерин, тұз, ароматизатор (ванилин)

Шоколад: қант, какао майы, кептірілген сүт, сүтті май, эмульгатор (лецитин), ароматизатор (ванилин).

Ассортимент
-----------

Шоколад баточигінің екі түрлі бумасы бар: 

Bounty — 55 г (2 батончик - 27,5 г)

Bounty Trio — 82,5 г (3 батончик - 27,5 г)
20 **Тони Мишель Брэкстон** (ағылш.  *Toni Michelle Braxton*; 7 қазан 1967 жыл, Северн, Мэриленд, АҚШ) – американдық ритм-энд-блюз-, поп- және соул-әншісі, әндердің авторы, актриса.. *«Un-Break My Heart»*, *«Breathe Again»*, *«You’re Makin' Me High»*, *«He Wasn’t Man Enough»*, т.б. әндері танымал. *6 «Грэмми»* және басқа да сыйлықтардың иегері. 1990 жылдардағы ең танымал әншілерінің бірі. 

Алғаш шіркеу хорында ән айта бастаған. 
1993 жылы Тони алғашқы «Toni Braxton» атты альбомын шығарған. Бірінші *«Another Sad Love Song»* әні «Billboard Hot 100» және «R&B Singles» хит парадтарының жоғарғы орындарынан көрінеді.

```
2006 жылы Тони Брэкстон Лас-Вегастағы «Flamingo Hotel and Casino» қонақ үй-казиносында   «Toni Braxton: Revealed» шоуын ашады. Аптасына алты рет шығатын шоу 2008 жылдың тамыз айына дейін созылған болатын. Алайда денсаулығының күрт нашарлауына байланысты сол жылдың сәуір айында Тони ауруханаға түсіп, шоу ресми түрде жабылады. Қазіргі таңда белсенді түрде музыкалық және кино мансабымен айналысуды.
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**CASA C-212 Aviocar** — испандық EADS CASA фирмасы жасап шығарған әскери-көлік ұшағы.

Лицензия бойынша Индонезияда Indonesian Aerospace фирмасымен (ресми атауы IPTA) өндіріледі.

Тарихы
------

### Алғышарттары

### Жобалануы

### Қолданысқа енгізілуі

Нұсқалары
---------

### Series 100

Lloyd Aviation C-212 Перт әуежайында (1990 жылдардың басы).
C-212AНегізгі әскери нұсқа. **C-212-5**, **C-212-5 series 100M** атауларымен белгілы, ал Испания ӘӘК ұшақтары **T-12B** және **D-3A** (медециналық эвакуация ұшағы) деп аталған, 129 ұшақ жасалынды.
C-212AVVIP нұсқалық көліктік ұшақ, **T-12C**.
C-212BАлты өндіріс алды C-212As ұшағы фото-барлау тапсырмаларына арналып қайта жабдықталды, **TR-12A**.
C-212CНегізгі азаматтық нұсқа
C-212DЕкі өндіріс алды C-212As ұшағы навигациялық көздеуші нұсқаға қайта жабдықталды, **TE-12B**.
NC-212-1001976 жылдан бастап лицензия бойынша Индонезияда өндірілді. IPTN 28 NC-212-100s ұшағын жасап шығарды, кейінрек оның орнына NC-212-200 өндіріле бастады.
### Series 200

### Series 300

### Series 400

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Апаттар
-------

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:Cita web
2. ↑  Airbus полностью передал производство C-212 индонезийцам

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Airbus және Airbus Military ұшақтары |
| --- |
|  |
| Азаматтық | 

A300 • A300 Beluga • A310 • Airbus A320 (A318 / A319 / A320 / A321) • A330 • A340 • A350 • A380
 |
|  |
| Әскери | 

A310 MRTT • CC-150 Polaris • A330 MRTT • A400M • C212 • CN235 • C295
 |
|  |
| Жобалануда | 

Airbus A320neo
 |
|  |
| Жабылған жобалар | 

NSR • KC-45
 |
|  |
| Басқа | 

Sud Aviation Caravelle • Aérospatiale-BAC Concorde • BAC 1-11
 |
|  |
|  **Санат:Airbus** |

 |
**Тонлесап**, Сап – Үндіқытай түбегіндегі ең үлкен көл. Камбоджадағы (Кампучиядағы) Камбоджа жазығында орналасқан. Көл шарасының ауданы 2,5 – 3,0 мың км²-ден (қыста) 10,0 мың км²-ге дейін (жазда) жетеді. Тереңдігі 1 – 2 метрден 10 – 14 метрге дейін өзгеріп отырады. Жағалаулары жазық, аласа және батпақты. Көл Тонлесап өзені арқылы Меконг өзенімен жалғасады. Балыққа бай, суы күріш өсіруге пайдаланылады. Жағалауларында халық тығыз қоныстанған. Тұрғын үйлер, ғимараттар негізінен қадаларға тұрғызылған. Тонлесапқа жақын тұста 9 – 13 ғасырларда салынған храмдар, сарайлар, каналдар мен бөгендерден тұратын Ангкор атты кешенді мәдени ескерткіш орны, сонымен қатар 12 ғасырдағы Ангкор-Ват (қала-пагода) атты храм кешені, 9 ғасырда болған Яшодхарапура мемлекетінің қала-астана ансамблі сақталған.

Сурет галереясы
---------------

  

* Тонлесап - Tonlé Sap
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Серхио Регилон Родригес** (ис. *Sergio Reguilón Rodríguez*; 16 желтоқсан 1996 жыл, Мадрид, Испания) — испаниялық футболшы, "Тоттенхэм" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Реал Мадрид" клубының түлегі. 2015 жылы жазда ойын практикасын жетілдіру үшін "Логроньеске" ауысты. 2017 жазда "Реалға" қайта оралды. 2018 жылы 2 қазанда ЦСКА-ға қарсы УЕФА Чемпиондар лигасында негізгі құрамда тұңғыш рет алаңға шықты.

2019 жылы "Севильяға" бір маусымға жалға берілді. 2020 жылы УЕФА Еуропа Лигасы жеңімпазы атанған соң, мадридтік клубқа қайта оралды. 

2020 жылы қыркүйекте "Тоттенхэмге" ауысты. Келісім шарт мерзімі 2025 жылға дейін.

### Ұлттық құрамы

Испанияның 17, 19 жастағы құрамаларында ойнаған.

Жетістіктері
------------

Испания **Реал Мадрид**

* Клубтар әлем біріншілігі: 2018

Испания **Севилья**

* УЕФА Еуропа лигасы: 2019/20

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Реал Мадрид» сайтындағы профилі

Сілтемелер
----------

* Профилі
Башқұртстандағы омарта зауыты, Ресей
**Башқұрт балы** (башқ. *башҡорт балы*) — Башқұртстанда өндірілетін бал.

«Башқұрт балы» атауы қорғалған тауар белгісі болып табылады. 2005 жылы Башқұрт омарта шаруашылығы және апитерапия ғылыми-зерттеу орталығы оның бал өнімдерін тауардың шыққан жеріне байланысты таңбалау үшін «Башқұрт балы» тіркесін патенттеген. 2017 жылы «Башкирский мед» тауар шығарылған жердің атауына тағы бір ерекше құқықтың иегері ірі бал өндірушісі - «Башкирский пасек» компаниясымен аффилиирленген «Башкирский мед» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі болды. 2018 жылы Reveizen LLC Bashmed сауда белгісін тіркеді.

Ерекшеліктері
-------------

Ара шаруашылығы – орман омарташылығы қазіргі Башқұртстан жерінде бұл жерлерге қазіргі башқұрттардың ата-бабалары түркі тайпалары келгенге дейін ерте заманнан бері халықтық кәсіп ретінде өркендеген. Бұған 1902 жылы ашылған, жасы шамамен 1500 жыл болатын Бирск қорымының табылғандары да дәлел: одан басқа ыдыс-аяқтардың қатарында орман балын өндіруші омарташының толық жабдықтары табылған. Бурзянск облысының үңгірлерінен табылған жартастағы суреттер бұл жерлерде алғашқы адамдардың бал өндіргенін куәландырады.

XVIII ғасырдың екінші жартысында башқұрттар арасында омарташылық шарықтау шегіне жетті. Ресей Ғылым академиясының бірінші корреспондент-мүшесі П.И.Рычков Оңтүстік Орал халықтарының табиғаты мен өмірін зерттей отырып, өз еңбектерінде «... ормандар барлық жерде, оларда аралар көп», ал негізгі Башқұрттардың шаруашылығы «жылқы фермаларында, ірі қара мен жабайы араларды ұстауда. ...Орманды жерлері бар башқұрттар бұл аралардан үлкен табыс алады, оларды өсіруде шеберлігі сонша, олардың саны көп, оның бірінде бірнеше мың бал, бір ағашта екі, кейде аралары бар үш тақтай. ... және үйде ештеңе жоқ орманды жерлерде сирек кездеседі. Ондай тақтайдан бір пұтқа жуық бал ұясы бар балды алады, кейде одан да көп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Башкирский мёд» защитил свои права.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 ақпан 2020.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 қазан 2009.
2. ↑  «Башкирский мед» потерял монополию.(қолжетпейтін сілтеме)
**Шолаққайрақты** – Торғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Хромтау және Әйтеке би аудандары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Мұғалжар тауының солтүстік-шығысындағы бұлақтан басталып, Ұлғайсын ауылынан 10 км-дей төменде Ырғыз өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 75 км, су жиналатын алабы 765 км2. Алабы ұсақ төбелі. Аңғары жоғарғы ағысында айқын емес, төменгі ені 0,5 – 1,0 км, беткейлерінің биіктігі 15 – 30 м-ге жетеді. Жайылмасы жоғарғы бөлігінде және кейбір тар шатқалды бөліктерінде қалыптаспаған, төменгі ағысында көбінесе бір жақты, ені 50 – 300 м-ден 500 м-ге дейін жетеді. Арнасы жоғарғы ағысында сай-жыра сипатты, тек ортаңғы ағысынан бастап өзендік сипатқа келеді, ені 20 – 25 м-ден сағасына қарай 30 – 50 м-ге жетеді. Көктемде 14 – 16 күндей тасиды. Суының минералд. көктемгі кездегі 200 – 600 мг/л-ден жазға қарай 2,0 – 3,5 г/л-ге дейін өседі. Көп жылдық орташа су ағымы 0,28 м3/с. Мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ұзын желайдар (сарғалдақтар тұқымдасы)**

Қазақстандық 11түрдің ең көп кездесетіні, кейде көлемді алқап құрайды. Шалғындықта Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньның тастақты беткейлерінде өседі. Ортаңғы және жоғарғы тау беткейлерінде, еріп жатқан қарлардың маңында кездеседі. Шөптесін көпжылдық, қиғаш тамырсабақты, биіктігі 60 сантиметр болатын жапырақсыз сабақтарымен. Сабақ түбіндегі жапырақтар ұзын сағақты, үш бұрышты тақталы, үш қайтара тісті бөліктерге тілімденген. Шатыр тәрізді гүлшоғыры 2-6 гүлден тұрады. Гүлдері ірі, диаметрі 4 сантиметрге дейін. Гүлсерігінің жапырақшаларының саны 5-8, аппақ астыңғы жағы түкті, аталықтары мен аналықтары көп. Мамырдың ортасынан тамызға дейін гүлдейді, шілде-тамызда жеміс салады. Әдетте жайылымда желінбейді, себебі мал үшін улы, тамаша декоративті өсімдік, әсіресе гүлдеген мезгілінде.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өсімдіктер энциклопедиясы.
**Баязит шаһзада** (түр. *Şehzade Bayezid*; желтоқсан 1612 — 27 шілде 1635) — I Ахмет пен оның сүйікті күңі Махфируз Қадиша сұлтанның кенжесі, II Османның інісі.

Өмірбаяны
---------

Баязит шаһзада 1612 жылы желтоқсанда дүниеге келген. Оның ата-анасы I Ахмет пен оның сүйікті күңі Махфируз Қадиша сұлтан, сондай-ақ оның екі туған ағасы және бір қарындасы болған. 1617 жылы I Ахмет қайтыс болғаннан кейін таққа оның ағасы II Осман отыру керек еді, ал шаһзада мен оның аға-інілерін, Фатиха заңы бойынша, өлім жазасы күтіп тұрды. Алайда осыдан бірнеше жыл бұрын I Ахмет ұлдары туса да I Мұстафаға өмірін сақтап қалды. Тарихшылар Мұстафаның психикалық аурулары үшін таққа кауіп төндіруге қабілетсіз болғандықтан I Ахмет өлтірмеді деп санайды. Тағы бір себеп: Көсем сұлтан өзінің балаларынның болашағына қауіптенгендіктен Ахметті көндірді, себебі болашақ сұлтан Османның анасы басқа әйел еді, ал бұл Көсемнің балаларына үлкен қауіп туғызды. Нәтижесінде, әкесінің өлімінен кейін таққа оның есалаң көкесі I Мұстафа отырды.

Баласыз I Мұстафаның сұлтанаты қысқа болды: 1618 жылы төңкеріс нәтижесінде II Осман таққа шықты. Көсем сұлтанның әсері осы жолы да балаларының өмірін сақтап қалуға көмектесті. Төрт жылдан соң, кезекті төңкеріс орын алды: Осман құлатылып, өлтірілді. Алайда, таққа Баязит емес, Мұстафа шықты. 1623 жылы Мустафаны екінші рет тақтан түсірді. Баязит бұл күндері інісі Сүлейменмен Ыстамбұлда болмаған еді. Мұндай мән-жайларда Көсем таққа өзінің он бір жастағы ұлы IV Мұратты отырғызды.

1635 жылы IV Мұрат Сүлеймен мен Баязитті өлім жазасына кесті. Екі ағайынды Сұлтанахмет мешітінің жаңындағы I Ахмет мазарында әкесінің жаңында жерленді.

Өнерде
------

* Түркия «**Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі**» телехикаясы (2015-қ.у. Баязит шаһзада рөлінде — Жігіт Ұшан)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Boyar, Fleet, 2010, p. 42
**Шолпан Асқарқызы Мұханбетова** — артист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері. Ол 1961 жылы 18-ші шілдеде дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Алған білімі арнаулы орта - студияға мамандалған. Театрда 1987 жылдан қызмет етеді. Дауысы жағымды әрі күшті. Шолпан Асқарқызы - әнші, домбырада жақсы ойнайды. Эстрадалық ән де айтады. Қазіргі кезде ол Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театрында артист ретінде жұмыс істеп жатыр.

Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері:

* У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Телли
* С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Мухое
* Б. Әлімжанов «Қайран кемпір, шалдар-ай» - Күлшира
* С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Алтын
* Т. Ибрагимов, Т. Базарбаев «Жас Абай» - Жеңге
* С. Тұрғынбеков «Абай - Біржан» - Ділдә.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 19 мамырдың 2015 жылы.
‎**Ашық қоғам**  — мемлекеттің ішкі саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени жүйелерінің деңгейін білдіретін ұғым; Карл Поппердің «еркін қоғам» концепциясы, мұнда білімнің барлық түрлері және кез-келген әлеуметтік саясат ашық сыналады. Ол оны фальсификациялық және сыни рационалистік эпистемологиямен сәйкестене алатын жалғыз қоғам түрі ретінде қарастырады; бір қабаттан екінші қабатқа өту ресми түрде шектелмейтін қоғам.

"Ашық" және "жабық" қоғам деген ұғымдарды кезінде ағылшын философы Карл Поппер енгізген. Ол мұны әр түрлі қоғамдардың тарихи-мәдени және саяси жүйелеріне сипаттама беру үшін қолданған. "Жабық" қоғам — догматты түрде жеке басқа табынушылықты, сондай-ақ дамудың ерте кезеңдеріне тән сипаттармен, жаңару, жаңғыруларсыз, ілгері қозғалыссыз тұрып қалу мәнін білдірсе, "ашық" қоғам — бұған қарама-қарсы ұғымда айтылады. Ол сыртқы жағдайларға тез икемделіп, жылдам ыңғайланатын, өзара сынға ерік бере білетін демократияшыл қоғам. Поппер өркениет тарихында қоғамдық даму қашанда "жабық" жүйеден "ашық" жүйеге өту арқылы жүзеге асып отырғанын көрсетеді. "Жабық" жүйелерге өзінің әлеум. және саяси құрылымдары жөнінен әрқилы елдердегі (Спарта, Пруссия, патшалық Ресей, нацистік Германия) әміршіл-әкімшіл қоғамдар, "Ашық" қоғам үлгісі ретінде көне дәуірдегі халық кеңесі басқарған Афина мен жаңа замандағы мемлекеттер мысал бола алады. Демокр. мемлекеттердің түрлері көп болғанымен олардың өзіне тән ортақ белгілері бар. Халық билігі, теңдік, әділеттілік, еркіндік принциптеріне негізделген мемл. жүйеде ғана А. қ. өркен жаяды. Қазақстан мемлекеті де биліктің түп иесі халық болып табылатын демокр. республика әр адамның негізгі құқық және бостандық нормалары белгіленген, заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең. Әркім өзі қалаған саяси және діни көзқарастарды, мұраттарды ұстануға ерікті. Сөз және баспасөз бостандығы берілген, соның ішінде сын құқығы заң жүзінде қорғалады. Қазақстан осындай демокр. принциптер негізінде құқыӘдеб.: Корнфорт М. Открытая философия и открытое общество, пер. с ағылш. М. 1972; Назарбаев Н.А. На пороге ХХІ века, А. 1996; Ә. Нысанбаев, Адам және ашық қоғам, А. 1998; Popper K.R. The open socіety and іta enemіes, 5 ed. v. 1-2, L. 1966. қтық және әлемге ашық мемл. құру үстінде. Бұл принциптер 1995 ж. қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясында толық көрініс тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
3. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Башқұртстан Республикасының Конституциясы** (орыс. *Конституция Республики Башкортостан*) — Башқұртстанның жоғарғы заңы. Конституция ұлттық биліктің құрылымын белгілейді.

1993 жылы 24 желтоқсанда қабылданған № ВС-22/15. 2000 жылғы 3 қарашадағы, 2002 жылғы 3 желтоқсандағы, 2006 жылғы 15 маусымдағы, 2012 жылғы 28 маусымдағы, 2014 жылғы 4 наурыздағы, 2021 жылғы 1 қазандағы түзетулермен.

Оның алғашқы үш бабы билік бөлінісінің доктринасын бекітеді, оған сәйкес үкімет үш тармаққа бөлінеді: Башқұртстанның Мемлекеттік жиналысынан тұратын заң шығарушы билік; Басшыдан тұратын атқарушы орган; және Жоғарғы Соттан және басқа соттардан тұратын сот.

Башқұртстан Конституциясы түбегейлі өзгерді. Федералды орталықпен байланысты қысымның өзгеруі. 2014 жылы Конституцияға енгізілген соңғы өзгерістер: Республика Президенті «басшы» деп аталады.

Сондай-ақ Конституцияның башқұрт тіліне қатысты баптары орындалмаған: Уфа федералды органдары жергілікті халықтың тілінде белгілер мен атауларды жазбайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Bashkortostan Constitution (in Russian language)
2. ↑  Конституция Республики Башкортостан Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2021 жылы. -Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов
Нариман Сәбитов атындағы Үфі музыка мектебі
Башқұртстандағы білім беру Ресейдегі білім беру жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Бұл жүйенің айрықша ерекшелігі - башқұрт және татар тілдерінде оқу және резервацияланған орта мектептерде ұлттық азшылық халықтардың тілдерін үйрену мүмкіндігі: орыс тілінде оқитын мектеп оқушыларының айтарлықтай саны.

Орта мектептерде ұлттық азшылық тілдерінде білім беру
-----------------------------------------------------

Башқұртстанның Білім министрлігінің мәліметінше, 2000 жылы мектеп оқушылары он төрт ана тілін оқытқан. Олар башқұрт, орыс, татар, чуваш, марий, удмурт, мордва, неміс, латыш, украин, белорус, грек, еврей және поляк.

Республиканың ана тілі мұғалімдеріне деген қажеттілігін ескере отырып, оларды дайындау үшін Бирск мемлекеттік педагогикалық институтында (қазіргі Башқұрт мемлекеттік университетінің Бирск филиалы) кафедралар ашылды: башқұрт тілі мен әдебиеті мұғалімдері — 1996; татар тілі мен әдебиеті мұғалімдері — 1995; мари тілі мен әдебиеті мұғалімдері — 1993 ж.

Башқұрт тілінде білім беру
--------------------------

Башқұрт тілі – Башқұртстанның ресми тілдерінің бірі. 2010 жылдан кейiн республикада мектептердiң оқу бағдарламаларында башқұрт тiлiн, әдебиетiн, тарихы мен мәдениетiн оқуға арналған сағаттар әртүрлi сылтаулармен күрт қысқарды. Башқұрт мектептерінің дамуы туралы өткір мәселе бар. Федералдық билік түрлі сылтаулармен орыс мектептеріне басымдық береді. Бірақ башқұрт мектептерінен айырмашылығы, олардағы барлық пәндер, әрине, орыс тілінде өтеді, өйткені олардың алдында мүлдем басқа міндеттер бар. Осылай оқитын башқұрт балалары ана тілін, әдебиетін, халқының тарихын, мәдениетін оқу мүмкіндігінен айырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  New Millenium Nations Мұрағатталған 3 ақпанның 2019 жылы.
2. ↑  Birsk State Pedagogical Institute Мұрағатталған 3 ақпанның 2019 жылы.
**Ашық паша**  (шын аты — Әли) (1272-1333) — түрік ақыны, шейх. Анадолыға Хорасаннан келген шейхтар әулетінің ұрпағы. Әкесі Конйада 6 ай патшалық құрған соң тақты өз еркімен Қараманоғулларына берді делініп жүрген Мұхлис паша. Өлеңдерін "Ашық" лақап атымен жариялаған. Жүніс Әміре мәнерінде таза түрік тілімен илаһилер (Алла мен пайғамбарларымызды мадақтайтын діни өлеңдер) шығарған. Ақындығынан гөрі шейх ретінде көбірек белгілі болған. Кесенесі Конйада. Өлеңдерін аруз өлшемімен де, буын өлшемімен де, әрі бәйіт, әрі төрт жолдан тұратын шумақ түрінде де жазған. Ең атақты шағармасы — 12000 бәйіттен құралған моральдік, сопылық және дидактик. мазмұндағы "Ғарипнама" атты мәснәуи.
Удачная кен орнындағы ашық алмаз өндіру, Саха Республикасы
**Ашық кен өндіру**  — жер қойнауындағы қатты пайдалы қазындыларды жер бетіндегі ашық тау-кен қазбалары арқылы алу тәсілі. А. к. ө. тәсілі жер бетіне жақын жатқан кен байлықтарды өндіру үшін ертеден қолданылған. 6 — 11 ғ-ларда Қазақстанның Саяқ, Жезқазған өңірлерінде мыс кентасы осы әдіспен қазып шығарылған. Кейін кеннің жату тереңд-не байланысты оны өндіру ұзақ уақыт жерасты әдісімен жүргізіліп келді. Тек 19 ғ-дың аяғында қуатты тау-кен техникасын пайдалануға байланысты А. к. ө. жұмыстары қайтадан дамыды. Қазіргі уақытта пайдалы қазындылардың жалпы көлемінің 70р-і ашық әдіспен өндіріледі. Қазақстанда оның үлесі мыс кентасын өндіруде 60—ке, темір кентасын өндіруде 97—ке, көмір өндіруде 75—ке дейін жетеді. Қазақстандағы жылына 11 млн.т. мыс кентастарын өндіретін, 10 млн м3 басқа да жыныстарды аршып шығаратын Қоңырат карьері; жылына 17 млн.т кентас, 33 млн м3 жыныстар аршитын Сарыбай темір кентасты карьері; жылдық өндіріс қуаты (көмір бойынша) 55 млн т-ға жететін "Богатырь" жармасы дүние жүзіндегі ең ірі ашық кеніштерге жатады. А.к.ө. қазбалары қуатты эксковаторлармен, жоғары өнімді көлік техникасымен қамтамасыз етілген. Жаңа технологиялар ашық жұмыстардың негізгі параметрлерін жақсартуға мүмкіндік туғызады. Ашық жұмыстардың қоршаған ортаға келеңсіз әсерін азайту мақсатында көптеген шаралар жүргізілуде. Ашық кеніштерде (карьерлерде) еңбекті қорғау шарттары жоғары деңгейде қамтамасыз етілген. Жер астынан кен өндіру тәсілімен салыстырғанда, А. к. ө-де еңбек өнімд. 5 — 8 есе артса, өнімнің өзіндік құны 2 — 4 есе төмендейді.
Business Intelligence процестерінің cұлбасы
**Business intelligence** немесе қысқаша **BI** — бизнес-талдау, бизнес-сараптаманы білдіреді. Бұл түсінік басқарушыларға өз компаниясының қордаланған ақпаратын белгілі мақсатта талдау жасау үшін көмектесетін құралдар (жиі бағдарламалық жасақтама) жиынтығын білдіреді. Компанияның проблемаларын айқындап, жаңа мүмкіндіктер ашуға бағытталған үлкен көлемді ақпаратты өңдеп, саралаушы Business intelligence құралдарының ролі зор.

Business intelligence- ге тиісті бизнес-сараптау — ағымдағы жағдай түралы мағлұматты есептеме құрудағы әдістер мен құралдарын білдіреді. Бизнес сарапшылар басқарушылық шешімдер қабылдар кезде маңызды ақпаратты жүйеден шығарып, айқындап беруі керек.

Бүгіндері көптеген компаниялар жоспарлау, орындау, жоспар-факт есептемелерін құру, әрі бизнес іс-әрекеті тиімділігінің мониторингі саласында қиындықтарға душар болуда, өйткені жоғарыда аталған процесстер көбінесе қолмен жүргізіледі немесе әрқилы ақпараттық жүйелерде жасалынады және бір-біріне кереғар мағлұматтарға сүйенеді.
Бизнес талдау жүйелері көмегімен компаниялар жоспарлау, болжау, бюджеттеу процестерін кемелдендіріп, уақытылы шешім қабылдауда қажетті ақпаратқа жылдам қол жеткізе алады.

Қолданыс аясы
-------------

Business Intelligence жүйелері компаниялардың әртүрлі басқару деңгейлері үшін де эффективті ақпарат көзі болып табылады. Сонымен қатар, ірі, орта және кіші бизнеске қатыстылығына қарамастан барлық салалардың кәсіпорындары үшін бастапқы өңделмеген мәліметтерді пайдалы ақпаратқа айналдырудың бірден-бір тетігі болып есептеледі.
Бизнес талдау жүйелері әмбебап болғандықтан, олар көптеген іскерлік тармақтарды қамти береді. Мысалы:

* Қаржылық талдау;
* Сатып алу және шығын талдауы;
* Жеткізушілер міндеттемелерін орындау және оларды оперативті басқару талдауы;
* Сатылымдардың анализі және болжамы;
* Қоймалық қорларды басқару;
* Маркетингтік жоспарлау және маркетингтік әрекет тиімділігі талдауы; • Күрделі көрсеткіштерді есептеу;
* Қаражат ағындарын күнделікті бақылау;
* Кредиторлар төлемдік тәртіптеріне анализ жасау;
* Несиелеу тәуекелдерін бағалау;
* Адам ресурстарын басқару бойынша талдау;
* Тапсырыстарды орындау және басқару бойынша талдау;
* және т.б.

BI шешімдері платформалары
--------------------------

Әлемдік өндірушілердің BI құралдары бойынша бағдарламалық өнімдеріне жатындар: Microsoft BI, Sap Business Objects, Oracle BI, Sybase IQ. Бағдарламалық қамсыздандыру өнімін таңдауға келгенде қолданыстағы оперативтік жүйемен, IT ортамен интерфейс орнату күрделілігі, қолдану модельдері, өнім бағасы сияқты факторлар әсер етеді. BI жүйесін еңгізу бойынша инвестициялардың өтелімділігі салаға, кәсіпорынға байланысты бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IT-tirlik танымдық-ақпараттық журналы Мұрағатталған 23 маусымның 2012 жылы.
**Казари** (эст. Kasari jõgi) — Эстонияның батысындағы Вяйнамери бөлігі болып табылатын Балтық теңізінің Мацалу шығанағына құятын өзен.

Сипаттама
---------

Өзеннің ұзындығы 113 км (Эстониядағы ұзындығы жөнінен алтыншы өзен), алабының ауданы 3210 км². Казари өзенінің сағасында атақты Мацалу қорығы орналасқан, онда суда жүзетін құстар мен басқа да теңіз құстарының едәуір саны шоғырланған.
Су шығыны 23–28 м³/с.
Ең ірі салалары – Элламаа және Уравере өзендері, оң жағында Луисте, Киисаоя, Ливон және Раннамыйза өзендері, сол жағында Варди өзені, Коннавески өзені, Пюхайыги, Вигала, Аллика, Ванамыйза, Пенийыги және Тууди өзендері. Үлкен солтүстік сағасы Руд өзені деп те аталады. Касари өзені тұқы балықтарының тіршілік ету ортасы ретінде қорғалатын су айдыны болып табылады.

Өз жолында өзен Харьюмаа, Рапламаа и Ляэнемаа уездері арқылы өтеді. Ландшафт тұрғысынан өзен Харжу Лаваланде және Батыс Эстония ойпатында орналасқан. Казари өзені Батыс Эстония өзенінің бассейніне жатады (Матсалу шығанағының кіші бассейні) және ұзындығы бойынша да, су шығыны бойынша да бассейндегі ең үлкен өзен. Мұз дәуіріне байланысты жердің тегістелуі де өзеннің аздап тереңдеуіне әкелді, ол өзеннің бүкіл ұзындығы бойынша шамамен 65 метрді немесе километріне 0,58 метрді құрайды.

Өзеннің төменгі ағысында 1924 жылы салынған, 2006 жылы автоматтандырылған және өзен сағасынан 17,5 км қашықтықта орналасқан гидрометриялық станция орналасқан.

Ескі көпір
----------

Бұл Лихула маңындағы Ляэнес уезіндегі Казари өзенінің үстіндегі ескі темірбетон көпір. Оның ұзындығы 307 метр және ол 1904 жылы француз-швейцариялық Monicourt & Egger фирмасының жобасы бойынша салынған. Құрылыс кезінде бұл Еуропа мен Ресей империясындағы ең ұзын темірбетон көпірі болды деп айтылады. Ескі көпірге қазір туристер ғана барады. Кейінірек жақын жерде Таллиннен Сааремаа аралына дейінгі автомобиль жолы өтетін жаңа көпір салынды.

Галарея
-------

Казари өзені| Казари өзенінің шатқалы | Өзеннің төменгі ағысы | Казари ескі көпірі | Көктемгі Казари | Казари өзенінің ағыны |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Касари
2. ↑  Река Казари
3. ↑  Казари
4. ↑  Казари
5. ↑  Старый мост
**Brioni** (итал. *Brioni*) (сондай-ақ ағылш. *House of Brioni*) — атақты италиандық сән үйі және сәндік бренд. Фирма атауы Бриун архепелагының италияндық аталуынан пайда болған.

Тарихы
------

Компания Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін 1945 жылы Римде өз дүкендерін ашқан Назарено Фнтиколи мен Гаэтано Саванидің ықпалымен негізі қаланады. 1952 жылы Флоренциядағы Питти Сарайында Brioni өзінің алғашқы сәндік киімдерінің көрсетілімін өткізеді. Көрсетілім жоғары деңгейде өтіп, компанияның әлем бойынша тұрақты сатып алушылары көбейеді. 1954 жылы Brioni Нью-Йорк және АҚШ-тың сегіз қаласында өзінің шерулер қатарын өткізеді.

1990 жылы Умберто Анджело компанияның бас директоры болады. Ол Әйелдерге арналған киімдерді кеңінен шығарып және жаңа дүкендер ашу жоспарын іске асыра бастайды. Осылайша Мумбайда, Санкт-Петербургте, Баку және тағы басқа қалаларда дүкендер желісін ашады. 
2006 жылы Умберто Анджелонидің орнына қазіргі басшылары Андреа Перроун, Антонелла де Симоне (компанияның негізін салушылардың туыстары) мен Антонио Биенчини келеді.

Өндірісі
--------

900-ге жуық тігіншілер 5000 мың түрлі маталардан жыл сайын 200-ге жуық киім үлгілерін тігіп шығады. Киімнің әр бұйымы 30-35 сағаттық жұмысты қажет етеді.

Дүкендері
---------

2007 жылы Brioni компаниясының еншісінде дүкендер саны 25-ке жетеді, соның ішінде алтауы АҚШ-та орналасқан.

Дереккөздер
-----------
**Галламды металлургия** – су ерітінділерінен галламдарды (галлийдің электрлік теріс зарядталған басқа металдармен сұйық қорытпасы) химиялық жолмен қалпына келтіру арқылы металдар мен олардың қосылыстарын алу процестерін зерттейді. Металлургияның бұл жаңа саласы дүние жүзінде алғаш рет Қазақстанда 1960 жылдары жасалды. Алюминий галламындағы сілтілі ерітінділерден алынған галлийдің цементтелуін зерттеу жөнінде үлкен ғылыми жұмыстар жүргізілді. Плазма металл бетін тазалауда және әр түрлі беттерді металмен қаптау технологиясында, термоядролық зерттеулерде, плазма химиясында, т.б. қолданылады. Плазма металлургияда қиын балқитын металдар мен олардың қосылыстарын алуда аса қажет.
**Туынды кеуектер** - тау жынысы толықтай қалптасып болғаннан кейін туындайтын *қуыстар*. Бұларға жататындар: еру *қуыстары* — тау жынысыты тоғыта қозғалатын жерасты сұйықтарында (суларында)сол тау жынысытардың белгілі бір құрамбөліктері еруі нәтижесінде қалыптасатын *қуыстар*; тау жынысытың шымырлануы сәтіңдегі өз көлемін кішірейтуі салдарынан туындайтын жарықшақтар; кристалдану жарықшақтары; жер қыртысындағы кернеулер (мәселен, жерсілкінулер кезінде туындаған кернеулер) әсерінен пайда болатын жарықтар мен жарықшақтар; беткейлік морылу нәтижесінде туындаған жарықшаықтар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Абсолюттік массалар әдісі** (орыс. *Метод абсолютных масс*) - түзілімдену алабы түбінің нақтылы ауданында уақыт бірлігінде түзіліп үлгерген шөгінді құрамбөліктерінің абсолюттік мөлшерін есептеу арқылы сол түзілімдену алабындағы шөгіндінің түзілімдену процесін талдау әдістерінің бірі. Бұл әдіс алап ауқымының әр түрлі бөліктеріндегі түзілімдену қарқынын анықтауға мүмкіндік береді. Шөгіндінің г/см3 бірлігімен өрнектелген абсолюттік массасын анықтау нақты нүктеде уақыт бірлігінде түзілген тау жынысы қабаты қалындығын құрғақ шөгіндінің көлемдік салмағына және зерттеліп отырған құрамбөліктің пайыздық мөлшеріне көбейту арқылы анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Абсорбциялық микроскопия** - ағза жасушаларының ішкі құрылымдары (бөліктері) түскен сәулені бойына таңдап сіңіретіндігін пайдаланып, сол жасушалардың құрылысын, химиялық құрамын микроскоп арқылы зерттеу әдісі.  

Ультра күлгін сәулені жасуша құрамындағы нуклеин қышқылдары мен басқа да нуклеотидтерден, ақуыздардан, кейбір витаминдерден тұратын циклдік топтар, ал сәуленің көзге көрінетін бөліктерін пигменттер бойына сіңіреді. Микропрепаратқа спектрдің белгілі затқа сіңетін қысқа шегінен сәуле жіберіп, оның таралуын, бәсеңдеуін бақылау арқылы сол заттың жасуша ішінде таралып орналасуын байқауға болады. Жасуша құрылымына өтіп шыққан сәуле ағымының тоқырауына, бәсеңдеуіне қарай, сол сәулені сіңіретін заттың шоғырлануын анықтауға болады.
Жарылыстың сырттан көрінісі
**Галифакс жарылысы** (ағылш. *Halifax Explosion*) - 1917 жылы 16 желтоқсанда Канаданың Галафикс атты қаласында орын алған жарылыс..

Тарихы
------

1917 жылы 5 желтоқсанда Галифакс. Взрыв в Галифаксе входит айлағында «Монблан» атты француз әскери жарылғыш заттар таситын теңіз көлігі мен норвегиялық «Имо» кемесі тұрған. Алтыншы желтоқсан күні таңда екі кеме де ойламаған жерден жолға қатар шығып қалады. "Имо" кемесінің ұшы "Монблан" теңіз көлігінің оң жақ бүйіріне кеп тиеді. Кеме капитаны кері шегініс жасай бергенде металдардың үйкелісінен от ұшқыны пайда болған. Ұшқын жарылғыш заттарға тиіп, арты үлкен апатқа айналады. Жарылыс портты ғана емес, қаланың да біраз бөлігін жайпап жіберген. Өрттен қайтыс болғандар мен ғимарат астында қалғандардың саны – 2000-ға жуық. 9000-ы ауыр жарақат алған..

Дереккөздер =
=============

1. ↑  Jay White, «Exploding Myths: The Halifax Explosion in Historical Context», *Ground Zero: A Reassessment of the 1917 explosion in Halifax* Alan Ruffman and Colin D. Howell editors, Nimbus Publishing (1994), p. 266
2. ↑  CBC — Halifax Explosion 1917
3. ↑  Хроника одной трагедии: взрыв в порту Галифакс 1917 ж. ИНФОграфика | РИА Новости
4. ↑  100 үлкен жарылыстар. — М: Вече, 2003. ISBN 5-7838-0548-3