recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Тырбық қайың- ол ағаштың бір түрі. Неліктен тырбық болып өскен? Өйткені тундраның қысы аса қатал. Ондай суықта әдеттегі биік ағаштар үсіп кеткен болар еді. Ал тырбық қайыңдар қалың қардың астына жасырынып, көктемге дейін алаңсыз ұйықтайды. Ал тым тез өтетін поляр жазы басталған щақта тундра жері гүлге оранып, кілемдей құлпырып кететді. Жабайы солтүстік көкнәрінің сары гүлі, тасжарғанның қызық гүлі- бәрі-бәрі шешек атады...
Шөптесін өсімдік атаулы мұнда жоқ десе де болады, көбінесе, мүк пен қына өседі. Ал жазда мұнда көкжелек, итбүлдірген, мүк қарқаты және басқа жидектер қаптап шығады. Тіпті саңырауқұлақтар да бар.

Дереккөзі
---------

"Айгөлек журналы"
**Қазақстан әдеби қоры** – жазушылардың қоғамдық бірлестігі (1992 – 1997). Қазақстан әдеби қоры 1992 жылы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде тіркеуден өткен. Қор мүшелерінің саны – 700-ге жеткен (1996). Шығармашылықпен айналысатын адамдарға қаржылай көмек, әлеуметтік жәрдемдер берумен, әл-Фараби атындағы шығармашылық үйдің жұмысын жүргізумен шұғылданған.

КСРО Әдеби қоры негізінде құрылған жазушылардың халықаралық "Әдеби қор" қоғамдық бірлестігі жұмысын жандандыруға ат салысты. Қаламгерлерді Халықаралық әдеби қор қарамағындағы шығамашылық үйлерге жіберіп, әдебиетшілерге халықаралық әдеби қордың арнайы стипендиясының тағайындалуын қамтамасыз етті. Қаламгерлердің екі қоғамдық бірлестігі арасында қызметтестік туралы келісімшарт *(Жазушылар одағына – шығармашылық, қоғамдық-саяси, мәдени жұмыстар, Әдеби қорға – әлеуметтік-тұрмыстық, шаруашылық, кәсіпкерлік жұмыстар)* жасауға қол жеткізді. Осы келісімшарт бойынша Қазақстан әдеби қоры әдебиетшілер үйін басқаруға алып (1996), қаламгерлерді елдегі саяси-әлеуметтік, экономикалық реформаларға бейімдейтін іс-шаралар жүргізді. "Әдеби қор жаршысы" – "Вестник Литфонда" газетін шығарды (1996). 1996 жылы 2 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан әдеби қорының құрылуы кезінде заңдылық сақталмаған деген ұйғарымына сәйкес, 1997 жылы 10 қаңтарда Қазақстан әдеби қоры жабылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Шаханов Төлеу**, Т.Иргайлин.(25.12.1942, Ақмола облысы, Еркіншілік ауданы Бестөбе кеніші - 25.4.1994) -
ақын, жазушы, аудармашы. ҚазҰУ-ды бітірген (1963). Аудандағы "Знамя", "Еңбек туы" газеттерінде корректор, аудармашы, әдеби Қызметкер болып қызмет істеген. Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан. "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан"), "Ленинская смена","Семиречье", "Қазақ әдебиеті", "Жалын" баспаларында редактор, "Қазақфильм" киностудиясында алқа мүшесі болып қызмет атқарған. Фантастика жанрында қазақ тілінде "Көгілдір мұнаралар" (повестер мен әңгімелер), "Жоғалған жауһар" (повесть) атты кітаптары жарық көрді. К.Әзірбаевтың, Н.Ахметбектің, Д.Қанатбаевтың өлеңдері мен поэмаларын орыс тіліне аударған. Ол аударған венгр жазушысы Крянгенің "Өжет әтеш", М.Светловтың "Мальчик-Кибальчиш" спектакльдері республикалық балалар қуыршақ театры сахнасында қойылып жүр. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.

Шығырмалары
-----------

Бәйге. Өлеңдер. 1966;
Шуақты күн. Өлеңдер. А. 1968; Білесің бе, бұларды? Өлеңдер. А. 1972; Қос шапқыншы. Өлеңдер мен поэма.1974.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

бас әріп

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**«Ардус»** (өзбек. *«Ardus» futzal (mini-futbol) klubi*) — Өзбекстанның Ташкент қаласындағы мини-футбол клубы, 1998 жылы құрылып, 2018 жылы жабылып қалды. Өзбектан мини-футбол тарихындағы ең күшті клубтардың бірі, алты дүркін Өзбекстан чемпионы атанған. Өз алаңындағы ойындарын Өзбекстан спорт комплексінде өткізді.

Жетістіктері
------------

### Өзбекстан чемпионаты:

Чемпион: 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2009/10, 2010/11, 2011/12
Вице-чемпион: 2008/09, 2012/13
3-орын: 2007/08
### Өзбекстан кубогы:

Жеңімпаз: 2005/06, 2006/07, 2008/09, 2009/10
Финалист: 2004/05, 2007/08, 2012/13
### Өзбекстан футбол қауымдастығы кубогы

Жеңімпаз: 2010, 2014
Финалист: 2012, 2013
### Азия клубтар чемпионаты:

Финалист: 2006, 2012

Сілтемелер
----------

*
**Тырналар тұқымдасы** (лат. *Gruidae*) — Passeriformes отрядына жататын, құрамында төрт туыстан он бес түрі бар өте ежелгі және біртекті құстар тұқымдасы. 

Бұлар – ірі денелі, ұзын мойынды, едәуір жалпақ қанатты, ұзын сирақты құстар. Үшінші дәрежелі желпуіш қауырсындары жиі тарамдалады және ұзын. Құйрық сияқтанып, төмен салбырап, кәдімгідей денені жауып тұрады. Саусағы – төртеу, олардың үшеуі алға бағытталған, біреуі – артқа қарай бағытталған, жарғағы жоқ. Моногамиялы, жұптары өмір бойы сақталады. Балапандары – ширақ балапандылар типіне жатады. Жылыстау кезінде көбінесе үйір түзеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Бөгеті құмытысы** (лат. *Atraphaxiola bogutensis*) – ұсақ құмыты шыбындарына жатады. Сирек кездесетін түр, таралу аймағы шағын. Қазақстаннан сипатталып жазылған жеке типті туыстың өкілі. Солтүстік Тянь-Шаньның оңтүстік-шығыс сілемдерінде, Бөгеті және Торайғыр тауларында таралған. Орташа биіктіктегі таудың тасты далалы баурайларында тіршілік етеді. Дернәсілдері түйесіңірде (Atraphaxis pyrifolia, A. replicata, A. virgata) өсіп дамиды. Қуыршақтануы мен қыстап шығуы топырақта өтеді. Көктемдік және жазғцы мезгілде екі рет ұрпақ береді. Екінші ұрпағының ересегі шілденің бірінші жартысында ұшады. Ересегі 12-16 сағаттан артық тіршілік етпейді. Санының азаюына малды шектен тыс жаю мен дала өрттері қатты әсер етіп отыр.

Дереккөздер
-----------

* "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
**Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық** (лат. *Morchella*) — Саңырауқұлақтардың Аскомикоцеттер бөлімінің Тыржынқұлақтар тұқымдасының тегі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Тыржыңқұлақ немесе Қозықұйрық (кадімгі сморчок және конус таргідес сморчок) — ерте пісетін саңыраукұлақтар, кәдiмгici - жапырақты орманда, конус таріздес - қылканды және аралас орманда cәyip айында өседө. Бipiншiciнiң
қалпақшасы жұмыртқа тәріздес, қара күрең немесе ашық күрең, ал ортасы ойықтау. Екіншісгнің басы конус тәріздес, күрең неме¬се зәйтүн ағашы тектес, тубіртегінде қатарла¬са орналаскан сызықтары бар. Сморчоктың екі турінің де қалпақшаларының төменгі шет¬тері тубіртегіне тұтасып кеткен
Түсі - көбінесе қоңыр, денесі - ұсақ тесікті.

Таралуы және экологиясы
-----------------------

Турлері
-------

* *Morchella angusticeps*
* *Morchella conica (Конусты Тыржынқұлақ)*
* *Morchella costata*
* *Morchella crassipes*
* *Morchella elata*
* *Morchella esculenta*
* *Morchella gigas*
* *Morchella semilibera*
* *Morchella spongiola*
* *Morchella spongiola* или *dunensis*
* *Morchella vulgaris (Кәдімгі тыржынқұлақ)*

Дереккөздер
-----------

* Энциклопедия "Сен білесің бе ?"
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Тыржынқұлақ**
**Хибин Апатит кені**, Кола түбегінің (Ресей) батыс бөлігінде орналасқан. Ол кембрийге дейінгі кристалдық тақтатастар арасына енген лополит пішінді Хибин сілтілі массивінен орын алған. Массивтің сыртқы бөлігі хибиниттен, ішкі бөлігі әр түрлі нефелинді сиениттерден құралған. Оның жоспардағы пішіні сопақ, бедерде батпақты жазық деңгейінен 1000 метрдей жоғары көтерілген қырат, ауданы 1300 км². Ең қалың апатит иірімдері жаралуы және кеңістіктегі орны жөнінен хибиниттер мен рисчорриттердің шегін бойлай жатқан ийолит-уртит интрузияларымен байланысқан. Ұзындығы 40 км-дей болып келетін бұл тау жыныстарының иіні батысқа, сыйыстырушы тау жыныстарымен жапсары шығыс және солтүстікке қарай 25° — 30° бұрышта еңістенген. Линза пішінді апатит-нефелин кентастары теңбіл (жоғарғысы), жолақ (ортаңғысы), торлы (төменгісі) типтерге бөлінеді. Р2О5 мөлшері теңбіл кентастарда 30 — 75%, торлыда 10 — 15%. Теңбіл кентастардың тік бағыттағы қалыңдығы 75 метр, ал жолақ пен торлы кентастардың жалпы қалыңдығы 100 метр. Аса ірі Хибин апатит кені тыңайтқыш, алюминий, цемент өндірудегі шикізат көзі болып саналады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
*Басқа мағыналар үшін Соналыкөл деген бетті қараңыз.*
**Соналыкөл** – Ырғыз өзенінің аңғарындағы тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы Аралтоғай ауылының оңтүстік-шығысында 22 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 242 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км2. Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 14,2 км. Жағалауы тегіс, пішіні доғаша тəрізді келген. Жағалауының 100-200 м аралығын қалың қамыс, құрақ басқан. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толығады. Қараша айының аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Оңтүстік-батысында Қыналыкөл, оңтүстік-шығысында Қандысор көлдері жатыр. Алабы шабындық жəне жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Хибат ул-Хақайық»**, «Ақиқат сыйы» – есімі Қарахан мемлекеті түркілеріне мәшһүр болған ғұлама ақын Ахмет Жүйнекидің әр түрлі моральдық-этикалық мәселелерді жыр еткен дидактикалық-философиялық мазмұндағы жыр-дастаны. Бұл дастан моральдық-этикалық ұғымдар мен мінез-құлық нормаларының поэзия тілімен айтылған жиынтығы болып келеді. Сол кездегі Шығыстың классикалық әдеби дәстүріне сәйкес автор өз шығармасын Алланы, пайғамбарды және төрт сахабаны мадақтаудан бастайды.
«Ақиқат сыйы» дастанындағы ең басты мәселе – оқу мен білім мәселесі. Бұл кезде қыпшақ даласында адамның сана-сезіміне жарық сәуле құятын оқу-білімді, ғылымды көкке көтере мадақтап, білімді адамдарды, ғұлама ғалымдарды құрметтеп жырға қосудың өзі зор азаматтық ерлік іске тең еді. Ақын дастанда барша әлемнің сырын ашатын кілт – көкірек көзі ашық, оқыған, білімді адамдардың қолында деген пікір айтады. Автор ғылым мен ашу-ызаны бір-біріне қарсы қояды. Сөйтіп, ақын ғылым, бақыт жолын өнер-білімнен табады, ал ашу-ызаға тізгін берген кісі қашанда надандыққа, қараңғы түнекке душар болады деген пікірге келеді. Автор дастанның өзге тарауларындағы әдептілік, мейірімділік, жомарттық секілді басқа мәселелерді де осы оқу-білімнің құдіретті күшімен байланыстырып, кез келген түйінді оқу-білім арқылы шешуге әрекет жасайды.
«Ақиқат сыйы» дастанында мораль, әдептілік және мінез-құлық мәселелері зор білгірлікпен, жан-жақты, кең көлемде сөз болады. Автор оқушысын әрқашанда әдепті болуға, мағыналы сөйлей білуге, өтірік-өсек айтпауға, сыр сақтай білуге, мылжың болмауға шақырады. Ал әдептіліктің басы тілге сақ болу деп үйретеді.
Дастанның келесі тарауында жомарттық пен сараңдық туралы сөз қозғалады. Ақынның ойынша құрметке лайықты адамның бойындағы ең асыл қасиет – жомарттық. Жомарттық тұрған кезде алынбайтын асу жоқ, жылымайтын жүрек жоқ. Ақын ұдайы жомарттық пен сараңдықты бір-біріне қарсы қойып көрсетеді.
«Ақиқат сыйы» дастанында сондай-ақ тәкаппар, паң, өр көкірек жандарды жер-жебіріне жеткізе сынайды. Автор оқушысын қарапайым, момын болуға үндейді. Шығармада ақын тәкаппарлықты қарапайымдылыққа қарсы қойып суреттейді. Менмендік, өр көкіректік жақсы адамның табиғатына, мінез-құлқына мүлдем жат, адамды адамгершіліктен жұрдай қылатын қасиет деп көрсетеді. Ал қарапайымдылық – кез келген жанға жарасатын, оның бедел-мәртебесін асыра түсетін киелі қасиет ретінде бейнеленеді.
«Ақиқат сыйы» дастанын тіл, әдебиет, тарих ғылымдары тұрғысынан жан-жақты зерттеп, оны басқа тілдерге тәржіма жасаған белгілі түрколог-ғалымдар Нәжіп Асим, Арат Рахмат, Е.Э. Бертельс, С.Е. Малов, Қ.Махмудов, т.б. Ал Ә.Құрышжанов пен Б.Сағындықов дастанды қазақ тіл білімі тұрғысынан зерттеп әрі оның прозалық және поэтикалық аудармаларын жасап шықты.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Иманғара**, *Иманқара* – Каспий ойпатының солтүстік-шығысындағы дөңгелек пішінді оқшау аласа тау. 

Таудың шыңында сақ кезеңіндегі қорымдар мен қорғандар орналасқан (б. з. д. V ғасыр). Ежелгі дәуірде шың қасиетті орын деп саналды.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысының Жылыой ауданында, Құлсары қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 65 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 200 м, ұзындығы мен ені 8-10 км. Биіктеу батыс бөлігі жарқабақтанып тілімденген, қалған бөліктері үстіртті жазық. Етегінде бұлақтар кездеседі. Таудың басындағы 3 алаңқайда сақ дәуірінің (б.з.б. 5 ғ.) обалары мен қорғандары орналасқан.

Жалпы сипаттама
---------------

Тау үсті жазық болып келген. Осы жазықтықта 18 оба орналасқан. 1989-1991 жылдары 6 обаға археологиялық қазба жұмыстары жүргізілген. Біздің эрамызға дейінгі V ғасырға жататын қабірлер ашылды. Оларда адам сүйектері жерленіп, жандарына қанжар, қола жебе, қола айна, шыны моншақ, қыш ыдыстар қойылған. Қорғандар биіктігі 0,5-1 м аралығында, диаметрі 3-15 м-ге дейін. Таудың батыс сілімінде құлпытастар бар, көлемі 3х4 м. Қабірлер тігінен және жатқызылып қойылған тастардан қаланған. Таудың батыс жақ үңгір орналасқан. 1944 жылы бұл үңгірге немістердің диверсиялық топтары жасырынған. Үңгірдің биіктігі 2 м, ені 2,5 м, тереңдігі 25 м. Тік төртбұрышты болып қазылған, 3 дәлізден тұрады. Қабырғаларында күрек, қайла іздері байқалады.

Өсімдігі
--------

Тау беткейлерінде бұта аралас бұйырғын, тасбұйырғын, боз жусан тағы басқа шөлді белдемнің өсімдіктері өседі. Иманғара өңірі жазғы жайылымдық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Имангара // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
2. ↑   Мұрағатталған 3 шілденің 2020 жылы. Республиканская экспедиция прибыла в Атырау. Телеканал «Атырау» (8 ноября 2017).
3. ↑  Сағыздың бойы ен жайлау 1-кітап Алматы: «Арыс» баспасы, 2009 ж. ISBN 9965-17-582-9
4. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Шашыранды элементтер** - табиғи жағдайда химиялық қосылыстары өте сирек кездесетін немесе өз қосылыстарын түзбейтін химиялық элементтер. В.И. Вернадский Шашыранды элементтерге Lі, Sc, Ga, Br, Rb, Y, Nb, Қn, Cs, Tа элементтерін жатқызады. Соңғы кезде Ge, Se, Te, т.б. кейбір элементтерді де осы топқа жатқызып жүр. Шашыранды элементтер жер қыртысында өз минералдарын түзбейтіндіктен дербес кен орындарын құрамайды және шашырау ореолдары түрліше. Шашыранды элементтер көп тараған элементтердің минералдарында изоморфтық қоспа түрінде кездеседі (калий минералдарындағы Rb, алюминий минералдарындағы Ga, сфалериттегі Қn, т.б.) Бұл процесс негізгі (мол) элементтермен Шашыранды элементтердің кристаллохим. қасиеттері бір-біріне сәйкес келген жағдайда орын алады. Қолайлы геохим. жағдайларда Шашыранды элементтер кеннің негізгі элементімен бірге өндіріледі. Сондықтан, көптеген зеттеушілер Шашыранды элементтер терминін серіктес элементтер терминімен алмастыруды ұсынып жүр. Ағылшын-америкалық ғалымдар Шашыранды элементтерді табиғатта өте сирек кездесетін элементтер деп, ал ТМД-лық геохимиктер оларды бөтен минералдардың кристалдық торларында орналасқан серіктес элементтер деп есептейді.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Файл** (ағылш. *File*) — дерек сақтаудың негізгі бірлігі болып табылады.

Файл компьютердің бір дерек жинағын екіншісінен айыруына мүмкіндік береді. Мәтін жазылған немесе суреті бар кез келген қағаз құжат сияқты, файл дерек жинағы болып табылады, ондағы деректі бөліп алуға, өзгертуге, жоюға, сақтауға я болмаса басып шығарғыш немесе электрондық пошта бағдарламасы сияқты шығару құрылғысына жіберуге болады. Файлдардың ішінде бағдарлама, бағдарламада қолданылатын деректер немесе пайдаланушы жасаған құжат болуы мүмкін.

Файл атауының кеңейтімі
-----------------------

Файл атауының кеңейтімі (ағылш. *File name extension*) файл атауындағы нүктеден кейін келеді де, файлда сақтаулы деректер түрін білдіреді. Мысалы, Windows жүйесінде файл атауларының үш әріпті кеңейтімі болады. *Example.txt* деген файл атауындағы кеңейтім *.txt* әріптері болады. Бұл кеңейтім осы файлдың мәтіндік файл екенін көрсетеді. Файлды сақтау кезінде кеңейтімді көрсету міндетті емес. Бағдарлама кеңейтімді өздігінен қосады.

Файл түрі
---------

Файл түрі (ағылш. *File type*) файл сипаттамасының белгісі. Файл түрі осы файлды ашу үшін пайдаланылатын бағдарламаны, мысалы, Microsoft Word бағдарламасын айқындайды. Файл түрлері файл атауының кеңейтімімен сәйкес келеді. Мысалы, *.txt* немесе *.log* деген кеңейтімі бар файлдардың түрі «мәтіндік құжат» болады да, оларды кез келген мәтін өңдегішті пайдалану арқылы ашуға болады.
**Иманқара үңгірі** – Атырау облысы, Жылыой ауданы, Құлсары қаласынан солтүстік – шығысқа қарай 60 шақырым жерде орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Үңгір орналасқан таудың ұзындығы 2 шақырым, ені 300 м, биіктігі 200 м. Үстіңгі тегіс жазықта 18 қорған салынған. Олардың биіктігі 0,5-1 м, ал диаметрі 3-15 м. аралығында. 
Иманқара кешені Қазақстан аумағындағы өзіндік өркениеті болғандығын дәледейтін, адамзаттың тарихи дамуындағы маңызды кезеңдер туралы болжам жасауға мүмкіндік беретін көне қоныстар мен тұрақтардың қатарынан орын алады. 
Үңгірдің биіктігі 2 м, ені 2,5 метр. Тереңдігі 25 метр. Тік төртбұрышты болып қазылған. 3 дәлізден және қосалқы қуыстардан тұрады. Қосалқы дәліздер жасалған, қабырғаларында күрек, қайла іздері байқалады. Үңгір қабырғалары мен төбесі күйеден қарайған. Іштен шығарылған тау жынысы 10 метр қашықтықта үйіліп жатыр.

Тарихы
------

Тас ғасыры, ерте темір және қола дәуірлері кезеңінен қанжар, қола жебе, қола айна, шыны моншақ, қыш ыдыстар т.б.жәдігерлер табылған. 
Иманқара тауының қасиетіне табыну өз бастауын әріден алады. Ерте темір дәуірінен бастап адамдар табынатын әулиелі жерге айналған үңгір күні бүгінге дейін құпиясын сақтауда. Таудың үстінде тегіс жазықтықта орналасып, сарматтар жерленген тас обалар біздің эрамызға дейінгі V-ғасырдан сыр шертеді. 
Иманқара үңгірі туралы қай ғасырдың да өз аңызы бар. Алғаш табиғи үңгір түрінде пайда болған қуысты неолит дәуірінде алғашқы адамдар мекендеп, өсіп өнген. Оған үңгір маңындағы обалар мен қорымдар, оларға жасалған археологиялық экспедициялардың қорытындылары дәлел бола алады. 
Ел арасында 1944 жылы бұл үңгірге немістердің диверсиялық топтары жасырынған деген аңыз-әңгіме де бар. Ол туралы С.Шәкібаевтың «Үлкен Түркістанның күйреуі» деген шығармасында кеңінен баяндалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Р.Харипова. Атыраудағы жеті нысан «Қасиетті Қазақстан» картасына енгізілді.
2. ↑  М.С.Қасенов. Иманқара үңгірі. «Х.Досмұхамедов атындағы АтМУ хабаршысы» ғылыми журнал. Атырау 2006 ж. мамыр, №1
**«Ботошани»** (рум. *Fotbal Club Botoșani*) — Румынияның Боташани қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын Муниципальды стадионда өткізеді.

Тарихы
------

2001 жылы құрылып, С дивизионында ойнай бастады. 2003 жылғы маусым қорытындысында лига жеңімпазы атанып, В дивизионына көтерілді. 2013/14 жылғы маусымда тұңғыш рет Жоғары лигаға жолдама алды. 

2014/15 жылғы маусымда жоғары лигада 8-орын алды да, Еурокубоктерге жолдама алған клубтар лицензия ала алмады да, орнына "Боташани" қатысты. УЕФА Еуропа лигасының бірінші іріктеу кезеңінде Грузияның "Спартак Цхинвали" клубын қапы қалдырды. Бірақ келесі кезеңде "Легиядан" ұтылып қалды.

Жетістіктері
------------

### Ішкі біріншіліктерде

ІІ Лига 

* Жеңімпаз (1): 2012/13

ІІІ Лига 

* Жеңімпаз (1): 2003/04

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
**Шитұмсық айқабақтар туысы** ( *Lusciniola* ) - торғайтәріздестер отрядының сандуғаштар тұқымдасқа жататын монотипті құстар туысы.
Қазақстанда 1 түрі - шитұмсық айқабақ кездеседі.
Шитұмсық айқабақтар туысы ( *Lusciniola melanopogon* ) - үстіңгі жағы қошқыл, астыңғы жағы ақшыл, шағын денелі (12 -15 г) айқабақ. 
Ерекшелігі : денесінің үстіңгі жағы қошқыл, басын бойлай созылған жолақтары бар және *қабағы* айқын ақ түсті. Мінез - қылығы кейде шілделікті еске түсіреді : қалың қопада ұзақ еркінсиді, қауіп төнген кезде, мылтық атқан дауыс естілсе, көпке дейін жасырынып қалады. Қазақстанда жазықтық суқойма жағалауында, қамыс, құрақ немесе қалың бұта өскен жерлерде ұялайды. Ұшып өткен кезде барлық жерден кездесуі мүмкін, бірақ билік таулы жерлерге ешқашан ұшып бармайды.
Бұл бой тасалағыш айқабақтың ұялау тіршілігі Қазақстанда егжей - тегжейлі тексерілмеген. Жеке - жеке жанама мәліметтер бойынша оның ұялау мерзімі сәуірден шілдеге дейін созылатыны ғана мәлім. Қыркүйекте оңтүстікке ұшып кетеді.

* Сурет:Шитұмсық .jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Қазақстан жануарлары сериясы. Құстар мектеп энциклопедиясы
**Иманжан Жылқайдаров** (1886 жылы Жезқазған облысы, Ұлытау ауданы) - жырау, ақын.

Өмірбаяны
---------

Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай, Ақан сері, Қүлтума,Тайжан сияқты әйгілі әнші, ақындармен түздас-дәмдес болып, тәлім алған. Он сегіз жасыңда ұлытаулық ақын қыз Бибіғали Оңғарбайқызымен, кейінірек Гүлжәмила, Ибадулла ақындармен айтысқан. «

Қазақстан жазушыларының Ш —IV съезінің делегаты болды. Академик Әлкей Марғүлан басқарған тарихи-этнографиялық экспедицияларға қатысты. Халық әдебиетінің нүсқаларын жинап, тапсырды.

Шығармалары
-----------

Әлібек» дастаны мен «Сабыр» толғауы 1916 жылғы ұлтазаттық көтерілісіне арналған. «Сәуле», «Ақ марқа»,«Әліби ерлігі», «Үлытау» «Шақшақ ұлы Жәнібек», «Назымбек» дастандары бар.

Таңдамалы шығармаларының жинағы («Жастарым, жайна», 1959) басылды, бірсыпыра өлеңдері «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-т. 1966) жинақтарында жариялайды."Әділбек" тарихи дастаны, "Сабыр" толғаулары, "Туысқандар қойды қол", "Гүлденген менің Отаным" (1958), "Сәуле", "Ақ марқа", "Үлытау", "Әліби ерлігі", "Ұлытау", "Шақшақ ұлы Жәнібек", "Назымбек" дастандары бар. Академик Ә.Марғұлан басқарған тарихи-этнографиялық экснедициясына (1947) қатысып, ауыз әдебиеті үлгілерін жинаған. "Жастарым, жайна" таңдамалы шығармалар жинағы (1959) жарық корген. Шығармалары "Пернедегі термелер" (1965), "Айтыс" (1966), "Ленин деп халық жырлайды" (1969) жинақтарына енген.

Марапаттары
-----------

Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
Шөгінді
(тұнба) тау жынысытың құрамындағы шағын кірікпелер (бұлар әдетте "детрит"
деп аталады) мен тау жынысы құрамындағы минералдар сіңіріп алған өте ұсақ
тозаңдар күйінде ұшырасатын сол тау жынысы құрамбөліктерінің бірі.
тау жынысытағы шашыранды органикалық заттардың мөлшері мен тектік түрі сол тау жынысытың
литологиялық-фациялық типіне тікелей байланысты. Шөгінді (тұнба)
тау жынысытардың басым көпшілігінің құрамындағы шашыранды органикалық зат мөлшері 1-2 %-дан
аспайды. тау жынысы құрамында олардың тіпті жарытымсыз мөлшерде болу
мысалдары (0,01 %) өте жиі ұшырасады, алайда шөгінді (тұнба) тау жынысытың
шашыранды органикалық заттан мүлдем ада болуы мүмкін емес десе де болғандай. Өзінің түзілу
жағдайы тұрғысынан шашыранды органикалық заттар екі түрге бөлінеді: автохтонды шашыранды органикалық зат
шөгіндінің түзілген аймағындағы биологиялық өнімдер есебінен қалыптасатын
болса, аллохтонды шашыранды органикалық зат шөгінді құрамына өзге өңірлерден келіп түседі. шашыранды органикалық зат
катагенез жағдайында сұйық және газ түріндегі көмірсутектердің біршама мол
қорларын қалыптастыруы мүмкін, сондықтан да, мұнайдың пайда болуы жайлы
шөгіндену-жылыстау теориясына сәйкес, шашыранды органикалық зат мұнай және газ
көмірсутектерінің литосфера қабатындағы ең басты көзі ретінде қаралады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Файзулла Оразаев** - 1938 жылы 15 желтоқсанда Түркістан облысы, Түркістан ауданы, Ихан ауылында дүниеге келген. 1960 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің журналистика бөлімін аяқтап, республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газеті, «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында әдеби қызметкер, «Қазақфильм» киностудиясында аға редактор, «Жұлдыз» журналында сын бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.
1966—1969 жж. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының аспирантурасында оқиды. 1970 жылы «Бейімбет Майлиннің стилі» деген тақырыпта кандидаттық, 1975 жылы «Қазақ совет әдебиетіндегі коммунист образының проблемалары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғайды. 1971 — 1980 жж. дейін Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер міндетін атқарады. 1980—1994 жж. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетінде кафедра меңгерушісі. Қазір Халықаралық мамандықтар институтының ректоры. «Қазақ театрының тарихы» I және ІІ томдар, «Стиль сыры» (1975), «Уақыт және қаламгер» (1975—1981), «Художественное искание современной советской многонациональной литературы» (1980), «Фольклор. Литература и история Востока» (Ташкент, 1984) кітаптары авторларының бірі, М.Горький, П.Кадыров, У.Хашимов, А.Станюковичтің шығармаларын аударған.
Шығармалары: Басты тұлға. Монография. А. «Жазушы», 1973; Жастық шақ театры. Монография. А. «Өнер», 1978; Замана қаһарманы. Монография. А.»Жазушы», 1981.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Шишич Фердо(9.3.1869- 21.1.1940)- Югославия тарихшысы, Оңтүстік славян ғылым және өнер академиясының толық мүшесі (1910 жылдан). Ұлты-хорват. 1900 жылдан философия докторы. 1908-1909 жылдары Загреб университетінің ұлттық тарих кафедрасында штаттағы негізгі, ал 1910-1939 жылдары штаттағы профессоры, Хорват-серб коалициясының (1905 жылдың аяғында құрылған) белсенді мүшесі. 1908 жылы ол хорват сейміне депутат, ал 1910 жылы венгр-хорват соборына делегат болып сайланды. Зерттеуші ретінде ол қоғамның дамыуы оның заңдарымен емес, қайта адамдардың ерікті еркімен және кейдесоқ жағдайымен анықталады деп санайтын методологияны басшылыққа алды. Фердо Шишич Хорватиясының тарихы жөнінен, жеке мәселелер жайында еңбектер жазды, бірсыпыра деректемелер жариялады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Виталий Васильевич Базин** (1947 жылы 21 желтоқсанда Қазанда дүниеге келіп, 2010 жылы 20 желтоқсанда Тулада дүниеден өткен) – совет, орыс театр және киноактері. 

  

1998 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. 1970 жылы *А.В. Луначарский атындағы ГИТИС-ті* «таетр және киноактер» мамандығы бойынша бітіріп шығады. 1970 жылы Тула драма театрының әртісі болады. 1995 жылдан 2007 жылға дейін Ярославский театр институтының Туладағв филиалында актерлік шеберліктен сабақ береді. 

Базин онкологиялық аурумен ауырған. 2010 жылы 20 желтоқсанда Туладағы пәтерінде асылып тұрған жерінен табылады.

Дереккөздер
-----------
**Шихмамай**, Шахмамай (т.ж.б. - 1549) - Ноғай ордасының билеушісі, Едігенің туажаты, Уақас бидің немересі. Ол Ноғай ордасының шығысында билік жүргізген. Қырым ханы Мұхаммед Гирейдің 1523 ж. Астраханды жаулап алуына көмектеседі. Әйтсе де кейіннен Қырым хандығының күшейіп кетуінен қорқып, оған шабуыл жасап, патшазада Батыр хан мен Палуан сұлтанның көзін құртуға бел буа кірісті. 1524 ж. таққа отырған Қазан ханы Сафа-гирей Мәскеу ықпалына қарсы күрес жүргізді. Ол осы күресте Ноғай ордасына иек арту үшін Шихмамайдың қызына үйленеді. Ал Шихмамай болса сол кезде Сібір ханы Әмір Сейдахметтің (Сейдақтың) Мәскеумен ауыз жаласуына қарсы болды. Қасым хан тұсында қазақтар Жайық бойының суы мол, қамыс-құрағы ырғалған шұрайлы жерін иеленсе, оның тұрагері Таһир хан 1530 ж, ноғайлардан қатты соққы алып, жеңіліске ұшырады. Шихмамай осы шайқаста ерекше көзе түсіп, 1542 ж. Сарайшықта билік құрды.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Кониметр** - ауадағы шаң мөлшерін өлшейтін аспап. Тағы бір атау-Эйткеннің шаң есептегіші, бірінші кониметрді ойлап тапқан Джон Эйткеннің есімімен аталған.

Атап айтқанда, ауаның ластануын және өнеркәсіптегі адамның тыныс алу жүйесіне қауіпті өлшеу үшін қолданылады.

Кониметр-бұл түтікке қосылған сорғы. Жұмыс принципі ауаның белгілі бір мөлшері шаң бөлшектері жабысатын жабысқақ затпен (мысалы, глицерин немесе глюкоза) жабылған шыны плитасы бар тар саңылау арқылы жеткізілетіндігіне негізделген. Осылайша, бұл өлшеу принципі бір сатылы импактор принципіне сәйкес келеді. Шыны пластинадағы алшақтық микроскоппен жабылғаннан кейін, бекітілген жабысқақ бөлшектердің саны мен мөлшері анықталады. Жабысқақ зат мөлдір болуы керек екенін ескерген жөн.

Кониметр ауа сапасын анықтау маңызды жерлерде қолданылады, мысалы, шахталар, диірмендер, лак-бояу өндірістері, цемент зауыттары, ауа-райын бақылау станциялары, санаторийлер. Кониметрлер үздіксіз де, мезгіл-мезгіл де жұмыс істей алады. Қазір олар әдетте автоматты өлшеу құралдарымен ауыстырылады. Шахталарда пайдалану үшін тек қатты бөлшектерді өлшеуге арналған тұндырғыш бар арнайы шахта сенсорлары жасалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
**Виталий Николаевич Золотухин** (29 маусым 1970 жыл — 14 желтоқсан 2018 жыл, Дубна, Тула облысы) — КСРО-лық және түрікменстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 19 кездесу өткізді.
Ұлы Николай да (1991 жт) футболшы, Ресейдің әуесқой клубтарында ойнайды.

Карьерасында КСРО, Қазақстан, Түрікменстан клубтарында ойнады. Карьерасының соңғы жылдарында Ресейдің Тула облысындағы "Дубна" әуесқой клубында доп тепті де, сол жерге орнығып қалды.

2018 жылы 14 желтоқсанда Дубнада ұзаққа созылған науқастан қайтыс болды.

Жетістіктері
------------

* Түрікменстан чемпионы: 1992, 1993, 1994, 1995
* Түрікменстан кубогы: 1993

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

*
**Троицкий Виталий Феодореевич** (1922 жылы туған, Ресей, Чита қаласы) – ғалым, техника ғылымдарының кандидаты (1963). 

1939 жылы Бакудегі Мұнай-химия институтына түсіп, 1940 – 1945 жылдары әскер қатарында болған. 1946 жылы институтты үздік бітірген. 1951 – 1974 жылдары Әзербайжанда, 1974 – 1990 жылдары Қазақ ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер болды. 

33 техникалық жаңалықтың авторы. Мұнай өндірісінің озық қызметкері, ХШЖК-нің қола және күміс медалдарымен марапатталған. Қазақ ғылым-зертеу институтының «Құрмет» кітабына енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007
**Илизова Фарида Губаровна** — 1955 жылы 29 мамырда Алматы қаласында полиграфистер отбасында дүниеге келді. 

1972 жылы мектеп бітіргеннен кейін Қазақстан Республикасы Ок-нің баспасында линотипші болып еңбек жолын бастады.

1978 жылы Мәскеу полиграфиялық институтын полиграфиялық өндірістің инженер-технологы мамандығы бойынша бітіріп шықты.

*«Қазақстан»*, *«Мектеп»*, *«Санат»* баспаларында техникалық редакцияның меңгерушісі, өндіріс меңгерушісі, бас технолог, директордың орынбасары болып жұмыс істеді. 2003 жылдан бастап *«МерСал» Баспа үйі» ЖШС* өндіріс бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Виталий Мефодиевич Безголосов** (20.5.1920, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Каменка а. - 30.4.1945, Чехия) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, мерген. 

Риддер қаласындағы металлургия зауытында жұмыс істеген. 1942 ж. майданға келіп, Калинин, Дала, 1 және 4-Украина майдандарындағы жорық жолдарынан өтті. 183-атқыштар дивизиясы 227-полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. 1945 жылдың 30 сәуірінде 279 жау әскерін, ал Чехияның Моравска-Острава қаласын азат етуде және Одер (Одра) өзенінен өткенде 8 гитлершіні жойды. Осы ұрыста жараланған командирін қорғауда Безголосов ерлікпен қаза тапты. 

Безголосовқа ерлігі үшін КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1945). Ленин, Кызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
**Жылжымайтын фаза** - ион алмасуға кабілегп кейбір минерал
материалдарды атауга болады: цеолиттер (анальцит, фозажит, стильбит), балшықталынған (каолинит, монтмориллионит, силикаттар,
жапырақ тастар), алюминий мен церкониге негізделген бейорганикалық қосылыстар, арнайы сульфирленіп әзірленген көмір. Бұлардың қолданылуы шектеулі де синтетикалық полимерлі ион алмастырғыштар кеңінен колданылады. Олар екі бөліктен тұратын
сияқты: біріншісі - негізгі каңқа (орын тепкен ол ион алмасуға катынаспайды), екіншісі - оған тиісті қасиеті бар және белгілі
құрылымдық топтармен байланысқан ионогенді топ. Әр түрлі қатынаста дивинилбензол мен полистиролдың сополимерін қалып, ұя
ретінде пайдаланады. Мұндағы дивинил бензол, өзінен байланыстарымен иолистирол тізбегін көлденеңінен көктеп, тігетін сиякты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Виталий Иванович Королев** 1916 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Приишим (қазiргi Бескөл) ауданындағы Боголюбово селосында туған. Кеңес Одағының батыры.

Челябi облысының Копейск қаласындағы тау-кен техникумында оқыған. 1935 жылдан бастап әскер қатарында. 1939 жылы Сталинград әскери-авиация мектебiн бiтiредi. Соғысқа 1941 жылдың маусымынан бастап қатысады.
2-әуе авиациясы 32-истребительдер авиациясы дивизиясының 482-истребительдер авиациясы полкы командирiнiң орынбасары, майор Виталий Иванович Королев соғыс жылдарында 435 рет әуеге көтерiлген.
1945 жылдың 27 маусымында жауынгерлiк іс-қимылдары, ерлiгi мен өжеттiгi үшін Кеңес Одағының Батыры атағын алды.
1948 жылы Жоғары офицерлiк ұшу-тактикалық курсын бiтiрдi. Полковник Королев 1957 жылы запасқа шығарылды. Калининград облысындағы Ржев қаласында тұрды. Ленин орденiмен, үш рет Қызыл Ту орденiмен, екi рет Қызыл Жұлдыз орденiмен, медальдармен марапатталды. 1957 жылдың 4 қарашасында дүниеден өттi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011.
2. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматы кітап баспасы"
**Александр Герасимович Громов** (1935 жылы туған, Алтай аймағы, Краснощеково ауданы, Усть-Козлуха ауылы) – техника ғылымы докторы (1986 жылы). Алтай ауыл шаруашылық институтын (1962 жылы), Челябинск ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру институтының аспирантурасын (1967 жылы) бітірген. Павлодар «Ауылшартехника» бөлімшесінің аға инженер (1962–1964), Мал шаруашылық ғылыми-зерттеу институтының лаборатория меңгерушісі (1967–1973ж.), бөлім меңгерушісі (1973–1986), директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1986–1993ж.) қызметтерін атқарды. 1993 жылдан Қазақ мал шаруашылық ғылыми-зерттеу институтының бөлім меңгерушісі болып істейді. 90-нан астам ғылыми мақала мен 40 авторлық куәліктің авторы.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Тырнақ грибогын емдеу** 

Қолдың тырнағындағы грибокты емдеу үшін кофені қою қылып шығарыңыз да, тұнбасына саусақтарыңды салыңыз. Шөкпелерді шайқамай салғаныңыз дұрыс. Бұл әдіс аяқтағы грибокты да жақсы емдейді. Өкшедегі қалыңдап мүйізделе бастаған теріні жұмсартады. Күнде кешке қайталап тұрсаңыз, теріңіз жұмсарып ауырғаны басылады.
Грибок майонездің 200-граммдық банкасына уксустың эссенциясын құйып оған жұмыртқаны қабығымен салып қойыңыз(стаканның қабырғаларына тимесін). Қараңғы жерде жұмыртқа толығымен еріп кеткенше тұрсын.(еріп болғаннан кейінгі жұқа пленканы алып тастаңыз). Ендігі жерде, даяр болған ерітіндіге бір шай қасық сары май қосып араластырсаңыз қоймалжың май аласыз. Алынған жақпа майды(мазь) басқа ыдысқа ауыстырып алсаңыз болды. Ертең ерте және кешке бүлінген тырнақтарыңызға жағып тұрғаныңыз дұрыс… Ол үшін, ауру аяғыңыз немесе қолыңызды жақсылап бұлауға салып(шым-шым ыстық су) бұлаулаңызда артынша құрғақ сүлгімен кептіре сүртіңіз де жақпа майды жағыңыз. Тырнағыңыз болса 4 қабат дәкеге жағылған майды қойыңыз тырнақтың үстіне. Майды жағып болған соң сыртынан целофан оның үстінен бинтпен орап тастаңыз. Тырнақ жұмсарып көтерілген кезде дәз кеткен жерлерін қырқып тастаңыз. Грибоктың залалы бар тырнақ пен терінің тез жазылып кетуіне бірден бір ем…
Сүттігеннің(молочай) бір түбірін 2-3 литр қайнақ суға салып ыдысын жылы орап екі сағатқа қалтырыңыз. Грибогы бар аяғыңызды(қолыңызды) шым-шым ыстық тұнбада 30-40 минут ұстаңыз. Екі күн сайын қайталап отырғаныңыз жөн. Көшкен терілерді(қабықшаларды) ақырндап тазалаңыз.
**Плектр** (ежелгі грек тілінде *πλῆκτρον plēktron*, *πλήσσω plēssō* — *ұрамын*) немесе *медиатор* — сүйектен, қаз қауырсынынан, пластмасса немесе металл тілімінен жасалынып саусаққа киілетін "тырнақ" сақина (мизраб).

Медиатор

Сипаттама
---------

Плектр көмегімен музыканттар ішекті аспаптардың шектерін шымшып және тремоло әдісін қолданып лютняда, цитрада, мандолинада, домрада, кобзада, пипада, сямисэнде, лавабода; орыс ұлттық аспаптарда — балалайка-контрабаста ойнайды. Көбінесе саусақтарды ішекті шымшуда қолданылатын аспаптарда пайдаланады — мысалы, гитарада. Қазіргі кезде жиі-жиі плектрді "медиатор" деп атай бастады.

Медиатор бүкіл гитаралардың түрлерінде кең қолданылады: электр гитара, акустикалық.

Бүгінгі уақытта музыкалық аспаптардың және аксессуарлардың нарығы медиаторлардың үлкен сұрыптамасын ұсынады. Олар материалдарымен, көлеммен, пішінімен, қалыңдығымен, түсімен және кез келген графикалық безендіруімен ерекшеленеді. Медиатор әдетте ішектерге қарағанда жұмсақ материалдардан жасалады. Мысалы, металл медиаторлар ішектерді өте қатты қайрайды, сондықтан көптеген музыканттар пластмассалы медиаторларды таңдайды.

Плектрдің рөлін тербелістерді туындайтын кез келген зат атқаруы мүмкін, ол оның материалына, көлеміне, қалындығына тәуелді емес. Брайан Мэй (Queen) және Билли Гиббонс (ZZ Top) гитарада ойнау үшін тиындарды пайдаланған.

Материалдар
-----------

Гитара медиаторлары жасалынатын материалдар:

* капролон;
* тасбақа этролы;
* жұмсақ капрон;
* таза тері.

Ойнау техникасы
---------------

Жалпы іс жүзінде екі ойнау тәсілін атауға болады.

1. плектрмен тек бір бағытта ұру;
2. плектрмен біресе жоғары, біресе төмен ұру, әдетте оны "штрих" деп атайды.

Бірінші әдіс бірқалыпты және анық дыбысты алуға, ал екіншісі жылдам ойнауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, қазіргі заманғы музыка әлемінде pick scratch деген ойнау техникасы көп таралған. Бұл — өрескел дыбысты беретін, ішектің бойымен медиатормен жылжу әдісі.

Қызықты деректер
----------------

2009 жылы Канаданың тиын сарайы 30 мың тиын - медиаторларды шығарған.
**Сарымойын** – Тобыл және Торғай өзендері аралығындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Науырзым ауданы жерінде.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 126 км2, ұзындығы 21,4 км, ені 6,2 км, ең терең жері 1,2 м. Деңгейінің жылдық ауытқуы 2 м-ге жетеді. Су мол жылдары Жаркөлге қосылады. Көлге Ащысу өзені құяды.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы қатты тілімделген. Қар, жер асты суымен толығады. Деңгейінің жылдық ауытқуы 2 м-ге жетеді. Су мол жылдары Жаркөлге қосылады. Көлге Ащысу өзені құяды. Жағалауында қамыс өседі, суымен шабындық суғарылады. Көлде табан, алабұға, қарабалық бар. Атырабында мемлекеттік Наурызым қорығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Николай Францевич Гастелло** (23.4(6.5).1907,Мәскеу- 26.6.1941)- совет әскери ұшқышы,капитан Совет Одағының Батыры (26.7.1941). 1928 жылдан КОКП мүшесі. Мәскеу-Қазан т. Жылдарында вагранщик және Муромда т.ж. шебері болып істеді. Әскери ұшқыштар мектебін бітіргеннен кейін 1939 жылы Халхын-Голдегі ұрысқа, 1939-1940 жылдары совет-финляндия соғысына қатысты. Ұлы Отан соғысында 42-бомбалаушы авиадивизияның 207-авиаполкінде эскадрилья командирі болды. 1941 жылы 26 шілдеде капитан оның эскадрильясы Молодечно-Радошковичи жол бойын бомбалады. Ұшқыштың бензин багына снаряд тиеді. Сол мезетте өзін құрбан етіп, лаулап жанған ұшқышын жау көліктері шоғырланған жерге бағыттады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза капитану Гастелло Н. Ф.» от 26 июля 1941 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1941. — 8 августа (№ 35 (150)). — С. 1.
**"Шаян батыр"** - батырлық дастан. Халық ақыны Есдәулет Қандеков шығарған дастан жас күнінен ержүректілігімен көзге түскен Шаян деген батырдың Жетісу жерін қалмақтар мен Бұқар хандығы өктемдігінен қорғап қалған ерлік істерін баяндауға арналған. Шығармада тарихи жырға тән нақтылы жер-cу аттары да, ертегілік сарындағы сюжеттер де кездеседі. "Шаян батыр" дастаны тартымды да, қызықты жыр ретінде ауыз әдебиеті үлгісіне айналып, халық арасына кең тараған. Дастан бұрын еш жерде жарияланбаған, мәтіні толық, бастан-аяқ өлеңмен айтылады да, кей жерлерінде қарасөзбен түсініктер берілген, өлең құрылысы, көбінесе, 7 - 8 буынды жыр үлгісіне құрылған, аракідік он бір буынды қара өлең де кездеседі. Автордың 1930 жылы өзі қағазға түсірген жыр қолжазбасы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сарымсақ** – Ақирек тауларының оңтүстік-шығысындағы оқшау тау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Көкдомбақ ауылынан батысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 534 м. Аласа келген қалдық таудың ұзындығы мен ені 1,5-2 км шамасында. Төбесі доғал, беткейлері жатық келген.

Өсімдігі
--------

Сұр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, қылқан боз, көде, т.б. шөптесіндер өскен. Таудың айналасында Кеңащы қыстауы, Тасқой жайлауы орналасқан. Шығыс етегімен Көкдомбақ - Қызылтұмсық жəне Теңдік - Қызылтұмсық елді мекендерін байланыстыратын қара жол өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарымсақты деген бетті қараңыз.*
**Сарымсақты** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы Қоңыр ауылының шығысында 2 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1980 м. Ұзындығы мен ені шамамен 12–15 км. Оңтүстік беткейі көлбеу, Тентек өзеніне тірелетін батыс беткейлі құлама жартасты келген. Тау басы доғал, солтүстік беткейі тік жартасты, мұнда сирек орман шоғырлары кездеседі. Шығыс баурайымен Орта Тентек өзені ағып өтеді. Тау баурайы, өзен аңғарлары мал жайылымына жəне шабындыққа пайдаланылады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы төменгі тас көмір дəуірінің саздақты тақтатас, құмтас жыныстарынан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарымсақова Шолпан Рахматуллақызы**— 1935 жылы Алматы қаласында дүниеге келген.. 
Кеңес саудасы техникумын, Алматы қаласындағы Халық шаруашылығы институтын экономист мамандығы бойынша тәмамдаған. Көптеген жылдар сауда саласында жемісті еңбек еткен. Қазақ Тұтынушылар одағының кітап саудасы басқармасында аға товаровед, "Қазақстан" республикалық кітап саудасы бірлестігінде директордың орынбасары қызметтерін атқарған. 
Баспа өнімдерін халыққа тарату ісі — қиын да әрі абыройлы жұмыс. Жас ұрпаққа, қалың бұхараға қажетті кітапты дер кезінде жеткізіп беру қандай ғанибет. Сарымсақова Шолпан өз ісіне ұқыпты, әрдайым жұмыс барысында ұйымдастырғыш қабілетімен ортасына абыройлы, қол астындағыларға беделді басшы болған. Шолпан Рахматуллақызының кітап саудасы саласындағы жемісті еңбектері бағаланып, "Еңбек үздігі", "Еңбек ардагері" медальдарымен марапатталып, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атағын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
*Басқа мағыналар үшін Сарыкөл деген бетті қараңыз.*
**Сарыкөл** – Қаратал алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Қаратал жəне Ақсу аудандары жерінде, Молалы ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 580 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 3,4 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 9,6 км. Жағалауы жарлауытты, оңтүстігінен көлге Сарыкөлсай өзені құяды. Сонымен қатар көктемгі еріген қар жəне жер асты суларымен толысады. Суы тұщы. Желтоқсанның басында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Батысында Сұлушоқы, оңтүстігінде Дауылбай таулары бар. Алабы шабындыққа, жайылымға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарыкөл деген бетті қараңыз.*
**Сарыкөл** – Шүрексор алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағында, оңтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 102 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,6 км2, ұзындығы 4,1 км, енді жері 1,1 км, жағалау бойының ұзындығы 20 км. Жазық келген жағалауында қамыс, құрақ өскен. Көктем айларында су деңгейі көтеріліп, жағалау бойын 30-40 м-ге дейін су басады. Шарасында жыл бойы су болады. Суында балық бар. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуірде ериді. Алабы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тынық мұхит аралдарының форумы** (ағылш. *Pacific Islands Forum*) — үкімет аралық ұйым. ТМАФ-тың негізгі мақсаты — Тынық мұхитындағы тәуелсіз мемлекеттердің арасындағы ынтымақтастығын тереңдету және олардың мүдделеріне өкілдік ету. Форум 1971 жылы ***Оңтүстік Тынық мұхит форумы*** (ағылш. *South Pacific Forum*) ретінде негізделді, бірақ 2000 жылы Тынық мұхитының солтүстік және оңтүстік бөліктерінде орналасқан мүше елдердің нақты географиялық орналасуын бейнелеу үшін, ұйымның атауы ***Тынық мұхит елдерінің форумы***-на өзгертілді.

Мүше елдер
----------

|  |
| --- |
|  |
| Мүше елдер |
|  Аустралия (AU) |  Кирибати (KI) |  Палау Республикасы (PW) |  Соломон аралдары (SB) |
|  Кук аралдары (CK) |  Науру (NR) |  Папуа — Жаңа Гвинея (PG) |  Тонга (TO) |
|  Микронезия (FM) |  Жаңа Зеландия (NZ) |  Маршалл аралдары (MH) |  Тувалу (TV) |
|  Фиджи (FJ) (мүшелік тоқтатылды) |  Ниуэ (NU) |  Самоа (WS) |  Вануату (VU) |
| Қауымдастырылған мүшелер | Бақылаушылар |
|  Жаңа Каледония (NC) |  Француз Полинезиясы (PF) |  Токелау (TK) |  Шығыс Тимор (TL) |
|  |  |  Уоллис және Футуна |  БҰҰ |
|  |  | Ұлттар достастығы |  |
| *Аббревиатуры смотри в статье ISO 3166-1*. |

Сонымен қатар форум келесі 12 серіктеспен ынтымақтасуда: Ұлыбритания, Еуропа одағы, Үндістан, Индонезия, Канада, Қытай, Малайзия, АҚШ, Филиппиндер, Франция, Корея Республикасы, Жапония.
**Николай Фёдорович Бадьев** (1922 жылы 25 желтоқсанда Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1993 жылы 11 ақпанда Екатеринбургте дүниеден өткен) – театр және киноактер. 

Еңбек жолын әкесі сияқты Путиловскийде, жонғыш (токарь) болып бастайды. 1941 жылы 29 маусымда өз еркімен майданға кетеді (128-атқыштар дивизиясы, барлаушы (разведчик) және взвод командирі болады). 1941 жылы 29 желтоқсанда қатты жарақаттанып, Свердловск ауруханасында емделеді. 1943-1944 жылы Свердловск филармониясында капелла әртісі болады. Жұмыс істеп жүріп 1944 жылы Орал мемлекеттік консерваториясына тапсырады. 1947-1949 жылдары киноактер қызметін атқарып, 1949-1952 жылдары УрВО ансамблінің мүшесі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑