recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Даниил Бернулли** (фр. ; 29 қаңтар (8 ақпан) 1700 — 17 наурыз 1782) — швейцариялық физик, механик және математик, газдардың кинетикалық теориясының, гидродинамиканың және математикалық физиканың негізін қалаушылардың бірі. Петербор ғылым академиясының академигі және шетелдік құрметті мүшесі (1733) , Болония (1724), Берлин (1747), Париж (1748) ғылым академияларының, Лондон корольдік қауымдастығының (1750) мүшесі. Иоганн Бернуллидің ұлы.

Ғылыми қызметі
--------------

«Гидродинамиканың» титул парағы
Даниил Бернулли негізінен математикалық физика мен дифференциалдық теңдеулер теориясы тақырыптарындағы еңбектерімен танымал болды. Д’Аламбером және Эйлермен бірге оны математикалық физиканың негізін қалаушылардың бірі ретінде саналады.

Әмбебап-физик болып табылатын ол газдардың кинетикалық теориясы, гидродинамика және аэродинамика, серпімділік теориясы саларындағы білімдерді толықтырды. Ол ең алғаш рет газдардағы қысымның себебі молекулаларыдың жылулық қозғалысы деген пікірді пайымдады. Өзінің классикалық «Гидродинамика» еңбегінде Даниил Бернулли сығылмайтын сұйықтықтың стационарлық ағысының теңдеуін қорытып шығарды (Бернулли заңы). Бұл теңдеу сұйықтықтар мен газдар динамикасының негізі болып табылады. Ол Бойль — Мариотт заңын молекулалық теория тарапынан түсіндіріп берді.

Энергияның сақталу заңының (сол замандағы атауы — тірі күш) алғашқы тұжырымдарының бірі, қозғалыстар мөлшері моментінің сақталу заңының алғашқы тұжырымы (1746) (Эйлермен бір уақытта) Даниил Бернуллиге тиесілі. Ол серпімді тербелістерді ұзақ уақыт зерттеді және математикалық модельдеумен айналысты, гармоникалық тербеліс түсінігін ғылымға енгізді. тербелістердің суперпозиция принципін тұжырымдады.

1746 жылы сыртқа тебуші күштің шын күш емес екенін, санақ жүйесіне байланыстылығын алғаш көрсетті.

Математикада ықтималдылық теориясы, қатарлар теориясы, сандық амалдар мен дифференциалдық теңдеулер бойынша бірнеше зерттеулерді жарыққа шығарған. Ықтималдылық теориясының есептерінде алғаш рет математикалық анализ тәсілдерін қолданған (1768), бұрын тек комбинаторикалық тәсіл қолданылған. Сонымен қатар, Бернулли математикалық статистиканың бірнеше тәжірбиелік маңыздылық бар есептерін шешуде ықтималдылық тәсілдерін қолдану арқылы ғылымның дамуына септігін тигізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  D. B. Meli, The Relativization of Centrifugal Force, Isis, Vol. 81, No. 1, 1990, pp. 41-42.
**Ыбыраев Смағұл** (1922-1993), журналист. Қарақаралы ауданы, Бақты өңірінің тумасы. Орта мектепті бітіргеннен кейін бірден қаламгерлік жұмыстармен шұғылданады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Балқаш мыс зауытында» жұмыс істеген. «Балқаш жұмысшысы» газетінде әдеби Қызметкер болады. Қарқаралы аудандық «Коммунизм таңы» газеті редакторының орынбасары, Ақтоғай (Қоңырат) аудандық «Қызыл ту», «Арқа еңбеккері» газетінің 1964-1976 ылдарында редакторы, 1984 жылдан редактордың орынбасары болып жұмыс істеді. **Смағұл Ыбыраев** көптеген қаламгерлерді төрбиелеп өсірді. Одан тәлім алған қаламгерлер республикалық, облыстық баспа орындарында, теледидар редакцияларында танымал журналистерге айналды. **Смағұл Ыбыраевтың**
мақалалары республикалық, облыстық баспасөзде жиі жарық көріп тұрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дэниел Берли Вулфолл** (ағыл. *Daniel Burley Woolfall*; 15 қазан 1852 — 24 қазан 1918) — ФИФА-ның екінші президенті, 1906-18 жылдары басқарған.

ФИФА
----

ФИФА-ға президент болғанға дейін Ағылшын Футбол қауымдастығын басқарған. 1906 жылы ФИФА-ның үшінші конгресінде ФИФА-ның президенті боп тағайындалды. Ол бұл лауазымға әлемдік футболдың ережелерін реттеу үшін сайланған-ды. Ережеден бөлек ол ФИФА-ның біраз ішкі басқару тетіктерін де жолға қойды. 1908, 1912 жылғы жазғы Олимпиадалық ойындарда футбол турнирін ұйымдастыру үшін атсалысты. Халықаралық жарыстар клубтық, құрамалық боп екіге бөлінді. 

1909 жылға дейін ФИФА-ға тек еуропалық қауымдастықтар ғана мүше еді. Вулфолл ұйымға барлық құрлықтардан мүшелерді қосу үшін белсене жұмыс жасады, нәтижеде 1909 жылы Оңтүстік Африка, 1912 жылы Чили мен Аргентина, 1913 жылы АҚШ ұйымға тіркелді. 

Вулфолл бұл қызметті 1918 жылы қайтыс болғанша атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ФИФА 100 жыл. Футбол ғасыры. Пьер Ланфранши, Кристина Айзенберг, Тони Мейсон, Альфред Валь. — о: М.: ЗАО "Махаон" компаниясы, 2005. — С. 312 ,- ISBN 5-18-000704-6

Сілтемелер
----------

* Биографиясы
**Үгілу** — температураның ауытқуына байланысты болатын атмосфера, су және организмдердің әсерінен жер бетіндегі тау жыныстарының химиялық өзгерісі және үгілу процесі.
Үгілу — жер бетінде немесе оған жақын маңдағы температура ауытқуларынан, атмосфераның судың және организмдердің химиялық және механикалық әсерінен таужыныстардың бұзылуы мен химиялық өзгеріске ұшырау процесі. Ү. физикалық (механикалық), химиялық және органикалық болып үш топқа бөлінеді. Физикалық үгілуде ауа температурасының күрт өзгеруі мен ылғалдың араласуынан таужыныстар шытынап жарылып, ұсақ кесекгерге бөлінеді, бірақ құрамы өзгермейді. Химиялық Ү. кезінде химиялық реакциялардың жүруінен таужыныстардың құрамы өзгеріске ұшырап, жаңа минералдар қалыптасады (мыс. дала шпаты каолинге айналады). Органикалық үгілуде де бактериялар, саңырауқұлақтар, қыналар, мүктер және т.б. организмдердің әсерінен болады. Олар таужыныстардың қуыстарында, жарықшаларында өніп-өсу барысында түрлі ерітінді заттар бөліп шығарады. Ү. нәтижесінде жер бедерінің түрлі бітімдері қалыптасады.

Үгілудің түрлері
----------------

1. Физикалық
2. Химиялық
3. Биологиялық

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Фитомонадалар** — Жасыл түсті, екі талшықты, автотрофты, не миксотрофты, тұщы суларда және теңіздерде тіршілік ететін қарапайымдылар.

Хроматофоралары тостағанша, ассимиляция нәтижесінде крахмал пайда болады. Кейбір түрлері Chlamydomonas braunii, Ch. steinii бір жасуша құрылысты, ал басым көпшілігі жасуша жиынтығынан құралған колония түзейді. Колониялы формаларына эударина (Eudorina), пандорина (Pandorina), вольвокс (Volvox) туыстары жатады. Эударина - 32 жасушадан, пандорина - 16, вольвокс мыңнан аса жасушалардан құралған колония.

Вольвокстар тұщы суларда кең тараған, колониясы шар тәрізді, жасыл түсті. Колонияны кілегейлі зат қоршап тұрады, ішінде бір-бірімен цитоплазмалық көпірше (түтікше) арқылы байланысқан жасушалары орналасқан, әрбір жасушаның талшықтары колонияның сыртына қарай шығып тұрады. Колониядағы особьтардын саны 500-ден 20000-ға дейін жетеді.

Клеткаларының құрылысы эвгленаға өте ұқсас, айырмашылығы - екі тал¬шықтың болуында. Вольвокстың жасушалары атқаратын қызметтеріне қарай ірілі-ұсақты болып келеді. Ірі жасушалары немесе генеративті-көбею қызметін атқарады, аналық және аталық гаметаларды түзейді (макро- және микрогаметаларды). Ал ұсақ жасушалары немесе соматикалық көбеюге қабілеті жоқ, сондықтан барлық қалған қызметтерін атқарады (жылжу, ас қорыту тағы басқаларды).

Вольвокс жыныссыз палинтомия жолымен көбейеді, шар тәрізді колонияның ішінде жас колониялар түзіледі. Олардың ұлғаюынан аналық шардың қабырғасы жыртылады да, жас шарлар сыртқа шығып, өз бетінше тіршілік ете бастайды. Жас колония өсе келе ересек колонияға айналады. Вольвокс жынысты жолмен де көбейеді. Генеративті жасушалардан пайда болған макро және микрогаметалар қосылып зигота түзейді, зиготаның бөліну нәтижесінде колония түзіледі.

Колониялы талшықты қарапайымдылардың теориялық маңызы зор. Эволюциялық тұрғыдан қарағанда көп жасушалы жануарлардың арғы тегі бір жасушалы колониялы талшықты қарапайымдылар болып саналады (Э. Геккельдің, И. И. Мечниковтың теориясы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Ақылбек Қожаұлы Шаяхмет** (1951 жылы туған, Қостанай облысы, Жітіқара ауданы) - ақын. 

ҚазҰУ-ды, Мәскеудегі Әдебиет институтын бітірген. Алматы облысысында "Жетісу", Қостанай облысында "Қостанай таңы" газеттерінде, облыстық телекомпанияда қызмет істеген. "Қазақ тілі" қоғамы облыстық ұйымы басқармасының төрағасы, Қазақстан жазушылар одағының Қостанай және Торғай облысында бойынша әдеби кеңесші, облыстық тіл басқармасы бастығының орынбасары, ұлт саясаты жөніндегі облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары, болып қызмет атқарған. "Азия - Транзит" (Қарағанды), "Сарыарқа" (Астана), "Жас қазақ" журналдарының ақылдастар алқасының мүшесі.

Қазақ және орыс тілдерінде поэзиялық және прозалық он жеті кітабы шыққан. Шығармалары шетел тілдеріне аударылған. Балаларға арналған "Күлімдеді күніміз", "Гүл мен бидай", "Біздің бақша", "Шынар", "Аяз және Қыдыр" атты кітаптары жарық көрген. Өлеңдері орыс мектептеріне арналған оқулықтарға енгізілген. "Ақсұлу" тарихи драмасының, "Алғыс пен Қарғыс немесе жарық пен көлеңке", "Таза бұлақ" пьесаларының авторы. Бірқатар кітаптарды құрастырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Трагедия** – драмалық жанрдың бір түрі. Трагедия алғаш ежелгі грек мәдениетінде қалыптасып, сахна өнерімен қатар дамыған.

Сипаттамасы
-----------

Трагедияның жанрлық ерекшелігі – өмірдегі шиеленіскен тартысты, бір-біріне қарама-қарсы күштердің ымыраға келмес күресін, қақтығысын суреттеу. Трагедияда қоғамдағы түрлі көзқарасты ұстанған күштердің, кертартпа топтардың арасындағы тартыс бейнеленеді. Өмірдегі ауыр жағдай мен қиын-қыстау кезеңдегі адамзат басына түскен ауыртпалық баяндалып, шығарма көбіне негізгі кейіпкердің қазаға ұшырауымен аяқталады. Бірақ жеке адамның трагедиялық халге ұшырауы оның үміті кесіліп, арманы орындалмады деген сөз емес, керісінше, ол ғұмырын арнаған арман-мақсаттың биік те зор екендігін танытады.

Әдетте кертартпа топтар әшкереленіп, шығарма оқырманды алға ұмтылуға, ізгі арман-тілек, мақсат үшін күресуге жігерлендіреді. Мысалы, "Абай" трагедиясындағы жауыздыққа батыл қарсы тұратын, жазықсыздың жақтасы Абай бейнесі, "Ақан сері – Ақтоқтыдағы" өмір қыспағына түсіп, қиянат-зорлықты көп көрген Ақан бейнесі. Трагедиялық кейіпкердің бойына үнемі жақсы қасиеттерді үйіп қою шарт емес. Мысалы, ақын С. Пушкиннің "Борис Годунов" трагедиясындағы Годунов бейнесі – қатпары көп, қайшылығы мол тұлға. Оның трагедиясы мансапты, тәж бен тақты халық мүддесінен жоғары қоюынан туындаған, сондықтан халық оны қолдамады. Шекспирдің "Отелло", "Гамлет", Мұхтар Әуезовтің "Қарагөз", Ғабит Мүсіреповтың халық эпосының сюжетіне құрылған "Қозы Көрпеш – Баян сұлу" трагедиялары дүние жүзі мәдениетіне қосылған зор үлес саналады. Ахмет Байтұрсынұлы "Әдебиет танытқышта" тартыс басты-басты үш тарауға бөлінеді: 

1. мерт, яки әлектекті тартыс (трагедия);
2. сергелдең, яки азапты тартыс (драма);
3. арамтер, яки әурешілік (комедия).

Тартыс күйге ән-күй қосылса, тартыс ‘‘зауықты’’ деп аталады. Тартыс сөз қу тілді болса, ‘‘қулықты’’ деп аталады; қисыны қызық болса, ‘‘күлдіргі’’ тартыс болады; сиқыр мазмұнды тартыс ‘‘сиқырлы’’ деп аталады. Қазақ әдебиетінде бұл түрлердің бірі бар, бірі жоқ. Кейбірі жетіспеген, шалалау, балалау түрде дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Үбі Үсеуұлы** (1790 ж.ш. - ө.ж.б. , Атырау облысы, Махамбет ауданы, Қараой мекені) - батыр, Исатай - Махамбет көтерілісіне қатысқан. Тегі - Беріш руының Есенғұл атасынан шыққан, белгілі Үсе батырдың жалғыз ұлы. Төрт - бес жасынан әкесі қасынан қалдырмай ертіп жүрген Үбі өжет, қайсар болып өседі. 1829 жылы толқу сәтінде казак - орыс әскерлерінің қолына түсіп, он адаммен бірге Финляндияға жер аударылады. Кейін Исатай мен Махамбеттің соңынан еріп, атақты Ақбұлақ жорығын дайындауға белсене қатысады. 1838 жылы патша үкіметінің қатынас қағаздарында және тыңшылардың ақпаратында оның есімі жиі аталады. Үбі Үсеуұлы Атырау облысының аумағында қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы**. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Ақылбек Жүрсінұлы Тұрмұхамбетов** (1946 жылы туған), жылу физикасы, күрделі жүйелер турбуленттілігі теориясы саласы маманы, физика-математика ғылым докторы (2002). КазМУ-ді бітірген (1968). 1973-2004 жылдары ҚарМУ-дің физика, жылу физикасы, жалпы және теориялйк физика қафедраларының менгерушісі, деканның орынбасары, сырткы-кешкі физика-математика факультетінің деканы, физика факультетінің деканы болды. 2004 жылдан КазҮТУ-інде кызметаткарады. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты: теориялық және тәжірибелік түрғыдан тұткыр ортада козғалған дененің жылу алмасуын, ығыскдн ағыстардағы турбуленттік тасымалдаудың кұрылымдық зандылықтарын зертгеу. 70-тен аса басылымдардың, оның ішінде 2 оку кұралының, 2 монографияның, казак тіліндегі «Механика» окулығының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Үгіт бригадасы, көркем үгіт бригадасы - сахна тәсілдері арқылы көпшілік арасында үгіт - насихат, тәрбие жұмысын жүргізетін шағын кәсіби немесе әуесқойлар ұжымы. Ол кәсіпорын, құрылыс, өндіріс пен оқу орындарында, клуб мекемелерінде, ұжымшар мен кеңшарларға жұмыс істеді. Әдетте Ү. б.-ның репертуары жергілікті фактілерге негізделген драм. муз. және хореогр. миниатюралардан құралады. Сонымен қатар Ү. б. қоғам өміріне жат көріністерді ажуалап, еңбек ұжымдарының озық тәжірибесін насихаттап отырады. Қазақстанда Ү.б. 1920 жылдардың аяғында пайда болып, 20 - 30 жылдары құрылыс пен өндіріс орындарында кеңінен тарай бастады. Бұдан кейінгіжырлары Ү.б. республиканың барлық облыстарында ұыймдастырылды Оның 10 - на халық үгіт бригадасы атағы берілді.

Белгілі Ү.б.
------------

1. Қордай қыздары
2. Улыбка
3. Ақ желкен 
4. Дала жұлдыздары
5. Көңіл ашар
6. Сәуле

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ мәдениеті
2. Рубб А.А. Советский агитационный театр. Виды и формы, ч. 1, М. 1989.
**Билл және Мелинда Гейтстер қоры** (ағылш. *Bill & Melinda Gates Foundation*) — әлемдік ірі қайырымдылық қоры, ерлі-зайыпты Билл және Мелинда Гейтстер негізін қалап құрған. Қордың басқару тобында Уоррен Баффетте бар.

Тарихы
------

Қор 1994 жылы құрылған. Алғашқыда Уильям Гейтс қоры (ағылш. *William H. Gates Foundation*) деп аталды. 1999 жылы атын Билл және Мелинда Гейтстер Қоры деп өзгертті, ал 2000 жылы Гейтстің Білім Қорымен(ағылш. *Gates Learning Foundation*) бірікті.

Қызметі
-------

Басты мақсаты денсаулық сақтау жүйесін жақсарту, сонымен қатар кедей елдердегі аштықпен күресу. Қордың қаражаты ВИЧ/СПИДты емдеу және алдын алумен қатар туберкулез, маляриямен ауруларымен күресу, Үндістандағы және Африкадағы балаларға иммундық екпелер егу және т.б. шаралар.

Сынау
-----

Тағы қараңыз
------------

* Ірі қайырымдылық қорларының тізімі

Сілтемелер
----------

* Билл және Мелинда Гейтстер қоры — ресми сайты  (ағыл.)


1. ↑  Уоррен Баффет қайырымдылық төлемдермен рекордтар жасап жатыр BBC, 2010
Арктур мен Күннің өлшемдерін салыстыру
Антарес, Арктур, Күн және Марс планетасының орбиталарының өлшемдерін салыстыру
**Арктур жұлдызы** — солтүстік жарты шардағы ең жарық жұлдыз, ал түнгі аспандағы ең жарық жұлдыздар тізімінде ол құрметті төртінші орынды алады. Егер Арктурдың жарқырауын Күн сәулесімен салыстыратын болсақ, онда Арктур жұлдызы біздің жұлдызға қарағанда 110 есе жарқын болады. Егер Арктур мен Күннің жарқылын болометриялық шкала бойынша салыстыратын болсақ (толқын ұзындығының барлық диапазонында, инфрақызыл сәулеленуді ескере отырып), онда Арктур Күннен 180 есе жарқын болады және оның жарқырауы Күнге қарағанда әлдеқайда күшті болады. Арктурдың ерекше жарықтығы маңызды, бірақ бұл аспан денесінің басты артықшылығы емес. Жарықтықтан басқа, астрономдар бұл жұлдыздың үлкен дұрыс қозғалысын, сондай-ақ оның экстрагалактикалық шығуын Арктурдың еңбегіне жатқызады.Жұлдыздың физикалық параметрлеріне келетін болсақ, олар өте әсерлі. Арктурдың массасы шамалы, ол біздің Күннің массасына тең, бірақ оның радиусы Күннен шамамен 27 есе артық. Бұл осы жұлдыздың құрамындағы ауыр металлдардың төмен пайызынан туындаған өте жеңілдігін көрсетеді.

Арктурдың өзіндік қозғалысы
---------------------------

Бастапқыда, бұл «жұлдыздың өзіндік қозғалысы» не екенін анықтайық. Жұлдыздың дұрыс қозғалысы - бұл аспан денесінің уақыт бірлігінде ғарыш сферасының координаттар жүйесінде қозғалу қабілеті. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл жұлдыздың түнгі аспандағы өз орнын өзгерту қабілеті. Арктур жұлдызы аспан сферасының координаттарында өзіндік қозғалысқа ие. Арктурдың бұрыштық арақашықтығы сегіз жүз жылда өтеді, бұл ғарыштық ауқымдағы маңызды көрсеткіш. Алғаш рет Арктурдың қозғалысын 1917 жылы ұлы ағылшын математигі және астрономы Эдмонд Халлей тауып, байқады. Түнгі аспандағы бақыланатын жұлдыздардың ішінде Арктур өз қозғалыс жылдамдығының ең жоғары жылдамдығына ие (122 км/с), бұл жағынан Альфа Кентаври жұлдызынан төмен. Арктур жұлдызы әйгілі астеризмге енген ең танымал жұлдыз - Арктур ағыны, оның жалпы дұрыс қозғалыспен байланысқан елуден астам жұлдызы бар екенін атап өткен жөн.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Арктур жұлдызы туралы ақпараттар (орысша)
**Капила** ( санскрит कपिल ) — ежелгі үнді ведалық данышпан, Будданың ізашары, әртүрлі аңыздардың кейіпкері  : Шримад-Бхагаватамда және басқа Пураналарда сипатталған және индуизмнің Санкхья философиялық жүйесінің негізгі қағидаларының авторы болып саналады. классикалық философиялық мәтінде 70 сутрадан тұратын Санкхья- карика. Санкхья Кариканың қосымшалары мен түсіндірмелері 6 томды құрайды; олар көптеген ғасырлар бойы құрастырылды. Санкхья Карика туралы негізгі түсініктемелердің бірі - Анирудданың Капила Санкхья Правакана Сутра Вритти.

Махабхаратада Капила Брахманың жеті ұлының бірі ретінде сипатталады ; қалған алты ұл - Анирудда, Шана, Санатсужата, Санака, Санандана, Санаткумара және Санатана. Вишну Пурана мен Шримад Бхагаватамда ол бхакти йогадан сабақ берген Вишну аватары ретінде сипатталады.

Оның ұрпақтары әлі күнге дейін Үндістанның солтүстігінде, әсіресе Пенджаб аймағында тұрады. Олар Капил тегі.

Өмірбаяны
---------

Капиланың өмірбаяны Шримад-Бхагаватамда (Бхагавата Пурана), канто 3, 33 тарауда: Капила істері , онда Кардама Муни мен Девахути оның ата-анасы болған деп айтылады. Капиланың әкесі үйден кетіп, бас тартқан өмір салтын қабылдағаннан кейін, Капила Девахутиге Санкхья йога және Вишну бхакти философиясын үйретті, нәтижесінде ол мокшаға және Құдайға деген таза махаббатқа қол жеткізді. 

1. ↑   Капила // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909
**Арлану**  — адамның өз оғаш қылығына намыстанып, ұятсынуы. Арлы болу жарасымды сипат. "Жарлы болсаң да арлы бол", — дейді қазақ мақалы. Бұл, көбінесе, қайсар, табанды, ержүрек, көздеген мақсатына жетпей тынбайтын адамдарға тән қасиет. А. — адамның өз мініне күйінуі, жаңсақ басқан қадамы үшін өзін-өзі жазғырып, өкінуі, ренжуі секілді көңіл-күйінің өзгеруінен байқалады. Ар-ұятты қастерлеу, намысқойлық — жұртшылық алдында өз жауапкершілігін арттыруға жәрдемдеседі. А. адамды іштей тебіренте толғандырып, қоғам алдында арын таза ұстауға, оған дақ түсірмеуге, азаматтық борышын адал, мінсіз атқаруға итермелейді.
**Шетелдердегі қазақ тілді радиостанциялар** – Шыңжанда екі теледидар каналы мен бір радио (Шыңжан халық радио станциясы) тек қана қазақ тілінде жүргізіледі.

Шыңжаң халық Радиосы 1955 жылдан, Шыңжаң телевизиясы 1985 жылдан қазақ тіліндегі бағдарламалар тарата бастаған. Ал 1951 жылдан бастап қазақтың ән-күйлері дыбыс таспаларына жазылып, елдегі халық радиостанцияларынан беріле бастаған.

Сонымен қатар Қытайдың Орталық мемлекеттік радиосы тәулігіне 2 сағат қазақ тілінде ресми хабарлар таратады. Көбінде бұл хабарларда ел және дүниежүзі жаңалықтары беріліп, мемлекеттің саясаты түсіндіріледі. Моңғолия да қазақ тілінде хабар таратуға қамқорлық танытып келеді. Баянөлгейде ірі қазақ станциясы жұмыс істейді.

Елуінші жылдардың ортасынан бастап моңғол радиостанциялары орыс, қытай және қазақ тілдерінде хабарлар бере бастаған. Қазақ тілінде берілген алғашқы хабардың ұзақтығы он бес минут болған. Он бес минуттық хабарларда газеттен алынған дайын ақпараттар оқылып отырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистика тарихы: Оқулық. Алматы. Қазақ Университеті 2006 жыл. ISBN 9965-30-054-2
**Орысқазған газ-мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі газ-мұнай кен орны. Атырау қаласынан солтүстік шығыста 230 км-де орналасқан, 1979 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы, сипаты
----------------------------

Кен орны үш қанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Төменгі бор, ортаңғы юра, пермь-триас шөгінділері мұнайлы. Мұнайлы горизонттардың екеуі неокомда, жетеуі ортаңғы юрада. Пермь-триастағы жеті өнімді горизонттың төртеуі мұнайлы, үшеуі газды-мұнайлы. Өнімді горизонттардың жатыс тереңдіктері: неокомдікі -208-248 м, ортаңғы юрада -295-570 м, пермь-триаста -843-957 м. Мұнай жатындарының биіктіктері, тиісінше, 6,5-10 м, 7,5-52,5 м, 22,5-63 м, пермь-триастағы газды жатындікі 17,5-19,5 м. Су-мұнай жапсарларының белгілері осы ретте -124,5-161,5 м; -218,4-495 м; -813-866,5 м. Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, сонымен қатар қойнауқаттық, стратиграфиялық және литологиялық тұрғыдан қалқаланғандары да бар. Мұнайлы горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті.

Қанығу сипаты
-------------

Мұнайға қаныққан қалыңдық неоком горизонттарында 1,4-1,9 м, юрада 2,7-9,5 м, пермь-триаста 0,6-8,4 м, газға қаныққан қалыңдық 1,6-5,6 м. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 19-25%, өтімділігі 0,006-2,024 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,45-0,85, газға қанығу коэффициент 0,66-0,68. 7 мм штуцердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 1,2-62 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 1,55-9,64 МПа, температура 17-35°С.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 807-895 кг/м3, құрамында 0,46-0,655% күкірт, 0,8-2,85% парафин, 6,92-10-,84% шайырлар, 0,10-3,95 асфальтендер бар. 

Газдың құрамы: метан -62,56-75,36%, этан -14,02%-ға дейін, пропан -14,02%-ға дейін, изобутан -5,06%, бутан -0,63%, пентан мен жоғарғылар -0,64%, көмірқышқыл газы -4,09%. 

Жатындардың режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1016-1161 кг/м3. Кен орны 1986 жылдан бері игерілуде, 2003 жылы бұл кенорынға Берген Жоламановтың есімі берілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Тітіркендіргіш** – тірі тіндерде (ұлпаларда) биологиялық реакциялар тудырып, оның құрылымы мен қызметін өзгерте алатын кез келген әсер. Тітіркендіргіштер энергиялық табиғатына қарай:

* химиялық (қышқылдар, сілтілер, тұздар, әр түрлі улар, т.б.);
* физикалық (механикалық, термиялық, электрлік, дыбыстық, сәулелік, және рентгендік);
* биологиялық (гормондар, микробтар, вирустар, т.б.) болып бөлінеді.

Тіндер (ұлпалар) мен органдардың эволюциялық дамуы барысында бейімделіп үлгеріп, организмге қалыпты, табиғи жағдайда әсер ететін тітіркендіргіштерді *адекватты тітіркендіргіш* деп атайды (лат. *adaeguatus* – арнаулы). Ет талшықтары үшін жүйке тітіркенісі, көздің торлы қабығының рецепторлары үшін – сәуле, есту рецепторлары үшін – дыбыс толқыны адекватты тітіркендіргіш тіндер (ұлпалар) мен органдарға табиғи жағдайда әсер етпейтін тітіркендіргіштер *инадекватты тітіркендіргіш* деп аталады. Қалыпты жағдайда олар тіндерде (ұлпаларда) қозу процесін тудырмайды, бірақ әсері күшті не ұзақ болса, тітіркендіргіш рөлін атқарады. Мысалы, әр түрлі механикалық әрекет (соғу, шаншу, қысу), электр тогы, қышқылдар, т. б. бұлшық етті жиырылтады. Әсер күшіне қарай тітіркендіргіш: табалдырықты (қозу процесін тудыратын ең аз шамасы); табалдырықтан төмен (әсер күші алдыңғы шамадан да аз болса) және табалдырықтан жоғары (әсер күші алдыңғылардан артық болса) деп бөлінеді. Тіндер (ұлпалар) физиологиялық тыныштық күйінен қозу жағдайына көшу үшін тітіркендіргіштің белгілі деңгейде күші, әсер ету мерзімі және әсер күшінің өсу шапшаңдығы (градиенті) болуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Түз жадырақ (Anthus campestris) -бүкіл Қазақстанға кең таралған құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Бұл ашық реңді дене мөлшері сұр бозторғайдай құс. Сұр бозторғайдан айырмашылығы денесі созылыңқы, аяқтары ұзындау, құйрығы біршама ұзын, шақшадай сияқты кейде құйрығын теңселтеді. Аталығы басқа құстар әдетте тыныштықта болған ең ыстық уақытта да шөлде құсойнақ жасайды. Осы кезде аспаннан соңғы буынына екпін түсіріп, бірдей уақыт аралығында «цирли... цирли... цирли» деп мазасыз қайталанатын сыңғыр таралады. Түз жадырақтар тіпті қайтқанда да топ түзбей, жұбымен өмір сүреді. Ұялау кезіндегі ұясы әдетте шөппен жақсы жабылады. Аналығы салындыдағы 4-5 шұбар жұмыртқаны 13-14 күн басады және аталықпен бірлесіп, сонша уақыт балапандарды қоректендіреді. Бір жазда екі рет балапан өргізуі де мүмкін.

Таралуы
-------

Бұл құс шөл зонадан орманды далаға және Тәңіртаудың биік тауларына дейін кездеседі. Африкада және Азияның оңтүстігінде қыстайды. Қазақстанда жарты жыл шамасында - наурыз-қыркүйек айларында болады.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Қарағай** - ағаштардың ішіндегі ең "шешені, сөйлегіші" қарағай саналады. Қарағайдан домбыраны тұтас шауып та жасайды немесе басқа ағаштан шабылған домбыраның қақпағын міндетті түрде қарағайдан салады. Шеберлер сан жылдаған тәжірбиенің нәтижесінде қарағайдың тербелу арқылы дыбыс шығару қабілеті өте жоғары екендігін дөп басып таба білген. Әдетте, халық шеберлері домбыра жасау үшін таудың теріскей беткейіне (қапталына) өскен қарағай дінінің солтүстік қараған жағындағы жартысын пайдаланады. Өйткені ағаш дінінің солтүстік бағыттағы жартысында шайыры аз, бұтақ өспейді, жылдық сақиналары жиі орналасады, сондықтан оның дыбыс шығару қасиеті жоғары болады.

Ағаш түрлері
------------

**Үйеңкі** - қатты әрі тығыз ағаш. Сүрегі біртекті ақ сарғыш түсті болып келеді. Домбыраны үйеңкіден тұтас шауып немесе құрап әзірлеуге де болады. Үйеңкі - музыка аспаптарын әзірлеуге өте қолайлы ағаш.

**Емен** - өте қатты, тығыз, берік ағаш. Ағаш сүрегінің түсі сарғыш қоңыр болып келеді. Емен ағашынан бұйымдар жасағанда өте абай болу керек. Себебі емен өте жарылғыш келеді, сақтықпен кептірмесе, өзегін қуалай шытынап, жарылып кетеді. Еменнен жасалған музыка аспабы өте әдемі болады, ұстала келе табиғи өрнектері ашылып, жылтырай береді.

**Қайың** - сүрегі біркелкі ақ түсті, қатты ағаш. Қайыңның безінен жасалған бұйым әдемділігімен, беріктігімен ұтымды. Ол күнге қаңсымайды, ыстық-суыққа төзімді болады. Қайыңның тозын музыка аспаптарына қап жасау үшін қолданады.

Терек - сүрегі ақ түсті, жұмсақ ағаш. Бабымен кепкен терек көп жарылмайды, кепкен сайын киізденіп қатая түседі. Теркеті зімпарамен өңдессе түгі шығып тұрады. Сондықтан шеберлер теректен бұйым жасағанда өткір сайманмен өңдеп қана қояды.

**Тал** - иілгіш, сүрегі ақ түсті, жұмсақ ағаш. Кебе келе қатайып кетеді, кепкен тал өте жеңіл болады, Домбыра құрап жасағанда талды домбыраның иін болып келетін жерлеріне қолданады.
Сонымен қатар түрлі бұйымдар жасауға жеміс ағаштары да пайдаланылады. Олар: алма, алмұрт, шие, жиде, алхоры, долана, өрік, т.б. Барлық жеміс ағаштарына тән қасиет: олар қатты, тығыз, жылтыр болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Сіз білесіз бе?" Энциклопедиясы
Арал балық өндіру зауыты
------------------------

Арал балық өндіру зауыты - Қызылорда облысының Арал ауданында орналасқан жеке меншік зауыт. Зауыттың құрылысы 2007 жылы басталып, 2009 жылдың қаңтарында іске қосылған. Зауыттың ең басты міндеті - балықты өңдеу.bӨндіріс орнына балықты сақтайтын арнайы мұздатқыштар, тұздау және қақтау камералары, сұрыптау және балық қабылдау, жуу цехтары, дайын өнімді қаптау бөлмелері кіреді.

Зауыт өнімдері
--------------

Шығарылатын өнім түрлері: көксерке, сазан, жайын, шортан, дөңмаңдай, камбала, ақмаңдай, табан, аққайран балық өнімдері ( аз тұздалған, маринадталған, кептірілген. 
Арал зауыты жылына 6000 тонна әр түрлі балық өнімін өндіреді. Тәулігіне 5 тонна балық шикізатының жон етін (филе), 1 тонна фарш өндіреді және 15 тонна балық тұздайды.
Зауыт өз өнімдерін Германия, ТМД елдері және Турцияға экспорттайды.

Зауыт жұмыскерлері
------------------

Зауытта қазіргі таңда 75 адам жұмыс жасайды. Жұмысшылардың орташа жалақысы 50000-100000 теңге аралығында. Балықтардың уылдырық шашу кезеңіне байланысты шілде мен тамыз айларында зауыттың жұмысы тоқтатылады.

Дереккөздер
-----------
**Арқалық** (голл. вalk) — құрылыста және машина жасауда қолданылатын білеу түріндегі құралымдық бөлшек. Негізінен темірбетоннан, металдан және ағаштан жасалады. Тірек санына және тірек бекітпелерінің орналасуына қарай А. бір аралықты, көп аралықты, консольді т.б. болып, ал көлденең қимасының түріне қарай тік бұрышты, тавролы (Т әрпі тәрізді), қос тавролы, қорапты т.б. болып бөлінеді (суретті қ.). Қос тавролы және қорап тәрізді А. салмаққа төзімділігімен және материалдың аз жұмсалуымен тиімді. А-тың жүк көтергіштігі түсетін күштің түріне, аралық ұзындығына, майыспайтындығы мен беріктігіне байланысты болады. Темір бетон А. тұтас және құрама етіп жасалады. Мұндай А-тар, әдетте, тұтас көп аралықты болып құралады әрі олардың қимасы тік бұрышты немесе тавролы пішінде болады. Құрамалы темір бетон А. жасауға қимасы тік бұрышты тавролы, қос тавролы т.б. бір аралықты А-тар кеңінен қолданылады. Құрылыста алдын ала кернеуленген темір бетон А-тар да кең тараған. Металл А. құрылыстың салмақ көп түсетін бөліктеріне қойылады. Тәжірибеде қимасы қос тавролы (прокаттық және құрамалы) және қорап тәрізді (құрамалы) болып келетін металл А-тарды пайдаланған тиімді. Ағаш А.бір аралықты және кесінді құралым түрінде арасы жақын аралықтарды жабуға тиімді болып есептелінеді. Ол тақтайдан, білеуден және бөренеден дайындалады. Егер аралық үлкен әрі салмақ көп түсетін болса, онда құрылысқа өзара сыналанған, желімделген бірнеше кесіндіден тұратын құрама ағаш А. қолданылады. А-тың беріктігі, салмаққа төзімділігі және орнықтылығы материалдар кедергісі заңы бойынша алдын ала есептеледі.
Қысқа мазмұндама
----------------

Осы ертегіде бір сынып ормандаң бұтақтар әкеліп, мектептің қасына осы бұтақтары отырғызды. Бірақ Алмабек өз ағаштары бағып кутпеді, сол үшін орман ағаштары оны жазалды. Осыдан кейін Алмабек өз ағаштары бағып күту басталды.

Бас кейіпкерлер
---------------

Алмабек - ертегінің басында ол өз ағаштарды бағып күтпеді, бірақ сосын орман ағаштар оны жазалды. Содан кейін ол өз ағаштары өте жақсы бағып күтті.

Автор
-----

Осы ертегі Бердібек Соқпақбаев жазды. Ол 1924 жылы 15 қазанда Алматы облысының Нарынқол ауылында туған. Біріншіден ол ауыл мектепте мұғалім болды, бірақ сосын автор болып келді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ертегінің электронды нұсқасы Мұрағатталған 14 сәуірдің 2014 жылы.
* Ертегі Мұрағатталған 14 сәуірдің 2014 жылы.
**Әли Мерич** (1959 жылы 3 сәуірде Алашехирде дүниеге келген) – түрік театр және кино актері, режиссер және жазушы 
.

Биографиясы
-----------

«Yeni Ulus» газетінде 1977 жылға дейін жұмыс істеп, Анкарадағы балалар театрында қызмет жасай бастайды. 1980 жылы Швеция теледидары үшін екі балалар спектаклін жазып, өзі рөл сомдайды. 1981 жылы Халықаралық балалар және жасөспірімдер фестиваліне қатысады. 1982 жылы «Milliyet Gazetesi Ege» газетінің әзіл-сықақ қосымшасы Gülen Ege-нің жасалуына көмек көрсеткен. 1983 жылы Анкарадағы көркемөнер театрына қызметке кіреді. 1984 жылы TRT телеарнасы үшін балаларға арналған бағдарламалардың сценарийін жазған. 1985 жылы TRT телеарнасы үшін Айша Нил Шамлыоглумен бірге Bizim Yuvazim атты телехикаяның сценарийін жазған. 1995 жылдан бастап қазіргі күнге дейін Анкара мемлекеттік театрында режиссер және актер ретінде қызмет атқарады.

Рөл сомдаған телехикаялары
--------------------------

* Kanto’dan Tango’ya, Tomris Giritlioğlu, 1988 жыл
* İstasyondaki Pastane, TRT, 1989 жыл
* Arap Geceleri, Steve Barrow, Hallmark TV, 1996 жыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Арқалық боксит кен орны** - Қостанай облысы Арқалық қаласының оңтүстігіндегі боксит пен отқа төзімді саз өндірілетін кенді өңір.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Оның құрылымдық табаны – жоғарғы девон мен төменгі тас көмір шөгінділерінен тұратын Арқалық атты брахисинклиналь. Кенді қабаттар бор-палеоген жүйелеріне жатады. Боксит қабаттары іргетастағы терригендік жыныстар мен әктастар жапсарын бойлай біткен эрозиялық-карст шұқырларында (депрессия) орналасқан. Олар сенон (жоғарғы бор) саздары мен палеозой жыныстарының үгілу қыртысының үстінде шалыс жатады да, өздері эоцен және төменгі олигоценнің терригендік шөгінділерімен, кейде шұбар саздармен бүркеледі.

Жатыс сипаты
------------

Кенді өңірдің 9 иірімінде бокситтік 37, отқа төзімді саздың 15 қабаты бар. Олардың ұзындығы 50 м-ден 1680 м-ге, ені 50 м-ден 450 м-ге, орташа қалыңдығы 2 м-ден 12 м-ге (карст шұқырларында 20 – 40 м), жер бетінен тереңдігі 1-2 м-ден 120-180 м-ге дейін жетеді.

Минералдары, құрамы
-------------------

Боксит құраушы негізгі минералдары – гиббсит, каолинит, гематит. Кейде 28 – 53% Al2O3, 1,8 – 20% SіO2 бар. Оның орташа құрамы бокситтің Б-8 маркасына жатады. Боксит Байер тәсілмен өңделеді, одан алюминий тотығы, кальцийі аз ғана концентраттан электрокорунд, темір, азынан муллит өндіріледі. Кен ашық әдіспен өндіруге қолайлы. Арқалық боксит кен орнының Павлодар алюминий зауытын шикізатпен қамтамасыз етуде маңызы өте зор.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Арқалық Қазақстанның Мәртебе Төрі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы I том
**Әли әл-Исфиджаби** - (туған, өлген жылдары белгісіз) — Оңтүстік Қазақстандағы көне Сайрам (Исфиджаб) қаласында туған оқымысты. Әли-Әл-Исфиджаби туралы мәлімет өте аз. Толық аты-жөні Әли Ибн Мухаммад әл-Исфиджаби. Мухаммад — әкесінің аты. Іли бин Мұхаммед әл-Исфиджаби жайлы дерек ХІІ ғасырда өмір сүрген Орта Азиялық - Әбу Омардың (1190 ж.қ.б.)«Фатауа әл-Уаттабина» («Уаттабидің бәтуасы») деген еңбегінде бар.Мұсылман діні ғылымының (фиһқ) қыр-сырын егжей-тегжейлі баяндайтын бұл еңбекте автор осы сала бойынша өзіне дейін жазылған, өзі үйреніп үлгі тұтқан зиялылардың бірқатарын атап кетіпті. Солардың арасында Сайрамнан шыққан Әли бин Мұхаммед Әл-Исфиджабидің де есімін кездеседі. Соған қарағанда сайрамдық оқымысты да әл-Уаттаби секілді мұсылман заңы білгірлерінің бірі болса керек. Бірақ, бір өкініштісі, әл-Уаттаби оның өмірі мен қызметі һәм шығармашылығы жайлы ештеңе де айтпаған. Жерлесіміздің мұрасы дін ғылымына қатысты болса оны біздіңше әлем кітапханаларының қолжазба қорларынан іздей берген жөн. Өйткені ұрпақтарына ол туралы айтылған немесе жазылған бір жол болса да аса қымбат.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Альпака** (лат. *Vicugna pacos*) — Оңтүстік Американың Анд таулы белдеуінде мекендейтін үй жануары. Қазір онда үш миллионға жуық альпака мекендейді, олардың көпшілігі Перуде тұрады. Альпака жүнді қырқу үшін өсіріледі, одан жылы және жұмсақ көрпелер мен киімдер, ал жүннен үйге арналған заттар жасалады.

Альпакалардың өсуі шоқтықында бір метрден аспайды, олардың салмағы 70 килограмды құрайды, олардың жүні жұмсақ және ұзын (бүйір жағында оның ұзындығы 15-20 см жетеді). Олар Анд тауларында 3500-5000 метр биіктікте, Эквадор аумағында, Перудің оңтүстігінде, Чилидің солтүстігінде және Боливияның батысында тұрады. 

Олардың алғашқы сипаттамасы 1553 жылы Сиеза де Леонның «Перу шежіресі» кітабында келтірілген.

Тарихы
------

Шамамен 6000 жыл бұрын Перу үндістері альпакаларды қолға үйретіп, өсіруді бастады. Мочика мәдениетінде альпакалардың бейнелері кең таралған.

1553 жылы олардың алғашқы сипаттамасы Сис де Леонның «Перу хроникасы» кітабында берілген

Құндылығы
---------

Ол ең алдымен қойдың барлық қасиетіне ие, бірақ салмағы жағынан әлдеқайда жеңіл жүні үшін бағаланады. Жануарлардың жүні бірнеше түрге бөлінеді: корольдік альпака - талшық диаметрі 19 мкм, бала альпака - талшық диаметрі 22,5 мкм, өте жұмсақ альпака - талшық диаметрі 25,5 мкм, ересек альпака - 32 мкм [көзі 930 күн көрсетілмеген].

Альпака жүні өте төзімді және майсыз, сондықтан одан жасалған бұйымдар ұзақ уақыт бойы ластанбайды. Әлемдегі бірде-бір жүн альпака жүнімен, әсіресе балалық альпака жүнімен салыстырылмайды. Ол қойдың жүнінен жеті есе жылы, іс жүзінде суға төзімді және аллергиясыз.

### Қасиеті

Альпаканың, ең алдымен, өзінің жүнімен бағаланады. Ол қойдың жүніне жақын, бірақ одан жеңілірек.

Жануарлардың жүні бірнеше түрге бөлінеді: корольдік альпака - талшықтың диаметрі 19 мкм, нәресте альпакасының - талшықтың диаметрі 22,5 мкм, өте жұмсақ альпака - талшықтың диаметрі 25,5 мкм, ересек альпака - 32 мкм.

Алпака жүні өте төзімді және майы жоқ, сондықтан одан жасалған бұйымдар ұзақ уақыт ластанбайды. Әлемде ешбір жүн альпака жүнімен, әсіресе, балалар альпакасының жүнімен салыстырылмайды. Ол қой жүнінен жеті есе жылы, іс жүзінде су өткізбейді және аллергия тудырмайды.

Галерея
-------

* Альпака басыАльпака басы
* Мәскеу хайуанаттар бағындағы альпакаМәскеу хайуанаттар бағындағы альпака
* Альпака қаңқасы, жоғарыда альпака және гуанако бас сүйегі бар. (Остеология мұражайы)Альпака қаңқасы, жоғарыда альпака және гуанако бас сүйегі бар. (Остеология мұражайы)
* Ферма жанындағы альпакаФерма жанындағы альпака
* Альпаканың беті жақыннанАльпаканың беті жақыннан
* Альпаканың суриАльпаканың сури
* Эквадордағы таудың жанындағы альпакаЭквадордағы таудың жанындағы альпака
* (бейне) Альпака шайнау
* Альпака жүнін иіру, Сен-Готард, 2018 ж.
* Боливиялық адам және оның альпакасыБоливиялық адам және оның альпакасы
**Әли әл-Мүктәфи** (араб.: علي المكتفي‎‎; наурыз 878, Бағдат — 14 тамыз 908, Бағдат) — Ислам халифатының 36-шы халифасы, мүміндердің әмірі.

Өмірбаяны
---------

Әл-Мүктәфидің дәуірінде аймақтардағы топтардың өз араларындағы талас-тартыстары мен қақтығыстары жалғасын тапты. Осындай бейберекет уақытта карматилер күшін арттырып, Шам, Ирак, Бахрейн мен Мекке жолындағы қарақшылық әрекеттерін үдете түсті. Шамдықтар ақыр соңында халифаға келіп, одан жәрдем сұрады. Әл-Мүктәфи Раққаға барып, сол жерге әскердің жиналуына бұйрық беріп, Мұхаммед ибн Сүлейменді қолбасшы етіп тағайындады. Карматилер мен халифа әскерінің арасындағы қанқұйлы шайқастың нәтижесінде карматилердің әскері ойсырай жеңілді. Бірақ бұл жеңіліс оларды толықтай жойып жібермей, әл-Мұқтадирдің халифалығына дейін өмір сүрді.

Шығыста Исмаил ибн Ахмед әс-Самани ақылды және сындарлы саясатының арқасында күшейе түсті. Әл-Мүктәфидің оған да, оның басшылық саясатына да көңілі толатын. 907 жылы Исмаил дүние салғаннан кейін оның орнына ұлы Ахмед отырды.

Әл-Мүктәфидің дәуірінде мұсылман әлемінің батысында екі мемлекет ыдырады. Олар Аббасилер тарапынан құлатылған Мысырдағы Тулунұлдары мемлекеті мен фатими Әбу Әбдуллаһ тарапынан құлатылған Солтүстік Африкадағы Ағлабилер мемлекеті болды. Әл-Мүктәфидің дәуірінің алғашқы кездерінде Византия императорымен жақсы қарым-қатынас құрылып, екіжақты сыйлық алмасу орын алды. 902-907 жылдардың арасында бір-бірімен тұтқын алмасты. Ал 903 жылы Ислам әскері Антакияны қолдарына қаратты.

Әл-Мүктәфи 295 жылдың басында дертке шалдықты. Дерті уақыт өте меңдей түскенде бауыры Жағфар әл-Мұқтадирді тақ мұрагері етіп тағайындады. Ал алты айдан кейін 14 тамыз 908 жылы дүние салды.

Дереккөздері
------------

1. ↑  Ислам тарихы. Алматы: Ернар Есімқұлов, 2018 ISBN 978-601-7929-37-4
**«Саутгемптон» футбол клубы** (ағылш. *Southampton Football Club*;)  — Англияның Саутгемптон қаласындағы футбол клубы.

Тарихы
------

1885 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Сент Мэрис" стадионында өткізеді.
Басты қарсыласы — "Портсмут" клубы. Бұл екеуінің арасындағы матчтар "Оңтүстік жағалауының дербиі" деп аталады.

Әуелде «Саутгемптон Сент-Мэрис» (*Southampton St.Mary’s*) деп аталып, 1897 жылы "Саутгемптон футбол клубы" деген атаумен кәсіпқой мәртебе алды.

1966 жылы тұңғыш рет бірінші дивизионға жолдама алды.

Әзірге ең ірі табысы — 1976 жылғы Англия кубогындағы жеңісі. Финалда "Уэмбли" стадионында "Манчестер Юнайтедті" тізе бүктірді.

Клуб бірнеше маусымда еурокубоктерге қатысты. Ең жоғары нәтижесі — 2016/17 жылғы маусымдағы УЕФА Еуропа Лигасының топтық турнирі. 1976/77 жылғы маусымда Кубок иелері кубогының ширек финалына дейін жеткен.

Жетістіктері
------------

* **1 дивизион** / **Премьер-лига**
	+ **Вице-чемпион:** 1983/84
* **2 дивизион** / **Чемпионшип**
	+ **Вице-чемпион (3):** 1965/66, 1977/78, 2011/12
* **3 дивизион** / **Бірінш**і **лига**
	+ **Чемпион:** 1959/60
	+ **Вице-чемпион:** 2010/11
* **Үшінші оңтүстік дивизион**
	+ **Чемпион:** 1921/22
* **Оңтүстік футбол лигасы**
	+ **Чемпион (6):** 1896/97, 1897/98, 1898/99, 1900/01, 1902/03, 1903/04
* **Англия кубогы**
	+ **Жеңімпаз:** 1976
	+ **Финалист (3):** 1900, 1902, 2003
* **Англия Лига кубогы**
	+ **Финалист:** 1979, 2017
* **Суперкубок**
	+ **Финалист:** 1976
* **Англия футбол лигасының трофейі**
	+ **Жеңімпаз:** 2010

Атақты футболшылары
-------------------

* Алан Ширер
* Гарет Бейл
* Алекс Окслейд-Чемберлен
* Люк Шоу
* Алан Болл
* Питер Шилтон
* Марио Лемина
* Мая Есида

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (ағыл.)
**Қазақ тілінің машиналық қоры** - тіл саласының автоматтандырылған жүйесі. Бұл жүйе ақпаратты (информациялық) барлау міндеттерін де, тіл біліміндегі, тіпті жалпы филологиялық бағыттағы зерттеушілік қызметті де атқарады. Тіл жөніндегі деректердің қандайы болмасын ол лексикографиялық тұлғада ұсынылады. Лексикографиялық жағынан жүйеленген тілдік мәліметтердің барлығы да машинаға (компьютерге) лайықталып, лагоритмдер тіліне аударылады. Машиналық қордағы ақпараттарды шоғырландыратын бірегей түйін немесе түп қазық жеке сөз болып саналады. Себебі сөз — тілдің ең табиғи бөлшегі болып табылады. Машиналық қор - тілді зерттеп, тексеретін автоматтандырылған комплексті жүйе. Оған әр түрлі текстерімен, картотекаларымен, сөздіктермен деректендірілген ақпараттар, тілдік мәліметтер жинақталады. Тілдің машиналық қоры мынадай құрамнан тұрады: 1) машина қорының негізгі сөзтізбегі; 2) иллюстрациялық текстер қоры; 3) терминология қоры; 4) академиялық сөздік - грамматика қоры; 5) тіл процессорларының қоры; 6) лингво-статистикалық база; 7) лексографиялық база; 8) лингвистикалық алгоритмдер мен бағдармалар (программалар) қоры және т. б. бөліктер. Машиналық қор тек қана тіл туралы мәліметтердің архиві ғана емес, ол тіл жөніндегі жаңа білімдер қосатын, жаңа мәліметтер тауып беретін зерттеу лабораториясы. Машиналық қор жеке ғалымның өз зерттеу объектісіне жаңа тұрғыдан көз салуына, тіл құрылысының сырын тереңірек ашуға, адамның білім ерісіндегі олқылықтарының орнын толтыруға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде Қазақстанның ұлттық ҒА-сының А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында қазақ тілінің Машиналық қорының жобасы белгіленіп, құрамдық бөлшектерінің кейбіреулері дербес түрде жұмыс істеуде. (Бұл жұмыстар филология ғылымының кандидаты, қолданбалы лингвистика бөлімінің меңгерушісі А. Қ. Жұбановтың жетекшілігімен жүргізіледі.). Көрнекті жазушы-драматург М. О. Әуезовтің 20 томдық толық жинағының текстері компьютердің жадына енгізіліп қажетті сөздіктер алынды. Жеке жазушының тілін зерттеуге бағытталған машиналық қор іске қосылмақ. Тіл білмі институтының ұзақ жылдар бойы жинап-терген 5 млн-ға жуық картотекалық қоры сұрыпталып - "Қазақ тілінің автоматтандырылған "Қазына" картотекалық қоры" деген атпен компьютер жадына енгізілуде. Қазақ тілінің машиналық картотекалық қоры тіл зерттеушілерінің көптеген жұмысын жеңілдету барысында болшағы зор болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
«**Сауытты аң**» ағылшынша «армадилло» деп аталады. Бұл испан тілінің «армадо» деген сөзінен шыққан, «қарулы» деген мағына береді. Сауытты аңның құйрығымен қосқандағы ұзындығы - 75 см. Ірілерінің ұзындығы 100 см-ге, салмағы 30 келіге дейін жетеді. Сауытты аң 12-15 жылға дейін тіршілік етеді. Құмырсқажегіштер және жалқаулар тұқымдасы үшеуі бір отряд құрайтын сауытты аңның тұмсығы - сүйір, күрек тәрізді. Көздері - кішкентай, қысыңқы. Оңтүстік және Орталық Американың қоңыржай және жылы аймақтарын мекен етеді. Тропиктік ормандарда, көкорай шалғынды далада және шөллейттерде де кездеседі. Ас қорыту жүйесі баяу жұмыс істейтіндіктен, май қабаты қалың емес. Көздері өте нашар көреді. Есесіне, иіс сезу қабілеті жақсы дамыған. Мықты аяқтары мен сояудай алдыңғы тырнақтары жер қазуға икемді. Сауытты аң - сүйекті сауыт жабынған бірден-бір сүтқоректі. Сауыты бас, иық және құрсақ бөліктерінен, денесін үстінен және бүйірінен орап тұратын дөңгелек жолақтардан тұрады. Денесін жапқан қатты сауыты армадиллоны дұшпандарынан жақсы қорғайды. Сауытының түсі - қоңыр, кейде қызғылт, ал түгі - ақ, сұрғылт-қоңыр. Бүгінгі таңда сауытты аңның 10 тұқымдасы, 20 түрі бар. Сауытты аң ұсақ аңдармен, түбірлі өсімдіктермен, жидектермен қоректенеді. Ұзын да жабысқақ сілекейлі тілімен 40 мыңға жуық құмырсқаны бірден жей алады.[1]

Тұқымдастары
------------

*‎Glyptodon clavipes*
* **Pampatheriidae** тұқымдасы
* **Dasypodidae** тұқымдасы
	+ Dasypodinae кіші тұқымдасы
		- *Dasypus*
* **Chlamyphoridae** тұқымдасы
	+ Chlamyphorinae кіші тұқымдасы
		- *Calyptophractus*
		- *Chlamyphorus*
	+ Euphractinae кіші тұқымдасы
		- *Chaetophractus*
		- *Euphractus*
		- *Zaedyus*
	+ † ‎Glyptodontinae кіші тұқымдасы
	+ Tolypeutinae кіші тұқымдасы
		- *Cabassous*
		- *Chlamyphorus*
		- *Priodontes*
		- *Tolypeutes*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ж 27 ЖАНУАРЛАР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Escape** батырмасы 
**Escape пернесі** (Esc) (ағылш. *escape - қашу*) — алдыңғы жағдайға (менюге, экранға) қайту үшін немесе белгілі бір жұмыс жасап тұрған бағдарламадан шығу үшін қолданылады. 

  

Пернетақтаның сол жақ жоғары бұрышында орналасқан.

Жалпылама
---------

<Esc> пернесі (болдырмау) – әрекетті немесе амалды болдырмау, сұхбат терезесін немесе мәтінміндік терезені жабу үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007 ж.


|  IBM/Windows компьютер пернетақтасы (QWERTY / ЙЦУКЕН жаймасы)
к • т • ө |
| --- |
| Esc |  | F1 | F2 | F3 | F4 |  | F5 | F6 | F7 | F8 |  | F9 | F10 | F11 | F12 |  | PrtSc SysRq | Scroll Lock | Pause Break |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
| Error: imagemap\_invalid\_title |  | Ins | Home | PgUp |  | NumLk | / | \* | - |
| Del | End | PgDn | 7 | 8 | 9 | + |
|  |  |  | 4 | 5 | 6 |
|  | ↑ |  | 1 | 2 | 3 | Ent |
| ← | ↓ | → | 0 | , |
Координаттар: 44°32′50″ с. е. 33°57′35″ ш. б.﻿ / ﻿44.54722° с. е. 33.95972° ш. б.﻿ / 44.54722; 33.95972 (G) (O) (Я)

**Жүсіповтердің аңшылық үйі**, сондай-ақ **Жүсіповтердің сарайы**, *Әскерин* (орыс. *Охотничий дом Юсупова*) — Көккөз ауылындағы Феликс Жүсіпов кінәздің сарайы, сәулет ескерткіші. 1908-1912 жылдары Ялта сәулетшісі Николай Петрович Красновтың жобасы бойынша Қырым татар стилінде Бақшасарайдағы хан сарайының мақамдары арқылы салынған.

1908 жылы Жүсіповтар әулеті Көккөзде (Богатыр болысында) жылжымайтын мүлікке ие болды, онда Зинаида Николаевна Жүсіпованың өтініші бойынша «жергілікті үлгідегі үй» салу туралы шешім қабылданды. Құрылыс Ялта қаласының бас сәулетшісі Николай Петрович Красновқа тапсырылды, ол сол кезде Кореиз (ұлы кінәз Петр Николаевич үшін) және Ливадия сарайларын салумен айналысты. XV ғасырдан бері орыс патшаларына қызмет етіп, әскери ерліктерімен танымал болған қожайындар жаңа қонысқа Әскерин (қырым татар тілінен аударғанда — *жауынгерге тиесілі*) деген атау берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Николай Петрович Краснов.  Мультимедийная энциклопедия "Достопримечательности Крыма" (2004 г.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 26 наурыз 2014.
2. ↑  Крым — Фотосказка. Города и посёлки. Соколиное.(қолжетпейтін сілтеме)