recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кабрал Амилкар** (12. 09. 1924, Гвинея (Бисау) — 20. 01. 1973, Конакри) — Африка ұлт-азаттық қозғалысының көрнекті қайраткері, Гвинея мен Жасыл Мүйiс аралдары тәуелсiздігінің африкалық партиясының бас секретары. Поргугалиядағы Лисабон университетінде оқыды. Өзiнiң барлық саналы өмірін Отанының тәуелсiздiгi жолындағы күреске сарп етті. Гвинея мен Жасыл Мүйiс аралдары тәуелсіздігінің африкалық партиясын ұйымдастырушылардың бiрi (1956 жылы) және содан берi партияның басшысы. Оның басшылығымен ПАИГК елдiң патриоттарын Гвинея мен Жасыл Мүйiс аралдарының бостандығы жолындағы күреске жұмылдырды, халықтық армия құрып, португал отаршылдарына қарсы ұлт-азаттық соғысқа басшылық етті. Қазiр елдiң үштен екі бөлігі шетел басқыншыларынан азат етілдi. Кабрал Сов. Одағына iзгi сапармен бірнеше рет келіп қайтты. 1973 жылы 20 қантарда Конакри қаласында портутал жендеттерінің қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
**Инхеньерос** (*Ingenieros*) **Хосе** (24. 04. 1877, Буэнос-Айрес, — 31. 10. 1925) — аргентина ғалымы және қоғам қайраткері. Кордова унивеоситетін бiтiрдi, мед. психол. және филос. профессоры. Жас кезінен рев. күреске араласып, Аргентина Социалистік партиясының негізін салушылардың (1896) және жетекшiлерiнiң бiрi болды. Оппортунистерден қол үзiп (1913), революцияшыл марксизм бағытына шықты. Октябрь революциясын қуанышпен қарсы алып, оның дүн. жүз. маңызын уағыздады. Американ империализмiн Латын Америкасы халықтарының қас жауы деп әшкереледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
**Кювье (Cuvier) Жорж** (23. 08. 1769 — 13. 05. 1832) — француз табиғат зерттеушiсi, Париж FА-ның (1795), Франция FА-ның (1818 жылдан) мүшесi. Штутгартта каролина академиясын бiтiрген. Кювьенiң «Анатомия моллюска patеlla» деген алғашқы ғылми еңбегiн Э. Жоффруа Сент-Илер бағалап, Кювьенi Парижге шақырған. Кювье ертеде тiршiлiк еткен жануарлар фаунасының алмасуын түciндiру үшiн 1812 жылы апат теориясын ұсынып, бұрын жер бетiнде мезгiл – мезгіл болған апат жағдайлар салдарынан барлық тiршiлiк жойылып қайта пайда болып отырған деген көзқараста болған. Kювьенің бұл идеалистік теориясын Ж. Б. Ламарк, Ч. Лайель және Ч. Дарвин еңбектерi жоққа шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Куусинен (Kuusinen) Херта** (14. 02. 1904, Луханка қауымы, Орта Финляндия, — 14. 03. 1974) — Финляндияның қоғам қайраткері, 1930 жылдан Финляндия компартиясының (ФКП) мушесi. 1934-1939 жылдары түрмеге жабылды. 1939 жылдан ФКП ОК мүшесі. 1941-1944 жылдары түрмелер мен тұтқын лагерлеріне отырды. 1944 жыллан ФКП ОК Саяси Бюросының мүшесi. 1944 жылы октябрьден Финляндия халқының демокр. одағы (ФХДО) Аткомының мүшесi. 1951-1958 жылдары ФХДО-ның бас секретары, 1958 жыллан вице- председатель. 1945 жылдан парламенг депутаты. Куусинен - Финляндия халықар. демокр. және жұмысшы қозғалысы мәселелері жөнiндегi мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Ричард III** (ағылш. *Richard III*; 2 қазан 1452, Фотерингей қамалы — 22 тамыз 1485 Босуорт даласы) — 1483 жылдан бастап Йорк әулетінен шыққан Англия королі, Плантагенеттердің ерлер желісінің ағылшын тағындағы соңғы өкілі. Босуорт шайқасында (1485) жеңіліп, өлтірілді. Шайқаста қаза тапқан Англияның үш патшасының бірі (1066 жылы Гастингс түбінде өлтірілген Гаролд II мен Арыстан жүрек Ричард I).

Өмірбаяны
---------

### Балалық шағы

Ричард 1452 жылы 2 қазанда Нортхемптонширдегі Фотерингей қамалында дүниеге келген. Ричард Алқызыл және Ақ раушандар соғысы кезінде ағылшын тағына таласқан Плантагенет әулетінің екі тармағының бірі - Йорк әулетінің өкілі болған. Ол Йорк герцогы Ричард пен Сесилия Невиллдің он бірінші баласы және төртінші ұлы. Бала әлсіз және ауру болды. Осы уақытта Ричард Йорк пен Генрих VI арасындағы қарым-қатынастардың тағы бір шиеленісуі орын алды, сондықтан баланың ата-анасы уақыттарының көп бөлігін Уэльстің шекарасында, Ладлоу мен Вигмор қамалдарында өткізді, кейде қысқа уақытқа Нортхемптонширге келіп-кететіп жүрді.

### Ричард III билік еткен уақыты
**Мишель Уэльбек** фр. *Michel Houellebecq*, (miʃɛl wɛlˈbɛk); 26 ақпан 1958 жыл, Реюньон аралы) – француз жазушысы, ақын. 
.

*«Элементар бөлшектер»* (1998) атты романы үшін Қараша сыйлығын және *«Карта және шекара»* (2010) атты романы үшін Гонкуров сыйлығын иеленеді. 2005 жылы *«Аралдың мүмкіндіктері»* романы үшін «Интералье» сыйлығын иеленеді. Ол өзінің кітаптарының желісінде деректі фильм түсіреді. 1991 жылы *«Тірі қалу»* атты тұңғыш эсселер жинағын шығарады. Бір жылдан кейін *«Бақыт жолында»* атты поэтикалық жинағы жарық көреді. Сонымен қатар ислам дініне сыни көзқараста болған.

Өлең жинақтары
--------------

* Бақыт жолын қуу */ La Poursuite du bonheur (1992, рус. перевод 2005)*
* Күресудің мәні */ Le sens du combat (1996, рус. перевод 2005)*
* Қайта туу */ Renaissance (1999, рус. перевод 2005)*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жан Ренуар** - француз кинорежиссері.

Қызмет жолы
-----------

Кинодағы қызметін 1124 ж. бастады. *"Нана", "Қаншық"* атты фильмдері француз қоғамының өмір тұрмысын бейнеледі. Халық майданы қозғалысына ат салысан Жан Француз *Компартиясының* тапсырмасы бойынша қысқа метражды "Өмір біздікі" фильмін қоюға басшылық етті. "Ұлы иллюзия" фильмінде Халық майданының идеясы өз өрінісін тапты. 

Бұдан басқа қойған фильмдері: *"Марсельза", "Шыңырау түбінде", "Алтын күйме", Шөп үстіндегі ертеңгі ас т.б.* АҚШ-та тұрды. 1952 ж. отанына оралды. 30 жылдардағы шығармашылығы итальян *неореализмге* әсер етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Айдабол спирт зауыты** — Зеренді ауданында орналасқан кәсіпорын. 

  

Зауыттың негізін 1906 жылы фабрикант Г.И. Шмурло қалады. Зауытқа қажетті құралдар Варшавадағы (Польша) «Борман Швейде» зауытынан жеткізіліп, 1908 жылдың ақпан айында зауыт пайдалануға берілді. Бастапқы өнімін спирт шикізаты құрады. 1910 жылы ректификатты цех іске қосылып тәулігіне 500 шелек таза спирт алынды. Спирт зауытның негізгі шикізаты арзан астық өнімдері болды. Зауыт өнімдерін Ресей қалаларына жіберіп отырды. 1917 жылы диірмен іске қосылды. 1918 жылы зауыт мемлекет қарамағына өтті. Алғашқы қайта жөндеу жұмыстары 1930 ж. екінші 1957 ж. өткізілді. 1993 жылдан зауыт тұрақты түрде **«Экстра»** ректификатты этил спиртін өндіре бастады. 

  

1998 жылғы қазан айында Айдабол спирт зауыты Астана қаласында өткен дегустация байқауына қатысып жоғары сапалы деген баға алып, алтын медаль және құрмет дипломымен марапатталды. Зауыт «Көкшетау Минводы», «Натурпродукт», Петропавл лекер-арақ зауыттарын шикізатпен қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"

Сыртқы сілтеме
--------------

* АЙДАБОЛ СПИРТ ЗАУЫТЫ(қолжетпейтін сілтеме)
Кутшеба Станислав
**Кутшеба (Kutvzeba) Станислав** (15. 11. 1876, Краков — 07. 01. 1946 сонда) — поляк тарихшысы. Ягеллон (Краков) yниверситетінің заң факультетiн бiтiрдi (1898). 1908 жылдан осы yниверситеттің поляк правосы тарихының профессоры. Бiлiмдер академиясының корр. мүшесi (1914), толық мүшесi (1918), бас секретары (1926), президентi (1939) болып сайланды. Кутшебаның еңбентерi негiзiнен поляк мемлекетi мeн правосына арналды: «Польшаның мемлекеттік және қоғамдық құрылысы тарихының очеркі», 1-4-т. 1905-1920 жылдары. Ол қазіргі тарих пен ағымдағы саясат мәселелерімен де («Жаңарған Польша», 1921; «Бiздiң шетелдiк саясатымыз», 1923) шұғылданған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Джеймс Эндрю Рашинг** (ағыл. James Andrew Rushing, Джимми Рашинг (ағыл. Jimmy Rushing) деген атпен белгілі; 16 тамыз 1901 жылы АҚШ-тағы Оклахома штатындағы Оклахома қаласында дүниеге келген — 8 маусым 1972 жылы АҚШ-тағы Нью-Йоркта дүниеден өткен) — америкалық джаз стилінде ән айтатын әнші.

Өмірбаяны
---------

Джеймс рашинг музыканттар отбасында туылды. Оның әкесі сырнайшы, ал анасы және ағасы әнші болған. Рашинг музыкалық теорияны Oklahoma City's Douglass High School мектебінен үйренді. Сосын Огайодағы *Wilberforce University* университетінде білім алуын жалғасытырды. Алғашында Рашинг скрипкада ойнап үйренді. Блюздық музыка үйрену кезінде оған *McKinney's Cotton Pickers* тобындағы өз ағалары Уэсли Мэннин және Джордж Томас үлгі болды. 

1921 жылы ол лос-анджелеске келді. Бұл жерде ол алғаш рет роялда ойнап үйренді және Джелли Ролл Мартонның коллективіне қосылды. 

1926 жылы Джимми Рашинг музыка саласында жұмыс істеуді тоқтатты. Ол Оклахомаға қайта оралып кафеде жұмыс жасады. 

1927 жылы ол Литтл-рок Арканзастағы *Page's Blue Devils* оркестрінде ән айта бастады. 

1929 жылы топтың басқа қатысушылары сияқты Канзас қаласынан шыққан Бенни Моутеннің тобына қосылады. 

Моутеннің қазасынан кейін 1935 жылы Джимми Рашинг Каунт Бэйсидің оркестріне қосылады және осы коллективтің құрамында көп уақыт бойы жұмыс атқарады. Каунт Бэйси оркестрінде 1942 жылы Каунт Бэйси оркестрінің құрамында болған кезде Джимми Рашинг өзінің ең атақты хиті *Mr. Five by Five* әнін жазды. Бір қызығы, Каунт Бэйси коллективіндегі табыстың ең көп бөлігін Джимми Рашинг әкелген. 

Шамамен 1950-жылдары Каунт бэйси оркестрі жойылды және Джимми рашинг өзінің жеке сольді карьерасын бастады. Осы уақыт аралығында ол әртүрлі коллективтермен бірге жұмыс жасады.1958 жылы ол Дюк Эллингтонмен бірге *Jazz Party* пластинкасын жазды.

1960 жылы атақты кул-джаз *The Dave Brubeck Quartet* коллективімен бірге жұмыс жасады. Бір критиктің бағасынан кейін бұл пластинка күтпеген өте көп мөлшерде табыс әкелді. 

1958 жыыл Джимми Рашинг Ұлыбританияға бірнеше гастролдік сапарларға барып келді. 

2009 жылы осы жердегі бір жазба қойылымы компакт-дискке қосылды.

Белгілі дискографиялар
----------------------

• 1955: Jimmy Rushing Sings the Blues

• 1955: Listen to the Blues

• 1956: Cat Meets Chick

• 1957: The Jazz Odyssey of James Rushing Esq.

• 1958: Little Jimmy Rushing and the Big Brass

• 1958: If This Ain't the Blues

• 1960: Brubeck and Rushing – The Dave Brubeck Quartet featuring Jimmy Rushing

• 1960: Rushing Lullabies

• 1960: Jimmy Rushing and the Smith Girls

• 1963: Five Feet of Soul

• 1964: Two Shades of Blue

• 1967: Every Day I Have the Blues

• 1967: Gee, Baby, Ain't I Good to You

• 1967: Who Was It Sang That Song?

• 1967: Blues and Things with

• 1968: Livin' the Blues

• 1986: Sent for You Yesterday

• 1971: The You and Me That Used to Be

• 1971: Goin' to Chicago

Дереккөздер
-----------
Б.П. Алисов бойынша Жердің климаттық белдеулері
**Климаттық белдеулер** — Жер шарының ендік немесе субендік бағытта тұтаса немесе бөлініп созылып жатқан, климатқа қатысы жағынан айтарлықтай біртекті өңірлері.

**Климаттық белдемділік** - планетаның беткі жазықтығын климаттық өзгешеліктері тұрғысынан бірнеше белдемдерге болу принципі. Жер шарын тұтасымен орап өтетін осы белдемдердің жиектері ендік сызықтармен (параллелдермен) орайлас бағышталған.

Әрбір климаттық белдем құрамында бірнеше климаттық облыстар оқшаулануы мүмкін. Климаттық белдем деген ұғым аймақтық түсінік ретінде де қолданылады. Мәселен, таулы өңірлерге тән түрлі биіктік деңгейлерінін, тек өздеріне ғана тән климаттық жағдайлармен сипатталуы осы деңгейлерді дербес климаттық белдемдер ретінде даралауға мүмкіндік береді.

Климаттық белдеулер климаттық аудандаудың ең ірі бірлігі ретінде қарастырылады. Климаттық белдеулер 

* экваторлық
* субэкваторлық
* тропиктік (Солтүстік және Оңтүстік жарты шарларда)
* субтропиктік
* қоңыржай белдеулер
* субарктикалық
* арктикалық
* Субантарктикалық және антарктикалық деп бөлінеді.

Табиғи аумақтардың ерекшеліктері
--------------------------------

Оларды бөлу радиациялық баланс пен ауа температурасы мәндерінің полюстерден экваторға карай өсуіне, әр ендіктердегі ылғалдылық ерекшелікгеріне және атмосфераның жалпы циркуляциясының жүйесінде ауа массаларының ендік және субендік алмасуында басым болуына негізделген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин.— Алматы: Қазақстан, 1996,ISBN 5-615-01738-4
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
Үрме бұршақтың 100 г – 385 ккал

Құрамында ағуыз, жасұнық, В тобының дәрумендері, кальций, фосфор, темір бар.

Мексикандық ару
---------------

Оның отаны - Мексика, онда ол екі мың жылдан астам уақыт бойы әйгілі. Әдемі гүлдерінің және едәуір ұзындығының (оның бойы 4 метрге дейін жетеді) арқасында, алғашқыда оны XVII ғасырда сәндік өсімдік ретінде өсірген. Үрме бұршақтың осы сұрыбының қызғылт бұршаққындарында онға дейін қызыл дақты дәндер бар. Оны сәкі айналасына егуге және үрме бұршақтың жас бұршаққындарынан ляззат алуға болады немесе ол піскенше күте тұрып, түсті бұршақтар дайындауға болады. Оның гүлдерін де жеуге болады дейді.

Әмбебап көкөніс Үрме бұршақты әр түрлі тағамдарға, салаттарға қосуға немесе жеке тағам ретінде де ұсынуға болады. Онымен пияз, қызанақтар және тунец жақсы үйлеседі.

Дерекөздер
----------

1. ↑   Көкөністер энциклопедиясы
Кугель Александр Рафаилович
**Кугель Александр Рафаиловuч** (бүркеншiк аты - Н о m о n o v u s) (26. 08. 1864, Мозырь, Белоруссuя, — 05. 10. 1928, Ленинград) — орыс театр сыншысы, драматург, режиссер. 1886 жылы Санкт-Петербург университетiнiң заң факультетiн бiтiрдi. Әдеби қызметiн 1882 жылы бастады. 1897—1918 жылы «Театр и искусство» журналының редакторы болды. Реализмдi қолдаушы Кугель өзiнiң стилi жағынан тамаша, көптеген рецензuя, мақала, фельетондарында өнер шындығын ту етiп, декаденттік пен модернизмге қарсы күрес жүргiздi. 1908 жылы «Кривое зеркало» деген атпен пародия театрын (артистка 3. В. Холмскаямен бiрлесiп) ұйьмдастырды, оны өмірінің соңына дейiн басқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Провиденс стадионы** немесе **Гайана Ұлттық стадион**ы Гайанадағы спорттық стадион. Стадион 2007 жылы наурыз-сәуір айларында крикет бойынша әлем чемпионатындағы матчтарын өткізу үшін арнайы салынды. 

2007 жылғы 28 наурыздан 9 сәуірге дейін стадионда Әлем кубогының алты матчы өтті, оның ішінде Шри-Ланка мен Оңтүстік Африка арасындағы матч, онда Шри-Ланкалық ойыншы Ласит Малинга халықаралық крикет тарихындағы қатарынан төрт доппен төрт тізбекті шарлар алған алғашқы ойыншы болды. Негізінен стадион крикет үшін салынғанымен көп функциялы құрылысқа айналдырылуы мүмкін.

Тарихы
------

2007 жылғы Әлем кубогынан кейін, 2016 жылдың маусым айына дейін, Батыс- Үндістан, Австралия және Оңтүстік Африканы 

Провиденс Стадионы, 2016 жылғы үш күндік түнгі ойындарды қосқанда, тағы да он ойын өткізілді. Ол сондай-ақ крикеттен басқа, футбол, басқа да спорт түрлерімен айналысты, сонымен қатар 2010 жылы Орталық Америка және Кариб бассейнінде өткен регби-7 жарыстарына қатысты. Сондай-ақ Carifesta 10 үшін өткізілген көптеген супер-концерттердің ашылу және жабу рәсімдері де сол жерде өтті.

Кариб Премьер-лигасының пайда болуымен стадион алғашқы үш маусымда лиганың матчтарын қабылдайтын алаңға айналды.

Стадионды Гайана үкіметі Үндістан үкіметінің қомақты қаржылай қолдауымен салған. Оны CRN сәулетшілері мен инженерлері жобалап, Shapoorji Pallonji тобы тұрғызды. 2005 жылы су тасқыны алаңның дайындығын баяулатты және 2005 жылдың мамыр айында басталған құрылыстың басталуын кешіктірді. Құрылыстың құны 25 000 000 АҚШ долларына бағаланады.

15000 адамға арналған Провиденс стадионы Гайанадағы ең үлкен спорт алаңдарының бірі болып табылады. Кешенде сауда орталығы мен сәнді апартаменттер бар және Princess International қонақ үйі стадионның жанында орналасқан.

Көлік
-----

Провиденс стадионы Гайана астанасы Джорджтауннан бірнеше шақырым жерде Демерара өзенінің шығыс жағалауында орналасқан. Стадион Ист-Бэнк тас жолының бойында орналасқан, Джорджтаун қаласының орталығынан 10 минут және Чедди Джаган халықаралық әуежайынан 30 минуттық қашықтықта орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Full length, full reward. Тексерілді, 20 сәуір 2018.
2. ↑  Records - One-Day Internationals - Bowling records - Hat-tricks - ESPNcricinfo. Тексерілді, 20 сәуір 2018.
3. ↑  Last-gasp S Africa beat Sri Lanka (28 March 2007). Тексерілді, 20 сәуір 2018.
4. ↑  Guyana Amazon Warriors Caribbean Premier League CPL T20. Тексерілді, 20 сәуір 2018.
5. ↑  Shapoorji Pallonji readies IPO for arm - Times of India. Тексерілді, 20 сәуір 2018.
**Викторенко Александр Степанович** 1947 жылы 29 наурызда Солтүстік Қазақстан облысы қазіргі Шал ақын ауданындағы Ольгинка селосында туған. Ғарышкер, КСРО ұшқыш­ғарышкері (1987). **Кеңес Одағының Батыры** (1987).
Орынбор жоғары әскери авиация ұшқыштар училищесін бітірген соң (1969) Әскери Әуе Күштерінде қызмет еткен. 1 ­дәрежелі әскери ұшқыш және 3­ дәрежелі ұшқыш­сынақшы мамандығы бар.
Викторенко Ғарышкерлер сапына 1978 жылы алынды. 1987 жылдың 22 шілдесінен 1987 жылдың 30 шілдесіне дейін «Союз ТМ­3» ғарыш кемесінің командирі болған. Ол Александров және Сирия,Араб Республикасының азаматы М.А. Фариспен бірге ғарышқа ұшты. 1987 жылы 24 шілдеде
«Союз ТМ­3» кораблі мен «Мир» ғылыми­зерттеу кешенін түйістіру жұмыстары жүргізілді.
1997 жылы полковник дәрежесінде зейнеткерлік демалысқа шықты. Жұлдызды қалашықта болашақ ғарышкерлерді даярлау тобымен жұмыс жүргізді. Қазір құрметті зейнеткер. Мәскеу қаласында тұрады. Туған өлкесімен тығыз байланыс жасайды.Кеңес Одағының Батыры болған соң үкімет мол мөлшерде зейнетақы алады.

Дереккөздер
-----------

Айбын энциклопедиясы
**Visa Inc.** — төлем операцияларын жүргізу қызметтерін ұсынатын американдық трансұлттық компания. Бұл аттас қауымдастықтың негізі. 2013 жылдың 20 қыркүйегінен бастап оның акцияларының бағасы Dow Jones индексін есептеуге қатысады.

VISA International Service Association (рекурсивті аббревиатура) - халықаралық төлем жүйесі. Қазіргі уақытта қауымдастыққа екі компания кіреді (бұрын төртеуі болған): Visa Inc. (АҚШ, Фостер-Сити), ол барлық сауда маркалары мен қолданылатын технологияларға иелік етеді және Visa Europe Services Inc. (Ұлыбритания, Лондон), оны еуропалық банктер басқарады және Visa Inc лицензияларын пайдалану кезінде жұмыс істейді.

Visa карталары бойынша айналымның жалпы көлемі 8,3 триллион АҚШ долларын құрайды. Visa карталары әлемнің 200-ден астам елінің сауда нүктелерінде төлем жасауға қабылданады.[4] ұйым 15 500 қаржы ұйымы пайдаланатын инновациялық төлем өнімдері мен технологияларын дамытуда орталық рөл атқарады (2019 жылғы 31 наурыздағы жағдай бойынша). Әлемде 2018 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша 3,4 миллиардтан астам Visa картасы бар, олар 53,9 миллионнан астам сауда нүктелеріне төленеді.

Төлем жүйесінің негізі VisaNet — секундына 65 000-нан астам транзакцияны өңдейтін Жаһандық инновациялық процессингтік желі болып табылады.

MasterCard VISA негізінен долларлық операцияларға, ал MasterCard — долларлық және Еуро операцияларына бағдарлануымен ерекшеленеді[5].
**Қазақстан ұлттық регби ерлер құрамасы** — Әлемдік жарыстарға су добынан қатысатын ұлттық құрамасы. 
**Қазақстан ұлттық регби құрама командасы**ның лақап аты - **Көшпенділер**. Ол Қазақстан Регби Одағы арқылы басқарылып – халықаралық жарыстарда Қазақстан елінің намысын қорғайды.
2007 жылы Қазақстан ұлттық құрамасы барлық 5 ойындарын ұтып IRB Дүниежүзілік рейтингісінде басқа елдермен салыстырғанда ең көп орынғы көтеріліп – 32-ші орынға тіреледі.
2008 жылы Азия Бес Ұлтының алғашқы 5 елдерінің бірі болады.
2009 жылы мамырдың 4-де өзінен рейтингте жоғары тұрған Кореяны Азия Бес Ұлты шеңберінде 30-27 есебімен жеңіп 29-шы орынға бірақ көтеріледі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми торабы Мұрағатталған 23 ақпанның 2009 жылы.
* Tries and Tribulations Мұрағатталған 10 наурыздың 2007 жылы.
* Current Squad
**Ағалақ хан** (орыс. *Агалак царевич, Авалак царевич, Агалак салтан, Солтохан*, туған жылы белгісіз - 1508) - Шибан әулетінен шыққан Түмен хандығының билеушісі (1496-1505). Ибақ және Мамық хандардың інісі, қазан ханы Шах-Әлидің арғы атасы.

Өмірбаяны
---------

Ағалақ ханның билік басына келуі туралы нақты деректер жоқ. «Бахр ал-Асрар» шығармасында Махмұтектің үшінші ұлы, Никонов жылнамасында «сұлтан, Мамықтың інісі» ретінде аталып өтті. 1496 жылы ағасы Мамықтың Қазанға қарсы ұйымдастырған жорығына қатысқан. Никонов жылнамасындағы ақпаратқа сәйкес 1499 жылдың көктемінде, ал Разряд кітабында сол жылдың қыркүйегінде Ағалақ хан мен «қазан бектерінің бегі» Орақтың бастаған әскері Қазанға ұмтылды. Разряд кітабында Орақ «хан», ал Ағалақ «сұлтан» мәртебесінде көрсетілген. III Иванның Мәскеуден жөнелтілген көмегі түмен әскерін кері шегінуге мәжбүрледі. Сыртқы саясаттағы сәтсіздіктер Ағалақ хан мен Аққұрт сұлтанды Ноғай Ордасына қоныс аударуға итермеледі. В.В. Трепавловтың пікірі бойынша 1500 жылғы ноғай билеушілерінің Қазанға қарсы әскери қимылдарына Ағалақ қатысқан жоқ. Оның есімі 1507 жылдың тамыз-қыркүйек айларында орын алған орыс-ноғай елшілік хат алмасуы барысында кездеседі. 1508 жылы өзінің саяси ықпалын арттыру мақсатында ноғай биі Хасан Ағалақты ноғай тағына отырғызып, оның тұсында беклербек болуды жоспарлаған. Алайда бұл ұсыныс Ноғай Ордасының билеуші топтарынан қолдау тапқан жоқ. 1508 жылдан кейін Ағалақ пен Хасанның есімдері жазба деректерде кездеспейді.

Әдебиет
-------

* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
* *Парунин А.В.* Политическая история Тюменского ханства в 1430-1508 гг.: монография / А. В. Парунин. - Челябинск : Фонд содействия сохранению культурного наследия «Общественный фонд "Южный Урал"», 2023. - 247 с.
* ПСРЛ. Т. 37. Устюжские и Вологодские летописи XVI-XVII вв. Л.: Наука, 1982. С. 51.
Гивех
**Гивех** немесе **гивах** (парсы: گیوه‎, ‎күрд.: کەڵاش, **калаш**) — жұмсақ, ыңғайлы, берік қолдан тоқылған аяқ киім, Иранның бірнеше жерінде, әсіресе Керманшах провинциясының ауылдық және таулы аймақтарында кең таралған. Гивехтің өндірістік орталықтары Ирандағы Йезд және Керманшах екі провинциясы болып табылады.

Гивех екі бөліктен тұрады: табан және жоғарғы бөлік. Табаны әдетте резеңке немесе былғары, үстіңгі жағы тоқылған жіп. Бұл аймаққа резеңке өнеркәсібі келгенге дейін дие жасаушылар сеп жасау үшін жабайы сиыр терісін пайдаланды, ал үстіңгі жағы жүн немесе мақта жіптен жасалған. Ал оларды ең бай адамдар киетін. Резеңке өнеркәсібінің пайда болуымен төменгі сыныптағы адамдар резеңкеден тек қана резеңке пайдаланды.

Тағы қараңыз
------------

* Галеш

Сілтемелер
----------

* Керманшах сайтының CHHTO
**Жан-Пьер Адамс** (10 наурыз 1948 жыл, Сенегалда — 6 қыркүйек 2021 жыл, Ним) — орталық қорғаушы болып ойнаған француз экс-футболшысы.

Карьерасы
---------

Жан-Пьер Сенегалда дүниеге келген. Балалық шағында отбасымен бірге Францияға көшіп өтті. 

Ницца және ПСЖ футбол командаларында ойнап елге танымал атанған. Франция ұлттық құрама қатарында 1972 жылдан 1976 жылға дейін жиырма екі матчта ойнаған. Футболшыға ота жасау кезінде дәрігер қателігінен Жан-Пьерде қиыншылықтар туды. 1982 жылы 17 наурыздан бері комада жатып, 2021 жылы 6 қыркүйекте өмірден өтті.

Тоқтап қалған өмір
------------------

1981 жылы жиі жарақаттана беріп, футбол ойнауды доғарды. 1982 жылы 17 наурызда тізесіне ота жасату үшін Лиондағы клиникаға барады. Ол кезде қалада хирург деген мүлде тапшы, бір мезетте бірнеше адамды операция жасауға тура келеді. Жан-Пьерді емдейтін дәрігер (жанында тәжірибесіз жас көмекшісі бар) оңбай қателесіп, ота шарттарын дұрыс жасамайды. Нәтижесінде футболшының миының біраз бөлігі қайта қалпына келмей қалады да, Жан-Пьер мәңгі қозғалыссыз жатып қалады. Осылайша ол үшін өмір 1982 жылы тоқтап қалды да.

Содан 40 жылға жуық өз үйінде жатты. Жалғыз күтушісі — әйелі Бернадетт Адамс. 38 жыл бойы күйеуінің жанынан бір елі ұзаған емес, күйеуін фотоға немесе видеоға мүлде түсірткен емес.

Бернадетт медицина саласындағы жаңалықтарды үзбей қарап отырды. Бар арманы — күйеуінің ми талшықтарын қалпына келтіре алатын өркениет заманына тез жету болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сіллтемелер
-----------

* Өмір мен өлім арасындағы 35 жыл
**Аднан Янузай** (алб. *Adnan Januzaj*; 1995 жылы 5 ақпанда Брюссель қаласында Бельгияда туылды) — бельгиялық футболшы, «Реал Сосьедад» футбол клубы мен Бельгия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтағы мансабы
----------------

### Жастар клубы

Аднан Янузай Брюссель қаласында туылып, 5 жас аралығында «Брюссель» академиясына берілді. 2005 жылы оны «Андерлехт» академиясына шақырды. 2011 жылы наурызда, «Андерлехте» өткізген сәтті маусымынан кейін, 16-жасар Янузай Манчестер Юнайтедке 300 мың фунтқа көшіп кетті.

### Манчестер Юнайтед

2012/13 маусымда «Манчестер Юнайтедтің» 21 жасқа дейінгі құрамында өнер көрсетті. Янузай қосалқы командалардың ішіндегі ең үздік футболшы атанып, *Дензила Харуна* жүлдесін алды. 2013 жылы 19 мамырда Аднан негізгі құрамның «Вест Бромвич» клубына қарсы ойынға шақырылды, бірақ алаңға шыққан жоқ. 2013/14 маусымы басталмас бұрын Янузай негізгі құрам тізіміне қосылып, жаттығу мачтарына Азияға барды.

**2013/14 маусымы**

13 шілдеде Янузай алғаш матчын «Сингх жұлыздарына» қарсы өткізіп, 90 минут бойы алаңда жүрді. 29 шілдеде Аднан МЮ үшін алғаш голын «Китчи» командасына қарсы соқты. 

Ресми алғашқы матчын Англия Суперкубогінде 84 минутта Робин ван Персиді ауыстырып өткізді.

2013 жылы 14 қыркүейкте Аднан алғаш рет АПЛ-дағы матчын ауысып кіріп, «Кристал Пэласқа» қарсы өткізді. 5 қарашада алғаш рет негізгі құраммен алаңға кіріп, «Сандерленд» клубына қарсы 2 гол соқты.

2013 жылы 19 қазанда Аднан Янузай «Манчестер Юнайтедпен» 5 жылдық контракка қол қойды.

Ұлттық құрамада
---------------

Янузай Бельгияның азаматы болса да, оның Албания, Сербия, Косово, тіпті Түркия құрамаларына қатысуға құқығы бар еді. Бірақ 2014 жылы Янузай Бельгия құрамасына ойнауды жөн көрді. 13 мамырда Бельгияның бас бапкері Марк Вильмотс оны әлем чемпионатына қосты. 26 мамырда Аднан алғаш ойының Люксембургқа қарсы жолдастық матч өткізді. Алайда ФИФА бұл матчты регламент бұзылғаны үшін жойып жіберді. Қайтадан алғашқы матчын Янузай 7 маусымда Тунис құрамасына қарсы өткізді. 26 маусымда Аднан алғаш рет әлем чемпионатындағы матчта Оңтүстік Кореяға қарсы негізгі құраммен өткізді.

Жетістіктері
------------

### Манчестер Юнайтед

* Англия Суперкубогінің иегері: 2013

### Жеке

* Дензила Харун жүлдесі: 2013
* Blue Stars/Fifa Youth Cup алтын добы: 2013
* Gazzetta Dello Sport журналы бойынша Еуропадағы үздік жас футболшы: 2014

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Манчестер Юнайтедтің ресми сайтында профилі
Кторов Анатолий Петрович
**Кторов Анатолий Петрович** (24. 04. 1898 ж. т. Москва) - орыс совет актеpi, КСРО халық артисi (1963). 1919 ж. Комиссаржевская театры жанындағы студияны бітірді. 1917-1933 ж. Комиссаржевская мен Корш театрында ойнады. 1933 жылдан Москваның Көркем академиялық театрының құрамында актер. Нәзік юмор, әсем пластика мен өгкір мінезділік — оның сахналық творчествосына тән қасиет. 1925 жылдан кинофильмдерге тускен. 1965 ж. гастрольдiк сапармен Алматыда өнер көрсетті. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1952). 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Қабдолкәрім Ратайұлы Әбдіқазымов** 

1955 жылы 28 сәуірде Талдықорған облысында туған. Қазақ.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын;
КСРО МҚК Жоғары курстарын бітірген.

1981 жылдан ҚазКСР (ҚР) МҚК-ҰҚК органдарында қызмет еткен, жедел өкілден Департамент бастығына дейінгі
қызмет жолынан өткен. 1993 жылдан -Торғай облысы бойынша ҚР ҰҚКБ бастығының орынбасары; Ақмола облысы
бойынша ҚРҰҚКБ бастығыныңорынбасары; Астана қаласы және Ақмола облысы бойынша ҚР ҰҚКД бастығының
бірінші орынбасары; Қарағанды облысы бойынша ҚР ҰҚКД бастығы. 2003 жылдан - Жамбыл облысы бойынша ҚР
ҰҚКД бастығы. 2007 жылдың қараша айынан 2009 жылдың қараша айына дейін - ҚР ҰҚК төрағасының орынбасары.
2010 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары.

Генерал-майор.

II дәрежелі «Айбын» орденімен; 4 медальмен марапатталған. ҚР ҰҚК құрметті қызметкері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Жеңісбек Мұхамедкәрімұлы Жұманбеков** (11 қараша 1945, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы (1995-1997), дипломатиялық дәрежесі — бірінші санатты кеңесші.

Өмірбаяны
---------

1945 жылы 11 қарашада Қазақстан Республикасының Жамбыл облысында дүниеге келген.

Әкесі Мұхамедкәрім ауыл мұғалімі, екі соғыстың: Фин және Ұлы Отан соғыстарының қатысушысы, қатардағы жауынгерден аға лейтенантқа дейін жеткен, аты аңызға айналған «Катюшаны» есептеу бойынша саяси нұсқаушы, соғыстан кейін - нұсқаушы, аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары, ұжымшар төрағасы болды.

1968 жылы Мәскеу тамақ өнеркәсібі технологиялық институтын инженер-технолог мамандығы бойынша бітірді, Алматы қаласындағы Қазақ КСР Астық өнімдері министрлігі жүйесінде жұмыс істеді.

1972 жылы КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК оқу орнын бітіргеннен кейін Қазақ КСР Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті жүйесінде (орталық аппарат, Алматы және Қарағанды облыстары) жедел және басшылық қызметтерде болды.

1986 жылдан Қазақ КСР МҚК Ақтөбе және Жамбыл облыстары бойынша басқармасы басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1992 жылдан бастап — ҚР МҚК/ҰҚК Жамбыл облысы бойынша басқармасының басшысы болды.

1994 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары, 1995 жылдан бастап төрағасы болып тағайындалды.

1997 жылы Қазақстан Республикасы «Барлау» қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды.

1999-2002 жылдары — кеңесші ретінде Қазақстан Республикасы ҰҚК-нің Өзбекстан Республикасындағы ресми өкілі, кейін Қазақстан елшіліктерінің кеңесші-елшісі ретінде Қазақстан Республикасы ҰҚК-нің Ресей Федерациясындағы ресми өкілі қызметін атқарды.

2004-2009 жылдары — ШЫҰ ӨЛҚҚ Атқару комитеті директорының әртүрлі салалардағы — әкімшілік-қаржылық және ақпараттық-талдау бойынша орынбасары болды.

2010 жылы 1 қаңтарда Шанхай ынтымақтастығы ұйымы Мемлекет басшылары кеңесінің шешіміне сәйкес, Өңірлік лаңкестікке қарсы құрылым Атқарушы комитетінің директорлығына үш жылдық мерзімге тағайындалды.

Генерал-лейтенант әскери атағы бар.

Марапаттары
-----------

* II дәрежелі «Даңқ» ордені (2002)
* Қазақстан Республикасы ҰҚК құрметті қызметкері.

Кеңес Одағының, Қазақстан Республикасының медалдарымен және Құрмет грамоталарымен, КСРО МҚК құрмет белгілерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Халықаралық ұйымның генералы
2. ↑  ҚР ҰҚК Басшылары
3. ↑  «Қазақстан Республикасының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысын оңтайлы ету жөнiндегi шаралар туралы» 1997 жылғы 22 сәуiрдегi № 3466 Қазақстан Республикасы Президентiнiң Жарлығы. Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі.
4. ↑  ШЫҰ Өңірлік лаңкестікке қарсы құрылымы Атқарушы комитетінің жаңа директоры таныстырылды
5. ↑  Указ Президента от 12.12.2002 № 998 «О НАГРАЖДЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННЫМИ НАГРАДАМИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН». Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 мамыр 2015.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 маусым 2012.
**Айла Лэнг Фишер** (ағылш. *Isla Lang Fisher*; 3 ақпан 1976 жыл, Маскат, Оман) — австралиялық актриса. «Дома и в пути» операсында Шеннон Рид рөлін ойнаған. 2005 жылы Винс Вон және Оуэн Уилсонмен бірге «Незваные гости» комедиясында, «Шопоголик», «Иллюзия обмана», «Великий Гэтсби» фильмдерінде түскен.

Өмірбаяны
---------

Фишер Омандағы Маскат қаласында туып, 9 айына дейін тұрған. Олардың отбасында Айладан басқа тағы 4 бала болған. Айла әлі 1 жасқа толмай, олар Австралиядағы Перт қаласына көшеді. Айланың күйеуі Саша Барон Коэн. Екеуінің 2007 жылы 19 қазанда Лос-Анжелес қаласында туған Олив және 2010 жылы тамыз айында туған Элула Лотти Мириам атты қыздары бар. 2014 жылы олар тағы бір баланың дүниеге келуін тосып жүр деген ақпарат келді.

Мансап
------

Айла 9 жасынан австралиялық жарнамаларда түсе бастайды. Кейіннен «Бей-Сити» және «Райский пляж» сериалдарындва түседі. 1994 жылдан 1997 жылға дейін «Дома и в пути» сериалында Шеннон Ридтің рөлін ойнайды. 2001 жылы Фишер «Бассейн» неміс фильмінде Кимнің рөлін ойнайды. 2002 жылы Айла Скуби-Ду фильмінде Мэри Джейннің рөлімен танымал болады. 2003 жылы Wannabes комедиясында Кристидің рөлін ойнайды. "Незваные гости" фильмінде Винс Вон, Оуэн Уилсон, Кристофер Уокен, Рэйчел МакАдамс сияқты актерлермен түсіп, сыйлыққа ие болады. 2006 жылы «Лондон» драмасында Джессика Бил, Крис Эванс және Джейсон Стэтхем сияқты актерлетімен ойнайды. Джейсон Биггзпен бірге "Женюсь на первой встречной" комедиясында түсіп, Кейтидің рөлін алады. 2007 жылы «Обман» триллерінде Джозеф Гордон-Левитт және Мэтти Гудпен түседі. 2010 жылы Фишер «Руки-ноги за любовь» комедиясында басты рөлді ойнап, 2012 жылы «Холостячки» фильмінде түседі.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Айла Фишер
**Локомотивтік сигнал жүйесі** — жол бойы сигналдарын машинистің кабинасындағы локомотив светофорына автоматты түрде түсіріп отыратын құрылғылардың жиынтығы. 

Локомотивтік сигнал жүйесі учаскелердің поезд өткізу қабілетін әрі қозғалыс қауіпсіздігін арттырады. Локомотивтік сигнал жүйесі **дамылды және дамылсыз жүйелерге** ажыратылады. Дамылды жүйеде жол мен локомотивтік қабылдау құрылғыларының арасындағы байланыс (мысалына, станцияға жақындағанда) келген кезде ғана іске қосылады. Бұл жүйе автоматты блокировкасы жоқ учаскелерде поездар қозғалысын реттеу үшін пайдаланылады. Жол мен локомотив арасындағы байланыс кез келген бөлігінде орнатылса, ол Локомотивтік сигнал жүйесінің дамылсыз түріне жатады. Жол бойы сигнал беру құрылғыларынан берілетін сигналдар (дол светофорлары көрсетулерінің кодталған түрі) рельспен таралып, Локомотивтік сигнал жүйесіндегі қабылдауыш катушкада қабылданады да, локомотив светофорының сигналына түрленеді. СССР-дің темір жол тораптарында Локомотивтік сигнал жүйесінің дамылсыз түрі мен қатар қырағы бақылау және жылдамдық бақылау жүйелері қолданылады. Қырағы бақылау жүйесі тыйым салу сигналы қабылданысымен поезды тоқтатады. Жол бөгетіне жақындағанда машинист локомотив светофорының сигналын елеусіз қалдырған жағдайларды жылдамдықты бақылаужүйесі поезды автоматты түрде тоқтатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 7 том, Алматы 1975
**Оңды** — Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы ауыл, Оңды ауылдық округі орталығы.

Географиялық орналасуы
----------------------

Аудан орталығы – Шетпе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км жерде, Шығыс Қаратау жотасының оңтүстік баурайында, шөл белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

| 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- |
| 706 | ▲988 | ▼825 |

Тарихы
------

Іргесі 20 ғасырдың 50-жылдарының бас кезінде "Екпінді" және "Ақырап" ұжымшарларын ұйымдастыруға байланысты қаланды. 1978–1997 жылдары қаракөл қойын өсіретін кеңшардың орталығы болды. Бұрынғы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

Тарихи ескерткіштер
-------------------

Оңды аймағында Қамысбай, Ақүйік, Бекі, Олжаның қызы, Есен-Ата сияқты тарихи-мәдени ескерткіштер бар.

Мәдениет саласы
---------------

Оңды ауылы тұрғындарына бүгінде бір мәдениет үйі, екі кітапхана мәдени қызмет көрсетіп тұр. Онды ауылы кітапханасында кітап қоры 8123 кітап.

Транспорты
----------

Бүгінгі таңда аудан, облыс орталығымен жолаушы тасымалы тұрақты қалыптасқан.

Денсаулық сақтау саласы
-----------------------

Ауылда халыққа дәрігерлік қызмет көрсететін ауылдық дәрігерлік амбулатория жұмыс жасап келеді.

Әйгілі тумалары
---------------

* Әбіш Кекілбайұлы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 15 бекет •
 Ақшымырау •
 Басқұдық •
 Бекі •
 Боздақ •
 Жарма •
 Жармыш •
 Жыңғылды •
 Қияқты •
 Қызан •
 Оңды •
 Сазды •
 Сайөтес •
 Тасмұрын •
 Тиген •
 Тұщыбек •
 Тұщықұдық •
 Үштаған •
 Шайыр •
 Шебір •
 **Шетпе** 
 |

 |
**Ашық Тізімдеме Жобасы** (ағылш. ***Open Directory Project***). Басқа атаулары: **ODP**, **DMoz** (**D** — ағылш. *directory*, **Moz** — Mozilla) — Netscape иелі көп тілді Интернет сілтемелерінің ашық тізімдемесі. Құрылтайшылары және сүйемелдеушілері ерікті өңдеушілер шартты қауымы деп есептеледі.

Тізімдеме 1998 ж. бастап іске кірген. Ағымдық 2006 ж. 1 маусымында тізімдеменің жария бөлшегінінің 708 584 астам төменгі бөлшектерінде 4 769 732 астам тораптар сипатталған, 78 тіл тарауы құрылған және толықтырылған, тағы 99 саны даяр кезеңінде боп тұр, жобаның болмысының бүкіл уақытында 72 729 өңдеуші қатысқан, оның ішінде 7 495 өңдеуші ағымда белсенді өңдеумен шұғылданып тұр. 2006 ж. 12 мауысымында тізімдеменің жария бөлшегінде қазақша торап бөлімі Мұрағатталған 15 қаңтардың 2007 жылы. орналастырылған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ашық Тізімдеме Жобасы Мұрағатталған 14 мамырдың 2016 жылы.
* Жария алқасы — Ашық Тізімдеме Жобасы
	+ Жария алқасының қазақша тарауы Мұрағатталған 7 ақпанның 2007 жылы. — Ашық Тізімдеме Жобасы
* Санақтар(қолжетпейтін сілтеме) — Ашық Тізімдеме Жобасы
* Ұнқағаз Мұрағатталған 19 қаңтардың 2007 жылы. — Ашық Тізімдеме Жобасы
**Батыс ұйғыр тілі** (кейбір нұсқада: **сары ұйғырлар тілі**) - түркі тілдерінің солтүстік-Шығыс тобына жататын тіл. Қытайдың Ганьсу Сунань-Ұйғыр автономды уез, Синьцзян-Ұйғыр автономды аудандарында таралған. Онымен 4 мындай адам сөйлейді. Айкын диалектілік белгілері жок, тек таулык және далалык говорларында дыбыстык, лексикалык ерекшеліктер кездеседі. Қазіргі таңда жазуы жоқ болып есептеледі. Кей мәлімет бойынша қытай жазуы қолданылады.

Бұл тілде Қытайдағы Ганьсу провинциясындағы Минхуа ұлттық автономды уезде тұратын «сары ұйғырлар» сөйлейді. Сары ұйғырлар б.з. 9 ғ-да енисей қырғыздарынан жеңіліп, жер аударып бір бөлігі Шығыс Түркістанға (қазіргі Солтістік-Батыс Қытайдағы Синьцзян), қалғандары осы жерге келген. Фонетикасы мен лексикасы қытай тілінің, тибет тілінің әсерін қабылдаған. Сары ұйғыр тілі көне ұйғыр тіліне жакын деген болжам бар, оған сөз басында /-дің, шығыс септігінің-tin формасының, көне сан жүйесінін (11-ден 29-ға дейін) колданылуы, есімдіктің екі түрлі септелуі т. б. дәлел болады. 18 г. басына дейін сары үйғырлар көне ұйғыр әдеби тілін пай- далануы мүмкін, бірак Тибеттің әсерімен көне ұйғыр жазуы ұмы- тылған. Қазір Сары ұйғыр тілі тұрмыстыкдеңгейде ғана колданылады.. 19 ғ. соңында Г. Н. Потанин, С. Г. Э. Маннергейм, С. Е. Малова, Э. Р. Тенишев ғалымдармен зерттелген.

Бұл тілге ең жақын болып Пуйо қырғыз тілі болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Western Yugur at Ethnologue (17th ed. 2013)
2. ↑  Concise Encyclopedia of Languages of the World — revised. —  Elsevier, 2010. — P. 1109. — ISBN 0080877753.
3. ↑  The Mainz Meeting: Proceedings of the Seventh International Conference on Turkish Linguistics, тамыз 3-6, 1994 —  Otto Harrassowitz Verlag, 1998. — P. 28. — ISBN 3447038640.
4. ↑  Национальность югур
5. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы, «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN 9965-409-88-9


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Түркі тілдері |
| --- |
|  |
| Оғыр | 
Авар† • Бұлғар† • Ғұн† • Xазар† • Чуваш |
|  |
| Ұйғыр | 
Айни² • Көне түркі† • Лоп • Өзбек • Ұйғыр • Шағатай† • Іле түркі |
|  |
| **Қыпшақ** | 
Алтай • Армян-қыпшақ • Башқұрт • Ежелгі татар† • Қазақ • Қарайым • Қарақалпақ • Қарашай-малқар • Құман† • Құмық • Қыпшақ† • Қырғыз • Қырымтатар тілі • Қырымшақ • Мәмлүк қыпшақ† • Ноғай • Параба • Татар • Ұрым¹ |
|  |
| Оғыз | 
Афшар • Әзірбайжан • Ғағауыз • Қашқай • Қорасан түркі • Қырымлы¹ • Османлы† • Печенег† • Салар • Түрік • Түрікмен • Ұрым¹ |
|  |
| Арғы | 
Халадж |
|  |
| Солтүстік-шығыс | 
Сары ұйғыр • Долған • Пуйо қырғыз • Саха • Тофа • Тыва • Хақас • Шор • Шұлым |
|  |
| Ескертпелер: ¹Бір топтан көбірек тізімделінеді, ²Аралас тіл, ³Дауласта, †Өлі |

 |
Уранозавр
**Уранозавр** атауы батыл кесіртке дегенді білдіреді. Ол ерте Бор дәуірінде, бұдан шамамен 110-115 миллион жыл бұрын өмір сүрген өте ерекше игуадонтид. Қазіргі Африка аумағын мекендеген. Динозаврдың екінші және үшінші саусақтары кең және имек тәрізді болған. Негізінен, бауырымен жорғалаушылар тобына жататын динозаврдың табылған қаңқасынан жүре алғандығы анақталған. Оған үлкен білегі мен бір-біріне жалғасқан сүйектері дәлел. Ең соңғы ұзын саусағын ағаштан жапырақ жұлып, бойы жетпеген бұталарды үзуге пайдаланған.

Қызықты дерек
-------------

* Динозаврдың сүйектері 1973 жылы Нигердің Сахара бөлігіндегі 110 миллион жылдық ерте Бор дәуірі қабаттарынан табылған.
* 1976 жылы француз палеонтологы Филипп Тагет сипаттаған.
* Уранозаврдың толық екі сүйегі 1966 жылы Африка құрлығы, солтүстік-шығыс Нигердегі Сахара шөлінен табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Залалсыздандыратын техника**, әскери техниканы, заттық мүлікті, орналасқан жерді және т.с.с. залалсыздандыратын жабдықтар. З.т-ға таситын және көлік комплекттері, көлік құю бекеттері, әскери киімдерді арнайы өңдейтін әрі қайта сіңдіретін далалық көлік және экстракционды бекеттер, әскери техниканы, әскери киімдерді және орналасқан жер телімдерін дезинфекциялайтын және дезинсекциялайтын газсыздандыратын машиналар жатады.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Айдос Темірғалиұлы Тәттібаев** (26 сәуір 1990 жыл, Захаровка, Нұра ауданы, Қарағанды облысы) — қазақстандық футболшы, "Шахтер" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

Қарағандының "Шахтер" клубының түлегі. 2009 жылы карьерасын "Гефест" клубында бастады.

2010 жылы "Шахтерға" оралды. Сол жылы Қазақстан кубогының финалисі атанды. 2012 жылы "Болат-Амт" клубына ауысты. 2014 жылы "Гефестке", 2015 жылы тағы да "Болат-АМТ" клубына ауысты.

2016 жылы "Шахтерға" қайта оралып, үш маусым ойнағанымен, мергендігімен көзге түсе алмай, қосалқы құрамда отырып қалды да, 2018 жылдың бірінші жартысында тағы да "Болат-АМТ" клубына кетті. Жылдың екінші жартысын "Таразда" өткізді.

20119 жылы Қазақстан бірінші лигасында ойнайтын "Каспийге" ауысты.

2020 жылы туған клубы "Шахтерға" қайта оралды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Шахтёр»
* Қазақстан кубогының финалисі: 2010

«Каспий»
* Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2019

### Жеке

* Бірінші лиганың үздік мергені: 2019 (19)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Александар Игнёвски** (серб. *Aleksandar Ignjovski / Александар Игњовски*; 27 қаңтар 1991, Белград) — серб футболшысы, "Магдебург" клубы мен Сербия құрамасының орталық қорғаушысы.

Мансабы
-------

Белградтық ОФК клубының мектебінің тәрбиеленушісі. Ол жердегі өз мансабын 2008 жылы бастаған, бірақ тек бір маусым ойнап шықты - 23 ойын және 3 гол. 2009 жылы 8 шілдеде немістік «Мюнхен 1860» клубымен жалғдану туралы контрактқа қол қояды. Клуб қатарында 53 ойынға қатысты. Маусымның аяқталуымен Белградқа қайта оралады. 2011 жылы 4 тамызда немістік «Вердер» клубымен контрактқа қол қойды. Трансферлік құны бір миллион евроға жуық.

2013/14 маусымның аяқталуымен Франкфурттық «Айнтрахт» клубымен үш жылдық контрактқа қол қояды.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------
**Се Цзинь** – Қытай кинорежиссері. 

Қытай ұлттық *«Алтын әтеш» сыйлығы*ның киноматография саласы бойынша үш рет лауреат атанған. 1923 жылы 21 қарашада Чэцзян провинциясының Шаньюе қаласында дүниеге келген. 1941 жылы Сычуань провинциясындағы Мемлекеттік театр училищесіне түседі. Алайда оқуын аяқтамай, 1943 жылы тастап кетеді. 1948 жылы Нанкиндегі Мемлекеттік драма колледжінің режиссерлік факультетін тәмамдайды. 

1957 жылы «Баскетболистка №5» фильмімен кинорежиссерлік мансабын бастайды. 50 жылдық режиссерлік жұмысында жиырмадан аса фильм түсірген. 2008 жылы 18 қазанда өзінің туған қаласында қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNE: XX1492164 · BNF: 146848775 · GND: 106769742X · ISNI: 0000000383758150 · LCCN: n83193151 · NLA: 36622907 · NTA: 152646841 · VIAF: 271415289 |

 |
15 **Келли Роуленд** (ағылш.  *Kelly Rowland*, толық аты Келендрия Трин Роуленд, 11 ақпан 1981 жыл, Атланта, Джорджия штаты) – американдық әнші, әндердің авторы және актриса.Қазіргі ритм-энд-блюз стилінде ән айтады. Ол танымал болған американдық *Destiny's Child* тобының негізін қалаушыларының бірі болған. 

Өзінің жеке *«Simply Deep»* альбомын 2002 жылы шығарған. Альбом коммерциялық жетістіктерге жетіп, Ұлыбритания хит парадында бірінші орында болады. 

2009 жылы Дэвид Геттамен бірігіп *«When love takes over»* әнін шығарған. 

Әншілік мансабынан басқа Келли фильмдерге және телехикаяларға да түскен. Бірқатар сыйлықтардың иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Келли Роуленд *Internet Movie Database сайты*нда
*Басқа мағыналар үшін Норьега деген бетті қараңыз.*
Мануэль Норьега
**Мануэль Антонио Норьега Морено** (ис. *Manuel Antonio Noriega*; 11 ақпан 1934, Панама қаласы, Панама) — панама әскери қайраткері, азаматтық елбасы ісінде нағыз билікті пайдаланған панама генералы. 

Кедей отбасында дүниеге келген, Перудегі әскери мектепке барған. Перуден оралған соң, Панама ұлттық гвардиясына қосылған. Әскери интелегенция басы ретінде 1970 жылы ОББ мен Кубадағы АҚШ жауынгерлерінен құтылуға сұраныс жасаған, бірақ оның аямас мінезі мен наркотика саудагері деген өсектен беделіне дақ түскен. 

1989 жылы армия басы сайлауында оны қанағаттандырмайтын дауыс жойылды. Содан кейін ол АҚШ Норьеганы қолға түсіру мақсатымен Панамамен саудаласты. АҚШ сотында оны қоқан-лоқысы, наркотика саудасы, пара алғаны үшін 40 жылға бас бостандығынан айырды. Кейін оның уақыты қысқарды.

Әдебиеттер
----------

* Blum, William "The CIA, Contras, Gangs, and Crack" at Foreign Policy in Focus
* Chiasson, Lloyd "Illusive Shadows: Justice, Media, and Socially Significant American Trials". Praeger, 2003. ISBN 0-275-97507-X.
* Dinges, John, *Our Man in Panama: The Shrewd Rise and Brutal Fall of Manuel Noriega*, New York, Random House, 1991. ISBN 0-8129-1950-5
* Harris, David, *Shooting the Moon: The True Story of an American Manhunt Unlike Any Other, Ever*, New York, Little Brown, 2001. ISBN 0-316-15480-6
* Knight-Ridder News Service Panamanian Envoy Ricardo Bilonick Admits Paying Drug Bribes to Noriega" 1991

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Official Archives of General Manuel Antonio Noriega
* Noriega co-defendant, Ricardo Bilonick only came forward after the Cali drug cartel paid him $1.25 million Мұрағатталған 31 наурыздың 2012 жылы.
* Another Panamanian paid for his testimony against Noriega was Ricardo Bilonick
* Ricardo Bilonick Emerges as Key Figure in Noriega's Quest for a Retrial Мұрағатталған 5 қарашаның 2012 жылы.
* Narcotrafficker and Noriega associate, Ricardo Bilonick, defends Mexican drug cartel operatives, 2010
**Жапырақты қызылша** немесе Мангольд (лат. *Beta vulgaris*) - қызылшаның бір түрі, Жерорта теңізі аймақтарынан шыққан, Орталық және Шығыс Еуропада өсіріледі.

Сарымсақ пен пиязбен қуырылған салат

Құрамы
------

100 г мангольдта – 35 ккал бар.

Мангольдтың құрамында жасунық, калий, натрий, кальций, 42 мг фосфор, темір, A, B1, B2, PP, C дәрумендері бар. Калийдің бай көзі. Барлық көкөністердің ішінде мангольдтың құрамында ғана калийдің ең көп мөлшері бар. Бұл минерал ағзадағы судың құрамын, бүйректердің және қан қысымының жұмысын реттейді, сондай-ақ жүйке жүйесінің дұрыс жұмыс жасауына, бұлшықеттердің жұмысына жауап береді және миды оттегімен қоректендіреді – ойлау қабілетін және зейінді жақсартады.

Қолданылуы
----------

Мангольд – бұл жапырақты қызылша, ал қызылшалы сабақ – бұл сабақтары бар жас қызылша. Жапырақтық айырмашылығы жиі бүріскен жапырақтарымен сипатталады және ол саумалдық ретінде дайындалады. Сонымен қатар, салаттарға, сорпаларға немесе голубецтерге арналған керемет қосымша болып табылады.