recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Баспасөз-релиз** – терілген материалдар, кестелер, бағдарламалар, мәліметтер баспасөз мәслихатына келгендерге таратылып беріледі. 

Олар баспасөз мәслихатын ұйымдастырушылар мәлімдемесінің мәтініне сәйкес келеді. Баспасөз мәслихаты, көбінесе баспасөз орталығымен немесе баспасөз-хатшысымен ұйымдастырылады. Баспасөз мәслихатын баспасөз хатшысы басшысының атынан жүргізе береді. Баспасөз хатшысымен қоғамдық жұмыстағы хатшы бірге жұмыс істей береді. 

Баспасөз хатшысы бірінші кезекте БАҚ-қа (теледидар, газет, радио) іс-шаралары туралы хабарлап отыруы керек. Оған қандай да бір сұрақ туындаған журналист келуі мүмкін. Ол БАҚ-тан келген хабарларды, басшысының қызметіне қатысты және еліміздегі, шетелдегі маңызды оқиғаларды басқармаға жариялап отыруға міндетті. Газеттегі мақалаларды оқып, телерадио хабарларды тыңдап, талдау жасау оның міндеті болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5
**Баспа құрылғы** – есептеу техникасында есептеуіш ма шинадан алынған қорытынды мәндерді сан не әріп түрінде қағаз бетіне жазып отыра тын құрылғы. 

  

Баспа құрылғы ретінде негізінен баяу жылдамдықты электромеханикалық құрылғылар қолданылады. Секундына бірнеше мың танба басуға мүмкіндік беретін шапшаң баспа құрылғылары (фотооптикалық электрографиялық, электро-химиялық т.б.) да бар. 
Электро-механикалық баспа құрылғылар сек. 20 таңбаны 7 көшірме қағазға баса алатын машинкалар (ленталы не рулонды), мин. 90-150 жол басып шығаратын доңғалақты және штангілі құрылғылар, мин. 900 жол басатын санды доңғалақты және матрицалы болып бірнеше түрге бөлінеді. Шапшаң баспа құрылғылар ішінде фотооптикалық түрі жиі қолданылады. Ол бір матрицадан сек. 2000-ға дейін таңба түсіруге мүмкіндік береді. 

Соңғы кезде құрамында күрделі электромеханикалық құрылғылары жоқ электрографиялық баспа құрылғыларында кең таралуда. Онда жылжып тұрған қағаз бетіне электродтар матрицасы көмегімен басылатын таңбаға сәйкес заряд беріледі. Қағаздың зарядталған жерлеріне бояулы ұнтақтың жабысуы салдарынан кескін алынады. Жалпы баспа құрылғылары конструкциялық және технологиялық ерекшеліктеріне қарай секундына 100-ден (электрохимиялық) 3000-ға (электрографиялық) дейін таңба баса алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Шыңғыссай обасы**– қола дәуірі қорымы. 

  

Мойынқұм ауданы Хантау кентінен солтүстік-шығысқа қарай 40 км қашықтықта орналасқан. 1989 жылы Қазақ КСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының ескерткіштер жиынтығы археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.Байпақов) тапқан. Шыңғыссай обасы оңтүстіктен солтстікке және батыстан шығысқа созылып жатқан 13 қорымнан тұрады. Ол қорымдардың 8-і жан-жағынан тастармен қоршалған. Қоршаулардың диаметрі 2,5 м-ден 6,7 м-ге дейін болып келеді. Әрбір қорымдағы тас жәшіктер гранит плиталармен жабылған.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Шыңжаңдағы бейбітшілік пен демократияны қорғау одағы** – 1948 ж. 1 тамызда Құлжа қаласында құрылған саяси ұйым. 

Негізгі мақсаты – Шыңжаң өлкесін гоминьдан үстемдігінен толық азат ету, демокр. бағытта жаңа үкімет құру болды. Ол үшін жергілікті жерлерде астыртын ұйымдасқан партия, қоғамдық ұйымдардың басын біріктірді. Одақтың тұңғыш төрағасы болып Ахметжан Қасыми, төралқа мүшелері болып Ысқақбек Мононұлы, Дәлелхан Сүгірбайұлы, Әбдікәрім Аббасов, тағы басқа барлығы 29 адам сайланды. Орта Құлжа қаласында орналасты. Оған 3 аймақтық (Алтай, Іле, Тарбағатай), 29 аудан к-т, 755 бастауыш ұйым бағынды. "Алға" газеті мен "Одақ" журналын шығарып тұрды. Одақ 1953 ж. қазанда өз жұмысын тоқтатты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қасыми А. Сөздері мен мақалаларының жинағы, Ү. 1950.
**Фонограф** (грек. phone- дыбыс және грек. grapho - жазамын, жазу) - механикалық әдіспен дыбыс жазу мен дыбысты қайта жаңғырту аспабы. Алғаш рет 1877 ж. Т.А. Эдисон (АҚШ-та) ойлап тапқан. 20 ғасырдың 30-жылдарыне дейін фонографтың жетілдірілген түрлері диктафон ретінде кеңінен пайдаланылды. Әсіресе, фонографты халық музыкасын жазып алуды пайдалану кейіннен фольклортанудың ғылым ретінде қалыптасуының жаңа кезеңін айқындады. 20 ғасырдың басында фонограф арқылы әдебиет пен өнердің айтулы өкілдерінің (мысалы әнші А.Патти мен актриса С.Бернардың, жазушылар Л.Н. Толстой мен А.П.Чеховтың, т.б.) үн-даусы жазылып алынып, кейінгі ұрпаққа сақтауға қалдырылды. 20 ғасырдың 20-жылдары қазақтың атақты әншісі Әміре Қашаубаевтың даусы да фонографқа жазылып алынған. Кейін фонографтың негізінде граммофон мен патефон жасалды; 20 ғасырдың 40-50 жылдарында олардың орнына жаңа электрмеханикалық және магниттік жазу құрылғылары(магнитофон, электрофон, т.б.) өмірге келді .

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Аят әл-курси** (араб.: **آية الكرسي** ‎ – *арштың аяты*) — әл-Бақара сүресінің 255-ші аяты. Құран кәрімнің ең танымал аяттарының бірі.

Арабша жазылуы
--------------

002255 әл-Бақара урду скрипті
002255 әл-Бақара Усмани скрипті
 اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلاَ يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيم

Транслитерациясы
----------------

Фонологиялық транскрипциясы:

al-lāhu lā ilāha illā huwa l-ḥayyu l-qayyūmu lā taʾḫuḏuhu sinätu-n wa lā nawmu-n lahu mā fī s-samawāti wa mā fī l-arḍi man ḏā llaḏī yašfaʿu ʿindahu illā bi iḏnihi yaʿlamu mā bayna aydīhim wa mā ḫalfahum walā yuḥīṭūna bi šayʾi-n min ʿilmihi illā bi mā šāʾa wasiʿa kursiyuhu s-samawāti wa l-arḍa walā yaʾuduhu ḥifẓuhumā wa huwa l-ʿaliyyu l-ʿaẓīm.

Қазақ тіліне жуық мағынадағы аудармасы
--------------------------------------

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын.
Алла (Т.), Одан басқа еш тәңір жоқ. Ол тірі, толық меңгеріп тұрушы

```
Ол қалғымайды да ұйықтамайды.
```

Көктердегі және жердегі нәрселер Оған тән. 

```
Оның құзырында өзінің рұқсатынсыз кім шапағат етеді?
Олардың алдарындағыны да, арттарындағыны да біледі
Олар, Оның қалауынан басқа еш нәрсе білмейді.
Оның күрсісі (білімі) көктер мен жерді сыйдырады. 
Оған, ол екеуін қорғау ауыр келмейді. Және Ол, өте биік, аса зор.
```

(Құран кәрімнің 2:255 аяты аят әл-Курси деп аталады)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ayat al Kursi – آية الكرسي – the Verse of the Throne
* Learn Ayatul Kursi with Audio
* Keep Daily Count of Ayatul Kursi with App
**Сара Тастанбекқызы** (1853; қазіргі Алматы облысының Қапал ауданы - 1907) — айтыскер ақын, сазгер, халық ақыны, күйші, домбырашы. Найман тайпасының Матай руының *Аталық Қаптағай* бөлімінен шыққан.

Өмірбаяны
---------

Өзінің қысқа ғұмырында тауқыметтің талайын көріп, әлеуметтік теңсіздіктің тәлкегіне ұшыраған Сараның шығармашылық жолы тым ауыр да күрделі жол. Ол үш жасында әкесінен айырылып, еңсе басқан жетімдік пен жоқшылықтың зардабын көріп өседі. Бұл аз дегендей, сырттай болса да жалғыз сүйенер тірегі немере ағасы Жайсаңбек «өгіз ұрлады» деген жаламен түрмеге түседі. Жоқшылық өтінде жеке қалған жетім бала, жесір әйелге қамқоршы болып, ауылына көшіріп әкелген Тұрысбек қажы Сараны шырылдатып, өзінің теңі емес, жаратылысынан кеміс туған, бай баласы Жиенқұлға атастырады. 

Жетім қыз үшін мал алған Тұрысбек қажының әрекетін естіген Есімбек қажы дау шығарып, Сараны өз ауылына көшіріп алады. Бірақ бұдан Сараға жақсылық болмайды. Ақырында бар шаруа екі қажының қыздың қалың малын тең бөліп алуға келісуімен тынады. 

Осылайша қаршадайынан басы дау шарға түскен ақын қыздың бағының ашылуына осы кезде Найман елін аралап, серілік жасап жүрген атақты Біржан салмен кездесіп, шаршы топтың алдына онымен айтысуы үлкен себепші болады. Бұл айтыс Сараның халық алдындағы беделін арттырып, атағын алысқа жаяды. Елдің құрметіне бөленіп, халықтың махаббатына ие болған ақын қыздың тағдыр тізгінін өз қолдарынан сусып шығып бара жатқанын сезген қажылар да көпке көренеу қарсы шыға алмай, оның басына бостандық береді. Сөйтіп ақын Сара өзінің асқан дарынының арқасында теңдікке қол жеткізіп, он тоғыз жасында өз теңі Алтынбекұлы Бекбай дегенге тұрмысқа шығады. Теңдікке жетіп, теңіне қосылып, көзі ашылғандай болған.

Абай мен Сара ақынның кездесуі
------------------------------

Верный қаласынан Әбіштің (Әбдірахманның) сүйегін алып қайтқан жолда Қапалда Абайға көңіл айтуға келген Найман елінің игі жақсылармен бірге Сара да келіп ұлы ақынмен көріседі, аяулы баласынан айырылған ауыр қайғысына ортақтастығын білдіреді.

Біржан мен Сара
---------------

Сара Тастанбекқызының Біржан салмен айтысы ғасырдан ғасырға үзілмей жалғасып келе жатқан қазақтың айтыс өнерінің шоқтығы биік, көркем үлгісі болып саналады.

Өлеңдері
--------

Ақынның бұл айтыстан басқа «Жүрек», «Ашындым», «Арсалаң аға алдында», «Жүрек сыры», « Жайлауда», « Әбіштің аруағына», « Хош бол, елім» секілді көптеген өлеңдері мен «Тұзақ» атты дастаны бар.

Сара Тастанбекқызы бейіті
-------------------------

Сара Тастанбекқызының бейіті
Жастай жоқшылықты көп көріп, ауыр тұрмысты бастан кешкен теңсіздіктің зардабын шегіп, қайғы мұңды серік еткен ақын қыз көп ұзамай ауруға шалдығып, жалғанның қызығын жарытып көре алмай, ерте көз жұмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақын Сара ұрпақтарының үні – «Жәрдем». Тексерілді, 12 ақпан 2021.
2. ↑  Жемісбек Толымбеков. Ақын Сара жөніндегі ақиқат  (қаз.). Тексерілді, 12 ақпан 2021.
**Александр Андреевич Прокофьев** - орыс совет ақыны. Социал Еңбек Ері. 1919 жылдан КПСС мүшесі.

Қызмет жолы
-----------

Азамат соғысына қатысты. Әдеби шығармашылық қызметі 20 жылдардан басталған. *"Шаңқай түс", "Қызыл таң көшесі", "Жеңіс"* атты алғашқы өлеңдер жинақтарында Ладога қыстағындағы социалистік қайта құрылысты, Азамат соғысы жылдарындағы ерлікті жырласа, *"Көпір арқылы өтетін жол", "Тура өлеңдер"* т.б. жинақатарында лирика басым. Ұлы Отан соғысы жылдары Александр әскери баспа орындарында белсенді қызмет етті. Ол үгіт-еңбетер, ән өлеңдер, тақпақ, фельтондар жазды. Соғыс жылдарындағы совет поэзиясында Александрдің "Россия" атты поэмасы айрықша орын алды. Александр соғыстан кейінгі жылдары бейбіт өмірді, еңбекті жырлап *"Сапарға шақыру", "Теңіз үстіндегі алма ағаш", "Жол үстіндегі өлеңдер", "Күн мен нөсер асытнда"* кітаптарын жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
Вишневский Александр Васильевич
**Вишневский Александр Васильевич** [23.8.(4.9)1874, Дағыстандағы Чиръюрт аулы- 13.11.1948, Мәскеу]-сов.хирургі, КСРО МҒА-ның толық мүшесі(1947), РКФСР-дің еңбек сің.ғылым қайраткері(1934). Қазан ун-тетін бітірген(1899). 1914-25ж. Қазандағы хирургиялық клиника госпиталының, 1926-34ж. хирургиялық факультет клиникасының меңгерушісі. 1947 жылдан КСРО Мед. академиясының ин-тының директоры. Оның еңбектерінің ішінде ең маңыздысы операция кезінде белгілі бір жерді жансыздандыру әдісі, бұл әдісті осы күні хирургияда кеңінен қолдануда. Ол сондай-ақ, түрлі қабыну салдарынан пайда болған ауруларды новакаин мен емдеуді ұсынады. Оның маңызды әдісінің бірі майлы-бальзамды таңғыш салып емдеу. Бұл әдіс бірден антисептикалық жағынан тиімді болса, екіншіден нерв жүйесінің қызметін жақсартады және қабыну процесін бәсеңдетуде зор маңызы бар. Оның бұл әдісі Ұлы Отан соғысы кезінде кеңінен қолданылды. Елімізде оның ашқан хирургиялық мектебі бар. КСРО мемл. сыйлығының лауреаты(1942). В. Ленин орденімен , 2 басқа ордендермен және бірнеше КСРО медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Alona Bondarenko - French Open 2008
Алёна Владимировна Бондаре́нко (1984 жылдың 13 тамыз айында КСРО, Кривой Рогта дүниеге келген) – украиналык кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-19-шы ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында әлемдегі экс-19-шы ракетка.
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы (барлығы – 6).
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 5 дүркін жеңімпазы (барлығы – 13).
* Жұптық сында әлемдегі экс-11-шы ракетка.
* Жұптық сында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (Australian Open-2008).
* Жұптық сында Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты (Roland Garros-2008).

Жалпы Ақпарат
-------------

Әкесінің аты Владимир, анасының аты Наталья. Екеуі де кәсіби теннисшы болған. Алёна үш ағайынды екен. Екі үлкен апалары бар, үлкенінің аты Валерия, ал екіншісі Катерина, екеуі де кәсіби теннисшы екен.

5 жасынан тенниспен айналысады. 1999 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Николай Дячка.

2010 жылы шілде айында өзінің бапкері Николай Дячкаға тұрмысқа шықты.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2011 | 253 | 249 |
| 2010 | 36 | 104 |
| 2009 | 33 | 39 |
| 2008 | 32 | **11** |
| 2007 | **22** | 53 |
| 2006 | 32 | 51 |
| 2005 | 73 | 147 |
| 2004 | 126 | 137 |
| 2003 | 190 | 235 |
| 2002 | 191 | 283 |
| 2001 | 378 | 348 |
| 2000 | 493 | 375 |
| 1999 | 652 | 881 |
|

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

Жеке сында WTA турнирлердің финалы (5)

Жеңістер (2)

Жеңілісі (3)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (1)

Жеңісі (1)

Турнирлерге Қатысу Тарихы
-------------------------

Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 6 наурыздың 2014 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 28 наурыздың 2016 жылы.

1. 1 2  Перед первым турниром следующего года.
**Александр Бараев көшесі** — Қабанбай батыр даңғылынан басталып, Ш. Уәлиханов көшесінде аяқталады. Ж.Тәшенов, Ш.Иманбаева көшелерімен қиылысады. Ұзындығы — 988,5 м.

Александр Иванович Бараев (1908-1985) - ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. А.Бараев егіншіліктің топырақ қорғау жүйесінің негізі - топырақты су және жел эрозиясынан қорғайтын сыдыра жыртып өңдеу әдісін тапты. Оның үйымдастыруымен Қазақ ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында топырақ баптайтын және тұқым себетін машиналардың жаңа тұрлері сынақтан өткізіліп, тәжірибеге енгізілді.

Бұл көшеде Қазақстан Республикасы Президентінің мәдени орталығы, *«Ақниет»* жиһаз салоны, *«Континент»* сауда орталығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8



|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Перовский маршы** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

Тарихы
------

Құрманғазы Орынбор түрмесінде болған кезде, Перовскийдің өзі түрмеде белгілі музыканттың, аспапта ойнайтын домбырашының отырғанын білді. Ол шығармашылық кештерінің бірінде оны түрмеден өз өнерін көрсетуге шақырды. Құрманғазы өз күйлерінің бірнешеуін ойнап берді. Перовский оның күйлері оған өте ұнағанын айтады. Құрманғазы ризашылық белгісі ретінде Перовский марш күйін дәл сол жерде тартып береді. Перовский марш күйі өзінің дыбысымен ерекшеленеді, өйткені марш интонациясы қолданылады және қандай да бір түрде орыс музыкасын еске түсіреді. Сол себептенде Перовский былай деп сұрады:  

- Сіз қандай күй шығармасын ойнадыңыз, ол біздікінен өзгеше және сіз ойнаған күйлергеде ұқсамайды?   

Құрманғазы:  

- Мен бұл туындымды арнайы сізге арнадым, ол Перовский маршы (Перовский шеруі) деп аталады. Ризашылық белгісі ретінде Перовский Құрманғазыны түрмеден босатқан екен.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚұрманғазы күйлері |
| --- |
|  |
| 

Адай • Айда бұлбұл • Айжан қыз • Ақбай • Ақсақ киік • Алатау • Аман бол, шешем, аман бол! • Амандасар • Арба соққан • Байжұма • Балбырауын • Балқаймақ • Бас Ақжелең • Бес тайлақ • Боз қаңғыр • Бозшолақ • Бұқтым-бұқтым • Бұлбұлдың құрғыры • Демалыс • Ертең кетем • Жігер • Итог • Кедей зары • Көбік шашқан • Кісен ашқан • Кішкентай • Қазижан • Қайран шешем • Қапы • Қуаныш • Қыз Данайдың қырғыны • Қызыл қайың • Лаушкен • Маната • Назым • Не кричи, не шуми • Ойбай, балам • Пәбескі • Перовский маршы • Саранжап • Сарыарқа • Сексен бие • Серпер • Терезеден-есіктен • Терісқақпай • Төремұрат • Түрмеден қашқан • Тізе қақпай • Ұзақ Ақжелең
 |

 |
**Игілік Өтепұлы** (1769-1859/62), би. Руы - Арғын тайпасы Қуандық ішіндегі Мұрат.
Ғ. Мүсіреповтің «Оянған өлке» романьшың кейіпкері. Иплік өте бай, қайырымды және халқына жақын
болған. Патша әкімшілігінін ықыласына әлденеше
рет ие болған ол 1833 жылы алтын жалажан күміс
мөрді сыйға алған. 1834 жылғы 18 сөуірде Анна
лентасына тағылған алтын медальмен және құрметті шекпенмен марапатталады. Бидің қыстауары Қызылтауда, Алабаста, жаз жайлаулары
Құндызды, Нұра, Есен, Манака және Айғыржал
өлендерінің бойында болған. 1856 жылы 14 наурызда
аумағы 10 шаршы км Қаратөбе (Қарағанды басы)
қорымын Иплік пен оның балаларынан Н. Ушаковтың компаниясы 255 сом күміс ақшаға сатып
алады (к. Қарағанды көмір кенін сату туралы акт).
Сораң маңындағы дөңгелек күмбезді зираты «Бай
тамы» деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Сурет:Тұрақты қысым кезіндегі (изобарлы) жағдайдың өзгеру процесінің PV-диаграммасы.jpgТұрақты қысым кезіндегі (изобарлы) жағдайдың өзгеру процесінің PV-диаграммасы
Изобарлы процесс кезінде, қысым тұрақты болады: Р = const,
басқа көрсеткіштері өзгереді, яғни V = var және Т = var.
Характеристикалық теңдеуден pv=RT кезіндегі P=const
табамыз:
  
V/T= const немесе V2/V1 = Т2/Т1. 
  
Сонымен, изобарлы процесс кезінде жылудинамикалық газ
көлеміне тура пропорционалды болып өзгереді. Қайтымды процессті жүргізу үшін, изохорлыдағыдай, әр түрлі температурадағы көп
жылулық көзін қажет етеді. Мұндай процесстің графигі суретте,
көлденеңі 1-2 және 1-2 P=const кезіндегісі бейнеленген. 1-2 изобар-
лы кеңею {dv>0) жылулықты (dq>0) жеткізуіне сәйкес, оның температурысының ұлғаюымен байланысты.

1-2 изобарлы сығылу (dv<0). Мұнда температура жетпейді,
жылу алып кетіледі (dq<0). Меншікті жұмыс газының кеңеюі
немесе сығылуы:

* {\displaystyle l=\int \_{V1}^{V2}pd\nu =p(V\_{2}-V\_{1})=R(T\_{2}-T\_{1})}

ал оның массасы m:

* {\displaystyle L=mp(V\_{2}-V\_{1})=p(V\_{2}-V\_{1})=mR(T\_{2}-T\_{1}).}

Меншікті ішкі энергияның өзгеруі {\displaystyle u\_{2}-u\_{1}=C\_{\nu m}(T\_{2}-T\_{1}).}
Ал ішкі энергия {\displaystyle u\_{2}-u\_{1}=mC\_{\nu m}(T\_{2}-T\_{1})}
Процесстегі жылудың меншікті саны:

* {\displaystyle dq=C\_{pm}dT};
* {\displaystyle q=C\_{pm}(T\_{2}-T\_{1})};
* {\displaystyle Q=mC\_{pm}(T\_{2}-T\_{1})};

Жылудинамикасының бірінші заңының талдау формуласымен табамыз:

* dq = CνdT + pdν = CνdT +RdT = (Cν + R)dT.

Себебі, pν = RT және dp = 0 кезінде pdν = RdT.
  
Майердің теңдеуінен келіп шығады:
Cν + R немесе Cp - Cν = R.
  
Барлық газдар үшін Мср - MCν = MR = 8315 қатынастың
өзгешелігі мынада:

* K = Cp/Cν.

Қос атомды газдар үшін К= 1,4. Атомның артуына қарай, оның
К мәні бірге жақындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Мэй Ланьфан** – Қытай әртісі және Бейжің операсындағы әйел рөлдерін сомдаушы. [1]Бейжің операсының алтын дәуіріндегі төрт ұлы «дань»-ның бірі. 

Шын есімі – Мэй Лань. 1894 жылы 22 қазанда Ұлы Цин мемлекетінің Цзянсу провинциясындағы Тайчжоу қаласында Бейжің операсы әртістерінің отбасында дүниеге келген.

Төрт ұрпақтан бері «дань» рөлін сомдаған. Сондықтан 8 жасында театр өнерін меңгере бастайды. Мэй Ланьфан Жапонияға (1919, 1924 және 1956), АҚШ-қа (1930) және КСРО-ға (1932, 1935 және 1952) гастрольдік сапармен барған. 

1955 жылы құрылған Қытай Бейжің операсы театрының бірінші директоры болады. 

1961 жылы 8 тамызда Бейжіңде қайтыс болған. Оның құрметіне 1986 жылы Бейжіңде Мэй Ланьфан музей үйі ашылады. 

2008 жылы режиссер Чэнь Кайгэ «Мэй Ланьфан» фильмін түсіреді. Бейжің операсының үлкен театр Мэй Ланьфанның атында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Мэгги Чун** (қыт. 張曼玉, пин.: Zhang Manyu, ағылш. *Maggie Cheung*, 20 қыркүйек 1964, Гонконг)– Гонконг актрисасы.

Биографиясы
-----------

1964 жылы 20 қыркүйекте Гонконгта дүниеге келген. Қыздарға арналған St. Paul Convent School гимназиясында бір жыл оқып, отбасымен Ұлыбританияға көшіп кетеді. Демалыс кезінде 18 жасында Гонконгқа келіп, сол жерде қалып қояды. 

Модель және сұлулық салонында кеңесші болып жұмыс жасайды. Бір жылдан соң *«Мисс Гонконг»* сән байқауында екінші орынды иеленеді. 1984 жылдан бастап фильмдерге түсе бастайды. 1998 жылы өзі түскен «Ирма Веп» фильмінің режиссері, француз Оливье Ассаясқа тұрмысқа шығады. 1985 жылы «Полицейская история», 1987 жылы «Проект «А» 2», 1988 жылы «Дракон из России», 1998 жылы «Китайская шкатулка», 2002 жылы «Герой» және 2004 жылы «Очищение» фильміне түскен.

Дереккөздер
-----------
Тоныкөк жырау
Көшеге Екінші Шығыс Түрік қағанатының көрнекті мемлекет қайраткері, қолбасшы, ойшыл, 682 жылы Тан патшалығына қарсы күреске қатысып, Білге Құтылық (Елтеріс) қағанның кеңесшісі болған Тоныкөк жыраудың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Ол түркі әскеріндегі ең жоғары Аға Тархан, яғни «түркі әскерінің саяси жетекшісі» дәрежесіне ие болған. 646-731 өмір сүрген.

  

Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-А» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - **500 метр.**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Халықаралық спутник байланысы ұйымы** (ИНТЕЛСАТ) - халықаралық үкіметаралық ұйым, 1971 ж. қол қойылған және 1973 ж. күшіне енген екі құжаттың - ИНТЕЛСАТ туралы келісім мен ИНТЕЛСАТ туралы пайдалану келісімінің негізінде құрылды. Бірінші құжатқа мемлекеттер (тарапынан) атынан, екінші құжатқа мемлекеттер атынан немесе олар тағайындаған ұлттық ұйымдардың (қатысушылардың) атынан қол қойылған. Ұйымға 150-ден астам мемлекет мүше. Оның жұмысына қатысу шарты - халықаралық электр байланысы одағы мүше болу. Негізгі мақсаты - коммерциялық негізде байланыс спутниктерін және әлемнің барлық аудандарында қоғамдық хат-хабар алысу қызметін көрсетудің жоғары сапасы мен сенімділігін қамтамасыз ету үшін қажетті ілеспе жабдықтар беру. Бұл құралдар ұйымның меншігінде болуы не оның жалдауы мүмкін. Басқарушы органдары - тараптардың Ассамблеясы, қатысушылар кеңесі, басқрушылар кеңесі және атқарушы орган. Ассамблея - ИНТЕЛСАТ-тың басты басқарушы органы. Ассамблеяның кезекті сессиялары 2 жылда 1 рет шақырылады.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Тонопласт** (грекше tonos – кернеу және plastos – жасалған) – тек өсімдік жасушаларына тән вакуоль қуысын шектеп тұратын биологиялық мембрана. Дамып жетілген жасушада вакуоль жасуша көлемінің 90%-ын алып жатады. Онда суда еріген органик. және минералды заттар шоғырланады. Сонымен қатар жасушадағы метаболизм процесінде түзілген метаболиттік қалдықтар жиналады. Тонопласт барлық биол. мембраналар секілді билипидті, липопротеидті құрылым болып саналады. Ол заттарды вакуольден цитоплазмаға немесе кері бағытта сұрыптай өткізгіш қызметін атқарады. Тонопласт көптеген гидролиздегіш ферменттермен және заттарды тасымалдағыш белоктармен жабдықталған. Ферменттердің күрделі полимерлі қосылыстарды бөлшектей ыдырататын қабілеті болады. Протопласт (сыртқы қабығынан аршылған жасуша) арқылы тазаланып алынған Тонопластта аденозинүшфосфор қышқылы (натфаза) ферментінің белсенділігі анықталған. Бұл фермент цитоплазмадағы протондарды вакуольге тасымалдап, ондағы рН деңгейін қалыпты межеде сақтап, реттеуге қатынасатындығы анықталды.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Халықаралық шаңғы спорты федерациясы (ФИС)** (Фр.: **FIS** - *Fédération internationale de ski*) — шаңғы спортының барлық түрлеріне жетекшілік ететін халықаралық ұйым. Францияның Шамони қаласында 1924 жылы 14 ұлттық федерациялармен құрылған еді. Қазіргі кезде ФИС-ке 111 ұлттық шаңғы спортының қауымдастықтары мүшелік етеді. Федерацияның штаб-пәтері Швейцарияның Оберхофен-ам-Тунерзее қаласында орналасқан.

ФИС президенттері
-----------------

| Есімі | Мерзім | Ұлтты |
| --- | --- | --- |
| Ивар Холмквист | 1924—1934 |  Швеция |
| Николай Рамм Эстгорд | 1934—1951 |  Норвегия |
| Марк Ходлер | 1951—1998 |  Швейцария |
| Джан-Франко Каспер | 1998 — қ. у. |  Швейцария |

Жарыстар түрлері
----------------

Халықаралық шаңғы спортының жарыстары келесі спорт түрлері бойынша өткізіледі:

* Шаңғы жарысы
* Шаңғымен трамплиннен секіру
* Шаңғы қоссайысы
* Тау шаңғы спорты
* Фристайл
* Сноуборд
* Уақытқа жарыстар
* Көгалдағы жарыстар
* Телемарк

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
Топаз
**Топаз** (гр. *topazos – Қызыл теңіздегі аралдың атауы*) – силикаттар класына жататын минерал. Хим. формуласы: Al2[SіO4](F,OH)2; құрамы (%-бен): Al2O3 – 62 – 48,2, SіO2 – 39 – 28,2, F – 13 – 20,4, H2O – 2,45; қоспалары: Fe2+, Fe3+, Cr, Mg, Tі, V, Ge. Ромбылық сингонияда кристалданып, кристалдары призма пішінді, агрегаттары әдемі друзалы, түйірлі тығыз масса түрінде болып келеді. Кристалдық құрылымының негізінде фтор, оттек атомдарынан тұратын төрт қабатты тығыз түйіннің октаэдрлік қуысында Аl атомдары, тетраэдрлікте Sі орналасқан болып келеді. Кристалдары қысқа бағаналы, призма пішінді қырлары өте көп, ең үлкені 120 кг. Түссіз, ашық көк, күлгін, сары, қызғылт сары, алқызыл, көбінесе мөлдір; жіктілігі жетілген, шыныдай жылтыр, қатт. 8, тығызд. 3,5 г/м3.

Топаз пневматолит және пегматит желілерінде кварц, дала шпаты, слюда, касситерит, турмалин, берилл, шеелит, т.б. грейзен құрамына кіретін минералдармен бірге кездеседі. Топаздың түссіз мөлдір және бояуы әдемі кристалдары 2 – 3-класты асыл тастар ретінде зергерлік бұйымдар жасауда қолданылады. Қрі кен орындары Украинада (Волынь), Оралда, Байкал сыртында, Бразилияда, Жапонияда, Мадагаскарда, т.б. аймақтарда орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, *Manual of Mineralogy*, 20th ed. ISBN 0-471-80580-7
2. ↑  Topaz in Handbook of Mineralogy
3. ↑  Topaz at Mindat
4. ↑  Topaz at Webmineral
5. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
6. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Әнет баба** (1628 – 1723) – "Жеті жарғыны" құрастыруға қатысқан атақты 7 бидің бірі.

Өмірбаяны
---------

Руы Тобықты. Жас кезінде Бұхар-шарифте Найман Сарышуаш жыраумен бірге медресе бітірген.Ислам қағидаларына, шариғат ережелеріне жүйрік болған. Әділдігімен, діндарлығымен аты шыққан. Қалқаман—Мамыр дауы (қосымша "Қалқаман-Мамыр") кезінде бірін-бірі сүйген екі жас жазадан босатылсын деген билік шығарады, бірақ оған Мәмбетбай руының басшысы Көкенай батыр көнбейді. Ол Мамырды атып өлтіріп, енді тентегіңді сен де өлтір деген ауыр шарт қояды. Көкенай батырдың ауыр шартына амалсыз көнген Әнет баба: "Қалқаман жүйрік атпен шауып өтсін, Көкенай сонда атсын" деген тоқтамға келеді. Бұл жазадан Қалқаман аман құтылады. 1723 жылы көктемде жоңғарлар шабуылы басталып, ел "Ақтабан шұбырындыға" ұшыраған кезде Әнет баба жұртта қалады. Кейін Көкенай бастаған батырлар ұлы бидің сүйегін тауып жерлейді. Әнет бабаның Жаубасар, Есболат, Шақа есімді ұлдары болған. Бұлардан бұрын ержеткен 5 ұлы қалмақтармен соғыста қаза табады. 
Әнет бабаның бәйбішесінен туған бес баласы Ақтабан шұбырынды бола-тұғында қалмақтың оғынан өліпті. Олардан нәсіл қалғаны мәлім емес. Мұнда сол бәйбіше баласы - Байболат дегеннің Балуан, Бақай деген екі баласы бесікте келген екен, соның Балуанынан тұқым жоқ. Бақайдың балалары өсіп-өнген. Әнет бабаның басқа әйелдерінен Жаубасар, Есболат, Шақа деген ұрпағы бар. Әнет тек Тобықтыға ғана емес, исі қазаққа қадірменді қарт баба, қазақтың әйгілі төбе билері Төле, Қазыбек, Әйтекелерге, "көмекей әулие" атанған Бұқар жырауға батасын берген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақстан тарихы: Этникалық зерттеулерде, 10-том. Алматы, Алаш, 2011, ISBN 9965-765-40-5
**Халықаралық салық келісімдері**- залықаралық салық қатынастарының құқықтық негізі. Мұндай келісімдер заңды және жеке тұлғалардың табысы мен капиталына, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне қосарлы салық салудан құтылу мақсатында жасалады. Әдетте қосарлы салық салудан құтылу туралы келісімдер екі жақты негізде жасалады. Алайда бірқатар реттерде көп жақты келісімдер де жасалады. Мысалы, Анд келісімі (Латын Америкасындағы Анд тобы елдері арасындағы келісім), Солтүстік шарты (Скандинавия және Солтүстік тобы теңіз елдері арасындағы келісім), жеке тұлғалардың табысы мен мүлкіне қосарлы салық салуды жою туралы 1997 ж. мамырдағы келісім және заңды тұлғаларға орай 1978 ж. 19 мамырдағы осыған ұқсас келісім (экон. өзара көмек кеңесі елдері арасындағы келісім).

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Бартика** (ағылш. Bartica) — Гайана мемлекетіндегі қала. Куюни-Мазаруни аймағының әкімшілік орталығы (7-аймақ). Эссекибо өзенінің сол жағалауына орналасқан.

Тарихы
------

Қала 1842 жылы құрылған ағылшындық миссионерлік елді мекеннен пайда болды. Бартика есімі осы жерде кең таралған «қызыл жер» дегенді білдіретін түбір сөзінен шыққан.

Халқы
-----

2012 жылы Бартика халқы 20 мыңға жуық адамды құрады.

Білім
-----

Қалада екі жоғары мектеп, сонымен қатар үш бастауыш мектеп бар. Әулие-Антонидің бастауыш мектебі және Әулие Иоанн Креститель бастауыш мектебі. Өзен бойындағы қауымдастықтарда тағы бірнеше бастауыш мектептер бар.

Медицина
--------

7- аймақтың ауруханасы Бартикте орналасқан және 2005 жылы Әлем корпусының еріктілері (волентерлер) Джеффри Томпсон мен Джейсон Кнуеппел әзірлеген медициналық ақпараттың алғашқы электрондық жүйесі енгізгізілді.

Туризм
------

Бартикаға Парики, Эссекибо және Линден қалаларынан жетуге болады. Денхэй аспалы көпір, сондай-ақ Garraway STREAM көпір ретінде белгілі.

Бартика әуежайы қаладан оңтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан.

Бартиканың солтүстігінде бұрынғы Голландтық Кек-Овер-Аль бекінісінің қирандылары бар. Бартика сонымен қатар Маршалл Фолс сарқырамасының жанында орналасқан.

Қалада бірнеше қонақүйлер бар, соның ішінде Platinum Inn, New Modern Hotel, Balkarran Guesthouse және Zen's Plaza. Қазіргі қонақүйлерде өркендеген түнгі клубтар бар.

Бартикада бірнеше Бразилиялық тұрады, сондықтан мұнда Бразилиялық мейрамханалар мен барларды табуға болады. Мұнда бірнеше мейрамханалар, сонымен қатар жергілікті фастфуд-дүкендер бар. 

Пасхалық демалыс кезінде жыл сайын Бартикада әртүрлі ойын-сауық іс-шаралары, соның ішінде су спорт түрлері, крикет, бокс , футбол , таланттар шоуы, көше шеруі және Бартика регатасына конкурс өткізіледі. Регатаға барлық Гайана және тіпті басқа елдерден адамдарды тартады. Сондай-ақ, жыл сайын тамыз айында өтетін жазғы регата бар.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуГайана қалалары мен аймақтары |
| --- |
|  |
| Елорда: **Джорджтаун** |
|  |
| Гайана аймақтары | 
Барима-Уайни  • Померун-Супенаам  • Эссекибо аралдары - Батыс Демерара  • Демерара-Махайка  • Махайка-Бербис  • Шығыс Бербис - Корентайн  • Куюни-Мазаруни  • Потаро-Сипаруни  • Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо  • Жоғарғы Демерара-Бербис |
|  |
| Гайана қалалары | 
Джорджтаун  • Линден  • Нью-Амстердам  • Анна-Реджина  • Бартика  • Скелдон  • Парика  • Вред-эн-Хуп  • Корривертон  • Летем |

 |
**Бартоломе́о Вивари́ни**(итал. *Bartolommeo Vivarini*; Бартоломео да Мурано деген де атағы бар; 1425 және 1432 жылдар аралығында – 1490 және 1499 жылдар аралығында) – суретші, мүсінші.

Мансабы
-------

Муранода туған. 1450-інші жылдардың бірінші жартысында (1460-ыншы жылдарға дейін болуы мүмкін) ағасы Антониомен бірге (осы уақыттардағы қомақты жұмыс Франциска әулиеге жазылған "Петр әулиеге шүкір" алған) Виварини салған жұмыстарының ең танымалдары Құдай-Анаға арналғандары еді. Олардың ішінде "Тақтағы пәк қыз" ең тамашасы болып табылады(1465). Соңғы жұмыстарының ең атақтысы – "Әулие Варвара"(1490). Ол май бояуларын қолданғандарының ең біріншісі деуге болады(1473 жылдан бастап). Виварини оны Антонелло да Мессинадан үйренеген.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Британниктегі мақала
**Әндіжан облысы** (өзб. *Andijon viloyati*) — Ферғана аңғары өңіріндегі, елдіңшығыс бөлігінде орналасқан Өзбекстан облысы. Әкімшілік орталығы – Андижан қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Асака, Ханабад, Карасу. Облыстаң халық саны 2 672 330 (2011 жыл бойынша)-бұл ел ішінде төртінші көрсеткіш.

Қырғызстанмен, Ферғана облысымен және Наманган облыстарымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 4 240 км².

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

Облыс 14 әкімшілік ауданға бөлінген:
| № | Ауданы | Орталығы | Халық саны |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Әндіжан ауданы | Күйганяр | 261 796 |
| 2 | Асака ауданы | Асака | 325 729 |
| 3 | Балықшы ауданы | Балықшы | 199 325 |
| 4 | Боз ауданы | Боз | 71 655 |
| 5 | Бұлақбасы ауданы | Бұлақбасы | 141 905 |
| 6 | Ізбасқан ауданы | Пайтуғ | 236 401 |
| 7 | Жалақұдық ауданы | Жалаңқұдық | 184 834 |
| 8 | Қожаабат ауданы | Қожаабат | 109 481 |
| 9 | Қорғантепе ауданы | Қорғантепе | 214 832 |
| 10 | Мархамат ауданы | Мархамат | 172 116 |
| 11 | Алтынкөл ауданы | Алтынкөл | 176 665 |
| 12 | Пахтаабат ауданы | Пахтаабат | 191 686 |
| 13 | Шаһрихан ауданы | Шаһрихан | 297 642 |
| 14 | Ұлықнұр ауданы | Ақалтын | 59 322 |

Облыстың әкімшілік ауданы — Әндіжан қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (400 мыңдай адам).
Облыста 12 қала, 5 қала тектес ауыл және 95 ауыл бар.

Экономикасы
-----------

Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары – мұнай және табиғи газ, әктас және озокерит өндіру.Қолайлы жылы климаттың арқасында бұнда мақта, жібек, қарбыз-қауын сияқты жеміс-дәндер өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. Андижанская область – Географическое положение, территория, климат. Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.   

2. – Информационный портал Андижанского областного хокимията Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.
**Страдивари, Страдивариус** (**Stradivari,Stradivarius**)-Антонио (1643,Кремона,- 18.12.1737, Кремона)- итальяның скрипка жасаушы шебері. Н.Аматидтің шәкірті. 1667 ж. шығармашылығында Крмеонада өзінің жеке музыкалық шеберханасын ашқан. 1704-1725 ж. концерттік сапасы жағынан аса жоғары скрипкалар, сондай-ақ виолончельдер мен альт аспаптарын жасады. Біздің заманға Стардивари жасаған мыңға жуық аспаптар жетті. Олардың бірнешеуі Мәскеуде сирек кездесетін музыкалық аспаптар коллекциясы музейінде сақтаулы. Страдивари шәкірттері өзінің балалары- Франческо (1671-1743) мен Омобоно (1679-1742) және К.Бергонци.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 424 бет
**Жаман Айбат** – Жетіқоңыр құмының шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданында. Абсолюттік биіктігі 385 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып Азат тауымен жалғасады.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыс беткейі тіктеу, шығыс беткейі көлбеу келген. Солтүстік-шығысы тегіс тақырлы.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ордовиктің ортаңғы және жоғарғы кезеңінің тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Делювийлі-пролювийлі жазығындағы қоңыр топырақ жамылғысында эфемерлі сұр жусан, күйреуік, астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Касем Абдель Керим**-Ирактың мемлекет қайраткері. Ол 1914 жылы Бағдатта дүниеге келген.

Еңбек жолы
----------

1955 жылдан бригадалық генерал,1959 жылдың январынан генерал-майор. 1956 жылы бір топ ирак офицерлерімен бірге армия ішінде антиимпериалистік, антимонархиялық астыртын «Еркін офицерлер» ұйымын құрды. Бұл ұйым жасаған әскери төңкеріс 1958 жылғы Ирак революциясының бастамасы болды. 1958-1963 жылдары Ирак республикасының премьер-министрі, қорғаныс министрі әрі қарулы күштердің бас қолбасшысы. Касем Абдель Керим Үкіметі бастапқы кезде бірқатар прогресшіл шараларды жүзеге асырды. 1959 жылдың аяғынан бастап демократияшыл күштерді тұншықтыруға ойысты, 1961 жылы күрдтарға қарсы соғыс ашты, жеке басының диктатурасын орнатты.

«Баас» партиясы жетекшілік еткен реакцияшыл төңкеріс кезінде атылды. Бұл оқиға 1963 жылы 9 ақпанда орын алған болатын.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Санжар сұлтан** - (Туған жылы белгісіз, 1157 жылы қайтыс болған) - салжұқ әулетінің сұлтаны. 

  

X-XI ғасырларда оғыз тайпасының билеушілеріне наразы салжұқ тайпасы бөлініп, өз сұлтандығын құрады. Осы салжұқ әулетінен шыққан Санжар сұлтан, ағасы Беркеарықтың қолдауымен 11 жасын Хорасанды басқарушы - уәли болып бекітіледі. Оған басқару ісін үйретуге әрі оның бас уәзірі етіп Абу-л-Фатх ат-Тұғрай, атабегі болып Құбаш әмір сайланады. 1097 жылы Санжар мен Беркеарық Хорезмді түгелімен соғыссыз-ақ иемденеді. Санжар сұлтанның билігі нығайып, иелігі Нишапурдан Термезге және Балх қаласына жетеді. Билікке деген бақталастықтың өршуінен, шешелері бір болса да, әкелері бөлек Санжар сұлтан мен ағасы Беркеарықтың арасында келіспеушілік пайда болады. Ақырында, 1100 жылы ағасы Беркеарық өз қарсыласы Хорасандық әмір Дадбек Хабашпен одақтасып, Санжарға қарсы шабады. Шайқаста Дадбек Хабаш қолға түседі, ал Беркеарық жеңіле бастаған сәтте бас сауғалап қашып кетеді. Нушжан түбіндегі осы шайқастан соң, Хорасан аймағы түгелімен Санжардың иелігіне өтеді.

Дереккөздер
-----------
Кімде-кім бұл дұғаны жаттап алса, абырой-даңқы артып, мәртебесі күшейеді. Саудамен шұғылданушылар бұл дұғаны жазып, дүкеннің төрт бұрышына іліп қойса, саудасы жақсы жүреді.

***Бисмиллһаир рахманир рахим!***
Аллаһумма, ия, рабби, Жабрайл уә Микайл уә Исрафил уә Азрайл уә Иб- раһим уә Исмаил уә Исхақ, уә Иақуб уә мунзилул баракат уә мунлимул Таурат уәл Инжил уәл Забур уәл Қур‘ан уә лә қаула уә лә қууата иллә биллаһил алыйул а‘зим, лә илаһа илла Аллаһул маликул хаққул мубийн. Мухаммадур расуллаһ салихул уа‘дил амин.
Ия, рабб, ия, рабб, ия рабб, ия хай, ия қайюм, ия зал жалали уәл икрам. Асалукәл азыйм ан тарзуқани ризқан халалан саййбан таййбан бирахматикә ия архамар рахимийн.

Дереккөздер
-----------

"Қасиетті дұғалар" кітабы.
**Қорқыныш** — Индивидтің биологиялық не әлеуметтік тіршілігіне қатерлі жағдаяттарда туындайтын қауіп, қолайсыз эмоция. Қорқыныш бір нәрседен жүрексініп сескенгенде, шошығанда пайда болатын сезім, қауіп-қатер, үрей. Тіршілік үшін қауіпті факторлардың нақты әрекетінен болатын ауру не басқа да зардап түрлерінен ерекше қорқыныш олардан күн ілгері болады. Қатердің сипатына байланысты қорқыныш сезімінің қарқындылығы мен тән сипаты ерекшелігі алуан түрлі болады (қауіптену, қорқу, шошу, үрей).
Егер қауіп негізі анық емес не ұғынылмаған болса, ондай күй алаңдау деп аталады. Функциялық тұрғыдан қорқыныш субъектіге алдағы қауіп туралы ескерту болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология. Энциклопедиялық сөздік
**«Осер»** (фр. ) — Францияның Осер қаласындағы футбол клубы, 1905 жылы құрылған. Қазіргі күнде Франция екінші лигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойыындарын "Аббе-Дешам" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 24 мың адам. 

1980 жылы тұңғыш рет бірінші лигада ойнады. Арада 16 жыл өткен соң тұңғыш рет (әзірже жалғыз жетістігі) чемпион атанды. 

2011-12 жылғы маусымда бірінші лигада соңғы орын алды да, екінші лигаға түсіп кетті. Содан бері элитаға көтерілген жоқ.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

Лига 1
* Чемпион (1): 1995/96
* 3 орын (5): 1983/84, 1990/91, 1993/94, 2001/02, 2009/10

Кубок
* Жеңімпаз (4): 1993/94, 1995/96, 2002/03, 2004/05
* Финалист (2): 1978/79, 2014/15

Суперкубок
* Финалист (2): 2003, 2005

### Халықаралық

УЕФА кубогы
* Жартылай финалист (1): 1992/93

Интертото кубогы
* Жеңімпаз (2): 1997, 2006
* Финалист (1): 2000

Сілтемелер
----------

*
**Қорқыт ата атындағы Қызылорда гуманитарлық университетінің қазақ тілі кафедрасы** — 1937-1997 жылдары "Филология факультеті", 1980-1989 жылдары "Қазақ тілі мен әдебиеті" кафедрасы, 1990—1995 жылдары "Қазақ филологиясы" факультеті, 1996 жылдан "Филология" оқу-ғылыми кешені негізінде жеке кафедра болып құрылды. Құрамында 11 оқытушы ғалым қызмет істейді. Кафедра меңгерушісі - филология ғылымының докторы, профессор Сәдуақасұлы Жеңіс. Кафедрада тәжірбиелі ұстаздар филология ғылымының кандидаттары, профессор Ә. Байжолов, Ә. Жақыпов, Ш. Бекмағанбетов, оқытушылар Р. Ерназарова, Ә. Әбілев, Г. Әңкішева, К. Сарышева, т. б. ғалымдар еңбек етеді. Мұнда әр жылдары академик I. Кеңесбаев, филология ғылымының кандидаты, доцент Ә. Ермеков, филология ғылымының докторы, профессор Т. Сайранбаев, Ә. Әбілқасымовтар сабақ берді. Белгілі туркітанушы филология ғылымының докторы, профессор Ә. Қоңыратбаев осы кафедрада еңбек еткен. Қазақ тілі кафедрасы басқа ғылыми мекемелермен тығыз байланыс орнатқан. Академик Ә. Қайдар, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі М. Серғалиев, профессор Ә. Құрышжанұлы кафедраның құрметті профессорлары ретінде дәріс оқып тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Кальдерон де ла Барка** (толық фамилиясы – Кальдерон де ла Барка Энао де ла Барреда – и – Рианьо – Calderon de la Barca Henao de la Barreda y Riano) Педро – испан драматургі. Ол 1600 жылы 17 қаңтарда дүниеге келген. Саламанк университетінде оқыған. 1619 жылдан бастап пьеса жазумен шұғылданды.

Шығармалары
-----------

Кальдерон де ла Барканың алғашқы шығармалары – «Махаббат, намыс, билік» (1623), «Жалған балгер» (1624), «махаббатпен жағдаяттың әуресі» (1625) драмалар. Ол философиялық этикалық мәселелерді көтерген «табанды ханзада» (1628-29), «Өмір дегеніміз - түс» (1631-32), «Өзіме өзім тұтқын боп» (1636) және кейіпкер қасиеті арқылы жеке құбылыстарды талдайтын «Өз арының емшісі»(1635), «Саламей биі»(1640-45) пьесаларын, сарайдағы салтанат-сауықтарға арналған ән-би аралас пьесалар жазды. Кальдерон де ла Барка пьесаларының толық жинағы өзі қайтыс болғаннан соң жарияланды. Оның сов. сахналарында бірдеше комедиялары қойылды. Ол 1681 жылы 25 мамырда дүниеден озған.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
Қорғас жер асты су кені, Алматы облысы Панфилов ауданы Жаркент ойысында орналасқан. Сулы қабат арасында құмдақ, саздақ, саз қабаттары кезектесіп отыратын қойтастар және кесектасты-малтастан, орта және төменгі төрттік кезеңінің аллювийлі, аллювийлі-пролювийлі шөгінділерінде шоғырланған. Қабаттың жалпы қалыңдығы 400-450 метр, тиімді қалыңдығы 200-250 метр. Жоғарғы сулы қабат (80 метр тереңдікке дейін) сәл арынды. Тау жыныстарының су молдылығы жоғары, ұңғымалардың дебиті 40-63 л/с-тан (аллювийлі шөгінділерінді) 64-156 л/с-қа дейін (аллювийлі-пролювийлі шөгінділерінде).

Дереккөздер
-----------

«Атамекен» географиялық энциклопедия.
БК-6 «Неринга»
**БК-6 «Неринга»** — Б.Карвялистің бір орындық планер конструкциясы. Сериялық түрде Симферополь планёрлік шеберханаларымен шығарылған. 1959 жылдан 60-тан астам планерлер шығарылған.

Пайдалануы
----------

* КСРО — барлық даналар КСРО-ның Прибалтика республикаларында іқолданылған.
* Куба — Куба елінің планершілеріне 2 данасы сыйлық ретінде берілген.

Құрылысы
--------

БК-6 — ағаштан жасалған жеңіл ортаплан. Ұшқыштың жарық қуаты фюзеляжда орналасқан.

Әдебиет
-------

* Ландышев Б.К. – Расчет и конструирование планера (1939).
* Шереметьев Б.Н. – Планеры (1959).
* Красильщиков А.П. – "Планеры СССР".
**«Қалың мал» романы** – тілінің тазалығы, көркемдігі жағынан да өзімен тұстас прозалық туындылардан өзгеше шығарма. Жазушы романында халықтың сөз байлығын, мақал-мәтелдерді орынды пайдаланған, кейіпкерлер мінезін даралап көрсеткен. Спандияр Көбеев екі рет Ленин орденімен марапатталған.
1913 жылы Қазанда басылған жазушының «Қалың мал» романы қазақ әдебиеті тарихында тұңғыш көлемді прозалық туынды болып саналады. Романда Революция алдындағы қазақ ауылында болған қат-қабат әлеуметтік өзгерістер шынайы суреттелген, дәуір шындығы боямасыз көрсетілген. Романда қалың мал әлегі, қазақ қызының аянышты да арманды тағдыры нанымды бейнеленумен қатар дала тіршілігіндегі әлеуметтік теңсіздіктің, жолсыздықтың сан алуан көрінісі батыл әшкереленген. Ел билеуші әкімдер мен үстем тап өкілдеріне қарсылық білдірген кедей бұқарасының әрекеті шыншылдықпен суреттелген.

Дереккөздер
-----------
**Ян Сухопарек** (чех. *Jan Suchopárek*, 23 қыркүйек 1969) — чехиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

Туған қаласындағы "Кладно" клубының түлегі. 1988 жылы "Дукла" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Кейінгі карьерасында "Славия" (Прага), "Страсбур", "Теннис-Боруссия", "Кладно" клубтарында ойнады. 2005 жылы футболшылық карьерасына нүкте қойды.

1991 жылы 25 қыркүйек күні Норвегияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Чехословакия сапында алаңға шықты. 1993 жылы қарашада Чехословакия екіге бөлінгенше 13 кездесу өткізіп үлгерді. 

1994 жылдан бастап Чехия құрамасы сапында ойнады, 1996 жылғы Еуропа чемпионатында бес кездесуде (соның ішінде финал да бар) алаңға шықты.

2000 жылы ақпан айындағы құрамадағы соңғы кездесуін Ирландияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

Жетістіктері
------------

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1996

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
Құстар популяциясы
Пингвиндер популяциясы
Популяция саны мен тығыздығы оның қасиеттерін сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып саналады. 

*Популяция саны* дегеніміз белгілі бір көлемдегі немесе аумақтағы даралардың жалпы саны. Организмдер саны табиғатта тұрақты болмайды. Даралардың өсімталдығы мен шығынына байланысты өзгеріп отырады.

*Популяция тығыздығы* белгілі бір көлемдегі немесе кеңістіктегі даралардың саны мен биомассасының салмағымен өлшенеді. Мысала, 1 гектардағы шыршалардың саны - 150; 1м3 көлеміндегі су дафнияларының биомассасы - 0,5 г т,б.

Популяциялардың тығыздығы олардың санына байланысты өзгеріп отырады. Тығыздықтың шексіз өсуі мүмкін емес. Ол үшін даралардың кең таралуына қолайлы жағдай мен кеңістік болуы тиіс. Организмдердің кеңістікте таралуы оларды шектеуші кедергі кездеспейінше жүре беруі мүмкін. Осыған орай популяциялардың кездейсоқ, біркелкі, топтанып таралу жолдары бар.

Кездейсоқ таралу - тек бірегей ортаға тән құбылыс. Мысалы,егістіктерде зиянкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ болғанымен, бірте-бірте көбейе түсіп топтанады немесе шашырайды. Организмдердің топтанып таралуы жиі кездеседі әрі кездейсоқта болуы мүмкін. Мысалы, орманда ағаштар алғашында топтанып кездессе, бірте-бірте біркелкі тарала бастайды. Өсімдіктердің таралуы спора, тұқым, жеміс арқылы жүзеге асады. Ал жануарлар белсенді немесе енжар таралуы мүмкін. Мысалы, түлкі, бұғы, т.б белсенді таралады.Енжар таралу көбінесе баяу қозғалатын жануарларға тән. Белсенді таралатын организмдерге шекаралық шектеу болмайды, ал енжар организмдерде айқын байқалаттын шекаралық аймақтар жиі кездеседі. Оларды біз қосмекенділер, жорғалаушылар тіршілігінен көреміз.

Популяциялардың аймақтарының кең немесе тар болуы организмдердің дене мөлшеріне, қозғалу белсенділігіне, қорек қорына, тағы да басқа абиотикалық факторларға байланысты болады. Популяцияиның тығыздығы мен санының тұрақты болмауы адамның іс әрекеттеріне де тікелей байланысты.
**Яна-Оймякон таулы қыраты** - Сібірдің солтүстік-шығысындағы Верхоян және Черский жоталарының аралығында. Ұзындығы 1100 км, ені 250 км. 

  

Жекелеген шыңдардың биіктігі 2000 метрге дейін жетеді. Кең аумақты алып жатқан таулы үстірттер (Яна, Оймякон және Эльгин) мен тауаралық қазаншұңқырлар (Куйдусун, Агалкин, т.б.) кезектесіп отыратын орташа биіктіктегі тау жоталар жүйесінен тұрады. Ең биік жері 1768 метр (Тирехтя жотасы). Негізінен интрузиялық жыныстар кесіп өткен құмтас және сазды тақтатастан түзілген. Алтын, полиметалл, қалайы кентастары өндіріледі. Климаты тым континенттік. Жер шарындағы суық полюстердің бірі. Яна-Оймякон таулы қыратында балқарағай тайгасы, аңғарларында терек, тау жоталарының жоғарғы жағында қыналы тундра өседі; оңтүстік беткейін дала алып жатыр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том