recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**MeetMe (бұрынғы myYearbook)** 2005 жылы құрылған әлеуметтік желі қызметі болып табылады.2011 жылы ол myYearbook Quepasa Corporation (: QPSA AMEX NYSE) біріктірілді. 2012 жылдың маусым айында, аралас компания MeetMe, Inc. болып аты өзгертілді 2014 жылдың сәуір айында MeetMe акциялары белгісімен қор биржасының NASDAQ Capital Market сауда бастады «кездеседі.»MeetMe мобильді құрылғыларда жаңа достар таба пайдаланушыларға көмектесу бағытталған. Шамамен 90% трафикті ұялы телефоннан алады. Бір миллионнан астам күнделікті белсенді пайдаланушылар бар.MeetMe штаб-пәтері Нью-Хоуп, Пенсильвания қаласында орналасқан. MeetMe Интернетте: Iphone,Ipad, Android және Windows туралы өтінішті ретінде қол жетімді.

Тарихы
------

Екі жоғары мектеп оқушысы, Dave және Кэтрин Кук myYearbook 2005 жылы олардың көктемгі каникул кезінде құрылған. Торапты іске қосқан кезде, Dave өскелең студенттер болды, ал Екатерина екінші жылы болды. Жоба бастапқыда Нью-Джерси маңындағы Монтгомери Жоғары мектебінде белсендірілді. Сайт Үндістанда салушылар толығымен құрылды. 2008 жылы, myYearbook Flash-ойындар қосу үшін, ойын әзірлеуші ​​Arkadium серіктес болды.
2009 жылы сәуір айында, Meebo сайтында нақты уақыт чат қамтамасыз ету мақсатында қосылған. 2009 жылдың қараша айында, myYearbook ағыны БАҚ және ойындар ортақ пайдалану қосылған. 2010 жылдың қаңтар айында, myYearbook егде аудиторияға шағымдануға әзірленген, сайттың жаңа дизайны енгізілді. myYearbook оның мүшелерін Краудсорсинг көмегімен сайттың дизайнын қорытынды таңдады. 2010 жылдың мамыр айында, myYearbook Iphone / Ipod Touch, және Android үшін қосымшасын іске қосты. 2011 жылдың шілде айында, myYearbook ол Latino веб-сайтты, әлеуметтік желі Quepasa сатып алынуы келісті, деп жариялады. 2012 жылдың маусым айында компания «MeetMe» болып өзгертілді."MeetMe" жаңа достар табу деген мағынаны білдіреді. Маусым айында 2016 жылы, MeetMe жаңа адамдармен кездесу үшін Skout, жаһандық мобильді бағдарламаны сатып алды.

Табыс моделі
------------

myYearbook үш қаражат көздерінен өз түсімін алады. Олар:жарнама сату, виртуалды валюта және айлық жазылым. Жарнама өз табысының үштен екісі болып табылады. Ол Нью-Йорк пен Лос-Анджелесте негізделген сату кеңсесі құрды. 2010 жылдың желтоқсан айында, ол пайдаланушылар ойнауға үшін көбірек мүмкіндіктер қамтамасыз ету, myYearbook Viximo ақпараттық жүйе қызметімен серіктесі болды.

Дереккөзі
---------
**Айбалық** (лат. *Mola mola*) - біріккен жақ сүйектілер отрядына жататын ірі балық.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Дене тұрқы - 3,0 м-ге, салмағы 500-1500 кг-ға жетеді. 1908 ж. Сиднейдің маңында 4 м 26 см ұзыдығы, салмағы 2235 кг балық Гиннес кітабына еген. 

Бүйірі қабысыңқылау, құйрық қанаты өте қысқа, бауыр қанаты, торсылдағы, ауа қапшығы жоқ.

Қоңқасының едәуір бөлігі - шеміршек, 16-17 омыртқасы бар.

Айбалық өте өсімтал, оың уылдырығы 300 мл-ға жетеді.

Жемі - шаян тәрізділер, басаяқты молюскілер, ұсақ балықтар.

Таралуы
-------

Айбалық тропик теңіздеріде таралған. Атлант, Үнді және Тынық мұхитының суларыда кездеседі.

Қиыр Шығыстың Жапон теңізінде және Курил аралдарының оңтүстігінде де кездеседі.

Галерея
-------

* Айбалық.Айбалық.
* Лиссабондағы океанариумдағы айбалық
* Айбалықтың балаңқұрты, ұзындығы  2,7 ммАйбалықтың балаңқұрты, ұзындығы 2,7 мм

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Луна-рыба(қолжетпейтін сілтеме)

1. ↑  mola mola.  ICUN. Тексерілді, 29 қараша 2015.
2. ↑  *Kyodo*. IUCN Red List of threatened species includes ocean sunfish, *The Japan Times* (19 қараша 2015). Тексерілді 29 қарашаның 2015.
**Токмаков Евгений Петрович** (29.9.1916,Ресей,Чита қаласы) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, әуе барлаушысы. Орыс. 1939 жылы азаматтық әуе флотының ұшқышы мамандығын алғаннан кейін Қарағанды қаласындағы авиациялық отрядта ұшқыш болған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы Қарағанды қаласына әскери комиссариатынан шақырылып, 1942 жылдан Солтүстік-Батыс майдан 6-әуе армиясы 72-барлау әуе полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Орел қаласы аймағында Токмаков ерекше тапсырмамен жау әуежайын суретке түсірді. 129 рет барлау сапарына шығып, мыңдаған метр фотопленкаға жау нысандарын суретке түсірген Токмаковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.4.1944). 1946 жылы запасқа щықты. 1953 жылы Львов қаласындағы (Украина) сауда-экономикалық институтын бітірді. Ленин, Қазан революциясы, 3 рет "Қызыл Жұлдыз", Александр Невский, 2 рет бірінші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 739 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Питер Корнелисон Хофт** (нидер.  , МФА: [ˈpitər kɔrˈne:lɪˌso:n ˈɦo:ft]; 16 наурыз 1581 — 21 мамыр 1647) — нидерланд жазушысы, драматург, әдеби Ренессансының («алтын ғасырдың») өкілі.

Бургомистр отбасында туған. 1598 – 1601 жылдары Францияда және Италияда білім алған, 1606 – 1607 жылдар аралығында Ледйен унивеситетінде заң саласында оқыған.

Еңбек ету жолы
--------------

1609 жылдан Мейден сарайының билеушісі болды, ондағы үйірмені басқарып, халықтың гуманистік ойларының дамуына және ұлтты мәдениеттің өсуіне үлкен ықпал жасап, зор үлес қосқан. Редерейкерлердің ұлттық әдебиетті өркендету әрекетіне қатысты. Хофттың дүние тануына негізініен әсер еткен Римнің қайта өркендеуі және көне кездегі қоғамдық мәдениеті болатын. Ол «Ахиял мен Полискена» ( 1598 жылы, 1614 басылып шыққан), «Тезей мен Ариадна»(1614 жылы басылып, 1606жылы жазылған), «Герард ван Велзен» (1613 жылы), «Бато немесе голландықтардың шығу тегі» (1616 жылы жазылып, 1626 жылы басылған болатын), «Гранида» ( 1605, басылды 1615 жылы ), «Алаңғасар» (1616) пьесаларын жариялады. Хофт ақын ретінде сонеталар жазып, «Махаббат эмблемасы» өлеңдер жинағын шығарды. Хофт өмірінің он шақты жылында прозамен айналысты. Оның Нидерланд халқы тарихының 1555 – 1587 жылдар кезеңін қамтитын «Нидерланд тарихы» (1 – 20 кітаптар, 1642 жыл, толық басылымы 1656 жылы жарық көрді) атты ірі шығармасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Питер Хэйден Динклэйдж** (ағылш. *Peter Dinklage*; 1 (11) маусым 1969(19690611), Морристаун) — америкалық теле және театр актері.

Оның анасы музыка пəнінің мұғалімі, ал əкесі жұмыссыз болды. Морристаун қаласында мектепте бітіріп, Беннингтон қаласындағы өнер мектебіне түседі. 
Əртіс болып жұмыс істеуді 1995 жылы бастады. 2003 жылы шыққан «Станционный смотритель» фильмі оны əйгілі əртіс деңгейіне көтерді. Одан кейін «Эльф» (2003), «Суперпес» (2007), «Смерть на похоронах» (2007), «Хроники Нарнии:Принц Каспиан» (2008) фильмдерінде түсті. «Тақтар ойыны» телесериалында Тирион Ланнистер рөлін ойнағаны үшін «Эмми» сыйлығына ие болды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Питер Динклэйдж (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Interview with Peter Dinklage about The Station Agent Мұрағатталған 14 қыркүйектің 2004 жылы.
* BBC Movies Interview about The Station Agent
* Interview with Peter Dinklage in Delbarton Today Мұрағатталған 18 шілденің 2011 жылы.
Курск маңындағы арпалысының картасы
**Арпалыс** - құрлықта, әуеде, теңізде майданның мақсатына және уақытына қарай өз ара байланысты жүргізілетін ұрыс қимылдарының жиынтығы.

Арпалыс - операцияның (армиялық, майдандық не бірнеше майдандық) ең маңызды шешуші кезеңі. Арпалысқа соғысушы жақтың (армияның, майданның, армия мен флот топтарының) оперативті құрамалары қатысады. 
XX ғ-ға дейін Арпалыстың жеке және шешуші түрі болатын. Кейін сан миллиондаған армиялардың көбеюіне, өн бойға созылған майданның құрылуына, оперативтік өнердің дамуына байланысты Арпалыс сипаты өзгерді. 1939-45 ж. ІІ дүние жүздік соғыста Арпалыстың өн бойға ондаған, тіпті жүздеген км-ге жетіп, ол бірнеше күнге, кейде аптаға созылды (мысалы, 1944 ж. Корсунь-Шевченко операциясы, 1945 ж. Балатон қорғаныс операциясы).

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Арпалыс**
**Сарыбөрік** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік жоталары тобына жататын асу.

Географиялық орны
-----------------

Көкжота тауынан оңтүстік-батысқа қарай, Қызылтентек және Шақырты өзендерінің шатқалдары айырығында, Қазақстан (Жетісу облысы Алакөл ауданы) және Қытай аралығындағы шекарада орналасқан.

Жер бедері
----------

Биіктігі 4107 м. Асудың солтүстік жағы мен беткейлері өте тік. Өзендері ірілі-ұсақты сарқырамаларға бай. Жылдық жауын-шашын мөлшері 800-1000 мм.

Топырағы, өсімдігі
------------------

Топырағы таулық-шалғындық. Шатқалдарында шырша, самырсын, ақ терек, көктерек аралас орман өседі. Жануарлар дүниесінде таулық ортаазиялық эндемиктер басым. Арқар, тауешкі, барыс, ұлар, гималай тазқарасы, т.б. кездеседі. Туристік мәні зор. Жазда жайлау ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Ащыкөл деген бетті қараңыз.*
**Ащыкөл ойысы**  – Қызылорда және Түркістан облыстары аумағында, Сарысу, Шу өзендерінің төменгі ағысында жатқан ойыс.

Жер бедері
----------

Ойыс Бетпақдаланың жазықты оңтүстік-батыс бөлігінде ендік бағытта 80 км-ге созылып жатыр. Енді жері 25 км-дей. Өзендердің құмтасты-сазды және құмды аллювийлі шөгінділерінен түзілген. Ойыстың орта тұсында Ақжайқын және Ащыкөл көлдері орналасқан.

Климаты
-------

Климаты континенттік. Қаңтардың орташа температурасы –11°С, шілдеде 27°С, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150 мм.

Өсімдігі
--------

Сор, сортаң және шалғынды сортаң топырағында қамыс, айрауық, ажырық, боз жусан, теріскен және баялыш өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сарыжағал қараторғайлар туысы** немесе **Майналар** (лат. *Acridotheres*) — торғайтәріздестер отрядының қараторғай тұқымдастарынан шыққан азиялық әнші құстардың туысы.. 

Бұл Оңтүстік Азиялық шағын (бар болғаны алты түр) тобы, бұлардан тек қана бір түрі солтүстікке – қоңыржай ендікке, Солтүстік Азия шегіне ғана ұшып енеді. Қараторғайлар өз атамекендерінде отырықшы немесе жылыстағыш дағдыда өмір сүреді. Қоңыржай ендіктерде – жыл құсы. Қазақстанда екі туыстан – қараторғай және сарыжағал қараторғай туыстастарынан үш түр кездеседі.

Үндістанда «Гракл» деп аталатын Қасиетті майна (лат. *Gracbla religiosa*) - ұзындығы 25 см, қанатында ақ дақтары бар оның қауырсыдары жылтыр қара. Оның ерекшелігі ретінде сары сырғаны, аяғы мен тұмсығының қызғылт сарылығын айтуға болады. 

Майна табиғатта қытқылдайды және шаңқылдап айқайлайды. Майна өзінің басты қарсыласы сұр тоты құсқа қарағанда, адамның даусын ұқсатып салуға икемді. Әдеттегі үнді майна (лат. *Acridotheres tristis*) Аувстралия, Жаңа Зеландия мен Гавайяға әкелінді.

Айдарлы майна (Acridotheres cristellus) Қытай мен Индонезияда мекендейді, Британдық Колумбияға (Канада) алып барғанымен, ол жерде көбеймеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Дукер
**Дукер** немесе **қырлы антилопа** - 3 тұқымдасқа біріккен 19 түрден тұратын артиодактильділер тұқымдасы.

Cephalophus тұқымдасына Сахараның оңтүстігінде Экваторлық және Оңтүстік Африкада кездесетін бөкендердің 15 түрі кіреді. Бұл жету қиын жерлерді ұнататын ұялшақ және қол жетпес кішкентай тіршілік иелері; көбінесе - орман тұрғындары. Олардың аты африкан тіліндегі «сүңгуір» сөзінен шыққан, себебі суға немесе бұтаға секіру арқылы тез жасырыну мүмкіндігі. Олардың биіктігі 15-тен 50 см-ге дейін, салмағы 5-тен 30 кг-ға дейін, кейбір даралардың ұзындығы 10 см-ге дейін мүйізі бар. Дуйкерлер өте сергек. Артқы аяқтарына қарағанда доға тәрізді денелі және алдыңғы аяқтары қысқа болғандықтан, олар қалың бұталарды жақсы таңдайды. Олар қоректілер: жайылымдар, тұқымдар, жемістер, жәндіктердің дернәсілдері, ұсақ омыртқалылар және басқа жануарлардың нәжістері. Олар көбінесе құстардың немесе маймылдардың үйірлерінің соңынан түсіп, жемістер мен тұқымдарды жинайды. Олар, сонымен бірге, жыртқыш: олар жәндіктерді жейді, тіпті кеміргіштерді немесе кішкентай құстарды қуып, ұстайды. Көк дюкер құмырсқаларды жақсы көреді. Олардың кейбіреулері түнде тіршілік етеді, күндіз қалың бұтаға тығылады. Өсімдіктерде олар биік шөптер немесе бұталар болып жасырылған өздерінің тұрақты жолдарын жасайды. Өздерін қорғай отырып, олар кішкентай жыртқыштарды өлтіре алады.

Дереккөздер
-----------
**Шығыс қорықшасы** – мемлекеттік табиғи қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Біржан сал ауданында 100 000 га жерде орналасқан. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 1 маусымдағы № 351 қаулысына сәйкес қорық аумағы 528,7 гектарға қысқартылды. Қазіргі уақытта қорық аумағы 99 471 гектарды құрайды.

Флорасы
-------

Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсімдік түрлері (7 түрі) кездеседі: сарғылт құндызшөп, ашық құндызшөп, көктемдік жанаргүл, волжа жанаргүлі, буданды таушымылдық, жатаған қызғалдақ, селеу. Тек осы өңірде кездесетін сирек өсімдік түрлері (4 түрі) анықталған: казак аршасы, сепкілгүл, Сібір құртқашашы, тасқарақат.

Фаунасы
-------

Қорықшада Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлардың 13 түрі бар: бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, аққұйрықты субүркіт, ақ сұңқар, ителгі, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, дуадақ, безгелдек, тарғақ. Сондай-ақ аумақта Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген жануарлардың 7 түрі анықталған: секіргіш кесіртке, үлкен алақыран, қарақұс, дала құладыны, далалық күйкентай, суыр, қарсақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Шығыс өркениет** – шығыс мәдениеттерінің әр түрлі уақыт және мекен кеңістігіндегі даму деңгейін бейнелейтін жалпы атау. Шығыс өркениет көп жағдайда Батыс өркениетіне қарама-қайшы ұғым ретінде қолданылып, дәстүрлі қоғамның батыс мәдениетінен ерекшелігін айғақтай түсу үшін пайдаланылады. Шығыстағы дала өркениеті, ислам өркениеті, қытай өркениеті, үнді өркениеті, т.б. сипаты жағынан әр алуан және әрқайсысының өздеріне тән ерекшеліктері бар мәдениеттердің болуы олардың бастау алатын рухани, діни, мәдени бастауларының әрқилылығымен анықталады. Жалпы адамзат өркениетінің ішінде өзіндік қайталанбас ерекшелігімен, рухани құндылықтарға қосқан мол үлесімен ерекшеленетін қазақ мәдениеті де дала өркениетінен бастау алатын, ислам өркениетімен құнарлана түскен жалпы Шығыс өркениет аясындағы дербес төл өркениет.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Мадеро Франсиско Индалесио** (Madero, Francisco (Indalėcio)) (30 қазан 1873 жылы, Паррас, Мексика — 22 ақпан 1913 жылы, Мехико[), мексикалық революционер және президент (1911-13 жылдары). [1].

```
Ауқатты жер иеленушінің ұлы, 1908 жылы П.ДИАСТЫҢ ұзақ уақыттық диктаторлық мерзімін тоқтатын біріккен сайлауға шақырды. Бүлікке айдап салғандығы үшін қамауға алынды, бірақ кепілдікке босатылды. Диастың биліктен кетуіне себепші болған қаруланған бүлікті басқарды. 1911 жылы президент болып сайланды. Оның саясаттағы тәжірибесінің аздығы мен артық идеализмі оған кедергі келтірді, кейін консерваторлар мен революционерлер оны мен оның әкімшілігін жоқ қылды. 
```

1913 жылы оны өлтірді. Бұл ұлттық қазаға айналды. Қараңыз: МЕКСИКАЛЫҚ РЕВОЛЮЦИЯ, П.ВИЛЬЯ, Э.САПАТА.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Шығысгүлі** (лат. *Hydrangea*) – өзімен аттас тұқымдасқа жататын өсімдіктер туысы.

Өсімдік туралы
--------------

Шығысгүлі бақша өсімдіктерінің қатарына жатады. Бұталы, шырмалып өсетін, ала жапырақты болып келетін 80-ге жуық түрі бар. Шілде айында сиякөк, көк, қызғылт түсті гүл жарады да. жаз бойы гүлдеп тұрады. Гүлінің көлемі 10-30 см аралығында. Табиғи түрлерінің гүлі ақ, күлгін түсті болып келеді. Біртіндеп ақ және күлгін түсті гүлдері жасыл түске өзгереді де, қыс кезінде сол қалпын сақтап тұрады. Шығысгүлінің топырағы қышқыл болса, ақ түсті гүлі көк түске айналады. Шығысгүлінің гүлсабағын кептіріп, флористикада түрлі композициялар жасауға қолданады. Өсімдіктің кепкен гүлі алты айға дейін бастапқы қалпын сақтай алады. Қырқып-реттеу жұмыстары тек көктем айларында жүргізіледі.

Күтімі
------

Шығысгүлінің кез-келген түрі мол суғаруды қажет етеді. Егер топырағы құрғап, өсімдік солып қалса, гүлді қайта қалпына келтіру қиын. Қышқыл топырақта гүлінің түсі қанық болып, жақсы өседі. Алакөлеңке немесе көлеңке жерлерге еккен жөн. Әр шығысгүлінің отырғызылу арақашықтығы 1,5-2 м-ден кем болмауы тиіс.

Көбейтілуі
----------

Түбін бөлу арқылы көбейтеді. Ең оңай жолы – қалемшелеу жолымен көбейту.

Шығысгүлі туралы тақпақ
-----------------------

Бақшада өсер шырайлы шығысгүлі,

Ұнамайды оған тым күн ыстығы.

Көлеңкелеу жерлерде жақсы өседі,

Жиі-жиі суғарған дұрыс мұны.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

* Шық шөп – биіктігі 10 – 25 см ,ұсақ жәндіктермен қоректенетін, көп жылдық шөп тектес өсімдік.
* Тамыры жіп секілді жіңішке.
* Жапырақтарының сағақтары ұзын, пішіні домалақ, шеттері бүтін. Оның үстіңгі бетте қызыл түсті сөл бөліп шығаратын ірі бедерлері бар. Ұсақ жәндіктер жапырақтың бетіндегі сөлге қызығып қоған кезде сөл бедерлерінің шеті жиырылып жабылады да, жәндікті бойына сіңіріп «жеп» қояды. Жәндікті қорытып болған соң бедерлер қайтадан ашылып, жанадан сөл шығарады. Жалпы жапырақтың үстіңгі беті көзге қызыл болып көрінеді.
* Гүлдері – ақ түсті, майда, олар сабақтың ұшында шоғырланып тұрады. Гүл тәжісінің жапырақшалары бесеу. Өсімдік маусым – тамыз айларында гүлдейді.

Табиғатта таралуы
-----------------

Республикамыздың батпақты – сазды, құмды жерлерінде өседі.
*Дәрәлік шикізат* ретінде шық шөптің тамырынан басқа бөлігін гүлдеп тұрған кезінде жинайды.

Химиялық құрамы
---------------

Өсімдіктің жапырағы мен гүлінің құрамында дрозерон, плумбагин деген нафто – хинон тобына жататын заттар бар. Содай – ақ оның құрамында түрлі ферменттер, пигменттер, 1,5 пайыз шамасында танин, аздаған ғана мөлшерде алма, лимон, аскорбин қышқылдары болады.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында оның тұнбасымен өкпесі, өңеші қабынып, жөтелетін малды, төлді емдейді. Бұзау мен құлынға орташа берілу мөлшері – 0,5 – 1 грамм. Қозыларға тұнба 5 – 10 мл мөлшерінде күніне 3 – 4 рет ішкізіледі.



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Шық шөп —  "Қайнар", 1988. — Б. 157-158. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Мадаин-Салих** - Сауд Арабиясында орналасқан ескерткіш.
Осыдан екі мың жыл бұрын ескерткіш орналасқан мекенде *Хегра* атты сауда орталығына айналған өте үлкен қала болған. Мадаин-Салих атты тас қорым – дәл осы қаладан қалған жалғыз ескерткіш. Ғалымдардың айтуынша, қорым б.з.д. І ғ-б.з. І ғ. аралығында соғылған екен.
Қорған қабырғаларынан Ассирия, Египет елдеріне тән өрнектер мен әр түрлі тілдердегі жазбаларды оқуға болады. Және мұндай өрнектер әлемде ешбір жерде кездеспейтінді.
Мадаин-Салих 1972 жылы ресми түрде туристік объект мәртебесіне ие болды, ал 2008 жылы ЮНЕСКО-ның аса құнды мұраларының тізіміне қосылды. Және де Мадаин-Салих - Сауд-Арабия жеріндегі мұндай бағаға ие болған алғашқы ескерткіш.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Мадаин-Салих**
* nabataea.net: фотогалерея
* Photos zubeyr-kureemun.com: фотогалерея Мұрағатталған 11 ақпанның 2012 жылы.
* Мұрағатталған 11 қазанның 2008 жылы.
* Мадаин-Салих, Сауд Арабиясы Мұрағатталған 5 наурыздың 2011 жылы.
Бармақ
**Бармақ** - Ең үлкен, бірінші саусақ.

  

Сөздің алғашқы атауы заттың атқаратын қызметіне байланысты туған сияқты. Моңғол тілінде: *барь* — ұста; *барих* — ұстау іспеттес мағыналарда айтылады. Қолдың саусақтарының, оның ішінде бірінші саусақтың атқаратын басты қызметі — белгілі бір затты ұстау. Моңғол, түркі тобындағы тілдердің тегі бір, туыстығы бәрімізге аян. Туыс тілдер арасындағы сөз қатынасы жиі болып, бір тұлғадағы сөздің түркі тілдерінің бірінде бір мағына, екіншісінде өзге мағына иемденіп отыруы аз ұшыраспайды. Сол сияқты моңғол тіліндегі *«ұста»* етістігі қазақ тілінде саусақтардың бірінің атауына ие болуы да таңданарлық құбылыс дей алмаймыз. Моңғол тіліндегі *«бармақ»* мағынасын беретін *«эрхий»*, якут тіліндегі *«эрбэх»* тұлғаларының өздері де ұзақ уақыт ішінде дыбыстық өзгеріске ұшыраған *«барь»*, *«барих»* сөздерінің туындысы демекпіз. Бұл пікірімізге моңғол тіліндегі кейбір тұрақты тіркесте *«эрхий»* орнына *«барих»* тұлғасының, сирек болса да, кездесіп қалуы куә болғандай. *«Барь»* немесе *«барих»* тұлғаларының қазақ тілінде «бармақ» болып өзгеруін түсіндіру де артық сияқты (*бар + мақ => ұста + мақ*).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Индер көлі маңындағы борат кені
Индер борат кенін игеру
**Индер борат кен орны** – Атырау облысының Индер ауданында, Индербор кентінің шығысында 18 км жерде орналасқан. Аумағы 250 км². Кен орны 1932 жылы ашылып, 1934 жылдан өндіріліп келеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Индер борат кен орнының тектоникалық құрылымы – Каспий теңізіне жанасқан ойпат. Кен Индер тұз күмбезінде орналасқан. Тұз күмбезі Кеңгір тұз алабының (ерте пермь кезеңі) бір құрылымы болып табылады. Бор минералдары тұз қабаттарында түзілген.

Жатыс сипаты, минералдары
-------------------------

Кен денелері линза, қабат, ұя пішіндес. Олардың тереңдігі 50-65 м. табиғатта бораттың 85-тен астам минералдары анықталған. Негізгілері: борацит, гидроборацит, галит, аширит, индерборит, индерит, инионит, пандермит, бишофит тағы басқа минералдардан тұрады. Бор қышқылының мөлшері 5 – 29%. Индер борат кені ірі борат кендерінің қатарына жатады. Кенді «Индербор» АҚ игеруде. Кен орындарының ашылуында — М.Диаров, Қ. Тұхфатов, X. Камашев, М. Үркінғалиев, О. Жиренов, А. Догиловтардың, игеруде К.Байбосынов, А. Мартыненко, Е. Пантюшин, Т. Диаровтардың еңбектері зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Аглаида Андреевна Любер** (1900-1980). көмір петрографы, палинолог, Қарағанды бассейні көмірінің петрографиялық құрамың тұңғыш зерттеуші, геол.-минералогия ғылымдарының кандидаты (1937). Ленинград Мемлекеттік университетін бітірген (1926). 19311958 ж. Қарағанды бассейнінде зерттеу жүргізді. Мұнда Любер КСРО-да тұңғыш рет көмір қабаттарын петрографиялық құрамы және спора-тозаң комплекстері бойынша параллельдеу тәсілін жасады, тәсіл еліміздің басқа бассейндерінде кең қолдау тауып, Халықаралық геологиялық конгрестің 17-сессиясында мақұлданды (Мәскеу, 1937).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Реза Гучаннеджад** (парсы: ضا قوچان‌نژاد‎, 20 қыркүйек 1987 жыл) — ирандық және нидерландылық футболшы, шабуылшы. Иран Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

Иранда дүниеге келген, бірақ сегіз жасында ата-анасы Нидерландыға көшіп өтті. Сол себепті де Нидерланд футболының түлегі саналады. Тіпті Нидерландының бірнеше жастар құрамасында ойнады да. Бірақ негізгі құрамадан шақыру келмей, 2012 жылы ақыры өзінің тарихи отанының намысын қорғауға шешім қабылдады.

2014 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Топтық турнирдің соңғы матчында Босния және Герцеговинаның қақпасына бір гол соқты. Бұл кездесуде Иран 1:3 есебімен ұтылып қалды.

Карьерасында Нидерландының, Бельгияның, Англияның, Катардың, Кувейттің клубтарында доп тепті. 2018 жылы жазда туған клубы "Херенвенмен" келісім шарт мерзімі аяқталды да, клубсыз қалды.

Қатысқан турнирлері
-------------------

* 2014 — Әлем чемпионаты
* 2015 — Азия кубогы
* 2018 — Әлем чемпионаты

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Аграрлық ( диқаншылық )діндер** - ежелгі жер өңдеуші халықтардың еңбек өнімділігін арттыру үшін табиғат апаттарына жаратылыстан тыс күш арқылы әсер ету мақсатымен қолданылатын діни сиқыршылық сенімдерімен салттарының жиынтығы. Аграрлық діндер егінге немесе үй жануарларына қауіп төндіретін қатерлерге қуаңшылық, бұршақ ұру, қарашегіртке, малдың қырылуы және т.б қарсы бағытталған сиқырлы әрекеттерге негізделген.

Тарихи жағынан алғанда аграрлық діндерде матриархалдық және патриархалдық комплекстерді ажыратуға болады. Аграрлық діндердің өте ежелгі комплексі кетпенмен жер өңду дәуірінде пайда болған матриархалдық діндер болып табылады. Аграрлық діндердің бұл комплексіне құдайлардың әйелдерден құралуы, абыздық сословиенің болмауы тән. Матриархалдық аграрлық діндерге , мысалы, солтүстік американдық үндістер - ирокездердің дінін жатқызуға болады. Онда асыраушы рух маистың ( жүгерінің ) рухы, бұршақтардың рухы және асқабақтың рухы қастерленген. Аналық - рулық құрылыстың ыдырауы және патриархалдық құрылыстың орнауы әйел құдайлардың орнына еркек құдайлардың пайда болуына себепші болды. Аграрлық діндерге ежелгі славян дінін және оның пантеондары: Велесті, Ярилоны, Джадь - құдайды, Перунды және т.с.с жатқызуға болады. Аграрлық діндердің патриархалдық комплексі таза күйінде сақталмаған, онда әрдайым матриархалдық аграрлық діндердің сарқыншақтары байқалып отырады.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2002 жылғы 26 мамыр. Журналистер Владимир Путин мен Тарья Халоненнен сұқбат алуда.
**Журналист** — қоғамдық ақпараттық саланың қызметкері болып есептеледі. Ол жаңалықты халыққа таратушы болып табылады. 

Журналист газет-журнал немесе радио мен теледидар жұмысын атқарып, шығармашылық қызмет жасайды. Ол редакция жұмысында бірінші – ұйымдастырушылық, екінші – әдеби өңдеу, үшінші – шығармашылықпен айналысады. Бұл үшін оған білім мен қабілет керек. Қандай оқиғаны болсын тапқырлықпен, сенімді түрде, көз жеткізіліп жазатын болуы керек. Жұртқа өмір жайлы толғап айта білу де үлкен өнер. Ол үшін тіл, сөз байлығын қолдану қажет. Тағы бір айтарлық жайт, журналист қоғамдық қайраткер бола алса, тіпті жақсы. Ол заман, уақыт ағымын жақсы түсіну тиіс. Әсіресе, идеяға толы материалдар жазып, жұрттың назарын аудара білген жөн.

Журналистің тағы бір қасиеті — оның саяси-әлеуметтік қызметіне, дүниеге деген көзқарасына, позициясына байланысты. Бұл жан-жақты білімділік пен саяси-азаматтық тұрғыдан өсу, кемшіліктерге төзбеу, уақытпен санаспау керектігін білдіреді. Журналист өз ісіне адал берілген мамн болуы тиіс. Соңдай-ақ, журналист көпшіл болуы, жұртпен тез ортақ тіл тапқыш болса, тіпті жақсы. Ол қашанда жинақы, қиын жағдайдың өзінде жұмыс істей алатын, аңғарымпаз және сезгіш болуы керек.

Тағы қараңыз
------------

* Журналистика
* Журналистикадағы қарым-қатынас
* Журналистің міндеті
* Журналистік ұйымдар мен порталдар
**Жүніс Сақұрпағы Сахиев** (1950 жылы 1 наурыз; Алмалы ауылы, Бәйдібек ауданы, Түркістан облысы) — қазақ жазушы, аудармашы, телеграфшы, редактор.Қазақстанда сериялы ғылыми-фантастикалық романдар. (1991) және оның Жандос атындағы әдеби сыйлығының лауреаты (1994). Астрономия-геодезия қоғамының толық мүшесі.
Қазақ орта мектебін бітіргеннен кейін 1966 – 1972 жылдары аудан орталығында телеграфшы, Армияда қысқа толқында жұмыс жасайтын радиостанцияда радист болып жұмыс жасайды.

1972 – 1977 жылдары ҚазМУдың филология факультетінің студенті. 
1977 – 2002 жылдары "Мектеп" баспасының редакторы, ҚР Баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі комитетте аға редактор, «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9 бас редакциясында гылы-ми редакция меңгерушісі қызметтерін атқарды. 
2002 жылдан Астанадағы "Фолиант" баспасының бас редакторы. Сахиев Жүніс 1971 жылдан бастап Қазақстанда тұңғыш болып "Кеңістік көшпенділері" деп жалпы айдар қойған сериялы ғылыми-фантастикалық романдар жазып келеді.

Бүгінгі күнге дейін оның 60 ғылыми-фантастикалық романдарының жетеуі жарық көрді. Олар: "Тіршілік ұясы" (1983), "Борыш" (1987), "Шеңбердің түйісуі" (1991), "Әдеби сыйлық", (1994), "Көктен келген көшпенділер" (1999), "Марстан шыққан жаңғырық" (2002), "Қимайтын элем" ғылыми-фантастикалық романының журналдық нұсқасы чех, ағылшын тілдерінде Прагадан шығатын "Немезида" ғылыми-көпшілік журналында жарияланды.

Сахиев Жүніс қазақ және әлем ғылыми-фантастикасы жөніндегі ондаған танымдық мақалалардың авторы. "Астрофизика" (1998), "Астрономия" (2000) оқулықтарын аударған. Астрономия ғылымын насихаттаушы. Ол шығармашылық өмірбаянымен "Элита Казахстана" (1997), "Қазақ әдебиеті" энциклопедиясына (1999), "Белоруссия энциклопедиясына" (2002), "Ұлы дала" тарихи-ғибраттық шежіре кітабына (2002), "Жазушылар әлемі" фотоальбомына (2003), "Қазақстан жазушылары. XX ғасыр" энциклопедиялық анықтамаға (2004) енген. 2001 жылы ҚР Ұлттық кітапханасында Сахиев Жүністің өмірі мен шығармашылығына арналған Қазақстан ғылыми фантастикасы тарихында тұңғыш рет көрме жұмыс жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жүніс Сақұрпағы (Сахиев) Әдебиет порталы  (қаз.).
2. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Кадьяк, Кодьяк** (Kadiak, Kodiak, эскимосша – Кыхтак) — Алясканың оңтүстік жағасындағы арал (АҚШ). Материктен Шелихов бұғазымен бөлінген. Жері 9,3 мың км². Рельефі таулы (биіктігі 1653 м-ге дейін) келеді. Арал бетінің едәуір бөлігін Аляска түбегіндегі Катмай жанартауының атқылауынан (1912) пайда болған күл (қалыңдығы 6 м-ге дейін жетеді) жауып жатыр. Климаты қоңыржай, ылғалды, жылдық жауын-шашыны 1600 мм. Негізінен биік шалғын өседі. Кадьякты 1763 жылы орыс саяхатшысы Степа Глотов ашқан. Ең ірі елді мекені - Кадьяк.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Кадьяк (Алясканың оңтүстік жағасындағы арал)» - ҚСЭ
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том. 176 бет
**Навигациялық жұлдыздар** – авиацияда, теңізде жүзу мен ғарышта кеменің бағыты мен орнын анықтау үшін қолданылатын жұлдыздар. 

Кеңістікте бағдар жасау үшін Жер бетіндегі белгілер жарамайды. Ғарышкерлер, ұшқыштар және теңізшілер навигациялық жұлдыз бойынша қажет уақытта бағдар жасап, бағытты анықтай білуі тиіс. 

Навигациялық шоқжұлдыздар саны 20-дан астам. Оларға оңтүстік және солтүстік жарты шарлардағы ең жарық жұлдыздар жатады. Навигациялық есептерді шешу үшін биіктік пен азимуттың кестесі жасалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану бағытындағы 11-сыныбына арналған. Алматы «Мектеп» 2011 жыл.
**Сәйкестендіру** (орыс. *приводка*) — баспа-таңбаның қағаз бетіне дұрыс орналасуын, оның екі жақ бетіндегі баспа-таңбаның бір-біріне сәйкес
келуін, сондай-ақ көп бояулы басылымда әр бояу таңбаларының бірінің үстіне бірі дәл қабаттасуын қамтамасыз ету. Сәйкестендіру форманы орнынан қозғау және қағаз беру жүйесін реттеу арқылы атқарылады.

Сәйкестендіру белгілері
-----------------------

**Сәйкестендіру белгілері** (орыс. *приводочные кресты*) - тік бұрышты қиылысатын қысқа, жіңішке сызықтардан құралған белгілер (крест). Олар түпнұсқаның, фотоформаның не (фотоформалар монтажының), басу формасының шеткі жағына қойылады. Сәйкестендіру белгілері бояулардың сәйкес қабаттасуын қадағалау үшін және басылған табақ беттеріндегі сәйкестендірілу дәлдігін бағалау үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Әсел Бекқызы Нұсіпова** - 1975 жылы 1 мамырда Алматы қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Нүсіпов Бек Сәрсебайұлы, зейнеткер, инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Нүсіпова Көкеш, зейнеткер,
«Қазгипроторг»жобалау институтыныңбасқұрастырушысы
болып жұмыс істеген.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін (1998) бітірген, экономист.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
2001 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесі экономикалық қауіпсіздік мәселелері белімінің кеңес берушісі. 2002 жылдан - ҚР
Президентінің Әкімшілігі Жүйелік зерттеулер орталығының
бас сарапшысы. 2003 жылдан - ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрінің кеңесшісі. 2005 жылдан - ҚР
Премьер-министрінің кеңесшісі. 2007 жылдан - «Ғылым
қоры» АҚ басқармасының төрағасы. 2009 жылдың қаңтарынан - «Самұрық-Қазына» ¥ӘҚ» АҚ атқарушы директоры.
2009 жылдың сәуірінен бері - ҚР еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау вице-министрі.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденген,
аса дамыған мемлекет».
Хоббиі - спорт, кітап оқу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - экономикалық әдебиет.
Тұрмыс құрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Кевин Гросскройц** (нем. Kevin Großkreutz; 1988 жылы 19 шілдеде Дортмунд қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы, жартылай қорғаушы.

Мансабы
-------

Кевин футболмен Дортмундта айналыса бастады. Алғаш «Кеммингхаузен» және «Меркур» клубтарында өнер көрсетті. Кейінірек «Боруссия» академиясына көшті. 14 жасында Ален қаласынан «Рот-Вайсс» клубына көшті. 

Әлем чемпионы 2014 жыл
2006 жылы 16 қыркүйекте алғаш профессионалді ойының «Вердер» клубына қарсы ойнады. Алғаш маусымнан ақ Кевин негізгі құрамға ілігіп, 27 матч өткізіп, 5 гол соқты. Ал келесі маусым Кевин үшін сәтті өтті, себебі 35 матч өткізіп, 12 гол соқты. Ал командасы екінші Бундеслигаға шықты.

2009 жылы екінші Бундеслигада 33 матч ойнап, 6 гол соғып, 6 рет голдық доп шығарды. Содан «Боруссия» Кевинді қайтадан қайтарып алды. 8 тамызда «Боррусия» үшін алғаш матчын «Кельн» клубына қарсы өткізді. Ойын 1:0 есебімен Дортмундытар үшін аяқталды. Алғашқы маусымнан ақ Кевин «Боруссияның» негізгі құрамына тұрақталып қалды.

Ұлттық құрамадағы мансабы
-------------------------

Алғашында 19 жасқа дейігі және 20 жасқа дейінгі Германия құрамасында ойнады. 2010 жылы 13 мамырда алғаш рет негізгі құраммен Мальти құрамасына қарсы жолдастық матчта ойнады Кевин 57 минутта Тони Кроостың орнына шығып, жақсы ойын көрсетіп, көптеген жанкүйердің мақтауын алды.

Жетістіктері
------------

### Клубтағы

**Боруссия**

* Германия чемпионы: 2011,2012
* Германия Кубогінің иегері: 2012
* Германия Суперкубогінің иегері: 2013,2014

### Ұлттық құрама

* Әлем чемпионы: 2014

Сілтемелер
----------

Боруссия Дортмундтың ресми сайтында профилі

weltfussball сайтында профилі
**Әсем Шөлмасақ**, Ерінгүлділер тұқымдасы — тау бөктерлерінен бастан субальпі белдеулеріндегі барлық Тянь-Шань және жоңғар Алатау жоталарында кеңінен таралған. Құрғақ тастақты және далалы беткейлерде, кесілген ормандар мен бұталардың түбінде өседі. Онша көп кездеспегенімен де жиі таулы ланшафтың тартымды, көрнекті бір таным белгісі болып табылады. Көп жылдық тамырсабағы қысқа, тамырлы түйнек тәрізді жуандаған. Сабақтары (биіктігі 75 см) түзу мықты, төрт қырлы, ұзын, ақ түк басқан. Сабақ түбіндегі жапырақтар ұзын сағақты, біркелкі емес тісшелі бөліктерге қауырсынды-тілімделген. Сабақтағы жапырақтар сабақ түбіндегілерге ұқсас, тек қысқалау сағақты, гүл маңындағы жапырақтар отырыңқы, тісшелі. Барлық жапырақтардың үстіңгі жағы жасыл түсті, асты сұр (ұзын, айқасты жұлдызшалы түкті). Гүлшоғыры бірнеше топталған (сегізге дейін) шоқтан тұрады, тығыз, соқпақша, масақ құрады. Тостағанша түтікті, ақ түкті, қысқа ш бұрышты тістерімен, (ұзындығы 5 см) сары қос ерінді.Жоғарғы ерні телпек пішінді, төменгісі үш қалақты, жиегі толқындалған. Шөлмасақ маусымнан шілдеге дейін гүлдейді, шілде-тамызда жесіс салады. Жемістері төрт үш қырлы бас жағы түкті жаңғақшаға айырылады. Құрамында эфир майы бар, омарталық және сәндік өсімдік. Өсімдіктің тұнбасы қан қысымын төмендетеді, яғни медицинада қолдануға болады.

Тағы қараңыз
------------

Өсімдіктер

Дереккөздер
-----------

«Қазақстанның өсімдіктер әлемі» А.А. Иващенко, Алматыкітап баспасы 2012ж.
*Басқа мағыналар үшін Кеген деген бетті қараңыз.*

**Кеген**, *Қайқы* – Құлықтау тауларының шығысындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 1900 м. Аласа асуларға жатады. Жаз айларында басында қар болмайды. Асудың оңтүстік, солтүстік және батыс беткейлері жалаңаштанған. Батыс беткейінде жалпақ жапырақты шоқ ормандар кездеседі. Жергілікті халық асуды ертеден-ақ пайдаланған. Асу арқылы Шарын өзені аңғарының жоғарғы жағынан тауаралық Кеген аңғарына қарай өтетін төте жол бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сәкен Әбішев** (1941 жылы туған), зоотехник. Еңбек жолын 1959 жылы жұмыскер болып бастады. Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын зоотехник мамандығы бойынша бітірген (1964).

1964-1992 жылдары «Қазқойөнеркәсібі» асыл тұқымды мал шаруашылығының жетекші маманы, Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрлігінің қой шаруашылығы бас басқармасы бастығының орынбасары, ВАСХНИЛ президиумының ғалым-хатшысы, Қазақстан Компартиясы ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібі, партиялық ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, Жаңаарқа аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 
1992-94 жылдары халық депутаттары Жаңаарқа аудандық Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сәйлүгім жотасы** — Алтай Республикасы мен Моңғолияның шекарасында, Алтай тауларында орналасқан тау жотасы. Ұзындығы шамамен 130 км, биіктігі 3500 м-ге дейін, ең биік нүктелері — Сары-Нохойыт (3502 м) және Саржемата (3499 м).

Жотасы құмтастардан, балшықты тақтатастардан, лавалардан және туфтардан тұрады. Биік тауларда қыналарлы және тасты тундралар басым, оңтүстік беткейлерде 2600 м-ден төмен - таулардың құба топырағында дала өсімдіктері бар аймақтар. Жотадан көптеген асулар(Ұлан-даба, Хак, Жүзтыт, Қарахая, Богусук, Хуник-даба, Сұр-даба, Байза, Аран-бажы, Саржемата, Дүрбет-даба және т.б.) бар. Сәйлүгімнің солтүстік-шығыс бөлігінде, Шұлышман өзенінің қайнар көзіне жақын жерде, мәңгі қармен көмкерілген Меңку-тайга шыңдары бар.

Климаты өте қатал, күрт континенталды. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы 35-60 күн, қаңтар айының орташа температурасы -32 °C, ал ең төменгі температура -62 °C дейін төмендейді. Температура амплитудасы жылына 120 °C-қа жетеді, ал жазғы күні 30 °C-тан жоғары болуы мүмкін. Қар жамылғысының биіктігі 3-9 см, тек биік таулы жерлерде 80-100 см жетеді.

Сәйлүгім Арғұт пен Шу өзендері мен Кобдо су алабының өзендері арасында суайрық ретінде қызмет етеді.

Алтай республикасының үкіметі «Сәйлүгім» федералдық маңызы бар мемлекеттік табиғи қорықты ұйымдастыру туралы шешім қабылдады. Оның аумағы Қосағаш ауданындағы Сәйлүгім жотасында орналасқан бірнеше зоналарды қамтиды. Мұнда популяциясы саны 300-ге жуық дарадай арқарлар, ал тауешкілер — 3 мың дара, сондай-ақ қар барысы - ілбіс тұрады.

Тағы қараңыз
------------

* Арқанша (3511 м) — жота шыңдарының бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Географиялық энциклопедиялық сөздік: географиялық атаулар / Трёшников А. Ф. — 2. —  Мәскеу: Советская энциклопедия, 1989. — 407 б. — 210 000 таралым. — ISBN 5-85270-057-6.
**Айлант** (лат. *Ailanthus altissima*) - дара желектілер (Simaroubaceae) тұқымдасына жататын ағаш.

### Биологиялық сипаттамасы

Дің қабығы сұрғылт-қоңыр.  

Жапырақтары кезек орналасқан, үлкен, тақ қауырсынтәрізді, 9-41жапырақтан, жағымсыз иісті.
Мамыр-маусымда гүлдейді. Гүлдері майда, гүлшоғыры - ірі сіпсебас  

Жемісі ұзынша, шағанның жемісіне ұқсас.

### Таралуы

Айланттың жабайы түрі Қытайда, Үндістанда өседі. Қырым, Қавказ, Украинада тез өсетін ағаш ретіде көшеде, паркте өсіріледі.

### Пайдалануы

Халық медицинасында Айлант қабығы мен жапырағын іш құртына қарсы пайдаланады.  

Гүлін, жас бұтағы және қабығы қызылша мен қарамық ауруын емдеуге қолданады.  

Жібектің ең бағалы түрін беретін *айлант түт көбелегінің* жұлдыз құртын Айлант жапырақтарымен қоректендіреді.  

Гүлдерінен бал аралары шырын жинайды.  

Ерте кезде Қытайда жапырағынан тоқыма маталар алыған, одан әр түрлі үй бұйымдары жасаған және бас киімдер тоқыған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Кевин Деннис Кураный Родригес** (нем. *Kevin Kuranyi Dennis Rodriguez*; 2 наурыз 1982, Рио-де-Жанейро, Бразилия) — германиялық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Кевин Кураный үш бірдей мемлекетттің азаматтығын алған, Бразилия, Германия, Панама. Әуелі Бразилиядағы "Серрано Петрополис" футбол академиясында ойнады, сосын Панаманың бірнеше жастар клубтарында доп теуіп, 1997 жылы ғана Германияға келді. Германиялық клубтардан алғаш ойнағаны "Штутгарт". Бұл командада 2005 жылға дейін ойнап, 2005 жылы "Шальке" қатарын толықтырды. "Шалке" сапында бес маусым доп тепті. 

2010 жылы Мәскеудің "Динамосына" ауысты. 

### Ұлттық құрама

Германия Ұлттық құрамасында тұңғыш рет 2003 жылы ойнады. 2004, 2008 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. 2008 жылы Еуропа чемпионатында күміс жүлдегер атанды. 

2008 жылы қазан айында құрама бапкері Йоахим Лев Ресеймен ойында Кураныйды негізгі құрамға қоспады. Кураный бапкердің рұқсатынсыз еліне қайтып кетті де, Лев енді Кураныйды ешқашан құрамаға шақырмайтынын мәлімдеді.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**Ұлттық құрама**

* ЕУРО-2008 күміс жүлдегері
* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2005

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
**Шалқарнұра кемері** – Торғай үстірті мен Ұлытау таулары аралығында, Торғай қолатының шығысын ала орналасқан аласа таулы кемерлер тізбегі.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Шалқарнұра кемері солтүстіктен оңтүстіккке қарай, одан әрі батыстан шығысқа қарай доғаша иіліп 70 км-ге созылып жатыр. Енді жері 25 км. Ең биік жері орта тұсында (239 м). Сай-жыралармен, шағын шатқалдармен тілімденген бірнеше аласа шоқылар (Жаманай, 209 м, Жанайшоқы, 190 м) кездеседі.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кемердің жер қыртысы архей және протерозойдың тақтатас, кварцит және олардың туфтарынан түзілген. Кейбір жерлерде эффузивті тау жыныстары кездеседі. Торғай даласына қарайтын кемерленген батыс, оңтүстік-батысы құмды саздақтардан түзілген.

Климаты, су жүйесі
------------------

Климаты тым континенттік. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы –16 — 180С, шілденікі 20 — 220С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 мм-ге жуық. Солтүстігінің орта тұсында жазда кеуіп қалатын шағын келген Баймұрат өзені бастау алады. Құрғақ шөлейтті далаға ұласатын солтүстік, солтүстік-шығыс бөлігінде бірнеше тұзды көлдер (Үлкенкөл, Кішікөл) орналасқан. Оңтүстігінде Шалқартеңіз соры жатыр. Батыс бөлігінен Торғай өзені ағып өтеді.

Өсімдігі
--------

Бетеге, боз, селеу, жусан өскен. Мал жайылымына пайдаланылады. Тау етектері мен кемерлер табанында тұщы бұлақтар (Аққұдық, Балта, тағы басқа) мен қыстаулар (Қызтау, Айырбидайық, Берістен, тағы басқа) жайласқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Шалқия молибден кен орны** - Жезқазған облысының Жаңаарқа ауданы жерінде орналасқан. 1947 жылы ашылып, 1948-1958 жылдары барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кең аумағындағы метаморфтануға шалынған, каледондық негіз құрамды тау жыныстары (габбро, амфиболит) оңтүстігінде ерте герциндік, солтүстігінде соңғы герциндік гранит массивтері арасынан орын алған. Кен өрісінің негіз құрамды тау жыныстарын ерте герциндік микрогранит штогы мен фельзит-порфир дайкалары қиып өткен. Гидротермалдық процестерден фельзит-порфирлер березитке айналып кварцты-молибденитті тарамшалармен айғыздалып, штокверк типті кентас құраған.

Жатыс сипаты
------------

Үш кентас денесінің екеуі фельзит-порфирдің березиттелген дайкаларынан (кентастың негізгі массасы шоғырланған), үшінші кварцтенген және біраз березиттенген микрограниттерден тұрады. Өзгелерден маңыздырақ штокверкті денелердің ұзындығы 150-700 м, қалыңдығы 20-270 м. Кентас 400 м-ге дейінгі тереңдікке кетеді, тотығу белдемінің тереңдігі 42 м.

Минералдары, құрамы
-------------------

Негізгі кентас минералы — молибденит, аз кездесетіні: пирит, ильменит, халькопирит, галенит, сфалерит, шеелит, вольфрамит. Молибденит пен пиритте селен, теллур, рений бар екендігі анықталған.
[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Айкиліктер** (араб.‎أصحا الأيكة‎‎) — Шуайб пайғамбарды өтірікші етіп көрсетіп, оны қабылдамаған халық. Құранның 26: 176—184 аяттарында кездеседі.

Тарихы
------

Құранға сүйенсек Шуайб мадьяниттердің басына түскен қайғыдан құтылып, жақын маңдағы Айки халқына діни үндеу жүргізді. [1][2]Айкиліктер пұтқа табынып, қарақшылықпен жасап, әрі сауда-саттықтан арамдықпен пайда тапқан. Шуайб пайғамбар оларды Алла Тағалаға бағынуға шақырған, алайда айкиліктер оны тыңдамай, Алла Тағаланың бар екендігін дәлелдейтін таңғажайып нәрселерді көрсетуді сұраған. Пайғамбар таңғажайып дүниелерді көрсеткеннен кейін, айкиліктердің бір бөлігі исламды қабылдаса, қалғаны көнбеген. Сол кезде Алла Тағала оларға құрғақшылық жіберген. Құрғақшылық айкиліктерге Алла Тағалаға иман келтіруге себеп бола алмады. Алла Тағала оларға от шашқан бұлт жіберді де, айкиліктерді жойып жіберді. Айкиліктердің қырғынынан кейін Шуайб пайғамбар мұсылман мадьяниттер мен айкиліктерді ертіп Мадьянға қайта оралды. Ол жақта ол үйленіп, екі қызы дүниеге келді. Қыздарының бірі Мұса пайғамбардың жұбайы болған еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  [Құран 50:14]
2. ↑  [Құран 50:15]
**Айкене құмы**  – Жамбыл облысының батыс бөлігіндегі құмды алқап. Қаратау жоталарының солтүстік-шығыс жағындағы Талас өзенінің төменгі салалары мен Мойынқұм құмының аралығында орналасқан. Ұзындығы 80 км-ге жуық, ені 35 км, жалпы аумағы 3200 км². Құм алқабының оңтүстік жатаған жонды, солт. төбелі болып келеді. Климаты тым континенттік. Қаңтардағы ауаның температурасы –8 – 10°С, шілдеде 25 – 27°С. Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 150 – 200 мм. Негізінен сексеуіл, жүзгін, эфедра, жусан, ал сортаң жерлерінде қара сексеуіл, күйреуік өседі. Айкене құмы мал жайылымы үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ ұлттық энциклопедиясы*
Барселонадағы музыка музейінде орналасқан *Лютня аспабы*
**Лютня (аспап)**, (арабша - ағаш) - шертпелі музыка аспабы. Шанағы домбыраға, мойны қобыздың кежегесіне ұқсас. 6-16 ішек (24-ке дейін) тағылады.

Тарихы
------

Лютняныӊ шығу төркіні араб, иран елдерініӊ *уд* деп аталатын музыкалық аспабынан басталады. Орта ғасырдыӊ аяғында Лютня аспабы Испания мен Сицилияға, оныӊ сәл өзгеріске ұшыраған түрі Батыс Еуропа, кейін Шығыс Еуропа елдеріне тарады. Лютняныӊ еӊ өріс алған кезеӊі XVI - XVII ғасырларды болды. XVIII ғасырдыӊ 2-жартысына қарай бұл аспапты гитара ығыстырып шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 5 том
**Әзірбайжан телевизиясы** (әз. *Azərbaycan Televiziyası*; **AzTV**) — Әзірбайжанның басты ақпараттық-көңіл-көтерушілік бағыттағы телеарнасы..

Эфирде «Khazar» жаңалықтар мен «Sahar» музыкалық-сазды бағдарламасы көрермендерге кеңінен танымал. Телехабар республика аумағына әзірбайжан тілінде таратылады. 

Штаб-пәтері — Бакуде. Еуропа аумағына спутниктік байланыс арқылы «Hot Bird және Sesat», Азияға «Turksat 1С» және Солтүстік Америкаға «Galaxy 25» хабарлары таратылады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты (әзір.)
* Радиохабар Мұрағатталған 11 қазанның 2007 жылы. (әзір.)
* Арнаның тікелей онлайн-трансляциясы Мұрағатталған 21 маусымның 2012 жылы.
* AzTV онлайн-трансляциясы Мұрағатталған 19 сәуірдің 2008 жылы. (орыс.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5