recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Михаил Григорьевич Лысенко** (укр.  Михайло Григорович Лисенко; 1906 жыл 29 қазан - 1972 жыл 8 мамыр, Киев) - *кеңес мүсіншісі*, *КСРО халық суретшісі* (1963), *КСРО Көркемсурет академиясының академигі* (1970). 1948 жылдан КОКП мүшесі.

Еңбек жолы
----------

1931 жылы *Харьков көркемсурет институтын* бітірді. 1947 жылдан *Киев көркемсурет институтының* профессоры. Басты еңбектері *«Даңқ дөңесіндегі»* кеңес жауынгерлерінің мүсіні (*Львов*, қола, 1947), Киевтегі *А.Н.Щорс* (қола, 1949 - 1954), Запорожьедегі *В.И.Ленин* (қола, 1964), *Хмельницкийдегі* *В.П.Затонский* ескерткіштері.

Марапаттары
-----------

Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Михаил Еремеевич Кильчичаков** (1919 жыл 21 қараша - 1990 жыл 23 тамыз) - хакас драматургі, ақын. 1944 жылдан КОКП мүшесі.

Еңбек жолы
----------

1953 жылы *М.Горький атындағы Әдебиет институтын* бітірді. Оның әдеби қызметі 1947 жылдан басталды. *Кеңестік ауыл шаруашылығын коллективтендіру* туралы *«Көктеу» (1951),* соғыстан кейінгі ауыл өмірі жайлы *«Аю сайы» (1956),* Коммунистік партияның шақыруымен ауылға аттанған өндіріс озаттарын суреттеген *«Жапырақтар неге сарғаяды» (1961)* пьесаларын, *«Тірі қан» (1962), «Жүректе қалған іздер» (1964)* өлеңдер жинақтарын шығарды.

Марапаттары
-----------

*«Құрмет белгісі» орденімен* және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Михаил Иванович Фурсов** (06.11.1926 – 12.06.1973) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизия атқышы.

Өмірбаяны
---------

1926 жылы Украинаның Харьков облысындағы Чугуев қаласында туған. 1943 жылдың ақпанында әскерге шақырылып, 98–ші атқыштар дивизияның атқышы болып болып тіркелді. Балтық бағытында шайқасты. 

1944 жылы 13 қазанда Рига облысында өзеннен өтіп бара жатқанда, ефрейтор Фурсов жаудың оғы астында бөлімшелермен үздіксіз байланысты қамтамасыз етті. 1944 жылы 22 қазанда ефрейтор Фурсов 2-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. 

1944 жылы 23-26 желтоқсанда Джүксте қаласының оңтүстік-шығысындағы шайқастарда жаудың оқ астында, байланыс желілеріндегі 8 зақымдарды жойды. 1945 жылы 24 наурызда ерекше батылдығы үшін 1-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. «Даңқ» орденінің толық кавалері атанды.

1948 жылы запасқа ауыстырылды. 1973 жылы 12 маусымда қайтыс болды.

Марапаттары
-----------

М.И.Фурсов 1944 – 1945 жылдары майданда көрсеткен ерліктері үшін «Даңқ» орденінің үш дәрежесімен толық марапатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Вальтер Шеель** (8 шілде 1919 жылы, Золинген Германия Рейн провинциясы - 24 тамыз 2016 жылы Бад-Кроцинген Брайсгау-Жоғарғы Шварцвальд Əкімшілік Фрайбург аймағы Баден-Вюртемберг Германия) — Германия Федерациялық Республикасының (ГФР) мемлекеттік қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Экономикадан білім алды. Ерікті демократиялық партияның (ЕДП) мүшесі. 1953 жылдан ГФР бундестагының депутаты. 1967-69 жылдары бундестагтың вице - президенті. 1961-66 жылдары Аденауэр және Эрхард үкіметтерінде экономикалық қарым - қатынас істері министрі. 1968-74 жылдары ЕДП председателі.1969-74 жылдары вице - канцлер және сыртқы істер министрі. В.Ьрандпен (канцлер) бірге Шеель Еуропадағы шиеленісті бәсеңдетуге, ГФР - дің КСРО және басқа да социалды елдермен қатынасын бірыңғайлауға және дамытуға шақырды. Шеель ГФР - дің КСРО - мен, ПХР- мен, ЧССР - мен, сондай - ақ ГФР мен ГДР арасындағы шарттарды дайындауға тікелей қатысты. 1974 жылы 15 мамырда Шеель ГФР - дің президенті болып сайланды. Ол президент, вице - канцлер және сыртқы істер министрі ретінде КСРО - ға бірнеше рет ресми сапармен келіп кетті.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 231 бет
**Мальпиги Марчелла** (10 наурыз, 1628, Кревалькоре, Балоньиге жақын, Папск облысы, - 30 қараша, 1694, Рим), италияндық дәрігер және биолог. 

1961 жылы өкпе жіңішке қан тамырлары жүйесін ойлап тапты. Кейін У. Гервенің қан айналымы теориясының дұрыстығын дәлелдеді. Алғаш жазушадағы қызыл қанды байқап, оның қанға түс беретінін түсінді. Бауыр, ми, өкпе, сүйек және терінің терең қабатының құрылысын толық зерттейді. 
Сондай-ақ жәндіктердің де жай жапсарын толық тексеріп, өсімдіктердің анатомиясын да терең зерттеді. Жануарлар мен өсімдік әлемінің ұқсастығын да анықтады. Микростоптық анатомияның негізін салып, алғашқы гистолог атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Жұқа үдірлі технология** (орыс. Тонкопленочная технология) – ИС-ды, шалаөткізгіш аспаптарды, коммутациялық қосылыстарды және микросхемаларды жинақтау ауданшаларын жасағанда, металдар, диэлектриктер, шалаөткізгіштер жұқа үлдірлерін (қалыңдығы 0,01-1,0 мкм) алу мен өңдеу әдістерінің жиынтығы. Үлділерді алу әдістерін үшке бөледі: физикалық, химиялық және комбинациялық. Физикалық әдістерге: вакуумде буландыру (термикалық, электронды-сәулелік, электронды соққылау арқылы және т.б.), иондық тозаңдату (мгнетрондық, ионды-сәулелік және т.б.) жатады. Химиялық әдістер электрохимиялық тозаңдатудан, химиялық реакциялар көмегіменгазды фазадан тұндырудан, т ермикалық өсіруден, анодтандырудан және т.б. тұрады. Комбинациялық үлдірлер алу әдестері физикалық әрі химиялық процестерды біріктіреді (термоиондық плазмохимиялық тұндыру, газды анодтандыру және тағы басқалары).

1. ↑  Радиотехника, Компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
Қоғамдық тамақтандыру объектілерін (бұдан әрі - объектілер) орналастыру, жер учаскесін беру, құрылыс пен қайта жөндеу туралы жобалық құжаттарды бекітуге, пайдалануға беруге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау органдарының санитарлық-эпидемиологиялық қорытындысы болған кезде жол беріледі. 

Объектілер оңаша тұрған және жапсарлас салынған ғимараттарда, тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттарға жапсарлас салынған үй-жайларда, алаңы 700 шаршы метрден артық болмайтын ғимараттардың бірінші қабаттары мен төменгі қабаттарында, сол сияқты өнеркәсіптік және басқа да объектілердің аумағында орналаса алады. Бұл жағдайда қоғамдық тамақтандыру нысандарымен қатар немесе олардың үстінде орналасқан адамдардың тұрмысы, дем алу, емделу, еңбек етудегі санитарлық-гигиеналық жағдайлары нашарламауы керек. 

қоғамдық орын, Paris.
Тұрғын үйлердің бірінші қабатына орын саны 50-ден аспайтын және жұмыс режимі сағат 23-ке дейін қалыптасқан объектілерді орналастыруға рұқсат етіледі. Тұрғын үйлерде орналасқан объектілердің тұрғындар бөлігінен оқшауланған кіретін есігі мен эвакуациялық шығатын есіктері болуы керек. Азық-түліктік шикі заттар мен тағам өнімдерін тұрғын үйлердің ауласы жағынан қабылдауға рұқсат етілмейді. Өнімдерді тиеу тұрғын үйлердің терезелері жоқ, жер асты туннелдерінің магистраль жағынан, арнайы жүк тиейтін үй-жайлары арқылы жүзеге асырылуға тиіс. Өндірісі шағын объектілер үшін жүкті түсіру-тиеу негізгі кіретін есік арқылы, жұмыс басталарға дейін жүргізуге рұқсат етіледі.
Тұрғын үйлердің бірінші қабаты терезесінің астына, тротуарларға қоғамдық тамақтандыру объектілерінің жазғы алаңдарын орналастыруға, тағам дайындайтын технологиялық жабдықтарын, дыбыс шығаратын аппаратураларын орнатуға рұқсат етілмейді. 
Объектілерде тұрғын үй-жайларын, қоғамдық тамақтандырумен байланысы жоқ жұмыстар және қызмет көрсету орындарын орналастыруға, хайуанаттар мен құстарды ұстауға болмайды.

Объектінің аумағы таза ұсталынып, көркейтіліп, қасында уақытша автокөлік қоюға арналған алаңдар қарастырылуға тиіс, қоқсықтарды жинауға арналған қақпағы бар контейнерлерді қоюға арналған асфальтталған немесе бетондалған алаң болуы керек. Контейнерлер алаңның шетінен кем дегенде 1 метр қашықтықта орналастырылады. Қоқсық жинағыш алаң нысаннан және тұрғын үйлердің есік пен терезелерінен кем дегенде 25 метр (бұдан әрі - метр) қашықтықта орналастырылады. Қоқыс жинайтын алаңдарды санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды негізінде, жергілікті атқару органдарымен келісе отырып, жалпы аулалық қоқыс жинауға арналған алаңдарда орналастыруға рұқсат етіледі.

Алаңнан қоқсық контейнерлердің 2/3 көлемі толған кезде шығарылып, жұмыстың аяғында олардың іші кальцийленген соданың 1% ыстық (45-50оС) ерітіндісімен немесе Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген заттардың реестріне сәйкес басқа жуғыш заттармен жуылып, тазартылуы тиіс.

Дереккөздер
-----------
**Қоғакөл** – Торғай өзенінің жайылмасындағы Нұра қонысының оңтүстігінде орналасқан ағынды көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Дүкен ауылының оңтүстігінде 40 км жерде, теңіз деңгейінен 74 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 10,5 км2, ұзындығы 11,3 км, енді жері 1,5 км, жағалау бойының ұзындығы 24,6 км, тереңдігі 2 м-дей. Эрозия-аккумулятты әрекетінен пайда болған. Қарашаның 2-жартысында суы қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді. Суы көктемде тұщы, жазда ащы. Солтүстігінде Жарқамыс, Байтақкөл көлдері бар. Жағалауы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
A. *Шашақ*.
**Шашақ** (ағылш. *plexus* - шашақ, кейде Өрім немесе торап) — жұлын жүйкелерінің төменгі (адамда — алдыңғы) тармақтары бір-бірімен байланысып ажырап, жүйке талшықтарымен алмасып түзетін құрылым. Соңғы үш мойын және алдынғы екі көкірек жүйкелері тармақтарының түзетін иық шашағынан адамда қодды, жануарларда алдыңғы аяқты жүйкелендіретін жүйкелер шығады. Жұлынның бел, құйымшақ (сегізкөз) жүйкелерінің тармақтары бел-құйымшақ өрімдерін түзіп, одан бел-құрсақ және адамда аяқты, жануарларда артқы аяқты жүйкелендіретін жүйкелер шығады.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Шашақгүл тұқымдасы**, резеда тұқымдасы (Resedaceae) — қос жарнақты, бір екі немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

Бұлар Жерорта теңізі мен Канар аралдарынан Солтүстік-Батыс Үндістанға дейінгі аймақтарда өседі. 6 туысы, 75-тей түрі бар. Қазақстанда 1 туысы — шашақгүл (Reseda), оның 3 түрі (бояулы шашақгүл, иісті шашақгүл және сары шашақгүл) бар. Бұлардың биіктігі 30 — 130 см. Сабағы тік өседі. Жапырақтары тұтас, кезектесіп орналасқан. Гүлдері ұсақ, қос жынысты, шашақ немесе масақ гүлшоғыры сабағының ұшында жетіледі. Аталығы (саны 3 — 40) мен аналығы андрогинофорда (гүлсерік пен аталықтар аралығындағы гүлсағақтың ұзарып өскен бөлігі) орналасады. Гүл күлтесі ақ, сары немесе жасыл сарғыш түсті болады. Мамыр — маусым айларында гүлдеп, шілде — тамызда жеміс салады. Жемісі — қорапша, онда өте көп ұсақ тұқымдары болады. Сары шашақгүлдің құрамындағы сары бояумен жүн маталары мен жібекті бояйды; хош иісті Шашақгүлді әсемдік үшін өсіреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
Қытай Халық Республикасында бұл күн ең басты мереке болып саналады. Қытайлар Республика күнін 1 қазанда тойлайды. 1949 жылы дәл осы күні халықаралық аренада қытайлардың атынан сөйлейтін бір ға­на заңды өкіл болуы керек деген шешім қабылданып, сол шешімнің негізінде Қытай Халық Республикасы жарияланған болатын. Елдің Қытай Халық Республикасы болып құрылуын бар халықаралық қоғамдастық мақұлдады. ҚХР жариялануының келесі күнінде олармен дипломаттық қатынастарға түсуге ең бірінші болып Кеңес өкіметінің өкілдері келген болатын. Дәл сол мақсатты қолдаушылар саны бара-бара көбейе түсіп, Қытайдың территориясындағы әрбір құм мен тас та тек ҚХР-дікі болып саналады дегенді мойындаушы мемлекеттер саны бүгінде 161-ге жетті. 
Сол елуінші жылдардан бастап қытайларда Республика күніне арнап ел астанасы Бейжіңнің орталық алаңы – Тяньаньменьде әскери шеру ұйымдастыратын дағды қалыптасқан болатын. Кейіннен 1959 жылы қа­былданған шешім бойынша, шерулер тек қана мерейтойлық даталарда ғана ұйымдастырылып, одан кейін мәдени революциялар басталысымен, мұндай шерулер мүлдем тоқтатылған еді. Тек 1984 жылы ҚХР-дің 35 жылдығына орай әскери шеру қайтадан өткізілді. Бүгінде астананың орталық алаңдары мен бас көшелері ауқымды гүлдес­телермен безендіріледі. Мұндай гүлдестелердің біразы Тяньаньмень алаңында орналасады. Әсіресе, 1987 жылғы тойлау халықтың есінде ерекше сақталды. Миллиондаған астаналықтар осы алаңға жиналып, ба­ссейндер мен фонтандарды, гүлдестеден жасалған Ұлы қытай қорғаны, ҚКП бірінші съезі өткен кеме, неше түрлі айдаһарлар, павлин, піл бейнелерін тамашалаған. Сол кезде алаңның көрнекті жерлеріне пролета­риат көсемдері Маркс, Энгельс, Сталин, Лениннің алып портреттері соң­ғы рет ілінген болатын. 
Жалпы, мереке жеті күн бойы тойланады. Бұл апта қытайлар ішінде «Алтын апта» аталып кеткен үш аптаның біреуі болып саналады. «Алтын апта» аталуының себебі қытайлар басқа қандай мереке болса да той­лауын тойлайды, бірақ ешкім жұмыстан не оқудан босатылмайды. Елдің халқы осы Республика күні, қытайлардың Жаңа жылы болып саналатын «Чуньджие (көктем фестивалі)» мерекесінде және 1 мамыр мейрамда­рында ғана демалады. Қалаларда кешкісін фейерверк атылады. Ал жалпы халыққа келсек, әркім өз қалауынша тойлайды. Өйткені бұл ұлттық емес, мемлекеттік мереке болғандықтан, өзіне тән тойлау дәстүрі жоқ.
**«Шахтер»** - Қарағанды қаласыңда орналасқан стадион. 1958 жылы салынған. Алғашқы аумағы 2,6 гектар болған, бірақ келе-келе оған жапсарлас бірнеше құрылыс нысандары салынып, алаңқайлар қосылды. Бүгінгі күнде қаланың бас спорттық аренасының аумағы 14 гектарға дейін жетті. Бұл жерде халайық футболмен ғана емес, жеңіл атлетика, бокс, пауэрлифтинг, бодибилдинг, конькимен жүгіру, городки, хоккей, үлкен және үстел теннисі, баскетбол, волейбол, ауыр атлетика, велоспорт, туризм, полиатлон, президенттік көрсайыс және мини-футбол сынды спорт түрлерімен айналыса алады.
Қазақстан Футбол федерациясының деректері бойынша, «Шахтер» орталық стадионы Республикадағы адам ең көп келетін спорттық нысан. «Шахтер» стадионы көрермендер саны бойынша 29.10.2011 рекорд жасады. Стадионға 18900 жанкүйер келген болатын.

Тарихы
------

Ең алғашқы ойын 1958 жылы 12 тамызда өткізілді, «Шахтер» командасы ҚХР-ден келген «Чан-Чунь» командасына қарсы ойнады. 60-70-ші жылдары «Шахтер» стадионында Польша, Мексика, Лаос, Корея командаларының қатысуымен өткен Халықаралық ойындар өтті. Облыс басшылығы «Шахтер» стадионының әлемдік талаптарға сай болуы үшін қолдан келген мүмкіндіктің бәрін жасап жатыр. Осы мақсатта 2001 жылы стадионда қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, ал 2005 жылы қосалқы алаңға жасанды көгал төселіп, негізгі аренаның трибунасындағы, ағаш сәкілердің орнына пластикалық жайлы орындықтар қойылды.
2006 жылы стадион базасын жетілдіру жұмыстары жалғасын тапты: жарықтандыру жаңартылды, ойыншылар шешінетін жерлер толығымен жөндеуден өтті, басқа да көптеген жұмыстар істелді. Осының бәрі «Шахтер» стадионының Еурокубоктар аясындағы халықаралық матчтарды өткізу үшін УЕФА лицензиясын алуына мүмкіндік берді.

Структура
---------

* Таңбаланған тізім элементі
* Орталық арена: футбол алаңы, жеңіл атлетика секторы және жүгіретін жол, 19500 орындық трибуна
* Жасанды газонды қосымша алаң
* Ашық волейбол алаңы
* Теннис корттары
* Үстел теннисі ойнауға арналған зал
* Киім шешетін бөлме
* Допингке тексеру кабинеті
* Төрешілерге арналған киім шешетін бөлме
* Медициналық бақылау кабинеті
* Жеңіл атлетика, бокс, пауэрлифтинг, бодибилдинг, конькимен жүгіру, городки, хоккей, баскетбол, волейбол, ауыр атлетика, велоспортпен айналасуға арналған алаңдар.
Бұйра шаш
Шаш
**Шаш** — қорғайтын жамылғының құрама бөлiгi, негiзiнен, қасында сүтқоректi, филогенез түкшелердi қабықтың туындыларымен болып табылады. Қабадай түктiң малдарында терiмен немесе жүнмен деп аталады. Сонымен бiрге (трихомдар ) шаштар деп аталатын өсiмдiктердiң әр түрлi органдарына кездеседi.

Сүрiктiң қабатты Құрылысының схемасы
------------------------------------

Қылтықты бадана белгiлелген.

Сыртқы шаш қабығы таңылу бiр-бiрiне кератин қабыршақтарымен құрастырылған. Көрнектi Шаштың бiр бөлiгi сырықпен деп аталады. Терi болатын Шаштың бiр бөлiгi (немесе қылтықты баданамен) қыл түбiрiмен деп аталады. Бадана қыл қалтасымен қоршаған - фолликүлмен. Фолликүлдiң формалары Шаш түрiне тәуелдi болады: сүмбiл шаштар дөңгелек фолликүлдерден өседi - сопақ, бұйра - бүршiк сияқты сәл ирелең.

Әрбiр Шаш үш жiктерден тұрады. Сыртқы жiк немесе кутикула, қорғайтын функцияны орындайды және бiр-бiрлерiн қайта жабады төбенiң черепицасына тәрiздi қабыршақтарсымақтардың нәзiк торшаларымен құрастырылған болып келеді. Кутикуланың қабыршақтары қашан тығыздап жатады, ұқыпты қайта жаба, Шаштар жалтыр жiбектей, жұмсақ. Егер кутикуланың торшалары физикалық немесе химиялық жолмен зиян жасаса, Шаштар жалтыраулар айрылып қалады, және оңай шатасатын сынғақ болып қалыптасады.
**Алтай жуасы** (лат. *Allium altaicum*) – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын өсімдік. Алтай, Зайсан, Тарбағатай тауларында өседі. Тастақты беткейдерде, жартастарда, тау өзендерінің арна маңындағы малта тастарында өседі. Сабағы 80-100 см болатын, мықты, қампиған, ортаңғы бөлігі кеңейген, ұшына қарай тартыңқы. Жапырағы цилиндр тәрізді қылтиған, сабағынан қысқа. Жылтыраған сарғыш гүлдері гүлшоғырға жинақталған. Шілде-тамызда гүлдеп, жаздың соңы мен күздің басында жеміс береді. Вегетативті, пиязшығынан көбейтуге болады. Бактерияларды жоюға пайдаланылады. Халықтық медицинада асқазан жұмысын жақсарту үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
Координаттар: 6°10′11″ о. е. 106°49′51″ ш. б.﻿ / ﻿6.16972° о. е. 106.83083° ш. б.﻿ / -6.16972; 106.83083 (G) (O) (Я)

**Истикляль мешіті** – Индонезиядағы Джакарта қаласында орналасқан мешіт.

Ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі мешіт. Индонезия тәуелсіздігін алған уақытта АЛЛАның халыққа көрсеткен рахымына рақмет ретінде қалада мешіттің құрылыс жұмыстары басталды. Сондықтан Ұлттық мешіттің атын аударғанда «тәуелсіздік» деген мағына беретін арабтың «istiqlal» сөзімен атады. 1978 жылдың 22 ақпанында ел басшысы Сухартоның қатысуымен мешіттің ашылу салтанаты өтті. 

Ол осы аймақтағы ең үлкен мешіт, ішіне 120 000 адамға дейін сыяды. Мешіт салу жөнінде алғаш болып Индонезияның дін жөніндегі министр – Вахид Хасийм және кейінірек мешіт қорының өкілі болған Анвар Кокроамното айтқан болатын.

Дереккөздер
-----------
**Алтай суыры** немесе **Сұр суыр** (лат. *Marmota baibacina*)  - Тиінтәрізділер тұқымдасына жататын суырлар туысының биологиялық түрі. кемірушілер отряды, тиінтәрізділер тұқымдасына жататын сүтқоректінің ең ірісі. Сұр суыр Шығыс Қазақстандағы Хан Алтайдың оңтүстігінде және Тарбағатай тауының орманды, сайлы даласын мекендейді. Сұр суырдың дене тұрқы 70 см, салмағы 8 кг дейін жетеді. Сұр суырлар наурыздың аяғында, сәуірдің аяғында шағылысады. Буаздығы 40 тәулік, мамырдың басында аналығы 5-6 ұрпақты дүниеге әкеледі, суырдың балалары інінен маусымның аяғында шығады. Суыр інін жеке де, топтасып та қазады. Солардың ішінде отбасылық ін бутан ерекшеленіп тұрады. Суырлар нәрлі шөптесін өсімдіктермен, дәндерімен қоректенеді. Сонымен қатар, құрт-құмырсқа, ұлулармен, кейде құстардың балапанымен де азықтанады. Суыр отырықшы аң, бірақ, қажет болған жағдайда 20 шақырымдай жерге көшіп-қонуы мүмкін. Суырдың кәсіптік маңызы бар. Олардың бағалы терісінен бас киім, сырт киім тігіледі. Суыр майы халық медицинасында әртүрлі ауруларға ем ретінде пайдаланылады.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Қазақстанда кездесетін суырлардың ең ірісі, дене тұрқы 65 см, құйрығы 13 см. Жүні салалы, жұмсақ, сарғылт, жотасы қара не қара бурыл.

Алтай суыры тау беткейінен 2-3 ін қазып, соның біреуінде "отбасымен" 10-12 суыр бірге тұрады. Жылына 4-6 күшік табады. Көрегі - өсімдік.

Күзде денесіне 1,5-2 кг май жинап, қысқы ұйқыға жатады.

Терісі мен майы үшін шілде-қыркүйекте ауланады.

Алтай суыры оба ауруын тарарушы аңның бірі.

Таралуы
-------

Алтайда, Батыс Саянда, Томск, Кемерово, Новосібір облыстарының таулы жерлерінде кең тараған.

Моңғолия мен Қытайдың таулы аймақтарында да бар.

Қазақстанда Тарбағатай, Саур және Орталық Қазақстанның Қызыларай, Қарғалы, Шығыс тауларында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ом** (неміс физигі Г.С.Омның (1787-1854) есімінен) - бірліктердің халықаралық жүйесіндегі (СИ) электрлік кедергінің бірлігі. Белгілеуі — Ом, 1 Ом — электрлік тізбегінде тұрақты токтың 1А күші 1В кернеу туызатын бөлімінің электрлік кедергісіне тең.

Ом акустикалық
--------------

**Ом акустикалық** (орыс. *Ом акустический*) - СГС бірліктер жүйесіндегі акустикалық кедергі бірлігінің көне аты. Белгілеуі — акОм. 1 акОм = 1 Дин • с/см5 = 105 Па\*с/м3.

Ом жылулық
----------

**Ом жылулық** (орыс. *Ом тепловой*) - жылулық кедергі бірлігінің жүйеден тыс сирек қолданылатын көне аты. 10 м = 1 ч • °С/ккал = 0,859845 К/Вт = 0,859845 °С/Вт.

Омметр
------

**Омметр** (омнан және гр. *metreo* — өлшеймін) - электр кедергілерді тікелей өлшеуге арналған аспап. Омметр өлшеу шегі 1 мкОм-нан 1 мОм-ға дейін. Үлкен электрлік кедергілерді өлшеу үшін мегомметр қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Омар Си** (фр. ; 20 қаңтар 1978 жылы туған, Трапп, Иль-де-Франс) – француз кино актері, ең үздік ер адамның рөлін орындағаны үшін «Сезар» сыйлығының лауреаты (2012).

Өмірбаяны
---------

Анасы — Мавританиялық үй сыпырушы және әкесі — Сенегалдық жұмысшы, екеуі де фульбе халқынан шыққан. Омар отбасындағы сегіз баланың төртіншісі болды.
Мектепте оқып жүргенде, Омар радио студиясында жұмыс жасай бастады. Мектепті бітіргеннен кейін, ол продюсерлік компаниядан өзінің бағдарламасын жасауға ұсыныс алды. Аяғында ол комедиялық Фред Тесло актермен бірге «Омар және Фред» (фр. Omar et Fred) деген телебағдарламаға айналды. 
Актер «1+1 / Сотсыз сотқарлар»(2011) фильміндегі Дрисстын рөлін ойнау арқылы танымалдыдлыққа ие болды, соның арқасында ол «Сезар» премиясын ең үздік ер адамның рөлін ойнаған үшін алды. Сонымен қатар, ол «Спутник» премиясымен марапатталды.

Жеке өмірі
----------

Элен Сиға үйленген. Отбасында төрт баласы бар.
Мұсылман.

Дереккөздер
-----------
**Вена медициналық-хирургиялық академиясы** немесе **Иозефинум** (лат. *Academia caesarea medico chirurgica Iosephina, Iosephsacademie*; нем. *medizinisch-chirurgische Josephs-Academie*) — Венадағы медициналық оқу орны. 1785 жылы Иосиф II императордың бұйрығымен әскери дәрігерлерді дайындау үшін құрылған. Қазіргі таңда бұл ғимарат - Вена Медицина Университетінің Медицина тарихының мұражайы.

1788 жылы академия *«Acta acad. caesar. reg. Iosephinae, Vindobonae»* деп аталатын және 1836 жылы *«Acta medico-clinica»* деп аталатын жазбаларды шығарған.

Тағы қараңыз
------------

* Вена медициналық университеті
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Иозефинум**
**Науру Республикасының президенті** парламент мүшелерімен сайланады, бір уақытта мемлекет басшысы және үкімет басшысы (2013—2016 жылдары премьер-министр қызметі болған, кейін жойылды) қызметін атқарады. Бір уақытта ол өзімен құрылған үкіметте министрлік қызмет орындарына ие бола алады. Науру президенті әрбір жаңа сайланған парламент шақырылымымен (парламент шықырылымының өкілеттік мерзімі 3 жылды құрайды) сайланады.

Наурудағы саяси партиялар шамалы рөл атқаратындықтан президентті сайлау процесі тәуелсіз депутаттардың келіскендігі нәтижесінде өткізіледі. Президентті қайта сайлау саны шексіз. Парламент президентке сенімсіздік вотумын жариялап, оны мамерзімінен бұрын қызметтен босатуы мүмкіндігіне ие. Наурудың көптеген президенттері қызмет орындарын сенімсіздік вотумы нітижесінде босатқан (ел тарихында 19 сенімсіздік вотумы жарияланды). 

Конституцияның 16-бабында Президентті олардың арасынан Парламент депутаттары сайлайды деп белгіленген. Бұл бапта Президенттің депутаттар сайлауы тікелей жалпыға бірдей сайлау құқығымен жалпы сайлаудан кейінгі жаңадан сайланған Парламенттің бірінші сессиясында болатындығы айқындалған.

18 және 19-баптарда жаңадан сайланған президент министрлер кеңесін құру үшін төрт немесе бес депутатты сайлайды деп көрсетілген. Президент кеңеске отырады.

24-бапта президентті парламенттегі қарапайым көпшілік қабылдаған сенім дауысымен шығарып тастауға болатындығы айтылған.

Оның ресми резиденциясы Менег ауданында мемлекеттік сарайы болып табылады.

Тағы қараңыз
------------

* Науру президенттерінің тізімі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Науру үкіметінің ресми сайты

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНауру Науру президенттері |
| --- |
|  |
| 

Хаммер Де-Робурт • Бернард Довийого • Лагумот Харрис • Хаммер Де-Робурт • Кеннан Аданг • Хаммер Де-Робурт • Кеннан Аданг • Хаммер Де-Робурт • Кенос Арои • Бернард Довийого • Лагумот Харрис • Бернард Довийого • Кеннан Аданг • Рубен Кун • Кинза Клодумар • Бернард Довийого • Рене Харрис • Бернард Довийого • Рене Харрис • Бернард Довийого • Рене Харрис • Бернард Довийого • Дерог Гиура • Людвиг Скотти • Рене Харрис • Людвиг Скотти • Маркус Стивен • Фредерик Питчер • Спрент Дабвидо • Барон Вака
 |

 |
**«Көтерілген күмбез»** — Әбділда Тәжібаев жазған драматургиялық дастан.

Бұл шығармасы өзбек аңыздарына негізделіп, олармен сарындас етіп жазылған.

> 
> Ұмытпасам 1945 жыл болуы керек, Өзбек республикасының мүшелік тойына қазақ үкіметінің бастығы Нұртас Оңдасынов басқарып барған делегацияның бір мүшесі болып Мұхтар Әуезов те барды. Ол менен әдейі сұрап әкеткен «Көтерілген күмбезді» (мен оны өзбек халқына арнағанмын-ды) Қазақстан сыйлығының бірі ретінде Осман Юсуповке (Өзбекстан Орталық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы) өз қолынан тапсырып келді. Келер жылы өзбек достар мені өздеріне шақырып, белгілі өзбек ақыны Миртемірдің «Тикланган күмбез» деп аударған менің поэма-драмамды оқып талқылады. Бір ауыздан құнды шығарма деп таныды. Және музыкалы Мукими театрына қоюға ұсынды.
> 
> 
>

Кейіпкерлер
-----------

Мастура.

Пәрман — шебер, ғимарат соғушы.

3ейнеп — Мастураның анасы.

Қатыран — Пәрманның әкесі.

Рүстем — Мастураның ағасы.

Xан — Монғол ханы.

Бөгде — ханның қарт кеңесшісі.

Күзетші — жас ақын, бала жігіт.

Шүкәйт — хан батырының бірі, шабарман.

3ылиқа — Мастураның жақын қыздарының бірі.

Бірінші тыңшы. Екінші тыңшы.

Бірінші өзбек. Екінші өзбек.

Халық, жендеттер, қыздар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ә. Тәжібаев.* Есімдегілер. — Алматы: «Жазушы», 1993.

Сілтемелер
----------

* Көтерілген күмбез Bilim-all.kz сайтында

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Әбділда Тәжібаев шығармалары |
| --- |
|  |
| Поэмалары | 
Абыл • Ағалар туралы • Адам • Ақын • Екі жаһан • Күй атасы • Құрдастар • Құтқару • Майра • Монологтар • Нартай • Оркестр • Портреттер • Толағай • Темірші |
|  |
| Пьесалары | 
Ақ қайың • Біз де қазақпыз (Халқым туралы аңыз) • Дубай Шубаевич • Жалғыз ағаш орман емес • Жартас • Жомарттың кілемі • Көңілдестер • Көтерілген күмбез • Қыз бен солдат • Майра • Той боларда |
|  |
| Сценарийлер | 
Алып туралы ән • Бұл Шұғылада болған еді • Жамбыл |
|  |
| Басқа шығармалар | 
Өлеңдері • Есімдегілер • Жылдар, ойлар • Өмір және поэзия • Хаттар сөйлегенде |

 |
**Вельямин Степанов** (туған-өлген жылы белгісіз) – Ресейдің Сыртқы істер коллегиясының елшісі. 

1595 жылы наурызда Тәуекел ханға орыс елшілігін бастап келді. Бұдан бұрын 1594 ж. Тәуекел ханның Құлмұхаммед елшілігі жәрдем сұрап, орыс патшасы Федор Ивановичтің қабылдауында Мәскеуде болып қайтқан еді. Ресей қазақ хандарымен одақ құруға мүдделі болды. Олар Тәуекелді Көшімге қарсы қоюға және Орта Азия хандықтарымен, Иранмен келіссөз жүргізуге пайдаланбақ ниетінде болды. [1]

Келіссөз нәтижесінде Ресей мен Қазақстан арасында саяси келісім жасалды.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы: Алматы, 1976. том 10. 416 бет.
Көшеге өзбек ақыны, ойшыл, мемлекет қайраткері Низамаддин Мир Алишер Науаидің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 №332Б шешімі) берілген. Низамаддин Мир Алишер Науаи (1441-1501) Гератта дүниеге келген. Ол Хусейн Байкара сұлтанның уәзірі бола жүріп, ғалымдар мен өнер адамдарына қамқорлық еткен. Науаи шығармашылықтың шыңы - «Ләйлі мен Мәжнүн», «Фархад пен Шырын», «Жеті ғаламшар», «Ескендір қамалы» поэмаларынан тұратын «Пятерица» («Хамса», 1483-85) еңбегі. Ол «Қос тілдің шайқасы» (1499) кітабында әдеби түркі тілін қорғайды. Өзбек және басқа да түркі тілді әдебиеттің дамуына оң ықпал еткен.Көше Әуезов, Бостандық аудандарында орналасқан. Жандосов көшесінен басталып, әл-Фараби даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Вишневская көшесі. Көшенің ұзындығы - 2350 метр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Науру Ұлттық футбол құрамасы** — Халықаралық футбол жарыстарында Наурудың намысын қорғайтын құрама. Ешқандай футбол ұйымына мүше емес. Сол үшін де Әлем чемпионаттарына да, ОФК Ұлттар кубогына да қатыса алмайды. Олардың қазіргі мақсаты — тым құрығанда NF-Board ұйымына мүшелікке өту.

Тарихы
------

«Линкбелт Овал» стадионында өткен австралиялық футболдан 1999 жылғы матч
Наурудағы ұлттық спорт түрі Австралия футболы. Өзінің футболдан ұлттық құрама командасы бар, бірақ елдегі кәсіби спортшылардың және үлкен стадиондардың жоқ болғанына байланысты ФИФА-мен және Океанияның футбол конфедерациясымен танылған жоқ. Ойыншылар формасының түсі — көк түсті, көлденең сары жолағы бар. Ұлттық құраманың күні бүгінге дейінгі алғашқы әрі соңғы басқа ел командасымен ойыны 1994 жылдың 2 қазанында өтті. Сол ойында Науру құрамасы Соломон аралдарының құрамасын 2:1 есебімен жеңді. Науру құрамасы үшін бұл үлкен жеңіс саналды, өйткені Соломон аралдары жеңіске жететін басты үміткер болатын (олар сол жылғы Меланезия Кубогының жеңімпаздары).

*Толық мақаласы: Науру — Соломон аралдары футбол матчы (1994)*

Стадиондары
-----------

Аралда бірнеше спорттық алаңдар және стадиондар бар: «Линкбелт Овал» (Айво округінде орналасқан, бірақ ол едәуір ескерген және халықаралық стандарттарға сай емес), Мененг стадионы (2006 жылы құрылған және 3500 көрерменді сыйдыра алады) және Дениг стадионы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  cita web|url= - List of International Matches|editorial=RSSSF|nombre=Barrey|apellido=Courtney|idioma=inglés|fechaacceso=31 de agosto de 2012

Сілтемелер
----------

* Құраманың профилі Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2008 жылы.
* http://footballfacts.ru сайтында
* http://www.footballtop.ru сайтында

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуОкеания Ұлттық футбол құрама командалары |
| --- |
|  |
| 

Американ Самоасы |
Вануату |
Кука аралы |
Кирибати |
Жаңа Каледония |
Жаңа Зеландия |
Микронезия Федеративтік Штаттары\* |
Науру\* |
Ниуэ\* |
Папуа — Жаңа Гвинея |
Палау\* |
Самоа |
Соломон Аралдары |
Таити |
Тонга |
Тувалу\* |
Уоллис және Футуна |
Фиджи 

*Аустралия ОФК мүшесі болды, 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Австралия құрама командасы АФК құрамына кірді.*
   \*Тек ОФК құрамына кіреді |

 |
**Қазақша тонау** (орысша *Ограбление по-казахски* ) — 2014 жылы жарық көрген режиссер Қайыржан Орынбековтың комедия мен боевик жанрындағы фильмі.

Сюжеті
------

Сюжетте қытай мафиясынан 10 миллион еуро ұрлап кеткен төрт дос туралы баяндалады.Ақша ұрлау және оны ұйымдастыру киноның классикалық үлгісіне айналып үлгерді. Ұрлық туралы барлық кинолар секілді – көп ақша, атыс-шабыс, талас-тартыс. Әзіл-оспағы бар қазақстандық комедия. Кино желісі қиын жағдайға түсіп қалған 4 достың өмірі туралы.

Рөлдерде
--------

Байкенже Белбаев, Ерік Жолжақсынов, Төлепберген Байсақалов, Ерболат Тоғызақов, Жандос Айбасов, Аружан Жазылбекова, Игорь Шин, Алексей Егоров, Ержан Бөлтірік, Дархан Дайырбек, Сафуан Шаймерденов

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Киностан сайтында толық мәлімет Мұрағатталған 28 желтоқсанның 2014 жылы.
* Кинопоиск сайтында рейтингі
* "Қазақша тонау" фильмінің трейлері шықты Мұрағатталған 28 желтоқсанның 2014 жылы.
* Фильм жайлы Мұрағатталған 28 желтоқсанның 2014 жылы.
**Поролон** — көпіршікті полиуретанның бір түрі. Көпіршікті полиуретан өнеркәсібіне қажет заттар құрамында изоцианат, гидроксил тобы бар олигомер, су катализатор, эмульгаторлар, кейде толықтырғыштар, бояу және антипирон болады. Поролон көбіне диизоцианаттар мен гликольдерден сатылы полимерлену реакциясы арқылы алынады. Реакция жылдамдығын реттеу үшін катализатор (қалайы қосылыстары мен бір не оірнеше аминдерден тұратын қоспа) пайдаланылады. Поролон жұмсақ мебель, киім, ұлтан, кілем т. б. заттар жасауда, сынатын заттарды орауда кең қолданылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Қоғалы** - Қамыскөл көлінің солтүстік-батысындағы қыстау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Жақсыкөл ауылының оңтүстік батысында 12 км жерде орналасқан. Солүтстігінде Саралжын, оңтүстігінде Қарамұзсор жайлаулары, батысында Батпақшар, Бетшағыл, шығысында Қайысқұдық, Алданжар қыстаулары бар.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта шоғырлары аралас бетеге, қылқанбоз, еркек шөп, көде, боз, жусан өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қоғамдық компания, қоғамдық акционерлік компания** (ағылш. *public company*) — акциялары қор нарығында еркін, шектеусіз айналымдағы акционерлік қоғам. 

Әдетте, қор нарығын реттеу бойынша ұлттық заңнамада компания туралы ақпаратты ашу бойынша белгілі бір талаптар жүктейді, акциялары сатып алуға шектелмеген тұлғаларға ұсыныла алады және/немесе қор нарығында айналымға түсе алады. Бұл талаптарды орындайтын компания *қоғамдық компаниялар*деп аталады.

Инвестордың тұрғысынан қарағанда, қоғамдық компанияның акциясы, қоғамдық емес компанияның акцияларына қарағанда, келесі себептер бойынша аса өтімді актив ретінде қарастырылуы мүмкін:

* акциялар шектелмеген тұлғалар санына сатуға ұсынылған болуы мүмкін;
* әлеуетті сатып алушы компанияны ашық ақпарат көздері (оның ішінде тәуелсіз) бойынша бағалай алады;
* қоғамдық компанияның акциялары биржаға жүгінеді, сатушыға ұйымдастырылмаған нарыққа қарағанда, сатып алушыны табу оңай;
* ұйымдастырылған нарықтағы жасалған мәмілелер туралы ақпарат (мәміленің бағасы мен көлемі) қолжетімді және сатып алушыға да, сатушыға да ашық көздері сатылымға бағалау пакетінің базасы ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Қор биржасына шыққан қоғамдық компания, бірақ қандай да бір себептермен қызметін тоқтатқан болса, "шелл" компаниясы (қабықша-компания) деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Райзберг Б.А. Лозовский Л.Ш. Стародубцева Е.Б.* Публичная акционерная компания // Современный экономический словарь — 2-ші изд. испр.. —  М.: «ИНФРА-М», 1999.

Сондай-ақ,
----------

* Жеке компания
* Ашық акционерлік қоғам
**Қоғамдық география** - зерттеу нысаны түгелдей қоғамды немесе оның құрамдас жеке элементтерін не қырларын (аспектілерін) аумақтық ұйымдастыру болып табылатын барлық географиялық ғылыми пәндердің жиынтығы; географияның негізгі бөлімдерінің бірі болып қалыптасып, физикалық географиямен бірге географиялық ғылымның бірыңғай жүйесін құрайды. 

Тарихи жағынан географияның қоғамтану тармағы экономикалық географиямен, 1960-1970 жылдары — әлеуметтік-экономикалық географиямен ұқсастырылды. Қоғамдық құбылыстарды зерттеуде географиялық әдістерді кеңейту мен тереңдетудің нәтижесінде бұрынғы дәстүрлі салаларға қоса географияның жаңа түрлері пайда болды. Олар: рекреациялық география, мәдениет географиясы, саяси география, медициналық география, этногеография, геодемография, әскери география, тарихи география. Батыс Еуропаның кейбір елдерінде қоғамдық география орнына "әлеуметтік география" термині қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Ф-1** — жаяу әскерлерге қарсы қолданатын қорғаныс қол гранатасы. Қорғаныс ұрыстарында жауынгерлерге қарсы қолдануға арналған. Жан-жаққа жарылу радиусының көптігінен тек қана окоптан немесе бронетранспортерлерден, танктен лақтыруға болады.

«Ф-1» атауы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейді қамтамасыз еткен 600 грамдық F-1 француз жарқыншақты гранатасының 1915 жылғы үлгісінен шыққан болатын. "Лимонка" атты жалпақ тілдегі атауының шығуы туралы көптеген нұсқалар бар. Кейбір мәліметтерде, граната мен атақты жемістің пішіндерінің ұқсастығынан десе, басқа жерлерде ағылшындық Лемон жүйесімен ұқсастығынан шыққан делінеді, бірақ та қазіргі таңда біріңғай ой жоқ.

Бастапқыда Ф-1 гранатасы Ф. В. Ковешниковтың тұтандырғышымен жабдықталған болатын. Кейіннен Кошевников тұтандырғышының орнына Ф-1 гранатасын жабдықтауға Е. М. Вицени мен А. А. Бедняковтың ҚГБТ («қол гранаталарының біріңғай тұтандырғышы») тұтандырғышы қолданылатын болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ату ісі бойынша нұсқаулық. Қол гранаталары. — М.:КСРО Қорғаныс министрлігінің әскери баспасы. 1965 — 65, бет.15
2. ↑  осколочный
3. ↑  1915 жылғы F.1 қол гранаталарының қысқаша сипаттамасы және қолданысы (Украина).
**Дəмету** — Қазақтың ескіден келе жатқан ырымы.

Дəметудің əр түрі бар. Ал ырымда жас-келіншектердің дəметуінің жөні бөлек. Жас балалар мен келіндер ата-енелері қонақтан келсе, олардан тәтті дəмететін əдеті бар. Əсіресе, балалы жас келіндер дəметсе - оның мəселін қайтаруға болмайды. Өйткені, дәметіп отырып ойындағысы болмаса, оның емшегі ісіп кетеді. Ал үлкен кісілер, аналар, əжелер жас келіншегі бар үйге "дәметіп қалар" деп, қашанда қалтасына дəм-тұзын сала жүреді. Бұл - əркім ескере жүретін ескіден келе жатқан ырым.[1]


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Дəметкен сары майдан кеудең құрсын. (халық өлеңі)*
 |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың дарқан дастарқаны. - Алматы: "Алматыкітап баспасы", 2010.
**Ф.Эберт атындағы қор** – Германия республикасының тұңғыш президенті, социал-демократ Фридрих Эберт есімімен аталады. 

Қордың негізі 1925 жылы қаланды. Әлемнің 80-нен астам елінде өкілдіктері белсенді жұмыс жасауда. Қазақстандағы қызметін 1993 жылы бастады. Қазақстандағы қор қызметінің негізгі бағыттары: демократияландыру; аз ұлттарды қорғау; әлеуметтік саясат; экология; әйелдер қозғалыстары мен баспасөз еркіндігіне қолдау көрсету. Қор осы және басқа да мәселелерге арнайы семинар, конференция, дөңгелек үстел және т.с.с.ұйымдастырады.

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Любеч съезі** - *орыс князьдарының* жер үшін өзара алауыздықты жойып, *Русьті* қыпшақтарға қарсы күресуге шақырған съезі. 

Съезд 1097 жылы *Любеч қаласында* өтті. Съезге 6 князь қатысты: *Святополк Изяславич, Владимир Мономах, Олег және Давид Святославичтер, Давид Игоревич және Василий Ростиславич.* Съезд князьдардың әкелерінің жерін *мұраға қалдыру принципін* жариялады. Бұл шешім Русьте *ірі феодалдық жер иеленушіліктің* қалыптасқандығын аңғартты. Алайда князьдар арасында алауыздық күрес көп кешікпей қайта басталып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Греков Б.Д. Киевская Русь, М. 1953
2. ↑   Рыбаков Б.А. Первые века русской истории, М. 1964
**Уәлиханов шыңы** – Iле Алатауы жотасының солтүстік-шығыс сiлемiндегi Орталық Талғар шатқалында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биiктігі 4230 м. Стальский шыңына көршiлес орналасқан. Шокальский мұздығына тiрелетiн шағын сiлемнiң ең биiк жерi болып саналады. Төңiрегiнде көптеген мұздықтар қалыптасқан. Шыңға солтүстік-шығыс және солтүстік беткейлерi арқылы шығуға болады. Уәлиханов шыңына альпинистер алғаш рет 1958 жылы көтерiлдi. Шыңға 1947 жылы Ш.Ш.Уәлихановтың есiмi берiлдi.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Дэниел Бретт Уайсс** (ағылш. *D. B. Weiss*; 1972 жылы, 23 сәуірде д.к.) — америкалық сценарийші, жазушы. Оның «Lucky Wander Boy» атты дебюттік романы (2003) компьютерлік ойындар туралы болды. Сценарийші ретінде, Уайсс ғылыми фантастикалар және фэнтези жанрындағы әртүрлі шығармаларды киноға түсіру жұмыстарына қатысты. Ол Джордж Мартиннің "Мұз бен от жыры" атты романдар желісі бойынша Дэвид Бениоффпен бірігіп түсірген фэнтэзилік "Тақтар ойыны" сериалы арқылы көпшілікке танылды.

Өмірбаяны
---------

Уайсс Чикагода туып-өсіп, Уэслиан университетін аяқтады. Сондай-ақ, ол Дублиндегі Тринити колледжінде ирланд әдебиеті саласындағы философия магистрі және Айова университетінде *Iowa Writers' Workshop* жобасы аясында шығармашылық жазу бағытындағы бейнелеу өнері магистрі атанды.

Уайсстің дебюттік романы «Lucky Wander Boy» 2003 жылы шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Lucky Wander Boy: Bio  (ағыл.).  Ресми сайт luckywanderboy.com (2002). Тексерілді, 24 қыркүйек 2013.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Д. Б. Уайсс (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Арока** (порт. *Futebol Clube de Arouca*) — Арока ауданындағы португал футбол клубы.

Тарихы
------

Клуб Порту клубының қосылмасы ретінде 1951 жылдың 25 желтоқсанында құрылған. Арока 2006 жылға дейін Авейру аймақтық лигасында ойнады. Сол жылы клуб Португалия Үшінші Дивизионына шыға алды. 

Арока 2012-13 жж. маусымда өзінің тарихындағы басты нәтижесіне жетті. Ол жылы клуб Лига Сагрешке жолдама алып, Арока ауданының басшылығымен *Құрмет Алтын Медалімен* марапатталды.

Жетістіктері
------------

* Сегунда Лига
	+ 2009–10
* Португалия Үшінші Дивизионы
	+ 2007–08
* Авейру Аймақтық Лигасы
	+ 2006–07

Дереккөздер
-----------
**Екібастұз көмір алабы** – Сарыарқаның солтүстік-шығысында, Павлодар облысы жерінде. Дүние жүзіндегі аса ірі көмір кендерінің бірі. Мұндағы қоңыр көмірді 1876 жылы жергілікті зергер Қосым Пішенбаев тапқан. Алғашқы барлау жұмыстары 1896 жылы жүргізіліп, көмір шахталардан өндіріле бастады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымы бойынша Екібастұз көмір алабы – солтүстік-батыс бағытта созылған асимметриялық мульда, оның ұзындығы 24 км, ені 8,5 км. Алаптың жалпы аумағы 155 км2. Оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс жиектерінде көмірлі шөгінділердің еңістік бұрышы 5 – 20°-тан 10 – 40°-қа дейін. Қатпарлы көмір қабаттары бар тас көмір жүйесінің қимасы төменнен жоғары қарай Ащылыайрық, Екібастұз, Қарабидайық және Ақбидайық шоғырларына жіктеледі, олардың жалпы қалыңдығы 1500 м. Шоғырлардың литологиялық құрамы сұр және қара сұр аргиллит, алевролит, әр түрлі түйіршікті құмтас, әктас және туф қабаттарынан тұрады.

Жатыс сипаты
------------

Көмір қабаттары негізінен ең төмендегі Ащылыайрық (6-, 5-қабаттар) және Екібастұз (4 – 1-қабаттар) шоғырларында 6-, 5-қабаттардың орташа қалыңдығы 7,6 м, 4-, 1-қабаттардың жалпы қалыңдығы 130 – 230 м аралығында. Көмір қабаттарының заттық-петрографиялық құрамы өте күрделі. Витринит (таза көмір) мөлшері қима бойынша жоғары қарай 29%-дан (6-қабат) 51 – 80%-ға (1-қабат) артады. Көмірдің күлділігі 26 – 60%. Күлдің құрамында айырып алуға болатын Tі, Zn, Pb, Cu, Sn, Sc, Zr, Ag сияқты пайдалы элементтер кездеседі әрі ол құрылыс материалы ретінде пайдаланылады. Тауарлық көмірдің орташа қызулығы (жылу бөлгіштігі) 4170 ккал/кг. Технологиялық көрсеткіші бойынша алаптың көмірі «ОС» маркасына жатады. Көмір өндіру ашық әдіспен жүргізілуде. Екібастұз көмір алабында Қазақстан – Ресей бірлескен кәсіпорны жұмыс істейді. Алаптың жалпы көмір қоры 11,3 млрд. т. Жылына 87 млн. т көмір өндіріледі. Өндірілген көмірді Қазақстан, Ресей және басқа көршілес мемлекеттердің ірі энергетикалық орталықтары пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Екідің** — Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Екідің ауылдық әкімдігі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Арқалық қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 120 км-дей жерде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 874 адам (452 ер адам және 422 әйел адам) болса, 2009 жылы 468 адамды (235 ер адам және 233 әйел адам) құрады.

Ескерткіштері
-------------

Екідің ауылына жақын жерде осы елді мекенге атау берген, сфера пішіндес тастан салынған екі ежелгі құрылыс орналасқан. Академик Ә.Марғұланның дерегі бойынша, ерте темір дәуіріне жатқызылатын, Қазақстан аумағында сирек кездесетін "айтас" немесе "дің" деп аталатын киіз үй тәріздес бұл құрылыстар ежелде қасиетті салттарды орындауға арналған мүмкін. Жергілікті аңыздар бойынша, ХVІІ - ХVІІ ғасырларда діңдер орналасқан төбелердің арасындағы алқапта қанды шайқас болған еді. Ескерткіштердің бірі Қараторғай өзенінің сол жағасынан 0,73 км арақашықтықта орналасқан. Екіншісі төбе басында орналасып, алыстан көрінетіндіктен бағдар ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 *Айдар* •
 Аққошқар •
 Алуа •
 Аңғар •
 **Арқалық** •
 Ашутасты •
 *Бектас* •
 Восточное •
 Екідің •
 Жалғызтал •
 Жаңақала •
 Көктау •
 Қайыңды •
 Қызылжұлдыз •
 Матросово •
 *Маятас* •
 Мирное •
 Молодёжное •
 Родина •
 Үштөбе •
 Фурманово •
 Целинное 
 |

 |
**Ресурстар қарғысы** (ағылш. *resource curse*) немесе **молшылық парадоксы** (ағылш. *paradox of plenty*) — табиғи қорлары (ресурстары) айтарлықтай көп елдердің қазба байлықтары кемдеу немесе олардың қоры мүлдем жоқ мемлекеттерге қарағанда экономикасының баяуырақ дамитындығын сипаттайтын құбылыс.

Бұл парадокcтың негізгі себептері ретінде келесілерді атауға болады:

* Ресурстардан түскен табыстың елге ағылуынан айырбастау курсының көтерілуінен туындайтын, экономиканың басқа секторларының бәсекелестікке қабілеттегінің төмендеуі;
* Әлемдік нарықта ресурстарды сатудан түсетін табыстардың аса өзгергіштігі;
* Экономикаға «оңай» ақшаның ағылуымен байланысты мемлекеттік реттеуде жасалатын қателер немесе коррупцияның дамуы;
* Реалды өндірістік секторды дамытуда нағыз ынталандыру және шынайы қажеттіліктің болмауы, өйткені шикізаттық кірістер ағымдағы мемлекеттік құрылым (тоқырау және стагнация) кезінде салыстырмалы түрде жақсы өмір сүруге мүмкіндік береді.

Түсініктің пайда болу тарихы
----------------------------

*Ресурстар қарғысы* терминін алғаш рет Ричард Аути 1993 жылы қолданған. 

Алайда табиғи ресурстар артықшылық емес, елге қарғыс болып келетіндігі туралы ойлар XX ғасырдың 80-жылдары пайда бола бастаған. Джеффри Сакс және A. Уорнердің әйгілі еңбектерін қоса алғанда, әртүрлі зерттеулерде елдердің мол табиғи ресурстары мен әлсіз экономикалық дамуы арасында өзара байланыс біліне бастаған. 

Экономикалық өсімнен ресурстар молшылығы бөлектігінің айқын мысалы болып мұнай өндіруші елдер табылады. 1965 - 1998 жылдар аралығында ОПЕК елдерінде адам басына шаққандағы ІЖӨ өсімі 1,3 % дейін төмендесе, басқа дамушы елдерде бұл көрсеткіш орта есеппен 2,2 % құраған.

Тағы қараңыз
------------

* Голланд ауруы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Auty Richard M.* Sustaining Development in Mineral Economies: The Resource Curse Thesis —  London: Routledge, 1993.
2. ↑  Sachs, J.D. Warner, A.M. *Natural resource abundance and economic growth*. //NBER Working Paper 5398, 1995.
3. ↑  Gylfason, T. *Natural resources, education and economic development* // CEPR Discussion Paper 2594, 2000.
**Алтай рауғашы** (лат. *Rheum altaicum*) – тарандар тұқымдасы, рауғаш туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Алтай, Тарбағатай, Сауыр тауларының қиыршықтасты жағаларында, бұталар арасында, шалғынды жерлерде өседі. Биікт. 1 м-дей, тамыры жуан, сабағы тік тілімденіп келген. Жапырақтары үшбұрышты, бүтін жиекті, тамыр маңындағы жапырақтары өте ірі болады. Ұсақ сары түсті гүлдері тығыз жіңішке келген гүлшоғырына топталған. Тұқымынан көбейеді. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, қыркүйекте жеміс береді. Жемісі – домалақ, қара түсті жаңғақ. А. р. – тағамдық, дәрілік өсімдік. Таралу аймағының азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.