recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мыс негізіндегі құймалар.**

Рандоль – мыс мырыш құймасы.
----------------------------

Сыртқы түсі алтынға ұқсас. Ауыз қуысында тотығып, бұзылады. Бірақ жылтыры кетпейді. Осыдан металл өзгермейді деген ұғым қалыптасқан. Ас тұзының ертіндісінен металдың бұзылуына әкеліп соғады. Ал органикалық қышқылдар мыс пен улы қосылыс түзіліп, қанға сіңеді және организмге зиянды әсерін тигізеді. Құймаға қажетті дәнекер. Бір бөлік күміс және бір бөлік латон.

Мыс – аллюминий құймасы.
------------------------

Балқу температурасы 1030 Сº. Құрамында 9 бөлік мыс және 1 бөлік аллюминий бар. Құйманың түсі алтынның түсіне ұқсас. Ауыз қуысы ішінде қараймайды. Бірақ тотығу реакциясы тез болады. Бұл құйма ортодонтиямен бет жақ ортопедиясын байлам (сым) ретінде қолданылады.

Мыс - мырыш - никель құймасы.
-----------------------------

Балқу температурасы – 1024 Сº. Құйманың құрамы – 30 бөлігі мыс, 22 бөлігі мырыш, 15 бөлігі никель. Никельді марганецпен ауыстыруға болады. Металл күміс түстес, ауыз қуысында тотықты қабатпен тез жабылады. Организм үшін құйма зиянсыз. Дәнекерлегіш – күміс дәнекері қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  I Тіс протезін жасаудың технологиясы бойынша дәрістер курсы (оқу - әдістемелік құрал) Қарағанды: ҚММА, 2007ж 73 б. Авторлары: Аубакиров С.Е. Ахмадишин И.М. Кубжасарова Г.У.
**Эдвард Томас Харди** (ағылш. *Edward Thomas Hardy*, 15 қыркүйек 1977, Хаммерсмит, Лондон, Ұлыбритания туғ.), **Том Харди** ретінде танымал (ағылш. *Tom Hardy*) — британдық театр, кино актері. «Бронсон» (2009) фильміндегі басты рөлімен танымал, және «Звёздный путь: Возмездие» (2002), «Начало» (2010), « Воин» (2011) , «Тёмный рыцарь: Возрождение легенды» (2012) атты голливудтық блокбастерлердегі рөлдерімен белгілі.

Жастық шағы
-----------

Том Харди, отбасындағы жалғыз бала, Хаммерсмитте дүниеге келген және Лондонда өскен. Анасы Энн ирландтық католиктер отбасынан шыққан еді. Ол суретші болып жұмыс істеді, ал акесі Эдуард «Чипс» Харди комедия жазған. Харди «Ридс», «Тауэр-Хаус» және Ричмондық театралды мектепте оқып, одан кейін Drama Centre London оқу орнына түсті (Том Энтони Хопкинсты үйреткен тәлімгерден білім алды). Ол мансабын әскери драмада АҚШ сарбазын «Братья по оружию» (2001) фильмінде ойнау арқылы бастады. Оның кинодағы бастамасы Ридли Скоттың «Падение «Чёрного ястреба»» (2001) триллерінде бастады.

Мансабы
-------

2002 жылы Харди «Точки над i» фильмінде көрінді, ол түсірілім алаңында Гаэль Гарсиа Бернальмен әріптес болды. Осыдан кейін ол Солтүстік Африкаға кетіп, «Симон: Английский легионер» (2002) фильміне түсті. Осы жылы ол мансабындағы ірі рөлі, Реман Претор Шинзонды сомдады. Ол Англияға, «LD50: Летальная доза» (2003) триллеріне түсу үшін оралды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  A tough life for Bronson actor Tom Hardy  (ағыл.).  entertainment.timesonline.co.uk. Тексерілді, 21 шілде 2010.
2. ↑  Tom Hardy: the rake's progress  (ағыл.).  guardian.co.uk. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 мамыр 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 21 шілде 2010.
3. ↑  Article: hardy perennial  (ағыл.).  highbeam.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 мамыр 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 21 шілде 2010.
Микс Том портреті
*The Coming of the Law* (1919)
Микс Том ескерткіші
Том Микс  (толық аты Томас Хезикайя Микс) (Mix, Tom; Thomas Hezikiah Mix) (6 қаңтар 1880 жыл, Микс-Ран, Пенсильвания штаты, АҚШ - 12 қазан 1940 жыл, Флоренса маңында, Аризона штаты), американдық әртіс. Ковбой болған, шерифтің көмекшісі және техас рейнджері (құқықытық тәртіп сақтау бөлімшесі) болып жұмыс істеген, әскерде қызмет еткен. 1906 жылы «Дикий Запад» шоу труппасына қосылады. 1910 жылы экранға ержүрек кейіпкердің рөлін сомдап шығады, осылайша вестерн фильмдерінің жұлдызына айналады. Уақыт өте оның Тони атты жылқысы да өзі сияқты танымал бола бастаған. Микс 200-ден аса толық және қысқа метражды фильмдерге түсіп, олардың көбіне продюсерлік еткен. Дыбысы бар кинолардың шығысымен Микс ұмытыла бастаған.

Том Микс"Ковбой ханында" Рональд Рейган және Джон Уин жігіттермен болды және оның экрандық маңғазының ықпалы оның тіл табуында ковбойлық жолығу сипаттамасына болды. Футбол ойыншысы Джон Уин шақырды, Том Микс оған жұмыс сүйеніштерін "ара түлкінің" студиясының қарама-қарсы мыңғыр көпшілігіне көмектесті.

Том Микс барлық есепшоттармен, 336 кинофильмді бой мансабына алқындырды. 2007жылы ғана олардың барлық 10% -на хабарламалар жетімді болды, сол тым көмескі болды, осы фильмдердің шығынының көлемі қазіргі фильмдерге кететін шығындардан көптеу болған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астар' Ралстон Том Микс беттері
* Том Микс суреттері
* Том Микс суреттері және жалпы өмірі
* Том Микс американдық әскерінде Мұрағатталған 1 сәуірдің 2012 жылы.
**Валерий Валентинович Евдокимов** (1942 жылы туған) – тарих ғылымының докторы (2002), профессор (2002).

Орал мемлекеттік университетін бітірген (1966) соң мектеп мұғалімі, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары (1966–1968), Қостанай облысы мұражайының аға ғылыми қызметкері (1968–1969), [[Қостанай педагогикалық институтының оқытушысы (1969–1976), Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, профессор, оқу ісі жөніндегі проректоры (1976–2005) қызметтерін атқарды. 2001 жылы «*Эпоха бронзы степей Центрального и Северного Казахстана*» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Евдокимов 80-нен астам ғылыми-зерттеу еңбектің авторы.

Сыртқы сілтеме
--------------

* Валерий Валентинович Евдокимов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Футболдан Қырғыстан кубогының** 28-ші маусымы. Жеңіске жеткен клуб 2020 жылғы АФК кубогына жолдама алады.

Бастапқы раунд
--------------

*17 мамыр*

**Ала-Бука** — Нефтчи-2 — 5: 2

1/8 финал
---------

*29 мамыр*

Дордой 2 - **Абдыш Ата** - 0: 3

Илбирс 2 - **Алға** - 0: 4

Абдыш Ата 2 - **Дордой** - 0: 8

Алға 2 - **Қара-Балта** - 1: 3

Ала-Бука - **Академия Лидер** - 1: 4

**Академия Лидер 2** - Илбирс - 3: 2

Нур-Баткен - **Нефтчи** - 0: 4

Алай 2 - **Алай** - 1: 5

1/4 финал
---------

*3 шілде*

**Алға** - Абдыш Ата - 0: 0 (5: 3 пен)

**Академия Лидер** - Академи Лидер 2 - 7: 0

**Дордой** - Қара Балта - 4: 0

Алай - **Нефтчи** - 1: 2

Жартылай финал
--------------

*11-25 қыркүйек*

Академи Лидер - Нефтчи - 0: 2, 5:1

Алға - Дордой - 2: 3, 1:4

Финал
-----

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 27 қазан | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Дордой** | 0 - 1 | **Нефтчи** |
|  | **Голдар** | Азамат Омуралиев  64' |

 | Жалалабад |
|  |
**Констанс Ву** (1982 жылы 22 наурызда дүниеге келген) - американдық актриса. 

Ву 2017 жылы *Time* журналының әлемдегі ең ықпалды 100 адамның тізіміне енді. Ол бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде « Алтын глобус» сыйлығына номинациялар, төрт «Сыншылардың таңдауы» сыйлығы, Экран актерлер гильдиясы сыйлығы және екі TCA марапаты .

  

Ву ABC телекомедиясындағы *Fresh Off the Boat* (2015–2020) телекомедиясында Джессика Хуанг рөлін сомдады, бұл оның серпінді рөлі болды және комедия сериясындағы ең жақсы актриса үшін сыншылардың таңдауы бойынша теледидар сыйлығына төрт номинацияны жеңіп алды.  Ол одан әрі « *Crazy Rich Asians* » (2018) романтикалық комедиялық-драмалық фильміндегі Рэйчел Чу рөлі үшін мадақталды, ол үшін комедиядағы немесе мюзиклдегі үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығына және «Үздік өнімділігі үшін Экран актерлер гильдиясы» сыйлығына ұсынылды. Кинофильмдегі актер, т.б.; 

Ву 40 жылдан астам уақыт ішінде бұрынғы санатқа ұсынылған бірінші азиялық актриса және азиялық текті төртінші әйел номинациясына айналды. Ол кейіннен « *Hustlers* » (2019) қылмыстық драмалық фильмінде басты рөлді сомдады.

Отбасы
------

Констанс Ву Вирджиния штатының Ричмонд қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Тайваньдан қоныс аударған. Оның әкесі Фан-Шен Ву Вирджиния Достастық университетінің биология және генетика профессоры, ал анасы компьютерлік бағдарламашы ..Ву оның әкесі жағынан ата-әжесі өте кедей болғанын, бамбук өсіруші болып жұмыс істейтінін және білім алуға мүмкіндігі болмағанын, сондықтан олар оқуды және жазуды білмейтінін айтты. Ол төрт қыздың үшіншісі. 

Ол Анрико округіндегі Дуглас С. Фриман орта мектебін бітіріп, жергілікті театрда өнер көрсете бастады; ол Ли Страсберг театр және кино институтында орта мектепте алты айлық бағдарламаға қатысты. Кейін Ву Нью-Йорк мемлекеттік университетінің Пюрчэйз театр өнері консерваториясын 2005 жылы актерлік өнер бакалавры дәрежесімен бітірді. Колледжден кейін Ву психолингвистиканы оқыды және актерлік мансапты жалғастыру және Лос Анджелеске көшу туралы шешім қабылдамас бұрын Колумбия университетінде дефектология бойынша магистратура бағдарламасын жалғастыруды қарастырды.

 2020 жылы Ву

1. ↑  *Zhang* The Lenny Interview: Constance Wu. *Lenny Letter* (October 30, 2015). Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 желтоқсан 2015. Тексерілді, 9 желтоқсан 2015.
**Консервілерді сақтау**. Консервінің әзірленген күні қаңылтыр банкалардағы этикетканың екінші бетінде арнайы көрсетіледі. Ал банканың түбіне «К» (жеміс-жидек және көкөніс консервілері), «Р» (балық консервілері) және «М» ( ет және сүт консервілері) әріптерә индексі көрсетілген штамп басылады. Банкалардың қақпағында немесе түбінде ( екінші жолда) ортасына әріп жазылған бірнеше цифр көрсетіледі. Штамптағы бұл цифрды әріптен бастап оқу керек, ондағы әріп консервіні дайындаған айды көрсетеді (мысалы «А» — қаңтар, «Б» — ақпан, одан әрі қарай алфавит бойынша, тек «З» әрпін есепке алмау керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Алкалоз** (көне латынша alcalі — сілті, араб. әл-қала) — аниондар мен катиондар ара-қатынасының өзгеруінен денедегі қышқылдық-сілтілік тепе-теңдіктің бұзылуы. Респираторлық Алкалоз қаннан көмір қышқылының молырақ шығуынан, метаболизмдік Алкалоз "ұшпайтын" қышқылдардың не сілтілердің алмасу процесінің бұзылуынан денеге негіздердің (сілтілі катиондардың) шамадан тыс көбірек жиналуына байланысты пайда болады. Алкалоз қандағы сутегі көрсеткішінің (рН) өзгеруіне орай теңгерілген Алкалоз және теңгерілмеген Алкалоз болып екі түрге бөлінеді. Біріншісінде рН қалыпты деңгейде (7,35-7,45) болса, екіншісінде ол біршама көтеріледі (7,45-тен жоғары). Алкалоз жағдайында адамның қан қысымы бұзылып, қантамырлар коллапсы сияқты ауруға шалдығуы мүмкін. Екіқабат әйел жүрегі айнып, қайта-қайта құса берсе, қарын сөлінде көп мөлшерде хлор ионы көп бөлініп, метаболизмдік Алкалоз пайда болады. Оны болдыртпау үшін денеге калий ионы молырақ ендіріліп, қосымша қан құйылады. Сөйтіп қан айналысы реттелінеді. Респираторлық Алкалоз кезінде тыныстануды қалпына келтіру шаралары жасалады.[1]

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы

1. ↑  Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қан |
| --- |
|  |
| Қантүзілу | 
Сүйек майы • Эритропоэз • Тромбопоэз • Лейкопоэз (Гранулоцитопоэз • Лимфоцитопоэз • Моноцитопоэз) |
|  |
| Компоненттері | 
Қан плазмасы • Қан жасушалары • Эритроциттер • Тромбоциттер • 
Лейкоциттер: Гранулоциттер (Нейтрофилдер • Эозинофилдер • Базофилдер) • Агранулоциттер (Лимфоциттер (Т- • В- • NK-) • Моноциттер) |
|  |
| Биохимиясы | 
Қан топтары • Резус-фактор • Гематокрит • Қан сарысуы • Ацидоз мен алкалоз • Гипогликемия мен гипергликемия |
|  |
| Қан аурулары | 
Анемия • Лейкоз • Коагулопатия (Гемофилия • Виллебранд ауруы) • Гемобластоздар |

 |
**Баспасөзге шолу** – публицистикалық жанрлардың бірі, газет-журналдарға саяси басшылық етудің ең тиімді, оперативті әдісі. 

  

Ол жергілікті баспасөз орғандарының өз міндетін қалай орындап жатқанын зерттеп, жетістік тәжірибесін жинақтайды, кемшілігін ашып, оны жоюдың жолдарын көрсетеді, журналистерге нақтылы кеңес беріп, олардың іскерлігін арттыруға көмектеседі. Баспасөзге шолу директивалық мәні жағынан бас мақаламен теңдес, көбі кредакциялық мақала түрінде беріледі. Ол, негізінен. тақырыптық шолуға, жалпы шолуға, информациялық шолуға бөлінеді. 

Тақырыптық шолу науқандық, оперативті тақырыптың бір немесе бірнеше газетте қалай қамтылып, жазылу мазмұнына қорытынды жасайды. Жалпы шолу нақты бір газет, журналдың белгілі бір кезеңдегі жалпы жұмысына жан-жақты талдау жасайды. 

Информациялық шолуда газет-журналдардың тыс, манызды мәселені көтерген материалының қысқаша мазмұны хабарланып, басқаларға үлгі есебінде ұсынылады. Шолудың бұл түрі *"Жергілікті газеттерден"*, *"Газет-журнал беттерінен"*, *"Соңғы поштадан"* деген рубриқалармен беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
*Басқа мағыналар үшін Қасқабұлақ деген бетті қараңыз.*
**Қасқабұлақ** – Кенжебай көлінің солтүстік-батысындағы тұзды көл. Аягөз өзені алабында.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысының Аягөз ауданындағы Тарлаулы ауылының солтүстік-шығысында 14 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 440 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 2.5 км, енді жері 1 км, жағалауы жайпақ келген. Батысында Қызылқия, шығысында Арқалық таулары, солтүстігінде Шанайбұлақ бұлағы бар. Жауын-шашын және қар суымен толысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Валерий Михайлович Долженков** (туғ. 21 сәуірде 1947 жылы) — ресей мен киноның актері.Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртіс.

Биография
---------

Валерий Долженков 21 сәуірде 1947 жылы туған.1972 жылы ГИТИСті(актер шеберінің факультеті,педагог-В.С.Волгородский).Валерий орта бала театрында жұмыс істеген,кейін Г. Юденич театрында ойнаған.

```
1994 жылдан бастап Оңтүстік-Батыста орналасқан Мәскеудегі театрда жұмыс істеген.
```

2015 жылы Ёлки әншінің - Пара клипінде түскен. Осы клип 24 ақпанда 2015 жылы Ёлканың Velvet Music ресми сайтында шыққан. Тағы да осы клипте Валериймен бірге актриса Ольга Кондрашова болған.

Атақтары
--------

Ресейдің еңбегі сінген әртіс(2008)
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

Үшкір азинеума – биіктігі 50 – 100 см шамасында болатын, көп жылдық шөп тектес, жартылай улы өсімдік. Сабағы тік өседі, ұзына бойында жапырақтар жиі орналасқан. Өсімдіктің өне бойын қыл тәріздес тікенектер басып тұрады. Жапырақтары сопақша – ланцет пішіндес, ұш жағы сүйірлеу келеді.  

Гүл тостағаншалары масақтанып, топ – топ болып өседі. Гүлдері – майда, көк және көкшіл түсті, гүл жапырақшалары болмайды.  

Жемісі кішкене жәшік тәрізденіп тұрады. Өсімдік маусым – тамыз айларында гүлдейді, ал жемісі тамыз – қыркүйек айларында піседі.

Табиғатта таралуы.
------------------

Бұл өсімдік Жамбыл, Шымкент, Алматы облыстарының тастақты беткейлерінде, тау етектеріндегі құмды – тастақты жерлерде, ал Қаратау мен батыс Тянь – Шань тауларының кейбір жерлерінде қалың өседі.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдіктің химиялық құрамын 1957 – 1958 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінің ғалымдары зерттеп, өсімдік шөбі мен тамырының құрамында 0,8 пайыз шамасында сапониндер бар екенін анықтады.  

Жалпы республикамыздың малшылар қауымы бұл өсімдікті улы деп есептейді. Ол өсіп тұрғанда оны ешқандай мал жемейді. Ал пішенге араласып кеткен шөбінен күйіс қайыратын мал уланады.  

Мал дәрігерлігі практикасында бұл өсімдікпен уланған мал азда болса да кездесіп жүр. Сондықтан, өсімдіктің қалың өсетін жерлерінен мал азығын дайындағанда жергілікті мал дәрігерлері шабылған пішен құрамына тым көп араласып кетпеуін қадағалап, сақтық шараларын жүргізулері керек.  

**Ғылым жаңалығы.**
Соңғы жылдары медицинада осы өсімдіктің тамыр тұнбасы өкпе және сүйек туберкулезін емдеуге қолданылып жүр.  

Дәрілік шикізат тамыз – қыркүйек айларында қазылып алынып, суық суға жуылады да, көлеңке жерде кептіріліп, майдаланады.  

Кептірілген майда дәрілік зат кәдімгі қымызға салынып, 5 – 7 күн бойы ашытылады. Содан соң дәрілік зат сүзіліп алынып, тағы да кептіріледі, ал қымыз тұнбасы ауру адамға күніне 2 – 3 стаканнан ішкізіледі. Тамыр тұнбасымен алапес ауруын емдеуге болады. Ол үшін тұүнба арнайы жасалған схема бойынша ішкізіледі.  

Келекшекте бұл өсімдіктің тамыр тұнбасының бұзаудың өкпе туберкулезін емдеуге қолданылуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Үшкір азинеума —  "Қайнар", 1988. — Б. 234-235. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Үшкілтас газ кен орны** — Орталық Каспий маңы аймағындағы газ кен орны. Орал қаласынан оңтүстік-батыста 250 км-де, Жаңақала кентінен солтүстікте 35 км жерде орналасқан. 1960 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Апшерон шөгінділері бойынша шектелген Үшкілтас газды құрылымы орталық белігі қиылған, өзімен аттас күмбездің дөңі бетінде жарылым маңында орналасқан қос төбелі брахиантиклин болып табылады. Брахиантиклиннің солтүстік-батыс қанаты лықсымамен күрделіленген.

Жатыс сипаты
------------

Кенорын 38-182 м тереңдіктер аралығында жатқан апшерон жікқабатының құмды қойнауқаттарының таужыныстарынан орын алған. Осында сегіз горизонт бөлінген, қалыңдығы 1-2 м келген осылардың ең төменгісі (сегізіншісі) жікқабаттың тұғырлық қабаты болып табылады. Өзге горизонттардың қалыңдығы 20 м-ге дейін жетеді, сонымен қатар ең үлкен қалыңдық пен алаң бойынша тұрақтылық 4 және 6 горизонттарға тән. Құрылымның көтеріңкі бөлігінде 1-3-қойнауқаттар ұшыраспайды. Кен орнында 24 құрылымдық-іздестіру және 5 терең ұңғыма бұрғыланған. Олардың 11-і (құрылымдықіздестіру) өнімділік аумағында. Ұңғымалар сыналмаған, сондықтан тек бір ұңғыма бойынша (К-24) ғана газ шығымы жөнінде деректер бар, он күндік апаттық бұрқақ атқылаудың нәтижесіндегі газ шығымы 10 мың м3/тәу шамасында бағаланған. Мұнымен қатар бұрғылау процесі барысындагы газ белгілері бұрғылау ерітіндісінің газдануы түрінде тағы да бес ұңғымада байқалды. Газ сынамалау қызметінің деректері (жоғарғы кедергі, мұнай-газ жапсарының жоғарғы мәндері) бойынша қатқабаттардың қанығу сипаты анықталады. Кен орны ҚР балансына енгізілмеген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Үшбұлақ деген бетті қараңыз.*
**Үшбұлақ** — палеолиттік ескерткіш. Жамбыл облысы Қаратау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 36 км жерде. 1958 ж. Қазақстан Ғылым Академиясы Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтының Қаратау палеолит отряды (жетек. Х.Алпысбаев) тапқан. Бұл жерден байырғы аңшылардың қысқа мерзімді 6 ескерткіші анықталған. Ең ежелгі замандарға жататыны Үшбұлақ-6 ескерткіші. Ол бұлақ басынан 3 м биіктікте. Табылған заттар арасындағы 3 үшкір тас Үшбұлақты мустье дәуіріне жатқызуға мүмкіндік берді. Олар мөлдір, сұрғылт сұр тығыз шақпақ тас сынығынан дайындалған.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Үшбұрыш және оның медианалары.
**Медиана** (лат. medіana — орта) — геометрияда үшбұрыштың бір төбесін оған қарсы қабырғасының ортасымен қосатын кесінді. Үшбұрыштың үш медианасы бір нүктеде қиылысады, оны кейде үшбұрыштың ауырлық центрі деп те атайды, өйткені біртекті үшбұрышты пластинканың ауырлық центрі (сондай-ақ үшбұрыштың төбелерінде орналасқан үш бірдей масса жүйесінің ауырлық центрі де) осы нүктеде жатады.

*Теорема:*

```
Үшбұрыштың медианалары бір нүктеде қиылысады, және сол нүкте оны төбесінен бастап  2:1 қатынасында бөледі. 
```

*Дәлелдеуі:* Кез-келген АВС үшбұрышы қарастырылады. Оның АА1 және ВВ1 медианаларының қиылысу нүктесі О деп белгіленіп, үшбұрыштың А1В1 орта сызығы жүргізілді, себебі А1В1 үшбұрыштың 2 қабырғасының ортасы арқылы өтеді *(18- сурет қара)*. 
 
Сойтіп, А1В1 мен АВ параллель, және ВВ1 қиюшы түзу бойынша 3 және 4 - айқас бұрыштар тең, ал АА1 қиюшы түзу бойынша 1 және 2 - айқас бұрыштары тең. Осылайша АОВ және А1ОВ1 үшбұрыштары ─ бұрыш бойынша ұқсас үшбұрыштар, яғни олардың қабырғалары проапорционал: АО : А1О = ВО : В1О= АВ : А1В1.
Алайда, АВ = 2А1В1, сондықтан АО = 2А1О және ВО = 2В1О. Осылайша, қиылысу О нүктесі АА1 және ВВ1 медианаларын төбесінен бастап 2:1 қатынасында бөледі. ВВ1 және СС1 медианаларының қиылысу нүктесі олардың әрқайсын төбесінен бастап 2:1 қатынасында бөлетіні және осы нүкте О нүктесімен сәйкес келетіні, яғни беттесетіні ұқсас түрде дәлелденеді. 
Сонымен, үшбұрыштың барлық 3 медианалары бір нүктеде қиылысады, және сол нүкте оны төбесінен бастап 2:1 қатынаста бөледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
2. ↑  1. Л.С.Атанасян, В.Ф.Вутузов, С.Б.Кадомцев. Геометрия 7-9 класс. Москва. Просвещение, 2010. 146-147, 176-180 бет


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Үшбұрыш |
| --- |
|  |
| Үшбұрыштардың түрлері | 
Дұрыс үшбұрыш • Тікбұрышты үшбұрыш (Гипотенуза • Катеттер) • Тең бүйірлі үшбұрыш |
|  |
| Үшбұрышқа қатысты сызықтар | 
Медиана • Биіктік • Биссектриса • Орта перпендикуляр • Орта сызық • Үшбұрышқа іштей және сырттай сызылған шеңберлер • Симсон түзуі • Эйлер түзуі • Симедиана • Чевиана |
|  |
| Үшбұрышқа қатысты нүктелер | 
Ортоцентр • Центроид • Инцентр • Брокар нүктесі • Вектен нүктесі • Жергонн нүктесі • Лемуан нүктесі • Микель нүктесі • Нагель нүктесі • Наполеон нүктелері • Торричелли нүктелері |
|  |
| Теоремалар | 
Үшбұрыш теңсіздігі • Үшбұрыштардың ұқсастық белгілері • Үшбұрыштың сыртқы бұрышы туралы теорема • Үшбұрыштың бұрыштарының қосындысы • Пифагор теоремасы • Косинустар теоремасы • Синустар теоремасы • Тангенстер теоремасы • Котангенстер теоремасы • Герон формуласы • Менелай теоремасы • Стюарт теоремасы • Чева теоремасы • Мольвейде формулалары |

 |
**Исидор Мари Огюст Франсуа Ксаве Конт** (фр. ; 19 қаңтар 1798 — 5 қыркүйек 1857) − француз философы, әлеуметтанушысы, философиядағы позитивизм мектебінің негізін қалаушы. Ол «әлеуметтану» терминің ғылыми қолданысқа алғаш рет еңгізген. Әлеуметтану басқа да ғылымдар сияқты бақыланатын әлеуметтік құбылыстарды зерттеумен айналысады.

Конттың философиялық эволюциясы кезеңдерін, адамзат бірлігі туралы тезисті түсіндіретін және ақтайтын, дәлелдеулердің үш тәсілі ретінде көрсетуге болады. Бұл кезеңдер Конттың үш негізгі еңбектерімен белгіленген.

Еңбектері
---------

**Бірінші кезең** (1820-1826) – мынадай кішігірім жұмыстарды жазу кезеңі: «Әлеуметтік философия опускулдары»; «Қазіргінің өткендігі элементтерін жалпы бағалау» (көкек, 1820 ж.); «Қоғамды қайта ұйымдастыру үшін қажетті жұмыстар жоспары» (көкек, 1822 ж.); «Ғылымдар және ғалымдар туралы философиялық ойлар» (қараша−желтоқсан 1825 ж.). «Рух қуаты туралы ойлау» (1825-1826 жж.).

**Екінші кезең** - «Позитивтік философия курсы» дәрістері (жеке томдармен 1830 жылдан 1842 жылға дейін жарыққа шығып отырған) құрастырады. Үшінші кезең «Позитивтік саясат жүйесі, немесе Адамзат діндері негіздері туралы социологиялық трактат» (1851 жылдан 1854 жылға дейін жарыққа шығып отырған) еңбегінде көрініс табады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* stanford.edu
Рим империясы құлаған уақыттан бастап Европада орта ғасырлар кезеңі басталады. Орта ғасырлар кезеңі мың жылдай уақытты алады. 476 жылдан XVІІ ғасырға дейін. Бұл дәуірдің де өзіндік философиясы болды. Оны схоластика (латын тілінде – школа - мектеп) деп атаған. Схоластар ақылдан діни сенімді жоғары қойды. Схоластар білімнің дінге қатынасы төңірегінде қалыптасты. 
Схоластиканың алдында патристика кезеңі өтті (б.з. 2ғ.- 8ғ.). Патристика – шіркеу әкелерінің ілімдері мен әдебиеттерінің жиынтығы ретінде қалыптасты. Патристика кезеңінде Аврелий Августин, Тертуллиан сияқты теологтардың ықпалы болған. Августиннің ілімі XIII ғасырға дейін ықпалды болып келді. Оның «Құдайлық қала туралы», «Тәубаға келу» атты еңбектері бар. Августин ойлаудың екі аспектісін атап көрсетті. Біріншісі түсінік арқылы ойлау, екіншісі мақұлдау арқылы ойлау деп бөлді. Августиннің «Сенемін, түсіну үшін» («Верую, чтобы понимать») деген сөздері бар. Ол сенімді ақылдан жоғары қойған. Құдайды адамның ішкі әлемінен іздестірген. Августиннің бір қағидасында былай делінген: - «Дүниені жаратқан құдайға жүгінбейтін философтардан сақ болу керек». Нағыз адам деп Августин сүйе білген және сүюге лайық адамды айтқан екен. Тертуллиан адамның ақылы құдайдың ақиқатын толық тани бермейді, - деп, адамның ақылының мүмкіндігіне шек қояды. «Сенемін, себебі абсурдты» («Верю, потому, что абсурдно»), - депті Тертуллиан. 
Схоластика өкілдері жалпылық пен жекеліктің қатынасы туралы пікір талас жүргізді. Философия тарихында бұл таласты әмбебаптар, яғни жалпы ұғымның табиғаты жайлы деп атайды. Жалпылық ұғымды олар универсалийлер деді. Универсалийлер туралы пікірлер 2 ағымға бөлінді: реализм және номинализм болып. Реалисттер айтты: жалпы ұғым, әмбебаптар адам санасынан тыс, тілінен тыс өмір сүретін шындық деп түсіндіреді. Бұл көзқарасқа қарама-қарсы екінші пікір бойынша әмбебаптар адамнан, нақты заттардан тыс өмір сүрмейді. Бұл тек нақты заттарды қорыту арқылы пайда болған жалпылық ұғым.
Бұл пікір бойынша "жалпы адам" дүниеде жоқ, адам қашанда нақты бейне. Ал "адам" деп жалпы айту – тек нақты адамдардың бәріне тең, ортақ ұғым. Бұл пікірді жақтаушыларды "номиналистер" деп атады. (латынша nomіna- атау). Реализм өкілдері – Фома Аквинский, Дунс Скотт, Раймунд Луллий. Фома Аквинский (1225-1274) орта ғасыр философиясының ірі өкілі, қазіргі католицизм дінінің рухани пірі, әулиесі. Фома философиясы мән және өмір сүру (экзистенция) төңірегінде құрылады. Оның пікірінше, өмірде бұл екеуі жеке, бірінен бірі алшақ және де өмір сүру мәнінен жоғары. Ал құдайда бұл екеуі бір, ажыратылмайды. Фоманың пікірінше дүниеде себепсіз еш нәрсе жоқ. Оның пікірінше, біздің ойымыз бен нақтылық (шындық) арасында толық сәйкестік жоқ. Жалпылық біздің миымыздың жемісі, бірақ оның нақты, біздің санамыздан тыс өмір сүретін шындыққа қатысы бар. Осыдан келіп, Фома жалпылық заттардан тыс құдай санасында өмір сүреді дейді. Фома Аквинскийдің философиясы XX ғасырда қайта жаңғырады. Неотомизм деп аталып, жалғасын табады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
```
           Арабшаһ (1388-1450жж.) - араб тарихшысы, әдебиетші."Аджаиб әл-Макдур фи нәуаиб ахбар Тимір"еңбегінде Қазақстан тарихынан құнды мәліметтер келтіреді.
           Әбу Дулах (X ғасырда өмір сүрген) - ақын,саяхатшы.942ж. мұсылман елдеріне жасаған саяхаты туралы жазған "Рисаласында" Түркістан аймағындағы оғыз, қимақ, қарлұқ, тоғыз-оғыз, қырғыздар жөнінде маңызды деректер айтылған.
           Әбілғазы (1603-1664жж.) Хиуа ханы, тарихшы."Шежіре-и түрік" еңбектерінде қазақ халқының тарихынан маңызды деректер айтылған.
           Баласағұни Жүсіп (Юсуф) Хас Хажип (XI ғасырда өмір сүрген) - Орта Азия ақыны, ойшыл ғалым.Түрік тілінде жазылған "Құтағду білік" ғибрат-өнеге поэмасының кейіпкерлері, теңеулері көшпелі елдер тіршілігіне жақын.
```
**Орта ғасырлардағы еуропалық музыка мәдениеті** VI ғасырдан бастау алады. Бұл кезеңнен жеткен музыка үлгілерінің барлығы дерлік христиандық шіркеумен байланысты еді. Бұл жағдай 12-ғасырға дейін созылып, бір жағынан шіркеу, екінші жағынан халықтық музыка қатар өмір сүрген. Тек ХІІ-ХIIІ ғасырлардан бастап азаматтық рухтағы музыкалық-поэтикалық шығармашылық туып, олар шіркеу музыкасынан бөліне бастады. Батыс Еуропа үшін антикалық дәуірден орта ғасырларға өту үлкен қоғамдық өзгерістер тудырды. Сол негізде ежелгі грек мәдениетінен өзге христиандық музыка өрістеп, діни сюжеттерді негізгі тақырып етті. Ендігі жерде өмірге деген махаббат пен жігер, жеке тұлғаның дамуы емес, дінге табыну үстемдік құра бастады. Сол себепті орта ғасырлардағы музыка шығармаларының мазмү-ны, тақырыптары мен сюжеттері шіркеумен байланысты болды. Әрине, христиан дінінің таралуынан оның Еуропа елдерінде қабылдануына дейін талай уақыт өткен. Бірте-бірте үстемдік құра бастаған христиан дінінің Римнің мемлекеттік дініне айналғаны да белгілі.

```
II-VI ғасырлар шегінде шіркеулік музыканың жаңа үлгісі туа бастайды. Ол Римнің шіркеулік ән айту үлгілерінің жиынтығы — григорян хоралы ретінде танылған. Әрине григорян хоралының христиан шіркеуінің салтәні ретінде қалыптасуы ұзақ мерзімге созылған. Псалма, гимн, мелимзмдікән салудың бәрі де шіркеулік музыканың түрлі жанрлық негіэдерін құраған. Сол негізде шіркеулік хорал жанры туған. Шіркеу шеңберінде туған гимн үлгілері туралы мәліметтер арғы ғасырлардан белгілі. Мұндай гимндерді тудырушылар қатарында Арий, Ефрем, Иларий, епископ Амвросий, Августин, Пруденций есімдерін атауға болады. Григорян хоралы туған кезеңце шіркеулік ән салудың тәжірибесі Болон, Кремон, Равен, Неалол, Галли, Ирландия монастырлерінде қалылтасып үлгерген еді.
```


1. ↑  Музыкальная энциклопедия, S. 12044 (vgl. Музыкальная энциклопедия. Т. 3, S. 741—742)
2. ↑  Давид Шуленберг (Schulenberg, David), «Music of the Baroque». New York: Oxford UP, 2001. ISBN 0-19-512232-1
**Дүйсен Әбдірахманұлы Тумабеков** (30.11.1952 жыл, Жамбыл қаласы) - судья. Қазақ.

Әкесі - Тумабеков Әбдірахман. Анасы - Тумабекова Кінәз.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1983), заңгер.

КОКП мүшесі (1975-1991).

1970 жылдың қыркүйек айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1977 жылдың тамыз айынан - Жамбыл өндірістік-техникалық байланыс басқармасының өндірістік зертханасында инженер, 1979 жылдың қыркүйек айынан - заң кеңесшісі. 1981 жылдың қыркүйек айынан - Жамбыл облысы Орталық аудандық прокуратурасының тергеушісі, аға тергеушісі. 1985 жылдың шілде айынан - «Қазгалантерейсауда» Жамбыл базасының заң кеңесшісі.
1986 жылдың шілде айынан - «Жамбылқұрылыс» трестінің заң кеңесшісі. 1988 жылдан -Жамбыл облыстық кәсіподақ кеңесінің құқықтық жұмыс бөлімінің меңгерушісі - бас құқықтық еңбек инспекторы. 1990 жылдың тамыз айынан - Жамбыл облыстық Әділет басқармасы бастығының орынбасары, бастығының бірінші орынбасары. 1994 жылдың ақпан айынан - Жамбыл қаласы Зауыт аудандық сотының судьясы. 1996 жылдың қараша айынан - Жамбыл қалалық сотының судьясы. 2000 жылдың наурыз айынан - Жамбыл облыстық сотының судьясы. 2002 жылдың мамыр айынан - Жамбыл облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2007 жылдың сәуір айынан - Астана қалалық сотының судьясы.
2009 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған.

* Үйленген. Жұбайы - Амандосова Райхан Сейдуәлиқызы (1956 жылы туған).

Қыздары - Дана (1979 жылы туған), Динара (1982 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Панцарфауст (неміс тілінен аударғанда «бронды жұдырық» деген мағына береді) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған, бір рет атылатын неміс граната атқышы. «Люфтфауст жобасы» пайда болған соң (зенитті-зымыран кешені) оны дайындаған фирма атауды фаустпатроннан панцерфауске ауыстырылды. Оның тағы бір нұсқасы – «Панцерфауст 150». Ол кеңестік РПГ-2 аналогы болып саналады. 1942 жылы фаустпатрон үлгісін ұлғайту жұмыстары басталды. Нәтижесінде құрыш түтігінің диаметрі – 5 см, ұзындығы 1 метр болатын панцерфауст жасалды. Панцерфаусттың жалпы салмағы – 5,1 келі, ал ұзындығы – 1,045 метр. Жоғарғы бөлігіне нысанасы мен босатқышы орнатылды. Түктіктің ішіне қатырма картузга салынған аңшылық оқ-дәрі салынды.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Паул Вешке ( неміс Паул Вешке ;. 1867-1940 ) - неміс тромбоншы .
Әкесінен тромбон ойнауға үйренді , ол 18 жыл бойы әскери диапазонында ойнай бастады.1891 жылы , ол Мекленбург бірінші тромбон сот театрының лауазымына шақырылды , және 1895 жылы оркестр солисі болды Бкрлиндегісот Опера (қазір Стейтатскапелла Берлин),1929 жылға дейін бұл лауазымда қалған. Ол Байройт фестивалінің оркестрінде ойнаған, көптеген мезгілдерде дирижер Карл Ұн Вешке шақыруымен .1913 жылы музыкант корольдік камералық виртуоз атағы берілді .
Вешке-Карл Трауготт Квайссер  жəне Фридрих Август Бельк өскелең тромбон солистері неміс мектебінің соңғы өкілдерінің бірі .
1903 жылдан бастап 1934 жылдары Вешке кезінде Берлин мектебінде үйреткен. Оның оқушылары арасында - Хорст Рашем, Гамбург университетінің профессоры және Берлин филармонияның Йоханнес үйінің әншісі .
ПАУЛЬ - (Paul) Герман (7. 8. 1846, Зальбке, Магдебург маңы, - 29. 12. 1921, Мюнхен) - неміс тілі маманы, германист, младограмматизм өкілдерінің бірі. Фрейбург (1874 жылдан; сонда профессор), Мюнхен (1893-1916) ун-ттерінде сабақ берді. Басты еңбектері неміс тарихына ("Тіл тарихының принциптері", 1880, орыс тілінде 1960), лексикографиясы ("Неміс тілінің сөздігі", 1897, 7-бас. 1960) мен грамматикасына ("Неміс тілінің грамматикасы", 1916-20. 5-бас. 1958) арналған. П-дің қатысуымен және редакторлық етуімен герман филологиясы мен этнографиясы жайында мол материал қамтылған "Герман филологиясының негіздері" атты (1 - 3-т. 1891-93; 1911 ж. осы аттас монография болып шықты) коллективтік еңбек жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Пауль Герхард Наторп** (нем. *Paul Gerhard Natorp*,24. 1. 1854—17.8.1924) — немістің неокантшыл философы, Марбург мектебінің басшысы Г. Когеннің ізбасары. 1885 жылдан Марбург университетінде философия пәнінің профессоры.

Өмірбаян
--------

Марбург неокантшылары 19—20 ғасырда ғылымға терең сіңген даму идеясын Канттың позициясынан түсіндірмекші болды. Егерде неогегельшілер мен өмір философиясының өкілдері дамуды иррационалдық диалектика деп санаса, марбургшілер диалектикаға дамудың эволюциялық теориясын қарсы қойды. Олардың бұл концепциясы «сын идеализмі» деген атқа ие болды. Наторп Марбург мектебінің «сын идеализмін» қорғап, оны негіздеуді екі бағытта жүргізді. Біріншіден, Наторп өткендегі философиялық жүйелерді критицизмнің «беташар тарихы» деп түсіндірді, екіншіден, Наторп қазіргі заманғы жаратылыс тануды сол концепция рухында түсіндірді. Наторп марбург мектебінің философиясын «тәсіл» ретінде санап, оны дәл ғылымдарды, «рух жайындағы ғылым» және қоғамдық қатынастар жүйесін «айқындай түсуге» қолданды. Бірақ та іс жүзінде мұнын өзі Платонның абсолюттік идеализмі мен Канттың критицизмін ұштастырған философиялық жүйе жөнінде сөз қозғау еді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Женни Лонге (Маркс)** (нем. *Jenny Caroline Longuet (Marx)*, 1 мамыр 1844, Париж — 11 қаңтар 1883, Аржантёй) — француз және британдық саясаткер және журналист. Карл Маркс және Женни фон Вестфаленнің ұлкен қызы, Шарль Лонгенің әйелі, Жана және Эдгар Лонгенің анасы.

Женни Лонге - халықаралық социалистік қозғалыстың қайраткері. 1872 ж. Ш.Лонгеге тұрмысқа шықты. К.Маркстің ғылыми еңбектерімен 1-Интернационалды басқару жұмысына байланысты тапсырмаларын орындап отырды. 1890-70 ж. ирланд халқының ұлт-азаттық қозғалысын қолдаған кампанияға белсене қатысты. 872 ж. «Капиталдың» 1-томының француз тіліндегі аудармасын дайындауға К.Маркске көмектесті.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Jenny Marx Longuet
* Nachruf von Friedrich Engels
Жент.
**Жент** — шай дастарқанына қойылатын ұлттық тағам. Жент қыста қатпайтын, жазда бұзылмайтын, әрқашан дәмі мен нәрін сақтайтын, соған орай көшпелі халықтың дастарқанынан үлкен орын алған тағам. Жент шай дастарқанына қойылады. Жент жасалатын негізгі өнім — сөк. Диірменге тартылған немесе келіге салып түйіліп жармаланған сөкке тортасынан айырған сары май, қант, ірімшік ұнтағы, мейіз салынып араластырылады. Содан соң ыдысқа салынып, беті тегістеледі де, салқын жерде сақталады. Құрамында 100 г сөк, 80 г ірімшік, 80 г бал, 80 г қант, 350 г сары май, 80 г мейіз немесе ұнтақталған жаңғақ дәні болады.

Жент қазақтың аса шеберлікпен жасайтын әрі өте дәмді, тағамдық нәрі мол жеңсік тағамдардың бірі — жент. Жент қой сүтінен жасалған және диірменге ұнтақталып тартылған ірімшік, қуырылған бидай мен піскен сөк талқаны, сары майдан қорытылып әбден тұңдырылған шыртылдақ құйылып қайнатылып әбден араластырады. Ол қоңыр түске еніп араласқан кезде мейіз, аздап қант қосып одан әрі бұлғай береді. Толық араласып болған кезде үлкен әрі жайпақ ыдысқа салып қатырылады. «Ауқатты отбасылар мұны қысқа әзірлейді. Женттің құны да, құнары мен қасиеті де сары майдан жоғары тұрады. Сондықтан оны құрметті қонақтарға той, мереке күндерінде ғана дастарқанға қоятын зәру тағам.
Жент, ежігей, құрт дайындайтын отбасына әркімдер құрметпен қарайды. Бұл ауқатты, дәулетті үй ғана емес, ұлт салт-дәстүрін берік сақтайтын, дастарқаны бай отбасы ретінде ауызға алынады.

Жент қазір де жасалады. Бірақ негізгі құрамы ірімшік пен сөк болмағандықтан кебіртең, дәмсіз әрі тез уатылып, құрғап қала береді[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 3 том
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Қосқамбай тауының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Мұса Шорманов ауылының солтүстік-шығысында 17 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 584 м. Батыстан шығысқа қарай 6 км-ге, енді жері 2,5 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Солтүстік-шығысы тіктеу, қалған бөліктері беткейі көлбеу шоқылардан тұрады. Батысында Бегедай, Өлеңқұдық жайлаулары бар.

Геологиясы
----------

Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, бетеге аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Пэй Вэнь-Чжун** (3. 12. 1904 ж. т. Пекин) —қытай археологы, палеонтологы, антропологы. Қытайдағы тас дәуірін зерттеуші ғалым. 1928—37 ж. Чжоукоудяньға таяу жердегі қазба жұмысына қатысқан, мүнан синантроптардың сүйектерін, төменгі палеолиттегі тас қаруын, синантроптың отты пайдаланғанын білдіретін қалдықтарын (1931) тапқан. 1930—34 ж. жоғары палеолит қонысы Шандиндунды ашып зерттеді. Кейінірек Солтүстік-Батыс Қытайдағы неолитті қарастырды. 1951 ж. жоғары палеолиттегі цзыян маңының болған жеріне, 1956—58 ж. Гуанси аймағындағы үңгір қонысына зерттеу жүргізді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Лепсі** – Балқаш алабындағы өзен.

Сипаттамасы
-----------

Жоңғар Алатауының солтүстік баурайларынан 3000 м биіктіктен басталады. Лепсі өзені екі учаскеден тұрады – таулы және жазық. Жазықтағы өзеннің ені 30 метрге жетеді, тереңдігі 5 метр. Балқаш көлі атырабы жоқ көл. Өзен, өзеннің құймалары, балық аулау және демалыс үшін белсенді қолданылады.

Өзеннің ең үлкен ағыны - Ағынқатты өзені, теңіз деңгейінен 3023 метр биіктікте. Өзен Жоңғар Алатауының орталық жотасының солтүстік беткейінде. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды. Ағынқатты және Лепсі өзендері теңіз деңгейінен 944,9 метр биіктікте. Өзен тар және тік беткейең. Орман алқабы 2400 метрге дейін өседі. Белгіден жоғары альпілік және субальпиялық ормандар орналасқан. Өзен ағысында 2 көл – жоғарғы және төменгі Жасылкөл орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу, Сарқан аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 418 км, су жиналатын алабы 9,4 мың км2.

Бастауы
-------

Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтардан басталып, Балқаш көлінің оңтүстік-шығыс бөлігіне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары жоғары бөлігінде тар шатқалды, төменгі ағысында кеңейе түседі. Жер асты, жауын-шашын, мұздық суымен толығады. Жылына су деңгейі 2 рет — көктемде және жазда көтеріледі. Суы лайлы, ағыны қатты. Өзеннің жазық жерлері желтоқсаннан наурызға дейін қатады. Жылдық орташа су ағымы Новоантоновское ауылы тұсында 24,9 м3/с. Суы егін суаруға, жағалауы шабындық пен жайылымға пайдаланылады. Лепсінің су режимін реттеу үшін Лепсі каналы салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Алматы облысы туризмінің ресми сайты
* Жоңғар Алатау ұлттық паркінің ресми сайты Мұрағатталған 25 сәуірдің 2020 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Айыртау деген бетті қараңыз.*
**Айыртау** – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы тау.

Жер бедері
----------

Абсолютiк биіктігі 1003 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа созылып жатқан таудың ұзындығы 8 км, енді жері 4 км. Бөктерінен Ұлан және Дресвянка өзендерінің салалары бастау алады. Батысында аумағы шағын келген Айыр көлі жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозой жыныстарынан түзілген таудың беткейлері тік жартасты келген.

Өсімдігі
--------

Беткейінің қызғылт қоңыр, қара топырағында астық тұқымдас шөптесіндер, қарағай, терек аралас орман өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Координаттар: 42°18′ с. е. 69°36′ ш. б.﻿ / ﻿42.300° с. е. 69.600° ш. б.﻿ / 42.300; 69.600 (G) (O) (Я)

**«Ақжайық» мешіті**

Мешіт мекен жайы
----------------

«Ақжайық» мешіті Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақжайық елді мекенінде орналасұан.

Салыну тарихы
-------------

Мешіт 1997 жылы салынып, 2007 жылы Жанысбаев Дайырдың демеушілігімен қайта күрделі жөндеуден өткізілді. ҚМДБ-на тіркелген.

Сипаттамасы
-----------

Мешіт жер көлемі 0.20 га. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы қам қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 5-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің сырты дождикпен сыланған. Мешіттің көлемі 16 х 16- 256 ш.м. 3-бөлмесі бар, атап айтқанда 1. Намаз оқитын бөлме 11х15 -165 ш.м. 2. Кіші бөлме 4х7-28 ш.м. 3. Қойма 4х3-12 ш.м. мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесімен қамтамас етілген. Мешітте 3-есік, 3-терезе бар. Ауласында 27-түп жеміс ағаштар егілген. Мешіт ауласында дәретханасы бар. Су құбыры өткен.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Ескене мұнай кен орны** — Атырау облысы Атырау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км жерде. Кен орны 1932 жылы ашылған. Барлау жұмыстары 1932–1952 жылдары жүргізіліп, 1934 жылдан мұнай өндіріледі

Геологиялық сипаты
------------------

Тектоникалық тұрғыдан кен орны тұз күмбезді құрылымдармен ұштасқан. Өнімді қабаттары үш мұнайлы горизонтқа бөлінген: апт (тереңдігі 146 – 576 метр), неоком (160 метр) және пермь-триас (255 – 517 метр). Мұнайлы қабаттардың қалыңдығы 3,94-21,6 метр. Коллекторлардың ашық кеуектілігі 23 – 30%. Мұнайдың алғашқы тәуліктік шығымы 1,4 – 296,3 м3.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Тығыздығы 0,793 – 0,924 г/см3, күкірті (0,06 – 0,36%) мен парафині (0,4 – 1,01%) аз. Ілеспе газдың құрамы: метан (59,6 – 75,6%), этан (6,7 – 13,6%), т.б. Қабаттардағы су хлоркальцилі, оның минералдығы 234,6 – 320,1 г/л. Кен орны өндірістік игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Дәуітов Ескендiр Садықұлы** 1923 жылы Омбы облысының Есiлкөл станциясында туған. 1927 жылы Дәуiтовтар отбасы Петропавл қаласына көшiп келедi. 1942 жылғы 23 қарашада ауыл шаруашылығы техникумының бiрiншi курс студентi Дәуiтов Қызыл Армия қатарына шақырылады.
1943 жылдың қыркүйегi. Шегiнiп бара жатқан жауды тықсыра отырып, 16­ гвардиялық Чернигов дивизиясының бөлiмдері Днепрге тақап келдi. Алда – үлкен су айдыны. Сондықтан да өте шапшаң түрде ауыр шайқастардан әлсiреген жаудың есiн жиғызбай жедел өзеннен өту керек едi.
Ескендiр алғашқылардың бiрi болып Днепрдiң оң жағалауына аяқ басып, пулеметiмен жау траншеясына ұмтылды.
Екі гитлерші ержүрек пулеметшiге тап бердi. Батыл жауынгер сасқан жоқ, қанжармен екеуiн де жайратып салды. Жедел пулеметтi орната салып, жауға оқ жаудырды. Алғашында сасып қалған жау артынан шабуылды үдете түсті. Днепрдің оң жағалауына жетiп, жаумен жағаласа кеткен бiздің жауынгерлерден екеу­ақ – Ескендiр Дәуітов пен оның жолдасы ғана қалды. Олар жаумен жанталаса шайқасты. Дәуітов позициясын бiрнеше рет ауыстырды.
Бір мезгілде гимнастеркасынан қан тамшылай бастады. Жаралы жауынгер жаудың екпiнiн қайтарып, жалғыз өзi оқ боратып жатты. Гитлершiлер қайтсе де Дәуiтовтың пулеметiнің үнiн өшiруге тырысты. Оқ бұршақтай борады. Ескендiрге көмекке ұмтылған жолдастары жеткенде ол екi қолы пулемет тұтқасына қарысып қалған күйi жансыз жатты. Ұрыс аяқталды. Бiрақ бұл жеңiстi көру Ескендiрге бұйырмады. Осы ерлiгi үшiн КСРО Жоғарғы Кеңесi Төралқасының Жарлығымен Е. Дәуiтовке 1944 жылы 15 қаңтарда қайтыс болғаннан кейiн Кеңес Одағының Батыры атағы берiлдi.
Жерлестерi өз ұлдарының есiмiн қастерлеп есте сақтауда. Ескендiр Дәуiтовтың өзi соғысқа дейiн мастер болып iстеген ет­консервi комбинатының училищесi қазiр батырдың атымен аталады.

Дереккөздер
-----------

Айбын энциклопедия
**Ескендір Анонимі**– тарихи шығарма. Авторы — Му’ ин әд-Дин Натанзи. Парсы тілінде жазылған бұл шығарманың бізге 2 нұсқасы келіп жетті. Біріншісі Омар шейхтың ұлы, Әмір Темірдің немересі, 1409 — 14 жылдары Иранды билеген Ескендірге, ал өңделген, қысқартылған 2-нұсқасы Ескендірдің мұрагері, Әмір Темірдің үшінші ұлы Шаҝрухқа арнап жазылып, оған 1414 жылы Гератта табыс етілген. Соңғы нұсқаның қолжазбасы "Мунтахаб ат-тауарих-и Му’ ини" деп аталады. Әмір Темір заманындағы тарихи оқиғалар қамтылған бұл шығарманың мазмұнында Низам әд-Дин Шами, Шараф әд-Дин Әли Йезди сияқты сол заманғы тарихшылардың берген мәліметтерінен өзгешеліктер байқалады. Осыған байланысты және шығармада түркі сөздерінің көп ұшырасқаны себепті, кейбір зерттеушілер (В.В. Бартольд, О.Ф. Акимушкин) "Ескендір Анонимінің" авторы дерек көзі ретінде бізге жетпеген қандай да бір түркі тілінде жазылған еңбектерді пайдаланған, ал мұндай дерек көздері шағатайлық хандар тұсындағы көне түркі тіліндегі жазбалар болуы мүмкін деген болжам айтты. "Ескендір анонимі" Орталық Азия, Қазақстан, Шығыс Түркістанның ортағасырлық тарихын зерттеуде таптырмас құнды дерек көзі болып табылады. Шығармада 14 ғасырдың басы мен 15 ғасырдағы Шығыс Дешті Қыпшақ, оның территориясында құрылған Ақ Орданың тарихы, сондай-ақ, 14 ғасырдың ортасы мен 16 ғасырдың басында Оңтүстік-Шығыс Қазақстан (Жетісу) мен Қырғызстан территориясын қамтыған Моғолстанға қатысты бірден-бір жазба деректер мен тың мағлұматтар берілген. Шығарманы бірқатар орыс ғалымдары (Бартольд, А.А. Ромаскевич, Акимушкин, Г.А. Федоров-Давыдов, т.б.) зерттеп, ішінара бөліктерін "Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды" (М. — Л. 1941) және "Материалы по истории киргизов и Киргизии" (в. Қ, М. 1971) деп аталатын жинақтарда жариялаған. Бұдан гөрі толық нұсқасын 1957 жылы Жан Обен Тегеранда бастырып шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Ескендір Сәбитұлы Ахметов - ХІХ ғасырда Қазақстан аумағындағы сауда ісін жүргізуші белгілі ноғай көпесі. Ескендір Сәбитұлы бүгінгі Жамбыл облысының Жамбыл ауданына қарасты Бесағаш ауылында дүниеге келген. Ноғай көпесі Ескендір Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан аймақтарымен Ташкент арасында сауда ісін жүргізген. Түркістан генерал-губернаторлығының орталығы Ташкент қаласындағы негізгі саудагер көпестің бірі болған.
Ескендір Сәбитұлы Ахметов - ХІХ ғасырда Қазақстан аумағындағы сауда ісін жүргізуші белгілі ноғай көпесі. Ескендір Сәбитұлы бүгінгі Жамбыл облысының Жамбыл ауданына қарасты Бесағаш ауылында дүниеге келген. Ноғай көпесі Ескендір Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан аймақтарымен Ташкент арасында сауда ісін жүргізген. Түркістан генерал-губернаторлығының орталығы Ташкент қаласындағы негізгі саудагер көпестің бірі болған.