recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шөгінді тау жынысытарды зертханалық зерттеу әдістері.** Шөгінді тау жынысытардың заттық кұрамын, типін (атауын), физикалық параметрлерін анықтау, олардың қалыптасу жағдайын нақтылау мақсатында зертханалықжағдайда жүргізілетін зерттеулер кешені. Бұл зерттеулер ішіндегі ең негізгілерінің бірі - тау жынысытарды (олардың әдейі дайьщцалған тастілімдерін) микроскөп көмегімен зерттеу болып табьшады, мұндай зерттеулер нәтижесінде олардың сынықты түйірлерінің сапалық және сандық құрамы, керіші, тау жынысытардың құрылымдық және бітімдік ерекшеліктері анықталады, сол сияқты тау жынысы қалыптасқан шөгінділердің алғашқы қалпы мен диагенездену жағдайы, диагенезденгеннен кейінгі озгерістері жайлы мағлүматтар алынады. Шөгінді тау жынысытарды зертханалық зерттеудің өзге де маңызды әдістері ретінде *иммерсиялық әдісті* (акцессорлық минералдардың заттық құрамы мен сандық көрсеткішін, түйірлердің пішін ерекшеліктерін, минералдардың типоморфтық ерекшеліктерін анықтау) және *спектрлік әдісті* (химиядық элементтердің сапалық және жартылай сандық көрсеткіштерін анықтау) атауға болады. Сазды шөгінді тау жынысытарды зерттеуде ренттенографикалық және электронографикалық зерттеу әдістері қолданьшады. Зертханалық зерттеулердің қосалқы әдісгері ретінде спектрографиялық, термикалық, электронды-микроскоптық түйірөлшемдік т.с.с. әдістерді атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Қаражидектер Тұқымдасы** (Vaccіnіаceae) – тік өсетін бұталар немесе жерге көлбей өсетін жартылай бұталар. Тұтас жапырақтары сабаққа кезектесіп орналасады. Гүлдері қос жынысты, дара немесе 2 – 3-тен шоқталып жиналған. Күлтесі біріккен желекті, 4 – 5-ке бөлінген, гүлдегеннен кейін түсіп қалады. Аталықтары дара, бос жатады, аталық мойны жіпше тәрізді. Жатын түйіні – 4 – 5 ұялы, өте көп ұрық бүрінен тұрады. Жемісі – көп дәнді жидек. Қазақстанда 2 туысы – қаражидек және мүкжидек бар. Қаражидек түрлерінің жемістерін пісе бастаған кезінде немесе кептіріп те жеуге болады. Олардың құрамында қант, сахароза бар. Тамақ өнеркәсібінде тосап жасауға, конфеттердің ішіне, киселге салуға пайдаланады. [1]

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (юнеско)** – БҰҰ жүйесіндегі мамандандырылған мекеме. 

  

1946 жылы 16 қарашада құрылды. Ұйым Бас Конференциядан, Атқару кеңесінен, ұлттық комиссиялардан, аймақтық құрылымдардан және Хатшылықтан тұрады. Жұмыс ағылшын, испан, қытай, орыс және француз тілдерінде жүргізіледі. ЮНЕСКО-ның қаржысы мүше мемлекеттердің жарнасынан құралады. Штаб-пәтері Парижде.

ЮНЕСКО-ның мақсаты
------------------

Білім беру, ғылым және мәдениет саласында халықаралық ынтымақтастықты қолдау. Заңдылық пен әділеттілікті сақтау және БҰҰ-ның Жарғысына сай нәсіліне, жынысына, тілі мен дініне қарамастан адам құқықтарын оның негізгі бостандықтарын құрметтеу арқылы бейбітшілік пен кауіпсіздікті қамтамасыз етуге үлес қосу.

Негізгі міндеттері
------------------

БАҚ-тың көмегімен өзара түсіністікті нығайту, халықтың білім алуын қолдау және мәдениет пен білімді тарату және тереңдету.

ЮНЕСКО-ның негізгі серіктестері
-------------------------------

Ұлттық комиссиялар, БҰҰ жүйесіндегі органдар мен инттар, мемлекеттік емес ұйымдар мен қорлар болып табылады. Ұйымға (ЮНЕСКО-ға) 183 ел мүше және 3 ассоциациялық мүше мемлекеттер кіреді. Бұл ұйымға Қазақстан Республикасы 1992 жылы 22 мамырда мүше болды. 

1994 жылы ЮНЕСКО Қазақстанда өз өкілеттілігін ашты. Қазақстан Республикасы ЮНЕСКО-ның бағдарламаларына катысып, Азия мен Океания халықтарының *"Білім барлығы үшін"* бағдарламасын қолдады, *"Қоршаған ортаны жан-жақты зерттеу және Каспий маңы аймағындағы су дағдарысын шешу"*, т.б. мәселелерді көтерді. ЮНЕСКО қолдауымен Абайдың, М.Әуезовтің, Қ.Сәтбаевтың мерейтойлары өткізілді, Түркістан қаласының негізінің қалануына 1500 жыл толуын атап өту жөнінде шешім қабылданды (1998).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Қаражыра көмір кен орны** — Абай облысы Абай ауданында, Семей қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 110 км жерде орналасқан. Оның солтүстік жағынан 50 км жерде Семей – Конечное темір жолы мен кеме жүзетін Ертіс өзені өтеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Алғаш құрамында қалың көмір қабаты бар юра көмірлі түзілімдері 1967 жылы анықталды. 1968-1969 жылдары жүргізілген карталау және бұрғылау жұмыстары көмірлі түзілімдерінің таралу шекаралары мен өнімділігін нақтылауға мүмкіндік берді. Мұнда қалыңдығы 300 м юра түзілімдері солтүстік-батысқа созылған жайпақ синклиналь (10×15 км) түзеді.

Жатыс сипаты
------------

Өнеркәсіптік көмірлілік екі горизонтқа шоғырланған. Төменгі горизонттың (төменгі юра) қалыңдығы 85-90 м, оның құрамында жұмыстық қалыңдықты 5 көмір қабаты, ал қалыңдығы 50-80 м жоғарғысында (ортаңғы юра) 3 көмір қабаты бар. Бұл горизонттардың арақашықтығы 35-40 м. Көмір қабаттары кен орнының орталығында біршама қалың, ал шеткі жақтарында бөлшектенеді және жұқарады. Көмірлі қабаттардың қалыңдығы 1-3 пен 5-13 м, кейде 17-33 м. Көмірлі қабаттардың жатыс тереңдігі 3-тен 265 м-ге дейін, аршылымның орташа қалыңдығы 80 м.

Құрамы
------

Метаморфталу дәрежесі бойынша қоңыр көмір тас көмір аралығында; күлділігі 14 – 19%, аз күкіртті (0,48%). Жанғыш массаның жылу бөлгіштігі 7,5 мың ккал/кг, гумин қышқылдарының шығымы 1 – 4,7%, шайырдың мөлшері 5,9 – 12,55%. Кен орны көмірінің күлділігі аз, қызуы жоғары энергетикалық және тұрмыстық отын болумен қатар, шайыр шығымының біршама жоғарылығына байланысты химиялық-технологиялық шикізат ретінде де пайдалануға болады. Көмірдің 600 м тереңдікке дейін бағаланған қоры 1,56 млрд. т, оның басым бөлігі ашық тәсілмен өндіруге қолайлы. Көмірдің күлі титанға (TіO2-1,2%), скандийге (46-95 г/т), иттрийге (66-79 г/т), бериллийге (10 – 50 г/т), мысқа (100-300 г/т), т.б. қоспа элементтерге бай. Кен орны әлі барланып бітпеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қаражеміс** (лат. *Rhamnus*) – өзімен аттас тұқымдасқа жататын көп жылдық бұталар немесе аласа ағаштар. 

Дүние жүзінде кең тараған. Еуразия мен Солтүстік Американың, сондай-ақ Солтүстік Африканың қоңыржай аймақтарында кездесетін 140-қа жуық түрі белгілі. Қазақстанда 4 түрі бар. Бұлар негізінен Шығыс Қазақстан, Ақмола, Ақтөбе, Қостанай облыстарының жерінде және Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларында таралған. Жиі кездесетін түрі – ішдәрі қаражеміс (R. cathartica). Биіктігі 2 – 8 м-дей бұта, ағаш қабығы бұдырлы, қара жұмыртқа пішінді жапырағының ұзындығы 3 – 5 см, ені 1,5 – 3 см-дей, сабаққа кезектесіп орналасады. Майда гүлі сары немесе жасыл түсті. Ұсақ жәндіктермен (ара, сона) кейде өздігінен тозаңданады. Мамыр – маусым айларында гүлдейді. Жемісі – сүйекті (2 – 4) жылтыр қара, тұқымы сопақша, оның ұзындығы 5 мм-дей. Қаражемістің жапырағынан бояу, жемісінен дәрі, қабығынан илік заттар алынады. Гүлінен аралар бал жинайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9
**"Біртұтас Қазақстан"**- "Ел өркендейді, теледидар өркендейді" деген ұранмен "Қазақстан" телеарнасы көрермендеріне арнаған республика көлеміндегі Жаңа жылдық (2006) жоба. 

Шоуға қатысушылар - Қазақстан дамуына, еліміздің әлемдік деңгейге көтерілуіне, беделін арттыруға үлес қосқан адамдар. Олардың ортасында әйгілі саясатшылар, актерлер, спортшылар, өнер қайраткерлері, бизнес-элита және шоу-бизнес өкілдері бар. Мерекелік эфирде қазақ эстрада жұлдыздарының орындауында өтіп бара жатқан жылдың есте қалған хиттері орындалады. 

Жаңа жылдық ерекше көңіл күйді әзіл-оспақ көріністері одан әрі көтере түседі. Бұл кеште ұсынылатын әрбір нөмір артистердің сахналық жарқын орындаушылық ерекшеліктерімен, хореограф, және режиссуралық қойылым көркемдігімен айшықталады. Шоу бағдарламасын "Қазақстан" телеарнасының танымал жүргізушілері жүргізеді. Олар көпшілік алдында теледидар дикторларының қатып қалған қағидаларын жоққа шығарарлықтай күтпеген жаңаша бейнеде шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Біріккен жақты балықтар**ға (Рlectognathi) көбінесе теңіздерде, әсіресе тропикгік теңіздерде жиі кездесетін балықтардың азғана тобы жатады. Олардың жақаралық және жоғарғы жақ сүйектері өсіп, соның нәтижесінде жақты "тұмсық" қалыптасқан. Тістері қашау, немесе пластинка тәрізді болады. Бұлардың тістері шаян тәрізділердің, моллюскалардың бақалшақтарын

ұстауға бейімделген. Денесі ірі қабыршақтармен немесе сүйекті пластинкалармен қапталған. Мұндай сүйекті сауыт олардың денесін сыртқы ортаның қолайсыз әсерлерінен сақтайды. Кейбір түрлері жағалауға жақын жерлерде тіршілік етеді. Нағыз өкілдері: ине кұрсақтылар (Tetrodon hispidus) мен кузовкалар (Ostracion quadricornis).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

Қазақстанда жусанның 20 – дай түрі өседі. Олардың ішінде азықтық және дәрілік қасиеттері жағынан қара жусан, бөрте жусан және құм жусаны – шағырдың маңызы зор.
Қара жусан мен бөрте жусан биктігі 30 – 45 см, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Оның сабақтары тік өседі, жоғары жағында бұтақшалары көп болады.
Жапырақтары күңгірт жасыл түсті, кезектесіп орналасқан, гүлдері майда, сары түсті. Өсімдік шілде– тамыз айларында гүлдейді.

Табиғатта таралуы.
------------------

Қара жусан мен бөрте жусан қазақстанның оңтүстік, батыс, орталық облыстарының далалы аймақтарында жиі өседі. Кейбір аудандарда ондаған, жүздеген гектар жерді алып жатады. Қара жусан сор және сортаң жерлерде көп кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде жусан сабағының жоғары жағы орылып алынып, көлеңке жерде кептіріледі.

Химиялық құрамы.
----------------

Қара жусан мен бөрте жусанның құрамында 7 – 8% нәруіз, 4 - 5% май, 26 - 28% клечатка бар. Сондай – ақ жусан шөбінің құрамында абсинтин, анабсантин деп аталатын гликозидтер, флавноидтар, эфир майлары, аскорбин қышқылы, фитонцидтер, каротин және басқа да заттар бар.

Қолданылуы.
-----------

Жусан қойға таптырмайтын азық болып саналады. Оны жаздың алғашқы айлары мен күз, қыс айларында қой, жылқы, ешкі өте сүйсініп жейді. Сөйтіп тез семіреді.
Мал дәрігерлігі практикасында жусан шөбі малдың тәбетін ашу, асқазан – ішек жұмыстарын жақсарту үшін қолданылады. Сондай – ақ ол ішектегі гельминттік құрттарды да түсіре алады.
Дәрілік мақсатпен жусан шөбі жаңа гүлдеген кезде, ал азықтық мақсатмен күзде әбден жемісі піскен кезде орылады.
Жусан шөбінің тұнбасы 1:10 қатынаста жасалып бұзауға, құлынға – 150 – 200 мл, қозыға – 25 – 50 мл мөлшерінде күніне 3 рет ішкізіледі. Ал ірі қараға – 300 – 350 мл, саулыққа – 75 – 150 мл мөлшерінде ішкізіледі. Күнделікті малға берілетін жемге майдаланған жусан шөбін қосып, малдың ас қорытуы жақсарып, тез қоңданады.[1]
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанныңдәрілікөсімдіктері. ІскендіровӘбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
2. ↑  Пайдалыөсімдіктерді мал дәрігерлігіндеқолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248б.

*Шәріпбаев Н.* Малдыңтынысалумүшелерініңауруларынемдеуүшінқолданылатындәрілікөсімдіктер // Қаражусан мен Бөртежусан —  "Қайнар", 1988. — Б. 80-81. — (Пайдалыөсімдіктерді мал дәрігерлігіндеқолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Қаражемсаулы сайрақ** (Turdus atrogularis) - жоны сұрғылт, жемсауы және тамағы - қара, бауыры - ақ орташа денелі (75-100 г) сайрақ. 

Еуразияның тайгалық ормандарында кең таралған. Қазақстанда тек қана шығыста - Сауырда, Тарбағатайда және Алтайда ұялайды. Дегенмен ол Тәңіртаудың солтүстік баурайында және жоталар етегінде көп мөлшерде қыстайды. Ал, ұшып өту кезеңінде Қазақстанның кез келген жерінен, солардың ішінде шөл және биік тауларда кездесуі мүмкін. 

Бұлар - Қазақстанның ең көп жылыстайтын және қыстап шығатын құстары. Дауысы - құлақ тұндырарлық «цирррр», әуенінің ерекше әсері жоқ. Ұялау үшін қылқанды ағаштары басымырақ биік діңді ормандарды таңдайды. Алайда ұяны онша биікке салмайды, көбінесе ағаш түбірінің үстіне, ағаштың төменгі бұтақтарына, бұта басына, тіпті жерге орналастырады. 

Ұялаудың өмір сүру дағдысы егжей-тегжейлі анықталған жоқ - Қазақстанда бұл сайрақты ешкім арнайы зерттемеген. Қаражемсаулы сайрақ жылына 1 рет қана балапан өргізеді деген болжам бар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Адалдық** — адам мінезіндегі бағалы қасиет; жеке тұлғаның сана-сезіміне, ар-ұжданына қайшы келмейтін, халықтың мақсат-мүддесін көздейтін, тарихи шындықпен, прогреспен ұштасып жататын іс-әрекеттер. Әрбір қоғамның адалдық жайында өзіндік пайым-түсінігі бар. Қарапайым халық әрқашан да адалдық қасиеттерін кіршіксіз таза ұстауға ұмтылады. "Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі — қазақтың әулиесі сол", — дейді Абай. Адалдық адамның жеке басы мен моральдық тұлғасын сипаттайды. Ол туа пайда болмайды. Қоғамның дамуына сәйкес әрбір адамның өнегелі тәрбиесіне, оқып білім алуы мен адал еңбектену процесінде қалыптасады. Адалдық жеке тұлғалар мен адамдардың абырой-атағын арттыратын ізгі қасиет.

**АДАЛДЫҚ** - адам бойындағы таза ниет, бағалы қасиет, адамның сана-сезімі мен ар-ұжданына қайшы келмейтін әрекеттердің моральдық-этикалық жиынтығы. Қазақ пайымында адам бойында адалдық пәктік, ар-ұждан, жан тазалығы тәрізді қасиеттердің қалыптасқан нормаға сай болуы керек. Көшпелі қазақтардың адамгершілік, адалдық қасиеттері тұрғысынан кіршіксіз таза, мәрт болатындығы туралы шетелдік саяхатшылардың қолжазбалары мен күнделіктерінде көп айтылады.

Қазақтың адалдық жайында өзіндік пайым-түсінігі туралы Ұлы Абай: «Алдау қоспай, адал еңбегін сатқан, қолы өнерлі қазақтың әулиесі сол», - дейді. Адамгершілік ұжымдық ортада бойына сіңірген тәрбиесіне, біліміне, адал еңбектенуге байланысты қалыптасып, адамның жеке басы мен моральдық тұлғасын сипаттайды .

Шәкәрім қажы **адалдық** турасында: *Мақтан үшін мал жима, жан үшін жи, Ғибадат пен пен адалдық ар үшін жи*, - деп, бақыттың өзі адалдыққа негізделетінін айта келіп, адалдықтың ар біліміне қатысына да ерекше көңіл бөледі. Адалдық қорғау қажеттігін, ол үшін адам бойындағы асыл қасиеттердің бірлікте болуын ашып көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Шақбай Т. Адамгершілік // Шәкәрім. Энциклопедия. Семей: Тенгри. 2008

Сілтемер
--------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Комбинативтік өзгергіштік** - гендердің алуан түрлі жаңа комбинациялары мейоздық бөліну кезінде байқалатын гомологтік хромосомалардың бір-біріне тәуелсіз ажырауы, хромосомалардың айқасуы және ұрықтану кезінде гаметалардың кездейсоқ қосылуының нәтижесінде түзіледі. Комбинативтік өзгергіштікке себеп болатын осы үш жағдай бір- біріне байланыссыз, бір мезгілде жүріп, алуан түрлі генотиптердің түзілуіне мүмкіндік береді. Сол себепті бір үйдің балаларының бір-біріне айна қатесіз ұқсауы сирек кездеседі. Сол сияқты, балалары еш уақытта әке-шешесінің біреуіне толық ұқсамайды, кей белгілері бойынша әкесіне ұқсаса, басқа белгілері бойынша анасына ұқсас келеді.

Өзгергіштіктің бұл типінде гендер өзгермейді. Гендердің генотипте бір-бірімен үйлесуі фенотипі ұрпақтарды тудырады. Комбинативтік өзгергіштік жасушаның мейоздық бөлінуінің I профазасында байқалатын хромосомалардың айқасуынан, ұрықтану кезінде гаметалардың кездейсоқ кездесуінен және гомологтік хромосомалардың бір-бірінен тәуелсіз ажырауынан пайда болады. Жыныстық көбею кезінде ата-ана гендерінің алмасуынан жаңа белгілері мен жаңа касиеттері бар даралар түзіледі. Тұқым қуалайтын гендердің үйлесуі ылғи да тиімді, бағалы бола бермейді. Бұл жағдайда табиғи сұрыпталу нәтижесінде жағымсыз, зиянды белгілері бар организмдер еліп отырады.
Сұрыптаушылар жұмыстың мақсатына қарай болашақ ұрпақта гендердің жағымды комбинациясын алу үшін будандастыруға алынатын ата-аналық формалардың қасиеттерін іріктейді. Мысалы, қазақтың арқар-меринос қойы жабайы арқар мен биязы жүнді меринос қойды шағылыстыру аркылы алынған. Мұнда арқардан суыққа төзімді, сүйегі берік, тау жағдайына бейім белгілері берілсе, қойдан жүнінің, етінің сапасы берілген. Бұл белгілер тұрақты болу үшін туыстық будандастыру жүргізеді.

Жыныстық көбею нәтижесінде генотиптері сан алуан организмдер түзіледі. Ағза генотиптерінің әртүрлі болуы олардағы гендердің түрлі комбинациялар немесе үйлесімдер құруына байланысты. 

Комбинативтік өзгергіштік кездейсоқ болатын жағдай. Комбинативтік өзгергіштік жаңа түрлердің түзілуіне бастама береді.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Биология: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық / Л.Аманжолова, Ж.Шілдебаев, Ж.Қожантаева. Өңд. толықт. 2-бас - Алматы:"Мектеп" баспасы, 2009.-208 бет, суретті. ISBN 9965-36-791-4
**Рыскелді Сауданұлы** (1888-1943) — Алматы облысы Кеген ауданының Тоғызбұлақ өңірінде өмірге келген. Туғаннан кейін қырық күн өткен соң көзі көрмейтіндігі белгілі болады. Табиғи дарынның арқасында көкірегі ояу, санасы сергек Рыскелді өсе келе әнші, ақын атанады. Ол өмірде болып жатқан құбылыстарға жете көңіл аударып, ел аузынан естігендерін өлең қып өрнектеп, әнге қосқан. Рыскелдінің «Жасасын мына Совет, жасатады», «Жамбылға», «Күлімханға», «О дүниеге барғанда» атты өлеңдері мен «Жайдарман», «Илигай, сәулем», «Жан қалқа» әндері сақталған. Ол кеңестік идеологияның солақай саясатына қарсы шыққандықтан, қудаланып, түрмеге қамалған. «Кіші Октябрь» дүрбелеңі кезінде амалсыз Қытай ауады. Алайда тағдырға мойынсұнбай, өнерден қол үзбеген.   

Рыскелді тамыршы, көріпкел де болған адам. Өзінің дүниеден өтер күнін алдын-ала дәл айтқан ол 1943 ж. қайтыс болды..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Жетісу әуендері", С.Медеубекұлы, Б.Мүптекеев, Алматы "Өнер" 1998
**Комедия** (гр. *κωμωδία* - сауық-сайран, әуезді ән) - өмір құбылыстарының, мінез-құлықтың, іс-әрекеттің күлкілі жақтарын көрсету мақсатымен сахнаға лайықталып жазылған драм.шығарма. Жанры түрліше: водевиль, фарс, сатиралық комедия, юморлық комедия, лирикалық комедия, музыкалық комедия, т.б. Комедияның алғашқы белгілері Ежелгі Грекияда шарап тәңірісі Диониске құрмет көрсетуге арналған ойын-сауықтан басталған. Оның сол дәуірдегі көрнекті өкілі - Аристофан (б.з.б. 445 - 385). Өмір құбылыстарын бейнелегенде кейіпкерлер, жағдайлар, оқиғалар өсіріліп, ұлғайтылып суреттел еді де, күлкінің күшімен олқылықтар, кемшілік-тер, қателіктер сыналып, озық идеялар биік мұраттар мадақталады. Характерлер қақтығысы, мінездер шайқасы бірінші катарға шығады. Жағымды, жағымсыз кейіпкерлер тартысының үстінде жеке бастың мақсаты мен құлқынның қайы үшін ұнамсыз кейіпкерлер өзара кикілжіңге барады, күлкіге ұшырайды. Комедияның ерекшелігі тартыспен, сюжетпен, қызықты оқиғамен қатар тіл өрнегіне де қатысты. Дараланған, өзгелерге ұқсамайты нәр кейіпкердің тілі күлкі шақырса, сахналық туындының ажары кете бастайды. Бұл тұрғыда әсірелеу, ұлғайту (гипербола), өсіру (гротеск) сияқты көркемдік құралдары кеңінен пайдаланылады. Комедияда көбінесе жамандық жеңілт, жақсылық үстем болып аяқталады. Жағымсыз кейіпкерлер бармақ шайнап, қателігін мойындады, жеңіліп тізе бүгеді, адал ниет, ақ тілек, әділ іс салтанат құрады. Әлем әдебиетінде комедияның көптеген классик, үлгілері жасалды. Англияда -У.Шекспир,Испанияда-Лопе де Вега, Францияда - Ж.Б. Мольер, П.Бомарше, Италияда- К.Гольдони тамаша комедиялық шығармалар жазды. Орыс әдебиетінде Д.И. Фон-визиннің "Тоғышары" А.С. Гри-боедовтің "Ақылдың азабы", Н.В. Гогольдің "Ревизоры" шебер жазылған туындылар қатарына жатады. Қазақ әдебиетінде алғашқы комедиялық шығарма Б.Майлиннің қаламынан тулы ("Шаншар молда", "Некеқияр", "Талтаңбайдың тәртібі", т б.).М.Әуезов ("Айман-Шолпан"), Ж.Шанин ("Торсықбай", "Айдарбек"), Ә.Тәжібаев ("Той боларда"), ҚМұхамеджанов ("Бөлтірік бөрік астында"), Қ.Байсейітов пен Қ Шаңғытбаев ("Беу, қыздар-ай"), ҚАманжолов ("Досымның үйленуі"), С.Балғабаев "Тойлан қайтқан қазақтар", Т.Нұрмағанбетов ("Қырманбайдың тойы"), т.б. көптеген комедиялар жазды. Бүгінде қазақ комедиясы белгілі жанрлық жүйесі бар арналы салаға айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd."
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
*Басқа мағыналар үшін Адай (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Адай үстірті** немесе **Адай-Өлкейек үстірті** – Торғай төрткілді өлкесінің батыс бөлігін алып жатқан үстірт.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысының ортаңғы бөлігіндегі бірнеше аудандарды қамтиды. Солтүстігінде Қостанай жазығымен (Қамыс-Диевка желісі бойынша), оңтүстігінде Ақтөбе, Қарағанды облыстары аумағымен шектеседі.

Жер бедері
----------

Жер бедері негізінен жазық келген. Тек кейбір жері Обаған аңғары және Сыпсыңағаш қолатымен (Обағанның ежелгі сол салаларымен) тілімденген. Абсолюттiк биіктігі 300 м. Үстірттің кейбір жерлерінде төрткілді оқшау таулар (Қоңыртау тауы, т.б.) кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Адам Броди (2011)
**Адам Броди** (ағыл. Adam Brody; 15 желтоқсан 1979, Сан-Диего, Калифорния, АҚШ) — актер, сценарийлердің авторы, продюсер.

Өмірбаяны
---------

Адам 1979 жылдың 15 желтоқсанында Сан-Диегода (Калифорния) отбасында дүниеге келеді. Мектепті бітірісімен Адам Лос-Анжелеске колледжда оқу үшін ата-анасын көп көндіреді. Ата-анасы Марк Броди мен Валери Зифман біршама күдіктеніп қайткенмен де ұлдарын Лос-Анжелеске аттандырады. Бірақ ол жерде ұлдары актерлік шеберлікпен айналысып, кастингтерге барып отырған.
Оның түсірілуімен өткен ең танымал жұмыстардың бірі-«Мистер мен миссис Смит». Ол онда Сета Коенның рөлін сомдайды. Броди «В стране женщин» деген комедияда басты рөл – Картер Веббаның рөлін сомдайды. Бос уақытында Броди барабанда «Big Japan» (инди-рок) тобында ойнайды және өзінің Пенни-Лэйн атты итімен далада серуендейді.

Жеке өмірі
----------

2003 мен 2006 жыл аралығында «Одинокие сердца» деген сериалындағы өзінің әріптесі Рэйчел Билсонмен ара-қатынаста болады.
2008 жылдан бастап Тереза Палмермен кездеседі
2009 жылдан бастап Диана Агронмен ара-қатынас құрады.
2013 жылдан бастап ол Лейтон Мистермен кездесіп, 2013 жылдың қарашасында екеуі некелесіп, 2014 жылы үйленеді

Дереккөздер
-----------

 Броди Адам
**Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)** Даңғылға қазақтың арда ұлы, мемлекет және қоғам қайраткері Тұрар Рысқұловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.08.1974 №332 шешімі) берілген. Рысқұлов Тұрар (1894-1943) Жамбыл облысы Жуалы ауданында дүниеге келген. Ол Әулиеата уезі Кеңесінің төрағасы орынбасары, Түркістан қаласы ОАК мүшесі, Республиканың денсаулық сақтау халком төрағасы, Ферғана ТЖ комитетінің төрағасы. ТАССР ОАК төрағасы, РКФСР ОНК төрағасының орынбасары, Қазақ өлкелік комитеті баспасы бөлімінің-меңгерушісі, «Еңбекші қазақ» басылымының жауапты редакторы, т.б. жауапты қызметтер атқарған. Даңғыл Әуезов, Алмалы, Жетісу, Түрксіб және Медеу аудандарын қиып өтеді. Қаланың шығысынан батысына қарай Құлжа күре жолынан басталып, Сайын көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: Москвин; Скотопрогонная; Третьяков көшелері. Даңғылдың ұзындығы - 5600 метр.Даңғыл бойында «Қазреставрация» кәсіпорны, республикалық және қалалық өсімдік қорғау станциялары, автокомбинаттар, зауыттар, т.б. орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Рентген сүзгілері – бұл монохроматты сәулелену алу үшін және сәулеленудің аса жоғары жұтылу үшін арналған біртекті материалдан жасалған пластина. 
Тежеуіштік рентгендік сәулеленуінде фотон энергияларының максималынан (рентген түтікшесіне берілген кернеу арқылы анықталатын) нольге дейін бар. 
Сәуле рентген түтікшесінен өткенде біртекті емес әлсірейді. Көп мөлшерлі энергиялы фотондарға қарағанда (спектрдің қысқа толқынды бөлігі) , аз мөлшерлі энергиялы фотондар (спектрдің ұзын толқынды бөлігі) әлдеқайда көп азаяды.
Біртекті емес әлсіреу рентген сүзгішінің материалы мен қалыңдығына тәуелді. Сүзгіден өткен сәулелену жоғары энергиялы фотондар мөлшеріне ие болып қатты болады. Рентген сүзгілерінің материялы мен қалыңдығы сүзгіден өту барысында рентген сәулеленуінің қаттылығы аса көп өзгеріссіз болатындай етіп таңдалынып алынады. Бұндай сәулелену энергиясы бойынша біртекті деп алады және рентгенттеропиясында терінің сәулеленуден күйіп кетуін болдырмау үшін қолданылады. Рентген теропиясында көбінесе қалыңдығы 0,5-2 мм мыс, қорғасын,қалайы рентген сүзгілерін пайдалынады. 
Рентген сүзгілерін рентген түтікшесінен кейін орнатады және қолданысына қарай бұл сүзгілерді ауыстырып тұруға болады. Сүзгілердің жұту қабілеті рентген сүзгілерінің материалының меншікті салмағына тура пропорционал. Рентген диагностикасында алюминийден жасалған рентген сүзгілері қолданылады. Олар сәулеленудің ұзын толқындық бөлігін жұтады, яғни сүзгіден өткен сәуле әлсірей ағзаға кері әсерін тигізбейді. 
Мыс рентген сүзгілерін қолданғанда осы материалға тән өзінің сәулелену қасиетіне әкеледі. Сондықтан мыс рентген сүзгілерін алюминийлі сүзгілермен қатар пайдаланылады, яғни мыстың сәулеленуін жұту үшін.
Жоғары сапалы монохроматтау үшін сәулелер жолына жұқа металл сүзгіштер қояды. Металл сүзгіштердің жұту шекарасы берілген серия сызықтарының спектрлер аймағында орналасу керек. Бұл металл сүзгіштер рентген түтікшесінің нұрлар шығатын саңылауларына параллель орналасады. Егер сүзгі алынған заттың k шекарасы жұту спектрінің 𝜆α 𝜆𝛽 аралығында жатса 𝛽 сызықты спектріне қарағанда күшті әлсірейді. Сүзгілеу әдісі 𝛽 деп аталады. Әрбір сызықтың жұту коэффициенті арқылы 𝛽 сүзгінің қалыңдығын анықтауға болады.
**Жолмырза Мырзаұлы Аймырзаев** (қарақ. *Jolmurza Aymurzaev / Жолмурза Аймурзаев*; 9 мамыр 1910 — 1996) - қарақалпақ кеңес жазушысы, Өзбек КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері.

1956 ж. Мәскеудегі Горький атындағы әдебиет институты жанындағы жоғары әдеби курсты бітірген.

Шығармалары 1927 жылдан бастап жарық көре бастаған. Тұңғыш өлеңдер жинағы (қарақалпақ тілінде) 1935 ж. Мәскеуде басылды. Кейіннен бірнеше өлең, поэма, пьесалар жинақтары, соғыстан кейінгі қарақалпақ ауылының бейнелейтін ("Амудария бойыда") романы жарыққа шықты.  

Аймырзаев Жолмырза "Гурес" (1934-35), "Күресте біз жеңдік" (1938) поэмалары мен "Айгүл-Абат" (1959), пьесасында қарақалпақ жерінде Совет өкіметінің орнауы, коллективтендіру дәуіріндегі ауылдағы тап күресі суреттеледі.

"Айдын жол" поэмасы Чарджоу-Қоңырат темір жолы құрылысына арналған.

"Бердах"(1958) пьесасында қарақалпақтың классик ақына Бердахтың өмірі көрсетілген.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Жанна Кәкібайқызы Шаймұханбетова** (1961 жылы туған), кітапханашы. Қарқаралының түлегі. Мәскеу өнер институтын бітірген (1986). Қарқаралы ауданы Карбышевка ауылдық кітапханасында,
облыстық жасөспірімдер кітапханасында (1986-1993) істейді, 1993 жылдан Н. В. Гоголь атындағы облыстық кітапханада ғылыми-әдістемелік бөлім меңгерушісі, 1996 жылдан кітапхана директоры. ҚР Мәдениет, акпарат және қоғамдық келісім министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған (2000).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Джон Малкольм Ордуэй** (ағылш. *John Malcom Ordway*) — дипломат, Астанадағы АҚШ Елшілігінің істердегі сенімді АҚШ-тың Төтенше және Өкілетті Елшісі.

Өмірбаяны
---------

Джон Ордуэй Калифорнияда дүниеге келіп, Калифорния мемлекеттік мектептерінде білім алды. 1972 жылы Стэнфорд университетін бітірді, бұның алдында 9 ай бойы Италияның Флоренция қаласында тарихтағы өнер деңгейі дәрежесінде оқыды. 1975 жылы Калифорния университеті жанындағы Хэйстинг құқық колледжін бітірді. Сонымен қатар Берклидағы Калифорния университетінде бір жылдық аспирантурада КСРО және Шығыс Еуропа мемлекеттері мамандығын бітірді.

Вашингтонда Ордвей Мемлекеттік департаментінің баспасөз қызметінде Оңтүстік Африка істерімен және екі мәрте Кеңес Одағының істері бойынша басқармасында жұмыс істеді. Ол екі мәрте Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (ҰҚК) Африка істері бойынша бөлімінің директоры болып қызмет атқарды. Осы кезеңде ол қол АҚШ келіссөздер жүргізу тобының мүшесі болып Анголадан Куба әскерлерін шығаруға және Намибия мемлекетінің тәуелсіздігін алуға ықпалын тигізген келісімшарттарды жүзеге асыруға көмектесті. ҰҚК де Ордвей Сомалидегі аштықпен күрес үшін американың әскери күшінің қатысуына алып келген 1992-1993 шешімі процесімен үңіле тұра айналысты.

Әр түрлі жылдары АҚШ мүдделерінің дипломатиялық миссияларында жұмыс атқарды:

* Ресейде — 1999 жыл мен 2001 жыл аралығында Мәскеуде АҚШ Елшілігінің елшісінің орынбасары.

АҚШ-тың Төтенше және Өкілетті Елшісі:

* Арменияда — 2001 жылдың қараша мен 2004 жылдың тамыз аралығында.
* Қазақстанда — 2004 жылдың қыркүйек пен 2008 жылдар аралығында.

АҚШ-тың Істердегі сенімді:

* Непалда— 2009 жылдың желтоқсан мен 2010 жылдың қаңтар аралығында.
* Австрияда — 2009 жылдың мамыр мен шілде аралығында.
* Болгарияда — 2009 жылдың тамыз бен қараша аралығында.
* Чехияда — 2010 жылдың мамыр мен тамыз аралығында
* Қазақстанда — қараша 2013 жыл

ағылшынша, орысша, французша, итальянша, немісше, чех тілдерін жетік менгерген. Сонымен қоса қазақ тілін аздап біледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  JOHN MALCOLM ORDWAY in u.s. department of state office of the historian
2. ↑  Kazakhstan: Luncheon with The Honorable John Ordway - Houston, Texas Мұрағатталған 5 қазанның 2013 жылы.
3. ↑  Biography John M. Ordway
4. ↑  John Malcolm Ordway (1950-)
5. ↑  Тәуелсіздік күні құтты болсын!
**Джон Артур Литгоу** (ағылш. *John Arthur Lithgow*; 19 қазан 1945, Рочестер, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актер.

Өмірбаяны
---------

Джон Литгоу Нью-Йорк штатындағы Рочестер қаласында дүниеге келеді. Оның анасы актриса, ал әкесі театр продюсері және режиссер болған. Джон Гарвардта білім алып, тарих пен әдебиетті оқыған. Университетте білім алып, театрмен айналыса бастайды. Кейін Лондондағы музыка және драма өнері академиясында оқуын жалғастырады. Лондоннан қайтып, Джон Бродвейде өнерін көрсете бастайды, 1973 жылы «Тони» сыйлығын иеленеді. 2002 жылы Sweet Smell of Success қойылымындағы рөлі үшін қайта «Тони» жүлдесінің номинанты атанған. 2005 жылы Литгоу Dirty Rotten Scoundrels мюзикліне қатысып, сыйларға ие облады. 2008-2009 жылдар аралығында Артур Миллердің «Все мои сыновья» атты қойылымына қатысады. Киноға ең бірінші рет 1972 жылы түседі. 1982 жылы «Мир по Гарпу» фильмінің арқасында «Оскар» жүлдесін иеленеді. 1983 жылы «Слова нежности» фильміндегі рөлі үшін жаңа номинациямен марапатталады. 1996 жылы түсірілген «Третья планета от Солнца» сериалының арқасында үлкен табысқа қол жеткізеді. «The Runaway Pancake» атты балаларға арналған кітаптың авторы. 2010 жылы «Алтын глобус», «Эмми» жүлделерінің номинанты атанған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
* Джон Литгоу (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Жанна Дачеровна Егімбаева.** 1953 жылы 12 мамырда РКФСР Камчатск облысы Қарағы ауданы Ивашка ауылында туған. Корей.

Талдықорған заң техникумын (1980); С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1985), заңгер.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1971 жылдан - Семей тоқыма фабрикасының тігінші-мотористі, Жамбыл аудандық түрмыстық комбинатының тігінші-моторисі. 1975 жылдан - Жамбыл аудандық соты кеңсесінің басшысы, Алматы облыстық сотының сот отырысының хатшысы. 1981 жылдан - «Казглаввторресурсы» келісімдік-құқықтық басқармасының аға заң кеңесшісі, басшысы. 1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік
жабдықтау комитетінің келісімдік-құқықтық басқарма басшысының орынбасары. 1991 жылдан - ҚР Президентінің Әкімшілігі мен Министрлер кабинетінің бас сарапшысы, заң белімінің меңгерушісі. 1994 жылдан - ҚР ПрезидентӘкімшілігінің заң белімінің меңгерушісі.
2002 жылдан бері - ҚР Премьер-министр Кеңсесінің заң бөлімінің меңгерушісі.

«Құрмет» орденімен (2008), «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2003) марапатталған.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өте оптимисттік».

Хоббиі - туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - И.В. фон Гете, У. Шекспир, Ф. Ницше.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Егімбаев Ерболат Зәкірияұлы (1950 жылы туған), «Қазақстан-Варгаши» ЖШС директоры Қызы - Егімбаева Майя (1977 жылы туған), ұлы - Егімбаев Талғат (1982 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Қазіргі түсінік бойынша — сапарың оң болсын деген тілек мағынасын білдіретіні белгілі: *«Жолаушылардың біреуі Дәмешті көріп, жолың болсын дегендей қолын бұлғайды»* (3. Шашкин, Теміртау).

Ой елегінен өткізе, санаға салып саралай түссек, осы тіркестегі *«жол»* тұлғасының ертедегі мағынасы басқа болмады ма екен дегендейсің. Өйткені сапарға, жолға шығып бара жатқаны белгілі адамға, *«жолың болсын»* деген тура бата онша орынды көрінбейді. Жолы түсіп, жолы болғалы тұрған шақта дәл мұндай тілек олқы, сондықтан да бұл тіркестегі *«жол»* тура мағынасында болуы мүмкін емес.

Ой толқуын тұрақтандыру үшін басқа тіл деректерін қарастырғанда якут тілінен мынаны байқаймыз: *дьол* - бақыт, сәт, игілік. Якут тіліндегі —*«дь»*, қазақ тілінде *«ж»* болатынын жоғарыда ескерткенбіз. Тіпті моңғол мен тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің өзінен —*«зол»*, *«цол»* сөздерінін, *«бақыт»*, *«сәт»* мағыналарында да қолданылатыны көрінеді. Туыс тілдердің мына деректеріне табан тіресек, *«жолы болу»* тіркесіміздің ерте кездердегі мағынасы — *«бақыты болу»*, *«сәті болу»* дегенді ұғындырса керек. Кейінгі дәуірлерде түркі тіліне тән *«игілік»*, *«сәт»* мағынасындағы *«жол»* сөзін парсы тілінен енген *«бақыт»* сияқты сөздер ығыстырған деуге тура келеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Джон Генри О'Хара** (ағылш. *John Henry O'Hara*; 31 қаңтар 1905, Потсвилл, Пенсильвания, АҚШ - 11 сәуір 1970, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық жазушы. "Самаррадағы кездесу", "Баттерфилд,8" секілді әйгілі романдардың авторы.

Өмірбаяны
---------

Пенсильвания штатының Потсвилл қалашығында туған. Ұлы депрессия жылдарында О'Хара отбасысы банкрот, әкесі қайтыс болады. Осының кесірінен ол Йель университетіндегі оқуын аяқтай алмайды.
Кейінде ол газет редакцияларында репортер, кино сыншы және радио комментатор мамандықтарында жұмыс істеп көреді. Нью-Йоркқа көшкеннен кейін, аптасайынғы Time, New York Magazine, Collier's Weekly секілді журналдарда жұмыс істеді. 1934 жылы өзінің алғашқы "Самаррадағы кездесу" атты романын жариялайды.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында әскердері репортер қызметін атқарады. Осы уақытта ол романдардан басқа, фильмдерге сценарий жазады. 1940 жылы "Жолдас Джоуи" атты романын , кейіннен аттас мюзиклға либретто жазады. Бұл мюзикл Бродвейде табысты өтеді, 1957 жылы осы бойынша фильм түсіріледі. Басты рөлдерде Фрэнк Синатра және Рита Хэйворт ойнайды.
Өзінің мансабында оннан астам роман, повесть және пьессалар жазған. 1970 жылы Принстонда жүрек-тамыр ауруынан қайтыс болады.

Әйгілі шығармалары
------------------

* «Самаррадағы кездесу», Appointment in Samarra — 1934
* «Көктемгі безгек» (тура аудармасы - «Баттерфилд, 8»; экранизация осылай аталған), Butterfield 8 — 1935
* «Дәрігердің ұлы», The Doctor’s Son and Other Stories — 1935
* «Жолдас Джоуи», Pal Joey — 1940
* «Өмір сүруді көксеу», A Rage to Live — 1949
* «Барлығын есіне түсіру үшін уақыт» (тура аудармасы - «Северная Фредерик, 10»), Ten North Frederick — 1955
* «Террасадан көрініс», From the Terrace — 1958
* «Кейп-Код мүйісіндегі шамшырақ», The Cape Cod Lighter — 1962
* «Локвудтардың ісі», The Lockwood Concern — 1965
* «Қысты күту үстінде», Waiting for Winter — 1966
* «Құрал», The Instrument — 1967

Дереккөздер
-----------

* Кожевников В.М. Николаев П.А. Әдеби энциклопедиялық сөздік / В.М. Кожевников, П.А. Николаев — М. : Кеңес Энциклопедиясы, 1987. — 670 бет
* Кэтрин ван Спэнкерек "Америка әдебиетінің қысқа тарихы"
* Джон Генри О'Хара (ағылш. '**) Internet Movie Database сайтында**
**Су ресурстары экологиясы** - дүниежүзілік су қорының мәселесі, адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Су айдындарының ластануын былайша топтайды:

* биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және ашуға бейім заттар;
* химиялық ластану: уытты және су ортасының табиғи құрамын бұзатын заттар;
* физикалық ластану: жылу-қызу, электромагнитті өріс, радиоактивті заттар.

Су құрамының ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық еріген элементтер, бөлшектер және температура әртүрлі болуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауз-судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Ал Қазақстанда ауыз су сапасы мемлекеттік стандарт 2874-82 бойынша 30 түрлі міндетті көрсеткішпен анықталады.
Су алабының ластануының негізгі себептері-тазартылмаған ағын суларды өзен,көлдерге жіберу.Оның негізгі көздері:

* тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар;
* өнеркәсіп орындары;
* ауыл шаруашылығында тыңайтқыштардың мөлшерден тыс қолданылуы;
* шаруышылықтың басқа да салалары[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология:Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстан-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық/Р.Сәтімбеков,Р.Әлімқұлова,Ж.Шілдебаев.-Өңд. 2-бас.-Алматы:Мектеп.2011.
**Бұзық қалашығы (Жаңақорған ауданы)** - X-XV ғасырларға жататын *Көктөбе ауылынан* батысқа қарай 2,5 шақырым , Артық ата қалашығынан солтүстіккке қарай 0,4 шақырым жерде орналасқан. Географиялық координаттары: 43°12′09″ с. е. 67°44′56″ ш. б.﻿ / ﻿43.20250° с. е. 67.74889° ш. б.﻿ / 43.20250; 67.74889 (G) (O) (Я)

Қалашық сипаты
--------------

Теңіз деңгейінен 172 м. Ескерткішті 1947 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (А.Н.Бернштам) ашқан, 2004 ж. Халықаралық қазақ түрік универститеті Тұран археологиялық экспедициясы (М.Елеуов) географиялық координаттарын анықтап, суретке түсірген.Қалашық жоспарында дөңгелек төбе пішінді , диаметрі - 310 м, биіктігі - 1,5-2 м. Қоршап жатқан үймек жалының биіктігі- 1-1,5 м. Қорғаныс қабырғасында бір-бірінен 35; 45; 50; 55; 65 м қашықтықта орналасқан 15 мұнараның орны сақталған. Биіктіктері 0,5-0,8 м болып келген мұнаралар қабырғадан сыртқа қарай 2 -4 м шығыңқы орналасқан. 

Жоспарында Г-тәрізді болып келген қақпа қалашықтың оңтүстік-батыс жағында орналасқан. 

Ескерткіш ені 8-12 м, тереңдігі 1-1,5 м ормен қоршалған. қалашықтың ішкі бөлігінде бірнеше құрылыстың қалдықтары сақталған. Қақпадан солтүстік-шығысқа қарай 120 м жерде көлемі 25×15 м болып келгшен құрылыстың қирандысы бар. Қалашықтың сыртында , қақпадан оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай үстінде қыш ыдыстар сынықтары шашылып жатқан құқрылыстың қалдықтары бар[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының тарихи және мәдени ескерткіштерінің жинағы; Қызылорда облысы,Алматы, Аруна баспасы , 2011
**Григорий Михайлович Кравцов** (14.03.1922, Қостанай облысы, Фёдоров ауданы, Кравцов ауылы - 14.1.1945, Люблин воеводствосы, Польша) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, рота командирі.

Кеңес әскері қатарына Фёдоров ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. 1941 жылы Омбы әуе мектебін бітірді. Майданға саяси қызметкер ретінде барды. 1943 жылдың маусымында Приволжье әскери округінің «Смерш» қарсы барлау бөліміне оперативтік өкіл ретінде жіберілді. 1944 жылдың тамыз айында Кравцов өзінің жеке сұранысы бойынша оперативті өкіл ретінде 69-армия, 134-атқыштар дивизиясына барды. 1945 жылдың 14 қаңтарында жаудың ішкі қорғанысын бұзып өту кезіндегі ұрыста болды. Жаудың қарсы шабуылы сәтінде айып ротасының командирі жараланып, қатардан шығып қалды. Ротаны Кравцов өз қолына алып, тәртіпті ретке келтірді. Осы ұрыста жау снаряды Кравцовқа тиіп, сол жерде қаза болды. Кравцовқа батырлығы мен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (6.4.1945).

Қазір Фёдоров ауданындағы Старожиловка ауылы, аудан орталығы Федоровка кентіндегі бір көше Кравцовтың есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
консерв
консерв
**Бұзылған консерві**. Егер консервілердегі зиянды микробтар толық жойылмаса, онда олар жабық банкада өсіп-өніп, консервіні бұзады. Одан әрдайым газ бөлініп шығады. Бөлініп шыққын газ біраз уақыттан кейін банканың қақпаған керіп көтереді. Мұндай банкалардағы консервіні пайдалануға болмайды, өйткені одан адамның уланып қалуы мүмкін. Кейде консервілер тез салқындағанда да, банканың қақпағы көтеріліп кететіні болады. Бірақ кейін консервінің мұзы еріп, қақпағы орнына түссе, онда мұндай консервілерпайдалануға зиянды емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Тихонов Григорий Матвеевич** – 1912 жылы 10 сәуірде Солтүстік Қазақстан облысы Целинный (қазіргі Ғ. Мүсірепов) ауданындағы Князево селосында туған. Оңтүстік­-Орал теміржолында паровоз машинисі болып істеген. 1934­-1938 жылдары Қызыл Армия қатарында болған. 1940 жылы Кеңес­-финляндия соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірген. Орталық майдандағы 7­ атты әскерлер корпусының 15­ гвардиялық дивизияның эскадрон командирі гвардия лейтенанты Г. Тихонов Гомель облысындағы Брагинск ауданының Нивки селосы маңында болған шайқаста көзге түсті. 1943 жылдың 28 қыркүйегінде оның эскадроны Днепрден өтіп, жандарымды алып Нивка елді мекенін босатты. Гитлершілдер атты әскердің шабуылына тойтарыс бере алмай, ұрыс даласында өлген солдаттары мен офицерлерін тастап селодан кетті.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 15 қаңтардағы Жарлығымен Григорий Матвеевич Тихоновқа Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Ленин, Александр Невский, Қызыл Жұлдыз ордендерімен .

1944 жылы 13 ақпанда ұрыс даласында қайтыс болды. Мозырь қаласында жерленген. Осы қаладағы Даңқ қорғанына оның есімі жазылған ескерткіш тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы


1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.
**Көптілеуов Тұраш** (6 қараша 1926) — Ұлы Отан соғысының ардагері, даңқты жауынгер.

Өмірбаяны
---------

### Әскерге дейін

Ол 1926 жылы қарашаның 6-жұлдызында Атырау облысы, Жылыой ауданындағы Ембі ауыл советінде дүниеге келген. 1933 жылдан 1941 жылға дейін білім алған. Кейін оқуын 1942 жылы Қосшағыл кентіндегі техникалық мектепте жалғастырады. Бұл жерде 6 ай оқып, 1942-1944 жылдар аралығында Құлсары қаласында ағаш шебері болып жұмыс атқарды.

### Әскердегі жылдары

1944 жылы армияға аттанды. Екі ай бойы Чкалов
қаласында болып, жұмыс атқарады. Кейін өзімен құрдас, 1926 жылы туғандар болып өз еріктерімен соғысқа
аттанды. 1944-1945 жылдары дивизия 375 полк, 1ші белорустық
фронт болып Берлинді алуға жүріп кеткен. 1945 жылы 28 сәуір күні снаряд
жарқыншағынан жарақат алды да, бір құлағы естімей қалады. Соның әсерінен
ауруханаға түсіп, 1 ай емделеді. Жеңіс күнін де Германия елінде өткізуге
тура келді. Алайда мейрамнан кейін де оларды елде ұстап қалды. Мегеров қаласына
комиссия келіп, солдаттарды топтарға бөліп жібереді. Ол 20-шы солдат болып
десанттар қатарына қосылады. Кейін, Белоруссияның Полоцк қаласында, станца Барабуха
01667 әскер бөлімшесінде қызметін жалғастырды.

### Әскерден кейін

Соғыстың
аяқталғанына 5 жыл болғанда, 1950 жылы 15 қазанда елге оралады. 1952-1982 жылдар аралығында "Орталық геологиялық барлау
экспедициясында" бұрғылаушы мастер болып жұмыс атқарады.

Марапаттары
-----------

1. Жуков медалі
2. Ұлы жеңіске 20 жыл
3. Ұлы жеңіске 30 жыл
4. Совет әскерінің флотына 30 жыл
5. Ұлы жеңіске 40 жыл
6. КСРО қарулы күштеріне 60 жыл
7. КСРО қарулы күштеріне 70 жыл
8. Жеңіске 60 жыл (Украина)
9. Ұлы жеңіске 50 жыл
10. Ұлы жеңіске 60 жыл
11. Жеңіске 60 жыл (Беларусь)
12. Астанаға 10 жыл
13. Тыл ардагері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Ұлы Отан соғысы ардагерлері (Атырау облысы)" кітап-жинақ.
2. ↑  Ардагердің ордендер кітапшасынан
Григорий Семёнович Волконский

**Волконский Григорий Семенович** (1742-1824)-князь, инфантери генералы, Орынбор облысының әскери губернаторы (1803-17), 1817 жылдан мемлекеттiк кеңес мүшесі. Оның тұсында Новоилецк шекаралық бекініс шебі салынып, Орынбор шекаралық шебінің сырт жағы қонысқа айналды. Ол үшін қазақтар жерінен ығыстырылды. Шептен малын айдап өткені үшін қазақтардан ақы алу, шекаралық селолар мен қалаларға жұмысқа жалданған қазақтар үшін арнаулы билет жасатып, билет ақы төлету жүйесін енгізді. Оның тұсында Бөкей ордасына қарасты жерлерді оралдық орыс-казак әскерлері басып ала бастады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Су жылытқыш,электрі тұрмыстық су жылытқыш орталықтандырылған ыстық суы жоқ, сондай-ақ газды және соған ұқсас аппараттарды қолдануы мүмкін болмаған үйлердің тұрғындарын ыстық сумен қамтамасыз етуге арналады.Тұрмыс жағдайында суды жылытуға және ыстық қалпында ұзақ уақыт сақтауға арналған сыйымдылықты жылу аккумуляциялаушы су жылытқыштарды пайдалану тиімді, Олар элекр қыздыру элементі мен су темпереатурасын реттеп және шектеп отыратын құрылғысы бар жылу изоляциялық металл бак түрінде болады.Ыстық суды күндіз тұтыну мөлшеріне орай бактың сыйымдылығыда өзгертіледі.Мәселен,ас үй (ыдыс-аяқ жуу үшін)қажеті үшін су жылытқыштың сыйымдылығы 7-10л,ал душ пен ванна үшін 80-150л болуы керек.Бактағы су электр жылытқыш элементімен табиғы конвенция нәтижесінде ысытылады.Ысыту жылдамдығы бак сыйымдылығына және жылытқыш қуатына байланысты.
**Григорий Федосеевич Иванов** (3.12.1919, Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданы, Тархан ауылы - 5.1945, Глубокое ауданы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия лейтенанты, танк командирі.

Мектеп бітіргеннен сон ұжымшарда трактор жүргізушісі болып жұмыс істеді. 1939 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1942 жылдың мамыр айынан бастап фашистік Германияны жеңген күнге дейін Иванов майданда 181-танк бригада- сында үрыстарға қатысты. Ол Еділ жағалауы мен Кавказ тау сілемдерінен бастап, Румыния, Венгрия елдері арқылы Берлинге дейін жетті. 1944 жылы қыркүйекте 181-танк бригадасы Венгрия аумағын азат ете отырып, Тиса өзеніне жетті. Тиса өзенінің аңғарындағы Сентеш қаласының Солтүстік-батысынан 3 шақырым жерде орналасқан өткелді алуға тапсырма берілді. Кеңес әскерінің 3 танкісі жаудың қоршауын бұзып шығып, жаудың тылына өтті. Жау танкішілерге оқты қарша боратты. 12 сағатқа созылған ұрыста Иванов ауыр жараланды. Кеңес әскерінің 3 танкісі жаудың бірнеше бөлімінің тегеурініне төтеп берді. Жасаған ерлігі үшін Ивановқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945).

Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**СУ ДОБЫ** – суда өткізілетін командалық ойын. 30х20 м су айдынында қарама-қарсы ұз. 3 м, биктігі 0,9 м қақпа қойылып, салмағы 400 – 500 г, шеңбері 68 – 71 см доппен екі (әр командада 7 адам) команда ойнайды. Ойын 5 минуттан төрт кезеңде өтеді. Су добы алғаш рет Англияда пайда болды. 1900 ж. Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілді. 1925 жылдан бастап Су добынан КСРО чемпионаты өтті. Қазақстанда 1950 жылдан өткізіліп келеді. Қазақстанның ерлер командасы КСРО чемпионы (1981 – 82), күміс жүлдегері (1984, 1988), қола жүлдегері (1978, 1980, 1983, 1985) және Азия ойындарының чемпионы (1994, 1998), Азия чемпионы (1995, 2000). КСРО халықтары спартакиадасының күміс (1987) және қола жүлдегері (1971, 1983) болып, бірқатар Олимпияда ойындарына қатысқан (2000, Сидней, Афина, 2004). Қыздар командасы екі дүркін КСРО чемпионы және кубогының иегері (1990 – 91) атанды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 8 том