recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Иноземцев Карп Максимович** (1891 — 18. 05. 1919) — Қостанай уезiнде Сов. өкіметін орнатуға және нығайтуға белсене қатысушы. Қостанай уезiнiң Александровск пос-сінде жер ауған шаруа семьясында туған. 1918 жылдан Компартия мүшесі. Амур алтын кенінде iстедi. 1914 жылы патша армиясына алынып, онда большевиктердiң астыртын жұмысымен танысты. Армиядан туған жеріне келіп, Сов. өкіметін орнату және нығайту күресіне белсене араласты. Советтердiң Торғай обл. съезiне делегат болып, обл. аткомының мүшелігіне сайланды. Алашордашылар Торғай түбiнде партизан отрядымен қолға түсіп, азаптап өлтірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 5
Сурет:Bazarbaeva-199x267.jpg
Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің ғылыми істер жөніндегі проректоры (Қазақстан, Ақтөбе), техника ғылымдарының докторы, ЖАК доценті, Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің, Алматы экономика және статистика академиясының профессоры, Қазақстан дизайнерлер Одағының мүшесі.
Қазіргі кезде Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің ғылыми-зерттеу істері жөніндегі проректоры қызметін атқаруда. С.М. Базарбаева өзінің ғылыми жұмыстарында негізінен өнеркәсіптік экология, геоэкология, мұнай-газ, химиялық және металлургиялық өнеркәсіп қалдықтарын кешенді түрде қайта өңдеу, пайдаға асыру әдіснамасы, тері өндіру технологиясы сияқты өзекті тақырыптарды көтерді. Ғалым 80-нен астам ғылыми жұмыстар жариялады, соның ішінде 2 монография, 8 өнертабысқа арналған авторлық куәлік, ҚР 2 предпатентінің авторы болды.

Бүгінгі таңда Сәуле Маратқызы техникалық білім беруге арналған оқулықтардың сарапшысы болып табылады. Инновациялық жобаларға қатысты бірқатар конкурстардың жеңімпазы. Оның ғылыми еңбектері қоршаған ортаны қорғау, геоэкология, минералды ресурстарды тиімді пайдаланудың теориясы мен практикасын дамытуға зор үлес қосты.
С.М. Базарбаева тек ұйымдастырушы ғана емес, ғылым саласын белсенді насихаттаушы да болып табылады, қоғамдық, ұйымдастырушылық қызметке жан-жақты ат салысады.
Оның ғылыми қызығушылықтарының аясы өте кең, нақтылар болсақ, өнеркәсіптік экология, табиғатты тиімді пайдалану, тері және жүн өңдеу технологиясы, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық білім беру және ағарту, өнеркәсіптік дизайнды атап өтуге болады. 
Жергілікті БАҚ-тағы көптеген жарияланымдар мен сұхбаттардың авторы. Бүгінгі таңда Сәуле Маратқызы Базарбаева өзінің ғылыми жобалары мен өнертабыстарын оқу процесіне және өндіріске енгізумен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 29 наурыздың 2014 жылы.
**Симонов мұздығы** – Теріскей Алатаудың шығыс сілемі – Сарыжаз жотасының солтүстігінде жəне Катша – Ашутор тауының шығыс беткейіндегі мұздық. Мұздықты 1902 жылы Г. Мерцбахер ашқан.1954 жылы Қазақстан географы П.В. Симонов есімі берілді.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданы жерінде орналасқан. Текес өзенінің саласы – Байынқол өзені осы мұздықтан басталады.

Сипаты
------

Мұздықтың жалпы ұзындығы 8,3 км, ашық жері 8,1 км, көлемі 3,98 км3. Ауданы 27,9 км2, оның мұзқар (фирн) алаңы 20,1 км2, ашық жатқан тілі 7,7 км2. Байынқол шыңындағы (5840 м) мұзқары 6 ірі камерадан тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедясы, 7 том.
**Каротин** — каротиноидтар тобына жататын қызғылт сары түсті пигмент. Өсімдік клеткаларының құрамында болатын сарғыш-қызғылт пигмент (алғаш рет сәбізде болатыны анықталды, сондай-ақ итмұрын, қарақат, шетен және т.б. жемістерде болады); **А** провитамині. Организмде ыдырап бөліну арқылы A дәруменіне айналады.

α-каротин
β-каротин

Өсімдіктерде кездесуі
---------------------

Каротин келесі өсімдіктердің құрамында көптеп кездеседі:

* ананас
* самырсын жаңғағы
* қымыздық
* көк пияз
* ақжелкен
* шырғанақ
* шетен
* аю пияз
* тәтті қызыл бұрыш
* асқабақ
* аскөк
* қызанақ

Сонымен бірге каротин пигментін сиырдың бауырынан, көк бұрыштан, ас бұршақтан, шабдалыдан, қауыннан, брокколиден, қызыл қырыққабаттан және қарбыздан алуға болады. Ал өрік, апельсин, балғын және тұздалған қияр, ірімшік, жұмыртқа, кілегей, қаймақ, сүзбе, жаңғақ пен балықтың құрамында аз мөлшерде кездеседі.

Каротиннің адам ағзасы үшін маңызы
----------------------------------

Каротиннің адам ағзасында жеткіліксіз болуы, адамның ісік ауруына шалдығуына алып келеді. А дәруменінің жеткіліксіздігі жуан ішектің, асқазан, өкпе және сүт безі рагының туындауына себеп болады.

А дәрумені иммундық жүйені нығайтып, созылмалы және жұқпалы аурулардан айықтырады.

Каротиннің адам ағзасы үшін зияны
---------------------------------

Адам ағзасында А дәрумені көбейіп кетсе, адамның жүрегі айнып, іші ауырады, ішек пен асқазанның жұмысы бұзылады, буын мен тері қышымасына душар болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Ордабасы": Энциклопедия.- Шымкент:"Ордабасы".2008.
2. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
**Золтан Себескен** (нем. *Zoltán Sebescen*; 1 қазан 1975, Эинген, ГФР) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

Золтанның әкесі мажар. 

1994 жылы карьерасын Германияның аймақтық лигаларының бірінде "Штутгартер Киккерс" клубында бастады. 1996 жылы клуб екінші Бундеслигаға жолдама алды. 1999 жылға дейін екінші Бундеслигада ойнаған Золтан 1999 жылы "Вольфсбургке" ауысты. Екі маусым ойнап, 40 кездесуде алаңға шықты, УЕФА кубогына қатысты. 2001 жылы "Байер" футболшысы атанды. "Байердегі" алғашқы маусымында үш бірдей майданда екінші боп мәреге жетті, Германия чемпионаты, Германия кубогы, Чемпиондар лигасы. 

2004 жылы күтпеген жерде 29 жасында карьерасын аяқтады.

2000 жылы ұлттық құрамаға шақырту алды да, 23 ақпанда Нидерландқа қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты, бір тайм ойнады да, алмастырылды. Бұл Золтанның құрама сапындағы жалғыз кездесуі боп қала берді.

Жетістіктері
------------

«Байер 04»
* Бундеслиганың күміс жүлдегері: 2001/02
* Германия кубогының финалисі: 2001/02
* Чемпиондар лигасының финалисі: 2001/02

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Уман Яна** (ю-ман-ян-на деп аталады)-Сыртқы істер министрлерінің конференциясы үшін, Джорджтаун қаласында 1972 жылы тамыз айында салынған VIP - зал және демалыс орталығы (сабан хижина).
«Уман Яна» - Вай-Вай сөзі, «адамдар үшін кездесу орны» деген мағынаны білдіреді.

Le Meridien Pegasus қонақ үйінің жанындағы басты көшеде орналасқан, қазіргі уақытта ол Джорджтаунның көрнекі орындарының бір бөлігі болып табылады және үнемі көрме және конференц-орталық ретінде пайдаланылады.

Уман Яна
Құрылымның биіктігі 16,78 метр, сабан жапырақтарынан жасалынған, сондай-ақ мукру, туру және нибби сабақтарымен бірге қосылған валлаб бағандарынан тұрады. Оны алпысқа жуық Вай-Вай байырғы тайпаларының тобы тұрғызды. Гайанадағы байырғы тайпалардың бірі Вай-Вай бенабтары немесе баспаналары тәрізді, 460 шаршы метрді алып жатыр.

1974 жылы 26 тамызда Президент Форбс Бернэм «Адам құлдығынан бостандық үшін күрескен және күрескендердің бәрін еске алу үшін» Африканы азат етуге арналған ескерткішті ашты

2001 жылы 7 сәуірде Уман Яна Африканы азат ету ескерткішімен қатар Гайана Ұлттық ескерткіштерінің бірі болып жарияланды.

2010 жылы жөндеуден өткен Уман Яна 2014 жылы 9 қыркүйекте өрт салдарынан қираған. Үкімет ұлттық мақтанышын қалпына келтіріп, желдетуді жақсартуды және ертерек өрттен күдіктенген электр қуатымен байланысты мәселелерді шешуді жоспарлады. Қалпына келтіру жұмыстары 2015 жылдың соңында басталып, 2016 жылы аяқталды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  UMANA YANA & AFRICAN LIBERATION MONUMENT | National Trust of Guyana (en-US).
2. ↑  Umana Yana rebuilding pegged at $50M Мұрағатталған 28 қарашаның 2015 жылы. Guyana Times, December 4, 2014.
**Эмма Хеминг-Уиллис** (ағылш. *Emma Heming-Willis*; 18 маусым 1978, Мальта) — ағылшын актрисасы және фотомодель.

Өмірбаяны
---------

Эмма Хеминг 1978 жылдың 18 маусымында Мальта елінде дүние есігін ашып, Англия және АҚШ-тың Калифорния штатында өсіп, білім алған. Актриса және фотомодель карьерасын 2001 жылы бастайды. Канадалық La Senza фирмасында жұмыс жасап, ішкі киімдерді жарнамалаған болатын. 2005 жылы Maxim журналы Эмманы 100 ең келбетті әйелдер қатарына жатқызған. Herve Leger, John Galliano, Paco Rabanne, Christian Dior, Chanel, Maska, Thierry Mugler, Valentino, Emanuel Ungaro, Ralph Lauren, Victoria`s Secret сәнді маркалардың көрсетілімдеріне қатысқан.

Жеке өмірі
----------

2009 жылдың 21 наурызынан Эмма Брюс Уиллистің әйелі болып саналады. Екеуі үйленгенге дейін 15 ай шамасында кездескен. Олардың екі қызы бар: Мейбел Рей (2012), Эвелин Пенн (2014).

Фильмографиясы
--------------

* 2001 - The Victoria's Secret Fashion Show - Өз-өзін ойнайды
* 2001 - Perfume - №3 модель
* 2006 - Entourage - Клубтағы қыз
* 2007 - Perfect Stranger - Донна
* 2007 - The Comebacks - Меган

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Эмма Хеминг (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Profile of Emma Heming Fashion Model Directory сайтында
* Emma Heming, Bruce Willis' girlfriend, models for La Senza.  The Daily Telegraph (сәуір 30, 2008). Тексерілді, 5 ақпан 2013.
* Bruce Willis Puts Official Seal on Marriage Yahoo News, наурыз 28, 2009
* *Elizabeth Leonard* Bruce Willis and Emma Heming welcome a daughter.  People.com (сәуір 2, 2012). Тексерілді, 5 ақпан 2013.
* Fashion Model – Profile of FMD – Emma Henning
Кацура Таро
**Кацура Таро** (1847 жыл 28 қараша, Ямагути - 1913 жыл 10 қазан, Токио) - Жапонияның мемлекет қайраткері, генерал.

Өмірі
-----

*Тёсю княздығындағы* самурайлар арасынан шыққан. 1868 жылғы төңкеріс кезінде император жағын қолдап, Киотода оның сарайын қорғап, сегунат жақтастарымен бірге Солтүстік Жапонияда соғысты. 1870-1873 жылдары Берлиндегі әскери училищеде оқыды. 1875-1878 жылдары *Берлиннің жапон елшілігінде* әскери атташе қызметін атқарды. 

1894-1895 жылдары *Жапон-Қытай соғысында* ерекше көзге түсті. 1898-1900 жылдары - әскери министр. 1901-1905, 1912-1913 жылдары - премьер-министр. *Ағылшын-жапон одағын* ұйымдастырушылардың бірі. Англия мен АҚШ-тың қолдауымен *Кацура үкіметі* 1904-1905 жылдары Жапонияның Ресейге қарсы соғысын ашты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
**Эммануэль Бонавентуре Деннис** (ағылш. *Emmanuel Bonaventure Dennis*; 15 қараша 1997 жыл) — нигериялық футболшы, Нигерия Ұлттық футбол құрамасы мен "Уотфорд" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Заря

Нигериядағы Абуджа академиясының түлегі. 2016 жылы Украинаның "Заря" клубымен келісім шарт жасасты. Сол жылы 24 шілдеде Донецкінің "Олимпик" клубына қарсы матчта тұңғыш рет алаңға шығып, гол да соқты. Жалпы 2016/17 жылғы маусымда Украина чемпионатында 6 гол соқты. 

### Брюгге

2017 жылы "Брюггеге" ауысты. 
2019 жылы 1 қазанда Чемпиондар лигасының топтық турнирінде сырт алаңда "Реал Мадрид" қақпасына екі гол соқты. Бұл ойын 2:2 есебімен тең аяқталды. 

### Ұлттық құрама

2019 жылдан бері Нигерия құрамасы сапында ойнайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
Умбра, пентумбра және антумбра
**Умбра**, **пентумбра** және **антумбра** — аспан денелері сияқты үлкен өлшемді денелердің әсерінен пайда болған көлеңкелер және шалакөлеңкелер.

**Умбра** немесе *толық көлеңке* - бұл көлеңкенің ортасында орналасқан неғұрлым қараңғы бөлігі. Оның қараңғы болуының себебі бетке бағытталған жарыққа дене толығымег бөгет жасайды.

**Пенумбра** немесе *шалакөлеңке* - бұл көлеңкенің жарығырақ бөлігі. Ол жарық бөгет болған денеден өтіп, бетке жеткенде пайда болады. Шалакөлеңкедегі адамды көруге болады. Сонымен қатар жарық көзі толық не жартылай жабылған кезбе ауданды шалакөлеңке деп атауға да болады. Яғни, толық көлеңке шала көлеңкенің түрі болып табылады. 

Кейде көлеңкенің 3 бөлігінде бақауға болады. Оны **антумбра** деп атайды. Бұл бөгет жасайтын дене жарық көзінің центрінде орналасқан сияқты болып көрінетін аудан. Егер жарық жолына бөгет жасайтын денені жарық көзіне жақындатсақ, онда шалакөлеңкенің ауданында оның нақты өлшемін көруге болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика балалар энциклопедиясы
**Суық көкгүл** (Көкгүлдер тұқымдасы) - Алтай, Батыс Тянь-Шяньда және Альпі белдеуінде ғана кездеседі. Батпақтанған Альпі шалғындығында, мүкті балшықта, ылғалды тасты беткейлерде, бұлақ жағасында өседі. Оның ұзындығы 35 см-ге дейін, мықты сабақтарымен, ірілеу жапырақтарымен, сабақ түйіндегі және сабақ бойындағы қарама-қарсы (2-4 жұп) жапырақтарымен ерекшеленеді. Гүлдері әдетте үшеу, сабақұшына тығыз шоғырланған. Жапырағы ұсақтау, сарғыш жылтыраған, күлгін сызықтарымен және күлтенің жоғарғы бөлігі дақты. Бұл түр жазда кеш (шілде-тамыз) гүлдейді, әр елдің халық медицинасында жер үсті бөлігі гүлдері бауыр ауруларына, тыныс жолы ауруларына, өкпе қабынғанда, қызу көтерілгенде және тәбет ашуға, жоғары қызулы жұқпалы ауруларды емдеуге кеңінен қолданады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Эмир Ибрағимұлы Файк** (9 мамыр 1909, Бақшасарай, Қырым-*белгісіз*) — кинорежиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1959). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.

Өмірбаяны
---------

1935 жылы Мәскеу қаласында бұрынғы Бүкілодақтық кинематография институтын бітірді.

Шығармашылық жолын 1932 жылы бастады.

1944 – 1946 жылдары Майдандық кино тобында болды.

1946 – 1984 жылдары «Қазақфильм» киностудиясында режиссер.

Қойған фильмдері
----------------

«Теміртау» (1947) және «Тау шаңғышыларының жарысы» (1954) секілді деректі фильмдерді өзі түсіріп қояды. «Қанатты сый» (1957, А.Слободникпен бірге), «Бір түні» (1962 А.И.Гинцбургпен бірге), «Менің ұлым!» (1962), «Жүрек қалауы» (1964) атты көркем фильмдермен қатар «Даңқты шахтерлер», «Қазақстан мичуриншілері» (1949), «Жігіттер» (1950), «даладағы қала» (1953), «Ертіс СЭС-і» (1954), «Бибігүл ән шырқайды» (1967), «Ільяс Жансүгіров» (1972), «Кененбайдың оралуы» (1975), «Мухтар Әуезов туралы сөз» (1977), т.б. деректі фильмдерді де қойды.

Марапаттары мен естелік
-----------------------

2000 ж. Алматы қаласындағы ол тұрған үйге (Төле би көшесі, 17-үй) мемориалдық тақта орнатылады.

1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет қызыл Жұлдыз ордендерімен, медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

```
 Қазақ мәдениеті
```
**Tен Зинаида Яковлевна** — 1950 жылы 21 сәуірде Көкшетау облысындағы НовоТ Сухотино село'сында (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша қаласы) дүниеге келген.. Журналист, баспагер 1974 жылы ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітірген сон жолдамамен "Қазақстан" баспасына редакторлық қызметке жіберіліп, осы баспада қатардағы редактордан бастап, бас редактордын орынбасарлығына дейін, ал кейінірек шағын кәсіпорын ретінде табан аудармай жиырма жыл еңбек етті.

1994 жылы құнды қағаздар фабрикасында жетекші редактор, 1995 жылыбас менеджер, сосын ҚР Қаржы министрлігінің "Қаржы-каражат" баспасының маркетинг жөніндегі директоры, ал 1999 жылы бұл баспанын жекешелендірілуіне байланысты З.Я.Тен әріптестерімен бірге жекеменшік "Раритет" баспа компаниясын курды, қазірде осы баспанын президенті болып істейді.

З.Я.Тен баспагерлер қауымында жоғары деңгейдегі кәсіпқой маман, білгір ұйымдастырушы ретінде кеңінен танымал, оның еліміздегі кітап шығаруға қосқан улесі "Баспа уздігі" құрметті атағымен, "Полиграфия жөне кітап шығару ісіне сіңірген еңбегі ушін" төс белгісімен, ХШЖК куміс медалімен, сондай-ақ көптеген дипломдармен, құрмет грамоталарымен аталды. "Еңбек ардагері" медалі бар.

З.Я.Тен қазақ окырмандарының көркемдік талғамына татитын — 100 томдық "Алтын қор" кітапханасын жабдықтауға үлкен жанашырлық, ыкыластылық танытып келеді. Ол басқаратын "Раритет" баспа компаниясында жоғары білікті, еңбек тәжірибесі мол кадрлар жұмыс жасайды, ал баспа Қазақстандағы тандаулылардың бірі ретінде танымал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
### Өмірбаяны

Эмма Роуз Робертс- америкалық актриса және модель. Атақты актер Эрика Робертс-тың қызы және Джулии Робертс-тың жиені болып келеді. Жасөспірімдердің сүйікті телесериалыНетакая-да (2004—2007) Эдди Сингердің рөлін ойнап үлкен атаққа ие болған болатын. Сонымен қатар 2005 жылы өзі ойнаған телесериалға Unfabulous and More атты саундтрек жазған. Кейін үлкен атаққа ие болып өз шеберлігін басқада фильмдер мен телесериалдарда көрсетті. Олар Оторва,Крик 4,Біз Миллермыз сонымен қатар америкалық атақты телехикая Америкалық қорқыныштар әңгімесі.

Балалық шағы
------------

Эмма Робертс Нью-Йорк штатының Ринбеке қаласында 1991 жылдың 10 ақпанында дүниеге келген болатын. Әкесі Эрика Робертс және анасы Келли Канингхэм. Эмма туыла сала ата-анасы айырылысып кеткен болатын.Кейін ол өзінің әпкесі Джулия Робертстың қолында тәрбиеленеді. Эмманың актрисалық шеберлігі кішкентай кезінен байқала бастаған болатын. Кейіннен әпкесі Джулия оны театр үйірмесіне береді, содан бастап ол сахна әлемінен шыққан емес. Әпкесінің айтуынша Эмма туа біткен талантты қыз. Себебі ол өз ісінің шебері деген болатын.

Дереккөздер
-----------

Эмма Роуз Робертс
**Сәмәди Зия Ибадатұлы** (15.4.1914. Алматы облысы, Панфилов ауданы, Хонихай - 20.11.2000, Алматы қаласы) - жазушы, драматург, Қазақстанның халық жазушысы (1987). 1931 жылы Шыңжаңға (Қытай) өткен. Құлжа қаласында білім алды. 1934-1958 жылдар аралығында мәдениет, білім беру және баспасөз саласында әр түрлі жауапты қызметтер атқарған. 1962-1963 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында ұйғыр әдебиеті секциясының меңгерушісі болды. 1934 жылы «*Қанды дақ»* атты алғашқы драмасы Құлжа театрында қойылды. *«Ғарип және Сәнәм»*  (1935), *«Сыры ашылды»* (1937), «*Мейірімді ана*» (1937), «*Қаһарлы минуттар*» (1945), «*Зынданда*» (1946), «*Зұлымдыққа тосқауыл*» (1951), «*Еріксіз ерлер*» (1970), «*Жұпархан*» (1973-1976) т.б. пъесаларында ұйғыр халқының тарихи тағдыры баяндалды. Отаршылдарға қарсы көтерілісті суреттеген «*Майымхан»* романы (1965), жазықсыз жапа шеккендердің қайғы қасіретін көрсеткен «*Бір тартым темекі*» (1970), 20-шы ғасырдың 30 жылдарындағы ұлт-азаттығы қозғалысына арналған «*Жылдар сыры*» дилогиясы (1-кітап 1967, 2-кітап 1972, 3-4 кітап 1989), ауыл жастарының шаттық тұрмысын, ой-арманын баяндаған «*Өрік гүлдеген кезде*» повесі (1976), азаттық жолында мерт болғандар туралы «*Ғани батыр*» атты шығармасы (1979),  *Ахмет Әпенді*  романы (1995) жарық көрді. С.Мұқановтың «*Қашқар қызы»* поэмасын, Ғ. Мүсіреповтің «*Кездеспей кеткен бір бейне*» повесін ұйғыр тіліне аударды. Еңбек Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальмен марапатталған.

**Сәмәди Зия**(1914 – 2000) – жазушы, драматург. Қазақстанның халық жазушысы (1987). 1934 жылдан көптеген әңгіме, повесть жинақтары жарық көрген. Мәйімхан (1965), Жылдар сыры (3-кіт. 1967 – 72) Ғани Батур (1979), Ахмет Әпенді (1995) атты романдары жарияланды. С. Мұқан

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
Ертеден өсімдіктер азық пен дәрілік шикізат ретінде ғана бағаланды. Навуходоносор патшасының бұйрығымен шөл далада салынған Семирамиданың аспалы бақтары ертеде әлемнің жеті кереметінің бірі болып саналған. Бұрыннан Ежелгі Грецияда өзіміз жақсы білетін гиацинт өсімдігін өсіреді. Ол грек тілінен аударғанда «жаңбыр гүлі» деген мағынаны береді. Грек аңызы бойынша, Гиацинт Спарта патшасының ұлы болған. Ол өте сұлу болғандықтан онымен құдайлар да достасты. Оңтүстік желдің құдайы Зефир мен Аполлон құдайы Гиацинтпен жиі күш пен ептілікке сайысты. Бір жолы Аполлон дискті бұлттардың дәл астына лақтырды, ал Зефир жеңілгісі келмей қатты үрледі, құлаған диск Гиацинтке ажалды жара әкелді. Қапаланған Аполлон спарта жігітінің қан тамшыларын таңдаулы гүлдер-гиацинттерге айналдырды.
Бақшалы сарыгүлдер ортағасырлық христиандардың пікірі бойынша Құдай ананың ана жүрегінің азаптарын бейнелейді.Алғашқыда сарыгүлдерді Еуропадағы монастырлар мен сарайлардың жанында отырғызылған, кейін қарапайым қала тұрғындары да отырғыза бастады. Гүл өсіруші мамандар ақтан қараға дейін түрлі түсті гүлдерді өсірді. Сарыгүл атауын Ирида ежелгі грек әйел құдайынан алды.
Гладиолустың биік гүлденгіш сабағын ежелгі римдіктер қан тамшылаған суырылған семсерге ұқсатты.Латын тілінен аударғанда семсер «гладиус», осыдан гүлдің атауы алынды.Римдіктер гладиолустарды гладиаторларға арнады , ал ортағасырларда гладиолустың баданасын мойнына ілген адам зақымданбайды деген сенім болған.
Көптеген ботаниктердің пікірі бойынша , адамдар гүлзарға отырғызған алғашқы гүл – нәркес болып табылады. Ежелгі грек аңызы бойынша , Нәркес есімді жігіт бұлақ суындағы өз бейнесін көріп , ғашық болып қалады.Ұйқы мен тыныштығын жоғалтып ол күнде бұлақ суына қайта оралатын , соңында мүлдем жоқ болып кетті.Ал бұлақ жағасында хош иісті ақ гүл өсіп шықты.
Раушанды гүлдердің патшайымы деп атайды. Оның отаны – Парсы елі , ежелде Гүлістан «раушан бағы» деп аталған.Ежелгі гректерде бұл гүл махаббаттың , ал католиктерде ерекше рақымшылықтың символы болып саналатын.Францияда раушан гүлдерін өсіру құқығы бәрінде болмаған.Бүгінде раушан гүлдерінің 30 мыңнан аса түрі бар, олардың өсірілуі көбісі атақты адамдар немесе белгілі бір оқиғалармен байланыстырылған.
Ішек таяқшаларымен шақырылатын, ас-қорыту жолының зақымдалуымен кейде-әсіресе кішкентай балаларда, иммунды жетіспеушілік кезінде ауыр, сепсис түрінде өтетін бір топ жедел ішек инфекциялар тобы.

Тарихи мәліметтер:
------------------

ішек таяқшасын 1885 жылы австриялық ғалым Т.Эшерих ашқан-Bacterium coli commune. Одан кейін – Escherichia coli деген ат бекітілді.

Этиологиясы:
------------

Эшерихиялар –E.coli-Enterobacteriocae тұқымдасқа кіреді. Ұсақ жіпшелері бар, грамм теріс таяқшалар Vestael

Қазіргі күнде E.coli құрамындағы О-антигеннің 170 түрі зерттелінген, соның ішінде 80-нен аса адамға патогенды штаммдардан
Эшерихийлардың жіктелуі О-антигенмен патогендік әсері жүргізіледі:

* энтеротоксигенді (ЭТІТ) – 17 серотоп -06,08, 015, 020, 027 т.б.)
* энтероинвазивті (ЭИІТ)-028, 032, 0124, 0136, 0144 т.б.)
* энтеропатогенді (ЭПІТ) І топ-0,55, 0111, 0125, 0142 т.б.)

ІІ топ- 044, 0112, 0114 т.б.)

* энтерогеморрагиялық (ЭГІТ) 0157; н7 т.б.
* антигенді құрамы күрделі
* соматикалық О-антиген
* беткейлі соматикалық К-антиген

ЭТІК-термолабильді және термостабильды энтеротоксиндерді түзіп – холера тәрізді диареяны тудырады.
ЭПІК – омыраудағы балаларда ауыр өтетін колиэнтерит себебі болады.
ЭПІТ – ішектің эпителиальды клеткалардың ішіне енетін қасиеті бар – дизентерия тәрізді диареяны тудырады.
ЭТІТ-кішкентай балаларда геморрагиялық энтероколит себебі болады.

Эпидемиологиясы:
----------------

Аурудың көзі – ауру адам (көбінесе жасырын түрлерімен)

* бактериятасымалдаушы

Тарау механизмі – фекальды оральды
Тарау жолдары – алиментарлы (көбінесе сүт және сүт тағамдары арқылы)

* су арқылы
* тұрмыстық қатынас арқылы (сиректеу) (0124 типында)

Ауыратындар: көбінесе кішкентай балалар, -ЭПІТ, ЭГІП, ЭТІТ.
Сырқат көбінесе бірен-саран оқиғалары мен топтанып ауру ретінде өтеді.

Мерзімі:
--------

жаз-күз айлары.

Дереккөздер
-----------

* 
* 
* 
* Мұрағатталған 27 тамыздың 2019 жылы.
**Эшли Мишель Тисдейл** (ағылш. *Ashley Michelle Tisdale*; 2 шілде 1985, Уэст Дил, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық актриса, әнші және продюсер. 2006 жылдың 12 ақпанында, Эшли «What I’ve Been Looking For» және «Bop to the Top» өлеңдерімен «Billboard Hot 100» тізімінде бірінші рет осы 2 өлеңмен дебютке шықты. Бұл өлеңдер бәріне танымал «Классный мюзикл» фильмында болды.

2007 жылы ақпанында «Headstrong» үнтаспасын шығарды. «Guilty Pleasure» деген екінші үнтаспасын 2009 жылы шығарды. «Disney Channel» каналында Тисдейл «Финес және Ферб» мульт-сериалында Кендисс Флинның дауысын сомдады.

Балалық шағы
------------

1985 жылы 2 шілдесінде Нью-Джерси штатындағы Уэст Дил қаласында дүниеге келді. Ата-анасы: Лиза және Майк Тисдейл. Монмут штатындағы Оушен Тауншип қаласында өскен. Эшлидің өзінен үлкен әпкесі бар. Оның аты — Дженнифер Тисдейл, ол да актриса.

Музыкалық кейпі
---------------

Эшлидің музыкасында көбінесе поп жанрындағы өлеңдер. Махаббат туралы өлеңдер Эшлидің басты тақырыбы. Өз өлеңдерінде электронды аспаптарды қолданады. Мысалы, электрикалық гитара және барабан. Тисдейл өзініің студиялық үнтаспаларына өлеңдер жазды. Сүйіп тыңдайтын әншілері: Келли Кларксон, The Used, Boys Like Girls, Майкл Джексон, My Chemical Romance, Леди Гага және Ферги. Ал, «AOL» каналының сұхбатында «Мен Pink-тің шығармашылығы мен өмірінің жанкүйері болғанмын. Кэти Перридің поп-рокқа деген сүйіспеншілігін ұнатамын және Пэт Бенатардың музыка сүйіп тыңдаймын. Бұл әйелдерді мен мақтан тұтып, олардан сабақ аламын.» деп айтқан.

Жеке өмірі
----------

### Кездескен жігіттері:

* Джаред Мурилло(2007-2009)
* Скотт Спирр(2009-2011)
* Кристофер Френч(2012-қазіргі кезге дейін)
Центрозавр
**Центрозавр**— бірнеше мүйізі бар төрт аяқты шөпқоректі динозавр. Олар шамамен 85 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде топталып өмір сүрген. Бұл цератоп динозаврдың тұмсығында алға бағытталған 45 см ұзын мүйізі бар. Бассүйегінің ұзындығы 90 см-ден асқан. Желбіреуік айаршасында имек қылқандары болған.Тұмсығындағы үлкен мүйіз — көбіне цератоп тұқымдастарында кездесетін ерекшелік.

Қызықты дерек
-------------

* Центрозаврларды алғаш болып Канаданың Альберта провинциясындағы Ред Дир өзенінен палеонтолог Лоренс Ламб тапты.
* Центрозаврлардың айдаршалары қорғаныс үшін тым жіңішке болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 272 келі
* Тұқымдас : Цератопсид
* Отряд тармағы : Маргиноцефал [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Елшібай**  – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде, Жамбыл кентінен солтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 20 км-ге созылған, ені 3 – 4 км. Ең биік жері 936 м.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Бір-бірінен оқшауланған бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Девонның интрузивті гранитоид жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңдау ашық қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Тау етегі жайылымға және қыстауға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Шақпақты** – палеолит дәуірінің мустьер кезеңіне жататын аңшы тайпалардың мекені. 

Шымкент облысы, Алғабас аулында, Арыстанды өзенінің оң жағасында. 1959 жылы КСРО ғылым академиясының палеолит отряды (жетекшісі Қ.Алпысбаев) зерттеген. Жүргізілген барлау жұмыстары кезінде сан түрлі шақпақ тастар, өзек тастар (нуклеус), диск тәрізді өзек тастар мен құралдар, үшкір тас пен қырғыш, кескіш және өзге де құралдардың сынық бөлшектері табылған. Жасалуы мен ерекшеліктеріне қарағанда Шақпақтыны мекендеген байырғы адамдар мустье кезеңінде өмір сүрген. Олар аң аулап, терімшілікпен айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Пийрисар** (эст. Piirissaar) — Чуд көліндегі ең үлкен арал. Эстонияға тиесілі, әкімшілік жағынан Пийриссааре волостысы, Тартумаа уезінің құрамында.

Сипаттама
---------

Арал ауданы 7,8 км². Эмайыги өзенінің сағасынан 15 км қашықтықта орналасқан. Пийриссар Чуд көліндегі су деңгейінен 1-2 метр биіктікте орналасқан.
Аралдың көп бөлігі батпақты және бұталармен жабылған. Сирек кездесетін өсімдіктердің көптеген түрлері өседі. Жылқышы құсы және шәукілдек, суларда өзен бақалары мен құрбақалар бар. Арал маңында көптеген балық түрлерінің уылдырық шашатын жерлері бар. Пийрисарде балық аулау әрқашан негізгі іс-шара болып табылады.

Тарихы
------

1370 жылы сақталған Псков жылнамаларына сәйкес, мұнда ескі сенушілердің алғашқы қонысы 1700 жылы пайда болған. Патриарх Никонның реформаларынан қашқан ескі сенушілер Чуд және Теплое көлдерінің шекарасында қауіпсіз баспана мен тыныштық іздеп келген.
Олар жағалауға қоныстанып, жергілікті тұрғындар сияқты балық аулауға кірісті. Бос уақытында біреулері Ладогаға балық аулауға барса, басқалары ауыл шаруашылығына бет бұрды. Атап айтқанда, олар пияз өсіре бастады.

Пияз тұқымын олар Новгородтан әкелген деп саналады. Бұл «Бессоновский» немесе «Орыс алтыны» сорты болды. Мұнда ол бірте-бірте жергілікті сорттармен араласып, чуд пиязына айналды. Патшалық Ресейде оған деген сұраныс үлкен болды. Кеңес заманында егін түгелге жуық дерлік Ленинградқа апарылды. 

Қазір Пийриссаар демографиялық кезеңдерді бастан өткеруде: жастар материкке, үлкен қалаларға кетуде, ал қарттар өз өмірлерін жалғыз өткізуде.

Арал тұрғындары, кәсібі
-----------------------

Аралда үш елді мекен бар: Пийри, Сааре және Тоони ауылдары. Әкімшілік жағынан Пийриссаар аралы Тартумаа уезіне қарайтын Эстониядағы ең кішкентай волость болып табылады. Жергілікті халықтың ана тілі – орыс тілі, бірақ эстон тілі ресми тіл болып саналады. Жергілікті тұрғындар қонақжайлылығымен ерекшеленеді, ал туристік маусымның қызған шағы жазғы кезеңге келеді.

Аралда 73 адам тұрады. Пийриссаар халқы балық аулаумен және егіншілікпен айналысады. Балықшылар Чуд көлінің суынан балықтың бағалы түрлерін аулайды, егіншілер картоп, сәбіз, қияр, қызанақ және басқа да көкөністерді өсіреді. Бірақ негізгі жергілікті ауыл шаруашылығы дақылы - пияз.

Галарея
-------

Пийрисар аралы|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Райский остров на Чудском озере
2. ↑  Пийрисаар: Эстонский остров русских староверов
3. ↑  Пийриссаар
4. ↑  Пийрисаар (Желачек)
**Шақшақайлар туысы** (лат. *Motacilla*) — Қазақстандағы торғайтәріздес құстар отрядының шақшақай тұқымдастарға жататын екі туысының біреуі.
Шақшақай туысты құстардың жақын туыстары жадырақ туыстылардан айырмашылығы – құйрықтарының айтарлықтай ұзын болуы (құйрығы қанатынан ұзын болады). Бұлар жүрген кезде құйрығы жоғары-төмен теңселеді. 

Жадырақтардан тағы бір айырмашылығы – жабын қауырсындарының реңі өте көрнекті, онда сары, қара және ақ реңктер жиі кездеседі. Сонымен бірге шақшақайдың көптеген түрлерінде аналыққа қарағанда аталықтар әлдеқайда айқын боялған, ал жас құстар ересектерінен әрқашан дерлік жақсы ажыратылады.
Шақшақайлар ылғалдылығы көбірек үлескілерде – түрлі-түрлі шабындықтарда немесе жай ғана өзендер мен көлдердің жағаларында қоныстанады.
**Шақыруға үйрету**. Ашыққан құсты шақыруға үйреткенде тәтті сан етін
қолға ұстап құсқа көрсетеді. Ең басында құстың тұмсығына
тигізе алыстатып дәндетеді, бір-екі жұлғыза-жұлғыза ұзақтан
көрсетеді. Ондайда құс адамға қарай ұшып келіп дағдыланады.
Ең соңында қызыл көрсе ұшып келетін болады. Ат үстінен
шақыруға келсе, құстың үйренгені. Қаршыға, сүңқар, лашындарды да, қызыл көрсетіп шақыруға үйретеді.
Шақырған кезде қалың топтың ішінен иесінің даусын
танып, жаза баспай қолына тура келіп қонады. Қолға қонып
отырғанда сілкініп, таранып, мінезі кеңіп, иесінен ықпайтын
болады. Сылап-сипап отырып, қолмен құйрығын ырғап қағып
қалсаң, ол да пейі л беріп құйрығын сатыр еткізіп қағады. Адамға әбден үйір болғандығы осыдан байқалады. Қолға түскенде көбінесе балапан, тірнек, тастүлек құстар тез жуасиды. Ал, жасамыс құстардың жуасуы олардан гөрі ұзағырақ. Құсбегі атын атағанда бүркіт қолға бұлтармай келетін болса, онда оны атқа алып жүруге үйретуді бастайды.
Ұсак, құсты баулыған кезде қабағын тіккен күйде бір аптадай уақыт бойы ду-дабырға үйретіп, үнемі қоя салып отырады. Онша тосырқамайтын, құсбегі қолы денесіне тигенде шошынып, тітіркенбейтіндей халге жеткенде тіккен кірпік
жіптерін қиып, көзін ашады. Мұнан соң сапты аяқтан жем жегенге үйретеді. Күн ара "қоя салып", аузына қант бүркіп, бір
апта өткенде ат үстінде алып жүруге үйретеді. Қолға шақырып
үйреткен соң шырғаға, далбайға бірнеше рет ұшырып үйретеді.
Мұнан соң тірі қоянға немесе ұзап ұша алмайтын үйрекке "тірілеу", яғни салу керек. Мұндай баулу әрекетінен бір күн бүрын міндетті түрде "қоя салып", немесе ішін тазартып алады. Тірілеген кезде аңнан тоят жегізу заңды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
**Мереке Әбдешұлы Құлкенов** (1951 жылы Атырау (Гурьев) облысы Қызылқоға ауданы Қарабау ауылында туған) — қаламгер - журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Алматы қалалық мәслихатының депутаты. Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты.

Биография
---------

С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) журналистика факультетін бітірген (1978). Бірнеше кітаптың авторы. Солардың бірі — Рахымжан Отарбаевпен бірлесіп жазған "Бас" драмасы үшін Мәдениет министрлігі жариялаған "Бәйтерек" республикалық байкауында екінші жүлдеге ие болды (2004 ж.).

1970 жылы әскери борышын өтеп келгеннен кейін 1971 — 1973 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің газет-журнал баспасы баспаханасында баспагердің көмекшісі болды. Университетті бітірген соң бұқаралық ақпарат құралдарында ("Қазақстан пионері" газеті, Қазақстан телеарнасы, "Пионер" журналы, Қазақ әдебиеті (газет)) тілші,

1993-1997 жылдар аралығында "Жалын" республикалық қоғамдық-әдеби журналының бас редакторы,

1997 жылдан бері "Ана тілі" республикалық газетінің, 2000 жылдан осы уақытқа дейін "Таң-Шолпан" әдеби-көркем, көпшілік журналының бас редакторы,

1991 жылдан қазіргі күнге дейін "Өлке" баспасының бас директоры болып еңбек етіп келеді.

М.Ә.Құлкенов "Өлке" баспасы өнімдерінің полиграфиялық жоғары сапалы, әрі көркем болып шығуына ерекше көңіл бөледі. Оқырмандардың дүние танымына, талғамына сәйкес мазмұнды кітаптар ұсынуды басты мақсат етеді. Кітап басып шығару және полиграфия әлеміндегі жаңа технологиялармен баспахананы жарақтандыруды, әлемдік озық әдістер мен тәжірибелерді өндіріске енгізуді қаржымен қамтамасыз етуді бірінші кезекке ұстап келеді.

Марапаттары
-----------

Соның нотижесінде "Өлке" баспасы Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі тарапынан Дипломмен марапатталса, "Қүлтегін — Тоныкөк" кітабы 2001 жылы "жылдың ең үздік кітабы" атағын жеңіп алды. 2003 жылы "Махамбет елі" кітап-альбомы "Ұлы жібек жолы бойымен" ІІ-халықаралық кітап және полиграфия жәрмеңкесінде арнайы дипломға ие болды.

"Құрмет" орденімен, ұлттық журналистік сыйлық "Алтын жұлдыз" т.б. бірнеше медальдармен марапатталды. Өзі басшылық етіп отырған "Ана тілі" газеті "республикалық үздік газет" атағына ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Шақшақай тұқымдасы** (лат. *Motacillidae*) - Қазақстандағы 23 торғай тұқымдастардың біреуі. Шақшақай тұқымдастардың 6- 7 туысында 50-53 түр бар.

Таралуы
-------

Шақшақай тұқымдастардың барлығы көбінесе құрлықта мекендейді. Сондай-ақ жазықтықта ашық үлескілерге және тауларда - шабындықтар, далалар, суқойма жағалары, орман шеті және ірі орман алаңдарына орайлас өмір сүреді. Жерде секектемей жүреді, тез жүгіре алады.Антарктида және кейбір мұхит аралдарынан басқа жер шарының барлығына таралған.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Бұлар - шағын денелі (20-30 г), денесі созылыңқы сымбатты құстар. Басы - кішкене, тұмсығы - жіңішке және түзу - бастың ұзындығы шамалас. Жабын қауырсындарының реңі алуан түрлі, бірақ қанық емес. Аталықтары мен аналықтарының реңі көбінесе бірдей бола бермейді. Әуендері әжептәуір қарапайым, кейбір әуелеп жүріп ұзақ сайрайтын жадырақтарда ғана өте үнді және әдемі. Ұяларын әдетте жерге салады. Кейбір түрлері қалаларда өмір сүруге бейімделіп, ұяларды тұрғын үйлердің және басқа құрылыстардың шатыры астындағы қуыстарға салады. Салындыдағы 4-6 теңбілді жұмыртқаларды көбінесе аналығы 11-12 күн басады. Балапандарды ата-енелері ұяда 12-14 күнге дейін, ұядан ұшқан соң бірнеше күн қоректендіреді. Түрлердің көпшілігі бір жазда екі рет балапан өргізіп үлгереді. Бұл құстардың барлық түрі бунақденелілермен қоректенеді, өсімдіктекті азықтарды сирек пайдаланады. Қазақстанда 2 туыстан (жадырақтар және шақшақайлар) 15 түрдің өкілдерін кездестіруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Елубай Атағайұлы Оразалинов
**Елубай Атағайұлы Оразалинов**

1955 жылы 17 шілдеде Павлодар облысы Павлодар ауданының Ефремовка ауылында туған. Қазақ. Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.

Павлодар индустриалдық институтын (1978) инженер механик мамандығы бойынша; Г.В. Плеханов атындағы Ресей экономикалық академиясы жанындағы менеджер лер дайындау орталығын (1996) менеджер, экономика ғылымдарының магистрі мамандығы бойынша бітірген. 1978 жылдан - АП-162/7 мекемесінің ауысым шебері , инженер-технологы, «Павлодарсельстрой» тресті авто базасының механигі; пайдалану бойынша бастық, Ермаков АТП бастығының орынбасары. 1984 жылдан - Павлодар облысы Екібастұз турмыстық қызмет көрсету фабрикасы директорының орынбасары. 1986 жылдан - Павлодар облысы Екібастұз сыра зауытының бас инженері, директоры.
1992 жылдан - Екібастұз қалалық әкімшілігі басшысының орынбасары. 1993 жылдан - Павлодар қалалық әкімшілігі
басшысының бірінші орынбасары. 1995 жылдан - Екібастұз қаласының әкімі. 1998 жылдан - Павлодар облысы еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. 1999 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық статистика және сараптама басқармасының бастығы.

2001 жылдан - Павлодар облысы автокөлік жолдары бас қармасының бастығы. 2003 жылдан - Павлодар облысы
әкімдігінің істері жөніндегі басқарма бастығы. 2003 жылдан - Павлодар облысы Ақсу қаласының әкімі.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің төрағасы.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен; ҚР Үкіметінің, Павлодар облысы әкімдігінің,
мәслихатының грамоталарымен марапатталған

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Достық стансасының суретін жүктеңіз.
**Достық бекеті** - Алматы облысы Алакөл ауданында қарайтын кішкентай ғана қалашық. Қытай халық Республикасы мен Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында шекарасында орналасқан. Шекарада орналасқандықтан "кеден ісі" жақсы дамыған. Барлық Қытай мемлекетіне өтетін темір жол қызметі осы Достық арқылы өтеді. Сол себепті, Темір жол жүйесі жақсы дамыған. Сонымен қатар, Қытай мен Қазақстан арасындағы сауда-саттық жақсы дамыған орталық ретінде саналады. 
Бекетте екі мектеп, біріншісі "Достық орта мектебі", екіншісі "Достық қазақ орта мектебі" бар. Сондай-ақ, 30-ға жуық медициеа мамандары бар орталық ауруханасы бар.

Маршрут
-------

* Ақтоғай-Достық темір жолы
* label=Қытай темір жолыҮрімжі-Алашанькоу темір жолы (zh)

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Ақтоғай-Достық темір жолы |
| --- |
|  |
| 
(Семей, Алматы←)Ақтоғай - Ақтоғай-Восточный - рзд. №2 - Сарыкум - рзд. №5 - Сайкан - рзд. №8 - Бескөл - о.п. 158 км - Жайпак - Ақши - о.п. 205 км - Көктұма - рзд. №16 - Жалаңашкөл - рзд. №19 - Достық(→Қытай) |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуlabel=Қытай темір жолы Үрімжі-Алашанькоу темір жолы (zh) |
| --- |
|  |
| 
Үрімші оңтүстік - Үрімші - Үсі - Санпинг - Чанджи - Хутуби - Манас - Шихэзи - Ұлан Үсу - Шаван округі - Күйтун шығыс - Күйтун - Куитун Батыс - Вусу - тото - Цзинхэ - Могутан - Боле Шығыс - Алашанькоу( - (ҚазақстанШекарасызҚытай) - Достық) |

 |
Достық көшесіндегі зәулім үйлер
Бұрынғы атауы №2 көше (Жаңа әкімшілік орталық). 
Достық көшесі Орынбор көшесінен басталып, Тұран даңғылында аяқталады. 

Қабанбай батыр даңғылын және Түркістан, Ақмешіт, Сауран көшелерін, қиып өтеді. Ұзындығы -2299,5 м.

Достық - дос адамға тән жақындастыр тілеулестік, ниеттестік, жора-жолдастық қарым-қатынас.

Бұл көшеде «Бәйтерек», ҚР Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі, «Нұр-Астана» орталық мешіті орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Тілегенов Досы Исамағанбетұлы**
(1884 ж. т. Атырау уезі, Атырау обылысы - 22.11.1924, Атырау қаласы) - ақын. Әкесінің інісі Есмағамбет
қамқорлығымен әуелі ауыл молдасынан оқып, кейін Атырауда,
Қаратөбеде орысша білім алады.
Жастайынан оқуға зерек, орысша,
қазақша, арабша, парсыша сауатты
Тілегенов өзі өлең, жыр шығарып, ел арасына тараған шығыс қисса, хикаяларын қазақ тіліне аударып, бастырып
шығарады. Ол 1913 ж. Қазан қ-нан
"Мұхаммед Ханафия. Хазірет-и
Ғалиұғлының Табут падишаһпен
соғысқаны" деп аталатын кітапты парсы тілінен қазақ тіліне аударып жариялаған. 1911 ж. жаламен
ұсталып, әуелі Оралға, одан Сібірге айдалады. Кейін түрмеден қашып
шығып, ел арасында жүреді. 1917 ж.
Доссорға келіп қоныстанады.
1920- 22 ж. ішкі істер органына кіріп, ақ гвардияшыларға қарсы
күреске қатысады. 1922 - 23 ж.
Доссор кәсіподақ комитетінде қызмет атқарады. Ақын "Сапар шектім", "Елімен қоштасуы", "Қапаста",
"Сібірдегі қазақ еліне хат", "Хаттан
кейін", "Елді ойлау" сияқты өлең, толғауларының, "Ерік" басқармасына
(1923), "Жастарға" (1923), "Бірлік
туын қолға ұста" (1923), "Доссор
мұнайшыларына" (1923) өлеңдерінің авторы. Тілегенов шығармалары "Досы
Тілегенүлы" (1990), "Қазақ поэзиясының антологиясы" (1993) кітаптарында жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Эмиль Ожье** (Guillaume-Victor-Emile Augier, 17 қыркүйек 1820 жыл – 25 қазан 1889 жыл) – француз драматургі .

1844 жылы шыққан «Цикута» (Ciguë) атты өлең түріндегі комедиясын антика әлеміне арнайды. «Авантюрист» (Aventurière) (1848) және «Габриэлла» (Gabrielle) (1849) атты комедиялары оның әдеби мансабын жоғарылатады. «Les Effrontés», «Жибуайенің баласы» (Le Fils du Giboyer) және «La Contagion» атты пьесалары сатиралық үлгіде жазылған. 1854 жылы «Пуарьенің күйеу баласы» (Gendre de Mr. Poirier) атты комедиясын жазады. 1857-1889 жылдары Француз академиясының мүшесі болып сайланады. Сондай-ақ француз театрында маңызды рөл атқарған. Ожьенің бүкіл шығармалар жинағы Парижде басылып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   р%D1%8C%D0%B5
қолы
**Эмиль Нольде** (нем. *Emil Nolde*, шын есімі *Ганс Эмиль Хансен* (нем. *Hans Emil Hansen*), 7 тамыз 1867, Нольде Бохольт маңы, Германия — 15 сәуір 1956, Зеебюль) — неміс суретші-экспрессионист, график и аквалерист.

Өмірбаяны
---------

Шаруа отбасында дүниеге келген, қаржы табу үшін ағаш кесумен айналысқан, кейіннен суретшілікке келген. Аз уақыт «Көпір» (1906–07) бірігуінің мүшесі болды, мәніне қарай жалғызлікті суреткер. Дінді сүюші және күнә жасамауды білді, Алтын бұзау қасындағы би (1910), эротикалық кескіндер алдын-ала жаман келбетте, нашар, бояумен ұсқынсыз етіп салынған.

Шығыс Үндістанға этнологиялық экспедиция кезінде (1913–14) оған онда көрген өнер қатты әсер еткен. Еуропаға оралған соң, жаңа үлгідегі ойландыратын пейзаждар салды (мысалы, Батпақ, 1916 ж.) немесе ашық түстер. Гравер ретінде ақырайған қара мен ақ эффектімен, ағаштың кедір-бұдырына қарамай, кесілгенімен салатын. Германияның ұлттық-социолистік партиясын жақтағанымен, ұлтшылдар оның өнерін «дегенеративті» деп тиым салған. Оның соғыстан кейінгі жұмыстары сиқырын жоғалтқанын мәлімдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Вольф Н.* Экспрессионизм. — М.: АРТ-РОДНИК, 2006. — 96 с. — ISBN 5-9561-0170-9.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Нольде мұражайының ресми сайты (нем.)
* Эмиль Нольденің суреттері Мұрағатталған 14 мамырдың 2008 жылы. (ағыл.)
**Эммануил Генрихович Казакевич** (*24.02.1913, Кременчуг, – 22.09.1962, Мәскеу*) — орыс совет жазушысы. 1944 жылдан КОКП мүшесі. 1930 жылы Харьков машина жасау техникумын бітірді. 30 жылдардың орта шенінен бастап еврей тілінде өлең жазды. Тұңғыш жинағы «**Үлкен әлем**» 1939 жылы жарық көрді. Казакеевич Э.Г.-тің есімін жұртшылыққа кең танытқан оның орыс тілінде алғаш жазған шығармасы — «**Жұлдыз**» (1947, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1948) повесі. Жазушы бұл шығармасында суреткерлік ерекшелігін айқын көрсетті. «**Даладағы екеу**» (1948), «**Одердағы көктем**» (1949, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1950), «**Дос жүрегі**» (1953), «**Алаңдағы үй**» (1956) атты романдары мен повестерінде өмір шындығын жарқын бейнеледі. «**Көк дәптер**» (1961) повесінде В.И.Ленин образын суреттеді. Казакеевич Э.Г.-тің «Одердағы көктем» романы қазақ тіліне (1952) аударылды. Казакеевич Э.Г. 4 орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы,1974. 58 том. 176 бет.
3 Doors Down2
**3 Doors Down** ― америкалық рок-группа, Escatawpa, Миссисипиде, 1994 жылы Брэд Арнольд (вокал және дабылшы), Мэтт Робертс (гитара) және Тодд Харреллмен (бас) құрылған.  

«Kryptonite» өлеңінің табысынан кейін группа Universal Records пен келісім шартқа қол қойды. Олардың альбомдары 2000 жылы шыққан «The Better Life» дебютті альбомдарынан кейін әлемде 20 миллионнан астам көшірмелер тиражымен таратылды. Олар және де жылына 300 ден астам концерттерді береді және как Lynyrd Skynyrd, Staind, Nickelback, Alter Bridge, Breaking Benjamin, Seether, Shinedown мен Daughtry деген басқа әйгілі группалармен бірге өлеңдер айтады.

Хронологиясы
------------

##### Құрылу тарихы

The Better Life (2000)  

Брэд Арнольд — топтың вокалисті — оладың дебютті CD сі The Better Life та дабыл қақты.  

Одан басқа өлең айта алмайтын концерттен кейін группада ішінара вокалист ретінде таныла бастады.  

«The Better Life» альбомі 2-ші ақпанда, 2000 жылы шығып, осы уақыттың ішінде «Kryptonite», «Loser», және «Duck and Run» хиттардың есебімен алты рет платиналы болды. «Be Like That» өлеңі Американдық пирог 2 фильмі үшін қайтадан жазылды. «Loser» өлеңі 21 апта бойы Mainstream Rock Tracks хит парадында бірінші орында тұрды, бұл осы чарт үшін рекорд болып табылады.  

Away from the Sun (2002)  

«Away from the Sun» группаның екінші студиялық альбомі 2002 жылы шығарылды және АҚШта және Австралияда платиналы болды. «Here Without You» және «When I’m Gone» синглдары осы абомдағы ең сәттілері болып саналады.  

Seventeen Days (2005)  

Үшінші альбомды группа 2005 жылы шығарды. «Seventeen Days» платиналы болды, «Let Me Go» және «Behind Those Eyes» синглдары радиостанцияларда үлкен табыспен қолданды. Альбомды ұсыну уақытында топ Lynyrd Skynyrd пен бірге сахналарға шықты.  

Дәл осы жылы группа «Away from the Sun Live from Houston, Texas» DVD сін шығарды.  

3 Doors Down (2008)  

3 Doors Down выпустили альбом «3 Doors Down» альбомын 20 мамыр 2008 жылы шығарды, ол Billboard 200 де бірден 1-ші орыннан бастап дебюттеді. Бірінші ай ішінде 154,000 көшірмесі сатылды. Бұл группаның чарттарда бірінші орындардан бастаған екінші альбомы (біріншісі — «Seventeen Days»), және деTOP-10 да төртінші болды.  

##### Концерттер

31 мамыр 2013 жылы 3 Doors Down Мәскеуге концертпен келді, және де ол КЗ Crocus City Hall сәтті өтті.

Сілтемелер
----------

3doorsdown.com
**Кіші міңгірлек** (Hippolais caligata) – айтарлықтай көрікті емес, сарықасқа ұқсас кішкене құс. Кішкене міңгірлектің жоны – сұрғылт-қоңыр, бауыры – ақ. Қазақстанның бүкіл жазықтығына дерлік – орманды далада, құрғақ далаға, шөлейтпен, тіпті бұталары шөлге дейін мекендейді. Өте ширақ, ұсақ бунақденелілерді іздестіріп, бұтада үнемі орнын ауыстырып жүреді. Кейдк соларды құып жету үшін ұша жөнеледі. Даусы айқабақ тәрізді "чок-чок" деп шығады, әуені қатты емес, бірақ өзіне тін әуезді. Тостағанша тәрізді терең ұясы бұта арасына орнықтырылады. Салындыдағы 3-5 сепкілді қызғылт жұмыртқаларды 11-14 күн уақыт аталықтарымен аналық бірге қоректендіреді.

Қазақстанда мамырдың басында ұшып келіп, қыркүйектің басында Республика шегін толық артқа қалдырып, тамызда ұшып келеді.

Дереккөздер
===========

Құстар.Мектеп энциклопедиясы.Ковшарь А.Ф. Ковшарь В.А.