recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ыстанбұл, Босфор көпірі
**Босфор көпірі** (түр. *Boğaziçi Köprüsü, Boğaz Köprüsü*, ағылш. *Bosphorus bridge или First Bosphorus Bridge*) — Босфор бұғазында салынған тұңғыш аспалы көпір. Көпірдің ерекшелігі ол қаланың Азия мен Еуропаға қарайтын аудандарын біріктіріп тұр.

Жалпы анықтама
--------------

Көпір тек қана Ыстанбұлдың емес, бүкіл Түркияның қазіргі заманғы символы болып есептеледі. Шындығында оның ауқымдылығы көпшілікті таң қалдырады. Көпірдің жалпы ұзындығы 1,5 шақырым болса, ені 33 метр. Ал негізгі тірегінің биіктігі 166 метр болса, су деңгейінен көпірге дейінгі биіктік 64 метр.

Тарихы
------

Кезінде құрылыс жұмыстары 1950 жылдары басталады деп жоспарланған еді. Алайда британдық У.Браун мен Г.Робертс жасаған көпір жобасы 20 жылға кешігіп, тек 1970 жылы ғана жүзеге асты. Оның ресми ашылуы 1973 жылға, басқаша айтсақ Түрік Республикасының 50 жылдық мерейтойына тұспа-тұс келді. Көпір құрылысына жалпы құны 200 миллион АҚШ доллары қаражат жұмсалды. Көпір пайдалануға берілген кезде ол ұзындығы бойынша әлемде төртінші орын алса, қазіргі кезде 16-орынға сырғыды.

Қызықты деректер
----------------

Босфор көпірі астындағы Ортакёй мешіті
* Әр күн сайын көпір үстінен шамамен 200 мыңнан аса автокөлік 600 мың жолаушыны тасымалдап өтеді. Босфор көпірі жүргізушілер үшін ақылы болып табылады. Ал жаяу жүргіншілерге көпірмен жүруге мүлдем тиым салынған. Оған себеп *«Босфор көпірі»* соңғы кездері өз-өзіне қол жұмсауға бекінген адамдар үшін «таптырмас» орынға айналған.
* Босфор көпірінде жылына бір рет қазан айының ішінде Марафон ұйымдастырылып тұрады. Азиядан бастау алған спортшылар Еуропада мәреге жетеді. Жарыс кезінде көпір үсті көліктер үшін толықтай жабылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1900'deki köprü projesinde raylı sistem de vardı. Sabah. 2009-07-17 – Retrieved on 19 наурыз 2010. (Түрікше)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Қыздың төбесі** – Ақмола облысы Ақкөл ауданының шығысындағы дөңгелек пішінді тау. Аудан орталығы – Ақкөл қаласынан шығысқа қарай 60 км, Тасмола өзенінің сол жақ жағалауынан 3 – 4 км, Астана қаласынан солтүстікке қарай 150 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 351 м. Ұзындығы мен ені 2 км. Беткейлері көлбеу келген, нашар тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Делювиальды-пролювиальды шөгінділер жауып жатқан жоғары девонның граниттерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Оңтүстік бөлігінің қара топырағында бетегелі-қау өсімдіктері, кейде мезоксерофильді әртүрлі шөптесіндер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Ақмола облысы» энциклопедиясы
**Бостанқұм** – Маңғыстау тауының шығысындағы қыратты құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысының Қарақия және Маңғыстау аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Негізінен, борлы шөгінділерден түзілген. Алқап солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 85 км-ге созылған, ені 20 км.

Өсімдігі
--------

Өсімдіктерден селеу, еркекшөп, қияқ, жүзгін, шағыр, сексеуіл, бұйырғын, т.б. өседі.

Шаруашылық маңызы
-----------------

Бостанқұмда тұщы судың мол қоры бар. Ол құбыр арқылы Жаңаөзен және Ақтау қалаларына беріледі. Құм арқылы газ және мұнай магистральдік құбырлары өтеді. 

Бостанқұм — шөбі шүйгін, суаты мол мал жайылымы. Құмды алқап шеттерінде Үштаған, Жарма, Сауысқан, Бостан, Бостанқұм елді мекендері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Қыздаршыққан** – Үлкен Борсық құмды алқабының оңтүстік-батысындағы шағын құм.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Бозой ауылының солтүстік-батысында 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 9 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км шамасында. Солтүстігінде Қошқарата соры, шығысында Көкалақұм құмы, оңтүстігінде Мыңжылқысексеуіл қонысы, батысында Үлкенсор соры мен Қошқарата құмы орналасқан. Жер бедері төбелі-белесті өсімдікпен бекіген құмды жазық.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төрттік кезеңінің эолды шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Сұр қоңыр топырақ жамылғысында жусан, шеңгел, изен, сексеуіл, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ферроқорытпашылардың мәдениет үйі** - 1941 ж. Ақтөбе қ-да Харьковтың "Горпроект" ин-тының жобасы бойынша салынған ғимарат. Формасы "Н" әрпіне ұқсас, биік, классицизм үлгісінде тастұғырдың үстіне орнатылған. Үш қабатты ғимараттың қабырғалары гранит плиталармен қапталған. Қасбетін әшекейлеу ісінде архит. детальдармен қатар әрқилы сәндік өрнектер жарасымды қолданылған. Ферроқорытпашылардың мәдениет үйінің ішкі ауласы тың шешіммен жобаланған: ішкі ауланың екі бүйірі ғимараттың екі қанаты болып келсе, бет жағы аркалармен көмкерілген. Аркалардың иініне барельфті адам бейнелері ойылып салынған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Қыздың қарасуы** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Біржан сал ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Степногорск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 55 км, Астана қаласынан солтүстікке қарай 163 км жерден Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының шеарасына таяу жердегі Солтүстік Қазақ жазығындағы бұлақтардан алады. Еңбекшілдер аудандарының аумағымен ағып, Сілетітеңізге құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 85 км. Жалпы ұзындығы 11 км болатын 3 саласы бар. Суайрығының жер бедері – төбелі қырқалы келген ұсақ шоқылық, шөгінді-денудациялық қыраттар. Аңғары айқын байқалады. Қар суымен толығады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Қарашаның басында суы қатып, сәуірдің ортасында ериді.

Өсімдігі
--------

Сортаңды қара топырақты жерлерінде далалық өсімдіктер, өзен атырабында төскейшөпті-бетегелі, жусанды-бетегелі өсімдіктер өседі. Жоғары ағысында талдар мен бұталар кездеседі. Өзен бойы жағалай жайылма. Тұздылау келген суын мал суғаруға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Ақмола облысы» энциклопедиясы
**Хлоргексидин** — антисептик және зарарсыздандырғыш препарат.

Фармакологиялық қасиеттері
--------------------------

Препарат грамтеріс және грамоң бактериялардың вегетатиті түріне, сондай-ақ ашытқы, дерматиттер мен липофильдік вирустарға қатысты белсенді, бактерияның қастауышына температура жоғарылаған кезде әсер етеді. Теріге зақым келтірмей тазартады және зарарсыздандырады.

Қолданылуы
----------

Венерологиялық аурулардың (сифилис, соз, трихомоноз, хламидиоз, ұшық) алдын алу үшін. Сондай-ақ антисептикалық дәрі ретінде гинекологияда және акушерлікте қолданылады.

Қолдау тәсілі және дозалары
---------------------------

Хлоргексидин алдын алу дәрісі ретінде несеп шығарғаннан кейін және гениталийді сабынсыз жылы сумен өңдеуден кейін қолдану керек. Құты ішіндегісін инесіз еккіштің көмегімен еркектерге (2-3 мл), әйелдерге (1-2) несеп шығару өзегіне және қынапқа 2-3 минутқа енгізу керек. Сондай-ақ балтыр, қасаға, жыныс мүшелерінің ішкі беткейлерінің терісін өңдеу керек. Емшарадан кейін 2 сағаттай нәжіс шығармау керек. Алдын алу дәрісін жыныстық қатынастан кейін 2 сағаттан кешіктірмей қолдану керек.

Жағымсыз әсерлері
-----------------

Аллергиялық реакциялар, терінің құрғауы, қышыма, дерматит, қол терісінің жұмсаруы, фотосенсибилизация.

### Қолдануға болмайтын жағдайлар

Хлоргексидинге жоғары сезімталдықта, дерматиттер. Сақтықпен балаларға, жүктілікте, лактация кезеңінде.

Дәрілермен өзара әрекеттесуі
----------------------------

Байтарап ортада қолданылады: pH 5-8 кезінде белсенділігіндегі айырмашылық айтарлықтай емес, pH 8-ден артық кезде шөгінді отырады. Йод препараттарымен бір мезгілде қолданған кезде дерматиттер дамуы мүмкін. Фармацевтикалық тұрғыдан сабынмен, сілтілермен сыйымсыз. Этанол препараттың тиімділігін күшейтеді.

Айрықша нұсқаулар
-----------------

Коньюктиваны өңдеу үшін және дене қуыстарын шаю, тереңдеген жараларды, күюлерді өңдеу үшін хлоргексидин ерітінділерін пайдаланбау керек. Байқаусызда көз шырышы қабатына түскен жағдайда жалдам және сумен мұқият шаю керек. Бактерицидтік әсері температураның жоғарылауымен күшейеді. 100°С-ден жоғары температурада препарат ішінара ыдырайды. Артық мөлшерлеу анықталмаған.
**Ферт-оф-Тей** (ағыл. *Firth of Tay*) — Шотландияның шығыс жағалауындағы Тей өзенінің атырабындағы эстуария. Тей мен Эрн өзендерінің біріккен жерінен шығысқа Солтүстік теңізге қарай 37 км-ге созылып жатыр. Ені - 5 км, жалғыз арал - Магдрам. Эстуария Ангус, Перт-энд-Кинросс және Файф облыстар жағалауын қоршауда. Ферт-оф-Тейге кірмей 24 км-де Инч-Кейп рифінде Белл-Рок маягы тұр.

Эстуарияның жоғарғы бөлігінде Ұлыбританияда ең ірі плавниі орналасқан. Бұл аймақта XVIII ғасырда қамыс өзен жағалауындағы эрозияға қарсы отырғызылған, қазір қопастың ауданы 8 км² немесе елдегі қамыстың 15 %. Егіншілік үшін сулыбатпақты жерлердің көп бөлігін кептірді, сол себептен қалған сулы-батпақты алқабын Рамсарлық конференция қорғайды (21 шілде 2000 жылы қолға алынды). Дәстүрлі қамыс-шатыр жинау 1970 жылы қайта жанданды және 2005 жылға дейін жалғасты, Шығыс Еуропа елдерінің бәсекелесінен экономикаға әсер етуіне байланысты.

1938 жылы 6 қазанда гидроұшақтың көтерілуімен әйгілі болды, тоқтаусыз ұшып рекорд жасады - Оңтүстік Африкаға дейін жетті, ол 9728 км жүрді. Осының құрметіне Дандиде мемориалдық тақта орнатылды.

Дандиден шыққан кит экспедициясы 1892-93 жылдары Антарктиданың жағалауында шығанақты ашты, туған эстуарияға байланысты оны Ферт-оф-Тей деп атады.

Елді мекендер
-------------

Негізгі қала мен порт - Данди, Шотландияда көлемі жағынан төртінші қала. Басқа елді мекендер:

* Броти-Ферри
* Инвергаури
* Монифит
* Ньюборо
* Ньюпорт-он-Тей
* Тейпорт
**Ғаббасов Араб Мақаұлы**(12.12.1903 ж.т. Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы – 2002) – а. ш. ғыл. докт. (1945), профессор (1954), Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1946), Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1961). Мәскеу а. ш. академиясын бітірген (1930). 1932–41 ж. педагогтік қызметте, 1941–1946 ж. КСРО ғылым академиясының Қазақ бөлімшесінде аға ғыл. қызметкер, Қазақстан ғылым академиясының бөлімшелері мен базалары кеңесі төрағасының орынбасары, 1946–1950 ж. Қазақстан ғылым академиясының Шөл игеру ин-тының директоры, 1951–1977 ж. Ботаника ин-тында бөлім меңгерушісі болды. Өзі ұйымдастырған және басшылық еткен Шөл игеру ин-тында, Жезқазған, Іле ботан. бақтарында алыс текті будандастыру және мутагенез әдістері арқылы бидай мен жүгерінің түраралық және туысаралық будандарын алды. Олардың селекциясы мен генетикасын зерттеді. Табиғи жайылымдарды пайдалану шараларын белгілеп берді. Бидай мен қарабидай буданының (тритикале) коллекциясын жасады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Араның бізгегі
Жұлынып кеткен араның бізгегі
**Ара уы** немесе **апитоксин** - жұмысшы ара шаншары арқылы улы бездеріненшығатын өткір иісті, түссіз, қоймалжын улы зат. 

Тығыздығы 1,1313 г/мл, сулы ертіндісінің pH 4,5-5,5. Уда 40 % құрғақ қалдық болады, ауада тез кебеді. Токсикалық қасиеттер ұзақ уақыт сақталады.

Химиялық құрамы
---------------

Ара уының құрамын кіретін химиялық белсенді заттарды бірнеше топқа бөлуге болады:

1. ферментті қасиеттері бар ақуыздар, арасында ең маңыздылары - фосфолипаза A2, гиалуронидаза және қышқыл фосфатаза,
2. Токсикалық қасиеттері бар полипептидтар: мелитин ( 50 %), апамин, МСD-пептид, тертиапин, секапин. Және құрамында гистамин бар пента- және тетра пептидтер, мысалы, прокамин В
3. биогенді ақуыздар: гистамин, аз мөлшерде дофамин, және норадреналин
4. соңғы зерттеу жұмыстарында - құрамынан α-глюкозидаза, фосфомоноэстераэа, р-галактозидаза және бассқа ферменттер табылған.

Удың химиялық құрамы араның жасына байланысты өзгереді.

Клиникасы
---------

Уланудың клинакалық көрінісі әр түрлі болады. Көбіне ара шаққан ағзаның ерекшеліктеріне байланысты. Көбінесе - жанға батырлық ауру, ісіну. Ісінуі ауыз қуысында немесе тыныс алу жолдарында болса - адам өміріне үлкен қауып тудырады: асфиксияға әкелуі мүмкін. 

Ара уына аллергиялық реакция 0,5—2 % адамдарда бар. Кейбір сезімтал адамдарда анафилактиялық шок болуы мүмкін.

Алғашқы көмек
-------------

Ара шаққанда алғашқы медициналық көмек - араның шаққан жерінен бізгегін алып тастау керек. Сосын шаққан жерін этил немесе мұсатырлы спиртімен сүртіп қою керек. Антигистамин препараттар жақсы көмектеседі. Ауыр жағдайларда - жедел медициналық жәрдемді шақыру керек.

Апитерапия
----------

Апитерапия - араның уымен емдеу тәсілі.

Ара уы белгілі мөлшерде гемоглобин деңгейін көтереді, қанның қоюлығын және көтерінкі ұйығыштығын кемітеді. Сонымен қатар, холестерин деңгейін түсіріп, диурезды көтереді. Қан тамырларын кеңейтіп, ауру мүшеге қанның жеткізілуін күшейтіп, жалпы тонусын көтеріп, ұйқыны дұрыстап, тәбетті күшейтеді.. Халық медицинада Бүйрек ауруларын емдеуге, туберкулезде кең қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Апитерапия на Vitaminov.net
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Афина ақпарат агенттігі** (AHA) (Athinaikon Praktorion Idiseon, Athens News Agency ANA) — 1896 жылы негізі қаланды..

Афинада орналасқан. Агенттікке Үкімет Президиумының жанындағы Министірлік бақылау жасайды. Рейтер, АФП және ЮПИ агенттіктерінен алған халықаралық жаңалықтарды және мемлекет ішіндегі өздерінің жеке ақпараттарын ресми түрде таратады. Агенттіктің клиентеріне Грекия газеттері, радио және теледидары, әскери басшылығы, үкіметтік мекемелері жатады. Ірі батыс агенттіктерімен ақпарат алмастырады. МТИ,ЧТК және Аджерпреспен бірлесіп қызмет жасау жөнінде келісімшарт жасасқан. Ағылшын тілінде ресми материалдар жарияланатын бюллетеньдер шығарады. Штаты 140 адамнан тұрады. Әлемнің ірі қалаларында тілшілері бар. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Шевченко Надежда Джоновна** – 1957 жылы 15 наурызда Приморск өлкесінің Николаевка селосында дүниеге келген..

1979 жылы Қазақтың В.И.Ленин (казіргі ҚазҰТУ) атындағы политехникалық институтын бітірді. Мамандығы – инженер систематехник.
1979 жылы Республикалық есептеу орталыгында инженерэлектроник.1989-1993 жж. Мемкомбас КСРО ның ұжымдық пайдалану есептеу орталығында (Госкомиздата КСРО) инженерпрограммист 1994 жж. Қазақстан халық аралық "Сонар" коммуникация және ақпарат агенттігінде беттеуші.
[[2005 жж.]] "Жеті жарғы" баспасында беттеуші.

2004 жылда ҚР Әділет министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

xxxx
**Шмидт Александр** – 1949 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Жаңа Семей ауданы, Новопокровка кеңшарында туған..

1968 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің физика факультетіне түседі, ал 1971 жылдан осы университеттің журналистика факультетінде окиды. Талдықорған және Семей облыстық телерадио комитеттерінде істеген. 1981-1984 жж. "Жалын" баспасында әуелі редактор, кейін бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағында орыс поэзиясы жөніндегі әдеби кеңесші, "Жазушы" баспасында аға редактор болды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Семей Жылу-Электр Орталықтары** — қала кәсіпорындары мен тұрғындарын жылумен және электрмен қамтамасыз ететін коммуналдық кәсіпорындар. 1931 жылдан жұмыс істей бастаған. 1934 ж. ТЭЦ-1, 1960 — 80 ж. ТЭЦ-2, аумақтық 1 жылу қазандығы, Шульба жылу орт. салынды. Жылу-электр кәсіпорындары "Облыстық жылу-электр коммуналдық өндірістік бірлестігінің", 1965 жылдан "Алтайэнерго" өндірістік бірлестігінің құрамында болды. 1995 — 96 ж. "Семей Жылу-Электр Орталықтары" ААҚ болып қайта құрылды. 1997 ж. орталықтар "АЕS Кантри Пауэр Лимитед" компаниясының құрамына өтуіне байланысты "АЕS Семей жылу орталығы" деп аталды. 2003 ж. тамызда оның орнына "Теплокоммунэнерго" мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны құрылды. Оның құрамында 2 жылу-электр орт. қуаты 10 Гкалдан асатын 6 жылу қазандығы, Ертістің жағалауын жылытатын 39 кіші қазандықтар жұмыс істейді. Жылу-электр орт-тары сағатына 1028 Гкал жылу, 18 МВт электр өндіреді. Кәсіпорында 1588 адам еңбек етеді.
**Николай Викторович Кадюков** 1959 жылы 3 тамызда туған. Орыс.
Қарағанды педагогикалық институтын (1980); Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Халық шаруашылығы академиясын (1999) «Экономика және басқару» мамандығы
бойынша; Е. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік
университетін (2007) «Құқықтану» мамандығы бойынша
бітірген.
1979 жылдан «Буревестник» ЕСҚ Қарағанды облыстық
кеңесінде жұмыс істеген. 1986-1991 жылдары коммерциялық құрылымдарда жұмыс істеген. 1991 жылдан -
Мәскеу қаласы «Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы кәсіпорындарына іскерлік ынтымақтастық
жәрдем көрсету қауымдастығы» коммерциялық мәселелер
жөніндегі директордың орынбасары. 1996 жылдан - Алматы қаласы «Мақсат» акционерлік банкінің менеджері.
1997 жылдан - «Қарағанды-Карбид» АҚ басқаруі.
1998 жылдан - «Кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру
тарату агенттігі» ААҚ Қарағанды филиалы директорыіииі
орынбасары. 1999 жылдан - ҚР Қаржы министрлігі мүлік және жекешелендіру комитетінің төрппм 
орынбасарының м.а.
2000 жылдан бері - ҚР Қаржы министрлігінің Мемлокон
мүлік және жекешелендіру комитеті терағасының орынбасары.
Үйленген. Жұбайы - Кадюкова Жанна Бақытқалиқызы
¥лдары - Алексей (1990 ж. т.), Никита (2001 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Империя конференциялары** – Ұлыбритания және доминиондар өкілдерінің (әдетте премьер-министрлердің) конференциялары. 

1911 жылдан доминиондар рөлінің артуына байланысты шақырыла бастады. 1926 жылғы Империя конференциялары доминиондардың ішкі, сыртқы саясатта толық дербестігін ресми түрде танып, олардың мемлекет құқықтық мағынада Ұлыбританиямен тең екенін жариялады. 2 дүниежүзілік соғыс жылдарында Империя конференциялары орнына премьер–министрлердің мәжілістері (1946, 1948, 1949), ал содан соң премьер–министрлердің Ынтымақтық конференциялары (1951, 1953, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962) шақырылатын болды. 1949 жылғы конференцияда Үндістанның республика болып жарияланғалы отырғанына байланысты Ынтымаққа мүшелік шарты ретіндегі "жалпыға ортақ тәжге берілгендік" ережесін өзгерту туралы шешім қабылданды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974, 5 том.
**Николай Гаврилович Славянов** (1854 жыл 23 сәуір, Липецк облысы, қазіргі Задонск ауданы, Никольское селосы - 1897 жыл 5 қазан, Пермь) - орыс өнертапқышы, металды электр доғасымен пісіру тәсілінің негізін салушылардың бірі.

Еңбек жолы
----------

1877 жылы *Петербург Тау–кен институтын* бітіріп, Пермьде *Воткин және Омутин зауыттарында,* ал 1883 жылдан *Мотовилихадағы* *Пермь зеңбірек зауытында* жұмыс істеді. Славянов тұңғыш рет электр тогын өнеркәсіптік қыздыру мақсаты үшін қолданды және Н.Н.Бенардос ойлап тапқан *электр доғасымен пісіру әдісін* онан әрі жетілдірді. 1888 жылы *металды электрмен құю әдісін*, яғни бұйымды алдын ала қыздырып барып металл электродпен пісіруді ойлап тапты. Бұл табысы үшін 1890–1891 жылдары ол [[[Германия]]да, Францияда, Ұлыбританияда, Бельгияда, Австро–Венгрияда патент алды. *Славянов еңбектерінде* электр доғасымен пісірудің металлургиялық негіздері қаланды. Пісіру нүктелерін электр тогымен қоректендіру мақсатында ол алғаш рет электр генераторын, ал процесті механикаландыру әрі автоматтандыру үшін доғалы – автомат реттеуішті қолданды. Металл құрылымын жақсарту мақсатында *«металл құймаларды электрлік нығыздау» тәсілін* ұсынды. Славянов 1892 жылы *Орыс техника қоғамының,* ал 1893 жылы Чикагодағы *Дүние жүзілік көрменің медальімен* және құрмет дипломымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Фёдор Фёдорович Брандт**(Иоганн Фридрих фон) Үлгі:Lang-dutch мамыр 1802 жыл, Йютербог – 15 шілде 1879 жыл, Эстлянд губерниясы) – неміс зоологі, ботаник.

Өмірбаяны
---------

Орыс энтомологиялық қауымдастығының президенті. Виттенберг лицейінде оқыған. 

1821-1826 жылдар аралығында Берлин университетінде медициналық білім алған. 

1824 жылы медицина ғылымының докторлық дәрежесін алу үшін ғылыми диссертация қорғаған. Брандтың ғылыми еңбектері зоопалеонтология, зоотомия, зоогеография салаларын қамтиды.

1879 жылы 3 (15) шілдеде Ресей империясы, Эстлянд губерниясында қайтыс болған.

Еңбектері
---------

* *«Medizinische Zoologie», Берлин, 1829–1833;*
* *«Prodromus descriptionis anicualium ab H. Mertensio in orbis terrarum circumnavigatione observatorum. Fasciculus I. Polypos, Acalephas et Syphonophoras»* («Recueil des Actes», 1834);
* *«Beiträge zur näheren Kentniss der Säugethiere Russlands»* (в «Mémoires de l’Académie des Sciences de St. Petersb.», VI и VII) т.б.

Дереккөздер
-----------
Топлес
**Топлес** (ағылш. *topless* — «үстіңгі киімсіз») — қоғамдық орындарда, көбінесе жағажайлардағы жалаңаштанған әйел омырауын білдіру үшін қолданылатын термин. 

Әйел адамның жағажайлардағы топлес жүруінің негізгі мақсаты — суға түскенде киетін киімнің қалдыратын жолақтарынсыз, біртекті күнге күю (орыс. *загар*). Көбінесе күн көзінен емшек үрпісін сақтау үшін оларға кішкене дөңгелек жапсырма — стикини жапсырылады.

Кейде үстіңгі киімсіз қалу талпынысы өзінің еркіндігін көрсету талпынысымен байланысты.

> 
> «Ол өлген күні киосктардағы „оң" газеттер „Плейбойға" ауыстырылды, ал жағажайдағы әйелдер сол сәтте емшекқаптарын (лифчик) шешті»
> 
> 
> 
> *Түпнұсқа*  (орыс.)  
> 
> *«В день его смерти правые газеты в киосках были мгновенно заменены „Плейбоем", а женщины на пляжах тут же сняли лифчики»*
> 
> 
> 
> — «Бұл оғаш испандықтар» — Дрю Лоней Испаниядағы Франконың билігінің аяқталған кезі туралы
> 
>

Тағы қараңыз
------------

* Емшек
* Декольте
**Семей Асбест-Цемент Бұйымдары Зауыты** — құрылыс материалдары өнеркәсібі орны. 1961 ж. іске қосылған. Жобалық қуаты 198 миллион шартты тақта, нақты өндірістік қуаты 225 миллион шартты тақтаға жетеді. 1996 жылдың аяғынан ЖШС. Шифер цехында 6 түрлі ирек және жазық шифер тақтасын шығаратын желі жұмыс істейді. 2002 ж. маусымнан төбелік құм-цемент тақтасы мен сыртқы өңдеу тақтасын шығаратын желі іске қосылды. Ол бір ауысымда төрт түрлі-түсті 4 мың тақта шығарады. Кәсіпорын өнімдерін республиканың, Ресейдің, Орталық Азия мемлекеттерінің құрылыс ұйымдары пайдаланады. Зауытта 300-дей адам еңбек етеді.
Метрополитен-мұражайы, Нью-Йорк

  

**Империалық рыцарьлар** - "Қасиетті Рим империясындағы" көбінесе Германияның оңтүстік және батыс облыстарындағы ұсақ және орта феодалдар. Өз иеліктерінде жергілікті мемлекеттің билігінің құқықтарына ие болды. Рейхстагта өкілдігі болмады. Олар князьдарға қарсы тұра алмай, мал-мүлкінен жұтап, оларға кіріптар болып қалып отырған. 1577 жылы Шваб, Франк, Рейн аймақтарына бөлінген корпорация құрып, бірте-біртесан және иелігі жағынан азая берді. Империяның таратылуына (1806) байланысты олардың иеліктері Рейн одағы мемлекеттерінің құрамына енгізілді.

* Экспонат
* 
*

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Аршу** , тау-кен ісінде — кен орнын ашық әдіспен қазғанда кентасты жауып жатқан тау жыныстарын карьерден шығару. А. тау жыныстарын қазуға дайындау, қазу-тиеу, тау жыныстарын тасымалдау және үйінділеу процестерінен тұрады. А. карьерді салған кезде кентасты өндіру жұмыстарының алғашқы шебін жасау және пайдалану кезеңінде осы шепті одан әрі дамыту үшін жүргізіледі. Құрамында пайдалы құраушысы жоқ аршыма тау жыныстары сыртқы немесе ішкі үйінділерге үймеленеді. Аршыма тау жыныстары құрылыс материалы ретінде пайдалануға жарамды болса, олар өңделуге жіберіледі. Тау-кен жыныстарын қазуға дайындау оларды құрғату, тоңазудан қорғап қалу, тоңазыған тау жыныстарын жібіту, гидравликалық әлсірету немесе нығайту, мех. немесе жарылыспен қопсыту әдістерімен жүргізіледі. Жұмсақ аршыма тау жыныстарын қазу-тиеу үшін көп шөмішті экскаватор, драглайн, скрепер, бульдозер және жүк тиеуіштер, ал жартылай қатты және қатты тау жыныстарын алдын ала қопсыту арқылы қазу-тиеу үшін механикалық күректер қолданылады. Аршыма тау жыныстары негізінен темір жол, автомобиль және конвейер көліктерімен тасымалданады, кейде скипті көтергіштер, аспалы болат арқанды жолдар, гидравликалық және құрама көлік пайдаланылады. Үйінділеу жұмыстары үшін мех. күректер, драглайндар, көп шөмішті экскаваторлар, бульдозерлер және доңғалақты скреперлер қолданылады. Кенді ашық әдіспен қазу кезіндегі өндірілген немесе өндірілуге тиісті кеннің бір бөлігіне келетін аршыма тау жыныстарының мөлшері аршу коэффициентімен сипатталады.
Мақаланың дыбысталған нұсқасы (16 қараша 2014 ж.)
**Топкапы сарайы Мұражайының Жазба ескерткіштер Кітапханасы**   

Топкапы сарайы ішіндегі кітапханада 15 000 шамасында қолжазба, хат өнері, тезхиб, жильд, миниатюра туындылары мен карта және т.б. сақтаулы.
1924 ж. елдегі күнтізбе ауысып, Ататүріктің үкімімен халықтың қолданысына мұражай болып тапсырылған Топкапы сарайында 1928 ж. Үшінші аулада орналасқан "Ағалар мешіті" қайта жаңғыртылып кітапхана түріне келтірілді.  

Топкапы сарайындағы біршама бөлімнен топтастырылған бұл кітапханада бір ортаға жинастырылған кітаптар негізгі база мақсатымен жиыстырылды. Осы жиыстырылған бөлімдердің атаулары: Mehmed Reşad, Tiryal Hanım, Bağdat Köşkü, Emanet Hazinesi, Hazine Revan Köşkü, Isfendiyaroğulları, Koğuşlar, Halil Han Arda, Gayri İslami Yazmalar, Hırka-i Saadet, Medine Sultan Üçüncü Ahmet.  

Сатып алу мен қайырымдылық жолымен жиылған жабдықтаулы кітапханада жаңадан келген кітаптар "Жаңа жазбалар" атты бөлімде жиналады. Тіркеу қорында шамамен 13 450 кітабы бар кітапханада ептеп баяу жинала отырып әлемнің барлық ескі тілдеріне негізделген шығармалар табылады. Топкапы сарайы Кітапханасы топтамасында, кітаптар ішінде Османлы дәуірінде өмір сүрген белгілі хат өнері шеберлерінің шығармалары мен хат өнерінде қолданылған материалдық құндылықтар көрмеге қойылған. Кітапханадағы шығармалардың көшірмесін алғыңыз келсе ксерокөшірме, диафильм, фотосуретке түсіру және микрофильмдеу қызметтерін қолдана аласыз.
**Арша ементұмсығы** (лат. *Mycerobas carnipes*) - Торғайтәрізділер отрядының Қунақ тұқымдасының Арша ементұмсықтар туысына жататын шағын құс.

Биологиялық сипаты
------------------

Қара торғайдан сәл үлкенірек, қара тұмсықты болады.

Қоразының басы, көкірегі, құйрығы жәнеқанаты күнгүрт қара түсті, бауыры жасыл-сары, ал мекені мен балапаны сұрғылт түсті болады.

Таулы аудандарда ну ағашпен аршаны тасаланып жазда жұптанып, күзде 10-15тен топтанып жүреді. Негізгі көрегі - аршаның дәні. Ағашқа ұфлайды, 3-5 жұмыртқа салады.

Таралуы
-------

Аршалы ементұмсық Ирак, Ауғанстан, Гималай, Орта Азия тауларында кездеседі. 

Қазақстанда бұл құс Жоңғар, Іле Алатауында, Тарбағатайда, Сауыр мен Тянь-шаньда кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Mycerobas carnipes*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Топографиялық түсірім** – белгілі бір телімнің топографиялық картасы мен планын жасау үшін жүргізілетін жұмыстар жиынтығы. Топографиялық түсірімге әр түрлі топографиялық зерттеулер: аэрофототүсірім мен ғарыштық түсірулер, тахеометриялық және мензулалық түсірулер (шағын телімде мензула мен кипрегельдің көмегімен атқарылады), сондай-ақ түсіру торларын құрастыру әдістері (геодез. және астрон.), нивелирлеу (жер бедерін түсіру, биіктік негізін құру) жатады. Топографиялық түсірілім жергілікті жердің топогриялық планы түсірілетін нүктелердің барлық үш координатын есептеп шығаруға мүмкіндік беретін мәліметтерді жинайтын далалық жұмыстар мен планды сызу және ғыл. өңдеу жұмыстары нәтижесінде жасалынады; қ. Топографиялық карталар; Геодезиялық және картографиялық аспаптар мен құралдар.
**Көріксіз таусағыз** (лат. *Scorzonera inconspicua*) – астралылар тұқымдасы, таусағыз туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Ақтөбе, Шығыс Қазақстан облыстарында, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында, Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Өсімдік тастақты, қиыршықтасты тау баурайлары мен құрғақ далалық алқаптарда өседі. Биікт. 10 – 30 см, тамыры тігінен дамиды, оны қоңыр немесе сабан сияқты сары түсті тамыр түбінен шығатын жапырақтар орап жатады. Сабағы жалаң емес бұтақты, бұтақтары иіліп келген. Тамыр түбіндегі жапырақтары қатты, жалпақ қандауыр тәрізді, ал сабақ бойындағылары отырыңқы, жіңішке, шеттері иректелген, сабаққа кезектесіп орналасады. Себет гүлшоғырының гүл орамы цилиндр тәрізді (ені 1 см-дей). Гүл күлтесі сары түсті, тілімденген, олар гүл орамынан екі есе ұзын. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі – қатпарлы тұқымша, оның шашыранды түктерден тұратын ақ айдаршасы болады. К. т-дың тамырында каучук бар, өсімдікті жайылымда жабайы және үй жануарлары сүйсініп жейді.‎
**Көсем сұлтан** (осм. كوسم سلطان‎ — *Kösem Sultan*) немесе **Махпейкер сұлтан** (осм. مه بيكر سلطان‎ — *Mâh Peyker Sultan*) — I Ахметтің әйелі, II Османның өгей анасы, IV Мұрат пен Ибраһимнің анасы, IV Мехмет, II Сүлеймен және II Ахметтің әжесі. Ұлы Османлы Мемлекеті тарихындағы ең беделді әйел, "қатындар сұлтанаты" дәуірінің өкілі. Сарайдағы төңкеріс кезінде Тұрхан сұлтанның жақтастарымен өлтірілді.

Өмірбаяны
---------

Көсем сұлтанның туған есімі Анастасия болды. Кейбір деректерге сәйкес, ол Кефалония аралында дін қызметшісінің шаңырағында дүниеге келді. Он бес жасында Боснияның санжақбейі оны күң ретінде сатып алып, Константиниеге жіберді. Сұлтан гареміне түскен Анастасия "Махпейкер" деген есім алды. Кейін османлы сұлтаны I Ахмет өзінің ең сүйікті күңіне "Көсем" деген жаңа есім берді.

Көсем I Ахметтің бәйбішесі де, алғашқы баласының анасы да болған емес. Бірақ соған қарамастан Көсем сұлтан гаремінде үлкен беделге ие болды. Көсем сұлтан I Ахметтен 6 ұл мен 6 қыз туды: Мехмет шаһзада, Айша сұлтан, Фатима сұлтан, Гауһархан сұлтан, Орхан шаһзада, Ханзада сұлтан, Сәлім шаһзада, IV Мұрат, Қасым шаһзада, Әтике сұлтан, Ибраһим және Жемре сұлтан. Балаларының екеуі (IV Мұрат пен Ибраһим) өз заманында сұлтан болған. Олардың тұстарында Көсем валиде сұлтан атағына ие болды.

Өнерде
------

* Түркия «**Жас Осман**» фильмі (1962 жылы, Көсем сұлтан рөлінде — Мұхтерем Нұр)
* Түркия «**IV Мұрат**» фильмі (1980 жылы, Көсем сұлтан рөлінде — Айтен Көкшер)
* Түркия «**Ыстамбұл қанаттарымның астында**» фильмі (1996 жылы, Көсем сұлтан рөлінде — Зұхал Олжай)
* Түркия «**Махпейкер**» фильмі (2010 жылы, Көсем сұлтан рөлінде — Далма Сөнмез бен Сельда Алькор)
* Түркия «**Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі**» телехикаясы (2015-қ.у. Көсем сұлтан рөлінде — Анастасия Тсилимпиу, Берен Саат және Нұргүл Есілшай)
**«Көршілер»** (ағылш. *Neighbors*) — американдық кино комедия, режиссёрі Николас Столлер Эндрю Коэн мен Брендан О’Брайэннің сценарийі бойынша түсірілген фильм.
Басты рөлдерді Сет Роген, Зак Эфрон және Роуз Бирн сомдады. Фильмнің алғашқы трейлері 3 қыркүйек 2013 жылы шығып, релиз шығу күні 8 наурыз 2014 болып өтті. Қазақстанда прокатка 29 мамыр 2014 шықты.
MPAA рейтинг системасы бойынша фильм **«R»** (*17 жасқа толмаған балаларға ата-анасы немесе ересектерсіз көруге болмайды) бағаны алды.*

Суреттеме
---------

Әдетте еркектер екі түрге бөлінеді: бойдақтар және үйленгендер. Біріншісі - жас, шымыр және қыздар мен достарды өзіне баурап тұрады. Екіншісі үйде болады, бала тәрбиелеп, теледидардан сериал көреді. Әдетте олардың жолдары ешқашан қиылыспайды. Бірақ көршілес қоныстанса - жағдай басқаша.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Рөл |
| --- | --- |
| Сет Роген | Maк Реднер |
| Роуз Бирн | Келли Реднер |
| Зак Эфрон | Тедди Сандерс |
| Дэйв Франко | Пит |
| Карла Галло | Пола |
| Кристофер Минц-Пласс | Скуни |
| Эли Кобрин | Уитни |
| Лиза Кудроу | Декан Кэрол Глэдстоун |
| Джэйк Джонсон | Себастиан Креммингтон |
| Джэйсон Манцукас | дәрігер Теодоракис |
| Энди Сэмберг | Бауырластық мүшесі |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Angie Han* «Neighbors» Red-Band Trailer: Seth Rogen and Zac Efron Face Off  (ағыл.).  *Slashfilm.com* (3 қыркүйек 2013).
**Долорес Ибаррури Гомес** (ис. *Dolores Ibárruri Gómez*, *Пассионария* деген атпен белгілі (ис. *Pasionaria*, баск Dolores Ibarruri, "Pasionaria"; (9 желтоқсан 1895, Гальярта, Бискайя провинциясы — 12 қараша 1989, Мадрид) — испан және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Кенші отбасысында дүниеге келді. 1917 жылы Соморростро қаласында социалистік ұйымға кіріп, жұмысшы баспасөзінде Пасионария (Жалынды) деген атпен мақалаларын жариялай бастады. 

Ибаррури 1920 жылы құрылған Испания коммунистік партиясын ұйымдастырушылардың бірі. 1930 жылдан Испания коммунистік партиясы ОК-нің, 1932 жылдан Саяси бюросының (1960 жылдан Атқару комитетінің) мүшесі. 1932 жылы Х. Диаспен]] бірге Испания коммунистік партиясы басқару мүшелерін сектанттық элементтерден тазартуда, 1934 жылы реакцияға қарсы күресте және 1935 – 36 жылы антифашистік Халық майданын құруда Ибаррури көп еңбек сіңірді. 1932 жылдан Испания коммунистік партиясының әйелдер арасындағы жұмысын басқарып, 1931 – 33 жылы Испания коммунистік партиясының орталық мүшесі «Mundo Obrero» газеті редакторларының бірі болды. Ибаррури алты рет ұсталып, түрмеге жабылды. Коминтерннің 7-конгресінде (1935 жылы) Коминтерн Аткомының мүшелігіне кандидат болып сайланды. 1936 жылы ақпанда кортес (парламент) депутаты, ал 1937 жылы кортес вице–председателі болып сайланды. Фашистік бүлікшілерге және Италия мен Германия интервенциясына қарсы күресте (1936 – 39 жылдары) Ибарруридің жалынды халық шешені және партия басшысы ретіндегі таланты ерекше күшпен байқалды.

Дереккөздер
-----------
**Каали** (эст.  Kaali kraater) — Эстониядағы метеориттің құлауынан пайда болған Сааремаа аралындағы кратер.

Тарихы
------

Сааремаға метеорит құлағанының нақты күні анықталған жоқ. Кейбір ғалымдар Каали кратері өрісі 7500-7600 жыл бұрын пайда болған деп есептесе, басқалары бұл тек 4000 жыл бұрын болған деп есептейді. Метеорит құлаған кезде, аралда адамдар қоныстанған болатын. Ғалымдардың пайымдауынша, алып метеорит ауада шамамен 5-10 шақырым биіктікте бірнеше бөлікке бөлініп, сынықтармен жерге құлаған. Олардың жерге соқтыққан ең үлкенінде көл пайда болды.

Ұзақ уақыт бойы Каали кратері жанартау атқылауы нәтижесінде пайда болды және су қоймасы ретінде пайдаланылды деп есептелді. Алайда 1937 жылы геолог И.Рейнвальд метеориттің құлауының бұлтартпас дәлелдерін тапты. Ол құрамында 8,3% никель бар аспан денесінің қалдықтарын тапты.
Кейбір зерттеушілер 6 метрлік Каали көлінің түбінде көне құрбандықтардың іздері әлі күнге дейін сақталған деп есептейді. Дегенмен, судағы емен діңдері ғалымдарға 4 м-ден астам тереңдікте зондтау жүргізуге мүмкіндік бермей отыр.

Сипаттама
---------

Қазір Каали кратері Курессааре қаласынан 18 шақырым жерде орналасқан және он алты метрлік жер қоршаумен қоршалған ойпат болып табылады. Дииаметрі 110 метрге жетеді. Бұл осы аймақтағы ең үлкен кратер, бірақ одан алыс емес жерде диаметрі кішірек тағы 8 кратер бар - 15-40 метр.

Каали кратері мұражай кешенінің құрамына кіреді, онда метеориттер мұражайы, қонақ үй, дүкен орналасқан. Кешеннің жанында сонымен қатар Kaali трактирі орналасқан.

Галарея
-------

Каали кратері| Каали кратері 2006 ж | Каали кратері 2007 ж | Мұражайдағы метеориттің фрагменті | Доломит жынысының фрагменттері | Кратер кескіні |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Метеоритное озеро Каали
2. ↑  Поле метеоритных кратеров в Каали
3. ↑  Как на Эстонию падали метеориты
4. ↑  Поле метеоритных кратеров в Каали
5. ↑  Метеоритный кратер Каали - подробное описание
**Ысқақ Дүйсенбаев** (1887 жыл, Верный – 1912 жыл) – Ресей империясындағы монархиялық билікке қарсы күрескен қазақ жастарының алғашқы өкілдерінің бірі.

Өмірбаяны
---------

1907 жылы Верный ерлер гимназиясын күміс медальмен бітірген. Дүйсенбаев гимназияда оқып жүріп, "Верный оқушы жастар тобы" ұйымына қосылады. Астыртын қолжазба журнал шығаруға, оны тарату ісіне ат салысқан.1907 – 1911 жылдары Санкт-Петербург университетінің физика-математика факультетінде оқыды (ауыр науқасына байланысты бітіре алмаған). Дүйсенбаев Санкт-Петербургте жүріп Верный социал-демократтарымен арадағы байланысын үзбеді. Ысқақ Дүйсенбаев өкпе туберкулезінен қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
Кавалери принципі: егер екі дене параллел екі жазықтықтың аралығында үшінші бір параллел жазықтық қиып өткенде аудандары тең жазық пішіндер(фигуралар) пайда болатындай болып орналасса онда бұл денелердің көлемдері де өзара тең болады.Бұл жайт Кавальери принципі деп аталған.Бұл принцип кезінде ежелгі грек математиктеріне де белгілі болған.Бірақ мұны 1635 жылы итальян математигі Бонавентура Кавальери(1598 - 1647) өзінің <<Геометрия>> деген ғылыми еңбегінде бөлшектенбейтін(бөлінбейтін) деп аталған әдіспен аудан және көлем анықтау әдісін негіздеген.Кавальери жазық пішіндердің(фигуралардың) өзара параллел хордаларын және денелердің жазық параллел қималарын бөлінбейтіндер деп атаған.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Тасқарақұм** – Балқаш-Алакөл ойысындағы Лепсі және Шынжылы өзендері аралығындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысының Алакөл және Сарқан аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ауданы 850 км2. Жетісу Алатауынан солтүстікке қарай 45 км-ге созылып жатыр, ені 30 км шамасында. Құм қырқаларының салыстырмалы биіктігі 25 м. Еркекшөп, жусан, изен, теріскен, т.б. шөптермен бекіген. Тұщы грунт сулары 1-3 м тереңдікте кездеседі. Құм төбелер арасында қыстаулар (Аққұдық, Тоққұлы, Бесқопа, т.б.) мен аумағы шағын Шошқалы, Жалаңашкөл, Тереңкөл, т.б. көлдер кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Джеймс Ремар** (ағылш. *James Remar*, Бостон, Массачусетс, АҚШ) – америкалық актер. «Секс в большом городе» сериалында Ким Кэттроллдың жігітінің рөлін иеленіп танымал атанған. «Декстер» сериалында Гарри Морганның, «Mortal Kombat: Annihilation» фильмінде Рейденнің рөлін ойнауы да оның әйгілі болуына септігін тигізеді.

Өмірбаяны
---------

Джеймс Ремар 1953 жылы 31 желтоқсанда Бостон қаласында дүниеге келген. Мектебін бітірмей, рок-группамен турнеге аттанады. Алайда, біраз уақыт өткен соң туған қаласына қайтып, аттестатты қолына алады. «New York`s Neighborhood Playhouse» театрында актерлік шеберлікке үйренген. 1975-2000 жылдары көптеген фильмдерде түскен. Мысалы: «Воины» (фильм, 1979), «48 часов» (1982), «Клуб «Коттон»» (1984), «The Clan Of The Cave Bear» (1986), «Boys on the Side» (1995), «What Lies Beneath» (2000). 2006 жылдан «Декстер» сериалында басты рөлдегі адамның әкесін ойнайды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джеймс Ремар (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
Джеймс Чедвик
**Джеймс Чедвик**(*Chadwick*) (20.10.1891, Манчестер,-24.7.1974)-ағылшын физигі, Лондон корольдық қоғамының мүшесі (1927). Э.Резеорфордтың оқушысы.

Өмірбаяны
---------

Манчестер және Кембридж университеттерін бітірген. 1923-1935 ж. Кембридж университетінде сабақ берді. Кавендиш лабораториясы директорының орынбасары болды. 1935-1948 ж. Ливерпуль университетініе профессоры. 1948 жылдан Кембридж университетінің Гонвил және Киз колледжінің директоры.

Еңбектері мен зерттеулері
-------------------------

Чедвиктің еңбектері негізінен атом ядросы физикасына арналған. Ол 1920 ж. платина, күміс және мыс ядроларының α-бөлшекті шашыратуын бақылады. Мұның нәтижесінде Чедвик ядролардың зарядын тікелей өлшеді. Сөйтіп атомның Резерфорд жасаған теориясын дәлелдеп берді. Чедвик 1932 ж. нейтронды ашып, 1934-1935 ж оның массасының дәлірек мәнін анықтады. 1943-1945 ж. Лос-Аламос (АҚШ) лабораториясында атом бомбасының жобасын жасау жұмысымен айналысқан ғалымдар тобын басқарды.

Сыйлықтары
----------

Нобель сыйлығының лауреаты (1935).

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 100-101 бет

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1926—1950 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Перрен (1926) •
Комптон / Вильсон (1927) •
Ричардсон (1928) •
де Бройль (1929) •
Раман (1930) •
Гейзенберг (1932) •
Шредингер / Дирак (1933) •
Чедвик (1935) •
Гесс / К. Андерсон (1936) •
Дэвиссон / Томсон (1937) •
Ферми (1938) •
Лоуренс (1939) •
Штерн (1943) •
Раби (1944) •
Паули (1945) •
Бриджмен (1946) •
Эплтон (1947) •
Блэкетт (1948) •
Юкава (1949) •
Пауэлл (1950) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
**1926—1950** |
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Куляб**, кейде **Күләб** (тәж. *Кӯлоб*, орыс. *Куляб*) — оңтүстік Тәжікстандағы қала, халық саны бойынша республикадағы төртінші қала, 2019 жылдың 1 қаңтарына халық саны 105 500 адамды құрайды.

Тарихы
------

Эллинизм заманында қазіргі Күләб қаласы Грек-бактрия патшалығының құрамында болған еді. Кулябта б.з.б. 200-195 жылдарға жатқызылатын жазба табылды, онда Гелиодотос есімді грек патша I Евтидемге мен оның ұлы I Деметрий үшін Гестияға отты құрбандық үстелін арнағаны белгілі болды.

Куляб жазуы, б.з.б. 200–195
Тарихшы Мұхаммед ибн Джәрир әт-Табари қаланың тұңғыш дерегін б.з.б. 737 жылына жатқызады, дегенмен қала бұдан әлдеқайда ертерек пайда болды деп саналады. Өзінің бүкіл тарихында Кулоб қазіргі тәжік тілінде **Хатлан** немесе **Хатлон** деген атаумен белгілі болды.

XVI ғасырдан бастап Бұхара хандығының (XVIII ғасырдан бастап Бұхара әмірлігі) бір бөлігі, қала 1750 жылы Хатлон атауын Кулябқа өзгертті. Ресейдің Орта Азияны жаулап алуынан кейін КСРО құрамында Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы құрылды. 1929 жылы Куляб республикадағы ең ірі қалалардың біріне айналды.

1990 жылдардың басындағы Тәжікстандағы азамат соғысы кезінде қала Халық майданы жасақтарының негізгі базасы болған. Куляб ауданындағы Данғара ауылы Тәжікстанның 2-ші президенті Эмомали Рахмонның туған жері.

2006 жылы қыркүйекте Куляб өзінің 2700 жылдығын атап өтті.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Куляб қаласы құрамына Кулябтың өзі және 4 джаомат жатады.

| Джаомат | Халық саны (2015 қаңтар) |
| --- | --- |
| Даһана | 29,776 |
| Куляб джаоматы | 19,840 |
| Зардбор | 23,839 |
| Зираки | 28,747 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон* ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022.
2. ↑  Тәжікстан. Куляб - Қала Тарихы BIRMISS.COM kk.birmiss.com.
3. ↑  Тағы жеті мешіт үйсіз-күйсіздерге баспана ретінде берілді islam.kz
**Дмитрий Владимирович Ляпкин** (15 қыркүйек 1976 жыл, Шымкент, Қазақ КСР, КСРО) — ресейлік және қазақстандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2005 жылдың соңында қазақстандық "Жеңіс" клубына ауысты. 2006 жылы 3 сәуір күні "Атыраумен" ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Маусым соңына дейін ұлттық чемпионаттың 26 кездесуіне қатысты. 

2007 жылы бұрынғы клубы "Химкиге" ауысты.

### Ұлттық құрама

2004 жылы ресейлік бапкер Леонид Пахомов Қазақстан құрамасында ойнауға шақырып, 2004 жылы ақпан айында Латвияға қарсы Кипрдегі жолдастық кездесуде алаңға шықты. 

2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде алты кездесуде Қазақстан құрамасының намысын қорғады.

2007 жылы қыркүйекте екі жылдық үзілістен соң Арно Пайперс тағы да құрамаға шақырып, жыл соңына дейін Қазақстан құрамасы сапында ойнады. Құрама сапындағы соңғы кездесуін 2007 жылы 24 қарашада Белградта Сербияға қарсы өткізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Джованни Баттиста Ричоли** (итал. Giovanni Battista Riccioli)  - итальяндық астроном және теолог, «Жаңа Альмагест» (Almagestum Novum)- кезіндегі астрономиялық білімдер жинағы. Франческо Гримальдимен біріге отырып Ай картасын жасады және ай кратерлерін ғалымдардың есімдерін беруді енгізді.

Биография
---------

1614 жылы Риччоли иезуит ордендерінің қатарына кіріп, риторика, философия және теологияны Парма мен Болоньяда зерттеді. Осы уақытта Риччоли астрономиямен айналыса бастады және 1651 жылы ауқымды «Жаңа Альмагест» атты еңбегін шығарды. Бұл еңбегінде астроном жұлдыздар каталогын құрды, Күндегі дақтарға және қосарлы жұлдыздардың қозғалысына сипат берді, Жер шарының радиусын анықтап, су мен құрлықтың қатынасын тапты. Гримальдимен біріге отырып Риччоли Айдың зерттеуіне қатысты, алғаш Ай карталарын сызды, Ай кратерлері мен теңіздерінің ол берген атаулары қазіргі күнге деін қолданылуда.

Болоньядағы Азинелли мұнарасы – Риччоли эксперименттерінің орны болған.

Белгілі астроном Клавдий Птолемейдің «Альмагест» атты классикалық еңбегінің құрметіне «Жаңа Альмагест» деп аталған трактатында ол Галилео еңбектерін талқылап, кейбірін эксперименттер жасау арқылы тексерген. Жасаған трактаты арқылы астроном маятниктің уақытты өлшеуге қолдану әдісін ойлап тапты, оған қоса Риччоли тек кіші тербелістердің тұрақты көлемдік үдеріске жататынын дәлелдеді. Осы құрылғыны қолдана отырып, Риччоли әр түрлі биіктіктен құлап бара жатқан денелермен тәжірибе өткізді. Тәжірибелерді өткізу орны Болоньяда орналасқан Азинелли мұнарасы болды. Нәтижесінде, Риччоли дене жылдамдығының уақытқа тікелей тәуелді екеніне көз жеткізді, өйткені ол бұрын бұл тәуелділікті экспоненциалды деп санаған. Ғалым өзі еркін құлау үдеуін есептемесе де, оның күнделіктерінен шындыққа жақын формуланы байқауға болады. Айтылған жұмыстарына қоса, Риччоли өзінің еңбегінде ауаның қарсыласуын зерттеу үшін эксперименттер жүргізген.

Риччоли астрономиядан басқа, географияға да үлкен үлесін қосты, ол Жер шарының көптеген аймақтары үшін еңдік пен бойлық кестелерін жасады.

Естелік
-------

1935 жылы Халықаралық Астрономиялық одақ Риччолидің есімімен Айдың Жерге қараған бетіндегі кратерге берді.
**Эктор Бельерин Моруно** (ис. *Héctor Bellerín Moruno*; 19 наурыз 1995, Барселона) — испаниялық футболшы, "Арсенал" клубының жартылай қорғаушысы.

Клубтық мансабы
---------------

Эктор "Барселонаның" танымал футбол академиясының тәрбиеленушісі. Лондондық "Арсенал" қорғаушыны "Ла Масиядан" 2011 жылы сатып алды. 

2013/2014 жылғы маусымда Эктор "Уотфорд" клубына жалға беріліп, Англия чемпионатында сегіз рет алаңға шықты. Чемпиондар Лигасындағы дебюті 2014 жылы 16 қыркүйекте, дортмундтық "Боруссияға" қарсы ойында өтті. 

2015 жылы 1 ақпанда "Астон Виллаға" қарсы ойында "Арсенал" сапындағы алғашқы голын соқты, ал ойын 5:0 есебімен аяқталды.

Құрамадағы мансабы
------------------

Эктор Испанияның түрлі деңгейдегі жасөспірімдік ұлттық құрамасының сапында өнер көрсетті. Испанияның 19 жасқа дейінгі жасөспірімдік ұлттық құрамасының сапында 2013 жылғы Еуропа чемпионатында өнер көрсетті, ал испандықтар сол бәсекеде қола жүлдені жеңіп алды.

Жетістіктері
------------

**Арсенал**

* Англия Кубогының жеңімпазы: 2014/15
* Англия Суперкубогының жеңімпазы: 2015

Дереккөздер
-----------

1. 1 2

Сілтемелер
----------

* Профиль ресми сайтында АПЛ Мұрағатталған 22 қарашаның 2014 жылы. (ағылш.)
**Эктор Кастро** (исп. Héctor Castro; 29 қараша 1904 жыл, Монтевидео — 15 қыркүйек 1960 жыл) — Уругвай елінің футболшысы және бапкер.

Өмірбаяны
---------

13 жасында Эктор Кастро электр арасы арқасында қол білезігінен айырылды. Сол себепті оған *El manco* деген лақап қойды. *El manco* жалғыз қолды деген мағынаны білдіреді.

Эктор Кастро 1928 жылғы Олимпиадалық чемпион. 1930 жылы әлем чемпионы атанды. Эктор Кастро жалғыз қол білезігісіз әлемнің чемпионы болып атанды. Кастро Уругвай елінің бірінші голдарын бірнеше рет соқты. Кастро Оңтүстік Американың екі мәртебелі чемпионы. Эктор Кастро ойыншы ретінде 3 рет Уругвайдың чемпионы болды.

1924 жылдан 1936 жылға дейін «Насьональда» ойнады. Сондай-ақ ол «Лито» және «Эстудиантес» деген клубтарды ойнаған.

Футбол мансабын бітіргеннен кейін ол бапкер мансабын бастады. Ол «Насьональ» командасынынң тренері болған кезде «Насьональ» командасы 5 рет чемпион атағын алды.

Жүлделері
---------

### Ойыншы ретінде:

* Әлем чемпионы: 1930
* Олимпиада чемпионы: 1928
* Футболдан Оңтүстік Америка кубогының жеңімпазы (2): 1926, 1935
* Уругвай чемпионы (3): 1924, 1933, 1934

### Бапкер ретінде

* Урунвай чемпионы (5): 1940, 1941, 1942, 1943, 1952

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 10 қаңтардың 2012 жылы.

Сілтемелер
----------

 Мұрағатталған 10 қаңтардың 2012 жылы.