recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Әбдірахманов деген бетті қараңыз.*
**Борис Әміржанұлы Әбдірахманов** (10.4.1953 жылы туған, Ресей, Иркутск облысы Нижнеудинск қаласы) – заң ғылым докторы (2005), профессор (2002), полиция полковнигі, ҚР ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебі (1975) мен Бүкілодақтық ғылым-зертеу институтының адъюнктурасын (1980) бітірген. ҚР ІІМ Алматы заң институтының жедел-іздестіру қызметі кафедрасының (1998) және ҚР ІІМ академиясының ғылым орталық бастығы (2001) және осы академия бастығының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (2002 жылдан профессор) қызметтерін атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Танымал ресейлік саясаткер, «Республиканская партия России — Партия народной свободы» (РПР-ПАРНАС) партиясының төрағаларының бірі, Ярославль облыстық Думасының депутаты Борис Немцовты 2015 жылдың 27 ақпан күнінің кешінде белгісіз адамдар тапаншадан атып кетті. Қастандық Мәскеудегі Васильев еңісінде орын алған. Тергеушілердің мәлімдемесіне сәйкес, ақ түсті көлік мінген қылмыскерлер Немцовқа қарай алты оқ жаудырып, оның төртеуі саясаткерге тиген екен.

Борис Немцов 2015 жылдың 1 мамыр күні өтетін Ресей оппозициясының кризиске қарсы «Весна» маршының алдында қаза тапты (ол осы шара ұйымдастырушыларының бірі болған еді). Немцов өлтірілгеннен кейін марш ұйымдастырушылары 

антикризистік марштың орнына Мәскеу қаласында қаралы шеру өткізуге бел буды.

Үлкен Москворецкий көпірі, Немцов тұрған Малая Ордынка көшесіне қарай көрініс
Борис Немцовтың зираты Мәскеудегі Троекуровский зиратында

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Расследование убийства Бориса Немцова. Хроника событий. *ТАСС*  (орыс.)
2. 1 2  Озвучены основные версии убийства Бориса Немцова. *Интерфакс*  (орыс.)
3. ↑  Борис Немцов қастандықтан өлді(қолжетпейтін сілтеме) *Азаттық Радиосы*
**Ущев Борис Петрович** (31.3. 1915, Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы - 13.3.1996, Ресей, Санкт-Петербург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан-лейтенант 1-гвардиялық дивизиясы торпедалық катерлер отрядының командирі. Орыс.

Орта мектептен кейін 1939 жылы Жоғары әскер-теңіз флоты училищесін бітіріп, 1939-40 жылы Кеңес-фин соғысына қатысты. Ущевтің қол астындағы торпеда катерлері неміс басқыншыларының үрейін алды. Балтық флотының маңызды жауынгерлік операцияларында Ущев басқарған торпеда катерлері звеносы отряды соғыстың аяғына дейін белсенділік танытты. 1941 жылы 28-29 тамызда Кеңес флоты Таллиннен Кронштадтқа бұзып өткен кезінде Ущевтің звеносы «Максим Горький» крейсерін күзетуді сенімді атқарды. 27 қыркүйекте Сарем аралының My шығанағында Ущевтің торпеда катерлері «Кельн» крейсерін және жаудың үш эсминецін суға батырып жіберді. Соғыстың аяқ шенінде капитан Ущев басқарған торпедалық катерлер дивизионы Данциг портына басып кірді. Кеңестік торпеда катерлері осы порттан үздіксіз әрекет жасап, жаудың ең соңғы қатынас жолын істен шығарды. Шығыс Пруссияда жаудың екі ірі транспорты мен екі десант баржасын ержүрек капитан суға батырып жіберді.

Осы көрсеткен ерліктері үшін Ущевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (22.8.1944). 3-рет Қызыл Ту, 1-дәрежелі 3-рет Отан соғысы, «Қызыл Жүлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
***Шайхан Жандаев*** (23.05.1944-15.07.1991), журналист. Бұқар жырау ауданының түлегі. ҚазМУ-ді бітірген (1968). Облыстық «Орталық ҚАзаҚстан» газетінде тілші, бөлім менгерушісі болып істеді. 1970 жылдардын соңында республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің Орталық Қазақстан өңірі бойынша меншікті тілшісі болды. Спорт такырыбына өндірте жазып, облыс газетке Мәскеу (1980) олимпиадасынан репортаждар берді. Қазақтың атақты палуаны Ә. Айханов туралы жазған «Жауырыны жерге тимеген» (1997) атты кітабы жарияланды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Борис Наумович Стесин**(15.03.1922ж.т.Смоленск облысы. Починок қаласы.)- кеңес архитекторы.

1946 ж. Мәскеудің архитектура институтын бітірді. 1947 жылдан Қазақтың қала құрылысын жобалау институтында қызмет атқарады.

Негізгі еңбектері
-----------------

Алматыдағы «Октябрь» кинотеатры (1956), Қазақстан тұтынушылар одағының әкімшілік трғын-үйі (1957), Алматы аэропортының клубы (1958), Қазақстан КСР Жоғарғы кеңесінің ғимараты (1969); Қаратау қаласындағы клуб (1974) т.б. Стесин тұрғын үй құрылыстары мен алаң свкерлерін жобалауда (Алматыдағы В.И.Ленин алаңының сквер т.б.), сондай-ақ тас жолдар бойын сәулеттендіруде елеулі еңбек атқарды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 420 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өңделген бейнесі
**Шаймардан Қожахметұлы Торайғыров** (1898, Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 1970, сонда) - ағартушы-педагог, ақын, ауыз әдебиетін жинаушы. Сұлтанмахмұт Торайғыровтың інісі. 

Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1932). Ұзақ жылдар бойы мектептерде және педагогикалық училищеде оқытушы болған. Сұлтанмахмұттың артында қалған әдеби мұрасын жинастыруға көп еңбек сіңірген. Оның ел аузынан жинап алған жыр-дастандар мен аңыз-әңгімелер, ақын-жыраулар мен шешен-билер туындылары, Сұлтанмахмұт шығармалары Орталық ғылыми кітапхананың, Әдебиет және өнер институтының қолжазба және мәтінтану бөлімінде сақтаулы. *"Баян"* поэмасының *"Олжабай батыр"* тарихи дастанының авторы. Торайғыровтың Сұлтанмахмұт өмірі мен шығармғы жайлы жазған "Сұлтанмахмұт" атты зерттеу еңбегі де бар. "Баян" поэмасынан үзінділер Павлодар облыстық *"Дауа"* газетінде жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Қазақ халқының ХVIII ғасырдың соңғы ширегі мен ХIХ ғасырдың басында өмір сүрген суырыпсалма әнші­ақындарының әрі халық батырларының бірі – **Баһрам Шақшақұлы**.
Баһрам – әйгілі әнші­ақын, күйші, композитор, әрі ел қорғаны батыр, әрі атақты түйе балуан Сегіз сері өнерпаздың туған әкесі.
Баһрам 1779 жылы (доңыз жылы) наурыз айында қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданындағы«Благовещенка» (Жекекөл) кеңшарына қарасты Гүлтөбе деген орманды, көлді қоныста Шақшақ би Көшекұлының шаңырағында дүниеге келіп, Омбы шаһарында 1826 жылы (ит жылы) жазда ауырып қайтыс болған (шежіре деректері бойынша).
Баһрам жас бала кезінде ауыл молдасынан оқып хадимше хат таниды, онан соң әкесі Шақшақ би Баһрамды Уфа, Қазан шаһарларындағы достарының үйлеріне қойып, сол қалалардағы медреселерде оқытады. Баһрам әуелі Қазан медресесінде оқып, оны жақсы бітіреді де, онан кейін Уфадағы медресеге оқуға түсіп, оны ойдағыдай тәмамдайды. Шақшақ би 1793 жылы (сиыр жылы) өзінің тоғызыншы баласы Баһрамды Самарқандағы таныстарының үйлеріне қойып, сондағы медресеге оқуға береді, оны тәмам еткен соң Бұхара шаһарындағы медреседе Баһрам екі жыл оқып, діни білімін жетілдіре береді. 1798 жылдың жазынан бастап ол жер­су үшін отаршыл әскерлермен болған соғыстарға қатысып, 1821 жылдың аяғына дейін Марал ишан Құрманұлын қолдап, күреске қатысады. 1821-­1826 жылдары аралығында Омбы шаһарында медреседе балаларға дәріс беріп, ұстаздық қызмет атқарады. Баһрам ақын кезінде «Жағыфар – Таһир», «Жанәбіл сардар», «Хамза балуан», «Қайғылы белдеу», «Дәулен батыр», «Таузар сардар», «Сойырғаш батыр», «Қара батыр» және басқа дастандар шығарған. Оның көптеген насихат өлеңдер де шығарғаны елге мәлім.
Баһрамның анасы Айман Атығай Құлеке батырдың қызы екен, ал оның зайыбы Жамал – Жаулыбай Қарауыл Қанай шешеннің Бақы деген баласының қызы.

Дереккөздер
-----------

1. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009
**Беатрис Поттер**(Элен Беатрикс Поттер, ағылш.  *Beatrix Potter*; 28 шілде 1866 жыл, Кенсингтон, Лондон — 22 желтоқсан 1943 жыл, Нир-Сорей, Камбрия) — ағылшын жазушысы, суретші

Өмірбаяны
---------

Беатрис Поттер Көлді аймақты алғаш рет 16 жасында көріп, оның табиғатының сұлулығына тәнті болады. Ол өзіне қайткенде де осы аймаққа қоныстанамын деп сөз береді. Кейіннен ол өзінің бала күнгі арманын іске асырып, Лондон қаласынан "Хилл-Топ" фермасына көшіп келеді. 
Беатрис өзі жазған ертегілерге сәйкесінше сурет салып отырған. Бұл суреттерде міндетті түрде баққа оранған өз үйі бейнеленетін.

Беатрис Поттердің жазушы әрі суретші ретіндегі өмір белесі 1902 жылдан бастау алады. Оның "Питер қоян жайлы ертегісін" баспагер Фредерик Уорн жарыққа шығарады. Бұған дейін кітапты бірнеше баспалар шығарудан бас тартқан болатын. 1910 жылға дейін жазушы ертегілер жазып, оған суреттер салып, жылына екі реттен кітабын жарыққа шығаратын.
Оның өмір жолы қиын кезеңдерден тұрды. Ол 47 жасында тұрмысқа шығып, Сорей ауылында өмір сүреді.
Оның орыс тіліне аударылған алғашқы жинағы "Ухти-тухти"деп аталады. Ол алғаш рет 1961 жылы жарық көріп, бірнеше мәрте қайта басылып шығып отырды.

1995 жылдың қаңтар айында Ресейдің ОРТ телеарнасында жазушы ертегілерінің негізінде "Питер Пуш және оның достары" атты мульфильмдер сериясы жарыққа шықты.

2006 жылы Беатрис жайлы "Мисс Поттер" атты көркемфильм жарыққа шықты. Басты рөлде Рене Зеллвегер ойнады.
**Төкен Жұмабайұлы Мұртазин** (1924, Семей облысы (Қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) Жаңа Семей ауданының Балтарақ ауылында туған) — Мәскеу қаласындағы Ленин комсомолы Орталық комитетінің 6 айлық курсын бітірген. 1942 жылы Семейде Кеңес Одағының маршалы Б.М.Шапошников атындағы Тамбов Қызыл Тулы жаяу әскер училищесінде оқиды. Еңбек жолын 1940 жылы Алматы қаласындағы Ф Джержинский атындағы орыс драмалық театрында музыкант болып бастаған. 1943 жылы 27 ақпаннан 1944 жылдың 23 ақпанына дейін Батыс Беларус майданында 108 атқыштар дивизиясында, 407 атқыштар полкінде командир болды. Жарақатпен елге оралып, 1944 жылдан Семейде үгітші қызметін атқарған. Жаңа Семей аудандық комсомол комитетінің, Семей облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарды (1944). Обкомның бұйрығымен Жоғарғы Ертіс кеме шаруашылығында насихат бөлімінің аға инструкторы қызмет атқарды (1951). Семей қаласында жергілікті қаржыны басқарудың директоры болып қызмет атқарды (1952). Cемей қаласында Жаңа Семей аудандық кәсіподақ төрағалығына сайланды (1955). Амангелді және Калинин атындағы Ново-Пакровка аудандарында колхоз төрағасы (1958-1964).Семей облысы Бесқарағай ауданында Семияр ауылында партия комитетінің хатшысы (1964-1965). Чекоман, Мұздыбай, Жаңа Семей аудандарында директор, партия ұйымының хатшысы (1965-1987). Еңбек және соғыс ардагерлерінің облыстық кеңесінің төрағасының орынбасары (1987-2001). Ұлы Отан кезіндегі 1 дәрежелі Отан соғысы ордені, "Қызыл Жұлдыз", "1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін", "Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін" көптеген КСРО-ның медальдарымен марапатталады.

Руы — Уақ.

Абай Құнанбаевтың белгілі досы, шәкірті Көкбай Жанатайұлының жиені. Шешесі-Қалыш Көкбай Жанатайұлының қызы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.

Қазақ жерінің зиялы азаматтары Ж.А. Уралбаев. - Алматы : Дәуір, 2007.Ғұмырнамалық жинақтар сериясы.- ISBN 9965-517-07-Х

1. Бауыржан Ердембеков. Абай мен Көкбай Мұрағатталған 14 шілденің 2014 жылы.
2. Жанатайұлы Көкбай Мұрағатталған 7 наурыздың 2016 жылы.
3. Төкен Мұртазинге ескерткіш тақта орнатылды(қолжетпейтін сілтеме)
Greek beglerbeg by Cesare Vecellio
**Беклер бегі** немесе **Бектердің бегі** (*османша:*بكلربكی = Beylerbeyi) - ханның арнайы жарлығымен аймақты, ірі тайпаны немесе халықтар тобын басқаратын әскери қызметкер. Алғашқы түркі тайпаларында сайланып қойылатыын атақ пен қызмет орны болса керек. Осы мағынада **ұлыс бегі**, **ел бегі** және **ұлы бек** деген терминдермен мәндес болған сияқты. Кейін Беклер бегі атағы мен қызметі түрік халықтары елдерінде кең тарап, ханның арнайы жарлығымен беріліп, тағайындалған. Беклер бегі аймақты, ірі тайпаны немесе халықтар тобын басқарған. Мәселен, Түркияда облыстарды басқаратын губернаторлар Беклер бегі деп аталған. 20 ғ-дың басына дейін Хиуа хандығында аса ірі тайпаларды (мысалы, қарақалпақ) басқаратын хан ұлығына Беклер бегі атағы берілген. Ұсақ руларды, аталарды билейтін аталықтар Беклер бегіне бағынған. Қоқан хандығына тәуелді қазақ тайпалары мен руларын басқаратын ханның мирасқоры Беклер бегі деп аталған .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Vecellio, Cesare* [ Costumes anciens et modernes:
habiti antichi e moderni di tutto il mondo.].
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том, 243 бет
3. ↑  Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы 7-сынып Т.С.Садықов, С.Жолдасбаев
**Құлтума Сармұратұлы** (1860, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы - 1915, сонда) — ақын, әнші, композитор.

Өмірбаяны
---------

Орта жүз Найман тайпасының Терістаңбалы руының *Қонақ* бұтағынан шыққан.

Біржан сал, Ақан серілердің әншілік дәстүрін қуған. Шөже, Орынбай ақындармен өнер сайысына түскен. Ел-жер аралап өнер көрсетіп, ән салған. Құлтуманың "Дөңбек", "Пау-ой", "Демалыс", "Жамал-Шамшид", "Тау қиялап", "Үш көтерме", "Шайқалма", "Соқпай соқ", "Құла атым", т.б. әндері белгілі болған. Бірақ көптеген әндері ұмыт болған. Құлтума әндерін насихаттағандар Қ.Бабақов (нотаға түсірткен), Ғ.Айтбаев, Қ.Лекеровтер болды. Құлтуманың "Үш көтерме", "Тау қиялап" әндерін А.Жұбанов пен Л.Хамиди "Абай" операсында пайдаланды. Құлтума әндерін әнші Қ.Байбосынов та орындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Құлындау, құлындату - (ожеребиться, выжеребка) - қалыпты жағдайда өткен бие буаздығының соңыңда құлынның тууы. Бие буаздығының ұзақтығы, орта есеппен, 335 күн (11 ай) созылады. Бие құлындауына бірнеше күн қалғанда желіні дөңгелектеніп үлкейіп, емшектері ісініп, екеуі екі жаққа қарай делдиіп бағытталады. Бие құлындар алдында емшектерінің ұшында уыздың тамшылары, сыртқы жыныс мүшесінен (сарпайынан) сұйық шығады, тыпыршып, мазасызданып, бір тұрып, бір жатады. Құлындау кезіңде бие аяқтарын созып жатады, 2-3 минут сайын күшенеді. 20-40 минут аралығында ешкімнің көмегінсіз-ақ құлын туады. Бие көбінесе түнде құлындайды. Бие құлындату көктемде жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Мануэль Марреро Крус** (ис. *Manuel Marrero Cruz*, 11 шілде 1963, Ольгин Куба) — кубалық саясаткер, Кубаның 18-ші Премьер-министрі. Куба премьер-министр лауазымы 2019 жылдың желтоқсанында қайта тірілткеннен кейін Мануэль лауазымның иегері болып кетті. Соңғы рет оны 1976 жылы Фидель Кастро иеленген.

Крус — Кубаның премьер-министрі лауазымын 43 жыл ішінде иеленген алғашқы адам. Куба Коммунистік партиясының мүшесі Марреро 2004 жылдан бастап елдің премьер-министрі қызметіне тағайындалғанға дейін, 2019 жылдан бастап елдің ұзақ уақыт бойы туризм министрі болып қызмет етті. Туризм министрі ретінде қызмет еткен кезде Куба туризмі жаппай тұрақтылыққа куә болды. Ол бұрын сәулетші болған және кубалық әскери қызметте полковник дәрежесін иемденген.

Куба Премьер-министрі
---------------------

### Тағайындау

Кубаның 2019 жылғы конституциялық референдумынан кейін Кубаның премьер-министрінің кеңсесі 1976 жылы Фидель Кастро оны қабылдағаннан бері алғаш рет қалпына келтірілді. Президент Мигель Диас-Канель ресми түрде Марреро премьер-министр лауазымына ұсынды және оның премьер-министр лауазымына кандидатурасы бірауыздан бекітілді Ұлттық Ассамблеяның 594 депутаты.

Кубаның жаңа конституциясы бойынша премьер-министрлердің өкілеттік мерзімі бес жыл.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cuba names Manuel Marrero Cruz as first prime minister since 1976, *BBC News* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
2. ↑  *Oppmann, Patrick*. Cuba names Manuel Marrero Cruz prime minister. *CNN* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
3. ↑  *Frank, Marc*. Cuba names prime minister in move to lighten presidential load, *Reuters* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
4. ↑  Cuba names first PM in decades as new constitution decentralises presidential power (en-AU), *ABC News* (December 22, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
5. ↑  Rubio: ‘Bureaucrats’ to blame for softening Trump Cuba policy (November 8, 2017). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
6. ↑  Cuba chooses first prime minister since 1970s, *Global News* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
7. ↑  Cuba is about to name first prime minister in 40 years, *The Yucatan Times* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
8. ↑  Cuba chooses first prime minister since 1970s, *Global News* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
9. ↑  Cuba is about to name first prime minister in 40 years, *The Yucatan Times* (December 21, 2019). Тексерілді 22 желтоқсанның 2019.
**Манчини** (Mancini family), сұлу әпкелі-сіңлілерімен танымал италяндық ақсүйектер отбасы. [1].

МАЗАРИНИ кардиналдың немере жиені, олар Францияға келгенде әлі бала болатын. Лаура Манчини, герцогиня де Меркер (1636-57), герцог де Меркер және король IV ГЕНРИХТІҢ немересі Людовик де Вандомға тұрмысқа шықты. 

Олимпия Манчини, графиня де Суассон (1639-1708), XIV ЛЮДОВИКТІҢ ашынасы болған. Әпкесі Мария-Анна екеуінің әлемге әйгілі қасіретті «улау ісіне» қатысы болған, күйеуін улады деп айыпталды. Олимпия ханзада ЕВГЕНИЙ САВОЙСКИЙДІҢ анасы болған. 

Мария Манчини, княгиня де Колонна (1640 - 1715) да XIV Людовиктің ашынасы болған. Мазарини олардың некелесуіне қарсы болып, өмірінің көп бөлігін Испанияда өткізген. 

Гортензия Манчини, герцогиня де Мазарини ( 1646-99) Армана-Карла де ла Портеге тұрмысқа шығып, Мазаринидің тегін алады. Күйеуімен айырылысқаннан кейін, Гортензия ағылшын королі II КАРЛДЫҢ сарайында көркімен массатанып жүрді. 

Мария-Анна Манчини, герцогиня де Бульон (1649-1714) өзінің әдеби салонымен танымал болды, бірақ 1680 жылы сиқыршы Ла Вуазеннің (Катрин Монвуазен) көмегімен улау ісіне қатысы бар деп айыпталып, қоныс аударылды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Құлын терісі, тайжақы - (жеребок) - жеңіл өнеркәсіп үшін бағалы шикізат. Құлын терісі өлі туған немесе іш тастаған құлын терісі және сүт еміп, отыққан құлын терісі болып екіге бөлінеді. Құлын терісінің алғашқысынан галантереялық бұйымдар, қолғаптық, аяқ киім қонышына арналған былғары жасалынады, ал екіншісі - өзең қабаты қалыңдау және тығыз, жүні жақсы дамыған, жылтыраған тегіс болуына байланысты бағалы үлбірлік (мехтік) шикізат болып табылады. Иленген бір түсті құлын терісінен түгін сыртына қаратып жарғақ деп аталатын сырт киім тігіледі. Ерекше тәсілмен иленген өте берік, бетіне түскен қысымға (10-12 кг/мм2) шыдамды, су тигенде қалпы мен қасиеттерін езгертпейтін құлын терісін жарғақ деп атайды. Керілген жарғақты ұрғанда таза дыбыс шығады. Осындай жарғақ музыкалық аспаптар мен кейбір техникалық бұйымдар жасауда пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Құлынбек қаған** (Ашина Гулунфу) — 743 жылдан 745 жылға дейін билік еткен Шығыс Түрік қағанатының қағаны. Пан Күлтегінның ұлы. Шығыс түріктерінің соңғы қағаны.

**Баймэй** — Түрік қағандығының соңғы қағаны (744 —45), Өзміш қағанның інісі. Басмылдар Таң империясы қолдап отырған Өзмішті өлтірген соң, Ашина тайпасының ақсақалдары Баймэй (Аққас) қағанды таққа отырғызады (744). Бұл кезге дейін Түрік қағандығының қол астында болып келген басмыл, қарлұқ, тоғыз оғыз тайпалары күшейіп, тоғыз оғыздар басшысы Құлбойла 745 жылы Баймэй қағанды өлтіріп, өз қағандығын құрды.

Басқаруы
--------

Қағанаттың қалдықтарына билік етті. Ұйғырлар мен қарлұқтар басмал ханын өлтіріп, оның басын Чанъанға жіберді. Ұйғыр ханы Пэйло өзін Құтлұқ Білге Күлхан қаған деп жариялады. Ол басмылдардың бір бөлігін жойып жіберді. 744 жылы тандық әскербасы Ван Чжунцы түріктердің қалдықтарын жоюға аттандырылды. Ол 11 ру мен шығыс апа тарханын Сахэней тауының етегінде жойып жіберді. Баймей қаған батысқа қарай шегінді, алайда оны ұйғырлар қолға түсіріп, басын алды. Қағанның жесірі Пофу халықтың бір бөлігін бастап, Қытайға көшіп кетті. Қытайда қаған жесіріне атақ беріліп, өмір сүруіне жағдай жасалды.
Император Сюань-цзун ( Тан әулеті, 712—756) соңғы қағанның басын алып Хуаэлоу сарайында үлкен мереке ұйымдастырды. Шығыс түріктері уақыт өте келе жойылып кетсе де, олардың ұрпақтары найман, керей сияқты тайпалар кейіннен ірі, дамыған мемлекеттерді құра алды.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүрік қағандары |
| --- |
|  |
| Түрік қағанатының билеушілері | 
Бумын қаған • Қара-Еске қаған • Мұқан қаған • Тобо қаған • Амрак қаған • Елтегін Бұйрық қаған • Баға Ышбара қаған • Жағбу Баға қаған • Тұлан қаған • Тардуш қаған • |
|  |
| Батыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтегін Бұйрық қаған • Басыл Тегін қаған • Таман қаған • Шегу қаған • Тон қаған • Баһадүр қаған • Сы Жабғу қаған • Нишу Дулу қаған • Ешбар Елтеріс қаған • Ашина Дучжы қаған • Ашина Мише шад • Ашина Юанькин шад • Ашина Хелу қаған • Құшрақ Бури қаған • |
|  |
| Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Жанғар қаған • Шібір қаған • Ілікбек қаған • Бағашұр шад Ілік қаған • |
|  |
| қалпына келтірілген Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтеріс қаған • Қапаған қаған • Инел қаған • Білге қаған • Йоллығтегін қаған • Білге Құтлұқ қаған • Озмыш қаған • Құлынбек қаған • |

 |

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Са́нта-Кла́ра** (ағылш. *Santa Clara*) — АҚШтың Калифорния штатындағы қала. 1777 жылы Испандық миссия ретінде негізі қаланды (Санта-Клара-де-Асис). Қала статусын 1852 жылы иеленді.

Санта-Клара қаласы Силикон алқабының орталық бөлігінде орналасқан. Қалада Intel, Applied Materials, Sun Microsystems, NVIDIA, Agilent Technologies және басқа-да жоғарғы технологиялар саласында жұмыс жасайтын мекемелердің штаб-пәтерлері орналасқан.

Қала Телефон коді — 408. Санта-Клара ZIP-коді — 95050-95056. АҚШ Геогрфиялық атаулардың ақпараттық жүйесі GNIS-коді — 1654953.

Негізгі жұмыс берушілер
-----------------------

2010-жылғы санақ бойынша:

| Нөмірі | Мекеме атауы | Жұмысшылар саны |
| --- | --- | --- |
| 1 | Intel | 5734 |
| 2 | Kaiser Permanente | 5630 |
| 3 | Applied Materials | 3746 |
| 4 | Oracle | 2700 |
| 5 | Nvidia | 2657 |
| 6 | BAE Systems Land & Armaments | 1914 |
| 7 | National Semiconductor | 1500 |
| 8 | Agilent Technologies | 1384 |
| 9 | Santa Clara University | 1350 |
| 10 | Pacific Maintenance Company | 1000 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  City of Santa Clara CAFR Мұрағатталған 11 қазанның 2011 жылы.

Сілттемелер
-----------

* Қаланың ресми торабы ( (ағыл.))

Үлгі:Калифорния
Шомлаи Артур (28.2.1883, Бадупешт-11.11.1951)- венгр актері, қоғам қайраткері, ВХР халық артисі (1951). 1900 жылы Будапешттегі ( "Вигсинхаз" театры) театр студиясын бітіргеннен кейін провинциялық театрларда ойнады. 1905 жылы "Вигсинхаз" театрына қайта оралды. Бұдан кейін будапешттің көптеген театрларында қызмет етіп,Гамлет, король Лир (Шекспирдің осы аттас трагедияларында), Тиборц, Петур (Катонаның "Банк-Банында"), Президент (Шиллердің "Зұлымдық пен махаббатында") т.б. рольдерді орындады. 1945 жылдан Ұлттық театрда қызмет етті. Ол-венгр ұллтық театр өнеріндегі реалистік бағыттың негізін салушылардың бірі. Алғаш рет Венгр актерлері одағын басқарды. ВХР мемлекет сыйлығының лауреаты (1948,1951).

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Шон Джастин Пенн** (ағылш. *Sean Justin Penn* 17 тамыз 1960 жыл) – америка актері, кинорежиссер.

Өмірбаян
--------

2004 жылы «Жұмбақ өзен» фильміндегі және 2009 жылы «Харви Милк» фильміндегі рөлдері үшін «Оскар» сыйлығының лауреаты атанған. 
Өзінің мансабын телехикаяларда түсіп бастаған. Алғаш киноға 1981 жылы «Отбой» («Кадеты») (Taps) картинасына түскен. «Риджмонт колледжіндегі алансыз күндер» (Fast Times at Ridgemont High, 1982) комедиясымен таныла бастап, «Жөндекі жігіттер» (Bad Boys, 1983) және «Сұңқар мен Аққала" (The Falcon and the Snowman, 1985) фильмдерімен атаққа ие болған. 1985 жылы поп әнші Мадоннаға үйленеді, бұдан кейін үнемі БАҚ назарынан тыс қалмайды. Мадонна екеуі сәтсіз болып шаққан «Шанхайлық тосын сый» фильміне түскен. Екеуі 1989 жылы ажырасып кеткен. Оның бірқатар режиссерлік жұмыстары да бар.

Фильмдері
---------

* «Мен – Сэммін» (2001)
* «Өмір ағашы» (2011)
* «Гангстерлік жасақ» (2013)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Шон Пенн (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Ындын, ындыны кебу** «Қатты шөлдеді, қаталады» мағынасын қазақ тілінде осы тіркеспен де жеткізеді. 

«Ындыным кеуіп, екінші самаурын еселенуін күттім» (М. Сатыбалдиев, Қоңыр қозы). Қазақ тіліндегі сияқты ауыспалы мағыналарда болмаса, «ындын» сөзінің алғашқы мағынасы боларлықтай сөз басқа түркі тілдерінде кездеспеді. Мысалы, қырғыз тілінде «ындын» тұлғасы — «көңіл-күй» мағынасын береді. Одан әрі, монғолша «ундаан», қалмақтарда «унды» біздің түсінігіміздегі «сусын» мағынасына нұсқайды. Тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің кейбіреуінде «уннун» сөзі — «таңдай» дегенді ұғындырады. Міне осы сөз монғолдарға, бері келе түркі тілдерінің кейбіреуіне ауысып, мағына өзгерістеріне ұшырауы ықтимал. Сонда «ындыны кебу» біздің түсінігіміздегі «таңдайы кебуді» білдіреді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Ымы-жымы.** Бұл күндегі түсінігімізде — қулық-сұмдық, айла-тәсіл. «Бұл екеуінің ымы-жымын әзір тірі пенде сезген емес» (3. Ақышев, Жаяу Мұса.). Қос сөздің тұңғыш мағынасы боларлық түсінікті түркі тілдерінің бірі якуттардан кездестіреміз. Оларда «йомджаам» қос сөзі — келісім, қарым-қатынас мағыналарында қолданылады. Қос сөз құрамындағы сөздерді жеке-жеке алсақ мынадай түсініктерді байқаймыз: йәм — келісім; джаам - қатынас. Осыларды еске ала отырып түсіндірсек, «ымы-жымы» қос сөзінің алғашқы мағынасы — «қарым-қатынас, келісімдері бір» сияқты ұғымға сілтейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**«Ақжарма»** – фольклорьлық-этнографиялық ансамбль.

Тарихы
------

1992 ж. Маңғыстау облыстық филармониясы қарамағынан құрылып жұмыс істей бастады. 

Ансамбль ұлттық музыкалық дәстүрді насихаттап, облыстық көлемдегі мерекелік шараларға қатысады, мектептерде, мектеп жасына дейінгі балалар бақшаларында да өнер көрсетеді. Халықаралық фестивальдарға (мысалы: Түркия, 1992; Қытай, 1994; 1-орын) қатысып, лауреат атанды. 

2005 ж. Шымкент қаласында Халықаралық «Менің Қазақстаным» атты Ш. Қалдаяқов әндерінен өткен байқауда «Ақжарма» ансамблінің әншісі А. Көшеров бас жүлдеге ие болды.

Репертуары
----------

«Ақжарма» ансамблінің репертуары негізінен жергілікті, маңғыстаулық күйші-композиторлар (Есір Айшуақұлы, Қашаған Күржіманұлы, Құлшар Ерназарұлы, Өскенбай Қалманбетұлы, Мұрат Өскенбайұлы, т.б.) шығармаларынан құралды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
*Басқа мағыналар үшін Ақжар деген бетті қараңыз.*
**Ақжар** – Сілетінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Целиноград және Ерейментау аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 55 км. Су жиналатын алабы 75 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Аршалы ауданының солтүстігіндегі ұсақ шоқылардан алып, Сілеті өзеніне сағасынан 32 км жерде құйылады.

Гидрологиясы
------------

Өзен алабының жер бедері белесті-қыратты жазық. Топырағы - сортаңды қызыл қоңыр. Жауын, жер асты суларымен толығады. Мұз құрсауы 115 -125 күн. Суын Аршалы, Целиноград және Ерейментау аудандары шаруашылықтары қажеттіліктеріне пайдаланады.

Дереккөздер
-----------
**Ылғалдылық** — қатты денедегі, ұнтақ заттағы, газдағы ылғал мөлшері. Абсолюттік ылғалдылық — материалдардың құрғақ бөлегі массасының өлшем бірлігіне сәйкес келетін ылғал мөлшері. Салыстырмалы ылғалдық материал массасының бір өлшем бірлігіне сәйкес келетін ылғал мөлшері. Кеннің ылғалдылығы байыту фабрикаларындағы жұмыс процестеріне елеулі әсер етеді. Магнитті және электрлі байытуда ылғалдық белгілі мөлшерден аспауы қажет. Металлургиялық зауыттарға жөнелтілетін концентраттардың ылғалдығы тиісті талаптарға сай болуға тиіс. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Қазақ кейде **ым, ишара** арқылы "сөйлесіп" болған жай, іс-қимылды осы арқылы түсіне береді. 

Жұдырық түю, саусақ безеу - сесті, танауына қос саусақ тығу - түк бітірмегені, көз қысу - ішкі сезімді, бас шайқау - істің орындалмағанын білдіреді. Халық арасында ым мен ишараның түрлері өте көп. Бұл негізінен сөзді шығындамай-ақ, болған істі баяндаудың немесе жеткізу, түсіндірудің бір жолы. Мұндай тәсіл көптеген халықтарда бар. Ым-ишара қатынасы алғашқы кезде қорқыныш үрейді, қуанып мерейленуді, тоқтатып тиым салуды немесе ұйғарып қолдауды меңзеген жалпылама түрде санаулы ғана ойды білдірсе, кейінгі даму кезеңдерде барған сайын жетілдіріле түскен.
**Ыммен сөйлеу** — естімейтін адамдардың өзіндік лексикалық және грамматикалық заңдылықтармен сипатталатын ымдау жүйелері арқылы тұлғааралық тілдесу әдісі. Ыммен сөйлеудің заңдылықтары оның негізгі семантикалық бірлігі — ымның айқын білінетін ерекшелігімен, сондай-ақ оның функциялық мәнімен (еркін қатынас саласында пайдаланылуымен) байланысты. Ресми қарым-қатынас саласында (жиналыстар, лекцияларды аудару және т.б.) қалқалайтын ыммен сөйлеу қолданынады, мұнда сөзді қайта білдіру үшін ымдар кезекпен пайдаланылады. Қалқалайтын ыммен сөйлеуде қосымшаларды және т.б. белгілеу үшін дактильдік сөйлеудің элементтері қолданылады. Ыммен сөйлеу құлағы мүкіс балаларды оқыту мен тәрбиелеу процесінде қосалқы құрал (негізгі сөздік, сөзбен сөйлеумен қатар) ретінде пайдаланылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Шренг астрагалы (бұршақ тұқымдасы)**

Балқаш және Бетпақдала маңындағы шөп далаларда,сонымен бірге аласа таулардың дала аймақтарында кездеседі.Мысалы,Мұғалжар,солтүстік және Батыс Тянь-Шань.Тегіс жерден таудың ортаңғы белдеулеріне дейін майда шөгінділерде және тасты топырақтарда өседі.Ұзын қою сопақша гүлшоғырлары жапырақсыз гүлсидамына орналасқан.Күлтелері қара қошқыл күлгін түсті,түтікшелі тостағаншадан екі есе ұзын.Гүлдеп біткеннен кейін тостағанша көпіршік тәрізді пішінге айналады және ұлғайып жемістерді жабады.Жемістері маусым-шілдеде пісіп жетіледі.Осы уақытта гүлшоғырдың ортасы қурайды және сына бастайды.Көпіршік тостағанша мен қоршаған жеке бұршақтар жер бетімен домалап,аналықтан бірнеше қашықтыққа ұзайды.Шренг астрагалы гүлдегенде және жеміс салғанда өте әдемі көрінеді.Ол табиғат ландшафтында өте тиімді көрінеді және альпі төбешігін безендіруге өте қолайлы.

**Дереккөздер**:Қазақстанның өсімдіктер энциклопедиясы.
**Баһадүр Герей** (қырымтат. *Bahadır Geray*; 1523 жылдың наурызында қай.) — Қырым қалғайы (1519—1523), Астрахан ханы (1523), I Мехмет Герей ханның үлкен ұлы әрі мұрагері.

Өмірбаяны
---------

1519 жылы ағасы I Мехмет Герейге қарсы сәтсіз бүлік жасаған бұрынғы қалғай сұлтан Ақсақ Ахмет Герей қайтыс болғаннан кейін, қалғай (Қырым хандығында ханнан кейінгі екінші адам) лауазымы бос қалды. Сол 1519 жылы I Мехмет Герей өзінің үлкен ұлы Баһадүр Герейді қалғай етіп тағайындады.

Баһадүр Герей Қалғай-сұлтан әкесінің әскери жорықтарына қатысқан, тіпті кейде өзі де Қырымның Мәскеу мен Литва иеліктеріне шабуылдарын басқарған. 1519 жылы Баһадүр Герей Қырым татарлары әскерінің басында оңтүстік поляк-литва иеліктеріне басып кірді. Қырым «айдаулары» Белз бен Люблин жерлерін қиратты, содан кейін Волынға бет бұрды. 1519 жылы тамызда Сокал түбіндегі шайқаста Баһадүр Герей ұлы литвалық гетман Константин Иванович Острожский бастаған 6 мыңдық поляк-литва әскерін жеңді.

1521 жылы Баһадүр Герей әкесі I Мехмет Герейдің Ресей мемлекетіне қарсы сәтті жорығы кезінде Қырым татарлары әскерінің авангардына басшылық етті. Қырым атты әскерлері Мәскеуге жетіп, Ресей астанасын өртеп, көптеген тұтқындарды алып кетті.

1522 жылы желтоқсанда Баһадүр Герей қалғай Астрахан ханы Құсайынға қарсы I Мехмет Герейдің әскери жорығына қатысты. Бұл жорықта Қырым ханының одақтасы ноғай мырзалары Мамай мен Ағыш болды. 1523 жылдың көктемінде қырымдықтар мен ноғайлар Астрахан ханы Хұсейінді сол жерден қуып шығарып, Астраханды (Қажы Тархан) басып алды. I Мехмет Герей барлық дала хандықтарын өз билігіне бағындыруға тырысып, үлкен ұлы Баһадүр Герейді жаңа Астрахан ханы деп жариялады, бұл ноғай мырзаларының наразылығын тудырды. Көп ұзамай I Мехмет Герей өзінің негізгі күштерін таратып, 3 мыңдық жасақпен Астрахан маңында тұрақ құрды. Бірде Мамай мен Ағыш мырзалар үлкен ноғай әскерімен кенеттен ханның тұрағына шабуыл жасады. Шайқас кезінде Қырым ханы I Мехмет Герей мен оның үлкен ұлы Баһадүр Герей көз жұмды.

Әдебиет
-------

* *Гайворонский О.* Герейлердің шоқжұлдызы.
* *Гайворонский О.* Екі құрлық билеушілері. — Т. 1—2.
* *Хәлім Герей*. Хандардың қызғылт гүлзары немесе Қырым тарихы.
**Сутартар тұқымдастар** (лат. *Rallidae*) - 119-дан 165-ке дейін түрлері бар тырнатәріздес құстар (лат. *Gruiformes*) отрядының ішіндегі ең үлкен тұқымдас құстар. Түрлер санынң осындай шашыраңқы болуына жүйелеу топтарының күрделілігі себепкер болды. Сутартар құстардың дене мөлшері орташа (20-30 грамнан 1,5-2 килоға дейін, негізгі массасы 100-200г), денесі екі қапталынан қысыңқы келеді. Қанаты - қысқалау және дөңгеленген, жабын қауырсындары - жұмсақ және қопсыңқы. Қоректі талғамайды. Құрлықтағы және судағы қалың өсімдіктер болуын да ұнатады, ылғалды биотоптар әрқашан тиімділік жасайды. Ашық орындарда сирек шығады және сақ құстар, нашар және зауықсыз ұшады, оның есесіне жақсы жүгіріп, жақсы жүзеді. Көптеген түрлерінің құйрықасты қауырсындары ашық реңді болып келеді. Ол белгі беріп, қалың қопамен байланыс жасау қызметін аткарады. Дауыс ерекшелігі де байланыс ұстауына себепкер болады.

Қазақстанда 8 түрді қамтитын 6 туыстас бар.

Дереккөз
--------

* Қазақстандағы жануарлар әлемі
Балқаш және Бетпақдала маңындағы шөп далаларда, сонымен бірге аласа таулардың дала аймақтарында (Мұғалжар, Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньдағы Қазақ ұсақ шоқыларында) кездеседі. Тегіс жерден таудың ортаңғы белдеулеріне дейін майда шөгінділерде және тасты топырақтарда өседі. Ұзын қою сопақша гүлшоғырлары жапырақсыз гүлсидамына орналасқан. Күлтелері қара қошқыл күлгін түсті, түтікшелері тостағаншадан екі есе ұзын. Гүлдеп біткеннен кейін тостағанша көпіршік тәрізді пішінге айналады және ұлғайып жемістері жабады (ұсақ 0,5 см-ге дейін, жұмыртқа тәрізді бұршақ). Жемістері маусым-шілдеде пісіп жетіледі. Осы уақытта гүлшоғырдың ортасы қурайды және сына бастайды. Көпіршік тостағанша мен қоршаған жеке бұршақтар жер бетімен домалап, аналықтан бірнеше қашықтыққа ұзайды. Шренк астрагал гүлдегенде және жеміс салған кезінде де өте әсем өсімдік. Ол табиғат ландшафтына өте тиімді көрінеді және альпі төбешігін безендіруге өте қолайлы.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы
**Бақыткерей Ысқақов** (9.5.1945 жылы туған, Қостанай облысы Арқалық ауданы Қайыңды ауылы) - ақын, аудармашы. 

1968 жылға дейін Амангелді, Арқалық аудандарында жүргізуші болып еңбек еткен. Қазақ Ұлттық педагогикалық университетін бітірген (1972) 

1972 - 1975 жылдары Жазушылар одағында көркем әдебиетті насихаттау бюросының нүсқаушысы, 

1975 - 76 жылдары Баспа комитетінде аға редактор, 

1976 жылы "Жалын" баспасында редактор болып қызмет істеген. 

Амангелді ауданының құрметті азаматы (1995).

Шығармалары
-----------

Алғашқы өлеңдері 1975 жылы "Көктем тынысы" жинағына енген. Татар ақыны М.Хүсайыновтың "Сүйемін сені", моңғол ақыны Ж.Дашдондогтың "Күншуақ" өлең кітаптарын қазақ тіліне аударған. Өлеңдері орыс, татар, қырғыз, үйғыр
тілдеріне аударылған.

* Ғашық жүрек. Өлеңдер. А. 1977;
* Тәкаппар таулар. Өлеңдер мен поэма. А. 1979;
* Маржан түма. Өлеңдер. А. 1982;
* Шыршалы шың. Өлеңдер мен поэма. А. 1982;
* Жол айырығы. Өлеңдер. А. 1985;
* Найзағай жарқылы. Өлеңдер. А. 1986;
* Бұлттар таудан тарайды. Өлеңдер. А. 1989;
* Бұлттағы бүлақ. Таңдамалы өлеңдер. А. 1992;
* Той төбе. Өлеңдер мен поэма. А. 1996;
* Бес тас. Өлеңдер. А. 1993;
* Разбег. Стихи. А. 1986;
* Горная высь. Стихи. А. 1988;
* Жүрегім жұлдыздар ұясы. ACT. 2004;
* Өміршең өнер өзегі. Act. 2004.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Дермот Малруни** (ағылш. *Dermot Mulroney*, 31 қазан 1963, Александрия, Виргиния, АҚШ) — америкалық актер.

Өмірбаяны
---------

Малрунидің әкесі Вилланова Универсиетінің профессоры. Дермот кішкентай кезінде вионочельде ойнап, мектеп театрында өз өнерін көрсеткен. 1985 жылға дейін Малруни Northwestern University университетінде білім алған. Т.С. Уильямстың мектебін 1981 жылы бітіріп, Малруни Чикаго қаласында оқуға түседі. Түскен университетінде кино, театр өнерін және музыканы 1985 жылға дейін оқиды. Актер 30-дан аса фильмдерде түскен. Кинодағы ең бірінші рөлі- Блейк Эдвардстың «Закат»(1988) фильміндегі кейіпкері. Кейін «Молодые стрелки» фильмінде түседі. Малруни тек фильммен ғана шектелмей, талантты музыкант ретінде танымал. Ол виолончель, мандолина, гитара, скрипкада ойнай біледі.

Жеке өмірі
----------

1990-2007 жылдар аралығында Дермот Кэтрин Кинермен некеде болған. Олардың ортақ Клайд Кинер Малруни атты ұлдары бар. Дермот Малруни 2007 жылы екінші рет үйленеді. Қазіргі әйелі Тарите Катуль 2008 жылы Мэйбл Рэйге қыз сыйлайды. Ал 2009 жылы олардың екінші балалары дүниеге келеді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Дермот Малруни
**Херд аралы және Макдональд аралдары** (ағылш. *Heard Island and McDonald Islands*, қысқаша HIMI) — Үнді мұхитының оңтүстік бөлігінде орналасқан ұсақ архипелаг. 2 ірі және көптеген майда аралдан құралған. Аустралияның тәуелді аймағы болып саналады.

Географиясы
-----------

Моусон шыңы көрінісімен Херд аралының ландшафты 
Архипелаг картасы 
Херд аралы және Макдональд аралдары архипелагы әлемдегі ең қиыр түкпірдегі құрғақ жер болып келеді: 

* Батыс Аустралияның Перта қаласынан оңтүстік-батысына қарай 4099 км қашықтықта ,
* Аустралияның ең қиыр оңтүстік-батыс жері Лувин мүйісінен 3845 қашықтықта,
* Оңүстік Африкадан 4200 км қашықтықта,
* Мадагаскардан 3830 км,
* Антарктиданың солтүстік жағңынан 1630 км,
* Кергелен аралынан 450 км қашықтықта орналасқан.

### Херд аралы

Херд аралы (53°06′ о. е. 73°31′ ш. б.﻿ / ﻿53.100° о. е. 73.517° ш. б.﻿ / -53.100; 73.517 (G) (O) (Я)) Кергелен платосының су астындағы жанартауының төбесі болып келеді. Аралдың ұзындығы 43 км және ені - 21 км. Аралдың (және архипелагтың) ең биік нүктесі - Моусон шыңының биіктігі 2745 м. Бұл Аустарияның да ең биік нүктесі болып саналады. Херд аралының 80 %-ын қар мен мұз басып тұрады. Арал аумағы - 368 км².

### Макдональд аралы

Макдональд аралы (53°03′ о. е. 72°37′ ш. б.﻿ / ﻿53.050° о. е. 72.617° ш. б.﻿ / -53.050; 72.617 (G) (O) (Я)) Херд аралынан батыс жағына қарай 44 км қашықтықта орналасқан. Бұл да жанартаудан пайда болған арал. Ең биік жері - 230 м, аумағы - 2,5 км².

### Басқа аралдар

Басқа архипелагтың құрамына кіретін аралдардың ірілері:

* **Шаг-Айленд** аралы
* **Морган** аралы
* **Саил** және **Блэк** жарлары.

Бұл майда аралдар Херд аралының солтүстігінде 10 км қашықтықта орналасқан. Майда аралдардың жалпы аумағы - 1,1 км². Архипелагтың аумағы - 372 км².

### Климаты

Аймақтың климаты - субантарктикалық: жылы қысы (+0,1°C) және суық жазымен (+4,2 °C) сипатталады. Жылы бойы тұратын желдің жылдамдығы 26-33,5 км/сағ. Желдің ұйытқуы 180 км/сағ дейін болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері Херд аралында 1300-1900 мм. Төрт күннің үшінде аралдарды жауын-шашын болып тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cocky Flies, Geoscience Australia Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2008 жылы.  (ағыл.)
2. ↑  Сервис DistanceFromTo
3. ↑  «Климат және ауа-райы» бөлімшесі
Шығыс Азия әлем картасында
**Шығыс Азия** (қыт. 东亚, кор. 동아시아, жапон. 東アジア, моңғ. *Дорнод Ази*) — Азияның шығыс бөлігі, дүниежүзінің географиялық, саяси, этномәдени аймағы.

Географиясы
-----------

Өңірдің ауданы — 11 839 074 км².

Шығыс Азия Жапон, Шығыс Қытай және Оңтүстік Қытай теңіздерімен шайылатын Тынық мұхитқа іргелес. Бұл аймақ жоғары сейсмикалық белсенділікпен ерекшеленеді. Шығыс бөлігіндегі климат муссонды, маусымдық ылғалды, тайфундар мен су тасқындары жиі болады. Шығыс Азияның Моңғолия мен Тибет сияқты мұхиттан едәуір аластатылған бөліктерінде климат неғұрлым қатал, сәйкесінше континенттік және таулы. Аймақтағы ең үлкен мемлекет — Қытай Халық Республикасы.

Шығыс Азия аймағына келесі елдер жатады:

* Қытай
	+ Гонконг, ҚХР арнайы әкімшілік ауданы
	+ Макао, ҚХР арнайы әкімшілік ауданы
* Моңғолия
* Жапония
* КХДР
* Корея Республикасы
* Қытай Республикасы (Тайвань)

Физикалық-географиялық тұрғыдан алғанда Моңғолия, солтүстік-батыс Қытай (Шыңжаң, Тибет, Ішкі Моңғолия, Цинхай, батыс Сычуань және солтүстік Ганьсу) Орталық Азияға жатады.

Экономикасы
-----------

Бүгінгі таңда аймақтағы ең ірі экономикалар Қытай мен Жапония болып табылады. Қытай Халық Республикасын баспасөз беттерінде алпауыт держава мәртебесіне басты үміткер ретінде жиі атайды, оның ішінде әлі экономикалық аспектіде держава болмаса да. Оңтүстік Корея, Гонконг және Тайвань 1960 жылдардан Азиялық қаржылық дағдарысқа дейін экономикалық дамудың өте жоғары қарқынын көрсеткен Азия жолбарыстары деп аталатын елдер. Қытай, Жапония және Оңтүстік Корея әлемдегі ең ірі автомобиль шығаратын елдердің бірі.

Азия елдерінің негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері — күріш, шай, джут, табиғи каучук, мақта, қант қамысы, жержаңғақ, рапс, соя, копра, тропиктік және субтропиктік жемістер, дәмдеуіштер және т.б. Шығыс Азия елдері әлемдегі ең ірі күріш өндірушілер болып табылады. Мысалы, Қытай әлемдегі күріш өндірушілердің бестігіне кіреді. Қытай жыл сайын бұл өнімді шамамен 190 миллион тонна өндіреді. Жалпы алғанда, Азия әлемде өндірілетін күріштің 90%-ға жуығын өндіреді.

Шығыс Азияның батыс бөліктері мұнай мен табиғи газға бай, Қытай мен Моңғолияда молибден, вольфрам, қалайы сияқты металдардың айтарлықтай көлемі өндіріледі.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлем аймақтары |
| --- |
|  |
|  Еуропа | 
Батыс  • Оңтүстік  • Орталық  • Солтүстік  • Шығыс |
|  |
|  Азия | 
Батыс  • Оңтүстік-Шығыс  • Оңтүстік  • Орталық  • Солтүстік  • Шығыс |
|  |
|  Африка | 
Батыс  • Оңтүстік  • Орталық  • Солтүстік  • Шығыс |
|  |
|  Америка | 
Карибтер  • Латын  • Оңтүстік  • Орталық  • Солтүстік |
|  |
|  Океания | 
Аустралия  • Меланезия  • Микронезия  • Полинезия |
|  |
|  Полярлы аймақтар | 
Арктика  • Антарктика |
|  |
|  Мұхиттар | 
Атлант  • Солтүстік Мұзды  • Тынық мұхит  • Үнді мұхиты  • Оңтүстік |

 |
**Юра музейі** (нем. *Jura-Museum*) — палеонтологиялық музей, Германияның Айхштетт қаласында орналасқан. Музейде Юра дәуірінің тасқа айналған жануарлары сөреге қойылған, бұлар негізінен Зольнхофен әктас өндіретін карьерінен табылған. Экспонаттар ішінде птерозаврлардың, археоптерикстің, юравенатордың т.б. тасқа айналған сүйек қалдықтары бар. Қалдықтардың жасы Юра кезеңіне жатқызылады.

Музейде қазып алынған балық, наутилиус т.б. сүйектерінен аквариум жасалған. Осыған қарап Юра дәуірі фаунасымен қазіргі заманғы жануарларды салыстыруға болады.

Музей экспонаттары
------------------

* «Айштадтский экземпляр» археоптерикса«Айштадтский экземпляр» археоптерикса
* Cancrinos clavigerCancrinos claviger
* Caturus giganteusCaturus giganteus
* Gyrodus circularisGyrodus circularis
* Leptoteuthis gigasLeptoteuthis gigas
* Trachyteuthis hastiformisTrachyteuthis hastiformis
* Juravenator starkae — голотипJuravenator starkae — голотип
* HolophagusHolophagus
**Мыңжылқы көбенқұйрығы** (лат. *Cousinia mindshelkensis*) – астралылар тұқымдасы, көбенқұйрық туысына жататын көп жылдық, сирек кездесетін эндемик өсімдік. Қазақстанның эндемигі. Тек Сырдария Қаратауының тауларында таралған. Құрғақ тастақты беткейлерде және орта тау жартастарында өседі. Тамыры жуан, бұтақтанған, генеративті сабақтар бөліп шығарады. Биіктігі 40 см, және одан көптеген ұрпақ бермейтін жапырақтар шоғы өнеді. Жапырақтары тығыз, қабықты қалың түп сұрғылт болып көрінеді. Ұшына қарай біртіндеп кішірейеді. Себеттері әдетте жалғыздан. Барынша ірі ұзындығы 2 см, ені 1,5 см, шар тәрізді, жұмыртқа пішінді.Жапырақшалар орамдары кеңейген, қатты, жиегі тісшелі, мықты сары тікенмен аяқталады. Гүлдерінің бәрі қос жынысты. Түтікті, ақшыл немесе бозғылт күлгін түсті. Жазда кеш гүлдейді. Шілде-тамызда, қыркүйекте жеміс береді. Шектеулі жергілікті түр ретінде Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Мыңшұқыр** – Ерейментау тауларының шығыс сілеміндегі тау. Бозайғыртау тауларының солтүстік жалғасы. Ақмола облысы Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 556 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 7-8 км-ге созылып жатыр, ені 1,5-2,5 км. Көптеген төбелері бар адырлы жер. Шығыс баурайлары тік, тастақ жерлері кездеседі, солтүстік беткейі жайпақтау болып келеді де Қарабұлақ өзенінің аңғарына айналады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ірі тастақ шөгінділер мен тасынды қиыршық аралас таужыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қара топырағында сұлыбас аралас өскен түрлі шөптерден тұратын өсімдік дүниесі дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
1)Шартәрізді буын (мысалы,иық буыны).Буындық беттірінің бірі дөңес,шар тәрізді пішінді буын басын,ал басқасы тиісінше оиыс буын тілігін тузеді. Теориялық тұрғыдан қозғалыс шар радиустарына сәикес келетін көптеген біліктер айналасында жасалуы мумкін,брақ іс жүзінде олардың ішінен әдетте бір-біріне перпендикулярлы және буын басының ортасында қиылысатын үш негізгі білікті ажыратады:1)көлденең (фронталды) білік,қозғалатын бөлік фронталды жазықтықпен алдына қарай ашық бұрыш түзгенде оны айнала бүгілу,қозғалысы жүреді де,ал бұрыштарына қарай ашық болғанда жазылу, қозғалысы жүреді:2) алдыңғы артқы (сагиталды) білік, оның айнала әкету, және акелу,қозғалыстары жасалады:3) вертикалды білік, оның айналасында ішке қарай айналу, және сыртқа қарай айналу,қозғалыстары.Бір біліктен екінші білікке шеңбер бойынша ауысқан айналма қозғалыс, жасалады.Шар тәрізді буын-буындардың ішіндегі ең еркін,босы. Қозғалыс шамасы буындық беттері аудандарының айырмасына байланысты болғандықтан,буын шұңқыры мұнд ай буында буын басымен салыстырғанда біршама кішілеу келеді.Нағыз шартәрізді буындарда қосалқы байламдар аз, бұл олардың қозғалыстар еркіндігін анықтайды. Шар тәрізді буындасудың бір түрі- тостағантәрізді буын,(грекше,тостаған). Оның буын ойысы терең және буын басының коп бөлігін қамтиды. Осыдан келіп мұндай буындағы қозғалыс нағыз шартәрізді буындағы қозғалысқа қарағанда онша еркін емес: тостаған тәрізді буын үлгісін ұршық буынынан көруге болады, онда мұндай құрылыс буынның көбірек біріктігіне себін тигізеді.
*Басқа мағыналар үшін Мыңтөбе деген бетті қараңыз.*
**Мыңтөбе** – Атырау облысының оңтүстік-батысын ала орналасқан құм.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Құрманғазы және Исатай аудандарының оңтүстігінде. Атырау–Астрахан темір жолын бойлай 60 км-ге жуық жерге созылып жатыр. Ені 25–30 км. Бедері қырқалы-шағылды келеді.

Климаты
-------

Климаты қуаң, континенттік. Қаңтардың орташа температурасы -10°С, шілдеде 25°С. Жауын-шашынның жылдык мөлшері 190 мм, ыза суы 1,5–2 м тереңдіктен кездеседі.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Қуаң, кұмды жерге бейімделген өсімдіктер өседі. Ақбөкен, қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ т. б. кездеседі. Мал қыстатылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1