recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Көне ұйғыр жазуы** — көне жазба мұралары. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері негізінен алғанда Шығыс Түркістан мен қазіргі Моңғолия жерінде сақталған. Көне ұйғыр жазуы 5 ғасырда қалыптаса бастаған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері жазудың руналық, манихей, ұйғыр және араб графикасы негізіндегі төрт түрін басынан кешірді.

**Көне ұйғыр жазба ескерткіштері**-ұйғырлардың көне замандағы жазба мұралары. түркі халықтарының ішінде ұйғырлардың жазу дәстүрі 5 ғасырдың бас кезінен қалыптаса бастады. Көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне манихей, будда, христиан және мұсылман идеологиясына байланысты көркем және діни философиялық т.б. туындылар жатады. Ұйғыр халқының тарихын, рухани мәдениетін зерттеп білуде олардың мәні зор. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері 3 түрлі алфавитпен жазылған. Олар: 1) тасты қашап жазуға икемделген рундық орхон алфавиті; 2) жаңа соғда алфавиті негізінде жасалған көне ұйғыр алфавиті; 3) араб алфавиті. Мұның біріншісімен «Моюн-Чуру» немесе «Селенга тасы» (8ғ.) мен Суджи қойнауынан (9ғ.) және Турфаннан (Шығыс Түркістан) табылған жазба ескерткіштер жазылған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің көпшілігі көне ұйғыр алфавитімен жазылған. 

5-6 ғасырларда Шығыс Түркістан жерінде соғды алфавитінің негізінде жасалған ұйғыр жазуы кең өріс алды. Ал 7-10 ғасырларда қазіргі Моңғолия, оңтүстік Сібір және Жетісу өлкелерінде руна жазуы кең тарай бастады. Өзге түркі тектес тайпалармен қатар бұл жазумен сол тұстағы Моңғолиядағы Ұйғыр мемлекетінің ұйғырлары да кеңінен пайдаланды. Бірақ көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің басым көпшілігі ұйғыр, сондай-ақ араб жазулары негізінде хатқа түсті. Ғылымда көне ұйғыр тілінің соғды тілінен аударылып алынған ескерткіші «Хуастуанифт» , одан кейін христиандық мазмұндағы «Жәдігөйлердің табынуы», «Алтын яруқ» қолжазбасы. Үрімші қаласындағы Шыңжан-ұйғыр автономиялық ауданының ұлттық музейінде 10-19 ғасырлардағы көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне қатысты 4 мыңнан астам қолжазба жинақталған. Осы сияқты ұйғыр жазба ескерткіштері КСРО ғылым академиясының Шығыстану ин-тының Орта Азиялық қолжазбалар қорында сақталған. Ұйғыр тілі жазба ескерткіштерінің кейбір нұсқалары Германия, Франция, Англия, және Жапония кітапханалары мен музейлерінен орын алған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерін үш салаға бөлуге болады: Руна жазуымен жазылғандар: Моңғолиядан табылған «Моюнчур» және «Қарабалғасун» т.б. жазба ескерткіштері. Ұйғыр жазуымен жазылғандар: «Хуастуанифт», «Алтын яруқ». «Құтадғу біліктің» Гератта көшірілген нұсқасы әр түрлі мазмұндағы іс қағаздары Фарид-уд-дин Аттар көшіріп жазған «Тазкиретул әвлия», Тохтамыш пен Темір Құтлұқтың хан жарлықтары, эпиграфиялық ескерткіштер т.б. араб жазуымен жазылғандар. Махмуд Қашғаридың «Диуан лұғат-ат-түрік», «Түркі тілдерінің сөздігі», Жүсіп Баласағұнидың «Құтадғу білік» шығармасының Мысыр және Наманған тізімі араб тілінде жазылған Ибн Мұханнаның грамматикасы мен сөздігі, Ахмед Югнакидың «Хибат ул хақайық» , Насреддин Рабғузидің «Қиссас -ул- әнбия» т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы./Бас редактор М. Қ. Қаратаев; Алматы 1975
2. ↑  Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Гендрик Антон Лоренц
**Гендрик Антон Лоренц** (нидер. ; 1853ж. 15 шiлде, Голландия, Арнхем қалаcы. - 1928 ж. 4 қаңтар айы, Лоренц) - атақты голланд физигі. 1970 ж. ол Лейден Университетiне түседi. 1875 ж. Лоренц докторлық диссертацияны қорғап 1878 ж. Лейден Университетiнде оған арнайы ашқан теоретикалық физика кафедрасының профессоры болды. 1881 ж. Амстердамдағы Корольдiк ғылым академиясына мүше болады.

1878 ж. жарияланған «Ортаның құрамы мен тығыздығы мен жарықтың таралу жылдамдығының арасындағы байланыстары жөнiнде» еңбегiнде Лоренц сыну көрсеткiшi мен ортаның тығыздығы арасындағы байланысты қорытып шығарады, оны «Лоренц-Лоренц формуласы» деп атайды, себебi датчан ғалымы, Людвиг Лоренц бұл формуланы Гендрик Лоренцтен тәуелсiз жеке өзi шығарған болатын.

1892 ж. Лоренц «Максвеллдың электромагниттiк теориясы және оның қозғалыстағы денелерге қолданылуы» атты үлкен еңбегi жарық көрдi. Бұл еңбегiнде Лоренц электрондық теориясына жүйелi баяндама бередi. Ғалым оң немесе терiс зарядталған материяның бөлшектерi – ион деп айта кетiп өзiнiң теориясын «Иондық теория» деп атайды. 1899 ж. ол «Қозғалыстағы денелердегi оптикалық және электрлiк құбылыстарының қарапайым теориясы» еңбегiн шығарады, онда ғалым өзiнiң алғашында жарияланған теориясын қарапайымдылайды.

1902 ж. Лоренц және оның оқушысы Питер Зееман Нобель сыйлығының лауреаты болды.

1904 ж. Лоренц негiзге алынатын «Жарық жылдамдығынан төмен жылдамдықпен қозғалатын системадағы электромагниттiк құбылыстар» - атты еңбегiмен танылды. Лоренц екi әртүрлi инерциалды санақ жүйесiндегi уақыт моменттерi мен кеңiстiк координаталарын өзара қосатын формула қорытып шығарды. Лоренц ғалымға электрон массасының жылдамдыққа тәуелдiлiгiн көрсететiн формула қорытып алды.

Лоренц ғылыми академиялар мен ғылыми қоғамдардың көбiне мүше болған. 1925 оны КСРО ғылым академиясына шетел мүшесi болып сайланды. Лоренц физика ғылымының ақсақалы, теоретикалық физиканың ұлы классигi және жанәкесi болып танылды. 1928 ж. 4 қаңтар айында Лоренц дүниеден кетедi. Голландияда бұл күн ұлттық қаралы күн болып жарияланды.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
US Open 2009 4th round 005 cropped
Светла́на Алекса́ндровна Кузнецо́ва (1985 жылдың 27 маусым айында КСРО, Ленинградта дүниеге келген) – ресейлік кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-2-ші ракетка, спортқа еңбегі сіңген шебер.

Жетістіктері
------------

* Ресейлік теннисшылардың арасында Үлкен шлем турнирінің финалдарында ең жиі ойнаған теннисшы – 11 рет (жеке сында - 4, жұптық сында – 7).
* Жеке сында әлемдегі экс-2-ші ракетка.
* Ресей ұлттық командасының құрамасында Федерация Кубогының 3 дүркін жеңімпазы.
* Жеке сында Үлкен шлемның 2 дүркін жеңімпазы (US Open-2004, Roland Garros-2009).
* Жұптық сында Үлкен шлемның 2 дүркін жеңімпазы (Australian Open-2005, 2012).
* Жеке сында Үлкен шлемның 2 дүркін финалисты (US Open-2007, Roland Garros-2006).
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің 5 дүркін финалисты (Уимблдон-2005, Australian Open-2004, Roland Garros-2004, US Open-2003, 2004).
* Жеке сында Үлкен шлемның 6 дүркін 1/4 финалисты (Australian Open-2005, 2009, 2013, Уимблдон-2003, 2005, 2007).
* Жұптық сында әлемдегі экс-3-ші ракетка.
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 13 дүркін жеңімпазы (барлығы – 28).

Жалпы Ақпарат
-------------

Әкесінің аты Александр Кузнецов, велоспорттан советтіқ және ресейлік бапкер. Анасы аты Галина Царева, ол велогонкадан әлемдегі 6 дұркін чемпион, 20 әлемдік рекордтың иегері, ҚСРОның спортқа еңбегі сіңген шебер. Екі ағайындының бірі, ұлкен ағасы Николай Кузнецов Атлантада өткен Олимпиада ойындарында велотректе командалық қуып жетуде вице-чемпион атаққа ие болды.
2000 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Эрнан Гуми.
2002 жылы WTA рейтингінде «Жылдың жаңалығы» деп марапатталды.
Спорттық карьерасы
Жеке сындағы жыл соңындағы рейтингі
• 2012 — 72
• 2011 — 19
• 2010 — 27
• 2009 — 3
• 2008 — 8
• 2007 — 2
• 2006 — 4
• 2005 — 18
• 2004 — 5
• 2003 — 36
• 2002 — 43
• 2001 — 257
• 2000 — 889
Турнирларда Өнер Көрсету  

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету  

Жеке дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (1)   

Жеңісі (1)  

Жеңілісі (2)

Жұптық сындар
-------------

Жұптық дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (7)   

Жеңісі (2)  

Жеңілісі (5)  

Жеке сында WTA турнирлердің финалдағы жеңістер (13)

Сілтемелер
----------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 14 қазанның 2013 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 13 сәуірдің 2015 жылы.
A. *Бехтерев В.М.*.
**Бехтерев Владимир Михайлович** [20.1(1.2).1857, Ресей, Вятск губерниясы Сорал ауылы — 24.12.1927, Мәскеу] — орыс ғалымы, медицина ғылымдарының докторы (1881), профессор (1894). 

Санкт-Петербург медицина-хирургия академиясын бітірген (1878). 

* 1885 ж. Қазанда невропатологтар мен психиаторлар қоғамын және 1893 ж. "Неврологический вестник" журналын ұйымдастырды. Осы жылдан бастап Санкт-Петербургтегі Әскери-медициналық академияның,
* 1897 жылдан әйелдер медицина институтының профессоры болды.
* 1908 —18 ж. Санкт-Петербургте Психоневрология институтын, 1918 жылдан Ми жүйесі институтын (қазіргі В.М. Бехтерев атындағы Мемлекеттік рефлексологиялық институт) басқарды.

Бехтерев — рефлексологияның (рефлекстер туралы ғылым) негізін салушы ғалым. 600-ден астам ғылыми еңбегі бар. 1890 жылдары Бехтеревтің ғылымға қосқан ең үлкен жаңалығы — *ми жүйесі туралы морфологиялық зерттеуі* болды. Ол ми жүйесі мен жұлынның өткізгіштік жолдарын; адамның кеңістікте тепе-теңдік қасиетін сақтауы мен дұрыс бағдарлауының анатомия-физиология негізін және көру төмпешігінің (таламустың) қызметін; ғылымға белгісіз болып келген ми жүйесінің құрылымдарын анықтады. Сондай-ақ, адам мен жануарлардың байланыс-қозғалтқыш рефлексінің әдістемесін жасады. Бехтерев жас балалардың мінез-құлықтарындағы өзгерістер мен олардың жыныстық жетілу ерекшеліктерін зерттеді. Ол алғаш рет асқынған маскүнемдікті гипнозбен емдеуді ұсынған. Жүйке ауруларын тудыратын рефлекстер мен синдромдарын (белгілі бір ауруға жатпайтын бірнеше ауру белгілерінің қатар кездесуін) анықтап, сол ауруларды емдеу жолдарын көрсетті. Бехтеревтің медицинада ашқан аурулары оның есімімен аталады (мысалы, "Бехтерев ауруы"), ал жүйке ауруларын емдеуге осы күнге дейін қолданып жүрген *"Бехтерев ішірткісінің"* маңызы зор.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Владимир Иванович Шемшученко** (11.2.1956 жылы туған, Қарағанды қаласы) - ақын. 

Украинадағы Киев политехникалық институтын (1980), Мәскеудегі М.Горький атындағы әдебиет институтын (1988) бітірген. Еңбек жолын Қарағанды жылу жабдықтары зауытында жұмысшы болып бастаған. Содан соң Норильск, Қарағанды қалаларындағы өнеркәсіп орындарында әр түрлі қызметтер атқарған.

"Арифметика смерти" (1990), "Русская школа" (1993) атты кітаптары шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Владимир Иванович Палладин** (11 (23) шілде 1859 жыл, Мәскеу — 3 ақпан 1922 жыл, Петроград) — орыс ботанигі және биохимигі. Петербург ғылым академиясының академигі (1914; корр. мүшесі 1905). Мәскеу университетін бітірген (1883), К. А. Тимирязеятің шәкірті. Харьков университетінде (1889), Варшава университетінде (1897), Петербург университетінде профессор (1901—14).

Палладин - өсімдіктердің тыныс алуы (оксидаза және дегидрогеназалар жүйесі арқылы іске асатын ферментативтік процестер) теориясын жасаушылардың бірі. Тыныс алудың бірінші фазасында углеводтар мен судың анаэробты ыдырауын, сутек таситын және акцептор қызметін атқаратын хромогендердің тотықсыздануын, ал екінші фазасында хромогендерді ауадағы оттек тотықтырып тыныс алу пигменттеріне айналдыратынын анықтады. Өсімдікте фермент түзілуін зерттеді. Өсімдік физиологтары мен өсімдік биохимиктерінің (С. П. Костычев, А. А. Рихтер, Н. А. Максимов, Н. Н. Иванов, О. А. Вальтер, А. Н. Данилов т. б.) ірі мектебінің негізін салды. Палладин — жоғары оқу орындарына арналған өсімдіктер физиол. анатомиясы және өсімдіктер систематикасы, микробиологиясы, сондай-ақ орта мектеп оқулықтарының авторы.

Дереккөздер
-----------
**Владимир Иванович Ганжара** (21.6.1939, Ресей, Чита - 7.1.2007, Астана) – техника ғылымдарының докторы, профессор.

Целиноград инженер-құрылыс институтын (1969 ж. қазіргі Еуразия ұлттық университеті) бітірген. 1969 жылдан Целиноград инженер-құрылыс институтында ассистент, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарады. 83 мақала және 1 монографияның авторы.

Қызметі
-------

В.И.Ганжараның 1980 жылы құрылыс материалы және Целиноград инженерлiк-құрылыс институтының бұйымының кафедра меңгерушiсiнiң қызметiнде жұмыс iстедi. Алматы қаласындағы 1996 жылда бетон бұйымдарының жылулық өңдеуiн ықшамдау тақырыпқа техникалық ғылымдардың докторының ғылыми дәрежесiн iзденуiне диссертацияны қорғады. В.И.Ганжараның 2000 жылында профессордың ғылыми атағы берген. В.И.Ганжараның 1999 жылынан С.Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттiк агротехникалық университетiнде жұмыс iстедi. Бiздiң мемлекет экономикалық және экологиялық есептердiң кешендi шешiмi бойынша зерттеулердiң басым бағыттарының жоспарда жұмыс iстеуi В.И.Ганжараның басшылығымен жүргiзiлдi. Конструктивтiк және теплотехникалық жоспарда ұйғарылды, мүмкiндi, iс жүзiнде бiрдей iрiлiгi бар сапалы екi компоненттi өнiмнiң алуын болмайтын мәселе және тығыздықпен. Жылу энергетиялық өндiрiстiң техногендi қалдықтарының қолдануы және строительннiң жасауды технологияның рецептураларының өңдеуi бойынша құрастырылған үлкен ғылыми бағыт
В.И.Ганжара 180-нен асатын ғылыми еңбектерi бар, соның iшiнде 3 ғылым кандидатының профессор Ганжара В.И.дайындасы Ресей авторлық куәлiгi, АҚШ патентi, Ұлыбритания, Англия, Канадалық, ГДР, Швеция, Үндістан және тағы басқалар, кандидаттық және докторлық жұмыстардың қорғауы бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңестiң мүшесi болып табылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Дмитрий Назарович Бурцев** (1900-1971), геолог ғалым, Қарағанды көмір бассейнін алғаш игере бастаған кездегі (1930-1937) геология барлау жұмыстарының басшысы, геология-минералогиялық ғылыми кандидаты (1964), Шерубай-Нұра көмір ауданының алғаш ашушы (1932), Қарағанды тас көмір бассейніндегі төменгі карбонның көмірлі қабаттарының тұңғыш стратриграфиялық схемасын жасаушылардың бірі. Мәскеу тау-кен академиясын бітірген (1929). Бурцев Қарағанды тас көмір бассейнінің қоры 50 млрд т деп тұңғыш рет баға берді (1933). Жаңғыш қатты қазбалар геологиясы жөніндегі 26 ғылыми еңбектің авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Дмитрий Иванович Журавский
**Дмитрий Иванович Журавский** (1824-1891) орыс инженер, көпір салушысы арқалықтардың беріктік есебін тұжырымдап, отырушы кернеулер теориясына (журавский формуласын) ұсынады. Ол көпір құрылысын есептеу теориясының негізін салушы деп саналады. Ресей жолындағы хабарламашы және Санкт-Петербург-Мәскеу мостының құрылысшысы.

Журавский формуласы
-------------------

**Журавский формуласы**. Көлденең иілу кезінде жанама кернеулерді анықтайды, {\displaystyle r={\frac {Q\_{y}S\_{x}}{J\_{x}b\_{y}}}} 
мұндағы {\displaystyle {Q\_{y}}} - көлденең күш, {\displaystyle {S\_{x}}} - OX бейтарап
өске қатысты кесілген бөліктің статикалық моменті, {\displaystyle {J\_{x}}}-өстік инерция моменті, {\displaystyle {b\_{y}}} - жанама кернеулер анықталатын нүкте арқылы өтетін көлденең қиманың ені.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
**Агуа тибия**- Паломар үстіртінің солтүстік-батысындағы тау. Оның көп бөлігі, үстірттің оңтүстік төмен бөлігін қоса алғанда, Кливлэнд Ұлттық орманында орналасқан. 

  

Агуа тибия жанартауы Аризона штатындағы Пима аймағына тән шың болып табылады. Ол Гватемаладағы ең әсем қала Антигуаның қасында орналасқан. Биік, тікенді талдары бар Агуа тибия 1341 м биіктікте тұр. Жоғары жағында шыршалар, қарағайлар мен емендер кездеседі. Агуа тибияның маңында Голоцена жанартауы бар. Ол - қалың қабатты жанартау. Голоцена бірде-бір рет атқыламаған. Агуа тибияның батыс жақ үстірті Паломар Рейндж немесе Агуа тибия Рейндж деген атпен белгілі үстірт болып табылады. 1975 жылы АҚШ конгресі шөл даланы Агуа тибия деп жариялады. Орманның бір бөлігі Үндіс Паума қорығына тиесілі. Голоценаның баурайында Коултер деп аталатын емен орманы бар. Күн ыстықта орманның салқын лебі саяхатшылар мен альпинистерге жайлы әсер етеді. Агуа Фрия Ұлттық ескерткіші АҚШ-тың Аризона штатында, Финикс қаласының солтүстігінен 60 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл - Нью-Мексикодағы тау шыңы. Оның биіктігі 2693 м-ді құрайды. Қазіргі уақытта Агуа тибияның аумағы — 6 га құрайды
Агуа тибия жанартау аймағы Орман қызметі бөлімінің бақылауында.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
Жезқазған түсті металлургия институты, 1970 ж. бөлек ғылыми-зерттеу кәсіпорындар лабораторияларымен «Гипротүстімет» институтының бұрынғы бөлімшесінің негізінде құрылған. 1987 ж. «Жезқазғантүстімет» ғылыми-зерттеу иституты негізінде «Жезқазғантүстімет» ғылыми-өндірістік бірлестігі құрылды. Мұндай өзгеріске кәсіпорындардың және институттың ғылыми-зерттеу лабораториялары мүмкіндіктерінің кеңейтіле түсуі негіз болды. 1988 ж. ғылыми-өндірістік бірлестік түсті металлургия кәсіпорындары арасында бірінші болып толық шаруашылық есепке және өзін-өзі қаржыландыруға көшті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Көнбістік**  – адам бойындағы төзімділікті білдіретін этикалық ұғым. Мұндай мінез-құлықтың тұрақты қасиетке айналуы сол адамның атқаратын ісіне, тіршілікте кездесетін ауыр тұрмысы мен әр түрлі қиыншылықтарға шыдамдылығына байланысты. К. әр адамның мінез ерекшеліктерінің сан алуан сипат-қасиеттерінен де айқын байқалады. Ондай қасиеттер: тіл алғыштық, қиындыққа шыдамдылық, жуастық, мойынсұнушылық. К. мінездің ерекшелігі ретінде танылатын сыпайылық пен кішіпейілдік қасиеттер жалпы ұнамды сипат деп саналғанымен, кей ретте оның жағымсыз көрінетін жағы да бар. Ол ынжықтық пен үнемі бағыныштылықты білдіруі мүмкін. Мұндай жағдайда адам жанының ар-намысын, бойындағы ерік-жігер қасиеттерін ояту керек.
**Көне славян тілі**  – славяндардың көне жазба-әдеби тілі. К. с. т-нің жазба ескерткіштері 10 – 11 ғ-ларға тән. Олар глаголица және кириллица әліпбилерімен жазылған. К. с. т. өзінің фонетика-морфол. құрылысы жағынан соңғы кезеңдегі ежелгі славян тіліне өте жақын. К. с. т. славяндардың, әсіресе, шығыс және оңт. славяндардың әдеби тілінің тарихына елеулі ықпал етті, үнді-еуропа тобына жататын туысқан тілдер тобындағы көптеген славян тілдерінің қалыптасуында маңызы зор болды. К. с. т-нің әдеби тіл ретіндегі жалғасы шіркеулік-славян тілінен көрініс тапты. Әдеб.: Селищев А.М. Старославянский язык, ч. 1 – 2, М. 1951 – 52; Вайан А. Руководство по старославянскому языку, пер. с ағылш. М. 1952; Ван-Вейк Н. История старославянского языка, пер. с нем. М. 1957.
**Жеті басты жалмауыз** — мифтік сананың негізінде туып, көптеген халықтардың фольклорында айтылатын өте көне бейненің бірі. Қай халықтың ертегісінде болмасын жеті басты жалмауыз адамзаттың жауы, дүниедегі зұлымдықтың өкілі ретінде бейнеленеді. Қазақ фольклорында да жеті басты жалмауыз көп жағдайда айдаһар, кейде жалмауыз кемпір бейнесінде суреттеледі. Батыр кейіпкердің
жеті басты жалмауызбен шайқасуы барлық елдің ертегілерінде бар. Жеті басты жалмауыз кейбір ертегілердің сюжетінде қаланың немесе ауылдың жанында пайда болып, сол елден бірнеше қой мен бір қызды салыққа алып жеп отырады деп суреттеледі. Елді одан құтқару тек елден ерекше шыққан батырдың қолынан келетіні айтылып, халық фольклорында сол батыр арқылы дүлей күшті жеңу идеясын білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Булы немесе газды турбиналарда, жұмысшы дененің қысым энергиясы (будың немесе газдың), оның қалақшасында кинетикалық энергияға түрленеді де, ол, роторды айналдыруға жұмсалады және онымен байланысты машинаның жетегі жұмыс атқарады (турбогенератор, сығымдағыштар және т.б).

Турбинада, жұмыстық дененің энергиясының түрленуінен, кезекпен, бірінен соң, бірі орналасқан, бірнеше сатымен, көпсатылы машина жұмысын жасайды. Кейбір жағдайларда, бар болғаны бір сатымен жұмыс атқарылуы мүмкін.

Жұмыстық дене ағынының бағыты бойынша, өсті немесе аксиалды машиналар болып ажыратылады, оларда, ағын ротор өсінің бойымен бағытталған және радиалды түрінде, ағын ортасынан ротордың шеткі аймағына бағытталған.

Өсті, көп сатылы бу турбинасының сүлбесі 1 суретте көрсетілген. Біреуінің роторы (1, a - сурет) барабаннан 4, оған жұмыстық қалақты венцы 8 орналасқан. Жұмыстық венцалар аралығына, қозғалмайтын венцалардың бағыттаушы қалақшалары 9, турбинаның қорабына 7 бекітілген. Жұмыстық қалақшалары соңында ашық болып, онда аздаған радиалды саңлау 5 қалақ соңы, олар турбина қорабы аралығында. Пайда болған күштерді теңестірудегі, бу қозғалысының бағыты бойынша, өс бойымен, роторды жылжытушысына ұмтылады, жүк түсіруші поршенді 12 қолданады, алдыңғы бетінің алдында, оның, жалғастыру құбыры 6 көмегімен қысымды, шығар потрубканың 2 қысымымен, бірдей тең болады. Піспектің ішкі айналмалы ауданына 11, жаңа келген бу қысады. Сонымен, өстік күшті, поршеннің қабылдауы, оның екі жағынан будың қысу айырмашылығымен өтеді. Саңылауды нығыздау үшін, айналушы ротор мен турбинаның қозғалмайтын корпусы аралығындағы, ротордың екі жағынан ұштық лабиринтті нығыздағыштарды 13 қолданады. Лабиринтті каналдағы гидравликалық кедергілердің салдарынан, саңлаудағы будың жоғалуы азаяды. Соңғы лабиринтті каналдарды 1 нығыздау үшін, бу беріледі. Жүк түсіргіш піспек лабиринтті нығыздағыш 10.

Турбинаның дискалы типі (1,б - сурет), диска 5, оған қалақты венецтері 3 және қозғалмайтын диафрагмалар 7, бағыттаушы қалағымен 4 орналасқан. Диафрагманың сақинасы 8, турбинының тұрқында (корпусында) 9 орналасқан. Лабиринтті нығыздағыш 6, диафрагмада қолданған, оның міндеті - диафрагма мен турбинаның белгілі аралығындағы саңлау бойынша будың жоғалуын кемітуге арналған.

Лабиринтті нығыздағыштан 10, будың - 1 турбинадан шыққан жоғарғы қысымды бөлігін, лабиринтті нығыздағыш 2 үшін, турбинаның төменгі қысым бөлігін қолданады.
Турбинаның шықтандырушы типінде, қысымның шығарында атмосфералық қысымы кем болады, турбиналардың төменгі қысымы бөлігінің, соңындағы нығыздаушының мақсаты, турбинаға ауа соруын болдырмауы тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Оптикалық өнер** (оп-арт- қысқартылған версиясы) - жазық және кеңістіктегі фигуралардың ерекше әсеріне негізделген, әртүрлі оптикалық иллюзияларды қолданылатын, XX ғасырдың екінші жартысындағы бейнелеу өнерінің ағыны.

Тарихы
======

Оп-арт техницизмнің(модернизмнің бір түрі) рационалды желісін жалғастырушы. Оп-арттың негізін қалаушы- Виктор Вазарели.
Оп-арт ағыны XX ғасырдың 50-жылдары абстракционизм жанрының ішінде пайда болды және 60-жылдары танылды.
Негізінде, оп-арт ағынындағы алғашғы өнер туындыларының шығуы XIXғ. соңында басталған. 1889 жылы «Das neue Universum»-де неміс профессоры Томпсонның ақ-қара түстерді пайдаланып, бейненің қозғалып тұрғанындай әсер қалдырғаны туралы жазылған мақала шыққан. Томпсонның суретіндегі дөңгелектер айналғандай, ал, шеңберлер бір-біріне төгіліп жатқандай әсер қалдырды. Бірақ, бұл өнер емес, көздің көру қабілетін зерттеудегі жұмыс болатын.
1955 жылы Денис Рен Парижде өз галереясындаоп-арт жанырындағы өнер туындыларын қойды. Бірақ, оп-арт жанры әлемге тек 1965 жылы Нью-Йоркте заманауи музейде өткен «Сезімтал көз» атты көрмеден кейін танылды.

Оптикалық иллюзиялар
--------------------

Оптикалық иллюзия- жалпақ және кеңістік фигураларының ерекшеліктеріне негізделген көз иллюзиялырының өнері. Оптикалық иллюзия бастапқы кезден көру жүйесінің қабылдауында орын алады: сурет тек қана қағаз бетінде емес, көрерменнің көзінде де, миында да болады.
Оптикалық иллюзиялар адам көз жүйесінің бейнені қабылдау заңдылықтарын анықтауға көмектескендіктен психологтар оған көп көңіл бөлген. Олар жасаған визуалды тесттер эксперименттерге ұқсас болды. Шын объектілерді қабылдаған кезде иллюзиялар жиі туындамайды. Сондықтан, адам перцепциясының жасырын механизмдерін анықтау үшін, көзді әртүрлі жағдайларда сынау және оған әртүрлі тапсырмаларды орындату керек болды. Гештальтпсихология графикалық бейнелері сияқты суреттер көз жүйесінің қабылдау принциптері туралы заңдылықтарды ашуға көмектесті.

### Бриджит Райли

Оптикалық иллюзиялар туралы ашылған жаңалықтарды суретшілер өз мақсатында қолданған. Мысалы, Бриджит Райлидің "Поток" картинасының бетін жіңішке, толқынды линиялар қаптап жатыр. Каринаның ортасына қарай толқын иірімдері күштірек болып, бөлініп бара жатқан тұрақсыз ағын көрінеді.
Оның "Катаракта-ІІІ" жұмысында толқындардың қозғалыс эффектісі көрінеді. Сонымен қатар, өзінің көптеген жұмыстарында оптикалық иллюзияны қолданған.

#### Оп-арт және оның қабылдануы

Оп-арт жанрының басты мақсаты- көзді алдап, мүмкін емес образды шақыру. Визуалды карама-қайшы конфигурация шын форма мен көрініп тұрған форма арасында конфликт тудырады. Оп-арт адам копцепциясына қарсы жүреді. Психологтардың зерттеулері адамның көзі шашылып жатқан бейнелерді қарапайым системаға біріктіріге тырысатындығын көрсетті(гештальт).
Вазарелидің "Сверхновые" жұмысында екі бірдей, әрі, контрастты денелер қозғалатын жарық әсерін туғызады, сурет бетіндегі тор алыстайды да қатып қалады. Ал, шаршылар мен шеңберлер жоғалады да, әртүрлі нүктелерде пайда болады.

Дереккөздер
-----------
Жейхан
**Жейхан** (түр. *Ceyhan*) – Түркияның Адана иліндегі қала және аудан.

Халық саны 180 мың адам (2000 жылы жүргізілген санақ қорытындысы). Осы қалада 1988 жылы 21 қазанда Түркия мен Сирия арасындағы жасырын келіссөздер жүргізілді. Сирия Күрдістанның жұмыскер партиясының күрд көтерілісшілеріне қаржылай және әскери көмек көрсетуін жалғастырса, Түркия соғыс ашуға дейін баратындығын мәлімдейді. Сирия күрд көтерілісшілеріне көмек көрсетуді тоқтатып, өз елінде күрдтерге қарсы әрекеттер жасайтындығына уәде береді. Мұнай құйма порты мен мұнай құбырының соңғы пунктінің орналасуы қаланың экономикалық жағынан дамуына үлкен ықпал етті. Ескі мұнай құбыры Ирактан мұнай жеткізсе, жаңа мұнай құбыры 2005 жылы 25 мамырдан «Баку – Тбилиси – Жейхан» жолымен Әзірбайжаннан мұнай жеткізеді.
**Алтыкөл мұнай кені** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеулік белдеміндегі мұнай кен орны.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысында, Құлсары станциясының солтүстік батысында 35 км жерде орналасқан. Құрылым 1940 жылы сейсмобарлаумен дайындалған, сол жылы іздестіру және барлау-бұрғылаулары жүргізілген. Кен орны 1942 жылы ашылды. Барлау 1961 жылы аяқталды. 1977 жылы пайдалануға берілді.

Геоогиялық құрылымы
-------------------

Тектоникалық тұрғыдан алғанда, кен орны қос қанатты (шығыс және батыс) тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Шығыс қанаттағы мұнайлы аумақ ауданы 350 мың м2, батыс қанаттағы бұл көрсеткіш 1273 мың м2. Төменгі бор мен ортаңғы юраның шөгінділері мұнаймен қаныққан, осылардың аумағында бөлінген 13 мұнайлы горизонттардың біреуі апт, төртеуі неоком, сегізі юра таужыныстарында. Апт-неоком горизонттары 158-243 м, юра горизонттары 671-761 м тереңдікте жатыр. Апт-неоком жатындарының биіктігі 35-93 м, юра жатындарының биіктігі 5-49 м. Су-мұнай жапсары, тиісінше, 261 м, - 277 м және 175 м,- 792 м абсолют белгілерде. Жатындар қойнауқаттық күмбезді, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған. Мұнайға қаныққан қалыңдық апт-неоком горизонттарында 1,8-3,7 м, юра горизонттарында 1,7-8,1 м. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 26-28%, өтімділігі 0,008-0,805 мкм. Мұнайдың бастапқы шығымдары 0,24-67,2 м3/тәу болды. Бастапқы қойнауқаттық қысым 0,9-6,77 МПа, температура 13-38°С-қа жетті. Мұнайдың тығыздығы 810-830 кг/м3.

Құрамы
------

Мұнайда 0,16-0,8% күкірт, 0,5-2% парафин бар. Хлоркальцийлі қойнауқаттық сулардың тығыздығы 1056-1550 кг/м3, минералдылығы 73,18-180,4 г/л. Кен орны 1976 жылдан игерілуде.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Лаварсаз**, *Лавар-Қарасу*, *Даярсаз* – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 34 км, алабында аумағы 20 га болатын шағын көл және ұзындығы 16 км болатын Жіңішкесу (Жіңішкебұлақ, Тамды) саласы бар.

Бастауы
-------

Бастауын Қорам ауылынан шығыста 8 км жердегі Бөшке деп аталатын сазды-батпақты қоныс аумағындағы қайнардан алып, Даярсаз қонысынан төменде Сенсембай-Қарасу өзеніне сол жағынан құяды. Одан әрі Торғай сайы бойымен ағып, Іле өзеніне (Қапшағай су қоймасы) құяды. Жоғарғы ағысында Қарасу, ал Лавар ауылынан бастап Лавар деп аталады.

Гидрологиясы
------------

Арнасы толығымен дерлік жазық өңірмен өтеді. Сол жағалауының басым бөлігі жарлауытты келген. Бастауынан Сенсембай-Қарасу өзеніне дейінгі жағалау бойында тал, шілік, жүзгін, жиде, т.б. ағаштардан, бұталардан тұратын тоғай қалыптасқан және жағалауында қамыс, құрақ қалың өскен. арнасында жыл бойы су болады. Суында балық бар. Жыл құстары және т.б. құстар ұя салады, мекендейді. Өзен бойында Қорам, Лавар ауылдары және қыстаулар мен қоныстар жайласқан. Алабы - мал жайылымы және шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Златко Юнузович** (босн. *Zlatko Junuzović*; 26 қыркүйек 1987, Зворник, Югославия) — аустриялық футболшы, "Ред Бул Зальцбург" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Златко қазіргі Босния және Герцеговина аумағында дүниеге келген. Бес жасында отбасы елдегі тиышсыздықтарға байланысты Аустрияға көшіп өтті. 11 жасында Линц қаласындағы спорт мектебіне қабылданды. 
2005 жылы ГАК сапында карьерасын бастады. 2005 жылы 14 мамырда "Штурмға" қарсы ойынның 74-минутында тұңғыш рет клуб сапында алаңға шықты. 

2007 жылы "Аустрия Кертнен" клубына ауысты. 2010 жылы Аустрияның үздік футболшысы атанды. 

2012 жылы қаңтарда "Вердерге" ауысты. 30 қаңтар күні ресми түрде таныстырылу салтанаты өтті. 2017/18 жылғы маусым аяқталған соң "Верддерден" кетті. 

2018 жылы жазда отанына оралып, "Ред Булл Зальцбург" футболшысы атанды. 

### Ұлттық құрама

2006 жылы 1 мамырда Канадаға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Аустрия Ұлттық футбол құрамасы сапында алаңға шықты. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. 
ӘЧ-2018 іріктеуінде Аустрия сәтсіз ойнады да, Златко құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

**Ред Булл Зальцбург**

* Аустрия чемпионы: 2019
* Аустрия кубогы: 2019, 2020

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Рэйчел Энн Макадамс** (ағылш. *Rachel Anne McAdams*; 17 қараша 1978, Лондон, Онтарио, Канада) — канадалық киноактриса. 2002 жылы «Идеальный пирог» фильмінде түсіп, Genie Award сыйлығына ие болады. 2004 жылы «Дрянные девчонки» фильмінде Реджина Джордждың рөлін ойнайды. Сол жылы Николай Спаркстың «Дневник памяти» романынан түсірілген фильмде рөлге ие болады. Бұл фильмде Райан Гослингпен бірге түседі. 2005 жылы «Незваные гости» комедиясында түседі. 2009 жылы Гай Ричидің «Шерлок Холмс» фильмінде Ирэн Адлердің рөлімен танымал болады. 2010 жылы Рэйчел Макадамс «Доброе утро» комедиясында басты рөлді иеленеді.

Балалық шағы
------------

Рэйчел Макадамс Лондондағы Онтарио ауылында дүниеге келеді. Сент-Томас атты көрші қалада өседі. Оның әкесі, Ланс – жүк машина жүргізушісі, ал анасы, Сандра – медбике. Рейчелдың Дэниэль атты бауыры және Кейлин деген кіші сіңілі бар. Актриса 4 жасынан мәнерлеп сырғанаумен айналыса бастайды. Myrtle Street Public School мектебінде оқып, Central Elgin Collegiate Institute институтында білім алуды жалғастырады. Рэйчел Торонто қаласында Йорк университетін беске бітіреді.

Мансап
------

Рэйчел Роб Шнайдермен бірге «Цыпочка» фильмінде басты рөлді ойнайды. 2004 жылғы Дрянные девчонки» фильмінде Реджина Джордждың рөліне ие болады. Дайан Китон, Сара Джессика Паркер, Дермот Малруни, Люк Уилсон және Клэр Дэйнс сияқты актерлермен бір фильмде түседі. 2007 жылы Пирс Броснан және Патриша Кларксонмен бірге «Супружество» фильмінде басты рөлді ойнауға келіседі. 2010 жылғы АҚШ-да шыққан «Доброе утро» комедиясында түседі. 2011 жылы Вуди Алленнің «Полночь в Париже» фильмінде және 2012 жылы «Клятва» фильмінде басты рөлді иеленеді.

Жеке өмірі
----------

2005 жылдың ортасынан 2007 жылдың ортасын дейін Райан Гослингпен кездеседі. 2008 жылы олар қайта кездесе бастайды, бірақ айлар өте келе олардың жұбы ажырайды. 2009 жылда Рэйчел Джош Лукаспен кездеседі. 2010 жылы жұлдыз Майкл Шинмен кездесетіні жайлы айтады. Алайда, олар 2013 жылы қарым-қатынастарына нүкте қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Birth announcement in The London Free Press, желтоқсан 7, 1978
2. ↑  MSNBC «Today in history: November 17»

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Актрисаның жеке сайты Мұрағатталған 20 ақпанның 2015 жылы.
* Рэйчел МакАдамс
**Хемосинтез** (еж. грекше *χυμευσις — химия және σύνθεσις — қосылыс*) — бактериялардың бейорганикалық қосылыстарды тотықтыру есебінен көмірқышқыл газды (СО2) сіңіруге негізделген қоректену типі. Хемосинтезге жарықтың қажеті жоқ. Хемоминтез процесін 1887 жылы Ресей микробиологы С.Н. Виноградский (1856 — 1953) ашты. Осы күнгі эволюциялық тұрғыдан қарағанда, хемосинтез фотосинтезге дейін пайда болған көмірқышқыл газын ассимиляциялау жолы деп есептеледі. Хемосинтездегіш бактериялардың басым көпшілігі бейорганикалық ортада тіршілік етеді. Кейбір бактериялар қарапайым органикалық қосылыстарды (метан, метил спирті) сутек көзі ретінде пайдаланып, сол ортада тіршілік етеді. Микроорганизмдердің Хемосинтез арқылы қоректенуіне көптеген күкіртті бактериялар жатады. Олар әр түрлі күкіртті қосылыстармен қатар таза күкіртті де тотықтыра алады. Күкіртті бактериялар екі топқа бөлінеді. Жіпше тәрізді көп клеткалы бактериялар күкіртті өз клеткаларына жинақтайды. Олар күкіртті сутек қоры азайғанда таза күкіртті тотықтырып, қуат көзіне айналдырады. Ал бір клеткалы бактериялар күкіртті өзін қоршаған ортаға шығарады. Күкіртті сутектің формуласы:

H2S S2 H2SO H2SO3 H2SO4

Түзілген әрбір өнім алғашқы қосылыстың тотығуы нәтижесінде пайда болады. Аралық өнім — сутектің негізгі бөлігі молек. оттекпен тотығып, бір бөлігі көмірқышқыл газын тотықсыздандырып, көмірсулардың түзілуіне жұмсалады. Ол мына формуламен бейнеленеді:

CO2+2H2S (CH2O)+H2O+S2.

Нитрификациялағыш бактериялардың да Хемосинтез процесінде алатын орны ерекше. Аммиактың нитратқа дейін тотығуы екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде аммиак нитритке дейін тотығып, 653,5 кДж қуат бөлінеді.

2NH3+3O2=2HNO2+2H2O+ +653,5 кДж.

Екінші кезеңде нитрит нитратқа дейін тотығады:

2HNO2+O2=2HNO3+151,1кДж.

Түзілген қуаттың 6 — 7%-ы көмірқышқыл газының тотықсызданып, көмірсулардың түзілуіне жұмсалады. Аммиактың тотығу кезеңдерін іске асыратын арнайы бактериялары болады. Оларды нитрозомонас (Nіtrosomonas) және нитробактер (Nіtrobacter) деп атайды. Дегенмен, нитрификациялағыш бактериялардың жалпы қуат бөлу деңгейі күкіртті бактерияларға қарағанда екі есе төмен.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
***Злиман Өрбісінқызы Жантекеева*** (18. 3.1932 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1970). Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтын бітірген (1953). 1953-1956 жылдары ҚР ҰҒА Тіл мен әдебиет институтының аспирантурасында оқыды. 1956—1961 жылдары интститутың шығыстану секторында ғылыми қызметкер. 1961 жылдан бастап осы уақытқа дейін Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың педагогика кафедрасында доцент болып қызмет істеп келеді. ҚР ҰҒА акад. С. Қирабаевтың жетекшілігімен "Ілияс Жансүгіров пен Сәкен Сейфуллин поэзиясын орыс тіліне аудару проблемалары" деген тақырыпта кандидаттық диссертацияны қорғады. Аудармаға, педагогикаға байланысты қырықтан астам мақалалары, брошюралар және бірігіп жазған оқулықтары мен жинақтары жарық көрді. ҚазКСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, еңбек ардагері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**«Динамо» МВД** — Қырғызстанның Бішкек қаласындағы футбол клубы, 1930 жылы құрылып, 2012 жылы тарап кетті. Өз алаңындағы ойындарын Бішкектегі "Спартак" стадионында өткізді.

Тарихы
------

Кеңес дәуірінде Қырғыз КСР чемпионатында және Қырғыз КСР кубогында ойнады. 

1995 жылы тұңғыш рет Қырғызстан жоғары лигасында ойнады. Клуб тез күшейді де, 1997-99 жылдары қатарынан үш рет Қырғызстан чемпионы атанды. 

Жаңа ғасыр басталғанда клуб дағдарысқа ұшырады, атауын бірнеше рет ауыстырды. 2003 жылдың соңында жабылып қалды.

2012 жылы қайта құрылды да, бірден жоғары лигада ойнап, маусым қорытындысында 4-орынға табан тіреді. Бірақ маусым біткен соң тағы да тарап кетті.

Атаулары
--------

* 1930-1995 — «Динамо».
* 1996 — «Динамо-Ойл».
* 1997-1998 — «Динамо».
* 1998 — ЦАГ-«Динамо»-МВД.
* 1999 — ЦАГ-«Динамо».
* 2000 — «Динамо».
* 2001 — «Эркин Фарм».
* 2002 — «Динамо-Эркин Фарм».
* 2002 — «Динамо».
* 2003 — «Динамо-Полет».
* 2012 — «Динамо» МВД.

Жетістіктері
------------

* Қырғызстан чемпионы: 1997, 1998, 1999
* Қырғыз КСР кубогы: 1939, 1945, 1951, 1955.

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Құрамы
**Өтірікшілік** – адам мінезіндегі қасиет. Өтірікшілік әрекеті шын мәніндегі жағдайды әдейі бұрмалауға бағытталады. Өтірік айту өтірікшіге ғана емес, оны тыңдайтындарға да опық жегізеді. Өтірікші адам жалған сөзімен айналасын абыржытып, елге іріткі салуы мүмкін. Шәкерім: «Өтіріктен тілін тия алмаған адам арамдықтан ындынын тия алмас», Сайф Сараи: «Өтірік сөз жарақат сияқты, жазылса да орны қалады,»- деп өтірікшіліктің қоғамға зиянды құбылыс екендігін атап көрсеткен. Бауыржан Момышұлының «Өтіріктің балын жалап тірі жүргенше, уын ішіп өлген артық» дейтін аталы сөзі бар.

Тілеген мақсатына жету үшін, қоршаған адамдар алдында өзін мадақтау үшін не жағымсыз жағдайдан құтылу үшін саналы түрде шындықты бұрмалау өтірікшілік болып табылады. Өтірікшілік тұлғаның өзін ұстауының қалыпты жағдайына айналып тұлғаның көрсеткіші болады. Балалар өтірікшілік дифференциясы мен оның нақты көрінісін бағалау осы құбылыстың пайда болу себептері мен салдарларын дұрыс түсінген жағдайда ғана мүмкін болады.

Қазақ халқының «Өтірік өрге баспайды», «Өтірікшінің шын сөзі заяға кетеді» деген сөздер бар. Оған тән сипат өтірікші өзінің сөзін «дәлелді» ету үшін кейбір қулық-сулықты ойлаптабады.
Әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан өтірік-өсек адами қарым-қатынасқа зиянын тигізетіні көпке белгілі. Ол айналасындағыларды алдап-сулап шатастыру арқылы өз мақсатына жетуді көздейді. Өтірік айтуды әдетке айналдырған кісіні жұрт суайт өтірікші дейді. 

**Суайт** – адам мінезіндегі көргенсіздіктің бір түрі. Өтірік айту, сайып келгенде, өтірікшіге оның өзіне ғана емес, тіпті оны тыңдайтындарға да опық жегізеді. Ол жалған сөзімен айналасын абыржытып, жұртқа ірткі салады. Мәселен, қазір де кейбір осындайлар *«қазір сіздер тұрған жерде (мектепте, кеңседе т.б.) жарылыс болады»* деп телефонмен жалған хабар таратып, жұртты әбігерге түсіреді, оның айтқаны өтірік болып, бұл жұрттың ашу-ызасын келтіргені өз алдына, олардың алтын уақытын босқа ысырап етеді. Ұлы ғұламалар жас ұрпақты мұндайлардан әркез жирендіріп отырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6
**Жезқазған мыс кенді ауданы** – Қарағанды облысы Жезқазған қаласының маңында орналасқан кен орындар тобы. Кенді аудан Орталық Жезқазған, Солтүстік Жезқазған және Жомарт мыс кен орны кенді алаңдарына бөлінеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен алаңдары Сарысу ойысының тереңдік жарылымдар әрекетінен туындаған брахиқатпарлы белдемдерінде шоғырланған. Жезқазған мыс кенді ауданында орналасқан кендердің геологиялық құрылысы, тектоникалық құрылымы, стратиграфиясы мен литологиясы ұқсас.

Сипаты, құрамы
--------------

Кен денелері негізінен 300 – 350 м тереңдікте шоғырланған, қалыңдығы 1,5 – 30 м-ге дейін. Негізгі кен минералдары – халькозин, борнит, галенит және сфалерит. Кентастың құрамында мыс, қорғасын, мырыш, қосымша күміс, рений, кобальт, молибден, т.б. бар. Өндіріс жұмыстары кен денелерінің пішініне, өлшемдеріне және инжинерлік-геологиялық жағдайына қарай ашық немесе жер асты әдісімен жүргізіледі. Өндірілген кентас Жезқазған мен Сәтбаев қалаларындағы кен байыту фабрикаларында өңделеді, ал алынған концентрат Жезқазған мыс зауытында қорытылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Динара Қайрбекқызы Қазымбетова** (1974 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, доцент. 

1996 жылы әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің философия және саясаттану факультетін бітірді. 1996 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті жанындағы аспирантураға түсіп, 1999 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Жастардың девианттық мінез-құлқы әлеуметтанулық зерттеу объектісі" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 2005 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті болып қызмет атқарды. 

Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі.

Негізгі монографиясы
--------------------

* Қазақстан Республикасындағы криминогендік жағдайды және оны декриминализациялауы әлеуметтанулық талдау. Алматы, 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Адольф Михал Валериан Юлиан Янушкевич** (пол. *Adolf Michał Walerian Julian Januszkiewicz*; 9 маусым 1803 жыл, Минск губерниясы, Несвиж қаласы — 19 маусым 1857 жыл, Дягильно) — поляк халқының көрнекті демократ–төңкерісі, көсемсөзші.

Ақсүйектер отбасында туған. Вильнюс университетінің филология факультетіне оқуға түсіп (1821 жылы), ақын Адам Мицкевичтің басқаруымен құрылған студенттердің "Жасылдар" атты ұлт–азаттық қозғалысын жақтайтын жасырын ұйымына мүше болған. Кейіннен Подолия қаласында мұғалім, қалалық сеймге депутат болды.

1830 жылы поляктардың ұлт–азаттық көтерілісіне белсене араласты. Сол көтерілістердің бірінде ол жеті рет жараланып, қолға түсті. 1831 жылы Брест, Мәскеу арқылы Вяткаға жіберілді. Вяткадан Киевке әкелініп, 1832 жылы 4 наурызда әскери сот үкімімен ақсүйек атағынан айырылып, 25 жылға Сібірге жер аударылды. Янушкевич айдаудың алғашқы 12 жылын Сібірде өткізді. Кейіннен Тобылда, Есілде тұрды. Мұнда ол өзі секілді айдауда жүрген отандасы, белгілі ақын Г. Зелинскиймен кездесіп, етене араласты. 

Осының нәтижесінде Зелинскийдің қазақ елі туралы "Қазақ" және "Дала" атты дастандарының тууына ықпал етті. 1841 жылы Омбыдағы шекаралық басқармаға ауысуға рұқсат алды. Іс қағаздарын тіркеуші қызметін атқара жүріп, 1843 жылдан бастап қазақ даласына дүркін - дүркін сапарға шығатын экспедициялар құрамына енгізілді. Осы сапарларда көргендері мен білгендерін күнделігіне түсіріп, Польшадағы туыстарына хат арқылы жолдап отырды. 

Оны, әсіресе, қазақ елінің меймандостығы, әдет - ғұрпы, тілі, салт - санасы, ақындық, шешендік өнерлері қатты қызықтырды. Қазақтың сол кездегі толағай тұлғалары үйсін Мәуке би, аға сұлтан Құнанбай Өскенбайұлы, сұлтан Барақ, ақындар Жанақ пен Орынбай жөнінде естелік, пікірлері аса құнды.

Янушкевич қайтыс болғаннан кейін, Францияға қоныс аударған туыстары оны мәңгі есте қалдыру мақсатымен күнделіктері мен хаттарын "Адольф Янушкевичтің өмірі" деген атпен кітап етіп 1861 жылы Париж қаласында, кейіннен 1875 жжылы Берлин қаласында бастырып шығарды. Қазақстанда Янушкевичтің кітабы "Дневники и письма из поездки по казахским степям" деген атпен 1966 жылы Алматыда орыс тілінде, 1979 жылы қазақ тілінде басылып шықты. 2003 жылы Янушкевичтің туғанына 200 жыл толуына орай оның кітабы Астанада "Қазақ даласындағы сапардың жазбалары" деген атпен екінші рет қазақша аударымда басылым көрді. Сол жылы Янушкевич атына пошта маркасы шығарылды. Астана, Семей және Аягөз қалаларындағы көшелерге Янушкевич аты берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Мұқаева Рухигүл** - 1928 жылы Қарағанды облысы, Шет ауданында дүниеге келген. 1949 жылы Абай атындағы қазақ Мемлекеттік педагогика институтын физика-математика мамандығы бойынша бітірген.[1]

Рухигүл Мұқаеваның 1950-1985 жылдар аралығындағы еңбек жолы: мектеп мұғалімі, "Оқу-педагогика" баспасында редактор, аға редактор, физика-математика редакциясының меңгерушісі дәрежелерінен өткен. Өзінің мамандығына орай бірқатар математика, алгебра, геометрия, физика, сызу, астрономия оқулықтарын орыс тілінен қазақ тіліне аудару, олардың оқушыға ұғынықты, тартымды, сапалы шығуына көп еңбек сіңірді.

Рухигүл Мұқаеваның ұжымдағы адамдармен қарым-қатынасы ерекше болатын. Оның мейірімділігі, парасатты ақыл-кеңесі жас редакторларға үлгі-өнеге еді.
Білім беру ісіндегі ерекше еңбегі үшін "Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің үздігі" белгісімен, "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**«Ақиқат алаңы»** – апта сайын эфирге шыққан, теледидардың (Атырау) төл құжатынан өзіндік орын алған хабар. 

Ток-шоу бағытында жүретін хабар көрермен назарына күнделікті өмірде, тұрмысымызда орын алып жүрген көкейтесті ойлармен қатар қоғамдық-саяси өмірдің де өткір мәселелері талқыға салынып жүрді. «Еңбек туралы» Заң жобасын талқылауға арналған шығарылымында телефон қоңырауының толас таппауы көтеріліп отырған мәселенің көрермендер көңілін дөп басқандығының куәсі еді. Әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерді талқылауға арналған хабарлар да діттеген жерінен шыққан, телекөрермендерді бейтарап қалдырмаған дүниелер болды. 

Хабарларды журналистер Светлана Қалиева мен Қарлығаш Таласбаевалар кезектесіп жүргізді. Бұл шоудың шығармашылық топтары әрбір хабарды жете зерттеп, алдын ала бейнеүзіктер түсіріп, тартымды шығуына бар мүмкіндіктерін жұмылдыратын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**«Ақжүніс»** – қазақ тіліндегі бірден-бір теледуман сипатындағы бағдарлама. 

Телебағдарламаның мақсаты - қыздар тәрбиесі, жас жұбайлар, шаңырақ көтеріп, отау тігу, отбасы, өмірге ұрпақ әкелу мәселелеріне байланысты толғақты ой-пікірлерді ортаға салып, ақыл-кеңес беру. 

«Ақжүністің» келін мен ене қарым-қатынасына құрылған саны әсіресе, жас толқын көрермендердің назарын ерекше аударды. Бұрын өзінің тағдыры туралы студияда ашық әңгімелеп, шерін тарқататын пендені жарық күнде шаммен іздеп табу қиын болса, енді рухани жаны жаралы, көңілі жарты, отбасылық шерлері асқынғандар хабарға өздері келіп, мұңын шағып, қоғамнан ізгілік күтуіне мүмкіндігі туды. 

Жүргізуші – Сәуле Әбединова.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5