recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Заупопод
**Заупопод**(лат. *Sauropoda*) – бауырымен жорғалаушылардың кесіртке жамбасты динозаврлар отрядының бір тармағы. 

  

Юра және бор кезеңдерінде Антарктидадан басқа құрлықтың бәрінде тіршілік еткен. Заупоподтың қаңқа сүйектері Қазақстанда Қызылорда облысынан табылған. 

Бұл ірі жануардың дене тұрқы 30 м-дей, басы денесіне қарағанда өте кішкене, мойны мен құйрығы ұзын, жоғарғы жақ сүйектерінде 12 – 17, ал төменгісінде 10 – 16 ұсақ, жалпақ тістері болған. Танау қуысы көз шарасына жақын орналасқан, маңдай бөлімі қысқа, мойын омыртқасының саны 12 – 17, арқа омыртқасы 10 – 13, сегізкөзінде 3 – 6, ал құйрығында 80-дей омыртқасы болған. Аяғы 5 башайлы, алдыңғы 3 башайының ұшында өте үлкен әрі үшкір тұяқтары бар. Тістерінің құрылысына қарағанда олар шөп қоректі жануарлар, таяз суларда, жағалауларда мекендейді. Ал кейбір ғалымдар олардың үлкен денесіне, салмағына (40 т-нан астам) қарап, суда тіршілік еткен деген пікірді қолдайды. 

  

Заупоподтардың 13 тұқымдасқа, 70-тей туысқа бірігетін 130-дей түрі белгілі. Олардың ішіндегі негізгі өкілдері – диплодок, апатозавр, брахиозавр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том, 3 бөлім
**Зауыты Благотат-Стефанов** (Қуқорғасын - күміс - мыс зауыты), революцияға дейінгі Қазақстандағы түсті металлургияның тұңғыш кәсіпорны. Тұрған жері — Түндік
өненінің оң жағалауы, Қу тауының етегі, Нүрбике-
Шаншар болысының аралығы, Қарқаралы және
Баянауыл округтерінің (19 ғ. I -ші жартысындағы
әкімш. бөлінісі бойынша) шекарасы. Зауыт жұрты
Егіндібұлақ ауылынан 24 км жерде жатыр. Оны
Томск губерниясынан шыққан кәсіпкер-
саудагер С. И. Попов 1844 ж. тұрғызған. Мұнда
қорғасын, қара мыс, алтын және күміс балқытылған. 300 жұмысшысы болды. Жұмыс істеген
17 жыл ішінде Б.-С. з-тында 1294,8 т корғасын,
45 т қара мыс, 23,2 т шақпақ мыс, алтын араласқан 575 кг күміс шығарылды. Руда өте қарапайым
әдіспен балқытылды. Бұл жүмысты Алтайдағы
металлургия з-тынан айдалып әкелінген, *«қазына жұмысшылары»* деп аталған басыбайлы шаруалар және жалдамалы қазақ жұмысшылары ажарды.
қазақтар ауыр еңбекке шыдай алмай, тек жазда
ғана жұмыс істеді және оларға жалақы өте аз төлеңді. Жабдықтын тозуына және руданы, отын мен
флюсты жеткізудін қиын болуына байланысты
1861 жылы тоқтатыдды. Оның қалдығын 1865 жылы күшті
ерт шалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Зырян кенді ауданы**– Шығыс Қазақстан обл-ндағы (Кенді алтай) бір топ полиметалл және мыс кендері шоғырланған өңір. бұл өңірдегі алғашқы қорғасын кенін 1791 ж. орыс геологы Г.Зырянов ашқан. 1795 жылдан үздіксіз кен өндіріліп келеді. мұнда ең ірі зырянов кенінен басқа ондаған кішігірім кен орындары бар. Олар әр түрлі генетик.және морфол. типке жатады. бірқатары (зырянов,путинцев, грехов, богатырев, малеев, Сажаев, т.б.) ортаңғы девонның құмтас, алевролит, тақтатас, эффузив, пирокластық жыныстар бойына орналасқан. бұл жыныстар ендік бағытқа созылған зырянов антиклиналын құрайды. Кен денелері осы антиклиналь бойында березовка және маслянка шоғырлары арасындағы жарылымдар мен қабатаралық қуыстарда көлбеу бұрыш, линза пішіндес болып түзілген. Кен құрамында мырыш, қорғасын, мыс бар.

Дереккөздер
-----------

АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Силлогизм аксиомасы** - Аристотель тұжырымдаған силлогизмнің негізгі принципі: *"Бір нәрсе басқа туралы, яғни бастауыш туралы айтылса, онда баяндауыш туралы айтылғандардың бәрі бастауыш туралы да айтылады"*. Дәстүрлі формалары логикада Силлогизм аксиомасының мағынасы барлық силлогизмдерді бірінші мүсін силлогизмдеріне (Силлогистика) келтіру операциясына байланысты аңғарылады. Қазіргі формальды логикада силлогизм аксиомасы туралы мәселе барынша кеңірек қойылған міндет - силлогистиканы аксиомалау мағынасында шешіледі.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Мануил I Комнин** (Manuel I Comnenus) ( 28 қараша 1118 жыл — 24 қыркүйек 1180 жыл), византиялық император (1143 - 80). [1].
ИОАНН II КОМНИННІҢ ҰЛЫ, Сицилия мен Антиохиядағы нормандарға қарсы шығып, Батыстағы әскери байланыстарды қайта орнатты. 

Апулияны (1155) жылдам алды, бірақ Германия, Венеция және нормандардың күші біріктірілген Бриндизиден жеңіліс тапты; Византия Италияның барлық иелегінен айырылды. 

Мемлекеттік кресшілермен (1158-59) қарым-қатынасында өз беделін нығайтты, Византияның Балқанға, Венгрия мен Сербияға билік жүргізуін күшейтті, империяға Далмация, Хорватия және Босния (1167) енеді. 

Түрік-сельджуктерге қарсы қол көтерді (1176), оның жеңілуі Византия империясы билігінің әлсізденуін көрсетті, императордың Рим империясын қалпына келтіру туралы жоспарлары талқандалды.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
ВАЗ-2109
ВАЗ-2109 ОртаққордаВАЗ-2109 на ортаққоре
Жалпы мәліметтер

|  |  |
| --- | --- |
| Өндіруші: | АвтоВАЗ |

|  |  |
| --- | --- |
| Өндіріс жылдары: | 1987–2004 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Құрастырылуы: | СССР)  Ресей АвтоВАЗ (Тольятти,  Ресей) РосЛада (Сызрань,  Ресей)
 Украина ЗАЗ (Запорожье,  Украина Анто-Рус (Херсон |

Дизайн

|  |  |
| --- | --- |
| Платформа: | ВАЗ-2108 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Дөңгелек формуласы: | 4×2 
  |

СипаттамаларӨлшемдері

|  |  |
| --- | --- |
| Ұзындығы: | 4006 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Ені: | 1660 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Биіктігі: | 1402 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Клиренс: | 170 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Дөңгелек базасы: | 2460 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Артқы сорап: | 1370 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Алдыңғы сорап: | 1400 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Салмағы: | 945 кг 
  |

Динамикалық

|  |  |
| --- | --- |
| Макс.жылдамдық: | 180 км/сағ 
  |

Нарықта

|  |  |
| --- | --- |
| Ұқсас модельдер: | ВАЗ-2108 
  |

Басқа

|  |  |
| --- | --- |
| Жүккөтергіштігі: | 43 л 
  |

 
**ВАЗ-2109 «Спутник» / Самара («Девятка» бейресми атауы)** — хетчбэк корпусымен кішігірім сыныптың ІІ топтағы кеңестік және ресейлік алдыңғы жетекші көлігі. Ол 1987-2004 жылдары Волжск автомобиль зауытында шығарылып, шығарылды. 2004 жылдан бастап 2011 жылдың аяғына дейін ВАЗ-21093 нұсқасы Украинаның ZAZ зауытында автомобиль жинақтарынан құрастырылды. Ол модельдер Lada спутниктік отбасында ВАЗ-2108 бес есікті модификациялауды ұсынады.

Автокөліктің жасалу тарихы
--------------------------

Автокөлік 1987 жылы шығара бастады. Алғашында, автомобиль 1100, 1300 және 1500 ғғ көлемі Inline 4-цилиндрлі 8-клапан карбюратор бензин қозғалтқышы жабдықталған.

1991 жылы машина «алдыңғы аяғында» жаңа дизайны әзірленді. алдыңғы дизайнымен автомобильдер дереу ВАЗ-21099 седанның шыққаннан кейін шығара бастады. 1994 жылдан бастап, осы машиналардың, сондай-ақ бөлінген жанармай бүрку отын инъекцияны қолданбалы онда 4-8-цилиндрлі бензин қозғалтқыш клапаны ВАЗ-21083 1500 куб құрылған айналды. ВАЗ-2109 фин нұсқасында ол қосымша кондиционер, elektrosteklopodomniki, электр руля, төбесінде қақпағы орнату мүмкін болды.

Автокөліктің құрылғысы
----------------------

### Құрастырылуы

### Қозғалтқыш

### Трансмиссиясы

### Жүріс бөлігі

### Автокөліктің шанағы

### Техникалық сипаттама

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Рашид қаласы** (Египет) – Египеттегі Бухейра губернаторлығының қаласы және аудан орталығы. [1].

Жерорта теңізінен 5 км қашықтықта орналасқан. Халық саны 64 429 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі египеттіктер қаланы Рахит деп атаған. Негізінен қала 800-жылдар шамасында қалыптасқан. Орта ғасырларда қала маңызды сауда орталығы ретінде болады. Батыс елдерінде қала Розетта деген атпен танымал болды. 1798-99 жылдары Наполеон Бонапарттың Египетке жасаған жорығы кезінде, нақтырақ айтқанда 1799 жылы әскері розетта атты тасты тауып алады. Осының негізінде қаланың атын да осылай атау қалыптасады. Қаланың солтүстігіне жақын жерде көне заманда Болбитин қаласы болған. Рашидте мамлюктер мен Осман империясының кезінде тұрғызылған 12 тарихи мешіт пен 22 тарихи құрылыс бар. Шаруашылығы **финик** (сонымен қатар қаланы Миллион пальма қаласы деп атайды) және **күріш** өсіруге негізделген және қалада жылына 1000-ға дейін яхта дайындалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қыз айттыру**— дәстүр.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *«Қыз айттырудың мұндай тәртібі Есім деген ханның бұйрығы бойынша орнаған көрінеді» (Ы. Алтынсарин)* |  |

Әр ата-ана өз ұлының болашақ қалыңдығын ерте ойластырады, өзінің теңін іздейді.«Анасын көріп қызын ал» деген қағиданы қатаң ұстайды. Яғни, болашақ құдасын орынды жерден, жақсы кісілерден, аталы, іргелі ауылдан қарайды. Түқымында, тегінде ауруы бар отбасының қыздарына сөз салмайды. Лайықты деген адамдарына әдейі барып, балаларының болашағы туралы әңгіме қозғайды, өздерінің құда болу ниетін білдіреді. Мұны «қыз айттыру» дейді. Бұл жолдың да түрлі ереже, тәртіптері бар. Егер балалар (ұл, қыз) жас болса, тіпті іште жатса да ерте келіп сөз байласады. Мұндай адамдар көбіне бірін-бірі жақсы білетін, өте сыйлы, дос кісілер арасында болады. Олар алдымен іште жатқан балаларын бір-біріне (әрине бірі ұл, бірі қыз болса) қосу туралы келіседі. «Атастыру» деген осы. Мұны «бел құда» дейді. Бесікте жатқан балаларды атастырса «бесік құда» дейді. Кейде қыз алған құда енді сол үйге өз қызға беретін болса, мұны «қарсы құда» дейді. Бұрын құда болған кісілер қүдалықты тағы жалғастыратын болса, оны «сүйек жаңғырту» деп атайды. Қыз бойжеткен, ұл ержеткен жағдайда екі жасты қосу «құда түсу» арқылы жасалады.

Қазақтың ертеден белгіленген заңы бойынша жеті атадан бері қыз алыспайды. Некелік ережеде әйел күйеуден 8 жас, еркек әйелден 25 жас үлкен болса, қосылуға рұқсат етілмейді. Әрине әмеңгерлік жолда бұл шектеуге қарамайтын жайлар да бола береді. «Қыз айттыру», баталасу жас отаудың беріктігін, сенім мен сыйластықтың негізін қалайды[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері
Кәдімгі зығыр
**Зығыр** (лат. *Lіnum*) – зығыр тұқымдасына жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы; тінді, талшықты, майлы дақылдар.

Зығырдың 230-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда 13 түрі кездеседі. Республиканың солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс облыстарындағы қара және қоңыр топырақты жерлерде өсіріледі. Сабағының биіктігі 50 – 100 см. жапырағы қандауыр пішіндес, қондырмалы, гүлшоғыры – шатыр тәрізді шашақ. Гүлдері ұсақ, басым бөлігі көкшіл түсті, өсімдіктің жоғарғы жағында шоғырланып өседі. Жемісі – қауашақ. Зығырдың талшығын және тұқымын алу үшін, негізінен, дақылдық зығыр (*L. usіtatіssіmum*) өсіріледі. Ол 5 түр тармағына бөлінеді. Олардың ішінде кең тарағаны: салалы (талшықты) зығыр, майлы (шашақты) зығыр, жатаған зығыр, т.б.
  
Салалы зығыр – бір жылдық өсімдік. Қоңыр салқын ауа райында жақсы өседі. Салалы зығыр салқынға шыдайды. Вегетациялық өсу мерзімі 75 – 90 тәулік. Өздігінен тозаңданады, кейде айқас тозаңдануы да мүмкін.
  
Майлы зығыр (шашақты зығыр) – бір жылдық, жылу сүйгіш, ылғалды аса қажет етпейтін (салалы зығырмен салыстырғанда) өсімдік. Вегетациялық мерзімі 150 тәулік. Желмен тозаңданады. Майлы З-дың тұқымында 52%-ке дейін май болады. Салалы зығырдың майы сияқты мұны да олифа, лак, бояу дайындауға және тағамға пайдаланады. Зығыр күнжарасы – өте құнарлы мал азығы талшығының бір гектарынан 7 – 11 центнер өнім алынады. Зығыр тұқымы мен зығыр майын медицинада, талшығын кенеп мата, брезент, кендір жіп жасау үшін пайдаланады. Маусым айынан гүлдеп, шілденің аяғында жеміс береді. Қазақстанда аудандастырылған сорттары: "Сибиряк", "Авангард", "Қарабалық 3", "ВИР-1650", т.б. Негізгі зиянкестері: зығыр бүргесі, көк көбелек, трипстер; аурулары: антракноз, фузориоз.

Тағы қараңыз
------------

* Зығыр бүргесі
* Зығыр тұқымдасы

* 
* 
*

Сілтемелер
----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Майлы дақылдар |
| --- |
|  |
| 

Арахис • Арыш • Жүгері • Зәйтүн • Зығыр • Кокос пальмасы • Күнбағыс • Күнжіт • Қытайбұршақ • Қыша • Мақсыр • Мақта • Перилла • Рапс • Үпілмәлік
 |

 |
**Қуғантыр** – Күнгей Алатау жотасындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Алматы облысы Райымбек ауданы) мен Қырғызстан шекарасында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3908 м. Жотаның солтүстігіндегі Шілік өзінінің саласы - Қуғантыр өзені бойымен Ыстықкөл көліне құятын Ақсу өзенінің бастауына Қуғантыр арқылы соқпақ жол өтеді. Онымен салт атты адам мамыр-қазан айларында өте алады.Солтүстігінде мореналар, шағын мұздықтар, оңтүстігіндеде қорымтастар кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Ахметов деген бетті қараңыз.*
**Қасым Ахметов**( 19.11.1935. Алматы.) - кино-телережиссер.. Ленинградтың театр, музыка және кино институтын бітірген (1971). "Қазақтелефильм" студиясының режиссері(1971-78; 1985- 87), студия директоры (1979-84), "Катарсис" ШӨБ-інде деректі фильмдердің бас режиссері(1988- 95) болды. 

"Қазақтелефильм" студиясындағы тұңғыш туындысы қазақ театрының негізін қалаушылардын бірі "Қалибек Куанышбаев" жайлы деректі телефильм болды. 1970 ж. "Муслима" атты көркем телекиносы Минск қаласында өткен IV Бүкілодақтық телефильмдер фестивалінде жүлделі орынға ие болды. Қысқа метражды "Бақа мен Эдельвейс" және "Саған не айтуға болады?" ойын телефильмі жас көрермендерге арналған. "Қазақстан Октябрьден шуақ алған" толық метражды деректі телефильмі (Олжас Сулейменовпен бірлікте) сценарийі авторларының бірі әрі режиссері Қазақстанның 60 жылдығына арналған бұл фильм Орталық телевизия және "Интервидение" жүйесі арқылы әлемге таратылды. Режиссер өз өмірінде еліміздің және Одақтас республикалардың маңызды жайттарынан сыр шертетін 40-тан астам деректі фильмдерді экранға шығарды. Ауыл еңбеккерлеріне арналған "Астық - біздің байлығымыз", "Күн сайын", "Нан оңайлықпен келмейді", "Бізге өзге өмір керек емес" фильмдерін көрермен аудиториясына ұсынды. Қазақ КСР-інің өнеріне еңбегі сіңген қайраткер (1979), КСРО Киноматографистер одағының мүшесі (1978).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Арынды құбыр желісі** (Напорный трубопровод) — 1) сұйықтықты төменнен жоғарыға қарай немесе ұзына бойға кесіндісін толтыра тасымалдауға арналған сорғы станциясының құбыр желісі. Сұйықтық қысымы арынды құбыр желісінің бойында өзгеріп отырады. Сорғы станциялардың арынды құбыры темір бетон, болат, асбестцемент, шойын және пластмассадан жасалады. Арынды құбыр желісі үздіксіз өрлеме бағытта, тік және көлбеу жазықтықтағы бұрылымдары шектелген түрде, ең қысқа жолмен тиісті жабдықтармен қамтамасыз етіліп салынады. Құбырдың ұзына бойында 100 м-ге дейін бір сорғыға бір желі, 300 м-де жоғары екі-үш кұбырға бір желі, ал 100—300 м аралығында болса, онда орнатылатын желі саны математикалық-экономикалық есептеулер арқылы анықталады. Темірбетон құбыры мелиорациялық сорғы станциясының арынды құбыры есебінде: диаметрі 1700 мм-ден жоғары, қысымы 0,5 МПа-ға дейін имарат орнында дайындалатын; диаметрі 500-1600 мм аралығында, қысымы 0,5—1,0 және 1,5 МПа, зауытта дайындалып, имарат басында құрастырылатын; диаметрі 250—800 мм аралығында, қысымы 1,0 және 1,5 МПа, қабырғалы, болат өзекті, жер асты кондырғыларына арналған болып бөлінеді. Қажет кезінде есепті қысымды 3,0 МПа дейін жеткізуге болады. Болат құбырдың мелиорациялық сорғы станциясының арынды құбыры ретіндегі қысымы 1,5 МПа-дан жоғары жағдайда оның сорғыш құбыр есебінде барлыкқ диаметрі қолданылады. Арынды құбыр желісінің барлық бағытын өзгерткен жерлерінде, құрамалы құбырларда 200 м-ден асырмай, ал жайпақ жерлерде 200-300 м сайын анкерлі тіреу орнатылады. Анкерлі тіреулердің ортасына аралық тіреулер, ал әрбір 12—21 м сайын теңестіргіш (компенсатор) орнатылады. Асбестцемент құбыры мелиорациялық сорғы станциясының арынды құбыры есебінде, диаметрі — 100- 500 мм, ұзындығы — 3-4 м, қысымы — 0,6 МПа ВТ-6, диаметрі — 200-500 мм, ұзындығы — 5 м, қысымы — 0,9 МПа ВТ-9, диаметрі — 200-300 мм, ұзындығы — 6 м, қысымы — 1,2 МПа классты түрлері қолданылады. Арынды құбыр желісі артықшылығы салмағының жеңілдігі, ток өткізбеушілігі, тоттануға беріктігі, кемшілігі — морт сынғыштығы. Шойын құбырдың диаметрі — 65—1000 мм, ұзындығы — 2—6 м және 5-10 м аралығында дайындалады. Тоттануға берік болғанымен, массасы ауыр әрі қымбат. Пластмассалы құбырдың диаметрі — 10-630 мм аралығында, қысымы - 0,25; 0,40; 0,60 және 1,00 МПа-ға дайындалады, түйістіре қыздырып жалғанады. Артықшылығы — электрхимиялық тоттануға беріктігі, болат құбырға қарағанда, арын шығыны 30% аз. Пайдалану кезінде гидравликалық кедергі тұрақтылығын сақтайды, қысымы ауыспалы процестерде басқа материалдармен салыстырғанда, көп өзгеріске түспейді; 2) Арынды құбыр желісі атқаратын міндетіне қарай: турбиналық және деривациялық болып екіге бөлінеді. СЭС-ның арынды құбырларының материалдарының негізіне: болат, темірбетон және ағаш құрылымдары алынады. Ағаш құбырлар сыртқы күштің әсеріне төзімді болады, сол себепті бақылау, жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін оларды, әдетте, ашық түрде төсейді. Ағын құбырлары ұзақ мерзімге шыдайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Лоик Нотте** (фр. ; 10 сәуір 1996, Курсель, Бельгия) — бельгияның әншісі, 2014 жылы «Голос-Бельгия» проектінің үшінші сезонында екінші орын алған және Вена, Австрияда өткен Белгияның Евровидение 2015 конкурсінің өкілі болған.

Өмірі мен карьерасы
-------------------

**2013-14: Голос-Бельгия**

Лоик Нотте «Голос-Бельгия» телепроектіндегі үшінші сезонында соқыр тыңдауын өтіп, екінші орын алды, ал бірінші орынды Лорен Панья алып кетті. Ол Beverly Jo Scott командасында болған.

2014 — қазіргі кезде: Евровидение 2015 өлеңдері конкурсі

2014 жылдың 3 қарашасында бельгияның франкотілді мемлекетінің радиомен хабар беретін Radio Télévision Belge Francophone (RTBF) компаниясы Нотте Бельгияны Евровидение 2015 өлеңдері конкурсінде ұсынады, ол Вена , Австрияда 2015 жылдың 10 наурызында өтетін конкурске «Rhythm Inside» өлеңімен шығады деп хабар берді. Осы композицияны бірінші полуфиналда айтып, ол конкурстің финалына өтті. Дауыс берудің қорытындысымен финалда ол 217 бал алып, «Rhythm Inside» өлеңімен төртінші орын алды.
*Picus canus*
**Боз тоқылдақ** (Picuscanus) -«жасылтоқылдақтар » туысының Қазақстандағы жалғыз өкілі , дене мөлшері орташа (115-130 г). Жабын қауырсындары бірыңғай реңкті сұрғылт жасыл , ашық сұр түсті басында (сондықтан боз атауы берілген) қызыл телпегі бар.Дыбыс шығармайды және көзден таса жүреді. Еуразияның аралас және жапырақты ормандарында қоныстанады.Қазақстанда тек қана Алтайда ұялайды.Көктемде тұмсығымен ұзақ және жиі даңғырлатып , тоқылдақтарға тән «даңғыраны жиі қаққан» дыбысын шығарып, ағаш дінің соққылайды .Боз тоқылдақтың өмір сүру дағдысы Қазақстанда зерттелмеген.

Дереккөздер
-----------

<құстар мектеп энциклопедиясы/>

1. ↑  *BirdLife International* *Picus canus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Несіп Жүнісбайұлы**, спорт журналисі, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, тоғызқұмалақтан ҚР спорт шебері, ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы һәм Жоғары ұлттық дәрежедегі төрешісі, спорт тақырыбына жазылған бірнеше кітаптың авторы. Несіп Жүнісбайұлы 1994 жылдан 2006 жылға дейін қазақ журналистері арасынан алғаш болып Азия спорт журналистері одағы атқару комитетіне, Азия олимпиадалық кеңесінің баспасөз комитетіне мүше болып сайланған, көрнекті спорт қайраткері.

### Сыртқы сілтемелер

«Намыс» – түптің түбінде қайта айналып соғар идея(қолжетпейтін сілтеме)
**Мантенья Андреа** (Mantegna, Andrea) ( 1431, Виченцы маңы, Венеция республикасы — қыркүйек 1506 жыл, Мантуя), итальяндық суретші..

```
Балташының ұлы, тапсырыспен сурет салатын суретші Франческо Скварчионе асырап алады; өзіне қарсы талапарыз ісін қозғаған шәкірттерінің бірі. 17 жасында өзінің шеберханасын ашып, алтарь бейнесін салуға ірі тапсырыс алды, қазір ол жоқ, Падуаданың (1448—57) Эремитани шіркеуіндегі монументальды кескіндер мен классикалық архитектураның детальды елестері бар оның фрескалары суретшінің перспективалы шеберлігін көрсетеді; иллюзиондық бояулармен сәтті эксперимент жасап көрді, бұл, әсіресе, Мантуедегі Палаццо Дукалестегі  шағын ғана жабық бөлмені ашық жердегі павильонға айналдырған ГОНЗАГА (1474 ) отбасы үшін салынған. 
```

Толығымен Ренессанс стилінде жұмыс істеген Солтүстік Италияның алғашқы суретшісі болды. 1453 жылы БЕЛЛИНИ отбасының қызына үйленеді, бірақ Беллинидің шеберханасына кіріп көрмеген. Кейінірек Лудонико Гонзаганың сарайындағы суретші болды. Оның гуманистік бағыты мен кеңістікті иллюзиясы айтарлықтай тереңінен әсер етті.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Шабдар (лат. *Aglaonema*) – шаяноттар тұқымдасына жатады. Отаны Үндістан мен Малай архипелаг аралдары. 20-ға жуық түрі белгілі. Табиғатта гүлдегенмен, үй жағдайында гүлдету қиын. Гүлдеген жағдайда: гүлдеп болған соң әдемі қызыл жемістер береді. Шабдарды әдемі шұбар ала жапырақтары үшін өсіреді. Ұзынша жалпақ болып келген жапырақтары қысқа, тік сабақтарында орналасқан. Бірыңғай жасыл түстілері аса әдемі болмайды. Алажапырақтылары өте әдемі. Ашық жасыл түсті жапырақтыларында теңбіл, шұбар, сұрғылт түсті дақтары, сонымен қатар бетіне күміс жалатқандай жолақтылары да бар. Соңғы кезде жапырақтары түгелдей күміс жалатқандай сұрыпталған түрлері шықты.

Жарығы:
-------

бірыңғай жасыл түстілері алакөлеңкеде жақсы өседі, көлеңкеге де шыдамды. Алажапырақтылары жарықты қалайды, бірақ тіке түскен күн көзіне қоюға болмайды.

Жылуы:
------

жылуды жақсы көретін өсімдік. Қыста температура 16-180С төмен түспегені абзал.

Суғарылуы:
----------

жазда жиірек, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы:
------------

ылғалдылықты жақсы көреді. Қысы-жазы су бүркіп тұрса, жапырақтарының ұшы қоңырқай тартпай жақсы өседі.

Қоректендірілуі:
----------------

көктем-жаз айларында айына екі рет минералды тыңайтқышпен қоректендіреді.

Аурулары:
---------

өрмекші, кене, өсімдік биті, щитовка, ақ ұнтақ құрты зиянкестерімен ауруы мүмкін. Құрғақ және суық ауа өсімдікке зиян келтіреді. Жапырақтары ширатылып түсіп қалады.

Көбейтілуі:
-----------

түбін бөлу арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Ш.Бейсекова көшесі Конституция көшесінен басталып, Н.Тілендиев даңғылында аяқталады. Аманқарағай, М.Дулатов, Оғыланды орамы, Абат-Байтақ, С.Қожахметов, М.Жәлел, Шақпақ, Фахд бен Абдулл Азиз көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2009,2 м.

Шабал Бейсекова (1917-1997) - әнші, Қазақстанның халық әртісі. 1935-1938 жылдары Алматы қаласындағы музыкалық училищесінде, содан соң 1939-1941 жылдары Мәскеу музыкалық консерваториясының қазақ студиясында (М.З.Владимиров сыныбында) оқыған. Шабал Бейсекованың орындаған әндері: Жібек (Е.Брусиловскийдің «Қыз Жібек»), Ажар (А.Жұбанов, Л.Хамидидің «Абай» операсы), Сара (М.Төлебаевтің «Біржан мен Сара»), Татьяна (П.Чайковскийдің «Евгений Онегин») және т.б. Опера өнерін дамытқаны үшін оған 1949 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағы берілді. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Chevrolet Corvette
**Chevrolet Corvette** (ʃəvroˈleː kɔɐˈvɛːt) — 1953 жылдан бері General Motors шығаратын Chevrolet есімімен танымал, екі орынды артқа қозғалғыш спорт автомобилі.

Қазіргі күні Chevrolet Corvette автомобилі Кентуки штаты Боулинг Грин қаласындағы General Motors заводында\ негізгі завод\ және Миссури, Флинт, Мичиган және Сент-Луис, Миссури штаттарында жиналады.

Американдықтар шығарған алғашқы спорт автомобилі. Боулинг Грин қаласында Корвет (National Corvette Museum) ұлттық музейі бар. 1953 жылдан бері Corvette бірнеше буын өкілдері шықты.

1953 жылы Моторамадағы көрмеге Америка үшін мүлдем жаңа автомобиль - екі есікті купе Chevrolet Corvette қойылды. Оның пластикалы-әйнекті шанағы түтікті рамаға қондырылған , көлемі 3,8 л , қуаты 152 ат күші болатын қатарлас алты цилиндрлі моторлы және екі сатылы автоматты беріліс қорапты Powerglide. Құрастырылған 300 автомобилдің барлығы ақ бояумен боялған.

Бұл модельдің табысқа жетуі автошабандоз Зоре (Захарию) Аркусу-Дантовудың еңбегінің арқасы. Ол Corvette үшін жаңа Small Block моторын салды. Онда - 4,3-литрлы карбюратор V8 , тағы да 3- сатылы механикалық беріліс қорабын орнатты. Ал 1957 жылдан автомобилге көлемі 4,6 л және 4- сатылы механикалық беріліс қорапты инжекторлы қозғалтқыш V8 орнатылды. Екі нұсқада да автомобиль родстер шанағымен шығарылған.

Дереккөздер
-----------
**Аша Матай** (шын есімі — Ақбота Маратқызы Аскарбекова) (1988 жылы Алматы, Қазақстан) – қазақ әншісі және актрисасы. «Шабыт» және «Жаһан дала» бас жүлдесінің иегері, Республикалық телешоу «Империя звезд» конкурсының жеңімпазы.

Биографиясы
-----------

Аша Матай Алматыда заңгерлердің отбасында дүниге келген. Найман тайпасының Матай руынан шыққан.

Алматы қаласындағы №163 орта мектепті бітірген. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың түлегі. 2008 жылдың наурыз айынан бастап HitTV музыка арнасының VJ-і.

Теннис бойынша «Спорт шеберінің кандидаты».

Жеке өмірі
----------

2015 жылдың 25 қыркүйегінде Аша Матай Mysterions музыкалық тобының солистерінің бірі әнші Арман Қоңырбаевқа (1989 жылдың 11 қаңтары) тұрмысқа шығады. Әлеуметтік желілерде "жыл тойы" деп аталған салтанатқа қазақстандық атақты адамдар (Айқын, Ділназ Ахмадиева, Әли Оқапов, Мақпал Исабекова, "All Давай" тобы және тағы басқалар) қатысты. Жас жұбайлар үшін үйлену тойында бірнеше композицияны танымал рэпер МС Сайлаубек орындады. Бали аралында бал айын өткізді (Индонезия).

Фильмографиясы
--------------

* 2009 — Біржан Сал
* 2009 — Астана ғашықтар мекені
* 2009 — Обратная сторона
* 2010 — Коктейль для звезды
* 2010 — Настоящий полковник
* 2016 — 16 қыз

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 17 қазанның 2011 жылы.
2. ↑
Ақтау-Бозашы қорық рельефі
Ақтау-Бозашы қорықшасындағы безгелдек
Ақтау-Бозашы қорықшасындағы күзендер
**Ақтау-Бозашы қорықшасы** – республикалық мәні бар зоологиялық қорықша. 1982 жылы Маңғыстау облысында ұйымдастырылған.

Жер бедері
----------

Жер көлемі 170 мың га. Оған Бозащы түбегінің оңтүстік-батыс, Ақтаудың солтүстік-батыс бөліктері және Каспий теңізінің соған шекаралас жазық жағалауы енеді. Жер бедері құмды төбелі, бұйратты, сортаңды, шағылды, сорлы болып келеді. Қайраңды тегіс алқаптар да кездеседі.

Флорасы мен фаунасы
-------------------

Табиғаты шөлейтті, шөлді аймаққа тән. Онда қысқа мерзімді шөл өсімдіктері мен қатар адыраспан, жантақ, көк кекіре, көкпек, сүттіген, жусан, күйреуік, изен, мортық, киікоты, бұйырғын, сораң, балықкөз, шағыр, қияқ, ақселеу, құртқашаш, тобылғы, бозжиде, ақ тұт, т.б. өседі. Қорықшада қосмекенділердің – 1 (дала тасбақасы), бауырымен жорғалаушылардың – 15 (кәдімгі сұржылан, оқжылан, қалқантұмсық, т.б.), құстардың – 300-дей (жылқышы, жабайы кептер, үкі, бөктергі, жағалтай, жамансары, қарақұс, т.б.), сүтқоректілердің – 34 (Каспий итбалығы, құм қояны, қарсақ, дала күзені, қара кірпі, борсық, ақ бөкен, дала мысығы, т.б.) түрі мекен етеді. Ақтау-Бозашы қорықшасындағы бірқатар аң-құстар (жорға дуадақ, безгелдек, қарабауыр бұлдырық, ителгі, бүркіт, жұртшы, шұбар күзен, қарақұйрық, қарақұлақ, сабаншы, шағыл мысығы, арқар, үстірт жабайы қойы – муфлон, т.б.) қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том
**Ақтас мұнай-газ конденсат кен орны** — Өзен-Жетібай антиклин белдеміндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Маңғыстау облысында, Ақтау қаласының оңтүстік-шығысында 85 км жерде орналасқан. Құрылым сейсмобарлау жұмыстарымен 1962-1963 жылдары табылып, кен орны 1967 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы, сипаты
----------------------------

Валанжин жік қабатының табанымен (-1320 м-лік тұйықтаушы изогипса) оқшауланған брахиантиклин қатпардың өлшемдері 8,6x3,4 км, амплитудасы 20 м. Тереңдеген сайын оның амплитудасы 90 м-ге дейін артады, ал аален жікқабатының табаны бойынша 130 м-ге дейін жетеді. Төменгі және ортаңғы юра шөгінділерінде 7 өнімді горизонт бары анықталды, бұлардың көпшілігі ортаңғы юра қатқабатында. Бір горизонт төменгі юраға жатады. Екі өнімді горизонттағы жатындар шомбал, қалғандары қойнауқаттық, күмбездік.

Қанығу сипаты
-------------

Қанығу сипаты жағынан 4 жатын газды-конденсатты, біреуі мұнай-газ-конденсатты және үшеуі мұнайлы. Кеуекті жинауыштар құмтастар мен алевролиттерден тұрады. Өнімді горизонттардың ашық кеуектілігі 14-20%, өтімділігі 0,209-0,06 мкм2 аралығында өзгеріп отырады, жалпы қалыңдығы 3,7-66,3 м, тиімдісі - 2,5-49,6 м, мұнаймен қанығу қалыңдығы 3,3-15,6 м, газбен қанығу қалыңдығы 2-12 м шамасында. Жатындардың биіктігі 2 м-ден 41 м-ге дейін жетеді. Үш горизонттың жатынындағы бастапқы қысым 20,0-20,6 МПа-дан аспады, тек бір горизонттікі ғана 25,6 МПа-ға жетті.
Қойнауқаттық температура 87-104°С болды. Мұнайдың бастапқы шығымдары 4,8-187 м3/тәу-ке дейін өзгеріп тұрды, газға қанығу дәрежесі 73-149 м3/т-ға дейінгі шамада.

Құрамы
------

Өнімді горизонттардың мұнайлары ауыр және өте ауыр, тығыздығы 872-915 кг/м3-
қа дейін жетеді, күкірті аз (0,2%), парафині мол (20-26,14%). Мұнайда еріген газдың құрамында метан басым, ол 82,4%-ға жетеді, ауыр көмірсутектердің үлесі 15%-дай, азот бар (3%-ға дейін). Газ жатындарымен газды тақия газдары салмақты, этанды (9,6-16%), ауыр көмірсутектердің үлесі 14,6-30,72%, азоттікі - 1,2-5,2%. Газ шығымдары 41-187 мың м3/тәу. Бір өнімді горизонттағы тұрақты конденсаттың мөлшері 78,8 г/м3-ды құрайды, басқаларынікі 60 г/м3-тан артпайды. Конденсаттың шығымы 2,6-11,4 м3/тәу-к, оның тығыздығы 793 кг/м3. Өнімді горизонттардың сулары минералдылығы 145-167 г/л хлоркальцийлі тұздықтар болып табылады. Жатындардың режимі серпінді суарынды. Кен орнынан газ ғана өндіріледі, мұнай өндіру тоқтатылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Әдетте, үйленбеген жалғыз, салт басты адамға, сондай-ақ төлдемеген малға да қолданылады. *«Сол кісі Ұлжанды ырқына көндіріп ала алатын айлакер, бойдақ жігіт болуы керек»* (Ж. Тілеков, Қайнар).

Кейбір түркі тілдерінің деректеріне назар салсақ, *«бойдақ»* түлғасының түбірі *«бой»* екендігін аңғару қиынға соқпайды. Алтай, телеуіт тілдерінде *«пой»* қазақша— *«өз», «өзі»* мағыналарына ие. Осы мағынадағы сөздерді якут тілінде *«бэй»*, туваларда *«бот»* тұлғалары бере алады. Түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестіктерін еске алсақ, *«бэй»*, *«бот»* тұлғаларының *«бой»* сөзінен сәл өзгешелігі таңдандырмайды. Мысалы, тува тіліндегі *«бой»—т~й* дыбыстарының сәйкестігі қазақша — аяқ, якутша — атах т. б.

Сөйтіп, *«бойдақ»* сөзінің түбірі *«бой»* тіліміздегі *«өзі»* дегенді ұғындырады екен де, *-дақ* қазақ тілінде есім сөзден есім тудыратын жұрнақ: мысалы — *шаң+дақ => шаңдақ, құм + дақ => құмдақ* т. б. Дәлірек айтсақ, бойдақ сөзін түсініктірек болсын десек, *«өзі ғана»* деп аударуға болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
For other people of the same name, see Boethius (disambiguation).

**Боэций** (лат. *Anicius Manlius Torquatus Severinus Boëthius*) (шамамен.480—524), Көне Римнің философы, математигі. 524 жылы(енді бір деректерде525) Италияның Павиясын деген жерінде қайтыс болған. Кезінде Аристотельдің еңбегін латын тіліне аударып, және оған түсініктеме жазған, сол үшін де ол сол кездегі Рим патшасының қолдауына ие болған. Кейіннен жала жабылып түрмеге түскен. Түрмеде жатып "философия жұбанышы (523~524)( The Consolation of Philosophy), «Арифметикаға кіріспе», «Геометрия» сынды кітаптар жазған. Ол кітаптарда негізінен эвклидпен Никмахостың(б.з.д 100жыл) еңбектері енген. 

Бойешес түрмеде (1385 жылғы *Consolation* қолжазбасынан)
Бұл кітаптар сол кезде өте жоғары бағаға ие болған.Ол ғылымды төртке бөлген: арифметика , музыка, геометрия, астрономия. Бұл төртеуін біріктіріп «төрт даңғыл» (латынша quadrivium) деп атаған. Көне Юнан мәдениетінің Римдіктер арқылы орта ғасырға жеткендері санаулы ғана. Көбі осы Бойешес еңбегі арқылы жеткен.
**Бойжеткен** - кәмелетке толған әйел жынысты адам. 

Қазіргі кезде ер-азаматтармен бірдей құқылы. Есі мен денесі өзіне ғана тиісті болғандықтан, заң мен қоғам алдында ер-азаматтармен бірдей жауапты. Оған "болашақ ана", "келешек келін" деген заттаңба қою, тарихи қалыптасқан дәстүрмен айыпталғанымен, заманауи түсініктерге қарсы іс болып табылады. Себебі бала таба алмайтын, тұрмыс құрғысы келмейтін, не оны бас приоритет санамайтын адамдарға қоғамдық қысым көрсететін құлық, адам құқығына қарсы іс.

Сексиситті және патриархтық мәдениет қалыптастырған халық түсінігінде бойжеткен бейнесі жастық пен әдеміліктің, сұлулық пен әдептіліктің символы болып қалыптасқан. Көне, дәстүрлі ортада он үш жасқа толған қыз бойжеткен саналған. Көне қазақ ұғымында бойжеткен уыздай тәтті еркелігімен, назды қылығымен ерекшеленіп, өз абыройын, намысын берік қорғайтын, инабатты, биязы ару болу керек деп саналған. Қыз баланың бойжетуін үлкен бақыт санап, оның ерікті болуын қалаған. Елі, рулы қауымы жат жұрттық саналатын қызды оң жаққа төрге отырғызып еркелеткен, «Қызға қырық үйден тыю» жасап, намысын қорғап, арының аяқасты болмауын қадағалаған. Жеңгелері бойжеткенге «еркежан», «сырғалым», «күлімкөзім», «ақмаңдайлым» деп ат қойып, қашан «жат жұрттық» болғанша аялап өсіруді міндетіне алған. Бойжеткенге қойылатын қатаң талап ізетті болу, әсем киінумен ғана шектелмей, адам болмысын айқындайтын әкені күту, шешені сыйлау, ұлттық салт-дәстүрлерді түгел меңгеріп, өнерпаз әрі іскер болу т.б. талаптары жүктелген. Оған салт жырларын үйретіп, халықтық тәлімдік ұғымдардан мол түсінік алуын қамтамасыз еткен. Бойжеткен - отбасының ұйытқысы болатын болашақ асыл жар, ұрпақ тәрбиелейтін ертеңгі ана деп қарастырылған. Сондықтан бойжеткен тәрбиесіне қатты көңіл бөліп, оның бойына өнегелі қасиеттерді дарытуды ұлттық парыз деп санаған. Бойжеткенді жұрты түгел мәпелеп өсіріп, жақсы тәрбиеге баулыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Шабаб әл-Дахия** (Arabic: نادي شباب الظاهرية الرياضي) — Палестинаның Әл-Халил қаласындағы футбол клубы, 1974 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Халықаралық стадионда" өткізеді, сыйымдылығы 18 мың адам. Қазіргі күнде Палестина Премьер лигасында ойнайды. 

2016 жылы АФК кубогының топтық кезеңінде ойнады.

Жетістіктері
------------

### **Батыс жағалауы кубогы:**

* Жеңімпаз (2): 1982–83 2011–12

### **Батыс жағалауы 1 лигасы:**

* Жеңімпаз (1): 1985–86

### **Палестина қауымдастығы кубогы:**

* Жеңімпаз (1): 2005

### **Батыс жағалауы суперкубогы:**

* Жеңімпаз (1): 2011–12

### **Ясир Арафат кубогы:**

* Жеңімпаз (2): 2011–12, 2015-2016

### **Батыс жағалауы чемпионаты:**

* Чемпион (2): 2011–12, 2014–15

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2017 жылы.
**«Қарағандыцемент»**, *«Орталық Азия Цемент»* АҚ (Ақтау кенгі). Қарағанды цемент зауытының негізінде 2000 ж. құрылған. 1980 жылдан *«Қарағандыцемент»* ӨБ. Құрамында Қарағанды, Жаңа Қарағанды цемент зауыттары, электр цехы, аспирациялау цехы тазарту орны, бу қазаны орнатылған жер, бу қысатын машина, технологиялық процестерді басқарудың автоматтандырылған жүйесі, жөндеу-құрыныс, механизация учаскелері, даяр өнімдері қоймасы және т. б. бар. Республиканың ең түңғыш Қарағанды цемент зауытының құрылысы 1946-1954 ж. жүргізілді. Цемент өндірісіне Қажетті шикізаттар - әктас пен саз топырақтар Астахов кен орнынан, огарқалар Ақтөбе облысының Алға, Ақмола облысының Степногорск қалаларынан, гипс Жамбыл гипс зауытынан, домна шлактары Қарағанды металлургия комбинатынан әкелінеді. Өндірісте ЭКГ-4,6 және Ш-5145 экскаваторлары, балғалы ұнтағыш қондырғылар. *«Хацьемиг»* АРГ 6/11 уатқыш-кептіргіштер, өтпелі айырғышты желдеткіші бар барабан диірмендер, екі камералы барабандық цемент диірмені қолданылады. Жаңа Қарағанды цемент зауыты (1-кезегі 1975, 2-кезегі 1983) елімізде бірінші болып цементті құрғақ әдіспен шығаруды игерді. Технологиялық процесте ГДР-де шығарылган экскаваторлар мен штабель төсегіште пайдаланылады. 11-бесжылдықта (1981-85) бірлестіктің кәсіпорындарында 40 құрал-жабдықтар ауыстьфылды. Құрылыс жұмыстарыныңазаюына байланысты цемент зауыттары кейінгі жылдары мардымды жұмыс істемеді. *«Орталық Азия Цемент»* АҚ құрғақ тәсілді цемент өндірісін калпына келтіріп, жаңартуды және құргақ өндірістің бір пешін іске қосуды жоспарлап отыр. Бұл кәсіпорынның жұмыс істеп тұрған қуатын жылына 1500 т-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Филиппиндік тарсиер** немесе **сирихта** (лат. *Carlito syrichta*) — приматтардың бір түрі.

Сипаттамасы
-----------

Ересек тарсиер денесінің ұзындығы – шамамен 10 см, шашы жоқ, құйрығы денеден ұзын. Тарсиердің еркегінің орташа салмағы – шамамен 134 г,
аналықтарының салмағы – шамамен 117 г.

Тарсиердің басы үлкен, дөңгелек, шамамен 360° бұрыла алады. Көздері өте үлкен. Түнгі өмір салтына бейімделген. Жылжымалы құлағы арқылы
жақсы естиді. Әсіресе артқы аяқтары жақсы дамыған және оның ұзартылған білектері бар. Тарсиерлер бірнеше метр қашықтыққа секіруге
қабілетті. Саусақтары ұзын, жалпақ жастықшалы. Жібектей, сұрдан қою қоңыр түске дейінгі терісі қалың. Тіс формуласының жоғары жағы:
2:1:3:3; төменгі жағы: 1:1:3:3. Жоғарғы жақтағы тістері салыстырмалы түрде кішкентай.

Мекені
------

Филиппиндік тарсиер – Филиппиннің Висайя және Минданао аралдарында кездесетін эндемикалық түр.

Филиппиндік тарсиер – бұл түнгі, негізінен инсективті жануар. Ол ағаштардың бұтақтарында, бұталарда, бамбукты баурайларда тұрады. Жерге
түспей, ағаштан ағашқа секіре алады. Табиғи жағдайда тарсиерлер тұрақты топ құрмай, әр тарсиер тропикалық орманның өз аумағын мекен
етеді.
*Басқа мағыналар үшін Ачипсе деген бетті қараңыз.*

**Ачипсе** — Ресейдегі өзен. Ресейдің Краснодар өлкесінде Сочи ұлттық саябағында ағады, Мзымта өзеніне құйылады. Атауы адыгэ тілінен *"ешкінің суы"* мағынасын білдіреді. Ачипсе Ачишхо жотасының теріскей жағынан бастап, Ачишхоны солтүстік, кейін шығыс жағынан өтеді. Өзенге тау бұлақтар және Лаура өзені құйылады. Ачипсе — Мзымта өзеніне құйылады. Ачипсе — тау өзені. Өзенде сарқырама суаттар көп. 

Мзымтаға құйылатын жерінде *"Ачипсе қамалының"* ежелгі қирағандары бар. Ачипсе бойында Сланцевый Рудник елді мекені орналасқан. Қасында Қысқы олимпиада өткізу үшін арналған тау-туристік орталық орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Лотышев И. П. География Кубани. Энциклопедический словарь. Майкоп, 2006
**Бегалин атындағы көше (Алматы)**

Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы, ақын, аудармашы Сапарғали Ысқақұлы Бегалиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 23.08. 1983 Ма17/511 шешімі) берілген. Бегалин Сапарғали Ысқақұлы (1895-1983) Семей облысының Дегелең ауылында дүниеге келген. «Бақыт», «Сәтжан», «Шоқан асулары» т.б. шығармалардың авторы. Пушкин, Лермонтов, Лесков шығармаларын қазақ тіліне тәржімалаған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қаланың Бөген батыр, Садовой, Бекқожин көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Дачная көшесі. Көшенің ұзындығы - 2800 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Идо** (эспер. *ido* "әулет, тұқым, тек") — 1907 жылы француз Луи де Бофрон жасаған халықаралық жасанды тіл, эсперанто тілінің өзгертілген бір түрі.

1907 жылы Делегацияның халықаралық қосымша тілді қабылдауына байланысты эсперанто тілінің жетілрілген түрі ретінде қабылданған. Бұл жасанды тілдің авторы деп Луи де Бофрон аталады. Ол делегацияда эсперанто тілінің құрастырушысы Заменгофтың көзқарасын баяндайды. Идо тілін құрастыруда автордан басқа француз математигі Луи Кутюра мен дат лингвисті Отто Есперсен ат салысады.

Тағы қараңыз
------------

* Жасанды тілдер
* Эсперанто
* Интерлингва

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Идо тілінің ресми сайты
**Арынбай Жұмажанұлы** - Монғолияның Баянөлгей аймағында Тұлба көлінің жағасында туған. Қазақ орта мектебін, 1954 жылы Алматыдағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Монғолия қазақ баспасында корректор , орта мектепте мұғалім , директор , аймақтық оқу бөлімінің бастығы,"Жаңа өмір" газетінің бас редакторы,ғылыми қызметкер сияқты жұмыстар атқарған. Еңбек ардагері. "Талпақтар","Ертіс шындығы","Өлеңдер мен әңгімелер", "Біздің өлкеде","Меңдікөл", "Өмір сызған өрнектер" кітаптары қазақ тілінде, "Меңдісұлу", "Адам туралы аңыз" кітаптары монғол тілінде жарық көріп, бірқатар шығармалары орыс,украин,болгар,тува,алтай тілдеріне аударылған. "Талаптылар ", "Ертіс жырлары" , "Бірлестікшілер", "Сандуғаш" пьесаларының авторы. 1979 жылғы Монғолия Жазушылар одағы сыйлығының иегері. Монғолияның "Еңбек қызыл ту",Алтын Жұлдыз ордендерімен,көптеген медальдарымен марапатталған.1992 жылы Қазақстанға қоныс аударған.

Дереккөздер
-----------

 Семей қаласындағы Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы қорынан алынды.
**Радостовец атындағы көше (Алматы)** Көше отандық экономика ғылымының негізін салушылардың бірі, экономика ғылымдарының
докторы Владимир Константинович Радостовецтің (1926-1998) есімі (Алматы қаласы әкімінің 31.03.1993 №141 шешімі) берілген. Радостовец Владимир Константинович (1926-1998) Запорож қаласында дүниеге келген.
Көше Бостандық, Алмалы аудандарында орналасқан. Төле би көшесінен басталып, Сәтбаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Жамбыл, Шевченко, Құрманғазы, Мыңбаев көшелерін
қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: 15-ші линия; М.Тореза көшелері. Көшенің ұзындығы - 6100 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
| Вертинская Анна Павловна |
| --- |
|  |
| Дүниеге келгені: | 1921 жылы 19 желтоқсанда Қостанай қаласында туған |
| Қайтыс болғаны: | 1992 |
| Құрметті атағы: | Қазақ ССР еңбегі сіңген кітапханашысы (21.6.1961) |
|

Анна Павловна Вертинская 1921жылы 19 желтоқсанда Қостанай қаласында туған.

1938 жылы Қостанай облыстық кітапханасына қабылданды.Облыстық кітапханада қызмет істей жүріп, кітапханашылар курсын оқып шықты және оқу залының кітапханашысы болып жұмысқа қабылданды.

1939-1941 жылдар аралығында абонемент бөлімінің кітапханашысы, 1941-1942 жылдар аралығында абонемент және кітап қорын сақтау бөлімдерінің меңгерушісі болып істеді.

1942 жылы Анна Павловна теміржол көлігі саласына Еңбек армиясына шақырылып (Сенарская станциясы), осы жерде партия кабинеті кітапханасының меңгерушісі болып істеді.

1943 жылы облыстық кітапхананың директоры болып тағайындалды.

1951 жылы Уфим кітапхана істері техникумын, ал 1957 жылы Ленинград мәдениет институтын сырттай оқып бітіреді.

1975-1980 жылдар аралығында Анна Павловнаның басшылығымен облыстың кітапхана жүйесін орталықтандыру іске асырылды, қалада мәдениет училищесінің, соның ішінде кітапхана бөлімінің ашылуы туралы бастама көтергендердің бірі болды және осы бастаманың арқасында 1977 жылы алғашқы кітапхана мамандығы бар түлектер өмірге жол тартты.

1961 жылы 21 маусымда Анна Павловна Вертинскаяға «Қаз КСР еңбек сіңірген кітапханашысы» құрметті атағы берілді.

Қостанай облысы еңбеккерлері депутаттарының атқару комитеті кеңесінің 1977 ж. 11 қарашадағы № 91 шешімімен оған жергілікті көлемдегі дербес зейнетақы тағайындалды.

Кітапхана директоры қызыметінен кеткеніне қарамастан Анна Павловна жас қызметкерлерге өз тәжірибесін үйрету арқылы қызмет етуін тоқтатқан жоқ. Ол облыс кітапханашыларының бірнеше толқындарын тәрбиелеп шығарды.

Дереккөздер
-----------

* Костанайская область: энциклопедия [Текст] : 70-летию посвящается / З. А. Алдамжар [и др.] ; Костанайский социально-технический ун-т. - Алматы: Арыс, 2006. - 732, [4] с.: ил. - ISBN 9965-17-331-1.
Бұрынғы атауы Коммунистический көшесі. Нарын көшесі Алмалық көшесінен басталып, Ардагер көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 613,2 м.

Нарын - Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарындағы тау, қыр, су, құм аттары. Бұл түп негізінде едәуір биік нысандарға тән атаулар. Ертеде Нарын атауы бір ғана емес, бірнеше таулы қамтыған. Мәселен, солтүстік Арғанатыдағы Көгілдір, Едрей, Қарақия, Қоңыршәулі тауларын біртұтас «Нарын» деп атаған. Сондай-ақ, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы аұмағымен ағатын Арсалық, Арасан - Аягөз алабындағы өзен. Ұзындығы - 83 шақырым. Тарбағатай жотасының солтүстік-батысындағы Ақтас тауының етегіндегі бұлақтардан басталып, Аягөз қаласының тұсында Аягөз өзенше қүяды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Грамматиканың дамуы**
Лингвистикалық теория ересек адамның өз тілі туралы не білетінін сипаттаумен шектелмейді, сонымен қатар оның меңгерген тілін сипаттайды. 
Барлық дамып келе жатқан балалар тілді (кем дегенде бір тілді) белгілі бір уақыт көлемінде оңай меңгереді. Олар тілді ата-аналары мен тәрбиешілері ешқандай нұсқаулық бермесе де үйренеді. Мәселен, айналасындағы адамдардың сөйлегенінен «жинау» арқылы үйренеді. Виртуалды түрде де меңгереді. Олардың ұл немесе қыз болуы, кедей немесе бақуатты отбасынан болуы, қалада немесе ауылда өсуі, үйде немесе ауылдық ортада болуы - тілді меңгеру кезінде әсер етуші маңызды факторлар. Бала үшін тілді меңгеру кезінде қай тіл екені маңызды емес – ағылшын, дат, француз, суахили, жапон тілі ме, айырмасы жоқ. Олар тілді үйренген кезде өз ортасындағы тілдің өзіндік ерекшеліктеріне қарай дәл үйренеді. Мысалы, барлық бала дыбысты қайталау кезеңінен өтеді, бірте-бірте сөздерді қосып айта бастайды, кейінірек күрделі сөйлемдерге өтеді. Буын байлай алмайтын балаға бірден беске дейін санау немесе күрделі грамматикалық құрылымды меңгеру еш қиын емес. 

```
      Балалардың мұндай ерекшелігі олардың тілге деген қызығушылығынан туындайды.  Тіл білімін ересектерше үйренуді басынан өткеру бала үшін тілді меңгеру процесіндегі тілдік компоненттерге негізделген. 
```

1. ↑  "Тіл біліміне кіріспе, Виктория Фромкин, Роберд Родман, Нина Хайамс"