recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Координаттар: 44°44′48″ с. е. 33°52′57″ ш. б.﻿ / ﻿44.74667° с. е. 33.88250° ш. б.﻿ / 44.74667; 33.88250 (G) (O) (Я)

**Диләра бикеш дүрбесі** (қырымтат. *Dilâra bikeç dürbesi*) — XVIII ғасырдағы мазар Бақшасарай Хан сарайының Оңтүстік қақпасында орналасқан. Аңыз бойынша, дүрбеде Қырым ханы Қырым Герейдің махаббаты мен сарай басқарушысы Диләра Бикеш жерленген. Диләра Бикештің тұлғасы әлі де аз зерттелген. Ол өлер алдында Бақшасарайда Жасыл Жәми көрінетін жерге жерлеуді өтінген деген аңыз бар. Таудың қарама-қарсы беткейінде оның кесенесінің жанында хан әйгілі Көз жасы субұрқағын жасады.

Сегіз қырлы ғимарат 1764 жылы бақша террассаларының алыс бұрышында салынған. Ол жарты айы бар жарты шар тәрізді күмбезбен жабылған. Қабырғаларды бойлай екі қатар арка тәрізді ойықтар бар. Бұған дейін кесененің кіреберісінің үстіне «Марқұм Диләра бикештің аруғына дұға» деген жазуы бар тақта орнатылған болатын. «Көз жасы субұрқағы» бастапқыда дүрбеде орналасқан еді, содан кейін 1783 жылы субұрқақ ауласына көшірілді.

2007 жылы қалпына келтіруден кейін дүрбе күмбезі бастапқы құрылмадай қорғасынмен жабылды.

Әдебиетте ол туралы алғашқы белгілі ескертулерді Қырым хандығы Ресейге қосылғаннан кейін бірден шетелдік саяхатшылар қалдырды: ағылшын әйел Крейвен 1786 жылы кесене туралы «Қырым арқылы Константинополге саяхат», орыс қызметіндегі неміс Паллас 1793 жылы «Bemerkungen auf einer Reise in die südlichen Statthalterschaften des Rußischen Reichs in Den Jahren 1793 und 1794 деп жазды.

Дүрбе
Федерик Дубуа де Монпере «Кавказды айналып, шеркестерге және абхаздарға, Грузияға, Арменияға және Қырымға саяхат» атты еңбегінде былай деп жазды:

> "Бақшасарайда барлығы бірауыздан саяхатшыларды Мәриям Потоцкаяның осында жерленгеніне сендіреді; Пушкин өзінің әдемі өлеңін Мәриямға арнаған көз жасы субұрқағынан бастап, осы мазармен аяқтайды. Алайда бұл дәстүрде сенімді ештеңе жоқ. Бұл тамаша мазар 1764 жылы қайтыс болған, Қырым Герейдің сүйікті әйелі, шығу тегі грузин Диләра Бикеш есімді әйелге жайлы орын ретінде қызмет етті. Барлығы оның христиан, Қырым Герейдің сүйікті әйелі болғанына қызығушылық танытады...».
> 
>

Әдебиет
-------

* Фадеева Т.М. Соколова М.В. Бақшасарай және төңірегі: Жолбасшы. Ақмешіт: Бизнес-Информ, 2000.

Сілтеме
-------

* Диләра бикеш дүрбесі
* Бақшасарай тарихи-мәдени және археологиялық мұражай-қорығы — Диләра бикеш дүрбесі
* Қырым ханының сүйікті әйелі Диләра бикештің жұмбағы
* Диләра Бикеш кесенесі \_ Ескерткіштер мен тарихи орындар \_ Қырымның көрікті жерлері
* Хан сарайы
* Диләра Бикеш кесенесі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Олекса Гайворонский.* Диләра бикеш дүрбесі. *Мұражайдың ресми сайты*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 қаңтар 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 1 мамыр 2009.
2. ↑  *Олекса ГАЙВОРОНСЬКИЙ* БАҚШАСАРАЙ СУБҰРҚАҒЫ ТУРАЛЫ АҢЫЗДАР I БӨЛІМ: ДИЛӘРА БИКЕШ ДҮРБЕСІ (4 тамыз 2015).
3. ↑  *Frédéric Dubois de Montpéreux* Reise um den Kaukasus zu den Tscherkessen und Abchasen, nach Kolchis, Georgien, Armenien und in die Krim. 3 Bände — Librairie de Gide. —  Darmstadt: Leske, 1842—1846.
Хорти Надьбаньян
**Хорти Миклош Надьбаньян**(**Horthy Nagybanyai,венгрша vitéz nagybányai Horthy Miklós, немісше Nikolaus von Horthy und Nagybánya**)(18.06.1868,Кендереш-09.02.1957,Эшторил)Венгрияның 1920-44 жылдардағы фашистік диктаторы. 1918 жылы контр - адмирал, австрия - венгрия флотының бас қолбасшысы. Венгр кеңес республикасына (1919 жылы наурыз-1 щілде) қарсы контрреволюциялық күштерді ұйымдастырушылардың бірі. Хорти ірі жер иелері мен финанс олигархиясының өкімет билігіндегі өкілі болды, 1933 жылдан Венгрияны фашистік Германиямен тығыз байланыстырды. 1941 жылы Венгрияны гитлерлік Германия жағына КСРО - ға қарсы соғысқа килктірді. 1944 жылы қазанда эмиграицяға кетті. Эшторилде (Лиссабон маңы, Португалия) қайтыс болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 50 бет
**Гистерезис** (гр. *hysteresis — аздық*) — сулану гистерезисы үш фазалы сулану периметрінің көлбеу қатты зат бетінде су тамшысы жылжуының баяулауын көрсетеді. Минерал беті неғұрлым жақсы суланса, жылжу жылдамдығы өсе түседі. Демек, бұл құбылыс минерал бетінің сулану дәрежесін, сонымен қатар шеткі қалыптарының арасындағы траекторияның бірқалыпты еместігін сипаттайды..

Гистерезис ілмегі. Шамалардың осылайша байланысыбарлық гистерезистерге тән қасиет

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Мұхаммад Жүніс** – микроқаржышы, Бангладеш қоғам қайраткері. 
30-жылдан астам бұрын Жүніс туған елінде барлығы 27 доллар ақшаны ондаған кедей құрастырушы, жаңа нәрсе ойлап тапқандарға қарыз ақша берген. Бұл оның микроқаржыландыру арқылы кедейлікпен күреске арналған өмірінің басы еді. Осы еңбегі үшін 2006 жылы Нобель сыйлығының иеігері атанады. Осы уақытқа дейін оның әлемнің 100-ден астам елдерінде істейтін Грамиин Банкі $7 миллиардтай қаржыны 7 миллионнан астам адамдарға, 97 пайызы әйелдер, берген. Бұл соманың 98 пайызы кері қайтарылған. 2008 жылы ForeignPolicy.com торбетінің сауалнамасына сәйкес ол Әлемнің ең танымал 20 оқымыстылары тізіміне кірген.
**Гифу** (жап. 岐阜市) - Жапонияның орталық қаласы. Қаланың ауданы - 202,89 км², халық саны - 410 094 адам, халық тығыздығы - 2021,26 адам/км².

Тарихы
------

Оның тарихы қаланың Жапонияның орталығында орналасуына тығыз байланысты. Сенгоку кезеңінде Гифу қорғандарының арқасында күшее түседі. Алғашында Сайто Досана, кейін Оды Набунаги қорғандары оның Жапонияның қайта біріктіру кезеңінде шабуылдау нүктесі етіп танытады. Эго кезеңінде Гифу және басқа да көршілес қалалар Нагоя кемежайына жақын орналасуына байланысты көркее түседі. Соңғы уақытта Гифу қаласы сән арқылы танылып жүрсе, болашақта өңдеуші өнеркәсіппен айналасуды ойлауда.

Екінші Дүниежүзілік соғыс
-------------------------

Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде Какамигахара қаласымен бірдей ірі өнеркәсіп орталығы болған. Қаланың аумағы Кано (1940 ж.) және Янаидзу (2006 ж.) көрші ауылдарын қосып алу арқылы біршама үлкейді және алуан түрлі болды.

Экономика
---------

Негізінен қала экономикасына үлкен ықпал ететін ол тоқыма өнеркәсібі, алайда, қазір, бұл саланың маңызы төмендеген. Қазір қалада тамақ, машина өндіру, құрылыс материалдарын өндіру өнеркәсіптері кең етек алды. Қаладағы өндірістік қоры мол Toyota және Sumitomo Osaka Cement компанияларын айтуға болады.

Білімі
------

Қалада 48 бастауыш мектептері, 43 балабақша, 49 орта буын мектептері, 27 жоғарғы сынып мектептері және 5 колледж бен университеттер бар. 

* Қалалық қыздар колледжі Гифу;
* Фармацевтикалық университет Гифу;
* Сётоку университеті;
* Гифу университеті;
* Қыздар университеті Гифу;

Туыстас қалалары
----------------

* Майдлинг, Австрия
* Кампинас, Бразилия
* Флоренция, Италия
* Тандер-Бей, Канада
* Ханчжоу, Қытай
* Цинцинати, АҚШ

Дереккөздер
-----------

1. ↑  City Partnerships  (ағыл.).  Comune di Firenze. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 ақпан 2013. Тексерілді, 24 шілде 2012.
**Прогерия** (көне грекше: προσ- — астам, γέρων — шал) — өте сирек кездесетін генетикалық аурулардың бірі. Прогерия кезінде адам терісі мен ішкі мүшелерінің өзгеріске ұшырауы байқалады. Бұл ағзаның мезгілсіз қартаюымен пайымдалады. Прогерия балаларда (синдром Гетчинсон (Хатчинсон)-Гилфорд синдромы) және ересек адамдарда (Вернер синдромы) кездеседі.

Қазіргі таңда, әлемде 80-ге жуық прогериямен ауырған жағдай тіркелген, оның ішінде 6 жасар Адалия Роуз (Adalia Rose), 13 жасар қыз – Хэйли Окинс, 7 жасар Ашанти Элиотт-Смит, сондай-ақ 12 жасар Онталаметсе Фалатсе (Ontlametse Phalatse). Фалатсе Йоханнесбургқа жақын қалашығында тұрады, ол прогериямен ауырған жалғыз негроидтық нәсілді адам. Сондай-ақ әлемге танымал болған, прогериямен ауырып, 2011 жылдың 5 маусымында қайтыс болған YouTube қолданушысы – Леон Бота. Леон өзінің тағдырына қарамастан YouTube желісінде өзінің видеоблогын жүргізеді, сондай-ақ ол диджей және xип-хоп орындаушы. Осы аурумен ауырған тағы да бір талант иесі – америкалық үгіттеуші спикер, 17 жасар кезінде қайтыс болған Сэм Бернс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Multimedia Slideshow: Transcend and Transgress — Mail & Guardian

Әдебиет
-------

* *Фёдорова Е. В.* Тума прогерия туралы — 1980.
**Тұрсынбаев Әбді Бошанұлы** (20.08.1910, Түркістан облысы Түркістан қаласы – 4.04.1999, Алматы қаласы) – тарих ғылымының докторы (1957), профессор (1958). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген қайраткері (1970).

Қысқаша өмірбаяны:
------------------

1928–1931 жылдары Алматы мал-дәрігерлік техникумында;   

1931–1932 жылдары Ташкент жоспарлау-экономикалық институтында оқыған.   

1937 жылы Мәскеу мемлекеттік экономикалық институтын бітірген;   

1937–1943 жылдары Семей педогогикалық институтында проректор, қазіргі Атырау мұғалімдер институтында ректор, орта мектепте директор;  

1945–1948 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педогогикалық институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) кафедра меңгерушісі;  
 
1948–1954 жылдары Алматы заң институтында кафедра меңгерушісі;   

1956–1967 жылдары ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі;   

1967–1977 жылдары Қазақ КСР-і *«Білім»* қоғамы басқармасының төрағасы қызметтерін атқарған.

1957 жылы *«Қазақстанда колхоз құрылысының жеңуі»* тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 2 рет *Еңбек Қызыл Ту*, Қазан революциясы ордендерімен марапатталған.[1]

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Краснодар ФК** — Ресей Премьер Лигасында ойнайтын Краснодар қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын Краснодар стадионында өткізеді.

Тарихы
------

Клуб 2008 жылы ақпанда құрылып, екінші дивизионда ойнай бастады. 2011/12 жылғы маусымда тұңғыш рет Премьер Лигада ойнады. 

2014/15 жылғы маусымда Ресей чемпионатында үшінші орын алып, УЕФА Еуропа Лигасына қатысуға мүмкіндік алды. Плей-офф раундында Словенияның "Слован" клубын ұтып, топтық турнирге жолдама алды. Топтық турнирде "Боруссия Дортмунд", ПАОК, "Габала" клубтарының арасында тіпті бірінші орын алды. 1/8 финалда Чехияның "Славия" клубынан ұтылды.

2017/18 жылғы маусымда УЕФА Еуропа Лигасының 1/8 финалына дейін жетіп, "Валенсиядан" жеңілді.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* **Ресейдың қола жүлдегері:** 2014/15, 2018/19

* **Ресей кубогының финалисі (1):** 2013/14

* **Бірінші лигада 3-орын (1):** 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сiлтемелер
----------

* ФК «Краснодар» ресми сайты
* ФК «Краснодар» жанкүйерлерi сайты
**Әлібек Қоңыратбайұлы Қоңыратбаев** (7 қазан 1907, бұрынғы Сырдария губерниясы Ақмешіт уезі Шиелі болысы, 7-ауыл – 2 желтоқсан 1937, Алматы) – жазушы, аудармашы, сыншы.

Ташкенттегі Халық ағарту институтының екі курсын, ҚазПИ-ді бітірген. 1931 – 33 жылдары Қазақстан жазушылар одағының жауапты хатшысы, төралқа мүшесі, 1934 – 37 жылы "Әдебиет майданы", "Қазақ әдебиеті" газет-журналдарында әдеби қызметкер, "Қазақстан" баспасында бөлім меңгерушісі болған. М.Жолдыбаев, М.Әуезовпен бірге "XIX ғасыр мен XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің оқу кітабы" (1933) және "XIX ғасыр мен XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің хрестоматиясы" (1934); М.Жолдыбаев, М.Қаратаевпен бірге "Әдебиет хрестоматиясы" (1934), А.Әлібаевпен бірге "Хрестоматия" (3-сынып) атты оқулықтар мен оқу құралдарын жазған. Мольердің "Сараң" комедиясын, Тургеневтің "Әкелер мен балалар" романын, Чеховтың "Ванька", "Хамелеонын" т.б. шығармаларды қазақ тіліне аударған. 1935 ж. Гүлнар Дулатоваға қосылып, артында бір қызы қалған. 1935 жылы М. Дулатовтың ұлы қайтыс болғанда жерлеуге ер адамдардан А.Байтұрсынов екеуі ғана қатысқан. Саяси қуғын-сүргін құрбаны, 1937 жылы 17 наурыз күні тұтқындалып, сол жылдың 2 желтоқсанында НКВД-ның тергеу камерасында атылған. 1956 жылы толық ақталған. 2008 жылы шығармалар жинағы (Астана: "Фолиант") жарық көрген. Құрастырушы - Т.Қоңыратбай.[1][2]

Шығармалары
-----------

* М.Жолдыбаев, М.Әуезов, Әл.Қоңыратбаев. XIX ғасыр мен XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің оқу кітабы. А. 1933;
* М.Жолдыбаев, М.Әуезов, Әл.Қоңыратбаев. XIX ғасыр мен XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің хрестоматиясы. А. 1934;
* М.Жолдыбаев, М.Қаратаев, Әл.Қоңыратбаев. Әдебиет хрестоматиясы. А. 1936;
* Әл.Қоңыратбаев, А.Әлібаев. Әдебиет хрестоматиясының оқулығы. 4 класс. А. 1933;
* Оқпен тілдесті, 1933;
* «Қаскелең» поэмасы туралы. «Әдебиет майданы», 1934;
* Екі Жүсіптің айтысы. «Әдебиет майданы», 1934,
* Абай творчествосы. «Әдебиет майданы», 1934,
* Неміс ақыныЛессинг туралы. 1928;
* М.Горький қазақ әдебиетінде. 1929;
* Ұлт өнерін өркендетелік. 1933;
* Мольер. «Сараң» комедиясы. Аударма. 1935;
* Жас қырандар. Пьеса. 1936.
* Әлібек Қоңыратбаев. Шығармалары. Астана "Фолиант", 2008.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. А. 2004, 6-том
**Табиғи монополия** - өндірістің, көрсетілетін қызметтердің (өткізілетін тауарлардың, орындалатын жұмыстардың) технологиялық ерекшеліктеріне байланысты осы өндіріс, (өткізілетін тауарлар, орындалатын жұмыстар) нарығында бəсекелестік жағдай жасаудың мүмкін болмауы немесе экономикалық тұрғыдан тиімсіз болуы себепті оларға деген сұраным тиімді түрде қанағаттандырылмайтын нарық жағдайы. 

  

Табиғи монополия бəсекеден тыс болғандықтан монополиялық баға белгілеуге, өз тауарлары мен көрсетілетін қызметтерін сату шарттарын өктемдіпен таңуға, олардың сапасының стандарттарын дербес белгілеуге бейім болғандықтан, оның қызметін, тіпті еркін нарықтық экономика жағдайында да, мемлекеттік реттеу қажеттігі туындайды. Үкіметтің табиғи монополияға қатысты құқықтық негіздері "Табиғи монополиялар туралы" Қазақстан Республикасының заңында ( 9 мамыр 1998) айқындалған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
Табиғи газдарды әр түрлі белгілері тұрғысынан жіктеу. Әдетте хаттамалық, тектік және техникалық(өндірістік) жіктемелер болып үш топқа жіктеледі. Хаттамалық жіктемелер табиғи газдардың геохимиясын зерттеу мақсатын көздей отырып, оларды ең айшықты өзіндік белгілері тұрғысынан даралайды. Аталған белгілердің ең маңыздылары - газдардың көрініс беру орны, физикалық жағдайы және құрамы. Алғашқы белгісіне қарай "атмосфера газдарын", "гидросфера газдарын", "литосфера газдарын" және олардың бір-біріне "ауысу өңірі газдарын" даралауға болады:
Газдар дербес болуы (жеке фаза түрінде дараланган) немесе сорылған күйде ұшырасуы (таужыныстар мен қойнауқаттық суларда - "суда еріген газдар", мұнайларда - "мұнай газдары") ықтимал. Құрамына карай табиғи газдар "көмірсутекті газдар", "азотты газдар", көмірқышқыл газдары" және "күкіртсутекті газдар" болып төрт түрге бөлінеді. Күрделі құрамды газдар сирек кездеседі, бұлардың құрамындағы басты құрамбөліктердің мөлшері 50 %-дан аспайды. Көмірсутекті газдар, өз кезегінде, құрғақ, жұтаң және қоңды газдарға жіктеледі. Тектік жіктемелерде газды қоспалар өзінің жаралу тегі тұрғысынан дараланатын болады. Жіктеу белгісі ретіңде газды құрайтын құрамбөлікгердің туындау көзі (органогендік, литогендік, т.с.с.), немесе олардың туындауын қамтамасыз ететін процестер (биогендік, метаморфогендік, т.с.с.), иә болмаса солардың екеуі де алынады. Техникалық(өндірістік) жіктемелер табиғи газдарды тауарлық сапасы тұрғысынан, яғни олардың жылу бөлу қабілетіне (жанғыш газдар, төменкалориялы газдар,
жанбайтын газдар) және өз құрамындағы пайдалы немесе зиянды газды құрамбөліктердің (гелийлі, күкіртсутекті, т.с.с.) мөлшеріне қарай жіктеуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Табиғи антрекот**. Етті жұқалап, шағындау етіп кесіп, содан соң тұз бен бұрыш себеді. Етті 5—7 минут (дастарқанға қояр алдында) табадағы қатты қазған майға қызарғанна қуырады. Қуырылғанда шаққан сөлін антрекотқа құйып, әрбір порцияға аздап сары май қосып берелі. Антрекотты жұмыртқа қосып әзіплеуге болады. Бұл үшін әрбірантрекоттың үстіне бір-бір қуырылған жұмыртқа салып береді. 500 г етке: 2 ас қасық сары май немесе тортасы айырылған май және қажетіне қарай тұз бен бұрыш салу керек. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Showtime** — американдық кабельді телеарна.

Арна жайлы
----------

Showtime (кейде қысқаша "SHO") — американдық кабелді және спутниктік телеарна, CBS корпорациясындағы туыстас Showtime Networks-тың флагманы болып саналады. Олар The Movie Channel және Flix арналарын да иемденеді. Showtime ең алдымен өзі өндірген фильмдер мен телесериалдарды көрсетеді, аралас жекпе-жек және бокс, арнайы түсірілген комедиялық бағдарламалар мен фильмдерді көрермендерге ұсынады. Showtime брендін бүкіл әлемде бірнеше арналар мен платформалар қолданады. Бірақ ол ең алдымен Құрама Штаттардың сегіз мультикомплексты арналарының біріне жатады. 2012 жылғы тамыздағы мәліметке сүйенсек, арнаның АҚШ-тағы [[жазылушы[[лары 22 млн-ды құрайды. Арна мен оның жүйелері Нью-Йорк қаласы, Брадвей ауданындағы Paramount Plaza штаб-пәтерінде орналасқан.

Showtime тарихы
---------------

1976 жылы 1 шілдеде Калифорния штатының Дублин қаласында негізі қаланған. Эфир «Celebration» бағдарламасы мен Rod Stewart, Pink Floyd және ABBA-ның концертімен басталған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------
Шығыс Қазақстан өнер мұражайы 1 шілде 1990 жылы ашылған. Мұражай ХIХ ғасырдың соңындағы сәулет ескерткіші болып табылатын ғимаратта орналасқан. 18.02.1991 жылғы ҚазСРО мәдениет жөніндегі Мемлекеттік Комитеттің шешімімен облыстық этнографиялық мұражайдан берілген 90-нан астам кескіндеме және графикалық жұмыстар өнер мұражайының ашылуына негіздеме болды. Кейін, 1991 жылы КСРО Суретшілер одағының мүшесі, шығысқазақстандық суретші Агейкин Леонид Евтихиевичтің жанұясы 1000 кескіндеме және графикалық жұмыстарын мұражайға сыйға тартты.

Сипаттамасы
-----------

Мұражай қызметінің бағыттары – Шығыс Қазақстанның мәдени мұрасын пластикалық өнер, әдебиет және музыка бағыттары бойынша зерттеу және көпшілікке тарату. 

**Қызмет түрлері:**

- Жинақтау

- Сақтау

- Көрме

- Ғылыми зерттеу

- Ғылыми-әдістемелік

- Ғылыми-ағарту

- Экспедициялық

Мұражай жиынтығы 8358 сақтау бірлігін құрайды, оның ішінде, негізгі қорда - 5238 жәдігер; ғылыми –қосымша қорда – 3120 сақтау бірлігі. Негізгі қордағы пластикалық өнер - 2788 жәдігер, әдебиет -1213 жәдігер, музыка – 510 жәдігер құрайды. Мұражайда балалар шығармашылық қоры құрылған, онда 499 кесіндеме және графикалық жұмыстар сақталуда.
Мұражай қоры жаңа жәдігерлермен белсенді түрде толықтырылуда, мәселен, 2011ж. ҚР Суретшілер одағының мүшесі Татиев Талғат Әбікенұлының «Көктем. Қалыңдық», ҚазСРО-ның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Суретшілер одағының мүшесі, Ш. Уәлиханов атындағы ҚР мемлекеттік сыйлығының лауреаты Әжиев Үке Әжиұлының «Байқоңыр даласында» көркем туындылары, ҚР Суретшілер одағының мүшесі және «Мәдениет қайраткері», профессор Тұрдығұлов Жолаушы Әбілғазыұлынан қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары: домбыра, дауылпаз, дабыл, сыбызғы, жетіген, қылқобыз, сазген сатып алынды.

Жүйелі түрде ШҚ Өнер Мұражайынан тыс жерде мұражай қорынан жылжымалы көрмелер өткізіледі. Мәселен, облыстық А.С. Пушкин атындағы кітапханада ШҚ Өнер Мұражайының «Графика» қорынан Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Менің Қазақстаным» көрмесі өтуде. Көрмеге Ғ.Г. Мерқасымовтың, Л.Е. Агейкиннің, В.Т. Титовтың, Э.В. Чубуктың, Ә.Т. Шоқановтың жұмыстары қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Густав Роберт Кирхгоф** (нем. *Gustav Robert Kirchhoff*; 12 наурыз 1824, Кёнигсберг — 17 қазан 1887, Берлин) — неміс физигі, Берлин Ғалымдар академиясының мүшесі (1874), Петербург Ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі (1862). 

1846 ж. Кенигсберг университетін бітірген. Бреслау (1850) және Гейдельберг (1854) университетінің профессоры. 1875 жылдан бастап Берлин университетінің математика-физика кафедрасын басқарды. Ол оптикамен, электродинамикамен және физиканың т.б. салаларымен айналысқан. 1847 ж. тарамдалған электр тізбегінде электр тоғының бөліну заңын, ал 1859 ж. неміс химигі Р.В. Бунзенмен бірге спектрлік анализ тәсілін ашты. 1859 ж. жылулық сәле шығару құбылысының негізгі заңдарының бірін ашты және физикаға абсолют қара дене ұғымын енгізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 450 бет
**Вячеслав Магомедович Богатырев** (12 қазан 1977 жыл, Алматы, Қазақ КСР) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстан ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Карьерасы
---------

Ұлттық құрама сапында тоғыз рет алаңға шығып, бір рет мергендігімен көзге түсті (2000 жылы 28 мамыр күні Палестинаның қақпасына енгізді). Алғашқы ойыны — 2000 жылғы 24 мамырдағы Иранға қарсы кездесу.

ӘЧ-2002 іріктеуінде алты ойынға түгел қатысты. Бірақ қазақстандықтар үшін сәтсіз аяқталған бұл турнирден соң қайтадан ұлттық құрама жейдесін кимеді.

2002 жылдың соңында "Ақтөбеден" "Жетісуға" ауысты да, жарақаттың кесірінен біраз жыл футболдан шеттеп қалды. 2007 жылы карьерасын қайта жаңғыртып, "Оқжетпес" сапына ауысты. Үш кездесу ғана өткізіп, қайтадан футболшылық ғұмырына нүкте қойды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Stray Cats** - 1979 жылы Нью-Йорк штатындағы Массапекуа қаласында гитарашы және әнші Брайан Сетцер мен оның достары - Ли Рокер и Слим Джим Фэнтом құрған рок-тобы. Топ рокабилли жанрының көшбасшысы атанып, 1980 жылдары американдық және британдық хит-шерулерге жиі кіріп жүрді. («Runaway Boys» - #9(Ұлыбритания), «Rock This Town» -#9(Ұлыбритания, АҚШ), «Stray Cat Strut» - #3(АҚШ), #11(Ұлыбритания)).

Тарихы
------

1970 жылдары бірнеше американдық жас жігіттер рокабилли стилінде ойнайтын топқа назар аударатын адамдар бар деген үмітпен Ұлыбританияға барды. Лондонға көшіп келген соң Брайан Сетцер, Слим Джим Фантом және Ли Рокер Tomcats деген топтың атын Stray Cats атауына ауыстырды. Жастардың талантына қарамастан, топқа ешкім назар аудармады. Нәтиже таппаған топ қатысушылары Ұлыбританиядан кетейін деген кезде Дэйв Эдмундс, танымал рок-н-ролл музыкантын кездестіріп, бірлесе рокабилли стилінде ән жазып, жұмыс істеуді ұйғарды. Сол кезеден бастап, яғни 1980 жылы алғаш альбомдары жарыққа шығып, топтың сахнадағы танымалдылықтары арта бастады.

Дискография
-----------

### Альбомдар

Stray Cats (1981)

Gonna Ball (1981)

Built for Speed (1982)

Rant N' Rave with the Stray Cats (1983)

Rock Therapy (1986)

Blast Off! (1989)

Let’s Go Faster! (1990)

The Best of the Stray Cats: Rock This Town (1990)

Choo Choo Hot Fish (1992)

Original Cool (1993)

Rumble in Brixton (2004)

### Синглдар

1980 «Runaway Boys» — # 9 Ұлыбритания

1981 «Rock This Town» — # 9 АҚШ/ # 9 Ұлыбритания

1981 «Stray Cat Strut» — # 3 АҚШ/ # 11 Ұлыбритания

1981 «The Race Is On» — # 34 Ұлыбритания

1981 «You Don’t Believe Me» — # 57 Ұлыбритания

1981 «Ubangi Stomp»

1983 «(She’s) Sexy And 17» — # 5 АҚШ/ # 29 Ұлыбритания

1983 «I Won’t Stand In Your Way» — # 35 АҚШ

1989 «Bring It Back Again» — # 64 Ұлыбритания
«**Шығыс қызарды**» (жеңіл. қыт.: 东方红; дәст. қыт.: 東方紅; пінин: Dōngfāng Hóng) — 1960-шы жылдары Қытай Халық Республикасының бейресми әнұраны болған өлең. Өлеңнің сөзі солтүстік Шанси аймағының тұрғыны Ли Йоюанға телініп жүр, әні жергілікті халық өлеңіне негізделген. Ол осы өлеңді таңертең шығыстың қызарып, күннің көтеріліп бара жатқанын көргенде шабыттанып жазған деген әңгіме бар.

Бұл өлең барлық қалалар мен ауылдарда дыбыс зорайтқыштар арқылы таңертеңнен кешке дейін ойнатылған. Теле-радиохабарлар әдетте «Шығыс қызардымен» басталып, «Интернационал» әнұранымен аяқталып отырған. Оқушы-студенттер әр күні алғашқы сабағын осы өлеңді айтып барып бастауға міндетті болған. Мәдени төңкеріс кезінде Қытайдың ресми әнұраны Еріктілер маршының ауторы Тан Һан қуғын-сүргінге ұшырағандықтан, ресми әнұран орындалмайтын.

«**Шығыс қызарды**» деп коммунизмді, әсіресе маоизмді насихаттайтын «ән мен би жыры» да аталады. Ол Қытайда 1960-шы жылдардың басында шығарылып, 1965 жылы операның киноға түсірілген түрі де дайындалды. Онда Мау Зыдоңның жетекшілігіндегі Қытай коммунистік партиясының тарихы баяндалады. Операны қазір де копмакт-дискі мен бейнетаспада табуға болады.

1970-ші жылдардың екінші жартысында Дың Шаопиннің билік басына келуімен байланысты бұл өлеңнің Мәдени төңкеріспен байланысы күшті болғандықтан сирек орындалатын болды. Қазіргі Қытайда ол Маоның жеке басына табынуын еске түсіретін өлең ретінде қарастырылады. Әнұран ретінде онда не коммунистік партия, не Мау төраға туралы сөз қозғалмайтын Еріктілер маршы қайтадан қолданылып жүр.

**«Дуңфаң һуң»** («Шыңыс қызарды» немесе «Қызыл Шығыс» дегеннің қытайшасы) деп Қытайдың жер серіктерінің бір түрі аталған. Қытайдың ғарышқа ұшырған алғашқы жер серігі Dong Fang Hong 1 ұшырылған кезде оның ішіндегі арнайы радиоқұрылғы әуе толқындарына «Шығыс қызарды» әнұранын шығарып отырған.

*Өлеңді тыңдаңыз*

Қытайша сөздері
---------------

东方红，太阳升，
中国出了个毛泽东。
他为人民谋幸福，
呼尔嗨哟，他是人民大救星！
毛主席，爱人民，
他是我们的带路人，
为了建设新中国，
呼尔嗨哟，领导我们向前进！
共产党，像太阳，
照到哪里哪里亮。
哪里有了共产党，
呼尔嗨哟，哪里人民得解放！

Пинійн
------

Dōngfāng hóng, tàiyáng shēng,
Zhōngguó chū liǎo ge Máo Zédōng,
Tā wèi rénmín móu xìngfú,
Hū ěr hei yo, tā shì rénmín dà jiù xīng!
Máo zhǔxí, ài rénmín,
Tā shì wǒmén de dài lù rén
Wèi liǎo jiànshè xīn Zhōngguó,
Hū ěr hei yo, lǐngdǎo wǒmén xiàng qiánjìn!
Gòngchǎndǎng, xiàng tàiyáng,
Zhào dào nǎlǐ nǎlǐ liàng,
Nǎlǐ yǒu liao Gòngchǎndǎng,
Hū ěr hei yo, nǎlǐ rénmín dé jiěfàng!

Өлеңнің мағынасы
----------------

Шығыс қызарды, күн көтерілді.
Қытайда бір Мау Зыдоң пайда болды.
Ол халықтың бақытын ойлайды,
Еһһһе-һе, ол халықтың ұлы құтқарушысы.
Мау төраға халықты сүйеді,
Ол біздің жол сілтеушіміз,
Жаңа Қытайды салу үшін,
Еһһһе-һе, ол бізді алға жетелейді!
Коммунистік партия күн сияқты,
Қайда нұрын түсірсе, сонда жарық.
Коммунистік партия қайда болса,
Еһһһе-һе, сол жерде халық азат болады!

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Таңғы күн

Тағы қараңыз
------------

* Коммунистік партия болмағанда жаңа Қытай жа болмас еді
* Һуңлаовай

Үлгі:Chinese patriotic songs
Sony Smartwatch
**Sony SmartWatch 3 (SW3)** - Sony Mobile компаниясы шығарған сағат түріндегі жаңа девайс. Алғашқы рет 2014 жылдың қыркүйегінде, «IFA 2014» халықаралық көрмесінде Sony компаниясы «Sony Smartwatch 3» сағатын ұсынды.

Sony Smartwatch сағаттан басқа СМС, Gmailдағы электрондық хаттарды, ауа райын және әлеуметтік желілерден хабарламаларды көрсете алады. Bluetooth арқылы андроидтармен жіне планшеттермен байланыса алады. 3 операциялық жүйесі Android 3 және Android 4.3 Jelly Bean болады. 
Verizon компаниясы, Sony Smartwatch 3 бағасы 299$ доллар болады деген болжам жасады. 30 қазанда, осы жаңа девайсты әлемдік нарыққа шығарады.

Сипаттама
---------

Sony Smartwatch 3 функциясы мықты болмақ. Осы девайстың процессоры 4 ядролы. Sony Smartwatch 3 оперативті жадысы 512 МБ, мәлімет сақтайтын жады 4ГБ, қуаттандырғыш сиымдылығы 420 мАч. Бұл жаңа девайстың, экранының диагоналі 1,6 дюйм (360х360 пиксель). Sony Smartwatch 3 жаңа девайсы IP68 үлкен дәрежедегі қорғаныштығымен иеленеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sony embraces Android Wear in the SmartWatch 3, and we tried it out, *Digital Trends* (September 6, 2014). Тексерілді 10 қыркүйектің 2014.
2. ↑  Hands-on with the Sony SmartWatch 3.  Gizmag (September 6, 2014). Тексерілді, 10 қыркүйек 2014.
3. ↑
4. ↑  Sony SmartWatch 3 SWR50 launched with 1.2 GHz quad core processor. Мұрағатталған 30 наурыздың 2016 жылы.
**Вера Петровна Марецкая** (31.07.1906, Мәскеу - 17.08.1978, Мәскеу) - орыс кеңес актрисасы, КСРО халық артисі, Қаз.КСР-інің еңбек сіңірген артисі. 1924 ж. Вахтангов атындағы театрдың мектеп-студясын бітіргеннен кейін, Ю.А.Завадский басқарған студияға қабылданды. 1940 жылдан Массовет атындағы театрдың актрисасы. Алғашқы жылдары көбіне комедиялық рольдерді ойнап, өткір мінезді актриса екенін танытты. 1925 жылдан киноға түскен. 1940 ж. "Үкімет мүшесі" фильімінде Наталья Соколованың ролін орындап, ерекше көзге түсті. Өнерін белгілі бір театр мектебінің *амплуасымен* шектелмейді. Эксцентрика, батыл да жарқын театрлық түр мен лирикалық бояу - актриса өнеріне тән қасиет. Таңдаулы рольдерінің қатарында Мирандолина, Машенька, Надежда Дурова және Прасковья Лукьяновна, Варвара Васильевна т.б. бар. Ұлы Отан соғысы жылдары Моссовет театрының құрамымен Қазақстанда болды. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты. 4 орден және медальдармен марапатталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**«Someone like You»** — британдық әнші Адельдің «21» атты екінші альбомына кірген. Бұл композицияны Адель американдық автор және продюсер Dan Wilson-мен біріге жазған. Ұлыбританияда 24 қаңтар 2011 жылы, ал АҚШ-та 9 тамыз 2011 жылы шығып, барлық хит-шерулердің біріншілігіне көтеріледі. Ән Billboard Hot 100 шеруінде № 1 атанған соң, Адель бір альбомнан екі бірдей әні американдық басты хит-шеруін басқарған тарихтағы ең тұңғыш британ әншісі атанды. АҚШ-та «Someone like You» фортепиано дыбысы мен вокалдан басқа ештеңесі болмаса да, нөмірі бірінші хит болған. Осы әні үшін Адель "поп-композицияны үздік орындау" номинациясы бойынша «Грэмми» жүлдесіне ие болды.

Дереккөздер
-----------



Massaget.kz сайты
**Тарих-и Қашқар** – авторы белгісіз тарихи шығарманың шартты атауы. «Тарих-и Қашқар» түркілердің ел аузындағы аңыздарын баяндаудан бастап Шыңғыс ханның, оның балаларының тарихы, негізінен, Моғолстандағы Шағатай әулетінің тарихына тоқталады. 

Шығарманы жазуда Рашид әд-Диннің «Жами ат-тауарих», Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и Рашиди», Махмұт Ибн Уәлидің «Бахр Әл-Асрар», т.б. еңбектерге сүйенген. 

1670 жылдан кейінгі оқиғалар жазбасы –автордың қолтума еңбегі әрі алғаш рет жазылған деректер жиынтығы. «Тарих-и Қашқар» 52 тараудан тұрады. Онда қазақтардың 18 ғасырға дейінгі тарихынан деректер мол. Түрік чиновнигі Мұхаммад Атиф бейдің «Қашқар тарих-и уә баис-и Хайрат ахуал-и гарибаси» (Стамбұл, 1882) шығармасының парсы тіліндегі аудармасы да «Тарих-и Қашқар» аталған. «Тарих-и Қашқар» 1892 ж. парсы тіліне аударылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
«Шығыс Қазақстан суретшілері» көрмесі ШҚО бейнелеу өнерінің дамуын барынша айқындаған суретшілердің картиналарын бір экспозициялық кеңістікке жинады.

Сипаттамасы
-----------

Атамекен үшін
Шыңғыс хан
Томирис – массагеттердің патшайымы
Атамекен үшін Томирис – массагеттердің патшайымы, Шыңғыс хан, КСРО және Қазақстан Суретшілер одақтарының мүшесі Н.П.Аштеманың қалыптасуы Суретшілер үйінде өтті. Ол өз талантын графикада және қондырғылы кескіндемеде де байқап көрді. Көп жылдар бойы суретшіні қазақ халқының тарихы, оның қасіреттік сәті толғандырып келеді. Ол өз ойларын «Атамекен үшін», «Томирис – массагеттердің патшайымы», «Шыңғыс хан» және тағы да басқа жұмыстарында қорытып келеді. Н.П.Аштема табиғат сұлулығын «Ай сәулесі түскен Белуха», «Қазақстан даласы» сияқты туындыларында эпостық сарын деңгейіне дейін жеткізді. Суретші өнері туған жердің тарихы мен сұлулығы тақырыбының сарқылмайтындығын дәлелдейді.

Иірім, Көктемнің басы ,Ши, КСРО .Суретшілер одағының мүшесі А.И.Коробковтың туындылары–ұшы-қиыры жоқ түрлі табиғат әлеміне деген сүйіспеншілікті бейнелеуге арналған. Нақыштар мен көлемдердің пластикалық сұлулығы оның пейзаждарында ішкі тебіреністің бейнелілік әсерін құрайды. Айналадағы дүниеден алшақтай отырып, ол оны өзгертеді, сондай-ақ, керемет нәзік және поэтикалық өз әлемін жасайды (Иірім», «Көктемнің басы», «Ши»).

О.П.Леонова акварельдік кескіндемемен 20 жылдан аса уақыт айналысып келеді.

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі С.П.Шупляк өнердің әр түрлі саласында жұмыс істейді, бірақ өзін гобелен мен батиктің шеберімін деп есептейді. Әсіресе суық батик техникасында жұмыс жасағанды ұнатады. Ерекше мәнерлі композицияларды табу үшін ол көп тәжірибе жасады

  

Экспозицияның көлемді бөлігін КСРО Суретшілер одағының мүшесі А.Г.Куклиннің сызба туындылары құрайды. «Адам мен табиғат» және «Ұлы дала» суретші шығармашылығындағы бірден-бір магистральды тақырыптар. Көрмеде ХIХ ғасыр мен XX ғасырдың басындағы қазақтардың өмірі мен тұрмысына, Қазақстан табиғатына арналған түпнұсқалық графикалық жұмыстары ұсынылған. Этнографиялық материалды суреттеуде детальдарға, графикалық дәлдіктерге ерекше назар аударылған, композициялық қатардағы шынайылығымен шебердің мына туындылары: «Дүниеге келу», «Зергер», «Текемет» және тағы басқалары ерекшеленеді. Бұл циклде автор сирек техника граттографияға жүгінген. 1998 жылдан бастап Анатолий Григорьевич Ресейде тұрады және жұмыс істейді.

Шығыс Қазақстан суретшілері өнерінің гуманистік бағыттылығы, өз халқының өмірімен, оның тарихымен және мәдениетімен шығармашылығының тығыз байланыста болу қажеттігін көпшілігінің түсінуі олардың шығармашылығының қайнар көзін айқындаушы бағдаршам болған және болып қалады.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА 2009ж. 125бет.

2. Қазақстан суретшілері және олардың туындамасы кітабы, 2007ж. 86бет.
**Вера Анатольевна Лескова** (туғ. 1 наурыз 1953 жыл) — кеңес және ресей мен киноның актриасы.

Биография
---------

Вера Лескова 1 наурызда 1953 жылы туған.1974 жылы М.С.Щепкин атындағы жоғары театр училищесің бітірді.1984 жылдан бастап А.С.Пушкин атындағы Мәскеу драма театрында ойнайды.

### Отбасысы

Күйеуі-Фрадкин Виктор Александрович(туғ.1949),жазушы, Борис Ефимович Ефимовтың суретшінің немересі (1900—2008).

Өнернамалары
------------

«Аленький цветочек» — Алёнушка

«Луна в форточке» — Даша

«Обручение»

«Иван и мадонна»

«Я-женщина»

«Подонки» — бірінші қызы

«Блэз» — Ариана

«Белая цапля» — Алёна

«Из пламя и света»

«Где любезная моя?» — Маша
Метадон
Метадон (methadone) органикалық қоспа, қатты әсер ететін синтетикалық есірткі дәрі-дәрмегі. Героин және басқа да есірткіге тәуелді жағдайларда ең тиімді емдеу әдісі болып табылады. 1960 жылдан бастап АҚШ-тағы героинге тәуелділермен күрес жүргізу туралы бағдарламаларда кеңінен қолданылады. Соған қарамастан адам оған үйреніп кетуі мүмкін, алайда метадонды героинге қарағанда тоқтату оңай. Метадон эйфория туғызбайды, шыдамдылықтың дамуына да жол бермейді, сондықтан мөлшерін көбейтуді талап етпейді. Күнделікті метадонды қажетті мөлшерде қабылдап жүрген адам героинге деген қайта құмарлығын, оны қабылдамағаннан туындайтын қандай да бір белгілерінде сезбейді. Осының арқасында адамның героинге деген психологиялық тәуелділігін жоюға мүмкіндік береді.
Дегенмен, метадон көптеген дмыған елдердер тыйым салынған және де оның нашақорлықтан емдеу қасиеттері жоққа шығарылуда.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Қазақ энциклопедиясы
**Батпақ тенрегі** (лат. *Limnogale mergulus*) – тенректер тұқымдасына жататын, Мадагаскар аралында бор кезеңінен, монотипті ондатрға ұқсас сүтқоректі түрі.

Батпақты тенректің денесінің ұзындығы 240-260 мм, ал, құйрығының ұзындығы 120-130 мм. Массасы 60-100 г шамасында. Көбінше түнде аса зор белсенділік танытады.

Мекені
------

Бұл жануар түрі Мадагаскар аралын көптеп мекендейді. Көп уақыт ішінде бұл жануардың ұрпағы қалмаған деп есептеген, дегенмен, біраз уақыттан соң жануар кайта пайда бола бастады. Тенрек көбінше теңіз жағаларында 600-2000 м су үстін мекендейді. Ін қазу арқылы өмір сүреді. Іні судың денгейінен төмен болады.

Ерекшілігі
----------

Құлағы кішкентай, дөңгелектеніп келген, көздері кішігірім, саусақтарының арасы қосылып кеткен. Құйрығы өте күшті, квадрат секілді, жүзуге атсалысады. Жүні калың, қысқа және өте жұмсақ.

Қорегі
------

Тенрек көбінше су өсімдіктерімен, сонымен қатар, балықтармен, құрбақа, бақалармен, бунақденелілермен қоректенеді.

Көбеюі
------

Батпақты тенректің көбеюі желтоқсан, ақпан айларында іске асады. Көбінше құрсағында 2-3 тенректен болады. Бұл жануар түрі өте сирек кездесетіндіктен, Кызыл кітапқа енген.

Деректер
--------

Жануарлар энциклопедиясы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Afrotheria Specialist Group (Tenrec Section), Olson, L. & Goodman, S. (2008). *Limnogale mergulus*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 29 желтоқсан 2008.
Карелин ринопеталюм
-------------------

Шөлейтті дала және шөлдерге қоса оңтүстік тау етектеріне тән ерте гүлдейтін өсімдік. Құрғақ құмды топырқты қалайды. Қазақстанның солтүстік облысынан басқа барлық облыстарында кездеседі. Бұл көпжылдық шөптесін өсімдіктің биіктігі 15 сантиметрге дейін, сұрғылт сабақты, ақ шар тәрізді, пиязшықты. Төменгі екі жапырағы созыңқы, қарама-қарсы орналасқан деуге де болады. Жоғарғылары кезектесе орналасады, жіңішкелеу, қосарланған гүлжапыраққа ауысады. Гүлдердің орташа көлемі (биіктігі 1,5 см-ге дейін) үлкен қоңырау тәрізді, бас жағында шашақ тәрізді гүл шоғырын құрайды. Гүлдерінің түсі бозғылт күлгіннен - сия күлгінге дейін, әрбір гүл серігінің жапырақшасының түбінде шірнелік шұңқыры болады. Ринопиталюм өте ерте гүлдейді - наурыздың аяғынан мамырдың басына дейін. Жемісі дөңгелек, қырлы. Қауашақтары 2 см-ге дейін. Гүлшоғырының тек төменгі бөлігінде жетіледі, бас жағындағы гүлдері дара жынысты, аталық гүлдер. Бұл түр омарташылық қасиетімен және бал араларының азығы ретінде қызығушылық тудырады, сондай-ақ сәндік үшін құрғақ аудандарда өсіруге қиындық келтірмейтін өсімдік.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы
**Тарих-и Хайдари** – парсы тарихшысы Хайдар бен Хусайни Разидің шығармасы. Ол «Тарих-и Хайдариді» 1611 ж. бастап, 1619 ж. 35 жасында аяқтады.

Еңбек тарихи-географиялық сипатта жазылып, 5 тарауға бөлінген. Әр тарау белгілі бір аймаққа арналған. Шығармада тарихи деректер мол. Мысалы, Жошы әулеті тарихын баяндайтын Ақ орда мен қазақ хандары және сұлтандары жайлы мәліметтер қамтылған. «Тарих-и Хайдаридің» жалғыз нұсқасы Санкт-Петербургте, Салтыков-Щедрин атындағы кітапханада сақтаулы. Мұның орыс тіліне аударылған үзіндісі Тизенгаузен жинағында жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Стори Ч. Персидская литература, ч. 1, М. 1972
2. ↑  Тизенгаузен В.Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды, т. 2, М.–Л. 1941.
3. ↑  Тараз энциклопедиясы
**Батпайсағыр**, *Бетпақшағыр* – Нарын құмының оңтүстігіндегі құмды алап.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Құрманғазы ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен 8 – 14 м төмен жатыр. Ұзындығы 60-65 км, ені 35-40 км. Аумағы 1000 км2, абсолюттік биіктігі 14 м (оңтүстік-шығысындағы Бесшоқы төбесі). Солтүстігінде Қосдәулет, оңтүстігінде Мыңтөбе, шығысында Бұзанай құмдарына, ал батысында Еділ жағалауына ұласып кетеді. 
Жер бедері жартылай көшпелі құм шағылдарынан тұрады. Ойыс жерлерінде суы ащы көлшіктер кездеседі. Жер асты су қоры мол.

Өсімдігі
--------

Құмдауыт топырағында шағыр, қияқ, еркек шөп, құмаршық, жыңғыл, жүзгін, тастақты жерлерінде бұйырғын, жантақ өседі. Алап қысы-жазы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Исатай ауданы 2-кітап Шежіре "Арыс" баспасы 2008. ISBN 9965-17-526-8
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Координаттар: 63°49′ с. е. 33°00′ ш. б.﻿ / ﻿63.817° с. е. 33.000° ш. б.﻿ / 63.817; 33.000 (G) (O) (Я)

**Карелия Республикасы**, **Карелия**, **Карьяла** — Ресейдің солтүстік-батысындағы республика, Ресей субъекті. Астанасы — Петрозаводск қаласы. Солтүстік Батыс федералды округінің құрамына кіреді.

Географиясы
-----------

2002 жылы15 наурызда ғарыштан түсірілген сурет. Бүкіл Карелия қар астында.
Карелияның батыс шекарасы Ресей Федерациясының Финляндиямен шекарасымен сәйкес келеді, ұзындығы 798,3 км, бұл шекара сонымен қатар Ресейдің Еуропалық одақпен шектесетін бөлігі болып табылады. Карелия шығысында Архангельск облысымен, оңтүстігінде — Вологда және Ленинград облысымен, солтүстігінде — Мурманск облысымен шектеседі.

Тарихы
------

Халқы
-----

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Карелия Республикасы Конституциясының 11-бабының 1-тармағы  (орыс.)
2. 1 2  Карелия Республикасының Конституциясы — 1 бап
Дамғандағы **"Тарихана" мешіті** – Хорасан стилімен салынған ежелгі құрылыстардың бірі. Дамғандағы бұл әдемі де қарапайым мешіт – Тегераннан 340 шақырым жерде орналасқан. Оның жобасы қарапайым – төрт бұрышты тұғыр үстіне салынған. Бұл мешіттің төбесі Фахрадж мешітінің төбесінен төменірек, бірақ мұнда Сасанидтер сәулет өнерінің ерекшелігі Фахрадж мешітіне қарағанда көбірек көрініс тапқан. Төбені жабу, қабырғаның бұрыш-бұрышындағы кішкене ойықтар, Персеполистың кейбір суреттері сынды ерекшеліктер бұл мешіттің Сасанидтер сәулет өнерінен әсер алғандығын көрсетеді. Кейбір тарихи құжаттарда келтіргендей, мешіттің астында жасырынатын орын болған. Бұл жерлерге адамдар соғыс және тұрақсыздық кездерінде өздерінің мүліктерін жасыратын болған. Бүгінде жер асты жолдарының қалдықтарын әлсін-әлсін көруге болады.
**Метакоммуникация** – БАҚ пен аудитория арасындағы байланыс пен оның аудиторияға әсерін зерттейтін жалпы коммуникацияның тарауы (бөлімі). [1].

Метакоммуникация көптеген бұқаралық ақпарат құралдары аудиториясын зерттейтін компанияларда, сондай-ақ консалтингтік компанияларда кеңінен қолданылады. Сонымен бірге телеарналардың, баспасөздің, радионың немесе ондағы бағдарламалардың рейтингісін анықтау үшін де жүзеге асырылады. 
Әсіресе телеарналар мен радиолар аудиторияны зерттеу және белгілі бір бағдарламалар аудиториясының санын анықтау мақсатында метакоммуникацияға жиі жүгінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001
Филипп королі
Метаком (Metacom; Metacomet; King Philip) (Метакомет; Филипп королі) (1638 жыл, Массауусетс - 12 тамыз 1676 жыл, Род-Айленд), вампаноаг үндістерінің көсемі, алгонкин тайпалары конфедерациясының жетекшісі. Оның әкесі Массасоит 1621 жылы колонистермен бітім жасасады. Бірақ ақ нәсілділердің үндістерге көрсеткен қорлығы Метакомның ызасына тиеді. 1675 жылдың маусым айында ол вампаноаг, наррагансет, абенактар, нипмук пен могауктар конфедерацияларымен бірге соғысқа шығады. Бұл қақтығыс Филипп королінің соғысы ретінде әйгілі болып, Жаңа Англия тарихында қанды шайқас болып саналады. Екі жаққа да айтарлықтай зиян келгеннен кейін конфедерация ыдырап, аштық басталады. Метаком өзінің ата-бабаларының жеріне келгеннен кейін оған опасыздық жасайды. Ол 1676 жылы отаршылдардың жіберген тыңшы үндіс агенттің қолынан қаза табады. Оның басын шауып, денесін төртке бөліп тастайды. Оның басы Плимутта 25 жыл бойы қазықта ілініп тұрған.

Метакомет елдің альянстарын пайдаланып, жаңа Англияның үйлестіруге еуро колонисттерді тыс жақын мехнаттарды американдық итеру болды. Ол жақын баулардан деген көп ара аймақта колонисттерді, шатақтармен игерушілікпен кейінгі шығару қалды, сырттың кернеулер ойын сияқты еуро қоныстанудың аумақтауының салдары азайтты.Себебі колонисттер өзінің өскелең нөмірлерін кию үшін әкелді, хан Филипп және оның ізбасарларынан біреулер баспананы үлкен "Assowamset" батпақта оңтүстіктің "Massachusetts" есқалилармыз деген. Ол сол кезеңде ұсынды.

Сілтемелер
----------

* АҚШ тарихы: Хан Филипп, 1675-76.
* Киелі Давид, Үнді комитеті.
* Уампонинг конститутциясы. Тарихы. Мұрағатталған 29 маусымның 2006 жылы.
Ішек-қарын ойық жарасы
**Ішек-қарын ойық жарасы** – қарын мен он екі елі ішектің созылмалы, қайталамалы ауруы.

Ауруға шалдығатындар
--------------------

Ішек-қарын ойық жарасы 25 – 50 жас арасында және әйелден гөрі ерлерде 3 – 10 есе жиі, балалар арасында (14 жасқа дейін) сирек кездеседі. Ішек-қарын ойық жарасының әйелдерде сирек кездесуі олардың жыныстық гормонының биологиялық қасиетіне байланысты (эстрогендер асқазан безінің секреторлық қызметін бәсеңдетеді).

Ауру ахуалы
-----------

Аурудың этиологиясы мен патогенезі осы күнге дейін анықталмаған. Көптеген ғалымдар жара қарын сөлінің тері ыдырату қасиетіне байланысты деген пікірді қолдайды. Бірақ қарын, ішек қабырғасы сөл әсеріне төзімді келеді. Сондықтан ішек-қарын ойық жарасы дамуына басқа да жағдайлар әсер етуі мүмкін. Бұл қарынның ішкі қабырғасының қарын сөлін қорыту қасиетіне төзімділігінің кемуі, қарын сөлінің қорытқыштық қасиетінің артуы не осы екі жағдайдың қабаттасуы әсерінен пайда болуы мүмкін. Ішек-қарын ойық жарасы пайда болуы туралы көптеген ғылыми теориялар (алиментарлық, механикалық, невро-рефлекторлық, спазмогендік, не нейро-вегетативтік, кортико-вицералдық, гормоналдық) ұсынылған. Қазіргі кезде Ішек-қарын ойық жарасы этиологиясы мен патогенезінде негізгі әсерге нейро-гуморалдық реттеудің ауытқуы, ауруға қабілеттіліктің тұқым қууы, сыртқы орта жағдайы, әсіресе тағамның маңызы бар деп саналады. Нерв жүйесі қызметінің әр түрлі әсерлерден (жағымсыз эмоция, ой қызметі не қара жұмыстан аса шаршап-шалдығу тағы басқа) ауытқулары ең басты орын алады. Бұл XX ғасырдың орта кезінде негізінде кеңестік ғалымдар (М. П. Кончаловский, Н. Д. Стражеско, Н. Н. Бурденко, Б. Н. Могильницкий, С. С. Вайль, Ю. М. Лазовский тағы басқа) еңбектері нәтижесінде дәлелденді.

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 2 қаңтардың 2015 жылы.
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
**Долгое (өзен, Санкт- Петербург)**
Долгое өзені – Санкт – Петербургтағы Приморский ауданында орналасқан өзен.

Қазіргі таңда «Озеро Долгое» саябағында Маршал Новиков көшесі мен Королев даңғылының арасында орналасқан.

Өзеннің атауы өзінің созылыңқы пішініне байланысты қойылған. Топонимі сонау Петрге дейінгі заманнан белгілі: финн карталарында бұл өзен Питкяярви (Pitkäjärvi — «ұзын өзен») деген атпен аталған.
1980- жылдардағы тұрғын үйлердің құрылысына байланысты Долгое өзені айтарлықтай саязданып, ауданы кішірейе бастады. 2012 жылдың жазынан бастап ГУП «Ленводхоз» өзенді тазалау барысында жұмыстар жүргізіп жатыр. 

Приморский ауданының әкімшілігінің жоспары бойынша Долгое өзеніне іргелес территорияны көркейту проекті өңделуде.

Бұдан басқа, 2012 жылында үлкен өзеннің айналасындағы рұқсат етілмеген қоқыс тастайтын жерлерді жоюға, демалыс орнын жайластыруға арналған жұмыстар жүргізілуде.
Бұл өзеннің атына байланысты Долгое өзені және оның саябағы мен өзенін жағалай өтетін Долгоозерное көшесі аталған.
**Ішкі монолог** - кейіпкердің ішкі ойы, өзіне өзі қарата айтылған арнауы. Көңіл-күй сырын білдіретін,
эмоциялық әсерді байқататын көркемдік құралдардың бір түрі. Ішкі монолог Шекспир драмаларында жиі кездеседі. Кейіпкер сахнада жалғыз қалатын кездерде - ішкі монолог арқылы өз ойын жеткізген. Бүл ретте кейіпкер автордан тыс "ішкі сөзін" өзі ашып берген. Ал жаңа кезең әдебиетінде баяндау тәсілдерінің жетілуіне байланысты ішкі монологты түрлендіріп қолдану кең орын ала бастаған. Л.Толстойдың Анна Каренинасы мен М.Әуезовтің Абайы арқылы ішкі монологтың еркін қолданылғанын көреміз, олардың тебіреніс-толғанысы толық ашылады. Формасы мен мәні адам психикасындағы ғылыми және эстетикалық ойлау жүйесінің дамуына байланысты өзгеріп отырған. Сондықтан да ол әсіресе әлеуметтік-психологиялық романдарда жиі кездеседі, автордың көрінбей араласуы арқылы жүзеге асады, психологиялық анализ түрінде беріледі. Ол шығармалық әдіске орай әр алуан көркемдік әсер туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*