recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жоғарыда қарастырылған, ГТҚ-ның оқшауланған циклындағы, отынның жанушы өнімінің атмосфераға шығуы немесе ГТҚ-дан шығуы бойынша келешекте пайдалану. Осыған байланысты, жұмысшы дене, толассыз толығады, сондықтан сығымдағышта сығылу жұмысы атқарылу үшін, атмосферадан жаңа ауаның санды мөлшері толассыз қосылып отырады.

Тұйықталған циклда, жұмысшы денені, қайталап пайдаланады. ГТҚ-ның оңашаланған циклымен салыстырғанда, мұнда, қосымша бетті салқындатушы қажеттілігіне арналған, жұмысшы денені салқындату - ауаның сығымдаушыға қайта түсуінде. Жұмысшы дене ретінде, ауаны және басқа газдарды қолданады, тек қана жанушы өнімді қолданбайды.

1 суретте - сығымдаушыда сығылған ауа 2 ден 3...4 МПа қысымымен, регенератор 6 арқылы, ауалы қазандыққа 9 бағытталады да, мұнда, оның құбыршалы беті арқылы өтеді және тұрақты қысым кезіндегі, 690...700°С дейінгі, температурада қыздырылады.

**Тұтықталған циклдағы қосбілікті ГТҚ-ның сүлбесі**
Турбиналардың жоғарғы қысым 1 және төменгі қысымда 7, ыстық ауамен жұмыс істейді. Жоғарғы қысымды турбинадан кеңейгеннен соң 1, ауа төменгі қысымды турбинаға 7 (ТҚТ) келіп түседі, ал одан кейін регенераторға 6 және ауа салқындатқышқа 3 өтеді, мұнда, жылуды салқындатқыш сумен алып кету жолымен жүреді, оның температурасының кемуі, қажетті температураға дейін кеміген соң, қайтадан сығымдаушыға оралады. Цикл, сонымен тұйықталады. Ауаның ең соңғы қысымы 0,8... 1 МПа, тұрақты қосымша сығымдаушымен 5 ұсталып тұрады, қондырғыдан ауаның кемуін (утечка) толтырып отырады. Циклды, ауаның салқындатуын желдеткіш 4 көмегімен іске асырады. ГТҚ-ның тұйықталған циклының, кейбір жақсы жағы бар: сығымдаушыға шаң-тозаң қонбайды және қалақшаларына ылғал тұрмайды, ауаға сүзгінің қажеті жоқ.

ГТҚ-сатысының дағдылы кезіндегісі үшін, қысымның ұлғаюын, ауаның жоғарғы бастапқы қысымының 4...5 МПа дейінгісіне қолданады және осыған сәйкес, циклдағы жоғарғы соңғы қысымда, бұлар турбина мен сығымдаушының өлшемдерін кішірейтуге мүмкіндік береді. Ауалы қазандықта 9, сыртқы жағуды 8 қолдануда, ГТҚ-да қатты немесе төменгі сортты сұйық отынды пайдалану мүмкіндігін береді. Бұл вариантта, турбинаға таза ауа немесе газ келіп түседі. Сондықтан, турбинаға кірер алдындағы, газдағы күлдердің қатты бөлшектерінен тазалау, қиын болмайды, мұндай жағдай ГТҚ-ның оңашаланған сүлбесінде орын алады.

Бұл қондырғының жақсы жағы - қондырғыны ең тиімді санды реттеуді қолдану мүмкідігі. Бұған, барлық цикл процессіне қатысатын, газ мөлшерін өзгерту арқылы, жетуге болады және онын қысымын, сүлбеге, қосымша сиымдылықты қосу жолымен де кемітуге болады. Оған, аз жүктеме кезіндегі газдың біраз бөлігін жібереді және одан, үлкен жүктеме кезіндегі, газ жетіспеушілікті қайтадан алып, жүйеге толықтыра қосады.

ГТҚ тұйықталған сүлбесін, газ салқындатқышты реакторлы атом электростанциясында қолдану, болашақта тиімді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Тік тектоникалық қозғалыстар.** Әр
түрлі геотектоникалық жорамалдарға сәйкес, жер қойнауындағы түрлі-түрлі
процестер нәтижесінде туындай отырып, негізінен жоғары немесе төмен
бағытталған, осының нәтижесінде жер қыртысыныңсш алуан тектоникалық
құрылым түрлерінің қалыптасуына жағдай туғызады деп есептелетін
тектоникалық қозғалыстар түрі. Мұндай құрылым түрлерінің ең ірілері
платформалар мен геосинклиндер, ал олардан гөрі кішірек құрылымдар өкілі
ретіңде платформалар ауқымыңда ұшырасатын антеклизалар мен синеклизаларды,
геосинклиндік аймақтар өңіріндегі сан алуан көтерілімдер мен ойысымдарды
атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Негізгі қасиеттер
Тікенбас құрттар (Acanthocephanla) Грек ἄκανθος— алғаш қуысты құрттардың (немательминттердің) паразиттік тіршілікке бейімделген бір класы. 500-дей түрі белгілі. Т.қ. балық, құс, сүт қоректілердің ішек паразиттері, ұзындығы 1,5 - 600мм. Денесінің алды ішек қабырғасына жабысуға бейімделген. Ас қорыту жүйесі жоқ. Нерв жүйесі қарапайым құрылысты. Аралық иесі - моллюскілер, шаян тәрізділер, бунақденелер. Осы организмдер ішіне түскен жұмыртқадан личинка дамиды, ол күрделі 3 даму сатысынан өтеді және мұның ақырғы личинкасы - акантелла омыртқалы жануарлар оргазміне тұскенде тез өседі, дамиді. Т.қ. балықты помфоринхоз, эхиноринхоз, үйректі полиморфоз, филиколлез, шошқаны макраканторинхоз сияқты қауіпті ауруларға шалдықтырады. [1]

  

  

* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы. 256 б.
Малды азықтандыру рационы - азықтаңдыру нормасының, яғни организмінің мұқтаждығының көрсеткіштерін қамтамасыз ету үшін бір басына тәулігіне (айына, жылына) берілетін (жегізілетін) жемшөп мөлшері. Малды азықтандыру рационы малдың ас қорыту жүйесінің ерекшелігін ескере отырып, олардың сүйсініп жейтін жемшөбінен құрастырылады. Рациондағы ол жемшөптердің жалпы қоректілігі (азық өлшеміне алмасу энергиясы) бойынша есептелінген ара қатынасымен рацион құрылымын белгілейді. Көп қарыңды күйісті малды азықтандыру рационы аумақты арзан азықтарға (көкшөп, сүрлем, пішен, пішендеме, сабан ж.б.) негізделе отырып (жалпы қоректілігінің 40-60%) құрастырылса, бір қарынды шошқанікі құнарлы жемге (дән мен жармаларға) негізделіп (жалпы қоректілігінің 80-90%) құрастырылады. Мал мұқтаждығының барлық көрсеткішін қажетті деңгей мен сапада қамтамасыз ететін рациоңды толыққұңды малды азықтандыру рационы деп атайды. Ол үшін малға жегізілетін негізгі жемшөпке қажетті азықтық (протеиндік, минералдык, витаминдік ж.б.) қосындылар қосылады. Малды азықтандыру рационы шаруашылықтағы арзан жемшөптен құрастырылып, аз азық шығынымен мол мал мен құс өнімін ендіруді көздейді, өйткені мал мен құс өнімінің өзіндік құнын құрайтын өндірістің тікелей шығыңдарында азық пен азықтандыру шығындарының үлесі басым болады. Демек, ол шығынды азайту арқылы өнім құнын арзандатып, саланың тиімділігін арттыруға жол ашылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Қазіргі кезде іс жүзінде жиі қолданылып, кең таралған газ хроматографиясының негізгі бөліктері мен тораптарының схемасы 15.3-суретте көрсетілген. Мұнан басқа да ғылыми зерттеу бағытында және сериялы талдауда арналған газ хроматографиясының негізгі тораптарының түрлері көп. Балоннан шыққан газ тасымалдауыш тұрақты жылдамдықпен хроматографиялық жүйе арқылы өтеді. Сынаманы хроматографияланатын заттың толық булануына қажет болатын температураға дейін қыздырылған буландырғышқа енгізеді. Талданатын қоспа буын газ-тасымалдаушы ағашымен ілестіре кетіп, оны термостат әдістеме бойынша қажет температурадағы термостатқа орнатылған бағана жеткізеді. Бағанадағы талданатын қоспа құрамдас бөліктерге жіктелінеді де, олардың әрқайсысы жеке-жеке детекторға енеді. Детектордың сигналы әуелі тіркеліп, интегратормен не микропроцессормен өңделінеді.

Бағаналар
---------

Аналитикалық газ хроматографиясына арналған хроматографиялық бағаналарды ішкі диаметрі 1-6 мм, шиыршықталған немесе тағаша иілген болат, мыс, жез, шыны не кварц түтікшелерінен әзірлейді.

Диаметрі 1-3 мм, ұзындығы 1-3 м бағаналар жиі колданылады. Қозғалыссыз сұйық фаза үшін жіңішке өзекшенің ішкі қабырғасының беткі ауданы төсеніш міндетін атқаратын капилляр бағаналар жиі қолданылады. Мұндай капиллярдың типтік өлшемі ішкі диаметрі 0,2 мм, ал ұзындығы 50 м-ден 100 м-ге дейін болады. Бұлардың тиімділігі өте жоғары, мысалы, ВТТ бір миллиметр шамасында, ал теориялық табақшалар саны стандартты бағаналар үшін 5 мың болса, осы түтікшелер үшін бес жүз мыңға жетеді.

Капилляр бағаналар аса күрделі құрамды қоспаларды жеке бөліктерге бөлуде пайдалы, мысалы, ол 15.4-суретте көрсетілген. Олардың көмегімен әр түрлі қош иісті құрамдас бөліктердің темекі түтінін, ұнамсыз иістерді жіктеуге мүмкіндік болады. Капилляр бағаналармен жұмыс әдістемесіне сәйкес талдау ерекше ұқыптылықты қажет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Тікелей маркетинг** қайраткері кейде газет, журнал, радио немесе теледидар арқылы тұтынушылар пошта немесе телефон арқылы тапсырыс беріп, ала алатын белгілі бір тауардың сипаттамасы туралы хабарландыру береді. Ол осындай хабарландыруды орналастыру үшін бөлінген жарнамалық қаржының шегінде тапсырыстардың үлкен көлемін қамтамасыз ететін жарнама құралдарын таңдайды. Мұндай стратегиялық əдіс грампластинка, магнитофон лентасы, кітап пен шағын тұрмыстық электр құралдарына қатысты тиімді саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
Малды азықтандыру мөлшері, азықтандыру нормасы - мал түрі, жасы, жынысы, тұқымы мен өнімдік бағыты, тірілей салмағы мен өнімділігіне қарай өзгеретін организмінің мұқтаждығының көрсеткіштері. Азықтандыру нормасы мал тіршілігін сақтап, өнім өндіруге (жұмыс атқаруға) қажет энергия мен қоректік заттардың организм мұқтаждығына сәйкес қажеттігін белгілейді. Азықтандыру нормасы негізгі көрсеткіштеріне азық өлшемі, қорытылатын протеин, ас тұзы, кальций, фосфор, каротин жатады. Толықтырылып, тетіктелінген азықтандыру нормасы көрсеткіштері бұған қоса жалпы протеин мен ауыспайтын аминқышқылдары, макро-және микроэлементтер мен негізгі витаминдер (А, Д, Е) қажеттілігімен толықтырылып, мал мен құс организмінің мұқтаждық көрсеткіштерін қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Газданған қазба** — кен қазбаларында кеніш газдарының (метанның, көмір қышқыл газынын, өлі ауаның және басқалардың) көмір және сланец шахталарына арналған қауіпсіздік ережелерінде белгіленген нормадан жоғары болуы. Газданған қазба ауа алмасуының жеткіліксіз болуынан, желдету жүйесінің бұзылуынан немесе жарықшақтардың шпур мен ұңғылар жарықшақтармен түйісуінен газдардың көп шығуы нәтижесінен болады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Шәріп Исаөлетұлы Бейсембаев** (1 шілде 1926, Петропавл, Қазақ АКСР-ы) — қазақ кинорежиссёрі, актер.

Өмірбаяны
---------

Шәріп Бейсембаев 1926 жылының 1 шілдесі күні Петропавлда дүниеге келген. 

Бейсембаев А. Островский атындағы Ташкент театр-көркем институтының актерлік факультетін (1949), А. Луначарский атындағы ГИТИС-тың актерлік факультетін (1954), Мәскеудегі Жоғарғы режиссерлік курстарын бітірген (1959).

1954—1956 жылдары — Қазақ драма театрының актері және режиссер ассистенті. 

1959—1982 жылдары — «Қазақфильм» киностудиясының режиссері

Фильмографиясы
--------------

### Актер ретінде

* 1980 - *Біз - ересекпіз* - *Илларион ата*

### Режиссер ретінде

* 1959 - *Бұл біздің ұлымыз*
* 1965 - *Еңлікгүл шешек атқанда*
* 1967 - *Арман-атаман*
* 1969 - *Шатқалдағы шекара*
* 1970 - *Ақ шаршы алаң*
* 1971 - *Біз төртеуміз*
* 1974 - *Бұлақ*
* 1975 - *Гауһартас*
* 1977 - *Тел өскен ұл*
* 1980 - *Мінезі қиын балалар*
* 1982 - *Мен сіздің туысыңызбын*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шарип Бейсембаев
**Метеорологиялық станция** - тұрақты метеорологиялық бақылауға арналған мекеме. Метеорологиялық станция кешенінде атмосфераның және жер үстінің жағдайын бақылауға арналған метеорологиялық алаң және бақылау нәтижелерін алатын, өңдейтін және беретін приборлармен жабдықталған орындар бар.

A. *Метеорологиялық станса*.
**Метеорологиялық cтанса**– атомосфералық өзгерістерді бақылап отыратын мекеме. Негізгі міндеті метеоролиялық құбылыстардың белгілі бір мерзім ішінде өзгеруін анықтау. Алғашқы Метеорологиялық Стансалар 18 ғасырда пайда болып, жеке ғалымдар, ғылыми қоғамдар ауа райына бақылау жүргізе бастады. Метеорологиялық Станса құрамына метеорологиялық алаң (мұнда термометрлі және гидрометрлі психрометрлік үйшік, жел жылдамдығын өлшейтін аспаптар, жаңбыр өлшеуіш, топырақ термометрі, т.б. орнатылады) мен мекеме үйі (ішінде барометр, даладағы аспаптардың көрсетулерін тіркейтін қондырғылар болады) кіреді. Бақылау жұмыстары қабылданған стандартты бағдарлама бойынша 3 немесе 6 сағат сайын, кейде сағат сайын жүргізіліп отырады. Осыдан алынған мәліметтер шартты белгілерге түсіріліп, ауа райын зерттейтін орталыққа, авиациялық метеостансаға, т.б. жіберіледі. Көптеген Метеорологиялық Стансалар бұған қоса агрометеорологиялық бақылау, күн радиациясының қарқындылығы мен радиациялық балансты, топырақтан ауаға булану мөлшерін, т.б. анықтау жұмыстарын жүргізеді. Метеорологиялық Станса кемелерде де, адам тұрақты қоныстанбаған аудандарда (автоматтық метеорологиялық стансада) ұйымдастырылады. Метеорологиялық Стансаның ауа райына жүргізген бақылаулары ауыл шаруашылық салаларын ауа райының қолайсыз жағдайларынан алдын ала сақтандырады. ҚР Гидрометеорология және табиғи ортаны бақылау басқармасының Метеорологиялық Стансаларында атмосферадағы метеорологиялық құбылыстарды бақылап отырады.[1]

Метеорологиялық станса – атмосферадағы өзгерістерді үздіксіз бақылап отыратын мекеме. Ауа темп-расын өлшеу, ауа ылғалдылығы мен қысымы, желдің бағыты мен жылдамдығы, атмосфераның жағдайын (бұлттылығы, жауын-шашын, күн радиациясы, т.б.), т.б. атм. құбылыстардың басталуы мен аяқталуын, қарқындылын анықтайды. Метеорологиялық станса құралдарына актинометр, анемометр, барометр, гелиограф, гигрометр, жауын-шашын өлшеуіш, т.б. жатады. Бақылау, әдетте қалыптасқан бағдарлама бойынша жүргізіледі және ауа-райы болжамын жасауда, климатты және ондағы болатын өзгерістерді зерттеуде, қолайсыз құбылыстардың болатынын алдын-ала ескертуде қолданылады. Жер бетіндегі, кемеде орнатылып, ағыспен ығып отыратын және ашық теңіздегі Метеорологиялық стансалар болып ажыратылады. Стандарт бекіткен бағдарлама бойынша қайта бақылау жұмыстары әрбір 3, 6 сағат сайын, кейде бір сағат сайын жүргізіліп отырады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Курсанов Андрей Львович** (08. 11. 1902 жылы туған, Москва – 22. 09. 1999, Москва) - өсiмдiк физиологы және биохимигі, биол. ғылымы докторы (1940), профессор (1944), КСРО ҒА -ның академигі (1953; корр, мүшесi 1946), Соц. Еңбек Epi (1969). 

Москва университетінің физ. - матем. факультетiн 1926 жылы бiтірген, университеттің аспирантурасында оқыған (1926-1929), Қант қызылшасы ғыл.- зерт. институтында (1929-1934) аға ғылми қызметкер, бұнымен қатар ол Тимирязев атындағы а. ш. академиясында лекция оқыған, КСРО ғылым академиясының А. Н. Бах атындвғы биохим. институтында лаборатория меңгерушісі (1935-1953), бұнымен қатар 1954 жылдан «Физиология растений» журналының бас редакторы және осы журналдың негiзiн құрушылардың бiрi. 

Курсанов 3 рет Ленин орденi және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**«Циндао Чжуннэн»** (қыт. 青岛中能, ағылш. *Qingdao Jonoon F.C.*) — Қытайдың Циндао қаласындағы футбол клубы, қазір Қытай чемпионатының екінші лигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын Циндаодағы "Циндоа Тяньхай" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 20 525 адам.

Атаулары
--------

1990 жылы *"Shandong Economic and Trade Commission Football Club" (Шандунь экономика және сауда комиссиясы футбол клубы)* деген атаумен құрылды. 1993 жылы 31 желтоқсанда "Циндао Хайню" деген атаумен кәсіпқой мәртебесін алды. 2004 жылы қазіргі атауына ауысты. 
2014 жылы екінші лигаға түсіп қалды.

Жетістіктері
------------

* 2 лига жеңімпазы: (1), 1992
* 1 лига жеңімпазы: (1), 1994
* Қытай футбол қауымдастығы куьогы: (1), 2002

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт0 (қыт.)
* Статистикасы0 (қыт.)
**Битаева Шәрипа (6.5. 1953. Түркістан облысы, Жетісай қаласы)** — тележурналист.

ҚазМУ-ді бітірген (1973). Еңбек жолын Ақтау қаласындағы облыстық теледидарда редакторлықтан бастады. Ол жүргізген балаларға арналған "Жеткіншек" бағдарламасы, жастарға арналған "Жалын" бағдарламасы көрерменнің көзайымына айналды. "Құрбылар" телеальманахы осы өлкенің қыз-келіншектеріне арналса, "Денсаулық" бағдарламасы медицина саласын қамтыды.

1985-99 жылдары Қазақ теледидарының ғылыми көпшілік және оқулық бас редакциясында, "Таңшолпан" бағдарламасында редактор, аға редактор, телекомментатор, 1999-2000 жылдары «Гала-ТВ» студиясында "Тілашар" бағдарламасының жетекшісі, 2000-2002 жылдары "Өлке" баспасында коммерциялық директор, 2004 жылдан бастап Халықаралық «Түркі әлемі» және "Ауыл" студияларында редактор, продюсер болып қызмет істейді. Осы жылдар ішінде ата-аналарға арналған "Балауса", қолданбалы қазақ өнеріне арналған "Шебердің қолы ортақ", Жоғары сынып оқушыларына арналған интеллектуалдық телеойын бағдарламасы "Сиқырлы Қазан", отбасыға арналған "Шанырақ" жанұялық телевикторина республика жұртшылығының сүйікті бағдарламаларына айналды.

1997-98 жылдары екі тілде шығып тұрған "Жаңа заман келбеті"-"Люди нового поколения" атты бағдарламасы отандық кәсіпкерлер өмірінен сыр шертті. 1979 жыл]ы Павлодар қаласында өткен "Жолдас" IX Республикалық телефестивалінде "Байрон ән шырқайды" муз. бағдарламасы жүлделі орынға ие болды. Қазақстан журналистер одағының мүшесі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизисы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Үйдене**, *Жайдақ* – Зайсан көлі алабындағы өзен

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы аумағында. Ұзындығы 103 км, су жиналатын алабы 856 км2.

Бастауы
-------

Үйдене Сауыр-Тарбағатай жотасының солтүстік беткейіндегі бұлақтардан басталып, Зайсан көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары жоғарғы бөлігінде тар (таулық), төменде, Зайсан (Жайсаң) қазаншұңқырында 0,4-1,5 км-ге кеңейеді. Өзен қар (50%), жаңбыр (25%) және жер асты (25%) суымен толығады. Су режимі бойынша көктем-жаз кезеңінде (наурыз-маусым) таситын өзендерге жатады. Ағынының 75-85%-ы су тасу, 10-25%-ы жазғы-күзгі сабалық (шілде-қараша), 2-5%-ы қысқы сабалық (желтоқсан-ақпан) кезеңдерінде өтеді. Суының минералдылығы су тасу кезеңінде 100-200 мг/л-ден жазғы-күзгі және қысқы сабалық кезеңдерде 300-700 мг/л-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа су ағымы Зайсан қаласының тұсында 3,76 м3/с. Орташа лайлылығы жоғарғы ағысында 25 г/м3-ден төменгі ағысында 100 г/м3-ге дейін өзгереді. Өзен негізінен егін суаруға пайдаланылады. Өзенде Үйдене бөгені салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", 9 том
Химиялық приборлар
**Органикалық катализ және электрхимия институты**, Д.В. Сокольский атындағы – ғылыми-зерттеу мекемесі. Қазақстан ҒА жанынан *1969 жылы* құрылған. 

Құрамында *12 лаборатория бар:* [[көпфункционалды катализаторлар, катализдік тотықтыру, металлокомплекстік катализ, мұнай өңдеудің каталитикалық процестері, ерітіндідегі каталитикалық реакциялар, ароматты көмірсутектер катализі, қолданбалы катализ, мұнайгаз технологиясы, қолданбалы электрхимия және коррозия, металдар және жартылай өткізгіштер электрхимиясы, металдарды электррафинирлеу, физикалық-химиялық әдістермен зерттеулер]] (*2004*). Өндірістік-тәжірибелік цех, аспирантура жұмыс істейді. Институт жұмысының ***негізгі ғылыми бағыттары***: *мұнайды, табиғи газды, көмірсутекті шикізаттарды каталитикалық химия жолымен өңдеу, өндіріс орындарынан сыртқы ортаға шығып жатқан улы газдардан атмосфераны тазарту*, *ауыл шаруашылығы өнімдерін зиянкестерден қорғау мақсатында катализаторлар, нейтрализаторлар, феромондар жасау, табиғи қосылыстардан биологиялық белсенді заттарды электрлік синтездеу, түсті және асыл металдар мен шала өткізгіштер алу әдістерін, оларды коррозиядан қорғаудың іргелі ғылыми негіздері мен технологиясын жасау*, т.б. Институтта Қазақcтан ғылым академиясының академиктері М.Жұрынов, Н.Надиров, Г.Закүнбаева және ғылым докторлары еңбек етеді. Институттың жасаған өнімдері мен ғылыми жаңалықтары ТМД-ның *20-дан астам* қалалары мен еліміздің көптеген өндіріс орындарына енгізіліп, жұмыс істеуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**Гетера** (гр. *hetaira* — көңiлдес әйел) — Көне Грекияда күйеуге шықпаған, epкiн өмip cүpeтiн, теңдiк және рухани мәдениетте ерекше дараланған әйелдердi атаған.

Гетера түciнiгiн антикалық Вольтер деп аталған Лукиан Самосат бұрмалап, оларды жезөкше әйелге, ал Афродитаны ар төгудiң құдайына теңеген.

Шын мәнiнде, гетера ұғымының тiкелей мағынасы «жолдас әйел», «құрбы» деген түсiнiктердi бiлдiредi. Осындай дәрежеге тек жоғары бiлiмдi және қабiлеттi, антикалық мәдениеттiң озық үлгiлерiн бойына қондыра бiлген, атақты қайраткерлер мен ақыл иелерi, өнерлi тұлғалар ғана жете алған.

Қазiргi жапондық гейшалар тәрiздi, гетералар мiндеттi түрде тәнiмeн саудаға бармай-ақ еркектердiң көңiлiн өздерінің парасаттылығымен, әceмдігімен, өнерлілігімен көтере бiлген.

Грек гетерасы туралы Иван Ефремовтың «Афиналық Таис» атты тарихи романында тартымды бейнелер мен мәдени деректер келтiрiлген.
**Ирпетр Пак** - (1912-2001) - 1 мамырда Қиыр Шығыс өлкесі, Янчихэ селосында туған. Мұғалімдер курсынан кейін 1930 — 1937 жж. ұстаздық ете жүріп, 1941 жылы Ленинградтың Н.К.Крупская атындағы педагогикалық институтын сырттай оқып бітірген. Ош, Озген, Фрунзе, Алматы қалаларында мектептерде, жоғарғы оқу орындарында сабақ берген. Аз уақыт Курск пединститутында кафедра доценті болған. 1968 жылдан Қазақ мемлекеттік университеті философия және логика тарихы кафедрасының доценті, философия ғылымдарының кандидаты.
Көркем аударма жасаумен де шұғылданды. Корей және орыс тілдерден аударды. Негізгі еңбектері: «Корейские шестистишие» (1956), корей өлеңдерінің жинағы — «Десэнсидиб» (1958), Пак Инно «Пятицветные облака» (1962), Ким Соволь «Цветок багульник» (М. 1962), «Песня над озером» (Лирика Средневековой Корей (М. 1971), «Багульник в степи» (Қазақстан корей ақындарының өлеңдері, 1973), т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Органикалық түйсіктер** - адам ашыққанда, шөлдегенде, сусыны қанғанда, жүрегі айнығанда, шаршағанда пайда болатын сезіну. Органикалық түйсіктердің рецепторлары ішкі мүшелерінің қабаттарында өңеш, қарын, қан тамырларында, өкпеде орналасқан. Ішкі органдарда болатын процестер интрорецепторлардың тітіркенгіштері болып табылады. Адам тоқ, дені сау, сергек болған жағдайда органикалық түйсіктер байқалмайды.Сондықтан И.М.Семенов түйсіктердің бұл тобын "Көмескі түйсіктер" деп атаған органикалық түйсіктер ішкі органдардың қызметі бұзылған жағдайда ғана пайда болады.

Дереккөздер
-----------

Алматы, 1976 ж.Қазақ Совет Энциклопедиясы, 8 том, 542 бет.
**Ирпень** (укр. Ірпінь) — Украинаның Житомир және Киев облыстарындағы өзен, Днепрдің оң тармағы, Киев су қоймасына оң жағынан құяды.

Сипаттама
---------

Ол бастауын Житомир облысы, Яроповичи ауылынан алып, Киев су қоймасына (Киев облысы) құяды. Ұзындығы 162 шақырым, су қоймасының ауданы 3340 шаршы шақырым. Тереңдігі кейбір аудандарда 3 метрге жетеді. Негізінен қар суымен қоректенеді, барлық жерде шлюздермен реттеледі.
Ирпень өзені суының минералдануының орташа көрсеткіші: көктемгі су тасқыны кезінде- 295 мг/дм³; жазғы-күзгі төменгі деңгейі - 450 мг/дм³; қысқы төменгі деңгейі - 459 мг/дм³.
Ең ірі салалары: Кривянка, Веприк, Куделя, Белка, Рокач, Н вка, Любка, Мостовая, Свинарийка, Жерко, Каменка.
Ирпень өзенінде алабұға, балпан балық, құсбас, ақмарқа т.б. балықтар кездеседі.

Шежірелердегі Ирпень өзені
--------------------------

Шежірелік деректерден Ирпень өзені туралы естеліктерді кездестіре алмаймыз. Алғаш жеткен «Өткен жылдар хикаясында» шежіреші Нестор 852 жылдан бастап Киев Русінің тарихы туралы айта бастайды, бірақ Ирпень өзені туралы айтпайды.
Петр Могиланың серігі Иннокентий Гизель «Киев синопсисі» (1674 ж.) атты алғашқы оқу-тарихи еңбегінде Литва князі Гедиминнің Ирпень өзенінің бойында Киев князі Станиславпен шайқасын сипаттай отырып, өзенді «Пирна» деп атайды.
Киевтегі Орталық ғылыми кітапхананың карталар бөлімінде ХVII ғасырда Ирпень өзені Ропин (ROPIN) деп аталған карта бар.

Киев Еуропада үлкен беделге ие болды. Оған дворяндар, басқа елдердің саудагерлері жиналатын. Бұл Киевке түрлі жолдар салынғанын көрсетеді, дегенмен, ең оңай және қауіпсіз жол өзендер арқылы өтті, әсіресе қыста олар қатып қалған кезде. Қыста өзендер ерекше жолдарға айналды. Сондықтан Киевте Днепр мен Деснадан кейін үшінші болып саналатын Ирпень сияқты өзен назардан тыс қалмады.
Х ғасырдың аяғында князь Владимир Святославич Ирпеньннің оң жағалауында ежелгі орыс қаласы – Белгород бекінісін тұрғызды. Ол оған тек Ирпень өзенінің бойымен кіре алды.

Галарея
-------

Ирпень өзені| Гута-Межигорская ауылындағы Ирпень өзені | Томашевка маңындағы Ирпень өзені. | Бөгеттен Ирпинь өзеніне көрініс | Чорногородкадағы Ирпень |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ирпень
2. ↑  Большая советская энциклопедия
3. ↑  Ирпень
4. ↑  Река Ирпень
5. ↑  Речка Ирпень — История и Легенды
**Үй қандаласы** (лат. *Cimex lectularius*) – паразит қандалалар тұқымдасына жататын жәндік. Жер шарында кең тараған. Денесі жалпақ, жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 4,8 — 8,4 мм. Ересектерінің түсі күрең қызыл, жас дернәсілдері сарғыш болады. Аузы шаншып соруға бейімділігі 3-жұп аяғы артындағы безден жағымсыз иіс шығарады. Құстардың ұяларында, кемірушілердің індерінде тіршілік етеді. Тез көбейіп, оңай таралады, ұзақ уақыт қоректенбей жата алады. Аналығы күніне 12 — 15 жұмыртқа салып, өсімталдығы бірнеше жүз жұмыртқаға жетеді. Жұмыртқаның жетілуі қоршаған ортаның температурасына байланысты 4 күннен 1 айға дейін созылады. Балаңқұрттары ересек қандалаға айналғанша 5 рет түлейді. Тіршілік ұзақтығы бір жылға жуық. Үй қандаласы адамның, кейбір жылы қанды жануарлардың сыртқы паразиті, қанмен ғана қоректенеді. Күндіз жасырынып жатады. Үй қандаласына қарсы дезинфекцияның әр түрлі шаралары қолданылады.

Қандаланың үйде пайда болуы және ол қалай көрінеді
--------------------------------------------------

Бірде-бір тұрғын үй паразиттердің пайда болуынан сақтандырылмаған. Бұл қан соратын жәндік 0,5 см-ге дейін жетеді және денесі қою сары немесе қоңыр түске боялған. Тегістелген денесі тірі қалуға, кейбір жағдайларда езіліп кетпеуіне мүмкіндік береді (адам ұйқы кезінде бұрылған кезде және т.б.)

Үлкен паразиттердің денесі дөңгелек пішінімен ерекшеленеді, сонымен қатар аз белсенділік танытады. Жәндік көп жағдайда түнде жүреді және ұйықтап жатқан жәбірленушіге (адамға, жануарға) мүмкіндігінше тыныш күйде келіп шабуыл жасайды.

Пәтердегі қандалалардың пайда болу себептері әртүрлі болуы мүмкін, көбінесе адамдар оларды қоғамдық орындардан аяқ киіммен алып жүреді. Бөлмеде тазалық пен гигиенаны сақтау инфекция қаупін азайтуға көмектеседі, бірақ бұл панацея емес.

Қандаланың шағуын қалай тануға болады
-------------------------------------

Қандаланың үй жағдайында пайда болуы адамның терісінде шағу іздері байқалады. Жаралар жақын орналасқан және тізбек тәрізді болып келеді. Бұл адамның денесінде қандаланың қан соруда қозғалуынан болады. Бір жәндіктен 3-5 жара қалады. Тістеу көбінесе айқын аллергиялық реакцияны тудырады. Мөлшері ұлғаяды және қабынуға ұшырайды, сонымен қатар температураның көтерілуімен бірге жүруі мүмкін.

Бірақ сонымен бірге, кейбір адамдарда шағуға реакция мүлдем көрінбейді. Мұндай жағдайларда шағудың болуы тек кішкене нүктемен дәлелденеді. Дегенмен, зиянкестер селективті түрде қоректенбейді. Тістеуді анықтау әрдайым мүмкін емес, ұйқы кезінде көрпемен жабылмаған тері аймақтары зақымдалады. Көбінесе шағуды бет пен мойыннан, сондай-ақ қолдардан көруге болады.

Жараның ісіну мөлшері, әдетте, 2-5 мм-ге жетеді және қышумен бірге жүреді. Кейбір жағдайларда шағу орындарында локализацияланған күлгін дақтар түрінде асимптоматикалық көрініс болуы мүмкін. Олардың көрінісі бойынша, төсек шағуы есекжемге ұқсайды. Мұндай реакцияларды оянғаннан кейін немесе тістегеннен кейін бірнеше күн өткен соң анықтауға болады. Соңғысы, әдетте, бір аптадан кейін өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Клопы в квартире: откуда они могли появиться и что делать?. kazmeddez.kz.  (орыс.)

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Үй Саңырауқұлақтары** — базидиомицеттер класы, афиллофоралылар қатарына жататын, ағаштан жасалған әр түрлі бұйымдарды бүлдіретін саңырауқұлақтар тобы. 20-дан астам түрі белгілі. Бұлар әр түрлі ағаштардың түбірінде, діңінде, сүрегінде, бұтақтарында тіршілік етеді. Жемістік денесі ірі, диаметрі 0,5 метрге дейін, түсі ашық сарғыштан қоңыр тат түске дейін өзгеріп отырады. Көлемі мен пішіндері әр түрлі, алғашқы кезде етті, жұмсақ, іркілдек; кейіннен өсе келе қатты қабыршаққа айналады. Үй саңырауқұлақтарының ең зиянды және жиі кездесетін түрі — нағыз Үй Саңырауқұлақтары (*Serpula lacrymans*). Табиғатта кездеспейді, тек құрылыс ағаштарында тіршілік етеді. Жемісті денесі төсенішке жайылып өсетін жалпақша келген, жұмсақ, шеттері қайырылған, ақ түсті. Бұл саңырауқұлақ тіршілігінен ағаш сүрегінің түсі шіри бастағанда бурыл тартады, кейін айқасқан сызық, төрт бұрышты бөліктерге бөлінген өрнек тәрізді болады. Ақырында ағаш түгел қоңыр түсті ұнтаққа айналып, үгіледі. Ақ Үй саңырауқұлақтары (*Coryolus vaporarіus*), жемісті дене түзуі өте сирек, көбінесе жұмсақ, жайылған құймақ немесе мақта тәрізді ақ түсті жіпше түрінде болады. Негізінен еденде, үй қабырғаларында ұзындығы бірнеше метрге жететін сұр түсті ризоморфтар (саңырауқұлақ жіптармағына қосылып, қоректік зат өткізетін ірі тармақтар) түзіп өседі. Саңырауқұлақ түскен еден тақтайлары майысып, кей жерлері көтеріліп тұрады, ал төбе тақтайлары төмен қарай иіліп, жарылып, біртіндеп түсе береді. Үй Саңырауқұлақтарымен күресу үшін механикалық және химикалық алдын алу шаралары қолданылады. Құрылысқа пайдаланылатын ағашты әбден кептіріп, фторлы натрийдің 3%-дық, кремний-фторлы натрийдің 2 — 2,5%-дық судағы ерітінділерімен, шайыр және техникалық оксидифенолмен өңдеу қажет.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Үй қоянын өсіру** — ет, тері, түбіт алу мақсатында қоян өсіретін мал шаруашылығының бір саласы. 

Қазақстанда жеке үй шаруасында үй қоянын өсіру 1927 — 29 жж. өріс алды. 1970 ж. қоян өсіруші әуесқойлардың ұйымы құрылып, олар жеке адамдардың тұқымдық қоян, азық, зоотехникалық-малдәрігерлік көмек алуларына көмектесті. Үй қояндары өсімтал. Ересек ұрғашы қоян бір жазда 3 — 4 рет (30 күнде бір рет) көжектеп, жылына 40-қа дейін көжек береді. Көжектері тез жетіліп, 4 — 5 айлық кезінде шағылысады. Жылына бір ұрғашы қояннан 60 — 70 кг ет, 1,5 кг түбіт алынады. Қоянның еті дәмді, тез қорытылатындықтан жас балаларға, кәрі адамдарға және асқазан, бауыр ауруларына өте пайдалы. Терісі жеңіл, жылы, әдемі болады. Оны өнеркәсіпте кеңінен пайдаланады. Түбітті тұқымынан жылу өткізгіштігі меринос қойының ең жақсы жүнінен кем түспейтін жіңішке, жұмсақ түбіт алынып, әр түрлі тоқыма бұйымдары дайындалады. Жеңіл терісінен аяқ киім, галантерея бұйымдары, құлағы мен табанынан желім, қарнынан ұлтабар ферменті жасалады. Ғылыми-зерттеу мекемелерінде үй қоянын зертханалық жануар ретінде әр түрлі тәжірибелер жүргізуге пайдаланады. 
Қоянның етті-терілі тұқымдарына: кеңес мардері, шиншилла, шампань, т.б. жатады. Етті тұқымдарына: үлкен ақ қоян, үлкен сұр қоян, күміс түсті, қара қоңыр, үлпілдек жүнді ақ қоян, т.б. түбітті қояндарға татар қояны және ангор қоянын жатқызады. Ү. қ. ө. гигиенасы — үйшіктерін құрғақ, суық желден таса жерге орналастыру, жаз айларында ұрғашы қоян жатқан жер желдетіліп тұруы, астын үнемі тазалап тұру қажет. [[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  [Қазақ Энциклопедиясы| "Қазақ Энциклопедиясы"]] 9 том
**Үйбидайық** (лат. *Lolium*) – астық тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

  

Қазақстанның оңтүстік аймақтарында тау беткейлерінде, жазық жерлерде, егістік арасында, жол жиегінде, елді мекендер маңында өсетін 5 түрі бар. Бұлардың биіктігі 20 — 80 см, сабақтары тік, кейде иіле өседі. Жапырақтары жіңішке таспа тәрізді, тықыр не бұдырлы. Гүлшоғыры қос қатар масақ. Көпгүлді масағы бүйірінен қысыңқы, масақ қылтаны қатты, ұзынша келген, жүйкелі болады. Төменгі гүлқылтаны жарғақ, оның үш жағы үлпек тәрізді. Мамыр — шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Көбірек маңызы бар түрлері:

* малазықтық көпгүлді үйбидайық (latin *multіflorum*);
* бағалы мал азығы және көгалдық шөп — көпжылдық үйбидайық (latin *perenne*);
* арамшөп — иран үйбидайығы (latin *persіcum*).

Үйбидайықтың кейбір түрлері қолдан өсіріледі. Үйбидайықтың дәнінде улы алкалоид-темулин шығаратын *Stromantіnіa temulenta* саңырауқұлағы дамиды. Сондықтан үйбидайықтан алынған астық пен мал азығын жеген адам мен үй жануарлары уланады. Үйбидайықтің арамшөптік түрлерінен арылу үшін егістікке себілетін тұқымды тазартып, сүдігерді ерте жырту керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Үйектегіш микроскоп
**Үйектегіш микроскоп** — минералдар мен тау жыныстарын зерттеуге арналған оптикалық құрал. Үйектегіш микроскопты алғаш ағылшын ғалымы Р.Сорби жасаған (1858). Биологиялық микроскоптан айырмашылығы оның құрылысында мөлдір Исландия шпатынан жасалған екі призма (николь) бар. Оның біреуі микроскоп үстелшесінің астында орналасқан үйектегіш, ол жарықты бір жазықтықта үйектейді. Үйектелген жарық тастілімге түскенде, құрылыс ерекшелігіне қарай тербеліс бағытын өзгертпейді немесе тербелістері бір-біріне перпендикуляр және жылдамдықтары әр түрлі екі сәулеге бөлінеді. Бұл сәулелер объективтің үстіндегі екінші призмаға (талдағыш) келгенде бір жазықта тербеліп, бір-біріне әсер етіп, қосарланып сыну шамасына сәйкес интерференциялық түс береді. Үйектегіш микроскопты пайдаланып, тау жыныстарының минералдық құрамын, мөлшері мен өлшемін, пішіні мен бір-бірімен қарым-қатынасын, өзгерістерін, құрылымын, қалыптасуын, т.б. анықтауға болады. Минералдарды шоқталған жарық көмегімен үйектегіш микроскопта зерттеу үшін үйектегіштің үстіне *Лазо* линзасы, ал оптикалық қасиеттерін кеңістікте зерттеу үшін Федоров үстелшесі орнатылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Үйгентас жайлауы** — Алакөл ауданы Тентек өзенінің жоғарғы жағындағы Лепсі ауылынан Шығысқа қарай 35 шақырым жерде орналасқан.

Тарихы
------

Бұл жерде 1723- 1724 жылдары Қаракерей Қабанбай бастаған қазақтар мен жоңғарлар арасындағы тарихи шайқас нәтижесінде қазақ жері жоңғар басқыншыларынан азат етілді. Шұбарағаш Ойжайлау жеріндегі тас қорғандар жоңғарларды жеңудің айрықша көрінісін және шекара аумағындағы қорғаушылардың ерлік шежіресі іспетті.

Аңыз
----

Халық аңыздарында айтылатындай, Қабанбай бас­таған қол жоңғарларды қалай тұтқынға аламыз деп кеңесіп, жоңғарларды қазақ жеріне қайта келместей етуді ұйғарады. Оларға үлкен бір шұңқырға өздері көтере алатын бір-бір тасты тастап, енді қайтып осы шекарадан өтпеуге ант берсін деп бұйрық береді. Жоңғарлардың көп болғандығы сонша, үйілген тас тауға айналады. Деректердің бірінде Қабанбай батырдың бұл жақта да болғандығын хабар береді. Сөйтіп, қазақ батырлары жауды бір жағы Жоңғар қақпасы мен тау-жоталары, екінші жағы Үйгентас үстірті арқылы Қытай жеріне дейін қуып, біржола тізе бүктіреді. 1846 жылы бұл жерде үлкен орданың бес руы арасында Ресейге қосылу жөнінде бейбіт шартына қол қойылды. Шартқа қол қойылғаннан кейін бұл жерде бекет орналасып, оған жақын жерден уездік қала Лепсі бой көтерді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары –Астана: Фолиант, 2017 ж. 338 бет;
**Акуитания** (фр. ; окс. Aquitània; баск Akitania) — Францияның оңтүстік-батысындағы әкімшілік аймақ. Ол аймақтың ішіне 5 департамент кіреді: Атлантикалық Пиреней, Дордонь, Жиронда, Ланды, Ло және Горонна. Аквитания аймағының астанасы Бордо,аймақтың ең үлкен қаласы.

География
---------

Аквитанияның ауданы 41 309 шаршы шақырым,ол Францияда ауданы бойынша үшінші орын алып жатыр және ол Францияның 8%-ын құрайды.Аумақтың солтүстік жағында Дордонь және Горонна өзендері бар,олар Бордо жүзімдіктерін суғарып тұр.Дордонь және Горонна өзендері Ло және Гаронна, Жиронда және Дордонь департамент жерлерінен өтеді.Аумақтың батыс жағында Госкон Ландылары табиғи облысы жатыр,ол Ло және Горонда,Жиронда және Ланды жерлерінде жатыр.
Аквитанияның батыс жағында 300 километрлік атлант жағажайы бар.Ол жерді Күміс жағажай деп атайды.
Климаты-мұхиттық.Жазда ыстық және ылғалды.Қыста кейде дауылдар болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------
Қазақ халқының үй жиһаздары ерте кезде басқа болған. Олар көшіп–қонуға ыңғайланып жасалған. 
**Абажа** – тамақ пен ыдыс–аяқ сақталатын кебеженің үлкен түрә. Ағаштан жасалып, киізбен, былғарымен қапталған.
**Кебеже** – сүр ет, құрт, шай салып, сақтау үшін ағаштан жасап, өрнектеген үй жиһазы.
**Әбдіре** – зат сақтайтын үлкен сандық, сырты қаңылтырмен әшекейленіп қапталады.
**Ағаш төсек** – жату үшін пайдаланылатын үй жиһазы.
**Асадал** – тамақ пен ыдыс–аяқ сақталатын кебеже. Шкаф немесе буфет деудің орнына асадал деп атаған дұрыс.
**Жастықағаш** – ерте кезде жастықтың астына салынатын ағаш тиянақ.
**Адалбақан** – киім ілуге арналған үй жиһазы. Киім ілгіш деудің орнына адалбақан деп атаған дұрыс.
**Жүкаяқ** – үйде жүк астына қоятын ағаш.
**Сандық** – киім–кешек т.б. зат салуға арналған үй жиһазы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.Құралұлы Ұлттық Дүниетаным 2. 2002 жыл. ISBN 5-89840-401-5
**Орайот** (лат. *Xeranthemum*) – астралылар тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдік. 

  

Дүние жүзінде Жерорта теңізінен Оңтүстік-Батыс Азияға дейінгі алқапта өсетін **6 түрі** бар. Қазақстанда *Жоңғар (Жетісу), Шу – Іле Алатауларының, Батыс Тянь-Шаньның* қиыршық тасты тау беткейлерінде, қияларында өсетін **1 түрі** – ***ұзын желайдарлы орайот*** (*X. longіpapposum*) бар. Оның *биіктігі 10 – 50 см*. Сабағы тік, жіңішке, сыртын түк басқан. Көп жапырақты, жапырақтары жарғақ тәрізді, шеттері оратылып жатады. Ашық күлгін түсті гүлдері себет гүлшоғырына топталып, сабағының ұшында жетіледі. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жеміс салады. Тұқымы сыртын ақ түк жапқан ұзынша, қиғаш болады. Орайоттың гүлдерінің бір ерекшелігі – кепкеннен кейін де өзінің пішінін, түсін сақтайды. Сондықтан оларды кептіріп, қысқы гүл шоғын (букет), әдемі гүл тізбегін (гирлянд) жасауға пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**The Sunday Times** — жексенбілік үлкен қағаз парақты газет, Біріккен Корольдікте шығады. The Sunday Times-ты Times Newspapers Ltd басып шығарады, News-International компаниясының еншілесі, ол, өз кезегінде, News Corporation иегері. Times Newspapers сондай-ақ, The Times-ке иелік етеді, алайда, осы екі газет бір-бірінен тәуелсіз негізделген және бір иегерге тек 1966 жылдан тиесілі. Руперт Мёрдоктың News International екі газетті 1981 жылы алды. Жыл сайын Sunday Times "байлар тізімін" жариялайтын басылым сатылым саны бойынша рекорд орнатады.

The Times әлдеқайда аз таралыммен, ең көп таралыммен шығатын, The Daily Telegraph кейін Корольдіктегі маңызды күнделікті газет болса, ал The Sunday Times сапалы жексенбілік басылымдар нарығында басым позицияға ие; таралымы 1,3 млн дана тиражы, The Sunday Telegraph, The Observer және The Independent on Sunday қатар алғандағы шығарылым санына тең.

Ең маңызды сюжеттер
-------------------

* 1960-шы жылы: талидомидтердің жанжалы
* 1983 жыл: жалған Гитлер күндектерін жариялау
* 1986 жыл: Израильдің 100-ден астам ядролық оқтұмсық жасағаны туралы ақпаратты жариялау
* 1987 жыл: Ұлыбританияда тыйым салынған MI5 Spycatcher (*«Ловец шпионов»*) агентінің естеліктер кітабы басылымы. 1991 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотта газет Ұлыбритания үкіметін жеңіп шықты.
Кез-келген дененiң қозғалысы жөнiнде оны басқа денелермен салыстыра отырып ғана айтуға болады. Әдетте бұл басқа денелермен қандай да бiр санақ жүйесiн байланыстырады да, қозғалысты осы санақ жүйесiне қатысты қарастырады. Механикадағы Ньютонның заңдары орынды болатын санақ жүйелерiн инерциалды санақ жүйелерi деп атайды. Берiлген инерциалды санақ жүйесiне қатысты бiрқалыпты түзусызықты қозғалып бара жатқан кез-келген басқа санақ жүйесi де инерциалды болады, яғни ол жүйелерде де Ньютон заңдары орынды. Барлық инерциалдық жүйелерiнде механикалық құбылыстар бiрдей болып өтедi. Бұл тұжырым **Галилейдiң салыстырмалылық принципi** деп аталады. Математикалық тұрғыдан алғанда бұл принцип механика заңдарының кез-келген инерциалды санақ жүйесiнде бiрдей теңдеумен сипатталатынын көрсетедi.
Ендi мынадай заңды сұрақ туындылайды: салыстырмалылық принципi тек механикалық процесстер үшiн ғана орынды ма, жоқ әлде басқа құбылыстар үшiн де орындала ма? Басқаша айтқанда, мысалы, электромагниттiк құбылыстар әртүрлi инерциалды санақ жүйелерiнде бiрдей өте ме? Бұл сұрақтың жауабы бiз ойлағандай тым оңай емес. Бұл жердегi негiзгi мәселе жарық жылдамдығымен байланысты. Максвелл теориясы бойынша жарықтың вакуумдығы жылдамдығы мынаған және ешнәрседен тәуелсiз әлемдiк тұрақты екенi шығады. Екiншi жағынан бұл тұжырым жылдамдықтарды қосудың классикалық заңына қарама-қайшы келедi. Оны мынадай мысалдың көмегiмен көрсетуге болады: Жерден u жылдамдықпен ғарыш кемесi ұшып шықсын делiк. Бiраз уақыттан соң ғарыш кемесiнiң жылдамдығының бағытында жарық сәулесiн жiберелiк. Оның Жерге қатысты жылдамдығы c, онда жылдамдықтарды қосудың классикалық заңына әйкес оның ғарыш кемесiне қатысты жылдамдығы *v = с - u* болуы тиiс. Яғни, жарықтың вакуумдағы жылдамдығының мәнi бiз оны қандай координат жүйесiнде өлшегенiмiзге байланысты болып шығады. Ал бұл максвелл теориясынан шығатын қортындыға қарама-қайшы. 
Бұл тұжырымның дұрыс, иә бұрыс екенiне көз жеткiзетiн нақтылы жауапты тек арнайы жасалған тәжiрибе ғана беруi тиiс едi. Мұндай тәжiрибе жасалды. Ол Майкельсон және Морли тәжiрибесi. Бұл тәжiрибе жарық жылдамдығының барлық инерциалдық жүйелерде бiрдей екенiн көреттi.
**Сом**(ауру)- тері мен тері шелінің қабынып ісіп ауыруы.

Ауруды қоздырғыштар
-------------------

Аурудың қоздырғышы- стафилококк немесе стафилострептококк инфекциясы. Бұл қоздырғыштар тері түгінің фолликуласы арқылы өтеді де, теріні қатты қабындырады. Сомның пайда болуына көбіне гиповитаминоз, организмнің жалпы аурулы күйі, зат алмасуының бұзылуы (арықтау, диабет) әсер етеді.

Сом белгілері
-------------

Сом көбіне желкеден, беттен , арқадан шығады. Бетке шыққан сом өте қауіпті, өйткені оның зардабы миға шабуы мүмкін. Сом шыққанда алғашында терінің ауырған жері қатайып қызарады, ортасы көгеріп, сарғыштанып, өзегі көрініп тұрады. Ісік бірте-бірте ұлғайып, дене температурасы 38-40° с-қа жетеді, іріңдеп жарылады. Дер кезінде емделсе, аурудың беті біртіндеп қайтып, орны тыртықтанып бітеді. Сом асқынса ісік ұлғаяды, іріңі организмге жайылып, оны уландырады, без шошиды, жүрек соғуы күшейеді, ісік сыздап қатты ауырып, өте мазасыздандырады. Асқынудан лимфаденит, тромбофлебит, сепсис,иенингит ауруларына шалдықтыруы мүмкін.

Емі
---

Хирургиялық операция, антибиотиктер пайдалану, рентген сәулесімен емдеу.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 343 бет
**Толғақшөп** (лат. *Centaurium*) – көкгүлдер тұқымдасына жататын көп жылыдық өсімдік. Оның сабағы тік, төрт қырлы болып келеді. Қарама-қарсы орналасқан сопақша немесе түзу қияқты жапырақтарының бетінде ұзынша тарама тарамасы болады. Кішкене ал-қызыл гүлдері қалақан тәрізді гүл шоғырына топталған. Биіктігі 15-30 см.

Химиялық құрамы
---------------

Толғақшөптің құрамында: түссіз призмаға ұқсас эритаурин және эритроцитаурин - түссіз кристалдар бар. Одан эритрицин деп аталатын алкалоид және эфир майы мен шайыр да бөлініп алынады.

Дереккөздер
-----------

«Дәрілік өсімдіктер энциклопедиясы» М. Қожабеков.
**Қызылмойын сұқсыр**, (лат. *Podiceps auritus*)   —Сұқсырлар тәрізділер(Podicipediformes) тұқымдасының бір түрі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жемсауы, мойны және екі қапталы қызғылт сары реңді, орташа денелі құс. Тұмсығынан көз арқылы құлаққа қарай тұқыл түзетін ашық қызғылтсары жолақтар созылады, соған байланысты олар "тұқылды" құстар деп аталады, қызылмойын сұқсыр тайга зонасы мен орманды дал зонасына қоныстырып , ұялау үшін Қазақстанға солтүстіктен ғана -орманды дала зонасының суқоймаларына енеді. Бұдан басқа ол таудан қашқақтамайды , теңіз деңгеиінен - 1000м және одан жоғары Алтайдан кездеседі. Тоқтау сулы немесе суы нашар ағатын , су бетінде өсімдіктер бер шағын суқоймаларды ұнатады. Ұяларын қалқыма аралшаларда ғана емес, су жағасына да орналастырады. Салындыда-5,оқта-текте 6 жұмыртқа болады. Жас балапандар қанатына көтеріле салысымен алысқа көше бастайды. Ұшып өту кезінде біздің елдің әр түрлі бөліктерінен кездесуі мүмкін.

Таралуы
-------

Қазақстанда өте сирек кездесетін сұқсырлардың бірі.

Еуропа, Азия и Солтүстік Америкада жиі кездеседі.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* Museum specimenMuseum specimen

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Птицы

* "Құстар" мектеп энциклопедиясынан
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Қызылмойын сұқсыр**
Краков жұмысшылар көтерілісі
**Краков көтерілісі** - Краков жұмысшыларының билеуші буржуазия помещиктік топқа қарсы 1923 жылғы 6 қарашадағы қарулы көтерілісі.

Көтеріліс туралы
----------------

Коммунистік партия жұмысшыларды шешуші күреске шақырды. Қаланың үкімет орындары митингіге жиналған жұмысшы бұқарасына оқ атты. Қақтығыс кезінде 18 жұмысшы және 14 полиция адамдары мен солдаттары қаза болды. 6 қарашаның кешіне қарай қаланың жұмысшы аудандары көтерілісшілердің қолына көшті. Алайда, *Польша социалистік партиясының (ПСП)* басшылары үкіметпен келісімге келіп, көтерілісшілерді алдау арқылы 7 қарашада қарусыздандырды. Краков көтерілісі жұмысшы қозғалысының сол кездегі ең шарықтау шегі болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 63 бет
Collegium Novum
 Краков Университеті
Ягеллон университеті

**Краков Университеті**, Ягеллон университеті – Польшаның ежелгі университеттерінің бірі. 1364 жылы Ұлы Казимир негізін қалаған, 1400 жылы Владислав Ягайло (аты осыдан туған) Париж университетінің үлгісімен қайта құрған. Краков Университетінің оқу және ғылыми өмірінің гүлдену шағы – 15 ғасырдың соңы мен 16 ғасырдың бас кезі. Университеттің теология, заң, медицина, еркін ғылымдар факуьтеттері болды. Бұл кезеңдерде Краков Университеті математика, жаратылыс тану ғылымдары саласында елеулі табыстарға жетті. Краков Университетінде Польаның көрнекті ғалымдары мен жазушы, ақындары оқыды және сабақ берді (матем. В. Брудзевский, Н. Коперник, астроном Я. Снядецкий). 16 ғасырдың орта кезінен бастап Краков Университетінде оқу діни схоластикалық сыпат алды. Краков Университет кітапханасының 1 млн-нан астам дана кітап қоры бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты
-----------------------------------------

Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты (ҚАМӨЗ, ор. КМНПЗ) – Қызылорда облысы Қызылорда қаласында орналасқан мұнай өндіру зауыты. 2008 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан зауыт жеке меншік қолында.Мұнайды өңдеу үшін Украина және Қазақстанның Алматы қаласындағы «Монтаж Инженеринг» компаниясының жасаған құрылғылары қолданылады. Мұнайды тазарту үшін айналмалы суды пайдаланады.
Зауыт қазіргі таңда 128 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр: 
• лаборатория қызметкерлері;
• машинисттер;
• инженерлер;

Зауыт мақсаты
-------------

Мұнайды өңдеу схемасы
Зауыттың ең басты мақсаты – мұнайды өңдеу. Мұнайды Құмкөл бассейніндегі Сарыбай кен орынынан өңдіріп, Қызылорда қаласындағы бұл зауытқа тасымалдайы. Бұл өнім өңдеуге жіберілмес бұрын лабораториялық тексерістен өтеді. Тасымалданған мұнайдан үш түрлі өнім алынады: бензин, мазут және дизельдік отын. Күнделікті өндірілетін өнімнің, яғни 305 тоннаның, 45% -ы дизельдық отын, 37% -ы мазут, 18%-ы бензин. Өндірілген бензин Қызылорда облысы аймағына таратылып, ішкі рынокты дамытса, мазут Голландия мен Ұлыбритания мемлекеттеріне экспортталады.

Экологияға тигізетін әсері
--------------------------

Ауаға иіс газы мен көмірқышқыл газы бөлінбеуі үшін сақтандырғыш клапандар орнатылған. Алайда, мұнайды өңдеу табиғатқа қалай болса да зиянын тигізбей қоймайды. Экологиялық орталықтардың сараптау нәтижесінде пропан және бутан газдары атмосфераға ұшатыны дәлелденді.

Зауыттың тұтынушылары
---------------------

Өнімді қолдануға келетін болсақ, бұл зауыттың тұрақты тұтынушылары жоқ, яғни өнім ақшаға сатылады немесе дайын өніммен айырбас жасалады. "ҚұмкөлТрансСервис" компаниясымен мұнайды көлік немесе поезд арқылы тасымалдап, соляркамен айырбас жасайды. Көбінесе жаз айларында өнім көлемі жоғары, ал қыс айларында өнім біршама төмен дәрежені көрсетеді.