recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«Абай» 1995 жылғы пошта маркасында
**«Абай»** — Абай Құнанбайұлының Салихитдин Айтбаев салған портреті.

Айтбаевтың шығармашылығында портрет маңызды орын алады. Портреттерді салу кезінде ол өз-өзімен бетпе-бет еркін болатын, тақырыптық композицияда әйтеуір бір қырынан қосарлана жүретін идеологиялық міндеттен құтылатын. Ол өзі портретін салып жатқан адамының тартымдылығына еріксіз әсерленетін де осы әсерін кенеп бетіне түсіруге, кескіндеменің түр-түс жасау құрылымына шығаруға ұмтылатын.

Сурет 1994 жылы салынған.

Одан бұрын, яғни 1980-ші жылдардың орта тұсында салынған нұсқа да бар. Мұнда Абай еш фонсыз бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қатаң стиль» өкілдері (60-жылғылар)
2. ↑  Абай Құнанбайұлы. Суреттер
3. ↑  Айтбаев Салихитдин / Портрет Абая

Сілтемелер
----------

* Абай бейнесі бейнелеу өнерінде

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Салихитдин Айтбаевтың туындылары |
| --- |
|  |
| 

Абай • Айгүл • Ана • Әке • Ә. Әлім­жанов • Бақыт • Бригада жиналысы (Түскі ас) • Е. Мергенов • Жас қазақ­тар • Киіз үй алдындағы қыз • Қонақ келді • Қыздың портреті • М. Әуезов • Мединаның портреті • Медресе. Хива • Сәулетші Сүлейменов • Суретші шеберханасында • Таң • Терезе алдындағы қыз • Шопандар демалысы • *пейзаждар* • *графикалар*
 |

 |
Сюань-Цзянь
**Сюань Цзянь** (лат. *Xuánzàng*) - Будда дінін насихаттаушы монах, дін жолын қуған адам. 30–40 жыл-дары Үнді жеріндегі буддалық əулие орындарды қасиет тұтып, ара лап шығады. Оның жолы Шы ғыс Түркістан, Орта Азия арқылы өтеді. Ол өз саяхаты барысында көрген-білгендерін «Батыс елдері нің сипаттамасына» енгізеді. Сюань-Цзянь аталған еңбегінде Қазақстан территориясындағы қалалардың арасында Тараз бен Исфиджаб қалаларын атап өтеді. Сондай-ақ өзінің түркі қағаны мен кездесуін суреттеп жазады. Ол қазақ жерінде болған Қытай елінің саяхатшыларының бірі. Ол будда дінін уағыздау мақсатында Орта Азия, Үндістан, т. б. елдерде болып, бірқатар мемлекеттерді аралайды. Сюань Цзянь өзі нің жүріп өткен жерлері туралы көптеген құнды жазбалар қалдырған. Соның бірі «Ұлы Тан əулеті кезіндегі Батыс өлкесі туралы жазбалар» («Да Тан Сиюйцзи») деп аталады. Ол Түркі қағандығының астанасы Суяб қаласына да келіп, түрік қағанымен кездескен. Ол өз шығармасында осы кездесуді, кездесу кезінде алған əсерін, көрген-білгендерін, түрік қағанының сарайын, түрік ақсүйектерінің киімдерін, түрік тайпалары мен басқа да тайпалардың кəсібін, əдет-ғұрпын суреттеген. Сюань Цзянь Суяб, Навакет, Талас қалалары арқылы жүріп өткен.

Дереккөздер
-----------

* «Сен білесің бе?» энциклопедиясы. / Құраст.: Қ. Ж. Райымбеков, Қ. Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Сьюзен Коллинз** — американдық жазушы, балаларға арналған көптеген кітаптардың және жастарға арналған «The Underland Chronicles» және «The Hunger Games» трилогияларының авторы.

Биография
---------

Сьюзен Коллинз 1962 жылы 10 тамызда Коннектикут штатындағы Сэнди Хук ауылында, әскери әуе күштері офицерінің жанұясында дүниеге келді. Әскери қызметкер болғандықтан мистер Коллинзге тұратын жерін жиі ауыстырып, әйелі мен балаларымен бірге көшуге тура келген. Осылайша, Сьюзен балалық шағын көшумен өткізді.
Жазушыда арнайы білім болған жоқ, Нью-Йоркта драматургияны оқыды.

Өз мансабын 1991 жылы Нью-Йорк қаласына көшкеннен кейін «Nickelodeon» телеарнасында балаларға арналған сериалдарға сценарий жазумен бастады. «The Mystery Files of Shelby Woo», «Little Bear», «Oswald», «Clarissa Explains It All» сияқты жобалар Сьюзенді балаларға арналған кітап жазуға қанаттандырды. Осылайша 2003 жылы оның «Gregor the Overlander» романы жарық көрді.

2008 жылының қырқүйегінде Scholastic Press басылымы «The Hunger Games» трилогиясының 1-бөлімін шығарды. Сьюзен Коллинз бұл романды әкесінің Вьетнамдағы қызметінен естеліктері және де грек аңыздарымен байланыстырған. Мысалы, Минотавр мен Тесейдің лабиринті мен соғыстан кейінгі салдар, аштық, кедейлік туралы оқиғалар сюжеттің дамуына үлкен әсерін тигізді.

Келесі жылы «Catching Fire», ал 2010 жылы «Mockingjay» атты кітаптары басылып шықты.

Қазіргі уақытта жанұясымен Коннектикут штатында тұрып жатыр. 1994 жылы қызы, ал 1999 жылы ұлы туды.

Қызықты мәліметтер
------------------

* «The Hunger Games» 60 апта бойы бестселлер болып саналды.
* 2010 жылы Time Magazine Сьюзен Коллинзді ең ықпалды адамдардың қатарына енгізді.
* 2012 жылы Amazon интернет-дүкені Сьюзеннің кітаптарын ең көп сатылатын деп атады.
* Жазушыға сюжетке реалити-шоуды енгізу туралы ой теледидар қарап отырғанда келді. Ол жастарға арналған бағдарламаны бақылап келесі арнаға ауыстырғанда Ирактағы соғыс туралы репортажға көзі түсті.
* Бестселлер атанып фильмге айналған «The Hunger Games»'тің 2 романының таралымы 2 миллион данадан асып кетті.

Дереккөздер
-----------
**Луиш Мигел Бриту Гарсиа Монтейру** (порт. *Luís Miguel Brito Garcia Monteiro*; 4 қаңтар 1980 жыл, Лиссабон, Португалия), **Мигел** (порт. *Miguel* ретінде танымал) — португалиялық футболшы, қорғаушы. 2004 жылғы Еуропа біріншілігінің күміс жүлдегері.

Карьерасы
---------

"Спортинг Лиссабон" клубының түлегі. 1996 жылы "Эштрела Амадора" клубына қабылданды. 1999 жылы 30 сәуір күні сырт алаңда "Боавиштаға" қарсы тұңғыш ойынын өткізді. 

2000 жылы жазда "Бенфикаға" ауысты. Клуб сапында 2004/05 жылдары Португалия чемпионы атанды.

2005-12 жылдары "Валенсияда" ойнады. 

Ұлттық құрама сапында 2003 жылы 12 ақпанда Италиямен жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты. 

2004 жылғы Еуропа чемпионатының бірнеше кездесуінде алаңға шықты, Грекияға қарсы өткен финалда 43 минут қана ойнап, жарақат алды да, алмастырылды. Бұл ойында Португалия 0:1 есебімен ұтылып, чемпион атана алмады.

Кейін 2006, 2010 жылдары әлем чемпионатына, 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

«**Бенфика**»

* Португалия чемпионы (**1**): 2004/05
* Португалия кубогы (**1**): 2003/04
* Португалия суперкубогы (**1**): 2005

«**Валенсия**»

* Испания чемпионатының қола жүлдегері (**2**): 2005/06, 2009/10
* Испания кубогы (**1**): 2007/08

Португалия
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2004
* Әлем чемпионатыныің жартылай финалисі: 2006

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі Мұрағатталған 25 мамырдың 2013 жылы.
**Берік Насымқұлұлы Шайықов** (қаз. *Берік Насымқұлұлы Шайықов*; 20 ақпан 1994, Талдықорған, Қазақстан) — қазақ футболшысы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

Талдықорған футболының түлегі. 2009 жылы қазақстандың бірнеше баламен бірге "Оле Бразил" (Бразилия) футбол академиясына аттанып, 2011 жылы оралды. Оралған соң 2012 жылы кәсіпқой карьерасын "Астана-1964" клубында бастады.

2013 жылғы маусымды "Бәйтеректе", 2014 жылғы маусымды "Жетісуда" арендада өткізді. 

2014 жылдың соңында "Астана -1964" клубы тарады да, Берік тағы бір елордалық клуб — "Астанаға" ауысты. 

2015 жылы "Ертіске", 2016 жылы "Жетісуға", 2017 жылы "Оқжетпеске" жалға берілді. 2017 жылдың ортасында "Астанаға оралды. 2018 жылы "Оқжетпесте" ойнап, 2019 жылы "Шахтерға" ауысты.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (*footballfacts.ru*)
Тип 11
**Тип 11** - Жапония императорлық армиясының қолға ұстайтын пулеметі. 11 индексі император Тайсеннің билік құрған жылдарын білдіреді.

Пулеметтің қоректену жүйесі әмбебап болатын: бес патронға арналған винтовкалық оқсауыт арнайы бункер-қабылдағышқа салынатын.
Мұндай құрлымның артықшылығы да *(басқа жаяу әскер қаруларымен бірге атыс жиынтығын бірег ұстау, артық заттар тасымалдау, т.б.)*, кемшелігі де *(тез ластану)* болады.Бункерді кез келген уақытта толтыруға болатын.
Кеңестік жұмысшы-шаруалар армиясы Манчьжуриядағы қақтығыс кезінде аталған қарумен танысып, Кеңес шенеуліктері пулеметке қызуғышылық танытты.
КСРО-да осыған ұқсас бункері бар, саны шектелген «ДП» пулементтері шығарылды. Бірақ кейін топтап шығаруға ұсыныс түспеді.
Пулеметтің ауыспалы ұңғысы былғарыдан тiгiлген 
радиаторға орнатылады. Оқ ашық оқпаннан атылады, оқты 
бiр-бiрлеп ату режимi қарастырылмаған. 
Пулеметтің дизайнын француздардың пулеметіне негіздеп Кижиро Намбу дайындады.
Пулеметті тіреумен де, арнайы үштанған станокқа қойып та қолдануға болады.
Оның тағы бір нұсқасы Тип 91 - 1931 жылы жасалған, танкіге арналған пулемет. Оптикалық көздегіш бар, бункер көлемі ұлғайтылған.
*Тип 11* пулеметі 1922 жылы белсенді қолданыста болды. 1947 жылға дейін 29 000 дана пулемет шығарылды.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
*
**Типтік бейне** – Көркем әдебиеттегі жинақталған адам образы. Көркем шығармада адам өмірі, басқа адамдармен өзара қарым-қатынасы, наным-сенімдері, ойы мен сезімдері мінез-құлықтары жиналса суреттеледі. Жазушы өз шығармасында бір адамның ғана сипатын көрсетіп қоймай, сол адамның өмір сүрген ортасына, оны қоршаған адамдарға тән сипаттармен толықтырып, жинақтайды.

Типтік бейне сипаты
-------------------

Көркем туындыдағы типтік образ қаламгер суреттеп отырған қоғам мен дәуір туралы түсінік береді. Мысалы, Мұхтар Мағауиннің «Бір атаның балалары» деген шығармасындағы Ахмет шалды типтік образға жатқыза аламыз. Ол соғыс кезіндегі жетім қалған балаларға қамқор болған адамдардың жиынтық бейнесін береді және соғыс кезіндегі қазақ ауылының тұрмыс- тіршілігіне тән ерекшкліктерді де көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті Жаратылыстану-математикалық бағыт "Арман-ПВ" баспасы 2014ж ISBN 978-601-220-688-3
**Комотини қаласы** (Грекия) (гр. *Κομοτηνή*) – Грекияның солтүстік-шығысындағы қала. Халық саны 52 659 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың атауының шығу тарихы осы уақытқа дейін нақты белгісіз. Қазба жұмыстары барысында адамдар бұл аймақты палеолит дәуірінен бері мекендеген. Біздің заманымызға дейінгі 2000 жылы аймақты көне фракиялықтар мекен еткен. Біздің заманымызға дейінгі 7 ғасырда Орталық Грекия мен Эгей теңізінің аралдарынан отаршылдар келіп, жағалаудың маңында тұрақтады. Бұл *Марония*, *Дикея*, *Авдира*, *Месимвира* және *Энос* қоныстарының қалыптасып жатқан кезі еді. Бұл қоныстар уақыт өте маңызды коммерциялық орталыққа айналады. Біздің заманымызға дейінгі 4 ғасырда Фракияны Ескендір Зұлқарнайын жаулап алады.

Қалада 20 шамасында бастауыш мектеп, 7 гимназия немесе толық емес орта мектеп, толық орта білім беретін 4 мектеп және техникум бар. Комотини – Солтүстік Грекиядағы жақсы танымал университет. 1973 жылы қалада *«Демокрит» Фракиялық университеті* ашылады. Онда: 

* Заң мектебі
* Халықаралық экономикалық қатынастар және Даму бөлімі
* Дене шынықтыру және Спорт
* Тарих және Этнология
* Грек әдебиеті
* Әлеуметтік әкімшілік
* Халықаралық қаржы қатынасы және Даму
* Тілдер, Әдебиет және Қара теңіз елдерінің өркениеті факультеттері бар.

Танымал тұлғалар
----------------

* Каратеодори, Константин [1873-1950] – грек тегінен шыққан немістің ұлы математигі. Ол Берлинде туғанымен ата-тегі Комотиниден шыққан. Қалада Каратеодоридің мұражайы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
### Жалпы мәліметтер

Бақа оты тұқымдасы - суда өсетін көп жылдық дара жарнақты өсімдіктер тұқымдасы. Жапырағы су бетінде қалқып не су ішінде өсіп тұрады. Гүлі:

* актиноморфты
* кейбіреулерінде қос жынысты
* көпшілігінде дара жынысты
* күлтесі реңді немесе көріксіз.

Бір аналығы бар, аналық гүлдері жеке-жеке орналасқан, 3-15 аталығы бар, аталық гүлдері жартылай шатырша гүл шоғын құрайды. Етті немесе құрғақ жемісті. Тұщы суда немесе теңізде өсетін 15 туысқа жататын 100-ге жуық түрі белгілі. Үнді және Тынық мұхит жағаларының кейбір жерлерінде өсетін туыстарының түрлері 10 м тереңдікке дейін ну қопа болып өседі және бұлардың тіршілік ортасына бейімделгені сонша, су ішінде тозаңданады, КСРО-да бақа оты тұқымдасының 6 туысы бар. Қазақстандағы 4 туысы (бақа оты, гидрилла, тәнкесер, валлиснерия) Семей, Көкшетау, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Арал теңізі маңында өседі. Бақа оты тұқымдасының кейбір түрі аквариумда өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 109-бет
Қолорақ. ҚР ҰМ қорынан. Темірден жасалған басы доғалданып келіп ұшына қарай сүйірленген. Сондай-ақ, ол станокпен жонылған жұмыр ағаш саппен сапталған. Қолорақтың жалпы ұзындығы 63 см, сабының ұзындығы 13 см.
**Орақ**, **Қолорақ** – егін немесе шөп оруға арналған құрал.

Пайда болуы мен пішіні
----------------------

Қолорақ. ҚР ҰМ қорынан. Ұзындығы 47,5 см, темір басы жатағандау иіліген, ара жүзді, ағаш сапты орақ түрі де бар. Бұның алдыңғысынан ерекшелігі – сабы жұмыр ағаштан жонылып қолдан сапталған. Орақ басы босамас үшін саптың мойыны құрсауланып, екі жаны шегемен тойтарылып бекітілген.
Адам баласы өнім өндіре бастаған неолит дәуірінде пайда болған. Алғашқыда микролит тастар таңдап алынғанда, ағашқа немесе сүйекке ұзына бойына орнатылып, қара маймен бекітілген. Онымен жабайы дәнді дақылдар немесе қолдан өсірілген егін орылды. Қола және темір дәуірлерінде орақ металдан жасалды. Ол кездегі орақ сәл ғана иілген, шағын болды. Уақыт өте келе көлемі үлкейіп, жетілдірілді.  

Орақтың жарты ай тәрізді доғалданып темірден жасалған негізгі бөлігі – басы және ағаштан жасалған сабы болады. Орақты қолорақ деп те атай береді. Дәстүрлі қазақы ортада орақты әркім өзінің шаруашалық қажетіне қарай тиісті мөлшерде ауылдағы ұстаға арнайы тапсырыспен жасатып алды. Дегенмен, орақтың көшпелі ортада ежелден қалыптасқан өзіндік қалпы болды: жарты ай пошымды басының ұзындығы бір жарым қарыс, жалпақтығы екі елі шамасында, сабы бір қарыстай болып келеді. Кейбіреуінің жүзі араның жүзі сияқты жасалды.   

Совет дәуірінде қазақ ауылдарында орақтың фабрикада жасалған нұсқалары қолданысқа енді.

Қолдану барысы
--------------

Орақпен егін орғанда сол қолмен егіннің шетінен шақтап уысқа қыса ұстап, оң қолдағы орақты сабақтың сыртынан салып, өзіне қарай тартып кесіп отырады. Егінді еңкейіп жүріп оруға да болады. Дегенмен, мұндай тәсіл адамның белін талдырып жіберетіндіктен орақшы бір тізерлей отырып орғанды қолайлы көреді. Қолорақпен орылған егінді бір жерге топтап шетінен баулайды. Сондай-ақ, қолорақ егіннің арам шөбі мен малға шөп дайындауға да пайдаланылды. Қолорақтың белорақ деп аталатын түрлері де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
2. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969;
* Хозяйство казахов на рубеже XIX-XX веков. Материалы к историко-этнографическому атласу. Алма-Ата: Наука, 1980;
* ҚӘТС. 9-том. Алматы: Арыс, 2008;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Константин Владимирович Котов** (7 қазан 1973, Шевченко, Қазақ КСР, КСРО) — Қазақстан және кеңес футболшысы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Алғаш рет Котовты бапкерлер Шевченкода өткен «Былғары доп» турнирінде байқаған. 1990 жылы Котов жергілікті "Ақтау" командасында алғашқы кәсіби ойынын өткізді. 1994 жылы Котов Махачкалаға көшіп, жергілікті "Динамо" мен "Анжи" командаларында ойнады. Келесі жылы Кавказда соғыс басталып, Котов бұл қаладан кетуге мәжбүр болды. 1995 жылы Котов Қазақстанға қайта оралып, өскемендік "Востокқа" ойнай бастады. Одан кейін Котов ақтаулық "Мұнайшыға" бір маусым ойнап, 1997 жылы ол "Астана" клубына шақырылды. 2001 жылы Котов бұл клубтан кетіп, қарағандылық "Шахтер" мен қостанайлық "Тобыл" клубтарында ойнады. 2007 жылы Котов қайтадан "Астана" клубында болды. Бірақ бұл кезде клуб келісім-шарт жасасудан бас тартты. Клубтық карьерасының соңғы маусымдарын Котов "Тараз" бен "Ордабасы" клубтарында өткізді.

### Ұлттық құрамада

Ұлттық құрамада Котов 1996 - 2003 жылдар аралығында 17 ойын өткізіп, құрамада доп соқпаған. Алғашқы ойынын Константин Сирияға қарсы өткізді (12.07.1996, Азия Кубогына іріктеу кезеңі, есеп 0:1), соңғы ойынын Польшаға қарсы ойнады (06.06.2003, Жолдастық кездесу, есеп 0:3).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Константин Котов в «Астане» Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.
2. ↑  Казахстанский футбол | Lyakhov.KZ - Большая энциклопедия Казнета

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com |

 |
**Проекторлық қорғағыш** (орыс. Протекторная защита). Потенциалы аз анодтық жердегі кабель қабығын тотығудан қорғау үшін оған изоляцияланған сым арқылы жерге қарағанда потенциалы теріс таңбалы болатын электрод қосады. Тотығудан қорғаудың мұндай әдісін «протекторлық қорғау» деп атайды. Протекторлық қорғаудың мәнісі анодтық жерде жатқан кабельге изоляцияланған сым арқылы төмен төмен потенциалды электрод қосу. Сонда электрод анодтың рөлін атқарып, ол арқылы ток жерге кетеді де, кабель қабығы катод міндетін атқарып тотығудан қорғалады. Протекторлық электродтан ток жерге кеткенде, ток шығыны болып, ол бірте-бірте азаяды. 10 килограмдық электрод шамамен 10 жылға жарайды, содан кейіе оны ауыстыру керек. Егер жердегі кабель біреу емес бірнешеу болғанда, олардың әрқайсысына жеке-жеке электрод керек.

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
**Луганский атындағы көше** - Көшеге екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, ұшқыш, авиация генерал-майоры Сергей Данилович Луганскийдің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.08.1977 345 шешімі) берілген. Сергей Данилович Луганский (1918-1977) Алматыдa дүниеге келген. Ұлы Отан соғысында жойғыш авиациямен 417 рет ұшып, 200 рет әуе шабуылын жасаған.

Орналасқан жер
--------------

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қармысов көшесінен басталып, Тәттімбет көшесіне дейін созылып жатыр.

* Көшенін ұзындығы - 1930 метр.

Бұрынғы атауы
-------------

* Винодельческая көшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Малов атындағы көше** - Көшеге көрнекті туркітанушы, КСРО ғылым академиясының корреспондент мүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген,ғылым қайраткері. Сергей Ефимович Маловтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 # 222 шешімі мен Алматы қалаусы берілген.) Малов Сергей Ефимович (1880-1957) Қазанда туған.
Ол - Батыс және Орталық Қытайда экспедицияда болып, ұйғыр, сары ұйғыр, лобнор, сапар халықтарының тілі, әдебиеті мен этнографиясынан мол мәліметтер жинаған, Орхон-Енисей жазуларының көлемді нұсқаларын тауып, бастыртқан ғалым.

Орналасқан жер
--------------

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. 

* Көшенін ұзындығы - 1000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қоян жылы** – он екі жылдық жыл санау жүйесіндегі төртінші жыл атауы. Ежелгі мүшел есебімен жыл санау жүйесінде циклдің басы әртүрлі болып келеді: көптеген халықта – тышқан, Алтай-Саян түркі тілдес халықтарында – жылан, Еділ бойын жайлаған түркі тілдес халықтарда – қоян деп есептелінеді.

Жылдың келеңсіз жақтары
-----------------------

Он екі жылдық мүшел есебінде қоян жылы қазақтың соңғы екі ғасырлық тарихында малға жайсыз жұт, аштық пен ауыртпалық сияқты келеңсіз жақтарымен халық жадында сақталған. Қазақ тарихындағы «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» бастауы қоян жылға дөп келген. Ол туралы қазақ этноастрономиясының негізін салушы Х. Әбішевтің еңбегінде арнайы талданады. Ескі санатпен 1867-68 жылы болған жұтты «жалпақ қоян жұты», 1879-80 жылдары «үлкен қоян жұты», 1891-92 жылдары «кіші қоян жұты», 1915-16 жылдары «тақыр қоян немесе аққоян жұты», 1926-27 жылдары «көкқоян жұты» деген болды. Мұндағы бас-аяғы 60 жылдың, яғни бір толық мүшел циклінде қоян жылы бес рет келеді. Соның біреуінде ғана яғни 1903-04 жылдары ғана жұт болмаған. Бұл халықтық пайымның негізді екендігін байқатады. Халық қоян жылы жұттың сипатына қарай оған ат берген. Мысалы, жазда құрғақшылық болып шөп шықпай қалудан болған қоян жылы жұтты «тақырқоян жұты» немесе тақырқоян жылы деп атап кеткен. Аталған жұттарда қазақ жұртының негізгі күнкөріс өзегі болған төрт түліктің орасан зор шығынға ұшырағаны ауыз әдебиеті нұсқаларында сақталған. Патша әкімшілігінің статистикалық деректерінде қоян жылдарындағы жұтта кейбір өңірлердегі қазақтардың малының төрттен бірі, тіпті тең жартысы қырылғандығын туралы мәліметтер бар. Қоян жылы жиі болып тұратын жұттардың бір себебі күн көзінің белсенділігінің кемуімен байланысты деген пікірлер бар. Мәшһүр Жүсіп «адамды «жыл билеп ерікке қоймайды деп, адам мінезінің әр жылдағы хайуанға ұқсастығын көрсетеді» деп пайымдайды. Яғни адам туған жылы атауындағы жануарлармен мінездес болатындығын айтады. Халықтық пайымда қоян жылы туған бала әлжуаз, қорқақ, үрейшең болады дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Шахматов В. О происхождении двенадцатилетнего животного цикла леточисления у кочевников. Вестник АН Каз ССР. 1955. №1. С.43-53;
* Тюхтенева С.П. Календарь 12-летнего цикла у алтайцев. Проблемы изучения древней и средневековой истории Горного Алтая. Горно-Алтайск, 1990. С.243-256;
* Қашқари М. Түрік тілінің сөздігі. 3 томдық шығармалар жинағы. Қазақ тіліне аударған, алғысөзі мен ғылыми түсініктерін жазған А. Егеубай. Алматы: Хант, 1997-1998;
* Әбiшев Х. Аспан сыры. Алматы: Жазушы, 2009;
* Ысқақов М. Халық календары. Алматы:Жазушы, 2009;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуМүшел жылдары |
| --- |
|  |
| Жылдар | 
Тышқан · Сиыр · Барыс · Қоян · Ұлу · Жылан · Жылқы · Қой · Мешін · Тауық · Ит · Доңыз |

 |
**Жорди Альба Рамос** (кат. және исп. *Jordi Alba Ramos;* 21 наурыз 1989, Оспиталет-де-Льобрегат, Каталония) — испандық сол қапталдағы қорғаныс ойыншысы. Қазіргі таңда "Интер Майами" сапында және Испанияның ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының жеңімпазы.

Мансабы
-------

### Клубтық

Жорди Альбаның ең алғаш футбол клубы каталониялық "Барселона" болады, бірақ ол Барселонада көп болмайды да, испаниялық "Валенсия" футбол клубына өтеді және өзінің кәсіби мансабын осы клубта бастайды.

Бұл клубта Альба 28-ші нөмірде өнер көрсетеді. "Валенсия" футбол клубында Альба ең алғаш 2009 жылы 13 қыркүйекте «Реал Вальядолид» клубына қарсы ойнайды. Ол ойында Валенсия 4-2 есебімен жеңіске жетеді, ал "Валенсия" үшін ең алғашқы голын Альба 2010 жылдың 11 сәуірде «Мальорка» клубына қарсы ойында соғады. Ол ойын 2-3 есебімен "Валенсия" жеңіліс табады.

2010 жылдың 16 сәуірінде Альба өзінің екінші голын «Альмерия» клубына қарсы соғады да, 3-0 есебімен жеңіске жетеді. Сол жылдың 23 сәуірінде Альба мадридтік "Реал" клубына соғады, дегенмен ол ойында "Реал" 3-6 есебімен жеңіске жетеді.

2012 жылы маусым айында "Барселона" "Валенсиядан" Жорди Альбаны 14 млн. еуроға сатып алады. "Барселона" сапында Альба 18-нөмірмен қорғаныс шебінде өнер көрсетеді. 8 тамыз күні 2012 жылы Альба "Манчестер Юнайтед" футбол клубына қарсы "Барселона" сапында ең алғашқы ойынын өткізеді. 

21 қазан күні Жорди Альбаның "Барселона" сапындағы ең алғаш голы «Депортиво» қақпасына кіреді және сол ойында Жорди Альба өзінің қақпасына да бір гол соғады. 3 қараша күні Испания чемпионатында өзінің "Барселона" үшін екінші голын "Сельтаға" соғады.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2011 жылы қыркүйекте ЕУРО-2012 іріктеу матчтарында алаңға шықты. 

2012, 2016 жылдары Еуропа чемпионатына, 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

Испания Испания

* Еуропа чемпиондары: 2012

Испания Валенсия

* Испания чемпионатының 3 орын иегерлері (3): 2009/10, 2010/11, 2011/12

Испания Барселона

* Испания чемпиондары: 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Испания кубогы: 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2020/21

* УЕФА чемпиондар лигасы: 2014/15
* Клубтар әлем чемпионаты: 2015
* Испания Суперкубок иегерлері: 2013, 2016, 2018
* УЕФА суперкубогы: 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Герои ЕВРО: 2012 - Жорди Альба | ЕВРО-2020 | UEFA.com (орыс.)
2. 1 2  Jordi Alba  (ағыл.).  FC Barcelona. Тексерілді, 11 ақпан 2022.

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Sports-Reference.com · Transfermarkt · worldfootball.net · Internet Movie Database |

 |
**Анна Петровна** (27 қаңтар (7 ақпан) 1708 — 4 (15) наурыз 1728) — І Петрдің және Екатеринаның төртінші баласы және екінші қызы.

Биография
---------

Анна Петровна
Анна туған кезде оның анасы І Екатерина әлі І Петрдің көңілдес әйелі болған, ол тек үш жылдан кейін ғана оның заңды әйелі болды. 5(16) қаңтарда 1708 жылы Петр қолхат-өсиетнама толтырады. Ол өзінің өлімінен кейін Екатерина мен оның қызына үш мың рубль беруге бұйырды.

Қыз өзінің бөлесі V Иванның қызының Анна Иоанновнаның атын алды.

1711 жылы 6 (17) наурызда патшаның қызы атанды, ал 1721 жылы 23 желтоқсанда патшаның тақ мұрагер қызы атанды.

Анна Петровна өте қабілетті оқушы болды, ол көп кітап оқитын, төрт шетел тілді жетік меңгерген.

1711 жылдан бастап Аннаның патша қызы екені туралы жарияланғаннан кейін оған Санкт-Петербургте жер беріледі.

Бассевичтің арқасында 1724 жылдың 23 қарашада (4 желтоқсанда) Карл Фридрих Шлезвиг-Гольштейн-Готторопский Анна Петровнамен некелесу туралы келісімге қолын қойды. Ұлы Петрдің Ресей тағын сүйікті қызына – Анна Петровнаға бергісі келгені туралы да ақпарат бар. Герцог пен Аннаның некелесу жорасы І Екатеринаның көзі тірісінде – 1725 жылы 21 мамырда (1 маусымда)  өтті. Содан соң герцог Жоғарғы құпия кеңістің мүшесі болып, үлкен қуатты иеленді.

Герцогтың жағдайы І Екатеринаның өлімінен кейін өзгерді. Сол кезде бүкіл билік Мешиковтың қолына келді. Ол өз қызын ІІ Петрге үйлендірмек болды. Меншиков Аннаның оның қызын орыс тағында көргісі  және оған бөгет болғысы келгендіктен, оның күйеуімен араздасты. Көп кешікпей 25 шілдеде (5 тамызда) 1727 жылы Анна мен герцог Петербургті қалдырып, Гольштейнға көшеді. 10 (21) ақпанда Кильде Анна Карл Петр Ульхрты (болашақ Ресей императоры ІІІ Петрді) дүниеге әкеледі. Бірақ Анна тез арада босанудан кейінгі толғақтан жиырма жасында көз жұмады. Өлімінің алдында оның Петербургте, Петропавл соборында, әкесінің мазарының қасында оны көмгенін қалады. Бұл оның өтінішін 1728 жылы 12 (23) қарашада орындайды.

Өз заманына Анна өте білімді болды, ол төрт шетел тілді: француз тілінде, неміс, италяндық және шведтік тілдерін жетік меңгерді. Сондай-ақ Анна Петровнаның балаларды өте жақсы көретіндігі және ол өзінің І Екатеринаның билігі кезінде көлеңкеде қалған жиенін Петрді (Алексей Петровичтің баласын) қатты жақсы көргені мәлім.

Естелік
-------

Аннаның құрметіне 1735 жылы оның күйеуі Әулие Анна орденің құрды. 1797 жылы Павел императоры тұсында Ресей империясының мемлекеттік сыйына айналды.
**Күрдістан** (Күрд: کوردستان) – Күрдтер мекендеген таулы өлке. Күрдістан Ирак, Иран, Түркия және Сирияны қамтиды. Оны алғаш рет күрд мекені ретінде Махмұд Қашқари «Диуани лұғат ат-түрк» кітабында танып, әлем картасында «әрзул әкрад» деп атаған. Араб тілінде «әрзул әкрад» «Күрдтер елі» дегенді білдіреді. «Күрдістан» сөзі алғаш рет Селжүктер дәуірінде Санжар сұлтан Күрдістан деп аталатын провинцияны Селжүк империясының құрамына кіргізген кезде қолданылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kurdistan on the map … in 1072 (en-GB) (26 ақпан 2013).
2. ↑  المفارقة الكبيرة بين أصالة الكورد شعباً و وطناً وانحطات الأتراك (شعباً) وكياناً (20 тамыз 2015).
3. ↑  *Pirbal, Ferhad* When did the word Kurdistan appear?  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 шілде 2015. Тексерілді, 6 тамыз 2019.
4. ↑  Who Are the Kurds?  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 шілде 2019. Тексерілді, 6 тамыз 2019.
Координаттар: 43°14′12″ с. е. 76°56′44″ ш. б.﻿ / ﻿43.23667° с. е. 76.94556° ш. б.﻿ / 43.23667; 76.94556 (G) (O) (Я)

**Алматы әкімдігінің ғимараты** — Алматы қаласында орналасқан әкімшілік құрылым. Іргетасы 1973 жылы қаланған ғимарат 1980 жылы аяқталған. Бұған дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Комитетінің және Қазақстан Республикасының Президентінің резиденциясы ретінде қолданылған.

Тарихы
------

1970 жылдары «Алма-Атагипрогор» институты Қазақ АКСР-нің астанасы Алматының жаңа жоспарын жасауға кірісті. Қала орталығын Абай көшесінен Байсейітова көшесіне көшіру арқылы жаңа әкімшілік ғимарат салу туралы шешім қабылданды. Ұсынылған жоспарлардың ішінде 25 жастағы Қалдыбай Жұмағалиұлы Монтақаевтың жобасы қабылданып, 1973 жылы жаңа ғимараттың құрылысы басталған. 1980 жылы салынып біткен ғимаратты 1991 жылға дейін Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті, ал 1991 мен 1994 жылдар аралығы Қазақстан Президенті қолданған. 1999 жылдың ортасынан бері Алматы әкімдігінің ғимараты боп қолданылып келген.

2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары кезінде наразылық білдірушілер өрт салғанда ғимарат толығымен өртеніп, жарамсыз болып қалды. Ғимаратқа үлкен залал тигендіктен жөндеу жұмыстары басталды. Бастапқыда қалпына келтіру жұмыстары шамамен 5-6 айға созылады деп хабарланды. Алайда кейінірек жөндеу жұмыстары 2023 жылғы Наурыз мейрамыда аяқталады деп жарияланды.

Техникалық сипаттамалар
-----------------------

Ғимарат жеті қабаттан тұрады және кеуексаз бетон қабырғалық панельдері бар құрама темірбетоннан жасалған конструкция. Ғимараттың сырты Маңғыстаулық әктас пен мәрмәрден қаптаған. 1982 жылғы 26 қаңтарда Алматы қаласының атқару комитетінің шешіміне сәйкес ғимаратқа ескерткіш мәртебесі берілді. 2012 жылы жылу жүйесі мен электр инфрақұрылымы жаңартылды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  MODERNIST ALMATY
2. ↑   Мұрағатталған 19 қаңтардың 2022 жылы.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
Талибанның байрағы
**Талибан** (кейде **тәліптер**, пушт.: طالبان‎
, мемлекеттік атауы **Ауғанстан Ислам Әмірлігі**) — Ауғанстандағы исламистік, ұлтшыл діни-саяси қозғалыс. 1990 жылдардың екінші жартысында пайда болған, 1996 жылдан 2001 жылға дейін елдің төрттен үш бөлігін басқарды, американдық басқыншылықтан кейін құлатылды. 2021 жылы 15 тамызда Кабулды қайтарып алды, және содан бері Ауғанстанның билігінде. Алайда оның үкіметін ешбір ел мойындамайды. Талибан үкіметі Ауғанстандағы адам құқықтарын, соның ішінде әйелдер мен қыздардың жұмыс істеу және білім алу құқығын шектейді деп сынға алынды.

Талибан — 2005 жылдан бері Қазақстан Жоғарғы Соты шешімімен елде тыйым салынған, және террористік ұйым болып танылатын қозғалыс. Алайда оған қарамастан Қазақстан мен Ауғанстан Исламдық әмірлігі арасында байланыс және сауда жалғасуда.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  ТЕРРОРИСТЕР МЕ, ЖОҚ ПА? «ТАЛИБАН» ӨКІЛДЕРІ ҚАЗАҚСТАНҒА КЕЛЕДІ  (қаз.).  Masa.Media (31 шілде 2023). Тексерілді, 2 тамыз 2023.
2. ↑  Астанаға жүздеген ауған кәсіпкері келеді – министрлік түсініктеме берді  (қаз.).  SPUTNIK (31 шілде 2023). Тексерілді, 2 тамыз 2023.
**Ах-ай гроты** (қытайша: 阿艾石窟) ― жартасқа қашалған жеке шағын буддалық үңгірі және Кизилия (克孜利亚大峡谷), Куча, Шыңжаңдағы Үлкен каньонда орналасқан. Бұл аймақты Ах-ай қаласы басқарады, сондықтан оның атауы. Гротты 1999 жылы сәуірде Туди Аззе (қыт. 吐地阿孜) есімді жас ұйғыр шопан емдік шөптерді жинап жүрген кезінде тапқан.

Шыңжаңдағы Безеклік үңгірлері немесе Қызыл үңгірлері сияқты басқа танымал жерлермен салыстырғанда, Ах-айдың шағын гроты соншалықты танымал емес. Үңгірлердің фрескалары вандализмнен зардап шекті.

Грот
----

8 ғасырда адал қарапайым адамдардың қаржылық қолдауымен салынған үңгір Кучалық буддизмінің гүлденген дәуірінің туындысы болды. Қабырғада ұсынылған Вайрочананың суреті Тан әулетінің буддалық эзотерикалық әсерін көрсетеді.

Үңгірдің ұзындығы 4,6 м, ені 3,4 м және биіктігі шамамен 2,5 м, тік төртбұрышты жазықтығы және люнет қоймасы бар. Тік бұрышты саздан жасалған құрбандық үстелі жердің ортасында орналасқан және ұзындығы 2,53 метр, ені 2,05 метр және биіктігі 0,45 метр. Нашар сақталғандықтан, қабырға суреттерінің оннан бір бөлігі ғана бүгінгі күнге дейін сақталған. Алдыңғы қабырғада *Амитаюрдхьяна сутрасының ішінара сақталған трансформациясы* бейнеленген, оның стилі Дунхуан фрескаларына ұқсас. Сол жақ қабырғадағы қалған бес фигураның төртеуі Бхайшаджягуру, Вайрочана, Манджушри және тағы бір Бхайшаджягуру болып анықталды. Оң жақ қабырғадағы үш фигураны — екі тұрған бодхисаттва мен бір отырған будданы анықтау мүмкін емес, себебі олардың ауыр зақымдануы. Күмбезді төбесі отырған Будданың шағын бейнелерімен толтырылған.

Ах-ай гротының көркем бейнесі Шығыс Орталық Азия мен Тан әулетінің мәдени бірігуін, сондай-ақ сарвастивада үстемдік ететін патшалық болған Кучаға махаяна буддизмінің әсерін көрсетеді.

Галерея
-------

* БхайшаджьягуруБхайшаджьягуру
* ВайрочанаВайрочана
* МанджушриМанджушри
* Манжушри кескіндемесінің қалпына келтірілуіМанжушри кескіндемесінің қалпына келтірілуі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Wang, Jianlin, ed (25 September 2019) (in zh-hant). *龜茲文化詞典*. Taipei: Stephen Ye Culture. ISBN 9789576819438. .
2. ↑  Lai, Wen-ying (2010). "論新疆阿艾石窟的盧舍那佛" (in zh-hant). *Yuan Kuang Journal of Buddhist Studies* (Taoyuan, TW: Yuan Kuang Institute of Buddhist Studies) (16): 152–153. ISSN 1608-6848.. Retrieved 27 November 2021.
**Табидзе**
-----------

### Биографиясы

Табидзе Галактион Васильевич (18. 11. 1892, Кутаиси маңы, Чквииси селосы, - 17. 3. 1959, Тбилиси) –грузин совет ақыны. Грузияның халық ақыны (1933), Грузия ССР Ғылым академиясының академигі (1944). Дін қызметкері отбасында туған. 1900 жылдан Кутаиси гимназиясында, 1908 жылдан Тифлис діни семинариясында оқыды. «Бірінші май» атты алғашқы өлеңін 1908 ж. жазды. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1914 ж. шықты. Мәскеуге барған сапарында (1915) А. А. Блок, В. Я. Брюсов т.б. ақындармен танысуы Табидзеге үлкен әсер етті. Ол Ұлы Қазан революциясын жылы қарсы алып, В. И. Ленинге арналған «Идея» (1923), «Джон Рид» (1924), « Біз – Грузия ақындарымыз» (1925) т. б. поэзиялық туындыларын жазды. Грузин тілінде « Ломиси» (1921), «Галактион Табидзе» (1922), «Мнатоби» (1924) журналдарын шығарысты. Табидзе шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды және Ленин орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 511-бет
**Джон Пирпонт** Морган I (17 сәуір 1837 - 31 наурыз 1913) - американдық кәсіпкер, банкир және финансист.

### Өмірі

Джон Пирпонт «J.S. Morgan & Co» иесі Дж. С. Морганның отбасысында туған. Джон Пирпонт Геттингендік университетте білім алған.  

1857 - 1861 «Данкан, Шерман & Кº» банкінде жұмыс істеді. 1861 Амелии Старджесске үйленеді, 1862 жылы әйелі қайтыс болады.  

1865 жылы Джон екінші рет Фрэнсис Луиз Трейси үйленеді. Әйелі Джонға 4 бала туады: Луизу Пирпонт Морган , «Джека» Пирпонта Моргана, Джульетт Морган және Энн Морган.

### Бизнесі

Әртүрлі фирмаларда жұмыс істеген соң, 1871 жылы Джон «Дрексел, Морган & Кº» компаниясымен әріптес болады. Әріптесінің қазасынан кейін 1893 жылы компания Джон Пирпонттың қол астына өтеді. Кейін компанияның аты «Дж. П. Морган & Кº» деп өзгереді. Филадельфия, Париж және Лондондағы бағынышты компаниялармен қосылып, ең үлкен қаржылық компанияға айналады.  

Морганның қаржы компаниясы темір жолдардың соғылуын қадағалай бастады және «Ю. Эс. Стил корпорейшн» компаниясының соғылуына көмегін берді.  

1907 жылы Морган әлемді кризистен құтқарып қалған.

### Морган және Америкадағы азамат соғысы(1861—1865)

(1861—1865) жылдардағы америкадағы азамат соғысында Морган қару-жарақ сатумен айналысты.

### Коллекционер және Демеуші

Морган суреттерді, кітаптарды жинаумен айналысқан. Соның көбісін ол Нью-Йорктағы «Метрополитен-музейіне» сыйлаған. Морган қайтыс болған соң оның ұлы Нбю-Йоркте Морган Пирпонт атындағы кітапхана ашты, және оның директоры етіп әкесінің кітапханашысын сайлады.

### Сілтемелер

* Бенсли, Гарри

### Дереккөздер

Чарльз Р. Моррис //Американың Қаржы данышпаны.
**Жұмағали Жөкейұлы Наурызбай** (21.10.1949 жылында тұған, Жезқазған қаласында) – педагогикалық ғылым докторы (1998), профессор (2001). Халықаралық жоғары мектеп ғылым академиясының академигі (2003). Қарағанды мемлекеттік университетін (1972) бітірген. Жезқазған құрылыс техникумында оқытушы, Жезқазған облысында мұғалімдер білімін жетілдіру институтында кабинет меңгерушісі, облыс білім беру бөлімінде инспектор (1972–1975), Жезқазған обллысын атқару коммитеттінде, облыс партия коммиттетінде нұсқаушы, саяси-ағарту үйінің меңгерушісі, Қазақстан КП ОК насихат бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі (1975–1990), ҚР Президенті аппараты мен ҚР Мининистр Кабілетінде жауапты қызметкер (1991–1994), Жезқазған облысы әкімінің орынбасары (1994–1996) болды. 1996 жылы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. 2000 жылдан Жезқазған университетінің ректоры. *«Научно-педагогические основы этнокультурного образования школьников»* тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 150-ден астам ғылым жарияланым мен 2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қамысшыл құрылтай (Remiz macronyx)** –кәдімгі құрқылтайдан сәл ірі денелі (9-11 г) және басының, мойнының және бөтегесінің қара түсті болуымен ерекшеленетін құс. Шөл өзендері және көлдерінің жағасында қалың өскен қамыстарға қоныстанады. Қазақстанда Каспии аралы мен Арал маңынан бастап (Сырдарияның бүкіл аңғарын қоса) Балқаш –Алакөл қазаншұңқырына дейін орын тебеді. Оңтүстік Каспий маңының және Орта Азия ішкі суқоймаларының қоныстарында қыстайды, алайда ішінара Қазақстанның оңтүстігінде де қыстап жүр.
Сәуірде ұшып келеді. Құрқылтай жас қамыс өсіп жетілген кезде ұя салуға кірісіп, жоғарғы бөлігінің үштен бірін кіретін ауыз жасап (кіретін түтіктің болмауы да мүмкін), сопақтау келген жабық құрылысты оның сабағына бекітеді. Аналық ұшып келгенше аталық, ұя құрылысына кірісіп те кетеді, ал аналық келген соң жұмыс шапшаңдай түседі. Ұя біткенге дейін аналық жұмыртқалай бастайды. Салындыда 5-7 жұмыртқа болады. Жұмыртқаларды басу және балапандарды қоректендіреду зерттелмеген. Қазақстанның Сырдария атырабында және Шымкент маңында қыстайды.

Дереккөздер
-----------

К45 Құстар.Мектеп энциклопедиясы («Қазақстан жануарлары» сериясы ).Алматы : Атамұра , 2010. – 352 бет ). Ковшарь А.Ф. Ковшарь В. А.
**Сламбек Әйнекбайұлы Жұмағали** *(1956 ж. т.)* - актер.

Өмірбаяны
---------

Алматы Мемлекеттік театр және өнері институтын *(1981)*, ҚарМУ-ді бітірген *(1997*). *1984* жылдан С. Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрының артисі әрі әдебиет бөлімінің меңгерушісі.

Ойнаған рольдері
----------------

К. Жұмабековтың «Замана неткен тар едің...» — Абай, Ә. Оразбековтың «Бір түп алма ағаш» — Ерғали, М. Әуезовтін «Айман-Шолпан» — Көтібар бейнелерінің шоқтығы биік.

Марапаттары
-----------

Абай атындағы республикалық фестивальдін *Күміс жүлдегері* *(1995)*, Мәдениет министрлігінін «Мәдениет қайраткері» кұрмет белгісімен марапатталды *(2002).*[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Пётр Кузьмич Анохин** (14 (26) қаңтар 1898 жыл, Царицын – 5 наурыз 1974 жыл, Мәскеу) — кеңестік физиолог, функционалдық жүйе теориясын құрушы, академик, Ленин сыйлығының лауреаты (1972).

Азамат соғысына қатысқан. Қызыл Дон журналының бас редакторы болған. Еңбектері: «Декарттан Павловқа дейін. Рефлекс теориясына 300 жыл», «Иван Петрович Павлов. Өмірі, қызметі және ғылыми мектебі», «Функционалды жүйе физиологиясының очерктері», «Шартты рефлекстің биологиясы мен нейрофизиологиясы» және т.б..

Өмірбаяны
---------

Петр Кузьмич Анохин жұмысшылардың отбасында дүниеге келген. 1913 жылы жоғары бастауыш мектепті бітірді. Отбасына көмектесу үшін ол теміржол кеңсесіне жазылды, содан кейін пошта-телеграф шенеунігі лауазымына емтихан тапсырды. Осы кезеңде экстерном нақты мектептің алты сыныбына емтихан тапсырып, 1915 жылдың күзінде Новочеркасс жер-агрономиялық училищесіне оқуға түсті. Азаматтық соғысқа қатысты. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында-Новочеркассктегі "Красный Дон" газетінің баспасөз комиссары және бас редакторы. А. в. - Мен кездейсоқ кездесу. Осы кезеңде Оңтүстік майдан әскерлерін үгіт пойызымен аралаған Луначарский және "адам жанының материалдық механизмдерін түсіну" үшін миды зерттеуге деген ұмтылыс туралы әңгіме Анохиннің тағдырында маңызды болады.

1921 жылдың күзіне қарай ол Петроградқа шақырылып, оқуға жолдама алады Ленинград мемлекеттік медициналық білім институты (ГИМЗ), оны в.М. Бехтерев басқарды. Қазірдің өзінде 1-ші курста оның басшылығымен "дыбыстардың негізгі және кіші тербелістерінің ми қыртысындағы қозу мен тежелуге әсері"атты алғашқы ғылыми жұмыс жүргізілуде.

Әскери-медициналық академияда и. п. Павловтың бірқатар дәрістерін тыңдап, оның зертханасына оқуға түседі (1922).

1926 жылы бітіргеннен кейін ГИМЗа Ленинград зоотехникалық институтының физиология кафедрасының аға ассистенті болып сайланады (1928 жылдан бастап доцент). И. п. Павловтың зертханасында жұмысын жалғастыра отырып, ғалым институт кафедрасында мидың қан айналымын және ацетилхолиннің сілекей безінің Тамырлы және секреторлық қызметіне әсерін зерттеу бойынша бірқатар зерттеулер жүргізді.

Жад
---

* Анохиннің аты - КСРО Медицина ғылымдары академиясының Қалыпты физиология ғылыми-зерттеу институты (қазіргі Ресей Медицина ғылымдары академиясының П.К. Анохин атындағы Қалыпты физиология ғылыми-зерттеу институты), оның бірінде 1974 жылы құрылған. ғимараттар (Мәскеу қ. Моховая көшесі, 4 үй, 11 корпус) мемориалдық тақта орнатылды.
* 1980 жылы Мәскеуде (Тропарёво-Никулино ауданы) көшеге Анохин есімі берілді.
* 1974 жылы Медицина ғылымдары академиясы қалыпты физиология саласындағы үздік жұмыс үшін Анохин атындағы сыйлықты тағайындады.
* 1977 жылы КСРО Байланыс министрлігі П.К.Анохинге арналған көркем мөр басылған конверт шығарды.

Дереккөздер
-----------
**Сайын Мұратбеков (1936-2007)** – қазақ жазушысы.

Өмірбаяны
---------

1936 жылдың 15 қазанда Алматы облысының Қапал ауданындағы Қоңыр ауылында туған. Найман руынан шыққан.

1957-1963 жж. ҚазМУ-де сырттай оқыған, 1971 жылы Мәскеудегі Жоғары әдеби курсты бітірген. 

1954-1962 жж. туған ауылында колхозшы, мұғалім, аудандық, облыстық газеттердің әдеби қызметкері, 1962-1972 жж. «Жұлдыз» журналында, «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағында кеңесші, Көркем әдебиетті насихаттау бюросының директоры, 1972-1977 жж. Қазақстан КП Орталық Комитетінде жауапты қызметкер, 1977-1980 жж. «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, 1980-1984 жж. Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы, 1984-1986 жж. «Жазушы» баспасының директоры, 1988-1991 жж. ҚЖО-ның екінші хатшысы болған. 

XI сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Шығармашылығы
-------------

Жазушының алғашқы шығармалары 50-жылдардың аяғында жариялана бастаған. Содан бергі уақытта әңгімелері мен повестерінің «Менің қарындасым» (1961), «Ауыл оты» (1964), «Көкорай» (1967), «Отау үй» (1968), «Жабайы алма» (1972), «Дос іздеп жүрмін» (1973) жинақтары, таңдамалы шығармаларының бір томдығы (1981), 1986 және 1991 жж. екі томдығы, 2004 жылы «Ескек жел» атты әңгімелер жинағы жарық көрген.

1989 жылы «Қалың қар», 1995 жылы «Өліара» повестері кітап боп шықты.

Шығармалары көптеген шетел тілдеріне аударылып, жақсы сұраныс тапқан. Алматы баспаларынан орыс тілінде «Дом молодых», «Камен тугай», «Дикая яблоня», т.б. кітаптары, Мәскеу баспаларынан әр жылдары жарық көрген «Дикая яблоня», «На вершине Учкары», «Запах полыни», «У теплого родника», т.б. кітаптары, Ташкентте өзбек тілінде «Евшан иісі», Қазанда татар тілінде «Әрем иісі», украин, белорус, грузин, армян, Әзірбайжан, литва, т.б. туыстас халықтар тілдерінде әңгіме, повестері, араб тілінде «Жусан иісі» повестері мен әңгімелері жеке кітап болып шықты.

Жазушының сценарийі бойынша Тел өскен ұл атты көркем фильм жарық көрген. Сайын Мұратбековтың сценарийі бойынша көптеген театралдық көріністер қойылған.

Аударма саласында Әнуар Әлімжановтың белгілі роман-повестерін, сондай-ақ Г.Толмачевтің Д.Қонаев, Н.Назарбаев туралы деректі повестерін Алекс ла Гуманың «Тас ғалам» романын қазақшалаған.

«Тел өскен ұл» (реж. Ш.Бейсенбаев, 1976) кинофильм сценарийінің авторы.

Марапаттары
-----------

2003 жылы «Жабайы алма» повесі үшін Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының лауреаты атанды.

«Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

1990 жылы «Қалың қар» повесі үшін Қазақстан Жазушылар одағының М. Әуезов атындағы әдеби сыйлығы, 1998 жылы Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері атағы берілген. 

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Еңбек өнімі** — материалдық-заттық (материалдық өнім), рухани ақпараттық (ақыл-ой еңбегінің өнімі) формадағы не орындалған жұмыс пен атқарған қызмет түріндегі адам еңбегінің, шаруашылық әрекеттің нәтижесі. Өндіріс процесі кезінде белгілі бір мұқтаждыққа байланысты өңдеуден өткен еңбек заттары өз формасын өзгертіп, еңбек өніміне айналады. Е. ө. өндіріс құрал-жабдығына (қ. Еңбек құрал-жабдығы) және тұтыну заттарына бөлінеді. Өндіріс құрал-жабдықтары (машиналар, металл, отын т.б.) өндірісте тұтынылады, ал тұтыну заттары (тамақ өнімі, киім, т.б.) жеке тұтынуға жатады. Е. ө. тауар өндірісі жағдайында рынокқа арнап сату үшін өндіріледі.
**Кебір Жәми мешіті** (қырымтат. *Kebir Cami, Кебир Джами*) — Ақмешіт қаласында орналасқан Қырымның басты жұма мешіті. Мүфти мен Қырым мұсылмандары діни басқармасының резиденциясы.

Тарихы
------

Кебир Джами мешіті - Симферопольдің ең көне ғимараты. Бұл сәулет ескерткішінің қасбеті қабырғаларының түсімен өзінің алғашқы атауын Ақ мешіт деп алған. Осы күнге дейін сақталған ғимараттың кіреберісіндегі жазба бойынша, мешітті Хаджи Абдурахим-Бек 1508 жылы салған. 

Кебир-Джами мешіті Қырым түбегінің астанасы Акмесджитте пайда болды. 16-шы ғасырдың алғашқы жылдарында, қажы Абдурахим Бек өзін ғасырлар бойы мәңгі қалдыру үшін ақ мешіт салуға шешім қабылдады (қала содан бері Ақмесжит - «Ақ мешіт» деп аталды).

Тарихи дереккөздерден 18 ғасырдың басында мешіт өртеніп кеткені белгілі, бірақ 1772 жылы ол қалпына келтіріліп, кеңейтілді. 1907 жылы ғибадатхана толығымен жөнделді.
1920 жылдары мешітті большевиктер жауып тастап басқа мақсатта пайдаланды (кітап түптеу шеберханасы). Қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде 1993-1994 жж. Ақ мешіттің тарихи орнында қазіргі Кебир Джами мешіті пайда болды. Ол жаңа құрылыс элементтерін (күмбез, қалпына келтірілген мұнара) және ескі ғимараттың фрагменттерін біріктірді – атап айтқанда, қалпына келтірушілер михраб қабырғасының алғашқы ежелгі кірпішін сақтап қалды.
Қырым татарлары ұзақ уақытқа жер аударылып отанына қайта оралғаннан кейін, мешіт мұсылман қауымына берілді.

Архитектурасы
-------------

Кешен сонымен қатар Қырым татарларының кітапханасы мен медреседен тұрады. Негізгі ғимарат - төбесі тақтайшалармен жабылған 
шатырлы биік емес құрылыс. Оның силуэтінің сызықтары ежелгі кездегідей өте қарапайым. Өлшемдері де бұрынғыша өзгеріссіз қалған -7-ден 7 метрге дейін. Жоғарғы жағында әктастан жасалған мұнарасы көтеріледі. Ол дәстүрлі конус тәрізді жарты аймен жабылған. Интерьерді безендіру әсерлі, көптеген жасыл реңдермен безендірілген.
Қалпына келтірілгеннен кейін мешіттің сыртқы түрі іс жүзінде өзгерген жоқ - қарапайым сәулет, тақтайшасы бар ағаш шатыр, саз балшыққа ерітіндісіне араластырылғын кірпіш қабырға қалпында қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мечеть Кебир-Джами
2. ↑   Кебир-Джами - старейшее здание Симферополя
3. ↑   Мечеть Кебир-Джами в Симферополе
4. ↑   Мұрағатталған 14 шілденің 2021 жылы. Мечеть Кебир-Джами
5. ↑   Кебир-Джами — старая мечеть в городе Симферополь
6. ↑   Мечеть Кебир-Джами