**Мумбаи** (маратхи मुंबई, хинди मुम्बई, ағылш. *Mumbai*) немесе **Бомбей** — Махараштра шт. әкімшілік орталық, Батыс Үндістан, халық саны - 11 914 398 адам (2001); қала маңындағылармен 16 368 084 адам.. Жарты бөлігі Мумбаи аралында орналасқан, тағы бір бөлігінде айлақ бар, екінші жағы Арабия теңізімен ұласып тұр.

Бұл аталмыш теңіздегі Үндістанның басты айлағы және дүниежүзіндегі ең үлкен әрі тығыз қоныстанған қалалардың бірі. 1534 жылы қалаға португалдықтар иелік еткен. 1661 жылы ІІ Карлға тұрмысқа шыққан Ектерина Брагансаның жасауы ретінде Англияға өтті.

1668 жылы Ост-Үнді компаниясына сыйға берілген болатын, 1672 жылы бұнда компания басшылығы орналасты, 1708 жылы ол Үндістандағы ағылшын иелігінің орталығы болды. 1869 жылы Суэц каналы ашылғаннан кейін Бомбей дамып, Үндістанның көлік орталығына айналды. 
Үндістанның экономикалық, қаржы, сауда, мәдениет және білім, сондай-ақ кино индустриясының орталығы болып отыр.

Қаланың атауы
-------------

Мумбаи қаласының атауы Мумбайдан, жергілікті үнділік құдайлар Мумба Девидің аты болып табылады және Маридің «анасы» дегенді білдіреді. Португалияны 16-шы ғасырда қалаға берген «**Бомбани**» атауы «жақсы бух» деген мағынаны білдіретін сөздерден келеді, дегенмен қазіргі заманғы зерттеулер оны жоққа шығарады. Британдық билікке сәйкес, сөз **Бомбейге** бұрылды. Атауы 1995 жылы **Мумбайға** ресми түрде өзгертілді. Бұрынғы атауы қала тұрғындары мен атақты институттармен қолданылады және Батыста да танымал.

Географиялық орналасуы
----------------------

Мумбаи және оның төңірегі, LandSat-5 ғарыштық бейнесі, 2011 жылғы 30 қаңтар
Мумбай Бомбей, Сальсетта және көрші жағалауды басып алып, Ульха өзенінің аузында орналасқан. Мумбайдың көп бөлігі теңіз деңгейінен 10-15 метр биіктікте орналасқан. Мумбайдың солтүстік бөлігінде шыңы бар, қаланың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 450 метр биіктікте орналасқан. Қала аумағы 603,4 км² құрайды.

Қаланың шегінде көлдер бар: Тульси (ағылш. *Tulsi*), Вихар, Повай. Санджай-Ганди ұлттық паркінде орналасқан алғашқы екі қала қаланың бір бөлігін ауыз сумен қамтамасыз етеді. Мумбайда ұлттық паркте шыққан үш өзен бар. Қаланың шекарасында мангрлық батпақтар бар. Қаланың жағалауы көптеген ағындармен және бухталармен жұмсалады. Қаладағы топырақ негізінен құмды, теңізге жақын, аллювиальдық, сазды жерлерде. Рок - қара базальттарға жатады. Мумбай сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан.

Климаттық жағдайлар
-------------------

Мумбаи климаты субпексуалды болып табылады. Екі маусым көрінеді: жаңбырлы маусым және құрғақ маусым. Жаңбырлы маусым маусым мен қазан айларына созылады, әсіресе маусым мен қыркүйек айларында қарқынды муссон жаңбырлары қалада жоғары ылғалдылықты тудырады. Орташа температура шамамен 30 ° C, температураның ауытқуы 11 ° С-ден 38 ° C-ге дейін.

Жауын-шашынның жылдық мөлшері - 2200 мм. 1954 жылы - 3451,6 мм. Жауын-шашын көп болды. Желтоқсан айынан мамыр айына дейін құрғақ маусымы қалыпты ылғалдылықпен сипатталады.

Суық солтүстік желдің басым болуына байланысты, қаңтар мен ақпан ең суық айлар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Мәскеу, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
2. ↑  Machado, José Pedro, «Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa», Livros Horizonte, 2003, «Bombaim», vol. I, pp. 265/266.