recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Үлгілі бала»** – 1912 жылы Қазанда басылып шыққан, Спандияр Көбеевтің мектептегі қазақ оқушыларына арналған хрестоматиясы. 

Көбеев ұстазы Ыбырай Алтынсарин үлгісін пайдалана отырып бұл кітапқа өзі аударған Крылов мысалдарын, орыс классиктерінің балаларға арналған шығармаларын, қазақтың ауыз әдебиеті үлгілерін, табиғаттың түрлі құбылыстарымен таныстыратын, өсімдік, жануарлар әлемі туралы білім беретін әр алуан қызықты қысқа әңгімелер кіргізді.

Кітап Л. Толстойдың «Новая азбука», «Русская книга для чтения», К.Д. Ушинскийдің «Детский мир», Ы.Алтынсариннің «Мақтұбат», «қазақ хрестоматиясы» оқулықтарының негізінде жасалған. 

Кітапқа Л. Толстойдың «Азбукасынан» «Атасы мен немересі», «Қасқыр мен кемпір», «Шал мен өлім», «Екі жолдас», «Ат пен есек», «Етікші мен бай», т.б бірнеше әңгімелер, Ушинскийден «Екі соқа», «Аю мен бөрене», «Жанурлардың айтысы», «Сауысқан мен қарға» әңгімелері аударлып енгізілген. Сонымен өзінің төл шығармалары да енген. 

«Үлгілі бала» хрестоматиясы қазақ тілінде жаңаша жасалған оқу кітаптарының бір ретінде өз уақытында үлкен жаңалық болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Жазушы» 2011 жыл.
**Ұзақ уақыттық ec** — білімдерді ұзақ уақыт есте ұстауды, сондай-ақ біліктер мен дағдыларды және орасан зор ақпарат көлемін есте сақтауды қамтамасыз ететін ес жүйешесі. Мәлімет-деректерді ұзақ уақыттық еске енгізу мен бекітудің негізгі механизмі. Әдетте, қысқа уақыттық ес деңгейінде жүзеге асырылатын қайталау деп есептеледі. Алайда таза механикалық қайталау орнықты ұзақ мерзімдік есте сақтауға жеткізбейді. Бұған қоса вербалдық не оңай вербалданатын ақпарат жағдайында ғана қайталау мәліметтерді ұзақ уақыттық есте орнықтырудың қажетті шарты болады. Жаңа материалды ұғынып түсінудің, жаңа материал мен субъектіге бұған дейінгі мәлімнің арасындағы байланыстарды анықтаудың шешуші мәні бар. Мұндай есте сақталатын хабардың сыртқы беткі нысаны елеусіз болып, бірақ оның есесіне хабардың мәні ұзақ уақыт есте қалады. Ұзақ уақыттық ecте орасан зор деректер сақталатынын ескергенде, бұл деректер барынша дұрыс ұйымдастырылса ғана қажет ақпарат оңай табылатыны анық. Эксперименттік деректерге қарағанда, ұзақ уақыттық есте білімдерді ұйымдастырудың бірнеше нысаны бір мезгілде жұмыс атқарады. Олардың бірі — семантикалық ақпаратты неғұрлым абстрактілі, тектік және неғұрлым тән сипатты, түрлік ұғымдарға бөлу принципі бойынша иерархиялық құрылымдарға ұйымдастыру нысаны жекелеген ұғымдарды санаттың бір не бірнеше типтік өкілдерінің айналасына топтастыру. Мысалы, "үстел", "жиһаз" санатындағыларды топтастыруға "хатшы "не "софа" дегендерге қарағанда анағұрлым қолайлы. Ұзақ уақыттық ecтегі семантикалық ақпарат ұғымдық жайттарды ғана емес, субъектінің қайсыбір деректерге көзқарасын білдіретін эмоциялық — бағамдаушылық жайттарды да қамтиды. Ұзақ уақыттық ecтегі ақпараттың ұйымдастырылуын зерттеудің танымдық сала мен тұлғаның диагностикасының маңызды құралы болатыны да сондықтан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Ұзаққа созылған балалық шақ»** (башқ. *Оҙон-оҙаҡ бала саҡ*) — 2005 жылғы орыс фильмі. Башқұрт жазушысы Мұстай Кәрімнің осы аттас өмірбаяндық шығармасын фильмге бейімдеу.

Қысқаша мазмұны
---------------

Фильмнің басты кейіпкері -Пупок деген лақап атымен белгілі, балалық шағын 1920 жылдары өткізген башқұрт ауылының баласы. Фильмде оның балалық шақ әлемі, отбасылық өмір, ауылдың өмірі, сол дәуірдегі дәстүрлі башқұрт қоғамы, өмірлері қиын уақытпен тұспа-тұс келген адамдардың тағдыры туралы баяндалады.

Басты кейіпкер өсе келе Ұлы Отан соғысы кезеңін бастан кешеді. Фильм кейіпкердің қиын жолы мен оның өз халқына қызмет ету жолын таңдап, жазушы болғаны туралы баяндайды.

Түсірілім барысы
----------------

Кинорежиссер Болат Юсупов 1996 жылы башқұрт классикалық кітабын фильмге бейімдеуді ойластырған.  Бірақ қаржыландырудың жеткіліксіз болуына байланысты жоба бірнеше рет құлдырау алдында тұрды. 2003 жылы режиссер фильм сценариін айтарлықтай қысқартып, түсірілім жұмыстарын сәтті аяқтады.

Фильм 2006 жылы Қазанда өткен «Алтын Минбар» халықаралық мұсылман кинофестивальінің конкурстық бағдарламасына қатысты.

Рөлдерде
--------

| актерлер | рөлдері |
| --- | --- |
| Айдар Закирьянов | Пупок-бала кезі |
| Ильмир Идрисов | Пупок-ересек кезі |
| Егор Сурганов | Асхат |
| Вакиля Калмантаева |  |
| Фанзиль Мухаметдинов |  |
| Рушанна Бабич | Людмила |
| Нагим Нургалин | Талип |
| Расуль Карабулатов | Марагим |
| Лейсан Акназарова |  |
| Гульшат Гайсина |  |
| Сара Буранбаева |  |
| Ильсур Хабиров |  |
| Диана Кулик |  |
| Вакиль Юсупов |  |
| Азамат Абузаров | Кіші Хамитьян |

Түсіруші топ
------------

* Сценарий авторлары: Магафур Тимербулатов, Болат Юсупов
* Режиссері: Болат Юсупов
* Қоюшы-оператор: Анатолий Лесников
* Қоюшы-суретші: Дмитрий Хильченко
* Композитор: Владислав Савватеев
* Продюсерлер: Раис Исмагилов

Түсірілген аймағы
-----------------

Фильм Башқұртстанның Баймақ ауданы, Байыш ауылында түсірілген. Белорецкден суретке түсіру үшін ГАЗ-М-1 винтажды көлігі жеткізілді.

Әскери көріністер «Алкино-2» полигонында түсірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Киностудия «Башкортостан» приступила к съемкам двух полнометражных картин. Дата обращения 28 февраля 2011. Архивировано 1 августа 2013 года.
2. ↑  web.archive.org/web/20130801040434/ Мұрағатталған 1 тамыздың 2013 жылы. Официальный сайт ГУП РБ Киностудии «Башкортостан»
Фреон баллондар
**Фреондар** (лат. frіgor — суық) — тоңазытқыш машиналарда суытқыш реагент ретінде қолданылатын құрамында фторы бар қаныққан көмірсутектердің қосылыстары. Фреондардың құрамында фтордан басқа хлор, бром да кездеседі. Фреондардың 40-тан астам түрі белгілі, олардың көпшілігі өндірістік жолмен алынады. Техникада Фреондар арнайы белгіленеді. Ол Ф әрпінен және үш саннан тұрады. Ф. — фреон, 1-сан көміртек атомдарының санынан 1-ді алғанға, ортаңғы сан сутек атомдарының санына 1-ді қосқанға, ал соңғы сан фтор атомдарының санына тең. Мысалы, C2F3Cl3— Ф-113, CF2Cl2 — Ф-012 немесе Ф-12 болып белгіленеді, т.б. 
Фреон — иіссіз газ немесе сұйықтық, олар органикалық еріткіштерде жақсы, суда нашар ериді. Фреондардың ең көп таралғандары дифтордихлорметан (CF2Cl), фтортрихлорметан (CFCl3) және дифтордихлорметан (CHF2Cl2), олардың қайнау темп-ралары оларға сәйкес —29,8 — 23,8°С және — 40,8°С. Фреондар жанбайды, ауамен қосылып жарылғыш заттар түзбейді және салыстырмалы түрде химиялық инертті, алайда ашық отпен жанасқанда улы дифтор- және фторхлорфосген түзіп, ыдырайды. Фреондар тоңазытқыш реагенттерден басқа, аэрозольдік орамада ұшқыш құраушылар (прополенттер), өрт сөндіргіш ретінде, сондай-ақ фторолефиндер мен олардың негізінде түзілетін полимерлерді алу үшін шикізат ретінде қолданылады. Фреондар стратосфераға көтерілгенде фотохимиялық ыдырауға түсіп, соның нәтижесінде хлор иондары бөлініп шығады. Бұл хлор иондары химиялық реакцияның катализаторы ғана болып қоймай, озон молекулаларын ыдыратып, Жер бетін ультракүлгін сәулеленуден сақтайтын озон қабатына қатер төндіреді; қ. Озон "жыртығы".

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Марсель Десайи** (фр. ; 7 қыркүйек 1968 жыл, Аккра) — франциялық футболшы, қорғаушы, Әлем және Еуропа чемпионы.

Өмірбаяны
---------

### Клубтық карьерасы

Дүниеге келген кездегі есімі — **Оденке Аббей** (ағыл. *Odenke Abbey*). Анасы француз дипломатына тұрмысқа шыққан соң қазіргі есіміне ауысты. Францияға келген кезде Марсель 4 жаста ғана еді. 

Балалық шағында "Нант" клубының академиясында ойнады. Кәсіпқой карьерасын да 1986 жылы осы клубта бастады. 1992 жылы "Марсельге" ауысып, алғашқы маусымының қорытындысында Чемпиондар Лигасын жеңіп алды. Финалда "Марсель" "Миланды" ұтты да, франциялық қорғаушының ойыны ұнаған миландық клуб дереу оны сол жазда-ақ өздреріне шақырды. Миландықтар сапында да 1994 жылы Чемпиондар Лигасынның жеңімпазы атанды.

Кейін сегіз маусым бойы "Челсиде" ойнап, 2001-2004 дылдар аралығында капитаны болды. 

2004 жылы "Челсиден" кетіп, Катар клубтарында бірер жыл ойнады да, 2006 жылы футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрамада тұңғыш рет 1993 жылы алаңға шықты. 1998 жылғы әлем чемпионаты мен 2000 жылғы Еуропа чемпионатында Франция құрамасы чемпион атанды да, Марсель құраманың белді мүшелерінің бірі болды. Кейін 2002 жылғы әлем чемпионаты мен 2004 жылы Еуропа чемпионатына да қатысты. 2004 жылы құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«**Марсель**»

* УЕФА Чемпиондар Лигасы: 1993

«**Милан**»

* Италия чемпионы (**2**): 1993/94, 1995/96
* УЕФА Чемпиондар Лигасы: 1994
* УЕФА Суперкубогы: 1994

«**Челси**»

* Англия кубогы: 2000
* Англия суперкубогы: 2000
* УЕФА Суперкубогы: 1998

«**Әл-Гаррафа**»

* Катар чемпионы: 2004/05

«**Франция құрамасы**»

* Әлем чемпионы: 1998
* Еуропа чемпионы: 2000
* Конфедерациялар кубогы (**2**): 2001, 2003

### Жеке

* ЕУРО-1996 символикалық құрамы
* ЕУРО-2000 символикалық құрамы
* ФИФА 100

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (фран.) (ағыл.)
**Крассула** (лат. *Crassula*) – жасаңшөп тұқымдасына жататын бұта, ағаштектес суккулентті өсімдік.Африка, Оңтүстік және Орталық Америка, Азия аймақтарында таралған. Латынша «crassus» сөзі - «толық, жуан» деген мағынаны білдіреді. Сабақтары жуан, тығыз, етті. Жапырағы калың, шырынды, түсі жасыл, жылтыр. Пішіні домалақтау келген, теңгеге ұқсас. Сондықтан болар халық арасында «теңгегүл» немесе «теңге ағашы» деген атпен танымал. Үйде крассула өсірсе ақша шақырады деген қауесет тарап кеткен. Күтімі өте жеңіл өсімдіктерге жатады.

Жарығы
------

Жарық жерде жақсы өседі. Тіке түскен күн сәулесін қажет етеді. Аз уақыттық көлеңкеге де шыдамды.

Жылуы
-----

Ауа температурасы қыста 12-15ºС төмен түспегені абзал.

Ылғалдылығы
-----------

Құрғақ ауаға төзімді. Бірақ шаң-тозаңнан тазарту мақсатында су бүркіп тұру қажет.

Қоректендірілуі
---------------

Жаз айларында кірпігүлге арналған тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұру керек.

Аурулары
--------

Ауруға сирек шалдығады. Тек оның суккулентті екендігін ескеріп, байқап суғару қажет.

Көбейтілуі
----------

Сабақ және жапырақ қалемшелері арқылы оңай көбейтіледі.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
Обсерваторияның кейбір құрылғылары
**Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясы** (ис. *Observatorio del Roque de los Muchachos*) — Канар аралдарының ла Пальма аралында орналасқан. Теңіз деңгейінен 7874 метр биіктікте орналасқан бұл обсерватория әлемдегі ең жақсы телескоптармен жабдықталған. Бұл – Гавай аралдарындағы Мауна – Кеадан кейінгі екінші ең жақсы орналасқан обсерватория.

Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясында мынадай телескоптар бар:

* Исаак Ньютон телескоптар тобы
* Скандинавиялық оптикалық телескоп
* Швед күн телескопы
* Дат ашық телескопы
* Карлсберг Меридиан телескопы
* Меркатор телескопы
* Ливерпуль телескопы
* Ұлы Канар телескопы
* Галилей ұлттық телескопы
* MAGIC телескопы
* SuperWASP – North телескопы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғалам. Энциклопедия/Қазақ тіліне аударған Д. Алипбаева. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012 жыл.
Красов Василий Миронович (26.6.1911 , Украина, Харьков қаласы) – биохимик, биология ғылымының докторы (1964), профессор (1971). Харьков малдәрігерлік институтын бітірген (1932). Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық эксперименттік ветенария институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1932-56), [[Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі (1956-78) қызметтерін атқарған. «Белки крови животных в норме и при некоторых заболеваниях (Электрофоретические иследования)» деген тақырыпта докторлық диссертациясые қорғаған. Негізгі ғылыми еңбектері мал биохимиясы мәселелеріне арналған. Красов 5 өнертабыстың авторы. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.
Балықтар миграциясы
**Уылдырық шашу миграциясы.** Уылдырық шашу миграциясы кезінде балықтар теңізден өзенге немесе керісінше өзеннен теңізге келеді.

Уылдырық шашу миграциясының түрлері
-----------------------------------

* Уылдырық шашу үшін теңізден өзенге келу миграциясын **анадромды миграция** деп атайды. Ол лосось, бекіретәрізділерге, кейбір майшабақтарға, карптарға тән миграция.
* Балықтардың біраз ғана түрі өзендерде тіршілік етіп, уылдырық шашу үшін теңізге барады. Мұндай миграцияны **катадромдық миграция** деп атайды. Бұл миграция угрларға тән. Соңында көптеген балықтар уылдырық шашу кезінде ашық теңізден жағаға, керісінше жағадан теңіздің терең қабатына қарай миграция жасайды. Оларға: теңіз майшабақтары, трескалар, пикшалар тағы басқалар жатады.

Миграция қашықтығы
------------------

Балықтардың түрі мен тіршілік еткен су қоймаларының жағдайына байланысты уылдырық шашу миграциясының жолының қашықтығы түрліше болады. Мысалы, Каспий теңізінің солтүстік бөліміндегі жартылай өткінші карптар,
уылдырық шашу үшін өзен бойымен не бары ондаған шақырымдай ғана көтеріледі.

* Балықтардың уылдырық шашу миграциясының ұзақтығын білу өте қиын. Біріншіден, балықтардың уылдырық шашу мерзімі түрліше болады. Екіншіден, кейбір балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне жарты жылдай бұрын баратын кездері де болады. Мысалы, Ақ теңіздегі семгалар, кеталар, горбушалар, неркалар т. б. балықтар өзендерге уылдырық шашу үшін екі рет шығады.

Миграция кезіндегі өзгерістер
-----------------------------

Балықтардың миграциялық қозғалысының негізі сөз жок, олардың нервтік рефлекторлық қызметіне байланысты. Миграция кезінде балықтарға әсер ететін — сигналдың қызметін атқаратын ортаның біртіндеп өтетін заңды өзгерістеріне кездеседі. Ашық теңізден жағалауға, жағалаудан өзенге қарай судың химиялық құрамында біртіндеп елеулі өзгеріс болатындығында. Судың тұздылығы, оттегінің шамасы, сілтілігі, немесе ондағы көмір қышқылының бар жоғы т. б. Миграция кезінде балықтар "шам жарығы түн көбелектерінің көру органдарын қоздырып, жарыққа жиналғаны сияқты, қоздырғыштың максимальды көзіне қарай ұмтылады"

Тағы қараңыз
------------

* Балықтар миграциясы
* Балықтардың қорек іздеу миграциясы
* Балықтардың қыстақ іздеу миграциясы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
Уылдырықтарды қолдан ұрықтандыру. Табиғи жағдайда балықтардың ұрықтануы сперматазоидтарының
уылдырықпен, яғни аталық және аналық жыныс жасуша қосылуымен аяқталады. Сондықтан да,
уылдырықтарды қолдан ұрықтандырғанда, әрбір жыныс клеткаларынық өз ара қосылуын қамтамасыз ету қажет
болады.
Алғашқы кезде, табиғи жағдайға сәйкестендіру мақсатында балықтардан алынған уылдырықтардың үстіне су, одан кейін еркегінің "ақ сүтін" құйып, 1—2 минут араластырған. Бұл әдісті — балықтарды ұрықтандырудың
дымқыл әдісі деп атаған. Мұндай әдіспен ұрықтандырғанда көпшілігінен шабақтар шықпай, өліп қалатын болған.
Осы жағдайды ескере отырып В.Н.Врасский уылдырықты қолдан ұрықтандырудың басқа тәсілін ұсынған.
Врасский керісінше алынған уылдырықтарға, еркек балықтардың "ақ сүтін" құйып, әбден араластырып, содан
кейін су құйған. 2—3 минуттан кейін бұл сұйықтықты қайтадан құйып алады да уылдырықтарды жуады. Мұндай
әдісті уылдырықты ұрықтандырудың "құрғақ" әдісі деп атайды.
Құрғақ әдістің тиімділігі уылдырықтарды құрғак, күйінде спермалық сұйықпен араластырғанда, уылдырық пен
сперма бір-бірімен араласады; ал одан кейін су құйғанда, сперматозоидтар белсенеді де уылдырықтармен
қосылуы тездейді, ал уылдырықтарды алдымен суға араластырып (дымқыл әдіс бойынша), одан кейін
спермаларды құйғанда су уылдырықтарды ісіндіреді де спермалармен қосылуын нашарлатады. Сондықтан,
кейбір уылдырықтар ұрықтанбай қалады. В.Н.Врасскийдің ашқан "құрғақ" әдісі біздің елімізде де, шет елдерде
де кеңінен қолданылып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**Геннадий Васильевич Осипов** (27.06.1929, Рузаевка) - Ресей
әлеуметтанушысы. 

Кеңес Одағы кеңістігінде алғашқы әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуді ұйымдастырды. Әлеуметтанудың теориялық-методологиялық мәселелерімен, әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуде математикалық әдістерді қолдану мәселелерімен айналысқан.
Технократия мен менеджеризм, құрылымдық функционализм және әлеуметтік қақтығыстар теориясын зерттеуде елеулі үлес қосты.

Еңбектері: "Рабочая книга социолога", "Социология в СССР. Т. 1 — 2", "Методы измерения в социологии", "Социология и политика".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Геннадий Владимирович Носоновский** (29.3.1951 жылы туған, Алматы қаласы) - әскери қызметкер, генерал-майор (1995). 

Ташкент жоғары техникалық командалық училищесін (1973), Сауытты танк әскерлерінің әскери академиясын (1985) бітірген. 1973— 93 жылы танк взводы командирінен танк дивизиясы командирінің орынбасары - штаб бастығына дейінгі қызметтерді атқарды. 1993-94 жылы ҚР ҚК Бас штабының жедел басқармасында әскери дайындық тобының бастығы, 1994—99 жылы корпус командирінің орынбасары, штаб бастығы, 1999 жылы ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары-жедел жоспарлау департаментінің бастығы, корпус командирінің орынбасары қызметтерін атқарды. 2000 жылдан Әскери округтер қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**Торығу** – үмітсіздікпен ұштас, адамның бұл өмірден, тіптен бүкіл құндылықтардан түңілуімен сипатталатын халі. Торығу дүниені зұлымдық, адам өмірін мәнсіз деп тануымен көрінеді. Торығудың тамырын діни таныммен байланыстыратын көзқарастар бар. Әйтсе де дін адамды сенімге тәрбиелейтіндіктен, шын мәніндегі ақиқи дін адамның сенімін нығайтуға, болашаққа үмітін арттырып, кездескен қиындықтарды сабырмен қарсы алып, өткенге тәуба қылуына ықпал етсе керек. Торығудың астарында әрбір адамға тән қауіп-қорқынышты сезіну, өзінің кемшіліктері мен қателіктерін түсініп, өзін-өзі іштей кінәлауы, өзінің өміріне, қоршаған ортаға риза болмауы, тіптен осылайша өмір сүруге лайықпын ба деген уайым, сауалы жатады. *"Уайым – ер қорғаны есі барлық"* деп Абай айтқан уайым торығуға соқтырмайды. Себебі, ол уайым ердің Құдайдың әділіне сай емеспін деп, бірақ фазылынан үміт үзбеуімен сипатталатын Хаққа махаббатына негіз болатын сезім. Ал торығуға апаратын уайым үмітсіздіктен, өзімшілдіктен, айналасына күдікпен қарап, өзгені жек көруден туындайды.[1]

**Торығу** — өмірде жолы болмаған жағдайларда күйзеліп, түңілушілік. Торыққан адамда мұңаю, қорқыныш, үрей, ашу, ыза, долылық, өмір сүруде мән жоқ деп сезіну, депрессия сияқты сезімдер байқалады. Жеке адам мен әлеуметтік топтардың психикалық көңіл-күйінің көрінісі. Торығудың объективтік негізі — табиғи алапат және әлеуметтік зілзала (катаклизм), жазылмайтын ауру, жақын адамынан айырылу, жұмыста, шығармашылықта және жеке өмірде жолы болмаушылық. Торығудың субъективтік көзі — қайғы-қасіретті еңсеруге деген адамгершілік-психологиялық ұстанымның болмауы не босаңдығы, тіршіліктің жаңа жағдайына бейімделуге бастайтын ерік-жігердің болмауы. Торығудан шығудың амалы әр түрлі: рухани жаңарудан моральдық азуға дейін, өмірдің қызығынан күдер үзуден, өзін-өзі өлтіруге дейін. Психикасы тұрақсыз жастар мен жасөспірімдер болар-болмас сәтсіздіктің өзінен тез торығады. Торығу сезімін бастан кешірген адамдарға әлеуметтік қолдау, психотерапевт-мамандардың көмегі қажет. Австриялық психиатр Н. Франкл жасаған логотерапия терапиясы мен практикасы адамдарға өмірдің мәнін қайта ұғынуға көмектеседі. Былайғы тіршілікте торығудан арылу үшін достық қарым-қатынас пен моральдық қолдау жеткілікті болатын жағдайлар көп.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
2. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Генк»** (нидер. ) — Бельгияның Генк қаласындағы кәсіби футбол клубы. Клуб 1923 жылы құрылған.

Тарихы
------

1923 жылы құрылған "Винтерслаг" және 1918 жылы құрылған "Тор Ватерсхей" клубтары 1988 жылы бірікті де, Генк клубы пайда болды. Жаңа құрылған клуб әуелі Бельгияның бірінші дивизионында ойнап, 1989 жылы екінші дивизионға түсіп кетті. Келесі жылы-ақ қайта оралды, бірақ біраз жылдар бойы тек төменгі лигаларға түсіп кетпеу үшін ғана арпалысып жүрді де, 1994 жылы бәрібір екінші дивизионға қайта төмендеді.

1995 жылы қайта оралды да, маусым қорытындысында жетінші орын алды. 1996/97 жылғы маусымда Интертото кубогына қатысты.

1997/98 жылы екінші орыға табан тіреді. Ал 1998/99 жылы тұңғыш рет Бельгия чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

* **1 дивизион / Про-лига**
	+ **Чемпион (4):** 1998/99, 2001/02, 2010/11, 2018/19
	+ **Вице-чемпион (2):** 1997/98, 2006/07
* **2 дивизион**
	+ **Победитель (1):** 1975/76
	+ **2-орын (2):** 1986/87, 1995/96
* **Шығыс дивизионның финалдық раунды**
	+ **Жеңімпаз (2):** 1987, 1990
	+ **2-орын (1):** 1974
* **Кубок**
	+ **Жеңімпаз (4):** 1997/98, 1999/00, 2008/09, 2012/13
* **Суперкубок**
	+ **Жеңімпаз (2):** 2011, 2019
	+ **Финалист (6):** 1998, 1999, 2000, 2002, 2009, 2013

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт  (ағыл.)  (нид.)
* «Генк» ФК Мұрағатталған 16 мамырдың 2009 жылы.  (орыс.)
**Торғай ісі** – ашаршылыққа ұшыраған елге көмек ұйымдастырған ұлт зиялылары айыпталған тергеу-сот ісі (1922 – 1926). Ел шаруашылығын күйзелткен Азамат соғысы, "әскери коммунизм" саясаты 1921 жылғы құрғақшылыққа ұласты. Қазақ ауылы жұтқа ұшырап, мал саны күрт құлдырады. Қазақстанның бес губерниясы (Ақтөбе, Қостанай, Бөкей, Орал, Орынбор) және Адай уезі ашаршылыққа ұшыраған өлкелер қатарына жатқызылды. Кеңес өкіметі мен халықаралық ұйымдар тарапынан көрсетілген көмек шалғайдағы қазақ ауылдарына жетпеді. Аштық қырғынынан жұртын аман алып шығуды көздеген зиялы қауым "қазақты қазаққа жәрдем беруге кірістіруіміз керек" (М.Дулатов) деп шешті. Осы мақсатпен 1922 жылдың жазында Семей губерниясында Ж.Аймауытов, М.Әуезов, Дулатов, Ғ.Тоғжанов, Х.Ғаббасовтың жетекшілігімен уәкілдер елге шығып, халықтан жылу жинады. Жиналған 15 мың бас ірі қара малдың жартысына жуығын (7 мың) Аймауытов Қарқаралыдан бастап айдап Торғай уезіне жеткізеді де, ашыққан елге таратып береді. Артынша малдың бір бөлігі байлар мен байшыкештерге, орташаларға үлестірілді. Көп ұзамай тиісті құжаттар жасалынбаған деген айыппен Аймауытов бастаған зиялылар тобының үстінен қылмысты іс қозғалды. Үш жылға созылған тергеу шараларынан кейін 1926 ж. наурызда Қызылордада Торғай ісі бойынша РКФСР Жоғарғы соты Қазақ бөлімшесінің ашық сот мәжілісі болып өтті. Сотты ұйымдастырушылар аштыққа ұшыраған қазақтарға жәрдемдесуде ресми орындардың көрсеткен құлықсыздығы мен дәрменсіздігін жасыруға тырысып, ұлттық салт-дәстүрлерді ескішілдіктің сарқыншағы етіп көрсетуге ұмтылды. "Еңбекші қазақ" газеті 15 – 26 наурыз аралығында "Астанадағы сот" айдарымен сот мәжілісінен үздіксіз хабар беріп тұрды. Сотқа 37 адам тартылды. Сот (төрағасы – Н.Арықова, мүшелері – Н.Ашамаев, С.Бекбатыров) Қ.Бәйменов, А.Жүсіпов, Қ.Қарпықов, Ш.Құлжановтарды түрлі мерзімге бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. Алайда Қазақ АКСР-і ОАК-нің (төрағасы – Ж.Мыңбаев) араша түсумен оларға кешірім жасалды.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Ла-Рабида даңғылы немесе Авенида де Ла-Рабида Аргентинаның астанасының тарихи орталығы Буэнос-Айресте орналасқан.

Авенида де Ла – Рабида

Орналасуы
---------

Даңғыл Каса-Росада президент сарайының арт жағынан өтеді, Колон паркімен Монсеррат аймағында шекараласады және Сан-Николас аймағының шекарасына шығады.
Өзінің ұзындау болғанына қарамастан, бұл даңғыл Буэнос-Айрестегі ең қызу көшелерінің бірі болып табылады. Авенида Пасео Колон және Авенида Леандро Н. Алем даңғылдарының арасындағы бөліп тұрған көше болып табылады.

Ерекшеліктері
-------------

Бұл даңғыл Буэнос-Айрестің тарихи орталығын жартылай доғал ретінде қоршаған және екі жақты қозғалысы бар. 2007 жылы Каса – Росаданың реставрация кезінде үлкейтілген еді.

Дерек көздер
------------

* 
*
**Торғай артезиан алабы**– Мұғалжар тауы мен Сарыарқа қыраттары аралығы, солтүстігінде Қостанай белесі мен оңтүстігінде Арал теңізіне дейінгі кең аймақты алып жатқан жер асты сулы өңір, Оңтүстік Торғай ойысында орналасқан алап.

Алаптың ауданы — 300 мың км2-ден астам. Аумағында жалпы мезо-кайнозой жыныстары (қалыңдығы 1700 м-ге дейін), ал сулы қабаттың жоғары бөлігінде антропоген, плиоцен, олигоцен (30 м тереңдікке дейін) және төменгі жағында бор (120 м-ге дейін) шөгінділері басым тараған. Алаптың өзен аңғарындағы және бұларға ұштаса жатқан өңірлердегі тұщы не сол тұздылау су қоры 500 мың м3/тәулік боп анықталды.[1]

Суының арыны күшті, кей ұңғымаларда су шапшып атқылайды. Ұңғымалардың тәуліктік өнімі алаптың шет жақтарында 500 – 850 м3, орт. мен оңт.-батысында 350 – 400 м3 болады. Суының минералд. Мұғалжар тауы мен Ұлытауға жақын жерлерде және үстіңгі құмды қабаттар мен Үлкен Борсық құмына таяу жатқан жоғ. қабаттарда 1 – 3 г/л, алаптың басқа бөліктерінде 70 – 100 г/л, оңт.-шығыстағы мұнайлы өңір маңында 100 – 250 г/л. Өңірдегі тұщы судың елеулі мол қоры олигоценнің құмды шөгінділеріндегі грунт суларымен байланысады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Әлеуметтік байланыс** (ағылш. *Social relation*) — қоғамдағы жеке адамдардың, не әлеуметтік топтардың бір-бірімен қарым-қатынастарын білдіретін ұғым.

Әлеуметтік байланыс ұғымын әлеуметтануға француз әлеуметтанушысы Эмиль Дюркгейм енгізген. Ол әлеуметтік байланыс ұғымын топқа, ұйымға және тұтас қоғамға қатысты қарастыруға болады деп білді. Әлеуметтік топтардың не қоғамның ішіндегі әлеуметтік қатынастар үш белгісі болады: а) топқа не қоғамға мүше әрбір адам сол қауымдастыққа тән ортақ ережелерді орындайды және құрметтейді; ә) аталған қауымдастық мүшелері өздерінің ортақ мүдделеріне байланысты бір-біріне тәуелді; б) жеке адам өзін қауымдастықпен біргемін деп санайды.

Әлеуметтік байланыс ұғымы әлеуметтік детерменизм принципі негізінде анықталады. Адамдар, топтар, қауымдар арасындағы үнемі қайталанып отыратын әлеуметтік байланыстар әлеуметтік қарым-қатынастар деп аталады. Олар саяси, экономикалық, құқықтық т.б. қарым-қатынастар болып бөлінеді. Бұл қарым-қатынастардың бәрі де өзара тығыз байланыста, біріне-бірі себепші болады. Әсіресе, саяси қарым-қатынастардың қоғамдағы рөлі зор. Ол. әлеуметтік қарым-қатынастардың басқа түрлеріне елеулі ықпал етеді.

Әлеуметтік қарым-қатынастардың сипаты қоғамның әлеуметтік даму деңгейіне байланысты. Өркениетті, дамыған қоғамда әлеуметтік қарым-қатынастардың сипаты да жоғары деңгейде болады.

Қоғамдағы әлеуметтік байланыстардың өзара заңдылықтары мен бір-біріне себеп-салдарлығы әлеуметтік детерминизм (лат. determіno — анықтаймын) — принципі негізінде анықталады. Бұл принцип қолданылу мақсатына қарай механикалық әлеуметтік детерминизм, статикалық әлеуметтік детерминизм, жүйелі әлеуметтік детерминизм болып үш түрге бөлінеді.

Байланыс және әрекеттесу формалары
----------------------------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
**Сахара Атласы** (араб.: الأطلس الصحراوي‎) — Алжир мен Мароккодағы тау жүйесі, Атлас тауларының ең шығыс бөлігі. Биіктігі 1200-1500 м, ең биік жері - Айса тауы (2236 м). Ол батыста Алжир мен Марокко шекарасынан Биік Атласпен жалғасқан Алжирдің солтүстік-шығыс бөлігіне дейін созылып, Телл-Атласпен кездесіп, Орес тауларын құрайды.

Сахара Атласы бірнеше кішігірім жоталардан - Амур, Ксур және Улед-Наил тұрады. Жаңбырлы маусымда Мелгір көлін қоректендіретін Шелифф және Жеди сияқты жоталардан уәдилер ағып кетеді. Бедерінде төрткіл шыңдар басым, тұзды жерлер жиі кездеседі. Ландшафттары жартылай шөлді, таулардың жоғарғы бөлігінде тасты емен, алепполық қарағайлар, сандарақ, арша селдір тоғайлары орналасқан.

Сахара Атласы Сахара шөлінің солтүстік шетін белгілейді - оның оңтүстігінде Үлкен Батыс Эрг шөлі жатыр. Тау аймағындағы жауын-шашын оны солтүстіктегі үстірт аймағына қарағанда егіншілікке қолайлы етеді. Мұнда берберлер мекендейді.
**Анастасия Андреевна Чернобровина** (10 сәуір 1977, Ижевск, Удмуртская АССР, РКФСР, СССР) — ресейлік тележүргізуші, журналист.

Өмірбаяны
---------

Мектеп бітіргеннен кейін Ижевский колледжіне психологиялық факультетке түсті.Жарты жылдан кейін аймақтық телебағдарламаларда жаңалықтар қызметінде 3 жыл жұмыс жасады.Осы уақытта авторлық ресейлік шоу-бизнес және кино жұлдыздарымен бағдарламасын жүргізді.
1996 жылы Мәскеу Мемллекеттік мәдениет және өнер институтына түсті.Кейін «Россия» арнасынлдағы ақпараттық-сауық «Вести в 11» бағдарламасында жұмыс жасады, ресейлік қалалардан арнайы репортаждарды «Вести ПРО» бағдарламасына әзірледі.
1998 жылдан 2001 жылға дейін ТВ-6 арансында «День за днём» бағдарламасын жүргізді.Бәр жыл ұлттық «Девушка-2000» бағдарламасын жүргізді.
2001 жыл мен 2002 жыл ааралығында Анатолий Кузиевпен ТВЦ арансында «Большое плавание» бағдарламасын жүргізілді.
2002 жылдан «Утро России» бағдарламасының жүргізушісі
2009 жылдан «Моя Планета» арнасындағы "Одна на планете" бағдарламасының авторы және жүргізушісі.
2010 жылы «Тикси — территория вечной мерзлоты» документальдә фильмі үшін мадақталды.
2011 жылы «За заслуги перед Отечеством»2 дәрежелі медальімен марапатталды.
2012 жылдың ақпан айынан бастап Орыс географилық қоғамының президентінің медиажобалар бойынша көмекшісі.
**Авдеевка** (Донецк облысы) – Украинаның Донецк облысының орталығындағы облыстық қала.

Донецк облысының солтүстігінен 22 км қашықтықта, Каменка өзенінің жоғарғы жағында орналасқан. Темір жол станциясы бар. Донбастағы ең көне қоныс ретінде белгілі. Ең алғаш рет XVIII ғасырда оңтүстік Ресей және солтүстік Украинадағы келімсектер осы жерді мекен еткен. ХІХ ғасырдың 80 жылдарында қазіргі қала орналасқан аумақтан Екатерина темір жолы өткізіліп, қала темір жол станция ретінде маңызға ие болады. 1956 жылы Бірінші Авдеевка (Ескі Авдеевка) мен Екінші Авдеевка («Химик» кенті) біріктіріліп, Авдеевка қаласы болып өзгертіледі.

Дереккөздер
-----------
Қысқы жайылым, тебін - еліміздің табиғи жағдайында шаруашылықтың мал жайылымы жыл кезеңіне сәйкес маусымдық - көктемгі көктеу, жазғы жайлау, күзгі күздеу мен қысқы қыстау - жайлымдарына бөлінеді. Оларды мал жаюға жыл маусымына сәйкес пайдаланады. Қысқы жайылымға құм-шағылдар, қыраттардың күнгей беттеріндегі ашық жерлері мен мал тебіндеп, яғни тұяғымен қарын тарпып, аша алатын жерлерді пайдаланады. Малды тебіндетіп жайғанда қар қабатының мұз болып қатып, мал тұяғын (тілерсегін) қимауын бақылайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Сахабалар салған сара жол, 2-том
***Сахабалар салған сара жол*** - Мұхаммед Юсуф Кандахлауи өз еңбегінде Ислам дінінің араб түбегінен бастап төрткіл дүниеге таралуында көп қажыр-қайрат жұмсап, орасан еңбек сіңірген сахабалар өмірі сөз болады. Aтап айтқанда, әрбір сахабаның Аллаh елшісімен таныстығынан бастап, мұсылмандықты қабылдауына түрткі болған оқиғалар, сол кездегі иман мен күпірдің өзара арпалысы, Ислам нұрының қалай кең тарағаны, ізгі коғам қалыптастырудағы әрбір сахабаның алар орны, көрсеткен ерліктері мен сол кезеңдегі боямасыз шынайы оқиғалар баяндалады. 

Кітап жалпы оқырман қауымға арналған.

Сілтемелер
----------

Мұхаммед Юсуф Кандахлау. Сахабалар салған сара жол(қолжетпейтін сілтеме)
**Әлеуметтік енжарлық** - өндіріс тәсілін жетілдіруден шет қалдыратын, қоғамдық бірлестікті нығайтуға тікелей араластырмай, салғырттыққа бой алдырып, қауымдастықты өзін-өзі басқарудан сырттататын тобырлық мінез-құлық; тарихи қажеттілікті, кезең мен мезгіл талаптарын дұрыс ұқпай, қоғамдық заңдылықтың қалпын, өркениеттілік өресін андатпай, адамды әміршілдік жетегіне матайтын келеңсіз қасиет көріністері болып табылады. Үлкен мұратқа терін төкпей, дайын билік, байлық, беделге ие болғандар керенаулыққа ұрынып, салғырттыққа бейім келеді. Мұнан өзіндік шешім қабылдауға қабілетсіздік келіп туындайды. Әлеуметтік енжарлық әкімшілдік-әміршілдік жүйенің қатаң қағидаларын нақты шындықтан да, адамдардың мұқтажынан да жоғары қоюға жол береді. Белсенді бастамалар тағдырын "жоғарғылардың қалауына" қалдырумен отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Чарлз Хортон Кули** (17.08.1864, Мичиган - 08.05.1929, Мичиган) — америкалық әлеуметтанушы, "Зеркальное Я" теориясының авторы, "шағын топтар" теориясының негізін қалаушылардың бірі. Мичиган университетінде білім алып, кейін сонда қалып дәріс берумен айналыскан. Кули әлеуметтік концепциясының жалпы теориялық бұлағы: Гете мен Эмерсонның философиясы; У.Джемстің кызметтік психологиясы; Конттың, Спенсердің, Гумпловичтің, Тардтың, Уордтың, Гидденгстін әлеуметтануы. Кулидің әлеуметтану теориясының негізі оның үш томдық "Адам табиғаты және әлеуметтік тәртіп" (1902), "Әлеуметтік ұйым" (1909), "Әлеуметтік үрдіс" (1918), "Әлеуметтану теориясы және әлеуметтік зерттеу" (1930) атты еңбектерінде жарық көрген. Кулидің пікірінше қоғамдағы бірінші фактілер — адамдардың бір-бірі жөніндегі ойлары. Ал тұлға болса — ол адамның басқа қоршаған адамдардың пікіріне психологиялык реакциясы. Адамның өзі туралы ойы — менің басқа адамдарға қалай көрінуім, басқа адамдардың ол көрінуіме беретін бағасы деп есептеген. Кулидің айтуынша алғашқы топ — негізгі түсініктеме. Адамның құңдылыктарының қалыптасуына осы топ зор эсер етеді. Кули адамдардың әлеуметтену процестерімен де айналысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Чарльз** **округі**  (ағылшын тілінде *Charles County*) — Мэриленд штатының оңтүстігіндегі округ. Окургтің әкімшілік орталығы (*county seat*) — Ла-Плэйта қаласы. Чарльз округі оңтүстігі мен батысында Виргиниямен (қарама-қарсы бетінде Потомак эстуарийі), солтүстігінде Принс-Джорджес округімен, шығысында Патаксент эстуарийімен, оңтүстік-шығысында Сент-Мэрис округімен шектеседі. 2000 жылғы дерек бойынша, округте 120 546 адам өмір сүреді. Округ атауы Балтимордың 3-бароны, Мэрилендтің екінші губернаторы Чарльз Калверттің құрметіне қойылған.

28 сәуір 2002 жылы Ла-Плэйта орталық ауданы, округтің әкімшілік орталығы, торнадо салдарынан қирады.

Округтің елді-мекендері
-----------------------

### Қалалары

* Индиан-Хед
* Ла-Плата
* Порт-Тобакко-Виллидж

### Статистикалық оқшауланған жерлер

* Бендикт
* Беннсвилл
* Брайанс-Роуд
* Брайантаун
* Кобб-Айленд
* Помфрет
* Потомак-Хайтс
* Рок-Пойнт
* Сент-Чарльз
* Уолдорф
* Хьюзвилль

### Инкорпорацияланбаған коммуналар

* Айронсайдс
* Бен-Альтон
* Глаймонт
* Дентсвилль
* Донкастер
* Малкольм
* Марбери
* Маунт-Виктория
* Моргантаун
* Мэйсон-Спрингс
* Мэйсонс
* Наньемой
* Ньюбург
* Ньюпорт
* Патаксент
* Писга
* Поманки
* Порт-Тобакко
* Поупс-Крик
* Райзон
* Риверсайд
* Рипли
* Суон-Пойнт
* Уайт-Плейнс
* Уэлком
* Фолкнер
* Чикамуксен

Дереккөздер
-----------

* Сайт администрации округа
**Есікасу** – Іле Алатауының шығысындағы Сарытау жотасындағы (Жамбас тауы) асу.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3350 м. Жаз айларында қар жатпайды. Түрген және Жіңішке өзендерінің суайрығы саналады. Есікасуға баратын көп соқпақтар Іле аңғарынан Түрген өзенінің жоғарғы ағысына қарай, одан әрі өзеннің оң тармақтары - Кіші Түрген өзені мен Үшбұлақты бойлай өтеді. Келесі белесте жайлау жолы Есікасудан Жіңішке өзенінің сол саласы Қарабұлақ өзенінің бастауына қарай кетеді. Соқпақ жолдар осы тұста батыста Шілік, шығыста Жіңішке аңғарына қарай тарамданады. Есікасу арқылы жайлауға мал айдайтын жол өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**ҚҰБАША АҚЫН Шалбайұлы** (1880 ж. бұрынғы Торғай оязы Тосын болысы 5-а. – 1952 ж, Жангелдин ауд. Торғай кеңшары) – төкпе ақын, ұстаз. Шақшақ Жәнібекке жататын Дәуітбай атасынан шыққан. Торғайдың Кіші құмындағы 4 сыныптық орыс мектебін бітірген. 1920 жылдардан бастап Торғайдың шалғай түкпірлерінде бала оқытып, елді сауаттандырі ісіне айтарлықтай үлес қосқан. Кедейлерге жер бөліп беру сияқты науқандық жұмыстарға араласқан. Өлеңдерінің ұйқасы, бітім болмысы Жұмабай ақын мектебінің үлгісін айқын аңғартады. Ол халықтың ауыз әдібиетімен қоса орыс әдебиетімен де жақсы таныс болған. Ақын өлеңдері көбіне ойға құрылады, философиялық толғанысқа толы болып келеді. «Құбаша, қолыға алшы қаламыңды», «Сөзге шықтым сертпенен», «Әбеке, өлең толқын тоқтамасын», «Шын жақсымен дос болсаң» деген толғаулары мен термелерінде өмір мен өлім, адалдық пен арамдық, кедейлік пен байлық мәселелерін қозғап, жұртшылықты ынтымақ-бірлікке, оқу-білімге үндейді. Өзіне орыс тілін үйреткен ұстазы А.Д.Садыров деген орыс мұғаліміне арнаған «Көзімді ашып, көкірегіме нұр құйып» деген өлеңінде адамның адамға бауырластық сезімін, халықтар достығын алға шығарады, оны нағыз жан сырын бөліскен дос деп таниды. Арғы атасы Шақшақ Жәнібек тархан жорықтарын баяндайтын ұзақ дастаны оны эпикалық жанрға қаламы жүйрік, шабыт көзі ширақ, кең тынысты ақын болғанын танытады. Ахмет Байтұрсыновты ұстаз тұтып, жиі хат жазып, «Ахмет ақыл-ойы түпсіз терең», «Жан аға, ойың терең қатарынан» деп басталатын өлеңдерін жазып, зұлмат заманның тауқыметін тартқан ғұламаның басына ауыр күн туған жылдары қол ұшын беріп тұрған. Замандасы Әбіқай ақынға жазған хатында: «Жазғаным жарық көріп жатпаса да, Келемін келер күнге сенуменен», - дегеніне қарағанда өлеңді қанша өнімді жазғанымен көзі тірісінде шығармалары баспа көзін көрмегені аңғарылады. Қ.а. шығармаларын жинап, сақтау ісінде көрнекті ақындар Н.Ахметбеков, С.Мәуленов, ұстаз Сейітжан Хамзаұлы көп жұмыс атқарған. Ақынның Екінше Дүниежүзілік соғыста хабарсыз кеткен ұлы Әбдіқадыр, қызы Күнзипа жап-жақсы өлеңдер шығарып, бұл әулетке Алла ақындық өнерді бойларына дарытқанын танытты.

Н.Бектемісұлы

1. ↑  **ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия** / Құраст. Т.Рсаев. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2013. – 456 бет + 16 бет түрлі түсті суретті жапсырма.

ISBN 978-601-291-179-4
**Алла Константиновна Тарасова**(06.02.1898, Киев,-05.04.1973, Мәскеу)- орыс кеңес актрисасы, КСРО халық әртісі (1937), Кеңес Еңбек Ері (1973). 1954 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Драма өнері мектебінде оқыған. К.С.Станиславский мен В.И.Немирович-Данченконың шәкірті. 1916 жылдан өмірінің соңына дейін МХАТ группасында қызмет етті. Ол өзінің шынайы эмоциялық және психологиялық бояуы мол өнерімен орыстың актерлік өнер дәстүрін ілгері дамытты. Аня, Соня,Еленеа Андреевна, Ирина, Маша (Чеховтың «Шиелі бақ», «Ваня ағай» және «Апалы-сіңлілі үшеуінде», Негина, Тугина (А.Островскийдің «Таланттар мен табынушылар» және «Соңғы құрбандығында» ), Анна Каренина 
(Л.Толстойдың ос аттас романы бойынша), Настя,Татьяна, Варвара (Горькийдің «Шыңырау түбінде», «Дұшпандар» мен «Сая бақшыларында») рольдері актриса творчествосының шыңына айналды. Киноға түсіп, Катерина («Найзағайда» ,1934), Екатерина («Петр I-де», 1937-1939) т.б. рольді орындады. Педагогикалық қызметпен шұғылданды. Гастрольдік сапармен 1965 ж. Алматыда өнер көрсетті. 3-5- сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941, 1946 ж. екі рет, 1947, 1949). 2 рет Ленин ордені, Қазан Революциясы орденімен және басқа 2 орденмен марпатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 555 бет
**Чарли Пикеринг** (1977 жылы 29 тамызда туған) — австралиялық комедияшы, теле және радио жүргізушісі, автор және продюсер. Қазіргі уақытта ол ABC арнасындағы апта сайынғы жаңалықтар сатира телешоуының Чарли Пикерингпен апталық шоуын, сондай-ақ оның жыл сайынғы арнайы «Чарли Пикерингпен жыл сайынғы» спин-оффын жүргізеді. Ол Annabel Crabb және Адам Лиаумен бірге Tomorrow Tonight бағдарламасының жүргізушісі (телехикая). 

Ол «Жоба» ағымдағы оқиғалар бағдарламасының бұрынғы бірлескен жүргізушісі ретінде танымал және үнемі Talkin' «Өз ұрпағың туралы» ойын шоуында « X ұрпақ » командасының капитаны ретінде көрінді.

Мансабы
-------

Заңгер ретіндегі жұмысын тастағаннан кейін Пикеринг 2002 жылы Мельбурндағы халықаралық комедия фестивалінде (MICF) Майкл Чемберлинмен «Бойлинг нүктесінде » өнер көрсетті, бұл шоу оларға «Ағаш кесіндісі» сыйлығын берді. Бұған дейін Пикеринг 1998, 1999 және 2002 жылдары MICF-те Enter the Datsun эскиздік комедиялық тобымен бірге пайда болды. 2003 жылы Пикеринг пен Чемберлин қайнау нүктесі 2 -де қайтадан қосылды, жұп сонымен бірге сол жылы комедиядағы әріптестері Терри Псиакиспен Тең Үшіншіде пайда болды. 2004 жылы ол Revolver фильмінде пайда болды. 2005 жылы Пикеринг Беттерманды MICF -те бастады, ол Жаңа Зеландияға гастрольге барды , онда ол Жаңа Зеландияның комедия гильдиясының марапаттарында, сонымен қатар Эдинбург Фринж фестивалінде үздік халықаралық актіні жеңіп алды, онда ол номинацияға ие болды. Perrier сыйлығының ең жақсы жаңа ойыншысы. 2006 жылы ол « Авто » шоуын Мельбурн халықаралық комедия фестивалінде ұсынды, ол Барри сыйлығына номинация алды. 2013 жылдың сәуірінде Мельбурндағы халықаралық комедия фестивалінде ол Уэлид Алимен бірге «Әлемдегі мәселелер шешілді » атты шоулар сериясын жүргізді.

Радио
-----

Пикеринг сонымен қатар австралиялық радиода, соның ішінде Triple J жастар радиостанциясында 2001 жылдан 2003 жылға дейін жұмыс істеді. Ол 2006 және 2007 жылдары BBC Radio 5 тікелей эфирінде Fighting Talk бағдарламасында сарапшы болды.

Әдебиет
-------

Пикеринг өзінің алғашқы кітабын « Практикалық әзілдер » деп жариялады.  ), 2010 ж.

Жеке өмір
---------

Пикеринг Мельбурн қаласында дүниеге келген және Сент-Леонард колледжінде, Брайтон грамматикалық мектебінде және Монаш университетінде білім алған, онда ол өнер бакалавры (Америка тарихы) және заң бакалавры дәрежелерін бітірген. Пикеринг Сара Красностеинге үйленген және олардың бір баласы бар. Ол 2013 жылы иудаизмді қабылдады
**Қышқұйма саздары** – тасшынылар (фарфор), шынытастар (фаянс) және қышқылға төзімді бұйымдар жасауға қолданылатын отқа төзімді, қиын балқитын және тез балқығыш саздар жиынтығы.

Саздың қышқұйма өндірісі мүдделерін қанағаттандыру мүмкіндігі оның отқа төзімділігімен, сазды жерлер мен титан тотығының саз құрамындағы мөлшерімен, шымырлану дәрежесімен, бояғыш тотықтар мөлшерімен, созылмалылығымен, дисперсиялылығымен және саз құрамындағы ірі түйіртпекті кірінділер мөлшерімен анықталмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, ISBN 5-615-01738-4
**Металлургтердің мәдениет және техника сарайы** (Теміртау), 1972 ж. ашылған, 1981 жылдан қазіргі атымен аталады. Типтік үлгіде салылған. Балконды үлкен залы (1 мың кісілік) бар, кәпшілік шаралар өтетін кіші (1 мың орынды) зал, онда *«Чебурашка»* балалар кинотеатры (400 орындық), айналмалы сахнасының ауд. 400 шаршы м, диаметрі 18 м. Көркемдеген РКФСР-дің еңбегі сіңірген суретшісі, Ленин комсомолы сыйлығының және КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Б. Тальберг. Мөдениет сарайы мандайшасына салылған бедерлерде - дикан, металлург, құрылысшы, ғарышкерлер бейнеленген. Қасбеті (биіктігі 8 м, мүсіншісі Б. Тальберг) алып тұлғалы жұмысшы әйел еңбегімен айшықталған. Еңбекшілер уақытын көңілді әткізуін ұйымдастырады. Көркемөнерпаздар ұжымы («Современник» театры, үрлемелі оркестр, «Радуга» балалар би ансамблі, цирк студиясы, «Поиск» вокалдық-аспаптар ансамблі, қазіргі би ансамблі «Звездопад», камералы хоры т. б.) жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
әл-Ханса Тумадир[бинт Амр әл-Шарид. әл-Ханса лақабымен әйгілі болған Бәни Суләйм тайпасының шайыры. Дурайд бин әл-Симма қартайған шағында әл-Хансаға сөз салған. әл-Ханса Дурайдтың сөзін қайтарып[3], Рауаха бин Абдулғузза әл-Суламиге күйеуге шығып одан Абдулла деген ұл дүниеге келеді. Рауахадан соң Мирдас бин Амир әл-Суләмимен тұрмыс құрған. Одан Зәйд, Мұғауия, Умар есімді ұлдары дүниеге келеді. Шайыр болуына бауырлары Мұғауия[4] мен Сахрдың өлімі себеп болады. Мұғауияны Һәшим және Зәйд әл-Мәррәйән өлтіреді. Сахрды Әбу Сәур әл-Әсәди тұтқынға түсіріп, бір жылдан соң олда көз жұмады. әл-Ханса ағасы Сахрды қатты жақсы көрген. Өлімін естігенде қатты жылап, жоқтау айтқан. Мұғауия мен Сахрды жоқтап, көп жылап көзінен айырылған. әл-Хансаның күйеуі қалы ашық, жомарт адам болғаны соншалық олындағы малынан айырылып қалады. Осы кезде әл-Ханса ағасы Сахрға барып жағдайын түсіндіргенде дүниесінің жартысын беріп жіберген екен. әл-Ханса Сахрға екі рет келіп дүние-мүлкінің тең жартысын алып кетеді.
Ислам діні келгенде әл-Ханса тайпасымен бірге бір қауым ел болып мұсылман болады. әл-Ханса пайғамбардың алдына келгенде бір шумақ өлең оқып исламды қабылдаған деседі. Мұсылман болған соңда бауырларын жоқтауды тоқтатқан емес. Бір күні Умар ибн әл-Хаттаб мединеде әл-Хансаны көріп неге осы күнге дейін бауырларыңды жоқтауды тоқтатқан емессің, олар тозаққа кеткен жоқ шығар деп сұрайды. Сонда әл-Ханса бұрын кек алу үшін жоқтайтын едім, бүгін тозаққа ктпесін деп жоқтаймын деп жауап береді.Исламдағы Бәдр шайқасынан соң біршама уақыт Меккеде өмір сүрген. Мединеде Умар мен Айшаны зиярат ектенде елуді шамалап қалған болаты.
Ислам діні қанатын жайып Ирақ жеріне тарай бастағанда әл-Хансаның төрт ұлы бірдей мұсылманшылықты жаюға аттанады. Ұлдарының барлығы «әл-Қадисия» шайқасында шаһид болады. Қайғылы хабар әл-Хансаға жеткенде «Алла тағала барлығымызды жәннәтта қауыштырсын» дегеннен басқа артық сөз айтпаған екен.
әл-Ханса бір деректе 645 жылы Усман ибн Аффанның халифалығының алғашқы жалдарында дүние салған десе, басқа бір деректе 663 жылы халифа Мұғауияның заманында қайтыс болған дейді.
әл-Ханса қайтыс болған соң өлеңдерінің мирасқары ретінде қызы Умра қалады. Умраның кейбі өлеңдері әл-Хансаның диуанында кездеседі.

Шығармалары
-----------

1.Диуан әл-Ханса. Бейрут. 1888. Осы баспаны Лиюс Шейху 1895 жылы француз тіліндегі аудармасымен қайта басып шығарады.
2.Диуан әл-Ханса. Француз тіліне аударылған баспа. Дэ Копиер. Бейрут. 1889.
3.Диуан әл-Ханса. Каир. 1315 һ.ж.
4.Шарх диуан әл-Ханса. Бейрут. 1896.
5.Диуан әл-Ханса. (Хатим әл-Тайидің диуанымен бірге басылған) 1326-1348 һ.ж.
6.Диуан әл-Ханса. Хусейн Мухамад әл-Зидани. Каир. 1326.
7.Диуан әл-Ханса. Бейрут. 1960.
8.Диуан әл-Ханса. Алғы сөзін жазып құрастырған: Кәрм Бустани. Бейрут. 1951.
9.әл-Ханса. Айша Абдуррахман. Бейрут. 1957.

Дереккөздер
-----------



Араб әдебиеті энциклопедиясы
**Металлисттер** - *(оригинал нұсқасында metalhead және headbanger)* – металл музыкасының жанкүйерлерінің субмәдениеті. Алғашқыда 70-ші жылдарда жанрмен бірге АҚШ-та, Ұлыбританияда пайда болған бұл субмәдениет әлемнің көптеген елдеріне таралды. Субмәдениет металл жанрларының және оның аймақтық сахналарына байланысты әр түрлі өзгерістерге ұшырады. Осыған байланысты металлисттердің дүниетанымы мен сыртқы имиджі бір-бірінен ерекшеленуі мүмкін, бірақ көп жағдайларда байкерлер субмәдениетімен шабыттанып жасалған киім стилі сақталып қалған. Сонымен қатар киім индивидуализм мен тұлға бостандығын көрсетіп тұрады.

Сипаттау
--------

Металл субмәдениетіне тән өзіндік "шеттету мәдениеті" бар және сол арқылы олар өздерінің белгілі бір топ мүшесі екенін көрсеткісі келеді,- деген пікір қалыптасқан. Heavy Metal кітабында: Дина ВанштейнніңThe Music And Its Culture-да "метал өзге рок-музыка жанрларына қарағанда жақсы сақталған, бұған басты себеп металисстердің субмәдениетінің мейнстримнен қорғалған, жастар ортасында дамығандығы "деген тұжырым бар. Металлистер субмәдениеті ер адамдардың өзіне тән құндылықтарының негізінде құрылған. Дәлдік принципі онда басты рөлде, олар коммерция артынан жүгіруге қарсы және әрдайым музыкаға, орындаушыларға адал болуды қолдайды. 

Металлистердің көпшілігі орта және төменгі класстардан шыққан жастар болғандығына қарамастан, олар өздеріне ұқсас болып келетін бөтендерге түсіністікпен қарайды. Метал субмәдениетінің атқаратын басты міндеті метал-топтардың концерттеріне барып, релиздерді сатып алу және арнайы жиындарда, ғаламторда қарым-қатынас орнату. Концерттерге бару ең негізгісі болып табылады, өйткені бұл субмәдениет мүшелерінің музыкаға деген махаббатын дәлелдейді. Сонымен қатар арнайы құрылған метал-басылымдардың рөлі де ерекше, бұл арқылы өзгелер күнделікті метал-жаңалықтарды біліп, қызықтырған орындаушылар жайлы мәлімет ала алады. Металлистердің субмәдениетіне тиесілігін анықтайтын негізгі белгілер: ұзын шаш, былғары күртешелер, топтардың символдары. Алайда өдерінің мәдениеттеріне акцент жасамайтын жастар да бар.

Дереккөз
--------

Орыс википедиясы