recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арида қурайы** (лат. *Passiflora arida*) — көпжылдық өсімдік. Цилиндр тәріздес жуантамырлы, сабағының жоғары жағын қураған жапырақтары түк сияқтанып орап тұрады. Сабағы дара, ұзындығы 60-80 см, орта тұсынан жоғары бұтақшалы болады, жоғарғы бұтақшасы құрғақ келеді. жапырақтары тұтас жалаңаш, тамырсабағы ұзын шыбықша, жапырақшалары төртсүйір, ұштары ұшталып келеді, ұзындығы 3 см және көлемі 0,5 мм. Сабағындағы жапырақтары өте сирек, қынабына жабысқан. Орталық шатыргүлі дара, одан басқа жанама 1-2 шатырша гүлдері болады. Гүлдері сарғыш, гүлжапырақшалары сопақша-жұмыртқа тәріздес, ішке қарай оралған. Шөлейтті ойпаттарда, шағылды құмдауыт төбелерде өседі. Ферула, көпжылдық өсімдік тұқымы. Өте мықты өсімдік, диаметрі 10 см болғанымен, кейде биіктігі 2-3 м дейін жетеді. Оның қазірде 130-дан астам түрі белгілі

.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Roskov Y. Kunze T. Orrell T. Abucay L. Paglinawan L. Culham A. Bailly N. Kirk P. Bourgoin T. Baillargeon G. Decock W. De Wever A. Didžiulis V. (ed)* Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist..  Species 2000: Reading, UK. (2014). Тексерілді, 26 мамыр 2014.
2. ↑  Killip, 1922 *In: Journ. Wash. Acad. Sc. 12: 256*
3. ↑  World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World Мұрағатталған 18 наурыздың 2019 жылы.

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Арида қурайы**
Уильям Хогарт. Суретшінің қызметшілері 
**Бет** — адам басының алдыңғы жағы, жоғарғы жағынан талшықты жабынмен шектелген, төменгі жағында - төменгі жақтың бұрыштары мен төменгі жиегімен, жанынан - төменгі жақ жиегі мен құлақ қалқанымен шектелген.

Беттің анатомиялық сипаттамасы
------------------------------

Бетте: маңдай, қас, мұрын жиегі, мұрын, көз, жақ, құлақ (бет шеттері), бет сүйек, ерін, ауыз бен иек орналасқан. 

Бет бөлігінде сенсорлық *анализатор* органдарының бастапқы бөліктері - көру (көз), есту (құлақ), иіс (мұрын), сонымен қатар тыныс алуды қамтамасыз ететін тыныс жолдары басталады. Ауыздың ашылуынан ас қорыту жолы басталады. 

Бетті аймақтарға бөлудің әртүрлі нұсқалары бар. Р. А. Рейс бетті биіктігі бойынша үш пропорционалды секцияға (еденге) бөлудің ең қарапайым және негізгі нұсқасы ретінде қарастырады: 

* жоғарғы (қас сызығынан шаш сызығының шетіне дейін);
* орта (қас сызығынан мұрынның сызығына дейін);
* төменгі (мұрынның сызығынан иекке дейін).

Бұл бөліну генетикалық тұрғыдан негізделген. Бұл бөліктердің әрқайсысында эмбриональды рудименттер бар. Постнатальды онтогенез кезеңдерінде олар өсу заңдылықтарына сәйкес дамиды. 1 жасар балаларда төменгі аймақтың нашар дамуы өте айқын.

Бет әлпеті (мимика)
-------------------

Бет-әлпет адамның эмоциясын айқын көрсетеді (мимика), мысалы, ауырсыну, қуаныш, көңілсіздік, шаршау, мазасыздық, ашуланшақтық, қайғы, ашу және т.б. 

1978 жылдан бастап Пол Экманның командасы әзірлеген «бет-әлпетті кодтау жүйесі» (FACS) пайда болды, ол бет бұлшықеттерін тізімдейді және олардың көмегімен жасалған мимиканы жазуға мүмкіндік береді. 

Бет - адам денесінің ең жеке бөлігі, оны жеке қабылдау арқылы жеке тұлға анықталады. Сөз орыс тілінде шығу тұлғаның бір - *адамнан,* сондай-ақ бейнелі мағынада сөз *адамның* тұлға, жалпы, бір нәрсе ерекше қабілеті - кездейсоқ емес. Портрет, адамның фотосуреті (оның ішінде құжаттардағы) - бұл ең алдымен адамның беті.
**Царёв Степан Ионович**(16.12.1882, Тула губерниясы-9.5.1918, Ақмола облысы)-большевик, комиссар. 1905-1907 жылдары Бірінші орыс революциясына қатысқаны үшін қуғындалып,1908 жылы жасырын түрде ташкентке келді. Ол мұндағы с.-д. ұйымдардың белсенді мүшесі болды. 1917 жылы Ақмола облысының Атбасар қаласына қоныс аударды. Сол жылдың декабрінде Бат.-Сібір Советтерінің Омбыдағы 3-съезінде Атбасар Совдепінің өкілі ретінде қатысты. 1918 жылы көктемде ол Павлодар университетіндегі Екібастұз көмір кені мен Воскресенск т. ж-ның комиссары болып тағайындалды. Ол 1918 жылы 9 мамырда Совет өкіметі жауларының қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
"Жалғыз көзді" көзді аримаспылар грфондармен шайқасуы бейнеленген ежелгі Грекия ыдысы.
**Аримаспы** (лат. *Arima*- "жалғыз", лат. *spi* - "көз") - жартылай аңызға айналған тайпа.

Геродоттың сипаттауы
--------------------

Алғаш рет бұл туралы грек тарихшысы Геродот дерек берген. Ол "патша скифтерінен" бөлініп шығып, қазіргі Қазақстанның солтүстік-шығысын мекендеген иирка мен басқа да скифтер туралы әңгімесін аяқтайды да, Асседон тайпасы жөнінде баяндауға кіріседі. Оның шығысында "жалғыз көзді" Аримаспы, онан әріректе "алтын қорыған самұрықтар" турады дейді. 

Б.з.б. 5 ғасырдың ортасында Аримаспы батысқа қарай көшіп, Исседонды ығыстырған, ал исседон скифтерді қудалап, скифтер киммериялықтарды Оңтүстік теңіз (Қара теңіз) жағалауындағы ежелгі жерлерінен түріп шыққан.

Басқа деректер
--------------

"Жалғыз көзді" Аримаспы жайындағы әңгімені бүкіл грек-рим жазушылары қайталайды. Оларша, бұл аңыз болмай, шындық болып көрінген, демек, сол тайпаға тәң этнографиялық ерекшелікті білдірген. Бұған қарағанда, сол тайпаның "жалғыз көзді" атануы адамдардың бет-жүзін жартылай бояп немесе татуировкалап (таңба салып) жүруінен болуы мүмкін. Олар мұны қасиетті, игі ниетті болып көрінуі үшін істеген. Мұндай әдет франкиялықтарды, дактар мен сарматтарда, ағатырларды, Енисейдің ежелгі қырғыздарында кең тараған.

Бұл ғұрып 17 ғасырдағы Енисей уезі тұрғындары туралы орыс документтерінде де кездеседі. Жергілікті әскери басшысының мына жұрт неге "жалғыз көзді" деген сұрағына олардың бір жақ беті көмірмен бояғандықтан бір көзі көрінбей тұр деген жауап болған.

Аримаспы шығыста Байкал көліне дейінгі жерді алып жатқан гиперборейлермен және "алтын қорыған самұрықтармен" Енисей алабы шектескендіктен, олардың мекенін Солтүстік Алтай деуге болады.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Адам Шафф
**Адам Шафф** (10.03.1913 жылы туған, Львов, -12.11.2006) - поляк философы. Поляк ҒА- ның толық мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Львов университетін (1935), сондай - ақ Париждің Саяси ғылымдар мектебін (1936) бітірді. 1935 - 45 жылдары КСРО - да болып кандидаттық және докторлық диссертация қорғады. 1945 жылдан Лодзь мен Варшавадағы жоғары оқу орындарында философия кафедраларын басқарды. 1950 - 57 жылдары Поляк жұмысшы партиясы ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар институтының директоры. 1957 - 68 жылдары Поляк ҒА- ның Философия және социология институтының директоры. 1968 жылдан сол институтта таным теориясы секторының меңгерушісі болып істейді.

Зерттеулері
-----------

Шаффтың философия ғылымындағы зерттеп жүрген саласы - диалект, материализм, оның ішінде таным теориясы, тіл тану, философфия тарихы мәселелері.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет
**Көлдік түзілімдер.** Көл түбінде түзілетін механикалық
(гравий, тасмалта, құм, саз), хемогендік және органогендік түзілімдердің жиынтық
атауы. Тұщы көлдердің түзілімдері және ащы көлдердің түзілімдері болып екіге
жіктеледі. Тұщы көлдер түбінде әдетте механикалық шөгінділер түзіледі, олар
көбінесе көлбеу бағытта қат-қабатталған саздардың өте жұқа қабатшаларынан,
сапропелдерден, диатомиттерден, т.с.с. тұрады; мұндай көлдер түбінде шымтезек
қорымдары да қалыптаса алады. Ащы көлдердің түзілімдері көбінесе химиялық
жолмен түзіледі, мүның нәтижесінде әр түрлі хемогендік тау жынысы түрлері
қалыптасады (табиғи тұз, мирабилит, галит, т.с.с.). Көл типтерінің алуан түрлі
болуына байланысты, онда түзілген шөгінділер де сан түрлі болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Адам және биосфера**(The Man and the Biosphere Programme (MAB)) - 1978 жылы ЮНЕСКО-ның 16-Бас сессиясының конференциясында қабылданған халықаралық ғылыми-зерттеу бағдарламасы. 

Бұл бағдарламаға 100-ден аса мемлекет қолдау көрсетеді. 

A. Дүние жүзі биосфера қорықтарының картасы

  

Негізгі мақсаты – жер шарындағы барлық құрлықтарда адам баласының биосфераға әсерін, ықпалын, табиғаттағы күрделі өзгерістердің адам денсаулығына тигізетін зиянын зерттеу, бақылау және оған дұрыс баға беру.   

Сондай-ақ оған адамзаттың табиғатқа тигізетін сан қырлы іс-әрекеттері (жерді пайдалану, инженерлі-техникалық жұмыстар, энергия көздерін пайдалану, т.б.), жер шарының биомдарына (орман, тундра, саванналар, дала, шөл-шөлейттер, т.б.) әсері және қоршаған ортаға ғылыми-техникалық жетістіктердің тигізетін теріс ықпалы туралы сияқты мәселелерді зерттеу де енеді.   

Ірі жобалармен қатар 1000-нан астам «аймақтық, жергілікті» мәселелерді шешуді де (қ. Биологиялық алуантүрлілік конвенциясы) қамтиды.   

Оның ішінде ауа бассейнінің ластануына байланысты орман, тоғай экожүйелеріндегі өзгерістер, табиғаттағы ауытқулар, табиғи қорлардың (ресурстар) сарқылуы, жер қорларының құнсыздануы (қ. Климаттың ғаламдық өзгеруі туралы шектемелі конвенция), шөлге айналу фактілері және таулы өлкелердегі туризмнің дамуына байланысты туындап отырған мәселелер жан-жақты қарастырылған.

«Адам және биосфера» жобасында жер шарында ұлттық саябақтар мен биосфералық қорықтар ұйымдастыруға көп көңіл бөлінген.   

Қазақстанда «Адам және биосфера.» шеңберіндегі шараларды жүзеге асыруға ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі, Ғылым министрлігі, ғылым академиясының ғылыми-зерттеу мекемелері, жоғары оқу орындары қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғатты қорғау. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001. ISBN 5-7667-8188-1
Көлдік өлке
**«Көлдік мектеп»** — XVIII ғасыр соңынан XIX ғасырдың екінші жартысына дейін белсенді болған ағылшын ақындарының тобы. Атауы солтүстік Англиядағы Көлдік өлкесіне байланысты қойылды — мұнда әдеби топтың негізгі өкілдері Уильям Вордсворт, Сэмюэл Тейлор Кольридж және Роберт Саути шабыт алып, өз шығармаларын жазды. Бұл ақындарды тағы **лейкистер** (ағылш. *lake* — көл) деп атайды.

1798 жылы Вордсворт пен Кольридж басып шығарған «Лирикалық балладалар» жинағы XVIII ғасырда басым болған классицизмнің идеалдық ұстанымдарымен келіспеушілігін байқатты.

Бұл әдеби достастықты «көлдік ақындар» деп алғаш рет 1807 жылы *Edinburgh Review* журналы кекесінмен атады. Үш басты лейкист бұл атаумен келіспеді, себебі олардың шығармашылығында біріктіретін қасиеттерден гөрі айырмашылығы көп болды; сонда да бұл термин викториандық әдебиетте өз орнын тапты.

Заманауи ағылшын тілді әдебиеттануда бұл ақындарды «романтиктердің аға буыны» деп атайды («романтиктердің жас буынына» лорд Байронды және Джон Китсті жатқызады).

Лейкистер өз өлеңдерін қалыптасқан әдеби үлгілеріне қарамай шығарған. Ұлы тұлғалардың ерліктері мен тарихи оқиғалардың барысы туралы жазбай, олар қарапайым адамдардың өмірі мен мұңдарын жырлаумен болды, кейіпкерлердің істері емес, сезімдеріне көбірек мән берді. Бұл тұрғыдан олар ағылшын романтизмнің бастауында болды деуге болады. Өлең жазуда жоғары стильден гөрі фольклорлық элементтерді және ауызекі тілді көбірек қолданды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  William Arthur Speck. *Robert Southey: Entire Man of Letters*. Yale University Press, 2006. Page 94.
2. ↑  Lynda Pratt. *Robert Southey And the Contexts of English Romanticism*. ISBN 9780754630463. P. 232.
**Утешев Асқар Біләл** (30 қаңтар, 1934 жыл, Астрахань облысы, Зеленга ауданы) - қазақ-кеңес биохимигі, мединициналық ғылыми дәрігері (1971). Алматы медициналық институтын (1957) бітірді. Арал- Теңіз оба ауруына қарсы күрес ст-ның дәрігері (1958), Алматы медициналық институтының аспиранты (1958-1961), осы институттың биохимия кафедрасының ассистенті (1961-1963), Қаз. КСРО ғылым академиясының Эксперименттік биология институтының радио-биология лабораториясының аға ғылми қызметкері (1963), 1965-1969 жылдары докторантурада оқыды, 1970 жылдан Қазақтың онкология және радиология ғылми-зерттеу институтының биохимия лабораториясының меңгерушісі. Оның 50-ден астам ғылми еңбектері жарық көрді. Ол Мәскеуде (1961), Ленинградта (1973), Алматыда (1968,1970) өткен Бүкіл одақтық симпозиумдарға қатысты.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 11 том
**Асқар Жұмабайұлы Шоманов**. 1969 жылы 15 желтоқсанда Алматы қаласында туған.
Қазақ.
Әкесі - Шоманов Жұмабай Шоманұлы, зейнеткер, ЖОО
оқытушы болған. Анасы - Қайырбаева Күләш Марданқызы,
зейнеткер, ЖОО оқытушы болған.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің философия және саясаттану факультетін (1993),
философ, философия пәнінің оқытушысы; Абай атындағы
Алматы мемлекеттік университетінің аспирантурасын
бітірген (1995).
Философия ғылымдарының кандидаты (1996). Доцент (2001).
80 жуық газет мақалалар мен 30 ғылыми жарияланымдардың авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
1995 жылдың қазан айынан - Абай атындағы Алматы
мемлекеттік университетінің философия және ғылым
әдістемесі кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы,
доцент қызметін атқарушысы. 1999 жылдың желтоқсан
айынан - ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығының
кеңесшісі, сектор меңгерушісі. 2002 жылдың наурыз айынан - ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық
зерттеулер Институты директорының бірінші орынбасары
2005 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Тұңғыш Президент
Қорының жанындағы Әлем экономикасы және саясат институты директорының бірінші орынбасары. 2007 жылдың
наурыз айынан- ҚР Президенті Әкімшілігінің Ақпараттық
талдау орталығының меңгерушісі. 2008 жылдың ақпан айынан - ҚР Президенті Әкімшілігінің стратегиялық зерттеулер
лер және талдау орталығы меңгерушісінің орынбасары
2009 жылдың қазан айынан бері - ҚР Мемлекеттік қызмет
ісі агенттігі төрағасының орынбасары.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медапьдарымен
марапатталған.
Суйіп оқитын әдебиеті - тарихи және биографиялық әдебиет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Асқазан аурулары**  — өңеш пен 12 елі ішек аралығына орналасқан ас қорыту органының қалыпты қызметінің бұзылуы. А. а-ның ішінде: асқазанның қабынуы, асқазан жарасы, асқазан обасы жиі кездеседі. Асқазан қабынуының жедел және созылмалы түрі белгілі. Жедел қабыну кейбір дәрілерден, арақ-шараптан, шәй, кофені қою ішуден, тамақты өте ыстық немесе суық жеуден және бұзылған тағамды жеп уланудан пайда болады. Науқастың жоғарғы құрсақ тұсы жайсызданады, жүректің айнуы, құсу және іш өту байқалады. Созылмалы қабыну жедел қабынудың жазылмай қайталануынан туындайды. Ол 12 елі ішек сөлінің кері ағуынан, ұзақ уақыт ішімдікті, дәрілерді пайдаланудан, бактериялық қабынудан т.б. болады. Науқаста кекіру, ащы запыран келу, жүрек айну, құсу, арықтау және қан аздық белгілері байқалады. Ауруды гастродуоденофиброскоппен анықтайды. Ауру адам тағам, демалыс режимдерін сақтап, асқазан сөлін тежейтін дәрі-дәрмектер ішуі керек. Асқазанның ойық жарасы маусымға байланысты өршіп отырады. Аурудың ұшығуына көңіл күйзелісі, асқазан сөлінің жоғары қышқылдығы, тамақтану режимінің бұзылуы, темекі тарту, кейбір дәрінің кері әсері мен организмнің қорғаныс факторларының (иммунитеттің) әлсіреуі жатады. Көбінесе тамақтанғаннан кейін 1/2-1 сағ. ішінде науқастың жоғарғы құрсақ тұсы ауырады. Емдеу үшін тұз қышқылын бейтараптайтын атропин, циметидин т.б. дәрілер қолданылады.
**Қаршығалар** (лат. *Accipiter*) — сұңқартәрізділер отряды, қаршыға тұқымдасының бір туысы. 

  

Жер шарында кең тараған. 52 түрі бар. Бұлардың қанаттары қысқа, ұшы екіге айырылған, аяғы мықты, онда ұзын, өткір тырнақтары болады. Есту органдары жақсы дамыған. өясын ағаш басына салады. 2 — 6 біртүсті немесе теңбіл жұмыртқасын ұябасары шайқайды. Балапандарын шәулісі мен ұябасары кезектесіп қоректендіреді. Негізінен ұсақ сүтқоректілермен, құстармен, кейде қосмекенділермен, бауырымен жорғалаушылармен және жәндіктермен қоректенеді. 

Қазақстанда қаршыға, қырғи, мықи және үлкен мықи түрлері тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қаршығалы деген бетті қараңыз.*
**Қаршығалы** – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 111 км, су жиналатын алабы 1940 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Бүйіртас, Жаман Қызыларай, Қызыларай тауларындағы бұлақтардан басталып, Қусақ өзенінің сағасына 6 км-дей жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең, жағасы тік жарлы. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Көктемде 5 – 10 күндей ғана су деңгейі көтеріледі. Жылдық орташа су ағымы 0,10 м3/с. Жайылмасы – шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Паненка стиліндегі пенальти** — Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының футболшысы Антонин Паненканың атымен аталып кеткен футболдағы тіркес, айып доптарын орындау әдісі. Доп баяу ғана қалқып, доғаша иіліп барып қақпаға енеді, мұндай әдіске қара күштің қажеті жоқ, аяқтың алқымымен немесе "ішімен" доптың астыңғы жағынан ақырын ғана көтеріп жіберу керек. Бұлай бағыттау үшін ең әуелі мықты тәуекелге сүйену қажет, әйтпесе қақпашы орнынан қозғалмай тұрып қалса, мұндай допты оңай ғана қақшып алады.

Тарихы
------

1976 жылғы Еуропа чемпионатының финалында Чехословакия және ГФР құрамалары кездесіп, негізгі және қосымша уақыт тең аяқталады да, жеңімпазды анықтау үшін пенальтилер сериясы басталады. Есеп 4:3 боп чехословактардың пайдасында тұрған кезде екі жақтан да бір-бір мүмкіндік қалады. Осы сәтте допты тебуге Антонин Паненка барады. Ол жоғарыда баяндалған әдіспен гол соғып, Чехословакия Еуропа чемпионы атанады. Содан бастап осы әдіспен соғылған пенальтилер "Паненка стиліндегі пенальти" деген атауға ие болады.

Пікірлер
--------

Бұл жайлы әйгілі Паненканың өзі былай дейді: *"11-метрлік айып добын тепкенде қақпашылар көбіне немесе үнемі оңға немесе солға атылады. Сол себепті де олар қақпа ортасына бағытталған қандай баяу соққыны да қайтара алмайды"*. 

Әйгілі футбол королі Пеле де бұл жайлы пікір білдіріпті: *"Паненка нағыз данышпан немесе нағыз ақымақтың тап өзі!"*

Паненканың соққысы ГФР қақпашысы Зепп Майерге мүлдем кері әсер еткен. Майер бұл жайлы ешқашан жақ ашпаған, көпшіліктің ол жайлы сұрағына да мүлдем жауап берген емес.

Әлем және Еуропа чемпионаттарында Паненка стилімен соғылған пенальтилер
-----------------------------------------------------------------------

| Турнир | Раунд | Футболшы | Матч |
| --- | --- | --- | --- |
| ЕУРО-2000 | 1/2 финал | Италия Франческо Тотти | Италия - Нидерланд |
| ӘЧ-2006 | 1/8 финал | Украина Артем Милевский | Украина - Швейцария |
| ӘЧ-2006 | Финал | Франция Зинедин Зидан | Франция - Италия |
| ӘЧ-2010 | 1/4 финал | Уругвай Себастьян Абреу | Уругвай - Гана |
| ЕУРО-2012 | 1/4 финал | Италия Андреа Пирло | Англия - Италия |

Қызықты фактілер
----------------

2017 жылы 11 маусымда ӘЧ-2018 іріктеуіндегі Белградта, баяғы Паненка тарихи пенальтиді соққан Райко Митич стадионында Сербия - Уэльс кездесуі өтеді. Осы ойында уэльстік шабуылшы Аарон Рэмзи пенальтиден дәл солай гол соғады. Матчтан соң Рэмзи өзінің сұхбатында Паненка стиліндегі пенальтидің тарихы дәл осы стадионнан басталғанын мүлдем естімегенін айтады.

Сілтемелер
----------

* Паненканың соқысы (видео)
**Панджабтықтар** (пенжабтықтар) - географиялық және тарихи Пенджаб аймағының негізгі тұрғындары (қазіргі Үндістан жеріндегі штат, Пакистандағы провинция). Жалпы саны 37 миллион адам. Көпшілігі панджаб, қалғандары хинди (Үндістандағылары) ленди (лахнда) диалектісінде және урду (Пакистандағылары) тілдерінде сөйлейді. Дінге сенушілері - Үндістандағылары сикхлар немесе индуистер, Пакистандағылары - мұсылмандар.

Шаруашылығы
-----------

Панджабтықтар негізінен егіншілікпен, дамыған тоқымашылықпен, көзешілікпен, кілем тоқу және ағаш ою кәсібімен айналысады.

Дереккөздер
-----------

[1]
[2]

1. ↑  Народы Южной Азий,М.1963
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,120 бет
**Қазақстан Республикасының мерекелік күндер тізбесі** - Қазақстан Республикасының аумағында ресми бекітілген кәсіби және басқа да атаулы күндер тізбесі. 

Мерекелік күндер тізбесі Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы N 267-ІІ Заңымен арнайы заңмен бекітіледі. Қазақстан Республикасында ұлттық мерекелер, мемлекеттік мерекелер, кәсіби және өзге де мерекелер атап өтіледі.

**Ұлттық мерекелер** - Қазақстан мемлекеттілігінің дамуына елеулі ықпал еткен, ерекше тарихи маңызы бар оқиғалардың құрметіне Қазақстан Республикасында белгіленген мерекелер. Ұлттық мерекелерді мейрамдау кезінде орталық және жергілікті мемлекеттік органдарда ресми іс-шаралар өткізіледі.

**Мемлекеттік мерекелер**- қоғамдық-саяси маңызы бар оқиғаларға арналған, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтары дәстүрлі түрде атап өтетін мерекелер. Мемлекеттік мерекелерді мейрамдау кезінде ресми іс-шаралар өткізілуі мүмкін.

**Кәсіби және өзге де мерекелер**- ұлттық және мемлекеттік мерекелер мәртебесі берілмеген, азаматтардың жекелеген санаттары атап өтетін мерекелер.

Ұлттық мерекелер
----------------

Қазақстан Республикасындағы Ұлттық мереке - 16-17 желтоқсанда атап өтілетін 16-желтоқсан - Тәуелсіздік күні.

Мемлекеттік мерекелер
---------------------

* 1-2 қаңтар - Жаңа жыл;
* 8 наурыз - Халықаралық әйелдер күні;
* 21-23 наурыз - Наурыз мейрамы;
* 1 мамыр - Қазақстан халқының бірлігі мерекесі;
* 7 мамыр - Отан қорғаушы күні;
* 9 мамыр - Жеңіс күні;
* 6 шілде - Астана күні;
* 30 тамыз - Қазақстан Республикасының Конституциясы күні.

* 1 желтоқсан – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні.

Қазақстан Республикасындағы ұлттық және мемлекеттік мерекелер атап өтілетін күндер Қазақстан Республикасының еңбек заңдарына сәйкес мереке күндері деп танылады.

Кәсіби және өзге де мерекелер
-----------------------------

Кәсіби және өзге де мерекелер Қазақстан Республикасындағы мерекелік даталар болып табылады. Мерекелік күндер тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы N 267-ІІ Заңы. []
**Рикардо Иван Родригес Арайя** (ис. *Ricardo Iván Rodríguez Araya*; 25 тамыз 1992 жыл, Цюрих) — швейцариялық футболшы, Швейцария Ұлттық футбол құрамасы мен "Торино" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Цюрих" клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын 2009 жылы осы клубта бастады. 2010 жылы 21 наурыз күні клубтағы тұңғыш ойынын "Беллицона" клубына қарсы өткізді, 32-минутта финляндиялық Ханну Тихиненнің орнына алаңға шықты.

2012 жылы "Вольфсбургпен" келісім шарт жасасып, бес жыл ойнады.

2017 жылы 8 маусымда "Миланға" ауысты. Келісім шарт мерзімі 2021 жылға дейін. 2017 жылы 27 шілде күні "Унивесристатя Краяво" клубының қақпасына тұңғыш голын соқты. Бұл Еуропа Лигасының екінші іріктеу кезеңі болатын.

2020 жылдың бірінші жартысын ПСВ сапында арендада өткізді.

### Ұлттық құрама

2011 жылы 7 наурыз күні Уэльс құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 2014, 2018 жылдары әлем чемпионаттарына, 2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018/19 жылғы маусымда УЕФА Ұлттар Лигасына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

«Вольфсбург»
* Германия кубогы: 2014/15
* Германия суперкубогы: 2015

### Халықаралық

Швейцария-17
* Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы: 2009

### Жеке

* Цюрих : Фанаттар арасындағы сауалнама бойынша 2011/12 жылғы үздік ойыншы
* Швейцариядағы жыл футболшысы : 2014

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (нем.)
**Рикардо Майорга** (Ricardo Mayorga; 3 қазан 1973, Манагуа, Никарагуа) — никарагуалық кәсіпқой боксшы, 1-ші орта салмақта өнер көрсетеді. Жартылай орта (WBA нұсқасы, 2002— 2003; WBC нұсқасы, 2003) және 1-ші орта (WBC нұсқасы, 2005— 2006) салмақтағы әлем чемпионы.

Биографиясы
-----------

### 1993— 2002

1993 жылы бокстағы кәсіпқой дебютін жасады. Мансабының алғашында Никарагуа мен Коста-Рикада жұдырықтасып 3 рет жеңілістің ащы дәмін татқан. Мұндай нәтижелер көптеген латынамерикандық боксшыларға тән болатын, себебі Оңтүстік Америкалық боксшылар қаражаттың тапшылығынан бірден қатарынан бірнеше қарсыластармен жұдырықтасуға мәжбүр болатын. 2001 жылдан АҚШ елінде өнер көрсете бастаған. 2001- 2002 жылдары екі рет Эндрю Льиспен айқасқан. 1-ші айқас боксшылардың басымен қақтығысының нәтижесінде болмаған айқас деп жарияланды (no contest).

### 30 наурыз 2002. Рикардо Майорга —Эндрю Льюис (2-ші айқас)

* Өткен орны: Соверейн Центр, Ридинг, Пенсильвания, АҚШ
* Нәтижесі: Майорга 12 раундық кездесудің 5-ші раундында техникалық нокаутпен жеңіске жетті.
* Маңызы: жартылай орта салмақтағы WBA атағы үшін айқас (Льюистың үшінші рет қорғауы)
* Рефери: Руди Бэттл
* Қазылардың есебі: Роберт Грассо (38—38), Линн Картер (38—38), Гильермо Перес Пинеда (39—38 Майорга)
* Уақыт: 2:06
* Салмақ: Майорга 66,00 кг; Льюис 66,70 кг
* Трансляция: Showtime
**Рикмерс бүйісі** (лат. *Gylippus rickmersi*) — Қазақстанда сирек кездесетін түр. Батыс және Орталық Тянь-Шань, Гиссаро-Дарваза, Памир және Гиндукуша тауларында таралған. Қазақстанда Батыс Тянь-Шаньның 1200-1400 м биіктіктегі тау етегі далаларында, сонымен қатар 250 м биіктіктегі Арыс өзенінің ылғалды жайылымында кездеседі. Қазақстанда жылына бір рет көбейеді. Ересек даралары мамыр, маусымда кездеседі. Тас асты мен өсімдік тамыры арасынан онша терең емес ін қазады, онда тәуліктің жарық уақытын өткізеді. Түңгі уақытта топырақ бетіне шығып, әр түрлі омыртқасыз жануарларды ұстайды. Саны барлық жерде төмен. Түрдің Қазақстанда таралу аймағы адамның қарқынды шаруашылық әрекеттері бар жерлерде орналасқан. Малды шектен тыс бағу және жер жырту бүйінің санының артуына кері әсерін тигізіп отыр. Түрдің Ақсу-Жабағылы қорығында сақталуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

* "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
Өсімдік туралы
--------------

Панданус – панданустар тұқымдасына жатады. Отаны – Малай архипелаг аралдары. Бұл өсімдіктің ерекшелігі, сабағы ауа тамырларының үстіне орналасқан. Сабағы қысқа, жапырақтары бір-біріне тығыз жанаса, сабақты айнала орналасқан. Жапырақтары ұзын сүйір, 70-см-дей, қатты, қалың қабықты, шеттері өткір тікенді болып келеді. Қою жасыл жылтыр жапырақтарының, ұзына бойы ақ жолақ, не сары жолақ түрлері бар. Өз отанында табиғатта гүлдегенмен, бізде Қазақстанда, үй жағдайында гүлдеуі екі талай. Күтімі жеңіл бөлме гүлдеріне жатады

Жарығы
------

Алакөлеңкеде де, жарықтада да жақсы өседі. Тіке түскен күннің көзіне қоюға болмайды.

Жылуы
-----

Жылулықты ұнатады, қыста 16 ºС төмен түспегені абзал.

Суғарылуы
---------

Жазда жиірек, қыста сирек суғарады.

Ылғалдылығы
-----------

Аса ылғалдылықты қажет етпейді. Жапырақтарын шаң-тозаңнан тазарту мақсатында су бүркіп, немесе дымқыл матамен сүртіп, тазалығын сақтау қажет.

Қоректендірілу
--------------

Көктем-жаз мезгілдерінде минералды тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіріп отырған жөн.

Аурулары
--------

Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды.

Көбейтілуі
----------

Жанама өскіндерімен көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Ғасырлар бойы квиддич**  (ағылш. *Quidditch Through The Ages*) — Хәрри Поттер әлеміне қатысты жазылған Жоан Кетлин Роулиң жазған кітап ішіндегі кітап. Шынайы кітап Хогуартстың кітапханасындағы ойдан шағарылған кітаптың көшірмесі болып табылады.

Ойдан шығарылған кітап
----------------------

Хәрри Поттер романдарында бұл кітаптың авторы Кеннилуорти Уисп болып табылады, квиддич бойынша атақты сарапшы.

Хәрри Поттер бұл кітапты сүйіп оқиды. Хәрри Поттер және Пәлсапа Тасы романында Северус Снейп Хагридті осы кітаппен көріп қалғанда, кітапхана кітаптарын Хогуартстан алып шығауға тыйым салатын ереженің бар екендігін айтады.

Шынайы кітап
------------

2001 жылы Жоан Кэтлин Роулиң жазған, дегенмен сыртында Кеннилуорти Уисп есімі көрсетілген. Автордың безендырулері енгізілген. Тираждың сатылымынан түскен кіріс Comic Relief қайырымдылық қорына аударылған.

Кітапта квиддич тарихы суреттеледі, сыпырғыларға негізделген ертедегі ойындар да айтылады. Ұшу сыпырғыларының эволюциясы, квиддичтің сиқырлы спорт түрінде пайда болуы және дамуы, тарих бойы ережелердің түрленуі, алтын снитчтің пайда болу тарихы қарастырылған. Квиддичтегі ойынның негізгі ережелері, бұзылымдар мен жазалар, ағылшын және ирланд командалары, жарысу сыпырғыларының негізгі үлгілері, сонымен қатар ойынның тактикалық амалдары суреттелген.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖоан Роулиң жазған Хәрри Поттер |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  **Романдар** |  **Қойылым** |
|  |
| 
***Пәлсапатас*** (1997)
 | 
***Жасырынбөлме*** (1998)
 | 
***Азкабантұтқыны*** (1999)
 | 
***Отсауыт*** (2000)
 | 
***Фениксалқасы*** (2003)
 | 
***Шалақанханзада*** (2005)
 | 
***Ажалсыйлары*** (2007)
 | 
***Қарғыстиген бала*** (2016)
 |

 |

 |
|  |
| Кейіпкерлер | 

|  |  |
| --- | --- |
| Роман | 

* Хәрри Поттер
* Рон Уизли
* Хәрмиона Грейнджер
* Албус Дамблдор
* Волдеморт
* Северус Снейп
* Драко Малфой
* Жинни Уизли
* Рубеус Хәгрид
* Сириус Блак
* Римус Люпин
* Минерва Макгонагалл

 |
|  |
| Қойылым | 

* Албус Поттер
* Скорпиус Малфой
* Делфи Диггори

 |

 |
|  |
| Арнайы шығарылымдар | 

* *Ғасырлар бойы квиддич* (2001)
* *Ғажайып аңдар және олардың мекені* (2001)
* *Бард Биділдің ертегілері* (2008)
* *Хәрри Поттер: Пролог* (2008)

 |
|  |
| Ұйымдар | 

* Хогуартс
* Сиқыр министрлігі
* Әулие Мунго ауруханасы
* Феникс алқасы
* Ажал жалмаушылар
* Дамблдор жасағы

 |
|  |
| Санат:Хәрри Поттер | 

* Сиқырлы әлем
* Сиқыр пәндері
* Сиқырлы тіршілік иелері
* Геллерт Грин-де-Вальд
* Магия
* Маглдар
* Локациялар
* Квиддич
* Діни даулар

 |

 |
1974 жылы Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтының негізінде КСРО Мед. Ғылым академиясы Тағамтану институтының Қазақ бөлімшесі ұйымдастырылып, ол 1988 жылы дербес КСРО Мед. Ғылым академиясының Аймақтық тағамтану мәселелері институтына айналады. Ашғабат, Душанбе, Бішкек және Нүкіс қалаларында бөлімшелерінің ашылуына байланысты институт 1991 жылы КСРО Медицина Ғылым академиясы Аймақтық тағамтану мәселелері ғылыми орталық мәртебесіне ие болды. 2000 жылы «Қазақстан Республикасының Тағамтану институты» ЖАҚ болып қайта құрылды. 1979 жылы институт Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен ынтымақтас 1-халықаралық тағамтану орталығы (қазіргі уақытта мұндай орталықтар саны не бары 27) болып танылды. 1995 жылдан бері дүние жүзінің 14 институтымен бірге тағамтану мәселелері бойынша БҰҰ университетімен ынтымақтастық орнатты, ал 1996 жылдан бастап 68 елдің өкілдері құрған Халықаралық тағамтану ғылымы одағының ассоциацияланған мүшесі. Институт – ЮНИСЕФ-тің Орталық Азиядағы кеңесінің, ҚР Үкіметі жанындағы тағамтану мәселелері бойынша республика кеңестің, Қазақстан Профилактикалық медицина академиясының, Қазақ балаларды тамақтандыру қорының, Денсаулық сақтау министрлігінің биологиялық активті тағам қоспалары бойынша сарапшылар кеңесінің бас мекемесі. Институт Орталық Азия аймағындағы тамақтанудың медико-биологиялық мәселелері бойынша іргелі және қолданбалы зерттеулердің барлығын ұйымдастырады.   

**Институттың негізгі ғылыми жұмыстарының бағыттары мен басты мақсаты:** 

1. Қазақстан мен Орталық Азия мемлекеттерінің ұлттық тағамтану саясатының концептуалды негіздерін ғылыми тұжырымдау;
2. халықтың әр түрлі жыныстық-жастық, әлеуметтік және кәсіби топтары үшін негізгі қоректік заттар мен энергияға деген физиологиялық қажеттілік нормаларын белгілеу және нақтылау;
3. негізгі алиментарлық-тәуелділік сырқаттары мен микронутриенттік тапшылықтың таралуын зерттеп білу және алдын-алу;
4. сәбилерді емшек сүтімен тамақтандыруды қолдау және кеңінен насихаттау; метаболизм кезіндегі нутриентаралық өзара қарым-қатынастар механизмін анықтау, ксенобиотиктер мен дәрі-дәрмектің әсерлерінің алиментарлық түрленуін зерттеп білу;
5. әр түрлі патологиялық сырқаттар кезіндегі организмнің иммундық-аллергиялық сезімталдығын, биохимиялық процестерді және биоценозды нутрициональды жолмен жоюдың теор. негіздерін зерттеу;
6. жаңа арнайы және балалар тамағы өнімдерін, биол. активті тағам қоспаларын жасау; жаңа емдік диеталар мен азық-түлік рациондарын негіздеу;
7. тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын сертификаттау, олардың қауіпсіздігі мен сапасын бақылау әдістерін жетілдіру.

Институт докторантурасы мен аспирантурасында гигиена, биохимия, иммунология және аллергология, педиатрия, микробиология, ішкі ағза аурулары, т.б. мамандықтар бойынша жоғары білікті ғыл. мамандар даярланады. Институт жанынан ғылыми-өндірістік бірлестік – Бала тағамы орталығы ашылған. Оның құрамында балалар мен емдік-профилактикалық тамақ өнімдері өндірісі, консультативтік-диагностика бөлімі жұмыс істейді, болашақ және босанған аналарға балаларды тамақтандыру мәселелері жөнінен оқу курстары ұдайы жүргізіліп отырады.
Игуанодон
Игуанодон
Игуанодон
**Игуанодон** — бас бармағында конус тәріздес ұзын өсіндісі бар, шөппен қоректенетін динозавр. Шамамен 135 - 125 миллион жыл бұрын ерет Бор дәуірінде өмір сүрген. Оның мүйізді, тіссіз тұмсығы, тағыз орналасқан ұрт тістері, әр қолында төрт саусағы болған. Бас бармағындағы өсінділерді өзінен күші басым жануарлардан қорғану үшін қажет еткен. Дәл сол бас бармағының көмегімен азығын да таып жеген юолуы керек. Өсінділерің ұзындығы 2 метрге дейін жеткен. Игуанодонның жуан, қатты құйрығы және тұяқ тәрізді тырнақтары бар үш саусақты артқы аяқтары болды.

Қызықты дерек
-------------

* Оның аузының алдыңғы бөлігінде күрек тістер болмаған.
* Игуанодонның қалдықтарын 1825 жылы Гидеон Мантелл тапты.
* Игуанодонның сүйектері Еуропаның Англия, Бельгия, Германия және Испания сияқты елдері аумағынан табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 4-5 тонна
* Тұқымдас : Игуанодонтид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Эдвард Нигма** (ағылш. *Edward Nygma*; сондай-ақ — Nigma) **Жұмбақшы** (ағылш. *The Riddler*) — DC Comics ғаламының Бэтмен жайлы комикстерінің суперзұлымы. Кейіпкерді жазушы Билл Фингер және суретші Дик Спранг ойлап тапқан. Алғаш рет Detective Comics № 140 (1948 жыл) комиксінде пайда болды.

Комикстердегі оригинал оқиғасы
------------------------------

Бала кезінде Эддидің тегі «Нэштон» болған, кейіннен ересек кезінде оны «Нигма» деп өзгертеді.

Бала кезінен Эдвард көп ойланатын бала еді. Ата-анасы ақылды балаға көп мән бермеген. Мектептеде Эддиді ешкім аса елей бермейтін.

Бірде мектепте жұмбақтар мен басқатырғыштардан тұратын конкурс өтеді. Мұғалімдер мен оқушыларды таң-тамаша етіп Эдвард конкурсте жеңіске жетеді. Қуанған ол жетістігімен бөлісу үшін үйіне асыққан еді. Алайда әкесі оған сенбей алаяқтыққа барды деп есептейді. Оның айтуынша Эдвард мұғалімнің кабинетіне кіріп жұмбақтардың жауабын ұрлап алған. Ашуға булыққан әкесі Эдвардты соққының астына алып, ол жұмбақтардың жауабын ұрлағанын мойындағанша ұрады. Ақыры Эдвард жауаптарды ұрламасада ұрладым деуге мәжбүр болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Batman: 15 Things You Didn't Know About The Riddler (en-US), *ScreenRant* (15 қыркүйек 2016). Тексерілді 15 тамыздың 2018.
**Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл мерейтойлық медалі** — Қазақстан Республикасының Президентінің 2011 жылдың 17 мамырында жарияланған №83 бұйрығының негізінде бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаты.

Сипаттамасы
-----------

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалады, пішіні бойынша диаметрі 34 мм болатын шеңбер болып табылады.

Медальдің бет жағының үстіңгі бөлігінде мерейтойдың эмблемасы бейнеленген – рельефті 20 саны, оның екінші цифры сәуле шашып тұрған күн бейнесінде көрсетілген. Күннің артында Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы бейнелген. Төменгі бөлігінде Ақорданың рельефті суреті салынған. Мерейтойлық медальдің артқы бөлігінің ортасында «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» рельефті жазуы орналасқан. 

Медаль арнайы сақина көмегімен ұзындығы 50 мм, ені 34 мм болатын жезден жасалған алтыбұрышты қалыппен байланыстырылған. Қалып әрқайсысы 16 мм болатын қызыл және көк түстес сызықтары бар муар лентамен қапталған. Лента ортасында жезден жасалған рельефті вертикаль лавр бұтағы орналасқан, ені 8 мм. Қалыптың артқы жағында медальді киімге бекіту үшін қолданылатын түйреуіш орналастырылған. 

Медаль Өскемен қаласында орналасқан Қазақстан ақша сарайында жасалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 20 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы
**Мойылды** – Шалқартеңіз алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Жарқайың, Қостанай облысы Амангелді аудандарының жерімен ағады. Ұзындығы 91 км, су жиналатын алабы 2360 км2.

Бастауы
-------

Мойылды Қызылтал ауылынан солтүстік-шығыста 16 км жерден басталып, Нарөлген елді мекені тұсында Үлкен Дәмді өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең (3 – 5 км), жайылмасы жоғары жағында тар (15 – 20 м), орта тұсында 1 – 3 км-ге жетеді. Жер асты, жауын-шашын суымен толығады; жазда қарасуларға бөлініп, суының минералдығы артады. Басты саласы – Жыланды (38 км). Жылдық орташа су ағымы Бүйректал ауылы тұсында 1,06 м/с. Бүйректал ауылы тұсындағы бөгеннен (590 мың м3) шабындық суландырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Мойынқұм деген бетті қараңыз.*
**Мойынқұм** – Балқаш көлінің оңтүстігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Балқаш көлінен оңтүстікке қарай орналасқан Құланбасы, Малайсары және Көкшиелі тауларының солтүстік етегіне тіреледі. Солтүстігі Сарыесікатырау құмына, шығысы Жетіжал, батысы Жуанқұм құмдарына ұласады.

Жер бедері
----------

Абсалюттік биіктігі 460 – 800 м. Іле өзенінен Қараталға дейін 60 – 70 км-ге созылып жатыр, ені 35 км-ге жетеді. Солтүстік және солтүстік-батыс бөлігіндегі қырқа құмдардың биіктігі 20 – 30 м. Оңтүстік бөлігі Шеңгелді және Сарыбұлақ құрғақ арналарымен тілімделген.

Өсімдігі
--------

Еркекшөп, жусан, т.б. өсімдіктер өседі. Солтүстігінде жер асты сулары 100 м тереңдікте кездеседі. Күзгі, көктемгі мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Далэльвен**, **Даль-Эльвен** (швед. *Dalälven*)-Швецияның орталығындағы өзен.Даларна, Евлеборг и Уппсала лендері (Швецияның әкімшілік территориялары), және Вестманланд ленінің шекарасы арқылы өтеді.

Балтық теңізінің Ботния шығанағына құяды.Өзеннің ұзындығы-220 километр.Өзен бассейінінің ауданы-28 953,8 км²..

Өзен шығысқа қарай ағады.Бурленге қаласы арқылы өтеді, сол қалада су электр станциясы жұмыс істейді.Өзен жағалаулары биік және тік қиялы.Кеме жүретін өзен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Län och huvudavrinningsområden i Sverige (Swedish).  SMHI. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 қыркүйек 2012. Тексерілді, 11 шілде 2010.
**Дальверзинтепе** - Өзбекстанның оңтүстігіндегі ескі қала орны. Дальверзинтепе 3-4 ғасырларда Кушан патшалығының орт алығы, саудасы мен өнеркәсібі дамыған ірі қалаларының бірі болған. қала орнын 1967 жылдан Өзбекстанның өнертану экпедициясы (жетекшісі Г.А. Пугаченкова) зерттеген. Қала үш бөліктен - доғал келген цитадель, тік бұрыштышахристан және қосымша қала аймағынан тұрады. қазба жұмыстары барысында қолөнершілер мен көзешілердің жұмыс орындары табылған. Қала тұрғындарының әлеуметтік жағдайын көрсететін үй орны аршылды. 1972 ж. алтын көмбеден табылған білезік, сырға, алқа, т.б. заттар сол заманғы зергерлердің талғамы жоғарылығын көрсетеді. Ал үй қабырғаларындағы бейнелер ежелгі грек өнері ықпалын білдірумен қатар сақ-сармат халықтарына тән "аңдар стилінің" нышаның аңғартады. Соның ішінде көне үнді жазуы сақталуының ерекше маңызы бар. Үндістанмен байланысты аңғартатын екі будда ғибадатханасы (3-4 ғ-лар) зерттелді. Оның бірі қаланың орталығына орналасқан. Онда будда бейнесінде бірнеше мүсіндер гипстен, саздан жасалып, түрлі түске боялған. 6-7 ғ-ларда астананың Бедрач қаласынан ауысуына байланысты Дальверзинтепе бірте-бірте қирай бастады.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
*Басқа мағыналар үшін Куросио (айрық) деген бетті қараңыз.*
Куросио ағысы (№ 1)
Оясио және Куросио ағыстары
Тынық мұхиттың солтүстік аймағындағы ағыстар схемасы
**Куроси́о** (жапон. 黒潮, «қара ағыс») — Тынық мұхиттағы жылы ағыс, Жапонияның оңтүстік және шығыс жағалауында. Солтүстік Пассат ағысының жалғасы. 36° с.е. пен 150° ш.б. тұсында шығысқа ауытқып, Солтүстік Тынық мұхит ағысына айналады. Куросионың бұл тұстағы тармағы солтүстікке қарай ағып, 40° с.е-ке таяу маңда Курил суық ағысына қосылады. Сиономисаки мүйісінен оңтүстікке қарай Куросионың ені 170 км-дей, тереңдігі 70 м-ге жетеді. Суының температурасы тамызда оңтүстігінде 28°С, солтүстігінде 25°С, ақпанда оңтүстігінде 18°С, солтүстігінде 12°С. Ағыстың жылдамдығы 1-6 км/сағ. Солтүстік-батыстан соғатын суық желдердің әсерінен Куросио температурасының жылдық ауытқуы 9°С-қа (Сиономисаки мүйісі тұсында) жетеді. Атлант мұхитындағы Гольфстрим сияқты Тынық мұхиттағы Куросио да жылы ағыстар жүйесін құрайды. Бұл Тынық мұхиттың солтүстік бөлігінің климатына, гидрология жағдайына үлкен әсер етіп отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан» энциклопедиясы
**Өсиет өлең**, келелі кеңес, насихат түрінде келіп, көпшілікке бағытталады. Өсиет өлеңде адамгершілік мұраттар, ерлік-елдік мәселелері тұжырымдалады. 

Ауыз әдебиеті мен көне түркі жазба жәдігерліктерінен бастау алған, жыраулар поэзиясы мен Абай өлеңдерінде, онан бергі ақындар шығармашылығында көрініс тапқан өмір, қоғам, өнер жайлы өсиет сөздер сақталған. Олар терме, толғау, үгіт-насихат жыры, нақыл, ғибратты сөздер үлгісінде келеді. Өсиет өлеңдерде сөз өнерінің сырлы сипаты мейлінше көрініс табады. Ойы өткір, ақиқаты айқын, көркемдігі шебер өрілген толғау сөздер өсиет саналып, ұрпаққа үлгі болады. Мысалы: Ақтамберді Сарыұлының "Балаларыма өсиет" деген өлеңінде өнеге боларлық сөздер жеткілікті. Ыбырай Алтынсариннің "Өсиет өлеңдері" атты адамгершілікті насихаттайтын өлеңінің тәрбиелік мәні зор. Кете Жүсіп Ешниязұлы "Өсиет" өлеңінде: "Бел байлап, тіршілікке болмай араз, Жалынын жауыздықтың өшір елім. Бұл айтқан өсиетім барлығыңа, Басымда болса кінәм, кешір елім" дейді. Ақындар өлеңінде өткен өмірлеріне көз жіберіп, көрген-білгендерін, өмірден түйгендерін өсиет етеді. Абайдың "Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?" І.Аманжоловтың "Өзім туралы" атты өлеңдері өсиет өлең үлгілеріне жатады.

Ыбырай Алтынсариннің "Өсиет өлеңдері"
-------------------------------------

Бет 1.  
Жаратты неше алуан жұрт бір Құдайым,  

Тең етті бәрімізге күн мен айын.  

Адамның адам біткен баласымыз,  

Қайсың бөлек тудың деп айырайын,  

Бәріміз бір адамның баласымыз,  

Жігіттер бір - біріңе қарасыңыз.  

Өмір деген бес күндік кетер өтіп,  

Атаң барған орынға барасыңыз.  

Пайғамбар бұрынғы уақытта Дәуіт өткен.  

Патша боп бұл дүниеге даңқы кеткен.  

Отыз ұлым бар ғой деп көптік ойлап,  

Құдайым отызын да әлек еткен...  

Жылаған Дәуіт патша тоба қылып,  

Өзінің бенде екенін сонда біліп,  

Мұнан соң тақ Сүлеймен туды дейді  

Отыз ұлға бір өзін жора қылып.  

Ескендір патша болып дүниені алған,  

Қалмаған бұл жалғанда ешбір арман.  

Жалғыз - ақ өлмеске айла табамын деп,  

Ізденіп мәңгі суын соған барған

Сілтемелер
----------

Ыбырай Алтынсариннің "Өсиет өлеңдері". (қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Василий Копытин** (1910—1975) — Ресейдегі Алтай өлкесінің Змейногорск қаласында туған. 

Жас кезінде темір ұстасы болып жұмыс істеген. 1932 жылы басталған әскери қызмет жылдарында оның «Атака» (Ташкент) журналында «Месть», «В песках Бухары» поэмалары мен көптеген өлеңдері шықты.

Қазақстан халық ақындарын, әсіресе, С.Керімбаев пен Н.Байғаниннің өлеңдерін орыс оқырмандарына таныстырды. Бірнеше жыр кітабы, балаларға арналған кітапшалары шыққан. 

Қызыл Жұлдыз орденімен және екі медальмен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Родные края. А. ҚМ КӨБ, 1948;
* Алма-Атинский зоопарк. А. ҚМКӘБ, 1949;
* Кузнецы. А. ҚМКӘБ, 1957; Золотые торы. А. ҚМКӘБ, 1960;
* Вечная волна. Стихи. А. «Жалын», 1978.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Ахмед әл-Мұғтамид** (араб.: أحمد المعتمد‎‎; 843, Самарра — 15 қазан 892, Самарра) — Ислам халифатының 34-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

Өмірбаяны
---------

Әл-Мұғтамид түркілердің қалауымен бауыры Әбу Ахмед Талха ибн әл-Мүтәуәккилді 871 жылдың қаңтарында әскербасы етіп тағайындайды. Сонымен бірге бірқатар аймақтың билігін де қолына береді. 872 жылдың қаңтарында басқа аймақтарды да оның билігіне берді. Осылайша іс жүзінде халифалық билік Әбу Ахмедке өтеді. Ал халифаның аты тек қана хұтба мен ақшада ғана қалады.

Әл-Мұғтамидтің мемлекетті басқаруда салмағы болмады десек артық айтқандық емес. Барлық шешімді бауыры Әбу Ахмед қабылдайтын. Әл-Мұғтамид уақытының көп бөлігін ойын-сауыққа, сұхбат мәжілістеріне арнайтын.

Әскери сала әлі де түркілердің қолында болғанымен олар саяси алаңдағы бұрынғы ықпалынан айырыла бастайды. 889-890 жж. халифат орталығының түркілер үшін құрылған Самаррадан Бағдат қаласына көшірілуі, Аббаси мемлекетінде саяси салада түркі үстемдігінің біткендігін көрсетеді. Халифалар мен түркі қолбасшылар арасында жалғасқан күрес кезінде алғашында бейтарап қалған халық та бірте-бірте түркілерге қарсылық білдіріп, күреске қатыса бастады. Әл-Мұғтасым халифа болған кезде халық түскен жағдайға енді Самаррада түркілер душар болды. Осы арада әл-Мүтәуәккил бастаған әскери топтар арасында түркілерге қарсы жаңа топтардың құрылуы кейінгі халифалар тарапынан да қолдау тапқандықтан әскердің ішінде тепе-теңдік қалыптасқандай болды.

Тұлғалық қасиеттері
-------------------

Әл-Мұғтамидтің өлімі де өміріндей болды. Ішкілікті тым көп қабылдауының себебінен 15 қазан 892 жылы дүниеден өтті.

Дереккөздері
------------

1. ↑  Ислам тарихы. Алматы: Ернар Есімқұлов, 2018 ISBN 978-601-7929-37-4
**Ахмед Сафаұлы Фаизи** (лақап аты - Файзуллин) *(11 наурыз 1903 жыл, Уфа, - 11 тамыз 1959 жыл,Қазан)* - татар совет жазушысы. Етікші отбасында туған.

Қызмет жолы
-----------

Орынбордың шығыс институтында оқыды. 1922 ж. мұғалім болды. 1924-1927 ж. Донбасста мәдени ағарту орындарында істеді. Ұлы Отан соғысына қатысты. Алғашқы өлеңі 1918 ж. жарық көрді. Сол жылы *"Әсемдік әлемінде"* атты тұңғыш комедиясын жазды. Оның *"Флейталар"* поэмасы жұрт назарын аударды. *"Дала мен адам", "Қара тас тіл қатпайды"* атты балладалары жарияланды. 

**Ахмед Сафаұлы** - лирик, ақын, көптеген өлең жинақтарының авторы. Ол 1938 ж. "Тоқай "атты драма жазып, оның юірінші томын жарыққа шығарды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Ахмед Эль-Саед Хегази** (араб.: أحمد حجازي‎; 25 қаңтар 1991 жыл, Исмаилия, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Бромбич Альбион" клубының қорғаушысы. 2017 жылы Мысыр құрамасы сапында Африка Ұлттары кубогының күміс жүлдегері атанды.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Мысырдың "Исмайлия" клубының түлегі. Кейін Италияның "Фиорентина", "Перуджа", Мысырдың "Әл-Ахли" клубтарында ойнап, 2017 жылы Англияның "Вест Бромбич Альбион" клубына жалға берілді.

### Ұлттық құрама

2011 жылы 14 қарашада Бразилияға қарсы жолдастық кездесуде Мысыр құрамасы сапында тқңғыш рет алаңға шықты.

2012 жылы 23 жасқа дейінгі Мысыр құрамасы сапында жазғы Олимпиадалық ойындарға қатысты.

2017, 2019 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы Ресейде өткен әлем біріншілігіне қатысты.

Жетістіктері
------------

* Мысыр чемпионы: 2015/2016, 2016/2017
* Мысыр кубогы: 2016/17

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (sports.ru)