recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ядро ішіндегі қаралау ядрошық
**Ядрошық** — жасуша ядросы ішіндегі домалақтау тығыз денешік, оның мөлшері 1—2 мкм-ден 10 мкм-ге дейін және одан да көбірек шамаға өзгеруі мүмкін. Ядрошықтың кұрамына РНҚ және ақуыз енеді, РНҚ-синтезі жүреді. Клетка бөлінген кезде ол жойылып кетеді. Ядрошықта 70% цитоплазмалық РНҚ және 30% ядролық РНҚ синтезделеді.

Өсімдіктер мен жануарлар жасушаларын тірі қалпында зерттегенде немесе бекітіп, бояп барып тексергенде олардың ядросының құрамында үсақ түйіршікті, тығыз орналаскан заттарды — хроматинді байкауға болады. Бұл заттар өздеріне негізгі бояуларды жақсы сіңіреді, осыған карап хроматиннің қышқылдық қасиеттерінің бары немесе ДНҚ мен ақуыздардың қосындысынан тұратыны анықталды. Хроматин ядро кабатына тақау немесе кариоплазмада біркелкі орналасады. Интерфаза кезінде хромосомалар тығыз денешіктер қалпына босаңқырайды. Егер хромосомалардың барлық бөлімдері бірдей босаңқы келсе, онда бұл аймакты шашыраңқы (диффузды) хроматин деп атайды, ал хромосомалардың барлық бөлімдері тығыз келсе, онда Бұл аймақты тығыз— гетерохроматин деп атайды. Хроматиндердің осылай орналасуы синтетикалық, процестерге байланысты. Шашыраңқы (диффузды) хроматиндерде синтетикалық процестердің күшті жүретіні байқалған. РНҚ синтезі азайғанда хроматиндер тығыздалып гетерохроматинге айналады. Митоз процесінде хроматиндер тығыздалып, хромосомаға айналғанда ешқандай синтетикалық процесс жүрмейді.

Сонымен хромосомдардың құрылымына қарай екі күйін байқауға болады: біріншісі — шашыраңқы (диффузды) күй, Бұл ядродағы транскрипция және редупликация процесін көрсетеді, екіншісі — хроматиндердің тығыздалған күйі, мұнда, хромосомдар тек кана генетикалық материалдарды болу және оларды ұрпактан-ұрпакка беру қызметін атқарады.

Хроматиннің химиялық құрамына негізінде ДНҚ, арнаулы хроматин ақуызы — гистон және РНҚ кіреді (олардың көлемі 1:1,3-0,2). Сонымен хроматин өзінің химиялық құрамы жағынан ДНҚ мен ақуыздың күрделі қосылысы ДІ ІП (дезоксинуклеопротеид) болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жасушаның органеллалары |
| --- |
|  |
| Эндомембраналық жүйе | 
Жасуша мембранасы • Жасуша ядросы • Эндоплазмалық тор • Гольджи аппараты • Аутофагосома • Везикулалар (Экзосома • Лизосома • Эндосома • Фагосома • Вакуоль • Акросома • Вайбель—Паладе денешігі) • Меланосома • Пероксисома • Гликосома |
|  |
| Жасуша қаңқасы | 
Микрофиламенттер • Аралық филаменттер • Микротүтікшелер • Микротүтікшелерді иіретін орталық (Центросома • Центриоль • Кинетосома) • Миожіпшелер |
|  |
| Эндосимбионттар | 
Митохондрия • Пластидтер (Хлоропласттар • Хромопласттар • Лейкопласттар • Танносомалар) |
|  |
| Басқа ішкі органеллалар | 
Ядрошық • Рибонуклеопротеидтер (Рибосома • Сплайсосома • Vault) • Цитоплазма • Протеасома • Көзше |
|  |
| Сыртқы құрылымдар | 
Кірпікшелер (Аксонема) • Жасуша қабырғасы |

 |
**Хандық** — орта ғасырлардағы түркі-моңғол қоғамында болған дәстүрлі мемлекеттік бірлестік. Хандық дала өркениетінің ерекшеліктерімен тығыз байланысты болды және өз заманында прогресшіл рөл атқарды. Оның құрамына енген қауымдардың көшіп-қонатын белгілі жері, шаруашылық бірлестігі болды және олар саяси жағынан бірлесіп, сыртқы жаудан өз шекарасын қорғап тұрды.

Дегенмен, дәстүрлі қазақ қоғамындағы көшпелі шаруашылық, әрбір жүздің өзіне тән эконономикалық, шаруашылық ерекшеліктері Қазақстан аумағында орталықтандырылған бір хандықтың өмір сүруіне мүмкіндік бермеді. Қазақ хандығы құрылғаннан кейінгі кезеңде ірі саяси қайраткерлер (Қасым, Хақназар, Есім, Тәуекел, Тәуке, Абылай) Хандықты біріктіріп, орталықтанған мемлекет орнатуға тырысты. Алайда мұндай Хандықтар көп ұзамай-ақ ыдырап отырды. 18 ғасырдың өзінде қазақ жерінде бірнеше хандықтар (Кіші жүзде Әбілқайыр, Орта жүзде Әбілмәмбет, Сәмеке, Ұлы жүзде Жолбарыс басқарған) өмір сүрді. Ресей империясының 1822 — 1824 жылы жүргізген әкімшілік реформаларынан кейін көп ұзамай қазақ жерінде Хандық өкімет жойылды.
**Экзогендік процестер**, сыртқы процестер – Күн энергиясы мен Жердің өзіне тарту (гравитация) күшіне негізделген геологиялық процестер жиынтығы. Экзогендік процестерге атмосфера газдарының, жел, жауын-шашынның, организмдерінің әрекеттерінен туатын, бір-бірімен тығыз байланысты физика-химиялық, геохимиялық, физика-механикалық, гидродинамикалық, гидрохимиялық, биохимиялық, биогеохимиялық, т.б. процестер жатады. Жер бетінің әр бөлігінде экзогендік процестердің белгілі тобы (құрлықта физика және химия үгілу, гипергенез, су айдындарындағы литогенез процестері) басым келеді. Экзогендік процестерәсерінен барлық түпкі тау жыныстарының минералдары мүжіліп үгіледі, әр түрлі жылдамдықпен ыдырайды, үгілген материал бастапқы орнынан жылжып көшеді, жаңа орынға келіп жиналады. Сөйтіп, жаңа физика-географиялық, геохимиялық жағдайларда жаңа гиперген минералдар мен тау жыныстары түзіледі. Экзогендік процестерден үгілу қыртысы, тотығу белдемі, жер бетінің борпылдақ (континенттік) тау жыныстары, су айдындарында түрлі құрамды тұнбалар және бұлармен байланысты пайдалы қазбалар қалыптасады; қ. Экзогендік кендер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том;
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Анджей Витолд Вайда**, пол. *Andrzej Witold Wajda* – (6 наурыз 1926, Сувалки - 9 қазан 2016 Польша Варшава) поляк режиссері, сценарист. 

Бейнелеу өнері академиясында (Краковта) оқыған. 1954 жылы Лодзьдың Мемлекеттік Жоғары кинематография және театр өнері мектебінің режиссерлік бөлімін бітірді. 

Кинодағы қызметін 1951 жылдан бастады. «Канал» (Е. Ставиньсшидің әңгімесі бойынша, 1957) және «Күл мен алмас» (1958) фильмі оның есімін дүниежүзіне танытты. Тақырыбы Екінші дүниежүзілік соғыспен байланысты. 

Қойған таңдаулы фильмдері аса үздік актерлік және режиссерлік өнер шеберлігімен ерекшеленеді.

Фильмдері
---------

* «Самсон» (1961)
* «Күл» (1965)
* «Бәрі сатылуға шығарылды» (1969)
* «Қайыңды" (1970)

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5
**Есболат Шарапұлы Нұрманов** (1970–2023) — кеңестік және қазақ боксшысы, 2-ші жеңіл салмақта КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (1989).

Қазақстанның тұңғыш кәсіпқой боксшысы, 17 жасында бокстан КСРО құрама командасының мүшесі, Халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Арал өңірінің тумасы, 1987 жылы Ленин атындағы ҚазПТИ-ның Гидрогеология, барлау техникасы факультетінде оқыған. 1990 жылдардың ортасынан Кеден қызметінде жұмыс жасады.

Кәсіпқой бокста 7 жекпе-жек өткізген. Ол 1993 жылдың 27 наурызында Украинаның Мариуполь қаласында израильдік боксшыға қарсы алғашқы кездесуін өткізді. Оның соңғы жекпе-жегі 1995 жылдың 9 желтоқсанында литвалық боксшымен болған.

Есболат Шарапұлының жаназасы 5 желтоқсан таңертең Талғар қаласы, Биеке Батыр мешітінде шығарылды. Алматы облысы, Талғар қаласында жерленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың алғашқы кәсіпқой боксшысы өмірден озды.  1bol.kz (6 желтоқсан 2023).
2. ↑  Танымал бокcшы Еcболат Нұрманов өмірден өтті.  kaz.nur.kz (5 желтоқсан 2023).
3. ↑  Скончался первый боксер-профессионал в Казахстане  (орыс.).  sports.kz (6 желтоқсан 2023).
Еркін Аманоллаұлы Рамазанов
**Еркін Аманоллаұлы Рамазанов**

1955 жылы 10 маусымда Павлодар облысының Павлодар
ауданындағы Ақкөл ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Рамазанов Аманолла Габдолқайұлы, одақтық
дәрежедегі зейнеткер, Қазақстан Компартиясының Шымкент
және Семей облыстық комитеттерінде бірінші хатшы, ҚР
ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары, ҚР дайындамалар министрінің орынбасары болған. Анасы - Сәрсенова Гүлназ Жанақметқызы (1926-1990), педагог болып жұмыс
істеген.

Қазақ химия-технология институтының инженерлік-Құрылыс факультетін (Шымкент қаласы, 1977) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; В.В. Куйбышев атындағы Мәскеу Еңбек Қызыл Ту орденді инженерлік-құрылыс институтының аспирантурасын (1983) бітірген.

Техника ғылымдарының кандидаты (1984). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Өздігінен тығыздалатын
массалардан жасалған монолиттік футировка». Доцент.
«Өздігінен тығыздалатын массалардан жасалған монолиттік жылу жібермейтін футировкалар» кітабының (1983), сондай-ақ 29 мақаланың тең авторы. Өнер табыстарға 4 авторлық куәлігі бар.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

1977 жылдан - Қазақ химия-технология институтының тәжірибе жинаушы-зерттеушісі. 1979 жылдан - В.В. Куйбышев атындағы Мәскеу Еңбек Қызыл Ту орденді инженерлік-Құрылыс институтының аспиранты. 1983 жылдан- Алматы сәулет-құрылыс институты арнаұлы материалдар
салааралық зертханасының меңгерушісі, технология факультетінің деканы. 1992 жылдан - «ЮРСК Лтд.» ОҚБ директоры. 1992 жылдан - «Қазэкспортастық» АҚ бас директоры (Алматы қаласы). 1997 жылдан - «Экспортастық» АҚ президенті, «Экспортастық» АҚ Қадағалау кеңесінің төрағасы. 1998 жылдан - «Қазэкспортастық» ЖАҚ Қадағалау кеңесінің төрағасы, «Қазэкспортастық» ЖАҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (Алматы қаласы). 1999 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші шақырылымының депутаты, ҚР Парламенті Мәжілісінің Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2005); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы подполковник.

Діни көзқарасы - атеист.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жақсы».

Хоббиі - жұмыс және спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Елмұрат Зұлыпқарұлы Тасмурадов** (өзб. *Elmurod Tasmurodov*, 1991 жылы 12 желтоқсанда туған) — тегі қазақ Өзбекстандық грек-рим күресшісі. Азияның 5 рет чемпионы, әлем чемпионатының үш дүркін жүлдегері және 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

Өмірбаяны
---------

1991 жылы Ташкент облысы, Бостандық ауданы, Қызыл-ту ауылында дүниеге келген. 2004 жылы ата-анасы оны тарихи Отаны Қазақстанға жіберіп, Түркістан қаласындағы Бекзат Саттарханов атындағы мектеп-интернатында 4 жыл оқыды. Ол Қазақстан құрамасына үміткерлердің бірі болды. 2008 жылы Дәулет Тұрлыханов турнирінде жеңілгеннен кейін бұл мүмкіндігінен айырылды. 2012 жылы Азия чемпионатының күміс жүлдегері атанса, Лондонда өткен Олимпиада ойындарында 16-орынға ие болды.

2013 жылы Азия чемпионы атанып, әлем чемпионатында қола жүлдегер атанса, бұл нәтижені 2014 жылы да қайталады. Жартылай финалға шыққан ол финалға жолдама ала алмағанымен, 3-орын үшін күресте жеңіске жетіп, 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Олимпиада ойындарының қола жүлдегері атанса, 2018 жылы Азия чемпионы атағын жеңіп алды. Грек-рим күресі төртінші рет. 2019 жылы Азия чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 2020 жылдың ақпан айында Нью-Делиде Азия чемпионы атанды. 2021 жылдың желтоқсанында ол спорттық мансабын аяқтайтынын жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В некоторых источниках его фамилия передаётся по-русски как **Ташмурадов**
2. ↑  Этнические казахи в зарубежном спорте Мұрағатталған 19 тамыздың 2016 жылы.
3. ↑  Казахстанские спортсмены и тренеры за рубежом
4. ↑  Борьба: Эльмурат Тасмурадов — четырехкратный чемпион Азии.  Газета.uz (3 наурыз 2018).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 наурыз 2018.
5. ↑  Эльмурат Тасмурадов завершил спортивную карьеру в рамках ЧУ.(қолжетпейтін сілтеме)

Сілтемелер
----------

* Эльмурат Тасмурадов — *Sports-Reference.com* сайтындағы олимпиадалық статистика (ағыл.)
* Эльмурат Тасмурадов: «Опыт, полученный в Венгрии — хороший фундамент для успеха в Ташкенте в 2014 году», интервью на сайте Ассоциации спортивной борьбы Узбекистана
* «Гюзель Манюрова, Эльмурат Тасмурадов и Нурсултан Турсунов, стали сегодня Чемпионами Азии по борьбе»
**Шүршіт** – Алакөл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы және Абай облысы Үржар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 57 км.

Бастауы
-------

Қытай жерінде Барлық жотасының батыс беткейлерінен бастау алып, Ұзынағаш ауылына (Үржар ауданы) 4 км-дей жетпей тартылып қалады.

Гидрологиясы
------------

Суы Алакөл маңында көптеген бұлақ, тұмалар ретінде жер бетіне қайта шығады. Аңғары жоғарғы ағысында (Қытайда) тар шатқалды, орталық ағысында жарлы, төменгі ағысында айқын байқалмайды. Жауын-шашын суымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы шекара тұсында 0,10 м³/с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Шығанақ
**Шығанақ** – мұхит, теңіз, көлдің құрлыққа сұғына еніп жатқан және негізгі су айдынымен еркін, тұрақты су алмасатын бөлігі. Гидрологиялық және гидрохимиялық режимдері жағынан да шығанақ негізгі су айдынымен тығыз байланысты. Кей жағдайларда климаттың жергілікті ерекшеліктерінің және құрлықтық ағын әсерінен шығанақ суының беткі қабаттарында өзіндік гидрологиялық ерекшелік болуы мүмкін. 

Бенгал шығанағы

### Дүние жүзіндегі ірі шығанақтар

* Аляска шығанағы
* Бенгал шығанағы
* Бискай шығанағы
* Үлкен Австралия шығанағы
* Гвинея шығанағы

Кейде Дүниежүзілік мұхиттың гидрологиялық режимдері жөнінен теңіз саналатын айдындары да шығанақ деп аталады; мысалы, Мексика шығанағы, Гудзон шығанағы, Парсы шығанағы, Калифорния шығанағы. 
Шығанақ түрлері: қойнау, фьорд, қайыр (лагуна), көлтабан, т.б.
Гартли Дэвид

**Гартли Дейвид** (30.8.1705, Армли-28.8.1757,Бат)- ағылшын психологі, философ-материалист. Кембридж университетін бітірді.Эмпирикалық ассоциативті психологияның негізін салушылапдың бірі. Ол механикалық себептілік принципін психикалық құбылыстарды түсіндіруге қолданды. Оның пікірінше, адамның психикалық өмірі түйсіктен басталады. Басқадай психикалық құбылыстар мен процестердің бәрі үйлесуі мен қарапайым сезімталдық. Қимыл алғашқыда өздігінен тумайды, ол елестетумен жалғасып мұның өзі ақырында осы қимылдарды туғызады. Сөйтіп қимыл ырықты болады, ол адамның қалыптасуында тәрбие басты роль атқарады деп санайды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Пярну шығанағы** (эст. Pärnu laht) — Эстония жағалауындағы Балтық теңізінің Рига шығанағының солтүстік-шығыс бөлігі.

Географиясы
-----------

Шығанаққа бірнеше өзен құяды, олардың ең үлкені - Пярну өзені. Пярну қаласы да шығанақта орналасқан. Рига шығанағының басқа жерлеріндегідей жағалаулары аласа, кейде құмды. Жазда су 18°C-қа дейін қызады және жүзуге жарамды. Қыста оның температурасы 0-1°C, желтоқсаннан сәуірге дейін мұз қатады. Тұздылығы 3-6 промилле.

Сипаттама
---------

Шығанақ 30 шақырымға созылады, кіреберістің ені 20 шақырым, тереңдігі 4—10 метрге дейін.

Демалыс орындары
----------------

Балықшылар жергілікті сулардан жазғы уақытта көксерке, қыста-көктем-жазда шортан, ал күзде алабұға аулайды.
Сауга өзенінің жағасында Fining Village демалыс орталығынан жалға ескекті және моторлы қайықтарды, балық аулау құралдарын және басқа да қажетті жабдықтарды алуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пярнуский залив  Мұрағатталған 27 мамырдың 2023 жылы.
2. ↑  Пярнуский залив (Pä rnu laht)
3. ↑  Пярнуский залив
4. ↑  Пярнуский залив
5. ↑  Пярнуский залив, Эстония, Пярну: фото, описание, адрес Источник:
6. ↑  Пярнуский залив
Скифтердің таралуы
**Скифтер** (көне грекше: Σκύθης, Σκύθαι), Скифтер патшалығы — Қара теңіздің солтүстік жағалауын мекендеген ежелгі тайпалар бірлестігі. Олар сарматтар мен сақтарға туыстас еді. Б.з.б. V ғасырда скифтер қоғамында алғашқы қауымдық құрылыс ыдырап, егіншілік пен мал шаруашылығы дами түсті. Геродоттың мәлімдеуінше Днепрдің батысында егінші скифтер, ал шығысында малшы скифтер қоныстанған. Сонымен қатар олар Азов түбегі маңында "патшалық" скифтер болғанын, олардың көшпелі тұрмыс кешетіндігін, доңғалақты киіз үйлерде тұратындығын мәлімдейді. Ежелгі грек авторларының жазбаларына қарағанда, скифтер арасында құл иеленушілік орын алған. Құлдар негізінен көршілес елдерге жасалған жорықтар кезінде қолға түскен тұтқындардан тұрған. Скифтердің тайпалық бірлестігін құруда Атей патшаның белсенділік танытқаны жайлы деректік мәліметтер сақталған. Оның билігі тұсында скифтер Доннан Төменгі Дунайға дейінгі аралықты мекендеді. Б.з.б. III ғасырдың соңында скифтер патшалығының астанасы Неапол (Симферопол маңы) қаласы болған. Төменгі Днепрдегі Көлин қалашығы оның екінші орталығы болған. Скифтер киммериялықтармен соғысып, Кіші Азияға жорықтар жасап жүрген. Сирияны, Палестинаны жаулап алып, Алдыңғы Азияға үстемдік жүргізген. Фракия тайпаларына, Ескендір Зұлқарнайынға қарсы соғысқан. Скифтер өнерінің ежелгі мұралары Қаратеңіздің солтүстік жағалауында мол шоғырланған. Бұл мәдени ескерткіштер негізінен қорымдарда сақталған. Қазба жұмысы кезінде табылған сәндік бұйымдар: қорамсақтың қабы мен қын, қылыш сабы, жүген мен үзбелері, қаптырмалары мен ер-тұрманы, сауыттар мен әйелдердің сәндік бұйымдары (айнаның сабы, білезік, шолпы, т.б.) алтын мен күмістен жасалған қайуанаттар мүсіндерімен (бұғы, бұлан, арқар, жыртқыш, құстар, фантастикалық жануарлар, т.б.) нақышталған. Бұл сәндік бұйымдардағы бедерлеп немесе құйма әдіспен жасалған өрнек сюжеті көбінесе жыртқыш немесе самұрық құстардың аң алу әрекетін бейнелейді. Әлеуметтік өзгерістер нәтижесінде Днепр жағалауында скиф ақсүйектерінің алып қорғандары пайда болды. Олардың биіктігі 20 м-ден асқан. Бұларға патшалар мен жасақшылар жерленген. Ақсүйектер қабіріне олардың әйелдері немесе күтуші қызметкерлері мен аттары бірге жерленген. Жауынгерлер жанына қару жарақтары қойылған. Ауқатты адамдардың зираттарынан мыс, алтын, күміс ыдыстар, шарап құйылған грек көзелері, әр түрлі заттар жиі табылған. Б.з. I ғасырының II-жартысында Парзой мен Инисмей патшалардың тұсында скифтер күшейіп, Боспор патшалығына қарсы бірнеше рет соғыс ашқан. Қырымдағы скифтер III ғасырдың II-жартысына дейін өмір сүрген. III ғасырда скифтер өз билігінен біржолата айырылған. Халықтардың ұлы қоныс аударуы кезінде олар басқа тайпаларға сіңісіп, жеке этникалық ерекшеліктерінен аыйрылған. Дегенмен олар тарихта өшпес із қалдырды. Олардың экономика, соғыс ісі саласындағы табыстары кейін Ресейдің оңтүстігін мекендеген халықтардың тарихы мен мәдениетіне елеулі ықпалын тигізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том

Смирнов А.П. Скифы, М. 1966; Иллюстрированная история Казахстана, т. 1, А. 2004.
Гасанов Заур, "Царские скифы: этноязыковая идентификация "царских скифов" и древних огузов", 2002
**Вадим Владимирович Рифел** (19 ақпан 1979, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық және неміс хоккейшісі, сол жақ шабуылдаушы. Қазіргі уақытта мансабын аяқтаған.

Өмірбаяны
---------

Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі. Оның мансабының негізгі бөлігі Өскеменде «Қазмырыш-Торпедо» шайбалы хоккей клубының құрамында өтті. Ресей чемпионатында (жоғарғы лигада) «гол + пас» жүйесі бойынша 200-ден астам ұпай жинап, 300-ден астам ойын өткізді.

Германия чемпионатында (2 дивизион) 2 маусымды өткізіп, 104 ойында мұз айдынына шығып, 34 гол соғып, 35 нәтижелі пас берді.

Қазақстанның жастар құрамаларында әлем чемпионаттарында ойнады. Шайбалы хоккейден 5 әлем чемпионатының қатысушысы (2001, 2004, 2006, 2007, 2008).

2007 жылғы Қысқы Азия ойындарының күміс жүлдегері.

Сілтеме
-------

* Вадим Рифел eurohockey.net сайтында  (ағыл.)
**Рүстем Русланұлы Есіркенов** (28 маусым 1980, Өскемен, Қазақ КСР) —— қазақстандық хоккейші.

Мансабы
-------

Өскемендік хоккей мектебінің түлегі.

Ресей чемпионатының жоғарғы лигасында (екінші күшті дивизион) гол+пас жүйесі бойынша 47+49 ұпай жинап, 248 ойын өткізген. Ресей бірінші лигасында 87 ойында 40 гол соғып, 30 нәтижелі пас берді. Қазақстан чемпионатында 193 ойын өткізіп, 67+60 ұпай жинаған.

Ұлттық құраманың тұрақты ойыншысы болды. 1997 және 1998 жылдары жасөспірімдер құрамасында өнер көрсетті. 1999 және 2000 жылдары жастар құрамасында өнер көрсетті. Ол негізгі құрамда төрт чемпионатта (2001, 2002, 2003, 2004) ойнады.
Көктем сарықас
*Phylloscopus trochilus*
Көктем сарықас(*Phylloscopus trochilu*) - жоны - сұрғылттау қоңырқай, бауыры - сарғыштау ақ шағын денелі сарықас. Көктем сарықасқа өте ұқсас саяшыл сарықастан айырмашылығы - тек қана аяғының ақшылдығы және дауысының нәзік <<фьюить>> деген қысқа ысқырықты дыбыс шығаруы. Еуропалық сайрағыш құстардың жақсы білгірлерінің бірі А.Н. Промптовтың дәлелдеуі бойынша көктем сарықастың әуенін <<твит-твит-твит-твит, тью-тью-тью-тью виу-вьи-вьи-вьи-льи-фью-тью-тью>> деген ретте беруге болатын үндер құбылысын түзетін таза, жағымды ысқырықтар жиынтығынан тұрады. Сонымен бірге <<виу>> буынынан кейін дыбыстар күшейе түсіп, бұдан соң біртіндеп тыңа қалады(Промптов. Птицы в природе, 1949).
Қазақстанда кездесетін ұшып бара жатқан көктем сарықастардың(мұнда бұл түрдің ұялары әлі табылған жоқ) аталықты онша дыбыстап сайрамайды, дауысы асығып бара жатқандай күбірлеп естіледі. Ұялау үлескілеріндегі әуені қатты, қонымды, ерекше көмейлік дыбыспен орындалады. Сайрап отрыған құс басын жоғары көтереді де, әлсін-әлсін жан-жаққа бұрып, құс әр түрлі жерде, әр түрлі дауыс үнділігінде орындағандай әсер туғызады. Көктемгі ұшып өту сәуірде болады, көктем сарықастар Қазақстанның батыс жарты бөлігінің үстінен әсіресе көбірек ұшып өтеді. Жеке бөлінгендері ғана орталық және шығыс өңірлерде кездеседі. Қазақстаннан көктем сарықастарының ұяларын таба алмадық, дегенмен Қостанайға таяу Аманқарағай шоқ тоғайда, сондай-ақ Алексеевкаға жақын Астананың солтүстігін ала ұшып жүрген балапандардың кездесуі туралы дерек бар. Күзгі ұшып өту тамызда басталып та кетеді және бүкіл қыркүйек бойы созылады. Кешіккендері қазанның 17-сі және тіпті қарашаның 3-інде Жайық аңғарында кездескен.

Дереккөздер
===========

Құстар А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь.
**Әлихан Әсетұлы Әсетов** (26 қыркүйек 1996, Өскемен) —— қазақстандық хоккейші, шеткі шабуылдаушы. Қазіргі уақытта Астананың «Барыс» ҚХЛ клубының ойыншысы.

Өмірбаяны
---------

Әлихан хоккейді туған жері Өскеменде, жергілікті «Торпедо» мектебінде бастады. 2012/2013 жылғы маусымда ол жасөспірімдер құрамасы сапында Ресей чемпионаты деңгейінде, Сібір-Қиыр Шығыс аймағында дебют жасады, сондай-ақ «Қазмырыш-Торпедо-2» ересектер командасында Қазақстан чемпионаты деңгейінде бір матч өткізіп, осылайша кәсіби деңгейде дебют жасайды.

2013 жылдан бастап Әлихан астаналық «Барыс» жүйесінде өнер көрсетіп келеді. Алғашында ЖХЛ чемпионаты деңгейінде «Қар барыстары» командасында тұрақты ойнады, кейін Қазақстан чемпионаты деңгейінде өнер көрсететін «Номад» командасына және 2015 жылдың 10 қазанында «Барыстың» өз алаңында жаңасібірдің «Сібір» командасына қарсы ойынына қатысып, ҚХЛ-да дебют жасады. 2016/2017 маусымында Номад құрамында Әсетов Қазақстан чемпионы атанды. 2018 жылдан бастап Әлихан Әсетов «Барыстың» негізгі ойыншысы атанды, тек мезгіл-мезгіл фарм-клубына күшейту үшін шақырылады.

23/24 маусымының басынан бері ол ҚХЛ титулдық серіктесі Фонбеттің Қазақстандағы амбассадоры болды.

Құрамада
--------

Әлихан кіші жастан бастап, Қазақстанның негізгі құрамасына қосылғанға дейін дамудың барлық таптарынан өтті.

2017 жылы Алматыда өткен өз алаңындағы Универсиадада ұлттық құрамамен бірге жарыста күміс жүлдегер атанды.

2021 жылы алғаш рет 2021 жылдың 21 мамыры мен 6 маусымы аралығында Латвияда өткен әлем чемпионатына қатысып, осы турнирде Қазақстан құрамасының капитаны болды.

2023 жылы әлем чемпионатының ашылу матчында оның оң қолы сынып, жарыстағы өнерін мерзімінен бұрын аяқтады.

Жетістіктері
------------

* 2013 жылғы U-18 әлем чемпионы (1 дивизион В тобы)
* 2014 жылғы U-18 әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2015 жылғы U-20 әлем чемпионы (1 дивизион В тобы)
* 2016 жылғы U-20 әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2017 жылғы Қазақстан чемпионы
* 2017 жылғы Универсиаданың күміс жүлдегері
* 2018 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2019 жылғы әлем чемпионы (1 дивизион А тобы)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Официальный протокол матча БАРЫС-СИБИРЬ.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Алихан Асетов получил травму и не поможет сборной Казахстана на чемпионате мира.(қолжетпейтін сілтеме)
**Әскери-әуе күштері** — мемлекеттің Ұлттық Қарулы Күштерінің құрамдас бөлігі. Жиырмасыншы ғасырдың басынан бері әскери авиация жедел қарқынмен дамып, Қарулы күштердің маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Кейбір дамыған елдерде әскери - әуе күштерінің құрамына құрлықаралық баллистикалы ракета, әскери-ғарыштық жерсеріктер де енеді. Алғаш авиациялық техниканың дамуына байланысты пайда болған, сондықтан оны "әскери авиация" деп те атайды. Авиацияның соғыс мақсатына пайдаланылуы 1909-10 жылы басталады. 1911 жылы Түрік-Италия соғысында Итальяндық ұшақыштар жердегі Түріктердің позицияларына 4 әскери гранатаны тастауынан бастап әскери авиация соғыс құралына айналды. Ол Қарулы Күштердің барлық түрлерімен біріге отырып, соғыс қимылдарын жүргізеді, дербес шұғыл-стратегиялық міндеттерді атқарады. Әскери - әуе күштері жау шебіне тұтқиылдан бастырмалата шабуыл жасап, ауыр соққылар береді, дұшпан тылындағы маңызды объектілерді күйретіп, оның әскери-экономикалық мүмкіндігін әлсіретеді, әскерлер мен жүктерді тасымалдайды және әуе барлауын жүргізеді.

Әскери - әуе күштері құрылымындағы әскери авиация мақсатына қарай тактикалық, стратегиялық, әскери-көліктік авиацияға, ал ұшақтардың міндеттерді орындау сипатына, ұшу тактикасы мен қарулануына қарай бомбалаушы, жойғыш, жойғыш-барлаушы, барлаушы және көмекші (байланыс, санитарлық) авиация түрлеріне бөлінеді. Ол ұйымдық жағынан авиац. бірлестіктерден (стратегиялық және тактикалық авиация), құрамалардан (корпус, дивизия, тағы басқа) және бөлімдерден (полк, эскадрилия тағы басқа) тұрады. Бұлардың құрамына материалдық, техникалық, арнаулы жабдықтау, аэродромдық қызмет бөлімдері мен бөлімшелері енеді. Реактивті ұшақтар, қанатты зымырандар және жаппай қырып-жоятын қарулармен жабдықталған қазіргі заманғы әскери - әуе күштерінің соғыс қимылдарын, жүргізуге, дұшпанға соққы беруге мүмкіндігі мол. 1992 жылы 7 мамырда құрылған Қазақстан Қарулы Күштерінің негізгі бөлігі. Әскери - әуе күштері құрамаларынан тұрады.

Ұлыбритания, Германия, Израиль, Қытай, Ресей, Америка Құрама Штаттары, Франция, Түркия және Сауд Арабиясының қарулы күштері өз ұшақтарын өндіреді және ең күшті әуе күштері болып табылады.Қазіргі кезде көптеген дамыған елдердің әуе күштері төртінші буын ұшақтарына негізделген. Сонымен бірге бесінші буын ұшақтарын дамыту жұмыстары жүргізілуде. Жаңа буын әуе кемелерін жасаушылардың алдына қойылған негізгі міндеттер: жекелеген жауынгерлік тапсырмалар түрлерін оңтайландыру, радарда көрінбеу және жоғары жылдамдықтағы жоғары маневрлік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
АҚШ әскери-әуе күштерінің ең алғашқы 5-ші ұрпақ жойғыш ұшағы — F-22 "Raptor"
**Жойғыш** — жолында нысанаға кезікпей және түйіспейтін жарғыштың көмегімен жарылып кетпеген жағдайда ракетаны ауада автоматты түрде жойып жіберуге арналған қондырғы. 
Ракетаны жою оның құрылымындағы құпияны сақтау, сондай-ақ оны жер бетінде жарып жіберуден қашу мақсаттарында жүргізіледі, өйткені ол жер үстіндегі нысандарға шығын келтіреді. Жойғыш нысананы құртуға жеткілікті белгілі бір уақыт өткеннен кейін немесе жерден келген радиосигнал бойынша ракетаны жарып жібереді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**«Мұғалім»** тұңғыш қазақ совет журналы. Ұлттар істері жөніндегі халық комиссариаты қазақ бөлімінің Бөкей бөлімшесі мен қазақ мұғалімдері кәсіподағының органы. 1919 ж. не бары 10 номері жарық көрді. Редакция алқасына Ғ. Қарашев, Ғ. Мұсағалиев, И. Меңдіханов, Ғ. Бегалиев т.б. енді. Журнал бүкіл қазақ халқына, халық ағарту қызметкерлеріне арналды. Ол Ұлы Октябрь революциясының идеясын, Компартия мен Совет ұкіметінің ұлт саясатын насихаттады, Қазақстанда оқу - ағарту ісін жолға қою және ұлттық әдебиет пен мәдениетті өркендету жайларын әңгімеледі, педагогика мен тәлім тәрбие мәселелерін көтерді. Журнал беттерінде Карл Маркс пен Ф. Энгельстің өмірбаяндары аударылып басылды, қазақ совет әдебиетінің алғашқы туындылары жарияланды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Чкалов ауданы** — 1939-1963, 1964-1997 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы мен Көкшетау облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Чкалово ауылы.

Тарихы
------

Чкалов ауданы 1939 жылы 16 қазанда Солтүстік Қазақстан облысының құрамында құрылды. Аудан облыстың орталық бөлігінде орналасты.

1944 жылы 15 наурызда аудан жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді. Аудан облыстың солтүстік бөлігінде орналасты.

1955 жылы 22 қазанда Чкалов ауданының аумағының бір бөлігі жаңадан құрылған Ленинград ауданына берілді.

1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Красноармейск ауданының құрамына енді. 1964 жылы 31 желтоқсанда қалпына келтірілді.

1997 жылы 2 мамырда Чкалов ауданы таратылып, аумағы Тайынша (бұрынғы Красноармейск) ауданына берілді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Тайынша ауданы да, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

1986 жылы аудан құрамына 14 ауылдық кеңес кірген: Абай, Алабота, Амандық, Вишнёв, Донецк, Зеленогай, Краснокиев, Новодворов, Петров, Севастополь, Сүгірбай, Тихоокеан, Чкалов, Яснополян.

Халқы
-----

| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- |
| 26386 | ▲34449 | ▼31679 | ▼31585 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
**Асықата ауданы** — 1940-1997 жылдары Оңтүстік Қазақстан (Шымкент) облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Асықата кенті.

Тарихы
------

Киров ауданы Мырзашөл өңірін игеру мақсатында 1940 жылы 29 шілдеде Қазақ КСР-інің Оңтүстік Қазақстан облысы құрамында құрылды. Аудан орталығы Бағара ауылы болып, Мақтаарал және Қызылқұм ауданы жерлерінің бір бөлігі енді. 

1944 жылы 8 мамырда Амангелді, Калинин ауылдық кеңестері мен Ильич кенттік кеңесі Ильич ауданына берілді.

1951 жылғы мәлімет бойынша ауданда 4 ауылдық кеңес болды: Жамбыл, Интернационал, Киров, Фрунзе.

1951 жылы Жаңадала, Андреев ауылдық кеңестері құрылды.

1952 жылы Октябрь ауылдық кеңесі құрылды.

1956 жылы 27 сәуірде Киров ауданына таратылған Қызылқұм ауданы қосылды. 1956 жылы 27 тамызда Жаңадала ауылдық кеңесі Октябрь ауылдық кеңесіне қосылды.

1957 жылы Шардара ауылдық кеңесі құрылды. Фрунзе ауылдық кеңесі Интернационал ауылдық кеңесіне, Киров ауылдық кеңесі Жамбыл ауылдық кеңесіне қосылды. Интернационал ауылдық кеңесі Киров ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1959 жылы аудан құрамында 9 ауылдық кеңес болды: Абай, Жамбыл, Жаңа Шардара, Қызылқұм, Киров, Мақталы, Октябрь, Шардара, Шымқорған.

1962 жылы 9 шілдеде аудан орталығы Кировское болып өзгертілді.

1963 жылы 26 қаңтарда Киров ауданы Өзбек КСР-інің Сырдария облысына берілді.

1971 жылы 28 маусымда Киров ауданы Шымкент облысына қайтарылды.

1986 жылғы мәлімет бойынша ауданда 1 кенттік кеңес (Киров) және 8 ауылдық кеңес (Абай, Жамбыл, Қоғалы, Куйбышев, Мақталы, Октябрь, Первомай, Победа) болған.

1996 жылы 9 қазанда Киров ауданы Асықата ауданы болып қайта аталды.

1997 жылы 24 сәуірде Асықата ауданы таратылып, аумағы Мақтаарал ауданына берілді.

Халқы
-----

| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- |
|  49536 | ▼48637 | ▲53437 | ▲61233 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2. ↑  Оңтүстiк Қазақстан облысындағы Киров ауданының атын өзгерту туралы
3. ↑  Оңтүстiк Қазақстан облысының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысының кейбiр мәселелерi туралы
4. ↑  Ресей империясы,  КСРО халық санақтары
**Pадиан бұрыш** дегеніміз - радиусы R-ға тең шеңбердің ұзындығы R болатны доғасына тірелген центрлік бұрышы.

**Бұрыштың радиандық өлшемі -** шеңбер доғасының радиусқа қатынасы.

Толықтама
---------

Жазыңқы бұрыштағы радиандар саны ол тірелген доғадағы радиандар санымен бірдей. Радиусы R болатын шеңбердің ұзындығы l = 2πR жазыңқы бұрыш ұзындығы πR болатын доғаға тіреледі, демек, жызыңқы бұрыштың шамасы π радианға тең.
Көбінесе «радиан» атауы жазылмайды. Жазыңқы бұрыштың градустық өлшемі 180°, ал радианндық өлшемі π радиан болғандықтан (180° = π), 1° - қа π/180 радиан сәйкес келеді;
α° бұрышқа 1° - қа сәйкес келеді.
α° = π·(α°/180) (радиан); x(радиан) = (x/π · 180°)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2
**Андерс Розенкранц Линдегор** — 1984 жылы 13 ақпан күні Данияның Оденсе қаласында дүниеге келген Дания қақпашысы. Ұлттық құрама сапында 2010-11 жылдары бес ойында алаңға шықты.

Футбол карьерасы
----------------

Ол өзінің футбол карьерасын "Оденсе" клубында бастаған еді. Қақпашы ең алғаш ойының 2009 жылдың 30-шілдесінде УЕФА Чемпиондар лигасының квалификациялық раундында "Работнички" клубына қарсы өткізіп, 4 - 3 есебімен жеңіске жеткен болатын.
Алайда, "Манчестер Юнайтед" клубының экс-қақпашысы Рой Кэрролдың "Оденсе" клубына келген сәттен бастап, Линдегор норвегиялық "Олесунну" клубына жалға берілген болатын және де бірер уақыт өткеннен кейін осы клубпен келісім-шартқа отырды. Андерс Дания жас құрамасында ойнаған, ал 2010 жылдың 7 қырқүйегінде ұлттық құрамаға командасына қосылып Еуро-2012 чемпионатының Исландияға қарсы ойының өткізіп, 1-0 есебімен ойын Дания ұлттық құрамасының жеңісімен аяқталды.

Линдегор және Манчестер Юнайтед
-------------------------------

2010 жылдың 27-қараша күні "Манчестер Юнайтед" Андерс Линдегорпен келісімге отырғанын жария етті. Бұл келісім 3,5 жылдық мерзімге есептелген. Сатып алынған құн әлі де беймәлім. Данияның қақпашысы 2011 жылдың қантарынан бастап жаңа клубта өзіні мансабын жалғастырды.
Қазіргі уақытта ол 29 ойын өткізіп, 11 ойынында қақпасына доп салдырмаған.

Ойнаған клубтары
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 2003—2009 | Дания Оденсе | 11 (-7) |
| 2008 | → Дания Кольдинг | 10 (-13) |
| 2009 | → Дания  Олесунн | 18 (-28) |
| 2009—2010 | Дания Олесунн | 38 (-43) |
| 2011—2015 | Англия Манчестер Юнайтед | 19 (-21) |
| 2015—2016 | Англия Вест Бромвич Альбион | 0 (0) |
| 2016 | → Англия Престон Норт Энд | 14 (-14) |
| 2016—2017 | Англия Престон Норт Энд | 8 (-12) |
| 2017— | Англия Бернли | 0 (0) |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Player Profile. Anders Lindegaard  (ағыл.), *Premier League*.
2. ↑  Манчестер Юнайтед клубының ресми сайты
3. ↑   Мұрағатталған 6 ақпанның 2015 жылы.
**Андре Онана** (фр. *André Onana*; 2 сәуір 1996 жыл, Нкол Нгок) — камерундық футболшы, Камерун Ұлттық футбол құрамасы мен «Аякс» футбол клубының қақпашысы.

Карьерасы
---------

Андре Камерундағы Самюэль Это'о ашқан академияның түлегі. 2010 жылы "Барселона" жастар клубына қабылданып, сонда ер жетті. 2015 жылы "Аяксқа" шақырылды да, кейін "Йонг Аякс" ("Аякстің" фарм клубы) командасында тәжірибе жинақтады. 2016/17 жылғы маусымнан Нидерландының жоғары лигасында (Эредивизия) ойнай бастады. 

Камерун Ұлттық құрамасына 2016 жылы шақыртылды. 2017 жылы Ресейде өткен Конфедерациялар кубогында ойнады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Нидерланд кубогы: 2018/19
* УЕФА Чемпиондар лигасының жартылай финалисі: 2018/19
* УЕФА Еуропа Лигасының финалисі: 2016/17

Отбасы
------

Немере ағасы — Фабрис Ондоа да қақпашы, Камерун Ұлттық футбол құрамасы мен "Севилья" клубында ойнайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (*ajax.nl*) (нид.)
**Андре Мигел Валенте да Силва** (порт. *André Miguel Valente da Silva*; 6 қараша 1995 жыл, Багин-ду-Монте, Португалия) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Милан" клубының шабуылшысы. 2017 жылы Конфедерациялар кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2012 жылы "Портуда" бастады. 2013 жылы 12 тамызда "Бейра Марға" қарсы чемпионат ойынында тұңғыш рет алаңға шықты.

2012 жылы маусым айында "Миланмен" келісім шарт жасасты. 17 тамызда УЕФА Еуропа Лигасының плей-офф кезеңінде "Шкендия" қақпасына "Милан" сапындағы тұңғыш голын соқты. 

2018/19 жылғы маусымды "Севильяда" арендада өткізді. Испания чемпионатындағы тұңғыш ойынын "Райо Вальеканоға" қарсы өткізіп, хет-трик жасады. Осылайша Испания чемпионатында 21 ғасырда дебютін хет-трикпен бастаған тұңғыш футболшы атанды. 

2019 жылы қыркүйекте "Айнтрахтқа" жалға берілді.

### Ұлттық құрама

Португалияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.

2016 жылы 1 қыркүйекте Гибралтарға қарсы жолдастық кездесуде Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 7 қазанда тұңғыш голын ӘЧ-2018 іріктеуінде Андорра қақпасына соқты.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  [ Giocatore - | Lega Serie A
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
*Басқа мағыналар үшін Қаракемер деген бетті қараңыз.*
**Қаракемер** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы Қаракемер ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Аса ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде, баялыш, көкпек, боз жусан аралас сұр, сортаңды сұр және шалғынды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

Тұрғыны 1540 адам (2009).

Тарихы
------

1969 – 1997 жылдарда қазақ жайылым ғылыми-зерттеу институтының Қаракемердегі тәжірибе шаруашылығы ретінде қаланды. Оның негізінде «Қаракемер» ӨК және бірнеше шаруа қожалықтары ұйымдастырылды.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, мәдениет үйі, отбасылық-дәрігерлік амбулатория бар. 

Қаракемер ауылы - ауыл маңында биік құм кемері болғандықтан "Қаракемер" атанған. Тараз - Ақкөл автожолының бойында орналасқан. Жері жазықтар мен төмпешіктер, сайлар мен ойпаңдар болып келеді. Талас ауданымен шекаралас Мойынқұм құмды алқабына ұласады.

Қаракемер Қаратаудың солтүстік бөктері арқылы өтетін керуен жолы бойындағы ірі сауда мен қол өнердің орталығы болғандығын ауыл маңынан керамикалық ыдыстардың, тиындардың табылғандығы көрсетеді. Қаракемер ауылының оңтүстік-батысына қарай 2 км қашықтықта орналасқан VII-XII ғасырдағы Адахкент қаласының орны бар, оны 1939 жылы ғалым А.Н.Бернштам зерттеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жамбыл ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айша бибі •
 Ақбұлым •
 Аса •
 Ащыбұлақ •
 Әулиекөл •
 Бәйтерек •
 Бектөбе •
 Бесағаш •
 Бірлесу-Еңбек •
 Гродеково •
 Еңбек •
 Ерназар •
 Жалпақтөбе •
 Жамбыл •
 Жаңаөткел •
 Жасөркен •
 Жұма •
 Кемел •
 Көлқайнар •
 Қапал •
 Қаракемер •
 Қаратау •
 Қоңыртөбе •
 Қостөбе •
 Құмсуат •
 Құмтүйін •
 Қызылдихан •
 Қызылқайнар •
 Қызылшарық •
 Өрнек •
 Рахат •
 Сеңгірбай •
 Сұлутөр •
 Танты •
 Тастөбе •
 Тоғызтарау •
 Түрксіб •
 Шайдана •
 Шайқорық •
 Шайқорық (станция) •
 Шәкен Ниязбеков •
 Шоқай 
 |

 |
Лили Коллинз
**Лили Джейн Коллинз** (ағыл. Lily Jane Collins; 18 наурыз 1989) — ағылшын және америкалық актриса, модель, атақты ағылшындық вокалист Фил Коллинзтың және оның екінші әйелі Джилл Тэвелманның қызы.

Мансап
------

Лили өзінің қызметтік жолын атақты «Беверли-Хиллз 90210» сериалында мектеп оқушысы Фиби Абрамс ролінен бастады. 2010 жылы Лили «The Blind Side: Evolution of a Game» фильмінде Ли Энн Туидың қызы болып ойнады. 2011 жылы оны «Priest » мистикалық триллерде көруге болады. 2010 жылы Джон Синглтонның «Abduction » фильмінде әйгілі актер Тэйлор Лотнермен қатысты. 2012 жылы «Mirror Mirror» фильмінде басты ролде ойнады.

Жеке өмірі
----------

Лили Коллинз бен Тэйлор Лотнер
2010 жылы Джон Синглтонның «Abduction » фильмін түсіру уақытында Лили мен Тэйлор Лотнер арасында сүйіспеншілік пайда болды. Бірақ екеуінің қосылуы ұзаққа созылмады. Лили Коллинз Зак Эфрон актерінің де жүрегін жаулаған. 2012 жылдың тамызында Джейми Кэмпбелл Бауэрмен жүре бастады.

Фильмография
------------

| Жыл | Атауы |  |
| --- | --- | --- |
| 2008 | *90210* |  |
| 2009 | The Blind Side: Evolution of a Game |  |
| 2011 | *Priest* |  |
| 2011 | *Abduction* |  |
| 2012 | *Mirror Mirror* |  |
| 2012 | *Stuck In love* |  |
| 2013 | *The Mortal Instruments: City of Bones* |  |
| 2013 | *The English Teacher* |  |
| 2014 | «Love, Rosie» |  |
| 2015 | «The Mortal Instruments: City of Ashes» |  |

Марапаттамалары
---------------

2008-Herself

Young Hollywood Award — «One to Watch»

Teen Choice Awards — «Choice Movie Actress: Sci-Fi/Fantasy»

MTV Movie Awards — «Summer’s Biggest Teen Bad A\*\*»

Дереккөздер
-----------
Samsung Galaxy (Note 5, S6 edge+ және Note 7 — артқы жағы)  сериясынан фаблеттер
**Фаблет** (ағылш. *phablet* *phone* телефон және *tablet* планшет сөздерінен) — сенсорлы экраны бар смартфон, өлшемі типтік смартфон және планшеттік компьютер көлемі арасында орналасқан: диагоналі 5,5-тен (бұрын фаблеттер ретінде диагоналі 5,0-ден жоғары модельдер қарастырдық) 6,9 дюймге дейін және ені 135 мм-ден аспайтын. Сондай-ақ ресми емес "плафон" (планшет+телефон) және "лопатофон" атауларымен белгілі.

Тарихы
------

"Фаблет" деген сөз кірме сөз, ағылш. *phablet* — *phone* телефон және *tablet* планшет сөздерден қосылуының нәтижесі.

Әртүрлі уақытта құрылғылар шыққан, оларды PC Magazine журналы фаблетке ізашарлар ретінде атап өтті:

2011 жылы бірден бірнеше құрылғылар пайда болды:

* 2011 Samsung Galaxy Player 5 (экран 5,0 дюйм)
* 2011 Pantech Pocket
* 2011 Samsung Galaxy Note (5,3 дюймдік экран, графикалық планшет)

Мысалдары құрылғылар
--------------------

Танымал фаблеттерге басқалар арасында жатады:

* Samsung: Samsung Galaxy Note, Grand Mega, A7, J7 сериясы және басқа да (Note II, Note 3, Note 4, Note 5 және басқалары)
* Nokia: Nokia Lumia 1520, Nokia Lumia 930
* Sony: Sony Xperia Z Ultra
* Oppo N1 (ағыл.)қаз.
* HTC One Max (ағыл.)қаз. HTC Desire 820, HTC Desire 826(G)
* Apple iPhone 6 Plus, iPhone 6s Plus, iPhone 7 Plus
* Nexus 6, Nexus 6P
* MegaFon Login +
* Oneplus One
* LG: LG G Flex, LG G Flex 2, LG G3, LG V10, LG G4, LG G Pro, LG G Pro lite dual, LG G Pro 2
* Asus: Asus Padfone, Asus Zenfone 2
* Xiaomi RedMi Note 2,3,4; Xiaomi RedMi Mi Max, Xiaomi Ми Max 2
* Umi Rome X
* Meizu M3 Note
* ZTE AXON 7

Көптеген смартфон өндірушілер фаблеттер шығарады. Соңғының бірі Apple компаниясы болды, ол алғашқы фаблетін iPhone 6 Plus (5.5") 2014 жылдың күзінде шығарды және Google компаниясы, Motorola-ға Nexus 6 моделіне, Google Nexus арасында бірінші фаблетке тапсырыс берді.

Сондай-ақ,
----------

* Коммуникатор
* Смартфон
* Планшетті компьютер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  phablet Мұрағатталған 6 қазанның 2014 жылы. oxforddictionaries.com (ағылш.)
2. ↑  tablet, multitran.ru  (орыс.)(орыс.)
3. ↑  Deloitte. Phablets are not a phad Мұрағатталған 6 қазанның 2014 жылы.(ағылш.)
4. ↑  techradar.phones: The 10 best phablets in the world today(ағылш.)
5. ↑  Apple reveals iPhone 6 Plus with 5.5-inch screen, starts at $299 (hands-on), *CNET* (9.09.2014). Тексерілді 12 қыркүйектің 2014. «The larger iPhone is basically a phablet, or phone-tablet, like other big phones such as the 5.7-inch Samsung Galaxy Note 4.».(ағылш.)
**Бальнеология** (лат. *balneum* - монша, шомылу және гр. *logos* — білім) — минерал судың пайда болуы, физикалық-химиялық қасиеттері, оны дайындау және емдеу, аурудан сақтану мақсатында пайдалану әдістері туралы ғылым; курортология саласы. Бальнеотерапия (сумен емдеу), бальнеография (курорттарды сипаттау), бальнеотехника (шипалы сумен емдеу техникасы) пәндерінен тұрады. 

**Бальнеотерапия** - әртүрлі аурулардың алдын алу, емдеу және медициналық оңалту мақсатында табиғи және жасанды минералды суларды пайдалану. 

Қазақстанның минерал суы жөніндегі алғашқы мағлұматтар Әмір Темір жорықтары туралы жазбаларда келтірілген (1390). Барлықарасан шипалы суын кезінде монғолдар пайдаланған (Г.Путимцев, 1811), Рахманов бұлағын (Шығыс Қазақстан облысы) тұңғыш рет Ф.Геблер (1934), Қапаларасан суын А.Влангали (1849), Бурабай көлін И.Завалишин (1867), Жосалы шипалы суын Н.Воронихин мен Л.Бертенсон (1884), Барлықарасан суын В.С.Дьяконов (1866), А.В.Пржигатский (1892), В.Н.Степанов (1894) сипаттаған. Қазақстанда бальнеологиялық зерттеулер әсіресе өткен ғасырдың 20-шы жылдарынан бері жандана түсті. Бүл жұмысты республикалық денсаулық сақтау мекемелері (1930—1931) мен Орталық курортология ғылыми-зерттеу институтының экспедициялары (1932—1938) бастады. Бурабай, Жанақорған, Алма-арасан курорттарының, Каменское плато, Шымған санаторийлерінің емдік факторлары зерттелді, республика курорттары, жер астынан шыққан ыстық су туралы анықтамалар жазылды. Қазақ (қазіргі Алматы мемлекеттік) медицина институтында А.Н.Сызғановтың жетекшілігімен Аяққалқан, Арасанқапал, Жаңақорған санаторийлерінің емдік факторлары зерттеліп, оларды пайдалану әдістері табылды. Қарағанды медицина институтында Шалқия, Жосалы су көздері сипатталды. 50-жылдардан бері республикада минерал суды зерттеу жұмысымен Қазақ кардиологиялық ғылыми-зерттеу институтының курортология бөлімі айналысады. "Сарыағаш", "Алмаарасан", "Арасанқапал" "Турксіб" курорт-санаторийлерінде қолданылатын емдік факторлардың тиімділігі, жүрек-қантамыр, нерв, тыныс, асқорыту жүйелері, буын, аяқ, қол, тамақ-көмей, жыныс органдары, зат алмасу ауруларына, сондай-ак бруцеллезге шалдыққан адамдарға тигізетін осері анықталды. Бірқатар курорт-санаторийлер ("Сарыағаш", "Алматы", "Мерке", "Көктем", "Барлық-Арасан", "Ақжайық") салу қажет екендігі медициналық түрғыдан дәлелденді. Республикада 500-ден аса минерал су көзі есепке алынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов** (1997 жылы 3 шілдеде туған) — қазақстандық боксшы, аса жеңіл салмақта өнер көрсетеді. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері. 2020 жылғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, 2019 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. 2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды.

Мансап
------

Сәкен Бибосынов ең жеңіл салмақта сынға түседі. Әуесқой бокста 2015 жылдан бері өнер көрсетіп келеді.

2019 жылы Екатеринбургте өткен әлем чемпионатында Сәкен жартылай финалға дейін жетіп, үнді боксшысы Амит Пангалға жол берді, осылайша әлем біріншілігінің қола медалін жеңіп алды.

2021 жылдың шілдесінде Сәкен Токио Олимпиадасының қола жүлдегері атанды. Ол Пуэрто-Рикодан, Франциядан және Испаниядан келген боксшыларды жеңді, бірақ жартылай финалда Ұлыбритания боксшысы Джалал Яфайдан жеңіліп, қола медаль жүлдегері атанды.

2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында 51 келіге дейінгі салмақта Сәкен әлем чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Финалда америкалық қарсыласы Роско Хиллді 5:0 есебімен жеңді. Бибосынов жартылай финалда таиландтық Тханарат Саенгпфетті жеңген. Ал оның алдында өзбекстандық Хасанбой Дусматовтан, үндістандық Дипактан, колумбиялық Ривас Мартинестен басым түскен.

Марапаттары
-----------

* «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  СӘКЕН БИБОСЫНОВ ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ
2. ↑  Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен наградтау туралы

Сілтемелер
----------

* BoxRec ID
* Профилі
**Nintendo Co** - штаб-пәтері Киото қаласында орналасқан жапондық көпұлтты бейне ойын компаниясы. Ол бейне ойындарды да, бейне ойын консольдерін де әзірлейді, басып шығарады және шығарады.

Nintendo 1889 жылы қолөнерші Фусадзиро Ямаучи Nintendо Karuta ретінде құрылды және бастапқыда қолдан жасалған ханафуда ойын карталарын шығарды. 1960 жылдары бизнестің әртүрлі салаларына кірісіп, қоғамдық компания ретінде заңды мәртебеге ие болғаннан кейін, Nintendo 1977 жылы өзінің алғашқы консолін, Түсті теледидар ойынын таратты. Ол 1981 жылы Donkey Kong және Nintendo шығарылымымен халықаралық танымалдыққа ие болды. Entertainment System және Super Mario Bros. 1985 ж.

Содан бері Nintendo Game Boy, Super Nintendo Entertainment System, Nintendo DS, Wii және Switch сияқты бейне ойын индустриясындағы ең табысты консольдерді шығарды. Ол Mario, Donkey Kong, The Legend of Zelda, Pokémon, Kirby, Metroid, Fire Emblem, Animal Crossing, Splatoon, Star Fox, Xenoblade Chronicles және Super Smash Bros. Nintendo тұмары Марио сияқты көптеген ірі франшизаларды жасады. танылды. Компания дүние жүзінде 5,592 миллиардтан астам бейне ойындарын және 882,6 миллионнан астам аппараттық құралдарды, соның ішінде Түсті теледидар ойыны мен ойын және сағат сатылымдарын 2023 жылдың наурыз айындағы жағдай бойынша сатты.

Nintendo-ның Pokémon компаниясы және HAL зертханасы сияқты іскер серіктестерінен басқа Жапонияда және шетелде бірнеше еншілес компаниялары бар. Nintendo және оның қызметкерлері марапаттарға ие болды, соның ішінде технология және инженерия саласындағы Эмми марапаттары, Game Awards, Game Developers Choice марапаттары және Британдық Академия ойындарының марапаттары. Бұл жапон нарығындағы ең бай және ең құнды компаниялардың бірі.

Қолданған әдебиеттер
--------------------