recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Эварист Галуа

**Эварист Галуа** (26.10.1811, Париж маңындағы Бур-ла-Рен-30.5.1832,Париж)- француз математигі. Республиканы жақтаушы революционер. 1830 жылы Жоғары нормальдық мектепте оқып жүріп, саяси күреске араласқан. Мектеп директорының екі жүзділігін әшкерелегені үшін 1831 жылы онан шығарылған. Түрмеден шығысымен 21 жасында дуэльде қайтыс болған. Оның математика мұрасы өз дәуірінен озық болды. Ол негізінен шектеулі өрістің теориясынан жасап, алгебр. функцияға тәуелді интегралдардың теоремаларын баяндаған, бұл кейін Б.Риман еңбектерінде қайтадан қаралған.Оның басты еңбегі Ж.Лангранж бен Н.Абель бастаған алгебр. теңдеулердің радикал арқылы шешілетіндігі туралы зерттеулердің негізінде жасалған. Осының нәтижесінде Галуа теориясы шыққан.
***«Астана» гольф клубы*** - 1999 ж. негізі қаланған арнайы гольф спорт түріне арналған клуб (ЖШС). Гольф клуб ғимараты - Астана қаласындағы маңызды құрылыстардың бірі. Ғимарат Есіл өзенінің жағалауындағы көрікті жерге орналасқан. Ойын алаңдарын жасау үшін Канада мен Германиядан әкелінген көгал алаңды өсіруге арналған өсімдіктердің 7 түрі пайдаланылды. Жайлы демалыс үшін гольф клубта 70 қызметкер 150 адамға қызмет көрсетеді. Ойыншылар үшін 36 га аумақты алып жатқан 9 жаттығу және шұңқырлы алаң бар.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

* А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
**Блаа** (ирл. , ағылш. *blaa*) — Уотерфорд (ирл. ; ағылш. *Waterford*) және Килкенни (ирл. ; ағылш. *Kilkenny*) графтықтарында дәстүрлі пісірілетін тағам. Бұл бөлкелердің екі түрі бар — жұмсақ және қытырлақ. Жұмсақ түрі әдетте, тәтті, жағымды ащы дәм байқалады және сырты күңгірттеу қыртысы бар.

Қолданылуы
----------

Блаа өз балғындығын тез жоғалтады және сатып алғаннан кейін бірнеше сағат ішінде оларды пайдалану жақсы. Күніне шамамен 12000 бөлке сатылады, олар төрт наубайханада пісіріледі. Бұл тоқаштар әдетте май және басқа да толтырғыштармен таңғы асқа жейді. Уотерфордтағы таңғы асқа ең танымал тағамдардың бірі-жұмыртқа мен беконемен толтырылған бөлке. Кейде оны "сайка" атты нанмен шатастырады, бірақ бұл пісірудің басқа түрі болып саналады.

Сілтемелер
----------

* The Waterford Blaa
* Specifiation Мұрағатталған 19 қазанның 2019 жылы.
* Рецепт
**Аста Нильсен** (дат. Asta Nielsen, толық аты Аста Софи Амалия Нильсен(Asta Sofie Amalie Nielsen); 1881 ж. 11 қыркүйек, Копенгаген - 1972 ж. 25 мамыр, Фредериксберг) — Германияда аты əйгілі болған мылқау киноның актрисасы. 1914 жылға дейін Ресейдегі ең əйгілі əртіс ретінде есептелген.

Аста Нильсен Швеция мен Данияда өсті. Бала кезінде-ақ театр əлемімен танысты. 1902 жылдан бастап Копенгагенде жұмыс жасады. «Терең тұңғиық» (Afgrunden, 1910) атты алғаш түскен фильмі Аста Нильсеннің жəне режиссері Урбан Гадтың 1915 жылға дейін созылған Германияда фильм түсіруге мүмкіндік беретін шартқа қол қоюына əкелді.

Алғашында Аста Нильсен өз күйеуі Урбан Гадтың фильмдерінде ғана түсетін жəне осы кезеңде ол көбінесе қоғамдық əдеп ережелеріне қарсы шығатын, ерекше күшті əйелдердің рөлін ойнады. Сонымен қатар, Нильсен күлкілі рөлдерді ойнауда да зор талантқа ие еді: «Періштем» (Engelein, 1914) фильміндегі рөлінің танымал болғаны сонша, У. Гад фильмнің жалғасын түсірген болатын. 

1916 жылы Аста Нильсен Данияға көшіп кетіп, Германияға тек Бірінші Дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оралды. Енді ол уақытының басым бөлігін əдеби жəне драмалық шығармалардың желісі бойынша түсірілген фильмдерге арнады. 1920—1922 жылдар аралығанда продюсер қызметін атқарып, өзінің үш фильмін түсірді. Солардың біреуі, «Гамлет» фильмінде өзі бас рөлді сомдады. Аста Нильсен ойнаған төменгі тап əйелдерінің образдары көрермен көзайымына айналды: Георг Вильгельм Пабстың «Көңілсіз қиылыс» (Die f reudlose Gasse, 1925), Бруно Ранның «Қызметшілер трагедиясы» (Dirnentragödie, 1927) фильмдері оның айқын дəлелі бола алады.

1923—1930 жылдар аралығында орыс əртісі Григорий Хмараның жұбайы болды.

Аста Нильсен мылқау киноның жұлдызы əрі алғашқы секс-символдардың бірі болып есептелген. Оның кинодағы мансабы дыбысты киноның пайда болуымен аяқталды, дыбысты кинода əртіс тек бір рет түсті. Кейінірек Нильсен театрда еңбек ете бастады, ал 1946 жылы ол «Мылқау муза» (Die schweigende Muse) атты автобиографиясын жарыққа шығарды.

Дереккөздер
-----------
**Эван Тюдор Джогиа** - канадалық актер. "Виктория жеңімпаз" сериалында Бэк Оливер және "Социопат" сериалында Денни Десай рөлдерінде ойнаған.

Балалық шақ
-----------

Эван 1992 жылы 9 ақпанда Ванкуверде дүниеге келді. Әкесі Оңтүстік Азиядан. Анасының шығу тегі ирланд, француз, валлий ұлттарының қосындысы. Отбасында Эваннан басқа 5 бала бар: ағасы Кетан, інілері Томас пен Зак, қарындастары Алиса және Мелисса.

Мансап
------

Эван кино әлеміне 2007 жылы "Мен сияқты" фильміне түсу арқылы қадам басты. Бұл фильм "Үздік фильм" атағын алды. Сондай-ақ 2007 жылы "Ыблыс күнделігі" мен "Америка бөтендері" фильмдерінің бөлімдерінде түскен. 
Эван "Каприка", "Виктория жеңіпаз" сериалдарына түсу арқылы үлкен атаққа ие болды. 
Қазіргі таңда "Социопат" телесериалында басты рөлде ойнауда.

Жеке өмірі
----------

Зоя Дойч және Эван
2012 жылдан бастап актер Зоя Дойчпен кездесуде.

Фильмография
------------

| Жыл | Қазақша атауы | Ағылшынша атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Мен сияқты | A girl like me | Дэнни Араухо |
| 2007 | Ыблыс күнделігі | Devil's Diary | Бозбала №1 |
| 2007 | Америка бөтендері | Aliens in America | Сэм |
| 2008 | Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі | Gym Teacher | Чамп |
| 2009 | Әсерлі | Spectacular | Таджид |
| 2009-2010 | Каприка | Caprica | Бен Старк |
| 2010-2011 | Виктория жеңімпаз | Victorious | Бек Оливер |
| 2010 | Батыл ойындар | Triple Dog | Лемур |
| 2011 | Үміт табу | Finding Hope Now | Сантос Делгато |
| 2012 | Алба-жұлба | Rags | Финн |
| 2013 | Социопат | Twisted | Дэнни Десаи |
|
**Evangelista Torricelli** (pronunciation (ақп.); (15.10.1608, Фаэнца – 25.10. 1647, Флоренция) – италиялық математик және физик.

 Torricelli's statue in the Museo di Storia Naturale di Firenze.
1959 Evangelista Torricelli commemorative stamp of the U.S.S.R.

Өмірбаян
--------

Римде Г.Галилейдің шәкірті – Б.Кастеллиден математикалық білім алған. 

1641 ж. Арчетриге келіп, Галилейге еңбектерін өңдеуге көмектесті. Галилей қайтыс болғаннан кейін, 1642 жылдан Тоскана ұлы герцогінің сарай математигі, Флоренция және Тоскана университеттерінде профессорі болды. Торричелидің негізгі танымал ғылыми еңбектері пневматика мен механикаға арналған.

1644 ж. атмосфералық қысым теориясын дамытты, Торричелли бостығын алу мүмкіндігін дәлелдеді және сынапты барометрді ойлап тапты. Механикадағы негізгі "Еркін түсетін және тасталған ауыр дененің қозғалысы туралы" еңбегінде (1641) Галилейдің қозғалыс туралы идеяларын жетілдірді, ауырлық центрінің қозғалыс принципін толықтырды, гидравликаның негізін салды, идеал сұйықтықтың ыдыстағы тар саңылаудан ағып шығу жылдамдығын анықтайтын формуланы ойлап тапты.

Торричелли формуласы
--------------------

Торричелли формуласы – ашық ыдыстағы тар саңылаудан ағып шыққан сұйықтықтың жылдамдығын () анықтайтын формула; , мұндағы g – еркін түсу үдеуі, h – саңылаудың центріне дейінгі сұйықтық деңгейінің биіктігі. Торричелли формуланың дәлірек есептеуге арналған түрі: , мұндағы  – жылдамдық коэфф. (). Торичелли формулан италиялық ғалым Э.Торричелли тапқан (1643).

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 8 том.

Тағы қараңыз
------------

* Торричелли тәжірибесі
**Зәузат** – адамның өз кіндігінен өсіп-өрбіген ұрпағы. Қазақ ұғымында ол жеті буынға дейінгі ұрпақтардың жиынтығын білдіреді. Сонда нақты адамның зәузатына оның баласы, немересі , шөбересі, шөпшегі, туажаты, жұрағаты жатады. Зәузаттың психологиясы оған енетін жеке адамдардың бір-біріне туыстық байланыстарының бар екенін сезуімен ерекшелінеді. Зәузат құрамына енетіндерді туыстық сана басым болады. Сондықтан олардың арасында үйленуге рұқсат етілмейді, а енетіндерді туыстық сана басым болады. Сондықтан олардың арасында үйленуге рұқсат етілмейді, бір-бірін туыс деп қорғауға, қамқорлыққа алуға дайын тұрады.

1. ↑  "Психология" энциклопедиялық сөздік, Алматы 2011
**Халел Жағыпарұлы Өзбекғалиев** (27.12.1928, Атырау қаласы – 26.4.2003, Алматы) – тау-кен инженері. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген геолог-барлаушысы (1972). 

Өзен, Жетібай, Теңге, Қаражамбас, Солтүстік Бозашы, Қаламқас кен көзінің із ашары. Маңғышылықты игеруді ұйымдастырушылардың бірі болып табылады. 

Мәскеу мұнай институтын бітірген (1952). 1952 – 56 жылдары Даңғар мұнай барлау бөлімшесінде бұрғышы, аға инженер, 1956 – 59 жылы Мақат бұрғылау мекемесінің бас инженері, 1959 – 78 жылдары "Маңғыстаумұнайгазбарлау" тресінің бастығы, 1978 – 91 жылдары Қазақ КСР-і Геология министрінің орынбасары. 

Өзбекғалиев Оңтүстік Маңғыстау мұнай, газ кеніштерін ашып, Өзен, Жетібай кен орындарын барлаудағы елеулі еңбегі үшін Лениндік сыйлығын алған (1966), Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен,Қаз КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған. "Құрметті жер қойнауын барлаушы" атағы берілген (1988).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Бидаш Құдабайқызы** (Қоданқызы; 1850 - 
1927), Ұлытау өңіріндегі ел билігіне араласқан, әй-
елден шыққан белгілі қайраткер. Ибеске Мамай
Дүтбай ауылының қызы. Ол ел арасындағы түрлі
дау-тартыстарда билік құрып, өзінің әдептілігі,
әділеттілігі, шешендігі мен батырлығы арқасында
халық сүйіспеншілігіне бөленген ана. Бидаш есімі
Қожабай ақынның *«Ұсталып Бидаш кетті»* атты дастанында кезігеді. Түрмеге жабылған Бидашты
Бұзау болыс кепілдікке шығарып алады. Екінші
деректе, орыстың Ташкент бекінісіндегі 150-ге
тарта әскері Ұлытау жерін басып, Орынборға
қарай өтпекші болғанда, Бидаш болыстың рұқсат
бермегеніне қарамай, солдаттар баса-көктеп кіре
береді. 400-ге тарта қазақ жігітінің басын біріктіріп,
ұйқыда жатқан отрядка тұтқиылдан соққы беріп,
жеңілген орыстарды ізімен Ташкентке кері
қайтуға мәжбүр еткендігі туралы айтылады. Бұл
жолы да, осы қылығы үшін түрмеге жабылған
Бидашты босатып алуға Бұзау болыс араласады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қантөбе** – Кішітау тауларының оңтүстігіндегі шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Ақтас кентінің шығысында 10 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 676 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 – 3 км шамасында.

Жер бедері
----------

Беткейі тіктеу, сай-жыралармен тілімденген. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Протерозойдың гнейстері мен кристалды тақтатастарынан құралған.

Өсімдігі
--------

Таудың бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас селеу, сұлыбас, жусан, т.б. шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
**Қансу мұнай-газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Қарынжарық ер тұрқылас құрылымындағы мұнай-газ кен орны. Маңғыстау облысында, Жаңаөзен қаласынан оңтүстік-шығыста 135 км жерде орналасқан. Кен орны 1970 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны ендікке жуық бағытта созылған брахиантиклин қатпардан орын алған. Газ жатындары ортаңғы юра мен төменгі бор (апт және альб жікқабаттары) және жоғарғы бор (сеноман жікқабаты) шөгінділерінде белгілі болды. Ортаңғы юра шегінділерінің жатындары өлшемдері мен қорлары жөнінен өте шағын және зерттелмеген. Төменгі және жоғарғы бор жатындары орталық және шығыс тектоникалық блоктардан орын алған және бес қойнауқаттан тұрады.

Жатыс сипаты
------------

Табиғи қорқоймасының сипаты жөнінен жатындар қойнауқаттық күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған және қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланған жатындар да ұшырасады. Өнімді қойнауқаттардың жинауыштары кеуекті, ашық кеуектілігі 23-25%, өтімділігі 0,09-0,97 мкм 2. Жинауыш қойнауқаттың тиімді қалыңдығы 2,4-45 м-ге, газға қаныққан қалыңдығы 1,3-6,4 м-не дейін жетеді. Газға қанығу коэффициенті 0,32-0,55. Бастапқы қойнауқаттың қысымдар 5,7-14,3 МПа, қойнауқат температурасы 33-63°С болды. Мұнай шығымы жатындар мен блоктар бойынша 29-173 мың м3/тәу-ке дейін өзгереді.

Құрамы
------

Газдарда 74-89% метан бар, ауыр көмірсутектердің үлесі 5,5-8,3%-ды құрайды, гелийі 0,065%, көмірқышқыл газы 0,4%. Альб жатының газы құрамы жөнінен ауыр, этанұстаушы, ауыр көмірсутектер үлесі 12,3%-ға жетеді. Хлоркальцийлі типті қойнауқаттық судың тығыздығы 1060-1090 кг/м3, минералдылығы 37-40 г/л, құрамында йод, бром, бор бар. Кен орнында жұмыс 1973 жылдан бері тоқтатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Нгуен Бинь Кхьем** ((вьетнам.Nguyễn Bỉnh Khiêm, 阮秉謙);1492,— 28. 11. 1586)—вьетнам ақыны, әрі ойшылы. Ақсүйек отбасынан шыққан. 1553 ж. жоғары ғылыми атақ алғаннан кейін, Мак әулеті монархтарына қызмет етті.

Өмірбаян
--------

Сарай маңындағы төрелердің зұлымдығына ызаланған Нгуен Бинь Кхьем корольдан 18 жандайшаптың басын алуға үкім шығаруды ұсынды. Бірақ ол өтініш ескерусіз қалды. 1542 ж. Нгуен Бинь Кхьем туған жеріне оралып, «Ақ бұлттар жолаушыханасы» үйіне орналасты. Оның ана тілінде және вэньянь тілінде шыққан «Ақ бұлттар жолаушыханасы» өлеңдер жинағы» атты кітаптары бар.Ол өз шығармаларында әлеуметтік қанауды, әділетсіздікті сынады, феодалдардың озбырлығын келемеждеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Жанғали Меймандосов** (1935-1995) - 3 мамырда Түркістан облысының Шаян ауданындағы Қайнарбүлақ ауылында туған. 1961 жылы Ташкент қаласындағы Шет тілдер институтын бітірген. Еңбек жолын мектептегі мүталімдіктен бастаған. Тырнақалды әдеби дүниелері 1960 жылдардай бастау алады. Әр алуан өлеңдері, әңгімелері, сықақ дүниелері республикалық баспасөз беттерінде жиі жарияланады. Көптеген ән өлеңдерін жазған.

Еңбектері
---------

Юморлық-сатиралық туындылары кезінде әр алуан ұжымдық жинақтарда жарық көрген. 1995 жылы «Бой тұмар» атты кітабы «Жалын» баспасынан жарық көрді.
1990 жылы Қазақстан Республикасы Халық ағарту ісінің үздігі белгісін алған. Түркістан облысының Созақ ауданындағы Шолаққорған ауылында оның есімімен көше аталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Хайнань
**Хайнань Аралы, Цюнъяй** —

Территория және ауданы
----------------------

Оңтүстік Қытай теңізіндегі арал, құрлықтан Хайнань бұғазы арқылы бөлінген. Қытайдың Хайнань провинциясын құрайды. Жер аумағы 34 мың км2. Халқы 7,24 млн. адам. (2000). Солтүстікте — аллювийлік жазық, орталық бөлігі мен оңтүстігі — аласа және орташа биіктіктегі таулар (ең биік жері 1879 м, Учжишань тауы). Гранит, құмтас және базальттан тұрады.

Климат
------

Климаты тропиктік, муссондық; жазықта қаңтар айының орташа темп-расы 16 — 19С, шілдеде 29С. Жылдық жауын-шашын жазықта 1250 — 1500 мм, таулы бөлігінде 3000 мм. Ылғалды, мәңгі жасыл муссонды тропиктік ормандар (пальма, панданус, бамбук) таралған. Солтүстік жағалауларындағы жазық жерлерде күріш, мақта, қант құрағы, т.б. өсіріледі. Әкімшілік орталығы және басты қаласы — Хайкоу.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Қазақстан Жастар Одағы**– қоғамдық ұйым. Жастардың мүдделерін қорғайтын дербес тәуелсіз қоғамдық бірлестік ретінде 1991 жылы 12 қазанда құрылған. Қазақстан жастар одағының басты мақсаты жастардың тұлғалық мәдениетін қалыптастыру, салауатты өмір салтын насихаттау, интеллектуалдық әлуетті дамыту, жастардың жоғары мемлекеттік органдарда әлеуметтік, мәдени және экономикалық мүдделерін білдіру әрі қорғау болып табылады. Қазақстан жастар одағының негізгі міндеттері – әр түрлі білім беру бағдарламалары арқылы жастардың бастамаларын қолдау және жүзеге асыру, жастардың отаншылдық сезімін күшейту, жастарға экол. тәрбие беру, олардың демалыс уақытын ұйымдастыру. Қазақстан Жастар Одағының құрамында 14 облыс және Алматы қалалық комитеттері, ұжымдық мүшелер ретінде: Республикалық "Антиспид" жастар қоры, "Прокъюремент" ассоциациясы, т.б. кіреді.

Қазақстан жастар одағының сыйлығы
---------------------------------

**Қазақстан жастар одағының сыйлығы** – әдебиет пен өнер, ғылым мен техника саласы бойынша талантты жастарға қолдау көрсету мақсатында екі жылда бір рет берілетін сыйлық. 1964 ж. Қазақстан Комсомолы сыйлығы ретінде белгіленген. Сыйлықтың алғашқы лауреаттары: О.Сүлейменов ("Адамға табын, жер, енді" поэмасы мен "Ақ түндер" өлеңдер жинағы үшін, 1964); Ә.Әлімжанов ("Күнге бет алған керуен" повесі үшін, 1965). Қазақстан жастар одағының сыйлығы соңғы он жылдық ішінде журналистика, кино, қолданбалы өнер, музыка, әдебиет, ғылым мен техника саласында елеулі жетістіктерімен көзге түскен жастарға берілді.

Көркемдігі жоғары туынды жазған жас қаламгерлерді қолдау мақсатында 1990 жылдан бастап беріліп келеді. Қазақстан жастар одағының сыйлығының иегерлері: 

* Г.Салықбаева - "Бір жұтым ауа, қызыл күн" өлеңдер жинағы үшін,
* Қ.Бегманов - "Қарашық" өлеңдер жинағы үшін,
* М.Қайыңбаев - "Үркердің сұлу сарысы" өлеңдер жинағы үшін,
* айтыс ақыны Абаш (Кәкенов) Долдаев,
* Е.Аманшаев - "Үзілген бесік жыры" пьесасы үшін,
* Е.Дымов,
* Т.Ахметжан,
* Б.Кенжеев,
* М.Тазабеков,
* З.Толепова,
* Ә.Алпысбай,
* М.Ыбыраев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Жанғали Нәбиуллин** - 1936 жылы ІЗ желтоқсанда бұрынғы Орал облысының Жаңақала ауданында дүниеге келген. 1960 жылы Орал қаласындағы А.С. Пушкин атындағы педагогикалық институттың тарих-филология факультетін бітірген.
Көп жылдар бойы Қазақстан Жазушылар одағының Орал өңіріндегі әдеби кеңесінде, Орал облыстық «Орал өңірі» газетінде қызмет істеген, қазір зейнеткер. Жаңақала, Бөкей Ордасы аудандарының, Орал қаласының Құрметті азаматы.

Еңбектері
---------

Ақынның тұңғыш өлеңдері 1961 жылы Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан жарық көрген ***«Жас дәурен»*** атты ұжымдық жинаққа енді. Бірнеше өлеңдер кітабының авторы. Ең үздік өлеңдері 1977 жылы ***«Қазақ Совет поэзиясының антологиясына»*** енген.
ҚР Құрмет Грамотасымен, Елбасының мақтау грамотасымен, Қазақстан Журналистер Конгресінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Шығармалары
-----------

Ақ жаңбыр. Өлеңдер кітабы. А. «Жазушы», 1968; Таныс әуендер. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1969; Ақ сөйле, жүрегім. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1970; Орда - қаһармандар қаласы. Өлеңдер .А. «Жазушы», 1972; Қас қағым. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1983; Жырлайды жылдар. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1985; Жоғарғы кернеу. А. «Жазушы», 2001; Жетінші перне. Алты томдық таңдамалы өлеңдер. «Полиграфист», 2001-2003.
әңгімелер. А. «Жазушы», 1981; Шынығу шағы. Повестер, әңгімелер. А. «Жазушы», 1984; Алақайғы. Эсселер. 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Көкжаулық** (лат. *Veronica dillenii*) – бақажапырақ тұқымдасының, бөденешөп туысының бір түрі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 5-25 см, жіңішке, қысқа тамырлы, шөптесін өсімдік. Жапырағы түкті, қауырсын тілімді, қалақша пішінді, ұзындығы 6-14 мм, ені 4-8 мм. Гүлі шашақ тәрізді топтасқан, көк түсті, сәуір-мамырда гүлдейді. Тұқымы сопақтау келген қалқанша тәрізді, ұзындығы 1 мм, ені 0,75 мм.

Өсу аймағы мен таралуы
----------------------

Кавказ, Орта Азияда, Батыс Сібірде, Қазақстанның далалы, таулы, қарағайлы ормандарында, Тобыл-Есіл атырабында, Шығыс Қазақстан облысында, Ақтөбе облысы мен Ақмола облысында, Мұғалжарда, Сарыарқаның шығысы мен батысында, Ұлытау, Қарқаралы, Алтай тауларында, Жетісу Алатауында өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 10 бет
**Қазақстан Журналистер Одағы** — баспасөз құралдары өкілдерінің шығармашылық ұйымы. Қазақстан журналистер одағының тарихы өткен ғасырдың 20-жылдарынан бастау алады. Қазақстан журналистерінің тұңғыш съезі өткізілді. Онда *"Баспасөз туралы"* деген тақырыпта баяндама жасап, баспасөздің міндеттерін айқындап берді. Бұл кезде орыс тілінде 16, қазақ тілінде 12, ұйғыр тілінде 1 газет шығып тұрады. Съезд баспасөз қызметкерлерінің ұйымын құрып, оның Бүкілқазақстандық Орталық бюросын сайлады, төрағалығына Т. Рысқұловты бекітті. 1959 жылы 12 – 14 қарашада өткен Қазақстан журналистерінің 1-съезінде Қазақстан журналистер одағы құрылды. 2001 жылы сәуірде қайта тіркелді. 2003 жылғы дерек бойынша Қазақстанда 2 мыңға жуық бұқаралық ақпарат құралдары, 44 республикалық және аймақтық телерадиокомпаниялар жұмыс істейді. Қазақстан Журналистер одағының 2500 мүшесі бар (2003).

Басшылары
---------

* 
* 
* Матаев Сейтқазы Бейсенғазыұлы 2001-дан бастап

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
3. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Анагенез** (көне грекше: ἀνα- — жаңа және γένεσις — пайда болу) - эволюциялық процессінің бір түрі: бір ата-тектен тараған ұрпақтардың дауы үзілмей бірте-бірте өрлеп келе жатқан жағдайда әрбір даму сатыларында прогрестік өзгерулердің пайда болуы

Бұл терминді американ палеонтологі А. Хайатт (1866) систематикалық ірі топтардың бастапқы сатыдағы дамуын сипаттау үшін қолданған.

1947 ж. австрия биологі Б.Ренш анагенез терминімен эволюция кезінде ағзалардың ірі топтарында жаңа органдардың пайда болуын, жетіле қалыптасуын атаған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Пирс Брендан Броснан** (ағылш. *Pierce Brendan Brosnan*; 16 мамыр 1953, Дроэда, Ирландия) — ирландық актер, продюсер. Әйгілі Джеймс Бондтың рөлін ойнаушы актер.

Балалық шағы
------------

Пирс Броснан 1953 жылы 16 мамырда Ирландияның Дроэда қаласында дүние есігін ашқан. Пирс туғаннан кейін бір жыл өтіп, әкесі отбасын тастап кетеді. Ал анасы Пирсты апасына қалдырып кетеді. 11 жыл өткен соң, анасымен бірге Лондонға көшеді. Пирс 16 жасынан фотостудияда жұмыс жасайды. 1973 жылы Броснан Лондондағы драма өнерінің орталығына түсіп, үш жыл актерлық шеберлікке үйренеді. Оқуын бітіріп, ағылшын театрлары мен телебағдарламарда өз өнерін көрсете бастайды.

Мансап
------

1981 жылы Броснан The Manions of America телесериалында рөлге ие болады. Кейін отбасымен АҚШына көшеді. «Remington Steele» сериалында түсіп, танымалдылығы арта түседі. Осы уақытта оған Джеймс Бондтың рөлін ойнауға ұсыныс жасалады. 1990 жылдардың басында «Газонокосильщик» және «Миссис Даутфайр» фильмдерінде көрінеді. 1995 жылы «Алтын көз» фильмінде Джеймс Бондтың рөлін бірінші рет ойнап, фильм 348.895.621 $ табыс әкеледі. Осындай жетістіктерге «Завтра не умрёт никогда» (1997) және «И целого мира мало» (1999) фильмдерінде де жетеді. 1996 жылы «Пик Данте», «Марс атакует!», «Афера Томаса Крауна», Барбра Стрейзандпен «У зеркала два лица» фильмдерінде түседі. 2002 жылы «Умри, но не сейчас» жобасында Джеймс Бондтың рөлін төртінші рет ойнайды.

Жеке өмірі
----------

1980 жылы Пирс Броснан Кассандра Хорриске үйленіп, оның екі баласын асырап алады: Шарлотт Эмили Броснан (1971—013) және Кристофер Броснан (1972). Екеуінің Шон Уильям Броснан атты ұлдары бар (1983). Кассанра 1991 жылы жұмыртқа ісігінен өмірден өтеді.

2001 жылдың 4 тамызынан Пирс Броснан Кили Шэй Смитпен некеде. Олар 7 жыл шамасында кездескен. Екуінің Дилан Томас Броснан (1997) және Пэрис Бекетт Броснан (2001) атты ұлдары бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Пирс Броснан
**Анадыр шығанағы** — Беринг теңізінің ең үлкен шығанағы, солтүстік-батыс бөлігінде, Чукот түбегі мен Азия материгі жағалауы аралығында орналасқан шығанақ.

Анадыр шығанағының 2 ірі шығанақтан тұрады:

* Әулие Крест қойнауы
* Анадыр лиманы.

Жағасында Анадыр теңіз порты тұр.

Тарихы
------

1648 ж. ұлы орыс саяхатшы Семен Дежневтың экспедициясында ашылған. Алғашқы картасы 1665 ж. Курбат Ивановпен жасалынған.

Гидрографиясы
-------------

Құрлыққа 278 км-дей сұғына енген, шығанақтың жағаға таяу жеріндегі ені 400 км, тереңдігі 100-105 м-ге дейін. Жылдың көпшілік уақытында қалқып жүретін сең шығанақты жауып жатады. Одан тамыз, қыркүйекте арылады. 
Анадыр, Великая, Канчалан, Туманская өзендер құйылады. 

Шығанақтың жағасында және акваториясында мұнай мен газдың кен орындары табылған.
**Анализ және синтез** (грек. analysis - ыдырау және 
synthesis бірігу) — жалпы мәнінде алғанда бүтіннің құрамдас
бөліктерге ыдырауы және бөлшектердің бүтінге ұдайы бірігу
процестері. Анализ және синтез таным процесінде маңызды рөл атқарады
және оның барлық сатыларында жүзеге асырылады. Ойлау операцияларында анализ және синтез абстрактілік ұғымдардың көмегімен жүзеге асырылатын және бірқатар ойлау операцияларымен: абстракциямен қорытындылаумен және т.б. тығыз байланысты ойлаудың логикалық тәсілдері ретінде көрінеді. Логикалық анализ дегеніміз зерттелетін объектіні ойша құрамдас бөліктерге бөлшектеу жөне ол жаңа білімдерді алу әдісі болып табылады. Дамушы процеске анализ жасау ондағы әртүрлі кезеңдер мен қарама-қайшы тенденцияларды және т.б. бөліп көрсетуге мүмкіндік береді. Аналитикалық қызмет процесінде ой күрделіліктен қарапайымға, кездейсоқтықтан кажетгілікке, алуан түрліліктен ұқсастыққа және бірлікке карай қозғалады. Анализдің мақсаты — күрделі бүтіннің элементтері түріндегі бөлшектерді тану.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Анализатор** – *(талдағыш)* – анализатор *(грек. аnalysis –* қаз. бөлшектеу, жаю*)* талдама (сыртқы түйсікті мүшелерден бастап, миға дейінгі күрделі жүйке механизмі; ол дүниедегі сыртқы құбылысты,әсерді қабылдайды және талдайды). И.П.Павловтың ұсынған ұғымы. Тітіркендіргіштерге әсерлену мен қабылдауда, өңдеуде қатысатын афференттік және эфференттік жүйке құрылымының жиынтығын білдіреді. Көру, есту, дәм сезу, иіс сезу, тері, қимыл-қозғалыс *(кинестетикалық )* т.с.с. талдағыштар (анализаторлар) бар А. – организмнің сыртқы және ішкі ортасынан келетін тітіркендіргіштерді талдау және синтездеу қызметін атқаратын жүйке аппараты. Түйсіктердің физиологиялық негіздері болып табылатын – ол тітіркендіргіштің оған сәйкес анализаторға (сезім мүшесіне) әсері нәтижесінде пайда болатын жүйке процесі. И.П.Павлов бойынша, анализатор – бұл тітіркендіргіштерді қабылдау, өңдеу және оларға жауап қайтаруға қатысатын афференттік және эфференттік жүйке жолдарының жиынтығы. А. тітіркендіргіштердің әсерімен рефлекторлық түрде өзгеріп отыратын белсенді мүше, сондықтан түйсік пассивті емес, ал әрқашан қозғалыстық компоненттерден тұратын белсенді психикалық процесс болып табылады. А. үш бөлімнен тұрады: Перифериялық бөлім *(рецептор)* – сыртқы энергияны жүйке процесіне айналдыратын арнайы трансформатор. 
Афференттік *(орталыққа бағытталған)* және эфференттік *(орталықтан шығатын)* жүйке талшықтары немесе өткізгіш жолдар; А-дың мидағы қабықасты және қабықты бөлімдері; бұларда перифериялық *(шеткі)* бөлімдерден келетін жүйке импульстарының өңдеуі іске асады. А.-дың шеткі бөлімдерінің белгілі бір жасушаларына ми қыртысы жасушаларының белгілі бір бөлімшелері сәйкес келеді. Осылайша, мыс. көз торының әртүрлі нүктелеріне ми қыртысында кеңістік бойынша әртүрлі орналасқан нүктелер сәйкес келеді.
Көшедегі пошта жәшігі(Қарағанды қаласы)Халықаралық пошта күніне арналған "Қазпошта" штамы**Пошта** (итал. *posta*) — заттарды (жазба хабарларды, басылымдарды, ақша аудармаларын, т.б.) үздіксіз жинақтап, оларды көлік арқылы таратуды қамтамасыз ететін байланыс түрі. Пошта — мемлекеттік байланыс жүйесінің маңызды мекемесі. Ол жергілікті халықтың мәдени-тұрмыстық мұқтаждығына қажет заттар жеткізу, бір ел ішінде және шетелдермен ақпарат алмасу мәселелерін қамтамасыз етеді. Қазақстанда алғаш пошта бөлімі 1860 ж. Алматы қаласында (Верный қаласы) ашылды. 1862 ж. Алматы қаласын Пішкек қаласымен қосқан бірінші телеграф желісі іске қосылды. 1993 ж. пошта және электр байланыстары жеке бөлінді. 1995 жылдан Қазақстанда пошта Республикалық мемлекеттік пошта байланысы мекемесіне (РМПБМ) айналды. 1999 жылдан РМПБМ "Қазпошта" АҚ болып қайта құрылды. "Қазпошта" АҚ көрсететін қызметтерге жазбаша хабар, бандероль, посылка жіберу және жеткізу, үлкен өлшемді ауыр жүктерді жіберу және жеткізу, курьерлік қызмет көрсету, мерзімдік басылымдарға жазылу, оларды жіберу, жеткізу, сату, арнайы байланыс қызметін көрсету, филателия бөлімі, пошта жеделхаттарын жіберу, т.б. жатады. Қазақстандағы пошта жолының жалпы ұзындығы 105400 км-ден астам. Оның 95%-ы автокөлік үлесіне тиеді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ энциклопедиясы

1. ↑  Қазақстан энциклопедиясы, VII-том
**Ньюка́сл** (ағылш. *Newcastle*) — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала. 2007 жыл бойынша, қаланың халық саны - 289 000 адам, маңындағы елді мекендермен - 523,6 мың адам. Бұл штаттағы Сиднейден кейінгі екінші үлкен қала.

Штаттың әкімшілік орталығы Сидней қаласынан солтүстікке қарай 162 километр қашықтықта орналасқан. Хантер өзенінің атырауында, Тасман теңізінің жағалауында орналасқан.

Елдің маңызды экономикалық қала-порты. Ньюкасл порты тас көмірді экспорттау бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады. Бұдан басқа, қалада қара металлургия, кеме жасау, автомобиль және химия өнеркәсіптері дамыған.

Бауырлас қалалары
-----------------

* Америка Құрама Штаттары Аркадия, АҚШ

Қала көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Город Ньюкасл, Newcastle. Города Австралии. Австралия
**Сигнал** – Үбі жəне Иванов жоталары аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта, Үлбі кентінің солтүстік-батысында 7 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1048 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі тіктеу, оңтүстік жəне шығыс беткейінде таудың түпкі жыныстары шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Етегі мен төменгі беткейінде аралас сирек орман ағаштары өскен. Оңтүстігінен Черемшанка – Үлбі автомобиль жолы өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Иванович Скурко Евгений
**Иванович Скурко Евгений** (шын аты- жөні лақап аты: Танк Максим)(17.09.1912 ж.т. Пильковщина деревнясы. қазіргі Минск облысы. Мядельск ауданы)- белорус кеңес ақыны. 1936 жылдан КПСС мүшесі.1966 жылдан БССР Жазушылар одағы басқармасының 1- секретары. Тұңғыш өлеңі 1931 ж. алғашқы жинағы («Кезеңдерде») 1936 ж. жарияланады. «Жиде гүлі» (1937), «Діңгек астында» (1938), Қарулы қайраңдар»(1945), «Хабардар болу үшін »(1948, КСРО мемлекеттік сыйлық, 1948), «Тас темір және алтын бетінде» (1951), «Жолда»(1945), «Бір жұтым су »(1946), т.б. жинақтары, таңдамалысы (1971) шықты. Танк- лирик ақын. КСРО халықтары әдебиетінен және польша поэзиясынан таңдаулы шығармалары белорус тіліне аударды. « Таңдамалы өлеңдер» жинағы қазақ тілінде басылды(1972). 7-9 сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

3 рет Ленин ордені, Қазан Революциясы ордені т,б, 4 орденмен марапатталған. Кеңес Еңбек Ері (1974).

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том,545 бет
**Ковалевский Максим Максимович**(27.08.1851, Харьков - 23.03.1916, Петроград) - орыс тарихшысы, юрист, социолог және этнограф, саяси қайраткер,Петербург Ғалымдар Академиясының академигі (1914). Харьков университетінің заң факультетін бітірді (1872). К .Берлин, Вена , Париж, Лондон қалаларында білімін жетілдірді. 1878 - 87 жылдары Мәскеу университетінің профессоры. Ковалевский құрамында К.А.Тимирязев, А.Г.Стлетов, В.О.Ключевский, Н.И.Стороженко, А.И.Чупров т.б. болған жас профессорлар арасында үлкен роль атқарды. Ковалевский патша өкіметі саясатына қарсы болғаны үшін Мәскеу университетінен шығарылды да, шетелге кетті. Шетелде өзінің ғылми - әдеби қызметін одан әрі жүргізіп, Париж Брюссель, Стокгольм, Оксфорд, Чикаго т.б. ірі қалаларда лекция оқыды. 1901 жылы Парижде қоғамдық ғылымдарының Орыс жоғары мектебін ұйымдастырушылардың бірі болды. 1905 жылы елге қайтып оралғаннан кейін Ковалевский Петербург университетінде, Политехнологиялық, Психоневрологиялық институттарда сабақ беріп, Ресейде алғаш ұйыдастырылған социология кафедрасының меңгерушісі болды. 1906 жылы 1 Мемлекеттік думаға, 1907 жылы Мемлекеттік кеңеске сайланды. Ковалевский Столыпиннің аграрлық реформасына қарсы күресіп, бұл реформа қара шаруаларды жаппай пролетарлық жолға түсіріп, әлеуметтік революция қаупін тудырады деп есептеді. Ол - "Ең ежелгі заманнан Эдуард III өлгенге дейінгі дәуірдегі ағылшын графтықтарындағы плициялық әкімшілік пен полициялық соттың тарихы" (1877), "Орта ғасырлардың аяғындағы Англиядағы қоғамдық құрылыс" (1880), "Қазіргі демократияның шығу тегі"(1-4 том,1895-97),"Кавказдағы заң және әдет ғұрып"(1-2 том 1890) т.б. көптеген еңбектердің авторы.

Дерек көздер
------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 484 бет
**Нгуен Хыу Тхо**- Вьетнам халқы ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері.Саясатшы отбасында туған Мамандығы адвокат. Францияда жоғары заң білімін алды. Вьетнам халқының Қарсыласу соғысы жылдарында , француз әскрлері қарсыласу соғысы жылдарында француз әскерлері , басып кірген терреторияларды прогресшіл интеллегенциясының патриоттық күресіне белсене қатысты, Қарсыласу соғысына қатысушыларға және басқа патриоттарға қарсы сот процестерінде талай рет қорғаушы болып қатысты.Сайгондағы жаппай антиамерикандық демонстрациялар басшыларының бірі 1954 жылы Сайгон-Шолон аймағында <<Бейбітшілік жолындағы қозғалыс >> атты прогресшіл демократиялық ұйымның негізін қалап оның вице-президенті болып сайланды.
**Нгуен Тхи Динь**-вьетнам халқы ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері.Шаруа отбасында туған.Революциялық қозғалысқа 18 жасынан бастап қатысқан.Вьетнамдағы тамыз революциясына белсене қатысты.Вьетнам халқының француз интервенттеріне қарсы қарсы Қарсыласу соғысы жылдарында Отанды құтқару жолындағы әйелдер ассоциациясында,Льен-Вьетте басшы қызметте болды.1960 жылы қаңтарда Бенче провинциясында үкіметке қарсы көтерілісті басқарды.*Оңтүстік Вьетнамды азат етудің Ұлттық майданы*  ОК Президиумының мүшесі. <<Халықтар арасында бейбітшілікті нығайтқаны үшін>> халықаралық Лениндік сыйлық алды.
**Базой газ кен орны** — Арал шөгінді алабының Шалқар ойысымындағы газ кен орны. Ақтөбе облысында, Арал теңізінің батыс жағалауында 30 км жерде орналасқан. Өнеркәсіптік газ ағымы 1964 жылы алынған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен сыйыстырушы құрылым меридианға жуық бағытта созылған қос күмбезі Жақсықоянқұлақ және Жаманқоянқұлақ аталып кеткен брахиантиклин қатпар болып табылады. Олардың амплитудасы 40 және 64 м. Өнімді горизонт қалыңдығы 27-160 м келетін түрлі түйірлі құмтастар мен құмдардың, алевритті саздардың, алевролиттердің қойнауқаттары кезектесе қабаттасқан екі будадан тұрады.

Жатыс сипаты
------------

Өнімді будалар қалыңдығы 10 м-ден 19 м-ге дейін жететін саз қабатшаларымен бөлінген. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 27,5%-дан 37%-ға дейін езгереді, өтімділігі 0,169-0,7- 25 мкм2. Екі көтерілімнің де газ жатындары қойнауқаттық, күмбезді. 1-ші жоғарғы өнімді буда Жаманқоянқұлақ көтерілімінің негізгі газұстаушы горизонты болып табылады. Жинауыштың тиімді қалыңдығы 27 м-ден 9,7 м-ге дейін өзгеріп отырады. Жақсықоянқұлақ көтерілімінің аумағында бұл буданың тиімді қалыңдығы 0,8-3,7 м-ді құрайды. 2-інші газды буда үшін бұл шамалар 0,6-5,5 м-мен шектеледі. Газға қанығу коэффициенті 0,74-0,77. Жаманқоянқұлақ жатынының газды горизонты оның солтүстік-батыс қанатында 27 м-ге, оңтүстік-шығыс қанатында 58 м-ге жетеді; Жақсықоянқұлақ жатыны үшін, тиісінше, 35-36 және 55 м, қойнауқаттық қысым мен температура 3,36-3,41 МПа, 25°С шамасында. Газ шығымы ұңғымалар бойынша 47,2-51,0 мың м3/тәу шамасында ауытқиды. 1-інші және 2-інші будаларды бірге сынағанда газдың абсолют еркін шығымы Жақсықоянқұлақ көтерілімінің ауқымында 186-366 мың м3/тәулікке, Жаманқоянқұлақ алаңында 250-291 мың м3/тәу-ке жетті.

Құрамы
------

Жатындардың газы құрамы жағынан "құрғақ" болып келеді, 93-96% метаны, 3,4-4,7% азоты, 1,26% көмірқышқыл газы бар. Хлоркальцийлі типті қойнауқаттық сулардың минералдылығы 53-82 г/л. Жатындардың режимі серпімді суарынды. Қазіргі кезде кен орны түгелімен игеріліп болған, құрылым пайдалы көлемі 3,5 млрд. м3 газ шоғырын сақтауға жарамды жасанды қойма ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Хантау** – Шу-Іле тауларының солтүстік-шығыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм, Шу аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 40 – 45 км-ге созылған, енді жері 10 км-дей. Салыстырмалы орташа биіктігі 600 – 650 м. Абсолюттік биіктігі – 1052 м (Сұңқар тауы).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон және силурдың құмтасы мен тақтатасынан түзілген, кейде гранит интрузивтері кездеседі. Беткейлері өзен аңғарларымен, сай-жыралармен қатты тілімденген. Таудан Ақсүйек, Үлкен Жиделі, т.б. өзендер бастау алады.

Өсімдігі
--------

Өңірінде боз жусан басым өскен сораң өсімдік жамылғысы қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сілеті ойпаңы**
-----------------

### Ойпаң жайлы жалпы мәліметтер

Сілеті ойпаңы – Ерейментау (шығыста) және Ешкіөлмес (оңтүстік - бастыста) антиклинорийлерінің арасындағы каледондық құрылым. Солтүстік- шығыс бағытта созылған. Ойпаң қанаттары спилит- кератофирлік және терригендік-кремнийлік кремний формацияларынан құралған, орталық жағы ордовиктің (5000 м) терригендік және флиш қабаттарымен толған. Ордовик жыныстары жайпақ қанатты (15-25º) брахиформалық қатпарлар түзеп, ұзындығы 180 км, ені 15-20 км тектоникалық ойыс құрайды. Ордовиктің ақырғы кезінде түзілген горст көтерілім ойпаңды екіге бөледі. Шығыс бөлігі кембрий жыныстарынан, батыс жағы ордовик қабаттарынан құралады. Ойпаң жапсарларын силурдың, девон-тас көмірдің шалыс жатқан шөгінділері жапқан. Рифті әк тастары құрылыста қолданылады. Фосфорит белгілері кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 500-бет
*Басқа мағыналар үшін Сілеті деген бетті қараңыз.*
**Сілеті** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны мен бастауы
-----------------------------

Ақмола облысы Шортанды ауданы Елизаветинка ауылының маңындағы жылғалардан басталып, Солтүстік Қазақстан облысындағы Сілетітеңіз көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 407 км. Су жиналатын алабы 18500 км2. Аңғарының ені 500-700 м, кей жерінде 1,5-2 км. Арнасы тік жарлы (3,5-4 м), ені 40-50 м, кейде 120-500 м. Жауын-шашын суымен толығады. Жылдық орташа су ағымы 5,4 м3/с. Ірі салалары: Қоянды, Ақжар, Жартас, Кедей, Шолаққарасу, Шилі. Сағасынан 133 км жерден Сілеті бөгені салынған.

Дереккөздер
-----------
A.
**Пиролюзит** (грек. pyr — от, luo — жуамын), полианит — тотықтар класының минералы. Химиялық формуласы: MnO2 (Mn мөлш. 55 — 63%). Іоспалары: SіO2, BaO, H2O, т.б. П. тетрагондық сингонияда кристалданып, ине, таяқша типтес кристалдар түзеді. Түсі қара, сұр, жартылай металдық жылтыры бар, жымдастығы бір бағытта жақсы жетілген; қаттылығы 6 — 6,5; тығыздығы 4,7 — 4,8 г/см3, морт, жартылай өткізгіш. Жаратылысы шөгінділік. Пиролюзит таяз сулардың химиялық шөгіндісінен, марганецті минералдар мен тау жыныстарының химиялық үгілуінен түзіледі. Қазақстанда Найзатас, Жезді, Мыржық, Жақсы, тағы басқа кен орындарында өндіріледі.

**Кристалдық құрылысы** рутилдің структурасына ұқсас. Кристалдары тек қуыстарда ғана сирек кездеседі. Олардың бейнесі инелі немесе таяқ тәрізді. Әдетте пиролюзит тұтас кристалдық немесе жасырынды кристалдық , көбінесе ұнтақ күйе тәрізді массалар түрінде болады. Кейде псиломеланның бүйрек тәрізді агрегаттарының формасында псевдоморфоздарда және конкреция (қабарма ) түрінде кездеседі. Тусі қара сұр, қара , сызық дағы қара , жылтырлығы шала металл тәріздес.

**Жаратылысы**. Пиролюзит гидротермалық кендерде, тотықтану жағдайда едәуір сирек кездеседі. Көбінесе ол басқа марганец минералдарынан табиғи өзгеру зонасында пайда болады, көпшілігінде шөгінді тау жыныстарының арасында, конкреция, жалбыршақ, және оолиттер түрінде псиломеланмен бірге кездеседі. КСРО-дегі айқын белгіленген кендердің пиролюзиті теңіздің тұнбасынан пайда болган. Пиролюзиттен марганец металы өндіріледі. Марганец темір мен шойын қорыту үшін, шыныны тазарту үшін, бояу, құрғақ. электр батареясын жасау үшін керек. Марганецтен медицинада химиялық препараттар жасалады.

**Пиролюзит кендері.** Ол біздің елімізде Закавказьеде (Чиатурск кені), Украинада (Никопольск кені), Қазақстанда (Жезді кені) кездеседі. 
Пиролюзит кені шет елдерде Үндістанда, Золотой Берегте (Батыс Африкада), Бразилияда, Богемияда (Чехословакия) бар.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
**Сілетітеңіз** – Ертіс алабындағы тұзды көл. Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов ауданында орналасқан. Теңіз деңгейінен 64,7 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 750–777 км2, ұзындығы 64,7 км, ені 22,1 км, орташа тереңдігі 2 м (ең терең жері 3,2 м), су жиналатын алабы 23,4 мың км2.

Жағалау сипаты
--------------

Жағасының ұзындығы 273,6 км. Жағалауында көптеген шығанақтар, түбектер бар. Батысы және оңтүстігі жағалауы аласа, солтүстігі мен шығысы шағын жыралармен тілімденген. Көлге Сілеті мен Жолақсай өзендері құяды. Жағалауы негізінен жусанды-бетегелі, сортаң шөптесінді. Жайлым үшін пайдаланылады.
**Штаб** – қарулы күштердің барлық түрлері мен бөлімдеріндегі (кемелердегі), құрамалар мен бірлестіктердегі әскерлерді басқару органы. Оған әр басшылықтың Штаб бастығы басшылық етеді. Штаб бейбіт және соғыс жағдайында әскерлердің барлық әскери, оқу және күнделікті қызметіне нақты басшылық жасайды. Штабтың негізгі міндеттері: әскерді жинау, шоғырландыру, командирлер қабылдайтын шешімдерді дайындау және талдау, командир шешімдерін, берілетін бұйрықтардың, жарлықтардың жобасын дайындау және олардың орындалуын бақылау, соғыстағы әскери құрамалардың, бөлімдердің үйлесімді әрекеті мен шайқастың үзбей басқарылуын ұйымдастыру, соғыс қажеттеріне байланысты әскерлерді қажетті жабдықтармен қамтамасыз ету.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Оптикалық пирометр
**Пирометр** (гр. *pyr* — от және гр. *metre* - өлшеймін) - температураны тікелей жанастырмау жолымен өлшеуге арналған аспап. Пирометрдің жұмыс істеу принципі қызған денелердің жылулық нұрын өлшеуге негізделген. Кең таралған пирометрдің түрі оптикалық. Ондай пирометр оптикалық жүйеден (объективтен, окулярдан, диафрагмадан және монохроматты жарықтық сүзгіден), сәуле сіңіретін әйнектен, пирометрлік шамнан және электрөлшеуіш аспаптан тұрады. Монохроматты жарықсүзгі (қызыл) белгілі бір түстегі сәуледегі томның қылын қызған дене көріністің фонында көруге мүмкіндік береді. Оптикалық пирометрдің өлшеу шегі 800 - 6000° С.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. 
Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
**Шри-Ланка коммунистік партиясы** – елдегі кейбір коммунистік топтар мен Біріккен социалистік партияның негізінде 1943 жылы 3 шілдеде құрылды. 

1972 жылы Шри-Ланка Республикасы болып жарияланғанға дейін Цейлон Коммунистік партиясы деп аталды. Компартия Цейлонды ағылшын отарлық үстемдігінен азат ету жолында батыр күрес жүргізді. Компартияның 1-съезі 1945 жылы сәірде болып өтті. Цейлон тәуелсіздік алғаннан кейін (1948) Компартия басқа демократиялық күштермен бірге отаршылдық қалдығын жедел жою жолында, ішкі реакцияға қарсы күресті. Компартия Соломон Бандаранаике бастаған демократиялық коалициялық үкіметтің (1956 – 59) өкімет басына келуіне көмектесті, оның антиимпериалистік және демократиялық программасын қолдады. Компартия Сиримаво Бандаранаике үкіметінің (1960 – 65) прогрестік антиимпериалистік шараларын жақтады. 

1965 жылғы парламент сайлауынан кейін Коммунистік партия парламентте 4 орынға ие болды. Цейлон ерікті партиясымен және Цейлон социалистік партиясымен бірге Компартия Дадли Ш. Сенанаяке үкіметіне (1965 – 70) қарсы демократиялық оппозиция құрды. 1968 жылы бірігіп қимыл жасау программасы жасалды да, бұл партиялардың Біріккен майданы құрылды. Программада экономиканы жоспарлы түрде өркендету, коммерциялық банкілерді национализациялау, елді индустрияландыру, өте қажетті тауарларды импортқа шығаруға мемлекет бақылау орнату мақсаты көзделді, ауыл шаруашылық өнімдерін көбейту, шаруалардың жағдайын жақсарту үшін ауыл шаруашылығында реформалар жүргізу белгіленді. 

Компартия делегациялары Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (Мәскеу, 1957, 1960, 1969) қатысты. Компартия кеңестерде қабылданған құжаттарды мақұлдады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
*Қазақ халқының тарихы мыңдаған жылға көш тартады. Құс қанаты талатын иен далаға ие болған, бабаларымыз өз алдына мемлекет құрып, тілін, наным-сенімін, салт-дәстүрін сақтап келді. Ел басқарудың ұлы дәстүрге бағаланған далалық құрылымын жасады. Мұның халық санасына әбден сіңген және оның тұрмыс-тіршілігіне толық сай келетін жолы мен қағидалары бірнеше ғасыр жұмыс істеді. Әр ғасырдағы "Қасым ханның қасқа жолы"(16 ғ. ), "Есім ханның ескі жолы"(17 ғ. ), "Жеті жарғы"(18 ғ. ) сияқты әділ заңдары теңдік пен әділдіктің, шындықтың, әдептіліктің айқын көрінісі болды. Оның басында хан, уәзір, би, батыр, ақсақалдар отырды. Олар ел бірлігі, ірге беріктігі жолында бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара жұмыс атқарды. Ар, намыс, ұят, әділдік сияқты қасиетті мұраттар жолынан таймауды қатаң ұстады.*
Кейінгі кеңестік кезеңде қазақ халқының ежелден қалыптасқан қоғамдық құрылымы бүлінді. Кеңестік әпербақан саясат кезінде "хан - қарақшы, би - парақор, батыр - барымташы, бай - пысық" деп түсіндірді. Сөйтіп қазақ тарихындағы қасиетті хандар мен білікті билердің, хас батырлар мен бағландардың, мырзалар мен текті байлардың есімдері тарихтан сызылып, аттары өшірілді. Бүгінгі таңда заң да, заман да өзгерді. Азаттыққа, теңдікке қол жетті. Шындықты айтар кез келді, әділдік орнады. Абылай, Кенесары сияқты ұлы хандардың, Қабанбай, Абылай, Бөгенбай, Баян, Малайсары, Кейкі сияқты хас батырлардың, Әлихан, Ахмет, Міржақып, Халел, Мұхаметжан, Мұстафа сияқты біртуар қайраткерлердің қасиетті есімдері мен ар-ұждандары сақталды. Дегенмен, қазақ хандық дәуірлеріндегі қоғамдық құрылыс, шаруашылық, экономика және мәдениет саласындағы құрылымдық жүйелері, олардың қызметі мен қоғамдағы орны туралы көп жай әлі айтылған жоқ. Мұның ел тарихы үшін аса маңызды екені белгілі. Өйткені ол құрылым бірнеше ғасырлар бойы елді сақтап қана қойған жоқ, оны ілгері дамытты, бірлігі де, тірлігі де нық ел жасады.

```
== Дереккөздер ==
 Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары "Атамұра" баспасы
```
**Биқұм** – Алакөл алабының солтүстік-шығысында, Үржар мен Қатынсу өзендері аралығындағы төбешікті құм. Екі өзеннің арасында, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-ге созылып жатыр.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 418 м. Орташа ені 10 – 12 км, кей жерлерінде 18 км-ге дейін кеңейеді. Жер бедерінде биіктігі 3 – 5 м болатын құм төбешіктері басым. Олар бір-бірімен жалғасып, құмды жалдар түзейді. Ойыстар мен қазаншұңқырларда сор және сортаң жерлер тараған.

Өсімдігі
--------

Өсімдік жамылғысынан жүзгін, теріскен, қоянсүйек, жусан, қара жусан, еркек, т.б. бар. Өзен жағалауларында шеңгел, жыңғыл, құрақ, қамыс өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"