recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жемісі

**Анна Шпет** (нем. *Anna Späth*) - алхоры сорты. Сортты неміс биологы Л.Шпет 1970-ші жылдары өндіріп шығарған. 1951-1953 жылдардағы қатты қыста Алматы облысының тау бауырындағы және тау етегіндегі аймақтарында бұл сорттың ағаштары түгел үсіп кетті. Жеміс беретін ағаштар тек тау белдеуіндегі аймақтарда ғана сақталды, өйткені бұл жерлерде олар қысқа төзімді келеді. Таудағы участокта жеміс өнімі біркелкі емес, бір ағаштан орта есеппен 14,4 килограмм жеміс алынады. Жемісінің орташа салмағы- 40г. Жемісі дөңгелек, сопақша. Қабығы қатаң, сәл қызғылт реңі бар қоңыр көк түсті. Жұмсағы тығыз, едәуір шырынды, өте ұнамды тәтті дәмі бар. Орта есеппен 5жыл ішіндегі дегустациялық бағаның (дәмін татып сапасын айыру) мәліметтері бойынша, жемістің сапасы мынадай болды: сыртқы көрінісі-3,9 балл, хош иісі-3,4 , шырындылығы-3,9 , тығыздығы-4,1 , дәмі-3,6 балл. Сүйегі жұмсағынан еркін айырылады. 

Анна Шпет сортының және үй алхорысы түрлерінің ішіндегі сапасы жақсы сорттарының қысқа төзімділік қасиетін арттыру үшін бұл сорттарды қыс суығына өте төзімді Ванета сортымен ұластырып өсіру жөнінде өндірістік тәжірибе негізін салған жөн болар еді. Біздің осы бағытта жүргізген барлау жұмыстарымыз үміттенерлік нәтиже беріп отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ш.Хабибуллин "Алхоры,өрік,шабдалы" "Қайнар" баспасы
**Ктесибий**, немесе **Ктезибий** (грек. *Κτησίβιος*, әрекет жылдары Б. з. д. 285–222 жыл) — Эллинистикалық Мысырдағы Александрияда өмiр сүрген көне грек ойлап тапқышы және математик. Ктесибийді «пневматиканың әкесі» деп санайды. Ол қысылған ауаның серпiмдi күші және оның әуе сорғыларын және басқа механизмдерде (тiптi пневматикалық қаруда) қолдануы туралы алғашқы ғылыми трактаттарды жазды. Пневматика, Гидравлика және ауаның серпiмдiлiк теориясының негiзін қалады. Оның жазбаша жұмыстарының ешқайсысы да сақталмады. Бiз оның зерттеулерi туралы Афиней мәліметтерінен ғана бiлемiз.

Ойлап тапқандары
----------------

Гидравликалық орган
Мүмкiн, Ктесибий Александрия мұражайының (Муза мұражайы) бiрiншi меңгерушi болды. Оның өмiрi туралы, iс жүзiнде ештеңе белгiлi емес. Ктесибийді шаштаразшы және шаштаразшының ұлы болғаны (Лаэрттік Диоген сөзінен кейін, мүмкін) деп санайды. Шаштаразшы болған кезінде, ол қарсы салмақпен реттелетiн айнаны ойлап шығарды. Басқа ойлап тапқандары:

* Гидравликалық орган (гидравлос). Гидравлос қазiргi органның түп үлгісі болып есептеледi;
* Күшті ағынды немесе құдықтардан суды көтеру үшін поршеньді сорғы;
* Су сағаты (клепсидр);
* Тасатқыш және өздiгiнен атылатын жебе.
**«Жұлдызды жол»** (ағылш. *Star Trek*) — танымал ғылыми фантастикалық медиафраншиза. Алты телевизиялық сериалдан, 12 толықметражды фильмнен, жүздеген кітаптар мен әңгімелер желісінен, компьютерлік ойындардан тұрады. Киноэпопея желісі бойынша көптеген фан-арт жасалған."Жұлдызды жол" америкалық бұқаралық мәдениетке үлкен әсер етті және жаңа субмәдениет тудырды.

1966 жылы 8 қыркүйекте шыққан "Жұлдызды жол" және "Жұлдызды жол: Түпнұсқалық сериалар" идеяларының авторы Джин Родденберри. Қазіргі уақытта франшиза CBS және Paramount иелігінде. Ең бірінші сериалар, кейін "Түпнұсқалық сериалар" деп аталған, 1966 жылы NBC-де басталып, үш маусымға созылды. Оқиға желісінде Джейс Т.Кирк және Энтерпрайз кемесі экипажының бастан кешкені баяндалады. Жұлдыздар арасында ұшатын зерттеу кемесі "Ғаламшарлардың Біріккен Федерациясына" тиесілі.

Тарихы
------

### Басталуы

Star Trek-ті ойлап тапқан, продюсер және жазушы Джин Родденберри
1964 жылы Джин Родденберри Star Trek аталуы керек ғылыми-фантастикалық сериал идеясын дайындайды. Star Trek-тегі оқиғалардың негізгі желісі Жұлдызды флотта қызмет ететін адамдар мен өзге ғаламшарлықтар аясында өрбиді.

Жұлдызды флот эмблемасы

Телевизиялық сериалдар
----------------------

Star Trek негізінде 6 телевизиялық сериал шығарылған: Түпнұсқалық сериалар (The Original Series), Анимациялық сериалар (The Animated Series), Келесі ұрпақ (The Next Generation), Терең космос (Deep Space Nine), Вояджер (Voyager) және Энтерпрайз (Enterprise). Бүкіл сериалдар 726 эпизод, 30 маусымнан тұрады.

### *Түпнұсқалық сериалар* (1966–69)

*Түпнұсқалық сериалар* логосы, барлық франшизаларда бірдей.
*Жұлдызды жол: Түпнұсқалық сериалар* немесе "*TOS*" классикалық "Жұлдызды жол" ретінде қарастырылады. Сериал ең алғаш 8 қыркүйек 1966 жылы АҚШ-та NBC арнасында көрсетілді.

  

### *Анимациялық сериалар* (1973–74)

*Жұлдызды жол: анимациялық сериалдар* екі сезоны 1973 және 1974 жылдары көрсетілген. Анимациялық кейіпкерлерді "Түпнұсқалық сериалардағы" актерлер дыбыстаған.

Мәдени ықпалы
-------------

Тағы қараңыз
------------

* Memory Alpha: Star Trek уикиі

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  The Two Sides of ‘Star Trek’ By DAVE ITZKOFF Published: мамыр 9, 2009
2. ↑  *Lee, Luaine*. 'Star Trek' turns 40, *San Jose Mercury News*, *McClatchy News* (тамыз 18, 2006). Тексерілді 15 желтоқсанның 2008.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* startrek.com  Star Trek — ресми сайты
* Memory Alpha: Star Trek wiki
**Поликарпикалық өсімдіктер** (гр. *πολύ-* — «көп» және гр. *καρπός* — «жеміс»; лат. *Роlycarpicae*) — көп рет гүлдейтін және өмір бойы жеміс салатын өсімдіктер. Поликарпикалық өсіміктердің басым бөлігі көпжылдық болып келеді. Поликарпикалық өсімдіктерге гүлді өсімдіктердің (ағаш пен бұталардың) көбісі жатады. Бұл өсімдіктер жетілгеннен соң гүлдеп, бірнеше жыл көп рет жеміс салады. Олар табиғи фитоценоз(жөке, шаттауық, қаражидек) және агроценоз(алма, шырғанақ, қарақат, бүлдірген) өсімдіктері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Большая советская энциклопедия: В 30 т. — М.: «Советская энциклопедия», 1969—1978

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* polycarpique Мұрағатталған 11 қаңтардың 2012 жылы.
* Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003
**Дәуіт Стюарт** (ағыл. *David Stewart* 1357 — шам. 1386) — 1371 жылдан бастап Стратерн графы, Шотландия ханзадасы, XIV ғасыр шотланд магнаты. Ол король Роберт II-нің екінші некесі Ефимия де Росстен туған үлкен ұлы. Роберт патша 1371 жылы 27 наурызда, тәж кигізу жорасынан кейін келесі күні, Дәуітке Стратерн графы титулын берді.

1371 жылы 19 маусымда Аркарт бародығы граматасын сыйлады. 1375 жылы 21 наурызда Кейтнесстегі Брааль бекінісін алды, сондай-ақ 1375 жыл мен 28 желтоқсан 1377 жыл аралығында «Стратерн мен Кейтнесс палатин графы» деп аталып жұргенде, Кейтнесс графы титулын алды.

1385 жылы Аркарт қамалын қолға алған өгей ағасы, Бухан графы, Александр Стюартпен соттасты.

Ол қашан қайтыс болғаны анық емес, бірақ 1386 жылы наурызда болуы мүмкін, қалай болғанда да 1389 жылдан кейін емес. Оның әйелі Гленесктен келген сэр Александр Линдсидің қызы, 1-ші Кроуфорд графы, Дәуіт Линдсидің апайы болды. Оларда Ефимия деген қыз туды. Кейін ол графтықты мұрагерлікпен алды.

Әдебиет
-------

* *Paul, James Balfour.* The Scots Peerage, Vols. II & VIII. — Edinburgh, 1909.
* *Boardman, S. I.* Stewart, David, first earl of Strathearn and first earl of Caithness (b. in or after 1357?, d. 1386?). // Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004. — accessed 21 May 2007
* *John P.* Ravilious, Sir William Graham and the Countess of Strathearn, The Scottish Genealogist (September 2011), Vol. LVIII, No. 3, pp. 112-116.
**Николай Николаевич Бекетов** (13.01.1827-13.12.1911) — орыс физикалық химигі, Санкт-Петербург ҒА академигі (1886ж). Физикалық химияның негізін салушылардың бірі. Алюминотермияның негізін салушы. 

Қазан униветситетін 1848 жылы бітірген. 1849-1853 медицина-хирургиялық академияның Н.Н.Зининнің лабораториясында, 1854-1855 жылдары Санкт-Петербург университетінде, 1855 жылдан бастап Харьков университетінде, 1886 жылдан бастап Перетбург ҒА химия лабораториясында жұмыс істеді. Н.Н. Зинимен бірге органикалық қосылыстарды жоғары температура жағдайында зерттеген. 1852 жылы бензурен мен ацетуренді синтездеген. Реакцияның бағыты реагенттердің күйімен сыртқы жағдайларына тәуелділігі туралы бірқатар теориялық жобалар ұсынған. Оқушылармен бірге өзі ұйымдастырған термохимиялық зертханасында зерттеулер жүргізген: сілтілі металдардың оксидтері мен хлоридтерінің түзілу жылуларын анықтаған, ең алғаш сілтілі металдардың сусыз оксидтерін алған. 

1865 жылы физикалық химия бойынша лекциялардың алғашқы курсын оқып, практика ұйымдастырған. 1864 жылы оның ұсынысы бойынша Харьков униветситетінде физикалық химия бөлімін құрылған. Орыс физикалық химия қоғамының президенті (1889-1890, 1896-1897, 1900-1903, 1911 жылдары)[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  С.К.Мырзалиева "Химия" ( Балаларға арналған энциклопедилық анықтамалық Алматы 2012ж.)
**Никола Вапцаров** - революция қайраткері, болгар ақыны. Гимназияда оқыды (1820-26), теңіз техникалық училищесін бітірді (1932). 1932 ж. Болгар Компатриясына кірді. БКП ОК-нің тапсырмасымен жұмысшылар арасында үгіт жүргізді. 1941 ж. асыратын жұмысқа көшті. Фашистік тәртіпке қарсы әскери отрядтар құрды, антифашистік шығармалар жазды. 1942 ж. 4 наурызда тұтқынға алынып, атылды. Никола поэзиясы - болгар әдебиетінің социал реализмнің дамуындағы жаңа кезең. Николаға өлгеннен кейін Халықаралық Бейбітшілік сыйлығы берілді (1953)

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том


* Никола және Йонко Вапцровтар
* Варна училищесін бітруі жөніндегі куәлік қағаз
* Вапцаровтың болгарлық жазушылар одағы туралы мүшелік карта
**Иноземцев Николай Николаевич** (04. 04. 1921 жылы туған, Москва) — совет экономисі әрі тарихшы, КСРО ғылым академиясының академигі (1968; 1964 жылдан корр. мүше). 1943 жылдан КОКП мүшесі. 1949 жылы Москваның халықар. қатынастар институтын бiтiрдi. 1952-1955 жылдары «Коммунист» журналының консультанты және оқытушылық қызмет атқарды. 1959-1961 жылдары КСРО ғылым академиясының Дүн. жүз. эконом. және халықар. қатынастар институты директорының орынбасары, 1966 жылдан осы институттың директоры. КОКП-тың 24-съезiнде (1971) КОКП ОК мүшелiгiне кандидат болып сайланды. Ленин орденімен т. б. 5 орденмен және медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 5
**SkyTeam** орталық басқарма бөлімімен авиациялық альянста болып табылады, *орталық Sky Team*, дүниежүзілік сауда орталығында Airport Schiphol базасында Amsterdam Airport Schiphol аймағында Харлеммермерде, Недерланд. Sky Team 2000 жылы Aeroméxico, Air France, Delta Air Lines және Korean Air әуежайларында қаланды. SkyTeam соңғы үш авиациялық альянстардың бірі болған, Star Alliance және Oneworld бастапқы екеуі. Бұған қарамастан SkyTeam жолаушылар және мүшелер санынан әлем бойынша екінші орындағы альянс болып табылады, онын алдында Star Alliance және Oneworld. 2014 жылдың наурыз айының есептеулері бойынша Sky Team 20 тасушы аймақты иемденуде және "Сіздердің қауіпсіздіктеріңіз ең маңызды" деген ұранмен жұмыс істеуде. Және Sky Team Cargo атты жүк альянстары да жұмыс істейді, келесі жүк альянс China Airline Cargo 2012 жылы қазанда құрылған.

2004 жылы Continental Airlines, Northwest Airlines және KLM қосылғанда Sky Team үлкен жетістіктерге жетті. 2010 жылы өзінің 10-жылдық туған жылын арнайы ливрея қосу арқылы тойлады, төрт авиакомпаниялардың беделін көтеретін немесе біріктіретін, Aerolíneas Argentinas, China Airlines және Garuda Indonesiaдың жаңалануынан кейін толық мүшесі болу үшін. 2011 жылдың ақпанымен 2012 жылдың мамырында Saudi Arabian Airlines және Middle East Airlines авиакомпаниялары қосылды. 2014 жылдың наурызында Garuda Indonesia қосылды.

2014 жылдың наурызынан бастап Sky Team 178 мемлекетке күнделікті 1000 орындығы бар 15700 рейс жасайтын 4000 самолет ұшады. 459781 жұмысшылары, 564 демалыс орындары бар самолеттер жылына 58800000 жолаушылар тасымалдайды.

Мүшелер тарихы
--------------

Бірігу жылдары
--------------

2000 жылы 22 маусым Aeroméxico, Air France, Delta Air Lines және Korean Air Нью-Йоркте үшінші авиациялық альянс тапқанын жариялады. Олар Sky Teamде ең маңызды 4 қалаушы болды. Олардың бірігіп келісімі бойынша Sky Team күніне 6402 рейс 4400 бағытта 98 мемлекетке ұшады. 2000 жылдың соңында Sky Team Cargo атты жүк тасымалдаушы альянс қаланды. Келесі айда CSA Czech Airlines авиакомпаниясын 5-інші мүшесі ретінде қосатынын жариялады. 
2001 жылы CSA Czech Airlines мүше болды. 2002 жылы Alitalia мүшелеріне кірді. 2003 жылы KLM қосылды. Сол жылы Sky Team жолаушыларға арнап сайт құрды.

Орасан зор ұлғаюы
-----------------

Дереккөздер
-----------



Орысша уикипедия
**Никола Влашич** (xорв. *Nikola Vlašić*; 4 қазан 1997, Сплит) — хорватиялық футболшы, Хорватия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

Карьерасы
---------

Туған қаласындағы "Хайдук" клубының түлегі. 2013 жылы 16 жасында карьерасын осы клубта бастады. 2014 жылы 17 шілдеде Еуропа Лигасында "Дандолкқа" қарсы ойында тұңғыш рет кәсіби футболшы ретінде алаңға шықты. 16 жас 9 айлық футболшы осылайша еурокубоктер тарихындағы ең жас футболшы боп жылнамаға тіркелді.

2017 жылы 31 тамызда "Эвертонға" ауысты. Трансфер құны 10 млн еуроны құрады да, клубпен бес жылдық контркт жасады.

2018 жылы 15 тамызда ЦСКА-ға жалға берілді. 2019 жылы жазда мәскеулік клуб оны түпкілікті сатып алды да, бес жылдық келісім шарт жасасты. 

2021 жылы 31 тамызда "Вест Хэм Юнайтед" клубына ауысты. Трансфер құры 25 млн еуроны құрады.

Жетістіктері
------------

### Жеке

* Ресей чемпионатының үздік футболшысы (3): қыркүйек 2018, желтоқсан 2018, шілде 2020
* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (2): № 2 — 2018/19, 2019/20

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · premierliga.ru · Soccerway · sportbox.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Полина*(Пелагея)* Антипьевна Стрепетова**(04.10.1850 ж.ш. Төмен Новгород,-17.10.1903, Петербург )– орыс актрисасы. Әке-шешесі белгісіз ( театр шашатразшысы А.Г.Стрепетовтың семьясында тәрбиеленген). Сахналық жолын 1865 ж. Рыбинскіде бастады. Бұдан кейін Қазан, Мәскеу, Петербург, Тифлис, Харьков, Ростов театрларында қызмет етті. В.Г.Белинский мен Н.А.Добролюбовтың эстетикалық көзқарасы оның өнерінің қалыптасуына зор ықпал жасады. Ол- сахнада рыс әйелінің рухани күшін алғаш рет ашып көрсеткен актриса. Лизавета (Писемскийдің "Ащы тағдырында"), Катерина,Василиса (А.Островскийдің "Найзағайы") мен "Василиса Мелентьевнасында", Марьица (Аверкиевтің "Кашира ертегісінде") рөлдерін орындау арқылы өзінің аса қызу қанды, трагедиялық дарыны күшті актриса екенін байқатты. Петербургтің Александрин театрында да (1881-90,1899-1900) ойнаған. Актриса өнері демократиялық көрермендер арасында қызу қолдау тапты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 426 бет
**Поликистоз бүйрек**тің эмбрион дәуірінде дұрыс дамуынан пайда болатын туа пайда болған кемістік, өлген кісілердің **0,3-0,4** пайызында кездеседі.

Патогенезі
----------

Торсылдақтардың пайда болуы бүйрек өзекшелері мен жинаушы өзектердің бір-біріне өз мерзімінде жалғанбағандығымен түсіндіріледі.

Бүйрек шумақшаларында түзілген несеп жинаушы өзектерге өтпестен іркіліп қалып бүйрек өзекшелері кеңіп торсылдаққа айналады. Олар үлкейген сайын бүйрек паренхимасын езіп-жаншып бірте-бірте бүйрек қызметі бүтіндей бұзылады.

Патологиялық анатомиясы
-----------------------

Поликистозды бүйректер өте үлкейіп, олардың массасы **1-2** килограмға дейін жетеді. Бүйректі сыртынан және кесіп көргенде олардың үлкенді-кішілі, іші мөлдір мұйықтықпен немесе коллоидты заттармен толған, кисталардан тұрады. Микроскопта кисталардың іші бір қабатты текше тәрізді эпителиймен қапталғаны, бүйрек шумақтары санының өте азайып кеткендігі байқалады. Егер поликистоз процесі бүйрек, бауыр, ұйқы безі және тұқым бездерінде бірге кездессе, онда поликистозды сырқат деп аталады. Поликистозды бүйректері бар аурулар уремиядан өледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.146 б.ISBN 5-630-00264-3
**Никола Шауй** (14.03.1912 жылы туған) - Ливан және Сирия Коммунистік қозғалысының қайраткері.

Өмірбаяны
---------

1933 жылы Сирия Коммунистік партиясына (СКП) кірді. 1934 жылы СКП ОК - нің мүшесі, 1937 жылы СКП ОК- нің хатшысы болып сайланды. 1939- 41 жылдары айдауда болды. СКП Сирия Компартиясы және Ливан Компартиясы (ЛКП) болып екіге бөлінгеннен кейін (1944) ЛКП ОК мүшесі және хатшысы болды. 1958 - 65 жылдары ЛКП ОК Саяси бюросының мүшесі және хатшысы. 1965 жылдан ЛКП ОК - нің бас хатшысы. КПСС 21,22,24,25 - съездерінде, Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (1960,1969, Мәскеу) ЛКП -нің делегацияларын басқарып келді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет
Николае Чаушеску
**Николае Чаушеску** (1918 жыл 26 қаңтар, Скорничешти, Олт жудец - 1989 жыл 25 желтоқсан, Тырговиште) – румын және халықаралық коммунистік, жұмысшы қозғалысының, Румыния Социалистік Республикасының мемлекет және саяси қайраткері.

Еңбек жолы
----------

1932 жылдан революция жұмысшы қозғалысына қатысты. 1933 жылы Коммунистік жастар одағына (КЖО) кірді, аз уақыттан кейін Коммунистік жастар одағы (КЖО) орталық комитетенің (ОК) мүшесі болды. 1933 жылдан алғашқыда Праховада, кейін Олтенияда Коммунистік жастар одағы облысы комитетінің секретары, 1936 жылдан Румын Коммунистік партиясының (РКП) мүшесі. 
Революция жұмысы үшін 2 жыл 6 айға сотталып (1936), Брашова қаласында дәне Дофтанада түрмеде отырды. 1939 – 40 жылы Коммунистік жастар одағының Бухарест қалалық комитетінің секретары және РКП ОК жанындағы Жастар арасындағы жұмыс жөніндегі орталық комиссияның мүшесі болды. Бухарест әскери трибуналары оны сырттай 3 жылға сотттады (1939). 1940 жылы тұтқындалып, 1944 жылға дейін Жилавада және Карансебештегі түрмелерде және Тыргу-Житу концлагерінде мерзімін өтеді. Румыния фашизмнен азат етілгеннен кейін (1944 жылдың тамызында) КЖО ОК-нің секретары қызметін атқарды (1944 – 45). Коммунистік партияның ұлттық конференциясында КЖО ОК-нің құрамына сайланды (1945). 1954 жылы Коммунистік партия ОК Саяси бюросының мүшелігіне кандидат және ОК-нің секретары, 1955 жылы наурызда ОК-нің бірінші секретары, осы жылдың шілдесінде ОК-нің бас секретары және РКП ОК Атқарушы комитетінің және Тұрақты Президиумының мүшесі болды. 1969 жылы тамыздан РКП-ның бас секретары. 1967 жылы желтоқсаннан Румыния Социалистік Республикасының Мемлекет Кеңесінің председателі, 1974 жылы сәуірден Румыния Социалистік Республикасының президенті. Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестерінде (Мәскеу, 1969, Берлин, 1976) РКП-ның делегациясын басқарды.

Марапаттары
-----------

Чаушеску республиканың Социалистік Еңбек Ері (1964), РСР-ның Батыры (1971); Ленин орденімен марапатталған (1978).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
**Сабалақ Оразалинов** (1925, Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Көксала ауылы – 1988, Алматы) – Ұлы Отан соғысының қаһарманы.

Толығырақ
---------

Ата-анасынан ерте айрылып, балалар үйінде тәрбиеленген. Соғысқа дейін Аягөз темір жол депосында жұмыс істеді. 1944 жылы 18 қарашада кеңес әскерлері немістердің қорғанысын бұзып өтіп, Эстонияның Моонзунд архипелагында шабуыл ұрыстарын жүргізді. Саарема аралының Каимри деревнясы маңында кеңес әскерлері жаудың күшті қарсылығына тап болды. Осы ұрыста 131-атқыштар дивизиясының 482-полкінің ефрейторы Сабалақ Оразалинов жау дзотын кеудесімен жауып, асқан ерлік жасады. Ленинград госпиталінде жылға жуық емделіп, еліне оралды. 
Сабалақ Оразалинов Ұлы Отан соғысы тарихындағы жау дзотын кеудесімен жауып, тірі қалған санаулы жауынгерлердің бірі. Жиырма жылдан астам уақыт бойы қаза болғандар қатарына жатқызылды және ерлік көрсеткен жерге ескерткіш-белгі орнатылып, онда қайтыс болған деп көрсетілді. 
Соғыстан кейін Аягөз депосында, кейіннен Алматы темір жолында, ұзақ жылдар бойы Алматы шай фабрикакасында жұмыс істеген. 
Көптеген орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, 10 том
**Мұрад хан** — 1362 жылдың қыркүйегінен 1364 жылдың күзіне дейін билік еткен Алтын Орда ханы. «Ескендір анонимінде» Мұрад (Никонов жазбасында Амұрат) Орда Шейхтың (Жошылықтардың Ақ Ордалық тармағы) ұлы делінген. Никонов жазбасында Мұрад Құзыр ханның ұлы делінген. Еділ бойындағы шайқаста 1362 жылы Келдібекті талқандап, Мұрад Сарайдағы билікті басып алды. Осылайша ол Мамай мен Абдолланың Алтын Орда тағы таласындағы басты жауына айналды. Мұрадтың билігі кезінде Ордадағы шиеленіс үдей түсті. Мемлекеттен бүтін бір облыстар бөлініп жатты. Олардың билеушілері тәуелсіздіктерін жариялады (мысалға Солтүстік Хорезм). Елде қосбилік орнады (Абдулла мен Мамай Мамай Ордасын басқарса, Мұрад Сарайда басқарды). Қарсыластар үнемі бір-бірімен қырқысты. Мұрад орыс кнәздерімен жақсы қатынасты болды (Мұрад Дмитрий Ивановичке, кейіннен Дмитрий Константиновичке ұлы кінәз атағын берді). Мұрад үлкен саяси күшке ие болғандықтан, онымен өзге мемлекеттердің билеушілері санасатын болды. Алайда көп ұзамай ханның билігіне сызат түсті. Аз уақытқа ел астанасын Мір Болад басып алған болатын. «Ескендір анонимінің» хабарлауынша, Мұрад үш жыл патшалық құрған. Кейіннен Мұрадты өзінің бас әмірі Ілияс өлтіреді.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Сааремаа**, **Сарема**, **Эзель** (эст. Saaremaa, швед. *Ösel*) — Балтық теңізіндегі Моонзунд архипелагының ең ірі аралы, Эстонияға қарайды. Материктен Рига шығанағы, Ирбен және Муху бұғаздарымен бөлінген. Дамба арқылы Муху аралымен жалғастырылған. Негізінен әк тас және доломиттен түзілген. Климаты жұмсақ, теңіздік. Шағын өзендерге, көлге бай. Қиыршақ тасты, шымды-карбонатты және батпақтанған топырақта жергілікті жерде «альвара» аталатын селдір аршалы орман және қарағайлы орман, шалғын өседі. Теңіз жағасында теңіз құстары ұялайды. Егін егу, мал шаруашылығы және балық аулау дамыған. Сааремаада әк тас, сааремаа «мәрмәрі» және шипалы батпақтардың көптеген қоры бар. Аралда курортты қала — Кингисепп орналасқан.
**«Саарбрюккен»** (нем. *1. Fußball-Club Saarbrücken e.V.*) — Германияның Саарбрюккен қаласындағы футбол клубы. 1903 жылы құрылған. Қазір Германия аймақтық лигаларының бірінде (төртінші дивизион) ойнайды.

Тарихы
------

Германия Бундеслигасында соңғы рет 1992 жылы ойнады.

2019/20 жылғы маусымда Германия кубогының жартылай финалына шықты.

Клубты әр жылдары Хельмут Шен, Клуас Топмеллер, Ханс Тилковский секілді атақты тұлғалар жаттықтырды.

Жетістіктері
------------

* Германия чемпионатының вице-чемпионы (2): 1943, 1952
* Интертото кубогының финалисі: 1991

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (нем.)
**Мұнайлылық белгілер** - Мұнай кенорындарының болуы мүмкіндігін білдіретін белгілер жиынтығы; "тікелей белгілер" және қосалқы белгілер" болып екі топқа жікгеледі. Тікелей белгілер: сұйық мұнайдың немесе мұнаймен қаныққан тау жынысытардың жер бетінен көрініс беруі; қатты түзілімдерінің (шайыртастардың, озокериттердің, кериттердің, антраксолиттердің) ашылымы; жанғыш газдың жер қойнауынан сыздықтай бөлінуі. Қосалқы белгілер: таушайыр кіріккен тау жынысы ашылымдарының ұшарасуы; жерасты суларының кейбір гидрогеологиялық көрсеткіштері (органикалық қосындылар, нафтенді ышқылдар, йодтың, бромның жоғарғы мөлшерлері); хлоркальцийлі және гидрокарбонат-натрийлі түрге жататын жерасты суларының жоғары дәрежеде минералдануы; сульфаттардың болмауы;
карбонатты және химиялық шөгінділерде күкірттің болуы; түз күмбездеріне таесілі қалқатастарда туыңды карбонаттар мен күкірттің ұшырасуы. Кез-келген ауданда мұнайдың ешбір белгілері болмауы сол ауданда мұнай кенорындарын ашу мүмкндігін түгелімен жоққа шығармайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Ресей Федерациясының космос агенттігі (орыс. Федеральное космическое агентство, қысқаша-Роскосмос). Ресей Фдерациясының басқару билігіне өкілетті, ғарыш айлағын зерттейтін мемлекеттік орган. Саяси мақсатпен Ғарыш-зымырандарын жасау, ғарыш техникаларын жасау және ғарыш бағдарламаларын басқарады. Негізгі ғарыш айлағы "Байқоныр".

Функциялар
----------

Роскосмос ғарыш қызметі саласындағы мемлекеттік саясатты және нормативтік-құқықтық реттеуді, мемлекеттік қызметтерді көрсетуді және мемлекеттік мүлікті басқаруды, ғарыш қызметі саласындағы бірлескен жобалар мен бағдарламаларды іске асыруда халықаралық ынтымақтастықты, зымыран-ғарыш саласы ұйымдарының әскери мақсаттарда зымыран-ғарыш техникасы, зымыран-ғарыш техникасы бойынша жұмыстарды орындауын қамтамасыз ету жөніндегі функцияларды орындайды. стратегиялық мақсат.

Роскосмостың аса маңызды функциясы «Байқоңыр» ғарыш айлағының жұмыс істеуін ұйымдастыру және ол бойынша атқарылған барлық жұмыстар (бұл міндеттер Роскосмостың негізгі кәсіпорындарының біріне – ФМУЭ ЦЭНКИ-ге жүктеледі) болып табылады. Бұдан басқа, Роскосмостың басшылығымен қазіргі кезде ресейлік жаңа ғарыш айлағы – Восточный салынып, пайдалануға беріледі.

Мемлекеттік корпорацияның негізгі міндеті, оның бұрынғы басшысы Игорь Комаровтың айтуынша, «геосаяси қарсыластардан тепе-теңдік пен артықшылықты қамтамасыз ету»

2020 жылдың соңында Роскосмос басшысы Дмитрий Рогозин әлеуметтік желідегі абонентінің сұрағына жауап ретінде мемлекеттік корпорацияның, атап айтқанда, жалпы ғарыштағы Ресейдің мақсатты функциясын тұжырымдады. Рогозиннің пікірінше, бұл адамзаттың ғарышта кеңеюі, сондай-ақ елдің стратегиялық қорғанысын қамтамасыз ету үшін ғарыш қызметінің нәтижелерін пайдалану, халықтың өмір сүру сапасының өсуі, серпінді технологияларды дамыту және Жер мен Ғаламның шығу тегі бойынша іргелі ғылыми зерттеулер жүргізу.

Роскосмос басқа ғарыш агенттіктерімен ынтымақтасады, шетелдік спутниктерді орбитаға ұшыруды жүзеге асырады, ХҒС шеңберінде бірлескен жұмыстар жүргізеді, оның ішінде станцияға шетелдік ғарышкерлерді жеткізу, шетелде тапсырыс берілген жабдықтарды дайындау және оларға қызмет көрсету. [⇨]

Корпорация Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігімен, Ресей Федерациясының Ауыл шаруашылығы министрлігімен, «Росатом» корпорациясымен, Беларусь Ұлттық ғарыштық зерттеулер агенттігімен және басқалармен, сондай-ақ жаңа кадрлар даярлау мақсатында оқу орындарымен белсенді өзара іс-қимылды жүзеге асырады. [⇨]

1992-2015 жылдар аралығында Ресей жыл сайын жыл сайын сәтті зымырандарды ұшыру саны бойынша әлемдік көшбасшы болды, барлығы 19 жыл (тек бес жыл (1996 жылдан 1999, 2003 жылдар аралығында), АҚШ-қа табыс әкеледі), ұшыру қызметтерінің әлемдік нарығының шамамен 30-40%-ын ұстап тұрды.

Cілтемелер
----------

* Сведения о полномочиях Роскосмоса Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.

Дерексөздер
-----------

1. ↑  Глава ОРКК: задача Роскосмоса - достижение превосходства над противниками РФ  (орыс.).  ТАСС.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 наурыз 2019.
2. ↑  Рогозин назвал глобальную цель России в космосе. *РИА Новости* (26.12.2020).(қолжетпейтін сілтеме)
**Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев** (1926, Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Ақбұлақ ауылы - 1994, Алматы) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. 

Алматы көркемсурет-театр училищесін бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы Жамбыл, Шымкент облысы драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы Қазақ опера және балет театрында бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 

1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. "Қара торғай" тұңғыш жинағына (1967) новеллалары енген. "Сал сері-Қыз қосан" (1956), "Ана жүрегі (1960), "Қарагөз қарындасым" (Ж.Жұмақановпен бірге, 1962), "Ақтау әні" (1970) пьесалары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -"Қамар сұлу" операсы (Музыкасы Е.Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері ("Жас дәурен", "Ақбұлақ", "Әппағым-ау, әппағым", "Гүлсің-ау", т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды.

Шығармашылығы
-------------

Қара торғай. Новеллалар. А. 1967;
Біздің Роза. Очерк. А„ 1969;
Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.1977;
Балбұлақ. Өлеңдер. А. 1969;
Ән -дәурен. Өлендер. А. 1973; 
Жүріп келем. Өлеңдер. А. 1976; 
Дала жолдары. Өлеңдер. А. 1980; 
Жыр - жолаушы.Өлендер. А. 1982; 
Ақбұлақ. Өлеңдер. А.1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Ян Коллар** (29 шілде 1793 жыл, Мошовце – 24 қаңтар 1852 жыл, Вена) – словак саясаткері, ақын,философ және лютеран дін қызметкері, поэзиядағы панславизмнің негізін салушы. 
[1]. 

Кедей отбасында туған. 1821 жылы Прага қаласында 76 сонеттен тұратын "Básnè Jana Kollara" атты өлеңдер жинағын басып шығарады.

1824 жылы "Slavy Dcera" деген атпен 150 сонеті, ал 1832 жылы 600 сонеті жарық көреді. Сонымен қатар, журналдарға трактаттар жазған. Прага қаласынан шыққан "Spisy Jana Kollàra" атты 4 томдық кітабы автобиографиялық туынды. Кейбір сонеттері поляк, неміс, француз және ағылшын тілдеріне аударылған, сондай-ақ Н.В. Бергтің орыс тіліне аударған сонеттері де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**«Бәрі сен үшін»** – «Қазақтелефильм» студиясының 6 бөлімді, орыс тіліндегі, түрлі түсті фильм-концерті (1977). 

Ол КСРО Халық әртісі Ермек Серкебаевтың шығармашылығына арналған. Оның орындауында «Абай», «Ер Тарғын», «Иоланта», «Травиата», «Фигаро» операларынан ариялар және «Сырымбет», «Отан» әндері шырқалады. 

Фильмде «Біздің сүйікті дәрігер» фильмінен кадрлар көрсетіледі. Сондай-ақ Е.Серкебаевтың консерваторияда, Мәскеудегі Үлкен театрда, оқушылары мен балаларының арасында болу сәттері беріледі. 

Режиссері - С.Әбусейітов, операторы - Ян Вон Сик.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бәрсиса**
- дастан. Шәді Жәдігерұлының (1855 - 1933) нәзира дәстүрімен жазылған, сопылық сарындағы шығармасы. Дастанның қолжазба күйіндегі толық нұсқасы Ташкенттегі Шығыстану институтының қорында сақтаулы. Дастанның ықшамдалған, көлемі шағын нұсқасы 1910 жылы "Қисса Бәрсиса" деген атпен Қазандағы Б.Л.Домбровский баспасынан жарық көрген. Дастан сюжетін қазақтың Шәдіден басқа да **"кітаби ақындары"** жырлаған. Бұл дастанның басты идеясы - исламның қағида-шарттарын сөз жүзінде ғана мойындап, ал іс жүзінде ішкі жан-дүниесі имандылыққа иланбайтын "молда сымақтарды" әшкерелеу.  

Дастанның басты қаһарманы Бәрсиса есімді "молда" көпшіліктің көзінше құдай жолына әбден берілген шынайы мұсылман болып көрінуге барынша әрекет жасайды. Ол мешітке жиналған жұртты имандылыққа, рухани тазалыққа үндейді. Бірақ сырт көзге абыз бейнесінде көрінетін шайтанмен достасады. Шайтанның айтқанын екі етпей орындайды. Соның сөзіне еріп, патшаның жалғыз қызына жын болып жабысады. Қыз қатты науқасқа шалдығады. Ақыры патша қызын Бәрсиса молдаға емдетуге әкеледі. Бәрсиса қызды оңаша алып қалып, басын айналдырады, азғырады. Қыз жүкті болып қалады. Елге әшкере болып қалудан қорыққан молда қызды өлтіріп, көміп тастайды. Бәрсиса молда құдайдан қорықпайды. Өйткені шайтан оған: "Тәуба - от, күнә - отын деген анық, Тәуба етсең, қылған күнәң кетер жанып" деп ақыл айтып отырады. Қызының қалай өлтірілгенін патшаға "Абыз-шайтан" жеткізеді. Патша Бәрсисаны дереу дарға асуға әмір етеді: "Жендеттер дарға тартты әмір етіп, Денеден жаны шықты уақыты жетіп, Жетпіс жыл тынбай қылған ғибадаттан, Зәредей пайда болмай қалды кетіп". Дастанда әрбір адамның қоғамда алатын орны, қадір-қасиеті, қызмет дәрежесі оның ішкі жан-дүниесінің тазалығы, рухани байлығы арқылы айқындалуы тиіс деген қорытынды пікір айтылады. Адамның ұзақ өмірінде оған ақ пен қараны, оң мен солды, ізгілік пен зұлымдықты танытатын, әрбір пенденің құдай алдындағы парыздарын ұмыттырмай отыратын құдіретті күш - имандылық екенін Шәді ақын өз оқырманына дидактикалық сарында айтып жеткізген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Нәсен Тәлтенов** (15 қыркүйек 1924, Новобогат ауданы Гурьев облысы – 27 сәуір 1990, Атырау) – Ұлы Отан соғысы ардагері. Ішкі қызмет полковнигі.

Өмірбаян
--------

Нәсен Тәлтенов 15 қыркүйек 1924 жылы Гурьев облысы, Новобогат ауданында дүниеге келген. Руы Есентемір Әжімбет Кіші жүз.

1940 жылы аудандық орта мектептің 10 сыныбын бітірген. Білімі жоғары, заңгер.

1942 жылы әскер қатарына шақырылып Ұлы Отан соғысы кезінде 9 гвардиялық әуе — десанттық полк құрамында Отанымызды жау шапқыншыларынан азат ету соғысына қатысқан. 

Ұлы Отан соғысынан кейін 1949 жылдың мамыр айына дейін Гурьев облысы НКВД әскери бөлімшесінде әр түрлі қызметтер атқарған. 

1949 жылдың мамыр айынан Гурьев облысы Эмба арнайы коммендатурасында ішкі істер органы қатарындағы қызметін жалғастырады.

1955 жылдан 1970 жылға дейін Гурьев облысының ІІБ арнайы бөлімше шұғыл уәкілі, отряд бастығы, еңбекпен түзету колониясы бастығының көмекшісі қызметтерін атқарған. 

1973 жылдың қазан айында Маңғыстау облыстық атқару комитетінің IIБ кезекшілік бөлімі бастығының орынбасары лауазымына ауысады. Одан кейінгі жылдары ІІБ хатшылық бөлімінің бастығы, ақпарат орталығының бастығы қызметтерін атқарған. 

1983 жылдың қараша айында зейнеткерлікке шыққан.

Ақтауда жерленген.

Отбасы
------

Әкесі - Тәлтен, анасы - Қабира. Зайыбы - Жәмила Сисенқызы Нурумова. Отбасында ұш ұл дүниеге келген: Серік, Мұрат, Игілік.

Марапаттары
-----------

Ұлы Отан соғысындағы ерлігі мен еңбегі үшін "Германиядағы Жеңіс үшін", "Әскери еңбектері үшін" медальдарымен, "IIM үздік қызметі үшін" белгісімен, "Мінсіз қызметі үшін" медальдарымен марапатталған.

* I дәрежелі Отан соғысы ордені
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі
* Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі
* КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі
* КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі
* КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі
* Еңбек ардагері медалі (КСРО)

Әдебиеттер
----------

Дәлелхан Сабуров. Киелі түбек сақшылары: естеліктер / Алматы, "Ол-Жас Баспасы" ЖШС, 2007 ISBN 9965-651-60-4.
**Бәкизат Ақылбайқызы** (1885-1924) - Абайдың немересі. Ақынның баласы Ақылбайдың қызы. 

Ағасы Әубәкір екеуі Оспанның бауырында, Еркежанның қолында тәрбиеленген. Оспан қайтыс болғаннан соң, Абай Еркежанға үйленеді де, Бәкизат Абайдың да тәрбиесін керіп еседі. Абай оған «Бәкизатым, шұбарсың...» деген өлең арнап кішкентай қыздың білімге құмарлығын құптағанын білдірген. Бәкизат 1902 жылы Шаған болысының адамы Сыпатай Молдабайұлына ұзатылған. Өзіне жасау ретінде берілген Абай үйінің, Ұлжан бәйбішенің, Еркежанның біраз дүние-мүлкі қызы Бәзилаға мұраға қалып, Бәзила оларды 1948 жылы Абайдың Жидебайдағы музей-үйіне табыс еткен.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 25 ақпанның 2010 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Нәки Сиразиұлы Исанбет** (*Наки Сиразиевич Закиров*, тат. *Nəqi İsənbət, Нәкый Исәнбәт*, 1899 - 1992) - татар совет жазушысы , драматург, фольклорист.

Татар АССР-і (1957) мен РКФСР - дің (1960) еңбек сіңірген өнер қайраткері. Уфа халық ағарту интернаты мен Харьков мемлекеттік университетінде білім алды. Алғашқы өлеңі 1914 жылы "Ақ жол" журналында жарияланды. Тұңғыш кітабы - "Дабыл" 1925 жылы жарық көрді. "Қожанәсір" (1940), "Мулланур Вахитова"(1947),"Зифа"(1955), "Мұса Жәлел"(1955) атты пьесалар жазды. Исанбет балалар жазушысы ретінде де белгілі. "Кекшіл көжек","Мысық" атты шығармалары - татар балаларының сүйікті кітабы. Ол "Татар халқының балалар фольклоры" (1941), "Татар халық мақалдары"(1959-67) т.б. жинақтарын бастырып шығарды. А.С.Пушкиннің "Полтава", "Бақшасарай фонтаны", А.С.Грибоедовтың "Ақылдан - азап", В.Шекспирдің "Гамлет","Король Лир" шығармаларын, Низами өлеңдерін татар тіліне аударды. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы ,5 том.
Алғашқы жаратылысында кристалды минералдардың кейін кристалдық құрылысынан айырылып, шыны сияқты түрге көшкенін метамикті минералдар дейді. Метамикті минералдардың бұрынғы сырт формасы да, химиялық құрамы да сол қалпында сақталады, бірақ олардың кристалдық ішкі құрылысы өзгереді, бұзылады, яғни изотроптық қасиетке айналады. Сондықтан мұны изотроптану деп те атайды.

Метамикті өзгеріс көбінесе тек әлсіз қосылысты минералдарда, басқаша айтқанда, әлсіз негіздер мен әлсіз қышқылдардың қосындысында болады. Мысалы, монацит (Се, Ba)РO4 , циркон Zr (SiO4), фергюсонит (Ү, Er, Се, U) (Nb, Та, Ті)O4.

Кейбір жағдайларда метамиктің әсерінен бір минерал екіге, үшке бөлінеді. Ондай жерде минералдардың барлық қасиеттері өзгереді.

Метамикті өзгерістің себебі әлі толық анықталған жоқ. Көбіне ондай өзгерісті кристалдық решетка құрылысының ыдырауынан деп болжайды. Ол ыдыраудың себебі көбінесе радиоактивті элементтердің сәуле шығаруынан болу керек. Сонымен қатар минералдар ішіндегі кейбір элементтердің (көбінесе металдардың) тотықтанып, төменгі валенттен жоғары валентке айналуынан да кристалдық решетканың бұзылуы мүмкін. Мысалы, ферробрусит минерал (Mg, Fе) (ОН)2 тотыққан кезде екі валентті темір үш валентті түрге айналады, соның арқасында кристалл аморфты затқа айналады.

Метамикті өзгерістердің басқа да түрлі себептері болуы мүмкін.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Координаттар: 27°00′26″ с. е. 76°36′24″ ш. б.﻿ / ﻿27.0072° с. е. 76.6068° ш. б.﻿ / 27.0072; 76.6068 (G) (O) (Я)

**Чанд Баори** (хинди चाँद बावड़ी) – Үндістандағы Раджастхан ауданынан 95 шақырым жердегі Абанери қалашығында орналасқан ежелгі сәулеттің таңғажайып үлгісі саналатын баспалдақты құдық. Мұндай құрылыс әлемнің ешбір жерінде кездеспейді. Өйткені, баспалдақты құдық соғудың құпиясын тек Үндістан халқы ғана біледі.
Чан Баори қуаныш пен бақыт патшайымы Harshat Mata ғибадатханасының жанында салынған. Жергілікті тұрғындар ғибадатханаға кіру үшін осы құдықтың суына аяқтарын жуады. Ал құдық суына жету үшін 3500 баспалдақты басып өтуіңіз керек. 
Ғалымдар құдықтың нақты жасын анықтай алмай келеді. Ал ресми деректер оның ІХ-ХІ ғасырлар аралығында салынғандығын көрсетеді.
Құдықтың тереңдігі 30 метрді құрайды. Аталған құрылысты 13 қабатты ғимаратпен салыстыруға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер

Сілтемелер
----------

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Чанд Баори**
* Мұрағатталған 26 ақпанның 2012 жылы. Chand Baori gallery at Smoont]
**Игорь Витальевич Миркурбанов** (1964 ж.) – кеңестік, ресейлік және израильдік актер, режиссер, тележүргізуші. «Золотая маска», «Хрустальная Турандот», сыйлықтарының лауреаты. Олег Табаков және «Московский Комсомолец» сыйлықтарының екі дүркін лауреаты.

Мансабы
-------

1985-жылы Новособирск консерваториясын, дирижерлік факультетін, «симфоникалық оркестр дирижері мамандығы» бойынша кафедрасын тамамдаған.

1990-жылы РТӨИ-ының режиссерлік факультетін «актерлік өнер» мамандығы бойынша аяқтады.

1992-жылға дейін Маяков атындағы театрда, 1992-жылдан 2002-жылға дейін «Гешер» театрында актер мамандығында жұмыс атқарды.

Израиль телеарнасында «Двойной удар» және «Тормозов.net» бағдарламаларының режиссері және жүргізушісі болған.

Бейт-Цви театр мектебінде білім берген.

Түрлі халықаралық фестивальдардың қатысушысы және жеңімпазы (Вена, Авиньон, Эдинбург, Париж, Базель, Рим, Мельбурн, Токио, Нью-Йорк). 

Хаусманна (Бохум, Германия), Судзуки (Тога, Сидзуока, Жапония) театрларымен бірге қызмет еткен.

2013-жылдан бастап Чехов атындағы МКТ-ың актері. Сондай-ақ, Мәскеу Театрының спектальдарына қатысып жүр.

Дереккөз
--------

Орыс Уикипедиясынан алынған.
**Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас** (ағылш. *Battle of Solway Moss*; 24 қараша 1542 жылы) - XVI ғасырдағы ағылшын-шотланд шайқастарының бірі. Шотландықтардың бұл шайқаста жеңілісі елдегі сыртқы саясатының барлық жүйесі дағдарысқа ұшырағанын және Англиямен жаңа ынтымақтастықтың жолдардың табудың қажеттілігін көрсетті.

Шайқас алдындағы әскери іс-қимыл
--------------------------------

1542 жылғы қайталанған Шотландия мен Англия арасындағы соғыс бастапқыда шотландықтарға табысты болды: 1542 жылдың тамызында ағылшын әскері Хаддон-Рига түбінде талқандалды. Алайда, 1542 жылдың қазанында Шотландия королі Яков V ақсүйектерден жасақ құрды, ал шотландық ақсүйектер Англиямен соғысты ынтасыз қабылдаған болып шықты. Сонымен қатар, королдің ішкі саясатындағы қатыгездігіне наразы болғандар және ақсүйектерді ел билеуден толығымен шектеу, ірі шотландық шонжорлар әскери науқанға қатысудан бас тарты. Хаддон-Рига жеңімпазы Хантли графын қолбасшы орнынан босатылуы, шотланд әскери күштерінің әлсіреуіне әкеліп соқтырды. Дегенімен, король біраз (шам. 20 мың адам) әскер жинай алды. Яков V Англияға басып кіруді батыс шекарада жүзеге асыруды шешті. Лохмабенде королдік штаб ұйымдастырып, Яков V фавориті Оливер Синклэр бастаған әжептәуір ірі корпусты жіберді.

Шабуылдың барысы
----------------

1542 жылдың 24 қарашасында Синклэрдің әскеріне Солуэй-Ферт шығанағындағы шымтезекті батпақ аймағында сэр Томас Уартон бастаған ағылшын әскері шабуыл жасады. Шотландықтардың іс-әрекеттері үйлесімнен мүлдем айырылды, бөлімше басшылары қолбасшыға мойынсұнбай кетті, барондардың бір қатары әрекетсіздігімен жеңіліске итермеледі. Нәтижесінде, шотландықтардың әскері тез талқандалып, ұрыс алаңынан жан-жаққа қашты. Жеңген жақтың әскер шығыны шағын болды, бірақ шамамен 1200-ден көп адам берілді немесе тұтқынға түсті.

Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастың маңызы
---------------------------------------

Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастағы жеңіліс Яков V саясатының күйрегендігін білдіріп, король мен ақсүйектер арасындағы антогонизмның тереңдігін көрсетті. Бұдан басқа, сыртқы саясатта Англиямен дұшпандық қарым-қатынастың келешекте әрі қарай жалғаспайтындығын айқындады. Жақында ұлдарынан айырылған Яков V бұның бәрін түсінді. Күйзеліске батқан король 14 желтоқсанда Фолкленд сарайында көз жұмды.
Игорь Николаевич Нидерер
**Игорь Николаевич Нидерер**

1971 жылы 10 қаңтарда РКФСР Татар АКСР Қазан қаласында туған. Неміс.

Әкесі - Нидерер Николай Альбертович, марқұм, Қостанай қаласының стандартталмаған жабдық зауытында жұмыс істеген. Анасы - Зорькина Ирина Борисовна, зейнеткер.

Қостанай мемлекеттік университетінің шет тілдер факультетін бітірген (1993), ағылшын және неміс тілдерінің мұғалімі .

Қостанай облысының газеттері мен журналдарындағы 30-ға жуық жарияланымның, 1500-ден астам видео-сюжеттің авторы.

Орыс, ағылшын және неміс тілдерін біледі.

1993 жылдың қаңтар айынан маусым айына дейін -«Алау ТВ» (Қостанай қаласы) дикторы және редакторы. 1993
жылдың шілде айынан - «Репако» ЖШС (Қостанай қаласы) жарнама менеджері. 1994 жылдың желтоқсан айынан -
«Медеу» қонақ үйінің (Қостанай қаласы) әкімгері. 1996 жылдан - «Целинная» қонақ үйінің аға әкімгері (Қостанай қаласы). 1999 жылдың маусым айынан - «Қонайнаөнімі» компаниясының аудармашы-референті. 1999 жымдың қараша айынан - «Алау ТВ» редакторы.

2000 жылдан бері - Қостанай облысы бойынша «Хабар» агенттігі» АҚ меншікті тілшісі.

Бұқаралық ақпарат құралдарындағы зор және жемісті жұмысы үшін (2000), БАҚ саласында IIO қызметін барынша баяндағаны үшін (2003), облыстың ІІД қызметіне белсене ақпараттық қолдау керсеткені үшін (2005) IIO қызметіне белсенді ақпараттық қолдау жасағаны және 
полицияның жағымды имиджін нығайту қызметі үшін Қостанай облысының ІІД (2007) грамоталарымем, Баспа күнінің құрметіне Қостанай облысы әкімінің дипломдарымен (2004), Қостанай облысындағы ақпараттық технологияларды дамытуға және «электронды үкімет»
бастамаларын жүзеге асыруға қосқан үлесі үшін Қостанай облысы әкімінің «Үздік ІТ-журналист» дипломымен марапатталған, ІТ-журналистер сайысы бас жүлдесінің иегері (2007), тәуелсіздіктің онжылдығы құрметіне ҚР Президентінің (2001), «Dankschreiben für die Entwicklung der deutschen Volkskunst und Nationalkultur» (2002), ІІО қызметіне белсенді ақпараттық қолдау керсеткені
үшін Қостанай облысының ІІД (2008) алғыстарымен, «Хабар» агенттігінің онжылдығы құрметіне Мәдениет министрлігінің (2005), ҚР Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігі басшысының (2008), Қостанай қаласы әкімінің (2009), облыстық ІІД (2009) алғыс хаттарымен ескерілген.

Діни көзқарасы - «Лютерандық - ата-бабаларымның діні; жалпы адамзаттық құндылықтарды уағыздайтын кез кел-
ген дінге құрметпен қараймын, әлемдік дін философиясын зерттеймін».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, Отто фон Бисмарк.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қарқынды дамыған экономикаға және көп векторлы саясатқа ие
«Азия жолбарысы».

Хоббиі - генеалогия, лингвистика, астрономия, нумизматика.

Сүйіп оқитын әдебиеті - Хорхе-Луис Борхес, В. Пелевин, С. Лукьяненко.

Үйленген. Жұбайы - Нидерер Евгения Сергеевна (1977 жылы туған), полиграфиялық компания дизайнері. Ұлы -
Эдгар (2009 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Витторио Эмануэле Орландо
**Витторио Эмануэле Орландо** (19.05.1860, Палермо,-01.12.1952, Рим)- иальян мемлкеттік қайраткері. Итальян либерализмі басышларының бірі. 

1917-1919 ж. үкімет басшысы болды. Фашизмнің қаупін жете бағаламай және оны революциялық қозғалысты басып-жаншудың құралы деп санап, 1925 жылға дейін фашизмге қызмет етті. Итальяның конститутциялық мемлекеті күйретіле бастағаннан кейін оппозициялық қарсы әрекетке көшті. 1943 ж. Муссолиниді үкімет басынан тайдыруда елеулі роль атқарды. 1948 жылдан сенатор болды.
.[1]

* *La riforma elettorale*, 1883

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Синельников мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының шығыс бөлігіндегі мұнай кен орны. Ақтөбе облысында игерілудегі Жаңажол мұнай-газ конденсат кен орнына тікелей түйіседі. Кенорын 1987 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Бұрғылау ұңғымалары Жаңажол кен орны қимасына ұқсас қиманы аршыды. Тұзасты карбон шөгінділерінде КТ-І және КТ-ІІ карбонатты қатқабаттары бөлінеді. КТ-І қатқабатының беткі бөлігінде шомбал жаратылымды мұнай жатыны қалыптасқан. Кен орнының құрылымы бойлыққа жуық бағытта созылған брахиантиклин қатпар.

Жатыс сипаты
------------

КТ-І будасының беті бойынша -2600 м-лік изогипса ауқымында оның өлшемдері 8x4 км. Күмбез -2600 м-лік изогипсамен жиектеледі, қатпардың амплитудасы 50 м-ден астам. Көтерілімде Жаңажол кен орнымен ортақ туйықтаушы -2650 м-лік изогипса бар. Жатынды сыйыстырушы карбонатты шөгінділердің қалыңдығы 408 м-ге жетеді. Тиімді мұнайға қаныққан қалыңдық 10 м. Жатынның биіктігі 16 м. Жинауышы кеуекті, ашық кеуектілік 9,9%-11,4%-ға дейін жетеді, өтімділігі 0,0009 мкм2. Жапқыш қызметін төменгі пермнің аргиллиттері атқарады. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,67-ден 0,84-ке дейін. Мұнайдың сипаттамасы Жаңажол кен орнының мұнайының сипаттамасына ұқсас. Мұнай шығымдары 29,6 м3/тәуліктен аспады. Газдық фактор 273 м3/м3. Жатынның режимі суарынды. Кен орны барлануда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1