recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гурек** немесе **Гурак** (согд. **Wγrk**, 710—737/738 жж. билік құрды) — түркі тектес Соғдиананың соңғы ихшидтерінің бірі, мұсылмандардың Орта Азияны жаулап алуы кезінде Соғдиана мен Самарқанның афшин билеушісі. 710 жылы ол Соғды билеушісі тағына өзінің алдындағы Тархунды арабтарға бағынғаны үшін Самарқан дворяндары биліктен алып тастағаннан кейін отырды.

Сипаттама
---------

Тарихшы ат-Табаридің айтуынша, Тархун жойылғаннан кейін көп ұзамай түрмеге жабылып, үміті үзіліп, өз өмірін қиды. Жаңа мәліметтерге қарағанда, Соғды патшасы Гурек түркі текті болған. Оның шежіресінен оның баласы түрікше Баничур немесе Яначур, ал немересінің түрік атауы Тархун болғаны шығады. Соңғысының немересі Түркеш Тәки деген түркі есімін алған .

Өмірбаяны
---------

Осы оқиғалардан кейін Омейядтардың әміршісі Құтайба ибн Муслим Гурекке қарсы шығып, Самарқанд маңында оны жеңді. 712 жылы Деваштич және басқа да жергілікті соғды билеушілері, соның ішінде Гурек, араб генералы Құтайба ибн Муслимнің шапқыншылығынан кейін Омейяд халифатының билігін мойындады.

Гурек Омейядтардың сюзерендігінен алшақтап, Тан әулетінен әскери көмек алуға тырысқанда, Деваштич халифатқа адал болып қалды. 721 жылдың өзінде Деваштич Хорасанның жаңа губернаторы Абд ар-Рахман ибн Нуайм әл-Гамидимен хат алысып, оған Соғды патшасы және Самарқанд билеушісі ретінде жүгініп, оның адалдығына сендіруге немесе қайтаруға тырысуы мүмкін. Гүрек сақ және парасатты билеуші болды; ол ұзақ уақыт бойы Омейяд халифаты мен Түргеш қағанаты арасындағы тепе-теңдікті сақтап, тағында қалды. 731 жылы Тахтакарача асуындағы шайқаста мұсылмандар жеңілгеннен кейін ол өз тәуелсіздігін және астанасын Самарқанда қалпына келтіре алды. Және ол мұны 737 немесе 738 жылы қайтыс болғанға дейін сақтай алды. Қытай деректерінен белгілі болғандай, ол қайтыс болғаннан кейін патшалық оның туыстары Ту-хо арасында бөлінді — ханзада Кабудхан Самарқанды қабылдады, Ме-чуо Маймургтың патшасы болды және белгілі бір Ко-лопу-ло (ол Гуректік ағасы Афарун болуы мүмкін) 742 жылы Ыстықханның патшасы болды.

Өнердегі бейне
--------------

### Киноға

* «Жабайы шақыру: Согдиана» (1995, Хошим Гадо).

Тағы қараңыз
------------

* Арабтардың Орталық Азияны жаулап алуы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маликов А. М. «Орталық Азия оазистеріндегі соғдылық қатынастар және өзара ықпалдар(қолжетпейтін сілтеме)».
2. ↑  Камалиддинов Ш. С. Мұхамедов У. З. Араб жаулап алулары дәуіріндегі Орталық Азия тарихының жаңа деректері. // Өзбекстандағы қоғамдық ғылымдар, 1997, No 12, 2-б. 91
3. ↑  Гафуров Б. Тәжіктер: көне және ортағасырлық тарих. Екінші басылым. бірінші том. Душанбе, 1989, б. 16-17.
4. ↑  The Arab Conquests in Central Asia H.A.R. Gibb (The Royal Asiatic Society 1923.)

Әдебиеттер
----------

* Гибб, H. A. R. Орталық Азиядағы араб жаулап алулары — Корольдік Азия қоғамы, 1923 ж.
* Уэлгаузен, Юлий. Араб патшалығы және оның құлауы — Калькутта университеті, 1927 ж.

Сілтемелер
----------

* Арабтардың Орталық Азиядағы жаулап алулары
* Араб патшалығы және оның құлауы
*Басқа мағыналар үшін Сарыөзен деген бетті қараңыз.*
**Сарыөзен** – Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа, Ұлытау аудандары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Тікенекті ауылының оңтүстігіндегі (Нұра ауданында) бұлақтардан алып, Қабыршақты көліне құяды.

Гидрографикасы
--------------

Ұзындығы 100 км, су жиналатын алабы 1490 км2. Салалары – Қабыланақши (Қабанақши), Бала Сарыөзен. Арнасы негізінен даланың сайлы-жыралы жерімен өтеді. Жағалауының көп жерінде жазық, жоғарғы ағысында жарлы, түйетайлы келген. Жаз айларында арнасының суы азайып, қарасуларға бөлінеді немесе мүлдем құрғап қалады. Өзен алабы мал жайылымына қолайлы. Алабында бірнеше қыстаулар (Омароспан, Баянбай, Қаратай, Орынбай, т.б.) орналасқан. Бала Сарыөзен саласы Керегежайған тауының шығысында жерге сіңіп кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тассуат** – Нұра алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысындағы Нұра ауданындағы жерінде орналасқан. Көл Тассуат ауылының оңтүстік-батысында (21 км), Щербаковское ауылының солтүстік-шығысында (14 км), теңіз деңгейінен 416 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 18,2 км2 (кей жылдары 16,5 км2), ұзындығы 7,6 км, енді жері 2,6 км, ең терең жері 1,7 м. Жағалау сызығының ұзындығы 37 км. Су жиналатын алабы 168 км2. Қар және жер асты суларымен толығады. Суы кермек татиды. Қарашада қатып, сәуірде мұзы кетеді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жазық, түбі лайлы.Жағалауында қамыс, құрақ өседі. Негізінен мал суаруға пайдаланылады, алабы жайылым. Жағалауларындағы қамысқа қаз, үйрек, т.б. су құстары ұя салады.
**Изенді** – Мұзбел қыратының оңтүстігіндегі тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Изенді ауылының оңтүстігінде 2 км жерде орналасқан. Құланөтпес өзені аңғарында.

Аумағы
------

Аумағы 5,7 км2, ұзындығы 4,6 км, енді жері 1,8 км, жағалауының ұзындығы 11 км, ең терең жері 7 м, суының көлемі 1,9 млн м3. Су жиналатын алабы 127 км2.

Жер бедері
----------

Көл жағалауы көбіне тегіс, жайпақ келген. Жағалауы шалғынды, кей жері сор, сортаңды. Оңтүстік бөлігін қамыс құрағы су айдынының көп бөлігін алып жатыр. Шөгінді тұнбаның қалыңдығы 0,2 – 0,3 м.

Гидрографикасы
--------------

Негізінен атмосфералық жауын-шашынмен толысады. Солтүстігінен көлге құятын өзен саласы жазда құрғап қалады. Судың минералдылығы 1,2-ден 8,0 г/л-ге дейін ауытқиды. Суы кермекті. Көктемде суы мал суаруға пайдаланылады. Жағалауы шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қаратай деген бетті қараңыз.*
**Қаратай** – Құланөтпес алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Нұра кентінен оңтүстік-батысқа қарай 23 км жерде, теңіз деңгейінен 390 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 6,6 км2, ұзындығы 3,8 км, енді жері 1,8 км. Су жиналатын алабы 89 км2 (оның 60%-ы жыртылған жер. Су көлемі 2,74 млн.м3. Ең терең жері 1,2 м. Түбі лайлы. Көлдің солтүстік-батыс жағына түйісетін сортаң жерін көктемде су басады. Негізінен қар суымен толысады. Суы қарашаның аяғында қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді. Суы өте кермек. Үйрек пен жылқышы құс ұя салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Керей деген бетті қараңыз.*
**Керей** – Теңіз көлі алабындағы ағынсыз тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданының солтүстік-батысында орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз көлінің оңтүстік-батысынан 6 км, Қыпшақ көлінің шығысынан 16 км жерде, теңіз деңгейінен 312 м биіктікте орналасқан. Ауданы 34,7 км2 (кей жылдары 62,8 км2-ге жетеді). Ұзындығы 7,7 км, енді жері 6 км, жағалау бойының ұзындығы 30,3 км, орташа тереңдеңдігі 0,4 м. Су жиналатын алабы 3680 км2. Көл шарасы шығысқа қарай таға тәрізді иілген, саяз сулы, түбі тұнбалы. Жағалауы жазық, саздақты. Шығыс жағынан Керей өзені құяды. Көл қар, жауын-шашын, жер асты суларымен толысады. Суының деңгейі сәуірде көтеріліп, қыркүйекте төмендейді. Кей жылдары тартылып қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ащысор** — Нұра өзенінің алабындағы тұйық, тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданының орталығы - Нұра кентінен батысқа қарай 27 км жерде, Мұзбел оңтүстігінде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 24 км2. Ұзындығы 6 км, ені 4 км, тереңдігі 0,6 м. Су жиналатын алабы 177 км2. Жауын-шашын аз жылдары аумағы кішірейіп қалады. Суы кермек, тым тұтқыр, әлсіз сілтілі келеді. Жалпы минералд. 5,6 г/л. Қарашада мұз қатып, сәуірде ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы ұсақ шығанақ, түбектермен тілімделген. Көл жағалауында құрақ, қамыс, әр түрлі шөпті шалғын мен бұта өседі. Суы көктемде мал суаруға, алабы мал жаюға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Жаслық** — Өзбекстанның солтүстік-батысында, Қарақалпақстан Республикасындағы аттас ауылдан 9 км солтүстік-шығысқа қарай орналасқан бұрынғы әскери аэродром. Ағылшын тіліндегі деректерде *Beleuli North* деп белгіленген.

1980 жылдардың ортасында ауыл маңында орналасқан «Сегізінші химиялық қорғаныс станциясы» әскери полигонына қызмет көрсету үшін салынған, химиялық қару мен одан қорғану құралдарын сынақтан өткізуге арналған. Полигонды Нөкіс қаласында орналасқан әскери бөлімдердің: химиялық сынақ полкінің (44105 әскери бөлімі) және химиялық қарудан қорғану құралдарын әзірлеу орталығы (26382 әскери бөлімі) әскери қызметшілері басқарды. Сынақ полигонын авиациялық қамтамасыз ету үшін Нүкіс аэродромында орналасқан 287-ші жеке сынақ авиация эскадрильясы (Ан-26 ұшағы, Ми-8 тікұшақтары) пайдаланылды.

1990 жылдардың басында аэродром мен полигон жабылып, әскери қызметкерлер Ресейге шығарылды.

1999 жылы Әскери қалашық пен аэродром аумағында УЯ-64/71 түзеу еңбек мекемесі – қатаң режимдегі колония (оның ішінде 500-ге жуық тұтқындар бар, олардың жартысына жуығы саяси айыппен – діни қызмет үшін және т.б.) құрылды. 2019 жылдың тамыз айында Өзбекстан президенті колонияның жабылатынын мәлімдеді.

Ауылдың жанында жергілікті әуежай да бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Airport codes of Uzbekistan
2. ↑  РЕПОРТАЖ ИЗ УЗБЕКСКОЙ ТЮРЬМЫ(қолжетпейтін сілтеме)
**Шипагерлік баян** — қазақ халқының медицинасының әдіс-тәсілдері жинақталған еңбек.

Еңбек жайлы
-----------

Авторы - Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы. Еңбекті жазуға оған Жәнібек хан бұйрық берген. 
Өзінің төл тәжірибелеріне сүйеніп, осыдан 5 ғасырдан бұрын жазған медициналық үлкен ғылыми еңбегі – «Шипагерлік баян» күні бүгінге дейін құндылығын жоғалтқан жоқ. Ғалым бұл кітапты Жәнібек ханның тапсыруымен 1470 ж. (жасы 70-тен асқан шағында) бастаған. Кітабында өзінің аты-жөнін ғана атап, өмірбаянын жазбаған. «Шипагерлік баянда» –жүрек, ми, сөл(адам организмінен бөлінетін), т.б. мүшелердің адам организмінде алатын рөлі, күйік, үсікті емдеу, тамыр ұстау сияқты өзекті мәселер айтылған. Кітапта шешек ауруына қарсы вакцина егуді ағылшын ғалымы Э.Женнерден(1796) 320 жыл бұрын жазғандығын атап айту қажет.
«Шипагерлік баянда» өсімдіктерден алынған 854 түрлі, жануарлардан алынған 455 түрлі шипалық қасиеті бар емдік дәрілердің тізімі, адам мүшелерінің 430-ға тарта атаулары, мыңнан аса дәрі және 4577 рецепт берілген.
Бұл қолжазбаны Райымбет, Шыбыл, Қоңырбөрік, Тама, Бұршақ бибір-біріне өсиетпен тапсырып, хижраның 1170-жылына келгенде (Григорий күнтізбесі бойынша 1827–1828 ж.) бесінші рет, 1952 ж.Түменбай Ыстанбайұлы (Іле аймағы, Текес ауданы Шиліөзек а.) алтыншы рет, 1991 ж. Нұртай Түменбайұлы 1952 жылғы нұсқаның 1968 ж. өртелгеннен кейін қалған бөлігін жетінші рет көшірген. Бұдан кейін 1994 ж. араб әрпімен Үрімшіде (Қытай), 1996 ж. Алматыда («Жалын» баспасында) қазақ тілінде басылып шықты.
"Шипагерлік баян" бүгінгі күнге Өтейбойдақтың ағайын-ұрпақтары арқылы жеткен. Кітап уақыттың алуан түрлі зобалаңынан өтіп, мейлінше көлемді мұраның төрттен бір бөлігі ғана бүгінгі ұрпақтың қолына тиген. Қалған бөлігі Қытайдағы атышулы "мәдени төңкеріс" кезінде "хуң-уейбиндер" тарапынан өртелген. Өтейбойдақтың "Шипагерлік баян" кітабы қазақтың дәстүрлі медициналық тәжірибесі туралы мейлінше мол мағлұмат береді. Бұл ретте, автордың мыңнан астам дәрі түрлерін тоғыстыру арқылы 4 мыңнан астам шипалық шаралардың қолданымын (рецепт беру) ұсынуы, оның білікті шипагер, ғүлама ғалым болғанын пайымдатады. Сондай-ақ, "Шипагерлік баян" кітабында өсімдіктен алынатын 728 түрлі, жан-жануарлардан алынатын 318 түрлі, металл-металлоидтардан түзілетін 318 түрлі шипалық қасиеті бар дәрілердің аталуы, 500-ге тарта анатомиялық атаулардың келтірілуі, бүл еңбектің тарихи-этнографиялық мән-маңызының ерекше екенін білдіреді. Теңдесі жоқ "Шипагерлік баян" — ол заманда да қазақ тілінің қаншалық тұнық, бай болғанының айқын дәлелі. "Шипагерлік баян" кітабы арқылы Өтейбойдақ Тілеуқабылүлының тек қана ғүлама шипагер емес, сонымен бірге халықтың өмір салтына, дүниетанымына, рухани мәдениетіне мейлінше қанық болғаны, өз заманының терең ойлы, ұлтжанды түлғасы болғаны айқын аңғарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шипагерлік баян еңбегі
2. ↑  Қазақ медицинасы тарихы
**Космостық медицина** — медицина ғылымының жаңа саласы. Космостық медицинанің міндеті - космосқа ұшқан, сондай-ақ космос кеңістігіне шыққан космостың зиянды әсерінен қорғау, ғарышкердің қыщметіне қолайлы жағдай туғызу. Мысалы биікке ұшқанда ауада адамға қажетті оттек жетіспеуінен, қысым төмендігінен ауыз-мұрыннан қан кетіп, ентігіп, тыныс алуы жеілейді. Және ғарышта ауаның жоқтығы және адам денесінің салмақсыздануы ағзада көп өзгерістерді туғызады. Адам тұрса, қозғалса қалқып жүргендей болып қимылы өзгереді, қызмет жасауға қолайсыз жағдай туады. Сондықтан да ғарышкерлер күні бұрын осындай жағдайларға жаттығады, дайындалады.

Космостық медицина қазіргі ғарыштық техникамен тығыз байланыста, ғарышкердің денсаулығына одан бұоын айтып кеткен қолайсыз жағдайлардың әсер етпеуін қарастырады. Ол үшін ғарышқа ұшатын ғарышкерлерді шынықтырып, ғарышта кездесетін қиындықтарға дайындайды. Мұндай дайындық кезінде ғарышта кездесетін жағдайларды имитация жасап, сол жағдайларға үйретеді. Ғарыш кеңістігіндегі әр түрлі зиян сәулелерден қорғану үшін скафандр кию, сол кездегі космостық медицина сала иновацияларының бірі болды. Космостық медицина, ғарышкерлердің тағамына да көңіл бөледі. Ғарыш кеңістігін ғылыми тұрғыдан жан-жақты зерттеу нәтижесінде 1961 жылы *Ю. А. Гагарин* ғарышқа сапар шекті. Ал ғарышкер *А. Леонов* ғарыш кеңістігіне шықты.

Адам ғарышқа ұшар алдында ұзақ уақыттағы жалғыздыққа үйретіледі. Бұл кезде адамның психолгиялық өзгерісері зерттеледі. Ағзаға қоршаған орта факторларының қандай әсер ететіндігі туралы *космостық физиология*  зерттейді. Космостық медицинаның алдында әлі де болса қосмосқа ұшу кезіндегі зат алмасу, жүрек, қан-тамыр жүйесі жұмысының өзгерісін толығырақ зерттеу міндеті тұр.

Дереккөздер
-----------

Алматы-кітап, 1997 жыл, 5-том
A."Қ.И.Сәтпаев монументі"
**Қазақстан геологиясы**– ғылыми журнал. Алғаш 1940 жылы Қазақ КСР ғылым академиясының хабаршысы (геология сериясы) деген атпен Алматы қаласында шыға бастады. Журналдың бас редакторы (1940 – 64) академик Қ.И. Сәтбаев болды.1994 жылдан бастап "Қазақстан геологиясы" аталып, Қазақстан ҰҒА мен Қазақстан Геология және жер қойнауын қорғау мин-нің, ал 1999 жылдан ҚР Білім және ғылым мин. мен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының журналы болды. Журналда геологияның түрлі салаларына (аймақтық геология, минерология, сейсмология, гидрогеология, геофизика, т.б.) арналған ғыл. мақалалар жарық көреді. Таралымы 300 – 400 дана (2003).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Шаңғы спорты**, дене тәрбиесі жүйесіндегі қысқы спорт түрлері негізгілерінің бірі. Бұл спорт түрлерінің қатарына шаңғымен жарысу, шаңғымен тұғырдан секіру, шаңғы қоссайысы және тау шаңғысы, биатлон түрлері енеді. Бұлардың барлығы да қысқы Азия ойындардың, қысқы Олимпиялық ойындардың бағдарламаларында бар. Шаңғы спортынан жаттығулар мен жарыстар ашық аспан астында, таза ауада өтетін болғандықтан адамның денсаулығына өте пайдалы. Ол адамның бойындағы шыдамдылық, күш шапшаңдық, батылдық, ептілік, табандылық, айналаңды бақылау сияқты аса керек қасиеттерді өкпенің сыйымдылығын жан-жақты дамытады. Ш. Спортымен айналысу кезінде адамның барлық дене мүшелері жұмыс істейді. Сондықтан ол жан-жақты жетілуге, дамуға, шынығуға негіз салады.

Шаңғы спортынан алғашқы ресми жарыс 1767 жылы Норвегияда өтті. Соған қарамастан шаңғы спорты XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында қашан Ш. Спорты клубтары құрылып біткенше қалыптасу кезеңінен өтті деуге болады. 1924 жылы құрамына 24 мемлекеттердің өкілдері енген халықаралық шаңғы бірлестігі құрылды. Осы жылы ол алғаш рет ұйымдастырылған қысқы Олимпиялық ойындардың бағдарламасына енді (әрине барлық түрлері бірден емес) жене ерлер арасында Ә.ч-ты өтті. Әйелдер арасында Ә. Ч-ты 1924 жылдан бастап өткізіле бастады.

Бұрылыстар
----------

Шаңғыдан жарыс ойлы-қырлы жерлерде өтеді. Сондықтан биіктен түскенде шаңғымен дұрыс бұрыла білудің маңызы зор. Бір орында тұрған жағдайда өкшені тіреп қозғалмай тұрып, шаңғының басын көтеріп кейде секіріп барып бұрылады. Екі шаңғы таяғына сүйеніп бұрылуға да болады. Беткейден қүлдилағанда бұрылудың да тәсілдері күрделі, мұнда екпінді пайдаланып, алдын-ала ыңғайлану керек. Мұнда салмақ бұрылатын жаққа қарай ауысады, көбіне-көп аяқтарын басқа бағыттарға ауыстыру арқылы бұрылыстар да жасалады. Бүл қозғалыс қимылдарды сөзбен айтып жеткізу қиын болғандықтан оны суреттер арқылы да көрсетіп отырмыз.

Көтерілу
--------

Шаңғы жарыстары кезінде спортшыға алдында тұрған қырдың үстіне көтерілуге де тура келеді. Мұнда бір шаңғының жер үстімен сырғанауын пайдаланып, екінші аяқпен итереді. Екі шаңғының бастарын алшақтатып алма-кезек тіреу арқылы көтеріледі. "Елька" деп атайды. Шаңғыларды беткейге көлдеңінен қойып бірінің орынын екіншісіне бастырып басқыш сияқты көтерілуге де болады. Көтерілу кезіндегі шаңғы таяғының міндеті үлкен. Таяқты ыңғайлы тіреу күші биікке тез көтерілуге мүмкіндік туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
**Хелена Бонэм Картер** - 1966 жылдың 26 наурызында Голдерс-Грин, Барнет, Лондон, Англияда туды. Британдық əртіс. BAFTA марапатының лауреаты, Алтын глобус жеті мəрте номинанты, екі дүркін Оскар марапатының номинанты.

Өмірбаян
--------

Хелена Бонэм Картер Голдерс-Грин де туды. Оның анасы Елена -психотерапевт, ал əкесі - банкир болған. Хеленаның екі ағасы болды: Эдвард жəне Томас. Хелена Ұлыбританияның премьер-министрі лорд Асквит немересі жəне Бонэм Картер барон əйелінің немересі. 
Хелена Вестминстерск мектебінде білім алған. Хеленаға бес жыл болғанда, оның анасында жүйке жүйесінің бұзылуы болды. Үш жыл емделгеннен кейін, анасы психотерапевт болды. Анасының емделуінен бес жыл өткен соң əкесі бір жақ құлаққа істемейтін болды. Оған ісікті алатын операция жүргізілді, алайда ол инсультқа əкеп соқтырды. Одан кейін əкесі мүгедек болды. Əкелеріне көмектесу үшін Хелена жəне екі ағасы колледждегі оқуын тастады. 
1979 жылы Хелена Бонэм Картер поэтикалық байқауды 《Виноградная лоза》 поэмасымен жеңіп шықты. 《Женщина французского лейтенанта》 фильмін көргеннен кейін ол əртіс боламын деп шешті. Бірінші рет ол фильмде Джульетта рөлін ойнады. 1986 жылы ол өзінің табысты фильміндердің бірінде - 《Комната с видом》 түсті. Мансабының бір жарқын сəті - ол Кейт Ерой рөлін ойнау болды. Бұл рөлі үшін Хелена Алтын глобус жəне Оскар марапатына номинацияланды. 2005 жылы Чарли және шоколад фабрикасы фильмінде миссис Бакет рөлін ойнады. Хәрри Поттер фильмдерінде ол Беллатриса Лейстрейндж рөлінде болды. 2007 жылы ол Суини Тодд: Флит-стриттегі әзәзіл шаштараз фильмінде Миссис Ловетті ойнады. 2010 жылы ол Алиса ғажайыптар елінде фильміне қосылды. 2001 жылдан бастап Хелена Тим Бëртонмен фактикалық некеде болды. Алайда 2014 жылы олар ажырасты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Helena Bonham Carter // Encyclopædia Britannica.
**Джефф Джарретт** (ағыл. Jeff Jarrett)— америкалық ауыр салмақтағы рестлер, ең алдымен өзінің короналық қабылдауларымемн ерекшеленді. 2002 жылдың мамырында, Джерри Джарретпен бірге TNA Wrestling рестлинг федерациясының негізін салды. TNA, Джарреттердің жетекшеліктерімен көптеген жетістіктерге жетті, ол АҚШ ең үлкен рестлинг федерацияларының бірі болды. 

Джаррет үшінші ұрпақтық рестлер өзінің барлық мансап жолында көптеген чемпионаттарды ұтып алды. World Championship Wrestling және 1990 жылдары World Wrestling Federation (WWF) қатысты. 11 мәрте әлем чемпионы атанды.

Короналық қабылдаулары
----------------------

* **Аяқталған қабылдаулары**
	+ *Acoustic Equalizer* / Kabong
	+ Figure-four leglock
	+ Running DDT — 1993—1994
	+ *The Stroke* — Forward Russian legsweep
* **Сүйікті қабылдаулары**
	+ Abdominal stretch
	+ Diving crossbody
	+ Alabama slam/Double leg slam
	+ Double underhook facebuster (Педигри)
	+ Missle Dropkick
	+ Drop toe-hold
	+ Enzuigiri
	+ Hip toss
	+ Tombstone piledrive
	+ Lariat
	+ Leapfrog body guillotine
	+ Powerslam
	+ Sleeper hold
	+ Snap suplex
	+ Spinning toe hold
	+ Swinging neckbreaker

Дереккөздер
-----------
**Джордж Томас Сивер** (ағыл. George Thomas "Tom" Seaver, 17 қараша 1944 жылы дүниеге келген) — америкалық кәсіби бейболсит, Бас бейбол лигаларында питчер ретінде өнер көрсеткен. 1967-1986 жылдары өз мансап жолында ол төрт түрлі команда құрамында ойнады, тек өмірінің ұзақ уақытын «Нью-Йорк Метс» командасына қызмет етумен өткізді. 20 жылда ХБЛ-да ол 311 рет жеңіске жетті, 3640 страйкаут, 61 шатаут жасады, ал оның өткізіп алуы бар болғаны 2,86 құрады. 1992 жылы ол бейсболдан даңқты залға қосылды, бұған себепші болған оның тарихтағы рекордты балл ұтуы болатын. «Нью-Йорк Метс» оған Сивер  № 41 нөмірін тағайындады, осылайша ол команданың нөмір тағайындалған екі ойыншысының бірі болды. 

1967 жылы Сивер Ұлттық Лиганың жаңа ойыншыс болды және Халықтық Лиганың үш Сая Янга марапатына йе болды.  Жеңіске жеткен ойын сандары және эксерттердің оны бейсбол тарихындағы ең үздік бастау питчері деп санауы арқылы ол «Метс» командасының көшбасшысы атанды.

Комментатордың мансабы
----------------------

Сивердегі ойын мансабын аяқтағаннан кейін, ол «Метс» және «Нью-Йорк Янкиз» ойындарының телевизионды комментаторы болып жұмыс атқарды, сонымен қатар ол 1989 жылы NBC каналында Винс Скаллимен бірге жұмыс жасады. 1989 жылдан бастап, 1993 жылдар аралығында ол  WPIX каналындағы «Янкиз» аналитигі болды, ал 1999 жыл мен 2005 жылдар аралығында WPIX каналындағы «Метс» аналитигі болды. Бұдан бөлек ол жарты күн бойы скаут пен жаттығу бойынша питчерлердің жаттықыушысы болды.

Дереккөздер
-----------
**Асқазан қыжылы** (ағылш. *heartburn*) – көкірек тұсынан басталып, өңешке дейін созылатын кеуде тұсындағы жайсыздық немесе ашығандай әсер алу симптомы. 

Бұл симптом көбінесе асқазаннан өңештің сілтілі ортасын түсетін қышқылдың әсерінен пайда болады. Медицинада бұны асқазан сөлі қышқылының артуының белгісі деп қарайды. Мұндай сезім көбінесе тамақтан кейінгі бір сағаттан соң, не қалыпсыз дене әрекеті мен ауыр дене еңбегінен кейін бөлінуі мүмкін. Сонымен қатар, қыжыл диафрагмальды жарық, асқазан жарасы, гастрит, эзофагит кезінде де пайда болады. Адамдардың ас ішу уақытының тұрақты болмауы, асқазан қыжылын тудыратын басты себептердің бірі. Егер адамдар біраз уақыт тамақ ішпей аш жүріп, бірден тоя тамақтанса, болмаса тамақтан соң дереу ұйықтап немесе моншаға түссе, ас қорыту кезінде асқазанға қажетті оттегі толық жетіспейтіндіктен бұл асқазанның созылуына, кейін келе асқазан қыжылына алып келеді. Сондықтан астан кейін ешқандай дене әрекетінсіз аз уақыт кеудені тік ұстап отыру пайдалы. Медицинада қыжыл жүрек қан тамырлары және жүйке жүйесі аурулары әсерінен де пайда болады деп қаралады. Сондықтан қыжыл тек азықтықтар әсерінен болады деу қате көзқарас. Қазіргі кезде адамдар қолайлылығына қарай көп тұтынуға арналған жасанды азықтардың адам денсаулығына кері әсері өте мол. Себебі мұндай азықтықтар ұзақ уақыт сақталу үшін химиялық қосылыстар арқылы қатырылатындықтан ондағы қышқылдар ас қорыту жүйесінің қалыпты қызметін бұзуы мүмкін. Шала дайындалған қышқылды тағамдарды көп жеуден мысалы, ұннан жасалған тәтті тағамдарды , жаңа демделген кисельдерді жегеннен кейін де көп адамдарда асқазан қыжылы пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Биолог анықтамалығы» журналы №1 – 2013 жыл. 58 бет
**Түрікменстан байрағы**  (түрікм. *Türkmenistanyň baýdagy*) — Түрікменстанның басты рәміздерінің бірі, оның мемлекеттік туы. Тұңғыш рет 27 қыркүйек 1992 жылы қабылданып, Кеңестік тудың орнын алған бұл байрақтың өзгертілген, 2:3 пропорциясына салынған қазіргі нұсқасы 24 қаңтар 2001 жылы қабылданды. 18 мамыр күні Мемлекеттік ту және Конституция күні тойланады.

Сипаттамасы
-----------

Флагштокқа ілінген түрікмен тулар тобы, Ахал уәлаяты
Байрақтың басты түсі қою жасыл болып келеді, оның сол жағында жуан, әрі қызыл жолақ орналасқан. Жолақтың үстіндегі түрлі оюлар түрікмен халқының руларын білдіреді, олар үстінен астыға: Теке, Йомуд, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары. Оюлар астында БҰҰ туындағыдай екі айқасқан зәйтүн бұтағы салынған. Қызыл жолақтың оң жағында ақ жарты ай мен 5 түрлі ақ жұлдыз бейнеленген, бұл бейнелер жиі Ислам және түркі символикасында табуға болады.

* Түрікменстан туында бар ру оюлары
* Теке (Teke)Теке (Teke)
* Йомут (Ýomut)Йомут (Ýomut)
* Сарык (Saryk)Сарык (Saryk)
* Чавулдур (Çowdur)Чавулдур (Çowdur)
* Әрсары (Ärsary)Әрсары (Ärsary)

Тарихы
------

* Түрікменстан туында бар ру оюлары
* Түрікмен КСР туы (1973–1991)Түрікмен КСР туы (1973–1991)
* Тұңғыш туы (1992–1997)Тұңғыш туы (1992–1997)
* Пропорциясы мен кейбір символы өзгертілген нұсқасы (1997–2001)Пропорциясы мен кейбір символы өзгертілген нұсқасы (1997–2001)
* 2001 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы2001 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы

Дереккөздер
-----------
**Құбылғыш** – сыртқы түрін сиқырлы түрде уақытша өзгертуге, адамнан басқа тіршілік иесіне, сондай-ақ атмосфералық құбылысқа, өсімдікке немесе затқа айнала алатын ммфтік тіршілік иесі.

Еуропа фольклорында құбылғыштардың аналогы - веорвульф немесе қасқыр-адам.

Бейненің шығу тегі
------------------

Құбылғыштың фольклорлық бейнесі адам өзін қандай да бір жануар, мысалы, қасқыр деп санайтын «клиникалық ликонтропия» деп аталатын психиатриялық ауытқулармен байланысты. Оның алғашқы белгілі сипаттамасын грек дәрігері Марцелл Сидийский (ағыл.)қаз. ) (б.з. 2 ғасыр) e. ), кейінірек, ортағасырлық инквизиция процесінде сот дәрігерлері аурудың көптеген жағдайларын келтірді .

Тағы бір генетикалық бұзылыс, «туа біткен гипертрихоз» бет пен дененің жоғарғы бөлігінде шаштың көп өсуін тудырады. Бірінші құжатталған сипаттамасы гипертрихоз бір мексикалық отбасында 1984 жылы Хосе Мария Канту бастаған Гвадалахара Университеті тобы жүргізді. Тарихқа көз жүгіртсек, бұл аурумен туылғандар кейде циркке жұмысқа жалданып, жұртшылықтың көңілін көтеру үшін «қасқыр» немесе «адам-маймыл» ретінде өнер көрсеткен  .

Мәдениет пен өнерде
-------------------

Құбылғыштар тақырыбы әртүрлі халықтардың фольклорында бұрыннан бар   және әдебиет пен кинода кең таралған. Өнердегі ең кең тараған бейне - қасқыр- ликонтроп бейнесі, ал басқа бейнелер сирек кездеседі. Құбылғыштардың заманауи бейнесінің көптеген ерекшеліктері, мысалы, тістеу арқылы берілетін инфекция және күміс оқтарға осалдық, фильмдердің арқасында 20 ғасырда ғана пайда болды.

Құбылғыштарды көрсететін алғашқы фильм 1913 жылы шыққан «Құбылғыш» дыбыссыз фильмі болды. Одан кейін қасқырлар туралы тағы бірнеше дыбыссыз фильмдер көрсетілді. Дауыстық актерлік өнері бар алғашқы фильм неміс фильмі «Le Loup Garou» болды. Universal Pictures 1935 жылы «Лондондық қасқыр» және 1941 жылы «Қасқыр адам» фильмдерін шығарды. Бұл фильмдер кинематографиялық құбылғыштардың сыртқы түрі мен мінез-құлқының көптеген стереотиптерін қалыптастырды .

Ескертпелер
-----------

1. ↑  "Metzger"
2. ↑  Роджер Хайфилд, «Гарри Поттер» и наука: Настоящее волшебство, Екатеринбург: У-Фактория, 2006, С. 247—252, 262. ISBN 5-9709-0179-2
3. ↑  Неклюдов, 1998
4. ↑  Оборотни в туниках  (орыс.).  Газета.Ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 23 сәуір 2013.
5. ↑  Хоррор (Фильм ужасов)  (ағыл.).  burton-tim.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 қыркүйек 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 шілде 2013.
**Игорь Юрьевич Иванов** (туғ. 1954, Ленинград) — ресей және кеңес театр мен киноның актері.

Биография
---------

Игорь Иванов 19 мамырда 1954 жылы Ленинградте (қазіргі Санкт-Петербург) туған.

1979 жылы Санкт-Петербург өнер театрының академиясың, А.Кацман, Л.Додин шеберлерің бітірді.

```
1979 жылдан 1980 жылдары — Томский ТЮЗдың актері.
```

1980жылдан бастапСанкт-Петербургтегі Кіші драма театрында жұмыс істейді.

2002 жылы Игорь Иванов өзінің жобасың ұйымдастырды — «Чрезвычайно зависимое театральное сообщество».

Сілтемелер
----------

 Мұрағатталған 1 тамыздың 2015 жылы.

 Мұрағатталған 18 наурыздың 2015 жылы.
Қоздырғышы аспирационды механизммен берілетін сапронозды терең жүйелі микоз. Histoplasma capsulatum туыстастығына жататын екі фазалы немесе диформды саңырауқұлақпен туындайды.Контагиозды емес; мицеллярлы және ашытқы түрлері кездеседі. Клиникалық ағымына қарай өкпенің біріншілік гистоплазмозы және эндемиялық аймақтарда туындайтын екіншілік диссеминирленген болып бөлінеді. Диссеминирленген түрінде терінің, буынның, сүйек миының , жүректің, ОЖЖ зақымдалуы болады. Летальділігі 20-30% жетеді. Диссеминирленген гистоплазмозда кілегей қабат зақымдалуы бірден көрінеді: қызыл иек, таңдай,ойық жараланады, жараның беті бұдырланады, жиегінде - грануляция, инфильтрация пайда болады. Тері асты клетчаткасының жаралы зақымдалуы болуы мүмкін.

```
  Бактериалық инфекция көбінесе түрлі қоздырғыштар ассоциациясынан туындайды (фузоспирохеттер, стрепто - және стафилококктар). Бұл инфекциялардың көрінісі гингивит, қызыл иектің АИВ некротикалық  зақымдалуы, АИВ созылмалы  периодонтит болуы мүмкін.
```

  

  

Закишева С.М
Жақ-бет аймағында ЖИТС-ң көрінуі.Диагностикасы, дәрігердің әрекеті.
**Фильм**
---------

**Өндіруші**:

Қазақстан, "Өркен-фильм", 1998

**Режиссер**:

Болат Шәріп

**Рөлдерде**:

1. Зәмзәгүл Шәріпова

2. Гүлнәр Сейтімбетова

3. Ерік Жолжақсынов

4. Арыстан Қиқымов

5. Райхан Айтқожанова.

**Уақыты**:

1 сағат 20 минут

**Жанр**:

Драма

**Жетістіктері**:

- Түркиядағы Халықаралық кинофестивальда, 1999 ж.;

- Италиядағы халықаралық кинофестивальда, 2002 ж.;

- Қазан қаласындағы (Ресей) Қазақ киносының күндеріне қатысуы, қыркүйек 2003 ж.

- Уфа қаласындағы (Ресей) Қазақ киносының күндеріне қатысуы, қазан, 2003 ж.

- Мумбай қаласындағы (Үндістан) Халықаралық кинофестивальда Ретроспектива, тамыз 2003.

- Екатеринбург қаласындағы (Ресей) Қазақ киносының күндеріне қатысуы, шілде-тамыз, 2003 ж.

- Санкт-Петербург қаласындағы (Ресей) Қазақ киносының күндеріне қатысуы, маусым-шілде, 2003 ж.

- Мәскеу қаласында Ресейдегі Қазақстан жылы аясында Қазақ киносының күндеріне қатысуы, ақпан, 2003 ж.

1997 жылы түсірілген фильм Сәкен Нұрмақұлы Жүнісовтің романынан алынған.

**Қысқаша сипаттамасы**
-----------------------

1930-шы жылдары қазақтардың көпшілігі Қытайға көшіп тұрды. Солардың ішінде бір байдың қызы болады. Бірақ қыздың әкесін өлтіреді. Көп жылдар өткен соң, ол өзінің немересін ата-анасынан айырып, өзінің туған еліне аттанады. Ұзақ жол жүріп, ол өзінің туған еліне қайта алмай, қайтыс болады. Оның өз еліне қайтуына тағы бір себеп бар болатын. Ол себеп - өзінің жас кезінде сүйген адамы Атымтай.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 7 маусымның 2013 жылы.
**Жошы әулеті, Жошидтер** – 13-18 ғасырларда Шығыс Еуропа, Батыс Сібір және Орталық Азиядағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, Шыңғыс хан әулетінің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, Тыва, Хакасия, Алтайды Моңғол империясына қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. Қытай (1211-1215), Орта Азия (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны Хорезм билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін (Ертіс өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді).

Жошы хан кесенесі, Ұлытау облысы
1227 жылы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін Жошы Ұлысы есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, Дешті Қыпшақты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері Алтын Орда хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды.

Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды.

Дереккөздер
-----------
**Ата Әбу Рашта.** Ата Әбу Рашта партия құрылғаннан бергі үшінші әмірі. Ол 1943 жылы Палестинада әл-Халил ауданына қарасты Рана ауылында дүниеге келген. 1948 жылы Ата Әбу Раштаның отбасы араб-израль соғысының басталуына байланысты әл-Халилге жақын жерде орналасқан палаткаларға көшеді. 1959 жылға дейін әл-Халилде Хусейн ибн Али атындағы мектепте оқиды. 1960 жылы әл-Халилде әл-Ибраһимия мектебінің аттестатын иеленеді. 1960-61 оқу жылы Каир университетіне түсіп, 1966 жылы инженер-құрылысшы мамандығын оқып шығады. Осы мамандығы бойынша бірнеше араб мемлекеттерінде жұмыс істейді.

 2003 жылы Абдул Қадим Заллумның денсаулығынаибайланысты өз еркімен партия басшылығынан кеткен соң, ресми 2003 жылдың 13 сәуірінде партияның әмірі болып сайланады.

Ата Әбу Раштаның кітаптары
--------------------------

1.      Бақара сүресінің тәпсірі (**تفسير**
سورة البقرة واسمه (التيسير في أصول التفسير - سورة البقرة**),**

2.      Фиқһ негіздері жайлы (**دراسات**
في أصول الفقه – تيسير الوصول إلى الأصول**),**

3.      Араб түбегі мен Парсы шығанағындағыжаңа крест жорығы (**الغزوة الصليبية الجديدة في الجزيرة والخليج**),

4.      Экономикалық кризистер,

5.      Өндіріс саясаты және
өндірістік мемлекеттің құрылымы (**سياسة التصنيع وبناء الدولة**
صناعياً**),**

**Ата Әбу Раштаның хизбут тазрирді басқарғаннан бері партияның шығарған кітаптары**:

1.      Ислами тұлғаның негізгі факторлары,

2.      Саяси мәселелер (Отарланған мұсылман елдері),

3.      Саяси түсініктер кітабының толықтырылған нұсқасы,

4.      Халифалық мемлекетіндегі білім беру жүйесінің негіздері,

5.      Халифалық мемлекетінің басқару жүйесіндегі құралдары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Фикру хизбут тахрир» (Хизбут тахрирдің идеологиясы)
Құрастырған: Раид Насыр Әбу Ауда, Газа Ислам университеті. 2009 ж.  13 бет.
2. ↑  «Фикру хизбут тахрир» (Хизбут тахрирдің идеологиясы)
Құрастырған: Раид Насыр Әбу Ауда, Газа Ислам университеті. 2009 ж. 13-бет.
3. ↑  Mescid-il
Aksa’dan Bir Nurun Doğuşu (Ақса мешітінде бір нұрдың дүниеге келуі). 2007
жыл.  28-бет.
**"Сәуле"** - "Ақ жол" газетіне қосымша 1924 жылы Ташкент қаласында жастарға арналып шыққан әдеби альманах. 

  

Оның 6 нөмірі жарық көрді. Альманах казак, қырғыз, қарақалпақ жастарын әдебиет нұсқаларымен таныстырды. Махамбет Өтемісұлының "Мұнар күн", "Толарсақтан саз кешіп", Әскер
жиып аттандык", 44 Ау, Қызғыш құс" деген өлеңдерін түңғыш рет жариялады. Сонымен бірге Ығылман Шөрековтің, Нарымбет, Мцрат ақындардың толғау-жырларын, Л.Толстойдын "Жеті қарақшы" әңгімесін жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Әділбек Тауасаров** (10 желтоқсан 1947(19471210), Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Ақарал ауылы - 1 наурыз 1999, Алматы) - Қазақстанның жазушысы, драматург.

Өмірбаяны
---------

1965 жылы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетіне оқуға түсдеі. Сол жылы бір топтқа оқуға түскен жастар арасында қазақтың біртуар азаматтары болатын. Олардың арасында Сағат Әшімбаев, Нұрлан Оразалин, Үміт Тоқмағамбетова, Фаузия Оразбаева, Әділбек Тауасаров, Шәрбану Бейсенова, Алдан Смайыл, Әшірбек Көпі­шев, Сайлаубек Жұмабеков, Ризабек Әдуов болатын.

Алматы қаласындағы Алатау ауданы әкімі аудандағы атауы жоқ немесе қайталанатын көшелерге жаңа атаулар беру туралы ұсынысы бойынша қалалық ономастикалық коммиссия шешім шығарды. Осы шешімге сәйкес Алатау ауданына қарасты Өжет ықшамауданындағы көшеге Әділбек Тауасаров есімі берілді.

Қазақ теледидарында редактор, бөлім меңгерушісі.

1991 - 1993 жылдары Мәдениет министрлігінің репертуар бөлімінде бас редактор,

1993 - 1999 жылдары Қазақ теледидары директорының орынбасары, бас директорының орынбасары, бас директоры, Шәкен Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасының деректі кинофильмдер шаруашылық бірлестігінде бас редактор.

Қазақстан Мәдениет министрлігінде репертуарлық бөлімнің бас редакторы болған.

1982 жылы Республикалық балалар мен жасөспірімдер театрында "Аса құрметті ИКС" атты тұңғыш пьесасы (комедия) сахнада қойылды.

1983 жылы Республикалық байқауда "Сен жанбасаң..." атты пьесасы екінші орынға ие болды. Оның "Арманшыл қыз", "Махаббат аралы, "Сен болмасаң, кім?" пьесалары бар.

2003 жылы прозалық, драма шығармалар жинағы жарық көрді.

Отбасы
------

* Жұбайы - Нағигүл Нұрханқызы Бейсембина
* Балалары: Айбек, Айдын, Асылбек, Алмасбек, қызы Жұлдыз.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Өмірдің шырайы — шынайылығында(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Новые имена улиц, расположенных в Алатауском районе
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Ахметжан Т. Жан әлемі [Мәтін] : сұхбаттар / Ахметжан Т. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2006. - 240 б.
4. ↑  Елубай С. Рухтармен сырласу [Мәтін] / Елубай С. // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 27 сәуір.- Б.20.
5. ↑  Сарбалаұлы Б. Әділбек әлемі [Мәтін] / Сарбалаұлы Б. // Жұлдыз. - 2008. - №5.- Б.99-112.
Грейс Келли
**Грейс Патриша Ке́лли** (ағыл. Grace Patricia Kelly; 12 қараша, 1929 – 14 қыркүйек, 1982) – америкалық актриса, 1956 жылдан бері Монако ханзадасы Ренье III-нің әйелі. Альберт II-нің анасы. Аз фильмдерде түскенімен, 1955 жылы «Оскар» жүлдесінің номинанты атанған.

Жастық шағы
-----------

Грейс Келлидің арғы тегі немістер мен ирландықтардан тұрса да, Америкада дүние есігін ашқан. Джек Келли атты кәсіпкердің отбасында дүниеге келді. Оның Пегги атты әпкесі, Джон деген ағасы және Лизанна атты сіңілісі болған. Грейстің анасы, Маргарет Майер, жастық шағында фотомодель болды. Олар Филадельфиядағы әдемі жекежайда өмір сүрген. Грейс Келли діни колледжде католиктік білім алған. 16 жасында Дева Марияның рөлімен ең бірінші рет сахна төрінен көрінген.

Карьерасы
---------

Нью-Йорк қаласына көшіп, Келли фотомодель болып жұмыс атқарған, драма өнерінің Америка академиясында актерлық шеберлікке үйренген. 1949 жылы Бродвейге шығып, Стринбергтің «Отец» атты пьесасында ойнайды. 1950-1952 жылдары телебағдарламалардан көрінеді. Кейін де көптеген фильмдерде түседі.

Отбасы
------

Грейс өз өмірін Олег Кассини атты модельермен өткізгісі келеді, бірақ, көптеген ұрыстардың кесірінен Грейстің ата-анасы оған шешімін өзгерту жайлы кеңес береді. Кейін Монте-Карлода Монако Ренье III-мен танысып, 1956 жылы 18 сәуірде екеуі үйленеді. Олардың үш баласы бар:

* Каролина Маргарита Луиза (1957)
* Альбер II (1958)
* Стефания Мария Елизавета (1965).

Фильмография
------------

* 1951-Fourteen Hours- Луиза Энн Фуллер
* 1952-High Noon- Эми Фаулер Кейн
* 1953-Mogambo- Линда Нордли
* 1954-Dial M for Murder- Марго Уэндис
* 1954-Country Girl- Джорджи Элгин
* 1954-Green Fire- Катерина Кноуллэнд
* 1954-Bridges at Toko-Ri- Нэнси Брубакер
* 1954-Rear Window- Лиза Фремонт
* 1955-To Catch a Thief- Фрэнсис Стивенс
* 1956-Swan- Александра ханшайым
* 1956-High Society- Трэйси Саманта Лорд

Дереккөздер
-----------

Грейс Келли Мұрағатталған 10 сәуірдің 2021 жылы.
**Тоқа Темір** — Жошы мен оның меркіт тайпасынан шыққан кәнизагы Қағри-қатынның он үшінші ұлы. «Ұлы дүрбелеңде» және одан кейінгі Алтын Орданың ыдырауында Шибанидтермен бірге Тоқа Темір әулетінің хандары Тоқа Темір ұрпақтары басты рөл атқарды. Алғашқы қазақ хандары Керей мен Жәнібек дәл осы Тоқа Темірдің ұрпақтары дейтін деректер кездеседі.

Шығу тегі мен дәрежесі
----------------------

«Шыңғыснамада» айтылғандай, Шибан ұрпақтары Тоқа Темірді басқа ағайындарынан айырмашылығы, 1226 жылы Жошы өлгеннен кейін ұлыс алмағанын айтып, оның төменгі дәрежесін дәлелдеді. :

> 
> Әкеміз Жошы хан қайтыс болғаннан кейін әкелеріміз ұлы атамыз Шыңғыс ханға барғанда, Ижан мен Сайыннан кейін Шайбан әкемізге киіз үй тігіп берді. Сенің [сол] әкең үшін [ол] тіпті [жабық] арба құрастырған жоқ. </nowiki>.</ref>
> 
> 

  

Кем дегенде, Махмұд бен Уәли өзінің «Асыл ерлікке қатысты құпиялар теңізінде» Түк-Темір ұрпақтарына «хан оғлы» (ханзада) атағын қолданады. В.П.Юдиннің пікірінше, бұл атақ оның иесінің ханның қадір-қасиетіне құқығы жоқ дегенді білдіреді. 

1242 жылы монғолдардың Батысқа жорығы аяқталғаннан кейін Бату 14 ұлыстың бірін Түк-Темұрға бөліп берді. Ұлыстың құрамына Маңғышлақ, Қажы-Тархан және Солтүстік Кавказдағы Астар аймағы кірді.

Алтын Орданың ішкі ұлыстарының шекарасы өте тұрақсыз болғандықтан, Туқа-Темір ұрпақтарының ұлыстары қандай шекараға ие болғанын айту қиын. Мысалы, оның ұлы Ұран-Тимур Қырым мен Кафа аймақтарын мұра етті.

Сонымен бірге, 1312 жылдан кейін Өзбек ханның әкімшілік-территориялық реформасының нәтижесінде Жошылықтардың барлығы (шибанидтерден басқасы) ұлыстарынан айырылып, төртеудің біріне бағынды деп сеніммен айта аламыз. Өзбек әмірлері, қят тайпасының өкілі Исатай жеке қошун (әскери бөлім) құраған. Исатайдың немересі Теңіз-Бұғы өз халқын Сырдарияның төменгі ағысына апарады. 1360 жылы Жошылар көтеріліске шығып, билікке қайта қол жеткізіп, олардың арасынан хан сайлады.

1361 жылы тоқатемірид Ұрыс хан Сырдария ұлысында хан болды. Осы кезден бастап Тукатимуридтер алдымен өз басшылығымен Көк Орданы біріктіру, одан кейін Алтын Орда тағына отыру үшін белсенді күрес жүргізді.</nowiki>.</ref>

Ұрпақтары
---------

* Аштарханидтер
* Гирейлер
* Төре

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұрағат көшірмесі 24 мамырдың 2019 Wayback Machine мұрағатында<nowiki>
2. ↑  Мұрағат көшірмесі 27 қаңтардың 2012 Wayback Machine мұрағатында Архивированная копия.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 қаңтар 2011.<nowiki>
3. ↑  *Табулдин Г. Ж.* О династии торе – Чингизидов с XIII по XX вв.  Международный Фонд Исследования Тенгри (12 тамыз 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 шілде 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 25 сәуір 2017.
Құбырдың пайдаланылатын желісі былай шайылады:

* желінің кез келген орнынан немесе үйден ажыратқанда су бөлу кранынан қайта алынған бактериологиялық талдаулардың нашар көрсеткіштері кезінде;
* үйге қосылатын суды өлшегіштердің жиі ластануы кезінде немесе тұтынушылардың су бөлу крандарына лай су түскен кезде (немесе құм);
* су қозғалысының төмен жылдамдығымен тұйық желілер мен жүйелерді профилактикалық тазарту үшін;
* жоспарлы монтаж жұмыстарын (ою) орындағаннан және зақымданған құбырларды жөндегеннен кейін;

Тарату желілерін жуу өрт басы (жеңілдетілген стендер) немесе өрт гидранты алынатын кезде оның орнына өрт тіреуіне орнатылатын шығырмалы рәзеңке түтік құбыры бар арнайы келтеқұбыр арқылы жүргізеді (гидранттың орнына түтік құбыры бар келтеқұбырды орнатқанда су құбырлармен тез жылжиды). 
Жуудың алдында шайлатын желіні ысырмаларады жабу арқылы ажыратады: шайлатын учаскенін соңында, ең төменгі орнында өрт басын немесе келтеқұбырды орнатады. Кейін учаскенің қарама-қарсы соңында бірнеше айналымға ысырманы ашады және суды жібереді. Су жіберуді ысырмамен жуу үздіксіз және шаятын су тұрғын үйлерді, бақшаларды, кәсіпорындардың аумағы мен үй-жайларын баспайтындай қылып реттеледі. Егер суды шығару орны шайлатын учаскенің ортасында орналасса, онда жууды учаскенің екі жағынан кезек-кезекпен суды жібере отырып жүзеге асыруға болады. жуылатын учаскенің ұзындығы жергілікті жағдайларға, бүйір тармақтарын ажырату мүмкіндігіне байланысты таңдалады және 1 км аспауы тиіс. Егер жуу желісі ұзын болса, онда оны учаскелерге бөліп шаяды, коректендіретін магистральдерге жақын орналасқан учаскелерден бастайды. Орташа 2-3 атм қысыммен диаметрі 150 мм құбырларда 1 м/сек. Шайған кезде су қозғалысының қажетті жылдамдығы бір өрт гидрантының жұмысымен қол жеткізуге болады. Диаметрі 200-350 мм құбырларында бұл жылдамдық екі өрт гидранттарын пайдаланумен немесе арнайы шығарындыларды пайдаланумен жетеді. Су құбырларында темір шөгінділер болған жағдайда шайғанға дейін ұзақ байланысумен хлордың артық мөлшерімен суды алдын ала хлорлау қажет. Судың лайлығының ұлғаюымен байланысты соңғы жуу уақыты таза стаканға немесе сынамаға құйылған шаятын судың мөлдір болу деңгейі бойынша жергілікті жерде анықтайды. Суды бактериологиялық талдаудың нашар көрсеткіштеріне байланысты жуулар қанағаттанарлық талдау алғанға дейін жүргізеді. Жуғаннан кейін судың нашар талдауларын алғанда гидропневматикалық жууды жүргізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.
**Фернандо Альварес де Толедо** немесе **Альба** (ис. *Fernando Álvarez de Toledo, III Duque de Alba*; 29.10.1507, Пьедраита, Авила провинциясы — 11.12.1582, Лиссабон, Португалия) - Альба әулетінің 3-ші герцогі, Испанияның мемлекеттік қайраткері, қолбасшы.

16 жасынан бастап император Карл V-нің әскерімен бірге Франция, Италия, Африка, Венгрия және Германияға қарсы жорықтарға шыққан. 
1547 ж. Мюльберг тұсындағы шайқаста ерлік істерімен Еуропаға даңқы жайылды. 1552 ж. Италиядағы испан әскерінің бас қолбасшысы болып тағайындалып, Филипп ІІ таққа отырғаннан кейін Неаполдің вице-королі болды.

1567-1573 жылдары Альба Нидерландны Испанияның өкілі ретінде билеген. Нидерландия буржуазиялық революциясын тұншықтыруда аса қатал саясат қолданған. Аз болса да, таңдаулы әскермен Нидерландға католиктіқ дінді нығайту үшін келген Фернандо Альварес де Толедоның аты протестантар үшін рақымсыздық пен зұлымдылықтың синонимы болып қалған. Бірнеше мың адамды эшафотта дарға асып, 30 млн талер ақшаны тәркілеп, жүз мыңнан астам адамдарды шет елдерге қашуға мәжбүр етіп Нидерланд халықына Герцог Альба зәбір көрсетті.

1580 ж. Португалияны жаулап алып, оны Испаниямен әулеттік бірлестік құруға күшпен көндірді. Бұл компания да португалдықтарға бұрын-соңғы болып көрмеген қатыгездікпен есте қалды.

Соңғы жеңісінен көп ұзамай, 2 жылдан кейін Лиссабонда қайтыс болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Фернандо Альварес де Толедо**
* Большая советская энциклопедия Мұрағатталған 10 қаңтардың 2014 жылы.
* Оксфордская иллюстрированная энциклопедия

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* Вальтер Кирхнер. Альба. Железный герцог Испании.
**Ауян-Тепуи** (исп. *Auyán-tepuí, Auyantepui, Auyan Tepuy*, бұл жергілікті пемон үндістерінің тілінде "шайтан тау" дегенді білдіреді ) — Венесуэладағы белгілі тау-тепуи ( үстел тау).

Бұл өте биік, бірақ ең биік емес Гвиана таулы үстіртіндегі тепуи, Боливар штатының Гран-Сабана департаментінде орналасқан. Таудан биіктігі 979 м, 807 м үздіксіз құлаумен болатын әлемдегі ең биік сарқырама Анхель сарқырамасы құлайды. Ауян-Тепуи — алып үстірт, оның ауданы 650 км2 биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 3 000 м.

Тау 1933 жылы ұшқыш Джимми Анхель алтын кенін іздеу саяхаты кезінде кездейсоқ Анхель сарқырамасын ашқан кезде аты әлемге әйгілі болды, кейінірек оның атымен сарқырама аталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Изд-во Оникс, 2010. — С. 178—179.
2. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 29.

Сілтемелер
----------

* Тепуи - Жоғалған әлем  (укр.)(укр.)
* Осы таулар мен басқа да Тепуи туралы унді аңыздары мен қиялдары