recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Л. П. Блюммер
**Леонид Петрович Блюммер** – орыс жазушысы, журналист. [1]

1840 жылы Керчь қаласында дүниеге келген. 1859 жылы Петербург университетінің Шығыстану факультетіне оқуға түсіп, бір жыл оқиды. Л.П. Блюммер шетелге кетіп, А.И. Герценмен, Н.П. Огаревпен тығыз қарым-қатынаста болады. Шетелде жүріп *«Свободное слово»* журналы мен *«Весть»* және *«Европеец»* газеттерін шығарады. 1865 жылы Ресей патшалық басқармасының шақыртуымен қайтып келіп, өзінің саяси «адасуын» мойындап, Томск губерниясына жер аударылады.

Шығармалары
-----------

* «Фальшивая бумажка»,
* «Слуга»,
* «Без следа»,
* «На Алтае».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Джером Игинла** (ағылш. *Jarome Iginla*, толық аты **Джером Артур-Адекунле Тиг Джуниор Элвис Игинла**, ағылш. *Jarome Arthur-Leigh Adekunle Tig Junior Elvis Iginla*; 1 шілде 1977, Эдмонтон, Альберта, Канада) — кәсіби канадалық хоккейші,  КХЛ «Колорадо Эвеланш» командасының оң қапталдағы шабуылшысы. "Даплас" драфтында 11-нөмірімен таңдалып, кейіннен "Калгариге" ауыстырылған. Канадалық Ингила клубында он алты маусым өткізіп, кіргізілген голдар саны бойынша және жиналған ұпай саны бойынша рекордсмен атанған.  2003 жылдың сәуір айының басында Ингила Колорадо Эваланштың капитаны атанған. 2013 жылдың 28 наурызында «Питтсбург Пингвинз» командасына өтіп 2012-2013 жылдарды сәтсіз аяқтады. Келесі маусымын хоккейші "Бостон" командасында өткізді. Канад құрамасының құрамында Джером үш рет Олимпиада ойындарына қатысқан. Солт-Лейк және Ванкуверде өткен Олимпиадаларда жеңімпаз аталған.

Дереккөздер
-----------
**Макеев Леонид Владимирович** (14.6.1911, Петропавловск қаласы - 1993) - жазушы. 1931 жылы Петропавлдағы "**Смычко**" газетінде жұмыс істеген. Алғашқы шығармалары 1932 жылы **"Поход за рабочую смекалку"** жинағына енген. 20 ғасырдың 3 жылдары **Макеев** Петропавл, Алматы Иваново облысы газеттерінде еңбек еткен. Орталық **"За индустриализацию"** газетінде тілші, **"Литературный Казахстан"** альманағын; қызметтер атқарған. 2-дүниежүзілік соғысы жылдары майданда армия қатарында И.В. Панфилов атындағы 8-і гвардия дивизиясының - "**За Родину**" газетінің жауапты редакторі әскерден қайтқаннан кейін "**Советский Казахстан**" журналының бас редакторы, "Қазақфильм" киностудиясында бөлім редактор қызметтерін атқарған. Ғ.Слановтың "Дальные просторы", Қ.Әбдіқадыровтың "Комсомолка Рыскуль", М.Иманжановтың "Первые месяцы" повестерін, С.Мұқановтың, Қ.Исабаевты З.Иманбаевтың, М.Зұлпықаровтың әңгімелері мен очерктерін орыс тілiне аударған. Қызыл Жұлдыз орден мен, медальдармен марапатталған.

### Шығармалары

* В Акмолинских степях. Воспоминания ветеранов гражданской войны В Казахстане. А-А. 1956
* Имя Герс Рассказы. очерк А-А.. 1945
* Дед Канбе Сказки. А-А. 1976
* Волшебный кетме Сказки. А-А. 1978
* Дальная дорога. Рассказы. Алтайское книжное издательство 1977
* Старик перекати поле. Маленький хитрец Тазша. Сказки. А-А. 1982
* Простой характер. Рассказы, очерки. , А. 1983
* Растущая скала. Сказки. А-і 1984

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Секундына бес сантиметр** (жап. 秒速５センチメートル Бё:соку Го Сэнтимэ:тору, ағылш. 5 Centimeters per Second) – Макото Синкайдың анимесі. Ол 2007 жылдың 22 қаңтарында аяқталды. Фильмнің бірінші бөлігін Premium-аккаунт иегерлері сол жылдың 16-19 ақпан арасында Yahoo жүйесінде көре алуға мүмкіндігі болды. 3 наурызда оның тұсаукесері Токиодағы Cinema Rise кинотеатырында көрсетті.

Сюжеті
------

Бұл фильмде басты кейіпкер Такаки Тононың он жылға жуық өмірін қамтиды. Ол 3 оқиғадан тұрады.
Олар 1990 жылдың ортасынан Жапонияда басталады.

Аниме толықтай 3 оқиғадан тұрады (Махаббат, уақыт және қашықтық жайлы үш оқиға):

1.Сакура ағашының гүлдеу үзіндісі - Okasho (桜花抄);

2.Ғарышкер - Cosmonaut (コスモナウト);

3.Секундына бес сантиметр - 5 Centimeters per Second (秒速5センチメートル).

Соның ішінде көптеген пейзаж бен тұрмыстық көріністер Жапонияның шын орындарын суреттерінның негізінде салынды.

Бірінші оқиға: Сакура ағашының гүлдеу үзіндісі
----------------------------------------------

Бастауыш мектепті бітірген Такаки Тоно мен оның жақын досы Акари Синохара айырылуға мәжбүр болды. Акариді Тотиги префектурасындағы орта мектепке ауыстырады, ал Такаки Токиодағы орта мектепте оқуды жалғастырады. Олар бір-біріне хат жазып, қайтадан бір-бірімен өз сезімдерін бөлісуге мүмкіндігіне бақытты болады. Бірақ Такакинің отбасы Кагосима префектурасына көшуге мәжбүр болады. Сол себепті ол Акаримен кездесуге шешім қабылдайды. Себебі, сосын олар бір-бірінен алыс тұрып, кездесе алмауы мүмкін. Такаки пойыз арқылы бірнеше рет ауысып отыру керек болды. Қардың басуынан пойыздар кестеден артқа қала берді…

Екінші оқиға: Ғарышкер
----------------------

Такаки Танегасима аралындағы орта мектебіне түседі. Сол жерде ғарыш орталығы орналасқан. Бірінше күнінде Канаэ Сумида Токиодан ауысып келген балаға ғашық болады. Ол әрқашан оның жанында болғанын, күнде көзбен іздегенін байқап, өзінің сезімдері жайлы айтуға күші жетпей, бірнеше жыл Такаки Тононы жауапсыз сүйе береді.
1999 жыл. Канаэнің Такакиге сезімдері тек көбейе береді де, оқуды бітіруге жарты жыл қалғанда ол өз сезімдері жайлы кедесі кездескенде айтуға шешім қабылдайды. 

Осы бөлім Макото Синкайдің сүйіктісі болып келеді.

Үшінші оқиға: секундына бес сантиметр
-------------------------------------

Такаки Тоно жұмысында көп уақыт өткізіп, уақыттың тез өтуін байқамайды. Ол университетің бірнеше жыл бұрын бітірген. Такаки ұш жыл бірге тұрған қызымен байланысын бұзады.
2008 жылдың көктемінің басында Такаки жұмысынан кетеді. Оған көп себептер бар сияқты шегінде болудын себептері сансыз көп және сол уақытта оны сонына дейін сендіре алатын бір де бір қыз болмауы. Бір күні ол Акаримен бірге Сакураның гүлденуіне қараған темір жол пойыздың жанындағы дерде жүреді. Такакиға қарай бір қыз қадам жасайды. Сол сәтте екеуі бір-біріне қарама-қарсы жүріп, өтіп кетеді. Ол Акари екенің Такаки түсінедіде, ол артқа қараса, Акарида қарайтының біледі.

Артқа қарағанда, Такаки Акаридің артқа қарағаның байқауды. Бірақ екеуінің бір-біріне қарауды пойыз кесіп кетеді. Бұдан кейін Акари сол жерден кетіп қалады.

Дереккөз:
**Джесси Эллис Лингард** (ағылш. *Jesse Ellis Lingard*; 15 желтоқсан 1992 жыл, Уоррингтон) — ағылшын футболшысы, "Манчестер Юнайтед" клубы мен Англия Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2000 жылы сегіз жасында "Манчестер Юнайтедтің" академиясына қабылданды. 2011 жылы негізгі құрамда ойнауды бастады. 

2012 жылы тәжірибе жинау үшін "Лестерге" ауысты. 2013 жылы жазда манчестерлік клубқа қайта оралды. Бірақ тағы да чемпионшипте ойнайтын "Бирмингем Ситиге" арендаға кетті. 2014 жылы ақпанда "Брайтонға" жалға берілді. 

2014 жылы жазда "Манчестерге" оралған Лингард 16 тамызда тұңғыш ресми ойынын "Суонси Ситиге" қарсы өткізді. Бірақ 24 минутта жарақат алды да, сол кеткеннен 2015 жылы ақпанда бір-ақ алаңға шықты.Жарақаты жазылған соң "Дерби Каунтиге" жалға берілді. 

2015 жылы жазда командаға төртінші рет қайта оралды. Луи Ван Гал бапкер боп келген соң Лингаард алаңға жиі шыға бастады. 2015 жылы 7 қарашада Премьер лигадағы тұңғыш голын "Вест Бромвич" қақпасына соқты.

2021 жылы 29 қаңтарда "Вест Хэм Юнайтедке" маусым соңына дейін жалға берілді. 3 ақпанда жаңа клубы сапындағы тұңғыш ойынын "Астон Виллаға" қарсы өткізіп, екі гол соқты.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрамаға алғаш рет 2015 жылы шақырылды. 2016 жылы 16 қарашада Мальтамен өткен жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты.

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Құрамадағы бірінші голын 2018 жылы 23 наурызда Нидерландының қақпасына соқты. Екінші голын 2018 жылғы әлем біріншілігінің екінші турында Панаманың қақпасына енгізді. Бұл ойында Англия 6:1 есебімен жеңіске жетті.

2019 жылы УЕФА Ұлттар лигасының финалдық кезеңіне қатысты.

Жетістіктері
------------

**«Манчестер Юнайтед»-2**

* Англия жастар кубогы: 2010/2011

**Манчестер Юнайтед**

* Англия кубогы: 2015/16
* Футбол Лигасы кубогы: 2016/17
* Англия суперкубогы: 2016
* УЕФА еуропа Лигасы: 2016/17

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Jesse Lingard profile  (ағыл.).  *PremierLeague.com*.
2. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі  (ағыл.)
* Профилі Мұрағатталған 10 қазанның 2014 жылы.  (ағыл.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
Дже́ссика Стро́уп (ағыл. Jessica Stroup; 23 қазан 1986 жылы туған, Андерсон)-американдық әртіс, «Молодой Голливуд[[]]» премиясымен марапатталған. 17 жасында «Нетакая» балалар сериалында ең бірінші рет рөлге иемденді. Тағы да «Зоуи 101», «Анатомия страсти» сериалдары мен «Утренняя молитва», «Бывший» фильмдеріне түсіп, кейін « У холмов есть глаза 2» деген фильмінде өз рөлін сомдаған. Танымалдылықты оған The CW каналындағы «90210: Новое поколение» сериалынадағы Сильвер рөлі алып келді. Қазір Лос-Анжелесте өмір сүреді.

Жеке өмірі
----------

2008 жылы Джессика «90210: Новое поколение» сериалындағы әріптесі Дастин Миллиганмен атты актермен кездесіп жүрді.2010 жылы екеуі ара-қатынастарын үзеді.

Дереккөздер
-----------

 Строул Джессика
Сұйықтардың және газдардың суда еруінің қатты заттардың еруінен айырмашылығы бар. Мәселен, спирт және глицерин суда шексіз ериді, ал бензин суда ерімейді, өсімдік майы суда аз еріп, оның бетінде эмульсия түзеді.

Сутек, азот , оттек салғырт газдар (аргон, неон және басқалар) суда өте аз ериді. Кейбір газдар, мысалы, хлорсутек HCl және аммиак NH3 суда өте жақсы ериді. Газдардың суда ерігіштігі температура төмендегенде және қысым жоғарылағанда артады.

Газдардың осы ерігіштік қасиетін газдандырылған сусындар дайындау үшін пайдаланады. Шөлмектегі газданған сусынды дайындау үшін көміртек (4) оксидінің ерігіштігі жоғарылайды. Газданған сусыны бар шөлмекті ашқанда, сыртқы газ бөлініп шығады.

Дереккөздер
-----------

Химия оқулығы 8 сынып
**Тенар көгі**, кобальт көгі — (Co(II)Al2)O4 — диалюминий-кобальт(II) оксиді.Қою көк түсті алюминий-кобальтты бояу. Луи Жак Тенардың есімімен аталған.
Алюминий оксидін негіздік оксидтермен (мысалы, магний, кальций, кобальт оксидтері) қосып балқытқанда пайда болатын заттар "алюминий қышқылының" HAlO2 тұздары деп есептеліп келінді. Осы қосылыстарды зерттеу нәтижесі еківалентті металл катиондары кристалдық торда бос оттек иондары аралығында орналасатынын көрсетті. Осындай құрылыс "тенар көгінде" де бар:

CoO + Al2O3 → CoAl2O4

Көп мөлшерде сұйытылған кобальт нитратының Со(NO3)2 ерітіндісі АІ3+ катионымен көк түсті тенар көгі деп аталатын кобальт алюминатын Со(АІО2)2 береді:

2AI2(SO4)3 + 2Co(NO3)2 → 2Co(AIO2)2 + 6SO3 + 4NO2↑ + O2↑

Бұл зат (t{балқу}=1960 C) көк түсті бояу ретінде өндірісте көп қолданылады.
**Бұрқанбұлақ** — Қазақстан Республикасы Алматы облысы Ескелді ауданы Жоңғар Алатауындағы ең бір шұрайлы Қора өзенінің (Текелі қаласынан жоғары) шатқалында орналасқан, Орталық Азиядағы ең биік сарқырама. 4 құлама судың суммалық (каскад) биіктігі 168 м, ал көрінетін бөлігі – төменгі үш құлама суы (каскад) -114 м. Ол 125 метрдей адам аяғы баспайтын құз басынан құлақ тұндыра күркірей,тонналаған мұзды су құлай ағатын жұмбақ құбылыс. Қарақошқыл гранит құздан мөлдір моншақтай құбыла төгілген ағыстан көк жасыл мүк басқан құз жартас қалың су тозаңы арасынан сарқыраманың бүкіл бойында кемпірқосақтың түсімен құлпыра ойнайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Иващенко А. А. Заповедники и национальные парки Казахстана. — Алматы: «Алматылкітап», 2006.
2. ↑  Иле-Алатауский государственный национальный природный парк. — Алматы, 2015.
**Александр Сергеевич Киров** (4 қыркүйек 1984 жыл, Целиноград) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Алматы футболының түлегі. 2002 жылы 18 жасында "ЦСКА-Жігер" сапында карьерасын бастады. 2003 жылғы маусымды "Каспий" сапында өткізді.

2004 жылы бірінші лигадағы "Қарасай Сарбаздары" клубына ауысты.

2005 жылы "Восток" футболшысы атанды. Маусым соңына дейін чемпионатта 21 рет алаңға шықты.

2006 жылы "Алматы" клубына ауысты.

2009 жылы "Ақтөбе" сапында Қазақстан чемпионы атанды. Жыл соңында "Локомотивке" ауысты.

2011 жылы "Шахтерға" жалға берілді 2012 жылы Қарағандылық клуб түпкілікті сатып алды. Бірақ 2013 жылдың басында "Астанаға" қайта оралды.

2014 жылы тағы да "Шахтерға" ауысты.

### Ұлттық құрама

2008 жылы 11 қазанда Англияға қарсы сырт алаңдағы ӘЧ-2010 іріктеу матчында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бернд Шторк бапкер болып тұрғанда құрамаға тоқтаусыз шақырылып тұрды.

2013 жылы маусым айында Алматыда Болгариямен ойында құрама сапында соңғы ойынын өткізді.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Каспий» (Ақтау)
* Бірінші лига қола жүлдегері: 2003

«Қарасай-Сарбаздары»
* Бірінші лига күміс жүлдегері: 2004

«Алматы»
* Қазақстан кубогы: 2006
* Қазақстан кубогының финалисі: 2008

«Ақтөбе»
* Достастық кубогының финалисі: 2009

«Атырау»
* Қазақстан кубогы: 2009

«Локомотив» / «Астана»
* Қазақстан вице-чемпионы: 2013
* Қазақстан кубогы: 2010
* Қазақстан суперкубогы: 2011

«Шахтёр»
* Қазақстан чемпионы: 2011, 2012

### Жеке

* Премьер-Лигадағы үздік 33 (4): № 1 (2010, 2011); № 2 (2009, 2012)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · sportbox.ru · sports.ru · Transfermarkt |

 |
**Александр Сергеевич Лаппо-Данилевский** (1863 жыл 15 қаңтар, Днепропетровск облысы, Удалин ауылы - 1919 жыл 7 ақпан, Петроград) - орыстың буржуазияшыл тарихшысы. *Петербург ғылым академиясының мүшесі* (1899).

Өмірі
-----

Дворян отбасынан шыққан. 1886 жылы *Петербург университетін* бітірген. Сол университеттің *приват-доценті (1890)*, кейін профессоры. Феодалдық дәуірдегі Ресейдің *әлеуметтік-экономикалық, саяси тарихы, орыс археологиясының тарихи методологиясы негіздері жөніндегі* көп еңбектің авторы. Ғылыми қызметінің алғашқы кезеңінде тарихи процестің мемлекеттік теориясын жақтады, *позитивистердің көзқарасында* болды. XX ғасырдың басында неміс философы Г.Риккерттің әсерімен неоканттық позиция ұстады, тарихты марксистің тұрғыдан түсінуге қарсы шықты, субъективтік идеализмге ұрынды. Лаппо-Данилевскийдың нақтылы құжаттармен жазылған деректердің ғылыми маңызы зор.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Майқамыс** – Балқаш көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы шығанақ.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы аумағында орналасқан. Ең жақын елді мекен – Саяқ темір жол стансасы (Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының қиыр оңтүстік-шығысында) 30 км жерде.

Сипаты
------

Құрлыққа сұғына еніп жатқан шығанақтың ұзындығы 10 км, енді жері 2,5 км шамасында. Шығысында Сарымсақты шығанағы жатыр. Батыс жағалауында өзімен аттас қыстау орналасқан. Солтүстік және шығыс жағалауының біраз бөлігі көтеріңкі жарқабақты келген. Қарағанды облысымен шектесетін батыс бөлігінде (7 км жерде) демалыс аймағы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Тамырсүйгіш полипорус (Polyporus rhizophilus) - базидиомицеттер класы, полипорус туысына жататын саңырауқұлақ. Шығыс Қазақстан , Қарағанды , Ақтөбе облыстарында кездеседі. Жемісті денесі қалың етті қалпақшадан және денесінің дәл ортасында орналасқан аяқшадан тұрады. Қалпағы жалпақ диаметрі 1-4см, қалыңдығы 0,7-4 мм, дөңгелек ортаңғы бөлігі ішіне қарай ығысқан,тегіс не майда, түссіз қабыршақты. Ашық, сарғыш қоңырқай түсті, кепкен кезде сынғыш келеді. Қалпақша жиегі өткір және аса айқындалмаған қалақшалы болады. Саңылау тесіктері бұрышты эллипс тәрізді. Аяқшасының ұзындығы 1-2,5 см, ені 2-5(7-8)мм, тығын тәрізді немесе сүректенген , тегіс, ақшыл түсті,қалпағына бекіген түсті жуандау келген қоңырқай қара түсті. Ағаштарда және бұталарда тіршілік ететін саңырауқұлақтардың басқа түрлерінен ерекшелігі –шөптесін астық тұқымдас өсімдіктермен(ши, бозшалғын,бидайық,боз, қарашағыр,т.б.) селбесе өседі. Жеуге жарамсыз. Т.п. өте сирек кездесетін саңырауқұлақ, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------


«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 8 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2006.
**Танаху** (непал. तनहुँ जिल्ला) — Непалдың 75 аудандардың ішіндегі бір аудан. Ол Гандаки аймағына кіреді, ал Гандакидің өзі мемлекеттің Батыс жағына жатады. Ауданның астанасы - Дамаули қаласы. 
  

Сьянгджа ауданымен (батыста), Каски және Ламджунг аудандарымен (Солтүстікте), Горкха ауданымен (шығыста), Нараяни аймағындағы Читван ауданымен (оңтүстік шығыста) және Навалпараси мен Палпа аудандарымен (оңтүстікте)шектеседі. Танаху ауданының жер көлемі -1546 км².
  

2011 жылы халық саны 323 288 адам болды, олардың ішінде 143 410-ы - ер адамдар, ал 179 878-ы - әйел адамдар. 2001 жылы халық саны 315 237 адам болды. Халықтың ішінде 86,50% индуинизмға бағынады, 9,44% - буддизм, 1,69 -христиан дінін және 1,29 -ислам дінін қуаттайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Қазақстандық биометриялық төлқұжаттың мұқабасы
**Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты** — халықаралық сапарларды жеңілдету үшін Қазақстан Республикасының азаматтарына беріледі. Әділет министрлігі 2009 жылғы 5 қаңтарда биометриялық төлқұжаттарды беруге кірісті.

Сыртқы түрі
-----------

Қазақстандық паспорттардың төменгі жағында "ПАСПОРТ" (қазақ тілінде) және "PASSPORT" (ағылшын тілінде) деген жазулары және мұқабаның алдыңғы жағының ортасында Қазақстан Республикасының елтаңбасы бар көгілдір түсті мұқабасы болады. Төлқұжатта 36 бет бар, оның ішінде 30 визалық бет, деректер/ақпарат беті және бақылау беті бар. Бірінші бетте келесі мазмұндағы екі тілдегі жазу бар:
*Паспорт Қазақстан Республикасының меншiгi болып табылады, ал оның иесi Қазақстан Республикасының қорғауында болады* – Қазақша (Кирил қарпі)

*Pasport Qazaqstan Respýblıkasynyń menshigi bolyp tabylady, al onyń ıesi Qazaqstan Respýblıkasynyń qorǵaýynda bolady'* – Қазақша (Латын қарпі)

*This passport is the property of the Republic of Kazakhstan and its owner is under protection of the Republic of Kazakhstan* – Ағылшынша

Тарихы
------

Қазақстан КСРО құрамында болған кезде кеңестік паспорттар берілді.

* **Ескі (биометриялық емес) төлқұжат мұқабасы**.
* **Ескі (биометриялық емес) төлқұжаттың бірінші беті**.

### Идентификациялық ақпарат бар бет

Қазақстан төлқұжатының ақпараттық беті
Қазақстандық паспорт мынадай деректерді қамтиды:

* Төлқұжат берушінің суреті
* Түрі
* Код (KAZ)
* Төлқұжат нөмірі.
* 1 Тегі
* 2 деректер атаулары
* 3 ұлты
* 4 туған күні
* 5 туған жері
* 6 жынысы
* 8 шығарылған күні
* 9 жарамдылық мерзімі
* 10 рұқсат берген орган

Үкіметтен ескерту (ескі биометриялық емес төлқұжат)
Ақпараттық бет машинамен оқылатын аймақпен аяқталады.

### Тілдер

Деректер беті / ақпараттық бет қазақ және ағылшын тілдерінде басылған.

Жаңа биометриялық паспорттарда тек қазақ және ағылшын тілдерінде ақпарат болады.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар
* Қазақстан азаматының жеке куәлігі

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**ФОИДТЫ ТАУ ЖЫНЫСТАРЫ** — басты минералдарына фельшпатоидтар (нефелин, лейцит, содалит, анальцим, т.б.) жататын сілтілі магмалық тау жыныстары. Фоидты тау жыныстарының интрузиялық түрлерін фоидолиттер, эффузиялықтарын фоидиттер деп атайды. Олар магмалық тау жыныстарының 0,01%-ын құрайды. Химика құрамы (%): SіO2 —35 — 60, Al2O3 — 10 — 28, Fe3O4 — 2 — 14, MgO — 0 — 10, CaO — 0 — 20, Na2O мен K2O — 5 — 17. Фоидты тау жыныстары құрамындағы SіO2-нің мөлшеріне қарай орта, негізді және ультранегізді болып үшке бөлінеді. Орта құрамды Фоидты тау жыныстарының интрузия түрлерін нефелинді сиениттер деп атайды. Олар сұр, ақшыл сұр, кейде жасылдау, қызғылттау болып, нефелиннен (20 — 30%), сілтілі шпаттардан (60 — 70%) және сілтілі фемалық минералдардан (10 — 20%) тұрады. Сілтілі дала шпаттары мен фемалық минералдардың түрі, мөлшері және тау жыныстарының құрылымы, бітіміне қарай: миаскит, мариуполит, фойяит, хибинит, т.б. түрлерге бөлінеді. Нефелинді сиениттердің эффузия сыңарларын фонолиттер деп атайды. Олар — ашық сұр, жасылдау түсті порфирлі тау жыныстары. Негізді құрамды Фоидты тау жыныстарының интруз. түрлерін сілтілі габброидтар деп атайды. Олар сұр, қара сұр, қызғылт сұр, жасылдау сұр түсті болып келеді. Құрамының 40 — 50%-ы сілтілі фемалық минералдар, қалғанын әр түрлі мөлшердегі негізді, орта плагиоклаз, калийлі шпат, нефелин құрайды. Бұлардың мөлшеріне байланысты сілтілі габброидтардың тералит, эссекит, шонкинит, т.б. түрлері ажыратылады. Сілтілі габброидтардың эффузия сыңарларының түсі сұр, қара сұр, құрылымы порфирлі болады. Ультранегізді Фоидты тау жыныстарына уртит пен ийолит жатады. Уртитте нефелин 75 — 100%, ийолитте 45 — 75%, қалғанын сілтілі пироксендер құрайды. Бұл тау жыныстары құрамында нефелин азайып, фемалық минералдар көбейген сайын біртіндеп сілтілі ультрамафитті тау жыныстарына (якупирангитке) ауысады. Ультранегізді Фоидты тау жыныстарының эффузия сыңарларын нефелиниттер деп атайды. Олар көбінесе порфирлі сұр, қара сұр, жасылдау сұр түсті болып, негізінен нефелиннен тұрады, одан басқа моноклиндік пироксен, оливин, шыны болады. Интрузиялық Фоидты тау жыныстары кішігірім штоктар, лополиттер, лакколиттер, кейде үлкен аумақты алып жатқан күрделі қабатталған массивтер құрайды. Олар сирек граниттік, сиениттік интрузиялардың шеткі фациялары болып кездеседі. Эффузиялық Фоидты тау жыныстары кішігірім тасқындар, күмбездер, дайкалар құрайды. Фоидты тау жыныстарымен бірге фосфордың, темірдің, титанның, сирек элементтердің, графиттің кендері ұшырасады. Фоидты тау жыныстарының нефелині мен лейциті көп түрлері алюминий, шыны, керамика өндірісінде қолданылады. Қазақстанда Фоидты тау жыныстарының кен орындары Мұғалжарда, Оңтүстік Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Ақмола, Шығыс Қазақстан облыстарында бар. 

```
==Сілтемелер==
```

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Үшсаусақты тоқылдақ**(Picoides tridactylus)- десінің үстіңгі бөлігі- қоңыр шұбар, астыңғы бөлігі де сондай, бірақ едәуір ашық түсті, жалпы қошқыл реңді, шағын денелі (50-75 г) тоқылдақ. Аталығының басында- алтын түсті «телпек», ал аналығының басында сұрғылт түсті телпек болады. Отырықшы құс. Бүкіл Еуропа және Солтүстік Американың солтүстік типті қылқанды ормандарында қоныстанады. Қазақстанда шығыс және оңтүстік-шығыстың таулы қылқанды ормандарында ұялайды. Өмір сүру дағдысы- тоқылдақтар типтес. Қылқанды ағаштардың діңдерінде (кейде телеграф бағандарына) кіретін тесікті дөңгелек етіп ағаш қуысын қашайды. Үшсаусақты тоқылдақтың егжей-тегжейлі өмір сүруі аз зерттелген.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  мектеп энциклопедиясы "Құстар"; А.Ф.Ковшарь, В.А.Ковшарь
**Авиор** (**Epsilon Kiel**) — Киль шоқжұлдызындағы жұлдыз. Жұлдыздың көрінетін магнитудасы + 1,86 м және түнгі аспандағы ең жарық жұлдыздардың бірі, бірақ жұлдыз Солтүстік жарты шарда көрінбейді (оны 30 параллельден бастап төмен ендіктерден көруге болады).

Жұлдыз *Avior* есімімен белгілі, бірақ бұл жұлдыздың классикалық атауы емес (тарихи шыққан емес). Жұлдыздың аты 1930 жылдардың соңында Британдық әуе күштерімен оңтүстік жұлдыздардың жаңа жұлдыздар каталогын құру кезінде жұлдызға бағыттау мүмкіндігі үшін тағайындалды. Epsilon Kiel-тен басқа, ол Peacock Alpha - Peacock атымен аталды.

Эпизилон Киль - бұл Жерден 630 жарық жыл қашықтықта орналасқан екілік жұлдыз. Жұлдыздың негізгі компоненті - өліп жатқан қызғылт сары KO III спектрлік класы, екінші компонент - В2 V. класының ыстық көк жұлдызы. Компоненттер мезгіл-мезгіл бір-біріне көлеңке түседі, бұл жұлдыздың жалпы жарықтығының 0,1 баллға төмендеуіне әкеледі (жарықтылықтың өзгеруін байқауға болады) адамның көзі).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kaler, James B. AVIOR (Epsilon Carinae), University of Illinois.
**Үштүсті шегіргүл** - шегіргүл тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік.

Сабағы
------

Сабағы тік, жапырағының пішіні әр түрлі. Гүлі көз қызығарлық өте әдемі. Бір гүлдің өзі бірнеше түске боялып тұрады. Жоғарғы екі күлте жапырағы қара қошқыл, екі бүйіріндегі күлте жапырағы ақ түсті болып келеді. Күлтелердің біріккен жері сап-сары сақина тәрізді. Оның дәл ортасыда қызғылт сары аталық гүлі желбіреп тұрады.

Тозаңдануы
----------

Бұл өсімдік, негізінен, көбелектер арқылы тозаңданады. Халық медицинасында өсімдік қайнатындысы мен тұнбасын сары ауруды, ұшықты, қышыма, қотырды және түрлі тері ауруларын емдеуге қолданады.

Әдебиеттер
----------

* «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Үштік одақ** — 1882 ж. құрылған Герман империясы, Аустрия-Мажарстан және Италия патшалығы арсындағы әскери-саяси одағы. 1879 ж. Германия Аустрия-Мажарстан өзара одақтасу туралы шарт жасасты. 1882 ж. бұл одаққа Италия қосылды. Герман империясы дүниежүзілік үстемдікке ұмтылса, Италия жаңа жерлерді отарлау жолындағы күресте Франциямен бақталас болды. Үштік одақ шарты төрт рет жаңартылды: 1887, 1891, 1902 және 1912. Үштік одақ елдерінің саясаты герман империализмінің өсіп келе жатқан басқыншылығын, оның отар жерлерін кеңейтуге, тауар өткізетін жаңа рыноктар мен шикізат көздерін басып алуға ұмтылатындығын көрсетті. Осы саясатты жүзеге асыруда Германияның Ұлыбританиямен бетпе-бет келуіне тура келді, өйткені оның қолында орасан зор отар жерлер бар еді. 1904 — 1907 ж. Үштік одаққа қарсы Ұлыбритания, Франция, Ресей одағы құрылды. Сонымен Еуропа қарулы күштері екі лагерьге бөлінді, мұның өзі 1-дүниежүзілік соғыстың ашылуына себепкер болды. 1-дүниежүзілік соғыс басталғанда, Италия өзінің бейтараптығын жариялады. 1915 ж. мамырда Италия Антанта мемлекеттерімен шарт жасасып, өзінің одақтастары Аустрия-Мажарстан мен Германияға қарамақарсы соғысты. Сөйтіп, Үштік одақ. жойылды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Бермуд аралдарының телевизиясы** – Берм аралдарында телевизия жүйесі алғаш рет 1958 жылы енгізіліді. Аталмыш елдің тележелілері барлығы дерлік Гамильтон қаласынан хабар тарататады .

Канал 1, CITV ("Community Information Television") үкіметпен қадағаланатын арна, Fresh TV, Bermuda Weather Сhannel ауа райы жайында мәлімет тарататын телеарна, /FB-TV "Бермуд аралдары хабар тарату" меншігінде, /ВМ-TV, VSB-TV, Onion TV, Вermuda Channel жаңалықтар және басқа да түрлі ақпараттар таратады, Бермуд аралдары Husiness Channel бизнес және экономика хабарын таратады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Берн университеті**(неміс тілінде Universität Bern) — Швейцарияның астанасы Бернде орналасқан оқу орны. 1834 жылы ашқан. Студенттердің толық саны: 13000; факультеттердің саны: 8.

Осы университет Берн кантонының билігімен қаржыландырылады және жүргізіледі. «Times Higher Education» (2007 жылы) журналының рейтингі бойынша Берн университеті Швейцарияда 7-ші орын алып отыр, әлемде 214-ші орын алып жатыр. Әлемнің универстеттерінің академиялық рейтингісі бойынша Швейцарияда 6-шы орын алады, Еуропада 57—80-ші орын алып отыр, әлемде 151—202-ші орын алады.

* Телефоны: +41 (0)31 631 81 11.
* Пошталық мекенжайы: Universität Bern, Hochschulstrasse 4, CH-3012 Bern, Switzerland.
* Ректор: Урс Вюрглер профессоры (нем. *Urs Würgler*).

Факультеттер
------------

Университеттің логотипы
* Тарихи-философиялық;
* Ғылыми-философиялық;
* Гуманитарлық;
* Экономика және әлеуметтік ғылымдар;
* Медицина;
* Мал дәрігерлігі;
* Құқық;
* Теология.

Студентердің көбісі тарихи-философиялық факультетте, студенттердің аз бөлігі теологиялық факультетте оқып жатыр. Оқыту неміс тілінде өткізеді, бірақ емтихандарды француз және итальян тілдерінде де тапсыруға болады.

Белгілі қызметкерлер және студенттер
------------------------------------

Берн университетінде оқыған әрі ғылыми дәреже алған үш Нобель иегерлері:

* Шарль Альбер Гоба;
* Эмиль Теодор Кохер;
* Дьёрдь де Хевеши.

Берн университетінің басқа белгілі бітірушілері: Генци, Джон Ле Карре, Фридрих Дюрренматт, Абрам Деборин.

Біраз уақыт бойы мына адамдар Берн университетінде жұмыс істеген:

* Бенедикт Ареций;
* Пол Нерс;
* Альберт Эйнштейн;
* Эрнст Курт;
* Теодор Лангганс.

Ескерту
-------
**Түраралық күрес** бір түр мен екінші түрдің арасында жүрсе, **түрішілік күрес** — бір түрге жататын даралардың қорек, орын, жарық, ылғал үшін күресі. Түрішілік күресті орманда кез келген бір түрге жататын ағаштардың калай өскендігінен оңай байқауға болады. Бір ортада, бір жерде егілген (өскен) қайың, емен, қарағаш, үйеңкі жөне т.б. ағаштардың өсу қарқыны бірдей болмайды. Қайыңды орманда бірі биік, діңі жуан болып өссе, екіншісі аласа, діңі жіңішке болып өседі. Демек, кайыңдардың арасында жарық, қорек үшін бәсеке туындайды, бір түрге жатса да қорек, жарық үшін түрішілік күрес жүреді.

Бір түрге жататын кез-келген ағаштардан да осындай өзгешелікті байқауға болады. Жарық мол түсіп, қорек жеткілікті жерде өскендері өлді болып, түрішілік күресте жеңіп әрі қарай өсіп-өңіп көбейеді. Түрішілік күресте, әсіресе бәсекелестік басым болады. Қыс айларында қорек табу қиындайды, осы кезде бір түрге жататын даралардың арасында бәсекелестік күшейеді. Көктемде бір түрге жататын құстар, сүтқоректілер және т.б. орынға таласады. Тиісті орын белгілеп оны басқалардан корғауы, түрдің өмір сүруі үшін пайдалы биологиялық шекарасы болып есептеледі. Кейде қорек жетіспей қатты ашыққанда ұрпағын жалмап жеп қоятындары да кездеседі. Түрішілік күрес көбейер кезде бір түрге жататын даралардың аталықтарының арасында да (құстар, сүтқоректілер және т.б.) жүреді. Ч. Дарвин мұны **жыныстық сұрыпталу** деп атады.

Жыныстық сүрыпталудың биологиялық мәні
--------------------------------------

Ч. Дарвин жыныстық сүрыпталуды түрдің кебеюі жөне үрпақтарының өрі қарай оніп-осіп көбеюін қамтамасыз ететін табиги сүрыпталудың бір формасы деп есептеді. Шын мөнінде, тіршілік үшін күресте реңдерінің одемілігімен, өрекеттерінің белсенділігімен, тіршілікке икемділігімен и үштілері жеңеді. Жыныстык сұрыпталудың организмге зиянды жері до бар. Оған мысал, жұмак кұсы мен кыргауылдың аталыктарының одемі, ұзын кауырсындары ұшуына кедергі жасайды өрі жауларына тоз байкалады. Бұғы аталығының ұлкен мұйізі катты жұгіруіне кедергі іселтіреді. Жыныстык сұрыпталудың нөтижесінде жетілген мұйіздері, ит тістері, иісті бездері, жарык шыгаратын мүшелері жыныстык и ііырмашылықтарын көрсетеді.

Бір түрге жататын даралардың арасында түрішілік күреспен бірге ікіара көмектестікті байкауға болады. Өзара кәмекті каскырлардың, арыстандардың, коркау каскырлардың және т.б. ірі аңдарға үйір күрып шабуыл жасауынан көруге болады. Егер бір каскыр өлексе тапса әбден тойғанша жеп, қалғанын баскалары тауып жейтіндей етіп иісті із қалдырады. Отырықшы қүстар күзде балапандарын үшырған соң, қорегі мол жаңа орын іздеу жөне жауынан қорғану үшін топ күрады. Жануарлар да жауынан қорғану және қыстап шығу үшін топтанады. Ч. Дарвин түрішілік күресті — тіршілік үшін күрестің ең бастысы деп бағалады. Бәсекелестіктің тіршілік үшін күрестің екеуіне де қатысы бар.
Вышелесский Сергей Николаевич

**Вышелесский Сергей Николаевич** (20.10.1874, Витебск облысы-14.1.1958, Мәскеу)- совет эпизоотологы, БССР ғылым академиясының академигі (1928). 1899 жылы Варшава мал дәрігерлік институтын бітірген. Ол 1900 жылы ірі қараның оба ауырын жою үшін Закавказьеге жіберілді. Ол эксперименттік мал дәрігерлік институтта мал туберкулезін,маңқасын зерттеу бөлімдерін басқарды, сондай-ақ аусыл, ұшпа т.б. жұқпалы аурулардын зерттеу жұмысын басқарды.1927-1928 жылдары осы институттың директоры болды. Ол топалаң-ұшпаға қарсы вакцина дайындау және оны қолдану әдісін ойлап тапты. « Частная эпизоотология» оқулығын жазғаны үшін оған (1941) КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Майбалықтытөбе** - ортағасырлық қалашық орны. Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы маңында, Иқан аулынан батысқа қарай 3 километр жерде орналасқан. 1949 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) зерттеген. Қазір диаметрі 180 метр, биіктігі 5 метр төбе. Майбалықтытөбенің жоғарғы қабатынан көзелердің, астық сақтайтын құмыралар мен астық ұнтақтайтын тастардың, теңгелердің сынықтары табылды. Зерттеу барысында алынған мәліметтерге қарағанда қаланы халық VII - IX ғасырларда мекен еткен.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы.** Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Сергей Михайлович Лесковский**

1953 жылы 1 ақпанда Алматы қаласында туған. Орыс.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1975), журналист.

Көптеген мақалалар мен жарияланымдардың авторы.
1975 жылдан - Қазақ радиосының жастар бағдарламаларының редакторы, аға редакторы. 1980 жылдан - «Ленинская смена» («Экспресс К») республикалық газетінің тілшісі, ШҚО бойынша меншікті тілшісі, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, бас редакторы. 2000 жылдан -«Мегаполис» республикалық апталығының бас редакторы. 2001 жылдан бері - «Инфо-Цес» астаналық апталықтың бас редакторы.

ҚазКСР Жоғары Кеңес Төралқасының грамотасымен марапатталған (1986). Г. Толмачев атындағы сыйлықтың лауреаты (2009).

Үйленген. Жұбайы - Сейітова Мира Ислямбекқызы, журналист. Ұлы - Эльдар (1979 жылы туған). Немересі - Лилия (2002 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
***Будың негізгі жылудинамикалық процесстері.***

*Ts* - диаграммасындағы, су буы жағдайының өзгеруіндегі, жеке жағдайын қарастырамыз. 

Ылғалды бу облысындағы изобар (*P*=const), *T*=const изотермамен бірдей беттеседі (7.4 сур.). Изобарлы немесе изотермиялық кеңею *в-с* (стрелка оңға) жылулықты жеткізуге байланысты, бұл процесс булану.

Солға бағытталған с-в процессі изобарлы немесе изотермиялық сығылуды көрсетеді. Мұнда, жылулық алып кетіледі. Бұл процесс шықтану деп аталады. Қатты қыздырылған бу аймағындағы, изотермиялық кеңею, горизонталды *с-е*, тік сызығымен бейнеленеді, сол кезде, изобара *c-d* қисық сызығы бойынша, жоғары бағытталады.

7.5 суретте дәл сондай изоэнтропиялық кеңеюі (5=const), *в-а* қайнаған судың Р1 қысымынан Р2 аз қысымға дейінгісі көрсетілген, суретте көрінгендей, қайнаған сұйықтың изоэнтропиялы кеңеюі кезінде, кейбір булану жүреді, себебі соңғы нүкте *а* ылғалды бу аймағында болуынан.  

*а-в* изоэнтропиялық сығылудың кері процессі, ылғалды бу күйінен, қайнаған сұйық күйіне өтуі жүреді. *c-f* құрғақ қаныққан будың изоэнтропиялы кеңеюі, оның ылғалдануына әкеліп соғады. Қатты қыздырылған бу аймағының процессі дәл сол сияқты газдарға да сондай.

*is* - диаграммасындағы изоэнтропиялы процесс (S=const), дәл осындай вертикалды тік сызықпен бейнеленеді (7.5 сурет).

7.5 суретте, бастапқы нүктенің орналасуы (қатты қыздырылған бу кезінде) P1=const, берілген изобарлы қысыммен Т1=const берілген изотермияның қиылысуында орналасқан.

Кеңею кезіндегі, соңғы нүктенің орналасуы S=const берілген, соңғы изобараның P2=const, қиылысу сызығында орналасқаны, қаралған будың кеңею процессі, сондықтан, будың қатты қызған күйінен, қаныққан бу күйіне өту процессі жүреді.

Қаныққан бу кезіндегі, нүкте жағдайының орналасуы, берілген изобарлы қысым Р және берілген құрғақтық дәрежесі x1=const, сызықтарының қилысуында орналасқан. Әдетте, *is* - диаграмманы қолдана отырып, буға арналған процесстерді есептейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
**Камотес теңізі** (ағылш. *Camotes Sea*) — Лейте, Бохол және Себу аралдарының арасында орналасқан Филиппиндық араларалық теңіз. Солтүстікте Висаян теңізімен бірігеді, оңтүстікте Канигао және Бохол бұғаздары арқылы Минданао теңізімен бірігеді.  

Тереңдігі 323 м-ге дейін жетіп жатыр. Камотес теңізінің ортасында камотес аралдары көтеріліп жатыр. Маусымнан қазанға дейін дауылдар жиі болып жатыр. Қыста судың температурасы 24-27°С болып жатыр, жазда судың температурасы 28-29°С болып жатыр. Судың тұздылығы 34,5 промилле. Судың көтерілулері бұрыс және жарты тәулікті. Көтерілулердің көлемі 1-2 м.

Кемежайлар
----------

Сан-Исидро, Паломпон (Лейте аралы), Себу (Себу аралы), Талибон (Бохол аралы).
**Сергей Никитович Борисов** – орыс актері. Шыңғыс Айтматов атындағы мемлекеттік ұлттық орыс драма театр әртісі. Қырғызстан Республикасының халық әртісі.

Биографиясы
-----------

Шығармашылық еңбегін 1938 жылдан бастайды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кемеровский облысы Прокопьевск қаласы шахтасында жұмыс істейді. 1945 жылдан бастап Прокопьевск, Кемеров, Новокузнецк, Чита театрларында әртіс қызметін атқарады. 1958 жылы Фрунзе қаласындағы Н.К. Крупская атындағы мемлекеттік орыс драма театрына қабылданады.

Кинода сомдаған рөлдері
-----------------------

* 1982 — Не ищи объяснения — Иван Яковлевич
* 1983 — Волчья яма
* 1983 — Дела земные
* 1985 — Танцы на крыше
* 1993 — Сукины дети
* 1993 — Сделай мне больно

Дереккөздер
-----------
**Буджак (Ғағауызстан)** (ғағ. Bucak, Буҗак) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

Сипаттама
---------

Буджак ауылы ауданның орталық бөлігінде, Ялпуг өзенінің бойында, Комрат қаласының орталығынан 9 шақырым жерде орналасқан. Ол аздап төбелі жазық, жыралар мен сайлармен бөлінген. Эрозиялық процестер дамыған. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 43 метр. Ауылда Комрат теміржол вокзалы бар. Табиғи дала өсімдіктері күні бүгінге дейін сақталған, бидай, жүгері, сұлы, қара бидай, күнбағыс сияқты дәнді дақылдар егіледі. Буджак ауылы аумағындағы барлық жерлер - 2360 га , ауыл шаруашылығы алқаптары-1873 га, егістік-1191 га.

Халқы
-----

2004 жылғы санақ бойынша ауылда 1525 адам тұрады. 

* 942 ғағауыз,
* 305 молдаван,
* 115 орыс,
* 85 украин,
* 56 болгар,
* 4 сыған.

Тарихы
------

Буджак қалалық үлгідегі кенті (пгт) 1978 жылы 31 Мамырда Молдавия КСР Комрат ауданындағы "Буджак" совхоз-зауыты жанындағы елді мекеннен құрылды.
Тәуелсіз Молдовада пгт ұғымы жойылғаннан кейін және халық санының азаюына байланысты Буджак ауылдар санатына ауыстырылды.

1977-78 жылдары шарап жасау бағытындағы "Буджак" кеңшар –зауыты құрылып, оған 250 га жүзімдік пен 100 га бақ отырғызылды. 1978 жылдың мамыр айында Үкіметтің қаулысына сәйкес Буджак қалалық типтегі кентін құру туралы шешім қабылданды.

07.12.1994 ж. № 310 - XII "жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Заңның негізінде Буджак кенттік Кеңесінің Атқарушы комитеті Буджак ауылының примэриясы болып қайта құрылды.

Инфрақұрылымы
-------------

Ауылда 67 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде:

* 27 ауылшаруашылық кәсіпорны,
* 9 сауда кәсіпорны,
* 2 азық-түлік дүкені,
* 2 жанармай құю бекеті, т.б.

Ауыл аумағында әлеуметтік сала объектілері:

* 1 мектепке дейінгі мекеме,
* 1 гимназия,
* мәдениет үйі,
* 2 кітапхана,
* медициналық пункт
* Православие шіркеуі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  с. Буджак
2. ↑  Буджак (Гагаузия)
3. ↑  Буджак (Гагаузия - Молдова)
4. ↑  Буджак, Информация
5. ↑  село Буджак (Комратский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова)
6. ↑  Где находится Буджак, Молдова (Гагаузия), расположение на карте
7. 1 2  Комратский район
8. ↑  ИСТОРИЯ
9. ↑  Метановая АЗС в Буджаке возобновила свою деятельность. Сколько стоит газ?
10. ↑  Примария с.Буджак
11. ↑  Учреждение раннего образования села Буджак
12. ↑  Гимназия села Буджак
13. ↑  В селе Буджак после реконструкции открыли Дом культуры
14. ↑  Сельская библиотека
15. ↑  "ГАГАУЗИЯ ПРАВОСЛАВНАЯ". Церковный сайт из Конгаза  Мұрағатталған 18 сәуірдің 2020 жылы.
**Гидрологиялық станция** — 1) су объектілері мен аумақтардың гидрологиялық жүргісін (су деңгейі, температурасы, ағыс жылдамдығы, лайлығы, мұз қату және еру құбылыстары, минералдылығы т.б.) байқап отыратын және зерттейтін ҚР гидрометеорология қызметінің өндірістік мекемесі. Гидрологиялық станцияның қажетті құралдар мен аспаптармен жабдықталған байқау орындары болады. Гидрологиялық станциялар өзендік, көлдік (бөгендік), батпактық, мұздықтық және теңіздік болып бөлінеді;  
2) кемеден гидрологиялық байқаулар (теңіздің, көлдің және ондағы ауа райының жағдайы, әр түрлі тереңдіктегі судың мөлдірлігі мен түрі, температурасы мен химиялық құрамы, ағыстың бағыты мен жылдамдығы) жүргізілетін теңіз (көл) бетіндегі белгілі координаторы бар пункт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
Генерал Полковник **Закир Әсгер Хасанов** (әз. *Zakir Əsgər oğlu Həsənov*) - Әзірбайжан Республикасының Қорғаныс министрі.

Өмірбаяны
---------

Закир Хасанов Астара облысында 9 маусымда 1959 дүниеге келген. Ол 1980 жылы жоғары әскери командирлері мектебін бітірді, 1985 жылы Германияда Қеңес армиясыда қызмет атқарды.

1985 жылдан 1993 жылға дейін Кеңес қорғаныс министрлігінің Сібір әскери округі, Алтай әскери комиссариатының қызмет атқарды. 1993-2003 жылы, содан кейін өткерген Шекара әскерлерінің Ұлттық қауіпсіздік басқармасының министрлігі, сондай-ақ Мемлекеттік шекара қызметі Халықаралық қатынастар департаментінің бастығы лауазымына дейін көтерілді. 

2003-2013 Әзірбайжан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары Ішкі әскерлерінің қолбасшысы болып қызмет атқарды. Генерал-майор, Жарлық, № 802 6 мамыр, 2005, генерал-лейтенант ықпал етті, ал ҚР Президентінің Жарлығы № 869, 17 мамыр, 2003 ж.

22 қазанда, Әзірбайжан Республикасының Қорғаныс министрі 2013 жылы тағайындалды және генерал-полковник атағы берілді.

Неміс, ағылшын, орыс және түрік тілдерінде еркін сөйлей алады. 
Үйленген, 1 ұлы, 1 қызы бар.

Әскери-атақтары
---------------

Генерал-майор (2003)

Генерал-лейтенант (2005)

Генерал-полковник (2013)

Марапаттары
-----------

Қызметте өз міндеттерін орындау үшін бірнеше рет марапаттарға лайық болған:

* 15.12.1998 - Құрметті Шекара үшін медалі.
* 16.08.2002 - «Әскери еңбегі үшін» медалі
* 30.06.2004 - «Әзірбайжан Туы» ордені

Сілтемелер
----------



1. ↑  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
2. ↑  Zakir Həsənov general-polkovnik oldu Мұрағатталған 29 қарашаның 2014 жылы.
3. ↑  Ən çox dil bilən nazir
4. ↑  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2004-cü il tarixli 294 nömrəli Sərəncamı
**Хуу Эдвардс** ( 1961 жылы 18 тамызда дүниеге келген) - Уэльс журналисі, жүргізушісі және жаңалықтаршысы. Эдвардс BBC News at Ten бағдарламасын ұсынады, корпорацияның флагмандық жаңалықтары.

Эдвардс сонымен қатар BBC-дің BBC News жылжымалы жаңалықтар арнасында мемлекеттік оқиғаларды, халықаралық оқиғаларды, бір сағаттық BBC News at Five жаңалықтарын ұсынады және кейде жеңілдету ретінде немесе BBC News-тың алтыда BBC News, BBC News at One -да бас жүргізушісі ретінде ұсынады. BBC Weekend News және Daily Politics, сондай-ақ BBC World News халықаралық жаңалықтар арнасында. Эдвардс BBC-нің басты корольдік оқиғалары туралы, соның ішінде ханзада Уильям мен Кэтрин Миддлтонның үйлену тойы, Королеваның гауһар мерейтойы, ханзада Гарри мен Меган Марклдың үйлену тойы және Эдинбург герцогы ханзада Филипті жерлеу туралы хабарын ұсынды.

Ол Дэвид Димблбидің орнына BBC сайлауының түнгі хабарын таратушы болды және 2019 жылғы 12 және 13 желтоқсандағы жалпы сайлау туралы хабардың жетекші жүргізушісі болды.

Ерте өмірі және білімі
----------------------

Эдвардс 1961 жылы 18 тамызда Гламорган, Уэльстің Бридженд қаласында валлий тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келді және төрт жасынан бастап Лланелли маңындағы Ллангеннечте тәрбиеленді. Оның әкесі Хиуэл Тейфи Эдвардс Плаид Симру және Уэльс тілінің белсендісі, және Суонси университетінің колледжінде валлий тіліндегі әдебиеттің зерттеуші профессоры болған автор және академик болды. Эдвардстың анасы Аэрона Протеро Ланеллидің Йсгол Гифун и Стрейдте 30 жыл сабақ берді. Оның Мейірі деген бір әпкесі бар. Ол Лланелли ұлдар грамматика мектебінде білім алды және 1983 жылы Кардифф университетінің колледжін француз тілі бойынша бірінші дәрежелі үздік дипломмен бітірді. Бірінші дәрежесін алғаннан кейін ол Кардифф университетінде ортағасырлық француз тілінде аспирантура жұмысын бастады, жергілікті Swansea Sound радиостанциясының тілшісі болғанға дейін, содан кейін BBC-ге қосылды.
**Қазбек Ботаев** (1957. Қызылорда облысы Шиелі ауданы) – тележурналист.

ҚазМУ-ді бітірген (1984). Еңбек жолын Қызылорда қаласының №235 мектебінде орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мүғалімдігінен бастаған. Қызылорда облыстық телерадиокомпаниясында тілші (1994), редактор (1995), "Жаңалықтар қызметінде" редактор, аға редактор (1998). 

Облыстық теледидардың тікелей эфирінде "Жүздесу", «Көкейтесті» хабарларын қазақ және орыс тілдерінде жүргізген. "Три по сто" (Три сюжета по сто секунд) авторлық бағдарламасын бір жыл көлемінде дайындап, эфирге шығарды. Бүгінде Жаңалықтар қызметінің редакторы. Көркем аудармамен айналысады. Қазақстан журналистер одағының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
Гуандун провинциясы
**Хы Чиңляң** (*8.8.1955 ж. т. Қытай, Гуандун провинциясы, Шинниң ауд.*) — Қытай ғалымы, қазақ тарихын зерттеуші. Пекин Орт. Ұлттар ун-тін бітіргеннен кейін (1982), Шыңжаң Қоғамдық ғылымдар академиясының ұлттарды зерттеу ин-тында ғыл. қызметкер болды. Ол ерте замандағы этностардың байырғы наным-сенімдерін және қазақ халқының қандастық-туыстық жүйесін зерттеумен шұғылданады. Қазақтарды зерттеу барысында "Қазақ, қырғыз және қытай халықтарының туыстық атауларынан олардың ең байырғы туыстық жүйесін талдау" (1982), "Цинь патшалығы дәуірінде Алтайдағы қытай, қазақ және манчьжур тілінде жазылған бес құжаттың аудармасы және комментарийі" (1985), "Шекара және ұлт" (1998) (қазақтар жөнінде шағатай жазуында жазылған құжаттарды зерттеген) сияқты тың ғыл. еңбектер жариялады және Н.Мыңжанидың "Қазақтың қысқаша тарихы", Ж.Мырзаханның "Қазақ халқы" атты ғыл. еңбектерін қытай тіліне аударды. Оған "Тотемнің келіп шығуы" деген ғыл. монографиясы үшін 1992 ж. Қытай ғылым академиясының сыйлық берілді.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Таяу.** Жақындау, жету сөздерінің синонимі ретінде қолданылады.
«Жаудың алды бізге таяп қалды» (Н. Көшекбаев, Қарулас.).
Қазіргі түсінігімізде «таяп қалды», «таяу келді» сияқты тіркестер біз үшін жалпы ұғым. Өйткені «таяу келді» дегенде ешқандай өлшем, мөлшер жоқ. Ал ертедегі түркі тайпаларының тілінде «таяп қалды» десе, санауға боларлықтай белгілі бір қашықтық елшемін ұғынған. М. Қашқари заманында «тада» тұлғалы сөз «он қадам алыстық» мағынасында қолданған. Ертедегі «тада» сөзінің біздің тілімізде «тайа» тұлғасына жетуі көп дәлелді тілеп жатпайды. Өйткені түркі тілдері заңдылығында «д», «т», «з», «й» дыбыстары бірін-бірі алмастыра береді (біздегі «айақ» басқа түркі тілдерінін; бірінде — адақ, екіншісінде — атақ, үшіншісінде — азақ). Сөйтіп, «таяу» дегеніміз бүгінгі түсінігіміз бойынша, «он метр жақындық» екен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Тілдік құрылым** — тілдегі сөздер мен сөйлемдердің тілдің ішкі заңдылығына байланысты өзінше құрылу, түрлену жүйесінің жиынтығы. Тілдік құрылым тілдің сөздік құрамындағы сөздердің өзіндік морфология құрылысы мен синтаксистік ерекшеліктеріне қарай анықталады. Құрылымына қарай дүние жүзіндегі тілдер түбір тілдер, флективті тілдер, Агглютинативті (жалғамалы) тілдер болып бірнеше топқа бөлінеді. Бұл топтардың құрылым жүйесі бір-бірінен мүлде алшақ жатады. Мысалы, түбір тілдерден сөздердің құрамы түбір, морфема, жұрнақ, жалғау сияқты тұлғаларға бөлініп жатпайды. Ондағы сөздердің өзара байланысы морфология өзгеріссіз, сөздердің орын тәртібі мен көмекші сөздерге, интонацияға байланысты іске асады. Флективті тілдерде керісінше, сөздер ішкі флекция жолымен өзгереді де, аффикстер сөздің түбір морфемасымен сіңісіп кетіп отырады. Агглютинативті тілдерде түбір мен қосымшалардың ара жігі айқын білініп тұрады да, қосымша морфемалар түбір тұлғадан соң келеді. Қазақ тілі өзінің құрылымына қарай агглютинативті тілдер тобына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3