recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сан еті - бұл өнімді дайындау үшін жұмсақ келген шошқаның сан етін пайдаланады. Бұлшық еттің ішкі қабаттарын 4-5°С дейін салқындатып, тығыздығы 1,151, температурасы 4°С тұз ертіндісімен ( 0,5 % қант, 0,5 % селитра және 0,05 % нитрит) шприцтеп, ертіндісінің 6-8 % (сан етінің салмағына шағып) енгізеді. Шприцтелген сан етіне мұктаждап 93 % тұздан, 5% қанттан, 2 % селитрадан тұратын тұз қоспасын (сан етінің салмағынан 4% ) жағады. Осыдан кейін ыдысқа, терісін төменгі жағына қаратып жайғастырады, тағы да жоғарғы қабатына тұз қоспасын себелеп, үш тәулікке дейін ұстайды. Уақыты болған соң сан етін престейді (тығыздайды). Престелген сан етіне тығыздығы 1,118, температурасы 4°С құрамында 0,5 % селитра бар тұздық ертіндісін құйып, 15-20 тәулікке калдырады. Құйылатын ертінді мөлшері, шикізаттың салмағынан 40-50%-дай. Көрсетілген уақыт біткеннен кейін, сан етін ыдыстан алып, биіктете қатарлап жатқызып, бес тәулік ұстайды. Суық суда 2-4 сағаттай ұстап, жылы сумен жуып, терісінен тазартады, үш тәулік шамасында 18-22°С температурада ыстайды, болмаса 30-35°С температурада екі тәуліктей ыстайды. Ысталған сан етін сатуға жіберер алдында температурасы 12-15°С, ауаның ылғалдылығы 70-75% кептіргіш камерада ұстайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Психика дамуының қозғаушы күші** - психиканың мән-жайы мен деңгейін, бағытын дамытуға ықпал етіп отыратын сыртқы және ішкі факторлар мен жағдайлардың жиынтығы. Мұндай жағдай адамның жеке басының дамып жетілуінде қажеттіліктерін қанағаттандыруы мен нақты болмыстар арасындағы қайшылықтарды реттеу болып табылады. Психикалық дамудың заңдары — адамның бір жастан екінші жас шағына өтудегі психологиясы мен қылығында болатын өзгерістерді, яғни ондай өзгерістердің себептерін сипаттайтын заңдылықтар. Психикалық дамудың функционалдық теориясы — психикалық функциялардың дамуы өмірде практикалық жиі және қарқынды қолданғанға тікелей тәуелді екеніне сендіретін теория.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Пситтакозавр
Пситтакозавр
Пситтакозавр
**Пситтакозавр** — шағын денелі, өте қарапайым цератопс. Оның тіссіз, мүйізді тұмсығы және ауыз қуысының артқы жағына таман өскен ұрт тістері болған. Басы төртбұрышты, бетінде мүйізге ұқсас өсінділері бер жануардың алдыңғы аяқтары ұзын төрт саусақтан тұрды. Алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан әлдеқайда қысқа. Динозаврлардың ғұмырының ұзақтығы олардың сүйектеріндегіөсім сызықтарынананықталады. Пситтакозаврдың табылған қаңқасынан өмір ұзақтығы 10–11 жыл болғанын қөруге болады.

Қызықты дерек
-------------

* Пситтакозавр ерте Бор кезеңінде, шамамен 119–97,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген.
* Пситтакозавр шамамен 120–110 миллион жыл бұрын Бор кезеңінде өмір сүрген.
* Пситтакозавр үлгілерінің көлемдері әртүрлі.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : —
* Тұқымдас : Пситтакозаврид
* Отряд тармағы : Церапод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Cұхбат әдісі** - әлеуметтік психологияны зеттеу әдістерінің бірі. Мұнда зерттеуші (сұхбаттасушы) сыналушымен (респондент) әңгімелеседі, жол-жөнекей оның сөз саптауына, түрлі реакцияларына, ілтипатына зер салып отырады. Әңгіме белгілі сұрақтың айналасында, зерттеуші көздеген мақсатқа орай, арнаулы жоспар бойынша жүргізіледі. Зерттеуші сыналушының ниетін қас-қабағынан біле алатындай әдісқой тәсілшіл, білгір кісі болуы қажет. Сөйлеу әдісінде анкета арқылы анықталуы қиын, ұсақ-түйек детальдармен мәселенің түп-төркінін аша түсуге мүмкіндік туады. Осы әдіс арқылы жиналған материалдың объективтілігіне ерекше мән бермейінше болмайды, өйткені зерттеушінің әнгімесіне ықыластанған адам кейде жаңсақ, екі ұшты мәліметтер беріп қоюы да ықтимал. Зерттеудің нақтылы талап-тілегіне орай сұхбат бірнеше түрге бөлінеді. Ол жеке адамдармен (жеке сұхбат), сондай-ақ арнайы ұйымастырылған топтармен де (отбасы әулеті,дос-жарандар тобы т.б ) жүргізіледі. Сұхбаттың стандарттық (алдын ала жасалған нақты бағдарлама бойынша), үлкен тақырыптық төңірегінде құрылған түрлері де бар.
**КОННОЛИ Джеймс (05.06.1868—12.05.1916)** — ирланд революционері, Ирландияның бостандығы үшін күресуші, марксист. Ирландия соц. респ. партпясынын (1896) негізіп қалады, Дублин стачкасын (1913) басқарды. Кейбір синдпкалпстік бағыттағы қателіктеріне карамастан, маркстік көзқарасты наснхаттауда зор жұмыс атқарды. К.— Ирландия тарихы жөніндегі бірқатар еңбектің авторы. 1-дүн. жүз. соғыс кезінде Ирландияның жұмысшы табын ағылшын импе- риалнзміне ңарсы қарулы көтеріліске даярлай бастады. 1916 ж. Ирландия көтерілісіне басшылық етті. Көтерілістің баска алты көсемімен бірге Ирландия республикасының тәуелсіздігін жариялаған прокламацияға қол қойды. Көтеріліс жеңілгеннен кейін ағылшындардың колынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,5 том
Қансонар *М.Қаспақ*
**Салбұрын**. Қыс түскен соң қыран құсы бар аңшы жігіттер аңға шығады. Аңшы құсымен өзінің жүректілігін, ептілігін, құсының алғырлығын көрсету үшін сонарды асыға күтеді. Ұлы Абайдың « Қансанарда бүркітші шығады аңға», -деген өлеңінде:

*«Қансарда бүркітші шығады аңға,*

*Тастан түлкі табылар аңдығанда.*

*Жақсы атпен тату жолдас бір – ғанибет*

*Ынғайлы ықшам киім аңшы адам.»''*

Ең қызығы қыстың мұндай күнінде түлкі, қасқыр өз індерінен шықпай отырады. Олардың бұл әдісін білетін аңшы айқайлап, шулап оларды інінен шығарады. Енді оны ұстау үшін құсын жібереді. Алынған аң тен бөліске түседі. Ақсақалдар сыбағасы өз алдына ауылға келген соң салтанатты түрде табыстайды. Бұл үрдістің тәрбиелік мәні зор. Өзара татулық, үлкенге құрмет.  

Аңшы, саятшы жігіттердің топ болып, бірнеше күн бойы аңға шығуын "салбұрын" деп айтады. Мұны аңшылық мерекесі десе де болады. Салбұрын аңшылардың ерлігін, азаматтығын сынайтын жол. Аңшылардың қысты күні күтетін сәті — сонар. Сонар "ұзақ сонар", "келте сонар" және "қан сонар" деп үшке бөлінеді. Мұның ең қызығы соңғысы. Бұл — аңшылар үшін өте қызықты сәттердің бірі. Қыстың тынық күні ұлпа қар жерге түскенде жүрген аңның ізі тайға таңба басқаңдай анық көрініп жатады. Аңшылар бұл күнді асыға күтіп жүреді де ізіне түскен аңды құтқармай соғып алады.

Дереккөздер
-----------

**Қазақ мәдениеті.** Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

1. ↑  Салбұрын.
100 г шашыратқыда – 25 ккал бар.

Шашыратқыда кальций, фосфор, темір, магний мен A1, B1, B2, C, E дәрумендері бар.

Қоректік құндылығы көбірек
--------------------------

Дәстүрлі салатқа қарағанда шашыратқыда дәрумендер мен минералдар анағұрлым көбірек, ал шашыратқы құрамындағы инулин мен интибин тәбетті қоздырады.

Сенде шашыратқы бар ма?
-----------------------

Қорқынышты білдіретін «шашыратқы бар» деген сөз тіркесі дәл осы өсімдікке байланысты пайда болғанын әркім біле бермейді. Шашыратқының жапырақтары солғын және нәзік, әлсіз сабақтары – ол «қорыққан өсімдік» сияқты көрінеді. Шашыратқы қараңғыда өседі деп айтуға болады, оған көп күн жарығы керек емес, бұл баяғы замандарда әртүрлі күдіктерді тудырған. Шашыратқы таза емес өсімдік және ол қара сиқырда қолданылды деген ұғым болды …

Шамалы сау ащылық
-----------------

Шашыратқы жапырақтарының өткір, шамалы ащылау дәмі бар және салаттар үшін қолданылады. Ащы ірімшіктермен, жаңғақтармен, қызылшамен немесе алма және алмұрт түйірлерімен жақсы үйлеседі.

Шашыратқы- пайдалы ас

Дастархандағы шашыратқы
-----------------------

Шашыратқы жапырақтарын зәйтүнмен немесе лимонмен бүркіп қолдануға болады немесе оның жапырақтарында – жұмыртқадан, ірімшіктен, балықтан немесе еттен жасалған әр түрлі тағамдарды беруге болады. Оны пісірмелерге қолдануға, буда, грильде дайындауға, сонымен қатар бұқтыруға болады. Сонымен қатар, ірімшік, сарымсақ және лимон қосылған, шашыратқыдан жасалған сорпа да танымал.
**Зылиха Иманғалиева** (1947, Атырау қаласы).Грозный мұнай институтын (1972), КОКП ОК жанындагы қоғамдықғылымдарАкадемиясын (1981)бітірген. 1963-1964жылдары-Қаратон мұнай кәсіпшілігінде мұнай өндіру операторы. 1965-1967 жылдары - Байшонас мұнай кәсіпшілігінде оператор, уңғымаларды зерттеу шебері. 1972-1975 жылдары - АИТҚ-де мұнай өндіру шебері, бас инженер, бастықтың орынбасары. 1975-1979 жылдары - Жаңаөзен қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, төрағасы. 1981 -1988 жылдары - Маңғышлақ облыстық атқару комите- ті төрағасының орынбасары, жоспарлау комиссиясының төрағасы. 1988-1990 жылдары - Атырау облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, бас экономика-жоспарлау басқармасының бастығы. 1990-1995 жылдары - Маңғыстау облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, экономика комитетінің төрағасы. 1995-1997 жылдары - «Мұнайгаз» МХК-ы бас қаржы-экономика басқармасыныңбастығы. 1997 жылдары- бас диспетчерлікбасқармасыныңқаржы-экономикалық бөлімінің бастығы. 1997-2000 жылдары - РГП ГӨБ бастығының орынбасары. 2000-2003 жылдары - «ҚазақОйл-Сервис» ЖШС-де бас менеджер. 2003 жылдан «ЖігерМұнай-Сервис» ЖШС ЕА- жЕБ бастығы. Қазақ КСР Президиумы Жоғарғы Кеңесінің Қурмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Тастемірова Зылиха Жақияқызы** (13 желтоқсан 1910 ж. т. Солт. Қазақстан обл. Бейнетқор ауд. Қырыққұдық аулында туған) — қазақтың алғашқы кітапханашыларының бірі. Қаз. КСР-інің еңбек сіңірген кітапханашысы.

Өмірбаяны
---------

1925—28 ж. Орынбор жұмысшылар ф-тіяде оқы-ды. 

1934 ж. Ташкент қ-нда Өлкелік мұғалімдер техникумын бітірді. 

1930— 66 ж. жоғары білім беретін оқу орындарында (КомВУЗ. КазПИ), Қаз. КСР ғылым академиясының Орт. кітапханасында кітапханашы болып қызмет істеді. Тастемірова өз қызмет орнында жұмысты жақсарту тәсілдерін іздестіріп, кітапхана ісін жолға қоюда көп еңбек сіңірді. 

1966 жылдан дербес пенсионер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Квиллинг
**Квиллинг** - қазақ тілімен айтқанда қағаз орау. Квиллинг - кейбір адамдардың хоббиі. Ол арқылы көңіліңді аулап, өнер табуға болады.

Қағазды жіңішке білікпен орап, формаға келтіру керек. Жіңішке білікті өз қолмен жасауға да болады. Оны жасау үшін жай ғана инені алып, ыңғайландырып қарындаштың артқы жағына қатыру керек. Білікті пластмассадан немесе темірден, металдан жасауға болады. Квиллинг орындалуына пинцет (кішкентай қысқыш), пышақ, желім қажет. Қазір дүкендерде арнайы құрал-саймандар сатылады.

Бұл өнер Еуропада нақтырақ айтқанда Таяу Шығыста немесе Ежелгі Египетте пайда болған. Ежелде монахтар кітап қабын немесе басқа заттарды жасағанда осы әдісті пайдаланған. ХV- XVI ғасырларда квиллинг өнер ретінде есептелген. XIX ғасырда бұл өнер патшайымдар мен ханымдар айналысатын өнер болды. XX ғасырда бұл өнер жоқтың қасы болды. Соңына жақын Англия патшайымы Елизавета ерекше айналыса бастады. Оның жасаған еңбектері Виктория және Альберт музейлерінде сақталған. Бұл өнермен Еуропа ғана емес кәрістерде айналысады. Олардың да өз тәсілдері бар.

Квиллинг алғаш рет Қытайда б.з.д 105 жылы пайда болды деген болжам бар. Басқа мәліметтер бойынша осы өнер түрі ежелгі Египетте пайда болды дейді. Квиллингтің тарихы өте бай. 300 - 400 жылдары күміс және алтын жолақтармен колонналарды, құмыраларды безендірген және осы техниканы пайдалана отырып әшекей-бұйымдар ойлап шығарған. 1200 жылы квиллинг өте әйгілі болған. 
Квиллинг жазба деректерде 1200 жылы айтылған ал, атауға 1500-1600 жылдары ие болған. 1600-1700 жылдары әйелдер көңіл көтеру үшін қолданған. Европа мен Англияда 1700-1800 жыладары әйгілі болған. Тіпті мектептерде квиллинг үшін сабақтар да арналған болатын. 
Квиллинг жұмыс табындағы әйелдер үшін көңіл көтеру үшін қолданылмаған. Ол аса құрметті әйелдердің сандық,айна, құты, рамка безендіру үшін қолданған. Тек ақшасы бар адамдар ғана квиллингті жасау үшін құралдарды сатып ала алған. Квиллингтің шығу тарихы осындай. 
Әрбір дайын ленталардан неше түрлі формада орап әр түрлі заттарды жасауға болады: бижутерия, картина, открытка, альбом, неше түрлі фигура т.б жасауға болады. 
Қазір квиллинг өнері арнайы оқытылады. Квиллинг мидың жұмысын жақсартып, жүйкені тыныштандырады.
Сана мен iсəрекет бiрлiгi принципi. Сана жəне iсəрекет жантану ғылымының өзектi категориялары. Бұл принциптiң жүйелi зерттелуi 30жылдары басталды. Алғашқы рет сана мен iсəрекеттiң бiрлiгi жөнiндегi идеяны алға тартқан Л.С.Рубинштейн. Ол "iсəрекет жəне сана назар аударылған объекттiң екi, əртүрлi тарапы емес. Олар табиғи бiртұтас; теңдiк емес, бiрлiк" деп жазған.
Сана мен iсəрекет бiрлiгi принципi əрекеттiң санасыз, ал сананың əрекет қатыспайынша қалыптаспайтынын негiздейдi. Мұндай көзқарастан сананы тану iсəрекеттi зерттеу арқылы ғана мүмкiн екенi дəлелдендi. Əрқандай ғылыми (саналық) таным əрекет пен оның өнiмiн бiлуден олардың орындалу барысында көрiнетiн басқа психикалық процестерге өтуi қажет. Осылай, сана мен əрекет бiрлiгi принципi психологияның барша объектив əдiстерiнiң негiзiне айналды.

Маңызы
------

Ғылымға бұл принциптiң енуi iсəрекет теориясын дұрыс түсiнуге бағыт бердi. Осы кезге дейiн психологияның қай бағыты болмасын, психиканы iшкi құбылыс, ал əрекеттi сыртқы деп түсiндiретiн. Ал сана мен əрекет бiрлiгi принципiнен келетiн болсақ, шынында да, психика, сана тек iшкi құбылыс болып қалмайды. Осылайша, əрекет те тек тысқы көрiнiстерiмен танылып қалмай, өзiне тəн iшкi мазмұнға да ие, бiрақ бұл қасиет оның бiр тараптан толық сипатын бере алмайды. Сана мен əрекет бiрлiгiнiң мəнi: тұлғаның санасы мен барша психикалық қасиеттерi əрекетте көрiнiп қана шектелмей, сол əрекет процесiнде қалыптасады да.

Мазмұны
-------

Адамның iшкi де, сыртқы да əлемiнiң бастауы мен барша мазмұны осы iсəрекетте. Осындай пайымдаудан, сана мен психика əрекеттiң iшкi сипатын құрап, ал əрекеттiң сырттан бақылауға келетiн əртүрлi қылық формасында көрiну қасиетi сол психиканың мазмұн сипаты ретiнде қарастырылуы əбден ықтимал (С.Л.Рубинштейн). Нəтижеде, психика жөнiнде əңгiме қозғай отырып, психолог өз назарында бөлек, оқшауланған бiр құбылысты ұстамай, оны iсəрекеттiң мəндi тараптары немесе ажыралмас бөлектерi деп қарастыруы тиiс. Яғни психика iшкi де, сыртқы да сипаттамаларына ие бiртұтас жүйе, ал iсəрекет болса, осы психикалық жүйенi өзiне қамтып, оның қызмет атқаруына нəр беретiн шексiз əлем.

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

Б 12 Жантану негіздері. (Жалпы психология). Жоғарғы оқу
орындары студенттеріне арналған дəрісбаяндар жинағы. Алматы, 2006.—306 бет.

Санат
-----

Жантану негіздері
Мұхтар Бәкірұлы Тінікеев
**Мұхтар Бәкірұлы Тінікеев**

1963 жылы 27 қыркүйекте Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.

Әкесі -Тінікеев Бәкір (1912-1973), шахтер болған. Анасы -
Тінікеева Мәриям (1924 жылы туған), зейнеткер, батыр-ана.
Қарағанды политехникалық институтының тау-кен факультетін тау-кен құрылысшы-инженері мамандығы бойынша; Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін заңгер мамандығы бойынша
бітірген.

КОКП мүшесі (1990 жылға дейін). ЛКЖО ОК мүшесі (1987-1991), ЛКЖО XX, XXI съездеріне делегат. «Қазақстанның құқықтық дамуы» қоғамдық қозғалысының мүшесі (1994 жылдан). Азаматтық партия мүшесі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1980 жылдан - №22 «Қарағандыкөмір» ПО шахтасының
электрик-слесарі. 1981 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте, взвод командирінің орынбасары. 1983 жылдан - «Қарағандыкөмір» ПО «Кировская» шахтасының №4 тазалау забойында тау-кен жұмысшысы. 1989 жылдан - облыстық ереуіл комитетінде шахта уәкілі. 1990-1993 жылдары - Қарағанды облысы №103 Күзембаев сайлау
округі бойынша ҚазКСР халық депутаты, ҚР Жоғары Кеңесі
Жастар ісі жөніндегі комитеттің мүшесі. 1994-1995 жылдары - ҚР Жоғары Кеңесінің депутаты, Қарағанды облысы №63 Күзембаев сайлау округі бойынша (56,02% дауыс жинап, жалғыз қарсыласынан алға шықты). Өзін-өзі ұсынған. Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс комитетінің мүшесі. «Қазақстанның құқықтық дамуы» фракциясының
мүшесі. 2002 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші шақырылымының депутаты. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және
сот-құқықгық реформа комитетінің мүшесі.
2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі.
ТМД Парламентаралық ассамблеясының мүшесі (Санкт-Петербург қаласы, 1992 жылдан), ЕурАзЭҚ Парламентаралық ассамблеясының құқықтық мәселелері жөніндегі Тұрақты
комиссиясының уәкілі (Санкт-Петербург қаласы, 2006 жылдан).
«Дойдо Джуку Кудо» шығыс жекпе-жегі республикалық
федерациясының президенті. ҚР соғыс өнері республикалық одағының тең төрағасы.

«Құрмет» (2005), «ТМД елдерінің достастығы» ордендерімен; «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005),
«Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың
10 жылдығы» (2008) медальдарымен, 2-ші, 1-ші дәрежелі
«Шахтер даңқы» белгісімен марапатталған.

Әскери атағы - майор.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Он жылдан соң Қазақстан көптеген көрсеткіштері арқылы әлемнің дамыған 50 мемлекетінің қатарына кіреді».

Хоббиі - фото ісі.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет және поэзия.
Үйленген. 2 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2

Big text
**Мультфильм кейіпкері** – мультипликациялық киноның және мультсериалдардың бас немесе екінші дәрежедегі кейіпкері. 

Ол адам, өзге планеталық, жануарлар, құдайлар немесе қозғалмайтын заттар болуы мүмкін. Кейіпкерлер көбіне фантастикалық оқиғалардың ортасында жүреді. Олар адамның қолынан келмейтін, таңғаларлық нәрселердің бәрін жасай алады. Олардың бірі шынында таңдай қақтырарлықтай қаһарман, ал енді бірі ақылға сыймайтын шектен тыс нәрселерді істеп, көңіліңді көтеріп, күлкіге қарық қылады. Мысалы, Багз Банни, Том мен Джерри, Супермен, Өрмекші адам, Бэтмен, Робин сияқты кейіпкерлердің қолынан келмейтіні жоқ. Сол сияқты Тарзан, Ричи Рич, Попай, миф батыры – Геракл тәрізді қаһармандар істі өз пайдасына қалай бұруды біледі және олардың жүрегі таза. Көптеген мультфильмдер қаһармандары арқылы балаларды ерлікке, отансүйгіштік пен адалдыққа тәрбиелейді. Мультфильм қаһармандарының көпшілігі ұлы жазушылардың еңбектерінен алынған. Мысалы, джунгли қаһарманы – Тарзан Эдгар Райз Берроуздың «Тарзан – маймылдардың баласы» романының басты кейіпкері.

Кейіпкерлерді жасау және жою үдерісі «Мінездеме беру» деп аталады. Мультфильм жасау үшін суретшілер мен жазушылар тобы бірлесіп жұмыс істейді. Кейіпкерлерді актерлер дыбыстайды. Дегенмен, кейіпкерлерді компьютерлер дыбыстаған жағдайлар да кездесіп тұрады. 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Қап, бәлем, тұра тұр! | Том мен Джерри | Өрмекші-адам |

Дереккөздер
-----------

Мультфильм кейіпкері, Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-452-Х
«**Мумия оралады**» (ағылш. *The Mummy Returns*) — 2001 жылы шыққан америкалық шытырман оқиғалы фильм, «Мумия» фильмінің жалғасы.

Фильмнің оқиғасы 5 000 жыл бұрын орын алатын «Сарышаяндар патшасы» атты спин-оффы бар; Сюжет Дуэйн Джонсон ойнаған фильмде де көрсетілген Сарышаян патшасының оқиғасына негізделген. Сондай-ақ 2008 жылы «Мумия: Айдаһар патшасының қабірі» тікелей жалғасы түсірілді.

«Мумия оралады» аралас пікірлерге қарамастан коммерциялық табысқа ие болды.

Басты рөлдерде
--------------

* Брендан Фрэйзер
* Рэйчел Вайс
* Дуэйн Джонсон
* Джон Ханна
* Арнольд Вослу

Сюжет
-----

Б.з.б 4333 жыл. Сарышаяндар патшасы өзінің жер қайысқан қолымен жолындағысың барлығын жайпап өтіп, жорықтарын жалғастырды. Алайда ол соңғы шайқаста ірі жеңіліске ұшырады. Содан соң, әскерін шөл далаға шегіндіреді. Оның сарбаздары бірінен соң бірі ажал құшады. Патшаның өзі жанын Анубис құдайға тапсырып, Анубис әскеріне ие болады. 
1933 жыл. Алдыңғы оқиғадан кейін он жыл өткен. Рик О'Коннол мен Эвелин некелерін қиған. Олар ежелгі пирамидадан Сарышаян патшасының білезігін тауып алады. Олардың он жасар ұлы Алекс білезікті қолына киіп, көзіне пирамидалар елестейді. Анксунамунның егізі Имхотепті тірілтіп алады. Имхотеп Сарышаяндар патшасын өлтіріп оның әскеріне ие болғысы келеді. Дегенмен Сарышаяндар патшасын Рик өлтіріп, оны тозаққа қайтарады. Имхотеп тозаққа құлап кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Mummy Returns (2001).

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт
**Мунда тілдері** (Munda languages) - Үндістан, Бангладеш және Непал тұрғындары сөйлейтін 17 тілден құралған топ, Мон-Кхмер тілдерімен бірігіп Аустроазиат тілдер тобын құрайды.. Мунда тілдерінде 7 млн. астам адам сөйлейді; мунда тілінде сөйлейтіндер негізінен тау бөктері мен орман алқаптарын мекендеген. Аталмыш топтағы анағұрлым маңызды тілдің бірі – сантали, бұл тілде 4 млн. астам адам сөйлейді; бұл тілдің таралған аймақтары – Орисса үнді штаттары, Бихардың оңтүстігі мен шығысы, Бенгалияның солтүстік батысы мен Ассам және Непал штаттарымен шекаралас аймақтар. 

Тағы басқа маңызды тілдердің бірі хо (Бихар және Орисса шт. шамамен 750 000 адам сөйлейді), мундари (Үндістанның солтүстік-шығысында шамамен 850 000 адам сөйлейді) және корку (немесе курку, мунда тілдері таралған батыс шекара болып табылады; Малья-Прадеш шт. оңтүстігінде және Махараштра шт. солтүстігінде сөйлейтін шамамен 320 000 адам) болып табылады. 

Мунда тілдерінің басқа аустроазиаттық тілдерден ерекшелігі – «субъект – объект – етістік» («бастауыш – толықтауыш - баяндауыш») түріндегі сөйлемнің морфологиялық және синтаксистік бірізділігіне тән күрделілігі, ал көбіне басқа тілдерде «субъект – етістік – объект» тәртібі анағұрлым басым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Ютаның (АҚШ-ғы тау) оңтүстік-шығысында стратиграфияның көрінуі
**Литология** (гр. *lіthos* – тас) — геологиялық шөгінді тау жыныстарын, ондағы қазба байлықтарды, олардың құрамы мен құрылымын, жаралу тегі мен кеңістікте орналасу, таралу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.

Литолоигя саласының дамуы
-------------------------

Литология 19 ғасырдың аяғынан геологияның жеке саласы ретінде дамып, 20 ғасырдың І-ші жартысында дербес ғылым болып қалыптасты. Бұған стратиграфия, палеография, мұнай геологиясы, шөгінді жыныстар петрографиясы, океанология сияқты ғылым салаларының дамуы және океанографиялық зерттеулер әсерін тигізді.
  

Литолгияның іргесін қалап, оны дамытуға көп еңбек сіңірген ғалымдар:

* шетелдік ғалымдар - Й.Вальтер, Г.Сорби, Дж.Барелл, т.б.;
* орыс және кеңес геологтары - Н.М.Страхов, П.А.Земятченский, Я.В.Самойлов, т.б.

Литологияның мақсаты
--------------------

Литология жер беті мен теңіз, мұхит түбінде жүріп жатқан литогенез процестеріне бақылау жасаудан алынған деректерге, актуализм принциптеріне, сондай-ақ фация туралы ілімге, стратиграфия, тектоника, палеография, тарихи геология, пертография, климатология, океанология, геохимия, физика, химия, т.б. ғылым нәтижелеріне сүйенеді.
Оның негізгі мақсаты:

* шөгінді жыныстарға генетикалық және фациялық талдау жасау;
* олардың бірге кездесетін табиғи топтарын (формацияларын) айыру;
* әр түрлі шөгінді жыныстар мен қазба байлықтардың жер тарихы бойынша кеңістікте таралу заңдылықтарын анықтау;
* литогенез теориясын дамыту.

Литологиялық зерттеу жұмыстарының бағыттары
-------------------------------------------

Зерттеу жұмыстары үш бағытта жүргізіледі:

* геологиялық нысандарды (тау жыныстары, геологиялдық құрылымдар) және табиғи құбылыстарды (жанартау әрекеттері, теңіз түбіндегі тұнба, гипергенез процестері, т.б.) бақылау;
* лабораториялық зерттеулер, тәжірибелік жұмыстар;
* геологиялық бақылау мен лабораториялық зерттеуден алынған деректерді қорыту, ғылыми талдау жасау.

Литологиялық жұмыс жүргізгенде тау жыныстары мен шөгінді қабаттарының құрамы, құрылымы, құрылысы, физикалық және механикалық қасиеттері, олардың орналасу ерекшеліктері, белгілі бағытта фациялық тұрғыдан өзара алмасуы, олардың арасында сақталған фауна мен флора қалдықтары, т.б. зерттеліп, жан-жақты сипаттамалары жасалынады. Жинақталған геологиялық лабораториялық деректерге ғылыми қорытынды жасағанда шөгінді тау жыныстарына фациялық және формациялық талдау жасау, салыстырмалы литологиялық зерттеу тәсілдері қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов. 2000 жыл. — 328 бет.
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. ISBN 9965-808-78-3
3. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Психогенез** (гр. *psyche* — жан, genesis — шығу тегі) — психикалық құбылыстардың дұрыс қалыптасқан және науқасқа ұшыраған көріністерінің басталуын қарастыратын ұғым. Психогенез "бұрынғы психикалық процестер кейінгі бақылаудағы көріністердің қалыптасуына міндетті түрде ықпал етеді" деген психикалық детерминизм қағидасын негізге алады. Психогенез түйіні: егер кездейсоқ, түсініксіз кейбір психикалық құбылыстардың өзін нақыштап олардың себеп-салдар желісін айқындай түссек, онда кез келген психикалық құбылыс саналы және санасыз күштердің қарым-қатынасының күрделі түйіні болып шығады. Психикалық талдаулық әдіс адамның балалық кезіндегі құбылмалы шиеленісті дұрыс түсіну, оны өзгерту мен алмастыру мүмкіндігін ашады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Зыгмунт Падлевский
**Зыгмунт Падлевский**, пол. *Zygmunt Padlewski* (4.1.1836, Кіші Чернявцы, Бердичев маңы — 15.5.1863, Плоцк) — поляк революционер-демократы. Орыс әскерінің офицері. 

1861 ж. Италиядағы поляк әскери мектебінің оқытушысы, сонан соң Париждегі «Поляк жастары» революциялық ұйымы басшыларының бірі болды. 1862 ж. поляк көтерілісшілер орталығының басшылық органы — Орталық ұлттың комитет (ОҰК) құрамына кірді, Варшаваның революцияшыл басшысы болып тағайындалды. Қарулы көтеріліс бағытын қолдады. Поляк көтерілісі (1863—1864) басталғаннан кейін Плоцкий воеводствосының әскери басшысы. 22 сәуірде тұтқынға алынып атылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,9том
«Мұхит ат-тауарих», «Жалпылама тарих» – Мұхаммед Әмин Мырза Мұхаммед Заман Бухари Суфийанидің (лақап аты – Кирак Йаракчи) тарихи шығармасы. Ол 1966 ж. Парсы тілінде жазылған, алғы сөзден және он тараудан тұрады. 1–7 тараулар дүниенің жаралуы, Адам ата, пайғамбардар, мұсылмандар заманына дейінгі патшалар мен данышпандар ғұламаларға, сегізінші тарау Шыңғысхан мен Шыңғыс әулетіне, тоғызыншы тарау әмір Темір әулетіне, ал оныншы, негізгі тарау Аштархан әулетәнен шыққан Сұбхан-Кулидің хандық құру (1680–1702) тарихына арналған. Шығармада қазақтар, Тәуке-ханның ел басқаруы жайында кейбір деректер келтірілген. «М. Ат-т-тың» түп нұсқасы қолжазба түрінде сақталған, оның Мұхаммед Рафи ахунд Хваразми Орта азиялық түрік тіліне аударылған нұсқасы бар, орыс тіліне аударылған кейбір үзінділері «Материалы по истории түркмен и Туркмении» деген жинақтың 2-томында басылған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Хардкор** (ағылш. *Hardcore Henry*) — 2015 жылғы фантастикалық фильм. Режиссері және сценарисі - Илья Найшуллер. Фильм толықтай бірінші жақтан, бас кейіпкердің көзімен түсірілген. Басты рөлдерді Шарлто Копли, Данила Козловский, Хейли Беннетт сомдады.

Сюжеті
------

Бас кейіпкер Мәскеу үстіндегі стратосферада орналасқан зертханада есінде ештеңе жоқ күйде оянады. Ол — аяқ-қолы жасанды, әскери киборг. Зертханашы қыз Эстель оған оның есімі Генри екенін және өткен өмірінде ол сол зертханашының күйеуі болғаны туралы баяндап береді. Басқа ғалымдардың сөзі бойынша, ол зертханаға ауыр халде түскенін біледі, оның сол қолы жұлынған, бас сүйегі мен сүйектері толықтай сынған. Кенет зертханаға телекинез күшіне ие альбинос-адам Акан кіріп келеді. Ол барлық ғалымдарды өлтіріп тастайды, бірақ Эстель Генриді одан құтқарып үлгереді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* "Киностан" сайтында Мұрағатталған 6 сәуірдің 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------
**Сұржон содырғы** (лат. *Prunella collaris*) - Торғайтәрізділер отрядының содырғылар тұқымдасының биологиялық түрі. Қазақстандағы содырғылардың ең ірі денелі (25-35 г) және ең биік тауларда өмір сүретін түрі.

Таралуы
-------

Қазақстан жартастары сусымалы тастармен және қарлы алаңмен алмасатын жерлерде — теңіз деңгейінен 3 000 м жоғары Тәңіртау және Жоңғар Алатауы тауларының альпілік белдеуінде мекендейді. Сұржон содырғылар қыстың едәуір бөлігін қар көп жатпайтын оңтүстік бет- кейге орын ауыстырып, биік тауларда өткізеді. Қар қалың жауған соң таудың төменгі белдеуіне төмендеп түседі.

Сипаттамасы
-----------

Торғайдан сәл үлкендеу және жерден едәуір көтеріңкі жүре алатын сұржон содырғыны сұр реңді төстен жіңішке қара сызықтармен бөлінген ақ тамағы бойынша оңай тануға болады. Дауысы қатты және әдемі, әуенінде таза құбылмалы ысқырық бар.
Аталықтар күйттеу кезеңінде жартастардан жартастарға қанатын кең жайып қалықтай жүріп, құсойнақ жасап ұшады. Ұяларын жартастардың жарығына - қиын жерлерге салады, сондықтан бұл құстардың тұқымтоптық өмір сүру дағдысы аз зерттелген. Ұяны мүктен қалың қабырғалы тостаған түрінде жасап, оған жүн төсейтіні ғана белгілі. Салындыда 3-тен 5- ке дейін көгілдір жұмыртқа болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Prunella collaris*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
Сайысқа қатысушы ат
**Конкур** (фр.  — атты жарыс) — әртүрлі кедергілерден өтетін конкур алаңында өткізілетін жарыс.

Сайыстың мақсаты.
-----------------

Қатысушылардың бірі
* 1) Кокуршылар аттың үстінде кедергілердің белгілі бір бағанымен жүріп өтеді.
* 2) Бір жарыста ерлер және әйелдер сайыса алады.
* 3) Салт атты барлық кедергілерді дұрыс ретпен өтуге және олардың бір де біреуін аударып кетпеуге тиіс.
* 4) Егер бірнеше конкуршы барлық кедергілерден сәтті өтетін болса, мұндай жағдайда жеңімпазды анықтаудың екі тәсілі бар. Не шеңберді аз уақытта жүріп өткен салт атты ұтады, не салт аттылар тағы бір айналым жасайды. Екінші жағдайда салт аттылар бұрынғыдан азырақ кедергілерден секіреді, ал ойынның өзі уақытпен жүреді.

Секіруге арналған алаң
----------------------

Конкурға арналған алаңда әртүрлі 13 кедергі болуы ықтимал. Бөренелер - аттың секіруін ұзартатын, бірінен кейін бірі орналасқан және бағандарға бекітілген екі қададан тұратын кедергілер. Су кедергісі толтырылған арықты білдіреді. Ат секіру уақытында суға тимеуге тиіс.

Шеңберден өту
-------------

Сайыс кезінде
Салт аттылар кедергілерді мұқият артта қалдыруға тиіс. Егер ат шарбақты аударып кететін болса, оның алдынан тоқтайды (бұл бас тарту деп аталады) немесе кедергінің жанынан шауып өтеді, салт атты айып ұпайларын алады. Салт атты аттан құлап қалса, жарыстан шағарылады, дұрыс жолмен жүрмесе не бастау сызығын немесе мәре сызығын кесіп кетсе, екі "бас тарту" алады.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

* Алматыкітап баспасы 2013 "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22
**Салақ, бөлек-салақ.** Қос сөз қүрамындағы бүл «*салақтың*» мағынасы тілімізде «*ұқыпсыз*» сезінің синонимі ретінде қолданылатын «*салақтан*» тіпті өзгеше. Оның «*белек*» сөзімен қосарлана айтылуының өзінде де мән бар. Дәлірек айтсақ, осы сөзбен мағыналас болуы мүмкін. Ойымыздың орынсыз емес екендігін моңғол тілдеріндегі деректер қостай түседі. моңғолша «*салах», қалмақ тілінде «*салх*» түлғалы сөздер біздің тіліміздегі «*бөліну», «*ажырау*» сияқты үғьімдар орнына жұмсалады. Бұл деректер тіліміздегі қос сөздің екінші сыңары — «*салақ*» төркіні моңғол тобындағы тілдерден екендігін ашса, мағынасы—«*бөлек*» сөзімен сәйкестігін аңғартады. Деректің осы түрін еске алсақ, «*бөлек-салақ*» деген қос сезіміздің мағынасы —«*бөлек-бөлек»-пен бірдей.*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Зума жартасы 
**Зума жартасы** - Нигерия астанасынан 55 шақырым жерде, Абуджа мен Кадун қалаларын байланыстырып тұрған жол сағасында орналасқан. Ол - елдің географиялық орталығы. Зума - Нигерияның дазықты даласындағы ең әйгілі таулардың бірі. Биіктігі - 725 метр, өзі 1 шақырымға созылып жатыр. Оның жарқабақты қабырғалары жаңбыр суына жырымдалып, өзгеше күйге түскен. Жергілікті тұрғындар Зума жартасында оның үстіне шыққысы келетіндерді жақтырмайтын, жұмбақ күш иесі бар деп сенеді. Ол тек шыққан адамға ғана емес, халыққа да қаһарын төгеді деген сенім қалыптасқан. Зума атауы арабтың «зулема» - яғни, «әлем» деген сөзінен шыққан. Оның қастерленетіні сондай, Нигерияның ұлттық валютасында суреті бейнеленген.
**Тобылғы** (Spіraea) – раушангүлдiлер тұқымдасына жататын көп жылдық бұта. Қазақстандағы далалы, таулы жерлерде өсетін 10 түрі бар. 

  

Биіктігі 15 – 200 см. Сабағы түзу. Жапырағы қауырсын тәрізденіп тілімделген, жиектері ара тісті иректелген немесе бүтін болады. Гүлі қос жынысты, аталығының саны 10, аналығы – 5, ақ түсті, хош иісті. Гүлдері қалқанша, шатырша, сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс салады. Жемісі – қабаттасқан жапырақша. Тобылғыны әсемдік үшін өсіреді. Балды өсімдік, жақсы мал азығы. Құм тоқтату үшін үй шаруашылығында пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том
**Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов** 1965 жылы 13 қазанда Павлодар облысының Ертіс қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Шәріпов Кәрім (1934 жылы туған), зейнеткер, кеңшар бөлімшесінің бастығы қызметін атқарған. Анасы - Әбдірахманова Ағиша Құсайынқызы (1937 жылы туған), зейнеткер, кеңшар жұмысшысы болған.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1990) заңгер мамандығы бойынша; М.Қ. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің экономика факультетін (2006) экономика бакалавры дәрежесімен бітірген.

Қазақ, орыс және неміс (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі.

1988 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетінде комсомол котитетінің хатшысы. 1990 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің әкімшілік құқық кафедрасының ассистенті. 1992 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының жене Министрлер кабинетінің азаматтық және рақымшылық жасау жөніндегі бөлімінің референті. 1995 жылдың наурыз айынан - Қазақстан Республикасының Президенті Аппаратында рақымшылық жасау бөлімінің аға референті. 1995 жылдың маусым айынан Алматы қаласы Фрунзе аудандық сотының судьясы. 199.. жылдан - Апматы қаласы Медеу аудандық сотының судьясы. 2007 жылдан - Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының төрағасы. 2008 жылдан Маңғыстау облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы. 2010 жылдың ақпан айынан бері - Маңғыстау облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы.

* Діни көзқарасы - «Барлық конфессияларға толерантты көзқарастамын».
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан әлемнің неғұрлым бәсекеге қабілетті 50 елінің қатарына қосылатындығына сенімдімін».
* Хоббиі - балық аулау.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, тарихи романдар, детективтер. Үйленген.

Жұбайы - Арыстанова Райхан Өсімбайқызы (1968 жылы туған), жеке кесіпкер. Қызы - Шәріпова Әсел Нұрсерікқызы (1988 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Литостатикалық тепе-теңдік**. Жер қойнауының кез-келген нүктесіндегі қысым мөлшері сол нүкте деңгейінің үстіне орналасқан таужыныстар бағанының салмағымен анықталатындығынан туындайтын қатты жер болмысының немесе оның жекелеген бөліктерінің өзіндік жағдайы. Литостатикалық тепе-теңдік түсінігі негізінде жер қойнауының нақтылы тереңдіктеріндегі қысым мөлшерін есептеп шығаруға болады. Литостатикалық тепе-теңдік түсінігінің физикалық мәні гравитациялық сығымдау күші жер қойнауының әрбір нүктесінде өзіне сәйкес келетін кысым мөлшерімен теңдеседі деген тұжырымға саяды. Бұл тұжырым қатты жер болмысының статикалық жағдайында ғана дұрыс деп есептелінеді. Алайда планета қойнауларында сан түрлі процестер болып жататындығы белгілі, ал мұның өзі Жер планетасының статикалық жүйе емес, динамикалық жүйе екендігін дәлелдейді. Сондықтан да аталған процестерді зерттеу барысында Литостатикалық тепе-теңдік зандылығына негізделген есептеулерді қолдану мүмкіндігі шектеулі болатындығы түсінікті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Скрайн Френсис** (туған-өлген жылы белгісіз) — ағылшын тарихшысы. 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі Ресейдің Орта Азияны жаулап алу тарихын зерттеумен айналысқан. Оның еңбектерінде Түркістан халықтарының азаттық қозғалысы мәселесіне де ерекше мән берілген. Скрайн Френсис патшалық Ресейдің басқыншылық саясаты Түркістанның жағдайын құлдыратып жібергенін сол тұстағы нақтылы мәліметтермен негіздеп, орыстардың Азияға өркениет жетістігін алып келгендігін теріске шығарады.

Әдебиеттер
----------

Ресейдің ұлғаюы 1815 - 1900 ж. Лондон, 1903ж (ағылш. *The Expansіon of Russіa 1815 — 1900, London, 1903* )

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Мырғалымсай жер асты су кен орны** - Түркістан облысы Түркістан қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде, Кіші Қаратау жотасының оңтүстік-батыс беткейінен бастау алатын Байалдыр және Біресек өзендері аралығында орналасқан. Кентау қаласын шаруашылықтық, ауыз су және техикалық сулармен қамтамасыз етуге байланысты барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны тас көмір кезеңінің жарықшақты-карстты-әктасты және девон жүйесінің шөгінділерінде шоғырланған.

Сипаты
------

Мырғалымсай жер асты су кен орнының жер астындағы пайдаланылатын су қоры бірнеше рет (1953, 1963, 1965 және 1990 жылдары) қайта тексерілген. Кен орны 1948 жылдан игерілуде. Шахтадағы сутіректің жиынтық мөлшері тәулігіне 203,15 мың м3.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Скотт Фрэнсис Мактоминей** (ағылш. *Scott Francis McTominay*; 8 желтоқсан 1996 жыл, Ланкастер, Англия) — шотландиялық футболшы, Шотландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Манчестер Юнайтед" клубының түлегі. 2017 жылы негізгі құрамға қабылданды. 7 мамыр күні "Арсеналға" қарсы премьер лига матчында Хуан Матаның орнына алаңға шықты.

2017 жылы 20 қазан күні клубпен жаңа келісім шарт жасасты, онысы 2021 жылға дейін.

### Ұлттық құрама

Скоттың Англия құрамасында да ойнауға мүмкіндігі болды. Бірақ 2018 жылы Шотландия құрамасын таңдады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Scott McTominay  (ағыл.).  *PremierLeague.com*.

Сілтемелер
----------

* Профилі  (ағыл.)
* Профилі  (ағыл.)
**Скребнилер немесе Тікенбас құрттар** (лат. *Acanthocephala*) — балықтардың, құстардың, сүтқоректілердің ащы ішегінде паразиттік тіршілік ететін тікенекбас құрттар; өзі аттас типтің жалғыз класы.

Сипаттамасы
-----------

*Corynosoma wegeneri* тікенбас құрт аталығы құрылысының схемасы. 1 — бізтұмсық; 2 — лемнискилер, 3 — бізтұмсықты қынап, 4 — жүйке түйіні, 5 — лигамент, 6 — ұрық сақтайтын бөлімдер, 7 — цементтік без.
500-ден астам түрі бар. Дене тұрқы цилиндр не ұршық тәрізді, ұзындығы 1,5 мм-ден 40 мм-ге дейін, ал ірілері 65 см-дей болады. Денесі тұмсық пен тұлғадан тұрады. Тұмсығында бірнеше қатар, кері қайырылған ілмешектері бар. Осы ілмешектерімен иесінің ішегіне қадалып бекінеді. Денесінің сыртын жұқа кутикула қабаты жапқан, оның астында гиподерма қабаты болады. Гиподерманың қалың жерінде гликоген қоры жиналатын ірі ядролары орналасады. Скребнилерде алғашқы дене қуысы (схизоцель) жақсы дамыған. Иесінің ішегінде паразиттік тіршілік етуіне байланысты ас қорыту жүйесі жойылған. Қорытылған қоректі дене жабыны арқылы сіңіреді. Жүйке жүйесі қарапайым. Ми ганглиясы тұмсық қынабына еніп жатады, одан жұқа жүйке талшықтары алға тұмсыққа қарай, екі бүйір жүйке бағанасы артқы бөліміне қарай бағытталған. Сезім мүшелерінен тек екі кішкене сезгіш бүртіктер бар. Тыныс алу және қан айналу жүйесі болмайды. Зәр шығару жүйесі — протонефридиялы. Жыныс мүшелері жұп болады.

Паразиттың дамуы
----------------

*Moniliformis moniliformis* тікенбас құртының тіршілік кезеңі схемасы. Нормада түпкілікті қожайыны ретінде кеміргіштер саналады, алайда адам аралық қожайынды - жəндікті жесе, ол оны өзіне жұқтырып алуы мүмкін
Дамуы әдетте метаморфозбен және иесін алмастыру жолымен өтеді. Ұрықтанған жұмыртқалар нәжіспен бірге сыртқа шығарылады да, одан әрі даму үшін аралық иесінің денесіне түседі. Аралық иесі - моллюскілер, шаян тәріздестер, бунақденелілер. Аралық иесінің ішегіне түскен жұмыртқадан дернәсіл дамиды. Ол ішекті тесіп, дене қуысына өтіп, сол жерде ересек түрге айналады. Осындай метаморфоздан кейін скребнидің тұмсығы тұмсық қынабына тартылып, денесі дөңгелектеніп, сырты қабыршақпен оранып, капсулаға айналады. Осы күйінде көп жылдар бойы тіршілігін жоймайды. Мұның ақырғы күйіндегі личинкасы - акантелла омыртқалы жануарлар организміне түскенде тез өседі, дамиді.

Паразиттың зияны
----------------

Скребни мал, балық және құс шаруашылығына үлкен зиян келтіріп, олардың өнімділігін азайтады. Жануарларда акантоцефалез ауруын тудырады. Кейде адамның ішегінде де паразиттік тіршілік етеді. Балықты помфоринхоз, эхиноринхоз, үйректі полиморфоз, филиколлез, шошқаны макраканторинхоз сияқты қауіпті ауруларға шалдықтырады.

Отрядтары
---------

* *Palaeacanthocephala*.

* *Archіacanthocephala*

.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы. 256 б.
2. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы. 256 б.
3. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
4. ↑  Дәуітбаева К.Ә. Омыртқасыздар зоологиясы, 1-кітап, А. 2004.
Гиза пирамиданың көрінісі. Солдан оңға: Менкора, Хефрен және Хеопс пирамидалар. Алдыңғы үш шағын пирамидалар Менкаур пирамида - серіктерінің пирамидалары бар.
**Мысыр пирамидалары** — Мысыр жерінде орналасқан ежелгі пирамидалар кешені. Осынау зор тас құрылыстар Ежелгі Египет перғауындарының сағанасы болып саналады. Сағаналар осыдан 5-мың жыл бұрын салынған.

Ең үлкен пирамида Хеопс перғауынның әмірімен тұрғызылған. 

Оның биіктігі – 147 м. 

Ежелгі грек тарихшысы Геродоттың жазбасында пирамиданы 100 мың адам 20 жыл бойы салғандығы айтылады. 

Пирамидалардың салынуы, құрылысы жөнінде айтылған пікірлер сан алуан. Дегенмен аптапты Египет аспаны астында мыңдаған құл тас қарумен дәу тастарды бөліп алып, оны құрылыс орнына арқанмен сүйретіп жеткізген, пирамида биіктеген сайын тас блоктарды қолмен жоғары көтерген деген пікірлер басым. 

Алып құрылыстар осы күнге дейін көрушісін қайран қалдырады. Осы пирамидалар Әлемнің жеті кереметінің біріне кіреді.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлемнің жеті кереметі |
| --- |
|  |
| 

Мысыр пирамидалары ·
Семирамида аспалы бағы ·
Зевстің алтын мүсіні ·
Артемида ғибадатханасы ·
Галикарнастағы кесене ·
Гелиостың мүсіні ·
Александрия шамшырағы
 |

 |
Буркини киген әйел
**Буркини** (бурка + бикини, сонымен қатар **бодикини**) — мұсылман әйелдерге арналған суда шомылатын киім. 100 % полиэстерден жасалады.. Екі бөліктен тұратын киімнің басты жабатын капюшонының арқасында шариғаттың талаптарына сай болып келеді. Тігісіне қарай, буркини пижамаға жақын келеді және әйел адамның табаны, алақаны және бетінен басқасын жауып тұрады. Жүзумен ғана емес, сонымен қатар басқа да спорт түрлерімен айналысуға арналған нұсқалары бар.

Тағы қараңыз
------------

* Хиджаб

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Марина Тумовская.* Бикини и буркини – разные цвета одной радуги.  Beauty Women (16 ақпан 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 қазан 2012. Тексерілді, 22 қыркүйек 2012.
**Тобаяқ Бакытжан** — 1953 жылдын 21 сәурінде Алматы облысы, Гвардия ауданы, Бостан ауылында дүниеге кел-ген.. Қазақ политехникалық институтында, Қазақ мемлекеттік университетінде, Қазақ ғылыми техникалық ақпарат институтының экономикалық курсында білім алған. Энергетика ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын бітірген.

Еңбек жолын Өскемен ЖЭО-да слесарьлық жұмыстан бастаған. "Қазтехэнерго" кәсіпорнында инженер, Энергетика министрлігінде аға инженер, ТашИИТ филиалының оқытушысы, Энергетика ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері, Қазақ энциклопедиясының ғылыми редакторы, "Білім және еңбек" ("Зерде") журналының бөлім меңгерушісі, "Халық кеңесі" газетінің бөлім меңгерушісі, "Таң" телекомпаниясының коментаторы, ҚР Қаржы министрлігінің бөлім бастығы, "Қаржы-Қаражат" журналының арнаулы тілшісі, ҚР Кәсіпорындарды қайта уйымдастыру агенттігінің бөлім бастығы, ҚазТАГ ре-дакторы, "Хабар" агенттігінің редак-торы, Қазақ мемлекеттік Басқару академиясы журналының жауапты редакторы, Алматы қалалық әкімшілігі Тіл басқармасының бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. 

Қазір ұлттық "КЕГОК" энергетикалық компания сында бөлім бастығы.

"Бостан", "Металдар құпиясы", "Егемен елдің экономикасы", "Сонар", "Адамзат тірлікті дәулет білмек...", "Құланиек", "Алматы көшелері", "Күреңібел" атты кітаптардың авторы.

  

ҚР Журналистер одағының Ә.Бөкейханов және академик С.Бәйішев атындағы сыйлықтарының иегері, ақындардың халықаралық Түрік фестивалінің, жастардың республикалық "Жігер" фестивалінің лауреаты. Алматы облысы, Кербұлақ ауданының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Футболдан Қазақстан екінші лигасы** — Қазақстандағы үшінші деңгейдегі (Премьер-Лига мен Бірінші лигадан кейінгі) футбол чемпионаты. 2007 жылдан бері өткізіліп келеді.

Тарихы
------

2007 жылға дейін Қазақстанда екі лига ғана болды. Бірақ кейінгі жылдары бірінші лигаға қатысушылар тым көбейіп кетті де, тағы бір лига ашу жоспарланып, екінші лига құру идеясы жүзеге асты.

2007-12 жылдары *Футболдан Қазақстан әуесқой лигасы* ойнатылды. Онда аймақтарға бөлініп ойнатылды.

2007 жылы "Іле-Сәулет" жеңімпаз атанды. 2008, 2009 жылдары жарыс өткізілген жоқ. 2010 жылы қайта жаңғыртылып, Тараздың СКА клубы озып шықты. 2011, 12 жылдары Өскеменнің "Меркурий", Атакенттің "Мақтарал" клубтары жеңімпаз болды.

2013 жылдан бастап кәсіпқой лига деген мәртебе берілді де, "Екінші лига" деген атау алды. Турнир жеңімпазы бірінші лигаға жолдама алатын болды. Сондай-ақ бірінші лигада төменгі орында қалғандар екінші лигада ойнайтын болды.

2013 жылы Шымкенттің ЗСМК клубы кәсіпқой лиганың тұңғыш чемпион атанды.

Кейінгі жылдары тиісінше Қызылорданың "Байқоңыр", Астананың "Прогресс КЗ", Алматының "Қайрат-21", Өскеменнің "Алтай", Астананың "Астана Ж" клубтары жеңімпаз атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 24 тамыздың 2013 жылы.

Сілтемелер
----------

* ФФК сайтында Мұрағатталған 11 наурыздың 2013 жылы.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан екінші Лигасы |
| --- |
|  |
| 

2007 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 • *2023*
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Футболы |
| --- |
|  |
| Қазақстан футбол федерациясы |
|  |
| Ұлттық құрама | 
Қазақстан құрамасы • Жастар құрамасы |
|  |
| Қазақстан Лигасы | 
Премьер Лига • Бірінші лига • Екінші лига |
|  |
| Кубоктар | 
Футболдан Қазақстан Кубогы • Футболдан Қазақстан Суперкубогы |
|  |
| Клубтар • Стадиондар • Жылдың үздік ойыншысы • Еурокубок |

 |