Висмут *Ві*
**Висмут** (лат. *Wіsmuthum*; **Ві**) — элементтердің периодтық жүйесінің V тобындағы хим. элемент, ат. н. 83, ат. м. 208,980. Бір ғана тұрақты изотопы (208Ві) бар. Қосылыстарында 2, 3 және 5 валентті. 

Күміс түсті ақ металл, морт сынғыш, оңай ұнтақталады, тығызд. 9,8 г/см.

Орта ғасырда висмут тәжірибе кезінде алхимиктерді жиі қолданған. Кенді өндіруші шахтерлер оны tectum argenti деп атады, бұл "күміс өндірісі" дегенді білдіреді, сонымен бірге олар висмут жартылай күміс болды деп санайды.

Висмут тек Еуропада ғана қолданылған жоқ. Инки висмут суық қаруды жасау процесінде қолданды,оның қылышынан [қайнар көзі 249 күн көрсетілмеген] ерекше сұлулығымен ерекшеленді, ал олардың жылтырауы висмут оксидінің жұқа пленкасының металл бетінде пайда болуының салдары болып табылатын Радуга тотығуынан туындады.

Алайда висмут дербес элементке жатқызылмаған, және ол қорғасынның, сурьманың немесе қалайының бір түрі деп санайды. Висмут туралы алғаш рет 1546 жылы неміс минералогы мен Металлург Георгиус Агриколаның еңбектерінде айтылады. 1739-да неміс химигі И. Г. Поттом висмут әлі де жеке химиялық элемент болып табылатыны анықталды. Берцелиус швед химигі 80 жылдан кейін бірінші рет химиялық номенклатураға BI элементінің рәмізін енгізді.

Тарихы
------

Орта ғасырларда висмутты алхимиктер тәжірибелер кезінде жиі қолданған. Кенді өндірген кеншілер оны «күміс төбе» дегенді білдіретін tectum argenti деп атаған және олар висмуттың жартылай күміс екеніне сенген.

Висмут тек Еуропада ғана қолданылған жоқ. Инктер висмутты қырлы қару жасау процесінде пайдаланған, өйткені оның қылыштары ерекше сұлулығымен ерекшеленді және олардың жарқырауы жұқа қабықшаның пайда болуының салдары болып табылатын иридесценттік тотығудан туындады. металл бетіндегі висмут оксиді.

Дегенмен, висмут тәуелсіз элемент ретінде жіктелмеді және ол қорғасын, сурьма немесе қалайы түрі деп есептелді. Висмут туралы алғаш рет 1546 жылы неміс минералогы және металлургы Георгий Агрикола еңбектерінде айтылған. 1739 жылы неміс химигі И.Г.Потт висмут әлі де жеке химиялық элемент екенін анықтады. 80 жылдан кейін швед химигі Берцелиус алғаш рет химиялық номенклатураға Би элементінің таңбасын енгізді.

| Менделеев құрастырған химиялық элементтердің периодтық кестесі |
| --- |
|  | 1 | 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сілтілік металдар |  Сілтілік жер металдар  | Лантаноидтар | Актиноидтар | Ауыр металдар | Басқа металдар | Металлоидтар | Басқа бейметалдар | Галогендер | Инертті газдар |

 |