recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Көз алдында тұратын нүктелер мен «шыбын» тәрізді елестер.** Кейде қарт адамдар биік тұрған ашық түсті затқа қараған кезде (қабырғаға, аспанға қарағанда) көз алдарында қозғалып жүретін ұсақ нүктелер пайда болатынын айтады. Бұл нүктелер көз қозғалған кезде қозғалады және ұсақ шыбын сияқты елестейді. Бұлар, әдетте, қауіпті емес және арнайы ем қолдануды қажет етпейді. Бірақ олардың саны кенеттен көбейіп, қапталдан көру нашарласа (көру, торының белінуі) онда операция жасауға тура келуі мүмкін. мұндай жағдайда жедел түрде дәрігерге көрініңіз.

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
**Феликс Фор** (фр. , толық есімі Франсуа-Феликс Фор) (30 қаңтар 1841 жылы, Париж, — 16 ақпан 1899 жылы, Париж) — француз қайраткері, Франция президенті 1899 жылдары).

Саудагер
--------

Париждегі кішкене шеберхана бастығының баласы болатын; Бове қаласында сауда - саттық туралы білім алды, сосын көптеген сауда орталықтарында жұмыс істеген, өзінің саудаға деген ықыласын тапқан, өзі тез бай болып Гаврде арнайы жеке фирма ашқан, Оңтүстік Америкамен, Германиямен және т.б. 1870 жылдың тамызында Гавр қаласының басшыларының бірі болды, ал 4 қыркүйек  — әкімнің көмекшісі; бұл жұмыста Гавр қаласының қорғанысын күшейтті, сосын арнайы жасақтар құрды, соның арқасында соғысқа да қатысты; Гамбеттың айтқанымен жүрді Англияға қару жарақ сатып алу үшін.

Дереккөздер
-----------

Орысша уикипедия
Көзілдірікті аюдың мекендейтін ареалы
**Көзілдірікті аю**, (лат. *Tremarctos ornatus*)  - аю тұқымдастардың жыртқыш сүткөректі аңы. Көзілдірікті аю немесе Анд аюы – Оңтүстік Америкада кездесетін жалғыз аю. Бұлар – ең кішкентай аюлардың бірі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Бұл сабалақ жүнді аңның дене тұрқы 50—180 см, құйрығы — 7—10 см, бойы 75—80 см; салмағы 70 кг дейін (ұрғашысы), 140 кг дейін (еркегі).

Түсі қара немесе қоңыр-қара. Көзінің айналасында ақшыл немесе сарғыш дөңгелек дақтар бар, сол бебепті - көзілдірікті деп атайды.

Биік пальмалардың басына жылдам өрмелеп шыға алатын ептілігі бар. Жапырақтарды жұлып жерге тастай береді, соңынан өзі түсіп жейді. Жемістерді, өсімдік тамырларын, жас бұтақшаларды жақсы көреді.

Таралуы
-------

Оңтүстік Америкадағы таулы ормандар (биіктігі 3000 м) мен үстірттерді мекендейді. Ареалына Венесуэланың батысы, Эквадор, Колумбия, Перу, Боливия шығысы және Панама.

Статусы
-------

Халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие,96 бет
2. ↑  Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727

.
**"Бірлік"** — 1914 жылы Омбы қаласында құрылған қазақ жастарының ұйымы. 

Оның мүшелері қатарында А.Сейітов, М.Сейітов, М.Жұмабаев, С.Садуақасов, А.Баржақсин, Ш.Әлжанов, Б.Байділдин, А.Сейдалин, Қ.Кемеңгеров, Ғ.Тоғжанов, Д.Әділов, О.Темірбеков, т.б. болды. "Бірлік" ұйымы өзінің алдына қазақ халқының мәдениетін, өнерін, әдебиетін көтеру арқылы оның ұлттық санасымен сезімін оятуды мақсат етіп қойды. Осы мақсатқа жету үшін ауыз әдебиеті үлгілерін жинап, оларды бастырып шығаруды, ауыл мектептерін оқулықтармен қамтамасыз етуді, қаражатқа мұқтаж оқушыларға көмек ұйымдастыруды қолға алды. 1916 жылы "Балапан" атты қолжазба журнал шығарды. 1917 жылы 1 — 4 қазан аралығында ұйымның кеңейтілген жиналысы өтіп, онда ұйым мүшелері Алаш партиясына қолдау көрсететіндіктерін білдіріп, халық арасында оның бағдарламасын насихаттауды өз мойнына алды. Дегенмен оның мүшелері арасында Әлжанов секілді "Үш жүз" партиясын қолдағандар да болды. 

"Бірлік" ұйымы мүшелері 1918 жылы барлық қазақ жастарын біріктіру үшін құрылған "Жас азамат" ұйымының құрамына енді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Феликс Яковлевич Суркис** (бүркеншік есімі – Феликс Дымов) ─ орыс, кеңес жазушысы.

1937 жылы 8 қазанда Ленинград қаласында дүниеге келген. 

1955 жылы Ленинград әскери-механика институтына оқуға түседі. 

1989 жылдан бастап баспа қызметімен айналысып, «Лицей» баспасын басқарады. 

1970 жылдан бастап кәсіби жазушы. 1968 жылы алғашқы *«Загадочная гравюра»* әңгімесі «Байкал» журналында жарияланады. 

2000 жылдан бастап «Гитара Времени: Антология авторской песни» кітап жобасының бас редакторы. Ф. Дымовтың 15-ке жуық кітабы жарық көріп, болгар, украин, чех және тағы басқа тілдерге аударылған.

Шығармалары
-----------

### Әңгімелері

* «Загадочная гравюра»
* «Сердце плато»
* «Лицо»
* «В купе»
* «Ссора»
* «Сова»
* «Авария»
* «Нулевой паритет»
* «Наава»

### Повестері

* «Аленкин астероид»,
* «Прогулка»,
* «Где ты нужен»,
* «Салют, воронята!»

### Романы

* «Шесть дней»

Дереккөздер
-----------
Мысырдағы ұл мен қыз егін жинауда
**Феллах** (араб.: فلاح‎‎ «айдаушы, егінші»; көп. т **феллахин** فلاحين‎) — Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс елдеріндегі шаруа. Ислам дінінің таралуы кезінде бұл термин араб жаулап алушыларын, әдетте көшпенділерді (бәдеуилер), басып алынған территориялардағы жергілікті ауыл тұрғындарынан (фатхтар), мысалы, Таяу Шығыстағы копттар немесе арамей/сириялықтарды сияқты айыру үшін пайдаланылды.

Мысырды арабтар жаулап алғаннан кейін жеті ғасыр ішінде әлеуметтік иерархия қалыптасты, онда исламды қабылдаған мысырлықтар мауали (араб.: موالي‎) мәртебесіне ие болды, басқаша айтқанда, билеуші араб элитасына жақын, ал христиан болып қалған копттар салық төлейтін дәрежесі төмен - зимми (араб.: ذمي‎‎) болып қалды. Араб азшылығының артықшылықтары жаңа тарихта араб бәдеуи тайпаларының қалдықтары мысырлық феллахтармен көршілес тұрып жатқан жаңа тарих кезінде өзгертілген түрде ауылдық жерде сақталды.

Үш феллах (фр. ), *Шарль Глейр*, 1835
Мысыр халқының 60% құрайтын феллахтар ежелгі ата-бабалары сияқты сазды үйлерде бай емес өмірлерін жалғастырды. XX ғасырдың басында олардың үлесі қалаларға феллахтардың көп ағынымен қатар жүрген урбанизация үрдісі басталғанға дейін Мысыр халқының жалпы санында біршама жоғары болды. 1927 жылы Антрополог Винифред Блэкман, «Жоғарғы Мысырдағы феллахтар» кітабының авторы, Жоғарғы Мысырдағы егіншілердің өміріне этнографиялық зерттеулер жүргізіп, феллахтар мен ежелгі мысырлықтар арасындағы мәдениет, дін және салт-дәстүр саласындағы елеулі байланыс туралы қорытынды жасады.

Добрұжада феллахтар
-------------------

19 ғасырда Осман империясы Османлы Сириясындан Добрұжаға (Румыния мен Болгария) феллахтар кетірді. Олар уақытпен оңда жасаған Мұсылмандар мен (Түріктер немесе Татарлар мен) ассимиляцияға түсті.

Тағы қараңыз
------------

* Диқан

Әдебиет
-------

* Велерс Ж. Крестьяне Сирии и Ливана = Paysans de Syrie et du Proche-Orient / Жак Велерс; Сокр. пер. с франц. Я. И. Серебрянского; Вступ. ст. А. П. Орешникова. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1952. — 336, [16] с.
* Айру А. Феллахи Египта / Пер. с франц. В. В. Волковой и Г. Д. Кулагина; Худож. И. Д. Кричевский. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1954. — 180 с.
* Бобровников В. О. Современный мир глазами феллаха: Северная Африка XIX-XX вв.: Судьба традиционного мусульманского крестьянства Северной Африки. — М.: ИВ РАН, 1998. — 160 с. — 250 экз. — ISBN 5-89282-067-X.
* Васильев Алексей. Крестьяне и бедуины // Вокруг света. 1986. № 7, 8.
* Абд ар-Рахман аш-Шаркави. Феллах : Роман / Пер. с араб. Л. Медведко и В. Шагаля; Предисл. Е. Примакова. — М.: Прогресс, 1973. — 224 с.



1. ↑  George Grigore. "Muslims in Romania", ISIM Newsletter (International Institute for the Study of Islam in the Modern World) no. 3, Leiden. 1999: 34.
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Федоров ауданы, Жаркөл селосының "Жиентай қажы" мешіті

Жиентай қажы мешіті
-------------------

Федоров аудандық «Жиентай қажы» атындағы мешіттің сипаттамасы:
Федоровка селосы, Пушкин көшесі, 44 үй.
Бұрынғы «Ветаптека »ғимаратын мешітке бейімдеген-1996 жылы.
Мешіт жерінің жалпы көлемі ауласымен бірге: ұзындығы 80 метр, ені 40 метр.
Мешіт ғимаратының жалпы көлемі 20м х20 метр. 100 адамдық ,екі бөлме.
Мешіт ғимаратының биіктігі 2,5 метр, формасы тең төрт бұрышты, өрнектелмеген, сәулетті ерекшелігі жоқ. Мешіттің ішінде кілем, көрпешелер төселген.
Мешіттің күмбезі төбенің ортасында ,биіктігі 3 метр, төрт бұрышында төрт мұнара.Әрқайсының биіктіктері 1,2 метр. Күмбез мұнаралардың төбелерінде –ай орнатылған. Мешіт аумағындағы қосалқы ғимараттар кірпіштен жасаған автомашиналардың гараждары. Ұзындығы-20 метр, ені-6 метр.
Екі сырт көрінісі, үш ішкі көрінісі түсірілген суреттер жіберіліп отыр. Сырттарында жазылуы.

Сілтеме
-------
Феличе Пеллегрини 
**Феличе Пеллегрини**— 1774 жылы Турин қаласында туылып, 1832 жылы Парижде қайтыс болған италиан сазгер және әнші. 

Туриндағы кафедралды шіркеуде хорда өлең айтып, Бернардо Оттани атты собор музыка жетекшісінде оқыған. 1795 жылы алғаш рет Ливороно театрында шығады. Италияның көпшілік сценаларында өнерін көрсетті. 1809 жылы Пармада бас ер адам рөлін Фердинандо Паэроның «Агнесса» атты операсында ойнаған. 1828 - 1829 жылдар арасында Лондонда өлең атып жүрген. Өмірінің соңғы жылдары Парижге келіп, Париж консерваториясында вокалды үйреткен. Бірнеше ариялардың авторы.

Дереккөздер
-----------
**Жиенқұлова атындағы көше**. Көшеге қазақтың би өнерінің негізін қалаған талантты өнерпаз, биші, тәлімгер, Қазақстанның
халық әртісі - Шара Баймолдақызы Жиенқұлованың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен
Алматы қаласы әкімінің 04.04.2001 №201 қаулысы) берілген. Жиенқұлова Шара Баймолдақызы
(1912-1991) Алматы қаласында дүниеге келген. Ол Қазақстанның мемлекеттік ән-би ансамблінің
жетекшісі, Алматы хореографиялық училищесінің директоры болған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атаулары: Кирпичнозаводская; 10-шы көше.
Көшенің ұзындығы - 850 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Көз аккомодациясы** (лат. Accomodatio - бейімделу ) – көздің әр түрлі қашықтықтағы заттарды анық көруге бейімделуі. Көз аккомадациясында көз қатар түскен сәулелердің бағытын өзгертеді. Бұл құбылыс көз бұршағы пішінінің өзгеруімен байланысты. Көз бұршығы көз алмасында арнайы сіңірлер арқылы бекілген. Егер көз бұлшық еттері жиырылса, сіңірлер босаңсиды да, көз бұршағының дөңестігі ұлғайып, заттан шыққан сәулелердің бағыты күшті өзгереді. Адамның жасы ұлғайған сайын, әсіресе 40-тан асқаннан кейін,көз бұршағының пішінін өзгертетін еттердің жиырылғыштығы кеміп, көз дөңестігін үлкейту және кішірейту қасиеті нашарлайды, яғни көздің көздің аккомадациялық күші әлсірейді. Жасы 40-тан асқан кейбір адамдар жақыннан оқығанда,әріптер бұлдырап анық көрінбейді, сондықтан өзінен алыстатып ұстап оқиды; көп оқыса көзі талып, көз түбі ауырады, инені сабақтай алмайды. Мұны *алыстан көрушілік* деп атайды. Мұндай адамдар дөңес линзалы көзілдірік киюі қажет.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 6том, 5бет.
**Көзенкөл** – Күршім жотасының батыс сілеміндегі ағынсыз көл.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Бурабай ауылынан оңтүстікке қарай 10 км-дей жерде.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 369 м биіктікте жатыр. Аумағы 1,4 км2, ұзындығы 2 км, енді жері 1 км. Ең терең жері 6,6 м. Су жиналатын алабы 45 км2. Химиялық құрамы жағынан гидрокарбанаттар классы, натрийі топқа жатады. Суы ащы, аздап сілтілі, кермек татиды. Құрамында фтор, бор және бром кездеседі. Тасыған өзен және жер асты суларымен толысады.

Өсімдігі
--------

Көл жағалауында бетеге, қара жусан, қараған, арасында итмұрын, бозқараған, тобылғы кездеседі. Жағалауына үйрек ұя салады, ондатра мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. 2014 - 399 бет
**Космологиялық қызыл ығысу** — галактиканың барлық алыс көздерінде байқалатын, олардың бір-бірінен, әсіресе біздің галактикадан динамикалы алыстауымен, не Метагалактиканың стационарсыздығымен түсіндірілетін сәулелену жиілігінің азаюы.
Галактикалардың қызыл ығысуын алғаш 1912-1914 жылдарда байқаған америкалық астроном Весто Слайфер болды; Эдвин Хаббл алыстағы галактикалардың қызыл ығысуы жақындарға қарағанда үлкенірек болатынын және арақашықтыққа пропорционал өсетінін 1929 жылы ашты. (Қызыл ығысу заңы не Хаббл заңы).

Дереккөздер
-----------

* Космология Мұрағатталған 31 наурыздың 2022 жылы.
* Парадоксы Большого взрыва
* G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
### Қажу синдромы

Соңғы уақытта медицинада жаңа аурудың пайда болғаны туралы жаңалық ашылды. Бұл ауру өте қауіпті, жұқпалы әрі жазылмайды. Бұны дәрігерлер синдром деп атады – созылмалы қажу синдромы. Созылмалы қажу синдромын анықтау және емдеу ерте заманнан-ақ, дәлірек айтсақ, дәстүрлі халық медицинасы пайда бола бастағаннан-ақ белгілі. Ауруды анықтау бір минуттан аспайды, ал емдеу 15 минуттан бір сағатқа дейін (1-3 емдік шара немесе емдік сеанс). Бұны синдром деп қазіргі медицина атаса, халық ішінде бұл бұрыннан белгілі – теріс биоэнергетика немесе көз тию, дуа немесе басқа да теріс әсерлер, кейіннен бұларға "зомби" – деген атау да қосылды. Егер бұл аурулардың вирустық табиғатына келетін болсақ, ол ерекше вирус: ол тыныс алу органдары арқылы да, ас қорыту органдары арқылы да, қанмен де берілмейді, алайда оның салдары адам өмірінің түрлі органдары мен жүйелерін бұзады. Көз тию, дуаға адамдар ғана емес, жан-жануарлар да, пәтерлер де, ағаштар да, қалалардың тұтастай аудандары да, жекелеген аумақтар да ұшырай алады. Бұл вирустың табиғаты – биоэнергетикалық, ал оның көзі – адам, бұл адам вирусты адамдарға да, жануарларға да, табиғатқа да, біз айтқандардың бәріне де жұқтыра алады. Бұл вирус саналы түрде де, санадан тыс та берілуі мүмкін. Одан энергетикалық түрде қорғануға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Денсаулықты жақсарту тәсілдерінің жолдары. Қазақстан халық емшілері қауымдастығының «Шалкөде» баспасы. Издательство «Шалкөде» при АНЦК 050060, г. Алматы ул.Радостовца 191
**Рахметолла Шәрепиденұлы Ерқасов** (1948 жылы туған, Павлодар облысы, Успен ауданы, Успенка ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1992), профессор (1993).   

  

ҚазМУ-дың химия факультетін (1971, қазіргі ҚазҰУ) және аспирантурасын (1976) бітірген соң осы универрситетте ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор (1976–94), кафедра меңгерушісі (1994–97), халықаралық байланыс және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры (1997–2001) болды, ал 2001 жылдан Көкшетау мемлекеттік университетінің 1-проректоры қызметтерін атқарады. Ерқасов 250-ден астам ғылыми-зерттеу жарияланымның, оның ішінде 10 әдістемелік оқу құралдарының авторы; 7 авторлық куәлігі мен патенттері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 19 қазанның 2011 жылы.
* Еуразия ұлттық университетінде Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы.
Сал серілер киімі
Көшпенді өркениеттің барша салтанатының көрінісі болып табылатын сал-серілер қазақтың дәстүрлі мәдениетінің бар мәйегін бойына сіңіре отырып, қазақ қоғамында ерекше мәртебеге ие болды. Олар әрі әнші, әрі сазгер, әрі ақын болумен қатар *ән-күй, фольклор* үлгілерін таратушылар болып табылады. Ойын-сауық, той, көпшілік орталарда жиі бой көрсететін сал-серілер киімін ерекше сәнді болғанын қалар, елден ерекше киімдерді әдейі тапсырыспен тіккізген, себебі оларға халық, әсіресе сұлу қыздар ерекше назар аударған. Олардың жұрт назарын өзіне аударту үшін небір күлкілі, сайқымазақ, ақылға сыймсыз киім үлгілерін ойлап тапқан. Олардың үстіне киген киімі күнделікті халық киген киім түрлерінен ерекшеленген. Егер олар киген киімді халық кисе, оны кимей тастап, қара құрым киізден киім тігіп киюге дейін барған. Бірақ қара құрым киізге қымбат мата аралыстырған, құндыз батсайымен әдіптеткізген.

Сал-серілердің киімдерінің тағы бір ерекшелігі жөнінде қазақ халқының тұрмыс-салты, әдет-ғұрпына қатысты құнды материалдар жинаумен шұғылданған **Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев** өзінің қолжазбаларында төмендегідей суреттеген: «*Киімдердің кең пішілетіндіктері соншалық, шалбарының балағына бір кісі кіріп шығардай болған. Барқыт шапан кисе, бір жақ өңіріне жібек салдырады, сегіз сайлы қалпағының әр сайы әр түстен болады. Бірі ақ, бірі көк болса, бір сайына құрым шоқпыт, оның сыртын айналдыра бат құндыз ұстатып, жағасына қара ешкі терісін салады. Жұрт күлу үшін киімнің әр жеріне әдейілеп түлкі, мәлін, жылан терісі секілді көзге тосын көрінер нәрселер тағып, екі иығына үкі аяқтарын моншақ қосып қадап қояды*».

Сал мен сері
Ел аузында салдардың паң жүрісі тәкаппар мінезі, киім кеісі, сән-салтанаты хақында аңыз-әңгімелер көп. Мәселен **Жетісу өңірінде** «*Дурен салдың белбеуіндей ұзын*» деген мәтел сөз сақталған. Бұл Ілені кешіп өткенде белбеуінің бір ұшы арғы жағада, екінші ұшы бергі жағыда қалатын Дәурен сал туралы көзкөргендердің естелігінің жаңғырығы. 

Қазақ сал-серілерінің киген киімінің бірі - **қызыл сары помази шапан** туралы этнограф Ө.Жәнібеков былай деп жазады: «*Кең етіп тігілген етегі әйел киіміне ұөсас, төгіліп тұр. Бір жеңінен екінші жеңі ұзын. Жағасыз, түймесіз, астарсыз мақта жіппен тігілген. Тағы бір шапан жібек матадан тігілген. Арқасындағы кесте салынған өрнек шеңбер тәрізді дөңгеленген бейнені үлкейте отырып кестелеген. Өрнегі күрделі әрі ерекше мәнерлі. Дөңгелектің тең ортасында «қарға тұяқ», «бұрыш» және басқа да геометриялық ою-өрнектерді бейнелейтін кестелі өрнектер жібек жіппен тігілген. Шапаның өңірі сырылған. Сал-серілер киетін шапандардың оң жақ жеңінің астынан жырық неместе қол сыятындай үлкен тесік қалдырып тігіледі. Ол домбыра тартуға ыңғайлы*».

1. ↑  Қазақ халқының ұлттық киімдері: Сал-серілер киімі/ құраст.Хинаят Б. Сужикова А. – Алматы: «Алматыкітап», 2007. - 252 б.
**Рахымжан Сайлауұлы Нұрсейітов** - 1972 жылы 24 наурызда Қызылорда қаласында туған. Қазақ. Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1994) бітірген, мамандығы - «Бухгалтерлік есеп және аудит, экономист».

1989 жылдан - Қызылорда қаласы «Қызылорда мелиорация» ТСЭЖ Тасбегет автомобиль базасының ұста шәкірті.

1994 жылдан - «Сырдария» газеті баспасының экономист-бухгалтері; ҚР Ұлттық банкі Қызылорда облыстық басқармасының Тасбегет ЕКО экономисі.

1995 жылдан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасының қазынашысы, аға, бас қазынашысы.

1997 жылдың ақпанынан - Бюджет банкінің Қызылорда облыстық басқармасы операциялық басқармасының бастығы.

1997 жылдың желтоқсанынан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасы операциялық бөлімінің бастығы.

2000 жылдың наурызынан - Қызылорда облыстық қазынашылық басқармасы жергілікті бюджетке қызмет көрсету бөлімінің бастығы.

2000 жылдың қарашасынан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасы бастығының орынбасары.

2004 жылдың наурызынан - Қызылорда облыстық қазынашылық басқармасы бастығының міндетін атқарушы.

2004 жылдың шілдесінен - Алматы облыстық Қазынашылық басқармасының бастығы.

2004 жылдың желтоқсанынан - Алматы облысы бойынша Қазынашылық департаментінің бастығы.

2009 жылдың шілдесінен бері - ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті төрағасының орынбасары.

* 2012 — 2013 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының Ішкі бақылау басқармасының бастығы,
* 2013 — 2017жж. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының аға көмекшісі,
* 2017 жылы 7 ақпаннан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ғылым комитеті төрағасының орынбасары,
* ҚР Парламенті Сенаты Аппараты Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетімен өзара байланыс жасау бөлімінің меңгерушісі
* ҚР Парламенті Сенаты Аппараты Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетімен өзара байланыс жасау бөлімінің меңгерушісі

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдармен; ҚР Қаржы министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2001). Қазынашылық қызметінің үздігі (2009).

Үйленген. Жұбайы - Қамитбекова Жанар Үбайдоллақызы. Қыздары - Ақжан, Балжан, Нұрбақыт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нурсеитов Рахимжан Сайлауович. zakon.kz
2. ↑  Нұрсейітов Рақымжан Сайлауұлы. baq.kz
3. ↑  ҚР БҒМ Ғылым комитеті төрағасының орынбасарлары тағайындалды. infozakon.kz(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының ресми сайты. senate.parlam.kz
5. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Пайда төлемдері** - социализм тұсында мемлекеттік бюджет табысының аса маңызды көздерінің бірі. 

Мемлекет социалисттік кәсіпорындарының пайдасы тек тікелей кәсіпорындарда, бірлестіктерде және салаларда экономикалық ынталандыру мен өндірісті ұлғайтуға жұмсалатын шығындарды қамтамасыз ету үшін ғана пайдаланып қоймайды, сонымен бірге оның едәуір бөлігі ақша ресурстарының жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қорына түседі. КСРО-да экономикалық реформаларға дейін пайда төлемдері пайдадан төленетін жарна түрінде - пайданың кәсіпорын қажеттерін артық бос қалдығы мөлшерінде алынды. Реформаны жүзеге асыру барысында айда төлемдерінің шаруашылық есеп қызметі күшейтілді. Бюджетке бірінші кезекте екі төлем - қор үшін төленетін жарна, рента төлемдері және үшінші кезекте пайданың бос қалдықтарының жарнасы енгізілді. Бұл төлемдер кәсіпорындардың мемлекеттік бюджет пен пайданы пайдалану жөніндегі өзара қарым-қатынасын түпкілікті реттеу қызметін атқарады. Бос қалдық кәсіпорында пайданы бөлу кезінде пайда болады. Жоспарлау мен экономикалық жаңа жүйесіне көшпеген кәсіпорындар бюджетке пайдадан төленетін жарна төлейді.

Пайда төлемдерінің жоспарлы сомасы алдағы тоқсан бойынша белгіленген табыстар мен шығындардың негізінде анықталады. Әдетте, айлық, тоқсандық, жылдық бухгалтерлік есеп мәліметі бойынша іс жүзінде алған пайдадан бюджетке жоспар төлемдері түседі.

Дереккөздер
-----------
**Пайдалы қазба кенорны** - мөлшері, сапасы және жатыс жағдайлары өндірісте пайдалануға жарамды минералдық шикізаттардың жер бетіндегі немесе қойнауындағы шоғыры. Пайдалы қазбалар газ, суйық, қатты күйлерде болатыны белгілі. Газдық пайдалы қазбаларға көмірсутек құрамды жанғыш және жанбайтын газдардың кенорындары кіреді. Сұйық пайдалы қазбаларға мұнай мен жерасты суларының кенорындары жатады. Кенорындағы минералдық шикізаттың есептік мөлшері мен сапасы өндірісте пайдалануға жеткілікті болуы тиіс. Пайдалы қазбаның өндіруге тұрарлық ең төменгі мөлшері мен ең темен сапасы өндірістік
пайдалану жағдайына сәйкес келуі шарт. Пайдалы қазбаның өндіруге жарамды деп
табылған ең аз мөлшері және ең темен сапасы өнеркәсіптік кондиция деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
ЕПЗБАЕВ Рахметолла Сүйіндікүлы (1924, Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы Камысты а. - 1983, Орал қ.) - акын. 2-дүниежүз. соғысы жылдарында Тынық мұхит әскери-теңіз флотында қызмет еткен. 1949 - 77 ж. Жәнібек ауданы партия к-тінің хатшысы, Приурал ауданынын 2-хатшысы, Жымииты, Жәнібек және Орда ауданы партия к-ттерінің 1-хатшысы. 1977 - 83 ж. облысы кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болган. "Қараша қаздар қайтқанда" (1975), "Дала бүлбүлдары" (1980), "іздедім сені" (1985) өлеңдер жинағы және "Шешуші күш" (А, 1970) очерктері жарык көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

```
бас әріп
```

  

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Хувентуд аралы** (исп. *Isla de la Juventud* — *Жастар аралы*), 1978 жылға дейін**Пинос аралы** (исп. *Isla de Pinos*) — Куба Республикасының көлемі бойынша екінші аралы әрі ерекше муниципалитеті. Лос-Канарреос архипелагындағы Куба аралының оңтүстік жағалауынан 50 шақырым жерде орналасқан. Аралдың ауданы — 2200 км², муниципалитеттің ауданы— 2419 км². Ерекше муниципалитеттің әкімшілік орталығы Нуэва Херона қаласы.

Географиясы
-----------

Хувентуд аралының картасы
Аралдың басым бөлігі қарағай орманымен жабылған (сондықтан, 1978 ж. дейін арал «Қарағайлар орманы» (Isla de Pinos) деп аталды). Оңтүстігі қатты карстелген, балшық саны көп. Жер беті ағын сулары жоқ. Ормандар едәуір жинақталған. Солтүстігінде, негізінен жазықтық болып келетін бөлігінде мәрмәр өндірілетін аса биік емес таулар орналасқан. Аралда никель және каолин кен орындары бар. Оңтүстік бөлігі қыраттармен сипатталады.

Аралдың климаты жұмсақ, бірақ жиі дауылдар болады. Мұнда туристтер арасында танымалдылыққа ие көптеген жағажайлар бар. Хувентуд рекреациялық дайвинг орны ретінде де өте танымал.

Тарихы
------

Арал еуропалықтарға 1494 жылы Колумбпен ашылып, испан территориясы болып  жарияланғаннан соң мәлім болды.

Америка Құрама Штаттарының Испан-американ соғысындағы жеңісінен кейін, Испания Кубаға деген дәмесінен бас тартуға мәжбүр болды. Сол уақыт аралығында арал Кубаның шекарасын анықтайтын келісімде аталмаған, бұл жағдай тәуелсіздік алған Куба мен Құрама Штаттар арасында дау туғызды. Америкалық-кубалық шартқа енген Платта түзеуі аралды Кубаның құзыретінен шығарып тастады. Алайда 1907 жылы АҚШ-тың Жоғарғы соты Хувентуд аралының ендігәрі АҚШ-қа тиесілі емес екендігі туралы үкім шығарды, ал 1925 жылы АҚШ пен Куба арасында аралдың тәнділігі туралы келісімге түпкілікті қол қойылды.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

**Хувентуд аралы** мен оның маңындағы кішкентай аралдар ерекше Хувентуд муниципалитетін құрайды, оның аумағы — 2 419 мың км², халқы — 86 420 адам (2010 жыл).

Экономикасы
-----------

Хувентуд аралы — Кубаның негізгі ауыл шаруашылық провинцияларының бірі. Бұл жерде экспортқа шығарылатын цитрус тектестер мен көкөністер өсіріледі. Ауқымды жерлерде жайылымдар орныққан.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* *Пинос* — статья из Большой советской энциклопедии.
* Хувентуд // Сөздік қазіргі заманғы географиялық атауларды / Рус. геогр. туралы-. Моск. орталығы; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. РҒА география институты. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Isla de la Juventud (island and municipality, Cuba) — Britannica Online Encyclopedia
**Пайдалы қазба қорларын жүйелеу** – нақтылы кен орындарындағы пайдалы қазба корларын топтар мен категорияларға жіктеу принципі. 

Кен қоры екі топқа бөлінеді: кәделі қор және тастанды қор. 

*Кәделі қор* — өндіріп алуы экономикалық тұрғыдан тиімді, ал *тастанды* — тиімсіз қор. Алайда, қазіргі сәттегі тастанды кор келешекте кәделі қорға айналуы әбден ықтимал. Өзінің зерттелу дәрежесіне орай, кен қоры төрт категорияға жіктеледі: А, В, С, және С2. Алғашқы үш категорияға жататын кен қоры тау-кен өндірісін жедел жобалау және жасақтау істеріне негіз болып табылатын болса, С2 категориясы кеннің жақын кезеңдегі келешегі іспетті. Кейде кеннің болжамды немесе геологиялық қоры деген жалпылама түсінік те қолданылады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет, ISBN 5-615-01738-4
**Қапаған қаған**, Қабылан, Мочур (туған жылы белгісіз – 716 ж.) – Шығыс Түрік қағанатының бас қағаны (691 – 716). Құтлық қағанның немере інісі, Күлтегін мен Білгенің немере ағасы.

Басқаруы
--------

Қапаған Қаған түрік қағандығының қуатын арттырып, оның әскерін күшейтті.Шығыс түрік қағандығының иелігін Темір қақпадан (Дербент) Қадырхан тауына, Тоқарыстаннан Ұлы Хинган тауларына, Сарыөзенге (Хуанхэ) дейін ұлғайтуды мақсат етті.
Қапаған қағанның Қытаймен соғыстары негізінен Сарыөзеннің Солтүстік жагалауларында жүргізілді. 694 жылы басталған қытаймен соғыстары Қытай корғанының арғы жағында жатқан Ордос түркілерін елге қайтару мақсатында жүргізілді. 697 жылы қытай шапқыншылығына ұшыраған қидандарды түгелімен, бүкіл Маньчжурия өзіне қосып алды. 706 жылы Солтүстік Қытайға шабуыл жасады. 706-07 жылдары қытай және та¬табы шапқыншылықтарына тойтарыс беріп отырды. 709 жылы тоғыз-оғыздарды женді. 711-12 жылдары Енисей аздары мен шіктерін өзіне қаратты. 712-13 жылдары Алтайдан асып, Жетісудағы он оқтарды бағындырды. Сырдариядан өтіп, Темір қақпаға жалғас жатқан Тоқарыстанға жетіп, соғдыларды күйрете жеңді. 714 жылы қайта бас көтере бастаған табғаштарға алты рет соққы берді. Қапаған Қаған үдере көшпек болган тоғыз- оғыздарды тоқтатып, Ұлы Құм даланың (Гоби) солтүстігінде оларға күйрете соққы берді. Қапаған қаған қытай заңына негізделген заңды бұзып, ежелгі түркілер заңын қалпына келтірді. 716 жылы Толы өзенінің жағасында Бай-егу (Байырғы) тайпасы Қапаған қағанның әскерімен шайқасып, күйрей жеңілді. Шағын ғана жасақпен жорықтан оралып келе жатқан Қапаған қағанға байегулер тұтқиылдан шабуыл жасап өлтіреді де, қағанның басын қытайларға апарып береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүрік қағандары |
| --- |
|  |
| Түрік қағанатының билеушілері | 
Бумын қаған • Қара-Еске қаған • Мұқан қаған • Тобо қаған • Амрак қаған • Елтегін Бұйрық қаған • Баға Ышбара қаған • Жағбу Баға қаған • Тұлан қаған • Тардуш қаған • |
|  |
| Батыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтегін Бұйрық қаған • Басыл Тегін қаған • Таман қаған • Шегу қаған • Тон қаған • Баһадүр қаған • Сы Жабғу қаған • Нишу Дулу қаған • Ешбар Елтеріс қаған • Ашина Дучжы қаған • Ашина Мише шад • Ашина Юанькин шад • Ашина Хелу қаған • Құшрақ Бури қаған • |
|  |
| Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Жанғар қаған • Шібір қаған • Ілікбек қаған • Бағашұр шад Ілік қаған • |
|  |
| қалпына келтірілген Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтеріс қаған • Қапаған қаған • Инел қаған • Білге қаған • Йоллығтегін қаған • Білге Құтлұқ қаған • Озмыш қаған • Құлынбек қаған • |

 |
**Қапизолла Кәрімов** (1928 - 1985) — Гурьев облысы Новобогат ауданы Чкалов атындағы колхозының аға табыншысы. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Гурьев ауыл шаруашылығы техникумын сырттай бітірген. Еңбек жолын Чкалов атындағы ұжымшарда жылқышы болып бастап, құлын алудың шебері атанды. Ұлы Отан соғысы жылдарында майданға сәйгүліктер дайындаған үшін мемлекеттің ең жоғарғы марапатына ие болды.

Кейіннен Чапаев атындағы кеңшардың ферма басқарушысы, қойма меңгерушісі қызметтерің атқарды.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округі әкімінің 2016 жылғы 7 желтоқсандағы шешімімен Тұщықұдық ауылындағы көшеге "Қапизолла Кәрімов" есімі берілді".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұщыкұдык ауылы шежіресі/ Алматы-2014, 121 бет. ISBN 978-601-7174-37-8
2. ↑  Құтты қоныс — Қызыл үй
3. ↑
**Колин Доннелл** (ағылш. *Colin Donnell*; 9 қазан 1982, Сент-Луис, Миссури штаты, АҚШ) — америкалық актёр.

Өмірбаян
--------

Колин Доннелл Сент-Луис қаласында туған. Отбасында екі ағасы болып, өзі жастайынан өнерге шебер болып өсіп, мектептегі қойылымдарда ойнайды. Он жеті жасында Колин гитараны ойнауды үйреніп, мектепті бітіргенде концертте алғаш рет сахнаға шықты. 2005 жылы Колин Индиана Университетін бітіргеннен кейін оның сахнадағы мансабы басталған еді.

Мансабы
-------

Колин бірнеше рет «Мама Мия» және «Злая / Wicked» сияқты белгілі мюзиклдармен гастрольге шыққан. Бұл еңбегінің арқасында 2011 жылы алғаш рет «Пэн Американ» телесериалында ойнайды. Ал 2012 жылы «Стрела» телесериалында ойнауға мүмкіндік алады.

Дереккөздер
-----------
**Пайдалы қазба қорларын есептеу**. Жер қойнауындағы минералдық шикізаттың мөлшерлік және сапалық шамасын
анықтау; төмендегі шараларды жүзеге асыруды қажет етеді: кенорынды жиектеу; кенорын қорын оның шаруашылықтағы маңызы, барлану дәрежесі, астасу ерекшеліктері, пайдалы қазба сапасы және өндірілу сипаты түрғысынан жүйелеу;
кенорынның қоры есептелген блоктарын олардағы кен қабатының қалындығы, пайдалы құрамбөлік мөлшері т.с.с. ерекшеліктері тұрғысынан оқшаулау және осы оқшауланған блоктардың әрбіреуіндегі кен қорының мөлшерлік көрсеткішін
өзіндік кескін-келбетін анықтау. П.Қ.Қ.Е. шаралары жалпымемлекеттік
маңыздағы әрекеттер жиынтығы болып табылады, бұл әрекеттер іздеу-барлау
жұмыстарымен орайлас жүргізіліп отырады; әсіресе кенорынды алдын ала және
тиянықты барлау барысында жүргізілген есептеу жұмыстарының маңызы өте зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Трахома** (лат. *trachoma*, көне грекше: τράχωμα) немесе **басыр** — бұл бірте-бірте мендете беретін созылмалы инфекция. Ол апталарға немесе тіпті жылдарға созылуы мүмкін Егер емдеуді кеш бастаса, бұл көзден айырылуға әкеп соқтыруы мүмкін Ол бірдеменің тиюінен, шыбыннан тарайды, көбінесе жоқ-жұқа және тар жерде тұратын адамдар ауырады.

Белгілері
---------

* Трахома бұл да конъюктивит сияқты қызарып, қатты жасаурап басталады.
* Бір айдан кейін немесе одан да кейінірек жоғары қабақтың үстіне майда қызғыш-бозамық түсті қатқыл бершімек пайда болады, бұл фолликул деп аталады.
* Көздің ағы қызғыш тартады.
* Бірнеше айдан кейін көзді мұқият қараған кезде немесе үлкейткіш шынымен қарағанда мүйізгек қабықтың жоғары жиегінде бозғылт реңді өте ұсақ көптеген жаңа қан тамырлары (паннус) пайда болады.
* Фолликулдің де, паннустың да пайда болуы — таза трахоманың белгісі
* Бірнеше жылдан кейін фолликулдер жазылады, бірақ орнында ақ тыртықтар қалады.

Тыртықтар қабықтарды қасаңдандырады, бұл көздің қозғалысын қиындатады (көзді ашып-жұму қиындайды).
Немесе тыртық кірпікті ішке қарай тартады, бұл мүйізгекті қабықты жырып, нәтижесінде адам зағип болып қалуы мүмкін

Емдеу жолдары
-------------

Көздің ішіне 1 проценттік тетрациклиндік көз майын күніне 3 рет жағыңыз немесе күніне бір рет 3 проценттік тетрациклиндік көз майын жағыңыз. Мұны 30 күн бойы жасаңыз. Аурудан толық айығып кету үшін 2—3 апта бойы тетрациклин немесе сульфонамид ішіңіз.

Алдын-алу
---------

Трахоманы өршітпей толық емдесе, ол басқа адамдарға тарап жұқпайды. Трахомамен ауыратын адаммен бірге тұратындардың бәрі, әсіресе балалар, көзін үдайы тексертіп түруға тиіс және трахоманың алғашқы белгілері байқалысымен жедел емдеуді қолға алыңыз. Күн сайын бетті жуу да трахомадан сақтануға септігін тигізеді. Сонымен қатар 12- тарауда айтылған жеке гигиена ережелерін сақтаудың үлкен маңызы бар.
Трахомадан сақтану шарттарының бірі — тазалық!

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуКедейлер дерті |
| --- |
|  |
| Кедейлер дерті | 
ЖИТС  • Безгек  • Туберкулез  • Қызылша  • Пневмония  • Диарея  • Оба |
|  |
| Ұмыт қалған аурулар | 
Тырысқақ  • Америкалық трипаносомоз  • Африкалық ұйқы ауруы  • Шистосомоз  • Дракункулез  • Өзен соқыр  • Қала-азар  • Трахома |
|  |
| Басқа | 
Аштық |

 |
**Шатыркөл мыс кен орны** - Жамбыл облысындағы кен орны. 1949 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен аумағында каледон, герцин интрузиялары дамыған. Кентас өрісі өте ұсақ қатпаршаларға жиырыла жарықтармен тілкемденіп, уатылған тау жыныстары ығысып орын ауыстырған күмбез пішінді қатпарда орналасқан. Кеннің қалыптасуына себепші болған, көбінесе ендік бағытта созылған жарықтар шығыс және солтүстік-шығысқа қарай 40-90° бұрышпен еңістенген.

Жатыс сипаты
------------

Кентасты белдемдер гидротермалдық өзгерістерге шалынған биотитті граниттерде, өндірістік кендер Негізгі және Батыс аталатын кентасты белдемдерде орналасқан. Қалыңдығы 1-7 м, жүздеген м тереңдікке кеткен кен денелері кварцты-карбонатты тау жыныстарынан, минералданған граниттен тұрады. Тотығу белдемінің тереңдігі 20-50 м.

Минералдары, құрамы
-------------------

Басты кентас минералдарына: халькопирит, молибденит, пирит, магнетит, т.б. жатады. Пайдалы құраушылары: мыс және молибден. Кентас жақсы байытылады. Тотыққан кентастан мыс, сульфитті кендерден жекеленген мыс пен молибден концентраттарын алуға болады. Шатыркөл мыс кен орны ірі кен орындарының қатарына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том.
У бүркігіш әбжылан — Африка мен Оңтүстік Азияның саванналары мен орманды алқаптарында өмір сүретін әбжыландар тобы. Бұл әбжыландардың ерекшелігі - олардың қорғану механизмі: 2-3 метр қашықтыққа жауының дәл көзіне бағыттап шаша алады. Олар жауынан қорғану үшін тіпті жауын соқыр ете алады.

Жалпы сипаттамасы
-----------------

Cол жақта - кәдімгі әбжыланның у тісі, сол жағыда - У бүркігіш әбжыланның у тісі
Олар көлемі жағынан ірі және ұзындықтары 3 м дейін жетеді. Олар негізінен әр түрлі улы емес жылан түрлерімен қоректенеді. Және кей–кезде үлкен кесірткелерге де ауыз салады. Әбжыланның уы негізінен – ерекше биологиялық қасиетке ие нәруыздар мен ферменттерден және токсиндік полипептидтерден тұратын күрделі қоспа. Ең токсинді полипептидтер тыныс жолы бұлшықеттері мен қаңқалы сал етуге әкелетін нейтроксин І мен нейтроксин ІІ қослыстары. Көзге түскен у жан төгісіз ауырсыну тудырады. Тіпті көзді уақытша не біржола соқырлыққа әкелуі мүмкін. Ал содан кейін көзге түскен у көз алмасы арқылы қанға түсіп, ағзаға өлім қауіпін тудыруы мүмкін.
Әбжылан уын 4-6 рет шаша алды. Шығындалған у қорын қалпына келтіру үшін 1 тәулік қажет

Түрлері
-------

* Naja ashei
* Haemachatus haemachatus
* Naja melanoleuc
* Naja nigricollis
* Naja oxiana.

Уошберн университетінің (Washburn University; Казанс, АҚШ) биология факультетінің доценті серпентолог (жыландарды зерттейтін маман) Брюс Янг зерттеу жүргізу үшін бірнеше маңызды – қызыл, қоңыр және қара-ала ірі у шашатын кобра өкілдерін ұстап, зерттеу жүргізген. Зерттеудің бірінші бөлімінде Янг жыландардың қасында тұрып басын жан–жаққа қозғап жыландарды ашуландырды. Янг маңдайына жыландар қозғалысын бақылауға арналған компьютерге қосылған арнайы құрылғы тағып алған еді. Эксперименттің екінші бөлімі у шашқан кездегі жыландардың бұлшықет қозғалысын бақылауға арналды. Бақылау нәтижесінде Янг юасын қозғалтқан кезде жыландарда да зерттеушінің екі көзін бағытқа ала отырып, бастарын қозғалта бастаған. Ал серпентолог қозғалысын тоқтатқанда жыландар сол қалпы өз қозғалыстарын жалғастыра берген. Ғалымның түсіндіруі бойынша бұл баскетболистің допты шығырыққа салуға дайындалып тұрғаны тәрізді, әбжыланның өз уын жауының көзіне дәл бағыттап шашуға дайындаоып тұрғаны. Уын шашардан сәл бұрын әбжылан бас пен мойын бұлшық еттерінің көмегімен басын айналдыра отырып, уын шаша бастайды. У спрей тәрізді шашырап бүркіле бастайды. Удың негізгі басым бөлігі әрине жауының бетіне әсіресе екі көзіне бағытталыа шашылады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей әбжылан уын шашқанда бұлшықеттерінің қатты серпінді күшпен жұмыс істейтіндігі соншалық бүркілген уын 2 м жоғары бағыттап, жауының көзіне дәл тигізе алады екен. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акимушкин И. И. Мир животных: Птицы. Рыбы, земноводные и пресмыкающиеся, 3 изд, М. Мысль,1995, isbn=5-244-00803-X,тираж=25000
2. ↑  «Биолог анықтамалығы» журналы №5 -2013 жыл. 54 бет
**Шаужан Мұхамеджанов** (18. 5. 1929 жылы туған Ресей, Омбы облысы, Москаленко ауданы - 24. 3. 1979, Апматы қ.) — тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты (1964). Омбы педагогикалық училищесін бітіріп (1948), екі жыл мұғалім болып жұмыс істеген. ҚазМУ-ды бітірген (1955). 1955-1956 ж. Омбы педучилищесінде оқытушы. 1957-1958 ж. Семей облысы, Ұржар ауданы оқу бөлімінде нұсқаушы. 1958 жылдан бастап өмірінің соңғы күндеріне дейін ҚазКСР ғылым академиясының Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. ҚазКСР ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, филология ғылымы докторы Ғ. Мұсабаевтың жетекшілігімен "Қазіргі қазақ тіліндегі сөздің ауыспалы мағынасы" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Орыс пен қазақ тілінің салыстырмалы грамматикасын жазуға белсене қатысты. 10-ға жуық ғылыми мақала жариялады.

Шығармалары:
------------

* Переносное значение слова в современном казахском языке. АКД. А. 1964;
* Сопоставительная грамматика русского и казахского языков. А. 1966 (авторлардың бірі).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Мал терілерінің түрлері мен атаулары
------------------------------------

Қазақ халқының тұрмыс - тіршілігінде малдың етін, сүтін азық етсе, терісі мен жүнін киім - кешек тігуге, тұяғы мен мүйізінен, сүйегінен әртүрлі қолөнер бұйымдарын әзірлеген.Төрт түлік малдың терісі өте қымбат шикізат. Соның ішінде ірі қараның терісін сиыр терісі, өгіз терісі, тайынша терісі, бұзау терісі деп төртке бөліп атаған.Жылқы терісін - бие терісі, жабағы және құлын терісі деп үшке бөледі. Түйе терілерін атан терісі, бота терісі дейді. Мал терілері негізінде жондық, қабырғалық, үйектік, пұшпақ мойын, таңлақ деген бөліктерге бөлінеді.

Қой мен ешкі терілері
---------------------

Қой терілерін: жабағы тері, қырықпа тері, күздік тері, соғым терісі, тақыр тері, тоқтышақ терісі, сеңсең тері, елтірі, мари, жылбысқа деп бөлінеді.

**Жабағы** - қой - ешкінің сәуір, мамыр айларындағы жабағы жүні, қопсымаған қалық түбітті терісі.

**Қырықпа** - жабағы жүн мен күзем жүндері қырқылғаннан кейін сойылған малдың сұйық жүнді терісі.

**Күздік тері** - қазан, қараша айларында сойылған малдың өңі қалың терілері. Бұл теріден тон, шалбар. ішік, бөрік тігуге болады.

**Соғым терісі** - жүндес, қыртысы қалың мықты терілер. 

**Тақыр тері** - жүнін қырқып алысымен сойылған немесе жүнін жидітіп алған тері. Бұдан жарғақ шалбар, қап, тұлып, дорба т.б заттар жасалады.

**Сеңсең** - үш ай мен бес ай аралығындағы қозының қырқылмаған терісі.Көбінесе ішік, тымақ, бөрік, бөстек жасауға қолданылады.

**Елтірі** - туғанына 2-3 ай болған қозы терілері. Одан ішік, тымақ, бөрік, жаға жасайды.

**Мари** - туа салып немесе бір-екі тәуліктеөлген қозы, лақ терілері. Бөрік, тымақ тігуге, әдіптеуге киім тысынкөмкеруге қолайлы. Маридің жүні тықыр, жылтыр, таңдай өрнекті болып келеді.

**Жылбысқы** - іште жатып өлген немесе туа салып өлген қозының өте жұқа терісі.

**Тоқтышақ терісі** - сеңсеңі қырқылғаннан кейін біркелкі майда жүн өскен, 4-5 айдан асқан қозы терісі. Ол киімнің барлық түрін тігуге жарамды, жеңіл әрі жылы, жұмсақ тері. Одан қаптама тон жасайды.

**Ешкі терілерін** - жүндес тері, тақыр тері, түбітті тері, серке терісі, лақ терісі, мари терісі деп бөледі.Ешкі терілері өте төзімді, берік болады. Одан әр алуан түрлі киімдер тігуге болады. Әртүрлі қапшықтар, мес, шанаш т.б ыдыстар тігеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ халқының ұлттық киімдері, 2012 жыл.
Тері илеу үшін алдымен «малма» деп аталатын сұйық затты даярлайды. Ол үшін ұйыған айранды дорбаға құйып, аузын байлап, астына ыдыс қойып, іліп қояды. Сонда айран сүзіліп, сары суы ыдысқа жиналады. Алынған сары суға ұн, кебек қосып араластырып, ашытады. Мұны малма дейді. Осы малмаға теріні салып, бетін қақпақпен жауып, үстінен таспен бастырып тастайды. Иде жатқан теріні күніне үш-төрт рет аударыстырып (сапсып) отырады. Жиі сапсып отырмаса, теріге толық сіңбей, əр жері көк аязданып, қатқыл болып қалады. Ондай жағдайда үстемелеп ұн, кебек, сары су қосып, теріні тағы да біраз уақыт малмаға салып, жылырақ жерге қойып, жиі-жиі аударыстырып, идің жақсы сіңуін қадағалайды. Жылқы терісі қалыңдығына қарай малмада шамамен 15 – 20 күндей жатады. Терінің иі қанғанын білу үшін түгі жағынан ұстап, екі жаққа тартып көреді. Жақсы и сіңген терінің түгі түбінен ағарып жарылады. Немесе теріге тебен ине шаншығанда жеңіл сұғылса, онда терінің иі қанғаны. Содан соң теріні малмадан шығарып алып, көлденең ағашқа жайып, суын сорғытады. Сəл дегдіген теріні жұмыр ағашқа асып қояды да, қырғымен қырып, əрі иін, əрі түгін, əрі шелін алады. Иі сіңіп ісінген тері тазарғанымен, шикілігі білініп тұрады. Бұдан кейін міндетті түрде керіп қойып, аязға сорғызады. Мұны «аязға пісіру» деп те атайды. Он шақты күн аяз сорған тері аппақ болып ширайды. Сол кезде үйге кіргізіп, тобарсыта кептіріп алады да, талқыға салады. Талқыдан шыққан сиыр терісінен, əдетте, таспа тіліп, айыл, тартпа, құйысқан, өмілдірік, үзеңгі бау, қамытқа құлақбау жасайды. Жылқы терісінен жүген, қамшы, шылбыр, т.б. өреді. Ал серке терісінен неғұрлым нəзік таспадан өрілетін мүліктер жасалады.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Интрондар алынып тасталады және экзондар РНҚ шашырату процесінде біріктіріледі. РНҚ мРНҚ немесе кодталмайтын РНҚ болуы мүмкін
Ген екі бөліктен тұрады. Бірінші бөлігі - экзондар, олар тікелей тиісті ақуыз синтезіне қатысады. Екінші бөлігі - интрондар, олар «піскен» мРНҚ-да табылмайды. Экспрессия процесінде геном нуклеотидтер реттігінде сəйкес тікелей ДНҚ-дан РНҚ көшірме алады. Осылай РНҚ ізашар түзіледі. Бірақ ол тікелей ақуыз синтезіне пайдаланылмайды. мРНҚ ізашардан интрондарды бөліп тастағаннан кейін "піскен" мРНҚ түзіледі, ол тек қана экзондардан тұрады. Бұл процесс РНҚ сплайсингі деп аталады.

**Экзон** (ағылш. *ex(pressi)on* — «көрініс») - ақуыздың түзілуін анықтайтын генетикалық ақпаратты алып жүруші геннің айқын білінетін бөлігі. ДНҚ-ның экзоны сәйкес келетін бөлімі белоктың алғашқы құрылымын анықтайтын ақпараттық РНҚ молекуласында да болады. Экзон ген құрылымындағы басқа фрагменттер - интрондармен кезектесіп келіп отырады

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілінің терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. -Алматы: *Мектеп* баспасы, 2002.
**Экзистенциалдық әлеуметтану** - негізінен, әлеуметтанудың американдық меқтебі (атап айтқанда, Батыс жағалаудың), ол ортодокстық әлеуметтанудың ғылыми нүсқаларының
көпшілігін тіркеу нөтижесінде дүниеге келді. Оның түптамыры
еуропалық философиялық экзистенциализм тұжырымдамаларында, атап айтканда оның Сорен Киркегард, Фридрих Ницше, Мартин Хайдеттер және Жан Поль Сартр секілді обьеқтілердің түжырымдамаларында, сондай-ақ Хассерл мен Шюцтің "феноменология тұжырыщамаларында жатыр деп мәлімдейді. Ағарту дөуірінің ұлы зандары жаңа теорияның дамуына жәрдемдесуі мүмкін
делінеді. Бұл орайда өмірді каз-қалпында, мазасыздану, тіпті қорқыныні сияқты сезімдерімен қоса қарастыру қажеттігіне шүбә
келгірілмейді. Осынау бағыт жақтастарының кейбір еңбеқтеріне
сенсек, әлемнің ешқандай мағынасы жоқ, әлеуметтанушы адамдар өзінің өмірімен, қоршаған ортаны түсіне бастайтын процестерді зерттеуге тиіс. Бұл тұрғыдан алғанда Макс Вебердің философиялық тұжырымдамаларымен және символикалық интеракционизммен (тегінде, неғүрлым анық) біршама ұқсастық бар. Мысалы, Эдвард Тириакьянның еңбектеріңце осы ой айтылды.
Экзистенциалдық әлеуметтанудың ей осы заманғы жақтастары күнделікті өмір тәжірибесімен жақын танысуға ерекше көңіл бөледі. 1970 жылы жарияланған екі кітап осынау жаңа әлеуметтануға анықтама берді. Джек Дуглас еңбектерінің жинағында әлеуметтанудағы дәстұрлі бағыттар мен бірқатар жаңа ағымдар арасындағы айырма-
шылықкөрсетіледі, ал Стенфорд М.Лаймон мен Маовин Б.Скотт
"A Sociology'" атты еңбегінде уақыт және пайда туралы очерктерін жариялады, олар жаңа жолдарды, сондай-ақ оларды зерттеу салаларын атап көрсетеді. Джек Дуглас пен Дж. Джонсонның, Дж. Кортабен А.Фонтэннің еңбектерінде неғүрлым жаңа
еңбектері осынау позицияны дамытты.
Экзистенциалдық әлеуметтану адамды, барлық қиындықтарды ескере отырып, табиғи
қоршаған ортада зерттеу қажеттігін мәлімдейді. Мувдай зерттеулерге материалдық субстанциялар ретінде олардың төні мен
сезімдері туралы түсінігімізді енгізу өбден маңызды; Бұлар әлеуметтануда жиі үмытылып кететін екі сала. Мысалға, ол тұрақты
азапты зерттейді.
Бүгінде Бұл дөстұрді әлеуметтанушылар ілуде біреуі ғана
ұстанады. Ал сыншылар толып жатыр, олар экзистенциялық
әлеуметтануды тағы бір бөлду-батпақ жасады, ол классикалық
әлеуметтанудың негізгі проблемаларын шешуден қашады, сондай-ақ Еуропада талдап жасалған экзистенциялық философияның дәстүрлерін қарабайырлаңдырады деп айыптайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7