recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Метал аққыштығы** – серпімділік шегінен аса көп өзгермейтін жүктеме берілу кезінде металдың пластикалық пішінсіздену қасиеті. *Метал аққыштығы* – жартылай өңделген өнімдерден дайындамалардың сырт пішінін құру кезінде қысыммен өңдеуге қабілеттігінің барлығын анықтайтын металдардың қажетті технологиялық қасиеті. Суықтай созу кезінде *метал аққыштығын* анықтау үшін технологияны сынама түріндегі сынақтардан (*бүгу*, *сығу*, *жаншу*, т.б. сынақтар) өткізеді. 

Ақаулардың және шоғырланған кернеулердің құралымдық көздерінің орналасқан жерлеріндегі *метал аққыштығы* кернеулердің таралуы мен релаксациясына себебін тигізеді. *Метал аққыштығы* балқытылған металдың құйма қалыпты толтыру қабілеттілігі болып табылады. Ол құйма қорытпалардың ең маңызды технологиялық қасиеттерінің бірі. *Метал аққыштығы* жоғары болғанда құйма қалыптың құрама пішінін неғұрлым дәл қайталайды; жұқа қабырғалы бұйымдар дайындауда бұл ерекше маңызды рөл атқарады. Құю температурасы жоғарылаған сайын қорытпаның сұйықтай аққыштығы артады. *Метал аққыштығы* металдың аққыштық шегі деп аталатын кернеумен сипатталады.
**Шығыс Өзен газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазғұрлы ішкі ойысындағы газ кен орны. Жаңаөзен қаласының оңтүстігінде 12 км жерде орналасқан. 1988 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орнын сыйыстырушы құрылым ірі тектоникалық тұрғыдан алғанда Өзен-Жетібай антиклин өңірінің күмбез іспетті көтерілімдерінің бірі болып табылады. Өнімді горизонттарының беті бойынша өлшемдері 2,75x1,5 км келген антиклин қатпар. Газды горизонт байос жікқабатының құмды-сазды шөгінділерінде.

Жатыс сипаты
------------

Жатыны қойнауқаттық, дөңестік, газ-су жапсары -1827 м-лік белгіде. Терригендік жинауыштардың ашық кеуектілігі 14,1%, өтімділігі 0,010 мкм2 келген ұсақ түйірлі құмтастардан тұрады. Қалыңдығы 20 м-ге дейінгі сазды таужыныстар жапқыш болып табылады. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 24,4 м, тиімді қалыңдығы 21,2 м, газға қаныққан қалыңдығы 8,4 м. Газға қанығу коээфициенті 0,69. Жатынның ауданы 2,91 км2, биіктігі 40 м, өнімді горизонттың дөңесі бойынша тереңдігі 1996 м. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 19 Мпа және 94°С. 7 мм-лік штуцердегі газ шығымы 94 мың м3/тәу, газдың тығыздығы 795 кг/м3.

Құрамы
------

Газ құрамында метан басым (90,4%), ауыр көмірсутектер үлесі 5,6%, 3,1% азот, 0,8 көмірқышқыл газы бар. Жатынның режимі газарынды. Хлор-кальцийлі типті қойнауқаттық суларының тығыздығы 1098 кг/м3, минералдылығы 140 г/л-ден астам келетін тұздықтарға жатады. Кен орны 2000 жылдан бері игерілуде.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Бейнефон (телевизия)** – бейнефонды көпшілік алдында бірінші рет көрсету 1927 жылы 7 сәуірде Вашингтон (бұл жерге сәулені механикалық жаймалайтын телекамера орнатылды) мен Нью-Йорктың (телеқабылдағыш) арасында болып өтті. Электрлік сигнал кабельмен берілді. Кейінірек, 1930 жылы 9 сәуірде А. Белл зертханасының мамандары Нью-Йорктың әртүрлі түкпірлерінде орналасқан бейнефондардың арасында екіжақты байланысты жүзеге асырды. 

Телекамераның алдында тұрған, құлағына дауыс күшейткішті басып, алдында микрофон ұстаған адам осындай іс-әрекет жасаушы басқа адамды көре және ести алады. Сол кездегі байланыс арнасынын қымбаттығынан бейнефондар қатынастын кең таралған тәсілі бола алмады, кәдімгі телефон анағұрлым арзанырақ болды және жеткілікті мөлшерде ақпарат бере алатын еді. *От-жалынды* жерлерден берілген репортаждарды телекөрермен жуырдағы уақытқа дейін әдетте, қозғалмайтын *Суреттер* күйінде алды. 

Экранда оқиға болған жердің географиялық картасы, экранның төменгі бұрышында тілшінін портреті пайда болды. Ал бүкіл ақпарат дыбыстық қатармен берілді. Ауыр кәсіптік бейнекамералар операторды оралымдылықтан айырды, оны көзге түсетін етті және бұл өкінішке орай көптеген журналистердің өмірлерінен айырылуына себеп болды. Бұл жағдайда жабдыктың салмағы мен өлшемдері шешуші маңызга ие болады; өлшемі бойынша мейлінше кішкентай камераларды пайдаланатын фототілшілер төтенше жағдайларды түсіру кезінде жабдыктың әрбір грамын үнемдей отырып, ауыстырмалы оптика пайдаланбауды артық көреді. Егер тіпті түсіруді нормативті бейнекамерамен түсірудің сәті түссе де, онда оқиға орнынан материал беру туралы әнгіменің болуы да мүмкін емес. 

Оқиға орнынан тікелей репортаждар жүргізу үшін CNN компаниясы 2001 жылы бірінші рет Хайнань аралында Лондондык 7Е Communications компаниясы шығарған бейнефондарды пайдаланды. Кейінірек жабдыкты Associated Press сатып алды. Бейнефон парфель мөлшеріндегі корпусқа орналастырылады, жабдықтың массасы 4,5 кг, байланыс арнасы серіктік. Бейнефондарды кезекті ойдағыдай пайдалану 2001 жылы 11 қыркүйектегі ланкестіктің салдарлары, одан кейінгісі Ауғанстан мен Ирактан берілген тікелей эфирлер. 

Ағылшын компаниясынан бейнефондар шығаруға іле-шала австриялық Scotty фирмасы да кірісті. Оларды журналистерден басқа Пентагон да сатып алды. Бейнефон ноутбукке нормативті бейнекамера қосылған түрінде жасалған. Металл корпус жабдықты соққылардан сақтандыруға қабілетті. Серіктік байланыс екі жиналмалы антеннамен Inmarsat жүйесі серігі арқылы қамтамасыз етіледі. Мәліметтерді беру жылдамдығы 128 Кбит/сек.

Дереккөздер
-----------
**Шығыс Ғұн империясы** - б.з. 48 жылы ғұндар екіге бөлінген кезде құрылған мемлекет. Осы кезде шығыс ғұндарда билік басына Хуханьенің немересі Би келген болатын. Ол өзінің күшінің әлсіз екенін сезіп, солтүстік ғұндармен бірге Қытай жағына шығып соғысты. 50 жылы солтүстік ғұндармен болған шайқаста Би әскері жеңіліске ұшырады. Император оған Мэйцы уезіне (оңтүстік-шығыста қазіргі Моңғолия аумағының ішкі жағы) Сихэ аймағына көшуді бұйырады. 55 жылы тәңірқұт Би қайтыс болады.   

Шығыс ғұндардың жаңа билеушісі Сюень ел билеуде ешқандай талантымен көріне алмады. Сюеньнің орнына келген Тунтухэ тәңірқұт 93 жылы қайтыс болып, Анго тәңірқұт билікті қолына алды.   

Билікке келген соң Анго тәңірқұт шығыс ғұндардың өзіне достық ойламайтындығын сезініп, соғыста бағынған батыс ғұндарды өз жағына тарта бастады. Бұдан қатты қауіптенген Шығыс Ғұн қолбасшысы Шығы Қытай шекарасына қарай жылжиды.   

Қытайдың жергілікті билеуші өкілі Ду Чун Шығыны жақтап, императорға "Анго мұрагерді өлтірмекші болды" деп жала жабады. Император оған әскер беріп, тексеру жүргізуге жібереді. 94 жылы ол қытай әскерін бастап Анго ордасына қарай беттейді. Анго мұның жай тексеру емес екенін сезіп, далаға қарай шегініп кетеді. Оның жанына батыс және шығыс ғұндардың біразы топтасады.  

Анго сатқын інісі Шығыны жазалау үшін жорыққа шығады, бірақ Шығы қытайдың Мансянчен деген қамалына барып тығылып үлгереді. Ду Чун шығыс ғұндарды әскеріне қосып алып, оның санын көбейткен соң, Ангоға шабуыл жасайды. Анго жағындағы шығыс ғұндар бұл жағдайдан зәре-құты қашып, Ду Чун жағына беріліп, Ангоны өлтіреді. Содан кейін Шығы билікке келеді. Бірақ батыс ғұндар түнде шығып, шабуыл жасайды.   

Шығының билігі кезінде оған қарсы көтеріліс басталды. Алайда қытайлардың көмегімен көтеріліс күшпен басылды. 89 жылы Шығы қайтыс болып, орнына інісі Тхан билікке келеді.   

142 - 215 жылдар аралығында шығыс ғұндар екіге бөлінді: бірі бірте-бірте солтүстікке қарай жылжыса, енді бір бөлігі мекендеген жерінде қалып қойды. Ғұндардың көп бөлігі сәнбилерге қосылып кетті. Ал көшпенді тұрмыс-салтты аңсағандары солтүстік көшпенді тайпаларға қосылды. Қытайлардың арасында қалған ғұндар түрі, мінез-құлқы жағынан қытайларға барған сайын жақындай берді.   

215 жылы шығыс ғұндар өз мемлекеттігінен айырыла бастады. Билеушісі Хучуцуань тұтқындалған соң, оларды енді жергілікті билеушісі басқаратын болды. Сөйтіп, Қытай империясы мен Ғұн империясының арасындағы 300 жылдай уақытқа созылған қырғын қытайлардың жеңісімен аяқталды.
**Бейорганикалық қосылыстарды классификациялау алхимиктердің алғашқы тәжірибелерінен бастап, заттардың құрамын, құрылысын және олардың әрекеттесуін зерттеуге арналған жетілген физикалық аспаптары бар ғалым химиктердің қазіргі кездегі жұмыстарына дейін ұзақ даму жолы бар және ол біртіндеп қалыптасты.**

Менделеев кестесі
Химиялық элементтер металдық және бейметалдық қасиеттері бар элементтерге жіктеледі.

Көптеген элементтер Периодтық жүйедегі орнына сәйкес бір мезгілде әрі металдық, әрі бейметалдық қасиеттерін көрсетеді. Ондай элементтер *екідайлы* (амфотерлі) деп аталады. Химиялық қасиеттерінің көп ерекшеліктеріне байланысты жеке *асыл газдар* - VIIIA- тобы элементтері бөлінеді.

Элементтердің бөлінуіне сәйкес *жай заттарды* химиялық элементтердің бос күйінде бола алу түрлерін классификациялайды.

*Күрделі заттарды*  құрамы бойынша классификациялау қосылыстардағы табиғатта ең көп тараған қосылысы суға негізделген.

Оттегі Не,Ne және Ar басқа барлық элементтермен қосылыстар түзеді. Олардың ішінде OF2 қосылысы- оттегінің дифториді, қалғандары - оксидтер, себебі оттегі - электртерістігі бойынша фтордан кейінгі екінші элемент. *Оксидтер* - күрделі заттардың бірінші класы.

Оксидтердің сумен әрекеттесуі нәтижесінде гидрооксидтер алынады. Химиялық қасиеттері бойынша қышқылдық, негізгі және амфотерлі гидроксидтер болып бөлінеді. оларға қышқылдық, негіздік, екідайлы оксидтер сәйкес келеді. *Гидроксидтер* күрделі заттардың екінші класы. 

Гидроксидтердің әр түрлі типтері бір бірімен әрекеттеседі және жалпы формуласы Mx(ЭОy)nMn+ катиондары мен ЭО аниондарынан тұратын оттегі бар тұздар түзеді. Мұндай тұздар орта тұздар деп аталады, ал егер олардың құрамында химиялық әр түрлі екі катион немесе қышқыл қалдықтары болса, онда оларды қос және аралас тұздар деп атайды. Тұздың қышқыл қалдығында сутегі болса, онда қышқыл тұздар, ал гидроксотоп ОН- болса, *негіздік* тұздар деп атайды. Тұздар- күрделі заттардың үшінші класы.

Күрделі заттардың кең тараған кластарының бірі- бинарлы қосылыстар - оксидтерге, гидроксидтерге және тұздарға жатпайтын күрделі заттар. Бинарлы қосылыстар күрделі заттардың төртінші класы.
Жобаның идеясы АҚШ-та өте танымал болған. Бір кітапты жалпы қала болып оқу идеясы АҚШ-тың солтүстік-батысындағы ірі қала Вашингтон штатына қарасты – Сиэтл көпшілік кітапханасының кітап орталығы тарапынан ұсынылған. 1998 жылы «Егер Сиэтлдің бүкіл тұрғыны бір кітапты оқыса» тақырыбымен алғаш өткізілген акцияның мақсаты – Сиэтл халқының бірлігін нығайту және оларға оқуды насихаттау. Бұдан соң осыған ұқсас мәдени шаралар Чикаго, Буффало, Рочестер қалаларында да ұйымдастырылды.

«Бір кітап, бір Чикаго» бағдарламасы Чикаго көпшілік кітапханасында басталды. Оның негізгі мақсаты қаланың ересек тұрғындары мен жастарын бір кітапты бір уақытта оқуға және оны ұжым болып - отбасында, жұмыста жолдастары мен таныстары арасында, кітапханаларда, оқу мекемелерінде, кітап дүкендерінде, діни ұйымдарда, кафелерде және басқа да қоғамдық орындарда талқылауға ынталандыру болып табылады.

2000 жылдың қазан айында Чикаго қаласында «Чикагода кітаптар апталығы: Оқуға құмар қала» тақырыбымен тұңғыш рет қалалық фестиваль өтті. Осы фестиваль аясында қоғамдық талқылаумен және авторлар баяндамаларымен бірге кітап тұсаукесерлері, сондай-ақ семинар, экскурсия секілді басқа да шаралар ұйымдастырылды. 7 апта бойы Чикагоның он мыңдаған халқына ауқымды іс жүргізіліп болған соң, американ жазушысы Харпер Лидің (1926 ж.) «Убить пересмешника» (1960 ж.) атты романы талқылауға түсті. Кітап авторы бүкіл әлем мен осы замандық Чикаго үшін өзекті болған толеранттық және нәсілшілдік сияқты маңызды мәселелерді алға тартады. 
Бүгінде «Бір ел – бір кітап» жобасының идеясы әлемдегі көптеген елдерге кең тараған (Испания, Латын Америкасы елдері және Корея т.б.). авторы Испанияда Габриэль Гарсиа Маркестің 80 жылдығына арнап «Сто лет одиночества» романынан оқу марафоны өткен еді. Қалаушылар романды бірнеше күн бойы үздіксіз дауыстап оқыды. Осы марафонды Испания Үкіметі басшысының орынбасары Мария-Тереса Фернандес де ла Вега ашты. Бұдан дәл 40 жыл бұрын жарыққа шыққан романды 7 бетке сыйғызып айту үшін әрбір қатысушыға 15 минуттан уақыт бөлінген.

2003 жылы Кореяда бірлесе оқуға негізінен балалар кітабы таңдалды. Бұл жоба одан кейін «Бір кітапхана – бір кітап», «Бір ауыл – бір кітап» деген жобалар түрінде көрініс тапты.

«Жаппай оқу оқиғасы» жыл сайын Англияның оңтүстік-батысында өткізіліп тұрады. Мұнда әр жылдың қаңтарынан наурыз айына дейін бір кітап оқуды қолға ала бастады.
Шығыс Қазақстанның кола дәуірі ескерткіштері төрт кезеңге белінеді. Олар:

* Усть-Бөкен кезеңі (біздің заманымызға дейін XVIII—XVI ғасырлада)
* Қанай кезеңі (біздің заманымызға дейін XV—XIII ғасырлада)
* Кіші-Красноярка кезеңі (біздің заманымызға дейін XIII—IX ғасырлада)
* Трушниково кезеңі (біздің заманымызға дейін IX—VIII ғасырлада)

Қоныстары
---------

Қола ыдыс
Қола дәуіріндегі құрал-саймандар
Усть-Нарым ауылы жанындағы қоныс Ертіс өзенінің жағасында. Екі үйдің орны қазылып, зерттелді. Үй жердің бетіне салынған. Көлбеу екі қатар сырғауылдардан шатырша етіп үйдің ағаш қабырғасын тұрғызған. Содан соң оның үстіне қамыс, аң терілерін жапқан. Үйдің ортасында тас ошақ болған. Ал осы қоныста зерттелген тағы бір үйдің көлемі үлкен, ұзындығы 11 метр де, ені — 8 метр. Алдыңғы үйдегідей көлбеу бағаналардың ізі жоқ, үй жер бетіне ағаштан қималанып салынған. Тамақ істейтін, үйді жылытатын ошақ үйдің солтүстік бөлігінде орналасқан. Үйдің сыртында аулада тағы бір ошақ болған. Ол ашық жерде орналасқан, оның үстінде жай жаппа сияқты қалқа болған болуы керек. Адамдар бұл ошақты жазда пайдаланған.

Бұл екі үйдің орнынан, күлтөкпелерінен мынадай заттар табылған: сүйек немесе мүйіз заттар — пышақ, біз, тері жұмсартқыш қалақша, жылқының тобығынан жасалған адамға ұқсас бейне, асықтар, т. б. Пышақ малдың жілігінің жарықшағынан жасалса, біз кәріжіліктің қасындағы сүйектен, тері жұмсартқыш ұсқы өгіздің жақ сүйегінен жасалған. Жылқының тобығынан жасалған бейне адамның пошымына келеді. Тастан жасалған заттар: тас келсап, кетпен, дәнүккіш қалып, кең үгітетін балға, жұмыртқа пішімді зат, қайрақ, ұршықтың басы, атқыш тас, тас құты, т. б. заттар. Балшықтан жасалған заттар, әр түрлі ыдыстардың сынақтары. Металл заттардан тек бір қола орақтың сынығы табылды.

Шығыс Қазақстанда зерттелген, сондай-ақ Кіші Красноярка, Трушниково қоныстарындағы, жерлеу орындарынан табылған, қоладан жасалған, тарихи-мәдени құнды заттар: қанжар, білезік, шот, қайла, жебелер, шоқпардың бес емшекті басы (тас), найза ұшы, орақ, балта-шоттар, пышақтар.

Қола дәуірінің соңына қарай тайпалар арасында алыс-беріс күшті дамиды. Шығыс Қазақстандықтар бұл кезде, әсіресе бір жағынан Жетісуды, екінші жағынан Солтүстік Қазақстанды мекендеген тайпалармен тығыз араласқан. Бұл олардың арасында қола, алтын, геометриялық өрнекпен өрнектелген қыш ыдыстар, мал түліктерімен ауыс-түйісінен, айырбасынан көрінеді.

Қола дәуірінде Шығыс Қазақстан жерінде таукен өнеркәсібі және металлургия жақсы дамыды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4
**Шығыс Қытай теңізі**, Дунхай – Тынық мұхиттың жартылай тұйық теңізі. Солтүстігінде Корей бұғазы арқылы Жапон теңізімен, солтүстік-батыстан Сары теңізбен, оңтүстікте Тайвань бұғазы арқылы Оңтүстік Қытай теңізімен жалғасады. Ауданы 752 мың км2. Орташа тереңдегі 349 м, орташа көл. 263 мың км3. Ең терең жері 2717 м (шығыс бөлігі). Климаты муссондық. Мамыр – қазан аралығындағы оңтүстіктен солтүстікке жылжитын тайфундар (жылына 3 – 4 рет) күшті дауыл тудырады. Ауаның орташа температурасы ақпанда 5° – 15°С, тамызда 26°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1146 – 2244 мм. Теңіздің шығыс бөлігінде тұрақты Солтүстік Пассат жылы ағысының солтүстік тармағы әсер етеді. Бұл ағыстың бір тарамы Жапон теңізіне өтеді, екіншісі Кюсю аралынан оңтүстікте мұхитқа өтіп Куросио ағысының бастамасын береді. Тұздығы 5‰-ден (Янцзы өзені атырауында) 34,5‰-ге дейін. Толысуы жарты тәуліктік (7,5 м). Кит, дельфин, акула, теңіз жыланы, сардина, дыбыс шығаратын балық, камбала, тунец, кефаль, т.б. тіршілік етеді. Тағамдық балдырлар, тұз өндіріледі. Маңызды теңіз жолдары өтеді; ірі порттары – Шанхай, Цзилун, Нинбо, Вэньчжоу (Қытай), Нагасаки (Жапония).
**Альпі дифазиструмы** (Diphasiastrum alpinum) Шоқпарбастар тұқымдасы — сирек кездесетін, саны қысқарып бара жатқан түр. Тек Алтаймен Сауыр биік тауларында кездеседі. Жалпы таралу аймағы - Солтүстік Америка мен Еуразияның биік таулары мен тундралық аймақтары. Бұл мәңгі жасыл көпжылдық өсімдік-Жер бетінде тас көмір дәуірінде басым болған өсімдіктердің ежелгі қаласының өкілі. Үлкен ағаш тәрізді түрлері ертеде жоғаліп біткен. қазіргі кезде жер бетінде шөптесін шоқпарбастың 400 түрі, оның төртеуі қазақстанда кездеседі. Бұлардың көбі сирек кездесетің түрлер. Сипатталып отырған түр Ұсақ күрек тәрізді жапырақтармен ерекшеленеді, олар күлте басында 4 жапырақтан орналасқан. Споралы масақтары аласа тік тұратын бұтақтарының (15 см) ұшында ораласқан. Споралары арқылы көбейеді, және де спорасы болғанна жас ересек өсімдік пайда болғанға дейін 5 жылдан кем уақыт кетпейді. Саны ауа райының өзгеруі мен мал бағысының күшеюіне байланысты азайып отыр. Марқакөл мен Батыс Алтай қорықтарында, Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады.

Дереккөздер
-----------

* ISBN 9965-24-750-1

↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
*Басқа мағыналар үшін Қособа деген бетті қараңыз.*
**Қособа** – Аққұм құмды алқабының шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Қобда және Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау аудандарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 240 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 20 км-ге созылған, енді жері 9 км. Беткейі жайпақ келген. Тау етегіндегі бұлақтардан Қалдығайты, Қиыл өзендерінің салалары бастау алады. Солтүстігінде Алмастау, шығысында Қаратау таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қара жусан аралас бетеге, қызғылт қау, боз, т.б. әр түрлі ксерофитті шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Жаяу әскер полкінің каресі. «Жаяу әскердің әскери сап түзуді үйрету және айлакерлік ісімен таныстыру», 1647 жыл.
**Каре** (фр. *Carré* — квадрат), **Карей, Карея** — квадрат немесе тіктөртбұрыш түрінде салынған, жаяу әскер құралған әскери тәртіп.

Сап түзудің құрылуы жеке құрам квадрат болып құрылады, яғни төрт жаққа қарап тұрады (мысалы, әр взвод, роталардың өз жақтары болады), ал ортасы бос болады. Тіктөртбұрышты каре құру кезінде, сап түзу үш шеренг болады.

Тарихы
------

Сап түзудің бұл түрі XVII — XIX ғасырларда түрлі еуропалық әскерлерде қолданылған, әдетте атты әскердің жан-жақтан шабуылына тойтарыс беру үшін қолданылды.

Дегенмен, каре сап түзуде жаяу әскер тығыз орналасқандықтан артиллерия зеңбіректерінің атқылауынан әлсіз болды. XIX ғасырдың екінші жартысында, қарулы күштер жаппай иір ойықты қару-жарақпен жабдықталған кезде, «каре» сап түзуі әскердің үлкен шығынға ұшырауының себебі болды.

Ресей армиясында 1881 жылы жарғымен «каре» алынып тасталды, бірақ басқа мемлекеттер мен елдерде қолданыла берді.

Сенат алаңындағы көтеріліс кезінде желтоқсаншылар «каре» сап түзуін қолданды.

Галерея
-------

* Шарль мен Поль Жирарде. Вайсенфельс түбіндегі ұрыс. Француздардың жаяу әскері кареде орыс атты әскеріне шабуылдауда. XIX ғасыр суреті.
* Петер фон Гесс. Қызыл түбіндегі шайқас. Генерал Д. П. Неверовскийдің ерлігі. Ұрыста болмаған жаяу әскер каредеатты әскердің соққысын оңай тойтарыс беруде.
* Петер фон Гесс. Бородино шайқасы. Суреттің ортасында жараланған П.И. Багратион және оның қасында П.П. Коновницын ат үстінде отыр. Қашықтықта лейб-гвардияның каресі көрінеді.
* 1860 жылы Солтүстік Америкадағы азаматтық соғыс кезіндегі каре.
* АҚШ-тың ұлттық гвардиясының каресі, 1918 жыл.

Тағы қараңыз
------------

* Фаланга
* Шилтрон
* Баталия
* Батальон

Әдебиет
-------

* Barker, A.J. (1971), *Rape of Ethiopia, 1936,* New York: Ballantine Books
* Каре // Кальяри — Коалиционные войны. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1913. — С. 389—390. — (Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. К. И. Величко [и др.] ; 1911—1915, т. 12).
Наг-Хаммади
-----------

Наг-Хаммади (Nag Hammadi), Ніл өзенінің бойындағы Жоғарғы Мысырда орналасқан қала. 1945 жылы өзеннің шығыс жағалауында, көне қаланың маңында 53 гностикалық мәтіннен тұратын (қасиетті діни мәтіндер мен оларға берілген түсініктемелер) 13 қолжазба кітабы табылған. Мәтіндер 2 немесе 3 ғасырлардағы копт тілінде жазылған және олар 4 ғасырда көшірілген. Онда Иисус Христостың өмірі сипатталған және оның қайта тірілуге қатысты ойлары жазылған, АПОКАЛИПСИС жорамалдары мен теологиялық трактаттар берілген. Бұл мәтіндер гностиктердің өзі жазып қалдырған бізге жеткен жалғыз құжат болып табылады. Демек, ГНОСТИЦИЗМ туралы негізгі білімнің қайнар көзі болып саналады.
**Жұбаныш Байғұрынов** (21.11.1957. Ақтөбе қаласы) – журналист. ҚазМУ-ді бітірген. Алға ауданы "Жұлдыз-Звезда" газетінде тілші, "Болат жол" аймақтық газетінде, кейінірек КСРО Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі жанындағы "Мұнайгаз құрылысы" институтының филиалында баспасөз қызметінде істеді. Ақтобе облыстық "Путь к коммунизму" газетінде аға тілші, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, бірінші орынбасары, бас редакторы, "Казахстанская правда" газетінің Актөбе облысы бойынша меншікті тілшісі қызметтерін атқарды. "Актөбе" ғылыми-тарихи анықтамалық-энциклопедиясын шығаруға қатысты. Мәдениет және ақпарат министрлігінің Құрмет грамотасымен, "Қазақстан Конституциясына 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Жұлдызаралық тозаң** — жұлдыздардың өмір сүру және олардың жұлдызаралық кеңістікте жинақталу процестері нәтижесінде көп мөлшердегі **жұлдызаралық тозаңдар** құралады. Тозаңдар органикалық молекулалардан және мұздан құралған қабықшалары бар графит және силикат бөлшектерінің қоспасынан тұрады. Тозаңның температурасы 15-25К-ге тең.

Күн жүйесі ішінде ғаламшараралық тозаң болады. Ғаламшараралық ортадағы тозаңның өлшемі 0,1-10 мкм. Жерден біршама қашықтықтағы ғаламшараралық заттың тығыздығы шамамен 10-22 г/см3, ал бұл газ – тозаңды жұлдызаралық бұлттар тығыздығынан 100-1000 есе жоғары. Жердің ішкі орбитасындағы тозаңдық заттың жалпы мөлшері 1018 кг болады. Ғаламшараралық тозаңға күн сәулесінің шашырауының жоғарғы деңгейлі Жердің экваторлық ендіктерінде Күннің батуынан кейін немесе Күннің шығар алдында зодиакалды жарық деп аталатын жарық аймағында байқалады.
**Ан-24** (НАТО кодификациясы бойынша **Coke** — *«Құрым»* — орташа және төмен қащықтағы желілерде ұшуға арналған көліктік ұшақ. Ұшу қашықтығы 2000 км. Крейсерлік жылдамдығы: 450 км/сағ. Максималды ұшу мас: 21 т. Екі турбовинтті қозғалтқышпен жабдықталған АИ-24, АИ-24Т (Ивченко) қадам өзгерілетін ауа винтпен АВ-72, АВ-72Т. **Ан-24** 1959 жылдан 1979 жылға дейін өндірілді. 1200 астама ұшақ жасалынды, 101 қолдануда. 1960 жылдардын басынан кәзіргі уақытқа дейін ТМД, Ресей/КСРО елдерінде жергілікті әуе желілерінде негізгі ұшақ болып қалып отыр.

Жасалыну тарихы
---------------

Жергілікті әуе желілеріне арналған жаңа екі қозғалтқышты көліктік '*Ан-24* 'ұшағынын жобалануы 1958 жылы Антонов ЗХБ-сында басталды. Тапсырма бойнша ұшақ келесі нормативтерге сай болу керек еді: 4000 кг дейінгі эквивалентті жолаушылар массассын 400 км қашықтыққа дейін, крейсерлік жылдамдық 450 км/сағ(АИ-24 қозғалтқышынын қолдануы қарастырылған).

Бірінші ұшуын **Ан-24** 1959 жылы 20 қазанда жүзеге асырды, штурвал алдында ұшқық-сынаушы Г. И. Лысенко болды. 1961 жылы мемлекеттік және зауыттық сынаулар өтті. Сериялық шығарылуы 1962 жылы Киевтегі Авиант зауытында басталды. 1962 жылдың қыркүйегінде жолаушылар мен бірге бірінші техникалық ұшу өтті. 1962 31 қазаныңда Киев — Херсон бағытында ұшағтың жүйелі қолдануы басталды.

Ұшақтың өндірілуі 1979 жылға дейін жалғасты. 1962 жылдан 1979 жылға дейін 1200 ұшақтай жасалынды, оның 1028-нін Киевтегі «Авиант» зауоты өндірді. Сонымен бірге **Ан-24** Қытайда **Xian Y-7** атымен шығарылды.

Сілтемелер
----------

* Ан-24 на страницах портала Авиа-Мир.
* Фотографии Ан-24Т с аэродрома Саки (Украина)
* Список потерянных самолётов
* An-26.com
* КОНСТРУКЦИЯ И ЛЕТНАЯ ЭКСПЛУАТАЦИЯ САМОЛЕТА Ан-26
* АИ-24ВТ РУКОВОДСТВО по эксплуатации
* РУ19А-300 Руководство по эксплуатации и техническому обслуживанию

Қолданылған Әдебиет
-------------------

* Беляев В. В. Ильин В. Е. Российская современная авиация. — М.: АСТ, «Астрель», 2001. — С. 212—215.
* История конструкций самолётов в СССР 1951—1965. — М.: «Машиностроение», 2002. — С. 77-87.
* Коряка В. Ан-24 и его «братья». // Крылья Родины. — 1980. — № 11. — С. 25-27.
* Сафонов С. Негражданские варианты пассажирского лайнера: О самолёте Ан-24. // Крылья Родины. — 1999. — № 10. — С. 1-3.
* Якубович Н. В. Все самолёты О. К. Антонова. — М.: АСТ, «Астрель», 2001. — С. 110—117.
**Жұбанова атындағы көше**. Көшеге қазақтың белгілі композиторы, Қазақстан және КСРО халық әртісі, академик - Ғазиза Ахметқызы Жұбанованың есімі (Алматы қаласы әкімінің 18.10.1999 №976 шешімі) берілген.
Жұбанова Ғазиза Ахметқызы (1927-1993) Ақтөбе облысында дүниеге келген. «Еңлік-Кебек», «Хиросима» опера-балетін жазған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Каратаев көшесінен басталып, әл Фараби даңғылына
дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: Кирпичнозаводская; 1-ші, 2-ші, 3-ші көшелер. Көшенің
ұзындығы - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қарақоға жер асты су кен орны** - Ақтөбе облысы Байғанин ауданында, Сағыз өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Сулы кешен Сағыз аңғарының аллювийлі шөгінділерінде шоғырланған. Аңғардың ені 4 км, қалыңдығы 10–14 м болатын аллювий құмындағы альб-сеноманның құмды-сазды шөгінділерімен жабылған.

Сипаты
------

Грунт суының тереңдігі 1,5–3,5 м, суы тұщы, минералдығы 0,5 г/л, ұңғыма дебиті 2,1–3,5 л/с. грунт суы атмосфералық жауын-шашын және Сағыз өзенінің тасқын суының сүзілуінен толысады. Сулы қабатының қалыңдығы 11 м. аралығы 100 м болатын үш ұңғымадан шығатын судың тәуліктік су шығымы 903 м3-ді құрайды, ал табиғи жер асты судың тәуліктік шығымы 1796 м3. Кен орны пайдаланылуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қарақыз-Қоғақыз** – Батыс және Шығыс Қаратау жоталары аралығындағы аласа таулар тізбегі.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданының орталық бөлігінде, Шетпе ауылының оңтүстік-батысында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 237 м. Күрделі пішінді таулар батыстан шығысқа қарай 20-22 км-ге созылған, енді жері 15 км-ге жуық. Кемерленіп біткен беткейлері 45-56 м-лік жарқабақты келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы пермьнің метаморфты құмтас, әктас және конгломератты тау жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Кемерлі беткейінің етегінде қараған аралас жусан, бұйырғын, баялыш, т.б. сораң шөптесіндер өскен. Солтүстік және шығыс етегінде тұщы бұлақтар кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Круглая** – Иванов жотасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданында орналасқан. Үлбі өзені аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолютiк биіктігі 1610 м. Ұзындығы 3 км-ге , ені 1 км-ге дейін созылып жатыр. Беткейі тік жарқабақты, пішіні дөңгелек тәрізді келген. Оңтүстік беткейінен Кіші Үлбі өзенінің салалары, шығысынан Сержиха өзенінің салалары бастау алады. Беткейін қылқан және жалпақ жапырақты орман алқабы алып жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы таскөмір кезеңінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ақтөбе үстіндегі қала** - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, қазақ- орыс-ұйғыр тілдеріндегі фильмі (1986). .Фильм Актөбе қаласының Қазақстанның ірі облыстарының бірі Ақтөбе облсының орталығы, ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар: Ақтөбе ферроқорытпа зауыты, Хром қосылыстары зауыты, "Актюбрентген" өндірістік бірлестігі жайлы. 

Қалалық кеңес төрағасы Хододзинскийдің, Хром қосылыстары зауытының зертхана меңгерушісі Н.Охотникованың, тоқыма бірлестігінің тоқушысы Т.Бисенованың, т.б. ілеспе сөздері берілген. Режиссері- Т.Ыбыраев, операторы - Ю.Малахов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "Қазақақпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Белоктапшылық анемия** — ашығу, не біржақты кемірсулы тамақтанудың салдарынан туады. Бұл жағдайларда глобин және белоктың тасымал қызметін атқаратын косындылардың түзілісі азаяды, эритропоэтин түзілісі мен эритропоэз кемиді, гормондар мен ферменттер (тіндік және асқорыту жүйесінде) азаяды. Бұның салдары корытылу мен сіңірілу бүзылысына соқтырады.Белок, темір, мыс және басқа микроэлементтер, В,2 витамині мен фолий қышқылы да бұл жағдайдан тыс қалмайды. Сонымен, белоктапшылық анемия әрқашан пандефицитті болып, түрлі қан түзілісіне қатысы бар заттардың жетіспеушілігімен қатар жүреді.

Клиникалық көрінісі
-------------------

Белоктапшылығы анемиясына көрнекті бұзылыстар, полигиповитаминоз белгілері, пигмент алмасуының бүлінулері тән. Блефарит, тері мен шаш түсінің езгерісі, олардың сынғыштығы, тіндер ісінуі осылардың белгісі. Көбінесе тәбет жоғалу, құсу, іш өту, бауырдың қатаюы мен үлкеюі байқалады. Қаннын жалпы сынағында, әдетте, ауыр дәрежедегі анемия анықталады. Көбінесе нормохромды, норморегенераторлы, нормоцитарлы болумен қатар, анизо-пойкилоцитоз сипат алады. Эритроциттердің өмірі екі есе қысқарады (гемолиз белгісі жоқ). Қандағы жалпы белок мөлшері азайып, айқын диспротеинемия болады. Белоктапшылық анемияның көрнекті мысалына квашиоркор ауруындағы анемия жатады (өте ыстық жерлерде түратьн 1—4 жастағы балалар арасында кездеседі).

Диагнозы
--------

Диагноз қоюға анық трофикалық және пигмент бұзылысы, тіндердің ісінуі, белок мөлшерінің қанда азаюы (60 г/л-ден
төмен), диспротеинемия (альбуминдер — 35—40%), нормоцитарлық, норморегенераторлық, нормохромдық анемиямен қатар, айқын анизо-пойкилоцитоз және эритроциттер өмірінің қысқаруы негіз болады.

Алдын алу
---------

Тиімді тамақтану және дұрыс күтіну.

Емі
---

Белоктапшылық анемияны витамиңдер мен темір дәрілерін косып емдейді.

Болжамы
-------

Уақытымен диагнозы қойылып, дүрыс емделген жағдайда науқас айығып кетеді. Ауыр түрлері (квашиоркор) емделмеген күнде (30%-ке дейін) өлімге әкеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Медициналық анықтама. Алматы 2003ж, 2 том
**Депорт** (франц. *deport*) - бағамдық айырма (қор және валюта биржаларында бағалы қағаздар бағамының өзгеруіне байланысты нарықтық бағадағы айырма) алу мақсатында бағалы қағаздар бағамын төмендету есебімен жасасылған биржадағы алып-сатарлық мәміле. 

Бағаның жоғары болуы себепті бағаның одан әрі төмендеуін күткен алыпсатарды қанағаттандырмайтын тарату мерзімінде келісімшарттың жойылуынан құтылу үшін пайдаланылады. Тарату мерзімін ұзартқаны үшін контрагентке белгілі бір соманы төлеу шартымен мерзімдік биржа мәмілесін қайта жасасу жолымен жүзеге асырылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
**Бангладеш телевизиясы** – Бангладештегі алғаш телевизия сигналы.

  

Бұл телевизия 1964 жылы 25 желтоқсанда пайда болған. Оған негіз болған БТВ мемлекеттік арнасының ашылуы. Содан 1990 жылы дейін БТВ аталмыш елде виртуалды монополия болып қала берді. Кейін басқа арналар қосылып, кейбіреулері жабылып та үлгірді. Бангладеш мемлекеттік телеарналарында саяси оппозицияға байланысты ақпаратты көру мүмкін емес. Көбінесе ағартушылық бағытқа баса назар аударылады. 

1999 жылы Bangla атты алғаш сандық арна ашылды. Бұл отбасының барлық мүшелеріне арналған өте тартымды арна. Бенғалдықтар арасында өте танымал. Бангладеш арналары: Бангладеш телевидения *(БТВ) Дакка*, *ATN Bangla Дакка*, *Ekushey Television Limited (ETV) Дакка*, *Channel I Dhaka*, *Ruposhi Bangla Television New York (USA)*, *ATV Bangladesh*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Депозиттік сертертификаттар** — эмитент банктің ақша қаржыларының салымы туралы, салымшы немесе оның құқық кабылдаушының мерзiмi аякталғанда салым бойынша салым сомасын және ол бойынша пайыз алу құқын куәландыратын жазбаша куәлiк. Депозиттік сертификат — кiрiстi бағалы қағаздың бiр түрі, сондықтан ол сатылған тауар немесе көрсетiлген қызмет үшін есеп айырысу немесе төлем құжаты болып саналмайды. Сондай-ақ оларды бiр заңды тұлғадан екiншiсiне жолдауда шектеулер болады. Талап ету құқын ұсыну — цессия, ол Депозиттік сертификаттың сырткы бетінде екi жақтық келісіммен ресiмделедi: өз құқын ұсынушы тұлға — цедент пен құқық алушы цессионарий болып табылады. Сертификатты қайтару мерзiмi жеткенде, банк сертификатты және қаржы түсетiн шот көрсетiлген салымшы өтінішіне қарсы төлем жасайды. Банк талап ету құқын ұсыну туралы келiсiмнің үздіксіз орындалуын, сондай-ақ өкiлеттi тұлғалар аты-жөнiн, мөрінің және қолдарының сәйкестiгiн міндетті түрде тексередi.

Түрлері
-------

* жолданбайтын — салымшыда сақталады және төлем мерзiмi жеткенде банкке ұсынылады;
* жолданатын — екiншi нарықта сатылуы немесе басқа тұлғаға өтуi мүмкін.Негізінен сертификаттар келесі белгiлерi бойынша түрлерге бөлінедi:

Шығарылуы бойынша
* бiр рет;
* сериямен шығарылатын.

Ресiмдеу тәсілі бойынша
* арнайы;
* ұсынушыға.

Төлеу шарттары бойынша
* анықталған есеп айыру кезеңі аяқталғанға дейiн пайыздың мөлшерi үнемі

Төленіп тұратын сертификаттар;
* сертификатты өтеу кунi пайызы төленетiн сертификаттар.

### Жолданатын сертификаттар

Жолданатын депозиттік серсертификаттар капиталды кез келген мерзiмге тиiмді инвестициялауға көмектеседi ал қажет болған жағдайда сертификаттардыды тез қолма-қол ақшаға ауыстыруға болады.

Сертификат ережелері
--------------------

Сертификаттарда мiндеттi түрде келесi деректемелер болуы тиiс:

* аты;
* сертификатты ұсыну себебi;
* ұсыну күні;
* салым сомасы;
* депозитке енгiзiлген соманы қайтаруға банктің сөзсiз мiндеттемесi;
* сертификат сомасын талап ету күнi;
* пайыз мөлшерi және есептелетiн пайыз сомасы;
* эминк мөрiмен бекiтiлген осындай мiндеттемелерге қол қоюға өкiлеттi екi тұлғаның қолы.

Және де банкте шығарылатын сертификаттарды баспалық тәсілмен шығарылуы және осы сияқты бағалы қағаздарға қойылатын талаптарға жауап беруі тиіс.

Банк міндеттемелері
-------------------

Өз сертификаттардын тиiмдi орналастыру үшін банктер келесi мiндеттемелерді орындауға тиіс:

* инвесторлар үшін тартымды пайыздық мөлшерлеме деңгейі;
* салымшыға ыңғайлы сертификаттың ең аз шегін;
* пайыздық мөлшер қайта қараудың икемді механизмі;
* шығарымды стандартты шарттарын ;
* номинал құны және қосылған пайыздарды төлеудің сенімді кепілдігі;
* кең жарнаманы.

Дереккөздер
-----------
Координаттар: 37°56′58″ с. е. 27°21′49″ ш. б.﻿ / ﻿37.94944° с. е. 27.36361° ш. б.﻿ / 37.94944; 27.36361 (G) (O) (Я)

 Ғибадатхана үйінділері
Көпомыраулы Эфестік Артемида
**Артемида храмы**  — әлемнің жеті кереметінің бірі. Кіші Азияның Эфес қ-нда салынған. Зевстің қызы Артемида ежелгі гректерде аңшылық құдайы ретінде танылған. Көне заманда ең маңызды күнкөріс көзін жебеуші Артемиданың қаншалықты сыйлы, құрметті екені өзінен-өзі түсінікті. Мұндай мәртебелі ғибадатхананы салу сәулетші Херсифронға тапсырылды. Ол құрылыс орнына Кайстра өз-нің бойындағы батпақты алаңды таңдады. Бұл жер сілкінісінен сақтаудың қамы еді. Ғибадатханаға Артемиданың аңшы киімінде, қолына садақ ұстатып таза ақ мәрмәрдан жасалған мүсіні қойылды. Шымыр денелі жас қыздың жүзінде батылдық, салқынқандылық бейнеленген. Салынуы 120 жылға созылған ғибадатхана құрылысын сәулетшілер Пеонит пен Деметра б.з.б. 450 ж. аяқтады. Б.з.б. 356 ж. Александр Македонскийдің туған күні Эфес тұрғыны Герострат деген біреу храмды өртеп жіберді. Сөйтіп, әлемнің "жеті кереметінің" бірі болып А. х. және оны жоюшы болып Герострат аты қалды.

Аңыз
----

Артемида ғибадатханасы салынған уақытта Эфест 200 мың халқы бар, құдайға құлшылық ететін маңызжы орталық болған. Херсифрон атты сәулетші ғибадатхананы сол кездегі құрылыс әдістерінің бірі- ионика ордерінің стилімен тұрғызылған. Сол кездегі қарапайым құралдар мен көліктер көмегімен Артемида сяқты ғибадатхана салу үлкен жетістік еді. Ғибадатхана салу үшін бірнеше жылдар бойы сәулетшілер, тас қалаушылар, құлдар армиясы еңбек етті. Олар діни орынның құрылыс жұмысын керемет құлшыныспен істеп, нәтижесінде таңғаларлық ғимараты дүниеге әкелді. Храмның көркі сол замандағы барша адамзатты таңғалдырды. Құрылыстың сәтті шыққаны соншалық, Грекияның түкпір-түкпірінде осы ғибадатханаға стилі жағынан ұқсас құрылыстар салына бастады. Алайда Артемида ғибадатханасының ғұмыры ұзаққа бармады. Біздің заманымызға дейінгі 356 жылдың 21 шілдесінде атаққа шөлдеген есер Геростат деген біреу түн ішінде ұрланып келіп, сәулетті сарайды өртеп жібереді. 
Аңыздар желісі бойынша, Ескендір Зұлқарнайын дәл осы ғибадатхана жалын құшағына оранған түні өмірге келеді. 
25 жылдан кейін Ескендір патша ғибадатхананы қайта тұрғызуға әмір берді.

Ғибадатхана туралы
------------------

Сәулетші Дейнократтың басқаруымен салынған жаңа құрылыс алғашқы ғибадатхананың жобасын сақтағанмен, одан сәл биіктеу болады. Ғибадатхананың ауданы- 110\* 55 метр, құрылысты қоршап тұрған бағаналардың биіктігі (барлығы 127) 18 метр болған. Артемида сарайы мәрмәр тастармен әшекейленген. Әйгілі грек шеберлері құрылысқа белсенді түрде ат салысқан: бағаналарды безендіру жұмысымен Скопас айналысса, ғибадатхана ішіндегі картиналар Апеллес суретшінің қолынан шыққан.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлемнің жеті кереметі |
| --- |
|  |
| 

Мысыр пирамидалары ·
Семирамида аспалы бағы ·
Зевстің алтын мүсіні ·
Артемида ғибадатханасы ·
Галикарнастағы кесене ·
Гелиостың мүсіні ·
Александрия шамшырағы
 |

 |
**Ақтентек сері Бәйтілесұлы** - (1807-1903), ақын, композитор, ұста, сәулетші. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншытағай бұтағынан шыққан.

**Құнанбай, Жанғатты, Шортанбай, Ағыбайлардың** замандасы. Қараменденің Құрақ есімді бір әйелінен **Ақмырза, Молдыбай, Ақжігіт, Бозжігіт** туады. Молдыбайдан Бәйтілес, онан Ақтентек туған. 

Ақтентек серінің үлкен әкесі Молдыбай аса діндар адам болған. Қайтыс боларында балаларына сүйегін Түркістанға апаруын тапсырады. Ол кісінің мүрдесі Қожа Ахмет Йасауидін іргесіне жерленген. 

Ақтентек сері емші, шебер домбырашылығымен жастайынан аты шығып, ел аузына ілігеді. Ол өз даусына лайықты домбыраны өзі жасап, ағаштан түйін түйген шеберлігімен де жұртты таң қалдырады. Ақтентек серіні Біржан сал да аса құрмет татқан. 
Қоянды жәрмеңкесіне жиі келіп, Арқаны әнге бөлеген Біржан осы күнгі Шет ауданы жерін мекен еткен, он жеті мың жылқы біткен Адамбай-Тұрсынмен жақсы сыйластықта болған. Жолында отырған Ақтентек серінің аулын аттап кетпеген, әрі оны қатты құрметтеген. Біржан келгенде Ақтентек сері ауылда жоқ екен. Серінің қыздарының жарасымды қарсы алғанына Біржан аса риза болып, құрама домбырасын сәл-пәл күйлеп ән айтады, Біржанның салған әні сөзін сөл өзгерткен Ақтентек серінің өз әні болса керек. Бұл ән күні бүгінге дейін Біржанның «Ақтентегі» атанып жүр. Орта ғана дәулеті бар Ақтентек сері қартайған шағында да жасынан машықтанған қоленерін тастамайды. Ол кісінің басшылығымен осы маңның сан жақсысына сәулетті мазарлар тұрғызады. Соның бірі Қояншы Қәдір батырдың Сырлытам бойындағы мазары күні
бүгінге дейін өзінің сәнін жоғалтпаған. Сол сияқты қамшыдай өрілген Есбай мазарын садуға да басшылық еткен. Ақтентек сері бойынан қуаты кеткенше шешен домбыра жасауын тастамаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қояншы-Дәулет-Таңай, Болашақ-Баспа, 2008, 293 бет. Н. О. Дулатбеков(төраға), Н.Т. Жұмәділова, Б. Доскеев, Қ. Медиев, С. Тұңғышбеков, Г.Ш. Рымжанова және т.б. ISBN 9965-534-40-3
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Чжичжи Тәңірқұт**, Zhi-zhi Шөже (т.ж.б. - б.з.б. 36) - ғұндар билеушісі (б.з.б. 52-36). Ол билікке келер қарсаңында ғұндарда бес тәңірқұрт дилік жүргізіп, өзара қырқысқан жағдай орын алады. Осы күрес нәтижесінде ғұн билеуші әулетінің арасында қытайлық және қытайға қарсы екі топ пайда болып, екі тәңірқұт: шығыс бөлікте - Хуханье, батыс бөлікте - Чжичжи Тәңірқұт билікке келді. Хань мемлекеті қытайлық бағытты қолдаушы Хуханьені қолдай бастағаннан кейін, Чжичжи Тәңірқұт Қытаймен елшілік қатынасын біржолата тоқтатты да, үйсіндерге одақтас болу үшін елші жіберді. Бірақ үйсіндер оның елшісін өлтірді. Чжичжи Тәңірқұт үйсіндерге шабуыл жасап, динлин, чжянкун (қырғыз) тайпаларын өзіне бағындырды. Б.з.б. 44 ж. Хань патшалығының жіберген елшісін өлтіріп, Талас өзені бойындағы қаңлыларға келді. Қаңлы патшасы оған қызын әйелдікке берді. Ол қаңлы әскерімен бірігіп, үйсіндерге шабуыл жасап, Қызыл аңғар (Чигу чэн) қаласында дейін барды. Қаңлы тұрғындарынан талас өзені бойында қала-қорған (қазіргі Тараз қаласын) салдырып, тұрақтады. Б.з.б. 36 ж. қытай әскерлері Гань Янцию және Цинь Танның қолбасшылығымен Чжичжи Тәңірқұт салдырған қорғанды қоршап, ұзаққа созылған соғыстан соң басып алды. Жаралы Чжичжи Тәңірқұт қолға түседі де, басы кесіліп, императорға жіберіледі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Лактоальбумин молекулалық құрылысы
**Лактоальбумин** (латынша lactis - сүт және albumen - ақуыз) - сүт құрамында болатын ақуызды зат. Молекулалық массасы 65000.

Құрамы мен алынуы
-----------------

Лактоальбуминнің құрамында 52,19% көміртек, 7,18% сутек, 23,13% оттек, 15,9% азот, 1,9% күкірт болады. Суда, қышқылдар мен сілтілердің *әлсіз ерітінділерінде* ериді. *Лактоальбумин* сүтті күкірт қышқылы, аммониймен қанықтыру арқылы алынады. *Сиыр сүтінде* 0,4-0,5% *лактоальбумин* болады.

Қолданылуы
----------

*Лактоальбумин* итальян сүт тағамы - *рикоттаның* негізгі ингредиенттерінің бірі және басқа да халықтардың кейбір сүт тағамдарын жасауда қолданылады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Хорхе Фусиле** (ис. *Jorge Ciro Fucile Perdomo*; 19 қараша 1984, Монтевидео) — уругвайлық футболшы, қорғаушы. 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Карьерасында Уругвай, Бразилия, Испания клубтарында доп тепті.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2003 жылы "Ливерпуль Монтевидео" клубында бастады.

2006 жылы 31 тамызда "Портуға" ауысты. Жеті маусым бойы "Порту" футболшысы атанғанымен, 2014 жылға дейін не-бары 100 рет Португалия чемпионатында алаңға шықты. 

2012 жылы қаңтарда "Сантосқа" жалға беріліп, бір жылдан соң "Портуға" оралды.

2014 жылы "Насьонал Монтевидео" клубына ауысты. Төрт мусым ойнап, екі рет Уругвай чемпионы атанды. 

2019 жылы "Испанияның" "Картахена" клубына ауысты. Бес кездесуде алаңға шығып, көп ұзамай футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрама

2007, 20015, 2016 жылдары Америка кубогына, 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Уругвай чемпионы (2): 2014/15, 2016
* Португалия чемпионы (5): 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2011/12
* Португалия кубогы (1): 2009/10
* Португалия суперкубогы (4): 2009, 2010, 2011, 2013
* Еуропа лигасы: 2010/11
* Паулиста лигасы (1): 2012
* Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Робер де Борон** (Роберт де Борон, фр.  , XII-XIII ғасырлар) – француз ақыны. 

Рыцарлық романдардың авторы. Трилогияның бірінші кітабы «Грааль туралы роман» деп аталады. Бұл кітап «Иосиф Аримафейский туралы роман» деп те аталады. Қалған екі кітабы сақталмаған. «Мерлин» деп аталатын екінші романынан 502 өлең мәтіні ғана сақталған. Ал үшіншісі «Персевальдан» ешқандай дерек сақталмаған. Робердің шығармалары сол кезеңде танымал болған. Оны Умберто Эко өзінің «Баудолино» атты романына кейіпкер ретінде алған. Орыс тіліне аударылған шығармалары:

* Борон Р. де. «Грааль туралы роман». СПб.: Евразия, 2005. – 224 б.
* «Француз рыцарлық романы». Аударған Михайлов А.Д. Мәскеу, 1976, б. 201–206.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Аққолқа бейіті** — Бозой ауылынан оңтүстік-батысқа қарай Аққолқа деген жерде тұр. Бірақ, экспедициялар, сондай-ақ обаға қарсы күрес стансасының картасында "Бала мола" деп түсірілген. Себебі, бейіттің ішінде жас баланың қабірі сияқты кішкентай төмпешіктер бар. Кесене ішінің бояуы сол күйінше сақталған. Өзі күйдірген кірпіштен салынған. Жауын-шашын мен жел-құздың аздаған әсері болмаса, кесене бұзылмаған, сол күйінде тұр. Осы кесенеден оңтүстікке қарай 30 метр жерде кірпіш күйдіретін пеш бар. Бірақ, бұл кесенені тұрғызған кім, онда кімдер жерленген, ол жағы белгісіз. Бұл деректерді Шалқар обаға қарсы күрес стансасының биологы Алмат Амандосұлы Баймырза берді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Шалқар" энциклопедиясы
**Әбділлақ Халиолла** (1949 ж. т. Түркістан ауданы Бабайқорған ауыл) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылым докторы (1995), профессор (1999). Халықаралық экология академиясының академигі. Қазақ мемлекеттук аграрлық университеттін бітірген (1972). 1972 – 1975 ж. Алматы облысы Талғар ауданы мал дәрігері, 1975 – 86 ж. Қазақтың малдәрігерлік ғылым-зерттуші институттында аспирант, ғылым қызметкер, аға ғылым қызметкер, бөлім меңгерушісі болды. 1986 ж. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттына ауысты. 1991 ж. Қ.А. Иасауи атындағы Халықараралық қазақ-түрік университеттіне жұмысқа шақырылып, биология кафедрасының доценті, меңгерушісі, деканның орынбасары, университет президентінің кеңесшісі қызметтерін атқарды. 1999 жылдан Экология кафедрасының меңгерушісі. 100-ден астам ғылым еңбектері, оның ішінде «Токсоплазма экологиясы мен иммунологиясы» атты монографиясы, 17 ғыл. әдістемеліктері мен 5 оқулығы бар. «Иасауи университеті», «Түркістан үні» тәуелсіз газеттерінің редакторы. «Қисық бастықтың қияметі», «Ережесіз ерегіс» атты кітаптардың авторы.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
**Нагиб Мұхаммед** ((араб.: محمد نجيب‎ шынайы атауы) 20.2.1901-29.8.1984) — Мысырдың мемлекет және әскери қайраткері. Заң білімін алды. Хартумдағы ағылшын гордон колледжін, корольдық әскери академияны және Каирдегі университетті бітірді. 1924 ж. оған тұңғыш офицер атағы берілді. 1948 жылдан генерал-майор. Араб-израиль соғысына (1948—49) қатынасты. 1952 ж. 23 шілдедегі рев. төңкерістен кейін Мысыр армиясының бас қолбасшысы, Революцияны басқару кеңесінің председателі (1952 ж. сәуірден), премьер-министр (1952 ж. 7 қыркүйектен президент (1953 ж. 18 шілдеден). Келешекте елді дамыту мәселесі жөнінде Рев. совет мүшелерімен ала ауыздық оны барлық қызмет орындарынан босатуға әкеп соқты (1954 ж. қараша). Содан бері Нагиб елдің саяси өміріне қатыспайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том