**Білдек** – әр түрлі материалдарды өңдеуге арналған машина. 

Кейде өндірісте қолданылатын сүйемелдеуші құрылғыны да білдек деп атайды. Металл кесу, ағаш кесу, тас, тас өңдеу білдектеры болады. Тоқыма өндірісінде тоқу білдегі қолданылады. Білдектің сондай-ақ ажарлау, теңгеру, сүргілеу, жону станогы сияқты түрлері болады.

Білдектің қаңқасы (жақтауы)- станоктың тетіктері мен механизмдері үшін тірек болып табылатын қаңқа.

Түрлері
-------

**Автомат-білдек** - бұйым жасауға арналған затты технологиялық талапқа сәйкес басынан аяғына дейін толық өздігінен атқаратын білдек.

**Агрегат-білдек (*Станок-агрегат*)** — қозғалыстарының өзара байланыстығы мен жүйелігі басқарудың біртұтас жүйесімен реттелетін агрегаттары (күш бастиектері) бір-бірімен кинематикалық байланысқа түспейтін металкескіш білдек.

**Ажарлағыш білдек (*Станок шлифовальный*)** — дайындамаларды тез айналатын қажақ құралдармен өңдеуге арналған білдек.

**Айналма үстелді жонғыш білдек (*Станок карусельно-фрезерный*)** — дайындамалардың жалпақ элементтерін үздіксіз жонғылаумен өңдеуге арналған айналма үстелді білдек.

**Алмас-кеңейте жону білдегі (*Станок алмазно-расточный*)** — жонудың жоғары жылдамдығында, кіші берістер және терең жону кезінде тесіктерді алмас немесе қатты қорытпалы кескіштермен жұқалай таза жонуға арналған кеңейжонғыш білдек.

**Арнайы білдек (*Станок специальный*)** — бір типті дайындамаларды өндеуге арналған білдек.

**Әмбебап білдек (*Станок универсальный*)** — әр түрлі дайындамаларды өндеу кезінде операциялардың әжептеуір мөлшерін орындауға арналған білдек.

**Әрлегіш білдек (*Станок полировальный*)** — әрлеуге арналған білдек.

**Бойлай жонғылағыш білдек (*Станок продольно-фрезерный*)** — қайтымды-ілгерілемелі орын ауыстыратын үстелі мен бірнеше жонғыш айналдырықтары бар және ірі габаритті тетіктердің жалпақ элементтерін өндеуге арналған білдек.

**Бұранда ажарлағыш білдек (*Станок резьбошлифовальный*)** — дәл бұрамалы беттерді пішінді ажарлағыш шарықтаспен тазалай өңдеуге арналған білдек.

**Вертикаль-тартаөңдегіш білдек (*Станок вертикально-протяжной*)** — тартажонғыш құралдарының қайтымды-ілгерілемелі тік орын ауыстыруымен әр түрлі пішіндердің сыртқы беттерін өңдеуге арналған тартаөндегіш білдек.

**Вертикаль-бұрғылағыш білдек (*Станок вертикально-сверлильный*)** — айналдырығының осі тік орналасқан бұрғылағыш білдек.

**Вертикаль-жонғылағыш білдек (*Станок вертикально-фрезерный*)** — айналдырығының осі тік орналасқан жонғылағыш білдек.

**Горизонталь-кеңейжону білдегі (*Станок горизонтально-расточный*)** — айналдырығының осі көлденең орналасқан кеңейжонғыш білдек.

**Горизонталь-тартаөңдегіш білдек (*Станок горизонтально-протяжной*)** — тартажонғыш құралдары көлденең орын ауыстыра отырып, негізінен, ішкі тартажонуға арналған тартаөңдегіш білдек.

**Дөңгелете ажарлағыш білдек (*Станок круглошлифовальный*)** — центрлерде орнатылған немесе қысқыда бекітілген дайындамалардың сыртқы цилиндр, конустық, сұлбалық жөне жалпақ (дүмдік) беттерін өңдеуге арналған ажарлағыш білдек.

**Жонғылағыш білдек (*Станок фрезерный*)** — дайындамалардың әр түрлі беттерін тиісті орын ауыстырулар кезінде жонғыштармен өғдеуге арналған білдек.

**Жазық ажарлағыш білдек (*Станок плоскошлифовальный*)** — шеттікпен жазық ажарлауға немесе ажарлағыш шарықтастың бүйірімен өғдеуге арналған білдек.

**Жонғыш білдек (*Станок токарный*)** — айналма денелер типіндегі дайындамаларды жону арқылы өндеуге арналған білдек.

**Жартылай автоматты білдек (*Станок полуавтомат*)** — дайындаманы өңдеудің барлық циклі автоматты түрде жүргізілетін, алайда білдекті орнату, іске қосу жөне өңделген тетікті түсіру үшін жұмысшының араласуын қажет ететін білдек.

**Жонғыш-айналма үстелді білдек (*Станок токарно-карусельный*)** — дайындамалардың жалпақ элементтерін үздіксіз жону арқылы өңдеуге арналған айналма үстелді білдек.

**Жонғыш-бүрама кескіш білдек (*Станок токарно-винторезный*)** — көбінесе айналма денелер типіндегі тетіктерді жонуға, кеңейту-жонуға және бұрандалар оюға арналған артқы тұғыры, жүрістік бұрамасы мен жүрістік білігі бар жонғыш білдек.

**Жонғыш-револьверлі білдек (*Станок токарно-револьверный*)** — ұясында дайындамаларды өндеуге арналған қажетті құралдар орналасқан айналмалы револьверлі бастиегі (артқы тұғырдың орнына) бар жонғыш білдек.

**Кеңейжойғыш білдек (*Станок расточный*)** — алдын ала жасалған тетіктерді айналма құралдармен өңдеуге арналған білдек.

**Көлденең сүргілегіш білдек (*Станок поперечно-строгальный*)** — негізгі қозғалысты құрал, ал беріс қозғалысын мерзім-мерзім дайындама жүзеге асырып отыратын сүргілегіш білдек.

**Көп кескішті жонғыш білдек (*Станок многорезцовый токарный*)** — кескіштерімен дайындаманың әр түрлі беттерін бір уақытта өңдеуге арналған білдек. 

**Жануыштығыш білдек (*Станок хонинговальный*)** — өз осінің бойымен айналма және қайтымды-ілгерілемелі қозғалысы бар жануыш құралдармен тазалауға (мысалы, әрлеу, ысқылау) және тесіктерді түпкілікті өңдеуге арналған білдек.

**Көп мақсатты білдек (Өңдегіш центр) (*Станок многоцелевой (обрабатывающий центр*))** — әр түрлі операцияларға (мысалы, жону, бұрғылау, кеңейжону, кесу) арналған және жинақтауышында қажетті құралдары бар білдек.

**Көшіргіш-жонғыш білдек (*Станок токарно-копировальный*)** — қисық сызықты беттерді көшіргіш бойынша өңдеуге арналған жонғыш білдек.

**Көшіргіш-жонғылағыш білдек (*Станок копировально-фрезерный*)** — қисық сызықты беттерді көшіргіш бойынша жазықтық жөне көлемдік өңдеуге арналған бақылау жүйесі бар жонғылағыш білдек.

**Қашағыш білдек (*Станок долбежный*)** — сырғағы тік орналасқан және қашауға арналған білдек.

**Металл кескіш білдек (*Станок металлорежущий*)** — жонумен өңдеуге арналған білдек.

**Нақыш-жонғылағыш білдек (*Станок гравировально- фрезерный*)** — нақыштағыш айлабұйымы бар кішігірім көшіргіш-жонғыш білдек.

**Пышқылы білдек (*Станок ножовочный*)** — электр немесе пневматикалық жетекті пышқылы жал түріндегі жұмыс органы бар білдек.

**Радиаль бұрғылағыш білдек (*Станок радиально-сверлиль- ный*)** — айналма маңдайшасында орналасқан бұрғылағыш бастиекпен (басшамен) ірі габаритті тетіктердің тесіктерін өндеуге арналған металкескіш білдек.

**Сыдыры ажарлағыш білдек (*Станок обдирочно-шлифовальный*)** — алдын ала (қаралтым) өңдеуге арналған ажарлағыш білдек.

**Тарта өңдегіш білдек (*Станок протяжной*)** — сыртқы жөне ішкі беттерді тарта жонумен өңдеуге арналған металкескіш білдек.

**Тескіш білдекші** - металдан және басқа жадұғыттардан дайындалған дайындамаларда тесік бұрғылауға арналған станок.

**Токарлық білдек** - бұл кең тараған метал кесу білдегінің бір түрі, айналма денелер тәрізді дайындамаларды кесіп өңдеу үшін арналған.

Білдектің электроаппаратурасы - білдектің электр аппараттары, аспаптары мен ток өткізуші бөліктерінің жиынтығы.

Білдектің электржабдықтары - білдектің электр қозғағыштары мен электр аппаратураларының жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
3. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6