recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Соғды шағаны** , ылғал сүйгіш шаған (лат. *Fraxinus sogdiana*) – зәйтүндер тұқымдасына жататын өте сирек кездесетін өсімдік.

Мәртебесі: саны қысқарып бара жатқан, сирек кездесетін түр. Үштік дәуірдің жалпақ жапырақты ормандар қалдығы. Балқаш-Алакөл шұңқырында, Жоңғар және Іле Алатауы, Кетпентау мен Қаратау, Талас Алатауының батыс бөлігінде (Даубаба) тау және шөл өзен аңғарларында өседі. Қазақстаннан тыс Орта Азияның Памир-Алай және Копетдагты қосқандағы оңтүстік аудандарында кездеседі. Сұлулығы керемет, ылғал сүйгіш ағаш. Жайылма ормандарда, сирек тау беткейлерінде жолақты немесе оқшауланған тоғайлар болып өседі. Тұқыммен көбейеді. Екпе көшеттерінің көбі бірінші жылы қурайды, тек су маңындағылары ғана қалады. Алғашқы 20 жылда небары 2 метр биіктікке жетіп, өте баяу өседі. Одан кейінгі жылдары өсуі қарқындайды, 30 жылда 5 метрге жетеді, ал 70 жылда 18 метр болады. Шағанның табиғаттағы жасының шегі - 300 жыл. Мұндай алыптардың биіктігі 25 метрге жетеді, ал діңінің жуандығы 1,5 метрден асады. Соңғы онжылдықта малды шектен тыс бағуға, су тәртібінің өзгеруіне, заңсыз ағаш кесуге және өрттерге байланысты, түр саны қысқарып отыр. 

Ең жақсы шаған ормандары Берікқара, Қошқарата, Боролдай, Қаратау өзендері аңғарларында сақталған, тығыздығы 1 га жерде 133-200 шаған өседі. Ең белгілі шаған тоғайлары Шарын өзенінің бойындағы Сарытоғай сайында, Іле өзенінің сол жағалауында орналасқан. Мұның көлемі 800 га. 1964 жылы Шарын шаған тоғайы табиғат ескерткіші болып аталған, ал 2004 жылы мұнда ұлттық парк құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл.
**БЕРТАЛАНФИ Людвиг фон** (1901-72) - Австрия биологы және философы. Ол Вена үйірмесі дейтіннің неопозитивизміне жақын болды, алайда кейіннен жүйелердің жалпы теориясы болжамдарын батыс әдебиетінде алғашқылардың бірі болып қолданды. Бұл теорияда *Берталанфи* тұтастық, ұйымдық эквифиналдылық (әр түрлі бастапқы жағдайларды белгілі бір түпкі жай-күйдің жүйесіне қол жеткізу) және изоморфизм (Изоморфизм мен гомоморфизм) принциптерін қорытындылады. 1954 ж. "Жүйелердің жалпы теориясы саласындағы зерттеулер қоғамын" құрудың бастамашыларының бірі және 1956 жылдан бастап шыққан (general Systems) "Жалпы жүйелер" басылымының редакторы.

Шығармашылықтары
----------------

* "Теориялық биология", (1-т. 1931, 2-т. 1951);
* "Әлемнің биол. бейнесі" (1949);
* "Жүйелердің жалпы теориясы. Негіз, даму, қолдану" (1968).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Шигео Катсу** - Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 6 желтоқсандағы Жарлығына сәйкес Шигео Катсу Назарбаев Университетінің Ректоры болып тағайындалды. Шигео Катсудың Орталық Азиядағы жұмыс тәжірибесі мол: осы уақытқа дейін ол Дүниежүзілік Банктің Еуропа және Орталық Азия өңірлері бойынша вице-президенті болып қызмет етті. 

Шигео Катсу Банктегі өз қызметін «Жас Кәсіпқойлар» бағдарламасы бойынша 1979 жылдан бастады. Содан кейін «Батыс Африка жобалары» департаментінде экономист болып, алдымен «Энергетика, су ресурстары және телекоммуникация» бөлімінде, кейіннен – «Сумен жабдықтау және қалалық даму» бөлімінде жұмыс істеді. Оның осы сектордағы қызметі сумен жабдықтауға және санитарияға, сондай-ақ шалғай жерлерді көркейтуге және энергетикалық жобаларға қатысты болды.

1985 жылдан бастап 1989 жылға дейін – Дүниежүзілік банктің Бениндегі бірінші тұрақты өкілі болды. 1989 жылдан бастап 1991 жылға дейін Дүниежүзілік Банктің атынан Жапонияның Эскпорт-импорттық Банкіне экономикалық саясатқа елдік талдау жүргізу департаменті директорының орынбасары ретінде жіберілді, бұл жерде ол жайғастыру жұмыстарын бағалау рәсімдерінің енгізілуі үшін жауапты болды.

1992 жылдан бастап 1995 жылға дейін – негізінде кәсіпорындарды және қаржы секторын реформалаумен айналысатын Қытай Шығыс Азия және Тынық Мұхиты өңірлері департаментінің өнеркәсіп және энергетика бөлімінің бас маманы болып қызмет атқарды. Кейіннен Абдижандағы, Кот-д’Ивуардағы Дүниежүзілік Банктің өкілдігінде бастық және өңірлік директоры болады, онда оның басшылығымен Дүниежүзілік Банктің көмек көрсету бағдарламасы кокос секторын басқару, жекешелендіру және реформалау мәселелеріне арналды. 

1999 жылдан бастап – Дүниежүзілік Банктің Еуропа және Орталық Азия өңірлерінің операциялық қызметі бойынша директоры, одан кейін Дүниежүзілік Банктің Еуропа және Орталық Азия өңірлері бойынша вице-президенті болды.

Дүниежүзілік Банктегі қызметіне дейін Біріккен Ұлттар Ұйымында Өнеркәсіптік Даму (БҰҰӨД) бойынша Гренада Жоспарлау министрлігінің даму жөніндегі кеңесшісі болып жұмыс істеді. 

Ректор Катсу Токио университетінде «Халықаралық қатынастар және экономика» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Токио университетінде аспирантураны және Венада, Австрия, Дипломатиялық академияны бітірді. Жапон, ағылшын, француз және неміс тілдерін еркін меңгерген. Қытай және орыс тілдерінде еркін сөйлейді.

### Сыртқы сілтемелер

 Мұрағатталған 8 қарашаның 2010 жылы.
**Шибам қаласы** (Йемен) – Йемендегі Хадрамаут ауданындағы қала..
Халық саны 7000 адам. Шибам бірнеше рет Хадрамаут патшалығының астанасы болған. 

Шибам қаласындағы ғимараттар
Қала өзінің архитектуралық ерекшеліктерімен танымал. Онда сазды кірпіштен жасалған 500-ге жуық үй бар. Үйлерді көп қабатты деп есептеуге болады. Олар 5-11 қабаттан тұрады да, әр пәтерінде бір отбасы өмір сүреді. Бұндай үлгіде салынған үйлер қала тұрғындарын бәдеуилердің шапқыншылығынан қорғайтын болған. 

Қала ЮНЕСКОНЫҢ Бүкіләлемдік мұралар бағдарламасына енгізіліп, №192 нысан болып тіркелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Эдеса** - Грециядағы ежелгі қала. Қазіргі қала ежелгі акрополия орнында салынған. Орталық Македония мен Эдес қауымының (диманың) шетіндегі Пеланың перифериялық бөлімшесінің әкімшілік орталығы. 18 229 тұрғыны - 2011 жылғы халық санағы. 10 ғасырдан 1912 жылға дейін қала Воден (болгар: Воден) деп аталды. 1970 жылдардан бастап туризм орталығы. Қала арқылы өзен өтіп, көптеген арналарға құяды. Басты назар аударарлық жер - атақты сарқырамалар мен жақын маңдағы аквапарк.

Қаладан алыс емес - тау-шаңғы орталығы Қаймақцалан. Қала жанында Эгнатия автожолы өтеді. Қалада Салоники-Битола теміржол вокзалы және Простякос Салоникидің 2-ші желісі бар.

Тарихы
------

Македонияның алғашқы патшасы Каран біздің заманымызға дейінгі 814 ж. е. Едес ежелгі Македонияның астанасы етті. 304 жылы е. Месопотамияда, Эде деп те аталатын қала құрылды. Біздің дәуірімізге дейінгі II ғасырда Грецияның Римді жаулап алуы кезінде. е. Римдер жаулап алған Эде. Эгнатий жолы төселді.

Қала Афины, Рим, Салоники және Константинопольға дейінгі сауда жолдарының қиылысында болды, нәтижесінде ол дамыды. Ұзақ уақыт бойы белсенді дамыды. Жоғарғы және төменгі қалалар бөлінді.

989 жылы Византиямен болған келесі соғыс кезінде Эдесті Болгария патшасы Самуил жеңіп алды. 1003 жылы Византия императоры Василий II болгар өлтірушісі Эдеске оралды.

1204 жылғы Төртінші крест жорығы кезінде Эдес Монферратаның Бонифас I басқаратын Салоники Патшалығына кірді. 1218–1219 жылдары Эпирус Теодорының билеушісі Комненус Дука крест жорықшыларынан Эдесті жаулап алды және ол Эпир патшалығына кірді. 1252-1244 жылдары Эдес Михаил VIII Палеологтың билігі астында Никене империясына кірді.

1341 жылы, Византиядағы азамат соғысы кезінде қаланы серб патшасы Стефан Урос И.В. қоршауға алды, 1342 жылы қала сербтердің қолына өтті. 1389 жылы Косово даласындағы шайқастан кейін, Эдес Османлы әскерімен қоршауға алынды. Бірнеше ай бойы қала монах Серафимнің басшылығымен қаһармандықты қорғады. Ол қала тұрғындарының бірінің опасыздығы салдарынан құлады. Монах Серафим қаланы басып алғаннан кейін оның атына ие болған сарқырамаға түсіп, атауы «ішіндегі монах» деп аударылады.

1395 жылы күшті жер сілкінісінен кейін Эдес толығымен жойылды. 1668 жылы қалаға Османлы саяхатшысы Евлия Челеби келді.

1845 жылы қалаға келген орыс славян Виктор Григорович Воденнің аралас халық болғанын, бірақ негізгі бөлігі болгарлар болғанын атап өтті.

1892 жылы Битолаға теміржол салынды. 1895 жылы су доңғалағымен («ақ бұрышта») бірінші тоқыма фабрикасы салынды. 1900 жылы қалалық сағат пен Жаңа мешіт салынды (Йени-Джами)

Балқан соғысы кезінде 1912 жылы 18 қазанда грек әскерлері басып алынып, Грецияға қосылды.

1923 жылғы Кіші Азия апатынан кейін халық Кіші Азиядағы босқындармен толықты. Edesa тоқыма өнеркәсібінің басты орталығы, Манчестердің шығысы.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала неміс жаулап алу аймағында болды және айтарлықтай шығынға ұшырады.

1950-1960 жылдары Эдесаның өнеркәсібі мен экономикасы құлдырады.

2004 жылы Эдестегі Македония университетінің филиалы құрылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи. Мұрағатталған 20 ақпанның 2017 жылы. — М. 1877. — С. 93.
ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ («базилевс Антиохии») деген жазуы бар күміс мәнет
**Басилей** (көне грекше: βᾰσῐλεύς; немесе **басилевс, базилевс, василевс**) - Ежелгі Грекидағы Микен дәуіріндегі монархтардың атауы, сонымен бірдей орта ғасырда Византия императорларының ресми лауазымы. Скифтардың және Боспор патшалығының патшаларын да солай атаған. Гомер кезінде тайпаның немесе тайпалар одағының басшысы. Алғашқыда сайлаумен тағайындалатын, кейін мұрагерлікке көшті. Афиныда патшаның билігі жойылғаннан кейін (дәстүр бойынша б.з.б. 11 ғ.), *Басилей* термині екінші архонтты, Спартада патша лауазымдарының бірін, эллиндік мемлекеттерде монархтың атын белгілеу үшін қолданды. Ежелгі Грекия әдебиетінде Рим императорлары *Басилей* деп аталды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Кіші Эдда. XVIII ғасыр қолжазбасының мұқабасы
**Эдда** (ежелгі исландиялық *Edda*, көпше *Eddur*) - неміс-скандинавиялық мифологияның негізгі шығармасы.

«Эдда» терминінің пайда болуы
-----------------------------

Снорри Стурлусон кітабының Эдда деп аталуының себебі белгісіз. Сөздің үш этимологиясы бар. 

1.«Эдда» - «Одди» сөзінен шыққан, Стурлусон өскен ферманың атауы және сол жерде кітабына материалдар тапқан болуы мүмкін. Бұл жағдайда атаудың мағынасы - «Одди кітабы». 

2.«Эдда» «поэзия» дегенді білдіреді. Демек «Эдда» «поэтика» деген мағынаны білдіреді. 

3.«Эдда» сөзі ескі исландиялық әнде кездеседі, мұнда «үлкен-әже» дегенді білдіреді.

Үлкен және кіші Эдда
--------------------

Скандинавия эпосы бірнеше бөліктен тұрады. Оған Үлкен Эдда мен Кіші Эдда кіреді. 

Епископ Бриньольв Свейнссон 1643 жылы Стурлусон кітабында айтылған құдайлар мен батырлар туралы көптеген әндерден тұратын пергамент кодексін тапты. Бриньольв орта ғасырларда халық арасында мықты соғыс құралы ретінде танымал болған Дана Сэмунд еңбегін тапты деп шешті. Сэмунд әмбебап даналыққа ие болды және оның «Эддадағы» Стурлусон Сэмундтың жұмысына негізделді деген пікір қалыптасқан. Бригноль тапқан кодтың тізіміне былай деп жазды: «„Edda" Saemundi multiscii», яғни «Дана Сэмундтың „Эддасы"» 

Осы сәттен бастап «Эдда» сөзі жаңа мәнге ие болды. Ол көп ұзамай баспа түрінде қолданыла бастады. Кейіннен Бриньольв тапқан жазбалардың «Эдда» немесе Сэмунд деген атпен ешқандай қатысы жоқ екендігі анықталды, бірақ бұл атау оларға берілген. Олар «Сэммунд Эддасы», «Әнді Эдда» немесе «Үлкен Эдда» ретінде танымал болды. Снорри Стурлусонның кітабы «Снори Эддасы» немесе «Кіші Эдда» деп аталды.

Астрономияда
------------

1908 жылы ашылған Эдда астероиді (673) Эдда құрметіне аталған.

Сілтемелер
----------

.. 

..
**Қостанай қаласындағы А.С.Пушкин атындағы қалалық балалар кітапханасы** — 1953 жылы құрылған Қостанай қаласындағы ең алғаш балалар кітапханасы. Кітапхананың бірінші меңгерушісі- Болотина Нина Никифоровна.
1959 жылы, республикада балалар кітапханаларының жабылуына байланысты, Қостанай қаласындағы кітапхана жабылды. 1963 жылы қайта құрылып, теміржол вокзалы ауданында орналасты. Кітапхана меңгерушісі Лаврова Валерия Алексеевна болып тағайындалды. 1976 жылы кітапхана 50 лет Октября көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшті. 1979 жылы маусымда Мануйлов Г.С бастауымен кітапханада А.С.Пушкиннің қоғамдық мұражайы ашылды. 1987 жылы қала тұрғындарының өтінішімен қалалық балалар кітапханасына А.С.Пушкин аты берілді. 2010 жылы кітапхана "Халықаралық мәдени ынтымақтастықты нығайтқаны үшін" естелік белгімен марапатталды. 2015 жылдан бастап кітапхана жетекшісі- Малых Ольга Аркадьевна
Кітапхананың ауданы- 1107 м.кв. Кітапхананың кітап қоры-23 463 экземпляр, оның ішінде 5 153 кітабы мемлекеттік тілде. 2015 ж. 9 ай ішінде кітапханаға 6 929 оқырман барды.

### Дереккөздер

Кітапхана сайты
**Джозеф Фабрис Ондоа Эбого** (фр. ; 24 желтоқсан 1995 жыл, Яунде) — камерундық футболшы, қақпашы. Камерун Ұлттық футбол құрамасы мен "Остенде" клубының қақпашысы. 2017 жылғы Африка чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Самюэль Это'о футбол академиясының түлегі. 

Балалық шағында-ақ "Барселона" клубының мектебіне ауысты. Есейген соң "Барселонаның" екінші клубына қабылданғанымен, негізгі құрамда тұрақтай алмай, Испанияның төменгі лигаларында ойнайтын "Химнастик", "Севилья Атлетико" секілді клубтардың намысын қорғап жүрді. 

2018 жылы Бельгияның "Остенде" клубына өтті.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрамаға 2012 жылы 16 жасында-ақ шақырылды. Бірақ тұңғыш ойынын 2014 жылы 6 қыркүйекте Конго ДР құрамасына қарсы өткізді.

2015 жылы Африка Ұлттары кубогыне қатысты. Фабрис топтық турнирдегі үш ойында да алаңға шықты, бірақ құрама топтан шыға алмады.

2017 жылы құрамамен бірге Африка Ұлттары кубогында топ жарды.

Жетістіктері
------------

### Халықаралық

Камерун
* Африка чемпионы (**1**): 2017

### Жеке

* Африка Ұлттары кубогының символикалық құрамасы: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* National Football Teams (ағыл.)
* Zerozero (порт.)
**Эдерзиту Антониу Маседу Лопиш** (порт. *Éderzito António Macedo Lopes*, **Эдер** (порт. *Éder* ретінде танымал); (22 желтоқсан 1987, Бисау, Гвинея Бисау) — португалиялық футболшы, шабуылшы. 2016 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Эдер Гвинея-Бисауда дүниеге келген. Балалық шағында отбасы Португалияға көшіп өтті. Португалиялық "Адемия" клубының түлегі. Кейін "Академика", "Брага" секілді Португалия клубтарында, Францияның "Лилль", Англияның "Суонси Сити" командаларында доп тепті. "Лилль" сапында ойнап жүріп, 2017 жылы Мәскеудің "Локомотивіне" жалға берілді. 2018 жылы жазда мәскеулік теміржолжылар Эдерді түпкілікті сатып алды. Қазір сол командада ойнайды.

Португалия Ұлттық футбол құрамасында 2012 жылдан бері ойнап келеді. Құрамадағы алғашқы голын 2015 жылы 15 маусымда Италияның қақпасына соқты.

2016 жылғы Еуропа чемпионатының финалында Францияның қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

**«Академика»**

* Португалия кубогы (1): 2011/12

**«Брага»**

* Португалия Лига кубогы (1): 2012/13

**«Локомотив»**

* Ресей чемпионы — 2017/18

### Ұлттық құрама

**Португалия**

* Еуропа чемпионы: 2016

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі(ағылш.)
* Профилі Мұрағатталған 12 тамыздың 2016 жылы.  (порт.)
* Профилі(ағылш.)
**Философиялық лирика** - лириканың тақырыптық табиғатына, мазмұндық-идеялык тұрғыда
жіктелуіне қатысты туған ұғым.
Философиялық лирика термині әдебиеттануда жиі
ұшырасатындығына қарамастан,
ол туралы дәйекті, тиянақты байлам жоқ. Сондықтан философиялық лирика термині кейде тым кең аяда - болмыс, өмір, тағдыр жайын толғаған
кез келген өлен-жырға байланысты қарастырылады. Философиялық лирика мен кадым
заман акындарының туындыларынан ежелгі дүние таным іздері бажайланса, ол - философия мен поэзия арасындагы мәңгі бірліктің,
сарындастыктың айғағы. Осы орайда көптеген философиялық еңбектердің өлең сөзбен жазылғанын (мысалы, Гесиодтың философиялық дастандары,
Ж.Баласағүнидің "*Құтты білік*"),
тұтас бір философиялық бағыттардың нақтылы поэтикалық шығармалардан ("*Илиаданың*" әсерімен
дүниеге келген гомеризм ағымы)
бастау алатындығын да ескерткен
жөн. Алайда "*филосфемаға*" негізделген өлеңдердің баршасын бірдей философиялық лирикаға телуге болмайтыны
түсінікті. Өлең рухынан әлемге,
өмірге, адам тағдырына деген лирикалық көзқарастың көрініс табуы,
жан толқынысынан хабар беретінін
лирикалық үн естіліп, болмыс мәнін,
шындық елесін іздеген, мәңгілік сауалдарды өзінше қабылдап, өзінше
жауап қайтаруға тырысқан лирик.
"*Меннің*" айқын сезілуі - философиялық лирикаға
хас айрықша нышандар ретінде танылады. Бұл белгілердің назарға
алынбауы философиялық лириканы дидактикалық,
афористік, интеллектуалдық поэзиямен шатастыруға апарып соқтырады. Еуропа мен орыс әдебиетінде
философиялық лирика көне Грекия мен Рим дәуірлерінен бері келе жатқан философиялық ағымдардың арнасында
өркен жайды. "Кәрі дүние" (Абай)
даналығынан нәр алған философиялық лирика
жанрлық түр ретінде қалыптасып,
сан алуан философиялық ойлардың шарпысуынан туған тамаша
үлгілерді дүниеге әкелді. Мұсылмандық Шығыста, оның ішінде
түркі халықтары әдебиетінде философиялық лирика
алғашқы нышандарын софылық
поэзиядан аңғаруға болады. Қожа Ахмет Иасауидің, Ә.Науаидың гуманистік тұрпаттағы туындылары
өшпес даңққа бөленді, түркі лириктерінің ой-санасына әлденеше ғaсыp
бойы ықпал етіп отырды. Тәңірі
нанымы мен исламның тоғысынан
туындап, өзгеше сыңайда кемелденген халықтық философия аңғарындағы терең ойлы шығармаларға мейлінше бай қазақ поэзиясында қазіргі түсініктегі философиялық лирика Абай өнернамасынан басталады. Шығыс пен
Батыс философиясын көп зерделеген Шәкәрімнің философиялық лирикасы, Мағжанның осы бағыттағы өлеңдері төл
поэзиямызда философиялық лирика жазу үрдісінің
біржолата орныққанын әйгіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Карл Стратман** (неміс: Карл Стратманн, 1866 жылғы 11 қыркүйек. Дюссельдорф; 29 шілде 1939 ж. Мюнхен) — неміс суретшісі және иллюстратор, модернизм мен символизм сияқты өнердегі осындай үрдістердің өкілі.

Өмірбаяны
---------

Бай отбасында дүниеге келген. Болашақ суретшінің әкесі, сондай-ақ Карл Стратман ірі саудагер және бос брикант болды, кейінірек Германиядағы Чилидің консулы. Анасы, Алиса, ағылшын әйел болды және ұлының ағылшын мәдениеті мен өнеріне қызығушылығын арттырды. 1882-1886 жылдар аралығында Карл Дюссельдорф көркемсурет академиясында оқиды, бірақ ол «талант болмағандықтан» курсты аяқтамады және 1886-1889 жылдары Веймарда, жергілікті көркем мектепте, Леопольд фон Калькреут класында білімін жалғастырды. Веймар мектебінен мұғалім Кальёттен кеткеннен кейін К.Шраттман Веймарды тастап, Мюнхендегі «еркін суретшінің» өмірі мен мансабын бастайды. Мұнда ол жергiлiктi богемистердiң санына енгiзiлiп, сонымен бiрге ол өз өмiрi бойы достық қарым-қатынастарын сақтаған суретшi Ловис Коринтпен кездестi. Мюнхенде Мюнхеннің символизмінің керемет дәуірі ең танымал картиналарының бірі - Үлкен формадағы «Саламбо» (1894-1895) кенеп жазған. Оның сюжеті француз жазушысы Густав Флауберттің аты-жөнімен жазылған. Суретте Карфагения командирі Хамилькар Барканың қызы салттық мақсаттар үшін алып питонға айналды. асыл тастармен безендірілген кенепте суретші. Сурет жергілікті қауымдастықта дау тудырды, баспасөзде К.Шраттманның жұмысы «садистық қиял», «бейнені сұмдық» және т.б. деп аталды. Сонымен қатар, жанжалды кенеп оны кеңінен таратты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
8 **K-Maro** (шын аты: Cириль Камар, 31 қаңтар 1980 жыл) – ливандық франктық канадалық рэпер, кәсіпкер. [1]. Алғашқы рет 13 жасында өзінің досы *Адил Таксиайт*пен бірге франк тіліндегі *«Les messagers du son»* тобын құрған. Топ үлкен жетістіктерге жеткен, алайда 2001 жылы тарап кетіп, *К-Маро* өзінің жеке мансабын бастаған.

Дебютті альбомын 2002 жылы шығарған. Оның соңғы шығарған альбомдары біріншісіне қарағанда сәтті болып шыққан. 

Атаққа ие болған әнші жеке бизнеспен айналыса бастайды. *«K.Pone Inc.»* лейблін және **«K.Pone Incorporated Music Group» продюссерлік компаниясы**н құрған. «Balbec» (Балбек) киім және әшекей бұйымдар желісін шығарған. Қазіргі кезде «Пантера» атты мейрамханалар желісінің және жылжымайтын мүлік агенттігінің иесі. Сонымен қатар ол қайырымдылық шараларымен де жиі айналысады, қаржы көмегіне зәру адамдарға қол ұшын береді. 
Өзінің жеке өмірі жайлы сөз қозғағанды ұнатпайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   K-Maro ресми сайты
**Қалдыбекова Ләззат Әбішқызы** - актриса. ОҚО Мақтарал ауданы Таубай ата ауылында дүниеге келді. 2004-2008жж. Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясын оқып-бітірді. М.Әуезов театрының қойылымдарына студент кезінен бастап қатыса жүріп, 2007жылдан осы театрға жұмысқа қабылданды.

Сахнадағы негізгі рольдері
--------------------------

Ұлттық классика мен заманауи драматургияда – М.Әуезовтің «Абайында» Мағыш (реж. Е.Обаев), Т.Нұрмағанбетовтің «Қожанәсір тірі екенінде» Зүлейха (реж. О.Кенебаев), Д.Исабековтың «Жаужүрегінде» Ғалия (реж. Е.Обаев), И.Сапарбайдың «Қыз мұңында» Сағыныш (реж. Т.Аралбай, Е.Обаев), Н.Гогольдің «Үйленуінде» Агафья Тихоновна» (реж. В.Захаров), Т.Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Бәкей (реж. Ә. Рахимов), М. Сәрсекенің «Тендерге түскен келіншегінде» Кезбе, И. Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?…» қойылымында Нұрғаным (реж. О. Кенебаев), Н. Оразалиннің «Шырақ жанған түнінде» Нұргүл (реж. Н. Жақыпбай), т.б.

Дереккөздер
-----------

"Қазақстан арулары" журналы. - Алматы, -85 бет
Компанияның логотипі
**J.P. Morgan & Co.** немесе **Моргандар** — АҚШ-тың ертеден келе жатқан аса ірі финанс топтарының бірі. 

  

J.P. Morgan & Co. Рокфеллерлер тобы мен елдегі жетекші финанс олигархияларының қатарына жатады. Моргандардың финанс-өнеркәсіп мүдделері бүкіл капитал дүниеге тамырын жайған. Бұл топ соғыс-өнеркәсіп комплексімен байланысты, ол АҚШ-тың саяси өміріне айтарлықтай ықпал етеді, топтың адамдары АҚШ үкіметінде көрнекті қызметтер атқарады.

Моргандар тобының негізін салған Джуниус Спенсер Морган және оның үлкен баласы Джон Пирпонт Морган еді (1871 ж.). 

Моргандар бақылауындағы жалпы сома (1970) 90 млрд. доллардан асады, оның 40 млрд-тайы кредит-финанс саласына жатады. 

Топ қатынас жүйесі, жеке уния және финанс қарым-қатынастары арқылы байланысып жатқан байтақ банкілік және өнеркәсіп монополиялар коалициясы болып табылады. 2-дүние жүзілік соғысқа дейін Нью-Йорктегі «J.P. Morgan & Co.» банкирлік үйі топтың жетекші орталығы болып келді. Бұл банкирлік үй өнеркәсіптік компаниялардың бағалы қағаздарын орналастыруда үстемдік етіп, Нью-Йорк пен Филадельфияның аса ірі коммерциялық банкілерін бақылады. 

Кейінгі кезде Моргандар тобының финанстық негізі коммерциялық 2 банкі («**Morgan Guaranty Trust Company**», «Банкерс траст») және « Morgan Stanley» инвестициялық банк болып отыр. Моргандардың өнеркәсіптік империясы «United States Steel Corporation», «Дженерал электрик», «Дженерал моторс», «Коннекотт коппер корпорейшен», «Амёрикан телефон энд телеграф» сияқты корпорацияларды, сондай-ақ өнеркәсіптің ірі-ірі көмір, тоқыма, мұнай, химия т. б. компанияларын қамтиды. Моргандар тобының қазіргі ғылыми-технологиялық революцияның дамуымен тығыз байланысты салаларды (радиоэлектроника, ракета жасау т. б.) қамтымауы және ағылшын, француз капиталының халықаралық позициясының әлсіреуі (Морган банкілері олардың бағалы қағаздарын американ рыногына орналастыруда делдалдық етіп келген еді) Моргандар позициясын біршама әлсіретті. [1].

2000 ж. банкті Chase Manhattan Bank сатып алып, компанияның негізінде әлемдегі ең ірі банктердің бірі - JPMorgan Chase & Co. банкін құрды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Jamiroquai** (Джамирокуай) — британдық музыкалық топ.

Jamiroquai тобы 1992 жылы құрылған. Содан бері құрамы көп өзгеріске ұшырап, қазіргі уақытта бастапқы құрамнан солист Джей Кей (Джейсон Луис Читэм) ғана қалған. Алғашқы синглы *When You Gonna Learn?* 1992 жылы шықты. Ал 1998 жылғы *Virtual Insanity* әні үшін топ «Грэмми» сыйлығын алды.

*Travelling Without Moving* альбомы Гиннесс рекордтары кітабына ең көп сатылған фанк-альбом ретінде енді.

Топтың аты джем және ирокез сөздерінің қосылуынан жасалды.

Дискографиясы
-------------

* 1993 — *Emergency on Planet Earth*
* 1994 — *The Return of the Space Cowboy*
* 1996 — *Travelling Without Moving*
* 1999 — *Synkronized*
* 2001 — *A Funk Odyssey*
* 2005 — *Dynamite*
* 2006 — *High Times: Singles 1992-2006*
* 2010 — *Rock Dust Light Star*
* 2017 — *Automaton*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Jamiroquai FAQ
**Japan and the World Economy** (журнал) (ағылш. *Жапония және әлемдік экономика* ), «*Jpn World Econ*» қысқартылған түрі – мамандандырылған халықаралық экономикалық журнал. 1989 жылы негізі қаланған басылым. Экономика, қаржы және әкімшілік ғылым салаларындағы біртума жұмыстарды жариялайды. Басылымның басты мақсаты – ғылыми эмпирикалық және теориялық сипаттағы зерттеулер мен Жапонияның ауылшаруашылығы, халықаралық экономикалық байланыстары жайлы мақалаларды оқырмандарға жариялау. Редакция кеңесінің мүшелері – У. Баумоль, Я. Бхагвати, П. Кругман, П. Самуэльсон сияқты атақты экономистер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
***MS Queen Victoria*** («Патшайым Виктория») — Cunard Line компаниясының круизді кемесі. Кеме аты *Патшайым Викторияның* құрметіне қойылған. Италияның Fincantieri верфінде 2007 ж. соғылған.

*Queen Victoria* кемесі «Vista» класындағы кемелерге ұқсас, бірақ шамалы ұзындау және үлкенірек. Салмағы 90 000 тонналық кеме Cunard Line-ның *Queen Mary 2*-ден кейінгі екінші кемесі, одан кейінгісі 2010 ж. қолданысқа берілген *Queen Elizabeth*.

Кеменің тарихы
--------------

 Солдаң оңға қарай:QM2, QE2, QV
Алғашында кеме *Холланд-Америка Лайн* флотының құрамында болуы тиіс еді. Кейіннен тапсырыс *Carnival Cruise Line* (Cunard Line, Холланд-Америка Лайн және P&O компанияларының басшысы) компаниясына беріледі. Бірақ *Carnival Cruise Line*-да қайта құрылу болғандықтан, тапсырысты P&O компаниясына береді. Жаңа *Queen Victoria*-ға 2004 ж. тапсырыс беріледі. 2006 ж. 12 мамырда оның килі төселеді. 80 дайын болат блоктардан кемені құрастырады.

2007 ж. 15 қаңтарда дайын кеме суға жіберіледі. Сол жылдың 24 тамызында Венециядан шығып, кеменің жүру сынағын тексереді. Cunard Line-ға тапсырылғаннан кейін, *Queen Victoria* 7 желтоқсанда Саутгемтон айлағына жүзіп келеді. Сол күні Корнуаль герцогинясы Камилла кемені шоқындырады. Cunard Line-ның кемелерін Патша Отбасы мүшелерінің шоқындыруы әдеттегі дәстүрі еді.

2006 ж. қазанында Капитан Пол Райт Queen Victoria-ның капитаны болып тағайындалған болатын.

2007 ж. 11 желтоқсанда Queen Victoria-ның алғашқы он күндік сапары Солтүстік Еуропаны аралаудан басталады. Содан кейін Канар аралдарымен саяхаттап, кеме әлемді шарлауға аттанады. Оған 107 күн кетеді. 2008 ж. 13 қаңтарда Queen Victoria, Queen Mary 2, Queen Elizabeth 2 кемелері Нью-Йоркке келеді. Cunard-тың үш «патшайымы» бір жерге келуіне байланысты, мерекелік от-шашу ұйымдастырылады.

Queen Victoria-да жеті мейрамхана, он үш бар, үш бассейн, балл залы және театр бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Fakta om fartyg. Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 шілде 2012.
2. ↑  History of Queen Victoria.
3. ↑  Queen Victoria sets sail for Australia.  The West Australian (9 желтоқсан 2007). Тексерілді, 14 мамыр 2008.

Тағы қараңыз
------------

* Cunard Line
* Queen Mary 2
* Queen Mary
* Queen Elizabeth
* Queen Elizabeth II

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Cunard.co.uk сайтында MS Queen Victoria
* MarineTraffic-те кеменің қазіргі суреттері мен техникалық сипаттамасы
**Qiwi** - Ресейдегі және ТМД елдеріндегі төлем жүйесі. Ұялы байланыс құрылғылары мен байланыс арналарын пайдалана отырып, төлемдер жасауға мүмкіндік беретін электронды төлем жүйесі болып табылады.Qiwi клиенттері ғаламтор жүйесі арқылы тауарлар мен қызметтерді қолма-қол және арнайы төлем карталары арқылы пайдалана алады.

Жүйені қолдана отырып, коммуналдық байланыс қызметтерін төлеуге,банктік несиелерді өтеуге және әр түрлі транспорт құралдарына билеттерді сатып алуға болады.Qiwi мульти-платформа қызметі арқылы Qiwi терминалдары арқылы төлемдерді жүргізуге мүмкіндік береді. Ал Visa QIWI Wallet қолдана отырып,төлемдер туралы толық ақпарат алуға болады.
**Real Change**  — америкалық күнделікті шығарылатын газет, Сиэтледе шығарылады. Газет арнайы журналисттердің көмегімен шығарылады. Басқа да көше газеттері тәрізді бұл газет те үйсіздердің көмегімен іске асады. Бұл басқаларға қайыршылықты көрсетеді және қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік мәселелерін, соның ішінде қайыршылық пен үйсіздік жабады. 2005 жылдан бастап газет апта сайын шығарылады және бұл оны екінші америкалық газет етеді. 

«Real Change» газеті 1994 жылдан бастап «Real Change Homeless Empowerment» проектінің демеуімен шығарылады. Газеттің негіздеушісі Тим Харрис «Spare Change News» атты көше газетін 1992 жылы Бостон қаласында шығарды. Сиэтлге қоныс аударылғаннан кейін 1994 жылы Тим «Real Change» газетінің негізін қалады және әр айлық газеттің штаттық редакторы ретінде болды. Біраз уақыт өткеннен кейін, газет екі аптада бір рет шығатын болды.

2005 жылдың ақпанында оқырмандардың газетке қызығушылығының және оны сату деңгейінің жоғары болуынан «Real Change» күнделікті басылатын болды. Осыдан кейін газет еркін, озық және альтернативтік газет атану үшін газет басқармалары көптеген журналистерді қарамағына алды. 2013 жылдың сәуір айында газеттің құны бір доллардан екі долларға дейін өсті.

2012 жылы  «Real Change» газетінің  872 562  копиясы сатылды және 957 949 доллар пайда келді : 68.42 пайызы гранттардан ; 31.26 пайызы рекламалар мен қолтаңбалар; и 0,32 пайызы басқа көздерден.

«Real Change» газеттеріндегі шығарылымдардың тақырыбына түрткі болатын қайыршылар мен үйсіздерге қатысты прогрессивті жергілікті жаңалықтар мен ақпараттар болып саналады. Газет жергілікті жаңалықтарды жазады және "әлеуметтік теңсіздікке" ашық түрде қарсы шығады, сонымен қатар оқырмандарға үйсіздіктің азабын түсіндіреді. Кейбір оқырмандар өздерінің газетті оқып, қызыққаннан емес, сатушыларға көмектесіп, сауданы жүргізу үшін алатынын мойындайды. Бұл тәсіл көше газеттерінің саудасы кезінде көр тараған.

 Кез-келген адам «Real Change» газетінің сатушысы бола алады. Тек, сатушылардың көбісі кедей немесе қарапайым жұмысты істеуге физикалық мүмкіндіктері қауқарсыз, психикалық ауру немесе басқа мәселелері бар адамдар болады. Инструктаждан өтіп және өзін-өзі ұстау кодексіне қол қойғаннан кейін сатушы өзінің алғашқы 10 газетін тегін алады. Осыдан кейін сатушылар газетті алпыс центке алып, оны екі долларға сатады. Газеттер орташа есппен 350-400 белсенді сатушыларға йе.

Газеттердің көпшілігі Сиэтлде сатылады, дегенмен, кейбіреулері Истсайда да сатылады. Сатушылар шектеусіз тратуарлар мен арнай орындарда да  сата алады. Кейбір кездерде олар тауарды шектеу қойылған мысалы сауда орталығында сатуға рұхсат алады. Кейбір сатушылар өте табысты болады, олар айына екі мың газет сатады, көпшілігі бұдан едәуір аз мөлшерде сатады.

Дереккөздер
-----------

*
Remington 870
**Remington 870** - 1950 жылы Remington Arms компаниясы шығарған. Remington 870 қуаттаудағы ыңғайлылығының арқасында әлемдегі таралымы көп қарулар қатарына жатады. Remington 870 түрлі нұсқада өзгеріп шығып отырады. Әскерилерге, полиция қызметкерлеріне, аңшыларға, мергендерге, сонымен қатар өзін-өзі қорғауға арналған түрлері бар. Оның полиция қызметкерлеріне арналған нұсқасы өзге үлгілерінен 355 не 457 миллиметрлік ұңғысымен ерекше.
|number= более 10 000 000

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Remington model history Мұрағатталған 31 мамырдың 2009 жылы.
2. ↑  Remington product page Мұрағатталған 31 мамырдың 2009 жылы.

Сілтемелер
----------

* М.Р. Попенкер. [ Мұрағатталған 14 қыркүйектің 2010 жылы. Американың Remington 870 атты қаруы"
* Remington Model 870 / Internet Movie Firearms Database
**Рыскүл Аманбекова** (16. 8.1956. Қызылорда облысы Шиелі ауданы) - тележурналист.. ҚазМУ-ді бітірген (1979). ҚазТАГ-та аудармашы. "Лениншіл жас" газетінде тілші (1980). 

1990 жылға дейін қазақ КСР ҒА-сы жанындағы "Ғылым" баспасында редактор, 1990 жылы қазақ теледидарында бас редактор, бағдарламалар қызметінің басқарушысы, жаңалықтар қызметінің бас редакторы (корсеть), "Алатау" телеарнасының бағдарламалар қызметінің басқарушысы, 1997 жылы "Хабар" агенттігінің бағдарламалар дирекциясында редактор, аға редактор, бағдарламалар дирекциясыньң бас редакторы және басшысы. 

Аманбкеова көптеген ғылыми кітаптардың ғылыми редакторы, қазақ теледидарының "Алтын қорында" сақталтан тарих ақтандақтарына арналған бірнеше бағдарламаның "Қыр баласы" (Әлихан Бөкейханов туралы), "Көшке Кемеңгерұлы", "Қазақ газеті", "Дала уәлаяты" газеті" және т.б. авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Апельсин
**Апельсин қайнатпасы**. Апельсиннің қабығын аршы, бөлшектеп кесіп, дөнін алып тастайды. Содан кейін жемісін қайнап тұрған сиропқа салып қайнатады да, оттан алады. Бір сағаттан соң сиропты құйып алып, 10 минут қайнату керек. Сосын апельсинді қайта салып, мөлдір түске айналғанша (енгенше) (10-15 минут) жайлап қайнатады. Апельсиннің қабығын жұқалап кесіп алады да, жіңішкелеп кесіп ыстық қайнатпасын үстіне қосады. 1 кг апельсинге: 1,25 кг құмшекер, 1,5 стакан су, 2 ас қасық қабық қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Рысқұлбеков атындағы көше (Алматы)** Көшеге қазақтың арда ұлы, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қайраткер, Халық қаһарманы Қайрат Рысқұлбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 22.09.1993 №390 шешімі) берілген. Рысқұлбеков Қайрат (1966-1987) Жамбыл облысында дүниеге келген. Оның ерлігі - бүкіл қазақ жастарына үлгі. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Науаи көшесінен басталып, Сайын көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Семятов, Ким Юри, Мұстафин көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Габриэль Оноре Марсель** (*Gabriel Honoré Marcel*; 7 желтоқсан 1889, Париж, Франция — 8 қазан 1973, Париж, Франция) — француз философы, драматург, әдебиет сыншысы, католиктік экзистенциализмнің негізін салушы. Марсельдің көзқарасы қалыптасуына Л. Брюнсвиктің, А. Бергсон, Дж. Ройстың идеялары зор ықпал етті. 1929 жылы католик дінін қабылдайды. 1950 жылы папа энциклигі экзистенциализмді сынағаннан кейін өзінің философиясын "неосократизм" немесе "христиандық сократизм" деп атады. 1952 жылдан Мораль және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. Марсель дәстүрлі католиктік схоластикадан қол үзіп, дінді рационалды тұрғыдан негіздеуге болмайды дейді. Марсель жеке адамның тәжірбиесіне, адамның тіршілігі арқылы көрінетін болмыс мәселесәне баса назар аударды. Шығармаларында "объективтілік" дүние мен "тіршілік дүниесін" айқын ажыратады да, субъектінің диализмінен құтылады, сөйтіп ол жүниемен қатынас жеке адамның қатынасы деп есептеді. Марсель философиясы тұтас алғанда буржуазия сана мен мәдениетінің құлдырауын бейнелейді.

Дереккөздер
-----------
**Габриэль Бонно де Мабли** (фр. ; 14 наурыз 1709, Гренобль — 2 сәуір 1785, Париж) — француз тарихшысы, ойшылы, мүлік орталығына негізделген құрылысты жақтаушы. Мабли - аса бай әдебиет мұрасын қалдырған адам. Мабли адамзат тарихы басталған шақта өмір сүрген коммунистік қоғамға жанашырлық сипаттама беріп, барлық қоғамдық кеселдің себебі жеке меншіктің шығуында деп санайды. Бірақ та Мабли коммунистік тәртіпке қайта оралуға мүмкін емес деп санады, сондықтан мүліктік теңсіздікті жұмсартатындай теңдестірмелі программа ұсынды. Мабли халық ақылға сыймайтын, әділетсіз заңға бағынатынына көзі жеткеннен кейін барып революция жасауға праволы деп есептеді. Бірақ та Мабли революцияны коммунистік мұратқа жетудің алғы шарты деп санамай, тек кейбір шағын мақсатқа жету құралы деп түсінді. Мабли табанды социалистік-утопист болмаса да, оның әлеуметтік философиясының көптеген жақтары әлеуметтік идеялардың таралуына себепші болды. Оның ненгізгі еңбегі "О законодельстве или Принципы законов" (1776).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975жылы, 7том, 350-бет
**Ертекші** - бұрыннан белгілі ертектерді жадында сақтап, тыңдаушыға көркем тілмен, тартымды етіп айтып беретін немесе өз жанынан да ертегі шығаратын адам. Фольклордың қара сөзбен айтылатын эпикалық жанрларының бір түрі - ертегінің алуан үлгілері ел ішіне көненің сөзін көп білетін ертекшілер арқылы тараған. Әр ертекші өзінің білім өрісіне, өмірлік тәжірбиесіне, сөзге ұсталығына орай, ертегіге өзінше көркемдік өрнек дарытады. Ертегілерді адамгершілік, жақсылық-жаманшылық туралы неше алуан терең ойлар, тапқырлық нақыл-ақылдар, өнеге-өсиеттерді ертекшінің ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп қалдырған мұрасы. Алғашқы қауымдық кезңдегі ертекшілер алуан түрлі наным-сенімдерді, мифтік әңгімелерді жадында сақтап, кие тұтаты адамдар болған.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Ертіс жазығы**  – Ертіс өзенінің екі жағын және Батыс Сібір ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан жазық.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстанның Абай, Павлодар облыстары және Ресейдің Омбы, Түмен облыстары аумағын қамтиды.

Жер бедері
----------

Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 550-600 км-ге созылып жатыр. Ені 80 км-ден 250 км-ге дейін кеңейеді. Шығысында Барабы жазығы және Құлынды далаларымен, оңтүстік-батысында Сарыарқамен, батысында Солтүстік Қазақстан жазығымен ұласады. Жер беті оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай біртіндеп еңістене отырып, 200 м-ден 100 м-ге дейін төмендейді.

Геологиялық құрамы
------------------

Жазық палеозойлық іргетасты жауып жатқан мезозой мен палеогеннің құмды-сазды және көлді-аллювийлі шөгінділерінен тұрады. Жазықты Ертіс аңғары екіге бөледі. Соған байланысты оның сол жағалауы Ертіс бойы деп, оң жағалауы Ертіс сырты деп аталады.

Су торабы
---------

Ертіс жазығында өзен торы сирек. Ертіс алабындағы кішігірім өзендер (Шідерті, Өлеңті және Сілеті) көлдерге құяды. Көлдердің көбі тұзды және кермек татиды. Тұз байланатын ірі көлдері – Тобылжан, Қалқаман, Теке, Үлкен Қараой, Кіші Қараой, Қызылқақ, т.б.. Маралды көлінің суы шипалы.

Климаты
-------

Жазықтың климаты тым континенттік. Қысы суық, ызғарлы және ұзақ. Қаңтардағы орташа ауа температурасы –17 – 20°С, кейде – 48 – 53°С-қа дейін төмендейді. Қар жамылғысының қалыңдығы 30-35 см. Жазы қоңыржай жылы. Шілдеде ауаның орташа температурасы 19-22°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері оңтүстіктен солтүстікке қарай 200 мм-ден 350 мм-ге дейін көбейеді.

Өсімдіктері
-----------

Ертіс жазығының солтүстік және орталық бөліктері астық тұқымдас әр түрлі шөп аралас қау, селеу және бетеге өскен қара топырақты, оңтүстік-шығыс бөлігі селеулі-бетегелі қызғылт қоңыр топырақты. Өзен бойында қарағайлы ормандар, ойпаң жерлерде батпақты шалғындар, тұзды көлдер, жағалауларында алабота, сораң шөптер тараған.

Жануарлары
----------

Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ, суыр, қосаяқ, елік; құстардан қаз, үйрек, аққу, тырна, қызғыш, шағала; орманды жерлерде бүркіт, кезқұйрық, күйкентай және т.б. мекендейді. Ертіс жазығын астық, көкөніс, көп жылдық мал азықтық шөптер және мал өсіруге пайдаланылады. Алқабында Павлодар облысының көптеген қалалары, кенттері мен ауылдық елді мекендері орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау
2. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Джон Джозеф Траволта** (ағылш. *John Joseph Travolta*; 18 ақпан 1954 жылы Энглвуд, Нью-Джерси, АҚШ) – америкалық актер, биші мен әнші. 

«Лихорадка субботнего вечера», «Бриолин» және «Қойыртпақ шығарма» фильмдеріндегі басты рөлдерді сомдап танымал болған. Жастық шағын бимен өткізген десе де болады. 1991 жылы актриса Келли Престонға үйленеді. Екі ұлы және бір қызы бар. Үлкен ұлы 2009 жылы қайтыс болады. Авиацияны ұнатады, бірнеше жеке ұшақтары бар. Бірнеше альбомдары бар. Фильмдері: «Критическое положение!» (1972), «Кэрри» (1976), «Золотая цепь» (1991), «Сломанная стрела» (1996), «Генеральская дочь» (1999), «Пароль «Рыба-меч»» (2001), «Реальные кабаны» (2007), «Из Парижа с любовью» (2010), т.б.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* travolta.com  Джона Траволты
**Джон Рис-Дэвис** (ағылш. *John Rhys-Davies*; 5 мамыр 1944) – ағылшын актері. 

«Скользящие» (Sliders) хикаятында, «Индиана Джонс» фильмдерінде, «Сақиналар әміршісі» трилогиясында және «Затерянный мир» дилогиясында сомдаған рөлдерімен танымал. Актерлік жұмысын театр сахнасынан бастайды. Экранға 1970 жылдардан бастап шыққан. 70-ке жуық фильмге түскен. Сондай мультфилмдерде дауыстарды сомдаған. 

Екі рет үйленген. Бірінші некесінен екі ұлы, ал екіншісінен бір қызы бар.

Фильмдері
---------

* «Я, Клавдий» (1976)
* «Айвенго» (1982)
* «Седьмая монета» (1992)
* «Британик» (2000)
* «12 дней страха» (2004)
* «Свирепая планета» (2011)

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Джон Рис-Дэвис (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Абдуллах Маназ** (жазушы) – түрік жазушысы, журналист .

1958 жылы Йозгаттың Иеркөй қаласында дүниеге келген. 1978 жылы Анкарадағы Мамак лицейін, 1984 жылы Анкара университетінің Дінтану факультетінің Ислам философиясы бөлімін бітірген. 1978 жылы журналист қызметіндегі алғашқы қадамдары кейбір ұлттық газеттердегі мақалаларында, карикатура стилінде салынған суреттерімен көріне бастайды. 1984 жылы Анкарадағы TRT теледидарына жұмысқа орналасады. Жүздеген бағдарламаның режиссері мен авторы болған. 1985, 1986 және 1994 жылдары бағдарламаларының жемісті болуына орай сыйлықтармен марапатталған. 1987 жылы Сирияда бір жыл араб тілін үйреніп, Солтүстік Ирак, Үрдүн, Лүбнан, Мысыр, Ливия, Тунус, Иран және Еуропа мемлекеттеріне зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін саяхаттар жасаған. 1995-1998 жылдар аралығында Эге университетінің қатынас факультетінде мұғалімдік қызмет атқарған. Ұлттық және халықаралық конференцияларға қатысқан. Қазірге дейін Измир теледидары TRT-де Стратегия маманы ретінде қызмет атқаруда. Көптеген кітаптардың авторы. Сонымен бірге электронды кітаптары да интернет сайттарында жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 26 қарашаның 2011 жылы.
Үлгі:Geobox image

**Апеннин таулары** — Италиядағы Апеннин түбегінің жерін алып жатқан тау сілемі.

Солтүстік-батысында Альпімен жалғасады, оңт-шығысында Калабрия тауына дейін созылған. Ұзындығы Калабрия тауын қоса есептегенде Массина бұғазына дейін 1100 км. Шығыс беткейлері жадағай, батысы тік келеді. Ең биік тауы — Корно (2914 м). Апеннин таулары альпілік қатпарлану кезінде қалыптасқан, негізінен құмтас, саз және әктастан түзілген. Жер бедерінің қалыптасуына жанартаулық әрекеттер көп әсер еткен. Сөнбеген жанартаулар қатарына: Везувийді (1844 ж. атқылады) жатқызуға болады. Күшті жер сілкіну, тектоникалық қозғалыстар да қайталанып тұрады. Құрылыс материалдары, әшекей тастар, мәрмәр, қоңыр көмір, боксит кендері өндіріледі, минералды бұлақтар көптеп кездеседі. Қоңыр топырақты төменгі белдеулерде зәйтүн және жүзім ағаштары, биіктік тауларында мәңгі жасыл өсімдіктер, емендер, Жерорта теңізі қарағайы, альпілік белдемде жапырақты ормандар, құзды беткейлерде гарига өседі. Жері қоңыр топырақты.

Тевердегі бұлақ. Онда бүркіт кескінделген.

Дереккөздер
-----------
Клиент психологиясы - қандайда бір мәселені шешу үшін кәсібі психологтан кеңес алуға келген адам. Клиентті вербалды қолдау - психологиялық кеғес жүргізіп жатқан уақытта, клиентті психолог кеңесшімен-бірлесіп белсенді жұмыс істеуне ықпал ететін сөйлеу әдісі; клиенттегі психологиялық күйзелістерді әсіресе оны ашық әңгімеге тартқанда псиолог кеңесшінің түрлі сөздер мен сөйлемдерді қолдануы. Клиент әрекетінің базистық мотивациясы - клиенттің алдына қойған жету үшін, психологиялық кеңес кезінде алынған ақылды жайдары мінезімен табады. Топқа үйлесу үшін адамның білімдігі, іскерлігі, өз білгенін басқалардан аямай, олармен зиянсіп бөлісуге, көмектесуге әзір тұрушылыға да қажет. Сондай-ақ кісінің сырт бейнесі мен келбет-кескінің, яғни дене күші факторын да ескермесе болмайды.
**Абдулразак Гурна** (суах. '**және ағылш. *Abdulrazak Gurnah*, араб.: عبد الرزاق گرناہ‎;1948, Занзибар, Занзибар) — ағылшын тілінде жазатын танзаниялық жазушы. Ұлыбританияда тұрады. Әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері (2021).**

Ол Букер және Уитбред жүлделерінің қысқа тізіміне енгізілген «Жұмақ» (ағыл.)қаз. (1994), Букер сыйлығының ұзақ тізіміне енгізілген «Дезертирлік» (ағыл.)қаз. (2005) және «Теңіз жағасында» (2001) авторы Los Angeles Times Book Prize (ағыл.)қаз. үшін романдарының авторы.

Өмірбаяны
---------

1948 жылы Занзибар аралында араб текті мұсылман отбасында дүниеге келген. 1968 жылы Занзибардағы арабтарға қарсы көңіл-күйге байланысты ол Ұлыбританияға көшіп, сонда оқуын жалғастырды. 1980 жылдан 1982 жылға дейін Нигериядағы Байеро университетінде дәріс оқыды. 1982 жылы Ұлыбританияның Кент университетінде докторлық диссертациясын қорғады. 1985 жылы ол өзінің альма-матерінде оқытушы болып қабылданып, отаршылдықтан кейінгі әдебиет пен диаспора жазушыларының, ең алдымен, Шығыс Африкадағы, Үндістандағы және Кариб теңізіндегі британдық колониялардың шығармашылығы туралы лекциялар курсын оқыды. Қазіргі уақытта профессор ретінде Кент университетінің ағылшын тілі кафедрасының аспирантурасын басқарады.

Ол Африка әдебиеті туралы екі томдық очерктер жинағының басқарушы редакторы болды. Ол Салман Рушдидің серігі мен Васафири журналының редакторы. Видиадхар Сураджпрасад Найпаул, Салман Рушди және Зои Уикомб (ағыл.)қаз. қоса алғанда, бірқатар қазіргі заманғы пост-колониалдық жазушылары туралы зерттеулердің авторы 

2021 жылы ол әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын «отаршылдықтың салдарын және мәдениеттер мен континенттер арасындағы тұңғиықтағы босқын тағдырын ымырасыз және жанашырлықпен зерттегені үшін» алды.

Шығармалары
-----------

* «Сапар туралы естелік» (ағылш. *Memory of Departure*, 1987)
* «Қажылар жолы» (ағылш. *Pilgrims Way*, 1988)
* «Дотти» (ағылш. *Dottie*, 1990)
* «Жұмақ» (ағылш. *Paradise*, 1994)
* «Үнсіздікпен масаттану»ағылш. *Admiring Silence*, 1996)
* «Теңіз жағасында» (ағылш. *By the Sea*, 2001)
* «Шөл» (ағылш. *Desertion*, 2005)
* «Менің анам Африкадағы фермада тұратын» (ағылш. *My Mother Lived on a Farm in Africa*, 2006) — қысқа әңгімелер жинағы
* «Соңғы сыйлық» (ағылш. *The Last Gift*, 2011)
* «Қиыршықтас жүрек» (ағылш. *Gravel Heart*, 2017)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Chelsea Haith* Abdulrazak Gurnah  (ағыл.). *www.writersmakeworlds.com*.  British Council. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 шілде 2020.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 шілде 2020.
2. ↑  Abdulrazak Gurnah  (ағыл.). *www.wasafiri.org*.  Wasafiri. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 тамыз 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 шілде 2020.
3. ↑  *Mark Pringle* Abdulrazak Gurnah. Biography  (ағыл.). *www.literature.britishcouncil.org*.  Writers make worlds. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 тамыз 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 27 шілде 2020.
4. ↑  Назван лауреат Нобелевской премии по литературе. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 қазан 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 қазан 2021.
**Кецай Кеккетын** (1918 жыл, Камчатка облысы, Тигиль ауданы - 1943 жыл) - коряк жазушысы.

Өмірі
-----

Ленинградтағы *Солтүстік халықтары институтына* түсіп оқыған, өз елінде жаңа әліпби жасау Комитетінің инструкторы қызметін атқарды. Ол *Эвныто туралы әңгімесіне* өз әкесінің өмірін негіз етіп алған. Бұдан кеңестік құрылысқа белсене қатысқан күрескердің бейнесі көрінеді. Бұл әңгіме «Коряк» (1936) 1958 жылы орыс тілінде жарияланды. *«Хоялхот» повесінде (1939)* кулак қысымынан жәбір көрген жігіт пен қыздың революцияға дейінгі тағдыры туралы болады. *«Соңғы айқас» (1936) повесінде* Сібір халықтарына тән кәсіптік ерекшеліктер суреттелінеді. Ол *А.С.Пушкин, А.П.Чехов т.б. шығармаларын* коряк тіліне аударып, мектеп оқулықтарына енгізді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлікпен қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**«Баянауыл»** (фильм) – «Қазақтелефильм» студиясының 1 бөлімді, орыс тіліндегі, түрлі түсті көріністі фильмі (1977).

Фильм табиғаты тамаша Баянауыл тауы мен көкшіл көлдерінің әдемі пейзаждарын көрсетеді.

Онда осы өңірдің даңқын асырған, қазақтың атақты тұлғалары - ақын С.Торайғыров, Қазақ театры мен киносының алғашқы режиссерлері Ж.Шанин мен Ш.Айманов, Қазақ КСР Ұлттық ғылым академиясының тұңғыш президенті Қ.Сәтбаевтар туралы айтылады. Баянауылдағы Қ. Сәтбаев музейі, ондағы ғұлама ғалымның жинаған және тұтынған дүниелері көрсетіледі.

Режиссері – Қ. Ахметов, операторы - Д.Гильманов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5