recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Кәдімгі пыста
**Кәдімгі пыста** (лат. *рistacia vera*) — сумахтар тұқымдасына жататын сирек кездесетін өсімдіктердің бірі.

Мәртебесі
---------

Қазақстанда сирек кездесетін түр. Талас Алатауының батыс бөлігінде (Даубаба, Машат, Боролдайтау) және Қаратаудың оңтүстік-шығыс сілемінде (Алмалысай, Шымшық, Қарақыстан шатқалдарында) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шаньның басқа аймақтарында, Памир-Алай мен Копетдагта таралған. Сонымен қатар Иран жерінде де кездеседі. Сары топырақты және тасты баурайларда, шөгінді тастарда, шатқалдарда және аласа тау мен тау етегінің (теңіз деңгейінен 1500 м биіктікке дейін) түрлі тау жыныстары қоспасының шығатын жерлерінде өседі. Шағын сирек тоғайлар түзеді. Ең жақсы пысталар Боролдай сайында, мұнда түрдің тығыздығы 1 га жерде 375 өсімдік өседі. Бұл жерде биіктігі 4 м, діңінің жуандығы 40 см жекелеген ескі ағаштар кездеседі. Қос үйлі баяу өсетін ағаш. Тіршілік ұзақтығы — 400 жылға дейін. Тұқымы арқылы көбейеді. Мал жайылатын жерлерде көшеттері өте сирек кездеседі. Тіршілігінің алғашқы жылында-ақ тамыр жүйесі жақсы дамиды. Екі жылдық көшеттің биіктігі 10-15 см, ал тамыр жүйесінің ұзындығы 1,5-2 м. Пыстаның жемісінің құрамында 70 май мен 23 белок бар, құндылығы жағынан түйежаңғағы мен бадамнан жоғары. Сондықтан табиғаттағы пысталарды қорғау және мәдени өсіру өте маңызды. Қазақстанда түр таралу аймағының солтүстік шекарасында орналасқан, көктемгі аяздардан, малды шектен тыс жаюдан және өрттерден зардап шегеді. Боралдай қорқшасы және Оңтүстік Қазақстан мен Жамбыл облыстары орман шаруашылығында қорғалады.

Галерея
-------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| Солдан оңға қарай: пісте тоғайы және жиналған жемістер, жаңғақтар, қабығы аршылған жаңғақтар (ядро), пісте наны |

Сілтемелер
----------

* «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А. А. Иващенко. Алматы, 2006 жыл.
**Бастани** (парсы: بستنی‎, жергілікті жерде **бастани соннати** (парсы: بستنی سنتی‎, «дәстүрлі балмұздақ») немесе **бастани соннати заферани** (парсы: بستنی سنتی زعفرانی‎ «дәстүрлі запырангүл балмұздағы») — сүт, жұмыртқа, қант, раушан суы, запырангүл, ваниль және пістеден жасалған ирандық балмұздақ. Ол әдетте **парсы балмұздағы** ретінде белгілі. Бастаның құрамында жиі мұздатылған кілегей үлпектері бар. Кейде ингредиент ретінде салеп қосылады.

*Аб хавидж бастани* (парсы: آب هویج بستنی‎)‎ — балмұздақ сусыны сәбіз шырыны қосылған және кейде даршынмен, мускат жаңғағымен немесе басқа дәмдеуіштермен безендірілуі мүмкін.

Тарих
-----

Яхчал — Йезд, Ирандағы мұздықтардың ежелгі түрі
Бастанидің тарихы біздің дәуірімізге дейінгі б.з.д. 500 жыл шамасында басталуы мүмкін. Персиядағы Ахеменидтер империясында. Қарға әр түрлі сироптар себіліп, «кескі» (*шербет*) деп аталатын жазғы дәм жасалды. Әдетте мұз запырангүл, жүзім шырыны, жемістер және басқа хош иістендіргіштермен араласқан. Он жыл бойы парсылармен соғысқан Александр Македонский балмен және салқындатылған қармен тәттілендірілген «кепшіктерді» жеген.

Б.з.д. 400 жылы парсылар раушан суы мен вермишельден жасалған *фалуде* деп аталатын шербетті де ойлап тапты (парсы: پالوده‎). Парсылар арабтарды балмұздақ пен фалудепен арабтардың Иранға басып кіруінен және Парсы Сасани империясы құлағаннан кейін таныстырды.

Тағы қараңыз
------------

* Фалуде
* Кулфи

Дереккөздер
-----------

1. ↑  بستنیِ سنتیِ زعفرانی.  iranchef. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 қазан 2013. Тексерілді, 9 сәуір 2014.
2. ↑  Who Invented Ice Cream? — Ice Cream Inventor  (ағыл.). *www.icecreamhistory.net*. — «History of ice creams begun around 500 BCE in the Persian Empire where ice was used in combination with grape juices, fruits, and other flavors to produce very expensive and hard to produce summertime treats.»  Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 қыркүйек 2018.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 31 тамыз 2018.
3. ↑  The History of Ice Cream & The Ice Cream Cone. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 қараша 2006.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 ақпан 2023.
**Прешовтегі Прешов университеті** (словацк. Prešovská univerzita v Prešove) — университеттік типтегі жоғарғы оқу орыны.

Заңдар жинағының №361/1996 заңына сәйкес 1996 жылдың 10 желтоқсанында Кошицедегі Павел Йозеф Шафарик университеті мен Прешов университетінің бөлінуінің арқасында құрылған. Көптеген факультеттердің тарихы ұзақ мерзімді қамтиды.

Словакиядағы факультеттер саны бойынша үшінші орындағы университет. Университетте шамамен 12 500 студент білім алып, 1 000 оқытушы жұмыс істейді.

Университеттің ректоры — профессор, жаратылыстану ғылымдарының докторы Рене Матлович (словацк. René Matlovič).

Факультеттер
------------

Прешов университеті келесі факультеттерден тұрады:

* Грек католик теологиялық факультеті (1880)
* Білім беру факультеті (1949)
* Православ теологиялық факультеті (1950)
* Философия факультеті (1959)
* Өнер және ғылым факультеті (1997)
* Денсаулық сақтау басқармасы факультеті (2002)
* Менеджмент факультеті (2004)
* Спорт факультеті (2004)

Сілтемелер
----------

* Университеттің ресми сайты. (слов.)
* Information about the University of Prešov (ағылш.) (pdf)(недоступная ссылка — *история*). Тексерілген 19 қараша 2010. Архивировано из первоисточника 27 қыркүйек 2007.
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым, публицист, *«Алаш»* партиясының көсемі,
*«Алаш-Орда»* өкіметінің құрылтайшысы, қазақтың арда ұлы Әлихан Нұрмүхамедұлы
Бөкейхановтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 қаулысы) берілген. Бөкейханов
Әлихан Нұрмұхамедұлы (1866-1937) Қарағанды облысында дүниеге келген. Екі мәрте Ресей Думасына депутат болып сайланған. Сталиндік репрессия құрбаны.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Солтүстік кольцоға
дейін созылып жатыр. Рысқұлов даңғылын қиып өтеді.

Бұрынғы атаулары: 

* а)1-ші Аэродромная;

* ә)Аэродромная көшесі.

Көшенің ұзындығы - 3 9 5 0 метр

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Шевченко ауданы** — Қазақ КСР-нің Гурьев облысында 1939-1963 жылдары болған аудан. Орталығы — Форт-Шевченко қаласы.

Тарихы
------

Шевченко ауданы 1939 жылы 16 қазанда құрылды. Құрамына Маңғыстау ауданынан Форт-Шевченко қаласы мен Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен, Сығынды, Фетисов ауылдық кеңестері енді. 17 қазанда Маңғыстау ауданының орталығы Форт-Шевченкодан Куйбышев ауылына көшірілді.

1940 жылы 17 маусымда Маңғыстау ауданынан Долгий а/к берілді.

1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына Форт-Шевченко қаласы мен 7 ауылдық кеңес кірді: Долгий, Ералы, Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен, Сығынды, Фетисов.

1954 жылы 23 шілдеде Ералы ауылдық кеңесі Сығынды ауылдық кеңесіне, Долгий ауылдық кеңесі Құлалы ауылдық кеңесіне, Фетисов ауылдық кеңесі Қызылөзен ауылдық кеңесіне қосылды. Қарақұм ауылдық кеңесі құрылды.

1959 жылдың 1 шілдесінде аудан құрамында Форт-Шевченко қаласы мен 3 ауылдық кеңес болды: Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен.

1963 жылы қаңтарда Шевченко ауданы таратылып, Ералиев кенті мен Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен ауылдық кеңестері Форт-Шевченко қалалық кеңесінің қарамағына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасының Жарлықтары мен Қазақ КСР Заңдарының жинағы
**Конюхов ауданы** — 1944-1963 жылдары болған Қазақ КСР Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы – Конюхово ауылы, 1952 жылы орталығы Қарақоға ауылына көшірілді.

Тарихы
------

Конюхов ауданы 1944 жылы 8 мамырда Қазақ КСР Солтүстік Қазақстан облысының құрамында құрылды.

1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 13 ауылдық кеңес кірді: Березняков, Воскресен, Зарослый, Камышлов, Колос, Конюхов, Куломзин, Лебяжі, Ново-Успен, Октябрь, Пролетар, Суворов және Чистян.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1952 жылғы 3 сәуірдегі қаулысымен аудан орталығы Қарақоға ауылына көшірілді. Бұған аудан басшыларына үй-жай мен баспананың жоқтығы себеп болды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1952 жылғы 10 мамырдағы қаулысымен Новоуспен ауылдық кеңесіне қарасты Свят және Красное ауылдары Чистян ауылдық кеңесінің құрамына берілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 30 шілдедегі қаулысымен Қарақоға ауылдық кеңесіне қарасты Образец, Красное және Амбарное ауылдары Булаев ауданының Надеждин ауылдық кеңесінің құрамына берілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1958 жылғы 28 шілдедегі қаулысымен Зарослый ауылдық кеңесіне қарасты Суворовка, Правдино, Рязанка және Райтоп ауылдары Октябрь ауылдық кеңесінің құрамына берілді.

Аудан Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 2 қаңтардағы қаулысымен таратылып, 6 ауылдық кеңестен тұратын аумақ Булаев ауданына – Қарақоға, Колос, Конюхов, Лебяжі, Октябрь және Чистов ауылдық кеңестері берілді.

Тұрғындары
----------

1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 16 821 адам тұрған.

Аудан басшылары
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Қазақстан Компартиясы Конюхово аудандық комитетінің бірінші хатшылары* Сыромятников Павел Андреевич (1944—1945)
* Кийко Алексей Иванович (1945—1948)
* Қамалетдинов Масғұт Уәлиұлы (1949)
* Марков Виталий Васильевич (1949—1959)
* Шалимов Гавриил Иванович (1959—1962)
* Набиулин Анис Гатауллович (1962—1963)
 | Конюхово аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағалары* Чупрасов Петр Васильевич (1944—1949)
* Высовень Михаил Федорович (1949—1950)
* Филиппенко Петр Яковлевич (1950—1955)
* Мишкарев Н.С. (1956—1957)
* Қаскеев Ғазиз Естайұлы (1957—1963)
 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөлінісі тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде – 2007 ж. 1 қаңтар) —  Петропавл, 2007. — Б. 214. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.
2. ↑  1959 жылғы Бүкілодақтық халық санағы. 1959 жылғы 15 қаңтардағы жағдай бойынша қалалар мен басқа да елді мекендердің, аудандардың, облыс орталықтарының және ірі ауылдық елді мекендердің одақтық республикалар облыстары бойынша (РКФСР-дан басқа) нақты халқының саны.. Тексерілді, 8 қыркүйек 2020.
3. ↑  Первые руководители Северо-казахстанской области и районов, Справочно-биографическое издание, Петропаловск, 2010, Редакционный совет: Билялов С. С. Бикенов Р. Т. Искаков Ж. Г. и тд. Редактор: Куантаев А. К.
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Қамысты аудандық "Сейітжан Бекшентайұлы" мешіті

Сейітжан Бекшентайұлы мешіті
----------------------------

«Сейтжан Бекшентайұлы» мешіті Қамысты ауданының орталығы Қамысты кентінде. Аудандық мешіт қызметін атқарған ғибадатхана облыстағы өзге мешіттерге қарағанда өзіндік сәулет өнері үлгісімен ерекшеленеді. Мешіт құрылысы 1992 жылы басталғанмен, 1998 жылғы ғана бітті. 100 адамға арналған мешіт төрт мұнаралы. Алдыңғы екеуінің биіктігі 17, артқы екеуі 11 метр. Күмбезінің биіктігі 9 метр. Мешіт 5200 шаршы метр аумақты алып жатыр. Мешіт силикат сұрғылттау кірпіштен, ал мұнаралары қызғылт, аркалы үлгімен салынған терезелері көз тартарлық. Төрт мұнарасымен күмбезінің ұшар басындағы ай да жұрт назарын аударып, алыстан мен-мұндалайды.Қызылорда, Қостанай өңіріне танымал ақын, дін білімпазы Сейітжан Бекшентайұлы (1875-1938) атымен аталатын Алланың үйі ашылғаннан бастап халықты имандылыққа ұйытып, діни-руханият саласы бойынша бірқатар игілікті іс-шаралар атқарды.

Сілтеме
-------
**Тео Бернар Франсуа Эрнандес** (фр. *Theo Bernard François Hernández*; 6 қазан 1997, Марсель) — француз футболшысы, кәсіпқой футболшы Жан-Франсуа Эрнандестің ұлы, "Милан" футбол клубының қорғаушысы.

Ағасы Лукас Эрнандесте футболшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Атлетико Мадрид" футбол клубының тәрбиеленушісі. Әкесі де осы клубта ойнаған. Бауыры Лукас Эрнандес қазір осы командада ойнайды. Бірақ Тео команда сапында алаңға шыға алған жоқ. 
2016 жылы жазда "Алавеске" жалға берілді. "Алавес" сапындағы алғашқы голын 2017 жылы 7 мамырда "Атлетик Бильбаоның" қақпасына енгізді. 2017 жылы 28 мамырда Испания кубогының финалында "Барселонаға" бір гол соқты. Бірақ команда 1:3 есебімен ұтылып қалды. 

2017 жылы жазда Мадридтің "Реалына" ауысты. Алғаш рет 17 тамыз күні Испания суперкубогының қарымта матчында "Барселонамен" ойында Асенсионың орнына алаңға шықты. 

2018/19 жылғы маусымды "Реал Сосьедад" сапында өтікізді. 

2019 жылы "Реалға" қайта оралған соң "Миланға" ауысты. Келісім шарты 2024 жылға дейін. 

### Ұлттық құрама

Әзірше Францияның тек жастар құрамаларында ғана ойнап келеді.

Жетістіктері
------------

Испания **Алавес**

* Испания кубогының финалисі: 2016/17

Испания **Реал Мадрид**

* УЕФА Суперкубогы: 2017
* Испания Суперкубогы: 2017

* Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Пролог** (гр. *prologos* - кірісі көркем шығарманың оқиға мазмұнымен мәнін оқырманға таныстыратын кіріспе бөлімі. Ол шығарма идеясын дұрыс түсіндіру. Пьесаның кіріспесі де Пролог деп аталады. Антикалық трагедия еур. драмада театр көрерменде багыттала отырып, сахнада көрініс басталуын білдірді. Прологтың кір сөзден айырмасы онда сюже құрылым, көркемдік нақыш ба болады. Пролог көптеген роман, повесть, поэмаларда кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Кәдімгі қызылқұйрық
*Phoenicurus phoenicurus phoenicurus*
**Кәдімгі қызылқұйрық** (лат. *Phoenicurus phoenicurus*) - дене мөлшері бойынша да (10-17 г), реңі бойынша да қызылқұйрык, туыстастардың негізгі өкілі.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығының жоны - күлгін сұр, бауыры - ашық қызыл- сары: тамағы, бөтегесі және бастың екі жағы - қара; маңдайы, төбесі, және қасы - ақ. Аналығы басқа қызылқұйрықтардың аналықтарына ұқсас. Жоны - қоңырқай, бауыры - қызылсары реңкті күңгірт сұр; құйрығы - қызылсары. Өте орманшыл құс. Бұл - біздегі қызылқұйрықтардың арасындағы жақсы сайрағыш құс. Аталығының бүлкілдете салған әуені бүкіл мамыр бойы таң атқаннан күн батқанға дейін (дәлірек айтқанда 3 сағ. 47 минуттан 20 сағ. 45 минутқа дейін) сағатына 535 әуенге дейінгі жылдамдықпен естіліп тұрады. Іле Ала- тауында өмір сүретін қызылқұйрықтың сайрауынан кәдімгі құралай, орман жадырақ, сұржон содырғы, сарықастардың және басқа қатар мекендейтін құстардың әуенінен үзінділер естіледі.Ұяларын ағаш қуыстарына, шала тесілген ағаш қуыстарына, таушаларға және жарларға, жартас жарықтарына салады. Үй шатырларына ұя салуға әуес. Ұяны аналығы 3-6 күн жасап, салындыдағы 3-6 ашық көгілдір жұмыртқаларды басады. Аталығы тек аналыққа анда-санда қорек тасиды. Жұмыртқаларды басу ұзақтығы 12-13 күн. Балапандарды аталығы мен аналығы ұяда - 14-18 күн, балапандар ұшқан соң тағы 2 апта оларды қоректендіреді. Бұл құстар Қазақстаннан қыркүйекте ұшып кетеді, алайда оңтүстікте оларды қазанның ортасында да кездестіруге болады.

Таралуы
-------

Қазақстанда Жайық аңғарын бойлай жапырақты ормандарда, Көкшетау көтеріліміндегі қарағайлы ормандарда, Ертіс маңындағы қарағайлы тоғайда, Алтайдағы қайыңды және балқарағайлы ормандарда орнығады. Алматыға таяу Іле Алатауының солтүстік беткейінде шыршалы ормандарында оқшауланып ұялайды. Кешірек, сәуірде ұшып келеді. Іле Алатауының биік тауларындағы ұялау орындарында мамыр ортасында пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
Зең саңырауқұлақтарының бірнеше түрі өскен нан үзімі
**Зең саңырауқұлақтары** — аскомицет, гифомицет, фикомицет тобына бірігетін жетілмеген саңырауқұлақтар қатарына жататын төменгі сатыдағы өсімдіктер. 

Бұларға тән ерекшелік өскен кезде үлпілдек, мамық тәрізді, түсі әр түрлі зең қабатын түзеді. Бұл қабат саңырауқұлақтың субстрат бетінде пайда болатын мицелийлерінен, спора түзгіш жіпшелерінен және спораларынан тұрады. Зең саңырауқұлақтарының түсі түріне байланысты ақ, сұр, қара, көкшіл, жасыл, тағы басқа болып келеді. Өте ылғалды жерлерде және қолайлы температурада жақсы әрі тез өседі. Споралары, мицелий бөліктері, кейде жеке гифтері (жіңішке жіпше) арқылы көбейеді, тарайды. Зең саңырауқұлақтары тағамда, өсімдік қалдықтарында, үйдің қабырғаларында (жабысып), көкөністе, тағы басқа жерлерде өсіп дамиды. Органикалық қалдықтарды ыдырату, шіріту және зат алмасу процесіне қатысады.Зең саңырауқұлақтары табиғатта кең тараған, кез келген тіршілік ортасында кездеседі. Олардың кейбір түрінен адамға қажетті заттар (витамин, антибиотик, органикалық қышқылдар) алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтеме
--------------

* Саңырауқұлақтар
Трематодоздар-гельминтоздар, сорғыш класына жататын паразиттік құрттармен шақырылады.
Трематод денесі жапырақ тәрізді немесе ланцет тәрізді болып келеді (марита), ұзындығы 1 мм-ден бірнеше см-ге дейін жетеді. Паразиттік трематодоздарда примитивті жүйкелі және асқазанды ішек жүйесі бар. Көбінің жыныстық жүйесі гермафродитті болып келеді, шистосомоздарда жыныс диморфизмі айқын келеді. Көптеген трематодоздардың жұмыртқасы тығыз қабатпен қапталған және қақпағы бар, шистосомода қақпақ болмайды. Трематодоздар-биогельменттер, бұлардың негізгі иесі болып моллюскалар табылады. Моллюска денесіне (мирацидий) жұмыртқасы белсенді немесе баяу түссе, кірпікшелі қабығы түсіп спороцистаға айналады.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 2 мамырдың 2014 жылы.
* 
*
**Бопай** (туған-өлген жылдары белгісіз) — Кенесары Қасымұлы көтерілісіне белсене қатысушылардың бірі, Кенесарының қарындасы. Көкшетауда дүниеге келген. Қасым төренің Саржан, Есенкелді, Ағатай, Көшек, Кенесары және Наурызбай атты 6 ұлының арасындағы жалғыз қызы. Деректерде Бопы болып та кездеседі. Бопай бойжеткен шағында Әбілқайырдың Сәмеке деген ұлына ұзатылады. Жастайынан сұлулығымен, өжеттігімен көзге түскен. Өзінің күйеуі мен оның туыстары сұлтан Сартеке, Досан Әбілқайыровтарды көтеріліске қосылуға тартады. Олардан келісім ала алмаған соң, 1837 ж өзінің 6 баласын ертіп, көтерілісшілерге қосылады. Бопай 600 адамнан тұратын ерекше топты басқарады. Көтерілісшілердің бұл тобы Кенесары әскерлерін жабдықтаумен шұғылданып, елден зекет, көтеріліске қосылмаған сұлтандардан мал-мүлік жинады. Бопай қатысқан шайқастардың ішіндегі ең ірісі — 1838 жылы Батыс Сібір генерал-губернаторлығының терістік батыс аудандарына бағытталған Аманқарағай дуанына шабуылы. 1840 жылы Қасым төре, балалары Көшек, Бопай қолдау іздеп, Хиуаға барар жолда (Созақ маңында) Ташкент бегінің қолына түсіп, Бопай Әзірет бекінісіне қамауға алынады. Көшек Ташкентке жіберіледі. Тұтқында жүріп Бопай Кенесары әскерінің құрамындағы ұлы Нұрқанның Ақтөбе жасағының қолына тұтқынға түскенін естиді.

Бопай 1847 жылы қырғыз манаптарына қарсы шабуылда Кенесарымен бірге болған. Дүние салған жері Ырғыз бойы. Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданында Бопай атында ауыл бар. Зираты осы ауылдың тұсындағы төбешік басында орналасқан.

Естеліктер
----------

Тарихшы Ермұхан Бекмаханов «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында» атты еңбегіндегі былай дейді: «Өзінің əскери ерліктерімен Кенесарының қарындасы Бопайдың да даңқы шықты. Ол көтерілістің алғашқы күндерінен-ақ оның белсенді қатысушысына айналды. Ол өзінің күйеуі Сəмеке мен оның туыстары сұлтан Сартеке жəне Досан Әбілқайыровтарды да көтеріліске қатысуға шақырған екен. Олар келісім бермеген соң Бопай 1837 жылы өзінің күйеуін жəне оның туыстарын тастап, өзімен алты баласын алып, өз тағдырын көтерілісшілер тағдырымен біржола қосады. Бопай зекет жинайтын жəне көтеріліске қосылмаған сұлтандардың мүлкі мен азық-түлігін тартып алатын 600 адамдық ерекше топты басқарды». 

Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» романында былай жазылған:
«Қатын құтырған заман болды ғой осы кез... Сырымбет қырқасынан байын, малын тастап алты баласымен Кенесарының қарындасы Бопай да барып қосылды деген де рас па? 
- Рас. Қасымның ұлдары арлан қасқыр болса, қыздары қаншық бөрі емес пе. Бопай қазір қолына найза алып бір топ жігіттерді басқарады деседі. Күйеу жұрты, Уəли ханның ауылын шабамын деп тісін қайрап жүрген көрінеді.
- Бопай келіп ағасының тобына қосылса Жанайдар батыр да со жерде десеңізші... 
- Неге? - Жанайдар мен Бопай жас кездерінде Қозы Көрпеш пен Баян сұлудай болған жоқ па еді? Тек Қасым төре Жанайдарды қара қазақ деп Бопайды оған бермеген. Алты бала тапса да Бопай Жанайдар десе ішкен асын жерге қояды деген өсек бар. Екеуінің басы Кенесары ордасында қосылған болар».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
Эдрианн Палики (ағыл. Adrianne Palicki; туған. 6 мамыр 1983, Толидо, Огайо, АҚШ) — американдық актриса, әлемге көбінесе «Легион», «Неуловимые», «G.I. Joe: Бросок кобры 2» фильмедрінде және «Огни ночной пятницы», «Сверхъестественное» сериалындағы ролдермен әйгілі

Өмірбаяны
---------

Эдрианн Палики 6 мамыр 1983 жылы Огайо штатында Толидо қаласында өмірге келген. 2001 жылы Толидода "Уитмер орта мектебін" бітірді. Кейін бірақ уақыт сэндвич істеуші болып жұмыс істеген. 2003 жылдан бастап киноға түсе бастады.

Сыйлықтары
----------

2013 жылы "G.I. Joe: Бросок кобры 2" фильмінде «Choice Movie: Экшн актрисасы» категориясында "Teen Choice Awards" премиясына номинацияланған.

Қызықты фактілер
----------------

Қолында өз ата-анасының есімімен татуировка бар.
Білезігінде қанат түрінде татуировка бар.

Дереккөздер
-----------

1. Эдрианн Палики
2. Эдрианн Палики Internet Movie Database сайтында
3. Эдрианн Палики твиттерде
Көшім Лекерұлы Есмағамбетова (29.10.1938 — 21.11.2016) – тарих ғылымының докторы (1999).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1965 Мәскеудегі Халықтар достығы университетін бітірген. Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарында ұстаздық қызмет атқарды.  

1984–98 «Қазақ энциклопедиясында» ғылыми редактор;  

1998 Әлеуметтік және гуманиталық ғылымдар орталығының бастығы болды.  

2006 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтында бас ғылыми қызметкер.

Еңбектері
---------

«Зарубежная историография истории Казахстана (с древних времен до начала 90-х жж. XX в.)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Көшім Лекерұлы 100-ден астам ғылыми-танымдық мақаланың, оның ішінде бірқатар кітаптардың («Біздер туралы Батыста не жазылған», 1994; «Қазақтар шет ел әдебиетінде», 1994; «Әлем таныған тұлға. М.Шоқайдың дүниетанымы және қайраткерлік болмысы», 2008) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

Пушкин. Жәңгір хан және...Махамбет(қолжетпейтін сілтеме)
Ни́на Па́вловна Гребешко́ва (род. 29 қарашада 1930, Мәскеу) —кеңес және ресей киноактриса.Ресейдің еңбегі сінген әртісі(2001).

Биография
---------

1954 жылы Нина Гребешкова мемлекеттік кинематография институтың бітірді(В.Белокуров пен В.Ванин шебері).Нина қыз,оқушы пионерші рөлдерден бастаған.ОЛ Иван Пырьевта «Испытание верности» бейнесінде түскен.

```
1954—1990 жылдары—  киноактер театр-студиясының актрисасы.
```

40 жасында режиссёр Леонид Гайдайға күйеуге шыққан. Ода Оксана қызы мен Ольг немересі бар.

Нина екінші планда ойнаған рөлдерімен әйгілі болып кетті.Ол өзінің күйеуінің Леонид Гайдайдың 11 фильмінде түскен.
Қошқыл қызылқұйрық
*Phoenicurus ochruros gibraltariensis*
**Қошқыл қызылқұйрық** (лат. *Phoenicurus ochruros*) - дене мөлшері де, реңі де кәдімгі қызылқұйрыққа өте ұқсас құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығы денесіндегі қара реңнің көптігімен ерекшеленеді. Өйткені қошқыл қызылқұйрықтың тамағы мен бөтегесі ғана емес денесінің алдыңғы бөлігі де қара түсті болады. Бұлардың аналықтары біріне-бірі ұқсас. Алайда бұл екі құс түрліше өмір сүреді. Қошқыл қызылқұйрық кәдімгі қызылқұйрықтай сайрай алмайды, оның әуені онша үнді де әуезді емес. Ол шуылдаған және шіңкілдеген дауыс шығарады, соған қоса кейбір дауыстары сусымалы тастардың сыбдырын қайталайды.Ұяларын жартас жарықтарына және басқа қуыстарға салады. Жұмыртқалары кәдімгі қызылқүйрықтылардікіндей көк емес, ақ түсті. Салындыдағы 4-5 жұмыртқаны аналығы екі аптаға жуық басады. Балапандарды аталық пен аналық екі аптадай қоректендіреді, балапандар ұядан ұшып кеткеннен кейін де ұзақ жемдейді.

Таралуы
-------

Қошқыл қызылқұйрық кәдімгі қызылқүйрықтар сияқты орманда емес, тауда тіршілік етеді, оның үстіне Қазақстанда Тәңіртау және Алтайдың биік тауларында басымырақ кездеседі. Қошқыл қызылқұйрықтар Қазақстанда жарты жылға жуық - наурыздың аяғынан қазанға дейін болады. \

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Марек Янкуловский** (чех. *Marek Jankulovski*; 9 мамыр 1977 жыл, Острава) — чехиялық футболшы, қорғаушы.

Карьерасы
---------

"Баник" футбол клубының түлегі. Бірақ карьерасының жарқыраған жылдарын Италия клубтарында өткізді. 2000 жылы "Наполиге" ауысып, екі маусым ойнады. 2002-05 жылдары "Удинезеде" ойнап, "Миланға" ауысты. "Милан" сапында көптеген клубтық деңгейдегі жүлделерге қол жеткізді. 

2011 жылы "Миланнан" кететінін, тіпті футболмен қоштасатынын да мәлімдеді. Оған тізеден алған ауыр жарақаты себеп болды. 

Бірақ футболмен қоштаспады, 2011 жылы қазан айында туған клубы "Баникпен" келісім шарт жасасты. Бірақ алғашқы ойында-ақ жарақат алды да, ұзақ уақыт емделуге тура келді. Ақыры 2012 жылы ақпан айында карьерасын біржола тәмамдады.

Кейін Чехия телеарналарында сарапшы боп жұмыс істеді.

Ұлттық құрама сапында 2000, 2004, 2008 жылдары Еуропа чемпионаттарына, 2006 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Чемпионлар лигасы: 2006/07
* УЕФА суперкубогы: 2007
* Италия чемпионы: 2010/11

### Халықаралық

* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2004

### Жеке

* Чехиядағы жыл футболшысы: 2007

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Марек Янкуовский Қоштасу матчын өткізді
Жезқазған әуежайы — Қарағанды облысындағы Жезқазған қаласының әуежайы

Тарихы
------

1949 жылдан бастап Жезқазған теміржол вокзалынан 1 шақырым жерде екі топырақ ҰҚЖ (1800×100 м ҰҚЖ 18/36 және 1400×100 м ҰҚЖ 10/28) бар ескі әуежай болды. Көбінесе жаңбырдың салдарынан, сондай-ақ көктемде қар еріген кезде жолақтар суланып, әуежай ұшақтарды қабылдай алмады, бұл рейстердің тоқтатылуына әкелді.

Жезқазғанда асфальтбетонды ҰҚЖ бар жаңа (қазіргі жұмыс істеп тұрған) әуежай 1971-1973 жылдары, ал 1985 жылы сағатына 200 жолаушыға қызмет көрсетуге қабілетті жаңа аэровокзал салынды.

Жаңа әуежайдан алғашқы рейс 1973 жылы 13 шілдеде Ил-18 ұшағында орындалды. 1970 жылдары әуежай аумағында Жезқазған біріккен әуе эскадрильясы (DOAE) құрылды. 1983 жылы DOAE L-410 ұшағын коммерциялық пайдалануды бастады, ал 1995 жылы 2 Mi-8 тікұшағын алды. 1996 жылдың қазан айында "Жезқазған Эйр"Әуекомпаниясы құрылды.

2004 жылдан бастап әуежайда "Қазақмыс" ЖШС қаржылық қолдауы есебінен аэровокзал, ҰҚЖ реконструкцияланды және жабдықтар жаңартылды. 2008 жылғы маусымнан бастап Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен әуежай халықаралық мәртебеге ие болды.

ӘК қабылданатын түрлері
-----------------------

Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42, Bombardier CRJ 100/200, Bombardier Q400, Embraer EMB 120 Brasilia, Boeing 737 және т. б. 3-4 сыныпты әк түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. ҰҚЖ (PCN) жіктеу саны 37/R/B/X/T.

Авиакомпаниялар мен бағыттар
----------------------------

| Әуе компаниясы | Межелі пункттер |
| --- | --- |
| Жезказган-Эйр | Қарағанды |
| SCAT | Алматы, Астана |
| Qazaq Air | Астана |

Жолаушылар ағыны
----------------

* 2015 — 29 518
* 2016 — 26 624

Оқиғалар
--------

1987 жылы 6 қаңтарда Жезқазған-Қара-Кеңгір-Қорғасын- Амангелді-Сары – Кеңгір – Сары - Су-Жетіқоңыр - Жезқазған бағыты бойынша Х-607 пошта рейсін орындаған Жезқазған БАӘ – нің Ан – 2р ұшағы (КСРО борттық нөмірі-16075) күрделі метеожағдайларда апатқа ұшырады (төмен бұлттылық, қар жауады, шектеулі көріну, мұздану) Қарағанды облысындағы Урожайный әуеайлағынан солтүстікке қарай 34 км жерде. Қарлы рельефтің үстінен қауіпсіз биіктікте ұшу кезінде экипаж жермен визуалды байланысын жоғалтты. Мәскеу уақытымен сағат 12: 03-те ұшақ 680 м биіктікке тап болды. Әуе кемесінің командирі қаза тапты. Әуе кемесін әуеден және жер үсті топтарынан іздеу қиын ауа-райымен қиындады (1000 м көрінетін боран және 18 м/с дейін жел, сондай-ақ 100 м төмен бұлт). Апат орны 5 күннен кейін, 1987 жылы 11 қаңтарда Мәскеу уақытымен сағат 09:10-да (Жезқазған әуежайынан 353°азимутпен 190 км қашықтықта) табылды. Тірі табылған екінші ұшқыш тікұшақпен эвакуацияланып, ауруханаға жеткізіліп, 1987 жылы 13 қаңтарда қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**Атбасар әуежайы** — Ақмола облысындағы Атбасар қаласының жергілікті әуе желілерінің бұрынғы әуежайы. Қала орталығынан солтүстікке қарай 5 км жерде орналасқан.

Қазіргі уақытта әуежай жұмыс істемейді, оның орнында ауылшаруашылық авиациясының бірнеше АН-2 ұшағы орналасқан. Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы (IATA) берген код ATX болып табылады.

Әуежайда екі кішігірім ұшу-қону жолағы бар және олардың ұзындығы 1500 метр, бұл Ан-24 ұшақтарының ұшуына жеткілікті. Терминал (Қазір толығымен қираған) теңіз деңгейінен 308 метр биіктікте орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  World Airport Codes — Kazakhstan: Atbasar.(қолжетпейтін сілтеме)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Қазақстан Қазақстан әуежайлары |
| --- |
|  |
| Халықаралық | 
* Ақтау
* Ақтөбе
* Алматы
* Астана
* Атырау
* Қарағанды
* Көкшетау
* Қостанай
* Қызылорда
* Орал
* Өскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Семей
* Шымкент
* Талдықорған
* Тараз
* Түркістан
 |
|  |
| Аймақтық | 
* Аягөз
* Балқаш
* Бейнеу
* Боралдай
* Екібастұз
* Жезқазған
* Зайсан
* Кенкияк
* Талдықорған
* Теңіз
* Үржар
* Үшарал
 |
|  |
| Әскери | 
* Байқоңыр (Крайний)
* Байқоңыр (Юбилейный)
* Шалқар
 |
|  |
| Қону алаңдары | 
* Баутин
* Бозой
* Бозащы
* Жаңаөзен
* Жосалы
* Ырғыз
* Форт-Шевченко
 |
|  |
| Жұмыс істемейді | 
* Арал
* Арқалық
* Атбасар
* Карась
* Қаражал
* Түркістан
 |

 |
**Инские белки**, Иня таулары – Алтай тауларының Тікирек және Қоржынтау жоталары аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы жерінде, Ресейдің Алтай өлкесімен шектесетін тұсында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2232 м. Таудың солтүстік және оңтүстік беткейлері тік, жартасты келген. Шығыс бөлігі батысына қарағанда биіктеу. Оңтүстік беткейлерінен Белопорожная Уба(Ақ Үбі), солтүстігінен (Ресей аумағынан) Иня өзендері бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы негізінен палеозой шөгінділері мен метаморфты жыныстардан түзілген.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Беткейлері мен тау шатқалдарында қарағай, майқарағай, самырсын өседі. Төмендегі қайың, терек өскен орман алқабында итмұрын, қарақат, алаңқайларда кәдімгі тарғақ шөп, қоңырбас, т.б. шөптесіндер өседі. Жануарлардан аю, құну, марал, таутеке; құстардан саңырау құр, шіл, тоқылдақ, ұлар, т.б. мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Асқар Серіков** (1927-2007) - шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1971), КазКСР-інің еңбек сіңірген кеншісі, Құрметті шахтер (1972). 

1951-1960 ж. № 20 және № 22 шахтаның (кейін Октябрь революциясының 50 жылдығы атындағы шахта) тазарту забойында ағаш тасушы, тау-кен жұмысшысы. 1965-1982 ж. кен қазу машинасының машинисі, жер асты слесары, 1982 жылдан осы шахтаның электрослесары. 8-бесжылдықта (1966-1970) жаңа техниканы игеруде үздік табысқа, көмір өндіруде және еңбек өнімділігін арттыруда жоғары көрсеткіштерге жетті. 

7-8-сайлауда КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КазКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының мүшесі. (1971-1975). 

2 мәрте Ленин орденімен марапатталған, «Шахтер даңқы» құрмет белгісінің толық иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Құсайынов Марат Әпсеметұлы** - Қазақстан Республикасының экономика және бюджеттік жоспарлау вице-министрі. Әкесі - Құсайынов Әпсемет Хамитұлы, зейнеткер, орта
білім беру жүйесінде жұмыс істеген. Анасы - Маханова Рыскүл Қалдыбайқызы, зейнеткер, орта білім беру жұйесінде жұмыс істеген.
Алматы халық шаруашылығы институтының экономика факультетін (1988) «Өнеркәсіпті жоспарлау» мамандығы
бойынша; ҚР Президенті жанындағы Мемлекет басқару жоғары ұлттық мектебінің мемлекет басқару факультетін
(1997) «Мемлекетті басқару» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс тілдерін біледі.

1965 ж. 27 қаңтарда Түркістан қаласы туған. 1988 ж. АХШИ-ды бітірген, экономист; 1997 ж. ҚР Президенті жанындағы Ұлттық мемлекеттік басқару жоғары мектебін бітірген, мемлекеттік басқару. 1988-96 жж. - Қызылорда қалалық әкімшілігінің кешенді экономикалық және әлеуметтік даму бөлімінің нұсқаушысы, жоспарлау комиссиясының аға экономисі, экономика басқармасының бастығы, Қызылорда қаласы әкімдігінің экономика бөлімінің меңгерушісі. 1997 ж. - ҚР Стратегиялық ресурстарды бақылау жөніндегі агенттігінің орны толтырылатын стратегиялық ресурстарды бақылау жөніндегі бөлімінің кеңесшісі.

1997-2000 жж. - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің сараптық-талдау бөлімінің, ақпараттық-талдау бөлімінің, жиынтық талдау бөлімінің кеңесшісі.

2000 ж. - ҚР Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігінің стратегиялық жоспарлау және бақылау департаменті директорының орынбасары.

2000-01 жж. - ҚР Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігінің әлеуметтік-экономикалық талдау департаментінің директоры.

2002 ж. - ҚР Қаржы министрлігінің мемлекеттік бюджет департаменті директорының орынбасары.

2002-03 жж. - ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің стратегиялық жоспарлау және инвестициялық саясат департаментінің директоры.

2003-06 жж. - ҚР Экономика және бюджеттікжоспарлауминистрлігініңаймақтықсаясатжәнебюджетаралық қатынастар департаментінің директоры.

2006 жылдан - Қазақстан Республикасының экономика және бюджеттік жоспарлау вице-министрі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС "Алматы баспа үйі," 2006 ISBN 9965-9865-5-X
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Левитан көшесі** – Көше орыс суретшісі, XIX ғ. символизм және модерн жанрындағы қылқалам шебері, көшпелі-кескіндемеші Исаак Ильич Левитанның есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 #26 шешімі) берілген. Левитан Исаак Ильич (1860-1900) Литвада дуниеге келген. Ол - «Март», «Весна», «Золотая осень» туындыларының авторы.

Орналасқан жер
--------------

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Жароков көшесінен басталып, Хұсейінов көшесіне дейін созылып жатыр. (Көшенін ұзындығы - 600 метр.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
«Aman Family» жиһаз шығаратын Өзбекстан ұлттық компаниясы. Компаниянің негізгі иесі - Абдумовлон Абдуғаппаров. Бас кеңсесі - Әндіжанда орналасқан. Компанияның 5 аймақтық филиалы бар.

Тарихы
------

Aman Family компаниясы 2011 жылы Әндіжан қаласында құрылған. Алғашқы жылдары дайын жиһаз өнімдерін сатумен айналысқан кәсіпорын 2014 жылдан бастап жалдамалы шағын жерде қонақүйге арналған жиһаздар шығара бастады. 2016 жылы Асака қаласында алғашқы сауда нүктесі ашылды. Ол 2017 жылы жабылды, ал 2018 жылы Ташкентте компанияның көрме залы ашылды.

2020 жылы басталған Covid-19 пандемиясы себебті онлайн сатуға бағыттады. Сосын «Aman» бағдарламасы және сайты іске қосты. 

Aman сөзінің мағанасы 3 ұлы және әйелінің есімдерінің бас әріптерінен алынған. Яғни Абдумавлон, Мухиддин, Абдусаттор және Нодира. Тағыда Сафия есімде қызы бар.

Көрсеткіштері
-------------

2023 жылға қарай зауыт жалпы ауданы 3300 шаршы метрді құрайтын 5 өндірістік блоктан тұрады: оның үшеуі Әндіжанда, екеуі Ташкентте орналасқан. Кәсіпорындарда штаттағы 22 қызметкер және 50-ден астам қызметкер жұмыс істейді, 40 қа жуық модель шығарады. Айына 400-500 жиһаз жинағы шығарады.

Қазірде Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, тіпті АҚШ сияқты елдерге экспорттайды. Ресейге де экспорттауды қолға алып жатыр.

Дереккөздері
------------

Телеграм канал 

1. ↑  Замонга ҳамнафас ривожланаётган «AMAN Family» мебель корхонаси
2. ↑  «AMAN»: ремесло превращается в искусство (2023 жыл 30 наурыз)
3. ↑  AMAN – мақсади улкан, қадриятига собит замонавий бренд! (10.05.2023)
4. 1 2  **«Мен афсонаман» ёхуд «AMAN» мебелларининг бозорни забт этиши ҳақида Мұрағатталған 21 шілденің 2023 жылы. (10.05.2023 14:46)**
**Манаев атындағы көше** - Көшеге қоғам қайраткері, аудармашы Нұғман Сәрсенұлы Манаевтың (1894-1942) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.04.1981 164-ші шешімі) берілген. Н.Манаев 1926 жылы Жетісу губерниялық комитеті және Ақтөбе аймақтық комитеті партиясының жауапты хатшысы қызметтерін атқарған.

Орналасқан жер
--------------

Көше Медеу ауданында орналасқан. Алдар көсе көшесінен басталып, Ескендіров көшесіне дейін созылып жатыр. Шукшин, Затаевич, Ахмедияров көшелерін қиып өтеді. 

* Көшенің ұзындығы - 1320 метр.

Бұрынғы атауы
-------------

* Калинин көшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Расселл Хорнсби (ағыл. Russell Hornsby; туған. 1974, Окленд, Калифорния, АҚШ) — американдық тетар және теледидар актеры. Әлемге көбінесе "Гримм" телесериалындағы детектив Хэнк Гриффин ролімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Расселл Хорнсби Калифорния штатындағы Беркли қаласындағы Киелі Мария колледжінде футболшы болған. Ол көкетемдегі «Меруерт қаласының сиқыршысы» мюзиклында қорқыныштының ролін иеленді. Осыдан кейін театрмен қызығып кетіп қалған мектептің мюзиклдарына қатысып шықты. Мектепті бітірген сон Бостон университетінде театр сабағын оқып шығады. Хорнсби институтын аяқтаған сон Оксфорд университетінің Британдық академиясында театрал өнерін оқуды жалғастырды.

Дереккөздер
-----------

1. Расселл Хорнсби
2. Расселл Хорнсби Internet Movie Database сайтында
**Марғұлан атындағы көше** - Көшеге қазақтың ұлы ғалымы, археолог, тарихшы, этнограф, мәдениеттанушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, Бүкілодақтық география қоғамының мүшесі Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі Әлкей Марғұланның есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 05.1.1986 23/554 шешімі) берілген. Марғұлан Әлкей (1904-1985) Павлодар облысында дүниеге келген..

Орналасқан жер
--------------

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Сәдуақасов көшесі мен Сайын көшелерінің аралығында созылып жатыр. Момышулы көшесін қиып өтеді. 

* Көшенің ұзындығы - 800 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Қырықтытау** (башқ. *Ҡырҡтытау*, орыс. *Крыктытау*) — Башқұртстанның шығыс бөлігінде орналасқан Оңтүстік Орал таулы жотасы.

Сипаттамасы
-----------

Жотаның ұзындығы шамамен 60 шақырымды құрайды, ол Башқұртстан Республикасының Әбжәлел және Белорет аудандары шегінде солтүстік және солтүстік-шығыс бағытта Үлкен Қызыл өзенінің аңғарымен созылады.

Жота қалдық тасты биік төбелері бар бойлық тізбектер жүйесінен тұрады. Ең биік таулары Қаратас (1118 м), Шыршалытау (1108 м), Көсем (1080 м), Қосай (1048 м).

Жота жанартаутекті жыныстардан — порфириттерден, туфтардан, туфобрекчиялардан құралған.

Солтүстік және батыс экспозициялары бар жотаның беткейлері қайың ормандарымен, ал шыңдарында - ақшыл сұр орманда және жұқа жетілмеген топырақта қайың мен қарағай араласқан жалпақ жапырақты ормандармен жабылған. Тілімденген құлама беткейлер жапырақты орман алқаптары бар далаланған шалғындарымен жабылған. Оңтүстік және шығыс экспозициялары бар жотаның беткейлері бозды-бетегелі даламен жабылған, ал Қырықтытаудың оңтүстік бөлігінің шыңдары селдір сиретілген шабындық шөбі бар жусанды-бетегелі далалармен шектелген.

Қосымша ақпарат
---------------

Жотаның баурайында Башқұртстанның бірнеше табиғи ескерткіштері бар:

* жотаның Бабай, Қушай, Хандық шыңдары бар бөлігі
* Ұлтық-Қарақас шатқалы
* Қаратас тауы
* Хуускан шатқалы

Топонимикасы
------------

«Қырықты» сөзі бір нұсқа бойынша, башқұртша «ҡырҡты» — «*қырқылған*», «*шауып тастау*» ал басқа нұсқасына келсек, башқұртша «ҡырҡ» — «*қырық*», санды не «көп» деген мағынада.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Статья в *Башкортостан:Краткая энциклопедия*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 сәуір 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 ақпан 2013.
**«Абай»** — Алматы метросының 4-ші бекеті. Бірінші бағытта «Алмалы» және «Байқоңыр» бекеттерінің арасында орналасқан.

Тарихы
------

Бекет 2011 жылдың 1 желтоқсанында Алматы метрополитенінің «Райымбек батыр» — «Алатау» бірінші іске қосу учаскесінің құрамында ашылды.

Өз атауын аттас даңғылдан алған. Жобада «Жетісу» деп аталды.

Құрылысы
--------

* *1996 жылғы шілде* — бекеттің көлбеу жүрісін салу басталды.
* *2007 жылғы мамыр* — «Алмалы» бекеті жағынан оң аралық туннельдің түйісуі.
* *2007 жылғы маусым* — «Алмалы» бекеті жағынан сол аралық туннельдің түйісуі.
* *2008 жылғы наурыз* — оң жақ бекет туннельін салу басталды.
* *2008 жылғы сәуір* — «Байқоңыр» бекеті жағынан оң аралық туннельдің түйісуі.
* *2008 жылғы шілде* — «Байқоңыр» бекеті жағынан сол аралық туннельдің түйісуі.

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Терең орналасқан бекет (тереңдігі 78 м) колонналық типтегі жол аралығы 18.1 м. Үш залдан тұрады — орталық және екі бүйірлік, олар ені 15,2 м, ұзындығы 104 м жалпы островтық платформаны құрайды. Көтеру биіктігі 46,0 м, ұзындығы 92,0 м эскалаторлар бойынша (4 таспа) бекетке түсіру-көтеру​.

Архитектурасы мен безендірілуі
------------------------------

«Абай» — терең қабатта орналасатын метро бекеті. Қазақтың ұлы ақыны, композиторы, ағартушысы, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы Абай Құнанбайұлы құрметіне аталған. Бекеттің осы заманғы мәнерде безендірілген.

Бекеттің сәулет-сурет шешімі заманауи стильде жасалған. Қабырғалары сарғыш және қоңыр түсті мәрмәрмен әрленген. Едендерге сұр-сарғыш және қоңыр түсті гранит төселген. Карниз тоттанбаған болаттан жасалған. Платформаның шет жағында суреттік панно барельеф қолада және «флорентиялық мозаика» орналасқан. Композиция заманауи стильде орындалған. Абай Құнанбаев бейнеленген қола рельеф, тас бетінде ойылған, онда Абай шығармасынан үзінділер жазылған​.

* 
* 
* 
* 
*

Жақын орналасқан нысандар
-------------------------

* Республика сарайы
* «Қазақстан» қонақ үйі
* «Арман» кинотеатры
* Көк-Төбе арқанды жолы
* "Француз үйі" дүкені
* Республика алаңы
* Лермонтов атындағы Драма театры
* Ұлттық кітапхана
* Университеттер: ҚМЭжБИ, UIB, ҚазҰАУ, Тұран
* Құрылыс және менеджмент колледжі
* Алматы қаласының Әкімдігі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Метрополитен құрылысының тарихы.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 қаңтар 2019.

Сілтемелер
----------

* «Абай» бекеті.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 тамыз 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Френ Христиан Данилович (Christian Martin Joachim Frähn)** (23.5.1782, Росток — 16.8.1851, Санкт-Петербург) — шығыстанушы ғалым, философия ғылымының докторы (1805), Петербург ғылым академиясының академигі (1817). 1803 ж. Росток университетін бітірген. 1807 — 1817 ж. Қазан университетінде шығыс тілдерінің профессор және деканы болды. Ол Шығыс нумизматикасының негізін салушы, Азия музейінің негізін қалаушы әрі бірінші директоры (1818 — 1842), сол музейдегі араб, парсы, түркі жазбаларын зерттеуге жетекшілік етті. Әбілғазының "Түрік шежіресі" атты еңбегін латын тілінде бастырып шығарып (Қазан, 1825), оған көлемді алғы сөз жазды. Бұлғар, хазар, башқұрт, т.б. түркі халықтарының тарихы жайында еңбектері бар. Френ Ресейдің шығыстану тарихында елеулі із қалдырды.

Шығармашылық
------------

* Ибн Фоцлан (Фадлан) и другие арабские источники о русах древних времен, СПб. 1823.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Бақшасарай** (қырымтат. *Bağçasaray*; түр. *Bahçesaray*; орыс. *Бахчисарáй*; укр. Бахчисарáй) — Украинадағы Қырым облысындағы қала, Бақшасарай ауданының әкімшілік орталығы, темір жол стансасы. Симферополь-Севастополь тас жолы бойына орналасқан. Қырым түбегінде орналасқан.

Қырым хандығы мен Қырым Халық Республикасының елордасы болған.

Тарихы
------

Қырым хандығының елордасы болған қала.

14 ғасырында әсем қаласына айналған. Сол кезде Бақшасарайда ханның сарайы, әйгілі фонтан (шашырытқыш, хауыз), көптеген мешіт, медреселер, Чуфут-қала деген қамалы салынған еді. Қалада 2000 үйіндей болған.

1736 жылының маусымында орыс әскерлерінің шабуылынан қаланың бір бөлігі өрттеніп қалды.

Саламат Гирей ІІ кезінде қалаға даңқы қайтарылды, Бақшасарайда кітапхана ашылды. Қырымның Ресейге кіргеннен соң Бақшасарай әскери гарнизонның мекені болып кетті.

Қаланың көркі Пушкинның «Бахчисарайский фонтан» поэмасында бейнеленген. Қазіргі уақытта Бақшасарай ауданының орталығы,

Украинаның субъекті болған Қырым Аутономиялық Республикасының қалаларының бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
Жады кигізілген түйе.
 **Жады**  – жүк арту, міну кезінде түйенің арқасын қорғауға арналған әбзел.

Қолданысы
---------

Жадыны ағаштан жасалған әбзелдердің (кәтеп, ашамай, ауыт) батпауы және қажалмауы үшін түйенің жонарқасына салады. Жады киізден не алашадан етегі дөңгелене қанар тәрізді, ортасы түйе өркешіне кигізілетіндей ойыла тігіліп, іші ұсақталған қамыс немесе шөппен толтырылып жасалады. Жадының жоғарғы жиегі тұсына жазы ағаш салынып, ұштары өзара жіппен бекітіледі де, екі айылмен түйе бауырына айқастырыла тартылып тасталады. Жадыны ою салып, өрнектеп шүберектен де тіккен, кейде көш салтанатын арттыру үшін оның қосымша әбзелі – жабазы да салынған.  

Жадының нар мен айыр өркешті түйеге арналған түрлері болады. Нар түйеге арналған жадыны көбіне кәтеп немесе ауыттың астына салатын қом (қомша) орнына пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Добросмыслов А.И. Скотоводство в Тургайской обл. Оренбург, 1895;
* Жақыпов Ә. Түйе өсірушінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Қайнар, 1989;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Ақсеңгір**  – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы өзен.

Бастауы
-------

Алматы-Тараз тас жолы мен Алматы-Шу темір жолының түстігінде Балғабек Қыдырбекұлы аулына жақын жерде Құтырған және Қарасу өзендерінің қосылған жерінен басталып, Қопа өзеніне құяды. Тағы бір нұсқа бойынша, Қарасу және Шолақ Қарғалы өзендері қосылған жерден басталады. 

Жағасында Балғабек Қыдырбекұлы, Ақсеңгір, Көкдала елді мекендері бар.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 66 км, су жиналатын алабы 8420 км2. Жылдық орта су ағымы 1,68 м3/с. Мұз, қар суымен толығады. Егін, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том, ҚР табиғаты
**Шабден Ералиев** (1898, Шу өзенінің бойында, Сарысу ауд. - 2 қараша 1928, Форт Шевченко) - кеңес қайраткері. Сауатын ауыл молдасынан ашып, 1911-15 ж. Түркістан жер шаруашылығы училищесін, 1915-17 ж. Ташкенттегі орыс-қазақ училищесін бітірген.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын Сарысу ауданының аумағында ауыл шаруашылығы санағын жүргізетін мекемеде тіркеуші болып істеуден бастады. Ұзамай болыстық жер бөлімінің меңгерушісі, одан соң аудандық милиция бөлімінің бастығы міндетін атқарды. 1919 ж. Түркістан майданы саяси басқармасының инспекторы болды. Сол шақта ішкі істер халық комиссариаты курсына оқуға жіберілді. 1921-23 ж. Түркістан милиция басқармасының инспекторы, 1223-25 ж. Ақмола уездік милиция бөлімінің бастығы, Ақмола губкомы бөлім меңгерушісінің орынбасары, губкомның бюро мүшесі болды. 1925-28 ж. Ақмола уездік аткомда әкімшілік бөлімінің бастығы, атком төрағасы болып істеді. Қазақстан Орталық атқару Комитетінің жауапты қызметкері, Адай округтік атком төрағасының орынбасары, ҚазОАҚ мүшесі болды. Дұшпандардың қастандығынан Каспий теңізінде қаза тапты. Форт Шевченкоға жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003