recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Намыс футбол клубы** — 1992-1996 жылдары Қазақстанда чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. Клубтың басқалардан ерекшелігі — құрамында тек қазақ жігіттері ғана ойнады.

Тарихы
------

1991 жылы "Спорт" газетінің редакторы Несіп Жүнісбаев тек қазақ балаларынан құралған команда жасақтау идеясын жариялады. Егер газетке көптеп жазылса, содан түсетін қаржы клубтың шығынын да көтере алатынын мәлімдеді. 1992 жылы жер-жерлерден оқырмандар клубтың болашағы үшін газет қорына шамалары жеткенше ақша аудара бастады да, 1992 жылы клуб селекционерлері жер-жерлерден 6, 7, 8 сынып оқитын, допты жақсы игере алатын қазақ балаларын жинау үшін Қазақстанды аралап кетті. Онысы нәтиже берді де, бірнеше баланың басын қосып, "Намыс" футбол мектебін құрды. Кейін сол мектептен Нұрбол Жұмасқалиев, Нәкен Қырықбаев, Алмас Құлшынбаев, Асқат Қадырқұлов секілді ұлттық құрамада ойнаған футболшылар өсіп шықты. 

Сол жылы "Намыс" кәсіби футбол клубы құрылды да, Қазақстан чемпионатына қатысты. Бірақ таза қазақ футболшыларынан құралған клуб айтарлықтай нәтиже көрсете алмай, төменгі орындарда қалды да, 1994 жылы бірінші лигаға түсіп қалды. 

1995 жылы бірінші лигада элитаға көтерілу үшін біраз әрекеттенді. Шығыс аймақта сынға түсіп, төрт клубтың ішінде екінші орынға көтерілді. Финалдық турнирде де аса нашар ойнаған жоқ, жоғары лигаға жолдама беретін үшінші орынға іліге алмады, үшінші орындағы "Көкше" клубынан 6 ұпай артта қап кетті.

1995 жылғы маусымның соңында қаржы мәселесі қиындап кетті де, клуб жабылып қалды.

Клубта әр жылдары жоғарыда аталғандардан бөлек Асан Кәриев, Қайрат Кәрімов, Асхат Борантаев секілді футболшылар өнер көрсетті.

Статистикасы
------------

| Жыл | Лига | Орын | О | Ұ | Т | Ж | Доп | Кубок |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1993 | Б тобы | 10 | 22 | 5 | 2 | 15 | 18 — 62 | 1/16 |
| 13-25 орын | 24 | 24 | 3 | 3 | 18 | 21 — 55 |
| 1994 | 1 лига | 8 | 36 | 9 | 8 | 19 | 33 — 48 | 1/8 |
| 1995 | Шығыс тобы | 2 | 6 | 4 | 1 | 1 | 10 — 4 | — |
| Финал | 4 | 10 | 4 | 1 | 5 | 13 — 16 |

Жетістіктері мен жеңілістері
----------------------------

### Ең үлкен жеңісі

Қазақстан чемпионаты

* 1992 — 3:0 («Қарашығанақ», Ақсай)

### Ең үлкен жеңілістері

Қазақстан чемпионаты

* 1992 — 0:8 («Батыр», Екібастұз)

Сілтемелер
----------

* footballfacts.ru
**Намазтақыр** — Жем өзенінің оң жағалауындағы қоныс.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Ақкиізтоғай ауылынан шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Жер беті тегіс тақыр келген. Жем өзеніне қарасты оңтүстігінде жарқабақтар кездеседі. Оның табанында бұта шоғырлары өскен. Кезінде (20-ғасырдың 70 жылдарына дейін) мұнда аумағы 05,8 км2, ұзындығы 5,2 км, енді жері 4,5 км тұзды көл болған. Теңіз деңгейінен шамамен 23-25 м биіктікте жатқан қоныс бетінде шөлге тән сораң шөптесіндер өскен. Солтүстігі мен шығысынан ортасына қарай құрғақ арналар созылып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 4-том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2012 ISBN 9965-893-84-5
**Бағдарламаны лицензиялау** – стандартты келісімге сәйкес, тележүйе тапсырыстағы бағдарламаны эфирге екі рет көрсетуге ғана құқық ала алады. Бағдарлама әрқашанда компанияның меншігі болып есептеледі. Алайда компания қандай да бір шетелдік ұйымға бұл бағдарламаны пайдалану құқығының лицензиясын бере алады; дегенмен, тележүйе осы бағдарламаны толық көрсетуді аяқтамайынша оны күтуі тиіс. Себебі, компания жергілікті телестудиялардың жазуына байланысты бағдарламаны өзге де арналарға таратуды бастауы ықтимал. Сондықтан жекелеген тәуелсіз студиялар қандай да бір айқындалған нарықта тек қана бағдарламаны қайталап көрсету лицензиясын алуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Намейсис** –13 ғ-дың 70–80 жылдарында земгалдардың көсемі (король). 1279 жылдың көктемінде Айзкраукл түбінде Литвамен шайқас кезіндегі Ливон орденінің жеңілісін пайдаланған Намейсис Земгалдардың орден өкіметіне қарсы көтерілісін басқарды. Земгалдар өз астанасы Терветені неміс гарнизоннынан азат етті (1279), рыцарьлардың Добеле қамалына шабуылын тойтарды. Ригага жорық жасады. 1281 жылдың жазында орден көтерілісшілердің қарсылығын басты. Намейсис Литваға қашты. 1281 жылдың күзінде ол Тевтон орденіне шабуылға шаққан Литва әскерін басқарды.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Жас анатомиясы** - адам мен жануарлар дене мүшелерінің құрылысын, олардың жас ерекшеліктеріне байланысты анықтайды. Жас анатомиясы мәліметтерінің негізінде онтогенез (лат. *ontos* — заты, мәні; (лат. *genesis* — шығу тегі) қалыптасады. Онтогенез —жеке организмнің даму тарихы. Онтогенезде организмнің пайда болған (ұрықтану нәтижесінде) кезеңінен тіршілігінің соңына дейінгі мерзім ішіндегі, оның мүшелері мен мүшелер жүйелерінің құрылысы мен даму ерекшеліктері зерттеледі. Онтогенездегі организмнің ұрықтанғаннан бастап, туғанға немесе жұмыртқадан жарып шыққанға дейінгі аралық мерзім ішіндегі қалыптасу, өсу, даму барысындағы дененің құрылысы заңдылықтарын зерттеу — эмбриология (кат. embrion — ұрық) ілімінің үлесіне тиеді. Онтогенездің іштегі даму мерзімін эмбриондық кезең дейді. Ал төлдің туғаннан тіршілігінің соңына дейінгі тіршілік мерзімін постнатальдық (лат. *post* — кейін, лат. *natus* — туу) кезең деп атайды. Аталған мерзім адам мен жануарлар организмдерінің өсу, есею, ұрпақ беру, қартаю кезеңдерін қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Бағрам Мұсаұлы Мусин** (1. 10. 1906 ж. т. Солтүстік Қазақстан облысы, Октябрь ауданы (қазіргі Шал ақын ауданы), 3-ауыл - 1978 жыл) – ғалым-зоотехник. Ғылым кандидаты (1936), Қаз КСР-інің еңбек сіңірген зоотехнигі. 1

Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институын бітірген (1932). 1936 жылдан Қазақтың мал өсіру ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер. Малдың жаңа тұқымы – қазақтың ақбас сиырын шығаруға қатысқаны үшін Сталиндік сыйлықтың лауреаты (1951) атағы берілген. Мусин Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ГОЛОСОВАНИЕ ЗА ЛУЧШИЙ ОТВЕТ
* Реферат по биологии 6 класс баграм мусаулы мусин
**Жас грамматизм** — 19 ғасырда 70 жылдарында Германияда салыстырмалы-тарихи тіл біліміне қарсы пайда болған Еуропа тіл біліміндегі бағыт.

Оның басты өкілдері А. Лескин, Г. Остроф, К. Бругман, Б. Дельбрюк, Г. Пауль (Лейпциг мектебінен), И. Шмидт, В. Щульце (Берлин мектебінен), С. Бугге, К. Вернер (Скандинавия елдерінен). Жас грамматизм терминін Лейпциг мектебіне байланысты алғаш қолданған ф. Царнке. Жас грамматизм көзқарастарын әр түрлі кезеңде Ф. де Соссюр, ф. ф. Фортунатов, В. Томсен т.б. ғалымдар қолдаған. Жас грамматизм халықтың ұлттық "рухына" негізделген тілдің ішкі формасы туралы В. фон Гумбольдт ілімін; тілдің тарихқа дейінгі дамуы Және тарихи дәуірдегі кері кетуі, құлдырауы туралы және тіл дамуындағы алғашқы аморфты құбылыстан жалғамалы жүйе арқылы флективті құрылысқа дейінгі біртұтас глоттогониялық процесс туралы А.Шлейхер ілімін жоққа шығарды. Ж. тіл үзіліссіз дамиды дей отырып, тілді жеке адамдардың психофизиологиялық әрекетінің жемісі деп түсіндірді. Тіл білімінің мақсаты — өлі немесе жазба тілдерді зерттеу емес, жеке адамдардың сөйлеу әрекетін зерттеу деген теріс пікірде болды. Жас грамматизм тілдің дамуы мен қызметін айқындайтын негізгі тірек ретінде өзгермейтін фонетикалық заңдар мен аналогия заңына сүйенуді ұсынды. 20 ғасыр басында жас грамматизм ілімінің осы сияқты әлсіз жақтары айқындалып, оны әр түрлі позицияда А. Мейе, Г. Шухардт, И. А. Бодуэн де Куртенэ т. б. сынады. Дегенмен, жас грамматизм Үнді Еуропа тілдері бойынша орасан мол материал жинастырып, тіл білімінің теориялық жағынан жетіле түсуіне, диалектология, лингвистикалық география, эксперименталды фонетика ғылымдарының дамуына ықпал етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
*Басқа мағыналар үшін Антрацит деген бетті қараңыз.*
**Антрацит** — Украинаның Луганск облысындағы қала, Антрацит ауданының әкімшілік орталығы.

Ресей шекарасынан жақын Донецк бұйратының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қала аумағында Донецк темір жолының Антрацит, Щетово, Карахаш темір жол станциялары мен халықаралық автостанция орналасқан.

Қаладағы саяси жүйе
-------------------

Қалалық кеңесте 46 депутат (44 – Регион партиясының уәкілі және Наталья Витренко блогынан 2 депутат) қызмет атқарады. Алты тұрақты комиссия құрылған: депутаттық этика мен жұмыс тәртібі; бюджеттік; өнеркәсіп, көлік және байланыс; тұрмыстық және тұрғын үй; жер мәселелері; қала құрылысы; білім беру, мәдениет, денсаулық және спорт.

Дереккөздер
-----------
Бұл әдіс құрамында зарядталған бөлшектер (иондар) болатын
ерітінділердің электр өткізгіштігін өлшеуге негізделген. Ерітіндідегі
ион саны электролиттің табиғатына (күшті және әлсіз) және оның
концентрациясына тәуелді. Аналитикалық сигналы - меншікті
электр өткізгіштік болып табылады, ол белгілі бір жагдайларда (ион
қозғалысы жылдамдығын бәсендететін релаксационды және
электрофоретикалық эффектлердің болмауы) концентрацияға тура
пропорцнонал:

χ=λ\*c/1000
Берілген қатынасқа эквиваленттік электр өткізгіштік кіреді, ол
катиондар мен анион иондарының қозғалу жылдамдығына (қозғалғыштығына) тәуелді: λ = λ(+)- λ(-) Қозғалғыштықтың мәндері
анықтамалық әдебиеттерде келтіріледі. Кондуктометрлік титрлеу
аналитикалық мақсатта кенінен қолданылады. Меншікті электр
өткізгішті қосылған титрант мөлшерімен өлшейді. Нәтижелері бойынша χ=f(V) координатында қисығын түрғызады, сынықтың бойынан эквивалент нүктесін тауып, титрлеуге кеткен көлемін анықтайды да, анализденетін ерітіндінің концентрациясын есептейді.
Берілген реакция үшін эквивалентті электр өткізгіштігінің есептеулеріне сүйене отырып, титрлеу қисығын болжауға болады. Сол
кезде есептеуді онайлату үшін кейбір жеңілдіктер жасалады, яғни
араластыру барысында концентрацияның өзгеруі және әлсіз
электролит үшін Kg және ЕК мәндерін ескермейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
*Басқа мағыналар үшін Қызылқұм деген бетті қараңыз.*
A.Қызылқұм
**Қызылқұм суару жүйесі** — Шардара ауданы жерінде. Сырдария өзені мен Шардара даласының батысында, Қызылқұм шөлі аралығында орналасқан. 1967 жылы іске қосылған. Басын Шардара бөгенінен алып солтүстікке қарай Сүткент тұсында батысқа бұрылып Сырдарияға қосылады. Суы реттеуші жүйелер арқылы ағызылған. Қызылқұм суару жүйесі бас каналдан (ұзындығы 97,2 км), су реттеуші автоматтандырылған басқарудан тұрады. Жүйе алабында күріш, мақта өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
*Басқа мағыналар үшін Қызылқия деген бетті қараңыз.*
**Қызылқия** – Ақшатау жотасының оңтүстігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Тарлаулы ауылының солтүстігінде 11 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 531 м. Батыстан шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 2,5 км. Беткейі көлбеу. Солтүстігінде Аққияқ, шығысында Қасқабұлақ көлі, батысы мен оңтүстігінде Қараоба таулары бар.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бұта аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қызыл құйрық құмтышқан** (лат. *Мeriones libycus*) – аламан тұқымдасына жататын кеміруші сүт қоректі. Дене түрқы 13—16 см, қүйрығы-нық үз. 12—16 см. салм. 70—125 г. Күрек тістерінің бір ғана сары жолағы болады. Денесінің үстіңгі жағы мен бүйірлері ашық сары не қоңырлау, бауыр — ақшыл, артқы аяқтары ұзынырақ. Қызыл құйрық құмтышқан Алдыңғы, Кіші Азияда, Солт. Бат. Қытай және Ресейде көбіне шөлді және шөлейтті жерлерде таралған. Бұл тышқан Қазақстанның оңт. және оңт.-шығ. бөлігінде кездеседі, көбіне тау бөктерін, өзен ал-қаптарын жэне егіс төцірегін мекен-дейді. Індеріне 12 кг-ға дейін қысқы азық қорын жинайды. Ол жылына 2— 3 рет 3—11, көбіне 7 үрпақ береді. Дәнді дақылға, мақта егісіне және мал жайылымпаоына зиян келтіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Aulagnier, S.; Granjon, L.; Shenbrot, G.; Bukhnikashvili, A.* Meriones libycus. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.2*.  International Union for Conservation of Nature (2008). Тексерілді, 22 желтоқсан 2015.
2. ↑  Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp. 894–1531 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Бағдат Әбдіқожаева** (1980. Қызылорда облысы Шиелі ауданы Н.Бекежанов ауылы) - тележурналист.. Қоркыт Ата атындағы ҚМУ-ді бітірген (2001). 

Еңбек жолын Қызылорда облыстық теларнасынан бастаған (2001-2006). Қазір "Хабар" агенттігінің Қызылорда облыстық бойынша меншікті тілшісі. "Мәслихат", "Ауыл", "Майданнан хат", "Қазақстан астаналары" атты қоғамдық- әлеуметтік, тарихи хабарлар дайындап, аудиторияға кәсіби шеберлігінің жоғары екенін танытқан. Қазақ радиосына облыс жаңалықтары туралы хабарлар сериясын әзірлеген (2003-2006). Облыс әкімі алғыс хатының иегері (2004), "Жас Астана жастар көзімен" халықаралық фестивалінің лауреаты (2004).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Бағдарлау спортының халықаралық эмблемасы
**Бағдарлау спорты** - спорттың бір түрі. Қатысушылар құбылнама мен спорттық картаның көмегімен картада белгіленген барлық бағдарлау пункттерінен өту керек. Жарыстың нәтижесін команданың дистанцияны өткен уақыты мен ұпайлары шығарады. Жарыс көбіне тау шатқалы мен орманды жерлерде өткізіледі.

Спортшыларға жарыс жолы белгіленген карта жарыс алдында таратылып беріледі. Қашықтық жер жағдайына, орманның қою, сиректігіне, жарысқа қатысушылардың жас ерекшелігіне байланысты берледі. Негізінде, ересектер мен жас өспірімдер 6-12 км, әйелдер (16 жастан жоғарылар) 4-6 км қашықтықтарға жарысады. Аса тәжірибелі спортшылар 12 км артық қашықтық белгілеуге болады. Қатысушылар бірінен соң бірі бір минуттан кейін жолға шығады. Мәре мен жол бойындағы бағдарлау пункттері жалаумен белгіленеді. 

1960 жылдан Бағдарлау спорты жеке спорт түрі болып туризмнен бөлініп шықты. Бағдарлау спортынан еліміз бойынша ресми жарыстар өткізіліп тұрады. Қазақстанда тұнғыш рет 1963 ж. жарыс өкізілді. Республикамызда Бағдарлау спортын тұңғыш ұйымдастырғандар - А. Жақсылықов, Ю. Накатков және басқалар .

Жабдықтау
---------

Спортшының кеудесіне бекітілген картасы бар Планшет
* Компас (арнайы);
* Карта ;
* Түсініктеме — бағдарлау пункттері туралы арнайы символдар қолданып салынған сипаттама;
* Белгілеу чиптері (SFR, SportIdent, Emit);
* Шиповкалар;
* Қол шамы;
* Планшет ;
* Шаңғы (керек болса);
* Велосипед (керек болса);
* Спорт киімі.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Компас | Түсініктеме | Карта | Белгілеу чиптары Emit | Бағдарлау пункті |

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Нұржан Қуантайұлы** - 1971 жылы 22 қаңтарда бұрынғы Семей облысындағы Көкпекті ауданының Үлгілі ауылында туған. 1993 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. 1993—1994 жылдары Қазақ радиосында аға редактор, шолушы, 1995— 1996 жылдары Қазақстан журналистер одағына қарасты Журналистерді қолдау қорының вице-президенті ( 1996 — 2000 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың журналистика факультетінде аға оқытушы, доцент, 2000 — 2002 жылдары республикалық *«Жас Алаш»* газетінің шолушысы, 2002 —2004 жылдары *«Қазақ университеті»* газетінің Бас редакторы, 2004 —2005 жылдары *«Айқын»* газетінің саяси шолушысы, 2005 — 2009 жылдары «Алматы ақшамы» газеті бас редакторының бірінші орынбасары болып қызмет еткен. 2009 жылдан бастап Шығыс Қазақстан облысындағы *«Шығыс ақпарат»* Меdіахолдингінің бас директоры. 2000 жылы *«Жүсіпбек Аймауытовтың көсемсөз мұрасы»* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. 2001 жылы *«Қаламгер»* баспасынан *«Адырна»* атты өлеңдер кітабы шыққан. *«Қараөзек»*, "Қолшатыр" атты прозалық, *«Күмбір»* поэзиялық кітаптарының авторы.

Мемлекеттік *«Дарын»* сыйлығының, Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Антропологиялық типтер**  — адамдардың екінші, үшінші дәрежелі морфологиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне, белгілі бір географиялық орталыққа таралу деңгейіне қарай жіктелуі. Өзара морфол. және тарихи жақындықтары бар топтар аймақтық көлемде қосылып, 2-қатардағы кіші раса тобын құрайды. Бұлардың антропол. бірлігі 1-қатардағы раса тобын құрайды. Адам баласы антропол. бөлініс бойынша үш үлкен расадан тұрады: монғолоид, еуропеоид және негроид. Бұлардың әрқайсысы бірнеше кіші нәсілдерге бөлінеді. Мыс. монголоидтар Орталық Азия өңірлеріндегілері — Орта Азия (өкілдерінің бірі — моңғолдар) және Байқал (өкілдері буряттар, тувалықтар) топтары болып ажыратылады. Сонымен қатар екі үлкен раса қосындысынан пайда болған кіші топтары да бірнеше А.т-ге бөлінеді. Солардың біріне көне еуропеоид пен ертедегі монғолоидтардың бірнеше ғасырлар бойы өзара араласуынан пайда болған метистік оңтүстік сібір — тұраноид расасы жатады. Оның өзі үш аумақтық А. т-ге немесе варианттарға жіктеледі: қазақстандық, тянь-шаньдық және алтай-саяндық. Негізгі өкілдері: қазақ, қырғыз, хақастар. Бұл А.т. арасындағы айырмашылықтар: қазақстандық типте осы метистік топтарды басқаларымен өзара салыстырғанда еуропеоидтық белгілері басым келеді, ал хақастарда керісінше монғолоид белгілері басым. Қырғыздар болса осы екі метистік топтың аралығына жатады. Былайша айтқанда, үшеуінің қайсысы болса да моңғолоидтық пен еуропеоидтық нәсілдер аралығындағы метистік А. т. өкілдері болып қала береді. Сөйтіп, А. т. — жүйедегі ең кішкентай ұсақ топтың құрылымы. Мұндай А. т-ге кейде бір немесе екі-үш этник. топтың өкілдері кіреді. А. т. сипаттамаларының негізінде гуманитарлық қауымдастық топтарының ортақ белгілері емес, морфол. ұқсастықтар заңдылықтары жатыр.
Координаттар: 50°17′45″ с. е. 57°09′20″ ш. б.﻿ / ﻿50.29583° с. е. 57.15556° ш. б.﻿ / 50.29583; 57.15556 (G) (O) (Я)

**Нұрдәулет мешіті** — Ақтөбе қаласында Әбілқайыр хан даңғылының бойында орналасқан мешіт. Мешіт ғимараты Борис Байжаркиновке тиесілі «Нұрдаулет» сауда-ойын-сауық орталығына іргелес. Мешітті «Нұрдәулет мешіті» діни бірлестігі басқарады (жетекшісі: Борис Байжаркинов). Мешіттің өзіндік медресе және «Салттар үйі» бар. Мешіт ғимаратының жанында алкогольсіз үйлену тойлары мен еске алу шаралары өткізілетін «Дәстүр» асханасы бар. Мешіт имамы - Әмен Нұрболат.

Тарих
-----

1999 жылы Байжарқыновтар отбасының құрылыс компаниясы «Нұрдаулет» сауда үйінің құрылысын аяқтады, бірақ ғимараттың оң қанаты әлі салынып бітпеді, ал иелері оны мешіт етуге шешім қабылдады, өйткені Ақтөбе орталық мешіті намаз оқығысы келетіндердің барлығын қабылдай алмады, бұдан басқа қала орталығынан алыс жерде орналасқан. Биіктігі 37 метр, жеке мұнарасы және жалпы аумағы 2 мың шаршы метрді құрайтын мешіт шамамен алты ай бойы салынып жатқан.

«Нұрдәулет» мешітінің ашылуы Ақтөбе қаласының 130 жылдық мерейтойымен тұспа-тұс келді және Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғибадатхананың ашылу салтанатына қатысты. Ұлы Отан соғысы кезінде қаза болған Борис Байжаркиновтің әкесі - Нұрдаулет Әділше - ұлының (қазақтың Нұрдулет Әділшеұлы) құрметіне мешіттің атын қою туралы шешім қабылданды, оның денесі әлі күнге дейін табылған жоқ.

Мешіттің аты аталған адамның құрметіне мешіт салынатын мешіт құрылысшылары мен қала әкімшілігі арасында дау туғызды. Сайып келгенде, құрылысшылар «Нұрдәулет» атауын қорғауға қол жеткізді.

Мешіттің ауданы 1730 м², биіктігі: 37 метр. Негізгі залдан басқа, аумағы 90-100 м² болатын екі намаз бөлмесі, әйелдер бөлмесі (90 м²), мұсылмандық үйлену тойларын тіркеу бөлмесі (75 м²) және басқа қызмет көрсету орындары (асхана, муеззин бөлмесі) бар. Мешіт екі қабатты: бірінші қабатта негізгі намаз залы, медресе, имамдар бөлмелері бар; екінші қабатта әйелдерге арналған үй-жайлар, қосымша намазхана, мешіт қызметшілеріне арналған бөлмелер бар. Мешіттің мехрабының ені: 5 метр, биіктігі: 6,5 метр, минбардың биіктігі: 9 метр. Негізгі залға биіктігі 7 метр кристалды люстра орнатылды.

Мешіттің 4 күмбезі бар: ішкі күмбез (18 м), үлкен күмбез (16,5 м), орта күмбез (14 м) және мешітке кіре берістен кіші күмбез (6 м). Мұнараның биіктігі: биіктігі 57 метр және диаметрі 36,5 метр.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Сведения о религиозных объединениях.doc.  Официальный сайт Акимата Актюбинской области. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 сәуір 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 сәуір 2013.
2. ↑  «Нұрдәулет» мешіті.  ДУМК. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 қазан 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қазан 2014.
**Анатолий Александрович Смородинцев** (19 сәуір 1901 жыл, Аскино селосы, Бирский уезі, Уфа губерниясы, Ресей империясы - 6 тамыз 1986 жыл, Ленинград, КСРО) — кеңес бактериологы, вирусологы, иммунологы, медицина ғылымдарының докторы, профессор, КСРО Денсаулық министрлігінің Грипп ғылыми-зерттеу институтының негіздеушісі және бірінші директоры. КСРО медицина ғылым академиясының академигі (1966, корр мүшесі 1945).

Томск униветситетін (1923) бітірген. 1967 жылдан КПСС мүшесі. Ленинградтағы Л.Пастер атындағы эпидемиологиялық және микробиологиялық иснтитутында (1933-1937), Бүкіл одақтық эксперименттік медицина институтында (Мәскеу, 1938-1945), Ленинград эксперименттік медицина институтында (1946-1947) қызмет істеді. Бүкіл одақтық грипп ғылыми-зерттеу институтының директоры (1967-1972), ал 1972 жылдан бөлім меңгерушісі.

Еңбектері мен зерттеулері
-------------------------

Смородинцевтің негізгі еңбектері вирусқа қарсы иммунитет табу және вирусты инфекцияға вакцина егу арқылы аурудың алдын алу. Ол грипке, кене энцефалитіне, қызылша т.б. ауруларға қарсы вакцина тапты және полиомелитке қарсы Сэбин тірі вакцинасын қолданудың тиімді және зиянсыз екенін дәлелдеді.

Сыйлықтары
----------

Смородинцев Сталин сыйлығының (1941), Лениндік сыйлықтың (1963) лауреаты. Ленин орденімен, «Құрмет белгісі» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталды[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 206 бет
**Нұрила (Нүрила) Әбенқызы** (1894, Алматы облысы Қаскелең ауданы Кемертоған ауылы – 1921, сонда) – айтыскер ақын. Нұрила 1918 жылы бір жиындағы айтыста ***Бармақ, Арғынбай, Мақыш*** ақындарды қатар жеңіп, Жетісу өңіріне кеңінен танылған. Келесі жылы аталған ақындармен қоса ***Үмбетәлі, Саяділ, Шүкітай, Оспан,*** т.б. он бір ақынмен кезек айтысып, жүлде алған. Бұл айтысқа Жамбыл төрелік айтып, Нұриланың ақындығын жоғары бағалаған. Кейін Үмбетәлімен сүре айтысында сөз сынасқан, бұл сөз сайысы ***"Айтыс"*** жинағына енген (1965). Ақынның ***"Жаңа таң"*** атты жыры ел аузында сақталған.

Сілтеме
-------

* Айтыс

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айтыс, 2-т. А. 1965.
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Нұрдәулет Жұмағұлұлы Сәрсенов** (10 мамыр 1954 жыл, Таваксай аулы, Бостандық ауданы, Ташкент облысы, Өзбек КСР) — қазақстандық саяси және қоғам қайраткері.

Өмірбаян
--------

Әкесі - Сәрсенов Жұмағұл. Анасы - Тұрғынбаева Қатира.
Қазақ химия-технологиялық институтын (1976) химик-технолог инженер мамандығы бойынша; КОКП ОК жанындағы
Қоғамдық ғылымдар академиясын (1988) саясаттанушы
мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

1976 жылдан - Шымкент асбестоцемент құрылғылары комбинатында машинистің көмекшісі, комсомол комитетінің
хатшысы. 1982 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдан -Шымкент асбестоцемент құрылғылары комбинатында шебер, аға инженер, партбюро хатшысы. 1992 жылдың ақпан
айынан - Оңтүстік-Қазақстан облысы басшысының орынбасары. 1998 жылдан - «Тұран» Қаржылай - өнеркәсіп тобы» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. 1999 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші шақырылымының депутаты.
2004 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-, 4-ші шақырылымының депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі.

«Халықтар достығы» (1985), «Құрмет» (2005), «Достастық» (2010) ордендерімен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы майор.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Хоббиі - футбол.

Үйленген. Жұбайы - Тасанбаева Нұржамал Егемқұлқызы (1957 жылы туған). Қызы - Сәрсенова Гауһар Нұрдәулетқызы
(1982 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Нұретдин Қадыров** (15 ақпан 1915 жыл - 12 шілде 1988 жыл) — Ұлы Отан соғысының жауынгері. Кіші сержант. 340 атқыштар дивизиясы 1144 атқыштар полкінің саперлік взвод бөлімшесінің командирі.

Өмірбаяны
---------

Нуретдин Кадыров 1915 жылдың 15 ақпанында Ресей империясының бодандығындағы Хиуа хандығының Таза-Ярмыш ауылында (кәзіргі — Дашогуз велаятының С. А. Ниязов атындағы этрабы) қазақ отбасында дүниеге келді. Жас шағынан арабша, парсыша хат танып, молдадан білім алған. Соғыстан бұрын ауылда бастауыш білім ұстазы болып жұмыс атқарған. 1941 жыл Ташкент қаласына әскерге шақырылып, Қызыл Әскер құрамына қабылданды. Сол жерден 1942 жыл соғысқа аттандырылды. Ұлы Отан соғысының қатысушысы. 340 атқыштар дивизиясының 1144 атқыштар полкының құрамында болып, 1941-1943 жылдар аралығында Воронеж-Ворошиловград және Валуйск-Россошан қорғаныс, және де Воронеж-Харьков, Острогожск-Россошан, Воронеж-Касторнен, Харьков, Белгород-Харьков, Белгород-Богодухов шабуыл операцияларына қатысты. Урыв ауылы мен Острогожск қаласының маңында ерлікпен айрықша көзге түсті. 1943 жыл ауыр жарақаттан госпитальге және ары қарай толықтай ем алу үшін Батуми (Грузия) қаласындағы шипажәйға жіберілді. Алған жарақаттарына байланысты әскерге жарамсыз деп танылып, емнен соң демобилизацияға ілінді. Урыв ауылының және Острогожск қаласының маңындағы көрсеткен ерлігі үшін Қызыл Жұлдыз Орденімен марапатталды. Соғыстан кейін Түрікмен КСР-ның Ташауз облысының Калининск ауданына қарасты Калининск кентінде өмір сүріп, жұмыс істеді. 1988 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болды.

Марапаттары
-----------

* 1943 жыл Қызыл Жұлдыз Орденімен марапатталды.
* Тағы да II дәрежелі Ұлы Отан соғысының ордені, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 20 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 25 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 30 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 40 жылдығы» және т.б. медальдармен марапатталды.
**Кіші Чарльз Отто «Чарли» Пут** (ағылшынша *Charles Otto Puth Jr.*, 1991 жылы, 2 желтоқсанда туылған) – Америкалық әнші, композитор және рекордтық продюссер. Негізінен ол YouTube сайтында жариялаған әндері және өлеңдердің кавер нұсқалары арқылы танымалдылығын арттырған. 
Пут Меган Трейнормен бірге жазылған «Marvie Gaye» әнінен соң өте қатты таныла бастаған. Өлең көптеген елдерде алғашқы орындардың бірін алып тұрды. Мысалы, Австралия, Жаңа Зеландия, Ирландия және Ұлыбритания. АҚШта бұл композиция «Ыстық жүздіктің» 21-ші сатысына дейін көтерілген. Чарли сонымен қатар «See You Again» атты Уизом Халиф орындайтын хит әннің авторы. Сингл «Форсаж7» фильмінің ресми саундтрегі болып табылды және 2013 жылы қарашада жол апатынан қаза болған Пол Уоркердің құрметіне арналды.

Биография
---------

Чарли Пут 1991 жылы 2 желтоқсанда Ромсонда туылған. Анасы Дебр ән сабағының мұғалімі, еврей. Әкесі Чарльз жылжымайтын мүліктің құрылысшысы әрі агенті болып табылады, ұлты- неміс. Осыған қоса оның кіші інісі мен қарындасы бар – Стефон және Микаэла. 
Оның 4 жасында анасы Путтың музыкаға деген икемдігін байқап, пианино тартуға үйреткен. Ал 10 жасында джаз стилін меңгеруді бастаған. Алтыншы сыныпта оқып жүргенде «Have a Merry Charlie Christmas» атты алғашқы өзінің жазып шыққан әнжинағын сатты. Осы әнжинақтан ол 600$ тапқан. 2013 жылы Беркли музыкалық колледжін тәмәмдаған.

Карьера
-------

2009 жылы қыркүйек айында YouTube сайтында «Charlies Vlogs» атты арнасын ашқан. 2010 жылы «These Are My Sexy Shades»атты алғаш бейнебаянын жариялады. 10 желтоқсанда алғашқыкіші-әнжинағын шығарды. 2011 жылы «Can You Sing?» атты онлайн-жарыста ПЕрис Хилтонның қолдауымен «Someone like You» әнінің кавер нұсқасын орындап жеңіп шыққан болатын. 23 қазанда 2013 жылы Чарли тағы да «Ego» атты кіші-әнжинағын шығарды. 2014 жылы «L.U.V.» атты промо-синглын жариялыды.
1 мамыр күні 2015 жылы үшінші кіші-әнжинағын шығарды. Ол «Some Type of Love» деп аталды. Пут көптеген әншілермен бірлесе жұмыс жасап жүр.

Дискография
-----------

* Nine Track Mind (2016)
* Some Type of Love (2015)
* The Otto Tunes (2010)
* Ego (2013)

Концерттік турлар
-----------------

* Nine Track Mind Tour (2016)
* Don’t Talk Tour (2016)

1. ↑  charlieputh.com —Чарли Путтың ресми сайты
**Момоду Сисей** (ағылш. *Momodou Ceesay*; 24 желтоқсан 1982 жыл, Банжул, Гамбия) — гамбиялық футболшы, шабуылшы

Карьерасы
---------

### Клубтық

Намибияның "Уоллидан" клубының түлегі. Кейін "Цюрих", "Челси" академияларында да ойнады. 2008 жылы Бельгяның "Вестерло" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. 

2013 жылы "Қайратпен" үш жылдық келісім шарт жасасты. Маусым соңына дейін 28 кездесуде 13 гол соғып, команданың маусымдағы үздік мергені атанды. Бірақ командаға Жерар Гоу келген соң ақырындап негізгі құрамнан ысырылды да, 2015 жылы жазда клубтан кетті.

Қазақстанға содан 2018 жылы жазда оралды, бірақ бұл жолы "Қызылжар" футболшысы атанды. 

2019 жылы "Ертіске" ауысты. 

2020 жылы "Қызылжарға" қайта ауысты.

### Халықаралық

2010 жылы 30 мамырда Мексикаға қарсы жолдастық кездесуде Гамбия Ұлттық футбол құрамасы сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 2010 жылы 4 қыркүйекте Намибия қақпасына тұңғыш голын соқты, бұл 2012 жылғы Африка Ұлттары кубогының іріктеуі болатын.

2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіне қатысты. Бұл турнирде де бір гол соқты (2012 жылы 10 маусымда Танзаниямен ойында есеп ашты, бірақ Гамбия 1:2 есебімен ұтылып қалды. Бұл Момодудың құрама сапындағы соңғы голы еді.

2015 жылдан соң құрамаға шақырылмады.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Жилина
* Словакия чемпионы: 2011/12
* Словакия кубогы: 2011/12

Қайрат
* Қазақстан кубогы: 2014

### Халықаралық

Гамбия
* Африка Ұлттар кубогының чемпионы (17 жасқа дейінгі): 2005

Дереккөздер
-----------

1. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Шөмелеші** – жалдағы пішенді, сабанды жинап шөмеле салатын машина. Республика егіс алқаптарында қолданылатын ВНБ-3 Шөмелешіінің әр саусағы серіппелі келеді, ол жердің тегістігіне, ойлы-қырлылығына қарай жоғары-төмен қозғалып отырады. Тырнауышты тордың алды ашық, екі жағынан пішен шашылмайтындай етіп көлденең саусақтармен, артынан тұтас қалқанмен қоршалады. Тырнауыш саусақтары жалдағы пішенді шөмелеге салады. ВНХ-3Б және ВНШ-3 Шөмелешітерінің құралымдары мен жұмыс принципі бірдей. Бұлар Т-28, "Беларусь" тракторларына тіркеледі. Салатын шөмеле салмағы 900 кг, ПКС-2М жинауыш-шөмелеуіш те Т-28, ДТ-24 және "Беларусь" тракторына тіркеледі. Жұмыс өнімділігі сағатына 7 км жылдамдықпен 70 т пішен жинайды, әр шөмеленің салмағы 300 – 700 кг болады.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шөлмасақ** (*Eremostahys*) – еріндігүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда шөлді, таулы аймақтардың құмды, тасты, тастақты, сарыбалшықты жерлерінде өсетін 23 түрі кездеседі. Олардың биіктігі 10 – 120 см, сабағы тік, түкті, кейде түгі қалың болады. Түйнек тамырлы. Жапырақтары қауырсын ойықты, тілікті немесе бүтін. Гүлдері қанық сары, ақшылдау, қошқыл күлгін түсті, олар күлтебас немесе масақ гүлшоғырын құрайды. Тостағанша жапырақшалары түтікқоңырауша немесе шанақ тәрізді, 5 тісті. Аталығы төртеу. Күлтесінің жоғ. ерні тар, көпшілік түрінде олар іш жағынан шеттері түктермен көмкерілген, төм. ерні үш қалақты. Мамыр – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – төрт бөлікті жаңғақша. Кейбір түрлерінің тұқымында май болады. Шөлмасақтың кепкеннен кейінгі құрғақ гүлдерінен букет жасайды. Шөлмасақтың 1 түрі – Зинаида Шөлмасақғы (Е. zenaіdae) өте сирек кездесетін өсімдік, жылдан жылға таралу аймағы азаюда, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
* Красная книга Казахстана, ч. 2, А.-А. 1881.
**Шөлейт** – аридтік климат жағдайында қалыптасатын ландшафт түрі. Далаға және шөлге тән өсімдік түрлері аралас кездеседі. Солтүстік және Оңтүстік жарты шардың қоңыржай, субтропиктік және тропиктік белдеулерінде таралған. Шығыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – Каспий ойпатының батысынан Ордостың (Қытай) қиыр шығысына дейінгі 10 мың км-ге созылған; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – Сахарада, Оңтүстік және Оңтүстік-батыс Африкада, Арабия түбегінде, Кіші Азия мен Иран таулы қыратында, Үнді алабында, Австралияның ішкі бөлігінде кездеседі. Батыс жарты шардың қоңыржай белдеуінің Шөлейті – Сеңгір таулардан шығысқа қарай 1300 км-ден астам алқапты қамтиды; субтропиктік және тропиктік белдеулердегі Шөлейт – Колорадо үстіртінде, Үлкен алапта, Мексика таулы қыратында, Анд тау¬ларынан шығысқа қарай жатқан бөлігінде қалыптасқан. Шөлейтте климат өте қуаң, булану жауын-шашын мөлшерінен әлдеқайда артық болады. Жер беті суы мардымсыз. Ағын суы шағын өзен мен жылғалардан тұрады. Ащы сулы шағын көлдер көп. 2 м тереңдікте грунт суы кездеседі. Шөлейт бедері адырлы, құм бұйратты келеді. Қоңыржай белдеудегі Шөлейтте борпылдақ жыныстар шоғыры, субтропиктік, тропиктік шө¬лейттерде карбонатты берік жабындылы, қатты бедер пішіндері басым. Топырағы бозғылт қызыл қоңыр. Өсімдік жамылғысы ылғал тапшылығына төзімді шөп және бұта түрлерінен тұрады. Қоңыржай белдеу Шөлейтнде боз, бетеге, еркекшөп, жусан, қараған, Австралияның субтропиктік Шөлейтнде спинифекс, эвкалипт, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінде пржевальский жылқысы, құ-лан, бөкен, кемірушілер мен бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлері, т.б. кездеседі. Мал ш-нда Шөлейттің жайылымдылық маңызы зор; қала Шөлейт белдемі.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Әл-Хилал банк** (араб.: مصرف الهلال‎) — Біріккен Араб Әмірліктері өкіметінің құрған исламдық банкі. Штаб-пәтері Абу-Даби қаласы.

Әл-Хилал тобы
-------------

Әл-Хилал тобы келесі бөлімшеден құралады

### Әл-Хилал такафул

Әл-Хилал такафул - исламдық такафул немесе сақтандыру қызметін көрсетеді.

### Әл-Хилал банк Қазақстан

Әл-Хилал Қазақстандағы бірінші ресми исламдық банк болды. Бөлімшелері Астана, Алматы, Шымкент қалаларында ашылған.

Жетістіктері
------------

* "Best Customer Experience" – 2008 Middle East Retail Banking Awards
* Ranked 10th in Customer Satisfaction among 29 UAE banks by Ethos Consultancy (2008)

Дереккөздер
-----------

1. ↑   alhilalbank.ae
2. ↑   Мұрағатталған 27 қыркүйектің 2012 жылы.
3. ↑
*Басқа мағыналар үшін Есім (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Есім**, ат — адамға туған кезінде берілетін дербес атау. Арнаулы заң талаптарына сәйкес әр азамат өз атынан құқылар мен міндеттер иеленіп, әрекет етуге тиіс. Кей реттерде лақап (бүркеншік) атты пайдалануы мүмкін. Азаматтар заңда белгіленген тәртіппен өз есімдерін өзгерте алады. Бірақ бұл оның бұрынғы атпен иеленген құқылары мен міндеттерін доғаруға не өзгертуге негіз бола алмайды. Адамның туған кезінде алған есімі, аты-жөні (ныспысы) азаматтық хал актілерін тіркеу ережелеріне сәйкес ресімделеді. Өзге біреудің атын пайдаланып, белгілі бір құқылар мен міндеттерді иеленуге, іс-әрекет жасауға рұқсат етілмейді. Өзге біреудің есімін пайдалану немесе бұрмалау арқылы оған зиян шектірген, ар-намысына тиіп, іскерлік беделіне нұқсан келтірген адам заң жүзінде жауапкершілікке тартылады.

Түрлері
-------

* Негізгі есім - трансформациялар нәтижесі емес есім, затты тура және тікелей атайды.
* Деминутивтік есім - сыйлау-еркелету нышанды кісі есімі ( Ванечка, Светочка, Қажеке (Қажыгали), Жәке (Жамбыл), Stevie (Stephen), Bobby (Robert)).

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
Аңыз әңгімелер
Аңыз әңгімелер
**Қазақ халқының, аңыз әңгімелері.** Аңыз әңгімелер — Халық ауыз әдебиетінің жанры. Оқиғасы шындық өмірден алынғанымен, ауызша айтылып таралғандық-тан, фольклорлық сапалармен толыққан көркем шығарма. Қазақ халқының оқиғасын шындық өмірден алып ауызша шығарған көркем шығармаларының бір саласы – аңыз әңгімелер. Аңыз әңгімелер тарихта болған белгілі бір адамдардың атына, іс-әрекетіне байланысты туады. Аңыз әңгімелердің тарихи адамның төңірегінде тууының, негізгі себебі сол адамның өз басына істеген, ісіне, белгілі бір тарихи кезеңде атқарған рөліне, әлеуметтік мәні зор еңбегіне байланысты. Ол адам батыр, не ел басшысы, «ердің құнын екі ауыз сөзбен шешкен» шешен би немесе әділеттік іздеуші, халық мұңын жырлаушы күрескер болуы мүмкін. Аңыз әңгімелерде халықтың қоспасы болғанымен, негізгі ой түйіні барлық жерде бірдей сақталады. Аңыз әңгімелердің бәрі бірдей бір сюжет, бір идеялық мазмұныда бола бермейді. Тақырыбы бір болғанымен, идеялық мазмұны әр басқа болуы да мүмкін. Аңызда әр топтың өкілі өзінше баяндап, өзінше түсініп, оны өз тобының көзқарасына лайықтап, өз мүддесіне пайдалануға әкеп тірейді.
Қазақ аңыз әңгімелерінде қиял-ғажайып дүниелер мол, олар адамды асыл армандарға бастайды, оның ұшқыр ойына қанат бітіреді, келешекке үміттендіреді. Қазақ аңыздарын Қорқыт, Асан Қайғы, Алдар Көсе сияқты тарихи адамдар туралы аңыздар мен күй аңыздары деп екі түрге бөлген. Бұл еңбекте Қорқыт, Асан Қайғы, Алдар Көсе, Жиренше.
Қазақ халқының ішінде ерекше атаққа ие болған аңыз әңгімелер бірталай. Оның ішіне:

• Қырық Қыз

• Көл туралы аңыз

• Айша бибі

• Қорқыт ата

• Асан қайғы

• Ақ көйлек

• Ақ құс

• Жер Ана

• Бегім Ана

Қазақ аңыздарының түрлері

**Қазақ аңыздары төрт түрге бөлінеді:**  

• Топономикалық аңыздар- жер-су аттарына байланысты аңыздар болып есептеледі. Мұндай аңыздарға Бурабай, Баянауыл, Қарағанды, Жекебатыр, Шайтанкөл, Екібастұз т.с.с. жер аттарымен байланысты аңыздар жатқызылады.  

• Махаббат хикаялар- аңыздарда ғашықтар сезімі жайлы жазылған. Мұндай аңыздар көбінесе ғашықтардың қайғысымен, өлімі немесе айрылысуымен аяқталат. Махаббат хикаяларына Зарина ханшайымның, Айша бибі арудың, Балқаш қыздың бастарынан өткерген уақиғалары жатады.  

• Батырлар туралы аңыздар-бұл аңыздар елдін батыр ерлері, олардың ерліктері жайлы. Осы аңыздар қатарына сақ патшайымы Томирис, Отанын қорғау жолына өз өмірін құрбан еткен бақташы Шырақ жайындағы аңыз-әңгімелерді жатқызамыз.  
 
• Тарихи аңыздар-тарих бетінде өшпес із қалдырған шынайы аңыздар тобы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. ↑
**Байкөл** (сах. , көнетүркіше  — *бай көл*; кейде **Байкал** дейді, орыс. *Байкал*) — Шығыс Сібірдің оңтүстігіндегі әлемдегі ең терең көл және ең ірі тұщы судың табиғи сутоғаны болып табылады. Көл іші мен жағалауы өте бай флора мен фаунасымен ерекшеленеді. Жергілікті тұрғындар тарихи көлді «теңіз» деп атайды.

С.У.Ремезовтың сызба кітабындағы Байкал көлі (*МОРЕ БАЙКАЛЪ*)
Байкал — Шығыс Сібірдің оңтүстігіндегі тұщы көл. Теңіз деңгейінен 456 м биіктіктегі тауаралық тектоникты ойыста орналасқан. Дүние жүзіндегі аса ірі көлдің қатарына жатады. Ауданы 31,5 мың км², суының көлемі 23,6 мың км3. Ұзындығы 636 км, ені орта есеппен 48 км. Байкал — жер бетіндегі ең терең көл (1620 м), орташа тереңд. 730 м. Көлде дүние жүзіндегі тұщы су қорының (мұздықтарды есептемегенде) 20%-і шоғырланған. Жағасы аз тілімделген. Геофизикалық зерттеулер көл суының астында 6000 метрге жететін шөгінді қабаттың жатқанын көрсетті. Ірі шығанақтары — Баргузин, Чыркуй, Провал, ірі түбегі — Әулие Тұмсық. Көлде 27 арал бар, ең үлкені—Ольхон (730 км²). Көлге 336 өзен құяды. Олардың ірілері: Селенга, Баргузин, Жоғ. Ангара, Турка, т.б. Бір ғана Ангара өз. ағып шығады. Байкалға құйылатын судың 50%-ы Селенга өзенінен келеді. Ең биік су деңгейі тамыз — қыркүйек, ал ең төмен деңгейі наурыз — сәуір айларында байқалады. Судың беткі қабатының температурасы тамыз айында 9 — 12ӘС-қа дейін көтеріледі. Желтоқсанның соңы мен қаңтардың басында суы қатады, мамырда мұзы ериді. Мұздың қалыңдығы 70 — 115 см-ге дейін барады. Суы өте мөлдір (40 м тереңдіктен көл түбін көруге болады), әрі оттегіне бай. Байкалда жануарлардың 1800, өсімдіктің 600 түрі кездеседі. Жануарлардың 82%-ы эндемиктер (байкал итбалығы, тірі туатын голомянка балығы, байкал түркесі, т.б.). Кәсіптік маңызы бар омул, хариус, т.б. балықтар ауланады. Байкал, Усть-Баргузин, Нижнеангарск порттары аралығында кеме қатынайды. Көл төңірегінде туризм жақсы дамыған. Байкалдың солтүстік-шығыс бөлігі Баргузин қорығының құрамына енеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Галазий Г. И.* Байкал в вопросах и ответах — 1989.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Eduard Y. Osipov . Oleg M. Khlystov. Glaciers and meltwater flux to Lake Baikal during the Last Glacial Maximum // Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 294 (2010) 4–15. Мұрағатталған 12 қазанның 2017 жылы.
**әл-Халил** (араб.: الخليل‎, *әл-Халиль*, ивр. חֶבְרוֹן‎, *Хеврон*;) — әлемнің ерте қалаларының бірі

Тарихы
------

Біздің заманымызға дейін 1300 жылы — ханаан мәдениетінің ортылығы.

950 жылы Дәуіт пайғамбар мекен еткен орын

Сурет:شارع عين سارة.jpgқазіргі заман қала көрінісі.

Махпел үңгірі
-------------

Махпел үңгірі.
Махпел үңгірі — (араб.: الحرم الإبراهيمي‎, *Хара́м-әл-Ибраһи́ми*, ивр. מְעָרַת הַמַּכְפֵּלָה‎, *Ме‘ара́т ха-махпела́*) монотеистік наным бойынша Адам ата мен Хауа анамыздың жерленген орындары, онымен қоса — Ибраһим пайғамбар, Сара, Ысқақ пайғамбар, Ревекка, Жақып пайғамбар және Лия.

Тағы қараңыз
------------

* Кирьят-Арба

Дереккөздер
-----------

Сілттемелер
-----------

* Үлгі:ЭЕЭ
* 

* Әл-Халил *DMOZ* каталогында
* Фотографии Хеврона pbase.com
**Есіл-нұра ұсақ шоқылы аймағы** – ландшафттық аймақ. Сарыарқа құрамындағы Қарағанды–Шыңғыстау провинциясына кіреді. 

Ұлытау облысының батыс бөлігін Шерубайнұра өзенінің Нұра өзеніне құяр сағасынан батысқа қарай, яғни Нұра өзенінің төменгі ағысын, Құланөтпес, Терісаққан өзендерінің аралығын алып жатыр. Батыстан шығысқа қарай Торғай ойпатынан Ерейментауға дейін созылып жатқан денудациялық ұсақ шоқылы және делювийлі-пролювийлі жазық Теңіз ойысының орталық бөлігіне қарай ойысады, оған оңтүстігіннде Сарысу – Теңіз суайрығының адырлы аласа жондары (Көкшетау], Желдіадыр, Қағыл, Сарыжал, Найза, Ақшоқы, Мұзбел) тіреледі. Ландшафттық аймақтың көп бөлігін алып жатқан Теңіз ойысы түрлі түсті саздауыт мүжілген түп жыныстар мен аллювийлі-делювийлі сарғыш қоңыр жұқа жыныстарынан құралған. Аймақтың ойпаң келген орталық бөлігіне кайнозойлық континенттік шөгінділер жиналған. Климаты тым континенттік. Қаңтардың орташа температурасы –16 – 17°С, шілдеде 20 – 22°С. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 300 – 350 мм. Нұра, Құланөтпес, Терісаққан өзендеріне бөгет салынған. Өзендерінің сулары егістік жерді суландыруға пайдаланылады. Тұзды келетін Теңіз, Қыпшақ, Керей, Қияқты, Ащысор, Тассуат, Шошқалы, т.б. көлдері мал суаруға пайдаланылады. Жері қызғылт қоңыр, кәдімгі қызыл саздауыт карбонатты, қиыршықтасты қызғылт қоңыр топырақты келеді. Далаға тән өсімдік өседі. Ландшафттық аймақтың солт.-батысындағы жазық далалы бөлігі жыртылған. Нұра, Құланөтпес, Терісаққан өзендерінің жайылмалары және көл қазаншұңқырларының су жиналатын алабы шабындыққа, қалған жері мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**«Қазақ халқының ұлттық тәуелсіздігі жолындағы 40 жыл күресі»** (1797-1828) - Л.Ф.Рязановтың монографиясы. 1926 ж. *«Қазақстанды зерттеу қоғамы»* баспасынан орыс тілінде жарық көрді. 2 бөлімнен тұрады. 

  

Мұнда Қазақстанның ұлт-азаттық қозғалысы тарихынан очерктер берілген. Әр тараудың соңында архив материалдарының тізімі бар. Очерктерде ел билеген сұлтандар қызметі, рулық қақтығыстардың пайда болуы, (Ішкі) Бөкей ордасындағы халық толқуы, Қаратай сұлтанның тақ үшін күресі және т.б. уақиғалар қамтылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Есілбай Тәлкейұлы Қадралин** 1948 жылы Көкшетау облысы Қызылту ауданы Чапаев селосында дүниеге келген. Социалистік Еңбек Ері (1980). Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1997). 

Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.

1964-1982 жылдары шопан, жүргізуші, механизатор, 1982 жылдан трактор-егістік бригадасының бригадирі, 1989-1992 жылдары ауылдық кеңестің төрағасы қызметтерін атқарған. Мәскеудегі Дүниежүзі жастарының кездесуіне қатысқан (1972), Берлиндегі Жастар және студенттердің 10-бүкіләлемдік фестивалінің делегаты. 1975 жылы Қазақстан жастары атынан Бирма Республикасында болып қайтты. Қазіргі кезде фермер. 

2 мәрте «Ленин», Октябрь революциясы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Уәлиханов ауданы мәслихаты сессиясының 2007 жылдың 24 желтоқсанынан №6-4с шешімімен «Уәлиханов ауданының құрметті азаматы» деген атақ берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
2. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Елі үшін еңбек еткендер Мұрағатталған 16 желтоқсанның 2016 жылы.
* Уәлиханов ауданының құрметті азаматтары
**Грек тіл**і (өзін-өзі атауы: ελληνικά) – үндіеуропалық тілдердің грек тобына жататын тіл. Бұл тіл дүние жүзінде 14 миллионға жуық адамның туған жері болып табылады, олардың көпшілігі этникалық гректер, сонымен қатар Грецияның өзінде оны арумындар, мегленорумындар, сығандар, славяндар және албандар топтары сөйлейді. Грек тілінің жазба тарихы шамамен 3,5 мың жылды құрайды және жеке тілдер болып саналатын кезеңдерге бөлінеді: микен, ежелгі грек, византиялық және заманауи грек. Қазіргі нұсқасы Грекияда, сондай-ақ Кипр Республикасында ресми болып табылады, өйткені диаспора тілін оңтүстік Албанияда, Аустралияда, Канадада және АҚШ-та гректер пайдаланады.

Жаңа заманда, ғылыми жаңалықтар ашылған тұста грек тілі латын тілімен бірге халықаралық лексикаға негіз болған ғылыми-техникалық терминдердің жасалу көзіне айналды. Грек сөздері қазақ тіліне араб, парсы, орыс сөздері арқылы енген. Мысалы: әліпби (ежелгі грек. ἀλφάβητος), тылсым (ежелгі грек τέλεσμα), мәрмәр (ежелгі грек μάρμαρος) және тағы басқа.

Жазу
----

Грек тілінің алғашқы жазба ескерткіштері б.з.б. XIV-XII ғасырларға жатады және крит-микен жазуында жазылған. Грек әліпбиі финикия жазуы негізінде пайда болды, оның ең алғашқы ескерткіштері б.з.б. IX-VII ғасырларға жатады. Грек алфавитінен кейін латын және кириллица әліпбилері пайда болды.

Қазіргі грек әліпбиі 24 әріптен тұрады:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Αα | Ββ | Γγ | Δδ | Εε | Ζζ | Ηη | Θθ | Ιι | Κκ | Λλ | Μμ |
| альфа | бета | гамма | дельта | эпсилон | дзета | эта | тета | йота | каппа | лямбда | мю |
| Νν | Ξξ | Οο | Ππ | Ρρ | Σσ/ς | Ττ | Υυ | Φφ | Χχ | Ψψ | Ωω |
| ню | кси | омикрон | пи | ро | сигма | тау | ипсилон | фи | хи | пси | омега |

Грек алфавитінің таңбалары ғылымда жиі қолданылады, мысалы, физикада физикалық шамаларды белгілеу үшін, математикада айнымалылар, коэффициенттер, тұрақтылар және амалдар, химияда органикалық қосылыстарды белгілеу және т.б.

Дереккөздер
-----------