recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бағдарламаны жөндеу** (Отладка программы; program debugging) — бар екендігі тағайындалған бағдарламалық қателерді табу, анықтау, оңашалау және жоюдан тұратын бағдарламаны әзірлеу кезеңі. 

Бағдарламаны жөндеу, әдетте, бағдарлама компиляцияланбағанда немесе дұрыс жұмыс істемегенде ғана орын алады. Синтаксистік қателер бағдарламаны компиляциялау процесінде анықталатын болады. Кейбір синтаксистік, соңдай-ақ мағыналық немесе семантикалық қателер бағдарламаны тестілеу процесінде анықталады. бағдарламалау жүйелерінде арнайы құралдар кездеседі. бағдарламаны жөндеуді түсініктеме беру режимінде бақылау нүктелерін тағайындауға, бағдарламаның жеке бөліктерін орындауға және операторлар жұмысының нәтижесін қарап шығуға мүмкіндік беретін жөндеуіштер іске асырады. бағдарламаға із салу өте тиімді, бірақ берілетін ақпарат көлемі мұқият жоспарланбағандықтан бағдарламалаушының реттеуге шамасы келмейтіндей жағдай болады. Алайда бағдарламалаушының бағдарламаны жөндеудің стандартты құралдарымен шешуі сирек жағдай. Дұрысы: бағдарламалау кезеңінде бағдарламаға алгоритмнің орындалу барысын, айнымалылар мен айнымалылардың мәндерін жаңғыртушы бағыныңқы бағдарламаларға қатынауды қадағалайтын бағдарламалық жөндеудің өзіндік құралдарын қарастыру жөне енгізу. Бұл жағдайда қателер үлкен дәлдікпен анықталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника. А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
**Дэниел Кормье** (ағыл. Daniel Cormier, 1979 жылдың 20 наурызында туылды, Лафейетт, Луизиана, АҚШ ) — аралас жекпекте өнер көрсететін американдық спортшы, Ultimate Fighting Championship жартылай ауыр салмақтағы чемпионы, еркін күрестегі АҚШ құрама командасының бұрыңғы мүшесі. Олимпиадалық ойындардың 2004 және 2008 жылдарындағы қатысушысы.Бүгінгі күнде, Sherdog рейтингі бойынша жартылый ауыр салмақтағыларда 1 орында тұр және FIGHT! Magazine-де 1 орында тұр. 

Ол Антонио Силва, Джош Барнетт, Фрэнк Мир, Дэн Хендерсон, Энтони Джонсон және Александр Густафссон сияқты атақты спортшылардан жеңісті тартып алуға күші келді.

2015 жылдың 23 мамырында, бос тұрған титул үшін Энтони Джонсонды жеңген соң, ол UFC-дің жартылай ауыр салмақтағы жаңа чемпионы болды.

Өмірбаяны
---------

Дэниел Кормье 1979 жылы 20 наурызда Лафейетте қаласы, Луизиана штаты, АҚШ-та туылды. Дэниелдің ата-анасы Иосиф және Одри Кормье, тағы ода ағасы Иосиф және Фелиция әпкесі бар.

Орта мектепте оқып Дэниел күреспен қатты қызығып кетті. Ол Луизина штатының мектептер арасында үш дүркін чемпионы болды. Нортсайд мектебінің жоғарғы сыныптарында, ол өзінің жеңістерінің санын, көбейте берді. Ол бүкіл өнер көрсеткенінде тек 2 рет қана ұтылып қалды. Мектепті бітірген соң Дэниел Colby Community College түсті, сол колледжде ол екі рет мемлекеттік чемпион болды.

Колледжден кейінде Дэниел өзінің күресші мансабын жалғастыра берді. Ол 2007 жылы әлем чемпионатында және 2008 жылы жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ құрама командасының құрамына кірді. Тағы Дэниел Кормье Real Pro Wrestling лигасында Oklahoma Slam командасыныі капитаны болды. Сол лигада ол 96 киллограмдық салмақтық категориясында чемпион болды.

Жетістіктері мен атақтары
-------------------------

* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC чемпионы (бір рет)
* Ауыр салмақтағы UFC чемпионы (бір рет)
* Жеңіл ауыр салмақтағы титулды үш сәтті қорғау.
* Бір сәтті ауыр салмақтағы титулды қорғау
* Кешкі сыйлығының лауреаты Энтони Джонсон, Волкан Оздемир және Стип Миочичке қарсы қойылымы (үш рет)
* Джон Джонс, Александра Густафссонға қарсы «Кештің үздік қойылымы» сыйлығының жеңімпазы (екі рет).

Дереккөздер
-----------
**Нұрзия Молдабайқызы Саржан**

1964 жылы 12 сәуірде Қостанай облысы Жангелді ауданының Ақкөл ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Саржанов Молдабай, ҰОС ардагері. Анасы -
Мешітбаева Рәзипа, комсомол ұйымдастырушысы болған. Жезқазған педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін бітірген (1987), география, биология пәндерінің мұғалімі.

«Географиядан ҰБТ-ға қосымша» көмекші оқу құралының (2009); «Білім инфо», «Қостанай таңы», «Сынып жетекшісі» журналдарындағы 4 мақаланың авторы.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

1987 жылдан - Арқалық қаласының №11 ОМ география пәнінің мұғалімі.

2001 жылдан бері - Н. Наушабаев атындағы Затобол ОМ оқу меңгерушісі-тәрбие жөніндегі ұйымдастырушы «Ұлы Мәртебелі Ұстаз - 2009» сыйлығының жүлдегері.
ҚР БҒМ, Қостанай облыстық Білім беру басқармасының, Қостанай қаласы әкімінің, Қостанай аудандық мәслихатының, Қостанай аудандық білім беру бөлімінің құрмет грамоталарымен марапатталған.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ордабаев Талғат Тарғынбекұлы (1965 жылы туған). Ұлы - Ордабаев Медет Талғатұлы (1988 жылы туған) , қызы - Ордабаева Перизат Талғатқызы (1991 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**"Муһокамат-ул-луғатайн"** ("Екі тілді салыстыру") — тіл туралы трактат. Бұл прозалық шығарманы Әлішер Науаи 1499 ж. желтоқсан айында жазып бітірген. Мұнда түркі тілі мен сарт (парсы-тәжік) тілі өзара салыстырма түрде қаралады. Еңбек шет елдерде (Еуропада, Ресейде) бірнеше рет аударылып басылған. Шығарма автордың тіл туралы жалпы теориялық, филологиялық, әсіресе лингвистикалық (тілдік) ой толғаулары мен тұжырымдарын ортаға салу үшін жазылған. Тілдің табиғаты мен ойдың (ойлау процесінің) өзара ішкі және тікелей қарым-қатынасы жайында айтылған философиялық тұжырымдамалардың зерделі дәрежесі өте жоғары. Ол тіл мен ойды бір-бірінен ажыратпайды, оларды органикалық табиғи бірлікте қарастырады, "мағыналық жаны" деп таниды. Автор ескі және жаңа (өзіне түстас) парсы тілі мен әдебиетін жете білген. Өмірінің соңына дейін осы тілде аса бір көрнекті де көркем туындылар тудырып отырған. Осы екі тілдің (түркі және сарт тілдерінің) өзіндік ерекшеліктері мен жаратылысын, сөз байлығы мен грамматикалық құрылысын, сөз өнері мен стилистикасын, дыбысталу жүйесі мен әуезін, мәнері мен маңызын, икемділігі мен игілікті қасиеттерін, айырым белгілері мен олардың ұқсастық жақтарын, сөз саптау барысындағы қабілеті мен орашолақ жақтарын, екі тілдің бір-біріне тигізген әсерін, көрсеткен қызметтерін, олардың ортақ байлығын, пайымды көрсеткіштерін, әр тілдің жергілікті (диалектілік) өзгешеліктері мен олардың қолданылу аясын, ауқымын, өресін барынша талдап, тиісті мысалдар келтіре отырып, ойда қалатындай етіп дәлелдеп береді. Сөз таптарына (зат есім, етістік т. б.), семантикалық мазмұнға (омоним, көп мағыналылық, т. б.), грамматикаға (сөзжасам, фонетика, т. б.) байланысты қарастыра отырып, екі тілдің де артық-кем түсетін айырмашылықтарын ажыратып беруге зер салады. Түркі тілін сарт тілінен артып түспесе кем түспейді деп бағалайды, сондықтан түркі халықтары қанша жақсы білсе де, өзге тілде емес, өз ана тілінде жазса ләзім болар еді деп ойлайды. Аталмыш туынды түркі тілінің өзіндік және оның өмірлік қадір-қасиетін танып білу үшін, соны қастерлеп, дәріптей түсу үшін жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қоңырау, электірлі қоңырау** - ішке дыбыс беру үшін пәтердің кіре берісіне орнатылатын тетік. 

Қоңырау көбінесе электр магнитті болады. Ол электр магниттен, балғашалы зәкірден, металл табақшадан (немесе тілікшеден, не қоңыраудан) тұрады. Қоңыраудың батырмасын басқан кезде электр тогы электр магнитінің орамдарынан өтіп, балғашалы зәкір арқылы қоңыраудың металл тілшесіне соғылады. **Қоңырау** кернеуі 127 және 220 В болатын айнымалы ток арқылы жұмыс істейді. Пайдалану кезінде қауіпсіз болуы үшін әдетте қоңыраудың өзіне электр қуатының күшін бәсеңдеткіш трансформатор қойылады. өнеркәсіп кәсіпорындарынан шығарылатын қоңыраулар негізінен дыбысы мен сыртқы бітіміне қарап ажыратылады. Кейде қоңырауға жарығы әлсіз шырағдан бірге құрастырылады.

Тұрақты және айнымалы токпен жұмыс істейтін электр магнитті қоңыраулармен қатар құлаққа жағымды әуенді дыбыс шығаратын (оның ішінде құс үніне ұқсас) электронды қоңыраулар да бар. Электронды қоңыраулардың үнін дыбыс реттегіші арқылы қалауынша өзгертуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
2. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
Грегори Джон Норман
1986 жылғы суреті
**Грегори Джон Норман** (ағылш. *Gregory John Norman, Greg Norman*) (1955 жылы 10 ақпанда туған, Маунт-Иса, Куинсленд штаты, Австралия) — австралиялық гольф ойыншысы.

1984 ж. АҚШ ашық чемпионатында плей-оффтың 18 лункасында ұтылып қалып, 1986 ж. және 1993 ж.Ұлыбританияның ашық чемпионатында жеңіске жеткен. Ойыншының шашы ашық түсті және агрессивті стилі үшін, лақап аты – «Үлкен ақ акула» болған. 

Кәсіпқой ойыншылар арасындағы ең жоғары төлемді жеңімпаз бола тұрып, нағыз мүмкіндікке толы чемпионаттарда жеңіліп қалған. 1986 ж. 1987 ж. бір ұпай ғана жетпей, Шебер турнирінде ұтылған. Ал басқа 8 ірі турнирлерде екінші орын алған. Оның Ник Фалдтан (1996) ұтылғанындағы адамгершілік әрекеті оған көптеген жанкүйерлерді жинап берген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* [{{{}}} Ресми сайты]
* Greg Norman on About.com Мұрағатталған 27 мамырдың 2005 жылы. Profile and stats
* Greg Norman on MacGregor Golf Мұрағатталған 27 сәуірдің 2006 жылы. Norman on MacGregor Golf's Tour Staff
{\displaystyle q} заряд өрістің екі нүктесінің арасында орын ауыстырғанда электр өрісі күштерінік атқаратын жұмысы, {\displaystyle U} кернеу тұрақты қалса, {\displaystyle A=qU} болады. Бірақ конденсаторды зарядтағанда, оның астарларындағы кернеу нөлден {\displaystyle U} шамасына дейін артады (8,27 сурет), сондықтан өрістің атқаратын жұмысын есептегенде кернеу үшін оның орташа мәнін алу керек. Сонымен {\displaystyle A=qU={\frac {q(U+0)}{2}}={\frac {qU}{2}}}

Бұл {\displaystyle A} жұмыс зарядталған конденсатордың {\displaystyle W\_{e}l} энергиясын артыруға кетеді де {\displaystyle W\_{e}l=A} болады. Осыдан зарядталған конденсатордың энергиясы 

{\displaystyle W\_{e}l={\frac {qU}{2}}} формуласымен беріледі. болғандықтан, конденсатордың энергиясы үшін тағы бір формула аламыз: {\displaystyle W\_{e}l={\frac {CU^{2}}{2}}}, {\displaystyle U={\frac {q}{C}}} сондықтан {\displaystyle W\_{e}l={\frac {q^{2}}{2C}}}

Жақыннан әрекеттесу теориясы бойынша өріс мұндай энергияға ие болады. Конденсатордың өрісі оның астарларының арасында жинақталуы себепті, бұл өрістің энергиясы осы кеңістікте біркелкі таралған.

Біртекті электр өрісі энергиясының көлемдің тығызды Ѡ\_el деп бірлік көлемде жинақталған өріс энергиясымен өлшенетін 

{\displaystyle \omega \_{e}l={\frac {W\_{e}l}{V}}} шамасын айтады. 
Энергия формуласындағы С шамасын оның SI жүйесіндегі формуласымен алмастырсақ, 

{\displaystyle \omega \_{e}l={\frac {CU^{2}}{2}}={\frac {\epsilon \_{0}\epsilon SU^{2}}{2d}}}
Бұл теңдіктің оң жағының алымын да, бөлімін де {\displaystyle d} шамасына көбейтіп 

{\displaystyle W\_{e}l={\frac {\epsilon \_{0}\epsilon U^{2}}{2d}}Sd} аламыз. {\displaystyle Sd=V} ,ал {\displaystyle E={\frac {U}{d}}}, олай болса, {\displaystyle W\_{e}l={\frac {\epsilon \_{0}\epsilon E^{2}}{2d}}V} ал бұдан 

{\displaystyle \omega \_{e}l={\frac {W\_{e}l}{V}}={\frac {\epsilon \_{0}\epsilon E^{2}}{2}}}
Электр өрісі энергиясының тығыздығы осы өріс кернеулігінің квадратына тура пропорционал болады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006ж.
‎**Азия ұшпа шегірткесі**  (лат. *locusta mіgratorіa*) – турақанаттылар отрядының нағыз шегірткелер тұқымдасына жататын жәндіктер.

Сипаттамасы
-----------

Олардың мұртшалары қысқа, есту мүшесі құрсақ бөлімінің бірінші сегментінде орналасқан. Үстіңгі қанаттары қатқылдау және олар денесіне жанаса орналасады. Ал астыңғы қанаттары жарғақты әрі жалпақтау болып келеді. Аталықтарының дене тұрқының ұзындығы 35 – 50 мм, аналықтары 45 – 55 мм. Аталықтары артқы санын үстіңгі қанаттарына үйкелеп дыбыс шығарады.

Таралуы
-------

Азия ұшпа шегірткесі Солтүстік Африка мен Еуразияның құрғақ далалы аймақтарындағы өзен, көл жағалауларындағы ылғалды жерлерге жұмыртқа салады. Көктемде одан шала түрленіп дамитын қанатсыз, дене мөлшері кіші дернәсілдер тобы шығады. Олар «жаушоғыл» (кулига) деп аталады, 4 – 5 рет түлеген соң ересек шегірткеге (имагоға) айналады. Жаушоғыл шегірткелер жолындағы жасыл өсімдіктерді тып-типыл етіп жайпап, бір жерден екінші жерге ауысып отырады. Топ құрамындағы әрбір шегіртке өз дене салмағынан 10 есе артық қоректі пайдаланады. Азия ұшпа шегірткесінің ұшатын тобы «ұшпашегірткелер» деп аталады. Шегірткелердің бұл тобы да өте қауіпті. Азия ұшпа шегірткесінің Қазақстанда көбірек жұмыртқа салатын аймағына Сырдария өңірі, Атырау және Батыс Қазақстан облыстарының қамысты алқабы, Балқаш – Алакөл, Ертіс, Зайсан аумақтары жатады. 

Азия ұшпа шегірткесінің көптеп көбею жағдайы әрбір 7 – 10 жылда байқалып тұрады. Соңғы 100 жыл ішінде мұндай жағдай Қазақстанда 9 рет қайталанған. 1995 – 2001 жыл аралығында көбеюі ерекше байқалды. Бұл кезде 10 млн га алқап зиянкестерден орасан зор зардап шекті. Бұларға қарсы механикалық, агротехникалық, химиялық және биологиялық күрес әдістерімен қатар адонис, димилин, номолт, матч, римон препараттары қолданылады. 

* Locusta migratoria cinerascens, аналық дарасы*Locusta migratoria cinerascens*, аналық дарасы
* Locusta migratoria cinerascens, аталық дарасы*Locusta migratoria cinerascens*, аталық дарасы
**Мичиган штатының университеті** (ағылш. *Michigan State University, MSU*) — Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік университеті.

Мичиган штатының Ист-Лансинг ауданында орналасқан. 1855 жылы негізі қаланған. Оқу үш ғимаратта 1857 жылдың мамыр айында басталған, осы кезде бар болғаны 5 мұғалім және 63 студент болды. 2010 жылы университетте 47 131 студент білім алып (36 058 бакалаврлар, 11 073 магистрлер және аспиранттар), шамамен 4 900-дей мұғалім жұмыс істеді. 130 мемлекеттен 5 351 шетелдік студент оқуда, оның ішінде 24 студент Ресейден.

Университетте 200-ге жақын академиялық бағдарлама бар. Ядролық физика, инженерлік жұмыс, политология, бизнес, журналистика, білім беру және остеопатия бойынша бағдарламалар АҚШ-тағы ең үздік бағдарламалардың бірі.

Университеттің кампусы 21 км²-ты құрайды, мұнда 556 ғимарат орналасқан: 100 оқу ғимараты, 131 ауылшаруашылық, 166 тұрғын және 42 спорттық ғимараттар. Жолдардың ұзындығы 42 км құрайды, ал жаяужолдар 160 км құрайды. Күзгі және көктемгі семестрлер кезінде университетте 7 автобус бағдары жұмыс жасайды. Ғимараттың жеке полиция бөлімшесі мен жеке медициналық орталығы бар.

2007 жылы Дубайда университеттің филиалы ашылды.

Университеттің атынан 12 ерлер және 13 әйелдер спорт командалары ойнайды. Хоккей командасынан басқа командалар «Спартанецтер» (ағылш. Spartans) деп аталады. Солардың ішінде айрықша американдық футбол, баскетбол, хоккей және ойлы-қырлы жерден жүгіру бойынша ерлер командалары өте танымал.

Президенттер
------------

* Джозеф Райкельсон Уильямс (1857—1859)
* Льюис Фиске (1859—1862)
* Теофилус Эббот (1862—1885)
* Эдвин Уиллитс (1885—1889)
* Оскар Клуте (1889—1893)
* Льюис Гортон (1893—1895)
* Джонатан Снайдер (1896—1915)
* Фрэнк Кедзи (1915—1921)
* Дэвид Фрайдей (1922—1923)
* Кеньон Баттерфилд (1924—1928)
* Роберт Сидей Шоу (1928—1941)
* Джон Альфред Ханна (1941—1969)
* Уолтер Адамс (1969—1970)
* Клифтон Уортон (1970—1978)
* Эдгар Харден (1978—1979)
* Морис Сесил Маккей (1979—1985)
* Джон Ди Бьяджо (1985—1992)
* Гордон Гаер (1992—1993)
* М. Питер Макферсон (1993—2004)
* Лу Анна Симон (2005—)

Сілтемелер
----------

* Университеттің ресми сайты
Екі электрлі органы
**Электрлі скаттар** (Тогреdіnіdае) тұқымдасының денесі дөңгелектеу келеді, рострумы болмайды.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Терісі жылтыр, біртегіс болады. Көкірек қанаттары мен басының арасында орналасқан электр қуатын шығаратын органдары болады. Бұлар электр қуатының күшімен өздерінен үлкен жануарларды жарақаттандыра алады. Олар
негізінде оңтүстік теңіздерінде, солтүстікте Жерорта теңізіне дейін мекендейді. Скаттар су түбіндегі омыртқасыздармен және ұсақ балық-армен қоректенеді. Ұрықтанған жұмыртқа салу арқылы, ал біраз түрі тірі туу арқылы көбейеді. Скаттардың етін тамаққа пайдаланады. Оларды арнайы ауламайды, бірақ су түбінде тіршілік ететін балықтарды аулағанда ауға олармен бірге ілінеді. Бауырында "Д" витаминіне бай май болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
Азор антициклонының орналасуы
**Азор антициклоны** — субтропиктік және тропиктік ендіктердегі атмосфералық әрекеттің тұрақты климат орталығы, жоғары қысымның тұрақты аймағы.

Бұл қыста Сахараға, жазда Жерорта теңізіне және Оңтүстік Еуропаға, оның ішінде Украинаға дейін әсерін тигізеді. Көп жылдық орташа қысымы өзінің орталығында қаңтар айында 1022 мб-ден жоғары, шілдеде 1025 мб-ден жоғары болып келеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
**Майте Мишель Родригес** (ағылш. *Mayte Michelle Rodriguez*; 12 шілде 1978 жыл, Беар округі, Техас) – америка актрисасы. 

«Остаться в живых» телехикаясындағы Аны-Люсии Кортес рөлімен, сондай-ақ «Форсаж», «S.W.A.T.», «Обитель зла», «Аватар», «Мачете» фильмдеріндегі рөлдерімен де кеңінен танымал. Ол 2000 жылы шыққан «Женский бой» фильміндегі рөлімен өзіне көпшілік назарын аудартады. Осыдан кейін оның актерлік мансабы жаңғыра түседі. 2011 жылы оның қатысуымен «Инопланетное вторжение: Битва за Лос-Анджелес» фантастикалық фильмі шығады. Қазіргі таңда Мишель екі фильмге сценарий жазуда.

Фильмдері
---------

* «Столкновение в Нью-Йорке» (2000)
* «Бандиты» (2009)
* «Аватар» (2009)
* «Андеграундная комедия» (2011)

Дереккөздер
-----------
**Шертпе күй** — аспаптық дәстүрі өте көне және Қазақстанның түгелдей дерлік аймағына кең тараған дәстүр (Қазақстанның батысын қоспағанда, онда төкпе күй сақталған).

Шертпе күй деп ел арасында домбыраға арналған күйлердің ертеден сақталған, бірақ өте жоғары дамыған өзіндік бір ерекше мақамы бар айырықша күйде орындалатын түрін айтады. Шертпе күйлер негізінен лирикалық сезімге бай, бұларда пәлсапашылдық — ойға шомып жан-дүниеге түрткі салатын сыршылдық басым. Ең көп тараған шертпе күйлер Арқаның күйлері (Сары Арқа, Орталық Қазақстан өңірі) оның бәйтерегі Тәттімбет (1815—1862). 20 ғ. Тәттімбеттің ізбасарлары Әбікен Хасенов пен Мағауия Хамзин.

Шертпе күйдің Қаратау өңірі (Қазақстанның оңтүстігі) аймағындағы дәстүрі кенжелеп кейін дамыды. Оған әрине қатарлас, көршілес жатқан Арқа дәстүрінің әсері тиді және басқада дәстүрлер қобыз күйінің, кей тұста домбыра тартудың өзгеше сипаты төкпе күйлік әсеріде сезіледі. Шертпе күйлердің қаратаулық дәстүрі аты аңызға айналған ұлы Сүгір Әліұлы (1882—1961 ж.) есімімен тығыз байланысты. Сүгірдің жолын қуған оның шығармаларының кең таралуына өз үлестерін қосқан тамаша музыкант күйші Төлеген Момбеков болды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Асыл мұра Мұрағатталған 22 қазанның 2007 жылы.
Иран Әмірұлы Әміров
**Иран Әмірұлы Әміров**

1944 жылы 15 қыркүйекте Қызылорда облысы Жалағаш ауданының Қаракеткен стансасында туған. Қазақ

Әкесі - Мергембаев Әмір (1897-1954). Анасы - Мергембаева Қантым (1905-1991).

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1971), құқықтанушы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1963-1966 жылдары - Қызылорда электр желілері басқармасында электрмонтажшы, электрик. 1970 жылдан -Новороссийский аудандық сотында сынақ мерзімінен 
етуші, Ақтөбе қалалық сотының судьясы. 1974 жылдан - Фрунзе аудандық сотының судьясы. 1975 жылдан - Ақтөбе облысының Октябрь аудандық сотының судьясы, 
төрағасы. 1982 жылдан - Ақтөбе облысының Алға аудандық сотының төрағасы. 1991 жылдан - Ақтөбе қалалық сотының төрағасы. 1995 жылдан - Ақтөбе облыстық сотының төрағасы. 
2004 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенаты 3-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және құқықтық мәселелер комитетінің мүшесі.

ҚР Жоғарғы Сот Кеңесінің мүшесі (2004-2008). ҚР Сот атқарушылары одағының төрағасы. 
ҚазКСР Еңбек сіңірген заңгері (1989). ҚР Құрметті судьясы (2001). 
«Құрмет» орденімен (2007), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 
жыл» (2006), «Астананың 10жылдығы» (2008) медальдарымен; «Үш би» Құрметті белгісімен (2004); ҚР Әділет министрлігінің (1999), ҚР Соттар одағының құрмет грамоталарымен (2002) марапатталған.

*Діни көзқарасы* - мұсылман.

*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы* - Н.Ә. Назарбаев.

*Қазақстанның болашағы туралы болжамы* - «Өркендеуші».

*Хоббиі* - өсімдіктер өсіру, аңшылық, балық аулау, әдебиеттер оқу.

*Сүйіп оқитын әдебиеті* - классикалық шығармалар.

*Үйленген.* Жұбайы - Әмірова Бану Қожахмет қызы (1949 жылы туған). Қыздары - Ләззат (1972 жылы туған), Жанат (1974 жылы туған); ұлы - Гани (1977 жылы туған).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Көшеге қоғам қайраткері, белгілі ақын Кеңшілік Мырзабековтің есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 20.11.2006 № 292 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 29.11.2006 № 7/1448 қаулысы) берілген. Мырзабеков Кеңшілік (1946-1989) Қостанай облысы Жангелді ауданы Жәнібек Тархан мекенінде дүниеге келген. Ол - «іңкәр дүние» (1972), «Саруар» (1980), «Қасиетті қас қағым» (1985), «Ауыл мен астана» (1994), «Менің мұңым - махаббат» (2003) т.б. өлеңдер жинағының авторы. Көше Әуезов ауданындағы «Алтын бесік» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Шерман Роман Натанович** – 1929 жылы Ресей жеріндегі Житомир облысының Андрушевка кеңшарында дүниеге келген. .

С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1952).
Жоғары оку орнын тәмамдаған соң 1952 жылы республикалық "Қазақстан" баспасына қызметке орналасады. "Қайнар" баспасында – 1962 жылдан бері: әуелі бөлім меңгерушісі кейін бас редактордың орынбасары болып тағайындалады. 1987 жылдан бастап "Кок жиек" шыгармашьшык тобын басқарады.

Р.Н.Шерман тәжірибелі баспагер ретінде ауылшаруашылығы тақырыбын қамтитын арнайы ғылыми көпшілік әдебиеттерін шығарумен айналысты. Бұл салада ол жаңалыққа жаны құмар, ізденімпаз, ұйымдастыру қабілеті қалыптасқан қызметкер ретінде танылды. Баспа өміріндегі қоғамдық жұмыстарға белсене қатысты.

Р.Н.Шерман "Тың жерлерді игергені үшін "медалімен (1957), "Еңбек ардагері" медалімен (1986), өзге де құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Мырзагелді Кемел** (15 қаңтар, 1949 жыл, Түркістан облысы, Мақтарал ауданы — 18 шілде 2020) — жазушы, қоғам қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Қоңырат тайпасының Байлар-Жандар рынан шыққан.

1971 жылы Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институтының ауыл шаруашылығын электрлендіру мамандығын, 2000 жылы М.Х.Дулати атындағы Жамбыл университетінің құқықтану факультетінің заңгер мамандығын тамамдаған.

Еңбек жолын 1971 жылы Мақтарал ауданындағы «Октябрьдің 30 жылдығы» совхозында аға инженер болып бастаған. 1975 — 1992 жылдары Мақтарал ауданында партия, кеңес қызметінде болды. 1992—1994 жылдары кеңшар директоры, 1994—1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995 жылы Қазақстан Республикасы Минис-трлер Кабинеті жанындағы шетел инвестициясы жөніндегі комитетінің сектор меңгерушісі болып қызмет атқарған. 1995 — 2004 жылдары бірінші, екінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты.

Шығармашылығы
-------------

Руханият саласында 10 кітап шығарған, олардың ішінде өзі жазған ізгілікке, имандылыққа, білім-білікке, ақыл-парасатқа үндейтін танымдық-көсемсөздік еңбектерге қоса, қытай ақылмандары Лао Цзы мен Конфуцийді, испан пәлсапашысы Бальтасар Грасиан, ежелгі үрім және грек ақылмандарының афоризмдерін, қазіргі ілімдерді насихаттаушы Луиза Хей, бүгінгі күннің ең атақты жазушыларының бірі Пауло Коэлъолардың таңдаулы еңбектерін қазақ тілше тәржімалаған. «Дүние» және «Экология и устойчивое развитие» журналдарын шығаруға. «Абзалдық әліппесі», «Өзіме сабақ» сияқты кітаптары оқырман қауымнан жоғары бағасын алған.

Марапаттары
-----------

2004 жылы экономика ғылымдарының докторы ғылыми атағын алған. Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессоры, 14 монографияның, 100-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Мырзабат Сардобасы** – ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші. Гүлстан қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде, Мырзашөл даласында орналасқан (Өзбекстан). 

  

Ғимарат табанының диаметрі шамамен 12 м, жалпы биіктігі 8 м. Байырғы керуен жолдары бойында орналасқан күмбезді құдық. Мырзабат Сардобасы шөл далада су сақтау, ыстық күнде құдықтағы судың жылымауы үшін тұрғызылған. Сырт пішіні киіз үйге ұқсас. Ғимарат күйдірілген қызыл кірпіштен тұрғызылған. Бүйірінде күмбезге кіріп-шығуы және іші бір қалыпты салқын болып тұруы үшін бірнеше ойықтар жасалған. Ойықтардың маңдайшалары доғаланып өрілген. Құдық қабырғасы берік шегенделген. 

Мырзашөлде Мырзабат Сардобасы секілді басқа да күмбезді құдықтар бар (Якка Сардобасы, 6 – 9 ғасырлар). Бұл ғимараттар сол дәуірде және кейінгі кезде де көшпелі халықтарға, жолаушылар мен керуендерге ауыз су және бағыт-бағдар, демалыс орны қызметін атқарған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Жиілік электрмагниттік зондылау (ЖЭЗ)**. Өзгермелі электрмагниттік өрістің электрлік және магниттік
бөліктері мен олардың жиілігінің арасындағы байланысты зерттеуге негізделген
электрбарлау әдістерінің бірі. Бұл әдіс жер қыртысының әр түрлі тереңдікгеріндегі
көлбей көсілген немесе аз-мұз ғана еңістенген тау жынысы қабаттары қимасының
геологиялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған зерттеулерді
жүргізу үшін жер қойнауларына қарай өзгермелі электр тогының түрлі-түрлі
жиілікгегі импульстары жіберіледі де, осы импульстар тудыратын электрмагниттік
өріс ток көзінен бірнеше км қашықтықта орналасқан нүкгелерде өлшеніп отырады.
Алынған мәліметтерді саралау жоғарыда көрсетілген мақсат-мүдделерді жүзеге
асыруға көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Ертеде біздің жерімізде еркіндік сүйгіш сақтар өмір сүрген. Шамамен екі жарым мың жыл бұрын құдіретті парсы патшасы Кир оларды бағындыруды ойлайды. Оның əскерінің тегеурініне ешкім төтеп бере алмайтын. Кирдің жеңімпаздығы туралы дақпырт əлемді шарлап кеткен. Алайда сақтарды бағындырамын деген ойы іске аспай, керісінше, бүкіл əлемге масқарасы шығады. Оқиға былай болған екен. Кир жақсы қаруланған əскерін сақ-массагеттерді бағындыруға аттандырады. Сақ-массагеттердің падишасы ер жүрек Томирис еді. Кир оған елшісін жіберіп «Маған тұрмысқа шықсын» деген ұсыныс жасайды. Патшайым Кирдің ойы өзінде емес, патшалықты иелену екенін түсініп, оң қабақ танытпайды. Ол Кир əскерінің өзеннің арғы бетінде – шекарада тұрғанын білгендіктен, елші жіберіп, кері қайтуын ұсынады. Алайда парсылар өзеннен өтіп, массагеттердің тобына жауыздықпен шабуыл жасайды. Олар Томиристің ұлы Спаргаписті тұтқынға алады. Патшайым тағы да Кирден жерінен кетіп, Спаргаписті азат етуді талап етеді. Бірақ Кир шабуылын жалғастыра береді. Осы кезде бұғаудан құтылған Спаргапис өзіне қол жұмсайды. Ызаға булыққан Томирис Кир əскерін толық талқандайды. Осы шайқаста парсы патшасы Кир өліп, оның 200 мың жауынгері жер жастанады. Патшайым Томирис «Іздегенің қан еді, ал іш, ендеше!» деп оның басын қан толтырылған меске батырады.Парсылар сақтардың еркіндік үшін өз өмірін қиюға əзір екенін түсініп, басқыншылық жорықтарын тоқтатады.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесін бе?» энциклопедиясы. Автор: Райымбеков Қ.Ж. Байғабылова Қ.Т.
Жебе ноян
**Жебе ноян** (XII - XIII ғасырларда өмір сүрген) - Шыңғыс ханның ең сенімді қолбасшыларының бірі. 

Азан шақырып қойған аты - Жорғатай. Жорғатай исут руынан шыққан. Исут руы Жебенің жас күнінде - ақ, тайшуттық Жамұхаға тәуелді болған.

Өмірбаяны
---------

Жебе ноян алғашқы кездері бірнеше жыл Шыңғыс ханға қарсылас та болған, бірақ кейіннен сенімді қолбасшыға айналды. Оның Жебе аталуы жөнінде аңыз да бар. Бірде тайшуттармен шайқаста, Шыңғыс ханның астындағы аты садақ жебесі тиіп жалп етіп құлайды. Жебенің иесі Жорғатай екен. Кейін қолға түскен Жорғатай шірене тартқан жебесімен Шыңғыс ханның астындағы атын атып құлатқанын мойындайды. Тұтқында жатқан ол: "...Егер сен мені өлтіруге бұйырсаң, жерді босқа былғап әуре боласың. Ал, мені тірі қалдырар болсаң, мен сенің адамыңның бірі боламын. Сен үшін терең суды қақ айырып, қатты тасты уатып - ақ берермін", - деген екен. Жебе де, Сүбедей сияқты, Жамұханың ең сенімді қолбасшысы болатын. Сондықтан, Шыңғыс хан ол екеуін бірі - бірінен жарып қарамай, қатар қоятын. 1224 жылғы Қалқа өзеніндегі шайқаста және Кавказ жеріндегі жорықтардан жеңіспен оралған Жебе мен Сүбедей қайтар жолда Жайық өзенінің оңтүстігін жағалай жүріп отырып, сол маңдағы қаңлы жұртын жаулап (қазіргі Қазақстанның солтүстігі) алды. Осы бағытпен Үлкен Ордаға қарай қайтар жолда Каспий теңізінің солтүстігінен айнала бере, сол жерде Жебе ауырып қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

* Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7
**Бағыныштылық**– 1) талап пен тәртіп дағдысы, қалпы; 2) өзара қарым-қатынаста бір жақтың өзіне қарсы жақ үстемдігін мойындауы, билік қысымы арқылы ортада теңсіздіктің сақталуы. Оған билік ресурсының бірден бөлінбеуі себеп болады. Яғни, *Бағыныштылық* теңсіздік орнықтырып, таңдау еркіндігін шектейді. Ел мойындаған, еңбек арқылы келген беделге адам зорлықсыз, үрейсіз бағынады. Жетекші мен бағынушының мүшесі және бағдары ұқсас, үйлесімді болса, екі жақ та адамдық қасиетті тең ұстайды. Ондайда бағынуға үйренген дағды, бағынудың қажеттігін мойындау, бұйрықты орындауға ыңғайластық қалыптасады. Бірақ бағыну мен бағындыру кез келген қызметтің субъектісі мен обьектісіндей салыстырмалы сипатта болады. Олар әрқашан орын алмастырып жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Түбіт** – ауыл шаруашылық малдары мен аңдардың жіңішкелігі 25 мкм-ге жетпейтін, жіңішкежүн талшықтары. Биязы жүнді қойлар мен түбітті ешкі тұқымдарының жүн жабындысы түгелдей түбіттен тұрады. Түбіттің басты қасиеттері – жылу сақтағыштығы, көп ылғал сіңіргіштігі, т.б. ескере отырып мата, тоқыма киімдер, кілем, аяқ киім, киіз, т.б. бұйымдар жасауға мүмкіндік береді. Технологиялық және тауарлық сапасы физикалық қасиетін (жіңішкелігі, ұзындығы, беріктігі, серпімділігі, түсі, жылтырлығы, т.б.) анықтайды. Түбіт көбіне ақ, қара, қоңыр түсті болады. Ақ түсті түбітті кез келген түске бояуға болатындықтан, жоғары бағаланады. Түбіттің басқа жүн талшықтарынан (аралық талшық, қылшық, өлі және құрғақ қылшықтар) басты морфол. айырмашылығы – құрамында бос, ауалы кеңістіктің, елеулі өзек қабатының болмауы. Осы ерекшелік түбіттен жіңішке де мықты жіп иірілуін, соған орай, сапалы да әдемі мата, киім-кешек тоқылуын қамтамасыз етеді. Асыл тұқымды биязы жүнді қой, түбітті ешкі шаруашылығында түбіт сапасы мен мөлшері негізгі селекц. белгілердің бірі болып табылады. Осы шаруашылықтардың эконмикалық тиімділігі де елеулі деңгейде түбіт өнімділігінің мөлшері мен сапасына байланысты. Соңғы уақытта әлемдік нарықта "Арнайы талшықтар" деген атпен танымал болып отырған жіңішкелігі 17 мкм-ге дейінгі меринос қой, түйе, альпака, лама және ешкі түбіттеріне деген сұраныс тұрақты түрде артып отыр. Жіңішкелігі 19 мкм 1 кг түбіт 21 мкм түбітпен салыстырғанда 2 есе, ал 17 мкм түбіт 19 мкм түбітпен салыстырғанда 2 есе қымбат. Әлемде ең қымбат түбіт – австралия мериностарының биязы жүні. Осыған орай ҚР Ауыл шаруашылық министрлігі Мал шаруашылық және ветеринария ғылым-өндірістік орт-на қарасты Қой шаруашылық ғылыми-зерттеу инстуттының ғалымдары биязы жүнді қойларды өсіру, асылдандыру және ешкі шаруашылық бөлімдерінің ғалымдары арнайы ғылыми жұмыстардың әдістемеліктеріне сай қой, ешкі және өте жіңішке түбітті түз тағылары – жабайы арқар мен иір мүйізді жабайы ешкілерді түраралық будандастыруда пайдалана отырып, жіңішке түбітті мал топтарын шығару жұмыстарын іске асыруды қолға алды.

Арнайы жүргізілген зерттеулер қазақтың жергілікті қылшық жүнді ешкілерінің түбіті сапасы бойынша әлемдік нарық талаптарына сай, бірақ олардың өнімділігі өте төмен екендігін көрсетті. Осыған сәйкес, генотиптік және паратиптік (бағу-азықтандыру) жағдайларды ғыл. негізде жақсарта отырып, түбіт түсімі мен сапасын арттыру ешкі шаруашылық тиімділігін көтерудегі маңызды мәселе болып табылады. 
Жеңіл өнеркәсіпті бағалы түбітпен қамтамасыз етуде түйе шаруашылығының да орны ерекше. Қос өркешті түйелерден орта есеппен 10 – 12 кг, жіңішкелігі 16 – 20 мкм, дара өркешті түйелерден 3 – 5 кг жүн алынады. Сонымен бірге үй қояндары, басқа да мамық жүнді хайуанаттарды қолда ұстау арқылы да Т. өндіруге болады. Қоян Т-інің жіңішкелігі 15 – 20 мкм, ересек үй қоянынан жылына 700 г-нан астам түбіт алынады. Мамық жүнді аң түбітінің жіңішкелігі 25 – 30 мкм, түбіт оның қысқы түгінен алынады, жазғы жүнінде түбіт болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы",8 том
**Киппер-Чехова Ольга Леонардовна** (21.9.1868, Глазов,-22.3.1959, Мәскеу)- орыс совет актрисасы, КСРО халық әртісі (1937). Инженер- технолог семьясында туды. А.П.Чеховтың зайыбы. Алғашқыда әуесқойлар спектакліне қатысты. 1898 ж. Мәскеу филармониялық қоғамының музыкалы- драма училищесін бітірді. Осыдан кейін сол жылы ірге көтерген Мәскеу Көркем театрының құрамына қабылданды. Алғашқы рөлі- А.К.Толстойдың «Патша Федор Иоаннович» пьесасындағы Ирина патша. Оның А.П.Чехов пен А.М.Горький пьесаларында жасаған сахналық тұлғалары психологиялық терңдегімен ерекшеленеді.

Дерек көздер
------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 480 бет
**Абе** (фр. *Habay*, нем. *Habich*, люксемб. Habech) — Бельгияның коммунасы. Коммунаның округі - Виртон.

Географиясы
-----------

Абе Арденна облысының қиылысуында орналасқан, Гом және Земель Арлона. Комуна 10 ауылдың 6 бөлігінен тұрады. Бельгияның және Люксембургтың шекараларынаң 5 км және Арлонадан 15 км орналасқан. Абедаң Рюль өзеңі және Семуа құйылуы ағады.

Коммунаның ортақ ауданы - 103,64 км². Оның 35,10 % - ауылшаруашылық аудандар, 53,09 % - ормандар, 8,27 % - құрылыс ошағы.

Халқы
-----

Коммунаның халқы XIX—XXI ғасырда
Коммунаның халқы 2015 жылда 1 қаңтарда 8297 адам тұрды, оның 50,1 % - ер адамдар, 49,9 % - әйел адамдар. Жас бойынша : 0-17 жас — 26,71 %, 18-64 жас — 59,62 %, 65 жастаң жоғары — 13,67 %. Орташа жас - 36 жас. Бір адамға орташа табыс 14273 € (2009 жыл).
**Бағытты мутагенез** - мутация мөлшерін саналы түрде арттыру үдерісі. Бұл әдіс бағалы белгілері бар мутантты дарақтарды кезектегі сұрыптау үшін пайдаланылады. Мутацияның көпшілігі зиянды және өлімге апаратындықтан, қолдан жасалған мутагенез бойынша қойылған сынақ тәжірибеде дарақтардың көптеген мөлшері жарамсыз болып саналады. Дарақтардың мутагендер әсеріне ұшыраған аздаған бөлігі бағалы және пайдалы сапалардың пайда болуына жеткізетін мутацияға ие болады. Генотипінде пайдалы мутациялары бар дарақтар ашғылысады.Олардың өте көп ұрпақтарының барлығы пайдалы мутагендік белгілерге ие бола бастайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология 9 сынып 2013 жыл
**Сейітов Өтеген атындағы көше** - Алматы қаласы Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан көше.

  

Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген заңгері, КСРО Прокуратурасының құрметті қызметкері, генерал-лейтенант, Ұлы Отан соғысының ардагері Өтеген Сейітовтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 Ма83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 Ма2/139 қаулысы) берілген. Сейітов Өтеген (1923-1997) Түркістан облысында дүниеге келген. Ол Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстарының прокуроры, Қазақ КСР Бас Прокуроры қызметтерін атқарған.

Көшенін ұзындығы - 1200 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
"Қазақ тілінің әмбебап сөздігі" - 15 томдық «Қазақ әдеби тілінің сөздігіне» енген, 92 300 сөз бен 57 856 сөз тіркесі – барлығы 150 156 лексикалық бірлік қамтылатын және түрлі тақырыптағы, сан-алуан саладағы сөздіктердің қорын бір жерге жинақтайтын сөздіктер "агрегаторы". «Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» - "WikiBilim" қоғамдық қоры іске асырып жатқан көптеген жобалардың бірі.

Рухани азығын алдымен ана тілінен іздейтін, тегінен ажырамауды қалайтын көпшіліктің «Қазақ тілінің әмбебап сөздігінен» ұлттың төл сөздері жайлы мәлімет алып қана қоймай, сөздік құрамның негізін құрайтын кірме сөздердің мағынасы жайлы ақпарат алу мүмкіндігі артады. Ал сөздің грамматикалық, лексикалық белгісі қоса беріліп, сөз мәнін айқындау үшін баспа бетінде жарық көрген материалдардан мысалдар келтірілуі сөздік құнын арттырмаса, кемітпек емес.

Бұл онлайн үлгідегі сөздік болғандықтан, мұнда қолданушылармен кері байланыс орнатылып, талап пен тілектер ескерілетін, пікір алмасу, сұрақтар мен ұсыныстарға жауап беру мүмкіндігі бар. Сондықтан бұл сөздікті техникалық жағынан жетілдіріп, мазмұнын байытуға қалың көпшілік те атсалыса алады.

Жобаның ғылыми негізін қамтамасыз ету үшін А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының мамандары арасынан жасақталған ғылыми сараптама тобы құрылды.

Топ мүшелері:

1. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы Н.Уәлиұлы (топ жетекшісі)

2. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы Р.Шойбеков

3. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты А.Фазылжанова

4. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ж.Исаева

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілінің әмбебап сөздігі
**Абдуғопур Құтлуқов** - 1940 жылы 1 қыркүйекте Қытай Халық Республикасының Құлжа қаласында туған. 1962 жылы Үрімші қаласындағы педагогикалық институттың филология факультетін бітірген. 1962—1969 жылдары Шелек ауданы (Алматы облысы), Байсейіт ауылындағы мектепте ұйғыр әдебиеті мен тілінен сабақ беріп, ұстаздық еткен. Кейін «Йеңи һаят» республикааралық ұйғыр газетінде бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарған. Алғашқы өлеңдері орыс газеттерінде жарық көрген. Ақынның топтама жырлары орыс, қазақ, қарақалпақ, өзбек тілдеріне аударылған.

Шығармалары
-----------

* Гүл мен жан. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1969;
* Зайтуна. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1971;
* Асия. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1973;
* Ержүректер. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1977;
* Чимангуль. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1979.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Бақ сандуғаш
*Cuculus canorus canorus* + *Sylvia borin borin*
**Бақ сандуғашы** (лат. *Sylvia borin*) - Торғайтәрізділер отрядының сандуғаштар тұқымдасының ешқандай безендіруі жоқ біркелкі сұр қоңырқай реңді құс. Әуені үнді және сазды, алайда қарабас сандуғашқа қарағанда біркелкілеу.

Таралуы
-------

Еуропалық бұл сандуғаш Қазақстанда тек қана Қиыр батыс және солтүстікке таман аздаған сандуғаштар ұялайды. Олар мұнда 4 айға жуық - мамырдың ортасынан қыркүйектің ортасына дейін болады. Тіпті көктемде және күзде ұшып өтуі тек қана Қазақстанның батыс өңірінде жақсы білінеді, қалған орындарда кездейсоқ байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Sylvia borin*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
***Омаров Сейітжан*** (22.6.1906 Ақмола облысы Атбасар ауданы Керегетас ауылы - 19.12.1985, Алматы) - жазушы, журналист. 

Арғын тайпасының Бегендік руынан шыққан.
Қостанай халық ағарту ин-тын бітірген (1932). ІІ дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1930 - 42 жылдары мұғалім, аудандық, облыстық, республикалық газеттерде редактордың орынбасары жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі 1946 - 66 жылдары *"Әдебиет және искусство"* (қазіргі *"Жұлдыз"*) журналының жауапты хатшысы, Қазақ мемл. көркем әдебиет (қазіргі "Жазушы") баспасының бас редакторы қызметтерін атқарған.   
1959 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақстан жазушылар одағы басқармасының қазақ бөлімшесінің директоры болған. 

1966 жылдан шығарм. жұмыста. Алғашқы *"Бақыт"* әңгімелер жинағы 1938 жылда жарық көрген. *"Заман күші"* (1948), *"Әңгімелер"* (1953), *"Балзия"* (1960), *"Қайырлы жаз"* (1961, 1976), *"Алтын алқап"* (1963), *"Күн шуақ"* (1965), *"Дала кызы"* (1967), *"Бақ жұлдызы"* (1969), *"Қиыр жол"* (1974), *"Қасиетгі бұлақ"* (1983), т.б. повестер мен әңгімелер жинақтары, *"Қызыл арай"* (1970) романы басылып шыққан. Орыс жазушылары Л.Н. Толстойдың балаларға арналған әңгімелерін, А.П. Чеховтың, [A.M. Горькийдің шығармаларын, В.П. Катаевтың *"Жалғыз жалау жалтылдап"*, *"Полк баласы"* повестерін, неміс филологтері ағайынды Гриммдердің ертегілерін, башқұрт жазушысы С.Құдаштың повестерін, чех жазушысы Б.Немцованың *"Алтын кітап"*, *"Күміс кітап"* ертегілерін қазақ тіліне аударған. Омаровтың туындылары шетел тілдеріне аударылған. 

  

Қызыл Жұлдыз, *"Халықтар достығы"* (1977), 2 рет *"Құрмет белгісі"* ордендерімен және медальдармен марапатталған, Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Естелік
-------

Жазушының есімі Сейітжан Омаровтың мұражайы да орналасқан Атбасар қаласындағы №3 орта мектепке берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қозған шежірелеріне шолу | DocsPortal.net: портал документов.
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Г. Седовқа «Қазақстан Республикасы мәдениетінің еңбек сіңірген қызметкері» атағы берілді. «Менің туған өлкем» конкурсының лауреаты. «Қазақстанның 10 жылдығы» мерейтой медалімен марапатталды. Қостанай меценаттар клубының «Музыка» номинациясының лауреаты. Шығармалары: «Страна, в которой я живу» өлеңдер жинағы, «Тайны астральных миров», «Седьмое небо» (Трансформа полярных начал в Энергосферах человека и Космоса) кітаптары, «Звездные костры» әні, «Вспомним годы целины» өлеңдер жинағы, «Десять песен о Костанае» және «Уходящие в Бессмертье» авторлық жинақтары, 2009 жылы «На крыльях света» таспасы, 10 авторлық жинақтары басылып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстанның атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
**Қошқарата** – Боралдай өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Бәйдібек және Жамбыл облысы Жуалы аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 78 км.

Бастауы
-------

Бастауын Қаратау жотасындағы Ақшоқы, Арқарлы тауларынан алып, Бәйдібек ауданындағы Қаратас ауылының солтүстігінде 10 км жерде Боралдай өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы арнасы тау шатқалымен өтеді, төменгі ағысында арнасы тар, тік жарлар кездеседі. Аңғарында жабайы жеміс ағаштары басым. Қар, жаңбыр және жер асты суларымен толығады. Суы тұщы. Минералдылығы 0,2-0,4 г/л.

Шаруашылықтағы қолданысы
------------------------

Жергілікті тұрғындар Қошқаратаның суын егін, бау-бақша суғаруға, ауыз суға пайдаланады. Өзеннен 10-ға жуық ирригациялық каналдар тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бишкектегі Геннадий Павлюкке арналған ескерткіш
**Геннадий Георгиевич Павлюк**, лақап аты **Ибрагим Рустамбек** (1958 — 2009 22 желтоқсан, Алматы) — тәуелсіз журналист. Қазақ, Қырғыз, Ресейлік БАҚ - ында жарияланып тұрды. Бішкек және Шолпон-Ата қалаларында тұрған. Ресей журналистер Одағының мүшесі, түрлі халықаралық сыйлармен, сыйлықтармен марапатталған.

Өмірбаяны
---------

Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз Ұлттық университетін және Белоруссия мемлекеттік университеті асперантирасын бітірген,филология ғылымдарының кандидаты. «Қырғызстан Аргументтері мен фактілері », «Ақ кеме» газеттерінің негізін қалаушысы және бас редакторы. 
Қырғызстандағы «Комсомол шындығы» өкілдігінің бас редакторы болып та жұмыс жасады.

Алматыда өлтірілген. 16.12.2009 байланған қол - аяқтарымен 6 қабаттан лақтырылғаны анықталған. Есін жимай, қайтыс болған. 

2011 жылдың 8 қазанында Бішкекте журналист атына ескерткіш ашылды. 

Жесір қалған Ольга Колосованың айтуы бойынша «тергеудің тек бір ғана нұсқасы бар, БАҚ - пен жарияланған. Оны сейфтің құпи сөзін білу үшін ұрлап кетуі мүмкін дейді, сейфте көп қаражат және құнды заттар болғандығы расталған.» 

2010 жылы Геннадийге Бішкек қаласындағы Баялин атындағы жасөспірімдер кітапханасының маңында ескерткіш қойылған. Алайда 250 килограмдық қола ескерткіш екі жылдан кейін - 2012 жылдың 20 мамырында ұрланып кеткен. Кейіннен оны кесілген күйінде тауып алған, қайта қалпына келтіру үшін шамамен 100 кг қола жетіспеген. Қырғызстан президенті Алмазбек Атамбаев жеке қорынан қаражат бөлген.

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 29 желтоқсанның 2014 жылы. Павлюк (Ибрагим Рустамбек) Геннадий Георгиевич — ЦентрАзия


1. 1 2  24.03.2011 МВД Казахстана: В убийстве киргизского журналиста Геннадия Павлюка обвиняются три человека
2. ↑  Завершено следствие по делу об убийстве киргизского журналиста Геннадия Павлюка Мұрағатталған 14 наурыздың 2017 жылы. — ЖурДом
3. ↑  Памятники города Бишкек.
Eggs of *Scotocerca inquieta saharae* MHNT
**Айналғыш мақтанторғай** (*лат.* Scotocerca inquieta) - Торғайтәрізділер сабының Сандуғаштар тұқымдасының Айналғыш мақтанторғайлар тегінің құсы. Бұрын *лат.* Cisticolidae тұқымдасына жатқызған.

Таралуы
-------

Айналғыш мақтанторғайдың табиғи ареалы - Ауғанстан, Алжир, Мысыр, Иран, Израиль, Иордания, Ливан, Ливия, Мавритания, Морокко, Оман, Пакистан, Ресей, Сауд Аравиясы, Сирия, Тәжікстан, Тунис, Түрікменстан, Біріккен Араб Эмираттары, Өзбекстан және Йемен. 

Қазақстанда Қызылқұм шөлі үстіртпен Маңқыстау шекарасындағы құмды аймақтардан ұялары табылған.

Сипаттамасы
-----------

Бұл - ашық сұр түсті кішкентай құс (салмағы небәрі 9-10 г). Басында ұзыншақ қара теңбілдері бар және едәуір ұзын құйрығын үңгірек сияқты жоғары тік көтеріп, үнемі қозғалтып отырады. Уақытының көбін бұта арасында өткізеді, келесі бұтаға төмен ұшып барады. Дауысы - нәзік созылыңқы ысқырықтан шиқылға ұласады. Бұлар ешқашан жеке жүрмейді, тек топ болып тіршілік етеді. Негізінде жәндіктермен, жылдың суық кезінде өсімдік дәндерімен қоректенеді. Ұясы бұталарда,ішіне қалың қауырсын төселген науада 6-9 жұмыртқасын аналығы басып шығарады. Балапандарын 14 күн ұяда, осынша күн ұшқаннан кейін, екеуі асырайды. Жазда екі рет балапан ұшырады. Тіршілігі толық зерттелмеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Scotocerca inquieta*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Alstrom, P; J. Fjeldsa; S. Fregin; U Olsson (2011). "Gross morphology betrays phylogeny: the Scrub Warbler Scotocerca inquieta is not a cisticolid". *Ibis* **153**: 87–97. doi:10.1111/j.1474-919x.2010.01093.x.