recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шағыр Айтұлы** (туған-өлген жылы белгісіз) — батыр. Орта жүз найман ішінде қаракерей руының қара қожамбет аталығынан шыққан. 17 ғасырда Алтайды жоңғар басқыншыларынан азат ету шайқастарына қатысқан. Қара қожамбет елінің жасағын басқарған қолбасшы. Жауға шапқанда өз атын ұрандап, сол себепті "сегіз Шағыр" аталған ұрпақтарының ұраны Шағыр болған. Шағыр ұрпақтары қожамбет ішінде 8 рулы елге (Сырымбет, Атақозы, Қарақозы, Мамыт, Жанқозы, Аққозы, Құлеке, Тыныке) бөлінеді. Ұрпақтары арасынан би-шешендер, палуандар, ақындар көп тараған (Сырымбет, Майлықан, Дәулет, Бұтабай, Нарбота, Сары билер, Тұрар палуан Бексайынұлы, Жолды Пұшық ақын, тағы басқа). Ұрпақтары Марқакөл өңірінде, көршілес елдерде тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім

Әдебиеттер
----------

* Маргулан А. Найманы, Материалы комиссии экспед. исслед. в. 15, серия Казахстанская, Л. 1930;
* Кітапбаев Б. Шежіре, 2-бөлім, А. 1994.
Карбонат
**Көмір қышқылы** - Н2С03 әлсіз, екі негізді, тұрақсыз қышқыл. Ол тек ерітіндіде ғана болады. Әлсіз электролит, диссоциациялану дәрежесі 0,17%.

Алынуы:
-------

1. көмірқышқыл газын суда ерітіп

{\displaystyle \mathrm {\ H\_{2}CO\_{3}\longrightarrow \ H\_{2}O+\ CO\_{2}\uparrow } }

1. тұзынан күшті қышқылмен әсер етіп:

{\displaystyle \mathrm {Na\_{2}CO\_{3}+2\ HCl\longrightarrow 2\ NaCl+\ H\_{2}CO\_{3}\uparrow } }

Екі негізді болғандықтан сатылы диссоциацияланады:

Н2С03↔ Н+ + НС03
НС03- ↔ Н+ + С032-
Көмір қышқылы екі түрлі тұз түзеді, олар *гидрокарбонаттар* (NaHC03, Са(НС03)2) және *карбонаттар* деп аталады (СаС03, MgC03)

Химиялық қасиеттері:
--------------------

Көмір қышқылы индикаторлар түсін өзгертеді, қышқылдарға
тән химиялық реакцияларға түседі, екі негізді қышқыл ретінде сілтілермен орта және қышқыл тұз түзіледі:

Н2С03 + NaOH = NaHC03 + Н20
Н2С03 + 2NaOH = Na2C03 + 2Н20
#### Карбонаттардың суда еритін тұздары екі сатыда гидролизденеді:

* : Na2C03 ↔ 2Na+ + С032-

НОН ↔ Н+ + ОН-
----------------------------------
CO32- + НОН ↔ НС03 + ОН-
Na2C03 + НОН ↔ NaHC03 + NaOH
* NaHC03 ↔ Na+ + НС03-

НОН ↔ Н+ + ОН-
HC03 + НОН ↔ Н2С03+ ОН-
----------------------------------------
NaHC03 + НОН → NaOH + Н20 + С02↑
Бұл тұз гидролизденгенде орта *негіздік* болады: С(ОН ) > C(H+).

#### Карбонат ионына сапалық реакция:

Na2C03+ Са(ОН)2 = СаС03↓ + 2NaOH
Суда еритін карбонаттар әк сүтімен әрекеттесіп, ақ түсті тұнба береді.

|  |
| --- |
| Са2+ + С032- = СаС03↓ |

Қолданылуы:
-----------

* NaHC03 ас содасы - тамақ, шыны өндірісінде
* К2СО3 сақар - сабын алуда
* СаС03, MgC03 - құрылыс материалдары

Таралуы
-------

Жер қыртысының шамамен 1,7%-ын (массасы бойынша) құрайды. Ең көп таралған және жынысқұрушы минералдар қатарына жататындар — кальцит (СаС03) және доломит (СаС03.МgС03).

Бұлар әктастар және доломиттер деп аталатын шөгінді карбонатты тау жынысытарды құрайды. Аталған тау жынысытардан гөрі сирегірек ұшырасатын карбонатты тау жынысы өкілдері: 

* анкерит — (Са,Ғе,Мg)СО3,
* сидерит — ҒеС03,
* магнезит — МgС03,
* родохрозит — МnС03. Карбонатты тау жынысытардың өзге түрлері мүлдем сирек ұшырасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Химия: Усманова М. Б. Сақариянова Қ. Н. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2009. - 288 бет. ISBN 9965-34-929-0
2. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
4. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Химиялық қосылыстар
* Химиялық элеметтер
**Шағырлы-Шөмішті газ кен орны** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы Үстірт-Бозащы шөгінді алабында орналасқан. 1966 жылы ашылған. Жалпы ауданы 470,35 км2.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен денесі ендік бағытта созылған Шағырлы, Солтүстік Шөмішті, Батыс Шөмішті, Шығыс Шөмішті көтерілімдерімен күрделіленген брахиантиклиналдық қатпардан орын алған. Шағырлы және Солтүстік Шөмішті көтерілімдерінің амплитудасы 30-20 м, қанаттарының еңістену бұрышы 1-80°, ал Батыс Шөмішті, Шығыс Шөмішті көтерілімдерінде тіктеу болып келеді. Өнімді қабат палеоген жүйесінің эоцен шөгінділерінде 360 м тереңдікте жатыр.

Жатыс сипаты
------------

Қимасы алевролиттермен және тығыз сазбен кезектесе қабаттасып, әлсіз цементтелген құмтастар мен құмнан құралған. Қиманың жалпы қалыңдығы 28,8 м, оның газға қаныққаны — 7,4 м. Иірім қабат пішінді, ішінара қалқаланған дөңгелек.

Құрамы
------

Құрамы жағынан газы құрғақ, этаны аз, метан 86,9-96,4%, бұлардан басқа азот, көмірқышқыл газы, гелий бар. Хлоркальций типті қабат суларының тығыздығы 1,08 г/см3, минералдығы 87,9-147,2 г/л, микроқұраушылардан йод, бром, бор кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Қазақстандағы ең үлкен туыстың өкілі (308 түр), шөл аймағына тән мекендеуші, Үстірт және Арал маңынан бастап, Зайсан ойпатына дейінгі аралықта кездеседі, құм төбелерінде, тақырлардың жиегінде және сортаңды шөл далаларда өседі, бұл көпжылдық өсімдіктің биіктігі 20-35 см басқа көптеген астрагалдар сияқты сабақсыз, тек жапырақтар шоқтанып шығады. Және жапырақсыз гүл беретін мүшелері ұш жағындағы босаң шошақ тәрізді шоғырланған. Жапырағы күрделі қауырсынды, мықты сағақты және 7-12 жұпты үлкен дөңгеленген жапырақшалармен (ұзындығы 1-2 см). Гүл беретіндері қысқа, бірақ гүлшоғырымен бірге жапырақтармен теңеседі. Гүлдерінің саны 15-25, таспа тәрізді гүлжапырақтарымен және қысқа онша байқала қоймайтын гүлтабанымен қамтылған. Тостағанша күлтеден екі есе қысқа өсіңкі жапырақты түтікті, қысқа тісшелі. Күлтесі сары, үлкен жалауымен (3 см үлкендеу) және терең тарамдалған, қайықша тақталы, жалаудан едәуір қысқа. Түр сәуірде, мамырда гүлдейді, әдетте мамырда жеміс береді. Жемісі ұзынша үрме бұршақ, ұзындығы 2 см-ге жуық, ұш жағында тұмсығы бар және қатты терілі қабаты бар. Имек астрагал шаруашылық мақсатта малдың барлық түрі үшін жақсы мал азығы. Декоративті өсімдік ретінде қызығушылық тудырады. Жер үсті бөлігінен даярланған дәрі-дәрмектің қан қысымын азайтатын қасиеті бар.

Дереккөздер
-----------

"қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы
**Шағын-альбом** (сондай-ақ, **миньон**, **EP** от ағылш. *extended play*) — бастапқыда грампластинка, әр жағында 2-4 өлең болады және ұзақтығы 15-20 минут.

Шағын-альбомдар форматтары
--------------------------

### Винилді

Ең танымал және дәстүрлі форматболып диаметрі 18 см-ге жететін (**7 дюйм**), айналу жылдамдығы минутына 45 айналымға дейін баратын грампластинкалар. Бұл формат 1951 жылы АҚШ-та пайда болған.

7-дюймовых винилді пластинкадан басқа сондай-ақ, к"гранд" өлшемді 10 дюйм (25 см) формат жақсы таралған. Қазіргі уақытта винилді шағын-альбомдар шектеулі таралыммен, коллекционерлер үшін шығарылады.

### Компакт-дискілер

Шағын-альбомдар, сондай-ақ компакт-дискілерге де шығады, алайда формат регламентациясы ауқымды әрі тәуелді жұмыс. Көбіне компакт-дисктердегі әндер саны 4-6 болса, ұзақтығы орташа 60 минут.

Қазіргі жағдайы
---------------

Шағын-альбомдар көбіне уникалды еш жерде кездеспейтін шығармалармен қызық болып табылады.
**Брет «Хитман» Харт** (ағыл. Bret "Hitman" Hart); шын аты **Брет Сержент Харт** (ағыл. Bret Sergeant Hart); 2 шілде 1957 жылы дүниеге келген) — рестлер, 1994 жылы өткен Патшалық Ұрыстың жеңімпазы, негізінен канадалық, Харт рестлер династиясының танымал таныстырушысы. WWF сияқты жерлерде ойын көрсетті. (1987 жылдан бастап 1997 жылға дейін). Бірақ әйгілі даулы Montreal Screwjob кесірінен одан шығып кетті. Рестлердік мансабын 2000 жылы алған ауыр бас травмасынан кейін тоқтатты. 2002 жылдың жазында велосипедте жол апатына ұшырап, басын тағы бір рет жарақатады. Осы травмалардың кесірінен оның денсаулығына біраз ауырлық түсті, бірақ физиотерапияның және өз күшінің арқасында аяққа тұрып кете алды. Қазіргі кезде WWE бірнеше жобаларына қатысып жүр, мысалы өз DVD таныстырылым жасады, оның кейіпкері RAW ойынындағы Smackdown ойын серияларында аңызға айналды, мини WWE ток-шоуына қатысты.

Өмірбаяны
---------

### Жас кезі

Брет Альберта провициясындағы Калгари қаласында дүниеге келді. Стю Харта промоутерінің баласының санағы бойынша ол рестлингте сегізінші орында тұр. Бреттің отбасындағы бауырларының жартысы кәсіби шебер рестлерлерге айналды, ал қалған бөлігі рестлингке қатысты биснеске байланысыты қызметтер атқарды. Оның барлық төрт әпкесі де кәсіби рестлерлерге тұрмысқа шықты. Олардың жұбайларының екеуі Дейви Бой Смит және Джим Нейдхарт әлемге әйгілі кәсіби рестлинг шеберлері.

Брет Харт рингке шығып бара жатыр.
Брет Харт WWF чемпионы титулымен
Брет Хартһ 1997 жылы

Рестлингте
----------

* **Аяқталған қабылдаулары**
	+ Sharpshooter
	+ Spike piledriver

* **Патшалық қабылдаулары**
	+ Belly To Belly Suplex
	+ Belly To Back Suplex
	+ Bridging German Suplex
	+ Running crossbody
	+ Russian legsweep
	+ Bulldog, иногда со второго каната
	+ Crucifix
	+ Dropkick
	+ Clothesline, иногда со второго каната
	+ Diving Pointed Elbow
	+ ДДТ
	+ Scoop Slam
	+ Slingshot Plancha
	+ Vertical Suplex
	+ Suicide Dive
	+ Superplex
	+ Swinging Neckbreaker
	+ Pendolum Backbreaker
	+ Reverse Atomic Drop
	+ Ringpost Figure Four Leg Lock
* **Менеджеры**
	+ Джимми Харт
* **Музыкальные темы**
	+ "Eris" by Tony Williams (NJPW; 1980–1984)
	+ "Hart Beat" by Jimmy Hart and J.J. Maguire (WWF; 1988–1994)
	+ "Hart Attack" by Jim Johnston, Jimmy Hart, and J.J Maguire (WWF; 1994–1997)
	+ "Hitman in the House" (WCW; 1997–1999)
	+ "Hitman Theme" by Keith Scott (WCW; 1999–2000)
	+ "Rockhouse" by Jimmy Hart and H. Helm (WCW; used while a part of the nWo 2000; 1999–2000)
	+ **"Return of the Hitman"** by Jim Johnston (WWE; 2010–present)

Дереккөздер
-----------
**Имельда Стонтон** (ағылш. *Imelda Staunton*) – британдық театр және киноактриса.

Лондонның ұлттық театрында, «Олдвик» театрында және Шекспир компаниясында жұмыс істеген. Көптеген фильмдерге түскен, «Питердің достары», «Много шума из ничего», «Ғашық Шекспир» картиналарындағы рөлдерімен танымал. Майк Лидің «Вера Дрейк» (2004) фильміндегі басты рөлі үшін BAFTA сыйлығының, Венеция және Нью-Йорк кинофестивалінің лауреаты атанған. «Хәрри Поттер» фильмінде профессор Долорес Амбридждің рөлін сомдаған.

Фильмдері
---------

«Смертельный совет» (1993) 
«Моя ужасная няня» (2005) 
«Взятие Вудстока» (2009)
**Имелі бекітпе** — қазбаның төбесі мен бүйіріндегі жыныстар берік тұруы үшін бекітпелер жақтауларын біріктіріп бекітеді. Қазбадағы орнатылған иілмелі бекітпелер бір-біріне жақындап, ығыспау үшін, араларына тіреулер мен тартпалар салынады. Имелі бекітпелердің бір-бірінен ара қашықтығы төбесі мен қабырға жыныстарының беріктігіне байланысты 0,6—1,2 метр аралығында өзгеріп отырады. Имелі бекітпе әдетте шахта үшін әдейі болаттан, кейде жиналмалы темірбетоннан жасалынады. Темірден жасалынған имелі бекітпені негізінен жұмсақ және қаттылығы орташа жыныстарда бір және қос жолды қазбаны жүргенде немесе оның бүйір қысымы жоғары болғанда пайдаланады. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Кемертұз** – Ертіс алабында орналасқан тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Май ауданы Жамантұз көлінің солтүстік-шығысында. Теңіз деңгейінен 137 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,5 км 2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 2,3 км. Жағалау бойының ұзындығы 10 км. Су жиналатын алабы 112 км 2, ең терең жері 0,7 м. Қар және жер асты суларымен толысады. Суы ащы. Қарашаның алғашқы жартысында суы қатып, сәуірдің басында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Пішіні төрт бұрышты. Жағалауы жазық, түбі майлы. Оңтүстігінде Дөңгелексор, Ақтомар, Қарасор, Жіңішкесор көлдері орналасқан. Маңында Бесқауға, т.б. көптеген жайлаулар бар. Мал суаруға пайдаланылады.
**Ахмет ибн Әли** (Құтып әд-Даул Әбу Насыр Ахмет бин Әли Тоған хан) (туған өлген жылы белгісіз) — Қарахан мемлекетінің 11 ғасырдың басындағы билеушісі (998 — 1017/18).
Сатұқ Боғра ханның шөбересі. Сатұқ Боғра хан — Мұса — Әли — *Ахмет* ханның тұсында інісі Насыр Елік (Элик) ибн Әли Мауераннахрды жаулап алды. Бірақ *Ахмет* інісінің Махмұд Ғазнауиге (Хорасан билеушісі) қарсы жорықтарына жәрдем беруден бас тартты. Содан келіп Қарахан әулеті ішінде саяси күрес басталды. Насыр Елік хан өлгеннен кейін (1012/13) Мауераннахрдың билігі толығымен Ахметке көшті. 1012/13 жылға дейін Ахметтің есімі Ташкент, Исфиджаб (Сайрам) және Солтүстік аймақтардағы қалалардан табылған теңгелерде кездессе, бұдан кейін *Мауераннахр* мен *Ферғана* аймағында соғылған теңгелерде көп ұшырасады. Ахмет хан Шу бойындағы Баласағұнды астана етті. Ол қайтыс болған соң (1017/18), таққа Мұхаммед Арыслан хан деген атпен белгілі кіші інісі Мансұр ибн Әли отырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Қаламұш** — қауырсын қаламдардың негізгі жазу бөлігі. 

Қаламүштың формалары күрделі болып келеді, ол үш бөліктен тұрады: негізгі құрылымдық бөліктерін қоса иілген нөмірі (кейде жиі таңбаларының жиынтығы өте күрделі формалар), болып табылады:

1. сия тегіс ағатын бір немесе екі капиллярлық науаша;
2. артық сияны ұстап тұруға арналған элементтер;
3. жазатын бөлігі.

Алғашқы қауым кезіндегі адамдар қарапайым суреттерді шақпақ тастың жарықшағымен, үшкір сүйектің ұшымен тырналап салған.

Ертедегі гректер мен римдіктер бетіне балауыз жаққан тақтаға ұшы үшкір металл сымның ұшымен - стильмен жазған. Ассириялықтар мен вавилондықтар дымқыл қышқа үш қырлы таяқшамен із салған. Осы күнгі қаламұштың арғы тегі - ұшы үшкірленген қамыс таяқшаның Мысырда шыққаны белгілі. Ол "қалам" деп аталған. Онымен папирусқа, кейіннен пергаментке (жануар терісі) жазған. Бертін келе жазуға қаздың қауырсыны пайдаланылады. Ең сапалы қауырсын сол жақ екінші, үшінші, төртінші қауырсындары болып есептеледі. Бірақ оларды пышақпен жиі - жиі үшкірлеп отыруға тура келді. Соның өзінде сықырлап, сиясын жайып алып, сынып қала беретін. Қалай болғанда да қаз қанатынан жасалған қаламұштың темір қаламұшқа жете алмасы анық. Бірақ ол қағаз сапасына байланысы жоқ[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлия баспасы "Халық мұрасы" 43 бет ISBN 5-86020-027-7
**Ahmet Mümtaz Taylan** (1965 жылы 12 қыркүйекте Анкара қаласында дүниеге келген) – түрік театр және кино актері, режиссер [1].

Биографиясы
-----------

1989 жылы Hacettepe университеті Анкара мемлекеттік консерваторияның театр бөлімін бітірген. 1989-1993 жылдар аралығында Диярбакыр Мемлекеттік театрында қызмет атқарды. Мемлекеттік театрларда көркемдік режиссер көмекшісі, көркемдік режиссер, бас директордың кеңесшісі қызметтерінде жұмыс істеген. 1996 жылдан бастап түрлі фильмдер мен телехикаяларда ойнай бастаған. Devlet Tiyatroları Sanatçıları Derneği одағын құрушылардың бірі. Осы одақ құрылғаннан кейін бас хатшы қызметін атқарып, кейін басқарушысы болған. 2007 жылы Ayçin İnci мен неке құрған.

Рөл сомдаған телехикаялары
--------------------------

  

* Leyla ile Mecnun : Onur Ünlü - 2011 жылы
* Güneydoğu'dan öyküler önce Vatan : Our Ta - 2010 жылы
* Ateşe Yürümek : Cankat Ergin - 2010 жылы
* Son Bahar : Nihat Durak - 2008 жылы
* Hayat Apartmanı : Hüdaverdi Yavuz\Attila Cengiz - 2007 жылы
* Ezo Gelin : Onur Tan - 2006 жылы
* Daha Neler : Birkan Uz - 2006 жылы
* Kınalı Kuzular- (Nişanlıya Verilen Söz) : Tunç Davut - 2006 жылы
* Çapkın : Bora Onur - 2005 жылы
* Kayıp Aşıklar : Veli Çelik - 2004 жылы
* Sahra : Volkan Kocatürk - 2004 жылы
* Arapsaçı : Davut Coşkun - 2004 жылы
* Kurşun Yarası : Özer Kızıltan\Sadullah Celen - 2003 жылы
* Çaylak : Nihat Durak - 2002 жылы
* Kumsaldaki İzler : veli Çelik - 2002 жылы
* Zeybek Ateşi : Veli Çelik - 2002 жылы
* Baba : Taylan Biraderler - 2002 жылы
* Yılan Hikayesi : Niat Durak - 2000 жылы
* Barbunya Nuri

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Ахмет Мұхамметзәріпұлы Оразаев**, **Құрмаши** (1834 жыл, Қорған облысы, Звериноголовское - 1883 жыл, Қызылжар) - татар ақыны.

Шығармашылық өмірі
------------------

Медреседе оқып, білім алды. Оқытушы болып жұмыс істеді. Жазушылық жұмыспен ерте айналысты. Шығыс елдерінің, әсіресе түркі халықтарының арасында тараған түрлі нұсқадағы *махаббат дастандары* үлгісінде, солардың тақырыбы мен идеясын және сюжетін пайдаланып, қиссалар жазды. 1874 жылы *«Бозжігіт»*, 1876 жылы *«Таһир және Зуһра»* поэмаларын Қазан (қала)да жеке кітап етіп бастырды. Құрмаши бұл поэмаларды қазақ ауыз әдебиеті үлгісінде жазып, таза қазақ тілінің байлығын *(«Көкте күлген жұлдызым, суда жүзген құндызым», «Қырқылған бас өспек емес, анаңыз сізді екінші рет тумақ емес»)* мол пайдаланған. Тақырыбының шынайы сұлу махаббатқа арналуы, сюжетінде қайсыбір әлеуметтік сарындардың елес беруі және көркем де әсерлі жазылуы нәтижесінде оның поэмалары бірнеше рет қайта басылып, халық арасына кең тараған. Татар әдебиетінің классигі Ғабдолла Тоқай кезінде *Құрмаши шығармаларын* жоғары бағалап, оның қазақ, татар жаңа жазба әдебиетінің дамуына елеулі үлес қосқанын атап көрсетті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Нонконформизм** (ағылш. *Nonconformism*) — Англия Шіркеуінің доктринасы немесе салтына қарсы шығушылар, яғни ағылшын протестанттары. 

Термин алғаш рет 1660 жылы сенушілерге, Англия шіркеуінен бөлініп қалғандарға монархияны ретке келтіргенде мағынасын түсіндіру үшін қолданылған. Бұл қауым, сондай-ақ сепаратистер мен диссентерлер Англия доктринасы мен дәстүрінен католицизмге өте жақын деп бас тартатын. 19 ғасырда Нонконформистер әртүрлі сенімде табынушылар бірікті және Федеральді кеңестің Еркін Шіркеуін құрған. 

Англияда және Уэльсте термин Англия шіркеуіне қатысы жоқ кез келген протестантқа, конгрегационалистерге, унитаристерге, пресвитериандарға, әдіскерлерге, квакерлерге және басқа шіркеулерге мағынасын түсіндіруде қолданылады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Catholic Encyclopedia: Nonconformists
Prusa 3D принтері
Экзоскелет
Amazone BoniRob
**Перспективті технология** (ағылш. *Emerging technologies*, сөзбе-сөз "*Жаңадан пайда болған технологиялар*", немесе "*Жаңадан көркейген технологиялар*") — дамуы мен қолданылуы әлі толық орындалып бітпеген технологиялар. Бұл технологиялар көбінесе жаңа болады, дегенмен олардың қатарында тағы жаңа қолданыс табуы мүмкін ескі технологиялар да болады. Перспективті технологиялар көбінесе статус-квоны (кезекті жағдайды) өзгертуге қабілетті деп есептеледі.

Перспективті технологияны "уақыт өте келе тіпті де сәйкесе түсетін, әлеуметтік-экономикалық салада айтарлықтай ықпал әлеуеті бар, түбегейлі жаңа және салыстырмалы жылдам дамитын технология" ретінде анықтауға болады. Оның ең көрнекті әсері болашақта көрінеді, сондықтан ол кезектегі пайда болу сатысында әлі де біршама белгісіздікке және түсініксіз екіұдайылыққа ие болатыны сөзсіз.

Перспективті технологияларға оқыту технологиясы, ақпарат технологиясы, нанотехнологиялар, биотехнологиялар, робототехника және жасанды интеллект сияқты әртүрлі технологиялар кіреді.

Жаңа технологиялық өрістер әртүрлі жүйелердің ұқсас мақсаттарға қарай дамуы барысындағы технологиялық конвергенция нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Конвергенция (ұю, топтасу, шоғырлану) бұрын бөлек технологияларды, мысалы дауыс (және телефон мүмкіндіктері), деректер (және өнімділік қолданбалары) және видео секілділерді біріктіреді, сөйтіп олар ресурстарды бөлісіп, өзара әрекеттеседі де, жаңа тиімділіктер (efficiency) жасалады.

Перспективті технологиялар дегеніміз техникалық инновациялар болып, ол бәсекелестік артықшылықтарға қол жеткізу үшін мәлім саладағы прогрессивті дамуды білдіреді. Ал, конвергентті технологиялар деп бұрынғыға мүлде ұқсамайтын салаға қарай кеңейген, сол саладағы өзгелермен әсерлесе бастаған, жаңа мақсаттар қуалай бастаған көне технологиялар айтылады. Дегенмен, перспективті және конвергентті технологиялардың әсер ету дәрежесі, жағдайы және экономикалық өміршеңдігі туралы кезекте алуан пікірлер айтылуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Rotolo, Daniele; Hicks, Diana; Martin, Ben R. (December 2015). "What is an emerging technology?". *Research Policy* **44** (10): 1827–1843. arXiv:1503.00673. doi:10.1016/j.respol.2015.06.006. SSRN 2564094. .
2. ↑  International Congress Innovation and Technology XXI: Strategies and Policies Towards the XXI Century, & Soares, O. D. D. (1997). Innovation and technology: Strategies and policies. Dordrecht: Kluwer Academic.

Дереккөздер
-----------
**Қалбан Ынтыханұлы** — 1971 жылы туған, жазушы, аудармашы. Оның есімі 90 жылдардың басынан бастап Қытай қазақ басылымдары арқылы оқырманға таныс. Қытайдағы «Шұғыла», «Тарбағатай» сынды белді басылымдарда повесттері мен қысқа әңгімелері және ақ өлеңдері жарияланып тұрды. 2003 жылы Пекиндегі үлттар баспасынан «Ақ қауырсын» атты ақ өлеңдер жинағы жарық көрді.

2006 жылы тарихи отанына оралған. Қазір Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде аға ғылыми қызыметкер болып жұмыс жасайды. Қалбанның әңгімелері қысқа жазылуымен ерекшеленеді. Оның әңгімелерінде Америкада қалыптасқан қара юмор ағымының кейбір элементтері мен көлеңкелері менмұндалап тұрады. Ал қара юмор деген не дегенге келер болсақ, ол өткен ғасырдың 60-шы жылдары Америкада қалыптасқан үлкен ағым, бұл ағымның көрнекті өкілдері Джозеф Хеллер (Joseph Heller) әйгілі шығармасы «Әскери тәртіптің 22 тармағы», Курт Воннегут (Kurt Vonnegut) әйгілі шығармасы «Мысықтың бесігі», Томас Пинчон (Thomas Pynchon) әйгілі шығармасы «Қойшы бала Жарс» сияқтылар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Иван Данилович Черняховский
**Иван Данилович Черняховский** (15 маусым 1906, Умань қаласы - 18 ақпан 1945, Вильнюс) - кеңес әскери қайраткері, әскер генералы (1944). Кеңес Одағының Батыры атағын екі рет алған (17.10.1943, 29.07.1944).1928 жылдан Компартия мүшесі. 1924 жылдан Кеңес Әскері қатарында болды. Киев артиллерия мектебін (1928), Механикаландыру және моторландыру әскери академиясын (1936) бітірді. 1941 жылдың наурызынан танк дивизиясының командирі. Ұлы Отан соғысының (1941-45) алғашқы жылдарында Солтүстік - Батыс, Воронеж, Орталық, 1-Украин, 3 - Белорус майдандарында танк дивизиясының, корпустың командирі. 1942 жылдың шілдесінен 1944 жылдың сәуіріне дейін 60-әскердің, сәуірінен бастап Батыс, 3-Белорус майдандарының қолбасшысы. Курск шайқасына, Украинаның оң жағалауын, Белоруссияны жаудан азат етуге, Шығыс Пруссия операциясына қатысты. Калинин облысындағы Инстербург қаласы 1946 жылы Черняховск деп атанды.

Сыйлықтары
----------

Ленин орденімен, 4 рет Қызыл Ту т.б. ордендермен , медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 113 бет
**Қалас, «ықылас қалас»**. «Барға ырза болыңыз, ықылас қалас деген» (Ел аузынан). 

Тұрақты тіркес құрып тұрған екі сөз де араб тілінен келген. Алғашқы «ықыластың» мағынасы — ниет, пиғыл екендігі бәрімізге аян.
Ал екіншісі де түсіндірме сөздік бойынша, онан қалды кейбір авторлардың баяндауынша да белгілі сияқты.
Түсіндірме сөздікте қалас — 
а) құтылды, басанды; 
б) бітті, тамам болды, 

*«Бұлардан қалас болған соң, Бойын жазып алған соң»* (Қобыланды). Е. Бекмұхамбетовтың
1977 жылғы «Қазақ тіліндегі араб-парсы сөздері» деген кітабында қалас — қүтылу, босану, еркіндік алу. *«Жуымас аққа пәле деген сөз бар, қалас боп құтыларсың бір күн ақыр»* (Мәшһүр Жүсіп). Араб тілійдегі біз көрсеткен мағыналарында бұл сөз «хәлас» тұлғасында парсы тілінде де кездеседі (Пер.-рус. сл. 1959). Сөздің түпкі төркіні араб тілі екендігі дау тудырмайды. Тіпті ертедегі түркі тілдері сөздігінде де халас — құтқару, босату мағыналарында қолданылғандығы және оның араб тілінен екендігі көрсетіледі (ДТС, 635).
Бірақ бұл көрсетілгендер 2—3 қатардағы мағыналары деп түсінген дұрыс. Өйткені, араб тілі сөздігінде екі жерде де 1 — ретке «қалас» сөзінің мына мағыналары қойылған — жасанды емес, таза, адал болу, адалдық көрсету. 
Осымен байланысты ел аузынан алынған, біз келтіріп отырған мысалдағы «ықылас қалас» тіркесіндеғі «қалас» мағынасы — шын, адал дегенді ұғындырмақ. Демек, «ықылас қалас»:—«ниет адал» қалпында түсіндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қалашыққа жеткізу** -қазақтың ұлттық ойындарының бірі.
Екі қатысушы бір-біріне қарама-қарсы тұрады және гимнастикалық таяқтын шеттерінен ұсталынады. Әрқайсысынан екі қадам арақашықтықта қалашықты орнатады. Қарсыласты тартып алып, қалашыққа жеткен ойнаушы жеңімпаз атанады. Кім таяқты жібереді, сол ұтылады.
Көшпенді мал шаруашылығының өмірі жанжақты денелік дамуды қажет етті. Сондықтан ұлттық ойындар ереже түрінде ойнап тұрып өзінің іскерлігі мен күшің көрсетіп, өте ырықты болды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
**Таутомерия** (грек. taufόs – соның өзі, meros – үлес, бөлік) – екі немесе бірнеше изомерлердің бір-біріне оңай ауысатын қайтымды изомерия құбылысы. Терминді ғылымға алғаш неміс химигі К.Лаар енгізген (1885). Таутомерияның кең тараған түрі прототроптық (протонның ауысуы кезінде болады), одан басқа анионтроптық (анион ауысуы) түрі де бар. Прототроптық Таутомерия диадтық (сутектің ауысуы екі атомның арасында жүзеге асады), триадтық (протонның ауысуы үш атомның арасында болады) және пентадтық протон (бесінші атомға ауысады, байланыстар жүйесі бес атом арасында жүреді) болып бөлінеді. Таутомерияның мысалына ацетосірке эфирі мен оксикратон қышқылы арасындағы ауысуды алуға болады. 

СН3––СН2СООС2Н5 СН3–СН–СООС3Н5  

Таутомериямен дәрілік заттар мен бояғыш заттарды синтездеудегі көптеген химиялық-технологиялық процестер тығыз байланысты. Таутомерия тірі организмдерде жүретін биохимиялық процестерде маңызды рөл атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Құрылымдық химия |
| --- |
|  |
| Химиялық байланыстар | 
Ароматтылық • Коваленттік байланыс • Иондық байланыс • Металдық байланыс • Сутектік байланыс • Донорлы-акцепторлы байланыс • Таутомерия • Ван-дер-Ваальс күштері |
|  |
| Құрылымды бейнелеу | 
Химиялық формула • Құрылымдық формула • Молекулалық граф • Функционалды топ • Лиганд • Координаттық геометрия |
|  |
| Электрондық қасиеттер | 
Электртерістілік • Электронға туыстық • Иондану энергиясы • Октет қағидасы |
|  |
| Стереохимия | 
Асимметриялық атом • Изомерия • Конфигурация • Хиралдық • Конформациялар |

 |
**Тауфик Каримов** - 1958 жылы 1 ақпанда Атырау қаласында туған. 1979 жылы Атырау педагогикалық институтын, 1991 жылы Алматыдағы Саясаттану және басқару институтын, 1995 жылы Атырау қаласындағы Мұнай және газ институтын тамамдаған.

Әр жылдарда Атырау қаласындағы N213 Кәсіптік техникалық училищеде оқытушы, Халықаралық жастар туризмң бюросында референт, нұсқаушы, бөлім меңгерушісі, төраға, Гурьев қалалық Комитетінде нұсқаушы, бөлім меңгерушісі, Мемлекеттік ішкі экономикалық компаниясында эксперт, Атырау облыстық әкімі аппаратының жетекшісі, «Қазақстанкаспийшельф» АҚ вице-президенті, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің бас инспекторы болып қызметтер атқарған. Қазір Ақтау қаласында «Каспий» Ұлттық Компаниясы АҚ басқармасы төрағасының бірінші орынбасары. Республикалық «Нұр Отан» партиясы Саяси Кеңесінің мүшесі. Х.Досмүхамедов атындағы университет Құрметті профессоры. Қазақстан халықтары Ассамблеясының мүшесі, «Қазақстандағы татар, башқұрт мәдени орталығы Ассоциациясының» Президенті. АҚШ-тың Туссон қаласының Құрметті азаматы.

«... и все цвета радуги» (2000), «КаШагзіз» (2003), «Где ты, моя Родина, боль моя, и свет?...» (2003), «Армысың, менің жанұям ...» (2005), «Облака плывут...» (2006) сияқты прозалық, публицистикалық кітаптардың авторы. Бірнеше медаль, ордендермен, Құрмет грамоталарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------
**Қожақан Шәкенов** (25.11. 1929, қазіргі Алматы облысы Панфилов ауданы Сарыбел ауылы — 27.4. 1971, Алматы) — ғалым-анатом, нейроморфолог, медицина ғылымдарының кандидаты (1960). 

Алматы мемлекеттік медициналық институтын (1953) және оның аспирантурасын (1956) бітірген. 1956 — 1960 жылы сол институттың қалыпты анатомия кафедрасында ассистент, аға оқытушы, доцент болды. 1960 — 1971 жылдары стоматология факультетінің деканы қызметін атқарды. 

Негізгі ғылыми еңбектері адам морфологиясы мен мектеп гигиенасына арналған. Шәкенов "Мектеп гигиенасы" (А. 1965) атты оқулық жазды. Бала организмінің анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері, мектептегі оқыту, күн тәртібін белгілеу, сондай-ақ зертханалар мен арнаулы кабинеттерді жабдықтаудың гигиеналық талаптарын мазмұндаған бұл кітап әлі күнге дейін ғылыми-әдістемелік құндылығын жоғалтқан жоқ. Сонымен қатар Шәкенов анатомия пәні бойынша латынша-қазақша-орысша сөздікке (акадик А.Рақышев) редактор болды. 

1967 жылы стоматология факультетінің деканы ретінде қазақ студенттерін ана тілінде оқытатын топтар ұйымдастырғаны үшін оған "ұлтшыл" деген кінә тағылып, қудаланды. Бұл қадам — сол кездегі саяси жағдаймен салыстырғанда нағыз ерлік болып табылады. 

Шәкенов "Қуық жүйке аппаратының вегетативтік және орталық жүйке жүйесінің өзара байланысын экспериментті-морфологиялық және салыстырмалы-анатомиялық зерттеу" деген тақырыпта докторлық қорғау қарсаңында қайғылы қазаға ұшырады. Өмірі ерте үзілген жас ғалымның еңбегін бағалап, қазіргі Қазақ Ұлттық медициналық университеті ректоратының 1993 жылы 8 желтоқсандағы шешімімен стоматология факультетінің үздік студентіне Шәкенов. атындағы арнаулы стипендия тағайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Эз-Зарка қаласы** (Иордания) – Иорданиядағы Эз-Зарка мухафазының әкімшілік орталығы. .

Халық саны 792 665 адам (2000 жылғы халық санағы бойынша). Елдегі көлемі жағынан екінші қала. 

Қала атауы араб тілінен аударғанда «көк» деген мағына береді. Қаланың негізін шешен ұлтының өкілдері қалаған. Олар Ресей мен Осман империясының арасындағы соғыстың нәтижесінде отандарын тастап кетуге мәжбүр болып, осында келіп қоныстанған. 

Қазіргі таңда Иордания үкіметі жаңа ауданның жобасын бекітті. Жоба бойынша қала 370 000 адамға лайықталған болуы тиіс. Бұл жобаны Сауд Арабиясының корпорациясы қаржыландырып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Эз** (фр. *Èze, окс. Esa*) – Францияның оңтүстік-шығысындағы коммуна. Прованс – Альпы – Лазурный берег аймағында орналасқан. Коммунаның департаменті – Приморские Альпы. Коммунаның округі – Ницца. Босолей кантонының құрамына кіреді. 
Ниццадан 12 км шығыста орналасқан.
Халқы – 3 мыңға жуық тұрғындар (2006). Коммунаның ауданы – 9,47 км2, халқы – 2932 адам (2006), азаю үрдісімен: 2535 адам, халықтың тығыздығы – 267,7 адам/км2.
Бір теорияға байланысты, Эз өзінің атын ертедегі эгипет әйел құдайы Исидадан алды. Дәл оның атына ертедегі финикийлер өз хибадатханасын жандандырды.

Тарихы
------

Ең бірінші адам қонысының ізі Эз аймағында біздің заманымызға дейін XX-XXI ғасырлары болған. Кейінірек уақытта бұл аймақ римдіктер мен маврлерге тиесілі болды. 
1383 жылы Эз Савойдық династияның қол астында болды. Ол қаланы бекітіп, фортификациялық қаруларды көтерді. 
Келесі жүзжылдықта Эз бірнеше рет күйзеліске душар етті: француздардан түріктерге көшті, 1706 жылы Людовик XIV толықтай бекіністі жойды. 1860 жылы ғана Эз ресми түрде Францияның бөлігі болды.

Халқы
-----

Коммунаның халқы 2011 жылы 2550 адамды қамтыды, ал 2012 жылы 2535 адам болды.
Жылдар бойынша халық саны

Экономика
---------

2010 жылы 1730 адамнан еңбек етуге жарамды жаста (15-64 жас) 1246 адам экономикалық белсенді, 484 – белсенді емес (белсенділік көрсеткіші 72,0%, 1999 жылы 65,6%) болды. 1246 белсенді тұрғындардың 1157 адамы (607 еркек және 550 әйел) жұмыс істеді, 89 адам (40 еркек және 49 әйел) жұмыссыз болды. 484 жұмысқа жарамды белсенді емес азаматтардың 171 адамы оқушы немесе студент, 149 – зейнеткер, 164 адам басқа себептерге байланысты белсенді емес болды. 
2010 жыл бойы коммунада 1157 үйқожалығы болды. Ол жерде 2429,0 адам тұрды. Сонымен бірге, табыстың медианасы 24 мың 629 евроны құрады.

Транспорт
---------

Эзге дейін Ницца мен Монакодан әр түрлі тәсілмен жетуге болады: көлікпен, автобуспен, поездбен және тікұшақпен. 
Көрікті жерлер
• XIV ғасырдың Chapelle des Penitents-Blancs шіркеуі.
• XVIII ғасырдың Notre Dame de l’Assomption шіркеуі.
• Экзотикалық бау-бақша. Кактусты өсіреді.
• Фрагонар және Галимар парфюмерлік фабрикалары.
• Рикер қақпасы.
• Ницше сүрлеу жолы.

Қызықты мәліметтер
------------------

• Ницше Эзде болған кезде «Так говорил Заратустра» романын жазды.
• Уолт Дисней Эзде демалғанды жақсы көрген.
• Қаладағы ең ескі ғимарат - Chapelle de la Sainte Croix.
• Қаланың эмблемасы Феникс. 
• Жергілікті диалект монегасстық тілде құрылған.
• Кішкентай пішініне қарамастан, қалада «Vues d’Eze» газеті шығады.
*Басқа мағыналар үшін Қарашалаң деген бетті қараңыз.*
**Қарашалаң** – Сырдария сағасында орналасқан арналық тұщы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданы Қарашалаң ауылының батысында, теңіз деңгейінен 49 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5,7 км2, ұзындығы 14 км, енді жері 5 км, жағалау бойының ұзындығы 105 км шамасында.

Жағалау сипаты
--------------

Күрделі пішінді көлдің батыс бөлігінде батпақ басқан арал бар. Оңтүстігінен басқа жағалауын және батпақты батыс бөлігін қамыс, құрақ басқан. Суы Сырдария өзенінің суымен реттеліп отырады, содықтан көл аумағы тұрақсыз. Солтүстік жағалауы жарқабақты келген, қалған жағалауы жазық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Филиппо Индзаги** (итал. *Filippo Inzaghi*; 9 тамыз 1973 жыл, Пьяченца, Италия) — италиялық футболшы, шабуылшы. 2006 жылғы әлем чемпионы. Інісі Симоне Индзаги де футболшы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 1991 жылы туған қаласындағы "Пьяченса" клубында бастады. 1991-97 жылдар аралығында еш клубқа тұрақтамай, жиі команда ауыстырумен болды. 1997 жылы "Ювентусқа" шақырылды. "Ювентус" сапында тәп-тәуір ойнап, үш маусымда 100-ден аса ресми ойында алаңға шықты. Алғашқы маусымда-ақ Италия чемпионатының үздік мергені атанды. 

2001 жылы "Миланға" шақырылды. 

2007 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында Индзаги соққан екі доптың арқасында "Милан" 2:1 есебімен "Ливерпульді" ұтты. Индзаги осы матчтың үздік ойыншысы атанды.

2012 жылы карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

1997-2007 жылдар аралығында Италия құрамасында ойнады. 1998 жылғы әлем чемпионатында топтық кезеңнің үшінші турында Аустрияның қақпасына бір гол соқты (2:1).

2000 жылғы Еуропа чемпионатының ширек финалында Румынияның қақпасына бір гол соқты (2:0).

2003-06 жылдары құрамаға мүлде шақырылмады. Соған қарамастан 2006 жылғы әлем чемпионатына баратын футболшылардың тізіміне қосылды. Топтық турнирдің соңғы кездесуінде Чехияның қақпасына бір гол соқты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

«Ювентус»
* Италия чемпионы: 1998
* Интертото кубогы: 1999
* Италия суперкубогы 1997

«Милан»
* Италия чемпионы **(2)**: 2004, 2011
* Италия кубогы: 2003
* Чемпиондар Лигасы **(2)**: 2003, 2007
* УЕФА Суперкубогы **(2)**: 2003, 2007
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2007

**Сборная Италии**
* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы (21): 1994
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2000
* Әлем чемпионы: 2006

**Личные**

* Италия чемпионатының үздік мергені: 1997
* Италия чемпионатының үздік жас футболшысы: 1997

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Filippo Inzaghi 2011.jpg

Сілтемелер
----------

* Профилі
*Басқа мағыналар үшін Қарашоқат деген бетті қараңыз.*
**Қарашоқат** – Жосалы даласының солтүстігіндегі оқшауланған төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Байқоңыр қаласының шығысында 26 км жерде, Сырдария аңғарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 146 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Ұзына бойы созылып жатқан төбенің беткейі көлбеу келген.

Өсімдігі
--------

Құмайтты сұр топырақ жамылғысында боз жусан, еркек шөп, баялыш, бұйырғын, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Филипп Нду** (4 мамыр 1977 Тохондоу, Оңтүстік Африка) оңтүстік африкандық бұрынғы кәсіпқой боксшы. Ол жоғарғы нокаут пайыздарының иесі 36-4 (33 нокаут). Ол Исаак Хлатшвайодан жеңіліс тапқаннан соң бокстан ерте кетуге мәжбүр болды. Оның миына жасалған зерттеу нәтижелері оның денсаулығының нашарлығын, және де боксты жалғастыра алмайтынын көрсеткен болатын. Нду әлем чемпионы сияқты ірі атақтарды ешқашан жеңіп алған емес. Соған қарамастан жартылай жеңіл салмақтағы титулды айқастарға қатысқан. Ол жеңіл салмақтағы WBC белбеуінің иегері кіші Флойд Мэйуезерге қарсы айқастан соң танымал бола бастады. Айқас 2003 жылы 1 қарашада өткен болатын. Бір қызығы, Нду дәл Мейуезер сияқты 1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында жартылай жеңіл салмақта өнер көрсеткен еді. Канадалық Кейси Паттонды даулы түрде жеңсе де, Нду алтын медальдың иегері Тайландтық Камсинг Сомлактан жеңіліс тапқан болатын.
**Қылтамақ** - өңештің қатерлі ісігі.

Ауру мен себептері
------------------

Мұндай ісік өңештің ішкі қабығының эпителий ұлпасында пайда болады. Қылтамақ жастардан гөрі егде жастағы адамдарда жиі кездеседі. Кейбір өңеш ауруларының асқынуы (фиброма, папилома, полип т.б.), күйік, *өңеш жаралары* қылтамаққа ұшыратады. Қылтамақтың басталуына үнемі ыстық тамақ ішу, сүр етті жиі жеу, тамақты асығып және шала шайнап түйіле жұту себеп болады. Мұның салдарынан өңештің кілегей қабығы қабынады.

Белгілері
---------

Қылтамақтың алғашқы белгілерін адам сезбеуі мүмкін. Негізгі белгілері: қою, кейінірек сұйық асты жұту біртіндеп қиындайды немесе ас өңеште түйіліп тұрғандай сезіледі. Ауру күн өткен сайын асқындап, түйілу жиілей береді. Жүдеп, дене салмағы тез кемиді, әлсіз болады, терісі бозарып сарғыш тартады. Кекірік пайда болып, бара-бара сұйық ас та жүрмей қалады. Кейде дене қызуы көтерілуі мүмкін.

Алдын-алу шаралары
------------------

Қылтамақтан сақтандыру үшін тамақ ішкенде асықпай, әбден шайнап жұту, өңеш қабынып ауырғанда асқындырмау емдету қажет.

Емі
---

Аурудың алғашқы белгілері білінісімен дәрігерге қаралу, *хирургиялық операция* және дәрі ішу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
1990 жылдың ақпанында орын алған жаппай тәртіпсіздіктер (Душанбе)
**Тәжікстандағы азаматтық соғыс** (тәж. *Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон*) — республиканың тәуелсіздік алғаннан кейін кезенінде (1992—1997) орталық билік пен *біріккен тәжік оппозициясы* атымен әрекет еткен әртүрлі топтардың арасындағы қарулы, руаралық, ішкі этникалық конфликт. Аса қатігез қақтығыстар 1992 жылдың тамызынан 1993 жылдың шілде аралығында өткен. Бұл кезеңде ел факт жүзінде екіге бөлінген еді. 1993 жылдың жазынан бастап конфликт қарқыны басыла бастағанымен, текетіресуші тараптардың 1997 жылғы 27 маусымдағы татуласуына дейін ішінара қақтығыстар болып тұрды.

Тәжік оппозициясы, негізінен, Исламдық қайта жаңару партиясы, Тәжікстан демократиялық партиясы және т.б. қозғалыстардан тұрды. Бұрынғы коммунисттік элита өкілдері мен ұлттық-демократиялық және исламдық күштердің арасындағы қарсыластық саяси сферадан этникалық-рулық деңгейге өтті. Кеңес дәуірінде саяси сахнада ленинабадтықтар (Ленинабадтық облыс тумалары) жоғары әкімшілік уәкіліттерге ие болған. Ал оларға кулябтықтар жәрдемдескен болатын. Тәуелсіздік алғаннан кейін басқа кландық топтар «бадахшандықтар», «гиссарлықтар» және «гармдықтар» ел басқарудағы билік бөлінісін өзгертуге талпынған.

1997 жылғы жағдайға сәйкес 50 000-нан 100 000-ға адамға дейін соғыс нәтижесінде өлген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Jihad: The Rise of Militant Islam in Central Asia, page 8*. Ahmed Rashid
2. ↑  *Political Construction Sites: Nation-building in Russia and the Post-Soviet States(қолжетпейтін сілтеме)*, page 76
Брунеллескидің Флоренция дуомосындағы күмбезі, Санта Мария дел Фиоре
Күмбез секциясы
Nave of the Santo Spirito, 1441–1481
Паззи жанұясындағы шіркеу оның соңғы жұмыстарының бірі
Кафедралды күмбезіне қарап отырған Брунеллески мүсіні
**Филиппо Брунеллеско** (Brunelleschі, Brunellesco) (1377, Италия, Флоренция — 15.4.1446, сонда) — италиялық сәулетші, мүсінші, ғалым. 

  

1402 — 09 жылдары Римде көне дәуір сәулет өнерін зерттеді. 1401 ж. мүсіншілер конкурсына қатысып, қола рельеф жасады. Бұл өз дәуіріндегі реалистік жаңалық, композициясы ширақ тұңғыш соны еңбек еді. Бұдан соң Брунеллески сәулетші, инженер, математик ретінде танылып, Қайта өрлеу дәуіріндегі сәулет өнерінің негізін қалаушы және ғыл. өрістілік теориясын ашушылардың бірі болды. Флоренция соборына аса үлкен (диам. 42 м) 8 қырлы күмбез тұрғызу кезінде (1420 — 36). Брунеллески ғыл.-инженерлік ойларымен үлкен табысқа жетті. Сан-Лоренцо шіркеуінің құрылысында ол ежелгі ордерлер жүйесінен қалған үлгідегі бірегей сәулетті күмбез композициясын жасады. Брунеллески Сан-Лоренцо (1422 — 46), Сан-Спирито шіркеулерінің құрылысында да ордерлер мен базилика дәстүрлерін сәтті пайдаланған. Оның шығарм-ндағы гуманизм, ғыл. ой-тұжырымдары мен көркемдік шешімдерінің өміршеңдігі ордерлерді дамытудың жолдарын анықтауға және дүниежүз. мүсін өнерін көркейтуге зор ықпал жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Walker Paul Robert* The Feud That Sparked the Renaissance: How Brunelleschi and Ghiberti Changed the Art World —  HarperCollins, 2003. — P. 5. — ISBN 0380977877.
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2-том
**Филиппо Микеле Буонарроти** - Франция мен Италиядағы революциялық қозғалыс қайраткері, комунист-утопист, *Г.Бабефтің* серігі және оның идеясын насихаттаушы. 

Италияда туды, тегі итальяан. Революцияға сіңірген еңбегі үшін оған Конвент 1793 ж. француз азаматтығы берілді. Филиппо - теңдік үшін өлімге бас тігк, яғни Бабеф қастандығы атты атақты кітаптың авторы. Коммунистік идеяны таратуда аса зор роль атқарғаны және революционерлердің бүтін бір ұрпағын тәрбиелеп шығарғаны үшін бұл кітапты К.Маркс пен Ф.Энгельса аса жоғары бағалады. Филиппо көзқарасының ең күшті жақтарының бірі - көтеріліс жеңген өткінші кезеңде диктатураны қолға алудың қажеттігін мойындау болды. Революцияны даярлау кезінде мейлінше жасырын ұйымның құрылуына айрықша мән берді. Қайтпас-қайсар революционер, рухани бейнесі кіршіксіз таза адам ретінде Филиппо өз заманының демократы және коммунистік топтарының арасында аса зор беделге ие болды. Оның моласына: *"Ұлы азамат, теңдіктің досы Буонарроти, саған халық сыйлайды осы гүлді, тарих пен келер ұрпақ құптар мұны"* деп жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
Кемерлер
**Кемер** - сақтардың Еуропаға барған алдыңғы легі. 

Азов теңізі мен Қара теңіздің аралығын жайлаған кемерліктер шығыстан ауып келген көшпенділердің ұрпағы. Олар біздің заманымыздан бұрынғы 2-1 мыңжылдықтар аралығындағы Қара теңіз жағалауын, яғни, "кемерін" жайлаушы халық ретіде тарихта белгілі болған. Қазіргі қазақ тілінде теңіз шайған жағалауды "кемер" деп атайды."Су кемерінен асыпты" деген тіркес және басқа да жер аттары түркілердің түп атасы кемерлер, яғни, біздің арғы тегіміз екенін көрсетеді. Кемерлер екі теңіз аралығында мал өсіріп, аңшылық құрған. Олардың ерлікке толы өмірі бізге аңыз боп жеткен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ежелгі Қазақстан. "Қазақстан балалар энциклопедиясы" топтамасы
**Тәжірибе жүргізу жағдайын тандау**. Рентген спектрлік талдау жағдайын таңдау рентген түтікке сәйкес үлгінің пішініне, түтіктегі кернеу мен ток күшіне, жүйедегі атмосфераға, талдауыш кристалға, детекторға, есептеу мерзіміне,өлшеу аралығы мен жиілігіне, дабылдағыштың амплитудасы бойынша дискременациялау деңгейіне, пайдаланатын үлгі қалыңдығы мен оның агрегаттық күйіне тәуелді.
Бақыланатын параметрлер саны сынама мен қолданатын аспаптың түріне байланысты. Сынаманың ұнтақ, түйме, дөңгелек, ерітінді сияқты физикалық пішіні оның физикалық-химиялық қасиетіне
сәйкес талданады. Сынаманы сынауға дайындау кезені де қатар
талдау әдісіне жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**«Үшінші адам»** (ағылш. *The Third Man*) — 1949 жылы шыққан британдық ақ-қара түсті детективтік фильм. Үшінші Канн кинофестивалінің гран-при жүлдесін, үздік британдық фильм үшін BAFTA сыйлығын және үздік операторлық жұмыс үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алған.

Фильм Грэм Гриннің осы аттас шығармасы негізінде түсірілген. Музыканы Антон Карас өзі шығарып, өзі орындаған, ол тек цитра аспабын ғана қолданған, фильмнің шығуы оны әлемге әйгілі етті.

1999 жылы Британдық кино институты (British Film Institute) «Үшінші адамды» 100 үздік британдық фильм тізімінде бірінші орынға орналастырды. 2011 жылы Time Out журналы оны екінші орынға орналастырған болатын.

Сюжет
-----

Соғыстан кейінгі Венада төрт мемлекеттің жасақтары қоғамдық қауіпсіздік шараларын атқарып жүреді, сонда да қара нарық қарқынды дамып жатыр. Веналық досының шақыруымен америкалық жазушы Холли Мартинс осы қалаға келіп жетеді, бірақ досының жазатайым оқиғада қайтыс болғанын естиді. Досының таныстары айтуынша, Гарри Лаймды мәшине қағып кетеді, оны екі адам жаяужолға дейін апарады, сол кезде ол өледі. Біраздан соң аула тазалаушы: Гарри Лаймның қасында үш адам болды және ол жанын қағылған сәтінде тапсырды, деп айтады. Холли Мартинс осы үшінші адам кім болғанын анықтауға тырысады.

Басты рөлдерде
--------------

| Актерлер | Кейіпкерлер |
| --- | --- |
| Джозеф Коттен | Холли Мартинс |
| Алида Валли | Анна Шмидт |
| Орсон Уэллс | Гарри Лайм |
| Тревор Ховард | майор Кэллоуэй |
| Бернард Ли | сержант Пэйн |
| Уилфрид Хайд-Уайт | Крэббин |
| Эрнст Дойч | «барон» Курц |
| Эрих Понто | доктор Винкель |
| Зигфрид Бройер | Попеску |
| Алексис Чеснаков | полковник Бродский |
| Пауль Хёрбигер | Карл, аула тазалаушы |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Best 100 British films - full list — Би-Би-Си, 23.09.1999.
2. ↑  100 best British films: the full list — Time Out, 9.02.2011.
**Ұштағыш** — қарындаштың ұшталуын жеңілдететін құрал. Ұштағыштың көп түрлері бар - қол, қалта немесе қаламсауытта ұстайтыннан бастап, кеңсе үстеліне қойылатын үлкен өлшемдегі түріне дейін бар. Қазіргі ұштағыштарда қалдық салатын арнайы қалта бар. Ұштағышта қарындашты айналмалы түрде ұштайтын кескіші болады.

Тарихы
------

Арнайы ұштағышқа дейін қарындашты пышақпен ұштаған.Ал қазіргі ұштағышпен ұштаған әлдеқайда оңай және біркелкі ұшталады. Әдетте ұсталық қарындаш сияқты кейбір арнайы қарындаштардың түрлері пышақпен де ұштала береді.

Француз математигі Бернард Лассимон 1828 жылы бірінші болып қарындашқа арналған ұштағышты патенттеді. Ал 1855 жылы алғашқы американдық қарындашқа арналған ұштағышты патенттеген бангорлық Уолтер К. Фостер болған. Офиске арналған электронды ұштағыштар 1917 жылы шықты. 

Қазіргі таңда ұштағыштардың көлемі де, түстері де әртүрлі болып келеді.