recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сақина атаулары** - пішініне, жасалған материалына, салынған өрнегіне, кімге арналып жасалуына байланысты. *Сақина* - саусаққа салатын зергерлік бұйым. Жүзікке қарағанда сақинаның бауыры жалпақтау болып, көбіне бетіне тас қондырылмайды.

Сақина атаулары
---------------

* **Ақық сақина** - кішкентай ақық қондырылған сақина.
* **Алтын сақина** - таза алтыннан соғылған сақина.
* **Бұрама сақина** - алтын, күмісті есіп жасаған сақина.
* **Жез сақина** - саусаққа салу үшін емес, қамшы, найза, пышақ, қылыш сабын бекіту үшін жасалған - мыс шығыршық.
* **Кавказ сақина** - қара ала өрнекті сақина.
* **Күміс сақина** - таза күмістен құйып жасаған сақина.
* **Қола сақина** - қоладан жасай салған арзан қол сақина.
* **Моншақты сақина** - моншақ қондырылған сақина.
* **"Құс мұрын" сақинасы** - үсті дөңестеу келген сақина түрі.
* **Мыс сақина** - мыстан жасалған ортаң қол сақина.
* **Неке сақинасы** - жас жұбайлардың үйлену тойында бір-біріне сыйлайтын сақинасы.
* **Сақинек** - пышақ, қылыш т.б. құралдардың сапқа жетесі сұғылатын жерін қысып тұру үшін мыс не күмістен жасалатын балдақ, мойнақ.
* **Сіркелі сақина** - бетіне ұсақ түйіршіктерден сірке өрнек салған сақина.
* **Тасты сақина** - тас, шыны орнатқан сақина.
* **Темір сақина** - темірден жасалған тығыршық, сақинек.

  

Тіліміздегі "сақинасы ұстап отыр", "сау басқа сақина салды" деген тұрақты сөз тіркестері өзінен-өзі істеді, азап ауру тілеп алды" деген мағынада жұмасалады екен. "Сақинасы сынық" фразалық сөз орамы қыз емес, әйел деген мағынада қолданылады. "Сақинасын сындырған" деген тіркес тұрмысқа шығуға байланысты айтылады.

Сақина сыры
-----------

Ертеректе халқымыз ас адал болуы үшін әйелдің қолында міндетті түрде сақина не болмаса жүзік болуы керек деп санаған. Тіліміздегі "Сақинаны сәнге салмайды, ол - тазалыққа таразы", "Сақина сәнге жатпас, айқай әнге жатпас" дегендей ұғымдар сақинаның тек сәндік қана емес, гигиеналық қызмет те атқаратынын дәлелдейді. Мұның өзі халықтың сақина соғылатын күміс не алтынның таттануға ұшырамайтынын, судың, тамақтың тез бұзылмауына септігін тигізіп, денсаулыққа жағымды әсер ететінін ертеден-ақ аңғартып байқағанын көрсетесе керек. Күні бүгінге дейін ауылдық жерлерде жас келіншек нәрестесін шомылдырар алдында яки баланың жөргек-жаялығын жуар алдында оған сол үйдің үлкендері (енесі не абысыны) "қолыңа сақина салып ал, тазалыққа тән болады" деп ескертіп отырған. Олай болса нәрестені қырқынан шығарғанда оны шомылдыратын суға алтын не күміс сақина немесе білезік салу дәстүрі оларды соған қатыстырып отырған әйелдерге сыйлық ретінде үлестіру үшін ғана емес, осындай асыл бұйымдарды қасиетті санаудан, тазалыққа мән беруден де шыққан сияқты.

Тағы қараңыз
------------

* Сақина

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Күйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл": *Әдеби-этнографиялық таным* (құрастырғандар Б.Әлімқұлов, Е.Әбдіраманов). 238б. 1994. ISBN 5-7090-0195-3
**Василий Васильевич Великанов** (25.04.1899, Ресей, Санкт-Петербург қ. – 29.01.1969, Алматы) – сазгер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1958).

Өмірбаяны
---------

Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) консерваториясының композиция класын (1930), фортепьяно класын бітірген (1931). Алғашқы шығармалары Ленинград театрларында жұмыс істеген кездерінде жазылды. Онда, негізінен, камералық-аспаптық музыка (фортепьяно мен скрипкаға арналған сонатталар, трио, симфонетта), сонымен қатар, әндер мен романстар (Г. Гейне өлеңдеріне цикл) жазды. 1935 – 36 жылдары Ресейдің солтүстік облыстары бойынша Этнография институты мен Композиторлар одағы ұйымдастырған музыкалық-этнографиялық экспедицияға қатысып, халық шығармшылығын зерттеумен айналысты.

Шығармашылығы
-------------

1937 жылы арнайы шақыртумен Алматыға келіп алғашқы қазақ ұлттық балеті "Қалқаман – Мамырды" (либреттосын жазған М. Әуезов) жазды (балет 1938 жылы қойылды). Бұдан кейін "Тұтқын қыз" операсын (либреттосын жазған Ғ. Мүсірепов) және "Райхан" кинофильміне музыка жазды. В. Великанов Қазақ академиялық опера және балет театрында ұзақ жылдар еңбек ете жүріп, кәсіби қазақ музыкасының дамуына үлес қосты. "Ленинградтық өрендерім" вокалдық-симфониялық шығармасын (1942), "Амангелді" симфониялық поэмасын (1944), "Көктем әні" атты хор және симфониялық оркестрге арналған поэма (1946), "Қазақ симфониясын" (1947), сонымен қатар, оркестрлік пьесалар, фантазия, камералық-аспаптық шығармалар, ән-романстар, спектакльдер мен кинофильмдерге музыка жазды. 1951 жылы "Қамбар – Назым" балеті (либреттосын жазған Н. Баймұхамбетов) қойылды. 1951 жылдан Алматы консерваториясында (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) оқытушы болды.

Марапаттары
-----------

* Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1958).
* "Құрмет белгісі" ордені.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005. – 656 б. ISBN 9965-26-095-8
**Саналы** (2006 жылға дейін – *Бөген*) — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты, Дермене ауылдық округі құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Арыс қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 32 км-дей жерде орналасқан.

Тарихы
------

1975 жылы «Дәрмене» кеңшары аумағынан Бөген елді мекені құрылды. Алғашқы кезде бұл бөлімшеде екі үйлік сегіз там тұрғызылған болатын. Сол себепті «Сегізтам» бөлімшесі деп аталды. Бертін келе «Сегізтам» бөлімшесіне Бөген су қоймасынан канал тартылды, соның негізінде бөлімше ­атауы «Бөген» деп өзгертілді. «Бөген» бөлімшесі құрылған кезде 100-150 гектар жерге дәрілік шөптер егетін болса, жылдан-жылға олардың сапасы мен саны артып 850-970 гектарға дейін егіс егіледі. Осы егістің ішінде ең көп егілген түрі – сана дәрі шөбі болатын. Дәрмене ауылдық округіндегі егілетін барлық дәрілік шөптің 80 пайызы осы «Бөген» бөлімшесінде өсірілді. 1988-1989 жылдары елді мекен атауын өзгерту мақсатында кеңшар (совхоз) басшылары жұмысшылармен келісе отырып, «Бөген» бөлімшесін «Саналы» бөлімшесі деп атауға ұсыныс жасаған болатын. Алайда, бұл ұсыныс аяқсыз қалған. Он жеті жылдан кейін осы мәселе қайта көтеріліп, жергілікті тұрғындардың ұсынысы негізінде Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 2006 жылғы 29-қыркүйектегі №25/294-111 шешімі және Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2006 жылғы 2-қаңтардағы №332 Қаулысымен Бөген ауылы Саналы ауылы болып өзгертілді.

Халқы
-----

Саны (1999, 2009, 2021)| 1999 | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 790 | ▲841 | ▲1094 | 130,1 | 421 | ▲538 | 127,8 | 420 | ▲556 | 132,4 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстiк Қазақстан облысының жекелеген әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктерiн қайта атау туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақдала •
 Аққала •
 Ақтас •
 **Арыс** •
 Атамекен •
 Байтоғай •
 Байырқұм •
 Бақырша •
 Бұлақ •
 Дарбаза •
 Дермене •
 Жиделі •
 Жосалы •
 Көкжиде •
 Қабылсай •
 Қаражантақ •
 Қожатоғай •
 Қызылкөпір •
 Монтайтас •
 Орманды •
 Пәкентай Арапов •
 Саналы •
 Теміржолшы •
 Тоғансай •
 Шағыр •
 Шөгірлі •
 №40-темір жол айрығы •
 №42-темір жол айрығы 
 |

 |
Тель-Авивтегі 27 клубы мүшелері бейнеленген Граффити
**Клуб 27** - бұл тізім негізінен 27 жасында қайтыс болған танымал музыканттар, суретшілер немесе актерлер. Осы жастағы музыканттардың өлімінің "статистикалық өршуі" туралы тұжырым бірнеше рет зерттеулермен терістелген болса да, ол атақты адамдардың өлімін құжаттайтын мәдени феномен болып қалады, олардың кейбіреулері өмір сүру үшін жоғары тәуекелмен ерекшеленеді. Атаулар жиі қосу үшін ұсынылады, бірақ клуб толығымен шартты, ресми мүшелік жоқ.

Мәдени феномен
--------------

27 клубына 27 жасында қайтыс болған танымал музыканттар, суретшілер, актерлер мен спортшылар, көбінесе есірткі мен алкогольді теріс пайдалану немесе кісі өлтіру, өзін-өзі өлтіру немесе көлікпен байланысты жазатайым оқиғалар сияқты күш қолдану әрекеттері нәтижесінде кіреді. 1969 және 1971 жылдар арасында бірнеше 27 жастағы танымал музыканттардың өлімі өлім осы жаста көп таралған деген сенімге әкелді. Статистикалық зерттеулер осы жастағы музыканттардың өлімінің қандай да бір ерекше заңдылықтарын анықтай алмады, оны 25 және 32 жас аралығындағы аздаған ұлғаюмен салыстыра отырып, Ал BMJ 2011 жылғы зерттеуі оның орнына жас ересек музыканттардың қалған жас ересек тұрғындардың қалған бөлігіне қарағанда өлімнің жоғары деңгейі бар екенін атап өтті: "Даңқ музыканттар арасында өлім қаупін арттыруы мүмкін, бірақ бұл тәуекел 27 жасымен шектелмейді".

"Клуб" бірнеше рет музыкалық журналдарда, журналдарда және күнделікті баспасөзде жазылған. Бұл идеяға бірнеше көрмелер, сондай-ақ романдар, фильмдер мен театрлық қойылымдар арналды. мұндай ерте өлімдердің себептері мен олардың ықтимал байланыстары туралы көптеген әртүрлі теориялар мен болжамдар бар. Кобейның биографы мен Хендрикс Чарльз Р. Кросс BMJ зерттеуінің жариялануына дейін төрт жыл бұрын жазды: "27 жасында қайтыс болған музыканттар саны кез келген стандарттар бойынша шын мәнінде тамаша. Дегенмен адамдар үнемі кез келген жаста өледі, 27 жасында өлген музыканттар үшін статистикалық қалқымалығы бар."

Тарихы
------

Барлығы 70-ші жылдарында басталды. Аз уақыт ішінде бірден рок субкультурасынын үш маңызды тұлға қайтыс болды.Джими Хендрикс, Дженис Джоплин, Джим Моррисон.Болашақта бұл 3 тұлға қоғамды феномен құруға итермелейді. Клубты құруға түрткі болған олардың өлімінің ең басты бөлшегі-олар 10 ай уақыт аралығында қайтыс болды. Бұл бірден қоғамның қызығушылығын тудырды. Бұдан әрі ақпарат рокерлер мен блюзмендер 27-де қайтыс болғаны туралы шықты, сондықтан бұл клубқа Брайан Джонс пен Роберт Джонсон жазылды. Соңғысынан, әдетте бұл тарихты бастайды. Бұған дейін бұнын барлығы жай ғана сәйкестік болды. Бірақ Курт Кобейн қайтыс болғаннан кейін "27 клубының" феномені қабылданды. Әрі қарай 27 клубына тек музыканттар ғана емес, актерлерді, танымал адамдар мен суретшілер де қоса бастады.

Тағы қараңыз
------------

* Блюз-рок

Сілтемелер
----------

* 
* 
*
Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының ішкі қабырға өрнегі.
**Қабырға өрнек** – сәулет құрылысында ғимараттардың қабырғасының ішкі, сыртқы жағына салынған ою-өрнек түріндегі нақыштар. Қабырға өрнек фреска, желімді кескіндеме, темпера, бояулы және балауызды кескіндеме түрінде жасалады. Майолика, мозаиканың қабырғаға жасалатын түрлері де қабырға өрнекке жатады. Қабырға өрнек монументтік-декоративтік сипатта орындалса - шығармаға үлкен идеялық мазмұн, кең ауқымды жалпылауыш түр беруді көздейді. Сәндік сипатта орындалған қабырға өрнек нақышты ою-әрнекпен безендіруді, бедерлеуді мақсат етеді.

Ежелгі үлгілердің дамуы
-----------------------

Қаптама тақталар (ХІ-ХІІ ғғ.). ҚР ҰМ-ның көрме залынан.
Қабырға өрнектер: 1 - өрнекті сылақ (ХІІ-ХІІІ ғғ.), 2 - қаптама тақта (ХІ-ХІІ ғғ.). ҚР ҰМ-ның көрме залынан.
Үңгірлерге салынған суреттер мен тастарға шекілген жануарлардың бейнелері қабырға өрнектің ежелгі үлгілеріне жатады. Қабырға өрнекпен әсемдеу б.з.б. 3-1-мыңжылдықтарда Ежелгі Мысырда, б.з.б. 2-мыңжылдықта Урартуда қанат жайып, орта ғасыр және қайта өркендеу дәуірінде Батыс Еуропада өркендей түсті. Қазақстан жеріндегі қабырға өрнекпен көмкерілген сәулет өнерінің ескерткіштері тек ою-өрнектік қабырға өрнекпен нақышталған. Бұл мұсылмандық орта ғасырда салынған Иран, Мауераннахр, Орта Азиядағы барлық сәулет қүрылыстарына тән ерекшелік. Айша бибі, Қарахан, Қожа Ахмет Ясауи ғимараттарының, кесенелерінің қабырғалары ою-өрнекпен, нақышты жазулармен көмкерілген. ХІХ ғасырдан бастап, әсіресе ХХ ғасырда қабырға өрнек өнері, сәулет құрылысында дами түсіп айрықша мән алды. Дәстүр сабақтастығын үзбеген сәулет қүрылыстарын безендірудің осы үлгісін ХІХ-ХХ ғасырлардағы ғимараттардан (Қазақ академия опера және балет театры, Қазақстан ҒА, т.б.), кейінгі жылдары салынған мешіттерден көруге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиет
-------

* ҚР ҰМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**Саиль Садырбекұлы Татубаев** (1962–2010) — қазақстандық әнші, «Oriental Sound» тобының әншісі, филология ғылымдарының кандидаты.

Өмірбаяны
---------

Саиль Татубаев 1962 жылы 24 сәуірде атақты опера әншісі, Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының солисті Садырбек Татубаевтың және ағылшын тілі мұғалімі С.Г. Ахметова отбасында дүниеге келді. Арғын тайпасындағы Қаракесек руының Жалықпас бөлімінен шыққан.

Алматы педагогикалық шет тілдер институтын бітірген соң, Мәскеу мемлекеттік лингвистикалық университетінің аспирантурасына түсіп, оны бітіріп, диссертацияны сәтті қорғады.

Алайда, әкесінен қалған музыка мен әнге деген махаббаты басым болды. Сондықтан Саиль сахнада ән айта бастады.

С. Татубаев «Oriental Sound» тобының солисті (1988 жылы құрылған), Қазақстан Республикасы Президенттік оркестрінің солисті, «Алматы — менің алғашқы махаббатым» фестивалінде бірнеше рет өнер көрсеткен және тұңғыш қазақстандық «Такыр» рок-операсында теңіз бөлігін тамаша орындаған.

Саиль Татубаев 2010 жылы 20 маусым күні Алматыда ауыр сырқаттан 48 жасында қайтыс болды.

Дискография
-----------

* Tales of Eurasia. Oriental Sound. (Another lullaby, The skies won’t open, Clumsy, Follow me, D.O.G. Man (Death — or — Glory), Again, Engagement, Ad astra, Talelike — taillike). — KMI Studio, Almaty, Kazakhstan. (2000). (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев. Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017
2. ↑  История Республиканской гвардии: Церемониальный батальон и Президентский оркестр(қолжетпейтін сілтеме)

Сілтемелер
----------

* Саиль Татубаев
* Танымал Қазақстандық әнші Саиль Татубаев қайтыс болды.
* Саильмен қоштасу
**Абзал Темірғалиұлы Құспан** (23 ақпан 1978 жыл, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық саясаткер, мұғалім, Қазақстан Мәжілісі 8-сайланымының депутаты (2023–).

Білімі
------

1990 жылы Айна Мырысәлімова Қарағанды мемлекеттік институтын «Филология, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы» мамандығы бойынша бітірді. 2007 жылы ол Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінде әлеуметтану бакалавр деңгейіне ие болды.

Мансабы
-------

Өз еңбек жолын Мысырәлімова 1990 жылы, Көкшетау қаласындағы №19 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып бастаған. Бұл қызметтен кейін, 1994–2005 жылдары ол Мемлекеттік әкімшілік қызметтің жергілікті атқарушы органдарында түрлі лауазымдарда жұмыс істеді.

2005 жылдан 2008 жылға дейін ол Ақмола облысының Ішкі саясат департаменті директорының орынбасары қызметін атқарды. Бұдан кейін, 2011 жылға дейін ол Көкшетау әкімінің орынбасары болды.

2013–2015 жылдары аралығында ол Аршалы ауданы әкімінің орынбасары болды да, 2015 жылы Қазақстан халқы ассамблеясы Ақмола хатшылығының меңгерушісі бола тұрды. 2015 жылғы қарашадан 2017 жылғы маусымға дейін ол Ақмола облысы Ішкі саясат басқармасының басшысы болса, 19 маусымнан 2022 жылғы мамырға дейін ол Ақмола облысы әкімінің Әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары еді.

2022 жылғы мамырдан желтоқсанға дейін ол Аманат партиясы Ақмола облыстық филиалының атқарушы хатшысы болған.

2022 жылғы 20 желтоқсанда Мысырәлімова Аманат партиясы Ақмола облыстық филиалының төрайымы болып сайланды. Мысырәлімованың төрайымдығы кезінде, 2023 жылғы 19 наурызда облыстық мәслихаттың 8-сайланымы сайланған еді. Бұл қызметте ол сол жылғы 27 наурызға дейін болды.

2023 жылғы 28 наурызда ол Аманат партиясынан Қазақстан Мәжілісі 8-сайланымының депутаты болып сайланды.

Депутат ретінде Мысырәлімова елде көрсетілетін психологиялық көмек жүйесін дамыту жөніндегі ұсыныстары үшін көзге түсті.

Жеке өмірі
----------

Айна Мысырәлімова үйленген және оның екі ұл баласы бар. Ол қазақ және орыс тілдерін меңгерген.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  МЫСЫРӘЛІМОВА АЙНА ЕРМЕКҚЫЗЫ  (қаз.).  Қазақстан Парламенті Мәжілісінің ресми сайты. Тексерілді, 4 наурыз 2024. Мұрағат көшірмесі 4 наурыздың 2024 Wayback Machine мұрағатында
2. 1 2 3  Мусралимова Айна Ермековна (персональная справка)  (орыс.).  online.zakon.kz. Тексерілді, 4 наурыз 2024. Мұрағат көшірмесі 4 наурыздың 2024 Wayback Machine мұрағатында
3. ↑  «АMANAT» партиясы Ақмола облыстық филиалының төрағасы сайланды  (қаз.).  Түркістан (20 желтоқсан 2022). Тексерілді, 4 наурыз 2024. Мұрағат көшірмесі 4 наурыздың 2024 Wayback Machine мұрағатында
4. ↑  Названы имена депутатов Акмолинского областного маслихата  (орыс.).  kazinform (25 марта 2023). Тексерілді, 2 наурыз 2024. Мұрағат көшірмесі 2 наурыздың 2024 Wayback Machine мұрағатында
5. ↑  Принять закон о психологической помощи призывают депутаты  (орыс.).  kazinform (27 декабря 2023). Тексерілді, 4 наурыз 2024.
6. ↑  Депутат Мажилиса Айна Мусралимова высказала предложение о неотложной необходимости развития системы психологической помощи в Казахстане  (орыс.).  МТРК (28 декабря 2023). Тексерілді, 4 наурыз 2024.
**Тирган** (парсы: تیرگان‎, *Тирган*) — жыл сайын Тирган айының 13-інде (2, 3 немесе 4 шілдеде) атап өтілетін ирандық жаз ортасы мерекесі. Ол су шашу, би билеу, өлең оқу және шпинат сорпасы мен шалбар сияқты дәстүрлі тағамдарды ұсыну арқылы тойланады. Он күн киіп, суға ағызатын білекке кемпірқосақ жолақ байлау салты да балаларды қуанышқа бөледі.

Қарау
-----

Тирган — Иранның әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Мазендеранда, Хорасанда және Эракта әлі де тойланатын ежелгі ирандық дәстүр. Мұны Гардизи, Бируни және Масуди сияқты тарихшылар, сондай-ақ Сефевидтер дәуіріндегі еуропалық саяхатшылар кеңінен растайды.

Мереке аспанда күн күркіреп, найзағай ойнап, қажет жаңбырды шақыру үшін пайда болған бас періште Тиштреяға арналған.

Аңыз бойынша Араш садақшы Иран мен Тұран елдерінің басшылары арасындағы жер дауын шешу үшін сайланған адам. Тирдің 13-ші күні Араш жебесінен айырылып, жебе түскен жер екі патшалықтың шекарасын белгілейтін болды. Тұран жаңбырдың аздығынан зардап шекті, ал Иран шекараның реттелуіне қуанды, кейін екі елге жаңбыр жауып, олардың арасында тыныштық орнады.

Бируни хронологиясында «Құдайдың бұйрығымен жел Руян тауларының жебесін жұлып алып, Ферғана мен Тапурия арасындағы Хорасанның шеткі шекарасын жылжытты» делінген. Гардизи «Араштың жебесі Ферғана мен Бактрия арасындағы аймаққа түсті» деп атап өтсе де, осындай сипаттама берген.

Тағы қараңыз
------------

* Тирган фестивалі
* Жазғы күн тоқырауы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Farahan: A Report on Iranian Celebrations. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 ақпан 2021.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 сәуір 2020.
2. ↑  Aftab Markazi: Celebrations in Arak Мұрағатталған 18 қыркүйектің 2011 жылы.
3. ↑  2rism: Celebrations in Mazandaran Мұрағатталған 18 шілденің 2012 жылы.
4. ↑  *Өткен ғасырлардың басқа белгілері*, Бируни — Эдуард Захау translation (1879)
**Фуат Шәкірұлы Мансұров**  (10.1.1928 жылы туған, Алматы) — дирижер, ҚазКСР-інің (1967), Татар АКСР-інің (1975) және РФ-ның (1998) халық артисі 

1950 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясының дирижерлік факультетін (А.Жұбанов пен И.А. Зактың класы бойынша) бітірді. Одан кейін Мәскеу мемлекеттік консерваториясында (Л.М. Гинзбургтың класы бойынша) оқыды. 1949 — 52 ж. Қазақ мемлекеттік халық аспаптар оркестрінің, 1953 — 56 жылы Қазақ мемлекеттік опера және балет театрының, Қазақ радиосының симфониялық оркестрінің дирижері болды. 1958 жылдан ҚазКСР мемлекеттік симфониялық оркестрінің құрамымен Германияда, Польшада, Италияда және т.б. шет елдерде өнер көрсетті, ал 1963 жылдан Қазақ мемлекеттік опера және балет театрының бас дирижері болды. 1968 жылдан Татарстан опера және балет театрының, 1969 жылдан Үлкен театрдың (Мәскеу), 1985 жылдан Қазан филармониясы (Татарстан) мемлекеттік симфониялық оркестрінің бас дирижері әрі көркемдік жетекшісі. Сондай-ақ Алматы мемлекеттік консерваториясында педагогикалық қызметпен шұғылданды, Мәскеу мемлекеттік консерваториясында (1980 жылдан профессор) дирижерліктен сабақ берді. 

Мәскеу қаласында өткен Жастар мен студенттердің бүкіл дүниежүзілік фестивалінің (1957), 2-Бүкілодақтық дирижерлер байқауының (1966), Татарстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығы (1994) лауреаты болды. 

Достық және "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ұмыту обой және оркестр үшін дирижер Фуат Мансұров
**Ғылыми-стиль** —зат не құбылыс ғылыми негізде сипатталып, дәлелдеуді қажет ететін стильдің бір түрі. Ал, пікір дұрыстығын дәлелдеу үшін ғылыми стильге нақтылық, логикалық, мазмұн дәлелділігі қажет.

Ғылыми стиль ерекшелігі
-----------------------

Ғылыми стильде сөйлемдегі сөздердің қалыпты орны, тіл нормасы қатаң сақталады. Яғни،ғылыми стильде сөз көп мағыналы болып келмейді. Тек сөздің белгілі бір анықтамасы арқылы қолданылады. Сонымен қатар ол сөздің мағынасын ашу үшін де ғылыми стиль қолданылады. Қазіргі таңда ғылым даму үстінде. Сол себепті күннен-күнге жаңа ғылыми сөздер пайда болуда. Адамдар осы сөздерді ғылыми стильді қолдана отырып мағынасын жазуда. Сол арқылы жаңа пайда болған сөздер жалпы халықтық лексикаға айналады.

Ғылыми стильдің лексикалық ерекшелігі
-------------------------------------

* лексикалық құрамы кітаби-жазба стиль негізінде қалыптасады;
* сөз нақты өз мағынасында қолданылады;
* көп мағыналылы сөздер, образды сөздер аз кездеседі;
* ғылым саласының ерекшелігіне байланысты термин сөздер, интернациональдық терминдер көптеп қолданылады;
* нақты зат есімдер жалпылама мағынада қолданылады;
* күрделі сөздер, қысқарған сөздер және символ-белгілер кездеседі;
* неологизм сөздер жиі кездеседі.

Ғылыми стиль түрлері
--------------------

Ғылыми-стильдегі еңбектерге монография, оқулық, мақала, ғылыми есеп, диссертация, реферат, баяндама, тезистер, патенттер, т.б. жатады.

Ғылыми стильді қолданған әйгілі адамдар
---------------------------------------

Ғылыми стиль негізінен халықтық әдеби түрде жазылады.Бұл стильді қазақ елінің қайталанбас дарын иесі Мұхтар Әуезов қолданған. Оған мысал Абай жолы шығармасы. Негізінен Абай жолы шығармасы Мұхтар Әуезовтың зерттеу еңбегі болып табылады. Бұл жазушының шығармаларынан бөлек ғылыми стильді Пушкин،Лермонтов،Белинский еңбектерінен байқауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жұмағұлова А.Ж. Ғылыми стильді оқыту: Биология факультеті студенттеріне арналған оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2013. - 85 б.


  

  


1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Байғали Досымжанов** (01.01.1922, Семей — 09.07.1998, Алматы) — әнші, режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген халық әртісі(1954; 1954). Орта жүз Найман тайпасының Қаратай руының Қара Қаршыға бөлімінен шыққан.

1936 — 39 жылдары Алматы музыкалық училищесінде, 1939 — 41 жылдары Мәскеу консерваториясы жанындағы қазақ студиясында оқыған, 1947 жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. 1941 жылы Қазақ опера және балет театрының, 1942 жылы ішкі істер жауынгерлерінің, кейін (1943) шекарашылар ән-би ансамбльдерінің жеке дауыстағы әншісі болды. 1944 жылдан Қазақ опера және балет театрында Төлеген (Е.Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібегінде"), Біржан (М.Төлебаевтың "Біржан — Сарасында", КСРО Мемлекеттік сыйлығының, 1949), Айдар (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында"), т.б. партияларды орындап, ұлттық опера өнерінің дамуына елеулі үлес қосты. Қазақ халық әндері мен халық композиторларының әндерін ("Жиырма бес", "Бурылтай", "Ақбақай", "Сырымбет", "Айттым сәлем, Қаламқас", "Ғайни") насихаттады. Оның әншілік өнері жоғары мәдениетімен, жарқын бояуымен, шынайы терең тебіреністі өзіндік өрнегімен ерекшеленді. 1960 жылдан режиссерлік қызметпен айналыса бастады. Е.Рахмадиевтің "Қамар сұлуы" мен "Алпамысын", Брусиловскийдің "Қыз Жібегін" (Қ. Байсейітовпен бірге), З.Г. Исмагиловтың "Құдаша", Д.Вердидің "Балмаскарад", т.б. спектакльдерді сахналады. 1975 — 76 жылдары "Біржан-Сара" мен "Абай" (Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының, 1978) операларын қайта қойды. 1975 жылдан Алматы консерваториясының опералық даярлық кафедрасының меңгерушісі болды. Досымжанов көптеген дарынды әншілерді даярлап, көркемөнерпаздықты дамытуға үлкен үлес қосты. Жұртшылыққа танымал болған "Қаламқас", "Нұргүл" ансамбльдерінің қамқоршысы болды. Үш мәрте Еңбек Қызыл Ту және "Парасат" орденімен, көптеген медальдермен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Sex Pistols** — 1975 жылы Лондон қаласында құрылған британдық рок топ. Топ Ұлыбританияда панк қозғалысын бастады және көптеген кейінгі панк, постпанк және альтернативті рок музыканттарды шабыттандырды, ал олардың киімдері мен шаш үлгілері алғашқы панк бейнесіне айтарлықтай әсер етті. Төменгі әлеуметтік топтардан шыққан Sex Pistols анархияға шақырды және корольдік отбасы мен Ұлыбританияның саяси жүйесіне толық құрметсіздік көрсетті, бұл олардың «Anarchy in the U.K.» және «God Save the Queen» әндерінде көрініс тапты. Телеарналар мен радиостанциялар Sex Pistols шығармаларын көрсетуден бас тартты, топтың жиі төбелеспен аяқталатын концерттеріне бірнеше рет тыйым салынды және жазба таралымдары тәркіленді. Музыканттар танымал музыканың жолын өзгерткен және жалпы рок индустриясы үшін ең маңызды дискілердің біріне айналған «Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols» деген бір ғана студиялық альбом шығарды. Олардың ең белсенді кезеңінің қысқа уақытқа (бар болғаны екі жылдан астам) қарамастан, Sex Pistols тарихтағы ең жанжалды және арандатушы музыкалық топтардың біріне айналды.
Бұл топ 1970 жылдардағы ең ықпалды топтардың бірі болып саналады. 2006 жылы Sex Pistols Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sex Pistols Banned  (ағыл.). *sexpistolsofficial.com*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 ақпан 2012. Тексерілді, 12 қаңтар 2012.
2. ↑  Sex Pistols Biography  (ағыл.). *rockhall.com*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 ақпан 2012. Тексерілді, 14 желтоқсан 2011.
**Бәсенов атындағы көше (Алматы)**

Көшеге қазақ халқының талантты ұлы, Алматы қаласының Бас сәулетшісі Төлеу Құлманұлы Бәсеновтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 13.10. 1976 № 378 шешімі) берілген. Бәсенов Төлеу Құлманұлы (1909-1976) Ақтөбе облысында Шалқар ауданында дүниеге келген. Ол - Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Сәулет-жосларлау басқармасының төрағасы қызметін атқарған. Ғ.Мүсірепов атындағы Балалар мен жасөспірімдер театры ғимараты, Абай атындағы Опера және балет театры жобаларының авторы. Даңқ мемориалы мен Аманкелді ескерткішінің сәулетшісі, Достық даңғылын қайта жетілдіру жобасының жетекшісі болған.

Көше Бостандық ауданында шығыстан батысқа қарай Жароков көшесінен басталып, 20-линия көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Гагарин, Розыбакиев, Тәжібаев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Трамвайная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Пептид байланысының түзілуі
Пептид молекуласының мысалы - окситоцин гормоны.
**Пептидтер** (гр. *πεπτος* — құнарлы) — амин қышқылдарының қалдықтарынан тұратын органикалық заттар. Амин қышқыл қалдықтарының санына қарай ди-, три-, тетра- пептидтерге, олигопептидтерге және полипептидтерге бөлінеді. Пептидтер молекулалары әдетте бір шетінде аминтобы, бір шетінде карбоксил тобы бар ұзын тізбек. Кейде олар тұйық түрде де кездеседі — циклопептидтер (кепшілік токсиндер„ гормондар, антибиотиктер). Пептидтер биологиялық қасиеттері бар заттардың көбісі жатады. Тірі торшада олар амин қышқылдарынан түзіледі немесе белоктардың ферментті ыдырауынан туады.

Адам ағзасында кездесетін табиғи пептидтер әртүрлі маңызды қызметтерді атқарады. Мысалы, глутатион тотығу-тотықсыздану реакцияларында протонды беруші және қабылдап алушы, окситоцин - сүт бөлінуіне, жатыр бұлшықеті жиырылуына, вазопрессин - бүйректегі реабсорцияға тікелей қатысады. Пептидер зат алмасуын реттеуде де (гипоталамус ризилинг-гормондары және басқалары), асқорытуда да (гастрин,холецистокинин), АҚ тонусын реттеуші (брадикинин), ауырсынуды басушы (опиоид пептидтер), жүйке жүйесі қызметін реттеуде де маңызды биохимиялық рөлді орындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
2. ↑  Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X
3. ↑  Биохимия:Учебник/ Под ред.Е.С.Северина.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД.2004.-784с. ISBN 5-9231-0390-7


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуБиохимиялық қосылыстардың топтары |
| --- |
|  |
| 

Пептидтер • Аминқышқылдар • Нуклеин қышқылдары • Көмірсулар • Ақуыздар • Липидтер • Майлы қышқылдар • Терпендер • Каротиноидтар • Коферменттер • Стероидтар • Флавоноидтар • Алкалоидтар • Гликозидтер • Иридоидтар
 |

 |
**Мәнуар Әсетқызы Абдуллина** (22.03.1922/24, Қостанай облысы Жангелді ауданы Торғай ауылы) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1995).

Өмірбаяны
---------

Алматы қаласындағы дене шынықтыру техникумының акробатика бөлімінде оқыды (1940 - 43). Алматы театр училищесінің актерлік бөлімін бітірген (1952). 1943 - 96 ж. Қазақ академикалық драма театрының актрисасы болды.

Рөлдері
-------

М. Абдуллина ұлттық және аударма драмалық шығармалар бойынша қойылған спектакльдерге қатысып, әр алуан драматургия және комедиялық рольдер ойнап, өткір мінезді актриса екенін танытты. Орындаған рольдердің арасынан Әнапия (Ә. Тәжібаев пен Г. Рошальдің "Жомарттың кілемінде"), Перизат (Ә. Әбішевтің "Достық пен махаббатында"), Айғаным (Қ. Аманжоловтың "Досымның үйленуінде"), Бөпежан (Т. Ахтановтың "Сәулесінде"), Мэри (Б.А. Лавреневтің "Америка дауысында"), Варвара (А.Н. Островскийдің "Найзағайында"), Бьянка (У. Шекспирдің "Асауға түсауында"), т.б. атап айтуға болады. Өзі қызмет еткен театр ұжымымен Мәскеу, Бішкек, Қазан және Нүкіс қалаларына гастрольдік сапармен барып, өнер көрсетті. 1952 жылдан бастап киноға да ("Жамбыл", "Дала қызы", т.б.) түскен. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1966).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Берік Сақбайұлы Арын** (1969 жылы 5 маусымда туған, Талдықорған облысы, Мұқыры ауылы) — қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат. I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші.

Өмірбаяны
---------

1994 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген. 2007 жылы Қазақ гуманитарлық-заң университетін бітірген. Араб тілі мен әдебиеті, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, заң ғылымдарының бакалавры.

1994-1996 жылдары - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінде референт, атташе.

1996-2001 жылдары - Қазақстан Республикасының Сауд Арабиясындағы Елшілігінде атташе, үшінші, екінші, бірінші хатшы.

2001-2002 жылдары - СІМ бөлім меңгерушісі.

2002-2006 жылдары - Қазақстан Республикасы Мысыр Араб Республикасындағы Елшілігінің кеңесшісі.

2006-2007 жылдары - Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының бас инспекторы.

2007 жылдың маусымынан - Парламентаралық байланыс және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің меңгерушісі.

2009-2011 жылдары - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты аппараты басшысының орынбасары.

2011 жылдың желтоқсанынан - Қазақстан Республикасының Мысырдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Африка Одағы жанындағы Тұрақты өкілі. 2012 жылғы мамырдан Марокко, 2015 жылғы сәуірден Алжир, Тунистегі Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарды.

2016 жылдың қазанынан ҚР дін істері және азаматтық қоғам вице-министрі.

2019 жылдан бастап - Қазақстанның Сауд Арабиясы Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстанның ИЫҰ жанындағы Тұрақты өкілі. 2019 жылдың қыркүйегінен бастап – Қазақстан Республикасының Бахрейн Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
**А́нджей Таде́уш Бонавенту́ра Костю́шко** немесе **Косцюшко (**поляк тілінде  *Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko*, беларус тілінде Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка, литва тілінде Tadas Kosciuška; 4 ақпан 1746, Меречевщина, Литва Ұлы князьдығы (қазір Ивацевич ауданы, Брестс облысы, Белоруссия) — 15 қазан 1817, Золотурн, Швейцария) — Речь Посполитая мен АҚШ-тың әскери және саяси қайраткері, АҚШ тәуелсіздігі үшін болған соғысқа қатысушы, 1794 жылы болған поляк көтерілісінің жетекшісі, Польшаның, АҚШ-тың, Литваның және Беларуссияның халық батыры, Францияның құрметті азаматы. 

Костюшко 1746 жылы ақпан айында Литваның Ұлы князьдығында (Речь Посполитаяның құрамына кіреді) қазіргі Беларуссияның жерінде туған, оның нақты қай күні туғаны белгісіз.  20 жасында ол  Варшавадағы кадет корпусын аяқтады. Барская конфедерациясының қатысуымен өткен азаматтық соғыстың басталғанына бір жыл болғанда, 1768 жылы  Костюшко оқуын жалғастыру мақсатында Францияғаға көшіп кетті.  Ол Речь Посполитаяға  1774 жылы тұңғыш рет оның жерін бөлгеннен соң 2 жылдан кейін келді және шонжар Сосновскийдің  қожалығына тәрбиеші қызметіне тұрды. Ол өзінің жұмыс берушісінің қызымен қашуға бел байлайды. Алайда бұл ой сәтсіз аяқталып, қайта Францияға оралады. 1776 жылы Костюшко Солтүстік Америкаға көшіп кетеді, ол сол жерде Континентальді армияның полковнигі атағын алып, АҚШ тәуелсіздігі үшін соғысты. Әскери инженер ретінде ол бекініс салды және оның құрылысына жетекшілік етті. Сонымен қатар Нью-Йорк қаласында орналасқан Вест-Пойнт жоғары федералды әскери оқу орнындағы қорғанды да Костюшко салды. 1783 жылы оның еңбегін ескеріп, Континентальді конгресс оны бригада генералы етіп тағайындады. 

Өз Отанына Костюшко 1784 жылы оралды. 1789 жылы генерал-майор болған Костюшко Речь Посполитая әскеріне қосылды. Речь Посполитая жері екінші рет бөлінгенде, 1794 жылы наурыз айында, ол көтеріліс ұйымдастырды және өзі оны басқарды. 1794 жылдың қазан айында  Мацеёвиц түбіндегі ұрыста ресей әскерлері бұларды ойсырата жеңді, ал Костюшконың өзі тұтқынға түсті.  1796 жылы,  ресей императоры ІIIЕкатеринаның өлімінен кейін, оның мұрагері ІІ Павелдің рахымшылдығымен Костюшко босатылды, бірақ АҚШ-қа қоныс аударылды.  Еуропаға оралғаннан кейін, өмірінің соңына дейін, 1817 жылға дейін,  Швейцарияда тұрды.

Балалық шағы
------------

Тадеуш Костюшко 1746 жылы ақпанда Меречевщина фольваркінде (Польшадағы помещик шаруашылығында) Коссово мекенінде (қазіргі Ивацев ауданы Брест облысы, Белоруссия; ол кезде Литовский Ұлы князьдығы,Речь Посполитая құрамында болған),. Оның нақты қай күні туғаны белгісіз; көп деректерге қарағанда 4 немесе 12 ақпан болуы мүмкін. Оның екі әпкесі Анна мен Екатерина және ағасы Юзеф болды.

Комментарии
-----------
**ДНҚ полимераза** – ДНҚ репликациясына қатысатын фермент. Бұл кластың ферменттері ДНҚ нуклеотидтерінің тізбегі бойымен дезоксирибонуклеотидтердің полимерленуін катализдейді, оны фермент «оқиды» және үлгі ретінде пайдаланады. Жаңа нуклеотидтің түрі ол оқылатын шаблонмен комплементарлылық принципімен анықталады. Жиналған молекула шаблон моноспиралын толықтырады және қос спиралдың екінші компонентімен бірдей.

Шаблон ретінде ДНҚ тізбектерінің бірін пайдаланатын ДНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза және РНҚ-дан ақпаратты оқуға қабілетті РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (кері транскриптазаның басқа атауы) бар (кері транскрипция).

ДНҚ полимераза голофермент болып саналады, өйткені ол қалыпты жұмыс істеуі үшін кофактор ретінде магний иондарының болуын талап етеді. Магний иондары болмаған жағдайда оны апофермент деп санауға болады.

ДНҚ полимераза нуклеотидтер тізбегінің созылуымен байланысу арқылы ДНҚ репликациясын бастайды. Шаблонмен байланысудың/диссоциацияланудың бір актісінде ДНҚ-полимераза ферменті қосқан нуклеотидтердің орташа саны процесс қабілеттілігі деп аталады.
**«Ақ Орда»** — Дүкенбай Досжанның қалам ұшынан шыққан романы, 2005 жылы жарияланды.

Автор прологта келесідей ой-түйін келтіреді:

> 
> Тарих тереңінен тартып сөйлесек қазақтың төлтума мемлекеттігінің, яғни, өз алдына жеке орда тігіп, өз билеушісі, өз ата заңы, өз ғаскері, өз теңгесі болғанына биыл тура 540 жыл толып отыр... Әрине таза қазақ хандығының Алтын Ордадан енші алған Ақ Ордасы сонау 1465 жылдан бері мемлекет ретінде үзілмей, дамылсыз өмір сүре алмады. Арада екі ғасырдай іргесі ыдырады. Баяғы үйсін, қарахан, оғыз, қимақ, дешті-қыпшақ мемлекеттік құрылымдары секілді тарих аренасына шыға салып, шеткі жаулармен жан алып, жан беріп жұлқысып жүріп, іргесі сөгілді, хандығы үзіліп қалды. Одан беріде терістігі ормандай орыстың, түстігі қоқанның боданына түсті. Әйтсе де бабалардың асыл рухы аяқ асты болған жоқ. Халық санасындағы таза қазақ мемлекеттігінің бастау бұлағында тұрған Ақ Орданың атын дүркін-дүркін еске алып, жүректің төріне шығарып, келешекте 550 жылдығын, я болмаса 600 жылдығын атап өтетін күнге де жетерміз!
> 
> 
> 

Аннотацияда кітаптың тақырыбы туралы былай жазылған:

> 
> ... бастан тайған тәуелсіздік қазаққа бес жарым ғасырдан кейін ғана, 1991 жылы бұйырды. Өз қолы өзіне жетіп, бүкілхалықтық референдум өткізіп, тұңғыш Президентін жүрекжарды ниетімен сайлап алды. Кітап Ақ Орданың екінші мәрте дүниеге, тарих аренасына қайта шығуы, қазақ мемлекеттігінің ірге бекітуі туралы. Бас кейіпкері — Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев. Екінші рет бұйырған тәуелсіздік оқиғаларын жеке тұлғаның төңірегіне үйіріп әкеп, ел тағдырын қозғайтын: инаугурация, шет елге мойындату, реформалар, ата заңды қабылдау, шекараны шегелеу, Байқоңыр келісімі, Сарыарқа төріне жаңа Астана салу, реформадағы қиындықтар, қысқасы, жазушы көзіндегі кезеңді оқиғалар шоғыры бас кейіпкердің ой ағыны арқылы өріледі.
> 
> 
> 

Роман төрт бөлімнен құралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дүкенбай Досжан.* Ақ Орда — Астана, «Елорда» баспасы, 2005 жыл. ISBN 9965-06-398-2


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуДүкенбай Досжан шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Ақ Орда • Алаң • Алыптың азабы • Дария • Жан құмары • Жібек жолы • Зауал • Мұхтар жолы • Таразы • Табалдырығыңа табын |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Әңгімелері • Повестері • Абай айнасы (ғұмырнамалық зерттеу) • Дала гладиаторлары • Екі дүние есігі |

 |
**Жамал Манкеева Айтқалиқызы** - филология ғылымдарының докторы (1997 ж.), профессор (2002 ж.). ҚР БҒМ ҒК А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, лексикология бөлімінің бас ғылыми қызметкері.

Ж.А.Манкеева 1950 жылы 26 сәуірде Орал облысы, Шыңғырлау ауданы, Шілік кеңшарында туған. 

1972 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін үздік дипломмен бітіріп, осы университеттің аспирантурасына (күндізгі бөліміне) қалдырылған. 1977 жылдан осы кезге дейін А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында қызмет істейді. 

2001 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті қазақ тілі теориясы мен әдістемесі кафедрасының профессоры ретінде қазақ тіл біліміндегі жаңа бағыттар бойынша дәріс оқиды. 

ҚР жоғары оқу орындарын бітіруші мамандарды даярлау ісіне мемлекеттік емтихан комиссиясының төрағасы ретінде атсалысады. Мемлекеттік тілді оқыту және игеруге байланысты Қазтест жобасына, басқа да оқулықтар мен сөздіктерге сарапшы ретінде қатысады. Қазіргі қазақ тіл білімін дамытып, жаңа деңгейде зерттеуге байланысты бірнеше ғылыми жобалардың орындаушысы және жетекшісі ретінде еңбек етеді.

1998 жылдан – А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты жанындағы 10.02.02 – қазақ тілі және 10.02.06 – түркі тілдері мамандықтары бойынша филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д. 53.38.01 диссертациялық кеңестің мүшесі, 2000 жылдан – диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы, 2001 жылдан – лингвистикалық басылым «Тілтаным» журналының жауапты редакторы.

«Реконструкция "мертвых" корней глагольных основ казахского языка» тақырыбында кандидаттық (1987 ж.), «Қазақ тіліндегі мәдени лексика» (1997 ж.) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Негізгі айналысатын проблемалары
--------------------------------

* түркітану;
* тарихи морфология;
* тарихи лексикология;
* этнолингвистика;
* лингвомәдениеттану;
* когнитивтік лингвистика;
* көркем мәтін лингвистикасы;
* лексикография.

Басты еңбектері
---------------

Реконструкция первичных корней глагольных основ казахского языка (1991 ж.), Мәдени лексиканың ұлттық сипаты (1997 ж.), Қазақ грамматикасы. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис (2002 ж. авторлардың бірі), Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың танымдық негіздері (2008 ж.), Қазақ тіліндегі байырғы түбірлерді жаңғырту (2010 ж.), Қазақ филологиясы: егіз негіз (ғылыми мақалалар жинағы – авт.бірл.) 2010 ж. Қазақ әдеби тілі сөздігі (2006 ж. Т.І; 2007 ж. Т.IV; 2008 ж. Т.ХІ, авторлардың бірі), 5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқулығы (2011 ж. авторлардың бірі). 
Ғалымның жетекшілігімен 22 кандидаттық, 1 докторлық диссертация қорғалды.

Дереккөздер
-----------
**Әлібеков Қанатжан (Қанат) Байзақұлы** (АҚШ-та **Кен Әлібек** немесе **Кеннет Әлібек** (ағылш. *Ken Alibek, Kenneth Alibek*) деген атпен танымал, 1950 жылы туған) — дәрігер, ғалым, иммунология және инфекциялық аурулар жөнінен маман. Әскери дәрігер, полковник, Биология Ғылымының Докторы және Биотехнология Ғылымының Докторы дәрежелеріне ие. Кеңес Әскері кезінде Биопрепараттың алғашқы Төрағасы қызметін атқарды. Ол 1992 жылы Америка Құрама Штаттарына кетіп, Америка азаматтығын алды және биоқорғаныс консультанты, зерттеуші және кәсіпкер болып қызмет атқарды. АҚШ үкіметінің биоқорғаныс стратегиясын дамытуда белсенділік танытты.

Қанатжан Әлібек
Кен Әлібек Каучукта дүниеге келіп, жастық шағын Алматы қаласында өткізеді. 1975 жылы Томск медициналық институтының әскери факультетін «инфекциялық аурулар және эпидемология» мамандығы бойынша бітірді. 1975 жылдан бастап, КСРО Министрлер Кеңесі уақытында биологиялық қару жасау және сынаумен айналысатын «Биопрепаратта» жұмыс істеді. 1988 жылдан бастап 1992 жылға дейінгі уақыт аралығында «Биопрепараттың» бірінші төрағасы болды. Биологиялық қорғаныс және биологиялық қару шығару бағдарламаларының ғылыми жетекшісі қызметін атқарды.

1990 жылы КСРО президенті М. Горбачёвке КСРО-дағы биологиялық қару шығару бағдарламасын тоқтату жөнінде ұсыныс хатын жолдады. Президенттің қолдауын алған соң, жою бағдарламасын басқарды. 1991 жылдың соңында АҚШ биологиялық нысандарын инспекциялайтын комиссия басқарушыларының бірі болды. Инспекция АҚШ-тың әскери биологиялық қару өңдеуді 70 жылдардың басында тоқтатқанын көрсетті. 1992 жылы Америка Құрама Штаттарына көшті. 1999 жылы «Biohazard» атты кітабы жарық көрді. 2000-2006 жылдар аралығында BBC-дың шешімі бойынша ең ұлы тарихи тұлғалар тізіміне енді. Америкадағы Джордж Мейсон Университетінің (George Mason University) профессоры, АҚШ Биологиялық Қауіпсіздігі Ұлттық Орталығының басқарушысы болды.

Әлемдегі биологиялық соғыс пен терроризм қаупін азайтқаны үшін АҚШ Конгресінің «Әлем жетістігіне ауқымды үлесі үшін» медалімен мараппаталды.

Қазіргі таңда Назарбаев Университетінің Президенті Шигео Катсудың Бас Кеңесшісі болып жұмыс атқарады.

Әдебиеттер
----------

* Л. А. Федоров. Советское биологическое оружие: Раздел 2.3. Биологи в штатском («БИОПРЕПАРАТ»)
* Форум военных химиков. Завод «Биопрепарат», Степногорск, Казахстан
* Век биологического терроризма
* Наиболее влиятельные в АҚШ выходцы из бывшего СССР
**Мұхаммед Жувейни** (толық есімі: Ала Әд–Дин Ата Мәлік ибн Бехе әд–Дин Мұхаммед Жуайни, 1226 жылы туып, 1283 жылы қайтыс болған) — парсы тарихшысы, әрі мемлекет қайраткер.

«Тарих-и жаһангушай» (Әлемді басып алушының тарихы) атты еңбегінде Оңтүстік Қазақстан, Жетісу, Сырдария өңірінің 12–13 ғасырлардағы тарихи сыртқы саяси жағдайы туралы жазған.

Өмірбаяны
---------

Хулагу хан Иранды билеген тұста, 1256 жылы Жувейни Хорасанды биледі. Хулагудің жорықтарына бірге қатысып, көп оқиғаны көзімен көреді. Хулагу хан Бағдатты жаулап алған соң, Жувейниді, сол қаланың билеушісі етіп тағайындайды. Жувейни бірнеше ірі еңбектер жазып қалдырды. Олардың арасынан «Тарихи жаһангуйшай» («Әлемді бағындырушының тарихы») атты 3 томдық еңбегін ерекше атауға болады. Онда Шыңғыс хан империясының түркі, моңғол тайпалары туралы мол деректер келтірілген. Жувейни бұл еңбекті жеті жылда жазып бітірген.
**Эми Дэвис Ирвинг** (ағылш. *Amy Davis Irving*; 10 қыркүйек, 1953, Пало-Альто, Калифорния, АҚШ) – америкалық актриса. «Перекрёсток Дэлэнси», «Ярость» және «Кэрри» фильмдерінің арқасында танымал атанған. «Йентл» фильміне түсіп, «Оскар», «Алтын таңқурай» сыйлықтарының номинанты атанған.

Жастық шағы
-----------

Эми Ирвинг Калифорния штатының Пало-Альто қаласында дүниеге келген. Әкесі Джюля Ирвинг театр және кино режиссері болса анасы Присцилла Пойнтер акриса болған. Эмидің Дэвид атты үлкен ағасы және Кэти деген апайы бар. Ағасы - жазүшы және режиссер, әпкесі - әнші. 60-70 жылдары Ирвинг Сан-Франциско қаласының «American Conservatory Theater» театрында өнерін көрсеткен. 17 жасында «And Chocolate on Her Chin» қойылымында сынға түсті. Манхэттендегі балалар мектебін бітірген.

Мансап
------

Эми сахнаға ең бірінші рет 2,5 жасында «принцесс Примроуз» қойылымында шығады. Қойылымның режиссері өзінің әкесі болатын. 12 жасында Уильям Уичерлидің «Провинциалка» комедиясына қатысады. 70 жылдары Лос-Анжелес қаласына қайтып, Эми Эрвинг голливудтың көлемді жобаларында өзін сынап көреді де, кішігірім рөлдерді иеленеді (көбінесе «Женщина-полицейский» және «Счастливые дни» сериалдары). Энтон Майрердің романы бойынша түсірілген «Однажды орёл…» ТВ-эпопеясында басты рөлді иеленеді.

Жеке өмірі
----------

1976-1979 жылдар аралығында америкалық режиссер Стивен Спилбергпен кездеседі. Кейін олар қайта қосылып, 1985 жылы үйленеді. Алайда, олар ұзаққа бармай, 1989 жылы жұптары ажырайды. 1996 жылы Эми Бруну Барретуге күйеуге шығады. Ирвингтің екі ұлы бар: Макс Самюэль (Спилбергтен) және Габриэль (Барретуден). Ирвинг пен Баррету 2005 жылы кездесуді тоқтатып, қазір жұлдыздың Кеннет Баузер атты режиссермен романы бар.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Эми Ирвинг
* Эми Ирвинг Мұрағатталған 7 ақпанның 2015 жылы.
**Қазақстан допты хоккей федерациясы** — Қазақстандағы допты хоккей спорты бойынша басқарушы орган. Астанада орналасқан, президенті — Оралбай Жақсымбетов, ал вице-президенті — Владимир Пашковский.

Қазақстанда Кеңес Одағына тиесілі болған көптеген онжылдықтар бойы допты хоккей ойналды. Алматыдағы «Динамо» клубы 1977 және 1990 жылдары КСРО чемпионы атанды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін 1993 жылы Қазақстан федерациясы құрылып, сол жылы Халықаралық допты хоккей федерациясының мүшесі болды. Қазақстандық допты хоккей федерациясы 2012 жылғы допты хоккейден әлем чемпионатын өткізіп, ұйымдастырғаны үшін жоғары баға алды.

2017 жылдың қыркүйегінде Қазақстан допты хоккей федерациясы еліміздегі жалғыз «Ақжайық» кәсіби клубын сатып алды.

Допты хоккейден Қазақстан құрамасы 1995 жылдан бастап әлем чемпионаттарында өнер көрсетіп, 2015 жылғы жағдай бойынша алты рет қола медаль жеңіп алды.

Федерация команданы қысқы Универсиада-2019 ерлер турниріне жібереді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми басты бет
* 2017-18 маусымдағы Президент Жақзымбетовпен сұхбат
* 2018-19 маусымынан Президент Жақзымбетовпен сұхбат

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑