**Тереңкөл ауданы** — Павлодар облысы құрамындағы аудан. Әкімшілік орталығы – Тереңкөл ауылы.

Тарихы
------

1928 жылы 17 қаңтарда Фёдоров ауданы құрылды, ол сол жылы 23 маусымда Максим Горький ауданы болып өзгертілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1963 жылғы 2 қаңтардағы Жарлығымен Максим Горький ауданының аумағында Қашыр ауданы құрылды. ҚР Президентінің 2018 жылғы 4 тамыздағы Жарлығымен аудан атауы Тереңкөл болып өзгертілді.

Физикалық-географиялық сипаттамасы
----------------------------------

### Географиялық жағдайы

Солтүстік-батысында — Железин ауданымен, солтүстік-шығысында – Ресейдің Новосибирск облысының Қарасуық ауданымен, шығысында – Успен ауданымен, оңтүстігінде – Павлодар ауданымен шектеседі. Батысында ауданның табиғи шекарасы Ертіс өзені болып табылады. Өзен арқылы Ақтоғай, Ертіс аудандарымен шектеседі.
Аудан аумағы бойынша Павлодар—Омбы, Қашыр—Купино автомобиль жолдары өтеді.

### Климаты

Климаты қатал континентальды. Қаңтардың орташа температурасы − 18º-19ºС-қа, шілденікі — +20º+21ºС-қа тең. Атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері 250—300 мм құрайды.

### Жер бедері мен гидрография

Аудан аумағы Барабинск ойпатының жапсарында және Құлынды жазығында орналасқан. Жер бедері жазық. Топырағы қызғылт, сортаң. Аудан аумағы бойынша 50 км ұзындықта Ертіс өзені ағып өтеді, көптеген ұсақ көлдер бар.

Пайдалы қазбалардың ішінде глауберлік және ас тұзының, кірпіш, жабынғы жасауға қажет балшықтың кен орындары бар. Балшық қоры мөлшерленбеген.

### Флора және фауна

Бетеге, жусан, тал, көктерек өседі. 
Қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, үйрек, қаз, аққу мекендейді. Тұзды көлдерде табан, алабұға, шабақ, шортан кездеседі.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  24385 | ▲43025 | ▲50121 | ▼44535 | ▼41979 | ▼31666 | ▼22208 | ▼20234 |

### Этникалық құрамы

Ұлттық құрам (2012 жылдың 1 қаңтарына) 

* орыстар — 9 190 адам (43,16%)
* қазақтар — 8 388 адам (39,39 %)
* украиндар — 1 274 адам (5,98 %)
* немістер — 1 698 адам (7,97 %)
* татарлар — 141 адам (0,66 %)
* беларустар — 210 адам (0,98 %)
* басқалары — 390 адам (1,83 %)
* Барлығы — 21 291 адам (100,00 %)

### Санның серпінділігі

1999 жылы халық саны — 31,7 мың адамды, 2012 жылы — 21,291 мың адамды құрады. 1999 жылы халықтың орташа тығыздығы — 4,66 адам/км², ал 2012 жылы — 3,13 адам/км² болды.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

30 елді мекен 12 ауылдық округке біріктірілген: 

Халқының саны (2009, 2021)| Ауылдық округтері | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Алтай ауылдық округі | 1144 | ▼897 | 78,4 | 566 | ▼466 | 82,3 | 578 | ▼431 | 74,6 |
| Әулиеағаш ауылдық округі | 949 | ▼662 | 69,8 | 467 | ▼347 | 74,3 | 482 | ▼315 | 65,4 |
| Байқоныс ауылдық округі | 1435 | ▼1352 | 94,2 | 712 | ▼688 | 96,6 | 723 | ▼664 | 91,8 |
| Береговой ауылдық округі | 1646 | ▼1494 | 90,8 | 821 | ▼759 | 92,4 | 825 | ▼735 | 89,1 |
| Жаңабет ауылдық округі | 1158 | ▼1015 | 87,7 | 559 | ▼521 | 93,2 | 599 | ▼494 | 82,5 |
| Жаңақұрылыс ауылдық округі | 1126 | ▼681 | 60,5 | 580 | ▼378 | 65,2 | 546 | ▼303 | 55,5 |
| Иванов ауылдық округі | 832 | ▼646 | 77,6 | 414 | ▼328 | 79,2 | 418 | ▼318 | 76,1 |
| Калинов ауылдық округі | 837 | ▼662 | 79,1 | 419 | ▼344 | 82,1 | 418 | ▼318 | 76,1 |
| Октябрь ауылдық округі | 1262 | ▼772 | 61,2 | 628 | ▼397 | 63,2 | 634 | ▼375 | 59,1 |
| Песчан ауылдық округі | 3080 | ▼2654 | 86,2 | 1490 | ▼1321 | 88,7 | 1590 | ▼1333 | 83,8 |
| Тереңкөл ауылдық округі | 7710 | ▲8507 | 110,3 | 3667 | ▲4144 | 113 | 4043 | ▲4363 | 107,9 |
| Томарлы ауылдық округі | 1029 | ▼892 | 86,7 | 487 | ▼434 | 89,1 | 542 | ▼458 | 84,5 |
| **ЖАЛПЫ САНЫ** | 22208 | ▼20234 | 91,1 | 10810 | ▼10127 | 93,7 | 11398 | ▼10107 | 88,7 |

Экономика
---------

### Өнеркәсібі

Жөндеу-механикалық, май және нан зауыттары, құрылыс материалдары мен конструкуциялар комбинаты, тұрмыстық қамтамасыз ету, ағашты қайта өндеу комбинаттары, құрылыс және автокөліктік кәсіпорындары, типография бар.

### Ауылшаруашылық

Ауданның ауылшаруашылық мамандандырылуы: сүт және ет-сүтті мал шаруашылығы, бидай шаруашылығы. Бидай, тары, қаратұмық, күнбағыс өсіріледі, ұсақ тері шикізаты өндіріледі. 
Ауданда 15 ауылшаруашылық және 145 шаруа қожалықтары, 7863 жеке қоныстар; 41 қайта өндеу объектілері: 12 шағын-диірмендер, 1 сүтті қайта өндеу бойынша цех, 10 күнбағыс өндіру бойынша цехтар бар.

Әлеуметтік сала
---------------

### Білім беру мен ғылым

2012 оқу жылында 31 жалпы білім беру мектептері, 3 мектепалды мекемелері мен 2 кәсіби мектептер қызмет етеді.

### Денсаулық сақтау

Ауданда Қашыр орталық аудандық аурухана қызмет етеді, бас дәрігер Әмірқан Тұрғылдинов.

### Мәдениет

1934 жылдан бастап аудандық «Заря» газеті шығарылады. Ауданда жылжымайтын мәдениет және тарихи ескерткіштері бар: 
Кеңес Одағының батыры А.Н. Елгиннің мүсіні, 1964 ж, Қашыр ауылы

* XIX ғ. аяғындағы А.Н. Елгиннің үйі, Қашыр ауылы
* Еңбек мәртебесі ескерткіші, ДТ-54 тракторы , 1979 жылғы ГАЗ-АА автомашинасы, Березовка ауылы

Әйгілі адамдар
--------------

Кеңес Одағының батырлары: А.Н. Ёлгин, М.М. Катаев, В.В. Степаненко, Қ.М. Сұрағанов ; 
Социалистік Еңбек Ерлері: Ж. Әбілқайыров, Н. Әлжанов, В.С. Выдрин, З.А. Жуков, Д.С. Козолуп, Т.И. Рахманин, П.С. Рябова, Н.М. Соколов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)
3. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
4. ↑  ҚР халық санақтары
5. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуПавлодар облысы |
| --- |
|  |
| Орталығы: **Павлодар**  |
|  |
| Аудандары | 
Аққулы • Ақтоғай • Баянауыл • Ертіс • Железин • Май • Павлодар • Тереңкөл • Успен • Шарбақты | Павлодар облысы байрағы |
|  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | 
Aқсу • Екібастұз • Павлодар |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Павлодар облысы Тереңкөл ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Аққайың •
 Алтай •
 Әулиеағаш •
 Байқоныс •
 Береговое •
 Воронцовка •
 Жаңабет •
 Жаңақұрылыс •
 Жасқайрат •
 Зелёная Роща •
 Ивановка •
 Калиновка •
 Қарасуық •
 Қоржынкөл •
 Қызылдәу •
 Қызылтаң •
 Луговое •
 Новоспасовка •
 Октябрьское •
 Осьмерыжск •
 Первомайское •
 Песчаное •
 Покровка •
 Тегістік •
 **Тереңкөл** •
 Томарлы •
 Тілеубай •
 Фрументьевка •
 Ынталы •
 Юбилейное 
 |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Павлодар облысы Тереңкөл ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Алтай •
 Әулиеағаш •
 Байқоныс •
 Береговой •
 Жаңабет •
 Жаңақұрылыс •
 Иванов •
 Калинов •
 Октябрь •
 Песчан •
 Тереңкөл •
 Томарлы 
 |

 |