recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жароков атындағы көше**. Көшеге қазақтың ақиық ақыны, үлкен талант несі Тайыр Жароковтың есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 14.04. 1966 №134 шешімі) берілген. Жароков Тайыр (1908-1965) Орал облысы Жәнібек ауданы (қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Орда ауылында дүниеге келген. «Қазақ
әдебиеті» газеті редакторының орынбасары, Жамбылдың әдеби хатшысы болды. Ақынның
неғұрлым танымал туындылары қатарында «Мұнайстан», «Мұз тұтқыны», «Тасқын», «Балабас»
т.б. шығармаларын атауға болады. Ол орыс классиктерінің бірқатар туындыларын: «Цыгандарды», «Кавказ тұтқынын», «Ағайынды қарақшыларды», «Граф Нулинді», Руставелидің «Жолбарыс
Терісін жайылған батыр» поэмасын қазақ тіліне аударған.

Көше Төле би көшесінөн басталып әл Фараби даңғылына дейін созылып жатыр. Көше Бостандық
және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Жароков көшесі көгалдандырылып, абаттандырылған.
Бұрынғы атауы - 9-линия көшесі. Кешенін ұзындығы - 3900 метр.

Көше бойында «Құрылыс Академиясының» құрылыс-монтаждау басқармасы және канал басқармасы, т.б. әкімшілік мекемелер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ақшығанақ** – шағын тұщы көл. Көксарай ауылдық округі аумағында. Сырдария өзенінің сол жағалық аңғарында.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы Жанкел аулының оңтүстік-шығысына қарай 9 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Көктем кезінде Сырдария өзенінің суы көтерілгенде ұзындығы 3 км-ге, ені 800 м-ге жетеді. Жаз айларында су деңгейі төмендеп, ұзындығы 1 км, ені 300-400 метрге дейін кішірейеді. Ең терең жері 10 м-ге жуық. Ақшығанақ суы шаруашылыққа пайдаланылады. Жағалауы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Ақпарат-коммуникация технологиясын (АКТ) білім беруді бағалауда қолдану туралы тұжырымдамалық карта
**Ақпарат-коммуникация технологияы** (**АКТ**, ағылш. *information and communications technology*, ICT) — бірыңғай байланыстың рөліне негізделген ақпарат технологиясының (АТ) кеңейтілген термині; ол телекоммуникация (телефон желісі, сымсыз сигналдар) мен компьютердің интеграциясы, әрі қолданушыларға ақпараттық қолжетімділік, сақтау, тасымалдау және тізгіндеу мүмкіндігін беретін қажетті корпоративтік бағдарламалар, аралық бағдарламалар, сақтау және аудиовизуалды жүйелер.

Ақпарат технологиясы
--------------------

Ақпараттық технологиялар ақпараттық нарықта алға қойған мақсаттарға қол жеткізу үшін саяси субъектілер қолданатын әртүрлі әдіс-тәсілдер мен техникалар. Ақпарат ағындарын анықтайтын, коммуникаторлар мен рецепиенттер әрекеттерінің мақсаттары мен тәсілдерін, қарым-қатынас стилін, басқа да ақпараттық іс- әрекеттер параметрлерін айқындайтын жүйелер ретінде мыналарды атауға болады: шешім қабылдау, сайлау кампанияларын жүргізу, халықаралық және ішкі саяси дағдарыстарды реттеу және т.б.

Ақпараттық технологиялардың мазмұны, көп жағдайда, оның ақпарат нарығындағы әрекетінің стратегиясы мен тактикасына байланысты. Ең негізгілері ретінде мемлекеттің ақпараттық әрекеттеріне және оның органдарының, басқару бөлімдерінің жұмысына сапалық шектеу қоятын төмендегідей ұстанымдарды атауға болады: 

* мемлекеттің алға қойған мақсаттарына халықтың жаппай бұқаралық қолдау көрсетуі және оларды жүзеге асыруда жұртшылықты жұмылдыру ("талаптандыру", "сезімді ояту" стратегиясы);
* оны орындауға аса күш жұмылдырмай-ақ, қандай да бір мәселенің шешімін қабылдауда ұстанған өз ұстанымы жайынан қоғамды хабардар ету ("қоғаммен байланысты үзбеу" стратегиясы);
* бағыныңқы төменгі құрылымдарға және басқару органдарына қызметтік тұрғыдағы шешімдерді жүзеге асыру үшін арнайы нұсқауларды тарату ("қызметтік" стратегия);
* қабылданған және жүзеге асырылып жатқан шешімдерді бақылау ("бақылау" стратегиясы);
* қандай да бір әлеуметтік мәселелерді талқылауда мемлекеттік, саяси және қоғамдық ұйымдар мен бірлестіктер белсенділігін үйлестіру ("күштер тепе-теңдігі" стратегиясы);
* саяси тәртіп және басқару түрінің жағымды бейнесін қалыптастыру, соған сәйкес оппозицияның сыны ("имидж қалыптастыру" стратегиясы);
* қоғамдық пікірді тәртіпке қолайсыз әлеуметтік мәселелерді талқылауға барғызбай, көңілін аулау ("назарын басқаға аудару" стратегиясы).

Ӏс жүзінде мемлекет қызметіне ақпараттық стратегиялар және олармен байланысты техникалық міндеттер кедергі туғызуы да мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Murray, James* Cloud network architecture and ICT - Modern Network Architecture.  TechTarget =ITKnowledgeExchange (18 желтоқсан 2011). Тексерілді, 18 тамыз 2013.
2. ↑  "Information and Communication Technology from". *FOLDOC*. 2008-09-19.. Retrieved 2010-09-29.
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
Координаттар: 46°14′03″ с. е. 6°03′10″ ш. б.﻿ / ﻿46.23417° с. е. 6.05278° ш. б.﻿ / 46.23417; 6.05278 (G) (O) (Я)

**Еуропалық Ядролық Зерттеулер мекемесі** (фр. ; ағылш. *European Organization for Nuclear Research*), басқа атаулары **CERN** немесе **Cern** (/**[unsupported input]**ˈsɜrn/; French pronunciation: [sɛʁn]; see *History*)

### Халықаралық қатынастар

A world map highlighting the nature of relations of nations with CERN.     CERN member states: 20 c.
     Accession in progress: 4 c.
     Declared intent to join: 2 c.
     Observers: 4 c. + EU, Turkey
     Cooperation agreement: 35 c. + Slovenia, Cyprus

     Scientific contacts: 19 c.

Сілттемелер
-----------

1. ↑

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Ресми вебсайты Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2011 жылы.
* көпщілік веб сайт
* *CERN at 50*
* CERN Courier – International journal of high-energy physics
**Лев Наумович Свердлин** (16. 11. 1901, Астрахан, - 29. 8. 1969, Москва) – кеңес актері, педагог, КСРО халық артисі (1954).

Мәскеудегі А. В Луначарскй атындағы театр техникумында (В.Э. Мейерхольдтың курсы бойынша), одан кейін Мейерхольдтың Мемлекеттік Театр шеберханасында оқыды. 1926 жылдан Мейрхольд атындағы театр актері. 1938-41 ж. Вахтангов атындағы театрда, 1943 жылдан өмірінің соңынна дейін Мәйскеудің Маяковский атындағы театрында қызмет етті. 

Негізгі рольдері: Счастливцев, Тихон (А. Острицкийдің «Орманы» мен «Найзағайында») Верейский, Хлебников, (А.Штейннің «Намыс соты» мен «Жеке ісінде»), Степанов (Алешиннің «Директорында»), Илья Журбин (Кочетов пен Қараның «Журбиндер семьясында»), Аздақ (Брехттің «Кавказ борлы айналымында»), Полоний (Шекспирдің «Гамлетінде»), т.б 1924 жылдан киноға түсіп, педагогикалық қызметпен шұғылданды. 

КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1947, 1949, 1951). Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
21**Ақпарат көзі** – адам, ұжым және деректер. .
Деректерді жинау кезінде журналист ақпараттарды түрлі көздерден алады. Кейіпкер журналиске өзі немесе жолдастары жайында мәлімет беруге міндетті емес. Олардың экран алдында ашылулары үшін оған себеп, дәлел, сылтау керек. Егер олар жауап беруден бас тартқан жағдайда, қысым жасаудың қажеттігі жоқ. Мүмкін, сіз таңдаған кейіпкер туралы көпшілік пікірі басқаша болуы немесе сіз істейтін редакция жайындағы көзқарастың тым теріс бағытта да болуы мүмкін екенін ескеріңіз. Ақпарат алудың ұжымдық түріне формалды және формалды емес қатынас, жиналыс, мәжіліс, конференция, дөңгелек үстел, баспасөз конференциясы т.б. жатады. Мұның бағалылығы: онда шыншыл көзқарастардың үстемдік алып, журналистің проблема, оқиға туралы дәл, айқын ой түйіндеуіне жол ашатындығы. Ал айда, кей сәттерде шындықтан алып жататын деректердің де хабарланатынын ескеру керек. Журналист көпшілігінде деректерге жүгінеді. Деректермен танысуға автордың рұқсатымен кірісу қажет. Автордың рұқсаты бар екенін ескеру де қажеттілік және онда дәлдіктің кейде сәйкессіздіктің болатынын да аудиторияға қоса хабарлау шарттылық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Лев Иванович Борисов** – совет және орыс актері. Ресейдің халық әртісі.

Биографиясы
-----------

Лев Иванович Борисов 1933 жылы 8 желтоқсанда Иваново облысы Плес қаласында дүниеге келеді. Актер Олег Борисовтың кішкентай інісі. 1956 жылы Б.В. Щукин атындағы театр училищесін тәмамдап шығады. 

1960 жылға дейін театр студиясында жұмыс істейді. 1960-1974 жылдар аралығында Спартаковский драма театрында, 1974-1981 жылдары А.Н. Островский облыстық театрында, 1981-1987 жылдары К.С. Станиславский атындағы Мәскеу драма театрында актер болады. 
1987 жылдан бастап М.Н. Ермолова атындағы Мәскеу театр орталығында актерлік қызмет атқарады. 
1982 жылы *«Мосфильм»* киностудиясында жас кинематографистер кинофестивалінде *«Похождения графа Невзорова»* фильміндегі ең үздік ер рөлін сомдағаны үшін марапатталады. 1990 жылы *«Созвездие»* кинофестивалінде ең үздік ер рөлі үшін сыйлықтың иегері болады. 2001 жылы Ресейдің халық әртісі атағын алады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**CNN** (Кейбль-Ньюс-Нетуорк, яғни, Жаңалықтардың Кабельді Торабы) — жаңалықтар желісі. 1980 жылы негізін қалаған - Тед Тернер. Оның CNN-ды құруына төрт жыл уақыты, 100 миллион доллар ақшасы кеткен. Time Warner құрамына кіреді.

Бүгінде CNN әлемнің 200-ден астам елінде 40 тілде сөйлеп, 160 миллионнан астам үйге еніп тұр. Оны қазір 1,5 миллиард адам көреді. Негізінде, 6 миллиардтық адамзат түгел көре алады. Әлгі 1,5 мил­лиард адам – кабельді телевизия жүйесіне қосылғандар. CNN айналасы 30 жылдың ішінде біздің мына әлем туралы түсінігімізді өзгертті. Ғарыш серіктері арқылы Тернер жұмыр Жерді қаусыра қауыштыратын ғажайып құралға ие болды. "CNN планетаны Жаһандық ауылға айнал­дырды. Ал біздің бәрімізді көршілерге айнал­дырды" – "Деньги" журналында сонау 1996 жылы (№29) жарияланған мақаласында Ангелина Сирина осылай деп әдемі айтқан. Американ супермар­кет­тері тәулігіне жиырма төрт сағат бойы, аптасына жеті күн бойы жұмыс істейді. CNN де солай. Бұл тұрғыдан қарағанда, тіпті, CNN бүкіл планетаны бір супермаркетке айналдырды десе де болатындай. Иә, қазір бүкіл адамзат CNN-нің арқасында бір тауарды бір мезетте ала алады. Жаһандануды жеделдетіп жіберген жайдың бірі CNN болар, тегі.

Тернер таңдаған пішіннің сәтті шыққаны сондай, CNN көп ұзамай-ақ Американың аясынан асып, бүкіл әлемді қамтып кетті. Енді жер шарында CNN жедел көрсетпейтін бірде-бір елеулі оқиға қалмауға айналды. Ең кереметі, CNN тілшілері портативті жер серігі коммуникациялық жүйелерінің көмегімен сол оқиғалардың тура ортасынан тікелей репортаждар беруді бастады. Қазір мұнымен ешкімді таңдандыра алмайсыз, ал өткен ғасырдың 80-ші жылдарының басында бұл телевизия мүмкіндігі туралы түсінікті төңкеріп түсірген жаңалық еді.
**Лев Анатольевич Владимирский** (27 қыркүйек 1903 жыл, Атырау - 7 қыркүйек 1973 жыл, Мәскеу) — Қазақстаннан шыққан алғашқы флот адмиралы.

Өмірбаян
--------

1903 жылы Гурьев қаласында мектеп мұғалімі және акушер отбасында дүниеге келген. 1921 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің әскери факультетіне оқуға түседі. 1922 жылдың шілдесінде Петроградтағы М.Фрунзе атындағы Жоғары әскери-теңіз училищесіне ауысты. Осы оқу орнын 1925 жылы аяқтағаннан соң, соғыс-теңіз флоты командалық құрамының арнайы курсында 2 жыл бойы білім жетілдірген. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін әскери-теңіз флотында тәжірибе жинақтай алған.

Соғыс басталған сәтте Қара теңіз флотын басқарып, Севастополь, Одесса қалаларын азат етуге кеңес теңізшілерін жұмылдыруда ерекше батылдық пен батырлық танытады. 1941 жылғы қыркүйекте Георгиевка мүйісіне десант түсіруге басшылық еткен. Ал 1944 жылы Выборг операциясына қатысқан. Соғыс жылдарында Қара теңіз және Балтық теңізі флоттарына қолбасшылық жасаған. 

1947 жылдан КСРО Қарулы Күштерінің әскери-теңіз флоты жөніндегі басшылық лауазымдарды атқарса, 1952 жылдан ғылыми-педагогикалық жұмыстармен айналысыпты. Бірнеше рет мұхит зерттеу экспедицияларына жетекшілік еткен. Тек 67 жасында ғана отставкаға шығып, 1973 жылы өмірден өтіпті.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

Әскери теңіз операцияларына, жалпы кеңес дәуіріндегі әскери-теңіз флотындағы 49 жылдық жұмыс өтілінде көрсеткен ерлігі, ерен еңбегі үшін екі мәрте Ленин, үш рет жауынгерлік Қызыл Ту, ІІ-дәрежелі Суворов, ІІ-дәрежелі Ушаков ордендерімен наградталғаны куә болатындай.

Қазір Атырау қаласында адмирал атымен бір көше аталады. Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайындағы "1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы" залында флот адмиралы Лев Владимирскийдің әскери киімі мен куәлігі ғана жәдігер ретінде сақталып тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алғашқы Адмирал
**Ми́нас-Жера́йс** (порт. *Minas Gerais*) — Бразилияның шығысында орналасқан штат. 

Шектесіп отырған штаттар: солтүстігінде Баия, шығысында Эспириту-Санту мен Рио-де-Жанейро, оңтүстігінде Сан-Паулу , батысында Мату-Гросу-ду-Сул мен Гояс; солтүстік – шығыстағы Федералдық бөліммен шағын шекараны құрайды. Әкімшілік орталығы — Белу-Оризонти қаласы.

Минас-Жерайс — Бразилия тұрғындары жағынан екінші орында және алып жатқан аумағы жағынан төртінші орында тұрған штат.
Штаттың атын португал тілінен аударғанда «Басты кен» деген мағынаны береді.

Минас-Жерайс штаты

География
---------

Штат шығысында, Бразилиялық қыраттың ең биік шыңында орналасқан және Атлант мұхитына шықпайды. Штаттың аумағының 90% шығыстың 300 м көп бөлігін, осының ішінен шамамен 25% шығыста 600 – 1500 м жатыр, осының арқасында Минас-Жерайс Бразилиядағы ең биік штат болып саналады.
Штаттың шығыс жақ бөлігін Атланттық ормандар алып жатыр, солтүcтік аумағында каатингилармен кездеседі және ол құрғақ климатпен сипатталады. Штаттың қалған бөліктері серрадоға тиесілі – қалың, бәлекей бұташылар.

Тарихы
------

XVIII ғасырда Минас-Жерайстың аумағына назар аударыла бастады, осы жерде алтын, бағалы тастар мен алмаздар орналасқан болатын.
Минас-Жерайстың бірінші астанасы Мариана қаласы болды; содан кейін астана Вила-Рика (Ору-Прету) қаласына көшірілді және уақыт өте келе Оңтүстік Американың улкен қалаларының бірі атанды. XIX ғасырдың аяғында қосымша шикізат аяқталып, қала өз атауын жоғалтты.
Жаңа астана - Белу-Оризонти XX ғасырда тез көтерілді
1789 жылы Минас-Жерайста Бразилияның бостандығы үшін күрескен инконфиденттердің қастандықтары ашылды.

Туы
---

Минас-Жерайс штатының туын бразилиялықтардың өзі ойлап тапқан және ең ежелгі тулардың бірі: бұл ту бразилияның тәуелсіздігі үшін күрескендердін ұлттық туы болған, бірақ 1963 жылы тек штаттың туы болып қалды.
Туда жазылған фраза, «Libertas quæ sera tamen», латын тілінен аударғанда «Бостандық, тез болмаса да мейлі» деген мағынаны білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Минас-Жерайс «Вокруг света» энциклопедиясы
2. ↑  Минас-Жерайс — мақала. Географиялық энциклопедиядан алынған
3. ↑  Штат Минас-Жерайс. Минас-Жерайс — мақала. Большой советской энциклопедиясы
Чихуахуа және неміс догы
**Қолдан сұрыптау** – өсімдіктер мен жануарлардың жаңа сорттары мен тұқымдарын шығару.

Қолдан сұрыптау нәтижесінде үй жануарларының қазіргі тұқымдары, және мәдени өсімдіктердің жаңа сорттары алынады. Қолдан сұрыптау теориясының негізін салған Ч.Дарвин (1859). Қолдан сұрыптау табиғи популяцияның оқшаулығына және адамға қажетті белгілері бар организмдерді жеке шағылыстыруға немесе будандастыруға негізделген. Ағылшынның мамандары, мысық, сиырға жүргізілген сұрыптаудың нәтижесінде етті, сүтті және сүтінің майлылығы жоғары, т.б. тұқымдарды шығарды. Қолдан сұрыптау екі негізгі формада жүргізіледі: жаппай және жекелей.

Жаппай Қолдан сұрыптау кезінде фенотипі бойынша тұқымдық немесе сорттық стандартқа сай келмейтін дарабастар жарамсыз болып қалады. Жекелей Қолдан сұрыптауда дарабастың тұқымдық және сорттық сапалы белгілері ескеріледі. Көптеген мутациялардың рецессивтілігіне орай және жаңа белгіні ертерек енгізу үшін де Қолдан сұрыптауда инбридинг әдісі қолданылады. Ұзақ уақытқа созылған бұл әдіс организмнің ұрпақ беру қабілеті мен геномның өзгерісін төмендетеді, оның нәтижесі гомозиготалы генотиптердің көбеюіне әкеледі. Бұл жағдайда мамандар бірнеше ұрпақтың инбридингінен кейін аутбридинг (туыстық емес шағылыстыру) әдісін жүргізеді. Мұнда әр түрлі гендер араласуы нәтижесінде организмнің гетерозиготалылығы артады. Бұл әдіс генетикалық әр түрлі популяциялар дараларын шағылыстыруға негізделген.

Пайдаланған әдебиетттер
-----------------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЭволюция |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Абиогенез (Өмірдің пайда болуы) • Адаптация • Микроэволюция • Макроэволюция • Конвергенция • Дивергенция • Байқалған ең ежелгі тіршілік формалары • Панспермия • Гомология • Түр түзілу |
|  |
| Популяциялық генетика | 
Биологиялық әралуандылық • Гендік ағын • Мутация • Оқшаулану • Қырылу • Сұрыптау • Табиғи сұрыптау / Қолдан сұрыптау • Тұқым қуалайтын өзгергіштік / Модификациялық өзгергіштік |
|  |
| Түр түзілу жолдары | 
Аллопатриялық түр түзілу • Анагенез • Гибридтік түр түзілу • Катагенез • Кладогенез • Парапатриялық түр түзілу • Перипатриялық түр түзілу • Симпатриялық түр түзілу • Филогенетикалық түр түзілу |
|  |
| Тарихи ілімдер | 
Дарвинизм • Ламаркизм • Пангенезис • Ортогенез • Номогенез • Сальтационизм • Катастрофизм • Мутациялық теория |
|  |
| Жеке жағдайлар | 
Адам • Жылқы • Иттер • Киттер • Құстар • Өсімдіктер • Саңырауқұлақтар • *т.б.* |
|  |
| Қосымша | 
Биогеография • Жерде тіршіліктің дамуы • Жүйеленім • Полиморфизм • Химиялық эволюция |

 |
Толық қолмен-көтерілудің анимациясы (екі қолды кеңірек орналастыру әдетте көтерілуде қол бұлшықеттеріне қарағанда кеуде бұлшықеттерін көбірек қолдануға көмектеседі)
Қолмен-көтерілудің көріністері
Қолмен-көтерілу техникасы
**Қолмен-көтерілу** (ағылш. *push-up*, немесе ағылш. *press-up*, орыс. *Отжимания*) — бұл еңбектеген күйде екі қолдың көмегімен жасалатын қарапайым калистеникалық шынығу әдісі. Денені қос қолдың көмегімен, немесе бір қолдың көмегімен көтеру және түсіру арқылы жасалған қолмен-көтерілу машығы арқылы кеуде бұлшықеттері, иық трицепс бұлшықеті және алдыңғы дельта бұлшықеті шынықтырылады, бұл сондай-ақ дельталардың қалған бөліктеріне, serratus anterior, coracobrachialis қатарлыларға қосымша қуат береді. Қолмен-көтерілу - бұл күнделік азаматтық спорттық жаттығуларда, немесе дене тәрбиеде, сондай-ақ әскери дене тәрбиеде кең қолданылатын негізгі жаттығу түрі. Ол сондай-ақ әскери істерде, мектеп спортында және жекпе-жек өнерінің кей түрлерінде жаппай қолданылатын жаза түрі есептеледі.

Этимологиясы
------------

Американдық ағылшыншадағы push-up термині алғаш рет 1905-1910 жылдарда қолданылған екен, ал британдық press-up сөзі алғаш 1945-1950 жылдардан бастап қолданылған.

Қазақшада әдетте "бел әрекеті", кейде "жерден көтерілу", немесе "тіреп көтерілу" секілді сөздер орысша отжимание сөзімен қатар қолданылып келеді. Дегенмен бұл сөздің атауы қазақшада әлі де толық орнығып, жаппай қолданатын деңгейге өте қойған жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Random House Unabridged Dictionary, Random House* push-up.  Dictionary.com (2015).
2. ↑  *Oxford Dictionaries, Oxford University Press* press-up.  Oxforddictionaries.com (2006).
3. ↑  *Random House Unabridged Dictionary, Random House* press-up.  Dictionary.com (2015).
4. ↑  Жерден көтерілудің 48 әдісі /
Когнитивті лингвистика – тіл білімінің жаңа бағыттарының бірі антропоцентристік парадигманың қатарына жататын тоғыспалы ғылым саласы. Когнитивтік лингвистика тілдің танымдық табиғи болмысын зерттейтін ғылым.

Қазіргі тіл ғылымында когнитивті лингвистика қатты дамып, оның салалары категориялау теориясы, тілдік тұлға, концептуалды метафора, когнитивті–дискурсивті теория, когнитивті семантика, тағы басқалары сараланып кетеді.

Когнитивтік лингвистика сияқты психолингвистика, этнолингвистика, соцлингвистика ғылымдарының пайда болуы тіл білімінде үлкен өзгеріс тудырды.

Когнитивтік лингвистиканың негізгі кұралдары: есте сақтау бірліктері - таным, гештальт теориясы, тілдік сана және т.б. Когнитивтік лингвистика дүние бейнесін сипаттауға бағытталады.

Дүние туралы белгілі бір дүниетанымның қалыптасуы психикалық сәулеленудің үш деңгейінің өзара қатысымдылығына байланысты: сезімдік қабылдау деңгейі, қабылдауды қалыптастыру деңгейі, сөйлеу-ойлау процесс деңгейі.

Когнитивтік лингистикада тілдің таным кұралы және танымның алғы шарты екендігі басты назарда ұсталынады. В. Гумбольдт кезінде тілдің адам болмысы мен танымының барлық аясын қамтитын адами рухтың басты қызмет екендігін баса көрсеткен болатын.

Когнитивтік лингистиканың негізгі үғымдары: ойлау, білім, когниция, дүниені тілдік көру, менталдылық, концепт т.б.

Когнитивтік лингвистика - XX ғасырдың 70 жылдары Европада кең таралған лингвистикалық бағыт болып саналады. Бұл лингвистикалық бағыт өзінің пайда болған отаны Америка Құрама Штаттарында «когнитивті грамматика» деп аталса, Ресейде «когнитивті семантика»-когнитивтік зерттеулердің алғашқы бастауы болды. Когнитивтік лингвистиканың пайда болуы лингвистикалык зерттеудегі әдіснамалық ілгерілеу болды. Тілді зерттеудің когнитивтік (танымдық) сипатының қалыптасу тарихын түсіндіру үшін зерттеушілер мынадай фактіні келтіреді.

1970 жылдары американдық лингвист Чейфтің түсіндіруінше, ағылшын тілінде қандай да бір оқиға туралы мәлімет көпшілікке жеткізілер болса, хабарлы сөйлем, интонация, когнитивті күш-жігер жұмсалатындығына тоқталды.

Когнитивтік лингвистика бірнеше ғылым түрлерінің өзара қатысымдылығы негізінде пайда болды: Когнитивтік ғылымдар (когнитология, когиотология). Оның зерттеу обьектісі - адами танымның кұрылымы мен қызметі. 1960-70 жылдардың шегінде жасанды интеллектіде мынадай түсінік қалыптасты: адамдағы интеллектуалды үдерістер «адам ойлауының әмбебап заңымен» пара-пар бола алмайды. Интеллектуалды тапсырмалардың басым көпшілігін адам баласы вакуумда немесе таза жады арқылы емес, жадыда бұрыннан сақталған білім қоры негізінде орындай алады. Тіпті белгілі бір ережелерге сай құрылған шахмат ойынының өзін шебер ойнау үшін адамның жинақталған таным қоры болуы қажет.

Сілтеме
-------
**Башпай** — Қорқыт атаның авторлығында жеткен қобыз күйі.

Күй аңызы
---------

Аңыз бойынша, "Башпай" Қорқыттың өмірінің соңында шығарған ақырғы күйі екен. Қорқыт кілемін төсеп дарияның бетінде отырғанда қарындасы Ақтамақ ағасына тамақ әкеліп беріп тұрған екен. Күндіз-түні күй тартып, өліммен алысып әбден шаршаған күйші бірде қарындасының әкелген тамағын ішкеннен кейін маужырап,көзі ілініп кетеді. Тамақ салынған дорбамен қайрақ жылан болып ілесіп келген ажал қобыздың үні шықпай тұрған кезде күйшіні шағып алады. Жыланның уы бойына жайылып, әлсіреп бара жатқан Қорқыттан Әзірейіл:"Қандай тілегің бар?"-деп сұрайды Сонда Қорқыт:"Менің өмірде екі күнәм бар. Біріншісі-өлімнен қырық бір жыл бойы қашқаным. Кілем жайып Сырдың бетінде отырғанда бірде алай-түлей дауыл тұрған еді. Сол кезде қарындасыма башпайым тиіп кеткен болатын, екінші күнәм-сол. Сол себепті мені көмгенде осы екі башпайымды ашық қалдырыңдар"-деп қобызын қолына алып, ең соңғы Башпай күйін тартқан екен.

Сілтемелер
----------

* Қорқыттың «Башпай» күйінің шығу тарихы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қорқыт күйлері |
| --- |
|  |
| 

Әуппай • Байлаулы киіктің зары • Башпай • Елім-ай • Желмая • Қоңыр • Қорқыт күйі • Қорқыт сарыны • Тарғыл тана • Ұшардың ұлуы
 |

 |
**Вьяна** (исп. Viana) — Испаниядағы қала және муниципалитет, Наварра провинциясына кіреді. Муниципалитет Эстелья-Оксиденталь ауданының құрамына енеді. Аумағы 78,62 км. Халық саны — 3 937 адам (2010 жыл).

### Тарихы

Арабтар Испанияға басып кірген сәттен бастап қалашық олардың қолында болды, 923 жылы патша Наварра Санчо I әскерлерімен әскерлермен соғылды.

Апостол Иаков Сантьяго-де-Компостелдегі қуатына Памплон арқылы солтүстіктен қажылардың ежелгі жолында орналасқан 

1219 жылы наварр королі Санчо VII негіздеген және берік қабырғалармен қоршалған Виана бекінісі ғасырлар бойы Наваррлардың оңтүстік-батысындағы маңызды бекініс болды. 1275 ж. оның тигізген кастильский инфант Фердинанд де Ла Серда. Карл Король асыл 1423 жылы өзінің немересі үшін Виан ханзадасы атағын құрды, ол содан бері наварр тәжінің мұрагері болды.

XV ғасырда Кастиль және наварр тәжі Виана тиістілігі туралы дау жаңа күшпен шықты. 1451-66 жылдары қала кастильцалармен басып алынды. XVI ғасырдың басында Кастиль тәжінің атынан Виан Граф Леринский ұстап тұрды. Наварр патшасы Чезаре Борджиа өзінің күйеу жігітінің Вианы жаулауға жіберді,осада кезінде ол өлтірілді. Оның денесі Виан шіркеуіндегі Дева Мария жерленген, кейін одан алынып тасталған, қазір бейіт шіркеудің ауласында орналасқан.

1512 жылда Фердинанд королінің әскерлері Наварр Корольдігінің елеулі бөлігін, оның ішінде осы қаланы, оның иеліктеріне қосты.

#### Сілтемелер

* Официальная страница
* Город Виана
**Алмаатинка** - алхоры жемісінің сорты. 

Бұл сортты Н.В.Марков 1935 жылы Жеміс шаруашылығы институтында егіп шығарды. Ағашының бойы орташа, жас кезінде қауырт өседі, бұл шақта бұтақшаларының ұзындығы бір метрге жетеді, кейде одан да асып кетеді. 

Алмаатинка сортының ағаштары қысқа онша төзімді емес. Өте аязды, ауа райы қолайсыз қыстарда бұл сорттың ағаштары жазықтағы участоктарда түгел үсіп қалады, тек таудағы участоктарда ғана жақсы сақталған. Еккеннен кейінгі 4-5 жылдарда жеміс салады. Өнімді мол береді. 10 жастағы бір ағаш 50 килограммға дейін жеміс береді. Жеміс тамыз айының алғашқы жартысында піседі. Жемісі ірі, салмағы 45 г. жұмыртқа тәрізді, түсі күңгірт қоңыр, бірақ бояуы жемісті біркелкі жаппаған, балауыз түктері бар, бұл түктер жеміске көгілдірлеу рең береді. Жемістің жұмсағы шырынды, тәтті, хош иісті, дәмді, алған бағасы - 4,2 балл. Сүйегі жұмсағынан оңай айырылады. Жас күйінде пайдаланылады, қайта өңдеуге, атап айтқанда, кептіруге де келеді. 

Бұл сорт Шымкент облысының орталық аймағында ғана өсіріледі.

1. ↑  Ш.Хабибуллин "Алхоры, өрік, шабдалы" "Қайнар" баспасы
**Башқұртстан Республикасы Башқұрт әйелдерінің қоғамы** (башқ. *Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте*) — әйелдердің қоғамдағы мәртебесін, оның қоғамдық-саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени өмірдегі рөлін арттыру мақсатында құрылған үкіметтік емес ұйым. Республиканың отбасын нығайту, башқұрттардың мәдениеті мен тілін, халықтық дәстүрлері мен қолөнерін сақтау және дамыту.

Штаб-пәтері Башқұртстанда Үфі қаласында орналасқан.

Жалпы сипаттамалар
------------------

1990 жылы 17 қарашада Уфада Құрылтай жиналысында «Башқұртстан Республикасы Башқұрт әйелдерінің қоғамы» қоғамдық ұйымы құрылды.

2007 жылы башқұрт әйелдер кеңесінде 30 мүше болды.

Ұйым Башқұртстан облыстары мен қалаларының күндері, ұлттық мерекелер, байқаулар, ғылыми-практикалық конференциялар, балалар үйлеріне қайырымдылық көмек көрсету, салауатты өмір салтын насихаттау және т.б. сияқты түрлі әлеуметтік шараларға белсенді қатысады.

Башқұрт әйелдер қоғамы «Үлгілі жас отбасы», «Сұлулар байқауы», «Башқұрт ұлттық киімі», башқұрт ақын-жазушылар байқауы, «Ең үздік ана» сынды республикалық, облыстық байқаулардың ұйымдастырушыларының бірі; мерекелері «Ауылдастар кездесуі», «Шежіре ағашы», «Бесік жыры» және т.б.

Башқұрт әйелдер қоғамы Башқұртстан әйелдер одағының, Башқұрттардың дүниежүзілік Қоролтайының мүшесі. Қоғам түркітілдес халықтардың салт-дәстүрін сақтауға ықпал ету мақсатында «Аймақаралық әйелдер» қоғамдық ұйымымен, Түркі әлемі әйелдерінің дүниежүзілік қауымдастығымен, «Ақ Тирма» қоғамдық ұйымымен және т.б.

Төрағалары
----------

* Максютова Наджиба Хаерзамановна (1990-2000)
* Хисамитдинова Фирдаус Гильмитдиновна (2000-2003)
* Юнусова Гульфия Азнагуловна (2003-2004)
* Гузал Рамазанқызы Ситдықова (2004-2011)
* Сұлтанғареева Розалия Асфандияровна (2011-2017)
* Кутуева Гүлназ Миратқызы (2017)
* Гүлсарина Гүлнұр Ғалинұрқызы (2017 жылдан)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Society of Bashkir women of the Republic of Bashkortostan. // Central State Archive of Public Associations of the Republic of Bashkortostan
2. ↑   *Ekaterina Spiridonova*  The more we are, the stronger we are! // "Bashvest".
Бүгінгі күндегі бағдарламалық қамтамасыздандырудың өңдеушілер қоланушының компьютердегі жұмысын ыңғайлы,қарапайым,көрнекі түрге келтіруге тырысады.Кез клген бағдарламаның тұтынушылық сапалығы көпшілігінде оның қолданушымен өзара әрекеттесуінің ыңғайлылықтарымен анықталады.

Бағдарлама мен қолданушының әсерлесуінің формасын *қолданушы интерфейсі* деп атайды.Қолданушы үшін өзара әрекеттесудің ыңғайлы формасы тату *қолданбалы интерфейс* деп аталады.

Дереккөздер
-----------

**Дереккөздер**
*Информатика*
*Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық*
*Келешек-2030 ЖШС*
**Алмажан Азаматқызы** (1823, қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы Бекетай-Бесқасқа ауылы — өлген жылы белгісіз) — ақын. Әкесі Азамат 1836 — 37 жылдары Исатай-Махамбет бастаған шаруалар көтерілісіне қатысып, шайқаста қаза тапқан. Алмажан жастайынан өлең шығарып, ақын қыз атанады. Бірақ сақталып қалған шығармасы — "Жетім қыз" дастаны. Дастан әділетсіз әкімдердің жетім-жесірлерге жасаған зорлық-зомбылығы әшкереленеді. "Жетім қыздың" басты кейіпкері — Алмажанның өзі. Оқиға 2-жақтан баяндалады, аракідік қарасөзбен баяндауы бар. Дастанның сюжет желісіне әкесі Азамат қайтыс болғаннан кейін жетім қалған 14 жасар қыз бен 7 жасар ұлға Нарындағы билік иелері тарапынан жасалған зардаптар, Жәңгір ханға арызданбақшы болғанда көрген қиыншылықтары негіз етіп алынған. Дастанда әділдік іздеп күрескен жетім қыздың өршіл тұлғасы сомдалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті". Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бая** (маж. *Baja*) — Мажарстанның оңтүстігіндегі қала. Дунайдың сол жақ жағалауында орналасқан. Халық саны 37 690 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша).

* Қала жайындағы алғашқы деректер 1308 жылға жатады.
* 16-17 ғасырдағы түрік отарлауының кезінде Бая аудан орталығы болған. Түрік билігі уақытында қалаға харваттар мен сербтер көптеп көшіп келді.
* 17 ғасырда қала Габсбургтің қолына өткенде қалаға жаңадан келімсектер келді. Көпшілігі немістер еді.
* 1715 жылғы мәлімет бойынша қалада 237 үй болған, оның 216 – югославтар, 16 – мажарлар, 5 – немістер болған.

Қаладағы католиктік храм
Құрлық және өзен сауда жолдарында орналасқандықтан қала жылдам өсіп, маңызды транспорттық орталыққа айналды. 

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалада бірнеше кәсіпорындар және Дунай арқылы өтетін көпір салынды.

Дереккөздер
-----------
**Бристол Бладхаунд зымыранын** 1950 жылдан әуе кемелерін жасаушы Бристол компаниясы жасап шығарды. Ол Ферранти бағыттау жүйесімен бірге қолданылады.

Бұл – біріккен корольдіктің әуе күштері 1958 жылдан 1991 жылға дейін пайдаланған жалғыз кең ауқымды зымыран жүйесі. Бладхаунд зымыранының жасалуы Жоба-1220 деп аталатын бойынша 1949 жылы басталды. *1220 жобасы* – британдық бомбалаушы ұшақтар флотын Кеңес әскері шабуылынан қорғау мақсатында Бристол копһмпаниясы тарапынан қабылданған бағдарлама. Жобаның мақсаты – кең ауқымды әуе қорғанысы зымыранын жасап шығару. Бұл жобаға қорғаныс министрлігі ***қызыл шүберек*** деген шартты атау берген. Бладхаунд зымыраны 1991 жылы қолдаыстан шыққанға дейін көптеген аймақта әуе қорғанысын қамтамасыз етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
**Tілеукеева Алма Әбдуалиқызы** – 1954 жылы 7 қарашада туған. 

1973 жылы Мәскеу полиграфия институтының механика-машина құрылысы факультетіне түсіп, 1978 жылы Алматыдағы «Кітап фабрикасына» жұмысқа орналасты. Осы жерде учаске шебері, цех технологы болып істеді.

1983 жылдан 2005 жылға дейін «Жазушы» баспасында аға инженер, өндіріс бөлімінің бастығы, директордың орынбасары болып қызмет етті. 

«Баспа және полиграфия ісінің қайраткері", «Құрмет белгісі» медальдерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**«Алма-ҚТЖ»** — 1997-2009 жылдары Қазақстан чемпионаттарында ойнаған алматылық қыздар футбол клубы. Қазақстанның тоғыз дүркін чемпионы ( 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008). 

2004 жылы Ресей бірінші лигасында ойнап, жеңімпаз атанды. 

2008 жылы клубтың жетекшілері ауысып, базасы Шымкентке сатылды. Клуб футболшылары "БИІК-Қазығұрт" және "СШВСМ-Қайрат" клубтарына ауысты.

УЕФА кубогында
--------------

| Жарыс | Матч | Ж | Т | Ұ | СД | ЖД | +- | %П |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| УЕФА кубогы | 30 | 16 | 0 | 14 | 72 | 72 | 0 | 53,33% |

Атақты футболшылары
-------------------

* Бегайым Қырғызбаева
* Сәуле Кәрібаева
* Мария Ялова
* Айгерім Бейсембаева
* Ұлбосын Жолшиева

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Әлімқұл Жамбылов** (9 мамыр 1927, Алматы облысы Жамбыл ауданы Жамбыл - 14 қараша 2015, Алматы облысы Жамбыл ауданы Жамбыл) — ақын, Жамбылдың немересі, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1979), Қазақстанның халық ақыны (1996). 

Әлімқұл — Жамбылдың ортаншы ұлы Тоққұлының баласы. Алты айлығында жетім қалған соң, Жамбылдың інісі Сатыш бауырына салып өсірген. Жасынан Жамбыл атасының жанында жүріп, тәлім-тәрбие алды, көптеген өлеңдерін жаттап айтып жүрді. өлы Отан соғысы жылдары баспаханада жұмыс істеді. Ол кітапханашы, қызыл отау, автоклуб меңгерушісі болып жарты ғасыр мәдениет саласында қызмет істеп, малды ауылдарды аралап өнер көрсетті. "Сырлы қызыл домбыра" жыр жинағы жарық көрген (1996). Ж. айтыс ақыны ретінде танылды. М.Көкенов, Ә.Сарыбаев, Ә.Ысқабаев, Н.Лушникова, т.б. ақындармен айтысқа түскен. Жамбылға, Кененге, Үмбетәліге, Тұрмағамбетке арналған толғаулары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**CKD** (ағылш. *Сomplete Knock Down*, «тұтастай бөлшектеу») — автомобиль құрастыру өнеркәсібінде көлік құралдарын шығарудың арнайы технологиясы. Автомобиль құрастырушы жоғары кедендік баж салығын айналып өту мақсатында дайын машинаны емес, оның бөлшектерін импорттап, жергілікті зауытта құрастырады да, сол елде сатылымға енгізеді.

Дара бөлшектерге қоса, алдын-ала құрастырылған жартылай автомобильдер Semi-Knocked-Down (SKD) немесе Medium-Knocked-Down (MKD) ретінде импортталады.

CKD әдісі дамып жатқан елдерде жергілікті өндірісті бастау және ноу-хауға ие болу мақсатында да оңтайлы. Мысалы, Қазақстанда AllurAuto компаниясы Қостанайдағы зауытында алғашқы қазақстандық жолталғамас SsangYong Nomad-ты дәнекерлеу мен шанақты бояуды қамтитын CKD әдісін 2010 жылдан бастап істетіп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  vgl. R. Schulz, F. Hesse: *Das Produktionsnetzwerk des VW-Konzerns ...* Gabler Verlag, Wiesbaden 1999, ISBN 3-8349-1085-6, S. 224 ff.
2. ↑  *Miller Russell R.* Doing business in newly privatized markets: global opportunities and challenges —  Greenwood Publishing Group, 2000. — P. 281. — ISBN 978-1-56720-260-1.
3. ↑  «Кочевник» получил казахстанские права.
**Сыдықов Әлімғазы Оразұлы** (19.6.1953 жылы туған, Қытай Халық Республикасы) – химиялық ғылымының кандидаты (1990).  


| Жыл | Оқиға |
| --- | --- |
| 1976 | ҚазМУ-ды (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) бітірген |
| 1976 – 1978 жылдарында | ҚазМУ-дың химиялық факультетінде лаборант, ғылыми қызметкер |
| 1978 – 1984 жылы | Қазақстан Ғылым Академиясының Химия институты органикалық синтез лабораториясында инженер |
| 1984 – 1999 жылы | қазіргі ҚазҰУ-дың химиялық лабораторияларында ғылыми қызметте болған |
| 1993 жылдан | Қазақстан Республикасының минералдық шикізатты кешенді қайта өңдеу ұлттық орталықтарында аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі |

Жетістіктер
-----------

Ғылыми еңбектері краун-эфирлердегі эпоксидті полимерлердің қасиеттерін зерттеп, синтездеуге арналған. Техникалық тұз қышқылын өндірудің жаңа технологиясын өндіріске енгізді (Қарағанды қаласы). Сыдықов Қазақстан Республикасының мыс өндірісінің осмий-рений құрамды техногендік өнімдерін зерттеу нәтижесінде алғаш рет сілтілік металл тұздарын пайдалана отырып, осмийді қорғасын балқымаларына, ренийді ерігіш натрий қағына бөліп алудың технологиясын жасауға қол жеткізді. Сол еңбегі үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығына ие болды (2005). Алпыстан астам ғылыми еңбек (оның ішінде 1 монография бар) жазған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Әлімқұлов Қалдыбек** (1928, Шымкент облысы, Келес ауданы, Абай ауылы - 1982) - ақын. Ел аузындағы қиссажырларды Майлықожаның, Нұралының, Молда Мұсаның өлең-термелерін домбыраға, гармонға қосылып айтып, өзі де өлең шығарған. Өлең-жырлары облысы, аудандық газеттерде жарияланып тұрған. Көп жылдан қызыл отау, автоклуб меңгерушісі болып қызмет еткен. Өмірінің соңғы жылдары аудандық тұрмыс қажетін өтеу мекемесінде қызмет істеген. 1964 жылы Шымкентте облысаралық, 1972 жылы Алматыда республикалық айтыстарға, 1976 жылы Ұзынағашта өткен Жетісу ақындарының айтысына қатысқан. Надежда Лушниковамен айтысы деректі фильмге ("Айтыс" режиссері Т.Дүйсенбаев, 1964) түсірілді. Асылқұл Бұрбаевпен айтысы "Жамбыл және қазіргі халық поэзиясы" (1975) жинағында жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Даниэль Кэмпбелл** (ағл. Danielle Campbell, туған. 30 қаңтар 1995 ж) — американдық актриса.Жұлдыз ауруы фильмінде Джессики Олсенді сомдап атақты бола бастады.

### Өмірбаяны

Даниэль- Иллинойста дүниеге келген болатын.Ата-анасы Джорджейн және Джон Кэмпбелл,және кіші бауыры Джонни.Актриса Чикагода өз сән салонын ашқан болатын.Кино әлеміне үлкен қадамды Побег телехикаясының 4 бөлімінде де ойнап, бастады.Build-A-Bear Workshop компаниясының арнайы жарнамасына түскен болатын. 2010 жылы «The Poker House» атты фильмде Дарлдың рөлін сомдаған.

### Фильмографиясы

* 2006—2007 Prison Break
* 2008 Build-A-Bear Workshop
* 2010 Зик и Лютер
* 2010 Звёздная болезнь
* 2011 Выпускной
* 2012 До смерти красива
* 2012 Программа защиты свидетелей Мэдеи
* 2013—2015 Первородные
* 2013 16 South

Дереккөздер
-----------

Даниэль Кэмпбелл Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.
### Денсаулық сақтау ісі

1970 жылы мәләмет бойынша әрбір 1000 адамға шаққанда [адам] тууы 14,4, адам өлімі 9,8, тірі туған 1000 әр бір баладан, әр метр болғаны 15. Елде жүрек-қан тамыр аурулары, қатерлі ісік тағыда басқа жұқпалы емес аурулар көбірек тараған. Эпидемиялық аурулардан грипп, баспа сияқты аурулар жиі кездеседі. Сондай-ақ, туберкулез ауруы да таралған. 1967 -1968 жылдары 47,2 мың төсектік, 193 аурухана, оның ішінде 1,6 мың төсектік 17 аурухана жеке меншік қармағында. 1968 жылы 6,9 мың дәрігер, 1,9 мың тіс дәрігері 15,6 мың акушер-лер болды.Дәрігерлерді арнайы 7 жоғары оқу орындары дайындайды.

### Оқу-ағарту ісі

Мектептерге жалпы басшылықты Оқу министірлігі жүргізеді. Оқу ақысыз, дегенмен [меншікті] оқу орындары да бар. 1970 жылы мектепке дейінгі мекемелерде 20 875 бала тәрбиеленеді. [Гимназия]-да оқу мерзімі 3 жыл, оның бітірушілері жоғары оқу орындарына түсе алалады. Кәсіптік білім орта жцне төмен арнаулы оқу орындарында беріледі. Ең ірі жоғары оқу орындарына Дат әскери-техникалық мектебі мен Дат инженерлік академиясы жатады.

### Халқы

Дания халқы 5220 мың адам (1997 жыл). 1980 жылдары халық саны тұрақты болған,ал 1990 жылдан бастап оның саны өсуы байқалды.Негізінен иммиграция есебінен ( жылына 11 мың адам). Копенгаген қаласында, Фредериксберг және Гентофте коммуналарында шамамен 625,8 мың адам тұрады. (1995 жыл). Басқа ірі қаларда – Орхус (275,5 мың), Оденсе (182,6 мың ), Ольборг (159 мың ), Эсбьерг (82,6 мың.), Раннерс (64,4 мың ), Коллинг (59,6 мың), Хернинг (57,7 мың.), Хельсингёр (56,9 мың ), Хорсенс (55,3 мың ) және Вайле (52,3 мың ). Копенгаген қаласы айналасында барлығы 2 млн. адам тұрады Бұл елдегі 26% халық көрсеткіші.Зеландия (Шелланн) араында астан орналасқан – 42% халық тұрады. Қала халқы 85% құрайды,15 тұрғыны бар қалалар көптеп кездеседі.Фюн, Лолланн және Фальстер аралдарында 570 мың адам, ал Борнхольмде – 50 мың адам тұрады.Ютландия халқы 2,4 млн.адамды құрайды,хылықтың орналасу тығыздығы 81 адамнан тура келеді. Гренландия халқы 59 мың адам (1997 жыл),оның 5 мыңы еуропалықтар,қалғаны- инуиты (эскимостар). Фарер аралының халқының саны 50 мың адам (1997 жыл).

Дереккөздер
-----------
**Батбат кесіртке** (лат. *Phrynocephalus mystaceus*) – ешкіемерлер тұқымдасындағы жұмырбасты кесірткелер туысының бір түрі. 

Батбат кесіртке
Каспий теңізі мен Алакөл арасындағы шөлді аймақтарда тіршілік етеді. Қазақстанда 2 түр тармағы бар. 

Денесінің ұзындығы 20 см-дей, салмағы 43 г-ға дейін, терісінің қабыршақтары ұсақ, бүртікті келеді. Басы жалпақ, жұмыр. Артқа қарай ширатылған құйрығы түбінен ұшына қарай жіңішке, ұшы қара түсті болады. Түсі тұтастай ашық сұрғылт, бауыры ақшыл түсті, алқымында қара жолағы, ал екі езуінде ұсақ шашақты үлкен терілі қатпары бар. Ізіне түсіп қуғанда денесінің екі бүйіріне ырғала қозғалып, тез арада «құмға сіңіп» кететіндіктен, «батбат кесіртке» деп аталған. Жауынан қорғанғанда не қауіп төнгенде терілі қатпары қатты керіліп, құлаққа ұқсайды, сондықтан оны «құлақты кесіртке» деп те атайды. 

Наурыз – қазан айларының аралығында күндіз көзге түседі. Жылына 2 рет 2 – 4 жұмыртқа салып, көбейеді. Өрмекшілермен, өсімдік жапырақтарымен қоректенеді. Кейбір зиянды жәндіктерді жеп, пайда келтіреді.

ТМД кеңістігінде 7 түрі белгілі. Теңбіл батбат кесіртке Түркімен Қарақұмының оңтүстігінде, ТМД фаунасы эндемигі, Өзбекстанда таралған, кентаун батбат кесіртке КСРО Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ энциклопедиясы*
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The Reptile Database  (ағыл.)
* Ресейдің омыртқалылары Мұрағатталған 5 тамыздың 2017 жылы.
**ДУАҚАН** - байырғы ортадағы дуалау ісімен айналысатын адамды осылай атаған.

  

Д. дұғамен дуалаған және дуаланған адамды айықтырған. Сөйтіп дәстүрлі албасты, марту, ібіліс сияқты әртүрлі зиянкес күштерден қорғаушы функция атқарған. Негізгі сүйенері - Құранның аяттарынан алынған дұғалар. Алайда, дуалаудың атқарылу реті ислам канондарына мүлдем қайшы болды. Өйткені, дуалау үрдісі мұсылмандық жосыннан гөрі бақсылық тәсілдерге әлдеқайда жақын болды. Бірақ исламның классикалық қағидалары мен ұстанымдары орныға қоймаған қазақы ортада мұндай синкреттік тәсіл үлкен қолдауға ие болды (Қ. Дұға). Дуалау Орта Азия халықтары арасында кеңінен өріс алған құбылыс. Деректерге қарағанда қазақ жерінде Д.-дық оңтүстік өңірде көбірек тараған. Д.-дар жалпылай ислам дінінің қағидаларын (бес уақыт намаз, ораза т.б.) ұстанды. Бірақ, жоғарыда айтылғандай, дуалау үрдісінде Құран сүрелерін қолданғанмен, іс-әрекеттерін исламнан бұрынғы орныққан наным-сенімнің негізінде атқарған. Бұл құбылысты көнеден қалған наным-сенім жүйесінің қазақы ортаға бейімделудің көрінісі деуге болады. Халық Д.-дарды емдейтіндер және адамды дуалайтын қаскөй Д.-дарға жіктеді. Осыған орай қазан төңкерісіне дейінгі орыс зерттеушілерінің еңбектерінен төмендегідей мысалдар келтіруге болады.

Қаскөй Д. адамдардың рухын дуалау үшін иненің 40 данасын пайдаланған екен. Дуаланған инелерді көзделген адамдардың киіміне, жеке бұйымдарына немесе төсек-орынға, үй мүлкіне шаншып кетеді. Әлгі инелер адамдардың еркін дуалап, жолын кесіп тастайды-мыс. Сондай-ақ қаскөй Д. тұзды да пайдаланған. Ол үшін отқа қыздырылған тұзды дуалап, дуалайтын адамның жолына немесе үйінің маңына біреуге апарып септірген. П.С. Паллас еңбегінде қазақтардың арасында қолға түскен тұтқындар мен құлдарды дуалайтын дуашы әйелдердің де болғандығы айтылады. Д.-дардың ерекше дуалайтын құдыреті жөнінде ел арасында сақталған мәліметтер көптеп кездеседі. Мысалы, Сыр өңірінде XX ғ. өмір сүрген Беркімбай қалпедұға оқу арқылы Сырдарияның мұзының сеңін бұзып жіберген деседі. Ал XIX ғ. Қазалы өңірінде өмір сүрген Базар қожаның ішінен дұға оқып, кез келген адамның жолын байлап тастай алатын, яғни еркінен айыра алатын қасиеті болған екен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
Координаттар: 4°53′ с. е. 114°56′ ш. б.﻿ / ﻿4.883° с. е. 114.933° ш. б.﻿ / 4.883; 114.933 (G) (O) (Я)

**Сұлтан Омар Әли Сайфуддин мешіті** – Бруней сұлтандығының астанасы Бандар-Сери-Бегаванда орналасқан корольдік мешіт. 

Брунейдің 28-Сұлтан құрметіне аталған. Мешіт Брунейдегі Исламның нысаны болып табылады. Құрылыс жұмыстары 1958 жылы аяқталды. Мешіттің мәрмәр мұнаралар мен алтын күмбездерді бар. Сонымен қатар ішкі ауласы және бұрқақтары бар құнарлы бақтары бар. 
Бас күмбез таза алтынмен қапталған. 

Оның биіктігі – 52 м. Бас мұнара Ренессанс және итальяндық архитектурасының үлгісінде салынған. Бұндай ерекшелік әлемде санаулы мешіттерде бар. Құрылыс кезінде пайдаланылған материалдардың барлығы дерлік басқа елдерден әкелінген. Мысалы, мәрмәрді Италиядан, гранитті Шанхайдан, кілемдерді Сауд Арабиясынан әкелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Батыстық құндылықтар** - Батыс Еуропаның көпшілік елдерінің, Солтүстік Американың, Австралияның, Жаңа Зеландияның басым көпшілігінің, Жапония, Корея, Тайванның біраз деңгейде қабылдаған бейресми ұстанымдары. Орталық батыстық құндылықтар жүйесіне кіретін «Адам құқы» түсінігінде келісімге келіп, ойлары тоғысқан. Сонымен қатар, олардың қатарына сөз бостандығы, жиналыс, ар-ождан еркіндігі, жеке меншік құқы сияқты құндылықтар да кіреді. Ұлы француз төңкерісі кезінде жарияланған «Адам құқы» және Американың тәуелсіздік декларациясынан кездестіретін «өмір, еркіндік және бақытқа ұмтылу» батыстық құндылықтардың классикалық қағидалары болып табылады. Ортақ белгілеріне қарамай, еуропалық және американдық үкімет бұл құндылықтарды әртүрлі тәсілдерді қолдану арқылы өмірге енгізуде. *Сэмюэл Хантингтонның* («Өркениеттер қақтығысының» авторы) пікірінше, «батыстық мәдениеттің мәні – Ұлы Макдональдс емес, еркіндіктің Ұлы хартиясы». Оған жасөспірімдер киімінің үлгісі де, газдалған сусындар да жатпайды. Қазіргі батыстық мәдениет 1215 жылы Еркіндіктің Ұлы хартиясында көрсетілген (Magna Carta) король Джонға ағылшын дворяндары өздеріне басқа ешқандай король бұза алмайтын құқықтар беретін хартияға қол қоюға мәжбүрлеген саяси идеяға жақынырақ. Адам құқы азаматтық қоғам, саяси плюрализм, әлеуметтік және экономикалық әділеттілік және мәдениеттің, өнердің, әдебиеттің, музыканың кейбір түрлері – міне, осылар батыстық құндылықтарға жатады.

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік
**Абсолюттік есту** — индивидтің полифониялык дыбыстарды, жоғарынғы белгілі басқа дыбыстармен қатаң салыстырмай, олардың жоғарылығын дауыспен дұрыс қайта жаңғыртып, анықтай алуы. *Абсолюттік есту* — бүл музыкалық естудің абсолюггі модальдығы, оның сипаттамасы емес, ол дыбыстарды қабылдаудыц айрықша түрі. Абсолюттік есту жоқ адамдар белгілі бір дыбыстарды оз дауысының ең жоғарғы және ең томенгі дыбыстың ырғақтарын салыстырып, жақсы қабылдап, дұрыс ажыратып, тани алатын индивидтердің естуі квазиабсолюттік есту дсп аталады. Ac. бар адамдар ешбір қосалқы акустикалық- жоғарылықтық байланыстарды қолданбай музыкалық тондарды дұрыс қабылдап, тани жоне нақты тауып ала алады. Абсолюттік есту, әдетте, балалық-жасөспірімдік кезеңде жақсы анықталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6