recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Диоген-Киник** (б. з. б. 400-325 ж. ш.) - Синоптық грек философы, киник мектебінің (Киниктер) негізін салушы - Антисфеннің шәкірті; өз ұстазының көзқарастарын ең ақтық тұжырымдарға дейін ілгерілетті. Антисфен сияқты, ол да жалқыны ғана мойындап, Платонның идеялар туралы ілімін жалпы мәндер тұрғысынан сынады. Ол цивилизацияның барлық жетістіктерін емес, керек деген өажеттерді ғана қанағаттандырумен шектеліуге шақырды. Ол бүкіл дін атаулымен қоса көпқұдайлықты да бекерге шығарып, оларды адамдардың ойлап тапқан басы артық машақаты деп есептеді. Диоген сосоловиелік айырмашылықты сынап, аскетизмді уағыздады. Дәстүр бойынша ол батыр әрі әміршілер алдында тәуелсіз болды және қоғамдық мінез құлық нормаларына жиіркеңішпен қарады; аңыздарға қарағанда ол бөшкеде тұрып өмір сүрген. Қоғамдық-тарихи жағынан алғанда, Диоген классика кезеңіндегі ежелгі грек дүниесі ыдырауының жарқын бейнесі және оның негізгі тіректерін елемеудің айғағы болды.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Бактрия тарихының деректері.** Бактрия - бүгінгі Тәжікстан мен Ауғаныстан жерінде ірге көтерген ежелгі мемлекет. Оның тарихы туралы алғашқы деректер парсылық шығармаларда кездеседі. Дегенмен, Бактрияның ежелгі дәірлердегі тарихы туралы мәселелер ұзақ уақыт айқын болмай келді. 

XX ғасырдың басынан бастап археологтар Бактрия жерінде қазба жұмыстарын жүргізді. Олар ежелгі қалалардың орнынан сарайлардың, қорғандардың, қолөнер шеберханаларының қалдықтарын тапты. Ежелгі дәуірдегі каналдар да зерттелді. Археологиялық деректер Бактрия жеріндегі шаруашылық, егіншілік, қолөнер, құрылыс істері туралы көптеген мәліметтер береді. 

Жазба деректерінің ішіндегі ең ежелгі мәліметтер беретін шығарма - "Авеста". Онда Бактрия - "тулары биік көтерілген ел" деп сипатталады. Ежелгі сақтардың дастандарында Орта Азия халықтарының тұрмысы, ерлік дәстүрлері туралы деректер бар. Грек тарихшылары ол дастандардағы кейбір оқиғаларды өз еңбектерінде пайдаланды. Мысалы, сақтар патшасы Аморганы парсы билеушісі Кир тұтқындап алады. Оны естіген Аморганың әйелі Спаретр әскер жинап, күйеін тұтқыннан босатады. Ежелгі сақтардың дастандарындағы адамдар мен олардың іс-әрекеттері кейіннен атақты ақын Фердоусидің "Шахнама" дастанына да арқау болды. 

"Бактрия жері I Дарийдің кезінде он екінші аймаққа еніп, жыл сайын 360 талант салық төлеп тұрды" дейді Геродот. Бактрия туралы деректер қытай саяхатшысы Чжан Цянның еңбегінде және Сыма Цянның "Тарихи жазбаларында" бар.
**Натаниел Готорн** (4.07.1804 — 19.05.1864) — АҚШ әдебиетіндегі алғашқы классик жазушылардың бірі. Ол новелла жанрының қалыптасуына үлкен үлес қосты және романтикалық әдебиетті аллегория мен символизм үлгілерімен байытты.

Жазушының атасының атасы Джон Готорн әйгілі Салем мыстандарының ісін қарастырған соттардың бірі болды. Ал әкесі Натаниел Готорн-үлкен теңіз капитаны болды, ол 1808 жылы Суринамда сары қызбадан қайтыс болады.

1821-1825 жылдары Натаниел Готорн Боудин колледжінде білім алады. Осы жылдары ол болашақ президент Франклин Пирспен, ақын Генри Уодсворт Лонгфелломен танысып достасады.

1828 жылы оның алғашқы шығармасы — *Фэншо* романы басып шығарылады.

Газеттерде жариялап жүрген әңгімелерін ол 1837 жылы жеке кітапқа жинап, *Қайта айтылған әңгімелер* атымен бастырады.

1842 жылдың шілдесінде ол София Пибодиге үйленеді. Оларда үш бала болады. Кейін ұлы Джулиан Готорн да жазушы ретінде танылатын болады.

1850 жылы Натаниел Готорнның ең атақты шығармасы — *Алқызыл әріп* романы басылады. Ал келесі жылы *Жеті фронтоны бар үй* атты романы жарық көреді. Және 1852 жылы досының биографиясын — *Франклин Пирстің өмірі* атты кітабын шығарады.

Ресми мансабы кедендік қызметке байланысты болған Готорн 1853 жылы америкалық консул ретінде Ливерпульге жанұясымен көшеді. Төрт жылдан кейін консулдық қызметі аяқталып, олар Еуропаны біраз аралап шығады. 1860 жылы Америкаға оралады.

Натаниел Готорн азамат соғысы жылдары қайтыс болады.

Галерея
-------

* Чарльз Осгуд салған портрет, 1841Чарльз Осгуд салған портрет, 1841
* Балалары Уна, Джулиан және РоузБалалары Уна, Джулиан және Роуз
* Салемде қойылған ескерткішСалемде қойылған ескерткіш

Сілтемелер
----------

 Уикидәйекте бұған қатысты дәйексөз жиынтығы бар: ***en:Nathaniel Hawthorne*** 
* Британика энциклопедиясындағы мақала
* Hawthorne in Salem сайты
**Пак Синхе** (кор. 박신혜?, 朴信惠?; 18 ақпан 1990, Кванджу, Корея Республикасы) - оңтүстік кореялық акриса және әнші. 2009 жылғы «Минам, ты прекрасен» атты телесериалындағы Ко Ми Нам және 2011 жылғы «Струны души» сериалындағы Ли Гю Вон рөлдерімен әлемге әйгілі болды. «Наследники» және «Пиноккио» дорамалары да өз үлесін қосқан болатын. Пак Чунан Университетінде білім алған.

Балалық шағы
------------

Пак Синхе 1990 жылдың 18 ақпанында Оңтүстік Кореяның Кванджу қаласында дүниеге келді.Оның үлкен ағасы бар. Синхе 6 сынып оқып жүргенінде «Ккот» клипінде басты рөлді ойнап, өзінің өнеріне жол ашты.Тыңдалымды өтіп, «DREAM FACTORY» компаниясымен бірігіп, мансабын сала бастайды. «Райское дерево» дорамасына түсіп, әлемге танымал болды.

Карьерасы
---------

Пак Синхе «Лестница в Небеса» атты кореялық дорамасына түсіп, әйгілігі артады. «Древо Небес» дорамасы да өз үлесін қосты. Бұл жоба үлкен көрсеткіштерге жетіп, Синхе Кореяда көптеген фанаттарға ие болды. Осыдан жас актриса көптеген жарнамаларға түсіп, Азияның модельдер қатарына кіреді. Өзінің рөлдерінің арқасында, Пак биге деген икемдері барын көрсете білді. Тіпті түскен сериалдары мен дорамаларында ән айтып, өзін басқа қырынан көрсетеді. Пак Синхе «Evil Twin» фильміне түсіп, екі рөлді ойнады: бірі басты рөлдегі қыз болса, екіншісі - қайтыс болған әпкесінің елесі. Ол тарихи фильмге түскені үшін өте бақытты болды. Одан басқа, Пак «The Heirs»(Мұрагерлер) дорамасында Чха ЫН Сан рөлін ойнап, көптеген Азия елдеріне танымал болды.

Дереккөздер
-----------
**Пигмей киті** - мұртты киттер отрядының кішкентай мұртты және жалғыз мүшесі болып табылады. Олар Оңтүстік жартышардың тропиктік суларында өмір сүреді. Карлик киттің ұзындығы 
4 - 6,5 метрдей болады, салмағы 3000 - 3500 келіні тартады.
Олар өте қызық қимылмен жүзеді және бүкіл денесін, тіпті құйрық жүзбеқанатын да толқын тәрізді қимылдатады. Алайда баяу жүзеді, бірақ жылдамдығын тез арттыра алады.
Негізінен, Пигмей киттері шаяндармен қоректенеді, асқазанын зерттегенде криль де олардың азығының бір бөлігі екенін көрсетті. 
Әдетте, аталықтарының дене тұрқы - аналықтарға қарағанда,шұ сәл кішкентай. Олардың арқалары қоңырқай. Дене түсі жасына байланысты ересек болған сайын қоңырқай болып өзгеріп отырады.
Аналықтары аталықтарына қарағанда ірі келеді. Олардың астыңғы жақтары иілген және үстіңгі жақтары доғал болады. Олар сағатына 15 - 25 шақырым жерді жүзеді, бірақ олар керек жағдайда жылдамдығын арттыра алады. Және олар дельфиндермен жолақ бауырлы киттермен бірлесіп жүзеді.

### Дереккөздер

"қызықты деректер" кітабы, 150 бет
**Пірманов Әділхан Батырханұлы**(1955 жылыт.) — "Атамұра" баспасының бас редакторы, тарих ғылымдарының кандидаты.[1]. ҚазМУ-дың тарих факультетін бітірген. 1977-85 жылы ҚР Мемлекеттік Орталық мұражайында, ҚР ҰFA-ның Ш.Уәлиханов атындағы Тарих жоне этнология институтында ғылыми қызметкер, 1986—91 жылы «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9 бас редакциясында редактор, 1992 жылдан "Атамұра" баспасында редактор, 1994 жылдан бас редактор. "Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасу тарихынан" кандидаттық диссертация қорғады. Қырықтан астам ғылыми, ғылыми-танымдық мақалалар мен монография авторы.
Ол еліміздің тарихи өткен жолын, ғылымы мен мәдениеті, өнері саласындағы аса үздік табыстарын бейнелейтін іргелі энциклопедиялық басылымдар шығаруға үлес косты. Төрт томдық кысқаша "Қазақ ССР", бір томдық "Шаңырақ" аталатын үй-тұрмыстық энциклопедиялық басылымын, "Абай", "Акмола", "Атырау", "Мангыстау" энциклопедияларын әзірлеп шығаруға катысты.

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін араға небәрі бір жарым ай салып 1992 ж дүниеге келген "Атамұра" бүгінде кеңінен танымал үлкен корпорацияға дейінгі өсу жолында алғашқы күннен бастап еңбек етіп келеді.
"Атамұра" баспасының тарихи-этнографиялық бағыттағы әдебиеттер, оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерін, сөздіктер, энциклопедиялық анықтамалықтар, көркем, ғылыми басылымдар шығару ісіне ат салысты. Ұлттық этнография гьлымының көшбастаушысы болған Х.Арғынбаев пен М.Мұқанов сынды ғалымдардың "Қазақ шежіресі хақында" зерттеу еңбегін, академик М.Қ.Қозыбаев жайлы кітап құрастырып, жарыққа шығарды. "Атамұра кітапханасы" сериясымен шыгып жатқан басылымдарды әзірледі. Көне заманнан бүгінге дейінгі бес томдық "Қазақстан тарихының" томдарын баспаға дайындады және оның үшінші томы авторларының бірі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Шершеневич Габриэль Феликсович (1863-1912)- орыс бурж. юрисі, азаматтық және сауда правосының маманы. 1888 жылы "Сауда жүйесінің іс-әрекеттері. Сауда правосы ұғымдарына сын" деген тақырыпта магистрлік, 1891 жылы "Әдебиет шығармаларына авторлық право" деген тақырыпта докторлық дисстертация қорғады. Азаматтық право мен сауда правосынан Қазан (1888-1906), Мәскеу (1906-1911) университетерінде, Мәскеу коммерция интында және А.Л.Шанявский атындағы халық университетінде оқутышы қызметін атқарды. Халық ағарту министірі Кассоның реакцияшыл әрекеттеріне қарсы наразылық білдіріп, 1911 жылы ол отставкага шықты.Ол кадет партиясының мүшесі және сол партия программасының авторы болды. Г.Ф. Шершеневич мемлекет пен право мәселелерін идеалистік тұрғыдан түсінді. Ол- көптеген моногр. жұмыстардың авторы. Негізгі шығармалары; "курс торгового права"(1888), "Учебник русского гражданского права"(1894) және т.б.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Қоғам көптеген құрамдас бөліктерден, үнемі жаңарып отыратын, өзара байланыста және әрекеттестіктте болатын элементтерден, жүйешелерден тұрады. Адамзат қоғамы саяси құрылымы жағынан **Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ)** мүше болып енетін тәуелсіз мемлекеттерден, ол мемлекеттердің кейбіреулерін біріктіретін конфедерациялардан, кейбір елдердің ішкі құрылымындағы федерациялардан жән ұлттық—мемлекеттік аумақтардан тұрады. Олар өздерінің түрі мен мемлекеттік құрылыстарына қарай әкімшілік бірліктерге—облыстарға, республикаларға, жерлерге штаттарға, кантондарға, тиісінше, одан әрі қалаларға, аудандарға, ауылдарға, т.б. бөлінеді. 
Өмірлік тәжірибеде қоғамды адамдардың мемлекеттік, ұлттық, тілдік, діни бегілері бойынша бірігу құрылымдарына қарай талдау мен саралау жиі ұшырасады.

Қоғамдағы адамдардың арақатынастары
===================================

Әр жеке адам қоғаммен ондаған, жүздеген арналар арқылы жұмыс жасайды.Адам бір уақыттың бірнеше отбасы,еңбек, кәсіподақ, саяси партия, балабақша,мектеп футбол командасы, бақша өсірушілер ұйымы, тұрғын үй—құрылыс кооперативі сияқты бірлесулермен әрекеттес болуы мүмкін.
Сондай—ақ кез келген адам—белгілі бір әлеуметтік топтың, таптың, ұлттың, діннің, нәсілдің өкілі, белгілі бір мемлекеттің азаматы, адамзат қоғамының мүшесі. Адамдар аталған топтасулардан тыс өмір сүре алмайды. Ендеше, сол топтармен бірігіп әрекет жасамай, солармен қатынасқа түспей тұрмайды.
***Әлеметтік топтасулар арасындағы немесе адамдар арасындағы экономикалық, саяси, әлеуметтік, мәдени қарым—қатынастар қоғамдық қатынастар деп аталады.***
Қоғам өмірінің рухани және материалдық өндіріс аясындағы қатынастары қабыса байланысып жатады. Бұлардың екінші қоғам өмір сүру ушін материалдық мүмкіндіктер жасайтын болса, біріншісі адамдардың рухани—мәдени құндылықтарды жасау және тарату үдерісіндегі өара әрекеттерінің нәтижесі болады.. Сонымен бірге материалдық және рухани—қоғамдық қатынастар өзара байланыста болады және қоғамның дамуын қамтамасыз етеді.
Қандай қоғам болса да ешқашан тұйықталып өмір сүре алмайды. Адамдар қауымдастықтары өз ішінде және сырттай өзге қауымдастықтармен қатынас жасасады. Сонда адамдардың бірлескен рухани және материалдық қызметіндегі қатынастары да қоғамдық қатынастар болып шығады. қоғамдағы құрайтын жүйешелер мен құрауыштар арасында толып жатқан.
байланыстар бар.

Қоғамдық қатынастардың маңызы
=============================

Мазмұнына қарай қоғамдық қатынастар ***материалдық*** және ***рухани*** қатынастарға жіктеледі. қоғам тіршілігіне қажеттінің бәрін табиғаттан алатын болғандықтан, ол қоршаған ортамен тығыз байланыста өмір сүреді. Материалдық игіліктер өндіру адам қоғамының өмір сүруі мен дамуының негізі болып табылады. Сондықтан өндірістік қатынастар саяси, құқықтық, адамгершілік, діни және басқа қатынастардың сипатына тура әсер етіп отырады.
**Бағыты жағынан қоғамдық қатынастарды**
**а)** *адам мен адам арасындағы;*
**ә)***қоғам мен адам арасындағы:*
**б)***қоғам мен қоғам арасындағы;*
**в)***қоғам мен табиғат арасындағы қатынастарға бөліп қарастыруға болады.*
**HBO Max** — Warner Bros. Discovery компаниясына тиесілі «сұраныс бойынша бейне» принципінде жұмыс 
жасайтын америкалық стримингтік қызмет. Қызмет 2020 жылдың 27 мамырында іске қосылды.

Тарихы
------

2018 жылдың қазан айында WarnerMedia компаниясы 2019 жылдың соңында өзінің жеке стримингтік қызметін іске қосатынын хабарлады. Қызметтің бастапқы жоспары бойынша 2019 жылдың соңында іске қосылады деп жоспарланды. WarnerMedia-ның бас компаниясы AT&T бас директоры Рэндалл Стивенсон 2019 жылдың мамыр айының ортасында бұл қызмет HBO брендін қолданатынын және кабельдік телевидениеге қосылатынын айтты, өйткені HBO кабельдік операторының абоненттері бейне стримингтік қызметтеріне қол жеткізе алады. Бета тестілеу 2019 жылдың төртінші тоқсанында басталып, 2020 жылдың бірінші тоқсанында толық іске қосылды.

Контент
-------

2020 жылдың соңында , COVID-19 пандемиясына байланысты WarnerMedia бастапқыда жалпы прокатқа арналған негізгі фильмдерді шығарды: 22 қазаннан *бастап Мыстандар* және 25 желтоқсаннан бастап *Ғажайып әйел: 1984* (қызметте тек бір ай көлемінде қолжетімді болды). 2020 жылдың желтоқсан айында Warner Bros. фильмдерінің кинотеатрлардағы премьерасымен бір мезгілде стримингтік қызметке шығатынын жариялады және мұндай алғашқы фильм 29 қаңтарда  шыққан *«Егжей-тегжейлі шайтан»* болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Wonder Woman 1984’ Going In Theaters & HBO Max On Christmas Day, Unprecedented For(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  19 November 2020 deadlink
3. ↑  Does 'The Little Things' Leave HBO Max?(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  The little things leaving hbo max when-date
• Генетикалық әліппе.

Жұмыр жерді мекен етіп жүрген адамдардың белгілі бір генетикалық кодты қолданатыны айғақ. Ол A, T, G және C деген әріптерден құралады. Оның бәрі азоттық негізді білдіреді. Берілген әріптердің әр түрлі қиыстыруы 20 аминқышқылын синтездеп, анықтайды. Скриппс Интституның ғалымдары 2014 жылы бұл әліппеге Y және X әріптерін қосты. Соның арқасында бұрынғыдай 20 емес, 172 синтез қиыстыруын жүргізуге мүмкіншілік туды. 
•Басқа планеталардан табылған мұхиттар.

Әр түрлі космостық кезеңдердің мақсаты сұйық күйдегі суды өзге ғаламшарлардан ғана емес, серіктерден (спутник) де табу. Ғалымдар ол жөнінде баяғыдан бері бәсекелесіп келе жатыр. Алайда 2014 жылы Cassini аппараты жасаған гравитациялық түсірілімдер барысында Энцелад серігінен 30-40 километр мұз қалыңдығынан тұзды мұхит табылды. Сонымен қатар Сатурнның Титан спутнигінен де мұхит табылғаны туралы мәлім болды. Ғалымдар Энцеладтағы суда басқа планеталық бактериялар болуы мүмкін деген тұжырым жасап отыр.
•Макраполус құрылғысы

Жастықты сақтайтын құрылғыны ойлап табу ғасырлар бойы ойластырылып келеді. Ертеректе алхимиктер мен философтар бұл жерде басты рөлді басқа ештеңе емес, қан ойнайды деп жорамалдады. Және олардыкі дұрыс болды. 2014 жылы Стэндфорд университетінің ғалымдары «жас» қанның көп нәрсені шешетіндігіне көз жеткізді. Көптеген тәжірибе жүргізіп, жас қанды кәрілерге құйса, есте сақтау қабілеті жоғарылап, оқуға да құлшынысы оянатынын анықтады. Алайда көп нәрсе әлі белгісіз болып отыр.
•Ертеректегі көркем сурет

Өткен жылы Сулавеси аралында жартасқа салынған ең көне көркем суреттер табылды. Тарихшылар кейбір суреттердің жасы 40 мың жылдан да көп деген ой қорытып отыр. Суреттердің басым көпшілігінде жабайы жануарлар мен трафареттік үлгі бойынша салынған адамдар бейнеленген. Бұл да 2014 жылдың ең үздік жетістіктерінің бірі болып табылады. 
•Қант диабетінен жазылу.

Бүгінгі таңда бүкіл әлемде қант диабетіне шалдыққан адамдардың саны 350 миллионға жуық. Шамамен оның 10 % I типтегі науқастар. Бұл ауруға көбіне жасөспірімдер шалдығады. Әсіресе 10-15 жастағы балаларда көптеп кездеседі. Қант диабетінің қалай пайда болатыны ғалымдар үшін әлі күнге жұмбақ. Алайда бұл ауру өлімге әкеліп соқтыратыны мәлім. Дегенмен ғылым ілгері дамып, тектік-инженерлік инсулин пайда болды. Ол мыңдаған науқасқа жаңа өмір бастауға себепші болды. Бұл ауруға шалдыққан жандар өздерімен бірге инсулин алып жүруге және күн сайын дәрі жіберуге (инъекция) душар. 2014 жылы Гарвард ғалымдары адамдардың эмбриональды діңгекті жасушаларынан бета-клеткалар өсірді. Өйткені олар адам ағзасында инсулин өндіруге икемді. Алдағы уақытта ғалымдар барлық анализдер мен тәжірибелер жүргізіліп, I типтегі науқастардың жазылып кететіндігіне күмән келтірмейді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

membrana.ru

scorcher.ru

twirpx.com

Дереккөздер
-----------



Массагет ойын-сауық порталы
**Арынғазы Қайсаханов** (1912 жыл, Семей губерниясы, Көкен ауылы (бұрынғы Жаңа Семей ауданы - 7.03.1976) – экономист, партия кеңес қызметкері. Уақ тайпасынан шыққан.

  

БК (б)П ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірген (1949). 
Еңбек жолдары: Семей облыстық мал шаруашылығы басқармасы қаржы-өндіріс бөлімінің бастығы (1935), Алматыда мемлекеттік жоспарлау комитетінде экономист (1935 – 37), есеп-санақ комитетінде экономист (1937 – 39), Жамбыл облыстық есеп-санақ мекемесінің бастығы (1939 – 41), Жамбыл облаткомы төрағасының орынбасары (1941 – 44), Жамбыл облыстық парткомы хатшысының орынбасары (1944 – 46), Жамбыл облаткомы төрағасының орынбасары (1946), Қарағанды облаткомы төрағасының орынбасары (1949 – 50), Қызылорда облаткомының төрағасы (1950 – 53), ҚКП ОК-нде жауапты ұйымдастырушы, Алматы облысы, Қаскелең аудандық парткомының 1-хатшысы (1953 – 57), Гурьев (Атырау) облаткомының төрағасы, Семей облаткомы төрағасының орынбасары (1957 – 73). 

Бүкілодақтық, республикалық партия съездеріне бірнеше мәрте делегат болып қатысты, Жоғарғы Кеңеске (3,5 шақырылмдарына) депутат болып сайланды. 

3 мәрте Ленин орденімен, «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ағынды ағыстары** (Стоковые течения) — мұхит пен теңіздегі судың көлбеу бағыттағы козғалысы. Ағынды ағыстары теңіз деңгейінің еңістігі, оның жергілікті көтерілуі немесе төмендеуі (өзен, теңіз суының кұюы, жауын-шашын жаууы немесе булану) әсерінен қалыптасады. Ағынды ағыстарының жылдамдығы деңгей еңістігіне тәуелді. Мыс. Мексика шығанағынан ағып шығып Гольфстрим ағысына бастау беретін Флорида ағысы, Қазақстандағы Балқаш көліне құятын Іле өзені ағындысының жалғасы болып табылатын, батыстан шығысқа бағытталған ағыс.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Ағынды фазалары** (Фазы стока) ағынды гидрографының қалыптасу процесінің элементтері. Олар қоректену жағдайының өзгеруіне орай: 1) су тасу кезеңі; 2) тасқындар кезеңі; 3) судың сабасына түсу кезеңі болып сараланады. Су тасу кезеңі жыл бойындағы ең көп сулылығы мен, су деңгейінің биік әрі ұзақ көтерілуі мен және, әдетте, судың жайылмаға тығуымен сипатталады. Басты қоректену (толысу) көзіне тікелей тәуелді (жазық өзендері үшін — қар еруі, биік тау өзеңдері үшін — мұздықтар мен қарлар еруі, муссондық және тропиктік аймақтар үшін — жазғы ұзақ жаңбырлар). Бір климаттық белдеудегі өзендер үшін су тасу кезеңі жыл сайын тұрақты қайталанып, тек ұзақтығы мен күші өзгеріп отырады. Іле өзені су тасу фазасы көктем жаз болса (мұздықтар мен жауыншашын), Нұра өзені үшін жазғытұрымғы бір ай (көктемгі қар еруі). Тасқын су фазасы жыл сайын қайталан байды және су деңгейінің тез әрі қысқа мерзімде көтерілуімен сипатталады. Таскындар ұзақ нөсер немесе қысқы жылы мықта қар еру барысында қалыптасады. Кей жағдайларда (әсіресе кішігірім алаптарда) тасқынның биіктігі су тасуының биіктігінен асып түсуі мүмкін. Судың сабасына түсу кезеңі өзен сулылығының аздығына және жер беті ағындысының азаюына немесе сарқылуына байланысты су деңгейінің төменгі қалыпта ұзақ уақыт сақталуымен сипатталады. Бұл фазада өзен негізінен жер асты суымен қоректенеді. Көпшілік өзендерде судың сабасына түсуінің кезеңдері жазғы және қысқы кезеңдер болып бөлінеді.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Ағындының жылдық үлестірімі** (Внутригодовое распределение стока) — ағындының жыл мерзімдеріндегі (маусымдарда, айларда, онкүндіктерде) үлестірімі. Әдетте, жылдық ағынды шамасының үлес бөлігі немесе пайызы ретінде белгіленеді. Ағындының жылдық үлестірімі типтік немесе есептеу нобайлары арқылы сипатталуы мүмкін. Типтік ағындының жылдық үлестірімі осы гидрологиялық аудандағы өзен тобы немесе нақты өзен үшін бірқатар жылдар бойы көбірек қайталанатын өзен жүргісін көрсетеді. Әрбір өзенге немесе өзен топтарына тон типтік ағындының жылдық үлестірімі байқау жүргізілген жылдар ішінен ең типтік (суы мол жылдар, қүрғақшылық, сулылығы орташа жылдар үшін) немесе барлық жылдар үшін күнтізбелік дата бойынша орташа мәні, жүргі фазалары бойынша орташаланған нобайлық гидрограф түрінде таңдалып алынады. Ағындының жылдық үлестірімін есептеу жылдың түрлі кезеңдері және бұл кезеңдердің келу уақыттары үшін ағынды шамасын статистикалық өңдеу жолымен анықталады. Есептелетін ағындының жылдық үлестірімі жылдың сулылығын, яғни әр түрлі қамтылған суы мол немесе құрғақ жылдарға қолдана отырып есепке алынады.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Байрд киті** — тұмсықбетті киттер арасындағы ең ірісі. Сонымен қатар ол «Солтүстік алып шөлмек мұрын» және «төрт түсті алып кит» деген атаулармен танымал.
Оның денесі ұзынша келген.Түсі көкшіл.Киттің бауырында ақ дақтары бар.
Бұл киттер Тынық мұхитының солтүстік аймағында көп кездеседі.тұмсықты Байрд киттері терең суларда жүзгенді ұнатады.
Олар киттері топтасып тіршілік етуге бейімделген.олардың бір үйірінде, кем дегенде, 30 кит болады.
Тұмсықбетті Байрд киті кальмар, сегізаяқ, макрель, теңіз шабақтарымен және судың ең терең жерін мекендейтін балықтармен қоректенеді.
Тұмсықбетті Байрд киттінің жаңа туған ұрпағының ұзындығы - 4.5 м, салмағы 12 тоннаға дейін жетеді.
Басқа тұмсықбетті киттер секілді, бұл киттер де су астында 25 - 30 минутқа дейін жүзіп жүреді.
Байрд тұмсықбетті китінің ұзындығы 12 м-ден асуы мүмкін.
Тұмсықбетті байрд китінің өмір сүру ұзақтығы - 70 жыл.
Бұл киттер, негізінен, Тынық мұхиттының Солтүстік бөлігінде, Алеут аралдарының маңында, Калифорния, АҚШ, Ванкувер, Канада және Жапонияның айналасындағы суларда тіршілік етеді.
Тұмсықбетті Байрд китінің буаздық мерзімі 17 айға дейін созылады екен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер «Акулалар,дельфиндер және киттер» кітабы Аруна баспасы,24-25 бет
Екінші период элементтері
=========================

Екінші период сілтілік литиймен басталып, инертті элемент неонмен аяқталады. Онда 8 элемент бар.Олардың химиялық таңбалары халықаралық атауларынан алынған. Мысалы литийдің таңбасы Li,латын тілінің «литос»—тас, бериллийдің Ве таңбасы гректің «веруллиум»—тәтті деген сөзінен алынған. Осы сияқты бор, көміртегі, азот, оттегі, фтордың да қалай аталып таңбаланғанын «Химия қақпасынан білуге» болады.
Салыстырмалы атомдық массалары литийден неонге дейін солдан оңға қарай артады. Периодтық жүйедегі реттік нөмірі 3 пен 10 аралығындағы сандар. Топ реті I мен VIII аралығында, ал осы сандарға сәйкес жоғары валенттілігі, теріс зариядты электрондары атом ядросындағы оң зариядты протондары тең сандар. Салыстырмалы атомдық массасын реттік нөмір сандарын алып тастағандағы айырма сан—зарияды жоқ нейтрон саны болып табылады.
Енді элементтердің жай зат немесе бос күйіндегі қасиеттеріне тоқталайық:
2—периодтағы элементтер бос күйге көшкенде (11) мынандай агрегаттык куйде болады:
Литий бос куйінде қатты, сұр түсті металдық жылтыры бар. Қаттылығы *Моос шкаласы* бойынша 6(калий мен фосфордан гөрі қаттылау)
Бериллий сұрғылт түсті, әжептеуір қатты, бірақ морт кетеді.
Бор да бос күйінде қатты қара сұр түсті Бұдан басқа бордың да аморфты түрі де бар. Ол— қоңыр түсті ұнтақ зат.
**Кәлменов Атлаш Алпысбайұлы** (1902, бұрынғы Ақтөбе губерниясында, Темір уезінде – 1938) – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 

1917 ж. Ақтөбе қаласындағы гимназияны, 1921 ж. Ташкенттегі жұмысшы факультетін, 1935 ж. Мәскеудегі Бүкілодақтық жоспарлау академиясын бітірген. 1922–26 ж. Орынбордағы мемлекеттік сауда мекемесінде уәкіл, Темір уездік халық ағарту бөлімінің меңгерушісі, Адай уездік комитетінің хатшысы, уездік революция комитеттің төрағасы, қаржы бөлімінің меңгерушісі болды. 1927–35 ж. Қазақ АКСР-і Қаржы халық комиссариаты бюджет басқармасының бастығы, мемлекеттік сақтандыру басқармасының уәкілі, Қарақалпақ облысы қаржы бөлімінің меңгерушісі, РКФСР Қаржы халық комиссариатында аға нұсқаушы, БОАК жанындағы Қарақалпақ АКСР-інің өкілі, 1935 жылдың сәуірінен 1936 жылдың қыркүйегіне дейін Қазақ АКСР-і жергілікті өнеркәсіп халық комиссарының орынбасары, 1936 жылдың қыркүйегінен 1938 жылдың қаңтарына дейін халық комиссары қызметтерін атқарды. 1938 ж. қаңтарда тұтқындалып, атылды. 1957 ж. маусымда ақталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1948), А. 2004.
**Ағынды оралымдылығы** (Цикличность стока) — өзендер сулылығының қалыптан үлкенді-кішілі ауытқулар түріндегі, қазіргі заманғы климат дәуірінің шегінен шықпайтын, көпжылдық кезеңдер аралығында өтетін өзгеруі. Бүл ауытқулар сулы және құрғақшылық оралымдар түрінде қайталанып отыратын ауысымдар нысанында көрінеді. Суы мол және күрғақшылық жылдары ұзақтығы және карастырылып отырған кезендері ағындының орташа мәнінен ауытқу шамасы бойынша өзгешіліктері болады. Сулылығы әр түрлі оралымдар ауысымы анық білінбейтін оралымдылықпен өтеді. Ағынды оралымдылығының бұл заңдылығы ағындының көпжылдық тербелісі деген үғыммен сипатталады.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
Мемлекеттік органдардың сайлау еркіндігін қамтамасыз ету қызметі
================================================================

Дауыс беру және оның алдындағы күні соттар, прокуратура және ішкі істер органдары, сондай-ақ тұрғын үй қорын пайдалану ұйымдары үшін жұмыс күні болып есептеледі. Ішкі істер органдары және тұрғын үй қорын пайдалану ұйымдарынан сайлау комиссиялары талап етеді:
*1)Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету;*
*2)Сайлаушылардың тізімін анықтау;*
*3)Сайлау комиссиясының жұмысындағы дауыс беру күнінде туындайтын басқа да мәселелерге көмек көрсету.*
Сайлау заңдарының бұзылғандығы туралы азаматтар мен ұйымдардың арыздары сайлау комиссиялары тарапынан арыз түскен күннен бастап бес күн аралығында қаралады. Сайлау комиссиясы және оның мүшелерінің шешімдері мен іс-әрекеттері туралы арыздарды жоғары тұратын комиссия оны арыз түскен күннен бастап үш күн ішінде қарайды. яғни сайлау туралы заңда басқа жолы көрсетілмеген болса. Соттар мен прокуратура органдары сайлау комиссиясы мүшелеріне, азаматтардың заңда көрсетілген тәртібі бойынша тіркелген қоғамдық бірлестік өкілдерінің сайлау кезіндегі заң бұзушылыққа қатысты арыздарын қабылдауға тиісті. Бұл арыздар бес кун ішінде қаралады, ал сайлауға дейінгі бес күн ішіндегі түскен арыздар сайлау күні қаралады.

Сайлау туралы заңды бұзғандығы үшін жауаптылық.
===============================================

Азаматтардың өзінің сайлау құқығын емін-еркіен жүзеге асыруын, сайлау алдындағы үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуіне қарсы күш қолдану, алдау, қорқыту, сатып алу және т.б әдістер:
*—кандидаттар туралы олардың адал атымен шынайы қадір- қасиетін түсіретін жалған мәліметтерді таратыпнемесе басқа да арам пиғылды әрекеттерді іске асыру;*
*—сайлау күні және оның қарсаңындағы күндерде үгіт-насихат жүргізу;*
*—сайлау комиссияларының ісіне араласу;*
*—дауыс беру, кандидатты, партиялқ тізімдерді тіркеуге;*
*—берілген дауыстарды санау және сайлау қорытындыларын анықтауға;*
*—кандидаттардың сенімді өкілдерімен бақылаушылардың заңды іс-әрекетіне бөгет болатынадамдар заңда қарастылған әкімшілік және қылмыстық жауаптылыққатартылады.*
*— сайлау құжаттарын өзгерткен, ауыстырған;*
—қасақана дұрыс санамаған, дауыс беру ережесін бұзған;
—'**Сайлау туралы'** заңды басқа да бұзушылыққа жол берген сайлау комиссияларының, мемлекеттік органдарының, ұйымдардың мүшелері жауаптылыққа тартылады.
**Ағынды факторлары** (Фактор стока) — қарастырылып отырған алаптағы ағындының шамасы мен қалыптасу ерекшеліктерін анықтайтын сыртқы физикалық географиялық ортаның элементтері. Ағынды факторларын климатгық деп (жауын шашын, булану, ауаның температурасы) және төсеніш беттің (топырақ геологиялық жағдайлар, ормандану, батпақтану дәрежесі және т.б.) ерекшеліктерін көрсететін физикалық географиялық деп бөледі. Сонымен бірге ағынды факторлары зоналық (климаттық), бейзоналық (алап ауданы, өзен үзындығы және т.б.) және интрозоналық немесе осы зонамен байланысты зонаішілік болып бөлінеді. Ағынды шығыны табиғи және антропогендік әрекеттер әсерінен болатын су шығындары.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
1995 жылы неміс ғалымы Вильгельм Рентген бір күні қас қарая зертханада шамды сөндіріп сыртқа шықты. Бірақ жолшыбай өзі тәжірибе жасаған зарядты түтікке жалғаған ток көзін айырмай кеткені есіне түсіп, зертханаға қайта келді. Тегі асыққан болар, шамды да жақпастан түтік орнатылған столға келіп, ток айырғышқа еңкейе берген еді...ғалым көз алмай тұрып қалды. Түтікті жапқан қатты қағаз жарқырап жатыр. Оның бетіне барий тұзы жағылғанын ғалым білетін. Осы тұздың жарық сәулесі түскенде өзгеше түспен жарқырайтыны да белгілі еді. Ал қазір ше? Ешқандай жарық көзі қатты қағазға түсіп тұрған жоқ қой.
Рентген шам жағып еді, сәуле шашу тоқтатылды. Жарық көзі қайта сөнді. Құпия экран тағы көрінді.
Сол түні ғалым үйге қайтқан жоқ. Ол бұдан соң неше күн, неше түн жұмыс істеді. Қанша күн қиналумен өткізді. Әйтеуір бүр күні көзге көрінбейтін сәулелер шығаратынын анықтағаны ғана қуантты.Бұл сәуленің ерекшелігі кез келген денеден өтіп кететіні еді. Кейін бұл сәулені ғалымдар «Рентген сәулесі» деп атады. бұдан біз атомның өзіне тән қасиеті бар екенін байқаймыз. Сонымен атом құпиясы туралы мынандай жайтты айту қажет: бір килограмм радий өз бетінше ыдырау реакциясына жіберсек, бір жылдан соң жарты килограмм қорғасын шығады. Ал уран ядросын ыдыратуға бұдан да көп уақыт керек.
**Мұхатов Уәли**, Уәлимұхамед (5. 5. 1916 ж. т. Түрікм. КСР-і, Багир аулы) – КСРО халық артисі (1965). 1951 ж. Москва консерваториясын (С. Н. Василенконың класы бойынша) бітірді. Мұхатов– Түрікм. КСР-і гимнінің (1946), көптеген симфониялық шығармалардың («Түркімен сюиталары», 1950, «Менің Отаным», 1951) кантаталардың, А. Г. Шапошникпен бірлесіп жазған «Ақын мен сот» (1947), «Зұһра мен Таһир» (1953) операларының, «Ақ мамық» (1945) балетінің (А. Ф. Зноско-Боровскиймен бірге), ән-романстардың, аспаптық, камералық т. б. шығармалардың авторы. М. творчествосының биік белесі – «Қанды су айырық» операсы (1967). 4–5 сайл. КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1951, 1952). Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Атомның пайдасы мен зияны
=========================

Ғалымдар атом құпиясын ашып, оның керемет мол энергия көзі екенін білген сайын қуанып, мұндай энергияны өмір үшін пайдаланамыз деген оймен құлшына зерттеуді жалғастырып келеді. Бірақ сол зерттеудің арқасында атомның өзіндік зияны бар екенін біледі. Жер жүзіндегі барлық ғалымдар жиналып бұл жаңалықты жария етпеуге келіседі. Бірақ бұл олардың жасаған аңғалдығы болды. Көп кешікпей атом бомбасы пайда болды. Кейінен адам тапқан өзі ашқан атом ядросы адам денсаулығына зор қатер туғызады. Адамдарзаттың ең алғаш дертке қарсы қолданған дәрі де жылан уы болды. 
Қазақ елі, қазақ жері атом ядросымен тығыз байланыста болып келді. Соның кесірінен қаншама қазақтар жапа шеккені бізге белгілі.
**Ағынды өзгермелілігі** (изменчивость стока) — ағынды шамасының уақыт аралығындағы құбылмалылығы. Ағынды өзгермелілігі тәуліктік, маусымдық, жылдық және көпжылдык тербелістер нысанында көрінеді, алайда тар мағынада ағынды өзгермелілігі термині көбіне ағынды тербелістерінің көпжылдық болашақтағы құбылыстарын сипаттау үшін қолданылады. Бұл тербелістер ағындының жылдық шамаларын сипаттау үшін, сондай-ақ ағындының жекелеген фазаларына немесе жыл кезеңдеріне (маусымдық, максимум, минимум ағындылар) тән жекелеген шамаларын сипаттау үшін де қарастырылады. Ағынды өгермелілігінің көпжылдық мерзімдегі сандық өлшемі ретінде вариациялар немесе өзгермелілік коэффициенті алынған.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Арнекс киті**- киттәрізділер отрядына жататын сүтқоректі. Олардың ұзындығы 9 метрге жуық. Ол тұмсықты Байрд китіне ұқсағанымен денесі одан анағұрлым кіші. Денесі- қоңыр-сұр, ал басы мен екі бүйірі ақшыл түсті болып келеді. Денесінде аппақ дақтары бар. Тұмсықты Арнексті "төрт тісті акула" деп те атайды. Өйткені оның тістері сыртқа қарай шығыңқы орналасқан. Тіпті аузы жабық тұрғанның өзінде көрініп тұрады. Басы- кішкентай, ал тұмсығы- жіңішке. Аналықтары аталықтарына қарағанда ұзынша болып келеді. Тұмсықты Арнекс киті топтасып тіршілік етеді. Олардың бір үйірінде 6-10 кит болады. Кейде тіпті одан да көп болуы мүмкін. Киттің осы түрін Тасман теңізінен, Оңтүстік Tынық мұхитында орналасқан Альбатрос Кордильера аралын және Жаңа Зеландиядан кездестіруге болады. Олар мұхит түбін тіршілік ететін балықтармен, жұмсақ денелі омыртқасыздармен қоректенеді. Тұмсықты Арнекс киті теңіз жағалауына жақын, таяз жерлерде тіршілік етеді. Бұл киттер жазда 34° С суық суда өмір сүрсе, қыста теңіз түбіне қарай кетеді. Ғалымдар олардың теңіздің 7000 метрлік тереңдігінде жүзіп жүргенін байқаған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Ашық құндызшөп** - Қазақстанда кездесетін 6 түрдің ішіндегі ең солтүстікте кездесетіні – орманды дала, және дала зонасына тән. Құрғақ далада, сирек қарағайлы ормандарда және орман алаңқайларында республиканың батыс шекарасынан бастап Шығыстың аласа тауларында, Алтай және Тарбағатайда кездеседі. Шөптесін көп жылдық, көп бұтақталған тамырсабақты, сабағы онша биік емес (15 см-ге дейін) ол жеміс бергеннен соң үш есеге дейін үлкейеді. Төменгі жапырақтары ұзын қалемшелі, күрделі саусақ-салалы, гүлдеген соң түгелдей бұрылып кетеді. Одан кейінгі жапырақтар (сабақтағы) көп мөлшерге кішірейген, және орамдалған (тысталған), иілген ұзын түкті жіңішке бөліктерге бөлінген. Гүлдері жалғыздан ашылған кезде қоңырауға ұқсас, кейін барынша ашыла түседі. Гүл серігінің жапырақшылары үлкен, ұзындығы 4 см-ге дейін, сыртқы жағы түкті ашық көкшіл-күлгін түсті. Аталықтары мен аналықтарының саны көп, жемісі жіңішке ұзын (5 см-ге дейін) бағаналы, иілген, қою жібек тәрізді түкті, ашық құндыз шөп ерте көктемде гүлдейді, наурыздың аяғынан мамырға дейін. Жемісі мамыр – маусым айларында пісіп жетіледі.
Құндызшөп өсіп тұрған ортасында гүлдегенде де, жеміс берген кезінде де ерекше көзге түседі, әсіресе, жібектей жұмсақ, иілген күйінде қалғып тұрған тәрізді болып көрінеді. Осыған байланысты халық арасындағы («сон-трава») атауы шыққанға ұқсайды. Кейбір авторлар мұндай атау өсімдікке оның улы болуына байланысты берілген деген пікірде. Өсімдіктің құрамындағы улы заттар адам организмін сал аурына әкеліп, кейде өлімге әкеліп соқтырған. Осыған қарамастан ашық құндыз шөп өкпе, аяқ-қол, ревматизм, бел ауруларына және басқа да ауруларды емдеуде кеңінен қолданылады. Жапырақтан алынған шырынмен күйікті емдейді, тамырын кесіп алынған бөлігін, түрлі ісіктерді емдеуге пайдаланылады. Сәндік мақсатта бұл түр негізінен тастақты бақтарды безендіру үшін қолайлы.
**Тандыр нан** — ұлттық нан. 

Ішкі Азия елдерінде (қырғыздарда, қазақтарда, ұйғырларда, өзбектерде, тәжіктерде) тандыр нан, ұлттық қолданба болған — тандырда пісіріледі. Тандыр нанның құрамына — бидай ұны, су, ашытқы, қаймақ, маргарин, түрлі дәндер, күнжіт, мак т.б. қосылады.

Негізінен тандыр нанның өзін немесе түрлі тамақ-астар (палау, сорпа т.б) мен жейді. Тандыр нанды ыстық кезинде қаймақ, сары май менен жегенде дәмді болады.

Тандыр нанды жасаудың көп түрі бар, әр ұлт өзгеше дәмді пісіреді .

Жайылған қамырды түбі жалпақ, ауыз жағы кішірек, кірпіштен күмбездеп салынған тандыр пешінің қызған қабырғасына жапсырып пісіреді. Қазір қалалардажұртшылыққа қолма-қол ыстық нан пісіріп беру үшін осы тандыр пешінің газбен қыздырылатын үлкен түрлері пайдаланылады.
Ашыған қамырдан пісірілген тандыр нан үлпілдеген жұмса, өте жеңіл болады.

Тағы қараңыз
------------

* Бәтір нан
* Тандыр самсасы
* Тандыр

Тандыр-нанның бірнеше түрі Алматы.

* Тоқаш-нан немесе (tokash nan)Тоқаш-нан немесе *(tokash nan)*
* Кішкентай пітір-нан немесе Пәтір-нан (pitir nan)Кішкентай пітір-нан немесе Пәтір-нан *(pitir nan)*
* Үлкен пітір-нан немесе Пәтір нан (ulken pitir nan)Үлкен пітір-нан немесе Пәтір нан *(ulken pitir nan)*
* Үлкен нан(ulken nan)Үлкен нан*(ulken nan)*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *gotovim.ru* тандыр-нан  (орыс.). Тексерілді, 21 қаңтар 2010.
2. ↑  Сегізбайұлы Кәдірбек. С30 Қазақы дастарған – Алматы: "Атамұра", 2011. - 192.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНан |
| --- |
|  |
| Құрамы | 
Бидай (қарабидай) ұны • Су • Жұмыртқа • Қант • Тұз • Сүт • Ашытқы • Ас содасы • Сары май |  |
|  |
| Жасалуы | 
Қамыр илеу • Ашыту • Пішін келтіру • Пешке немесе тандырға салу • Нан пісіру |
|  |
| Нан түрлері | 
Қара нан • Ақ нан • Бәтір нан • Тандыр-нан • Таба нан • Көмбе нан • Қарыма • Шәк-шәк • Шелпек • Бауырсақ • Пончиктер • Лаваш • Маца • Тортилья • Фокачча • Питта • Круассан • Багета • Бисквит • Каравай • Кекс • Пряник • Печенье • Қаусырма • Бутерброд • Кепкен нандар • Макарондар • Кеспе • Құймақ • Кляр |
|  |
| Қосымша | 
Астық дәнді дақыл • Нан жасау тарихы • Наубайхана • Нан өнеркәсібі |

 |
Флегматиктер-өте сабырлы, бастаған ісін соңына дейін жеткізеді. Шешімді ұзақ уақыт ойланып барып қабылдаса да, әрдайым табысты нәтижеге ие. Өте еңбекқор келеді. Көбіне билікке құмартпайды. Тұрақтылықты қажетсінеді. 
Қиын-қыстау кезеңде дүрбелеңге салынбай, өз эмоцияларын қадағалай біледі. Күйзелісті ситуацияларда өте жақсы жұмыс істейді. Олардан физика, химия, астрономия, математика салаларында мықты ғалым және тәуір экономист, есепші шығады. Есеп-қисапқа өте жақын болғандықтан, жақсы бағдарламашы да бола алады.
Бір уақытта бірнеше жұмысты қатар орындап, ұйымдастырушылық қабілетіңіз жоғары болса, сангвиник болғаныңыз. Сангвиниктер табиғатынан басқарғыш келеді. Олардан ұжымның сүйіктісі, әділ бастық шығады. Бұл адамдар кез келген адамды өз ырқына көндіре алады. 
Оларға психолог, мұғалім, қоғаммен байланыста болатын кез келген қызмет, менеджер мен ұйымдастырушы сынды мамандықтар тән.

Тағы қараңыз
------------

Холеригтер
**Винченцо Сальваторе Кармело Франческо Беллини** (итал. Vincenzo Salvatore Carmelo Francesco Bellini; 1801 жылдың 3 қарашасында Сицилия, Катанияда туылып, — 23 қыркүйек 1835 жылдың 23 қыркүйегінде, Парижге жақын Пюто жерінде қайтыс болған) — итальяндық композитор.

Өмірбаяны
=========

Музыканттар отбасында дүниеге келген. (әкесі — дирижёр, атасы — органист және композитор). Неаполитандық консерваторияда оқыған.

11 опера жазды, олардың ішінде жетістікке жеткендері «Капулетти и Монтекки» (итал. I Capuleti e i Montecchi), (1830, «Ла Фениче» (Teatro La Fenice), Венеция), «Сомнамбула» (1831, «Каркано» театры, Милан), «Пуритане» (1835, «Итальен театры», Париж).

Әлдеқайда маңызды шығармалардың бірі — «Норма» операсы (1831, «Ла Скала» театры, Милан).

Беллини операларының қойылымы көп кездері патриоттық демонстрациялармен бірге жүрді: Италиядағы ұлт-азаттық қозғалыстардың көбеюі жағдайында, көрушілер оның операларының өзекті саяси құрылымын байқады.

Беллини — итальяндық бельканто стилінің үлкен шебері. Оның музыкасының негізін ашық вокалдық музыка құрайды. Беллини шығармашылығы арқылы ұлы италиян әншілері өз өнерлерін дамыта бастады.

1835 жылдың 23 қыркүйегінде Парижде Беллини асқазанының қатты ауыруына байланысты қайтыс болды.

Алдымен Пер-Лашез зиратында жерленіп, кейін 1876 жылы композитордың орнын Сициялияға, Катания қаласының қасиетті Агата кафедральді соборына ауыстырды.

Опералары
=========

Винченцо Беллинидің шын тізіміне оның ұлы опералары енген, түрлі аудио және видео тасымалдағыштар арқылы. Кестеде оның басылған жылы, айы (егер белгілі болса), дирижёр, хор және оркестр, артисттер, дыбысжазу студиясы немесе шығарушы компания, тасымалдаушы түрі, шығарылған мемлекеті жазылады. «Примечание» бөлімінде толық мәліметтер жазылады. Мысалы: тірі дауыс, фестиваль, т.б.

Жазбалар операларға топтастырылып, топтың ішінде хронологиялық тізім бойынша орналастырылған.

Тізімде тек ресми толық басылымдар бар. Жазбаның бар болуын ақпараттар базасына бағыттайтын сұлба арқылы немесе басқа ресми қайнар көз арқылы дәлелдейді. Фильм-опералар, теле-және радио-трансляцялар, басқа адамдардың жазбалары, сонымен қатар операдағы фрагменттер жазбалары тізімге қосылмайды:
• «Адельсон және Сальвини» («Adelson e Salvini»), 1825

• «Бьянка және Джернандо» («Bianca e Gernando»), 1826.

• «Бьянка және Фернандо» атауымен («Bianca e Fernando») 1828

• «Пират» («Il pirata»), 1827

• «Жатмемлекетті» («La straniera»), 1829

• «Заира» («Zaira»), 1829

• «Эрнани» (аяқталмаған), 1830

• «Капулетти және Монтекки» («I Capuleti e i Montecchi»), 1830

• «Сомнамбула» («La sonnambula»), 1831

• «Норма» («Norma»), 1831

• «Беатриче ди Тенда» («Beatrice di Tenda»), 1833

• «Пуритане» («I puritani»), 1835

Дереккөздер
===========

• Беллини, Винченцо // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

• Серов А. Беллини, его деятельность и значение, «Пантеон», 1854, вып. 5;

• Конен В. История зарубежной музыки, 2 изд. в. 3, М. 1965, с. 372-75;

• Pougin A. Bellini, sa vie et sesoeuvres, P. 1868;

• Pizzetti I. Vincenzo Bellini, 2 ed. Mil. 1936.

• Пастура Ф. Беллини. М. 1989.
Адам ағзасы мен оны қоршаған тірі және өлі орта – химиялық элементтерден және химиялық қосылыстардан тұрады және дүниедегі барлық тірі ағзалардың өсіп-өнуі осы заттардың алмасуы мен олардың басқа қосылыстарға айналуына негізделген. Алайда, табиғатта заттар белгілі бір орында, нақты мөлшерде болуы және белгілі жылдамдықпен өзгеруі тиіс. Осы заңдылық кездейсоқ, арнайы немесе жасанды жолмен өзгерген жағдайда, өзгеріс табиғатқа, жүйеге немесе организмнің өсіп-өнуіне әсер етуі мүмкін.

Сараптау
--------

---

Қазіргі заманғы сараптама бойынша қоршаған ортаның химиялық ластану мәсәлесі - өзекті мәселенің бірі. Қазіргі күні әдебиеттердегі мәліметтер бойынша биосферада 5-6 миллион химиялық қосылыстар кездесетіні белгілі, олардың 60-80 мыңы өнеркәсіптік масштабта өндіріледі.

Жер бетіндегі химиялық қосылыстардың көптігі және олардың күннен күнге өсуі, химиялық заттардың уыттылығы мен қауіптілігін бағалауда (токсиметрия) қиындық туғызады: біріншіден, токсикологиядағы белгілі уытты заттар жайлы мәліметтерді білу, екінші – халық шаруашылығы өнімдері немесе күрделі өндіріс қалдықтары болып табылатын, жаңадан пайда болған әртүрлі химиялық қосылыстардың қауіптілігін алдын-ала болжау және бағалай білу. 

Зиянды заттардың әсер ететін нысаны әртүрлі деңгейдегі кез-келген дене бола алады. Осыған байланысты, әсер ету критерийі мен бағалау жүйесі өзгеруі мүмкін. Барлық нысандардың ерекшеліктерін ескере отырып, техникалық-экономикалық көрсеткіштер бойынша медицина мен биологиялық ғылым сферасында қолданылатын жүктеме концепциясы мен критерийі негізінде жүйелі санитарлық-гигиеналық норма мәселесі шешіледі.

Факторлар
---------

---

Адамзат өміріне және қоршаған ортаға зиянды әсер ететін факторлардың үш тобын: физикалық, химиялық және биологиялық деп бөліп айтуға болады.

Зиянды заттардың химиялық әсерін анықтау химик-сарапшы үшін өте маңызды.

Қорытынды
---------

---

Улы химикаттарды (пестицидтерді) ауыл шаруашылығында зиянкестерге қарсы және өсімдіктерді өңдеуге қолдануына байланысты жеміс-жидектерге, өсімдік өнімдерінде улы заттардың мөлшері өсіп келеді. Улы химикаттардың бір бөлігі сүтте, жануар ұлпаларына жиналады. Жануарлардың сүті мен етін пайдалану адамзаттың улануының негізгі көздері болып саналады. Өсімдікке қонған улы химикаттар жаңбыр суымен шайылып, ағын суларды улауы мүмкін. 

Сурет:Pollution2ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЗИЯНДЫ ЗАТТАР
**Веддель кокосы** (лат. *Lytocaryum weddellianum*) – пальмалар тұқымдасына жататын үйде өсіруге қолайлы аласа пальмалардың бірі.

Пальмалар баяу өседі. Өсімдікті үйде терезе маңына ,күн көзі тура түспейтіндей және жел өтінен қаға беріс жерге қояды. Көктемде және жазда қыш құмыраға отырғызады да қандыра суғарып,жапырағана су бүркіп, жуып немесе жылы сумен суланған гупкамен сүртіп отырады. Қыста пальманы сирек суарады.Жапыраған оның сабаға қураған соң ғана кесіп тастауға боаһлады.Отырғызылғаны көп болған пальманы 3-4 жылда бір,жасын бұдан жирек қайта ауыстырып отырғызады.Пальма өсіретін қыш құмыра тарлау әрі шұыңғыл болу керек.Кәрі пальмаға сыздауыт шым топыраққа құм араластырып, ал жас пальмаға шым топырақтың үш бөлігін, былтырғы жапырақ араласқан топырақтың 2 бөлігін және қиыршық құмның бір бөлігін қосып дайындайды. Пальмаларды тұқымынан былтырғы жапырақ араласқан топыраққа немесе шым тезек араластырылып жылытылған (25-30гр)ағаш үгіндісіне егіп өсіреді. Тұқым бірнеше айда көктеп өнеді. Биіктігі 10-15см-ге жеткенде, оны құм араластырылған топырақ қара шірігіне ауыстырып отырғызады.
**Ведад Ибишевич** (босн. ; 6 тамыз 1984, Власеница, Югославия) — босниялық футболшы, "Шальке 04" клубының шабуылшысы. Босния және Герцеговина құрамасының әлем чемпионаттарындағы тұңғыш голының авторы (2014).

Өмірбаяны
---------

### Клубтық

Югославияда дүниеге келгенімен, 1990 жылдардағы елдегі тынышсыздыққа байланысты отбасы Швейцарияға көшіп өтті, бірақ Швейцарияның заңдары иммигратнттарға қолайсыз болды да, 2002 жылы АҚШ-қа қоныс аударуға мәжбүр болды. 

Карьерасын 2004 жылы АҚШ клубтарында бастады. 2004 жылы Еуропаға оралып, "Пари Сен-Жермен" футболшысы атанды. Бірақ негізгі құрамға ілікпеді, 2004, 2005 жылдары "Дижон" клубына жалға берілді. 2006 жылы Франциядан түпкілікті кетіп, "Алемания" клубына ауысты. 

2006 жылдан бері тек Германия клубтарында ойнап келеді. 

### Ұлттық құрама

Босния құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын 2007 жылы 24 наурызда Норвегияға қарсы ЕУРО-2008 іріктеу матчында өткізді. Тұңғыш голын сол жылы 13 қазанда Грекия қақпасына соқты.

Жетістіктері
------------

* Босния және Герцеговинадағы жыл футболшысы: 2008

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Иван Михайлович Бережной** (1 қантар 1924 жыл, Кременчуг ауыл, Тайынша ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы – 10 сәуір 1944 жыл, Суворов ауданы) — 1942 жылдың тамызынан Кеңес Әскері қатарында болған. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, майданға жіберілген. IV Украин майданындағы 87-­гвардиялық атқыштар дивизиясының 261­-атқыштар полкінде пулемет взводының командирі. 

1944 жылы сәуірде Қырымдағы Перекоп мойнағында жаудың қорғанысын бұзуда ерекше көзге түсті. Бережнойдың взводы шабуылға шыққан батальонды жау оғынан тасалады. Жаудың шабуылына той­тарыс беру кезінде бір атыс тобы жарамсыз болып қалғанда Бережной пулеметпен қаруланып жауға қарсы оқ жаудырды. 

1944 жылы 10 сәуірде ол қаза тапты. 1945 жылдың 24 наурыздағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы бойынша И.М. Бережнойға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 

Қырымдағы Красноперекоп ауданының Суворово селосында жерленген. Херсон қаласының №1 ГПТУ ғимаратына Батырдың құрметіне мемориалдық тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
2. Орысша уикипедия

Тағы қараңыз
------------

Бережной Иван Михайлович