recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Классикалық пенжак** — (орысша-классический костюм) ерлерге арналган сырткы киім бір стильмен жасалып бір матадан тігіледі.
Сондай-ақ классикалық пенжакқа шалбар және сирегірек желетке, галстук, ерлерге арналған көйлектер кіреді. Әуелі пенжакты тек қана ерлер пайдаланса, содан соң пенжакты әйелдерде пайдалана бастады, бірак әйелдер шалбардың орнына белдемше киді. Классикалық пенжак кеңседегі жұмыс үшін арналған, яғни келіссөздер және сыртқы ресми іс-шаралары үшін (мұражай, концерт және т.б) арнайы қонаққа бару үшінде пайдаланылады.

Тарихы
------

Қазіргі кезде біз күнделікті көріп жүрген пенжактың үлкен тарихы бар. Пенжак Англия елінде XIX ғасырда пайда болды. XIX ғасырдың жарты жылдығында классикалық пенжак өзіне желетке, ұзын панталон рединготты енгізді. Классикалық пенжакты ақшыл түсті панталон және желеткемен бірге пайдаланды. Классикалық пенжактың элементтеріне қолғап пен қалпақ-цилиндрді де жатқызуға болады. Классикалық пенжак XIX ғасырдың ортасында зайырлы адамдарының күнделікті киіміне айналған. XIX ғасырда пенжактың пайда болуы фрактың орнын бөлектендірді. Содан бір ғасыр өтіп, XXI ғасырда технология дамып адамдардың киім үлгісі өзгерді. Бұл жағдай фрактың қайтадан өз орнына келуіне көмектесті. Мысалы: қазіргі кездегі жастар мотоциклді пайдаланып, пенжакты кие алмай оның орнына фракты пайдаланды.

Классикалық пенжактардың үлгісі күн өткен сайын түрлене бастады. Ылғи желеткенің сәні мен шалбардың қалыңдығы өзгерді. Пенжак пен шалбар әрқашан бір матадан тігілу үрдісі көбірек болды. Сондай-ақ пенжак адамның түр-келбеті мен дене пішінін өзгертуге ие болды. Пенжактарды ерлер екі жағымен де киуге ие болды. Мұндай пенжактарды екі жақты пенжак деп атады. Бұл сән қазіргі күнге дейін бар. Мұндай пенжактар әсіресе жастар үшін қолайлы болды.

Дереккөздер
-----------



* Киім үлгілері туралы жинақ

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* пиджак
* жакет
**Қарқаралы** – Қарасор алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысының Қарқаралы ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Қарқаралы тауларының шығыс етегіндегі бұлақтардан басталатын Үлкен Қарқаралы және Кіші Қарқаралы өзендерінің қосылуынан бастау алып, Қарасор көліне құяды. Ұзындығы 60 км, су жиналатын алабы 570 км².

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысының арнасы тік жарлы, төменгі ағысы жайпақ. Жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Ақжол ауылы тұсында 0,033 м³/с. Суы көктемгі қар және бұлақ суларымен толығады. Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Суы тұщы. Басты салалары: Құрөзек, Түлкілі, Тасбұлақ, Мұқтар. Қарқаралы қаласын, т.б. елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Жазда мал суарылады. Жайылмасында шабындық, өзен бойында тал, шілік тоғайы өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарқара деген бетті қараңыз.*
**Қарқара** – Іле алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Райымбек ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 113 км, су жиналатын алқабы 1970 км².

Бастауы
-------

Бастауын Теріскей Алатауының солтүстік-шығыс беткейлерінен басталып (Ақтас, Қақпақ, Оралма, т.б. таулардан), Тиектас тұсынан Шарын өзеніне құяды. 

Қарқара өзені үлкен және құнарлы, әйгілі Каркара алқабымен ағып өтеді (биіктігі 2000 м-ден астам), мал жаюға және ауылшаруашылық дақылдарын өсіруге қолайлы жағдай жасалған, мықты климат бар. Қолайлы климаттың арқасында картоп пен бидайдан мол және тұрақты егін жиналды. Сондай-ақ, жергілікті тұрғындар жылқы және қой өсірумен айналысады.

Гидрологиясы
------------

Жалпы ұзындығы 229 км болатын 140-тан астам салалары бар. Сондай-ақ өзен алабында 22 шағын көл орналасқан. Ірі салалары: Желқарқара, Көкжар (Қазақстанда), Тұрық, Шоң, Жалаңаш (Қырғызстанда), т.б. Аңғары тар, шатқалды. Қар және бұлақ суларымен қорланады. Жылдық орташа су ағымы 11.3 м³/сек. Ағаш ағызылады, егін суарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Леонид Павлович Ни** (9.4. 1923, Ресей, Владивосток қ. – 30.7.2005, Алматы) – металлург-ғалым, техника ғылымдарының докторы (1967), профессор (1969), ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (1994).

Қазақ тау-кен металлургия институтын (қазіргі ҚазҰТУ) (1946) және аспирантурасын (1951) бітірген. 1951 жылдан Металлургия және кен байыту институтында ғылыми қызметкер, директордың орынбасары (1970 – 1981).

Еңбектері
---------

Негізгі ғылыми еңбектері алюминий тотығының (глинозем) физикасы-химиясы мен технологиясын зерттеуге арналған. Павлодар алюминий зауытында төменгі сапалы бокситтерді өңдеудің жаңа тәсілін жасап, өндіріске енгізді (КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1980).

Кеңқұрамды глиноземі бар жүйелердің құрылымдық және фазалық ауысуларын, алюминий ерітінділеріндегі күрделі зат алмасуларын, қатты фазалардың кристалдану процестерін, олардың метатұрақты және нағыз тепе-теңдік жағдайындағы құрылымдық түрлендірілу тәсілдерін зерттеді.

Ни Леонид Павлович 700-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 15 монографиясы, 100-ден аса патенті мен авторлық куәлігі бар. Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Щелочные гидрохимические способы переработки высококремнистых бокситов, А. 1967;
* Переработка высокожелезистых бокситов (физикохимия и технология), М. 1979 (соавт.);
* Комбинированные способы переработки низкокачественного алюминиевого сырья, А. 1988 (соавт.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том 2 бөлім
**Леонид Иович Гайдай** (1923—1993) – кеңестік кинорежиссёр және сценарийші, КСРО халық әртісі (1989).

Оның көптеген туындылары культті фильм болып танылды.

Өмірбаяны
---------

Әкесі Иов теміржолшы болған. 1906 жылы ол саяси баппен тұтқындалып, екі жылдан кейін Қиыр Шығысқа айдалады. Шешесі Мария Рязань облысынан болады. Олар құрған жанұяда үш бала туады, Леонид кенжесі болады.

1941 жылы мектеп бітірісімен ол Ұлы Отан соғысына аттанады. Бастапқыда Моңғолияда қызмет етіп, кейін Тверь жаққа жөнелтіледі. 1943 жылы барлау кезінде минаның жарылысынан жараланып, жарты жылдай эвакогоспитальда емделіп жатады. Бірнеше соғыс медалімен марапатталады.

1949—1955 жылдары ВГИК-те режиссёрлік факультетте оқиды. Одан кейін «Мосфильмде» жұмыс істей бастайды.

Өзі түсірген фильмдердің көбісіне сценариін өзі жазған, кейде кішігірім рөлдерді де ойнаған.

Әйелі Нина Павловна Гребешковамен 40 жыл бірге өмір сүрген. Ол жұбайының 9 фильмінде түскен екен. Олардың қыз баласы — Оксана.

Есімінің ұлықталуы
------------------

«Мосфильмдегі» алаңдардың бірі кинорежиссёрдің есімімен аталады.

2000 жылы 23 жыл бұрын ашылған астероидке Гайдай есімі берілді.

2013 жылы Мәскеуде Гайдай тұрған үйдің қабырғасына мемориалды тақтай орнатылды.

2016 жылы Курган қаласында жаңа көшелердің біріне режиссёрдің есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отец Леонида Гайдая был каторжником


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЛеонид Гайдай фильмдері |
| --- |
|  |
| 

Ұзақ жол (1956) | О дүниеден келген күйеу (1958) | Үш мәрте тірілген (1960) | Ит Барбос және ерекше кросс (1961) | Самогоншылар (1961) | Іскер адамдар (1962) | Операция Ы (1965) | Кавказша қыз алып қашу (1967) | Гаухар қол (1969) | 12 орындық (1971) | Иван Васильевич мамандығын айырбастыруда (1973) | Мүмкін емес! (1975) | Петербордан инкогнито (1977) | Сіріңке алуға (1980) | Спортлото-82 (1982) | Өмірге қауіпті! (1985) | Жеке детектив, немесе операция Кооперация (1989) | Дерибасовскаяда ауа райы жақсы, Брайтон-Бичте жаңбыр қайта құйды (1992)
 |

 |
**Леонид Николаевич Майков** – орыс әдебиетінің тарихын зерттеуші.

1839 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 1860 жылы Санкт-Петербург университетінің тарих-филология факультетін бітіреді. 1868 жылдан бастап Археология институтының профессоры болады. 1893 жылдан бастап *Ғылыми Академияның* вице-президенті болып тағайындалады. 1882-1890 жылдары «Министерства народного просвещения» журналының редакторы болады. 
Шығармалары мен мақалалары *«Отечественная записка»*, *«Заря»*, *«Руский вестник»*, *«Русский архив»* журналдарында жарияланып тұрады.

Дереккөздер
-----------
Леонид Витальевич Неведомский (1939 - 2018[1]) — ресей және кеңес театр мен киноның актері.Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртісі(1994).

Биография
---------

Леонид Неведомский 13 қазанда 1939 жылы Витебскте Виталий Иосифович пен Мария Марковна Неведомская дәрігер отбасында туған.

17 жастан бастап Свердловск ТЮЗінде профессионалдық актер болып жұмыс істеді.Кейін ол Новгород пен Мурманск театрында жұмыс істеген(Солтүстік флотының драма театры).

1967 жылы театр,музыка және кинематографияның Ленинград театрың бітірді және Ленинград БДТге түсті.

Барлық өнер карьера уақытында Леонид Неведомский 70-ден астам кино және телефильмде түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Умер народный артист России Леонид Неведомский

Сілтемелер
----------
**Қыз Данай** (19 ғ. Жылыой өңірі) - ер- жүрек әйел, Төремұрат батырдың сүйген жары. Тегі жағынан Таз руының Келдібай атасының Жәлімбет бұтағынан. Атастырылған жеріне бармай, сүйгені Төремұрат батырға қосылғаны үшін елден қудаланады, сол кездің оқиғалары «Қыз Данайдың қырғыны» деп аталады. Төремұратпен бірге Хиуаға қашуға мәжбүр болады. Төремұрат қаза тапқан соң, түрікпен тұтқынында болады. Одан қашып шығып, Жылыойға Төремұрат алдаспанын, арғымағын алып келеді, кейіннен Төремұраттың кегін алуға барған Өтен - Нарынбайларға жол көрсетеді. Оған күй атасы Құрманғазы «Қыз Данайдың қырғыны», «Қыз Данайдың күлкісі», «Шай- сандық» т. б. күйлерін арнаған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
Д. Ф. Романелли — Сабин қыздарын алып қашуы (фрагмент), 1655–1658 жылдары. Лувр
**Қыз алып қашу** — Кавказда, Қырғызстанда, Қазақстанда, Эфиопияда және осындай әдет-ғұрыптар сақталған басқа елдерде кең таралған қалыңдықтарды ұрлау және мәжбүрлеп үйлену тәжірибесі. Бүгінгі таңда әлемнің көптеген елдерінде бұл заңды неке емес, қылмыс болып саналады.

Халқымыздың дәстүрінде бұрын екі жас құда түсу жолымен, яғни әке таңдауы мен келісімі арқылы қосылған. Дегенмен кейбір жігіттер өзінің сүйген қызын алып қашу арқылы қосылған кездері де болған. Кейде оның арты үлкен жесір дауына айналған, өйткені ол кездебасы бос қыз бола бермеген. Олар ерте айттырылатын.

Қосымша мәлімет
---------------

Тарихтан белгілі болғандай, Қалқаман Мамырды, Кебек Еңлікті алып қашып қосылған. Әрине, оның арты қайғыға ұласқаны белгілі. Абайдың інісі, Құнанбайдың оқыған ұлы Халиолла Өскенбаев (1849-1870) өзінің сүйген қызын алып қашқан, бірақ қатал заман шешімі оларды қайта айырып жіберді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Муминов, А.* Кража невест – часть реального Казахстана, - эксперты. — Курсив, 12 июня 2015.
2. ↑  Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ.. Тексерілді, 28 қаңтар 2016.
3. ↑  Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы: "Алматыкітап баспасы" ЖШС, 2014 жыл
**Қыванч Талытуғ** түр. *Kıvanç Tatlıtuğ* – 1983 жылы 27 қазанда Адана қаласында дүниеге келген түрік актері және модель .

Өмірі
-----

### Туған жер

Қыванч 27 қазан айында Адана қаласында дүниеге келді. 

### Ағарт

Ол орта мектеп Yenice Özel Çağ Lisesi бітірді. 

### Жеке өмірі

2002 жылы «Түркияның ең үздік моделі » және кейіннен «Әлемнің ең үздік моделі» атағына ие болған. Бірақ та танымалдыққа 2005 жылы актерлік қызметке аяқ басқаннан кейін қол жеткізді. «Гюмюш», «Менкше мен Халил» телехикаяларында басты рөлдерде ойын көрсетіп кейін «Америкалықтар Қара теңізде - 2» атты фильмде ойнаған. Halid Ziya Uşaklıgi романының желісімен түсірілген Мезгілсіз сезім телехикаясындағы сомдаған рөлінен кейін үлкен танымалдыққа қол жеткізеді. 2011 жылғы ең танымал EZEL телехикаясында да рөл алған. Қазіргі кезде Kuzey Güney телехикаясында Bugra Gulsoy атты актермен бас рөлді сомдауда.

Мансап
------

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Әл-Самауәл
----------

**Әл-Самауәл бин Ғадия**. Кейбір мәліметтер бойынша әл-Самауәл араб болған деседі. Анасы Ғассандық, араб болуы да мүмкін. Осы себепті біршама ғалымдар әл-Самауәлды араб деп есептейді. Дегенмен әл-Самауәл яһуди. Яһудилер араб жазирасына Палестинадан көшіп келіп Хижаздың солтүстігінде қоныстанған. Араб жазирасына келген яһудилер арабтанып, араб тілінде таза әдеби сөйлесетін болған. Бірақ палестиналық яһудилермен ара-қатынасын үзбей діндерін сақтап қалған. әл-Самауәл тілі арабтанған яһудилерден болған.
Әл-Самауәл әл-Әблақ сарайында немесе сарай орналасқан Тима жерінің маңында өмір сүрген. Опа жайында жырлаған шайыр. Ғалымдар опа жайында жырлаудан Имрул Қайсқа жетпеген дейді. Әл-Самауәлдің ұлы әл-Ғарид, ағасы Сағид және немересі Шұғбада шайыр болған. Мұхаммед пайғамбар заманында Мединелік яһудилердің Қурайза тайпасы әл-Самауәлді мақтан тұтқан.

Шығармалары
-----------

* Диуан әл-Самауәл бин Ғадия. Лиюс Шейху. Бейрут. 1909.
* Диуан әл-Самауәл бин Ғадия. Хиршберг. Кракау. 1931.[1] [2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әл-Мунжид фил ағлам. Дар әл-Машриқ баспасы.
2. ↑  Тарих әл-Әдәб әл-Араби. Араб әдебиетінің тарихы. Умар Фаррух. Бейрут. Әл-ғилм лил малайин баспасы.
**Әл-Набиға әл-Зйубяни.** (?-604). Хира патшаларының сарайы ақындарынан болған жаһилиет дәуірінің христиан шайыры..

Өмірбаяны
---------

Әл-Набиғаның толық есімі: Зияд бин Мұғауия бин Сағд бин Зубйян. 530 жылы Муһалһил қайтыс болған соң Хира патшалығында сарай ақындарының қатарына қосылады. Сарайда әл-Мунзир ибн Маус Сама жайлы өлеңдер шығарады. 554 жылы таққа Амр ибн Һиндтің келуімен әл-Набиғаның Хира сарайындағы шайырлығына нүкте қойылады. Хирадан кеткен әл-Набиға ғассандықтар патшалығына жол тартады. 569 жылы Амр ибн Һиндтің өлімінен соң Хира патшалығының тағына Нұғман Әбу Қәбус келеді. Нұғманның таққа отырғанын естіген әл-Набиға Хираға қайта оралады. Сарай шайырларының қатарына қайта қосылып Нұғманды мақтап өлеңдер шығара бастайды. Дегенмен Әбу Қәбустың әйелін сипаттап өлең шырарып Нұғманның ашуына қалады. Осылайша Хирадан ғассандықтар патшалығына қайта кетеді. Екі патшалықтың арасында жүрген әл-Набиға қартайған шағында 604 жылы дүние салады. .

Әл-Набиғаның шығармалары
------------------------

* Диуан әл-Набиға Зубйяни. Париж. 1869 ж. 1899 ж.
* Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1293 һижри жылы.
* Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут. 1929 ж.
* Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1351 һижри жылы.
* Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут 1960 ж.

Әл-Набиға Зубйяни жайлы жазылған кітаптар
-----------------------------------------

* Таудих уәл байан ъан шиғр Набиға Зубян. Набиға Зубянның поэзисы. Каир. 1910 ж.
* әл-Набиға Зубйяни. Сәлим әл-Жунди. Дамаск. 1945 ж.
* әл-Набиға Зубйяни. Умар әл-Дасуқи. Каир. 1949 ж.
* әл-Набиға Зубйяни. Мұхаммед Заки. Каир. 1960 ж.
* әл-Набиға. Илья Салим Хауи. Бейрут. 1960 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Әл-Мунжид фил ағлам. Дар әл-Машриқ баспасы. Бейрут. 2003. 567 бет.
2. ↑   Тарих әл-Әдәб әл-Араби. Араб әдебиетінің тарихы. Умар Фаррух. Бейрут. Әл-ғилм лил малайин баспасы. 1981. 179 бет.
**Әл-Муталаммис** (?-569). Бахрейннен шыққан жаһилиет дәуірінің шайыры. әл-Муталаммис (المتلمس) Жарир ибн Абдул Масих. Тарафа ибн әл-Абдтың нағашысы. Толық есімі Жарир ибн Абдул Ғузза әл-Дабағи Бәни Дубайға ибн Малик тайпасынан. Хираның патшасы Амр ибн Һиндтің заманында өмір сүрген. Әкесі Абдул Ғузза. Муталаммис пұтпарас семьяда туылғанымен кейін христиан дінін қабылдаған..

Өмірінен қызықты деректер
-------------------------

Амр ибн Һинд Муталаммис пен жиені Тарафаға ашуланып Бахрейнге бір іспен жұмсайды. Бахрейндегі әл-Мукағбир есімді адамына хат алып баруын өтінеді. Екеуенің қолына екі хат беріп, шығарып салады. Хатып алып шыққан Муталаммис Амрдің әрекетінен күмәнданып жиеніне хатты оқы дейді. Дегенмен Тарафа оқудан бас тартады. Жиеніне оқыта алмаған Муталаммис жол бойында Хиралық бір жас баланы кезікітіріп, соған оқытады. Хаттың ішінде Муталаммисті өлтір деп жазылған екен. Бұны естіген Муталаммис Тарафаға қарап саған солай жазылған шығар ашып оқып көрелік дейді. Тарафа келіспейді. Осы жерден екеуі айырылады. Дегенмен Тарафа Бахрейнге жеткен соң өлтіріледі. Екеуінің де хаттарының мәтіні бір болған екен.

Тарафа Бахрейнге жетке соң Амр ибн Һиндке бағынышты әл-Мукағбирдің қолынан қаза табады. Кей жерде Тарафаны өлтірген адам Рабиғ ибн Жаусара немесе Рабиға ибн әл-Харис әл-Абди деп келген. Ал Муталаммис Ирак жеріне Шам еліне қоныс аударып сол жерде қартайғанша өмір сүреді. Осы аймақта һижреттен бұрын 42 жылы шамамен 570 ж. қайтыс болады. .

Муталаммистің шығармалары
-------------------------

* «Ашғарул Муталаммис» (Муталаммистің поэзиясы). 1903 ж. К.Воллерстің басшылығымен кітап етіп жарияланған.
* Диуанул Муталаммис. әл-Асмағи жинақтаған.
* Шарх диуанул Муталаммис. Әбу Убайда Муғмар. Каир.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  әл-Шиғру уәл Шуғара. (Поэзия және шайырлар). 86-бет.
2. ↑  Die Gedichte des Mut. ar. u. deutsch a. K.Vollers, Leipzig 1903.
**Брюмер Леонид Владимирович** (*1889*, Украинаның Херсон қ. 1.11.1971, Жамбыл қ.) - белгілі қылқалам шебері, пейзажшы.
КСРО және Қазақ КСР-і суретшілер одақтарының мүшесі. 1915 ж. Киев көркемсурет училищесін үздік бітіріп, 1916 ж. Петроград Қаласындағы Суретшілер академиясына оқіға түседі. Алайда тұрмыс жағдайына байланысты оны аяқтай алмай, Киев қаласына қайта оралады. Одан кейінгі жылдары ол Начальник, Қырым, Ялта қалаларында өмір сүріп, сол өңірлердің әсем табиғатын бейнелейтін суреттер салады. Брюмер Леонид Владимирович 1941 ж. неміс халқының да өкілдерімен бірге Қазақстанға жер аударады. 1995 ж. суретші Жамбыл қаласына көшіп келеді. Өмірінің соңғы күндеріне дейін ол қолынан қылқаламын тастамай, көп еңбек етеді. Оның Тараз қ. мен облыс табиғатын көркем көріністерін, тарихи-мәдени ескерткіштерін бейнелейтін суреттері көптен саналады.

Дерекөздер
----------


1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Егіздік әдіс** — біркелкі (гомозиготалық) және әркелкі (гетерозиготалық) егіздердің психологиялық ерекшеліктері мен дамуын салыстыра зерттеу. Егіздік әдіс адамның психологиялық қасиеттері мен мінез-құлық ерекшеліктерінің қалыптасуына тегі пен ортаның ықпал деңгейі туралы мәселені ғылыми тұрғыдан шешу мақсатында жүргізіледі. Тұқымқуалаушылық бедгілері бірдей (гомозиготалы) және әртүрлі (гетерозиготалы) балалардың психологиялық ерекшеліктерін салыстырмалы түрде зерттейтін әдіс. Егіздік әдіс адам қылығы ерекшеліктерінің және психологиялық қасиеттерінің генотиптік немесе ортаға байланысты мәселелерді ғылыми түрде шешуде қолданылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Үшлік хан** (т. ж. б. — 708) — 699 — 708 жылдар аралығында билік еткен Түргеш қағанатының алғашқы билеушісі.

Басқаруы
--------

Түргештер 6 ғасырдан бері Жетісудағы Шу мен Іле өзендері аралығын мекендеп, кейіннен Батыс Түрік қағанатының құрамына енген. Қағандықты қытайлар талқандағаннан кейін, бұл өңірлерде Ашина әулетінің Қытай берілген өкілдері билік жүргізді. 7 ғасырдың соңында болған Шығыс Түрік қағанаты мен Қытай арасындағы соғыстар және Қытайдың қол астындағы көшпелі тайпалардың көтерілістері нәтижесінде Жетісуда түргеш тайпалары күшейді. Үшлік ханның түргеш тайпаларының көсемі және Қытай үкіметі бекіткен тархан-кеңесші деген атағы болды. Ол 699 ж. Ашиналық Хусэлоны Жетісу ығыстырып, өзін хан етіп жариялады. Үшлік хан мемлекетте әкімш. реформа жүргізіп, елдің басқару жүйесін қайта құрды. Ол елді әрқайсысы 7 мың әскер шығара алатын 20 әкімш. аймаққа бөлді. Хандықтың астанасы болып Шу бойындағы Суяб қаласы таңдалды. Үшлік ханның екінші жазғы ордасы Іле бойындағы Күнгіт қаласында орналасты. Үшлік хан 8 ғасырдың басындағы Қытай мен Шығыс Түрік қағанаты арасындағы саяси жағдайды пайдаланып, Қытайға өзін мойындатты. 708 жылға дейін Үшлік хан Жетісудағы барлық ұсақ тайпаларды бағындырып, әскер санын 200 мыңға дейін жеткізді. Ол 708 ж. қыс айларының бірінде қайтыс болған. Тағына үлкен ұлы Саға (Сақал) отырды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүргеш қағанатының билеушілері |
| --- |
|  |
| 
Үшлік қаған • Сақал қаған • Сұлу қаған • Тұқарсан Құтшар қаған • Баға тархан • |

 |
**Алдоңғаров Айтпай** - (15. 7.1951. Павлодар облысы Ақсу ауданы Мәмәйіт ауылында 1998 жылы дүниеге келген) тележурналист. Семей мал дәрігерлік институтын бітірген (1988). 
1989-1990 жылдары облысы агроөнеркәсіп одағы жетекші маман, облысы радиола (1980-84), 1990-1992 жылдары облысы атқару к-тінде жетекші маман, 1992-1994 жылдары облысы "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы, Павлодар облысы телевидениесінде редактор болып қызмет істеді (1994-97) .

"Асыл мұра", "Білгенге маржан", "Абайдың қара сөздері" циклінен хабарлар дайындады. Облыстық Журналистер одағы сыйл. иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
Талас жазуы
**Талас жазулары** - Қазақстан мен Қырғызстан шекарасы өңірлеріндегі Талас өзені бойынан табылған көне түркі ескерткіштері. Олар , негізінен , V-VII ғасырлар аралығына жатады. Көбінесе , қойтастарға , жартастарға , бұйымдарға жазылған. Қазіргі кезде бұл аймақтардағы Талас ескерткіштерінің саны 30-ға жетеді .

Табылған жері
-------------

1932 жылы Талас өзені бойындағы Ашықтас деген жерден төрт қырлы ағаш таяқшаға ойылып жазылған көне жазуы табылды .

Атауы
-----

Талас ескерткіштерін бірінші , екінші , үшінші тас ескерткіштері деп сандық ретпен атау қалыптасқан. Бұл тарихи тұрғыдан Түрік , Түргеш , Қарлұқ мемлекеттері дәуіріне қатысты делінеді .
**Түсіп Күзембаев** (1890-1958 ж.) - шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1948 ж.). 1908 жылдан Қарағандыны4 «Джимми» шахтасында шанашы, тіреуші болып істеді. Қарағандының көмір кенішіндегі ереуілге қатысушы (1910 ж.). Т. Күзембаев — алғашқы стахановшы және бассейндегі стахановшылар қозғалысын ұйымдастарушылардың бірі. 1933-37 ж. забойшылар бригадирі, 1937-1942 ж. «Қарағандыкөмір» комбинатындағы № 1 көмір шахтаның, «Сталинкөмір» тресінің 44-45 шахтасының бастығы. 1935 жылдың 26 кыркүйегінде Т. Күзембаев басқарған бригада (құрамында 6 адам) әр забойшыға тәулігіне мөлшер бойынша 11 вагон-арба орнына 220 вагон-арба көмір өндіріп, республика рекордын жасады. Жанқиярлық енбегі арқасында көмір өндіруде, жаңа шахталарды салуда және еңбектің озық әдістерін игеруде үздік табыстарға жетті. Т. Күзембаевқа әкімшілік қызметтің 1-дәрежелі кен директоры атағы берілді (1948 ж.). БК(б)П 18-съезінің, Қазақстан Компартиясы 1-4-съездерінің делегаты. Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшесі (1937-1940 ж.). 1-сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 3 мәрте Ленин орденімен, 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Т. Күзембаев есімімен Қарағандыда шахта (бюсті койылған), көше аталады. Шахтерлер арасында арнайы жүлде тағайындалған.

Дереккөздер
-----------
**Түскен Сартбасұлы** (1879-1938), төкпе ақын, қазақша-орысша сауатты адам болған, ел билігіне араласкан. Жаңаарқаның түлегі. Руы — Баркы Актайлақ. Әкесі Сарбас. 1916 жылы халык көтерілісіне Баркы руынан қатысқан жігіттердің жүзбасы болған. 1920 жылы Акмоладан орыс мұғалімін жалдап әкеліп аулында мектеп ашқан. Талантгы ақын Кеңес үкіметінің саясатын ұға апмай, өзінің бұл саясатпен келіспейтінін білдірген өлендер жаза бастайды. «Кедей» поэмасыңда «Жылынан он жетінің бермен карай, Жыртылмай бүтін қалған жағаң бар ма?» деген жолдар кездеседі. 1929 жылы Ақмола түрмесінде жатканда, Енлік — Кебекті ат кұйрығына байлап өлтіргенде, бесікте калған бала тағдырына байланысты «Ермек» деген поэма жазған. «Қисаймас қызарғанға калам бар ма?», «Зәйира жаным, Күләйша», «Асарсың кедей», «Иттің сыны», «Бүркітгің сыны» т. б. өлендері ел ішіне кеңінен таралған. Түскеннің өлеңін жатқа білетін Кошанов Камар, Сеспайдың Мұқридені сияқтылардан хатқа түсіріп немесе үнтаспаға жазып алған ешкім болмаған. Заман ағымына еріксіз мойынсұнған Түскен ақынның 1934-36 жылдар арасында кеңестік кұрылысты мәнерлеп жазған өлендері «Қарағанды пролетариаты» газетіне басылып тұрған. Түскен Жаңаарка ауданында «халық жаулары» ұстала бастағаңда қашып Петропавлға барған, содан 1938 жылы ұсталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
"Түстенейік, бұл үй қонақасыға мырза" (М. Әуезов). Қазақта қонақ сыйлаудың бірнеше түрлері бар. Соның бірі — осы түстену салты. Бұл да кәдімгі қонақасыға жақын ғұрыптардың бірі. Ұлтымыздың әдеті бойынша бірнеше жас жігіттер соғымы семіз, қонақасыға мырза үйге барып сәлемдеседі. Үй иесі әдетте қонақ ьолуға шақырады. Мұндайда келгендер "түсте келеміз" деп ықыласын білдіреді. Жігіттердің бұл жүрісінің түстенуге келгенін әр қазақ айтпай-ақ біледі. Мысалы, бір үйге келген қонақ сол үйге қолғабын, белбеуін немесе басқа бір затын қалдырады. Бұл мен осы үйдің қонағымын, "түстенем" немесе "қонамын" дегенді білдіреді. Осыған сәйкес үй иесі қонаққа дастарқан қамын жасай береді. "Түстік" және "түстену" деген сөздер айтылуы жағынан ұқсас болғанымен, мағынасы жағынан мүлде бөлек. "Түстік" деп, әр адамның түскі тамағын айтады, ол күн сайын бола беретін жай. Ал түстену қонаққа арналатын дастарқан әрі ұлттық салт. Олай болса, түстену де дәстүрге бай қазақ халқының қонақжайлық қалпын, мінезін көрсетеді.
Йакобтың түсі, 1690 ж. Михаэль Вильманн
**Түс көру** – қиял процесінің ұйқы кезіндегі енжар бейнесі. Түс көруді физиологиялық тұрғыда түсіндірген академик И.П.Павловтың пікірі бойынша ұйқы кезінде ми клеткаларының қызметі толық тежелмейді, кейбір бөлімдері ояу қалпындағыдай жұмыс істей береді. Ми қыртысының осындай бөліктерін "күзетші пункт" деп атайды. Күзетші пункттерде адамның бұрынғы көрген, естіген, дәмін татқан нәрселердің бейнелері (бейнелі ойдың ісін басқаратын оң жақ ми сыңарында) қайта "тіріледі". Түсте ақылға сыймайтын бейнелердің туындауын мидағы сигнал жүйелерінің арасындағы байланыстың әлсіреп, бірінші сигнал жүйесінің іске қосылып, екінші сөздік сигналдардың толық тежелуімен түсіндіріледі. Осы түстерде алған әсерлердің болып көрмеген қиысулары ретінде түсіндірген И.М. Сеченов адамның ояу кезіндегі басынан кешкен оқиғалардың есепсіз көп фактілері себеп болады деп білді. Адамның дене мүшелеріндегі жайсыздық та әр түрлі түс көруге себеп болады. Түс көруді зерттеу бейсаналылықты танудың жолы, адамның жан жүйесін түсінуге ықпал етеді деп білген психоаналитиктер түс көруді физиологиялық, соматикалық емес, психологикалық құбылыс деп білді. З.Фрейд түс көрудің айқын мазмұнымен қатар тылсым астары да бар, сондықтан түс адамның бейсаналық деңгейіндегі ойларының символдық бейнесі деп білді. К.Юнг бойынша түс көру адам санасынан тыс, оның рухани дүниесіндегі сана мен бейсаналықтың арасын байланыстыратын, болашақты болжайтын транценденталды құбылыс деп санады. Адамның психикалық өмірі бейсаналықтың тереңінен тамыр алады, санамыз болса жанның орасан зор бейсаналық әлемінің аз ғана бөлігін бейнелейді. Түсте сана ұлғайып, кеңістіктік-уақыттық шектер жойылады, адам өзін басқа уақытта, кеңістікте, әлемде, мүлдем басқа күйде сезіне алады. Қазақ дәстүрлі қоғамында да түс көруге бей-жай қарамағанын, мән беріп, мағынасын жорығанын ауыз әдебиеті мұраларынан, ырымдар мен жоралардан көруге болады. Түс көру адамның ырқынан тыс болғандықтан оны көрудің мағынасынан гөрі түсті жоруға көбірек көңіл бөлген. Түсті әрдайым жақсылыққа жорып, "Түс – балқыған қорғасын" оны жақсылыққа жорысаң – жақсы ниет қабыл болып жақсылыққа айналады, жамандыққа жорысаң – жамандыққа айналуы мүмкін деген ұғым бар. Түсті рухани әлемнің хабаршысы ретінде қабылдау діни танымға жат емес. Түс көруде рухани адамға аян берілетіні, ғайыптан болашақтан хабар берілетіні жайлы көптеген аңыз әңгімелер бар. Құранда аты аталатын Жүсіп пайғамбардың (ғ.с.) түсінде аян алуы мен түс жору ғылымын иеленуі Құдайдың құдіреті деп сенеді. Түс көру мен оны жору діни және рухани танымға жат емес, адамның рухани өміріндегі, психологикалық халіндегі маңызды құбылыс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Қазгеофизика** - Қазақтың геофизикалық
жұмыстар жүргізу өндірістік геологиялық
бірлестігі 1981 жылы құрылды. Бірлестіктің
негізгі міндеті геофизикалық жұмыстың
геологиялық және экономикалық тиімділігін
арттыру.Өндірістік геологиялық бірлестіктің
құрамына "Гурьевмұнайгеология" бірлестігінен 4 экспедиция, (Орал, Ақтөбе,
Атырау, Тұрлан экспедициялары)
және "Оңтүстік Казгеология" бірлестігінен 3 экспедиция (Іле, Геохимиялық,
Аэрогеологогеофизикалық экспедициялар) кірді. 1983 жылы бірлестік Алматы
геофизикалық экспедициясын, 1985 жылы
Маңғыстау геофизикалық экспедициясын құрды. Аталған экспедициялардың
құрамында 110 далалық, тәжірибелік-
әдістемелік, шарттық партиялар және
есептік өңдеу, тақырыптық топтар жұмыс
жасады. "Казгеофизика" ӨГБ 1981 жылдан
1992 жылға дейін орындалған сейсмобарлау жұмыстардың әр жылдық көлемі
2,5 есе өсті. Бірлестік 260-қа жуық жалпы көлемі 15000 кв. км мұнай мен газ
құрылымдарын дайындады. Геофизикалық
мәліметтер мен болжамдарды пайдалану нәтижесінде ондаған жаңа кен орындар ашылды, олардың ірілері: Каспий
маңы ойысында - Қожасай, Синельников,
Әлібекмола, Чинарев, Имашев, Ұрықтау,
Тасым, Нысан, Кенбай, Оңтүстік Торғайда
- Құмкөл, Ақшабұлақ, Арысқұм, Майбұлақ,
Нұралы, Ақсай, Қызылқия, Қоныс, т.с.с.
Дайындалған құрылымдардың дайындық
коэффициент 0,1-ден 0,34-ке дейін өсті,
бұл терең бұрғылауға дайындалған
құрылымдардың сапалы екенін көрсетеді.
1992 жылы бірлестік таратылып 2
геофизикалық трест - Атырауда
"Қазмұнайгеофизика", Алматыда "Қазгеофизтрест" трестері құрылады. 1994 жылы
бұл 2 трест "Толқын" және "Геофизика"
мемлекеттік холдинг-компаниялар болып
қайта құрылады. "Толқын" мемлекеттік холдинг компаниясы құрамына Орал, Атырау,
Ақтөбе, Маңғыстау геофизикалық экспедициялары, "Геофизика" мемлекеттік холдинг-компания құрамына Тұрлан, Алматы,
Іле, Аэрогеологиягеофизикалық экспедиция, "Сейсмалимет" және "ҚазНИИ геофизика" ғылыми зерттеу институты кірді. 1996
жылы аталған екі холдинг компаниялар акционерлік қоғам болып "Геотекс" компаниясын құрды, ол кейінірек қАзимут Энерджи
Сервисезқ ашық акционерлік қоғамына
айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы"
Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Артём Пиндюра**-1990 жылы 13 ақпанда Киевте дүниеге келген. Артем "Как закалялся стайл" сериалына түскен. Оның жеке "Ешқан берілме", "Ол", "Жан", "Мен үшін хип - хоп", "La Present", "Орта" және т.б. өлеңдері бар.MBAND"тобының орындаушысы болып саналады.

" Меладзеға барғым келеді" бағдарламасы
---------------------------------------

"ВиАграга барғым келеді" теле шоуының сәтті аяқталуынан кейін, Константин Меладзе жаңа жігіттер тобын құруды қолға алады.

2014 жылы 30 сәуірде жігіттерге арналған кастинг өткізілді. Бағдарламаны Ресей, Белоруссия, Қазақстан, Украина телеканалдарында көрсетті. Қыздардың өнерін бағалайтын Анна Седокова, Полина Гагарина, Ева Польна, ал жігіттердің өнерін бағалайтын Сергей Лазарев, Владимир Пресняков, Тимати төраға болды.

22 қарашада жеңімпаздарды SMS хабарламалар арқылы анықтай бастады. Нәтижесінде Анатолий Цой, Артём Пиндюра, Владислав Рам, Никита Киоссе жеңіске жетті.

MBAND
-----

2014 жылы желтоқсан айында "MBAND" атауын алған топтың "Ол оралады" атты алғаш әнінің бейнебаяны шықты. Бұл ән телешоуда айтылған болатын. Негізінде ән 24 қарашада шыққан болатын. Әуенін Константин Меладзе, ал сөзін Константин Меладземен бірге Артем Пиндюра жазды. "Ол оралады" әні Алтын граммофон сыйлығына иеленді. Алғаш сахнаға 2015 жылы 14 ақпанда "Big Love Show 2015" концертінде шықты. Осыдан кейін топ гастролдық сапарларын бастады.

2015 жылы наурызда "Маған бер" әні шықты. Әннің сөзін Константин Меладзе, Никита Киоссе, Артем Пиндюра, ал әуенін Константин Меладзе мен Никита Киоссе жазған.

Наурызда "Kids’ Choice Awards 2015" жүлдесінде "Ресейлік музыкалық серпінді жыл" атағын жеңіп алды. Ал, мамыр айында өткен "RU.TV 2015" те топ "Нағыз сый" атағына иеленді.

"Муз-тв 2015" жүлдесінде "Жыл сүйікті әншілері" болып танылған.

2015 жылы 29 мамырда "Love Radio" радиостансасында "Маған қара" әнін орындаған.

2015 жылы 8 маусымда "Fashion People Awards-2015" рәсімінде "Жыл жаңалығы" жүлдесіне иеленді.

Өлендері
--------

| Жыл | Шынайы атауы | Қазақша атауы |
| --- | --- | --- |
| 2014 | Она вернется | Ол оралады |
| 2015 | Дай мне | Маған бер |
| 2015 | Посмотри на меня | Маған қара |

Дереккөздер
-----------
**Зэйн Джаваад Малик** (ағылш. *Zayn Javaad Malik*) — 1993 жылы 12 қаңтарда Брэдфорд қаласында дүниеге келді. Ол дүниежүзіне танымал «One Direction» атты ағылшын-ирландық топтың бұрынғы мүшесі.

Отбасы
------

Зэйн ағылшын-пәкістан отбасында дүниеге келген. Ол - мұсылман, жартылай пәкістандық, жартылай ағылшын. Әкесі пәкістандық Ясер Малик, анасы ағылшын Триша Малик. Оның 3 қарындасы бар: Дония (21 жас), Валия (15 жас) және Сафаа (12 жас).

Мектеп жылдары және өнер жолының басы
-------------------------------------

Зэйн өз оқуын "Lower Fields" мектебінде бастады, сосын "Tong" мектебіне көшті. Өз оқуын мемлекеттік жалпыға білім беру мектебінде аяқтады. Оны араласқан қаны үшін алдыңғы екі мектепке қабылдаған жоқ. Мемлекеттік жалпыға білім беру мектебіне түскенде, Зейн сұхбатта, ол өзінің бет-әлпеті мен ата-тегін мақтан тұтқанын айтты. "The X-Factor" бағдарламасына барудың алдында оның атасы қайтыс болды. Зэйннің денесінде Вальтер атасының аты араб тілінде жазылған. "The X-Factor" бағдарламасының басында, Малик «Мен тәжірибе іздегенмін» деп айтқан. Әлемге әйгілі Ашер, Бруно Марс, Майкл Джексон сияқты әртістерден үлгі алған. Бағдарламада Марио атты американдық әншінің «Let Me Love You» әнін орындады. Зэйн темекіге құнықты, бірақ өзіне сенімді болып, шылым шегуді тастайын деді. Бірақ бірнеше рет қолынан келмеді.

Фильмографиясы
--------------

| Фильмның атауы | Шынайы атауы | Жылы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| One Direction: Бұл біз | This Is Us | 2013 | өзін сомдайды |
| Big Time Tour (ТВ) | Big Time Tour | 2012 | өзін сомдайды |
| MSN Exclusives | MSN Exclusives | 2012 | өзін сомдайды |
| Алан Карр: Мылжың | Alan Carr: Chatty Man | 2009 | өзін сомдайды |
| iCarly | iCarly | 2012 | өзін сомдайды |
| X-фактор | The X Factor | 2004-2012 | өзін сомдайды |

Жеке өмірі
----------

2012 жылдан бастап, "Little mix" тобының мүшесі Перри Эдвардспен кездесе бастады. 2013 жылы Зэйн мен Перри некеге тұрды. 2015 жылдың 25 наурызында, «One Direction» тобынан шықты.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* 
* 
*
**Жаңарық** — орта ғасырдан сақталған ежелгі қала орны. Бөген өзенінің бойында, қазіргі Шілік ауданынан (Түркістан облысы Қазығұрт ауданы) шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан. 1969 жылы Отырар археологиялық экспедициясы (жетекшісі Қ. Ақышев) зерттеген. Қала орны солтүстік бағыт бойынша 190 м-ге, батыс-шығыс бағыттары бойынша 300 м-ге созылып жатыр, биікт. 7 — 8 м. Жаңарықтың оңтүстігінде төбесі жазық дөңгелек мұнара тәрізді қамал болған. Оның төбесіндегі тегіс алаңның диаметрі 3 м, биіктігі 13 м. Айналасы бекіністік дуалмен қоршалған. Археологиялық қазба деректері қаланың 7 — 8 ғасырлардан бастап 13 — 15 ғасырларға дейін болғанын анықтады. Қазба жұмыстары кезінде табылған қыш ыдыстар, әр түрлі темір бұйымдар (пышақтар, қол орақ сынықтары), тас диірмендер, шыны көзелер бұл аймақтағы халықтың отырықшы болғанын, мал шаруашылыңымен, қолөнермен айналысқанын көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Каммари Михайл Давидович** – совет философы, профессор (1935). Каммари 1898 жылы 17 ақпанда дүниеге келген. 1950 жылы философия ғылымдарының докторы атағын алады. 1953 жылы КСРО ҒА коррреспондент мүшесі болады. 1919 жылдан КОКП мүшесі. Ол 1931 жылы Қызыл профессура институтын бітірген. 1929 жылдан жоғары оқу орындарында диалектикалық және тарихи материализмнен сабақ берді. 1954-59 жылдары «Вопросы философии» журналының бас редакторы қызметін атқарды. 1955 жылдан КСРО ҒА Философия институның аға ғалымы болып қызмет істейді. Каммари негізгі ғылыми жұмысын халық бұқарасы мен жеке адамның тарихтағы ролі, коммунизм құрылысы кеңінен өрістеген кездегі ұлт қатынастарының дамуы, Лениннің тарихи материализм теориясын дамытуға арнады. Каммари – «Исторический материализм» (1950), «Основы марксисткой философии»(1959) деген еңбек авторларының бірі.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Арынғазы Қайсақанов** (1912 жыл, Семей губерниясы, Көкен ауылы (бұрынғы Жаңа Семей ауданы - 7.03.1976) – экономист, партия кеңес қызметкері. Уақ тайпасынан шыққан.

  

БК (б)П ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірген (1949). 
Еңбек жолдары: Семей облыстық мал шаруашылығы басқармасы қаржы-өндіріс бөлімінің бастығы (1935), Алматыда мемлекеттік жоспарлау комитетінде экономист (1935 – 37), есеп-санақ комитетінде экономист (1937 – 39), Жамбыл облыстық есеп-санақ мекемесінің бастығы (1939 – 41), Жамбыл облаткомы төрағасының орынбасары (1941 – 44), Жамбыл облыстық парткомы хатшысының орынбасары (1944 – 46), Жамбыл облаткомы төрағасының орынбасары (1946), Қарағанды облаткомы төрағасының орынбасары (1949 – 50), Қызылорда облаткомының төрағасы (1950 – 53), ҚКП ОК-нде жауапты ұйымдастырушы, Алматы облысы, Қаскелең аудандық парткомының 1-хатшысы (1953 – 57), Гурьев (Атырау) облаткомының төрағасы, Семей облаткомы төрағасының орынбасары (1957 – 73). 

Бүкілодақтық, республикалық партия съездеріне бірнеше мәрте делегат болып қатысты, Жоғарғы Кеңеске (3,5 шақырылмдарына) депутат болып сайланды. 

3 мәрте Ленин орденімен, «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Камон** (жапон. 家紋, «үй белгісі»), онымен қоса **мон** (жапон. 紋, «белгі»), **монсё** (жапон. 紋章, *монсё:*, «туған сурет») — Жапонияда — Отбасылық елтаңба. *Камон* жеке белгі иеленуге құқығы бар адамның, отбасының немесе әулеттің белгілі бір шынайы белгісі болып табылады. Бұл белгі елтаңба ретінде қарастырылмайды. Себебі белгі әулеттің геральдикалық  эмблемасы емес.

Әулеттің белгісі гүлдің, өсімдіктің, жануардың, қанаттың стильденген түрі болып табылады.

Токугава әулетінің Камоны
Дәстүр бойынша Камондар  асылтұқымды әулеттің адамдары киетін хаори мен кимонода бейнеленетін болған. Камонды киманоның алдында, артында, оң жақ кеудеде, сол жақ кеудеде, тіпті, киімнің жеңінде де орналастыруға болады. Әйелдер өздерінің киімдерінде күйеуінің белгісін емес отбасының белгісін орналастыруға құқылы және ол бұл істі өзінің қыздарына мұрагерлікпен беруге де тиіс болған. Камондар  даймё және самурайлардың сауыттарында орналасқандықтан қарапайым белгі ретінде де өзгелерге танылған.

Императорлық үйдің белгісі — бақытгүл (хризантема)

Дизайн
------

Камонды көбінесе өсімдік, жануар, гүлдің бейнесінде қолданған. Егер гүл болса, міндетті түрде екінші қатарын орналастырып, түсін таңдау дәстүрге айналған.

Касива Камоны

Қазіргі кездегі қолданылуы
--------------------------

Қазіргі Жапониядағы әрбір отбасының өздерінің камондары бар. Бірақ, бұл белгілер өте сирек қолданылады. Көбінесе ресми таныстырулар үшін инкан қолданылады. Қазіргі кезде камон ежелгі Жапонияның дәстүрлі ісі ретінде қалған және мейрамханаларды, дүкендерді жасағанда қолданылады.

Тағы қараңыз
------------

* Белгі
**Қазбек Әбілқасұлы Сағындықов** (1947 ж.т.) ,ақпаратты өндеу, білім беру саласын маркетингтік зерттеу және ірі жүйелерді басқару мәселелері саласының маманы, экономика ғылымының докторы (2004). Томск политехникалық институт бітірген (1971).1971-75 ж. Томск педогогикалық институты жанындағы электроңдык интроскопия ҒЗИ инженері, Целинофад инженерлік - құрылыс институты стажер-зерттеушісі , 1982-1991 ж. ҚазКСРҒА Тау -кен ісі институтының аға ғылыми қызметкері , Қарағанды политехника институты Петропавл филиалының доценті. 1991 ж. «Элекор »ғылыми - өндірістік фирма директорынын орынбасары , 1991-96 ж. Қарағанды экспериментальді коммерциялық мектептін директоры, Қарағанды бизнес - колледжінің директоры, 1996 ж ы л д а н Қарағанды Бизнес , басқару және құқық университетінің ректоры. 50 ғылыми еңбектің , 2 монографияның авторы.

еңбектері
---------

* Обработка геологоразведочной информации оценки параметров угольных месторождений сложного строения (1981);
* Средства моделирования сложных объектов и процессов управления (1989);
* Маркетинг сферы образовательных услуг (1998).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Потсдам келісімі** (1911) — Иран және Бағдат т. ж. мәселелеріне байланысты Ресей мен Германия арасында жасалған келісім. Келісімге 6(19) сәуірде Санкт-Петербургте Ресей сыртқы істер министрінің өкілі А.А. Кератов пен Германия елшісі Ф. Пурталес қол қойды. Потсдам келісімі 1919 ж. Потсдамда кездескендегі келіссөзді қорытындылады. Потсдам келісімі бойынша Ресей Бағдат т.ж. құрылысын салуға Ираннан концессия алуға міндеттенді. Германия Ресейдің Солтүстік Иранға «ерекше мүдделі» екендігін танып, концессия алмауға келісті, Ханекиннен Солтүстікке қарай Бағдат т.ж. тармағын салмауға уәде берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
2. ↑  Сборник договоров России с другими государствами, 1856—1917, М„ 1952.
3. ↑  История дипломатии, 2 изд„ т. 2, М„ 1963, с. 698—703.
Механикалық құбылыстарды әр түрлі санақ жүйелерінде қарастыра отырып, Галилей келесі тұжырымғы келді: бірдей бастапқы шарттарда өзара қатысты бір қалыпты қозғалған кез келген инерциялық санақ жүйелерінде барлық механикалық құбылыстар бірдей өтеді. Бұл қағида *Галилейлің салыстырмалық принципі* деп аталады.

Электромагниттік толқындар ашылуына және жарықтың электромагниттік табиғаты анықталуына байланысты электромагниттік құбылыстарға салыстырмалық принципті пайдалану мүмкіншілігі туралы сұрақ туындады.

Максвелл теориясында электродинамика заңдарына сәйкес электромагниттік толқындардың таралу жылдамдығы толқын көзінің және байқаушының жылдамдығына тәуелсіз,тұрақты болу керек.

Ал,шынында,жарықтық жылдамдығы санақ жүйесін таңдауына тәуелді ме деген сұраққа жауапты тек қана тәжірибе бере алады.
Кесе тарту етіп отырған әже, немере немесе шөбересімен
**Әже** - баланың әкесінің, сондай-ақ, анасының шешесін атайтын, туыстық қатынасты білдіретін атау. Одан арғылары үлкен әже немесе ұлы әже деп аталады.

Қазақ отбасындағы әже орны ерекше әрі қадірлі. Әже - отбасының ғана емес, әулеттің де ұйытқысы, ағайын- абысындардың бірлігін, татулығын сақтайтын сыйлы анасы, кейінгі жастардың, келіндердің тәрбиешісі әрі ақылгөйі Қазақ қоғамында әдетте жас отау иелерінің тұңғыш баласын әжесі бауырына салады. Бала ата-әженің кенжесі саналып, немерені әжесі тәрбиелеп, бағып-қағады. Әже мен немере арасындағы туыстық байланыс өте нәзік әрі берік. Балажан қазақ үшін ата мен әжеге жас сәби жай ғана ермек емес, тәрбиеленуші ерекше субъект. Тарихта күллі рулы елге ана болып саналған Айпара әже, Домалақ ене, Зере, Айғаным секілді әжелердің бейнесі аңыз-әңгімелерде, әдеби шығармаларда сомдалған. 

Алдымен әже тәрбиесі арқылы бала жақсы-жаманды ажыратып, үлкен-кішіні тани бастайды. Мінез-құлық, тіл тәрбиесі қалыптасып, бала үй шаруасына бейім, елгезек тілалғыш, мейірімді болып өседі. Әженің алдын көрген балаға былайғы жұрт тәрбиелі бала деп баға береді. Әже тәрбиесі көбіне «олай істеме, былай істе», «бүйтсең жаман, өйтсең жақсы» деген вербалды сипатта, ақылгөйлік мазмұнда болып, әженің мейірімі мен жүрек жылуына бөленіп өседі. Осылайша, жас бала қазақы ортадағы моральдық-этикалық нормалармен таныса отырып, адами тұлғаның қалыптасуына ғана емес, дәстүрлі ырым-тыйымдар жүйесінің қағидаттарын біртіндеп бойына сіңіре бастайды.

Жеті-тоғыз жастан әрі қарай тұңғыш немере ұлдың тәрбиесі атасының қолына өтеді, Ал қыз немеренің негізгі тәрбиесі әженің қарамағында болады. Бұл кездегі тәрбиенің мазмұны атаға ілесе жүріп, көрген-білгенін көңілге тоқудан құралады. Атасына ілескен бала алыс жерлерді, ел жақсыларын, сыйлы ауылдарды көріп, жиын-тойға т.б. қатысып, соларды ұғынуға, білуге тырысады. Атаның «визуалды» тәрбиесінен өткен баланы былайғы жұрт көргенді бала деп атайды. Қазақ паремеологизмі Атың бар да жер таны желіп жүріп, атаң барда ел таны еріп жүріп деп кеңес береді. Ел тану, жер тану көргенділікке жатады. Қазақтың дәстүрлі бала тәрбиесінде көргенділік тәрбиенің ең жоғарғы формасы болып табылады. Әже мен атадан тәлім алған немеренің рухани жағынан тәрбиелі, көргенді азамат болып, ержетуінің, елдің аузына ілігер көшелі азамат болып қалыптасуының негізі осылайша қаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  Кульсариева С.П. Традиции и формирование этнического менталитета у казахских детей // Қазақтың әдет-ғүрыптары мен салт- дәстүрлері: откендегісі және бүгіні. Алматы: Ғылым, 2001


|  |
| --- |
| **Туыстық қатынастар**  |
| Санат:Отбасы |
| Күйеу •
Әйел •
Әке •
Ана •
Ата •
Әже •
Бауыр •
Қарындас •
Өгей аға •
Бала •
Қыз •
Өгей ұл •
Өгей қыз •
Аға •
Тәте •
Қайын ата •
Қайын ене •
Кіндік әке •
Кіндік шеше • |
**Галина Васильевна Черноголовина** (15.3.1929 жылы туған, Ресей, Омбы облысы, Знаменск ауданы - 4.07.2015) - жазушы.

Хабаровск педагогикалық институтын бітірген соң, еңбек жолын мектепте мұғалім болудан бастаған.

Кейіннен газеттер мен радиода, республикалық "Простор" журналында жұмыс істеген. Алғашқы әңгімелер жинағы "Цветы голубики" 1960 жылы жарық көрген.

КСРО медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ампутация** (лат. *amputatio* — *кесемін*) — хирургиялық операция; әр түрлі ауруға шалдыққан адам мүшелерін (аяқ-қол) немесе органдарын (жатыр, сүт безі, тік ішек, т.б.) бүтіндей не бір бөлігін кесіп алып тастау.

Ампутация өте ерте заманнан белгілі. Ол туралы мәліметтерді Гиппократтың (4 ғ. ЗБ), Галеннің (2 ғ. ЗБ) еңбектерінен кездестіруге болады.

Ампутация әр түрлі аурулардың зардабынан тіршілік белгілері әбден жоғалған немесе зақымданған аяқ-қолдың белгілі бір бөлігінің шіруі, іріңдеуі, т.б. адам өміріне қауіп туғызған кезде жасалады. Егер аяқ-қол буыннан кесілсе, оны экзартикуляция, ал түгелдей алынып тасталса, экстирпация деп аталады.

16 ғасырда франсуз хирургі А. Паре операция кезінде кесілген тамырларды байлау әдісін ұсынған.

Ампутация кезінде аяқтың немесе немесе қолдың қалған бөлігіне протез (жасанды мүше) кигізіледі.
**Әжік** (Draba) — орамжапырақ тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 

  

Қазақстанда 23 түрі бар. Олар Балқаш — Алакөл ойысы, Алтай, Жоңғар, Күнгей, Теріскей, Іле Алатаулары, Кетпен, Шу — Іле тауларының биік белдеулеріндегі тасты, тастақты жерлерде өседі. Ең көп тараған түрі — сопақжемісті Әжік (D. Қanceоlata). Оның биіктігі 6 — 40 см, сабағы бұтақты келеді. Тамыр жапырақтары шоғырлана өседі. Ақтүсті гүлдері шашақты гүлшоғырына топталған. Маусым — тамыз айларында гүлдейді. Қазақстанда өсетін әжіктің 2 түрі — эндемик болып саналады. Оларға Жоңғар Алатауында өсетін қисық Әжік (D. іncurvata) және Іле Алатауының мұздықтарына жақын жерлерде өсетін ұсақ жемісті Әжік (D. mіcrocarpella) жатады. Әжіктің көптеген түрі — сәндік өсімдіктер.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы