recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пентацератоп
Пентацератоп
Пентацератоп
**Пентацератоп** — мүйізтұмсық тектес динозавр. Ол төрт аяқтап жүрген. Динозаврдың бетінде үлкен үш мүйізі және бассүйегінің артқы жағынан шығып тұратын улкен сүйекті тақташасы болған. Бұдан бөлек оның екі бетіне төмен қарай шығыңқы сүйек біткен. Бассүйегінің үлкендісі шамамен — 3 метр. Басында тісшелі бас желбіршегі болды. пентоцераптың ұзындығы — 8,5 метр, бойы — 3 метр, салмағы — 8 тонна. Оның қысқа үшкірлеген құйрығы, көлемді денесі және тұяқ тектес тырнақтары бар бағана тәріздес аяқтары болған.

Қызықты дерек
-------------

* Пентацератоптың сүйектері АҚШ-тың Нью–Мексико штатынан табылған.
* Оған 1923 жылы палеонтолог Генри Ф. Осборн атау берген.
* 1930 жылы Карл Виман пентацератоптың тағы бір үлгісі пентацератоп–фенестратусты сипаттады.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 6 тонна
* Тұқымдас : Цератопсид
* Отряд тармағы : Цератопс [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Сталагмит** (грек,. Stalagma-тамшы)- жоғарыдан аққан минералданған су тамшыларының төменнен жоғары қарай қабаттаса өсуінен, үңгірлер түбінде қалыптасатын әк, гипс, тұз құрамды, іркінді минералдық түзілімдер. Сталагтитке қарама- қарсы өсіп кейде онымен жалғасады. Карбонатты жыныстарда жақсы дамиды. Қаратаудағы қарст үңгірлерінде Сталагмиттер көп кездеседі.

* Teufelshöhle үңгіріндегі сталагмиттер, Германия
* Карлсбадской үңгіріндегі "Жезтырнақ тырнағы" сталагмиты Карлсбадской пещере, АҚШ
* Саблинск үңгірлеріндегі сталагмит
* Сорек үңгіріндегі қызық формадағы сталагмит(Израиль)

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 402 бет
**Әшімтай Қарымсақұлы** *(1820-1918*), белгілі күйші. 

  

Тоқырауын, Ақтоғай өңірінде өмір сүрген. Халық күйлерін орындап қана қоймай, өзі де күй шығарған. Күйлерінің көпшілігі кейінгі ұрпаққа жетпей қалған. *«Қоңыр қаз»* күйі ғана сақталған. 

Әшімтайдың баласы Хамза да домбыра тартып, күй шерткен. Хамзадан туған Мағауия баба дәстүрін жалғастырып, дарабоз домбырашы, шертпе күйдің шебері атанды. Әшімтайдің өмір жолы, күйдің шығу тарихы жайлы ақын Ж.Қашкынов «Қоңыр қаз» атты дастан жазды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**«Қонақ»** (ағылш.*The Host*) –режиссер Эндрю Никколдың фильмі, Стефани Майердің аттас романының экрандалуы. Басты рөлдерде Сирша Ронан, Макс Айронс және де Джейк Абель ойнады. АҚШ-та тұңғыш көрсетілім 2013 жылдың 29 наурыз күнінде болса, Қазақстанда 28 наурыз күні болды.

Желісі
------

Іс – әрекет болашақ уақытта орындалуда. Ғаламшардың тұрғындары басқа ғаламшар тұрғындарымен басқыншылықта тұр. Олар өздерін «Жандар» деп атайды және адамдар денелерін жаулап алуда. Адамдардың көпшілігі басылып алынды. Жердегілер аурылар мен бақытсыздыққа ұшырауда. Мелани атты қыз да зардап шегушілердің қатарында. Оның денесіне басқа ғаламшардық Жиһанкез отырғызылып, қазір Меланидің ақыл – ойында күрес болуда. Алайда екі ағза достасып, ортақ ойға келеді. Жиһанкез жер адамдарының психологиясы мен іс– әрекеттерін түсінуге тырысып, ақырында өзгереді.

Рөлдерде
--------

* Сирша Ронан — Мелани Страйдер /Жиһанкез(Анни)
* Макс Айронс — Джаред Хоу
* Джейк Абель — Иэн O’Шей
* Уильям Хёрт — Джебедайя «Джеб» Страйдер
* Диана Крюгер — Іздеуші Лейси
* Бойд Холбрук — Кайл O’Шей
* Чандлер Кентербери — Джейми Страйдер
* Фрэнсис Фишер — Магнолия «Мэгги» Страйдер
* Скотт Лоуренс (ағылш.) — Дәрігер Евстафий
* Маркус Лайл Браун —емдеуші Фордс
* Мустафа Харрис — Брандт
* Шон Картер Петерсон — Уэс
* Рэйдэн Грир — Лили
* Эмили Браунинг — Жиһанкез Анни

Түсірілімі
----------

* Фильм түсірілімі 2012 жылдың 13 ақпан күнінде басталып, 2012 жылдың 28 сәуір күнінде бітеді. Олар Луизиана мен Нью – Мексико жерлерінде өтті.
* Барлық іздеушілер толық хромдалған *«Chrome Lotus Evora»* автокөліктерін айдаған.

Қызықты деректер
----------------

Джейк Абель бұрында Сирша Ронанмен бірге басқа да бір фильмде түскен. Сирша, Сьюзи Сэлмон рөлін ойнаса, Джейк, Брайан Нельсон рөлін ойнапты. Бұл «Аяулы сүйектер» фильмінде болды.

Дереккөздер
-----------
*Agilus* - Жапониядағы **Kuka Robotics** компаниясы құрастырған құлтемір. *Omron* электро-инженерлері аталған ойыншыны 6 ай бойы құрастырған. Машинаның бойы 2,7 метр, ал салмағы 600 кг-ды қамтиды. Кейіннен Omron компаниясының басшылығы бұл жобаның сенсорлы технология мен адамдардың бейімделу үдерісін дамыту мақсатында жасалғандығын айтып өтті.
Арнайы бағдарламамен қамтылған құлтемір өзінің сенсорлы дисплейі мен алдынғы камерасының көмегімен қарсыласының кішкене шарды соғу барысын бақылайды. Соңыра, оның шамалас қайтып ұшу траекториясы мен жылдамдығын анықтап, қарсы соққы беруге бағдарланады. Осы кезде, құлтемір шарды өз қарсыласы қандай соққымен ұрса, сол тіптес соққы арқылы қайтара алады, яғни ойынның тепе-теңдігін сақтап отырады. Аталған компьютерлік операциялар құлтемірдің жасанды санасында бірнеше секундтар ішінде орындалады. Ойыншы құлтемірдің ең басты артықшылығы алынған ақпаратты өте жылдам өңдеп, соққы беруге тырысады. Нәтижеде кез-келген қарсыласпен бірашама көп уақытқа созылған партиялы ойындарға қол жеткізеді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

YouTube-тегі видеосы
**«Стад де Сюисс»** (фр. *Stade de Suisse, Wankdorf*) — Швейцарияның астанасы Берн қаласындағы футбол стадионы. 2001 жылы бұзылған "Ванкдорф" стадионының орнына жаңадан тұрғызылған. Сыйымдылығы - 31 783 адам. "Янг Бойз" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.

Тарихы
------

Стадиондағы алғашқы матч 2005 жылы 16 шілдеде "Янг Бойз" және "Олимпик Марсель" клубтарының арасында өтіп, қонақтар 3:2 есебімен жеңіске жетті. Бұл кездесуді 14 000 адам тамашалады. Ал ашылу салтанаты 30 шілдеде өтті. 

Еуро-2008 турнирінің бірнеше матчы ойнатылды.

2005 жылы "Тун" клубы УЕФА Чемпиондар Лигасындағы өз алаңындағы ойындарын осы стадионда өткізді. Сондай-ақ УЕФА Еуропа Лигасының 2011 жылғы 1/16 финалдағы кездесуін осы стадионда ойнады.

Рекорд
------

2007 жылы 14 қаңтарда осы стадионда "Берн" және "Лангау" командалары арасында хоккей матчы да ұйымдастырылды. Бар-жоғы 53 сағаттың ішінде 30 076 билет түгел сатылып кетті.

Сілтемелер
----------

* Ресми веб-сайты Мұрағатталған 20 маусымның 2008 жылы.
Тодзянгозавр
Тодзянгозавр
**Тодзянгозавр** — қалқанды динозавр немесе стегозаврлардың бір түрі. Атауы «Туо өзенінің кесірткесі» деген мағына береді. Ол бұдан 155 миллион жыл бұрын ежелгі Юра дәуірінде өмір сүрген. Тұмсығынан құйрығының ұшына дейінгі ұзындығы — 7 метр. Басқа стегозаврлар секілді оның арқасында сүйекті қалқаны болған. Динозаврдың қалқанының үстінде, мойнынан құйрығының орта тұсына дейін жайылған екі қатар әркелкі үшбұрыштар орналасқан. Олар жоғары қарап тұр. Сондай-ақ арқа омыртқасы үлкен. Оның стегозаврларға тән тіссіз тұмсықты және майда азу тісті жақ сүйегі бар төмен орналасқан басы, майысқан арқасы, икемсіз денесі және бағана тәріздес аяқтары болған.

Қызықты дерек
-------------

* «Тодзянгозавр» атауы «Туо өзенінің кесірткесі» дегенді білдіреді
* Тодзянгозавр қорегін әуелі асықпай шайнап, содан соң жұтып, асқазанында қорытқан.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 4 тонна
* Тұқымдас : Стегозаврид
* Отряд тармағы : Тиреофор [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**A Pink** - 2011 жылы A Cube Entertainment агенттігінің негізінде құрылған оңтүстік-корейлік әйелдер айдол–тобы. Топтың құрамы алты қатысушыдан тұрады: ЧоРон, БоМи, ЫнДжи, НаЫн, НамДжу и ХаЁн. Хон ЮКён 2013 жылы сәуір айында топтан кеткен. 

Топ үш корейлік кіші альбом және бір студиялық альбом шығарған. Олар 2011 жылы 21 сәуірде корейлік Mnet телеарнасында өздерінің «Seven Springs of A Pink» атты алғашқы кіші альбомындағы «Mollayo» әнімен дебют жасады. Сонымен қатар, топтың 26th Golden Disk Awards, 21st Seoul Music Awards және 13th Mnet Asian Music Awards сияқты сыйлықтары бар. Ең алғашқы сыйлықтарын 2012 жылы 5 қаңтарда M! Countdown–да «Snow Pink» атты екінші кіші альбомындағы «My My» әні үшін алды.

Дебютқа дейін
-------------

Алғашқы болып Cube Entertainment жаңа тобынының құрамына Сон НаЫн кірді. Ол 2010 жылы Beast тобының «Soom», «Breath», «Beautiful» және «Niga Jeil Joha, «I Like You the Best» бейне жазылымына қатысқан.Екінші болып Beast тобы «Shock» жапон нұсқасының бейне жазылымына қатысқан топ көшбасшысы Пак ЧоРон келді. Кейін бұл жаңа топ A Cube Entertainment лейблымен жарыққа шығады деп хабарланған. 21 ақпанда A Cube Entertainmant атынан Твиттерде ресми аккаунт құрылды. Ал О ХаЁн A Pinkтің үшінші қатысушысы болды. Чон ЫнДжи твиттердегі бейне арқылы Дженнифер Хадсонның «Love You I Do» әнін орындады. Хон ЮКён онлайн-бейнебаянның арқасында пианинода ойнап, топтың мембері атанды. Топқа соңынан келгендер: Юн БоМи мен Ким НамДжу 

Топтың дебюты алдында TrendE корей кабельді телеарнасында «APink News» шоуы көрсетілді. Шоуда қатысушылардың дебютқа дайындығы туралы айтылды. «APink News» пилотты бөлімі 11 наурызда көрсетілді. Әр эпизодта жүргізушілер рөлінде небір танымал жұлдыздар болды. Олардың қатарында MBLAQ , Beast, 4minute топтарынан G.NA, Mario, СынХо және G.O, 2AM тобынан ДжинВон, INFINITE-ден СонГю және СонДжон,сонымен қатар Secret тобынан СунХва и ХёСон бар.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Deezer · Instagram · last.fm · YouTube |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
AllMusic · AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Нормативті бақылау | 
ISNI: 0000 0004 6024 8470 · LCCN: no2016157279 · VIAF: 261149617033603751359 |

 |
**Қибатдолда Жұмафиұлы** (25. 01. 1921 жылы туған, Баян–Өлгий аймағы) — қазақ әншісі, күйшi, композитор, МХР халық артисi (1960). 1943 жылдан Моңғол Халық Революцияшыл партиясының мүшесі. 1942 жылдан МХР Армиясының ән-би ансамблінде әнші, 1945 жылдан Баян–Өлгийде муз. мұғалімі, ұлт-аспаптар оркестрiнде домбырашы, әнші болды. Репертуарында әр ұлттық (орыс, моңғол, тува, қырғыз, баяд, өзбек, татар, т. б.) 200-ден астам әні бар. «Отан» , «Ұлы съезд», «Сухэ-Батор», «Фестивалъ жыры» т. б. атты күйлердiң авторы. Шығармаларының негiзгi арқауы – Моңғолияның бүгiнгi социалды жарқын өмірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Астана
**Қима көшесі** Нұрғиса Тілендиев даңғылынан басталып, Ақмола көшесінде аяқталады. Арқалық көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 321,3 м. Бұрынғы атауы *№18 көше*. «*Көктал*» тұрғын алабы.

Қима - Ақмола облысының Жақсы ауданындағы ауыл, Жаңақима ауылдық әкімшілік округінің орталығы. Аудан орталығы - Жақсы ауылынан 45 шақырым жерде, Есіл өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
*Басқа мағыналар үшін Бостандық ауданы деген бетті қараңыз.*
**Бостандық ауданы** (өзб. *Boʻstonliq tumani, Бўстонлиқ тумани*) — Өзбекстанның Ташкент облысының солтүстік-шығысындағы әкімшілік бірлігі. Әкімшілік орталығы – Ғазалкент қаласы. Солтүстігінде Қаржан тауы арқылы Оңтүстік Қазақстанның Қазығұрт ауданымен, шығысында Қырғызстанның Талас облысымен, оңтүстік-шығысында Өзбекстан Республикасының Наманган облысының Поп ауданымен, солтүстік-батысында Ташкент облысының Қибрай ауданымен, оңтүстігінде Жоғары Шыршық, Паркент, Охангарон аудандарымен шектеседі. 

Бұл аудан Тянь-Шаньның ықпалындағы таулы өлкеде орналасқан. Бостандық ауданы өзінің экономикалық жаңғыруын 1963 жылғы өзінің территориясында Шарбақ СЭС-інің құрылысының басталуымен байланыстырады. Сондай-ақ, қазіргі уақытта Бостандық ауданының территориясында Ташкент пен Өзбекстанның басқа да қалаларының тұрғындары үшін санаториялары және басқа да демалыс орындарымен танымал. Бұлар: Шымған, Шарбақ, Шарбақ су қоймасы, Бричмулла, Құмсан.

Тарихы
------

### Өзбекстан құрамына өтуі

Бостандық ауданы 1956 жылға дейін Қазақстан Түркістан облысының әкімшілік құрамына қарап келген. 1956 жылғы 13 ақпандағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «Қазақ КСР-і мен Өзбек КСР-інің арасындағы шекараларына жекелеген өзгерістер енгізу туралы» Қаулысымен Бостандық ауданы түгелімен Қазақ КСРі құрамынан Өзбек КСРі құрамына берілген.

Табиғаты
--------

Айнала Батыс Тянь-Шаньның биік және орташа таулары - Қаржантау, Өгем, Талас Алатауы, Піскем, Шатқал, Шымған тау жоталары жүйесі қоршап жатыр. Ең ірі өзені – Шыршық өзені, және оның сағалары болып табылатын Піскем, Шатқал, Өгем секілді бірнеше өзендер ағып өтеді. Аудан территориясының солтүстік-шығыс бөлігін орай Өгем-Шатқал табиғи ұлттық паркі орналасқан. Шымғанда тау шаңғысы базасы бар.

Халқы
-----

Халқының этникалық құрамы негізінен өзбектер, қазақтар, тәжіктер.

Танымал тұлғалары
-----------------

Бейжің олимпиадасының чемпионы, танымал боксшы - Бақыт Сәрсекбаев Павлодар қаласында туылғанмен, осы Бостандық ауданының Табақсай ауылындағы атасы мен әжесінің қолында өскен, тәрбиеленген.

Дереккөздер
-----------
**"Қидан мемлекетінің тарихы"** (қытайша - Ци-дань Го Чжи, "齊 - 進貢過之" ) - 1180 жылы жазылған тарихи шығарма. Авторы Е Лун - Ли (Юйлинь) - Сун патшалығының лауазымды қызметін атқарған адам. Ол оңтүстік Сун императоры Сяо - Цзунның (1163 - 1189) бұйыруымен Ляо мемлекетінің тарихын баяндап, осы кітапты жазды. Бұл өзге мемлекеттің тарихына арналған қытайлық бірінші шығарма болатын. 

Шығарма 27 тараудан және қосымша 5 толықтырулардан тұрады. Онда қидандардың тарихта таныла бастауы; хронологиялық реттілікпен берілген танымал тоғыз билеушінің өміріндегі маңызды оқиғалар; қидан императорларының шығу тегі шежіресі; Ляо империясының географиялық картасы және Сун императорына арнап құрастырылған мәліметтер келтірілген. 

Алғашқы он екі тарауында қидан императорларының мемлекеттік іс-шаралары, Абаоцзи көсемнің қидан мемлекетін 907 жылы құруы мен оның 1125 жылдан кейін құлдырауы баяндалады. Одан кейінгі жеті тарауда (13 - 19) қидан билеушілерінің отбасы жөнінде, қызметкерлері жайында (қидандарға қызмет еткен қытайлықтар жайлы) айтылады. 20-тарауда Цзинь және Сун әулеттері арасындағы мемлекетаралық құжаттар, 21-тарауда қидан және Сун әулетінің арасындағы сый - сыяпат, тарту-таралғылар алмасу және қидандарға тәуелді иеліктерден әкелінген дүниелер жайлы мәліметтер, 22 және 23-тарауларда қидандардың географиялық орналасуы, 24 және 25 тарауларда қидан жеріне барған қытай саяхатшыларының қолжазбалары берілген. 26-тарауда қидандармен көршілес иеліктер жайында айтылса, 27-тарауда қидандардың салт-дәстүрі туралы сөз болады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7
**Қиманың техникалық жағдайын қадағалаудың геофизикалық әдістері** - қыланып жатқан және игеріліп жатқан ұңғымаларды зерттеудің қомақты да
маңызды бөлігі. Бұл әдістер жиынтығына кіретіндер: термометрия — ұңғыма окпанының температурасын өлшеу; инклинометрия — ұңғыма оқпаны еңістігінің
зениттік бұрышын және азимутын өлшеу; үраметрия — ұңғыманың орташа диаметрін өлшеу; кескінметрия — ұңғыманың көлденең қимасынының мөлшерін 
өлшеу және пішінін анықтау. ұңғыманы керіштеу сапасын қадағалау әдістері де кеңінен қолданылады, бұл әдістер құбырсырттық кеңістікте керіштің көтерілу
биіктігін анықтауға және керіштің иіегендеу тізбегімен және таужыныстармен ілінісу сапасын бағалауға мұмкіндік береді. Шегендеу тізбегінің жай-күйін
қадағалауға, оның ақаулары мен зақымдарын тап басуға, жалғау муфталарының орналасу деңгейін анықтауға, теспелеу сапасын бағалауға, бүрғылау тізбегін
түгып қалған орындарды нақтылауға т.б. мүмкіндік беретін өзге де әдістер белгілі. Кейбір жағдайларда ұңғыманың техникалық жағдайын қадағалау үшін
каротаж әдістері де қолданылады, олар қойнауқаттық қысымды бағалауға, ұңғыма қимасындағы сорылу және сығымдалу аралықгарын тап басуға мұмкіңдік
береді. Сөз болып отырған қадағалау әдістері, өз кезегінде, каротаж материалдарын кешенді түрде сараптау ісінде пайдаланылады. Методы нейтронные - нейтрондық әдістер. Кейбір пайдалы қазба түрлерін іздеу және барлау мақсатында қолданылатын, нейтрондардың таужыныстармен және кендермен өзара әрекетгесу заңдылықгарын саралауға негізделген ядролық геофизика әдістері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
Бөлшек тоқу. Бөлшек тоқуды көлденең қосымша тоқыған кезде (бүрме, иықтың қиық сызығы,калготки,рейтуз,шалбардың артқы бөліктерін ұзарту) ,күрделі формаларды шығарған кезде (мойын ойындысын дөңгелете шығару,жеңнің дөңгелек басы,қолтықты иректете ою),сондай –ақ киімдері түрлі-түсті көлбеу жолақ,рамб, бұршақтармен безендіргенде қолданады.Бөлшек тоқудың 2 әдісі бар : берілген қатарда жұмыс істейтін инелер санын азайту және керісінше көбейте беру.
Бір киімде бөлшек тоқудың 2 әдісінде қолдануға болады(мысалы,көлденең тоқылған юбкалардың қиықтырын,носки өкшелерін,орамал,пончо,бүрме тоқығанда).Жұмыс істейтін инелер санын азайта отырып бөлшек тоқу. Үлгі үшін 30 шалу теріп алып 2 қатар тоқиды.
**Лангесунн** (норв. LangesundLangesund) — Норвегияның Телемарк провинциясындағы Бамбле коммунысының әкімшілік орталығы.

Атауы
-----

Қала атауының мағынасы "ұзын фьорд".

Көрнекті орындар
----------------

Лангесунн туристер арасында ең алдымен күншуақты күндер санының көп болуы арқасында, жоғары сұранысқа ие Норвегия қалаларының бірі.

Қалаға барсаңыз міндетті түрде Лангесунна шіркеуін, Лангесунн түбегінің ең соңында орналасқан қамал қалдқтарын көруіңіз керек. Бұл қамал екінші Дүниежүзілік соғыс барысында немістермен тұрғызылған, содан соң 1993 жылға дейін Норвег жағалаулық артиллериясымен және жергілікті қорғаныс отрядтарымен қолданылған.

Қаланың келесі көрнекті жерлерінің бірі — Лангесунн жанындағы жеке аралда орналасқан Langøytangen fyr маягі.

Ал белгілі және қаладан тыс Wrightegaarden концерттік алаңында танымал норвегия музыкалық топтары, соның ішінде әлемге әйгілі топ A-ha тобы жаз бойы әр демалыс сайын концерттер береді. Мұнда, тіпті шетелдік орындаушылардан Элтон Джон және Боб Дилан өнер көрсеткен.

Қалада дүниеге келді
--------------------

Атле Селберг (14 маусым 1917 — 6 шілде 2007) — өзінің аналитикалық сандар теориясы, автоморфтық функциялар теориясы салаларындағы жұмыстарымен атақты, норвег математигі.
**Бөрте жусан** (лат. *Artemisia austriaca*) – астралылар тұқымдасының жусан тегіне жататын көп жылдық шала бұта.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 20-60 см, сабағы мен жапырағы бозғылт түкті, тамыр сабағы жақсы жетілген, маусым - қыркүйек айларында гүлдейді.

Таралуы
-------

Бөрте жусан Батыс Еуропада, Жерорта теңізінің батыс жағында, Кіші Азияда, Солтүстік Иранда, Кавказда, Орта Азияда, Батыс Сібірде, Қазақстанның барлық аудандарында, әсіресе шөл, шөлейт, сортаңды жерлерде, жол бойында өседі.

Пайдалануы
----------

Бөрте жусанның астық тұқымдас өсімдіктер араласқан пішіненін мал жақсы жейді, сүрлемге салуға да болады. Бұл өсімдіктің құрамында алколоид, глюкозид, каротин, эфир майы, протеин, белок, май т.б. заттар болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 448-бет 2 том
**Тоқмырзаұлы Құрал**- 1937 жылы 23сәуірде Ақтөбе облысы, Ойыл ауданында туған.. 1957 жылы Шұбарқұдықтағы ауыл шаруашылығын механикаландыру училищесін, 1978 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. 

Еңбек жолын ауылда тракторшылықтан бастаған, көп жыл Ойыл аудандық, Ақтөбе облыстық газеттерінде істеді. Одан кейін республикалық "Қазақстан", "Жалын", "Жазушы" баспаларында редактор, тарих және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамында аға ғылыми қызметкер, Алматы әуежайында қазақ тілінің мұғалімі болған.

Республикалық баспасөзде алғаш рет 1965 жылдан бастап жарияланды. Содан бері прөза саласында бірнеше жинағы жарық көрген.

```
==Дереккөздер==
```

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Тоқал** сөзінің мағынасы — түсіндірме сөздікте — қатын үстіне алған әйел. «Нұртаза әлгі әзірде тоқалының үйінен шығып, ...екі шақырымдай жердегі қойлы ауылға келген» (С. Жүнісов, Ақан сері.). Біздің байқауымызша, мына «тоқал» тұлғасының «мүйізсіз» ұғымын беретін «тоқал» сөзімен мағына жағынан ешбір байланысы болу мүмкіндігі жоқ. Сондықтан сөз төркінін басқаша іздестірген жөн болмақ. Парсы тілінде біздегі «екі» мағынасын «до» тұлғалы сөз берсе, «екілік», «екінші» ұғымдарын «дохал» сөзі түсіндіреді. «Дохал» сөзі кейбір түркі тілдеріне ауысып, «тоқал әйел» тіркесі пайда болып, кейін «әйел» сөзі түсіріліп, «тоқал» қалыптасуы ғажап емес. Бұл тұрғыдан қарағанда «тоқал әйел» біздің қазіргі түсінігімізге аударғанда «екінші әйел» болады. Бәйбішеден (қараңыз «бәйбіше» сөзінің төркінін) кейінгі алған әйелдің «екінші» болып аталуы да дағдыдан тыс керінбесе керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Әубәкір Сыдықұлы Рахимов** (11 қыркүйек 1950 жылы Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы Таскескен ауылында туған) — қазақстандық театр режиссері, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры М.Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының қоюшы-режиссері.

Жалпы мәліметтер
----------------

Әубәкір Сыдықұлы 1950 жылы Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы Таскескен ауылында дүниеге келген. 1966ж Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы Таскескен ауылындағы Ы. Алтынсарин орта мектебін үздік бітірді.

1966-1968жж. М.Әуезов атындағы академиялық театрдың актерлік студиясын оқып бітірді. Еңбек жолын 1968ж. Жамбыл облыстық театрында актер болып бастады.

1974ж. Мәскеудегі А. Луначарский атындағы Театр өнері институының (ГИТИС) режиссерлік факультетіне КСРО халық артисі, КСРО Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты, профессор И.М. Тумановтың (Туманашвили) курсына түсіп, 1979ж. үздік бітірді. Дипломдық жұмысын М.Әуезов театрында О.Бөкейдің «Текетірес» пьесасы бойынша қойған спектаклімен қорғап, осы театрға жұмысқа шақырылды. Сол уақыттан бері режиссер осы сахнада жанрлық шешімі мен көтерген мәселелесі сан алуан 50-ден аса спектакль қойды.

Білімі
------

* 1966-1968 жылдары М.Әуезов атындағы театрдың «Актерлік студиясын» бітірген. Алматы қаласы;
* 1974-1979 жылдары А.Луначарский атындағы ГИТИС-ті, «Драма театрының режиссері» мамандығы бойынша бітірген. Москва қаласы.

Марапаттары
-----------

* 1996 жылы Махамбет Өтемісұлы атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты;
* 1998 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталды.
* 1998 жылы тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш мемлекеттік мерекелік медалі «Астана медалі»нің иегері.
* 2009 жылы президент жарлығымен «Парасат ордені» мен марапатталған.
* 2010 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессор (ғылыми атағы);
* 2015 жылы "Қазақ хандығына - 550 жыл" мерейтойлық медалі;
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл" мерейтойлық медалі;
**Жолымбетов Әтейбек** - (24.01.1912, Алматы облысы, Іле ауданы, Тастақ ауылы – 07.07.1994, Алматы) – актер, Қазақстанның халық әртісі (1971; 1962 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі).

Еңбек жолын туған ауылында есепші, малдәрігері болып бастаған. Қазақ драма театры жанындағы студияны бітіргеннен кейін (1936), театрдың негізгі құрамына қабылданады. 1936 жылдан өмірінің ақырына дейін Қазақ драма театрының актері болды. Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндіктеріне қатысты (1936, 1958). Осы театрда алғаш ойнаған рөлі – Н.В. Гогольдің "Ревизор" комедиясындағы Христиан Иванович рөлі (1936).

Жолымбетовтың Қазақ драма театры сахнасында бұдан кейінгі сомдаған рөлдері өз ерекшелігімен ұлттық өнер тарихында қалды. Олардың ішінде Иван (М. Ақынжановтың "Исатай – Махамбетінде"), Жылкелді, Жантық, Жапар (Ғ.Мүсіреповтің "Ақан сері – Ақтоқты", "Қозы Көрпеш – Баян сұлу" және "Амангелдісінде"), Фогель (М.Әуезов пен Әлжаппар Әбішевтің "Намыс гвардиясында"), Аламанов (Ш.Хұсайынов пен Қ.Қуанышбаевтың "Шаншарларында"), Алшағыр, Қазан, Арыстан (Мұхтар Әуезовтің "Қара қыпшақ Қобыландысы" мен "Айман – Шолпанында"), Гроссман (Қажым Жұмалиев пен Әбу Сәрсенбаевтың "Арбасуында"), Малышев (Зейін Шашкиннің "Заман осылай басталдысында"), Оразбай (Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайында"), Барақ (Қ.Бекхожиннің "Ұлан асуында"), Серке (Қ.Мұқашевтің "Парторгінде") т.б. рөлдер бар.

Жолымбетов аударма спектакльдерге де қатысып, бірқатар қызғылықты образдар жасады. Олардың арасынан Дулебов (А.Н. Островскийдің "Таланттылар мен табынушыларында"), Мадам-қатын, Гортензио (У.Шекспирдің "Асауға тұсауында"), Кәрімбай (Д.Файзидің "Башмағымында"), Жорабай (С.Ахмадтың "Күйеуінде"), т.б. бөліп айтуға болады. Жолымбетов 1945 жылдан бастап киноактер ретінде де елге танылды. Әсіресе, Ораз ("Абай әнінде", 1946), Майбасар ("Жамбылда", 1952), Қапан ("Бұл Шұғылада болған едіде", 1955), Милиционер ("Біздің сүйікті дәрігерде", 1958), Қарасақал ("Алдаркөседе", 1965) рөлдерін көрермендер жылы қабылдады.

Актер есімі радиодан көркем мәтін оқудың шебері ретінде халық жадында қалды.

Сілтеме
-------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
*Varroa destructor*
**Варроатоз** (варрооз) – аралардың Varroa jacobsoni кенесі тудыратын эктопаразитарлық ауруы. Бұл кенелердің биологиясы толық зертелмеген. Көбінесе кенелер аралардың бүйірінде, құрсақ қуысында орнаасады. Кенелерді лупа арқылы көруге болады. Омартаның түбкі жағына бір парақ қағаз қояды да, семьяларын акарацидпен (мысалы, фенотиазинмен) залалдайды. Егер омартада бірнеше кенелер болса, олар қағазға құлайды.
Варроатоздан сау емес ұяшаларды карантинге жабады және ветеринарлық-санитарлық шаралар жүргізеді. Варроатозды емдеген кезде фенотиазин, кельтан, фольбекс, варроатиз, эфирсульфонат, нафталин және тағы басқа қолданады. Бірақ, көбнесе бұл препараттар токсинді болып келеді және балмен адсорбцияланады, сондықтан бұларды қолдану, балды жинар алдында бір ай бұрын рұқсат етіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Пенталогия** (гр. *πεντα-* *бес*, гр. *-λογία* *ғылым*) — орындаушының іс-әрекетімен бірігетін, бірақ ортақ идея мен сабақтастығынан, бес әртүрлі бөліктен тұратын әдеби, музыкалық немесе кинематографиялық туынды. Ағылшын тілінде бұл сөз жиі «квинтет» сөзімен де ауыстырылады.

Әйгілі пенталогиялар: 1823—1841 жылдарында жарық көрген Джеймс Фенимор Купердың Натаниель Бампо туралы саяхат романдары (Пионерлер, Могиканның соңғы тұяғы, Прерия, Ізші немесе Онтарио жағалауында, Аңшы немесе Соғыстың бірінші соқпағы), Бернард Шоудың «Мафусаилиға қарай артқа» пьесалар жиынтығы.

Джеймс Фенимор Купердың Натаниель Бампо туралы саяхат романдары
**Жартылай қатты қанаттылар**, қандалалар (*Hemiptera*) – жәндіктер класының бір отряды. Жер шарында кең тараған. 

  

50 тұқымдасқа бірігетін 25 – 30 мыңдай (кейбір деректерде 40 мыңдай) түрі белгілі. Қазақстанда 32 тұқымдасы, 370 туысы, 1500-дей түрі бар. Құрлықтағылары өсімдікке жабысып, топырақ бетінде, ағаш қуысының астында, құм арасында, су қандалалары суда тіршілік етеді. Бұлардың қазба қалдығы юра кезеңінен белгілі. Дене тұрқы 0,7 – 120 мм. Аузы шаншуға, соруға бейім. Мұртшалары жіп тәрізді (4 – 5, кейде 1 – 3 буынды). Қысқа қанаттары екі жұп, алдыңғылары қаттылау. Аяқтары секіруге, қазуға бейімделген. Жартылай түрленіп көбейеді (4 – 5 жұмыртқа салады, дернәсілі бірден ересек қандалаға айналады). Хош иіс шығаратын безі (ересегінде – кеуде қуысында, дернәсілінде құрсағында орналасады) бар. Сілекейі улы болады. Жартылай қатты қанаттылардың көптеген түрлері өсімдік шырынын сорып, ауыл шаруашылығына және орман шаруашылығына, су қандалалары балық уылдырығын, майда шабағын жеп, балық шаруашылығына зиян келтіреді. Жыртқыш түрлері адам және жануарлар арасында әр түрлі аурулардың қоздырғыштарын таратады. Бұлардың ішінде (Anthocorіdae, Nabіdae, Mіrіdae, Petaromіdae тұқымдасының өкілдері) зиянды жәндіктер мен кенелерді құртатын, өсімдіктерді тозаңдандыратын, балыққа жем болатын пайдалы түрлері де кездеседі. Жартылай қатты қанаттыларды жою үшін дезинсекция жасалады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жарылысты толқын**, жарылыс ошағынан жоғарғы дыбыстық жылдамдықпен таралатын, жарылыс ортасының қосылған өнімдерінің аумағы. Осы аумақтың ішкі шегінде екпінді толқын, орта жағдайы бірден жоғары қысымға, тығыздыққа, температураға өтеді. Ж.т. белгілі қашықтық аралығында дыбыстық (немесе қатты ортадағы серпінді толқын) күйге айналады, ол аталған ортаның дыбыс жылдамдығына тән сипатта таралады. Ж.т. маңызды сипаты, ең жоғарғы қысым мен аумақтағы оның әрекет етуінің ұзақтығы, фазаның қысылған, сығылған салмақ импульсі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Әшір Бүркітбаев** (*1906, Талас ауданы – 28.2.1938, Алматы*) – Қазақстандағы жастар қозғалысының қайраткері. Жастай жетім қалып, Ташкент балалар үйінде тәрбиеленген. 1925 ж. Ташкентте фабрика-зауыт училищесін бітіріп, Қарсақпай зауытында токарь болып істеді (1925 – 27). 1927 ж. қараша айынан бастап Қазақстан өлкелік комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, 1929 – 32 ж. 1-хатшысы, 1933 ж. Риддер қалалық партия комитетінің хатшысы болды. 1934 ж. Орал – Қазақстан өнеркәсіптік академиясын бітірген соң, Қазақстандағы тұңғыш тех. жоғары оқу орны – Қазақ кен-металлургия институтын ұйымдастыруға басшылық жасады және оның алғашқы ректоры болды. Саяси қуғын-сүргінге ұшырап, ату жазасына кесілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Stasis dermatitis
**Стаз (грек.Stasis-тоқтау)- деп ұсақ артериялар мен көктамырларда және қылтамырларда қан ағымының мүлде тоқтап қалуын айтады.** Ол нағыз (қылтамырлық), ишемиялық және веналық болып бөлінеді. Нағыз (қылтамырлық) стаз қанның аққыштық (реологиялық) қасиеті бұзылуынан немесе қылтамырлардың бүліністерінен дамиды.Ишемиялық стаз қылтамырларға артериялар арқылы қан келудің тоқтауынан болады. Веналық стаз- көктамырлармен қанның ағып кетуі бұзылудан, қанның қылтамырларында іркілуінен дамиды.
Нағыз стаз: физикалық (суық, ыстық температура); химиялық (улар, ас тұзының артықшылығы, скипидтар, кротон майы т.б.) биологиялық (бактериялар) ықпалдардың әсерлерінен дамиды. Оның дамуында қылтамырлардың ішінде эротроциттердің шоғырланысы (агрегациясы) қан ағуды қиындатып, тоқтатуы маңызды.Эротроциттердің шоғырланысы қылтамырлар ішіне енген агрегация туындататын ықпалдардың тікелей әсерлерінен дамиды. Олар эротроциттердің сыртқы мембранасында физикалық-химиялық өзгерістерге ұшыратады.
Нағыз стаздың патогенезінде қанның қоюлануынан қылтамырларда қан ағу жылдамдығы баяулауы маңызды орын алады. Бұл кезде қылтамырлардың қабырғаларының өткізгіштігі көтерілуінің маңызы үлкен. Оған тіндердегі зат алмасуларының өнімдері (органикалық қышқылдар, төмен рН),биологиялық белсенді заттар (серотонин, брадикинин, гистамин т.б.) әкеледі. Осыдан тамыр қабырғаларының өткізгіштігі көтерілуі, ұсақ тамырлардың кеңуі, қанның қоюлануы, оның ағу жылдамдығының баяулауы , эротроциттердің өзара жабысуына әкеліп, стаз дамытады. Қан тамырлары қабырғаларының өткізгіштігі көтерілуінен әлбуминнің тамыр сыртына шығуы артып, қан сұйығында әлбумин-глобулин арақатынасы төмендейді.Содан эроторциттердің сыртқы беттерінде электр дәрмені (заряды) азаюы олардың бір-біріне жабысуына мүмкіншілік жасайды.
Стаздың нәтижесінде тіндерге қан келу тоөтап, олар қоректік заттармен, оттегімен қамтамасыз етілмейді. Тін жасушалары тіршілігін жоғалтады.Бірақ стаздың бастапқы кезінде эроторциттердің гемолизі, қан ұю үрдістері қосылып, стаз қайтымсыз сатысына ауысады. Бұл саты «сладж» (ағылш.Sludge-кір, балдыр) деп аталады.Эротроциттер сыртқы қабықтарын жоғалтып, біркелкі массаға айналады. Мидың, жүректің, бүйректің майда тамырларында стаз дамуы организм үшін өте қауіпті.

Дерек көздер
------------

* Патофизиология,Алматы 2011,Әділман Нұрмұхамбетұлы
Тікұшақты инелікке қарап жасаған деген жалпылама түсінік болғанымен оның техникалық негізі б.з.д. 400 жыл бұрын Қытайда балалар ойнайтын бұрандалы ойыншықта жатыр. Бұрандалы ойыншық дегеніміз бір-біріне қарама-қарсы орналасқан екі немесе төрт қанатшасы бар, ортасында алақандардың арасына салып үйкеуге ыңғайлы таяқшасы бар кішігірім ойыншық. Алғашқы тік ұшатын зат ретінде қарастырылатын балалар ойыншығының ерте кездердегі адамдардың әуе заңдылықтарын білгендігін көрсетеді. Ойыншық қанаттарының айналған кезінде ауа ағынына белгілі бір жылдамдықпен еніп, қанатының алдыңғы жағының көтеріліп тұруынан көтергіш күш туғызатыны сол кезде ескеріліп, қанаттары жалпақ етіп немесе тік етіп жасалмаған. Тарих қойнауында қалған деректер бойынша 1475-1480 жылдар аралығында итальяндық өнертапқыш әрі суретші Леонардо да Винчидің сызбалық нұсқада жасаған тікұшақ сұлбасы болған. Леонардо да Винчидің жасаған сызбасы төмендегідей: "Әуе бұрандасы (aerial screw)" деп сипатталған тікұшақ сұлбасы ешқашан ұшатын аппарат ретінде шынайы жасалған емес. Тек қағаз бетінде ғана қалған. Бұған қарағанда көнедегі қытай балаларының ойыншығы қазіргі заман тікұшақтарына ұшуы мен қанаттарының орналасуы жағынан әлдеқайда жақынырақ.

##### Дереккөздер

'Әлем ғажайыптары' Мәскеу РОСМЭН 2012. ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
**Қом** (парсы: قم‎‎) — Иран қаласы, Қом останының орталығы, шииттердің киелі қаласы. Қом медресесі маңыздылығы бойынша шииттер үшін Нажаф медресесінен кейінгі екінші орында.

Географиясы
-----------

Иран елордасы Тегераннан 150 км оңтүстікке қарай өзен жаңалауында орналасқан. Қала жаңынан Тегеран-Исфаһан тас жолы өтеді. Қаланың теңіз деңгейінен биіктігі — 975 м. Қаладан таяу жерде мұнай мен газ кен орындары бар.

Тарихы
------

Қала Иранға Исламның келуіне дейін де өмір сүрді. Басында "Қом" сөзі тек бұл қала дуанының атауы ғана еді. Алайда уақыт өте келе бұл атау бүкіл қалаға тарады. Иранды арабтар жаулап алғаннан кейін бұл қалаға шииттер мен секталар келе бастады.

Қала даму жолына сефевидтер әулетінің тұсында түсті. XVI ғасырда қала шиизмнің діни орталығына айналды. Кейін, ауған шапқыншылығы мен шаһаралық кезінде қала үлкен зардап шегіп, тек Фатх Әли шаһ тұсынан бастап қалпына келе бастады. Тіпті қалпына келген қала елорда деңгейіне үміткер атанды. Сол кездерден бастап қалада мешіттер, медреселер және мазарлар салына бастады.

Қум қаласында діни оқу орындарды біріктіретін діни орталық бар. Бұл оқу орындарда ирандықтардан басқа шетелдіктер де оқиды. Алайда, көбінесе, ирандықтар шетелдіктерден бөлек оқу орында оқиды. "Әл-Мұстафа" халықаралық университеті шетелдіктерге арналған оқу орындарды бақылауға алды, олар: Имам Хомейни медресесі, Хужатия медресесі, Улюм университеті, Алю Бейт университеті, Бинтуль Худа әйелдер медресесі, Әз-Захра университеті және т.б. кішігірім оқу орындар.

Атақты тұрғындары
-----------------

* Аббас Қуми

Бауырлас қалалар
----------------

* Иран, Кербела
* Иран, Нажаф
* Испания, Сантьяго де Компостела
* Ливан, Бағлабек
* Түркия, Конья
**Қолғабыс**. Тілімізде себін тигізу, жәрдемдесу мағыналары орнына жиі қолданылады.
Сөздің екі түбірдің бірігуінен пайда болғанын қырғыз тілінен байқау қиын емес. Қол кабыш — жәрдемдесу, көмектесу, қолдау дегенді түсіндіреді. Бұл тілде тұрақты сөз тіркесі қалпында көрініп тұр. Былайша қарағанда, мұның төркінін іздестірудің де қажеті жоқ сияқты. Мәселе біріккен сөздің екінші түбірі «ғабыста» болып тұр. Бірінші түбір «қол» (адам мүшесі) екендігі белгілі. Екінші түбірдің жеке қолданылуын хакас тілінен табамыз: хабас — көмек көрсету, жәрдемдесу дегенді үғындырады. Демек, «қол» және «хабас» сөзінің бірігуінен келіп, тіліміздегі «қолғабыс» (қол хабас>қол хабыс> қолғабыс) сөзі пайда болған да, мағынасы «қол жәрдемі» дегенді ұғындыратын болып қалыптасқан.
Бір қызығы — тұлғасы мен мағынасы осыған сәйкес сөзді араб және парсы тілдерінен де кездестіреміз.
Парсыларда да, арабтарда да «ғаус» тұлғасы «жәрдемдесу», «көмек көрсету» мағыналарын түсіндіреді. Парсыларға араб тілінен ауысқан болса керек.
Осыларды айта келіп, біздегі «қолғабыс» сөзіндегі екінші түбір (қабыс) түркі тілдеріне төл сөз бе, әлде арабтардан ауысты ма деген сұраққа жауап беру қиын екендігін ескертеміз. Кім біледі, екі топтағы тілдерге ертеден ортақ сөз болып келуі де мүмкін.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Тілашар тойы
------------

**Ауылдың ділмар,шешен ақсақал қарияларын шақыру** - бүлдіршіннің тілі жеке –жеке сөздерді айтуға икемделе бастаған кеде тілі тез шығу үшін дәстүрлі «тілашар тойы»жасалады. Мал сойылып, ауылдың ділмар, қариялары арнайы шақырылады.

**Балаға қойдың тілін жегізу** - олар «Тілің тез шықсын!»деп, сәбиге қойдың тілін жегізеді, қой ішігемен буындырып тұрып, «Сөлейсің бе?» деп үш рет «сөйлеймін»деген уәде алады.

**Ақсақалдардың ақ батасын алу** - Осыдан соң ақсақалдар «Сандуғаштай сайрап кет!», «Жиреншедей көсем бол, Жәнібектей көсем бол!»деген секілді ақ баталарын беріп тарқасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0
**Қолтық мұнай кен орны** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы Бейнеу темір жол стансасының батысында 90 км жерде, Тұран плитасының оңтүстігіндегі Бозащы ойпаңының солтүстігінде орналасқан. Кен орны 1978 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы және ортаңғы юраның (келловей мен байос ярустарында) түзілімдерінен мұнай қабаттары барланған. 2863 м-ден 3150 м-ге дейінгі тереңдікте екі мұнайлы қабат бөлінген. Иірімдері қабаттық, литологиялық қалқаланған. Келловей иірімінің биіктігі 7,2 м, байос иірімі 28,8 м. Су-мұнай жапсары абсолют белгілерде 2899-3202 м. Өнімді қабаттар терригендік шөгінділерден құралған, коллекторлары кеуекті.

Құрамы
------

Мұнайға қаныққан қабатының қалыңдығы 5,7 және 4,9 м, ашық кеуектілігі 18%, өткізгіштігі 0,039 және 0,013 мкм². 

Мұнайға қаныққан коэффициенті 0,6 және 0,49. 

Мұнайдың шығымы 3,5-32,6 м³/тәулік. 

Қабатының қысымы 33,4 МПа, тығыздығы 832 кг/м³. 

Мұнай аз күкіртті 0,44%, парафині 2,37%, шайыры 5,74%, асфальтендері 1,83%. Кен жұмысы 1986 жылдан игерілмеген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Эйр Бишкек» компаниясы** (ағылш. ***Air Bishkek***, орыс.  *Авиакомпания «Эйр Бишкек»*) — бас кеңсесі Бішкекте болған Қырғызстанның бұрынғы авиатасымалдаушысы. Авиакомпания Еуро Одақ елдеріне ұшуға тыйым салынған «қара тізімге» кіреді.

«Air Bishkek» — ұлттық авиациясының мемлекеттік мүшесі (ИКАО).

Тарих
-----

7 ақпан 2007 жылдан бастап компания тарихы басталады. Бірінші жылдары авиакомпания өз ұшақтарын басқа жергілікті авиакомпанияларға көрсетті. 14 қыркүйек 2009 жылы Бішкекте жүру жолы ашылды — Ош (Қырғыстан) — Бішкек.

Авиакомпанияның бағдар торлары мен жүк тасымалдауы жыл сайын артып келеді.

Алдын компания «Kyrgyz Airways» атты болған, бірақ 2011 жылы атын өзгертуге мәжбүр болған, өйткені Қырғызстанда бұндай компанияның атымен тағы компания болған, бірақ қырғыздарда — «Қырғыз Эйрвэйс».

Әрекеттері
----------

### Қосымша бағдарламалар

Авиакомпанияда «Белек Бонус» деген бонус бағдарламасы жүріп жатыр, жолаушыларға рейстерде ұшып билеттер жинап келесі рейске компанияның атынан ұшуға мүмкіндік жасайды.

### Борттық шығулар

«Sky Bishkek» журналдары шығып жатыр.

Рейстер бағыты
--------------

Авиакомпания Оштан және Бішкектен Мәскеуге, Новосірге, Красноярскке, Иркутскке, Стамбулға, Санкт-Петербургқа, Үрімшіге, Сургутқа, Белгородқа, Екатеринбургқа тасымал рейстерін жасайды.

Флоттар
-------

| Самолёт | Саны | Орын саны | Ескерту |
| --- | --- | --- | --- |
| Боинг 737-300 | 1 | 148Эк | EX-37001 |
|

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О компания
2. ↑  "Басты компания бөлімшесі Мұрағатталған 16 тамыздың 2012 жылы.." Air Bishkek. "Адрес: 720000, Кыргызстан, Бишкек, пр. Манаса, 95 (Абдымомунова к.)"
3. ↑  Қырғыстан авиакомпаниялары «Kyrgyz Airways» Мұрағатталған 12 қарашаның 2014 жылы. аты үшін сотталған
4. ↑  «БЕЛЕК-БОНУС» Программасына қош келдіңіз Мұрағатталған 2 мамырдың 2014 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

- Официальный сайт Мұрағатталған 8 тамыздың 2017 жылы.

* 
* [airlinesearch=Kyrgyz%20Airways&distinct\_entry=true Фото самолётов]
**Airbus A320neo** — еуропалық Airbus компаниясы өндіретін Airbus A320 жанұясының жақсартылған нұсқаларының жанұясы. Ұшақ атауындағы «neo» аббриеватурасы «New Engine Option» дегенді білдіреді, қазақша — «Қозғалтқыштың жаңа нұсқасы». Бұл нұсқадағы басты өзгеріс жаңартылған қозғалтқыштардың орнатылу болып табылады. Жаңа қозғалтқыштар жанармай шығынын 15 %, қолданыс шығынын 8 %, ал ауаға қалдықтардың бөлінуін 10 % төмендетеді, әрі классикалық A320 сериялы ұшақтарымен салыстырғанды шу деңгейі азайтылады.
Ұшаққа екі түрлі қозғалтқыш орнатуға болады: CFM International LEAP-X немесе Pratt & Whitney PW1100G. Планер шамалы өзгеріске ұшыраған, сонымен қатар қанаттар да жақсартылады, индуктивті кедергіні азайту үшін винглеттер конструкциясына өзгертулер енгізіледі. Жолаушылар жайлылығы үшін ұшақ салоны жаңартуларға ие болады: салондағы жүк бөлімі үлкейтіліеді және ауаны тазалау жүйесі жақсартылған. 2010 жылы 1 желтоқсанда Airbus өзінің Airbus A320neo бойынша жұмыстарын бастағанын мәлімдеді.

2014 жылдың қыркүйегінде ұшақ прототипінің алғашқы ұшуы болды. Ал 2016 жылдың 21 қаңтарында ұшақ қолданысқа енгізілді.

Тарихы
------

### Алғышарттары

### Жобалануы

Нұсқалары
---------

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Тағы қараңыз
------------

* Boeing 737 MAX

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Virgin America стала первым заказчиком A320neo
2. 1 2 3  New pricelist 2012.  Airbus.com (19 қаңтар 2011). Тексерілді, 21 мамыр 2013.
3. ↑  Airbus A320neo: ақпарат Мұрағатталған 3 наурыздың 2013 жылы.
4. ↑  A320 жанұясы: Жолаушылар жайлылығы Мұрағатталған 20 қарашаның 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

A320 ұшақтар жанұясының ресми сайты  Мұрағатталған 3 наурыздың 2013 жылы.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Airbus және Airbus Military ұшақтары |
| --- |
|  |
| Азаматтық | 

A300 • A300 Beluga • A310 • Airbus A320 (A318 / A319 / A320 / A321) • A330 • A340 • A350 • A380
 |
|  |
| Әскери | 

A310 MRTT • CC-150 Polaris • A330 MRTT • A400M • C212 • CN235 • C295
 |
|  |
| Жобалануда | 

Airbus A320neo
 |
|  |
| Жабылған жобалар | 

NSR • KC-45
 |
|  |
| Басқа | 

Sud Aviation Caravelle • Aérospatiale-BAC Concorde • BAC 1-11
 |
|  |
|  **Санат:Airbus** |

 |
Ұлы Камеамеа – 1758 - 1819 жылдары өмір сүген. Гавайдың көптеген ұсақ билеушілерінің бірі – Кеоуа Нуидің баласы. Ол Гавай аралдарының басын біріктіріп, 1810 жылы Гавай патшалығын ресми түрде орнатты. Камеамеа – Гавай тарихындағы өте беделді билеушілердің бірі, талантты мемлекет қайраткері. Ол Гавай аралдарын біртұтас мемлекетке біріктіріп, тәуелсіз патшалық құрды. Билікке келген соң Камеамеа халықтың тұрмыс-жағдайын көтеріп, мемлекеттің билігін нығайтуға күш жұмсады. Еуропа және АҚШ-пен арада сауда-саттықты ашты. Сондай-ақ «жарылған еске заңын» қабылдап, болашақ Гавай конституциясының негізін қалады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Ринопитек (латынша Rhinopithecus) - маймылдар тұқымдасының маймылдары. Кейбір жіктелімдерде оларлы Pigatrix (Pygathrix) түрімен біріктіріледі.Ринопитектер Азияда өмір сүреді, оның ішінде оңтүстік Қытай (Тибет, Сычуань, Юньнань және Гуйчжоу), сондай-ақ Вьетнамның солтүстігі мен Мьянмада.

Сипаттамасы
-----------

Атауы грек тілінен алынған. «Мұрын», оның ерекше формасы: бұл маймылдардың мұрыны «ұсақталған» сияқты көрінеді және алға ұмтылаған. Жүніәр түрлі түстерден тұрады, әсіресе иығында және артында. Ринопитексиндердің ұзындығы 51-83 см, құйрығы 55-97 см.

Өмір сүруі
----------

Теңіз деңгейінен 4000 м биіктікте кездесетін таулы ормандарда тұрады. Олар көбіне ағаштарға жұмсайды. 600-ге жуық адамға дейін үлкен топтармен біріктірілді, бірақ азық-түліктің жоқтығынан, мысалы қысқы уақытта, кішігірім топтарды қалыптастыруға бейім. Топтағы ер адамдар саны әйелдердің санынан асып түседі. Әрбір топ өз алаңдарын айқайлап қорғайды.
Диета негізінен қарағай инелерінен, бамбук қашуынан, жемістер мен жапырақтардан тұрады. Өсімдіктерге арналған құрылғы көп қабатты асқазанға ие.
**Мағжан Жанботаұлы Ілиясов.** (1974 жылы 26 тамызда Алматы қаласында туған) - қазақстандық дипломат. Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігіндегі (2022 жылдан), Ирландия мен Исландиядағы (2023 жылдан бастап, қоса атқарушы) Төтенше және Өкілетті Елшісі.

Білім
-----

Қазақ Халықаралық Қатынастар және Әлем Тілдері университеті (1996 ж.), бакалавр дәрежесі

Дипломаттарға арналған оқу курстары, Клингендал халықаралық қатынастар институты, Гаага, Нидерланды (1998)

Гарвард университеті Дж.Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебі (2013), мемлекеттік басқару магистрі.

Мансап
------

1996-1998 жж. - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі халықаралық ұйымдар және Халықаралық экономикалық қатынастар департаментінің референті, атташесі.

1998-1999 жж. - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер Министрлігі Біріккен Ұлттар Ұйымы және Халықаралық экономикалық ұйымдар департаментінің үшінші хатшысы, екінші хатшысы.

1999-2007 жж. - Қазақстан Республикасы Президенті Хаттамасының халықаралық сапарлар бөлімі.

2007-2012 жж. - Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының меңгерушісі.

2013 ж. - Қазақстан Республикасы Президентінің Кеңесшісі.

2013-2016 жж. - Қазақстан Республикасы Президентінің Кеңесшісі-Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының меңгерушісі.

2016-2020 жж. - Қазақстан Республикасының Нидерланды Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Химиялық қаруға тыйым салу жөніндегі ұйым жанындағы Тұрақты өкіл.

2020-2022 жж. - Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі.

2022 жылғы 6 қазаннан бастап - Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі.

Дипломатиялық дәрежесі - I санаттағы бірінші хатшысы

Марапаттар
----------

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалі 

«Ерен еңбегі үшін» медалі

Дереккөздер
-----------
**Мағауия Рақышев** (1885-1970), Қарағанды көмір бассейнінің алғашқы стахановшысы, екпінділердің бірі. Екібастұз кенішінде, Қазақ т. ж. құрылысында істейді. Қарағанды шахталарында 1931 жылдан, Киров атынд. №3 бас шахталарында забойшылар, навало отбойшылар бригадирі болып, енбекте рекордты көрсеткіштерге қол жеткізді. Шахтада 1956 ж. дейін істеді. 1935 ж. КСРО ОАК Ұлттар Кенесінің мүшесі болып сайланды. Атақты жазушы Б.Майлин Рақышевтың бейнесін өзінін «Мағауияның маңында» (1935) деген очеркінде сомдайды. Рақышев "Ленин", "Еңбек Қызыл Ту" орденімен марапатталған. Карағанды каласының құрметті азаматы (1967).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Лангет** — жұқалап турап қуырған сиыр етінен дайындалатын қою тағам.

Мазмұны
-------

* Еттен жасалған лангет
* Соус қосылған лангет

Еттен жасалған лангет
---------------------

Етті жуып, сіңірі мен майынан ажыратып, жұқалап турайды да, аздап жаныштайды. Содан кейін татымына қарай тұздап, бұрыштап, қызып тұрған табадағы майға екі жағына аударыстыра отырып 5-6 минут қуырады. Ет әбден піскеннен кейін оны басқа ыдысқа салып, табаға бірнеше қасық сорпа құйып қайнатады.

Соус қосылған лангет
--------------------

Жоғардағы әдіс бойынша құырып, содан кейін етті басқа ыдысқа салады. Ет қуырылған табаға 2 ас қасық томат-пюре салып, оны қоюланғанша бұқтырады да, үстіне 1 шай қасық ұн қосып, бір стакан сорпаға араластырып, 4-5 минут қайнатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9