recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Хубей провинциясы
**Хубэй** (қытайша: 湖北, пиньинь Húběi) — Қытайдың орталық бөлігінің шығысында орналасқан провинция. Астанасы және ең ірі қаласы — Ухань. Халқы 57 237 740 адам (провинциялар арасында 9-орын алады).

География
---------

Хоуцзыбао СЭС
Провинцияның алып жатқан аумағы 185 889 км2  (14-орын)

Хубейдің оңтүстік бөлігі жазықты (Цзянхань жазығы), ал солтүстік шығысынан және оңтүстік шығысынан, жан-жағынан кішігірім, аласы таулар (Дабе таулары қоршап жатыр.

Батыс Хубэй — таулы аймақ, Шэньнунцзя уезінде таулар айтарлықтай биік (3000 метрден жоғары). Провинцияның бұл бөлігінде Янцзы көлі каньондар арқылы ағады; Янцзыдағы гидроэнергетика (Санься және Гэчжоуба (Gezhouba)) және таулы өзендер мен жылғалардағы көптеген кішігірім электростанциялар жақсы дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  土地 - 自然地理 - 湖北省人民政府门户网站 Мұрағатталған 3 ақпанның 2014 жылы.
2. ↑
**Әлем** (араб тілінен — жарық дүние; дүние; халық, бұқара, қауым) — тұтастықты бейнелейтін ұғым.

Қазақстан дәстүрлі дүниетанымында *әлем* — жер жүзі, жеті қабат жер асты, жеті қат көктен тұрады. Әлем ұғымы сондай-ақ жиынтықты да білдірген: адамзат әлемі, табиғат әлемі, рухани әлем, т.б.

Қазіргі ғылыми түсінікте әлем мен ғалам ұғымдарының ара жігі ажыратылған. Ғалам ұғымы кеңістік пен уақыт бойынша шегі де, шеті де жоқ, пішіні сансыз көп өзгеріске түсе алатын және қазіргі заманғы астрономиялық құралдармен зерттеуге болатын ғарыш кеңістігін білдіреді.

Ал *әлем* сөз мына мағыналарында қолданыладыі:

* дүние жүзі;
* белгілі дүниенің тұтас тұтас жиынтығы.

Кейбір әдебиеттерде бұл екі атау бір-бірінің орнына ауыстырылып қолданылып жүр. 

Әлемтанудың принциптік бастамасы — оның заттылылығын, объективтілігін, санадан тәуелсіздігін мойындау. Әлемде мәңгі әлемді құрайтын заттар ешқашан жойылмайды, ол үнемі бір түрден екінші түрге ауысып отырады.
"**Әлем art**" – отандық телевизия тарихындағы қазақ әндерін орындайтын және ұлттық аспаптарда ойнайтын жас өнерпаздардың тұңғыш байқауы.. Үш тyр бойынша өткізілген байқауға 1500-ден аса үміткер қатысты. Оларды іріктеу кезеңдері мамыр айында (2007 жыл) Астана, Өскемен, Ақтау, Петропавл, Шымкент және Алматы қалаларында өтті. Мақсат – тележоба арқылы қазақ халқының дәстүрлеріне деген жастардың сүйіспеншілігін арттыру және дарынды әрі болашағынан зор үміт күттіретін жастардың өз өнерлерін көрсетулеріне жан-жақты жағдай жасау еді. "Тұран Әлем" банкі үлкен міндеттерінің бірі ретінде мәдениетті инвестициялау мен гуманитарлық дамуды қарастыратындықтан, аталмыш жобаға қолдау көрсетті. Жобаның басты идеясы әншілік және күйшілік өнердің дүбірлі додасын Қазақстан үшін жаңа да сапалы деңгейде өткізуге негізделген. Қатысушыларға қойылатын негізгі талаптар: артистік өнерінің болуы, қазақтың орындаушылық дәстүрлерін білуі және түсінуі, композицияның мазмұнын аша білуі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Әлем елдерінде телехабарлар тарату процесі** – соғыстан кейін шетелде де теледидар тез қайта қалпына келтіріле бастады.. Англияда теледидар хабарларын тарату 1946 жылы Еуропаның қалған елдері мен Жапонияда 1952-53 жылдары қайта қалпына келтірілді. ГДР-да теледидар хабарлары 1952 жылы 21 желтоқсанда басталды. Прага теледидарының бірінші хабары 1953 жылы 1 мамырда берілді, ал келесі жылы КСРО-ның техникалық көмегінің арқасында Еуропаның басқа да елдерінде телехабарлар тарату басталды. Бастапкыда телекөрермендердің саны аз болды. Мысалы, ГДР-да 1954 жылы бар-жоғы 4000 телевизор болды. Жапонияда 1953 жылы көктемде үш телеорталық (Токио, Осака, Нагоя) жұмыс істеді, хабарларды бар-жоғы 886 телевизор қабылдады, олар негізінен шетелдік өндірістің өнімдері еді. Алайда 2-3 жылдан соң радио-техникалық аппаратура өндірісінің тәжірибесі бар елдердің барлығында телевизорлар шығару жолға қойылды, ал теледидар антенналары бүкіл дүниежүзі қалалары мен ауылдарындағы ғимараттардың шатырларынан тұрақты орын ала бастады. 1955 жылы үлгілік телеорталықтар Ригада, Харьковта, Минскіде, Таллинде, Свердловскіде (казіргі Екатеринбургте) жумыс істей бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**"Әлем әдебиеті кітапханасы"** ("ӘӘК") — әлем әдебиетінің үздік шығармалары енген (200 том) кітаптар сериясы. 

"ӘӘК"-н Мәскеудегі "Художественная литература" баспасы 1967 — 77 жылы аралығында орыс тілінде шығарған. Басылымды дайындауға М.Горький атындағы әлем әдебиеті институты атсалысты.

"ӘӘК" үш сериядан тұрады. 

* 1-серияға: ежелгі дәуір, қайта өрлеу, орта ғасыр, ежелгі шығыс әдебиеті және 17 — 18 ғасырлар әдебиеттері (64 том) енген.
* 2-серия тұтас 19 ғасыр әдебиетінен (63 том) тұрады.
* 3-серияға 20 ғасыр шығармалары (73 том) топтастырылған.

"ӘӘК"-ның 127 кітабы антологиялық томдар. Сондай-ақ, кейбір әлем әдебиетінің классикалық үздік шығармалары алғаш рет орыс тіліне аударылып берілген. "Ежелгі Шығыс поэзиясы мен прозасы", "Орта ғасыр романдары мен повестері", Ф. Рабленің "Гаргантюа және Пантагрюэль" романы алғаш рет толық аударылып басылған. "ӘӘК-н" дайындауға әлемнің белгілі әдебиеттанушы ғалымдары жұмылдырылды. Әр кітап ғылыми-зерттеу мәндес алғы сөздер мен түсініктемелермен қамтамасыз етілген. "ӘӘК"-нда адамзат баласының барлық дәуір, кезеңінің сөз өнері шеберлері — 3235 автордың 25800 үздік шығармасы 100-ден астам тілден аударылып жарық көрген. Әр том 50 баспа табақтан 300 мың дана тиражбен, барлығы 60 млн-нан астам дана болып тарады. "ӘӘК"-ның 3-сериясында қазақ сөз өнері зергерлерінің де таңдаулы туындылары енген. 1-сериясының "КСРО халықтарының батырлық эпосы" деп аталатын 13, 14 томдарындағы эпостардың ішіне қазақтың "Қобыланды батыр" жыры енген, ал "КСРО халықтарының 4 — 18 ғасырлардағы поэзиясы" атты 55-томына Бұқар жыраудың толғаулары кірген. 2-серияның "КСРО халықтарының 19 — 20 ғасыр басындағы поэзиясы" атты томына қазақ әдебиетінің Шөже, Сүйінбай, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ақан сері, Кемпірбай, Сара, Балуан Шолақ, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев, Сұлтанмахмұт Торайғыров сияқты ірі өкілдерінің өлеңдері енгізілген. "ӘӘК-ның" 3-сериясындағы "Совет поэзиясы" атты 2 томдығына қазақ ақындарынан Ж. Жабаевтың, Сәкен Сейфуллиннің, І. Жансүгіровтің, Әбділда Тәжібаевтың, Қасым Аманжоловтың шығармалары берілген. "Совет әңгімелері" атты 2 томдыққа М. Әуезовтің "Көксерек", Ғ. Мүсіреповтың "Этнографиялық әңгімесі" кірген. "ӘӘК-на" Әуезовтің "Абай жолы" эпопеясы екі кітап болып (134, 135-томдар) енуі қазақ әдебиетінің көркемдік қуатын әлемдік деңгейде танытты. "ӘӘК" басылымның редакциялық кеңес құрамында Ә. Нұрпейісов болды. Қазақ суретшілерінен Ә. Қастеев, Е. Сидоркин, С. Айтбаев қатынасты. 

"ӘӘК" сериясының ғылыми принциптерін айқындап, басылымға дайындаған шығармашылық топқа КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді (1978).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Кашира** — Ресейдің Мәскеу облысындағы қала. Ол әкімшілік-аумақтық бірлікті (әкімшілік аумағы бар облыстық маңызы бар қала) және аттас муниципалды құрылымды Кашира қалалық ауданын құрайды.

Ока өзеннің оң жақ жағалау айлағы, Мәскеуден оңтүстікке қарай 90 км жерде орналасқан Мәскеу облысындағы ең көне (1356 жылдан бастап) қалалардың бірі. Мәскеу темір жолының Павелецкий бағытындағы теміржол вокзалы. Ступино-Кашира агломерациясы орталықтарының бірі және оның екінші үлкен қаласы. Халық саны (2015 ж. қарашасында қосылған Ожерелее қаласын қоса алғанда) - 47 392 адам (2020).

Қала елтаңбасы
--------------

Елтаңба (1778)
1778 жылы бекітілген Кашираның елтаңбасының гералдикалық сипаттамасында: «Көлденең сызықпен екіге бөлінген қалқан: қалқанның жоғарғы бөлігінде көгілдір өрісте алтын креш, ал төменгі бөлігінде күміс өрісте құрттаған қара қанаттары бар және алтын тәж таққан Зиланттың Қазан елтаңбасын бейнелейді, бұл ұлы кінәз Василий Иоанновичтің басқаруындағы осы қала Қазан ханы Әбділ Летифке мұраға берілген деп еске салады; ал, қалқанның жоғарғы бөлігі оның сол кезде де Ресей мемлекетінен кетпегендігін көрсетеді».

Атауы
-----

М. Фасмердің айтуы бойынша, қала атауы Тула диалектісіндегі кошира «қой қорасы» шыққан деседі.

В.Н.Топоровтың айтуы бойынша, Кашира өзінің атауын Каширка өзеніне міндеттейді, оның қасында Оканың сол жағындағы Окаға құятын жерде, жұмсақ жағалауында қала бастапқыда орналасқан. Өзен атауының Балтық гидронимиясындағы параллелдері бар.

Тағы бір нұсқаны Е.М.Мурзаев баяндайды. XIV ғасыр шежіресінде Кашира Кошира деп аталады. Сондықтан топоним түрікше «кош» (кепе, қоныс, сүт фермасы, тұрақ), немесе «кешир» (өзенді кесіп өтетін өткел) байланысты, өйткені дәл осы жерде Ока өзенінің ыңғайлы және күзетілетін өткелі болған.

Тарихы
------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мәскеу облысының тұрғындарының 2020 жылғы 1 қаңтардағы жағдайы және муниципалитеттердің орташа 2019 жылға бағасы Мұрағатталған 6 маусымның 2020 жылы.. Мособлстат.
2. ↑  *Топоров В. Н.* «Baltica» Подмосковья // Балтық-славян жинағы —  Мәскеу: Наука, 1972. — 254 б.
3. ↑  *Мурзаев Э. М.* Түркі жер атаулары. — М.: Восточная литература. 1996. Б. 27
**Ахметбек Байсалбайұлы** (1878 жылы қазіргі Бұқар жырау (бұрынғы Тельман) ауданы Қызылқайың /Березняки/ ауылында дүниеге келген. ) — белгілі Қазақстан ақыны. Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.

Жастайынан өлең шығарумен әуестенген, өз шығармаларында халықты отаршылыққа, егіншілікке үгіттеген. өзінің қонысына ағаш еккен, бұл шоқ тоғайлы жер Ахметбектің қызыл қайыңы деп аталады. Жастарды өнерге, білімге баулыған, кітапхана ашқан. Совет өкіметінің алғашқы жылдарында сол өңірдегі Байдәулет болысының төрағасы болады.

Ахметбек халық ауызынан көп құнды әдеби мұра жинаған. "Қанды жорық" дастанында отызыншы жылдардың басында ел ішіне ылаң салып, ашаршылыққа душар еткен асыра сілтеушілерді өлтіре сынайды. Сол үшін жазықсыз айыпталады. 1966 жылы толық ақталады.
Қарағанды облысында Ахметбек есімімен әк тас кен орны аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ахмет Қалықов** (1926 жылы туған, Сырдария ауданы Жеріктал қонысы – 2006) – еңбек ардагері, Социалисттік Еңбек Ері.

Найман тайпасы Бағаналы руының Бабас бөлімінен шыққан.

Еңбекке 15 жасынан араласқан. 1941 – 59 жылдары қазіргі Түркістан облысы "Көксу" кеңшарында шопан болып жұмыс істеген. 1959 жылы Қызылорда облысы Сырдария ауданы «Комсомол» кеңшарына көшіп келді. 1962 жылдан "Қараөзек" кеңшарында қой шаруашылығы бригадасының бригадирі. 1965 жылы әр 100 саулықтан 185-тен қозы, әр қойдан 3,1 кг жүн, елтірінің 82%-ын бірінші сортпен өткізгені үшін Социалистік еңбек ері атағы берілді. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахметов Шахман, Өткенін ұмытпай, өркен жайған ұрпақ, Алматы, ТОО Дауир, 2003, isbn=978-601-217-433-5, таралым=1500
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* Халыков Ахмет, Ел қаһармандары  (орыс.)
Шығыс бекеті
------------

Шығыс бекеті, Антарктида 
Теңіз деңгейінен 3500 метр биіктікте, оңтүстік геомагниттік полюсте орналасқан. Зерттеу бекеті орыстарға тиесілі. Мұнда қашанда жан түршіктірер суық болып тұрады. 1983 жылдың 21 шілдесінде осында ғаламшарымыздағы ең төмен температура тіркелді (-89,2°C). Бекет Шығыс (4 шақырым мұз астында) деп аталатын әлемдегі ең үлкен көлдің аймағында жатыр.

Эврика
------

Эврика, Канада
Эврика – Канададағы Эллесмер аралына жақын маңда орналасқан зерттеу бекеті. Эвриканы да әлемнің ең суық жеріне жатқызады. Ол 1947 жылы метеорологиялық бекет ретінде салынған екен. Жыл бойындағы орташа температура – -20°C. Қыста көбіне 40°C көрсетеді. Соған қарамастан қызығушылығы мол туристер осында келуден бас тартқан емес. Эврикаға жету үшін ұшаққа 20 000$ жұмсайсыз.

Оймякон
-------

Оймякон, Ресей 
Оймякон Якутия республикасында, Солтүстік жарты шардың оңтүстігінде 350 шақырым жерде жатыр. 1926 жылы осы жерде температураның рекордтық төмен көрсеткіші (-71,2°С) тіркелген болатын. Осы оқиғаға байланысты ауылдардың бірінде мемориалдық тақта қойылған.

Денали
------

Денали, АҚШ 
Денали немесе Мак-Кинли тауы Солтүстік Американың ең биік шыңы саналады. Ертеден-ақ "Жер бетіндегі ең суық тау" деген лауазым алған. Қыста ауа температурасы -40°C болады. Таудың биіктігі – 6194 метр.

Ұлан-Батыр
----------

Ұлан-Батыр, Моңғолия 
Ұлан-Батыр моңғол даласында, теңіз деңгейінен 1300 метр биіктікте жатыр. Оған "Әлемдегі ең суық астана" деген ат берілген. Қаңтар айында ауа температурасы -16°C түспейді.

Дереккөздер
-----------

1.
**Кашафутдин Шаһмарданұлы**, әл-Минзәләви ас-Сөлеки әл-Қарқаралы (1864, Башқортстан, бұрынғы Уфа, Минзәлә уезі, Нәркей болысы, Сөлек ауылы – 1920) *– ақын. Ұлты – башқұрт.* 
Шаруа отбасынан шыққан. Ауыл имамынан тәлім алып, 1883 – 1892 жылы Қазан медресесінде оқыды. 1892 жылы Уфада медресеге мұғалім болуға рұхсат алып, Семей өлкесі, Қарқаралыдағы Құнанбай қажы мешіті жанындағы медреседе оқытушы болып жұмыс істейді.

Өмір бағыты
-----------

Діни-ағартушылық бағыттағы ақын. Шығармаларының негізгі желісі – жастарды өнерге, білімге шақырып, дін жолын танып білуге үндеу болды. Ы.Алтынсарин ізімен "Кел, балалар, оқылық" атты өлең жазды. 1897 жылықазақтың 400-дей мақал-мәтелін "Ахуал" деген атпен бастырып шығарды. "Махулат" (1897), "Манзурат" (1897), "Мінез" (1898), "Оқы намаз кітабын" (1898), тағы басқа еңбектері оқу-білім, тәрбие, дін, ғылым мәселелеріне арналған. Ақын шығармаларын үш түрлі сипатта қарастыруға болады: автордың төл шығармалары, шығыстық үлгідегі қиссалары, халықтық фольклорды жинауы. Соның ішінде ағартушылық бағыттағы еңбектерінің жас ұрпақты ұлттық дәстүрде тәрбиелеудегі орны ерекше. 27 кітабы Орталық ғылыми кітапхананың қолжазба қорында, Ұлттық кітапхананың сирек кітаптар қорында сақтаулы.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Ахметжан Шүкіров** (05.06.1909, Ферғана облысы — 1991) - пулемётші, сержант.

Өмірбаяны
---------

1909 жылы 5 маусымда Өзбекстандағы Ферғана облысы Киров ауданы Шаварда қыстағында дүниеге келген.

1931-33 жылдары және 1942 жылдың тамызынан Қызыл әскер қатарында болған. 1942 жылдың қыркүйегінен Ұлы Отан соғысының қатысушысы.

1943 жылдың тамызында Орлов облысында бір ауыл үшін болған шайқаста жаулардың бес ату нүктесін жояды.

**КСРО Жоғарғы Кеңесінің** қаулысымен 1943 жылдың 27 тамызынан орындалған барлық жауынгерлік тапсырмалар, ерлігі және қаһармандығы үшін Ахметжан Шүкіров **Кеңес Одағының Батыры** атағына ие болып, Ленин орденімен және «Алтын жұлдыз» (КСРО) медалімен марапатталды..

Отанына қайтып оралып, 1991 жылы қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------
**Әлемде журналист кадрларын дайындаудың үш жолы**.. *Біріншісі* – университеттік (төрт жылдық бакалавр, екі жылдық магистрлік, аспирантура) білім. *Екіншісі* – басқа мамандық иелерін журналистикаға икемдеу арқылы азғана уақытта біліктіліктерін арттыру. *Үшіншісі* – өз саласы бойынша университеттік білім алып шыққан маманды қосымша курстар арқылы білімі мен біліктілігін тағы бір шыңдай тусу. Осылардың ішіндеті әлемдік озық тәжірибе негізіндегі маман даярлау талаптарына сай келетіні – біріншісі. Себебі, мұнда шәкірттеріміз журналистиканың кырсырын, яғни онын тарихын, теориясын, психологиясын, логикасын, тағы басқа толып жаткан ішкі мәселелерін игеріп шығатын болады. Мұның келешегінің кемел екендігі осында жатса керек. Ең бастысы, шәкірт университеттік білім алып қана қоймай, оны одан әрі шыңдағысы келсе, журналистика ғылымымен де айналыса алады. Кешегі Кенес жүйесінің орталығы Ресейде тек қана баспасөзді зерттеу проблемаларымен айналысатын ғылыми зерттеу институты жұмыс істеді. Онда жүздеген ғалым жұмыс жасайды. Осы бір ғана мысал журналистиканың машық емес, мамандық, ғылым, теория, т.б. екендігінен нақты хабар береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Гүлде арнайы жыныс жасушалар - аталық пен аналық жыныс жасушалары түзіледі. Аналық жыныс жасушасы - жұмыртқа жасушасы аналықтың түйініндегі тұқымбүршікте түзіледі. Аталық жыныс жасушалары - аталықтағы тозаңқапта түзілген тозаңда орналасады .**Тозаңдану** аталық тозаңының аналықтың аузына келіп түсуі. Тозаңданудың мынадай түрлері болады :  

1.*Өздігінен тозаңдану* - бір гүлдің өз аталық тозаңының сол гүл аналығының аузына ( қос жынысты гүл ) түсуі. Мысалы ,ноқат, бидай.  

2.*Айқас тозаңдану* бір гүлдің аталық тозаңының екінші гүл аналығына түсуі. Айқас тозаңдануды бунақденелілер арқылы айқас тозаңдану және жел арқылы айқас тозаңдану деп екіге бөлінеді. Мысалы , жүгері.  

3.*Табиғи тозаңдану* гүл тозаңдануының жел су жануарлар құстар және бунақденелілер арқылы іске асуы. Аналық аузына түскен тозаңының вегетативті жасушасынан жіңішке түтікше түзіліп өнеді. Тозаң түтікшесі ұзарып аналықтың жатынына жетеді .Тұқымбүршіктің ішінде жұмыртқа жасушасы және ең ірі жасуша болады .Тозаң түтікшесі тұқымбүршікпен түйіскенде спермийдің бірі жұмыртқа жасушасын ұрықтандырады. Мұны қосарлы ұрыұтану деп атайды. Ұрықтанудың бұл түрі тек жабық тұқымды гүлді өсімдіктерде кездеседі. Қосарлы ұрықтануды алғаш рет 1898 ж С.Г.Навашин ашқан.  

4.*Жасанды тозаңдану* адам әрекетінің нәтижесінде тозаңдану , яғни аталық тозаңды аналығына салу.  

**Ұрықтану**- аталық және аналық жасушаларының қосылуы .Ұрықтану тозаңданудан кейін болады .Тозаңдану мен ұрықтанудың аралығында бірнеше минуттан (көксағыз) бір жылға (қарағай) дейін уақыт өтуі мүмкін. Ұрықтанған *тұқымбүршіктен тұқым жатыннан жеміс*  дамиды .
**Филип Джон Бейкер** (ағылш. *Noel-Baker, Philip John Noel-Baker, Baron; Philip John Baker*) (1 қараша 1889, Лондон — 8 қазан 1982, сол жерде) — АҚШ мемлекет қайраткері, Дерби қаласының Ноэль-Бейекер бароны. 

Ұлттық Лига секретариатында (1919–1922) жұмыс істеген, содан кейін Лондон университетінде (1924–1929) халықаралық қатынастардан оқытушы болды. 

1929–1931 ж, 1936–1970 ж. — Қауым Палатасының мүшесі, 1945–1961 ж. үкімет басқарушы орындарда қызмет етті. 

Филип Джон Бейкер БҰҰ жарғысын құрастыруға қатысқан, белсенді кампанияны дүниежүзіне қолдау көрсету мен қарусыздандыру саясатына бұрған. Олимпиада ойындарына қатысушы (жеңіл атлетика) 1912,1920 және 1924, 1960–1982 ЮНЕСКО-дағы спорт және физикалық дамытудың халықаралық кеңесінің президенті болған. 

1959 ж. дүниежүзілік Нобел сыйлығының иегері.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Nobel Committee information on Noel-Baker Мұрағатталған 26 мамырдың 2013 жылы..
* Мұрағатталған 2 желтоқсанның 2016 жылы.
* Papers of Philip Noel-Baker (Churchill/NBKR).  «Churchill Archives Centre». Тексерілді, 2 маусым 2007.
**Өсімдіктер физиологиясы, генетикасы және биоинженериясы институты** – ауыл шаруашылық дақылдарының физиологиялық, генетикалық механизмін зерттеу негізінде жаңа сорттар шығару және сұрыптау әдістерін жетілдірумен айналысатын ғылыми мекеме. ҚР Білім және ғылым министірінің қарамағында. 1993 жылы құрылған, Алматы қаласында орналасқан.

  

Құрамында 11 лаборатория бар (2005). 1993 жылдан бастап институт жанында аспирантура және докторантура ашылды. Институттың негізгі ғылыми бағыттары: сұрыптаудың генетик. негізінде айрықша белгілері бар өсімдіктің жаңа формаларын биоинженериялық әдіспен қысқа мерзімде шығару және ауыл шаруашылығы дақылдарының мол өнім беретін сорттарын шығару; өте сирек кездесетін және шаруашылық үшін маңызы бар өсімдіктердің гермоплазмасын ұзақ уақыт сақтау әдісінің және қалпына келтірілген көшеттерді өсіру мен оларды микроклондау әдісімен көбейтудің аса тиімді биотехнологиясын жасау; өсімдіктердің физиологиялық және генетикалық механизмін зерттеудің нәтижесінде, олардың қоршаған ортаның қауіпті жағдайларына, ауруларға, зиянкестерге төзімділігін арттыру және мол өнім алуды қамтамасыз ету; биологиялық активті заттарды (биопестицидтер, т.б.) қолданып, өсімдіктердің көбеюі мен төзімділігінің ғылыми-әдістемелік негізін жасау. 
Институт өсімдіктердің аязға, қуаңшылыққа төзімділігінің физиологиялық механизмін ашатын бейімделудің перманентті теориясын ұсынды. Өсімдіктердің морфогенезі мен қайтадан қалпына келуінің (мысалы: бидайдың көбею клеткасы алынған) клеткалық деңгейдегі механизмі ашылды. Микроспоралар дамуының гаметофитті жолынан спорофитті жолға ауысуынан андрогенездің (көбеюдің бір түрі) іске асатыны анықталды. Сұрыптаудың қалыптасқан әдісі бойынша 6 – 8 жылда алынатын гомозиготалы линияларды 1 – 2 жылда шығаруға мүмкіндік беретін сұрыптау процесін жылдамдатудың гаплоидты биотехнологиясы жетілдірілді. Оқшауланған буданды ұрықты өсірудің биотехнологиясы жасалып, соның нәтижесінде бидайды өзінің жабайы түрде өсетін тұқымдасымен будандастырып, төзімді буданды сорты алынды. Дәрілік, тағамдық және мәдени өсімдіктерді клонды микрокөбейтудің биотехнология әдістері жасалды. Белоктық, ферменттік және ДНҚ маркерлерін қолдана отырып, бидай мен арпаның генетик. әр түрлілігін зерттеу негізінде олардың бағалы генотиптері анықталды. Институтта жасалған физиология-генетикалық және биотехнологиялық әдістердің негізінде ауыл шаруашылығы дақылдарының (бидай, күріш, арпа, асбұршақ) 26 жаңа сорты шығарылды. Ғылыми жаңалықтары мен өнертабыстары үшін институт ғалымдары 26 авторлық куәлік пен патент алған. Институт Ресей, Украина, АҚШ, Ұлыбритания, Германия, т.б. елдердің көптеген ғылыми орталықтармен бірлесе ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Институтта Қазақстан Ғалымдарының академиясында: І.Рақымбаев, Ф.Полымбетова, биология ғылым докторлары, проф.: Б.Әнәпияев, Б.Сәрсенбаев, І.Жанбакин, Е.Богданова, О.Киршанская, А.Седовский, Н.Хайленко, Л.Мамонов, С.Кенжебаева, І.Өтеулин, А.Кохметова, т.б. жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Қазақ Өсімдік қорғаау ғылыми-зерттеу институты.(қолжетпейтін сілтеме)
Еспелі үрлемелі қайық
Үрлемелі қайық − суда жүзу көлігі, су бетімен жүзу үшін арналған үрлемелі конструкциясы бар. Су бетімен кішкентай ара қашықтықтарда жүзудің ең қрапайым жолы. Көбінесе аңшылықта, балық аулауда және суда демалуда қолданылады. Қалқасы бар қайық − үрлемелі құтқарушы сал, әрбір кеменің жабдықтарында кездеседі. Әскери қызметте үрлемелі қайық теңіз десенттарында және жасырын диверсиялық шабуылдарда қолданылады.

Тарихы
------

Үрлемелі резина қайықтар XIX ғасырда пайда болды. 1840-шы жылдары Питер Халкетт өзінің түпнұсқалық конструциясындағы қайықты жасады. Ол қайықты Арктикадағы британдық зерттеулер үшін жасады. Қазіргі кезде үрлемелі қайықтар өндіру үшін синтетикалық мата қолданылады, бұл мата өзінің пайдалану қасиеттері бойынша резинадан да артықшылықтары бар. Резина және қалқаланған қаықтардың орнына қайыққа арналған арнайы маталардан жасалынатын үрлемелі қайықтар келді. Бұл маталар майға, бензинге, ультракүлгін сәулелерге берілмейді. Қазіргі замандағы үрлемелі қайықтарды жасау үшін бес қабатты мата колданылады. Екі қабаты қорғайтын, үш қабаты су өткізбейтін болып келеді. Матаның массалық тығыздығы кішкентай қайықтар үшін 750г/м. кубтен үлкен қайықтар үшін 1100г/м.кубке дейін болады. Үрлемелі қайықтардың ұзындығы 360 метрге дейін барады.

Түрлері
-------

Нұсқалар бойынша үрлемелі қайықтар жалпы қолданысқа арналған және арнаулы қолданықса (патрульдік-құтқарушы, армиялық және т.б.) арналған деп екіге бөлінеді.
Класс бойынша еспелі және моторлы болып бөлінеді. Бірақ кейбір еспелі қайықтарда моторды қоятын транец болады.

Дереккөздер
-----------

*А. Н. Королев, В. П. Жохов*. Үрлемелі қайықтар Мұрағатталған 3 мамырдың 2014 жылы.
**Қарашүңгіл гипс кен орны** - Атырау облысы Жылыой ауданы Құлсары қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 85 км жерде орналасқан. Бекітілген қоры 7,7 млн.т. Кен орны пайдаланылуда.

Гелогиялық құрылымы мен сипаты
------------------------------

Мұндағы күмбездің оңтүстік-батысында гипстер жер бетіне шығып жатады. Олар ақ немесе сұр болып келеді. Ұсақ және орташа кристалды, көк және сұр саз бен құм қабыршақтары бар.
  

Гипс текстурасының ұзындығы 1000 м, ені 300-400 м-ге жетеді.
  

Жыныстар солтүстікке, солтүстік-шығысқа қарай жайыла орналасқан, құлама бұрышы 20-40° батысқа және солтүстік-батысқа қарай ойысқан.
  

Морфологиялық тұрғыдан кен орны қабат тәрізді дене болып табылады. Батыс шекарадағы гипстің топырақ астындағы суларға дейінгі қалыңдығы 12-16 м.

Құрамы
------

Орташа құрамы:

* CaSO4x2H2O - 85,64%;
* SiO2 - 11,07%;
* Al2O3 - 0,82%;
* Fe2O3 - 0,27%;
* MgO - 0,02%.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Құндызды деген бетті қараңыз.*
**Құндызды** – Қарағанды облысы Осакаров ауданы Чапаево ауылынан шығысқа қарай 15 км жерде орналасқан шоқы. Солтүстігінде тау Ұрышат шатқалымен ұштасады. Ұзындығы мен ені 4 км-ге жуық. Абсолюттік биіктігі 600 м.

Геологиясы мен жер бедері
-------------------------

Протерозой жыныстарынан түзілген. Беткейлері жайпақ, жыралармен тілімделген. Оңтүстігінен Бала Құндызды өзені бастау алады.

Өсімдігі
--------

Қызыл қоңыр топырағында бетеге, селеу, көде өседі. Астық тұқымдас шөптесін шалғын кезедеседі. Жайпақ беткейлері жыртылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құнабаева Әмина Жүсіпқызы** - 1969 жылы 28 қазанда Түрікменстанның Ташауыз ауданы, Таза-Ярмыш ауылында туған. 1986 жылы Қарақалпақстанның Тахиа-таш қаласында Беруни атындағы орта мектепті бітірген. 1994 жылы Қазақ Мемлекеттік Қыздар педагогикалық институты жаратылыстану-география факультетінің химия-биология бөлімін бітірген. Еңбек жолын 1994 жылы сол кездегі "Рауан" (қазіргі "Мектеп") баспасында өндіріс бөлімінде бастап, өндіріс-маркетинг бөлімдерінде маман, корректор, үйлестіруші редактор қызметтерін атқарған. 2001 жылдан аталған баспаның "Қазақ редакциясында" редактор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
A. *Робот*.
**Технократия** ( гр. techne – кәсіп, өнер, шеберлік және *kratos* – билік) – қоғамдық-саяси ой бағыты. Технократия тұтас қоғамды ғылыми-техникалық ұтымдылық қағидаларымен басқаруға болады деп тұжырымдайды. Ол қағидаларды жүзеге асырушылар ретінде инжинер-техник ғалымдардың қолына билікті беру керектігін айтады. 

A. *Компьятерлендіру*.
Себебі, компьютерленген және роботтық техникаланған қоғамға тиімді шешімді математик, программист, экономистер ғана қабылдауға қабілетті. Олар машина тәрізді біртекті, жүйелі, догматты ойланады, түпкі мұраттары – бәсекеден жеңу, байлыққа жету. Адам машина іспеттес белгілі бір іске мамандануы, өз қызметін механизациялауы маңызды. Ал ақпараттық технология мен технологиялық революциялар өз бетімен әлеуметтік мәселелердің шешілуін және рухани жаңаруды қамтамасыз етеді. Технократияның салтанат құруының бір дәлелі ретінде бүгінгі алдыңғы қатарлы дамыған елдерде қоғамды меншік иелерінің емес, менеджерлердің басқаруын айтуға болады. Олардың *«техноқұрылымына»* инженерлерден бастап фирманың бас директорларына дейін кіреді. Барлық Технократия түрлерінің ортақ белгісі – әлеуметтік процестерді техника және өзге де бірсалалық өлшем негізінде басқаруға күш салу. Технократия саясаттың этикалық-рухани өлшемдерін ескермейді, мәдениеттің, өнердің, рухтың маңызын жоққа шығарып, гуманизмге жат қылықтарға негіз жасайды. Технократиялық тұжырымдар техникалық ғылымдар мен осы заманғы қоғамдық өндіріс мамандарының маңызы артқанының көрінісі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жансебілдік** — адам бойындағы ерекше төзімділікті білдіретін этикалық ұғым. Өмірдің қиындығы мен ауыртпалығын жеңетін басқа амал таппағанда, адам оған еріксіз төзуге мәжбүр болады. Жансебілдік қасиет адам бойындағы ерік-жігерге, сондай-ақ, оның табиғи мінез-құлық ерекшелігіне (флегматик) тығыз байланысты.[1]

**Жансебілдік**— адам мінезінің, ерік-жігерінің итжандылық, көнбестілік, төзімділік қасиеттері. Қазақ халқы бірнеше ғасыр бойы үстемдік еткен өктемшіл жүйе мен өзге халықтың ықпалында болып, отаршылдық саясатқа көнбістілікпен шыдап келді. Әр алуан қысым жасауға, кемсітушілікке шыдап бақты. Әілеуметтік өмірдің заңы мен қағидасы сондай екен деген сенімде болды. Жансебілдік қаншалықты ұнамды әрі жағымды мінез қасиеті болғанымен, сырт тараптан әділетсіздік пен қысым көрсетілген жағдайға қарсы серпіліс туғызатыны табиғи және әлеуметтік факторлар болып табылады. "Өтірік қанша жансебіл болса да, өсіп өркендейтін тек шындық қана" деп сол шындық күресінің ұранын көтерді. Жансебілдік мінездің ерекше қасиеті ретінде ерік-жігер деп аталатын психикалық үрдістермен тығыз байланысты түрде дамиды. Осы орайда "Ерік — мінез жотасы" деген мәтел қалыптасқан. Жансебілдік мінез бен ерікті әрекеттің қасиеті ретінде адамда туа пайда болатын жоғары жүйке қызметінің типтерін білдіретін темпераменттің флегматик түрімен төркіндес екенін атап көрсету орынды болмақ.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Меңдекеш Сатыбалдиев
--------------------

 **Меңдекеш Сатыбалдиев** (1937 ж.Атырау облысы, Жылыой ауданы, Аманкелді ауылы - 1973, Алматы қ.) - ақын, журналист, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Маңғыстау туралы шығармалардың авторы. Бейіт ескерткіші Алматыда Кеңсайдағы мұсылман зиратында. Сатыбалдиев 1954—1969 жылдары Есбол, Теңіз ауданы, Атырay облысы газеттеpінде, облыстык радио хабарлар тарату комитетінде тілші, белім менгерушісі, 1969—1973 жылдары «Қазақстан» баспасының редакция меңгерушісі, «Мэдениет және тұрмыс» («Парасат») журналының жаyапты хатшысы болып істеген. Ол жергілікті және Республикалық баспасез беттерінде очерктер мен публицистикалык, әдеби мақалалар, фельетондар мен әңгімелер, өлендер мен толғаулар жариялап, жұртшылыққа кең танылған. 1966-1973 жылдарда «Акмоншак» (1966), «Шулайды толкын» (1968), «Күн шуағы» (1970) аталатын өлендер жинағын, «Жартастағы жазулар» (1970) дейтін очерктер жинағын, «Коныр козы» (1971) повеcін жариялаған. А. И. Покрышкиннің «Аспандағы шайкас» (1973) кітабын, «Монғол әнгімелерін» (1973) аударуға қатыскан, «Шапағат» (1973) жинағын күрастырған. 1973 жылдан кейін «Мелдір астикалык мақалалары, «Кызғыш кұс» (1975, 1979, 1988) аталатын таңдамалы өлендер жинақтары жарық көрген. Ол "Қоңыр қозы" повесінде екінші дүниежүзілік соғыс әкелген қағы-қасіретті бейнелесе, «Жартастағы жазулар», «Мелдір ас- пан» кітаптарындағы очерктері мен публицистикалық мақалаларында өмірді жасандырып жаткан еңбек адамдарының, ой, өнер санлақ- тарының жасампаздығы мен жан сұлулығын суреттеген. Әдеби макалаларын қалам кайраткерлерінің құнарлы туындыларын,алпысыншы-жетпісінші жылдарда әдеби өмірге келген жас таланттарды насихаттауға арнаған. Қара сөзбен жазылған шығармаларынан танылатын қасиет - Сатыбалдиевтің өмірдегі өзекті, мәнді мәселелерді талғай, тандай біліп, оқырман жүрегін баурай білетін, сыр шылдықпен жеткізе білетін қаламы ұшқыр дарынды журналист болғандығы. Аяулы атамекен мен бабалар рухын, ерлік пен елдікті қастерлеу, өмірге нәр берген ғажайып өнер мен адамдық асыл қасиеттерді жырлау – Сатылбадиев өлең, толғауларының өзекті мәселелері. «Ақмоншақ», «Шулайды толқын», «Күн шуағы», «Қызғыш құс» жинақтарына енген өлең, толғауларында Отан соғысы кезіндегі жұпыны, жүдеу тірлік пен қайғы қасірет сызындай сол кезеңнің ащы мұны шынайы суреттелген. Сатыбалдиевте алуан тағдырлы адамдар өмірінің сан қилы құбылысына терең тебірену де бар. Ақындық шабытқа толы ойлы да өрнекті жырларында тағдыр талқысына бас имейтін қайсарлық пен үнемі үмітке бастар өршілдік қатар өріліп отырады Майданнан оралмаған ағасы Дәулетияр туралы өлеңдерінде не дала дауылпаздары Исатай мен Махамбет сөздерінде, тіпті қанды қақпанға тап болған Көкжал мінезінде де ұлан дала берген ер де өр мінез сипатындайтағдыр байқалады. Бұл - Сатыбалдиевтің барлық өлендеріне тән сипат. Ол — жан пердесін айқара ашып, өмір сырын ақын жүрегінің алауына бөлеп, асқақ азаматтық дауыспен, өр пафос, публицистикалық серпінмен жырлаған өзіндік өрнегі бар ақын.

Қолданылған сілтемелер
----------------------

Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Қуаныш деген бетті қараңыз.*
**Қуаныш**, *Жартас* – Ақмырза өзенінің оң саласы, Сілеті алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерімен ағады.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 51 км, су жиналатын алабы 1320 км2. Көп жылдық орташа су ағымы 50,7 млн. м3. Кейбір жағалау бөліктері биік жарқабақты келген. Қараша айының 2-онкүндігінде суы қатады. Суы ауыз суға пайдаланылады. Топырақтан жасалған бөгет арқылы ауыл шаруашылығына пайдаланатын бөген салынған.

Бастауы
-------

Бастауын Ерейментау тауларының солтүстік-батыс беткейінен алып, Қарасу өзенімен қосылып Ақмырза өзенін түзеді. Басты саласы – Олжабай (ұзындығы 23,5 км).

Өсімдігі
--------

Алабында аласа таудың қара топырағы, қалған бөлігінде сортаңдау қоңыр топырақ қалыптасқан. Онда бетегелі-сұлыбасты өсімдіктер, өзеннің жоғарғы ағысының жағалауында бұталар, сағасында астық тұқымдас әр түрлі шалғындық өсімдіктер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Қуандық Насихатұлы Мәдір** (10 шілде 1965 жыл, Атырау облысы, Нарын құмы етегінде туған) — қазақ суретші, композитор. Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (2005), доцент. 1983 жылы Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Еңбекші орта мектебін, 1990 жылы А.С.Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетін бітірген. 2006 жылы М.Өтемісов атындағы БҚМУ-дың экономика институтын «Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша тәмамдаған. 1990 жылы институтты жақсыға аяқтаған оны білікті мамандар оқытушылыққа қалдырды, содан күні бүгінге дейін осы салада жүмыс істеп келеді. Республикалық облыстық, конкурстардың лауреаты (Алматы, 1995 ж. Орал, 2001 ж.). 1997 жылдан БҚО «Өнер» қоғамдық қорының президенті. «Талбесік» атты кітабы жарық көрген (Орал, Полиграфсервис, 2003). Қ.Н.Мәдірдің әндері мен сурет туындылары, ғылыми, әдістемелік, танымдық мақалалары республикалық бүқаралық ақпарат қүралдарында, әртүрлі ғылыми журналдарда, жинақтарда басылып жүр. 15-ке тарта оқу-әдістемелік құралдары, сурет альбомдары, т. 6. баспадан шықты.

Әдебиет
-------

Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. - 108б.

Жолдығали Г. Талантты сүретшілер елге танылуы тиіс// Орал өнірі.-2010.-16 қырқүйек.-14б.
**Күзембаев Меңдіхан Темірғалиұлы** (1921-2003) – полиграфист. 

[[1938 Алматы қаласындағы екі жылдық линотипистер курсын бітірген. Еңбек жолын 1937 жылы Петропавл облыстық типографиясында теруші-шәкірт болып бастаған. Сол жылы теруші-линотипист, 1941 жылы теру машинасының инструкторы, 1948 жылы Петропавл облыстық баспаханасының директоры, 1950 жылы Алматы полиграфкомбинатының директоры, 1956 жылы ҚазУчпедгиздің директорының орынбасары, 1957 жылы қайтадан Алматы полиграфкомбинатының директоры болып сайланып, осы міндетті 1986 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін үзіліссіз атқарып келді.

Отандық полиграфияны Күзембаевтан бөліп қарау еш мүмкін емес, әсіресе, Алматы полиграфкомбинатының тарихы Күзембаевтың өмір тағдыры деуге болады. Өйткені, ол жалпы полиграфия саласында 50 жылдай жұмыс істеген, Алматы полиграфкомбинатын 40 жылға жуық басқарған.

М.Т. Күзембаев Полиграфкомбинатқа басшылық еткен жылдары өндірісті ұйымдастыру және оны барынша дамыған құрал-жабдықтармен жарақтандыру, өндіріске жаңа технологияны енгізу арқылы кәсіпорынның қуатын арттыру мәселелері бойынша қыруар шараларды жүзеге асырды. Осы ерен еңбегінің нәтижесінде Алматы полиграфкомбинаты көптеген жылдар бойы полиграфиялық өндірістің көшбасшысы атанды және ол қуатты өндіріс орнына айналды. Күзембаев өндіріс орнында әлеуметтік мәселелерді шешуге де мол көңіл бөліп отырды.

М.Т. Күзембаев ел өмірінде үлкен-үлкен қоғамдық жұмыстар атқарды - тоғыз рет Халық депутаттары кеңесінің аудандық және қалалық депутаты болып сайланды. Оның елге сіңірген игі еңбегі үкімет тарапынан әділ бағаланып, екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, бұрынғы Одақтың және қазіргі республикамыздың медальдарымен марапатталды. «Қазақ КСР-і мәдениетіне еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді, Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды. Бірнеше дүркін «КСРО баспа ісінің үздігі» атанды. 1971 жылы КОКП XXIV съезінің делегаты болып сайланды. Сөйтіп, М.Т. Күзембаевтың халқына сіңірген игі еңбегі ұшан-теңіз. Ол ел аузында полиграфия профессоры атанып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Мақат мұнай кен орны** — Атырау облысы Мақат ауданында, Атырау қаласынан шығысқа қарай 100 км жерде. Кен орны 1913 жылы ашылған. Құрылымы 1931 жылы гравиметрлік түсіру және құрылымдық-карталық бұрғылау арқылы анықталған.

Геологиясы мен сипаты
---------------------

Төменгі бор, ортаңғы юра, пермь-триас түзілімдерінен мұнай қабаттары барланған. Олардың тереңдігі 37 м-ден 526 м-ге дейін, қалыңдығы 15-30 м аралығында. Горизонттар терригенді түзілімдерден тұрады, коллекторлары кеуекті (22,9-32,7%), мұнайға қанығу коэффиценті 0,47-0,81. Мұнайдың өнімділігі 0,3-3,3 м3/тәулік, температурасы 13-27°С, тығыздығы 0,803-0,895 г/см3.

Құрамы
------

Мұнай құрамындағы күкірттің мөлшері 0,25- 0,28%, парафині 0,25-0,8%. Қабаттың суы хлоркальцийлі, тығыздығы 1,096-1,147 г/см3, минералдығы 131,2-190,6 г/л. Кен орны пайдаланылуда.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қуаныш Баймағанбетов**(1895, қазіргі Қызылорда обл. Сырдария ауд. Аманкелді атьнд. с-з,—27. 5. 1973, Қызылорда) — халық ақыны, ауыз әдебиетін жинаушы.1940 жыл-дан КОКП мүшесі. 1939 жылдан КСРО Жазушылар одағьтың мүшесі. Әкесі Шәкіұлы Баймағанбет қазақша, орыс-ша сауаты бар, фельдшер болған. Қ. Б. жасында ауыл молдасынан оқып, хат танығап. Теміржол жұмысшысы (1919—25), бастауыш мектеп мүғалі-мі (1925 45), кітапхапа меңғерушісі (1945—60) больш жумыс істеді. Қ. Б. өлеңдер.: 1920 жылдан аудандық, об-лыстық, респ. газеттерде жариялапа бастады. «Мария — Мағауия» даста-ны 1926 ж. «Әйел теңдігі» журналын-да басылды. 1929 ж. «Көдей жыры» деген атпеп елеңдер жинағы жарық корді. «Аңламас батырдың оқиғасы», «Сағит пен Сағат», «Үш жігіттің ерте-гісі» т. б. дастандарында ерлікті, дос-тықты, махаббатты жыр етті. Қ. Б-тың Иса Байзақов (1925) және Айтбай Дүйсенбаевпен (1957) айтыстары бар («Айтыс», 3-т. 1966).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Пішіні қорапқа ұқсас теңізде қалқып жүретін шағын медузаны – «**теңіз сонасы**» деп атайды.
Адам үшін ең қауіпті улы жәндіктердің бірі. Австралия суларын мекендейтін ең улы тіршілік иесі.
Теңіз сонасын жұрт «Австралия жағажайларының құбыжығы» деп те атайды. 

Теңіз сонасының төрт бұрышынан ұзындығы 80 см-ге жететін бір немесе бірнеше улы қармалауыштар тарайды. Оның уының күші ересек адамды үш минуттың ішінде өлімге душар етеді.
Қармалауыштары бекіген бұрыштардың арасында 6 көзі болады. Олардың екеуі өте жақсы көреді. 

Әрбір қармалауышта 500, 1000 бұлшық ет ұлпасы түзілген, гарпун тәрізді инелері арқылы жемтігін шағады. Қармалауыштарының тармағына тиіп кетсең-ақ болғаны, оттай күйдіріп жібереді. Одан адам денесінде қып-қызыл тыртық қалады.
Уының қаншалықты дарығанына байланысты шаққан жәндіктердің денесінің денесінде әртүрлі белгілер байқалады. Ал адамды шаққан жағдайда басы ауырып, лоқсиды, тыныс мүшелері жансызданып, жүрек соғысы тоқтайды.

Австралияда жылан, акула, қолтырауыннан төнетін қауіпке қарағанда теңіз сонасының шағуынан көптеген адамдар көз жұмады. 
Теңіз сонасы – Үлкен тосқауыл рифі жағалауларында көп кездеседі. 
Бұл медузалар Ируканджи қауіпті медузаларына ұқсайды. 
Теңіз сонасы жүзіп жүріп, жемтігін шапшаңдықпен аулайды. Олар өте жылдам, секундына 1,8 м аралықта жүзеді. Сонымен қатар жүзу бағытын оңай өзгерте алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 Улы Жәндіктер. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Ноғайбай Сүлейменұлы** 1855 жылы Бұрынғы Семей облысы Зайсан уезі Маңырақ болысының 4-ауылында Ноғайбай қыстағанда (қазіргі Зайсан ауданы Қарабұлақ ауылдық округі) дүниеге келген. 6-7 жасар кезінде шешекпен ауырып, екі көзінен айрылған.

1916 жылы шетелге ауған елмен бірге [[[Қытай]]ға өтіп кеткен. Ноғайбай атының ұмытылмай әдебиет тарихында қалуына себепкер болған орыстың белгілі этнографы- А. Ивановский. 1889 жылы Зайсан өңірінде болып, сол жылы Мәскеу университетінде шығарылатын «Этнографическое обозрение» журналында «Киргизский народный поэт-певец Ногайбай» деген мақала жазады. 1937ж. Жамбыл шығармашылығының 75 жылдығы аталып өтілді. Сол тойда Қазақстанның түкпір-түкпірінен небір жезтаңдай іншілер, шақырылыпты. Сол тойда Жамбыл: «Іштеріңде Ноғайбайдың әндерін білетіндерің бар ма?» деп сұрағанда, ешкім жауап бере алмапты. Сонда Жамбыл: «Япырай, осы жұрттың кемтарларды елемейтіні бар. Әйтпесе қазақта Шөже мен Ноғайбайдан асқан ақын бар ма?» деген екен. 

```
Құдайым көзімді алды көрмесін деп,
Соңынан зұлымдықтың ермесін деп.
Құлақ берді естуге сақ болсын деп,
Қол-аяқ қуат берді өлмесін деп.
```

- деп жырлаған зағип ақынды жыр алыбы Жамбыл дүлдүлдердің қатарына тегін қоспағаны анық.
Ноғайбай ақынның өлеңдері жазбаша емес, ел аузында сақталған. Ноғайбай ақынның өлеңдерін жинақтаушы С. Сырымбетов. (Ертіс өңірі. - 04.05.2011ж).
Бүгінде Ноғайбай ақынның 18 өлеңі, 1ән, 1 поэм, 2 айтысы ғана мәлім.Ол тек қара өлеңнің ғана тарланы емес, асқан әнші, домбырашы, сазгер, үлкен айтыскер ақын болған. 
1923 жылы 68 жасында ШҰАР Алтай аймағы Бурылтай өңірінде қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Аргументы-Факты** — бірінші саны 1978 жылы қаңтарда шыққан тәуелсіз апталық газет. .

Бас редакторы — В. Старков. Әуелі Бүкілодақтық "Білім" қоғамының органы болды және лекторларға, насихатшыларға, саяси хабарламашылар мен үгітшілерге арналды. Алғашқыда идеология және насихат мәселелері бойынша шығатын түрлі басылымдардан үзінділер жариялады. 1980 жылы авторлар материалдарының түпнұскаларын баса бастады. 

1990 жылы қазаннан ведомстволықтан тәуелсіз газетке өтті. Көлемі 24 бет (сондай-ақ 8-16 бет өңірлік косымша). Форматы A3. 1990 жылы әлемдегі ең көп таралымы (33 млн. астам дана) үшін Гиннесс рекордшылары кітабына енгізілді. "Аргументы и Факты" алғашқы болып бұрын жариялауға болмайтын көптеген тақырыптағы материалдарды басты. Газет сұхбат, әңгіме-дүкен, оқырмандар сұрағына жауап беруді дұрыс деп санайды, бейнелеу қатары коллажбен беріледі. 

Оқырмандар үшін түрлі конкурстар жариялайды. Оннан астам тақырыптық қосымшасы бар: "Дочки матери", "Здоровье", "Я молодой", "Любовь", "Семейный совет", "На даче", "Есть идея", "Разбор", "Интерфакс Аргументы и Факты", "Авторяд", "Суббота", "Воскресенье", "Кот и пес"; балаларға арналған "Икс-Пилот", "Детская энциклопедия", "Колобок и два жирафа" журналдарын, "Почтовая газета" шыгарады. Интернеттегі электронды мағлұматы: www.aif.ru. Жазылушыларын эксклюзивті ақпараттармен қамтамасыз ететін "Аргумент и Факты Новости" өз ақпараттық агенттігі және "Аргумент и Факты видео" тележурналы бар. Басылым рейтингі бойынша орыс тіліндегі көпшілікке арналған әлемдік апталық болып қала бермек.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
Бұл отрядтың осы заманғы жануарлар әлемінде бір ғана түрі сақталды. Олардың өкілі- гаттерия 76.Сыртқы көрінісі кесірткеге ұқсас,тұрқы 76 сантиметрге дейін жетеді, аналығы 0,5 кг, аталығы 1 кг тартады. Қорегін түнде аулап, тереңдігі 1 м інде тіршілік етеді, ол інге дауылпаздың ұя салуы да мүмкін. Гаттерия бунақденелілермен, жәндіктермен қоректенеді, кейде дауылпаздың жұмыртқасын және балапандарын да жеп қояды. Оның басқа жорғалаушылардан ерекшелігі- төмен температурада (6-180С)тіршілік әрекеті күшейе Түседі. Қазан-қараша айларында аналығы індегі ұясына терімен қапталған 8-15 жұмыртқа салып, жұмыртқадағы ұрық 12-15 айда дамиды. Ұрпағы баяу өседі, тек 20 жылдан кейін ғана жыныстық жағынан жетіліп, көбеюге кіріседі.Сирек кездесетін бірден-бір түр болғандықтан, гаттерия ХТҚО-ның Қызыл кітабына тіркелген .

Дереккөздер
-----------

* Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 167 б. ISBN 5-625-03599-7
**Аргу тайпасы** – арғұ – ғұндар құрамында болған ежелгі тайпа.

Аргулардың тарихта кездесуі
---------------------------

М. Қашқари, т.б. еңбектерінде, ежелгі сына жазуында, ескі эллин, парсы, Византия жазбаларында Аргу тайпасы Аргон, Ориген түрінде кездеседі. Аргулар М. Қашқари және басқа тарихшылардың жазбаларында Талас өзенінің бойын, ежелгі Талас (Тараз), Сайрам қалаларының екі аралығын мекендейтін, түркі тілдес, саны көп ежелгі ел екендігі айтылған. Осы пікірді кейінірек *Бартольд* та қостайды. Қырғыз халқының Манас жырында Аргулардың Жетісу өңірін жайлағаны жөнінде мағлұмат берілген. Осы өңірден жүріп өткен Марко Поло мен Гильом де Рубриктің жазбаларында да Арғұн тайпасының географиялық орны көрсетілген. XIII ғасырдағы жазбаларда Аргудың орталығы Іле өзенінің аңғарындағы Алмалық болғаны айтылады. Әдебиетте Аргу тайпасы қазақ халқының құрамына енген Арғын тайпасының арғы тегі деген болжам бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Последние комментарии Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.
* ШЕЙБАНИ ХАН ӘСКЕРІНІҢ ҚҰРАМЫ ТУРАЛЫ МӘСЕЛЕ Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.
**Тұлға** (медицинада) — адам денесінің тыныштық және қимыл-қозғалыс кезіндегі қалыпты жағдайы. Тұлға адамның сәби кезінен бастап, бүкіл өсіп-жетілу және тәрбие алу барысында қалыптасады. Тұлға дұрыс жетілгенде адамның иығы сәл артқа теуіп, іші тартылып, денесін үнемі тік не түзу ұстайды. Мұндай тұлғалы адамдардың жүрісі ширақ, еркін де жеңіл қимылдайды, ішкі органдарының бәрі де дұрыс орналасады.

Дұрыс жетілмеген тұлға, әсіресе оның қалыптасуы кезінде адамның сүйек қаңқасының дұрыс жетілмеуіне, тыныс алу, қан айналу, ас қорыту, зәр шығару, жүйке жүйелері қызметінің бұзылуына әкеледі. Соның салдарынан адамның басы ауырып, тез шаршайды, тамаққа тәбеті төмендейді. Тұлға дененің бүкіл бұлшық етінің бірдей дамуына байланысты. Омыртқаны ұстап тұратын бұлшық еттердің, сондай-ақ қарын бұлшық еттерінің әркелкі немесе әлсіз дамуы тұлғаның әр қилы бұзылуына (еңкіштікке, "жазық арқа", "шалқақ жауырын", т.б.), ал кейбір жағдайда тіпті омыртқаның қисаюына әкеледі (қ. Бүкірлік, Сколиоз). Тұлғаның еңкіш тарту кезінде омыртқаның кеуде деңгейіндегі бөлігі артқа қарай шығып тұрады, басы алға шығыңқырап, көкірек қуысы тығыздалып, иығы бүрісіп, іші де шығыңқы келеді. 

Нәресте Тұлғасының дұрыс қалыптасуына емшектегі кезінен бастап қамқорлық жасау керек. Балалар Тұлғасының бұзылуына әр түрлі аурулар (қ. Мешел, Семіздік, Жұқпалы аурулар, Жалпақ табан), сондай-ақ дұрыс режим сақтамау, тамақ сапасының төмен болуы, т.б. әсер етеді. Тұлғаның бұзылуы мен омыртқаның қисық бітуінің басты себебі әдетте денені дұрыс ұстамау: бүкірейіп жүру, парта мен үстелге дұрыс отырмаудан басталады. Баланың киімі де өзіне лайық болуы (кең не тар болмауы) керек. Көзі нашар көретін балалар және сабақ оқығанда жарық дұрыс түспесе, көбіне бүкірейіп жүреді. Сондықтан бүкірейіп жүретін балаларға суға жүзумен шұғылданған пайдалы. Тұлға ның дұрыс қалыптасуын түзеуден гөрі оның алдын алған жөн. Бұл орайда дұрыс тамақтану мен мезгілімен ұйықтаудың, таза ауаның, массаж жасау мен гимнастиканың, шынығудың, жиїазды дұрыс таңдай білудің маңызы зор.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том