recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**VІІ қысқы Азия ойындары** барысында **шайбалы хоккей** бойынша жарыстар қаңтардың 28-нен ақпанның 6-на дейін жүргізіледі. Ерлер арасындағы дода Астана қаласында, ал әйелдер додасы Алматыда өтеді. Бұл ойындарда 12 ер командасы және 5 әйел командасы қатысады. Ерлер командалары екі дивизионға бөлініп жарысады.

Медальдар
---------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Дода** | **Алтын** | **Күміс** | **Қола** |
| Ерлер жоғарғы дивизионы |  Қазақстан |  Жапония |  Корея Республикасы |
| Ерлер премьералық дивизионы |  Қырғызстан |  Тайланд |  БАӘ |
| Әйелдер |  Қазақстан |  Жапония |  Қытай |

Ерлер
-----

Ерлер додасы астаналық Қазақстан спорт сарайында (Арена 1 және Арена 2) өтеді. 12 ер команданың ішінде 5 мықты команда жеке дивизионда жарысып, қалған 7-і премьералық дивизионда жарысатын болады. Әр дивизионда жеке медаль комплектісі беріледі.

Жоғарғы дивизион құрамалары: Жапония, Қазақстан, Қытай, Оңтүстік Корея, Тайвань. Премьералық дивизион құрамалары: Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Қырғызстан, Малайзия, Моңғолия, Таиланд.

Бастапқыда сайысқа 14 ер командасы қатыспақ болған. Бірақ кейін Үндістан мен Катар құрамалары ойындарға қатысудан бас тартты.

Әйелдер
-------

Әйелдер додасы Алматы қаласындағы Балуан Шолақ атындағы спорт сарайында өтеді.

Қатысушы құрамалар: Жапония, Қазақстан, Қытай, Оңтүстік Корея және Солтүстік Корея.
**Жапар Шәріпов** *(28.7.1928 жылында туған, Түркістан облысы, Түлкібас ауданы, Балықшы ауылы)* – еңбек ардагері. Шымкент мұғалімдер институтын бітірген (1947). 1948 – 1949 жылдары Байзақ аудандағы А.Суханбаев атындағы орта мектептің оқытушысы, 1949 – 1952 жылдары Түлкібас ауданындағы Балықшы орта мектебінің директоры, 1952 – 1957 жылдары Жамбыл қаласындағы орта мектептің директоры, 1957 – 1963 жылдары Шолақтау (қазіргі Қаратау қаласы) поселкесінде облыстағы тұңғыш мектеп-интернаттың құрылысын жүргізді, әрі мектеп директоры болды. 1964 – 1976 жылдары Қаратау қаласылық партия комитетінің екінші хатшысы, 1977 – 1989 ж. Халық депутаттары Кеңесінің Қаратау атқару комитетінің төрағасы, 1989 – 1996 жылдары Қаратау қаласы төлем орталығының директоры, 1996 жылы Қаратау қаласы мен Талас ауданы ардагерлер кеңесінің төрағасы. Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты болып сайланған, медальдармен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Президиумының Мақтау грамоталарымен марапатталған. «Қазақ КСР Халық ағарту ісінің үздігі».

Сілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қызылсоқ деген бетті қараңыз.*
**Қызылсоқ** – Самсы және Құтырған өзендерінің аралығындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылының шығысында 13 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 948 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 9 км-ге созылған, енді жері 2,5-3 км. Көлбеу беткейі адырлы келген, олар өзен арналарымен, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Тұрағылды қоңысы, солтүстік-шығысында Шилі, батысында Қозыбасы таулары бар.

Өсімдігі
--------

Таудың шалғынды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас бетеге, боз, жусан, изен, ебелек, тағы да басқа астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қызылтас деген бетті қараңыз.*

**Қызылтас** – Ақдала қонысының солтүстік-батыс бөлігіндегі аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Шалқия кентінің оңтүстік-шығысында 47 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 649 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай доға тәрізді 5 км-ге созылған, енді жері 2 км.

Жер бедері
----------

Беткейі жонды-белесті, етегінде жақпартастар мен қойтастардың үйінділері шоғырланған. Батысында Аққұдық құдығы, оңтүстігінде Сасырлы, оңтүстік-батысында Киіктау таулары бар.

Өсімдігі
--------

Қоңыр, сортаң топырағында бетеге, селеу, көкпек, жусан, боз, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Өтетілеу би** – Кетебайдың үлкен ұлы және әкесіні билік жолын ұстаған баласы. Өтетілеу шамамен 1760 жылдары дүниеге келген. 

Байұлы тайпасы Жаппас руынан шыққан.[1] Өтетілеу қарақалпақ, Бұқара, Қоқан, Хиуа хандықтары арасындағы түрлі келісімдерге араласқан би. 1834 жылы Бұқараға сапар шеккен П.И.Демезон мен И.В.Виткевичтің «Записки о Бухарском ханстве» атты еңбектерінде (жазбаларында) Өтетілеу би туралысөздер бар. Негізгі мазмұны: «...1824 жылға дейін хиуалықтар қазақтарды жыл сайын тонап отыратын, бірақ арнайы алым түрі жоқ болатын. Кейіннен тонаушыылық шектен шыға бастайды. Сол тұста Шөмекейлер Хиуа ханына арнайы елші жіберіп, зекетті өздері апарып тұратын болып келіске-ді. Бұл келісім 1832 жылға дейін созылады. Өтетілеу би 1832-33 жылдарда Хиуа ханына жолығып, бұдан былай зкетті өздері келіп жинауын ұсынады. Осыны күтіп отырғандай Хиуа бектері Сырдария бойына еркін ене бастаған.

Атақты Балқы Базар Төребай биге арнаған көңілқосында:  

...Өтетілеу, Сарытай,  

Мөңке, Қылыш би өтті.   

Бес бозғұлдың баласын,  

Наһандай өрге сүйреген,-  

Деп тегін айтпаса керек.  

Ел арасында Өтетілеу бидің күзді күні Арқада қайтыс болып, кейіннен Сырға әкелініп, Ер Сейтпенбет әулиенің қасына жерленгені айтылады. Орынбор губерниялық хатшысы Бегловтың мәлімдеуінше Өтетілеу би 1845 жылы дүние салған. Өтетілеу атында жер-су аттары бар.

Дереккөздер
-----------

* Билер сөзі-киелі. Құраст.:Т.Дайрабай, М.Ахметов:Алматы, 2012. - 208б.
* "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998


1. ↑
**Өтеп Оңғарбаев** (1899 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қарасу – 1946 жыл) – ақын.

Өмірбаяны
---------

Жамбыл Жабайұлымен және оның төңірегіндегі ақындармен тұздас-дәмдес болып, шығармашылық байланыс жасап тұрған. «Алтын заң», «Фрунзе батыр», «Мақыш батыр туралы поэма» деп аталған шығармалары 1937 жылы «Халық ақындарының өлеңдері» жинағында жарияланды. Фрунзе мен Мақышқа арналған дастандары орыс тіліне аударылып, олардың үзінділері «Творчество народов СССР» (Мәскеу, 1938) жинағында басылып шықты. Өлеңдері жергілікті газеттерде жарияланып тұрған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**«Ол»** (ағылш. *It*) — америкалық жазушы Стивен Кингтің романы. Алғаш рет 1986 жылы Viking Press баспасында жарияланды. Шығармада Кинг үшін маңызды тақырыптар қозғалған: бірігудің күші, бала кездегі жарақаттардың ересек кезге әсері және т.б. Шығарманың негізгі желісі ойдан шығарылған Мэн штаты, Дерри қаласындағы жеті жасөспірімнің балаларды өлтіруге құмар, кейіп өзгерте алатын құбыжықпен күресуі аясында өрбиді. Романда бірден бірнеше уақыт аралығы қамтылған. Бірде бас кейіпкерлердің балалық шағы, ал бірде ересек кезеңі баяндалады.

Роман жайлы
-----------

Алғашында Стивен Кинг ең басты зұлымды көпір астындағы троль ретінде көрсетпек болған. Кейіннен жазушы кейіпкерге вампирлік, жатғаламшарлық сипат беріп, әртүрлі құбыжықтардың жиынтық образын жасап, антогонистке айналдырады. Кинг романды жазу жайлы алғаш Боулдер қаласында ойлаған. Десе де кітаптағы оқиғалардың туындауына шабыт берген ол Бангор қаласы. Бала кейіпкерлердің мінез-құлқын Кинг өзінің бала кезіндегі естеліктеріне сүйеніп жасаған. Кітап басылып шыға сала бір жыл ішінде 2 миллион дана тиражбен таралып кетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кэри Фукунага нашел актера на роль злобного клоуна в ремейке "Оно" Российская газета
**Самал Абайқызы Төлеубаева** (1974 жылы 23 шілдеде туған, Целиноград) – қазақстандық аудармашы-синхронист, арабтанушы, фарабитанушы. Филология ғылымдарының докторы.

Өмірбаяны
---------

1974 жылы 23 шілдеде Целиноградта дүниеге келген. 1998 жылы Марокконың Фес қаласындағы Сиди Мұхаммед бен Абдиллах университетін бітірді. Мамандығы – араб тілі мен әдебиеті.

* 1998 жылдан 1999 жылға дейін – Еуразия университетінің Қазақ тілі кафедрасының оқытушысы;
* 1999 жылдан 2000 жылға дейін – ЕҰУ халықаралық қатынастар факультетінің Шығыстану кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доценті;
* 2009 жылдан 2010 жылға дейін – ЕҰУ аймақтану кафедрасының доценті;
* 2010 жылдан 2015 жылға дейін – ЕҰУ Шығыстану кафедрасының меңгерушісі,
* 2015 жылдан бастап – ЕҰУ Шығыстану кафедрасының профессоры.

Аудармашы-синхронист ретінде Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен, Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаевпен жұмыс істеді.

Ғылым
-----

Фарабитанушы. 150-ден астам еңбек жазды, оның ішінде 1 монография, 3 оқу құралы, 3 аударма, 30-ға жуық мақала жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
*Басқа мағыналар үшін Қарақұм (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарақұм** – Балқаш және Сасықкөл көлдері аралығындағы құм.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысының Алакөл ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 350 – 450 м биіктікте орналасқан.

Жер бедері
----------

Ұзындығы 120 км, ені 30 км, ауданы 1600 км2. Оңтүстігінде Арқарлы тауы және Сарықұм мен Тасқарақұм құмды алқаптары орналасқан. Қарақұмның басым бөлігі қырқалы, төбелі (биіктігі 5 – 30 м, әсіресе солтүсік-батыс жағында) келеді; бұта аралас жусан, еркекшөп, т.б. сораң шөптермен бекіген. Айнала етегі тақыр, тақырлы сораңдарға ұласады. Тұщы грунт сулы құм қабаты жер бетіне жақын жатыр. Қарақұм – қысқы мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
"Қараңғы бөлме ( La cara oculta / Бункер) фильмі"
-------------------------------------------------

Жыл:2011

Ел: Испания , Колумбия

```
Режиссер: Андрес Баиз 
```

Басты рөлдерде: Клара Лаго , Ким Гутьеррес , Мартина Гарсия , Александра Стюарт Сценарий: Андрес Баиз , Хатем Храиче 

Продюсер: Андрес Калдерон , Андрес Фернандо Калдерон 

Жанр: Триллер 

Әлемдік премьера: 16 қыркүйек 2011

```
Қазақстандағы премьера: 8 қараша 2012 
```

Жас шектеуі:R рейтингі - 17 жасқа дейінгі тұлғалар үшін ересектердің қадағалауы міндетті

Ұзақтығы: 92 минут

Сюжеті
------

Даяшы болып істейтін Фабиана өмірден күйзеліп жүрген меймандардың бірімен танысады. Олардың арасында сезім оянады. Қыз үшін бәрі жақсы сияқты: сүйгені Боготада филармония оркестрінің дирижері болып істейді, үлкен үйі бар. Алайда көп кешікпей күтпеген қиындықтар туындайды. Полиция дирижердің бұрынғы сүйген қызының құпия түрде жоғалып кетуін тергеп жүреді, ал қыз үй ішінде біртүрлі оқиғалар орын ала бастағанын сезеді.

Рейтинг
-------

7/10

Сын,рецензия
------------

"Махаббатпен ойнама
Испан киносы қашан да өзіне тән ерекшеліктерімен белгілі. Әсіресе триллер жасаудың шеберлері. Америкалық кинодағыдай қорқытып-үркітуді жөн санамайды. Саспенс типтес интригаларымен-ақ жүйкені жұқартып болады. Әрине, жақсы мағынасында.
"Қараңғы бөлме" де испан киносына тән өрнектермен айшықталған. "Енді не болар екен" дегізіп, дегбіріңді алғызады.
Фильм сюжетінде сүйген қызы қызғаныш дертіне шыдай алмай жігітін тастап кетеді. Қоштасып жатуды да құп көрмейді. Жігіті үйде жоқта киімдерін жинайды да, тайып тұрады.
Әрине, жігіт қиналады. Екі ай қайғырады. Себеп іздейді. Ақыры, таусылмас ойдан шаршайды да бір күні махаббатына қолын бір сілтейді. Күйініштен ішіп алып, бірінші кездескен қызды үйіне алып келіп, өмірін жалғастырмақ болады.
Бұл уақытта із-түссіз жоғалған қыздың ісімен тергеушілер де айналысып жатқан еді. Негізгі күдік әрине оның сүйген жігітіне түседі.
Бұндай сюжеттік желіге қарап отырып, әдеттегі бір деңгейлі триллер ғой деген ой келеді. Бірақ бұл біржақты пікір ғана. Көрерменді алда талай қызық күтіп тұр және жоғарыда суреттелген оқиғалар басқа бір адамның көзімен көрсетіледі.
Режиссердің осындай шешімі шынымен құрметке лайық. Бір оқиғаны бұрып алып келіп, басқаша нәтижеге алып келуі талғампаз көрерменнің көңілінен шығары анық."

Дереккөздер
-----------



Киностан интернет порталы
*Басқа мағыналар үшін Қарақұм (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарақұм** – Каспий теңізінің солтүстік-шығысында орналасқан құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Құм Атырау облысының Жылыой және Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары жерін қамтиды.

Жер бедері
----------

Теңіз жағасынан 10 – 20 км жерде. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 150 – 160 км-ге созылған. Батысы теңіз деңгейінен 19 м, шығысы 9 м төмен жатыр. Минералдылығы әр түрлі, грунт сулары 2 – 6 м тереңдікте жатыр. Қарақұм өңірінде мұнай кен орындары бар.

Өсімдігі
--------

Қарақұмда теріскен аралас ақ жусан, еркекшөп, изен, т.б. сораң шөптер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Тебірену** Түсіндірме сөздіктегі мағынасы — бір нәрсеге жан дүниесі толқу, толғану. «Азын-аулақ өмірдің ішінде тебірене еске алатын сәттердің болғаны да жақсы екен-ау» (Ш. Құмарова, Қос шынар). Осы сөйлемде «тебірене» сөзі, сөз жоқ, қазіргі түсінігіміздегі «толғана» мағынасына сәйкес. Бірақ бұл тіл даму нәтижесіндегі кейінгі, туынды ұғым. Ертедегі түркі тілдерінде «тебрэ» сөзінің 4-5 мағынасы болған. Солардың ішінде алғашқысы — қазіргі түсінігіміздегі — «қимылдау, қозғалу». Ертедегі осы мағына қазіргі түркі тілдерінің кейбіреуінде сақталған. В. Радлов сөздігінде шағатай тілінде «тәбрән»—қозғалу, қимылдауды аңғартқан. Қазіргі хакас тілінде де «тибіре», «тибірен» сөздері дәл осы көрсетілген мағыналарда қолданылады. Қазіргі қолданылып жүрген «тебірену» сөзінің төркіні — түркі тілдері, ал тұңғыш мағынасы — қозғалу, қимылдау.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Тевтондар** (латынша teutonі немесе teutones) – герман тайпалары. Тевтондар географ Пифидің (біздің заманымыздан бұрын 4 ғасыр) жазған еңбегінде тұңғыш рет аталады. Біздің заманымыздан бұрын 2 ғасырда тевтондар Ютландия түбегінің батыс жағалауынан Галлияға басып кіріп, кимвралармен біріккен. Содан соң **тевтондар** кимвралармен, гельветтермен, амброндармен және басқа герман тайпаларымен бірге оңтүстікке бет алып, Солтүстік Италияға жорық жасады. Біздің заманымыздан бұрын 102 жылы Рим әскербасшысы Гай Марийдың әскері тевтондарды жеңіліске ұшыратып, Солтүстік Италиядан қуып шықты. Мұнан кейін тевтондар атауы аталмайтын болды. Тек кейбір жағдайда тевтондар атауы герман тайпаларының жалпылама ортақ атауы ретінде қолданылады.Бұл сөзден Тевтон орденді атау болып жатыр.
[1]

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Амондава**—Амазон джунглиінде мекендейтін үндіс тайпасы. Бұл үндістердің ерекшелігі олардың тілінде «уақыт» сөзі жоқ. Дәл солай оларда «ай», «жыл» сөздерінің де баламасы жоқ. Бұл тайпаға өркениет тек 1986 жылы ғана жетті. Портсмут университетінің ғалымдары және олардың бразилдік Рондониа федералдық университетінен әріптестері осы үндістердің тілін зерттеп ондағы уақытты белгілеу мәселесімен айналыса былай дейді:
Біз оларды „уақытсыз халық" деп айта алмаймыз. Олар басқа халықтар секілді оқиғаларды олардың ретімен айта алады. Бірақ біздің түсінбейтініміз — Амондава халқында уақыттың оқиғалардан тыс ұғымдарының жоқтығы.

Амондава адамдары өз жастарын айтпайды. Осы тайпа үндісінің бір жастан келесі жасқа өткенде тайпадағы мәртебесі өзгереді, сонымен қатар аты да өзгереді.
Дегенмен уақыт өте келе бұл халық Бразилиядағы португал тілін үйренуде, сонымен қатар осы тілдегі уақыт ұғымдарын оңай пайдалануда.

Ғалымдардың ойынша уақыт ұғымдарының жоқтығы олардың тұрмысында уақыт өлшемдерінің, яғни күнтізбенің, сағаттың жоқтығынан ғана теп түсіндіреді. Ғалымдар асықпаса, олардың тілі жойылу үстінде тұр.

Дереккөздер
-----------

Asia Travel журналынан
**Байдәулет**  – Қарағанды облысы Абай ауданының шығысындағы тау. Спасск елді мекенінің оңтүстік-батыс жағында 5 – 6 км жерде орналасқан. Ең биік жері 815 м.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыс беткейі құламалы жартасты, оңтүстік-шығысы жайпақ келген. Солтүстігінен Көкөзек өзені, оңтүстігінен Бауырөзек өзені бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау элювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатқан ордовиктің гранитоидты жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр және сортаң топырағында бетеге, көде, тобылғы өседі. Етегінде көптеген бұлақтар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Тебесса** – Алжирдің солтүстік-шығысындағы қала

Халық саны 170 000 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қала біздің заманымызға дейінгі 7 ғасырда карфагендік әскери форпост ретінде қалыптасқан болатын. Біздің заманымызға дейінгі 146 жылы Тебесса Рим империясының құрамына кірді. Римдіктер қаланы *«Тевесте»* деп атаған. Осы уақытта қала өркендеп дамып, халық саны 30 000 адамға дейін жеткен. 5-6 ғасырларда қала көптеген шапқыншылықтарға ұшырап, 7 ғасырдағы арабтардың жаулап алу соғысы кезінде толықтай қираған болатын. Кейін осы жерде түріктер әскери бөлімшесін орнатқаннан кейін қала қайтадан жаңғырды. 1830-1962 жылдарда Францияның отары болды.

Дереккөздер
-----------
Тегене
**Тегене** – үлкен дөңгелек, шұңғыл ыдыс. 

Сабадағы қымыз осы ыдысқа құйылады. Сыйымдылығы да мол, орта есеппен 10-15 литр еркін кетеді, әрі құйылған қымызды сапырып отыруға ыңғайлы. Әдетте, тегенелердің іші-сырты мұқият өңделіп, сыртына ою-өрнек ойылады. Сүйек не күмістелген темір әшекейлермен әр түрлі асыл тастармен безендіріледі. Кейбір тегенелердің қақпағы ағаштан жасалып, күміс әшекейлермен көркемделеді. Тегенеге құйылған қымызды сапырып, аяқ-аяққа құю үшін ағаш ожау қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері: Ғылыми-зерттеу еңбек. – Алматы: Өнер, 1987. – 128 бет.
Судың құбылмалы қалпында слаломда жарысудан бастап, жылдамдықты талап ететін спринт, байдарка спорты төзімділікті және шынғуды, сонымен қатар, техникалық дағдыны талап етеді.

Сайыстың мақсаты
----------------

* Су шыңғышылары өз қайықтарын суда жүргізу үшін ескектерді пайдаланады
* Сайыстар әртүрлі арақашықтықта тегіс немесе тасқынды суда өткізілуі мүмкін. Тасқынды су – көптеген толқын шығаратын, ағысты, көбікті су.
* Сондай-ақ екі немесе төрт су шаңғысынан тұратын командалар қатысатын командылық сайыстар болады.
* Мәре сызығын бірінші болып қиып өтетін су шаңғышысы ұтады.
* Су шаңғышылары тасқынды суда өздерімен-өздері уақытпен жарысады. Оларға арақашықтықты жүзіп өтуге екі ұмтылыс беріледі. Қысқа уақыт аралығында арақашықтықты жүзіп өткен спортшы ұтады.

Қақпалар арқылы
---------------

Есу сияқты су шыңғысындағы кейбір сайыстар 500 метрлік (547 ярд) және 10000 метрлік 
(10936 ярд) тегіс суда өтеді. Су шаңғысымен сайысулар суы тез ағатын, кедергілері мен қақпалары бар жасанды су айдындарында өткізіледі. Су шыңғышылары осы қақпалар арқылы дұрыс ретпен және бағытта оларды қағып кетпей өтуге тиіс

Шашырата отырып
---------------

Спортшылар су шаңғысын бақылау үшін өзіне бар денесімен көмектеседі. Олар қолдарымен ескекті ұстайды және су шыңғысын тура сызық бойынша, сондай-ақ құлама бұрылыстар арқылы және денесін бұрып отырады. Су шаңғышылары аударылып кетпес үшін су шаңғысын тік жағдайында ұстай білуге тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Тебін, тебіндету - малды қар басқан қысқы жайылымда бағу. Қазақстанда ежелден белгілі әдіс. Қазірде тебіндету жылқы мен қой шаруашылығында қолданылады. Тебіндегі мал тұяғымен қарды аршып, шөбін жейді. Тебінде жайылуға бұғы, жылқы, қой (өсіресе қазақы жылқы мен қой және солардың негізінде шығарылған жаңа тұқымдар) бейім. Тебінге шөбі биік, қалың суаты бар, қар аз түсетін жайылымдар қалдырылады. Қазақстан жағдайыңда қыста мал тебіндету қолда бар табиғи жайылым қорын ұтымды пайдаланып, арзан да сапалы мал өнімін өндірудің тиімді жолы болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Байер 04** (нем. *Bayer 04 Leverkusen Fußball GmbH*) — Германияның Леверкузен қаласының футбол клубы. 1 шілде 1904 жылы Bayer фармацефтикалық компаниясының қолдауымен құрылды. Германияның ең жоғарғы дивизионында, Бундеслигада өнер көрсетеді. "Бай-Арена" стадионында қарсыластарымен футбол ойнайды, бұл стадион 30 210 адамды сыйғыза алады. 

2001/02 жылғы маусымда "Ливерпуль", "Манчестер Юнайтед" секілді клубтарды ұтып, УЕФА Чемпиондар лигасының финалына шықты да, "Реал Мадридтен" 1:2 есебімен ұтылып қалды. Сол маусымда Германия чемпионатында да клуб екінші орынға табан тіреді. Сондай-ақ Германия кубогында да финалда сүрінді. Бір қызығы, сол жылғы әлем чемпионатына "Байер" сапынан Михаэль Баллак, Ханс-Йорг Бутт, Карстен Рамелов, Бернд Шнайдер, Оливер Нойвилль секілді футболшылар қатысып, олар да (Германия құрамасы) финалда сүрінді.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Германия чемпионы:
	+ Вице-чемпион (5): 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2001/02, 2010/11
* Германия кубогы:
	+ Жеңімпаз : 1992/93
	+ Финалист (2): 2001/02, 2008/09
* Суперкубок:
	+ Финалист (1): 1993

### Халықаралық

* УЕФА Чемпиондар лигасы:
	+ Финалист (1): 2001/02
* УЕФА кубогы
	+ Жеңімпаз (1): 1987/88

Дереккөздер
-----------

1. ↑  УЕФА ресми сайтының ақпараты бойынша

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
**Ықтималдық** ,  математикада анықталған шарттарда  саны шексіз рет қайталана алатын қандай да болмасын белгілі бір оқиғаның пайда болуының мүмкіндік дәрежесінің сандық сипаттамасы оқиғалардың тең мүмкіндігіне (тең ықтималдығына) сүйенеді. Тең мүмкіндік немесе тең ықтималдық ұғымдары алғашқы ұғымдарға жатады, олар логикалық (формалды) анықтама беруді қажет етпейді. Бірнеше оқиғалар тең мүмкіндікті қос-қостан үйлесімсіз және оқиғалардың толық тобын (жүйесін) құраса, онда ол оқиғаларды сынаудың мүмкін (мүмкін болатын) нәтижелерінің орнына тең мүмкіндікті барлық жағдайлар немесе жалпы жағдайлар саны (не жағдайлар) деп атайды. Ал тең мүмкіндікті үйлесімсіз және оқиғалардың (жағдайлардың) біреуінен бір А оқиғасының пайда болуы мүмкін, яғни басқаша айтқанда, А оқиғасы тең мүмкіндікті бірнеше оқиғаларға бөлінеді және олардың кез келген біреуінің пайда болуынан А оқиғасының пайда болуы шығады. Мысалы, кубты бір рет лақтырғанда оның кез келген тақ нөмірі А1, А3, А5, пайда болуынан А оқиғасының пайда болуын байқаймыз. Былайша айтқанда, А оқиғасы тақ нөмірлі А1, А3, А5 үш оқиғаға (жағдайға) бөлініп отыр. Бұл тақ нөмірлі оқиғалар саны (ол 3-ке тең) осы А оқиғасына қолайлы жағдайлар болып табылады. Сонымен, сынау нәтижесінде А оқиғасы бөлінетін мүмкін мәндерді осы оқиғаға (А-ға) қолайлы жағдай деп атайды. А оқиғасына қолайлы жағдайлар санының (m) сынаудың тең мүмкіндікті барлық жағдайлар санына (n) қатынасын А оқиғасының ықтималдығы деп атайды және ол былай жазылады:. Ықтималдықтың бұл анықтамасын классик. анықтама деп атайды. Оны алғаш рет П.С. Лаплас берген. Ықтималдықтың бұдан басқа үлкен сандар заңына сүйенген анықтамасы да бар.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Ыгдыр** (түр. Iğdır, арм. Իգդիր [Игдир], курд. Îdir, азерб. İğdır), Орта ғасырларда «Цолакерт» (арм. Ցոլակերտ) – Шығыс Түркияның қаласы мен ауданы. Әкімшілік орталық және ірі ила Ыгдыр қаласы.
Тарихы
Ресей-персид соғысынан кейін қала Ресей империясының құрамына кірді. 1828 жылдан 1917 жылға дейін Эриван губернисының үйездік қаласы болды. 1917 – 1920 жылдары Армения Республикасының құрамына кірді. 

Карсстік шартқа байланысты Игдир Түркия құрамына кірді.

Демография
----------

1897 жылы Игдирде 4680 адам тұрды. Оның 3934 адамы армян, 559 адамы орыс, 82 адам Әзірбайжандық татар, 72 адам курд болды.

2011 жылға Ыгдыр әзірбайжан, түрк, күрдтердің қосылған халқы.

Геноциттің ескерткіші мен мұражайы

Ыгдырде түрктердің естілігіне монумент қондырған. 

Ыгдыр аумағының әйгілі жергілікті адамдары

Агаронян, Аветис Аракелович (1866—1948) – Армения Республикасының басшысы.

Акопян, Арутюн Амаякович (1918—2005) – КСРОднің ұлттық әртісі, сиқыршы, эстрада әртісі.

Исабекян, Эдуард Амаякович (1914—2007) – Арменияның ұлттық суретшісі.

Канаян, Драстамат Мартиросович (1883—1956) – армяндық қайраткер.

Мириджанян, Верджалуйс (1916—1992) – армян актрисасы.

Четин, Сервет – түрік футболшысы.

Дереккөздер:
------------
**Каролина Эррера** (ағылш. *Carolina Herrera*) — венесуэла-америкалық әрлеуші, сәнгер және кәсіпкер.

Биографиясы
-----------

Каролина Эррера Каракас қаласында саяси қайраткерлердің отбасында дүниеге келген. 1970 жылдарда оны ең стильді әйел деп мойындаған. 1987 жылы Каролина отбасымен Нью-Йорк қаласына көшті. Өз Carolina Herrera New York лейблің орнатып ол Жаклин Кеннедині киіндірді. 
1987 жылы алғашқы рет өз хош иісін шығарған. Парфюмның табысының көптігі соншалық, жаңа киімдерді ойлап табуына және киімдерді қаржыландыруға мүмкіндік берді.
Каролина Эррера өз қалауымен су балдырларды қолдануына арналған ғылыми-зерттеу институтында жұмыс жасаған.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Егер мен IIMSAM-дағы 40000 балалардың ішінде біреуін болсын осы аурудан құтқара алсам, мен бұны өзімнің ұнататын ісім деп айтар едім.*
 |  » |

2003 жылы Каролина Эррера *CH Carolina Herrera* лейблін ашты. Оның хош иісі әлемге кең тараған.

Бутиктер
--------

### Carolina Herrera New York

| Ел | қала |
| --- | --- |
| Ресей | Мәскеу |
| Ұлыбритания | Лондон |
| АҚШ | Нью-Йорк |
| АҚШ | Даллас |
| АҚШ | Лос-Анджелес |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IIMSAM Мұрағатталған 10 қаңтардың 2016 жылы.
2. ↑  Carolina Herrera - Biography Мұрағатталған 30 қыркүйектің 2012 жылы.
Карнотавр
Карнотавр
Карнотавр
**Карнотавр** Аргентина елінен табылған ең ерекше динозаврлардың бірі. Бұл динозавр 115 миллион жыл бұрын орта Бор дәуірінде өмір сүрген. Ол екі аяғымен — 7,3 метр, салмағы шамамен — 1 тонна. Маңдайында қатты үшкір екі мүйізі болған. Сол мүйіздермен динозавр жауларынан қарғанған. Аталығы аналығынан үлкенірек. Көздері алға қарай орналасқан. Карнотавр айналаны жақсы көрген. Себебі оның шығыңқы көздері дүрбінің қызметін атқарған. Алдыңғы аяқары сауақ сияқты қысқа, бүгілмейтін болған.

Қызықты дерек
-------------

* Карнотавр — мықты тырнақты қысқа алдыңғы аяқтары бар, етпен қоректенетін динозавр.
* Динозаврдың атауын 1881 жылы О. К. Морш бекіткен.
* Оның атауы «аяқты динозавр» деген мағына береді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 1 тонна
* Тұқымдас : Абелизаврид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Мағриби хатымен жазылған «Ықылас» сүресі
**Ықылас** (араб.: إخلاص‎, орыс. *искренность*) — өтірік пен екіжүзділікті тастау. Діни мағынасы: бір істі атқарғанда тек Аллаһқа ғана жақындықты қалау, Оның әміріне бағыну, рия мен атақты ол іске араластырмау. Сонымен қатар Ислам дінінде діннің негізі саналатын куәлік сөздері — «Ықылас сөздері» (араб.: كلمة الإخلاص‎) деп аталады, себебі бұл сөзбен адам Аллаһтан басқа құлшылық етілетін заттардан бас тартады, тәрк етеді. Ықыластылық, шын көңіл адами қасиеттердің ең маңыздыларының бірі, бірақ шын ниетпен айтылған сөз кейде адамдардың көңіліне жақпауы мүмкін. Бұндай жағдайда сыпайылық пен шыншылдық арасында таңдауға тура келеді.

Құран Кәрімнің 112-ші сүресі «Ықылас» (араб.: سورة الإخلاص‎) деп аталып, оның ішінде Аллаһтың бірлігі, Оның сипаттары туралы, Оған ешкімнің тең келмейтіні туралы айтылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  إخلاص  (ар.). *Сөздік*.  «Муғджам әр-Раид».
2. ↑  إخلاص  (ар.). *Сөздік*.  «Муғджам Мусаталхат әл-Фиқһийа».
3. ↑  إخلاص  (ар.). *Сөздік*.  «Муғджам әр-Уасит».
**Өтепберген Ақыпбекұлы** - 8 қазанда Қызылағаш ауылы, Қапал ауданы (қазіргі Ақсу), Талдықорған (қазіргі Алматы) облысында туған. Алматы жоғары партия мектебінің журналистика бөлімін бітірген. Еңбек жолын туған ауданындағы Абай атындағы кеңшарда тракторшы, клуб меңгерушісі, комсомол комитетінің хатшысы болып бастайды.

1973-1985 жылдары Қапал аудандық «Қадал еңбеккер!» газетінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі, Бас редактордың орынбасары, кейіннен облыстық «Октябрь туы» газетінде жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1985 — 1995 жылдары республикалық «Қазақ әдебиеті», «Жалын», «Денсаулық», «Жанашыр», «Халық Конгресі» газет, журналдарында аға тілші, бөлім меңгерушісі, бөлім редакторы, жауапты хатшы, Бас редактордың орынбасары болып қызмет істеді. 1995— 1998 жылдары Республикалық «Казгидромет» агенттігінде, ҚР Парламенті Мәжілісінде, ҚР Ұлттық Банкінде аға референт, кеңесші, ҚР Әділет министрлігінің басқарма бастығы қызметтерін атқарды.

Бірнеше дүркін Қазақстан Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитеті мен «Жалын» баспасының бірлескен дәстүрлі конкурсының және республикалық, халықаралық мүшәйралардың жүлдегері атанды.

Әр жылдары: «Доп», «Футболшы боламын», «Жарыс», «Жарыс-тан соң жарыс», «Жылдың төрт мезгілі», «Балабақтың бір күні»,. « Экологиялық әліппе », Қырық қызық», «Балдай тәтті әліппе», «Ажарлы Астана», «Қызықты әліппе», «Алдындағы әліппе», «Керек кітап», «Мен таңдайтын мамандық», т.б. балаларға арналған өлең кітаптары мен кітапшалары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Венецианов мектебі** – 19 ғасырдың 2-жартысында А.Венециановтан оқыған орыс суретшілерінің тобы.

Онда 70-тен астам суретші тәрбиеленіп шықты. Олар: С.Зарянко (1818-70), А.Тыранов (1808-59), А.Денисов (1811-34), Е.Крендовский (1810-53), Л.Плахов (1810-81), Г.Сорока (1823-64) т.б. Дарынды суретші шәкірттеріне тек қана шындықты жазуды, бір-біріне еліктемей өнерде өз жолын, өз бетін табуды өсиет етті.

Бұл мектептен шыққан суретшілердің еңбектері қарапайымдылығымен, шыншылдығымен көзге түседі. Олар өз шығармаларында күнделікті өмірді, қала кәсіпшілері мен шаруалар тұрмысын, ауыл табиғатың табиғи түрде бейнеледі (Л.Плаховтың *Ұста шеберханасында*, А.Денисовтың *Етікші шеберханасы*, Е.Крендовскийдің *Суретшілердің аңға жиналуы* т.б.). Бірақ олардың көпшілігі ұстазы көтерілген биікке жете алмады. Әйтсе де оның суретшілері орыстың реалистік мектебін ілгері дамытуда мәні зор болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Ықлас Адамбеков**(1912, Қарағанды облысы Шет ауданы №3 ауыл («Қатбар» колхозы) -1941) - ақын.

Өмірбаяны
---------

Ықылас Адамбеков 1912 жылы №3 ауылда (қазіргі Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылы) дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руының Қояншы-Тағай руынан шыққан.. 6 жасында жетім қалып, 1927 – 1931 жылы Қарқаралы балалар үйінде оқып, тәрбиеленген. 1929 жылы комсомол қатарына қабылданды. 1934-1935 жылдары республикалық «Лениншіл жаста» жастар газетінің қызметкері болды. 1935-1938 жылдары Қазақ коммунистік журналистика институтында оқыды. 1938-1939 жылдары қазақ көркем әдебиеті баспасында жауапты хатшы қызметін атқарды.

Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін майданға аттанды. 316-атқыштар дивизиясының 857-артиллериялық полкінің барлаушысы болып қызмет еткен. Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан. 1941 жылы 18 қазанда (басқа деректер бойынша - 26 қазан) Мәскеу облысы Волоколам ауданы Голубцы деревнясы үшін болған шайқаста қаза тапты .

Шығармашылығы
-------------

Өлең, ән мәтіндерін жазумен айналысқан, оның «Достар жүрегі» атты алғашқы жинағы осы кездерде жарық көрген. Жазушы Ә. Әбішевпен бірігіп «Қамбар батыр» операсына либретто жазған. 30 шақты ән сөзінің авторы. Оның «Қызыл әскер маршы»,«Алатау» әндері көпшілікке мәлім.

Естелік
-------

Балқаш қаласының тарихи-өлкетану мұражайында Ықылас Адамбековке арналған бұрыш бар. Балқаш қаласындағы No16 орта мектепте Ықылас Адамбеков туралы стенд орнатылған. Ақынның туған ауылында ескерткіш тақта орнатылды. Соғыстан оралмаған 25 қазақ жазушысына арналған Қазақстан жазушылар одағы ғимаратындағы мәрмәр тақтаға Ықылас Адамбековтың есімі жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қояншы-Дәулет-Таңай, Болашақ-Баспа, 2008, 293 бет. Н. О. Дулатбеков(төраға), Н.Т. Жұмәділова, Б. Доскеев, Қ. Медиев, С. Тұңғышбеков, Г.Ш. Рымжанова және т.б. ISBN 9965-534-40-3
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
4. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Вениамин Фаустович Леви́тин** (1905—1966) —кеңес кинооператор,Сталин сыйлығының лауреаты.

Биография
---------

Вениаамин Левитин Ленинград профтехникумды бітірген.1933 жылдан бастап оператор-қоюшы болып "Союзфильм" киностудиясында жұмыс істеген.
(қазіргі «Ленфильм»). Вениамин Ұлы Отан соғысында қатысқан.

Атақтары мен марапаттары
------------------------

Сталин сыйлығы(1950)

Қызыл жұлдыздың ордені(1943)

Медалдер

Фильмографиясы
--------------

1931 — Парень с берегов Миссури

1934 — Частный случай

1937 — Тайга золотая 

1938 — Год девятнадцатый

1941 — Кино-концерт

1949 — Счастливого плавания

1952 — Навстречу жизни

1953 — Весна в Москве; Честь товарища

1954 — Кортик
Өтетілеу Қасқаұлы
-----------------

**Өтетілеу Қасқаұлы** (1690 – 1786) – би, 1731 жылы 10 қазанда Ырғыз жерінде, Кіші жүздің Ресей бодандығын қабылдайтындығы туралы ант беріп, қолын қойған 27 бидің бірі. Кіші жүз құрамындағы жаппас тайпасының жылкелді руынан шыққан. 1738 жылы 3 тамызда Ресейге барған Ерәлі сұлтан елшілігінің құрамында Өтетілеу би де болған. 1749 жылы Ресей патшайымы Елизавета Петровнаның жарлығымен Өтетілеуге тархан атағы берілді. Өтетілеу би айтты деген адамгершілік хақындағы өсиет сөздер ел ішінде көп сақталған. Оның ұрпақтары бүгінде Қостанай, Қызылорда облыстарында тұрады.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан тарихының материалдары, А. 1948; Казахско-русские отношения в 16 – 18 вв. т. 1,2, А.-А. 1964.
Т. Дайрабай

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Лемельсон жүлдесі** (ағылш. *Lemelson–MIT Prize*) — жыл сайынғы өнертапқыштар үшін жүлде. Өнертапқыш Джером Лемельсонның (ағыл.)қаз. құрметіне оның есімімен аталған. Ол бас жүлде үшін 500 мың доллар ақшалай қаражат бөліп Массачусетс технологиялық институтына тапсырған. Бірте-бірте қосымша жүлделер, соның ішінде жоғарғы оқу орындарының студенттеріне арналған қосылған. 1994 жылы құрылды, 1995 жылдан бастап тапсырылады. Марапатталғандардың арасында бір Нобель сыйлығының лауреаты бар.

Ең танымал лауреаттары
----------------------

* Уильям Реддингтон Хьюлетт (1995)
* Дэвид Паккард (1995)
* Уилсон Грэйтбатч (1996)
* Герберт Бойер (1996)
* Стэнли Норман Коэн (1996)
* Дуглас Энгельбарт (1997)
* Гертруда Элайон (1997)
* Роберт Лэнджер (1998)
* Стефани Кволек (1999)
* Рэймонд Курцвейл (2001)
* Реймонд Дамадьян (2001)
* Дин Кеймен (2002)
* Лерой Көркем (2003)
* Ник Холоньяк (2004)
* Роберт Деннард (2005)
* Джеймс Фергасон (2006)
* Джозеф ДеСимоне (2008)
* Чад Елубаева (2009)
* Каролин Бертоцци (2010)

Сілтемелер
----------

* Сыйлықтың ресми сайт
* Лауреаттар Мұрағатталған 15 ақпанның 2015 жылы.
**Валерий Николаевич Котович** (1948 жылы 30 мамырда Оңтүстік Қазақстан облысы Түлкібас ауданы Келтемшат ауылында туған) - мемлекеттік қайраткер, Орыс.

Әкесі - Котович Николай Константинович (1924-1968), шахтер болып жұмыс істеген. Анасы - Котович Вера Павловна
(1925-2000), мұғалім болып жұмыс істеген.
Целиноград құрылыс-инженерлік институтын бітірген (1976), механик-инженер.
КОКП мүшесі (1970 жылдан). «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2000 жылдан).
1966 жылдың қыркүйек айынан - №2 Шымкент автобазасында автослесарь. 1967 жылдың маусым айынан 1969 жылдың мамыр айына дейін - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1969 жылдың шілде айынан - Целинный кен-химиялық комбинатының автослесарі. 1970 жылдың мамыр айынан - слесарь, 1974 жылдың наурыз айынан -Целиноград облысы Степногорск құрылыс басқармасының
механигі. 1974 жылдың сәуір айынан - ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, 1977 жылдың ақпан айынан - жалпы бөлім меңгерушісі, 1981 жылдың мамыр айынан - Целиноград облысы Қазақстан Компартиясы Степногорск қалалық комитетінің ұйымдастыру бөлімінде меңгеруші.
1985 жылдың қараша айынан - №125 кәсіподақ топкомының төрағасы. Сол уақытта, 1995 жылдан - ҚР Өнеркәсіп
және атом энергетикасы жұмысшылар кәсіподағы ОК төрағасының орынбасары. 1999 жылдың қазан айынан -ҚР Парламенті Мәжілісі 2-ші шақырылымының депутаты (№2 Ақмола облысы Ақкөл сайлау округі бойынша), Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты (№8 Ақмола облысы Ақкөл сайлау округі бойынша),
Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі.
2007 жылдан бері - «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты,
Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің хатшысы.

Степногорск қалалық кеңесінің (1976-1986), Степногорск қалалық мәслихатының (1994-1996) депутаты болған.

«Құрмет» (2004), ТМД ПА «Достастық» (2010) ордендерімен; «Үздік еңбегі үшін» (1974), «Қазақстан Парламентіне
10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Котович Валентина Николаевна (1947), зейнеткер. Ұлы - Константин (1970 ); қызы - Ольга (1974). Немерелері - Вячеслав, Николай, Екатерина, Лев, Роман.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Валерий Яковлевич Брюсов** — орыс жазушысы, драматург, әдебиетші, аудармашы, әдеби сыншы және тарихшы. 

1873 жылы 1 желтоқсанда Мәскеуде дүниеге келген. 

1890 жылы Брюсов француз ақындары жайлы бірнеше мақала жазады. 

1894—1895 жылдары (*Валерий Маслов* деген бүркеншік атпен) **«Русские символисты»** атты үш жинағы жарық көреді. 
1893 жылы Брюсов Мәскеу университетінің тарих-филология факультетіне оқуға түсіп, әдебиет тарихшысы Владимир Саводникпен бірге оқиды. 

1899 жылы университетті бітіріп, өзін әдебиетке арнайды. Бірнеше жыл П.И. Бартеневтің «Русский архив» журналында істейді. 

1900 жылы «Скорпион» баспасынан К.Д. Бальмонтке арналған «Tertia Vigilia» жинағы жарық көрді. Шығармалары: «Декаденты», «Juvenilia» — «Юнешеско», «Chef d’oeuvre» — «Шедевры», «Me eum esse» — «Это я», «Огненый ангел», «Все напевы», «Зеркало теней».

Дереккөздер
-----------
**Қожанияз**, ***Қатынқала*** – XIX ғасырдағы бекініс орны. Қожанияз Қызылорда қаласынан 115 км жердегі ортағасырлық Жент қаласының солтүстік-батысында, Майлыөзек өзенінің жағасында болған. 

  

Оны 1961 жылы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (жетек. С.П. Толстов) зерттеген. Қазіргі орны 6 га жерді алып жатыр. Орталық бөлігіндегі биіктігі 4 метр төбешік іргелі құрылыс орны болды.   

Қожанияздың сыртқы қабырғалары дөңгеленте салынып, шеті Майлыөзек арнасына тіреледі.[1]

Көне дуалының қалыңдығы 2 метр, биіктігі 8 метр шамасында болған. Бекініс айналасында терең ор қазылған. Бекініс кейбір деректер бойынша, 1830 жылы Аққыр тауы маңындағы және Жаңадария мен Қуаңдария өзенінің бойындағы елді басқару үшін салынған. Оны Хиуа бегі Қожанияз басқарып тұрғандықтан, бекініс те соның атымен аталса керек. 1840 жылы бекініс қоқандықтардың қол астына уақытша қараған. 1847 жылы Жанқожа Нұрмұхамедұлы өз жасағымен Қожанияз бекінісін талқандаған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9
Қалалық кафедралды собор
**Карлайл** (бұрын *Карлейль*, Carlisle) — Англияның солтүстік-батысындағы қала, Камбрия (Кумберланд, Камберленд) графтығының астанасы. Карлайл Шотландия шекарасынан бар жоғы 16 шақырым қашықтықта орналасқан. 3 өзендердің бірігуінде орналасқан: Иден, Колдью және Петтерил.

Карлайлдың тарихи орталығы бар, соның ішінде Вильгельм (Уильям) Жирен салдырған бекініс, мұражай, собор және қаланың алғашқы қабырғалары.

Тарихы
------

Карлайлдың тағдыры қызықты. Бір уақытта ол Шотландия шекарасына ең жақын ағылшындық қала болды. Кейде - Англия шекарасына ең жақын - шотландық қала болды. Қазір Карлайл Англияның құрамына кіреді.

Карлайлдың негізі римдік қоныс Лугуваллдан (ағыл. *Luguvalium*) басталады. Бұл атау саксондық Luel-дан қысқартылған, оған Caer (қала) сөзі қосылған; осыдан қазіргі атау шықты. IX ғасырда қаланы даттықтар жойды, ал Жирен Вильгельм қалпына келтірді.

Қазіргі уақыт
-------------

Карлайл - XIX мен XX ғасырдың басынан бастап индустриалды қала. Бұл қала тоқыма және тамақ өнеркәсібіне маманданған.

Карлайлдың қарғысы
------------------

Карлайл «Карлайл қарғысы» арқылы танымал болды. 1525 жылы алғаш рет Глазго архиепископы осы қарғысты оқыды. Сол кезде Карлайл арқылы өтетін Англия мен Шотландия шекарасы осы елдердің ешқайсысы мұнда тәртіп орната алмады. Осы аймаққа барған Рим Папасы оны «ең заңсыз жер» деп атады. Рим Папасы кеткен соң, архиепископ Gavin Dunbar мал басын ұрлап, зорлық-зомбылық пен қарақшылық жасаған барлық жергілікті қарақшыларды қарғады.

Миллениум мерекесіне дайындық кезінде муниципалды кеңес қалада зұлымдарға қарсы көне қарғыспен тасты орнатуға шешім қабылдады. Ескерткішті Andy Altman жасады. Ескі ағылшын тілінде 1,069 сөздерден тұратын қарғыс 14 тонна салмағы бар гранит монолиттен жасалған. 2001 жылы Карлайл мұражайларының бірінде тасты қойды. (Басқа дерек көздеріне қарағанда, бұл жазба сол XVI ғасырда жазылған, ал 2001 жылы Карлайлдың шетіндегі тастан қала орталығына тасымалданып, мұражайдың «Мыңжылдықтар көрмесінің» басты экспонаты етті)

Қалалық кеңестің мүшесі либералды демократ Джим Тутл 2005 жылдың наурыз айында тасты қаладан алып тастауды немесе оның толық жойылуын ұсынды. Жергілікті тұрғындардың пікірінше, бұл тас қалаларына көптеген қиындықтарды әкелді: Карлайлда тасты орнатқаннан кейін аусыл ауруының эпидемиясынан зардап шекті, оның тұрғындары су тасқынынан қаза тауып, жұмыс орындарынан айрылды, тіпті жергілікті футбол командасы да жарамсыз болып қалды. Карлайлдың протестанттық епископы Грэхам Доу жергілікті тұрғындардың пікірін қолдады.

2005 жылы 8 наурызда қалалық кеңестің шешімімен бұл ұсыныс қабылданбады.

Осында туғандар
---------------

* Мелвин Брэгг
* Беатрис Кэмпбелл
* Майк Фиггис
* Грант Холт
* Дэвид Хилл

Сілтеме
-------

* Carlisle City Council (Карлайлдың қалалық кеңес сайты
* «Қарғыс тасын» жоймау
* Curse of the Cursing Stone
* The Border Reivers — The Curse (Ағылшын тіліндегі қарғыс мәтіні)
* Карлайл Britishroad жобасында
Jumeirah Sceirah көрінісі
**Wild Wadi Water Park** – Араб Әмірлігінде орналасқан көрікті де келушілердің барлығына ортақ саябақ. Ол Бурдж Аль Арабтың жанындағы Джумейреде орналасқан. Вайлд Вади – Дубайдың ең жақсы да атақты жерлерінің бірі. Бұл жерде әлем бойынша екінші орынды алатын Еркін Құлау деген атқа ие ең биік сырғанақ төбешік бар.

Көңіл көтеру кешенінің бағдарламасында дәстүрлі су төбешігі, серфингке арналған жеңіл көліктер, бассейндер және бұдан да өзге қызықтырарлық жерлер бар. Саябақ отбасылық мерекелер мен достармен бірге отырып көңіл көтеру үшін арналған. Вади ақ суы, Hos’N Hurler, Wadi Twister, Tumble Falls, Falcon Fury, Rushing Rapids, Thunder Rapids – сол жердегі аттракциондар.

Жалпы анықтама
--------------

Breakers Bay Таяу Шығыстағы ең үлкен толқынды бассейн. Ол 5 түрлі конфигурацияға сәйкес, параллель және тор көзге ұқсас 1,5 метр биіктігі бар толқындарды түзеді. Duha’s Dhow and Lagoon – Вайлд Вадидегі кішкентай балаларға арналған 100 түрлі су ойындары мен сырғанақ төбешіктері бар жері. Ең қолайлы уақыт, әрине, жаз уақыты.

Вайлд Вади аква саябағында Jumeirah Sceirah (қорқақтар үшін емес) стиліндегі аттракциондар мен алып суға түсуге арналған сырғанақ төбешіктері, үлкен таулы құрылымдар, тропикалық өсімдіктер бар. Ал егер жәй ғана рахаттанғыңыз келсе, үрленген дөңгелекке шығып, Жалқау Өзенмен төменге сырғанап түсіңіз. 

Балалар қуана отырып мини бассейндерге шомылады. Суға батырмайтын кеудешелер барлық келушілерге беріледі, ал төтенше жағдайда құтқарушылар үнемі бақылаумен болады. Вайлд Вади Дубайдағы демалысты қызықты өткізуге болатын барынша көлеңке әрі ең ыстық жер.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Wild Wadi Water Park сайты Мұрағатталған 17 тамыздың 2004 жылы.
**Project HoloLens** - Microsoft компаниясының жобасы, қолданбалы голографиялық компьютер. Күрделі құрылымды аппарат көлеңкелі дисплеймен жабдықталған және голограммаларды көрумен қоса есітуге де мүмкіндік береді.
Аппарат белгілі инженер Алекс Кипманның жетекшілігімен Microsoft Studio зерттеу орталығында соңғы бес жыл бойы дамытылған. Прототип Google Glass көзілдірігінен үлкен, бірақ Oculus Rift-тен кіші көлемге ие.
Көзілдірік электр энергиясын өте аз жұмсайды. Оның виртуалды камерасы 120 градус бұрышқа дейін ауқымды алады екен. Мұндай кеңістік адам қолымен көрсеткен ым-ишараларды толық қамтиды. Сонымен қатар, жаңа өнім голографиялық суреттерді көрсететін, әзірге әлемде аналогы жоқ GPU процессоры негізінде жұмыс істейді.

Microsoft инженерлерінің айтуынша, HoloLens жұмыс барысында қолданушының басын қызыдырып жібермейді. Себебі құрылғының ыстық ауа шығаратын желдеткіші көзілдіріктің сыртқы жағына қаратылған. Корпустың оң жағында дыбыс реттеуші және голограммалардың айқындығын бақылайтын батырмалар орналасқан.

Project HoloLens жобасының ең басты жетістігі голографиялық суреттердің шындыққа жақын болуы. Оған қоршаған ортаның жарығы да ықпал етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Windows 7** - Microsoft корпорациясының отбасындағы, компьютерлерге арналған операциялық жүйесі.

Шығару күні және танымалдық
---------------------------

Oперациялық жүйе 22 қазанда 2009 жылғы сатылымға шықты.Web Analytics [EN] айтуынша, Интернетке кіру үшін операциялық жүйелердің әлемде қолданылатын арасында Windows 7 желтоқсан 2015 үлесінің ▼ 37,0% құрады. Windows XP - осы өлшем бойынша, ол 2011 жылдың тамыз, алдыңғы көшбасшы ұрып, бірінші орында тұр.

Негізгі ерекшеліктері
---------------------

Бұл операциялық жүйеге Unicode 5.1 қолданады. Іздеу панелі Instant Search қазір көп тілдерді таниды.
Операциялық жүйенің барлық нұсқалары 50 жаңа қаріптерді қамтиды. Windows 7 - көрсету үшін латын қарағанда Латын тіліне жатпайтын таңбаларды көрсету үшін көп қаріптерді қамтитын Windows алғашқы нұсқасы.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------
**Көмрсутекті газдар**. Құрамындағы әртүрлі көмірсутекті қосындылар мөлшері 50% -тен кем болмайтын газдар атауы. 

Газ құраушы түрбөлшектердің ішіндегі ең бастыларының бірі метан болып табылады, оның мөлшері әдетте ауыр көмірсутектердің қалған түрлерінің жалпы мөлшерінен кем болмайды. Көмрсутекті газдар бірнеше химиялық топтарға дараланады. Олар: 1) көмірсутекті; 2) көмірсутекті-көмірқышқыл; 3) көмірсутекті-азотты; соңғы топ, өз кезегінде гелилі және гелиі аз көмірсутекті-азотты газдар болып екі түрге бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин. — Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
**Карл Поппердің дебат форматы** - парламенттік дебаттардың бір түрі. Жаңадан ойнап бастаған ойыншыларға ыңғайлы болып саналады. Формат Карл Поппердің есімімен аталған.

Ойында екі, ақтаушы және жақтаушы, команда ойнайды. Форматтың басқа форматтардан негізгі айырмашылығы - бастапқы екі спикерге сөздерінен соң қарама қарсы командадан сұрақ қойылады. Аналитиктер сұрақтардан бос. Әр командада қарсыластың сөздерінен соң дайындалуға 8 минут уақыт болады. Олар сол 8 минутты раундтардын арасына рационалды бөлуі тиіс. Осы артықшылығы үшін бұл формат жаңа дебатерларға өте ыңғайлы болып саналады.

Карл Поппер ағылшын социологы және философы

Ойын тәртібі:
-------------

1 ойыншы - Дефиниция, қалыптасқан жағдай, құндылықты таныстыру. Аргументтерді жариялау. 6 минут.  

1 ойыншыға оппозицияның 3 мүшесінен сұрақ қойылады. 3 минут.  

2 ойыншы - Дефинициялармен келісу немесе келіспеуі. Ребатл, аргументтерге қарсы пікір және өзінің аргументтерін енгізу. 6 минут.  

2 ойыншыға үкіметтің 3 мүшесінен сұрақ қойылады. 3 минут.  

3 ойыншы - Өз аргументтерін жақтау және қарсыластың аргументтеріне қарсы ребатл жасау. 5 минут.  

3 ойыншыға оппозицияның 1 спикерінен сұрақтар қойылады. 3 минут.  

4 ойыншы - Өз аргументтерін жақтау және қарсылас аргументтеріне қарсы ребатл. 5 минут.  

4 ойыншыға үкіметтің 1 спикерінен сұрақтар қойылады. 3 минут.  

5 ойыншы - Анализ, қарсыласу нүктелерін көрсету, өз командасының неге ұту қажет екенін айту.  

6 ойыншы - Анализ.

Басқа парламенттік дебаттардың форматтары
-----------------------------------------

* Американдық Парламенттік Формат
* Ұлыбритания парламенті
* Линкольн-Дуглас дебат форматы

Дереккөздер
-----------