recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шөрек батыр**, **Байғана Найман Шөрек батыр** (Семей облысы, Көкпекті ауданы, 18 ғасырда өмір сүрген) – Жоңғар шапқыншылығында қарсы азаттық соғыста ерекше ерлігімен көзге түскен аға батыр. Орта жүз Найман тайпасының ішінде Қаракерей руынан тарайтын Байғана тармағынан. Қаракерей Қабанбай басқарған әскердің құрамында көптеген шайқастарға қатысқан. Қабанбай батыр туралы тарихи жырлар мен дастандарда Шөрек Батыр есімі жиі аталады.

Шөрек батыр *Байғана* ішінде *Еңірек* табының *Қойбас* деген атадан шыққан Қаракерей Қабанбайдың қазақ елін азат ету кезеңінде қарулас болған хас батырларының бірі. ХҮІІ ғасырдың ІІ жартысымен ХҮІІІ ғасырдың І жартысында өмір сүрген.

Атақты «Шорға» соғысы кезінде жасалған ерлік белгілі ақын Кәрібайдың толғауында:

**Ер Барақ, Батыр Шөрек Орақбайдың**

**Қырқысты жан аямай қалмақтағы**

**Қосабай, Кенен, батыр Жантай**

**Айқасты ата жаумен әр жақтағы,**

- деп нөсерлете төгіп, ризалық сезімін білдірген.

Жоңғарлармен болған ірі – ірі шайқастардың бәрінде ерлік көрсетіп, қол бастаған батыр. Ерлігі мен ақылы үшін Абылай ханның ерекше ықыласымен қадіріне ие болған батырдың бірі, хан кеңесінің мүшесі. Үш бірдей (қалмақ, орыс,қытай) тілді білген. Батырлығымен қоса ділмар шешендігі де болған, жау қолынан опат болған. (24 жаста). Шөрек батыр зираты Саржалда 60 км жерде Шөрек жазығында орналасқан.

Дереккөздер
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Күлкілі сөздер** - халық аузынан жинау және баспа сөзде жариялау қарақалпақ фолклорының басқа жанрларына қарағанда кейінірек қолға алынды.

1959-жылы Өзбекстан Ілімдер Академіясы Қарақалпақстан филиалының Н.Дәуқара атындағы тарих, [[Филология|тіл және әдебиет інстітұтының қарақалпақ фолклоры секторының қызметкерлері фолклорымыздың басқа жанрлары менен қоса осы жанрды ды жинауға кірісті.

Осының нәтижесінде 60-жылдардың басында күлкілі сөздер боyынсһа біраз материалдар жиналды. 1962-жылы бірінсһі рет Қ.Мақсет, Н.Камал, Қ.Мамбетназарлар тарапынан "Қарақалпақ халық азілдері және анекдоттары" деген кітап басылды. Осы кітапта Қожанасыр, Өмірбек атына баyланысты көптеген анекдоттар берілген. Анекдотты өз алдына жанр ретінде қарау Н.А.Басқақтан басталса (1951), ол һаққында қысқа пікір жүрітіу Қ.Мамбетназардың ертегілерге баyланысты зерттеуінде көрінеді. 1992-жылы Ю.Пахратдіннің "Өмірбек юмор-сатира мәселесіне" кітабында Өмірбектің көп қана талдау істегені және олардың ідеялық әрі көркемдік өзгешеліктеріне дұрыс баға берілген.

Күлкі сөздер бұлар белгілі бір қысқа сюжетке құрылған, аyтылғанда күлкі тудыратын, үлкен көлемді болған ауызекі прозалық әңгімелер. Күлкілі сөздердің мазмұны оған да баy. Олар күн көрістің, адам тұрмысының барлық жақтары боyынша да аyтыла беруі мүмкін. Ұнамды құбылыстар, оқиғалар һаққында да күлкілі сөздер келтірілген. әр бір халықта күлкілі сөздер белгілі бір адамдардың атына баyланысты аyтылып, соны қаһарман қылып аyту дәстүр болып кеткен. Ал қарақалпақтардың күлкілі сөздері Қожа Насыр, Алдар көсе аттарына баyланысты аyтылса да біздің халқымыздың күлкілі сөзінің қаһарманы - Өмірбек "лаққы" болып есептеледі. Лаққы деп күлкілі сөз аyтатұғын адамдарды өз сөзі менен күлдіретін басқышыл, сөз басқысының шеберін аyтады. Өмірбек лаққы туралы да ХЫХ ғасырдың екінші жартысында Сһымбаy төңірегінде жасаған адам. Атақты би Ережеп тентектің замандасы өз дәуірінде-ақ ұшырма сөз аyту боyынша аты-дауысы бүкіл елімізге жаyылған көркем сөз жарыстыруда алдына адам салмаған кісі болған. Мысал: "Табағымды таба алмаy жүрмен" күлкілі сөзін алаyық. Онда Өмірбектің бала кезінде қоңсыға бір табақ турама алып шыққаны, шыққан жерде төгіп алғаны гәп болып, мынадаy жұмбақтап күлкі сөз беріледі: - Бұны естіген кемпірі -Төктің бе қыршын? - деп бақырыпты. - Сонда Өмірбек: - Ёғ-ау апа табағымды таба алмаy жүрмін - депті. Жоқарыдағы күлкілі сөзлердің Өмірбектің тапқырлығы, даналығы ең қыyын жағдаyда да одан жол тауып шығатындығы көркем сөзге аса ұқыптылығы адамдарды тіпті әшеyін әрекеттерімен де күлдіре алатындығы көрініп тұрады. Өмірбектің күлкілі сөздері адамдарға күлкілі ләззәт береді.
Екатерина Гельцер

**Гельцер Екатерина Васильевна** (14.11.1876,Мәскеу-12.12.1962,сонда)-орыс совет балет әртісі, РКФСР халық әртісі (1925). 1894 жылы Мәскеудің театр училищесін бітірді. 1894-1896 жылдары Үлкен театрда , 1896-1898 жылдары Мариин театрында,1898-1935 жылдары қайтадан Үлкен театрда биледі. Өнерлігі арқылы орыс балет өнерінің реалистік дәстүрін дамытты. Би өнерінде сахналық тұлғалардың ішкі сезімі мен жан дүниесіне терең бойлай отырып, психолгиялық шыдыққа жетті. Революцияға дейін Одетта мен Аврорпны ( Чайковскийдің "Аққу көлі" мен "Ұйқыдағы аруында"), Эсмеральданы (Пунидің осы аттас балетінде) билеген. Гастрольдік-концерттік жұмыстарға қызу лауреаты. КСРО Мемелкет сыйлығының лауреаты (1943). Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**КҮКІРТТІ БАКТЕРИЯЛАР**, күкірт қосылыстарын белсенді түрде тотықтандыратын тион бактериялары. К. б-на көптеген фотоавтрофты қара қошқыл және жасыл бактериялар жатады. Сондай-ақ түссіз хемотрофты К. б. да болады. Бұларға Thіobacіllus, Thіomіcrospіra, Sulfolobus туысына жататын түрлер кіреді. К. б. табиғаттағы зат алмасу процесіне қатысады. Мыс. топырақ арасына түскен ақуыз шірігенде, күкіртті сутек пайда болады. Бұны К. б. күкірт қышқылына дейін толықтырады, десульфаттайтын бактериялар күкірт қышқылы тұздарын күкірт сутекке дейін тотықсыздандырады. К. б. табиғатта күкіртті бұлақтарда, ағынсыз суда, топырақ арасында таралған. Күкіртті тотықтандыратын бактериялар мыс, т.б. бірнеше металдарды басқа тау жыныстарынан бөліп алу үшін қолданылады.‎
***Кәсіпшілік*** – күнелтіс көзі ретінде қол өнерімен немесе басқа бір майдагерлік кәсіппен айналысу. Кейде кәсіпорындардың белгілі бір нысанын да *"кәсіпшілік"* деп атайды. Ондай кәсіпшілік түрлері:*кен қазу кәсіпшілігі* (мұнай кәсіпшілігі, темір кентасын өндіру кәсіпшілігі, алтын іздеу кәсіпшілігі, т.б.), *терімшілік, аңшылық*(аң аулау, құс аулау кәсіпшілігі), теңіз кәсіпшілігі (итбалық аулау, кит аулау кәсіпшілігі), *ұсақ қолөнері кәсіпшілігі* (қыш-құмыра жасау, т.б.). Дәстүрлі қазақ қоғамында қолөнері кәсіпшілігі жақсы дамыған. Шебер ісмерлер үй тұрмысына қажетті ер-тоқым, жүген, құйысқан, өмілдірік, қамшы, т.б. ат-арба әбзелдерін, кереге, уық жону, шаңырақ соғу, жіп иіру, тері илеу, өрмек тоқу, бау-шу ызу, киіз, текемет, туырлық басу, ши орау, т.б. мүліктер жасау, сақина, жүзік, білезік, сырға, қапсырма, ілгек сияқты алтын, күмістен шекілген әшекей бұйымдар жасау кәсіпшілігімен айналысқан. Мұндай кәсіпшілікті ұлттық ісмерлер күні бүгінге дейін жалғастырып келеді. Қазіргі Қазақстанда *мұнай*, *алтын өндіру* сияқты өнеркәсіптік негіздегі *кен кәсіпшілігі* жедел қарқынмен дамып, ел экономикасын көтеруде маңызды рөл атқаруд
**Көбей би** - 1710-1785 жылдар аралығында өмір сүрген, халқына белгілі шешен, би атанған. Арғын тайпасы Тобықты руынан шыққан.[1] 1779-1780 жылдардағы "Еңлік-Кебек" оқиғасының ішінде болып жолсыз жазаға ұшыраған екі жастың өліміне қатты қайғырып, тебіренген Көбей би шешендігі туралы жазушы Мұхтар Әуезов "Еңлік-Кебек" атты драмасында көрсеткен.
Көбей би айтты деген ел ішінде көптеген шешендік алғыр, ойлы сөздер қалған. "Ақырында мен ғаріп" атты толғауды Еңлік - Кебектің жазықсыз жазаға ұшырағаннан кейін айтқаны:

Осы кезде кім ғаріп,
Бірлігі жоқ ел ғаріп.
Еркімен ел жайламай,
Құлазып тұрған жер ғаріп.
Қаз-үйрек ұшып қонбаған,
Айында шалқар көл ғаріп.
Көмек тимей қорлықпен,
Арманда өлген ер ғаріп.
Мақсатына жете алмай,
Ерікті өмір ете алмай,
Көзінің жасы сел болып
Зарлап өлген ару қыз,
Бәрінен де сол ғәріп.
Қәдірін біліп ұқпаса.
Нақыл айтқан сөз ғаріп.
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  "Аталы сөз баталы іс" 2006 ж. "Нұрлы Әлем" баспасы
Биіктігі 15 – 35 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 1,5 – 2 см, қара қоңыр, терілі, ішкі жағынан ұшы жатаған қалың түкті қабықты.
Сабағы жалаңаш; жапырақ саны – 3 – 5, шамалы алшақ орналасқан , кірпікшелі, әдетте гүлден биік, төменгі таспа тәрізді, ені 1 – 3 см. 
Гүлі біреу; гүл шанағында бүтілген, гүл серігі сары, ұзындығы 2,5 – 6 см, сүйір, сыртқыларының жотасы көбіне күлгін реңді, кері сопақша, ішкілері кері сопақша тәрізді; аталықтары гүл серігінен 2 – 3 есе қысқа, тозаңдықтары сары, жіпшелерімен тең; түйіні аталықтардан шамалы қысқа, аналық ауызы орнықты дерлік.
Сәуір мамыр айларында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы
-------------------

Далалы жерлерде және сары топырақты тау етегінде өседі. Жоңғар Алатауы, Іле, Күнгей Алатауы, Шу-Іле таулыры, Қырғыз жотасының солтүстік аласа таулары мен етегін бойлай, одан әрі Қаратаудың шығыс тау етегіне дейін кездеседі. Кейде Островский қызғалдағымен бірге кездеседі, онымен оңый будандастырып, ерекше түс формаларын береді, мысалы оны Қордай асуы ауданынан көруге болады.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан қызғалдақтары
**Мозгова Лариса Александровна** – 1956 жылы 10 мамырда дүниеге келген. 

Мәскеу полиграфиялық институтын инженер-экономист мамандығы бойынша бітірді. Институтты тәмамдағаннан кейін 1981-1979 жылдары «Кітап» РӨБ-нде EҒҰ (еңбекті ғылыми ұйымдастыру) бойынша инженер болып еңбек жолын бастады.

1994-2002 жылдары «Кітап» РӨБ директорының экономика және қаржы жөніндегі орынбасары болды. 

2002 жылдан қазіргі уақытқа дейін *«Алма-Медиа» баспа үйі» ЖШС*-ның экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Өзен - Атырау - Самара** (ІІ-ші тарамы) - Маңғыстау мұнайын Ресейге қотаратын (айдайтын) мұнай құбыры. Ұзындығы 1500 км, құбырдың диаметрі 1220 мм. Өткізу мүмкіндігі жылына 10,5 млн. т. 

Пайдалануға буындар бойынша беріледі: Өзен - Атырау бөлікшесі 1969 жылы іске қосылды, Атырау - Самара бөлікшесі 1978-80 жылдары пайдалануға өтті. Бүкіл құбыр тартылымындағы Өзен, Бейнеу, Құлсары, Атырау, Индербор және Үлкен Шаған бекеттерінде 7 мұнай қотару станциялары орныққан. Қотару станцияларымен қатар, оларға қосымша ретінде елді мекендерде мұнай жылытатын 6 станция бар (Сай Өтес, Опорная т.ж.с. Карманово, Антоново, Сахарный, Барановка). 2004 жылы жүргізілген қайтадан жарақтандыру шараларынан кейін құбыр қуаты 15 млн. т.-ға жетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Вирши** (лат. *versus* өлеңдер)– 16 – 17 – 18 ғасырда орыс әдебиетінде кең тараған діни, кейінірек жалпы кітаби дәстүрдегі өлеңдер. Өлең тармақтары екі-екіден топтастырылып, әр қостармақ («верш») бірыңғай ұйқастырылған. 

Ал осындай өлеңді шығаратын ақынды «вершивик» деп атаған. Бұл өлеңдердің ырғақтық құрылысы, бір жағынан, орыстың халықтық поэзиясындағы үлгілерге ұқсас келсе, екінші жағынан, 17-ғасырдың ортасынан бастап, өлең тақырыптарында мөлшері буын саны сақталып және бірді-екілі жерде үнемі екпінді буын болып келіп отырады. 18-ғасырдың 30-жылдарында орыс поэзиясында өлең құрылысы жаңа жүйеде қалыптасты. Бұдан соңғы дәуірлерде верши архайкалық, ескі өлең немесе жаңа талапқа сай келмейтін ортақол өлең деген мағынада қолданылатын болды. Вирш әдебиеті мақтау, ақыл – өсиет, діни, лирикалық, тарихи, әзіл-оспақ, сықақ өлеңдер болып бөлінеді. Мақтау өлеңдері патшалар мне гетмандарды, дін басыларын мадақтайды: «Просфонсен» (1591), «Имнология» (1630) т.б. Ақыл-өсиет өлеңдері халық көзқарасын білдіреді, кітаптың пайдасын уағыздайды. Вирш әдебиет нұсқаларының құрлысыда біркелкі емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану. Терминдер сөздігі (Құрастырушылар: З. Ахметов, Т. Шаңбаев) Алматы: "Ана тілі", 1998. - 384 бет. ISBN 5-630-00567-7
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Сорокин Антон Семенович** (29.06.1884, Павлодар, - 24.03.1928, Москва) — орыс жазушысы. Көпес отбасында туған. Сорокиннің алғашқы шығармасы 1900 ж. жарияланды. «Алтын» (1911) атты драмасын 1912 ж. цензура шығартпады. «Сары сайтанның күлкісі» (1914), «Кенжетай неге жылады?» (1916), «Сібір дарындары және алтын» (1916) атты шығармалары империалистік соғысқа, қанауға қарсы жазылған. Қазан революциясынан кейін «Сілімтіктер» (1924), «Колчакпен 33 рет қақтығыс» (1926), «Әділхан ленин туралы не біледі?» (1927) т.б. шығармаларын жариялады.

Сорокиннің «Айқап» журналында қазақ өмірі туралы «Қғылмай қалған өлең» (1913) атты памфлеті, «Отанның иісі, яқи сахараның сыйы - жусан» (1915) атты әңгімесі жарияланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы,1976. 10 том. 350 бет.
*Басқа мағыналар үшін Соркөл деген бетті қараңыз.*
**Соркөл** – Тобыл алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қостанай ауданы Қашар кентінен батысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 194 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 2,6 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 8,3 км. Дөңгелек пішінді көл жағалауы жазық əрі сор батпақ. Батысында Тұзтығын көлі жатыр. Негізінен жауын- шашын жəне жер асты суларымен толысады. Арнасында жыл бойы су болады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сəуір айының ортасында ериді. Алабы шабындыққа жəне егістікке пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Токио метросындағы зарин шабуылы** (жап. 地下鉄サリン事件 Тикатэцу сарин дзикэн) — Токио метросында болған зарин шабуылы. Террорлық акт барысында зарин атты улы зат қолданғандықтан зарин терактісі деп аталады. 1995 жылдың 20 наурызында Касумигасэки және Нагататё аялдамаларында болған. Кейбір деректер бойынша 10-12 адам қайтыс болған, басқа деректерде 13-27, 5000 аса адам уланған делінген. Аум Синрикё атты діни ұйымның ұйымдастырған шабуылы. Шабуыл барысы 5 топтың ұйымдасқан іс-әрекеті барысында жүзеге асты. Шабуылдаушылардың басты мақсаты: белгілі аялдамаға дейін өтіп, зарин бар газет орамасын вагонның ішіне қалдырып шығар кезде оны ұшы ұшталған қолшатырмен тесіп кету. Зарин — қатты ұшқыш зат емес, алайда оның кішкене иненің көзіндей ғана тамшысы ересек адамды өлтіруге жеткілікті. Әрбір теракт қатысушысында сондай 2 орама болды (сыйымдылығы 1 литр). Басты себебі ретінде теракт Асахара ісін қарастырушы сот мүшелеріне жасалған қастандық деп есептеледі.
**Рәшев Мыңбай** (1930), ақын.

Мыңбай Ахметкәрімұлы Рәшев (Тотыяйын Рамазанов) 1930 жылы 19 қазанда облысымызға қарасты шалғайдағы Баршатас ауданының "Алғабас" совхозында (бұрынғы Семей облысында) туған.

Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының тіл және әдебиет факультетін бітірген.

"Жас алаш" (бұрынғы "Лениншіл жас!" газетінде) қызмет еткен.

Осыдан кейін "Ара" - "Шмель" журналына шақырылып, сықақ жанрында қызмет етуі де оның творчествосын байыта түседі.
Журналдың алғашқы бас редакторы ұлы жазушы Ғабит Мүсіреповтің тәлім-тәрбиесінде болған жылдары жемісті. "Терек пен тікенек", "Бетің қисық болса", "Қисық айна", "Суылдақ", "Бүйімбай" т.б. сатиралық жинақтары басылды.
Сықақтары мен мысалдары "Крокодил қосымшасы" сериясында, "Крокодил", "Дружба народов" журналдарында да жарық көрген. М.Рәш тек сатирик қана емес, эпик ақын. М.Рәшевтің тұңғыш өлеңдер жинағы 1955 жылы "Алғашқы боразда" деген атпен жарыққа шықты.
Қырыққа тарта кітаптың авторы Мыңбай жиырмаға жуық поэмалар мен балладаларын оқырманға ұсынды. Олардың ішінде шұбартаулық жас шопандар өмірінен жазған "Бастау," 28 - гвардияшы-панфиловшы батырлар, Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, Бауыржан Момышұлы өмірінен жазылған поэмалары - "Батыр- дастан" және әзірбайжан халқының ұлы ағартушысы, драматургі, ақыны Мырза Фатали Ахундов жайынан жазған "Сабухи" поэмалары әдебиетімізде елеулі туындылар.
Мыңбай шығармалары алуан тақырыпты, солардың ішінде Отанға деген шексіз сүйіспеншілік, халықтар достығы, қарапайым еңбек адамдарының өмірі, бүгінгі замандас бейнесі - міне, ақын творчествосына арқау болған тақырыптар.
Бүгінгі ұланғайыр өміріміздің елеулі де ауыр мәселесі - экология проблемасын тебірене, ядролық жарылыстарға, соғыс атаулыға ащы наразылығын ашына жырлайды. Өткен ғасырдағы ұлы ғалым Шоқан Уәлиханов өмірінен жазған "Жұлдызды жиһанкез" дастаны да айтуға тұрарлық. 
Сатирик жалақор, жәдігөйдің сұрқия қылығын өткір сатирамен өртейді. Басқаларды сақтандырады, тазалыққа, пәк адамшылыққа шақырады.
Мыңбай сатириктік өрнегін поэзияда ғана емес, прозада да көрсетіп келеді. Сықақ, әзіл-оспақ өлеңдері тәрізді қара сөзбен жазылған әңгімелері де ықшам, тап-тұйнақылығымен татымды да тартымды оқылып отырады. Оқиғалары нанымды. 
1957 жылдан Жазушылар одағының мүшесі. Біраз өлеңі орыс тіліне аударылып жеке кітап боп басылды. М. Рәшевтің сықақтары, фельетондары мен мысалдары өзге тілдерге де аударылған. 
Мыңбай Рәш өз жанрында әдебиетімізге белгілі дәрежеде үлес қосқан белді, бедерлі қаламгер.
Ақын "Тың және тыңайған жерді игергені үшін!" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**КҮКІРТ КЕНТАСТАРЫ**– құрамынан күкірт ажыратып алынатын минералдық шикізаттар. К. к-нан бос күкірт, күкірт қышқылы, әр түрлі өндіріс салаларында қолданылатын күкіртті қосылыстар алынады. К. к-ның минералдарына саф күкірт, мыс, полиметалл, колчедан, алтын және сирек металл кентастарында (S 13 – 55%) кездесетін сульфидтер мен сульфарсенидтер, шөгінді жыныстарда шоғырланатын сульфаттар (SО3 24,4 – 58,8%) жатады. Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары саф күкірт, пирит пен марказит (S 53,4%), пирротин (S 31,5 – 41,8%); ангидрит (SО3 58,8%), гипс (SО3 46,6%). Күкірт мөлшеріне қарай К. к. бай (S 25%-дан жоғары), орташа (S 18 – 25%), кедей (S 5 – 18%) болып бөлінеді. Түзілу тегіне қарай шөгінді және жанартаулық болып бөлінеді. Кен құрамы жағынан опалиттік, күкіртті-кварциттік болып ажыратылады. Тұздылығы жоғары лагуналық-теңіздік алаптардың тұнбаларымен байланысты болып келетін шөгінді кендер тұз күмбездік, қабаттық, линзалық немесе ұялық болып жіктеледі де, минерал.-литол. құрамы жөнінен әктасты, кальцитті-доломитті, сазды, мергельді, гипсті, құмтасты болып бөлінеді. Дүние жүзіндегі күкірттің басым бөлігі шөгінді кендерден өндіріледі. К. к. ашық және жер асты әдістерімен өндіріледі. Кентасты байыту әдістері күкірттің балқу темп-расына (112,8°С), физ. хим. қасиеттеріне негізделген. Қазақстанда бос күкірт Каспий маңы ойпатындағы тұз күмбездерінің бетінде кездеседі. Күкірт қышқылын полиметалл, мыс, көмір кендеріндегі пириттен, басқа кендердегі алунит, гипс, ангидриттен түсті металлургия з-ттары мен кокс пештерінің күкіртті газдарынан өндіреді. Қазір Теңіз кені мұнайының құрамындағы күкіртті тиімді пайдалану жолдары қарастырылуда. Атап айтқанда, оны жол төсеуге пайдалануға болатындығы анықталды.‎
Эбонит – табиғи немесе синтетикалық каучукты күкіртпен қосып вулканизациялау арқылы алынатын техникалық өнім. Эбониттің құрамында отыз екі пайызға дейін күкірт болады, ол резина қоспаларына толықтырғыш, үдеткіш, бояғыш заттар, т.б. ретінде қосылады. Эбонит – қара қоңыр немесе қара түсті қатты материал; мех. оңай өңделеді, ылғай тартпайды, газдарды адсорбцияламайды. Қышқылдар мен сілтілер әсеріне тұрақты. Күкірт көміртекте және мұнай өнімдерінде ісінеді, парафинде үш жүз градус цельси бойынша болғанда күкіртті көміртек түзіп, ериді. Эбонитке тура түсетін күн сәулесі , май, бензин, керосин әсер етеді. Эбонит электротехникада, радиотехникада, автотрактор және химиялық өнеркәсіпте қолданылады. 
Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
**Өндірістік емес сфера** - адамдардың және тұтас алғанда қоғамның материалдық игіліктерді өндіруден басқа сан алуан қажеттерін қанағаттандыратын халық шарттарының салаларының жиынтығы. Бұл қажеттер материалдық игіліктерді шығаруға, жеке адамды жан-жақты дамытуға саяды. Мұнан басқа өндірістік емес сфера адам мен қоғамның бір тұтас қоғамдық организм ретінде әлеуметтік қажеттерін қанағаттандырады.

Өндірістік емес сфераға жататындар
----------------------------------

Өндірістік емес сфераға халыққа тұрғын үй-коммуналдық және тұрмыстық қызмет көрсету, жолаушы транспорты, байланыс (ұйымдар мен халықтың өндірістік емес іс-қызметіне қызмет көрсетуге байланысты), денсаулық сақтау, шынықтыру және әлеуметтік қамсыздандыру, оқу-ағарту, мәдениет, өнер, ғылым, және ғылми қызмет көрсету, басқару, қоғамдық ұйымдар жатады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Рой Морис Кин** (ағылш. *Roy Maurice Keane*, ирл. ; 10 тамыз 1971 жыл, Корк, Ирландия) — ирландиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1989 жылы Ирландияның бірінші дивизионында сынға түсіп жүрген "Ков Рамблерс" клубында бастады. Оған дейін он жылдай "Рокмаунт" клубының жастар командасында доп тепті. 
"Ков Рамблерсте" ұзақ ойнамады, "Ноттингем Форест" командасының скауттарының көзіне түсті де, 1990 жылы жазда сонда ауысты. 1990/91 жылғы Англия чемпионатында жаңа командасындағы дебют ойынын "Ливерпульге" қарсы өткізді. 

1993 жылы "Блэкбернге" ауысқалы тұрған жерінен "Манчестер Юнайтед" клубынан күтпеген ұсыныс түсті де, Рой Кин "қызыл сойқандарды" таңдады. 18 тамыз күні МЮ сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

1997 жылы манчестерлік клубтың капитаны боп тағайындалды. 

2005 жылы 18 қарашада командамен өзара келісім бойынша шартты жоққа шығарды да, клубтан кетті. Командадан кетуіне бапкерлер алқасымен жиі кикілжіңге келе беруі себеп болды.

Бір айдан соң "Селтик" клубына өтті. 2006 жылы маусым айында жарақатына байланысты футболмен қоштасты.

Командалық жетістіктері
-----------------------

### Ойыншы ретінде

**Манчестер Юнайтед**

* Англия чемпионы (**7**): 1993/94, 1995/96, 1996/97, 1998/99, 1999/2000, 2000/01, 2002/03
* Англия кубогы (**4**): 1994, 1996, 1999, 2004
* Англия суперкубогы (**4**): 1993, 1996, 1997, 2003
* Чемпиондар Лигасы: 1999
* Құрлықаралық кубок: 1999

**Селтик**

* Шотландия чемпионы: 2005/06
* Лига кубогы: 2006

### Бапкер ретінде

**Сандерленд**

* Футбол лигасының кубогы: 2006/07

Жеке жетістіктері
-----------------

### Ойыншы ретінде

* Англия премьер-лигасының жыл командасы (**5**): 1992/1993, 1996/1997, 1999/2000, 2000/2001, 2001/2002
* Мэтт Басби жүлдесі (**2**): 1999, 2000
* Премьер-лиганың үздік ойыншысы (**2**): қазан 1998, желтоқсан 1999
* ФИФА 100

### Бапкер ретінде

* Англия футбол лигасының үздік бапкері (**2**): ақпан 2007, наурыз 2007

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Фотографиялары  (ағыл.)
* Профилі  (ағыл.)
Бавар сырасы
**Сыра** — арпа, су және құлмақ (хмель) араластырыла ашылатын, күші аз, шөл қандыратын ішімдік түрі. Оның құрамында 4—10%-ға дейін тез сіңетін тағамдық заттар, 0,3—0,4% көмірқышқыл газы мен органикалық қышқылдар, құлмақтың ащы қалдықтары, сондай-ақ 1,8—6% шамасында алкоголь болады. Сыра дайындауда арпаны тазалайды, жуады, суға салып жібітіп қабығынан ажыратады. Осы дәндерді көктетіп ары қарай ыстық бумен кептіріп диірменге тартады да, суға араластырады. Суда біраз ұсталған соң ол қою массаға айналады. Оны сүзіп, үстіне құлмақ салып қайнатады. Осыдан соң массаны қайта сүзіп суытады. Осы масса ашыту аппаратында 5—90°С температурада 7—8 тәул сақталады. Одан соң ары қарай ашыту және дәмі жетілу үшін 0—20°С температурада арнаулы ыдыста сақталады. Сыраның толық ашу уақыты 21—90 тәул.

Тарихы
------

Сыра — Ежелгі Мысырда, Вавилон мен Қытайда белгілі болған сусын. Қазба жұмыстары кезінде Мысырда сыра қайнатудың ең көне рецепті табылды. Орта ғасырлық Еуропада сыра өндірісі шіркеулердің қолында шоғырланған болатын. Сыраны біздің дәуірімізге дейінгі 3000 жылы герман және кельт тайпалары бүкіл Еуропаға таратқан, сына, негізінен, үйде қайнатылған. Ертедегі еуропалықтар ішкен өнімді қазіргі таңда адамдардың көпшілігі сыра ретінде мойындамауы мүмкін. Ертеде еуропада қайнатылған сыра құрамында жемістер, бал, өсімдіктердің көптеген түрлері, дәмдеуіштер және есірткі шөптері сияқты басқа заттар болуы мүмкін. Сыраның құрамында құлмақ болмады, өйткені бұл өсімдік кейінірек қосылды, Еуропада 822 жылдары каролинг аббаты оны алғаш рет атап өтеді.

1516 жылы герцог Вильгельм IV Бавариялық сыраның не екенін анықтайтын алғашқы заңды жазып шығады. Осы бір тазалық туралы заң ( Reinheitsgebot ) сыра дайындау үшін тек суды, арпа уытын және құлмақты ғана пайдалануға болатынын атап өтеді. Мұның орнына Англияда Генрих VIII сыра қайнатушылар гильдиясының қысымымен құлмақты пайдалануға тыйым салды; бұл тыйымды оның ұлы Эдвард VI алып тастады және Шотландияда біраз уақытқа жалғасты. Ағылшын сыра қайнатушылары құлмақты пайдалануға асықпады. Ол кезде құлмақ қосылмаған сыраны элем дейтін, ал құлмақ қосылғаны сыра деп аталды. Осы уақытқа дейін арпа қосылған емес, құлмақсыз уытсыз сусындарды белгілеу үшін грюйт-эль таңбасы пайдаланылады.

1912 жылы Милуокидегі (Винконсон штаты, АҚШ) Joseph Schlitz Brewing Company сыра қайнату зауыты қоңыр бөтелкелерді пайдалана бастады. Бұл инновация содан бері бүкіл әлемде қабылданды, мұның өзі зиянды күн сәулесінің алдын алып, сыраның сапасы мен тұрақтылығының бұзылуына жол бермейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  Вeer. *britannica.com*. Тексерілді, 24 қазан 2022.
3. ↑  Beer history. *web.archive.org*. Тексерілді, 24 қазан 2022.
4. ↑  Beer in the Middle Ages and the Renaissance. *books.google.com*. Тексерілді, 24 қазан 2022.
5. ↑  German beer day: 10 types of german beer to try. *drinkshouse247.co.uk*. Тексерілді, 24 қазан 2022.
6. ↑  Joseph Schlitz Brewing Co: A Chronological History 1907-1933. *web.archive.org*. Тексерілді, 24 қазан 2022.
«**Күлен би**» өз уақытында халқымыздың ірі тұлғасы ретінде,бойындағы табиғат берген ақыл парасат,шешендік қасиеттің арқасында танылған.Орта жүздің Қоңырат тайпасының Жандар руынан шыққан.**Күлен би** шамамен 1730-1800 жылдар арасында Сарыарқа-да, Көкшетау өлкесінде туған,кейін Баян ауыл-да көшіп қонып жүрген.
(Тілеуке Күлекеұлы 1748-1819) Шал ақын **Күлен би**- ге арнап өлең жазған,содан үзінді келтіруге болады.

**Төрт ауылдың бір биі Күлен қозған**

**Қызыл тілде Қоңыратта Күлен озған**

( Бес ғасыр жырлайды. „Жазушы" баспасы 1989 жыл.117 бет )

Өлең жолдардағы „Төрт ауыл" ол село немесе деревня емес,ру аты.Төрт ауыл,Қозған рулары кәзіргі таңда орта жүзде арғын тайпасындағы ру атаулары.Шал ақынның бұл өлең жолдарына терең үңіліп қарасақ Төрт ауыл, Қозған руларының шыққан тегі Қоңырат тайпасынан екендігін байқауға болады.18-ғасырда хан Уали Қоңырат тайпасы мен Атығай руына қысым жасағаны тарихта белгілі,Атығай руы Арқада қалып қойса,Қоңыраттар хан Уалидің қысымына шыдамай Сыр бойына қоныс аударған,мүнкін сол уақытта Төрт ауыл мен Қозған рулары Қоңыраттардан бөлініп Арқа жұртта қалып арғындарға сіңісіп кеткен болар.**Күлен би** Абылай ханның жанында Сары арқада беделді уәзірі болып бірнеше жыл қызмет еткен екен,сол уақыттарда ол кісі үйленіп ,бала шағалы болыпты.Ал кейін Абылай ханның ордасы Түркістанға көшірілген кезде **Күлен би**-дің бала-шағасы белгісіз себебтермен Сары арқада қалып қойады да уақыт келе байланыс узіліп қалады.**Күлен би** бабамыздың арқада қалып қойған ұрпақтары осы Қозған,Төрт ауыл руларының арасына сіңісіп кеткен болар? дегде болжамдар бар. Кәзіргі таңда **Күлен би** бабаның Оңтүстік Қазақстандағы ұрпақтары сол Арқада қалып койған **Күлен би** бабаның ұрпақтарын іздеп тауып кейінгі тағдырлары туралы мәлімет жинақтап,олармен байланыс орнатуды көздеп отыр.**Күлен би**  ағайынды кісілер болған, інісі **Түмен би** .**Түмен би** ұрпақтары қазіргі таңда Оңтүстік Қазақстан,Қызылорда,обылыстарында Ақтөбе обылысының Қоңырат елді мекенінде шоғырланған. Қызыл орда обылысында **Тумен би**  атымен аталатын Түменарық деген атау бар.
**Күлен би**  жайлы Майлықожа ақынның Жандар руының **Қарабала** атасы ұрпақтары ас бергенде айтқан өлең жолдары,

**Жандар Жандар болғанда,**

**Дарыған билік Қараға**

**Қараның ұлы Құдайқұл**

**Мирас болған балаға.**

**Әбдісүгір би өтті**

**Өрнекті болып далаға**

**Айманбет би мен Күлен би**

**Сары би мен Шүрен би**

**Жеті атаға билігі,**

**Үзілмей келді-ау арада.**
**Жүгері майы** — жүгері дәндерінен алынатын өсімдік майы.

Қасиеттері
----------

Жүгері майының иісі мен дәмі жағымды. Ашық сары түстен қызыл-қоңыр түске дейін бола алады. 10 °C -та тығыздығы 924 кг/м3, қату температурасы —10 −15 °C дейін,20 °C-та кинематикалық тұтқырлығы 60,6·10−6 м2/сек, сыну көрсеткіші 1,471 — 1,473.

Құрамы
------

Май қышқылдардың үлесі:

* Қаныққан:10-14%
* Қанықпаған:85-86%

Қолданылуы
----------

Сәби тағамдарын, соустарды, нан өнімдерін, қамырды жүгері майымен дайындайды.. Қуыруға жарамды. Медицина саласында да қолданылады.

Дереккөздер
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖүгері |
| --- |
|  |
| Жүгері өнімдері | 
Жүгері жармасы • Жүгері майы • Жүгері шәрбәті • Жүгері ұны • Крахмал |  |
|  |
| Жүгері тағамдары | 
Жүгері көжесі • Мамалыга • Полента • Суккоташ • Тамале • Жүгері құймағы • Қуырған жүгері • Коколоши • Жүгері қауыздары • Жүгері таяқшалары • Попкорн • Корн-дог |
|  |
| Сусындар | 
Атоле • Бурбон • Оксусу чха • Пинолильо • Тесгуино • Чампуррадо • Чича |
|  |
| Қосымша | 
Жүгері отыны • Жүгері қаракүйесі • Жүгері сарайы |

 |
**Қапан(Қандөзи) Қамбарұлы**(1921-2005) - 1 шілдеде Түркістан облысы, Түркістан ауданының Қандөз аулында дүниеге келген. Түркістан қаласының балалар үйі мен интернатында тәрбиеленіп, педучилищені бітірген соң, ауыл мектебінде мұғалім болды. Алғашқы өлеңдерінің бірі аудандық «Қызыл Түркістан» газетінде жарық көрді. Ұлы Отан соғысының ардагері. Қазақстан Орталық партия комитеті жанындағы республикалық партия мектебін, Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген. Оңтүстік Қазақстан облыстық «Оңтүстік Қазақстан», Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінің редакцияларында отыз жылдан аса жауапты қызметтер атқарған.Қазақ университетінің журналистика факультетінде жиырма жылға жуық дәріс оқыды, ғылыми-зерттеу жүмыстарымен де айналысты. «Түпнұсқа және аударма» деген кітап жазып, кандидаттық диссертация (1969) қорғады. Докторлық диссертациясы «Ерлік эпосы» деген атпен 1979 жылы «Жазушы» баспасынан жеке монография болып жарық көрді. «Жорық жырлары», «Өшпес жалын» ғылыми-зерттеу еңбектер! кітап болып шықты.

Отыз шақты кітаптың авторы. «Қанды жылдар» дилогиясы — «Ашыну» (1987) мен «Жаза» (1991) «Жазушы» баспасынан шықты. «Ақадырдың ақ шағаласы» (1982), «Махаббаттың тұрағы» (1994), Қаракөзайым (1996), « Меңсұлу» (1997), «Сейітқасымның жүлдызы» (1997), «Екі арудың махаббаты» («Махаббат кітабы» атты романдары топтамасында, 2003) романдары; «Көксеңгір», «Ақ қайың», «Ертісте», «Алтай аясында», «Тау-дағы қала», «Ақ жалын», «Туған жер» атты повестері жарық көрді. «Әзірет Сұлтан» атты деректі роман-хамсасы үш том болып басылды.

Түркістан қаласының Құрметті азаматы.

М. Кольцовтың, А. Д овженконың, Н.Ановтың, В.Ванюшиннің бірсыпыра әңгімелерін, «Гүлшешек» кітабын қазақшалады.

«Ұлы Отан соғысы» орденімен, «Ұлы Отан соғысына қатысушы», «Георгий Жуков» және басқа 12 жауынгерлік-мерекелік медальдар-мен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі-нің Құрмет Грамотасымен, «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Кәсіпшілік құбыр желісі** - мұнай, мұнай-
газ, газ-конденсат, газ кенорындарында мұнайды, конденсатты, газды, суды
тасымалдайтын технологиялық құбыр
желілерінің жүйесі, атқаратын қызметіне
қарай - мүнай, газ, мұнай-газ, мұнай-
газ-су, конденсат, ингибитор және су
құбыры, жұмыс қысымының шамасына
қарай - жоғары (6,4 Мпа және жоғары),
орта (1,6 Мпа), төмен (0,6 Мпа) қысымды;
тарту тәсіліне қарай - жерастылық,
жербетілік, жерүстілік, суастылық;
жұмысының гидравликалық сұлбасына
қарай - қарапайым (тармақсыз), күрделі
(тармақты); арын сипаты жөнінен - арынды, арынсыз болып ажыратылады.
Кәсіпшілік мүнай құбыры, кәсіпшілік газ
құбыры болып ажыратылады.
Агротехникалық талаптар
=======================

Тұқымды себу мерзімін тұқымның себу нормасы мен ендіретін тыңайтқышты, оларды көму тереңдігі мен себу тәсілін, жергілікті нақты жағдай мен топырақтың түрін ескере отырып белгілейді. Тұқымды көметін тереңдіктегі топырыақтың температурасы 100С кем жылылық болмауы керек. Танаптың беті өңделеді және тегіс болады.
Себілетін тұқым іріктеліп және алдын ала улы химикаттармен дәріленуге тиіс. Тұқымды отырғызу толық және белгіленген отырғызу тереңдігіне сәйкесті біркелкі болуға тиіс. Тұқұм түзу қатарға орналасуы қажет. Оның отырғызу тереңдігінің ауытқуы плюс-минус 1,5 см, тұқымның субеу нормасы плюс-минус 2 процент, қатараралықтың түйісетін ені плюс-минус 5 см, сеялкалары ішінен плюс-минус 1 см аспауға тиіс. Тұқым себілмей қалатын шүйлер, бұрылыс алаңдары болмауға тиіс.

Дереккөздер
===========

Машина-трактор паркін пайдалануда ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы: селолық орта кәсіптік-техникалық училищелерге арналған оқу құралы.Мухин А.А.
Афинa Акропол Парфенон жоспары. Шіркеу целласы колонналар бойнша нефтарға бөлінген.
 Үшнефтік роман шіркеуінің құрылғысы.
(nave), христиан шіркеуінің басты бөлігі, кіре берістен (нартекс) трансепке (көлденең нефке) дейін немесе алтар (алтар биіктігі). Базилик шіркеуінде жанама түкпірлер бар, шіркеудің орталығын ғана неф деп атайды. Ортағасырлық нефтер өте ұзын етіп көрсететін аралықтармен жасалатын. Қайта өрлеу дәуірінде нефтің формасы иілгіштеу, оларды ауданы аз бөлмеге бөлді, бос кеңістікті байқайсыз және биіктігі, ұзындығы мен ені үйлесімді көрінеді, Қасиетті Павлдың соборындағыдай[1]. 

  

Роман шіркеуінің нефтері
Ортағасырлық готикалық собор нефтері
Римдағы Базилика Санта Мария Маджоре. Орталық және жандаоындағы нефтердің ені мен биіктігі жақсы көрінеді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сәулет терминдерінің аудармалары
ASUS Eee Box
Zonbu Mini PC
**Неттоп** (ағылш. *nettop*) — мөлшері шағын үстел дербес компьютері. "Неттоп" деген сөз "InterNET" және "deskTOP" сөздерінен құралған.

Терминнің пайда болуы
---------------------

Неттоп термині (десктопқа ұқсас — үстел үсті компьютері) Intel компаниясымен Atom процессоры анонсы кезінде ұсынылды, бұл компанияның ұғымында, осы процессор неттоптарды құруда негізгі база болуы тиіс. Неттоп — бұл миниатюралық желілік ноутбуктер нетбуктың (ағылш. *netbook*) стационарлық аналогы.

Неттоптардың типтік мысалы ретінде, нарықта қолжетімді ASUS Eee Box, Acer және Crystal station AspireRevo — NVIDIA Ion чипсеті және Intel Atom процессоры комбинациясын келтіруге болады .

Типтік сипаттамалары
--------------------

Неттоптардың негізі ретінде, төмен қуатты тұтынатын микроархитектуралы процессорлар қолданылады, олар энергия үнемдеуді ұсынады. Әдетте, бұл Intel Atom, Intel Celeron, VIA Nano және VIA C7 CPU желісі. Сондай-ақ, Intel Core 2 Duo шешімі бар, әрі соңғылары тыныштық режимінде үнемділік бойынша Intel Atom процессорларынан кем түспейді, ал қажет болған кезде, қысқа мерзімді энергия тұтыну бағасын арттыру арқылы әлдеқайда үлкен өнімділік береді.

* Орталық процессор: 1,2—2,1 ГГц, бірядролы немесе екі ядролы
* ОЖЖ 2-4 Гб DDR3
* Қатты диск 80-500 Гб
* Біріктірілген бейне- және дыбыстық карта.
* DVD-жетек
* USB 2.0, 3.0, LAN 10/100/1000 Мб/с порттары
* WiFi, Bluetooth

Arbyte Nettop

Қазіргі күнгі неттоптар
-----------------------

Бұл күндері неттоптар тек Intel Atom жапсарлас процессорларымен ғана болмайды. Неттоптар үшін аналық платаларын өндірушілер сатып алушыларға өздері процессор таңдауға мүмкіндік береді. Intel Core i3/i5/i7 процессорлар сериясы орнатуға мүмкіндігіңіз бар. Сондай-ақ, қосарналы жедел жад DDR3  қолдайтын неттоптар бар, дискретті бейнекарталар үшін өрістері бар, белсенді және пассивті салқындатумен, гигабитті желілік карталармен келеді. Неттоптар үй серверлері ретінде анағұрлым танымал.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  Тест үнемді жүйелер: Core 2 Duo жасады Atom тиімділігі бойынша — Tom ' s Hardware Guide

Сондай-ақ,
----------

* Нетбук
* Fit-PC2
* LXBOX
* NVIDIA ION

Сілтемелер
----------

* - Мақала: Неттоптар — ертеңге қадам немесе қарқынды дамып келе жатқан нарық сегменті
* Нетбуктер және неттоптар: бірінші жетістіктері мен болашағы Мұрағатталған 17 наурыздың 2013 жылы.
* Барлығы неттоптар туралы Мұрағатталған 5 қаңтардың 2011 жылы.
* Неттоптарға арналған портал Мұрағатталған 24 наурыздың 2018 жылы.
**Мидағы сигналдар жүйесі** – үлкен жартышар қабығы сыртқы дүниеден және ағзадан келетін әртүрлі сигналдардың әсерін өз басынан кеше отырып, күрделі аналитикалық-синтетикалық іс-әрекет атқарады, демек, күрделі тітіркендіргіштерді, күрделі сигналдарды жекелеген бөліктерге бөледі, оларды болашақ тәжірибемен салыстырады, оның ішінде ең негізгісін, мәндісін бөліп көрсетеді. Сигналдар, ең алдымен, анализаторға өз қасиетімен әрекет етуші қоршаған ортаның заттары мен құбылыстары болып табылады. Бұл әртүрлі көру, есту, дәм, иіс тітіркендіргіштерін И.П.Павлов бірінші сигнал жүйесі деп атады. Ол жануарларда және адамдарда болады. Сөздер және сөз тіркестері, ең алдымен адамдар оны естиді, сонымен қатар белгілі бір заттар мен құбылыстар туралы оған сигнал береді. Сөздер және сөз тіркестерін И.П.Павлов *екінші сигнал* жүйесі деп атады. Екінші сигнал жүйесі адамның қоғамдық өмірінің жемісі және тек қана адамға тән, жануарларда екінші сигнал жүйесі болмайды. Екінші сигнал жүйесін *(сөз, тілді)* сигналдардың сигналы деп атады. Адам өміріндегі сөздің ықпалдық мәнін анықтай келіп, Павлов былай деп көрсетті, сөз адам үшін шартты тітіркендіргіш сияқты. Сөз, тіл адамның әртүрлі іс-әрекеттерінің өзіндік қалыптастырушы сигналдары болып табылады. Бірінші және екінші сигнал жүйелері бір-бірімен өзара тығыз байланысты іске асады. Екінші сигнал жүйесі адамзат ойлауының негізіне жатады, ол жинақталған түрде білімді есте сақтауға мүмкіншілік жасайды, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қызмет етеді. Екінші сигнал жүйесінің және оның бірінші сигнал жүйесімен байланысы арқылы адам санасын дамытуға қоғамдық жағдайдың шешуші ықпалын іске асырады. Екінші сигнал жүйесі арқылы адам өзін-өзі, өзінің іс-әрекеттерін, қылықтарын басқарады, шартты рефлекстерді тежейді, немесе, керісінше, оны күшейтеді, тездетеді, оның жүрісін баяулатады.

  

Санат:Психолгия
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Павлодар облысы Май ауданындағы оқшауланған тау.

Географиялық орны
-----------------

Баянауыл тауларының шығысында 55 км, Жаңа Ақшиман ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 296 м. Күрделі пішінді таудың ұзындығы мен ені 2-2,5 км-дей. Оңтүстік беткейі көлбеуленіп далаға ұласып кетеді.

Өсімдігі
--------

Элювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатқан қара топырағында бетеге, боз, жусан, т.б. шөптесіндер өседі. Батысы мен шығысында шағын тұзды көлдер жатыр. Оңтүстігінде бірнеше қыстаулар орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Соркөл деген бетті қараңыз.*
**Соркөл** – Ойыл өзенінің сағасындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Қызылқоға ауданы Қаракөл ауылының оңтүстігінде 2 км. жерде.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 58 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,5 км2. Ұзындығы 3,9 км, енді жері 1,2 км. Ойыл аңғарында жатқан көл жағалауы жазық , сирек қамыс шоғырлары кездеседі. Жаз айларында Соркөл және оның атырабы сорға құрғап сорға айналады. Негізінен көктемгі қар, жауын-шашын суларымен толысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 5 -том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2013 ISBN 996978-601-7472-15-3
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Шақпақ тауларының оңтүстік-батысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл және Қарағанды облысы Бұқар жырау аудандары аралығында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 530 м. Беткейі сай-жыралармен тілімденген. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 4 км. Солтүстігінде Айдарлы, батысында Қызылжар, шығысында Ертісбай қыстаулары, оңтүстігінде Тыңдала жайлауы бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, қылқан селеу, бетеге, сұлыбас, тал, шілік, итмұрын, т.б. бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қызыларай** – Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының шығысындағы тау тізбектері.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының солтүстігінде, Сарыарқаның Ертіс-Балқаш суайрығында орналасқан. Ұзындығы 70 км, енді жері 50 км. Ең биік жері - Ақсораң тауы (1565 м, Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының ең биік жері).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермьнің граниттерінен, төменгі пермь, орта тас көмір жыныстарынан түзілген.

Су торабы
---------

Қызыларайдан Балқаш алабына жататын Тоқырау өзенінің Қасабай, Қаратал, Жіңішке салалары, Қаршығалы өзенінің Сарыөлең, Қарасу, Ақсай салалары басталады.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінде қарағай орманы, қызыл қоңыр топырақ жамылғылы тауаралық аңғарларында қайың, көктерек, тал, қараған, ойпаң жерлеріндегі ашық қызыл қоңыр топырақта тобылғы, астык тұқымдасты өр түрлі шөпті шалғын өседі. Қызыларай қарағай өскен Қазақстанның жазық бөлігіндегі, оңтүстіктегі ең аласа тауы. Таудың табиғат жағдайлары мен ресурстары шаруашылыңқ әрекеттерге көп ұшырай қоймауы, мұнда алдағы болашақта қорық ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның табиғаты көркем жерлерінің бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Соркөл деген бетті қараңыз.*
**Соркөл** – Сарыбұлаққұм құмының батысындағы тұйық көл. Ырғыз алабында.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылының оңтүстік-шығысында 21 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 85 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 8,4 км. Көктемде солтүстік бөлігінен жылға құяды. Негізінен жер асты жəне жауын-шашын суларымен толысады. Жағалауында сор, батпақты қалың қамыс өскен. Қараша айының аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Көлдің солтүстігі мен шығысында ұсақ көлдер мен сор жерлер кездеседі. Алабы шабындық жəне жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қазақ этнографиясы** - қазақ халқының тұрмысын, мәдениетін, тарихын, қоғамдық дамуын және әлеуметтік ерекшеліктерін зерттейтін ғылым саласы. 

Қазақтың дәстүрлі қару-жарағын – «Ер қаруы – бес қаруды» қорғанудың немесе атыс шабыстың құралы ретіңде ғана қарастыру тым жетуіліксіз. Өйткені мұндай ұстанымның ақыры дәстүрлі қару –жарақты түптеп келгенде жеке тұлғалардың батырлардың қарулары дегенге ғана сыйдырады. Осындай ұстанымның аясында «Ер қаруы – бес қарудың» қазақы ортадағы қатынастар жүйесіндегі сан алуан символдық, магиялық, тіпті идиологиялық қызыметтерің жан жақты таратып айту мүмкіндігін елестетудің өзі қыйын. Көшпелілердің дәстүрлі қару жарағы жеке тұлғалардың – батырлардың ұрыс немесе қорғаныс құралы ғана емес, оларда қазақы ортадағы қоғамдық қатынастардың аясындағы, яғни көшпелілерде сан ғасыр бойы қалыптасқан ерекше дәстүр – батыршылық дәстүрінің (иниститутының) атрибуттарының бірі ретінде қарастыру – аталмыш мәселенің әлуметтік мәнін, мәдени парқын дендеп саралауға мүмкіндік береді.

Қазақ қаруын шын мәнісінде кешенді тұрғыдан алғашқы зертеушілердің бірі қазақтың тұнғыш ғалымы Ш. Уалиханов болатын. Онын еңбектерінде 18-19 ғғ. Қазақтың суық және от қаруының түрлері, олардың типтері, жасалу технологиясы, қазақ тіліндегі дәстүрлі кәсіби атаулары, олардың қолданылуы, қазақ халқының қару – жарақпен байланысты салттары, ырымдары туралы мәселелер көтерілді, сонымен бірге олардың бітімін, сыртқы ерекшелігін көрсететін. Өкінішке орай бұл мәселелердің көпшілігінің зертелуі ғылымда өз жалғасын таппай, қазақ қару жарағы тек бір аспектіде ғана, тек бір бағытта ғана, атап айтқанда әскери істің бір бөлігі ретінде ғана қарастырылып келді. Тіпті этнографиялық сипаттағы еңбектерде де қару жарақ тек соғыс құралы функциясы тұрғысынан ғана зерттелді.

Қазақстандық тарихнамада тікелей қазақтың 17-19 ғғ. Қару – жарағына қатысты мәселелер ең алғаш рет 1969 жылы шыққан Г.И.Семенюктің еңбектерінде қарастырылды, бірақ онда қазақ қару-жарағының жекелеген түрлері ғана қысқаша сипатталды. Бұл жылдары шыққан елеулі еңбек ретінде Санк-Петербург қаласындағы Антропология және этнография музейінің (МАЭ) қорындағы қазақ қаруының улгілерін зерттеген В.П.Курылевтың еңбегін айтуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Жексенбек Еркімбеков** (5.1.1930 жылы туған, Алматы облысы, Ескелді ауданы, Биғаш ауылы - 21.01.2018, Алматы Мұрағатталған 20 ақпанның 2018 жылы.) – мәдениет және қоғам қайраткері, ҚР-ның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1994). 

Алматы мемлекеттік консерваториясын домбырашы-дирижер, оқытушы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ радио коммитетінің жанындағы ұлт-аспаптар оркестрінде, Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде домбырашы болған ол Бухарест қаласындағы Дүниежүзілік жастар мен студенттердің 4-фестиваліне қатысып, арнайы дипломмен марапатталды. 1956 – 58 жылдары Алматы хореография училищесінің директоры, Қазақ радиосы музыка редакциясының көркемдік жетекшісі, Қазақ КСР-і ән-би ансамблінің директоры, 1959 – 61 жылдары Қазақстан КП ОК-нің мәдениет секторының меңгерушісі, 1961 – 66 жылдары Қазақтың мемлекеттік академия опера және балет театрының директоры қызметтерін атқарды. 1966 – 76 жылдары Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінде өнер басқармасының бастығы, министрдің орынбасары, Мәдениет министрі (1976 – 87) болып қызмет етті. 

Қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры

9 – 11-сайлау Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 2 рет "Құрмет белгісі" ордені және бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
Құсбегі әуелі ұстауға ниет еткен құстың мекенін жіті бақылап тауып,қайда шабыттап,қайда қонақтайтынын біліп алады.Тіпті құстың алып жүрген аңын байқап,әлді-әлсіздігін,алғырлығын шамалайды.Құстың ұшыунан, қанат қағысынан, шаңқылдаған дауысынан оның жасын мөлшерлейді. Осылайша аушы құс ұстауға әрекеттенген құсбегі құс ұстауға әрекеттенген құсбегі құс тіршілігіне ұзақ уақыт зерттеу жүргізеді.Мұнадайда төніректе мылтық атып, айқайлап, оғаш қимылдармен оны шошытып алмауға тырысады.Жас балапандар ата-енесімен бірге ұшып-қонып тынымсыз шаңқылдап жүреді.Ал ересек бүркіттердің екеуден жұп құрып,аң-құс қағып жүргендігі байқалады.
Сонан кейін құсты қолға түсірудің тәсілін таңдайды.Ондай тәсілдерді сан алуан: арқан байлаған керегеге жабыса түсіп қия жартастағы ұядан балапан алу, тормен ұстау, тояттатып қуып ұстау, қақпамен ұстау, жемтұзақпен ұстау,су соқты болып суға малшынған құсты қуып ұстау,аң терісі арқылы ұстау,шалмалап ұстау, түз қыранмен қол бұркітті шеңгелдестіріп ұстау, шырақ жағып , жаба тоқып ұстау тәрізді толып жатқан ұстау әдістері баршылық.
Ұядан балапан алу - ең көп таралған әдіс.Оның түрі де көп.Бүркіт ұясын тау шоқысы, шағыл, сырғама, құлама жартас, жыныс ормандардағы нар қарағайдың ұшар басы тәрізді адам Осындай қиядағы ұядан балапн алу екінің бірінің қолынан келе бермейді. Ұядағы балапанға жетудің қолайлы жағын сараптап алған соң, жартастағы ұяға көбіне үстіңгі жағынан түседі.Бірнеше қайыс арқандарды қабаттап жалғап алып, бір ұшын қағылған қазыққа байлап, екінші ұшын ұяға түсетін адамның беліне байлайды.Адам еңіске сырғығанда айналып, үйіріліп кетпес үшін, беліне көлденең бақан байлайды.Құз қиыр болса бір қанат кереге алып, оның бас-аяғына ағаш таңып, ұяға түсуші адамды оның үстіне отырғызып, төмен сырғытады бұл аспақтап түсіру деп аталады. Ұяға түсуші батыл,епті адам денесін тас, бұталардан сақтайтын ықшам киім,өзімен бірге балапанды бөлеп,құндақтайтын жабдықтарды ала жүреді. Жоғарыда тұрған адамдар оның беліндегі арқаның қозғалысын басқарса, етекте тұрғандар ұяның бағытын нұсқап, ұябасардың шабуылынан қорғайды
Дереккөздер Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы (Алматыкітап 2007)