**Вайнона Райдер** (ағылш. *Winona Ryder*, 29 қазан 1971, Уинона, Миннесота, АҚШ) – америкалық актриса және продюссер.

Екі рет Оскар марапатына «Эпоха невинности» (1993) және «Маленькие женщины» (1994) фильмдердегі рөлі үшін нөмірленді. «Эпоха невинности» фильмдегі рөлі үшін "Екінші жоспардың үздік әйел рөлі — кинофильмі" номинациясы бойынша, Алтын глобус сыйлығының лауреаты ретінде тағайындады. Кинокритиктер бойынша, 1990-ші жылдың ең табысты актрисаларының бірі болып саналады. 2000 жылы Голливуд Даңқ аллеясында атаулы жұлдызға ие болды.

Жас кездері және білім
----------------------

Вайнона Лора Горовиц Миннесота штатында, Синтии Палмер мен Майкл Горовиц отбасында туылды. Оның ата анасы Ресей мен Румыниядан еврей эмигранттарының ұрпақтары. Әкесі жазушы және редактор боп жұмыс істеген, психоделикалық әдебиетпен қызықты. Анасы да әдеби кітап қызметпен айналысқан. Вайнонаға 7 жас толғанда, отбасысы Солтүстік Калифорниядағы ауыл шаруашылық коммунасында тұрған. Олардың үйінде электр болған жоқ, бірақ Синтия кей кезде ескі сарайда үй кинотеатрын ұйымдастырған. Сол себепті, Вайнона ерте жастан кинематограф классикасына ие болған. Хоровиц отбасында кітап ең көп бағаланды, сондықтан актрисса кітап оқуға әуенді. Оның ең сүйікті кітабы Джером Сэлинджердің "Над пропастью во ржи" болып табылады.

Вайнонаға 10 жасқа толғанда, ол отбасымен бірге Петалума қаласына көшіп кетті. Бірінші мектеп күндері, қысқа шаш қиюдан, оны жасөспірімдер ұрған. Осы инциденттен кейін, жас актрисса үйде оқытылуына кірісті. Он екі жастан бастап, Вайнона актерлік мектепке бара бастады, ал 1989 жылы мектепті үздік бағалармен бітірді.

Мансап
------

1989 жылы Вайнона Райдер «Цветок пустыни» фильмнің сынамаларында қатысқан, бірақ Аннабет Гиш актриссаға өз рөлін берді. Алайда, қыздың өнерін «Triad artists» компания агенттіктің өкілдері байқап, «Лукас» фильмінде түсуге шақырды. 

Оның екінші жобасы - «Кадриль» фильмі баспасөздің оң пікірлеріне ие болды, ал The Los Angeles Times газеті, орындаған рөлді "керемет дебют" деп атады. Бір жылдан кейін, Вайнона «Битлджус»танымал фильмінде өз үлесін қосты. Оның түсірілім алаңындағы серіктестері: Джина Дэвис, Алек Болдуин және Майкл Китон. Содан кейін, тағы бірнеше көріністерде тап болды, оның қатарында 1990 жылдағы түсірілген Тимм Бертонның "Эдвард руки ножницы" кіреді. Бұл фильм сыншылардың назарын аударды және жалға алуда 80 млн доллар жинады. Ал Вайнонаның өзі түсірілім кезінде Джонни Деппен кездесті.

Жеке өмірі
----------

### Қатынас

1989 және 1993 жылдар аралығында Райдер Джонни Деппен бірге романтикалық қарым қатынаста болды. Кейін Райдер үш жыл бойы Soul Asylum тобының қатысушысы Дэйв Пирнермен қарым-қатынас орнатты. 1998 жылдан 2000 жылға дейін Мэтт Деймонмен, ал 2011 жылдан бастап Скотт Маккинлей Хан модельерімен қарым-қатынаста тұрады.

### Қоғамдық қызмет

1993 жылы Вайнонаның туған қаласында 12 жасар қыз Полли Клаас ұрланған болатын. Райдер баланы іздеп, табудағы көмек үшін $200 мың марапатты ұсынуға дайын болды. Алайда, ұрлаушы қызды өлтіруге үлгерді. Ол қайтыс болғаннан кейін Райдер оған арналған "Маленькие женщины" фильмінде түтсі. 

### Заң мәселелері

2001 жылы 12 желтоқсанда Райдер Беверли Хиллз дүкенінен ұрлады деген айыппен тұтқындалды. Сот процесі барысында, оған сондай-ақ есірткі заттарын қолданғаны үшін айып тағылды. Райдер ірі мөлшердегі ұрлық және бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды, алайда дүкенге ұрлық жасау ниетімен кіргені үшін, айыптаудан бас тартты. 2002 жылдың маусымында Райдер W Magazine журналының мұқабасында "Вайнонаға бостандық" жазуы бар футболкамен пайда болды. 2002 жылдың желтоқсанында сот оны ірі айыппұлға, қоғамдық-пайдалы жұмыстардың 480 сағатына және мәжбүрлеп емдеу курсына үкім шығарды. 2004 жылы айыптаулар ауыр қылмыстар санатынан неғұрлым жұмсаққа қайта сараланды. Актриса 2005 жылдың желтоқсанына дейін сынақ мерзімінде қалды

Сілтемелер
----------

* Вайнона Райдер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында