recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тиын** (қыр. *Тыйын*) — Қырғыз сомының 1/100 бөлігіне тең қырғыз ұсақ ақша бірлігі.

Тарихы
------

Ұлттық валюта «сомды» енгізу туралы қаулыны Қырғызстан парламенті 1993 жылы 10 мамырда қабылдады. 1993 жылдың 10 мамыры мен 15 мамыры аралығында Қырғызстан Республикасының Ұлттық банкі 1, 5 және 20 сомдық банкноттарды, сондай-ақ 1, 10 және 50 тиындық ұсақ ақшаларды айналысқа шығарды.

Ұсақ ақша, тиын бастапқыда төртбұрышты дерлік пішіндегі банкноттар болды, олар үш атаулы құнмен: 1, 10 және 50 тиынмен ұсынылды.

2008 жылдың 1 қаңтарында белгіленген бағасы 1 тиын болатын коллекциялық шақа және белгіленген бағасы 10, 50 тиын айналымдық шақалар айналысқа шығарылды. Барлық банкноттар мен шақалар Қырғызстан аумағында ресми төлем құралы мәртебесіне ие және шығарылған жылына қарамастан төлем құралы ретінде міндетті түрде қабылдануға жатады.

Белгіленген бағасы 1 тиын шақасы бірден коллекция ретінде ғана шығарылды. Қазіргі уақытта 1, 10 және 50 тиын банкноттары мен 10 және 50 тиын шақалары қолма-қол ақша айналысында іс жүзінде жоқ. Қырғыз шақалары Қазақстан теңге сарайында соғылады.

Шақалары
--------

| Бейнесі | Белгіленген бағасы | Материалы | Диаметрі(мм) | Жуандығы(мм) | Салмағы(г) | Қыры | Шығарылған жылы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 тиын | жез | 14 | 0,95 | 1,0 | бұжыр | 2008 |
|  | 10 тиын | болат, жезжалат. | 15 | 1,15 | 1,3 | тегіс |
|  | 50 тиын | 17 | 1,22 | 1,8 |
| Кескін масштабы — 1 миллиметрде 3,0 пикселді құрайды. |

Банкноттары
-----------

| Бейнесі | Белгіленген бағасы | Өлшемі(мм) | Негізгі түстері | Уақыты |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Бет жағы | Арт жағы | шығарылымы | алынуы |
|  |  | 1 тиын | 90×70 | қызыл | 10 мамыр1993 | 1 қаңтар2008 |
|  |  | 10 тиын | жасыл |
|  |  | 50 тиын | көк |
| Кескін масштабы - 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды. |

Тағы қараңыз
------------

* Қырғыз сомы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ұлттық валютаның даму кезеңдері. Қырғызстан Ұлттық банкінің сайты  Мұрағатталған 16 қаңтардың 2021 жылы.
2. ↑  Қырғызстан Ұлттық банкінің сайтына  Мұрағатталған 10 ақпанның 2015 жылы.
3. ↑  Қырғызстан шақалары. 50 тиын  Мұрағатталған 21 қыркүйектің 2013 жылы..
4. ↑  Тыйын никто не отменял.(қолжетпейтін сілтеме)
**Доңғал**  – Кент тауының батыс сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жеріндегі Талды өзенінің оң саласы Қызылкеш өзенінің аралығында, Қарағайлы кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 20 – 22 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1188 м. Ұзындығы мен ені 2 – 3 км, солтүстік бөлігі тік құламалы.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таулы қызғылт қоңыр топырағында бетеге, жусан, қызыл боз өседі. Кей жерлерінде қарағай, қарағай-қайың аралас орман өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Қазақстанда көмір қоры мол. Мұнда тас көмір мен қоңыр көмірдің 10 алабы, 300 кен орны бар. Қазақстанның жалпы көмір қоры 164 млрд тоннаға жетті. Республика жылына 100 млн тонна (2010) көмір өндіреді. Ғалымдардың жобалауы бойынша жылына 140 млн тонна өндірілсе, еліміздегі көмір қоры 250 жылға жетеді. Көмір кен орындарының басым бөлігі Қарағанды, Павлодар және Қостанай облыстарында орналасқан.

Қазіргі кезде Қарағанды алабы 3600 шаршы км жерді алып жатыр. Бұл – Қазақстанның негізгі көмір базасы. Қарағанды көмірі кокстелетіндіктен сапасы өте жоғары. Тас көмірдің 80 қабаты анықталған, олардың жалпы қалыңдығы 120 м. Ал, көмірдің барланған жалпы қоры 60 млрд тонна.

Маңызы жағынан екінші орынды Екібастұз көмір алабы алады. Бұл алап Сарыарқа мен Ертіс маңы жазығы аралығында орналасқан. Павлодар облысында ауданы 160 км кв, қазып алынатын көмір қабатының қалыңдығы 150 м. Ашық әдіспен өнлірілетін болғандықтан, еліміздегі көмірдің ең арзаны болып табылады. Дүние жүзіндегі ең ірі «Алып» кенішінде жылына 36 млн тонна көмір өндіріледі.

Соңғы кезде Майкүбі (Павлодар облысы) және Торғай (Обаған) көмір алаптарын игеру басталып, сондай – ақ Екібастұз көмір алабының «Алып», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде қайта құру, қайта жабдықтау жұмыстары жүргізілуде.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  География, 8 сынып. ISBN 978-601-282-561-9
**Қазақстандағы уран кені** Елімізде уранның 100 – ге жуық кен орындары барланған. Оның тең жартысы Солтүстік Қазақстан облысында орын алады. Ірі органогендік кен орындары Маңғыстау түбегінде кездеседі. \*Барланған қоры (470 мың тонна) жағынан Қазақстан дүние жүзінде екінші орында. Қазақстан бүкіл ТМД елдерінің ішінде ең қуатты уран минералдық базасы бар ел қатарында. Қазақстан уран өндіруден дүние жүзі бойынша бірінші орында. Жылына 17800 тонна уран өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  География: Жалпы білім беретін мектептің 8- сыныбына арналған оқулық - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2009. ISBN 978-601-282-561-9
**Қамыстыбас**, *Қамбаш* – Сырдария алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Арал ауданында, Қамыстыбас темір жол станциясынан 2 км батысқа қарай орналасқан. Теңіз деңгейінен 58,1 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 178 км2. Көл ендік бағытта 30 км-ге созылған, енді жері 5-8 км, жағалауының ұзындығы 115,6 км, шарасына 980 млн. м3 су жиналады. Ең терең жері 10 м. Көл Тәуіп-Жарма каналы арқылы толығады.

Сипаты
------

Шығыс жағалауы аласа, құмды. Оңтүстігі биік, жарлы (23 м-ге дейін), солтүстік жағалауының биіктігі 5 м-ге жетеді. Жазық келген оңтүстік-батыс жағалауы Сырдариямен жалғасып жатыр. Қамыстыбаста сазан, алабұға, шортан, т.б. балықтар кездеседі. Көлде қаз, үйрек, т.б. құстар, қамыс, құрақ арасында ондатр, жабайы шошқа кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Наталья Владимировна Геллерт
**Наталья Владимировна Геллерт**
1953 жылы 20 наурызда Қызылорда облысы Қазалы қаласында туған. Неміс.

Әкесі - Геллерт Владимир Иванович, марқұм. Анасы -Геллерт Марта Людвиговна (1924 жылы туған), зейнеткер.

Целиноград кеңшар-техникумын (1977) агроном мамандығы бойынша; Целиноград ауылшаруашылығы институтын (1990) инженер-механик мамандығы бойынша; РФ СІМ 
дипломатиялық академиясын (1994) бітірген, халықаралық қатынастар саласындағы гуманитарлық проблемалар бойынша маман.

Қазақ, орыс, еміс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін
біледі.

КОКП (1973-1991), КОКП ОК (1998-1990), «Нұр Отан» ХДП (2007 жылдан) мүшесі.

1968 жылдың тамыз айынан қазан айына дейін - Целиноград облысы егіншілер бригадасының аспазы. 1969 жылдан - Целиноград облысы Аманкелді атындағы кеңшарда 
тракторшы, 1990 жылдан - еңбек қауіпсіздігі және қауіпсіздік техникасы бойынша инженері. 1991 жылдан - РФ СІМ Дипломатиялық академиясының тыңцаушысы. 1994 
жылдың қыркүйек айынан - Алматы қаласы СІМ кадрлар басқармасының бірінші хатшысы. 1994 жылдың желтоқсан айынан - ҚР ГФР-дағы елшілігінің екінші хатшысы. 1998 жылдан - Астана қаласы СІМ Консулдық қызмет департаментінің бірінші хатшысы, кеңесшісі. 2001 жылдан -
ҚР Беларусь Республикасындағы елшілігінің бірінші хатшысы. 2005 жылдан - ҚР СІМ аппаратының бақылау бөлімінің бастығы. 2007 жылдың ақпан айынан - ҚР СІМ әкімшілігі 
бақылау бөлімі департаментінің бастығы. 2007 жылдың тамыз айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша 
депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. 
КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-ші, 11-ші шақырылымдарының депутаты (1979-1989). 
Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының лауреаты (1976).

Еңбек Қызыл Туы (1975), Ленин (1977), Халықтар достастығы (1981) ордендерімен; «Ерен еңбегі үшін» (1971), «Социалистік ауылшаруашылығының үздігі», «Тыңға 50 жыл» (2005), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты, бай әрі бейбіт ел».

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Бекешев Ғазидулла Құрманбекұлы (1952 жылы туған). Қызы - Хамитова (Бекешева) Жанаргүл (1977 жылы туған); ұлы - Бекешев Арман (1981 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Қамшы қайтару** — қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрі. Аталған дәстүр — құдалық, яғни, құда түсу жолында жасалатын таза қазақи ұғымды көрсететін жолдардың бірі. Мұның жөн-жосығы былай. Ұлына қалыңдық іздеген жігіт әкесі ауылдың ақсақалы мен азаматтарына және өз туыс-туғандарына жолығып, шаруасын айтады. Бұған жанашырлар ақыл қосып, пәлен жерде осындай жақсы адам бар және оның бойжеткен қызы барын айтады. Әрине, бұл жерде болашақ құдалардың текті аталардан болуын әркім қалайды. Сөйтіп жігіт әкесі өзінің беделді адамдарын ертіп қыз әкесінің үйіне барып түседі. Қонақасын ішіп аттанған қыз әкесі өз қамшысын кереге басына іліп кетеді. Мұны көрген қыз әкесі келген кісілердің аты-жөнін, ата-тегін білгеннен кейін, оларға тиісті жауабын беруі керек. Егер қыздың басы бос болмаса (яғни, біреуге айттырылып қойылса) немесе қызын бергісі келмесе қамшы иесіне қайтарылады. Мұны «қамшы қайтару» дейді. Бұған жігіт әкесі ренжімейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ халқының салт-дәстүрлері», 2004 ж.
**Наталия Борисовна Рязанцева** (27 қазан, 1938, Мәскеу) — кеңестік пен ресей сценарийшісі. Геннадий Шпаликовтің бірінші әйелі, Илья Авербах жесір әйелі.

Биография
---------

Наталия Мәскеуде туды. Тамбов, Сібір мен Рязань губерниялардың губернатор Сергей Дмитриевич Ржевскийнің шөбересі.
Сценарий ВГИК факультетің бітірді *(1962 жыл, Е. Габрилович шеңбері)*.

Сценарийші ретінде ойнамаған киноларға дебютке шықты.

1988 жылдан бастап Сценарийші мен режиссерлердің жоғары курстарында оқытады.

1996 жылдан бастап ВГИКте сценарий шеңберін жүргізеді.ВГИКтегі профессор.

РСФСРдің лайықты өнер қайраткері(1987).
**Кесектердің (тау жыныстарының) геометриялық өлшемдері** — қопарылған пайдалы қазындылар жекелеген кесектерінің ұзындық өлшемдері мен оның пішін сииаттамасы. Тау-кен технологиялық жыныс тануда сандық сипаттамалары мен критерий жүйелері және соған сәйкес өлшеу ережесі жасалынған. Жекелеген кесектердің мөлшерлік сипаттамасы ұзындық аудан бетімен және көлемдік бірлік өлшемімен берілуі мүмкін. Мысалы, ұзындық өлшемге бір-біріне перпендикуляр болып келетін үш бағыттағы кесектің ең ұзындық мәні алынады кейде керек болған жағдайда кесектің ірілігін сипаттау үшін бір ғана орташа ұзындық пайдаланылады. Оны кесектің диаметрі деп атайды. Ол арнайы формуламен анықталады. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Ната́лья Никола́евна Фате́ева (23 желтоқсанда 1934 жылы) — кеңестік пен ресей театр және киноның актрисасы,Ресей Федерациясының халық әртісі(1980).

Биография
---------

Наталья Николаевна Фатеева 23 желтоқсанда 1934 жылы Харьков қаласында туған.Әкесі-Николай Демьянович Фатеев,әскери қызметкер.Анасы-Екатерина Васильевна Фатеева,жеңіл өндірісте жұмыс істеген,сән ательесінің директоры.

1952-1954 жылдары Наталья Фатеева Харьков театр институтында жұмыс істеген.1956 жылы Наталья Фатеева Харьков телестудиясының бірінші директоры болды.1958 жылы ВГИКті(С.А.Герасимова мен Т.Ф.Макаровалардың шебері) бітірді.

1958-1959 және 1961 жылдан бастап-киноактер театр-студиясының актрисасы,ал 1959-1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы театрының актрисасы.
Жоғары КВН лигасына жюриге шақырылған.

```
2014 жылы «Ника» сыйлығын  алды ( «Летящие по ветру листья» фильмі).

```
**Артаксеркс III** (б.з.д.425-б.з.д. 338) — Ахемен әулетінен шыққан парсы патшасы; б.з.д. 358 — 338 ж. аралығында ел билеген, Артаксеркс II патшаның ұлы. Өзінің ағаларын аяусыз жаныштау арқылы таққа отырған. Ахемен әулеті мемлекетінің тұтастығын сақтап қалу үшін бар күш-жігерін жұмсады. Сатраптардың жалдамалы әскер ұстауына тыйым салды. Кіші Азиядағы, Финикиядағы, Кипрдегі бірқатар көтерілістерді қаталдықпен басып-жаншыды. 

Парсы империясы Артаксеркс III билігінен бұрын (жасыл), және оның жаулаған аймақтары (Қара жасыл)
Б.з.д. 341 ж. жүз елу жылдай бұрын Ахемен әулеті мемлекетінен бөлініп кеткен Мысырды қайтадан қосып алды. А. ІІІ өзінің қолбала әтекқұлының қолынан қаза тапты. 

Артаксеркс III-тің Персеполистағы қабірі

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Lendering, Jona* Артаксеркс III Ochus. *Livius.Org*. Тексерілді, 1 наурыз, 2008.
2. ↑  *Lendering, Jona* Livius Picture Archive: texts XPc and A3Pa. *Livius.Org*. — «king of kings, the king of countries, the king of this earth»  Тексерілді, 8 наурыз, 2008.
**Керімбек Сыздықов** (17. 11. 1939 ж.т. Созақ ауд. Созақ а.) — ғалым, филология ғылымдарының докторы (1997). 1961 ж. ҚазМУ-ді бітірген. 1961—64 ж. Шымкент педагогика институтында оқытушы, 1964— 67 ж. ҚазмУ-де аспирант, 1967-74 ж. ҚРҮҒА М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер. 1974— 94 ж. М.Эуезов атындағы Шымкент педагогика институтында доцент, профессор проректор, ректор. 1996-99 ж. университетте профессор, кафедра меңгерушісі. 1999 жылдан Қазақ-Кувейт университетінде ректор. 200-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Шығармалары.: М.Әуезов творчествосының библиографиялық көрсеткіші (құраст.), Алматы, 1972; Мұхтар Әуезов — әдебиет сыншысы. Алматы, 1973; М.Әуезов. Шығармалар. 20 томдық (XV, XVI томдарын құрастырған, ғылыми түсініктерін жазған). Алматы, 1984—1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
 «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Линус Бенедикт Торвалдс** (желтоқсан 28, 1969) — финляндияда туған, Американдық бағдарламашы бағдарлама жасақтамасы инженері, хакер, Линукс ядросының бас дамытушы. Сонымен қоса, ол Git атты версияларды басқару жүйесінің авторы болып келеді.

2007 жылдан бері The Linux Foundation деген консорциумда Linux ядросының дамытуымен айналысады.

Биографиясы
-----------

Линус Торвальдьс 1969 жылы, 28 желтоқсанда туылған. Ол финляндиялық шведтер Нильс және Анна Торвальдьс атты журналисттердің баласы болып келеді. Торвальдс өз атын Лайнус Карл Полинг деген АҚШ-тың химия саласынан Нобель сыйлығын иегеріне сілтемелеп алған. Линустың информатикаға деген қызығушылығы 1981 жылы, 11 жастағы бала болған кезінде Commodore VIC-20 деген компьютерден басталды. Басында ол сол компьютерде BASIC тілін қолданып, одан кейін 6502 процессорына машиналық код жіберіп бағдарламаумен айналысты.

1988 және 1996 жылдар арасында Хельсинки Университетінде оқып, оны магистір деңгейімен аяқтады.

1993 жылы Торвальдс Тове Монни, каратеден Финляндиядағы алты дүркін чемпионымен танысып, көп уақыт өтпей келе үйленді. Олардың қазір үш қызы бар. 2010 жылы Линус АҚШ-тың азаматтығын алды.

Линукс
------

Ларри Юингпен салынғанТукс, Линукс жобасының маскоты
Линукс - Линус Торвальдс 1991 жылдын 14 наурызында жариялаған, UNIX-типті кернеу. Ол өз жұмысын Open-Source жүйесімен, Ричард Столлман ойлап шығарған GNU лицензиясымен таратады. Қазіргі кезде Linux Foundation консорциумы Линусты қаржыландырып, оның Линуксты дамыту үшін жұмыс уақытын жұмсауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gmane Loom Мұрағатталған 20 тамыздың 2013 жылы.
2. ↑  Citizen Linus, a September 13, 2010 post from LWN.net
3. ↑  *Mike Rogoway*. Linus Torvalds, already an Oregonian, now a U.S. citizen, *The Oregonian* (September 14, 2010). Тексерілді 16 қыркүйектің 2010.
4. ↑  Just for Fun: The Story of an Accidental Revolutionary —  New York City, United States: HarperCollins, 2001. — ISBN 0-06-662072-4. Exclusive: Linus Torvalds tells his story.  ZDNet (April 10, 2001). Тексерілді, 9 тамыз 2017.

Сілтемелер
----------

* *Himanen Pekka* The Hacker Ethic —  Secker & Warburg, 2001. — ISBN 0-436-20550-5.
* *Torvalds Linus* Just For Fun: The Story of an Accidental Revolutionary —  New York, New York, United States: HarperCollins, 2001. — ISBN 0-06-662072-4.
* *TORVALDS Linus* Just for Fun: The Story of an Accidental Revolutionary —  London: HarperCollins, 2001. — ISBN 0-06-662073-2.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Линус блогы
* Линус Торвалдс сабақтары
* Young, Robert (наурыз 1994). "Interview with Linus, the Author of Linux". *Linux Journal* (#1). .
* Richardson, Marjorie (қараша 1999). "Interview: Linus Torvalds". *Linux Journal* (#67). .
* Ten years of NODES
* Linus Torvalds: Linux succeed thanks to selfishness and trust
* Torvalds interview Мұрағатталған 25 қыркүйектің 2012 жылы.
**Ташмұхаммед Алиұлы Сарымсақов**(10.9.1915 ж.т. Өзбекстан КСР, Әндіжан облысы. Мәскеу ауданы. Октябрь селосы, — 17.12.1995, Ташкент)- өзбек кеңес математигі. Физика-математика ғылымдарының докторы (1942), профессор (1942), Өзбекстан КСР ғылым академиясының академигі (1943). Өзбекстан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1960). 1944 жылдан КПСС мүшесі. 1936 ж. Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінің физика-математика факультетін бітірген. Сарымсақов- ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика бойынша белгілі маман. Сарымсақов- жүзден аса ғылыми еңбектің авторы. 1936жылдан Ташкенттегі Орта Азия мемелекеттік университетінде қызмет істейді, сонда кафедра меңгерушісі. 1943-1944ж. 1952-1958ж. және 1971 жылдан осы университеттің ректоры, 1946-1952 ж. Өзбекстан КСР ғылым академиясының президенті, 1960-1971ж Өзбекстан КСР Жоғарғы жәнеарнаулы орта білім министрі.

Сыйлықтары
----------

КССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948), Өзбекстан КСР-інің Бируни атындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1967).3 Ленин ордені, 2 Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі», Қазан революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 45 бет
Ас тұзы
**Ас тұзы**, натрий хлориді, NaCІ — түссіз кристалды зат. Балқу 8010С, қайнау 14130С, тығызд. 2,161 г/см3 (200С). Суда, сұйық аммиакта, спирттерде, этиленгликолда, құмырсқа қышқылында ериді, ал тұз қышқылында ерімейді. Судағы қаныққан ерітіндісі (28,41г NaCІ) 108,70С темп-рада қайнайды.А. т. табиғатта галит минералы (тас тұзы) түрінде, мұхиттар мен теңіз, сондай-ақ көл және жер асты суларының құрамында кездеседі (қ. Ас тұзы кендері). Тех. мақсаттар үшін тас тұзы мен тұндырылған тұз, тағамдық мақсаттар үшін буландырылған және таза тұндырылған А. т. қолданылады. А.т-ның иодталған, брикеттелген т.б. арнаулы түрлері де өңдіріледі. А.т. тамаққа қосуға (ас тұзы деп аталуы осыдан), тағам өнімдерінде пайдаланылады; хим. өнеркәсіпте сода, хлор т.б. өнімдерді алу үшін шикізат ретінде, ал медицинада физиологиялық ерітінді түрінде қолданылады. Әдеб.: Беремжанов Б.А. Химия природных солей, А.-А. 1987.

Су-NaCl қоспасының фазалық диаграммасы.

Қызық деректер
--------------

* Тұзды мөлшерінен артық пайдаланса кейбір ауруларға әкеледі: қан қысымының көтерілуіне, бүйрек ауруларына шалдықтыралы.
* Жас нәрестелер тұзды анасының сүтінен алады.
* Тұзды сумен тамақты шайқау — тамаққа, тіске пайдалы.
* Мұрын қабынуы және гаймориттерге 0.9% тұзды сумен шайса өте пайдалы.
Альянс банкінің логотипі

Банк туралы
-----------

«Альянс Банкі» акционерлік қоғамы қазақстандық жетекші банкілердің бірі болып табылады және банкілік қызмет көрсету нарығында 19 жылдан аса уақыт жемісті еңбек етіп келеді.
Бүгінгі күні «Альянс Банкі» АҚ активтер мөлшері бойынша елімізде жетiншi орында және бөлшек нарықта артықшылық фокуспен бизнестің барлық бағыттары бойынша, сондай-ақ ШОБ субъектілерін кредиттеуде әмбебап қаржы институты ретінде дамуда.
«Альянс Банкі» АҚ мажорлық акционері болып Банкінің 67% жай және 67% артықшылықты акцияларына ие «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-әуқат қоры табылады. 33% жай және 33% артықшылықты акциялар миноритарлы акционерлерге тиесілі.

Қатысушылары:
-------------

-Қазақстан Республикасының жеке тұлғаларының салымдарына (депозиттеріне) міндетті ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) қорына;

-Қазақстандық ипотекалық кредиттерге кепілдік беру қорына;

-Қазақстандық қор биржасына (KASE);

-Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығына;

-S.W.I.F.T. және REUTERS телекоммуникациялардың халықаралық банкаралық жүйесі;

-Қазақстан сауда-өнеркәсіп палатасы;

-VISA International және MasterCard International халықаралық төлем жүйелерінің негізгі мүшесі.

  

«Альянс Банкі» АҚ ҚР Ұлттық Банкімен белгіленген зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компанияға, сондай-ақ депозиттерге орналастыру үшін қаржы қаражатына сенім білдіретін «Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры» ЖАҚ екінші деңгейдегі банкілер тізбесіне енгізілген. 

«Альянс Банкі» АҚ Қазақстан Республикасының 51 қалалық және ауылдық елді мекендерінде 19 филиалдар және 106 бөлімшелер есептелетін тармақталған филиалдық желіге ие. Сонымен қатар 953 банкомат, оның ішінде 322 қолма-қол қабылдап алу қызметімен, сондай-ақ қолма-қол ақша беретін пункттердегі 135 POS-терминалдар және сауда-сервис кәсіпорындарындағы 696 POS-терминал есептелінетін көлемді эквайрингтік құрылғы желісіне ие.

Берілген рейтингтері
--------------------

Standard & Poor's халықаралық рейтинг агенттігі:

-"CCC" контрагентінің ұзақ мерзімді кредит рейтингі;

-"С" контрагентінің қысқа мерзімді кредит рейтингі;

-Ұлттық шкала бойынша Банкіге "kzССС+" рейтингі берілді;

-Рейтингтер болжамы - "Негативтi";

-Басым қамтамасыз етілмеген борыш: "CCC+" рейтингі;

-Бағынышты борыш: "CCC" рейтингі

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 26 желтоқсанның 2010 жылы.
Ақпарат көздеріне қарағанда жартығасырлық тарихы бар қазақ самбо мектебінің негізін қалаған Мәскеу мемлекеттік дене шынықтыру институтының түлегі Василий Иванұлы Воронкин болған.
Ол 1953 жылы республикадағы алғашқы самбо секциясын ашады. Сол жылы Қазақстан біріншілігі де алғашқы рет өтеді. 1960 жылы күрестің бұл түрі Қазақстан X Спартакиадасы бағдарламасына енгізіледі. КСРО құрамына жолды алғашқы болып 1975 жылғы КСРО кубогінің қола жүлдегері жамбылдық Нұрбай Жармұхамедов ашады. Эстафетаны одан әрі қазақтардың алғашқылары болып әлем чемпионы және әлем кубоктораның иегерлері болған КСРО еңбек сіңірген бапкері - Марат Жахитовтың (Жамбыл) шәкірттері жалғастырады. Олар - Қанат Байшұлақов пен Талғат Байшұлақов, солармен қатар КСРО халықтары Спартакиадасының жеңіпазы - Сәлкен Жартыбаев. 
Жамбыл облысы, және жалпы Қазақстан самбо дамуына қомақты үлес қосқан энтузиастары, қажырлы еңбек еткен азаматтар - Марс Ұрқымбаев, Мақұлбек Байгелдиев және Алтынбек Оразбаев. 
Жеңіс дәйтүрін жалғастырушы қазақ самбошылары - Арман Ташметов, Бауыржан Садыханов, Асылбек Әлкей, Серік Оразханов, Медет Торғаев т.б.
**Жағда Ордабайұлы Өгізбаев** (1912 - 1962) — актер.
Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі (1942).

Өмірбаяны
---------

Кәсіби сахналық қызметін 1931 жылы Риддердегі жұмысшы жастардың театрында бастады. 

1932 - 1962 жылдары Әуезов атындағы Қазақ драма театрында жұмыс жасады. 

1935 жылы Қазақ драма театры қарамағындағы студияны бітірді. 

1940 жылдан КОКП мүшесі. Сол жылдан фильмге түсе бастады.

1948 жылдан Қазақтың мемлекеттік академиялық драма театры студиясында педагогикалық қызметпен шұғылданды. 

1958 жылы Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. Сол жылы Ш.Аймановпен бірлесіп Ғ.Мүсіреповтің "Ақын трагедиясы" (Қазақтың мемлекеттік академиялық драма театры) қойды .

Ойнаған рөлдері
---------------

Қазақ драма театры труппасында ойнап, Кебек, Жүніс, Сапар, Ербол, Алшағыр (М.Әуезов, "Еңлік – Кебек", "Түнгі сарын", "Тас түлектер", "Сын сағатта" және "Қара қыпшақ Қобыланды"), Махамбет (М.Ақынжанов, "Исатай – Махамбет"), Жанбозов (Әуезов пен Ә. Әбішев, "Намыс гвардиясы"), Айбас (Әбішев, "Қырағылық"), Кошкин (К.А. Тренев, "Любовь Яровая"), Чибисов (Н.Ф. Погодин, "Мылтықты адам"), Лавров (Б.Ф. Чирсков, "Жеңімпаздар") сияқты күрделі, сан алуан сахналық рөлдерді орындады. Ол өзінің сахналық кейіпкерлерінің әлеуметтік-тұрмыстық бояуының қанық болуына ден қоятын актер болды. Киноға да түскен: Толағай ("Алып туралы ән", 1942), Әбіш ("Абай әні", 1945), Малбағар ("Дала қызы", 1954), Өтеш ("Бұл Шұғылада болған еді", 1955).

Марапаттары
-----------

2 рет "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Фильмографиясы
--------------

* 1940 - *Райхан* - *Бұлұт*
* 1942 - *Алып туралы ән* - *Толағай*
* 1943 - *Фронт* - *Шаяхметов*
* 1945 - *Абай әндері* - *Әбіш*
* 1952 - *Жамбыл* - *эпизод*
* 1954 - *Дала қызы* - *Малбағар*
* 1956 - *Даладағы қайыңдар* - *эпизод*
* 1957 - *Ботакөзде* - *эпизод*

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Жағда Оғызбаев
2. 1 2 3  Қазақ энциклопедиясы, 10 том
3. 1 2 3  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Филип Сеймур Хоффман** (1967-2014) — американдық актёр, кинорежиссёр. Кинемотография мен театр өнері жанрының әртүрлі салаларында жұмыс атқарған.

2000—2010 жылдары сұраныстағы американдық киноактёрлардың бірі болған, 1989 жылы театр мектебін бітіріп, 1991 жылдан бастап теледидардан көріне бастайды.Осыдан кейін Хоффман эпизодтық және екінші кезектегі кинорөльдерді ойнауға кіріседі. Хоффман өмірінде 60-тан астам рет кинофильмдерде, 20-ға жуық театрлық көріністерде түскен. Әсіресе, жақын досы әрі кинорежиссёр Пол Томас Андерсонмен 16 жылға жуық уақыт бойы белсенді жұмыс істеп, досының көптеген фильмдерінде рөльдерді сомдаған: «Роковая восьмёрка», «Ночи в стиле буги», «Магнолия», «Любовь, сбивающая с ног» және «Мастер».

Жастық шағы
-----------

Филиптің анасы Мэрилин отбасы ісі бойынша құқық қорғаушы болып жұмыс істесе, әкесі Гордон Стауэлл Xerox корпорациясында қызмет атқарған.Отбасында барлығы төрт бала тәрбие алған. Филиптің Джилл және Эмили деген екі әпкесі мен Горди атты ағасы болған. 1976 жылы оныі әке-шешесі ажырасып кетеді. 
Жас кезінде Хоффман күреспен айналысқан, алайда, мойын жарақатын алған ол спортпен шұғылдануды тастауға мәжбүр болады. 17 жасында Саратога-Спрингс қаласындағы **"New York State Summer School of the Arts"** атты мектебіне оқуға түседі. Осы кезден бастап ол нақты актёр болуға бел байлайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Сэм Ригби.* Philip Seymour Hoffman 1967-2014: Obituary of Oscar-winning actor  (ағыл.).  *Digital Spy* (2 ақпан 2014). Тексерілді, 10 шілде 2014.
2. ↑  *Айвен Литтл.* Behind the mask of Philip Seymour Hoffman  (ағыл.).  *The Belfast Telegraph* (4 ақпан 2014). Тексерілді, 10 шілде 2014.
3. ↑  *Тим Моллой.* Philip Seymour Hoffman Found Dead at 46 of Apparent Overdose  (ағыл.).  *The Wrap* (2 ақпан 2014). Тексерілді, 10 шілде 2014.
**Жағылан** - сандықтың көне түрі. Қазақ даласында ХVІІІ-ХІХ ға- сырда кең тараған. Киім- кешек басқа да бұйым-дарды ішіне салып қояды. Үлгісі әбдіре тәрізді. Оның негізі жұқа тақтайлардан құрастырылады, сырты түгелдей былғарымен қапталады, бет жағы ғана әр түрлі әдіспен көркемделіп, ұзындығы 60-70, ені мен биіктігі 30-35 сантиметр болады. Сыртындағы былғарыға қошқар мүйіз, қос мүйіз, сыңар мүйіз сияқты ою-өрнектер жүргізіледі. Жағланның бетінің дәл ортасынан дөңгелек, екі шетінен жапырақ тәрізді дөңес көздер көксауыр былғарымен ойыстырылады да, төрт бұрышындағы дөңгелек жұлдыз тәрізденіп бастырылған өрнектің ортасына күміс көздер орнатылады. Кейбір жағыландар қызғылт былғарымен де қапталады.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы.** Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 – X
**Филипп Франсуа Жозеф Леба** (фр. ;1765 жыл, Фреван - 1794 жыл 28 шілде, Париж) - Ұлы француз революциясының қайраткері, адвокат.

Революцияға қатысуы
-------------------

*Максимилиан Робеспьердің* ісін жалғастырушы. 1792 жылы *Ұлттық конвенттің* мүшесі болып сайланды. Король Людовик XVI-ны өлтіруге дауыс берді. 1793 жылы қазанда *Луи Антуан Сен-Жюстпен* бірге Конвент комиссары ретінде Рейнге, ал 1794 жылы қаңтарда революциялық Францияның *Арден әскеріне* жіберілді. *Термидорлық төңкеріс* кезінде контрреволюционерлерге қарсы ұйымдастырылған әрекеттері сәтсіздікке ұшыраған соң өзін-өзі өлтірген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Жақ**, тіл білімінде — сөйлеуші мен өзгелер арасының қатынасын білдіретін, зат есім мен етістікке тән грамматикалық категория. 

  

Қазақ тілінде жақтық мағына жіктік, тәуелдік жалғауларымен беріледі. 1-жақ — сөйлеуші, айтушы жақ, 2-жақ — тыңдаушы жақ, 3-жақ — бөгде жақ деп аталады. 

Зат есім 3-жақта жіктеледі, тәуелденеді: 1-жақ: "Мен ұстаз-бын". 2-жақ: "Сен ұстаз-сың". "Сіз ұстаз-сыз". 3-жақ: "Ол ұстаз"; 1-жақ: "Менің үйім". 2-жақ: "Сенің үй-ің". "Сіздің үй-іңіз". 3-жақ: "Оның үй-і"; Бірақ зат есімнің бәрі емес, адамға, оның кәсібіне, бейіміне қатысты зат есімдер ғана жіктеледі. "Мен жақсымын", "Сен басшысың", т.б. Етістік те 3 жақта, белгілі бір шақта тұрып жіктеледі. Мыс. 1-жақ: "Мен айтқан-мын", "отыр-мын". 2-жақ: "Сен айтқансың", "отыр-сың", "Сіз айтқан-сыз", "отырсыз". 3-жақ: "Ол айтқан", "отыр".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілінің грамматикасы, А. 1967; Исаев С.
2. ↑  Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты, А. 1998. Ж. Отарбекова
Фили́пп Ю́рьевич Ко́тов-ресей театр мен киноның актері.

Биография
---------

Филипп Котов 8 ақпанда 1989 жылы Барнаул қаласында актер отбасында туды.Анасы-Елена Вячеславовна Туркова,әкесі-Ресейдің еңбегі сінген артіс Юрий Михайлович Котов,екеуіде М.Горьков атындағы Нижегород академия театрының актерлері болды.1991 жылы ол отбасымен бірге Нижний Новгородке көшті.9-шы сыныпты бітірген соң Филипп Е. А. Евстигнеев атындағы Нижний Новгород театр училищесіне «Драма театра мен киноның актері» бөліміне түсті.

4-ші курста оқығанда Филипп Самарада өтіп жатқан Шукшин конкурсында бірінші орын алды.тағы да ол Соколоверов атындағы президент стипендиясың алды.Диплом жұмыстары: Джордж Гиббс Т. Уайдлер қойылымында «Наш городок»; Вадим Дульчин А. Н. Островский шығармасы бойынша «Последняя жертва»; «Мещанская свадьбе» Б. Брехтің күйеінің досы. Осыдан басқа ол «Неожиданное рядом» қойлымында түскен.

```
2008 жылы училищені бітіріп, Филипп Мәскеуге көшті және сол жылы Таганкадағы труппасна қабылданды.
```

Сілтемелер
----------
**"Құсқым келеді"** (фр. La Nausée, алғашқы атауы **Меланхолия"**) — Француз философы, жазушы әрі эссеист Жан-Поль Сартрдың 1938 жылы Гавреге қоныс аударған соң жазған романы. Кейбір сыншылар осы шығарманы жазушының ең таңдаулы туындысына жатқызады.

Көтерілген мәселелер
--------------------

Сартрдың атеистік-экзистенциалдық көзқарасы осы романнан бастау алады. Автор өмір сүру философиясында жиынтық болып табылатын - адам тағдыры, адам өмірінің мағынасыздығы (абсурд), хаос, қорқыныш сезімі, тығырыққа тірелу, торығу тәрізді тақырыптарды көтерген. Сартр адам өмір сүруінде болатын қиындықтардың залалы мен оны жеңуге болатын бостандықтың мүмкіндіктерін сөз етеді. Романның үгітшісі ретінде Ақиқатты табуға тырысады, өзін қоршаған ортаны түсінуге ұмтылады. Абсурд, ең алдымен, өмірдің иррационалдығы мен мағынасыздығын сезіну болып түсіндіріледі.
**Арслан Каджар** (1954 жылы 1 наурыз Элазыгда дүниеге келген) – түрік кино және телехикая актері, режиссер, жазушы, сценарийші 
.

Биографиясы
-----------

1965 жылы «» атты өлең кітабы жарық көреді. 1968 жылы орта мектепте сегіз досымен бірге Элазыгда облыс театрын ашады. 1970-1972 жылдары арасында суретті роман салып өмір сүрген. 

1974 жылы Ыстамбұлдағы Әкімшілік консерваториясының театр бөліміне түседі. 1975 жылы Ыстамбұл қалалық театрда қызмет атқара бастайды. Ыстамбұл университетінің әдебиет факультеті, философия бөлімінде оқуын жалғастырып, 1982 жылғы 12 қыркүйек көтерілісінде қамауға алынып, оқудан қуылады. Сот табалдырығын тоздырып, абақтыға қамалып, үш жылдан кейін ақталады.1977 жылы Güney Film-де актер қызметімен қатар сценарист, режиссер ассистенті болып қызмет атқарaды. Башар Сабунджу, Осман Ф. Седен, Өмер Кавур, Мемдух Үн сияқты атақты режиссерлардың ассистенті болған. 1995 жылы «Bir Çuval Karanlık» сценарийі үшін Юнус Надидің ұзын метражды фильм сценарийі сыйлығының иегері болған. Деректі фильмдер, бағдарламалардың авторы. 

1998 жылы «Şafak Atı» атты балаларға арналған кітап, 2008 жылда «Pepo Kuşu» романы жарық көреді.

Фильмографиясы
--------------

* Cenneti Beklerken - 2005 жыл
* Çamur - 2002 жыл
* Sır Çocukları - 2002 жыл
* Melekler Evi - 2000 жыл
* Akrebin Yolculuğu - 1997 жыл
* Mum Kokulu Kadınlar - 1996 жыл
* Yer Çekimli Aşklar - 1995 жыл
* İz - 1994 жыл
* Uzun İnce Bir Yol - 1991 жыл
* Ahmet Hamdi Bey Ailesi - 1991 жыл
* Gizli Yüz - 1990 жыл
* Ölü Bir Deniz - 1989 жыл
* İçimizden Biri: Yunus Emre - 1989 жыл
* Gönüller Sultanı Mevlana - 1989 жыл
* Sis - 1988 жыл
* Anayurt Oteli - 1987 жыл
* Gece Yolculuğu - 1987 жыл
* Utanç Yılları - 1987 жыл
* Hacer Ana ve Oğulları - 1987 жыл
* Çalıkuşu - 1986 жыл
* Körebe - 1985 жыл
* Tatlı Bülbül - 1985 жыл
* Çıplak Vatandaş – 1985 жыл
* Dolap Beygiri - 1982 жыл
* Talihli Amele - 1980 жыл
* Düşman - 1979 жыл
* Bekleyiş - 1977 жыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Артавазд ІІ** (көне грекше: ΒΑΣΙΛΕΟΣ ΑΡΤΑΥΑΖΔΟΥ, арм. Արտավազդ Երկրորդ - Ұлы Арменияның 5-ші патшасы, Тигран ІІ-нің баласы. Артавазд ІІ білімді адам болған, өлең және сахналық драмаларын грек тілінде жазған.

Тәуелсіздік алу үшін Римге қарсы күресті. Б.з.б. 53 ж. Карр түбіндегі шайқаста парфиялықтардың римдіктерді жеңуі және Парфия-Армения одағының құрылуы Ұлы Арменияның тәуелсіздігін нығайтты. Ертеректе Рим жаулап алған Софена мен Кіші Арменияны Артавазд ІІ қайтарып алды. Кейінрек Парфияның әлсіреуіне байланысты өзін "Рим халқының досы және одақтасымын" деп мойындауға мәжбүр болды.

Б.з.б 34 ж. Рим қолбасшысы Марк Антоний Арменияға басып кіріп, Артавазд ІІ-ні алдап қолға түсіреді де, оны 3 жылдан кейін Мысырда дарға асып өлтіреді.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Жалпыланған функция** немесе **үлестірілім** — қандай да болмасын бір кесіндінің сыртында нөлге айналатын, шексіз дифференциалданатын функциялар кеңістігінде анықталған үзіліссіз сызықтық функционал.[1]
Бұндай функцияларға сұраныс физика мен математикалық есептерде көп болған. Әсіресе олардың өлшемдері жоқ, бірақ физикалық шамаларды нүкте төңірегінде үлестірілуін сипаттауда рөлі өте зор.

Анықтамасы
----------

Жалпыланған функция {\displaystyle f} — «жақсы функциялар» (**негізгі функциялар кеңістігі**) векторлық кеңісітігіндегі {\displaystyle f:\varphi \mapsto (f,\;\varphi )} сызықтық үздіксіз функционал.
Негізгі кеңістіктің маңызды үлгісі — {\displaystyle D(\mathbb {R} ^{n})} функциялар тізбегі шегі болады, ал егер тасушылары тұрақты шарға тиеселі болса онда олар онда {\displaystyle C^{\infty }}- шегі болатындай өзінде табиғи топологиясы бар {\displaystyle \mathbb {R} ^{n}}-дағы финиттік функциялар {\displaystyle C^{\infty }}-жиынтығы.

{\displaystyle D(\mathbb {R} ^{n})}-ге түйіндес кеңістік {\displaystyle D'(\mathbb {R} ^{n})} жалпыланған функциялар кеңістігі болып табылады.

{\displaystyle D'(\mathbb {R} ^{n})}-дегі жалпыланған функциялар тізбегі жинақтылығы {\displaystyle D'(\mathbb {R} ^{n})}-дегі функционалдардың әлсіз жинақтылығымен анықталады, яғни {\displaystyle f\_{n}\to f}, {\displaystyle D'(\mathbb {R} ^{n})} кеңістігінде, ол деген сөз {\displaystyle (f\_{n},\;\varphi )\to (f,\;\varphi )} кез келген{\displaystyle \varphi \in D(\mathbb {R} ^{n})}.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
**Арт Бухвальд** - американдық журналист-фельтонист, жазушы. 1942-1945 ж. Америка тнңіз жаяу әскерінің құрамында қызмет етті. Оңтүстік Калифорния университетінде оқыған. Журналистік қызметін 1948 ж. "Нью-Йорк геральд трибюн" газетінен бастады. Осы газеттің 1949-1962 ж. Париждегі, 1962 жылдан Нью-Йорктегі тілшісі болды. Бухвальдтың фельтондары американдық тұрмыстың кеселді жақтарын, нәсілшілдікті, капиталды сайлау жүйесін, саясатшылдықты өткір ажуалайды, АҚШ-тың агрессиялық сыртқы саясатын батыл айыптайды. Оның фельтондары КСРО-нің, дүние жүзінің көптеген елдерінің газет, журналдарында жарияланып тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Желіде** (кәрісше :  보이스 ;әдеби тілде ***Voice***) — 2021 жылы Ким Гок пен Ким Сон Sufilm Co. Ltd. үшін түсірген оңтүстік кореялық криминалды боевигі. Фильм сюжеті дауыстық фишингтің құрбаны болған, ақшасын қайтару үшін Қытайдағы қылмыскерлер ұйымына тап болатын Со Джунның айналасында өрбиді.

Ол Чхусок мейрамымен сай келген 2021 жылдың 15 қыркүйегіндегі уақытта кинотеатрлардан көрсетілді. 2021 жылдың 12 желтоқсанындағы жағдай бойынша кассалық жинақпен Оңтүстік Кореядағы 2021 жылы шыққан кәріс фильмдері арасында ол 4-орын алды, жалпы құны 11,87 млн АҚШ доллары және 1,42 миллион қаралым жинады.

Рөлдерде
--------

Өндірісі
--------

1. ↑
2. ↑
**Жалтыркөл қорықшасы** – Жайық алабындағы сирек кездесетін әрі жойылып бара жатқан жануарларды қорғау мақсатында құрылған мемлекеттік зоологиялық қорықша.

Географиялық орны мен жер бедері
--------------------------------

Жалтыркөл қорықшасы Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданында 1967 жылы уақытша 10 жылға ұйымдастырылып, 1977 жылы таратылып жіберілген. 1986 жылы Қазақстан Министірлігі Кеңесінің қаулысы бойынша республикалық мәні бар зоологиялық қорықша болып қайта құрылды. Қорықша Көпжасар елді мекенінің солтүстігінде Жайық өзеніне жақын жатқан тұйық көл – Жалтыркөлдің атымен аталды. Аумағы 19 мың га. Қорықша жеріне Көшім өзенінің жоғарғы ағысы, Итбалық және Жалтыркөл жағалаулары кіреді.

Фаунасы
-------

Көл жағалауында қоға, қамыс өседі. Бұл жабайы жануарлардың тіршілігі үшін өте қолайлы. Су айдындарында балықтардан сазан, табан, тыран, шортан, т.б. бар. Құстардан аққу, бірқазан, қалбағай, қасқалдақ, қоңыр үйрек, ал далалы өңірінде үкі, дала қыраны, саз құладыны, т.б. жыртқыш құстар кездеседі. Сүтқоректілерден түлкі, қабан, қарсақ, ор қоян, құндыз, сусар, т.б. мекендейді. Қорықшада сирек кездесетін жануарларды қорғау мақсатында биотехникалық шаралар (мысалы, жануарлардың санын есепке алу, қолдан ұя жасау, жабайы өсімдіктердің тұқымын себу, құстардың қонып отыруына қолайлы қондырғылар жасау, т.б.) жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
*Басқа мағыналар үшін Құндызды деген бетті қараңыз.*
**Құндызды** – Обаған алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қарасу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 95 км, су жиналатын алабы 1420 км2, суының жылдык ағым көлемі 11 млн. м3.

Бастауы
-------

Бастауын Қойбағар ауылы тұсынан алып, Теңіз көліне кұяды. Одан әрі өзен Обаған деп аталады.

Гидрологиясы
------------

Ірі салалары: Егінсай, Терісбұтақ, Бұтақ, Қарамырза, Сүйіндік. Жоғарғы ағысында арнасы тік жартасты, Құндызды ауылынан кейін кеңейіп, жайылма пайда болады. Суы қараша айының ортасында қатып, наурыздың соңында ери бастайды. Өзен аңғарының басым бөлігі жыртылған. Алабы шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
**Жалы** - жылқы мойынының жал үстi бөлiгiнiң сүрленген майы.

Әзiрленуi
---------

Сүрлемес бұрын жылқы тушасының мойын бөлiгiнiң жал үстi майын тiлiктеп кеседi, алдын ала тұзбен немесе тұз қоспасымен ысқылайды, араластыра отырып (100 килограмм шикiзатқа 2,5 килограмм тұз, 50 грамм селитра, 150 грамм қант) тұздайды. Ысқыланған тiлiктердi бөшкеге нығыздап салады, бiр тәулiк өткеннен кейiн оларды тұздықтап, 2-3 сөткеге қалдырады. Майдың тұздалған тiлiктерiн 1-2 салқын суға шылап қояды, жылы сумен шаяды, жеңiл-желпi кептiру үшiн оларды iледi, онан соң сүрлеуге көшедi. Қою түтiнмен (50 градустық температурадан жоғары) 12-18 сағат сүрлейдi, одан соң 10-12 градуста 3-4 сағат салқындатады. Сүрлеудiң соңғы кезеңi - 12 - градуста 3 тәулiк бойы кептiру.

Тағы қараңыз
------------

Жылқы етi
*Басқа мағыналар үшін Жалтыркөл деген бетті қараңыз.*
**Жалтыркөл** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Өндіріс (Самамбет) ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1 км-ге созылып жатқан көл. Теңіз деңгейінен 159,5 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 8,8 км2, ұзындығы 3,7 км, енді жері 3,2 км, жағалауының ұзындығы 10,9 км, ең терең жері 2,3 м. Су жиналатын алабы 24,8 км2. Жағалауы жайпақ. Көл түбіне 0,1 – 0,4 м шөгінді тұнған. Судың минералдылығы 0,2 – 0,5 г/л, тұздылығы 2,5 – 6,0 мг/экв, суы гидрокарбонатты. Жағалаудан 300 м-ге дейін су беті өсімдіктері өседі. Көл мал суаруға, жағалауы шабындыққа пайдаланылады.‎
**Забұрын (Забурунье) мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-батыс ернеуі маңы өңіріндегі газ-мұнай кенорны. Құрылым 1966-1979 жылдары дайындалып, 1981 жылы іздестіру жұмыстары басталады. Кен орны 1982 жылы ашылып, барлау 1984 жылы аяқталған.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысында, Атырау қаласының оңтүстік-батысында 170 км жерде, Каспий теңізінің солтүстік жағалауына таяу орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кенді сыйыстырушы құрылым күмбезаралық көтерілімнен орын алған. Апт-неокомдық және неокомдық мұнайлы, неокомдық газды-мұнайлы горизонттар бөлінген. Олардың жатыс тереңдігі 851-905,6 м. Мұнай жатындарының биіктігі 7,2-53 м, газ жатындарының биіктігі 9,3 м. Су-мұнай жапсары -900-943 м белгілерде. Жатындар қойнауқаттық күмбездік, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған.
Терригендік таужыныстардан құралған жинауыштары кеуекті.

Қанығу сипаты
-------------

Мұнайға қаныққан қалыңдық 0,8-10,8 м, газға қаныққаны -7,1 м. 7 мм-лік штуцердегі бастапқы шығымдар - мұнайдікі 14-72 м3/тәу, газдікі 43,4 мың м3/тәу. Газдық фактор 47 м3/м3. Бастапқы қойнауқаттық қысым 9,1-10,05 Мпа, температура 36-39°С.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 892 кг/м3, құрамында 0,26-1,26% күкірт, 1,75% парафин, 11,8-13,7%, шайырлар, 0,57-0,85%, асфальтендер бар.
Газдың құрамы: метан -84,88-93,26%, этан -0,27-1,79%, пропан -0,43, изобутан -0,66%, азот -5,59%. Жатындардың режимі суарынды. Кен орны 1982 жылдан бері игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Жалтыр деген бетті қараңыз.*
**Жалтыр** – Жайық өзенінің атыраулық алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Махамбет ауданы жерінде. Каспий ойпатының орта бөлігінде, Нарын құмының оңтүстік-шығысында, теңіз деңгейінен 25,3 м төмен жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 93 км2, ұзындығы 13,4 км, енді жері 8,3 км. Жауын-шашын және Жайықтың жайылма суымен толысады. Көлге Жайықтың Бағырлай тармағы құяды, көктемде Бақсай өзенінің жайылмасымен ұласады. Жағасы жайпақ, батпақты, сортаң, құмды келеді. Желтоқсан – наурыз айлары аралығында мұзы қатады. Суы тұщы, шілде – тамыз айларынан бастап суы тым кермектенеді. Алабындағы жайылымды суландыру үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚСТАН ТАБИҒАТЫ: Энциклопедия Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2008. ISBN 9965-893-20-9
**«За уголь Караганды»**, КСРО көмір өнер-кәсібі қызметкерлері кәсіподағы орталық кәсіптің газеті. 1931 жылдың шілде — тамызында Қарағандыда орыс тілінде шығып тұрды. Оны шығаруға бастама көтергендер орталық «Правда» және *«Экономическая жизнь»* газетгерінің редакциялары болды. 1931 жылдын 5 шілдесінде шыққан газетгің 1-саны қарағанды аудандық 1-партия конференциясының жұмысына арналды. Еліміздің 3-көмір базасы қалыптасуының бастапқы кезенінде, соц. жарысты өрістетуде, екпінділікті насихаттауда, еңбекшілердің еңбекке коммунистік қарым-қатынасын тәрбиелеуде үлкен рөл атқарды; шахталардағы олқылықтардың себептерін жоюға ықпал етті. Тұңғыш рет Қарағандыда ұйымдастырылған жұмысшы тілшілер бригадалары рейдтерінің материалдары жарияланды, өз оқырмандарын Қарағанды шахтерлерінің Дон басс шахтерлеріне жолдаған үндеуімен, Омбы Темір қолшыларының Қарағанды жұмысшыларына жазған ашық хатымен таныстырды. Өндірілген көмірдің сапасы мен саны жөнінде мәліметтер үздіксіз жарияланды. Небары 12 саны шықты, таралымы 3500 дана болды. Газеттіңдәстүрлі істері өзге мерзімдік басылымдардың одан әрі дамуына игі ықпал тигізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Керімағаш шипалы су кен орны** - Алматы облысы Панфилов ауданының орталығы Жаркент қаласынан оңтүстікке қарай 37 км жерде, Іле жағалауында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы төрттік кезеңнің аллювийлі шөгінділерінен түзілген. Жер асты су қабаты жоғары неоген қабатында шоғырланған.

Климаты, жер бедері, өсімдігі
-----------------------------

Су кені орналасқан аймақтың климаты континенттік. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы – 10 – 12°С, шілдеде 24 – 26°С. Жауын-шашынның орташа мөлшері 200-250 мм, оның басым бөлігі (180 мм) жылдың жылы мезгілінде түседі (сәуір-қазан). Қар жамылғысы жұқа (10-15 см), ол 70 күндей жатады. Желдің басым бөлігі (60%-дай) Іле аңғары бойымен шығыстан соғады. Шуақты күндердің жылдық жиынтығы 2800 сағат, вегетациялық кезеңнің жылдық жиынтығы 3800 сағат. Соңғы үсік сәуір айының 2-онкүндігінде, алғашқы үсік қазан айының 2-онкүндігінде байқалады. Тегіс келген жер бедері құмды, құмайтты, ал Іле жағалауына жақын жері шалғынды сұр, құмайтты қоңыр топырақтан тұрады. Онда сексеуіл, жиде, шілік тоғайлары және боз жусан, теріскен, жүзгін аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

Минералдары, құрамы
-------------------

Су кенінің минералдары 0,57, аз сілтілі (рН 8,1), гидрокарбонатты-хлоридті-натрийлі, кремнийлігі 111,9 мг/л, суы гипертермальды (96°С), құрамында фтордың мөлшері 2,58 мг/л шамасында. Кеннің ыстық суы 1986 жылы қазылған ұңғыма арқылы 3013 м тереңдіктен шығады. Керімағаш шипалы су кен орны1990 жылдан пайдаланылуда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Гидрохимиялық іздеу көрсеткіштері**. Өздерінің орналасу аймағында белгілі бір пайдалы қазба кенорнының болу
мүмкіндігін анықтайтын табиғи су минералдануының құрамбөліктері менкөрсеткіштері. Мүндай табиғи сулардың пайдалы қазба кенорындарымен
шынында да байланысы бар екендігін анықтау үшін сол сулар қалыптасуының бүкіл факторлары (физикалық-географиялық, геологиялық, гидрогеологиялык)
жан-жақты саралануы шарт. Гидрохимиялық іздеу көрсеткіштері кейбір пайдалы қазба кенорындарын іздеуде ғана тиімді, ондай кеноындар қатарына жататындар — мұнай және газ, түз.
полиметалл кенорындары, шашыранды элементтердің, радиоактивті элементтердің кендері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Ұлы Митридат Понти VI** - Понтий патшасы, б.з.д 134 жылы Қара теңіздің жағалауында орналасқан Понтий патшалығына қарасты Синопа деген қалада дүниеге келген. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Митридат иелігіндегі жерін кеңейте бастады. Сөйтіп, Колхида, Боспор, Пафлагония, Каппадокия мен Галатия елдерін өзіне қаратты. Осыдан кейін Митридаттың сол маңдағы жалғыз тәуелсиз ел - Вифин патшалығына көзі түсіп,кезінде ата-бабалары иелік еткен жерлерді қайтарып алуға ұмтылды. VI Митридат- парсы және грек рухымен тәрбиеленген жан - жақты адам болған. Ол зиялы жан болғанымен, қарсыластарына және айналасындағыларына қатыгездігін де танытты. Б.з.д. 88 жылдың көктемінде Митридат Римдік Азияны жаулап алып, Вифиния мен Каппадокиядағы Рим провинцияларындағы римдіктер мен италияндықтарды аяусыз қырды. Ал сол жердің байырғы тұрғындары Митридатты қуанышпен қарсы алды. Өйткені Митридат Кіші Азияны римдік үстемдіктен құтқарды. Митридат Пантикапеде Керчь қаласында қайтыс болғанымен, оның есімі Қырымның басқа бір қаласына берілді. Сөйтіп, ол қала Евпатория аталды

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -116-117 беттер. «11000 қызықты деректер».
**Майкл Китон** (ағылш. *Michael Keaton*; (шын аты Майкл Джон Дуглас (ағылш. *Michael John Douglas*)) 5 қыркүйек 1951 жыл, Кораополис) – америка актері. 

Режиссер Тим Бертонның фильмдеріндегі Бэтмен және Битлджустың рөлдерін сомдап танымал болған. Кино дебюті 1982 жылы түсірілген «Ночная смена» комедиясы болған. Осыдан кейін тағы да біраз комедия жанрындағы фильмдерге түскен. 2007 жылы ол режиссер ретінде жұмыс істей бастайды. Алғашқы туындысының көрсетілімі 2008 жылы өткен («Весёлый джентльмен»).

Фильмдері
---------

«Мистер мама» (1983) 
«Цена победы» (2000) 
«Копы в глубоком запасе» (2010).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Майкл Китон на сайте Internet Movie Database