recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бюрократия** - (лат.  *bureau* - бюро, канцелярия және грек, kratos - күш, билік, үстемдік; канцелярияның билігі) - атқарушы билік орталықтарының қоғам мүшелерінің еркінен тыс қалуына негізделген саяси, әлеуметтік және экономикалық жүйе; қоғамның және мемлекеттің саяси, экономикалық, әлеуметтік-мәдени салалардағы қызметтерінде ресми және бейресми шенеуніктік байланыстарға негізделген билік жүйесі. Бүл байланыстар тұйықталған, иерархия заңдылықтарына сай жүргізілетін, заңды 
және қоғам мүшелерінің еркін белден басатын, әкімшілік нұсқаулар әдісімен басқаратын биліктің қатаң тетігін қалыптастырады.
Бюрократия - кез келген ұйымдардың, мемлекеттік аппараттың, басқару құрылымдарының, мекемелердің, фирмалардың туа бітті қасиеті. Кез келген мемлекеттің аппараты бюрократиялық өзгеріске ұшырайды. Нәтижесінде бюрократия билік және басқару жүйесіне, әкімшілік, шаруашылық, құқық қорғаушылық және басқа да аппараттық құрылымдарға "қондырылған" болып шығады.
Бюрократияның қоғамдық-экономиқалық құрылымымен, демократиялық үрдістердің дамуымен, мәдениет деңгейімен, адамдардың білімділік деңгейімен, қоғамның өнегелік сипатымен анықталатын ұлттық-мемлекеттік ерекшелігі бар. "Канцелярия билігі" мемле-кеттік билік жүйесінен, оның табиғатынан қашан да тәуелді болады. Билік аппаратын бюрократизациялау мен қоғамдағы демократияның шынайы жағдайының арасында тікелей өзара тәуелділік бар. Бюрократияға арнайы талдау жасаған - Гегель. Оның теориясын К.Маркс дамытты. Бүл мәселе, сондай-ақ М. Вебердің, Т. Вебленнің, Р. Мертонның және т.б. еңбектерінде жан-жақты зерттелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Сапарғали Әлімбетов** (1888, Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, бұрынғы Шамака. - 10.10.1956, Семей қаласы) - айтыс ақыны, жырау, сері.

оң жақта Сапарғали Әлімбетов сол жақта Есенсары жырау
Найман тайпасының Қаракерей руының ***Байыс*** атасынан тараған.

Ескіше сауат ашқан. 1941 жылы халық ақындары Төлеу Көбдіков, Нұрлыбек Баймұратовпен бірге Семей облысының шалғайдағы аудандарында үгіт бригадасын ұйымдастырып, өлең, жырларымен халыққа жігер береді. Түрлі айтыстарға қатысып, Есенсары Құнанбаевпен, Маясар Жапақовпен, Қалқа Жапсарбаевпен, Қуат Терібаевпен, Мағжан Орынбаевпен айтысқан. Әлімбетовтің ақындық, айтыскерлік жолға түсуіне Iлияс Жансүгіров ықпал еткен. Оның толғаулары облыстық, республикалық газеттерде жарияланған. "Мейір батыр", "Молдабай палуан", "Қамбадағы айқас", "Қос жалшының өлімі", "Ақтардың әрекеті". "Қойгелді батыр" тарихи дастандарының авторы. "Қызыл жұлдыз" орденімен, "Құрмет" грамотасымен, көптеген медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақынның шығармашылық өмірбаяны | Скачать Дипломдық жұмыс. Тексерілді, 10 ақпан 2021.
2. ↑  *Автор: Unknown* Отаным менің – туған жер. Тексерілді, 10 ақпан 2021.
3. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Дәндер (фарм.)
--------------

**Дәндер** (лат. Semina) деп - фармацевтикалық практикада бүтін дәндерді және бөлек дәнекшелерді атайды. Дәндерді тәртіп бойынша піскен күйінде жинайды және кептіреді. Дәндерге кепкен күйінде көзбен немесе лупа көмегімен (10×) талдау жүргізеді.
Дәндердің формасы, өлшемі (ұзындығы, қалыңдығы), беткейінің сипаты, түсі, дәмі, ұрықтың орналасуы, тыртықшаның болуы және формасы және т.б. сипаттары диагностикалық манызға ие.
Өлшемдерді өлшегіш сызғышпен немесе миллиметрлік қағазбен, ал домалақ дәндерді домалақ ойықтары бар елекпен өткізу арқылы өлшейді. Түсін күндізгі жарықта анықтайды, иісін – сындыру арқылы немесе ысқылау арқылы анықтайды, дәмін - құрғақ шикізатты дәмін алу арқылы немесе оны қайнатып (тек улы емес өсімдіктер үшін).

### Жалпы мәліметтер

Дәндер ұрықтан, эндосперманың нәрлі тінінен немесе периспермадан (кейбір жағдайда олар болмайды) және қорғаушы дәндік кебектен тұрады. Ұрық ұрықтық түбіртектен, өркеннен, бүршіктен, сонымен қатар бір немесе бірнеше алғашқы жапырақшаларынан тұрады. Дәннің нәрлі заттары эндоспермада сақталады немесе дәнекшелерде (эндосперм жетілмеген немесе жоқ болса, дәнекшелер дәннің аз бөлігін қамтиды). Эндосперм ұрықтың жанында орналасуы мүмкін немесе дәнді қаптауы мүмкін.

Дәннің кебегі әдетте қабықты, кейде мөлдір қабықты, тыртықшасы бар – дәнекшелердің бекінуі үшін. Дәнекшелердің өсуімен бірге дәннің тыртықшасы қалыңдайды. Шаң–тозаң кіретін жерінде микропиле пайда болады, ол арқылы ұрықтарға су кіреді.
Кейбір жағдайларда дәннің кебегінің өсінділері болады (ариллоидтар) шаш түрінде, қанаттары (гладиолус), қанық боялған етті (бересклет, анар) болады. Өсінділері дәннің барлық бөлігін қаптауы мүмкін немесе кейбір бөліктерінде ғана болуы мүмкін. Бұл жағдайда оларды ариллустар деп атайды. 

### «Дән» сыртқы белгілері бойынша морфологиялық талдау

1. Дәннің формасы  

2. Сыртқы белгілері   

3. Бүршігінің сипаттамасы  

4. Дәннің ішкі құрылымы  

5. Өлшемдері (см).  

6. Түсі  

7. Ысқылағандағы иісі  

8. Дәмі ( улы емес өсімдіктерде)

### Дереккөздер

1. ↑  Биология энциклопедиясы
**Дәм татыру** (салт). Қазақтар асты дәм деп атайды. Халық арасында біреуді еске алғанда **дәмдес болып едік**, **үйінен дәм татып едік деп**, ренжігенде, өкпелегенде **дәм тұзым атсын**, **дәм тұзыма салдым** деген сөздердің ұлт тұрмысы мен өмір жолы мен таным-түсінігінде, наным сенімінде өзіндік дара орны бар. Өйткені әр қазақ өздерінің жақын-жуығы мен ілік-жекжаттарына ғана емес, ел сыйлаған белгілі, құрметті азаматтарына, қадірлі ақсақалдарына, на-әжелеріне өз үйінен дәм татыруды үлкен мұрат, елдік, адамдық парыз деп санаған және ол жолдан күні бүгінге дейін тайған жоқ. Тек таныстар емес кез-келген жолаушы , үйге келген бейтаныс кісіге де дәм татырай жібермеген. Себебі, ұлт ұғымында дәмде, аста, тамақта, кие, қадыр, қасиет,ырыс,береке, тірлік бар деген терең түсінік тым ертеден-ақ қалыптасқан. Дәм татырудың қоғамдық, әлеуметтік, елдік істерде қызметі өте зор болған. Ең алдымен, әдейі шақырып дастарқаннан дәм татыру- ата салт, қазақи тәртіп әрі жол жоралғы, әдеп. Екіншіден ол сыйлаудың, аса құрметтеудің, жақсы көңілдің айғағы. Үшіншіден қай жерде де, қай күнде сыйласа, қорған0қамқор, тілектес бола жүрудің кілті. Дәмдес болған адамдар бір-біріне ел дәстүрі бойынша қиянат жасамайды, жоғалғанын іздеседі, табысына және қуанады. Қуаныш, қайғысынада да ортақтас болады. Бұл ғасырлар бойы санаға сіңген салиқалы салт, бұлжымас әдет. Демек дәм татыру, дәм тату таза адамгершілік, длстық, бірлік белгісі және куәсі. Бұл жақсы үрдіс халықпен бірге жасайды.

### Дереккөз

1. ↑  Қазақтың дархан дастарқаны - Алматы "Алматыкітап" ЖШС - 2005 ISBN 9665-24-559-2
**Корнелис Схалкер**(*Schalker*) (31.07.1890-13.01.1944,Схевенинген,Гаага маңы) - Нидерланд жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1918 жылдан Нидеерланды компартиясының (НКП) мүшесі. 1918 - 28 жылдары Жастардың коммунистік одағына жауапты қызметте болды. 1925 жылдан НКП ОК-нің мүшесі. 1929 -30 жылдары Оңтүстік Голландия провинциясындағы НКП округтық комитетінің секретары. 1933 - 37 жылдары парламент депутаты.1935 жылы Коминтерннің 7 - конгресінде Коммунистік Интернационал Атқару комитеті мүшелігіне кандидат болып сайланды. 1938 жылдан НКП ОК - нің секретары. 1943 жылы 14 қарашада гитлершілдер тұтқынға алып, 1944 жылы 13 ақпанда атып өлтірді.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 479 бет
**Дәмеш Әмірханқызы Ермекова-Жүргенова** (1905-1990), дәрігер, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген дәрігері (1966). 

Орта Азия мемлекеттік университетініңмедицина факультетін бітірген (1929). 1929-1933 жылдары Ташкент медициналық институтында оқытушы. 1938-1946 жылдары «халық жауының» жары ретінде Карлагтаотырған. Ермекова-Жүргенова ақталып келгеннен кейін 1956-1973 жылдары Алматы медициналық институтында оқытушы болады. Жұбайы Темірбек Қараұлы Жүргеновтің (Мемлекеттік қайраткер, Қазақстан халық ағарту комиссары) ақталуына, шындықтын орнауына көп еңбек сіңірді. 

Алматы қаласының құрметті азаматы (1982).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Тайлер Гарсиа Пози**(ағыл. Tyler Garcia Posey, 1991 жылы 18 қазанда туылды, АҚШ, Калифорния штаты,Санта-Моника) — америкалық актер және музыкант.«**Teen Wolf»** телесериялының Скотт Макколдың рөлін сомдап әсіресе танымал.

Өмірбаяны
---------

Тайлер 1991 жылы 18 қазанда Санта-Моника қаласында, Калифорния штатында АҚШ-та туып өсті. Оның әкесі Джон Пози актер және жазуышы. Актердің мансабын Тайлер жастайынан бастаған, көбінесе сахнаға, музыкаға, өнерге қызыққан. Оның әкесі ұлың көп рет сахна төріне алып жүргендіктен, Тайлер осылай мансабын бастады. 8 жасынан бастап телевидия мен кинодан үнемі шығып жүрді. Актерлік шеберінен басқа, Тайлер сондай-ақ әнші, музыкалық композициялардың авторы, Санта-Карлитадағы музыкалық группаның басисты мен лидері.

Жеке өмірі
----------

9 жасынан бастап Майли Сайруспен жүре бастады, ең алғашқы сүйісі де сонымен болды, бірақ олардың қатынастары тек 2 жылға ғана жетті. 2013 жылы Тайлер Пози өзінің 11 жыл білетін қызы Шон Горликке үйлену жайлы ұсыныс жасады, алайда 2014 жылдың соңында олар айырылысты.

Мансабы
-------

Кино мен телевиденияда түсіп жүргеніне 10 жыл шамасында болып қалды. Пози сондай-ақ «Lost In Kostko» группасының фронтмены , ол жақта ол ән айтып, гитарада ойнайды. Ең алғашқы рөлдерінің бірі «Maid in Manhattan» фильмінде Марисаның(рөлің ойнаған Дженифер Лопес) ұлын ойнады. 

Оның ең сәтті рөлдерінің бірі - «Teen Wolf» телесериялы. Оны көбінесе «Twilight» сагасының Джейкоб рөлін сомдаған Тэйлор Лотнермен салыстырып, соңында басты рөлді жеңіп алды. 

Оның алдында «Smallville» телесериялының эпизодында шыққан. 

Пози жақында «White Frog» фильмында Бубу Стюарт пен Грегг Салкинмен бірге рөл алды. Сондай-ақ «The Exes» телесериялының эпизодында жарықкөрді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Бахыт Аманұлы Рақышев** (1937 ж. т.), партия-кеңес кызметкері, Шет ауданының түлегі. 

Уақ руынан шыққан.

Қазақ мемлекеттік а.ш. институтын (1961), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1961 ж. Шет ауданындағы Қызылтау ауылында бөлімше агрономы болудан бастаған. 1965-1985 ж. Шет аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің а. ш. бөлімінің нұсқаушысы, Тельман аудандық партия комитетінің 2-хатшысы. 1977-1983 ж. Ульянов, Талды (1977-1983) аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы. 1983 жылдан Қарағанды облысы бойынша а. ш. өнімдерін дайындау және сапасын тексеру инспекциясының бас инспекторы, «Қаражар» кеңшарының директоры қызметтерін атқарған. 

Еңбек Қызыл Ту, Халықтар достығы, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
«**Смокинг**» (ағыл. The Tuxedo) — режиссер Кевин Донованның фильмі.

Сюжет
-----

Джимми Тонг жылдам айдап, жолаушыларды кез келген жерге аз уақытта жеткізетін қабілетті такси жүргізушісі. Ол жақын арада өте бай және сырлы адам Кларк Девлиннің жүргізушісі болады. 

Джимми өзінің бастығы кім болып жұмыс істейтінін білмейді. Бірақ Девлиннің ашық мінезі мен Джиммиге көмектесу ниеті арқасында олар достарға айналады. Джимми Девлиннің тыңшы екенін білмейді. Девлинді өлтірейін деген кезде Джими бастығының смокингін абайсызда киіп алады. Бұл смокингтің ерекше қасиеттері оның иесіне де ерекше қабілет сыйлайды. Кларк Девлинді өлтірейін деген адамдарды табу үшін ол арнайы жасаққа қосылады. Ол үшін өте ақылды Делайла Блейнмен жұмыс істейді. Алдымен Делайла Джиммиді ұнатпайды, она Девлин деп ойлайды себебі Джимми бастан бас оған өтірік айтты. Бірақ әлем мен она құтқарғанынан кейін Джимми оған ұнай бастайды. 

| Актёр | Рөлі |
| --- | --- |
| Джеки Чан | Джимми Тонг көлік жүргізушісі |
| Дженнифер Лав Хьюитт | Делайла Блейн |
| Джейсон Айзекс | Кларк Девлин |
**Бақыт Қалсапарқызы Шадаева** (1970 жылы 12 қаңтарда Түркістан облысы Мақтаарал ауданында туған) — эстрада әншісі. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері (2005). Қазақстан жастар одағы сыйлығының иегері (1997). Мақтаарал ауданының құрметті азаматы

Жалпы мәліметтер
----------------

Алматы эстрада студиясын бітірген (1989). Өнердегі жолы 1988 жылы басталды. «Жас жігер» байқауына қатысқан жас әнші лауреат атанды. Студияны бітірген соң мемлекеттік «Гүлдер» ансамбліне жолдама алды. Осы жылдары ол бірнеше халықараралық, республика конкурстарға қатысып көзге түсті. «Юрмала-89», «Жас қанат» (1994) конкурстарында дипломмен марапатталды. Мальта Республикасында өткен «Мальта әуендері» ән байқауында лауреат болып, таңдаулы шетел әншісі атанды. Ол Қазақстан және шетел композиторларының әндерін, сондай-ақ халық әндерін де орындайды. Шадаева шырқаған «Аңса жаным», «Жауын», «Алматым – сұлу астанам», «Достарым», «Өмір – арман» әндері кеңінен танымал. Әнші Қытай, Германия, Франция, Италия, Ресей, Түркия және басқа елдерде өнер көрсетті. 1994 ж. «Сазген» этнографиялық ансамблімен бірге таяу және алыс шетелдер жұртшылығы алдында ән шырқады.

Марапаттары
-----------

* 1997 жылы Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты
* 2001 жылы «Азия дауысы» конкурсының жеңімпазы
* 2005 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткеріқұрметті атағы берілді.
* Түркістан облысы Мақтаарал ауданының құрметті азаматы.
**Тайманов атындағы көше**.
Көшеге орыс патшасы мен жергілікті билеушілердің әділетсіз билігіне қарсы бас көтерген
қас батыр Исатай Тайманұлының есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458
шешімі) берілген. Исатай Тайманұлының (1791-1838) Атырау облысында дүниеге келген. 1837-38
жылдардағы шаруалар көтеріліс ұйымдастырған.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Ескендіров, Ахмедияров, Әзірбаев атындағы көшелермен
қиылысады. Бұрынғы атаулары: а) 7-ші; ә) Кирпично-заводская; б) Пригородная көшелері. Көше
ұзындығы - 1950 метр. 
Көшеге Қазақстан мен Қырғызстандағы өзеннің атауы (Алматы қаласы атқару
комитетінің 26.12.1962 Йа453/26 шешімі) берілген.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Довженко, Кассина атындағы көшелермен
қиылысады. Бұрынғы атауы - Черняховский көшесі. Көшенін ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Дәмегүл Баялиева** – (20.8.1950. Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы) - филолог, ғалым. 

ҚазМУ-ді бітірген (1974). 

1974 жылы С.Киров атындағы ҚазМУ-дің журналистика факультетінің қазақ журналистика кафедрасына аға лаборант, 1989 жылы журналистика тарихы кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, мерзімді баспасөз кафедрасының доценті. Филология ғылымдарының кандидаты (2002), (диссертация тақырыбы «Қазақ ұлттық баспасөзінде салт-дәстүр, әдет-ғұрып мәселелерінің жазылуы»). 

Мерзімді баспасөз кафедрасында «Білім реформасы және баспасөз», «Баспасөзде ұлттық мәдениет, салт-дәстүр, әдет-ғұрып мәселелері» деген арнайы пәндер бойынша дәріс жүргізеді. 

«Баспасөзде салт-дәстүр, әдет-ғұрып мәселелері», (1989); «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл, стиль мәселелері» оқу құралдарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Какомицли** (лат. *Bassariscus*) – жанаттар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі тегі. Ғылыми атауы - *Bassariscus*, латын тілінен «түлкі» деп аударылады. «Какомицли» деген атау ацтек тілінің *tlahcomiztli*— «жартылай тауарыстаны (пума)» деп аударылады.

Таралуы
-------

АҚШ-тың оңтүстік және оңтүстік-батысында, Мексикада және Орталық Американың жартасты құрғақ ормандарын, каньондарын, қылан жапырақты ормандарын мекендейді.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Какомицлилардың сырт көрінісі сусарға да, мысыққа да ұқсайды.

Дене тұрқы 30-47 см, құйрығы — 31-53 см, биіктігі — 16 см-ге дейін; салмағы 0,8-1,1 (1,3-ке дейін) кг. Денесі сопақша келген, аяқ-қолдары қысқа,құйрығы өте ұзын. Басы жалпақ, құлақтары ірі, дөнгелек немесе үшқірленген.

Түсі: үсті жағы - қара-сары, қарны - сарғыш, ақшыл. Көзінің айналасында - қара немесе бұр "сақина". Құйрығы жүндес, жанаттыкіндей жолақ: қара және ақшыл түсті.

Ағаш қуыстарына,құрылыстан қалған тас араларынан үй жасайды. Жазда насекомдар мен өсімдіктерді, қыста көміргіштерді азық қылады.

Жылына 3-4 бала табады. Бір айдан соң олар өзін ересек сезінеді,ағаштарға өрмелейді.

Түрлері
-------

Текте 2 түр бар:

1. Солтүстік америкалық какомицли - Bassariscus astutus
2. Орталық америкалық какомицли - Bassariscus sumichrasti

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Какомицли**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жануарлар әлемінің үлкен атласы,«Алматыкітап» баспасы. 2000 жыл ISBN 2078-6727
**Калаи-мир** - Тәжікстанның *Шаартұз ауданы*, *Насир Хисрав ауылының* маңайында.

Көне қала орны
--------------

Қазіргі аумағы 275-270 шаршы төбе. Айнала бекініс іргелерімен қоршалған. Тәжік археологиялық экспедициясы зерттеген. Зерттеу жұмысының барысында тұрғын үйлердің қалдығы аршылды. Олар ені тар, ұзын аумағы 1,5-5,5 м бөлмелерден құралған. Үй едендерінде ошақ орындары сақталған. Әр түрлі қыш ыдыстар мен тастан жасалған дән үккіштер табылды. Тұрғын үйлерге таяу жерде шарап ашытып сақтайтын шарапхана орналасқан. Одан шарап құятын шан, көптеген тостаған сынықтары шықты. Шарапхананың қасында жезшінің шеберханасы да болыпты. Қаланың ескі төменгі қабаты б.з.б. VII - б.з. IV ғасырларына жатады. Калаи-мир XV ғасырда қайта жанданып, онда халық XIX ғасырға дейін өмір сүрген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
Қуырылып жатқан смультрингтер
Норвегиядағы смультрингтер сатушысы
**Смултринг** (букмол *Smultring*) және **хьортетакк** (*hjortetakk*, кейде *hjortebakkels* аталады) — норвегиялық тоқаштар. Әдетте олар глазурьсіз және салмасыз, көбінесе кардамонмен дайындалады.

Смултрингтер жиі тор пішінді болады және арбашалардан, ал Рождество кезінде сауда шатырларда сатылады. Оларға келесі сипаттама береді: «лярдта қуырылған жуан ауыр тоқаш — ыстық және майы тамып жатқанда жеу керек!» Смултрингтер Норвегиядан шыққандар арасында танымал, әсіресе, Миннесотада, рождестволық түскі ас кезінде оларды крумкакпен үстелге қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  L-Jay  10.12.2008 My Little Norway
2. ↑  Sons of Norway Mankato Мұрағатталған 28 шілденің 2011 жылы. қараша 2005 Sons of Norway (Mankato)
**Смурф** (ағылш. *The Smurfs*), штрумф (штрумпф) (фр. ) — мультипликациялық кейіпкерлер. Бельгия суретшісі Пьер Кюллифор (фр. ) ойлап тауып, суретін салған. 1958 жылы 23 қазанда алғаш рет смурфтар әзіл-оспақ «Le Journal de Spirou» журналда жарық көрген. 1980 жылдары анимациялық «The Smurfs» телехикаясының түсірілімі басталған. Стивен Паркс (Ұлыбритания) смурф ойыншықтарын бала кезінен бастап жинаған. 2010 жыл 28 қаңтар күні оның топтамасында 1061 смурф жиналған. 2011 жылы Андреас Шюссердің (Германия) смурфтар топтамасы 3173 данаға жеткен. Қазақстанда смурфтарды балаларға арналған «Киндер – тосын сый» шоколадының қорабынан шығатын ойыншықтардан көре аламыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Сыну көрсеткіші әртүрлі орталардың шекарасында жарықтың сынуы. 
**Снеллиус заңы** немесе **Снелль заңы** екі ортаның шекарасындағы жарық сәулесінің сынуын сипаттайды. Дыбыс толқындарының сынуын сипаттауға да қолданады.

### Тарихы

Снеллиус заңы Виллеброрд Снеллиус атты голландық математикпен XVII ғасырда ашылған. Кейін, Рене Декартпен қайта ашылған.

### Формуласы

Жарық сәулесінің құлау бұрышы жарық сәулесінің сыну бұрышымен осы арақатынаспен байланысты:

{\displaystyle n\_{1}\sin \theta \_{1}=n\_{2}\sin \theta \_{2}\,}
Мұнда:

* {\displaystyle n\_{1}} — бөлу шекарасына жарық құлайтын ортаның жарық сәулесінің сыну көрсеткіші;
* {\displaystyle \theta \_{1}} — жарық сәулесінің құлау бұрышы;
* {\displaystyle n\_{2}} — бөлу шекарасын өтіп, жарық кіретін ортаның жарық сәулесінің сыну көрсеткіші;
* {\displaystyle \theta \_{2}}— жарық сәулесінің сыну бұрышы;

### Қорытынды

Егер {\displaystyle n\_{1}\sin \theta \_{1}>n\_{2}\,} болса, ішкі шағылуы байқалады (Сынық сәуле жоқ, құлайтын сәуле бөлу шекарасында шағылады).

### Векторлық формула

Жарықтың сынуы
Егер {\displaystyle \scriptstyle {\vec {v}}\_{1}} мен {\displaystyle \scriptstyle {\vec {v}}\_{2}} құлайтын мен сынатын жарық сәулелерінің бағыттарын көрсететін және{\displaystyle \scriptstyle |{\vec {v}}\_{1}|=n\_{1}} мен {\displaystyle \scriptstyle |{\vec {v}}\_{2}|=n\_{2}} ұзындығы бар векторлар болса: {\displaystyle {\vec {v}}\_{2}={\vec {v}}\_{1}+\left({\sqrt {{\frac {n\_{2}^{2}-n\_{1}^{2}}{({\vec {v}}\_{1}\cdot {\vec {n}})^{2}}}+1}}-1\right)({\vec {v}}\_{1}\cdot {\vec {n}}){\vec {n}}}

### Сілтемелер

* Үлкен ғылым элементтері: Снеллиус заңы (орыс.)
Калабрия таулары
**Калабрия таулары**, **Калабрия Апенниндері** - Апеннин түбегінің оңтүстік бөлігіндегі таулар, Калабрияда орналасқан. 

Оңтүстігінде *Мессина шығанағы*, солтүстігінде *Крати өзені* аралығында. Ұзындығы 200 км-ден астам. Күмбез тәрізді 3 массивке - *Ла-Сила* (биіктігі 1929 м), *Ле-Серре* (1420 м) және *Аспромонте* (1959 м) бөлінеді. Орталық және батыс бөлігі гнейстен, граниттен, тақта тастан, шығыс жағы әк тастан, мергельден, құм тастан, саздан түзілген. Калабрия таулары қатты жер сілкінуге ұшыраған. 500-600 м биіктікке дейін маквис, одан жоғарыда шамшат, талшын, қарағай бұта өседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
Кейде несептік синдром созылмалы пиелонефриттің жалғыз белгісі болады.
 Пиелонефриттің несептік синдромына тән белгілер: лейкоцитурия, микрогематурия, 1 г жетпейтін тәуліктік протеинурия, гипостенурия және бактериурия.
 Лейкоциттер несепке қабынған интерстицийден және несеп жолдарының кілегей қабығынан түседі. Лейкоциттердің саны үдерістің өткірлігіне байланысты.
 Пиелонефриттің латентті түрінде лейкоцитурия «бір көрініп, бір жасырынып» толқын тәрізді. Сондықтан несептің бір жасаған анализі диагнозды анықтауда аса маңызды емес.
 Диагностикаға лейкоцитурияның аса маңыздылығын ескере отырып, несептің жалпы анализінде осы ауруға тән айтарлықтай өзгерістер болмаса, жасырын лейкоцитурияны анықтайтын сынамалардың біреуін қолданады (Аддис-Каковский, Амбурже, Нечипоренко немесе преднизолонмен өршіту сынамасын ). 
Лейкоциттермен бірге несепте эритроциттер де болуы мүмкін. Эритроциттер түтікшелердің жарылған капилярларынан немесе бүртіктердің зақымдануынан ( тостағаншалардың түбінен форникальдік қан кетуден) немесе кілегей қабаттың таспен жырылған жарақаттарынан түседі. 
 Пиелонефритке тән несептік синдромның тағы бір маңызда белгісі - гипостенурия. Бұл белгі несептің концентрациялау процесінің бұзылысынан болады (бүйректің милы қабатында жүретін). Бүйректің милы қабаты қабынып ісінгенде бұл үдеріс бұзылады, содан гипостенурия пайда болады. Кейде бұл пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Мұндайда көптеген жылдар несептің шөгіндісінде паталогиялық өзгерістер болмайды, артериялық қысым жоғарыламайды, тек несептің меншікті салмағының төмендеуі ғана анықталады. Гипостенурияның болуын нақты зерттеу үшін Зимницкий сынамасын жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «ГЕРОНТОЛОГИЯ ЖӘНЕ ГЕРИАТРИЯ» Бекмурзаева Э.Қ. Сейдахметова А.А. Ибрагимова Р.Б. Сейдалиева Ф.М. Садыкова Г.С. Умиралиева Г.А. Азизова А.А. Абдукаримова Ж.М. Байдуллаев Б.М. Қорғанбаева Х.Т. оқу құралы, Шымкент 2012.
**Айтбақы Біләлов** ((Андрей Беляев, 1958 жыл - 2013 жыл, 11 ақпан) — "Валют-Транзит-Банктің" 10 жылға сотталған бұрынғы төрағасы. 

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан. 

Біләлов 2011 жылдың жазында қылмыстық топ құрды, қызмет бабын асыра пайдаланды, банк қаржысын ұрлады деген айыптар бойынша 10 жылға сотталған еді. Ол 2008 жылы да қаржылық қылмыс жасады деген айыппен үш жарым жылға сотталып, жаза мерзімі 2010 жылы тамызда аяқталған. Бірақ ол кезде жаңадан қылмыстық іс қозғалып, Айтбақы Біләлов қайтадан тұтқындалған. 

Қарағанды облыстық медицина орталығының жансақтау бөлімінде қайтыс болған.
Қылмыстық атқару жүйесі департаментінің хабарлауына қарағанда, ол ауруханаға 10 ақпанда жазасын өтеп жатқан Қарабас кентінде жалпы режимдегі түзеу мекемесінен жеткізілген. Алдын ала ақпараттарға қарағанда, ол "миокарда талмасынан" қайтыс болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Валют-Транзит-Банктің" бұрынғы басшысы қайтыс болды
**Күлпән Ахметова**(15.8. 1928. Семей облысы Шұбартау ауданы Қосағаш ауылы) - кинорежиссер.. Алматы киноактерлер мектебін (1947), Қазақ педагоикалық инстиуттың бітірді (1953). Еңбек жолын Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясында актриса болып бастап (1947- 53), кейін көркем фильмдер режиссерінің ассистенті (1954-56), дубляж режиссері(1957-92) болды. "Мазасыз көктем", "Дауыл", "Ән шақырады", "Ботагөз" фильмдерінде эпизодтық рөлдерге түсті. 

1958 жылы бастап дубляж режиссеріретінде 300-ден астам шетелдік және отандық фильмдердің экранға жол тартуына еңбек сіңірді. 1985 жылы Ташкентте өткен Бүкілодақтық дубляж фильмдер фестивалінде режиссер Ахметова "Әскери-дала романы" КСРО Кинематографистер одағының II дәрежелі Дипломымен марапатталды. Қазақ КСР-інің өнеріне еңбегі сіңген қайраткер (1975), КСРО Кинематографистер одағының мүшесі (1971). "Еңбектегі ерлігі үшін" және "Еңбек ардагері" медальдарының иегері, Қазақ КСР-інің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Жер сілкініс эпиорталығының картасы
**2008 жылғы Сычуань жер сілкінісі** — мамырдың 12-ші күні таңғы сағат 7-де Қытайдың Сычуань өлкесінде болған жер сілкінісі кезінде он мыңнан астам адам қаза болды, деп хабарлаған болатын Қытай Халық Республикасының азаматтық әкімшілік министрлігінен. Келесі күні «Синьхуа» агенттігі, жергілікті уақыт бойынша 15:10-да 6,1 ұпайлық жер сілкінісі осы өлкеде тағы да қайталанғанын хабарлады.

Эпиорталығы
-----------

Зілзаланың эпиорталығы Алматы қаласының оңтүстік-шығысына қарай 3 мың км қашықтықта, 104° шығыс бойлық пен 30° солтүстік ендікте болған. Алматы қаласындағы Орталық сейсмикалық обсерваторияның кезекші операторы жер асты дүмпуінің күштілігі Рихтер бағанасы бойынша 8.0 балды көрсеткен.

Салдары
-------

Сілкініс зардабынан 69,107 құрбан және 373,577 жарақатталған ресми түрде расталған. Жер сілкінісі жұрт енді ұйқыдан оянып, жұмысқа жиналып жатқан уақытта болған. Зілзаладан Сычуань тұрғындары ғана емес, Гансу, Шенси, Юннан, Шанси, Гуйчжоу, Хубейдің өлкелері да қатты зардап шеккен.

«Чайна дейли» үнжариясының хабарына қарағанда, құтқару жұмыстарына ҚХР Мемлекеттік кеңесінің премьері Вын Зәбау басшылық жасап отыр. Құрбан болғандар туралы нақты деректер жоқ, өйткені жер сілкінісінің эпиорталығына жақын орналасқан елді мекендерге баратын жолдарды үйінді басып қалған, өту мүмкін емес көрінеді. Электр желілерінің, байланыс құралдарының істен шығуына байланысты бұл аудандармен байланыс жасау мүмкін емес. «Чайна дейлидің» мәліметіне қарағанда, құтқарушылардан және медицина қызметкерлерінен құрылған жедел жәрдем топтары зардап шегушілерге көмек көрсету үшін кейбір аудандарға парашютпен түсірілмек. Құтқару жұмыстарына әскери тікұшақтар да жұмылдырылған.

Қытайдағы ең күшті жер сілкінісі 1976 жылы Таңшан қаласында болды. Ол кезде 240 мың адам қаза тапқан екен. Адам өлімі жағынан одан кейінгі орынды Сычуань өлкесіндегі зілзала алады.

Қазақстанда
-----------

Сычуань өлкесінде болған осы жолғы жер асты дүмпулері Қазақстан жерінде сезілген жоқ.

1. ↑  Search for China quake survivors.  BBC News (2008-05-13). — «"The death toll is now nearly 12,000, an official said, and looks set to rise."»  Тексерілді, 13 мамыр 2008.
**Атым, бір атым насыбай.** Ауызға бір-ақ рет салуға жарарлық насыбай мөлшері екендігі белгілі. Әрі *«атым»* тек насыбаймен ғана тіркесетіні де ежелден аян. *«Достың көңілі бір атым насыбайдан қалады»* (мақал).

Сөз төркінін болжауға мына бір тіл дерегі себепші болғандай. Моңғол тілінде *«уыс», «шеңгел», «шымшым»* мағынасын беретін сөз *«атга*» тұлғасында көрінсе, қалмақ тілінде — *«атх»* дыбыс құрамында айтылады. Әрине, насыбай ауызға уыстап емес, шымшыммен ғана салынады. Мына тіркесте сол «бір шымшым насыбай» орнын, «бір атым насыбай» болып, Моңғол тілінен ауысқан «атга» сөзі меншіктеніп тұрғандығы байқалады. Соның өзінде тіліміздің морфологиялық жағы сақталып қалғандығын соңғы -*ым* қосымшасынан көріп отырмыз (*«шымшым»* соңындағы *-м* жұрнағы, сол мағынадағы Моңғол сөзнің соңына көшіп, *«атга»* тұлғасы *«атым»* қалпында көрініп тұр).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Күлтегін көшесі** Көшеге Білте қаған патшалық құрған көне дәуірдегі түркі мемлекетінің көрнекті әскери қолбасшысы, Құтлығ қағанның кенже баласы, түркі жұртының мақтаны - Күлтегіннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/37 қаулысы) берілген. Күлтегін түркі мемлекетін нығайту барысында бірнеше жорықтарға шығып,өзін қабілетті қолбасшы ретінде танытқан. Күлтегіннің құрметіне арналып зиратының басына тас қойылған. Ол бүгінде Күлтегін жазуы деген атқа ие болды. Күлтегін жазуы ежелгі түркі жазба ескерткіштерінің бірі ретінде баға жетпес құнды мұра деп саналады. Моңғолиядағы Қарабаласаған қаласынан 40 шақырым жерге, Орхон өзенінің бойындағы Эрдени Цзу ғибадатханасының жанына орнатылған. Ескертіштің биіктігі - 3,15 метр, ені - 1,34, қалыңдығы - 0,41 метр. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Күляш Әшкеева** (20 желтоқсан 1926 жыл, Семей) - телережиссер.. 

Алматы театр және көркем өнер училищесін бітірген (1949). Еңбек жолын Алматы телестудиясында фильмотека меңгерушілігінен бастап, кейін жастар бағдарламасы редакциясында режиссер ассистенті, кейін режиссер қызметтерін атқарған. Студияда жастар хабарларының тартымды шығуы жолындағы ізденістері сәтті болған. Мәскеу және басқа да республикадағы осы тектес хабарларға еліктеушілік басым болғанымен, өзіндік идеясымен, жаңа ізденістерімен оны ерекшелендіре білген. Көркемдік деңгейі жоғары, әрі талғампаз режиссерлер категориясына қосылған. Алғаш қызметке орналасқан уақыттан бастап, зейнеткерлікке шыққанша осы қызметте істеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
A.
**"Бақырғани кітабы"** — түркі тілдес халықтардың 12 ғасырдан сақталған сопылық ағымдағы әдеби ескерткіштердің бірі. Авторы, сопылық ағымның ірі өкілі — Сүлеймен Бақырғани. Бақырғанидың сопылық мазмұндағы хикмет-өлеңдері кезінде ұлан-ғайыр Қыпшақ даласы мен Орталық Азияның түркі тілдес халықтарының арасында кеңінен тарағаны тарихтан жақсы мәлім болғанымен, ақын мұрасы тек 19 ғасырда ғана толық жинақталып, Қазан және Ыстамбұл баспаларынан "Бақырғани кітабы" деген атпен бірнеше рет (1846, 1877, 1882, 1898 жылдары) басылып шықты. "Бақырғани кітабы" — **бес бөлімнен** тұрады.

* *Бірінші бөлімі* — көңіл-күй жырлары;
* *екіншісі* — сопылық идеясын насихаттауға арналған дидактикалық философиялық хикмет-өлеңдері;
* *үшіншісі* — Алланы мадақтауға арналған жырлары ("Меғрожнаме");
* *төртіншісі* — "Ақыр заман көріністері" дастаны;
* *бесіншісі* — "Бибі Мариям" толғауы.

"Бақырғани кітабының" басты идеясы — оқырманын ізгілікке, имандылыққа, рухани тазалыққа үндеу. Ақынның айтуынша, әрбір адам рухани тұрғыдан кемелденген дәрежеге жетуі үшін Алланы (Хақты, абсолюттік рухты) толық танып-білуі тиіс. Ал, бұл биік мақсатқа жетуі үшін адам алдымен төрт асудан сүрінбей өтуі керек. Олар: шариғат (ислам заңдары мен әдет-ғұрыптарының жинағы), тариқат (сопылық ағымның идеясы, мұрат-мақсаты), мағрифат (мұсылмандықтың қағида-шарттарын танып-білу) және хақиқат (Хаққа жақындау). Бұл рухани асулардың бірі екіншісіне өту үшін қажетті басқыш болып табылады. Сондай-ақ осы төрт басқыштың әрқайсысы он мақамнан (тоқтамнан) тұрады. Аталған төрт сатының (басқыштың) қырық мақамын толық танып-біліп, жақсы игерген адам ғана Алланың (ақиқаттың) дидарын көруге мүмкіндік алады. "Бақырғани кітабы" жырларында сопылық идеяның негізгі қағида-шарттарына, сонымен бірге, адамның қоғамда атқаратын қызметіне гуманистік тұрғыдан түсінік беріледі. "Бақырғани кітабы" Алла сыйлаған өмірдің ләззатынан безбеуге, махаббат қызығын көруге, ғылым мен өнерді меңгеруге үндейді. Адамды сүю арқылы құдайды сүюге болатыны жырланған. "Бақырғани кітабының" "Бибі Мариям" атты бөлімінде пайғамбарлар, әулие-әнбиелер, әлемнің жаратылысы, т.б. туралы жазылған сопылық-дидактикалық сарындағы жырлар қамтылған. Мұнда Ғайса пайғамбар өз анасы Мариям бибімен өмір мен өлім, мейірімділік пен зұлымдық, жақсылық пен жамандық жайында әңгімелеседі. "Бақырғани кітабы" оқырман қауымды имандылыққа, ізгілікке, құдайға құлшылық етуге шақырады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
3. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Кебең.** Тез семірген, еті бос жылқы малын осылай
атау тілімізде дағдыға айналған. *«Жазғы тұрғы көкпен көбең семірген желқуық айғырлар қайта мінілді»* (Мұхтар Омарханұлы Әуезов, Көксерек).
Мұндай тез семірген жылқы көп мініс бермей, борпылдақ болып, етінен тез айырылады. Осы қасиетіне
қарай, «көбең» деген атауға ие болған. Бұл сөз басқа
сөздермен көп тіркесе де бермейді. Бізге алғашқы мағынасы нені аңғартатыны да белгісіз.
Біздің шамалауымызша, алғаш ол бос, көпсіп тұратын қасиетке ие нәрсенің атауы болған тәрізді. Іздестіре
келгенде жорамалымыздың теріске кетпегендігін байқаймыз. Тува тілінде «хевең» тұлғалас сөздің мағынасы — мақта дегенді үғындырады (Рус.-тув. сл. 1980,
60). Демек, ерте кездерде қазіргі «мақта» орнына қазақ тілінде «көбең» сезі қолданылып, кейін ұмытылып,
тек қана соған ұқсатудан қалыптасқан кейбір тіркестерде сақталып қалған тәрізді. Әрі кетсе, моңғолдардан
ауысып алынған сөз деуге де болады. Өйткені моңғол тілінде де «хөвөн» сөзі біздегі «мақта» мағынасында
айтылады (Қаз.-мон. сез. 1977, 212). Осы соңғы жорамалымыз шындыққа жақын көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Күләнда Әбубайқызы Ұзақбаева** -1926 жылы 23 желтоқсанда бұрынғы Семей облысы, Шұбартау ауданында туған. Жазушы, аудармашы.

1948 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (ҚазҰУ) тарих-филология факультетін қызыл дипломмен бітірген. 1948-1951 ж. Тіл және әдебиет институтында кіші ғылыми қызметкер, 1951 жылдан 1986 жылдарға дейін табан аудармай 35 жыл "Жазушы" баспасында редактор, аға редакторлық қызмет атқарған.

Мұхтар Әуезовтің он екі томдығын және жиырма томдығын, Сәбит Мұқановтың он алты томдығын, Ғабит Мүсіреповтің бес томдығын, Ғабиден Мұстафиннің төрт томдығын, Әбдіжәміл Нүрпейісовтің "Қан мен тер" романының тұңғыш басылымына редактор болған. Сонымен қатар, Т.Ахтановтың, М.Мағауиннің романдары мен повестерін де жарыққа шығарған.

Л.Воронкованың, Эристен Эриликтің, М.Слуцкистің, С.Алексеевтің, Дж.Родаридің, Ә.Якубовтың, Ф.Мұсажановтың, С.Захири Разияның, А.Гилязваның, С.Қапаевтың шығармаларын қазақ тіліне аударған.

1985 жылы Қазақстан жазушылар одағына мүшелікке өткен. Қазақ КСР жоғарғы Кеңесінің Мақтау грамоталарымен, "Баспа үздігі" белгісімен марапатталған. Еңбек ардагері, майдан ардагері атақтары, медальдары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Тазрики**
-----------

### Кітаптың ерекшелігі

Тазрики (араб. ғұмырнама)-жазушылардың өмірі мен творчестволарынан мәлімет беріп, шығармашылығынан үзінді келтіретін кітап. Түркі және парсы әдебиет тану ғылымында қалыптасқан үш форманы біреуі. Ең көне тазрикиге Мұғаммед Ауфу Самарқандидің еөне әдебиет үлгілерін қамтыған »Негіздер негізі» (1220ж.ш.), Даулатшаһ Самарқандидің «Тазкират ош-шора» (1487).Ә.Науаидің «Маджалис ан-Нафаис» (1491-92)атты еңбектері жатады. Кейін иран-түркі тілдес халықтарда Тазрики кең тарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 516-бет
**Туристік кәсіпорын** – бұл мүлікті еңбек ұжымының пайдалануы негізінде өнім өндіретін және өткізетін, жұмыстарды орындайтын, қызмет көрсететін заңды тұлға құқығын иеленетін дербес шаруашылық жүргізуші субъект. Еңбек ұжымы мүшелерінің әлеуметтік және экономикалық мүдделерін және мүлікті меншіктенуші мүдделерін қанағаттандыру үшін табыс алуға бағытталған шаруашылық қызметі туристік кәсіпорынның ең басты мәселесі болып табылады.

Туристік кәсіпорын жұмыстан бос уақытты, рекреацияны, демалысты ұйымдастыруға және халықты емдеуге; олардың таныстары мен туысқандарына баруға және заңмен рұқсат етілген және жарғыға сәйкес өзге де мақсаттарға бағытталған қызмет түрін жүзеге асырады. Әрбір жеке кәсіпорынның туристік саясатының негізгі мақсаты нарықтық жағдайларды тиімді пайдалана отырып көрсетілетін қызметтер сапасын жоғарылату, туристік өнімді өндіру, өткізу және жылжыту үрдістеріне жаңашылдықтар енгізу арқылы пайданы және туристік қызметтің рентабелділігін арттыру болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан туризмі / Статистикалық жинақ / қазақ және орыс тілдерінде / 152 бет.
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
Бас редактор Ә.А. Смайылов
**Сэмюэл Абрахам Гаудсмит** (ағылш. *Samuel Abraham Goudsmit*; 11 шілде 1902, Гаага — 4 желтоқсан 1978, Рино, Невада) — голландық тегінен шыққан американ физик-теоретигі. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1947). Ғылыми жұмыстары спектроскоп мәселесі бойынша ядро физикасының кванттық механикасына арналған.

Биографиясы
-----------

### Білімі мен ғылыми мансабының бастамасы

Сэмюэл Гаудсмит Гаагада еуропалық кәсіпкер жанұясында дүниеге келді. Оның әкесі Исаак шомылу бөлмесіне құралдар сатып, ал анасы Марианна Гомперс әйелдердің әсем бас киімі дүкенінің иесі болды. Сэмюэл физикамен он бір жасында қызығушылықпен айналыса бастады. Бұл кезде спектроскопиялқ тәсілдің көмегімен Күннің және басқа жұлдыздардың құрамын анықтауға болатынын оқыған еді. 1919 жылы Ол Лейден университетіне оқуға түсіп, кейін жетекшісі Пауль Эрнфестке кездесті.

Лейден, 1924 жыл. Пауль Эренфест пен оның шәкірттері. Сол жақтан екінші — Сэмюэл Гаудсмит
### Спин электронынының ашылуы

Лейден, 1926 жыл. Хейке Камерлинг-Оннес пен Пауль Эренфесттің қызметкерлері. Сол жақта шеттегі тұлға — Сэмюэл Гаудсмит
### Мичиган университеті

Энн Арбор, 1928 ж. Солдан оңға қарай: Джордж Уленбек, Хендрик Крамерс пен Сэмюэл Гаудсмит
Мичиган университетінің шет аймақтық дәрежесіне қарамастан, осы уақытта оқу орнындакішігірім дарынды жас теоретиктер бірлестігі қалыптасты: оқуға жаңа келіп түскен Уленбек пен Гаудсмиттен басқа Арнольд Зоммерфельд оқушысы Отто Лапорте, (ағылш. Otto Laporte), және Клейннің оқушысы Дэвид Деннисондар бар болатын.

Университет өміріндегі аса маңызды оқиғалардың бірі жылсайынғы жазғы мектеп: Уленбек пен Гаудсмиттің байланыстарының көптігінен Мичиганға алдыңғы қатарлы физиктер (Эренфест, Крамерс, Ферми, Паули, Зоммерфельд, Дирак және басқа) дәріс беруге келетін

### Екінші дүние соғысы. «Алсос» тапсырмасы

Ерекшелігі мен тұлғалық қасиеттері
----------------------------------

Марапаттары
-----------

* Президентская медаль Свободы (1946)
* Орден Британской империи (1948)
* Почетный доктор Института Кейза (1958)
* Медаль имени Макса Планка (1964)
* Почетный доктор университета Юты и Чикагского университета (1972)
* Медаль имени Карла Комптона за выдающееся управление в науке (1974)
* Почетный доктор Северо-Западного университета (1975)
* Национальная медаль науки АҚШ (1977)
* Член Американского ядерного общества, Американского физического общества, Американского философского общества, Американской академии искусств и наук, член-корреспондент Королевской Нидерландской академии наук

Жарияланымдары
--------------

### Кітаптары

### Негізгі мақалалар

### Орыстіліндегі кейбір мақалалары

Сілтемелер
----------

* Сэмюэл Абрахам Гаудсмит. *БСЭ*. Тексерілді, 5 мамыр 2010.
* Samuel Abraham Goudsmit  (ағыл.). *Encyclopædia Britannica*. Тексерілді, 5 мамыр 2010.
* *S. A. Goudsmit.* The discovery of the electron spin  (ағыл.).  Instituut-Lorentz for theoretical physics. Тексерілді, 18 сәуір 2010.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *А. Пайс.* Джордж Юджин Уленбек. С. 392—393.
Таисия Вилкова
**Таи́сия Алекса́ндровна Вилко́ва** *(25 қазан 1996 жылы)* — ресейлік актриса.

Өмірбаян
--------

Таисия Вилкова 25 қазанда 1996 жылы туған. Театр мен киноның актер Александр Вилковтың және актриса мен продюcер Дарья Гончарованың қызы. Таисия сегіз жасында болғанда оның ата-аналары ажырасқан *(2004 жылы)*. Өгей әке — актёр Михаил Полосухин. Екі өгей ағасы бар — Антон мен Олег.

Өзінің бірінші рөлін Таисия 7 жасында ойнаған.Осы рөл Юрий Караның *«Звезда эпохи»* сериалындағы әйгілі актриса Валентина Серованың кіші кезі туралы рөлі болды.Кейін ол *«Кулагин и партнёры»* сериалында түскен. Сосын Таисия Радда Новикованың *«Папенькин сынок»* фильміне басты рөлге шақырылды. «Фотограф» сериалында Шуша (Василиса) — Алла Литвак басты рөлдің қызы (Екатерина Гусева) және сәнді фотографтың Кирилл Баженовтың (Валерий Николаев) қызы. 2010 жылы Леван Габриадзе «Выкрутасы» фильмі Таисияның қатысуымен түсіпілген. 2011 жылы актриса «Дисней» арнаның жүргізушісі болды. Тағы Таисия «Деффчонки» сериалында басты рөлде түскен.

Сілтемелер
----------
**Қос қанаттылар** (*Diptera*) – жәндіктер класының бір отряды. 

  

Жер шарында кең таралған, 150-дей тұқымдасы 100 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 2 отряд тармағы (ұзынмұрттылар және қысқамұрттылар), 114 тұқымдасы, 5 мыңға жуық түрі бар. Қазба қалдықтары триас кезеңінен белгілі. Атауы қос қанатына орай қойылған (кейбір түрлерінің қанаты жоқ), көздері фасетке ұқсайды. Мұртшасы үш не одан да көп бунақтан тұрады. Аузы шаншып тесуге, жалауға бейімделген. Толық түрленіп дамиды. Дернәсілі құртқа ұқсас, аяқтары болмайды. Қуыршағы бос жатады не ең соңғы дернәсіл қабығымен (піллә) қапталады. Кейбір қос қанаттылар түрлерінің дернәсілдері өсімдіктер мен жануарлар денесінде өсіп жетіледі, ересек жәндіктер өсімдік шірігімен, жануар қанымен қоректенеді. Қос қанаттылар арасында синантроптар да (үй жануарлары, өсімдіктер және микроорганизмдерге қатысты; мысалы, тышқан, шыбын) бар. Қан сорғыш жәндіктер (масса, шіркей, т.б.) адам мен малға безгек, энцефаломиелит, күйдіргі сияқты жұқпалы аурулар таратады. Гессен шыбыны, швед шыбыны, ұзынсирақты бақша шыбыны, тері бөгелегі, қарын бөгелегі – аулы шаруашылығы мен мал шаруашылығының зиянкестері. Бірқатар қос қанаттылар пайдалы жәндіктер: гүл шыбыны – өсімдіктерді тозаңдандырады; жеміс шыбыны (дрозофила) генетикалық зерттеулерде пайдаланылады; кейбір қосқанаттылар дернәсілдері (тахина) зиянкес жәндіктермен қоректеніп, шаруашылыққа пайда келтіреді; хирономид дернәсілдері – балық жемі; ктырьлар шегіртке, маса, шыбынды құртады. Қазақстанда 6 түрі (мыс. алып шыбын, жетілмеген эфедрома, құмыты шыбыны, т.б.) "Қызыл кітапқа" енгізілген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы", VI-том
**Сабах** (малайша *Sabah, negeiri di bawah bayu*
) — Малайзияның шығысында орналасқан штат. Ол мемлекеттің екінші ең үлкен штаты болып келеді. Сабахты жиі «Negeri di bawah bayu» немесе «Желдер астындағы ел» деп атайды. Британ колониясы болғанда Британ Солтүстік Борнеосы деп аталатын. 1963 жылдан бастап Малайзия федерациясының штаты.

Географиясы
-----------

Штаттың толық ауданы - шамамен 73,904 км². Оның 1,743 км жағалауы бар және оның шамамен 295.5 км-і жағалық эрозияға ұшырап жатыр.

Сабахтың солтүстігінде елдiң ең биік нүктесі – Кинабалу шыңы (4095 м) орналасқан.

Солтүстік-батысын Оңтүстік Қытай теңізі және солтүстік-шығысын мен оңтүстік – шығысын Сулу мен Сулавеси теңізі шаяды. Олардың жағалауында көптеген майда аралдар мен Маржан жарлауыттар орналасқандықтан кемемен жүк тасуды қиындатады. Үш теңізбен шайылғандығынан штат жерінде көптеген теңіз ресурстары бар.

Штаттың басты аралдарының ішінен Себатикті атайды, оны ел Индонезиямен бірге белiп жатыр. Бұдан басқасының қатарында Банги, Джамбонган, Малавали, Тимбун-Мата мен Бум-Бумды айтып кетуге болады.

Сабахтың ең ұзын және суы ең мол өзен - Кинабатанган (560 км).

Сабах климаты ылғалды, әрқашан ыстық және экваторлық болып келеді. Тауларда климаты оған қарағанда коңыржайлау, және үлкен биіктіктерде ылғалды болады. Жылдық жауын-шашыны 3750 мм-ден (жазықтықта) 5000 мм-ге (тауларда) дейiн өзгеріп тұрады.

Тарихы
------

1881 жылы Сабах британ протектораты болып кетеді, ол Британ Солтүстiк Борнео Компаниясымен басқарылатын. 1946 жылы британ корона колониясы Британ Солтүстік Борнеосы кұрылады, және 1963 жылы Сабах Малай Федерациясының құрамына кіреді.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Сабах 5 облыстан (аудннан) тұрады.

| № | Облысы | Орталығы | Ауданы,км² | Халқы,адам. (2006) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Батыс Жағалау облысы | Кота-Кинабалу | 7588 | 954 000 |
| 2 | Ішкі облысы | Бофорт | 18 298 | 421 000 |
| 3 | Кудат облысы | Кудат | 4623 | 190 000 |
| 4 | Сандакан облысы | Сандакан | 28 205 | 676 000 |
| 5 | Тавау облысы | Тавау | 14 905 | 757 000 |
|

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
2. ↑  «Monthly Statistical Bulletin, January 2007: Sabah», *Department of Statistics Malaysia, Sabah*.
**Кота Хирано** (жапон. 平野 耕太 Хирано Ко:та, род. 14 июля 1973 г. Токио) — мангака, манга суретшісі.

Мансап
------

Мансапты мангаканың көмекшісі ретінде бастады - оның айтуынша, ол «қорқақ» және «жалқау» болды. Кейінірек ол хентай жанрына бет бұрып, кейіннен Анжел Дуст, Койот, Ган Маниа және Хи- Тенсия сияқты шығармаларымен біраз жетістіктерге жетті. Нағыз даңқ оған Hellsing сериясы шыққаннан кейін келді, ол 1997 жылдың екінші жартысында ай сайынғы Young King OURs манга журналында жариялана бастады. 

Алайда, Hellsing - бұл Hirano-ның жас сериясы БІЗДІҢ алғашқы сериясы емес. 1996 жылы, Hellsing-тің жетекшісі, The Legends of Vampire Hunter ай сайынғы Hetaily Pleasure хентайлық манга журналында бөлек хентайлық оқиға ретінде шыққан сол жылы, жас патшалар БІЗДІҢ манга синглін шығарды, Hi-and-Low », Екінші дүниежүзілік соғыс оқиғалары. Hi-and-Low оқиғалары көбінесе Ресейдегі теміржол станциясында болды, басты кейіпкерлер Integra Hellsing ( Hellsing ) және Yumiko / Yumie ( Crossfire ) сияқты болды. «Жоқ, жалғасы болды Hi-мен төмен Hirano» оның назар аударды ретінде « HELLSING ».

Өмірбаяннан алынған кейбір деректер
-----------------------------------

Хирано Кота әйгілі манга суретшісі ретінде ғана емес, аниме-конвенциялар мен фестивальдарға үнемі қатысады. Хирано өзі жалынды отаку екенін жасырмайды. Ол өзінің сүйікті мангасы Эйиичиро Ода туралы « One Piece » туралы сөйлескенді ұнатады және төртінші томның аяғында қалай қол тигізуге қарсы болмағаны туралы, мысалы, Нами. Gundam, Saint Seiya және One Piece сынды көптеген аниме-сериялардың жанкүйері, ол сондай-ақ американдық киноны жақсы көреді - және Hellsing-тің әзіл-қалжың шығармаларының бірінде « Die Hard », « Pulp Fiction », «сияқты кинотуындыларды ұнатады.» Соғыс иттері »және т.б.

Сілтемелер
----------

Kouta HIRANO
Anime News Network
**Кот-д’Ивуардың туы** — Кот-д’Ивуар Республикасының  конституциясында «ұлттық белгі» деп аталынды (фр. ), «үш түсті ту отсары, ақ және жасыл вертикаль сызықтар құралған».

Суреттемесі
-----------

Отсары және ақ жолақ, солтүстігіндегі жер мен Саванна құнарлылығын білдіреді - бейбітшілік пен бірлік, жасыл - үміт пен оңтүстік ормандарын білдіреді.

Бай және жомарт жер түсі, күрес символы және босату үшін күрескен жас адамдардың қаны, отсарыға сәйкес. Ақ - бейбітшіліктің нышаны, бірақ әділ бейбітшілік. Жасыл - жақсы ниет пен болашаққа деген сенім символы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Constitution de Côte d’Ivoire du 23 juillet\_2000