recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пуми** ( венгр тілінде , көпше түрі pumik ) - Венгриядан шыққан орта- ұсақ қой ит тұқымы. Олар малды жинауға, жүргізуге және бақылауда ұстауға бірдей шебер жан-жақты иттер. Олардың жартылай тік құлақтары бар ұзын басы, қаларлық өрнек және артқы жағында шеңбер жасайтын құйрығы бар. Пальто (қара, ақ, сұр немесе қоңыр) бүкіл денеде бұйраларды қалыптастыратын толқынды және бұйра шаштың үйлесімі.

  

Пуми венгрлік Пулиді 17 ғасырдан бастап француз және неміс бақташы иттерімен будандастыру нәтижесінде пайда болған деп саналады. Халықаралық тұқым стандарты 1935 жылы бекітілді. Пуми АҚШ-та 2011 жылы және Ұлыбританияда 2015 жылы ресми түрде танылған тұқым болды. Венгрияда 2000-нан астам пуми тіркелген, Финляндия мен Швецияда белгілі популяциясы бар және аз, бірақ өсіп келе жатқан саны бар. АҚШ, Ұлыбритания және Германиядағы тіркеулер.

Кейбіреулер Пумиді «Венгр малшы терьері» деп атайды, өйткені оның жылдам қозғалысы, сергек темпераменті және квадраттық, арық және бұлшықет түрі сияқты терьерге ұқсас атрибуттары бар.

Сыртқы түрі
-----------

Пуми сұр, ақ немесе қоңыр түстің әртүрлі реңктерінде болуы мүмкін (Венгрияда «фако» деп аталады). Сұр пумилер ең көп таралған, қара түсті және ересек жаста дерлік қарадан ашық сұрға дейін өзгереді. Күшіктер әдетте алтыдан сегіз аптаға дейін сұрлана бастайды және көлеңке біртіндеп жеңілдейді. Соңғы реңк ата-ананың түсі бойынша болжанады. Басқа қабылданған түстер - қара, ақ және кілегейден қызылға дейін қоюырақ маскасы бар , бұл маскасы бар қоңыр деп аталады. 2009 жылы Дебрецен университеті жүргізген 1023 пуми күшіктеріне жасалған талдау 56% қара сұр, 14% қара, 13% ақ, 11% сұр және 4% сұр түсті болып туылғанын көрсетті. Қоңыр, ала немесе көгілдір түсті күшіктер анда-санда туады.

Қалың пальто бұйра және орташа ұзындығы шамамен 4–7 см (1,5–3 дюйм) [ және жақсы оқшаулауды қамтамасыз ететін және итке ауа-райының қиындығына шыдауға мүмкіндік беретін қатты үстіңгі және жұмсақ астарлы жабыннан тұрады. Пальто бірнеше апта сайын тарау арқылы және екі-төрт ай сайын қырқу арқылы сақталады. Пальто үнемі өседі ( пудельдікіне ұқсас ) және егер күтім сақталмаса, ол кілемшелене бастауы мүмкін. Тұқым аз немесе мүлде жоқ. Пуми өзінің сергек және сергек құлақтарымен танымал, олар биік орнатылған және жартылай тік және денесінен ұзын шаштары бар. 

Пуми - ұзын, тар басы бар қалың пальтосына байланысты біршама үлкенірек көрінетін төртбұрышты, жеңіл денелі ит. Тұмсық бастың ұзындығының 45% құрайды, оның ұзындығы мойынға тең. Тоқтау әрең байқалады, бүйірден қарағанда бас сүйегі тегіс. Көздері кішкентай, қараңғы, сәл қиғаш. Пумидің өзі сияқты қозғалыстар жанды және жігерлі. 

Еркек пумистердің биіктігі 41-47 см (16-19 дюйм) және салмағы 10-15 кг (22-33 фунт); Қаншықтардың ұзындығы 38-44 см (15-17 дюйм) және салмағы 8-13 кг (18-29 фунт).
**Сыбызғы қурай** (Аюбалдырған *Angelica*) - шатырша гүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық не екі жылдық өсімдіктер туысы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Сабағы қуысты, іші кеуек, жапырақтары 2 - 3 тілімді, гүл желегі көбіне ақ, жемісі қабысыңқы, шеті қанат тәрізді, қырлы.

Таралуы
-------

Солтүстік жер шарында және Жаңа Зеландияда таралған 50 - ге жуық (кейбір деректерде 80) түрі, бұдан КСРО - да (негізінен Қиыр Шығыста өсетін) 17 түрі болған, оның ішінде Қазақстанда 2 түрі бар.

Қысқа сабақты сыбызғы қурай таралуы
-----------------------------------

Қысқа сабақты сыбызғы қурай Балқаш - Алакөл атырабында, Жоңғар Алатауы, Батыс Тянь - Шаньда альпілік белдеудегі өзен бойында, екінші бір түрі Алтай, Жоңғар, Іле, Күнгей Алатауларында, Батыс Тянь -Шяньда ылғалды сай, жыраларда, таудың орта белдеуіндегі өзендер бойында өседі.

Қоладнылуы
----------

Орман сыбызғы қурайын мал жейді, сүрлемге салуға болады, жемісі құрамында кумарин болады. Дәрілік сыбызғы қурай медицинада пайдаланылады, балды өсімдік.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 480 ет
**Тенеке**  – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданы  жерімен ағады. Ұзындығы 95 км, су жиналатын алабы 600 км2.

Бастауы
-------

Қоянды тауының оңтүстік-батысынан басталып, Шолақсор көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасы көбіне жарлы. Қар суымен толығады. Көктемде су деңгейі біраз көтеріледі, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Орташа жылдық су ағымы 0,30 м3/с. Суы мал суаруға пайдаланылады. Алабы мал жайылымы. Тенекеге жалпы ұзындығы 87 км болатын 31 ұсақ өзендер мен жылғалар құяды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
С-75 «Двина» - кеңестік жылжымалы зенитті зымыран кешені. Ол «жер мен әуе» үлгісінде жаслған. Негізгі әзірлеуіші – «Алмаз» ғылыми-өндірістік бірлестігі, басты құрастырушы – А.А. Расплетин. Зымыранды «Факел» конструкторлық бюросы жасған. 1957 жылы Кеңес Одағының қарулы күштері қатарына қабылданды. Тапсырыс берген – Қорғаныс министрлігінің 4-ші басқармасы. «Двина» зенитті зымыран кешені нысанды 43 шақырым қашықтықтан зақымдайды. 0,5 пен 30 шақырым биіктікке көтеріліп, сағатына 2300 шақырымды бағындырады. Кеңес Одағы армиясының қаруы қатарына енгізілгеннен бастап «С-75» жүйесінің құрылымы үнемі өзгеріп, жетілдіріліп отырды.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Тензометр** (лат. *tensus* — кернеулі, керілген және гр. *metre* - өлшеймін) — машина тетіктерінің, құрастыру құрылымдарының тетіктерінде деформацияның үлестірілуін зерттеу үшін қолданылатын, сонымен қатар материалдарды механикалық тексеруде пайдаланылатын аспап. Өлшенетін шаманы тіркеуге және есептеуге ыңғайлы түрге келтіру тәсіліне қарай тензометрлер механикалық және электрлік болып бөлінеді. Механыкалық тензометр әртүрлі есептеу және тіркеу құрылғылары бар иінтіректі қиыстырулардан тұрады, негізінен алғанда серпімді материалдардың беріктік сипаттамаларын анықтау үшін қолданылады. Электрлік тензометр күрделі жағдайдағы (агрессивті ортадағы, жоғары немесе төмен температурадағы және қысымдағы және т.с.с) статикалық және динамикалық деформацияларды қашықтан өлшеуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Кофе тұнбасынан бал ашу** — тассеография түрі. Кофе тұнбасының формасына байланысты болашақты болжап, бал ашу. Кофе ішіп болған соң жүзеге асады. Орыс тілінде «гадание на кофейной гуще» көбіне ешқандай болжамға негізделмеген деп есептейді. 

Негізі кофе тұнбасынан бал ашу — үйреншікті оккультизмнің дамыған бір түрі. Орыс царлары мен түрік сұлтандарының кезінде пайда болған жәнеде кейін Шығыс Еуропада дамып кеткен. Орыс тілінде осыған байланысты көптеген заттар жазылып, шығарылған. Мысалы: «Энциклопедия гадания на кофейной гуще» және ғаламтор желесіндегі көптеген тұнба формасына нұсқамалар да бар.

Кофені бал ашу үшін, тұнба қалатындай етіп әзірлейді—Шығыс рецептісімен және жай ғана үстінен су құяды. 

Кофе тұнбасынан бал ашу процессі, әдетінде кофе тұнбасының табаққа аударылып өткізіледі. Сонда тұнба стақан қабырғасына жайылып кетеді. Кофе ізін зерттеу арқылы бал да ашылады. Көбісі бұл жораны дуалап аяқтаған дұрыс деп санайды. Кофе тұнбасының өрнеулігіне байланысты түзу, домалақ, қиыр, жануар, адам пішіндері және т.б. түрлері болады. Оның әрқайсысына өзіндік мән беріледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мантика // Атеистік словарь / Абдусамедов А. И. Алейник Р. М. Алиева Б. А. и др.; Под общ. ред. М. П. Новикова. — 2-е изд. испр. и доп. — М.: Политиздат, 1985. — С. 252. — 512 с. —200 000 эк
**Сəтқұлов Дамир Жұмаханұлы** 1961 жылдың 2 шілдесі Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазығұрт ауданы, Жаңа жол ауылында туған, ұзақ жылдар бойы сот және құқық қорғау органдарында абыройлы еңбек етіп келді. Сəтқұлов Дамир Жұмаханұлы 1980 жылы Шымкент автомеханикалық техникумын, 1992 жылы Аль-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік Университетінің заң факультетін бітірген. Дамир Жұмаханұлы өзінің еңбек жолын, 1980-1981 жылдары техникумның жолдамасымен Ақтөбе қаласына келіп?, бірінші авто-комбинатында қозғалтқыш жөндеу учаскесінің бастығы қызметінен бастаған. 1981-1983 жылдар əскер қатарында болып,
1983 жылдан 1986 жылға дейін Қазығұрт автобус паркінде инженерлік техникалық қызметтер атқарған. Сот саласындағы қызметін Төлеби аудандық сотында 1986 жылдың маусым айынан бастап, сот мəжілісінің хатшысы, сот орындаушысы, аға сот орындаушысы қызметтерін 1992 жылдың маусым айына дейін атқарған. 1992 жылдың маусым айынан 1993 жылдың маусым айына дейін Төлеби аудандық салық комитетінің заңгері. 
1993 жылдың сәуір айынан бастап, Ақтөбе облысы, Қарабұтақ аудандық прокуратурасында тергеуші, аға тергеуші қызметтерінде 1995 жылдың желтоқсан айына дейін болған. 1995 жылдан 2000 жылға дейін Ақтөбе облысы, Алға ауданының прокурорының орынбасары, 2000 жылдың шілде айынан бастап 2004 жылдар аралығында Əйтеке би ауданының прокуроры, 2005-2010 жылдар аралығында Ембі қаласының прокуроры, 2010 жылдан бастап Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданының прокуроры қызметін атқарып келеді. 
Қазіргі уақытта Ақтөбе облыстық және Қазақстан Республикасы Бас Прокурорымен, мемлекетіміздің қалыптасуындағы прокуратура қызметіндегі жоғары көрсеткіштеріне байланысты бірнеше рет марапатталған, 3-ші дәрежелі "Прокуратура озаты" төсбелгісі берілген, сыныптық шені аға заң кеңесшісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
Суан-Бағыс шежіресі, Алматы 2012.
Коэнзим А
**Коферменттер** немесе **Коэнзимдер** (лат. *Ко* - «бірге» жəне фермент) — құрамында белок жоқ органикалық қосылыстар, олар апорферментепен тығыз байланысқан. Ферменттің мықты байланысқан кофакторы - простетикалық топ. Көптеген ферменттердің активтігі үшін екі фактордың да - металл иондарының да, простетикалық топтың да (немесе коферменттердің) болуы қажет. 

Коферменттер - толық молекулалы заттар, олар жоғары температураға төзімді келеді жəне ферменттің белоктық бөлігінен оңай ажырайды. Мысалы, диализ кезінде осылай болады. Олар сөзсіз қажетті кофактор ретінде ферменттердің катализдік жұмысына қатысады.

Витаминді коферменттер
----------------------

Коферменттерге активті тобы бар витаминдер - тиаминпирофосфат (В1 витаминінің туындысы), никотинамидті коферменттер (РР витамині бар) жатады. В2, В6, В12, витаминдері жəне басқа да витаминдер кіреді. Сондықтан да витаминнің жеткіліксіз болуы коферменттердің синтезін бұзады, соның салдарынан тиісті ферменттердің түзілуі тежеледі. Осыдан кейін зат алмасу бұзылады жəне адам мен жануарлар организмі бірқалыпты тіршілік ете алмайды.

Витамінсіз коферменттер
-----------------------

Витаминдік емес коферменттер де бар. мысалы, металлпорфириндер (цитохромдағы гемдер), нуклеотидтер (УДФ-глюкоза), пептидтер (глутатион), т.б. осындай коферменттер. Мұндай коферменттер зат алмасудың аралық өнімдерінен түзіледі жəне əрқашан да организмде болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуБиохимиялық қосылыстардың топтары |
| --- |
|  |
| 

Пептидтер • Аминқышқылдар • Нуклеин қышқылдары • Көмірсулар • Ақуыздар • Липидтер • Майлы қышқылдар • Терпендер • Каротиноидтар • Коферменттер • Стероидтар • Флавоноидтар • Алкалоидтар • Гликозидтер • Иридоидтар
 |

 |
**Эдж** (ағыл. ;Edge); шын аты **Адам Джозеф Коуплэнд** (ағыл. Adam Joseph Copeland), 30 қазан 1973 жылы, танымал рестлер, көбінесе  World Wrestling Entertainment өнер көрсетті. 2011 жылы сәуір айында үлкен травмалар санына байланысты өз мансап жолын аяқтады. 2012 жылы WWE Даңқты зал рестлері құрамына кірді. XXVIII Рестламанияға дейін.

Кәсіби рестлингтегі мансабы
---------------------------

90-жылдары Адам кішігірім канадалық және америкалық рестлингтер федерацияларына өнер көрсетті. Осы рестлингтердің бірінде Уильям Ресомен танысты, рестлинг индустриясындағы танымал рестлингшілердің бірі Кристиан сияқты рестлерімен танысты. Ол және Эджа арасында біраз уақытқа дейін достық қарым-қатынастар болды. Адам мен Уильям бастапқыда Hard Impact деп аталатын команда құрды, артынша бұл команда Suicide Blondes деп аталды. 

### World Wrestling Federation/Entertainment

#### Альянс Кристианмен (1998—2001)

1998 жылы екі жас атлеттерге әлемдегі ірі рестлинг федерацияларының бірі WWF назар аударды, екі рестелрлермен келісімшарт орнатылды. 

Эдж және Кристиан Король Рингта 2000 жылы
#### Mr. Money in the Bank и Чемпион WWE (2005—2006)

Эдж ақша толы чемоданмен банкта
Эдж Джон Синға қарыс хаус-шоуда
#### Ауыр салмақтағы чемпион; La Familia (2007—2009)

Эдж өз оққағарларымен бірге (Зак Райдер және Курт Хоукинс). 
Эдж Гробощикқа қарсы XXIV Ресталманияда ауыр салмақтағы чемпион
Эдж Патшалық ұрысты жеңді 2010 жылы

Короналық қаылдаулары
---------------------

Эдж 
Эдж 
* **Аяқталған қабылдаулары**
	+ *Spear*
	+ *Edgecator* (Обратный Sharpshooter).
	+ *Edgecution* / *Impaler DDT* (Ныряющее DDT), иногда с верхнего каната.
	+ *Downward Spiral* (перевёрнутое STO) — Использовалось на ранних этапах карьеры.
	+ *con-chair-to* (одиночное) — Использовалось в Хардкорных матчах.

* **Ерекше қабылдаулары**  

	+ *Big boot*
	+ *Camel clutch*
	+ *Diving crossbody*
	+ *Edge-O-Matic*
	+ *Electric chair*
	+ *Flapjack*
	+ *Flying forearm smash*
	+ *Winning Edge* (Half nelson bulldog)
	+ *Missile dropkick*
	+ *Northern Lights suplex*
	+ *Running crossbody*
	+ *Russian legsweep*
	+ *Sharpshooter* (Использовался только в 2009 году)
	+ *Sitout powerbomb*
	+ *Somersault plancha*
	+ *Spinning heel kick*

Титулдары мен марапаттары
-------------------------

Эдж WWE чемпионы титулымен
Эдж ауыр салмақтағы чемпион титулымен

Дереккөздер
-----------
**Фиби Джейн Элизабет Тонкин** (ағылш. *Phoebe Jane Elizabeth Tonkin*; 12 тамыз 1989 жыл, Сидней, Австралия) — аустралиялық актриса, «H2O: Just Add Water» сериалында Клео Сертори, «The Secret Circle» сериалында Фэй Чемберлен және «The Vampire Diaries», «The Originals» сериалдардағы ролдермен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Фиби Тонкин 1989 жылы, 12 тамызда Сиднейде туды. Төрт жасынан бастап әр түрлі би билеу секцияларына қатысты, соның ішінде балет, чечетка, хип-хоп. 12 жасында Фиби өзінің актерлік қабілетін дамыту үшін Австралия жастар театр мен Уорф театр курстарына қатысты. 

Квинвуд мектебінде оқу барысында Фиби өзінің актерлік қабілетімен драма студияларға қатысып, «Антигона», «Ақ тырна» мен «Венециялық егіздер» сияқты мектеп көріністерінде ойнады.

Фильмография
------------

| Жылы | Фильм | Роль |
| --- | --- | --- |
| 2006—2010 | *H2O:Just add water* | Клео Сертори |
| 2009—2010 | *Packed to the Rafters* | Лекси |
| 2010 | *Tomorrow, When the War Began* | Фиона Максвелл |
| 2010 | *Home and Away* | Эдриан Хэлл |
| 2011—2012 | *The Secret Circle* | Фэй Чемберлен |
| 2012 | *Цунами 3D* | Джейми |
| 2012—2013 | *The Vampire Diaries* | Хэйли |
| 2013 — настоящее время | *The Originals* | Хэйли |
| 2014 | *THE EVER AFTER* |  |
| 2014 | *Tomorrow, When the War Began 2* | Фиона Максвелл |
|

Дереккөздер
-----------
**Сергей Ксенофонтович Калинин** (8.10.1911, Ресей, Екатеринбург облысы, Красноуфимск қаласы – 9.11.1993, Алматы қаласы) – техника ғылымы докторы (1966), профессор (1976), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспонт мүшесі (1972), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1971). ҚазПИ-ді (1946, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. Орал химия-технология институты (1930–33) мен КСРО Ғылым Академиясы Қазақ бөлімшесінің химия лабораториясында (1933–41) ғылыми-техникалық қызметкер әрі лаборатория меңгерушісі болды. Кеңес Армиясы қатарында (1941–45) қызмет еткеннен кейін Қазақстан Ғылым Академиясының Астрономия және физика институты (1945–57) мен Ядро физика институтында (1957–61) лаборатория меңгерушісі, Геология ғылымдар институтында сектор жетекшісі, бөлім меңгерушісі (1961–93) қызметтерін атқарған. Негізгі ғылыми еңбегі атомдар мен молекулалардың оптикалық спектрлерін зерттеу мен жүйелеуге арналған. Халықтар достығы, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Фиат 3000 көрінісі
**Фиат 3000** – 1920 жылдардағы итальяндық жеңіл танк. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталлған соң француздық *FT-17* танкісі негізінде жасалған алғашқы итальяндық такілер топтамасы. 1921 және 1930 жылдар аралығында *Фиат 3000 В* – ның жетілдірілген нұсқасы шықты. Оның жалпы саны 152 данаға жетті. *Фиат 3000* қаруының көп бөлігі екіншілік соғыста да қатардан шықпай, 1943 жылдың соңына дейін қолданылды. 26 данасы экспортқа шығарылды. 1918 жылы Франция Италияға Шнейдер атты ауыр танкі мен бірнеше жеңіл Рено FT-17 танкісін жеткізді. 

*Фиат 3000* жобасын *Ансальдо* мен *Бреда* фирмалары құрастырды, ал 1400 машина шығару Фиат фирмасына тапсырылды. Бірақ 1918 жылы бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғандықтан, тапсырыс 100 данаға азайтылды. Алғашқы нұсқасы 1920 жылы жасалғанымен, итальян әскерінің қаруы қатарына тек 1923 жылы ғана қосылды. 1929 жылы ағылшындық *Карден-Лойд Mk VI* пайда болғанша *Фиат 3000* итальян әскерилері үміт артқан жалғыс соғыс көлігі болды. Итальяндықтар оны Абиссинияда, Ливияда, тіпті Италияның өзінде де қолданды. Соңғы рет *Фиат 3000* танкісі Сицилияға одақтас әскерлерді енгізген кезде пайдаланылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
*Meleagris gallopavo*
**Күркетауықтар** (лат. *Meleagris*) – тауықтәрізділер отрядының бір тегісі. 

  

Дене тұрқы 85 – 100 см. Басы және мойнының біраз жері тықыр. Аталығы тоқылдағында мойнында етті қатпарлар пайда болып, құйрықтарын тік ұстап, желпуіш сияқты желпиді. Қауырсындары қара металл түсті жылтыр. Жақсы жүгіріп, жерде жақсы жүреді. Бірақ ұшқанды ұнатпайды. 2 түрі белгілі. Соның ішінде арғы тегі Солтүстік Америкада кеңінен таралған кәдімгі күркетауық (Meleagris gallopavo). 

  

Күркетауық – үй құстары ішіндегі ең ірісі. Қоразының тірі салмағы 9–35 килограмм, мекиені 4,5–11 килограмм. Жаңа шыққан балапанының салмағы 50–55 грамм, 120 күннен соң 4–5 килограмм. Ұрғашы балапан 4 айлығында, еркегі 7 – 8 айлығында өсуін тоқтатады да, одан әрі ет алып, май жинайды. 3–4 ай бордақыланып етке өткізіледі. Еті дәмді, құрамында жеңіл қорытылатын протеин көп (28%-ға дейін). Әр күркетауықтан орта есеппен жылына 90–100 жұмыртқа алынады, балапанын 28 күнде шығарады. Оны негізінен ет алу мақсатында асырайды. Күркетауықтың еті өте дәмді және диеталық мақсатта пайдаланылады. Себебі, етінің құрамында организмге тез сіңетін протеин (28%) болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9-том
**Қызылжал** – Сарысу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Жайықтау, Есілбай, Ақтөбе таулары беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Аманжол және Шортанбай қыстауларының оңтүстігіне таяу құмға сіңіп кетеді.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 72 км. 7 саласы бар. Жағасы жоғарғы ағысында тік жарлы, орта және төменгі ағысында жайдақ, ирелең. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен қоректенеді. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекелеген қарасуларға бөлініп қалады. Өзен алабында жайылымдық жерлер, қыстаулар (Күйгеншілік, Шортанбай, Аманжол және т. б.) бар. Өзен суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Күрті бөгені** – Алматы облысының Қарасай және Жамбыл аудандары жеріндегі су бөгені.

Гидрологиялық режімі, сипаты
----------------------------

Күрті өзені аңғарында орналасқан. 1967 жылы іске қосылған. Ауданы 8,3 км², ұзындығы 25 км, ең енді тұсы 0,8 км, жағалауының ұзындығы 64 км, орташа тереңдігі 14,5 м, ең терең жері 38,5 м, су сыйымдылығы 120 млн. м3, бөгеннің су жиналатын алабы 10,4 мың км². Арнадағы тосқауылдың ұзындығы 232 м, биіктігі 42 м, ені 7,5 м. Күрті бөгені орташа есеппен жылына 102 млн. м3 су береді; 23 мың га жер суғарылады, шамамен 100 мың га жайылымды суландырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ушилу** (т. ж. б. – б.з.б. 102) – ғұн тәңірқұты (б.з.б. 105 – 102). Увей тәңірқұттың баласы әрі мұрагері. Ол таққа отырғаннан кейін қол астындағылардың ішіндегі Қытайды қолдайтындардың қастандық жасамақ ойларын біліп қалып, барлығын өлтірді. Келесі жылы қытайшылдарды қолдау үшін жіберілген По-ну бастаған 20 мыңдық қытай әскерін Сюньги тауында (Бэйшанда) қоршап алып, берілуге мәжбүр етті. Ушилу осыдан кейін қарсы шабуылға шықты. Әскердің бір бөлігі Шеусячен бекінісін қоршайды, бірақ ғұндар қамалды алуды меңгермегендіктен көп ұзамай шегініп кетті. Әскердің екінші бөлігі Қытайдың шекаралық аудандарын тонап, еш кедергісіз елдеріне қайтты. Ушилу Шеусячен бекінісін жойып жіберуге дайындалғанымен, көп ұзамай қайтыс болды.
*Басқа мағыналар үшін Қызылжал деген бетті қараңыз.*
**Қызылжал** – Жақсы Иманақ тауының солтүстік-батысындағы шоқы.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ынтымақ ауылының солтүстігінде 22 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 607 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созыған, енді жері 1 км. Беткейі көлбеу. Солтүстігінде Бұзылғанбекет қонысы, оңтүстік-батысында Ақтасты бөгені жатыр.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, тобылғы, бұта аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Халықаралық әуе құқығы - бұл құқықтық нормалар мен институттар жиынтығын көрсететін, әуе кеңістігін пайдалану және әуе қатынастарын ұйымдастыру жөніндегі мемлекеттер арасындағы қатынастарды реттейтін осы заманғы халықаралық құқықтың бір саласы.
Халықаралық әуе құқығы халықаралық құқықтың саласы ретінде халықаралық құқықтың көпке танылған қағидаларына негізделеді. Сонымен қатар әуе құқығы қағидалары жүйесіне халықаралық азаматтық авиацияның қызметін реттеп отыратын арнаулы қағидалар мен нормалар кіреді. Оларға мыналар жатады:

* әуе кеңістігінде мемлекеттің ерекше және толық егемендік қағидасы;
* халықаралық әуе қатынастарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету қағидасы;
* әуе кемелерінің заңсыз килігу әрекеттерінен қорғау қағидасы;
* тіркеу негізінде кеменің ұлттық негізін мойындау қағидасы;
* әуе кемелеріне және үшінші мемлекеттерге тигізген зияндарды өтеу қағидасы;

Негізгі қағидалар
-----------------

Халықаралық құқық теориясы әуел бастан әуе кеңістігінде **мемлекеттің ерекше және толық егемендігін мойындау** қағидасын ұстанып отыр, өйткені әуе кеңістігі мемлекеттің ажырамас бөлігін алып жатқандықтан, мемлекет сол аумақ шегінде өзінің жоғары билігін жүзгізеді, демек әуе кеңістігінде егемендік біртұтас мемлекеттік егемендіктің бір бөлігін құрайды.

**Халықаралық әуе кеңістігінде еркін ұшу қағидасы**. Халықаралық әуе кеңістігіне ашық теңіз бен Антарктиканың үстіндегі әуе кеңістігі жатады. Осы кеңістіктердің үстінен ұшуды жүзеге асырған кезде әуе кемелері өзі тіркелген мемлекеттің юрисдикциясына бағынады. Бірақ бұл мемлекеттер мен олардың әуе кемелері құқықтық актілерде бекітілген халықаралық ережелерді сақтамауы тиіс дегенді білдірмейді. 1944 ж. Чикаго Конвенциясының 2-қосымшасында осындай аумақтарда ұшу ережелері бекітілген.

**Халықаралық азаматтық авиацияның қауіпсіздігін қамтамасыз ету қағидасы**. Бұл қағиданың мазмұны мемлекеттің мынадай екі міндеттеріне негізделеді:
1. Авиациялық техниканың, аэроаппараттардың, қосалқы қызметтер мен әуе көлігінің техникалық сенімділігін қамтамасыз ету шараларын қабылдау;
2. Азаматтық авиацияның қызметіне заңсыз араласу әрекеттерімен күрес жүргізу.
**Танакөз Толқынқызы** — 1977 жылы 2 қарашада Алматы қаласында дүниеге келген. Алматы қаласындағы республикалық қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын №2 мектепті, 1999-жылы Әлем тілдері университетін үздік тамамдағаннан кейін «Болашақ» стипендиясын иеленіп, 1999-2000ж.ж. Францияның Страсбург қаласындағы Роберт Шуман университетінде халықаралық құқық факультетінде дәріс алған. Өлеңді мектеп қабырғасында жүріп жаза бастаған. Алғашқы өлеңі 1988-жылы республикалық «Пионер» журналында басылған. «Поэзия көктемі», жыл сайын өтетін «Жас толқын» фестивалінің әдебиет номинациясы бойынша, «Қазақтың ақын қыздары» атты республикалық мүшәйраларда бас жүлденің иегері. Артығали Ыбыраевқа арналған республикалық мүшәйрада , халықаралық «Шабыт» фестивалінде және «Менің атым - Махамбет» атты телемүшәйраларда жүлделі орын алған. ТМД мемлкеттері арасындағы «Дебютанттар достастығы» атты халықаралық поэязия конкурсының лауреаты, Ресей президенті Д.Медведев тағайындаған поэзия номинациясы бойынша халықаралық стипендияның иегері. ҚР президенттік және мемлекеттік стипендияның иегері. Өлеңдері «Толқыннан толқын туады», «Қыз ғұмыр – жыр ғұмыр», «Жас ақындар жырларының антологиясы», «Жыр – десте», «Махамбетке тағзым» және «Мәртебелі поэзия» сияқты бірнеше жыр жинақтарына енген. Тұңғыш жеке жинағы 2001-жылы «Біз – таулықпыз» деген атпен «Елорда» баспасында жарық көрді. Екінші жеке жыр жинағы 2008 жылы «Жалын» баспасынан «Сағынып жүрмін» деген атпен жарыққа шықты.

Шығармалары
-----------

Өлеңдері "Толқыннан толқын туады", "Қыз ғүмыр - жыр ғүмыр", Жас акындар жырларының антолопиясына" енген. Түңғыш жинағы "Біз - таулықпыз" 2003 жылы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
```
Амазонканың дауылды ормандарында тек бір ғана Duroia Hirsuta деп аталатын ағаш түрі болатын кеңейтілген аймақтар кездеседі.Перуандықтар бұл аймақтарды "тамұқ баулары" деп атайды және оларды күтіп өсіруді орман демоны Чуятакиға жүктеген.Бұл өсімдіктер жан-жағындағы топыраққа арнайы заттарды өздігінен бөле отырып,көрші өсімдіктің өсіп дамуын басатын қасиетке ие,бірақ Стэнфорд университетінің биологтары Duroia Hirsuta жағдайында бұлай емес екендігіне сенімді болып үлгерді.
```

2005 жылы Стэнфорд университетінің биологтары орманның пайда болуына Duroia Hirsuta ағаштарының құмырсқалармен симбиоз болғанынанықтады.Орманның бәсекелес өсімдіктерін отырғызу тәжірибелерінде Myrmelachista schumanni түрінің құмырсқалары Duroia hirsuta-дан басқа жасыл өскіндердің жапырақтарына құмырсқа қышқылын гербицид секілді сеуіп өлтірген.Осылайша құмырсқалар Duroia hirsuta ағашына бәсекесіз еркін өсуіне ықпал етеді.Құмырсқалар Duroia hirsuta-ның іші қуыс сабақтарын ұя салып пайдаланады.Санақтар бойынша орман көлемі жылда шамамен 0,7% үлкейеді.Ормандағы ірі колониялы құмырсқалар саны 3 000 000 жетеді,ал аналық құмырсқалар – 15000. Биологтардың санауы бойынша «Тамұқ баулары"орманындағы 328 ағаштарының жасы 800-ге келеді.
**Қуаныш Мүбәрәкұлы Мәскеев** (1932 ж. т.), фтизиатр-ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974), Қазақ ғылыми еңбек сің. кайраткер. Қарқаралының түлегі. АлММИ бітірген (1955), Алматы облысы Нарынқол ауданында дәрігер (1955-58), респ. *«Шымбұлақ»* санаторийінде аспирант (1958-1961), бөлім меңгерушісі (1961-63), КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің дәрігер білімін жетілдіру Алматы институтывда ассистент, доцент, каф. меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөнівдегі прөректор болды. 1975ж. АлММИ-дің фтизиопульмонология кафедрасының меңгерушісі, 1975-1986 ж. АлММИ ректоры. Көптеген монографиялар мен ғылыми мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тамырсүйгіш**, қалпақты саңырауқұлақ. Қалпағы етжеңді -қабықты, диаметрі 1 - 4,4 см, қалыңдығы 0,7-4 мм, дөңгелек, тегіс, ортасына қарай жаншылған, ақшыл сары және сары түсті. Дала, астық тұқымдастыларымен симбиоздық байланыста. Қарағанды облысының далалық бөлігінде астық тұқымдасты өсімдіктердің тамырына таяу өседі. Жеуге жарамсыз. Табиғатта сирек кездесуіне орай ҚазКСР «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Халықаралық өзендер** - екі не бірнеше мемлекеттің аумағынан өтетін және пайдаланылуы халықаралық құқықтық қатынастардың тақырыбы болып табылатын өзендер. Халықаралық өзендердің әрбір бөлігі белгілі бір мемлекеттің шекарасын щегінде ағатын мемлекеттің егемендігінде болады. Халықаралық өзендердің арасында бірнеше мемлекеттің аумақтарын бөліп тұратын және әдетте халықаралық кеме қатынасына ашық болмайтын шекаралық өзендерді бөліп көрсету дағдыға айналған. Дүние жүзінде 200-ден астам аса ірі өзен мен олардың салалары халықаралық өзендерге жатады, олардың ішінде 52 өзен 3 және одан көп мемлекеттің аумағында ағады. Мысалы: Дунай, Рейн, Эльба, Амазонка, Вольта, Замбези, Конго, т.б. Қазақстанда Сырдария 3 мемлекеттің (Тәжікстан, Өзбекстан, Қазақстан), Ертіс 3 мемлекеттің (Қытай, Қазақстан, Ресей), Іле 2 мемлекеттің (Қытай, Қазақстан) аумағында ағады. Халықаралық өзендердің құқықтық режимі, әдетте жағалулық, кейбір реттерде басқа да мүдделі мемлекеттердің арасындағы келісімдермен белгіленеді.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Қуанышбай Махмұтұлы Өмекенов** — қазақтың алғашқы фармацевтерінің бірі. Қазақстан ССР-інің еңбек сіңірген фармацевті (1966). 1944 жылдан КОКП мүшесі. Өмекенов Қуанышбай 1928 ж. Ташкенттің медтехникумын бітіргеннен кейін Қызылорда қаласында аптекте ассистент, рецептор болды. Қызылорда қаласында қалалық және аудандық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі (1932). 1932—34 ж. қалалық атқару комитетінін председателі (Қызылорда), Қарқаралы округтық денсаулық сақтау белімінің меңгерушісі (1934). 1936—74ж. Алматыда 4, 6—7-және 46 меңгерушісі Дәрілерді қолдану жөнінде газет,журналдарға көптеген мақалалары жарияланды денсаулық, тазалық сақтау мәселелерін насихаттады. 1974 жылдан дербес пенсионер. Өмекенов «Құрмет Белгісі» ордеімен және медальдармен марапатталды

Дереккөз
--------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
**Учжулю** (туған жылы белгісіз – біздің заманымыздың 13 ) – ғұн тәңірқұты (б.з. 8 – 13). Б.з. 8 ж. Қытай императоры тағына отырған Ван Ман ғұн тәңірқұтын шекарадағы бағынышты князь дәрежесіне түсіруді ойластырады. Ол үшін оның мөрін төменгі дәрежелі мөрмен ауыстыруды қолға алады. Б.з. 9 ж. Қытай елшісі тәңірқұтқа келіп, патша әулетінің ауысқанын, сол себепті ескі мөр алынып, орнына жаңасы берілетінін білдірді. Алғаш мөрді ауыстырғанмен артынан мөрдің төм. дәрежедегілерге берілетінін білген У. Ван Манның билігін мойындаудан бас тартып, Қытайға қарсы әрекетке кірісті. Осылайша ғұндар іс жүзінде Қытайдан бөлініп кетті. Ван Ман ғұндар арасына алауыздық тудыру үшін Улэй Хянь деген князді тәңірқұт деп жариялап, У-ге қарсы жіберді. Бірақ Хянь У. тәңірқұтқа қосылып кетті. Ғұн әскерлері 80 жыл бойы соғыс көрмеген шекарадағы аудандарды бір жылда қаңыратып кетті. Үздіксіз шабуылдар жасаған ғұндар Қытайдың шекара аудандарына шабуыл жасауды жалғастыра берді. Ван Ман әскер шығармақ әрекетін жүзеге асыра алмады. Сөйтіп, У. ғұндардың қытайлардан тәуелсіздік алуына қол жеткізді.
Қолмен тоқылған шұлық
**Шұлық** - аяқтың төменгі бөлігіне киілетін, тізеге дейін жетпейтін қысқа киім түрі. Ол жануар терісінен, жүннен, тоқымалардан және түрлі материалдардан тігіліп жасалынады. Ежелгі заманда шұлық малдың терісінен немесе күңгірт жүнінен тігілген. 16 ғасырдың аяғында машинамен тоқылған шұлықтар пайда болды. Ал 19 ғасырдың басынан шұлық жасауда машина арқылы тоқу - басым әдіс болды.

Киім стиліне деген маңызы
-------------------------

Классикалық костюм астына киетін шұлықтардың ең үздік түстері: қара көк, көк боз, қою жасыл және қара, яғни костюм түсінен қаралау болып келеді.

Сонымен қатар шұлықтар сызықтарпен, тормен және кез келген басқа суреттермен бейнеленеді. Алайда оларды спорттық шалбармен немесе джинс шалбарымен киген жөн болады, себебі барлық шұлықтар қатаң костюммен жараса бермейді.

Қара түстілері — әмбебап шұлықтар. Олар тек іскерлік костюмдермен ғана емес, сонымен қатар джинсымен және спорттық костюммен жарасады.

Ақ шұлықты тек спортпен айналысқанда ғана киеді.

Қолданылуы
----------

Шұлық гигиенаның негізгі заты. Шұлықтар аяқ киім кигендегі аяқтың ыңғайлылығын қыамтамасыз ету үшін ұолданылады. Сонымен қатар ауа райы суық болғанда аяқтың жылуын сақтап тұрады. 

Шұлықты бөлменің ішінде аяқ киімсіз киіп жүруге болады.

Жүннен тоқылған қалың шұлықтар суық күндері аяқты "жылытуға" көмектеседі (табиғи жылуды сақтпа тұру үшін).

Өлшем кестесі
-------------

| Шұлық өлшемі (метрлік) | Аяқ киімнің өлшемі (штихмассивті) |
| --- | --- |
| 23 әйелдің | 35-37 |
| 25 әйелдің | 38-40 |
| 25 ердің | 39-40 |
| 27 | 41-43 |
| 29 | 44-46 |
| 31 | 47-48 |
| 23-25 | 36-38 |
| 25-27 | 39-41 |
| 27-29 | 42-44 |
| 29-31 | 45-47 |

Тағы да қараңыз
---------------

* Байпақ

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Шұлық - таптырмас бұйым
* Шұлық фабрикасы Мұрағатталған 28 наурыздың 2014 жылы.
**Қатпаған** — Ұлы Жыланшық алабындағы тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Жыланшықтүрме қыратының батыс бөлігінде, Қостанай облысы Амангелді ауданы, Қабырға ауылының оңтүстік-шығысында 41 км-дей жерде орналасқан. Солтүстігінде Аралтөбе, батысында Аралсор, оңтүстігінде Кіші Қатпаған, шығысында Кішкенесор көлдері бар.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 196 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,3 км2, ұзындығы 3,3 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 9,9 км. Жаз айларында айданы тартылып, жағалауы батпақты сорға айналады. Қар және су асты суларымен толысады. Суы қарашанң аяғында қатып, наурыздың аяғында ериді. Жағалауында қамыс өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құрама конструкциялар**— құрылыс жүріп жатқан орындарда да-йын бөлшектерден (элементтерден) құ-растырылатын қурылыс конструкция-лары. Құрылысты индустриялы әдіс-пен жүргізудің ең басты бағьгты — құрама Құрылыстар. Құрылысты ин-дустрияландыру жүмыстарына Қ. к-ды механикаландырылған арнайы заводтарда жасау, оларды құрастыру орындарына транспортпен жеткізу әрі құрылыс алаңдарында механикалан-дырылған тәсілмен жинап құрастыру жұмыстары жатады. Қ. к-ды пайдала-ну құрылыстың салыну мерзімін қысқартады, еңбек өнімділігін арттырадьқ құрылыстың өзіндік ңұнын кемітеді әрі жұмыс сапасын арттырады. Қ. к. жасауға темір-бетон, болат, ағаш т. б. материалдар пайдаланылады. Темір-бетон Қ. к-ды қүрылыста пайдалану құрылысты индустриялық әдіспен жүргізуге мүмкіндік жасады. Болат Қ. к. көпірлер, діңгектер, мұнаралар салуға, қара металлургия кәсіпорын-дарының негізгі конструкцияларын, эстакадалар, резервуарлар, газгольдер-лер, өндірістік және қоғамдық үйлер-дің ұзын өткіндерін жасауға т. б. қолданылады.
Ағаш Қ. к-ынан тұрғын үйлер, қоғамдық және өндірістік үйлер, уақыт-ша кұрылыстар салынады. Шаңа құ-рылыс материалдарынан (полимерлік,
асбесті цемент, шыны т. б. материал-дардан) Ң. к. жасаудың маңызы үлкен. Пластмассадан жасалған Қ. к-дың өзіндік тиімділіктері бар. Олар жеңіл, берік әрі тот баспайды. Мүндай Қ. к-дан босаң топырақты және қатынас жолы қиын аудандарда құрылыс салу оңай, хим. жегі орталар цехтарын және ғимараттардың ішкі қабырғаларын жасау тиімді. Алюминий қорытпаларынан жасалған Қ. к-дың салмағы болат конструкциялар-дан жеңіл болатындықтан, олар ұзын өткінді қүрылыстарда жиірек пайда-ланылады. Соңғы кезде әйнек текті Қ. к. қолданылып келеді. Әйнек текті ма-териалдардан жасалған панельдер, блоктармен бірге шлак ситалдар, стемалиттер пайдаланылуда. Жеңіл конструкциялық материалдың жаңа түр-лерінің шығуына байланысты Қ. к-дың түрлері де көбейіп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ушак** (қала) – Түркиядағы қала, Ушак илінің әкімшілік орталығы[1].

Халық саны 176 717 (2009 жылғы жүргізілген халық санағы нәтижесі). Қала мэрі – Әли Ердоган (Ұлт қозғалысы партиясы). Ушак қаласы Түркияның батысында, Эгей өңірінде орналасқан. Солтүстігінде Кютахья, шығысында Афьон, оңтүстігінде Денизли, батысында Маниса қалаларымен қоршалған. Ушак таулы өңірде орналасқан. Қаланың батыс жағында Эгей теңізіне дейін созылған Гедиз атты жазықтық бар. Қаланы қоршап жатқан таулардың биіктігі 1500-2000 м-ге дейін жетеді. Қаланың өзі теңіз деңгейінен 907 м биіктікте орналасқан. Ушак маңында ежелгі грек қаласы Флавиополистің қираған үйінділері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Аванесов Варлаам Александрович** (1884-16.03.1930) - совет мемлекет қайраткері.

Батыс Арменияда Карск облысында кедей шаруа отбасында туған.   

1903 жылдан РСДЖП мүшесі, меньшевик;   

1914 жылдан большевик. Солтүстік Кавказда 1905-07 жылдардағы революцияға белсене қатысты.   

1907-13 ж. Швецарияда тұрды. Цюрих университетінің медициналық факультетін бітірді. Давоста РСДЖП біріккен тобының секретары болды.   

1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Моссовет Президиумының мүшесі. Петроградта Октябрь қарулы көтерілісін дайындауға және өткізуге белсене қатысты. Петроград соғыс ревкомының мұшесі, баспасөз және хабар бөлімін басқарды. Советтердің Бүкілресейлік ІІ-ші съезіне БОАК мүшелігіне сайланды.   

1917-19 ж. БОАК Президиумының мүшесі әрі секретары,   

1918 жылдан Ұлт істері халкомының Армения жөніндегі комиссары,   

1920-24 ж. Бүкілресейлік Төтенше комиссияның коллегия мүшесі, Жұмысшы-шаруа инспекциясы және Сыртқы сауда халкомдарының орынбасары қызметін атқарды. 1922-27 ж. КСРО ОАК мүшесі,   

1925 ж. Халық ш. Жоғары Советі Президиумының мүшесі болды.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Учка** тоннелі (хорв. Tunel Učka) - Хорватияның А8 магистраліндегі автомобильдік тоннель. Тоннель ұзындығы - 5062 метр, ол Хорватиядағы ұзындығы бойынша Мала-Капела және Свети-Роктан кейінгі 3-ші орынды алатын тоннель. Тоннель диаметрі - 9,1 м. Учка Истрияның шығыс жағаларын көтеріңкі орталық бөлігімен жалғайды; Истрияның ең биік жотасы, Учка тауының астынан өтеді. Учка тоннелі - А8 магистралінің жалғыз ақылы бөлігі, төлеу пункттері тоннелге кірер және шығатын жерлерінде орналасқан. 2011 жылғы деректер бойынша тоннельден өту ақысы, прицепсіз жеңіл мәшинелер үшін 28 [күн]де, ал мотоциклдер үшін 17 [күн]ді құраған. Бірқатар кемшіліктеріне қарамастан жоғары төлем ақысы хорватиялық БАҚ - тың тарапынан критикаға ие болды.
Тоннель құрылысы 1978 жылы басталып, пайдалануға 1981 жылы, 28 қыркүйекте берілді. Тоннель ішіндегі қозғалыс екі бағытта да бір қатармен жүргізіледі. Тоннель ішінде автокөлік жылдамдығы шектелген, максималды жылдамдық - 80км/сағ. Тоннель 83 видеокамерамен, 39 өрт гидранттарымен 74 құтқару қызметін шақыруға арналған аппараттармен және 5 төтенше тоқтау зоналарымен жабдықталған.
Қазіргі кезде тоннельдің екінші кезекті құрылысы басталды (біріншісінен солтүстікке қарай).
Учка тоннелінде күндізгі орташа жылдық трафик 8019 автомобильді құрайды, ал жаздағы күндізгі трафик - 11511 автомобиль.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  прайс-лист на сайте оператора трассы
2. ↑  *Nikolić, Miljenko* Učka najnesigurniji tunel u Europi prema njemačkom testu (Croatian) (29 сәуір 2004). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 шілде 2012. Тексерілді, 15 наурыз 2011.
3. ↑  The most important road structures
4. ↑  «Traffic counting on the roadways of Croatia in 2009 — digest». Hrvatske ceste. мамыр 1, 2010 Мұрағатталған 21 шілденің 2011 жылы.

Сілтемелер
----------

* The most important road structures (сайт оператора трассы)  (ағыл.)
**Зак Снайдердің** **«Әділет лигасы»** (ағылш. *Zack Snyder's Justice League* **«Снайдердің нұсқасы»** ретінде белгілі  (ағылш. *Snyder Cut*) — «Әділет лигасы» (2017) суперқаһармандық фильмінің Зак Снайдер жасаған жеке нұсқасы. Зак Снайдердің режиссер жұмысынан кеткенге дейін жасаған түпнұсқа туындысы ретінде DC Universe ғаламының бесінші фильміне жатады. Театралдық нұсқадағы сияқты, Зак Снайдердің Әділет лигасында да Әділет лигасының мүшелері - Бэтмен (Бен Аффлек), Супермен (Генри Кэвил), Ғажайып әйел (Гал Гадот), Киборг (Рэй Фишер), Аквамен (Джейсон Момоа) және Флэш (Эзра) - ғаламдық қауіп Дарксайд (Рэй Портер), Дала Қасқыры (Сиаран Хиндс) және олардың ұйымы: «WASAOP»қа қарсы тұрады.

2017 жылы шыққан «Әділет лигасы» фильмінің театралдық нұсқасының көп кемшіліктері болды. Фильм сценарийі 2016-2017 жылдары өндіріске дейін және түсіру кезінде көптеген түзетулерден өтті. 2017 жылдың мамырында Снайдер қызының өзіне-өзі қол жұмсауына байланысты фильмнің пост-продакшіні кезінде режиссер қызметінен кетті және оның орнына Джосс Уидон тағайындалды. Алайда титрда аты режиссер ретінде аталмады. Уидон таспаның кең көлемде қайта түсірілімін жүргізді, нәтижесінде фильмде жеңіл баяндау мен юмордың жарқын реңі көрініс тапты. Сонымен қатар ол студия басшылығы талап етуімен фильмнің ұзақтығын 120 минутқа дейін қысқартты. Сайып келгенде, Әділет лигасы кассалық сәтсіздікке ұшырады және сыншылар мен аудиториядан әртүрлі пікірлер алды, бұл компанияны ортақ ғаламға емес, жеке кейіпкерлер туралы оқиғаларға бағытталған болашақ фильмдердің жоспарларын қайта қарауға мәжбүр етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Релиз зе Снайдеркат
**Зак Галиафанаскис** - 1969 жылы 1 қазан күні дүние есігін ашқан американдық актер, сценарик және продюсер. <Мальчишник в Вегасе>, <Мальчишник в Вегасе 2 :из Вегаса в Багнкок> және <Мальчишник: Часть 3>, <Впритык> фильмдердегі рөлдерімен әйгілі болған. Зактың ата-анасы Грецияның эммигранттары. Оның қарындасы Мерритт және ағасы Грег бар. Северная Каролина штатындағы университетте оқыды, бірақ ақырғы эекзаменді тапсыра алмай, Нью-Йорк қаласына көшті. Өзінің карьерасын Зак кішігірім номерлерден бастаған, уақыт өте келе оның танымалдылығы өсті, ол өзінің ток-шоуын бастаған. 2012 жылы Куин Ландберг екеуі некелерін қиды. 2013 жылдың қыркүйегінде Зактың алғашқы баласы туған.
Координаттар: 34°04′20″ с. е. 118°26′38″ б. б.﻿ / ﻿34.07222° с. е. 118.44389° б. б.﻿ / 34.07222; -118.44389 (G) (O) (Я)

**Лос-Анджелес Калифорния университеті** (ағылш. *The University of California, in Los-Angeles*) - Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласында орналасқан көпшілік оқу орны, **UCLA** — калифорниялық 10 қоғамдық университеттердің бірі. Мемлекеттік университетттер жүйесіне 1919 жылы кірді, екінші көп мақсаттағы Калифорния университетінің кампусына айналды.

Университеттің ағылшын тіліндегі атауы көбіне *UCLA* (читается «ЮСиЭлЭй»), қазақшасы — КУЛА — Калифорния университеті, Лос-Анжелеске дейін қысқарады.

Лос-Анджелестегі Калифорния университеті U.S. News & World Report басылымның ұлттық университеттерінің рейтингінде 25-ші орынға ие. Әлемдегі университеттердің академиялық рейтингісінде 12-ші орынды иеленеді.. U.S. News & World Report басылымның халықаралық жоғары оқу орындарының рейтингінде университет 8-ші орынды иеленді.

Сәулет
------

Алғашқы ғимараттары Allison & Allison жергілікті фирмасымен әзірленді.Неороман стилі, ал сәулетші Уэлтон Беккет келесі екі онжылдықта кампустың кеңеюін қадағалау үшін жалдаған кезге дейін 1950 жылға дейін ғимараттың басым стилі болып қалды. Беккет университет кампусының оңтүстік жағындағы плита түрінде бірнеше минималистикалық кірпіштен салынған ғимараттарды қосу арқылы университеттің жалпы көрінісін айтарлықтай оңайлатты, олардың ішінде ең үлкені - UCLA Медициналық орталығы.

Танымал түлектер
----------------

* Расселл Уэстбрук
* Роден Холланд
* Кевин Лав
* Лонзо Болл

Танымал оқытушылары
-------------------

* Дин Ворт
* Грег Граффин
* Питер Селларс
* Владимир Марков

Галерея
-------

* Алғашқы ғимараттардың бірі Ройс Холл, ЛАКУ символы іспеттесАлғашқы ғимараттардың бірі Ройс Холл, ЛАКУ символы іспеттес
* Университет символикасымен спорт формасыУниверситет символикасымен спорт формасы
* Төңкерілген фонтан, кампус аумағындаТөңкерілген фонтан, кампус аумағында

Дереккөздер
-----------

1. ↑  UCLA profile  (ағыл.).  University of California, Los Angeles. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 наурыз 2012. Тексерілді, 22 қыркүйек 2011.
2. ↑  Annual Endowment Report  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 наурыз 2003.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қыркүйек 2011.
3. ↑  University of California--Los Angeles  (ағыл.).  U.S.News & World Report. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 наурыз 2012. Тексерілді, 22 қыркүйек 2011.
4. ↑  Academic Ranking of World Universities - 2011  (ағыл.).  ShanghaiRanking Consultancy. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 ақпан 2012. Тексерілді, 22 қыркүйек 2011.
5. ↑  Best Global Universities Rankings. *US News & World Report*.  US News & World Report (October 2014).
6. ↑  *Синдия Ли* «Чувство места» от старого и нового (12.10.2004).

Тағы қараңыз
------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

  



|  |
| --- |
| **Калифорния университеті**: Беркли | Дэвис | Ирвайн | Лос-Анжелес | Мерсед | Риверсайд | Сан-Диего | Сан-Франциско | Санта-Барбара | Санта-Круз |
**Закир Хусейн**(08.02.1897, Хайдарабад қаласы,-03.05.1969) - Үндістанның саяси және мемлекет қайраткері. Алигарх қаласындағы колледжде оқып, Берлинде университет бітірді. Философия ғылымының докторы. 1926-48 жылдары Дели университетінің, 1948-56 жылдары Алигарх университетінің проректоры. 1962 жылдан Үндістанның вице - президенті. Үндістан ұлттық конгресі партиясының көрнекті қайраткерлерінің бірі. Джавахарлал Нерудің жақын досы әрі серігі. Үндістанның және шетелдік бірнеше университеттердің құрметті докторы. 1967 жылы маусымынан - 1969 жылдың маусымына дейін Үндістанның президенті.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 61 бет
Құрамажем - (комбинированный корм, комбикорм) - мал мен құс түрі, жасы мен өнімдік бағытына байланысты азықтандыру нормасына сәйкестендірілген рецепт бойынша құрастырылған құнарлы жемдердің қосыңдысы. Құс азықтандыру қажеттілігін толығымен қамтитын толық рационды құрамажем және мал рационының құнарлылығын арттыратын кұнарлы-құрамажем (комбикорм- концентрат) түрінде шығарылады. Сүт кұрамдас құрастырылған төл азығына қолданылатын арнайы азық қосындылары да құрамажемге жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Мултан** (Multan)- Орталық Пәкістандағы қала, халық саны 1 182 000 адам (1998), ЧИНАБ өзенінің маңында. [1]. Ежелгі қаланы б.э. дейінгі 326 жылы Александр Македонский басып алған. 

712 жылы ол мұсылмандарға бағынады. Үш ғасыр бойы Үндістан деп аталатын территорияда исламның аванпосты болды. Дели сұлтанатының және Ұлы Моғолдар империясының билігінде болды, ағылшындардың иелігіне (1849-1947) өтпес бұрын, оны ауғандықтар мен (1779) сикхи (1818) басып алған. 

Бұл тоқыма, шыны фабрикасы және қолөнері, әсіресе, құмыра ісі және түйе терісін өңдеу ісі дамыған сауда және өнеркәсіптік орталық. Мұнда көптеген мұсылман ғибадатханалары мен көне индус ғибадатханасы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Сы Жабғу қаған** (*қытайша:* 肆葉護可汗 - Сыеху кэхань, жеке аты *қытайша:* 阿史那咥力 - Ашина Сыли) —— 631 жылдан 633 жылға дейін билік еткен Батыс Түрік қағанатының билеушісі. Нушеби тайпасының қолдауына ие болған. Нушеби тайпасының және бай Пайкенд аймағының билеушісі Нишу Дулудың қолдауымен Дулу тайпасының қолдауын иемденген Баһадүр қағанды тақтан тайдырған.

Басқаруы
--------

Нушеби тайпасының билеушілері жаңа қаған Батыс Түрік қағанытында әкесі Тон қағанның кезіндегі бірлікті қалпына келтіреді деп ойлады. Қаған билікке келісімен сеяньтоға қарсы жорыққа аттанды. Нәтижесінде қаған қолы талқандалды. Қаған өзінің жаман қасиеттерін: қырсықтығын, ызақорлығын, күмәншілдігін көрсете бастады. Ол Или хан жайлы қаңқу сөздер естіп, оны жазалауға бұйрық берді. Нишу Дулу да көп ұзамай қағанның оны өлтіретінін біліп Қарашарға қашады. Муби Тархан нушебиліктерден қол жинап қағанның қосынына аттанды. Қаған қаңлылардың жеріне қарай қашты. Тан империясының жылнамасының хабарлауынша, ол құсадан қайтыс болған. Сюаньцзан өзінің Да Тан си юйцзи еңбегінде, Ілбіс қағанның будда ғибадатханасын тонамақ болған сәтте Балхта қаза болды дейді.
663 жылы Қарашара Нишу Дулу хан оралып, нушебиліктер оны қаған етіп сайлады.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүрік қағандары |
| --- |
|  |
| Түрік қағанатының билеушілері | 
Бумын қаған • Қара-Еске қаған • Мұқан қаған • Тобо қаған • Амрак қаған • Елтегін Бұйрық қаған • Баға Ышбара қаған • Жағбу Баға қаған • Тұлан қаған • Тардуш қаған • |
|  |
| Батыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтегін Бұйрық қаған • Басыл Тегін қаған • Таман қаған • Шегу қаған • Тон қаған • Баһадүр қаған • Сы Жабғу қаған • Нишу Дулу қаған • Ешбар Елтеріс қаған • Ашина Дучжы қаған • Ашина Мише шад • Ашина Юанькин шад • Ашина Хелу қаған • Құшрақ Бури қаған • |
|  |
| Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Жанғар қаған • Шібір қаған • Ілікбек қаған • Бағашұр шад Ілік қаған • |
|  |
| қалпына келтірілген Шығыс Түрік қағанатының билеушілері | 
Елтеріс қаған • Қапаған қаған • Инел қаған • Білге қаған • Йоллығтегін қаған • Білге Құтлұқ қаған • Озмыш қаған • Құлынбек қаған • |

 |