Минамата аурулары мұражайындағы мемориал
 **Минамата ауруы** (жапон. 水俣病 *минамата-бё:*?) — синдром, органикалық сынап қосылыстарымен, негізінен метил сынаппен улану нәтижесінде пайда болады. Ол алғаш рет Жапонияда, Минамата қаласындағы Кумамото префектурасында 1956 жылы табылған. Белгілеріне моториканың бұзылуы, аяқ-қолдардағы парестезия, сөйлеу қабілетінің нашарлауы, көру және есту қабілетінің нашарлауы, ауыр жағдайларда паралич және жоғалту жатады. өліммен аяқталатын сана.

Аурудың себебі Тиссо (ағыл.)қаз. ұзақ уақыт суда ағуы болды. «Бейорганикалық сынап Минамата шығанағындағы суға түседі, оны төменгі микроорганизмдер метаболизмінде метилсынапқа айналдырады - ең улы нейротоксиндердің бірі, бейорганикалық сынап қосылыстарынан бірнеше есе улы. Бұл қосылыс ағзада жинақталу үрдісіне ие, нәтижесінде осы заттың концентрациясы тіндердегі дененің қоректік тізбегіндегі позициясының жоғарылауымен артады. Мәселен, Минамата шығанағындағы балықтарда метил сынаптың мөлшері 8-ден 36 мг/кг-ға дейін, устрицаларда - 85 мг/кг-ға дейін, ал суда 0,68 мг/л-ден аспайды.

Симптомдары
-----------

Метилсынап липофильділігіне байланысты негізінен орталық жүйке жүйесіне әсер етеді. Симптомдары: аяқ пен қолдың ұюы мен әлсіздігі, шаршау, құлақтың шуылдауы, көру аймағының тарылуы, есту қабілетінің төмендеуі, сөйлеудің бұзылуы, ебедейсіз қозғалыстар. Минамата ауруынан ауыр зардап шеккендердің кейбірі есінен танып, есінен танып, ауру басталғаннан кейін бір ай ішінде қайтыс болды.

Сондай-ақ Минамата ауруының созылмалы белгілері бар, мысалы, бас ауруы, жиі шаршау, иіс пен дәмнің жоғалуы, ұмытшақтық нәзік, бірақ күнделікті өмірді өте қиындатады. Сонымен қатар, туа біткен Минамата ауруымен ауыратындар бар, олар ана құрсағында метил сынаптың әсерінен аномалиямен туылған, ластанған балықты жеген. Минамата ауруы әлі емделмеген, сондықтан емдеу симптомдарды азайтуға тырысудан және физикалық қалпына келтіру терапиясын қолданудан тұрады. Денсаулыққа келтірілген физикалық зияннан басқа, Минамата ауруының құрбандарын кемсіту болып табылатын әлеуметтік зиян да бар.

Тарихы
------

Тиссоттың алғашқы химиялық зауыты 1908 жылы Минаматада салынып, тыңайтқыштар өндіруге мамандандырылған. Біртіндеп өндіріс кеңейіп, жаңа өндіріс орындары құрылды, оның ішінде ацетилен, сірке альдегид, сірке қышқылы және хлороэтен. Өндіріс қалдықтары Минамата шығанағына ( Яцуширо шығанағының бөлігі) тасталды. Теріс экологиялық зардаптар сол кезде де, 1920-1940 жылдары байқалып, балық қорының азаюынан көрінді. Жергілікті балықшылар серіктестіктің үстінен бірнеше рет шағым түсіріп, 1926 және 1943 жылдары өтемақы алған.

Ацетальдегид өндірісінде катализатор ретінде сынап сульфаты пайдаланылды. Жанама реакциялардың нәтижесінде одан аз мөлшерде метил сынап түзілді, ол осы өндіріс басталғаннан кейін 30 жылдан астам уақыттан кейін Минамата шығанағының суына жіберілді.

### Анықтама

1956 жылы сәуірде жергілікті аурухананың дәрігерлері 1950 жылы туған Кумико Мацунага қызында байқалған оғаш ауруды байқады. Қозғалыстағы қиындықтар, баяу сөйлеу, құрысулар белгісіз жүйке ауруының белгісі болды. Екі күннен кейін оның әпкесі де осындай белгілермен ауруханаға түсті. Сауалнама нәтижесінде қалада осыған ұқсас тағы бірнеше жағдай анықталды. 1 мамырда бас дәрігер жаңа жүйке ауруының ашылғанын хабарлады. Осы сәттен бастап билік бұл індетті зерттеуге кірісті. Арнайы «Бөгде аурулармен күрес комитеті» (жапон. 奇病対策委員会 *Кибё: тайсаку иинкай*?) құрылды құрамына дәрігерлер мен жергілікті әкімшілік өкілдері кірді. Алғашында бұл ауру жұқпалы деп болжанған. Бірте-бірте жануарлардың оғаш мінез-құлқының мысалдары ашыла бастады. Мысықтар тырмаланып, құрысып, дірілдеп, жиі өлетіндігі айтылды. (жапон. 猫踊り病 *нэко одори ямай*?, «болезнь кошачьего танца»). Аспаннан қарғалар жиі құлап, балдырлар жойылып, балықтар "жауына" қарсы жүзгендігі жиі көрінді. 24 сәуірде Кумамото университетінің мамандарының қатысуымен комиссия құрылды.

Бірте-бірте жаңа мүмкіндіктер пайда бола бастады. Ауру кенеттен басталды, зардап шеккендер тек аяқ-қолдардағы сезімталдықтың төмендеуіне, көру және есту қабілетінің әлсіреуіне шағымданды. Науқастарда координация бұзылған, соның салдарынан пациенттер кішкентай заттарды әрең алып, түймелерді әрең бекітіп, жүргенде сүрініп, дауыс ырғағы өзгерген. Осыдан кейін ұстамалар, есін жоғалту басталды. Өлім 35%-ға жетті – 1956 жылдың желтоқсанында анықталған 40 науқастың 14-і қайтыс болды.

Кумамото университетінің ғалымдары құрбандар туралы ақпаратты талдап, олардың Минамата шығанағы жағалауындағы балық аулайтын ауылдардан келгенін анықтады. Олардың негізгі тамағы осы шығанақта ауланған теңіз өнімдерінен тұратын. Сонымен қатар, бұл ауылдардағы мысықтардың ұқсас белгілері бар екені анықталды. Бұл ғалымдарды теңіз өнімдерінің ауыр металдармен улануы туралы ойлануға итермеледі. Бұл болжам 1956 жылы 4 қарашада жасалған.

Мұның себебін анықтаған соң, зерттеушілер назарын бірден Tissot зауытына аударды. Кәсіпорынның өзі жүргізген химиялық талдау ағынды суларда қорғасын, сынап, марганец, мышьяк, селен және таллийдің жоғары деңгейін анықтады. Қай металл уланғанын бірден анықтау мүмкін болмады. Британдық невропатолог Дуглас Макальпин үлкен көмек көрсетті. Ол Минамата ауруы мен сынаптың органикалық қосылыстарымен улану белгілерінің ұқсастығын көрсетті.

* 1996 жылы шығанаққа жақын орналасқан Мейсеи қаласында Минамата аурулары мұражайы салынды. 2006 жылы мұражай алаңында Минамата шығанағының ластануынан сынаппен улану құрбандарын еске алу үшін мемориал салынды.
* 2020 жылы режиссер Эндрю Левитас түсірген және басты рөлді Джонни Депп сомдаған « Минамата » ағылшын көркем фильмі жарыққа шықты, авторлардың айтуынша, нақты оқиғаларға негізделген.

* Ирактағы метил сынаппен жаппай улану (1971)
* 1970 жылғы Канададағы экологиялық апат
* Niigata Minamata disease (ағыл.)қаз.
* Меркурий туралы Минамата конвенциясы
* Томоко Уемура ваннада

Дереккөздер
-----------

* Общая токсикология / под ред. А. О. Лойта. — СПб.: ЭЛБИ-СПб. 2006. — Т. Общая токсикология.
* Уроки болезни Минамата и утилизация ртути в Японии Мұрағатталған 2 маусымның 2021 жылы. - Токио, Отдел безопасности и экологической медицины Департамента экологической медицины Министерства окружающей среды Японии, 2013