recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Яша Проданович** - Югославияның мемлекеттік және саяси қайраткері, тарихшы.

Қызмет жолы
-----------

1901 ж. Дербес радикалды партияның негізін қаласты. 1903-1920 ж. Скупщина депутаты. 1921 ж. Республикалық демократиялық партияны ұйымдастыруға қатысты. Югославия компартиясын жазалау саясатына қарсы шықты. Өзінің саяси нанымы және респубикалық көзқарасы үшін қуғындалды. 1941-1944 ж. Югославияны неміс фашистері оккупациялаған кезде тұтқында отырды. 1944 ж. босатылғаннан кейін Халық-азаттық майданына қосылды. 1946-1948 ж. Сербия істері жөніндегі министр және Югославия Федерациялық Халық Республикасы үкіметі председателінің орынбасары. Яша - тарихи еңбектердің, серб және орыс әдебиеттері жөніндегі мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Құзыр хан** (1361) — Алтын Орданың 1360—1361 жылдары билік еткен ханы, Сасы Бұқаның ұлы. Құзыр хан Орда Ежен әулетінен шыққан тұңғыш Алтын Ордалық хан болды.

Басқаруы
--------

Ол Ақ Орданың тумасы. Құзыр, «Ескендір Анонимінде» Ақ Орда ханы Сасы Бұқаның ұлы деп көрсетілген. 1359 жыл ол өзін Гүлстанда хан деп жариялады. 1360 жылы Наурыз ханның иеліктеріне басып кіріп, орда ақсүйектерімен құпия келіссөздер жүргізе бастады. Нәтижесінде олар Наурызды Құзырға ұстап берді. Құзыр Наурыз ханды, оның әйелі Тайдұлу мен Наурыздың ордалық серіктерін қырып тастады. «Ескендір Анонимінің» хабарлауынша, Құзыр бір жылдай билік еткен. Русьтағы болып жатқан істерге Құзыр араласып отырды. Руське елші жіберіп, мәскеу кнәзі Дмитрий Ивановичты өзіне шақырған. Дмитриймен қоса, Құзырдың сарайында Андрей Константинович Суздальский інісімен, Константин Васильевич (ростов кнәзі) және Михаил Ярославский болған. Ұлан-ғайыр аумақты басқарған (оның дәлелі ол Гүлістан, Жаңа Сарайда, Хорезмде және Азақта теңге соқтырған). Хандықты басқаруда темірдей тәртіпке арқа сүйеген. Қанша шаралар жасаса да үлкен ұлы Темір Қожа ұйымдастырған сарай төңкерісі нәтижесінде қаза болды.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Құйрықты қосмекенділер** (*лат.* Caudata немесе *лат.* Urodela) – қосмекенділердің бір отряды, олардың ең қарапайым тобы. 

  

Құйрықты қосмекенділердің қазіргі кезде 500-ге жуық түрі кездеседі. Құйрықты қосмекенділер 5 отряд тармағына және 8 тұқымдасқа топтастырылған. Денесінің ұзындығы 4 см-ден 160 см-ге дейін жетеді, салм. 10 г-нан 30 кг.
Денесінде балық құрылысының кейбір белгілері сақталған, аяқтары қысқа, құйрығы ұзын болып келеді. Олардың бұрынғы КСРО-да -11, Қазақстанда 3 түрі тіршілік етеді. (Жақсыз тұқымдас құйрықты қосмекенділердің артқы екі аяғы болмайды. ) бұлар- көбінесе сырттай, кейбір түрлері іштей ұрықтанады. Көпшілігінің тіршілігі сумен тікелей байланысты. Құйрықты қосмекенділердің 19 түрі ХТҚО-ның, 6 түрі бұрынғы КСРО-ның және 1 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген. 

Қазақстанда кәдімгі тритон, сібірлік бұрыштіс және жетісу бақатісі мекендейді. Кәдімгі тритонды Жайық өзенінің алқабы мен Арал өңірінің солтүстігіндегі шағын суқоймалардан кездестіруге болады. Көктем мен жаз айларында тоқтау суларда тіршілік етеді. Кәдімгі тритондар наурыз-мамыр айларында көбеюге кіріседі. Көбею кезеңінде аталық тритон аталықбез өнімдерін арнайы қапшыққа құйып, су астындағы нәрселерге жабыстырады, ал аналық тритондар оны клоакасымен қарпып алады. Аналық тритон іштей ұрықтанған 600-700 600-700 уылдырықты жеке-жеке өсімдік жапырағына орналастырады. Уылдырықтан 14-20 күнде тұрқы 6,5 мм дернәсіл пайда болады. Дернәсілдің құйрығын жүзбеқанат қатпаршағы жиектейді, қауырсын тәрізді сыртқы желбезек көзге шалынады. Дернәсілдің алдыңғы аяғы бірінші күні айқын байқалады, ал артқы аяқтары 20-күні пайда болады. 60-70күнде дернәсілдік кезең аяқталады, желбезегі және жүзбеқанаттың қатпаршағы жойылып, дернәсіл құрлыққа шығады,2-3 жылдан соң көбеюге қатысып, ұрпағын дамытады. Кәдімгі тритон маса дернәсілдерін жеп, көп пайда келтіреді. Кәдімгі тритон саламандра тұқымдасына жатады. 

Сібірлік бұрыштіс пен жетісулық бақатіс-бұрыштіс тұқымдас қосмекенділер. Сібірлік бұрыштістер Қазақстанның солтүстік аймағындағы батпақты, көлді және шалғынды жерлерде мекендейді, ал жетісулық бақатіс Жоңғар Алатауының батыс бөлігінде кездеседі. Жетісулық бақатіс ХТҚО-ның, бұрынғы КСРО-ның және Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
2. ↑  Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 159б. ISBN 5-625-03599-7
**Дальян Иван Борисович** (26.6.1924 жылы туған, Украина, Донецк облысы Кашлагаш а.) – геол.-минерал. ғылымдарының докторы (1979). Пермь мемлекеттік университетін (1953) бітірген.   

  

1953–1987 ж. Ақтөбе мұнай бақылау тресінде геолог, Кеңқия, Жарқамыс мұнай бақылау экспедициясының бас геологы, геол. бөлімінің бастығы, Бозой, Қызылой, Құмсай, Кеңқия, Қаратөбе, Көкжиде, Ақжар, Көбен мұнай орындарының ашылуына тікелей ат салысқан. 1999 жылдан «Жаңажол» АҚ мұнай бақылау экспедициясының вице-президенті болып қызмет атқарады. «Глубинное строение и нефтегазоносность палеозойских отложений восточной части Прикаспийской впадины, ее обрамления» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 200-ге жуық ғылыми еңбегі, 4 монографиясы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

<references>



1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Шоштан Шегедекұлы**, Кершолақ атты Ер Шоштан (туған-өлген жылдары белгісіз, шамамен 15 ғасырдың 2-жартысы) – батыр, бағаналы найман ішінде жаугершілік заманда тарыдай шашырап кеткен елдің басын қайтадан біріктіруші, оны ежелгі ата қонысы – Ұлытау аймағына қайта топтастырушы ретінде аты аңызға айналған қайраткер. 

Шоштан жөнінде ел ішінде 2 түрлі жорамал бар. Алғашқысында ол 13 ғасырдың басында өмір сүрген деп айтылады. Ел басына күн туған үркіншілік заманында ауылда тігерге тұяқ қалмай тек бала Шоштанның Кершолақ құнаны қалады. Кершолақ құнанға мініп, қолына найза ұстаған Шоштан жылқыларын қуып әкеткен жаудың соңынан қуып жетіп, жылқыны жаудан айырып, ауылына айдап әкеледі. Сол күннен бастап бала батыр – "Кершолақ атты Ер Шоштан" атанады. Шоштан бұрынғы ерлердің ұстаған салтын жалғастырып, маңайына әр елден ер-палуан жігіттерді жинап әскер құрып, Сарыарқадан қызылбастарды қуып шыққан. Қалың бағаналының жау шапқынынан тоз-тоз болып кеткен үрім-бұтағын жинап, бір тудың астына топтастырған.[1]

Байқоныр өзенінің беткейінде, Бұлантының төменгі ағысында «Шоштан тамы», «Шоштан көлі» деген жер атгары бар. Шамасы Ер Шөштанның мекенжайы сөл жер бөлса керек. 

Екінші жөрамал бойынша, Шоштан Келбүға-Кетбұғалардан екі ғасырдай кейін өмір сүрген адам. Кетбұғаның 1260 жылы қыркүйектің 3-де Сириядағы Айн-Джалуд (бүгінгі Назарет) қаласы маңында жорық үстінде қайтыс болғандығы белгілі. Сондықтан Кершолақ атты ер Шоштан 15 ғасырдың бел ортасында өмір сүрген деп пайымдауға негіз бар.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тотықсыздану** – тотығу-тотықсыздану реакциялары барысында атомның, молекуланың, ионның электрон қосып алу процесі. Тотықсыздану кезінде бөлшектің тотығу дәрежесі кемиді. Мыс. атом электрон қосып алса, теріс зарядты ионға; оң зарядты ион электрон қосып алса заряд саны кеміген оң зарядты ионға, бейтарап атомға, теріс зарядты ионға айналады. Органикалық заттардың Тотықсыздануы еселі (қос және үш) байланыстарды толық немесе бөлшектеп қанықтыру арқылы жүретін сутекті қосып алу реакциялары (гидрлеу), жай байланыстардың сутекпен ыдырауы (гидрогенолиз), элиминирлеу (органик. заттардан оттекті бөліп алу), т.б. болып табылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Аталық із бастаушы (родоначальник) - бір тұқым ішінде өнімдік қасиеттері өзіне тән ерекше дамыған және ол қасиеттерін ұрпақтарына толық дарытқан аталық мал (айғыр, бұқа, қошқар, т.б.). Мұндай мал саналы сұрыптау мен жұп тандау нәтижесінде туады. А.і.б. құру мал тұқымының алғашқы кезеңінде де, кейінгі жетлдіру кезеңіңде де жүргізілетін, таза тұқым өсірудің жоғары дәрежелі, күрделі түрі. Ол әдетте шаруашылыққа пайдалы қасиеттері ерекше жақсы жетілген еркек тұқым малды іріктеп алып, оның ұрпағының сапасын тексеруден басталады. Осы жолмен таңдап алған аталық малдың ізін қалыптастыру үшін бір жағдайда оны дене бітімі мен өнімі өзіне ұқсас туыстас емес аналық малмен, екінші жағдайда өзіне жақын туыстастарымен шағылыстырады. Егер жоғарыда айтылған туыстас малды шағыстырудан туған төлдердің басым көпшілігіңде а.і.б. тән ерекше өнімдік
қасиеттер сакталса, атасына ұқсас қасиеттерін ұрпағына толық бере алатын бірнеше еркек тұқым алынса, аталық із толық құрылды деп саналады. Таза тұқым өсіруде туыстас малдарды
лажсыз шағыстыруға жол бермеу үшін бір тұқым ішінде туыстық қатынасы жоқ 5-6 а.і.б. қажет.

```
== Дереккөздер ==
```

< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/> Мал шаруашылығы:
**Тотықтыра аминдеу**, тотықтырғышты аммонолиз – көмірсутектерді NH3 және O2-мен әрекеттестіріп, азотты органикалық қосылыстарды (нитрилдер, имидтер, қышқыл амидтерін, т.б.) синтездеу. Мыс. RCH3+NH3+O2RCN+3H2O. Әдетте Тотықтыра аминдеу газдық фазада температура 350 – 500С, қысым ~0,1МПа болғанда, катализаторлардың (Pt тобындағы металдар, Al2O3, V2O5, т.б.) қатысуымен жүреді. Тотықтыра аминдеу су буын, галоген, галогенді органикалық және бейорганикалық қосылыстарды, күкірт туындыларын қосқанда жылдамдығы артады. Акрилонитрилді (пропиленнен), синиль қышқылын (метаннан), одан басқа бензонитрил, никотинонитрилді, т.б. өнеркәсіптік жолмен алуда қолданылады.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 8 том.
**Үлкен Еріксіздер көлі** (*Great Slave Lake*) — Канаданың солтүстік-батысындағы көл. Ауданы 28,6 мың км², ұзындығы 480 км, тереңд. 150 м. Қазаншұңқыры мұздық-тектоникалық жолмен пайда болған. Батыс жағалауы аласа, қылқан жапырақты орман жапқан; шығыс және солтүстік жағалауы төбелі, жалаңаш. Шығыс бөлігінде аралдар көп. Көлге Еріксіздер, Хей, т.б. өзендер құйып, Маккензи өззені ағып шығады. Қазан айының аяғында қатып, маусым айында мұзы кетеді. Кеме жүзеді. Балық ауланады. Порттары — Форт-Резольюшен, Йеллоунайф.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Тотығу-тотықсыздану реакциясы** — тотығу дәрежесінің өзгеруімен жүретін реакция.

Мұндай реакцияға әрдайым тотықтырғыш зат пен тотықсыздандырғыш зат қатысады. Басқа заттар берілген реакция жүретін орта ретінде әрекет етуі мүмкін. Кондуктометрлік титрлеу практикасында сирек қолданылады. Бұл жағдайда кондуктометрлік
титрлеу әдісінің мүмкіндігі шектеулі, өйткені тотығу-тотықсыздану реакциясы қышқылдык және негіздік ортада жүреді, сондықтан
электр өткізгіштігінің шамасын анықтауға кедергі жасайды. Тотығу-тотықсыздану реакциялардын оте тез жүруі де әдістің кемшілігіне
жатады. Реакция жылдамдыгын арттыруға мүмкіндік беретін температураның кетерілуі кондуктометрлік ұяшықтың температурасын
тұрақтандыруды талап етеді. Әрине, бұл оңай шешілмейтін мәселе.

Осының барлығы эквиваленттік нүктені анықтауды қиындатады.
Мысалы, арсенит ионын иод ерітіндісімен кондуктометрлік титрлеуді қарастыруға болады:

AsO33- +I2 + Н2O -> AsO43- + 2Н+ +21-

Ерітіндіге КНСО3 қосқанда бұл тепе-теңдік Н+ иондарын НСО,
иондарымен байланыстырудан оңға ыгысады, өйткені сутек ионы
бір валенгті гидрокарбонат анионымен әрекеттесіп, жоғарғы қозғалғыштығы бар (78,84) иодид ионының концентрациясы артады. Бұл
электр өткізгіштігінің жоғарылауына келтіреді. Егер арсенитті иодтың спирттегі ерітіндісімен титрлесе, онда электр өткізгіштік э.н.-ге дейін-ақ (су ерітіндісінен гөрі бірден) өседі, ал э.н.-ден кейін өзгермейді. Бұл жағдайда иілу бұрышы сүйірлеу болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Шоғырлы** – Шу-Іле тауларының қиыр солтүстік-батысындағы үстіртті массив. Мойынқұм ауданының жерінде орналасқан. Үстірт солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 27–32 шақырымға созылып жатыр, ені 10–12 шақырым. Теңіз деңгейінен 450–570 метр биіктікте. Кембрийге дейінгі және палеозой эрасының эффузиялық шөгінді жыныстарынан түзілген. Беткейлері сай-жыралармен тілімденген; етегінде ысырынды малта тастар көп. Етегінде қиыршық тасты сұр, сұрғылт-сортаңды топырағы қалыптасқан. Онда жусанның бірнеше түрлері, бұйырғын, жыңғыл, күйреуік, баялыш өседі..

Cілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Мұқтағанова Фатима Төремұратқызы** - 1941 жылы Ресей жеріндегі Челябі облысында Бреды қонысында дүниеге келген.

1968 жылы Алматы политехникумын жоспарлау мамандығы бойынша бітіріп шыққан. 1975 жылы "Қайнар" баспасына техникалық редактор болып орналасқан. 1987 жылы мекеменің өндірістік бөліміне инженер-технолог қызметіне жоғарылатылады. Ф.Мұктағанова осы жұмысты 1996 жылы зейнеткерлік демалысқа шыққанга шейін абыроймен аткарады. Ол полиграфиялық-баспагерлік жұмыстардың шығыны мен бағасын анықтаудың білгір маманы, есепші-жоспаршы ретінде көзге түсті.
Ф.Мұқтағанова "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Мұнай қайтарым** - кенорынды пайдалану
процесінде өнімді горизонттардан мұнайды
шығарып aлy дережесін сипаттайды. Бұл
көрсеткішті сандық тұрғыдан бағалау үшін
мұнай қайтарым коэффициентін пайдаланады, ол
өндірілген мұнай мөлшерінің бастапқы
қорларға қатынасы арқылы анықталады,
бірліктің үлесі немесе пайыз түрінде
өрнектеледі. Мұнай қайтарым кенорынды игеру процесі
барысында бүкіл өнімді горизонт көлемінен
бөліп алынан мұнайдың дәрежесімен
(ығыстыру коэффициентімен, Шығыс) және
қойнауқаттық мұнайға қанықкан жиынтық
көлемнің қамтылу үлесімен анықталады
(қамту коэффициенті)қамту=Шығыс.
қамту. Игеру барысында анықталатын
өтпелі мұнай қайтарым және игеру тамамдалған шақта
анықталатын ақырғы мұнай қайтарымдар ажыратылады.
Мұнай қайтарым мөлшері кенорынды игерудің таңдалып
алынған жобасына байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мұқтаркөл** – Торғай алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданының шығысында, Дүкен ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде, теңіз деңгейінен 76 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 13,2 к2, ұзындығы 8 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 23 км. Шарасында жыл бойы су болады. Шығыс жағалауы жарлауытты, қалған жағалауы жайпақ. Онда қамыс, құрақ өскен. Маңындағы Алабұғалыкөл және Алакөл көлдерімен қыларналар арқылы байланысып жатады. Суы қараша айының 2-жартысында қатып, наурыз айының – соңында ериді. Жер асты және жауын-шашын суларымен толысып отырады. Көктем айларында Мұқтаркөлге және маңындағы көлдерге Өлкейек өзенінің суы да қосылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Мұнай қотару (айдау) станциясы** - мұнай
құбырының тартылымындағы ғимараттар
мен құрылғылар жиынтығы. Мұнайды
қабылдауға, жинақтауға, кейде жылытуға,
үстемелеп айдауға арналған. Мұнай
қабылдауға және сақтауға арналған көлемі
100-20000 м3-ге дейінгі болат қорқоймалар,
мұнай қотаратын арналық сорап агрегаттары, түтікті жылыту пештері, тазарту
қондырғыларының тазарту-жылжыту камералары, технологиялық құбырлар, сонымен бірге электр жабдықтары, автоматика,
телемеханика, байланыс және радиоландыру, канализация, өрт сөндіру және басқа
жабдықтары болады. Мұнай қотару станциялары мұнай құбырының бүкіл тартылымы бойында белгілі қашықтықтарда орнатылады, олар мұнай жылжуының қажетті
жылдамдығын, мұнай құбырының белгілі
уақыт ішіндегі өткізу мүмкіндігін (тәулік, ай,
жыл бойына мың, миллион тонна) қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Сызбанұсқа** - табиғи геологиялық нысанның кішірейтілген масштабта
және *шартты белгілер* арқылы қағаз бетіне түсірілген көлбеу бағыттағы кескіні.

Гипсометрлік сызбанұсқа
-----------------------

Жер қыртысы қимасының
зерттеушіге қажетті нақтылы жазықтығын (тау жынысы яки кен қабатының немесе
*сулы қойнауқаттың табаны* яки жабыны, т.с.с.) изогипсалар көмегімен қағаз
бетінде кескіндеу. Бұл *сызбанұсқаға* қосымша ретінде әдетте геологиялық барлау
қазындыларының орны және олардың ернеуі мен ұңғысының нақты биіктік
көрсеткіштері келтіріледі.

Эргоризонттық сызбанұсқа
------------------------

Кенорынның геологиялық құрылыс ерекшеліктерін оның әр түрлі деңгейлердегі *геологиялық қимасы*
тұрғысынан ашып көрсететін сызба кескіндер жиынтығы; тау қазындыларының
және *бұрғылау ұңғымасының* көмегімен алынған мәліметтер негізінде
жасақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Мұнай мен газға деген геологиялық барлау жұмыстары** тиімділігінің критерийлері. Бұл критерийлерге жататындар:  

1) өндірістік кенорнын аіпу тиімділігінің коэффиценті мөлшерінің біршама жоғары болуы;  

2) іздеу бұрғылауы табыстылығының (тиімділігінің) коэффиценті мөлшерінің де жоғары болуы;  

3) барлау бұрғысы 1 м-те тереңдегенде алынған Мұнай (газ) мөлшерінің қомақтылығы.  

Сөз болып
отырған критерийлердің түпкі мақсаты - жаңа кенорындарды ашу және Мұнай
мен газдың өндірістік қорларын дайындау. Бүкіл геологиялық барлау жұмыстары
кешеніне шығарылатын қаржының 2/3 бөлігі іздеу және барлау бұрғылауларын
жұзеге асыруға жұмсалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Мұнай тазартушы(дистилляттары)** - айдау немесе
тазарту жолымен мұнайды көп сатылы
фракцияларға бөлу өнімдері. Бөлудің әр
сатысында да жеңіл фракция (дистиллят) мақсатты өнім болып табылады, ауыр
өнім (қалдық) одан әрі өңделуге түседі.
Жанармайлық, жанар-жағармайлық тағыда басқа болып ажыратылады. Әуелгісінде мұнайдан
бензиндік, керосиндік, дизельдік, газойлдық
және мазут дистилляттары бөлінеді. Жанар-жағармайлық дистилляттарды бастапқы айдау нәтижесінде жанармайлық дистилляттар мен мазут алынады. Мазутты вакуумдық
айдау арқылы май дистилляттары мен гудрон алынады.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**HIT TV** — қазақстандық отбасылық ойын-сауық телеарнасы.

Арнаның мақсатты аудиториясы - 6 жастан 54 жасқа дейінгі телекөрермендер. Арнаның ойын-сауық бағыты бар, мазмұны өз өндірісінің бағдарламалары, фильмдер, телехикаялар және жаңалықтарға негізделген.

Тарихы
------

Телеарна 1996 жылы құрылды, бірақ ресми түрде 1997 жылы басталды және «Шаһар» деп аталды. Ол Қазақстандағы алғашқы музыкалық телеарна болды.

2003 жылы техникалық жаңғыртудан кейін арна HIT TV болып өзгертілді. Осы уақыт аралығында арна ребрендингтің бірнеше кезеңдерінен өтті, ұзақ уақыт бойы ол музыка арнасы ретінде жұмыс істеді.

2012 жылы музыкалық трансляция ойын-сауық бағдарламаларымен кеңейтілген, ал 2017 жылы телеарна музыкалық контенттен мүлдем бас тартып, отбасылық ойын-сауыққа айналды. Хабар тарату тұжырымдамасы жаңалықтар, көркем және деректі фильмдер, мультфильмдер мен телехикаяларды қоса алғанда, телекөрермендердің кең ауқымына бағытталған.

Бүгінгі таңда HIT TV 6 мен 54 жас аралығындағы кең аудитория үшін өзін отбасылық ойын-сауық арнасы ретінде көрсетеді. Телеарна OTAU TV, ALMA TV және ID TV пакеттерінде Қазақстан Республикасында ұсынылған. Аналогтық хабар таратуы Алматы және Алматы облысында.

Телеарнаның жанрлық құрылымы кәріс, түрік және орыс телехикаялары; мистикалық, тәрбиелік, ойын-сауық және әзіл-сықақ бағдарламалары; толық метражды көркем фильмдер; ситкомдар; қазақ тіліндегі эскиздер, мультипликациялық телехикалар, сонымен қатар шоу-бизнес, аспаздық, автокөліктер және тағы басқалар туралы бағдарламалардан тұрады.

HIT TV - бұл фильмдер көрсету және ойын-сауық бағдарламаларын шығару жанрында жетекші орындарға ие болуға тырысатын қарқынды дамып келе жатқан телеарна.

Басшысы
-------

* Марко Ауджелло - "ТРК SHAHAR" ЖШС директоры

Хабар таратуы
-------------

* Спутниктік хабар таратуы — OTAU TV
* Спутниктік хабар таратуы — KazSat-3
* Кабелдік хабар таратуы — Alma-tv, Icon және басқалары.
* Ғаламтор-хабар таратуы — ID-TV Galam TV

Тағы қараңыз
------------

* MuzZone
* Муз-ТВ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстанҚазақстан телеарналары мен радиостанциялары |
| --- |
|  |
| Телеарналар | 
Қазақстан • Қазақстан телеарнасының аймақтық телеарналары • Хабар • Балапан • Мәдениет • 31 телеарна • Jibek Joly TV • Асыл арна • ЕлАрна • Жетінші арна • КТК телеарнасы • Астана |  |
|  |
| Радиостанциялар | 
Қазақ радиосы • Шалқар радиосы • Астана радиосы • Classic радиосы |
|  |
| Қазақстан телеарнасының аймақтық телеарналары | 
Ақмола облыстық филиалы • Ақтөбе облыстық филиалы • Атырау облыстық филиалы • Батыс Қазақстан облыстық филиалы • Жамбыл облыстық филиалы • Қарағанды облыстық филиалы • Қостанай облыстық филиалы • Қызылорда облыстық филиалы • Маңғыстау облыстық филиалы • Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалы • Павлодар облыстық филиалы • Семей қалалық филиалы • Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы • Шығыс Қазақстан облыстық филиалы |
|  |
| Интернет-телеарналар | 
Disney Channel Kazakhstan |
|  |
| Телевидение порталы |

 |
### Қараөзек арнасы

Қараөзек арнасы - Сырдария өзенінің бұрынғы арнасы.Бұрын Сыр суының 75 пайызы Қараөзек арнасымен аққан.Арнаның екі жағалауындағы жүздеген ірі - майда көлдер және 50 мыңға жуық жайылымдық - шабындық жерлер суға толып жайқалып жатқан.Кеңес дәуірінде Сырдария ауданының көкөніс, бақша, картоп дақылдарының басым бөлігі Қараөзек арнасының бойында орналастырылған. 1950-1960 жылдары Қара - Арын көлдер жүйесінің маңында «1 май» атындағы балық колхозы жұмыс атқарған. Жылына 547,5 тонна түрлібалық ауланып, Қызылорда қаласының балық зауытына жіберіліп тұрған.

### Тартылу себептері

Табиғаттың құбылысынан және адамның осы ресурстарды дұрыс пайдаланбағандығынан Арал теңізі құрғап, оның салдары Қараөзек арнасына да кері әсерін тигізді. Жоғарыда айтылған көлдер құрғап, шөлге айналды.

### Қайта қалпына келтіру үшін жасалған жұмыстар

Сондықтан ҚР Үкіметі тарапынан Арал өңірінің экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Солтүстік Арал теңізін сақтап қалу» ұзақ жылдық бағдарламасы қабылданды. 2003 Қараөзек арнасының бас сағасына жаңадан су жіберу қабілеті 300 текше метр су құрылысы салыну жоспарланды.

### Жұмыстардың нәтижесі

Осы бағдарламаның арқасында Сырдария өзенінің «Айтек» бөлімшесінде су жіберу қабілеті 700 текше метрлік су тоспасы құрылысы 2004 жылы және Қараөзек арнасына су жіберу қабілеті 250-300текше метрлік шандорлық типті бас саға су құрылысы салынып, 2006 жылы өндіріске пайдалануға берілді.

### Дереккөздер

1. ↑  Сырдария(Тереңөзек) ауданының шежірелік кітабы, 2009 жылғы басылым, "Арыс" баспасы.
**Мұнай қорқоймасы** - мұнайды және
оның өнімдерін сақтайтын ірі көлемді
сыйымдылық. Орналасуына қарай
- жербетілік, жерастылық, суастылық,
дайындалған материалдарына қарай
- металдық, темірбетондық, қысымға төтеп
беру мүмкіндігіне қарай - төмен қысымдық,
жоғарылатылған қысымдық, жоғары
қысымдық, сырт пішініне қарай - цилиндірлік, шар тәрізді, сақталатын өнімнің күйіне
қарай - тұтқырлығы төмен мұнайлар мен
мұнай өнімдерінің, тұтқырлығы жоғары
және суынған мұнай мен мұнай өнімдерінің,
сұйылтылған газдардың қорқоймалары, орнату тәсіліне қарай - тұрақты және жылжымалы қорқоймалар болып бөлінеді.
Халықаралық тежірибеде "мұнай
қорқоймасы" деген түсінік "мұнай жатыны"
деген түсінікпен орайласады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Қарбалас дорбалаушы дегеніміз, ол-саудамен айналысатын адам. Ол жалпы қолданыста болатын тауарларды арзан бағамен көтермелеп алып, содан кейін бөлшектеп, қымбаттау ғылып, сатады.

Саланың сипаттамасы
-------------------

Тауардың сатып алынуы өз елінің немесе тауар шығарылатын елдің (көбінесе Қытай, Түркия және т.б.) ірі көтерме сауда орындарында өткізіледі. Қарбалас дорбалаушылар тасымалдауының көптеген түрлерін пайдаланып(темір, әуе, жер және теңіз жолдары), жүктерін өздері тасиды. Әкелінген тауарды өздері немесе сатушылар арқылы сатады. Тасымалданған тауарларға көбінесе киім-кешек, ыдыс-аяқ, тұрмыстық техника және т. б. жеңіл өнеркәсіптің өнімдері жатады. Қарбалас дорбалаушылардың жалпы санын тек ұсақ саудагерлер құрайды деп, ойлауға болмайды. Бірталай көтерме сату орындары бар, тауарларын арнайы жалданған жүк көлігімен тасымалдайтын, ірі саудагерлер жие кездеседі.

Бұрынғы КСРО территориясындағы қарбалас дорбалаушылар
-----------------------------------------------------

1990 жылда басталған экономикалық дағдарыс КСРО құрамынан шығып кеткен елдердің жағдайын нашарлатқан болатын. Оған қоса жұрттың кедергісіз шетелге баруға және жеке кәсіппен айналасуға мүмкіншілік пайда болды. КСРО-дан мұра боп қалған жетіспеушілік көптеген адамды ретке келтірілмеген саудамен айналасуға мәжбүр етті. Қарбалас дорбалаушылардың жұмысы өте қауіпті болды. Көптеген көліктер жие тонауға ұшыраған болатын. Сауданың осы түрінің кесірінен кәсіпкерлер, қылмыкерлер және тексеруші органдарының арасында қақтығаздар орын алған. 
1990 жылдардың аяғынан бастап, бұл сала өзгере бастады. Уақыт өте берген сайын өз бетімен тауар тасудың тиімділігі азая түсті. Нәтижесінде қарбалас дорбалаушылардың саны кеми бастады. Дегенмен, кейбір елдердің қарбалас дорбалаушылары өз жұмысын істеуге жалғастырып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Link text
2. ↑  Link text 2,

 Мұрағатталған 21 желтоқсанның 2011 жылы.
**Қарбасқан** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстігіндегі тау. Қарасор көлінен оңтүстікке қарай 15-20 км, Қарқаралы қаласынан солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Оңтүстіктен солтүстік-шығысқа қарай 1,5-2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Абсолюттік биіктігі 745 м. Беткейлері көбіне жайпақ, аз тілімденген, батысы тік жарлы.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермь гранитоидтарынан түзілген.

Топырағы
--------

Толық қалыптасып жетілмеген қызғылт қоңыр, саздақты топырақ кездеседі. Шығысы батпақты, оңтүстік және солтүстік етектері сортаңды болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**DeveloperWorks** IBM мекемесінің бағдарламалық жасақтама дамытушыларына арналған интернетте тегін таратылатын профессионалды ресурс орталығы. Бұл веб сайтқа ғаламтордан 4 миллион адамдар әлемнің 195 елінен қатынасуда,[1] веб ресурстың мақсаты студенттерге, оқушыларға, инженерлерге, веб дамытумен айналысатын бағдарламашыларға ашық стандартты веб дамыту икемділіктерін арттыру және үйрету.

Сілттемелер
-----------

1. ↑  (франц.) Erin Traudt & Richard Vancil, IDC white book about social business, қаңтар 2011, page 5.

Сыртқы сілттемелер
------------------

* developerWorks
* My developerWorks
* developerWorks online evaluations (cloud based evaluation and trial resources)
**Қарбыз мерекесі** – 15 тамыз күні тойланатын қытай мерекесі.

Бұл мерекенің тарихы Қытайды моңғол билеген кезеңнен бастау алады. Шыңғысханнан Құбылай арқылы жалғасқан моңғол патшаларының билігі Қытайда біраз жыл өмір сүрген еді. Бірақ жергілікті халықты қырмай, олардың салт-дәстүріне құрметпен қараған. Моңғол билеушілері он, жүз, мың үй дегендей бөліктерге бөліп билеу дәстүрін ұстанған. Осындай орайды қолдан жібермеген қытайлар бал күлшенің ішіне, балықтың ішіне хат жасырып таратып, бір күнде әр ауыл өз моңғол билеушілерінің басын алған. Содан бастап «жеңіс күні» ретінде тойланатын дәстүрлі мерекеге айналған.
**Лидия Егембердиева** - 1951 жылы 15 наурызда Талдықораған облысы, Ақсу ауданы, Жансүгіров атындағы ауылдың «Қарашілік» бөлімшесінде туған. 1986 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған.
Еңбек жолын Шымкент облысы, Алғабас аудандық баспаханасынан бастаған. «Қазақ әдебиеті» газетінде, 1996—1999 жылдары үлт саясатын үйлестіру комитеті мен ҚР Әлеуметтік қорғау министрлігінің жанындағы зейнетақы агенттігінде қызмет еткен. 1999 жылы Талдықорғанға қоныс аударып, онда Алматы облыстық драма театрында труппа меңгерушісі болған. «ҚазАҚ» қоғамының Алматы облысы бойынша уәкілі қызметін атқарды.

Шығармашылығы
-------------

Қаламгердің әңгімелері «*Арман қанатында*» атты жас жазушылардың жинағында жарияланған. 1991 жылы «*Жолы ауыр жігіт*» атты повестер мен әңгімелер жинағы жарық көрген. 1998 жылдан «Әріптестер» комедиясы Алматы облыстық драма театрында, Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық саз драма театрында, 2001 жылдан «*Рэкеттің махаббаты*» атты екі бөлімді психологиялық драмасы С.Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрында, 2001 жылдан «Қалталы күйеу, қайдасың» атты комедиясы Алматы облыстық Б.Римова атындағы драма театрында, 2004 жылдан «Егіздер» комедиясы Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық драма театрында қойылып жүр. 2006 жылы Қырғызстанда өткен Орта Азия театрлар фестиваліне қатысып пьесалары халықаралық сертификатқа ие болды. 2001 жылы Мәдениет министрлігінің Қүрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Лакмус
**Лакмус** (нидер.  ) — қыналардың кейбір түрлерінен алынатын бояғыш зат. Құрамы күрделі және толық анықталмаған. Лакмустың бояғыш құраушысы — азолитмин (*индофенол*) C7H7NO4, әлсіз қышқыл. Тұздары көгілдір түсті. Ол қышқылдық ортада қызыл, сілтілік ортада көк түске өзгереді, ал бейтарап ортада өзгеріске түспейді. Сондықтан Лакмус реакциялық ортаны анықтайтын индикатор ретінде қолданылады. Лакмусты алу үшін өсімдікті ұсақтап оны поташтың немесе аммиактың сулы ерітіндісінде ашытады, қоспа біртіндеп қара-көк түске өзгереді, содан соң оған бор немесе гипс қосады, алынған массаны кішкене кубиктер түріне келтіріп оны ауада кептіреді. Ал практикада Лакмустың сулы ерітіндісін қолданады, негізінен реактив қағазы түрінде көп пайдаланылады.**Құныс** - омыртқанын сагитталды (жебелес) жазықтықта артқа қарай шығыңкы болып майысуы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. 
Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
**Лайық Әмірұлы Байділдінов** - (1930 жылы туған) - философия ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дін философия және саясаттану факультетінің саясаттану кафедрасының профессоры. Ғалым қоғамның әлеуметтік-саяси өміріндегі субъектілік туралы әртүрлі зерттеулер жүргізді. *Байділдінов* әлеуметтанулық зерттеулер мен статистикалык әдістердің өзара сабақгастығына, саясат әлеуметтануының өзекгі мәселелерін зерттеуге өзіндік үлес қосуда. Негізгі еңбекгерінің қатарына "Әлеуметтанулық зерттеулердегі статистиканың рөлі", Алматы, 1965,"Социалистік қоғамдағы әлеуметтік практика", "Қазақстан республикасы саяси нақтылық ретінде", т.б. жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Тотбасу, тотығу** - сыртқы
ортамен әрекеттесу әсерінен пайда болатын химиялық немесе 
электрохимиялық үрдістердің салдарынан қатты денелердің тотығуы
және өздігінен бұзылуы.

**Тотығуға тұрақтылық** -
заттардың тот басуға қарсыласу
қабілеті.

**Атмосфералық тотығу**(тот басу) - атмосфералық
факторлар әсері натижесінде болатын тотығу.

**Газдың әсерінен тотығу** - сыртқы ортаның газ тәріздес
компоненттерінің әсерінен пайда болатын тотығу.

**Таңдамалы тотығу** -
балқыманың бір компонеті, қаттырақ бұзылатын тотығу (мысалы,
мырыштың құрамындағы жез).

**Түйісіп тотығу** - электролит
ортасындағы әр түрлі материалдардың беттесуінен (жергілікті)
тотығу.

**Жергілікті тотығу** - тозықтықтың бөлінген жерлерінде болатын бұзылу тотығуы.

**Питтингтік тотығу** - жіңішке канал түрінде жазықтықтан
терендікке таралатын бұрылу (жергілікті) тотығуы.

**Химиялық тотығу** - электролиті ортада болатын тотығу.

**Электрохимиялық тотығу** - электролитті ортада болатын тотығу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.
**Тотықсыздандырғыш** - тотығу-тотықсыздану реакциялары кезінде өзінен электрон бөліп, тотығу дәрежесі өзгеретін атом немесе бөлшек. Тотықсыздандырғыш – электрон беруші бөлшек (бейтарап атом, молекула, ион), ал электрон беру процесі – тотығу деп аталады, демек Тотықсыздандырғыш реакция кезінде тотығады. Тотықсыздандырғыш ретінде металдардың бейтарап атомдары, кейбір бейметалдар (мысалы, C, Sі, H2), теріс зарядталған бейметалл иондары (мыс. Cl, Br, J, S2), құрамына тотығу дәрежесі төмен немесе өте төмен болатын элементтер енетін күрделі заттар (FeCl2, FeSO4, Cr2(SO4)3, MnSO4, H2S, HCl, HBr, HJ, NH3, CO, N2H4, NH2OH, NO, SO2, H3PO4, H2SO3) және олардың тұздары, (HNO2, SnCl2, Na2S2O3), органикалық заттар – альдегидтер, спирттер, глюкоза, құмырсқа және қымыз қышқылдары, электролиз кезіндегі катод, т.б. қолданылады. Техникада және лаб-да жиі қолданылатын аса маңызды Тотықсыздандырғыштар: көміртек (С) пен көміртек (ҚҚ) оксиді (СО). Тотықсыздандырғыштар металлургияда оксидті кендерден металл алуға, кейбір активтігі аз металды ерітінділерінен бөлуге; темір, мырыш, алюминий, қалайы және органик. заттар алуда, нитроқосылыстарды тотықсыздандыруға, фотографияда, мата өнеркәсібінде, т.б. жерлерде қолданылады.

Сілтемелер
----------

Қазақ энциклопедиясы, 8 том.
"Жеңгелері әуелі қашанғы дәстүр бойынша күйеу мен қыздың қолдарын ұстаттра беріп еді..." (Ғ. Мүсірепов). Қыз айттырылып, қалың мал төлеген соң, әдетте жігіт қалыңдық ауылына "ұрын" келеді. Міне осы жолы жігіт пен қызды бір-біріне алғаш рет табыстыру үшін "көрімдік", "қыз кәде", "шаш сипатар", "мойын тастар", "арқа жатар" деген салт-дәстүрлерді жасап, кәде алады. Сол көп дәстүрлердің басы осы "қол ұстатар". Мұнда жеңге бір-біріне не дерін білмей отырған екеуінің қолын ұстатады да өзі шығып кетеді. Бұл екі жасты жақындатудың халықтық бір амалы.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Кемпірқосақ**. Сөз мағынасы кез келген қазаққа түсінікті. Ал сөз төркіні қайдан шықты деген мәселеге
келсек, бұл жөнінде бірен-саран автордың аңызға сүйенген тұспал, долбарын ғана кездестірдік. Мысалы, 1918
жылы Б. А. Куфтиннің ел арасынан жинап,бастырған аңыз, ертегісі. Автордың ойынша, мыстан кемпір аспанда, жаңбырдан кейін өзінің түрлі-түсті қойларын қосақтап саууының нәтижесінде табиғат құбылысының бір атауы келіп шыққан. Ғылымда бұл сияқты жорамалды «халықтық этимология» дейді. Оның дұрысынан бұрысы молырақ болатындықтан, таза тілдік деректерге сүйенген
жөн.

"Кемпірқосақ" cөзі "Кем бір қосақ" сөз тіркесінен шыққан. Жеті түсті доғадан құралғандықтан, доғаларды үш қосқа және бір дара (қосақсыз) доғаға бөлуге болады. Соңғы қостың бір қосағы кем болғандықтан "кем бір қосақ" сөзі тұрақты сөз тіресіне айналып кеткен, 
Қазақ тіліндегі ілгерінді ықпалдың нәтижесінде "б" ұяң дыбысы "м" үнді дыбысының ықпалынан "п" қатаң дыбысына айналып, "кемпірқосақ" атауы шыққан.

Қолда бар тіл деректеріне назар аударсақ, «кемпірқосақ» біріккен сөзінің төркінін анықтауға боларлық.
мынадай мәліметтерге тап боламыз. 1970 жылғы арабша-орысша сөздікте кузах — әшекейлеу, безендіру сияқты мағына меншіктенсе, ал «кус кузах»— біздегі «кемпірқосақ» дегенді ұғындырады. Араб тіліндегі «қус кузах» тіркесінің алғашқы сыңары — «қустың» мағынасы — «иілген» немесе «доға сияқты» мағыналар береді. Демек, бұл тілдегі «кус кузах» тіркесін қазақ тіліне
сөзбе-сөз аударсақ «әшекейлі доға» болмақ. Арабша «қус» сөзі «садақ» мағынасына да ие. Жалпы алғанда,
иілген заттарға осы сөз қолданылатындығы байқалады.
Тіліміздегі «кемпірқосақ» сөзінің соңғы сыңары (қосақ) қайдан пайда болғандығы дау тудырмаса керек.
Араб тіліндегі «кузах»—бізге ауысқанда «қосақ» қалпыңа дейін өзгерген. Енді осы өзгерген «қосақ» сөзінің
алдына «кемпір» қалайша киліккен. Шын мәнісінде, қазіргі біз қолданылып жүрген «кемпір» мағынасындағы сөз
бе? Біздің ойымызша, оның қазіргі «кемпірғе» үш қайнаса сорпасы қосылмайтын сияқты. Мысалы, иран тілінде әрбір иіліп жасалған зат атауының түбірі — кем,
кеман — садақ; кемер —1. белбеу; 2. күмбез т. б. В. Рад,. Опыт... II, 2, 1203, 1206). Иран тіліндегі «күмбез» мағынасын беретін «кемер» араб тілінің «кузах» сөзінің алдында тұрып, тіркес құрып, сол күйінде («кемер кузах») қазақтарға ауысып, дыбыстық өзгерістерге ұшырай отырып, «кемпірқосақ» қалпына дейін жеткен. Бұл ойымызды басқа да түркі тіліндегі осы мағынаны беретін
сөздер анықтай түседі. Түрікмен тілінде — әлемгошор, якутша — кустук. Осы тілдердегі «гошар», «кустук».
араб тіліндегі «кузах» сөзінің дыбыстық өзгеріске түскен тұлғасы деп қарауға болады.
Сөйтіп, «кемпірқосақ»-тың нағыз қазақша мағынасы—«әшекейлі күмбез». Бұл жерде сөздердің орын ауыстыруы да болған (кемер//кемпір — күмбез, қосақ — әшекейлі).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**«Менің күнәлі періштем»** — 2011 жылғы қазақстандық мелодрама.

Сюжет
-----

Фильм бақытқа жету жолындағы небір сергелдеңге салған махаббат хикаясы туралы. Дарынды жас әнші Айша Аброеваның аңсаған арманы – Франция сахнасында ән шырқап, Парижды бағындыру. Айшаның арманына қол жеткізуіне оның жебеушісі, аса ауқатты банкир Асхат Бабайұлы қолдау көрсетеді. Дәл осы шешуші мезетте, яғни, Парижге шақыру қағазы келіп, аңсаған арманы қол созым жерде тұрған сәтте, тағдыр оған басқа бақытты бұйырады. Ол – өмірде бір-ақ мәрте келетін шынайы, мөлдір сезім еді.Фильмнің таныстырылымы барысында Талғат Теменов түсіру тобымен бірге сахнаға шығып картинаны киносүйер қауымына таныстырды. «Не себепті күнәлі періште» деп жиі сұрайды. Адам ата мен Хауа ана жұмақ бағында пайда болғандарында періште болды емес пе. Махаббат үшін олар күнәлі болды. Бұл өзгермейтін және баршамызға үлгі болатындай оқиға», - деді фильмнің режиссері Талғат Теменов. Естеріңізге сала кетейік, фильмдегі басты рөлдің бірін белгілі француз актері Жерар Депардье сомдаған. Онымен қатар фильмдегі басты рөлдерде - Данияр Қанатқалиев, Құралай Анарбекова, Мұрат Ахманов ойнайды.

Дереккөздер
-----------
**«Менің Қазақстаным»** — 1956 ж. жазылған отаншыл ән.
Қазақстан Республикасының Әнұранының негізіне алынған.

* Әні: Шәмші Қалдаяқов;
* Сөзі: Жұмекен Нәжімеденов;

Алтын күн аспаны,  

  

Алтын дән даласы,  

  

Думанды бастады,  

  

Далама қарашы!  

  

Кең екен Жер деген,  

  

Жерге дән шықты ғой,  

  

Дән егіп терлеген  

  

Қазағым мықты ғой!  

  

   

  

*Қайырмасы*:  

  

Менің елім, менің елім  

  

Гүлің болып егілемін,  

  

Жырың болып төгілемін, елім!  

  

Туған жерім менің — Қазақстаным!  

  

  

  

Айнала қарасам,  

  

Асықты жүрегім.  

  

Заманға жарасам,  

  

Жарасып тұр елім.  

  

Біздің ел орденді  

  

Көтерді туларын,  

  

Желмен ол тербелді,  

  

Тербеле жырладым.  

  

  

  

  

*Қайырмасы*:  

  

Менің елім, менің елім  

  

Гүлің болып егілемін,  

  

Жырың болып төгілемін, елім!  

  

Туған жерім менің — Қазақстаным!  

  

  

  

  

Сағымды далам бар,  

  

Сабырлы көлім бар.  

  

Қараңдар, жараңдар  

  

Осындай елім бар.  

  

Қарсы алған уақытты  

  

Ежелгі досындай,  

  

Біздің ел бақытты,  

  

Біздің ел осындай!.  

  

   

  

*Қайырмасы*:  

  

Менің елім, менің елім,  

  

Гүлің болып егілемін,  

  

Жырың болып төгілемін, елім!  

  

Туған жерім менің — Қазақстаным!

Түсініктемелер
--------------

Тыңдаңыз
--------


|  |  |
| --- | --- |
| Менің Қазақстаным  |  |
| Жамал Омарованың орындауында — 863 KB |

Тағы қараңыз
------------

* Менің Қазақстаным (әнұран)
**«Хюрийет»** – 1868 жылы *Намық Кемал* бастаған топ шығарған басылым. Газеттің ұстанған бағыты – Османлы мемлекетінің басқару жүйесін өзгерту, тілді халық тіліне жақындату, оқу жүйесін жақсатрту, мәжіліс орнату. Олар осы бағытта халыққа үкімет басындағыларды әшкерелейтін түрлі материалдар ұсына бастады. Сондықтан да басылым халықтың үнемі қолынан тастамай алып жүретін басылымдардың біріне айналды. Басылымдағы мақалалар өсектен гөрі шындыққа жанасатын еді. Осы себептен де халық оған сенді. Көп ұзамай бұл басылым да билік тарапынан қысым көре бастады. Қуғында жүріп газет шығару ісімен айналысуын доғармаған Намық Кемалдың жағында халық тұрды. Оның таралымы да осы кезеңдерде көбейе түсті, оқырмандарының саны ұлғайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
*Басқа мағыналар үшін Көкпекті деген бетті қараңыз.*
**Көкпекті** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысының Көкпекті ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 206 км, су жиналатын алабы 9030 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Тарбағатайдың солтүстік-батыс бөлігіндегі Сарытау, Қайрақты тауларынан алып, Зайсан көлінің батысына құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең (0,3 – 0,6 км). Су жайылмасы орта ағысында 80 м-ден 400 м-ге, төменгі ағысында 6 – 7 км-ге дейін жетеді. Жағалауы құмды-сазды, тіктеу жарқабақты (2 м), кейбір тұсы гранитті тік жарлы. Көкпектінің жалпы ұзындығы 126 км болатын 50-ден астам саласы бар. Ірілері: Кіндікті, Қарасу, Тамды, Шігілік, т.б. Өзен жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Көкпекті ауылы тұсында 4,31 м3./с. Шабақ, аққайран, сазан, қарабалық, т.б. балықтар бар. Суы егін суғаруға пайдаланылады. Жайылмасы шабындық.

Дереккөздер
-----------
Юрий Федорович Лисянский
**Юрий Федорович Лисянский** (1773 жыл 2 тамыз, Нежин - 1837 жыл 22 ақпан, Санкт-Петербург) - *орыс теңізшісі*, *1-рангілі капитан* (1809).

Өмірі
-----

1786 жылы *Теңіз кадет корпусын* бітірген. 1788-1790 жылдары *орыс-швед соғысына* қатысып, 1790-1793 жылдары *Балтық флотында* қызмет етті. 1803-1806 жылдары *«Надежда» және «Нева» кемелерінен* құралған орыстың Жер шарын айналып шығу экспедициясына қатысты. Ол *«Нева», И.Ф.Крузенштерн «Надежда» кемесінің* командирі болды. 1803 жылы тамызда бұлар Кронштадттан шығып, Гавай аралдарына жетті; одан әрі «Надежда» Камчаткаға, «Нева» Аляскаға бағыт алды. Лисянский Аляскада жылдан астам уақыт болды. Қайтқан сапарында екі кеме *Кантон портында* кездесіп, *Оңтүстік Африка жағалауына* дейін бірге барып, одан әрі тағы да бөлінді. Ол Тынық мұхиттың онша мәлім емес аудандарын зерттеп, теңіз ағыстарын, су температурасын анықтады; жағалауға *гидрографиялық сипаттама* жазды. Бірнеше аралдарды ашты; 1806 жылы Кронштадтқа оралды. 1809 жылы қызметтен кетті.

Лисянский туралы
----------------

Сахалиндегі тау, Охота теңізіндегі түбек, Гавай аралдары тобындағы арал Лисянский есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Фантомдық бұзылулар** (фр.  - елес ) - жоқ дене мүшесі жағынан болатын жалған түсінулер (ауыру, қышу, анемия, сіңірі тартылып қалу және т.б.). Фантомдық бұзылулар айықпас ауыр сипатта болуы мүмкін. Жоқ мүше не оның бір бөлігі әбден нақты түйсінілуі мүмкін. Қайсыбір жағдайда науқастың кескенге дейінгі болған ауыру сезімдерінің қайта жаңғыруы ықтимал. Фантомдық бұзылуларға жүйке талшықтары қиылған жерде тыртықтанған тінде орналасқан өскіндер, қабыну ошақтары, қан айналымының бұзылулары, сондай-ақ өзгерген жүйке талшықтарының механикалық жарақаттануы себеп болады. Фантомдық бұзылулардың қалыптасуында индивидтің өз денесі туралы даму процесінде тіркелген түсінігінің елеулі ролі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Келли Катрон** — ( ағыл. Kelly Cutrone; 1965 жылы 13 қазанда, Камиллус, Нью-Йорк, АҚШ)туған американдл модель сыншысы, жазушы және теледидар саласының маманы.

Биография
---------

Келли Катрон 1965 жылы 13 қазанда Камиллус қаласында (штат Нью-Йорк, АҚШ). «West Genesse High School» атты мектепті аяқтағаннан кейін, Келли «Syracuse University» атты университетіне түседі, осы университетті 1989 жылы бітіреді.

Мансабы
-------

1992 жылы Келли өзінің «Cutrone & Weinberg» атты компаниясының жартысын сатып, Калифорния штатындағы Венис қаласына көшіп кетеді.

1996 жылы Келли «People’s Revolution» құрды. 2002 жылы 11 қыркүйекте «People’s Revolution» Нью-Йоркте өткен сән аптасында бір күнде болған шоу сандарына байланысты рекорд жаңартты.

2012 жылы Келли «Американдық топ-модель» (орыс. «Топ-модель по-американски») атты бағдарламаның 18,19,20 және 21 маусымдарында қазылар алқасының мүшесі болды.

Катрон өзінің бір сұқбатында: «Мен «Американдық топ-модель» (орыс. «Топ-модель по-американски») атты бағдарламаның табынушысы болғанмын және осы бағдарламаны үзбей коретінмін. Қаншама уақыт сән бағытында жүргеннен кейін қазіргі тезде мен осы мүмкіншілікке қуанамын және басқа жақтан қарауға тырысамын.»

Жеке өмірі
----------

1989 жылы Келли Ронни Катрон деген суретшіге күйеуге шығады, бірақ үақыт өте келе екеуі ажырасып кетеді.

1998 жылы 25 тамызда Келли екінші рет Джефф Кобер деген актерға тұрмысқа шығады, өкінішке орай бұл да ажырасумен аяқталады.

2000 жылдары Келли Иларто Калвомен тұрмыста болады. Бұл жұптың бір қызы болады, оның аты – Ава Катрон-Калво.