recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тау-кен шахта жабдықтарын жөндеу зауыты** (Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы). 1941 жылында құрылған (1941-1948 жылдарында «Қарағанды шахта құрылысы» трестінің жөңдеу - жобалау базасы, 1948-
1956 жылдарында жөндеу механикалық зауыты, 1956 жылында № 2 Қарағанды руда жөңдеу зауыты, 1956 № 2 машина жөндеу зауыты; 1966 жыдан № 94 және № 7 орталық электро - механикалық шебер ханалар қосылғаннан бері осы атымен аталды). 1941-1966 жылдарында зауыт проходкалау жабдықтарын және құрылыс механизмдерін жендеу, стансалық, уақытша жабдықтарды қондыру және монтаждау, электрикалық аппаратуралар металл конструкцияларын, шахта құрылысына қажетті түрлі бұйымдар жасаумен шұғылдаңды. 1997 жылында АҚ болып құрылып, Қарағанды құю - машина жасау зауаты аталды, 2000 жылдан «Қазақмыс» корпорациясының кұрылымдық бө лімшесі. 3ауыт кен-өндіру техникасы мен БелАЗ автомашиналарына, кен өндіру құрал-жабдығына (скип, торлар, дозаторлар, қауғалар, вагонеткалар ), металл құрастырғыштарға
(бағандар, фермалар т. б.), жылыту қабырғасы панельдеріне қосалқы бөлшектер шығару; болат шарлар т. б. қосалқы бөлшектерін құю ; өздігінен жүретін кен техникасын жасау және күрделі
жөндеуден откізу жұмыстарымен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жыландышалқар** – Нұра өзені алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданында орналасқан ағынды көл. Шишалқар, Ұялышалқар, Жәнібекшалқар көлдерінің аралығында, теңіз деңгейінен 328 м биіктікте. Қорғалжын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 26 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 15,8 км2. Ұзындығы 5,1 км, енді жері 4,8 км, жағалау бойының ұзындығы 16,6 км. Нұра өзені солтүстігінен құйып, батысынан ағып шығады. Сәуірде мұзы ериді. Жағалауында қамыс құрақтары өседі. Суы тұщы. Мал шаруашылығына және тұрмыстық қажеттіліктерге пайдаланылады. Батысында Ұялы ауылы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Франкфурт әуежайы Lufthansa-ның тораптық хабы ретінде қызмет атқарады.
**Тораптық әуежай** (сонымен қатар, хаб атауы да кеңінен қолданылады ағылш. *airline hub*) — жолаушылардың рейс ауыстыру нүктесі ретінде және түйістіруші рейстардың жоғары пайызымен ерекшеленетін, әуекомпания немесе әуекомпаниялар альянсы тарапынан қолданылатын әуежай. Жолаушылар тораптық әуежайларды, көбінесе, тікелей әуе рейстары болмаған әуежайлардың арасында сапар жасау үшін бір рейстен екінші рейске ауысу арқылы пайдаланады. 

Әуекомпаниялар өздерінің базалық (негізгі) әуежайларын жиі тораптық етіп жолаушылар тасымалы, әрі жүк тасымалы үшін қолданады. Қазақстанда Астана және Алматы әуежайлары ішкі, әрі сыртқы ұшу бағыттарында хаб қызметін атқарады.
**Анықтамасы:**
Дененің потенциалдық және кинетикалық энергияларының қосындысы механикалық энергия деп аталады.

Сурет:Энергияэнергия
**Мысалдар:**
Аспандағы ұшақтың Жермен салыстырғандағы потенциалдық энергиясы да, кинетикалық энергиясы да бар.
Жерге құлаған доптың кері көтерілуін, энергияның бір түрден екінші түрге айналуымен ғана түсіндіруге болады.
Тербеліп тұрған маятникте энергияның бір түрі екіншісіне ауысып отырады.
Садақты тартқан кезде садақ кермесінің потенциалдық энергиясы ұшқан жебенің кинетикалық энергиясына айналады.
Механикалық энергияның сақталу заңы:
Тұйық жүйені құрайтын денелер арасында тек қана ауырлық күші F=mg немесе серпімділік күші F=kx әрекет ететін болса, онда тұйық жүйенің толық энергиясы тұрақты сақталады.1
**Қолданылуы:**
Күрделі есептерді шешуді жеңілдетеді
Техникада әр түрлі тетіктердің қозғалысын есептеуде
Астрономияда аспан денелерінің (жұлдыздардың, планеталардың) қозғалыстарын алдын ала болжауда
Ғарыштануда зымырандардың, ғарыш кемелері мен серіктердің (спутниктердің) қозғалыс траекторияларын анықтауда.
Торвозавр
Торвозавр
Торвозавр
**Торвозавр** екі мықты әрі қысқа аяғымен қозғалған. Оның аяқтары артқы аяқтарынан екі есе қысқа болған. Ұзындығы — 10–12 метр, биіктігі – шамамен 2,5 метр. Салмағы 3 ионаға дейін жеткен. Сүйектерін 1972 жылы Джей Дженсен мен Кеннет Стадтман Колорадо тауларында орналасқан Драй–Меса карьерінен тапқан. Оның қаңқалары сондай–ақ АҚШ-тың Колорадо, Юта, Вайоминг штаттарынан да табылған. Торвозар — өткір тісті, ұзын тырнақты,сүйегі ауыр, алдыңғы аяқтары қысқы динозавр.

Қызықты дерек
-------------

* Торвозавр осыдан 144 миллион жыл бұрын ежелгі Юра дәуірінде тіршілік еткен.
* Торвозавр карнозавр тобының ішіндегі ең ақылдысы саналады.
* Латын тілінен аудырғанда «торвус» — «жабайы» деген мағына береді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 2—5 тонна
* Тұқымдас : Құсжамбасты цератопсид
* Отряд тармағы : Цератоп [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
*Басқа мағыналар үшін Мұзбел деген бетті қараңыз.*
**Мұзбел** – Ұлытау тау жүйесінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Борсеңгір ауылының оңтүстігінде 12 км жерде.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай Маңдайқақ және Сарысу өзендері аңғарлары арасында 15 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Абсолюттік биіктігі 410 м. Беткейлері жайдақтау тегіс келген ұсақ шоқылы жотадан тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің төменгі бөлігі жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаңдау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, көкпек, бұйырғын, бұталар еседі. Мал жайылымдығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тораңғы қорықшасы** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 48,0 га.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде орналасқан. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің құзырында.

Флорасы
-------

Қорықшада сирек кездесетін негізгі өсімдік – тораңғы түрлі жапырақты терек. Басқа қорғалатын өсімдік түрлері: жусан, жоңғар талы, вильгельм талы, үшкір жемісті жиде, қызыл жыңғыл, борық жыңғыл, тікенекті жыңғыл, ұзын жыңғыл, ақ шеңгел, құрғақ айрауық, сортаңдық айбатмия, қызылмия, талжапырақ тергүл, гүлшырмауық.

Фаунасы
-------

Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енген құс түрлері мекен етеді: қызғылт бірқазан, бұйра бірқазан, кіші аққұтан, жалбағай, қарабай, қызылжемсаулы қарашақаз, сұңқылдақ аққу, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, балықшы тұйғын, жыланшы бүркіт, дала қыраны, үлкен алақыран, қарақұс, кезқұйрықты субүркіт, аққұйрықты субүркіт, ителгі, бидайық, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, қарабауыр бұлдырық, ақбауыр бұлдырық, қылқұйрық бұлдырық, үкі. Қорғауғы алынған жануарлар мен құстар: далалық күйкентай, жабайы шошқа, борсық, қырғауыл, қасқыр, түлкі, қарсақ, құмқоян, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, сұр қаз, қасқалдақ, ақмаңдайлы қаз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Тораман** – ақ ғұндардың (эфталиттердің) атақты қағаны (490 – 515). 5 ғасырда Иранның Сасани әулетімен соғыста жеңіске жеткен Ақ ғұндар мемлекеті оларды көп жылдар бойы салық төлеуге мәжбүр етті. Тораман мемлекет басына келісімен Ақ ғұндар одан бетер күшейді. Үндістан түбегіндегі дағдарысты ұтымды пайдаланған Тораман Гандхар аймағын (Солт.-батыс Үндістан) түгелдей өзіне қаратты. Жергілікті билеушілердің көмегімен 500 жылға дейін Джамна-Ганга өңірін түгелдей, Инд өз. өңірін (қазіргі Раджастхан), Орт. Үндістанның көп бөлігін (Мальва аймағы), т.б. жерлерді басып алды. Тораман тұсында Ақ ғұндар мемлекетіне Үндістан, Пәкстан, Ауғанстан және Орт. Азия жерлері түгелдей бағынды. Тораман қайтыс болғанда орнына баласы Михиракул (515 – 540) отырды. Үндістан өз тәуелсіздігін 540 ж. Михиракул өлген соң ғана алды.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Торган Ганаэль Франсис Азар** (фр.  1993 жылы 29 наурызда Ла-Лувьере қаласында Бельгияда туған) — белгиялық футболшы, «Боруссия Дортмунд» футбол клубының және Бельгия ұлттық құрама командасының жартылай қорғаушысы. 

Торган Эден Азардың інісі.

2013 жылдың 29 мамырында Торган Бельгия ұлттық командасындағы алғашқы матчын АҚШ-қа қарсы өткізді. 

2014 жылдың қаңтарында Азар Бельгияның ең үздік футболшысы аттанып «Бельгиялық Про-лиганың Ең үздік ойыншы» жүлдесін алды

Жеке өмірі
----------

Торган Ла-Лувьерқаласында туылды, бірақ Брен-ле-Контеде өсті. Оның бірінші аты оның ата-аналарымен Торгалкомиксінің бас кейіпкерінің атына қойылған. Отбасыда барлығы футболмен байланысты. Оның анасы Катрин және әкесі Тьерри де футболмен айналысқан. Әкесі жартылай қорғаушы, ал анасы шабуылшы. Торганда үш ағасы бар. Үлкен ағасы Эден Азармен бірге Челсида ойнады.Қалғандары-Килиан мен Итан. 2017 жылы Килианда Челсиға көшті. Итан Бельгияда Тюбизенің жас құрамасында ойнайды.

Мансабы
-------

### Алғашқы қадамдар

Торган өзінің карьерасын 5-6 жасында жергілікті «Royal Stade Brainois» командасында бастаған. 5 жылдан кейін ағасының сонынан «Тюбиз» клубына кетті. 14 жас аралығында оны француздық «Ланс» клубы өз командасына алды. 

«Ланстың» 16 жасқа дейін жастар академиясында, Жоффрей Кондогбья және Рафаэль Варан сияқты футболшылармен бірге ойнады. 

2008/09 жылдары 16 жасқа дейінгі ұлттық чемпионатты женді.

### Ланс

2010 жылдың 7 сәуірінде Азар алғашқы профессиональдік келісімге қол қойды. Дайындық матчтарында 1 голды «Руселаре» клубы тықты. 8 тамызда алғашқы ойының «Дранси» клубымен 2:0 есебімен женді.

2011-2012 жылдары негізгі құрамаға ілініп жақсы маусым өткізді.

### Челси

2012 жылы 24 шілдеде Челси ресми сайтында Азардың «Ланс» клубынан сатып алғаны жарияланды. 

2012 жылдың 17 тамызында Торган резерв командасында «Манчестер Ситиға» қарсы ойнап алғашқы ойынын өткізді.

30 тамызда Челси Торганды белгиялық «Зюлте-Варегем» клубына арендаға берді.

### Зюлте-Варегем

**2012/13 маусымы**

2012 жылы 30 тамызда Торган арендаға берілді. 15 қыркүйекте алғаш ойынында қонақта «Ауд-Хеверле Лёвен» клубымен ойнап, 1:0 есебімен жеңіске жетті. 31 қазанда «Шарлеруа» клубына алғаш голын соқты.

**2013/2014**

2013 жылдың 15 шілдесінде «Челси» мен «Зюлте-Варегем» аренданы 1 жылға созды.

Халықаралық мансабы
-------------------

### Жас ұлттық құрамалар

Торган Бельгияның 16, 17 және 18 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған.

### Негізгі құрама

2013 жылдың 16 мамырында Торган алғаш рет негізгі құрамаға шақыру алды. 29 мамырда бірінші ойынына 2 жартысында шықты. 2017 жылдың 4 мамырында бірінше голы соқты

Жетістіктері
------------

### Ұлттық құрама

* 2018 жылда Әлем Чемпионатында үшінші орын алды

### Жеке

* Бельгияда жыл ойыншысы:2013/14
* Бельгиялық Про-лиганың үздік ойыншысы:2013/14

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Тораңғы филерема көбелегі** (лат. *Laothoe philerema*) – қабыршақ қанаттылар сабының жынды көбелектер тұқымдасына жататын көбелек.

Саны азайып бара жатқан түр.Орта Азия шөлдерінің жергілікті түрі, таралу аймағы жекелеген бөліктерге бөлінген,жер гілікті және сирек кездеседі. Қазақстанда нақты бір жерден ғана — Қапшағай су қоймасындағы Iле өзенінің жайылмасынан белгілі. Түрдің таралу аймағы тарылып барады. Тоғайлы жайылма ормандарда (теңіз деңгейінен 200–500 м биіктікте) тіршілік етеді. Жылына екі рет ұрпақ береді. Жұлдызқұрттары тораңғы жапырағымен қоректенеді.Қуыршағы топырақтың жоғарғы қабатында қыстап шығады. Бірінші ұрпақтың көбелектері сәуірдің соңы, мамырда, екінші ұрпақтың көбелектері маусымда, тамызда ұшады. Жайылма ормандардың кесілуіне, өрттерге және түрдің тіршілік ететін ортасында су қоймаларын жасауға байланысты түр саны тіпті жойылып барады. Тоғайлы ормандарды барынша қорғау қажет, өзен жайылмаларындағы тораңғыны кесуге мүлдем тыйым салып, қорықтар ұйымдастыру керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
*Басқа мағыналар үшін Мұзбел деген бетті қараңыз.*
**Мұзбел** – Маңғыстау облысы Қарақия ауданы жерінде, Үстірттің оңтүстік-батыс бөлігіндегі жон.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батысында Қарынжарық ойысы мен құмы, оңтүстік-шығысында Қарынгүрлі аңғары аралығында 75-80 км-ге созылып жатыр, енді жері 20-25 км. Ең биік жері (340 м) жонның солтүстік-батысында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Мұзбел жоны сарматтың бақалшақты-оолитті әктастарынан түзілген. Гипс және әктасты жыныстардың шайылуынан пайда болған карсты құбылыстар көп.

Өсімдігі
--------

Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, т.б. өседі. Мұзбел жоны маусымдық мал жайылымына пайдаланылады. Солтүстік-батыс бөлігі Үстірт қорығы аумағына кіреді. Жонды бойлық бағытта бірнеше қара жол кесіп өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997
**Шэнь Жун** – қытай жазушысы. 1936 жылы Хубэй провинциясындағы Ханькоу жерінде дүниеге келген. 1951 жылы Чунцинде еңбек жолын бастаған. Жұмысшыларға арналған кітап дүкенінде, кейін газетке жазылу бөлімшесінде жұмыс істеген. 1954 жылы Бейжің университетінің орыс тілі мамандығына түседі. Тәмамдаған соң орыс тілінен аудармашы, музыкалық директор, орта мектеп мұғалімі болып қызмет атқарады. 1969 жылғы Мәдени төңкеріс кезінде Шэньси провинциясына жіберіледі. Ол жердегі тәжірибесі оның алғашқы әдеби шығармасына негіз болады. 1975 жылы Шэнь Жунның алғашқы романы «Вечно молодые», 1979 жылы «Вечная весна» повесі және әңгімелері жарық көреді. Орыс тілінен көптеген еңбектерді аударып, Қытайда сыйлықтарға ие болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Shen Rong // Who’s Who in contemporary women’s writing / Ed. by Jane Eldridge Miller — Routledge, 2001. — P. 296—297.
Даңғылға қазақ сахарасының Байқоңыр ғарыш айлағынан адамзат тарихында тұңғыш рет ғарышқа жол ашқан КСРО-ның бірінші ұшқыш-ғарышкері Кеңестер Одағының Батыры Юрий Алексеевич Гагариннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04. 1961 №10 шешімі) берілген. 

Юрий Алексеевич Гагарин (1934-1968) Смоленск облысының Гжатск (қазіргі Гагарин) ауданындағы Клушино деревнясында дүниеге келген. Ю.А.Гагарин 1961 жылы 12 сәуірде *«Восток»* ғарыштық кемемен дүниежүзінде бірінші болып ғарышқа сапар шегіп, онда 1 сағат 48 минут болды. 1961 жылдың 23 мамырынан бастап ғарышкерлер отрядының командирі. Халықаралық астронавтика академиясының (1966 жылдан) Құрметті мүшесі. Үндістандағы Лакнау қаласындағы университеттің физика факультетінің ғарышта зерттеушілер клубының мәңгілік мүшесі. Египет қалалары Каир мен Александрия қалаларының алтын кілттері Гагаринге мәңгі сақтауға тапсырынды. Гагарин есімімен Айдағы кратер мен кіші планета (1772 Gagarin) аталды.

Даңғыл қаланың солтүстігінен оңтүстігіне қарай Төле би көшесінен басталып, әл-Фара-
би даңғылына дейін созылып жатыр. Екі бағытты кешенін ортасын әсем аллеялар мен зәулім
ағаштар отырғызылған алаңқай бөліп тұр. Көше Алмалы, Алатау және Бостандық аудандарын қиып өтеді. Жамбыл, Шевченко, Құрманғазы, Абай, әл-Фараби, Жандосов, Тимирязев, Өтепов, Байқадамов, Ходжанов, Есқараев көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 13-ші линия көшесі. Даңғылдың ұзындығы - 5200 метр.

Даңғылдың бойында Ішкі істер министрлігінің мұражайы, Қазақтың жеміс-жидек және жұзім
шырынын ғылыми-зерттеу институты, Кітап фабрикасы, Республикалық кітап саудасы бірлестігі, бірқатар әкімшілік мекемелер орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Гагара туысы (Gavia)-5 түрді қызылжемсаулы, қаражемсаулы, ақмойын, ақтұмсық және қаратұмсық гарагаларды қамтитын құстар туысы.Анықтау кезінде тамағы және мойынындағы түсті дақтар, сондай-ақ нәзік және үшкір тұмсықтың түсі үлкен рөл атқарады .Олардың ең кіші денелісі(қызылжемсаулы) 1 килодан, ең ірі денелісі(ақмойын) 6 килодан астам салмақ тартады және қанат алымы біржарым метрден асып түседі.Негізінде балықпен қоректенеді, дегенмен қажет болған кезде шаянтәріздестерді, ұлуларды, құрттарды да жейді.Балапандарына бунақденелілердің дернәсілдерін тасиды.
Гагаралардың барлығында жоғары дәрежелі желпуіш қауырсындары бір мезгілде түлейді, олар соның салдарынан уақытша ұшуға бейімділігін жояды. Сірә жұптарын өмір бойы сақтайтын болуы керек. Аталықтары мен аналықтары түсі бірдей , аталықтары біршама үлкендеу болады. Біркелкі сұр түсті 2 баалапаны бар.Оқшауланып ұялайды, қыстаған кезде және жылыстағанда бәсеңдеу жинақталады немесе жеке жұп түзеді. Саны аз болғандықтан, бұл құстардың шаруашылық маңызы болмайды.

Дереккөздер
-----------

Алматы қаласы, 2010ж. Мектеп энциклопедиясы "Қазақстан жануарлары" сериясы, 2 том , 131 бет.
**Джеймс Хью Кэлам Лори** - 1959 жылы 11 маусым күні Оксфордта дүниеге келген. Ағылшын актер, пианист, сценарист, режиссер, продюсер, жазушы және әнші. Үлкен танымалдылықты <Доктор Хаус>, <Шоу Фрая и Лори>, <Черная гадюка> және <Дживс и Вустер> түскеннен кейін алды. Оның әкесі Рэн Лори дәрігер, анасы Патрисия жұмыс істемеген. Хью Лори төрт баладан кенжесі, оның ағасы және екі апайы бар. 1981 жылы ол Кембридж университетін бітірген. Университетте оқығанда ол FootLightsDramatic club театрында болған және оның театр бойынша әріптестері Эмма Томсон және Стивен Фрай болды. 1981 жылы ол осы театр президенті болды. Лори үшін ең табысты түскен телесериалы ол <Черная Гадюка>. Ол әртіс пен музыкант ғана болмай, жазушы да. Оның 1996 жылы жазған Торговец пушками романы бестселлер болды.
**Хэлли Мария Берри** (ағылш. *Halle Maria Berry*, 14 тамыз 1966 жыл, Кливленд, Огайо, АҚШ) – америка актрисасы.

Оның кинодағы мансап жолы 1980 жылдардан басталған. Алғашқы рөлдерінің бірі «Chicago Force» телехикаясында сомдалған. Ол «Люди Икс» фильміндегі Шторм рөлімен жұртшылыққа кеңінен танылды. Көптеген фильмдердегі рөлдері үшін біраз сыйлықтардың иегері атанды. 

Берри көп жылдан бері *Revlon* және *Versace* компанияларының өкілі. 2008 жылы *Halle by Halle Berry* атты өз иіссуын, 2010 жылы тағы бір иіссуын 2010 жылы «People» журналының жүргізген «2010 жылдың ең әдемі атақтылары» тізіміне 14-рет кіріп отыр.

Түскен фильмдері
----------------

* «Живые куклы» (1989)
* «Пароль «Рыба-меч»» (2001)
* «Старый Новый год» (2011)

Дереккөздер
-----------
**Хьюго Стрейндж** (ағылш. *Hugo Strange*) — америкалық комикстерде көрінетін Бэтменнің жауы, DC Comics баспасының суперзұлымы. Алғаш рет Detective Comics #36 (1940 ақпан) комиксінде пайда болды. Бэтменнің тұрақты жауларының бірі, Джокер мен Мысық-әйелден бірнеше ай бұрын пайда болған. Хьюго Стрейндж Бэтменнің шын есімін біліп алған ең алғашқы зұлым.

Өмірбаян
--------

### Дағдарысқа дейін

Хьюго Стрейндж алғаш рет ғалым ретінде көрінді. Ол «жиналған найзағай» тудыратын машинаны ұрлап алып, бандылар банк тонағанда осы машина арқылы қалың тұман жасап отырған. Тұманның арқасында қылмыскерлер көрінбей оңай қашып құтылып отырады. Осы кезден-ақ ол Бэтменнің өзіне үлкен қауіп төндіретінін білген. Бэтмен Хьюго Стрейндждің эксперименттері жайлы әбден қанығады. Дәрігердің қызметшілерінің бірі адам өлтіргенде Бэтмен оған қатысты тергеу жүргізе бастайды. Қызметшілері тұтқындалғаннан кейін Хьюго Стрейндж Бэтменді ұстап алу үшін тұзақ құруды ойластырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Batman* (vol. 1) #1
2. ↑  *The Brave and the Bold* #182
**Кекіліктер туысы** (лат. *Alectoris* ) – тауықтәрізділер отряды қырғауыл тұқымдастарға жататын 48 түрдің бірі. Кекілік туыстастар реңі құм реңктес шағын денелі (300-700 г), құстардың 7 түрін қамтиды. Аталығы мен аналығының түсі бірдей. Өте бөлшектенген релифті, көбінесе қуаң жерлерде мекендейді. Тіршілігі үшін міндетті түрде суат болуы қажет. Кекіліктер туысынан Қазастанда жалғыз өкіл- кекілік өмір сүреді.

Түрлері
-------

* *Alectoris melanocephala*
* *Alectoris magna*
* *Alectoris graeca*
* *Alectoris chukar* – Кекілік
* *Alectoris philbyi*
* *Alectoris barbara*
* *Alectoris rufa*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
Әбу Михжан әл-Сәқафи
--------------------

Әбу Михжан әл-Сәқафи —Абдулла бин Хабиб бин Амр бин Умайр. Тайыятың Бәни Сәқиф тайпасынан. Аттың құлағында ойнаған арақ құмар шайырлардың бірі болған. Әбу Михжанда мухадрам шайырлардың қатарынан. Жаһилиет дәуірінде шараб жайлы көптеген өлеңдерімен атағы шыққан. Мұхаммед пайғамбар 631 жылы Тайыфқа келгенде исламнан бас тартып, кейіннен һижреттің 9 жылы рамазан айында отбасымен бірге мұсылман болады. Мұсылман болсада шарап ішуін тоқтатқан емес. Умар ибн әл-Хаттаб Әбу Михжанға қанша рет шарап ішуге тыйым салады. Осы кезеңде Қадисия шайқасына қатысады. Шайқас уақытында арақ ішіп қояды. Қадисиядан кейін арақ ішуін тастап шайырлығын жалғастырады. Қадисияда Сағд ибн Әби Уаққаспен бірге болады. Оның арақ ішкенін көрген Сағд сазайын кейін берермін деп қояды. Шайқаста ерлігімен көзге түскен Әбу Михжанға Сағд кешірім бердім дейді. Әбу Михжан Алланың атымен ант етейін енді ішпеспін дейді. Әбу Михжан халифа Усманның заманында 650 жылы дүние салады. Қабірі Әзірбайжан, Грузия жерлерінде болуы мүмкін.
Шайырдың өлеңдерінің көпшілігі арақ жайында. Одан бөлек әл-фахр, әл-мадх, әл-хамаса жанрында да жырлаған.

Шығармалары
-----------

Диуан Әбу Михжан әл-Сәқафи. 1887 ж.

Диуан Әбу Михжан әл-Сәқафи. Жинақтаған: Умар әл-Сууайди. Лейден. 1303-1306 һ.ж.

Дереккөздер
-----------



Араб әдебиеті энциклопедиясы 2 том
**Шишалқар** – Нұра алабындағы ағынсыз көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Қорғалжын ауданының шығысында, Кеңбидайық ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 8 км жерде, теңіз деңгейінен 328 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 15,8 км2, жағалау бойының ұзындығы 5,8 км. Су жиналатын алабы 171 км2. Жағалауы көлбеу, түбі тұнбалы. Қар, жер асты суларымен толығады. Суы мол жылдары Жыландышалқар көлімен бірігіп кетеді. Суы тұщы, ауыз суға пайдаланылады.

Өсімдігі, жануарлары
--------------------

Жағасында қамыс, құрақ өскен. Көлде мөңке, нәлім, алабұға, шортан, аққайран, торта, тағыда басқа балықтар тіршілік етеді. Құстар ұя салады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Эми Дюма
**Эми Дюма** (ағылш. *Amy Dumas*; толық аты — **Эми Кристин Дюма** ағылш. *Amy Christine Dumas*; 14 сәуір 1975) — америкалық рестлер, Лита деген лахабатымен қатты танымал. 1999 және 2006 жылдар аралығында кәсіпқой рестлингпен айналысқан. Рестлингтен кеткен соң, The Luchagors панк-тобының вокалисті болды.

Өмірбаян
--------

Эми Дюма Форт Лодердейл қаласы, Флорида штатінде туған. Бүкіл балалық шағы бойы ол мектептен мектепке көшіп жүрді, ақыры ол Ласситер жоғарғы мектебін бітірді. Мектепті бітіргеннен кейін, ол Вирджиния штатінің университетіне түсті, бірақ бір жылдан кейін оқуды тастап кетті.

Кәсіпқой рестлингтегі мансабы
-----------------------------

### Дайындық (1999)

Дюма WCW Monday Nitro теле-бағдарламасын көргеннен кейін рестлингпен қызыға бастады. Алдымен ол дзюдо және кикбоксингпен айналысты, сосын рестлингпен. 1998 жылы ол рестлинг туралы көбірек білу үшін Мексикаға аттанда. Дәл осы Мексикада ол Кевин Квин және Рики Санатамен танысты, олар Дюманің алғашқы бапкерлері болды. 
АҚШ-қа қайтіп келгенде біраз уақыт ол тәуелсіз рестлинг мекемелерінде Анжелика деген атпен жұмыс жасады.Оған қоса Дюма NWA Mid-Atlantic-те жумыс атқарды, сол жерде ол Харди ағайындыларымен,Мэттпен және Джефпен танысты
Шэнбяо техникасы
**Шэнбяо** (*қытайша:* 繩鏢|绳镖) немесе **Рауп дарт** – қытайлардың суық қаруы. Қазақшаға аударғанда *найзалы арқан* деген мағына білдіреді. 

Роуп дарт құрлымы жағынан алғанда люсинчуйға ұқсайды. Ол – арқаның басына бекітілген ауыр найзасы бар қару. Найзаның ұшы өткірленіп аяқталады, ол конус пішінді немесе қырлы болуы мүмкін.

Заманауи нұсқадағы қару найзасының жалпы ұзындығы – 10 – 14 см, ал тарихы үлгілердің ұзындығы – 20 см, салмағы 300 грамм шамасында болған.

Бір немесе бірнеше шығыршықтың арқасында найза арқанға бекітіледі. Оның ұзындығы 3-5 см дейін жетеді.

Найзанаң артына ашық түсті орамал немесе әшекей бұйым орнатылады. Ол қарсыласты бағытынан жаңылдыруға және қаруды бақылап отыруға қызмет етеді. Арқанның басқа ұшы ілмекке байланып, қолға киледі. 

Найзалы арқанмен жұмыс істеу техникасы түрлі әрекеттерді қамтиды. Негізгі әдісі: арқаны тартылған найзаны қарсыласқа лақтыру. Найзаның ұшы неғұрлым өткір болса , әсер ету күші соғұрлым басым болмақ.

Рауп дартты дұрыс пайдалана білу үшін көз бен қолды жаттықтып, үйретіп алу керек. Сол кезде ол да қытай тізбегі сияқты тамаша қаруға айналады.
Рауп дарт темір немесе құшыр сияқты ауыр материалдан жасалады.

Найзалы арқан қаруының тағы бір түрінде найзаның орнына өткір жүз орнатылады.

Жапондарда осыған ұқсас кекэцу-сегэ деп аталатын қару бар. Онда сабы бар қанжар арқанға бекітіледі.

Рауп дарттың салмағы мен ұзындығы қолданушының қалауына байланысты өзгере береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
**Автосуггестия** (өзін-өзі сендіру) — сендіру әсерінің объектісі мен субъектісі сәйкес болған жағдайдағы өзіне-өзі баі ытталған ссндіру процесі мен нәтюкесі. Автосуггестия адамның өзіндік рсттслу деңгейін жоғарылатады. Автосуггестия субъектіде озінде белгілі бір түйсіктерді, қабылдауларды, сезімдерді тудыруға, озінің ес, зейін, процестерін, эмоциялық, соматикалық реакцияларын меңгеруге мүмкіндік береді. Ырықғы Автосуггестия озіне бағыпталған сөздік (вербалдық) нұсқаулардың немссе талап етілетін физикалық немесе психикалық күйдің өзгеруімен байланысты болатын жағдаяттарды ойша қайға жаңғырту негізінде жүзеге асады. Оның тиімділігіне психикалық релаксация мен бай қиял әсер етеді. Ырықсыз Автосуггестия субъектінің оз идеяларына, тұжырымдамаларына, бағалауларына, олардың дұрыстығы мен шынайылығына күмәннің болмауымен, сананың қадағалау функцияларының төмендеуімен сипатталады. Мүның салдары кейде психикалық іс-әрекеттің енжарлығына окелсді. Автосуггестия өзіндегі белгілі бір аурудың қозуын күту және оның міндетті түрде болатыньша өзін сендірумен бірге жүретін организмнің түрлі жүйелерінің бұзылуында көрініс табуы мүмкін. Керісінше оқиға плацебо-эффект (препаратты қабылдағаннан кейінгі) жағдайында көрініс табады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Төлепберген Қайыпбергенов** (07. 05. 1929 жылы туған, Қарақалпақ, ACCP-i, Кегейлi ауд.) — қарақалпақ совет жазушысы. Қарақалпақ, ACCP-iнің Бердақ атынд. Мемл. сыйлығының (1967), Өзб. КСР-iнiң Хамза атынд. Мемл. сыйлығының (1971) лауреаты. 1954 жылдан КОКП мүшeci. Хожелi педучилищесiн (1947), Қарақалпақ пед. институтын (1955) бiтiрген. «Әмудария» журналының редакциясында (1955-1957), Қарақалпақ ACCP-i Жазушылар одағында (1957- 1958), Қарақалпақ ACCP-i Мин. Cоветi жанындағы радио хабарын тарату комитетiнде (1958-1959), «Жас Лениншi» газетiнде (1959-60), «Совет Қарақалпақстаны» газетiнiң редакциясында (1962-1972) жауапты қызмет атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**«Шэнси»** – ауыл шаруашылық кәсіпорны, өндірістік кооператив. Қордай ауданындағы Сортөбе ауылында орналасқан. Облыс бойынша тұңғыш рет күн жылыжайларын (гелиотеплица) қолдана бастаған шаруашылық. Астық, көкөніс, саңырауқұлақ өсіреді. 38 күн жылыжайлары бар. Ауыл шаруашылық жері 2263 га, оның 839 га-сы, негізінен, суармалы егістік. Кооператив құрамында, сондай-ақ, машина-трактор шеберханасы, құрылыс учаскесі, саңырауқұлақ өңдеу, кондитер цехтары, диірмен, кірпіш з-ты бар. Шаруашылықта 100-ден астам адам жұмыс істейді. Жетек. – Х.Ш.Дауров..

Cілтемелер
----------

1. ↑  Тараз Энциклопедисяы
**Шитары** немесе **Сіңірік**  (лат. *Eragrostis*) – астық тұқымдасына, соның ішінде қоңырбас тұқымдасына жататын бір жылдық, кейде көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

Субтропик, тропик, аздап қоңыржай аймақта өсетін 500-ге жуық, бұдан КСРО-да 10-ға жуық, оның ішінде Қазақстанда 6 түрі бар. Саз, құм топырақты жерлерде, өзен, арық жағалауында, егістік пен бақшада арам шөп ретінде өседі. 

Шілде және тамыз айларында гүлдейді. Биіктігі 10-50 cм. Сабағы түбінен бастап бұтақтанған, тықыр, жылтыр, қалың шымға айналады. Жапырағы жайпақ. Гүлі күлгін не жасыл түсті, гүлшоғыры – жайқалған сыпыртқы. Жемісі – дәнек. Мал азығы: құрамының алтыдан бір бөлігін протеин және шамалы ғана бөлігін май құрайды. Соңғы кездері мәдени өсімдік ретінде де өсіріле бастады.

Кіші сіңірік (егістіктің, бау-бақшаның арам шөбі) пен Түкті сіңірікті мал жейді, пішенге шабылады. Шитары да мал азығы, биіктігі 1,5 м, көп жылдық, топырақ тұзына төзімді өсімдік. Сіңіріктің Теф деген түрі Эфиопия, Үндістан т. б. бірқатар елдерде астық және мал азығы ретінде өсіріледі. Сіңіріктің әсемдік үшін өсірілетін түрлері де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Төлесін Білісов** (1909 жылы қазіргі Әйтеке би, Қарабұтақ ауылы - 1987 жылы Жарықкөл ауылы) – жырау, домбырашы, қолөнер шебері.

Өмірбаяны
---------

1941-45 жылдары Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. "Қобыланды", "Алпамыс", "Орақ-Мамай", "Кенесары-Наурызбай" қиссаларын домбырамен жатқа айтқан жырау. Ағаштан ойып, домбыра және ат көлігі құралдары, арба жасаған, қамыстан қамшы, жүген, ноқта әріп, темірден түйін түйген ұста. Қарабұтақтағы Әйтеке би мұражайында үзеңгі, қамшы, т.б. қолтумалары сақталуда.

Марапаттары
-----------

Екінші және бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Ақтөбе: энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет
**Қаюпов Төленді** (12. 03. 1929, Алматы облысы, Кеген ауданы, — 07. 04. 1962, сонда) — шопан. Қаюпов 1941 жылдан Қаз. КСР ғылым академиясының Күрметі эксперименталды базасында шопан. 1956 жылдан КОКП мүшесі. Бұл жылдары осы шаруашылықта қазақтың арқар–мериносын шығару жөнінде селекциялық жұмыстар жүргізілген. Осы жұмыстарға қатысып, ғалым мамандардың нұсқауын орындай отырып, қойды күтіп–бағуға, дұрыс азықтандыруға көп көңіл бөлген. Қазақтың арқар–мериносы тұқым ретінде қабылданғанда (1950) Қаюпов КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1950) болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Дюрренматт Фридрих** – швейцар жазушысы. Ол 1924 жылы 5 қаңтарда Конольфингенде дүниеге келген.

Шығармалары
-----------

Алғашқы пьесасы – «Лаухылда солай жазылған». Аталмыш пьеса 1947 жылы жарық көрген. Әсірелеу әдісімен жазылған басқа да драмалық шығармаларнда Дюрренматт буржуазиялық салт-сананы өткір сынайды. Мысалға, «Миссисипи мырзаның некесі», «Періште Вавилонға оралды», «Мосқал әйелдің тосын келісімі». Көпке танылған өзге шығармалары: «Апат» повесі, «Төреші мен жендет», «Уәде» атты романдары т.б. Соңғы еңбектерінде атом соғысынан үрейленушілік, буржуазиялық қоғамдағы жалғыздықтан, техника тегеурінінен туған сары уайымшылдық сарыны байқалады.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Морфонология** – морфеманың фонологиялық құрылымын және фонеманың морфологиялық қызметін зерттейтін тіл білімі саласы. Морфонологияның зерттеу нысаны ретінде морфемалар жігіндегі дыбыстық алмасулар (*сеп-сеуіп*) мен дыбысталудың түрлі нұсқалары (*мұнда-бұнда*) танылады. Зерттеушілер морфонологияны фонетика мен морфологияны жалғастырушы буын ретінде қарастырады кейде морфологияның бір саласы деп таниды. Қазақ тіл білімінде морфема жігінде болатын дыбыстық өзгерістерді дыбыстық алмасу, қыстырма дыбыс қосу, ықшамдау деп үшке бөледі. Дауысты дыбыс редукциясы, дауыссыз дыбыстардың түсіріліп айтылуы, апакопа, гаплология құбылыстары морфонологияға жатады. Мысалы, ағайын, әкел, әпер, қарлығаш, бүгін, былтыр, сәресі, сексен. Дыбыстық алмасулар фонетикада қарастырылғанымен, олардың барлығы тек фонетикалық тұрғыдан түсіндіруге келмейді, себебі дыбыс өзгерістері морфемалар жігінде пайда болып, Морфонологияның зерттеу нысаны болады. Морфонология *тар* және *кең* мағынада қолданылады: алғашқы мағынасында бір морфема морфтар құрамындағы фонемалардың алмасуын зерттейді. Кең мағынасында:

* морфемалардың дыбыстық құрамын, оларды ажыратуды;
* сөзжасамда морфемалар жүйесін қарастырады.

Ықшамдалудың барлық түрі морфонологиялық құбылысқа жатады. Өйткені олар сөйлеу дәстүрінің қалыптасуына байланысты ықшамдалып, сөздің бұрынғы толық қалпымен жарыса айтылады. Бұған дауысты дыбыстардың редукциясы (*орын*
орны, ауыз - аузы, жеңеше -жеңше*), дауыссыз дыбыстардың түсіріліп айтылуы (*недәуір - едәуір, жубану - жуану, суғару - суару, бірдеңке
бірдеңе, барғансын - барғасын*), апокопа (*ерсілі-қарсылы - ерсіл-қарсыл, келеді - келед, барамын - барам*), гаплология (*әнәугүгүні - әнәугүні, Мәмедәлі - Мәдәлі, Мәметжан - Мәтжан*) жатады.*

Бір морфема құрамында алмасып отыратын фонемалар морфонема деп аталады. Морфонологияның қалыптасуына И.А. Бодуэн де Куртене (19 ғасырда), Н.В. Крушевский, Н.С. Трубецкой, А.А. Реформатский, Е.Курилович, т.б. ғалымдар үлес қосты. Қазақ тіліндегі Морфонологияны А.Байтұрсынұлы, А.Қалыбаева, Х.Кәрімов, А.Айғабыловтар зерттеді.

Тағы қараңыз
------------

* Морфема

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. 
ISBN 9965-808-78-3
4. ↑  Айғабылов А. Қазақ тілінің морфонологиясы, А. 1995; Қазақ тілі, А. 1998.
**Сен-Симон**(Saіnt-Sіmon) **Клод Анри де Рувруа** (17.10. 1760, Париж — 19.5.1825, сонда) — француз ойшылы, социолог, социалист-утапист. Ол қоғам дамуында "индустрия" (адамдардың экономикалық іс-әрекеті) және оған сәйкес меншіктің формасы мен таптар шешуші рөл атқарады деп білді. Қоғамдық прогрестің негізі — ғылыми білімнен, техникалық
жетістіктерден, индустриядан және осы салаларда прогресті
жүзеге асыратын адамдардан көрініс тапқан ақыл-ойда. Сен-Симон ілімі бойынша, әрбір қоғамдық құрылыс өзінің идеялары мен үстемдік еткен меншіктің формасын мейлінше дамытады, ақырында, оның жасампаз дәуірі бітіп, дағдарыс, тоқырау, күйреу кезеңі басталып, бұл процесс бұрынғыдан жоғары сатыдағы жаңа қоғамдық құрылысты орнатумен тынады дейді. Сөйтіп Сен-Симон өзінің социалдық жүйесінде қоғамдық құбылыстарды белгілі бір заңдылықпен дамитын біртұтас организмнің кейбір қырлары деп түсіндірді. Дүние жүзі тарихын Сен-Симонның бейнелеуіндегі көрінісі, адамзаттың төменгі сатыдан жоғарыға өрлеу формасындағы дамуы — діни, метафизалық және ғылыми парасаттылық кезеңдермен сипатталады. Осы тарихи-филос. тұжырымдама Сен-Симонның ізгі қоғам құру жөніндегі утопиялық жобасының арқауы болды. Мұндай ізгі қоғам құру үшін өнеркәсіп пен а. ш-н өркендетіп, тоғышарлықты (паразитизм) жою керек дейді. Сен-Симон көзқарастары Франция, Германия, Италия, т.б. елдердің қоғамдық ойына айтарлықтай ықпал етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Дэвид Уильям Пануэло** (ағылш. *David W. Panuelo* 13 сәуір 1964 жыл, Понпеи (Микронезия Федерациялық Штаттары) − Каролина аралдарында орналасқан, Микронезия мемлекет қайраткері. Ол 2019 жылдың 11 мамырынан бастап Микронезия Федеративтік Штаттарының президенті болды.

Өмірбаяны
---------

Америка Құрама Штаттарының егемендігі астында Тынық мұхит аралдарының Сенімді аумағы деген жерде туылған ол Орегон мемлекеттік колледжінде оқыды, 1987 жылы ол өзінің өнер бакалавры дәрежесін алды. саясат ғылымында. 1988 жылы ол Аустралияда кәсіптік білім алды және сол жылы Микронезия Федерациялық Штаттарының Сыртқы істер министрлігіне жұмысқа қабылданды. Фиджидегі дипломатиялық миссия басшысының орынбасары болып тағайындалды.

2003-2010 жылдар аралығында Пануэло мемлекеттік қызметтен кетіп, жеке кәсіпкерлік секторында жұмыс істеді. 2011 жылдың 11 мамырында Пануэло Понпей штатының Конгресстің Үшінші округінен екі жылдық сенатор болып сайланды. Ол 2013 жылы да, 2015 жылы де қарсылассыз қайта сайланды. 2019 жылы Пануэло Микронезия президенті болып сайланды.

Конгресс мүшесі Поннпейдің 2011 жылғы сайлаудан бастап өкілі ретінде, ол 2019 жылы 5 наурызда Питер Кристианды жеңіп қайта сайланды. 11 мамырда ол Конгресстен Микронезия Федеративті мемлекеттерінің президенті болып сайлану арқылы соңғысына қол жеткізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Archived copy.
3. ↑  David W. Panuelo is new FSM president.  www.mvariety.com (13 mai 2019). Тексерілді, 20 mai 2019.
**Экономикалық-математикалық модельдендіру** - экономикалық объектілердің сипаттамаларын математикалық формулалар арқылы жаңғырту. Бұл модельдендіру әдісінің мазмұны - объектіні алдын ала зерттеу негізінде математикалық модельдерді жасау және оның елеулі сипаттамаларын бөліп шығару, алынған нәтижелерге эксперименттік және теориялық талдау жасау, оларды объект туралы деректермен салыстыру, модельдерге түзетулер енгізу т.б. Бұл әдіс күрделі құбылыстар мен процестеріне тә ішкі заідылықтарды танып білудің негізгі құралы.

Топтау
------

Экономикалық-математикалық модельдендіру негізгі үш топқа бөлінеді:

* теориялық топтар - социализмнің саяси экономия проблемаларын және математикалық модельдендіруді пайдалана отырып, социалистік экономиканы жоспарлы басқарудың теориялық әдістік мәселелерін зерттеу
* қолданбалы топтар - жоспарлаудың және халық шаруашылығын басқарудың практикалық міндеттерін шешу
* аспаптық топтар - экономикалық зерттеулер үшінжаңа аспаптар жасау.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Конкистадор** (архаизм *конквиста́дор*, ис. *conquistador* — басып алушы) - XV — XVI ғасырларда Жаңа Дүние дәуіріндегі Американың жерлерін басып алуға мақсатталған конкиста мүшесі. 

Конкистадор - ізашарларды аделананто деп атаған. Колумб Американы ашқаннан кейін ол жерге испандықтар және португалдықтар барды. Олар жаңа материкті бағындырмақшы болды, сондықтан олары конкистадор деп атады, испан тілінде – жаулап алушы деген мағынаны білдіреді. Ацтек империясын басып алған испандық Фердинандо Кортес және инктерді бағындырған Франсиско Писарро ең атақты конкистадорлар болды. Конкистадорлар Еуропаға бұрын көрмеген көкөністерді (картоп, қызанақ) және ғажайып құстарды (тотықұс) әкелді. Олар алыс Еуропадан қарағанда әлдеқайда көп еркіндік алды. Конкистадорлардың негізгі мақсаты - өздеріне ресурстар табу және жаңа жерлерді зерттеу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Elisa Prati. II Libro invenzioni e scoperte. Guinti Editore S.p.A. Firenze-Milano.
**Жылантәрізді Аллолобофора (перелия)** (лат. *Perelia ophiomorpha, Allolobophora ophiomorpha*) – Саны азайып бара жатқан түр.ТМД жеріндегі ең ірі жауын құрттарының (ұзындығы 250–300 мм) бірі. Солтүстік-батыс Алтайда таралған және Тарбағатай жотасының оңтүстік беткейінен табылған. Тау етегі далалы-шалғынды және таулы-орманды аймақтарда кездеседі, өзен текшелері арқылы далалы аймаққа өтеді. Тереңдігі 50 см інде тіршілік етеді. Топырақ бетінде жиналған түскен жапырақтармен және шөптесін өсімдіктердің жасыл бөліктерін ін қуысына тасып қоректенеді, сонымен қатар қарашірікті де пайдаланады. Топырақтың беткі қабатына тығыз тау жыныстарының және шағыл тастардың жақын болуы санының шектелуіне кәдімгідей әсер етеді. Тың жердің игерілуі де
санының төмендеуіне әкеліп соқты.Түрді қорғау үшін жергілікті халыққа түрдің топырақ құнарлылығы үшін пайдалы екендігін түсіндіру қажет.Сонымен қатар саны аса жоғары емес жерлерде қорықшалар ұйымдастыру керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Шағалалар тұқымдасына** (лат. *Lаrіdае*) — 7 туыс және 46 түрі бар татреңтәріздестер отрядына жататын құстар тұқымдасы. Шағалалар тұқымдасы орташа және ірі денелі құстар, негізінде қошқыл шапашалы ақшыл реңді болып келеді. Қанаты жалпақ, қанат ұшы-үшкір, қанат алымы 160см шамасында. Тұмсығы сонша ұзын емес, ашық реңді тұмсығыны ұшы жалпақ. Аяғы күшті, алдыңғы саусақтар қалың жарғақпен байланысқан. Қазақстанда 2 туыстан 14 түр кездеседі.

Қоректері алуан түрлі. Шағалалар балықтарды, ұсақ шаян тәрізділерді, жәндіктерді, құрттарды теріп жейді. Өлекселермен де қоректенеді. Шағалалардың ірі түрлері кемірушілерді және құстарды ұстап жейді. Кейбір жерлерде көптеген зиянды жәндіктерді қырады. Шағалалардың балық шаруашылығына тигізетін зиянын көбінде асырып бағалайды. Шынында шағалалар ауру және өлген балықтармен қоректенеді. Сөйтіп олар судағы балық өлекселерін жеп, су қоймасын тазартып, пайдасын тигізеді. Шағалалардың терісін "кұс елтірісі" деген атпен қолданады. 

Ұясын әр түрлі жағдайда түрліше орналастырады: солтүстікте көбінесе теңіз жағалауларының тастарының арасына, орталық орманды ендікте — батпақтарға немесе айналасы қалың шөпті өзен жағалауларына, ал оңтүстікте — өзен, көл және теңіздердің құмды жағалауларына салады. Ұясында 2-3 жұмыртқа болады. Одан ширақ балапан шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Дэвис кубогы** (ағылш. *Davis Cup*) - Халықаралық Теннис Федерациясы жыл сайын өткізетін ең ірі ерлер арасындағы командалық жарыс. Жүз жылдан асатын тарихы бар Дэвис кубогы ұлттық құрамалардың бейресми чемпионаты аталады. Мұнда командалар дәрежесіне қарай, үш топқа бөлінеді. Бірінші топ – әлемдік элита. Яғни әлемнің мықты құрамалары өзара жеңімпаздарды анықтайды. Екіншісі – аймақтық топтар (Америка, Еуропа/Африка, Азия/Мұхит аралдары). Үшіншісі – аутсайдерлер тобы. Осы жерде айта кетейік, төменгі топтың үздігі жоғарғы топқа өтсе, керісінше, жоғарғы топта аутсайдер атанған команда төменгі топқа түседі. Ал Қазақстан Дэвис кубогында Азия және Мұхит аралдары аймағында өнер көрсетеді. Ескерте кетер тағы бір жайт, Дэвис кубогында теннисшілер жекелей де, жұптасып та өнер көрсетеді.

Дэвис кубогының эмблемасы
Трофейі

Тарихы
------

1899 жылы Гарвард университетінің төрт студентінде ұлттық құрамалар ойнайтын теннис турнирін ұйымдастыру ойы пайда болады. Студенттердің бірі — Дуайт Дэвис жарыстың кестесін құрап, өз ақшасына жарыстың сыйлығын — күміс кубокты сатып алады.

Алғашқы турнир Бруклинде 1900 жылы өтіп, онда АҚШ және Ұлыбритания қатысады. 

### Жеңімпаз елдер

| Ел | Жеңімпаз | Финалист |
| --- | --- | --- |
|  АҚШ | **1900, 1902, 1913, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1937, 1938, 1946, 1947, 1948, 1949, 1954, 1958, 1963, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1978, 1979, 1981, 1982, 1990, 1992, 1995, 2007 (32)**  | 1903, 1905, 1906, 1908, 1909, 1911, 1914, 1927, 1928, 1929, 1930, 1932, 1934, 1935, 1939, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1957, 1959, 1964, 1973, 1991, 1997, 2004 (28) |
|  Аустралия | **1907, 1908, 1909, 1911, 1914, 1919, 1939, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1973, 1977, 1983, 1986, 1999, 2003 (28)**  | 1912, 1920, 1922, 1923, 1924, 1936, 1938, 1946, 1947, 1948, 1949, 1954, 1958, 1963,1968,1990, 1993, 2000, 2001 (19) |
|  Ұлыбритания | **1903, 1904, 1905, 1906, 1912, 1933, 1934, 1935, 1936, 2015 (10)**  | 1900, 1902, 1907, 1913, 1919, 1931, 1937, 1978 (8) |
|  Франция | **1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1991, 1996, 2001, 2017 (10)**  | 1925, 1926, 1933, 1982, 1999, 2002, 2010, 2014 (8) |
|  Швеция | **1975, 1984, 1985, 1987, 1994, 1997, 1998 (7)**  | 1983, 1986, 1988, 1989, 1996 (5) |
|  Испания | **2000, 2004, 2008, 2009, 2011 (5)** | 1965, 1967, 2003, 2012 (4) |
|  Германия | **1988, 1989, 1993 (3)**  | 1970, 1985 (2) |
|  Ресей | **2002, 2006 (2)**  | 1994, 1995, 2007 (3) |
|  Италия | **1976 (1)**  | 1960, 1961, 1977, 1979, 1980, 1998 (6) |
| Үлгі:CZE2 ( Чехия) | **1980, 2012, 2013 (3)**  | 1975, 2009 (2) |
|  Сербия | **2010 (1)**  | 2013 (1) |
|  Хорватия | **2005 (1)**  | 2016 (1) |
|  ОАР | **1974 (1)**  | - |
|  Үндістан | **-**  | 1966, 1974, 1987 (3) |
|  Румыния | **-**  | 1969, 1971, 1972 (3) |
|  Аргентина | **2016 (1)**  | 1981, 2006, 2008, 2011 (4) |
|  Бельгия | **-**  | 1904, 2015, 2017 (3) |
|  Чили | **-**  | 1976 (1) |
|  Мексика | **-**  | 1962 (1) |
|  Словакия | **-**  | 2005 (1) |
|  Швейцария | **2014 (1)**  | 1992 (1) |
**Дэвис**, **Дэйвис Анджела Ивонн** - АҚШ-тағы соғысқа қарсы қозғалысқа және негрлер көтерілісіне қатысушы. Ол 1944 жылы 26 қаңтарда Бирмингемде жарқын дүниенің есігін ашқан. Дэвис Анджела - АҚШ компартиясының мүшесі. Брендис университетінде білім алды (Уолтем қаласы, Массачусетс штаты), сондай-ақ Сорбаннада (Франция) , Майндағы Франкрут (ГФР) университетінде оқыды.Оның еңбегін халқа бығылап, 1968 жылы Дэвиске магистр ғылыми дәрежесі берілді. Дэвис Калифорния университетінде (Лос-Анджелес қаласы) философиядан лекция оқиды. 1969 жылы компартияға мүше болғандықтан жұмыстан шығарылды. 1970 жылы қазанда өзінің озық ойлы көз қарастары үшін «кісі өліміне қатысты» деген жалған айып тағылып, тұтқынға алынды. Бұл өрескел жалаға дүние жүзінің бүкіл алдыңғы қатарлы адамдары қарсы шығып Дэвисті қорғады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы, 3 том
**Мұздыбек Әбдікәрімов** (1914-1974), актер. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген артисі (1944). Арғын тайпасы Тобықты (Мандар) руынан шыққан. Театр сахнасында көбіне өткір мінезді рөлдерде ойнады.[1] М. Әуезовтің *«Еңлік - Кебек», «Қарақыпшақ Қобыланды», «Айман - Шолпан»* драмалары бойынша қойылған спектакльдерде қағілез қойшы бала Жапалдың, қатал да алғыр, әмірші ханның, Көбікті, тапқыр әрі сауықшыл Жарастың жан дүниесін негізінен комедиялық бояуды мол қолдану арқылы аша түсті; ал *«Абай»* романының инсценировкасы негізінде жасалған қойылымда әнші-ақын Біржанның, жарлы-жақыбайлардың көшбасшысы Дәркембайдың сахналық бейнесін реалистік тұрғыда сомдады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*