recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ыдырыс әулеті мемлекеті тиыны, әл-'Алиаһ, Морокко, 840 жыл
**Идрис әулеті**, 8 ғ-дың аяғы – 10 ғ-да қазіргі Марокко аумағында билік жүргізген. 

Әулет пен мемлекеттің негізін қалаған Ыдырыс ибн Абдаллах (788 – 92 ж. билік жүргізді) Арабия түбегіндегі жергілікті тайпа көсемдерінің бірі болатын. Аббас әулетіне қарсы бас көтеріп, сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Арабиядан Мароккоға қашып келіп, 789 ж. Фес қаласының негізін салды. Оның мұрагері Ыдырыс ІІ тұсында (792 – 828 ж. билік етті) бұл қала Ыдырыс әулеті билеген мемлекеттің астанасына айналды. Ыдырыс ІІ қайтыс болғаннан кейін, мемлекет ұсақ иеліктерге бөлініп, 974 ж. оларды Кордова халифатының әскерлері жойып жіберді. 1010 ж. Ыдырыс әулетінің алыс ұрпағынан тараған хаммудшылар Малага мен Альхесирасты иеленіп, 1057 жылға дейін еншілі билеушілер ретінде патшалық құрды. Ыдырыс әулетінің Мароккодағы ұрпақтары өте көп және олар күні бүгінге дейін ықпалды топ болып отыр. 

**Ыдырыс, Бану-Идрис, әл-Адариса** - ыдырысшылар, Магрибтегі тұңғыш Әли әулеті жолын ұстаушылар (789 - 926). Оның негізін салушы ЬІдырыс I - әл-Хасан б. Әлидің шөбересі, Мединеде Аббас әулетіне қарсы әлиліктер көтерілісіне (786 жылы) қатысушы. Соңына түскен қуғыннан Солтүстік Мароккода жасырынып жүріп, аман-есен құтылып кетеді. Бербер-зенат көсемдерінің қолдауына сүйеніп, Улилида шағын мемлекет құрды (788 жылы), осы орталықтың маңында кейін Фес қаласы бой көтерді. Ыдырыстың інісі Сулеймен көп ұзамай Тлемсенді (Батыс Алжир) өрт жасап, тағы бір мемлекет құрды.

Ыдырыс мемлекетінің гүлденген дәуірі Ыдырыс ІІ (808 - 28) мен оның ұлы Мұхаммед (828 - 36) патшалық құрған кезеңге дәл келеді, осы кезеңде бұл мемлекет Жоғарғы Атластан бастап, солтүстік-батысқа қарай бүкіл территорияны қамтыды. Осы кезеңде Фес пен Тлемсен қалалары тез көркейіп, жаңа қалалар пайда болды. Ыдырыс ІІ тұтас мемлекетті өзінің мұрагерлеріне бөліп берді. Бұл оқиға кейінгі өзара қырқысқан шайқастардың пайда болуына себеп болды. 917 жылы фатимашылар Йахия IV патшаны талқандады, ол вассалдық тәуелділікті мойындағанымен, 919 - 20 жылдары аралығында тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді. Фатимашылар мен омейялықтардың Марокко үшін ұзақ уақытқа созылған күресін пайдалана отырып, Ыдырыс әулеті Рифтегі иелігін сақтап тұрды. 974 жылы омейялықтар Ыдырыс әулетінің соңғы патшаларын тұтқындады. Олардың бірі әл-Хасан Каирге қашып барып, фатимашылардың қолдауына ие болды, көп ұзамай қайтадан тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді. 1010 жылы Ыдырыс әулетінің алыс ұрпағынан тараған хаммудшылар Малага мен Альхесирасты иеленіп, 1057 жылға дейін еншілі билеушілер ретінде патшалық құрды. Ыдырыс әулетінің Мароккодағы ұрпақтары өте көп және олар күні бүгінге дейін ықпалды топқа айналуда.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

* Жюльен Ш.А. История Северной Африки, т. 2, М. 1961;
* Африка, энциклопедический справочник, т. 2, М. 1987.
**Көшен** – Қызылсораң және Шөладыр тауларының аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қошқар ауылының солтүстігінде 38 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 981 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Беткейі көлбеу, ұсақ шоқылардан тұрады. Батысында Балабосаға, шығысында Ақбиік (868 м) таулары орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төменгі тас көмір, ортаңғы және жоғарғы девон жыныстарынан, аллювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында мысыққұйрық, боз, селеу, т.б. шөптесіндермен бірге қараған, тобылғы бұталары өседі. Шөбі шүйгін мал жайылымы.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ғибадулла Мырзағалиұлы Мырзағалиевтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берліген. 

Ол Қазақ КСР-нің жергілікті өнеркәсіп министрі қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Ахметов көшесінен басталып, Тополев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Мусин, Бейсембаев, Төлебаев, Исаев көшелері қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Көшеге қазақтың батыры, қалмақтармен шайқаста ерлік көрсеткен, ел аузында көріпкел ретінде аты аңызға айналған тұлға, Есет Көкіұлы батырдың ұрпағы Бекет Ата Мырзағұлұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілді. 

Бекет Ата Мырзағұлұлы (1750-1813) Атырау облысының Құлсары ауылында дүниеге келген. Қазір Маңғыстау облысында Бекет ата кешені бар. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Ахметов көшесінен басталып, Шаймерденов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - 10-шы көше. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Егер айналмалы қозғалысты жатекші біліктен оған параллель жетектегі білікке беру керек болса, цилиндрлік тісті беріліс қолданылады. Тісті беріліс жетектеуші және жетектелуші біліктерге қондырылған екі дөңгелектен тұрады. Бұл түсті дөңгелектер өзара іштей немесе сырттай ілінісулері керек. Тісті дөңгелектердің қозғалыс бағыттары іштей іліністе бағыттас, ал сырттай іліністе қарама-қарсы болады. Егер тісті дөңгелектердің саны бірдей болса, онда жетектеуші және жетектелуші біліктер бірдей жылдамдылықпен айналады. Ал тістер саны әр түрлі ілініскен дөңгелектердің жылдамдықтары, олардың тістерінің санына кері пропорционал болады.
**Тельман Нұрахунов** - 1964 жылы 7 маусымда Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу ауылында дүниеге келген.
1986 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген.
«Жазушы» баспасында, Ұйғыр радиосында жұмыс істеген. Қазір «Қазақстан — 1» телеарнасында «Алатау» бағдарламасы ұйғыр редакциясының бас редакторы, ЖШС «Интерсвязь» мекемесінде коммерциялық директор болды. Қазір ЖШС «Утилит» мекемесінде бас директор.
«Жан әуені» (1994), «Өмірдің қиын жолдары» (2000), «Көзлар һам журак» (2006), «Шын жүректен» (2008) атты кітаптары жарық көрген.
Халықаралық «Ильхам» сыйлығының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Көш, бір көш жер.** Қазіргі сөздігімізде — бір қонатын жер; едәуір қашықтық деп түсіндірілген. *«... бір көш жерде көгілдірленіп зор жота тұр»* (Ол күндер. 4-том,
92). Әрине, сырт көзге, мағынасына бой ұрсақ, қашықтық, алыстық елшемі деу жөн сияқты. Кейде бұл тіркестің «жер» сөзінсіз де қолданылатыны бар. Мысалы,
*«ол бізден бір көш алда келе жатты»* дегенде, мұнда «бір
қонатын жер» деген мағынаға жуық келмейді. Осыған орай көне түркі тілдерінің жазба деректеріне үңіле түссек, «көш» сөзінің басқа да мағынасы болғандығы анықтала түседі. М. Қашқари сөздігінде көч — мезгілдің, уақыттың азғана бөлігі деген де түсінік бар. Және «бір
көч күйгіл» сияқты мысал да келтірілген, оны қазіргі
тілімізге аударсақ — «аз уақыт күт» дегенді ұғындырады (ДТС, 311). Осы деректі тілге тиек етсек, «бір көш
жер» дегеніміз — «аз уақытта жетерлік жер» болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Циркон
**Циркон** (парс. *zar* — алтын, *gun* — түс) — силикаттар класына жататын минерал.

Химия формуласы:
----------------

**Zr2 [SіO]**,

Құрамы (%):
-----------

ZrO — 67,1, SіO2 — 32,9,

Қоспалары:
----------

* Hf,
* Y
* Pb,
* Nb,
* U,
* Th.

Физикалық қасиеттер
-------------------

Тетрагондық сингонияда кристалданады, жеке кристалдары төрт қырлы бипирамидалық призма, минералдық агрегаттары сеппе түріндегі түйірлі, колломорфты масса болады. [SіO4]4 мен Zr4+ төрттік ретті ось бойынша кезектесе орналасады, Zr4+ оттектің 8 ионы қоршаған. Цирконның түсі әр түрлі реңді қоңыр, қызыл сары, сары, сұрғылт, алқызыл, қызыл, жасыл. Ультракүлгін, катод сәулелерінен сарғылт, сары жарық шығарады, алмастай, шыныдай жылтыр; қатт. Моос шкаласы бойынша 7 — 8, тығызд. 4,0 — 5,1 г/см3, балқу температурасы t 2600°C, радиоактивтік қасиеті бар, метамиктік күйге ауысады. Қышқыл, сілтілі тау жыныстары мен олардың пегматиттерінде, альбиттерде, карбонатиттерде, шөгінді, метаморфтық тау жыныстарында, қорымдарда кездеседі.

Табу тұрған жері
----------------

* Норвегия,
* Бразилия,
* АҚШ,
* Шри-Ланка,
* Мадагаскар),
* Ресейдің (Хибин, Орал),
* Қазақстанның титанды-цирконды қорымдарынан табылды.

Қолданыс
--------

Циркон эмаль, керамика, фарфор, отқа төзімді кірпіш пен шыны өндірісінде, цирконий мен цирконийдің қос тотығын, гафнийді алуға, қорғасындық тәсілмен абсолюттік жасты анықтауда қолданылады. Бояуы қанық, ақаусыз мөлдір Циркон зергерлік істе қолданылады.

Пайдаланған әдебиет
-------------------

1. ↑  Handbook of Mineralogy
2. ↑  Mindat
3. ↑  Webmineral
4. ↑  Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, *Manual of Mineralogy,* 20th ed. ISBN 0-471-80580-7
5. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
6. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ, 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Андрей Захарович Пухальский** (1947 ж. т.),журналист. Қарағанды каласының түлегі. Қарағанды пед. ин-тын бітірген (1969). Еңбек жолын Қаркаралы, Қарағанды қаларында мектеп мұғалімі болып бастады. Облыстық мәдениет баскармасында қызмететеді. 1979-2000 ж.облысгық аткару комитеті мен облыстық әкімдік аппаратында мемл. кызметші. 2000 жылдан облыстық «Индустриальная Караганда» газеті бас редакторының орынбасары. Пухальский әдеби-көркем шығармашылықпен, аудармамен айналысады. Поляк, чех және словак тілінен аудармалары, тарихи очерктері «Простор», «Нива» және «Даугава» (Рига) журналдарында, мерзімді баспасезде жарияланды.Пухальский орыс тіліне аударған поляктың әйгілі фантаст-жазушысы С. Лемнің «Ваннада табылған күнделік» атгы рюманы «Простор» журналында толық жарияланды. Пухальский «Саны жок күн» (1995) және «Sepultuга» (2005) кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Құмырагүл** (лат. *Nolina* ) – қасқыржемдер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Отаны – Оңтүстік Америка мен Мексика аймақтары. Құмырагүлдің сыртқы пішіні құмыра тәрізді, діңінің төменгі жағы жуан болады да, биіктеген сайын жіңішкере түседі. Өсімдік діңінің дөңгеленген жартысы топырақтың сыртында, жартысы жердің астында тамырымен жалғасып өседі. Негізінен бұл өсімдік тастақ шөлдерде өсетіндіктен, бойына су жинап, сақтау үшін осылай қалыптасқан. Жапырақтары діңінің жоғарғы бөлігінде орналасқан. Жапырағы жіңішке ашық жасыл түсті, ұзындығы 2-3 метрге жетеді. Үй жағдайында ыстық пен суыққа төзімді күтімі жеңіл өсімдік болып саналады.

Жарығы:
-------

Жарық сүйгіш. Тіке түскен күн сәулесін қажет етеді.

Жылуы:
------

Қыста 10ºС төмен түспегені абзал.

Суғарылуы:
----------

Жазда топырағының беткі қабаты әбден құрғағанда барып суғарады. Қыс айларында айына бір рет, ал салқындау жерде тұрса суғармайды.

Ылғалдылығы:
------------

Құрғақ ауаға төзімді. Су бүркуді қажет етпейді, дегенмен де жапырақтарын тазарту мақсатында су бүркіп, шаңын жуып тұрған абзал. Ескертетін жай, су бүркігенде діңіне су тигізбеу керек. Ол үшін қағазбен діңін орап қойған дұрыс.

Қоректендірілуі:
----------------

Жазда айына бір рет минералды тыңайтқышпен қоректендіріледі.

Аурулары:
---------

Ауруға сирек шалдығады. Өрмекші кенесі, ақ ұнтақ құрты, щитовка зиянкестері зақым келтіруі мүмкін. Мөлшерден артық суғаруға болмайды. Өз бойында ылғалды ұстап тұру мүмкіндігі бар өсімдік болғандықтан, артық суғарғаннан діңі шіріп кетеді.

Көбейтілуі:
-----------

Өскіндері немесе тұқымы арқылы көбейтіледі.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Құмтас** – ірілігі 0,1-2,0 мм-дей жұмыр не қырлы түйірлерден цементтеліп қатайған шөгінді тау жынысы.

Түрлері
-------

Түйірлер ірілігінің жыныс құрамындағы мөлшерінің басымдылығына қарай: ұсақ (0,1-0,25 мм), орташа (0,25-0,5 мм), ірі (0,5-1,0 мм), зор (1,0-2,0 мм); түйірлі және минералогиялық құрамы жағынан мономиктілік (кварцтық), олигомиктілік (аркоздық), помимиктілік (грауваккалық) болып бөлінеді.

Құрамы
------

Құмтастың құрамы кремнийлі (кварцты, халцедонды, опалды), карбонатты (әк тасты, доломитті, сидеритті), сульфатты (гипс), сульфидті (пирит), темір тотықты (лимонит) цементтермен бірігіп қатаяды. Тығыздылығы 2500-2900 кг/м3, қуыстылығы 2-30%, түскен күштің жаншу қысымына уақытша төзімділігі 90-2000 кг/см2. Бүкіл шөгінді жыныстардың 12-15%-ін құрайтын құмтас барлық геологиялық жүйелер жыныстарында кездеседі. Құрамында халькозин, барнит және халькопирит сияқты мыс минералдары молынан кездесетіндер мысты құмтастар деп аталады. Бұлар өте құнды мыс кентастары болып табылады. Құрамында уранның концентрациялары кездесетіндерін уранды құмтастры дейді.

Қолданысы
---------

Құмтас құрылыста (төсеніш, беттеме т. б.), кварцы мол абразиялық өндірісте (қайрау, егеу материалдары, уату диірмендерінің тастары), отқа төзімді материалдар өндіруде (кокс және электр пештерінде, бессемер конверторларында, динас жасауда), металлургияда (балқу процессін жеңілдететін флюс ретінде, болат, көміртек аз құймалар алуға жұмсалатын ферросилиций алу және силумин жасау үшін), шыны өндірісінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Цинкит
**Цинкит** — тотықтар класына жататын минерал.

Химикалық формуласы:
--------------------

* ZnO

Изоморфты қоспалары:
--------------------

* Mn (9%-ға дейін MnO),
* Fe (1,5%-ға дейін FeO).

Физикалық қасиеттер
-------------------

Гексагоналдық сингонияда кристалданады. Құрылымы вюртцют минералына ұқсас. Ұсақ түйірлі тығыз, түйіршікті, тақта тәрізді агрегаттар түрінде кездеседі. Түсі қызғылт сарыдан қою қызылға дейін өзгереді. Призма бағытында жіктілігі жетілген, алмасша жылтыр, қатт. Моос шкаласы бойынша 4 — 5, тығызд. 5,6 — 5,7 г/см3, мортты. Қышқылдарда еріп, сілті әсерінен ыдырайды. Скарн типті кендерде франклинит және виллемитпен бірге кездеседі. Қорғасын-мырышты кендерде сфалерит бойынша псевдоморфоздар түзеді.

Қолдану
-------

Кей жерлерде мырыш кентастарының құраушыларының құрамына енеді. Шығыс және Оңт. Қазақстанның полиметалды кен орындарында ұшырасады. Қрі мөлдір кристалдары әшекейлеу материалы ретінде қолданылады.

Ciлтемелер :
------------

"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
Андрей Лавров
**Андрей Михайлович Лавров** *(24 желтоқсан 1976 ж.)* — ресей театр мен киноның актері.

Биография
---------

Андрей Лавров 24 желтоқсанда 1976 жылы туған. 1996 жылда М. М. Ипполитова-Иванова атындағы музыка училищесін бітірді. 2000 жылда РАТИ (ГИТИС, М.Ошеровский шеберханасы) бітірген.  2001 жылдан 2004 жылға дейін — «Геликон-опера» Мәскеу музыка театрының актері. «Моя прекрасная леди» қойылымында «Et Cetera» театрында қатысқан. 2005 жылдан 2009 жылға дейін *«Бенефис»* Мәскеу драмма театрында жұмыс істеді. Пауэрлифтинг спорт шеберінің кандидаты. Вокал — кәсіби, бас.

### Отбасылық жағдайы

Анасы— актриса Людмила Солоденко.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 18 наурыздың 2015 жылы.
*
**Гуантанамодағы концентрациялық лагерь** (ағылш. *Guantanamo Bay detention camp*, ис. *Centro de detención de Guantánamo*) — АҚШ билігі тарапынан түрлі қылмыстар, терроризм бойынша айыпталған тұлғалардың бостандығын шектейтін, АҚШ тарапынан Кубадан мерзімсіз уақытқа жалға алған лагерь. Гуантанамо қаласынан 30 км. қашықтықта орналасқан. 

Концлагерь 2002 жылдың қаңтар айында ашылды, ол жерге алғаш рет Ауғанстаннан 20 тұтқын жеткізілді. Олар Ауғанстанда исламшыл экстремисттер "тәлібтер" жағында соғысты деп айыпталған азаматтар еді.  2002-2006 жылдар арасында Ауғанстан мен Иракта қолға түскен 750-ге жуық шетелдік тұтқын осы түрмеге түсіп шыққан. Олардың барлығы АҚШ әскерилерінің айтуынша «Әл-Қағида» ұйымының және Талибан ұйымының содырлары. Олардың іішінде 250 адам мерзімінен бұрын босатылды (еліне қайтарылғандардың іішінде 8 Ресей азаматы бар). 2006 жылдың сәуір айына дейін басқаларының есімі құпия сақталып жарияланбады. Сәуір айында Пентагон 558 бұрынғы және сол кездегі тұтқындардың тізімін жариялады. 2006 жылы түрмеде 490 кісінің бас бостандығы шектелген, олардың тек он шақтысына ресми айып тағылған. Көбісі Сауд Арабиясы (132 кісі), Ауғанстан (125 кісі) және Йемен (107 кісі) азаматтары.

Адам құқығын бұзу айыптары
--------------------------

2002 жылы тұтқынға түскендерді лагерге алып келу сәті

Дереккөздер
-----------
**Боргуль Андрей Иосифович** (1931 жылы туған) – қызметкер.

Алматы зооветеринарлық институтын бітірген (1958). Солтүстік Қазақстан облысы Совет ауданындағы мемлекеттік ауыл шаруашылығы тәжірибе станспсында бас зоотехник (1958 – 59), Қатаркөл мал дәрігерлік техникумында оқытушы (1959 – 61), директоры (1978 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін), Қотыркөл кеңшарында бас зоотехник (1961 – 62), Юрьевский кеңшарының директоры (1962 – 65), Бурабай ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы (1965 – 72), бас зоотехнигі (1975 – 78), Уәлиханов ауданы еңбекші депутаттар кеңесінің төрағасы (1972 – 75) қызметтерін атқарған.

Ұзақ жылғы еңбегі үшін Еңбек Қызыл Ту, Октябрь Революциясы, «Құрмет белгісі» ордендері, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2-том
**Андрей Кияница** (1911-2002) - 23 қазанда Украинаның Киев облысы, Обухов ауданы, Деревинс селосында туған. Еңбек жолын он жеті жасыңда тракторшы болудан бастаған. Мәскеудегі журналистер курсын, Петропавл оқытушылар институтын және КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген.

Аудандық газеттің редакторы, «Карагандинский комсомолец» газетінің редакторы, Петропавл облыстық «Ленинская знамя» газті редакторының орынбасары, «Известияның» тілшісі, «Казахстанская правда» газеті редакторының орынбасары, редакторы, Алматы Жоғары партия мектебі журналистика кафедрасының меңгерушісі болып істеген. Тарих ғылымының кандидаты. Ұлы Отан соғысына қатысқан.

Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Степь и люди. Очерки. А. ҚМКӘБ, 1957;
* Половодье. Повесть. А. ҚМКӘБ, 1960;
* Ковыли седые. Повести, рассказы, очерки. А. «Қазақстан», 1981.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Дон Фернандо Альварес де Толедо, 3-ші Альба герцогі
Ежелгі германдардағы **Герцог**, **герцогиня** (нем. *Herzog*, фр. *duc*, ағылш. *duke*, итал. *duca*, лат. *dux*) — рулық ақсүйектер сайлаған әскери жетекші; Батыс Еуропада, ерте орта ғасырларда — тайпалық көшбасшы, ал феодалдық бытыраңқылық кезеңінде — вассальдық иерархияда корольдан кейін бірінші орын алатын үлкен аумақтық иесі.

Франк мемлекетінің құрылуымен және кеңеюімен неміс герцогтері корольдің шенеуніктеріне айналды, оларға жеке аймақтардың билеушілері - графтар бағынышты болды. Император Ұлы Карл (768-814) тайпалық алауыздықты тоқтатқысы келіп, герцогинялық билікті жойды.

Әрі қарай, Еуропаның әр түрлі елдеріндегі герцогтық биліктің тарихы әр түрлі.

Германияда, ол ешқашан біртұтас болмады, қайтадан 5 ірі территориялық формациялар пайда болды - шамамен бірдей дәуірдегі герман тайпаларының зұлмат дәуірінің басында қоныстану аумағында құрылған тайпалық герцогтықтар. Олардың басындағы тайпа герцогтары Германия королі мен Қасиетті Рим империясының императорына бағынышты болды және бір-бірінің империя тағына ие болу құқығына мезгіл-мезгіл қарсы тұрды.

Францияда мемлекет ретінде қалыптасу кезеңінде герцогтар (бастапқыда төртеуі - Аквитания, Бретон, Норман, Бургундия) француз тәжінің ірі вассалдары болды, алғашқы кезеңде корольден билігі мен байлығы жағынан да жоғары болды оған іс жүзінде номиналды бағынады. Француз корольдері кейбір жағдайларда өздерінің ең үлкен вассалдарынан қорқып, адалдықтарын негізінен корольдік және герцогиялық отбасылардың өкілдері арасындағы некеге тұру арқылы сақтады. Уақыт өте келе корольдік доменнің біртіндеп кеңеюі нәтижесінде оның аумағында көптеген графтар құруға мүмкіндік туды, олардың көпшілігінің мәртебесі Валуа әулеті кезінде герцогтықтарға көтерілді. Бұрынғы төрт «ұлы» герцогтықтың құрамына кірген көптеген уездер - Аквитания, Бретань, Нормандия, Бургундия да герцогтық дәрежеге көтерілді, өйткені олардың жерлері біртіндеп тәжге қосылды.
**Андрей Павлович** **Кучкин** (7 желтоқсан 1888 жыл, Белорет — 30 наурыз 1973 жыл, Мәскеу ) — кеңес тарихшысы. Тарих ғылымдарының докторы, профессор (1951). 1912 жылдан КОКП мүшесi. Кеңес өкіметі үшiн күреске және Азамат соғысына белсене қатысушы. 

1907-1916 жылдары Белорецк, Уфа, Вятка қалаларында жасырын рев. жұмыстар жүргiзген. Бiрнеше рет түрмеге түсiп, айдауда болған. 1917 жылы буржуазияшыл-демокр. революциядан кейін Вятка қалалық Советі мен РСДЖ (б) П Комитетiн ұйымдастырушылардың бiрi. «Ұлы Отан соғысы тарихының» редакциялық комиссиясының мүшесi. 2 рет Ленин орденiмен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Малдың тіршілік қабілеттілігі - малдың қоршаған орта жағдайыңда тіршілік етуге икемділігі. Малдың тіршілік қабілеттілігі тарихи даму барысыңда табиғи және қолдан сұрыптау нәтижесінде қалыптасады. Малдың тіршілік қабілеттілігі дәрежесі түліктің түріне, тұқымына, жасына және күтіміне байланысты болады. Малдың тіршілік қабілеттілігін күшейту үшін жас ерекшеліктеріне сәйкес сыртқы ортаның қолайлы жағдайын туғызып, жақсы азықтаңдырып, шынықтырып отырады. Табындағы малды өміршеңдігі бойынша тұрақты іріктейді. Малдың тіршілік қабілеттілігін оның өсіп-жетілуіне, сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына төзімділігіне, өніміне, ауруға шалдықпауына, төлінің сақталуына қарап анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Катрин Фулоп** (ағылш. *Catherine Amanda Fulop García* (11 наурыз 1965 жыл, Каракас, Венесуэла ) — аргентиналық актриса, әрі модель. "Мятежный дух" және "Цветок страсти" атты теленовеллаларында басты рөлдерімен кеңінен танымал болған.

Биография
---------

Катрин Фулоп 1965 жылы наурыз айының 11-ші жұлдызында Венесуэла астанасы Каракаста дүниеге келген. Ата-анасы Хорхе және Клеопатра да өнер адамдары, актерлер болған. Жастайынан өмірін компьютерлермен байланыстырғысы келген Техникалық коледж студенті Катрин өнер жайлы мүлде ойлаған емес. Бірақ 22 жасқа толғанда, оған арулар сайысына қатысуға ұсыныс келеді. Басында келіскісі келмеген жас ару ақырында сайысқа қатысуға келіседы, бұл ісі бекер болмайды,Катрин «Мисс Венесуэла-1988» атанады. Бұл берекелі жеңістен кейін талантты, әрі сымбатты Фулопты продюсерлер байқап, «Роберта» телесериалында роль сомдауға ұсыныс жасайды. Бұдан кейін Катриннің жұлдызы жанып, көптеген жобаларға қатысады.

Жеке өмірі
----------

Фернандо Карильо атты актермен некелескен, алайда бірнеше жылдан кейін ажырасқан. Екінші рет Освальдо Сабатиниға тұрмысқа шыққан. Екінші некесінен Тициана және Ориана атты қыздары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  oseriale.ru
**Малды жерсіндіру**- сырттан әкелінген малды жаңа мекеннің табиғи жағдайында өніп-өсуге үйретіп, көндіктіру. 

Малдың жаңа мекеңді жерсінуі оның бірнеше ұрпақ ауыстыра қалыптасатын ұзақ та, күрделі үрдіс. Малды жерсіндіру барысы нәтижелі болу үшін, алдын ала малдың бұрынғы мекендеген жерінің жағдайы мен болашақ мекеннің ауа-райы, табиғи жағдайы жете зерттеліп, онда жерсіндірілетін малдың жылдың қолайлы мезгілінде әкелінуі, әкелгеннен бастап құнарлы азықтандыру мен жақсы күтім жағдайының туғызылуымен қатар ұрпақтан ұрпакқа жалғастырылатын сұрыптау мен жұп тандау жұмыстары жүргізілуі керек. Малдың жаңа мекендегі өніп-өсуі, жетілуі мен өнімділік көрсеткіштері бұрынғы мекеніндегіндей деңгейде болса, онда бұл оның жаңа мекенде жақсы жерсінгендігін көрсетеді. Малды жерсіндіру дүниежүзілік және отандық мал тұқымдары қорын ұтымды пайдаланудың сенімді жолдарының бірі. Малды жерсіндіру тәсілі арқылы қырдың қызыл сиыры, симментал сиыры (қ. Симментал сиыры), Латвияның қоңыр сиыры (қ. Латвияның қоңыр сиыры), т.б. Қазақстанда кең тараған мал тұқымдарына айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Ирония** (гр. *еіrоnеіа* - келемеж,кекесін) - адамға зат пен құбылысқа сырттай жақсы баға берсе де, ішкі мағынасы қарсы келіп, келекеге айналдыратын құбылту (троп) құралы, болмысты жоққа шығарудың бір түрі. Иронияға астарлы сықақ, іштей мазақ жатады (мысалы, қара кісіні "аппағым", пұшық адамды "қоңқағым" деу). Ирония 18 ғасырдың аяғында барынша дамыды. Еуропада - Вольтер, Г.Гейне, Ф.Франс, Б.Шоу, Ресейде Н.В. Гоголь, М.Е. Салтыков-Щедрин, В.В. Маяковский, А.Т. Твардовский, т.б. шығармаларында кеңінен қолданылды. Ирония қазақ әдебиетінде де көп кездеседі. Мысалы, "Айман-Шолпан" жырында Айманның Әлібекті, "Біржан - Сара" айтысында Сараның Жиенқұлды "Мақтауы". Абай иронияны әлеуметтік өмірдегі кемшіліктерді мінеп, шенеуге арнады ("Болыс болдым мінеки", "Қайтсе жеңіл болады жұрт билемек", т.б.). С.Дөнентаев, С.Торайғыров, А.Тоқмағамбетов, О.Әубәкіров, Ш.Смаханұлы, Ғ.Қабышев, С.Адамбеков, т.б. Иронияға толы көптеген шығармалар жазды. М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, Ғ.Мұстафиннің прозалық туындыларында ирония молынан кездеседі.

**Ирония** — риторикалық тәсіл, көп мағыналы металогиканың түрі. Мақсаты - сұхбаттасқан адамның әңгімесін жоққа
шығару, теріс айналдыру. Мұндай жағдайда әңгіме мен оның
астары сәйкес келмейді. Ирония сөйлемнің логикалық мағынасын өзгертеді және тілден тыс тірлікке де берекесіздік әкеледі, сондықтан ежелден бері ирония өмір сүрудің амалы ретінде пайымдалады. Аристотель "Үлкен этика" деген еңбегінде жорта сөйлеуші өзіндегі барды аз ғып көрсетіп, білген нәрсесін аитпайды дейді. Жорта сөйлеушінің үлгісі ретінде Сократты атауға болады. Ол өзін жорта төмендетіп, жүрттың басын айналдыратын еді, сөйтсе де, оның әңгімелерінде өз-өзін төмендеткен ұсқынсыздықпен қатар Құдайға тән мазмұн болатын. Кьеркегордың айтуынша, сократтық ирония дегеніміз - дағдылы өмір тәртібін жоқққа шығару, себебі ол өзінің идеясына сәйкес емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Аддитивтік және бейаддитивтік** (лат. *additivus* - үстеме; сөзбе сөз - қосу арқылы алынған) - бүтін мен оны құрайтын бөлшектер арасындағы арақатынастың үлгілерін бейнелейтін ұғым (Бөлшекпен бүтін). Аддитивтік қатынасы көбінесе мына түрде өрнектеледі: "бүтін бөлшектердің қосындысына тең; Бейаддитивтік қатынасы: бүтін бөлшектердің қосындысынан көп" (супераддитивтік), "бүтін бөлшектердің қосындысынан аз" (субаддитивтік). Материалдық объекті атаулының бәрінде Аддитивтік қасиеттер бар: мысалы, физ. жүйенің массасы жүйе бөлшектері массасының қосындысына тең. Алайда күрделі объектілердің көптеген қасиеттері Бейаддитивтік болып келеді, яғни бөлшектердің қасиеттеріне үлеспейтін қасиеттер көп болады. Мәселен, қоғам жекелеген индивидтердің қасиеттеріне көп болады. Мәселен, қоғам жекелеген индивидтердің қасиеттеріне сүйене отырып, түсіндіру мүмкін емес толып жатқан ерекшелуктермен сипатталады. 

Методологиялықтұрғыда принцип бүтіннің қасиеттерін бөлшектердің қасиеттеріне сүйене отырып (немесе керісінше - бөлшектердің қасиеттерін бүттіннің қасиеттеріне сүйене отырып) егжей-тегжейлі түсіндіру мүмкіндігін көздейді, ал Бейаддитивтік принципі мұндай мүмкундікті жоққа шығарып, бүтіннің қасиеттерін (тиісінше - бөлшектердің қасиеттерін) түсіндіру үшін басқа негіздерді қолдануды талап етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**Малей**- Ярлуковск ауыл-мекендерінің Грязинск ауданының Липецк облысының ауылы.

  

Осы жерде XV—XVI ғасырынаң бастап адамдар тұрды,өйткені 1627-1628 жылдарда А. Н. Трубецкий патшасы биледі.1730 жылдарында көрші Ярлуково ауылының христиандары бос жерде Малей ауылды құрды.Сондай-ақ осы жерде бұрыңғы Сокольск қаланың адамдары қоныстанды.

  

1896 жылы Малейде Георгий шіркеуін құрды. 

Осы атының шығу-тегі - финно-угорлық. Осыдан екінші бөлігі шығып жатыр-лей,өзенді білдіреді.Бірінші бөлігі ма түсініксіз,бірақ бұл сол өзеннің қасиетің білдіреді.Малейчек бұлағы Матыр бөгеніне кіреді.

Дереккөздер
-----------
**Иртыш** - газет, Қазақстан КП Семей обл. және қалалық комитеттері мен еңбекшілер депутаттары обл. Советінің органы. Алғаш 1918 ж. 2 ап-рельде «Трудовое знамя» деген атпен жұмысшы, солдат, шаруа, қырғыз (қазаң) және казак-орыс депутаттары Семей Советінің органы ретінде жарың көрді. Кейін аттары «Знамя борьбы и труда» (1918 ж. маусым — 1919 ж. дек.) — Семей ревкомының органы, «Степная правда» (1919 ж. дек.— 1924 ж. авг.) — РК(б)П Семей губ. бюросымен губревком органы, «Новая деревня» (1925 ж. қыркүйектен) — Семей губ. партия комитеті мен губ. аткомының органы болып өзгерді. 1927 ж. қыркүйекден «Приирышская правда» деген атпен губ. округтық, қалалық-ауд. обл. газет болып шықты. 1963 ж. 5 майдан «Иртыш» атымен шығады. «И.» қызметі Ертіс өңірінде Сов. өкіметінің орнап, нығаюы және облыстағы соң. және ком-мунпстік ңұрылыс тарихымен тығыз байланысты. Газет облыс еңбекшілерін коммунистік тәрбиелеу және оларды шаруашылық, ңұрылыс мін-деттерін орындау жолындағы күрес-ке жұмылдыруда сіңірген жемісті ең-бегі ұшін 1968 ж. «Ңұрмет Белгісі» орденімен наградталды.
Малдың тұқымдылығы - малда белгілі бір немесе бірнеше тұқымға тән тәсілдік қасиеттердін болу дәрежесі. Малдың тұқымдылығы шежіресі арқылыанықтайды. Мал шежіресінде тек белгілі бір тұқымның өкілдері ғана жазылса, ондай мал таза тұқымды деп аталады. Егер мал шежіресінде жазылған ата-ене, бабаларында әр түрлі тұқымның өкілдері болса, ондай мал будан деп аталады және онын тұқымдық құжаттарында (куәлігінде) оны алуға қатысқан әр түрлі мал тұқымдарының қан үлесі (нәсілдік қасиет үлесі) жазылады. Таза тұқымды малды нәсілдік түрғысынан таза қанды мал деп те атайды. Ондай малдың қан үлесі бүтін 1-ге тең деп есептеледі. Будан малдағы әр түрлі тұқымның қан үлесін бөлшек санмен (бүтіннің бөлшегімен немесе ондық бөлшекпен) береді. Нақтылы бір ата-тектің нәсілдік қасиеті (қан үлесі) әр келесі ұрпақ сайын 2 есе кеміп отырады. Іс жүзінде малдың тұқымдылығын анықтауды әр түрлі мал түлігі бойынша қабылданған ереже-нұсқау бойынша жүргізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Аден қаласы
**Аден** (араб.: عدن‎) — Аден шығанағы жағалауындағы Йемен қаласы, бұрынғы Оңтүстік Йемен Халық Республикасының (30 қараша 1967 ж. – 30 қараша 1970 ж.) және Йемен Халық Демократиялық Республикасының (1990 жылдың 22 мамырына дейін) астанасы. 

Оңтүстік Йемен Халық Республикасының бұрынғы астанасы (30 қараша 1967 – 30 қараша 1970). Йемен бір мемлекет болып біріккеннен кейін астана статусынан айырылады. Дегенмен Аден елдің маңызды порты болып қалады. 

Халық саны 800 мың адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі Грекияға қала *Адана* немесе *Асана* деген атпен белгілі болған.

Дереккөздер
-----------
Малдың шығу тегі - малдың пайда болуы жөніңдегі зоотехнияның бір саласы. Малдың шығу тегі жөніңдегі ғылым қолда өсірілетін малдың зоологиялық жіктеуде алатын орны, қолға үйрету кезінде пайда болған өзгерістері және олардың дамып жетілуі, қолға үйретілген алғашқы мекені мен уақыты, оның таралуы, белгілі бір мал түлігінің нақтылы жабайы тегін анықтау мәселелерін шешеді. Қазіргі уақыта қолда өсіретін малдың барлық түрлерінің арғы тегі жабайы хайуанаттар болғаны белгілі болды. Оларды қолға үйрету — күрделі де ұзақ үрдіс. Жабайы және үй малдарының дене құрылысын салыстыру, будандастыру, палентологиялық және археологиялық зерттеу деректері негізінде үй малының барлық түрлерінің арғы тегі толық анықталған. Мысалы, мүйізді ірі қара малдың арғы тегі - жабайы тур, қойдың арғы тегі – арқар мен муфлон, жылқының арғы тегі - тарпан мен құлан, тауықтың арғы тегі - банкив тауығы, үйрек тұқымдарынікі - барқырауық жабайы үйрек, үй қазыныкі - жабайы сұр қаз екені көрсетілген. Малдың шығу тегін және пайда болу жолын зерттеу арқылы, олардың үйретілген жүздеген ғасырлар бойында пайда болған пайдалы өзгерістердің сырын ашып, қазіргі кездегі малдың өнімдік және тұқымдық қасиеттерін жетілдірудің нақтылы тәсілдерін білуге мүмкіншілік туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Адель Лори Блу Эдкинс** (ағылш. *Adele Laurie Blue Adkins*, **Адель** есімімен танымал; 5 мамыр 1988, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын композиторы, жазушы, поп-джаз/соул, блюз жанрларының әншісі. Британ империясының Ордені (2013) иегері. Он «Грэмми» және «Оскар» марапатының лауреаты (2013).

Өмірбаян
--------

Адель Эдкинс алғаш рет мектеп сахнасында «Rise» өлеңін орындады. Кейіннен Адель Кройдондағы Өнер көрсету және технологиялық Лондон мектебіне оқуға түсіп, 2006 жылдың мамырында тәмәмдайды. Екі айдан соң PlatformsMagazine.com атты онлайн арт-журналдың төртінші басылымында өзінің екі шығармасын жариялайды.

Алғашқы британдық турнеге Адель 2007 жылы қазан айында шықты. Осы кездері әлеуметтік желілердің бірі MySpace желісінде Адель досына сыйлаған жас шағында жазылған демо-таспасы жарияланған. Осы мерейіне орай, алғашқы контрактын алады. 2007 жылы 22 қазанда шыққан Pacemaker Recordings лейблнде оның дебюттік синглы «Hometown Glory» басылады. Бұл сингл iTunes-та «Апта синглы» деп танылса, ал 2008 жылдың сәуірінде сингл қайтадан «Skins» телехикаясының саундтрегі болуына орай британдық топ-40-қа кіреді..

2012 жылы Адельдің Джеймс Бонд жайлы түсірілген «007: Координаты „Скайфолл"» фильміне «Skyfall» деген атаумен саундтрек жазады.. Пол Эпвортпен бірге жазылған ән «Алтын Глобус» және «Оскар» премияларында 2013 жылдың «Үздік ән» санатында марапатталса, «Грэмми» премиясында «Кино, телеарна немесе визуальды қойылымға арналған Үздік ән» номинациясмен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Adele UK hits.  www.chartstats.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 наурыз 2012. Тексерілді, 3 мамыр 2010.
2. ↑  Адель записала трек для новой серии бондианы.  Lenta.ru (17 қыркүйек 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қазан 2012. Тексерілді, 5 қазан 2012.
3. ↑  *Кайл Макговерн* Golden Girls: Taylor Swift, Adele Nominated for Best Song Golden Globe  (ағыл.).  *Spin* (13 желтоқсан2012). Тексерілді, 26 желтоқсан 2012.
Бернард Джеффри Маккалох (ағыл. Bernard Jeffrey McCullough; 5 қазан 1957 — 9 тамыз 2008), сценалық аты Берни Мак (ағылш. Bernie Mac) есімімен танымал) — американдық актер және әзілкеш.Чикагода туып-өсті.Дәл осы Чигагода өзінің әзілештік өмір жолын бастап,онда танымал бола түсті.Кейін сол тақырыбы бойынша HBO арнасында «Полуночный Мак» атты бағдарламаны ,FOX ситкомында «Шоу Берни Мака»бағдарламасын жүргізді.Комедиялық фильмдерде кбіне екінші дәреждегі актер болып түсті.

Фильмге түсуі
-------------

* 1992: Деньги, деньги, ещё деньги
* 1993: Кто этот тип?
* 1994: Через край
* 1994: House Party 3
* 1995: Пятница
* 1996: Не грози южному централу
* 1996: Get on the Bus
* 1997: B\*A\*P\*S
* 1997: Booty Call
* 1997: Def Jam’s How to Be a Player
* 1998: The Players Club
* 1999: Life
* 2000: The Original Kings of Comedy
* 2001: Одиннадцать друзей Оушена
* 2001: What’s the Worst That Could Happen?
* 2003: Плохой Санта
* 2003: Ангелы Чарли: Только вперёд
* 2003: Head of State
* 2004: Mr. 3000
* 2004: Двенадцать друзей Оушена
* 2005: Угадай, кто?
* 2007: Тринадцать друзей Оушена
* 2007: Pride
* 2007: Трансформеры
* 2008: Мадагаскар 2
* 2008: Блюзмены
* 2009: Так себе каникулы

Дереккөздер
-----------
Вознесенск кафедралы шіркеуі. Алматы қаласы, 2017 жыл.
Вознесенск кафедралы шіркеуі (алдыңғы жағы). Алматы қаласы, 2017 жыл.
**Вознесенск кафедралы шіркеуі** -— орыс православие шіркеуі (кафедралы шіркеу (кафедральный собор) - епископтың басқаруымен құдайға сиынатын шіркеу).

Географиялық орны
-----------------

Алматы қаласы, Алмалы ауданындағы Екінші дүниежүзілік соғысының батырларына арналған 28 гвардиялы-панфиловшылар саябағы ішінде орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 1904 жылы 26 қыркүйекте Верный (қазіргі Алматы) қаласының 50 жылдығына орай қаланған. Жобаның авторлары талантты архитектор К.А.Борисоглебский және С.К.Тропаревский, ал құрылысын салуды Верный қаласының 1877-1888 жылдары алғашқы басшысы болған П.М.Зенковтың ұлы, инженер-құрылысшы А.П.Зенков пен әскери инженер Н.И.Степанов басқарған. Құрылысы 1907 жылы 30 шілде айында аяқталғаннан кейін, православие қызметтері басталып 1927 жылға дейін діни мекеме ретінде пайдаланылады. 1929-1995 жылдары шіркеу мұражай ретінде қолданылады. 1995 жылы орыс православие шіркеуі ретінде қайтадан қайтарылғаннан кейін православие қызметтері қайтадан жаңғыртылады. 1997 жылы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Шіркеу Қазақстан Республикасының сәулет және тарих ескерткіші ретінде республикалық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерін қорғау мемлекеттік тізіміне енгізілген.

Сипаты
------

Құрылысы бір-бірімен тек темір бекіткіштермен қыстырылып ағаштардан ғана 56 м биіктікке тұрғызылған дүниежүзіндегі екінші биік ғимарат. 1911 жылы Верный қаласында болған жойқын жер сілікінісінде барлық жер үйлер қираған кезде шіркеудің тек бір кресті ғана майысқан. Шіркеудің темір крестермен аяқталатын алты бағанасы бар, ішкі құрылымдары Ресей мен Украинаның көркемөнер шеберханаларында жасалған, әулиелердің көркем бейнелерін суретші Николай Хлудов өрнектеген.
Орал-Алтай тілдері өрбіген өңір
**Орал-Алтай тілдері** – тіл білімінің ***орал*** (*фин, угор, самоди*) және ***алтай*** (*түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур, жапон, корей*) тобы тілдерінің шығу тегін зерттейтін саласы. 

Ф.Страленберг Орал-Алтай тілдерінің шығу тегі бір деген тұжырым ұсынып, бұл тіл білімінде **"Орал – Алтай теориясы"** деп аталды. *18 ғасырда* пайда болған бұл теорияны қолдаушы ғалымдар (*В.Шотт, Ф.Видеман, М.А. Кастрен, О.Бетлингк, Г.Винклер, В.Томсен, М.Рясянен, Д.Фокош – Фукус, Дж.Киекбаев, Б.Базылхан*, т.б.) Орал-Алтай тілдерінің кейбір фонетикалық, грамматикалық, лексикалық ұқсастықтарын ескере отырып, бұл тілдердің шығу тегі бір деп тұжырымдап, *оңтүстік, солтүстік, шығыс, батыс* топтарына бөледі. Орал-Алтай тілдерінің теориясына қарсы ғалымдар (*В.Котвич, Дж.Клоусон, А.М. Щербак*, т.б.) бұл топ тілдерінде кездесетін түбір сөздердің ұқсастығын, кейбір грамматикалық тұлғалардың сәйкестігін осы тілдердің ұзақ уақыт өзара тарихи қарым-қатынаста болуының нәтижесі деп есептейді. Орал-Алтай тілдерінің туыстық ортақтығын қолдайтын ғалым Б.Базылханның пікірінше, бұл тілдерде әуелі жалпылық ортақ элемент (*"V", "CV" типті түбір морфема*) қалыптасты да, эволюциялық даму барысында жекелік элементтер (*дыбыстар, сөздер, морфологиялық, синтаксистік өзгеше тұлғалар*) пайда болды. Орал-Алтай тілдері эволюциялық дамудың **"ым тіл дәуірін"**, **"келте сөз дәуірін"**, **"күрделі сөз дәуірін"** бастан кешіріп, қазіргі дербес тілдер деңгейіне жетті. **"Ым тіл дәуірінің"** басты сипаты бұл тілде сөйлескен адамдардың өзара қарым-қатынасында қазіргі бір, екі буынды түбір сөздердің, яғни алғашқы сөздік қордың болмауымен айқындалады. Тек *"V", "CV"* тұлғасында дыбыстау арқылы, оған бас изеу, қол бұлғау секілді дене қозғалысын сәйкестендіру негізінде түсініскен. *"V", "CV"* тұлғасындағы тіл дыбысының саны 140-тай деп көрсетеді ғалым. Бұл екі түрлі тіл дыбысы Орал-Алтай тілдерінде қазірге дейін сөз басында сақталған, оларды *"түбір морфема"* деп атап, Орал-Алтай тілдерінің *"алғашқы ортақ түбір элементі"* деуге болады. ***"Келте сөз дәуірінде"*** бір, екі буынды түбір сөздер туындап, алғашқы сөздік қор жасалды. Мұндай сөздер жұрнақ-жалғаусыз, келте сөйлем түрінде қолданылды. *"Күрделі сөз дәуірі"* – Орал-Алтай тілдерінің дербес тілдерге толық жіктеліп, *"бір-бірінен алыстаған дәуір"* ретінде тұжырымдалады. Орал-Алтай тілдерінің туыстығы әлі де зерттей түсуді қажет етеді.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Цинциус В.И. Сравнительная фонетика тунгусо-маньчжурских языков, Л. 1949; Базылхан Б. Пракорневые элементы в монгольских и других алтайских языках, У.-Б. 1991; Нәпіл Б. Қазақ және моңғол тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасы (фонетика, морфология, синтаксис, лексика), УБ. 1997.
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Архат Оразғалиев** 1964 жылы бұрынғы Семей облысы, Абай ауданы, Саржал ауылында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Орта мектепті ауылдан бітіріп, екі жыл әскер қатарында азаматтық борышын өтеп келгеннен кейін  Алматыдағы сәулет құрылыс институтында оқып, 1990 жылы сәулетші мамандығын алып шығады. Екі жыл «Семжилстрой» тресіндегі жобалау институтында жұмыс істейді. Бала күнінен әртүрлі заттарды жасауға бейім тұрады. Негізгі құралы арша мен жаңғақ ағашы. Бірде Ертіс жағасынан динозаврдың кескінін елестететін ағаш кесегін тауып алып,артық жерін жонып, сыртын лактап, жасыл түсті динозавр жасап шығарды. Сондай-ақ марал , арқар, бұғылардың мүйізін тауып алып, басын ағаштан сомдайды. Ағашқа қоса қатырма қағазды іске жаратады, мәселен әйгілі «Титанник» фильміндегі кеменің макетін жасап шығарады. Ал қару – жарақтарға көбінесе темірді пайдаланып , садақ, арбалет, айбалта шоқпар, қанжар, қылыш сияқты көне қару түрлерін , олардың қыны мен оқ-жебелерін жасай бастайды. Архат жасаған дүниелерді көпшілік қауым сыйлық үшін алады. Ол Ұлы «Абай жолы» эпопеясындағы сегіз кейіпкерді ағаштан қашап апарады. Барлығы да өз иесін тапты. Сол жолы «Бала Абай» деген туындысын Сара Назарбаеваға тарту етті.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Өрмелеуіш өсімдіктер** - өздігінен тік көтеріле алмайтын, бірақ маңындағы ағаш, бұта, құрылысқа ілініп, жоғары қарай өсетін өсімдіктер. Өрмелеуіш өсімдіктер лианаға жатады. Өрмелеуіш өсімдіктер жапырағы, сабағындағы тікені көмегімен (итмұрын, қара бүлдірген, қызыл бояу, папоротниктің кейбір түрлері т.б.), сабағындағы қосалқы тамыры арқылы (барқытшөп, қара бұрыш т.б.) ілініп, өрмелеп өседі. Мұртшалы өрмелеуіш өсімдіктердің сабағы жапырағы (бұршақ тұқымдасы), өркені, гүл шоғы (жүзімде) өзгеріп мұртшаға айналады да, осы мұртшаларының көмегімен өрмелеп өседі. Өрмелеуіш өсімдіктердің кейбір түрлері қолдан өсіріліп (жұзім, бұршақ) жемісі тамаққа пайдаланылады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,50 бет
**The Independent** (ағылш. *The Independent* — «тәуелсіз») — Британияның таңғы ұлттық газеті. 2010 жылдан бастап Александр Лебедевке тиесілі. Никнеймі *Indy*. 1986 жылдан бері басылып келетін газет Ұлыбританияда ең жас газеттердің қатарына кіреді. Газеттің редакторы 2013 жылы тағайындалған Амол Раджан, ал редактордың орынбасары 2012 жылдан бері Арчи Блэнд. 28 жасқа келген Блэнд Британияда газет индустриясында жұмыс істейтін жоғары қызметке тағайындалған ең жас азаматтардың бірі.

Бастапқыда газет үлкен форматты болып шыққан, кейін, 2003 жылдан бастап кіші форматқа ауысты. 2013 жылдың тамыз айында газеттің таралымы 68 мыңға жетті, ал жексенбілік газеттің таралымы 110 мыңды құрады.

Тарихы
------

*Independent* газеті 1986 жылдың 7 қазанында кең көлемді болып шықты. Газетті Андреас Смит, Стивен Гловер, Мэтью Симондс шығарды. Олардың үшеуі де кезінде *The Daily Telegraph*-та журналист болып қызмет атқарған. Газет Британиядағы газеттер басылымының түпкілікті өзгеруі кезінде шыққан болатын.

1990 жылдары газетте қаржы жағынан проблемалары болды. Кейбір 1980 жылдары шыққан газеттер, оқырмандардың көңілдерінен шыға алмай жабылып қалып жатты. Олардың арасында *Sunday Correspondent* болды. *Independent* те осы мәселелені шешті. Бірнеше компаниялар газетті басқаруға мүдделі болды. *Tony O'Reilly's* медиа тобы және *Mirror Group Newspapers* 1994 жылдың ортасында газеттің бірталай бөлігін сатып алды. 1995 жылдың наурызында газеттің акциялары әртүрлі компанияларға тиесілі болды. *Independent News & Media*-ға 43% пайыз, *MGN*-ге 43% пайыз және *Prisa*-ға 12% пайыз.

1996 жылдың сәуір айында тағы да өзгерістер болады. Ал 1998 жылдың наурызында *O'Reilly* компанияның қалған 54%-ын £30 миллионға сатып алады да, компанияның қарыздарын өзі көтереді. *Independent News*-ті Бренден Хопкинс басқарды. Сол уақытта Эндрю Марр *The Independent*-тің, ал Рози Байкот жексенбілік газеттің редакторы болып тағайындалды.

1998 жылдың сәуірінде Рози Байкот *The Daily Express*-ке ауысады, ал осы жылдың мамыр айында Марр BBC-ге саяси редактор болып қызметке орналасады. Оның орнына Саймон Кельнер тағайындалады. Газеттің тиражы 200'000-нан төмендеп кетеді. Газет тиражын көбейту мақсатында бірнеше өзгертулер еңгізді. Басылымның айналымы көтерілгенімен ол 1989 жылғы деңгейге жете алмады. Жұмыс орындарының және қаржының төмендеуі журналистердің рухын түсірді.

2004 жылдың ортасына қарай газет 5 миллион фунт жоғалтты.

2010 жылдың 25 наурызында *Independent News & Media* газетті Александр Лебедевке сатты. 2009 жылы Лебедев Британиялық *Evening Standard*-ті сатып алған болатын. Екі аптадан соң редактор Роджер Алтон орнынан кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ABCs: National daily newspaper circulation маусым 2011  (ағыл.).  *guardian.co.uk* (15.07.2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 ақпан 2012. Тексерілді, 11 шілде 2011.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
**Эдуард Пекарский Карлович** [25. 10. 1858, Игумен уезі, қазіргі Минск обл. Червейск ауд.—29. 6. 1934, Ленинград] — совет тіл маманы, якут тілін зерттеуші, этнограф, фольклорист. 1931 жылдан КСРО ғылым академиясының құрметті академигі (1927 корр. мүшесі). Харьков мал дәрігерлік институтында оқыған (1877—78). Халықшылдар қозғалысына қатысқаны үшін Якутияға жер аудардырып, 25 жыл өмірі (1881—1905) сонда өтті. Якуттардың тілін, этнографиясын, фольклорын зерттеуге арналған экспедицияға (1894—96) қатынасып, мол материал жинады. 1899 ж. «Якут тілі сөздігінің» 1-шығуын жариялады. Аян-Нелькан экспедициясында (1903) болып, Аян маңындағы эвенкілердің этнографиясын зерттеді. В. В. Радловтың көмегімен Пекарский 1905 ж. Петербургте тұруға рұқсат алды. Орыс музейінің этнография бөлімінде (1905—10), Ұлы Петр атындағы Антропология және этнография музейінде қызмет істеді. «Якут тілі сөздігін» (1—13-шығ. 1907—30), «Якут халық әдебиеті үлгілерін» (1—3-т. 1907—18; якут тілінде) баспаға әзірледі. 1914— 17 ж. Пекарский Орыс География қоғамының этнография бөлімінің хатшысы, «Живая старина» журналының редакторы (1914—17) қызметін атқарды. Өмірінің соңғы жылдарында ол КСРО ғылым академиясының Шығыс тану институтында қызмет істеп якуттар мен эвенкілердің этнографиясы жайында еңбектер (орыс және поляк тілдерінде) жариялады.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Tennis for Two** — графикалық интерфейсі бар компьютерлік ойындар арасындағы алғашқылардың бірі.

1958 жылы Нью-Йорк штатындағы Брукхейвен лабораториясында өткізіліп жатқан ашық есіктер күндеріне арналып жасалынды.

Ойын екі ойнаушыға арналған, олар контроллерлер арқылы доптың қызметін атқаратын жарық нүктесін экранның шетіне ығыстыруы керек, яғни теннис ойынының бастапқы ережелері қолданылады. Экранда сондай-ақ жер сызығы және оған перпендикуляр келетін, торды білдіретін тағы бір сызық көрсетіледі. Жарық нүктесі «торға» тимеуі керек.

Ойын барысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tennis anyone? — videogamehistorian
2. ↑  Brookhaven Honors a Pioneer Video Game

Сілтемелер
----------

* The First Video Game?