recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Өмip философиясы** — 19-20 ғасыр шекарасында Германия мен Францияда пайда болған, буржуазиялық философияның субъективті-идеалистік бағыты, кең мағынада өмірдің мақсаты, мәні туралы мәселелерді қарастыратын философия. 

Иррационалстік бағыт ретінде Германияда (Шопенгауэр, Ницше, Дильтей, Зиммель) және Францияда (Бергсон) 19- 20 ғасырлар аралығында пайда болды. Олар классикалық рационализмге қарсы тұрды. Философияның бастауы ретінде «өмір» ұғымын пайдаланады.

Өмір философиясы барлық тіршілік иелеріне рухқа, не материяға ұқсамайтын, бірақ түйсік сезімі арқылы тануға болатын өмір көрінісінің формасы және әлдеқандай бір алғашқы реальдық ретінде қарастырады. Бұл философияның пайда болуына биология немесе психология сияқты ғылымдарының жедел дамуы әсер етті. Өмір философиясындағы басты ұғым - өмірдің мәні мен мағынасын алуан түрлі, оны қай позициядан, қалай түсіндіруге байланысты. Мұндағы «өмір» ұғымы бәрінен бұрын тірі организм өмір сүріунің шарты ретіне биология-натуралисттік мағынасында қолданады. Сонымен қатар, «өмір» - дүниенің абсолюттік шектік негізі болып табылады. Ол материя мен санаға қарағанда белсенді, көп мағыналы әрі мәнгі қозғалыста болады. Оны сезімдік немесе ақыл ой сатылары арқылы емес, тек түйсікпен ғана тануға болады, әрі діни толғаныстармен топшаланады. Өмір философиясы ішкі логикасы жағынан екі салаға бөлінеді:

1. ) Өмірді тек биология жағынан қарастырып, түсіндіріп биологиядық қасиеттерді шындық өмірдің барлық түрлеріне телиді.Бұл конспекция өмір философиясының **психологиялық** варианты деп аталады.
2. ) Өмірді рухани күштердің иррационалдық құбылуы ерік және ішкі толғыныс формасында қарастырады.

Сонымен бірге өмір философиясының мәдениет философиясы немесе «тарихи» нұсқа деп аталатын түрі де бар. Бұл қағиданы жақтаушылар өмірді « ішкі » жағынан талдап түсіндіре отырып, тікелей ішкі толғаныстарға жүгінеді. Өмірдің мәнін адам жан дүниесі мен психологиялық тәжірбиелері арқылы емес, мәдени тарихи тәжірібиелер арқылы түсіндіріледі. 

Өмір философиясының жекеленген нұсқалардың принциптік айырмашылықтарға қарамастан, оның әр түрлі концепцияларының ортақ негізі бар. Ол - **қаншылдық** пен **позитивизм** ықпалына байланысты 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың басында кең тарап, үстем болған мотодологизмге қарсы күрес жүргізу. 

Қазіргі таңда, Өмір философиясы экзистенцириализм мен персонализмге ұстанып отыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9
**Тоқтархан Барқызатұлы Шәріпжан** (17.12.1938 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Көкпекті aуданы, Кіндіктөбе ауылы) - ақын, жазушы, фельетоншы. ҚазҰУ-ды бітірген (1975). Еңбек жолын ауылда бастап, 1963 - 65 жыдары Самар ауданында "Жаңа өмір" газетінің әдеби қызметкер, жауапты хатшысы, 1965 - 67 жалдары Шығыс Қазақстан облысы "Дидар" газетінің меншікті тілшісі, 1967 - 1978 жылдары осы газеттің өнеркәсіп бөлімінің меңгерушісі, 1978 - 86 жылдары Семей облысында "Семей таңы" газетінің хабар бөлімінің меңгерушісі болып қызмет етті. 1998 жылдан "Қазақтелеком" мемлекеттік кәсіпорнының мемлекеттік тіл және аударма жөніндегі менеджері. Шәріпжанның өткір қаламынан туған фельетондар мен өмірді шынайы бейнелеген көркем әңгімелері көптеген жинақтарға енді. Шырын Мамасеріковамен айтысы жеке кітапша болып жарық көрді. Шәріпжан әуесқой композитор ретінде де белгілі. Шығармалары Қазақстан өңірінде кеңінен тараған.
Шығармалар: Соққы. Сықақ әңгімелер.1986; Алтын арқау. Дастандар. 1992.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Шәуешек келісімі** — патшалық Ресей мен Қытайдың Цинь империясы арасында 1864 ж. 7 қазанда Шәуешек қаласында қол қойылған мемлекеттік шекара келісімі. Ол "Қытай — Ресей солтүстік-батыс шекараны белгілеу келісімі" деп те аталады. Келісім 10 тараудан тұрады. Онда шекара сызығын белгілеудің принциптері белгіленген. Онда "Шекара сызығы тау шоқылары, үлкен өзендер және қазіргі Қытайдың тұрақты қарауылдарын жағалай тартылады" деп көрсетілген. Шекара сызығы қазақ жері арқылы өтетіндіктен онда отырған қазақтар жөнінде келісімінің 5 тарауында "Қазір шекараны ақылдасып белгіледік. Екі ел мәңгі тату болады. Осыдан кейін екі мемлекет осы белгіленген шекара маңындағы өңірлерде отырған малшыларға таласпау үшін, осы келісім құжаттар бір-біріне тапсырған (күшіне енген) күннен бастап, олар бұрыннан бері қай жерде мал бағып отырған болса, сол жерлерде малдарын бағып отыра берулері керек. Олар сол ежелгі қоныстарда орнығып отырып, шаруашылықтарымен шұғылдана берулері үшін, жер қай мемлекетке бөлінсе, онда отырған адамдар жерімен қоса сол мемлекеттің басқаруында болады" деп жазылған. Осы келісім негізінде Қытай — Ресей мемлекеттік шекара сызығының арғы бетінде қалған қазақтар Қытай азаматы болды да, бергі жағындағылар Ресей құрамындағы қазақтар болып саналды. Екі жақтық келісім бойынша Ертіс өзінен көлденеңдеп Памирге дейін тартылған бұл шекара сызығы қазақ жері мен елін алғаш рет екіге бөлді. Содан бастап "Қытай қазақтары" және "Ресей қазақтары" деген қоғамдық бөлініс пайда болды.

Сілтемелер
----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
**Қабылов Өмірбек** (1898 жылы туған, қазіргi Жамбыл облысы, Мерке ауд.) — халық ақыны. Жас кезiнде байларға жалданды. Сов. дәуiрiнде колхозшы, шопан, ағаш ұстасы болып жұмыс iстедi. Қабылов ақындық өнерін ел аузындағы қиссадастандарды, толғау-жырларды жаттап айтудан бастады. Сов. заманында көптеген жыр шығарды. Қабылов жаңа өмір өзгерiсiн, еңбек адамдарының жасампаз iciн жырлады. Оның «Еңбекші колхоз халқымыз» , «Бақыт берген Октябрь» , «Сүйедi Совет елi бейбітшілік» т. б. өлеңдерi мерзімді баспасөздерде жарияланды. Қабыловтың баспа жүзiн көрмеген көптеген шығармасы Қаз. ССР FА-ның М. О. Әуезов атынд. Әдебиет және өнер институтының қолжазба қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Рулық қауымның шығуы** - тарихтан бұрынғы замандарда қалыптасады. Адамдардың бірлесіп аң аулау, жыртқыш аңдарға қарсы тұру, ортақтасып от жағу, т.б. іс-әрекеттер адамдарды топтастырды. Адамдар тобы бірте-бірте туысқандардың ұжымына - **рулық қауымына** айналды. Бұл шамамен "саналы адамның" шығу уақытына сәйкес келеді. 

Әр руда бірнеше оңдаған рулас адам болды. Алғашында ұжымжағы жұмыстардың көпшілігін аналар атқарды. Үңгірлерді тазалап күтті, тамақ дайындады, жеуге қажетті жеміс-жидектерді терді. Бұл ұжымдағы аналардың беделін арттырды. Рулық бөлініс те аналардың үстемдігімен анықталды. Әрбір қауым өз аумағында мекен етті. Рулық қауымның барлық мүшелері өзара тең есептелінді. Жер, баспана, еңбек құралдары бәріне ортақ саналды. Барлығы бірлесіп орманда аң аулады, балық ұстады, ортақ жайылымда мал жайды. Қауымның ішкі жұмысын теңдей бөлісті. Әйелдер мен балалар жеміс-жидектер жинады, еркектер ор қазды, егістік жерді тазалады, жыртқыш аңдарды аулады. Қауымның жеке мүшесіне тиісті мүлікті, мысалы, найзаны кез келгені пайдалана алды. Ру ішіндегі тіршілік пен іс-әрекетке қатысты мәселелерді жалпы жиналыста шешті. Жалпы жиналысқа ересек адамдардың бәрі-еркектер мен әйелдер түгел қатысты. Әрқасысы өз пікірін білдірді. Жалпы жиналыс ақсақалдарды сайлады. Оған рудың барлық мүшелері сыйлайтын ең ақылды, ержүрек, құрметті адамдар таңдалды. Ақсақалдар даулы мәселелерді шешті, аң аулайтын, мал жаятын жерлерді бөліп берді. Ру әрбір мүшесінің мүдделерінқорғады.Бірнеше ру бірігіп, шаруашылық мәселелерін бірлесіп шешті. Мұндай рулық бірлесулерді басқаратын көсемдер сайланды. Палеолиттің соңғы кезеңінің адамы өзінен бұрынғы адамдардан рухани жағынан анағұрлым жоғары тұрды. Мұны табиғи бояулармен үңгір қабырғаларына салынған ежелгі суреттерден көруге болады. Үңгір қабырғасы мен төбесінде жылқы, бизон, аң аулау көріністері және дәстүрлі би қимылдары бейнеленген[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ежелгі Қазақстан тарихы 6-сыныбына арналған оқулық Алматы: Атамұра, 2011
**Шәует шығарушы өзек** — ұзындығы **40-50** см болатын жұп түтік. Ол аталық жыныс безі, қосалқысымен ұмада орналасқан. Пайда болған шәует сұйықтығын сыртқа шығарады. Шәует шығарушы өзек аталық жыныс безі қосалқысының ұшынан басталып, шәует бауының құрамында жоғары кетеріледі. Шәует бауы жоғары кетеріліп, шат езегінен іш қуысына кіреді. Осы жерде өзек тамырлар мен жүйкеден бөлініп, төмен қарай бағытталып, кіші жамбас қуысына өтеді. Жамбас қуысының бүйірдегі қабырғасы арқылы қуық асты безіне, қуыққа бағытталады. Осы жерде шәует көпіршіктерінің өзегімен бірігеді.
Шәует шығарушы езек қуыққа жақындағанда кеңейіп, жыныс жасушаларының қоймасы пайда болады.
Шәует шығарушы түтіктің қабырғасы үш қабаттан тұрады: ішкі - шырышты, ортадағы - бұлшық ет, сыртқы дәнекер ұлпалы қабат. Шәует шығарушы өзек қуықасты безінің артынан кіріп, зәр шығару түтігінің басталар жеріне ашылады.

Дереккөздер
-----------

А 24 Адам анатомиясы. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-610-2
**Алмар** (лат. *Leontodon*) – астралылар тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Солт. жарты шардың қоңыржай аймақтарында кездесетін 50-ден астам түрі белгілі. Қазақстанда далалық аймақтардың шалғынды жерлерінде, орман шеттерінде, бұталар арасында, бау-бақшаларда, жыртылған жерлерде өсетін 1 түрі – шырдаш А. (L. autamnalіs) бар. Биікт. 15 – 35 см, тамырсабағы қысқа, көптеген шашақ тамыры болады. Сабағы біреу немесе бірнешеуден, жалаң, кейде түкті жапырақсыз, жоғ. жағы бұтақталып, оның ұшында бір-бірден көпгүлді себеті жетіледі. Тамыр түбіндегі жапырақтары дегелектене шоғырланған. Гүлдері қос жынысты, сары түсті, тілшелі, себет гүлшоғырына топталған. Шілде – қыркүйек айларында гүлдеп, тамыз – қазанда жемістенеді. Тұқымының ұшында қауырсынды айдары бар. А-дың гүлінен аралар бал жинайды. 

Leontodon saxatilis
Эль-Ниньо кезіндегі мұхит беті. Температура ауытқу (C °), 1997 жыл
**Эль-Ниньо** (ис. *El Niño* — кішкентай бала) немесе **Оңтүстік осцилляция** (ағылш. *El Niño/La Niña*) —Тынық мұхитының экваториалды бөліміндегі беттік қабатындағы су температурасының тербелісі. Бұл құбылыстың климатқа елеулі әсері бар. 

Былайынша сөздермен айтқанда, Эль-Ниньо - Оңтүстік асцилляцияның мұхиттың жылынған беттік сулары шығыс жаққа қарай ауысу фазасы. Дәл осы кезде Тынық мұхитының шығыс бөлімінде, Перу жағалауында пассаттар азайып немесе толайым тоқталып, апвеллинг басылады. 

Эль-Ниньоның қарама-қарсы фазасы - **Ла-Нинья** (ис. *La Niña* — кішкентай қыз). 

Осцилляции сипатты мерзімі — орташа 3 - 8 жыл, кейде Эль-Ниньоның күші және созылу уақыты өзгеріп тұрады. Солай-ақ, 1790—1793, 1828, 1876—1878, 1891, 1925—1926, 1982—1983 және 1997—1998 жылдары Эль-Ниньоның фазалары қатты әсерлі әрі ұзақ болған, алайда, мысалы, 1991—1992, 1993, 1994 жылдары бұл құбылыстың мерзімі қысқарып, жиіленіп, күші әлсіз болған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* El-Niño-Info
* El-Niño-Info орыс тілінде Мұрағатталған 17 қаңтардың 2012 жылы.
* Оceanolog(қолжетпейтін сілтеме)
* RealClimate.org: *El Niño and Global Warming (engl.)*
* The El Nino Theme Page Explains El Nino and La Nina, provides real time data, forecasts, animations, FAQ, impacts and more.
* NOAA El Nino Page Мұрағатталған 19 ақпанның 2015 жылы.
* The El Nino Story
* ENSO events 1951 — present
* NOAA announces 2004 El Niño
* The Climate of Peru Мұрағатталған 4 наурыздың 2012 жылы.
* Southern Oscillation Index (SOI)
* Эль-Ниньо-Ла-Нинья: қалыптасу механизмдері
* Феномен Эль-Ниньо Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
* (Reuters/YahooNews)(қолжетпейтін сілтеме)
* Эль-Ниньо ауарайына әсер етеді
**Еуропа аралы** (фр. ) — Мозамбик бұғазында Африка материгі мен Мадагаскар аралының ортасында орналасқан. Ол Франция елінің құрамына кіреді.

Еуропа аралы жайлы мәлімет
--------------------------

Жалпы аумағы 28 км², теніздің жағасы 22,2 км. Орналасқан координаты 22° 20′ о. е. 40° 22′ ш. б. Арал барлық жағынан кораллды жағажайлармен және рифтермен қоршалған, бұларды 9 км² болатын теңіздік лагуналар теңізден бөліп жатыр. Лагуна мен оның жағасында мангролық түрге кіретін өсімдіктер өседі. Мангролық өсімдіктерден басқа аралда құрғақ орман мен бұталар, сондай - ақ ежелгі дәуірден өсіп келе жатқан өсімдіктерді осы жерден көре аламыз. Еуропа аралы қорықтарға кіреді. Аралда теңіз құстары ұя салады. Бұл арал жасыл тасбақалардың көбейетін бірден - бір орны және де бірнеше мың африкалық коздар өмір сүреді. Олар бұл жерге 18 ғасырда әкелінген. Еуропа аралының ландшафты, флорасы мен фаунасы солтүстік - шығысындағы Басас-да-Индия аралына ұқсайды. Жер көлемі - 127 300 км².

Тарихы
------

Бұл арал өз атын британиялық Еуропа кемесінен алды. Бұл кеме 1774 жылы ең бірінші болып осы аралды ашты. Арал 1897 жылдан бастап, Францияға тиесілі болды, алайда негізгі териториясын Мадагаскар өзіміздікі деп есептейді. Аралдағы көптеген көрлер бұл жерді 1860-1920 жылдары жаулап алуға тырысқандағы сәтсіздікті көрсетеді.

Экономикасы
-----------

Арал тұруға жарамағандықтан, мұнда ешқандай экономикалық қарым - қатынастар жоқ. Сондықтанда, аралға метеорологиялық станция салған. Аралды жиі-жиі ғалымдар зерттейді. Аралда кішкене француздық гарнизон орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Африка жағасындағы елдер Энциклопедиялық сөздік Брокгауз және Ефрон : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Сенситометрия** – жарық сезгіш заттардың фотогр. қасиеттерін өлшеу туралы ілім. Фотогр. процестің жеке сатыларына сандық бақылау жасау және фотогр. материалдарды өңдеу сенситометрияға негізделген. Ол астрономияда, спектроскопияда т. б. ғылыми салаларында кеңінен қолданылады. Сенситометрия негізінен денситометрия, интегралдық сенситометрия және спектрлік сенситометрия деп аталатын үш бөлімнен тұрады. Денситометрия алдын ала хим.-фотогр. өңдеуге ұшырған фотогр. қабаттардағы жарықтың жұтылуын, шағылуын және шашырауын өлшейді. Интегралдық сенситометрия спектрлік құрамы күрделі болатын жарықтың (мыс. ақ жарық) фотогр. қабаттарға тигізетін әсерін, ал спектрлік сенситометрия оларға түрлі монохромат сәулелердің тигізетін әсерін талдаудан шұғылданады.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Еуразия нарық институты** – Астана қаласындағы мемлекеттік емес жоғары оқу орны. 

1992 жылы ашылған. Институтта экономика және менеджмент, маркетинг және коммерция, қаржы және кредит, бухгалтерлік есеп және аудит, әлемдік экономика, т.б. мамандықтар бойынша жоғары білімді кадрлар даярланады. Оқу күндізгі және сырттай бөлімдерде жүргізіледі. Мерзімі — 4 жыл. 

2001 жылы ЮСАИД және  АҚШ-тың "CARANA" Корпорациясының грантын жеңіп алды. Институтта компьютерлік оқу орталығы жұмыс істейді. Онда 60-қа жуық оқу-әдістемелік және оқу құралдары жарық көрді. Оқу ғимараты, компьютерлік сыныптар, зертханалар, кітапхана, оқу залы, әскери кафедра бар. Негізі қаланғалы бері 2920 маман бітіріп шықты (2000).  

EIM әлемдік сапа деңгейіне ұмтылған. EIM бәсекеге қабілетті және өмірге қажетті мамандарды сапалы даярлауының басты факторларынан аса маңыздылары Еуродеңгейде модернизацияланудағы материалды-техникалық база, заманауи аудиториялар, оқу кабинеттері, Интернет пен ЖОО-ың электронды кітапханаға қосылған компьютерлік класстары, көрнекті Акт, Конференц-және спортзалдары, кітапхана, жатақхана, асхана.  

Қазақ Елі, 9 шілде 2010 жыл 2010 жылы 7 шілде күні, «ЕУРАЗИЯ НАРЫҚ ИНСТИТУТЫН» бітірушілерге диплом тапсыру салтанаты болып өтті. Еліміздегі 145 ЖОО-дан индустриялық-инновациялық экономиканы жедел дамыту стратегиясына сәйкес басқару жүйесіне қажетті жоғары білімді, бәсекелестікке қабілетті мамандарды сапалы даярлайтындары әлі санаулы.  

БАКАЛАВРИАТ:  

* Экономика
* Менеджмент
* Есеп пен аудит
* Қаржы
* Мемлекеттік және жергілікті басқару
* Маркетинг
* Ақпараттық жүйелер
* Статистика
* Әлемдік экономика
* Туризм
* Бағалау
* Логистика
* Әлеуметтік-мәдени сервис
* Аймақтану
* Мейрамханалық іс және қонақүй бизнесі

МАГИСТРАТУРА:  

* Экономика
* Менеджмент
* Есеп пен аудит
* Қаржы
* Маркетинг

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Стратиграфиялық бөлімше (бірлік) атауларының жиынтығы. Стратиграфиялық атаужүйе географиялық,
жалпыгеологиялық, минералогиялық-петрографиялық және биологиялық атаужүйелерге тәуелді емес. Стратиграфиялық атаужүйе ережелері жаңа стратиграфиялық атауларды
таңдап алу және жүйелеу мәселелерін шектеп отырады, олардың қолданылуын
реттейді, заңсыз туындаған атаужүйелердің ғылыми айналысқа еніп кетпеуін
қадағалайды және заңды атаулардың сақталуын қамтамасыз етеді. Кейде стратиграфиялық атаужүйе
түсінігі "стратиграфиялық жіктеме" және "стратиграфиялық терминология"
түсініктерімен шатастырылып жүр, бұл дұрыс емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
Николай Холодковский
**Николай Александрович Холодковский**(19.02.1858,Иркутск - 02.04.1921,Петроград) - көрнекті орыс зоологы және әдебиет саласында аудармашы - ақын. Медицина хирургиялық академияны бітірген (1880), Санкт-Петербургтегі Орман шаруашылығы институтының приват - доценті(1885), кейін осы институттың профессоры, Соғыс медицина академиясының профессоры(1892).

Еңбектері
---------

Холодковский зоология, биология саласындағы көптеген теориялық және ғылыми - зерттеу, тәжірбие жұмыстарының авторы. Мысалы, қылқан жапырақты ағаш зиянкестері - херместердің күрделі даму циклін зерттеудегі және "Краткий курс энтомологий"(1890),"Атлас человеческих глист"(1898-99), "Учебник зоология и сравнительной анатоми")1905,1933) т.б. еңбектерінің отандық паразитология ғылымын дамытуда, Ресейде дарвинизмді кеңінен таратуда маңызы зор болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 42 бет
**Николай Алексеевич Березин** – актер және театр режиссері.

Өмірбаяны
---------

Николай Березин 1956 жылы 21 шілдеде Мәскеуде дүниеге келеді. 1978 жылы Щепкин атындағы театр училищесінің актерлік факультетін, ал 1986 жылы режиссерлік факультетін тәмамдайды.
1978 жылдан 1985 жылға дейін Ленин комсомолы атындағы Ленинград театрында актер болады. 
1986-1990 жылдары Уфа орыс драма театрының бас режиссері болады.
1990 жылдан бастап Читинский облыстық драма театрында бас режиссері және көркемдік жетекшісі ретінде қызмет атқарады.
Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері. 2007 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанады. 
Ресей Федерациясының театр қайраткерлері одағының мүшесі.

Фильмографиясы
--------------

* 1978 жыл – Вечер воспоминаний
* 1978 жыл – Это в сердце было моём
* 1978 жыл – Явка с повинной — Лев Гуров
* 1984 жыл – Жил-был доктор…

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков** (21 ақпан 1989 жыл, Шымкент қаласы, Қазақ КСР) — қазақ тоғызқұмалақшысы, спорттың осы түрінен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, ұлттық дәрежедегі төреші. 

Әкесі Қадырбек те тоғызқұмалақтан 20 жылға жуық бапкерлікпен айналысқан.

Өмірбаяны
---------

Шымкент қаласында дүниеге келген. 1996-2005 жылдар аралығында Шымкент қаласындағы №66 «Қазығұрт» орта мектебін озат оқушы ретінде тәмамдады. 2005-2009 жылдары Шымкент көлік коммуникация және жаңа технологиялар колледжін, 2010-2014 жылдары Мардан Сапарбаев атындағы институтын спорт және дене шынықтыру мамандығы бойынша бітірген. Төрт-бес жасынан бастап қазақтың ұлттық спорты тоғызқұмалақпен айналысып, көптеген республикалык халықаралық жарыстардың жеңімпазы атанды. Оқушылар арасында, жастар арасында Қазақстан чемпионаттарының жүлдегері ретінде танылды. Ересектер арасында ҚР командалық чемпионаттары мен Ел кубогі жолындағы сайыстарда чемпион атағына қол жеткізді. 

Шымкенттегі ұлттық спорт түрлері клубында жаттықтырушы. Шәкірттері халықаралық, республикалық жарыстарда топ жарып жүр. 2015 жылы 26 жасында тоғызқұмалақтан Қазақстан Республикасына Еңбек сіңірген жаттықтырушы атағына қол жеткізіп, елімізде бұл атақты иемденген ең жас бапкер ретінде тарихта қалды. ҚР Тоғызқұмалақ федерациясының баспасөз хатшысы міндетін атқарған.

2017 жылдан бері ұлттық дәрежедегі төреші.

Жетістіктері
------------

### Марапаттары

* Тоғызқұмалақтан спорт шебері: 2009
* ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушы: 2015

Жеке өмірі
----------

* Отбасылы. 2016 жылы жары Аяулым Тастанбекпен шаңырақ көтерді. Екі ұлдың әкесі.

Сілтемелер
----------

* Профилі
* Профилі
**Николай Алексеевич Курганский** — (1961 жылы 19 наурызда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. Позициясы шабуылшы. 1992-94 жылдары Ұлттық құрама сапында 7 кездесуге қатысып, 2 гол соққан.

Өмірбаяны
---------

Павлодар облысы, Ермак ауданы, "Ильич жолы" колхозында дүниеге келген. Алғашқы қадамын туған аулында бастаған. Екібастұз футболының түлегі. Бүкіл карьерасында тек "Екібастұз" клубында ғана ойнаған. 1984 жылдан ойнай бастады. Клуб сапында 650 ойын өткізіп, 300 гол соққан. 102 голды 1984-91 жылдары КСРО чемпионаттарында соққан.
Қазақстан құрамасының футболшылары арасында дубль жасаған (бір матчта екі гол) тұңғыш футболшы. 1992 жылы Қырғызстан қақпасына екі доп соқты.
"Қазақстандық үздік мергендер" тізімінде бар. Қазіргі уақытта "Екібастұз" клубында бас бапкердің көмекшісі.

Жетістіктері
------------

* 1989 жылғы Қазақ ССР кубогының иегері
* 1993, 1998 жылдары Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері
* 1993 жылы "Қазақстандағы жыл футболшысы" атанған.
Инъективті функция.
**Инъективті функция** — {\displaystyle X} жиынын {\displaystyle Y} жиынына {\displaystyle X} жиының әр түрлі элементтері {\displaystyle Y} жиынының әр түрлі элементтеріне сәйкестендіретін ({\displaystyle f\colon X\to Y}) {\displaystyle f} сәйкестік, яғни егер бейнелері бір болса онда түпбейнелері, яғни алғашқы Х жиыны элементтері де бір болады: {\displaystyle f(x)=f(y)\Rightarrow x=y}.

Инъективтілікті бірмәнді сәйкестік деп те атайды.

Категориялар теорияларындағы мономорфизм ұғымы осы инъективтіліктің жалпылама түрі болып табылады.

Мысалдар:

* {\displaystyle f:\mathbb {R} \_{>0}\to \mathbb {R} ,\;f(x)=\ln x} — инъективті.
* {\displaystyle f:\mathbb {R} \_{+}\to \mathbb {R} ,\;f(x)=x^{2}} — инъективті.
* {\displaystyle f:\mathbb {R} \to \mathbb {R} ,\;f(x)=x^{2}} — инъективті емес ({\displaystyle f(-2)=f(2)=4}).

Әдебиет
-------

* *Н. К. Верещагин, А.Шень.* Лекции по математической логике и теории алгоритмов.
* *Ершов Ю. Л. Палютин Е. А.* Математическая логика: Учебное пособие — 2004.

Үлгі:Rq
**Сақов Өмірбай** (1922 жылы Төңкеріс елдімекенінде туылып, өскен) - Ұлы Отан соғысының ардагері.

Отбасы және балалық шағы
------------------------

Балалық шағын Төңкеріс елді мекенінде өткізеді. Өмірбай жасы сегізге келгенде шешесі Қойлықбай Қуанышбайқызы 1930 жылы дүниеден өтеді. 1930 жылдардағы аштықтың дәмін әбден көріп шыққан. Үш ұлдың үлкені болғандықтан, Сақов Өмірбайға жан қинарлықтай салмақ түсті. Оқу жасына келгенімен, өмір үшін күресіп жүрді. Үйден таң ата масақ теруге шығып, күн батқан кезде оралатын кездері жиі болатын. Осындай қиыншылықтармен Өмірбай бастауышты бітіріп, жеті жылдық мектепті аяқтамай кеткен. Колхоздың жұмысына шығып, 6 өгіз қосып, көктемде соқамен жер жыртып, арба айдап, тракторға су таситын.

Соғыс жылдары
-------------

1941 жылдың 11 желтоқсанында әскерге алынып, Жамбылдағы 105-атты әскер дивизиясының 268-атқыштар полкінің 3-пулеметші эскадронында пулеметшы болды. Алғашында Атшабар базары маңындағы ескі қораларда 1942-жылдың мамырына дейін жаттығуда болды. Қазанның 27- 28- де оларды соғысқа жібереді. Бағыты Сталининград майданы болды. 6 қарашада майдан шебіне жетіп, 11 қарашада таңғы 4-те Сталинград шайқасы басталды. Өмірбай Сталинград маңындағы Сирабикин, Орловский, Тансинский, Морозовский, Белая Голитва стансалары мен Ворошиловский, Луганский, Страбельский, Красный Лиман, Константиновский Славянка елдімекендері, Чернышевская, Запорожская облысы мен Днепропетровск, Киев, Бердичев, Людский, Тобольск, Краков Братислава қаласын азат ету шайқастарына қатысқан. 2 мамырда Берлинді алды.
1945 жылдың 22 шілдесінде Мәскеудегі Жеңіс шеруені қатысқан жерлесіміздің жауынгерлік есебінде немістің жойылған 11 танкісі, он жеті автомәшине, қырық автоматшысы бар.

Медальдары
----------

Сақов Өмірбай соғыстағы ерлігі үшін 

* Қызыл Ту

* Қызыл Жұлдыз

* II дәрежелі "Отан соғысы"

* екі дүркін I дәрежелі "Отан соғысы "ордендерімен

* "Берлинді алғаны үшін"

* "Праганы азат еткені үшін"

* "Германияны жеңгені үшін" медальдарымен марапатталған.

* Ұзақ жылғы жемісті еңбегі ескеріліп, Еңбек Қызыл ту орденімен әспеттелді.

Соғыстаң соңғы қызметі
----------------------

1946-жылдың аяғында демобилизация болып, келер жылдың басында туған жерге оралды. Соғыстан кейінгі жылдары партия ұйымының мүшесі болып сайланды. Бірінші рет Алматыдағы қалхозшылар съезіне делегат болып, 1963 жылы Мәскеудегі көрмеге қатысқан.
1950 жылдың қазанында партия ұйымының хатшысы болған. Сол кезде қалхоз іріленіп, "Төңкеріс", "Красный боец", "Молотов", "Красный октябрь" қалхоздары бірігіп, "Молотов" қалхозы болып қайта құрылды. Өмірбай іріленген қалхоздың жылқы фермасының бастығы, шаруашылық біргәдірі болып қызмет етті. Кейін 18 жылдай №1 тауарлы-сүт фермасын басқарды, 10 мәрте бес жылдықтың жоспарын мерзімінен бұрын орындап, социалистік жарыстың озаты атанды. "Бес жылдықтардың ударнигі" төсбелгілермен марапатталған. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін Төлеби ауданының Құрметті азаматы атағы берілді. Зайыбымен он перзент тәбиелеп өсірді.

Дереккөздер
-----------
**Сәдубаева Бақыткамал** — 1949 жылы 28 мамырда Семей облысы Ақсуат ауданы, Көктүбек селосында дүниеге келген. 

Мектепті бітірген соң Семей педагогикалық институтына түсіп математика пәнінің мұғалімі мамандығын алып шықты. Кейін Мәскеу полиграфия институтында инженер-технолог мамандығы бойынша оқыды.

1999 жылы Б. Сәдубаева қалалық Әйелдер Кеңесінің ұсынуымен қалалық мәслихатына депутат болып сайланды.

«Семей Полиграфия» ААҚ жанынан 1850 жылдан бері полиграфия тарихын танытатын тұңғыш полиграфия, мерзімді басылым және кітап басу мұражайы ашылды.

Бақыткамал Сәдубаева қоғамдық жұмысқа белсене араласқандығы үшін бірнеше мәрте республикалық, облыстық және қалалық деңгейде құрмет грамоталарымен және «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен, «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгілерімен марапатталған.

Бақыткамал Сәдубаева 8 жылдан бері республикадағы ең байырғы баспахананы басқарып келеді және *«Семей Полиграфия» ААҚ* президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Дәстүр мен жаңашылдық** - әдебиет пен өнердің даму барысында сабақтастық пен жаңғыртуды, мұрагерлік пен қайта жасауды, бұрынғы мен соңғының байланысын білдіретін ұғым. Дәстүрге ғасырлар бойы қалыптасып, сұрыпталған әдет-ғұрыптар, жол-жобалар көзқарас түсініктер жатады.

Жаңашылдық - өткен өмірдің, кешегі күннің тәжірибесі мен жемістерінің ішінде мән-мағынасы бай, дәрежесі жоғары заман талабына жауап беретін, бұрынғы-соңғының шеңберінен шы­ғып, болашаққа кең жол ашатын аса маңызды ізденіс-әрекеттер. Ол жал­пы өркениеттің дамуына әсер етеді, осы жолда туып, орнығады. Дәстүр мен жаңашылдық - диалектикалық бірлестікте бо­лып, ескі мен жаңаны жалғастырады, тарихпен бірге дамиды, өндірістің базисі ретінде өзгеріске ұшырап отырады. Дәстүр мен жаңашылдық арасындағы заңды байланыс - материалдық және рухани мәдениеттің, өндіріс пен техниканың, философия мен әдебиеттің, өнердің барлығына тән. Жаңашылдық - әрқашан асқан шеберлік пен зор таланттың нәтижесі, ол әдебиет пен өнердің өрісін кеңейте түседі. Дәстүр мен жаңашылдық әдебиетте, өнерде ұлттық ерекшелікті сақтай отырып, жаңа заманның талап-тілегіне сай келу қағидасын қажет етеді. Тұрмыстың, қоғамдық тіршіліктің өзгеруіне, адамның өмір танудағы жаңа ұғым-түсініктеріне байланыс­ты әдебиетте мазмұн мен түр жағынан жаңашыл шығармалар туа­ды. Бұл тұрғыда кейбір дәстүрлік әдіс-тәсілдер сақталумен қатар жаңаша суреттеу, бейнелеу, сөз қолдану амалдары пайда болады. Әсіресе жаңа өзгерістер мен құбылыстарды аңғаратын соны бейне­леу құралдары жасалады. Бұл - әдебиеттегі жаңашылдықтың белгісі. Дәстүр мен жаңашылдық тек түрді, сыртқы өзгерістерді білдірумен қатар, ішкі мазмұнды, мағынаны білдіреді, түр мен мазмұнды бірдей қамтып, шығарманың идеялық-көркемдік немесе ұлттық сипатын жаңа сатыда елестетеді. Енген жаңалық әде­биетке сіңіп, дәстүрге айналып кетуі мүмкін.

Абай Құнанбайұлы
----------------

Қазақ поэзиясына Абай Құнанбайұлы енгізген жаңашыл үлкен дәстүр болып қалыптасты. Абай қазақ поэзиясын әсіре шешендікпен, әсіре бояудан құтқарып, терең ойлылықты арттырды. Ол ақын орнын, оның қоғамдық, әлеуметтік мәнін танып, көркем сөзді жоғары сатыға көтерді, ауыз әдебиетінің дәстүрінде келе жатқан поэзияны түрлендірін, жаңа арнаға салады. Мысалы, "Көлеңке басын үзартып" өлеңінде; "Адасқан күшік секілді, ұлып жұртқа қайтқан ой" дегенде тынымсыз, мазасыз ойды, жабырқау көңілдің суретін "адасқан күшікке" балайды.

Жаңа заман ақын-жазушылары
--------------------------

С.Сейфуллин қазақ әдебиетіне, соның ішінде поэзияға жаңа леп, жаңа серпін әкелді. Қоғамдағы тың өзгерістерді экспресс түрінде суреттеді ("Экспресс"). С. Мұқанов поэзиясы ("Бостандық") өлең түрі жағынан ескіше болғанмен, идеялық мазмұны, тілек-мақсаты жағы­нан жаңа. М. Әуезов, Ғ. Мүсірепов өз шығармаларында шешендік дәстүрді шебер пайдалана отырып, үлкен жаңалық әкелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Тайцзи — Инь-янды бейнелейтін символ
И цзин кітабындағы философияны инь мен ян туралы ілім сипаттайды. Ежелгі Қытай мифологиясында әлемнің екі негізгі бастамаларын (рухтарын) білдіретін инь мен ян ұлы шығарма беттерінде ұғымдық түрге ие болады.

"Инь" сөзінің мағынасы таудың, жотаның, сайдың қараңғы, көлеңкелі жақтарын білдірсе, "ян" сөзінің мағынасы аталған объектілердің жарық жағын білдіреді. Жалпылама түрде айтқанда, ежелгі қытай философиясында инь мен ян ұғымдары әлемнің дуалистік сипатын бейнелейді. Яғни, әлемнің бүкіл заттары мен құбылыстарын екі қарама-қарсы топтарға жіктеуге болады:

| Инь тобы | Ян тобы |
| --- | --- |
| Қараңғы | Жарық |
| Жер | Аспан |
| Әйел | Ер |
| Төменгі | Жоғарғы |
| Ай | Күн |
| Ішкі | Сыртқы |
| Салқын | Жылы |
| Белсенді емес, енжар | Белсенді |
| Тыныштық | Қозғалыс |

"Инь" мен "Ян" екеуінің дуализмі мен өзара әсері бүкіл әлемдік құбылыстардың мәнін айқындайды. Мұндай қызметті олар адамның өмірі мен парасатты іс-әрәкетіне де, таным процесіне де байланысты атқарады. Инь және ян бүкіл әлемдік хаосты реттеуші бастау болып табылады. Инь, ян ілімін Ұлы жалпы заң деп атайды. Ауысу, өзгеру және толықтыру құбылыстары инь мен янның өзара қатынасқа түсуі нәтижесінде жүзеге асып жатады. Инь, ян ұғымдары жаhандағының бәрі екі қарама-қарсы жақтардан құралғанын бейнелейді, шексіз екі қарама-қарсы жақтар бар. Дүние шексіз, инь, ян бір-бірінсіз өмір сүрмейді. 

Инь мен янның өзара байланыстарын, қатынастарын, мызғылмас бірлігін тайцзы (ұлы шек) ұғымы көрсетеді. Ол графикалық түрде монема арқылы көрініс табады. Аталмыш монеманың мағынасын былай сипаттауға болады:

1. Шеңбер шексіз әлемнің символы болып табылады.
2. Қара (инь) мен ақ (ян) әлемнің екі қарама-қарсы жақтарын білдіреді.
3. Инь мен ян мызғымас бірлікті құрайды: әр янда аз мөлшерде инь болады, әр иньде аз мөлшерде ян болады.
4. Ян өз шегіне жетіп иньға өтеді, ал инь өз шегіне жетіп янға өтеді.

Сонымен, ежелгі қытай философиясындағы инь мен ян туралы ілім әлемнің бірлігін, дуализмін және ұдайы өзгерістерде болатындығын бейнелейді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
***Өмірбаяндық жанр*** - жазушы өз түсындағы қоғам жайын өз көрген-білгенімен ұштастыра, тарихи тұрғыдан баяндайтын, деректі көркем шығарма. 

Сондықтан, мұндай шығарма жазатын автордың өмірлік тәжірибесі сөз етуге тұрарлық, басқаға да үлгі- өнеге боларлық дәрежеге сай келуі керек. Көптеген ақын-жазушылар кезінде Өмірбаяндық жанрға қалам тартқан. Онда автордың тек өмірбаяны ғана қамтылып кана қоймай, ішкі жан дүниесі, ой-сезімі, арман-мүддесі, айнала ортадағы адамдармен қарым-қатынасы, тіпті, өз басы нені идеал тұтқаны арқау болады. Сондай-ақ, жеке тұрмыстық жайлар ғана емес, автордың өзі өмір сүрген қоғамға қатынасы туралы айтылып, түрлі әлеум. жайлар мен оған деген көзқарас білініп отырады. Жазушының басынан өткен елеулі деген оқиғалар қамтылады. Өзі көріп-білген, көңілге түйген жайлар, саясат және қоғамдық күрес ахуалы тілге тиек етіледі. Автор өзін үнемі жақсы жағынан көрсетумен шектеліп қоймай, кейде жаза басқан, қателескен, қиындыққа тап келген сәттерін де бейнелеуі орынды. Бір сөзбен айтқанда, автордың өз түлғасы келелі оқиғалармен ұштасып, тар көлемде қалмауының мәні зор. Сондықтан кез келген автор Өмірбаяндық жанрда шығарма жазуға ұмтыла бермейді. Осы ретте В.Г. Белинскийдің шығармаға тар өмірбаяндық мағынада емес, адамзаттың, қоғамның, уақыттың үлкен өкілі де бола білу керек деген түжырымды пікірінде терең мағына бар. Өмірбаяндық жанрдағы шығармаларға жататын үздік туындылар ретінде М.Горькийдің "Менің универси- теттерім", С.Сейфуллиннің *"Tap жол, тайғақ кешу"*, С.Мұқановтың *"Өмір мектебі"* аталуға лайық. Бұл шығармалардың әдебиетте өз орны бар, оқырманға берер эстет. танымдық, тәрбиелік мәні зор. Өмірбаяндық жанрдағы шығармалар көбіне қара сөз түрінде (повесть, роман) жазылады. Бұл жанрдың үлгілері естелік (мемуар) түріндегі шығармаларға жақын келеді. Бірақ оқиғаға ойдан шығарылған жағдайлар кейіпкерлерде еркін араластырылып, көркемдік қиялға көбірек орын беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сәбит Мұқанұлы Байжанов** (1940 ж.т. Ерейментау ауданы, Елтай а.) — *қоғам қайраткері*. Қазақстан Компартиясы ОК-нің хатшысы. Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.[1]

Ленинград қ-ндағы М.А. Бонч-Бруевич атынд. Электротехникалық байланыс ин-тын, Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Ин-тты бітірген соң Алматы телеорт-нда инженер, ауысым бастығы; Целиноград облысы телеорт-ның бастығы; 1971 — 76 ж. Целиноград облысы өндірістік-техн. байланыс басқармасы бастығының орынбасары, бас инженері, 1976 — 78 ж. Қазақстан Компартиясы Павлодар қ-лық к-тінің 2-хатшысы, 1981 — 87 ж. Екібастұз қ-лық атқару к-тінің төрағасы, 1987 ж. Талдықорған облысы атқару к-тінің төрағасы, 1987 — 88 ж. КОКП Орт. к-тінің инспекторы; 1988 — 90 ж. Қазақстан Компартиясы Жамбыл облысы к-тінің 1-хатшысы, 1990 — 91 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің хатшысы, 1991 — 94 ж. ҚР Өнеркәсіп министрінің орынбасары, 1994 ж. Қазақстан тұтынушылар одағы басқармасы төрағасының орынбасары қыз-
меттерін атқарған. КСРО Халық депутаты, 1989 — 92 ж. ҚР Жоғарғы Кеңесінің 10, 11-шақырылуының депутаты болған. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Өтте тас байлану
**Өтте тас байлану**, холелитиаз – адам организмінде зат алмасу, әсіресе май алмасу процесінің бұзылуынан туатын ауру. Дерт өт қабығында көлемі, құрамы және сыртқы пішіні әр түрлі тастардың түзілуімен сипатталады. Өтте тас байлану көне заманнан белгілі. Бұл ауру туралы деректерді Гиппократ, Әбу Наср әл-Фараби, ежелгі римдік энциклопедист-ғалым А.К. Цельстің еңбектерінен кездестіруге болады. Бұл ауру семіру, қант диабеті, холецистит, ұйқы безінің қабынуы (холецистопанкреатит) дерттерінің салдарынан болуы мүмкін, сондай-ақ әр түрлі жұқпалы ауруларды дер кезінде емдемеуден де болады. Өт қабы мен өт жолында бөгелген өт бауырды қысады, соның нәтижесінде өттегі холестерин шала ыдырайды. Осыдан өт қабы мен өт жолы қабынып, ісініп тарылады, өт баяу жүреді, ал оның құрамындағы заттар бірте-бірте шөгіп тасқа айналады. Өт жолын тас бітегенде адамның денесі сарғайып, жиі кекіру басталады. Ауруды ультрадыбыспен зерттеу арқылы анықтайды. Аурудан сақтану үшін тамақты аз-аздан, тәулігіне 5 – 6 рет ішу керек; рационнан аса майлы тағамдарды шығарған жөн.

Емі
---

Өт айдайтын дәрі-дәрмек беру (консервативті ем) арқылы өт қабығындағы тастарды ерітіп немесе үгітіп ішекке шығару арқылы іске асырылады. Бірақ бұл жолмен емдеуден соң өтте тастың қайта пайда болуы жиі байқалады. Сондықтан бірден-бір тиімді емдеу жолы – хирургиялық операция жасау. Мұның 2 тәсілі бар: 

1. дәстүрлі түрде жасалынатын операция (холецистэктомия),
2. лапараскоп. аспаптарды қолдану арқылы (лапараскопиялық холецистэктомия) өтті ішіндегі тастармен қоса алып тастау.

Сілтемелер
----------

* Өт.
* Өттас ауруы.

Дереккөздер
-----------

А. Нұрмақов

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
26 тамызда жиналыс "**Адам және азамат құқықтарынын декларациясын**" қабылдады. Декларацияның 17-бабында революциялық принциптер ретінде ағарту идеялары: халық егемендігі принципі, әрбір адамның заң алдында теңдігі, сөз, баспасөз жөне ар-ұждан бостандығы жөнінде жазылды. Өз позициясын нығайту мақсатында жиналыс буржуазиялық өкіметті қалыптастыруға белсенді түрде кіріседі. Азаматтық теңдік принципін ұстай отырып, жиналыс таптық жеңілдіктерді және дворяндық титулдар мен гербтерді, сондай-ақ дворяндық мұрагерлікті құртты. Өздерінің кәсіпкерлік еркін қызметін бекітіп, мемлекеттік шектеуді және цехтық жүйені жойды.
1789 жылдын 2 қарашасында құрылтай жиналысы шіркеу қызметкерлері мүлкін қайта қарау туралы декрет қабылдады.
Билік басында түрған орташа монархияшыл конституцияшылдар көпшілік бұқаранын наразылығын туғызды. Қоғамдық-саяси күресте саяси клубтардын маңызы өте зор болды. 1789 жылы ұйымдастырылған Якобшілер клубы (әулие Якоб шіркеуінде жиналатындарды осылай атады) Францияның саяси өмірінде үлкен рөл атқарды.
Революция кезінде елде көптеген мерзімді басылымдар пайда болды. Солардың ішінде аса үлкен беделге және танымалдылыққа Жан Поль Марат шығарған газет ие болды.
1791 жылы құрылтай жиналысы Францияда буржуазиялық конституциялық монархияны бекіткен конституцияны дайындауды аяқтады. Заң шығарушы билік заң шығарушы мәжіліске, атқарушы билік мұрагерлік монархқа және ол тағайындаған министрлерге негізделді.
Сөйтіп, құрылтай жиналысы ірі буржуазияның әлеуметтік және саяси билігін заңды түрде бекітті.

Монархияның құлауы
------------------

Бұрынғы билеуші топтың көпшілігі — дворяндар революциямен бітіспес күрес бастады.
1792 жылдың 20 сәуір күні Франция Аустрияға соғыс жариялады. Соғыс барысы Франция үшін сәтсіз болып, елге нақты қауіп төнді. Революциялық көңіл күйдегі халық көтерілді. 1792 жылы монархиялық конституцияны негізге алған бүкіл мемлекеттік саяси жүйе құлау алдында тұрды.
Саяси дағдарыстың күшейе түсуіне орай, елдегі демократиялық қозғалыстар корольді құлатуды және монархияны жоюды талап етті. 1о тамыздың түнінде Парижде көтеріліс басталып, көтерілісшілер корольдің Тюильри сарайын басып алды.
1792 жылғы 1о тамыздағы көтеріліс революцияны жаңа деңгейге көтеріп, "ескі тәртіп" қалдықтары демократиялық жолмен жойылды. Көтеріліс барысында монархия іс жүзінде құлады. Жиналыс Людовик XVI-ны тақтан түсірді.
Қайта қалпына келтірілген коалиция әскері шабуылға шықты. 20 қыркүйекте Коллерман мен Дюмурье қолбасшылық еткен революциялық армия пруссиялықтардын шабуылын тойтарып, оларды Франция шекарасынан кейін шегінуге мәжбүр етті.

Дереккөздер
-----------
**Сәду Машақов** (1906-1995) - 27 қарашада Семей облысының Жаңасемей ауданындағы Воскресеновка селосында туған. 

1952 жылы Семей педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Облыстық «Семей таңы» газетінде (1928 — 1960) бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, Алматы қазақ телеграф агенттігінің аударма бөлімінде аға редактор, 1931 —1932 жж. Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысындағы өкілі, Ұлы Отан соғысы жылдарында армияда үгітші-лектор, Калинин майданында шыққан «Алға, жауға қарсы» газетінің редакторы, 1944—1945 жж. Совет Армиясы Жоғары саяси басқармасының аға нүсқаушысы болып қызмет атқарған.

Еңбектері
---------

Алғашқы жыр жинағы «Колхоз жыры» деген атпен 1932 жылы жарық көрген. Одан кейін «Балға жыры» (1933), «Жартас» (1934), «Отан үшін» (1938), «Кезеңдер» (1959), «Жылдар мен жолдар» (1962), «Сапарда» (1972), т.б. кітаптары, 1986 жылы «Ақ көңіл» деген атпен таңдамалы өлеңдері мен поэмалар жинағы шыққан. А.Пушкиннің, М.Лермонтовтың, Тютчевтің, Д.Бедныйдың, тағы басқа орыс классиктерінің, татар ақыны Х.Тақташтың, башқұрт ақыны М.Кәрімнің өлеңдерін тәржімалаған. Сондайақ, чех жазушысы Ян Дрданың «Үнсіз баррикада» деген әңгімелер жинағын аударды.

«Қызыл Жұлдыз» орденімен, бірнеше медальмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Сәдуақас Сәлменұлы Ғылмани** (1890, Ақмола облысы, Ерейментау маңындағы Малтабар ауылы—1972, Алматы) — ел арасында **Сәкен қалпе** атанған көрнекті қоғам және дін қайраткері, аудармашы, хадисші, ақын. 

Ерейментаудағы бірнеше мешіттің имамы. 1952—1972 жж. Қазақстан қазиятының қазысы, Орта Азия және Қазақстан діни басқармасының мүшесі болған.

Өмірбаяны
---------

Сәдуақастың өмірбаяндық жырларынан оның анасынан 11 жасында айырылғаны, алғаш араб тілін өз бабасынан үйренгені, кейін Шарықты жайлауында Байдүйсен хазіреттен сабақ алғаны, 14 жасында «бала» молда атанып, Тасбақа, Өмірзақ ауылдарында шәкірт оқытқаны белгілі болды.

15 жасқа жеткенде бұрынғы оқуына көңілі толмай, бір қыс Төре ауылындағы Айтмағамбет молдадан «Бұғар Зада», «Тұхфаны» меңгереді.

1916 жылғы көтеріліске қатысқанын «надандық салдарынан» деп түсіндіріп, соған өлең жолдарын арнаған:

> 
> Әлекке кездестірді қараңғылық,
> 
> 
> Айтқанға тіл алмадық соңына еріп.
> 
> 
> «Күлің көкке ұшады» десе дағы,
> 
> 
> Жүре бердік «айтақ» деп мазақ қылып.
> 
> 
> 

Ағартушы өткен ғасырдың 70-жылдары «Құран туралы жала мен өтіріктерге қарсы» атты кітапты, 110 мыңға жуық сөзден құралған «Арабша-қазақша түсіндірме сөздікті», «Ел аузынан жиған-тергендер» деген еңбектерді жазды. Құран аятары мен хадистердің тәпсірлерін, мәуліт өлеңдерін, діни сауалдарға жауаптар мен діни уағыздарды әзірледі. 14 тараудан тұратын «Калила мен Димнаны» қазақшаға аударды. Қазақстан ғылым академиясының тапсырысымен әл-Фараби шығармаларын тікелей араб тілінен қазақшаға аударуға атсалысты. Қайтыс болар алдындағы өсиетке қарағанда, ол Ислам діні туралы 42 кітапша жазған.

2006 жылдан бастап Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ «Алаш» мәдениет және рухани даму институты Сәдуақас Ғылманидің соңында қалған қомақты поэзиялық мұрасын жинақтап, сараптап, 2010 жылы «Ел-шежіре» баспасынан жеке кітап қылып шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан әйелдері» журналы, 09/2011, «Сәдуақас Ғылмани — діндар тұлға» — Дихан Қамзабекұлы, ЕҰУ «Алаш» мәдениет және рухани даму институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор.
**Нұрлыбек Иманбаев** (1953, Атырау облысы). ҚазПТИ-ды бітірген (1975) және АҚІІІ- тың Хьюстон университетінде (1999) магистратурада болған. 1969-1992 жылдары - Өзен бурғылау жумыстары басқармасында бурғышының көмекшісі, бурғышы, бурғылау шебері, АИТҚ бастығының орынбасары, техникалық бөлімнің бастығы, бас инженер, Жетібай бурғылау жумыстары басқармасының бастығы. 1992-2003 жылдары - «Амоко ЕвроАзия Петролеум Компани»-да жобаның аға жүргізушісі, аға кеңесші. 2003 жылдан «Қазақстан Келісім-шарт Агенттігінің» президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Ибн Нажиб Бакран, Мұхаммед** (12 ғасыр 2-жартысы – 13 ғасырдың 1-жартысы) – парсы географы, тарихшы. 

Ол *Хорезмшаhы Мұхаммед ІІ Алла ад-Динге Әлем* картасын жасап (1208), оған «Жаhаннама» (*Әлем кітабы*) атты трактат жазған. Бұл шығармада автор Орта Азия мен Қазақстан географиясы және тарихы жайлы құнды мәліметтер келтіреді. Сонымен қатарда шығармада қарлұқтар, оғыздар, қаңлы, қимақ, хазарлар туралы қызықты мағлұматтар баяндалып, Шу мен Талас өңіріндегі Баласағұн, Барсқан, Құлан, Меркі қалалары жайлы деректер берілген.

Шығармалар
----------

*Мұхаммед ибн Наджиб Бакран, Джахан-наме, М.* 1960.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы

Сыртқы сілтеме
--------------

* Қысқаша дереклер Мұрағатталған 11 наурыздың 2016 жылы.
**Нұрлыбек Баймұратов** (*1887, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай ауданы — 1969, сонда*) — ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1939).

Найман тайпасының Бура руының Кенжалы бөлімінен шыққан.
Ауыл мектебінен ескіше сауат ашқан. Орыс көпестерінде жұмыс істей жүріп, орыс тілін үйренген. Шығармалары 1924 жылдан мерзімді баспасөзде жариялана бастады. Осы жылы *"Қала сұлуы"* дастанын жазған. Ел аузында сақталған ауыз әдебиеті үлгілерін насихаттаумен қатар ол халық ақындары И. Байзақов (1922), Н. Бекежанов (1939), М. Жапақов (1943), Т. Көбдіковтермен (1949) айтысты. Нұрлыбектің соғыс жылдарында жазған қаһармандық рухтағы өлеңдері, Төлеген Тоқтаровқа арнаған *"Ер Төлеген"* (1945), азамат соғысы тақырыбына бағытталған *"Қанды жорық"* (1962) дастандары халық арасына кең тараған. Ақын жырлары *"Пернедегі термелер"* (1965), *"Айтыс"* (1965) жинақтарында, сондай-ақ *"Өлеңдер"* (1957), *"Қазына"* (1982) атты жеке кітаптарында жарық көрді.

Шығармалары
-----------

* *Ер Төлеген. Дастан. А. ҚМ КӨБ, 1945;*
* *Өлеңдері мен дастандары. А. ҚМ КӨБ, 1957;*
* *Қанды жорық. Дастан. А. ҚМ КӨБ, 1962;*
* *Қазына. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1982.*

Сілтемелер
----------

* Айтыс
* Ақын

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Баймұратов Нұрлыбек - Ертістің Павлодар өңірінің әдеби картасы. Тексерілді, 11 ақпан 2021.
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Нұрмахан Анарбекұлы Тінәлиев** (10 қаңтар 1988, Далақайнар) — қазақстандық классикалық (грек-рим) стиліндегі күрестен кәсіпқой палуан, халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Әлем біріншілігінің қола жүлдегері (2010, 2011, 2013), Азия ойындарының жеңімпазы (2010, 2014), Азияның екі дүркін чемпионы (2013, 2015), Жазғы Универсиаданың қола жүлдегері (2013).

Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы, жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионы (2007), И.Поддубный атындағы халықаралық турнирдің (Түмен, Ресей, 2010) қола жүлдегері.

2012 жылғы Лондонда өткен Жазғы Олимпиадалық ойындардың қатысушысы. Қазақстан құрамасының байрағын көтеріп барды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қазақстан байрағын Олимпиадада Нұрмахан Тінәлиев көтеріп барады
* Нұрмахан Тінәлиев: Біздің өміріміз не? Күрес Мұрағатталған 5 желтоқсанның 2012 жылы. // Экспресс-К 21.07.2012
* Палуан Нұрмахан Тінәлиев екі мәрте Азия чемпионы атанды(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|    Қазақстан туын ұстаушылар  |
| --- |
|  |
| 

**Жазғы Олимпиадаларда:** 1996: Ермахан Ыбрайымов • 2000: Ермахан Ыбрайымов • 2004: Асқат Жіткеев • 2008: Бақыт Ахметов • 2012: Нұрмахан Тінәлиев • 2016: Руслан Жапаров • 2020: Қамшыбек Қоңқабаев және Ольга Рыпакова

---

**Қысқы Олимпиадаларда:** 1994: Қайрат Биекенов • 1998: Владимир Смирнов • 2002: Радик Бикчентаев • 2006: Александр Корешков • 2010: Диас Кенешов • 2014: Ердос Ахмадиев • 2018: Абзал Әжғалиев
 |

 |