recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Өндірістік кеңес** - еңбекшілерді іс жүзінде өндірісті басқаруға тартатын социалистік демократияның маңызды формаларының бірі. Өндірістік кеңес жұмысшылар мен қызметкерлердің шығармашылық инициативасын арттырып, кәсіпорындар мен мекемелердің және ұйымдардың маңызды өндірістік мәселелерін шешуде еңбектің тиімді және нәтижелі болуына көп әсер етеді.

Қамтылған аймағы
----------------

Өндірістік кеңес 300 және одан да көп жұмысшылары мен қызметкерлері бар кәсіпорындарда (комбинаттар, өндіріс бірлестіктері т.б.), транспорт, құрылыс-монтаж, проектілік, конструкторлық, ғылми-зеттеулік ұйымдарында ұйымдастырылды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Семпер Йоханнес** (22. 3. 1892, Тухалаане қазіргі Вильянди ауд. – 21. 2. 1970, Таллин) – эстон совет жазушысы. Эст. КСР халық жазушысы (1964). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Тарту университетін бітірген (1928). Шығармалары 1910 жылдан жарияланды. «Көпір тіреуіштері» (1927). «Артықтағы күн» (1930), «Қызғаныш» (1934), «Тасқа тас» (1939) кітаптары бар. Эстон буржуазиялық өкіметі құлағына кірді, оқу министрі болды. 1946–50 ж. Эст. КСР Жазушылар одағының председателі қызмет атқарды. «Үнсіз қала алмаймын» (1943) кітабы мен «Заман әмірі» (1946), «Қарқындаған адамдар» (1960) пьесаларын, «Қызыл қалампырлар» (1955, орысша ауд. 1958) романын жазды. Эст. КСР Гимнінің авторы. Ленин орденімен, 2 басқа орденмен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Өндірістік маркетинг** — қолданбалы маркетинг жүйесіндегі анағұрлым маңызды маркетингтердің бірі. 

Өнеркəсіптік өндіріс — бұл тауарлар мен ресурстар ағымын саланың ішіне, сондай-ақ сыртына бағыттайтын салалар кешені.
*Өнеркəсіптік кешен* үш бағытқа таралады:

1. шикізат пен жартылай фабрикаттарды өндіруші салалардан

алу, оларды қолдану, салаларды күрделі құрал-жабдықтармен,
қосымша материалдармен қамтамасыз ету;

1. құрал-жабдықтарды, материалдарды жəне тұтынушылық

тауарларды жеке тұтынушыларға, мемлекетке, өндірістік жəне
өндірістік емес ұйымдар мен экспортерларға сату;

1. өңдеуші өнеркəсіптің ішіндегі жеке кəсіпорындар арасында

жартылай фабрикаттармен, тораптармен, агрегаттармен, қосымша
жəне дайын материалдармен, құрал-жабдықтармен алмасу;

Өндірістік (өнеркəсіптік) маркетинг келесі ұстанымдарды
басшылыққа алады:

* өндірушінің өзіне айтарлықтай тиімді жəне қолайлы, тауарлар

тұтынушыларға күштеп таңылатын өнеркəсіптің даму жолдарын
қабылдамайды;

* өндіруші өз тауарларына тоқмейілсімей, тауардың тұты-

нушылық қасиеттеріне сенімсіздікпен қарап, осының негізінде
өндірісті жаңартып отыруы керек;

* бəсекелестерінен қаймықпай, оларға түзу қарай білу керек,

олар қолданатын маркетинг құралы мен маркетинг желісін зерт-
теуге тиісті;

* сыртқы ортаның өзгерісін ұдайы есепке алу қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Байтақкөл** – Торғай алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Ырғыз ауданында, Нұра кентінің оңтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 76 м жоғары жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 45 км2, тереңдегі 3 м дейін. Көктемгі қар және Торғайдың жайылма суымен толығады, қуаң жылдары тартылып қалады. Қараша — сәуір айлары аралығында мұз қатады. Суы көктемде тұщы, жаздың ыстық кезінде ащы.

Жағалау сипаты
--------------

Көлге Торғай, Ырғыз өзендерінің тарамдары құяды. Жиегі қамысты келеді. Жағалауы мал жайылымына пайдаланылады. Көлден балық, құс ауланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Семсер акула** - шағын таза суларда тіршілік ететін акула. Ол «реквием» деген атпен танымал.Үстіңгі тістері ұзын, үлкен, жалпақ әрі өткір. Төменгі тістері жіңішке және сәл майсыңқы. Бұл акуланың үстіңгі бөлігі көк сұр болса, астыңғы бөлігінің түсі аппақ. Тұмсығы доғал. Көздері кішкентай.

Басқа реквием акулалармен салыстырғанда бұл акулада 54 тіс кем. Жағының көлемі де екі түрлі. Олар үлкен тропикалық өзендерде тіршілік етеді. Бұл акула ұрпағын тірі туады және олар өсіп- жетілгенше, қасынан алыстамайды. Олар тынық мұхитының батысында, Борнео, Жаңа Гвинея, және Австралияның таза суларында тіршілік етеді. Қазіргі кезде семсер акулалардың саны азайып кеткен. Сол себепті олар 1999 жылы Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілді. Ересек акулаларының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді, оның екінші жүзбеқанаты- бірінші жүзбеқанатына қарағанда шамамен 1,5 метрге ұзын. Семсер акулалар табанбалықтармен, асшаяндармен, шабақтармен т.б. қоректенеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
Джорджо Вазари, автопортрет
**Өнер тарихы** - өнердің пайда болуынан бастап қазіргі заманға дейнгі даму үрдісін зерттейтін өнертану ғылымының бір бөлімшесі. 

Өнер тарихы саласындағы алғашқы еңбегі - Джорджо Вазаридің 1550 жылы Қайта өркендеу дәуірінде жазылған *«Атақты суретшілердің, мүсіншілердің және сәулетшілердің өмірбаяндары»* атты кітабы.  Одан кейін Карел ван Мандердің «Суретшілер жәйлі кітап» және Иоахим Зандрарттың «Неміс академия» атты кітабы жарық көрді. 

Ағарту дәуірінде Иоганн Иоахим Винкельман өнерпаздардың тек қана өмірбаянын зерделемей, өнер дамуының әр кезендегі жалпы үрдістерін жинақтап, талдай бастады.

  


|  |
| --- |
|  |
| Өнер тарихы |
| \* Алғашқы қоғам* Ежелгі дүние
* Еуропа өнері
* Азия өнері
* Америка өнері
* Көркем сурет тарихы
* Сәулет тарихы
* Мүсін тарихы

  |
| Өнер тарихы |
| к **·** т **·** ө |
**Байтұрсын Ілияс** (1939, Торғай облысы Торғай елді мекені - 6.11.2003) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1963). 1963 жылы Қарағанды облысы "Орталық Қазақстан" газетінде
еңбек еткен. Көп жылдар "Социалистік Қазақстан" (􀀃азіргі "Егемен Қазақстан") газетінің Қостанай облысындағы арнаулы тілшісі, Қостанай университетінде доцент қызметтерін
аткарған. "Тың түлектері", "Тоғыз перне" кітаптары жарық көрген. Бірнеше топтамалық жинақтарға өлеңдері мен очсрктері енген.

* Өлеңдер мен поэмалар. А. 1990;
* Алтын бесік - Қостанай. А. 1998.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Пинон** (фр. ) — Пикардия аумағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті — Эна. Лан-1 кантонының құрамына кіреді. Коммуна орналасқан аймақ — Лан.Координаттар: 49°48′33″ с. е. 3°45′00″ ш. б.﻿ / ﻿49.80917° с. е. 3.75000° ш. б.﻿ / 49.80917; 3.75000 (G) (O) (Я)

* Коммунаның INSEE коды - 02602.
* 2010 жылда коммунада 1182 адам тұрған .

Экономикасы
-----------

2010 жылы 1127 адам еңбекке қабілетті болған. Оның ішінде 787 адам экономикалық жағынан белсенді, 340 адам белсенсіз болған. 787 белсенді адам ішінде 648 адам жұмыс істеген, 139 адам жұмыссыз болған. 340 жұмыссыз адамның 85-і оқушылар және студенттер, 113 адам зейнеткер, 142 адам басқа себептерге байланысты жұмыссыз болған.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ұлттық статистика институты — Пинон  (фран.)
Әдетте, бұл сөзді естігенде малдың аяғына немесе жазалы, қылмысты адамның қол-аяғына салынатын темір бұғау еске түседі. *«...қол-аяғы темір кісенде*
болған Уәли Қангелдин маған хат жазды» *(Сәкен Сейфуллин, Шығ.).*
Ертедегі түркі жазба ескерткіштеріне зер салсақ,
сөздің алғашқы түбірі «кіше» етістігі болған да, мағынасы — шырмау, байлау (ДТС, 310). Қазіргі түркі тілдерінде — ұйғырларда осы тұлғалас (кіжә) әрі мағыналас сөзді кездестіреміз (Рад. Опыт... II, 2, 1394).
Бергі кездерде осы түбірге -н жұрнағы қосыла отырып, қазақ тілінде «кісен» сөзі осы күнгі мағынаны беретін болып қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Кісәпірлік** — мінездегі жағымсыз, жексұрын қылық. Кісәпірлік бірнеше мағынада қолданылады:   
1. Қалтаға түсіп, ұрлық жасаушы адам.   
2. Қиын-қыстау жағдайда шыдамдылық пен төзімділік көрсетіп, ауыр халден құтыла білу.  
3. Адамдармен қарым-қатынас жасауда өзінің ойындағы мақсатына жету үшін қандай да кедергі-тосқауыл кездесетін болса да ондай жағдайдан босанудың амал-айласын тауып, онан құтылып кете алатын қабілеттілігі.   
Кісәпірліктің тағы бір ерекшелігі — мақсатты ісін жүзеге асыру үшін түрлі айлакерлік жасап, қару-құрал қолданып, адамдардың өмірін жоюға дейін барады. Мінездегі кісәпірлік істеген ісі мен қимыл-әрекетіндегі қылмысын, ұрлық-қорлығын мойындамай қасарысып қарсылық көрсетуден танбайтын жексұрын қылық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ.Жарықбаев, О.Саңғылбаев "Психологиялық энциклопедиялық сөздік", Алматы, 2011
**Сальваторе Куазимодо** (итал. *Salvatore Quasimodo*, 20 тамыз 1901 — 14 маусым 1968) — итальяндық жазушы, ақын және аудармашы. 1959 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «Заманымыздың трагедиялық тәжірибесін классикалық сергектікпен көрсететін лирикалық поэзиясы үшін».

Өмірбаяны
---------

Белгілі бір танымалдылық Квазимодоға ежелгі грек поэзиясы, Шекспир, Иоаннадан Інжілдің аудармаларынан кейін келді, ол масондық ложалардың жиналыстары кезінде қолданылады. Квазимодо шығармаларында көп нәрсе мифологиялық және рухани мотивтермен байланысты.Квазимодо поэзиясында барлығы біртұтас тұтастыққа біріктіріліп, берік әлеуметтік-этикалық негізге негізделген. Табиғатынан саяси сауатты, парасатты адам болғандықтан, ол үнемі қуғынға ұшыраған ақын-жазушыларды қорғап сөз сөйлеген.

1922 жылы 31 наурызда ол Ликатадағы «Арнальдо да Брешиа» ложасында масондыққа тағайындалды. 1945 жылы Италия Коммунистік партиясының қатарына өтіп, КСРО-да болды.

1958 жылдың күзінде КСРО-ға сапарында жүрек талмасымен Мәскеудегі Боткин атындағы ауруханаға келеді. Ұзақ оңалтудан кейін 1959 жылдың көктемінде Италияға оралды.

Туындылары
----------

 Сальваторе Квазимодо туған үйіндегі мемориалдық тақта
* Acque e terre (1930)
* Oboe sommerso (1932)
* Erato e Apòllìon (1938)
* Poesie (1938)
* Ed e subito sera (1942)
* Con il piede straniero sopra il cuore (1946)
* Giorno dopo giorno (1947)
* La vita non e sogno (1949)
* Il falso e vero verde (1954)
* La terra impareggiabile (1958)
* Il poeta e il politico e altri saggi (1960)
* Dare e avere (1966)

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Морамарко М. Масонство в прошлом и настоящем БИОГРАФИИ МАСОНОВ — Электронная Библиотека истории масонства
2. ↑  Пациенты Боткинской больницы // Огонёк. 1959, № 8. с. 28.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Quasimodo, SalvatoreмұрағатыныңМұрағатталған 13 қазанның 2006 жылы. // Ғылым және технология электронды кітапханасының веб-сайты
**Сальмонеллез** — жұқпалы ішек ауруы. Аурудың қоздырғышы — сальмонелла туысына жататын таяқшалы бактериялар. Бұл бактерияларды алғаш рет 1885 ж. Америка ғалымдары Дж.Смит пен Д.Е. Сальмон обамен ауырған шошқалардан тапқан. Қазіргі кезде 2500-ден астам сальмонелла бактериясы бар. Сальмонеллалар сыртқы ортада қолайлы жағдай туса, көбейе береді. Олар суда 5, ет-шұжық, сары майда 4 айға, сүтте 20 күнге, ірімшікте 1 жылға дейін тіршілігін жоймайды. Малға беретін жемдерде 10 ай, топырақта 18 айға дейін сақталады. Сальмонеллар — негізінен көптеген жабайы және үй жануарларының ішек жолының қалыпты микрофлорасы. Адамдарға Сальмонеллез әр түрлі үй жануарлары мен құстардан жұғады. Ауру, әсіресе, нәрестелер мен қарт адамдарда ауыр өтеді. Ауруды лаб-да арнайы бактериол. (қан, нәжіс, құсық қалдығы, т.б. алынады) және серол. әдіспен (Видаль реакциясы, т.б.) анықтайды. Емі: асқазанды жедел жуып-шаяды, дененің улануын әлсірететін, жоғалтқан тұз-су балансын қалпына келтіретін әр түрлі сұйықтықтарды тамырға құю, витаминдер, бактериофагтар, антибиотиктер (левомицетин, циклофлоксацин, т.б.) қабылдау. Сальмонеллез бен күресу және оның алдын алу үшін сан.-гигиен. ветеринар. және індетке қарсы шаралар кешені жүргізіледі.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8
**Байтал** - қалыңмал беру кезінде негізге алынатын өлшем түрі, байталдың өлшемге алынуы оның өсімтал ұрғашы мал ретінде бағалануымен байланысты[1]. 

  

Яғни, қазақтар «басы айырдан көті айыр артық» деп еркек құнанды емес, өсіп-өнетін ұрғашы малды - байталды өлшемге негіз етіп алған. Құдалық сөйлескенде қалыңмал көлемі келісіліп, оны байталмен мөлшерлейді. Жетісу қазақтары арасында дүннеге бала келгенде қойшы ма?», «жылқышы ма?» деп сұрайтын салт бар. Бұл көз тимесін деген ниетпен «ұл ма?», «қыз ба?» деген сұраудың жұмбақтап айтылған түрі, яғни табу сөз. Мұндағы қойшы - ұл, яғни қой бағатын ұл деген мағынада болса, жылқышы - қыз бала. Қыздың қалыңмалына бұрыннан қалыптасқан ғұрып бойынша 47 немесе 37 байтал немесе 27 (әрі қарай 17, 7 болып жалғаса береді) жылқы беріледі. Сонда қыз бала әке-шешесіне жылқы әкелетін жылқышы болып шығады. Бізге жеткен деректерге сүйенсек, қызға берілетін қалыңмал негізінен 7, 17, 27, 37, 47 байтал бірлігімен өлшенген. Соның ішінде, ең көп таралғаны - 47 байтал төлемі. Ал ауқаттылар арасында қалыңмал саны 67, 77, 100 байталға дейін барады. Саудамен айналысқан немесе қолында малдан басқа дәулеті бар адамдар қалыңның бір бөлігін ақшалай, күмістей, алтындай беруге де уағдаласқан. Бір кездері қара халық қыздары үшін қалыңмал көлемі 40-тан 100 бас малға дейін, төре қызы үшін 200 бас малға дейін барған[2]. 

  

Байтал - алым, төлем түрлеріне қолданылатын шартты өлшем бірлігі ретінде мынадай эквивалентте есептеледі: ертеде қазақы ортада атан түйе 5-10 байталға, боталы түйе 10, жақсы ат 5-10 байтал, жүйрік ат 10-15 байтал, жүйрік дүлдүл 25 байталға бағаланған, 100 қой 25 байталға, бір жамбы 15 байталға немесе бір жорғаға, 1 кесек киіз 3-5 байталға теңестіріліп есептелген[3]. 

Бір байталдың құны бір сиырға тең болған. Бұл шартты түрде белгіленген өлшем болғанымен, келісілген байтал санына осы аталғандар түгел кірмесе де, «барымен базар» принципі бойынша толықтырып өтейді. Кіші жүз қазақтарында байталмен есептелетін қалыңмал өлшемі жиырмамен белгіленіп, бірден алты жиырмаға дейін жеткен.[4]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтынсарин И. Очерк обычаев при сватовстве и свадбе у киргизов Оренбургского ведомства // ЗООИРГО. Вып.1. Казань, 1870
2. ↑  Баллюзек Л. Ф. Народные обычаи, имевшие, а отчасти и имеющие в Малой Киргизской орде силу закона // ЗООИРГО. Вып.ІІ. Казань, 1871
3. ↑  Ибрагимов И. Этнографические очерки киргизского народа // РТ. Сборник изданный по поводу политехнической выставки. Вып.2. М. 1872
4. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Жамал Мұсағалиқызы Қаңлыбаева**(1923 жыл, Семей – 1974) – тех. ғыл. докт. (1965), проф. (1968), Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі (1970). Негізгі ғыл. еңбектері жер қабаттарында шахта қазбаларының әсерінен пайда болатын жылжу процестерін радиоактивті изотоптар әдісін қолдану арқылы зерттеуге арналған.

Ғылым кандидаты, одан кейін техника ғылымдарының докторы атанған ең алғашқы қазақ-әйелі, сонымен қатар өз өмірін маркшейдериге арнаған түркі әлемі нәзік жандылардың алғашқы өкілі.
Оның негізгі ғылыми-теориялық зерттеулері республикалық, одақтық және шетелдік басылымдарда 65 монографияда, мақалалар мен брошюраларда жарияланған.

Білімі
------

1940 жылдың күзінде ол Тау-кен металлургия институтының гидрогеология бөліміне оқуға түсті. 

1949 жылы оқу бітіргеннен кейін үш жыл өткен соң Жамал Мұсағалиқызы Қарағанды көмір бассейінің өндірістік учаскесінің шахталарында өз бетінше ғылыми жұмыстар жүргізді. Жүргізген жұмыстарының нәтижесі бойынша Жамал Қанлыбаева Бүкілодақтық маркшейдірлік ғылыми-зерттеу институтын басқарған профессор Степан Гаврилович Авершиннің жетекшілігімен «Қарағанды көмір бассейнінде жер асты тау-кен жұмыстарының әсерінен жер бетіндегі орын ауыстыруды есептеу» атты тақырыбында диссертация қорғады. 

1952 жылы кандидаттық диссертация қорғаған, аспирантураның түлегі Жамал Қанлыбаева тау-кен саласы бойынша техникалық ғылдымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алған алғашқы қазақ әйел болды.

Кәсіби қызметі
--------------

1954-1974 жж. аралығында Тау-кен металлургия институтында маркшейдерлік бөлімнің басшысы болып жұмыс істеді. Оның басшылығымен институт радиоактивті изотоптарды қолдануға негізделген әйгілі әдісті жасауға кірісті. Көпжылдық зерттеулердің қорытындысын жасай отырып, нәтижесінде Жамал Мұсағалиқызы 1956 жылы докторлық жұмысын сәтті қорғады. 1970 ж. Ж.М. Қанлыбаева Қазақ КСР-нің ғылым Академиясының корреспондент мүшесі болып сайланады.

Марапаттары:
------------

«Құрмет белгісі», «Ерен еңбегі үшін» мерейтойлық медалімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің грамоталарымен марапатталған.
Фрейбергтегі (Германия) тау-кен академиясында марапатқа ие болған алғашқы әйелдердің бірі және ең жақсы баяндамасы үшін қаланың құрметті кеншісі атағына ие болды.

Өнертабыстары
-------------

Әлем бойынша алғаш рет радиоактивті изотоптарды қолдануға негізделген көмір қабаттарын қазу кезінде тау жыныстарының кернеулік жағдайын бақылаудың жаңа әдісін ойлап тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
Остия

Остия
-----

**Остия Антика**-Тибр өзенінің сағасындағы ежелгі Рим қонысы, сауда аймағы және әскери порт.Деректерге қарағанда *Анк Марций* тұсында негізі қаланған. Археологиялық қазба жұмыстары 18 ғ-дың аяғында басталды. Б. з. б. 4 ғ-ға жататын бекініс орны аршылды.Траян империясы кезінде порт қалпына келтірілген.Ғибадатханалардың, театрдың, көп қабатты үйлердің т. б. құрылыстардың орны тазартылды.Рим империясының астанасын Константинопольға көшіруге байланысты Остия маңызын жойды.

* Остия қаласына шолу
* НекропольНекрополь
* КапитолийКапитолий
* 
* 
* ӘжетханаӘжетхана

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* Ostia Antica
* Ostia Antica Online
**Сасық меңдуана** (лат. *Datura*) – алқалар тұқымдасына жататын өте жағымсыз иісі бар, біржылдық шөптесін өсімдіктер, кейде бұталар.

Сипаты
------

* Биіктігі 1 метрден асады.
* Сабағының сырты тегіс, іші қуыс, тік өседі.
* Жапырақтарының ұштары сүйір, салалы, ірі, шеттерінде ойықтары бар, сағақтары ұзын, үстіңгі жағы қою жасыл, төменгі бұтақты жерінде олар жалғыз-жалғыздан орналасқан.
* Гүл тәжі ұзын түтікше тәрізденіп, гүл тостағаншасынан асып тұрады. Шілде, тамыз айлары аралығында гүлдейді.
* Ұрығы - ұзындығы 3-4 сантиметрлік сырты тікенді, жұмыртқа тәрізді қауашақ. Жемісі піскен кезде ішінен 500-ге жуық үлкен қара дәнектері төгіледі.

Қазақстанның барлық аймақтарында (тек таулы жерлерде өспейді) кездесетін 1 түрі — кәдімгі Сасық меңдуана (D. stramonіum). Ол үй маңында, бақшада, кейде қоқысты жерлерде топтанып өседі.

Емдік қасиеті
-------------

Сасық меңдуана — дәрілік өсімдік, оның құрамында гиосциамин, атропин, скополамин алкалоидтары, эфир майы (0,04%), каротин (0,1%), илік заттар (0,7%) болады. Тұқымында 45%-дай линол глицериді, 40%-дай олеин, 20% стеарин бар. Сасық меңдуананың емдік қасиеті көне заманнан белгілі. Дәрілік мақсатқа өсімдік гүлдеген кезде жапырақтарын жинап алып кептіреді. 
  

Медицинада Сасық меңдуанадан алынған препаратты өкпе демікпесі, тыныс алу жүйесі, теңіз және биіктікке байланысты ауруларға қарсы пайдаланады. 
  

Халық медицинасында буын ауруларын, невралгияны, жүйке ауруларын емдеу үшін қолданылады.

Сақтық шаралары
---------------

Өсімдік өте улы. Уланған адамның беті қызарады, көз қарашығы үлкейеді. Кісі тынышсызданады, көзіне әр түрлі нәрселер көрінгендей болады, бірте-бірте есінен айрылады. Сондықтан сасық меңдуанадан жасалған дәрілерді тек дәрігердің қатаң бақылауымен ғана пайдалану қажет.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Сасық күзен** (лат. *Mustela eversmanii*) – сусарлар тұқымдасының күзендер туысына жататын кішілеу жыртқышы (денесінің ұзындығы 53 см, салмағы 2 кг). 

  

Күзеннің ұзын, иілгіш денесі құйрығынан 2 есе ұзын. Қоңырқай жұмсақ үлпілдек терісі әдемі, ол аң терісі кәсібінде - жоғары бағаланады. Күзен - епті, батыл және өжет жыртқыш, қоян немесе тауық тәрізді олжасын оңай ұстайды. Ымырт пен түнде белсенді. Жылына бір рет көбейеді. Ақпан айында шағылысып, мамыр айында 4-тен 20-ға дейін ұрпағын береді, олар өсіп жетілгенше інінде болады, сүтпен қоректендіреді. Інінен шыққаннан кейін де анасы қоректендіріп, әрі қорегін ұстау әдістерін үйретеді. Табиғаттағы кез-келген жыртқыш сияқты ауру, әлсіз т.б. жануарларды ұстау арқылы табиғи сұрыптауда маңызды қызмет атқарады. Құс фермасы үшін - қауіпті зиянкес. 

Қазақстанда жылына күзеннің 1000 терісін дайындайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tikhonov, A. Cavallini, P. Maran, T. Krantz, A. Stubbe, M. Kryštufek B. Abramov A. & Wozencraft, C. (2008). *Mustela eversmannii*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 21 March 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern
2. ↑  «Қазақстандағы жануарлар әлемі» кітабы, «Алматыкітап» ААҚ, 2003 жыл. ISBN 9965-628-91-2
**Өндірістің маусымдылығы** - өнімді жыл маусымына байланысты өндіру.

Өндірістің маусымдылығының өзгеруі
----------------------------------

Өнеркәсіптің маусымдылығы климат жағдайына байланысты туса да, негізінен өндіріс тәсіліне тәуелді. Капиталистік елдерде өнеркәсіптің кейбір салаларының тұрақты түрде маусымсыз жұмыс істеуіне техникалық мүмкіндіктержасалғанмен, капитализм қайшылықтарының шиеленісуі оларды тиімді пайдалануды қиындатады.

СССР-дегі өндірістің маусымдылығы
---------------------------------

СССР-де өнеркәсіптің маусымдылығын жою үшін көптеген шаралар жүргізілді. Мысалы, гидроэлектростанция құрылысында гидроресурстарды бір қалыпты пайдалануды қамтамасыз ету мақсатымен аса ірі бөгендер салынады. Металлургиялық өнеркәсіпте қыс айларында рудалардың тоңазуын тоқтату шарлары жүргізіледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Самойленко Василий Афанасьевич** 1911 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Октябрь ауданының Дмитриевка селосында туды. 1930 жылдан «Новый быт» ауыл шаруашылық артелінің колхозшысы. 1932 жылдан 1941 жылға дейін Коновалов МТС­-де комбайнер болып істеді. 1941-1942 жылдары Ұлы Отан соғысы майдандарында шайқасты. 1942 жылдан 1957 жылға дейін Коновалов МТС­-де трактор бригадасының бригадирі болы істеді. 1957 жылдан Тимирязев ауданындағы «Степной» кеңшарының комбайнері.
1966 жылы 23 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Василий Афанасьевич Самойленкоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
**Сатай Аққабақұлы**(т.-ө. ж. б. Алматы облысы Панфилов ауданы) — қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуге қатысқан батыр. Ұлы жүз ішінде Суан руының Байтүгей елінен шыққан. Әкесі Аққабақ елге сыйлы би болған.

  

Сатай, Хангелді, Аралбай, Бақай, Райымбек батырлармен бірге Ойрантөбе шайқасына қатысқан. К.Әзірбаев "Райымбек батыр" атты дастанда Сатайдың ерлік қимылдарын сүйсіне жырлайды. Сатай 1733 ж. елшілік тапсырмамен Ұлы жүздің атақты адамдары Қодар би, Төле би, Хангелді, Бөлек батырлармен бірге орыс патшасы Анна Иоановнаға барған. "Суан шежіресіндегі" деректер бойынша Сатайдың 1-әйелі Қойкеден Абылай, Көбес, Бектемір (Сарман), Қарабатыр туған. 2-әйелінен Досқұлы (Сақа), Мәуке, 3-әйелінен Әбдікер, 4-әйелінен Ақылбек (Сапақ), 5-әйелінен Жетімқозы деген ұлдары дүниеге келген. Кейін батырдың ұрпақтары суан руының ішіндегі "Сатай" деп аталатын үлкен әулетке айналған. Сарыбел а-ндағы бір көшеге және орта мектепке Сатай батырдың есімі беріліп, ескерткіш тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Хош иісті шегіргүл** (лат. *Viola odorata*) - шегіргүл тұқымдасы, шегіргүл туысына жататын, сабақсыз өсетін, көп жылдық, шөп тектес майда өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

Гүлі
* Тамыр сабағы барынша бұтақты болады, көлбеу өседі.
* Гүлдері - хош иісті, күлгін түсті, гүл сабақтары ұзын. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Ерте көктемде гүлдейді.

Өсетін жері
-----------

Қазақстанның барлық аймақтарында ормандардың іштері мен шеттерінде, бұталардың арасында өседі. Сәндік өсімдік ретінде қолдан да егіледі.

Құрамы
------

Құрамында сапониндер, виолин, салицил қышқылы, С дәрумені, эфир майлары, ащы заттар бар.

Емдік қасиеті және қолданысы
----------------------------

Хош иісті шегіргүлден жасалған дәрілерді халық медицинасында қақырық түсіру үшін пайдаланады. Онымен тыныс жолдарының қабынуын, көк жөтелді, подаграны, ревматизмді емдеуге болады. Сонымен бірге бүйрекке және қуыққа тас байланғанды, ұйқы қашқанда, жүрек қатты соққанда қолданылады. Өсімдіктіғң сулы тұнбасымен тамақ бездері қабынғанда тамақ шаяды. Дәрі жасау үшін өсімдікті көктем мен жазда гүлдерімен, жапырақтарымен, тамырымен қосып жинап алады да, көлеңкелі жерде кептіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Луис Адамич** (ағылш. *Louis Adamic*; 23 наурыз 1899 — 4 қыркүйек 1951) — словен тегінен шыққан американдық жазушы және аудармашы.

Өмірбаяны
---------

Адамич қазіргі Словениядағы Гросупле (сол кезде Австро-Венгрия жері) жерінде туған. Ол шаруалар отбасында болғандықтан қалалық мектептен білімді дұрыс алмады. 1909 жылы Любляндағы жалпы білім беру мектебіне қабылданады. Оқудың үшінші жылында Югослав Ұлттық Қозғалысының құпия ұйымына мүше болады. 1913 жылы шеруге қатысады да, тұтқынға алынып, қамауға алынады. Осы оқиғадан кейін оны мектептен шығарады. Сонымен қоса оған империяның кез келген ЖОО-ға түсуге тыйым салынады. 

1913 жылы 31 желтоқсанда 4 жасында АҚШ-қа көшіп кетеді. Ол Калифорнииядағы Сан-Педро қаласына жақын жердегі хорбат коммунасында орналасады. 1918 жылы азаматтық алады. Бастапқыда ол қарапайым жұмысшы болады, ал кейін *«Ұлт Үні»* (*Narodni Glas*) атты славян газетіне жұмысқа кіреді. Газет Нью-Йорк қаласында шығатын. Бірінші дүниежүзілік соғыста Америка әскерінің құрамында Батыс майданда шайқасады. Соғыстан соң журналист болып, шығармашылықпен айналыса бастайды. 

1940 жылдан бастап Адамачи *Common Ground* журналының редакторы болған.

Өлімі
-----

1951 жылы 4 қыркүйекте Адамич Нью-Джерси штатындағы Милфордтағы өзінің үйінде атылып өледі. Ол Югославиядағы саяси шиеліністің кезінде қаза табады. Сондықтан БАҚ-та оның өлімін Балқан экстремистер ұйымдастырды деген қауесет шығады. Дегенмен бұған ешқандай дәлел болмайды.

Библиография
------------

* Dynamite: The Story of Class Violence in America (1931)
* Laughing in the Jungle: The Autobiography of an Immigrant in America (1932)
* The Native’s Return: An American Immigrant Visits Yugoslavia and Discovers His Old Country (1934)
* Grandsons: A Story of American Lives (1935, роман)
* Cradle of Life: The Story of One Man’s Beginnings (1936, роман)
* The House in Antigua (1937, роман)
* My America (1938)
* Two-Way Passage (1941)
* My Native Land (1943)
* Dinner at the White House (1946)
* The Eagle and the Root (1950)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Луис Альфонсо Абрам Угарелли** (ис. *Luis Alfonso Abram Ugarelli*; 27 ақпан 1992, Лима) — перулік футболшы, Перу Ұлттық футбол құрамасы мен "Велес Сарсфильд" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

"Спротинг Кристал" клубының түлегі. 2014 жылы 14 тамыз күні Перу чемпионатындағы тұңғыш ойынын "Спорт Уанкайо" клубына қарсы өткізді. 21 тамыз күні "Альянс Лима" командасының қақпасына тұңғыш голын соқты. Маусым қорытындысында Перу чемпионы атанды.

2018 жылдың басында "Велес Сарсфильд" клубына ауысты. 27 қаңтар күні Аргентина примерасындағы тұңғыш ойынын "Дефенса" клубына қарсы өткізді. 

11 тамыз күні "Ньюэллс Олд Бойс" қақпасына тұңғыш голын соқты.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

* Перу чемпионы: 2014, 2016

### Халықаралық

* Америка кубогының финалисі: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
* Футболшының профилі
**Өндірістің қалыпты істеуі** - кәсіпорынның өнімді тапсырылған график пен белгіленген ассортимент бойынша бір қалыпты және толымсыз өндіруі; өндіріс процесінде көлемдік-календарьлық тепе-теңдіктің сақталуы. Кәсіпорынның барлық өндірістік буындарының жұмысын дұрыс жолға қою және үйлестіру, өнім дайындау мен өндірудің графигін жасау және оның орындалуын қатаң сақтау жолымен жүзеге асырылады.

Социалистік кәсіпорындардағы өндірістің қалыпты істеуі
------------------------------------------------------

Социалистік кәсіпорындарда өндірістің қалыпты істеуі мемлекет жоспарды барлық сандық көрсеткіштер бойынша ойдағыдай орындап шығуды қамтамасыз етеді.

Өндіріс ритмі
-------------

Өндірістің ритмі өндіріс процесіне тән ішкі пропорцияны, олардың жеке буындарының, кейбір процестері мен операцияларының арасындағы байланысты көрсетеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Семсер мүйізді бөкен** (лат. *Oryx dammah* немесе лат. *Orix algazel*) - Жұптұяқтылар отрядының Қуысмүйізділер тұқымдасының Бөкендер тұқымдас тармағының бір түрі.

Сипаттамасы
-----------

Биіктігі 120-140 см (шоқтығынан), салмағы 20 кг-нан астам, арқасына қарай қайқы біткен мүйізінің пішіні семсер тәрізді (120см-дей), түбі жуандау, текесінде де, ешкісінде де болады. Жүні сарғылт не сарғылттау. Басы ақ, маңдайы мен көзінің айналасы қара дақты, мойны жирен. 

Шөлге төзімді. Жайылым жағдайына қарай мекен ауыстырады. Үйір-үйір (40-шақты) болып жүреді. Лағын 8-8,5 ай көтереді. Бұрын көп ауланып саны азайған. Осы кезде қорғауға алынған.

Таралуы
-------

Шөлді аймақты мекендейді. Бұрын Солтүстік Сахарада кең тараған, қазір оңтүстігінде ғана кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  IUCN SSC Antelope Specialist Group (2008). *Oryx dammah*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 9 September 2009. Database entry includes justification for why this species is listed as extinct in the wild.
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 125 бет
**Семитология** — 

1. Семит халыктарының тілін, әдебиетін, мәдениетін және тарихын зерттейтін ғылымдардын жиынтығы.
2. Тіл білімінің семит тілдерін зерттейтін саласы[1].

**Семиттану**, **Семитология** — семит тілдес халықтардың тілін, әдебиеті мен мәдениетін, тарихын зерттейтін ғылым. 

С. термині тіл білімінде қолданылады. Ол тірі және өлі семит тілдерін зерттейтін пәндерді (ассирология, арабистика, таураттану, гебраистика, т.б.) де қамтиды. Еуропада араб, сирия, эфиопия және ежелгі еврей тілдеріндегі деректемелерді зерттеу ерте кезеңнен басталды (Германияда И.Рейхлин, И.Буксторф, Францияда Ю.Ц. Скалигер). 17 — 18 ғасырларда голланд ғалымдары семиттанудың жеке саласы — араб зерттеу ғылымының негізін қалады. 18 ғасырда Ж.Бартелеми (Франция) финикия жазуының кілтін тапты. 19 ғасырда жалпы және салыстырмалы тіл білімінің жетістіктері семиттану ғылымын толықтырып байыта түсті. Осы сала бойынша қолжазбалар катологы, сөздіктер, тарихи шолу еңбектер мен эпиграф. ескерткіштер жинағы жарық көрді. семиттанудың жетіліп, дами түсуіне Т.Нельдеке, В.Гезениус (ежелгі еврей тілі сөздігі мен грамматикасы), Ю.Вельхаузен, Р.Киттель (таураттану), К.Броккельман (семит тілдерінің салыстырмалы грамматикасы), т.б. неміс семитологтары мен француз ғалымы семиттану де Саси, венгр зерттеушісі И.Гольдциер (ассирология), т.б. елеулі үлес қосты. 19 ғасырдың аяғында Таяу Шығыс елдерін зерттейтін археологиялық және филологиялық қоғамдар құрылды. 20 ғасырда семиттану археологиялық экспедиция жинаған материалдар мен қазіргі тілдерді зерттеу негізінде өрістеді. 30-жылдарда Ш.Вирилло мен Х.Бауэр угарит жазуының мәнін ажыратты, соның нәтижесінде семиттанудан жаңа угариттану саласы бөлініп шықты. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін семиттану ғылымы Египет, Сирия, Ливан, Израиль елдерінде қолға алынды. Ресейде орта ғасырда-ақ ежелгі еврей тілін зерттеуге көңіл бөлінді. Петр І тұсында араб тілі оқытыла бастаса, кейін діни және дүнияуи жоғары оқу орындарында ежелгі еврей тілі оқу пәні ретінде енгізілді. 1882 ж. Ресейде Палестина қоғамы (1917 жылдан Ресей ғылым академиясының жанында) құрылды. Семиттанудың өрістеп дамуына И.Ю. Крачковский мен оның мектебі, Н.В. Юшманов, И.М. Дьяконов, т.б. маңызды үлес қосты. Бұл сала бойынша Грузияда Г.В. Церетели (арабистика, арамеистика), А.С. Лекиашвили (семит тілдері), Беларуссияда Н.И. Никольский (гебраистика), т.б. ғалымдар жемісті еңбек етті.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Орлиногор** – Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877 қаулысымен ұйымдастырылған республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 19 шілдедегі № 746 қаулысымен қолданылу мерзімі - тұрақты. Ауданы 3450 гектарды құрайды. Қорықшаның негізгі мақсаты – өсімдік жамылғысының құнды түрлерін қорғау, сирек кездесетін жануарлар түрлерінің мекендеу ортасын сақтау.

Географиялық орны
-----------------

Қорықша Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы аумағында, «Орлиногор орман шаруашылығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің аумағында, Солтүстік Қазақ жазығының Батыс Сібір ойпатымен шекарасында, Көкшетау қыратының солтүстік-батысында орналасқан. Қорықшаның солтүстік бөлігінде биіктігі 372 м болатын Бүркітті гранитті шоқы бар.

Жер бедері
----------

Қорықша "Орлиная гора" саяжайы жерімен ұштасып жатқандықтан, онда орманды және ормансыз аумақтар бар. Табиғи және жасанды текті қылқан жапырақты және жапырақты түрлердің плантациялары бар. Саяжай аумағында мемлекеттік орман саяжайы атауын берген 341 га жерді алып жатқан "Бүркітті тауы" бөлімшесі бар. Бұл жер ең биік массивтен (теңіз деңгейінен 372 м биіктікте) тұрады, онда граниттегі қарағайлы ормандардың қалдықтарының сақталуы ғылыми қызығушылық тудыруда. Ботаникалық қорық мақсатына толық сәйкес келеді. "Бүркітті" шоқысының етегінде орналасқан, айнала орманды бұлақ табиғат ескерткіштері санатына кіреді.

Флорасы
-------

Орман мекемесінің аумағына шөптесін өсімдіктер алып жатқан ашық ағашсыз алқаптар және қайың және көктерек тоғайлары, сирек талдар өсетін орман алқаптары тән. Рельефтің аласа жерлерін, көлдердің шеттерін батпақты шалғындар мен қамыс алқаптары бар батпақтар алып жатыр. 200 га аумақты жеңіл ормандар қамтиды. Ормандардың негізгі бөлігін қарағай аралас қайың тоғайлары құрайды. Мұнда гранит үстіндегі қарағайлы ормандардың қалдықтары сақталған. Өсімдіктің құрамының аздығы қатаң климаттық жағдайларға байланысты. Орман мекемесінің аумағында гидрологиялық желі өте нашар дамыған. Дөңгелек табақша тәрізді шағын көлдер мен жасанды су қоймалары бар. Олар атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді, олардағы су тұщы. Орман мекемесінің батыс бөлігінде құрғап қалатын Қамысақты өзені ағып жатыр. Қорықшада қорғалатын өсімдіктердің түрлері: кәдімгі қарағай, қайың, көктерек, итмұрын, бұталы шие, бетеге, кәдімгі сәбізшөп, құлпынай, тобылғы, қызылбояу, сиырсілекей, жусан, қазтабан, қау, жебір, қазтамақ.

Фаунасы
-------

Орманда елік, түлкі, тиін, қараторғай, боз кекілік және басқа құстар мен аңдар мекендейді. Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлар түрлері: сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарқұс, бүркіт, жыланшы бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғалатын түрлер: бөдене, аққұр, сұр құр, құр, бұлан, елік, жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, сасық күзен, борсық, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, дала суыры.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Өндірістің шоғырлануы** - өндірістің іріленуі, өндіріс құрал-жабдығының, жұмыс күшінің және өнімнің ірі кәсіпорындарда жинақталуы, ірі кәсіпорындар санының өсуі.

Капитализмнің заңы
------------------

Өндіріс пен капиталдың шоғырлануы - капитализмнің заңы. Капиталист өз қолына көп капитал жинақтау арқылы кәсіпорынды кеңейтуге мүмкіндік алады. Өндірістің шоғырлануы капиталдың орталықтануын және шоғырлануын күшейтеді.

Түрлерінің айырмашылықтары
--------------------------

Өндіріс сферасында да, айналым сферасында да ірі кәсіпорындардың майда кәсіпорындарға қарағанда артықшылығы мол, сондықтан ірі кәсіпорын иелерінің пайда мөлшері де майда кәсіпкерлерден гөрі көп болады. және олардың бәсеке қабілеті де зор. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Орландо Джонс (ағыл. Orlando Jones; туған. 10 сәуір 1968) — американдық актер сценарист, продюсер.

Өмірбаяны
---------

Орландо Джонс 1968 жылы 10 сәуір күні АҚШ, Алабама штатындағы Мобил қаласында өмірге келген. Оның әкесі "Филадельфия Филлис" атты бейсбол клубының ойыншысы болған. Орландо 1986 жылы Оңтүстік Каролина штатында Молдин қаласындағы "Молдин Хай" орта мектебін оқып шыққан. Кейін 1990 жылы Чарльстон колледжін бітірген.

Орландо 1992 жылы "Голова Германа" сериалындағы рөлімен алғаш дебютқа шыққан. Әлемге көбінесе «Ослепленный желаниями», «Эволюция», «История одного вампира» фильміндегі және "Сонная лощина" сериалындағы ойнаған рөлдерімен әйгілі.

Жеке өмірі
----------

2009 жылы 2 қаңтар күні бұрынғы модель Жаклин Стафпен неке құрды. Ерлі зайыптыларда бір қыз бар.

Дереккөздер
-----------

Орландо Джонс
Самоди халықтардың тұрғылықты мекендеуі: штрихталған - ш. XVII ғ.; жаппай боялғаны - XX ғ. соңы. Төменде оң жақта Саяндағы самодилердің таралуы.
**Самоди халықтары** немесе **самоедтер** самоди тілдерінде сөйлейтін : ненец, энец, нганасан, селькуп халықтарының және қазіргі таңда жойылған саян самодилар - қамастар, қайбалы, матор, тайгий, қарақас және сойот, осы халықтардың жалпы атауы.

Самоди халықтары Архангельск, Түмен, Томск облыстарын, Красноярск өлкесін мекендейді.

Тіл маманы Г.Н.Прокофьевтің ұсынысымен 1938 жылдан бастап Самоди халықтары деп аталды.

### Тарихы

Көптеген зерттеушілердің пікірінше, Самоди халықтарының ата мекені Алтай, Саян таулары болған. Самоди халықтарының құрамындағы қарақас, қамастар, қайбалы тайпалары тілі, әдет-ғұрпы, тұрпаты жағынан татарларға ұқсас болған, олардың бәрі (Томсктің сейкуптарынан басқасы) рулық қауымда көшпелі тіршілік етті.

Б.з. 1 мың жылдығында олар Солтүстікке қарай қоныс аударып, тілдері ұқсас жергілікті юкагир, саам халықтарымен араласқан.

19 ғасырдаң 2-ші жартысында Самоди халықтары 22 мың түтін.

1929-30 ж. Самоди халықтары мекендейтін Солтүстік облыстары мен өлкелерде Ненец, Ямал-Ненец, Таймыр (Долгано-Ненец) ұлт округтері құрылды.

### Самоди тілдері

Самоди тілдері - өзара туыстас тілдер тобы. Бұл топқа

* солтүстік тобы
	+ ненц,
	+ энец,
	+ нганасан
	+ юрак †

* оңтүстік тобы
	+ селькуп
	+ жойылған тілдер
		- матор †
		- тайгий †
		- қарақас †
		- қамас †
		- қойбалы †
		- сойот †

тілдері кіреді. Бұлардың ішінде селькуп тіліне қарағанда, Самоди тілдерінің слтүстік-шығыс тармағын құрайтын ненец, энец, және нганасан тілдері сөздік қоры мен грамматикалық құрылысы жағынан бір-біріне жақынырақ.

Самоди тілдері жалғамалы тілдерінің қатарына жатады. Дыбыс алмасуы мен ассимиляция құбылысы жиі ұшырасады. Мұның грамматикалық формалар тудыруға қатысы бар. Есімдердің септелуі мен етістіктердің жіктелуі түбірдің соңғы дыбысына қарай ажыратылады. Самоди тілдері мен фин-угор тілдерінің лексикасында, ішінара грамматикалық құрылысында ортақ белгілер кездеседі.

Бүгінгі күні Ресейде негізгі цивилизация тілі - орыс тілі болып, самоди тілдері - "концертте өлең айтатын" тілі болып қалды. Кейбір жергілікті мектептерде самоди тілін аптасына 2 академиялық сағат сабақ беріледі. Бірақ көп зерттеушілердің пікірі бойынша, бұл уақыт тілді сақтап қалу үшін жеткіліксіз.

Галерея
-------

* Самодилар,1914 ж.Самодилар,1914 ж.
* Мезен самодиларМезен самодилар
* НенецтерНенецтер
* Ненецтердің отбасыНенецтердің отбасы
* Ненецтер  ұлттық киіміНенецтер ұлттық киімі

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* В Дудинке открылся кабинет самоедологии Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2013 жылы.
* Основные проблемы самоедологии в СССР Мұрағатталған 3 тамыздың 2012 жылы.
Өнер Жамалов(1922, Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Сенбі ауылы – 1975, Ташкент қаласы) – экономика ғылымдарының докторы (1955), професор (1958). Ташкент қаржы-экономика институтын (1953) бітірген соң осы институтта, Ауыл шаруашылық инстутында, Орта Азия мемлекеттер университетінде педагог қызметін атқарды. Ташкент мемлекеттік университетінің професоры, Өзбекстан ҒА Экономика институтының директоры, Өзбекстан ғылым академиясының Төралқа мүшесі және академияның философия, экономика және заң ғылымдары жөніндегі академия-хатшысы (1953–75) болды. 130-дан аса ғылыми жарияланымы, 8 монографиясы бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қытай қазы**, қутұмсық қаз (лат. *Anser cygnoides*) – қазтәрізділер отрядының үйректер тұқымдасына жататын құс.

Биологиялық сипаты
------------------

Қолға үйретілген қытай қазысын тұмсығындағы нүктесі мен жуан келген құйрық жағымен тануға болады.
* Қанатының ұзындығы 47 см, салмағы 3,5 кг-дай.
* Басқа қаздардан ерекшелігі – арқасы мен бүйірі ақшыл көлденең жолақты қоңыр-сұр, бауыры – ақ.
* Мойны ұзын әрі жіңішке және қауырсындарының түсі әр түрлі.
* Тұмсығы қара, басқа қаздарға қарағанда ұзын. Өсімдіктердің жапырағы, сабағы және тұқымдарымен қоректенеді.

 *Anser cygnoides*

Көбеюі
------

Жағалауларында қамыс пен құрақ, қоға өскен көлдер мен өзендердің биіктеу жағалауына ұя салады. 6 – 7 жұп болып ұшып келіп, бір-бірінен алыс қоныстанады. 3 – 5 (кейде 9) жұмыртқа басып, оны атақаз бен анақаз кезектесіп 30 күндей шайқайды. Балапандары жұмыртқадан шыққан соң қытай қазы су қоймаларының құмды және батпақты жағалауларын мекендейді.

Таралу аймағы мен өрісі
-----------------------

Қытай қазы – жыл құсы. Қазақстанда сәуір айында қыстаудан қайтқан мерзімде кездеседі. 
  

Қытайдың шығысы, Корея мен Жапония аймағын қыстайды. Саны аз, соңғы 30 жылда Қазақстанда тек екі рет – 1967 жылы Қара Ертіс өзеніне жақын жерде бір, 1978 жылыЗайсан ойпатынан он қутұмсық қаз кездескен. Мекендейтін жерлерінің құрғауынан және есепсіз ауланудың нәтижесінде қытай қазының саны жылдан жылға күрт азаюда.
  

Эвенкілер, сахалар, қытайлар мен басқа Шығыс Азия халықтары бұл қазды өте ертеден қолда өсірген, яғни қытай қазын қытай үй қазының арғы тегі деуге болады. Қолға тез үйренеді. 
  

Қазіргі уақытта бүкіл Сібірде Торей көлдерінде ғана ұялайды. Бір кездері Қазақстанда Зайсан көлі мен Ертіс өзені жағасында ұялаған, ол ұшып өту кезеңінде Сырдарияда байқалатын. Қалың қамыс-қоғалы, әсіресе таудағы, көлдерде мекендеген. Түрді Линнеус (Linnaeus) 1758 жылы ашқан. Қытай қазы қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қытай мәдени орталығы** – Қазақстандағы мәдени орталықтың бірі. 

1997 жылы 13 маусымда Талдықорған қаласында құрылған. Оның құрылуына бастаушы болған – *Лю Лидия Николаевна*. Орталық жанынан қытай тілін үйренетін балалар тобы, 6 адамнан құралған би тобы – «Лотос» ансамблі ұйымдастырылған. Қазіргі кезде Лидия Николаевна орталық және Ассамблея өткізетін барлық іс-шараларға қатыса отырып, құрметті төрайым ретінде белсенді жұмыстар жүргізуде. Қытай мәдени орталығының негізгі мақсаты – **Қазақстан Республикасы халқының** бірлігін, ұлтаралық келісімді және ынтымағын сақтай отырып, өз ұлтының дәстүрлері мен мәдениетін, әдет-ғұрпын дамыту және насихаттау болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қытай қазақ мерзімді басылымдары** - Қытай жерінде шығатын қазақ тіліндегі баспасөз.

Бүгінгі күнде Шығыс Түркістан жерінде қазақ тілді 20-ға жуық журнал мен тоғыздан аса газет шығады.

Журналдар
---------

Әдебиет тақырыбына арналаған келесі журналдар жарық көреді:

1. "Шұғыла"
2. "Құмыл алқабы"
3. "Іле айдыны"
4. "Алтай аясы"
5. "Тарбағатай"
6. "Боғда"
7. "Іле жастары"
8. "Шалқар"

Бұлардың ішінде "Шұғыла" журналы мен "Құмыл алқабы" бүкіл Қытай көлемінде "Жылдың үздік журналы" атағына да ие болған.

### Заң аясында

"Заң аясында" журналы 2000 жылдан бері шығып келе жатқан маусымдық журнал, заңдық кеңестер пен қоғамдағы нақты шындықтардан мысал келтіре отырып заңның ең үлкен қару екенін көрсететін журнал.

Балаларға арналған басылымдар
-----------------------------

Маусымдық журналдар:

"Жастүлек"

"Балауса"

" Білім бұлағы"

Апталық газет:

"Іле өрендері"

Салалық журналистика
--------------------

"Шынжаң қоғамдық ғылымдары" журналы

"Ғылым-техника" газеті (аптасына бір рет шығады)

Басқа да журналдар
------------------

"Оқырман өресі" танымдық журнал

"Көкжиек" журналы

XX ғасырдың екінші жартысында "Шалғын" деген атпен, 1982 жылдан бастап "Мұра" деген атпен шығып келе жатқан журнал бар. Қазірге дейін 141 санын оқырманға ұсынған.

Нәзік жандыларға арналған "Шыңжаң әйелдері" журналы

Көркемөнер бағытында шығатын "Шыңжаң суретті журналы"

Газеттер
--------

Қазақ тілдіндегі ең үлкен газеттер қатарында "Шыңжаң газеті" айтылады. 1950 жылдан бері шығып келе жатқан газет күн сайын шығады. Газеттің апталық таралымы 123900 данадан асады.

Өңірлік және апталық газет қатарына "Күйтің газеті", "Іле кеші", "Тарбағатай", "Іле өрендері" қатарлы газеттер де жатады.

Сонымен бірге әлемде болып жатқан оқиғалар мен жаңалықтарды оқырман аудиториясы "Пайдалану хабарлары" атты газеттен алып отырады. "Пайдалану хабарлары" тек қана ақпарат беруді негіз етеді, аптаның бес күнінде шығады.

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Қытай қазақ мерзімді басылымдары Мұрағатталған 24 қаңтардың 2018 жылы.
**Қытайдың ұлттық мейрамдары** – қытайлықтардың мыңдаған жылдар бойы ай күнтізбесіне сәйкес аталып өтетін мейрамдары. 

Қытай елінде және қытай ұлтының өкілдері бар елдерде тойланады. 

Қытайда Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін христиандық жыл санау, яғни күн күнтізбесі енгізілген. Сол уақыттан бері Қытайда 1 қаңтарда – Жаңа жыл, 8 наурызда – Халықаралық әйелдер күні, 1 мамырда – Халықаралық еңбек күні, 4 мамырда – жастар мерекесі, 1 маусымда – Халықаралық балалар күні (балалар үшін демалыс күні), 1 шілдеде – Қытай Коммунистік партиясының құрылған күні, 1 тамызда – Қытайдың халықаралық азаттық әскерінің құрылған күні, 1 қазанда – Қытай Халық Республикасының құрылған күні тойланады. 

Ресми мемлекеттік мерекелермен қатар Қытайдың көптеген аудандарында, көптеген этникалық топтар арасында өздерінің жергілікті мерекелері аталып өтіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑