recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қадыр Маткенов** (1935-2006 ), Қазақ политехникалық институтын инженер-металлург мамандығы бойынша бітірген (1957). Жолдамамен (1957ж.) Қарсақбай мыс қорыту зауытына келіп, еңбек жолын катардағы жұмысшыдан басгаған. Ауысым шебері (1958-1% 1), металлургия цехының бастығы (1962-1972), зауыттың бас инженері (1972), 1973 ж. бері зауыт директоры болды. Карсақбайда табан аудармай 47 жыл еңбек етеді. Еңбек Қызыл Ту (1966), «Құрмет Белгісі» (1974) ордендерімен марапатталған. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген металлургі (1978), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1998). Жезді және Ұлытау ауданының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Жапония мемлекетінің қалыптасу тарихы
-------------------------------------

Жапон жеріндегі алғашқы тайпалық бірлестіктер III ғасырда қалыптаса бастады. Тарихи деректерге қарағанда, IV ғасырдың ортасына қарай Ямато тайпалық одағынан таптық негіздегі алғашқы мемлекет пайда болды. Елдің неғұрлым күшті дамыған оңтүстік-батысы VII ғасырда орталықтандырылған жапон мемлекетінің қалыптасуына негіз болды. Алғашқы астаналардың іргетасы Осака шығанағының жағалауында қаланған. Ұзақ уақыт бойы (VI—IXғғ.) елдің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына көршілес Қытайдың ықпалы зор болды. Олардан жапондар иероглифтік жазу үлгісін, буддизм мен конфуций діндерін, ғылым негіздері мен шаруашылық жүргізу тәжірибесін қабылдады. IX ғасырдың соңына қарай Жапония Қытаймен ресми қатынастарын үзді, бұл жапон өркениеті сипаты қалыптасуына қолайлы жағдай туғызды. XII ғасырдан бастап ел астанасының (алғашында Камакура, кейіннен Эдо, қазіргі Токио) солтүстіккі ығысуы, феодалдық қатынастардың дамуы солтүстіктегі аудандардың біртіндеп шаруашылық тұрғыдан игеріле бастауына ықпал етті. Осыған қарамастан, ұзақ уақыт бойы елдің шаруашылық қуаты, негізінен, оңтүстікте шоғырланып келді, экономикалық орталық қызметін Осака қаласы атқарды.
Интерактив – ағылшынның "өзара әрекет" деген сөзінен шыққан. 

Интерактивті оқыту әдістері тұлғааралық қарым–қатынасқа негізделе отырып, "жеке тұлғаны дамытуға бағытталатын" қазіргі білім беру парадигмасын қанағаттандырады. Сонымен бірге таным белсенділігі мен ізденіс дербестігін қалыптастырып қана қоймай, ары қарай дамытады.

Интерактивті оқыту әдістері дәстүрлі оқыту әдістерінен оқу үрдісінде оқушылардың өзінің өмірлік тәжірибелерін пайдалану арқылы есте берік сақтауымен, мәліметтерді талдап, жинақтау арқылы жеке және кәсіптік қабілеттерін аша алуымен ерекшеленеді. 

Дегенмен, интерактивті оқыту қажетті ақпаратты игеруге уақытты көбірек бөлуді, бағалауда жаңа, күрделі өлшемдерді қолдануды қажет етеді және оқушылардың танымдық іс -әрекетін басқаруда тәжірибесі аз мұғалімдерге көптеген қиындықтар туғызады.

Интерактивтi әдiстiң мақсаты – тек ақпаратты беру ғана емес, оқушыларға жауаптарды өз бетiнше табу дағдысын меңгерту.

Психолог-ғалымдардың айтуынша, оқушылар білімді төрт түрлі жағдайда алады екен: 

* дайын білімді қабылдап алу
* зерттеу барысында жаңалық ашу
* әр түрлі жағдайда әсерді сезіну
* синтез арқылы бұйым құрастыру немесе өнім жасау.

Интерактивті оқыту әдістері оқушыларға рольдік ойындар арқылы әр түрлі жағдайда әсерді сезінуге жол ашады, әртүрлі білімдерді синтездеу кезінде шығармашылық өнім жасауға жағдай жасайды, дегенмен түрлі ситуациялар мен мәліметтерді талдап, сараптап, зерттеу барысында жаңалық ашуға көбірек мүмкіндік береді.
**Айтқұлов Бақты** (1930 жылы туған, Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қаратон кенті) – инженер-электрик. Алматы ауыл шаруашылық институтын (қазіргі ҚазҰАУ) бітірген (1955). 1957 – 62 жылдары Қамыскөл электр стансасында инженер, 1962 – 63 жылдары Жылыой ауданы парткомында нұсқаушы, 1963 – 64 жылдары «Қазақстан» кеңшарында бас инженер, 1966 – 69 жылдары Гурьев облысы партком аппаратында нұсқаушы, 1969 – 74 жылдары Жаңаөзен ауданы атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, «Маңғыстаумұнайгаз» өндіру басқармасы бастығының орынбасары, 1979 – 87 жылдары «Өзенқұрылысжөндеу» басқармасының басшысы, 1987 – 97 жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» бірлестігінің құрылыс-монтаждау тресі бастығының орынбасары, Қазақстан – Ресей – Тәжікстан бірлескен «Нефтяник» бірлестігі бас директорының орынбасары қызметтерін атқарды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Аболиционизм** *(ағылш.* abolitionism*, лат.* abolitio*)* - 

1. Батыс Еуропадағы, Оңтүстік және Солтүстік Америкадағы құл саудасына тыйым салу және құлдарды азат ету қозғалысы. 18 ғасырға дейін құл иеленушілік жүйесіне бір рет дерлік қарсылық әрекеті болмаған. Бұл кезеңде ағарту дәуірінің ойшыл рационалистері бұл жүйені адам құқықтарын бұзатын жүйе деп сынай бастаса, ал квакерлер мен өзге евангелие түсінік бағытындағы діни топтар оны христиандыққа жат жүйе ретінде сынады. 18 ғасырдың соңына таман құл иеленушілікке қарсы қозғалыстар құлдықтың өршіп тұрған орталықтары: Вест-Үндістанда, Оңтүстік Африка және оңтүстік АҚШ-та да көрініс табады. 1807 жылы АҚШ пен Британ отарларына африкандық құлдарды жеткізуге тыйым салынады. 1838 жылы Вест-Үндістанның британдық бөлігінде құлиеленушілікке тыйым салынса, француз иелігіндегі бөлігіне 10 жылдан кейін іске аса бастайды. Алайда АҚШ-тың оңтүстігіндегі 11 штатта құл иеленушілік әлеуметтік-экономикалық институт ретінде әлі де бар болатын. Америка аболиционизмі Солтүстік пен Оңтүстіктіктің одақтастығы үйлесімін бұзатын мұндай әрекеттің АҚШ Конституциясына да кереғар келетіндігін алға тартты. Бұл жағдай құл иеленушілік мәселесін әр штаттың өз қарауына алып шешімін шығаруына қозғау салады. Солтүстіктегі аболиционизмдік қозғалысты үгітшілер, оның ішінде Америка құлдықпен күрес қауымдастығының негізін қалаушы У.Л. Гаррисон, жазушылар: Дж. Г. Уитьер және Г. Бичер Стоу мен бұрын құл болған Ф. Дуглас секілді тұлғалар басқарды. Батыста құл иеленушіліктің таралуына қарсы болған Авраам Линкольн президент болып сайланғаннан кейін аболиционистер қозғалысында жаңа дәуір басталды. Оңтүстіктегі штаттар бұрынғы қалыпты тұрмыс дәстүріне қатер төнгендігіне көз жеткізген соң Одақтан (Сецессия) шығып кетеді, бұл өз кезегінде АҚШ-та Азаматтық соғыстың басталуына негіз болады. 1863 жылы Линкольн (өзі ешқашан аболиционист болмаған) құлдарды босату жайлы үндеу қағазын шығарып, Конфедерация құрамындағы штаттардағы құлдар бостандық алады. АҚШ Конституциясының 13-түзетілімі бүкіл елдегі құлдыққа тыйым салады. Латын Америкасында құл иеленушілікке 1888 жылы тыйым салынса, ал Африканың кейбір аудандарында және көптеген ислам елдерінде құлдық жүйе ашық түрде 20 ғасырдың соңына дейін болды;

2. Қандай да бір заңды өзгерту бойынша қоғамдық қозғалыс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
*Вацлав Нижинский* (1907)
Вацлав Нижинский *Le spectre de la rose-да*
Нижинский Вацлав - (шын аты Бацлав Фомич Нижинский) (12 мамыр 1890ж. Киев – 8 сәуір 1950 ж. Лондон), орыс балет артисі. Жас кезінен труппасы бар атақты биші ата-анасынан би сабақтарын үйренген, кейін өз апасы Б.Нижинскиймен Санкт-Петербургте оқуын жалғастырды, 1907ж. Мариский тератрының труппасына түскен. Өзінің үйлесімді секіруі мен таңғаларлық әдемі қоөғалысымен табысқа жетті. Жизель, Аққулар көлі, Ұйқыдағы аруда басты ролде ойнаған. Көбіне А.Павлов пен Т.Карсава серіктестікте билеген. 1909ж. В.Нижинский жаңа орыс балетіне түсті және көптеген М.Фокиннің балет партияларын қойған: Карнавал, Сольфида, Раушан көрінісі, Дафнас пен Хлояның Петрушкасы т.б. 1912-1913 жж. ол Фавна жарты күннен соңғы демалыс, Қасиетті көктем би қойылымдарымен көрсетіп, үлкен жетістікке жетті. Нижинскийдің 1913ж. үйленуі С.Диагилевтің би труппасынан кетуіне тура келтірді. В.Нижинский әрі қарай билей берді, бірақ табысқа жетпеді. Психологиялық жағдайына байланысты 1919ж. ол балетті тастап кеткен, содан өле-өлгенше Швейцарияның, Францияның, Ұлыбританияның жындыханаларында ем қабылдаған. Барлық билері би тарихында теңдесі жоқ аңызға айналды. 

  

Библиография

* *Нижинская Р.* Вацлав Нижинский. — М.: Терра, 2004. — ISBN 5-275-01012-5
* Н. Я. Надеждин. Вацлав Нижинский: «Отдых фавна»: Биографические рассказы. М.: Майор, Осипенко, 2011. 192 б. 2000 экз. ISBN 978-5-98551-146-8
"Кімді ойласаң сол келеді ( Легок на помине)" фильмі
----------------------------------------------------

Жыл:2014

Ел: Ресей

```
Режиссер: Евгений Абызов
```

```
Басты рөлдерде: Михаил Горевой , Александр Самойленко , Гарик Харламов , Александр Ревва , Кристина Асмус , Владимир Яглыч , Екатерина Васильева , Анна Антонова , Юлия Гришина , Андрей Федорцов , Татьяна Космачева , Сергей Сафронов , Юрий Кузнецов 
```

Сценарий: Алексей Нужный , Николай Ковбас Продюсер: Сарик Андреасян , Георгий Малков , Гевонд Андреасян , Владимир Поляков 

Жанр: Комедия , Фантастика 

Бюджет:70 000 000 руб.

Қысқаша суреттеме
-----------------

Жас та табысты риелтор Павелге ескі үйді иемдену қажет болады. Үй иесін - жасы келген жалғыз басты кемпірді сату-сатып алу келісімшартына қол қоюға ақыры айламен көндіреді. Бірақ өз кезегімен сәтті өтіп жатқан оқиғалар легіне тылсым күштер араласып кетеді. Түн болысымен Павел кенеттен түрлі уақыт кезеңдеріне сапар шеге бастайды.

Сын,рецензия
------------

Көз алдыңызға елестетіңізші - сіз ойлаған адам сіз қалаған уақытта сіздің қасыңызда... Рахат қой иа, алыста, тіпті алыстағы жанды бір көру үшін ойлап қасыңа шақырып аласың... Кімді шақырып алатыныңызды елестеттіңіз бе? Мысалы мен білем, бірақ тізім тым ұзақ екен :)
27 күні кинотеатрлардан көрсетілетін "Кімді ойласаң сол келеді" (Легок на помине) атты Ресейлік туынды сізді осындай ойларға берілуге шақыратыны сөзсіз. Ерлі-зайыпты Кристина Асмус пен Гарик Харламов ойнаған бұл туынды сіздің миыңыз ауыр салмақ түсірмей ауыр жұмыс күнінен кейін демалуға мүмкіндік беретін күлкілі туынды. Кейде киноға барған кезде шаршаған миымды ауыр ойлармен одан ары шырмалауға түсіргім келмейді. Дегенмен, Ресейліктер комедия жанрындағы фильмдерді жақсы түсіруді үйренді.
"Саудада туысқан мен достық жоқ" деген ұстанымды ұстайтын Паша жері керемет ауданда орналасқан бір үйді сатуға тырысады. Ол үйдің кәрі иесін алдап өз атына жазыдыртып алып, қымбат ақшаға сатпақ болады. Махаббатқа берілген адал кемпір жігітке бірден үйін оның басына аударып береді, бірақ оның есебі басқа еді... Себебі, ерекше қасиетке ие үй ол жігітке үлкен сый дайындап қойған еді...
Пашка түні бойы ұйқы көрмей өзі туралы ойлаған адамдардың қасынан табылатын жағдайға жетеді... Әрине оның пайдасы да зияны да тиетін болады...
Маған киноның жеңілдігі мен мақсаты ұнады. Адамның ең адал досы ақша мен ақша үшін туысын да сатып кететін адамдар емес екенін жақсы көрсете білген. Кейде ақша үшін жоғалтқан арыңды игі істеріңмен қайтарып алуға болатынын көрсете білген. Кинода Ресейдің танымал шоу бизнесмендерінің көбі ойнағандықтан да кино қуаныш сыйлай алды. Барып, демалып қайтуыңызға балады, кеңес берем :)

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов**(22.2.1954 ж.т. Жамбыл облысы, Талас ауданы, Ақкөл ауылы) – әлеуметтану ғылымының докторы (1994), профессор (1997).

ҚР Әлеуметтік ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (1997). Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын (1976) бітірген. 1976–78 ж. «Жамбылқұрылыс» тресінде аға инженер, 1978–85 ж. Жамбыл облысы атқару комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, аға референт, бөлім меңгерушісі, 1986–91 ж. проректор, 1991–96 ж. Тараз сыртқы экономика ассоциациясы бас директорының халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарды. Алдашовтың 40-қа жуық ғылыми еңбегі, 1 монографиясы жарық көрген.[1]

Тараз мемлекеттік университетінің менеджмент кафедрасының профессоры, Экономика және бизнес факультетінің деканы. 1976 жылы Жамбылдың гидромелиоративтік-құрылыс институтын бітіріп, инженер-құрылысшы мамандығын меңгерді. 1994 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Нарықтық экономика жағдайындағы өмір сапасы" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Алдашовтың еңбектерінде Қазақстандағы қазіргі әлеуметтік-экономикалық процестерге талдау беріледі, нарықтық шаруашылық жүргізу жағдайындағы тұрғындардың өмір сапасының теорриялық және практикалық мәселелері ашып көрсетіледі. Оның еңбектерінде өмір сапасының әлеуметтанулық көрсеткіштеріне, әлеуметтік бағытталған нарықтық шаруашылық концепциясына ерекше мән беріледі. Сонымен қатар, Алдашов Қазақстан тұрғындарының этнодемографиялық құрылымын зерттеп, республикадағы этносаралық қатынастар концепциясын жасауға өз үлесін қосуда. 37-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Солардың ішінде:

* Қазақстан тұрғындарының дамуының этнодемографиялық мәселелері: әлеуметтік аспектісі. Алматы, 1993.
* Нарықтық экономика жағдайындағы өмір сапасы. Алматы 1994.
* Социология. ЖОО-на арналған окулық. Тараз, 1999.
* Социология бойынша сөздік-анықтаушы. Тараз, 1999.
* "Қазақстан селоларының өлеуметгік дамуы туралы".
* "Селолық денсаулық сақгауды дамыту".
* "Нарықтық қатынастарды дамыту жөне ауыл шаруашылығында еңбек ресурстарын пайдалану".

Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. ҚР білім жөне ғылым министрлігінің құрметті жұмыскері.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Шылаң** (лат. *Potamogeton*) – өзі аттас тұқымдасқа жататын көп жылдық су өсімдіктері. Жер шарында кең тараған, 100-ге жуық түрі белгілі. 

  

 Қазақстанның барлық су айдындарында (тұрып қалған суларда, ағысы баяу тұщы суларда немесе тұзды суларда) кездесетін 21 түрі бар. Бұлардың көпшілігі су астында, 2,5 – 3 м тереңдікте тоғай құрып өседі, кейде жоғары жапырақтары су бетінде қалқып жүреді. Гүлдері ұсақ, қос жынысты, масақ гүлшоғырына топталған, негізінен су астында дамиды;  протогиниялы (гүл аналықтары аталықтарынан бұрын пісіп жетіледі). Көбінесе желмен, кейбір түрлері сумен тозаңданады. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі жаңғақша немесе сүйекше тәрізді. Шылаңдардың барлық түрі – тұщы су  флорасының негізгі құраушылары. Су түбіндегі шылаңдар түзген тоғайларға көптеген балық түрлері уылдырығын шашып, майшабақтары тіршілік етеді. Кейбір түрлері ондатрдың, кәмшаттың және су құстарының қорегі болып табылады. Кейде шылаңдардың ну тоғайы кеме қатынасына кедергі жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
**Шымкент көркемөнепазды шығармашылығың үйі** – 1968 жылғы облыстық көркемөнерпаздар үйі негізінде 1978 ж. қайта құрылып, Шымкент облыстық кәсіп-одақтары кеңесінің көркемөнерпаздық шығармашылығының одақаралық үйі деген атпен жұмыс істеді. Шығармашылық үйдің көркемөнерпаздық және ұжым жетекшілерінің мамандығын арттыру мен еңбекшілердің демалысын көңілді өткізетін бірлестік пен репертуарлық-библиография бөлімдері болып, олар халық өнерпаздары мен өнер әуесқойларына, мәдени-ағарту орындарына әдістемелік нұсқаулар беру әрі жетекшілік жасау, облыс өнерпаздарының фестивальдарын, байқауларын, көрмелерін өткізу, озат көркемөнерпаздар ұжымдарының, студиялардың, үйірмелердің іс-тәжірибелерін насихаттау, сонымен қатар репертуарлық жоспарын бекіту жұмыстарымен айналысып отырды.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
1. **Кіндік шеше** — әйел босанғанда көмек көрсетіп, нәрестенің кіндігін кесетін әйел.

Қазақтың салтындағы үлкен бір сыйлы ана, мол кәделі әйел «кіндік шеше» болып табылады. Туу үстінде баланың кіндігін кескен әйелді «кіндік шеше» деп атайды. Кіндік шеше баланың екінші анасы болып саналады. 

Қазақтар екінің бірі, егіздің сыңарына баланың кіндігін кестіре бермейді, қол-аяғы жеңіл, ауылда, ел ішінде беделі бар, мінезі жайраң қаққан, ақ еділ аналарға ғана кестіреді. Өйткені, бала кіндік кескен адамға тартады, кіндік апасы қандай болса, бала да дәл сондай болады деп ырымдайды. Кіндік жолын алған әйел балаға ит көйлек әкеп кигізеді. Бала қырқынан шыққанша қарап, тамақ жасап беріп көмектеседі. Әуелі үлкен азамат болғанда, азамат боп толғанда да кіндік апасын құрметтеп, кәдесін өтеп жүреді. Оған кіндік кескені үшін мал атап, қымбат бұйым сыйға тартылады. Баланың мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, ақылы, адамгершілігі, еңбекқорлығы Кіндік шешеге тартады деген түсінік бар. 

Қазіргі уақытта кіндік шешенің міндетін дәрігер-акушер атқарады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ел аузынан жиналған

Дереккөздер
-----------
Гвардия лейтенанты Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова 1924 жылы Мәскеу қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, Воронеж және Украина майдандарында жаумен шайқасқан.

Майдандағы қызметі
------------------

Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының комсоргы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. 1944 жылғы 2 қазанда қаза тапты. Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Өлгеннен кейiн «Қызыл Жұлдыз» орденiмен марапатталды.

Майдандағы ерлігі
-----------------

1944 ж дивизиялық «Патриот Родины» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры Михаил Левченко.
Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды".
Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "Кеңес Одағының Батыры" атағы берілмеді

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги".
2. ↑  Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.
3. ↑  Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010.
**Қалалар** — Жапонияның муниципалдық деңгейдегі әкімшілік бірліктері. Ауылдар мен кенттерге қарағанда, қалалар үйездердің қурамына кірмей, тікелей префектураларға бағынады. Қалалардың қуқықтары «Жапонияның жергілікті өзіндік басқарма туралы Заңымен» дәйектеледі. 

Егер елді мекендегі халық саны 50 мыңға жетсе, ол қала мәртебесін алуы мүмкін, ал 50 мыңнан төмен болса — мәртебені жоғалтуы мүмкін. Жапонияның халқы ең аз қаласында — Утасинайда — бар болғаны 6 мың адам тұрады, сол екі арада дәл сол префектураның ауылында — Отофукада — 40 мыңға жуық халық өмір сүреді. Ірі қалалар *ерекше* (200 мыңнан астам адам), *орталық* (300 мыңнан астам адам) немесе *үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген қалалар*(500 мыңнан астам адам) мәртебелеріне ие болуы мүмкін.

Жапонияда 786 қала бар (1 сәуір 2010 жыл).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  データベース検索結果 (jp).  M. Higashide. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 тамыз 2011. Тексерілді, 10 шілде 2010.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 全国自治体マップ検索 (jp).  Local Authorities Systems Development Center. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 тамыз 2011. Тексерілді, 10 шілде 2010.
**Кіндіктікөл** (алт. ) — Ресей, Алтай Республикасындағы биік таулы көл. Монғолиямен шекараға жақын, республиканың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Көлдің ауданы — 2,8 км², ұзындығы — 2,45 км, ені — 1,75 км құрайды. Су жинау алабы — 49,5 км² құрайды. Теңіз деңгейінен — 2463,6 метр биіктікте жатыр. Көл арқылы Нарынкөл өзені ағып өтеді. Көлде қарауыз тіршілік етеді.

Сипаттамасы
-----------

Әдеттегі ірі моренді-тоған көлі. Онда бірнеше ірі шығанақтар мен бір арал бар. Тереңдігі 3-5 метрді құрайды. Көлдегі ең үлкен тереңдікке жетеді (7,5 метрге дейін) дамыған моренаға жақын. Суы мөлдір, түбі тұнбалы, шығуы минералды, оны көлдің барлық акваториясынан байқауға болады.

Су тізімі туралы мәліметтер
---------------------------

Ресейдің мемлекеттік су тізілімінің деректері бойынша ол Жоғарғы Об су алабы аймағына, өзеннің су шаруашылығы бөлімі - Қатынға, өзеннің суббассейні - Бия мен Қатынға жатады. Өзеннің өзендік алабы - (Жоғарғы) Обтан Ертіспен тоғысқанға дейін. Су нысанының коды — 13010100311115100000359.

Әдебиет
-------

* *Молчанова О. Т.* Таулы Алтайдың топонимикалық сөздігі —  Таулы Алтай: Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства, 1979. — Б. 219. — 395 б. — 5000 таралым.
**Алтынкөл ауданы (түмені)** (өзб. *Oltinkoʻl tumani/Олтинкўл тумани*) — Өзбекстандағы Әндіжан облысының (уәлаят) әкімшілік бірлігі. Әкімшілік орталығы – 30,2 мыңдай тұрғыны бар Алтынкөл қаласы.

Тарихы
------

Алтынкөл ауданы 1939 жылы құрылды. 1963-1978 жылдары Әндіжан ауданының құрамында болды. 1978 жылдан бастап қайтадан Әндіжан облысының құрамындағы дербес әкімшілік бірлікке айналды.

Географиясы
-----------

Ауданның жер бедері ойпат, таулы және адырлармен сипатталады. Әндіжан облысының орталық бөлігінде орналасқан.

Солтүстігінде Ізбасқанмен, солтүстік-батысы мен батысында — Балықшымен, оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде — Шаһриханмен, оңтүстігінде — Асакамен, шығысында — Әндіжан аудандарымен шектеседі.

Ауданның солтүстігінде Қарадария өзені, оңтүстігінде Үлкен Ферғана арнасы, Ұлықнұр арнасы және аудан аралық скид Коллектор-Асака ағып жатыр.

Климаты
-------

Климаты биік субтропиктік таулы келеді. Шілденің орташа температурасы +25...+28˚С, ақпанда -5...-7˚С. Кейде жазда температура +42...+43˚С, ал қыста керісінше -15...-18˚С дейін жетеді. Өсімдік өсетін мезгіл 160-180 күн. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 225 мм-ге дейін жетеді.

Табиғаты
--------

Адыр бөлігіндегі топырақтар байытылған, қалғандары боз топырақты болып келеді. Көктемде адырлар қысқа тіршілікті өсімдіктермен жабылады. Тың жерлерде жусан мен көкпек өседі. Жабайы жануарлар сирек кездеседі. Кеміргіштер, бауырымен жорғалаушылар, құстар кездеседі.

Тұрғындары
----------

2018 жылы бүкіл Алтынкөл ауданындағы халық саны 135 000 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін өзбектер құрайды. Ресми және ең көп таралған тіл — өзбек тілі.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
---------------------------

Алтынкөл ауданы 10 қалалық мекен (*шаһарша*; өзб. *Shaharcha*) мен 7 ауыл бұқаралары жиынынан (*өзб.* Qishloq fuqarolar yig’ini) тұрады:

Қалалық мекендер:

1. Бостон,
2. Далуарсын,
3. Жалабек,
4. Ижтиһад,
5. Қомақай,
6. Қостепе,
7. Мәдени Мехнат,
8. Мәслихат,
9. Намуна,
10. Хандыбақ.

Ауыл бұқаралары жиындары:

1. Ахунбабаев (4 қыстақ),
2. Жалабек (8 қыстақ),
3. Қостепесарай (6 қыстақ),
4. Қомақай (7 қыстақ),
5. Мәслихат (6 қыстақ),
6. Оразы (6 қыстақ),
7. Сужұлдыз (14 қыстақ).

Сілтеме
-------

* Алтынкөл түмені Әндіжан уәлаяты хәкімдігінің ресми сайтында

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Hududlar bo'yicha shahar va qishloq aholisi soni  (өзб.).  Andijan regional department of statistics.
2. ↑  *ЦК КПСС.*  —  Изд. Центрального комитета КПСС, 1991. — P. 135.
3. ↑  Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan (uz, ru).  The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics (July 2020).
**Жапондық кит** (лат. *Eubalaena japonica*) — түрі киттер тұқымдасының ішіндегі тегіс киттер (*Balaenidae*). Бұл түрі жақын уақытқа дейін зоологтармен бірге бір түрі Солтүстік Атлант тегіс көрмесі ашылды (*Eubalaena glacialis*), алайда, ең жаңа зерттеу түрін ДНК анықтады, бұл туралы әңгіме екі бөлек.

Сыртқы түрі
-----------

Жапондық киттің қытайлықтан айырмашылығы жапондық кит жылғы солтүстік атлант тегіс киті, бірақ ол сәл үлкенірек және жетуі мүмкін 18,5 м. Ұрғашылары, әдетте, бірнеше ірі еркек. Салмағы осы өкілдердің салмағы 80 тоннаны құрайды. Жапондық киттер — үлкен, ұстамды және қара киттер аз жерлерде орналасқан. Ақ дақ, байқалып тұратын әр түрлі дарақтар, тек төменгі бөлігінде іш саласындағы жыныс бөлігі бар. Басы үлкен және жабылған мозолист қабаты бар, ол әр жануардың өзінше білдіріледі, бірақ, әдетте, аз дәрежеге қарағанда, Солтүстік Атлантидада кездеседі. Желі ауызы қатты иілген.

Өмір салты
----------

Жапон киттер веслоногтармен және өзге де шаян тәрізділермеен қоректенеді. Олар баяу, бірақ сәнді жүзгіштер ретінде танылады. Туу деңгейі өте төмен, ұрғашылары тууына ықпал етеді. 6 жастан 12 жасқа дейінгі әрбір үш-төрт жылдың ішінде.

Тарату
------

Ареал жапондық кит қамтиды солтүстік бөлігін Тынық мұхитқа жылғы Охотского дейін Берингова теңіз және Аляскинского шығанағы. Оқта-текте осы түрінің өкілдері байқалады және жағалауында Мексика. Ұрғашылары туындауына ықпал етеді лақтарын жағалауында Жапония.

Қауіп-қатерлер
--------------

Бұл киттергеаң аулау көптеп жүргізіледі. Болжам бойынша, ол 1839 және 1909 жылдар бойы жайра 26 500-ден 37 000 бас. Бұл 1960-шы американдық китке аңшылық жасайтындар заңсыз 500 жапондық киттерді өлтірді. Бүгін бас қатерлерге үшін киттер болып табылады соқтығысу кемелер, застревание "балық аулау желілер мен қоршаған ортаның ластануы. Көбейюуі: Охот теңізінде 400, ал Тынық мұхитында 180. Жалпы түрі, мәртебесі "қауіпті" (*Endangered*) МСОП қызыл тізімінде. Әсіресе, шығыс популяциясы болып саналады қаупіндегі көбейе бастады және сенімділік жоқ, ол қайта қабылдана алады.

Ескертпелер
-----------

Үлгі:Примечания

Әдебиет
-------

* Mark Carwardine: Wale und Delfine. Delius Klasing, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-7688-2473-6, S. 47-48.
* Hadoram Shirihai, Brett Jarrett: Meeressäuger. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11277-9, S. 36-37.

Сілтемелер
----------

* The IUCN Red List of Threatened Species:Eubalaena japonica

1. ↑  Томилин А. Г. Отряд Китообразные (Cetacea) // Жизнь животных. Том 7. Млекопитающие / под ред. В. Е. Соколова. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1989. — С. 358. — 558 с. — ISBN 5-09-001434-5
**Алтынсандық**  – Қызылтас тауларының оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде. Абсолюттік биіктігі 839 м. Тау солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Солтүстік беткейі көлбеу, оңтүстік тіктеу келген оқшаулау тау массиві.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тас көмір граниті және гранодиориті қиып өткен пермь, тас көмір, силур және девонның эффузивті-тұнбалы шоғырларынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың ашық қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында ойдым-ойдым қайыңды-көктеректі шоқ талды орман, әр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
Жапондардың салттары
--------------------

Жапондардың тұрмыс-тіршілігінде басқа бір мәдениетке ұқсамайтын өзіндік салты мол сақталған. Жапон үйлерінде жиһаз аз болады, еденіне күріш сабанынан тоқылған төсеніш - татами - төселеді. Жапондықтар аяқ киімдерін босағаға тастап, үйде шұлықпен немесе жалаңаяқ жүреді. Тамақтанатын әрі ұйықтайтын жері – еден. Сондықтан еденді әрқашан айнадай таза ұстайды.Жапон өнері де, әсіресе кескіндеме өнері мен қуыршақ театры өзіндік ерекшеліктерге бай. Жапондар – сәнді гүл шоғын өте шебер жасайтын халық. Олардың дзю-до, каратэ, сумо күресі секілді ұлттық спорт түрлері бүгінде бүкіл дүние жүзіне белгілі.Жапонияда императордың билігі конституция арқылы шектелген: император - тек мемлекеттік символ боп табылады. Жапония Ұлыбритания сияқты – Конституциялық монархия болады.
43°07′41″ с. е. 77°04′51″ ш. б.﻿ / ﻿43.12806° с. е. 77.08083° ш. б.﻿ / 43.12806; 77.08083 (G) (O) (Я)

Шымбұлақтың үстінен көрінісі
*Басқа мағыналар үшін Шымбұлақ (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Шымбұлақ** — Алматы маңындағы Іле Алатауы шатқалының 2510 метр биіктігінде орын тепкен тау-шаңғылық курорты.
Талғар асуының бөктеріндегі бұл спорттық кешен 1954 жылдан бастап тау шаңғысы спортшыларының сүйікті орнына айналған. Алғашқыда бұл кешен кеңес тау шаңғышыларының олимпиадаға дайындық базасы ретінде құрылған. Жарыс жолының ені 25 метр, еңістігі 11-29 градустардың аралығында, сондықтан шаңғышылардың ең жақсы жылдамдық көрсетуіне қолайлы. Техникалық сипаттамасы жағынан Еуропаның ең жақсы жарыс жолдарынан кем емес, көп жағдайда (қарының сырғанақтық сапасы бойынша) олардан артық.

Кешенді жаңа жөндеу бойынша жалпы ұзындығы 6 шақырымнан екі есеге ұзартылды. Ал ені ең негізгі бөліктерінде 10-20 есеге кеңейтілген. Тау шаңғы трассаларының бойына қар зеңбіректері орнатылған, аспалы жолдардың болат арқандары жаңартылған. Алдағы күндері шаңғы жолдарын Қарлытау мұздығына дейін ұзарту көзделген. Осы шаралар іске асқаннан кейін шаңғы трассасының ұзындығы бойынша Шымбұлақ әлемдік жетекші курорттарымен теңесетін болды. Сондай-ақ, қонақ үйлер қайта жасақталып, мейрамханалар мен дүңгіршектер, боулинг, спа-орталықтар құрылады. Осы жұмыстардың барлығы 2011 жылғы Азия ойындарының қарсаңында аяқталмақ. 

Шымбұлақ
Сонымен бірге мұнда соңғы үлгідегі уақыт өлшейтін құралдар, әлемдік жоғары деңгейдегі жарыстарды өткізуге лайықты ақпараттық көрсеткіштер қойылады. Тау шаңғысы мен сноубордтың халықаралық мектептері бой көтермек. 2000 автокөлікке арналған жерасты автопаркингтер, Медеу мен Шымбұлақ арасында жүретін 4,5 шақырымдық аспалы жолдар салынған. Осы жолдар арқылы тау шаңғысы кешеніне он бес минутта көтерілуге болады. Болат арқандарға секундына 5 метр жылдамдықпен жүретін 115 кабина орнатылады, яғни, олар бір сағатта 2000 адамды тауға көтермек. Курортқа балаларын алып келетін туристерге ыңғайлы болу үшін, «бэби-лифт» - көтергіші бар балалар алаңы да жасалып қойылған.
2510 метр биіктікке орналасқан бұл кешеннен таудың кереметтей көріністері, жұмсақ климаты мен шуағы мол күндерінің көп болуы, қар қабатының ұзақ уақыт жатуы (желтоқсан мен сәуір аралығында) – бұл жерге туристер мен тау шаңғы спорты әуесқойларының легін өзіне баурап тартатын болады. Мұнда демалыстың басқа түрінен гөрі, айдындай тайғанақ мұз жолдарын қалайтын шаңғышылар, шеберліктерімен деміңді ішіңе алып таң қалдыратын, экстримальді секіретін және қилы бұрылыстар жасап түсетін батыл сноубордшылар келеді.
Сөйтіп, Шымбұлақ қараша – мамыр аралығында шаңғы жарыстарын өткізетін, шаңғы тебетін мекенге айналса, жаз айларында қар жамылғысы бар тауларды тамашалайтын, туристер көп келетін, қалалықтар дем алатын тамаша орынға айналмақ.
‎

**Алтыншар** (лат. *Rudbeckia*) – астралылар тұқымдасына жататын бір, екі немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Табиғи жағдайда Солтүстік Америкада өсетін 30-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда мәдени түрде өсірілетін 2 түрі бар. Олардың биіктігі 1,5 – 2,5 м. Себеттері ірі, диам. 10 – 15 см, көп гүлді. Гүлдері сап-сары алтын түсті болғандықтан өсімдіктің аты осыған байланысты қойылған. Гүлорамы домалақ, екі қатарлы жапырақтан тұрады. Гүлтұғыры сүйірлеу. Маусым – қыркүйек айларында гүлдеп, қыркүйек – қазанда жемістенеді. Тұқымдары төрт қырлы, айдаршасыз, оның орнына кішкене тісті тәжі шығады.

Өсімдік туралы
--------------

**Алтыншар** – көпжылдық шөптесін өсімдік. Оның табиғатта 40-қа жуық түрі бар. Шығыс Америкадан таралған. Бүгінгі күні әлемнің барлық жерінде өсіреді. Шілде-тамыз айларының аралығында гүлдейді. Алтыншардың түрлері көп болғанымен, барлығының гүлінде сары түс басым болып келеді. «Алтыншар» деген атауы да осы алтындай сары түсіне бола шықса керек. Ортаңғы күлтесі қоңыр, жиектегі гүл күлтесі сары немесе гүлі толығымен сары болады. Тіпті қоңыр қызыл гүлдерінің де жиегі сарымен жалғасып жатады. Ауланың үздіксіз гүлдеп тұруы үшін алтыншарды түймедақ, бақытгүлімен шахмат тәрізді егіп, жағалауына құртқашаш гүлін отырғызған жөн.

Күтімі
------

Алтыншар гүлі ерекше күтімді қажет етпейді. Тек топырағын құрғатпай суғарып, көшетін күн жақсы түсетін жерге отырғызу керек.

Көбейтілуі
----------

Тұқымын себу және түбін бөлу арқылы көбейтеді. Ең оңай жолы түбін бөлу арқылы көбейту. Түбін екі жылда бір рет бөліп көбейткен дұрыс. Алтыншар маусым-шілде айларында гүлдеуі үшін түбін сәуір айының басында бөледі. Жас көшеттерді 50-70 см арақашықтықта еккен дұрыс. Сонда жайылып тез өсетін болады. Жай түрдегі алтыншар 5 жыл, гүлпарлы түрлері 3 жылға дейін бір орында жақсы өседі.

Алтыншар туралы тақпақ
----------------------

Бақша гүлдері тобында,

Гүлдейді шілде, тамызда.

Әдемі, әсем сары гүл,

Өседі аулаларыңда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
**Жапон мушмуласы** ) (Eriobotrya japonica) — алма ағашына және бірқалыпты аймақтың басқа да танымал жеміс ағаштарына ұқсас раушангүлділep тұқымдасының субтропикалық мәңгі жасыл ағашы. .

Бұл шағын ағаштарды (әдетте, 10 м төмен) көбіне Ағаштар қатары тәрізді бақшаларда және саябақтарда өсіреді. Хош иісті ақ гүлдердің тығыз гүл шоғыры жапырақ қуыстарының жан-жағында пайда болады. 

Ұсақ сары-қызыл сары жемістердің жағымды қышқыл дәмі бар; оны піскен күйінде де, бұқтырып та жейді, желе немесе ликер дайындайды. Көптеген субтропикалық аймақтарда локваны коммерциялық мақсатта өсіреді, бірақ өсіру аумағы, әдетте, шағын болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Кинокөрсеткі аппарат** – кинофильмді экранға үлкейтіп түсіруге арналған аппарат. .

Таспа жылжытқыш механизм мен тарқату және орау кассеталары, экранға жарық пен кескін түсіретін жүйе, дыбыс шығаратын, электр қуатымен қамтамасыз ететін және басқару құрылғылары оның негізгі бөлшектері болып табылады.

Кинокөрсеткі аппаратының негізгі ерекшелігі ретінде оның экранға жарық түсіретін сәуле ағынын тудыратын қасиетін атауға болады. Кинокадр кадр саңылауына аялдаған кезде кескін экранаға түседі де, қозғалғанда жарық арнаулы жапқы – обтюратормен қалқаланып отырады. 

Қолданылу ыңғайлылығына қарай ол *орнықты* және *көшпелі* болып екіге бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
Кения таулары
**Кения (вулкандық массив)** - Африканың шығыс бөлігіндегі вулкандық массив.

Географиялық сипаттамасы
------------------------

Африкадағы Килиманджародан (5895 м) кейінгі биік жер - Батиан шыңы (5199 м). Етегінен 1200 м биіктікке дейін *ылғалды экваторлық орман*, одан жоғары *мәңгі жасыл және қылқан жапырақты ағаштар*, экваторлық биік тау шалғыны өседі.

Таудың қолданылуы
-----------------

1000-2000 метр биіктік аралығында кофе, сизаль, банан плантациялары өсіріледі, тау басында көп жылдық қар мен мұздықтар бар. Кения шыңының атырабы - ұлттық бақ (Маунт-Кения).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Әкірам Меңліғалымұлы Ғалимов** (17.11.1892, Астана - 7.8.1913, Ресей, Челябі облысы Троицк қаласы)- ақын, жазушы, драматург, педагог. 1905 жылы Троицкідегі "Рәсулия" медресесінде оқиды. Медресенің бастауыш бөлімін бітірген соң,Қостанай маңына қоныс аударып, қазақ балаларын оқытқан. 1911 - 13 ж. тұңғыш қазақ журналы "Айқапта" қызмет істеген. Тырнақалды өлеңдері осы басылым беттерінде жарық көрген. Туындыларын татар және қазақ тілдерінде жазған. Қазақ тілінде "Жастық жемістер" (1912) өлеңдер жинағын жариялап, "Бақытсыз сұлу" повесін, татар тілінде "Май мәселесі" (1913) атты сықақ пьесасын жазған. Сонымен қатар "Ақмола", "Шора", т.б. журналдарда көптеген өлең, әңгіме, мақалалары басылып турды. Әкірамның "Замандастарға", "Қыста", татар тілінде жазылған "Бақытсыз сұлу", т.б. шығармалардың авторы. Ағылшын ақыны Джордж Байронның, татар ақыны Ғ.Тоқайдың біркатар өлеңдерін қазақ тіліне аударған.

Шығармалары:
------------

* Жастық жемістері, Қазан. 1913;
* Бейшара қыз, "Айқап", 1912, №11;
* Өкініш, "Айкап", 1911, №10;
* Қыс, "Айқап", 1912, №1, Троицк.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Айт** (1800-1860), қол бастаған батыр, шежіреші, жырау, диқан. Руы — Бағаналының Сарғалдақ
тармағы. Айттың ел қорғаған батырлығы, шежіреші жыраулығымен қатар Ұлытау өңірінде алғаш диқаншылық кәсібінің негізін салған адамдардың бірі екендігі ел аузында басым айтылады. Оның Тайкеткен, Бұрма өзенінен тоған байлатып, егін салдырған орындары бертінгі күнге дейін сақталған. Айт екі жерден мешіт салдырып, бала оқытқан. Қыс
қатты болып, малдан жұтап қалған кедейлерге ірі байлардан 500 қысырақ алып бергені туралы аңыз-
әңгіме бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Кинопроекция** – кинофильм кадрларындағы кескінді жарық сәулесі арқылы экранға үлкейтіп түсіру әрі белгілі бір жылдамдықпен ауыстыру арқылы қозғалыс әсерін туғызу. .

Кинокөрсеткі кезінде кескінмен қатар фонограммаға жазылған дыбыс та жаңғырады. Фильмдегі кескіннің қозғалыс әсерін тудыруы стробоскоп эффектісіне негізделген. 

Стробоскоп эффектісі – көздің әртүрлі фазаны белгілейтін жеке кескіндердің 1 сек. ішінде 5 рет алмасуын оның қозғалысы ретінде қабылдайтын қасиеті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Айтау** – Шу-Іле тауларының солтүстік-шығыс сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы жерінде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 150 км-ге созылып жатыр. Ендірек жері 60 км. Ең биік жері – 819 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Каледон-герциндік тау құралу процесінде қалыптасқан. Негізгі дені палеозойдың гнейстерінен, кристалды тақтатастан, каледондық граниттен түзілген. Солтүстік беткейі көлбеу, оңтүстігі қырқалы төбе болып келеді.

Өсімдігі
--------

Таудың карбонаты аз саздақты бозғылт топырағында жусан өседі. Кейбір тұстарында ши шоғырлары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Кино түсіретін павильонда шыққан эпизодты тексеру
**Кино түсіру павильоны** - киностудиядағы кино түсіруге лайықталған арнаулы бөлме.

Кино түсіру павильоны декорацияларды құру кезіндегі ауыр жұмыстарды механикаландыруға қажетті құралдармен жабдықталады. Дыбысты синхронды жазу кезінде бөлмеге бөгде шу өтпеуі қамтамасыз етіледі, акустикалық қасиеті жақсартылады. Декорацияны жарықтандыруға, әр қилы эпизодтар түсіруге қажетті электр жабдықтары және т.б. қондырғылар қойылады. Кино түсіру павильонының ауданы 400-ден 4000 м^2-ге, биіктігі 6-дан 25 метрге дейін жетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Кинохроника** - күнделікті өмірдің көкей кесті мәселелерін дер кезінде хабарлайтын *кинохабар*.

*Кинохроника* факт жайлы қысқаша дерек не түсініктеме берумен ғана шектеледі. Дегенмен оператор суреткер-публицист ретіндегі өз ойын көркемдік тәсілдері (ракурс, жоспар, *кадр композициясы*) арқылы бере алады. *Кинохроника* экранда киножурнал, арнайы шығарылатын немесе *тақырыптық хроникалы фильмдер* ретінде көрсетіледі. Кинохроника *кинорепортаж*, *киноинтервью, кинокорреспонденция, киноочерк және кинофельетон* болып бөлінеді. Телевизиялық *кинохроника* кино хабардың бірден-бір ұтымды түріне айналып кетті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Айтарым бар ...** – токшоу бағдарламасы.

Уақыт озған сайын адамның санасы өзгеріп, түрлі көзқарастар қалыптаса бастайды. Мемлекеттік, әлеуметтік және қоғамдық мәселелер төңірегінде сан түрлі пікірлерді ортаға салып, көкейдегі айтар әңгімені көкке жеткізіп, телекөрермендерге (Ақтөбе) ой тастау. Белгілі бір тақырып аясында олардың намысын қамшылап, қоғамдық пікір туғызып, шындыққа ұмтылу.

Хабарға бір тақырыпқа қарама-қарсы ой айта білетін адамдар шақырылады. Жобаның жетекшісі ҚР-ның Мәдениет қайраткері, журналист Р.Отыншин. Шығарылымы аптасына 1 рет. Ұзақтығы 45 мин.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Төрткөл** (қарақ. *Tórtkúl, Төрткүл*; өзб. *To‘rtko‘l, Тўрткўл*) — Қарақалпақстандағы қала (Өзбекстан), Төрткөл ауданының (түмен) әкімшілік орталығы. Әмудария өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Тарихы
------

1873 жылы Әмударияның оң жағалауының Хиуа хандығынан Ресейге ауысуымен Төрткөл хиуа бекінісі орнында Ресей империясының Сырдария облысының бөлігі ретінде Петроалександровск қаласы (бастапқыда Петро-Александровское бекінісі) құрылды.

Петро-Александровское бекінісі Түркістан әскери округінің Әмудария бөлімі бастығының резиденциясы атанды, ол Хиуа ханымен Әмударияның Хиуа жағасында арақ өндіруге тыйым салу және Ресей жағына контрабанда түрінде жеткізу, сондай-ақ, мал ұрлығы үшін өзеннен өткен ұрыларды іздеу және жазалау сияқты мәселелер бойынша хат алмасып тұрды.

Петроалександровск уездік қалашығының елтаңбасы 1909 жылы 21 сәуірде Сырдария облысының басқа елтаңбаларымен бірге бекітілді.

«Қара жердегі құрттаған қалқанда 3 мұнаралы бекіністі қабырға және жоғары жағында 3 шоқ жүзіммен жалғасатын саңылаулы қақпалар. Еркін бөлігінде Сырдария облысының елтаңбасы».

Қалқанды алтын жүзім шоқтарымен қоршап, оны Александр лентасымен байлап, үстіне күміс қабырғалы тәжі салынған.

1920 жылы Петроалександровск Төрткөл болып өзгертілді. 1925-1932 жылдары Қарақалпақ АКСР-нің астанасы болды. 1949 жылы жағалауын су шаюына байланысты қала көшірілді.

Қазіргі кезде Төрткөл - Қарақалпақстандағы ең ірі қалалардың бірі. Онда жеке теледидары бар. 2010 жылдың жазында үлкен азық-түлік және киім-кешек базары ашық.

Білім беру
----------

Төрткөл ауданында 6 колледж бар:

1. Төрткөл банк колледжі,
2. Төрткөл индустриалды-педагогикалық колледжі,
3. Төрткөл медициналық колледж,
4. Төрткөл ауыл шаруашылығы колледжі,
5. Төрткөл өнеркәсіпті-көлік колледжі,
6. Төрткөл академиялық лицейі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Хиуада арақ өсіру туралы Мұрағатталған 23 ақпанның 2020 жылы.. Түркістан әскери округі Әмудария бөлімі бастығының Хиуа Ханына жазған хаты. 4 қараша 1874 жылы, № 420.
2. ↑  Түрікмендердің қарақалпақ меншігін ұрлауы туралы Мұрағатталған 28 желтоқсанның 2019 жылы. Түркістан әскери округі Әмудария бөлімі бастығының Хиуа Ханына жазған хаты. 28 қараша 1874 жылы, № 3579.
**Бакланий мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік ернеуі маңындағы белдем ауқымындағы мұнай кен орны. Атырау облысында, Атырау қаласының солтүстігінде 60 км жерде орналасқан. Сейсмобарлау және құрылымдық бурғылау көмегімен 1956 жылы дайындалған. Іздестіру бұрғылауы 1959 жылы басталып, кен орны 1961 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық түрғыдан кенорын үш қанатты түз күмбезді құрылымда орналасқан. Төменгі бор бөліміне тиесілі жоғарғы альб және апт жікқабаттарында екі мұнайлы горизонт бөлінген. Бұл горизонттардың жиынтық мұнайлы алаңы 1947 мың м2. Горизонттардың күмбездегі жатыс тереңдігі 294-513 м.

Жатыс сипаты
------------

Жатындардың биіктігі 4,2-18,9 м. Су-мұнай жапсары -328,8 -535,6 м абсолют белгілер арқылы өтеді. Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған сипатта келеді. Горизонттар терригендік шөгінділерден құралған, жинауыштары кеуекті. Мұнайға қаныққан қалыңдық 2-4,1 м, жинауыштардың анық ке-
уектілігі 29-32%, өтімділігі 0,208-1,78 мкм2, мұнайға қанығу коэффициенттері 0,53-0,8. Мұнайдың бастапқы шығымдары 24-35 м3/тәу, бастапқы қойнауқаттық қысым 2,84-4,37 МПа, температура 19,5-20°С.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 899-911 кг/м3. Мұнайда 0,42-1,3% күкірт, 0,29-0,54 парафин бар. Кен орны 1994 жылдан пайдаланылуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Жер жылуының жылнамасы**. Мұнайдың температуралық
өзгерістерін сипаттайтын шама. Жер жылуының жылнамасының сандық көрсеткіші мұнайды
кіріктіретін тау жынысы көнелігін (миллиондаған жылдар) сол қойнауқаттың
температура көрсеткішіне көбейтіндісін 100 санына бөлгенде шығатын шамаға. Жер жылуының жылнамасы мен мұнай құрамының кейбір параметрлері арасында өзара байланыс қалады. Мәселен, жер жылуының жылнамасы көрсеткіші өскен сайын мұнай құрамындағы
цикландар мөлшері азая түседі; жер жылуының жылнамасы көрсеткіші 60 санынан артық болған
жағдайда мұнайдың бензин фракциясы құрамындағы цикландардың алкандарға
қатынасы бірден аспайды; жер жылуының жылнамасы көрсеткіші өскен сайын //-алкандардың
изоалкандарға қатынасы, сол сияқты С6-С8 арендерінің С6-С8 қаныққан
көмірсутектерге қатынасы арта түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Айсұлу Аманғалиқызы Шайкенова** 1955 жылы 7 қаңтарда РКФСР Орынбор облысы Новоорск
ауданының Гранитный кентінде туған. Қазақ.
Әкесі - Шәйкенов Аманғали Бәймешұлы, марқұм, теміржол
жұмысшысы болған. Анасы - Шәйкенова Атыш Ғұмарқызы,
марқұм, теміржол жұмысшысы болған.
Адамовск ауылшаруашылық техникумының экономика
факультетін бітірген (1973), мамандануы - «Бухгалтерлік
есеп»; Свердловск заң институтының заң факультетін
бітірген (1977), құқықтанушы.
7 жарияланымның авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің кемегімен) тілдерін
біледі.
1973 жылдан - Свердловск заң институтының ғылыми-
зерттеу секторының і. 1974 жылдан -Свердловск
заң институтының студенті. 1977 жылдан - Ақтөбе қаласы
Фрунзе аудандық прокуратурасында сынақ мерзімінен
өтуші, 1978 жылдан - прокурордың көмекшісі, аға көмекшісі. 1988 жылдан - Ақтөбе қалалық прокурорының аға
көмекшісі. 1992 жылдан - Ақтөбе қалалық прокурорының
орынбасары. 1995 жылдан - Ақтөбе облыстық сотының
шаруашылық істер жөніндегі алқасының төрайымы. 2002
жылдан - Ақтөбе облыстық сотының азаматтық істер
жөніндегі алқасының төрайымы.
2005 жылдан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен марапатталған.

* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Ең қуатты 50 мемлекеттің қатарына қосылған, экономикасы дамыған ел, ЕҚЫҰ төрағалық жасайды».
* Хоббиі - кітап оқу, отбасымен бірге демалу.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, О. Хайям, А.С. Пушкин.
* Тұрмыс құрған. Жұбайы - Айтасов Есболат Айтасұлы, кәсіпкер. Ұлы - Айтасов Ғани Есболатұлы, студент.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Лидчёпинг** – Швеция қаласы. Вестра-Гёталанд лендегі Лидчёпинг коммунасының астанасы. Халқының саны – 25 169 адам (2008). 

1446 жылы қала мәртебесіне ие болған. Стокгольмнен оңтүстік-батысқа қарай 290 шақырым қашықтықта және Гётеборг ленінің орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 110 шақырым қашықтықта орналасқан. Венерн көлінің оңтүстік жағалауы жақын болғандықтан қала кей уақыттары қала «Венеріндегі Лидчёпинг» деп аталады. 

Қаланың орталығы арқылы Венерн көліне келіп құятын Лидан өзені өтеді. Ол қаланы екі бөлікке бөліп жатыр. Шаһардың оң жақ бөлігі «ескі қала», сол жақ бөлігі «жаңа қала» деп аталады. Сонымен қатар қалада теміржол вокзалы, айлақ және әуежай бар.

Дереккөздер
-----------
**Ази́з** (араб.: عزيز‎) — арабша ер жігіттің есімі. Араб тілінен аударғанда «мықты», «құдіретті»; «сирек», «құнды», «абзал», «қымбат» деген мағыналарды білдіреді Көптеген ислам халықтарында кеңінен таралған..

Әл-Азиз
-------

**Аль-Азиз** (араб. العزيز — *Құдіретті*) — Аллаһтың есімдерінің бірі, ол тек қана бір Аллаһқа ғана қолданылады. Аль-Азиз есімі қасиетті Құранда 7 рет кездеседі. Ол Аллаһтың құдіретіне қатысты бірнеше мағынаны білдіреді

Абдул-Азиз
----------

**Абдул-Азиз** (араб. عبد العزيز — *Құдіреттінің құлы*) — екі құрамды ер жігіттің араб тіліндегі есімі. Абдул-Азиз есімі екі сөзден құралған Абд (құл) және Аль-Азиз (Құдіретті), араб тілінен аударғанда «Құдіреттінің құлы» деген мағынаны білдіреді.