recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нұрмағамбет Сағынайұлы** (1848, Ақмола облысы Ақсу кеніші – 26.12.1925, сонда, Қарабұлақ өңірі) – қазақ меценаты. Халық арасында "Паң Нұрмағамбет" атанған. Асыл тұқымды жылқы шаруашылығымен айналысқан ірі бай, саятшы, ұлттық этнографияны жаңғыртушы. 

Нұрмағамбет 1891 жылы Ресейдің болашақ патшасы Николай ІІ Омбы қаласына келгенде, оның құрметіне ұйымдастырылған көрмеге жақсы жабдықталған ақ киіз үй тігіп, 1000 жылқыны сыйға тартқан. 20 ғасырдың басында бұл киіз үй Нижний Новгородта өткен Бүкілресейлік көрмеге, Париж қаласындағы көрмелерге қойылған. Қазір Санкт-Петербургтегі Эрмитажда сақтаулы. 1898 жылы ол Дала өлкесінде жылқы өсіруді үлгілі дамытқаны үшін патшадан күміс, кейіннен алтын медаль мен алтын сағат алған. Нұрмағамбет 4 рет қажылыққа барған. 1908 жылы Меккеге қажылық сапарға барғанда Шам (Дамаск) шаһарынан қазақ елінен қажылыққа келушілер үшін арнайы үй сатып алған. Ол имандылықты насихаттап, ауылында ағаштан мешіт тұрғызған. Нұрмағамбеттің үш жүздің басын қосып, әкесі Сағынайдың жылында берген асы айрықша мол, салтанатты болуымен тарихта қалған. Осы аста Ақан серінің атақты Құлагері мерт болған. Нұрмағамбет Алаш көсемдері Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов басқарған ұлт ісіне қаржылай көмек көрсеткен. Ол жайлы Ш.Уәлихановтың еңбектерінде, С.Сейфуллиннің "Тар жол, тайғақ кешу" романында айтылады. 1995 ж. оның қабірінің басына күмбезді кесене тұрғызылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақмола энциклопедиясы, А. 1995; Бектұров Ж. Енеден ерте айырылған төл секілді, А. 2002; Жолдасбекұлы М. Шың мен шыңырау, Аст. 2002
Нұрлыбаев Қуатбек Атайбекұлы
**Нұрлыбаев Қуатбек Атайбекұлы** (01.05.1937 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Дружба кенті) — суретші, Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1971), Қазақстан білім беру ісінің үздігі. 1961 ж. Алматы көркемсурет училищесін, 1968 ж. ҚазПИ-ді (қазір АлМУ) бітірген. Қазір осы оқу орнында ұстаздық етеді. Нұрлыбаев Қуатбек тарихи тұлғалардың (Т. Рысқұлов, М.Х. Дулати, Бөгенбай батыр, т.б.) бейнелерін жасап, әсем табиғат көріністерін (Сарыарқа, Алатау, т.б.) кескіндеді. Көптеген туындылары өнертанушы мамандардың тарапынан жоғары баға алып, шетелдік жөне республикалық көрмелерден орын алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
**Сәдуақас Балмағанбетов** (1941 жыл, Ақтөбе облысы - 1992 жыл) - домбырашы, шебер орындаушы және қазіргі замандағы көптеген күйлердің авторы. 

1974 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын профессор Х. Тастановтың класы бойынша бітірген. 1978 жылдан ол осы жоғарғы оқу орнында дәріс берді. Әкесі Балмағамбет, Қазанғап күйшінің дәстүрлі орындау мектебін жалғастырушы белгілі домбырашы болған. Сәдуақас домбырада ойнауды жас кезінен бастаған. Оны туысқан ағасы Матай Қуантаев өнерге баулыған (ол да Қазанғаптың шәкірті). Мұнан кейінгі жылдары Сәдуақас шеберлігін Қадірәлі; Келбет; Жалыкеш; Құрманғали сынды домбырашылардан үйрену арқылы шыңдайды.Сәдуақас Балмағамбетовтың өзіне ғана тән орындау ерекшелігі бар. Күйді шеберлікпен орындау арқылы ол халық ықыласына ие болды.

«Қызылқұм»- Әні М. Қойшыбаевтікі орынд. С. Балмағамбетов.

Дереккөздер
-----------
**Нұрманбет** – қола және ерте темір дәуірлерінің ескерткіші. Павлодар облысы Екібастұз ауданында, Шідерті өзенінің жағалауында орналасқан. Қола және ерте темір дәуірлеріне жататын бірнеше топтан тұрады.

Орталық Қазақстан археология экспедициясының барлау жұмыстары барысында 1950 жылдың аяғы мен 1960 жылдың басында зерттелді. Нұрманбет қола дәуірі зиратында тігінен орнатылған тас тақталардан жасалған, дөңгелек, тікбұрыш пішінді 44 қоршау бар. 1959 жылы Орталық Қазақстан археология экспедициясы (жетекшісі Ә.Оразбаев) барлығы 11 қоршауды қазды. Мүрделер ірі тас жәшіктерде қол-аяғы сәл бүгіліп, бастары оңтүстік-батысқа бағыттала, бүйіріне жатқызыла жерленген. Сонымен қатар, аз мөлшерде кездескен шұңқыр қабірлерде мәйітті өртеп жерлеу тәсілі де қолданылған. Заттай деректер ішінде қыш ыдыстар, қола пышақтар, жануарлар тістерінен жасалған алқалар бар. Зират орта қола кезеңіне жатады (б.з.б. 15 –13 ғасырлар). Нұрманбет 1, 2, 4 деп ажыратылған топтар ерте темір дәуірінің тасты-топырақты обаларынан тұрады. Бұларды 1962 жылы М.Қадырбаев зерттеді. Қазылған обалар тасмола мәдениетінің бірінші (Нұрманбет-4) және екінші кезеңіне (Нұрманбет-1, 2) жатады әрі осыған сәйкес б.з.б. 7 – 6, 5 – 4 ғасырлар мерзімделеді. Нұрманбет-4 тобында 4 оба қазылған. Мұндағы 1-оба неғұрлым құнды деректерді берді. Сопақтау келген оба үйіндісінің диаметрі солтүстіктен оңтүстікке қарай 7,2 м, батыстан шығысқа қарай 7,5 м. Аумағы 2,2\*1,1 м, тереңдігі 1 м шұңқыр қабір солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған. Қабірден жауынгердің қаңқасы табылды. Ол қоладан құйылған тікбұрышты қапсырмалары бар құранды белдік, ұзындығы 32 см қола қанжар, ұзындығы 23 см қола пышақ тағынған күйде жерленген. Сол қолының жанына үшқанатты қола ұштығы бар 3 садақ жебесі салынған. Тасмола мәдениетінің деректерінде осы заттар Нұрманбет қанжары, Нұрманбет белдігі деген атаумен сипатталады. Нұрманбет-1, 2 топтарында он шақты шағын тасты-топырақты оба қазылды. Табылған заттай деректер қатарында қола, сүйек бұйымдар, тас құрбандық ыдыс, т.б. бар. Бір нысан (Нұрманбет-2 тобы, 4-оба) "мұртты обаға" жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маргулан А.Х. Акишев К.А. Кадырбаев М.К. Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана, А. 1966
**Қалқатас** (Үлгі:Lang-eng) — жер қойнауындағы пайдалы қазба бетін көмкеріп жататын тау жыныстарының жиынтығы деген ұғымды білдіретін атау. Мұнайшылар қалқатас терминін көбінесе тұз күмбездерін бүркемелейтін "тас қалпақтар" хақында қолданады. Мұндай "қалпақтар" қимасы әдетте гипстенген ангидридтерден (астыңғы өңірі), кеуекті ізбестастардан және біршама тығыз ізбестастардан (беткі өңірі) тұрады. 
Қалқатастар қалыңдығы бірнеше метрден жүздеген метрге шейін жетуі мүмкін .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет, ISBN 5-615-01738-4
**Людовико Мария Энрико Эйнауди** (итал. *Ludovico Einaudi*, 23 ақпан 1955 жыл, Турин қаласы) — итальяндық пианист және композитор. Милан консерваториясында білім алған жас композитор жұмысын классикалық бағытта бастағанымен, уақыт өте келе поп, рок, фолк және жағандық музыкалық жанрларды қоса бастады.

Өмірбаяны
---------

Людовико Италиядағы Пиедмонт аймағандағы Турин қаласында кітап шығарушы Джулио Эйнауди мен Рената Алдрованди отбасында дүниеге келген. Атасы Луиджи Эйнауди 1948-1955 жылдар аралығанда Италия президенті болса, нағашы атасы Валдо Алдрованди Аустралиялық пианист, опера кондукторы және композитор болған. Жастайынан фолк гитарамен музыка шығарған Лудовико 1982 жылы Милан Консерваториясында диплом алғаннан кейін оркестрация сабағын оқып Тэнглвуд Музыка Фестивалінің стипендиясын алды. Людовико музыкасы жайлы сезім мен атмосфераға толы минималистік және заманауи поп үнге толы.

Шығармашылығы
-------------

Людовико өз шығармашылығын балет, кино және театр шығармалары аясында бастады. 1990-шы жылдар ортасында Людовико өзіндік стилін саундтректерді шығаруда қолдана бастады. 1994 пен 1996 жылдары алғашқы рет Мишель Сордийо фильмдері үшін саундтрек шығарды. "Доктор Зиваго" атты фильміндегі Людвиконын саундтрегі Нью-Йорк Фильм Фестивалінде жоғары баға алуы композитор саунтректерінің аса жоғары құндылығын айқындады. Қазіргі таңда композитор 13 фильмде естілген 37 саундтректерді шығарды. Пианисттер әлемінде Людовиконың атағын "Le Onde" атты алғашқы соло альбомы шығарды. Осы кезден бастап композитор аса маңызды концерттер мен фестивальдерде өнер көрсетті. COVID-19 пандемиясындағы тәжірибесі мен сезімдерін сипаттайтын үндерге толы "Underwater" атты альбомы 2022 жылы шықты.

Марапаттары
-----------

* 1996 - Grolla d'oro үздік саундтрек
* 2002 - Echo Klassik премиясы
* 2002 - Italian Music Awards үздік саундтрек
* 2002 - Best Film Score үздік партитура
* 2004 - Avignon Film Festival үздік саундтрек
* 2005 - "Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін" ордені

Альбомдары
----------

* Time Out(1988,BMG Ricordi)
* Stanze(1992,BMG Ricordi)
* Salgari(1995,BMG Ricordi)
* Le Onde(1996,BMG Ricordi)
* Fuori dal Mondo(1998,BMG Ricordi)
* Ultimi Fuochi(1998,BMG Ricordi)
* Eden Roc(1999,BMG Ricordi)
* I Giorni(2001,BMG Ricordi)
* Luce dei miei Occhi(2001,BG Ricordi)
* Dr.Zhivago(2002, BMG Ricordi)
* Le parole di mio parde(2003,BMG Ricordi)
* Diario Mali(2003,Ponderosa IRD)
* Echoes:The Einaudi Collection(2004)
* La Scala Concert 03.03.03(2004)
* Una Mattina(2004,Ponderosa Music/Art/Decca/Sony Classical)
* Divenire(2007,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Nightbook(2009,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Cloudland(2009,Ponderosa Music/Art)
* The Royal Albert Hall Concert(2010)
* Islands(2011,Decca(UMO))
* In a Time Lapse(2013,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Taranta Project(2015)
* Elements(2015,UME(USM))

Дереккөздер
-----------

*

Сілтемелер
----------

* 
*
**Роуз Элизабет Кливленд** (ағылш. *Rose Elizabeth Cleveland*; 13 маусым 1846 – 22 қараша 1918) – Америка Құрама Штаттарының президенті Стивен Гровердің әпкесі және 1885-1886 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

Өмірбаяны
---------

Роуз Кливленд Файеттвиль, Нью-Йоркте дүниеге келді. 1853 жылы Холланд-Патентке көшті, сол жерде оның әкесі шіркеудің пасторы болып жұмыс істеді. Хоутон мекемесінде білім алып, кейін біраз уақыт сол жерде мұғалім болып жұмыс істеді. Содан кейін Пенсильваниядағы жеке мектепте оқытып, кейін қайтадан Хоутонға оралды. Кәрі анасына 1882 жылы қазасына дейін күтім жасады. Оның ағасы президент болып сайланған соң, бір жыл Роуз Ақ үйді басқарып, Бірінші ханымның міндеттерін орындады. 

Президент Кливленд Френсис Фолсомға үйленген кезде, Роуз қызметінен кетіп, білім беру саласында мансабын бастады. Ол Лафайетт, Идианадағы институттың жетекшісі болды және «Әдеби өмір» атты журналдың редақторы атанды. 

44 жасында Роуз бай жесір Эванджелин Симпсонмен қарым-қатынасын бастайды. Олардың кездесулері Симпсонның Миннесотаның епископы, Генри Бенджамин Уиппке тұрмысқа шыққан соң аяқталды. 1910 жылы епископ қайтыс болған соң, әйелдер қарым-қатынастарын жаңартады. Олар Баньи-ди-Лукка, Италияға көшеді. Сол жерде олар ағылшын суретшісі Нэлли Эриксенмен бірге тұрды.

Өмірінің соңы
-------------

Роуз Кливленд 1918 жылы 22 қарашада 19:32 испандық тұмаудан қайтыс болады. Ағылшын зиратында көмілген, 12 жылдан кейін сол жерге Эванджелинаны көмген.

Басылымдар
----------

Кливленд 1885 жылы «Джордж Элиоттың поэзиясы мен басқа да зерттеулері» атты эссе мен лекциясын жариялады. 1886 жылы оның «Ұзақ жүгіріс» кітабы жарық көрді.

Сілтемелер
----------

* Rose Cleveland

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
**Қалқан асаймұса, қалқанды асаймұса** (лат. *Abelia corymbosa*) – ұшқаттар тұқымдасына жататын өсімдік. Қазақстанда сирек кездесетін түр, өзінің таралу аймағы Қазақстанның солтүстік шекарасында өседі. Қырғыз Алатауының батыс бөлігінде – Мерке және Қайынды тау сайларының баурайларында кездеседі. Популяциясы аз, олардың көлемі 50 гектардан аспайды. Қазақстаннан тыс Тянь–Шаньның басқа аймақтарында, көбіне батыс бөлігінде таралған. Сәндік бұта биіктігі 3 метрге дейін, жапырақ пішіндері әр түрлі және көптеген ақшыл қызғылт түтік тәрізді гүлдері қалқан тәрізді гүл шоғырына жиналған. Бұтақтары ерекше – қабығы алтыға бөлінген ұзыншақ қабырғалы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Participants of the FFI/IUCN SSC Central Asian regional tree Red Listing workshop, Bishkek, Kyrgyzstan (11-13 шілде 2006). 2007. *Zabelia corymbosa*. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3. Downloaded on 26 March 2015.
2. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Тағы қараңыз
------------

* Асаймұса
**Смаилов Жанболат Амангелдіұлы** — Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі вице-министрі, экономика ғылымдарының кандидаты, «Нұр Отан» ХДП мүшесі.1969 жылы 2 қаңтарда, Целиноград облысы Астрахань ауданы Жарсуат ауылында туған. Целиноград инженерлік-құрылыс институтын (1993),Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін (2005) бітірген.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 1991 жылы «Автомотосервис» Целиноград облыстық кәсіпорнында экспедиторлықтан бастады. Одан кейін «Казавтомотосервис» облысаралық базасында инженер болып жұмыс істеді. 1995 жылдан бастап «Ақмолатрансагенттігі» АҚ президент болып тағайындалды. 1997 жылдан бастап «Бұланды карьері» АҚ президенті болып қызмет атқарды. 2003 жылдан 2004 жылға дейін Ақмола облыстық мәслихатының депутаты болды. 2004 жылғы 20 мамырдан 2005 жылғы ақпанға дейін – Ақмола облысы Шортанды ауданының әкімі. 2005 жылғы ақпаннан 2008 жылғы мамырға дейін Ақмола облысы Степногорск қаласының әкімі. 2008 жылғы мамыр-қазан аралығында Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы. 2008 жылғы қазаннан бастап Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2010 жылғы сәуірден бастап ҚР Төтенше жағдайлар вице-министрі.

Отбасы жағдайы
--------------

Үйленген. Жұбайы – Смаилова Анара. Балалары: қызы (Әсел, 1992 жылы туған) және ұлдары (Абай, 1995 жылы туған, Иманғали, 2004 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми сайты(қолжетпейтін сілтеме)
**Ораз Оңғалбаев** (1860, қазіргі Маңғыстау ауданы Тиген ауылы – 1913, Құлбарақ қорымында жерленген) – болыс, өнерпаз. Маңғыстаудың белгілі шебері Қаражүсіптің немересі.

Өмірбаяны
---------

Жергілікті тұрғындардың арасында алғашқылардың бірі болып, Форт-Александровск (қазіргі Форт-Шевченко) қаласындағы орыс-қазақ мектебінде білім алған. Уездік кеңсенің тілмашы, уезд бастығының жәрдемшісі, Бозащының болысы болып қызмет атқарған. 

Оңғалбаев қазақ балаларының орысша оқып білім алуы үшін еңбектенген. Бұл істе алдымен өзі үлгі көрсетіп, туысы Қонарбайды және баласы Нұрсұлтанды орыс мектебіне оқуға берген. 

Ол сонымен қатар өзі ән шығарған өнерпаз; Оңғалбаевтың бір әні «Ораздың әні» деген атпен А.В. Затаевичтің «Қазақ халқының 1000 әні» жинағына енген. Бұдан басқа «Сұлу Қаншымның әні» деген әні белгілі. 

Қаражүсіптің немерелері Игібай мен Кенжебай 1917 ж. Оңғалбаев мазарының басына ескерткіш орнатқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
**Леопольдо Хасинто Луке** (ис. *Leopoldo Jacinto Luque*; 3 мамыр 1949 жыл, Санта-Фе, Аргентина) — аргентиналық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасында Аргентина және Бразилия клубтарында ойнады. "Ривер Плейт" сапында бес рет Аргентина чемпионы атанды.

### Бапкерлік

1985 жылы карьерасын аяқтаған соң бапкерлікке ауысты. 1986 жылы бұрын өзі ойнаған "Унион Санта-Фе" клубын жаттықтырды. 

1988 жылы "Сентраль Кордова" клубын жаттықтырды да, бапкерліктен қол үзді. Тек 2008 жылы ғана осы кәсібіне қайта оралып, "Атлетико Архентино" клубын жаттықтырды.

### Ұлттық құрама

Аргентина Ұлттық футбол құрамасы сапында 45 рет алаңға шығып, 22 гол соқты.

1978 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Турнирде Аргентинаның үздік ойыншыларының бірі болды. Топтық кезеңде Мажарстан мен Францияның қақпасына бір-бір голдан соқты. Екінші топтық кезеңде Перудің қақпасына екі гол соқты. Луке Финалда Нидерланд құрамасына қарсы 90 минутты толық ойнады да, әлем чемпионы атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Биографиясы
**Шлюмберже Лимитед** (NYSE: **SLB**) (French pronunciation: [ʃlœ̃bɛʁʒe]; Привет) - әлемнің 80-ге жуық елдерінде істейтін, 140 түрлі ұлттан тұратын 84 мыңға жуық жұмыскерлері бар дүниежүзілік ірі мұнай саласындағы қызмет көрсету корпорациясы. Шлюмберже сейсмикалық ақпарат пен формацияның дамуы процесі, ұңғы тесті мен тура бұрғылау, ұңғы цементтеу мен қоздыру (stimulation), жасанды көтеру (artificial lift), ұңғыны аяқтау (compleation) және консалтинг, бағдарламалар мен ақпаратты басқару сияқты кең ауқымды өнімдер мен қызметтер ұсынады.

Iскерлік табысы 2007 жылы $23.28 миллиард, ал нарықтық капитализациясы, 2008 жыл 17 қазанға сәйкес $59.3 миллиард болып табылады.

Тарихы
------

Компания негізін 1926 жылы қалаған ағайынды француздар Алсатьян Шлюмбержелер атымен аталған.

Шлюмберженің Хьюстондағы штаб пәтері
Шугар Ланд, Техастағы комплексі
2005 жыл аяғында, Schlumberger корпоративтік офисін Нью-Йорктен Хьюстонға көшіреді.

2006 жылы Schlumberger WesternGeco-ның қалған 30% Baker Hughesтан $2.4 миллиард сатып алады.

Сол 2006 жылы Риджефилд Schlumberger-Doll Зерттеу орталығын Кэмбридждегі жаңадан салынған ғимаратқа көшірді. Көшу 2006 жылы аяқталды. Жаңа ғимарат компанияның Кэмбридж, Англия; Мәскеу; Ставангер, Норвегия; және Даһран, Сауд Арабиясындағы зерттеу орталықтары қатарына қосылды.

2010 жылы Smith International компаниясын жалпы құны $11.3 миллиардқа сатып алғанын Шлюмберже мәлімдеді. The sale price is 45.84-a-share price was 37.5 percent higher than Smith closing price on 18 ақпан 2010. The deal is the biggest acquisition in Schlumberger history. The merger was completed on August 27, 2010.

In 2010, Schlumberger also announced plans to acquire Geoservices, a French-based company specializing in energy services, in a deal valued at $1.1 billion, including debt.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Houston Chronical (26 қазан 2005).
2. ↑  "Schlumberger Research." *Schlumberger*. Retrieved on қаңтар 30, 2011.
3. ↑  "Schlumberger to Acquire Smith for About $11 Billion (Update3)." *BusinessWeek*. ақпан 21, 2010. Retrieved on ақпан 23, 2010.
4. ↑  Yahoo Finance - Schlumberger Completes Merger with Smith International (retrieved September 20, 2010).
5. ↑  Schlumberger to buy Geoservices for $1.1 billion Retrieved from MarketWatch 25 ақпан 2010
**Қазтамақ** - қазтамақ тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда шалғындық жерлерде өзен аңғарында, орманда, тау беткейлерінде өседі, 15 түрі бар. Биікт. 10-80 см. Сабағы тік, сыртын түк жапқан. Тілімденген жапырақтары қарама-қарсы не кезектесіп орналасады. Қызыл, көкшіл, күлгін, ақ түсті гүлдері, көбінесе шоқталып, кейде жеке дара шығады. Маусым-тамыз айлароында гүлдеп, шілде- қыркүйекте жемістенеді. Жемісі - дәнек. Қазтамақ илік заттарға бай, оның гүлдерінің құрамында, сабағында танин, бояғыш заттар, кальций мен каротин, С дәрумені мен геранин (эфир майы алынады) бар. Қазтамақтың кейбір түрлері: 
орман қазтамағы, шалған қазтамағы, Роберт қазтамағы және сібір қазтамағы - дәрілік өсімдіктер. Қазтамақтың тамырынан немесе кепкен шөбінен
алынған тұнбаны бүйрекке
байланған тасты ерітуге, ревматизм мен радикулитті емдеуге, сондай-ақ, баспамен ауырғанда тамақ шаюға, сүйек сынғанда ванна жасауға, түсе бастаса шашты жууға пайдаланады. Кейбір түрлері әсемдік үшін де өсіріледі.

ҚАЗТАМАҚ (PELARGONIUM ПЕЛАРГОНИЯ (ГЕРАНЬ)) – герань тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Негізгі отаны – Оңтүстік Африка. 280-ге жуық түрі белгілі. Сәуірден қазан айына дейін үздіксіз гүлдейтіндіктен, қазтамақ көптеген гүлпаздардың сүйікті гүлі. Гүлпаздар қазтамақты әдемі гүлі үшін ғана емес, сонымен қатар хош иісті жапырақтары үшін де өсіреді. Жапырақтарының емдік қасиетімен бірге ауа тазарту қасиеті де өте жоғары. Ол ауадағы зиянды микробтарды, стафилакокк бактерияларын жоюға пәрмені бар өсімдік. Қазтамақ тез өсетін, аса құнарлы топырақты қажет етпейтін, оңай көбейтілетін, күтімі жеңіл гүлдерге жатады. Мамыр айында аулаға шығарып, гүлзарларға егіп қоюға болады. Күзде қайтадан қазып алып, түбекке отырғызып үйге кіргізеді. Қараша айында жапырағы сарғайып, түсе бастағанда сабағын тамырдан жоғары 10-15см-дей биіктікте кесіп, жыл сайын өсімдікті жасартып, жаңартып отыру қажет.

Жарығы:
-------

Жарық сүйгіш. Жаз айларында аулада күн астында өсіруге болады.

Жылуы:
------

Қыста 10ºС төмен болмағаны абзал.

Суғарылуы:
----------

Топырағының беті құрғаңқырағанда суғарып тұру қажет.

Ылғалдылығы:
------------

Ылғалдандыруды қажет етпейді.

Қоректендірілуі:
----------------

Көктемнен күзге дейін 10-15 күнде гүлдейтін гүлдерге арналған тыңайтқышпен қоректендіріп тұру қажет.

Аурулары:
---------

Ауруға көп шалдыға бермейді, төзімді өсімдік.

Көбейтілуі:
-----------

Тұқымы, түбін бөлу және сабағын қалемшелеу арқылы көбейтіледі.

Қызықты дерек
-------------

Ең жағымды гүлдердің бірі қазтамақ деп есептелінеді. Қазтамақ тұрған бөлмеде ұрыс-керіс те болмайды, ал бола қалған жағдайда өсімдік адамның жүйке жүйесіне әсер ететін зат бөле бастайды. Содан ұрысып қалғандар тез татуласып кетеді екен. Сондықтан болар, бұл гүлді бұрындары әр үй өсірген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ITIS Қазтамақ түрлерінің тізімдері Мұрағатталған 30 қыркүйектің 2006 жылы.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Толыс хан Шибоби** - 603 жылдан 631 жылға дейін билік еткен Шығыс Түркі қағанатындағы аймақтың ханы.

Биографиясы
-----------

Ол Шібір қағанның ұлы, кейіннен суй ханшасы Хуайнаньға үйленген болатын. 603 жылы ол Толыс хан лауазымына тағайындалды, бұл аймақ қағанаттың ең шығысында болған еді. Оның қоластында қидандар мен мохэ тайпалары болды. Ал ордасы ретінде хан Ючжоуды таңдады. 624 жылы Шибоби суйлық Ли Шиминмен кездесіп онымен одақ құрды. Кейіннен Шибобидың қоластындағы тайпалармен арақатынасы біртіндеп бұзыла бастады. Бұған ханның заңсыз салықтары себеп болды. Сйеяньто, Хи және Си тайпалары Қытайға барып бой тасалады. 627 жылы хан көтерілісті басу үшін әскер жіберсе де, бұл әскер жеңіліс тапты. Ашуланған қаған Толыс ханды тұтқындап, дүре соқтырса да, кейіннен кешірім жасады. 628 жылы Шибоби қағанаттан жекеленіп Қытаймен шекаралас аймаққа қоныс аударды. Қағанның оны қайтармақ болған әрекеттері нәтиже бермеді. Қытайда Шибоби кнәз титулымен, әскери атақ, және 700 адам сыйлыққа алды. 630 жылы қағанатты қытайлар басып алғаннан кейін Ли Шиминь Шибобидің еңбегіне қарамастан, оны қаған етпейтіндігін мәлімдеді. Ол түріктер мен қытайлар арасында соғыс болмауын қалаған еді. Шибоби аймағына оралар Бинчжоуға жақын жолда қайтыс болды. Оның ұлы Хэлоху Толыс хан сайланды.

Дереккөздер
-----------
**Толымды ұйқас** - өзара үйлесетін сөздердегі сәйкес дауысты және дауыссыз дыбыстар 
түгелдей үндестігі жағынан дәлме-дәліне өте жақын келетін толық үн,
ұйқас. Осындай ұйқасты толымды
ұйқас деп, ал ұйқас үйлес сөздердегі сәйкес дыбыстар дәлме-дәл
бірыңғай келмей, үндестігі жағына
алшақтау келсе, ол толымсыз ұйқас
деп аталып, қазақ өлеңінің ұйқас
сапалық тұрғыдан негізгі екі түрге бөлінеді. 
  
"Тыныштық, жыр үні,
  
Тамылжып оймен тілдескен, 
  
Сен нәзік, бейне жел лебі, 
  
Сен нәзік, гүлдей түнде өскен.(Т.Жароков)
  
Осындағы *тілдескен - түнде өскен* толымды ұйқас болса, aл
*жыр үні - жел лебі* толымсыз ұйқасқа жатады. Ұйқасты дыбыстық
құрылымына, үндестік сапасына
қарай ажырату басқа халықтардың
өлең құрылысында да кездесетін
құбылыс. Мысалы, орыс поэзиясында
ұйқас дәлме-дәл және дәл емес немесе
жұтаң ұйқас деп жіктеледі. Қазақ поэзиясында тілдің табиғатына, 
қазақ тіліне тән үйлесімділік заңы
(сингорманизм) орайлас толымды ұйқас өте жиі қолданылады да,
ал толымсыз, жұтаң ұйқастар сирек кездеседі. Толымды ұйқасты
профессор Қ.Жұмалиев құрылым
жағынан үндестігі екі буынды немесе үш буынды түгелдей қамтиды деп
қараған. "Ұйқасатын сөздер соңғы
екі буынның бастапқы дыбысынан
басқа дыбыстарының дәлме-дәл
ұйқасып келуі мүмкін (кейде екі
буынның түгел ұйқасуы, тіпті үш
буынның дыбыстары бірдей келуі
де мүмкін). Бұл ұйқасты толымды
ұйқас деп атаймыз". Әрине
ұйқастың неғұрлым буын саны
көбірек болса, үйлес сөздердің үндестік қуаты, әуезділігі, құлақы
әсері арта түседі. Қазақ поэзиясында жиі қолданылатын төрт буынды ұйқастардан (*құздарының-мұздарының-ызғарының*)
мұны анық байқаймыз. Ал, егер
ұйқасқан сөздер бір буынды болса және дыбыс үндестігі дәлме-дәл
толық болса, оны да толымды ұйқас
дейміз. Ұйқасқан буындардың, сөздердің үйлестік жақындығы алдымен
сәйкес дыбыстардың сөздің ішінде қай буында, буынның ішінде қай
орында тұрғандығында үлкен мән
бар. Ұйқастағы ең соңғы буынның
үйлесетін буынмен үндестігі өте-
мөте толық болуы шарт. Оның алдында өзіне сәйкес буынмен дыбыс үндестігі жағынан аздап болса
да алшақтық, ал соңынан санағанда
үшінші, әсіресе төртінші буында
бірталай алшақтық болуы ықтимал.
Алайда бүл ұйқастың дәлме-
дәлдігіне, толымдылығына нұқсан
келтіре алмайды: Мысалы: 
  
"Мен көрдім сынық қанат көбелекті.
  
О да білер өмірді іздемекті." (Абай) 
  
Мұндағы *көбелекті -іздемекті* деген
сөздердің соңғы сәйкес буындары
толық үйлесіп келетіндіктен, осы
сөздердің басындағы буынның бірыңғай еместігі байқалмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ.Жұмалиев Әдебиет теориясы, А. 1960
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қаратаев Мұхамеджан** (1910— 1995) — Қазіргі Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Телікөл ауылында туған. Әдебиет зерттеушісі, Қазақ КСР Халық жазушысы (1987), профессор (1967), Қазақ КСР FA-ның академигі (1975). Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген қайраткері (1974) .

Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бітірген (1933). 1936-1938 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында жауапты хатшы, төрағасы, Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің қазақ және орыс әдебиеті кафедрасының меңгерушісі.

Қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі. 1938 жылы КСРО ғылым академиясының Қазақ филиалы президиумының мүшесі, Қазақ әдебиеті секторының меңгерушісі. 1947—1951 жылдары Жамбыл педучилищесінде оқытушы. 1955—1960 жылдары Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында (қазіргі "Жазушы") редактор, бас редактордың орынбасары, директор. 1960—1968 жылдары ҚСЭ-нің бас редакторы (1968-1979), 1979-1988 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтында бөлім меңгерушісі, кеңесшісі.

Ол 30-жылдардан сыншы-ғалым ретінде қазақ әдебиетіне белсене араласты. 50-жылдардын орта кезінен бастап қазақ әдебиетінің даму тарихын, теориясын, эстетикалық мақсат-мұратын зерттеумен шұғылданады. Қазақ әдебиетінің қалыптасу проблемаларын зерттеді. "Туған әдебиет туралы ойлар" (1958), "Шеберлік шыңына" (1963). "Социалистік реализмнің қазақ прозасында қалыптасуы" (1965), "Эпостан эпопеяға" (1969), "Революция рухымен" (1978), т.б. еңбектер жазды. "Даладағы дабыл" атты публицистикалық романы қазақ және орыс тілдерінде бірнеше рет басылды. 
М.Горькийдің "Менің университетім", М.Шолоховтын "Тынық Дон" романын (3-кітап) аударған. Халыкаралық әдебиет сыншылары қауымдастығының мүшесі (1974), Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты ("Асулар алда" монографиясы ушін, 1974).

Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы, Құрмет Белгісі ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Моранди Родольфо** – итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері, Италия социалистік партиясы (ИСП) басшыларының бірі. Ол 1902 жылы Миланда дүниеге келген. Моранди коммунистермен тығыз байланыста болып, ынтымақтастықты жақтады. Мамандағы – юрист.

Еңбек жолы
----------

1934 жылдан Миландағы астыртын социалистік ұйым басшыларының бірі. 1937 жылы фашистердің үкімімен 10 жыл түрмеде отырып, одан 1943 жылы босатылды. Қарсыласу Қозғалысына белсене қатысты. Солтүстік Итальяны Азат ету ұлттық комитетінің председателі, 1945 жылы сәуірде туриндегі фашизмге қарсы азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі. 1946-47 жылы ИСП-ның бас хатшысы. 1949 жылдан бас хатшының орынбасары. 1948 жылдан сенатор. Моранди – экономик, тарих және жұмысшы қозғалысының теориялық мәселелеріне арналған бірқатар еңбектің авторы.

Моранди Родольфо 1955 жылы маусымның 26 жұлдызы дүниеден озды.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Тесік-Тас** (өзб. *Teshik-Tosh*) — Өзбекстандағы, Байсунтау тауларындағы үңгір-грот. Бұл үңгірде 1938 – 1939 жылдары кеңес археологы Алексей Павлович Окладников неандертальдық қыздың Мустье мәдениетінен жерлеу рәсімін ашты. Неандертальдық қаңқа қызға тиесілі, бірақ бұрын ол ұлға тиесілі деп есептелген.

Табылған заттың сипаттамасы
---------------------------

### Жерлеу

1938-1939 жылдары кеңес археологы А.П.Окладников Амудария облысының солтүстігінде 8-9 жастағы неандертальдық баланың қаңқасының қалдықтарымен (бас сүйегі және кейбір сүйектері) мустье мәдениетінің тұрағы мен жерлеуін тапты. Жерлеу жерге қазылған тау ешкілерінің мүйіздерімен қоршалған, бұл неандертальдарда діни және салттық діндердің бар екенін көрсетуі мүмкін. Теcік-Тастың бас сүйегі өте үлкен (1490 см³), неандертальдарға тән инфраорбитальды ролик тым дамымаған, шығатын мұрын көрінеді, ал иек, әдеттегідей, неандертальдарда жоқ. Кейінгі зерттеулерге сәйкес, қаңқа қызға тиесілі.

Окладниковтың өзі айтқандай, ол мынадай тұжырымдар жасады:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Әрі қарай жүргізілген қазба жұмыстары кез-келген зерттеуші көрмеген күтпеген және шынымен таңғажайып суретті анықтады: бір кездері мустье адамының бас сүйегінің айналасында қатаң тәртіппен, шеңбер түрінде белгілі бір жоспарға сәйкес тау ешкісінің мүйіздері орналастырылған. Бұл жерде ақыл-ой, логикалық іс-қимыл жоспары, осы әрекеттің артында тұрған идеялардың бүкіл әлемі бар екендігі сөзсіз дәлелденді.* | » |

2007 жылы Сванте Паабо Лейпцигтегі Макс Планк эволюциялық антропология институтының зерттеушілер тобымен бірге Тесік-Тастан келген неандертальдық сол жақ аналық митохондриялық ДНҚ-ны, сондай-ақ Окладников үңгіріндегі сүйектерді зерттеді. Сібір мен Еуропалық неандертальдардың митохондриялық ДНҚ ұқсастығын көрсететін 13 еуропалық неандертальдардың бұрын шифрланған геномдарымен салыстыру жүргізілді. Мұндай талдау үшін қажет коллагеннің тым аз болуына байланысты Тесік-Тас сүйектерінің радиокөміртегін талдау мүмкін болмады.

Үңгірдің мәдени қабаттарында (1,5 м дейін) тұрақ тұрғындары аулаған жабайы жылқы, тау ешкісі, бұғы, аю және басқа жануарлардың сүйектері табылды. Құнды олжалар көптеген тас өнімдері болды (мысалы, диск тәрізді ядролар, қырғыштар).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Неандертальдық жерлеу  (орыс.) (02.05.2010).
2. 1 2  Окладников а.п. өнер таңы. — Л.: Өнер, 1967. — 135 б.
3. ↑  Тесік-Тастың баласы. Неандертальдықтардың Еуропада ғана емес, Өзбекстан мен Алтайда да өмір сүргенін неміс ғалымдары дәлелдеді  (орыс.).
4. ↑  *Александр Марков.* Палеогенетикалық деректер неандертальдардың ауқымын шығысқа қарай 2000 км-ге кеңейтті.  (орыс.).
5. ↑  *Харитонов В. М.* Шығыс Еуропа мен Азияның іргелес аймақтарындағы гоминид қазбаларын табу (1 бөлім)  (орыс.).
**Пелядь** (Coregonus peled) – албырт тұқымдасына жататын балық. Жоғарғы жақ сүйегі төменгі жақ сүйегінен шығыңқы, қара қоңыр түсті, жүзу қанаттары қара дақты, дене тұрқы 40- 55 см, салмағы 2,5- 3 кг, ішінара 4- 5 кг. Евразия өзен, көлдерінде кездеседі, жыныстық жағынан 3- 5 жылда жетіледі, қараша- желтоқсан айларында 29- 105 мың уылдырық шашады. Уылдырығы сары, диаметрі 1,5мм. Өзенде кездесетін Пелядьтің дене тұрқы 50см, салмағы 1,5кг, жыныстық жағынан 3 жылда жетіледі, уылдырығын күзде шашады. Сахалинде көл- өзендерде мекендейтін Пелядьтің дене тұрқы 30- 60см, салмағы 400г- нан 2кг-ға дейін, кәсіптік маңызы бар. Пелядь ұсақ омыртқасыздар, көбіне шаян тәрізділермен қоректенеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мұхамеджан Шолтырұлы Бекмұхамбетов**, Мақаш правитель (1830, Бөкей ордасы – 1904, сонда) – қоғам қайраткері, ағартушы-ғалым. Алғаш Жәңгір мектебінде сауат ашқан соң, 1844–1851 ж. Орынбордағы Неплюев кадет корпусында оқып, кіші зауряд-жүзбасы шенін алып шығады. 1852 жылдың басында 4 айдай шекара комиссияында қызмет атқарады. Одан соң Бөкей ордасын басқаратын Уақытша кеңестің Нарын құмындағы ордасында тілмаш, Каспий жағалауы 1-, 2-округтерде әкім қызметін атқарды. 1881 ж. шілдеде Ішкі орда қазақтары депутациясымен патшаға барған 4 қазақтың бірі. 1892–1997 ж. Уақытша Кеңестің кеңесшісі болды. Бекмұхамбетов ел аузындағы көптеген ауыз әдебиетінің мұраларын қағазға түсіріп, кейінгі ұрпаққа қалдырды. Олар Санкт-Петербургтегі М.Е.Салтыков-Щедрин атынд. көпшілік кітапханада, Ресей ҒА Шығыстану ин-тының проф. И.Н.Березин қорында сақтаулы. Халық арасында «Мақаш правитель» атанған ол мерзімді баспасөзде түрлі тақырыпта мақалалар жариялап тұрды. «Жақсы үгіт» (Қазан, 1908), «Книга о калмыках и киргизах, кочующих в Астраханской губерний» (Астрахан, 1910) атты кітаптары жарық көрді. Бекмұхамбетовтен «Мақаштың Байжұмасы», «Көк жорға», т.б. күйлер қалды. Құрманғазы, Жантұрған шешен, Уақытша Кеңестің кеңесшісі Д.Қосуақовпен жақын байланыста болды, ел ішінде мектеп ашуға белсене араласты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Толтырма құбыр өткізгіш** — кені алынған кеңістікті толтыратын материалдарды тасымалдауға арналған құбыр өткізгіш. Толтыратын материалдарды шахты ішіне түсіру үшін диаметрі 250—280 мм. Толтырма құбыр өткізгіш пайдаланылады. Олар шурф, оқпан немесе ұңғылар ішіне орналасады. Егер кеңістікті толтыру үшін гидравликалық немесе пневматикалық тәсілдер қолданылса, онда өткізбе құбырдын диаметрі толтыратын материалдың ең ірі кесегінен 2,5—3 еседей үлкен болуы керек. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
Ақын. 1922 жылы бұрынғы Семей губерниясы Күршім-Алтай болысының 6-ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) көшпелі-шаруа отбасында дүниеге келді. Әкесі Шаяхмет тәлім-тәрбиесі мол үлкендердің салиқалы әңгімелеріне қатыстырып, мақал-мәтел, көркем шешендік сөздердің үлгілі тәлімінен сабақ алып өсуіне ықпал жасайды. 

**М. Шаяхметов шығармалары:**

Шаяхметов М. Өткен күннің өткелдері.- Алматы:АБА"Айкос", 1999

Шаяхметов М. Жылдар, жылдар: Естелік. 2-ші кітап.- Алматы: АБА "Айкос", 2001.- 267 б.

Шаяхметов М. Ғасыр асулары [Мәтін].- Алматы: Фолиант,2006.- 512 б.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов** 1950 жылы 23 қыркүйекте Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Бірлік кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Пақырдінов Ахмедия, марқұм, аудандық өнеркәсіптік комбинаттың директоры, аудандық атқару комитеті
төрағасының орынбасары болып қызмет атқарған. Анасы - Ілиясова Әсия, зейнеткер, тігінші болған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1973), құқықтанушы.
Заң ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қылмыстық іс жүргізуде тұрғын үйге қол сұқпаушылық принципін қамтамасыз ету». «Қылмыскерден қалай қорғануға болады» атты кітаптың, сондай-ақ 11 мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1973 жылдан - Алматы қаласының Фрунзе аудандық прокуратурасында тергеуші қызметіне сынақ мерзімінен өтуші, тергеуші, аға тергеуші. 1977 жылдан - Алматы қалалық сотының судьясы. 1981 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы Сотының судьясы. 1985 жылдан - Апматы қаласының Октябрь аудандық заңгерлік кеңестің меңгерушісі. 1986 жылдан - Жамбыл қаласының Орталық аудандық прокурорының орынбасары. 1989 жылдан -Жамбыл қаласының Зауыттық аудандық прокурорының орынбасары. 1990 жылдан - Алматы қаласы Совет аудандық прокурорының орынбасары. 1992 жылдың қаңтар айынан - Алматы қалалық прокуратурасында жалпы қадағалау бөлімінің бастығы. 1992 жылдың сәуір айынан - Апматы облысының Талғар аудандық прокуроры. 1996 жылдан - Алматы облыстық прокурорының орынбасары. 1997 жылдан - Апматы қалалық прокурорының орынбасары. 1998 жылдан - БҚО
прокуроры. 2000 жылдан - ШҚО прокуроры. 2001 жылдан - Жамбыл облысының прокуроры. 2003 жылдан -
ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық басқармасында сот жүйесінің мәселелері жөніндегі бөлімнің меңгерушісі. 2004 жылдың желтоқсан айынан - Қарағанды облыстық сотының төрағасы.
2009 жылдың желтоқсан айынан бері - Шығыс Қазақстан облыстық сотының төрағасы. 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі.
ҚР әділет біліктілік алқасының төрағасы (2003-2004). «Құрмет» орденімен (2005), «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне Южыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен марапатталған. ҚР прокуратура органдарының Құрметті қызметкері. 

* Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының құрметті азаматы.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Лайықты тұлғалар көп, сол себепті ешкімді бөліп атағым келмейді».
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Нарықтық экономикалы қарқынды дамыған ел».
* Хоббиі - үстел теннисі, балық аулау, бильярд.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
* Үйленген. Жұбайы - Тұрсынқұлова Седеп Тойшыбайқызы, үй шаруасымен айналысады.
* Ұлдары - Ғалымжан (1973 жылы туған), Бауыржан (1975 жылы туған), Нұржан (1979 жылы туған). Немерелері - Қадижан (1998 жылы туған), Жанерке (2002 жылы туған), Жәңгір (2005 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Шкодран Мустафи** (нем. Shkodran Mustafi; 1992 жылы 17 cәуірде Бад-Херсфельд қаласында туылды) —  албандық неміс футболшысы, Шальке 04 клубының қорғаушысы.

Мансабы
-------

### Клубтағы

Шкодран Мустафи —  «Гамбург» футбол клубының тәрбиеленушсісі.

2009 жылы жазда ағылшындық «Эвертон» клубына көшіп, 3 жылдық контракка қол қойды. «Иристер» құрамында 2009 жылы алғаш матчын Еуропа Лигасында «БАТЭ» клубына қарсы өткізіді. Осы матчта ғана «Эвертон» үшін ғана ойнап, басқа матчтарға қатысқан жоқ.

2012 жылы 3 қаңтарда италияндық «Сампдория» клубына көшті. Үш маусым бойы осы клубта болып, 53 матч ойнап, 1 рет ғана голмен ерекшеленді.

2014 жылы 6 тамызда испаниялық «Валенсияға» көшті. Екі жылдан соң Лондонның "Арсеналына" ауысты.

### Ұлттық құрамада

2009 жылы мамырда алғаш рет Еуропа 17 жасқа дейінгі чемпионтта ойнап, Германия құрамымен жеңіске жетті. 
Негізігі ұлттық құрама үшін алғаш рет 2014 жылы 13 мамырда, Польша құрама командасына қарсы ойнады.

Әлем чемпионатына 2014 жылы қатысып, 3 матч өткізіп, 1/8 финалында Алжир құрамасымен ойнағанда жарақаттанып қалды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық құрамада

* 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионы: 2009
* Әлем чемпионы: 2014
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2016
* Уонфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2017

Сілтемелер
----------

Футболисттің ресми сайты Мұрағатталған 5 маусымның 2016 жылы.

Эвертон футбол клубының ресми сайтында профилі Мұрағатталған 22 ақпанның 2014 жылы.
**Ор мойнағы** (қырымтат. *Or boynu, Ор бойну*, укр. Перекопський перешийок) — Қырымды материкпен байланыстырып, Азов теңізі (теңіздің батыс бөлігінде орналасқан Сываш шығанағы) мен Қара теңізді (теңіздің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Қаркенет шығанағының шығыс бөлігіндегі Ор шығанағы) бөледі.

Мойнақ картасы
Қырымның ең солтүстік бөлігі саналады.

Мойнақтың ұзындығы — 30 км. Ені: ең тар жерінде 7 км, оңтүстік шетінде 9,2 км.

Ежелгі уақытта Ор мойнағы басқа да атауларға ие болды: Страбон оны Истм деп атады («мойнақ» деп аударылады), генуездіктер — Зухало, қырым татар тілінде бұл аймақ Ор деп аталады. Оның аумағында ежелгі дәуірдің қуатты бекіністері — Орқапы дуалы бар.

Ор мойнағының солтүстігінде Әрмени Базар қаласы, сонымен қатар азамат соғысы кезінде қираған аттас тарихи қала орнында Орқапы ауылы орналасқан. Мойнақтың оңтүстігінде Орқапы көлдер тобы басталады; Красноперекопск қаласы да сонда орналасқан.

Қырым үшін бірінші кезектегі маңызы бар күрежол, теміржол, электр желілері, Солтүстік Қырым арнасы тартылған, бірақ қазір тек автожол ғана жұмыс істейді.

2014 жылдың басында құрылған Ресей мен Украина арасындағы байланыс сызығы да оның бойымен өтеді, іс жүзінде екі елдің мемлекеттік шекарасы ретінде жұмыс істейді, дегенмен Украина мен мойындаған БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің көпшілігінің ұстанымына сәйкес бүкіл Қырым Херсон облысы мен Қырым АР әкімшілік шекарасы ғана болып табылады.

Мойнақ арқылы өтетін арналар
----------------------------

Әр уақытта Сываштан Қаркенет шығанағына дейін арна салудың жүзеге асырылмаған жобалары көп болды. Түрік дәуірінде мұндай арна тіпті болған, ол Түрік дуанының оры болған, бірақ Ресей империясы келгеннен кейін қажетсіз деп көмілді. Сондай-ақ Германияда, КСРО-да және Украинада оны қайта құру жобалары болды. Бірақ мұндай арнаны құру Сываштағы түпті тереңдету жұмыстары үлкен шығындармен байланысты және Қаркенет шығанағының ластануымен және СҚА-ның нақты жойылуымен байланысты еді.

Әдебиет
-------

* *Ена В. Г. Ена Ал. В. Ена Ан. В.* Қырымның қысқаша географиялық сөздігі —  Ақмешіт: Бизнес-Информ, 2009. — Б. 160. — 264, [16] б. — 1000 таралым. — ISBN 978-966-648-222-1.

Сілтеме
-------

* Украина Қырымның айналасына кеме жүретін арна салмақшы.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 25 қаңтар 2020.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ГПС Украины  (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 наурыз 2016.
**Тоқырауын-Саяқ су құбыры**, Токырауынның тұщы жер асты суын Саяқка су құбыры арқылы жеткізу максатында 1972 жылы салынған, ұзындығы 180 км. Токырауыннан Саяқка су жеткізу үшін 5 скважина бұрғыланып, үш деңғейлі биіктікте суды айдайтын үш насос бекегі орнатылған. Саяқтағы су коймасының биіктігі теңіз деңгейінен 530 м биіктікте орналасқан. Сондықтан Саяқ тұрғындарының пөтерлеріне ас суы өз ағысымен келіп жетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**КАУЧУКТЫ ӨСІМДІКТЕР**– кейбір органдары мен ұлпасында каучукке түзетін ағаш, бұта, шөп. К. ө-дің 20-дан астам тұқымдасқа жататын 1500-дей түрі бар. Бірақ бұлардың аздаған түрінің ғана өндірістік маңызы бар. Каучук өсімдіктің қандай органы мен ұлпасында жиналуына байланысты. К. ө. латестік, паренхималық, хлоренхималық және месекреттік болып бөлінеді. Латекстік К. ө-де каучук өсімдік қабығы мен тамырының сүт түтіктеріндегі латексте (гевея, сапиум, маниот, сүттіген, фикус) жиналады. Бұлардың ішінде өндірістік маңызы бар – гевея ағашы. Ол Оңт.-Шығыс Азия, Африканың экватор аймағында Оңт. және Орт. Америкада қолдан өсіріледі. Бір ағаштан жылына 2 – 3 кг жоғары сапалы каучук алынады. Паренхималық К. ө-де каучук негізінен жапырақтың паренхима клеткаларында түзіледі (мизамшөп, кендір, хондрилла), бірақ сапасы төмен болғандықтан өндірістік маңызы шамалы. Хлоренхималық К. ө-дің сүт жолы болмағандықтан, каучук шайырмен араласа сабақ пен тамыр қабығының және өзегінің паренхима ұлпаларында пайда болады. (Мыс. Орта және Солт. Америкада өсетін мәңгі жасыл шала бұта гваюлада). Месекреттік К. ө-де каучук өсімдіктің ассимиляц. органдарының ұлпаларында (сарыраушан, күнбағыс, жер алмұрты) жиналады.‎
**Моралите** (француз *morolіte*, латын *morlіs* – өнегелік) – драматургиядағы жанр, ғибратты аллегориялық драма. 

Моралитедегі кейіпкерлердің бір-бірімен қақтығысы қайырымдылық пен зұлымдық, жан мен тәннің мәңгілік күресінің ақиқатына негізделген. Моралитедегі негізгі дидактикалық ой – ақылды кісі адамгершілік жолын таңдайды, ақымақ кесірліктің бұғауында қалады. Алғаш 1436 жылы осы жанрда француздың "*Есті мен есірік*" қойылымы сахналанды. 15 ғасырда Батыс Еуропаға таралған Моралитеде кең пайдаланылған сюжет адам туралы, оның "*өліммен*" қақтығысы, адамның достық, туыстық, байлықтан еш баяндылық таппай, өзінің іс-қимылдарындағы мейірімділікпен жұмаққа есік ашуы болды. 15 ғасырдағы театрлардың бағыты Моралитенің дамуында реалистик мазмұнның күшейтілуін талап етті. Қайырымдылық пен зұлымдықтың абстрактілі қарама-қайшылығын бейнелеу олардың өзара күресін көрсетуге ауыстырылып, аллегорпты кейіпкер адам бейнесінде жасалуға көшті. Моралите жанрындағы аллегорпты кейіпкерлер М.Сервантестің ("*Нумансия*"), У.Шекспирдің ("*Қысқы ертегі*") шығармаларында кездесті. 16 ғасырдың 2-жартысында этикалық тақырыптағы драмалар біртіндеп Моралитені ығыстырып шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том 27 бет.
**Тоқырауын-Балқаш құбыры**, Балқаш көлінің шығысында Токырауын Әзенінің Балқаш көліне құятын арнасының маңында. Ұзындығы 29 км. 1950 жылы Балкаш су барлаушылары үлкен тұщы көлдің қорын тапқан. Судың қоры есептеліп, кұрылыс жұмыстарының жобасы жасалып, бекітілген соң КСРО Түсті металдар министрлігінің каржысына 1964-1967 жылдар арасында салынып бітіп, іске косылды. Токырауында бұрғыланған 18 скважинаның суы қаланың солт-шығысындағы Тектұрмас тауының теңіз деңгейінен 425 м биіктігіндегі әркайсысы 10 мың текше метрлік 3 су коймасына жеткізіледі. Су коймаларда тазартылып, қала тұрғын үйлерінің су құбырларына өз ағысымен жеткізіледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Кернеулерді графиктік әдіспен
анықтау. σа және τа кернеулерінің алаңдардың
колбеулік бұрышына тәуелділігіне қарапайым
шеңбер диаграммасы түрінде геометриялық
мағына беруге болады.

және , *σа = a + Rcosα*, *τa = -Rsin2α*
тұрақты шамалар. *σ-τ* координаттарына
τа және τа формулалары радиусы R-re тең
параметрлік шеңбер тендеуін өрнектейді. Оны
Mop шеңбері немесе кернеулер шеңбері деп атайды. α
бұрышымен анықталатын әрбір көлбеу алаңға
шеңберден бір нүкте сөйкес келеді.
Координаттары *τа және τа* болатын К нүктесі
бейнеленген нүкте деп аталады. а бұрышы
санаудың қабылданған он бағытын көрсету
үшін шеңбер диаграммасыңда *τ* өсі У өсіне
қарама-қарсы бағытталу керек. Өстердің α
жөне *a+90°* бұрыштарға бұрылуына өзара
перпендикуляр алаңдарға шеңбердің диаметрі
ұштарында жатқан К және К' нүктелері сөйкес
келеді. Бұл кезде кернеу шеңберінде τа+90 = -τа
формуласы осы кернеудің бұрылған z' y', z *y* өстеріндегі τа - нің таңбасын көрсетеді
**Ор**  – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Мұғалжар, Хромтау аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 332 км, су жиналатын алабы 18600 км2.

Бастауы
-------

Мұғалжар тауының солтүстік-батысындағы бұлақтардан басталып ( Шилі, Терісбұтақ, т.б.), Орск қаласы тұсында (Ресей) Жайық өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең (1 – 3 км), сағасына жақын тұста 18 – 20 км-ге жетеді. Арнасы 5 м, төменгі ағысында 80 м-ге жетеді. Өзеннің ірілі-ұсақты 14 саласы бар. Ірі салалары: Қамысақты, Ойсылқара. Жауын-шашын, ішінара жер асты суымен толысады. Сәуірде тасып, су деңгейі 5 м-ге дейін көтеріледі. Жылдық орташа су ағымы 4,05 м3/с-тен (Қопа ауылы тұсында), төменгі ағысында 13,0 м3/с-ке дейін (Майлытөбе ауылы тұсында). Суы көктемде тұщы, жазда сәл кермек татиды. Өзен суы шаруашылық мұқтажына, мал, бау-бақша суаруға, балық өсіруге пайдаланылады.

Қазіргі кезде суы өте азайып кетуіне байланысты, осыдан 15-20 жыл бұрынғы деңгейінен 2 есеге жіңішкерген. Және балық саны өте аз. Қазақстан үкіметі тарапынан балық аулауды шектеу немесе уылдырық шашатын уақытында қатаң бақылау қажет, өйткені заңсыз балық аулау көбейіп, ау құрып өзеннің балық қоры өте азайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Рычков П.И. История Оренбургская (1730 – 1750). Оренбург, 1896; Борисов А.Я. Оренбург, Челябинск, 1968; Ескекбаев Д. Орынбор қазақтары. Тарихи-этнографиялық зерттеу, А. 2001.