**Добруджа татар тілі** немесе **Румын татар тілі** (*tatarşa*, *tatar tílí*) – қырымтатар тілінің және ноғай тілінің нұсқасы. Негізінен Румынияның Добруджа аймағында сөйлейді. Болгария мен Түркияда да сөйлеушілер бар. Онда румын тілінен көптеген сөздер бар. Қазақ тіліне жақын болып, Қыпшақ-Ноғай тобына жатады.

Фонология
---------

Румынияда сөйлейтін татар тілінің фонологиясы туралы бірінші кітапты Танер Мұрат «*The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of Nine Noble Nations*» деп ағылшын тілінде басып шығарды.

### Румынияда сөйлейтін әдеби татар

Румынияда сөйлейтін татар тілінің екі түрлі қыры бар, олар тоғысқан және әдеби татар тілін «edebiy Tatarşa» құрайды. Бұл аспектілердің бірі «calpı Tatarşa» немесе «calpaq Tatarşa» деп аталатын шынайы (түпнұсқа) татар тілі болса, екіншісі «muwallımatşa» деп аталатын академиялық татар тілі.

* Академиялық татар тілі - негізінен ғылымда, дінде, әдебиетте, өнерде немесе саясатта кездесетін араб және парсы неологизмдерін бастапқы түрінде жазу және айту дегенді білдіреді.

* Түпнұсқа татар тілі – араб және парсы тектес сөздерді қоса, өз дыбыс жүйесіне қатаң бейімдеу арқылы жазу және айту.

### Хаттар

Түпнұсқалық және академиялық хаттар
Түпнұсқалық және академиялық хаттар
Детерминанттық дыбыстарды көрсету үшін барлығы 10 әріп қолданылады, оның 9-ы шынайы анықтауыш дыбыстарды белгілейді: a, e, i, î, í, o, ó, u, ú, ал á әрпі академиялық дауысты дыбыс үшін қолданылады. Жазу жүйесі 17 әріптен тұратын шынайы дауыссыз дыбыстарды тіркейді: b, ç, d, g, ğ, j,k, l, m, n, ñ, p, r, s, ş, t, z және үш белгісі бар. академиялық дауыссыз дыбыстар: f, h, v. Сондай-ақ екі түпнұсқа жартылай дауысты дыбыстар бар: у, w. Ескі түпнұсқа түркі дауыссыз дыбысы, ⟨Ç⟩ әрпімен берілген /ç/ дыбысы сирек естіледі, өйткені Добруджа сөйлейтін татар тілінде сөйлейтіндер оны /ş/ ⟨Ş⟩ әрпі деп жазады. Жазбаша тіл көбінесе ⟨Ç⟩-ден ⟨Ş⟩-ге ауысатын сөйлеу тілінен кейін болатындықтан, нәтижесінде Румынияда сөйлейтін татар тілінде ⟨Ç⟩ әрпі мен /ç/ дыбысы жиі академиялық ретінде қарастырылады.

Жазуы
-----

Румын татар тіліне арналған латын әліпбиі
Добруджа татар тілі латын және кирилл әліпбиі мен жазылады.

### Латын

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Á á | B b | Ç ç | D d | E e | F f | G g | Ğ ğ |
| H h | I i | Î î | Í í | J j | K k | L l | M m | N n |
| Ñ ñ | O o | Ó ó | P p | R r | S s | Ş ş | T t | U u |
| Ú ú | V v | W w | Y y | Z z |  |  |  |  |

### Кирилл

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ә ә | Б б | В в | Г г | Д д | Э э | Ж ж | Җ җ |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | Ң ң | О о |
| Ө ө | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ү ү | Ў ў | Ф ф |
| Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Ы ы | І і | Ю ю | Я я |  |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  As an Extra Small Language Romanian Tatar Turkish
2. ↑  Romanian Tatar language communication in the multicultural space
3. ↑  THE TURKISH LANGUAGE SPOKEN BY THE TURK-TATAR COMMUNITY LIVING IN ROMANIA
4. ↑  The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of the Nine Noble Nations (Academia.edu)
5. ↑  The translation of the book "*Luceafărul*" (Mihai Eminescu) by Taner Murat with this scripts
6. ↑  Latin alphabet used by Taner Murat Мұрағатталған 23 сәуірдің 2023 жылы.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркі тілдері |
| --- |
|  |
| Оғыр | 
Авар† • Бұлғар† • Ғұн† • Xазар† • Чуваш |
|  |
| Ұйғыр | 
Айни² • Көне түркі† • Лоп • Өзбек • Ұйғыр • Шағатай† • Іле түркі |
|  |
| **Қыпшақ** | 
Алтай • Армян-қыпшақ • Башқұрт • Ежелгі татар† • Қазақ • Қарайым • Қарақалпақ • Қарашай-малқар • Құман† • Құмық • Қыпшақ† • Қырғыз • Қырымтатар тілі • Қырымшақ • Мәмлүк қыпшақ† • Ноғай • Параба • Татар • Ұрым¹ |
|  |
| Оғыз | 
Афшар • Әзірбайжан • Ғағауыз • Қашқай • Қорасан түркі • Қырымлы¹ • Османлы† • Печенег† • Салар • Түрік • Түрікмен • Ұрым¹ |
|  |
| Арғы | 
Халадж |
|  |
| Солтүстік-шығыс | 
Сары ұйғыр • Долған • Пуйо қырғыз • Саха • Тофа • Тыва • Хақас • Шор • Шұлым |
|  |
| Ескертпелер: ¹Бір топтан көбірек тізімделінеді, ²Аралас тіл, ³Дауласта, †Өлі |

 |