*Басқа мағыналар үшін Ошақты (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Ошақты** руы туралы да көне жазба деректерде ешқандай мәлімет жоқ. Тек қана орта ғасырдағы бір мағлұматта Ошақты емес, оның бір Байлы руы жөнінде XV ғасырға жататын араб саяхатшысы Масуди «Тарих-и Абулхайырхани» шығармасында там-тұм ескертіп өтеді. Орыс әдеби деректерінде XIX ғасырдың 70-жылдарына дейін де Ошақты руы туралы бірде бір сөз айтылмайды. Тек 1867 жылы *Ю. Южаковтың* еңбегі жарияланып, онда Ошақты мен Шапырашты Суанның баласы деп қатеге ұрынады.

Бірақ, Ю. Южаков Ошақты руының тегі туралы ешқандай мәлімет бермейді, *Н. Аристов* та қолында дерек жеткіліксіз болғандықтан, бұл ірі қауымдастықтың ата тегі туралы ешқандай ауыз тұшытарлық мағлұмат келтірмейді. Тек *М. Тынышбаев* қана Ошақтылардың рулық құрылымы туралы біраз хабардар етеді, сол біздің ата тек тарату жұмысымызда біршама бағдар болды.

Қазақ шежіресі бойынша, Ошақты Үйсінге шөбере болып келеді. Оның әкесі Жәлменде үш әйел алады: біріпшісі *Мапыраштыдан Шапырашты*, екіншісі *Қарашаштан Ошақты* және үшінші әйелі *Сландыдан Ысты*. Демек, қазақ шежіресі олардың туыстық байланысын айқындап береді. Оыың үстіне, В. Востров Қоңыр атасының Ошақты мен Ысты құрамында болуының өзі олардың туыстық қатынаста болғанын көрсетеді деп есептейді. Огнаңты руының тегін тарқатуда бізге мәлімет беруші Жамбыл облысы, Талас ауданы, Үшарал ауылының тұрғыны 1889 жылы туған (Ошақты) *Мықтыбай Махамбетов* көп көмектесті.

Қарапайым әдеби деректер мен біздің зерттеулеріміздің негізінде Ошақты руының тегін жүйелеп, олардың қоныстанған ауданын айқындаудың мүмкіндігі туды (№ 8 қосымшаны ңараңыз). Сонымен, Ошақты руы алты атадан тұрады: *Байлы (немесе Байназар), Қоңыр (Қойназар), Аталық (немесе Бекназар), Тасжүрек (Ақназар).* Байлы төрт атаға бөлінеді: *Сүзік (Созақ), Байсары, Қасқа, Қабыл.*

Соңғыдан *Қосберді, Есенғұл, Есберді*. Есбердінің үш ұлы бар: *Ауызек, Есенәлі, Мүсірәлі*. Соңғыдан *Бекен*, одан *Панг батыр* (К. Қасымовтың ізбасары). Қоңыр руы төрт тармақ: *Шуылдақ, Алданар, Жамантымақ, Түлкіші*. Аталық атасы да беске бөлінеді: *Орақ (Төртауыл, Қарсақ), Жалмәмбет (Берді, Сүгір, Төбет, Тас)*. Көп аталы Тасжүрек он екіге тарайды: *Қосаң, Солақай, Сейіт, Тоқтыауыл, Қараман, Келмембет, Бөлек, Тас, Тілеу, Қайқы, Таз, Кенже.* М. Тынышбаевтың мәлімдеуінше, Тасжүрек руынан әйгілі Саңырық батыр шығып, 1725 жылы Торғайда Бұланты, Бөленті өзендерінің жағасында ңалмақтармен болған соғыста жеңіске жетіп, ол ара әлі күнге *Қалмаққырған* деп аталады. Айта берсе, Аңназар, Қойназар, сонымен қатар көп аталар, Қоңыр, Аталық, әсіресе Тасжүрек жайында мағлұматтар аз болғандықтан шектелуге тура келді.

Ошақтылардың рулық айрықша жауынгерлік ұраны жөнінде ешқандай деректер жоқ, сондықтан оларда үйсіндерге ортақ ұран «Бақтияр» деп шамалауға болады. Аристов, Тынышбаев, Аманжолов пен Востровтың айтуынша, рулық белгі (Тұмар таңба). Ошақтылар онша көп емес, Н. Гродеков, И. Смирнов мәліметтерін негізге алып, Н. Аристов олардың жалпы санын шамамен XIX ғасырдың аяғында Әулие-Ата, Шымкент, Ташкент уездерінде 2000 үй деп көрсетеді. М. Тынышбаев 1917 жылы Әулие-Ата уезінде 60 мың жан, Шымкентте 10 мың жан, екі уездегі олардың бәрі 70 мың жан болды деп тұжырымдайды. Ошақтылар Талас өзенінің төменгі ағысында екі жағаны қоныстанды. Бұл тұрғындар көпшілігінің қыстауы Әулие-Ата уезінде де, шамалы бөлігі Шымкент уезінің жерінде орналасқан.

Талас өзені Шымкент уезіне мүлде жетпеді, бірақ онда басқа өзендер бар болатын. Ошақтылар да өз қандастары сияңты отырықшы және жарты лай отырықшы өмір кешті. Отырықшылар деп жылдың төрт маусымында да Талас өзенінің алқабында қалып, суармалы егін шаруашылығымен айналысқан жатақтарды атайтын. Ал, көшпелі тұрғындар, оның ішінде малы коп байлар Мойынқұм құмын қыстап, киіз үйде тұрып, сексеуілден қора-қопсы жасап, таластағылар жертөле қазып, шошала тұрғызып, қамыс пен сексеуілден ашық немесе жабық мал тұратын шарбақтар құрады.

Малға арнайы азық дайындалған жоқ, көктеу мен күздеу қысқы жайылымнан алыс емес бөлатын, ал жайлау Қаратау қойнауында еді. Төрт түлік мал түгел сай болып, өрісте жататын. Көші-қонда түйеге жүк артатын, жылқы мен өгіз де пайдаланылатын.

Тұлғалар
--------

* Ұлбике Жанкелдіқызы Тасжүрек.
* Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев
* Мырзатай Жолдасбеков тасжүрек

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақ рулары |
| --- |
|  |
| Ұлы жүз | 

* **Сіргелі**: · Айтбозым · Кеңірдек · Байжігіт · Батыр · Елібай · Жайдақ · Жаңабай · Қайшылы · Қарабатыр · Тутаңбалы · Шалдар
* **Жалайыр**: Сырманақ · (Ақбұйым · Арықтыным · Байшегір · Балғалы · Қайшылы · Күшік) · Шуманақ · (Андас · Қалпе · Қарашапан · Мырза · Орақты · Сыпатай) · Бірманақ · (Сиыршы)
* **Қаңлы**: · Қара қаңлы · Қызыл қаңлы · Қапсан қаңлы · Сары қаңлы
* **Шанышқылы**: · Құрбақа · ( Балық · Саңырау · Мамыт) · Дархан · Қырықсадақ · Бектау · ( Қырпық · Арапшы · Сырдым )· Жойсын · Бағыс
* **Шақшам**: ·

**Үйсін рулары:**
* **Сары Үйсін**: · Қалша · Жақып
* **Дулат**: · Ботбай · Жаныс · Сиқым · Шымыр
* **Албан**: *Сары*:· (Айт · Қожбанбет · Қыстық · Бозым · Алжан · Жарты · Құрман · Шоған · Досалы )· *Шыбыл*: · (Қоңырбөрік · Қызылбөрік)
* **Суан**: · Байтүгей · Тоқарыстан · Бағыс · Сартай · Нартай
* **Шапырашты**: · Айқым · Асыл · Екей · Есқожа · Кебенек · Шыбыл
* **Ошақты**: · Аталық · Байыл · Қоңыр · Тасжүрек
* **Ысты**: · Ойық · Тiлiк

 | ШаңырақШаңырақ |
|  |
| Орта жүз | 

* **Арғын**: Мейрам: · ( Қуандық · Сүйіндік · Бегендік · Шегендік · Қаракесек) · Момын: · (Қанжығалы · Тобықты · Атығай · Бәсентиін · Қарауыл · Шақшақ · Саржетім) · Жоғары шекті · Төмен шекті · Тарақты (жиен)
* **Қыпшақ**: Құлан қыпшақ · Қытайқыпшақ · Сарықыпшақ · Қарақыпшақ: (Ұзын · Бұлтың · Қарабалық · Көлденең · Торықыпшақ)
* **Найман**: Саржомарт: (Бура, Қаратай, Көкжарлы) · Төлегатай: (Қаракерей, Матай, Садыр, Төртуыл) · Терістаңбалы: ( Бағаналы, Балталы)
* **Қоңырат**: Көтенші: · (Саңғыл · Божбан · Жетімдер · Маңғытай · Аманбай · Жаманбай) · Көктіңұлы: · (Байлар-Жандар · Құлыншақ · Оразкелді · Қарасирақ · Тоқболат · Құлшығаш · Алғи)
* **Керей**: Тұрғақ, Ашамайлы: · (Балта · Тарышы · Көшебе · Сибан · ақсары) · Абақ: · (Жәдік · Жәнтекей · Шұбарайғыр · Шимойын · Меркіт · Шеруші · Сарбас · Молқы · Ителі · Қарақаc · Жастабан · Көнсадақ )
* **Уақ**: Бетке · Ерқосай · Сарман · Шоға · Байназар · Еренші · Бидалы · Баржақсы · Жансары · Шайгөз

 |
|  |
| Кіші жүз | 

* **Әлімұлы**: Кете · Қаракесек · Қарасақал · Төртқара · Шекті · Шөмекей
* **Байұлы**: Адай · Алаша · Алтын · Байбақты · Беріш · Есентемір · Жаппас · Қызылқұрт · Масқар · Таз · Тана · Шеркеш · Ысық
* **Жетіру**: Жағалбайлы · Кердері · Керейіт · Табын · Тама · Телеу · Рамадан

 |
|  |
| Ақсүйек | 

* **Төре**: Абылай хан әулеті · Әбілқайыр әулеті · Бөкей әулеті · Жәдік әулеті · Қаратай әулеті
* **Қожа**: Аққорған · Қорасан · Дуана · Қарахан · Бақсайыс қожа · Қылышты қожа · Сейіт

 |
|  |
| Жүзге кірмейді | 

* **Сунақ**: Қайғақтық · Сыйық · Аташ · Бессары · Қалмырза-Тоқпан
* **Төлеңгіт**:
* **Ноғай-Қазақ**: Үйсін ноғай · Қояс · Қазан құлақ · Қос таңбалы
* **Қияттар**:
* **Қырғыз руы**:

 |
|  |
| Басқа | 
· Қазақ шежіресі · Қазақ жүздері · Шалақазақтар · Қазақ шежірелерінің тізімі · Жеті ата · Туыстық · Туыстық атаулары · Кірме · Ноқта ағасы · Құрама · Болыстар · Қазақ генофонды (орыс.) |

 |