recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Screenshot
**Kiwix** («ки́викс» деп айтылады) — Интернет желісіне қосылмай ақ Уикипедияны оқуға мүмкіндік беретін ашық бағдарлама жасақтамасы. Мақалалар мен суреттер сығылған файл ретінде ZIM форматында сақталады. 

Kiwix интернетке кіру мүмкін емес немесе қымбат жерлерде Уикипедияны оқуға мүмкіндік беру үшін жасалған. Мысалға: дамушы мемлекеттердің мектептерінде. Осы бағдарлама жасақтамасы DVD форматындағы Уикипедияны жасау үшін қолданылды. 

Kiwix-тің kiwix-serve деген веб-сервер сияқты жұмыс істейтін версиясы бар (libmicrohttpd негізінде). Осылай локалды жүйенің ішінде Уикипедия мақалаларын оқуға мүмкіндік туады.

*
**KAZ Minerals** (ҚҚБ: **GB\_KZMS**) — Қазақстанда қазіргі заманғы аз шығынды тау-кен өндірістерін дамытуға бағдарланған мыс өндіруші компания. Топтың акциялары Лондон және Қазақстан қор биржаларында бағаланады. Компания Шығыс Қазақстан облысында жұмыс істеп тұрған үш кеніш пен екі байыту фабрикасына, Қырғызстандағы Бозымшақ мыс кен орнына және үш өсу жобасына ие: Бозшакөл, Ақтоғай және Көксай.

Тарихы
------

Топ өз қызметін 1930 жылдары Қазақстанда мыс өндіруші кәсіпорын ретінде бастаған болатын. 1991 жылы Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Топ жекешелендіріліп, ал 2005 жылы Лондон қор биржасында тіркелген болатын. 2014 жылы қайта ұйымдастырылғаннан кейін Топ атауы KAZ Minerals деп ауыстырылып, қазіргі кезде Қазақстанның ең ірі мыс өндіруші кәсіпорындарының біріне айналды. KAZ Minerals акциялары биржада бағаланған кезде ең жоғары өсу қарқынына қол жеткізіп, әлем бойынша шығыны ең аз мыс өндіруші кәсіпорындардың біріне айналды. 2021 жылдың сәуір айында Топты Nova Resources BV компаниясы сатып алды, ал 2021 жылғы 11 мамырда Топ Лондон және Қазақстан қор биржаларының тізілімінен шығарылды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  Annual Results 2020.  KAZ Minerals.
2. ↑  MODERN SLAVERY. KAZ Minerals.
3. ↑  Топтың тарихы Мұрағатталған 1 қаңтардың 2023 жылы.. KAZ Minerals.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Қазақстан қор биржасы мекемелерінің KASE индексі |
| --- |
|  |
| 

 Астана банкі •
 Банк ЦентрКредит •
 KAZ Minerals PLC •
 Қазақстан Халық банкі •
 Кселл •
 KEGOC •
 Қазақтелеком •
 ҚазТрансОйл 
 |

 |
**KITF** туристік көрмесі 2001 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан Орталық Азия аймағының жетекші халықаралық көрмесі атағын бекітті. Көрменің экспоциясы демалыс пен саяхаттаудың ен атақты деген түрлерін қарастырады: яғни, олар – емдік, іскерлік, спорттық, жағажайлық және т.б. KITF көрмесінде аймақтағы ұлттық туризмді дамыту мен жылжыту мәселелері ғана талқыланып қоймай, сонымен қатар, өсіп келе жатқан болашақ жастардың арасында дұрыс өмір сүру қағидаларымен таныстыру, аймақта балалар арасында спортты дамыту және рекрациондық қызметті жалпы дамыту мәселелері қарастырылады. Көрменің ұйымдастырушылары Iteca (Қазақстан) және ITE Group PLC (ҰлыБритания) болып табылады. Көрме Дүниежүзілік Туристік Ұйым ДТҰ және Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің, Алматы қаласының Әкімшілігінің қолдауымен жүзеге асырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Хофт (Hooft) Питер Корнелис** – нидерланды жазушысы. Бургомистр отбасында туған.

Қызмет жолы
-----------

1598 – 1601 жылдары Францияда және Италияда білім алған, 1606 – 1607 жылдар аралығында Ледйен унивеситетінде заң саласында оқыған. 1609 жылдан Мейден сарайының билеушісі болды, ондағы үйірмені басқарып, халықтың гуманистік ойларының дамуына және ұлтты мәдениеттің өсуіне үлкен ықпал жасап, зор үлес қосқан. Редерейкерлердің ұлттық әдебиетті өркендету әрекетіне қатысты. Хофттың дүние тануына негізініен әсер еткен Римнің қайта өркендеуі және көне кездегі қоғамдық мәдениеті болатын.

Ол *«Ахиял мен Полискена» ( 1598 жылы, 1614 басылып шыққан), «Тезей мен Ариадна»(1614 жылы басылып, 1606жылы жазылған), «Герард ван Велзен» (1613 жылы), «Бато немесе голландықтардың шығу тегі» (1616 жылы жазылып, 1626 жылы басылған болатын), «Гранида» ( 1605, басылды 1615 жылы ), «Алаңғасар» (1616)* пьесаларын жариялады. Хофт ақын ретінде сонеталар жазып, *«Махаббат эмблемасы»* өлеңдер жинағын шығарды. Хофт өмірінің он шақты жылында прозамен айналысты. Оның Нидерланды халқы тарихының 1555 – 1587 жылдар кезеңін қамтитын «Нидерланды тарихы» (1 – 20 кітаптар, 1642 жыл, толық басылымы 1656 жылы жарық көрді) атты ірі шығармасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
Kawasaki Ki-61-14
**Ki-61 Hien** (жап. 飛燕) - Екінші Дүниежүзілік Соғыста Жапон Императорлық Армиясымен қолданылған жойқын ұшақ. "Қарлығаш" атанған бұл ұшақ өзінің қатарластарына қарағанда мүлдем өзгеше болды. Әскери модельді құрастыруды өз қолына инженер - Такэо Дои алды. Алғаш рет әскери ұшақты тестілеу 1941 жылы орын алды. 1942 жылдан бастап шамамен 3100 моделі құрастырылған. Бұл Иператорлық Армиядағы маневрға қабілеттік пен жақсы қорғанысға ие болған сирек ұшақтардың бірі.

Ұшақ басқалардан өзінің мықты қорғаныс қасиеттерімен, жоғары жылдамдығымен және жойқын қаруымен ерекшеленді. Сонымен қатар, оның түрінің өзгешелігі басқа елдердің ұшқыштарын таң қалдырды. Бұл жаңа қару өзін майданда керемет көрсеткендіктен оның өндірісі арта түсті. Алайда, соғыстың соңына қарай, қозғалтқыштармен байланысты қиындықтар оның құрылуын бәсеңдетті.

Сипаттамасы
-----------

* Ең үлкен жылдамдығы: 6 000 м үшін 610 км/сағ
* Ең жоғары ұшу ұзындығы: 1 600 км
* Ең жоғары биіктік: 11 000 м
* Көтерілу жылдамдығы: 13,9 м/с
* Көтерілу уақыты: 5 000 м 6 минутта
* Қанатқа түсетін ауырлық: 189 кг/м²

Қарулануы
---------

* 2 × 20 мм Ho-5 қанатта орналасқан, әр стволға 120 патрон
* 2 × 12,7 мм Ho-103 в фюзеляжде, әр стволға 200 патрон

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Уголок Неба" Авиациялық энциклопедиясы.
**Шатыршагүлділер тұқымдасы** (лат. *Apiaceae*) — қос жарнақтылар класының өсімдіктер. 

Жер шарында кең тараған, әсіресе Солтүстік жарты шардың тропиктік емес аймақтарында таралған 300-дей туысы, 3 мыңнан астам түрі бар. Қазақстанның барлық аймақтарында кездесетін 82 туысы, 227 түрі белгілі. Шатыршагүлділер тұқымдасы негізінен бір не көп жылдық өсімдіктер, сирек бұта немесе ағаш түрінде өседі. Жапырақтары кезектесіп орналасады, тілімденген, сабағы көбінесе қуысты. Гүлдері уақ, қос жынысты, күлтесі бес желекті, бес аталықты. Гүлшоғыры күрделі не жай шатырша немесе шоқпарбас. Жәндіктермен тозаңданады. Жемісі — тұқымша, жаңғақша. Шатыршагүлділер тұқымдасының көпшілік түрі — пайдалы өсімдіктер. Араларында көкөністік түрлері (ботташық, сәбіз, балдыркөк, ақжелкек), тех. маңызды түрлері (сасыр, күнзе), эфир майлылары (анис, зире, айован, күнзе), дәрілік түрлері (аскөк, амми, сасыр, т.б.) және сәндік үшін өсірілетіндері (шоқсары, астранция, балдырған) бар. Кейбір түрі өте улы — утамыр, убалдырған, арамшөп түрлері де көп (әлпен, бежір, скандикс,), көптеген түрі — құнды жайылым шөбі және балды өсімдіктер.

ТМД елдерінде 7 туысқа жататын аралиялардың 12 түрі өседі. Панакс туысы біздің елде женьшень деген атпен белгілі. Олардың басым көпшілігі тропикада және субтропикада, түрлердің әртүрлілігінің орталықтары – Үнді-Малайзия және тропикалық Америкада өседі. Қазақстанда мәдени түрлері ғана кездеседі. 

Шатыршагүлділер тұқымдасы– кішігірім ағаш немесе бұталар, сирек лианалар және көп жылдық шөптер. Жапырақтары көпшілігіне қынапты, кезекті, саусақ немесе қауырсынкүрделі. Олар түскен соң орнында жырық қалады. Шатырша гүлділер 300 туыс, 3 000 түрден тұрады. Жер бетінің барлық жерінде, бірақ көп бөлігі қоңыржай және субтропикалық облыстарда кездеседі. Қазақстанда – 79 туыс, 227 түр кездеседі. Көпжылдық, екі жылдық немесе бір жылдық шөптесін өсімдіктер, сирек бұталар. Сабағы мен тұқымының құрамында эфир майлары және шайыр жолдары бар секреторлы каналдары бар. Жапырақтары жай, бөбе жапырақсыз, қатты тілімделген, сирек бүтін, сағақтан шыққан қынабымен. Гүлдері ұсақ, дұрыс, қос немесе дара жынысты, дара күлтелі, дұрыс, қос үйлі, ботрикалық, жиі ірі гүл шоғырынан. Гүл шоғыры күрделі шатырша, сирек шоғырбас.

Жемісі – қостұқымша (вислоплодник). Тұқымы майлы эндоспермді және кішкентай ұрығымен. Шатыршалардың әртүрлі бөліктерінің құрамында эфир майлары, шайыр, кумарин, сапониндер, кейде алколоидтар болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Тиграхауда-сақтар** (парс. – сүйір төбелі бас киімді) – сақтардың негізгі үш тобының бірі. 

  

Олар б.з.б. 8 – 2 ғасырларда Памир-Алай тауының солтүстігінен бастап, Тянь-Шань тауларын жағалай шығыс Алтай тауының батыс сілемдеріне дейін, солтүстікте Балқаш көліне және Шу өзенінің аяғына дейінгі аймақта тұрған. 

Ежелгі грек тарихшылары Геродот пен Страбон Тиграхауда-сақтарды "азиялық скифтер" деп атап, олардың киізден жасалған, сүйір төбелі бас киім киетіндігін және садақ, қысқа қылыш пен айбалта секілді қаруы болғандығын жазады. Иранның сына жазуларында (Дарий I патшаның мазарындағы жазбаларда) сақтардың үш тобын атап, олардың ішінде Тиграхауда-сақтар көне деректерде массагеттер деп аталғаны айтылған. Персеполь сарайы қабырғаларында бедерлеп салынған суреттерде Тиграхауда-сақтар моңғол нәсілдес кейіпте бейнеленген. Ежелгі сақ тайпаларының одағы өз заманында әлеуметтік құрылысы мен шаруашылығы ілгері дамыған ел болған Жетісудағы Тиграхауда-сақтардың материалдық-мәдениет жағынан өз алдына дербес, өзіндік ерекшелігі болды. Алматыдан 50 км жердегі Есік обасы мен Іле жағасындағы Бесшатыр – бұлардың тарихы мен мәдениетінің айғағы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 8 том
**Шатыршөп** (Сужелкек Sium) - шатырша гүлділер тұқымдасының бір туысы. Көп жылдық шөптесін өсімдіктер.

Таралуы
-------

Еуразия, Солтүстік Африка мен Солтүстік Америкада таралған 10 - 15, бұдан Қазақстанда 3 түрі бар. Ең көп таралғаны жалпақ жапырақты шатыршөп (Sium latifolium) Еуропада, Кавказ, Сібірде және Қазақстанда тайыз суда, су жиегінде, батпақты жерде өседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бұл сабағы тік, қырлы, іші қуыс, жоғарғы жағы тармақты, биіктігі 1 метр не бұдан да биік, гүлі ақ, улы (әсіресе тамыры) өсімдік (сиыр уланады). Гүлі мен жемісі құрамында 80 %-ға дейін лимонен болатын эфир майлы өсімдік.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 197 бет
**Тауық отряды** — құстар класының систематикалық бір тобы. Тұрқы 12 см-ден (ергежейлі бө-дене) 235 см-ге дейін( айдарлы ар-гус). салм. 45г-нан (ергежейлі бөдене) 11,5 кг-ға (жабайы күркетауык, асы-ранды күркетауық — 22,5 кг-ға) дейін жетеді. Тұмсығы қысқа, мықты. Аяқ-тары күшті, топырақты қопсытуға бейім. Қанаттары енді, әдетте жерден тез котерілуге ғана жарайды, ұзақ үша алмайды. Қауырсыны тығыз, мамығы аз. Қораздары әдетте айқын түсті, етті, реңді айдары. сырғасы. қа-сы болады. Т. о. екі отряд тармағы-на — гоациндер (1 түр) және кәдімгі тауыққа (қазір 240; 100-ге жуық түрі өліп біткен түр), 6 тұқымдасқа (үл-кен аяқты тауықтар, кракстер не гок-ко, қырғауылдар, құр,мысыр тауығы және күрке тауық) бөлінеді. Т. о. тек Антарктикада ғана жоқ. Т. о-ның Қа-зақстанда 2 түқымдасы (қүр, қырғау-ыл) бар. Көптеген түрі полигамиялы, жерге ұялайды (гоацин мен гокко ағашта), 2—20 не бұдан да кап жұмыртқа салады, 14—30 тәулік жұмыртқа басады. Үлкен аяқ атты тау-ықтар жұмыртқа баспайды, жұмырт-қаларын құм не шіріген жапырақ ара-сына көмеді. Т. о-ның жемі осімдік тұқымы, бүрі, жемісі, қылқаны, сыр-ғасы. жапырағы. Гоациннен басқаларының кәсіптік. эуесқойлық қүс ау-лауда маңызы бар. КСРО-да, оның ішінде Қазақстанда да маңызы бар-лары: ақ кекілік, бұлдырық, қүр, қырғауыл, бөдене. Кейбір түгрін аң-шылық шаруашылықтарында өсіреді, банкив тауығы, күркстауық. мысыр тауығы қолга үйретілгеп. көптеген түрі -үй қүстарьшыц тегі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Қазақстандық 32 түрдің ішіндегі ең тартымдысы.Құрғақ шалғындарда және Тянь-Шань,Жоңғар Алатауының субальпі белдеулеріндегі шыршалы және аршалы ормандарда кездеседі.Шөптесін көпжылдық,жатаған,кіндік тамырсабағымен генеративті және қысқарған вегетативті өркендер бөліп шығаратын сабақтары әдетте бірнешеу.Биіктігі 60 см,жұптаса орналасқан,таспалы қандауыр жапырақтарымен.Гүлдері ірі,бозғылт күлгін,цилиндр тәрізді,тостағаншасымен,5 желекті,тақталары жіңішке шашақты бөліктерге терең бөлінген.Маусым-тамызда гүлдейтін бұл түр үшін хош иіс тән. Халықтық медицинада жер үсті бөлігінің қайнатпасы қолданылады.Әр түрлі жараларды тазартып,тез жазылуына көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемі
**Шаттыгүл Лесбекқызы Ерғожина** (1966 жылы туған, Маңғыстау ауданы Жармыш ауылы) – педагог.

Өмірбаяны
---------

1986 жылы Желтоқсан оқиғасына қатысып, ҚазПИ-дің (қазіргі ҚазҰПУ) филология факултетінің 2-курсынан оқудан шығарылған. 1988 жылы оқуға қайта қабылданып, қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген (1992). 

1992 – 95 жылы Алматы қаласындағы №1 қазақ-түрік лицейінде, 1995 – 2006 жылы №62 лингвистик. гимназияда қызмет еткен.

Желтоқсан жаңғырығы туралы бірнеше мақалалардың авторы. Ерғожина «Желтоқсан алауы» (режиссері Жетіруов) «Азаттық арайы – Желтоқсан» (режылы А.Садат) атты деректі фильмдеріне түскен.
**Ха́ральд V** (норв. Harald V, 21 ақпан 1937, Скаугум, Аскер) — әкесі Улаф V қайтқаннан кейін Норвегия королі (17 қаңтар 1991).

Өмірбаяны
---------

Харальд — 1370 жылдан бері Норвегияда туған бірінші ханзада. 1940 жылы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін Вашингтон қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы Хокон VII және әкесі, Улаф ханзада, соғысты Лондонда өткізді, үкіметті қуғында басқарған. 1945 ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады (1955) жылдан әскери академияда. 1960 жылдан Оксфорд университетінде).

1968 жылы Соня Харальдсен ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және ханзада Хокон, тақ мұрагері.

Желкенді спортпен әуестеніп, бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — 1987), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. 1964 жылы Токиодағы Олимпиада ойындарында Норвег туын көтерген. 1928 жылы Амстердамдағы Олимпиада чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. 2005 жылы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында жеңіске жеткен.

2003—2004 және 2005 король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген.
**VSCO** — Калифорния штатындағы Окленд қаласында орналасқан, 2011 жылы құрылған американдық компания. Компанияның негізгі өнімі IOS және Android құрылғыларына арналған VSCO Cam бағдарламасы болып табылады. Бағдарлама фотосуреттерді пресет және басқа да құралдар көмегімен өңдеуге мүмкіндік береді.

Тарихы
------

### Компания

VSCO Грег Лутце мен Джоэло Флоримен құрылған. 2012 жылдың 26 сәуірі бірінші өнімдері — Aperture 3-ге арналған VSCO Film 01, Lightroom 4, Adobe Camera Raw 7 и VSCO Cam 1.2 таныстырылды. Алғашында бағдарлама тек IOS-құрылғыларына қолжетімді еді, 2013 жылдың 3 желтоқсанында Android-ке арналған нұсқасы жарық көрді. VSCO Cam VSCO Grid деп аталатын, қолданушылар өз фотосуреттерімен бөлісуге мүмкіндігі бар әлеуметтік желіге ие. VSCO Grid бағдарламасында үйреншікті лүпіл мен пікірлердің болмауымен әрі жазылушылардың саны көрсетілмеуімен ерекшеленеді.

### Масштабы

2016 жылдың 14 қаңтарында VSCO Cam бағдарламасының ай сайынғы көрсеткіші 30 миллион белсенді қолданушылар мен 5 миллион өңделген суреттер санына жетті. Дәл сол күні компания Брайан Мэйсонның атқарушы директор қызметіне тағайындалғаны жайлы жариялады. Бұл лауазымға тағайындалмас бұрын ол Adobe компаниясында Adobe Creative Cloud бұлт сервисінің іске қосылуына арналған бизнес-операциялардың жүзеге асырылуын басқарып жұмыс істеген еді.

### Қаржыландыруы

2014 жылдың 6 мамырында жаңа, дамушы компанияларды пайда көру мақсатында қаржыландырумен айналысатын Accel еншілес компаниясы VSCO өркендеуіне 40 миллион долларды инвестициялайды. Негізін қалаушылардың бірі Джоэл Флори сұxбаттарының бірінде өзінің компания таңдауын "Көптеген ұсыныстардың ішінен Accel-ді таңдадық, себебі олар біздің ұйымның бар маңыздылығын түсініп және біздің жұмысымызды құрметтей білді" деген сөздерімен түсіндірді.

Өзге жобалары
-------------

2015 жылдың 27 қаңтарында 1000 фотографты Skillshare сайтындағы шексіз сабақ тізілімімен қамтамасыз ету үшін VSCO және Skillshare 100,000$ стипендиясы бар жоба құрды. Стипендия алу мүмкіндігіне VSCO Grid пен Skillshare бағдарламаларында аккаунты бар қатысушылар ие бола алды. Жеңімпаздар Skillshare жетекшілігімен таңдалынды.

Өнімдері
--------

* VSCO Cam
* VSCO Film
* VSCO Grid
* VSCO Journal
* VSCO Keys
* DSCO

Дереккөздер
-----------

1. VSCO
2. Greg Lutze
3. Joel Flory
4. VSCO Releases VSCO Cam 1.2 Мұрағатталған 27 қарашаның 2016 жылы.
5. Introducing VSCO Cam for Android Мұрағатталған 9 сәуірдің 2016 жылы.
6. VSCO Announces 30 Million Active Users Мұрағатталған 27 қарашаның 2016 жылы.
7. VSCO Raises $40 Million Series A Round From Accel Partners Мұрағатталған 27 қарашаның 2016 жылы.
8. VSCO and Skillshare partner on new class and $100,000 scholarship fund Мұрағатталған 10 сәуірдің 2016 жылы.

Сілтемелер
----------

VSCO — VSCO ресми сайты
Vantablack алюминий фольгасының үстінде***Vantablack*** ("Вантаблэк" деп оқылады) — көміртекті нанотүтіктерден жасалған субстанция. Барлық белгілі нәрселердің ең қарасы[1]. Өзіне түскен сәуленің 99,965% жұтады.[2] Оның ішіне көрінетін сәуле, микротолқындар және радиотолқындар кіреді[3]. Алюминий фольгасында «өсетін» түтіктерден құралады. Vantablackқа түскен фотондар нанотрубкалардың арасында жоғалып кетіп, кері шағылынбайды да, жылуға айналып кетеді .

Ашылу тарихы
------------

Бұл зат Ұлыбританияның физикалық зертханасы мен *Surrey NanoSystems*ғалымдарымен 2014 жылдың шілде айында Форнборо жеріндегі авиасалонда ойлап табылған. Vantablack атауы "**V**ertically **A**ligned **N**ano**T**ube **A**rrays" тіркесі мен black (қаз. **қара**) сөзінің қосындысынан пайда болған.

Қолданылуы
----------

*Vantablack*тың көптеген жағымды жақтары бар. Мысалға, телескоптардың ішінде жарықтың жан-жаққа шашырауын алдын алу үшін және Жерде және ғарышта жұмыс істейтін инфрақызыл камераларды жақсарту үшін қолданылады. Сонымен қатар, оны Күн энергиясының концентрациясы бойынша қолданылатын технологияларда жылуды жұту үшін, ал әскери ортада *Vantablack-*ты арнайы камуфляж жасау үшін пайдаланады. Алайда, Vantablack-ты ойлап тапқан ғалымдарға журналисттермен әскери қолданыс жөнінде сөйлесуге және бағасын айтуға тыйым салынған.

Адамның көзі *Vantablack-*ты жай қара зат деп көрмейді. Түскен сәуле толықтай шағылмайтын болғандықтан, адам оны тұңғиық немесе қара құрдым секілді қабылдайды.

Қосымша
-------

* Абсолют қара дене

1. ↑  *Себастиан Энтони.* It’s like staring «into a black hole»: World’s darkest material will be used to make very stealthy aircraft, better telescopes  (ағыл.) на сайте *extremetech.com*, 14 шілде 2014
2. ↑  Vantablack, the world’s darkest material, is unveiled by UK firm  (ағыл.) на сайте *scmp.com*, 15 шілде 2014
3. ↑  Vantablack: U.K. Firm Shows Off «World's Darkest Material»  (ағыл.) на сайте *nbcnews.com*
**«Ұлы Дала Таңы»** — 2022 жылы жарыққа шыққан Қасым хан жайлы түсірілген қазақстандық тарихи фильм.

Сюжет
-----

Фильм оқиғалары XV ғасырдың 70-жылдарынан XVI ғасырдың 20-жылдарына дейінгі аралықты қамтиды. Тарихи кинотуынды Қазақ хандығында Жәнібек ханның ұлы – Қасым хан билік еткен кездері туралы баяндайды. Дәл осы жылдары Қазақ хандығы өркендеп қана қоймай, Шығыс Дешті Қыпшақтың кең аумағына бақылау орнатылып, қазақтар дербес этникалық қауымдастық ретінде біздің аумақтан тыс жерлерге де белгілі болды. 1510 жылы Ұлытау шайқасында Қасым хан жеңіске жеткен соң оның ұлылығы, атақ-абыройы күллі Дешті Қыпшаққа тараған. Қазақстан аумағын батыста Еділге дейін, шығыста Ертіске дейін, оңтүстікте Сырдарияға дейін, Солтүстікте Тобылға дейін жеткізіп, өмірінің соңғы жылдары «Қасым ханның қасқа жолы» атты жаңа заңдар жинағын енгізген. Фильмде жекелеген баптары көрініс табады.

Рөлдерде
--------

* Берік Айтжанов — *ересек Қасым хан*
* Данияр Уразаев — *жас Қасым хан*
* Ерік Жолжақсынов — *ересек Бұрындық хан*
* Айдос Әбдіқадыров — *жас Бұрындық хан*
* Нұрлан Әлімжанов — *Мұхаммед Шайбани*
* Алтынай Нөгербек — *жас Жаһан бегім*
* Шәмшігүл Меңдиярова — *егде Жаһан бегім*
* Тұңғышбай Жаманқұлов — *ересек Әли Рашид*
* Қуаныш Құдайберген — *жас Әли Рашид*

Өндіріс және премьера
---------------------

Фильмнің түсірілімі Алматы облысында Қазақстанның оңтүстігінде өтті. Премьерасы 2022 жылдың мамырында шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Завершены съёмки фильма о Касым хане. (орыс.)
**Жамбыл Ошақбайұлы Тобаяқов** (16.8.1936 ж. Алматы облысы, Қарасай ауданы, Тұрар ауылы – 1997 ж. Алматы) - ғалым, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1974), профессор (1992).

Өмірбаяны
---------

1952 жылы Алматы облысындағы бұрынғы Гвардия ауданындағы Қоғалы орта мектебін, 1957 ж. ҚазМУ-ді бітірген. Еңбек жолын Алматы облысындағы Калинин орта мектебінде мұғалім ретінде бастаған. Алматы құрылыс техникумында (1958-63), Қазақ ауыл шаруашылығы институтында (1963-68), ҚазПТИ-да (1968-74; 1996-97), Алматы энергетика институтында (1974-84; 1994-96), Қарағанды педагогикалық институтында (1964-74) ұстаздық етіп, жауапты қызметтер атқарды.

Ғылыми жұмыстары
----------------

Жамбыл Тобаяқовтың ғылыми жұмыстары плазматрондардың жылулық-физикалық қасиеттерін зерттеуге арналған. Бірнеше ғылыми-танымдық жинағы, монографияларымен оқулықтары жарық көрген. Мысалы *«Астарлы аспан»* (1969), *«Лекционный эксперимент по физике»* (1985), *«Электр және магнетизм»*  (1987), *«Физикалық түсіндірме сөздік»* (1991), т.б.

Марапаттары
-----------

Бірнеше медальдармен марапатталған. Қазақстан Республикасының *"ҚР Әкімшінің-жергілікті орналасу"* заңының 10 бабына және Алматы облысы Әкімнің 25-сәуір 1999жылы №441 қаулысына сәйкес Голубиновка орта мектебіне 1994 жылы - белгілі ғалым, профессор Жамбыл Тобаяқовтың есімі берілді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.
Жамбыл Сағатбаев
**Жамбыл Сағатбаев** (1941 жылы Алматы облысы Райымбек ауданы Текес ауылында дүниеге келген) - ғалым, 1988 жылы медицина ғылымдарының докторы, ал 1990 жылы профессор атағын алды.

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.[1]

1966 жылы *Алматы мемлекеттік медициналық институтын* бітірген. 1966-77 жылдары осы оқу орнында ординатор, хирургиялық стамотология кафедрасында ассистент болды. 1977-97 жылдары *Дәрігерлер білімін жетілдіру институты* хирургиялық стамотология кафедрасының меңгерушісі болды.

3 ғылым кандидатын даярлаған. 150-ден аса ғылыми еңбегі жарияланған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Алмабеков Т.* Албан ата энциклопедиялық шежіре. //  —  Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
2. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. ISBN 9965-17-134-3
*Басқа мағыналар үшін Жіңішкеқұм деген бетті қараңыз.*
**Жіңішкеқұм** – Арал қарақұмының оңтүстігіндегі құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысының Қазалы ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі – 80–100 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 100 км-ге созылған, енді жері – 20 км. Аумағы – 2,1 мың км2. Жер бедеріне қырқалы-төбелі (биіктігі – 10–12 м) құмдар тән. Олар желдің әсерінен пайда болған.

Өсімдігі
--------

Өсімдік жамылғысынан құмжусан, бидайық, сұржусан, теріскен басым өскен. Одан басқа ақ сексеуіл мен жүзгін өседі. Грунт суы жақын жатқан ойпаңды жердің шалғынды және сор топырағында құрақ, ши, бұйырғын өскен. Алқап жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жамбыл облыстық ауыл шаруашылық тәжірибе станциясы** – өсімдік шаруашылығындағы сұрыптау жұмыстарымен айналысатын ғылыми-өндірістік мекеме. 1965 жылы құрылған. Жамбыл ауданы Бесағаш ауылында орналасқан.

Станция асыл тұқымды астық дақылдарын шығарады, көкөніс (пияз, қызанақ) өндіреді. 1450 гектар егістік жері бар. «Бесағаш-Агросервис-2006» ЖШС иелігіндегі мүліктер мен нысандар: 

1. Зертханалық корпус 3 қабатты (кеңсе).
2. Орталық астық қоймасы.
3. Мал қорасы – 2. (әр қайсысы 300 бас сиырға арналған).
4. Мал қорасы – 2. (әрқайсысы 800 бас қойға арналған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Бесағаш-Агросервис» ЖШС(қолжетпейтін сілтеме)
A. *мыс*.
A. *алтын*.
**Абыз алтын-мыс кен орны** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. 20-ғасырдың 60-жылдары ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Абыз алтын-мыс кен орны Ақбастау антиклиналды белдемінің батысында девонның барлық бөлімдерінің жыныстарын қамтитын қабаттар тобырын құрайды. Кен төменгі девонның андезит-базальтты жанартаулық кезеңінде қалыптасқан. Кен орны Абыз антиклиналінің бойын алып жатыр. Осы антиклинальдің қатты жарықшақтанып өзгеріске ұшыраған жоғарғы белдеміне негізгі кен денелері шоғырланған. Олар негізінен массивті болып келеді, сондай-ақ сеппелі-желілі түрде де кездеседі.

Минералдары
-----------

Абыз алтын-мыс кенінде кездесетін минералдар 9 түрлі парагенездік бірлестіктер құрайды.
Негізгі кентасты минералдар:

* сфалерит
* халькопирит
* галенит
* пирит.

Құрамы
------

Кентас құрамындағы мыс, мырыш және қорғасынның ара қатынасы: 4,4:11:1. Кентастар минералдық құрамы бойынша: 

1. күкіртті
2. мысты
3. мырышты
4. мысты-мырышты
5. полиметалды
6. қорғасын-мырышты колчедандар сияқты алты түрге жіктеледі.

Кентас құрамында алтын мен күміс едәуір. Алтын барлық минералдық бірлестіктердің құрамына кіреді, саф алтын түрінде де кездеседі. Сирек элементтерден селен, теллур, висмут, сүрме, күшән, қалайы, индий, таллий бар. Абыз алтын-мыс кені толық барланған, бірақ өнім өндіру жұмыстары жүргізілмеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы Қазақ энциклопедиясы Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Жамбыл Құдайбергенов Төлекеұлы** (17 мамыр 1949 жыл, Тараз – 6 қазан 1990 жыл, Алматы) – киноактер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артисті (1990).

Өмірбаяны
---------

Байұлы тайпасының Адай руының Қосай бөлімінен шыққан. 
1974 ж. Мәскеу мемлекеттік кинематография институтының актерлік факультетін (Б.А. Бабочкиннің шеберханасы бойынша) бітірді. Сол жылдан «Қазақфильм» студиясында киноактер ретінде қызмет етіп көптеген рөлдерде ойнады: Темір («Махаббат тәмсілінде»), Еркебұлан («Кездеспей кеткен бір бейнеде», 1977), Пойгин («Ақ бақсыда», 1982), Жауынгер («Ұзақ құс жолында», 1983), Египет сұлтанының сыбайласы («Бейбарыс сұлтанда», 1989), Софизаде («Отқа оранған Түркістанда», 1990) т.б. фильмдерде өзін көрсеткен. Құдайбергенов Жамбыл 50-ден астам фильмдердің басты және негізгі рөлдерін ойнаған. Бұрынғы одақтық республикаларда, Мәскеу және лениград студияларында жасалған фильмдардың көбінісіне түскен болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Паме́ла Де́низ А́ндерсон** (ағылш. *Pamela Denise Anderson*, 1 шілде 1967 жыл, Ледисмит, Британ Колумбиясы, Канада) – америка актрисасы және фотомодель. 

1989 жылы Playboy журналының мұқабасына бейнесі басылып шығады, ары қарай осы журнал компаниясымен жұмыс істей бастаған. 

1992 жылы «Спасатели Малибу» телехикаясына түсіп, кейін АҚШ-тың секс-символына айналады. Сонымен қатар Памела өзінің қайырымдылық шараларымен де танымал. 

Өзі вегетариандық тағамдарды тұтынатындықтан, жануарлардың «құқығын» жақтап, аң терісін киімдерге пайдалануға қарсылық білдіреді. 

1995 жылы рок-музыкант Томми Лиге күйеуге шыққан. Екі ұлы бар.

Фильмдері
---------

* «Захват Беверли Хиллз» (1991)
* «Скуби-Ду» (2002)
* «Блондинка и блондинка» (2008)
* «Голливуд для начинающих» (2010)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ Response to PeTA’s «I’d Rather Go Naked Than Wear Fur» Campaign
**Абылай Серғазиев** (1896, Самарқан губерниясы – 1937) – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 

Самарқандағы орыс-түзем мектебін бітірген. 1918 – 24 жылдары Түркістан АКСР-і Катта-Қорған уездік революциялық комитетінің төрағасы, Самарқан және Сырдария облыстарының атқару комитеттерінің төрағасы, 1922 жылы басмашылармен күрес жөніндегі Төтенше үштіктің төрағасы болды. 1924 – 25 жылдары Өзбек КСР Ішкі істер халық комиссары, 1925 – 27 жылдары Қазақ АКСР ХХК төрағасының 1-орынбасары, республика жоспарлау комиссиясының төрағасы, 1927 – 28 жылдары Қазақ АКСР Су шаруашылық басқармасының бастығы, 1928 – 35 жылдары Орта Азия Экономика кеңесі төрағасының 1-орынбасары, 1936 – 37 жылдары КСРО ХХК жанындағы Дайындау комитетінің Иванов облысы бойынша өкілі қызметтерін атқарған. 1937 жылы тамызда тұтқындалып, атылу жазасына кесілген. 1957 жылы қарашада ақталды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
**Абылай хан ескерткіші** - Мойынқұм ауданының орталығындағы алаңда әкімшілік үйінің алдында орналасқан. Авторлары А.Орманов, К.Қоралсбаев. 

Абылай хан басқарған Шу өңірі қазақстарының Шудың төменгі бөлігінде (Қоқый мекенінде) қырғыздармен болған шайқастағы жеңістің 230 жылдығы құрметіне 1999 ж. орнатылған. Бетоннан құйылған жартылай мүсін қола түске боялып, тұғыры гранит поиталармен қапталған. Байсалды түрдегі Абылай хан қолына аса таяғын ұстап алысқа көз салып отырған кейіп байқатады. Ескерткіштің жалпы биіктігі 3, 65 м.

### Дереккөз

1. ↑  "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
**Пампалық бобент**  ( лат. *Leopardus colocolo* ) —жыртқыш мысықтар тұқымдасының сүтқоректісі. Кейде пампа мысығын кіші түр деп те атайды, оны кейбір таксономистер *Leopardus pajeros* -тың жеке түрі деп санайды.

Мысықтың жергілікті атауы мапуче халқының үнді көсемі Колоколо есімін берген - *қоңырау*  .

Таралуы
-------

Оңтүстік Американың шөпті жазықтарында ( Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Эквадор, Парагвай, Перу, Уругвай ), бұталардың, орманды алқаптардың арасында, кейде Бразилия пантаналының жайылмаларында және жартылай құрғақ суық шөлдерде кездеседі. Патагония. Анд таулы аймақтарында, бұл түр 5000 м-ден жоғары болғанымен, жазбалардың көпшілігі төменірек биіктікте.

Сипаттама
---------

Мысықтың денесі тығыз, аяқтары қысқа, басы үлкен. Пальто өрескел, қырлы, сарғыш-сұр түсті, қоңыр немесе сабан-сары ұзартылған дақтары бар. Жотаның бойында шаш бір түрін құрайды, үлпілдек құйрықта қызыл-қоңыр сақиналар бар. Жануардың денесінің ұзындығы шамамен 76 см, құйрығы шамамен 25 см, мысықтың салмағы 8 - 11,5 кг, орта есеппен 9 кг.

Тамақтану
---------

Пампалық мысық кеміргіштерді, құстарды, сондай-ақ кесірткелер мен ірі жәндіктерді аулайды. Ол негізінен түнгі аңшылықпен айналысады, бірақ оны жиі аңшылықта күндіз көреді.

Ішкі түрлер
-----------

Барлығы осы жануардың жеті кіші түрі сипатталған.

Тұтқындағы өмір
---------------

Өмір сүру ұзақтығы: тұтқында 10-12 жыл, максимум 16 жылға дейін.

1. ↑  Үлгі:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие
2. ↑  *Үлгі қатесі: қара* {{Кітап}}
Крайт жыланы
**Крайт жыланы** (лат.Bungarus lividus) — аспиттер отбасынан шыққан улы жыландар түрі.

  


| Систематикасы |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар |
| Жамағаты: | Хордалылар |
| Табы: | Бауырымен жорғалаушылар |
| Сабы: | Қабыршақтылар |
| Кіші сабы: | Жыландар |
| Тұқымдасы: | Elapidae |
| Тегі: | Bungarus |

  

  

Мекендейтін жері: Австралия, Оңтүстік Азия, Малайзия архипелаг аралдары.

Ұзындығы: 1,5-2 метр.

Крайт уы
--------

Бір дозасы 10 адамды өлтіре алады. Құрғақ жерлерде мекен еткенді ұнатады. Мысалы, індер және кеуіп қалған бұталар арасында. Кей жағдайларда адам тұратын
үйлерге, аулаларға кіріп кетеді. Сондықтан жыланның адамға шабуыл жасаған оқиғалары көп кездеседі.
Уы өте күшті. Бір шаққандағы у мөлшері 10 адамды өлтіре алады. Руссель есімді ғалым крайт жыланының уы қалай әсер ететіндігін зерттеп көрген болатын. Жылан тістеген ит 10 минут ішінде тістелінген аяғын мазасыз қозғап бастайды, бірақ аяғында әлі нық тұрды. Тағы 5 минуттан кейін ол жерге жатып үре бастады. Ал тістелген уақытының 25 минутінде екі аяғы мүлдем жансызданып қалады. Екі сағаттың ішінде удың салдары күшейіп, иттің дем алуы ауырлайды. Соңында ит қаза болады.

Таралған түрі
-------------

Ең көп таралған түрі бұл пама немесе таспалы крайт. Ол Үндістанда, Қытайдың оңтүстігінде және Бирмде мекен етеді. Оның алып денесі алмакезек ауысатын сары және қара түсті сақиналарға оралған. Оның уы өте күшті. Тіпті өзге уларды жеңіл көтеретін сұр жылан таспалы крайттың бір шаққанынан өліп қалады.

Өмір салты
----------

Бұталы, тропикалық ормандарды мекендейді. Күнгі және түнгі уақытта белсенді. Негізінен басқа жыландар (соның ішінде улы) мен кесірткелермен, сирек — қосмекенділер мен ұсақ сүтқоректілермен қоректенеді.

Адамдарға әсері
---------------

Крайтты күндіз кездестіріп қалсаңыз, оның сізге шабуыл жасауы екіталай. Бұндай кездерде жылан күннен қашатын жер іздеп, әлсіз қозғалыста болады. Тіпті оны мазалап көрсеңіз де, крайт басқа жаққа қарай жорғалап кетеді немесе сақина тәрізді оралып қалады. Ал түнде крайттың мінезі өзгереді. Адам жыланға қауіп төндірмесе де өзі шабуыл жасайды.
Крайттар өте көп таралғандықтан басқа жыландарға қарағанда адамдарға шабуылы да көбірек кездеседі. Бұл жыландар лашықтарға, тіпті жабық баспаналарға кіріп кетеді. Олар есіктің алдына дөңгелек болып оралып жатып бөлмелерге, шкафтардың ішіне тығылып кетеді.

Дереккөздер
-----------

1.

2.

3.

4.

5.
**Кравцова Нина Анатольевна** - медициналық қызмет полковнигі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген дәрігері.

Өмірбаяны
---------

1922 жылы 4 қаңтарда Кострома облысындағы Нерехта қаласында дүниеге келген. 
Ивановск медициналық институтында оқып, терапевт - дәрігер дипломын алды. 1941 жылы маусым айында институтты бітіргеннен кейін оған медициналық қызметтің аға лейтенанты әскери атағы беріліп, оны І Украина майданының әскеріне 60 армияның 302 атқыштар дивизиясының 869 артиллериялық полкіне дәрігер болуға жолдама берді.

Кәсіби қызметі
--------------

1951 жылдан Кравцова Н.А. Алматы қаласында тұрып, ҚазКСР МҚК поликлиникасында дәрігер болып жұмыс істеген.   

1952 жылы оны Ішкі ісітер министрлігінің емханасы мен ауруханасына ауысып, ол жерде 19 жыл терапевтік бөлімнің басшысы болып жұмыс істеді.   

Соңғы 10 жыл зейнетке шығар алдында Ішкі істер министрлігінің емханасында дәрігер-эндокринолог болып жұмыс істеді.   

Ауруға шалдыққан адамдарға деген мейірімділігі мен шынайы сүйіспеншілігі үшін ол өзінің пациенттері арасында да, ІІМ қызметкерлері арасында да үлкен беделге ие болды.

Марапаттары
-----------

Майдан даласындағы жанқиярлық әрекеттері үшін жараланған сарбаздар мен қолбасшыларға медициналық көмек көрсеткені үшін екі Қызыл Жұлдыз орденімен, Дүниежүзілік соғыстың бірінші дәрежесі және «Прага азаттығы үшін» медалімен марапатталған. 
1961 жылы Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген дәрігері атты құрмет атағы берілді.

Дереккөздері
------------

1. ↑   Қазақстан ішкі істер органының құрметті адамдары. – Алматы «Санат», 1998 – 176 бет, ISBN 5-7090-0442-1
**«Қорытпа»** — толық метражды көркем фильм. 1961 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Ғалымдар жұмысы, олардың қоғам алдындағы жауапкершілігі, жастардың ғылымдағы рөлі мен орны туралы фильм. Фильмнің сюжеттік негізі жоғары қысымдар физикасында жұмыс істейтін үш жас ғалым – Бекен Асанов, профессордың қызы Камила Үсенова мен Егор Никитин арасындағы қарым-қатынас арқылы құралған.

Көптеген тәжірибелерден кейін профессор Үсенов бастаған институт ұжымы барлық сынаққа шыдамды қорытпа ойлап табады.

Рөлдерде
--------

* Жантуар Үсенов — Қанабек Байсейітов
* Бекен Асанов — Нұрмұхан Жантөрин
* Дәметкен — Сәбира Майқанова
* Камила — Раиса Мұхамедиярова
* Егор Никитин — Всеволод Сафонов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сплав Мұрағатталған 21 ақпанның 2019 жылы.
Зоомофтық өрнектер жан-жануарлар әлемін бейнелейді. Көшпелі қазақтар - ақынжанды адамдар. Өйткені олар өз малының керемет бүгілісін ежелден танып байқаған. Қазақ халқы өз ісінің хас шебері ретінде өздерінің таланттары мен қабілеттерін қолөнерге қолдана білген.
 Өрнектердің ішіндегі ең кең тарағаны – мүйіздерді бейнелеу еді. Бұл тек мүйіз тәрізді доғалы қошқар мүйіз емес, сонымен қатар осы өрнектің барлық түрлері мен композициясына көретін мүйіз, қос мүйіз, сынық мүйіз. Халық шеберлері арасында сонымен қатар жануарлардың өзге дене мүшелерін де бейнелеу кеңінен таралған. Бұл жерде түйе мойын, құсқанат, қаз мойын ою-өрнектерін атауға болады.
 Осы ою-өрнектермен үй заттары, жиhаздар, қару-жарақ буйымдары әсем де көркем безендіріледі. Қазіргі уақытта бұл өрнек нақыштары тұрмысқа шығатын қыздың сәукелесін, ерлердің айыр қалпағын, камзолдардың алдынғы өңірін,аяқ киімдердің конышын әшекейлеуге қолданылады.
Гиппеаструм (лат. *Hippeastrum*) – амариллистер тұқымдасына жататын пиязшық өсімдік. Отаны – тропикалық Америка. Табиғатта 75-тен аса түрі бар. Жапырағы ұзын сүйір, жылтыр, түсі ашық жасылдан қою жасылға дейін. Гүлі биік гүлсидамының басында қолшатыр тәріздес, 2-5 дана аралығында орналасқан. Гүлдері ірі, түтікшесінің ұзындығы 20 см болса, диаметрі 25 см болады. Түсі түріне байланысты әртүрлі. Гиппеаструмның пиязшықтары жиырма жылға дейін жақсы өсіп, өне береді. Гиппеаструмның күтімі де қиын емес. Ең бастысы түбегін дұрыс таңдау керек. Көлемі үлкен ыдысқа отырғызса, өсімдік көп балапандар шығарады да, бірақ гүлдеуі нашарлайды, сондықтан түбегінің диаметрі пиязшықтан 2-3 см-ге ғана үлкен болуы керек. Топырағы құнарлы болғаны абзал. Арнайы күтім жасағанда, гиппеаструм жылына екі рет гүлдейді.

Жарығы:
-------

Жарық жерді ұнатады, тіке түскен күн сәулесіне шыдамды, жазда аулаға шығаруға болады.

Жылуы:
------

Демалу кезеңінде көлеңке, салқын жерге, басқа уақыттарда 22-25 °C жылы жерге орналастыру керек.

Суғарылуы:
----------

Гүлдеп болған соң, гүлсидамын солған гүлімен бірге кесіп тастайды да, суғаруды азайтады. Қыркүйек айының соңына қарай жапырағы түгелімен сарғайған кезде ғана, жапырағын кесіп тастап, суғаруды тоқтатады (жапырақтары солмай тұрып жұлып тастауға болмайды, жапырақтағы нәр қайтадан тамыртүйнегіне баруы керек). Тек айына бір рет, түбегінің астындағы ыдысқа су құйып ылғалдандырып қана қою керек. Қазан, желтоқсан айларында қараңғы, құрғақ, 10-12 °C салқын жерде сақтау керек. Қаңтар айынан бастап 22-25 °C жылы жерге шығарып, біртіндеп суғара бастайды.

Ылғалдылығы:
------------

Жапырақтарына су бүркіп, ылғалдандырып, тазалап тұрған абзал.

Қоректендірілуі:
----------------

Гүл түйнегі пайда болғаннан бастап аптасына бір рет арнайы гүлдейтін гүлдерге арналған сұйық тыңайтқышпен жапырағы сарғайғанға дейін қоректендіру қажет.

Аурулары:
---------

Кене, қалқанқоңыз және жер құрты пиязшығын зақымдауы мүмкін. Оларға қарсы инсектицидтер қолданады. Ауруына қарсы фунгицидтер қолданады.

Көбейтілуі:
-----------

Пиязшығын бөлу немесе жанама өскіндері арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Қорымды** – Бақай тауының (Бақайдың тауы) батыс бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Таусүгір ауылының оңтүстігінде 21 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3214 м.

Жер бедері, өсімдігі
--------------------

Солтүстігінен Қаратұрық, оңтүстік беткейінен Асы өзендерінің салалары бастау алады. Асудан сәуір-қараша айларында салт атты адам өте алады. Тік жарқабақты келген биіктік белдеуін альпілік және субальпілік шалғындар көмкеріп жатыр. Төмен қарай, қайың ормандары өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Мұсатай Шахшин** (07.01.1906 жылы туған, Қарағанды облысы,-1989) - Қазақстан партия қызметкері. 1931 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1928 - 29 жылдары Қызыл Әскер қатарында болды. 1929 - 36 жылдары Қарқаралы округы финанс бөлімінде салық инспекторы. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан , Абралы , Бесқарағай (қазір Семей облысында) аудандарында аудандық финанс бөлімінің меңгерушісі. 1937 жылы Павлодар облысы финанс бөлімінің меңгерушісі. 1938 жылы КСРО Мемлекеттік банкісінде қазақ бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1939 - 41 жылдары Қазақ КСР Халкомсовы жанындағы құрылыс материалдары өндірісі бас басқармасының бастығы. 1942 жылы Қазақстан КП ОК - нің өнеркәсіп жөніндегі, кейін мал шаруашылығы жөніндегі хатшысы, 1943 жылы Қазақстан КП ОК- нің 3 хатшысы, 1945 жылы Қазақстан КП ОК - нің мал шаруашылығы жөніндегі хатшысының орынбасары, одан кейін ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі. 1952 - 54 жылдары Батыс Қазақстан облысы партия комитетінің 1 - хатшысы, 1954 - 61 жылдары Көкшетау облысы кәсіподақтары кеңесінің председателі. 1961 жылдан одақтық дәрежедегі зейнеткер. 2 - 3 сайлауда Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Қазақстан Компартиясының 3 - 6 - съездерінде ОК мүшелігіне сайланды.

Еңбектері
---------

1 - дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 201 бет
Гиппур қышқылы
**Гиппур қышқылы** (гр. *ἵππος* — «ат», лат. *urina* — «зəр») — N-бензоилглицин, көбінесе омыртқалы жануарлардың зат алмасу процесінде түзілетін соңғы өнім. 

Хим. формуласы = C9H9NO3
Моляр массасы = 179.17
Гиппур қышқылы көп мөлшерде бауырда, азырақ шамада бүйректе (итте тек бүйректе) бензой қышқылы мен гилициннің қосылуынан түзіледі. Адам денесінен несеппен бірге тəулігіне 0,1-2 г гиппур қышқылы шығады. Медицинада гиппур қышқылының синтезделу дəрежесін зерттеп, бүйректің токсиндік заттарды залалсыздандандыру қабілетін анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі
**Сангвиник** (лат. *sanguinis* — қан) — оптимист адамды белгілеу үшін қолданылатын термин. Сангвиник типті адамның эмоциялық қозуы шапшаң, күшті болады, бірақ көп тұрақтамайды. Көңіл-күйі әп-сәтте өзгереді. Сангвиник — әсершіл адам. Ұнатқан, сүйсінген нәрсесіне елігіп әуестенуі де оңай, жеңсігінің басылуы да жылдам. Төңірегіндегі оқиғаларға, нәрсенің мән-жайына елең етіп, көңілденіп, басқа әсерге ауысып кетуі де тез. Көңілі көтеріңкі келеді. Ұзақ уақыт мұңайып жүрмейді. Бастан кешкен сезім күйлері санасында елеулі із қалдырмайды. Шапшаң да икемді, қозғалғыш та қызу, еті тірі, сергек келеді. Сезім күйлерін сыртқы қимылдары әйгілеп тұрады. Көтеріңкі, мәнерлі сөйлейді, мимика, қимылы көп. Ақжарқын, ашық келеді. Мұндай адам басқалармен тез тіл табысады, бірақ қарым-қатынасқа онша мән бермейді. Қызықтырған іске бейімділігі, талабы, талпыну көп, бірақ оп-оңай басылып қалады. Бастаған ісіне тыңғылықты болмай, жұмысы аяқсыз қалады. Іске қатысуға әр уақыт дайын тұрады. Кейде бірнеше жұмысқа бірдей кіріседі. Басында көңілі көтеріңкі болып, іс үстінде лезде суыйды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Қортық**. Қазіргі түсінік бойынша — аласа бойлы, тапалтақ дегенге меңзейді. «Дүйсенбайдың баласы да Бибажарға тең емес, бір қортық көрінеді» (С. Сейфуллин, Шығ.).
Біз келтіріп отырған мағынаға қарап-ақ, сөз төркіні парсы тілі екендігін бірден айта аламыз. «Хорд» тұлғалы сөз бұл тілде «кішкентай» және «түкке тұрғысыз» мағыналарында көрінеді. Осы тұлғаға қазақ тілінде -ық қосымшасы жалғану арқылы (қорд+ық>қортық) қазіргі мағына қалыптасқандығы байқалады.
Түркі тілдерінің ішінде — хакастарда «хортых», туваларда «кортук» сияқты сөздер «қорқақ, жүрексіз» мағыналарында ұшырасады. Біздегі «қортықты» осылармен де байланыстыру жөн сияқты. Бірақ біздің түсінігіміздегі мағынасына қарағанда, парсы тілінен ауысқан деген пікіріміз дұрыс тәрізді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Бавар Кеңестік Республикасы
**Бавар Кеңестік Республикасы** – Ұлы Қазан социалистік революциясының ықпалымен Германияда қанат жайған революция өрлеу жағдайында 1919 жыл 13 сәуірде Баварияда құрылған советтік республика. Сол жылға 1 Мамырға дейін өмір сүрді. 1918 жылғы Қараша революциясынан кейін өкімет басына келген, революциялық қозғалыстың етек алуынан қорыққан «тәуелсіз социал демократтар» бұқараны алдау мақсатымен «Совет үкіметін» құрғысы келді. Коммунистер мен әшкереледі. Э. Толлер бастаған «тәуелсіздер» 1919 жылғы 7 сәуірде Баварияны Совет республикасы деп жариялады; бірақ ол нағыз Совет Республикасы емес еді. 13 сәуірде Мюнхенде өкімет коммунистердің қолына көшті, республиканың жоғарғы өкімет орны – қимыл комитеті мен жоғарғы атқару мүшесі – Атқару советі құрылды. Бұлардың құрамына «Тәуелсіз социал демократтар» да кірді. Бавар совет республикасының үкіметі пролетариат диктатурасының программасын жүзеге асыра бастады. Бірақ коммунистер бірсыпыра қате жіберді: ең кедей және орта шаруалардың жағдайын жақсарту, жұмысшы табы мен шаруалардың одағын құру жөнінде жедел шара қолданбады, ішкі контрреволюцияға қарсы күресте батылдық көрсетпеді. «Тәуелсіз социал демократтар» ой-өсек таратып, бүлдіру саясатын қолданды. Коммунистер 27 сәуірде үкімет құрамынан шығуға мәжбүр болды. 1919 жылғы 1 Мамырда герман үкіметінің әскерлері Бавар совет республикасын талқандады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ленин В. И. Бавария Совет Республикасына құттықтау, Шығ. 29 – том.
**Карминді Виктория сымыры** (Porphyrophora victoriae Jashenko) — сирек кездесетін жергілікті түр. Оңтүстік Қазақстанда (Қаратау жотасында) таралған. Құрғақ жусанды-түрлі шөпті далаларда тіршілік етеді. Acanthophyllum pungens-тің екі жылдық бұтақтары мен сабақтарында дамиды, циста тәрізді дернәсілдері бұтақтарда күлтелер тәрізді орналасады.Дернәсілдер сыртынан сабақ қабыршақтарымен жабылған және және көбіне сабақта ісік тәрізді болады. Ересегі маусымның алғашқы онкүндігінде пайда болады, маусымның ортасынан бастап жұмыртқа салады.

Түрді қорғау
------------

Түрді қорғау үшін белгілі популяцияның тіршілік ортасында қатаң қорғау тәртібін ұйымдастырып, мұнда ешқандай шаруашылық және т.б. жұмыстар жүргізуді тоқтатып, энтомологиялық қорықша немесе жақын маңдағы қорықтың қорғау бөлімін ұйымдастыру керек.

Тағы қараңыз
------------

Қызыл Кітап

Дереккөздер
-----------

«Ғажайып омыртқасыздар, Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен» И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас, Алматы 2005