recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Елена Константиновна Кондратюк** (укр. Елена Костянтинівна Кондратюк 17 қараша 1970 жыл, Львов, Украина КСР) — украиндық мемлекет және саяси қайраткер. 2019 жылғы 29 тамыздан бастап IX шақырылған Украина Жоғарғы Радасы төрағасының орынбасары. «Бүкіл украиналық одақ Батькивщина» саяси партиясынан VI, VII, VIII және IX шақырылымдардағы Украина халық депутаты, Украина және Польша Республикасы Парламенттік Ассамблеясының тең төрағасы.

Білімі
------

Елена Константиновна 1970 жылы 17 қарашада Львов қаласында дүниеге келген. 
1993 жылы Елена Кондратюк Иван Франко атындағы Львов ұлттық университетін бітірді. Оның тарих ғылымдарының кандидаты дәрежесі бар және Украинадағы қоғамдық қозғалыстарды зерттеген. Ол бірнеше рет Фокус журналының рейтингінде «Украинаның ең ықпалды 100 әйелі» санатында пайда болды.

Отбасы
------

Жолдасы - Александр Богуцкий. Ол ICTV арнасының бас директоры, EastOne инвестициялық консалтингтік компаниясының басқарма мүшесі және StarLight Media президенті. Отбасы Юстина атты қызын тәрбиелеп отыр.

Қызметі
-------

Елена Кондратюк саяси мансабын бастамас бұрын «Советник» PR агенттігінің директоры болған, компания әлі күнге дейін коммерциялық қызмет пен менеджмент бойынша кеңестер береді.

2007 жылы Кондратюк №134 тізім бойынша «Юлия Тимошенко блогынан» VI шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаты болып сайланды және «Реформалар және тәртіп» партиясының мүшесі болды.

2011 жылдың желтоқсанында ол «Тең мүмкіндіктер» фракцияаралық парламенттік бірлестігінің негізін қалаушылардың бірі болды және сонымен бірге «Украина әйелдерінің конгресі» қоғамдық ұйымының негізін қалаушы болды.

2012 жылы Елена Кондратюк «Батькивщина» партиясынан VII- шақырылымдағы халық депутаты болып қайта сайланды, оның жетекшісі Юлия Тимошенко, партиялық емес тізімдегі 60 нөмір. Ол сонымен қатар «Тең мүмкіндіктер» МҚҰ тең төрағасы болды.

2012 жылдан 2014 жылға дейін Елена ЕКПА делегациясы мүшесінің орынбасары болды.
Елена Кондратюк Майданда ұйымдастырушылық және материалдық көмек көрсетті, баспасөз орталығы мен штабтың ақпараттық орталықтарының жұмысын үйлестірді.

2014 жылғы кезектен тыс парламенттік сайлауда Кондратюк «Батькивщина» ВО тізімі бойынша №18 VIII шақырылымның халық депутаты болып сайланды. Украина Жоғарғы Радасының Сөз бостандығы және ақпарат саясаты комитетінің хатшысы болды.

2019 жылғы президенттік сайлауда Елена Кондратюк Юлия Тимошенконың сайлау науқанының технологы болды.

2019 жылғы парламенттік сайлауда партия мүшесі ретінде тізімдегі № 5" Батькивщина "ВО-дан IX шақырылымдағы халық депутаты болып таңдалды. "Батькивщина" Саяси кеңесінің мүшесі.

2019 жылғы 29 тамыздан бастап - Кондратюк Украина Жоғарғы Радасы төрағасының орынбасары болып сайланды.

2020 жылдың 13 қарашасынан 2020 жылдың 29 қарашасына дейін Елена Кондратюк Украина Жоғарғы Радасы төрағасының міндетін атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Елена Кондратюк
2. ↑  Елена Константиновна Кондратюк: досье, өмірбаяны
3. ↑  Кондратюк Елена
**Әлемдік ақпараттық телеалмасуға жақындау** – өз кезегінде дифференциалдылық пен арналардың түрленуіне алып келеді.. Олар: тақырыптық белгісі: Жер серіктік арналар; тәулік бойына жүретін спорт және музыкалық бағдарламалар (CaspioNet, Си–эн–эн, Би–би–си, Блумберг, НТВ плюс); аудиториялық (адрестік) белгілері бойынша: балалар, жастар, әйелдер, қариялар т.б. үшін (Культура, Школьник ТВ); ұйымдастырушылығы – Президенттік арна, саяси партиялар арнасы (Президент телерадиокешені, Парламент, Үкімет арналары); ұлттык белгілері бойынша: – жалпы мемлекеттік және жергілікті бағдарламалар, мемлекетаралык ("Мир" телерадиокомпаниясы, "Қазақстан", "Хабар", "Еларна", "Алматы", ГТРК,ТВЦ); уақыт белгілері бойынша: тәуліктік, белгілі бір уақытта әлде өткінші; қаржылық көздері бойынша: мемлекеттік (қаржылық) телеарна; ақылы – телекөрермендердің абоненттік төлемі есебінен немесе баспа басылымдарына жазылу үлгісі секілді; қоғамдық – қоғамдық ұйымдар қоры есебінен, кәсіпорын немесе жекелеген тұлғалардың қаражатынан; коммерциялық – өзін–өзі ақтайтын – жарнама есебінен (Эн–Эйч–Кей, 31 арна, КТК, Рахат,ТАҢ); арендалық – саяси партиялар, коғамдық ұйымдар, жекелеген тұлғалар не телефирма уақытты жалға алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Проза** (лат. *prōsa*) — әдеби жанр, қара сөзбен жазылған көркем шығарма (әңгіме, повесть, роман).

Проза әдебиеттің эпикалық тегімен байланысты, лирикалық проза немесе прозалық өлеңдер кездеседі. Проза XVII ғасырдың ортасына дейін сөз өнерінде поэзиямен аралас өмір сүрді. Тарихи шежірелер, жылнама, трактаттар, естелік, сапарнама, діни уағыздар, т.б. өлең жанрына тән шығармалар болып есептеледі. Шын мәніндегі проза Қайта өрлеу дәуірінде қалыптасып, поэзиядан бөлініп шықты. Осы кезден бастап әдебиеттің дамуында проза жетекші орынға ие болды. Рабғузи, Бабыр, М.Сервантес, Д.Дефоның шығармаларынан бастау алатын проза сөз өнерінің дербес, айрықша түрі ретінде қалыптасты. Сөз өнері тарихында проза поэзиямен тығыз байланысты дамыды. Прозада өмір құбылыстары, адам характерлері кең ауқымды қамтылып, жан-жақты суреттеледі.

Бүгінде дүниежүзі оқырмандарының қолына тиіп отырған күрделі, көркем туындылары бар, биік даму дәрежесіне, кемел шағына жеткен, танымдық, тәрбиелік, эстетикалық әсері күшті қазақ совет прозасының эволюциялық өсу жолында жиырмасыншы жылдарда туған әр түрлі идеялық-көркемдік ізденістердің жемісі саналатын алғашқы үлгілердің маңызы зор. С. Сейфулиннің «Жер қазғандар», «Айша» повестері, «Тар жол, тайғақ кешу» романы; Б. Майлиннің «Раушан – коммунист» повесі, «Қадыр түнгі керемет», «Шариғат бұйрығы», «Жол үстінде» және т.б. әңгімелері; М. Әуезовтің «Қорғансыздың күні», «Жетім», «Қаралы сұлу», т.б. шығармалары жиырмасыншы жылдардағы қазақ прозасының даму қарқынын, саяси-әлеуметтік нысанасын, идеялық-көркемдік деңгейін танытатын қатардағы шығармалар ғана емес, әдебиетіміздің алтын қорына қосылатын ұлттық классика үлгілері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Заттыбек Көпбосынұлы Буленов** (1974 жыл, Бәйдібек ауданы, Түркістан облысы, Қазақстан) — қазақстандық әнші және музыкант.

Өмірбаяны
---------

1974 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы Кеңес ауылындa қарапайым отбасында дүниеге келген. Шығармашылық жолын 1995 жылы Бәйдібек ауданы «Шалдар» балалар саз мектебінде мұғалім болған. 1997–1998 жылдары Шалдар мәдениет уйінде көркемдік жетекші. 1999–2000 жылдары Шаншар таетрында өнерін көрсетті. 2000–2003 жылы Шымкент қаласы №71 орта мектеп музыка пәнінің мұғалімі болып жұмыс атқарған. 2004–2007 жылы Шымкент қаласы №2 балалар музыка мектебінде домбыра пәні мұғалімі қызметін атқарады. 2001, 2005 жылдары Республикалық «Шалқар термесі» термешілер байқауының лауреаты. 2008 жылдан бері жеке шағырмашылықпен айналысуда. Халық арасында тараған бірнеше «Ақмаржан», «Немерем» тағы басқа әндердің авторы.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт Мұрағатталған 15 мамырдың 2021 жылы.
**Ким Бутен** (16 желтоқсан 1994(19941216), Шербрук, Канада) — канадалық шорт-трекші, 4 дүркін Олимпиада жүлдегері, 11 дүркін әлем чемпионатының жүлдегері. 2018 жылғы Олимпиада ойындарының жабылуында Канада құрамасының ту ұстаушысы болды.

Мансабы
-------

Ким коньки тебуді ағасынан үлгі ала отырып, 6 жасында Шербрукта бастаған.

Бірінші халықаралық жетістікке 2014 жылы Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында Эрзурумдағы әлем чемпионатында қол жеткізді, онда ол эстафетада күміс жүлдені жеңіп алды. 2014 жылы ол Солт-Лейк-Ситидегі әлем кубогы кезеңінде дебют жасады, ол эстафеталық жарыста 3-ші орынға ие болды. Сол маусымда әлем кубогы кезеңдерінің тұғырына тағы екі рет көтеріліп, 1000 және 1500 метрлік жарыстарда екі рет үшінші орын алды.

Маусым қорытындысы бойынша қорытынды хаттамада 1000 метр қашықтық бойынша жетінші орында орналасты. 2015 жылдың басында Мәскеуде өткен әлем чемпионатында дебют жасап, жалпы есепте 7-ші орынды иеленді. 2015/2016 маусымында Ким Әлем Кубогында эстафетада үш және 1500 метрге бір марапатқа ие болды, бірақ кейінірек арқа жарақатын алып қалды, бұл оған алты ай бойы бәсекеге түсуге мүмкіндік бермеді. 2016/2017 маусымында ол подиумға бірнеше рет көтеріліп, Дрездендегі 1500 метрлік кезеңдегі алғашқы жеке алтын медалін жеңіп алды. Канадалық Олимпиада ойындарында Ким тоғыз жарыстың сегізінде жеңіске жетті.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · X |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |

 |


1. ↑
2. ↑
**Темірлан қақпасы** немесе **Жызақ өткел** — Саңзар өзені шатқалының ең тар жері – Памир-Алайдың (Өзбекстан) батыс бөлігіндегі Малғұзар мен Нұратаудың жоталарын бөліп тұрған таулардағы өткел.

Шатқалдың ені жартылай тік жартас қабырғаларынан құралған, 120-130 м; кей жерлерде шатқал 35-40 м-ге дейін тарылады. Шатқал арқылы Ташкенттен Самарқанға баратын тас жолы және теміржол өтеді. Жартастардың басында жазулар, оның ішінде парсы тіліндегі көне жазулар бар. Оның бірі Самарқан билеушісі, астроном, Темірланның немересі — Ұлықбектің бұйрығымен жасалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Джизакский проход (Ворота Тамерлана) // Военная энциклопедия / П. С. Грачёв —  Мәскеу: Военное издательство, 1995. — Т. 3. — Б. 66. — ISBN 5-203-00748-9.
2. ↑  П. И. Лерх *Археологическая поездка в Туркестанский край в 1867 году* СПб. : Типография императ. акад. наук, 39 с. 1870
**Ит жылы** – халық күнтізбесі бойынша мүшел ішіндегі он екі жылдың бірінің атауы. Азия халықтары (қазақ, қырғыз, өзбек, түрікмен, қарақалпақ, әзірбайжан, т.б.) күнтізбелерінде қолданылады. Он екі жылда бір қайталанып отырады.

Жыл сипаты
----------

Көшпелі ортада ит жылы тоқшылық пен молшылық болады, олқылық толып, тыныштық мамыражай шақ келеді деп есептеген. Ит жылы туған адамдардың ойға алған ісі орындалатын, жолы болғыш, олардың бойында адамға тән барлық ізгі қасиеттер кездеседі дейді. Ит жылы туған адамдарға, әсіресе, шыншылдық, адалдық, көргенділік тән деп есептелінеді. Сонымен бірге олар әділдіктің жақтаушысы, тағы бір жақсы қасиеті басқаға жақсылық жасауға бейім тұрады екен деседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуМүшел жылдары |
| --- |
|  |
| Жылдар | 
Тышқан · Сиыр · Барыс · Қоян · Ұлу · Жылан · Жылқы · Қой · Мешін · Тауық · Ит · Доңыз |

 |
**Парг** (фр. *Parques*) — Франция коммунасының Шампань аймақта орналасқан. Шаурс кантоныне кіреді. Аудан Қауымдастық - Труа.

INSEE комунының коды - 10278. Коммуна Парижден шамамен 165 км оңтүстік-шығысқа қарай ,105 км оңтүстікке Труа Каталаун-ан-шампан орналасқан.

Парг елі

Адам қоныстануы
---------------

Әр жыл бойынша санақ:

* 1962 жылы - 217 адам
* 1968 жылы - 180 адам
* 1975 жылы - 170 адам
* 1982 жылы - 147 адам
* 1990 жылы - 138 адам
* 1999 жылы - 130 адам
* 2008 жылы - 121 адам қоныстанған.

Экономикасы
-----------

2007 жылы 73 адамның ішінде 56 адам белсенді, ал 17 адам белсенді емес болды.56 адам ішінде 52 жұмыс істеген, оның 27 ер адам, 25 әйел адам.Ал жұмыс істемейтін 4 адам, оның 2 ер адам, 2 әйел адам болды. 17 белсенді емес адамдар ішінде 4 адам студент, 6 адам зейнеткер, 7 адам басқа себептермен жұмыс істемеген.

Сәулет өнері
------------

* Құдай ананың шіркеуі (XII—XIII ғасыр).
* Алтарь және крест (XVI ғасыр).
* Жел трубинасы (1901 жыл).

Құдай ананың шіркеуі
Жел трубинасы

Дереккөздер
-----------
Молокандар қауым бастықтары
Молокандар, 1870ж
**Молокандар** — Ресейдегі діни секта, христиан дінінің бір ағымы. 18 ғасырдың аяғында Тамбов губерниясында қалыптасқан. Оның негізін қалаушы — Семен Уклеин. Молокандар шіркеуді, шіркеу иерархиясын, оразаны, иконаны және православие діни жораларын теріске шығарды. Молокандық — феодал-басыбайлылық жүйенің күйзеліске ұшыраған кезінде пайда болған шіркеуге қарсы шаруалар қозғалысының бір түрі. Молокандар патша үкіметі тарапынан қуғынға ұшырайды. 20 ғасырдың басында олар 1,2 млн адамға жетті.  

Ұлы Октябрь революциясынан кейін олар ыдырай бастады. Кәзір Молокандардың аздаған топтары Закавказьеде, Украинада, Ресейде Ростов облысында бар. 1900 жылы молокандар АҚШ пен Мексикаға көшті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Волгоград облысы** (орыс. *Волгоградская область*) — Кавказ жерінің солтүстігінде орналасқан Ресей облысы және Ресей Федерациясының субъектісі. Әкімшілік орталығы Волгоград қаласында. 2010 жылғы санат бойынша халық саны 2,610,161 адамға тең.

Географиялық орналасуы
----------------------

Волгоград облысы Саратов, Ростов, Астрахан, Воронеж облыстарымен, Қалмақстан Республикасымен және Қазақстанның Батыс Қазақстан облысымен шектеседі.

Волгоград облысы солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай 400 км-ден астам қашықтыққа созылып жатыр. Шекарасының жалпы ұзындығы 2221,9 км, және оның 29,9%-ы Саратов облысымен, 26,8%-ы Ростов, 11,4%-ы Астрахан, 11,3%-ы Воронеж облыстарымен, 10,9%-ы Қалмақстан Республикасымен және 9, 7%-ы Қазақстанмен шектеседі.

Волгоград облысы Иран, Кавказ, Украина және Қазақстанға шығатын Ресейдің негізгі оңтүстік қақпасы болу арқылы қолайлы географиялық орынға ие. Орталық Ресейге және Волга маңына (Поволжье) кері бағытта. Сондай-ақ, обылста Ресейдің еуропалық бөлігіндегі екі ең маңызды өзені — Еділ мен Дон арқылы қосылған. Ол канал арқылы Каспий, Ақ теңіз, Балтық теңізі, Қара теңіз және Азов теңіздеріне шығуға болады.

Облыс 112,9 мың км² аумақты қамтиды. (78%-ы - ауыл шаруашылығына жарамды жерлер).

Тарихы
------

Волгоград облысы «Сталинград облысы» атымен 1936 жылы 5 желтоқсан күні бұрынғы Сталинград өлкесінің аумағында құрылды. Облыстың қазіргі атауы 1961 жылы 10 қарашада қабылданды.

Халқы
-----

Камышин қаласының тарихи музейі
### Ұлттық құрамы

Кестеде тек халық саны 7,000-нан астам ұлттар ғана көрсетілген

| Ұлты | Саны (2010) | Пайызы |
| --- | --- | --- |
| Орыстар | 2,309,253 | 90 |
| Қазақтар | 46,223 | 1.8 |
| Украиндар | 35,607 | 1.4 |
| Армяндар | 27,846 | 1.1 |
| Татарлар | 24,557 | 0.9 |
| Әзербайжандар | 14,398 | 0.6 |
| Немістер | 10,102 | 0.4 |
| Шешендер | 9,649 | 0.4 |
| Беларустар | 7,868 | 0.4 |
| Корейлер | 7,044 | 0.3 |
|

### Діни құрамы

2012 санақ бойынша облыс халқының 54.5%-ы өзін Орыс православ шіркеуіне жатқызады, 4%-ы басқа христиандар, 3%-ы мұсылмандар. Оған қоса 18%-ы өзін «Рухани, бірақ діни емес» деп сипаттайды, 12%-ы атеист және қалған 6.5%-ы басқа дін өкілдері немесе жауап бермегендер.

Саясаты
-------

Облыстық дума ғимараты
Волгоград облысының жергілікті парламенті «Волгоград облыстық Думасы» (орыс. *Волгоградская областная дума*) деп аталады.

Андрей Иванович Бочаров — облыстың 2014 жыл, 24 қыркүйек күнінен бергі губернаторы, партиясыз саясаткер.

Облыстың туы және елтаңбасының екеуі де Волгоградтағы «Отан-Ана», «Отан шақырады» скульптурасы бейнелеген.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  ВОЛГОГРАДСКАЯ ОБЛАСТЬ • Большая российская энциклопедия Мұрағатталған 26 сәуірдің 2019 жылы.
Үлгі:Единица измерения**Пacкaль** (орысшa бeлгiлeнуi: **Па**, халықаралық: **Пa** ) — Хaлықaрaлық бiрлiктeр жүйeсiндeгі (СИ) қыcым бiрлiгі ( мeхaникaлық кeрнeу ) .

Пaскaль бiр шaршы мeтр аудaны бaр оғaн қaлыпты бeткe біркелкі таралған бір Ньютонға тең күш әсерінен болатын қысымға тең: 1 Па = 1 Н / м 2 .

Паскаль SI негізгі бірліктерімен келесідей байланысты: 1 Па = 1 кг m −1 s −2 (яғни 1 кг /( m s 2 )).

СИ-де паскаль сонымен қатар механикалық кернеу, серпімділік модулі, Янг модулі, көлемдік модуль, аққыштық шегі, пропорционалдық шегі, созылу күші, ығысу күші, дыбыс қысымы, осмостық қысым, ұшқыштық (фугация) үшін өлшем бірлігі болып табылады .

Ғалымдар атындағы туынды бірліктерге қатысты жалпы СИ ережелеріне сәйкес паскаль бірлігінің атауы кіші әріппен, ал оның белгіленуі бас әріппен жазылады. Белгілеудің бұл емлесі паскаль көмегімен жасалған басқа туынды бірліктердің жазылуында да сақталады. Мысалы, динамикалық тұтқырлық бірлігінің белгіленуі Pa s түрінде жазылады.

Бірлік француз физигі және математигі Блез Паскальдың құрметіне аталған. Бұл атау алғаш рет 1961 жылы бірліктер туралы жарлықпен Францияда енгізілді .

Басқа қысым бірліктерімен салыстыру
-----------------------------------

**Қысым бірліктері**|  |  Паскаль(Pa) |  Бар(bar) | Техникалық атмосфера(at) | Атмосфера(atm) | Торр(Torr) | Паунд-күш бір шаршы инчке(psi) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 Па | ≡ 1 N/m2 | 10−5 | 1.0197×10−5 | 9.8692×10−6 | 7.5006×10−3 | 145.04×10−6 |
| 1 бар | 105 | ≡ 106 dyn/cm2 | 1.0197 | 0.98692 | 750.06 | 14.5037744 |
| 1 ат | 0.980665 ×105 | 0.980665 | ≡ 1 kgf/cm2 | 0.96784 | 735.56 | 14.223 |
| 1 атм | 1.01325 ×105 | 1.01325 | 1.0332 | ≡ 1 атм | 760 | 14.696 |
| 1 торр | 133.322 | 1.3332×10−3 | 1.3595×10−3 | 1.3158×10−3 | ≡ 1 Torr; ≈ 1 mmHg | 19.337×10−3 |
| 1 пси | 6.895×103 | 68.948×10−3 | 70.307×10−3 | 68.046×10−3 | 51.715 | ≡ 1 lbf/ин2 |

**Үлгі:** 1 Па = 1 Н/м2  = 10−5 бар  = 10.197×10−6 ат  = 9.8692×10−6 атм  = 7.5006×10−3 торр  = 145.04×10−6 псиІс жүзінде шамамен мәндер қолданылады: 2 атм = 0,2 МПа және 2 МПа = 20 атм. 2 мм су бағанасы шамамен 20 Па, 2 мм сынап шамамен 244 Па-ға тең.

Техникалық атмосфераның мәні (ат, атм) физикалық атмосфераның (атм, атм) мәніне тең емес.

Қалыпты атмосфералық қысым 760 мм сынап бағанасы немесе 101 325 Па (101 кПа) деп есептеледі.

Қысым бірлігінің өлшемі (N/m²) энергия тығыздығы бірлігінің өлшемімен (Дж/м³) сәйкес келеді, бірақ физика тұрғысынан бұл өлшем бірліктер баламалы емес, өйткені олар әртүрлі физикалық қасиеттерді сипаттайды. Осыған байланысты энергияның тығыздығын өлшеу үшін Паскальді пайдалану және қысымды Дж/м³ деп жазу дұрыс емес.

Сілтемелер
----------

* Қысым бірліктерін бір-біріне түрлендіру Архивная копия
* Қысымды өлшеу бірліктерін түрлендіру кестесі. Архивная копия
2009 жылғы мереке логотипi
**Үздiк дөңгелек күнi** (нем. *Der Radaktivtag*) — Дюссельдорфтың велоәуесқойларының жылда тойлайтын мерекесi.

Алғышарттары
------------

Бірінші жалпы қалалық ресми веломереке Дюссельдорфта 2006 жылы өтті, бірақ оның түбегейлі тарихы тереңде жатыр. XX ғасырдың тоқсаныншы жылдарының басында қала көшелерiнде және жолдарда автомобильдердің көбеюiне қарсы наразылық білдіретін веложүру өтті. Оған мыңдаған велосипедшілер қатысты. Веложүрiс әуесқойлары мен автомобилистердiң арасындағы қатынастар қырғи қабақ еді. Сол кезде-ақ қала басшысы Обер-Бургомистр жағдайдан шығу жолдарын іздей бастады және веложол құрылысы басталды. Бірақ наразылық тоқтамады және қалалық мэрияның Велоқозғалыс бөлімi қызметiнiң төрағасы Вернер Леонхардта (Werner Leonhardt) болған кезде шаруа ауыз біршілiкке барды. 2005 жылы компромисс табылған еді: велопротест орнына веломереке өткізу, тiптi обер-бургомистр өз қарауына алды. Протестiк қозғалыста 2006 жылға жоғалды. Бұл шаруада маңызды рөлдi велосипедшiлердi әрқашан қолдайтын «Жасылдар партиясы» қозғалысы ойнады.

Дәстүр
------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Викихабар: n:Дюссельдорфтағы велосипед күнi
* Веломереке бетi Мұрағатталған 9 мамырдың 2010 жылы. (нем.).
* Веложүрiс туралы Мұрағатталған 21 маусымның 2009 жылы. (нем.).
* 2009 жылғы велофирмалар тiзiмi(қолжетпейтін сілтеме) (нем.).

Әдебиет
-------

* Die fahrradfreundlichen Bezirksnetze 2007-2008, Landeshauptstadt Düsseldorf, Amt für Verkehrsmanagement, Düsseldorf, 2009.
* Düsseldorf ist radaktiv, Landeshauptstadt Düsseldorf, Amt für Verkehrsmanagement, Düsseldorf, 2009.
**Крахмал дәндері** - өсімдіктің ең кең таралған және аса қажетті қорлық заттарының
бірі. Крахмал дәндері барлық мүшелердің жасушаларында кездеседі, әсіресе олар
өсімдіктің дәндерінде және түрі өзгерген жерасты сабақтарында (түйнектерінде, баданаларында, тамырсабақтарында) көптеп жиналады. Крахмал дәндері тек пластидтерде ғана түзіледі. Жоғарыда айтылғандай хлорпластарда алғашқы крахмалдың дәндері пайда болады. Бірақта олар, бұл жерде көптеп жиналмайды. Ферменттердің көмегімен алғашқы крахмалдар қантқа айналады және глюкоза түрінде жапырақтан өсімдіктің басқа мүшелеріне тасымалданады (яғни беріледі). Қанттың екінші рет крахмалға айналуы лейкопластарда жүреді (амилопластарда). Екінші рет крахмал дәндерінің түзілуі амилопластың стромасының белгілі бір жерінен басталады. Ондай жерлерді *крахмалдың түзілу орталығы* деп атайды. Крахмал дәндерінің өсуі жаңа қабаттардың пайда болуы арқылы жүреді. Іргелес қабаттарда жарықтың сәулесінің сынуының көрсеткіштері әр түрлі болуы мүмкін, сондықтанда олар микроскоппен көрінеді. Қат-қабаттылық центрлес шеңберлі және эксцентрлі болып келеді. Крахмал дәндерінің өсуіне байланысты амилопластың стромасының көлемі кішірейеді және белгілі бір кезеңде оның қабатының жұқаратындығы сонша, оптикалық микроскоппен мүлдем көрінбей қалады. Бірақ та екінші реттік крахмал дәндерінің сыртында барлық уақытта екі мембраналы қабықшаның және строманың жұқа қабатының болатындығын естен шығармау керек. Егер амиллопласта, айналасына крахмалдың қабаттары жиналатын бір орталық болса, онда қарапайым дәндер түзіледі. Ал егер екі немесе оданда көп орталық болса, онда күрделі дәндер түзіледі. Жартылай күрделі дәндер мынадай жағдайда пайда болады. Егер крахмал алдымен бірнеше нүктелердің айналасында жиналса, содаң соң қарапайым дәндердің шеттері түйіскеннен кейін барып, олардың айналасында барлығына бірдей ортақ қабаттар пайда болса. Крахмал дәндерінің көлемі үлкен мөлшерде ауытқып отырады. Мысалы, картопта олардың диаметрі 100 мкм. жетеді, бидайда және қарабидайда крахмал дәндерінің диаметрі 2-9 мкм. ден аспайтын, ұсақ түйіршіктерден 30-40 мкм.- ге дейін жететін үлкен дәндерге дейін болады, ал жүгерінің крахмал дәндерінің диаметрі 5-тен 30 мкм. дейін барады. Крахмал дәндерінің формасы, мөлшері, құрылысы өсімдіктердің әрбір түрлеріне, кейде тіптен әрбір сортқа ерекше тән болып келеді. Бұл жағдайды ұнның құрамына анализ жасағанда үнемі ескеріп отырады .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, II том.
**Бахтияр Махмудұлы Ваһабзаде** (әз. *Bəxtiyar Mahmud oğlu Vahabzadə*; 16 тамыз 1925 жыл, Шәкі қаласы — 13 ақпан 2009 жыл, Баку) — кеңестік және әзербайжандық жазушы, ақын, Әзербайжанның Халық ақыны (1984), Әзербайжан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор және КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1984).

Жетпістен астам жыр жинағының, ондаған драмалық туындылардың, көптеген ғылыми монографиялық еңбектердің авторы. Баку мемлекеттік университетінде 40 жыл бойы қызмет істей жүріп, өз ұстазы Самед Вургунның шығармашылығын және әзербайжан әдебиетінің өзекті мәселелерін зерттеумен айналысқан. Лирикалық өлеңдері әлемнің жиырма шақты тіліне тәржімаланған.

Бахтияр Махмуд оглы Ваһабзаде қоғамдық жұмыспен белсене шұғылданған. Республика Жоғарғы Кеңесіне бес рет, тәуелсіздік тұсында Ұлттық Мәжіліске бір рет депутат болып сайланған. Қазақ ақыны Олжас Сүлейменов әріптес досы Бахтияр Ваһабзаде туралы: *«Ол ең жоғары марапаттардың бәріне ие болды. Бірақ мұның ішіндегі ең биік дәрежелісі – халқының сүйіспеншілігі»*, – деп жазды.

2012 жылғы 13–15 желтоқсан аралығында Баку қаласында түркі халықтары ғалымдарының қатысуымен І Халықаралық Бахтияр Вахабзаде симпозиумы болып өтті. Енді ол дәстүрлі түрде өткізілетін болады деп ұйғарылды.

Автордың қазақ тіліне тұңғыш рет аударылып отырған «Гүлстан» поэмасы 1959 жылы қолжазба күйінде тарап, сол үшін қудалау көрген. Оның желісі 1813 жылғы 12 қазанда Әзербайжан жерін Ресей империясы мен Парсы патшалығы екіге бөліп алу жөнінде келісімшарт жасасқан тарихи оқиғаға құрылған. Келісімшартқа қол қойғандар: Ресей тарапынан – бас қолбасшы, генерал-лейтенант Н.Ф.Ртищев, Иран тарапынан – сыртқы істер министрі Абул-Хасан-хан мырза. Поэмада бұлардың бейнелері шартты түрде ғана көрініс тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Б. Вагабзаде.  dergipark.gov.tr. Тексерілді, 14 қаңтар 2019.
2. ↑  Bahtiyar Vahapzade Kimdir? Hayatı, Eserleri | Türk Dili ve Edebiyatı  (түрік.). Тексерілді, 14 қаңтар 2019.
3. ↑   Мұрағатталған 9 қаңтардың 2016 жылы.
*«Экономика, ақпараттық технологиялар және кәсіби білім беру» институты – 1963 жылы құрылған университеттің бұрыннан келе жатқан құрылымдық бөлімшелерінің бірі. Институттың алғашқы деканы э.ғ.к. доцент А.А.Конкин болған (1963-1965). Институттың құрылған жылы «Экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру» мамандығына 45 студент және «Агроэкономика» мамандығына 55 студент қабылданған. 1964 жылдан бастап «Ауыл шаруашылығындағы бухгалтерлік есеп» мамандығына кадрлар дайындығын жүргізілген.*

Тарихы
------

Институттың қалыптасып, дамуына көп күш, білім және еңбек сіңірген декандар: Кенжегулов X. К.(1965-1969), Мясоутов Р. Х. (1969-1971, 1972-1974), Хаиров Б. Х. (1971-1972), Гумаров Б. Г.(1974-1978), Ермеккалиев Ш.Б. (1978-1988), Тастемиров А.Г. (1988-1990,1992-1996), Толебаева Б.Т.(1990-1992), Мендалиева С.И. (1996-1998), Шамгонов А.Ш. (1993-2003г.г. «Есеп және аудит» факультетін басқарды), Сатканова Р. (1998-2000), Мансурова М.А. (2000-2003), Богдашкина И.В. (2003-2005), Айдаралиева А.А. (2005-2007, 2009), Ибыжанова А.Д.(2007-2009), Габдуалиева Р.С. (2010-2015), Казамбаева А.М. (2015-2020).

Қазір институтты доцент, экономика ғылымдарының кандидаты Ержанова Жанар Құттықбайқызы басқарады.

Институттың қалыптасуына үлкен үлес қосқан жоғары мектеп жетекшілері: Кенжегулов Х.К. Гумаров Б.Г. Гиззатов Е.Х. Солоха Н.Н. Воронова A.M. Ахметов К.Г. Джумашев Б.К. Толебаева Б.Т. Ковель П.В. Шамгонов А.Ш. Вишневская А.П. Искакова Б.Г. Исмагулов А.Д. Вишневский Н.Д. Мансурова М.А. Жаксыгалиева С.Ж. Габдрахманов Е.Г. Сатканова Р.Г. Траисова Т.Н. Бурахта А.Н. Есеналиев Б.С, Бисенов С.Х. Султанов А.У. Пащенко Н.Н.

Институтта қайта түрленген инновациялық экономиканың кез-келген сұрағына тиімді жауап беруге қабілетті, қуатты көпсалалы ғылыми топ құрылуда. Институт оқытушылары ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысады. Жоғары мектептерде 3 ғылыми тақырыптарда жұмыс жүргізілуде. Оқытушылар жыл сайынғы өтетін халықаралық, республикалық, аймақтық және университеттік ғылыми-тәжірибелік конференцияларға қатысу қорытындылары бойынша жүлделі орындарға ие. Институттың жоғары мектептері республикалық және аймақтық әртүрлі бағдарламаларды әзірлейтін органдармен шарттық негізде қызмет жүргізеді.

Біздің түлектеріміз бүгінгі күні азық-түлік және қайта өңдеу саласындағы кәсіпорындарда, әр түрлі бизнес құрылымдарында, халыққа қызмет саласында, банктерде, мемлекеттік басқару органдарында, салық органдарында және басқа да мекемелерде жұмыс істейді. Сонымен қатар алынған мамандық экономикалық пәндерді Қазақстанның жоғарғы оқу орындарында және колледждерде, ғылыми-зерттеу және жобалық институттарда табысты қызмет етуге, шетелдік және бірлескен кәсіпорындарда қатаң сайыстық іріктеуден өту арқылы жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
**Анафилаксия**  (грек. ana — қарсы және phэlaxіs — қорғаныс) — ағзадағы жедел белгі беретін аллергиялық реакция. Ол денеге енген әр түрлі заттардың (дәрілер, емдік сары сулар, витаминдер т.б.) қатерлі ықпалынан пайда болады. А. терминін ғылымға 1902 ж. француз ғалымдары П.Портье мен Ш.Рише енгізген. Олар актиний мұртшаларынан жасалған сұйықты иттерге қайтара еккенде, олардың қан қысымы төмендеп, құсу, іш өтуі сияқты белгілер байқалған. Соның салдарынан кейбіреулері өліп кеткен. А. жалпы А. және аумақтық А. болып бөлінеді. Жалпы А. асқынғанда А-лық ұлтана түрінде болады. Ондай кезде сырқаттың қатты қобалжуы, қорқыныш сезімі, солқылдап бас ауруы, бас айналуы, құлақ шулауы, суық тер бөлінуі, тыныстың тарылуы, іштің еріксіз өтуі, лоқсуы, құсуы, дененің дірілдеуі байқалады. Тіпті қан қысымы күрт түсіп, науқас өліп кетуі де мүмкін. Аумақтық А. кезінде организмнің сырқатқа шалдыққан тұсы қызара бөртіп ісінеді, кейде шіриді. А-ға ұшыраған науқасқа жедел дәрігерлік көмек көрсетіледі, қан тамырларына адреналин, глюкоза жіберіліп, аллергияға қарсы дәрілер (антигистаминдер) беріледі.
**Өзбекстанның сәулеті** (өзб. *Oʻzbekiston arxitekturasi*) - Өзгеріп жатқан экономикалық жағдайларға, технологиялық жетістіктерге, демографиялық ауытқуларға және ел басынан өткерген мәдени өзгерістерге қарамастан Өзбекстанның сәулет өнерін көпшілік санайды.

Өзбекстанның атақты сәулет орталықтарына Самарқан, Бұхара, Хиуа, Шахрисабз, Термез және Қоқан жатады. Сарайлар, кесенелер, мешіттер мен мұнаралар сияқты көне сәулет өнерінің әртүрлі туындылары да сақталған. Түрлі-түсті мозаика, діни рәміздер және абстрактілі геометриялық өрнектер Өзбекстанның сәулетін де сипаттайды.

Орталық Азиядағы археологиялық зерттеулер ашель дәуіріне параллель сәулет үрдістерін анықтады. Негізінде, тас және қола дәуірі ескерткіштерінің қалдықтары еліміздің Сурқандария, Ташкент, Самарқанд, Ферғана және Науаи облыстарынан табылған. Орта ғасырларда өзбек сәулет өнері өркендеді, себебі ол 11 000 шақырым (7 000 миль) Ұлы Жібек жолының орталық буыны болды. XIV-XVI ғасырлардағы Тимуридтер дәуірінің сәулет өнері, сондай-ақ XVI ғасырдағы Шайбанидтер дәуірінің сәулет өнері ислам сәулет өнерінің дамуына үлкен үлес қосты. ХХІ ғасырда өзбек сәулет өнері дәстүрлі дизайн мен заманауи инновацияның тепе-теңдігімен ерекшеленеді.

Исламға дейінгі сәулет
----------------------

Өзбекстан аумағындағы адамдардың қоныстануының ең алғашқы іздері палеолит дәуіріне жатады. Ежелгі қоныстар ең ерте сәулет өнерінің Сапаллитепе (б.з.б. XIV-XVII ғ.) мен Жарқұтанда (б.з.б. IX-XIV ғғ.) кездесетінін дәлелдейді. Будда ескерткіштері, атап айтқанда Фаяз-тепе және Қара-тепе де Сурқандария өңірінен табылған (б.з. I-III ғғ.). Бұл жерлердің әрқайсысы Орталық Азиядағы өркениет дамуының әртүрлі кезеңдерін көрсетеді.

Ежелгі Хорезм қаласы өзбек сәулет өнерінің маңызды факторы болып табылады. Хорезм 982 жылы Ескендір Зұлқарнайын Орта Азияға басып кірер алдында, XXXIV ғасырдан астам уақыт бұрын құрылған. Ежелгі Хорезм елді мекендері Жанбасқала (б.з.б. IV ғ.), Қой Қырылғанқала (б. з. б. II ғ. – б. IV ғ.), Топыраққала (б. з. б. I ғ. – б. VI ғ.) және Аязқала (б.з.б. II ғ. б.з.б. II ғ. сияқты көрнекті сәулет өнерімен ерекшеленеді. Қарақалпақстан Республикасы территориясы).

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Research paper Мұрағат көшірмесі 24 қазанның 2018 Wayback Machine мұрағатында checked 29 March 2016
2. ↑  *Hazel Plush, Travel writer* Uzbekistan: the most fascinating country you've never been to  (ағыл.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 4 қыркүйек 2020.
3. ↑  Middle ages Мұрағат көшірмесі 12 қарашаның 2018 Wayback Machine мұрағатында checked 29 March 2016
4. ↑  Uzbekistan - Cultural life  (ағыл.).(қолжетпейтін сілтеме)
*Басқа мағыналар үшін Салтанат деген бетті қараңыз.*
**«Салтанат»** — Қазақстан Республикасының мемлекеттік би ансамблі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер ұжымы (1967). 1955 жылдан Қазақтың мемлекеттік ән-би ансамблінің негізінде ұйымдастырылып, 1989 жылдан «Салтанат» би ансамблі болып қайта құрылған. 

1996 жылдан ансамбльдің көркемдік жетекшісі әрі бас балетмейстері Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Гүлсәуле Орымбаева. «Салтанат» өнерпаздары қазақ билері, классикалық, басқа да ұлттардың би техникасын жетік игерген. Оның репертуарында 70-ке жуық би қойылымдары бар. «Салтанат» би ансамблінің концерттік бағдарламасын республиканың түкпір-түкпірінде, сондай-ақ шетел (АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Болгария, Италия, Түркия, Қытай, Ресей және тағы басқа) көрермендері тамашалаған. 1998 жылы Пусан қаласында (Оңтүстік Корея) өткен 19 елдің өнерпаздары қатысқан дүниежүзілік би фестивалінде «Салтанат» ансамблі лауреат атанды. «Салтанат» ансамблінің құрамында Б. Бектаев, Т. Потапова, Э. Дәрменова, А. Омарова, М. Мельник, «Алматы-2000» фестивалінің «Гранд при» жүлдесінің иегері А. Нұрбабанова, Шара Жиенқұлова атындағы республикалық конкурстың лауреаты А. Есекеев, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Рамазан Бапов, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Н. Ножкин сынды би өнерінің шеберлері бар.

Тарихы
------

Қазақ КСР халық әртісі, Украина КСР еңбегі сіңген әртісі Лидия Чернышева басшылығымен ең алғаш 1955 жылы Қазақ КСР ән-би ансамблі ашылды. Ұжым Алматы және Киев консерваторияларының, Ленинград және Алматы музыкалық училищелерінің жас түлектерінен құрылды.

Мәскеу қаласында өткен студенттер мен жастардың Дүниежүзілік фестивалінің жеңімпазы және Дүниежүзілік фестивалінің лауреаты атанған «Салтанат» ән-би ансамблі бүкіл Кеңес Одағына концерт беріп, әлемнің көптеген елінде гастрольдік сапарға шықты.

1989 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Қаулысымен Қазақ КСР ән және би ансамблі «ҚР «Салтанат» мемлекеттік би ансамблі» болып қайта құрылды.

Көркемдік жетекшілері
---------------------

* Лидия Чернышева
* Шара Жиенқұлова
* Е. Усин
* А. Бекбосынова
* Зәуірбек Райбаев
* Гүлсәуле Орымбаева
* Қуанышбек Төлеген

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Қалқаман-Мамыр орамы** — Астанадағы көше, бұрынғы атауы №175 қысқа көшесі. «Комсомольский» тұрғын алабы. Қалқаман-Мамыр орамы Баян сұлу көшесімен қиылысады. Ұзындығы — 314,4 м.

«Қалқаман – Мамыр» — 1722 жылы болған оқиғаға байланысты шығарылған дастан. Авторы — Шәкәрім Құдайбердіұлы. Қалқаман мен Мамыр бір-біріне ғашық болып қосылғанымен, олардың бір рудан шыққандығына байланысты *«дәстүрді бүзғаны үшін»* екі жас өлім жазасына кесіледі. ҚР Ұлттық Ғылым академиясының орталық кітапханасы мен Әдебиет және өнер институтының қолжазба қорында 9 нұсқасы сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Қозы көрпеш – Баян сұлу мазары** — X–XI ғғ. тұрғызылған сәулет өнерінің ескерткіші. Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Таңсық ауылына таяу, Аягөз өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Сипаттамасы
-----------

Мазар табаны төрт бұрышты таған түрінде (сырт жағынан ауданы 7,10x7,10 м, ішкі жағынан 3,38x3,38 м), жоғары қарай сүйірленіп, күмбезделіп өрілген. Биіктігі 11,65 м, еденінен күмбезіне дейінгі биіктігі 4,35 метр. Қабырғасы гранит қалақ тастан сабан аралас балшықпен қаланған, қалыңдығы 1,86 метр Кірер есігі шығысқа қаратылған. Оңтүстік-шығыс қабырғасында өлшемі 0,7x0,5 м саңылау бар (қабырғадан 2,3 м биіктікте). Қозы көрпеш – Баян сұлу мазарының жанында төрт тас мүсін болған. Олардың кескінін ең бірінші болып 1771 жылы Г.Волошин қағаз бетіне түсірген. Тас мүсіндерде үш әйел мен бір ер адам бейнеленген. Халық арасындағы аңыз бойынша, үш әйелдің біріншісі – Баян сұлу, екіншісі – сіңлісі Айғыз, үшіншісі – апасы Айтаңсық, ер адам – Қозы болса керек.
Өкінішке орай, қазір бұл тас мүсіндер жоғалып кеткен. Ел ішіндегі аңыз-әңгімеде Қозы көрпеш – Баян сұлу мазарын және оның жанындағы тас мүсіндерді Сарыбайдың інісі Тайлақ би жасатқан деп айтылады.

Зерттелу тарихы
---------------

1768–1774 жылдары қазақ даласына Ресей империясының ұйымдастырған екінші зерттеу саяхаты барысында Х. Барданес Аягөздің бойында тастан қаланған Қозы Көрпеш есімді ғимараттың сақталғанын жазған.

1840–1843 жылдары А.И. Шренктің Орталық Қазақстанның тарихи ескерткіштерін зерттеу барысында мазар туралы деректері кезедседі.

1856 жылы Шоқан Уәлиханов мазар мен оның айналасында орналасқан тас мүсіндердің кескінін қағаз бетіне түсірген.

1915 жылы атақты өлкетанушы А.Н. Белослюдовтың "Қозы Көрпеш – Баян Сұлу эпосын зерттеген" Г.Н. Потанинге хатында мынадай жолдар кездеседі: "...Қозы Көрпеш-Баян Сұлу мазарына екі рет барып келдім. Ол (4 мүсін) мүсіндер жоқ. Мазар қаптал жағынан зеңбірекпен атқыланып, құлап жатыр. Менің марқұм ағамның (Виктор Николаевич) айтуы бойынша, мүсіндерді Германияға алып кетті." Белослюдов мазардың биіктігі 18 метрден 11-12 метрге дейін кемігені туралы болжамдаған.

1952 жылғы Әлкей Хақанұлы Марғұлан жетекшілік еткен Қазақ КСР Ғылым академиясының археологиялық экспедициясы

1982 жылы мазар Қазақ КСР-нің тарихи және мәдени маңызы бар ескерткіштерінң тізіміне еніп, мемлекет қорғауына алынды.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері |
| --- |
|  |
| Семейде | 
Бірінші қоғамдық кітапхана ғимараты • Ямышев қақпасы • Семей облыстық тарихи-өлкетану мұражайы • Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы • Революция және азамат соғысы батырларының мемориалы • Екі мұнаралы мешіт • Бір мұнаралы мешіт • Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы • Ахмет Риза мешіт-медресесі • Алаш арыстары — Мұхтар Әуезов мұражайы (Абай тұрған үй) |
|  |
| Абай ауданында | 
Әуезовтің Бөрілідегі мұражай-үйі • Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі және Абай кесенесі |
|  |
| Аягөз ауданында | 
Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі |

 |
**Рэймонд Дуглас (Рэй) Брэдбери** (ағылш. *Raymond Douglas (Ray) Bradbury*; 22
тамыз 1920 жылы Уокиган, АҚШ — 5 маусым 2012 жыл, Лос-Анджелес) —
америкалық жазушы.

Өз өмірінде Бредбери сегіз жүзден астам шығырма жазды. Олардың ішінде хикаяттар, романдар, жүзден астам әңгімелер, оннан астам пьесалар, мақалалар және өлеңдер бар.

Өмірбаяны
---------

### Балалық және жастық шағы

Рэй Бредбери 1920 жылы 22 тамызда Иллинойс штатының Уокинг қаласында дүниеге келген. Оның екінші аты-Дуглас.

Оның әкесі Леонард Сполдинг Брэдбери 1891 жылы дуниеге келген және 1957 жылы қайтыс болған. Оның анасы Мари Эстер Моберг 1888 жылы туған және 1966 жылы қайтыс болған. 1916 жылы оның ағалары -Леонард
және Сэм дүниеге келген, бірақ Сэм 2 жасында қайтыс болды.

Жас Брэдбери 1938 жылғы сурет - мектеп бітіру альбомы

Он екі жасқа толған кезде Брэдбери алғаш рет Э. Берроуздың «A Fighting Man of Mars» шығармасына жалғасын жазды. Жиырма жасында Рэй Бредбери жазушы болды. Рэй Бредберидің ең бірінші жариялауы - «Уилл Роджерске естелік» өлеңі 1936 жылы газетте шыққан. Ол шығармаларды жазуды жалғастырды. Мысалы: «Қараңғы карнавал», «Марс хроникалары», «Хроникалар» және т.б. 1953 жылы «Фаренгейт 451» 
шығармасы шыққан. Бұл роман бірінші рет Playboy журналында жарияланды. 1966 жылы Франсуа Трюффо режиссері «451 градус по Фаренгейту» толықметражды фильмін шығарды. 1957 жылы оның "Бақбақ шарабы" кітабы шықты, содан кейін оның жалғасы «Жаз, сау бол!» шықты. Рэй Бредбери 21 пьесалар мен 28 фильм үшін сценарий жазды.
Қазіргі замаңда төрт жүз әңгімесі бар. Кейбір танымал шығармалары:
«Будет ласковый дождь» (1950), «Вельд» (1950), «Завтра конец света» (1951), «И грянул
гром» (1952), «Всё лето в один день» (1954), «Пожарный» және т.б.

### Өмірінің соңғы жылдары және қайтыс болуы

Рэй Бредберидің соңғы романы 2006 жылы шықты. 79 жаста Бредбери инсультпен ауру болған. 2012 жылы, 91 жаста Рэй Брэдбери Калифорния штатында Лос Анджелес қаласында қайтыс болды.

Марапаттар
----------

Рэй Брэдбери, 1977 жылы
* 1984 жылы «Прометей» премия бойынша «451 градус по Фаренгейту» роман үшін лауреатыболған.
* 1988 жылы «Гранд-мастер» титулын алған.
* 2004 жылы АҚШ-тың Ұлттық медалін алған.
* 2007 жылы Пулитцер премиясының лауреаты болған.

Дереккөздер
-----------
**Қазақстан дзюдо федерациясы** — Қазақстандағы дзюдо спортының басқарушы органы.

Тарихы
------

Қазақстандағы дзюдо федерациясы 1973 жылы құрылған. Дзюдоны дамытудың екінші кезеңінің басталуы Қазақстанның егемендігімен байланысты, ол кезде біз алғаш рет ресми халықаралық турнирлерде елдің атынан жеке Ұлттық құрама ретінде қатысуға мүмкіндік алдық.

1993 жыл Қазақстанның дзюдодан даму шежіресінде айтулы жыл болды. Азия (Макао) чемпионатына алғаш рет қатысып, ерлер құрамасы 2 – ші орынға ие болып, әлемдегі ең мықты командалардың бірі — Жапония таңдаған командаға жол берді. 

1993-1994 жылдары Ұлттық құраманың 6 мүшесіне Халықаралық спорт шебері атағы берілді. 2004 жылы Алматыда бірінші Азия чемпионаты өтті. Дзюдодан Қазақстан спортшылары Азия құрлығының дәстүрлі мықты спортшыларын жеңді. Асхат Житкеев (-100), Мұратбек Қыпшақбаев (66) және Домбай Базарбек (60) алтын медаль жеңіп алды.

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы дзюдо федерациясының басым міндеттерінің бірі — әлемдік тәжірибеде жиі кездесетін клубтық дзюдоны дамыту. Пионерлер қатарында Алматыда «Лашын» және «Арлан», Қарағандыда «Еңбек» және «Дзюдо Азия» клубтары бар. 2011 жылы дзюдодан клубтық Қазақстан біріншілігін өткізу жоспарланған болатын.

Анықтамалар
-----------

1. ↑  Kazakhstan Judo Federation elects new president (2 желтоқсан 2022).
2. ↑
3. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қазақстан дзюдо федерациясы — ресми сайты
**"Қалқаман - Мамыр"** - 1722 жылы болған тарихи оқиғаға байланысты шығарылған дастан. Авторы Ш.Құдайбердіұлы. Жас жігіт Қалқаман мен ару қыз Мамыр бір- біріне ғашық болып қосылғанымен, олардың бір рудан шыққандығына байланысты, екі жас "дәстүрді бұзғаны үшін" өлім жазасына кесіледі. Мамыр өз туысы Көкенайдың қолынан қаза табады. Ал Қалқаман өзін өлім жазасына кескен Кеңгірбай бидің "Енді жазадан құтылдың" дегенін тыңдамай, үстем тап өкілдеріне өкпелеп, Бұхар жаққа кетеді. Дастанда Қалқаманның ол жақта өсіп-өніп, ұрпағы жүз үйге жеткені айтылады. Халықтық шығармаға айналған дастан сюжеті феодалдық-патриархалдық дәуірдегі озбырлық пен әдет-ғұрыпты әшкерелейді, еркіндікті аңсаған халық идеясын паш етеді. "Қалқаман - Мамыр" дастаны алғаш рет 1912 жылы Семейде кітап болып басылып шыққан. "Қалқаман - Мамырдың" түрлі нұсқалары бар. Орталық ғылыми кітапхана қоры мен Әдебиет және өнер институтының Қолжазба және мәтінтану бөлімінде 9 нұсқасы сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесі** — Каспий теңізі арқылы мұнайды Қазақстандық Каспий мұнай кен орындарынан Әзірбайжандағы Бакуге Жерорта теңізі немесе Қара Теңіз жағалауына одан әрі тасымалдау үшін тасымалдау бойынша ұсынылған жоба. Қарастырылып отырған негізгі нұсқалар — Қазақстаннан Әзербайжанға теңіз мұнай құбырын салу, сондай-ақ мұнай терминалдары мен мұнай танкерлері паркін салу. Жобаны жүзеге асыруға Қашаған мұнай кен орны жобасының серіктестері, атап айтқанда, кен орнында да, BTC құбырында да үлесі бар Total компаниясы үлкен серпін берді. Олар мұндай жобаның құны шамамен 4 миллиард АҚШ долларын құрайды деп есептеді. Жоба сонымен қатар Иран мен Ресейдің қарсылығына тап болады, бұл бәсекелес құбырлардың құрылысына қарсылық білдіруі мүмкін Қазақстандық мұнай мен газдың балама көздері болып табылады.

Тарихы
------

2005 жылы Қазақстан үкіметі мұнай экспорты үшін Транскаспий батыс бағытын құру жоспарларын қабылдады. 2006 жылы 19 маусымда Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесі туралы негіздемелік келісімге қол қойды. 2007 жылдың 24 қаңтарында Tengiz Chevroil (Теңіз кен орнын игеруші) және ККО (Қашаған кен орнын игеруші) серіктестері Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесін құру туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. 2009 жылдың 2 қазанында Қазақстанның «Қазмұнайгаз» ұлттық мұнай компаниясы мен Әзірбайжан Республикасының мемлекеттік мұнай компаниясы Каспий теңізінің мұнай тасымалдау жүйесін Әзірбайжан инфрақұрылымы мен Бакуден Грузиядағы Кулеви мұнай терминалына дейінгі құрлықтағы құбырларды қамту үшін кеңейту туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.

2009 жылғы 6 қазанда Франция президенті Николя Саркозидің Қазақстанға сапары кезінде Қашағаннан Бакуге мұнай құбыры туралы келісімге француз компанияларының консорциумы қол қойды.

Мұнай құбыры
------------

Қашаған кен орнынан немесе Құрықтан Бакуге дейін ұзындығы 700 шақырым (430 миль) мұнай құбыры өтеді. Total мұнай компаниясының өкілінің айтуынша, құбырдағы жұмыстар әлі де техникалық-экономикалық негіздеме сатысында.

Shuttle танкерлер жүйесі
------------------------

Shuttle танкерлер жүйесі Қазақстандағы Құрық терминалынан Әзірбайжандағы Сангачал терминалына мұнай тасымалдау үшін мұнай танкерлерін пайдалануды көздейді. Бұл жүйенің қуаты бастапқы кезеңде тәулігіне 500,000 баррельді (79000 м) құрайды, кейінірек тәулігіне 1,2 миллион баррельге дейін көтеріледі (190×103 м3/д).

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. 1 2
7. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Энергия ресурстарының жаһандануы: Каспий мұнайы мен газын пайдалану. Дәріс Джонатан Элкинд, энергетика, қоршаған орта және қауіпсіздік бойынша тәуелсіз кеңесші және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Ресей, Украина және Еуразия істері бойынша бұрынғы директоры (1998-2001). 2006 жылдың 19 қазаны. Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті.
**Үйлесімділік** — бүтіннің бөлшектерінің өзара үндесуін, белгілі бір тәртібін, көптүрліліктің біртұтастығын, объектінің формасы мен мазмұны арасындағы сәйкестікті анықтайтын категория. Ежелгі Грек философиясында үйлесімділік ұғымы ғарыш үйлесімі мен жүйелілігі идеясын белгіледі. Ғарыштық Үйлесімділіктің жалпы антикалық ұстанымы дүниенің музыкалық құрылымы жайлы ілім таратқан орфико-пифогерлік дәстүрдің өкілдері тарапынан жүйеленіп, нақтыланған. Гераклит Үйлесімділікті қарама-қайшылықтардың бірлігіне негізделген ішкі қасиет ретінде неғұрлым кеңірек түсіндірді. Пифагоршылардың ғарыш Үйлесімділік жайлы ілімін Платон "Тимей" диалогында одан әрі қарай дамытты. Сонымен қатар ол Үйлесімділік ұғымына әлеуметтік, адамгершілік мән беріп, кемел адамға тән қасиет ретінде ашты. Аристотель Үйлесімділікті музыкалық үндестік тұрғысынан пайымдап, осы негізде Үйлесімділік — бүтіннің біртұтастығы, толықтығы және ол бүкіл дүниеге тән деп білді. Үйлесімділік ұғымы қайта өркендеу дәуірі эстетикасында көкейкесті мәселе болды. Үйлесімділік ұғымына ғылыми анықтама беру талпынысын Леонардо да Винчи, Дюрерден көруге болады. Қайта өркендеу дәуірінің эстетикасы ішкі Үйлесімділікке жеткен, жан-жақты дамыған, кемел адам ұғымын ұсынып, оны адам тәнінің де, жанының да сұлулығы мен үйлесімі деп білді. Үйлесімділік 18 ғасырда рационализм ағымы өкілдерінің назарынан тыс қалмады. Үйлесімділік ұғымы классицизм эстетикасында да зерттелді. Кант Үйлесімділікті адамның парасаты мен сезімінің арасындағы үйлесім деп білді.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Eagles** — 1971 жылы Лос Анжелесте құрылған американдық рок тобы. Бес нөмір бірінші сингл және алты нөмір бірінші альбом, алты «Грэмми» сыйлығы және бес American Music Awards сыйлығымен Eagles Солтүстік Америкадағы 1970 жылдардағы ең сәтті және әлемдегі ең көп сатылатын топтардың бірі болды. Дүние жүзінде топтың 200 миллионнан астам жазбасы сатылды, оның ішінде тек АҚШ-та 100 миллион сатылды.
1976 жылы шыққан Their Greatest Hits 1971-1975 хиттерінің жинағы 38 миллион данамен сатылып, Американың дыбыс жазу өнеркәсібі қауымдастығының (RIAA) нұсқасы бойынша АҚШ-тағы барлық уақыттағы ең көп сатылатын альбомға айналды. Майкл Джексонның «Thriller» альбомын озып, топтың бұл жинағы АҚШ-тағы ең танымал альбомы болып табылады.
Олар 1998 жылы Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді және 2004 жылы Rolling Stone журналының «Барлық уақыттағы үздік 100 орындаушысы» тізімінде 75-ші орынға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gold's Hall of Fame: Eagles.  Gold (September 5, 2019).
2. ↑  Central Vermont Arts Preview (September 28, 2019).
3. ↑  Группа Eagles обошла Майкла Джексона по числу продаваемых альбомов, *РИА Новости* (20180821T0425+0300Z). Тексерілді 21 тамыздың 2018.
4. ↑  "100 Greatest Artists – 75 > Eagles". *Rolling Stone* (946). April 15, 2004.. Retrieved October 27, 2007.