recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Демидов Герман Александрович** 1927 жылы Алтай өлкесі Егоров ауданы Шубинка селосында туған. Еңбек жолын 1943 жылы Омбы теміржолының Чапы стансасында автоблокировка шеберінің оқушылығынан бастайды. 1945­-1947 жылдары Макушин стансасында монтер болды. 1947 жылдан Петропавл стансасының локомотив депосында машинистің көмекшісі, одан кейін паровоз машинисі, ал 1955 жылдан электровоз бен тепловоз жүргізушісі болып істеді. 1966 жылдан Петропавл стансасындағы локомотив депосында кезекші қызметін атқарды.
1959 жылы 1 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Герман Александрович Демидовқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КОКП-тың ХХІІ съезінің делегаты болып сайланған.

Дереккөздер
-----------

1. Орысша уикипедия
2. Айбын Энциклопедия

Тағы қараңыз
------------

Демидов Герман Александрович
**«Қара таулар қазынасы»** — толық метражды көркем фильм. 1978 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Ш. Мұртазаның «Қара маржан» романының сарыны бойынша түсірілген фильм.

Фильм оқиғасы ірі тау-кен комбинатына кіретін Нартас атты ашық кенішінде өрбиді. Көптеген себептерге байланысты кеніш кенді кем беруде. Орныққан жағдайдан шығу жолын жас кеніш бастығы Нариман Жанаев ұсынады. Ол кеніш жұмысшылар арасынан қарсылық та, қолдау да кездестіреді. Осылайша, өндірістік мәселелердін артынан мінездер, көзқарастар, іске деген әртүрлі қарым-қатынас күресі тұрады. Жанжал адамгершілік салаға көшеді. 

Қиын жағдай бас кейіпкердің жеке өмірінде де болуда. Марзиямен танысқанға дейін, ол әдемі Раушанды сүйемін деп ойлаған. Алайда маскүнем күйеуінен кеткен, емшектегі баласымен қалған ұстамды, көп сөйлемейтін Марзияны кездестіргеннен кейін, Нариман оған оның нағыз махаббатты келгенін түсінеді.

Рөлдерде
--------

* Нариман Данаев — Жамбыл Құдайбергенов
* Марзия — Рауза Тәжібаева
* Женя — Герман Колушкин
* Асқар Затаев — Нұрмұхан Жантөрин
* Хамзин — Нұржұман Ықтымбаев
* Раушан — Қамар Адамбаева
* Шамиль Шавлатұлы — Николай Кузьмин
* Тимофей Ильич — Игорь Боголюбов
* Ақрапов — Ғабдөш Сүлейменов
* Марзияның анасы — Әмина Өмірзақова

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2019 жылы.
**Герман Гельмгольц** (1821-1894) – неміс  табиғат зеттеушісі. Оның тірі организмдерді зерттеудегі физикалық-химиялық әдістері витализмге соққы беріп, биологияда материалистік көзқарастардың қалыптасуына ықпал жасады. Физиологияда Герман бірқатар ірі жаңалықтар ашты жүйке талшықтарындағы қозудың таралу жылдамдыған өлшеу, сезім мүшелерінің физиологиясын және кеңістікті түйсінудің заңдылықтарын зерттеді. Өзінің теориялық физика табиғаттану салаларындағы еңбектерінде Герман стихиялық-материалистік көзқарастарды қолдады. Германның пайымдауынша сезіну - заттардың объективті қасиеттерінің субъективті байланысы емес мұндай қасиеттермен ешқандай ұқсастығы жоқ тек таңбалы иероглифтер ғана болып есептеледі.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік -/Редкол: Р. Н. Нұрғалиев. Ғ.Ғ. Ақмамбетова. Ж.М. Әбілдин ж.б - Алматы: "Қазақстан энциклопедиясы"1996.- 525 бетISBN 5-89800-097-6
**Қара шаңырақ (фильм)** (Орысшасы Дорога домой)— Асқар-Мұхит Нарымбетовтың көркем фильмі. Фильмнің тұсауы 2012 жылы 29 маусымда кесілді.

Сюжеті
------

90 жылдардың басында институтқа түсуге келген ауылдың қызы Жанна үлкен қалада алғашқы махаббаты - сұлу Оспанды кездестіреді. Алайда жас жігіттің отбасысының шешімі бойынша Оспан ауқатты отбасыдан шыққан қызға үйленіп, Жаннаны тастап кетеді. Аяғы ауыр Жанна ауылына ата-анасына қайтып, екі егіз ұл туады. Қыздың ата-анасы ұлдардың бірін - Берікті ауылда алып қалуды шешеді. Басқа ұлы Серікті Жанна өзімен бірге қалаға әкетіп, бизнесте жолы болып байлыққа жетеді.

20 жылдан кейін егіз ағайынды кездеседі. Бірақ олар тым әр түрлі екенін түсінеді. Өмір бойы ауылда өсіп, ұлттық құндылықтар мен дәстүрлерді бойына сіңірген Берік — ақылды әрі парасатты, барлығын ойланып шешеді. Ал Еуропада білім алып, қамсыз өмір сүрген Серік керісінше — алаңғасар. Бірақ екі ағайындының да өз халқының, өз ұлтының бір бөлігі екенін түсінетін кез келді...

Фильм әртістері
---------------

Рөлдерде: 

* Сабит Мұстафа
* Ғабит Мұстафа
* Гүлнара Дұсматова
* Әсел Садвақасова
* Аша Матай

Сілтемелер
----------

* Қазақфильмінің ресми сайтында Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2014 жылы.
* Фильм
**Геренук** (лат. *Litocranius walleri*) – қуысмүйізділер тұқымдасының монотипті туысына жататын бөкен. Биіктігі 80-105 см-дей, Салмағы 28-52 кг-дай. Мойнының ұзындығымен ерекшеленеді. Бұл үркек сүтқоректі жануар Африканың шығыс бөлігінде Сомали түбегінде тіршілік етеді.

Мінез-құлықтары
---------------

Құрғақ жерлерде геренуктар өте ұзақ уақыт сусыз жүре алады. Олар тек жапырақтармен қоректенеді және олармен байланысы жоқ жирафтар сияқты эволюция процесінде ұзын мойын мен аяқ-қолды дамытқан. Жираф сияқты, олардың тілі өте қатты, сонымен қатар ұзартылған және сезімтал емес, өте қозғалмалы еріндері бар, олар тікенді бұтақтарды орап алады. Геренуктың басы салыстырмалы түрде кішкентай, бұл оның өткір ұштардан аулақ болуына мүмкіндік береді. Биік бұтақтарға жету үшін геренук буынды жамбас буынының арқасында алдыңғы аяқтарын ағаш діңіне тіреп, артқы аяғымен тұрады.

Таңертең және кешке белсенді. Бұталар мен ағаштардың жапырақтарымен, өркендерімен және бұтақтарымен қоректенеді.

Ұрғашылары балаларымен бірге екі-бес жануардан тұратын шағын топтарда тұрады. Ересек еркектер жалғыз тұрады және өз аумағына иелік етеді. Жұптасу кезеңінде олар аналықтарды жұптау үшін өз аумағында ұстауға тырысады.

Популяциясы
-----------

Геренуктар ешқашан ерекше көп жануарлар болмаған шығар. Жалғыз өмір сүру әдетіне байланысты олар саванналарда кездесетін басқа тұяқты жануарлардың үлкен табындары арасында жиі байқалмайды. Аңшылықтың арқасында соңғы онжылдықтарда геренуктар тіпті сирек болды. Геренуктардың көпшілігі бүгінде Эфиопияда тұрады. Олардың жалпы саны 70 мың. Осы түрі халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *IUCN SSC Antelope Specialist Group* *Litocranius walleri*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1*.  International Union for Conservation of Nature (2008). Тексерілді, 21 маусым 2012.
**«Қызыл қабырға»** – (орыс. *Красная стена*) (басқаша Ату немесе Қызыл қабырға) Қостанай қаласында орналасқан 1918-19 жылдары қызыл әскерлерді, партия және кеңес қызметкерлері атылған жер. Тарихи-революциялық ескерткіш, Азамат соғысы кезіңдегі оқиғалардың куәсі.

Ескерткіштің сипаттамасы
------------------------

1918 жылы орнатылды. Қостанай қаласында Алтынсарин көшесі, 115 мекен-жайында орналасқан. Орналасу координатасы 53°12'49"N 63°38'4"E.
Қызыл қабырға кәдімгі сазды кірпіштен қаланған. Қабырға өлшемі ұзындығы - 20,6 м, биіктігі - 4,5 м, қабырға тереңдігі - 0,6 м. Қабырғаның жоғарғы жағында оқ іздері көрініп тұр. Мемориалды тақтадағы жазуда «Осы қабырғада 1919 жылдың сәуірінде Колчак жәбірлеушілері Қостанай қаласы мен Қостанай уездінің қызыл әскерлер мен қызыл партизандарын, партия және кеңес қызметкерлерін атуды өткізді.»- делінген.

Тарихтан естелік
----------------

«10 сәуір түні колчак жәбірлеушілерінің жазалауы басталды. Тұтқындалған партизандарды, бейбіт азаматтарды, партизандарға көмек көрсеткен күдіктілерді Халықтық үйінің алдында, орыс-қырғыз училищесінің алдында атылды. Адамдарды қой отары секілді айдап, қабырғаға тақап атты. Өлтірілген және атылған партизандардың мүрделері екі жеті бойы зират алаңына тасылды. Қаланың және жақын жерде орналасқан село тұрғындары ұзын, терең зират қазды.
Жылаған дауыстар мен айғайлар алаңда естіліп тұрды, әкелер, аналар, әйелдер өздерінің туғандары мен жақындарын іздеп табатын. Мүрделерді алаңнан алып кетуге рұқсат берілген жоқ, туысқандары мүрделерді жеке жерлеу үшін кейде түнде алып кететін. Екі жетіден кейін, алаңда мүрделердің сасық иісі шыққанда ғана өлтірілеген және атылған партизандарды жерлеу аяқталды. Қаланың тұнжырап тұрған тыныштығын күнде туысқандар зиратының басында жылаған әйелдердің дауысы бұзатын».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Место расстрела красногвардейцев «Красная стена»(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  «Красная стена» – место расстрела красногвардейцев, партийных и советских работников в 1918 – 1919 гг.
3. ↑  Қостанай қаласының ескерткіштері
**Қара қарқылдақ** - дене пішіні кіші қарқылдақтан үлкен, ал өзен қарқылдағынан кіші (салмағы 60-80 г), құйрық үсті ақ, қалған жері қара түсті. Қазақстанда кең таралған, тек тау мен сусыз шөлде кездеспейді. Жаға өсімдігі жақсы жетілген тоқтау және баяу ағатын су қоймаларында қоныстанған. Бұл туыс өкілдерінің сазды жерге құмарлығынан, оларды "сазды қарқылдақтар" деп те атайды. Бұлар су жәндіктерімен, олардың дернәсілдерімен, шаянтәрізділермен және басқа да омыртқасыздармен қоректенеді. Көбіне басқа су маңы құстарымен бірге топ болып ұялайды.Ұяларын аралдарда және жағаларда кездестіруге болады. Көбіне 3 жұмыртқа салады. Аталығы мен аналығы кезектесіп, 2 аптада басып шығарады. Балапандары 20-25 күнде ұшады. Сәуірдің соңында кеш ұшып келеді, қыркүйектің басында ұшып кетеді.
**Қызыл қунақ** (лат. *Carpodacus puniceus*) — Қунақ тұқымдасының Құралайлар туысының ірі денелі (50-65г) құсы. 

Ересек аталықтың басы басы және төсі-күмістей жылтыр қызғылт қауырсынды ашық қызыл, ал құйрықүсті-ашық қызғылт. Аналығының реңі - қошқыл үзбе сызықтар бойлай созылған сұрғылт қоңыр, құйрықүсті-жасылдау сары. Орталық Азияның биік тауларында ғана мекендейді. Қазақстанда бұл сирек кездесетін және зерттелмеген қунақ, тек қана мынадай үш жерден: Батыс және Солтүстік Тәңіртауда және Жоңғар Алатауында кездескен. Оның Қазақстандағы ең анық ұялау орны - Іле Алатауының Үлкен Алматы шатқалы. Бұл қунақтың бұған дейін дүние жүзіндегі әзірше жалғыз ұясы 1967 жылы шілдеде ең алғаш осы орыннан табылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Carpodacus puniceus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Жігіттің үш жұрты** - Қазақ халқының дәстүрі бойынша ер жігіттің үш жұрты болады. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Бұл үшеуі де жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады.
Халық осы үш жұртына былай деп баға берген. "Өз жұртың - күншіл, бар болсаң - көре алмайды, жоқ болсаң - бере алмайды, жақсы болсаң - күндейді, жаман болсаң - жүндейді.
Қайын жұртың - міншіл, қолыңның ұзындығына қарайды, жағаңның қызылдығына қарайды, берсең - жағасың, бермесең - дауға қаласың. Нағашы жұртың - сыншыл, жақсылығыңа сүйенеді, жамандығыңа күйінеді. Әрқашан тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады". Тегін айтылмаған бұл қағидалардың шындығы бар. Туыстық негіз бен атаулар осы үш жұрттан басталып, жақындық қатынас ағайын, туыс, нағашылы-жиендіілік, жамағайын, жекжат, жұрағат, құдандалы деп аталады. Мұны туыстық атау дейміз. Халқымызда туыстық қатынастың көптеген көптеген атаулары және соған лайық жол-жоралғылары да бар. Халықтың сол атауларын, оның сырларын білгеннің зияны жоқ. Ескерте кететін жай - туыстық қатынас пен атаулар жігіт жағынан көрсетіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сейіт Кенжеахметұлы. Дереккөздер: Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті.-Алматы: "Алматыкітап баспасы", 2012. ISBN 978-601-01-1116-5
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты аумақтағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Екібастұз қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км, Майсор көлінің солтүстік-шығысында 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 317 м. Оңтүстік беткейі сай-жыралармен тілімденген. Батыс, солтүстік және шығыс беткейлері көлбеуленіп далаға ұласады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған тау массиві екі бөліктен тұрады. Жалпы ұзындығы 7,5 км, енді жері 2 км-ге жуық.

Өсімдігі
--------

Беткейлері мен етегінде арша, қараған бұталары аралас бетеге, боз, селеу өседі. Етегі мал жайлымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**"Статолингвистикалық зерттеу және автоматтандыру"** тобы — қазақ тілін математикалық немесе статистикалық әдістерді қолдану арқылы зерттейтін топ. 1968 жылы 13 маусымда ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының жанында құрылды. Бұл топ "Лексикографиялық жұмыстарды автоматтандыру" тобы деп жаңаша аталынып жүр. Toп қызметкерлерінің қатысуымен қазақ тіл білімінің осы жаңа саласынан 8 кітап, 3 ғылыми жинақ және 200-ге жуық ғылыми мақалалар жарық көрді, ғылыми еңбектер қорғалды. "Статолингвистикалық зерттеу және автоматтандыру" тобын бастапқы кезде физика, математика ғылымдарының кандидаты (қазір филология ғылыми докторы, профессор), Шымкент педагогика институтының алгебра және жоғарғы математика кафедрасының меңгерушісі Қ. Т. Бектаев басқарса, соңғы жылдары оның шәкірті филология ғылымдарының кандидаты А. Қ. Жұбанов басқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Төлес мұнай кен орны** — Каспий теңізінің солтүстік-шығыс жағасынан 20 км қашықтықта, Атырау облысы Жылыой ауданында орналасқан. 1947 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық құрылым тұрғысынан кен орны төрт қанатты тұз күмбезді құрылымнан орын алған. Тұз үстіндегі тау жыныстарының қимасындағы мұнайлылығы жоғарғы және төменгі кешендерге жіктелген юра шөгінділерімен байланысқан. Өнімді горизонттардың қалыңдығы 333-561 м.

Қанығуы, тығыздығы мен құрамы
-----------------------------

Кен жинауыштары қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан шектелген, биіктігі 72-88 м, мұнайға қаныққан қалыңдығы 7,3 -20 м, су-мұнай жапсары 639 м. Мұнайының тығыздығы 0,852 – 0,917 г/см3, күкірті аз, парафині 0,65-1,34%. Суының құрамы хлорлы-кальцийлі, минералдылығы 175,5 г/л. Кен орны 1958 жылдан игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
*Басқа мағыналар үшін Қызыладыр деген бетті қараңыз.*
**Қызыладыр** – Бектауата тауының оңтүстік-батысындағы шоқы.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қоңырат кентінің солтүстік-батысында 39 км жеде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абослюттік биіктігі 514 м. Батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жайпақ, түпкі жақпартастары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Қызылжал қонысы, оңтүстігінде Көкдомбақ, шығысында Төрткүл таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұр қоңыр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз және қара жусан, сораң, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Жекедаралық** — "тұлға" — адам дамуының ең жоғарғы деңгейі, ал "жекедаралық" — бұл тереңдік өлшем деген пікірді білдіреді. Жекедаралық — адамның өмір жолының маңызды синтезі, интегралды нәтижесі. Ол, бір уақытта, адамның индивид, тұлға және субъект ретіндегі өзіншелігі мен қайталанбастығын білдіреді. Жекедаралық ретіндегі адам өмірдің әлеуметтік нормаларын өзінше, авторлық "оқуында", өзінің ерекше дара өмір тәсілін, өзіндік дүниетанымын, оз келбетін құруында, оз ар-ожданына сүйенуінде ашылып көрінеді. Тұлғаның өзіншелігі мен айрықшалығы оның жекедаралық деңгейінің пайда болуын білдіреді. Жекедаралық — дамыған өзін-өзі реттеуші жүйе. Дамыған тұлға кедергілерге тұрақты болып келеді және тұйықтылықпен сипатталатын, айқын, дамыған өзіндік санаға ие. Осындай жетілген "Мен" жүйесі қоршаған ортаға қатысты дамудың фильтрі болып табылады. Сонымен қатар, дамыған тұлға өнімді және жасампаз болады. "Жекедаралықты" адамның дүниедегі мағыналық
қатынастары мен бағдарларының жиынтығы ретінде түсінеді. Олар адаммен қоғамда өмір сүру барысында игеріледі және оның құндылықтар иерархиясында бағдарлауын, түрткілер күресі жағдаятыңда мінез-құлықты меңгеруін қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Жексенбай Қартабайұлы Дүйсебаев**

1950 жылы 25 ақпанда Ақмола облысы Шортанды ауданы Кпючи ауылында туған. Қазақ. Арғын тайпасы Қуандық руының сайдалы бөлімінен шыққан.

Әкесі-Дүйсебаев Қартабай. Анасы-Дүйсебаева Биғайша. Волгоград ауылшаруашылығы институтының зоотехникалық факультетін (1972) ғалым-зоотехник мамандығы бойынша; Алматы саясаттану және басқару институтын (1990) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген. 
Экономика ғылымдарының кандидаты (Новосібір қаласы, 2001). Кандидаттық диссертациясының тақыбыры: «Ауылшаруашылығы кешенін реформалау арқылы аймақтың азық-түлікпен қамтылуын жетілдіру».

«Продовольственное обеспечение региона Акмолинской области» кітабының; елдің ауылшаруашылығы түзілімдерін азық-түлікпен қамту және реформалау туралы 10 мақала 
авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан).

1972 жылдан - Целиноград облысы Шортанды ауданының «Андреевский» кеңшарының зоотехнигі. 1977 жылдан - Қазақстанның Целиноград облысына 18 жыл атындағы кеңшардың бас зоотехнигі. 1981 жылдан - Целиноград облысы Шортанды ауданының ауылшаруашылығы басқармасы 
бастығының орынбасары. 1983 жылдан - Қазақстанның Целиноград облысына 18 жыл атындағы кеңшардың төрағасы. 1987 жылдан - Целиноград облысы Селеті аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1988 жылдан - Целиноград облысы Селеті аудандық атқару комитетінің бірінші хатшысы, әкімшілік басшысы. 1993 жылдан - Ақмола облысы Ерейментау ауданы әкімшілігінің басшысы. 1995 жылдан -Ақмола облысы Целиноград ауданының әкімі. 1997 жылдан - Ақмола облысы ауылшаруашылығы департаментінің директоры. 1999 года - ҚР уылшаруашылығы министрлігі департаментінің директоры. 2002 жылдан - С. Сейфуллин атындағы агротехникалық университеттің проректоры. 2005 жылдан - Ақмола облысы Шортанды ауданының әкімі. 2006 жылдан - Ақмола облысы Целиноград ауданының әкімі. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі.

«Тың жерлерді игеруге қосқан үлесі үшін», «Астана», «Астананың 10 жылдығы», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - майор.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлдену».

Хоббиі - спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар.

Үйленген. Жұбайы - Тоқұмова Гүлмайра Нұрғалиқызы, дәрігер. Ұлдары - Назымбек, Асылбек; қыздары - Әлия, Роза. Немерелері - Апмаз, Аружан, Эрзен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
2. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Әбу Нуас әл-Хасан ибн Һани әл-Хаками** (араб.: أبو نواس الحسن ابن هانئ الحكمي‎,VIII ғасыр — 813/815) — Һарун әр-Рашид пен әл-Аминның кезеңінде өмір сүрген даңқты араб ақыны. Әбу Нуастың әкесі мұсылмандардың қолында құл болып, артынан құлдықтан босатылған. Оның әкесі Умәйя әулетінің соңғы халифасы Маруанның қоластында жауынгер болған. Әбу Нуастың шешесі парсылық болып, жүн жуумен ақша тапқан. Әбу Нуас Хузистан ауданындағы Ахваз қаласында дүниеге келген. Түрлі деректерде оның туу жылын 747 жыл мен 762 жыл аралығын көрсетеді. Бала кезін Басра қаласындағы әтір сатушының дүкенінде оған жұпар иісті шөптер жинаумен айналысып өткізген.

Тағы қараңыз
------------

* Һарун әр-Рашид
* Араб әдебиеті
* Аббас әулеті
* Бағдат

1. ↑  Esat Ayyıldız. "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri". Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.
**Оспан Бапишев** (1881-1957) - Орта Азия мен Қазақстанда Кеңес үкіметін орнату және нығайту ісіне, азамат соғысына белсенді қатысушы. Сырдария облысының Ташкент уезіндегі Жаушықұм болысында (Қазіргі Түркістан облысы) туған. 1917 жылдан Коммунисттік Парияның мүшесі. 1905 жылға Ташкенттегі революциялық қозғалысқа қатысты. 1906 ж. Баку полициясы Бапишевті «саяси күдікті және қауыпты адам» деп түрмеге отырғызды. Қатардағы солдат болып 1-ші дүниежүзілік соғысына қатысты. 1918 ж. Әндіжан қалалық аткомының төрағасы, Түркістан республикасының қорғау әскерисаяси штабы президиумының мүшесі, Закаспий майданында тұңғыш мұсылман Қызыл Әскердің ұйымдастырушыларының бірі және оның тұңғыш командирі. 1919-22 ж. Закспий майданы әскери-далалық сотының төрағасы. Төтенше әскери-тексеру комиссияның төрағасы, азық-түлік жабдықтау отрядының колмандирі. Соңынан Оңтүстік Қазақстанда Красный партизан колхозын ұйымдастырып, оны басқарды. Өмірінің соңғы жылдары одақтық дербес пенсияда болды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Парламент Мәжілісінің бірінші спикері, экономика ғылымдарының докторы Марат Тұрдыбекұлы Оспановтың (1950-2000) есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы өкімінің 04.04.2001 № 201 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Ладушкин көшесі мен Достық даңғылының аралығында созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: а) Космическая; ә) Центральная; б) Малая Горная көшелері. Көшенін ұзындығы - 2200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Юджин Бартон Эванс** (1922 жылдың 11 шілдесі – 1998 жылдың 1 сәуірі) — 1947 және 1989 жылдар аралығында көптеген телехикаяларға, телефильмдерге және көркем фильмдерге түскен американдық актер.

Жеке өмірі
----------

Эванс Аризона штатының Холбрук қаласында дүниеге келген және Колтон қаласында (Калифорния ) өскен. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Калифорниядағы Альтаденадағы Пентхаус театрында жазғы қойылымда өнер көрсете бастады. Эванс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка Құрама Штаттарының армиясында қызмет етіп, сержант дәрежесіне қол жеткізді. Ол Еуропадағы GIs театрлық труппасымен бірге өнер көрсетті.

Ол өзінің кинодағы дебютін 1947 жылы «Колорадо аспаны астында» фильмінде «Хенчман қызыл» ретінде жасады және ондаған фильмдер мен телебағдарламаларда пайда болды. Ол сарбаздар мен заңгерлер сияқты қатал жігіттерді ойнауға маманданған.

Актерлық жұмысы
---------------

Эванс Сэмюэл Фуллер түсірген, түсірген және жазған көптеген фильмдерде пайда болды. «Үшінші бет » естеліктерінде Фуллер өзінің корей соғысы туралы «Болат дулыға» (1950) фильмін түсіру кезінде Эванспен кездескенін сипаттады. Фуллер M1 Garand винтовкасын Эвансқа лақтырды, ол оны ұстап алып, сарбаз сияқты тексерді. Эванс Екінші дүниежүзілік соғыста Құрама Штаттар армиясының инженері болған. Фуллер Эвансты қалдырды және Джон Уэйнді рөл үшін қабылдамады және Роберт Л. Липперт пен оның серіктесі Ларри Парксті рөлге алғысы келгеніне қарамастан, оны қалдыру үшін күресті. Фуллер фильмді тастап кетті және Эванс қалпына келтірілмейінше қайтып келмеді. Эванс сонымен қатар Фуллердің Fixed Bayonets фильмінде пайда болды!, Тозақ және жоғары су, соққы дәлізі  және Park Row ойынында жетекші орынға шығу үшін 30 фунт жоғалтты. 1998 жылы қайтыс болғандар
**Астрал** (ағылш. *Insidious*) — режиссер Джеймс Ванмен сценарист Ли Уонелланың қорқынышты фильмдерінің бірі. Фильмнің тұсаукесері АҚШ-та 2010 жылы 1 сәуірде, Ресейде 2011 жылы 31 сәуірде болды.

Фильм сюжеты
------------

Фильмнің тарихы ұйықтап жатқан баланың ақ-қара түсті бөлмесінен басталады. Содан кейін камера сол бөлмеден ас бөлмеге ауыса бастайды. Ал ол жақта терезеден бастың бейнесі көрінеді. Кейін камера айнаға қарай бастайды, ал ол жақата қолында жағылңған майшамы бар зұлым кемпірдің түрі көрінеді. Оқытушы Джош, оның әйелі Рене және үш балалары (Далтон, Фостер, Кэлли) жаңа үйге көшіп барады. Әлі орнығып үлгермей жатып, Рене бүртүрлі заттарды байқай бастайды. Сөрелеге қойған кітаптары қайта-қайта құлай береді. Нота дәптерлері салынған қораптар шатырдан табылады, оғаш дыбыстар естіледі. Бір күні кешке Далтон шатырға шығып, жарықты жақпақшы болады. Бірақ сол мезетте сатыдан құлап қалады да ертеңгі күні оянбай қояды. Дәрігерлер бұны кома деп ойлайды, бірақ олар бұның себебін таба алмай дал болады. Үш ай өтті. Рене паранормальді құбылыстармен соқтығыса береді. Соның кесірінен ол шыдай алмай, Джошты жаңа үйге көшуге көндіреді. Бірақ жаңа үйге көшсе де, оларды елестер аңдуын тоқтатпайды. Қажыған Рене үйіне паранормальді құбылыстардың 2 маманын шақырады. Олар: Спекс және Такер. Үйді зерттеп жүріп, Такер аномалияны байқайды, және олар көмекке Элис Рейнерді шақырады. Элис Далтонның ата-анасына олардың ұлы комада емес екенін айтады. Оның денесі осы жерде болса да, жаны астралда ұшып жүргенін айтады. Сонымен қатар осы үйде Далтонның денесін алғысы келіп жүрген жынның бар екенін айтады. Алғашында Джош сенбесе де, сенуге мәжбүр болады. Содан кейін Элис Джошқа ұлын тек қана астралға барып қайтара алатынын айтады. Және Джош ұлын құтқару үшін келіседі. Астаралға барып қайтқан Джошқа керемет тәсілмен Далтонды қайтарып алу қолынан келеді. Бірақ сол саяхаттың кесірінен Джошпен бірге, оны бала кезінен аңдып жүрген елес астралдан шығып кетті

Рөлдерде
--------

• Патрик Уилсон — Джош

• Роуз Бирн — Рене Ламберт

• Тай Симпкинc — Далтон Ламберт

• Лин Шэй — Элис Райнер

• Энгус Сэмпсон — Такер

• Барбара Херши — Лорэйн Ламберт

• Ли Уоннелл — Спекс

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Фильм «Астрал» // Box Office Mojo
**Авторлық шарттың түрлері** - көлеміне қарай шартта негізделетін құқықта өзгеше болады; *ерекше құқық* және *ерекше емес құқық*. Ерекше құқық шешім қабылдауға құқығы бар тұлғаға беріледі; ол шығарманы белгілі бір жағдайда пайдалануына және оған басқа тұлғаның оны пайдалануына тыйым салу құқығын береді. Ерекше емес құқыққа ие тұлға, оны (шығарманы) иесі немесе пайдалану құқығы бар үшінші тұлға арқылы ғана пайдалана алады. Авторлық ақпарат бойынша берілетін құқық Заңмен бекітілген. Егер шартта тікелей өзге жағдайлар көзделмесе, онда ерекше емес болып табылады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Механикалық жұмыс** — күштің түсірілген нүктесінің орын ауыстыру бағытына проекциясының осы орын ауыстыру шамасына көбейтіндісіне тең күш әсерінің өлшемі.

Біз қоршаған ортада қандай да бір күшпен (тартылыс, серпімділік, тебіліс т.б.) біріне-бірі әсер етуші денелерді кездестіреміз. Сонда денелер тек күштердің әсерінен орын ауыстырады. Олай болса, күштердің денелердің орын ауыстыруымен байланысты әсеріне сипаттама беру қажет болады. Механикада мұндай сипаттамаға физикалық шама алынады және күштің орын ауыстыру бойымен бағытталған құраушысы неғұрлым көп, әрі күш түскен нүкте алысырақ жылжыса, онда ол шама соғұрлым үлкен болады. Бұл шама физикада жұмыс деп аталады.

{\displaystyle A=Fs\cos \alpha \,\!}
Түзу сызықты қозғалыс кезінде күш тұрақты және орын ауыстыру бойымен бағытталған жағдайда (9-сурет) жұмыс күші мен оның түскен нүктесінің орын ауыстыруының көбейтіндісіне пропорционал болады, яғни {\displaystyle A=kF\_{s}s},
мұндағы *k - пропорционалдық коэффициент*, бұдан {\displaystyle F\_{s}=Fcos\alpha } және k=1 десек, онда сонымен жұмыс шамасы сан жағынан F күшінің, күш түскен нүктенің s орын ауыстыруының және күш бағыты мен орын ауыстыру арасындағы α бұрышы косинусының көбейтіндісіне тең болады. Жұмыс күш пен орын ауыстыру векторларының скалярлық көбейтіндісіне тең болғандықтан, скаляр шама болып табылады.

Егер де күш бағыты мен дененің орын ауыстыруының арасындағы бұрыш сүйір [α <900) болса, онда Fscosα көбейтіндісі оң болады да , F күші оң жұмыс жасайды, яғни А>0, егер күш бағыты мен дененің орын ауыстыруының арасындағы бұрыш доғал [900< α <1800) болса, онда күштің жасаған жұмысы теріс болады, яғни А<0. Бұл кезде күш теріс жұмыс жасамайды, керісінше жұмыс түсірілген күшке қарсы, істелінеді дейді. Егер күш пен орын ауыстырудың арасындағы бұрыш α =900 болса, онда cos α=0 де жұмыс жасалмайды.

Енді жұмыстың өлшем бірліктерін қарастырайық. Бірліктердің халықаралық жүйесінде жұмыс өлшеміне 1 Джоуль алынады, яғни күш бағыты мен орын ауыстырудың бағыты сәйкес келетін болса, онда 1Дж = 1Н /1м болады.

Жолдың едәуір бөлігіндегі (қозғалыс қисық сызықты) айнымалы күштің жұмысы, жолдың жеткілікті аз бөлігіндегі элементар жұмыстардың қосындысы болып табылатынын түсіндіру керек, мұнда күш пен α бұрышы тұрақты деп алынады:

Онда жолда шексіз аз элементтерге бөлгенде жұмыс интегралмен анықталады:

Жұмыстың графигі Fs (s) 10-суреттегі фигураның ауданымен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
Әбу Зуайб әл-Һузәли
-------------------

Әбу Зуайб әл-Һузәли - Хауайлид бин Халид бин Мухаррис әл-Хузәли. Әбу Зуайбте мухадрам шайырлардың қатарынан. Дегенмен оның жаһлиет уақытындағы өміртарихы жайлы мәліметтер жоқтың қасы. Тек Сағида бин Жууаййаның риуаятшысы болған деген мәлімет бар.[2]
Әбу Зуайб мұсылман исламды қабылдап Африкаға исламды таратуға шығады. Халифа Усман ибн Аффан 646 жылы Африкаға әскерге адам шақырған уақытта Әбу Зуайб бес ұлымен бірге әскер қатарына жазылады. Абдулла ибн әл-Зубайр Әбу Зуайбты халифа Усманға сүйінші сұрауға жібереді. Тунистің солтүстігінде орналасқан Қуртажа қаласы алынғандығын сүйіншілеуге кеткенде 5 ұлы бірдей шейіт болады. Мысырға қайта келіп ұлдарының өлімін естіген Әбу Зуайб аза тұтып, ауырып шамамен 649 жылы қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------



Араб әдебиеті энциклопедиясы
**Әбу Омар Осман Әл-Жүзжани**, Әбу Омар Осман ибн Мұхаммед әл-Менхадж әд-Дин бин Сирадж әл-Жүзжани (1193, Иран — ө.ж.б.) — тарихшы, қазы. Солт.Ауғанстанның Фирузкух, Бамиян Гур сұлтандары сарайында қызметте болған. Нимрузға (Сейстан) екі рет елшілікке барып қайтқан (1225/26). моңғол шапқыншылығы кезінде (1226) Үндістанға қашып, онда Синд әміршісінен қолдау табады. Кейін мәмлүк сұлтандарының билік еткен тұсында Делиде қазылық қызмет атқарған. 1260 ж. ол ежелгі заманнан бастап 1253/90 жылдарға дейінгі тарихи оқиғалар қамтылған "Табақат-и-Насири" аталатын жалпы тарихқа арналған еңбегін жазып бітірді. Мұнда моңғол шапқыншылығы кезіндегі Үндістан мен Иран тарихы, Қазақстанға қатысты мағлұматтар берілген. Әсіресе моңғол шапқыншылығы тұсындағы қазақ жеріндегі өлген адамды жерлеу дәстүрі туралы қызықты мағлұмат келтірген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Мэйсон Джеймс Мюррей** (Mason, James Murray) (3 қараша 1798 жыл, Фэйрфакс графствосы, Вирджиния штаты, АҚШ — 28 сәуір 1871 жыл, Александрия) — американдық саясаткер. .

Дж.Мэйсонның немересі; 1820 жылдан бастап туған штаты Вирджинияда құқықпен айналысқан. Штаттың заң органдарында (1826,1828—32) қызмет етті, АҚШ Өкілдерінің палатасында және АҚШ Сенатында (1847-61) мәжілісмен болды. Бөлінуді жақтаушы, 1861 жылы Сенаттан кетеді. 

Англиядағы Конфедерация тағайындаған комиссионер теңізде «Трент» кемесінің бортында Дж.Слайделл екеуін ұстап алып, екі айға абақтыға (Трента ісіІ) жабылады. 1862 жылы босап шыққан соң, 1865 жылға дейін Англияда қалады, бірақ Конфедерация ісінің қолдауына қол жеткізе алмай кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Мэйхью Генри** (Mayhew, Henry) (1812 жыл, Лондон — 25 шілде 1887 жыл, сол жерде) — ағылшын журналисті әрі әлеуметтанушысы. .

Юриспруденцияны оқыған, алайда көп ұзамай журналистикаға келеді. 1841 жылы ПАНЧ атты аса табысты журналдың негізін қалайды. Жарқын әрі жан-жақты жазушы, «Лондонские рабочие и лондонские бедняки» (1851—62) еңбегімен анағұрлым танымал, онда Ч.ДИККЕНС пен басқа да жазушыларға әсер еткен Лондон ауданындағы жұмысшылардың бейнесі бейнеленеді. Пьеса, фарс, ертегі және романдар жазған, кейбіреуін ағасы Август Септимус Мэйхьюмен (1826-75) бірігіп жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Морфонема**, *морфофонема* -бір морфеманың түрлі морфтарын пайда ететін өзара алмасушы дыбыстар. морфонема терминін алғаш X. Улашин (Польша) қолданған. Кейде орыс тіл білімінде бұл терминнің орнына фонемалық қатар (Р. И. Авенесов), парадигмафонема (морфонема В. Панов) терминін қолдану да кездеседі. Морфонема да түбір морфема да, қосымша морфема да кездесе береді. Мысалы, сөздер мен сөйлем, *дастарханды жаз, дастарханды жай* дегендегі сөз бен сөй, жаз бен жай морфтарын жасап тұрған *з, й* дыбыстары морфонема деп аталады. Бұндай морфонемалар қосымша морфемадан да көптен табылады. Мысалы, *барсаңшы, келсеңші* деген сөздерде жіктік жалғауының екінші жақ көрсеткіші *-ң* үнемі *-й*-мен алмасып *барсайшы, келсейші* болып айтылады. Қазақ тілінде морфонемалар дауыстыларда жуан-жіңішке (*асылы - әсілі, қазір - кәзір, аңырау - еңіреу, сандалу - сенделу, мұжы - мүжі* т. б.), езулік-еріндік (*бұлай - былай, орасан - ересен* т. б.), ашық-қысаң (*томпай - томорфонема пый, қалқай - қалқи, шемей - шеми, бәйге - бәйгі, түге - түгі* т. б.) дыбыстардың алмасуынан жасалса, дауыссыздарда қатаң-ұяң (*диірмен - тиірмен, дозақ - тозақ, доп - топ, балуан - палуан* т. б.), ұяң-үнді (*бұнда - мұнда, құрбан - құрман, жебір - жемір*), ұяң-үяң (*тәзім тәжім, жекі - зекі*), үнді-үнді (*баула - байла, аң - ау* т. б.) дыбыс жұптары кездеседі. Морфонеманы морфонология ілімінің ең кіші бірлігі (единицасы) деп есептеушілер де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Қысқа рокировка
Ұзын рокировка
**Рокировка** (фр. ) — патша мен тураның (ладья) бір мезгілдегі белгілі бір жүрісі бойынша жүзеге асырылады. Патша екі шаршы арқылы тура жағына қарай жүріс жасайды, ал ол оны секіріп өтіп жанына тұрады. 

**Мынадай жағдайда рокировка жасауға болмайды, егер:**

* патша мен тура партияда жүріп қойылса;
* рокировка жасайтын патша мен тураның арасында басқа фигуралар тұрса;
* патшаға шах жарияланса;
* рокировканың нәтижесінде патша шахқа түсіп қалса;
* патша өтетін шаршыға бәсекелестің фигурасы шабуыл жасап тұрса.

Рокировканы патшаны орталықтан пешкалардың қорғауына әкету немесе тураны белсендірек жайғасымға шығару мақсатында жасайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жас шахматшы энциклопедиясы, 270-ші бет. Бас ред. Б.Ө. Жақып. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 — 556 б. — қазақша, орысша. ISBN 9965-893-72-1
**Сплайсинг** — мРНҚ-ң жетілген түрінің жасалуы. Ол иРНҚ-ның алғашқы транскриптынан белгілі гендермен кодталған белок түзілуі туралы мәлімет әкелетін участогін (интрондарды) алып тастағанда пайда болады. Бұл жұмысқа екі класты ферменттер—рестриктазалар және лигазалар қатынасады. Рестриктазалар РНҚ алғашқы көшірмелерін кеседі, аллигазалар қалған кесінділерді (экзондарды) бір-біріне жалғайды, сөйтіп РНҚ-ның жетілген түрі пайда болады.[1]

Сплайсинг процесінің механизмі
------------------------------

  

Ядродағы РНҚ-лар сплайсигті жүргізетін ферменттерге көмектесіп, коферменттер қызметін атқарады. Осы кофермент қызметін атқаратын РНҚ-лар экзондардың ұшын ұстап тұрады. Бұдан кейін фермент интронды тастап, экзондарды бір-бірімен жалғайды. Осы кезде аРНҚ ешбір ферменттің көмегінсіз өзіне-өзі сплайсинг жүргізе алатындығы тәжірибе жүзінде дәлелденді. Мысалы, ол үшін аРНҚ-ның генін бактерия плазмидасының құрамына, ал плазмианы бактерия жасушасына енгізген. Нәтижесінде бактерия жасушасында ешбір ферменттер болмаса да, аРНҚ өздігінен сплайсинг жүргізген. Бұдан біз РНҚ-ның ферменттік те қасиет көрсететінін білеміз.Осындай өзіне-өзі ферменттік *катализ* жүргізетін аРНҚ *рибозим* деп аталады. *Рибо*-РНҚ, ал *зим*-фермент дегенді білдіреді.Ж[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X
2. ↑  алпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**«Қазақ институты»**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. 1921 ж. Қазақ тілі газетінің 17 наурыздағы санында шыққан. 

  

Жазушының 100 жылдық мерейтойына орай шыға бастаған 50 томдық толық шығармалар жинағының 2-томында жарияланды. Әуезов мақаланың соңына қолын қоймаған. Өйткені өзі газеттің жауапты шығарушысы болғандықтан қол қоймаған болу керек. Сонымен қатар жазушының *«Есіл Қарқаралы»* атты мақаласы қатар берілгендіктен, екеуіне тән етіп «М. Ә.» деп қол қойған. Шығармада Семейдегі орыс институтының жанынан қазақ институтының ашылып, оның дайындық бөлімі мен 1-курсында 70 шәкірттің білім ала бастағанын хабарлаған. Жаңа басталған іс болғандықтан, кемшілігі болатынын айта келіп, өте қат мұғалімдер тапшылығынан құтылу үшін орыс тілінде оқытуға да көну керек дейді. Бұл ойын нақты мысалдармен дәлелдеген. Соның бірі қазақ оқығандарының көңілі мұғалімдіктен гөрі, саясатқа жақындау дейді. Институттағы оқытушылар, оқыту әдістері, талаптары жайынан хабар берген. Оқылатын пәндері: қазақ тілі, қазақ тарихы (орысша оқытылған), қазақ әдебиеті екенін айтып, қазақ тарихын оқытуға бұл пәнмен бұрыннан айналысып жүрген, білімді оқытушылар алынды деген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Мажорелль Луи** (фр. ) (1859 жылы, Туль, Франция – 1926 жылы, Нанси), француз суретшісі, жиһазшысы, жиһаз жасаушының (қымбат үй жиһаздарын жасайтын шебер) баласы.

  

Кескіндемен айналысқан және Ж.Ф. Милле атындағы әсемдік өнерлер мектебінде оқыған. 1879 жылы әкесі дүниеден өткеннен кейін отбасылық шеберхананы қолына алу мақсатында үйіне оралады. 18 ғасырдағы өндіріс бұйымдарынан бастап АР НУВО стиліндегі бұйымдарға дейін ізденіп, өнердің көптеген баспалдақтарынан өтті. Оның жетекші өкілдерінің бірі болды. Оның жұмысына ар нуво стиліндегі фурнитурасы қоламен безендірілген, жылтыратылған ағашқа ағып тұрған бағытты салу тән..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT). ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Берово**- Македония Республикасындағы қала, Берово қауымдастығының әкімшілік орталығы[1]. 

Қала Малешево тарихи-географиялық аймағында Болгария шекарасына жақын маңда орналасқан. 
Берево ел астанасы Скопье қаласының оңтүстік-шығысынан 161 км қашықтықта, Струмица қаласының солтүстік-шығысынан 47 км қашықтықта және Кочани қаласының оңтүстік-шығысынан 52 км қашықтықта жатыр.

2002 жылғы халық санағы бойынша қала тұрғындарының саны 7002 адамға жеткен. Олардың ішінде: 

македондықтар — 6404 адам; 
сығандар — 459 адам; 
түріктер — 91 адам; 
сербтер — 14 адам; 
влахтар — 6 адам; 
босниялықтар — 3 адам; 
басқа ұлт өкілдері — 25 адам.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Әбу Садат Мұхаммед Сайем**, - (1916 наурыздың 29-і – 1997 шілденің 8-і) - Баңладештің бірінші әділет министрі және бесінші президенті (1975 қарашаның 6-сы - 1977 сәуірдің 21-і)

Әбу Садат Мұхаммед Сайем Рангпур деген жерінде туған. Рангпурдағы Зилла мектебінде, кейін Carmichaelin колледжінде оқыған. Калькуттаның Presidency колледжінде және заң университетінде оқыған.

Калькуттада заңгер, кейін сотшы болып істеген. 1947 жылы Пәкістанның тәуелсіздігі жариялағаннан кейін, Даккаға кетті. Шығыс Пәкістанда Жоғарғы Сотында істеген. 1962 жылының шілде айының 3-інде жоғары соттың басшысы болып тпғайындалды. 1970 жылында сайлау комиссисында істеген.

1972 жылының желтоқсанның 12-сінде Баңладештің бірінші әділет министрі болып тағайындалды. 1975 жылының қараша айының 6-ншы жұлдызында болған әскери төңкерістен кейін президент болып кетті. 1977 жылы орнынан кетіп, билігін Зияур Рахманға берді.

  

1997 шілденің 8-інде Даккада қайтыс болған.
**ATV-Aвторское телевидение** - тәуелсіз жеке телекомпания.. 1988 жылы қыркүйек айында құрылған. Алғаш рет эфирге 1989 жылы қыркүйек айында өздерінің топтама төл бағдарламаларымен шықты. Бас директоры - Малкин Анатолий. Бас редакторы - Прошутинская Кира. 

"АТВ" телебағдарламалары аса маңызды арналардың көпшілігінен дерлік орын алған. Олар "Детектив-шоу" (ТВЦ), "В поисках утраченного"(ОРТ), "Пресс клуб"(РТР), "Времечко"(ТВЦ) және т.о. Телекомпания "Деловой Экспресс" баспа үйімен қаржылай бірлікте "Времечко" бағдарламасына ұқсас, апта сайынғы "Времечко" журналын да шығарады. Internet: http:// www.atv.ru/ E-Mail: inform@ atv.ru Мекенжайы: 109180, Мәскеу. 2-ші Казачий көшесі 11-үй, 1 құрылым. Телефон: (495) 951-83-34. Факс: (495) 953-59-37.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Ашылуы
------

Халықтың көптен күткен арманы орындалып, 2008 – жылы Павлодар қаласының 2-Павлодар мөлтек ауданында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы және Орта Азия мүфтилер кеңесінің төрағасы Бас Мүфти Шейх Әбсаттар қажы Дербісәлінің қолдау көрсетуімен жаңа мешіт пен медресе бой көтерді.

Толықтай мәлімет
----------------

Жасыл күмбез жадырап, алыстан көз жауһарын өзіне тартатындай әсем де шағын мешіт пен өскелең ұрпақтың көзін ашып, көкірегін оятатын білім ордасы болған медресені жаңадан салып, халықтың арманының жүзеге асуына барша ынта-ықыласымен қаржылай демеушілік етіп атсалысқан Железинка ауданына қарасты Озерный ауылының тумасы Сапаров Абай ағамыз болатын. Әбу Бәкір Сыддық мешіті екі қабаттан тұрады. Үстінгі қабатта ер кісілер намаз оқитын үлкен зал мен Бас Имамның басқару бөлмесі де орналасқан. Астынғы қабатта әйел кісілердің намаз оқитын оңаша залы мен Құран оқытам деушілерге арнайы Құран оқытатын жеке бөлмемен жабдықталған. Сонымен қатар астынғы қабатта Құран, тәжуид, Фиқһ пәндері бойынша діни сауатын ашам деушілерге арнайы бөлмелер мен кітап оқып санасына саңылақ ұялатам деушілерге кітапханамен де қамтылған. Оған қоса есепшінің бөлмесі де қарастырылған. Мешіттің жалпы ауданы 408,6 квм. Ғимараттың көлемі 2745. Мешіт Крылов көшесі мен Салтыкова-Щедрина көшелерінің арасында, Муткенова 52 көшесінің бойында орналасқан. Сондай–ақ, Павлодар медресесі «Әбу Бәкір Сыддық» мешітінің жанында орналасқандықтан медресенің атын да мешіттің атымен сәйкестіріп, «Әбу Бәкір Сыддық» деп аталуымен қатар 2 жыл 10 айлық білім беру ордасы болып бекітілді.

Сілтеме
-------
**Тау хрусталы**
----------------

### Химиялық құрамы

Тау хрусталы- төмен температуралы кварцтың химиялық құрамы жағынан таза, түссіз, мөлдір, кейде солғын, сарғылт түсті түрі. Гексанол призма кейіптес друзалар, үлкен жеке кристалдар құрайды, кейде салмағы бірнеше тоннаға жететін масса түрінде де болады. Орта және төмен температуралы гидротермальдық процестерден жаралады. Тау хрусталы кварцты, дала шпатты, кварцты- карбонатты желілермен гранит пегматиттерінің қуыстарынан орын алады. Электротехника мен радиотехникада кеңінен қолданылады. Сарыарқа өңірінен табылды. Жоғары сапалы Тау хрусталы синтетикалық жолмен де алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 598-бет
**Тауарих Хамса** "Тауарих-и Хамса Шарқи" (қазақша "Шығыстың бес тарихы") – Құрбанғали Халидтің тарихи деректер мен аңыз-әңгімелерге сүйеніп, түркі (шағатай) тілінде жазған тарихи-әдеби еңбегі. "Тауарих Хамса" 1910 ж. Қазандағы "Өрнек" баспасында жарияланған. Көл. 800 бет, 10 тараудан тұрады.

Онда Орталық Азия, Шығыс Түркістан, Қытай, өзбек, ноғай және қазақ елінің жүздері жайлы ғылыми-зерттеулер мен аңыздар; қазақтың шығу тегі, олардың ұрандары; қазақтар мен ноғайлардың әуел бастағы бірлігі және олардың бөлінуі; Орталық және Солтүстік Қазақстандағы археологиялық, архитектуралық ескерткіштер; Шыңғыс хан және оның ұрпақтары; Орта жүз қазақтарының Ресейге қосылуы, т.б. мәселелер жөнінде кең көлемде мағлұматтар берілген. Бір тарауы қазақ халқының хан сұлтандары мен би-болыстары, атақты ақын-жыраулары мен Ш.Уәлихановтың Қашғар экспедициясына арналған.   

Қарқаралы дуаны деген бөлімде қазақ елінің 19 ғ-дағы әдет-ғұрып туралы аса құнды этнографиялық мәліметтер берілген. "Тауарих Хамса" Шығыстың тарихы мен этнографиясы, мәдениеті мен әдебиеті жөнінде құнды еңбек болып есептеледі, алайда автордың субъективтік пікірлері де жоқ емес (мыс, кейбір діни қорытындылары, қымыз сияқты түркі терминдерін арабтың хамаз сөзінен болар деп болжам жасағаны, т.б.). "Тауарих Хамса" 1992 ж. қазақ тілінде жарық көрді. Ғылыми түсініктемесін академиялық Б.Көмековжазып, шығыстанушы А.Жолдасов пен этнограф Б.Төтенай аудармасын жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Әбу Бәкір әл-Бағдади** (араб.: أبو بكر البغدادي‎‎‎) — «Ислам мемлекеті» деп аталған әскери лаңкестік ұйымның «халифасы» және бас қолбасшысы.

Әл-Бағдади 1971 жылдың 28 шілдесінде Ирактағы Самарра қаласының маңында дүниеге келген. Шын есімі: **Ибраһим Аууад Ибраһим Әли әл-Бадри** (араб.: ابراهيم عواد ابراهيم علي البدري‎‎‎), кейде **Әбу Дұға** деп те аталады (араб.: أبو دعاء‎‎‎).

Ислам мемлекеті жариялаған «халифаның» ресми өмірбаянына сәйкес, әл-Бағдади Мұхаммед пайғамбардың ﷺ ұрпақтарына жатады екен. Ирактағы соғыс алдында Бағдат Ислам университетінің докторлық мәртебесіне ие болған ол соғыс басталғаннан кейін жақтастарымен бірге **Жейш Әһл әс-Сунна уә әл-Жамағат** («Әһлі-Сүннет және Жамағат әскері») тобын құрған. АҚШ әскерінің қолына түскен әл-Бағдади 2004 жылдың ақпанынан бастап желтоқсан айына шейін Кемп Букка түрмесінде отырған, бірақ «қауіптілігі аз» деп танылған соң бостандыққа шыққан. Аңызға сәйкес, ол түрмеден шығарда түрме күзетіне: «Нью-Йоркте кездескенше, жігіттер!», — деп айтқан екен. 2006 жылы Ирактағы әл-Қағида атауын **Мәжіліс шура әл-мужаһидин** («Мужаһидтер кеңесінің мәжілісі») қылып өзгерткеннен кейін «Жейш» оған серт беріп, құрамына кірді. 2006 жылы бұл ұйымның атауы «Ирак Ислам мемлекеті» деп қайтадан өзгертілді. ИИМ уәлаяттарындағы шариғат комитеттерін басқарған әл-Бағдади 2010 жылдың сәуірінде ұйым жетекшісі Әбу Омар әл-Бағдади қаза тапқаннан кейін оның орнына тағайындалды.

2010 жылы Әбу Бәкір әл-Бағдади Ирак Ислам мемлекетін күшейту жұмыстарын қолға алды. 2011 жылы АҚШ әл-Бағдадиді аса қауіпті лаңкестердің тізіміне енгізіп, оны ұстауға көмектесетін ақпарат үшін 10 миллион доллар сыйақы тағайындады. 2013 жылға қарай әл-Бағдади содырлары Иракта айына он шақты рет шабуылдар ұйымдастыра бастады. Сонымен қатар ол Сирия президенті Башар әл-Асадқа қарсы көтерілісіке қосылып, Ән-Нұсра фронтының пайда болуына үлес қосты.

2019 жылдың 26 қазанында Сирияның Идлиб облысында АҚШ қарулы күштері ізіне түскен «халифа» Әбу Бәкір әл-Бағдади қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  *Артем А. Кобзев* Жиһад бойынша чемпиондар (ru) // *Lenta.ru*. — 7 шілде 2014.
2. ↑  *Аарон Зелин* Әбу Бәкір әл-Бағдади: Ислам мемлекетінің қозғалтушы күші (en) // *Би-Би-Си*. — 31 шілде 2014.
3. 1 2  «Ислам мемлекеті» дегеніміз не? (en) = What is 'Islamic State'? // *Би-Би-Си*. — 2 желтоқсан 2015.