recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эмна Мизуни** (араб.: آمنة الميزوني‎; 1987 жылы туған) — тунистік желілік және құқық қорғаушы, еркін журналист, коммуникация сарапшысы және бизнес басшысы. RightsCon Tunis-ті дайындауға сәтті көмектескеннен кейін, 2019 жылдың шілдесінде, Access Now, ашық Интернетке ұмтылатын халықаралық коммерциялық емес адам құқықтарын қорғау тобы өзінің жаһандық директорлар кеңесінде қызмет етуге тағайындалғанын жариялады. 2013 жылдың наурыз айында Мизоуни Карфагенаның негізін қалаушы болды, бұл бастама Тунистің мәдени мұрасына үйде және шетелде қызығушылық тудыру үшін жасалған. 2019 жылдың тамыз айында Стокгольмдегі Уикимедиа конференциясында араб және африкалық қауымдастықтардың дамуындағы жетекші рөлі, сондай-ақ оның Тунис қаласының тарихы мен мәдениетін ілгерілетудегі табысы нәтижесінде ол 2019 жылдың Уикимедиашысы атанды.

Жастық шағы
-----------

Тунис астанасы Тунисте өскен Мизууни 2006 жылы қаланың Ле-Бардо ауданындағы Хазнадар лицейіне оқуға түсті. Содан кейін ол Тунистегі École supérieure de commerce (ESCT) курсына қатысып, алдымен менеджмент мамандығын (2009), содан кейін оқуын жалғастырды. маркетинг, іскерлік келіссөздер және коммуникациялар бойынша магистр дәрежесін алу (2011). Оқудан кейін ол маркетинг саласында және журналист және радиожүргізуші болып жұмыс істеді. 2012 жылдың маусымында Британия Кеңесінің маркетинг және коммуникациялар жөніндегі қызметкері болып тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Emna Mizouni.  RightsCon 2019 (June 2019).
2. ↑  Tunisian activist Emna Mizouni joins Access Now board.  Access Now (26 July 2019).
3. ↑  *Sghaier, Mohamed Ali* Des cartes postales pour partager l'amour de la Tunisie à travers le monde  (фран.).  Tunis Webdo (20 February 2015).
4. ↑  *Pierandrei, Elisa* I nuovi sogni della medina di Tunisi  (итал.).  eastwest.eu.
5. ↑  *Erhart, Ed* Meet Emna Mizouni, the newly minted 2019 Wikimedian of the Year.  Wikimedia Foundation (18 August 2019).
6. ↑  Emna Mizouni: Marketing, Communication, Relations publiques, Community Management  (фран.).  doyoubuzz.com.
7. ↑  Tunisia: British Council Launches Projects, Urges Youth to Take Part in Sociopolitical Debates.  allAfinca (10 March 2014).
**Үй шошқасы** (лат. *Sus scrofa domesticus*) - жұптұяқтылардың ең ірі түрі, Жабайы шошқа түршесі. Адам шошқаларды 7000 жыл бұрын қолға үйреткен деген болжам бар (кейбір зерттеулерге сәйкес - әлдеқайда бұрын).

Таралуы
-------

Үй шошқасы Батыс елдерінде, Шығыс Азия және Океанияда кең таратылады. Солтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда үй шошқаның жабайыланған түрі - рейзорбектер кездеседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Олардың дене тұрқы 0,9-1,8 метрге дейін болады, ересек дарасының салмағы 50-150 кг-ға жетеді. Басқа ой елегінен тұяқты, жиі қоректілер болып табылады, оның бабамыз ретінде талғамсыз тамақтанады отандық шошқа, жабайы қабан салыстырғанда.

Шошқа, ең алдымен, ет өндірісі үшін өсіріледі. 2005 жылы шошқа еті әлемдік өндірісі 97,2 миллион тоннаны (АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің деректері бойынша) құрады.

Соңғы кезде шошқаның декоративті түрі - бойы кішкентай шошқа (*minipigi*) үйдің жануарлары ретінде қолда ұсталатын болған. Францияда, арнайы оқытылған шошқа трюфели іздеді.

Дереккөздер
-----------
**Сейілжанова Гүлсім** (8. 10. 1924 жылы туған, қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақсеңгір с-зы) – қазақ совет ақыны. 1945 жылдан КОКП мүшесі. Алматы санақ техникумын (1949) бітірген. Колхоз шаруашылығында (1943–51), сауда орындарында (1951–59), Республика халық творчествосы үйінде (1959–73) қызмет атқарды. Вера Инбер, Соломея Нерис тағы басқа ақындардың бірсыпыра өлеңдерін қазақ тіліне аударды.

Шығармалары: Тұңғыш. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1964; Ана гүлі. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1970; Білезік. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1971; Шалқыма. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1973; Алқоңыр. Таңдамалы. А. «Жазушы», 1975; Тау қызы. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1979; Сәуле. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1983; Жүрегімнің айнасы. Өлеңдер, поэма. А. «Жазушы», 1986; Асу. Өлеңдер. А. 1995.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
2. ↑  Әдебиет порталы
**Евгений Владимирович Яблонский** (белор. *Яўген Уладзіміравіч Яблонскi*; 10 мамыр 1995, Червень, Минск облысы) — беларусь футболшысы, Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен БАТЭ клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

БАТЭ клубының түлегі. Клубтағы тұңғыш ресми ойынын 2014 жылы 29 шілдеде "Белшинаға" қарсы өткізді. Ойынның 12-минутында Александр Володькаға нәтижелі пас шығарды. Сол жылы 30 қыркүйекте "Атлетик Бильбаоға" қарсы УЕФА Чемпиондар лигасындағы дебютін өткізді.

2019 жылы 6 қыркүекте ЕУРО-2020 іріктеуінде Эстонияға қарсы ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

БАТЭ
* Беларусь чемпионы (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Беларусь кубогы: 2015
* Беларусь суперкубогы (3): 2015, 2016, 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑

Сілтемелер
----------
**Биошаймалау** (микроағзалар арқылы пайдалы қазбаларды өндіру) - кендер мен басқа қатты материалдардан металдарды бөліп алуда прокариоттар мен саңырауқұлақтарды қолдану әдісі. Аталған ағзалардан бөлінетін органикалық қосылыстар қоршаған ортадан металдарды шаймалап, жасушасына сіңіртеді. Бактериаларда осы қабілет, негізінен, жасушадағы электрондарды реттеу үшін эволюция нәтижесінде пайда болған.

Кейбір микробтар темір (Fe), мыс (Cu), мырыш (Zn) және алтын (Au) тұрақты заттарымен қатар, уран (U), торий (Th) тұрақсыз атомдарды іске асыра алады.

Биошаймалау технологиясының арқасында қазіргі таңда шикізат өндіруші компаниялар металдарды ортасынан шығарып алу үшін ірі бактериялар хемостаттарын тұрғыза алады, ал бұл микробтар мәдениеттерінің кеспектерінен нарыққа лайық, сатуға жарамды металдық қосылыстар алынады.

Биоөндіріс дәстүрлі металдар шаймалау тәсілдерімен салыстырғанда экологиялық таза боп келеді. Пайдалы қазбалар өндірісі көптеген ластағыш заттарды, олардың қатарында жылыжай эффектісін туғызатын SO2, NO, N2O, NO2 ауа поллютанттарды, шығарса, биошаймалаудан бөлінетін химикаттарға тек табиғи, бактериялардың ас қорыту нәтижесіндегі бөлінетін газдар жатады.

Прокариоттардың металдарды колдануы тек 20 ғасырдың ортасына қарай ашылған.

Тарихы
------

Алғашқы танылған биошаймалау жүйесі 1951 жылы, Кеннет Темпл биология ғылымдарының докторы *Acidithiobacillus ferrooxidans* бактериясының популяциясының темір,  мыс және магнийге бай орталарда қарқынды нығайуын байқағанда шығарылған. Ол *A.ferrooxidans* тың қозғалғыштығы мен өсу жылдамдығы деңгейінің темір концентрациясының артуымен жоғарлауын ашқан. Бактерияның екінші реттік өнімі ортаны қышқылдыққа айналдырса да, өсімі тоқтатылмаған.

Кеннет Темплдің эксперименті бактериялардың металдарды сезіп, жасушада қолданысқа ала алатынына көз ашқан. Бұл жаңалық заманауи биошаймалаудың жүйелі дамуына әкелді. Осы жүйе биоремедиацияда, биогидрометаллургияда немесе тіпті металдардың өндіруін саудалық мақсатта қолданыла алады.

Саңырауқұлақтардың осы қасиетке ие болуы кейінірек ашылды.

Заманауи тәсілдер
-----------------

Биошаймалауды қазіргі таңда көбінесе алтын өндірісінде қолданады. Табиғатта алтын жиі күшән(мышьяк) және пиритпен косылыстарында кездеседі. Микробтар арқылы өндірудің іс жүзінде *A. ferrooxidans* арсенопиритті солюбилизациядан өткізіп, нәтижесінде таза алтынды береді: 2FeAsS[Au] + 7O2 + 2H2O + H2SO4 → Fe(SO4)3 + 2H3AsO4 + [Au].

Осы тәсілдің арқасында тіпті кенеусіз кендерді өңдеу табысты салаға айнала алады. Ал биогидрометаллургия дамыған елдердің арасында соңғы жылдардың трендіне айналды. 

Биошаймалау технологиясы әсіресе Австралия, Оңтүстік Америка және Бразилия мемлекеттерінде қарқынды түрде дамуда.

1. ↑  Johnson, D Barrie (December 2014). *"Biomining—biotechnologies for extracting and recovering metals from ores and waste materials"*. pp. 24–31.
2. ↑  Kundu; Kumar, K.; A.;. *Biochemical Engineering Parameters for Hydrometallurgical Processes: Steps towards a Deeper Understanding*.
**Шалқар уезі** — 1922-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 жылдан бастап - Қазақ) АКСР Ақтөбе губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Шалқар ауылында орналасқан Шалқар уезі 1922 жылы 5 шілдеде Шалқар ауданынан құрылған. Құрамында 6 болыс болды:

* Қабырға көшпелі
* Қарасай көшпелі
* Құланды көшпелі
* Толағай көшпелі
* Орда Қонған көшпелі
* Шыңғыл көшпелі

1924 жылы 15 қаңтарда Ырғыз уезі Шалқар уезіне қосылды. Оның аумағында 3 болыс: Ырғыз (орталығы – Ырғыз қ.), Қарабұтақ (орталығы – Қарабұтақ а.), Жаркөл көшпелі құрылды.

1924 жылы 25 қазанда Қабырға және Толағай болыстары Қарашоқат (орталығы – Қарашоқат стансасы), Қарасай мен Шыңғыл – Шалқар (орталығы – Шалқар ауылы), Құланды мен Орда Қонған болыстары – Шолақ Жиден (орталығы – № 7 ауыл) болыстарына біріктірілді.

1925 жылы 6 наурызда Ырғыз қаласы ауылға, ал Шалқар ауылы қалаға айналды.

1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР-нің барлық уездері сияқты Шалқар уезі де таратылды.

Әдебиет
-------

* Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 288 б. — 1500 таралым.
**Попшылдар** - қашқан попшылдықтың негізінде пайда болған, өзінің шіркеулік ұйымы бар ескі дәстүрлі бағыттардың бірі. Попшылдардың попшыл еместерден айырмашылығы, олар иерархия мен шіркеудің 7 құпиялық ілімін мойындайды. Орыстың православия шіркеуімен келіспеушілігі негізінен салт- жоралар жағына ғана қатысы болды. Попшыл еместер көзқарасына қарама- қарсы Попшылдар Никонов шіркеуіне және оның дін басыларына антихристің пайда болуы ретінде емес, күпірлер ретінде қарады. Сондықтан Попшылдар Никонов шіркеуінен қашқан поптарды оларды қайта шоқындырғаннан немесе май жаққаннан кейін қабылдауға болады деп санады. Никонов шіркеуінің дін басыларын пайдалануға жол беруді мына жағдай аса қажет етті, себебі Попшылдардың өз арасында епископтар болған жоқ, сондықтан олар дін қызметкерлерінің міндетін өз беттерімен атқара алмады. 1853 жылы Москвада Рогож зиратында Попшылдардың діни орталығы - Москваның және бүкіл Русьтың ескі дәстүрлі архиепископиясы құрылды, бұл Белокриниц иерархиясын біріктірді. Попшылдардың бір бөлігі 1800 жылы ресми шіркеумен келісімге келді, нәтижесінде бір діндегілер деп аталатын пайда болды (құдайға құлшылық ету ескі дәстүрлі ереже бойынша жүргізілді, ал священниктер православие иерархтарының қарамағында болды). Қазіргі кезде көптеген Попшылдар қауымы тарап кеткен, ал попшылдық екі шіркеу - Москваның және бүкіл Русьтың архиепископиясы басқаратын Белокриниц иерархиясы және Беглопоповск шіркеуі (Новозыбков қаласында) түрінде сақталып қалды.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Альвеококкоз**  (alveococcosіs; синонимі: көп камералы эхинококкоз — эхинококк тектес таспа құрттардың (echіnococcosіs alveolars) әрекетінен болатын ауру. Қазақтар кейде оны "бауыр құрт" деп атайды. Құрт иттің, қасқырдың, түлкінің ішектерінде арамтамақ (паразит) ретінде өмір сүреді. Көбінесе бауырда, өкпеде, кейде бүйректе және жүректе де орналасады. Құрт дернәсілі өсе келе сол орналасқан ағзаның бөліктерін біртіндеп зақымдайды. Ауру көп жылдар бойы адамға еш белгі бермеуі мүмкін. Құрт өсіп, көбейе, келе А. белгісі пайда болып, паразит орналасқан органның көлемі ұлғаяды. Егер құрт бауырда орналасса, ол ұлғайып, қатаяды, науқас тез жүдеп, терісі сарғыш тартады, қан құрамында эозинофилдер көбейеді. А-ды толық анықтау үшін рентген сәулесі, ультрадыбыс пайдаланылады және лабораториялық зерттеулер жүргізіледі. А-дың негізгі емдеу жолы — хирур. жолмен алып тастау.
Кушан патшалығы картада
**Кушан патшалығы** – көне замандағы мемлекет. 

Өркендеп тұрған кезінде (б.з.б 1 ғасырдың аяғы – 3 ғасырдың басы) қазіргі Орта Азияның едәуір бөлігін, Ауғанстанды, батыс Пәкістанды, Солтүстік Үндістанды, Шығыс Түркістанды (қытай жаулап алғаннан кейін Смнь Цзянь аталған) түгел қамтылған. Римдік парфия, Хань мемлекетімен қатар көне замандағы 4 күшті империяның бірі болды. Көне дүниеде зор рөл атқарғандығына қарамастан, Кушан патшалығының тарихы жетклікті зерттелмеген. Кушан патшалығы саяси тарихы жайындағы деректер Қытай мен Рим авторларының жазбаларынан, Кушан жерінде шығарылған теңге ақшаларға жүргізілген талдаулардан, түрлі заттардың бетінде сақталған аздаған жазулардан қалыптасады. Кушан тарихынының дәл хронологияы әлі анықталмаған. 

Кушан жерінде шығарылған теңге ақшалар

Тарихы
------

Көшпелілер Грек-Бактрия патшалығын қиратып, бірнеше жеке князьдықтар құрғаннан кейін, жүз жылдан астам уақыт өткен соң, жыл санаудың басына таманғы аралықта Кушан патшалығы пайда болды. Бактрияның Кушан тайпасын немесе кушан руын басқарған мұндай князьдіктердің бірі Кушан патшалығының негізін қалады. Кушанның жаулап алу жорықтары көбінесе оның алғашқы 2 патшасы – Куджула Кадфиз бен оның ұлы Вима Кадфиз ІІ тұсында және Кушанның атақты патшасы канишка тұсында жүргізілді. Кушан патшалығы Канишка мен оның ұлы Хувишка тұсында өркендеп, Васудева патшалығы кезінде құлдырап кеткен. 4 ғасырда Кушан патшалығы ыдырап, ұсақ князьдықтарға бөлініп кетті. Олардың хронологиясы мен тарихы белгісіз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Толстов С. П. По следам древнехорезмийской цивилизации, М. – Л. 1948.
**Фотобиореактор** дегеніміз фототрофтық микроорганизмдерді өсіруге жарықты қолданатын биореактор. Осы организмдер жарықты, көмірқышқыл газын қолдана отырып, мүктердің, макробалдырлардың, микробалдырлардың, цианобактреиялардың, күлгін бактериялардың биомассасын алады. Фотобиореактордың жасанды қоршаған ортасы нақты микроорганизмге арналған жағдайларды реттеп отырады. Осылайша, фотобиореактор табиғаттағы кез-келген жерден қарағанда микроорганизмдердің әлдеқайда жоғары өсуін береді. Фотосинтез процесі үшін жарық, көмірқышқыл газы, су және бейорганикалық тұздар қажет. Температура диапазоны 20-30°С, қоректік орта құрамында азот, фосфор, темір, кремний сияқты бейорганикалық тұздар болуы қажет.
*Ашық жүйелер*
Ашық жүйе ретінде әлі де табиғи ашық тоған немесе жасанды тоған қолданылады. Ол жерде культуралды суспензияға қажет көмірқышқыл газы, жарық бар. 
*Жабық жүйелер*
Жабық жүйеде судың булануы, ластануы, бөгде заттардың түсуі сияқты мәселелер шешілді. Заманауи фотобииореакторлар стерильді, аз энергияны талап етеді. 
Фотобиореакторлардың қолдану аясы: микробалдырлар биомассасын алуда, ауыл шаруашылығында, балық шаруашылығында, тамақ өнеркәсібінде, биоотын алуда қолданылады.
**Силикотермия** (лат. Silicum – кремний және грек. Termo- жылу) - металл тотықтарын кремниймен тотықсыздандыру арқылы металдар мен қорытпалар алу процесі. Кендегі кейбір метал қалдықтарының тұрақты қысымда (изобаралық) пайда болу потенциалының өзгерісі кремнийдікінен төмен, яғни сыртқы жағдай өзгергенде кремний тотықтары металдардікімен салыстырғанда орнықты келеді (кремнийдің оттек қосып алу қабілеті металдардікінен жоғары). Сондықтан жоғары температурада кремний тотықтары көп мөлшерде түзіледі де, металл тотықсыздандырылады. Силикотермиялық процестер доғалық пештерде жүргізіледі. Силикокотермия көбінесе жоғары сапалы болатттарды қорытуға қажет ферроқорытпалар мен лигатура алу мақсатында қолданылады. Кремний көптеген металдармен силицидтер деп аталатын берік химиялық қосылыстар түзеді де, кальцийдің, магнийдің, цирконийдің, сирек металдардың т.б. рудаларын силикометриялық тәсілмен тотықсыздандыруға мүмкіндік береді. Силикометриялық процесс республикамызда Ермак ферроқорытпа зауытында кеңінен пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 152-бет
Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)
**Астана жеңіл метрополитені** *(Астана ЛРТ)* — Қазақстанның елордасы Астана қаласында орналасқан жер үстіндегі жеңіл жүрісті метро жобасы.

Әртүрлі баламалы нұсқаларды қарастыра келе, кәдімгі жерасты метросы мен монорельсті жолды қамти отырып 2005 жылы қала әкімдігі "Астананың жаңа транспорттық жүйесі" бағдарламасын қабылдады. Бұл бағдарламада шығындарды оңтайландыру үшін жылдам жүрісті қала транспорты жерүсті және жер асты көліктері қарастырылуға тиісті еді.

Қазақстан астанасының жылдам транспорт жүйесіне орталық пен шығыс ықшам аудандарын қосатын, ұзындығы 10 км болатын көп секциялы төмен еденді автобустар бағыты да кіруі тиіс еді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жүрісі жеңіл, «жолы ауыр» LRT *Егемен Қазақстан*, ақпан 2021.
* «ЛРТ салып не керегі бар?»: Тоқаев жеңіл рельсті көлік құрылысының аяқталу күнін нақтылауды тапсырды *Skifnews*, қазан 2019.
Халықаралық бағдаршам күні. 1914 жылы болған оқиғаға байланысты 5 тамыз күні атап өтіледі. Осы күні Американың Кливленд қаласында заманауи құрылғылардың алғашқы үлгілері пайда болды. Оның қызыл және жасыл шамдары болды, ал түстерін ауыстырған кезде дыбыс сигналын шығарып тұрды. Не дегенмен, ең алғашқы бағдаршамды британдық Джей Найт 19-ғасырда-ақ ойлап тапқан. Бұл аппарат 1868 жылы Лондон парламенті ғимаратының алдына орнатылды. Үш жылдан кейін бағдаршам өздігінен жарылып, полиция қызметкерін жарақаттады. Бұл оқиғадан кейін бағдаршам 50 жылға ұмытылып, тек 1910 жылы екі түсі бар алғашқы автоматты бағдаршам құрылғысы патенттелді.
Қазіргі қолданыстағы үш түсті бағдаршамдарды алғаш рет 1920 жылы Детройт пен Нью-Йорк қалаларының тұрғындары көрді. Уақыт өте келе құрылғылар Америка мен Еуропаның түрлі қалаларында кең қолданыла бастады.

1. ↑   Мұрағатталған 4 қарашаның 2016 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Алмалық деген бетті қараңыз.*
**Алмалық** — Орта ғасырдағы көне қала жұрты.

### Географиялық орны

Іле өзенінің бойында, қазіргі ҚХР-дың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы территориясында, Қазақстан шекарасындағы Қорғас ауылының солтүстік-шығысында 20 км жерде орналасқан.

### Сипаты

Қираған қала орны шамамен 25 км2 аумақты алып жатыр. Кең ауқымды ресми археологиялық қазба жұмысы жүргізілген жоқ. 1950 жылы қытай археологі Хуан Вэнби және соңғы жылдарда Шыңжаң тарихи мұражайының археологиялық экспедициясы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Қыш және фарфор, оның ішінде орта ғасырларда аса қымбат бағаланған қытайдың селадон фарфор ыдыстары, Шағатай ұлысының алтын, күміс теңгелері, металдан жасалған тұрмыстық бұйымдар мен еңбек құралдары, түркі тілінде сөздер жазылған несториандық құлпытастар т. б. құнды мұралар табылды.

Қаланың шығыс жағында Алмалықта билік жүргізген Тоғлық Темір ханның (1329 — 1363 жылдары) күмбезі бар. Алмалық туралы Шыңғысхан жорығына қатысушы қытай ғұламасы Чанчунь Жэнрэнның, шүршіт Елуичусайдың сапары туралы жазбаларда, «Юань тарихында», Алмалықтың өзінен шыққан тарихшы-ғалым Жамал Қаршидің «Мүлхакат әл-сурах» атты еңбегінде, сондай-ақ М. Х. Дулатидің, Рашид ад-диннің, Жувейнидің, Бабырдың кітаптарында, армян патшасы Геитунның қолжазбаларында мол мағлұматтар келтірілген. Қаланың негізі қашан қаланғаны белгісіз. Оның бізге белгілі алғашқы билеушісі қарлұқ Озар Тұғырыл ханды Шыңғысханға тізе бүккені үшін Найман ханзадасы Күшлік өлтірген. Шағатай ұлысы кезінде Алмалық хандықтың жазғы ордасы болды. 14 ғасырдың басында ұлыс ыдыраған кезде Моғолстан (Шығыс Шағатай) астанасына айналды.

Тарихи деректер бойынша Алмалық Әмір Темірдің Моғолстанға жасаған жорықтары барысында (1357, 1383, 1390 жылдар) күйреген. Жібек жолының негізгі күре тамырынан орын тепкен өзге де көптеген қалалармен қатар Алмалық та ірі сауда, мәдениет және саяси орталық ретінде Қазақстан мен Шығыс Түркістанның орта ғасырлық тарихы мен мәдениетінде аса маңызды рөл атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Солтүстік-батыстан көрініс (2007)
Мешіттің оңтүстік қабырғасы. Алдыңғы планда мұнараның табаны көрінеді.
**Мирелейон** (гр. *Μυρελαίου*) — Роман Лакапинның Византия императорының Константинопольдегі сарайы, одан 10 ғасырдың басынан аман қалған, жан-жағында заманауи ғимараттармен салынған және **Бодрум-Джами** мешіті (түрікше: *Bodrum Camii*) ретінде жұмыс істейтін жалғыз шіркеу.

Лекапин таққа отырғанға дейін Мәрмәр теңізінің жағасынан алыс емес жерде «мирра үйін» сатып алып, осында бір шақырым жерде орналасқан Ұлы Император сарайымен сән-салтанатымен бәсекелесетін сарай салуды бастады. Лакапин сарайының негізі 5 ғасырдағы ротонда болды, диаметрі 41,8 м күмбезі бар цистернаға айналдырылды — Рим пантеонынан кейінгі екінші үлкен.

Лакапин астанадан қуылғаннан кейін сарай монахханаға айналды, ал император салған сарай шіркеуінде оның өзі ғана емес, оның әйелі мен ұлы билеуші Кристофер де тыныштық тапты. Роман және Кристофер болды бірінші императорлар жерленген тыс жерде Он екі Апостолдар шіркеуі.

Латын империясы кезінде Лакапиндер отбасының ғибадатханасы өртеніп, қараусыз қалды. Тек 1500 жылы II Баязиттің уәзірі бос ғибадатханаға назар аударып, монастырь католиконының ғимаратын жөндеп, оған мұнара қосып, оны мешітке айналдырды, алайда 1784 және 1900 жылдардағы жойқын өрттерден кейін бос қалған. 1964-65 жылдары өте айуандық қалпына келтіру әрекеті жасалды, оның іздері тек 1986 жылы жойылды.

Мирелеонның ортағасырлық интерьері қазір қайтарымсыз жоғалған, бірақ ғибадатхананың сыртқы түрі айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған жоқ. Төртбұрышты қабырғаның ұзындығы тоғыз метрден аспайды. Оның үстінде жарты шеңберлі терезелері бар жеңіл барабан қалқып тұр.

Галерея
-------

* 1877 жылда мешіт1877 жылда мешіт
* Құрылыс жоспары, күмбезді шіркеудің алғашқы үлгілерінің біріҚұрылыс жоспары, күмбезді шіркеудің алғашқы үлгілерінің бірі
* Бодрум Джамидің көрінісіБодрум Джамидің көрінісі
* Бодрум Джами төбесіБодрум Джами төбесі
* Бодрум Джамидің көрінісіБодрум Джамидің көрінісі
* Бодрум Джамидің төменнен көрінісіБодрум Джамидің төменнен көрінісі
* Бодрум Джами мазарыБодрум Джами мазары
* Бодрумдағы Джами фрескаларыБодрумдағы Джами фрескалары

Сілтемелер
----------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Мирелейон**
Координаттар: 39°57′13″ с. е. 75°11′34″ б. б.﻿ / ﻿39.95361° с. е. 75.19278° б. б.﻿ / 39.95361; -75.19278 (G) (O) (Я)

**Пенсильвания университеті** (ағылш. *Pennsylvania University*) — америкалық зерттеуші жеке меншік университеті. Филадельфия, Пенсильванияда орналасқан бұл университеттің негізін 1751 жылы Бенджамин Франклин салған.

Пенсильвания университеті — дүние жүзіндегі ең ескі жоғарғы оқу орындардың бірі және АҚШ жеріндегі ең ескі университет (университеттің негізі Тәуелсіздік Декларациясының күшке енуіне дейін қаланды).

Пенсильвания университеті — жеке меншік болып келетін оқу орны. Оны кейде қоғамдық Пенсильвания штатының университетімен шатастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  UNIVERSITY HISTORY  (ағыл.).  Пенсильвания университеті.Мұрағат көшірмесі 3 ақпанның 2012 Wayback Machine мұрағатында
**Гипорхема** (гр. *ὑπόρχημα*) миметикалық бидің жанданған түрі болды, ол Аполлонға табыну кезінде, әсіресе дорийлер арасында қолданылатын әндерді сүйемелдеді. Оны ерлер мен әйелдер орындаған. Оны *гераноспен* (γερανός), Тесеймен байланысты «тырна биімен» салыстыруға болады.

Аполлон фестиваліндегі әншілердің хоры әдетте құрбандық үстелінің айналасында биледі және әннің әрекетін сәйкес мимикалық орындаумен сүйемелдеу үшін бірнеше басқа адамдар тағайындалды. Гипорема осылайша лирикалық би болды және жиі ойнақы және күлкілі жанрға айналды, содан Афиней оны комедияның кордаксымен салыстырады. Мюллердің болжамы бойынша, ол, Дориандықтардың барлық музыкасы мен поэзиясы сияқты, Критте пайда болды, бірақ ерте кезеңде Делос аралына енгізілді, бұл жерде, шамасы, Лукианның уақытына дейін орындалды.

Осыған ұқсас би Тесей Криттен Делосқа қайтып келгенде орындаған делінетін *геранос* (тырна биі) болды және бұл аралда Плутархтың кезінде-ақ әдетке айналған. Бұл бидің жетекшісі *геранулкос* деп аталды. Би тепкілермен, әртүрлі бұрылыстармен және бұрылыстармен орындалды және Крит лабиринтінің бұралуларына еліктеу болды. Хор тынығып алған кезде екі қапталда жетекшілері бар жарты шеңбер құрады.

Гипоремамен бірге жүретін өлеңдер немесе әндер гипоремата деп аталды. Мұндай өлең жолдарын жатқызатын бірінші ақын Криттік Фалет болды: олардың мінезі сол аттас бидің ойнақылығына сәйкес келуі керек және олармен бірге жүреді. Пиндар гипоремасының фрагменттері бұл болжамды растайды, өйткені олардың ырғақтары әсіресе жеңіл және өте еліктегіш және бейнелі сипатқа ие. Бұл сипаттамалар Фалеттың гипорематикалық әндерінде көбірек болған болуы керек.

Тағы қараңыз
------------

* Грек билері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Athenaeus, *Deipnosophistae* xiv:30. p. 631.
2. ↑  Athenaeus, xiv:30. p. 630, &c.
3. ↑  Athen. i. p. 15; Lucian, de Saltat. 16; compare Muller, Dor. ii. 8. § 14.
4. ↑  Plutarch, *Life of Theseus* 21. Мұрағатталған 19 тамыздың 2022 жылы.
5. ↑  Bockh, de Meir. Find. p. 201, &c. and p. 270.

Әдебиеттер
----------

* *Бұл мақала ашық қолжетімді басылымның мәтінін біріктіреді: Smith, William, ed. 1870 Грек және Рим көне ескерткіштерінің сөздігі.* *Лондон: Джон Мюррей.*
{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}  

Ваа́н Тотове́нц (1893–1938) — армяндық жазушы және ақын.

Батыс Армениядағы Мезир қаласында дүниеге келген. Алғашқы туған жерінде оқу оқыды, ал 1915 жылы АҚШ-тағы Висконсин университетін бітірді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Кавказ майданында соғысты, оққағар және Андраник Озанян генералының хатшысы болып, «Айастан» газетін өңдеді.

1922 жылдан бастап Кеңес Арменияда өмір сүрді. Сталинизмнің құрбаны болып, атылып өлтірілген. Бұл кісінің Арменияға тигізген пайдасы өте зор. Тек өзінің ғана қамын ойламай, халқы, елі үшін жанын беріп, қолынан келгенінің барлығын жасап тырысып бақты. Ваан Тотовенц деген есім Армения үшін өшпейтін мәңгілік тарих болып қала береді. Армения үшін ол кісінің орны елеулі.

Сілтемеле
---------
"**Felicità**" (феличита [felitʃiˈta] деп айтылады; Италиянша "Бақыт") Аль Бано және Ромина Пауэр атты италиян дуэтінің орындауындағы ән, 1982 жылы жарық көрді. Ән халықаралық коммерциялық табысқа ие болып, дуэттің ең танымал әні боп есептеледі.

Ән туралы ақпарат
-----------------

Дуэт осы трекпен 1982 жылы Санремо музыка фестиваліне қатысып, 2-ші орынға ие болды. Ән олардың 1982 жылғы *Felicità* (сондай-ақ *Aria pura* деп те аталған) атты альбомында жарық көрді. Альбомның Би-сайдының трегі ретінде "Arrivederci a Bahia" әні қосылған болатын. Испаниядағы шығарылымы үшін қос ән де испан тілінде қайта жазылып, сингл өзге мұқаба суретімен безендірілген болатын.

"Felicità" италиян хит-парадтарының шыңында көрініп және кейін 1982 жылдың наурыз-маусым айларында дүние жүзі бойынша миллиондаған көшірмесін сату арқылы ауқымды коммерциялық табысқа кенелді.

Бейнебаян
---------

Әннің бейнебаяны (клип) Ресейдің Санкт-Петербург қаласында, Нева өзенінің жағасында түсірілді. Онда Альбано Карризи катерді жүргізіп, ал Ромина Пауэр күймеде отырып, екеуі қосылып әнді шырқайды. Ромина және түсірілімдегі көпшілік тарихи костюмдерді киіп түсті.

Тректер тізімі
--------------

* **7" Single"**

A. "Felicità" – 3:13
B. "Arrivederci a Bahia" – 3:02
* **Spanish 7" Singlе**

A. "Felicidad" – 3:13
B. "Arrivederci en Bahia" – 3:02

Ән шерулеріндегі көрсеткіштері
------------------------------

| Елдер бойынша чарттар тізімі (1982) | Ең жоғарғы көрсеткіш |
| --- | --- |
| Аустрия | 9 |
| Бельгия | 7 |
| Франция | 10 |
| Германия | 6 |
| Италия | 1 |
| Нидерланд | 18 |
| Швейцария | 3 |

Сілтемелер
----------

1. ↑  "Al Bano E Romina Power\* - Felicità (Vinyl) at Discogs". www.discogs.com.
2. ↑  "Al Bano Y Romina Power\* - Felicidad (Vinyl) at Discogs". www.discogs.com.
3. ↑  "Discographie Al Bano & Romina Power" (in German). austriancharts.at.
4. ↑  "Discografie Al Bano & Romina Power" (in Dutch). www.ultratop.be.
5. ↑  "InfoDisc : Tout les Titres par Artiste" Мұрағатталған 15 шілденің 2015 жылы. (in French). www.infodisc.fr.
6. ↑  "Offizielle Deutsche Charts" (in German). www.offiziellecharts.de.
7. ↑  "HPI - Settimana del 27/03/82" (in Italian). www.hitparadeitalia.it.
8. ↑  "Discografie Al Bano & Romina Power" (in Dutch). dutchcharts.nl.
9. ↑  "Al Bano & Romina Power" (in German). hitparade.ch.
**Кәлпе** — Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл, Жолбарыс батыр ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Үштөбе қаласынан оңтүстікке қарай 18 км жерде, Быжы және Көксу (Тентек) өзендері аралығында қамыс, құрақ, сораң шөптер аралас шалғынды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1709 адам (839 ер адам және 870 әйел адам) болса, 2009 жылы 1786 адамды (908 ер адам және 878 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Бұрыннан бұл өңір Жалайыр руының Күшік-Қосай елінің қыстауы болған. Ауыл іргесі 1931 жылы Түрксіб темір жолын салуға байланысты қаланған. Қалпе атауы қазіргі Кәлпе ауылында жерленген Жолбарыс би атына қойылған. 1963-1997 жылдары қызылша өсіретін "Кәлпе" кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылды. 1996 жылы Жолбарыс би кесенесі тұрғызылды. Жыл сайын көкпар, қазақ күресі секілді түрлі мерекелер өткізіледі. 2020 жылдан бастап, ауылда жол жөндеу жұмыстары, мәдениет үйі, мешіт, спорт алаңдары салынды.

Инфрақұрылымы
-------------

Кәлпеде және осы ауылдық әкімшілік округке қарасты Айдар, Киров, Қанабек және Тельман ауылдарында 2 орта, 2 бастауыш мектеп, 2 кітапхана, клуб, мәдениет үйі, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 3 фельдшер пункт бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы және темір жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жетісу облысы Қаратал ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айдар •
 Айту •
 Ақжар •
 Алмалы •
 Бастөбе •
 Бесағаш •
 Бірлік •
 Дойыншы •
 Достық •
 Ескелді би •
 Жаңаталап •
 Жасталап •
 Жылыбұлақ •
 Кәлпе •
 Көкдала •
 Көкпекті •
 Көпбірлік •
 Күрішдаласы •
 Кіші Төбе •
 Қайнар •
 Қанабек •
 Қаражиде •
 Қарақұм •
 Қарашеңгел •
 Қожбан •
 Қызылжар •
 Ойсаз •
 Ортатөбе •
 Оян •
 Сарыбұлақ •
 Тастөбе •
 Ұмтыл •
 Үшкөмей •
 **Үштөбе** •
 №47-темір жол айрығы 
 |

 |
**Қалалық аңшы** - Оңтүстік Кореялық атыс-шабыс жанрндағы фильм.

Басты рөлдерде
--------------

* Ли Мин Хо- Ли Юн Сон
* Пак Мин Ён - Ким На На
* Ли Чжон Хёк - Ким Ён Чжу
* Хван Сон Хи- Чин Су Хи
* Гу Хара - Чхве Да Хе

Сюжеті
------

Оқиға 1983 жылдың қазанында басталады. Сол уақытта Оңтүстік Кореяның президенті Солтүстік Кореяға барғанда Аун Сан кесенесінде жарылыс болады. Жарылыстан соң Республика басшылары кек алуға шешім қабылдап, солтүстікке құпия операция орындауға арнаулы әскери жасақ жібереді. Алайда біраздан соң бұл операция туралы ұмытуға тура келіп, жасақтың барлық мүшелерінің көзін жоюға бұйрық беріледі. Бірақ атылған сарбаздардың ішінен біреуі аман қалады. Ол барлық әріптестерінен және ең жақын досынан айыралады. Ол досының баласын ұрлап , алыс жаққа кетіп қалады және кек алуға қайта оралатынына серт береді.

Драма Тцукаса Ходжоның "Қалалық аңшы" әңгімесінің желісінде түсірілген.

Саундтрек
---------

* 1."Cupid" Girl's Day
* 2."Cupid (Acoustic Version)" Girl's Day
* 3."Cupid"(Instrumental)Various Artists
* 4."Morning Garden"Various Artists
* 5."Dead or Alive"Various Artists
* 6."Sad Run"Various Artists
* 7."Middle Point Symphony"Various Artists
* 8."Nice Play"Various Artists
* 9."Red Water"Various Artists

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* *City Hunter* official SBS website
**Прокл Архиепископ**  (гр. *Πρόκλος*) (410 ж. ш. Константинополь,— 485, Афины) — Афины мектебіндегі неоплатонизм бағытының атасы. Үштіліктің (үштік, Гегель) диалект. идеясын ұсынған Прокл Тарихи-филос. әдебиетте Прокл пұтқа табыну мен эллинизмнің схоластикасын жүйеге келтіруші деп саналады. Платонның бір тұтас жан-жақты көрінеді, жанжақтылық бір тұтас болуға ұмтылады деген пікірін негізге алып, Прокл бүкіл бар заттардың үш дәрежеде дамитындығын мойындайды: бар болу, алға ұмтылу, кері қайту. Проклше, даму бөліну немесе басқаға айналу жолымен болмайды, күштің кернеуі салдарынан өзі өзгермей, біреуі екіншісін жасау арқылы болады. Проклдің басты шығармасы: «Теологиялық алғашқы негіз», «Платонның теологиясы жайында».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
***Hot Press*** —1977 жылы ең алғаш рет Дублинде жарық көрген тәуелсіз ирляндиялық журнал. талап бойынша басылым әлемдегі рок және альтернативті музыкаға байланысты оқиғаларды хабарлап отырады, сонмен қатар қоғамдағы саясат, мәдениетте болып жатқан барлық жаңалықтарға да назар аудара отырады. Hot Press журналының негізін салушы және бас редакторы-Нейл Стокс.

Журнал жайлы
------------

Шығарылымда мәдениет және музыканттармен болған сұхбаттар, олардың өмірбаяндары, музыкалық релиздерге рецензиялар және жақын арадағы музыкалық концерттер мен турлар туралы ақпараттар басылады. Hot Press мұқабаларында бірнеше рет Garbage, U2, Пол Маккартни, Depeche Mode, R.E.M. Radiohead, Blur сияқты және басқа танымал орындаушылар шыққан болатын. 2007 жылғы журнал редакциясында билет алыпсатарларына қарсы күрестер туралы анықталды. 

Музыкалық тематикалардан өзге басылымда қоғамдық және саяси өмірге қатысты мақалаларда көп басылады. Мысалы, Hot Press редакция алқасы Ирландия және басқа еуропалық мемлекеттер политикасы туралы кері пікірлер жазды. Бірнеше рет Ирландияның мемлекет басшылары арасындағы ұрыс-керістерде де басылған.

### Hotpress.com

2002 жылы  hotpress.com сайты шықты, мұнда бастапқыда журналдың 25 жыл бойғы шыққан басылымдарының архиві болды. Артынша журналдың өзінде бөлімдер пайда бола бастады. 30 шілде 2009 жылы сайттың көмегімен  Arctic Monkeys тобының Humbug альбомынан алынған композицияларын орындаған қойылымдарының тікелей трансляциялары жүрді. 2011 жылы hotpress.com толығымен жасалып бітті. 

### *Hot Press Yearbook*

*Hot Press Yearbook* — Hot Press редакциясының өткен жылғы шығарылымдарына қорытынды басылымы болып табылады.Тағы да музыка индустриясында және мәдениеттегі ықпалды адамдар жайлы да жазылады.

Марапаттар мен номинациялар
---------------------------

### AIB Photojournalism Awards

### Illustrator’s Ireland Awards

Бәрінен бөлек, Нейл Стокс 2008 жылы «Жыл редакторы» санатындағы PPAI Magazine премиясымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------
**Динара Рустамқызы Наумова** (8 қыркүйек 1997, Ақмола, Қазақстан) — қазақстандық қоғам қайраткері. Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым депутаты.

Өмірбаяны
---------

Динара БМС диагнозымен дүниеге келді. Ақмола облысы, Целиноград ауданы, Қабанбай батыр ауылындағы №41 мектептің 9-сыныбын бітірген. 2017 жылы Технология және бизнес колледжін «Мұнай және газды өңдеу технологы» мамандығы бойынша, 2021 жылы — Қазақ технология және бизнес университетінде «Органикалық заттардың химиялық технологиясы» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.

2021 жылдың желтоқсанында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Динараға ерекше қажеттіліктері бар адамдарға арналған емдік дене шынықтыру-сауықтыру орталығын салу идеясын жүзеге асыру үшін «Тәуелсіздік ұрпақтары» грантын табыс етті.

2022 жылдан бастап — Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңестің мүшесі болды.

2022 жылдан бастап — ҚР Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі қоғамдық кеңесінің мүшесі болды.

2022 жылдың шілдесінде Қабанбай батыр ауылында ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған Қазақстандағы бірінші инклюзивті фитнес орталығын ашты.

2023 жылдың 29 наурызынан бастап — «Respublica» партиясының партиялық тізімі бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым депутаты.

Марапаттары
-----------

* «Ерен еңбегі үшін» медалі (2023)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қ. Тоқаев «Тәуелсіздік ұрпақтары» грантының иегерлерін марапаттады (8 желтоқсан 2021). Тексерілді, 17 сәуір 2023.
**Бромэтан** (этил бромиді, этилбромид) C2H5Br — хлороформ иісі бар мөлдір, түссіз немесе сәл сарғайған, улы сұйықтық.

Алынуы
------

Өнеркәсіптік өндірісте бромэтанды этиленнен алады:
Лабораторияда бромэтил сутегі бромының этанол әсерінен алынады. Көбінесе, сутегі бромды реакциялық қоспада калий бромидінен және күкірт қышқылынан жасалады: 
Басқа зертханалық әдістер:
Іс жүзінде сирек қолданылатын әдіс:

Физикалық қасиеттері
--------------------

Бромэтил - хлороформ иісі бар мөлдір, түссіз немесе сәл сарғыш сұйықтық. Жарық және ауаның (оттектің) әсерінен оңай ыдырап кетуі мүмкін, сондықтан оны герметикалық жабық қара бөтелкелерде сақтау керек.

Химиялық қасиеттері
-------------------

Суда көптеген галогендік туындылар сияқты, баяу гидролизденеді:
Сулы сілтілермен өзара әрекеттесу жылдамырақ және екі жолмен жүреді:

Қолданылуы
----------

Медициналық индустрияда, органикалық синтездің химиялық шикізаты, сондай-ақ автоматты өрт сөндіру жүйелеріндегі құрамдас бөлік немесе компонент ретінде, терапевтік ауқымда есірткі ретінде және этил сұйықтығын өндіруде қолданылады,бірақ миокардқа зиянын тигізу қаупі бар.

Уыттылық
--------

Жедел улану кезінде есірткі жағдайы, тахикардия, коллапс байқалады. LK50: 36 мг / л (ақ тышқандар, 2 сағаттық экспозиция), 53 мг / л (ақ егеуқұйрықтар, 4 сағаттық экспозиция).
*Басқа мағыналар үшін Жамантұз деген бетті қараңыз.*
**Жамантұз** — Ертіс өзені алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Май ауданында орналасқан. Майтүбек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде, теңіз деңгейінен 142 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 19,8 км2, ұзындығы 4,8 км, енді жері 3,1 км. Жағалау бойының ұзындығы 20 км. Су деңгейінің жыл бойғы ауытқу мөлшері 0,2 м. Суы қарашаның ортасында қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді. Көл маңайында Үлкен Тоғызбай, Қайнама қыстаулары орналасқан. Суы ащы, сілтілігі орташа, мал жайылымына пайдаланылады.‎
**Төртінші Бозащы болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

7 әкімшілік ауылында 1043 қожалық бар.

Халқы және тұрмысы
------------------

Негізгі рулары: Өрдек, Шылым, Айтумыс. Бірінші Бәйбіше ауылында 170 қожалық болса, оның 150-і жартылай көшпенді, отыратын сулары Қызық, Қотырбай, Еспе. Қалған 20 үй Форт-Александровскіде отыратын жатақтар. Мамыр ауылында 140 уй бар, бұлардың қонысы Сағыз және Қайнар өзендері мен Ұзынкөл, Әсемкөл маңы, егіншілікпен айналысады. Қойсары ауылында 150-дей үй бар, оның 15-ке жуығы Форт-Александровскіде жататын жатақтар. Қонай ауылында да 150-дей үй бар, оның 50 үйі Буракөлді мекендесе, 20 үйі жыл бойына Өлі Қолтық маңын, 15 үйі Бозащы түбегінің Қаратөбе құдығын мекендейді. 200 үй Қаратоқаның 20-сы Жемнің Ақмешітінде, 30 үйі Қаратаудың Шетпе бұлақтарын мекендейді. Кенжеден 310 үй болса, 90-ы Өлі Қолтық маңын қыстап қалады да, басым көпшілігі Көкшесу мен Ақжарға дейін көшеді. Жалпы бұл болыстың шаруалары қыста Қарабұғаз шығанағы, Қарынжарық құмы, Қарашық, Құлшық шағылдарын қыстап, жазда Қараған, Қорлақ, Жайнақ, Тағалбайлы, Құщы, ал кейбір ауылдары Жем мен Ойылға дейін көшіп барады.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**II Франсуа** (фр. *François II*; 19 қаңтар 1544 жыл, Фонтенбло сарайы, Франция — 5 желтоқсан 1560 жыл, Орлеан) — 1559 жылғы 10 шілдеден бастап 1560 жылғы 5 желтоқсанға дейін Франция королі. 1558 жылғы 24 сәуірден бастап Шотландияның патша-консорты. Валуа әулетінен шыққан.

Бала кезі
---------

ІІ Франсуа, 1551 жыл
ІІ Генри үлкен ұлы, атасының құрметіне аталған. 1558 жылғы 24 сәуірде Шотландияның жас патшайымы Мария Стюартқа үйленген. Некелескеннен кейін Шотландияның патша-консорты атанды. Франсуа мен Мария төрт және алты жаста болғанда (24 қаңтар 1548 жыл) олардың одағы жайлы шешім қабылданған болатын. Кейінгі он жылды Мария Францияда өткізді.

Таққа отыру
-----------

ІІ Франсуа және Мария Стюарт
1559 жылғы 10 шілдеде жазатайым оқиғадан кейін, ІІ Генри қайтыс болады. Одан кейін таққа отырған Франсуа өте аурушаң, қыңыр және психикалық жағынан төзімсіз он бес жасар жасөспірім болған еді. 21 қыркүйекте Реймста оның тәж кию жорасы өтті. Елдің заңы бойынша Франсуа кәмелетке толды, бірақ біреудің көмегінсіз ол елді басқара алмайтыны анық болды.

Шынымен де, Франсуа мемлекеттік істерді әйелі Мария Стюарттың ағаларына тапсырды. Оның анасы Екатерина Медичи ұлына үлкен ықпал еткен. Мария Стюарттың отбасысы үлкен байлыққа кенелді. Ал жас патша ештеме жасамай, уақытын басқа сарайларға жүріп-тұруға, аңшылыққа жұмсады.

Елдегі діни саясаты
-------------------

II Франсуа, 1559 жыл
Гиздар әулеті таза католиктер болғандықтан бұл Францияның діни саясатына әсер етті. Олар Франсуаға әкесінің жолын қууға демеуші болды. 1559 жылы ІІ Анри жылы дінбұзарлықты жасаған адамдарды өлтіруі туралы заң қабылдаған еді. Оның үстіне Франсуа бұл заңдарды қаталдандырды.

Өлімі
-----

1560 жылы Франсуаның құлағын құрт жеп, гангрена басталды. Екі апта ауырып, патша Орлеанда көз жұмды. Оның балалары болмағандықтан, таққа оның он жасар інісі ІХ Шарль отырды.

Дереккөздер
-----------
**Айырша без** немесе **тимус** — омыртқалы жануарлар мен адам ағзаларындағы иммунды жүйенің қалыптасуы мен оның қызметінің толық атқарылуын қамтамасыз ететін без. Айырша без иммунды жүйенің орталық мүшесіне жатады. Ол көкірек қуысында орналасқан тақ көкірек бөлігінен және кеңірдектің екі қапталында жатқан жұп мойын бөлігінен тұрады. Адам мен жануарлар ағзаларындағы жасушалық және гуморальдық (сұйықтық) иммунитеттердің қалыптасуында маңызды рөл атқаратын Т-лимфоциттердің түрліше популяцияларын түзу арқылы айырша без денедегі иммуногендік қызметті реттеуге қатысады. Ол гуморальды фактор — тимозинді организмнің ішкі сұйық ортасына (қан, лимфа, ұлпа сұйығы) бөліп, шеткі лимфоидты мүшелер — лимфа түйіндері мен көкбауырдағы лимфоциттердің көбейіп жетіліп, әсерлі (эффекторлы) жасушаларға айналуын қамтамасыз етеді. Құрылысы жағынан айырша без лимфоидты-эпителиальды мүшелерге жатады.

Тимус кеуде қуысында кеңірдектің жоғарғы ұшын жауып тұрады. Адамның балалық шағында ірі (30грамм) толады. Жыныстық жетілуден кейін кішірейеді (20грамм).

Қызметі
-------

Бұл без тимозин гормонын бөледі және тимозин гормоны ағзада иммундық жүйенің орталық жүйесі болып саналады.т
Тимозин гормоны денеге жетіспесе, ағзаның иммундық қасиеті төмендейді. 
. Ал егер бұл гормон жеткілікті мөлшерде бөлінсе, көкбауырдың мөлшері кішірейіп, қандағы лимфоцит жасушалары азайып, қарсы дене түзілмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуИммунды жүйе |
| --- |
|  |
| Мүшелер | 
Айырша без • Сүйек майы • Шырышты қабықпен байланысты лимфоидты ұлпа • Лимфа безі • Көкбауыр • Фабриций қалтасы |
|  |
| Тумаиммунды жүйе | 

|  |  |
| --- | --- |
| Жасушалық иммунитет | 
Базофилдер • Эозинофилдер • Нейтрофилді лейкоциттер • Макрофагтар • NK-жасушалар • Мастоциттер • Лимфоидты жасушалар • Нуоциттер • CIK-жасушалар • LAK-жасушалар |
|  |
| Гуморальдық иммунитет | 
Комплемент жүйесі |

 |
|  |
| Бейімделгениммунды жүйе | 

|  |  |
| --- | --- |
| Жасушалық иммунитет | 
Нөлдік жасушалар • Т-лимфоциттер • В-лимфоциттер • Антиген презентациялайтын жасушалар |
|  |
| Гуморальдық иммунитет | 
Антигендер (Суперантиген • Аллерген • Гаптен • Эпитоп • Мимотоп • Иммуноген) • Антиденелер (Моноклональды антиденелер • Поликлональды антиденелер • Аутоантиденелер • Микроантиденелер) • Аллотиптер • Изотиптер • Идиотиптер |

 |
|  |
| Медиаторлар | 
Цитокиндер (Интерлейкин • Интерферон) • Опсонин • Цитолизин |
|  |
| Иммундық жауап | 
Иммунитет • Аутоиммунитет • Аллоиммунитет • Аллергия • Гиперсезімталдық • Ісіну • Кросс-әсерлілік |
|  |
| Қосымша | 
Иммунологиялық толеранттық • Иммунды тапшылық • Аутоиммундық аурулар • Иммунотерапия • Иммунды генетика • Иммунологиялық күй |

 |
**Измиттегі жерсілкінісі** – 1999 жылы 17 тамызда 7,6 магнитудалы, жергілікті уақыт бойынша сағат 3.01 де орын алған табиғи апат.

Сілкініс ошағы
--------------

Сілкініс ошағы өнеркәсіп қаласы саналатын Измитте орналасқан.

Апат салдары
------------

Нәтижесінде 17 217 адам қаза тапқан, шамамен 500 000 адамның тұрарға үйі, жеуге тамағы қалмаған, 43 959 адам жарақаттанған. Шамамен 120 000 ғимарат қайта орнына келтіруге жарамсыз, 50 000 қираған, бірақ қайта тұрғызуға болады, бірнеше зауыт қиратылған, мұнай шығарушы зауытта өрт орын алған. 25 млд долларға нұқсан келтірілген. 
Жерсілкінісінің салдарынан Мәрмәр теңізінде 3 метр биіктікке дейін жететін цунами пайда болған.

Көрсетілген көмек
-----------------

Измитте болған табиғи апатқа әлемнің 13 мемлекеті көмек көрсеткен. 
Грекия Түркияға алғашқы болып жәрдемдескен. Ұлыбритания 50 000 фунт, Үндістан 2 млн рупий және 32 000 палатка жіберген. Красный Крест комитеті 4,5 миллион фунт стерлинг жұмсаған.

Жерсілкінісі аяқталғаннан кейін АҚШ Президенті Билл Клинтон және Пәкістанның премьер-министр Наваз Шариф Стамбұл мен Измитке барып, апат орындарын көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Гутенберг жобасы** (ағылш. *Project Gutenberg*) — әмбебап электронды кітапхананы жасауды және таратуды мақсат ететін қоғамдық бастама. 1971 жылы құрылған жоба әлемдік әдебиеттің әртүрлі шығармаларын электронды қалыпқа өткізу мен мәтіндік форматта сақтауды қарастырады. Бұл негізінен еркін қолдануға болатын мәтіндер.

Мәтіндердің көбісі ағылшын тілінде. Басқа тілдерден көбінесе француз тілі, неміс тілі, финн тілі, нидерланд тілі кезігеді. Сонымен қатар каталан тіліндегі, санскрит пен т.б. тілдердегі мәтіндер бар.

Бұл жобаның көптеген мәтіндері LibriVox жобасымен аудиокітаптар жасауға қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy  (ағыл.)

Тағы қараңыз
------------

* Электронды кітап
* Кітапхана
* Google Books
**Асенсьон аралы** (ағылш. *Ascension Island*) — Атлант мұхитының оңтүстігінде, Африка және Оңтүстік Американың ортасында, Африка жағалауынан 1600 шақырым батысқа қарай орналасқан жанартаулық арал. Әулие Елена аралынан 1287 шақырым қашықтықта, солтүстік- батыста орналасқан. Басты қаласы –Джорджтаун (ағылшынша-Georgetown).

Климаты
-------

Аралдың климаты — субэкваторлық, температура 25 градустан 27 градусқа дейін ауытқиды, ең суық ай- қыркүйек, ең ыстық ай- наурыз. Жаңбырлы маусым бұл аралда жоқ. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері — 130-150 мм.

Тарихы
------

1501 жылы аралды португалдық Жуан да Нова ашты, бірақ ол ешқандай сипаттамалар жүргізбеді. 1503 жылы Асенсьон аралы екінші рет Афонсу Албукеркимен ашылды, Асенсьон Құдайдың құрметіне атау берді. 1701 жылы ағылшын, пират және саяхатшы Уильям Дампир, тұщы су көзін ашты. 1830 жылы салынған құбырлармен туннельдер жүйесі бойынша тұщы су Джорджтаунға жүргізді. Онда қамал орналасқан кезде, 1815 жылға дейін арал елсіз болып қалды. Напалеонның қазасынан кейін, 1821 жылы арал азық- түлікпен қамтамасыз ететін, батыс Африка жағалауындағы құл сатушылыққа қарсы базаға айналды. 1836 жылы мұнда натуралист Чарльз Дарвин болды. 1898 жылы аралда алғаш рет британдық байланыстырушылар пайда болды: Eastern Telegraph Company Оңтүстік Африкадағы Біріккен Әмірлігі арқылы телеграф кабельін өткізеді. 1922 жылдан 1964 жыл аралығында аралды Eastern Telegraph компаниясы басқарды, ал 1964 жылдан бастап байланыстағы Би-Би-Си компаниясымен шиеленісуден соң басқарушы таңдау жайлы шешім қабылданды. 1982 жылы ос ыжерде Фолкленда үшін Аргентинамен соғыс болды. 1990 жылдары Еуропалық ғарыштық агенттер ракеталық прорамма Ariane 5- пен байланысып, жерасты станциясын құрды. Қазіргі уақытта арал тұрғындары британдық және америкалық әскери байланыс қызметкерлерінен тұрады.

Тұрғындар
---------

Арал тұрғындары көбінесе қызметшілер мен әскери отбасылар. 2008 жылғы жыл санағы бойынша 1060 адам.

Дәстүрлері
----------

Негізгі діні протестантизм болып табылады. Әулие Марияның англикан шіркеуі Джорджтаунде орналасқан, сондай-ақ, аралда шағын Рим-католик шіркеуі бар.