recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі** — Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 17 мамырдағы №575 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы.

Медальмен марапаттау
--------------------

Мерекелік медальді Қазақстан президенті тапсырады. Наградталған адамға медальмен қоса белгіленген үлгідегі куәлік табыс етіледі.

Медаль салтанатты түрде марапатталатын адамның жеке өзіне тапсырылады.

Мерекелік медаль сол жақ омырауға тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары болған жағдайда олардан кейін орналасады.

Сипаттамасы
-----------

"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл" мерекелік медалі диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады.

Мерекелік медальдің бет жағында (аверсінде) "ҚАЗАҚСТАН ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу орналасқан. Мерекелік медальдің төменгі бөлігінде ұлттық ою-өрнек бейнеленген.

Мерекелік медальдің сыртқы бетінің (реверсінде) ортаңғы бөлігінде төрт жол етіп "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу жазылған. Жазудың төменгі және жоғарғы жағында ұлттық ою-өрнек элементтері орналасқан.

Медальдағы бейнелер мен жазулардың бәрi де бедерлi, алтын түстес. Аверс пен реверс беті күңгірт.

Мерекелік медаль сары түсті металдан (жезден) жасалады.

Мерекелік медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен қапталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Лентаның ортасында ені 5 мм тік сары жолақ өтеді, оның шеттері ені 2 мм қызыл түсті жолақтармен жиектелген.

Мерекелік медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы
2. ↑  "Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл" медалімен кімдер марапатталады

Сілтеме
-------

* "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы" Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы туралы
2001 жылғы пошта маркасында
**«Ақсақ құлан»** — Қазақфильм студиясында шығарылған екінші мультфильм.

Режиссёр мен сценарийші — Әмен Әбжанұлы Қайдаров.

Ізашар туынды сияқты бұл мультфильм де фольклорға негізделген, нақтысын айтқанда «Ақсақ құлан мен Жошы хан» аңызы желісімен түсірілді. 1969 жылы Орта Азия республикалары және Қазақстан киноматографистерінің көрме–сайысында ең таңдаулы мультипликациялық фильм ретінде марапатталды.

Желісі
------

Дала аңызы бойынша, Шыңғыс ханның үлкен баласы Жошы хан құландарды аулау кезінде мерт болған. Суық хабарды ұлы ханға айтуға ешкімнің де батылы жетпеді. Қаралы хабаршыны қатал өлім жазасы күтіп тұрды. Сонда бір күйші болған жайтты домбыра әуенімен жеткізеді. Бәрін ұққан Шыңғыс хан домбыраның ішіне қорғасын құюды бұйырады. Бірақ домбыра сынбай, бәрімізге белгілі түрге келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мультфильмінің қарлығашы Әмен Қайдардың туындыларындағы бейнелеу кеңістігі мен кейіпкерлер

Тағы қараңыз
------------

* Ақсақ құлан күйі

Сілтемелер
----------

* Мультфильм YouTube сайтында
**Шоу-бизнес**(ағылш. *Show business*; show-ағылшын тілінен аударғанда көрсетілім, қойылым) — ойын-сауық индустриясындағы коммерциялық қызмет.

Шоу-бизнес тарихы
-----------------

Шоу бизнес тарихы ежелгі әлемнен бастау алады. Ежелгі Римде гладиаторлар күресі, ал Грецияда олимпиадалық ойындар мен театр өнері болған. Бұндай ойындар көрермендердің көңілінен шығып, халықтың назарына іліге бастайды. Сұраныс арта бастағандықтан іс-шараларды ұймдастырушылар мен қойылым көрсетушілер ойынға табыс үшін қатысуды мақсатқа алады. Жеңіске жеткен адам немесе топ тотализатор арқасында көрсеткен өнері үшін қаржы табады.

Шоу бизнес термин болып өткен ғасырдың 20-жылдары Батыс Еуропа елдерінде және АҚШта қалыптасты. Публиканың қошеметіне бөліну үшін көптеген жаңа айла тәсілдер ойлап табылды. Осылайша шоу бизнес өзінің қазіргі даму деңгейіне жетті.

Шоу бизнес құрылымы
-------------------

* Қаржы бөлімі
* PR бөлімі
* Құқықтық бөлім
* шығармашылық-басқарма бөлім
**Сандра «Сэм» Дженкинс-Сорбо** (ағылш.  *Sandra «Sam» Jenkins-Sorbo*; 18 қазан 1966, Питтсбург, Пенсильвания, АҚШ) — американдық актриса.

Өмірбаяны
---------

Сандра Дженкинс 1966 жылы 18 қазан күні Пенсильвания шатындағы Питтсбург қаласында дүниеге келген. 1985 жылы «Duke University» оқып шықты.

1998 жылы 5 қаңтар күні актер Кевин Сорбомен некеге тұрған. Ерлі-зайыптыларда екі ұл мен бір қыз бар: Брэйден Купер Сорбо (туған.22.08.2001), Шейн Хаакен Сорбо (туған.31.03.2004) және Октавия Флинн Сорбо (туған.16.10.2005).

Мансап
------

Сэм өзінің актерлік мансапын 1987 жылы бастаған. Актрисаның алғаш дебюты «Наполеон и Жозефина: история любви» кішігірім сериалында болған. Қазіргі уақытта Сэм 20-ға жуық фильмдермаен сериалдарда түскен.
**Поль Луи Брусс** - француз ұсақ буржуазиялық социалисі, социал-реформизим идеологтарының бірі.

Қызмет жолы
-----------

Білімі жөнінен дәрігер. 1871 ж. Париж Коммунасы қатысып, ол құлаған соң эмиграция болды, Швейцарияда *М.А.Бакунинмен* жақындасып, анархистерге қосылды. Лондонда К.Маркспен, Ф.Энгельспен танысты. Еліне қайтақан соң жұмысшы партиясына кіре тұрып, Ж.Гед бастаған маркстік бағытқа қарсы шықты, өзінің тап күресінен бас тартуға бағытталған "муниципальдық социализм" дейтін теориясын дамыта түсті. 1887 ж. Париж муниципалитетіне, 1906 ж. депутаттар палатасына сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Те́йлор Мише́ль Мо́мсен** (ағылш. *Taylor Momsen*; туды: 26 шілде, 1993, Сент-Луис, Миссури, АҚШ) — Американың актрисасы, рок-әншісі, гитарист және фотомодель. *The Pretty Reckless* тобының әншісі.

### Өмірбаяны

Тейлор 1993 ж. 26 шілдеде Сент-Луисте дүниеге келген. Отбасында орыстар бар. Оның кіші сіңілісі бар: Слоун Момсен (20 желтоқсан, 1996). Өз карьерасын 3 жастан бастап, *"Shake N' Bake"* жарнамасына түскен. Алғаш маңызды рөлі Дэнис Хоппермен бірге *"The Prophet's Game"* фильмде болған. 2000 ж. Джим Керримен бірге *"How the Grinch Stole Christmas"* фильміне қатысқан. 2002 ж. *"Гензель және Гретель"* фильмде Гретель боп, *"Spy Kids 2: The Island of Lost Dreams"* және *"We Were Soldiers"* фильмдеріне түскен.

Келесі 3 жыл бойы Момсен кино түсіруге қатыспаған. Тек 2006 жылдан кейін, ол *"Misconceptions"*, *"Saving Shiloh"*, *"Paranoid Park",* *"Underdog"* фильмдеріне қатысқан. Сонымен қатар, Тейлор Ханна Монтана рөліне сыналып көрген. 2008 ж. *"Spy School"* фильмінде түскен. Сол жылы 14 жасында *IMG Models* модель агенттігінің контрактына қол қойды. Момсен Мадоннаның *Material Girl* киім маркасын әлемге таңыстырған. 2008 ж. кейін Тейлор өз уақытын музыкаға көптеп арнаған болатын. Оның өз рок-тобы бар. Бұл - *The Pretty Reckless*. Осы топта ол әнші, гитарист және композитор рөлін атқарады. 2009 ж. мамыр мен маусым арасында Тейлор өз тобымен бірге гострольдық турда болған.

2010 ж. *The Pretty Reckless* тобының *"Make Me Wanna Die"* өлеңі *"Kick-Ass"* фильмнің саундтрегі болған. Жазда жас әнші *"Miss Nothing"* өлеңіне өз алғаш клипін шығарып, жаз бойы турға қатысқан. Сонымен қатар, ол *"Vans Warped Tour 2010"* турына да қатысқан болатын.

2010 ж. 15 шілде күні Тейлор Момсен әлемге Мадонна және оның қызы Лурдестің жаңа киім коллекциясы *Material Girl* әлемге таңыстырады деп, жарияланған.

2011 ж. 16 тамызда Тейлор Момсен музыкамен шұғылдану үшін, өз актриса карьерасын бітіуін жариялаған. Ол Мэрилин Мэнсон *"Hey, Cruel World"* турына қатысқан, концерттерінің басында ойнаған болатын. Сонымен қатар, ол Golden Awards кезінде Мэрилин Мэнсонмен бірге *"The Dope Show"* өлеңін орындаған.

### Фильмографиясы

| Жыл | Ағылшын аты | Рөл |
| --- | --- | --- |
| 1998 | Early Edition | Элли |
| 1999 | The Prophet's Game | Свэн |
| 2000 | How the Grinch Stole Christmas | Синди Лу Кто |
| 2002 | We Were Soldiers | Джули Мур |
| 2002 | Hansel & Gretel | Гретель |
| 2002 | Spy Kids 2: The Island of Lost Dreams | Александра |
| 2006 | Misconceptions | Хоппер Уотсон |
| 2006 | Saving Shiloh | Саманта Уоллас |
| 2007 | Paranoid Park | Дженнифер |
| 2007 | Underdog | Молли |
| 2008 | Spy School | Мэдисон Крамер |
| 2007-2012 | Gossip girl | Дженни Хамфри |

### Дискографиясы

#### Студиялық альбомдары

* *Light Me Up* (2010)
* *Going To Hell* (2014)

#### Мини-альбомдары

* *The Pretty Reckless EP* (2010)
* *Hit Me Like a Man EP* (2012)

#### Синглдері

* «*Make Me Wanna Die*» (2010)
* «*Miss Nothing*» (2010)
* «*Just Tonight*» (2010)
* «*You*» (2012)
* «*Kill Me*» (2012)
* «*Going to Hell*» (2013)
* «*Heaven Knows*» (2013)

### Дереккөздер

1. ↑   Мұрағатталған 26 сәуірдің 2014 жылы.;
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Араб Легионы** (араб.: الجيش العربي‎ аль-Джайш аль-Араби) — Трансиорданияның (1950 жылдан Иордания) әскери бөлімдерінің аты 1920-1956 жылдары.

1920 жылы қазан айында Ұлы Британия отаршы өкіметтің қаржыландыруымен Фредерик Пиктің басшылығымен 150 адамнан әскери топты құрып, атын Араб Легионы (аль-Джайш аль-Араби) деп қойды. Легионға көбісі - Осман империясына қызмет еткен арабтар кірді. Араб Легионы 1921-56 жылдары арасында 150 адамнан 23 мың адамға дейін өсті. 

Оның іс жүзіндегі бас қолбасшылары ағылшын офицерлері Фредерик Пик (1920-39) пен Дж.Б.Глабб (1939-56) болды. Ағылшындар Араб Легионын араб елдеріндегі ұлт-азаттық қозғалысты тұншықтыруға пайдаланды. Араб Легионының бөлімдері 1941 ж. Ирактағы ағылшын отаршылдарына қарсы көтерілісті басуға, Сирияны жаулап алуға (1941), араб-израиль соғысына (1948-49) қатынасты. 1956 ж. 2 наурызда Глаббты Иорданиядан қуғаннан кейін (азаттық күресі дәурлеген кезден), Араб Легионы Иорданияның Араб армиясы деп аталды (1956 ж. шілдеде).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Avi Shlaim (2007) *«Lion of Jordan The Life of king Hussein in War and Peace»* Allen Lane ISBN 9780713997774 p 17.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* About The Arab Legion  Мұрағатталған 5 тамыздың 2007 жылы.
* The Arab Legion and the Defense of Jerusalem  Мұрағатталған 20 мамырдың 2008 жылы.
* Encyclopedia Britannica
* 1956 — King of Jordan sacks British general (BBC article and video)
**Екатерина Александровна Эктова** (30 тамыз 1992, Петропавл) — қазақстандық жеңіл атлетші, ұзындыққа және үш рет қарғып секірудің маманы. 2007-2016 жылдары жеңіл атлетикадан Қазақстан ұлттық құрамасының сапында өнер көрсетті, ел біріншіліктерінің жеңімпазы және жүлдегері, Рио-де-Жанейрода өткен Жазғы Олимпиада ойындарының қатысушысы. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Екатерина Эктова 1992 жылы 30 тамызда Петропавл қаласында дүниеге келген. Ол жеңіл атлетикадан тәжірибелі жаттықтырушылар ата-анасы Александр Николаевич пен Нина Викторовна Эктовтардың жетекшілігімен секірумен айналысқан. Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін бітірген.

Өзі жайлы халықаралық деңгейде алғаш рет 2007 жылғы маусымда Қазақстан құрамасына қабылданып, Остравада өткен жастар арасындағы әлем чемпионатында үш рет қарғып секіруден өнер көрсеткен кезде жариялады.

2009 жылы Брессанонеде өткен жастар арасындағы әлем чемпионатында ұзындыққа және үш рет қарғып секіруден өнер көрсетті, екінші жағдайда финалда төртінші болды.

2010 жылы Ханойда өткен жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында ұзындыққа және үш рет қарғып секіруден төртінші орынға орналасты. Сол тәртіппен Монктондағы жасөспірімдер арасындағы әлем біріншілігінде бастады, бірақ финалға жете алмады.

2011 жылы Кобеде өткен Азия чемпионатында үш рет қарғып секіруден алтыншы орын алды.

2012 жылы Ханчжоуда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында үш рет қарғып секіруден төртінші орын алды.

Студент кезінде 2013 жылы Қазан қаласында өткен Дүниежүзілік Универсиадаға Қазақстанның атынан қатысып, үш қарғып секіру жарысында үздік ондыққа енді.

2014 жылы Ханчжоуда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында үш рет қарғып секіруден сегізінші орынға ие болды, Пхукетте өткен Азия жағажай ойындарында ұзындыққа секіруден қола жүлдегер атанды.

2016 жылы Дохада өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында ұзындыққа секіруден оныншы болды. Бірқатар сәтті өнер көрсетуінің арқасында Рио-де-Жанейродағы Жазғы Олимпиада ойындарында ел намысын қорғау құқығына ие болды — үш рет қарғып секірудің алдын ала іріктеу кезеңінде 13,51 метр нәтиже көрсетті, алайда бұл финалға шығуға жеткіліксіз болды.

2018 жылы Алматыда өткен Қазақстан чемпионатында ұзындыққа секіруден 5,95 ұпаймен жеңіске жетті.

2020 жылғы маусымының соңында спорттық мансабын аяқтады.

Көрнекті спорттық жетістіктері үшін оған «Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері» құрметті атағы берілді.

Ағасы Евгений Эктов пен жеңгесі Ирина Эктова (Литвиненко) да танымал үш рет қарғып секірушілер болып келеді.

Сілтеме
-------

* Екатерина Эктова — «Worldathletics» сайтында  (ағыл.)
* Екатерина Александровна Эктова — «Olympedia.org» сайтында  (ағыл.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Татьяна Делль* Тройной прыжок над собой.  Проспект СК (30 наурыз 2017). Тексерілді, 7 мамыр 2023.
***NEAR Shoemaker*** — астероидтарды зерттеу мақсатымен 1996 жылы ұшырылған америкалық ғарыш кемесі. Басында ***NEAR*** (*Near Earth Asteroid Rendezvous*) деп аталған, кейін америкалық геолог пен планетолог Юджин Шумейкердің құметіне орай атауы өзгертілді.

Негізгі миссиясы — Жерге жақын ұшатын (433) Эрос астероидын айналып зерттеу. 2000 жылы NEAR Shoemaker оның орбитасына кірді, сөйтіп астероидтардағы алғашқы жасанды серік болды. Бір жылдан соң ол астероид бетіне қонған алғашқы ғарыш аппараты болып шықты.

Осы астероидқа қарай ұшар жолда NEAR Shoemaker (253) Матильда астероидын 1200 шақырым қашықтықтан зерттеп үлгерді.

Галерея
-------

* Жалпы түріЖалпы түрі
* Аппарат траекториясыАппарат траекториясы
* (433) Эрос астероиды(433) Эрос астероиды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  NEAR Shoemaker's Historic Landing on Eros Exceeds Science, Engineering Expectations

Сілтемелер
----------

* NEAR Shoemaker НАСА сайтында

**Lua error Module:Navbox ішіндегі 85 жолында: attempt to index global 'title' (a nil value).**
Билл Бласс американдық сән белгісінен түйе жүнінен жасалған блейзер, 2009 ж.
**Түйе жүні** тар мағынада түйе жүнін білдіреді, бірақ жалпы алғанда таза түйе жүнінен немесе түйе жүні мен басқа талшықтардың қоспасынан жасалуы мүмкін талшықты (және матаны) білдіреді.

Түйе жүні екі құрамдас бөліктен тұрады: *күзет жүні* және *асты*. Күзет шашы — бұл дөрекі және икемді емес және шаш тініне тоқылған сыртқы қорғаныс жүні. (Қорғаушы шашты басқа талшықпен, әсіресе жүнмен араластыру арқылы жұмсақ әрі сәнді етіп жасауға болады.) Астыңғы пальто қорғағыш шашқа қарағанда қысқа және жұқа, қорғанысы аз, бірақ оқшаулауы жоғары. Ол өте жұмсақ және көбінесе пальто тоқыма бұйымдарында қолданылады.

Түйе жүні Түркияның шығысынан Қытай мен Сібірге дейінгі Азияда кездесетін Бактрия түйелерінен жиналады. Түйе жүнін жеткізуші негізгі елдер — Моңғолия, Тибет, Ауғанстан, Иран, Ресей, Қытай, Жаңа Зеландия және Австралия.

Жинау және өндіру
-----------------

Бактрия түйесі жүнін төгеді. Гивскуд хайуанатханасы (ағыл.), Дания
Ересек бактрияларда қырқылатын жүннің мөлшері жылына 8-15 кг, жасы мен жынысына байланысты. Түйе жүнін көктемнің аяғында алты-сегіз апталық төгілу кезеңінде табиғи түрде төгілетін талшықтарды қырқу, тарау немесе қолмен теру арқылы алуға болады.

Жинаудан кейін өрескел және жұқа шаштар бөлінеді. Содан кейін талшықтар тоқу немесе тоқу үшін жарамды иірілген жіпке айналдырар алдында кір мен қоқысты кетіру үшін жуылады.

Қолданылуы
----------

Түйе жүнін кию Киелі кітапта айтылған (Матфей 3:4 (ағыл.)). Түйе жүнінен берберлер мен басқа да түйе ұстайтын халықтар шатыр, кілем және плащ жасау үшін дәстүрлі түрде пайдаланылған. Оның жоғары терморегуляциялық қасиеттері жоғары оқшаулауды қамтамасыз етеді.

Батыс киіміне 17 ғасырдан бастап түйенің таза жүні, ал 19 ғасырдан бастап түйе жүні бар қоспалар қолданылғаны атап өтіледі. Киімде түйе жүнін танымал еткен алғашқы сән бренді пальто мен костюмдер үшін биязы жүн маталарды пайдалануға маманданған британдық өндіруші *Jaeger* болды. Ол 1920 және 1930 жылдары Америка Құрама Штаттарында танымал болды және поло спорты арқылы енгізілді, ойыншылар матчтар арасында кездейсоқ түйе жүнінен жасалған пальто киіп жүрді.

Түйе жүнінен пальтоға, жемпірге және іш киімге қолайлы маталар жасауға болады. Ұзынырақ, дөрекі шашты кілемдер үшін негіз ретінде пайдалануға болады.

Түйе жүнінің көпшілігі өзінің табиғи алтын түсті танин түсін сақтағанымен, жүнді бояуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  Camel Hair.  Global Natural Fibre Forum. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 сәуір 2013. Тексерілді, 31 желтоқсан 2017.
2. 1 2 3 4  *Fact sheet* Cashmere and Camel Hair Fact Sheet.  Cashmere and Camel Hair Manufacturers Institute. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 желтоқсан 2016. Тексерілді, 31 желтоқсан 2017.
3. ↑  Верблюдоводство в Казахстане. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қараша 2022.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 қараша 2022.
**Реккесвинт тәжі** (испан. *Corona de Recesvinto*) — Реккесвинт (649-672 жж. билік еткен) вестгот патшасы шіркеуге сыйға тартқан сыйлы тәж. Тәж 1858-1861 жылдары табылған Гварразар қазынасының бөлігі болып табылады. Реккесвинт тәжімен қатар донордың аты жазылған екінші тақсырлық тәж табылды — патша Свинтиланың (621-631 жж. билік еткен) тәжі, бірақ ол 1921 жылы ұрланған және әлі ашылған жоқ.

Жазуды көруге болатын тәждің егжей-тегжейі
Сауық тәжі — бұл шіркеуге құрбандық ретінде әкелінген әшекейленген құрсау тәжі («ант бойынша» — ex voto). Әдетте олар аркалардың астына немесе құрбандық үстелінің үстіне ілінді, осылайша тәжде ілулі тұрған крест таққа қойылған кресттің үстінде болды. Әсіресе вестготикалық және ломбардтық тәждер әйгілі.

Реккесвинттің тәжі — (R)ECCESVINTUVS REX DEFERET, яғни «Реккесвинт патшаның сыйы» деген сөз тіркесін құрайтын асыл тастардан және алтын әріптерден тұратын 22 кулоннан тұратын ені 10 см алтын шеңбер. Тәж 4 алтын шынжырға ілініп, жоғарғы жағында стильдендірілген гүл пішініндегі құлыппен бекітілген. Ұзын тізбек таудың ортасынан түсіп, інжу мен сапфирмен безендірілген үлкен алтын крестпен аяқталады.

Оны 19 ғасырдағы француз ғалымдары қалпына келтіріп, біраз бостандық алды. Мысалы, қазіргі уақытта Реккесвинт тәжінің орталығы ретінде қызмет ететін крест бастапқыда тәуелсіз фибула болды.

Тағы қараңыз
------------

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Реккесвинт тәжі**
* Темір тәж
**Теодор Джон Казински** (ағылш. Theodore John Kaczynski, Унабомбер ретінде де белгілі, ағылш. Unabomber — «**Un**iversity and **a**irline **bomber**»-ның қысқасы; 22 мамыр 1942, Чикаго, АҚШ — 10 маусым 2023, Солтүстік Каролина, АҚШ) — америкалық математик, философ, террорист және неолуддит, өзінің пошталық бомба науқанымен танымал.

Қамау
-----

1996 жылы 3 сәуірде ФБР агенттері Теодор Казинскиді Монтана штатындағы Линкольн қаласының сыртындағы жұпыны үйде ұстады. Ол қамауға алынған кезде оның сыртқы келбеті өте нашар болды. Жұпыны үйде дайын бомба мен машинкамен басылған түпнұсқа манифест табылды. Унабомбер FBI тарихындағы ең қымбат тергеулердің бірі болды. ФБР есебінің 204 және 205-тармақтарында ФБР-ге үнемі кеңес беретін сарапшы профессорлар манифестті Теодор Казинскиден басқа біреу жазған деп есептейтіні айтылған. Теодор Казинскидің Унабомбер болуына екеніне аз адам сенген. ФБР инспекторы Терри Д. Турчидің іздеу ордеріне қатысты мәлімдемесі сарапшылар арасында өте даулы:

> *204. Your affiant is aware that other individuals have conducted analyses of the UNABOM Manuscript \_\_ determined that the Manuscript was written by another individual, not Kaczynski, who had also been a suspect in the investigation. 205. Numerous other opinions from experts have been provided as to the identity of the unabomb subject. None of those opinions named Theodore Kaczynski as a possible author.*
> 
> 

Дэвид ағасын таңдандырды және оған еліктеді, бірақ кейінірек жабайы табиғатта аман қалу әрекетінен бас тартты. ФБР оған анонимділікке кепілдік берді, бірақ оның жеке тұлғасы 1996 жылдың сәуір айының басында CBS News арнасына жарияланды, сол уақытта ФБР Монтана штатындағы федералды судьяның іздеу ордерін аяқтап жатқан. Кейіннен ішкі тергеу жүргізілді, бірақ ағып кетудің көзі ешқашан анықталмады. Дэвид марапатты ақшасын қаза тапқан отбасыларына берген.

Өнердегі өкілдік
----------------

### Фильмдер мен сериалдар

* «Аңшылық» сериалы (1 сезон), 2017 (Унабомбердің рөлің ойнаған Пол Беттани)
* «Тед К. Унабомбер» фильмі , 2021 (Унабомбердің рөлің ойнаған Шарлто Копли)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ted Kaczynski, known as the Unabomber for years of attacks that killed 3, dies in prison at 81
2. ↑  A trial, a life, a brother’s pain. David Kaczynski pleads for his brother’s life
**El sueño de Morfeo** (ис. *El sueño de Morfeo* "Морфейдің түсі")— испан музыкалық тобы. Музыканың негізгі стилі - кёльт поп-рок. Испания өкілдері "Евровидение 2013" ән байқауында,  "Contigo hasta el final" әнімен қатысты.

Тарихы
------

Топ 2002 жылы "Хема" (астур. Xemá) есімімен құрылды. Оның алғашқы дискісі сол жылы жарық көрді және "Ішкі" ("Del interior") деп аталды, бірақ ол үлкен танымалдыққа ие болмады. Дискімен бір уақытта осы топтың музыканттары — Дэвид пен Ракуэль Овьедо қаласының жанындағы колледжде музыка пәні бойынша сабақ берді. Осы дискіден кейін музыканттардың бір бөлігі топтан кетті, бір бөлігі музыканы оқытуды жалғастырды. Бұл бірінші дискіде топтың кёльт музыкалық стилін кейінгі дискке қарағанда жақсы көруге болады. 2003 жылы топқа Хуан Луис келіп, топ атауын "Морфейдің түсі" (El sueño de Morfeo) деп өзгертеді. 2005 жылы топтың әйгілі дискісі шығарылды, онда бірнеше әндер әсіресе танымал болды: "Nunca volverá", "Esta soy yo", "Ojos de cielo". Осы сәттен бастап топ испан чаттарында сенімді көшбасшы болды. Алғашқы концерттік турында топ Испанияның әртүрлі қалаларында 100-ден астам концерт берді, онда миллионнан астам адам жиналды. 2005 жылы топ "Жылдың ашылуы" деп танылды (revelación en el año 2005). 2007 жылы екінші платина дискісінің шығуына орай, "жолда кездескенше" ("Nos vemos en el camino"), топта "El sueño de Morfeo" бірінші дискінің 150.000-нан астам көшірмесі сатылды.

2012 жылдың 17 желтоқсанында топ Швецияның Мальме қаласында өткен "Евровидение 2013" ән байқауында Испанияны таныстырады. Сонымен қатар, топ 18 мамырда байқаудың финалында бірден өнер көрсетеді.

Топ құрамы
----------

* **Вокал:** Ракель дель Росарио Масиас (Raquel del Rosario Macías)
* **Акустикалық гитара және бэк вокал:** Давид Фейто Родригес (David Feito Rodríguez)
* **Электрогитара:** Хуан Луис Суарес Гарридо (Juan Luis Suárez Garrido)
* **Виолончелль:** Диего Галас, Роберто Хавонеро (Diego Galaz, Roberto Jabonero)
* **Бас:** Хави Мендес (Javi Mendez)
* **Соқпалы аспаптар:** Исраэль Санчес (Israel Sánchez)
* **Басқалары:** Рикардо Соверано (Ricardo Soberado)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «El Sueño de Morfeo to represent Spain in Malmö»
2. ↑  «Spain: ESDM to sing Contigo Hasta El Final in Malmö»
3. ↑  «Results: Spanish song for Malmö selected- Contigo hasta el final»

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты(қолжетпейтін сілтеме) (исп.)
Әлемге әйгілі «Бюллер» фирмасының жабдығы негізінде жұмыс жасайтын «Белес агрокешені» ЖШС-ының астық өңдеу кешені Батыс Қазақстан облысы Зеленов ауданы Белес ауылында 2009 жылдың желтоқсан айында іске қосылған болатын. 2012 жылы 35 мың тонна бидай тартылып, 26,5 мың тонна астық өндірілді. Бүгінде түрлі сұрыпты астық, кебек пен жарма ұнтағын өндіруде. Мұнда 100 адам тұрақты жұмыс жасаса, соның 30-ы Оралдан қатынайды, 70-і - Белес ауылының тұрғындары. Олардың арасында жас мамандары да бар. Біліктіліктеріне қарай жалақы төленеді. Ал жұмыстың бәрі компьютерлендірілген. Шикізат та жеткілікті. Компанияның арнайы бункерлерінде 15 мың тонна бидай сақталуда. Өнім негізінен Атырау мен Ақтауға жөнелтілуде.

**Ұнның түрлері:**
1. Жоғары сорт 2. Бірінші сорт 3. Екінші сорт 4. Мерекелік 5. Эстра 6. Кеспелік 7. Классик

*Экстра* – жаңа жауған қардай аппақ түсі бар, өте ұсақталған ұны әсіресе ашытылған, құмшекерлі, бисквит пен қабат-қабат қамырлы, сүт пен май қосылған тәтті тағамдарды пісіруге өте қолайлы келеді.

*Кеспелік* - Ыстық өнімдерді дайындауға аса ыңғайлы келетін өнім. Қамыры созылмалы, әрі тез иіні қанып, жеңіл жайылады. Пісірген кезде пішіні бұзылмай, дәмі су татып кетпейді.

*Классик* – ұнның қамыры жақсы көтеріліп, илеген кезде тез иіні қанып, нан пісіру ісіндегі осы бір ерекшелігімен дараланады.

**Дереккөздер :**

* «Белес Агро» ЖШС Орал қаласында нан зауытын іске қосуды көздеп отыр
Гуанако
**Гуанако** - Оңтүстік Америкадағы ең үлкен жабайы сүтқоректілердің бірі. Бұл Анд таулары мен қыраттарында, Чили және Аргентинаның жазықтығы мен жағалауларында кездеседі. Гуанаколар – жабайы жануарлар. Альпакалар мен ламалар секілді бұлар қолға үйретілмеген. Олар 10 шақты үлкен ұрғашылар мен олардың боталарынан тұратын топтарда өмір сүреді. Топты еркек гуанако басқарады.

Сыртқы келбеті
--------------

Жіңішке, жеңіл денелі, пропорцияда бұғыға немесе бөкенге ұқсайтын, бірақ мойыны ұзартылған жануар. Гуанаконың ұзын мойыны жүру және жүгіру кезінде теңгерім қызметін атқарады. Дене ұзындығы 120-175 см, құйрық ұзындығы - 15-25 см, құрғаудағы биіктігі 90-130 см, салмағы 115-140 кг. Аяқ-қолдары екі саусақты, тек үшінші және төртінші саусақтары сақталған. Аяқтары тар, қозғалмалы, саусақтардың арасында терең бөлінген.

Таралуы
-------

Ол Перудің оңтүстігінен Чили мен Аргентинадан Тиерра-дель-Фуэгоға дейінгі Анд тауларының пампаларында, жартылай шөлдерінде және биік таулы аймақтарында тұрады. Парагвайдың батысында аз ғана халық тұрады. Ол теңіз деңгейінен 4000 м биіктікке көтеріледі.

Саяхатшылардың сипаттамаларына сәйкес, олар Тьерра-дель-Фуэго архипелагының ең үлкен аралында Исла-Гранди мекендеген және ақ қоныстанушылар-қой өсірушілер өз популяциясын жойғаннан кейін жойылып кеткен селкнам тайпасының негізгі аңшылық объектісі болды.

Қоректенуі
----------

Шөпқоректілер ұзақ уақыт сусыз жүре алады.

Жаулары
-------

Табиғи жаулары: иттер, жалды қасқырлар және пумалар.
Қанғар одағы
------------

  

* Қанғар одағы(659—750)Қанғар одағы(659—750)

```
  **Қанғар тайпалық одағы** - Жеті өзен мен Маңғыстауды қоспағанда, Қазақстан территориясындағы түркі мемлекеті.**Қаңғарлар** - ерте ортағасырлық қаңлылар, олар қазір қазақтардың, башқұрттардың, ноғайлардың, өзбектердің және қарақалпақтардың құрамына кіреді. Қыпшақтар жеңілгеннен кейін, қаңлылардың батыс тармағы мажар халқына қосылды. Одақтың штаб-пәтері Ұлытау тауларында болды.
```

Одақтың құрылуы
---------------

```
 Кейбір шығыстанушылар (Маркварт, Толстов, Кляшторный) Қангарды Кангламен тікелей байланыстырды; сонымен қатар бұрын аймақта үстемдік еткен Кангюйлермен (ең алдымен үнді-еуропалықтар). Ахинжанов Қыпшақтар Кан аймағын басып алғаннан кейін жай ғана «қаңлы» атауын алды (сөзбе-сөз «вагон») деп болжайды.
```

```
  Жеті өзенді қытайлар басып алғаннан кейін, қаңлылар тәуелсіз болды. Олар тіпті Оңтүстік Қазақстан мен Сырдария қалаларын қытайлардан тартып алды. Сырдария қалаларында автономия қалды. Қазақстанның оңтүстігіндегі оғыздар, Ертіс алқабындағы қимақтар, Муғожарыдағы құмандар және солтүстік Қазақстандағы қыпшақтар қаңлылардың вассалы болды.
```

```
  7 ғасырдың аяғында Сырдария қалалары көтеріліске түсіп, соғды мемлекетімен одақ құрды. Арабтар оңтүстіктен Соғдыға шабуыл жасаған кезде көтеріліс жеңіске жетті. Көтеріліс басылды. Бірақ қалалардағы автономияны қаңлылар қалдырды.  

```

Одақтың құлауы
--------------

VIII ғасырдың басында оғыздар мен Ташкент қаласы одақтан шықты. Арабтар Сыгнак, Дженд, Яссы және басқа Канария қалаларына шабуыл жасады.

Арабтар Соғды басып алғанда Сырдария бойындағы Канария қалаларына шабуыл жасады. Арабтар Қазақстанның оңтүстігін, ал оғыздар Сырдарияның қалған қалаларын басып алды. Оғыздар қимақтармен одақ құрады. Қаңғар одағы өмір сүруді тоқтатты. Қанғардың батыс тармағы (печенегтер) Хазар қағанатының бұрынғы жерлерін басып алып, сол жерде өз мемлекетін құрды.

Сондай-ақ қараңыз
-----------------

* Қаңлы
* Арабтар
* Одақ
* Соғды
* Сырдария

Дереккөздер
-----------



1. ↑
**Антибиотиктер** (гр. *autі* — қарсы және гр. *bіos* — тіршілік) — микроорганизмдердің өсуін, көбеюін тежейтін немесе тоқтататын микробтар, өсімдіктер мен жануарлар жасушасынан алынатын органикалық зат; микроорганизмдермен жоғары өсімдіктермен және жануарлармен микроорганизмдерді және ісік жасушаларының дамуын басатын және жоятын заттар.

Құрамы
------

Антибиотиктер төменгі молекуларлы қосылыс және оның құрамына көміртегі-оттегі және сутегінен басқа азот (1 немесе 2 амин тобы түрінде) және 1 немесе 2 карбоксильді топтар енеді.

Қызметі және қолданылуы
-----------------------

Антибиотиктер микробтар мен кейбір қатерлі ісікке әсер етіп, олардың дамуын тежейді немесе толықтай жойып жібереді. Антибиотиктердің пайда болуы микробтар дүниесінде кездесетін бір-біріне қарама-қарсылық әрекетіне негізделген. Антибиотиктердің бірнеше жүздеген түрі бар, бірақ олардың бәрі бірдей медицинада қолданыла бермейді. Антибиотиктер шығу тегі, химиялық құрамы, микробтарға әсер ету механизмі т.б. қасиеттері бойынша жіктеледі. Антибиотиктерді ретсіз қолданудың әртүрлі салдары болуы мүмкін. Мысалға, денеге бөртпе шығып, қышыма пайда болады, кейде естен тануға әкеп соғады. Сондықтан, оларды тек қана дәрігердің айтуы бойынша қолдану қажет. Антибиотиктер медицинадан басқа а.ш-нда, тамақ өнеркәсібінде және микробиологиялық өндірісте пайдаланылады. Антибиотиктер зең саңырауқұлағынан, актиномиоцидтік, кейбір бактериялардан алынады.

Тарихы
------

Антибиотиктер туралы ғылымның негізін қалап, алғаш көгерткіш саңырауқұлақтан пенициллин алған (1929) ағылшын ғалымы А.Флеминг болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Ив Монтан** (фр. , шын есімі Иво Ливи (итал. Ivo Livi), 13 қазан 1921, 19 қараша 1991) – әнші, актер. .
17 жасында Ив Монтан лақабымен алғаш рет сахнаға шығады. 1944 жылы Монтананың өнеріне Эдит Пиаф тәнті болады. 1946 жылы Жак Превердің роман желісіне түсірілген «Врата ночи» фильмінде басты рөлді сомдайды. Атақты Мэрилин Монромен түскен фильмі үлкен табыс әкеледі. Ол Еуропа мен Американы бағындырған өз заманының даңқты актері саналады. Ив Монтан Париждегі Пер-Лашез зиратында жерленген. 
Әндері: «Récital au théâtre de l'Etoile» 1953, «Chansons populaires de France» (1955), «Dix chansons pour l'été» (1958), «Récital Etoile» (1958); Түскен фильмдері: «Звезда без света» (1946 ), «Étoile sans lumière» (1946), «Врата ночи», «Les Portes de la nuit» (1947), «L'Idole» 1950, «Потерянные сувениры», «Souvenirs perdus» т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Моноэтникалық мемлекет** немесе **біртұтас ұлттық мемлекет** (сонымен бірге ұлттық мемлекет ұғымымен синоним) — белгілі бір ұлттың (этностың) тарихи этникалық аумағында қалыптасқан және оның егемендігін бейнелейтін мемлекет. Тарихи тұрғыдан алғанда, моноэтникалық мемлекеттер, әдетте, ұлттың (этностың) қалыптасуының басталуы уақыт өте келе мемлекеттің қалыптасуымен сәйкес келетін жерде қалыптасты, осыған байланысты мемлекеттік шекаралар көбінесе этникалық шекаралармен сәйкес келді (мысалы, Батыс Еуропа мен Латын Америкасының бірқатар елдері). Біртекті ұлттық (этникалық) құрамы бар мемлекеттердің мысалдары Жапония, Солтүстік және Оңтүстік Корея, Италия, Португалия, Бангладеш, Дания, Исландия, Мажарстан, Армения, көптеген араб елдері (ең алдымен араб түбегі) және т. б.

Бұл ұғым «көпұлтты мемлекет» ұғымына қарсы. «Моноэтникалық (моноұлттық, бір ұлттық) мемлекет» термині көбінесе «БҰҰ (немесе ЮНЕСКО) стандартына» сілтеме жасай отырып жиі келтіріледі, бірақ мұндай халықаралық танылған стандарт жоқ. БҰҰ Ғылым, Білім және Мәдениет комитетінің (ЮНЕСКО) анықтамаларында «моноұлттық» немесе ұлттық мемлекеттің анықтамасы келтірілген:

> Ұлттық мемлекет - мәдени шекаралар саяси шекаралармен сәйкес келетін аймақ. «Ұлт-мемлекет» идеалы жүзеге асса, мемлекет бір этникалық топтың адамдары мен мәдени дәстүрді біріктіреді.
> 
> *Түпнұсқасы*  (ағыл.)  
> 
> The nation-state is an area where the cultural boundaries match up with the political boundaries. The ideal of 'nation-state' is that the state incorporates people of a single ethnic stock and cultural traditions
> 
> 
> 
> 

Осылайша, ЮНЕСКО-ның глоссарийіне сәйкес ұлттық (немесе "моноұлттық") — мәдени (этникалық) шекаралар саяси шекараларға сәйкес келетін мемлекет. Ұлттық мемлекеттің идеясы — бұл этникалық және мәдени шығу тегі бар адамдарды біріктіреді. Бірақ қазіргі мемлекеттердің көпшілігі көп ұлтты немесе көпұлтты. Осылайша, егер бір этностың барлық дерлік өкілдері басқа ұлттық қауымдастықтардың қатысуынсыз бір мемлекетке біріктірілген болса, моноэтникалық мемлекет болады деп айтуға болады.

Талдаушы Дэвид Уилштің (David Welsh) пікірінше, ұлттық азшылықтар халықтың 5% - дан азын құрайтын және бір этностың үлесі халықтың жалпы санының 95%-ынан асатын мемлекеттер ғана этникалық біртекті деп аталуы мүмкін.

Бір этностың үлесі халықтың жалпы санының 95% - ынан асатын мемлекеттер: Албания, Армения, Бангладеш, Грекия, Дания, Мысыр, Италия, КХДР, Оңтүстік Корея, Мадагаскар, Мальта, Польша, Португалия, Сомали, Жапония.

Тағы қараңыз
------------

* Ұлттық мемлекет

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тадевосян Э.В. Словарь-справочник по социологии и политологии / Э.В. Тадевосян. – М.: Знание, 1996. – 272 с. (ISBN 5-07-002753-0) — с. 49
2. ↑  А.Болдонов Т.Башинова Е.Тармаханов. Краткий словарь-глоссарий по политологии — Улан-Удэ: Изд-во ВСГТУ, 2005. — 96 с.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 тамыз 2015.
3. ↑  État-nation UNESCO (фр.)
4. ↑   Nation-State UNESCO (англ.)
Уикиқайнарда бұған қатысты түпнұсқа мәтін бар:
***Рип Ван Уинкл***

**Рип Ван Уинкл** (ағылш: *Rip Van Winkle*) — америкалық жазушы Вашингтон Ирвинг жазған новелла.

Ол алғаш рет 1819 жылы Нобайлар кітабы құрамында жарияланды.

Шығарма желісі
--------------

Америкадағы Каатскил тауларының бөктерінде бір ауыл болыпты, оның негізін Голландиядан жер ауып келгендер қалаған. Осы ауылдың тұрғыны Рип Ван Уинкл «қарапайым, ақкөңіл адам еді; сонымен қатар, ол мейірімді көрші және көнгіш, етек асты еркек» болған делінеді. Әйелінің ұрысынан шаршап, ол тауларға аң аулап, серуендеуге шығуға әдеттеніп алған. Сондай серуендердің бірінде оған бейтаныс бір қарт кездеседі, иығында ішімдігі бар бөшкешені ұстап жүреді. Ол Риптен көмек сұрап, жүгін көтерісуге шақырады. Олар адам көзінен таса жерге келіп, оғаш бір қауымға тап болады. Бұл әлгі қарттың достары екен, олардан біршама шошыған Рип бір кезде ішімдікке салына бастайды және ұйықтап кетеді.

Оянған кезде Рип ауылына қайтады. Бірақ бәрі де өзгеріп кеткен, оны ешкім танымайды, және өзі де ауылында танитын адамдарды таба алмады. Сұрастыра бастағанда, ол тауларда бірнеше жыл ұйқыда өткізгенін түсінеді. Елде Тәуелсіздік үшін соғыс болғанын, ескі монархияның билігі енді осы аймаққа таралмайтынын, өзі де Америка Құрама Штаттарының еркін азаматына айналғанын Рип таңдана қабылдайды.

Мәдени ықпалы
-------------

Ирвингтондағы Рип Ван Уинклге қойылған мүсін
Шығарманың басты кейіпкері Рип Ван Уинкл өмірден артта қалған адамның нышанына айналды. Осы мағынада оның есімі көптеген әдеби мен кинотуындыларда аталып өтеді. Сондай-ақ ғылыми фантастикада немесе комедиялық шығармаларда көп жылға ұйықтап кеткен адамның кенеттен оянуы да жиі кездесетін сюжетке айналды (алайда Вашингтон Ирвингтің өзі бұл хикаяттың негізін еуропалық фольклордан теріп пайдаланған болатын).

Бұл новелла желісімен XX ғасырдың басында бірнеше фильм түсірілді. Ал 1978 жылы шыққан «Рип Ван Уинкл» мультфильмі үздік қысқаметражды анимациялық фильм үшін «Оскар» жүлдесінің номинациясына ілікті. Бұл кейіпкер басқа да мультфильмдерде және комикстерде жиі кездеседі.

Музыкада оған арналған опера (1855 жылы жазылған), оперетта (1882 ж.), бірнеше заманауи әндер бар.

Британдық поэтесса Кэрол Энн Даффи өзінің «Миссис Рип Ван Уинкл» шығармасын басты кейіпкердің әйеліне арнап жазған.

Және де Нью-Йорк штатындағы көпірлердің біреуіне Рип Ван Уинкл есімі берілген.

* Операның афишасыОпераның афишасы
* Рип Ван Уинкл туралы комиксРип Ван Уинкл туралы комикс
* 
*

Сілтемелер
----------

* Rip Van Winkle

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Вашингтон Ирвингтің шығармалары |
| --- |
|  |
| Әңгіме жинақтары | 
Нобайлар кітабы (Маужыраған терең сай, Рип Ван Уинкл) • Брейсбридж Холл • Саяхатшының әңгімелері • Альгамбра әңгімелері |
|  |
| Басқа шығармалар | 
Джонатан Олдстайлдың хаттары • Сальмагунди • Нью-Йорктің тарихы • Христофор Колумбтың өмір тарихы мен саяхаттары • Астория • Мұхаммед және оның мұрагерлері • Джордж Вашингтонның өмірі |

 |
**Үсенов Жандос Жолдасұлы** (21.2.1960 ж. т. Қызылорда облысы Арал қаласы) — дойбыдан Қазақстандағы халықаралық дәрежедегі тұңғыш төреші (2000), халықаралық дәрежедегі спорт шебері (2004), Қазақстанға еңб. сің. жаттықтырушы (1994), шахматтан ұлттық дәрежедегі төреші (2001). Орынбор қаласының (1984) және Қазақстан кәсіподақтары спартакиадасының чемпионы (1987). Түркістан облысынның 15 дүркін жеңімпазы. Халықараралық дойбы федерациясының вице-президенті (2003). 2004 және 2006 жылғы әлем чемпионы атағы үшін болған матчтардың бас төрешісі. 2003 — 2006 жылдар аралығында халықаралық дойбы федерациясының (ФМЖД) таңдаулы 10 төрешісінің қатарына енген. Дойбыдан 34 Қазақстан чемпионын және 12 спорт шеберін тәрбиелеген.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Стив Бико** (18 желтоқсан 1946 – 12 қыркүйек 1977) – қара нәсілді оңтүстікафрикандықтардың құқықтары үшін күрескен адам, Оңтүстік Африкадағы «қара сана» қозғалысының қалаушысы.

Өмірбаяны
---------

Стив Бико Eastern Cape аймақта King William қаласында қарапайым отбасында төрт баланың үшіншісі болып дүниеге келген. Оның әкесі ерте қайтыс болды.  

Бала кезінен бастап, Стив саясатқа қызығушылық танытты. Саяси себептер бойынша ол Элис қаласындағы (Оңтүстік Африка) Lovedale беделді мектептен шығарылып, содан кейін Merienhille Әулие Франциск либералды Рим-католик колледжінде оқуын жалғастырды.  

1966 жылы Дурбанда қаласындағы Natal университеті медицина факультетіне түседі. Онда ол өзінің болашақ досы және тәлімгері Джошуа Мбойя Дадамен танысады. Бико «Оңтүстік Африка Ұлттық студенттер одағының» көпұлтты ұйымның мүшесі болды. Бірақ ол көп ұзамай Еуропалық емес студенттер (қара, үндістер мен «түрлі-түсті») өз құқықтары үшін күресуге өз ұйымын құруға тиіс деп тапты. Сондықтан, 1968 жылы ол «Африкандық студенттер ұйымының» (SASO) негізін қалаушылардың бірі және оның тұңғыш президенті болды. Содан кейін, бүл ұйым «қара сана» қозғалысына кірді.  

Бико, сондай-ақ Дүниежүзілік Христиан студенттер Федерациясының жұмысына қатысады. 1972 жылы, Стив «Қара нәсілді Ассамблеясының» құрметті президенті болып сайланды.   

1973 жылы оқудан шығарылды, ал оған сол жылы бақылау орнатылды: ол қаладан кетуге, бір адамнан артық сөйлесуге және жұрт алдында сөйлеуга тыйым салынды. Сондай-ақ Стивтің дәйексөздерін баспа мен сөйлеуде қолдануға тыйым салынған.

Тұтқындау және өлім
-------------------

17 тамыз, 1977 жылы Стив Бико досы Питер Джонспен «бостандық үшін жаңа қозғалыстың» басшысы Невилл Александрмен келіссөздер жүргізу үшін Кейптаунға барды. 18 тамызда артқа қайтар жолында, ол терроризм деген күдікпен Кинг-Уильямс қасында қамауға алынды. Келесі күні ол түрменің әскери ауруханасында қайтыс болады.

Естелік
-------

Биконың тұлғасы аңызға айналды және оның есімі музыка, әдебиет және кинода мәңгіге есте қалды. 
Biko туралы көптеген әншілер рэп, хип-хоп, джаз, рок шырқады. Олардың арасында Питер Хэммилл, Public Enemy, Патрис, Питер Гэбриэл, Дэйв Мэтьюс, System Of A Down, Simple Minds, U2 және басқалары.  

Бүгін Стив Биконың атымен Оңтүстік Африка, Англия мен АҚШтың жоғары оқу орындары, көшелер мен ғимараттар аталады. Бостандық алаңындағы технологиялық Дурбан университетінде оның қола бюсті орнатылған.

Сілтемелер
----------
**Тұрақты ток машинасы** - айналыс механикалық энергияны тұрақты токтың энергиясына (генератор ретінде) және керісінше тұрақты токтың энергиясын механикалық энергияға (қозғалтқыш ретінде) түрлендіретін электр машинасы. 

Тұрақты ток машинасы қайтымды, яғни әрі генератор, әрі қозғалтқыш ретінде жұмыс істей алады. Мысалы, электрлендірілген жылжымалы құраманың (электровоздардың) тартым қозғалтқыштары және қуатты тұрақты ток электр жетектерінің электрлік қозғалтқыштары осы негізде жұмыс істейді. 

| Тұрақты ток машинасы |
| --- |
|  |  |  |  |

Тұрақты ток машинасы негізгі ***магнит өрісі параллель***, ***тізбектеле*** және ***аралас қоздырылатын***, сондай-ақ ***тұрақты магниттері*** бар түрлерге ажыратылады. Ол айналу жиілігін біртіндеп, үнемі әрі кең алқапта реттей алады. Тұрақты ток машинасы өнеркәсіптің электрқозғалтқышының айналыс жиілігін қатаң сақтау және кең аралықта өзгерту қажет болатын саласында кеңінен қолданылады. 

Тұрақты ток генераторы
Оның жұмыс істеу принципі магнит өрісінде зәкірді айналдырғанда оның орамасында ЭҚК-нің индукциялануына негізделген. Тұрақты ток генераторы коллекторлы және коллекторсыз түрге ажыратылады. Прокат стандарының, аэродинам. құбырлардың желдету қондырғыларын, ірі экскаваторлардың реттелінетін электр жетектерін, дербес тұрақты топ тораптарын қоректендіруге арналған қорек көзі ретінде, сондай-ақ автоматты реттеу жүйелерінде (мысалы, тахогенераторларда) қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Үлкен шырғалақ** (лат. *Limosa limosa*) - ұзын аяқты, ірі денеkі (300 г, қанатының адымы - 75 см шамасында) балшықшы.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Үлкен шырғалақтың тұмсығы - ұзын, қызғылт қызылсары, тұмсықтың ұшына қарай бұл түс қошқылдана түседі, тұмсықтың ұзындығы 8-11 см шамасында болады. Құс ұшып жүрген кезде қанатындағы ақ жолақтар, сондай-ақ ақ беді және құйрықтың қара ұшының қарама-қарсылығы жақсы көрінеді. Жоны - қошқыл. Жазда, әдеттегі жағдайдағыдай емес, көшпенді қалыпта кездеседі. Көбінесе бірнеше жұптардан шағын топ түзіп ұялайды. Салындыдағы 2 жұмыртқаны ата-енелері 3 аптаға жуық басады. Негізінде бунақденелілерді (қоңыздар, шегірткелер, әр түрлі көбелектердің дернәсілдері, су қандалалары), сондай-ақ басқа жәндіктерді жейді. Аздаған мөлшерде өсімдіктердің тұқымын, ұсақ пиязшықтарды қорек етеді.

Таралуы
-------

Еуразияның қоңыржай ендіктерінде қоныстанады, Қазақстанда бүкіл солтүстік жартысында - орманды дала, дала және ішінара шөлейттерде ылғалды шабындықтарда, ылғалданған үлескілерді бойлай ұялайды. Қазақстанда наурызда пайда болып, қыркүйекте ұшып кетеді.

Дереккөздер
-----------
**Автокод** – есептеуіш машина тіліне ен жақын келетін алгоритмдік тіл. [1]. 

Алгоритмдік тілде жасалған программаны машина тіліне (немесе керісінше) аудару оңай. Сол себепті программалау да есеп ерекшелігіне емес, есептеуіш машинаның өзіндік тіліне негізделеді. Автокод әрдайым есептеуіш машинаның белгілі бір түріне арналып жасалады. Мыс. АК-1 А-ы "Урал-3" және "Урал-4" электрондық есептеуіш машиналарына программа жасау үшін, ал "Инженер" А-ы (АКИ) "Минск-2" есептеуіш машинасына программа жасау үшін колданылады. 

АК-1 Автокодының негізіне халықаралық алгоритмдік тіл "Алгол-60" алынган. Бұл Автокодпен шешілетін есептер бірнеше кезендерден өтеді: есеп шарты Автокод тіліне аударылып жазылып, перфокартаға түсіріледі; ол одан әрі бақылаудан өтіп, тексеріледі де, алфавитті-цифрлы жазу тетігіне жазылады: есептеу программасы жасалып, есеп шешіледі. Автокодтыңтың басты ерекшелігі маман инженер немесе программист математиктің көмегінсіз-ақ кез келген есептеуіш машинаға тапсырма бере алатындығында. Тіл кедейлігі Автокодтың елеулі кемшілігіне жатады. Сондықтан онымен күрделі математикалық есептерді өрнектеп жазуға болмайды. 

АКИ Автокодтармен шығарылатын есеп бірнеше қарапайым сөзбен математиқалық және арнайы қабылданған символдармен жазылады. Осылайша жасалған программа есептеуіш машинаға беріледі. Ол берілген программаны арнаулы транслятор арқылы жұмыстық программаға айналдырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
[Бейза]]

 **Бейза** , немесе **шығыс африкалық орикс** (лат. Oryx beisa) — бұрын солтүстік-шығыс Африканың шөл және шөлейт аймақтарында таралған бөкендер тұқымдасына жататын бөкен.

Жалпы деректер
--------------

Орикс негізіндегі бөкендердің денесінің ұзындығы 160-тан 190 см-ге дейін, құйрық ұзындығы 70-тен 80 см-ге дейін жетеді. Жануарлардың иығында биіктігі 110-120 см, олардың салмағы 150-ден 200 келіге дейін. Артқы жағындағы шаш сұр-қоңыр, іште ақ, ​​осы түстер арасындағы шекарада дене бойымен тар қара жолақ өтеді. Сондай-ақ алдыңғы аяқтардың тізелерінде және тұмсығында қара дақтар көрінеді - мүйіздердің түбінен, көзден және жануардың шектеріне дейін. Сондай-ақ маңдай мен мұрында кішкентай қара дақтар бар. Құлақтары ұзын және тар, мүйіздері ұзын және жіңішке, екі жыныстағы бөкендерде 75-тен 120 см-ге дейін.

Бейза орикс 6-дан 40-қа дейін топ болып табындық өмір сүреді. Егде жастағы еркектер әдетте жалғыз тұрады. Үйірлерде бөкендер белгілі бір иерархияға бағынады. Үйірдегі жетекші аналықтардың бірі, ең күшті еркек оны жауып күзетеді. Қандай да бір қауіп төнген жағдайда бұл бөкендер, әдетте қашады. Алайда, кейбір жағдайларда топ ауыр жарақат алуға қабілетті ұзын мүйіздерімен шабуылдаушылардан қорғанады. Жануарлар биологиялық тұрғыдан шөлді және ыстық жағдайда өмір сүруге бейімделген. Демек, олардың дене температурасы жануарлардың денсаулығына ешқандай салдарсыз +46 С° дейін көтерілуі мүмкін. Олар шөптермен, жапырақтармен, жемістермен және басқа да өсімдік материалдарымен қоректенеді.

Көбеюі
------

Жануарлардың жұптасуының нақты кезеңі жоқ. Бұл бөкендердің жүктілігі 8,5 айдан 10 айға дейін созылады. Бала туылғаннан кейін 3,5 айдан кейін өсімдік тағамдарын жей бастайды. Әйелдердің жыныстық жетілуі 1,5 жастан 2 жасқа дейін, еркектерде 5 жаста болады. Өмір сүру ұзақтығы - 18 жылға дейін.

Дереккөздер
-----------
Дүниежүзілік гемофилия күні (ағыл. World Hemophilia Day) - жыл сайын 17 сәуірде бүкіл әлемде атап өтілетін халықаралық күн. «Гемофилия күні» - жұмыс күні емес.

Дүниежүзілік гемофилия күні алғаш рет 1989 жылы атап өтілді.Бұл халықаралық күнді өткізу туралы бастама екі танымал халықаралық ұйымға: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына және Дүниежүзілік гемофилия федерациясына (ДСҰ) тиесілі. «Гемофилия күніне» арналған 17 сәуір күнін ұйымдастырушылар кездейсоқ таңдамады: бұл Дүниежүзілік гемофилия федерациясының негізін қалаушы Фрэнк Шнейбель осы күні туылды.Бүкіләлемдік гемофилия күні, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және Дүниежүзілік гемофилия федерациясы қабылдаған мақсат - әлемдік қоғамдастықтың, саясаткерлердің, денсаулық сақтау саласының қызметкерлері мен қарапайым медицина қызметкерлерінің назарын гемофилиямен ауыратын науқастардың күнделікті кездесетін мәселелеріне назар аударту және олардың білімін арттыру. Бұл тұқым қуалайтын ауру коагуляция процесінің бұзылуымен байланысты .«Дүниежүзілік гемофилия күні» жыл сайын жаңа ұранмен аталып өтеді, ол гемофилиямен байланысты және белгілі бір проблеманы шешуге бағытталған. Сонымен, 2009 жылы осы күннің ұраны: «Біз біргеміз», ал 2011 жылы «МДМ» ұранымен өтті: «Біз сіздің көмегіңізге өте мұқтажбыз!» .Дүниежүзілік гемофилия федерациясының медициналық істер жөніндегі вице-президенті Элисон Стрит бұл сөздердің мағынасын егжей-тегжейлі түсіндірді: «Гемофилиямен ауыратын науқастардың қажеттіліктерін жан-жақты қанағаттандыру үшін гематологтардың, ортопедтердің, стоматологтардың, физиотерапевтердің, дәрігерлердің күш-жігерін үйлестіре отырып, пәнаралық жұмыс принципін тиімді қолдану қажет. психологтар, әлеуметтік қызметкерлер ».Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Дүниежүзілік гемофилия федерациясының, гемофилия пациенттерінің қоғамының, ғалымдар мен дәрігерлердің күш-жігерінің арқасында гемофилия диагнозы өлім жазасы ретінде тоқтатылды , бірақ бұл түпкілікті жеңіске дейін біздің жетістіктерімізге сүйенуге негіз жоқ. бұл аурудан әлі алыс.

Мәлімет осы жерден алынған: