recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амур қабыланы** (лат. *Panthera tigris altaica*) - Мысықтәрізділер тұқымдасының жойылуға қауіпті, жылдан жылға саны азайып бара жатқан биологиялық түрі. Бұл - өте сирек кездесетін жануар. Уссурий тайгасында олардың бірнеше жүзі ғана қалды

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Амур қабыланының өзге қабыландардан ерекшелігі көп. Амур қабыланының терісіндегі теңбілдердің түсі қара болады. Теңбілдері өте жиі орналасқан. Оның ұзын аяқтары мен ұзын жүні қарлы, аязды климатқа бейімделген. Амур қабыланы 6 метр алға, 3 метр жоғарыға секіре алады. Жүні жұмсақ,қалың келеді. Жазда шамамен 2.5 см, ашық сары, қанық түске енеді. Қыста 7-см ге дейін ұзарады да,ашық сары түстен алтын түстес рең беретін сарғыш қызыл түске ауысады. Денесінің ұзындығы - 107-136 см. Аталығының орташа салмағы 32-48 келі, аналығының орташа салмағы 25-43 келі болады. Амур қабыланы 23 жылға дейін өмір сүреді.

Қабыландар, негізінен, жекедара жүреді. Азық іздеуге көбінесе түнде шығады. Әр қабылан өзіне жеткілікті мөлшерде қорек табылатын жерді иемденеді. Ондай жердің көлемі жер бедері мен қоректің көптеп кездесуіне байланысты кейде 1-2 шақырым ғана болуы мүмкін. Қабылан жемтігіне білдірмей келіп, бірнеше метр жерден секіріп бас салады. Қабыландар 3 ай буаздық мерзімнен кейін 1-3 күшік туады. Күшіктерді 2 айдан кейін індерінен шығады. Амур қабыланы елік, марал, бөкен, қоян, борсық, күдірдің етін жейді.

Таралуы
-------

Амур қабыланы Ресейдің оңтүстік шығысында, Солтүстік Кореяда, Манчжурияда, Амур өзенінің аңғарларында кездеседі. Қабылан Амур өзенінің құрметіне осылай аталған. Ол "Қиыр Шығыс қабыланы", Сібір қабыланы" деген аттармен де белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  .1100 қызықты деректер, Жануарлар, Қ. Байғабылова, Алматы.
**Наурызбай алтын-күміс кен орны** – Қарағанды облысы Балқаш қаласынан солтүстікке қарай 70 км жердегі кен орны. Кен орнын геолог В.Г. Буров ашқан (1955).

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымдық жағынан Балқаш-Іле жанартаутекті-плутонтекті белдемінің Тоқырау сегментінде орналасқан. Кенді алаңның құрылымына таскөмір-пермь жасындағы қарқара, керегетас және арқарлы свиталарының орта-қышқыл құрамды жанартаутекті түзілімдері қатысады. Онда әр түрлі туынды кварциттер кеңінен тараған.

Жатыс сипаты, құрамы
--------------------

Кен орнының екі бөлігі (Шығыс және Батыс) созылуы бойынша 50-100 м тереңдікте сүйірленетін изометрлі және линза пішінді кен денелерін құрайды. Кен алтын-күмісті, антимониттің мөлшері жоғары. Алтынның күміске қатынасы 1:20. Кеннің құрамы пирит (5 – 10%), антимонит (5 – 40%), колорадоит, сомтума алтын және теллур, пираргирит, реальгар, галенит, халькопирит, тинантит, күңгірт кен, буланжерит, т.б.; бейкентастар кварц, гидрослюда, пирофиллит, рутилдан тұрады. Кенді минералдар кварциттерде майда сеппе түрінде және желішектер түрінде тараған. Алтынның сынамасы жоғары (950-ден жоғары); мөлшері 0,1 – 100 г/т, кейде одан да жоғары, орташасы 15 г/т. Кен құрамында сүрме (1%-дан жоғары), күшәла (10%-ға дейін), теллур (1%-ға дейін), сынап (0,4%-ға дейін), висмут, мыс, қорғасын, мырыш, молибден бар. Кен орны консервацияда (сақтауда) тұр. [1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
]Джордж Кеннан. 1885 ж.
**Джордж Кеннан** (16.2. 1845, АҚШ, Огайо штаты, Норуолк қаласы – 10.5.1924, сонда) – американ саяхатшысы, зерттеуші, публицист. 

1865 – 68 ж. Орыс-Америка телеграф қоғамының тапсырмасымен Солт.-шығыс Азияны Беринг бұғазына дейін аралап, 1870 – 71 ж. Кавказдың шығыс бөлігінде, 1885 – 86 ж. Сібір мен Ресейдің солтүстік-шығыс аймақтарында, Семейде болып, орыс революционерлерінің жер аударылған орындары мен түрмелеріне зерттеу жұмыстарын жүргізді. Кейін Кубада, Мартиникада, Жапонияда репортер болған. 1870 жылы Нью-Йоркте Кеннанның "Сібірдегі көшпелі өмір" аталатын кітабы жарыққа шықты. Еңбек Америкада 20 реттен астам қайта басылып, бірнеше тілдерге аударылды. Америка журналдарында Сібір халықтары туралы мақалалары жарық көріп, кәсіпқой журналист ретінде де танылды. Кеннан Семей қаласының өмірімен, ондағы жер аударылып келген орыс революционерлерімен жақын танысып, Ресей үкіметінің саясатына сын пікірлер жазды. *"Сібір және жер аудару"* (1891) деген еңбегінде Семей кітапханасы туралы, Абайдың сол кітапханада жиі болатынын, Льюис, Милль, Дрепер шығармаларының орыс тіліндегі аудармасын оқитынын, ағылшын философиясына тереңірек үңілетінін А.Леонтьев деген жер аударылып келген орыс азаматынан естігенін баяндайды. Кеннанның бұл кітабы барлық Еуропа тілдеріне аударылды, Ресейде бірнеше рет жарық көрді. Кеннанның Ресей империясының отарлау саясатын әшкерелеген еңбектері әлі күнге өз құндылығын жоғалтқан жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Джордж Говард Дарвин** (ағылш. *Sir George Howard Darwin*; 9 шілде 1845 жыл, Даун, Кент – 7 желтоқсан 1912 жыл, Кембридж) — ағылшын астрономы және математигі. Танымал табиғат зерттеушісі Чарльз Дарвиннің екінші ұлы. Лондон корольдік қоғамдастығының (1879), шет ел қоғамдастығының (1907), оның ішінде мүшесі, сол сияқты Петербургтік ғылым академиясының шет елдік корреспондент-мүшесі (1907).

Биографиясы
-----------

### Шыққан тегі мен білімі

Джордж Говард Дарвин дүниеге келген Даун (Даун Хаус) аулындағы үй.
Джордж Говард Дарвин Кентграфтығндағы Даун (ағылш. Downe) ауылында дүниеге келді. Ол танымал жаратылыстау ғылымының зерттеушілері Чарльз Роберт Дарвин мен қыш өнімдерін өндіру бойынша танымал фирманың негізін қалаушының немересі Эмма Веджвудтің отбаынан шыққан екінші ұлы және бесінші баласы болатын. Джордждің алғашқы жылдры Дарвиндер отбасының қашық жерде тұрған тыныш Даун ауылында өтті. Алғашқы білім көзін Дарвин гувернантканың жетекешілігімен алады. 1865 жылдың тамыз айында Клэпхемдегі (Clapham Grammar School) грамматикалық мектепке барады. Бұл жерде кейін Оксфорд университетінің астрономия профессоры болған Чарльз Притчард (ағылш. Charles Pritchard) жүргізген математика мен жаратылыстану ғылымыың дәрістері жақсы оқытылды. Притчард білім берудің пионері болатын. Ол Джордждің білім алуына көп көңіл аударды..

Сырқаты, ғылымға оралу
----------------------

Университетте білім алған соң Дарвин өзінің ғылыми мансабын тоқтатып, заң білімін меңгеруге ұмтылыс жасады. 1874 жылы ол қорғаушылар әріптестерінің қатарына енді, алайда қайтадан өз ғылым жолына бұрлуға бет алды. Бұған аты ебеп, сыр берген сырқаты болатын: 1869 жылдың жаз айынан бастап дарвиннің көңіл-күйі төмендей бастады: асқорыту ағзасының дұрыс жұмыс істемесуі, әлсіздік пен жалпы дискомфорт. Демалыс оған ешқандай жеңілдік бермеді. Тек дәрігер сэр Эндрю Кларкке қаралғаннан кейін біршама жеңілденгендей болды, алайда кейбір сырқаттары өмірінің кейінгі кезеңдерінде де сыр беріп отырды. Кембриджге қайтып келуінің екінші себебі - ғылымға деген қызығушылығы. 1870 жылдың желтоқсан айы - 1871 жылдың қаңтарында күннің тұтылуын бақлау бойынша сицилия экспедициясына қатысты .

Кембриджде
----------

Дом *Newnham Grange*, ныне одно из зданий колледжа Дарвина

Әкімшілік қызметі. Соңғы жылдары
--------------------------------

Тұлғалық қасиеттері
-------------------

Ғылыми қызметі
--------------

Ертеректегі еңбектері
---------------------

Негізгі еңбектері
-----------------

Сілтемелер
----------

* *J. J. O’Connor, E. F. Robertson.* George Howard Darwin  (ағыл.). *MacTutor History of Mathematics archive* (2003). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 тамыз 2011. Тексерілді, 1 сәуір 2010.
* Sir George Darwin  (ағыл.). *Encyclopædia Britannica Online* (2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 тамыз 2011. Тексерілді, 1 сәуір 2010.
* Үлгі:Сотрудник РАН

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Memoir of Sir George Darwin by his brother Sir Francis Darwin. P. xi.
2. ↑  Memoir of Sir George Darwin by his brother Sir Francis Darwin. P. xiv.
|  |
| --- |
|  *Бұл мақала дәл қазіргі мезетте өңделіп жатыр. Шатасуларды болдырмау үшін осы белгіні орнатқан уикипедияшы бұл мақаланы қазірше өңдемеуіңізді өтінеді.* |

«Aman Family» жиһаз шығаратын Өзбекстан ұлттық компаниясы. Компаниянің негізгі иесі - Абдумовлон Абдуғаппров. Бас кеңсесі - Әндіжанда орналасқан. Компанияның 5 аймақтық филиалы бар.

Тарихы
------

Aman Family компаниясы 2011 жылы Әндіжан қаласында құрылған. Алғашқы жылдары дайын жиһаз өнімдерін сатумен айналысқан кәсіпорын 2014 жылдан бастап жалдамалы шағын жерде қонақүйге арналған жиһаздар шығара бастады. 2016 жылы Асака қаласында алғашқы сауда нүктесі ашылды. Ол 2017 жылы жабылды, ал 2018 жылы Ташкентте компанияның көрме залы ашылды.

2020 жылы басталған Covid-19 пандемиясы себебті онлайн сатуға бағыттады. Сосын «Aman» бағдарламасы және сайты іске қосты. 

Aman сөзінің мағанасы 3 ұлы және әйелінің есімдерінің бас әріптерінен алынған. Яғни Абдумавлон, Мухиддин, Абдусаттор және Нодира. Тағыда Сафия есімде қызы бар.

Көрсеткіштері
-------------

2023 жылға қарай зауыт жалпы ауданы 3300 шаршы метрді құрайтын 5 өндірістік блоктан тұрады: оның үшеуі Әндіжанда, екеуі Ташкентте орналасқан. Кәсіпорындарда штаттағы 22 қызметкер және 50-ден астам қызметкер жұмыс істейді, 40 қа жуық модель шығарады. Айына 400-500 жиһаз жинағы шығарады.

Өз жиһаздарын Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, тіпті АҚШ сияқты елдерге экспорттайды. Қазір Ресейге де экспорттауды қолға алып жатыр.

Дереккөздері
------------

1. ↑  «AMAN»: ремесло превращается в искусство (2023 жыл 30 наурыз)
2. ↑  AMAN – мақсади улкан, қадриятига собит замонавий бренд! (10.05.2023)
3. 1 2  **«Мен афсонаман» ёхуд «AMAN» мебелларининг бозорни забт этиши ҳақида (10.05.2023 14:46)**
Jesus is coming.. Look Busy (George Carlin, 2008)
**Джордж Денис Патрик Карлин (ағыл. George Denis Patrick Carlin)** — стэнд-ап жанырындағы америкалық күлдіргі әртіс, жазушы және актер болып табылады. «Грэмми» премиясының төрттүрркіл жеңімпазы және Марк Твен премия жүлдегері болып табылады. 5 кітаптің және 20 музыкалық альбомның авторы болып табылады. 16 дан астам фильмдерде ойнаған.

Өмірбаяны
---------

Джордж Карлин Нью-Йорк штатында Манхэттен қаласында 1937 жылы мамырдың 12-інші жұлдызында дүниеге келген. Анасы Мэи Карлин хатшының жұмысын атқарған.Джорджтың ең ұнататын көшесі ол Гарлем көшесі болған.

Дерккөздер
----------

Карлин туралы мәдіметтер
Наурызбай батыр ескерткіші
Шапырашты Наурызбай батырдың 2006 жылы 300 жылдық мерейтойына орай Алматы облысының Қарасай ауданының аумағындағы биік төбе басына ескерткіш орнатылды. 

  

Алыстан менмұндалап, ерлік пен өрлікке, бірлік пен берекеге шақырып тұрған алып ескерткіштің ашылуына елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев арнайы келген. Ескерткіш жобасының авторы: Қ. Жарылқапов, мүсінші Н. Далбай, тас кесу жұмыстары - В. Черепанов. Ескерткіш 2006 жылдың 16-шы қыркүйегінде ашылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004, - 712 бет
2. ↑  Ақпараттық кітапша. Жер жаннаты - Жетісу. Астана: «Атамекен, Қазақстан Картасы». 2012, – 110 бет
**Төлеген Дүйсенбайұлы Адам-Юсупов**(1937 жылы туған), көрікші, КСРО-ның құрметті металлургі (1969), Социалистік Еңбек Ері (1981).

Еңбек жолын 1959 ж. Қарағанды металлургия комбинатында бастады, 1967 жылдан домна цехында аға көрікші. №4 домна цехының жобалық қуатын мерзімінен бұрын игеру жөнінде бастама көтеріп, оның 1,5 ай ішінде толық пайдаланылуына қол жеткізді. Комбинаттың 4-домна пешін іске қосу, ретке келтіру ісіне белсене ат салысты. Адам-Юсупов басқаратын №4 пеш ұжымы металлургтардың Бүкілодақтық социалистік жарысында сан мәрте жеңіп шығып, «КСРО-ның озық домна пеші» атағына ие болды (1978-1980). Адам-Юсуповтың бригадасы 10-бесжылдықтың тапсырмасын мерзімінен бұрын орындап шығып, жоспарға қосымша 5 мың т-дан астам шойын берді. КОКП 25-съезінің, Қазақстан КП 14-съезінің делегаты. 10-11-шақырылған КСРО Жоғарғы Кенесінің депутаты. 1984-89 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесі Ұлттар Кенесі төрағасының орынбасары. Екі рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Джордж Рэймонд Ричард Мартин** (ағылш. *George Raymond Richard Martin*, 20 қыркүйек 1948 жылы) — жазушы, сценарийші, продюсер, редактор жəне көптеген сыйлықтардың иегері. Бүкіл əлемге танымал романдар циклі - «Мұз бен от жыры». Жазған кітаптары Толкин деңгейіне көтерді.

Өмірбаяны
---------

Джордж Мартин Нью-Джерси штаты, Бейонн қаласында, жүк тиеуші Рэймонд Коллинз Мартин мен Маргарет Брэди Мартин отбасысында дүниеге келген. Мартинның екі әпкесі бар - Дарлин Мартин-Лапински жəне Джанет Мартин-Паттен. Джордж Мартин жастайынан оқуды жақсы көріп, қорқынышты оқиғаларды жазып, оларды сатқан. Жоғары сыныптарда комикс оқығанды ұнатып, коллекция жинайтын болды. Ол Солтүстік-батыс университетінің Медилл журналистика мектебінің бакалвр мен мағистратурасын үздік бітірген. 1980 жылы Голливуд қаласына көшіп, сценарист болып жұмыс істеді. Джордж Рэймонд Ричард Мартин фэнтези жанрын жалпы ұнатпағанмен Джон Толкин Сақиналар әміршісі кітабын ұнататын. Тэд Уильямс жəне Джек Уэнс шығармаларын оқығаннан кейін өзі де осы жанрда жаза бастады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жазушының ресми сайты
**Мари автономиялы облысы** (шалғымар. Марий автоном вел) — 1920-1936 жылдардағы РКФСР әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Астанасы — Краснококшайск (1927 жылы Йошкар-Ола деп аталды).

Тарихы
------

Мари АО 1920 жылы 4 қарашада таулы және шалғынды марилер үшін автономиялық аумақтық құрылым ретінде құрылды. Бастапқыда 3 кантонға бөлінді, кейін олардың саны 9-ға дейін өсті.

1929 жылы 15 шілдеде Мари автономиялы облысы жаңадан құрылған Нижегород (1932 жылдан бастап - Горький) өлкесінің құрамына кірді.

1931 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша облыста 9 аудан болды:

1. Горно-Мари ұлттық ауданы
2. Звенигово ауданы
3. Йошкар-Ола қ.
4. Мари-Турекский ауданы
5. Моркинский ауданы
6. Ново-Торъяльский ауданы
7. Оршанский ауданы
8. Сернурский ауданы
9. Юринский ұлттық ауданы

9 ауданда 247 ауылдық кеңестер, 2 қала (Йошкар-Ола — 7600 тұрғын, 01.01.1931, Козмодемьянск — 8315 тұрғын), 2 жұмысшылар ауылдары (Юрино жұмысшы ауылы - 4586 тұрғын, Звенигово жұмысшы ауылы — 2482 тұрғын), 2795 ауылдық елді мекен. Қала тұрғындарының саны — 24700 адамды құрайды (4,8%).

1931-1932 жылдары аудандық бөлім енгізілді.

1936 жылы 5 желтоқсанда Горький өлкесі таратылды. 1936 жылғы Конституцияға сәйкес Мари автономиялы облысы РКФСР тікелей құрамына кіретін Мари АКСР айналды.

Әкімшілік бөлініс
-----------------

1921 жылы Мари АО 3 кантонға бөлінді: Краснококшайский, Козмодемьянский және Сернурский. 3 жылдан кейін кантондар саны 9-ға көбейтілді: Звениговский, Мари-Турек, Моркинский, Оршанский, Торялский және Юринский құрылды. 1929 жылы Краснококшай кантонының атауы Йошкар-Ола болып өзгертілді.

1931 жылы 2 ұлттық аудан - Татар (Парангинский) және Горномарийский құрылды. Сол жылы Козмодемьянский мен Юринский кантондары таратылды.

1932 жылы барлық кантондар аудандар деп өзгертілді, ал Татар ауданы өз атын Парангинск етіп өзгертті. 3 жылдан кейін жаңа аудандар құрылды: Косолаповский, Куженерский және Ронгинский, ал бір жылдан кейін Пектубаевский, Сотнурский, Эласовский және Юринский. Сонымен бірге, Горно-Марий ұлттық ауданы Козмодемьянский болып өзгертілді.

Ұлттық құрамы
-------------

1926 жылғы санақ бойынша:

* марилер — 51,4 %,
* орыстар — 43,6 %,
* татарлар — 4,2 %.

Әдебиет
-------

* Тарих // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — Б. 97—100. — 872 б. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Көк Жайлау шатқалы
==================

Көк жайлауға көтерілу үшін шатқалдың Солтүстік су торабына көтерілу қажет. Бұл бағыт Көк Жайлау үстіртінен бір күн ішінде әртүрлі жорықтарды жасауға болатынына байланысты өте танымал: 

1. Терісбұтақ өзені бойымен Үлкен Алматы шатқалында-қалаға "обсерватор тарағы" бойынша түсу;
2. Каменский жотасы бойынша "Ақ қайын" сауықтыру санаторийі Кішіалматы және Каменск шатқалдары және т. б.

Бұл Құмбел шыңының астындағы Үстірт, "Шымбұлақ" тау шаңғысы курорты, "Медеу" шатқалы және Үлкен Алматы шыңы.

Мекендеушілері
--------------

Көк-Жайлау аумағын жәндіктер, өсімдіктер, жануарлар мен құстар мекендейді, оның ішінде "Қазақстан Республикасының сирек кездесетін және Құрып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің тізбесіне" енгізілген.

Туризм
------

Көк Жайлау шатқалы өзінің орналасқан жерінің арқасында ең қолжетімді (қол жетімді емес сілтеме) болып табылады. 2015 жылдың 22 сәуірінде мұрағатталды. жаяу, велосипед, шаңғы және ат туризмімен шұғылданатын алматылықтардың сүйікті демалыс орындары (қолжетімсіз сілтеме — тарих).. Қазіргі уақытта бұл Іле-Алатау ұлттық паркінің жалғыз бұрышы.

Көк Жайлау шатқалының бұзылу қаупі
----------------------------------

Қазақстан Республикасының Н. Ә. Назарбаевтың(қолжетпейтін сілтеме) тапсырмасын орындай отырып, Алматы қаласының әкімдігі А. С. Есімовтың(қолжетпейтін сілтеме) басшылығымен және ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Іле-Алатау ұлттық табиғи паркінің аумағында әлемдік деңгейдегі тау шаңғысы кешенін салу туралы шешім қабылдады. Құрылыстың бірінші кезеңі Көк-Жайлау шатқалы мен Құмбел таулары болып белгіленген. Келесі кезең Іле Алатауы табиғи паркін салу жоспарлануда. Кейінірек, 2017 жылдың қараша айында Алматы билігі шипажайдың құрылыс алаңы тоғыз есеге қысқаратынын мәлімдеді. Курорттың өзі халықаралық деңгейдегі объект ретінде қарастырылмайды және ол ең алдымен жергілікті тұрғындарға бағдарланады деп болжанады. Дегенмен, курорт құрылысына қарсы жұртшылықтың наразылықтары жалғасты.

Қосымша
-------

* Алматы облысы туризмінің ресми сайты Мұрағатталған 22 қаңтардың 2022 жылы.
* Іле Алатауы ұлттық табиғи паркі
* [облысының шыңдары]

1. ↑
2. ↑
**Бадаев Алексей Егорович** (4.2.1883 – 3.11.1951) – совет мемл. және партия қайраткері. Орел губ. Карачаев уезінің Юрьево дер- сында кедей шаруа отбасында туған. 1904 жылдан Компартия мүшесі. Александров з-дында және Николаев т. ж-нда слесарь болып істеді. 1912 жылы Петербург және Петербург губ. жұмысшылары атынан 4-Мемл. думаға депутат болып сайланды. Онда большевиктік фракцияның мүшесі болды. РСДЖП ОК-нің Краков және Поронин кеңестеріне (1913) қатысты. РСДЖП Петербург комитеті мен ОК Орыс бюросының мүшесі (1913-14), В.И. Лениннің ұсынысы бойынша «Правданың» ресми шығарушысы болды. 1914 жылы қарашада тұтқындалып, Турухан өлкесіне жер аударылды. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін Петроград қалалық думасына сайланды, Петроградта Октябрь қарулы көтерілісіне қатысты. Октябрь революциясынан кейін жауапты партия, сов. қызметтерінде болды. Бадаев 1930 жылдан Тұтыну қоғамдары Москва қалалық Советі председателінің орынбасары қызметін атқарды. КСРО ОАКөнің мүшесі. 1938-43 жылдары. РКФСР Жоғары Советі Президиумының Председателі және КСРО Жоғары Советі Президиумы Председателінің орынбасары, 1943 жылдан КСРО Тамақ өнеркәсібі министрлігі коллегиясының мүшесі болды. Бадаев партияның 11-13 съездерінде РК(б)П ОК-нің мүшелігіне кандидат, 14-18 съездерінде ОК- нің мүшесі болып сайланды. Бадаев 1929 жылы «Большевиктер мемлекеттік думада» естелігін жахды. 2 рет ленин орденімен, басқа да орден, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Карлос Мария де Альвеар** (ис. *Carlos María de Alvear*; 25.10.1789, Санту-Анжелу — 03.11.1852, Нью-Йорк, АҚШ) - Аргентинаның саяси және әскери қайраткері.

1806-11 ж. Испания королының әскерінде қызмет істеді.

1808-14 ж. испан халқының француздық басқыншылығына қарсы соғысына қатысты.

1812 ж. Аргентина патриоттарының азаттық куресінде көрнекті роль атқарды.

1813 ж. Ла-Плата провинцияларының Бас конституциялық ассамблеясының төрағасы болды.

1814 ж. Буэнос-Айрес патриоттарының күресіне басшылық етті.  

Альвеар 1815 ж. Ла-Плата провинцияларының жоғарғы билеушісі. Сол жылы сәуір айында қызметінен түсіп, елден безіп кеткен.

1821 ж. амнистиядан кейін отанына қайтып оралып, Аргентинаның АҚШ-тағы елшісі (1824, 1838), соғыс және теңіз министрі, Аргентинаның бас қолбасшысы болды.

1852 ж. АҚШ-та қайтыс болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Карлос Мария де Альвеар**
* Альвеар в Советской исторической энциклопедии

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ысқақов, Нұрлан Әбділдаұлы** — Қоршаған ортаны қорғау министрі.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1963 ж. туған.

Қазақ политехникалық институтын бітірген. Экономика ғылымдарының докторы.

Институтты бітіргеннен кейін ғылыми қызметпен айналысты, коммерциялық құрылымдарда басшы лауазымдарда жұмыс істеді. Алматы қаласының Калинин ауданы әкімінің орынбасары, Алматы қаласы бойынша Баға және монополияға қарсы саясат жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы, Мемлекет Басшысы Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы, Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі болып тағайындалған.

Соңғы кезде — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі.

2006 ж. сәуір айынан бастап ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрі.
**Лепсі ауданы** — 1930-1935 жылдары болған Қазақ АКСР-інің Алматы облысындағы әкімшілік бірлік.

Тарихы
------

Қазақ АССР-інің Лепсі ауданы 1930 жылы 17 желтоқсанда бұрынғы Алматы округінің Алакөл, Андреев, Бәрібаев, Бүйен-Ақсу және Сарқан аудандарының бөліктерінен құрылды.

1932 жылы 20 ақпанда Лепсі ауданы Алматы облысына бекітілді.

1932 жылдың 1 қарашасына қарай Лепсі ауданының құрамына №1, №2, №7, Андреев, Антонов, Бірлікші, Веселов, Герасимов, Жалаңаш, Жыланды, Қарғалы, Константинов, Лепсі, Надеждин, Осинов, Петропавлов, Покров, Сарқан, Соколов, Терекелді, Тополев, Төңкеріс, Ударник, Успен және Черкасск ауылдық кеңестері кірді.

1933 жылы №1 ауылдық кеңесі Шатырбаев, №2 ауылдық кеңесі Қарауылтөбе, №7 ауылдық кеңесі Есебек болып өзгертілді.

1934 жылы №334 мен №355 кеңшар кеңестері құрылды. Терекелді ауылдық кеңесі Октябрь болып өзгертілді.

1935 жылы 31 қаңтарда Лепсі ауданы таратылды. Сонымен бірге, Лепсі кеңшарының және Андреев, Герасимов, Жыланды, Константинов, Лепсі, Надеждин, Октябрь, Осинов, Төңкеріс, Ударник, Успен ауылдық кеңестері — Андреев ауданының құрамына кірді. Аманбөктер кеңшарының және Антонов, Бірлікші, Веселов, Жалаңаш, Қарғалы, Қарауылтөбе, Петропавл, Покатилов, Покров, Сарқан, Соколов, Тополев, Черкасский және Шатырбаев ауылдық кеңестері — Сарқан ауданына, Есебек ауылдық кеңесі Ақсу ауданына ауыстырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
**Шаржау облысы** – Түрікменстан құрамындағы әкімшілік бөлік. 1970 жылы 14 желтоқсанда құрылған. Жері 93,8 мың квадрат км. Халқы 565 мың (1977). 11 ауданға бөлінеді. 2 қаласы, 22 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Чаржау қаласы.

Табиғаты
--------

Чарджоу облысы Амудария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан. Облыстың көпшілігін бөлігін Қарақұм шөлі, Гиссар жотасының сілемдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – табиғи газ, полиметалл рудалары, күкірт, калий тұздары. Қаңтардың орташа температурасы – 4 градустан – 2 градусқа дейін, шілдеде 28 – 32 градус. жылдық жауын-шашынның мөлшері 200 мм, тау етегінде 100 мм. Ірі өзені Амудария. Жері сұр, өзен аңғарлары шөгінді топырақты келеді. Негізінен қуаңшылыққа бейімделген өсімдік жамылғысы қалыптасқан, Амудария бойында тоғай өседі.

Халқы
-----

Тұрғындарының басым көпшілігі (68,8%, 1970) – түрікмендер. Олардан басқа орыстар, өзбектер тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы км-ге 5,4 адамнан. Қала халқы 45%. Ірі қалалары – тоғай өседі.

Шаруашылығы.
------------

Чарджоу облысында тау-кен, химия, машина жасау, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу өнеркәсіп салалары дамыған. Табиғи газ, күкірт (Гаурдак), қорғасын өндіріледі. Машина жасау және металл өңдеу кәсіпорындарынан автомобиль, кеме жөндеу (Чарджоу), жөндеу-механикалық (Керки) заводтары, химиялық саласынан ірі суперфосфат заводы (Чарджоу), ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеуге негізделген мақта тазалау, қаракөл елтірісін өңдеу заводтары, ет комбинаты, сүт, шарап заводтары (Чарджоу) бар. Жібек комбинаты, трикотаж, мақта, аяқ киім фабрикалары (Чарджоу) шоғырланған. Ауыл шаруашылығының негізгі салалары мақта егу, қаракөл қойын өсіру, жібек және бақша (қауын) шаруашылықтары. Облыста 79 колхоз және 7 совхоз бар (1973). Суармалы егіншіліктің үлесі басым. Егісі (мың га, 1972) 139,2 бұның ішінде технологиялық дақылдары 87,4, дәнді дақылдары 13,6, көкөніс-бақшасы 6,9. Басым егілетін технологиялық дақылы – мақта (86,2 мың га). Дәнді дақылдардан бидай, күріш, арпа егіледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 154,4 (бұның ішінде сиыр 62,0), қой мен ешкі 925,3, шошқа 28,1, жылқы 4,3. Темір жолының ұзындығы 487 км (1973). Негізгі темір жол магистралы Үргеніш – Чарджоу. Автомобиль жолы 2406км, бұның ішіндегі асфальтталғаны 1039,4 км. Чарджоу – Красноводск мұнай құбыры салынуда (1974). Амудария өзенінде кеме жүзеді. Педогогикалық институт, 6 арнаулы орта оқу орны бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Туркменистан, М. 1969 (серия «Советский Союз»

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Туркменистан, М. 1969 (серия «Советский Союз»).
**Бакинский рабочий** — байырғы большевиктік газеттердің бірі, Әзірбайжан КП ОК-нің, Әзірбайжан КСР Жоғарғы Советі мен Министрлік Советінің мүшесі. Алғашқы нөмірі 1906 жылы қыркүйек – қазан айларында газеттің 18 нөмірі жарық көрді. Б. Н. Ногин, В. А. Радус-Зенькович т.б. редакцияның құрамына енді, редакторы С. Т. Якушев болды. 1917 жылы 22 сәуірде (5 мамыр) «Бакинский рабочий» қайта шығып, мусаватистер мен дашиктарды, эсерлер мен меньшевиктерді әшкереледі, бұқараны большевиктердің төңірегіне топтастырды. 1918 жылдың басынан бастап Әзірбайжанда социалистік шараларды жүзеге асыру жолында күресті. Газеттің бас редакторы А. Амирян мен С. Г. Шаумян болды. Бакуде Совет өкіметінің уақытша құлауына байланысты «Бакинский рабочийдің» шығуы тоқтатылды (1918 жылы тамыз). 1920 жылы 7 қарашадан бастап газет қайта басылып шықты. 1946 жылы «Еңбек Қызыл Ту» орденімен мадақталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 103-бет
**Бұқпа** - жазда марқаның етінен пісірілетін дәмді әрі жеңсік тағамдардың бірі. Кейде бір үйге сирек келетін, шақырып келтіре алмайтын сыйлы азаматтар келіп қалады. Олар сәлемге, әрі сусындап кетуге аз уақытқа ғана соққан. Мұндай кісілерге бір тоқтының басын көрсетпесе салт, дәстүр, жөн-жосық бойынша үй иесінің азаматтығына тағы мін. Дегенмен мұның жолы бар. Қымыз сапырылып, шай қайнап жатқанда үй иесі бір марқаны алып ұрады да дәмді әрі тез пісетін бұқпа әзірлей береді. Марқаның терісі сыпырылғаннан кейін, жіліктері мен омыртқалары өткір балтамен шабылады да қазанға салынады, аздап су құйылады. Қазан беті тығыз жабылады да ет өз буымен піседі. Піскен етті нан салмай-ақ қонақтар алдына қояды. Оңтүстік жақта бұл **сірне** деп аталады.

### Дереккөз

 
• 

1. ↑  Қазақтың дархан дастарқаны - Алматы "Алматыкітап" ЖШС - 2005 ISBN 9665-24-559-2
**Синъитиро Томонага** (1906 — 1979) — жапондық физик. Жапония ғылым академиясының мүшесі (1951), АҚШ (1965) пен КСРО (1971) академияларының шетелдік мүшесі. Жапония ғылым кеңесінің президенті (1963—1969).

1965 жылы Ричард Фейнман мен Джулиан Швингермен бірге «Элементар бөлшектер физикасына терең ықпал жасаған кванттық электродинамикадағы іргелі жұмыстары үшін» Нобель сыйлығымен марапатталды.

Өмірбаяны
---------

Әкесі Сандзюро Томонага 1913 жылы Киото университетіндегі философия профессоры кафедрасына тағайындалғанда, жанүясымен сонда көшеді. 1926 жылы Синъитиро осы университетке, атом физикасы мамандығына түседі. Болашақтағы тағы бір Нобель сыйлығының иегері Хидэки Юкава сонымен бірге оқыған. Оқуды бітіргеннен кейін Синъитиро тағы үш жыл бойы университетте ассистент болып істейді.

1932 жылы Физика-химиялық зерттеулер институтында жұмыс істей бастайды. 1937—1939 жылдары Лейпциг университетінде Вернер Гейзенбергтің зерттеу тобында болады. Докторлық диссертациясын Германияда аяқтай алмай, оны Токио университетінде сәтті қорғайды. Отанында Токио педагогикалық унивеситетінде (қазіргі Цукуба университеті) жұмыс жолын жалғастырады.

1949 жылы Роберт Оппенгеймердің шақыруымен Принстондағы Перспективті зерттеулер институтына келеді. Келесі жылы Отанына қайтады, 1955 жылы Токио университетіндегі Ядролық зерттеулер институтының негізін қалауға қатысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sin-itiro Tomonaga  (ағыл.)
2. ↑  Профиль Синъитиро Томонаги  (орыс.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1951—1975 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Кокрофт / Уолтон (1951) •
Блох / Пёрселл (1952) •
Цернике (1953) •
Борн / Боте (1954) •
Лэмб / Куш (1955) •
Шокли / Бардин / Браттейн (1956) •
Янг / Ч. Ли (1957) •
Черенков / Франк / Тамм (1958) •
Сегре / Чемберлен (1959) •
Глазер (1960) •
Хофштадтер / Мёссбауэр (1961) •
Ландау (1962) •
Вигнер / Гепперт-Майер / Йенсен (1963) •
Таунс / Басов / Прохоров (1964) •
Томонага / Швингер / Фейнман (1965) •
Кастлер (1966) •
Бете (1967) •
Альварес (1968) •
Гелл-Ман (1969) •
Альфвен / Неель (1970) •
Габор (1971) •
Бардин / Купер / Шриффер (1972) •
Эсаки / Джайевер / Джозефсон (1973) •
Райл / Хьюиш (1974) •
О. Бор / Моттельсон / Рейнуотер (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Винченцо Монтелла** (итал. *Vincenzo Montella*; 18 маусым 1974, Помильяно-д'Арко, Кампания) — италиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Футболшылық

Монтелла карьерасын 1990 жылы С сериясында "Эмполи" сапында бастады. 1995 жылы В сериясындағы "Дженоаға" ауысты. Бір маусымнан соң А сериясында ойнап жүрген "Сампдорияға" өтті. Екі қатарынан осы клубта ойнап, үздік мергендерінің бірі болды. Осы нәтижелі ойынына қызыққан "Рома" 1999 жылы жазда Монтелламен келісім шарт жасасты. 

1999/2000 жылғы маусымда 18 голдың авторы атанды, 1999 жылы 21 қарашада "Романың" бітіспес қарсыласы "Лационың" қақпасына екі гол соқты (бұл ойында римдіктер 4:0 есебімен жеңіске жетті). 

2007/08 жылғы маусымның ортасында "Фулхэмге" жалға берілді. Маусым соңында "Ромаға" оралды.

2007/08 жылғы маусымды "Сампдория" сапында арендада өткізді. Бір жылдан соң тағы да "Ромаға" қайта келіп, 2009 жылы карьерасын аяқтады.

### Бапкерлік

2009 жылдан бері жаттықтырушылықпен айналысып келеді. Әуелі 2009-11 жылдары "Романың" 15 жасқа дейінгі жасөспірімдерін жаттықтырды. 2011 жылы негізгі клубқа бапкер болды.

2019 жылы "Фиорентинаның" бас бапкері боп тағайындалды.

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Футболдан Еуропа чемпионаты 2000
* Футболдан әлем чемпионаты 2002

Жетістіктері
------------

### Футболшы ретінде

#### «Рома»

* Италия чемпионы: 2000/01
* Италия кубогы **(2)**: 2002/03, 2004/05
* Италия суперкубогы: 2001

#### Италия құрамасы

* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2000

### Бапкер ретінде

#### «Фиорентина»

* Италия кубогының финалисі: 2013/14

#### «Милан»

* Италия кубогы: 2016

#### «Севилья»

* Испания кубогының финалисі: 2017/18

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
Токио Фудзи тауының алдында
Нью-Йорк, АҚШ-тың ең ірі мегаполисі
**Мегаполис**, **шаһар** немесе **метрополис** — бірнеше миллион тұрғыны бар инфрақұрылымы дамыған ірі қалалар немесе қала агломерациясы. Оларды урбанизацияның жаңа нысандары деп санауға болады. Бұл ел немесе аймақ үшін маңызды экономикалық, саяси және мәдени, сондай-ақ аймақтық немесе халықаралық инфрақұрылым үшін де маңызы зор орталық.

Шығу тегі
---------

Ежелгі грек тілінен ( *мкητρόπολις* ) «ана қаласы» дегенді білдіреді (бұрын колониялардың орталығы немесе қоныс аударатын орындар деп аталған). Кейінірек олар оны белгілі бір аймақтың (кейде қызмет) орталығы немесе елдегі кез-келген үлкен, маңызды қала деп атай бастады. Кейінірек грек сөзі `` έγέγαπολις  *(үлкен қала) пайда болды. Қазір миллионнан астам халқы бар қала метрополия деп аталады.*

Қызықты ақпарат
---------------

Мегаполис *мемлекеттегі мемлекетке* жиі айналып жатады. Тіпті мемлекеттің тағдырын анықтайды. Қазіргі таңдағы ірі мегаполистер: Мехико-Сити, Нью-Йорк, Үлкен Токио-Йокогама, Үлкен Лондон. Олардың әрқайсысындағы халық саны шамамен 20 млн. адамды құрайды.

Ең үлкен мегаполистер
---------------------

### Еуразия

* Гуанчжоу (халқы 45,600 мың адам)
* Токио (халқы 39,900 мың адам)
* Джакарта (халқы 30 300 мың адам)
* Шанхай (халқы 29,500 мың адам)
* Дели (халқы 28,400 мың адам)

Дәл осы қалалар әлемдегі ең үлкен қалалар.

#### Африка

* Лагос (халқы 17 200 мың адам)
* Каир (халқы 16,800 мың адам)
* Йоханнесбург (халқы 13,400 мың)
* Киншаса (халқы 10,700 мың адам)
* Луанда (халқы 6,800 мың адам)

### Солтүстік Америка

* Мехико (халқы 22 600 мың адам)
* Нью-Йорк ( саны 22,200 мың адам)
* Лос-Анджелес (халқы 17,700 мың адам)
* Чикаго (халқы 9 750 мың адам)
* Вашингтон (халқы 8,500 мың адам)

### Оңтүстік Америка

* Сан-Паулу (халқы 22 100 мың адам)
* Буэнос-Айрес (халық саны 16,100 мың адам)
* Рио-де-Жанейро (халқы 12,800 мың адам)
* Лима (халқы 10 300 мың адам)
* Санта-Фе-Богота (тұрғындар саны 9 650 мың адам)

### Австралия және Мұхит елдері

* Сидней (халқы 4,900 мың адам)
* Мельбурн (халқы 4,400 мың адам)
* Брисбен (халқы 2,900 мың адам)
* Перт (тұрғындар саны 2 075 мың адам)
* Окленд (халқы 1470 мың адам)

Әдебиеттер
----------

* Dirk Bronger: *Metropolen, Megastädte, Global Cities. Die Metropolisierung der Erde.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2004.
* *Metropolen — Geschichte, Begriffe, Methoden (PDF)*. Center for Metropolitan Studies, Universidad Técnica de Berlín.
* Census.gov, U.S. Census Bureau, *About Metropolitan and Micropolitan Statistics*
* MetroForum.com, forum dedicated to discussions on metropolis
* Blog.ar2com.de, a podcast with a worldwide analysis of megacities (focus Latin America)
* E-geopolis.eu. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 қазан 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 мамыр 2019.: research group, university of Paris-Diderot, France
**Винфрид Георг Максимилиан Зебальд** (нем. *Winfried Georg Maximilian Sebald*; 18 мамыр 1944 жыл, Вертах – 14 желтоқсан 2001 жыл, Норфолк) – неміс ақыны, прозашы, эссеші, әдебиет тарихшысы, ағылшын және неміс тілдерінде жазған. 

Филология мамандығы бойынша білім алады. 1970 жылы Шығыс Англия университетінде неміс әдебиетінен сабақ береді. 1989 жылдан бастан Британ әдеби аударма орталығын басқарады. 1996 жылы *«Келімсектер»*, 1998 жылы *«Сатурнның жүзігі»*, 2001 жылы *«Аустерлиц»* атты шығармалар жазады. 

Романдары иврит, ағылшын, француз, итальян, испан, каталан, швед, нидерланд, норвег, дат, фин, эстон және словен тілдеріне аударылады.1994 жылы Берлин, 1997 жылы Генрих Белль, 2000 жылы Генрих Гейне атындағы сыйлықтарға ие болады.

Дереккөздер
-----------
**Күркек** (башқ. *Көркәк*, орыс. *Куркак*) — Оңтүстік Оралдағы тау, Күркек жотасына жатады. Тау Башқұртстандағы Әбжәлел ауданының аумағында, Белорет қаласынан 22 км жерде орналасқан. Жақын жерде Абзақ ауылы және 4 шақырым жерде Мұрақай ауылы орналасқан. Тау девондық жанартаугендік түзінділерінен тұрады.

Сақталу мәртебесі
-----------------

1997 жылдан бастап табиғаттың ботаникалық ескерткіші мәртебесіне ие, әсем жартасты жерлер, орманды дала ландшафттары және сирек өсімдіктер қорғау нысандары болып табылады. Табиғат ескерткішінің аумағы 515,1 га құрайды. Күркек жотасының негізгі шыңы және оған іргелес аумақ Оңтүстік Оралдың шығыс беткейінің аздап бұзылған таулы орманды дала ландшафттарына тән. Шың мен одан созылған төбелер көркем жартасты қалдықтармен көмкерілген. Оңтүстік беткейлерінде негізінен тасты далалар, солтүстік беткейлерінде қарағай мен сағызқарағайлары бар қайыңды және ақшыл қылқан жапырақты ормандары орналасқан. Далалардың әртүрлі нұсқаларын анықтамалық деп санауға болады. Флорасы сирек кездесетін өсімдік түрлеріне бай (қауырсын қау, қиғаш жуа, қыр жуа, кәдімгі шолпанкебіс, секпіл шолпанкебіс, сүйсін күйген, минуарция Гельма, инелі қалампыр, таулы шиверекия, құмды қазтабан, сібір флокс және т.б.).

Атауы
-----

Бұл атау, шамасы, көнерген башқұрт сөзі *көркә* — *күрке, жеркепе* дегеннен алынған.

Әдебиет
-------

* Червяковский Г. Ф. Коротеев В. А. Волнистые лавы хребта Ирендык-Куркак на Южном Урале // Вулканические образования Урала. Свердловск: УФАН СССР. 1968. С. 149—152.
* Мулдашев А. А. Абрамова Л. М. Мартыненко В. Б. Шигапов З. Х. Галеева А. Х. Маслова Н.В О современном состоянии и восстановлении природных популяций Rhodiola Iremelica Boriss на Южном Урале // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. 2010. Т. 12. № 1-5. С. 1412—1416. электронды нұсқасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гора Куркак хребта Куркак.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Туристский паспорт муниципального района Абзелиловский район Республики Башкортостан.(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Латыпова З. Б. Сиразитдинов З. А. Хисамитдинова Ф. Г. Русско-башкирский словарь-справочник горных объектов Республики Башкортостан
Жақмоншақ. ҚР ҰМ қорынан.
 **Жақмоншақ**  – әйелдің баскиімінің сәндік бөлігі, оның екі жақ самайынан төмен салбырап тұратын жақтаманың ерекше сәнді түрі.

Жасалуы мен әшекейлері
----------------------

Сәукеленің жақмоншағы. ҚР ҰМ қорынан.
Жақмоншақ матадан жасалады. Ол көбінесе сәукеле, зере тәрізді ғұрыптық баскиімге тән. Жақтаманың бетіне моншақ және құйма шытыралар тізбектеліп қондырылады. Бұл әшекей қондырмалардың төменгі жағы мата жақтамадан ұзындау болып келеді. Жақмоншақ інжу, маржан, перуза моншақтар сияқты қымбат тастардан жасалады.  

ҚР ҰМ қорындағы (сурет Сәукеленің жақмоншағы) сәукеленің екі жақ самай тұсындағы екі жақтамасы шытпен астарланып қызыл барқытпен тысталып жасалған жақтаманың (ұзындығы 67 см) ортасына жақмоншақ тағылған. Ол төрт қатар етіп тізілген ақық, маржандардан жасалған. Жақмоншақ қатарларының әр тұсынан жақтама матасын ортасынан бастыра үш-үш дана мельхиор пластина (жалпақтығы 1 см, ұзындығы 8 см, арақашықтықтары 11 см) қадалған. Екі шетімен аяқ жағына оқа қондырылған, ұшында ұзын зер шашақтары бар. Аталмыш әшекей заттарды жырға деп те атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Шойбеков Р. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. Алматы: Қазақстан, 1993;
* Шоқпарұлы Д. Дәркембайұлы Д. Қазақтың қолданбалы өнері. Алматы: Алматыкітап, 2007;
* Қазақтың дәстүрлі киім-кешегі. Ғылыми каталог (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде). Ғылыми редактор және жоба жетекшісі Нұрсан Әлімбай. Алматы: Өнер, 2009;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
Машинада оқылатын жазбасы бар БҰҰ көк төлқұжатының мұқабасы.
Машинада оқылатын жазбасы бар БҰҰ қызыл паспортының мұқабасы.
**Біріккен Ұлттар Ұйымының төлқұжаты** (ағылш. United Nations Laissez-Passer) — Біріккен Ұлттар Ұйымының 1946 жылғы 13 ақпандағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы Конвенциясының VII бабына сәйкес, Нью-Йорк пен Женевадағы өкілдіктерінде және Халықаралық еңбек ұйымында Біріккен Ұлттар Ұйымы беретін ресми жол жүру құжаты. Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты Біріккен Ұлттар Ұйымы және Халықаралық еңбек ұйымы қызметкерлеріне, сондай-ақ басқа ұйымдардың қызметкерлеріне беріледі: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, МАГАТЭ, Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры, Химиялық қаруға тыйым салу ұйымы, Дүниежүзілік Сауда Ұйымы, Дүниежүзілік туристік ұйым. Төлқұжат ағылшын және француз тілдерінде жазылған.

Тек Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми миссияларында төлқұжат жеке куәлік ретінде пайдаланылуы мүмкін (ұлттық төлқұжат ретінде). Жеке мемлекеттің төлқұжаты сияқты, кейбір елдерде Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты болған кезде (мысалы, Қазақстан, Түрікменстан, Кения, Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Люксембург, Ливан және басқалар) виза алуға болмайды немесе оны дереу сұрау бойынша алуға болады.

Халықаралық ұйымдардың қызметкерлерінің көпшілігінде көк Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты (D-1 деңгейіне дейін) бар, ол заңды мәртебесі бойынша қызметтік паспорттың аналогы болып табылады. Әсіресе жоғары лауазымды адамдар қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты-ге ие (D-2 деңгейі және одан жоғары) және олардың мәртебесіне байланысты олар белгілі бір артықшылықтарға ие болуы мүмкін, сондықтан қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты дипломатиялық паспортқа ұқсас (құқықтық мәртебесі бойынша) (Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы, халықаралық құқық бойынша).

Мазмұны
-------

Негізгі бетте иесінің графикалық мәліметтері және машинада оқылатын жазба бар. Төлқұжат мыналарды қамтиды:

* Фотосурет
* Құжат түрі
* Құжат нөмірі
* Тегі
* Аты
* Мамандық
* Туған күні
* Жыныс
* Берілген күні
* Қолданылу мерзімінің аяқталу күні
* Кім берді (Женева үшін GVA сияқты аймақ Коды)
* Қолтаңба (қарама-қарсы бетте)

Электронды төлқұжат
-------------------

2012 жылдан бастап ИКАО белгілеген халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетін электрондық төлқұжат беріледі. Олар иесі туралы биометриялық ақпаратты қамтиды. Барлық электронды төлқұжат белгіленген бес жылдық мерзімге және қызметкермен келісімшарттың аяқталу мерзіміне қарамастан беріледі. Электронды төлқұжат жарамдылық мерзімі виза туралы қосымша мәліметтерді қамтуы және ұзартылуы мүмкін емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Janev Igor.* Увод у дипломатију (Введение в дипломатию). — Белград: АГМ, 2015. — ISBN 978-86-86363-64-0.
5. ↑  *Janev Igor.* Међународно право и међународни односи (Международное право и международные отношения). — Белград: Институт политических исследований в Белграде, 2012. — ISBN 978-86-7419-244-3.
6. ↑  UN Travel Documents  Мұрағатталған 6 мамырдың 2021 жылы. Мұрағатталған 15 маусымның 2021 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Ұран (аспап) деген бетті қараңыз.*
Қазақ руларының таңбасы мен рулары
**Ұран** — халықты, кейде жеке адамдарды да жеңіске, ерлікке шақыратын айбарлы сөз. Ол ежелгі халықтардың рулық, тайпалық құрылыс жағдайына байланысты пайда болған. Жауға қарсы аттанғанда руластарды жігерлендіріп, олардың рухын көтеру үшін ұран шақыру халықтардың бәрінде де болған. Екі палуан күрескенде де, бәйгеге ат қосқанда да ұран шақырылған. Әмір Темірдің, Тоқтамыстың жорықтарын баяндайтын шығармаларда *"сүрен салу"* деген бар. Ол да ұранмен мәндес. Халықтың немесе рудың, тайпаның ұраны аса құрмет тұтатын ата-бабаның, асыл ананың немесе сол халық табынатын табиғи күштің атынан шығады. Ұран көшпелі түркі-моңғол халықтарында көп тараған. 

Қазақ жүздерінің, руларының, тайпаларының бәрінің де өз ұрандары бар және олар әр түрлі. Мысалы, албанның ұраны — Райымбек, суанның ұраны — Байсуан, арғынның ортақ ұраны — Ақжол, Найманда — Қаптағай,Аққожа ,қыпшақта — Ойбас, Ұлы жүзде — Бақтияр, Кіші жүз адайда — Бекет, беріште — Ағатай, тамада — Қарабура, т.с.с. Іргелі рулардан тұратын тайпалардың ұрандары да бөлек болады. Мысалы, Найман Қаракерей ұраны — Қабанбай, арғыннан тарайтын сүйіндік ұраны — Жолбике, жалайырдың андас руының ұраны — Балпық. Найман ішінде Матай руының ұраны-Бөрібай,Арғын ішінде қаракесек руының ұраны — Қарқабат, бұл — оның анасының есімі. ІI-дүниежүзілік соғыста Кеңес жауынгерлері жауға "Отан үшін!" деген ұранмен шабуылға шықты.
Айдағы кратер
Соққы кратерінің схемасы.
Айдағы кратер
Метеориттік кратер (meteorite crater), меториттермен қақтығысу кезінде пайда болған планетарлық дененің жоғарғы жағындағы шұңқыр. Жерде, Айда, Марста және басқа да планеталар мен жер серіктерінде, астероидтарда пайда болған. Айға қарағанда, Жерде аз таратылған. Жердің ауасына шыққан кезде жерге түсетін метеоридтердің сынықтары аз болады. Сондықтан жердің үстіндегі кратерлер ұшатын метеоридтердің орташа көлеміне қарағанда көп кездеседі.

Америка Құрама Штаттарындағы Аризонадағы Барринджер кратері - осындай кратерлердің бірі. Кратер теңіз деңгейінен 1740 м биіктікте орналасқан. Бұл кратер осыдан 50000 жылдай бұрын алып никель- темір метеориттің осы аймаққа түсуі нәтижесінде пайда болған. Кратерді 1902 жылы шахта инженері Даниель Барринджер ашты.
Ландсат Кахивка су қоймасы
Sentinel-2 L2A спутниктік суреті
**Каховка бөгені** – Днепр өзеніндегі Каховка су торабының плотинасымен жасалған бөген.

Украинаның Херсон, Днепропетровск және Запорожье облыстары жерінде. Бөген 1955-58 жылдары толтырылды. Ауданы 2155 шаршы километр, көл. 18,2 км3, ұзындығы 230 км, ең енді тұсы 25 км, орташа тереңдігі 8,4 м, аса терең жері 36 м. Каховка бөгенінен Солтүстік Қырым каналы басталды. Бөген жасалуының нәтижесінде Днепрдің төменгі ағысының суы молайып, тереңдей түсті. Табан балық, сазан, көксерке ауланады. Жағасында Запорожье, Никополь, Каховка, Новая Каховка, Берислав қалалары орналасқан.

Дереккөздер
-----------
Фазалық модуляция
**Фазалық модуляция** — тербеліс модуляциясының бір түрі, Фазалық модуляцияда тасымалданатын сигнал тасушы жоғары жиілікті тербелістің фазасын басқарады. Егер модуляциялаушы сигнал синусоид түрінде болса, онда Фазалық модуляция мен жиілік модуляциясы жағдайындағы сигналдардың спектрі мен пішіні бірдей болады. Айырмашылық модуляциялаушы сигналдың әлдеқайда күрделі пішіндерінде байқалады. Фазалық модуляция негізінен тасушы жиілігінің орнықтылығы жоғары жиілікті модуляцияға аралық түрлендіргіш ретінде қолданылады.

Гармоникалық тасушы сигналдың фазасы хабар сигналының зандылығымен өзгеретін сигналды фазалық модуляцияланған сигнал деп, ал процесті фазалық модуляция деп атайды. Фазалық модуляцияда да жиіліктік модуляциядағыдай сигналдың өзгеру бұрышының ауысуына тәуелді, мұндай модуляцияны оқулықтарда бұрыштық модуляция деп те атайды. Тасушы сигнал фазасының езгеру ауқымы хабарды тасымалдайтын,яғни ақпаратгық сигналдың қарқындылығының өзгеруіне байланысты болады. Тасымалдайтын сигнал фазасының өзгеру ауқымы және соған байланысты фазалық модуляцияланған сигналдың құрамы және оның параметрі фазалық модуляциялау индексіне байланысты. Фазалық моцуляция индексі — сигнал фазасының салыстырмалы өзгеруі. Фазалық моцуляция индексі кіші (1-ден едәуір аз) болғанда, модуляцияланған сигналдың құрамы амплитудалы модуляциядағыдай үш сигналдың қосындысынан тұрады. Олар: тасушы, төменгі және жоғарғы бүйір жақ сигналдар. Олардың амплитудалық модуляцияланған сигналдан айырмашылыгы бір бүйір жақ сигнал 180°-қа бұрылған. Сондықтан хабардың таралу зандылығына байланысты модуляцияланған сигналдың амплитудасы емес, оның фазасы өзгереді. Фазалық модуляцияның индексі үлкен (1-ден үлкен) болғанда, модуляцияланған сигналдың құрамы күрделенеді, оны арнайы математикалық жолмен анықтайды. Фазалық модуляцияланған сигналдың құрамы тасушы сигнал жиілігінен және оның жоғарғы бүйір және төменгі бүйір жақтарындағы n санды жиіліктерден тұрады. Фазалық модуляцияны жасайтын құрылғыны фазалық модулятор деп атайды.
Басқа әдістер (амплитудалық және жиіліктік) арқылы модуляцияланған сигналдарға қарағанда фазалық модуляцияланған сигнал бөгеуілге орнықты, сол себепті, оның дәлдігі жоғары болады. Бірақ фазалық модуляцияланған сигналды іс жүзінде қолдану қиыншылықтарына байланысты аз пайдаланылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. ISBN 9965-36-448-6