recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қаратөс торғай** – ашық түсті, дене пішіні үй торғай пішініне ұқсас, салмағы 23 – 38 г шамасындағы құс. Қаратөс торғай Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында мекендеп, Солтүстік Африка мен Оңтүстік Азияда қыстайды. Тек қана өздері емес, балапандарын да пісіп жетілмеген дәнмен қоректендіреді. Қазақстанға сәуірдің аяғы мен мамырдың басында ұшып келіп, қыркүйек-қазан айларында ұшып кетеді.[1]
**Қаратөс торғай**- үй торғайға өте ұқсас құс. Аналықтарын қашықан анықтау оңай емес. Оның есесіне көрнекті аталығы үй және қылаң торғайдан жақсы ажыратылады. Қаратөс торғайдың төбесі- қоңыр ( сұр емес), бауыр жағындағы қара түс тек қана жемсауында емес, айқын бойлай созылған аламыш түрінде екі бүйірінде де жақсы дамыған. Қылығы және даусы- үй және қылаң торғайдікі сияқты.

### Мекен етуі

Солтүстік Африкада және Орталық Азияны қосып, Азияның оңтүстік өңірлерінде қоныстанды.Қазақстанда оңтүстік-шығыста Сырдариядан Алакөл қазақшұңқырна дейін кең таралған. Африкада және оңтүстік Азияда қыстайды, дегенмен кейбір дарақтары қыстың жылы кезінде ұялау орындарында да Қазақстанда кездесті. Қазақстанда көктемде кешеуілдеп, сәуірдің аяғында- мамырдың басында ұшып келеді. Негізгі азығы болып табылатын дәнді дақылдар егісіне көршілес әрқашан үлкен шоғыр түзіп, орын тебеді.

### Өмір сүру дағдысы

Шоғырда бұл құстардың бірнеше мыңдаған жұбы болады және орман алқабында бірнеше шақырымдарға созылады. Мұндай шоғырда бір ағаштың басынан осы жылғы әп-сәттік құрғақ шөп бойынша жақсы танып білуге болатын 130-ға дейін шар тәрізді орасан үлкен қаратөс (және қылаң) торғайдың ұяларынан негізгі айырмашылығы – қаратөс торғайдың ұясында құстар мамығынан және қауырсындарынан төсеніштің болмауы. Салындыдағы 4-5 (7-ге дейін) сирек теңбілді көгілдір ақ жұмыртқаларды аталығы мен аналығы 11-14 күн басады. Екеуі бірлесіп, екі аптадай балапандарды қоректендіреді. Басқа торғайлардын айырмашылығы- қаратөс торғайлар балапандарына тек қана бунақденелілерді емес , сүттеніп-балауызданып піскен кезендегі дәнді – дақылдар тұқымын тасиды, сөйтіп ауыл шаруашылығына орасан зор зияг келтіреді.

### Зияны

Қаратөс торғайлар зиянкестігі жөнінен өз туысының өкілдері арасында бірінші орында тұр. Сондықтан оларға қарсы ұдайы санын шектейтін іс жүзінде шаралар- шоғыр химиялық өңдеуден өткізу немесе орғайлар қоректендірілетін орындардан көшіру шаралары қолданылады. Ресми өшіру деректер бойынша тек қана 1962 жылы Жамбыл облысында -1,8 млн6 ал 1963 жылы 2 миллионнан астам торғайлар жойылған.

[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстандағы жануарлар әлемі» кітабы,«Алматыкітап» ААҚ, 2003 жыл. ISBN 9965-628-91-2
2. ↑  мектеп энциклопедиясы "Құстар", А.Ф. Ковшарь, В.А.Ковшарь
**Біз айтсақ...**— "Хабар" арнасындағы "Төртеу түгел болса" деген ток-шоудың (2009) жаңа үлгісі. .

Бағдарлама
----------

Аптаның бас тақырыбы, одан қалса мемлекет алдында тұрған ұзақ мерзімді мәні бар мәселенің мән-жайын талқылап, астарын ашуға бағытталған бағдарлама өзіне зор міндет жүктеп отыр. Талқыға түсетін тақырып тек сыңаржақ пікірмен қалмай, студия мінберінен табылған бас каһармандардың ой-пікірі, көзқарас-пайымымен сабақтасып жатыр. Егер бағдарламаның бұрынғы нұсқасында студиядан үш тарап кейіпкері табылатын болса, бүл жолы қарама-қарсы көзқарастағы екі бас кейіпкер болады. 

Негізгі жүргізушімен қатар қосалқы жүргізуші таңдап алынды. Ол сарапшы ретінде студия кейіпкерлерінің пікірсайысына лайықты сараптама жасап 
отырады. Ал жиыны 50-60 адамнан құралған көрермендер тобы негізгі сарапшылар болып табылмақ. Сұрақ-жауап арасында оларға да сөз беріліп, 
пікір алмасу өрбіп отырады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Бізбелдік** (лат. *Salicornia europaea*) — Қызылқұйрық тұқымдасына жататын Бұзаубас сораң текті біржылдық шөптесін, кейде бұташық өсімдік. Сор, сортаң жерлерде, теңіз, ащы көлдердің жағаларында өседі. Сабағы - 5-30 см, тамыр түбінен бастап бұтақтанып, жалаң буындарға бөлінген, көк-жасыл, көбінесе қызғылт түсті болады. Жапырақтары кішкене қынапша сияқты. Масақшалары қысқа тұрға бекінген, ұзындығы - 1-6 см, жуандығы - 2-2,5 мм. Гүлдері 3 топқа жиналған. Жемісі - домалақ, маусым-тамызда гүлдеп, жеміс салады. Дәрілік, тағамдық, малазықтық өсімдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Желтау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Мыңарал стансасынан солтүстік-батысқа қарай 30 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 443 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Солтүстігінде Ортажартас, Үлкентақыр, оңтүстігінде Үлкенжол төбелерімен, шығысында Балқаш көлімен шектеседі.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты сұр қоңыр топырақ жамылғысында ақ жусан, бұйырғын, қара баялыш, күйреуік басым өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Мойынқұм құмының орта бөлігіндегі төбе.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Сарысу ауданы Жайлаукөл ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 375 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейі жайпақ, жонды-қырқалы келген. Солтүстік-батысында Суықтөбе, шығысында Ақтөбе төбелері, оңтүстігінде Тереңсай қонысы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұр қоңыр топырақ жамылғысында сексеуіл, жусан, жүзгін, еркек шөп, теріскен, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарауыз**, хариус (лат. *Thymallus*) – тұщы суда өседі, олар ағыны қатты шағын өзендерде, суы салқын әрі таза көлдерде кездеседі. 

Европалық, Азия мен Солтүстік Американық өзендері мен көлдерінде, сондай-ақ Қазақстанда Марқакөлде тіршілік етеді. Оның жонындағы қанаты биік және ұзын болып келеді де, түрлі-түсті болады. Салмағы 300 грамнан 1,5 килограмға дейін. Еті ақ, онша майлы емес, дәмді, аздаған ұсақ қылтанағы болады, одан неше түрлі балық тағамын әзірлейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sepkoski, Jack (2002). "A compendium of fossil marine animal genera". *Bulletins of American Paleontology* **364**: 560.. Retrieved 2008-01-07.
2. ↑  Шаңырақ: Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Қазіргі тілімізде — адам жіліншегінің сыртқы етті жерін осылай атаймыз: *«Бұлшық етті білек пен балтырдан күшті дене жоқ»* (Сейфуллин).

Әдетте адам сирағының тізеге жақын жері еттірек болғандықтан жуандау келеді. Оның *«балтыр»* атауына ие болуы да толық, жуандығымен байланысты ма деген ой келеді. Бұл жорамалға итермелеп отырған кейбір тіл деректері. Мысалы, якут тілінде: *балчыр* — толықтау деген мағынаны ұғындырады. Якут тіліндегі *«балчыр»* тұлғасының қазақтардың айтуында *«балтыр»* болып дыбысталуын — түркі тілдеріне тән *ч, т* дыбыстарының өзара сәйкестігінен деп түсінген жөн (қазақша — қашыр, құмықша - *қачыр*, ноғайша — *қатыр* т. б.).

Бұл болжамға екінші бір себепші болып отырған нәрсе — моңғол тілінің дерегі. моңғолша: *балтгар* — жуан деген мағынаға мезгейді. Мүның қазақ тіліне ауысқанда *«балтыр»* қалпында естілуі де тіл заңдылығынан сырт кетпейді. Қазақ әдеби тілі мен жергілікті ерекшеліктерді салыстыра қарасақ, ол заңдылықты анық байқаймыз. Мысалы, әдеби тілде — *«киіз»*, *«құман»*, *«біз»* (*етікші құралы*) болса, кейбір жергілікті ерекшеліктерде бұл сөздер *«кигіз»*, *«құмған»*, *«бігіз»* дыбыстық құрамында айтыла береді. Демек, моңғол тіліндегі *«балтгар»* қазақ тіліне ауысқанда «г» дыбысынан арылып, *«балтар»* одан әрі — *«балтыр»* болып қалыптасқан. Сөйтіп, *«балтыр»* дегеніміз *«жуан»*, *«толықша»* ұғымын береді деп шамалаймыз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Мұнайды жылыту** - мұнайдың
реологиялық қасиеттерін жақсарту,
тұтқырлығын төмендету үшін жүргізіледі.
Мұнай кәсіпшіліктерінде, мұнайды алыс
тұтынушыларға тасымалдағанда мұнай
өңдеу зауыттарында атқарылады. Мұнай
кәсіпшіліктерінде ұңғымалар ернеуіне
пеш орнатылады, мұнда мұнай 40-50°С
температураға дейін жылытылады. Мұнай
дайындау қондырғыларында өнімділігі 8-10 мың т/тәу пештер қолданылады, мұнда
мұнайды 60-70°С дейін жылытады. Мұнай
кәсіпшіліктерінде Мұнайды жылытуды оны деэмульсиялау түтікті пештерде 40-85°С дейін жылытады. Мұнайды жылыту мұнай эмульсияларының ажырау,
бөліну процесін жылдамдатады. Мұнайды
алыс тұтынушыларға арналы құбыр желілері арқылы тасымалдағанда Мұнайды жылыту әрбір 100-130 км сайын орнатылған арнаулы пештерде
жүргізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мұнайды тұзсыздандыру** - мұнай
ұңғымаларының өнімдерінен су-мұнай
эмульсиясының құрамына кіретін
қойнауқаттық сулардағы еріген тұздарды,
мұнайдың өзіндегі кристалдық тұздарды
белу процесі. Мұнайды тұзсыздандыру мұнай қотаратын құбыр
желілерін, мұнай айыру зауыттарының
жабдықтарын коррозиядан сақтақ үшін
жүргізіледі.Бастапқы мұнайды тұзсыздандыру мұнай кәсіпшілігінде
өнімді тұтынушыға өткізерде атқарылады.
Тауарлық мұнайдагы тұз мөлшері 100, 300
немесе 1800 мг/л-ден, экспорттық өнімде 100
мг/л-ден артпауы керек. Мұнай айыру зауыттарында мұнайды өңдеу алдында электрлік
тұзсыздандыру қондыргыларында қайталап
тұзсыздандырудан өткізіп, мұнайдагы тұз
мөлшерін 3-5 мг/л-ге дейін кемітеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Мұнайды судан арылту** - мұнайға араласқан суды бөліп шығару. Мұнайға араласқан су мех. қоспа немесе эмульсия күйінде болады. Осыған қарай мұнайды судан арылту үшін екі түрлі тәсіл пайдаланылады. Алғашқы тәсілде мұнайға араласқан су тұндыру нәтижесінде бөлінеді. Су мұнайдан ауыр болғандықтан, ол мұнайдың астына тұнады. Тұндырылған су ағызылып жіберілед. Екінші тәсілде мұнайға араласқан эмульсия күйіндегі су арнайы тәсілмен тұндырылады. Эмульсияны ыдырату үшін беттік активті заттар (деэмульгатор) немесе жылыту қа дейін), центрден тепкіш күш әсерлері, сүзу т.б. пайдаланылады. Соңғы кезде деэмульгатор тікелей мұңай құбырларына жіберу тәсілі пайдаланып жүр.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Porzana parva
 *Porzana parva*
**Кішкене Тартар** (Porzana parva) - танымал «сутартар» келбетті, қараторғайдай (50-60 г) құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Жоны - қошқыл діңгек теңбілді және бойлай созылған ақ түсті жіңішке сызықты болып келеді. Тұмсығының түбі - қызыл, ұшы - сары. Еуропада, ішінара Азия және Солтүстік Африкада қоныстанады. Қазақстанда батыс, солтүстік және Орталық Қазақстанның көптеген аудандарында өмір сүреді. Оңтүстік Қазақстанда Оңтүстік Қазақстан мен Алматы облыстарында орын тепкен. Ұшып өту кезінде барлық жерлерден кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Porzana parva*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**«Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы «КAZENERGY»** заңды тұлғалар бірлестігі 2005
жылдың 2 қарашасында ерікті бірлестік ретінде құрылған. Бүгінде 50-ден астам ірі мұнай-газ және энергетика компаниялары қауымдастыққа мүше. Олардың арасында мұнай-газ, уран, электр энергетикасы саласындағы компаниялар мен шетелдік инвесторлар бар. Қауымдастықты құрудағы мақсат - заңды тұлғалардың қызметін үйлестіру, және олардың жұмыс істеуіне қолаулы жағдай жасау,ортақ мудделерді қорғау. Қауымдастықты басқарудың жоғарғы органы - Қауымдастық мүшелерінің жалпы жиналысы. КAZENERGY қауымдастығының жұмысы 11 Үйлестіру кеңесі арқылы іске асады. Үйлестіру кеңестері энергетика саласының басты бағыттарын түгелдей қамтыған.Қауымдастық Дүниежүзілік мұнай кеңесі (2008 жылдың шілде айынан) және Дүниежүзілік энергетика кеңесі (2009 жылдың қыркүйек айынан) сияқты беделді халықаралық ұйымдарға мүше. 2006 жылдан бері өткізіліп келе жатқан КAZENERGY Еуразия форумы - энергетика және мұнай-газ саласы бойынша Еуразия құрлығында өткізілетін ең ірі шаралардың бірі.КAZENERGY Еуразия форумы энергетика саласының езекті мәселелерін түгелдей қамтиды. Соның ішінде, Еуразия энергетикасының бүгінгі халі мен болашағы, энергетикаға қатысты саяси және экономикалық мәселер, халықаралық энергетикалық ынтымақтастықтың тенденциялары, энерге-тикалық шикізатты тасымалдау, қоршаған ортаны қорғау,инвестициялық ахуал, жаңартылған энергия кездері, энеріияны үнемдеу.Форумға қатысушылардың деңгейі ете жоғары, олардың арасында ҚР Үкімет басшылығы, Қазақстанның және шоі мемлекеттердің министрліктері мен салалық ведомсі воларының жетекшілері, әлемнің ірі компанияларының топ менеджерлері, беделді сарапшылар мен БАҚ өкілдері. КAZENERGY Ағартушылық бағдарламасы қауымдастықтың бастамасымен 2006 жылы ашылған. Мақсаты - Қазақстандағы кәсіби-техникалық білімнің дамуына ықпал ету, ғылыми техникалық ілгерілеуге ат салысу. Бағдарлама аясында да рынды жастар мен ғалымдарға арнайы стипендиялар мом гранттар бөлініп, қолдау көрсетіледі. Бағдарламаның шеңберінде жыл сайын КAZENERGY халықараылық жастар форумы өткізіледі. Бұл бағдарлама халықаралық салалық ұйымдармен екі жақты қатынасты дамытуға және дарынды жастар мен тәжірибелі мамандардың басын қосып, энергетика саласындағы білім беру мәселелерін талқылауға жағдай жасайды.
Қазақстан Республикасы, 010000,
Астана қ. Есіл ауданы, Қабанбай батыр д-лы, 19 үй,
тел. +7 (7172) 97 93 98,
факс +7 (7172) 97 93 91,
е-mail: reseption@kazenergy.соm;
www.kazenergу.соm

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Бенцинг (Benzing) Иоханес**(1913 жылы туған, Германия, Берлин) – неміс түркітанушысы, Германияда Орта Азияны зерттеудің негізін салушылардың бірі, Майнц академиясының академигі (1966).

Берлин ун-тін бітірген. 1956–1963 ж. Түркияда ГФР консулы болды. Бенцингтің оқуына, ғалым ретінде қалыптасуына эмиграцияда жүрген М.Шоқайкөмек берген. Бенцинг қазақ тілі бойынша бірнеше оқу құралдарын жазған. 1928 ж. қазақ ақыны М.Жұмабаевтың өлеңдерін неміс тіліне аударып жариялаған. 20 ғ-дың 30–40-жылдары Орт. Азия тарихын зерттеумен айналысқан. «Түркістан халықтарының тәуелсіздік үшін күресі» (1937), «Большевиктер, түркі халықтары және ислам» (1937–1938), «Кеңес Одағының түріктері», т.б. мақалалар мен «Алтайтану және түріктануға сыни шолу» (1988) атты монографиялардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мелисса Ройч** (итал. *Melissa Ivy Rauch*; туған 23 маусым 1980, Мальборо, Нью-Джерси, Дания) — актриса, әлемге көбінесе "Үлкен жарылыс теориясы" атты комедиялық сериалдағы ойнаған Бернадетт Ростенковски-Воловиц рөлімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Мелисса Ройч 1980 жылы Мальборо, Нью-Джерси, АҚШ-та дүниеге келді. Ройч Мальбородағы Фрэнк Дефиньо атындағы орталық бастапқы мектебінде (ағыл. Frank Defino Central Elementary School) білім алған. Оқуын Мальборо Жоғарғы мектебінде (ағыл. Marlboro High School) жалғастырғанда актерлік өнермен қызыққан. Манхэттендағы Мэримаунт Колледжінің (ағыл. Marymount Manhattan College) түлегі. Мелисса Ройч еврей әйел.

Мансап
------

Оқуы кезінде Мелисса Манхэттенде танымал комедиялық актриса болған. Нью-Йоркта The Miss Education of Jenna Bush атты шоуда АҚШ-тың бұрынғы президентінің қыз-баласының рөлін ойнаған.

2009 жылы Мелисса Үлкен жарылыс теориясы атты комедиялық сериалда көрініп, онда Бернадетт Ростенковски рөлін ойнаған. Сериалдың төртінші сезоныннан бастап (2010 ж) оның кейіпкері тұрақты рөлге ие болды.

Мелисса Ройч VH1 телеарнасындағы Best Week Ever және Kath & Kim атты аустралиялық телешоуында түскен. 

Қазіргі уақытта Мелисса «The Realest Real Housewives» комедиялық телешоуда Кейси Уилсон, Джуд Дайан Рафаэль, Джессика Клэйр және Даниэль Шнайдер сияқты танымал актерлар(актрисалар)мен түсіп жатыр. Шоу 2011 жылының қаңтар айынан бастап «Upright Citizens Brigade Theater» театрында айына бір рет шығады.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мелисса Ройч Internet Movie Database сайтында
* Мелисса Ройч твиттерде
**Ет мүшелеу** – сойылған малдың етін жілік-жілігімен бөлшектеу. 

Қазақ халқының дәстүрінде әр жіліктің табаққа тартылу тәртібі бар. Атап айтқанда, қойдың төрт аяғында он екі жілік болады. Оң жағындағы қолы мен санында жамбас, ортан жілік, асықты жілік, тоқпан жілік, кәрі жілік және жауырын аталатын сүйектер бар. Сол жақтағы қолы мен санында да дәл осы алты жілік бір-бірімен жалғасып жатады. Сойған қойдың етін осы жіліктердің буын-буыны бойынша ажыратып бөледі. Бұл әдіс жіліктеу деп аталады. 
Осы жіліктердің ішіндегі жамбас қадаға немесе сыйлы қонаққа тартылады. Сол үшін жамбас арнайы сақталады. Ал қабырғалар мен омыртқалар жілік асылғанда үстемеленеді. Бұғана, мойын, құйымшақ, т.б. қазанға етпен қосып салынғанмен, көбіне бала-шағаға тиесілі. 
Ірі қара да осы әдіспен сойылады. Қазақ ғұрпында етті қиқымдамай, балтамен шауып сүйегін қиқаламай таза боршалап тұздайды.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
Ванесса Николь Марано (ағыл. Vanessa Nicole Marano; туған. 31 қазан 1992, Лос-Анджелес) — американдық киноактриса. Оның кіші сіңлісі — актриса Лаура Марано.

Өмірбаяны
---------

Ванесса Марано 1992 жылы 31 қазан күні Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласында өмірге келген. Өзінің актерлік мансапын екі жасында бастады (жарнамада түскен). Оның өнерінің дамуына зор ықпал еткен адам - оның анасы (Agoura Hills атты балалар театрының басшысы болған). Бұл театрда Ванесса 7 жастан бастап ойнай бастаған. Уақыт өтте Марано басты рөлдерді иелене бастады: Лейн Эбелей «Противостояния» (ағыл. The Clique), «Дорогой лимонный Лима» (ағыл. Dear Lemon Lima). Ванесса «Молодые и дерзкие», «Мошенники» сияқты сериалдарда ойнаған. Оның ең үздік рөлі «Их перепутали в роддоме» атты телесериалда болған. Жастайында сахнада көбінесе кіші сіңлісі - Лаура Мараномен ойнаған. Қазір Ванесса итальян тілінде еркін сөйлеп колледжде білім алып жүр.

Дереккөздер
-----------

1. Ванесса Марано
2. Ванесса Марано Internet Movie Database сайтында
**ФОТОТРОФТЫ МИКРООРГАНИЗМДЕР** (фото… және грек. throphe — қоректену) — жарықты клетка кешендерінің биосинтезі үшін пайдаланып, оның өсуін қамтамасыз ететін организмдер. Фототрофты микроорганизмдергеге жасыл және қарақошқыл бактериялар, цианбактериялар, прохлорофиттер (Prochlorales), кейбір галобактериялар (Halobacterіum), сондай-ақ көптеген эукариотты организмдер (диатомды, эвгленді, сарыжасыл балдырлар, т.б.) жатады. Барлық aфтотрофты микроорганизмдерде фотосинтез процесі өсімдіктердегідей, хлорофилдің қатысуымен жүреді. Тек галобактерияларда бұл қызметті белок кешені — бактериородопсин атқарады. Цианобактериялар мен балдырларда фотосинтез кезінде О2 бөлінеді, ал одан басқа фототрофты микроорганизмдер Н2О орнына сульфид, тиосульфат, Н2, органикалық заттарды пайдаланғандықтан О2 бөлінбейді. Көпшілік aототрофты микроорганизмдер — автотрофтар. Бірақ кейбір aототрофты микроорганизмдер (мыс. галобактериялар, т.б.) органикалық қосылыстарды белсенді түрде ассимициялайды (қ. Анаболдану). Көптеген фототрофты организмдер молекулалық азотты сіңіреді. Фототрофты микроорганизмдер негізінен су қоймаларында кең тараған. Бұлар органикалық заттардың жиналуында, сондай-ақ табиғаттағы күкірт пен азот айналымында үлкен рөл атқарады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Марина Максимова** – журналист.[1]. 

ҚазҰУ-дың журналистика факультеті мен ҚМЭБИ-дің саясаттану факультетін үздік тәмамдаған.

```
Марина Қаскелеңдегі аудандық газет редакторының орынбасары, республикалық *«Советы Казахстана»* басылымының парламенттік шолушысы, КТК мен «ГалаТВ» редакторы, «Оңтүстік Астана» ТРК тележобалар жетекшісі, «Алматы» ТРК бағдарламалар департаментінің бас редакторы қызметтерін атқарған. Халықаралық «Бархатный сезон» (2002 жыл, Ялта), республикалық «Жүректен жүрекке» (2003, Алматы) байқауларының авторы. 
```

Жасөспірімдер нашақорлығы туралы «Подранки» кітабының мен Орталық Азия журналистеріне ВИЧ/СПИД мәселелерін жазу (ЮНЕСКО) жөніндегі тұңғыш мультимедиялық кітаптың авторы. ЮНЕСКО-ның ВИЧ-СПИД жөніндегі тренингтерінің оқытушысы. Қазіргі уақытта *«Әділет әлеуметтік-қоғамдық құрылымы»* қорының президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен» Алматы, 2008 жыл. ISBN 9965-9860-7-X
**Середа Семен Пафнутьевич** (1. 2. 1871, Сетлова с. Менск у. Черныгов губ.–21. 5. 1933, Москва) – совет мемл. Және партия қайраткері. 1903 жылдан Компартия мүшесі. Темір жол қызметкері отбасында туған. Рев. қызметін 80 жылдары Смоленскіде бастады. 1996 ж. Статист болып істеді, Орел, Калуга, Рязаньда партиялық жұмыс жүргізді, 1917 ж, ақпанда бурж.- демокр. Революциясынан кейін Рязань Советі аткомының және РСДЖП біріккен комитетінің мүшесі. 1918–21 ж. РКФСР Жер халкомы. 1921 жылдан Бүкіл одақтық халық ш. Советінің (БОХШС) және Мемл. жоспарлау комиссиясының президиум мүшесі.; 1922–27 ж. РКФСР БОХШС председателінің орынбасары, КСРО өндірістік–экономик.советінің председателі және БОХШС өнеркәсіп жоспарлау бөлімінің басқарушысы. 1927–30 ж. РКФСР Халкомсовы председателінің және Мемл. жоспарлау комиссиясы председателінің орынбасары. Партияның 8-, 15–16-съездерінің делегаты. БОАК мүшесі болды.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Мартин Лютер Кинг 1963 жылы Вашингтонда "Жұмыс және бостандық үшін" марышында түйінсөз сөйлеуде.
**Менде бір арман бар** (ағылш. *I Have a Dream*) - бұл американ азаматтық құқық белсендісі Мартин Лютер Кингтің 1963 жылы 28 тамызда Вашингтонда "Жұмыс және бостандық үшін" маршында сөйлеген түйінсөзі болып, онда азаматтық және экономикалық құқықтар туралы айтады және АҚШ-тағы нәсілшілдікті, расизмді ақырластыруға шақырады. Вашингтондағы Линкольн мемориалының баспалдағында тұрып 250 000-нан астам азаматтық құқық қолдаушыларына қарата айтылған бұл сөз азаматтық құқық қозғалысының айқындаушы сәті болды және ол АҚШ тарихындағы ең танымал баяндамалардың бірі есептеледі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* түпнұсқа видеосы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Hansen D, D.* The Dream: Martin Luther King Jr. and the Speech that Inspired a Nation —  New York, NY: Harper Collins. — P. 177.
2. ↑  Tikkanen, Amy (August 29, 2017). "I Have a Dream". *Encyclopædia Britannica*.. Retrieved May 7, 2019.
**Апат** - технологиялық үдерістің бұзылуы, механизмдердің, жабдықтар мен ғимараттардың бұзылуы. Апаттық ғимараттар бойынша зерттеу жұмыстарын апаттық ғимараттардың техникалық жағдайын зерттейтін тұрақты жұмыс атқару облыстық комиссиясы жүргізеді. Аталған комиссияның зерттеу жұмыстарының қорытындысы бойынша шешімді облыстық төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөніндегі комиссия төрағасы қабылдайды. Қауіпті өндірістік объектілердегі апаттардың себептерін тексеру тәртібін «Қауіпті өндірістік объектілердегі өнеркәсіптік қауіпсіздік туралы» ҚР 2002 ж. 3 сәуір күнгі Заңына сәйкес өнеркәсіптік саласындағы өкілетті мемлекеттік орган мүдделі орталық атқарушы органдармен бірлесіп өздерінің құзыреті шегінде белгілейді.
**Авантюра** (фр. ) — кездейсоқ сәттілікке есептелген тәуекелге, күмәнға толы әрекет; шынайы мүмкіндіктерді есепке алмай басталған және сәтсіздікке апарып соқтыратын іс. **Авантюрист** деп қызметі жеңіл жетістік, пайдаға қол жеткізуді көздей отырып, принципсіз, күмәнға толы, көзсіз тәуекелге барумен сипатталатын адамды атайды.

Саясатта
--------

**Авантюризм** деп саясатта, билік жүргізуде және т.с.с. белгілі бір мақсат, мүддеге жету үшін күдікті, шүбәлі жолмен оңай олжа іздеушілік әрекетті атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
2. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Саяси реализм -** қоғамдағы объективті жағдайға сай саяси курсты қалыптастыру және оны жүзеге асыру.Жағдайды объективті тұрғыдан саралап, күштердің арасалмағын есепке алып қарастыру арқылы
саясатта қимыл жасау. Тек осы жағдай ғана мақсатқа жетуге
мүмкіндік жасайды Саяси реализм келесі міндеттерді шешу арқылы қамтамасыз етіледі: 

1) қоғамның экономикалық жағдайын қатаң есепке алу. Егер саясат экономикадан бөлінсе, онда ол нәтижесіз болады;
2) саяси шешімдер мен іс-әрекеттерді бұқара халықтың қолдауы. Мұндай қолдау саясат халық мүддесін білдірген жағдайда ғана мүмкін;
3) саяси курсты жан-жақты ғылыми тұрғыдан негіздеу. Ол дәл осы курстың қажеттігін экономикалық, әлеуметтік, саяси, рухани қатынастар дамуының объективті заңдарына, объективті және субъективті факторлар қарым-қатынасын, ел ішіндегі және халықаралық аренадағы саяси күштер ара салмағын бағалауға сүйене отырып негіздеу;
4) ғылыми негіздел¬ген саяси курсты дайындауға қабілетті және оны жүзеге асыруға басшылық жасай алатын кәшбасшының болуы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**«Алтай»** — Өскемен қаласының хоккей командасы. Жастар хоккей лигасының чемпионатында өнер көрсетеді. Ол «Торпедо» хоккей клубының жастар командасы

Тарихы
------

### ҰЖХЛ

2015/2016 жылғы маусымда Өскемен қаласының командасы Ұлттық жастар хоккей лигасында ойнай бастады.

### 2015/2016 маусым

2015/2016 маусымда «Алтай» Шығыс конференциясында 9-орынға ие болып, плей-оффқа өте алмады.

### ЖХЛ

2016 жылдың 25 шілдесінде Жастар хоккей лигасы кеңесінің отырысында 2016/2017 маусымынан бастап қазақстандық команда Жастар хоккей лигасында ойнайтындығы белгілі болды. 

### 2016/2017 маусым

2016/2017 маусымда қазақстандық команда Шығыс конференциясында соңғы 16-орынға ие болып, плей-офф кезеңіне өте алмады.

### 2017/2018 маусым

2017/2018 жылғы маусымда өскеменендік команда Шығыс конференциясында соңғыдан бұрынғы 15-орынға ие болып, плей-оффтан тыс қалды.

### 2018/2019 маусым

2018/2019 жылғы маусымда Өскеменнің командасы жаттықтырушысын ауыстырды, бұл жергілікті хоккей мектебінің тәрбиеленушісі, көптеген жылдар бойы балалар жаттықтырушысы болып жұмыс істеген Александр Артёменко болды. Чемпионатта «Алтай» Шығыс конференциясында соңғы 16-орынға ие болып, плей-оффтан едәуір артта қалды.

### 2019/2020 маусым

Команда тағы да бапкерін ауыстырды, осы жолы Болякин, Олег Владимирович болды. Маусым барысында команда турнир кестесінде 3-орынға ие болды, бірақ бірқатар жеңілістерден кейін 13-орынды иелене бастады. Дегеніменде, плей-оффқа Алтай командасы шыға алмады

Стадионы
--------

Команда ересектер «Торпедо» командасы өнер көрсететін аренада - Борис Александров атындағы спорт сарайында ойнайды.
Паратгормоны
============

Паратиреоидты (паратгормон, паратирин, ПТГ) гормоны – қалқанша маңы безі бөлетін,  84 аминқышқылының қалдықтарынан тұратын, күрделі құрылысты полипептид.  Паратгормонының молекуласында 34 аминқышқылының қалдықтары биологиялық белсенділікке жауап берсе, қалғандары молекуланың тұрақтылығы мен рецепторларының гормондармен байланысуына жауап беретіні анықталған.

Қызметі
=======

Паратгормонының қызметі қандағы кальцидің деңгейін көтеру. Ол 3 түрлі жолмен жүзеге асады: 

1)     Бүйректегі D дәріменінің беслсендірілуін күшейтеді, ал бұл дәрумен өз кезегінде кальцитриол атты гормонтәріздес затты құрайды. Кейін кальцитриол ішектегі кальцийдің сіңірілуін күшейтеді, нятижесінде қандағы кальций деңгейі көтеріледі.

2)     Бастапқы зәрден кальций иондарының кері сіңірілуін күшейтеді.

3)     Остеокласттардың (сүйек тінін бұзатын жасушалар) белсендірілуін күшейтеді. Остеокласт жасушалары кальцийдің қандағы мөлшерін көбейтеді, бірақ сүйектің мықтылығын әлсіретеді. Бұл тек паратгармоны тұрақты, үздіксіз бөлінуінің әсерінен болады.

Екінші қызметі қан плазмасындағы фосфат мөлшерін төмендету. Артық мөлшердегі фосфат зәр арқылы сыртқа шығады.

Паратгормонының бөлінуінің бұзылуы
==================================

Паратгормонының мөлшерінің көп болуы гиперпаратиреоз ауруына әкеледі. Қалқанша маңы безінде аденомалардың пайда болуына және олардың көлеміне байланысты.  
Ал қалқанша безіне жасалған ота кезінде байқаусызда кішкентай қалқанша маңы бездерінің жойылуынан паратириннің қандағы деңгейінің төмендеуі жүзеге асады, яғни гипопаратиреозға әкеледі.  Басты белгілері:

1)      Қолдың, аяқтың ұюы;

2)     Теріде жағымсыз сезімдер пайда болуы;

3)     Бұлшық ет жиырылған кезде ауру сезімдері сезілуі;


Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Саяси секта** - *[лат. secta - ілім, бағыт, мектеп]* - ресми шіркеу мен конфессиядан бөлінген діни топ немесе қауым. Сектаның ашық, бұқаралық және құпия түрлері болады. Секта орта ғасырда шіркеу үстемдігі жағдайында дәлме-дәл мәнінде қолданылды. Секуляризация үрдісінде ұғым мәні кеңейтілді. Секта саяси мағынада партиядан немесе бұқара халықтан бәлінген, өзінің мүдделерін қоғам немесе партияға қарсы қоятын, өздерінің шектелген мүдделерінде тұйықталған адамдар тобы.

Саяси сектанттық - үстемдік етуші ресми шіркеуден бөлінген діни ұйымдар; өздерінің ұсақ топтық мүдделерімен шектелетін адамдар көзқарастарының түйықтылығы.

Сектанттықта кінәлау - саяси күрестің кең тараған түрі, оның мақсаты - оппонентті саяси бағдарламасы шектеулі, ұйымдық тұрғыдан тұйықталған, партия немесе қозғалыстарды бөлуге ұмтылады деп кінәлау. Әсіресе, сектанттықта солшыл саяси бағыттағылар жиі кінәланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**«Будем!»** – ай сайын шығатын халықаралық иллюстрациялық журнал.. 1997 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейінгі аралықта 7 нөмірі жарық көрген. Қазақстанға, ТМД елдеріне, Германия, Израильға, Чехияға тарайды. Құрылтайшысы - "Какаду" журналының редакциясы. Бас редакторы - Р.Гарипов. Таралымы - 80 мың дана. 

"Будем!" көпшілік оқырманға арналған басылым. Мақалалар жеңіл тілмен жазылып, ішімдіктің түрлері, шарап пен сыра, шарап ашыту, оларды ішу мәдениеті жайлы тақырыптарды сөз етеді. Оның беттерінде кроссвордтар, тағам рецептері, ұтқыр әзіл-қалжыңдар басылады. Редакция түрлі конкурстар ұйымдастырып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Педру Алвариш Кабрал** (порт. *Pedro Álvares Cabral* 1467 немесе 1468 — 1520 ж. ш. ө.) — португал теңіз саяхатшысы. 1500 жылы Үндiстанда Васко да Гама маршруты бойынша сапар шегетiн үлкен флотилияның командирі болып тағайындалды. 1500 жылы 9 наурызда Кабрал Тежудың сағасынан шықты. Жасыл Мүйiс аралдарынан оңтүстікке қарай бағыт ұстаған Кабрал батысқа қарай ойысып кетті де, 22 сәуірде оңтүстiк ендiктiң 17°-да жаңа жерге тап болды. Оған Вера-Круш Жерi деген ат қойды (бiрнеше жылдан кейiн ресми түрде Бразилия — Brasil деп аталды). Содан соң Кабрал Қайырлы үміт мүйiсiне қарай бет алып, Үндiстанға дейiн жеттi. 1501 жылы қаңтарда Үндiстаннан шығып, шілде айында Португалияға оралды. Бұдан соң теңiз экспедициясына қатыспады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1974. Том 5
Буда
Екі мағынада қолданылады. 

* 1. *Свитаның* немесе свита бөлігінің (подсвитаның) нақтылы фациялық-литологиялық және полеонтологиялық өзгешелігімен сипатталатын шағын ғана бөлшегі; бұл

мағынасында әрбір **Б**. өзінің сандық немесе әріптік *шартты белгісін* иемденуі шарт. 

* + 2. Кейбір ортақ белгілерімен сипатталатын тау жынысы *қабатшаларының жиынтығы*; бұл мағынасында **Б**.-ның өзіндік шартты белгіні иемденуі шарт.

Литологиялық-стратиграфиялық буда
---------------------------------

Өзін кіріктіретін тау жынысытар қабатында литологиялық, сирегірек полеонтологиялық ерекшеліктерімен дараланатын, қалыңдығы біршама жұқа
(ондаған м-ден аспайды) *шөгінді тау жынысытар кешені*. тау жынысытар қимасында
өзіне ғана тән стратиграфиялық деңгейді иеленеді, әдетте свитаның немесе
жаққабат бөлігінің құрам-бөлшегі болып табылады. Өзінің литологиялық
ерекшеліктерін ұзақ қашықтықтар бойына (бірнеше жүз км) сақтауға бейім.

Қабаттар будасы
---------------

Кейбір ортақ белгілерімен сипатталатын
онша қалың емес қабаттар жиынтығы; *Қабатшықтар будасынан* айырмашылығы
бұлардың тау жынысытар қимасында бірнеше рет қайталануы шарт емес.

Қабатшылар будасы
-----------------

Қабатшықтар тобынан тұратын буда,
бұл буданың ішкі құрылысында белгілі бір бағытта өзгеру белгілері байқалады;
өздерін кіріктіретін шөгінділер (тау жынысытар) қимасында мұндай будалар бірнеше
рет қайталанады және жаңағы айтылған буда ішіндегі бағдарлы өзгерістер осы
будалардың бәріне де тән болып келеді, яғни олар тау жынысы қимасында арнаулы
*ырғақтартар* құрайды.

Фациялық буда
-------------

Бір ғана динамикалық *белдем* ауқымында
түзілген қабаттар тізбегі.

Пелит
-----

Құрам-бөлшектерінің мөлшері *0,001 мм*-ден (екінші авторлар
бойынша *0,005 мм-jxtn*) аспайтын кез келген құрамды және кез келген текті
тау жынысытар хақында қолданылатын жалпылама атау; тұнбаға түскен ұйық
түйіршіктерінің мөлшері *0,01* лш-ден аспаған жағдайда, олар да **П**. атауымен
аталып жүр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Цитофотометрия** - әдісі арқылы цитохимиялық реакцияның салдарынан пайда болған өнімдердің санын анықтауға болады. Оның негізінде химиялық заттардың белгілі бір толқын ұзындығын қабылдау қасиеттеріне байланысты сандық мөлшерін анықтауға болады. Объектінің жарықты сіңіруі заттың концентрациясына пропорциянал болатындығы анықталды. Аталмыш заттың жарықты қабылдау дәрежесін бағалау арқылы оның мөлшерін анықтауға болады. Мұндай зерттеулер үшін цитофотометр құралы қолданылады, оның объективінде жарық ағынының интесивтілігін тіркейтін өте сезімтал фотометр орналасқан. Өлшенетін құрылымның көлемін мен мөлшерін біле тұра, аталмыш заттың концентрациясы мен дәл мазмұнын анықтауға болады. Цитофотометрияның Фелген реакциясынан кейін жасушадағы ДНҚ санын анықтау әдісі жиі қолданылады. Мұнда ДНҚ-ның өзі емес, ДНҚ мазмұнына пропорционал фуксиннің қызыл түске боялған түрі фотометрленеді.

Стандартты түрмен жұтылудың көлемін салыстыра отырып, ДНҚ-ның граммдағы санының дәл мағынасын табуға болады.

Биохимиялық әдістермен салыстырғанда жасушадағы ДНҚ мөлшерін цитофотометриямен дәлірек анықтауға мүмкіндік туады. Сандық көрсеткішті жарық қабылдайтын объектілермен және заттармен қатар, сандық бағаны жарық шығаратындар да алады. Арнаулы белоктарды анықтау үшін флоуресценцияланған антиденелер пайдаланылған имуннохимиялық реакциялар қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
**Цитоплазмалық аталық ұрықсыздық**. Цитоплазмалық тұқым қуалаудың ең айқын да нақты мысалдарының бірі-цитоплазмалық аталық ұрықсыздық. Мұндай құбылыс жүгері, пияз, қызылша, зығыр тәрізді өсімдіктерге тән. Жүгері өсімдігінде болатын цитоплазмалық аталық ұрықсыздықты 1930 жылы америкалық ғалым М.Родс ашты. Жүгері өсімдігінің бірүйлі екендігі белгілі, яғни аналық гүлдері собығында жинақталады да, аталықтары шашағында болады. Сол жүгерінің кейбір сорттарының шашағынан толық дамымаған, яғни ұрықтандыру қабілеті жоқ аталық тозаңдар табылған. Зерттей келе бұл қасиеттің цитоплазманың бір ерекшеліктеріне байланысты екендігі анықталды. Аталық ұрықсыздық қасиеті бар өсімдікті қалыпты өсімдіктің тозаңымен тозаңдандырғанның өзінде, олардан алынған ұрпақтың көпшілігі ұрықсыз болып шыққан және мұндай қасиет бірнеше буын бойы жойылмай қайталанып отырған. Бұл осы қасиеттің цитоплазма арқылы тұқым қуалайтындығын көрсетеді.

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**Торонто халықаралық кинофестивалі** (ағылш. *Toronto International Film Festival (TIFF)*) — 1976 жылдан бастап жыл сайын Торонто (Канада) қаласында орын алатын фильмдер фестивалі. Қазіргі уақытта, фестиваль әдетте канадалық *Қызметкерлер Күнінен* (ағылш. *Labour Day*, қыркүйек айының бірінші дүйсенбісі) кейін басталады. Әлемнің ең ірі кинофестивальдердің бірі болып табылады. 2007 жылы конкурсқа 4156 фильмдер ұсынылды, оның ішінен 349 (55 елінен) фильм таңдалып 19 бағдарламалар шеңберінде көрсетілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  фестиваль туралы (ресми сайт). — 08.11.2008. (ағыл.)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* tiff.net  Торонто кинофестивалі — ресми сайты
**Карлейль Томас** (1795-1881) - ағылшын буржуазиялық философы және тарихшысы. Неміс идеалистік философиясы мен реакцияшыл романтизмін насихаттады, пантеизмге жақын тұрды. К. Фихтенің әлемнң шығармашылық түп төркіні ретіндегі субъектінің белсенділігі туралы ілімін қоғамдық жағдайларға қолдана отырып, "тарихи тұғаларға табынуды" уағыздады. Карлейль бойынша, қоғам тарихы - ұлы адамдардың өмірбаяны. Карлейль тарихи айналым теориясын жақтады. Оның капитализмді сынауы "феодалдық социализмге" жақын. Қазіргі буржуазиялық философтар мен социологтар Карлейль мұрасын марксизм-ленинизмге қарсы күреске пайдалануда.

Негізгі шығармашылықтары:
-------------------------

* "Сартор Резартус", 1834;
* "Батырлар, батырларды құрметтеу және тарихтағы батырлық", 1840;
* "Өткен кезбен қазіргі кез", 1843;
* "Француз рефолюциясының тарихы", 1837;
* "Қазіргі памфлеттер", 1850.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Торпедо** – айлақтарды, гидротехникалық құрылыстарды, су үсті кемелерін немесе сүңгуір қайықты жоюға арналған, тұмсық бөлігінде заряды (қарапайым немесе ядролық) бар өздігінен басқарылатын су асты снаряды. Торпедо сүңгуір қайықтар мен кейбір су үсті кемелерінің негізгі қаруы. Олар торпедо аппараттары арқылы жіберіледі. Торпедоның алғашқы үлгісін 1866 ж. ағылшындар Р.Уайтхед пен М. Луппис жасады. Ұршыққа ұқсас формаға ие, ұзындығы 3,5 м, жалпы салмағы 140 кг-ды құрады. 11 – 15 км/сағ жылдамдықпен 800 м қашықтыққа дейін жетті. Көп ұзамай Торпедомен көптеген мемлекеттердің флоттары қаруланып, сүңгуір қайықтар, Торпедолық катерлер, миналы кемелер, крайсерлер мен салалық кемелердің негізгі қаруына айналды. 

German torpedo, 1900
Launching a torpedo in 1915 during World War I
Торпедоны бірінші рет 1877 – 1978 ж. Орыс-Түрік соғысында орыс корабльдері қолданды. 1904 – 1905 ж. Орыс-Жапон соғысында және 1-дүниежүзілік соғыста торпедолар кеңінен пайдаланылды. 1930 жылдары торпедо тасушы авиация пайда болды. 2-дүниежүзілік соғыста АҚШ пен Ұлыбританияның сүңгуір қайықтары, су үсті корабльдері мен топедолық авиацияларынан 30 мыңға жуық торпедо жіберілді. Жапонияның қарулы күштерінде адам басқаратын торпедо қолданылды.

Қазіргі заманғы флоттарда қозғалтқыш түрлеріне байланысты торпедолар бұғазды, электрлі және реактивті болып бөлінеді. Олардағы торпедо корпусының ұзындығы 2,6 – 9 м және одан да ұзын болып келеді. Олар 140 км/сағ жылдамдықпен 17 км қашықтыққа дейін жете алады. Қазіргі замандағы торпедолар өзінің бағыты және тереңдігі бойынша қозғалысын автоматты түрде басқаратын күрделі аппараттармен жабдықталған. Траектория сипатына байланысты торпедолар өздігінен бағытталатын, маневрлік және тура бағытталушы болып бөлінеді. Торпедоларды кемелерге бағыттау үшін олардың шуларын пайдаланатын акустик. өздігінен бағытталу жүйесі қолданылады. Соңғы уақытта өте тереңде жүзетін жаңа сүңгуір қайықтарды жоюға арналған 300 м тереңдікке дейін сүңгитін Торпедолар жасалуда. Торпедолардың ұрыстық заряды түйіспелі немесе түйіспейтін жарғыш түрлерімен жарақталады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Серек** – Қотыртас тауларының солтүстік-шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Жаңажұрт ауылының шығысында 3 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 883 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Батыс беткейі тіктеу, оңтүстік-шығысқа қарай еңістеніп қырқаларға ұласады. Етегінде қорымтас үйінділерінің мол қоры шоғырланған.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, көде, селеу, жусан, көкпек, тобылғы, қараған, т.б. өсімдіктер өседі. Оңт-нде Байбала қыстауы бар. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Карло Кривелли** - итальяндық суретші. 1430 жылы (немесе 1435 жылы) Венецияда дүниеге келген. 1495 жылы Асколи Пичено қаласында қайтыс болды.
Ол суретшілер отбасынан шыққан болатын. Венеция және Падуи қалаларында білім алды. Өз өмірінің басым бөлігін: Марке, Асколи Пичено және Далмацияда өткізген. Crivelli әрқашан өз бастауын атап өткен - оның еңбектері «Карло Кривелли Венециандық» (Carolus Crivellus Venetus) деп қол қойылған.

Өмірбаяны
---------

Қасиетті Мұса кезінде өмір сүрген, қазіргі уақытта жұмыстары белгілі, Венециандық суретші – Якопо Кривеллидің ұлы болып келеді. 1444 жылындағы құжаттарда Карлоның кіші інісі – Витторио Кривелли туралы ескертулер бар. Карлоның туған күні туралы мәліметтер жоқ. 1457 жылы ол камелетті жасқа толды, себебі Венецияда, матрос Франческо Кортезенің әйелі - Тарсиямен неке адалдығын бұзғаны үшін, 6 ай түрме жазасына және ақшалай айыппұлға сотталған.  

«Благовещение со святым Эмидием» (1486)
Кривеллидің оқуы туралы рас құжат деректері жоқ. Бірақ оның алғашқы жұмысына негізделсек, Карло қазіргі заманғы Падуа мектебі, әсіресе Скварчонемен танысуы мүмкін. Ол Карло Антонио Виварини, Джованни д’ Алеманья және Бартолемео Виваринидың оқушысы болуы мүмкін.  

Екі нотариальдық акт бойынша (23 маусым, 1463 және 11 қыркүйекте, 1465 жылғы) далматин қаласы Дзара азаматы – Кривелли суретшісі ескертіледі. Онымен бірге інісі Витторио тұрған және жұмыс істеген.  
 
1468 жылы Марке регионына көшіп, өз өліміне дейін сол жақта жұмыс істеді.  
 
Готика стилі, діни тақырыптар бойынша картиналар авторы, зайырлы картиналар дерлік жазған жоқ. Кривелли еңбектері феодалдық және серілік мәдениет ерекшеліктерімен белгіленген болып табылады. Негізінен әсем киінген Мадонналар мен әулиелердің құрбандық шалатын бай безендірілген картиналар авторы. Кешенді символизм, құрамы толық мұқият бөлшектер, мұқият жасалған көркем хаттар, Кривеллидің суреттерін сипаттайды.  
 
Кривелли ұзақ ұмытылған. Тек 19 ғ. Екі итальяндық зертеушілер - аббату Ланци (Abbot Lanzi) и Амико Риччи (Amico Ricci) арқасында жаңадан ашылған. Оның жұмысының үлкен коллекциясы Лондонның Ұлттық галереясында орын алған.  

Өзінің жұмыстарында кеш гот және Ренессанс кескіндеме негізгі белгілері біріктірді. Перспективаны шебер игерді. Сарқылмас қиялға ие болған. Оның жұмыстары әрқашан түсініксіз таңбаларға толы болған.

Әдебиеті
--------

Арсенишвили И.В. Карло Кривелли. — М.: Искусство, 2000. — 144 с. — ISBN 5-210-02546-2.  

Дзуффи С. Возрождение. XV век. Кватроченто. — М.: Омега-пресс, 2008. — С. 260—261. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-465-01772-5.  

Милюгина Е. Г. Карло Кривелли. — М.: Белый город, Редакция «Воскресный день», 2012. — 226 с.: 200 ил. с. — (Шедевры живописи). — ISBN 978–5–7793–4204–9.

Дереккөздер
-----------
Торозавр
Торозавр
Торозавр
**Торозавр** — үлкен төрт аяқты, шөппен қоректенетін, үш мүйізді динозавр. Ол жұмыртқадан жарылып шығып, шөптердің арасында өмір сүрген. Біздің заманымыздан 70—60 миллион жыл бұрын көне Бор дәуірінде қазіргі Солтүстік Америка жерін мекендеген. Динозаврдың негізгі қорегі — саговник, пальма секілді өсімдіктер. Оның азу тістері осындай қатты өсімдіктерді шайнауға арналғандай. Ірі денелі цератопсид тұқымдасына жататын динозаврдың ұзындығы — 7,5 метр, биіктігі — 2 метр. Бассүйегінің өзі 2,6 метр ұзын болды. ол бассүйегінің көлемі жағынан ежелгі жануарлар арасында екінші орында. ол бассүйегінің көлемі жағынан ежелгі жануарлар арасында екінші орында.

Қызықты дерек
-------------

* Оғвн 1891 жылы палеонтолог Гофониил Чарльз Марш атау беріп, тоық сипаттаған.
* Торозаврдың бассүйегін алғаш болып қазба жұмыстарын жүргізуші Джон Бел Хаччер тапқан.
* Динозавр шөбі мол жерлерді мекендеген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 4—6 тонна
* Тұқымдас : Құсжамбасты цератопсид
* Отряд тармағы : Цератоп [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Азамат Жанәбілұлы Тұрсынов
**Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов** (1946 жылы туған), дипломатиялык қызметкер. Қарқаралы ауданының түлегі. Қарқаралы зооветеринарлык техникумын (1967), Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1975), Алматы Жоғары партия мектебін (1985) бітірген. Еңбек жолын кеңшар зоотехнигі болып бастаған. Карағанды облысы ДОСААФ комитетінің техника даярлау мектебі бастығының орынбасары, Молодежный аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, «Кектал» кеңшарында партком хатшысы, директор, Карағанды облыстык партия комитетінде бөлім меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан Көмпартиясы ОК-нің сектор менгерушісі, бөлім меңгерушісінің орынбасары болады. 1988-1993 жылдары Талдықорған облыстык партия комитетінің хатшысы, облатком төрағасы, обкомның 1-хатшысы, облыстык кеңесінің төрағасы, облыс әкімі болып жұмыс аткарған. 1995-96 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті аппаратының басшысы. Республикамыздың Германия, Австрия мемлекеттеріндегі елшісі кызметтерін аткарған. Венгрия мемлекегінде Қазақстанның Төтенше және өкілетті елшісі (2006). Төтенше және өкілетті елші дипломатиялык рангі (1994) бар. Ғылым докторы. 12-шакырылған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. «Кұрмет Белгісі» т.б. ордеңдермен марапатталған. «Казахстан: рынок в АПК» (1964), «Елдестірмек елшіден» (1996) т. б. кітаптардың авторы.

Төтенше және Өкілетті Елші (1994 жылдан).

Әскери атағы - запастағы полковник.

Дінге көзқарасы - діншіл.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Абылай хан, Н.Ә. Назарбаев, Дж. Вашингтон, У. Черчилль, Ш. де Голль, Дэм Сяопин.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Нарықтық әлеуметтік экономикаға бағытталған демократиялық мемлекет».

Хоббиі - кітап оқу, музыка, спорт (волейбол ойнау, үлкен теннис, шаңғы, атпен серуендеу, жаяу жүру).

Сүйіп оқитын әдебиеті-лирика, тарихи романдар, ғылыми публицистикалық шығармалар.

Үйленген. Жұбайы - Тұрсынова Мамық Қасенғазықызы Қыздары - Әмина (1980 жылы туған), Әлия (1982 жылы туған); ұлдары
Арман (1982 жылы туған), Ерлан (1989 жылы туған), Сұлтан (1993 жылы туған),
Нұрсұлтан (2000 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2

Дереккөздер
-----------

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Абай Оразұлы Сағитов** (18.8.1945 ж.туған, Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданының Шар стансасы) — биология ғылымының докторы (1988), профессор (1990), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003). Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (қазіргіҚазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген (1968). 1968 — 88 ж. Қазақ Өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу институтында, 1988 — 2001 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетінде ғылыми-педагог, басшылық қызметтер атқарды. 2001 жылдан Қазақ Өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу институтының директоры. Сағитовтың ғылыми жұмыстары ауыл шаруашылық дақылдарын зиянды организмдерден қорғау шараларын ұйымдастыруға арналған. Оның қатысуымен ауыл шаруашылығы дақылдарының нематофаунасының бірнеше іргелі ғылыми зерттеулері жүргізілді; жұмырқұрттарға қарсы шараларды интеграциялаудың теориялық және практикалық негіздері қаланды. Сағитов ТМД елдерінде тұңғыш рет фитонематодтардан келетін шығынды болжау моделін құрудың концептуалды принциптерін ойластырған, сызықты экспоненциялды болжамдық моделінің жаңа алгоритмін және параметрлерін есептеу бағдарламасын жасаған. 250-ден аса ғылыми еңбектің авторы. Медальдармен марапатталған
.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
2. ↑  Ауылшаруашылық фитопатологиясы, А. 2000;
3. ↑  К проблеме контроля численности вредных саранчовых Казахстане //Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, А. ғ6, 2001;
4. ↑  Защита растений в Казахстане: проблемы и перспективы //Материалы международной научно-практической конференции "Актуальные проблемы защиты растений в Казахстане", А. 2001.