recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Б.з.д. 50 жылдардағы Балқандағы кельт тайпалары

**Скордисктер** (лат. *Scordisci*, грек. *Σκορδίσκοι*, серб. Скордисци) — Паннонияның бұрынғы тұрғындары, галл тайпаларына жатады деп есептелінеді. 

Скордисктер б.з.б. 279 жылы Грекия жеріне басып кіріп, бірақ талқандалып, шегініп, қазіргі Сербия жеріне орныққан кельттердің ұрпақтары деп топшылайды. Скордисктер жергілікті мез, автариат, және трибалл тайпаларымен соғысқан. Македония патшаларына қызмет еткен. Македонияны б.з.д. 148 жылы римдіктер басып алғаннан кейін скордисктер жатжерліктермен соғысып, б.з.б. 15 жылы толығымен талқандалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Вторжение кельтов на Балканы IV—III в. до н. э. Мұрағатталған 2 маусымның 2010 жылы.

Сілтемелер
----------

* Кельты на Дунае в V—I вв. до н. э.
Скиф тулары
-----------

Скифтердің туларында аузынан сала құлаш тілі шыққан айбатты арыстан бейнесі бейнеленген.Арыстан - күн мен оттың , қаһарлы күш пен айбынның белгісі.Скиф аттарының дүбірін естіген отырықшы халық, бұлар нағыз жаналғыштар ,жеріңді алады , қалаңды өртейді, бала-шағаларыңды құл қылыды- деп зәрелері ұшқан екен.

Ғұн тулары
----------

Ғұндардың біздің заманымыздың алғашұы ғасырларында Азиядағы үлкен де нағыз қаһарлы мемлекет болды. Олар Қытайға үнемі шапқыншылық жорықтар жасап , жерін басып алып отырды. Ұлы Қытай қорғанының салыну себебі де осы. Сондықтан ғұн тауларында жер-дүниесі жұтатындай аузын ашып тұрған айдаһар бейнеленген. Кейіннен бұл бейне Қытай империясының туларынан орын алды.

Дереккөздер
-----------

1."Сен білесің бе?"-энциклопедиясы
**Вениамин Семёнович Битюцкий** (26.10.1902, Саратов - 31.08.1980, Екатеринбург) — совет актері және театр режиссері. 1956 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі, 1953 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алады.

Биографиясы
-----------

1919-1920 жылдары темір жолда балташы шәкірті болып жұмыс істейді. 1921-1924 жылдары Жоғары мемлекеттік Саратов театр өнері шеберлігінде оқиды. Оқуын тәмамдағаннан кейін Н.Г. Чернышевский атындағы Саратов театрына тапсырады. 

1925-1927 жылдары Қызыл Армияда борышын өтегеннен кейін Карл Маркс атындағы Саратов театр тобының құрамына қабылданады, алайда сол жылы конкурс бойынша Моссовета атындағы Мәскеу театрына актер ретінде қабылданады.

1928 жылы Мәскеуде баспанасының жоқтығына қарамастан астананы тастап кетеді. Біраз жыл бойы Бобруйск, Витебск, Балашов, Архангельск, Перма, Брянск, Лысьев, Кудрымкара, Екатеринбург сахналарында өнер көрсетеді.

1933 жылы Битюцкий режиссер ретінде қосымша жұмыс істейді, ал 1938 жылы толығымен режиссерлік жұмысқа ауысады.

1937-1939 жылдары Свердлоск Жас көрермендер театрында актер және режиссер болады. 1938 жылы театрдың бас режиссері болып, көркемдік жетекші қызметін атқарады.

1939 жылы Свердловск драма театр академиясында режиссерлік жұмыстан бастайды. Битюцкий алғашқы қойылымы «Похищение Елены» сектаклі болады.

1952-1967 жылдары Драма театрында бас режиссер болады. 1966 жылы ресми түрде зейнетке шығады, бірақ қойылымын 1979 жылдың наурыз айына дейін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------
**Скиф плитасы** (скиф тайпасының атымен аталған) — берік шөгінді тыспен қапталған, байкалдық, кей жерде герциндік негіздегі платформалы аймақ. Скиф плитасының жер бедерінде жазықтар (Солтүстік Кавказ, далалы Қырым) басым. Іргетасы қатпарларға жиналған тақтатасты-әктасты қатқабатта, тысы юралық, бор, палеогендік (құмтас, құм, әктас, әксаз, саз) теңіздік шөгінді қатқабаттарында, сонымен қатар неогендік және антропогендік құрлықтық түзілімдерде шоғырланған. Скиф плитасы солтүстігінде Шығыс Еуропа платформасымен, оңтүстігінде Таулы Қырым, Керчь түбегімен, Солтүстік Кавказ қатпарлы құрылымдарымен шектелген.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Боговицкий Вениамин Михайлович** (1907–1981) — жазушы, әскери және партия қызметкері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 

Кеңес партия мектебін (1928), ауыл шаруашылығы институтының 2 курсын (1935), Әскери-әуе күштері академиясын (1940), дивизиядағы саяси бөлім курсын (1944) бітірген. Еңбек жолын 1920 жылы бастаған. 1930 — 46 жылдары Кеңес армиясы қатарында болған. 
Әскер қатарынан босаған соң Көкшетау облысы Келлер ауданы Летовочный МТС-ның төрағасы, 1949 жылдан Арықбалық ауданы партия комитетітінің 1-хатшысы, 1954 жылдан Бурабай ауданы Жұмысшы депутаттар кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. 

Запастағы полковник. 

«Крылатая гвардия», «Пятый океан», «Трудная любовь» кітаптарының авторы.

Қызыл жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
**Альберти, Леон Баттиста** (итал. *Leone Battista Alberti*; 08.02. (кейбір мәлімет бойынша 11 немесе18 ақпан)1404, Генуя — 20.04. (кейбір мәлімет бойынша 19 сәуір)1472, Рим}}) - итальян ғалымы, архитектор, жазушы, музыкант, қайта өркендеу дәуірінің ірі мәдениет қайраткері.

Падуя мен Болонья қалаларында оқыған. Альберти "Халықтық" (итальян) тілдің әдеби құқығын қорғауға ат салысты. Теориялық трактаттарында ("Статуя жөнінде", 1435 ж. "Кескіндеу өнері туралы",1435-36ж.- итальян тілінде "Сәулет өнер жайында", 1485 ж.- латын тілінде) өз заманының ғылым жетістіктерімен байыған өнер тәжірибелерін қорытты.

Санта-Мария шіркеуі
Альберти архитектуралық саласында батыл шешімдерге барды. Cанта-Мария шіркеуінің фасадын қайта жасағанда инкрустациялық стильдің дәстүрлерін жалғастыра отырып, тұңғыш рет әрлі әшекей қолданды.

Альбертидің архитектуралық еңбектері, әсіресе оның жобасымен салынған Риминидегі Сан-Франческо т.б. шіркеулер Қайта өркендеу дәуірінің ежелгі архитектуралық мұраларын меңгерудегі батыл қадам болып саналады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Леон Баттиста Альберти**
* Альберти в энциклопедии Кругосвет

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Лубок скорохы
**Скоморохтар** — орта ғасырда өмір сүрген орыс кезбе актерлері. 

  

Олар шетінен әнші, биші, музыкашы болумен бірге драмалық және сөз аралас музыкалық шығармалардың орындаушысы да кейде авторы да болған. Скоморохтар өнері 11 ғ-дың ортасына таяу (мысалы, Киевтегі София соборының фрескаларындағы суреттер, 1037) пайда болып, 15 — 17 ғасырларда шырқау биікке көтерілді. Ал 18 ғасырда бірте-бірте жойыла бастаған Скоморохтар өнерінің кейбір дәстүрлері балаған мен қуыршақ театрларында бой көрсетті. Скоморохтар репертуарынан әлеуметтік сатиралар, драмалық көріністер мен күлдіргі өлеңдер орын алды. Бұлар негізінен музыкалық аспаптардың (бубен, волынка, домра) сүйемелімен орындалған. Көшеде, алаңда өнер көрсеткен скоморохтар көрермендермен тікелей қарым-қатынаста болып, оларды өздерінің ойын-сауығына тартып отырды. 16 — 17 ғасырларда "топ" құрған скоморохтардың саны 70 — 100 адамға дейін жетті. 

  

Шіркеу мен әкімшілік орындары оларды қуғынға ұшыратты. 1648 және 1657 ж. Скоморохтар сауығына тыйым салу туралы арнайы жарлықтар жарияланды. Скоморохтар сауығы қазақтың қу-қушікештеріне, қырғыздың қуудулдарына, өзбектің қызықшыларына және тәжіктің масқарампаздарына жақын болды.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Скопофобия** немесе **скоптофобия** — басқалардан қорқыныш туындаған, оларды көңілінен шығармау деген қорқыныш. Кейде бұл аурудан зардап шегетін адамдар шектен шығып кетеді. Мысалы, төтенше жағдайға байланысты үйден кету керек, ал адам жақсы көріну үшін пәтерде қалды. Сырттан ол күлкілідей көрінеді, бірақ шын мәнінде скопофобия жанашырлық тудырады.

Пайда болу себептері
--------------------

Аурудың негізгі себептері адамның балалық шағында жатыр және ауыр психикалық стресспен және жарақаттанумен байланысты. Әрқайсысы белгілі бір дәрежеде өзіне скофотофобтың бейнесін көрген: мектептегі кең аудиториямен сөйлесуден қорқып, туыстарының және достарыңның күтімінен қорқу. 

Скопофобияның себебі балаға қатысты баланың шағымын қабылдайтын ата-ана болып табылады. Балалық шақтағы кез келген адамға: «Арман сенен гөрі жақсы, сен ақымақсың! Қарапайым мәселелерді шешу мүмкін емес ». Бұл өз-өзіне күмән тудырады. Әсіресе жасөспірімдер үшін қиын. Олар одан көп күтеді, олар білуі керек: олар кім болғысы келеді, олар кімге тәуелді болады, кіммен дос бола алады және жаман компания. Әрбір ересек адам осындай сұрақтар мен өтініштерге нақты жауап бере алмайды! Балалар өздері оқшауланып, қоғамнан бөлек тұрады, сол арқылы қоғам мен оның арасындағы келесі кедергі жасайды.

Ата-аналар мен туыстарының шамадан тыс қамқорлығы, сондай-ақ балаға теріс әсер етеді. Мұның бәрі әртүрлі фобиялардың дамуына, соның ішінде күлкіге ұшырау қорқынышын тудырады. «Үй жануарлары» ретінде балалар күш жұмсамау үшін пайдаланылады, бірақ оны тұтынуға ғана болады. Олар әрқашан ата-аналарының көмегіне жүгінеді. Өздігінен жоғалту жоғалып кетеді, басқа адамдарға тәуелділік туындайды.

Емделуі
-------

Скопофобияны емдеу проблеманы шешуге көмектеседі. Көбінесе бұл ауруды депрессияға ұшырайды деп ойлайды және седативтерді тағайындайды. Мұндай емдеу жүйке жүйесінің жұмысын бәсеңдетіп, уақытша нәтиже береді.

Ата-аналармен қарым-қатынаста қорқынышыңыз туралы айтып беріңіз. Олар - ең жақын адамдар, олар қолдап, түсінеді. Оларды ересек және тәуелсіз тұлға екеніңізге дейін және өзіңізді адам ретінде құрметтеуді талап етіңіз.

Достарыңызбен, егер сіз толықтай сенсеңіз, шыншыл болу керек. Балалар мен жасөспірімдердің әзілдері тек өздерінің құрбыларын көрсетіп, өзін көшбасшы ретінде көрсету үшін қажет. Әдетте бұл жасқа байланысты. Адамның қартайғаны, әзіл-оспа болғаны соншалық, олар бұрын болғандай сезілмейді.

Психологтар көңіл-күйді әзіл-қалжыңға аудармау үшін өзіңізге әзілмен қалай қарау керектігін үйренуді ұсынады. Сіз өзіңізді ренжітіп, ренжітуге тырысатын адамдар сіздің азап пен қайғы-қасіретті көргісі келетінін ұмытпаған жөн. Айла-амалға қаншалықты сенсеңіз, соғұрлым көп жауды қуантасың. Егер сіз юмор призмасын қарасаңыз, онда өмір әлдеқайда қызық болады, ал «зұлым тілдер» үнсіз қалады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* strah-situatsij/skopofobiya
**Вениамин Михайлович Милецкий** (23.10.1918, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қаласы - ө.ж.б.) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, эскадрилья командирі, капитан, орыс.

1935 жылға дейін Алматы қаласының №15 орта мектебінде оқыған. Жер пайдалануды тәртіпке келтірушілер курсын бітіргеннен кейін Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданында топограф қызметін атқарған.

1938 жылы Семей тау-кен жұмысшы факультетін тәмамдады. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Кеңес-фин соғысына (1939-40) қатысқан. Ташкент әскери авиация мектебін бітірген (1941). 1941 жылдың қазан айынан 2-Прибалтика майданына қарасты 15-әуе армиясы 188-бомбалаушы авиация дивизиясы 373-бомбалаушы авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылдың 3 қазанынан 1945 жылдың наурызына дейін Милецкий жаудың соғыс нысандарына, адам күші мен техникасына 97 900 кг бомба тастады. 305 рет жауынгерлік ұшу сапарына шығып, жаудың 2 батареясын, 35 автокөлігін, 1 жанармай қоймасын, аэродромда тұрған 3 ұшағын талқандап, 17 дзотты, 3 оқ-дәрі қоймасын, 1 кеме жасау зауытын, 7 темір жолы эшелонын қиратқан. Партизандарға 21 200 кг жүк жеткізіп, ауыр жараланған 242 партизанды «Үлкен жерге» әкелген. Жауынгерлік тапсырмаларды орындағаны үшін Милецкийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.8.1945).
1946 жылы денсаулығына байланысты авиация құрамынан босап, Латвия теңіз флотына ауысты.

Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Ажбенов, Валерий Кеңесұлы** (1942 ж.т. Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ырғыз (ауыл)) – энтомолог, биология ғылымдарының докторы (1995), профессор (2000). 

Қазақ мемлекеттік а. ш. институтын (1963, қазіргі Қазақ ұлттық агр. университеті) бітірген. Қазақ өсімдік қорғау ғылыми-зерт. институтында ғылыми, аға ғылыми қызметкер, жетекші маман, лаборатория және бөлім меңгерушісі (1963–2000), ал 2000 жылдан «Фитосанитария» кәсіпорыны бас директорының орынбасары, Ақмола агр. институтының профессор қызметтерін атқарады. А. 110 ғылыми еңбек пен 2 монографияның авторы.

Шығ.: Өсімдіктер әлемін қорғаудың математикалық үлгісін жасау әдістері мен принциптері, А. 1989; Фитосанитарлық диагностика, М. 1995; Шегірткелер ауылшаруашылық өсімдіктерінің қас жауы, А. 2000.
Дунху Цин империясының солтүстік-шығысында б.з.б. 3 ғ. өмір сүрген.
**Дунху** - ежелгі дәуірде Қытайдың солтүстік-шығысында қоныстанған көшпелі тайпалар бірлестігі. 

Ерте заманда қытайлар өздерінің солтүстік көршілерін "ху" деген жалпы атаумен атаған. Қытай тілінде "дун" шығыс деген мағынаны береді. Осылайша ғұндардың шығыс жағындағы тайпалар бірлестігі "Дунху" атанған. Дунху тайпалары көшпелі мал шаруашылығымен, аңшылықпен шұғылданған. Сондай-ақ жартылай отырықшы тұрмыс кешіп, егіншілікпен де айналысқан. Олардың қандай тілде сөйлегені жайлы нақтылы мәлімет жоқ. Б.з.б. 6 ғасырдан бастап Дунхулықтар Хань империясының Янң, Жау бектіктеріне ұдайы шабуыл жасап тұрған. Б.з.б. 4 ғасырда қазіргі Хубэй провинциясына дейінгі жерлерді жаулап алған. Қытай бектері оларға алым-салық төлеп тұруға мәжбүр болған. Дунхулардың шабуылынан қорғану мақсатында қытайлықтар қорғандар тұрғыза бастады. Бұл Ұлы Қытай қорғанын салудың бастапқы кезеңі болатын. Б.з.б. 3 ғасырда Дунху тайпаларын ғұндар талқандады. Талқандалған Дунху тайпалары бұдан кейінгі кезеңде сәнби, мажул, т.б. атаулармен аталынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**Валерий Романович Белякович** (26 тамыз 1950 жыл – 6 желтоқсан 2016 жыл) — совет және орыс актері. Станиславский атындағы Мәскеу драма театрының көркемдік жетекшісі. 2002 жылы Ресейдің халық әртісі атағын алады.

Өмірбаяны
---------

Валерий Белякович 1964 жылы Мәскеу жастар театрына түседі, ол жерде 1969 жылға дейін әр түрлі рөлдер сомдайды.

1969-1971 жылдар аралығында армияда өз борышын ақтайды. 

1971 жылы Геннадий Иванович Юденич жетекшілігімен театр тобы құрамына қабылданады.

1976 жылы «Женитьба Коли Гоголя» атты қойылымын қойып, Мәскеу жастар театрына ұстаз ретінде қайта оралады.

1976 жылы Педагогикалық институт факультетін тәмамдайды.

1977 жылы Оңтүстік-Батыстағы театр-студиясының негізін қалайды және ГИТИС-тің режиссерлік факультетіне тапсырады.

2002 жылы Ресейдің халық әртісі атағын алады.

2011 жылы К.С. Станиславский атындағы Мәскеу драма театрының көркмдік жетекшісі болады.

Дереккөздер
-----------
Валерий Яковлевич Оверко
**Валерий Яковлевич Оверко** (1939 жылы 14 тамызда Алматы қаласында туған) - журналист, Орыс.

Әкесі - Оверко Яков Григорьевич, марқұм. Анасы - Оверко Клавдия Дмитриевна, марқұм.

М. Горький атындағы Орал мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (Свердлов қаласы, 1963), журналист.

«Алтай ертегілері, балаларға арналған әңгімелер» жинағының (1964), «Маршта» очерктер жинағының (1974), «Бір уыс күміс ақша» атты очерктер, әңгімелер жинағының (1980), «Урал», «Уральский следолыт», «Новое время», «Простор» журналдарындағы очерктердің авторы.

КОКП мүшесі (1967-1991).

1983 жылдан - аудандық, қалалық, ауданаралық газеттерінде, облыстық радио мен телевидениеде, Алматы
облысының кәсілодақ, партия органдарында қызмет атқарған. 1985 жылдан - Қазақстан Компартиясының Алматы обкомы меңгерушісінің орынбасары.

1989 жылдан бері - «Огни Алатау» облыстық қоғамдық-саяси газетінің бас редакторы.

Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі (1996). 

«Астана» (1988), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. Алматы облысының Құрметті азаматы.

Үйленген. Жұбайы - Оверко Галина Ивановна, микробиолог болып жұмыс істеген. 
Қыздары - Холшевникова Елена, газетте жұмыс істейді, Ширшова Светлана, газетте жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Дина Бақытжанқызы Абылқасова** (1970 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, доцент, Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің әлеуметтану және саясаттану кафедрасының меңгерушісі. 

  

Тұрғыңдар миграциясы, халықаралық миграция мәселелерімен айналысады. Қазақстаңдағы миграциялық процестерге салыстырмалы талдау жасайды. Еуразиядағы миграция жөне аймақтардың өзара өрекетінің этно-саяси тұрақтылыққа әсерін терең зерттейді. Сонымен қатар мигранттардың бейімделу процесінің кейбір қырларын, миграцияны реттеудің құқықтық жақтарын қарастырады. 

Қазақстан демографтар Ассоциациясының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Валерьян Семенович Абжанов** (1.6.1907 – 1984, Алматы қаласы) – биология ғылымның докторы (1962), профессор (1965). 

Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1930). Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институтында палеозоология лабораториясын ұйымдастырып, өзі басқарған (1946–1964). 

Ол қазақстандық геологтар Н.Н.Костенко және В.В.Лавровпен бірлесіп, Қазақстан кайнозойы үшін палеобиол. мәліметтерді биостратиграфияда қолданудың негізін қалады. Б-тың жетекшілігімен «Қазақстан флорасы мен фаунасының тарихы туралы материалдар» атты еңбегі жарық көрді. Б. 200-ден астам ғыл. жарияланымның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
```
 Ақтөбе обл. Мұғалжар ауд-н-да, Ақтөбе қаласынан оңтүстікке қарай 240 км жерде. Батысында Жаңажол Мұнай - газконденсат кенімен түйіседі. Кен орны 1962 -63 жылдары сейсмикалық зерттеу нәтижесінде анықталған. Іздеу-барлау жұмыстары 1979 жылы басталды. Тек - тоник. жағынан кен құрылымы өлшемдері 18 X 4,5 км, ендік бағытта созылған брахиантиклинальдік қатпар. Коллекторы кеуекті-жарықшақты, карбонатты жыныстардан (әктас,доломиттенген әктас) құрылған. Ашық кеуектілігі 9-дан 9.6% -ға  дейін өзгереді, өткізгіштігі 0,173 мкм². Бастапқы қабаттық қысымы 37.3 МПа, температурасы 73°С. Бастапқы шығымы: мұнай 39.2 м³ тәулік, газ 28,2 м³ тәулік. Тұрақты конденсат мөлшері 345г/м³. Мұнай жеңіл және ауыр (0,827-0,886г/см³). Газ құрамы бойынша ауыр, құрамында этан, ауыр көмірсутек (20.5-31.8%), метан (55.5-72.8%) бар. Конденсаттың тығыздығы 0.753 г/см³. Кен орны өндірістік игеруге дайын.
```
*Cuculus canorus* + *Erithacus rubecula*
**Таңшымшық** (лат. *Erithacus rubecula*) — кішкене денелі қоңырқай зәйтүн түстес құс. Тамағы, жемсауы және төсі - ашық ақшыл қызғылтсары; тек қана бауырының ортасы - ақ. Боянған келбеті аздап кіші шыбыншыны еске түсіреді, алайда ұзын сирағы және басқа қимылдарымен одан ерекшеленеді.

Таралуы
-------

Қазақстанда бұл солтүстік ылғалды орман тұрғыны қыстауда - Тәңіртаудың солтүстік беткейінің тау етегіне дейін өте көп кездеседі, ал тек қана бір орында - Жайық өзенінің аңғарында ұялайды. Қыста көбінесе суы қатпайтын өзендер мен бұлақтардың маңындағы бұталарда болады. Олар әсіресе қалың өскен шырғанақты, оның жидектерін ұнатады, жылдың осы кезеңінде шырғанақтың жидектерін жейді. Қарашада қыстауға ұшып келеді де, сәуірде ұшып кетеді.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Ұялау орындарында жайылмалы орманның ылғалды үлескілерінде төменгі қабатта орын тебеді, алайда аталықтар сайрау үшін ағаштың ұшар басына жоғарылайды. Таңшымшықтың әуені өзіне тән дірілдете құбылған өте үнді және әдемі болып келеді. Аталықтар әсіресе таң алдында (бәлкім құс атауы осыған орай қойылуы мүмкін) және күн батар кезде белсенді сайрайды, ал нағыз күйттік кезеңде түнде де сайрай береді. Құйрығын көтеріп және қанатын түсіріп, секеңдеп жүріп, қорегін жерден табады. Бұл кезде ол ұдайы «тэк... тэк» деген өзіне тән шақыру үнін шығарады.

1. ↑  *BirdLife International* *Erithacus rubecula*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**Қожағұл Байсеркеұлы** (1800 жылдары) Іле ауданы қазіргі Байсерке станциясында туған) - би. Тегі Дулаттың Ботбай тармағынан шыққан. Сәмен батырдың немересі.

19 ғасырдың басында Ұлы жүз қазақтары Қоқан басқыншыларына қарсы көтеріліп, оңтүстік шығыс Қазақстан жерін азат ету үшін күресіп жатқан кезеңде өмір сүрді. Бірнеше рет қоқандықтарға жорық ұйымдастырған. 1845 жылы Ресейдің қол астына кіруге өтініш білдірген. Ұлы жүздің ру басылары арасында Ботпай руынан Қожағұл да болған. 1850 жылы жергілікті патша әкімшілігі оның адал қызметі үшін 2-дәрежелі шапан сыйлаған. 1860-62 жылы генерал Колпаковскийдің қаруымен Қоқан бектерінің иелігіндегі Ұзынағаш, Тоқмақ, Пішпек қалаларын азат ету соғысына Қожағұл өз жасақтарымен қатысып, арнаулы марапатқа (25.11.1868) ие болған. 1866 жылы 24 қыркүйекте әскери жорықтағы айырықша ерлігі мен бейбіт өмірдегі адал қызметі үшін оған штабс-капитан шені берілген. 1868 жылы 1 қаңтарда Верный уезі бастығының көмекшілігне тағайындалып, 3-дәрежелі «Әулие Станислав» орденімен және күміс медальмен марапатталады.

Дереккөздер
-----------
**Көмбе** — жайлауда ат үстінде жүрген қойшылар дәмді етті аңсаған кезде бір марқаны сояды да қазан-ошақсыз-ақ пісіріп жеп алады. Бұл тағам түрін көмбе деп атайды. Кей жерлерде *жерқазан* деп те аталады.

Жасалу жолы
-----------

Жерді жарты метрдей қазады да оған от жағып, астын, екі бүйірін әбден қыздырады. Сосын оның күлін алып тастайды да сойылған малдың етін өз қарнына салып қарынның аузына қамыстан ұзын түтік жасайды да ет толтырылған қарынды әлгі қазылған ыстық жерге салады. Оны ыстық топырақпен қайта көмеді. Топырақ үстінен ағаш, тал, көкпек сияқты қызуы мол от жағады. Бірер сағат өткен соң жер астындағы қарыннан түтік арқылы бу шығып қайнай бастайды. Бұдан кейін үстінен от жағу тоқтатылады да ет топырақ қызуымен одан әрі өздігінен қайнап піседі. 2-3 сағат өткеннен кейіе ет дайын болады. Қарын үстіндегі топырақты еппен ала бастайды. Одан әрі қарынға жеткен соң оның үстіңгі жағын ойып жібереді ді ішіндегі етті алады. Осылай буға піскен ет дайын болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың дархан дастарқаны - Алматы "Алматыкітап" ЖШС - 2005 ISBN 9665-24-559-2
**Көмкере тігу машинасы**  – матаның (кездеменің) киім пішу кезінде қиылған жиектері сетінемеу үшін оны көмкеріп тігуге арналған тігін машинасы. Көмкере тігу машинасында, көбінесе, бір, екі, не үш жіпті тізбектей шалып тігу әдісі қолданылады. Бұл машиналар бір принципте жұмыс істейді. Екі не үш жіпті Көмкере тігу машинасының жұмыстық тетігінің сұлбасы суретте көрсетілген. Ине (1) кездемені (матаны) түйрейді де тік жүретін а тұзақ жіпті іліп өтеді. Сол жақтағы тұзақтағыш (3) тігіске көлденең бағытта оңға қарай қозғалған кезде, а тік тұзағы сол жағынан келе жатқан ә жіпті іліп алады да, оны кездеменің жиегіне қарай тартады. Осы кезде бұған оң жақтағы тұзақтағыш (2) арқылы б жібі ілініп, кездеменің үстіне шығарылады да, иненің астына келіп тоқтайды. Келесі тігісте пайда болатын жаңа тұзақ инемен б оң жақтағы тұзақтағыштан келетін жіп ілініп алынып, кездемеден өткізіледі. Осылайша тігіс қайталанып, матаның қиылған жиегі сетінемейтін болып жіппен көмкеріледі.
**Windows 10** — Microsoft корпорациясының отбасындағы, компьютерлерге арналған операциялық жүйесі. MS-DOS – Windows жүйесінің бастаушысы. Әрбір отбасы компьютерлік индустрияның белгілі бір саласына қызмет етеді. Белсенді Microsoft Windows отбасыларына Windows NT және Windows IoT кіреді; олар ішкі отбасыларды қамтуы мүмкін (мысалы, Windows Server немесе Windows Embedded Compact) (Windows CE). Белсенді емес Microsoft Windows отбасыларына Windows 9x, Windows Mobile және Windows Phone кіреді. Бастапқыда Windows 1980 және 1990 жылдары кең таралған MS-DOS операциялық жүйесіне арналған графикалық қосымша бағдарлама ғана болды. Net Applications ресурсының мәліметі бойынша 2014 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша дербес компьютерлердің шамамен 88%-ы Windows операциялық жүйелерімен жұмыс істейді. Windows жүйесі x86, x86-64 және ARM архитектуралары бар ДК-үйлесімді архитектураларда жұмыс істейді. Сондай-ақ DEC Alpha, MIPS, IA-64, PowerPC және SPARC нұсқалары болды. Microsoft корпорациясының соңғы операциялық жүйесі - Windows 11, 2021 жылдың 24 маусымында таныстырылды.

Жүйе жеке компьютерлер, планшеттер, смартфондар, Xbox One консольдері және т.б. сияқты әр түрлі құрылғыларға арналған. Бірыңғай әзірлеу платформасы және барлық қолдау көрсетілетін құрылғылармен үйлесімді әмбебап қолданбалардың бір дүкені қол жетімді. Windows 10 қолдау циклі бойына жаңартулары бар қызмет ретінде жеткізіледі. Жүйе шығарылғаннан кейінгі бірінші жыл ішінде пайдаланушылар Windows 7, Windows 8.1 және Windows Phone 8.1 лицензияланған көшірмелері бар құрылғыларда Windows 10 жүйесін тегін жаңарта алады. Маңызды инновацияларға Cortana дауыстық көмекшісі, бірнеше жұмыс үстелін құру және ауыстыру мүмкіндігі және басқалары жатады.

Тағы қараңыз
------------

* Windows 7
* Windows 8
* Windows сөзнамасы
* Windows стандартты програмалары
* Windows 98
* Windows 2000
* Windows XP
* Windows Vista
* Windows Update
* Қолданбалы бағдарлама (Windows ортасындағы)
**Көмекші етістік**  – толық лексикалық мағынасы жоқ, жеке тұрып сөйлем мүшесі бола алмайтын, тек негізгі етістіктермен, есім сөздермен тіркесіп қолданылатын етістіктер. Қазақ тілінде 4 К.е. бар: е (еді, екен, емес), жазда, ет, де (деді, деген, десе, дейді). Мыс. Жаманға жүзің салма малды екен деп, жақсыдан күдер үзбе жарлы екен деп (ел аузынан). Жеке тұрып лексик. мағына білдіре алмайтын, сөзге әр түрлі грамм. мағыналар үстейтін мұндай К. е-тер мәнсіз көмекші етістіктер деп аталады. Қазақ тілінде толық лексик. мағынасы бар бірқатар етістіктер әрі негізгі, әрі К. е. мәнінде жұмсалады. Қазақ тілінде мұндай отызға тарта етістік бар: ал, бар, бер, бол, жібер, кел, кет, т.б. Мыс. қал (негізгі етістік) – айтып (К. е.), қой (негізгі етістік) – айтып (К. е.), жөнел (негізгі етістік) – жүгіре (К. е.). Лексик. мағынасынан айырылып, К. е. мәнінде жұмсалған мұндай етістіктерді мәнді көмекші етістіктер дейді. Мыс. Бір күні ел көшкенде, қыр астында ойнап жүріп, екеуі жұртта қалып қойыпты (Ы.Алтынсарин). К. е. негізгі етістікке есімше, көсемше тұлғалары арқылы тіркеседі: айтып қой, жаза сал, бара жатыр. Әдеб.: Оралбаева Н. Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалық форманттары, А. 1975; Исаев С. Қазақ тілі, А. 1993; Қазақ тілі, А. 1996.
Windows Phone
**Windows Phone** — 2010 жылдың 11 қазанында жарық көрген Microsoft компаниясымен құрастырылған мобильді операциялық жүйе. 21 қазаннан бастап жаңа платформаға құралған алғашқы құрылғылар сатылуға түсе бастады. 

Windows Phone сәйкес болмаса да Windows Mobile операциялық жүйесінің толығымен жаңартылған интерфейсі бар және алғашқы рет Microsoft-тың Xbox Live және Zune медиаплеері қызметі интеграцияланған ізбасары саналады. Жүйенің тұсаукесері Барселонада өткен Mobile World Congress 2010 шарасына байланыстырылды.

Интерфейсі
----------

Windows Phone операциялық жүйесінде жұмыс істейтін HTC Mozart смартфоны

Версиялары
----------

Windows Phone 7 - 2010 жылдың 15 ақпаныңда Барселонаның Mobile World Congress көрмесінде бірінші рет елге таңыстырылды. Ал мобильді жүйенің алғаш нұсқасы 2010 жылдың 11 қазаныңда жырық көрді. 21 қазаннан бастап тұңғыш Windows Phone-смартфондары сатылымға түсті.

Windows Phone 7.5 - 2011 жылы Mobile World Congress көрмесінде жарық көрген бұл операциялық жүйенің тұңғыш 7.5 санымен бекітілген жаңартылуы.

Windows Phone 7.8 - 2012 жылдың екінші үлкен жаңартылу.

Windows Phone 8 - Мобильді жүйенің келесі 8 санымен бекітілген нұсқасы. 
Басты өзгешеліктері: 
- Internet Explorer Mobile 10
- Көп ядролы процессорларын қолдау
- NFC технологиясын қолдауы
- 1280×768 және 1280×720 пиксельді экрандар
- Интерфейстегі плиткалардың жаңа өлшемдері (кішкентай, орташа және кең)
- Flash card қолдау

Windows Phone 8.1 - 2014 жылдың осы мобильді операциялық жүйенің ең үлкен жаңартылымы. 
Бұл жаңартылымның толық тізімді өзгертулерін Уикипедияның ағылшынша немесе орысша беттерінде таба аласыз.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Microsoft
* Windows Mobile
* Android
* iOS
Таңдау арқылы сұрыптау
**Таңдау арқылы сұрыптау** - бұл сұрыптаудың ең қолайлы түрі. Әдетте бұл әдіс кестені реттеуді қажет еткен адам ойына ең бірінші келеді. Бұның мәні мынада, мысалы **n** элементтен тұратын **А** сандар массиві берілген. Оны таңдау әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптау қажет.

Алгоритм
--------

1. Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару;
2. i:=1;
3. Индекс i-ден басталатын массив элементтерінің ішінен ең кішісін (индексі j) таңдап алу;
4. A[i] және A[j] элементтерінің орындарын ауыстыру;
5. i:=i+1 мәні үшін i:=n болғанға дейін 3 және 4 қадамдарды қайталау;
6. Сұрыпталған А массивін экранға шығару.

Таңдау арқылы сұрыптау

Программалау
------------

```
Program Aikesha\_lay;
Const n=8;
type MasType=array [1..n] of integer;
var i, idx, k: integer;
 A:MasType;
Function MinMas (j:integer):integer;
Var p, min:integer;
Begin
For p:=j to n do
If (p=j) or (A[p]<A[min]) then min:=p;
M3nMas:=min;
End;
Begin
Randomize; Writeln('Берілген сандар массиві:');
For i:=1 to n do
Begin A[i]:=Random(30); Write(A[i]:4); end;
For i:=1 to n-1 do
Begin
idx:=MinMas(i);
k:=A[i]; A[i]:=A[idx]; A[idx]:=k; end;
writeln;
writeln('Өсуіне қарай сұрыптау нәтижесі:');
For i:=1 to n do
Write(A[i]:4); 
readln;
end.

```

Бұл программада берілген массив бөлігінің ең кіші элементінің индексін(рет нөмірін) табатын **MinMas(j)** функциясы пайдаланылған. Функцияның **j** параметрінің мәні массив бөлігінің бірінші элементтерінің рет нөмірін (соңғысы **n**) көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
* Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А. 2000.
* Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных.
* Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.1996.
* Кнут Теория алгоритмов.
* Матросов В. Л. Теория Алгоритмов.
* Семашко Г. Л. Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.1988.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* 
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
**Жанарқыз** – Зайсан көлінің оңтүстік-батысындағы төбе.

Жер бедері
----------

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Қара Ертіс аңғарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктік 452 м. Пішіні дөңгелек тәрізді келген төбе Бозайғырқұм құмының солтүстік-батысында. Оңтүстігінде Қайнар бұлағы, солтүстігінде Ақтөбе төбесі, шығысында Ақжан құмы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Төрттік кезеңінің ортаңғы шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Құмды, шалғынды сұр қоңыр топырақ жамылғысында қарабарақ, жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жанат Нығметқызы Шалқарова** (1953 жылы туған) – ғалым, медициналық ғылым докторы (1997). Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген (1976). 1976 – 1977 жылдары Алматы орталық ауруханасында хирург-дәрігер. 1977 – 1992 жылдары Қазақ кардиология ғылыми-зерттеу институтында кіші, жетекші ғылым қызметкері. 1992 – 1998 жылдары Халықаралық қазақ-түрік университетінің биохимия, кейіннен теориялық пәндер кафедрасының меңгерушісі. 1998 жылдан Кентау, Түркістан қалаларындағы медициналық факультеті деканының орынбасары, 2003 жылдан декан. Жүрек, қан тамырлары ауруларын зерттеу жүйесінде биохимиялық себептерінің патогенезін анықтаушы маман.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
*Huperzia selago* 
**Таңдамалы шоқпарбас** (лат. *Huperzia selago*) – шоқпарбастар тұқымдасына жататын шөптес өсімдік.

Таралуы
-------

Қазақстанда өте сирек кездесетін түр. Тек Алтай, Жоңғар Алатауы тауларында және Қазақ шоқыларының бір жерінде (Бурабайда) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Еуразияның орманда аймақтарында (Сахалинга дейін), Солтүстік және Оңтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда кең таралған. Ылғалды мүк басқан шатқалдарда, шөгінді тастар арасында, биік таулы тасты тундраларда, сирек орманды белдеудің жоғарғы бөлігінде өседі.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Көпжылдық мәңгі жасыл шөптесін өсімдік, споралар арқылы және жоғарғы жапырақ қындарында орналасқан өскін бүршіктер арқылы көбейеді. Дәрілік өсімдік ретінде дайындалады, құрамында жансыздандыратын қасиеті бар улы селагин алколойды бар. Саны барлық жерде төмен, тіршілік ету жағдайының өзгеруіне байланысты азайып отыр. Мәдени өсіруге төзімсіз, тек Алтай ботаника бағанда (Риддер қаласы) өсіріледі. Марқакөл және Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Бурабай ұлттық паркінде (Көкштау) қорғалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 78 бет.
**Таңғажайып төрттік** - Әлемге танымал Marvel Comics компаниясының ең алғашқы фантастикалық кейіпкерлер тобы. 1961 ж. жарыққа шықты. Осы кейіпкерлерді даярлаған американдық тұлғалар Стэн Ли және Джек Кирби болатын.

Сюжеті
------

Жас оқымысты Рид Ричердс, Ридтің болашақ жары Сью Шторм, Сьюдің інісі Джонни Шторм және олардың ұшқыш досы Бен Гримм университетте оқып жүрді. Олар ғарыштағы нормадан ауытқыған ғарыштық энергия толқынын зерттегісі келіп, рұқсат сұрайды. Бірақ, рұқсатын ала алмаған достар амалсыздан айлақтағы соңғы зымыранды айдап әкетіп,ғарышқа ұшып кетеді.
Кейін, жерге қайтып оралғасын кейіпкерлер ғажап қабілеттерге ие болады. Рид денесін резеңке секілді созу қабілетіне ие болды. Сью көзге көрінбеу қабілетіне ие болды және күш өрістерін құра алды. Джонни жалынды адамға айналып, ұшу және отты қолдану қабілетіне ие болды. Ал, Бен тас адам атанып, адам сенгісіз ұлы күш пен қуатқа ие болды.
Сөйтіп қабілетті қаһармандар әділдікті қолдап, зұлымдыққа қарсы ұлы күресті бастайды.
**Жайтөбе** – Тарбағатай жотасының оңтүстік баурайында орналасқан төбе.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 791 м. Солтүстік -батыстан оңтүстік -шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Оңтүстік және солтүстік беткейлері тік жарқабақты, ал шығыс және батыс беткейлері көлбеу келген. Оңтүстігінен Қатынсу өзенінің салалары бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы және жоғарғы төрттік кезеңнің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Сұр қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Пұсырманов Виктор** (20.6.1937 ж.т. Ресей, Астрахань қ.) - режиссер педагог, қазақстанның еңб. сің. өнер қайраткері (1989).

Өмірбаяны
---------

Алматы өнер ин-тын (Қазіргі Қазақ улттық консерваториясы) бітірген (1964). 

1967 - 1969ж. Мәскеу қ-ндағы Кіші театрда және "Мосфильм" киностудиясында тәжіребибе жинақтаудан өтті. 

1964 - 1964 ж. Қазақ акад. драма театрында реж.

1968 - 1976 ж. Қазақ акад. балалар мен жасөспірімдер театрының бас реж.

1969 жылдан "Қазақфильм" студиясында қоюшы - реж. ретінде қызмет етті.

1997 жылдан Қазақ ұлттық өнер академиясында пед. қызметпен айналысады (2002 жылдан проф.)

Еңбегі
------

Қазақ акад. драма театрында З.Шашкиннің "Ақын жүрегі" , Ә.Тәжібаевтың "Халқы туралы аныз" және Н.Хикметтің "Елеусіз қалған есіл ер" спектакльдерін қойды. 

Қазақ акад. балалар мен жасөспірімдер театрында Тәжібаевтың "Қыз бен солдаты" (1967), Т.Ахтановтың "махаббат мұны" (1970), С.Жүнісовтің "Жаралы гүлдері" (1973) мен "Қос анары", Е. Мүсіреповтің "Қазақ солдаты" (ереуі де 1975), Ш.Айтматовтың "Бетпебеті"(1972), т.б. спектакльдерін қойды. 

"Қазақфильм" студиясында мына көркем фильмдерді түсірді: "Ақ аруана" (1972), "Кездеспей кеткен бір бейне" (1977), "Алатаудың күміс мүйіздері" (1979), "Қауын" (1980), "Жау, тоғызыншы ұлдан сақтап" (1985, Берлин қ-нда өткен Халықтар. кинофестивалілінің дипломына ие болды), "Қайсар" (1991, Ашғабат қ-нда өткен 1-халықар. кинофестивалінің 1-жүлдесіне ие болды), "Әбілхайыр хан" (1993), т.б.
*Басқа мағыналар үшін Жайылма (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Жайылма** — Қостанай облысы Қамысты ауданы, Адай ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін қысқартылған Жайылма ауылдық округі орталығы болған.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Қамысты ауылынан оңтүстікке қарай 49 км жерде, Тобыл өзенінің жағалауында, құрғақ дала белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы ауылдың тұрғындары 1025 адам (493 ер адам және 532 әйел адам) болса, 2009 жылы 291 адамды (140 ер адам және 151 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 19-ғасырдың тоқсаныншы жылдары қаланған. Тың жерлерді игеруге дейін ұжымшар орталығы, 1999 жылға дейін Пушкин атындағы кеңшардың орталығы болды. 1997 жылдан Жайылмада шаруа қожалықтары мен серіктестіктер жұмыс істеді.

Инфрақұрылымы
-------------

Ауылда орталау мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автокөлік жолдары арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қостанай облысы Қамысты ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Адай •
 Алтынсарин •
 Аралкөл •
 Арқа •
 Бестөбе •
 Богдановка •
 Дружба •
 Жайылма •
 Красногорское •
 Қамысты •
 Қарабатыр •
 Клочково •
 Ливановка •
 Мешіт •
 Орқаш •
 Пушкино •
 Сахаровка •
 Свободное •
 Талдыкөл •
 Фрунзе 
 |

 |
**Жайық-жем артезиан алабы** - Каспий ойпатының шығысында орналасқан. Жайық пен Жем өзендерінің аралығын – Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Атырау облыстарының жерін қамтиды. Жалпы ауданы *200 мың км2*-ге жуық. 

Жайық-жем артезиан алабының сулары тас көмір кезеңінің әктастарында, пермь, төм. триас, ортаңғы юра, төменгі бордың құмтасы мен өзен бойының құмдарында қалыптасқан. Олардың жалпы қалыңдығы *15 – 20 км*-ге дейін. Алаптың батыс және оңтүстік-батыс жағында қалыңдығы 3 – 5 км-ге жететін кунгур қабатының тұз шөгінділерінің жиі таралуына байланысты мұнда кездесетін жер асты сулары өте ащы (*минералдылығы 100 – 130 г/л; тереңдігі 500 – 700 м-ге дейін*). Тұщы, ашқылтым сулар (*минералдылығы 0,1 – 3,0 г/л*) алаптың шығысында және оңтүстік-шығысында бор шөгінділері мен юра жыныстарында шоғырланған. Бұл сулардың тереңдігі *50 – 350 м* аралығында. Тұзды және ашқылтым сулардың жалпы табиғи қоры 500 млрд. м3-ден асады. Жайық-жем артезиан алабының сулары елді мекендерді, жайылымдарды, шабындықтарды суландыруға пайдаланылады. Ұңғымалардың өнімі тәулігіне *260—3450 м3*. Ғасырлық қоры *192 млрд. м3*-ден асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
3. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Виктор Яковлевич Станицын** (шын тегі Гезе)(02.05.1897 қазіргі Днепропетровск - 25.12.1976, Мәскеу) - орыс кеңес актері, режиссер, профессор КСРО халық әртісі (1948). 1945 жылдан КОКП мүшесі.

Өмірі
-----

1918 ж. Мәскеу Көркем театырының 2- студиясында оқыды. 1924 ж. осы театрдың негізі құрамына қабылданды.

Таңдаулы рольдері: Андрей Позоров (Чеховтың «Апалы-сіңлілі үшеуінде»), Курослепов (А.Островскийдің «Ыстық жүрегінде»), Репетилов (Грибоедовтың «Ақыл азабында»), Стива Облонский (Л.Толстойдың «Анна Каренина» романы бойынша), инспектор Мич (Загарадниктің«Қоңыраулы сағат солосында»)т.б. Спектакльдер қойды. Киноға түскен В.И.Немирович-Данченко атындағы мектеп-студияда педагогикалық қызметпен шұғылданды. Гастрольдік сапармен 1965 ж. Алматыда өнер көрсетті.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1947,1949,1951,1952) және РСФСР Мемлекеттік сыйлығының (1974) лауреаты. 3 орденмен, медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 409 бет
**Виктория** — алхоры жемісінің негізгі стандарт сорты болып саналады. Англияда шығарылған. Әдебиеттегі мәліметтерге қарағанда, Виктория суыққа төзімділігі жағынан оңтүстіктегі сорттардың ішіндегі ең мықтысы. 

Ағаш сәуірдің екінші жартысында - мамыр айының басында гүл атады. Алматы облысының тау белдеуіндегі аймағында жемісі тамыздың аяғында піседі. Тауда Виктория ағашының жеміс өнімі мол және тұрақты, әр ағаштан 45,5 килограмм жеміс алынады. 
Жемісінің орташа салмағы - 46,5г, түсі - жарық түскен жағында - күңгірт қызыл, көлеңке жағында - күлгін қызыл, үстін тығыз балауыз түк басқан. Жұмсағы алтын түстес, шырынды. Сүйегі жұмсағының ішінде бос жатады. Жемісі жас күйінде желінеді.

Виктория сорты Шымкент, Жамбыл, Қызылорда облыстарының барлық аймақтарына, сондай-ақ Алматы облысының таулы, тау бауыры, тау етегі, жазық және дала аймақтарына арналған стандартты сорт қатарына жатқызылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ш.Хабибуллин "Алхоры,өрік,шабдалы" "Қайнар" баспасы
**Жұма** (араб.: الجمعة‎; *әл-джума*) — бейсенбіден бір күн ілгері, сенбіден бір күн кері аптаның тәулік өлшемі. 

Бірқатар мұсылман елдерінде, мысалы Сауд Арабиясы, Ауғанстан және Иранда жұма аптаның соңғы күні болып есептеледі. Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері 2006 жылдың қыркүйек айынан бастап жұма аптаның соңғы және демалыс күні болып жарияланды.  және бір жыл өте Кувейт те сондай шешім қабылдады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bahrain changes the weekend in efficiency drive
2. ↑  Kuwait Changes to Friday-Saturday Weekend

Сыртқы сілтемелер
-----------------



| Апта күндері |
| --- |
| Дүйсенбі | Сейсенбі | Сәрсенбі | Бейсенбі | Жұма | Сенбі | Жексенбі |
Өсімдік туралы
--------------

Жайыла өсетін аршалар еліміздің таулы аймақтарында көп өседі. Көгалдандыруда көбінесе шет елдерден әкелінген түрлері қолданылады. Қылқаны көк, сары және ақ ала түстілері үлкен сәндік қолданыста. Олардың жайылып өсетін бұтағының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді. Алайда, оның артық бұтақтарын кесіп, белгілі бір пішінмен өсірген абзал. Жайылып өсетін аршаның өзі екіге бөлінеді. Бірқатары жерге жанаса, кейбір түрі сәл көтеріңкі болып өседі. Жайыла өсетін түрлерінің ішінде мезгіл сайын түсін өзгертіп тұратындары да бар. Мысалы, Juniperus horizontalis ‘Wilitoni’ деп аталатын түрдің қылқаны көктем, жазда көгілдір болса, күзде сиякөк түсті болады. Мамыр, маусым айларының аралығында гүлдейді. Гүлі байқалмайды. Гүлдеп болған соң, жеміс салады. Жемістері өте әдемі, пішіні моншақ секілді, сиякөк түсті болады. Келер жылға дейін сабақ басында сақталып тұра береді.
Аршаның барлық түрлерінің дәрілік, емдік қасиеті бар. Аршаның жемістері өт пен несеп шығару жолдарында тас жиналу ауруларына, жоғарғы тыныс алу мүшелерінің ауруларына қарсы қолданады. 
Халық медицинасында қайнатпа тұнбаларын буын және тіс ауруларына пайдаланады.

Күтімі
------

Арша өзге қылқанжапырақты ағаштар секілді күтімді көп қажет етпейді. Ашық күн көзіне егіп, топырағы кепкен уақытта молынан суғарып отыру керек. Қырқу жұмыстарын ерте көктемнен тамыз айына дейін жүргізеді. Бұтағын қырыққаннан кейін жақсылап қоректендіреді.

Көбейтілуі
----------

Қалың өскен аршаның түбін бөледі. Ерте көктемде қалемшелеп және ақпан айларында тұқымы арқылы жылыжайда көбейтеді. Түріне байланысты қалемшелер 15-30 күн арасында тамырланады. Сұрыпты түрлерін тек қалемшелеп көбейтеді. Тұқымы арқылы көбейтсе, қылқанының түсі өзгеріп, түрін жоғалтуы мүмкін. Табиғаттағы жайылып өсетін аршалар жерге иіліп, жанасқан жерінен тамырланып, өздігінен көбейеді.

Жайыла өсетін арша туралы тақпақ
--------------------------------

Бір түрі осы – аршаның,

Қылқандары қанша мың.

Жерге өседі жайылып,

Түрін біліп ал соның.

Нарынқолда көптен-көп,

Өседі тау бөктерлеп.

Таңданасың табиғат

Қалай бәрін еккен деп...

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Пайдаланылған әдебиеттер
------------------------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3
**Алғашқы қазақ тіліндегі спорт хабары** - 1966 жылы 16 қаңтарда тұсауы кесілген телевизиялық хабар. Оны телевидение басшылары республика комсомол ұйымымен бірлесіп шығарды. Бұл хабарды жүргізуге танымал жаттықтырушы Қабден Байдосов тартылды. Бұл редакцияға тұрақты жұмысқа Қазақ радиосының комментаторы Сұлтанғали Қаратаев келді. Орысша хабарларды жүргізу Владимир Тольчинскийге тапсырылды .

Қазақ тілді маманды бірде Шалабаев өзімен бірге Мәскеуге ала кетті. Сол жерден Орешкин деген операторды тауып беріп, VI Жазғы Бүкілодақтық спартакиадаға қатысып жатқан Қазақ спортшыларын түсіртті. Әмин Тұяқов пен Ғұсман Қосановтың, Әбдісалан Нұрмаханов пен Әбілсейіт Айхановтың, Амангелді Fапсаттаров пен Аманжол Бұғыбаевтың спорттағы жетістіктері мен бейнесі көгілдір экранға солай шықты. Олардан басқа Қазақтан шыққан тұңғыш баскетболшы Апатаеваның, семсерлесуші Асықбаеваның шеберліктеріне көрермен тәнті болды.

Оператор Орешкин тек түсіріп бермеді, төраға Шалабаевтың тапсырмасымен 16 миллиметрлік пленканы жуып, шығарып және монтаждап Сұлтанғали Қаратаевтың қолына ұстатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Вячеслав Александрович Медноногов** (7.1.1924, Ресей, Татарстан, Бугульма ауданы, Зай станциясы - 5.2.1997, Санкт-Петербург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, подполковник, орыс. 

1939 жылы Алматы темір жолы техникумының 2 курсын тәмамдағаннан кейін 1941 жылдың қыркүйегінде Кеңес әскері қатарына шақырылған. 1944 жылға дейін Кировабад әскери-авиация ұшқыштар мектебінде оқып, Тамбов әскери-авиация ұшқыштар мектебін бітірген (1944). Кіші лейтенант Медноногов Ұлы Отан соғысы жылдары 2-Беларусь майданына қарасты 4-әуе армиясы 4-штурмдық авиациялық корпустың 199-штурмдық авиация дивизиясы 783-штурмдық авиация полкі құрамында Беларусь, Польшаны азат етуге және Германия жеріндегі ұрыстарға қатысқан. «Ил-2» ұшағымен 93 ұшу сапарына шыққан Медноногов жаудың 5 танкісін, 1 бронетранспортеры, 48 автокөлігін, 22 темір жолы вагонын, 1 өткелді, 5 батареяны, 7 дзотты, 4 жанармай және оқ-дәрі қоймасын қиратып, жаудың 250-ге жуық әскері мен офицерін жойған. 

Медноноговқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.8.1945). Соғыстан кейін Н.Е.Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясын (1954) бітірді. 1954-58 жылдары Дондағы Ростов қаласындағы №168 авиа зауытында ұшқыш-сынақшы қызметін атқарды. Онда «Ил-10М» ұшағын, «Ми-1» тікұшағын сынақтан өткізді. 1958- 61 жылы №64 Воронеж авиа зауытының ұшқыш-сынақшысы қызметінде жолаушылардың «Ан-10» және «Ан-12» әскери-көлік ұшақтарын сынауға қатысты. 1961 жылы запасқа шыққан. Бугульма қаласында Медноноговқа бюст орнатылған. 

Ленин, Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х