recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Биік андыз** (лат. *Inula helenium*) – астралылар тұқымдасына жататын, биіктігі 1,5 м-ге жететін, тік сабақты көп жылдық шөптесін өсімдік, андыздың бір түрі. 

  

Жапырақтары ірі, сопақша-эллипс пішінді, шеттері бейтегістісті болып келеді. Тамырсабағы қысқа, Жуан, көп басты, диаметрі 6-7 см, тамырсабақтан аз санды тамырлар тарайды, ұзындығы 20 см-ге дейін, жуандығы 2-3 см болады. Гүлдері алтын-сары түсті, диаметрі 7 см-ге жететін ірі себетке жиналған. Себеттерде жалғыздан болады. Шілде-тамызда гүлдейді.

Таралуы
-------

ТМД елдерінің Европалық бөлігінің Оңтүстік және Орталық аймақтарында, Кавказда, Батыс Сібірде, Орта Азияда өседі. Қазақстанда Семей, Көкшетау, Ақтөбе, Орал, Қостанай, Қарағанды, Шымкент маңайларына өседі. Дайыңдау аймақтары – Краснодар, Ставрополь өлкелері мен Қазақстан.

Дайындалуы
----------

Тамырлары мен тамырсабақтарын күзде, жемістері пайда болғаннан бастап үсік жүргенге дейін дайындайды. Өсімдік сабағының маңын 20 см радиусында қазады, одан кейін сабағының түбінен ұстап, тік тартып тамырсабағын тамырларымен бірге тартып шығарады. Топырақтан тазартады, суда тез жуады. Тамырлар мен тамырсабақтарды ұзына бойына, ұзындығы 10-15 см, жуандығы 1-2 см болатындай етіп турайды. Шикізатты 2-3 күн бойына ашық ауада қақтайды. Кептіргіштерде, 40º С – тан артпайтын температурада кептіреді.

Шикізаттың сапалық көрсеткіштері
--------------------------------

Тамырсабақтары мен тамырларының ұзындығы 2-ден 20 см-ге дейін, жуандығы 0,5 см-ден 3 см-ге дейін болады. Сынған жері бейтегіс. Сырты сұрғылт-қоңыр, іші сарғылт-ақ түсті, хош иісті, ащы дәмді.
Ылғалдығы 13%-дан артпау керек, жалпы күлі 10%-дан артпау керек, солған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек, сынған жерінде қарайған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек. Органикалық қоспалар 0,5%-дан көп болмау керек. Минералдық қоспалар 1% - дан артпау керек.

Химиялық құрамы
---------------

Шикізаттың құрамында 40%-ға дейін инулин болады, эфир майлары және сапониндер бар.

Қолданылуы
----------

Қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Эфир майының антисептикалық, қабынуға қарсы әсері бар. «Аллонтон» препараты асқазан-ішек жарасын емдегенде қолданылады.

Дәрілік препараттары
--------------------

Қайпатпа, «Аллантон», «Девять сил» сусына
**Маруся Климова** (шын аты-жөні — Татьяна Николаевна Кондратович) — орыс жазушысы, аудармашы.

Өмірбаяны
---------

1961 жылы 14 қаңтарда Ленинградта дүниеге келген. Санкт-Петербург Гуманитарлық университетінің филология факультетін бітірген. Университетті бітірген соң аудармашы, мұражайдың ғылыми қызметкері болып жұмыс істейді. Өзінің автобиографиялық трилогиясында («Голубая кровь», «Домик в Буа-Коломб», «Белокурые бестии») Ресейдің 80-90 жылдардағы тыныс-тіршілігі суреттелген. Француз тілінен Л.Ф. Селина («Смерть в кредит», «Из замка в замок», "Север", "Ригодон"), Жана Жене («Кэрель»), Пьер Гийота («Проституция», "Эдем, Эдем, Эдем"), Жорж Батай («История глаза»), Монник Виттиг («Лесбийское тело»), Луи Арагон, Франсуа Жибо, Пьер Буржада, Мишель Фуко шығармаларын аударған.

Шығармалары
-----------

* «Голубая кровь» (1996)
* «Домик в Буа-Коломб» (1998)
* «Белокурые бестии» (2001)
* «Морские рассказы» (1999)
* «Селин в России» (2000)
* «Моя история русской литературы» (2004)
* «Парижские встречи» (2004)
* «Моя теория литературы» (2009)
* Портрет художницы в юности (2012)
* Безумная мгла (2013)
* Профиль Гельдерлина на ноге английского поэта (2016)

Дереккөздер
-----------
**Тұяқбай Зейтұлы Рысбеков** (1947 жылы туған, Талас ауданы Ақкөл ауылы) – ғалым, тарих ғылымының докторы (1991), профессор (1992), Қазақстан гуманитарық ғылымы академиясы акададемигі, Қазақстан Жоғары мектеп академиясының корреспондент-мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1971 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1971 – 74 жылы Орал педагогикалық институтында оқытушы, 1974 – 77 жылы ҚазМУ-де аспирант, 1977 – 97 жылы Орал педагогикалық институтында аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор, ректор болып қызмет атқарған. 1997 жылы Батыс Қазақстан гуманитарлық университетінің ректоры. 1 ғылым кандидатын тәрбиелеп шығарған. 130-дан аса ғылыми еңбек, соның ішінде 4 монография жазған. «Қазақстанға еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері» атағына және Ы.Алтынсарин атындағы медальға ие болған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы
--------------------------------

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.К. Ататүрік, Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы
------------------------------------

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Егемен Қазақстанның өркендеуі».

Хоббиі
------

Хоббиі - спорт, кітап оқу, ғылыми мақала жариялау.

Сүйіп оқитын әдебиеті
---------------------

Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер мен тарихи романдар.

Үй жағдайы
----------

Үйленген. Жұбайы - Шынтемірова Баян Ғаббасқызы, тарих
ғылымдарының докторы, профессор. Қыздары - Салтанат,
Ләззат, Жанна. Немерелері - Аңсар, Айсұлтан, Аяна.

Шығармалары
-----------

* Өскен өлке тарихы, Орал, 1997.
* Советы в борьбе за подьем культуры аула и села (1933 – 40), М. 1985
* Методика использовании краеведческого материала на уроках истории КазССР, Уральск, 1989

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Таглар үңгірі** (әз. *Tağlar mağarası*) — тас дәуіріндегі адам өмір сүрген үңгір (Мустье дәуірі). Әзірбайжанда Мец Таглар (Беюк Таглар) ауылының оңтүстігінде, Гуручай өзенінің сол жағалауында орналасқан. Бұл табиғи үңгір бола отырып, 50-55 мың жыл бойы ежелгі адамдардың мекендейтін жері болды. Үңгір өз атауын үңгірдің жанындағы ауылдың атауынан алды. Таглар үңгірі, ЮНЕСКО-ның қорғалатын нысандарының тізіміне кіреді.

Сипаттамасы
-----------

Үңгір Шуша қаласының маңында және Азых үңгірінен 3 шақырым жерде орналасқан. Бұл үңгір жоғарғы Юра, немесе титон әктастарында пайда болды. Ол үш гроттан тұрады, олардың екеуі орта палеолит дәуірінің Мустье мәдениеті кезеңіне, және біреуі жоғарғы палеолит дәуіріне жатады. Сонымен қатар бұл жерде алты мәдени қабат табылды: бірінші қабатта орта ғасырлардағы, қола және энеолит дәуірлеріндегі ыдыс-аяқтардың сынықтары табылды; 2-6 қабаттарда Мустье мәдениеті дәуірінің тұрмыстық заттары табылды. 
Үңгір қарапайым адамдар өмір сүрген бір-бірімен байланысты табиғи қуыстардан тұрады.

Археологиялық зерттеулер
------------------------

1960 жылы Әзірбайжан Кеңестік Социалистік Республикасы Ғылым Академиясы тарих институтының барлау палеолит экспедициясы Кавказдың оңтүстік-шығысына жіберілді. Нәтижесінде Азых және Таглар үңгірлері табылды.

1963 жылдан бастап үңгірде археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп, 7 мыңнан астам тас құралдары мен 2 мыңнан астам жануарлардың сүйектері табылды. Бірінші қабаттан кейін Орта ғасырлардағы, қола дәуіріндегі және энеолит дәуіріндегі қыш ыдыстар табылды. 2-6 қабат ішінде Мустье мәдениетінің үлгілері табылды. Үңгірдің тізімдемесінде қызыл, қара, қоңыр, сұр, ақ және түрлі реңдерді жасауға арналған көптеген дайындама құралдары табылған. Үңгірді қазу жұмыстарын әзірбайжан археологы М.М.Гусейнов жүргізді. Археологтармен қатар палеонтологтар, палеогеологтар, палеогеографтар және палеоботаниктер жұмыс істеді. Зерттеулер көрсеткендей, таулар Мустье мәдениеті кезінде 90-35 миллион жыл бұрын пайда болған.

Үңгір маңы фаунасы
------------------

Сүйек қалдықтарын зерттеп талдағаннан кейін, кермарал мен тауешкі аң аулаудың негізгі объектілері екендігі анықталды.
Үңгір маңы фаунасының негізін сүтқоректілер құрайды: қолқанаттылар, қоянтәрізділер, кеміргіштер, жыртқыштар, тақтұяқтылар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Древний Восток
4. ↑
Қылмыстық құқықта
  
1. Заңмен қорғалатын мүдделерге аса қажет болған жағдайда зиян келтіру, яғни белгілі бір адамның немесе өзге де адамдардың өміріне, денсаулығына, құқықтары мен заңды мүдделеріне, қоғамның немесе мемлекеттің мүдделеріне тікелей қатер төндіретін қауіпті жою үшін зиян келтіру, егер бұл қауіпті басқа амалдармен жою мүмкін болмаса және бұл орайда аса қажеттілік шегінен шығып кетушілікке жол берілмесе қылмыс болып табылмайды.
  
2. Құқық қорғау мүдделеріне алды алынғанға тең немесе одан гөрі елеулі зиян келтірілген, төнген қатердің сипаты мен дәрежесіне және қатер жойылған жағдайға көрінеу сәйкес келмейтін зиян келтіру аса қажеттілік шегінен шығу деп танылады. Мұндай шектен шығушылық тек қасақана зиян келтірілген жағдайларда ғана жауаптылыққа әкеп соғады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
**Импринтинг** (ағылш. *Imprint* - есте сақтау) – жоғары сатыдағы омыртқалылардағы үйренудің айрықша түрі. Импринтинг туыла салып дамудың ерте сатысында өтеді, өте шектелген белгілі бір уақытта ғана болуы мүмкін. Импринтинг процессі өте жылдам (көбінесе объектімен бірінші кездескенде-ақ) жасалады. Импринтинг нәтижесі, әдетте, қайтымсыз процесс, жануарларға ұрпақтарын қорғауын қамтамасыз етеді (балапандардың ата-аналарын тануы, тұған жерін тануы т.б.). сонымен, импринтинг тәжірибе алудың түрі. Туыла берілетін және үйренетін рекциялар арасында орын алады. Импринтинг жағдайында қандайда бір сыртқы стимулдың ықпалымен туыла берілген қылық формасы әрекетте жалғасады. Сонда туыла берілген мүмкіндіктерді стимулдар туғызады деп тұжырым жасауға болады. **Импринтинг** – туған сәттен бастап қандайда бір стимулдың ықпалымен тікелей іске асырылатын немесе генетикалық бағдарламада жетіліп кодталған дайын күйінде берілген қылықтың қанадайда бір формасының арнайы үйретулерсіз-ақ , қызметін атқаруы.
[1]

1. ↑  "Психология" энциклопедиялық сөздік, Алматы 2011
**Әмеди Хасенов** (19 қазан 1927 жыл, Жаңаарқа ауданы, Қарағанды облысы - 26 мамыр 1990 жыл, Алматы) – филолог, филиологиялық ғылым кандидадты (1955 жыл), профессор (1988 жыл). Қазақстан Педагогикалық Институтының (ҚазҰПУ) филология факультетініңтін (1949), кейін осы институттың аспирантурасын (1952) бітірген. 1952-54 жылдары шет ел тілдері кафедрасының меңгерушісі, 1953-54 жылдары жоғары партия мектебінде, Ы.Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, 1957 жылдан Мемлекеттік әлем тілдері университетінің (қазіргі Абылайхан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және тәлем тілдері университеті) қазақ-орыс тілдері және жалпы тіл білімінің кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. Республикалық «Халық ағарту үздігі» атағы берілген.

Шығармашылығы
-------------

* *Имена числительные в современном казахском языке*, АКД. А. 1954;
* *Жай сөйлемдер синтаксисін оқытудың кейбір мәселелері*, А. 1957;
* *Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімдер*, А. 1957;
* *Синтаксис пен пунктуацияның кейбір мәселелері. Көмекші оқу құралы*, А. 1957;
* *Тіл білімінің теориялық және практикалық мәселелері. Оқу құралы*, А. 1958;
* *Тіл біліміне кіріспе.Оқу құралы*, А. 1990.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы/Бас ред. Б.Аяған. – Алматы:«Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы,2007.688 бет
**Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков**

1947 жылы 7 наурызда Жамбыл облысы Талас ауданы Тамды ауылында туған. Қазақ

Әкесі - Жолшыбеков Рысбек (1921-1967), заңгер болған. Анасы - Жолшыбекова Қатшакүл (1923-2000).

Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтын (1970) технолог-инженер мамандығы бойынша; Алматы Жоғары партия мектебін (1989) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген.

КОКП мүшесі (1973-1991).

1970 жылдан - цех бастығы, жүгеріні калибрлеу зауытының бастығы. 1973 жылдан - Шу аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы. 1978 жылдан - Қазақстан Компартиясы Шу аудандық комитетінде бөлім меңгерушісі. 1985 жылдан - Қазақстан Компартиясы Жамбыл обкомының нұсқаушысы, бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1986 жылдан - Қазақстан Компартиясы Свердловск аудандық комитетінің екінші хатшысы, Талас аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдан - Қазақстан Компартиясы ОК кадр жұмыстары және партиялық-ұйымдастыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1990 жылдан - Қазақстан Компартиясы Жамбыл обкомының хатшысы. 1991 жылдан - «Тұлпар» АҚ президенті. 1993 жылдан - Жамбыл облысы Мерке аудандық әкімшілігінің басшысы. 1995 жылдың желтоқсан айынан - ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру-бақылау бөлімінде мемлекеттік инспектор. 1996 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі Аппараты жетекшісінің орынбасары. 1997 жылдың қазан айынан - ҚР Жоғары тәртіп кеңесі хатшылығының меңгерушісі. 1998 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру-бақылау бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2000 жылдан - меңгерушісі, 2002 жылдың ақпан айынан -ұйымдастыру-аймақтық бөлімі меңгерушісі. 2002 жылдың қараша айынан - ҚР Парламенті Сенаты Аппаратының жетекшісі. 2004 жылдың наурыз айынан - ҚР Мемлекеттік хатшылығының меңгерушісі. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы. ҚР Жоғары Кеңесі 12-ші шақырылымының депутаттығына 
кандидат (1993).

ҚР ОАК төрағасының орынбасары (1989-1992). ҚР Президенті жанындағы Ұлттық кеңестің хатшысы (2002-2003). 
«Отан» РСП төрағасының орынбасары (2005-2006), «Нұр Отан» ХДП саяси бюросының мүшесі (2006-2007). 
«Құрмет» (2005), ТМД ПА «Достастық» (2007) ордендерімен; «Астана», «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен; ҚазКСР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1978) марапатталған.

Әскери атағы - запастағы капитан.

Діни көзқарасы - «Дінге үлкен құрметпен қараймын».

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бай, демократиялық мемлекет».

Хоббиі - спорт, аңға шығу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және шытырман оқиғалы әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Рымтай Сәкенқызы, технолог-инженер. Ұлдары - Нұрлан (1970 жылы туған), заңгер; Асқар (1973 жылы туған), агроном; Ерлан (1980 жылы туған).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Әмір Наджипұлы Наджип** (10. 3. 1899 жылы туған, Семей облысы, Мақаншы ауданы, Бақты ауылы - 1991, Москва қаласы) — тіл білімі маманы, түркітанушы, филология ғылымы докторы (1965). Москвада Тірі шығыс тілдері институтын бітірген (1923). 1923-1924 ж. Бұхарада мұғалімдер институты мен совпартмектепте оқытушы. 1924-1927 ж. Москвада орталық баспаның қазақ және Орта Азия секциясын, 1927-1933 ж. Самарқанд пен Ташкентте Тәжік және Өзбек мемлекеттік баспапарының редакция-баспа бөлімдерін, 1933-1940 ж. БК(б)П Орталық комитеті жанындағы Партия баспасы сын-библиографиялық бюросының ұлттық бөлімін басқарды. 1940-1944 ж. КСРО ғылым академиясының Өзбекстандағы бөлімшесінің тіл, әдебиет және тарих институтында, ММУ-дың филология, тарих факультетінде, Шығыстану институтында, Москва университеті жанындағы Шығыс тілдері институтында түрік, ұйғыр, қазақ, араб тілдерінен, Орта Азиядағы түркі тілдес халықтардың әдебиеті тарихынан сабақ берді. Жоғары оқу орындарына арналған "Ұйғыр тілі" (1954), "Орта Азиядағы түркі тілдес халықтар әдебиетінің тарихи" оқулығын жазды. 1954-1958 ж. КСРО ғылым академиясының Тіл білімі институтында, 1958 жылдан өмірінің соңына дейін Шығыстану институтында жұмыс істеді. Орыс, ағылшын тілдерінде "Қазіргі ұйғыр тілі" (1960), "XIV ғасыр ескерткіші - "Мухаббатнама" туралы зерттеу" (1961), "Ұйғырша-орысша сөздік" (1968), "ХІV ғасыр ескерткіші - "Гүлістан" туралы зерттеу" және осы ескерткіштің тарихи-салыстырмалы сөздігінің авторы. Өмірінің соңғы жылдарында Жетісу, Алтын Орда және Египеттегі XI-XVI ғасырлардағы қыпшақ, оғыз, ұйғыр-қарлүқ тілдерінің 4 томдық салыстырмалы-тарихи сөздігін дайындады. "XIV ғасырдағы түркі тілдерінің тарихи-салыстырмалы сөздігі" деп аталатын еңбегінің I томы 1979 ж. II томы 1989 ж. жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Мейірхан Қуанышбаев**(21 қараша 1931 жыл, Жамбыл облысы Жамбыл ауданы - 1998) - журналист, жазушы.

Жамбыл қаласындағы Абай атындағы педагогикалық училищені, 1957 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. 1973 жылы Мәскеудегі Жоғары партия мектебін бітіріп келіп, біраз жыл Жамбыл облыстық «Еңбек туы» газеті редакторының орынбасары, Қазақстан Жазушылар одағы Шымкент облысаралық бөлімшесінің Жамбыл облысындағы әдеби кеңесшісі болған.

Тырнақалды әңгімесі 1956 жылы «Апа» деген атпен «Қазақстан әйелдері» журналында басылды.

Шығармалары
-----------

* Жанар. Повесть. А. «Жазушы», 1966;
* Кек қылышы. Повесть. А. «Жазушы», 1970;
* Жалғыз жиде. Повесть. А. «Жалын», 1979;
* Тайталас. Повесть. А. «Жазушы», 1983;
* Жолайрық. Повестер. А. «Жазушы», 1989.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Утин Мекеш Жұмабекұлы
**Мекеш Жұмабекұлы** 1950 жылы 16 қазанда Солтүстік Қазақстан облысы Булаев ауданы Ворошилов ауылында дүниеге келді. Қарапайым жандар отбасында тәрбиеленген.

Өмірбаяны
---------

Уақ тайпасынан шыққан.

Әкесі - Утин Жұмабек 1925 жылы туған. Туған-туыс, жора-жолдастарының айтуынша қайырымды, бауырмал, адамгершілігі мол кісі болған. Ұлы Отан соғысының ардагері. Майданда жабысқан дерт сыр беріп, соның салдарынан 1955 жылы көз жұмды.

Анасы – Утина Райхан 1930 жылы туған. Екі ұлына әрі ана, әрі әке болып, оларды ел қатарына қосқан. Қазіргі уақытта зейнеткер.

Мекеш Утин ауылдың жеті жылдық мектебін үздік аяқтап, Петропавл қаласындағы М.Калинин атындағы мектеп-интернатына орналасты. Мектепті бітіргеннен соң қызмет жолын Булаев ауданының Ворошилов сегізжылдық мектебінің неміс тілі оқытушылығынан бастады.

1972 жылы білімін жетілдіру мақсатымен КСРО астанасы – Мәскеу қаласына аттанды. Онда Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің экономика факультетіне қабылданып, 1978 жылы "Халық шаруашылығын жоспарлау" мамандығын алып шықты. Университет қабырғасы Мекеш Жұмабекұлына жоғары білім берумен қатар оның өмірге деген көзқарасын өзгертті. Онда ұлттар, халықтар арасындағы достыққа, олардың мәдениетін құрметтеуге баулыды.

1987 жылдан бастап өмірінің соңына дейін «Алматықұрылыс» компаниясы бас басқармасының вице-президенті қызметін атқарған. Күрделі де сан салалы бұл қызметті ойдағыдай атқару үшін білім, тәжірибеге ұласқан кәсіпқойлық, адамгершілік қасиеттері өз үлесін қосатыны белгілі.

Қызметтері
----------

2007 жылдан Алмалы ауданынан Алматы қалалық мәслихатының депутаты болған.

Марапаттар
----------

* "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне - 10 жыл" медалі (2001),
* БҰҰ Бас кеңес беруші дәрежесіндегі Халықаралық ақпараттандыру академиясының Халықаралық конкурсі «Дүние жүзі ақпараттанушыларының тандаулысы - 2005» жүлдесінің алтын медалі,
* «Ерен еңбегі үшін» медалі (2006)

Отбасы
------

Жұбайы – Утина Күләш 1951 жылы туған. Білімі – жоғары. Қазақ Мемлекеттік басқару академиясының оқытушысы.

Ұлы – Утин Таупық 1976 жылы туған. Экономика ғылымдарының кандидаты. «АСК-Консалтинг» ЖШС-нің бас директоры.
Ұлы – Утин Әрсен 1981 жылы туған. Бас прокуратурада қызмет атқарады.

Бауыры – Утин Амантай Жұмабекұлы 1955 жылы туған. "Алматы мәдени тұрмыс құрылыс" АҚ бас директорының орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.


1. Қазақстан. Қазақстан саясаты кітабы, 2011 ж. АлматыКітап.
**Мекерия Атымов** (12 қаңтар 1935, Маңғыстау облысы Шетпе ауданында дүниеге келген - 1994, Алматыда қайтыс болған, мүрдесі туған жері Маңғыстаудағы Шетпе ата-баба зиратына қойылған) — ғалым, филолог, ғылым докторы.

Өмірбаяны
---------

Атырау оқытушылар интернатын (1954), Орал педогогикалық интернатын (1959) бітірген. 

1954 - 1956 ж. Маңғыстау ауданында мұғалім, 1956 -1959 ж. Маңғыстау ауданы комсомол комитетінде нұсқаушы, 1959 -1961 ж. Орал педогогикалық интернатында оқытушы, 1961 -1964 ж. Әдебиет және өнер интернатында аспирант, 1965 - 1989 ж. осы интернатта кіші аға ғылыми қызметкер, 1989 - 1994 ж. жетекші ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген.

Еңбектері мен шығармалары
-------------------------

Қазақ романдарының стилі мен поэтикасы саласында зерттеулер жүргізген. 

Атымов Макерия "Сөз зергерлері" (1966), "Шеберлік проблемасы" (1968), "Қазақ әдебиетіндегі жанр проблемасы" (1971), "Әдебиеттану" (1972), "Жазушы және қаламгер" (1974), "Стиль проблемасы" (1974), "Дәстүр мен жаңашылдық" (1980) сияқты ұжымдық зерттеу еңбектерге ат салысқан. 

Атымов Мекерия бірқатар ғылыми еңбектер мен педагогикалық оқу орындары студенттеріне арналған оқу құралдарының авторы. 

Шығармалары: Көркем шығарманың композициясы, А. І969; Идея және композиция, А. 1970, Қазақ совет романдарының поэтикасы, А. 1975; "Ақ Жайық" және "Қан мен тер" романдарының стилдік ерекшеліктері, А. 1975; Қазақ романдарындағы замандастар бейнесі, 1977; Қажым Жұмалиев, А. 1987; М.О. Әуезовтің "Абай жолы" романының поэтикасы, А. 1989; Шындық және шығарма, А. 1990.

Естелік
-------

Маңғыстау облысы Шетпе кентіндегі бір қазақ орта мектебі Атымов Мекерия атында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Мейірманов Аманжол Досжанұлы** — 1967 жылы Алматы облысы, Алакөл ауданы Қызылащы ауылында дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1992-2002 жылдары ҚР ҰFA философия институтының ғылыми қызметкері. 2003 жылдан [[«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9 баспасы]]нда Өнер, философия және дін бөлімдерінің редакторы. Қазақ философиясы, этика мен эстетика мәселелеріне арналған бірқатар ғылыми еңбектері жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Өмір Кәріпұлы** - 1940 жылы 5 мамыр да Қарағанды облысы, Жаңарқа ауданының Құмдауыт ауылында дүниеге келген. ҚарПИ-дің филология факультетін бітірген. Ауыл мектептерінде жиырма жыл ұстаздық қызмет атқарған. 1980 жылдан бері Ақадыр ауданында тұрады. Аудандық «Ақадыр таңы» газетінде журналистік мектептен өтті. Аудандық «Қазақ тілі» қоғамын басқарған. 1997—2003 жылдары аудандық «Заман» газетінде қызмет атқарды. Арғын тайпасы, Тарақты руынан шыққан.

Проза жанрында «Сарыбел сазы» (1977 ), «Атасының баласы» (1980), «Есік тоған» (1985), «Бұрқақ» (1991), «Тайталас» (2001), «Серілер мен перілер» (2003) кітаптарын ұсынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 1 шілденің 2018 жылы.
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Томас Коул
**«Өмір сапары»** (ағылш. *The Voyage of Life*) — 1842 жылы Томас Коул салған, адам өмірінің төрт кезеңін бейнелейтін суреттер топтамасының жалпы аты.

Суреттерді сатып алған тұлғалар оларды көрмеге қоюға шектеу салғандықтан, Томас Коул топтаманың көшірмесін жасап алған болатын. Бүгінгі күндері топтаманың бірінші нұсқасы Нью-Йорк штатындағы Утикада сақтаулы тұрса, екінші нұсқасы Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында орналасқан.

Суреттер
--------

«Балалық шақ» (*Childhood*), «Жастық шақ» (*Youth*), «Есейгендік» (*Manhood*) және «Кәрілік» (*Old Age*) деп аталатын төрт суреттің әрқайсысында өзен бойымен қайықта жүзген адам және оның қамқоршы періштесі бейнеленген. Әр суретте қоршаған орта мен өзен ағысы, сондай-ақ адамның өзі өзгеріп отырады. Суреттердің ұзындығы 194-198 см, биіктігі 133-134 см.

Балалық шақ
Бірінші суретте басты кейіпкер бала кейпінде бейнеленген. Қайық қараңғы жартасты үңгірден шығып келе жатыр, су беті тегіс, айнала гүлденіп жатыр. Қайықтың алдыңғы жағында алтын мүсіншелер бар, ілгерідегісі құм сағатын ұстап тұр. Суретте жарқын түстер пайдаланылған.

Жастық шақ
Екінші суретте көрініс кеңейтіліп көрсетілген. Санасы өскен бас кейіпкер қайықтағы румпельді енді өзі ұстап тұр, ал періште оның сапарын жағадан бақылап жатыр. Адамның тұрысында жігерлілік байқалады, оның зейіні алыстағы ақ бұлттардан құралған қамалға бағытталған. Кейбір өнертанушылардың пікірінше, суреттегі адам Американы кейіптейді деп түсінген.

Есейгендік
Үшінші суретте бұлыңғыр бояулар басым келеді. Өзен ағысы қарқынды болып, айнала дауылдатып кеткен, аспанды қара бұлттар басқан. Жағасы өскен шөп-ағаштан айырылып, жартастарға толы болып кеткен. Алыста аспаны ашықтау бір жер көрініп тұр, оған шатқалдан өтіп жетуге болатын сияқты. Адам жиған мүлкісімен сапарын жалғастыруда, ол дұға қылып, аспаннан дұрыс жол сілтеуді сұрайды. 

Кәрілік
Төртінші суретте құм сағат ұстаған мүсінінсіз де, румпельсіз де қалған қайықта қатты қартайған адам бейнеленген. Өзен тынышталып, "мәңгілік суларына" құйып келеді. Қартқа жақындаған періште оны жұмаққа шақырып жатыр. Артында жалаң тастар қалды, алдыда тек жарықтық бар. Сапары аяқталуға шақ қалған қарттың жүзі де жарқын әрі тынық.

* «Балалық шақ»«Балалық шақ»
* «Жастық шақ»«Жастық шақ»
* «Есейгендік»«Есейгендік»
* «Кәрілік»«Кәрілік»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Voyage of Life Ұлттық өнер галереясы сайтында


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТомас Коулдың туындылары |
| --- |
|  |
| Суреттері | 
*Катскиллдік суреттер • Могиканның соңғы тұяғы: Кора өлімі • Эдем бағынан қуылу • Өлген Авель • Ниагара сарқырамасының алыстан алынған тұсы • Титанның тостағаны • Империяның бағдары • Ирелең • Бақташылардың алдына түскен періште • Қазір және Бұрын • Сәулетшінің түсі • Воклюз бұлағы • Өмір сапары • Дженесидегі көрініс • Италиялық суреттер • Үндіс өткен асу • Аңшының оралуы • Жайдары пикник • Ормандағы үй • Байланған Прометей • Күн батардағы крест* |  |
|  |
| Қосымша | 
Гудзон өзені мектебі • *Туыс жандар* (Дюран суреті) • Сара Коул (қарындасы) • Томас Коул тауы |

 |
Ежелгі замандарда-ақ Қытай емшілері денедегі бір жерлерді басқанда ауру адамда ауырсыну болатынын, ал басуды әрі қарай жалғастырғанда аурудың басылатынын байқаған. Бұл жерлер **«өмір нүктелері»** деп аталды. 

Емшілер теріні осы нүктелердегі тесу аурудың сыртқа шығып, күйдіргенде оны өлтіреді деп болжаған. Өмір нүктелерін зерттеу олардың орналасу тәртібі мен бес стихияның ішкі «бітеу органдар» – жүрек, өкпе, көк бауыр, бүйрек, бауыр және бес «қуыс органдар» – асқазан, тоқ ішек, ащы ішек, өт қабымен байланысын табуға мүмкіндік берді. «Бітеу органдар» инь энергиясының басымдылығымен, «қуыс органдар» ян энергиясының басымдылығымен сипатталады. Кейіннен тағы да екі меридиан анықталды – перикарда меридианы шартты түрде инь органдарына жатқызылады, қан айналысын, тыныс алу мен жыныстық органдардың жұмысын реттеуге қатысады. Ал, «үш жылытқыш» меридианы ян жүйесіне жатқызылады, бес «бітеу» және бес «қуыс» органдардың тәннің жоғарғы, орта және төменгі бөліктерінде біріктіріп, солардың жұмысын жақсартуға қатысады. Он екі жұп меридиан ци «өмір энергиясының» өту процестеріне байланысты болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Денсаулықты жақсарту тәсілдерінің жолдары. Қазақстан халық емшілері қауымдастығының «Шалкөде» баспасы. Издательство «Шалкөде» при АНЦК 050060, г. Алматы ул.Радостовца 191

Тағы қараңыз
------------

* Акупунктура
**Паспорт** - азаматтың жеке басын куәландыратын және оның жасы, жынысы, отбасының жағдайы, тұрғылықты жері, оны берген күні, мекеме көрсетілген ресми кұжат.
**Паспорт жүйесі** - орын ауыстыруын есепке алып реттеуге арналған право нормаларының жиынтығы. Паспорт жүйесі ұғымына паспорт беру, ауыстыру, пайдалану тәртіптері мен азаматтарды тиісті мекеніне тіркеу және шығару тәсілдері кіреді. Паспорт жүйесі алғаш рет СССР ОАК мен Халкомсовтың 1932 жылы 27 желтоқсандағы қаулысымен қалаларда, жұмысшы, ауылдарда және жаңа құрылыстарда енгізілді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Михаил Иванович Козловский** (1753 жыл 6 қараша, Санкт-Петербург – 1802 жыл 30 қыркүйек, Санкт-Петербург) — орыс мүсіншісң. Орыс классицизмінің үздік өкілінің бірі.

Еңбек жолы
----------

1764-1773 жылдары Көркемсурет академиясында А.П. Лосенкода оқыған. 1774-1779 жылы Италияда, 1788-1790 жылдары Францияда жұмыс істеген. 1794 жылдан Петербург көркем сурет академиясының академигі, профессор. Орыс классицизмінің үздік өкілінің бірі. Козловский шығармашылығында драмалық пафос пен нәзік идиллия, қаһармандық пен лирика ұштасып жатады. Оның ұлттық тарихқа арналған шығармалары «Патшаның жарлығын жыртып тұрған Яков Долгорукий» (мәрмәр, 1797, Третьяков галереясы), «Ат үстіндегі Геркулес» (қола, 1799, Орыс музейі), *Петергоф су атқыш қауызы* үшін 1800-1802 жылдары салынған «Арыстанның жағын айырып тұрған Самсон», А.В.Суворовтың Петербургтегі ескерткіші (қола, 1799-1801 жылдар) және т.б. тарихи-қаһармандыққа ғана назар аударып қоймай, жанрлық тақырыпқа да қалам тартқан.

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
| Арыстанның жағын айырып тұрған Самсон |  | А.В.Суворовтың Петербургтегі ескерткіші |  | Патшаның жарлығын жыртып тұрған Яков Долгорукий |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Оскар** (ағылш. *Oscar*, 2005 жылы дүниеге келген) — дауасыз дертке ұшыраған адамдардың өлімін алдын ала болжайтын, Род-Айленд штатының Провиденс қаласындаға қарттар үйінде өмір сүретін мысық. 2007 жылдың шілдесінен бастап әлемге әйгілі болды. Бұл құбылыстың нақты түсініктемесін әлі ешкім таба алмады.

Өмірбаян
--------

Оскарды қарттар үйіне әлі кішкентай күнінде алып келген. Оны үйсіз жануарларға арналған панадан шығарып, оңалту орталығына алып келген. Ол бірден ғимараттың ақыл-есі кем және Альцгеймер дертіне шалыққан адамдар жататын үшінші қабатынан өзіне орын тауып алады. Жарты жылдан кейін медицина қызметкерлері мысықтың дәлізді аралап, палаталарға кіретіндігін байқайды. Сонымен қатар ол белгілі бір науқастардың жанына отырып, сол жерден кетпейтін. Осы бір құбылыстан кейін көп уақыт өтпей дертке шалдыққандар өмірден озатын. Бірнеше жыл ішінде Оскар 50-ден астам өлімді болжады.

Кейбір науқастардың туысқандары Оскарға алғыстарын білдіретін. Оскар бір науқастың жанына немесе құшағына жатқанында қарттар үйінің қызметшілері дереу ол қарттың жақындарына хабар береді, осылай жанұясы және туыстары науқастың соңғы сәттерінде жанында болады.

Браун университетінің профессоры Давид Доса бұл құбылыс туралы "New England Journal of Medicine" журналында жарияланған мақаласында мысықтың еш жаңылмағандығын 25 рет дұрыс жорығанын мәлімдеді.

Дәрігерлер де, ғалымдар да Оскардың бұл қабілетіне түсінік бере алмады. Алайда зерттеушілер бұл болжаудың табиғаты тек медициналық тұрғыдан екендігін және ешбір бөгде күштің жоқ екендігін айтады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Том Леонард. Cat predicts 50 deaths in RI nursing home, *The Daily Telegraph*, 1 ақпан 2010 жыл.
2. ↑  Өлімді болжағыщ мысық
3. ↑  Өлімді болжау
4. ↑  Фелинология немесе мысықтың пайдасы Мұрағатталған 1 қарашаның 2015 жылы.
5. ↑  US cat 'predicts patient deaths', *BBC News*, 26 шілде 2007 жыл.
6. ↑  Cat senses impending death, *The Register*, 16 шілде 2007 жыл.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Oscar the Cat Picture in The New England Journal of Medicine.
**Труппа** (нем. *Truppe*, фр. ) – драмалық, опералық және балет театрының актерлік-шығармашылық құрамы. Кейде аралас және екі тілде ойнайтын Труппалар да кездеседі. Мысалы, Қазақтың Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының Труппалары. 16 – 18 ғасырларда қамқоршыларының атақ-есімдерімен де мысалы, Англияда "Лорд-камергер қызметшілері" Труппасы және "Лорд-адмирал қызметшілері" Труппасы деген) атау дәстүрі болған; Труппаны басқарған актер (Франциядағы актер Мондори Труппасы, 17 ғасыр) немесе антрепренер (Италиядағы Дж. Локателли Труппасы, 18 ғасыр) атымен де аталып отырған. Бұлай атау осы заманғы театрларда да мысалы, Италиядағы Э. Де Филиппо жетекшілік еткен театр Труппасы, 20 ғасыр) кездеседі. Ойын-сауық түріне қарай драма, балет, опера, оперетта, эстрада, цирк Труппасы деп те атала береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 8 том
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Труизм** (ағылш. *truism*, *true* деген сөзден, шынайы «шын, дұрыс») — танымал, ойдан шығарылмайтын шындық. Бұл күмәнданбайтын шындық, сондықтан ол тек ескерту ретінде немесе риторикалық, әдеби мәлімет ретінде айтылған нәрсе деп қарастырылады.

Логикада, егер бұл тавтология немесе өздігінен аксиомалардан шыққан теорема болмаса, труизм деп аталады. Мұндай аналитикалық пайымдар шындық деп саналмайды.

Философияда шындық деп есептеуге шарты жеткіліксіз мәлімдеме труизмге жатады. Мысалы: «Күн тек қолайлы жағдайларда көтеріледі».

Риторикада, бұл термин сөздің немесе пікірдің жартылай шынайы мағынасын көрсету үшін пайдаланылады.

Мысал
-----

* Мектеп үшін емес, өмір үшін оқимыз.
* Білімге инвестиция салу, болашаққа инвестиция бөлу.
* Ақыр соңында бәрі жақсы болады.
Трудон
Трудон
Трудон
**Трудон** — ширақ денелі, ұзын екі аяқты динозавр. Ол 76—70 миллион жыл бұрын көне Бор дәуірінде тіршілік еткен жыртқыштар тобына жатады. Ұзындығы шамамен — 3,5 метр, биіктігі — 1 метр, салмағы — 45 келі. Ара тістері — етпен қоректенгенінің айғағы. Жақ сүйектері қозғалмалы болған. Дене тұрқы басқа динозаврлармен салыстырыла келе, әлемдегі ең кішкентай динозавр болуы мүмкін деген болжамдар айтылуда. Дегенмен дене салмағымен салыстырғанда ми көлемі әлдеқайда үлкен болып шықты.

Қызықты дерек
-------------

* Трудонның аяғының құрылысы, дене пішіні, миы оның құс тәрізді динозавр болғанын көрсетті.
* 1982 жылы палеонтолог Дейл Рассел трудонның эволюциясы жайлы «егер ол басқа динозаврлармен бірге қырылып қалмағанды, өзгерістерге бейімделіп, ақылдырақ болып, адам кейпіне енуі мүмкін» деген болжам жасаған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұсақ жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : 50 келі
* Тұқымдас : Трудонтид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Михаил Скобелев
**Михаил Дмитриевич Скобелев**(17.09.1843, Петербург,-25.06 (7.7), 1882, Мәскеу)- орыс әскери басшысы, жаяу әскер генералы (1881), негенрал-адьютант (1878). Бас штаб академисын (1868) бітірді, 1873 ж. Хиуа жорығына, 1873-1876 ж. Қоқан көтерілісін басуға қатысты. 1876 жылдың ақпанынан Ферғана облыстық әскери губернаторы, патша үкіметінің Орта Азиядағы отаршылдық саясатын жүргізді. 1877-1878 ж. орыс-түрік соғысы кезінде Кавказдық казак бригадасына басшылық етті. 16- жаяу әскер дивизиясы Балқаннан өтіп, 1878 ж. ақпанда Стамбул түбіндегі Сан-Стефаноны басып алды. Бұл қолбасшының есімін бүкіл Ресейге, Болгарияға әйгіледі. 1878-1880 ж корпус команлирі,1880-1881 ж. 2-Ахалтеке экспедициясына басшылық етіп, Түркімения жаулап алынды. 1882 ж. Парижде болды, Германия және Австро- Венгрияның агрессиялық саясатына қарсы, балқан халықтарын жақтап сөйледі. Император Александр III оны шақырып алды. Скобелев кенет қайтыс болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 187 бет
**Жәнібек Майлыбайұлы** (1859 жылы шамамен, Жамбыл ауданы, Самсы ауылы — 1924 жылы шамамен, сонда) — діндар. Тегі Дулат руының Ботбай тармағынан шыққан. Белгілі жазушы С.Бегалиннің "Жамбыл" атты өмірбаяндық хикаятында: "1911 жылы Самсыда бірсыпыра ел құралып, Жәнібек деген молда мешіт салады, өзі қажыға барып келеді. Жәнібекті ел пір тұтып, қадірлеп отырады" деп жазған (А. 1996). Сол мешіт үйі Кеңес өкіметі кезінде, 1961 жылға дейін ауыл балаларын оқытатын мектеп болған. Кейін оған байланыс бөлімшесі, мед. пункт орналасқан. 1916 жылы Самсы көтерілісі кезінде Жәнібек қажы қарусыз, бейбіт халықты қырғыннан сақтап қалу үшін көтерілісшілер мен патша әкімшінің арасына түсіп, басу айтқан. Жамбын ақынның осы уақиға туралы "Зілді бұйрық" деген елеңінде Жәнібек қажының бітімгерлік әрекеті, текке қан төгіп, қырғын шақырудан сақтанып, Отар приставы Гилевті өз руластарының қаһарынан құтқарып жібергені айтылады. Көтеріліс басылғаннан кейін, 20 тамызда Жәнібек қажы Верный қаласында куөгер ретінде тергеліп, қысым жасалса да Тоқаш Бокинді Самсы көтерілісінде көргенін мойындамай қояды (ҚР ОМА, 797қор, 1-тізім, 36-іс). Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Жәнібек қажы саяси қуғын-сүргінге ұшырап, бірнеше ретжазықсыз түрмеге қамалады. 1920-жылдардың басында қайтыс болған қажының зираты Самсы ауылы ндағы қорымда.
**Пирамидалар** — феодалдық дәуірдегі христиандардың сәулет өнерінде кейде Сансальвадордағы Овидий готикалық шіркеуінің мұнарасы сияқты пайдаланылады. Пирамидалардың қазіргі заманда да үлкен рөлі бар.

Лувр пирамидасы
---------------

Түнде жанып тұрған Лувр пирамидасы
**Лувр пирамидасы** — Францияның астанасы – Парижде орналасқан. Лувр пирамидасы – мұражайға кіреберіс қызметін атқаратын 20,6 метрлік шыны құрылыс.

Трансамерикалық пирамида
------------------------

Трансамерикалық пирамида
**Трансамерикалық пирамида** — Сан-Франциско көкжиегіндегі ең биік және ең танымал зәулім үй болып табылады.

Арена Пирамидасы
----------------

**Арена Пирамидасы** — Теннеси штаты, Мемфисте орналасқан. Дүниежүзіндегі ең ерекше құрылыстардың бірі. Бұл 32 қабатты пирамида – әлемдегі үшінші ең үлкен пирамида болып табылады.

Арена пирамидасы

Уолтер пирамидасы
-----------------

**Уолтер пирамидасы** — АҚШ-тың Калифорния штатындағы кампуста Лонг-Бичте орналасқан. Калифорния Мемлекеттік университетінің баскетбол және волейбол командаларының үйіне айналған Уолтер пирамидасы 18 қабатты, көк түсті пирамида болып табылады.

Люксор пирамидасы
-----------------

Люксор пирамидасы
**Люксор пирамидасы** — АҚШ-тың Лас Вегас қаласында орналасқан. Төбесінен жарық сәулесі шығатын 30 қабатты құрылыс болып табылады.

Суммум пирамидасы
-----------------

**Суммум пирамидасы** — Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында орналасқан. Суммум пирамидасы Суммум философиясына нұсқаулар жасау және қазіргі заманғы мумиялауға қатысты рәсімдер жүргізу үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. - 32 бет. ISBN 9965-26-451-1
**Жәнібек Кәрібозин** (1933-1984) - 15 мамырда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Дегерес ауылында дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультеті бітірген соң, «Балдырған», «Пионер» журналдарында қызмет атқарған.

1953 жылы «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде «Еркіннің бәтеңкесі» атты тұңғыш өлеңі жарық көрді. Жамбыл, Күрті (Алматы облысы) аудандарында ұзақ жылдар әдебиет пәнінің мұғалімң, мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары, мектеп директоры қызметтерінде болған.

Балаларға арналған өлеңдермен қатар, «Кербақбай», «Қолқанат», «Қарабек пен қарақшы», т.б. пьесалар жазды.

Шығармалары
-----------

* Бәйшешек. Өлеңдер. А. ҚМ КӨБ, 1959;
* Менің шеберханам. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1975;
* Біздің Бөкен қайда екен? Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1970;
* Біздің ауыл балалары. Өлеңдер, ертегілер. А. «Жалын», 1976;
* Тампайдың хикаялары. А. ҚМКӘБ, 1963;
* Бір шоқ гүл. Өлеңдер. А. 1972;
* Біздің ауыл балалары. Өлеңдер, ертегілер. А. «Жалын», 1984.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Жәндіктердің жалпы құрылысы
---------------------------

Жәндіктердің жалпы құрылысы. Жәндіктердің дене бітімі - басы, кеудесі және құрсақ бөлімдерінен тұрады. Бас бөлігінде: ауыз қуысы мен сезімтал рецепторы бар антенна орналасқан. Ауыз қуысы жақтың жоғарғы тісі мен еріннің жоғарғы жағында орналасқан жұпты өткір максилл немесе лабрумнан тұрады. Максилдің екінші жұбы төменгі ерін немесе лабрумда орналасқан. Жәндіктердің үлкендерінің көзі күрделі болып, бірнеше майда көзшелерден тұрады. Алдыңғы арқа тұсында екі қанаты болады. Аяқтары жеке бөліктерге бөлінген, табан тұсында тырнағы болады, сондай-ақ жәндіктің жұмсақ жабысқақ бөлігі ұстап қалуға мүмкіншілік береді. Кейбір жәндіктерде мысалы, тарақандардың құрсағының төменгі жағында екі жұп церк болады. Құрсағының, тыныстауының кішкене саңылауы арқылы ішкі ағзаға оттек кіріп, көмірқышқыл газы шығарылады. Еркегінің ұрығы ұрғашысының жатырында сақталады. Жұмыртқа аналық безден шығып, жұмыртқалық арқылы өтіп, сонан соң сақталған ұрық ұрықтандырылады. Ұрғашысында жұмыртқа орыны болады.
**Айыр өркешті түйе** (лат. *Camelus bactrianus*) — түйе туысына жататын сүтқоректі. Дене ұзындығы 250-360 см, биіктігі 180-210 см. Жабайы айыр өркешті түйе (1877) Н. М. Пржевальский ашқан Моңғолия шөл даласында ғана кездеседі. Қазақстанда 18 ғасырға дейін жойылмай ұсақ үйір құрып тіршілік еткен. Сирек кездесетін жануар саны 400-600-ден аспайды. Үй жануарлары ретінде Орталық Азияда және Қазақстанда өсіріледі. Жабайы айыр өркешті түйе қолдағылардан айырмашылығы өркештері кішіріктеу және аяқтары ұзын.

Айыр (қос өркешті) түйе — сірі табандылар отрядының түйе тұқымдасына жататын ашатұяқты сүтқоректілердің бір түрі. А.т. екі өркеші бір-біріне жаналас, арасына екі кісі еркін орналаса алатындай алшақ орналасқан. А.т. негізгі мекендеген ортасына қарай Қазақстандық, Моңғолиялық, Астрахандық (қашақа), Орта Азиялық, т.б. болып бөлінеді. Бұлардың ішінде кең тарағаны қазақстаңдық қос өркешті түйе - қазақы бактриан. А.т. Қазақстанда өсірілетін түйенің 95 пайызын құрайды. Өте жүндес, шудалы болғандықтан, суыққа төзімді, шөлейт, қуаң далалы өңірде өсіруге жақсы бейімделген. Тірілей салмағы - 500-650 кг, таза ет шығымы — 60-62%. Әр інгеннен 7 айда орта есеппен майлығы 5,5% 1200 кг сүт сауылады, таза жүн түсімі 80-85% 6-7 қг жүн қырқылады. А.т. шамамен 35-40 жыл жасап, жұмыста 20-25 жыл пайдаланылады. 2-3 жасында жынысы жетіледі, бірақ інгені (бұзбашасы) алғашқы рет 3-4 жасында қайытылады, бурасы 5-6 жасында келеге шағылысқа түсіріледі. Буаз а.т. інгені 410 күн көтеріп, екі жылда бір жалқы боталайды. А.т. тұқымын асылдандыру жұмысымен Қазақтың ғылыми-зерттеу қаракөл шаруашылығы институты айналысқан .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. — 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
2. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. — Алматы: DPS, 2011. — ISBN 978-601-7026-17-2
3. ↑  Ә. Байжұманұлы, К. Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Науаи қаласы
**Науаи облысы** (өзб. *Navoiy viloyati*)— Өзбекстанның солтүстігіндегі орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Науаи. Облыстың басқа үлкен қалалары — Зарафшан, Кармана, Қызылтепа, Нұрата, Үшқұдық .Облыстаң халық саны - 873 000 (2011 жыл бойынша)-бұл ел ішінде он үшінші көрсеткіш.

Қазақстанмен, Жизақ, Самарқанд, Бұқара облыстарымен, және Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі. Облыстаң жер аумағы — 110 800 км². Облыстың көп бөлігін құмды дала (шөл) алып жатыр(Қызылқұм шөлі). Климаты шөлді, шұғыл континетті. Негізгі өзені - Заравшан.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

Облыс 8 әкімшілік ауданға бөлінген:

* Қанымех ауданы (1) (Қанымех)
* Қызылтепа ауданы (3) (Қызылтепа)
* Навбахор ауданы (5) (Бешрабат)
* Кармана ауданы (2) (Кармана)
* Нұрата ауданы (6) (Нұрата)
* Тамды ауданы (7) (Тамдыбұлақ)
* Үшқұдық ауданы (8) (Үшқұдық)
* Хатырша ауданы (4) (Янгиработ)

Облыстың әкімшілік ауданы — Науаи қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (264 мыңдай адам).
Облыста 6 қала, 8 қала тектес ауыл және 53 ауыл бар.

Экономикасы
-----------

Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары — алтын, уран, әктас, вольфрам, фосфориттер өндіру және металлургия (түсті). Қолайлы жылы климаттың арқасында бұнда мақта, жібек,бидай, қарбыз-қауын, жүзім сияқты жеміс-дәндер өсіріледі.

Дереккөздер
-----------
**Текелі полиметалл кен орны** – Жетісу облысы Ескелді ауданы Қарабұлақ кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 27 км жерде орналасқан кен орны. Кенді инженер-геолог М.Юдичев пен М.Қадылбеков басқарған геология отряды ашқан (1933). Кен орны туралы алғашқы ғылыми деректер А.И. Шренк, П.П.Семенов-Тянь-Шанский, И.В.Мушкетов, А.В. Обручев еңбектерінде кездессе, бастапқы зерттеу жұмыстарын Е.А. Немов, Т.Н. Шадлун, Б.А. Вейц, кейіннен Х.И. Мурсалимов, Г.Б.Паталаха, Ш. Байкенов, Е.А. Әлпиев, т.б. жүргізген. 1935-1937 жылдары барланып, қоры есептелінген. 1942 жылдан пайдаланылып келеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Құрылымы жағынан Текелі-Көксу кентасты алаңында орналасып, Оңтүстік Жоңғар антиклинорийінің солтүстік қанатымен ұштасып жатыр. Кенді алаң көлемінде орталығы рифейдің Текелі свитасын құрайтын әктасты-тақтатасты шөгінді тау жыныстары кең тараған.

Жатыс сипаты, минералдары
-------------------------

Кен денесі қалыңдығы кей жерінде ондаған м-ге жететін кентас иірімдері ендік бағытта созылып, солтүстікке қарай 60 – 80° бұрышпен еңістенген шоғыр. Кен шоғыры солтүстік, орта және оңтүстік кентасты денелерге бөлінеді. Кентастың басты минералдары: пирит, сфалерит, галенит. Негізгі металдары: мыс пен мырыш, қорғасын, олардан басқа күміс, алтын, висмут, кадмий, ванадий, скандий, т.б. платина тобындағы металдар кездеседі. Кентасты шахта әдісімен өндіріп, байыту фабрикасына жіберіліп отырды. Кеннің қоры 15865 мың т, оның ішінде қорғасын – 387,7 мың т, мырыш – 723,4 мың т, күміс – 320,8 мың т, кадмий – 1745 т, сүрме – 2856 т.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 8-том
**Жүйке жүйесінің типтері** - жүйке жүйесінің жекедара ерекшеліктерінің жалпыланған сипаттамалары. Көптеген физиологтардың көзқарасы бойынша, жүйке жүйесінің типтері туа бітеді және тұқым арқылы беріле алады. Тіршілік іс-әрекеті барысында ол жасырын да болуы мүмкін, сондай-ақ өмір сүру, тәрбие жағдайларына байланысты ол өзгеріп те, күшейіп немесе әлсізденуі де мүмкін. Ол нәсілдік ерекшеліктер мен өмірлік тәжірибелер арқылы қалыптасады. И.П. Павлов бойынша, жүйке жүйесінің типтері негізінде қыртыстық физиологиялық процестердің — қозу мен тежелудің қасиеттері жатады: күштілік, икемділік, тепе-теңдік немесе оларға қарама-қарсы процестер — әлсіздік, икемсіздік, тепе-теңсіздік. Осы жүйке процестерінің қасиеттері үйлесе келіп, жүйке жүйесі типтерін құрады. Қозу мен тежелудің күптті процестеріңде қозу тежелуге қарағанда, басым болады да, бірінен екіншісіне ауысу тез жүреді. Бұл қатты қозғыш жүйке жүйесінің типтері Егер екі процесс те әлсіз болса, онда тежелу қозуға қарағанда, басым түседі — бұл әлсіз жүйке жүйесінің типтеріне тән. Бірінен екіншісінен ауысқандағы қозу мен тежелудің күшті процестерінің тепе-теңдігі — тек күшті, тепе-тең жүйке жүйесінің типтері сәйкес келеді. Қозудан тежелуге және тежелуден қозуға баяу өту (екі процесс те күшті болған жағдайында) күшті инертті жүйке жүйесінің типтері көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Этьенн Паскье, также Пакье** (фр. , 7 маусым 1529 жыл, Париж, – 1 қыркүйек 1615 жыл, сонда) – француз заңгері, саясаткер, тарихшы, гуманист және ақын .

1554 жылы диалог түрінде құрылған «Монофил» (Le Monophile) атты трактаты жарық көреді. 1583-1584 жылдары «Бүрге» (La Puce) және «Қол» (La Main) атты өлеңдер жинағын бастырады. Өлеңдерін француз және латын тілдерінде шығарған. 1560 жылы жазған «Франция туралы ғылыми жазбалар» (Recherches de la France) атты еңбегімен көпшілікке танылады. Қазіргі кезде де оның шығармалары толық басылып шықпаған. 1723 жылы Амстердамда екі томдық шығармалары жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Этьен Жодель** (фр. ; 1532-1573 жылдар) – француз ақыны және драматург, «Плеяда» одағының мүшесі .

Ренессанс, маньеризм бағытында жазады. Никола Денизо, Марк-Антуан Мюре және Реми Белло секілді ақындармен дос болған. 1553 жылы Реймсте қойылған *«Күңдіктегі Клеопатра»* атты трагедиясымен көпшілікке танылады. Үш актіден тұратын трагедияда Мысыр патшайымының қайғылы өмірі туралы баяндалады. Тағы бір атақты шығармаларының бірі – *«Эжен»* (немесе «Евгений», Eugene, 1553) комедиясы. Мол табыс алып келген шығармаларының қатарында *«Өзіне өлім әкелген Дидона»* (Didon se sacrifiant, 1555) атты трагедиясы бар. Сонымен қатар көптеген трагедия, комедия, сонет, мадақ жыры, поэма, элегия және эпитафиялардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑