recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сумарар** – Сырдарияның сол жағалаулык аңғарындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы Маяқұм ауылдық округі аумағында, Маяқұм ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15 км жерде жайласқан. Көлді шағын көлдер (Балықсай, Шырынкөл, т.б.) мен қоныстар (Байдала, Аралтоғай, Балықсай, Ақдала, т.б.) қоршап жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 6,8 км2, ұзындығы 7 км, енді жері 1,1 км.

Жағалау сипаты
--------------

Көлдің пішіні өте күрделі. Оңтүстігінде ұзындығы 1,5 км-дей, ені 100-150 м-дей арал бар. Көлдің осы жағалауында абсолюттік биіктігі 197 м болатын өзімен аттас төбе орналасқан. Жағалауыңда камыс, құрақ өскен. Көл табаны тегіс, кұмдауытты лайлы келген. Көлден балық ауланады. Оңтүстік және батысынан канал тартылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Шығыс Жетібай мұнай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы мұнай кен орны. Құрылым 1963-1964 жылдары анықталып, 1965 жылы іздестіру жұмыстары басталды. 1967 жылы кен орны ашылды.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысында, Ақтау қаласының оңтүстік-шығысында 110 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен сыйыстырушы көтерілім Өзен-Жетібай антиклин өңірінде орныққан. Сеноман жікқабатының табанымен (тұйықтаушы изогипса -400 м) құрылымының өлшемдері 2,8x1,4 км, амплитудасы 10 м; неоком жікқабатының табаны бойынша оның өлшемдері 4,2x1,6 км-ге, амплитудасы 25 м-ге дейін жетеді. Ортаңғы юра таужыныстарында 7 өнімді горизонт бөлінген, олардың 5-еуі байос, 2-еуі аален жікқабатының шөгінділерінен орын алған.

Қанығу сипаты
-------------

Жинауыштары кеуекті, литологиялық құрамы жөнінен құмтастар мен алевролиттерден құралған, ашық кеуектілігі 17-18%, өтімділігі 0,059-0,118 мкм2. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 3,2-68 м-ге дейін өзгереді, тиімді қалыңдығы 2,1-37 м-ге дейін, мұнайға қаныққаны 1,3-2,5 м-ге дейін жетеді. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,58-0,63-ті құрайды. Газға қанығу коэффициенттері 0,5-0,59. Бір жатын шомбал, екіншісі - қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланған, қалғандарынікі - қойнауқаттық күмбездік. Төрт жатын мұнайлы, үшеуі - газды мұнайлы (газ бүркемесімен үстемеленген).
Мұнайлы бөлік жатындарының биіктігі 10-12 м-ден 31-38 м-ге, газды жатындардың биіктігі 7-9 м-ге дейін ауытқиды. Су-мұнай жапсарлары -1952-2195 м-ге дейінгі абсолют белгілерде орналасқан, бір су-мұнай жапсары көлбеу екені анықталды. Бастапқы қойнауқаттық қысым 21,5 МПа-дан 24,5 МПа-га, температура 89-98°С-қа дейін жетеді. 7 мм-лік штуцердегі мұнайдың бастапқы шыгымдары 1,1-20 м3/тәулікке, газдыкі 32-49 мың м3/тәулікке дейінгі шаманы құрайды. Бір өнімді горизонттың бастапқы газдық факторы 57 м3/м3, өзге жатындарынікі 90 м3/м3 болды.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Жоғарғы горизонттардың мұнайы ауыр, тығыздығы 895 кг/м3, аз күкіртті (0,15%), мол парафинді (19%), силикагель шайырлардың мөлшері жоғары (32,4%-га дейін), асфальтендер 3,8%-ды құрайды. Тереңірек орналасқан жатындар мұнайының тығыздығы 862-865 кг/м3, бұларда парафин мөлшері жоғарылап, 28,3%-ға жетеді, силикагель шайырлардың мөлшері төмендеп, 19,3%-ға дейін кемиді, сонымен қатар асфальтендер мөлшері жоғарылап, 18,9%-ға дейін өседі. 

Еріген газдар құрамында метан басымырақ, тереңдеген сайын оның мөлшері біраз төмендейді (81,05-84,68%-дан 79,04%-ға дейін). Ауыр көмірсутектер 13,3%-дан 16,7%-ға дейін. Тереңдеген сайын этан мен пропан мөлшерінің жоғарылауы байқалады, 2-4% азот, 0,12-0,86% көмір қышқыл газы және бейтарап газдар бар. Газды тақиялардың газдарында 85% метан, 8,6-15% ауыр көмірсутектер бар. Хлоркальцийлі типті қойнауқат суларының тығыздығы 1110 кг/м3, минералдылығы 160 г/л.

Су құрамында аз мөлшерде йод, бром, бор бар. Жатындардың режимі серпінді суарынды. Кен орны 1978 жылдан бері игерілуде.
**Шығыс Көкшетау Синклинорийі, Степняк синклинорийі** – Сарыарқаның солтүстігіндегі каледондық геологиялық қатпарлы құрылым. Ақмола облысының аумағында орналасқан. Ол Көкшетау антиклинорийінің шығыс және оңтүстік-шығыс қанатын көмкерген. Бойлыққа жуық бағытта 250 км-ге созылып, оңтүстікте ортаңғы палеозой қабаттарымен жабылған. Ені 100 км. Батысында Көкшетау антиклинорийіне қарай тіктеу құлаған Жөкей-Ақбейіт жарылымдар белдемімен шектелген. Негізінен кембрий мен ордовиктің терригендік-жанартаутекті тау жыныстарының қабаттарымен толған және ірі интрузиялармен кептелген жалпы меридиандық бағыттағы қатпарлықтар түзеді. Солтүстікте қатпарлықтар бағыты әуелі солтүстік-батысқа, одан соң ендік бағытқа ауысады. Құрылымның қанаттарында тік, изоклиналдық, өзегінде қарапайым пішінді қатпарлықтар тараған. Тектоникалық жарықтар арқылы Балықты – Жолыбай, Қозған – Ақсу, Степняк – Мамай блоктарына бөлінген. Синклиноридің орталығы шенінде девон мен тас көмір шөгінділерінен құралған және төменгі тау жыныстары бетінде шалыс жатқан брахисинклиналдық қатпарлықтар (Көксеңгір, Итеймен, т.б.) орын тепкен. Көптеген ірі кен (алтын, темір, молибден, т.б.) орындары бар.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Шығыс** — Жер планетасының өз бетімен айналу бағыты және көкжиектің негізгі төрт тұсының бірі.

Мағынасы
--------

Шығыстағы бағдар солтүстік пен оңтүстік бағытта, яғни Жердің географиялық бағандарына, батысқа қарай қарама-қарсы бағыттарға перпендикуляр. Шығыс бағыты геодезиялық азимутта + 90 °,ал астрономиялық -90 ° тең.

Күн мен түн теңескен күндері таң кезінде күн тура шығыстан шығады.
Бастапқыда, ең алдымен, бұл сөз «күншығыс» дегенді білдірген, уақыт өте келе мағынасы көбейе түсті.

Белгіленуі
----------

Шығыстың ресейлік белгісі B,қазақша белгісі Ш, халықаралық белгісі - Е (East сөзінен).Тұсбағар құралында Е әріпімен белгіленеді.
Қазіргі карталарда шығыс әдетте оң жақта болады.
**Сумен қамтамасыз ету, сумен жабдықтау**— елді мекендерді, өнеркәсіп кәсіпорындарын, көлікті және т.б. сумен қамтамасыз ету жөнінде атқарылатын әртүрлі жұмыстардың жиынтығы. 

Сумен қамтамасыз ету міндеттерін жүзеге асыратын инженерлік құрылыстар кешені сумен қамтамасыз ету жүйесі немесе су кұбыры деп аталады. Елді мекендерді сумен қамтамасыз етудің қазіргі кездегі жүйесі талықтандырылған. Олардың әрқайсысы тұтынушылардың үлкен тобын сумен қамтамасыз етеді. Сумен қамтамасыз ету мақсаты үшін жер үсті (өзен, көл, бөген, теңіз) және жер асты сулары пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова. Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
**Шығыс Иран таулары** — Иран таулы қыратының орталық бөлігіндегі тау жүйесі. Солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 1000 км-ге созылған. Шығыс Иран тауларына биіктігі орташа Келат, Багеран, Баран, Пеленган тау жоталары, Серхед таулы үстірті (ең биік жері Тефтан тауы, 4042 м) кіреді. Негізінен шөгінді тау жыныстарынан, гранитоид, мезозой жасындағы лавалардан түзілген. Жоталардың тау бастары жұмырланған, тегістелген. Құрғақ субтропиктік климат аймағына жатады. Ксерофиттік сирек орманмен кезектесіп отыратын дала және бұталы шөлейттік өсімдіктер жамылғысы қалыптасқан.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Анд тауы
**Шығыс Анд кордильерасы**, Шығыс Кордильера (ағылш. *Cordillera Oriental*) - Анд тау жүйесінің шығысындағы тау жоталарының тізбегі. Орогр. жағынан бір текті жота емес, ал құрылымдық ерекшеліктері жөнінен герциндік ядросы бар Орталық Кордильера тау жоталарымен бір тұтас антиклинорий жүйесін құрайды.

Сипаттама
---------

Мастштабты бейнесі
Шығыс Колумбия Кордильерасы биіктігі 5493 метрлік (Ритакува) көлемді тау жотасын құрап, 1˚30' және 9˚ солтүстік ендік аралығына созыла орналасқан. Шығысқа – Ориноко жазығы мен Гвиана таулы үстіртінің батыс жиегіне және бастысқа – Магдалена өрісі ойысына тік құлама жар жасап тіреледі; орталығындағы неғұрлым кең (270 км-ге дейін) бөлігіне биіктіктері 2500 – 3500 метрлік тау аралық кең жазықтар мен қазан шұңқырлар тән. Солтүстік (Сьерра-де-Периха) және оңтүстікте (Орталық Кордильераға ұласар жері) ені күрт тарылады және аласарады. Соңғысының (Шығыс Кордильера) Экуадор жеріндегі тармағы Кордильера – Реаль деп аталады. Шығыс Экуадор Кордильерасы жекеленген тармақ және массивтермен шығыста Амазон ойпатына ауысады. Жрылыс сызығы бойында биіктігі 5897 метрге дейін баратын (Котопахи вулканы) бірнеше сөнген және әрекетті вулкандар шоғырланған. Оңтүстікте 4-6˚ оңтүстік ендік аралығындағы Шығыс Анд кордильерасының орогр. элементтері айқын ажыратылмайды. Оның құрылымдық элементтері Орталық Кордильераның және Боливияның Кордильера – Реалінде қайталанып келеді.

Климаттық жағдайы
-----------------

Анд жоталары
Шығыс Анд кордильерасының шығыс беткейлері жел жақ беткейге жатады (жылдық жауын-шашын мөлшері 4-5 мың мм), өзен аңғарларымен күшті тілімделген, биіктік зоналық айқын ажыратылатын мәңгі жасыл ормандармен жабылған; тек қана неғұрлым қуаң солтүстік және оңтүстік жиектері мен батыс беткелерінде жапырағын түсіретін мәңгі жасыл орман және сирек орман өседі. Қар сызығы 4,4 – 5 мың метр биіктікпен өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Манхэттен** (ағылш. *Manhattan*) — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласында оңтүстік-шығысындағы аудан және арал. Толық халық саны – 1,537,195 адам (2000)..

Манхэттен аралынан басқа Ист-Риверде шағын үш арал бар. Манхэттен Гудзон өзенімен, Гарлем өзені, Ист-Ривер және Аппер-Бей шығанағымен шекаралас. Бұл жер телімін 1626 жылы П.Минуит Манхэттен үндіс-алгонкиндерден 60 гульденге сатып алған. 
1653 жылы бұнда жаңа ауыл немесе Жаңа Амстердам салынды. 1664 жылы ол ағылшындардың қолына өтіп, атауы Нью-Йорк деп өзгертілді. 
1898 жылы Манхэттен үлкен Нью-Йоркті құрайтын бес аудандардың бірі ретінде бөлінді. 
Манхэттен әлемдегі ірі қаржы, сауда және мәдени орталық. Көптеген назар аударарлық орындар бар: Манхэттен Орталық Саябағы, Эмпайрстейт-Билдинг, БҰҰ-ның штаб-пәтері, Уолл-Стрит, Метрополитен Мұражайы, Заманауи Өнер Мұражайы, Линкольн атындағы Өнер Орталығы, Карнеги-Холл, Колумбия университеті, Джульярд мектебі және Нью-Йорк университеті.

Бүкіләлемдік сауда орталығының мұнарасы болған жер әлі сақтаулы. Жарылыс кезінде қаза болған адамдардың құрметіне үлкен жер астына ағатын фантан жасалды. Фантанның жан жағына қайтыс болған адамдың аттары жазылған.

Суреттер галереясы
------------------

* Түнгі көрінісТүнгі көрініс
* Әуеден түсірілген БруклинӘуеден түсірілген Бруклин

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Britannica настольная энциклопедия" Том I, АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Манхейм Карл** *(27.03.1893, Будапешт, - 09.01.1947, Лондон)* - неміс социологы. Франкфурт университетінің профессоры. 1933 ж. Ұлыбританияға көшіп кетеді. 1933 жылдан Лондон университетінің доценті, 1945 жылдан профессоры. Манхейм әлеуметтік білімнің табиғаты мен әлеуметтік шындықты бейнелеу ерекшелігін түсіндіретіндей концепция ойлап таппақшы болады. Ол қоғамдық сананың қоғамдық болмыстан, идеологияның экономикалық қатынастардан тәуелді екені жайндағы идеяны К.Маркстен пайдаланып, Бірақ оны тұрпайы идеалистік тұрғыдан түсіндірді. Мархейм әр түрлі әлеуметтік топтардың көзқарасы олардың экономикалық мүдделері мен басқадай өзімшілдік пікірлеріне байланысты деп ұйғарады. Мархейм қоғамдық құбылыстарды танып білуде қандай бір ақиқаттылықтың объективті критерийінің болуын жоққа шығарып, тарихи релятивизм позицисына көшті. Мархейм қоғамдық ойдың тарихын таптық-субъективтік дүниеге көзқарастардың қақтығысы деп санайды. Мұндай көзқарастың әрқайсысы "жарым-жартылай идеология болып табылпды" деп, әлеуметтік шындықты барынша бұрмалап бейнелейді. Сайып келгенде, Мархеймнің концепциясы - нағыз таптық сананы жеке топтар мен ұрпақтардың мүддесімен ауыстыру. Мархеймнің көзқарасы буржузия социологияға елеулі ықпалын тигізді.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мысық тырнағы ізінің ауруы (жағымды (доброкачественный) лимфоретикулез)** '–мысық тырнағаннан кейін не тістегеннен және онымен тығыз байланыста болғаннан кейін пайда болатын жұқпалы ауру, сонымен қатар инфекция ошағы жанындағы без түйінінің ұлғаюымен сипатталады. Кейде жүйке жүйені де қоздырады. Бұл ауру алғаш рет балаларда 1932 жылы Францияда сипатталды, ал 1955 жылы КСРО-да М.Ф. Марецскаямен қарастырылды. 
Қоздырғышы – ұсақ таяқша - бартонелла. Жұқпа көзі мен резервуары – әдетте, 5-6 айлық марғаулар болып табылады, олар аурудың пассивті тасымалдаушылары, сондықтан өздері сау болады. Балаға қоздырғыш марғаумен ойнаған кезде болатын тырнау не тістеуден түседі. Адамнан адамға ауру жұқпайды. Ауру жылдың суық кезеңінде жиі кездеседі – қарашадан наурызға дейінгі айларда.
Қоздырғыш майып тері арқылы өтіп кетеді, ол жерде қабыну пайда болады. Сосын ол без жолдары арқылы жақын жердегі без түйініне жетеді, ол жерде де қабыну пайда болады, одан кейін ол қанға кіреді де түгел организмге жайылады. 
Инкубациондық кезең 2-3 апта, кейде 2 айға да жетуі мүмкін. Мысық тырнаған жерде дақ не 2-3 мм ісік пайда болады, ол кейде везикулаға не пустулаға айналады. Регионарлы лимфоаденит дамиды, кейде без түйіндерінің іріңдеуі байқалады. Бұндай уақытта ауру баланың басы аурады, дене қызуы көтеріледі, әлсіздік, байқалады. Әетте, тері бөртпелері пайда болады, бауыр мен көкбауыр ұлғаяды, қан жағынан лейкацитоз, нейтрофилез және СОЭ үдемелілігі негізінде қабыну процестері байқалады.
Аурудың болжамы жағымды және 1,5-2 айда жазылумен аяқталады.
Арнайы ем жоқ, кең қолданатын антибиотиктер, жұқпағы қарсы дәрі-дәрмектер, ауыр жағдайда гормональді дәрі-дәрмектер де қолданылады.
**Лингвостилистика**, лингвистикалық стилистика — сөздің қолданылу заңдылықтары мен тілдің стильдік тармақтарын тіл білімінде зерттейтін саласы. Екінші жағынан, лингвостилистика — көп салалы, көп мағыналы стилистиканың бір саласы. Лингвостилистиканың өз ішіндегі бөліктері хақында әлемдік тіл білімінде әр түрлі қөзқарастар баршылық. Әсіресе, көркем әдебиет тілін бөлек қарастырып, оны лингвостилистика мен әдебиеттану стилистикасының арасындағы сала деушілер де болды (В. В. Виноградов). Сонымен, бүгінгі таңдағы лингвостилистиканың көпшілік табан тіреген теориялық пікірлеріне сүйенсек, оның басты екі бағытын немесе екі түрін атауға болады. Олар: 1) *тіл ресурстарының стилистикасы* немесе *тіл стилистикасы*. Ол өз ішінде тілдің деңгейлеріне байланысты: а) лексикалық стилистика, фразеология стилистика (немесе екеуін қосып лексика-фразеологиялық стилистика деп атаушылық та бар). Лингвостилистиканың бұл түрі лексикикалық бірліктер мен тұрақты тіркестердің стилистикалық қызметін зерттейді; ә) фонетикалық стилистика. Ол тілдегі дыбыстар жүйесінің қолданылу заңдылықтарын қарастырады; б) морфология стилистикада қосымшалардың ойды дәл және мақсатқа сай беру қатынасына көңіл бөлінеді; в) синтаксистік стилистикада сөз тіркестері мен сөйлемдердің түрлерінің, олардан да көлемді конструкциялардың (күрделі синтаксистік тұтастық, абзац т. б.) стилистикалық мақсатта жұмсалуындағы дұрыс немесе бұрыс құрастырылғаны негізгі нысанаға алынады. 2) *Функциональдық стилистика* немесе *қолданыс тілі стилистикасы* (стилистика речи). Бұл да өз ішінде бірнеше топқа жіктеледі. Бұл жіктелу функциональдық стильдер жүйесі бойынша жүзеге асады, демек, әдеби тілдегі бес функционапдық стильге бөлінеді: а) ауызекі сөйлеу стилі; ә) ресми стиль; б) ғылыми стиль; в) публицистикалық стиль және г) көркем әдебиет стилі (немесе тілі). Бұл стильдердің барлығы да өздеріне тән тілдік-коммуникативтік жанрларда қызмет етеді. Бір функциональдық стильдің тілдік элементтері екіншісінде немесе бірнешеуінде бола беруі мүмкін, бірақ әр стильдің өздерін даралайтын лингвистикалық және экстралингвистикалық белгілер бар. Лингвостилистиканың арқауына енетін стильдердің тағы бір түрі — эмоциялық-экспрессивтік стильдер. Көп ретте стильдің бұл түрлері функциональдық стильдердің құрамында қарала береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Муза Гавриловна Исаева** (12.1.1929 жылы туған, Ресей, Краснодар өлкесі, Новосель ауданы, Троиц деревнясы) - ғалым, Қазақстанның еңбек сіңірген экономисі (1989), экономика ғылымының докторы (1973), профессор (1977). 1950 жылы Өзбекстандағы Самарқан халық шаруашылық институтын бітірген. 1963 жылы интитут директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары болып, 1977 жылдан сектор меңгерушісі, 1975 жылдан бөлім меңгерушісі, 1991 жылдан бас ғылыми қызметкер. Институтының негізгі зерттеулері шаруашылықты аумақтар бойынша ұйымдастыру проблемалары, аймақтық экономикада нарықтық қатынастардың қалыптасуы, облыстардың әлеуметтік-экономикалық дамуын сан жағынан бағалауға арналқан.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
**Жаилсон Маркес Сикейра** (порт. *Jailson Marques Siqueira*; 18 наурыз 1995 жыл, Касапава-ду-Сул, Бразилия) — бразилиялық футболшы, "Палмейрас" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

2015 жылы "Гремио" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Клуб сапында бірнеше жүлделерге қол жеткізді, 2015 жылдың біраз бөлігін "Шапекоэнсе" клубында арендада өткізді. 

2016 жылы 11 маусымда Бразилия А сериясындағы тұңғыш ойынын "Флуминенсеге" қарсы өткізді. Бес күннен соң бұрынғы клубы "Шапекоэнсе" қақпасына тұңғыш голын соқты. 

2018 жылы 31 тамызда "Фенербахчеге" ауысты.

Жетістіктері
------------

* Бразилия кубогы: 2016
* Либертадорес кубогы: 2017
* Ооңтүстік Америка суперкубогы: 2018

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
*Коллективтік шарт' - еңбекшілер коллективі атынан жергілікті кәсіподақ к-тінің осы өндірістік коллективке жалпы қоғам мүдделерін білдіретін әкімшілікпен жыл сайынғы жасасатын келісімі. Коллективтік шарт барлық қызметкерлерге, оның ішінде кәсіподаққа жоқ қызметкерлерге де қолданылады. Коллективтік шартта бір жағынан, жұмысшылар мен қызметшілердің өндірістік жоспарларды орындау, жұмыстың сапалы көрсеткіштерін жақсарту - еңбек өнімділігін арттыру, өнімнің өзіндік құнын кеміту, өнімнің сапасын арттыру және т.б. мақсатымен өндірісті ұйымдастыру ісін жетілдіру жөніндегі өзара міндеттерін айқындайды.* 

Коллективтік шартты жасасу барысында туындаған даулы мәселелер қаралады, оның сақталуы бақыланады. Коллективтік шарт шарттарының бұзылуына кінәлі лауазымды адамдар жауапқа тартылады. қазіргі кезде коллективтік шарттың рөлі едәуір арта түсуде.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Садақ ату** алғаш 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қосылды. Садақ ату түрне сексен төрт мемлекеттен қатысты спортшылардын көбіс Франциядан 31 спортшы катысты. 1984 жылдан бері болған ойндардын 34 алтын медальдің 23-ін Оңтүстік Кореялык садақшылар жеңіп алды. Садақ ату спортын Дүниежүзілік садақ ату федерациясы (WA, бұрынғы FITA) басқарады.

Тарихы
------

1900 жылы Парижде өткен екінші Олимпиада ойындарында садақ ату спорты алғаш қосылды. 1904 жылы Сент-Луистің Олимпиадасында садақ ату оқиғалары көрсетілді, бірақ АҚШ-тан тыс спортшылар бәсекеге түспеді. "1908 жазғы Олимпиада ойындары, үш лука іс-шаралар өткізілді. 1912 жылы жазғы Олимпиада ойындарында садак ату түр касылды, бірақ 1920 жылы жазғы Олимпиадалық ойындарына кайта косылды.

См. сондай-ақ,
--------------

* Тізімі Олимпиада жүлдегерлері садақ ату бойынша
* Тізімі олимпиада объектілерді садақ ату

Сілтемелер
----------



* Халықаралық олимпиада комитеті базасында іздеу

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ХОК-Лука
* Бетте Вашингтон Мұрағатталған 22 ақпанның 2011 жылы.
**Юрий Владимирович Павлов** (5 қазан 1950, Ленинград) - ресей театр мен киноның актері. Кино тарихы туралы 100-ден астам мақалалардың авторы.

Биографиясы
-----------

1976 жылы Ленинград мемлекеттік театр және музыка институтін бітірді. Ол *«Ленкинопрокате»* жарнама бөлімінді редактор болып жұмыс істеді. 1977 жылдан 1983 жылға дейін *«Кино и время»* және *«Для тех, кто любит кино»* тележарнамалардың авторы мен жүргізушісі болды. 1981 жылы НИО ЛГИТМИК аспирантурасын бітірді. 

1984 жылы *«Ленфильмнің»* редакторы болып жұмыс істеді. «Порох», «Письма мёртвого человека» және «Фонтан» фильмдерінің редакторы. 1989 жылы - басты редактор, *«Советский экран»* Ленинград журналдарының жазушысы. 1992 жылы *«Сотворение Адама»* фильмінің кинорежиссурасына дебютке шықты. 90-шы жылдары Петербург сатира театрында жұмыс істеген. Сол жерде 1999 жылы «Будьте здоровы!» қойылымын қойды. 1997 жылы Юрий Павлов *«Қазіргі фильм»* курсын Санкт-Петербург кино мен телевидиние университетінде оқықан.

### Отбасылық жағдайы

Әйелі - Ирина Павлова, киносыншы.

Жазған кітаптары
----------------

*«Аранович»* кітабының автор-жазушысы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

*
**Юрий Дорохов** – қазақстандық журналалист..

1976 жылы Воронежде әскери отбасында дүниеге келген. Ата-анасының қызмет бабымен Кеңестер Одағының жартысына жуық жерлерін аралаған.

```
Орта мектепті бітірген соң Иркутск университетінің тарих факультетін бітіріп, палеография (ежелгі қолжазбаларды оқу өнері), саясаттану пәндерінен дәріс берген.
```

2003 жылдан бастап журналистика саласына ауысқан. Ол алдымен телеарналарда, кейіннен *«Коммерсанть»*, *«Эксперт»* тобында жұмыс істеген. 2007 жылдың күзінде *«Эксперт Қазақстан»* журналының шеф-редакторы қызметін атқарған. Юрий нон-фикшн (ғылыми көпшілік) әдебиетімен, альпинизммен айналысқанды ұнатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен» Алматы, 2008 жыл. ISBN 9965-9860-7-X
**Юрий Евгеньевич Ильяшенко** (28.07.1924, Ресей, Мәскеу қаласы - 1997) - жазушы, аудармашы. 1947 жылы Қазақстанға көшіп келген. Жамбыл және Шығыс Қазақстан облысы газеттерінде, республикалық радиода, "Простор", "Партийная жизнь Казахстана" журналдарында қызмет атқарған. Қазақ жазушыларының бірқатар шығармаларын орыс тіліне аударған.

**Юрий Ильяшенко**(1924-1997) - 28 шіддеде Мәскеу қаласында туған. Мәскеу заң институтын бітірген. Соғыстың алғашқы жылдары Ішкі істер халкоматы әскерінің атқыштар батальонына өз еркімен барған. 1942 жылдан қорғаныс зауытында бақылаушы мастер, инженер-сынақшы болып істеген. 1947 жылы Қазақстанға көшіп келген. Жамбыл және Шығыс Қазақстан облыстық газеттерінде, республикалық радиода, «Простор», «Партийная жизнь Казахстана» журналдарында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеді.

Алғашқы очеркі 1957 жылы «Простор» журналында басылды.

Қазақ жазушыларының бірқатар шығармаларын орыс тілше аударған. Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Бигелдиновтың «ИЛ» атакует» және «305 рейдов» деген кеңінен мәлім майдандық естелік-тері әдеби жазбасының авторы.
Бірнеше медальмен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Сильные, ловкие, смелые. Очерки. А. ҚМ КӨБ. 1958;
* Хроника села Солдатва. Докумен-тальная повесть. Политиздат. 1960;
* Завидная профессия. Очерки. А. ҚМ КӨБ, 1962;
* Крутые ступени. Повесть. А. «Қазақстан», 1964;
* «ИЛ» атакует. Воспоминания. А. «Жазушы», 1965;
* 305 рейдов. Воспоминания. А. «Жазушы», 1967.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Юрий Павлович Блинов** 1937 жылы Мордовада туған.  

*1960* жылы — Куйбышев индустрия институтын бітірген.  

*1960-1961* жылдары — Орал мұнай базасында механик, аға инженер.  

*1961-1980* жылдары—Орал терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясының лаборатория инженері, смета-жобалау тобының бастығы, бұрғылау шебері, өндіріс-техника бөлімі бастығы, экспедицияның бас инженері.   

*1980-1983* жылдары — Вьетнам Социалистік Республикасына іс-сапармен Кеңес Одағынан барған мамандар тобының бас инженері.   

*1983-1985* жылдары — Орал мұнай барлау экспедициясының бас технологі.  

*1985-1996* жылдары — Шаған терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясының бастығы.  

*1996* жылдан — «*Оралмұнай газгеология*» акционерлік қоғамында директордың өндіріс жөніндегі бірінші орынбасары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Сусымалы орта механикасы**
----------------------------

### Мағынасы

Сусымалы орта механикасы - сусымалы ортаның (құм, саз, грунт, дән т.б) тепе- теңдігі мен қозғалысын зерттейтін тұтас орта механикасының саласы. Сусымалы орта механикасында грунттың тірек қабырғаға түсіретін қысымы, құлама жардың мүмкін болатын жылжу бетінің пішіні, сондай-ақ астықтың элеватор қабырғасына түсіретін қысымы анықталып, іргетастың қажетті тереңдігі есептеледі т.б. Грунт механикасы - сусымалы орта механикасының негізгі тарауы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 454-бет
Жай вексель (Соло-Вексель) - вексель берушінің вексель де көрсетілген адамға белгілі бір ақша сомасын төлеу жөніндегі міндеттемесі жазылған құжат.

**Cоло-вексель** - қатал қойылған форманың қарызшымен және вексель иесi беретiн талассыз құқық векселдiң мерзiмнiң өтуi белгi қойылған соманың төлеуiн қарыздардан талап етiлуге жаздырып алатын жазбаша мiндеттемесi; төлеушi өзiмнiң вексель берушiсi болып табылады. Сөзсiз Пв. белгiлерiмен болып табылады:

1 ) құжаттың мәтiнiнде "вексель" аты;

2 ) қазына нақтылы соманың төлеуi туралы сөзсiз бұйрық;

3 ) төлеушiнiң аты;

4 ) мерзiм және төлеудi орынның нұсқауы;

5 ) векселдiң құрастыруын орыны мен уақыты;

6 ) вексель берушiнiң қол қоюы.

Жоқтық векселдiң күшiнiң құжаты белгiлердiң қайсысы болса да айырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
2. ↑
**Шал тауы** – Қырғыз Алатауының батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы және Қырғызстан шекарасында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3788 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау протерозой және палеозой шөгінділерінен (гранит, диорит, әктас, құмтас, тақтатас, тағы басқа) түзілген.

Жер бедері
----------

3700 метрден жоғары көп жылдық қар және мұздықтар кездеседі. Тау бөктерінен Шалсу өзені бастау алады.

Топырағы, өсімдігі
------------------

1100 — 1200 м биіктікке дейін сұр топырақты шөлейт, 2200 — 2500 м-де қызғылт қоңыр және қара топырақты таулық дала белдемі, одан жоғарыда шалғындық-шабындық орман қалыптасқан. Шалдың солтүстік беткейінде суармалы және тәлімі егіншілік дамыған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
**Юрий Павлович Казаков** (1927 жыл 8 тамыз, Мәскеу - 1982 жыл 29 қараша, Мәскеу) - орыс жазушысы.

Шығармашылығы
-------------

1958 жылы *Әдебиет институтын* бітірді. Шығармалары 1952 жылдан жариялана бастады. *«Манька» атты алғашқы әңгімелер жинағы* 1958 жылы жарық көрді. *«Жол бойында» (1961), «Нан иісі» (1965), «Желтоқсандағы екеу» (1966), «Емен орманындағы күз» (1969), «Әңгімелер» (1970)* т.б. кітаптары басылды. Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісовтың *«Қан мен тер» трилогиясын* орыс тіліне аударды. Казаков әңгімелері венгр, чех, поляк, т.б. тілдерде жарияланды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
*Gallinula chloropus*
**Сутартар** – тырнатәріздес құстар (лат. *Gruiformes*) отрядының Сутартар тұқымдасына жататын құс.

Сұр-қоңыр түсті, ұзындығы 25 см-дей, салмағы шамамен 130 – 180 г болатын кішкентай құс. Оның ащы шырылдауық даусы бар. Сутартарлар жасырын өмір сүреді, сол себептен де көзге көп көріне бермейді. Олар тез жүгіру және жақсы жүзу қабілетіне ие, әдетте жүзген кезінде құйрығын қозғалтып сүңгиді. Сутартарлар өзендегі қалың қамыстың арасында тіршілік етеді. Ұяларын қамысқа, қалың тал бұталарына және су үстінде өсетін өсімдіктерге салады.

Жабын қауырсындары – қошқыл, құйрығының екі қырында ақ қауырсындары болады. Сутауық суда құйрығын жайып, жиі тік ұстайды, құйрық қырындағы ақ түс сондықтан жақсы көрінеді. Маңдайындағы әдемі қызыл шытырасы дәл сондай қызыл тұмсыққа қосылады. Австралиядан басқа барлық материктерде кеңінен қоныстанған.Қазақстанның оңтүстік бөлігіндегі суқоймалардың қалың қамысында өмір сүреді, сондай-ақ Жайықта және Орталық Қазақстанның кейбір көлдерінде тіршілік етеді. Жеке жұп түзіп орнығады, көбінесе қалқыма ұялар салады. Бір жазда екі рет балапан өргізіп үлгіреді. Бірінші салындыда 6-11, екіншісінде – 2-6 теңбілді тат түстес жұмыртқалар болады. Аналығы алғашқы ұялас балапандар өз бетімен тіршілік ете алғанға дейін екінші салындыға жұмыртқа салады, сөйтіп оны аталығы қамқорына алады. Сан алуан бунақденелілерді жейді, әдетте оларды өсімдік бетінен шоқиды. Қазақстанда сәуірдің соңынан қазанның аяғына дейін болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Gallinula chloropus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.1*.  International Union for Conservation of Nature (2014). Тексерілді, 7 маусым 2015.
2. ↑  «Қазақстандағы жануарлар әлемі» кітабы,«Алматыкітап» ААҚ, 2003 жыл. ISBN 9965-628-91-2
3. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Ынта** — адамның белгілі бір іске ықыластана кірісіп, нәтижелі орындауга тырысуы. Ынта іске қызығушылықтың негізгі ұйытқысы болып саналады. Бұл туа берілетін қажеттіліктер (жоғарғы жүйке қызметінің өзіндік ерекшеліктері және т.б.) мен қоғамдық өмірдің, оның ішінде, мәдени ортаның ықпалынан болатын қажеттіліктерге байланысты. Қажеттілік адам бойында қоғамның, қоршаған ортаның ықпалынан пайда болады. Сондықтан адамның жұмысқа ынталылығы қалыптасқан әдетке байланысты. Ынта іс-әрекет кезінде қалыптасады. Оның ойынға, оқуға, еңбекке байланысты түрлері болады. Ынта істі ойдағыдай орындаудың шарты. Сондықтан баланы кішкентай кезден бастап пайдалы іске ынтасын тәрбиелеу — мектептің, отбасының ең негізгі міндеті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сусіңген** - Қазақстандағы ежелгі палеолит ескерткіші. Оңтүстік Қазақстанда Сусіңген өзенінің оң жағалауындағы, Өгем өзенінің сол жақ саласында орналасқан. Ірі қойтастар мен малта тастар сынықтарынан жасалған сұр түсті үш деректі шапқы мен бір қою - сұр түсті кремнилі сланецтен жасалған ұсақ тас сынықтары табылды. Шапқының екі жағы өңделген. Сараптаулар бұлардың бір мәдени қабаттың, бір уақыттың заттары екенің көрсетті. Тасты техникалық өңдеудің көне іздері, формасы т.б. белгілері оны көне ашель кезеңіне жатқызуға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

Қ 18 **Қазақстан тарихы**. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
**Чишмикиой** (молд. Cişmichioi, ғағ. Çeşmäküü, Чешмякюю) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

Сипаттама
---------

Ауылдың ауданы шамамен 6,4 км2, периметрі 13,67 км. Чишмикиой – коммунадағы аттас жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 108 км және Кишиневтен 207 км қашықтықта орналасқан.

Халқы
-----

2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 5054 адам тұрды: 49,51% ерлер және 50,49% әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 

* 94,42% - ғағауыздар,
* 3,15% - молдовандар,
* 0,85% - орыстар,
* 0,77% - украиндар,
* 0,49% - бұлғарлар,
* 0,32% - басқа ұлттар.

Тарихы
------

Вулканешт ауданының Чишмикиой ауылы 1809 жылы құрылған. Ғағауыз 16 қоныс аударушылар отбасы Ресейдің Бессараб өлкесінің генерал-губернаторынан Вулканешты, Этулия және Джурджулешты ауылдарының арасында Кагул көлінен бес шақырым жерде екі баурайдың түйіскен жеріне қоныстануға рұқсат алды. Мұнда қоныс аударушылар сол жақ беткейдің астынан су көзін (чешма) тауып, оның жанына қоныстанды және ауыл орыс тіліне аударғанда "бұлақтың жанындағы орын"дегенді білдіретін Чишмикиой ауылы деп аталды.

Инфрақұрылымы
-------------

Ауылда 71 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде 41 ауылшаруашылық кәсіпорны, 4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 1 диірмен, 1 наубайхана, 32 сауда кәсіпорны, 25 аралас цех, 3 өнеркәсіптік цех, 1 жанармай құю бекеті, т.б.

Чишмикиой ауылының аумағында әлеуметтік нысандар:

* 5 балабақша,
* 1 лицей,
* 1 гимназия,
* мәдениет үйі,
* 3 кітапхана,
* 1 стадион,
* 3 спорт залы,
* 1 шағын футбол алаңы,
* сауықтыру орталығы,
* 1 мұражай, т.б.бар.

Православиелік Успен шіркеуінде жексенбілік мектеп бар, онда көптеген игі және рухани пайдалы іс-шаралар өткізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Село Чишмикиой
2. ↑  Село Чишмикиой (Вулканештский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова)
3. ↑  Краткая информация о Чишмикиое
4. 1 2  Чишмикёй, Гагаузия, АТО
5. ↑  История села
6. ↑  Чишмикиой  Мұрағатталған 14 сәуірдің 2021 жылы.
7. ↑  Чишмикиой
8. ↑  Географическая справка с.Чишмикиой
9. ↑  Теоретический лицей села Чишмикиой
10. ↑  "Дом культуры"
11. ↑  Историко — краеведческий музей с. Чишмикиой  Мұрағатталған 29 шілденің 2022 жылы.
12. ↑  ХРАМ УСПЕНИЯ ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ (С. ЧИШМИКИОЙ, МОЛДОВА)
**Юра Сергеевич Мовсисян** (арм. Յուրա Սերգեյի Մովսիսյան, ағылш. *Yura Movsisyan*; 2 тамыз 1987, Баку, Әзірбайжан КСР) — армениялық футболшы, Армения Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Юра Бакуде дүниеге келген. 1999 жылы отбасымен бірге Лос Анжелеске көшіп барып, сол жақта футбол ойнауды үйренді. 

2006 жылы "Канзас Ситиде" карьерасын бастады. Бір жылдан соң "Реал Солт-Лейкке" ауысты. 2010 жылы Данияның "Раннерс" клубына ауысып, отандасы Роберт Арзуманянмен бірге доп тепті. 

2011 жылы қаңтарда "Краснодар" футболшысы атанды. Жыл соңында клубтың үздік ойыншысы атанды. 

2012 жылы желтоқсанда Мәскеудің "Спартагына" ауысты. Ол "Спартак" сапында ойнаған алтыншы армян футболшысы атанды. 

2016 жылы қаңтарда бұрынғы клубы "Реал Солт-Лейкке" жалға берілді. Кейінгі жылдары Швецияның "Юргорден", АҚШ-тың "Чикаго Файр" клубтарында ойнады. Бірақ 2018 жылдың соңында клубсыз қалды. 

### Халықаралық

2010 жылдан бері ұлттық құрамада ойнайды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Реал Солт-Лейк

* MLS кубогы: 2009

Юргорден

* Швеция кубогы: 2018

### Жеке

* Ресей чемпионатының үздік мергені: 2012/13

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
Владимир Чертков — толстойшылдықтың қоғам қозғалыс ретінде көшбасшысы (сол жағында) және Лев Толстойдың (оң жағында) жақын серігі
**Толстойшылдық** (орыс. *Толсто́вство*) — XIX ғасыр аяғы мен XX ғасырдың басында Л. Н. Толстойдың ілімі негізінде пайда болған Ресейдегі діни-этикалық бағыт. Толстой өзінің философиясын «Тәубе», «Менің дінім неде?», «Өмір туралы», «Христиан ілімдері» және т.б. шығармаларында жазған. Ізбасарлары — толстойшылар (орыс. *толстовцы*).

Оның негізіне адамдарды адамгершілік қасиеттерді жетілдірудің арқасында дүниені, қоғамдық қатынастарды қайта құруға ұмтылу жатты. Толстой Қазыналық шіркеуді де, помещиктерді де, помещиктік үкіметті де түбірімен қопарып тастағысы келетін реформадан кейінгі шаруалардың көңіл-күйін білдіре отырып, өз заманының қоғамын терең сынады. Бірақ сонымен бірге ол революциядан бас тартуға шақырды. Ол өмірді жетілдірудің құралы адамдарға адамгершілік жағынан ықпал ету, жаңа дін жасау деп санады. Толстой ілімінің осы жағынан айта келе В. И. Ленин ол сөзсіз утопиялық ілім, ал өзінің мазмұны жағынан, бұл сөздің дәл, нағыз терең мағынасында алғанда, реакциялық ілім деп жазды. Толстойдың бұл идеясын толстойшылдық қабылдаған болатын. Толстойшылдық құдайды адамның ішкі рухани дүниесінде болатын, оның мен мәнін құрайтын әлемдік рух ретінде түсіндірді. Толстойшылдық ілімінің діни – этникалық басты принциптері жамандыққа күшпен қарсы тұрмау, бәрін де кешіру, жалпыға бірдей сүйіспеншілік жеке адамның өзін-өзі адамгершілік жағынан жетілдіруі болып табылады. Толстойшылдық адамдардың өмір салтын қарапайым етуге, цивилизацияның кейбір елеулі белгілерін қабылдамауға шақырды. 
19-20 ғасырлар аралығында толстойшылдық шаруалар бұқарасының арасына тарай отырып, православие дініне қарсы қозғалысқа айналды. Оның жолын ұстаушылар 1905-1907 жылдары революциядан кейін Л. Н. Толстойдың өмірімен байланысты жерлерде қоғамдар құрды және өздерінің көзқарастарын интеллигенция мен оқушылар арасында уағыздады. Шіркеу мен мемлекет Толстойшылдық ты қуғындады. Оны жақтаушылардың кейбіреуі жер аударылды. Қазіргі кезде шетелде атап айтқанда, Шығыста Толстойшылдық идеясын насихаттау обьективті түрде революциялық қозғалысқа қарсы бағытталған. Коммунистер толстойшылдық таптық әлем және бейсаясатшылдық идеяларын әшкерелейді және оны алдыңғы қатарлы еңбекшілер теріске шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Воробьева М. В. Христианское разномыслие: Словарь. — Спб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2004. — 96 с.

1. ↑   Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Ленино** немесе **Ленин ауылы** – қазір Шымкент қаласының құрамындағы Қатынкөпір шағын ауданына кірген, бұрын Шымкент қалалық әкімдігіне қарасты Абай ауданы Қатынкөпір ауылдық округ құрамында болған ауыл. Шымкент қаласынан солтүстік-батысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Тұрғыны 7,6 мың адам (2003). Іргесі 1929 жылы Ленин атындағы ұжымшар болып қаланды. 1960 жылы шағын ұжымшарлар 21-партсъезд атындағы ірі кеңшарға біріктіріліп, оның бөлімшесі болып келді. Кеңшар негізінде ӨК (өндірістік кооператив), шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. Ленинода мәдениет үйі, орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, кітапхана болған..

2006 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің "Шымкент қаласындағы ауыл округтерін, поселкелер мен ауылдарды тарату туралы" бірлескен шешіміне сәйкес және тиісті аумақ халқының пікірін ескере отырып, Бірлескен Шымкент қалалық мәслихатының 2006 жылғы 21 желтоқсандағы N 353/334-3с шешімі және Шымкент қаласы әкімдігінің 2006 жылғы 22 желтоқсандағы N 371 шешімі бойынша Ленино бұрынғы Тельман, Куйбышев және Самал 3 шағын ауданының аумақтарымен бірге Қатынкөпір шағын ауданы деп атала бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
2. ↑  Шымкент каласының жеке кұрамдас бөліктеріне атау беру және атауын өзгерту туралы.
**Стратостат**
**Стратостат** [страто (сфера) және грек. statos – тік тұратын, қозғалмайтын] – стратосфера қабатына (11000 м-ден биік) ұшуға арналған аэростат. Экипажы болған жағдайда стратостаттың гондоласы герметикалы әрі қауіпсіз етіп жасалады. Көтерілу биіктігі мен салмағына байланысты стратостаттың сыртқы қоршауының көлемі 14000 – 105000 м3-ге дейін жетеді. Стратосфераның ең төменгі қабатына ұшуға арналған стратостат субстратостат деп аталады. Экипажы бар стратостат стратосфераға 20 ғасырдың 30-жылдарында көбірек ұшырылды.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
**Коллективтік антенна** - телевизия және радио стансалары тарататын сигналдарды қабылдауға арналған ортақ антенна.

Антеннаның қолданылуы
---------------------

Көп пәтерлі тұрғын үйлер мен мейманханалардығы теледидарлар әдетте *Коллективтік антеннаға* қосылады. Антеннаның құрамында қабылданған сигналды күшейткіш құрылғы, тармақтық желі мен абоненттік тармақ қорабы болады. Коллективтік антеннада телевизиялық сигналдарды сенімді түрде қабылдауға арналған көп элементті, көп программалы (диапозонды) антенналар пайдаланылады. Бұл антенналар телевизия орталығынан 50-80 км қашықтыққа дейін орналасқан аудандарда сенімді жұмыс істейді. Үйдің шатырында орналасқан антенна көп қабатты үйдің әр қабатында орналастырылған бөлгіш қораппен кабель арқылы жалғастырылады. Антеннадан қабылданған сигнал күшейтіледі. Қораптардан әр үйдегі телидидарларға дейін кабель тартылады. Коллективтік антенна үйлердің шатырына орналастырылған көптеген антенналарды жалғыз антеннамен алмастырады, әрі үйдің сыртқы көркін бұзбайды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Шайхы Нәуұлы Қаратаев** (1890 жыл - 1922 жыл, Жымпиты) - әнші, Мұхит Мералыұлының немересі, атасының орындаушылық дәстүрін бойына дарытып, кейінгі шәкірттеріне үйретуші.

Әншілік өнері
-------------

Жастайынана өнерге бейіс болып, әншілік пен күйшілік өнерді қатар меңгерді. «Абыл», «Боғда», «Таз бала», т.б. күйлерін шебер орындаған. Ғарифолла Құрманғалиев кезінде Мұхит әндерін Шайхы Қаратаевтан үйренді. Аталас аға - інілері Шынтас бен Қамбар (Медетов) Қаратаевтармен бірге Орал, Ақтөбе өңіріне атағы жайылған өнерпаздар болды. Орынборда тұратын оралдықтар А.Затаевичті Шайхы Қаратаевпен кездестіру үшін Жымпитыға жеделхат жолдап шақыртады. Бірақ, әншінің жақында ғана қайтыс болғаны туралы хабар келеді. Затаевич Қаратаев тартқан күйлерді Қ.Медетовтен, «Мұхамедия», «Қоңыр ән», «Арман» әндерін шәкірті Б.Жұмағұловтан жазып алған. Шайхы ақырғы демі үзілер алдында өзінің сүйекті әні «Арманын» орындаған көрінеді. Бар жоғы отыз жыл өмір сүрген екен.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қаратөбе ауданы әкімдігінің ресми Web-сайты Мұрағатталған 8 ақпанның 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------
*Bucephala clangula*
**Сусылдақ** (лат. *Bucephala clangula*) – Қазтәрізділер отрядының үйректер тұқымдас тармағына жататын Сусылдақ үйректер туысының үйрегі.

Басы үлкен, дене бітімі мығым, едәуір ірі денелі (0.5-1.4 кг) үйрек. Жалпы қара реңді, аталықтың төсі қарама-қарсы ақ реңді,қанатында көзтартары бар және аяғында дөңгелек теңбілдері болады. Аналықтары айтарлықтай қарама-қарсы реңді емес, негізгі реңкі – қошқыл қоңыр. Құстың бұл түрі ұшып жүріп, қанатымен өзіне тән ызыңдаған дыбыс шығарады. Еуразияның және Солтүстік Американың орман зонасында таралған, Қазақстанда орманды дала зонасында орын тебеді. Қуысты ескі ағаштары бар жерге таяу көлдерде болады. Бұл үйрек ұяларын ағаш қуыстарына орналастырады. Салындыдағы 4-14 сұрғылт жасылдау жұмыртқаларды аналығы басады, аталығы алғашқы күндері ұяны маңайлап ұшып жүреді. Аталықтар инкубациялық кезеңнің орта шенінде ұялау аумағын тастап, түзу сызық жасап топталады. Жұмыртқа жарып шыққан балапандар ұяда бір тәулік болады да, денесін кептіріп, күш жинаған соң аналықтың қарқылдаған дауысын да жақыннан естіп, ұядан кетеді. Негізінде сусылдақтар жануартекті азықтармен қоректенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Bucephala clangula*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Сан-Томе және Принсипи Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Сан-Томе және Принсипи аралдарының намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган — Сан Томе Және Принсипи Футбол Федерациясы.

Тарихы
------

1986 жылы ФИФА-ға, 1987 жылы Африка Футбол Конфедерациясына мүше болды. Төрт рет әлем чемпионатының іріктеуіне, жеті рет Африка Ұлттар Кубогы іріктеуіне қатысты. Әзірше бұл екі турнирдің финалдық кезеңіне жолдама алған емес.

2003 жылы ӘЧ-2006 іріктеуіне қатысып, Ливиядан 0:8 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. Содан құрама 2011 жылдың қараша айына дейін бір матчқа да қатыспай, ФИФА құрамаларының рейтингіне де ілінбей қалды (рейтингіге соңғы 4 жыл ішінде тым болмағанда бір ойын өткізген құрама ғана ілігеді). 2006 жылы қаржының тапшылығынан құрама команда таратылды. 2008 жылы қайта құрылғанымен, үш жылға дейін ешқандай ойын өткізбеді.

2011 жылы араға сегіз жыл салып ресми матч өткізді. ӘЧ-2014 іріктеуінде Конго Республикасы құрамасынан екі ойын қорытысында ұтылып қалды (сыртта - 0:5, өз алаңында - 1:1)

Стадионы
--------

Өз алаңындағы ойындарын Сан-Томе қаласындағы "Эстадио Насьонал 12 де Жульо" алаңында өткізеді. Сыйымдылығы 6, 500 адам. Стадион 1920 жылы салынған, 1930 жылдары ғана пайдалануға берілген. 2002 жылы реконструкция жасалды. Ұлттық құрамадан бөлек "Андоринья", "Спортинг Прая Крус" клубтары да өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  FIFA/Coca-Cola World Ranking  (ағыл.).  ФИФА.

Сілтемелер
----------

* Құрама статистикасы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАфрика Ұлттық футбол құрамалары (КАФ) |
| --- |
|  |
| 

Алжир · Ангола · Бенин · Ботсвана · Буркина-Фасо · Бурунди · Габон · Гамбия · Гана · Гвинея · Гвинея-Бисау · Джибути · Мысыр · Замбия · *Занзибар*\* · Зимбабве · Кабо-Верде · Камерун · Кения · Коморлар · Конго · Конго ДР · Кот-д’Ивуар · Лесото · Либерия · Ливия · Маврикий · Мавритания · Мадагаскар · Малави · Мали · Марокко · Мозамбик · Намибия · Нигер · Нигерия · Оңтүстік Африка · Орталық Африка · *Реюньон*\* · Руанда · Сан-Томе және Принсипи · Сейшель Аралдары · Сенегал · Сомали · Судан · Сьерра-Леоне · Танзания · Того · Тунис · Уганда · Чад · Экваторлық Гвинея · Эритрея · Эсватини · Эфиопия · Оңтүстік Судан |

 |
**Юрий Иванович Сухарников** (10.3.1940 жылы туған, Семей облысы Бородулиха ауданы Бородулиха ауылы) – металлург, техника ғылымдарының докторы (1983). 

Сібір металлургия институтын бітірген (1982, Новокузнецк). 1962 – 1965 жылдары "*Сибэлектросталь*" зауытында (Красноярск) жұмыс істеді. 1965 – 1999 жылдары Қазақ КСР-і Металлургия және кен байыту институтында кіші, аға ғылым қызметкер, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. 1999 жылдан ҚР Өнеркәсіп және сауда министрлігінің минералды шикізаттарды кешенді қайта өңдеу ұлттық орталығының бас ғылым қызметкері. Негізгі ғылыми еңбектері түсті және қара металлургия мәселелеріне арналған. Сухарников фосфор мен кешенді легирлеуіш қорытпаларды бірге алудың жаңа технологиясын тауып, оны металлургия өнеркәсібіне енгізді (Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1982). Легирлеуші металдар мен фосфордың бірге тотықсыздануының кинетикасы мен механизмін, сондай-ақ темір фосфориттерінің термиялық диссоциациясын анықтайтын физика-химиялық заңдылықтарды жинақтап, оларды теория тұрғыдан қорытты. 52 авто куәліктің иесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Юрий Дмитриевич Дубровин** (1 тамыз 1939 — 4 желтоқсан 2022) — кеңестік, ресейлік және украиндық театр мен киноның әртісі, Ресейдің еңбек сіңірген әртісі (2007).

Өмірбаяны
---------

Юрий Дубровин 1939 жылы 1 тамызда Ряжск қаласында туған. Мектепті бітірген соң БМКИ-ге түскен (Михаил Роммның шеберханасы), 1962 жылы оқуды бітірді. Ол кинода 1958 жылдан бастап түсе бастады. 1963 жылы Довженко атындағы Киев киностудияның актері болды және Киевке көшті. 

Эпизодтық рөлдердің мастері. Оның ең әгілі рөлдердің бірі «Д’Артаньян и три мушкетёра», «Мушкетёры двадцать лет спустя» мен «Тайна королевы Анны, немесе Мушкетёры тридцать лет спустя» фильмдердегі Ла Шене рөлі.

1999 жылы Юрий Ряжскке қайтадан көшті. 2006 жылы Киевте түсірілім кезінде болғанда, Юрий Дубровин екі рет инсульт болып ауырды, және оған сол қалада қалуға тура келді. Ауру себептерінен Юрий Дубровинге шығармашылық қызметін қалдыруға тура келді.
**Шонбай Балапанұлы** (1817-1895), Тоқырауын өңіріне есімі белгілі болыс. Руы Арғын, Қаракесек,
Сарым бұтағынан. Тоқырауын өңірінде 9 рет болыс болған. Шонбай ел жағдайын күні бүрын ойластырып,
болыстыкта ауызбірлік пен татулықты орныктыруға күш салған. Патшалык Ресейдің 1888-1889 жылдары жүргізген санақ мәліметі бойынша болыстықта жеті мыңнан аса халық болған, 12 ауылға белінген.Орыс патшасының орыс шаруаларын қазақ жеріне орналастыру саясатына қарсы болған. қазақ
жерінің бүтіндігі үшін халықтық көтеріліске шыққан Кенесары қозғалысын колдаған. Ағыбай батырды, Бабеке Қармысұлын қуғын-сүргіннен қорғап, Ағыбай батырды біраз уақытта дейін паналатып, кейін жер әперген. Балалары Белкенбай, оның баласы Жағыпар да болыс болған. Олар 50 жылдан астам Тоқырауын болысын басқарып келген. Болыстықта мал шаруашылығын жүргізіп, езен, бұлақтардың суларын пайдаға асырып, суармалы егін егу жұмысы да біршама үлғайтылған. Билайдын қожа бидай жөне ақбидай деген енімді түкымдарын егіп, одан қажетінше азық-түлік
өндіруге көңіл бөлген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*