recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Холланд Роден (ағыл. Holland Roden, туған. 7 қазан 1986 , Даллас, Техас, АҚШ) — американдық актриса, әлемге көбінесе Лидия Мартин рөлімен әйгілі.

Өмірбаяны мен мансап
--------------------

Холланд Далласта дәрігердің отбасында туған. Алты жасында кородің отбасының тарихымен, Дана ханшайымымен қызығып, оны әрқашанда бейнелеп жүрген. Сондықтан ата-анасы Холландты актерлік өнер сабағына береді. 

Роден дебюты "12 миль плохих дорог" сериалында Бронвин рөлімен келген. 2008 жылы "Остаться в живых" сериалында Эмили лок рөлін иеленген. Кейін "Добейся успеха: Борись до конца!" фильмінде Скайлар рөлін ойнаған. Кейін Холландта "C.S.I.", "Детектив Раш", "Дурман", "Сообщество", "Мыслить как преступник" сериалдарында рөлдер болатын.

2011 жылы 5 маусымда "Волчонок" сериалының дебюты болды. Осы сериалда Холланд Лидия Мартин рөлін ойнайды. Бұл сериялдың сезондардың арасындағы үзілісте Холланд "Анатомия страсти" мен "Мемфис Бит" сериалдарында көрінген. 2012 жылы "Дом пыли" Холландтың қатысуымен фильмі шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. Холланд Роден Internet Movie Database сайтында
2. Холланд Роденнің ресми сайты
3. Холланд Роден твиттерда
4. Холланд Роден
**Садовников атындағы көше (Алматы)** Көшеге орыс ақыны, ағартушысы Дмитрий Николаевич Садовниковтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 24.06.1959 №17 шешімі) берілген. Садовников Дмитрий Николаевич (1847-1883) Симбирскіде дүниеге келген. Ол Повольжеден халық көтерілісінің қолбасшысы болған Степан Разин туралы өлеңдер циклін жазған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Жандосов көшесінен басталып, Төле би көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Оливия Джейн Коуберн** - американдық актер. Нью-Йорк қаласында 1984 жылы 10 наурызында Лесли Коуберн және Эндрю Коуберн отбасысында дүниеге келген. Оливия Уайлд Вашингтондағы және Массачусетстағы мектептерде білім алған. Отбасымен бірге Дублинге көшкеннен кейін ол әртістерге арналған мектептке барады. Кинодағы карьерасын ол режиссер көмекшісі ретінде бастаған. 2000 жылдар басында ол <Соседка>, <Альфа Дог>, <Туристас> фильмдерінде түскен. 2007 жылы ол Доктор Хаус телесериалында ойнады. 2003-2011 жылдар арасында Тао Располи режиссермен үйлеген, ал 2011 жылда ол Джейсон Судейкиспен некесін қиды.
**Federal Information Processing Standard** (**FIPS**, қаз. *Ақпаратты Өңдеудің Федералды Стандарты*) — АҚШ-тың барлық азаматтық үкiмет мекемелері мен контрагенттерінің қолданысындағы АҚШ үкіметі жасаған ашық жарияланатын стандарттар. FIPS-тің көптеген стандарттары — өзге кең таралған стандарттардың (ANSI, IEEE, ISO, т. б.) өзгертілген нұсқалары болып табылады.

FIPS-тің кейбір стандарттарын АҚШ үкіметі жасаған. Мысалы, елдер кодтары, сондай-ақ DES (FIPS 46) және AES (FIPS 197) сынды криптографиялық стандарттар.

FIPS стандарттарының елдер мен аймақтар атауларын кодтауы ISO 3166 және NUTS стандарттарына ұқсайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* FIPS ресми сайты
Султан Фатих Али Типу – Майсур князьдігінің билеушісі. «Майсур жолбарысы» деген атпен де белгілі. Майсур армиясының офицері – Әли Хайдер мен оның екінші әйелі Фатимадан туған ұл. Билікке 1782 жылы әкесі қайтыс болған соң келіп, елді 1799 жылға дейін, яғни князьдік құлағанша басқарды. Ол билеуші ғана емес қолбасшы, ғалым және ақындығымен де танылды. Урду, каннада, парсы және араб тілдерінің білгірі болған. Типу Сұлтан өз халқының бай, қуатты және сауатты болуын қалады. Осы ойын іске асыру мақсатымен елін келімсектерден тазартты. Ол діндар мұсылман болғанымен, құзырындағы көбі үнділер болатын. Типу Сұлтан алғаш болып ақша соғу, күнтізбе жасау, өлшем мен таразыға тартуда жаңа жүйелер еңгізген. 1766 жылы 15 жасында британдықтарға бірінші соғыста ол әкесі Хайдар Алидің қасында болды. Типу басқарған Майсур әскерлерін үнді басшылары жасақтарына үлгі етіп, өздерінің әскери білім беру саласына енгізді.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 21:54, 2014 ж. сәуірдің 19 (ALMT)
**«Кунсткамера жинағындағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті»** (кітап) – ҚР Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жарық көрген фотоальбом.

Бұл басылым РҒА Ұлы Петр атындағы Антропология және этнография музейінде құрастырылып, ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Мәдени саясат және өнертану институтында баспаға дайындалған. ЖШС «Полиграфкомбинат» баспасында жарық көрген. Бас редактор – Е. Саиров, ғылыми редактор – профессор С. Әжіғали, қазақ тіліне аударған –Қ. Жорабеков, ағылшын тіліне аударған – Д. Костина. 3 тілде жарық көрген, 224 беттен тұрады. ISBN 9965-9832-7-5.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Кунсткамера жинағындағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті»,ISBN 9965-9832-7-5
**FIFA 2012** - FIFA-ның сериясындағы он тоғызыншы футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар, тек Android-та ғана жоқ. Ең алғашкы консольдық нұсқасы 2011 жылы 27 қыркүйекте өтті.

Ойын артықшылықтары
-------------------

Ойластырылған шабуыл
--------------------

Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады, жігер және айламен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды. Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады.

Максималды шабуыл
-----------------

Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды.

Допты бір жанаумен басқару
--------------------------

Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертті: футболшылар допты бір жанаумен тамаша қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады.

Tactical Free Kicks
-------------------

Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады.

Player Impact Engine
--------------------

Коментаторлар
-------------

Орыс тілдегі FIFA 2012-те ойынды баяғы Юрий Розанов және Василий Соловьёв

Демо нұсқауындағы футбол клубтары
---------------------------------

Демо нұсқауындағы командалар:
Милан 
Арсенал 
Боруссия Дортмунд
Ювентус 
Манчестер Сити

Жалпы Стадиондар
----------------

* Akaaroa Stadium
* Aloha Park
* Arena D’Oro
* British Modern
* Century Park Arena
* Court Lane
* Crown Lane
* Eastpoint Arena
* El Bombastico(El Libertador)
* El Medio(Estadio Nacional)
* El Reducto(La Canchita)
* Estadio Latino
* Estadio President G.Lopes
* Estadio de las Artes
* Estadio del Pueblo
* Euro Park
* Forest Park Stadium
* Ivy Lane
* O Dromo
* Olimpico Arena
* Pratelstvi Arena
* Sanderson Park \* Stade Kokoto
* Stade Municipal
* Stadion 23,Maj
* Stadion Europa
* Stadion Hanguk
* Stadion Neder
* Stadion Olympik
* Town Park
* Union Park Stadium
* FIWC Stadium — (тек PlayStation 3-те ғана)
* DW Stadium
* The Britannia Stadium
* White Hart Lane
* Carrow Road
* Goodison Park
* Stadium of Light
* The Hawthorns
* Liberty Stadium
* The Reebok Stadium

Дереккөздер
-----------

1. ↑  FIFA - серия игр
**Рахманова Маһинур** (1948 ж.т.) – актриса, Қазақстанның еңб. сің. артисі. Алматы өнер ин-тының (қазіргі Ұлттық өнер академиясы, проф. Р. Қаныбаева шеберханасынан) бқлімін бітірген. Респ. ұйғыр муз. театрында Қызмет етеді. Ол Қыз Жібек, Баян (Ғ. Мүсіреповтің "Қыз Жібегі" мен "Қозы Көрпеш – Баян Сұлуында"), Анархан (Д. Асимов пен А. САдыровтың осы аттас пьесасында), т.б. рольдерді орындаған. Оның сахнвлық бейнелері мазмұны жағынан сан өзгеріп, қырып құбылып жатады. Қазақ ұлттық өнер академиясында пед. қызметпен айналысады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-095-8
**Маңқыстау Тыныштықұлы** (дүниеге келген жылы белгісіз) - 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында жасаған қазақ ақыны. Ескіше хат таныған. Араб, парсы, көне түрік тілдерін жақсы білген. Аудармамен айналысып, қисса-дастандарды кітап етіп бастырумен шұғылданған. Мысалы, ол Қожа Ахмед Ясауидің "Диуани хикмәт" атты жинағын Қазан каласында Каримовтар баспаханасында 1901 ж. жеке кітап етіп бастырып шығарған. Маңқыстау өз тарапынан да жыр-дастандар жазған ақын. Мысалы: оның "Сұлтан Сейт-Баттал Ғазудың кереметтері" атты дастаны 1808 ж. "Хазрети Зұлқарнайынның хикмәті" атты толғауы 1909 ж. Қазандағы Хусайновтар баспаханасында деке кітап болып шыққан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**«Mezzo»** («Медзо») — классикалық музыкаға, операға, балетке, джазға және этникалық музыкаға арналған француздық телеарна.

Арна 1992 жылы құрылып, алғашқы кезде «France Supervision» деп аталынған. 1998 жылы ол қазіргі атауын алды. 2001 жылы «Mezzo» және «Muzzik» телеарналарының біріктіруі туралы шешім қабылданып, 2002 жылдың сәуір айында екі арна бірікті.

2003 жылдан бастап арнаның ұраны — «*Écouter, Voir, Oser*» (фр. ).
Арнаның бағдарламасында классикалық, рухани, джаздық, этникалық музыка, опералық қойылымдар, классикалық және заманауи балет, документальдық фильмдердің жазбалары мен трансляциялар, музыка және орындаушылар туралы тележурналдар көрсетіледі .

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуFrance Télévisions |
| --- |
|  |
| Арналар | 
France 2  • France 3  • France 4  • France 5  • France Ô  • Outre-Mer 1ère | France Télévisions LogoFrance Télévisions Logo |
|  |
| Әріптестік | 
Mezzo  • Gulli  • France 24  • TV5MONDE  • Euronews |

 |
**Бутаков шығанағы** – Солтүстік Арал теңізінің қиыр солтүстігінде, Шұбартау және Көктырнақ түбектері аралығында орналасқан.

Сипаты
------

Теңіз суы тартылғанға дейін шығанақтың суы батыстан шығысқа қарай 40 км шамасында созылып, енінің жалпақ жері 20 км болған. 2004 жылғы деректер бойынша, А. И. Бутаков шыңының ұзындығы 20 км, теңізге шығар жерінің ені 3 км, солтүстік жағалауы жарқабақты және тереңдеу, оңтүстік-батысы мен оңтүстік жағасы жайпақ, аласа. Шығанаққа жақын жер бедері көтеріңкі, қырқалы, құмдауытты, сортаң және тақырлы алқап.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы бор, палеоген, неоген және төрттік кезеңдердің шөгінділерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Батпақты-құмды топырағында қамыс пен құрақ, ши өседі. Батыс жағалауында 3 км жерде Ақеспе, оңтүстік шығысында Тастүбек ауылдары орналасқан. Арал теңізін алғаш зерттеген А.И. Бутаковтың есімімен аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Meyer Werft** — Германияда орналасқан кеме соғу верфі. Штаб-пәтері немістің Папенбург қаласында орналасқан.

1997 жылдан бері *Neptun Werft* верфімен жұмыс істеп келеді. Компания *Meyer Neptun Group* тобының мүшесі.

Тарихы
------

Іргетасы 1795 жылы ағаш кемелер соғу үшін қаланған. 1874 жылдан бастап корпусы темірден жасалған кемелер шығара бастаған.

1920 жылға дейін Папенбург маңында 20-ға жуық верфтер болған. Қазір тек *Meyer Werft* компаниясы қалған.

Компания жайлы
--------------

 Жаңа өндіріс корпусы
Компания круизді кемелер, паромдар, танкерлер, контейнер тасушы кемелер, малға арналған көліктер, өзендегі круизді кемелер шығарады.

*Meyer Werft* әлемдегі үлкен және қазіргі заманға сай технологиямен жабдықталған, 2300-ге жуық жұмысшылары бар компаниялардың бірі. Әлемдегі ең үлкен төбесі жабылған құрғақ докы бар. Ол 1987 жылы соғылған, ұзындығы 370 м. ені 101,5 м. және биіктігі 60 м. 2000 ж. тағы екінші жабық құрғақ док соғылады. Оның ұзындығы 504 м. ені 125 м. және биіктігі 75 м. Соның нәтижесінде компания жылына үш круизді кеме шығара алатын болды.

*Meyer Werft* Celebrity Cruises, Norwegian Cruise Line және Royal Caribbean International сияқты компанияларға бірнеше кемелер соғып берген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Meyer Werft ресми сайты
* Meyer Werft орналасуы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Meyer Werft Website, "Triton" Мұрағатталған 8 ақпанның 2012 жылы.
2. ↑  Meyer Werft baut größte Dockhalle der Welt.  Spiegelonline (18 қаңтар 2008). Тексерілді, 25 маусым 2009.
**Бутаковка шатқалы** - қазақ тілінен "Бутаковка" "бұтақ"сөзінен аударылады.
Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі-30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем.

Сипаттамасы
-----------

Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын Тянь –Шань пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Кіші Алматы және Сол Талғар бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші губернаторы Г. А. Колпаковский саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар
казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860-шы жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак "сучок". Шын мәнінде өзен Бутаковка Кіші Алматының оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы Медеу мен өзен алқабына оралу Сол Талғар. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы - сарқырамалар. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі көк ән естуге болады
құстар. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн.

Орналасқан жері
---------------

Іле-Алатау МҰТП Медеу филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді. Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан.

Көздері
-------

* Алматы облысы туризмінің ресми сайты Мұрағатталған 3 мамырдың 2020 жылы.
* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты Мұрағатталған 23 сәуірдің 2020 жылы.
* Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты Мұрағатталған 6 сәуірдің 2022 жылы.

1. ↑   Мұрағатталған 6 сәуірдің 2022 жылы.
**Валентин Александрович Аврорин** *(10(23).12.1907,Тамбов — 26.02.1977, Ленинград)* *—* тұнғыс-маньчжур тілдерін зерттеуші совет тіл маманы, филология ғылым докторы, КСРО ҒА корреспондент-мүшесі (1964).

Өмірбаяны
---------

Валентин Аврорин 
Ленинград университетінің тарих-этнология факультетін бітіріп (1930), Қиыр Шығыс пен Сібір халықтарының тілі, фольклоры мен этнографиясы туралы 50-ден астам еңбек жазған. Ол КСРО ғылым академиясының Тіл білімі институтында басшы қызметтерде болып (1941-61), КСРО ғылым академиясының Сібір бөлімшесінде Қиыр Шығыс мен Сібір халықтарының тілі, фольклоры және әдебиеті бөлімін басқарды (1961-68). Сонымен қатар, ол 40 жыл бойы жоғары оқу орындарында сабақ берді.

Елеулі еңбектері
----------------

* Нанай тілі ситаксисінің очерктері *—* 1948
* Тұнғыс-маньчжур тілдерін таптастыру жайында *—* 1960
* Нанай тілі грамматикасы *—* 1-2 т.1959-1961
* Сібір Солтүстігіндегі халықтардың тілдері мен фольклоры *—* 1966 т.б.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Көксауыр етік** – малдың сауыр терісенен өңделген былғарыдан сәндер тіккен аяқкиім түрі. Көксауыр – жақсылап иленген көкке, кейде жасылға, қызылға қандыра бояған өте сапалы былғары. Көк сауырмен көбіне кебісті тігіп, әшекейлейді. Ондай кебістерді «көк сауыр кебіс», «көк ала» кебіс деп атайды. Көк сауыр етікке әртүрлі ою-өрнек бастырады.Осындай материалдан тігілген кебіс те көкше кебіс немесе көксауыр кебіс деп аталады. «Кигені Айман қыздың көкше кебіс». Көк етіктің қонышы, күшіні оюланып, кестеленіп тігіледі. Ертеде көк етікті көбінесе сал-серілер, батырлар киген. «Көк етікті кез келмей, көн етіктіге бармай отырған қыз» деген сөз көк етіктің кімдерге лайық екенін аңғартады. Қызыл – етік қызыл түсті былғары етік. Қоңыраулы етік – өкшесі қоңыраушылармен әшекейленген етік, сауыр көк жасыл былғары етік, сармантай – қонышы тізеден жоғары келетін сәнді етік, жібек етік – жібектен тігілмеген, бірақ қонышы жібекпен кестеленген сәнді етік. Әміркен деп жергілікті тілде сырлы былғарыны айтқан. Соған орай қатты жылтырап тұратын әміркен етік, әміркен мәсі, әміркен кебіс аталатын аяқкиімдер тігілген материалына байланысты айтылған. Осындай таспамен кестеленген етікті де сәндік үшін киген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақтың ұлттық киімі" энциклопедиясы
**Көксу** (алт. ) — Алтай республикасының оңтүстік батысындағы өзен, Қатынның сол саласы. Ол Қан және Көксу аудандарының аумағы арқылы ағып өтеді.

Географиясы және гидрологиясы
-----------------------------

Көксудың ұзындығы 131 км, Хайдун өзенінің ұзындығы 179 км жетеді. Көксу су жинайтын ауданы 5600 км² құрайды, бұл көрсеткіш бойынша Қатынның Шудан кейінгі екінші саласы болып табылады. Судың орташа жылдық шығыны - 84,5 м³/с.

Көксу Қоржынтау жотасының орталық бөлігіндегі Хайдун мен Ночная өзендерінің түйіскен жерінен бастау алады, содан кейін ол оңтүстік-шығыс бағытта ағады. Қан - Көксу тас жолы өзен аңғарымен өтеді. Көксудың Қатынмен түйіскен жерінде Көксу ауылы орналасқан. Арнаның ені 50-ден 3 метрге дейін өзгереді (арналарда).

Өзеннің көптеген ұсақ салалары бар, олар бір-біріне қосылып, өте долы тау өзенін құрайды. Жалғыз ерекшелік - бұл Абай даласы аймағындағы ағыны жайбарақат жатқан түбі тегістелген арна. Сағасынан алыс емес жерде Үлкен және Кіші Громотухи өзендері Көксуға құяды. Осы екі сол саланың атымен жағалауда жақын асу Громотуха (жағалаудағы судың дыбысымен аталған) деп аталады. Өзенде - Громотуха деп аталатын шоңғал бар.

Барлық өзен бассейні ылғалдың жеткілікті аумағына жатады, онда тығыз бұталары бар қара қылқан жапырақты ормандар өседі, ал далашықтар үшін биік шөптер тән. Арна тасты, шілденің басында су деңгейі айтарлықтай төмендейді.

Өзенді рекреациялық мақсатта туристік рафтингке (I және II қиындық санаттары) немесе балық аулау мақсатында пайдаланады.

Салалары
--------

* 24 км: Көкөрік
* 26 км: Тюдет
* 33 км: Красноярка
* 44 км: Үстік
* 53 км: Аюлы
* 55 км: Абай
* 59 км: Сарышімен
* 79 км: Банная
* 97 км: Қарағай
* 110 км: Таловка
* 115 км: Ұлужай
* 128 км: Татарка
* 131 км: Ночная
* 139 км: Коксочка
* 163 км: Құлда

Су регистрі туралы мәліметтер
-----------------------------

Ресейдің мемлекеттік су тізілімінің мәліметтері бойынша ол Верхнеобск бассейн округіне, өзеннің су шаруашылығы бөлімі - Қатынға, өзеннің суб-бассейні - Бия мен Қатынға жатады. Өзен өзенінің бассейні - (Жоғарғы) Обь Ертіс тоғысқанға дейін.

Әдебиет
-------

* *Рудой А. Н. Русанов Г. Г.* Көксу өзені жоғарғы ағысының бассейніндегі соңғы мұздануы —  Бийск: «АГАО», 2010. — 148 б. — ISBN 978-5-85127-594-4.
* *Галахов В. П. және т.б.* Хайдун өзенінің бассейніндегі ландшафттардың кейінгі голоцендік эволюциясы (Ресей Алтайы) / Е. С. Голубцова —  Новосібір, 2013.
**Көксу** – Алтай тау жүйелерінің батысындағы таулы жота.

Географиялық орны
-----------------

Ресей Федерациясы құрамындағы Алтай Республикасы мен Қазақстан шекарасында орналасқан. Үбі және Ертіс өзендерінің суайрығы саналады.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-ге созылып жатыр. Абсолюттiк биіктігі 2599 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Орта девон кезеңінің эффузивті жыныстарынан, саздақты тақтатас, граниттен түзілген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерінде самырсын, шырша, майқарағай, өзен аңғарларында көк терек, қайың, ал 2200 – 2500 м биіктікте альпілік шалғын өседі.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Көксу ауданы** немесе **аймақ** (алт. ) — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым. Аймақ атауы алтай тілінен аударылған.

Әкімшілік орталығы - Көксу ауылы.

Географиясы
-----------

Жарашкөл көлі, Алтай
Ол Алтай республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және таулы-дала зонасының бөлігі болып табылады. Облыс аумағының ауданы: 12 958 км². Ауданда 439 көл бар. Ең ірілері: Талмен, Мүлті, Қажырлы ұзындығы едәуір (2-5 км) және тереңдігі 30-50 м-ге дейін, Қатын жотасында жалпы ауданы 245 км² болатын 391 мұздық бар.

Тарихы
------

1924 жылы 16 қыркүйекте ауданның қазіргі аумағында орталығы Қатантау кентінде орналасқан Оймын аймағы құрылды. 1933 жылы 10 сәуірде Ойрат автономды облысының Оймон аймағы Көксу болып өзгертілді, облыс орталығы Көксу ауылына көшірілді. 1963 жылы облыс таратылып, оның аумағы Қан аймағына берілді, 1964 жылы осы Көксу ауданына қайта құрылды.

Тұрғындары
----------
**Донни Йен** (қыт. 甄子丹, пінин: Zhēn Zǐdān; туғ. 27 шілде 1963) – Қытай актері, режиссер, продюссер, трюк жасаушы. Шытырман оқиғалар шебері ретінде саналады. 

1963 жылы 27 шілдеде Гуанчжоуда дүниеге келген. Әкесі газет редакторы болып қызмет атқарған. Анасы у-шумен және садақ атумен айналысқан. 

Бостонға көшіп барғанда анасы жекеменшік **Chinese Wushu Research Institute** залын ашады. Тек Бостонға ғана емес, сонымен қатар бүкіл Америкаға танымал болады. Донни анасының мектебінде у-шумен айналысады. Брюс Ли және Джеки Чансынды актерлерге еліктейді. Бостонда ол көше бұзақыларының қатарына қосылып кеткен соң Боу Сим Мак оны Бейжіңге жібереді. Бейжіңде у-шудан әйгілі шебер Ли Юмэнь тобына қосылады. Екі жыл жаттыққан соң АҚШ-қа қайтуға шешім қабылдайды. Гонконг арқылы кетпек болған кезінде сол жердегі у-шу өнері көрсетілетін «Пьяный шаолиньский мастер» фильмінің кастингісіне түседі. Түсіру тобы екі минуттай жас баланың өнеріне қызыға қарап отырады. Донни аяқтаған соң оған дереу басты рөлді ұсынады. 

2003 жылы Торонтода қытай актрисасы *Сесилия Сесси Ван*ға үйленеді. Олардың бір ұл, бір қызы бар.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram · last.fm · Yandex Music |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 6047477 · BNC: a11277403 · BNF: 140410672 · CiNii: DA16188413 · GND: 139118462 · ISNI: 0000 0001 1447 8126 · LCCN: no2003108431 · NDL: 01043802 · NKC: xx0065793 · NLA: 40415048 · NTA: 330992430 · NUKAT: n2009155622 · SUDOC: 067132642 · VIAF: 73552384 |

 |
**Ағилаш Әділқызы Ниязғалиева** (12. 5. 1958 жылы туған, Орал облысы, Қаратөбе ауданы, Қаракел ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты (1993). Орал педагогикалық училищесін бітірген (1979).
1980 ж. Қаракөл мектебінде мұғалім.
1984 ж. A. С. Пушкин атындағы педагогикалық институтта оқыды. 1984—1987 ж. Қаракөл орта мектебінде муғалім. 1984—1989 ж. Орал педагогикалық институтында оқытушы. 1989—1993 ж. ҚР ҰҒА А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының аспиранты. ҚР Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, филология ғылымы докторы, профессор Ш. Ш. Сарыбаевтың жетекшілігімен "Қазақ сөйленістеріндегі орыс тілінен енген сөздер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

Шығармалары:
------------

* Русская лексика в казахских говорах. АКД. А. 1993.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**«Дархан дарын»** - жинақ. Әуезовтің 100 жылдығына байланысты Шымкенттегі «Жібек жолы» баспасы 1997 жылы шығарған. Әуезов турапы деректі естелік пен ғылыми-зерттеу мақалалар топтамасы. Авторы - Г. Жарқынбекова-Смағұлова.

Көлемі 12 баспа табақ, таралымы 1000 дана. Суреттері бар. Кітап екі бөлімнен тұрады: 1-бөлім «Оңтүстік сапарлары» деп аталатын деректі естелік. Бұл автордың 1972 жылы «Жазушы» баспасынан шыққан «Жазушы сапарда жүр» атты естелік кітабының өңделіп, толықтырылған тңрі. 2-бөлім «Ғылыми-зерттеу мақалалар» деп аталып, «Абай жолы» романындағы ұлттық салт-сана», «Өскен өркен» осылай туды», «Ұмытылмас құдіретті тұлға», «Ұлы перзент туралы пікір», «Ұстаз бен шәкірт», «Көрнекті сыншы-ғалым», «Өмірі өнегелі жандар» деген мақалалар енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
"Донишноманың томдары"
**"Донишнома"**, "Білім кітабы" ( форсӣ: دانشنامه) - Ибн Синаның көп томды энциклопедиялық шығармасы - Китаб ашшифоның ана тілі - парсы-тәжік тілінде жазылған қысқаша бір нұсқасы.   

Мұнда ежелгі гректерден келе жатқан "данышпандықтың бес ғылымы" баяндалған. Олар Ибн Сина өз сөзімен айтсақ:

1. өлшем ғылымы - логика
2. сезімге тікелей қатысы бар, қозғалыста және өзгерісте болатын заттар жөніндегі ғылым - физика
3. әлем құрылысы мен орналасуы, аспанның және жұлдыздардың орны мен қозғалыс формалары туралы ғылым - астрономия
4. дыбыстардың үндестік себептері, ән-күй (мелодия) қасиеттері жайлы ғылым - музыка
5. табиғаттан тыс тұрған нәрселер туралы ғылым - метафизика.

Бұлармен қатар астрономия алдында геометрияны, музыка алдында арифметиканы баяндайтын тараулар еңгізген.  

1957 ж. бұл кітап кіші-гірім екі том болып Душанбе қаласыда орыс тіліде басылып шықты.

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Жэнь**-конфуцийшілдіктің негізгі этикалық категорияларының бірі. Жалпы этикалық категория ретіндегі Жэньнің мемлкет басқарудың негізі ретінде қаралатынпарыз, әділеттілік сияқты жекеленген нақты принциптері де бар конфуцийшілдік бойынша қоғамда әрбір адам үшін әділетті орын бөлінген.Сондықтан ол өзінің парызын іждағатпен мүлтіксіз орындауы тиіс. Жэньнің принциптері мемлекет ішіндегі қатынастарды ғана емес, семья ішіндегі қатынастарды реттеуге де қолданылған. Жэнь қытай қоғамының әр түрлі дәуірлерінде түсіндіріліп отырған. Оның мәнәндегі гуманистік идеяларға қарап көптеген қытай ойшылдары бұл категорияны қытай гуманизімінің негізгі ұғымынын бірі деп санаған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энцеклопедиясы
**Мадарьяга-и-Рохо Сальвадор де** (Madariaga у Rojo, Salvador de) (23 шілде 1886 жылы, Ла-Корунья, Испания — 14 желтоқсан 1978 жылы, Локарно, Швейцария), испан жазушысы, дипломат және тарихшы. 

Техникалық мансабын журналистика үшін тастап, 1921 жылы Ұлттар Лигасының хатшылығында жұмыс істеді, АҚШ және Францияда елшілік қызметтерді атқарды, Испанияның Лигадағы тұрақты делегаты болды (1931-36). 1936 жылы испан Азаматтық соғысы тұтанғанда Англияға көшіп кетіп, Ф.Франко қайтыс болғаннан кейін ғана оралды. Ағылшын, неміс, француз және испан тілдерінде көп жазды; оның еңбектері: Ағылшындар, француздар, испандықтар (1928), Испания (1942), Испан-америка империясының қарыштап дамуы мен құлдырауы (1945) және латын америкасының тарихи оқиғаларына негізделген романдар.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Көшедегі атты мүсін
Көшеге мемлекет қайраткері Баймұхамбет Шәгіровтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Шәгіров Баймұхамбет (1902) Алматы облысы Қапан ауданында дүниеге келген. Кучинск ревкомының хатшысы, Алматы қалалық партия комитетінің екінші хатшысы қызметтерін атқарған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Еспаев, Мұқаев, Чорманов, Қасым Шәріпов атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 

* а) Северная;
* ә) 25-ші көшелері.

Көшенің ұзындығы - **800 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Якоб Буркхард** - швейцар философы және мәдениет тарихшысы. Берлин университетінде Л.Ранкден тағлым алды. Базельдегі университеттің профессоры. Якоб тарихнамада Ранкенің мектебіне кереғар, бірінші кезекке саяси мәдениетті емес, рухани мәдениетті қою қажеттігін алға тартты. *Мәдениет тарихшысы ретінде Якоб Буркхард ежелгі Грекия, Қайта өркендеу дәуірі мәселелерімен шұғылданды. Негізінен Италияның Қайта өркендеу дәуірі мәдениеті мен өнерінің тарихи хақындағы еңбектерімен аты шықты.* "Қайта өркендеу дәуіріндегі Италия мәдениеті" деген еңбегі көптеген тілдерге, соның ішінде орыс тіліне де аударылды. Шығармаларында жеке адамды асыра дәріптеуі "қаһарманды" "тобырға" қарсы қоюына, аристократизм мен антидемократизмге соқтырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
Конституция
Көшеге мемлекет қайраткері, заңгер, заң ғылымының докторы Нағашыбай Шәйкеновтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Шөйкенов Нағашыбай (1947-2000) Орынбор облысы Новоорск ауданындағы 216-разъезде дүниеге келген. Ол Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі, Қазақстан Республикасының Әділет министрі, Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары, Қазақ мемлекеттік заң университетінің ректоры қызметтерін атқарған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Жандосов, Бекет-ата, Бейсембаев, Жантөрин, Нұрмаханов, Исаев көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 4-ші көше. Көшенің ұзындығы - **1043 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ушанов Яков Васильевич** (1894, Воронеж губерниясы,-7.11.1918)- Өскемен университетінде Совет өкіметін орнату және нығайту жолындағы күрескер, уездік Совет аткомының председателі, 1917 жылдан Компартия мүшесі. Ол 1-дүние жүзіндегі соғысқа қатынасып, 1917 жылы қарашада Өскеменге оралды. 1917 жылы желтоқсанның 1-жартысында оның баршылығымен большевиктердің Өскемен қ-лық дербес ұйымы құрылды. Өскемен большевиктері қалалық Советті келісімпаз, ұсақ буржуазияшыл партиялар өкілдерінен тазарту, еңбекшілер бұқарасын Совет өкіметі жағына тарту үшін қажырлы күрес жүргізді. Осы мақсатпен жұмысшылар мен қала гарнизоны солдаттары, қазақ ауылы мен қазақ станицасы еңбекшілерінің арасындағы рев. үгіт күшейтілді. Қала жұмысшыларынан Қызыл гвардия отрядын жасақтау ісі де қолға алынды. Осындай қиын да күрделі жұмыстарды Ушаков басқарды. Я.В.Ушаков басқарған большевиктердің жетекшілігімен 1918 жылы 28 ақпанда Өскеменде Совет өкіметі орнады. Совет өкіметі орнаған соң уездік Совет аткомының председателі болып сайланған ол Шығыс Қазақстанда Совет өкіметін нығайту ісіне және ол өңірдегі соц.құрылыстың алғашқы қадамдарына іскерлікпен басшылық етті. Алайда ол 1918 жылы 11 шілдегі контррев. төңкерісте ақ гвардияшылардың қолына түсіп, 1918 жылы 7 қарашада ақ гвардияшыл жендет-атаман Анненковтың бұйрығы бойынша Өскемен мен Семей аралығында, Ертіс ө.үстінде «Монғол» пароходының пешіне тірідей тасталып, азапталып өлтірілді. Өскемен қаласында Ушановқа қойылған ескерткіш және оның атында көше бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Питер Брук** - ағылшын режиссері. Оксфорд университетінде оқыған.

Қызмет жолы
-----------

Режиссерлік қызметін 1943 ж. Лондондa бастады. 1943-1946 ж. бірқатар театрларда, соның ішінде Бирмингемнің репертуарлық театрында жұмыс істеді. 1945 -1965 ж. Мемориалды тетарда Шекспир драмтургиясы бойынша қойылымдар қойды. Лондон, Париж драма театрларында қызмет етті. "Ковент-Гарден", "Метрополитен-опера" тетарында опера да қойды. 1962 жылдан бастап Корольдық Шекспир тетарын басқарушылар тобының бірі. Питер Брук қойған "Гамлет" пен "Король Лир" қойылымы Мәскеуде көрсетілді. Ол бірнеше фильм де түсірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1973ж. 2 том
**Милица Йовович** (ағылш. *Milla Jovovich*; 17 желтоқсан 1975 жыл, Киев), Милла Йовович деген атпен кеңінен танымал (ағылш. *Milla Jovovich*) – америка актрисасы, музыкант, модель және модельер. 

Он жасынан бері модельдік бизнеспен айналысуда. Бірнеше жарнама компанияларымен келісім жасасқан. Алғаш киноға 13 жасында түскен («Слияние двух лун» (1988)). 1994 жылы өзінің алғашқы альбомы жарық көргенге дейін («The Divine Comedy») бірнеше фильмдерге түсіп үлгереді. Өзінің «Plastic Has Memory» тобымен Еуропа және АҚШ бойынша гастролдік сапарға шығады. Алайда 1996 жылы кино әлеміне қайта оралады.

Түскен фильмдері
----------------

* «Женаты… с детьми» (1989)
* «Жанна д’Арк» (1999)
* «Обитель зла» (2002)
* «Три мушкетёра» (2011)

Дереккөздер
-----------
*Essays on economics and society*, 1967
 **Милль Джон Стюарт** (1806 - 1873 жылдары) - ағылшын экономисі, философ, тарихшы және ойшыл, саяси және экономикалық либерализмнің теоретигі. Англияда Конт позитивизмінің әдіснамалық идеясын насихаттады, оны сынады, қайтадан ой елегінен өткізді. Милль Джон Стюартдің эмпирикалық психологизмі - әлеуметтанудың да, логиканың да басты мәселелерінің бірі, ол психологияның ойлау техникасын зерттейтін тармағы ретінде ғана танылады. Өзінің "Огюст Конт және позитивизм" атты мақаласында ол француз философиясының зерттеу әдісін ойлап тауып, нәтижелерге ие болса да, осы әдістің шынайылығын дәлелдеу шартына назар аудармағанын атап көрсетеді. Өйткені, тәжірибеден біз дәйекті жүйелілікті және бір қатарға қоюды ғана табамыз. Алайда тәжірибе себеп-салдарлық байланыс пен жағдайлардың бір-бірімен сәйкес келуі арасындағы айырмашылықты айтпайды. Бұл, әсіресе, қоғамды зерттеу барысында заңдылықтарды, әсіресе прогресс заңдарын анықтауды қиындататын көптеген факторлар қолданылған кезде айқын байқалады. Нақ осында заңдарды орнықтыру әдістерінің және тиісінше фактілерді тұжырымдау рөлінің мәселелері неғұрлым өткір қойылады. М. Конттың осы жөніндегі көзқарастарын жинақтайды. Әңгіме адам психикасының құрылымынан алынған немесе дәуір терминімен айтқанда адам табиғатының заңдарынан алынған әлеуметтік заңдар дедукциясының мүмкіндіктері туралы болып отыр.
Милльдің әлеуметтану үшін аса маңызды болған еңбегі "Силлогистік және индукциялық логиканың жүйесі" деп аталады. Бұл еңбекте әлеуметтану үшін маңызды төрт әдіс берілген:

* Ұқсастық әдісі: егер қайсыбір құбылысты зерттеу барысындағы бірнеше жағдайларда бір ғана ортақ мән-жай табылатын болса, онда ол осы құбылыстың себебі (немесе салдары) болып табылады.
* Өзгешелік өдісі: егер осы құбылыс болған және болмаған жағдайларда біреуінен басқасының бәрі бірдей болса, онда соңғысы осы құбылыстың себебі (не салдары) болып табылады.
* Қалдықтар әдісі: құбылыстан бұрынғы индукцияларда белгілі болған себептер алынып тасталады. Сонда қалған факті қалған себептің салдары болып табылады.
* ілеспе өзгерістер әдісі: құбылыс әрдайым басқа құбылыстың белгілі бір өзгеруі барысында осы соңғы құбылыспен себептік байланыспен сабақтасқан кезде өзгеріп отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Friedrich Hayek (1941). "The Counter-Revolution of Science". *Economica* (Economica, Vol. 8, No. 31) **8** (31): 281–320. doi:10.2307/2549335. .
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Шкетан.М ( лақап аты; шын аты-жөні- Яков Павлович Майоров; 29.10.1898, Оршан ауданы- 16.5.1937)- мари совет жазушысы. Кедей шаруа семьясында туған. 1922-1929 жылдары ә Иошкар кечеә ( "Қызыл түн") атты газетте қызмет істеді. Ол драматург, актер және режиссер ретінде мари ұлттық театрын құруға көп күш жұмсады. 1929 жылы туған ауылына келіп, колхоз құрылысына қатысты. Тұңғыш пьесасы "Қажетсіз" 1919 жылы алғашқы әңгімесі "Құдай кінәсі" 1923 жылы жарық көрді. Оның пьесаларында жаңа өмірге жол іздеген мари еңбекшілерінің талабы суреттеледі. "Беу, ата-аналар"(1928), "Лай тұнбасы" (1932) және т.б. драмалары респ. театрларда үнемі қойылып келеді. Ол көптеген әңгімелер, очерктер және публицистикалық мақалалар жазды. Оның "Эренгер" (1923; орыс тілінде 1953) атты романы- мари әдебиетіндегі тұңғыш күрделі шығармалардың бірі. Романда мари халқының өміріндегі өзгерістерсоц. құрылыс бейнеленген.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Фунт стерлингi немесе кез келген салыстырылатын 
валюта капиталы бiр миллион Ақш долларын асатын миллионер-адам.

Мәртебе және адамның мәртебесi әлем елдерi көпшiлiгiнде миллион капиталымен тiкелей байланысады, артынан бұл көп мұндай өмiрдiң мақсатын өлшемнiң байлықтың өздiң табыстарын құрады. Миллионердiң мәртебесi бiздiң күндерде сонша емес сирек және ерекше, бiр заманда болған, және тұрмысқа (кiмдiкi күйiн 2 құрайды және көп миллион) мультимиллионер және жеке байлықтың өзi биiк деңгей таңбалаушы миллиардерлер терминдердi кiрдi. Негiзiнде миллионерлердiң өскен санын инфляциямен ұғындырылады: 
мысалы, валюталардың көпшiлiгi қазiр XIX ғасырға қарағанда айтарлықтай кiшiрек сатып алушы қабiлеттiлiгiне ие болады.
**Миллионщиков Михаил Дмитриевич** [3(16).1.1913, Грозный,- 27.5.1973, Москва] – совет ғалымы және қоғам қайраткері, механика мен қолданылмалы физика саласы бойынша маман, КСРО ҒА- ның академигі (1962; 1953 жылдан корр.мүшесі). КСРО ҒА- ның вице- президенті (1962 жылдан). Соц. Еңбек Ері (1967).1947 жылдан КОКП мүшесі. 1932 жылы Грозныйдағы мұңай институтын бітірген. Москвадағы авиация институтында (1934-43)), одан кейін сондағы инженерлік физ. институтында (1949 жылдан оның профессоры) сабақ берген. 1944-49 жылдары КСРО ҒА- ның Механика ин-тында, кейін КСРО ҒА- ның Атом энергиясы ин-тында жұмыс істеді. Оның негізгі ғылыми жұмыстары турбуленттілік, фильтрация теориясына және қолданылмалы газ динамикасына арналған. Миллионщиков ядролық энергетика салсында да маңызды зерттеулер жүргізген. Ол кейбір шетел ғылым академияларының мүшесі. Лениндік сыйлықтың (1961); КСРО Мемлекет сыйлығының (1951,1954) лауреаты. Миллионщиков 5 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қойтас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қойтас** – Ақмола облысы Ерейментау ауданының шығысындағы ұсақ шоқылық тау. Абсолюттік биіктігі 291 м. Сілеті және Өлеңті өзендерінің аралығында жатқан тау солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 17-20 км-ге созылған, ені 5 км-ге жетеді.

Жер бедері
----------

Сай, өзектермен тілімденген беткейлері көлбеу келген. Батысы мен солтүстігінде көлдер жиі кездеседі. Олардың басым бөлігінде қамыс, құрақ өскен. Кейбір телімдерде батпақты сор жерлер кездеседі. Оңтүстігімен Қатпа, Ұзыншілік өзендері ағып өтеді. Таудың солтүстік беткейінде 3 және 8 м-лік жартастар мен құздар бар. Оларды жыралар мен шайылмалар тілімдеген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қырытысы орта девон кезеңінің тау жыныстарынан түзілген. Оның бетін қиыршықтасты-кесектасты элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында сұлыбасты-қылқан бозды дала өсімдіктері, сай мен өзектерде қараған шоқылары өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қойтас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қойтас** – Павлодар облысы Баянауыл және Май аудандарының түйіскен жерінде орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 298 м. Тау солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км-ге жуық. Оқшау орналасқан таудың беткейлері көлбеу келген. Оны делювийлі-пролювийлі шөгінділер жапқан. Тауды Сұлусор, Еспетұз, Аяқмалайсор көлдері қоршап жатыр.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты қызғылт қара топырағында жусан аралас бетеге, боз, селеу шөптесіндер өскен. Етегі мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады. Онда бірнеше қыстау мен жайлау орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Индер деген бетті қараңыз.*
**Индер** – Каспий ойпаты алабындағы тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысының Индер ауданы аумағында. Индербор кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 15-18 шақырым қашықтықта орналасқан.

Этимологиясы
------------

Бұл сөз қалмақша *ундер* – „биік", „қырат", „биіктік", монғолша *ондор* –„биіктік", „биік", бурятша *ундэр* – „биік қырат", „биіктік", әзірбайжанша *һундур* – „биік" деген мағынаны білдіреді. Жергілікті тұрғындар мұны Дендер деп те атайды. Индер (Дендер) атау сөз ретінде түркі, монғол және басқа тілдерде де кеңінен қолданылып, бір-біріне жақын, сәйкес мағынаға ие келеді. Индер көлінің атауы «биік жота, қырат, биіктік» мәндерін білдіреді.

Гидрографикасы
--------------

Шарасының аумағы 110 км2. Ұзындығы 13,5 км, ені 11 км, ең терең жері 0,7 м, жағалау сызығының ұзындығы 40 км. Негізгі толығу көзі айналасындағы саздардан шығатын тұзды бұлақтар. Көлге жылына 1,5 млн. тоннаға дейін тұз (негізінен NaCl) шөгеді.
Көл тектоникалық процестер әсерінен жер бетінің аз-мұз ойысуы нәтижесінде пайда болған. Көл солтүстік-шығысында Индер таулары деп аталатын қыраттармен жапсарласады, оңтүстік жағалауы біршама тегіс үстіртке ұласады. Көлдің солтүстік бөлігі біршама ірі, геолиялық құрылысы жағынан күрделі тұзкүмбезді құрылымның оңтүстік қанаты бетінде орналасқан, оңтүстік жағалауы "каспийлік түзілімдер" деп аталатын соңғы геологиялық замандарда түзілген шөгінділерден құралған. Көлдің жағалау өңірі саздақты болып келеді, ол шағын-шағын жыралармен тілімденген. Көл атмосфералық жауын-шашын суларымен, мерзімді ағын суларымен және жерасты суларымен қоректенеді. Көлді қоректендіруші жерүсті сулары тек қана қар суының көктемде жаппай еруі нәтижесінде және нөсерлі жауындар есебінен қалыптасады, сондықтан олардың атқаратын рөлі шектеулі.

Қолданысы
---------

Индер көлінен құрамында бром, калий бар жоғары сапалы ас тұзы өндіріледі. Ал көлдің лайлы саз-балшығы түрлі ауруларды емдеуге пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жер-су атаулары (этимологиялық анықтамалық) «Өнер» баспасы, Алматы 2011 ISBN 978-601-209-161-8
2. ↑  Индер ауданы, «Арыс» баспасы Алматы, 2006 ISBN 9965-17-273-0
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Әсем Баирова Баймұрзақызы** (24 мамыр 1965 жыл, ШҚО облысы Шыңғыстай ауылы) — артист, ҚР Мәдениет қайраткері. 1978 жылы Алматы қаласындағы Құрманғазы атындағы Мемлекеттік Консерваторияның актер факультетін бітіріп келіп, театрға орналасты. Қазіргі кезде Семейдегі Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында жұмыс істеп, өз өнерімен ұлттық мәдениетті дамытуда. Әсем Баймұратқызы көптеген маңызды әрі танымал рольдерді ойнаған болатын.

Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері:

* Мұхтар Әуезов «Айман - Шолпан» - Тенге
* Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» - Дәметкен
* С. Ахамад «Келіндер көтерілісі» - Мухре
* Ө. Боранбаев «Сотанайдың соңғы үйленуі» - Гүлшетай
* Ысмайылов «Алдар – Көсе» - Бәйбіше
* С.Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Қарақатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Баирова Әсем Баймұрзақызы.
**Джакомо Леопарди** (итал. *Giacomo Leopardi*, 29 маусым 1798, Реканати, Мачерата – 14 маусым 1837, Неаполь) – граф, итальян ақыны. Жастайынан ақындық өнерімен айналасып, көне тілдерден аудару жұмысымен де шұғылданды.

Биография
---------

Провинциялық ақсүйектердің тумасы. Оның әкесі граф Мональдо Леопарди (1776-1847) жоғары білімді адам және өте консервативті және клерикалдық бағыттағы атышулы публицист болған. Анасы Маркиз Аделаида Античи (1778-1857) күйеуінің немере ағасы болды және ауыр, үстемдік сипатына ие болды.

Инбридрингпен жиі кездесетін жағдай сияқты, Джакомо ауру бала болды. Жас кезінде ол қызба немесе пневмониядан зардап шекті, бұл ауыр сколиозға және ревматоидты артритке әкелді. Ұзақ уақыт бойы оның сүйек туберкулезі бар деп есептелді, бірақ қазіргі заманғы дәрігерлер кәмелетке толмаған спондилит туралы айтуды жөн көреді. Хаттарында Леопарди «зәр шығару бұзылыстары, омыртқаның деформациясы, көру қабілетінің бұзылуы, астения, дене салмағы мен бойының төмендігі, ішек аурулары, өкпе және жүрек-өкпелік асқынулар» деп қынжылады.

Дененің қалыпты дамуының бұзылуы оны осы жастағы әдеттегі әрекеттерден айырды. Өмірінің алғашқы жиырма бес жылын Реканатидегі әкесінің үйінде, дәлірек айтсақ, өз кітапханасында тұрып, өз бетінше грек, латын, иврит, ағылшын және француз тілдерін үйреніп, аудармашы-комментатордың жұмысына құмар болды. Табиғаты өте азапты, махаббатта бақытсыз, ол жиырма жасында түнде кітаптарды қараумен денсаулығын аяқтады.

1815 жылы Джакомоның әдеби-философиялық шығармалары оның ағасы Карло Античидің назарын аударды, ол оларды Франческо Канселлеридің сараптамасына ұсынды. 1822 жылы қарашада әкесінің рұқсатымен ағасы Джакомоны алғаш рет Римге әкелді.

Шығармалары
-----------

Шығармалары 1816 жылдан бастап жариялана бастады.Бірінші кітабы – «Өлендер» (1831, 1845) атты жинақ. «Тышқандар мен бақалар соғыстарының паралипомендері» (1842 жылы басылды) атты сықақ поэмасында Италиядағы 1815-21 жылдары арасындағы оқиғаларды суреттейді. Прозалық шығармаларының ішіндегі ең бастысы «Хат жазысу » (1814-1837), диалогпен жазылған «Моральдық шығармалар» (1927).Леопарди шығармашылығы – италия әдебиетінің жаңа дәуірдегі өзгеше құбылыс болды.Леопарди – қазақ өмірін алғаш суреттен («Азияда көшіп жүрген бақташының түнгі әні») шығарма жазған Батыс Еуропа жазушыларының бірі. Ақын 1837 жылы 14 маусымда Неапольда дүниеден озады.

Дереккөздер
-----------

* Де Санктис Ф. История итальянской литературы, т. 2, М. 1964;
* Сатпаева Ш.К. Казахско-европейские литературные связи, А.-А. 1972.с. 37-39.
**Әсем астрагал** (лат. *Astragalus pulcher*) – Бұршақ тұқымдасының Астрагал тегінің жартылай бұташық өсімдігі.

Таралуы
-------

Тек Батыс Тянь- Шаньда (Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстары) кездеседі. Тасты, ірі қиыршық тасты беткейлерде, тау етегінен жоғары тау белдеуіне дейінгі аралықта өседі.

Ботаникалық сипаттама
---------------------

Жартылай бұташық. Биіктігі 50 см, мықты бұтақтанған, кішкентай діңімен ірі барынша тығыз түп құрушы. 

Жапырағы жұпсыз, қауырсынды, қатты сабақты. Қатайған жапырақшалары мен түгінің қалыңдығынан күміс тәрізді болып көрінеді. 

Тығыз көп гүлді, гүлшоғыры барынша ұзын гүлтабанына жиналған.гүлдердің тостағаншасы түтікті,кеңірек шар тәрізді көбіктенген (1 см дейін), сәл күлгіндеу, ақ қалың түктер басқан, күлтесі тостағаншалардан екі есе ұзын, күлгін сия көк, бас жағында ойықты жалау және қанаттарымен. Мамыр-маусымда гүлдейді. Жемістері сопақ екі ұялы, қабықты бұршақтар, шілдеде піседі.

Қолдануы
--------

Ерекше декоративті өсімдік, мәдени түрде зерттелмеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.А. Иващенко "Қазақстанның өсімдіктер әлемі"