**Коллоидтық химия** ( көне грекше: κόλλα - желім) - дисперстік жүйелер мен фазалардың жанасу бетінде пайда болатын беттік құбылыстар туралы ғылым. Дисперсті жүйелердегі адгезияны, адсорбцияны, сулануды, коагуляцияны, электрлік-беттік құбылыстарды зерттейді. Құрылыс материалдары мен тау жыныстарын бұрғылаудың технологияларын, золь-гель технологияларын әзірлейді. Қазіргі заманғы нанотехнологияда, медицинада, биологияда, геологияда, шикізатты, азық-түлікті және әртүрлі мақсаттағы тауарларды өндіру технологияларында іргелі рөл атқарады.

Қазіргі заманғы коллоидтық химия — бұл химияның, физиканың және биологияның тоғысуындағы ғылым. Коллоидтық химияның ерекше пәнаралық жағдайы ағылшын тіліндегі әдебиеттерде «коллоидтық ғылым» (ағылш. *colloid science* ) немесе «бөліну беттері туралы ғылым» (ағылш. *interface science* ) атауларының жиі пайдалануы арқылы көрсетіледі.

Коллоидтық химияның тарихы
--------------------------

Коллоидтық химия ғылым ретінде қысқаша ғана тарихы бар, бірақ адамзат коллоидтық жүйелердің қасиеттері мен коллоидтық - химиялық үрдістерді ерте заманнан бері пайдаланып келеді. Бұларға бояу, қыш, жалтыратқыш алу; зығыр, мақта, жүн иіру; былғары илеу сияқты қолөнер түрлері мысал бола алады.

XVIII ғасырдан бастап, кейінірек коллоидтық химияның сәйкес бөлімдеріне енген жекелеген зерттеулердің сипаттамалары пайда болды. Оларға М.В. Ломоносовтың кристалдану және металл дисперсияларын қолданып түрлі-түсті шынылар алу жөніндегі жұмыстары (1745 —1755 жж.) жатады. 1777 жылы К. Шеле мен Ф. Фонтана бір-біріне байланыссыз көмірдің газдарды адсорбциялау құбылысын ашты. 1785 жылы Т.Е. Ловиц ерітінділерден адсорбциялану құбылысын ашты. П.Лаплас 1806 жылы алғаш рет капиллярлық қысым үшін сандық қатынастар алды. 1808 жылы Ф.Ф. Рейс, Вольт элементімен тәжірибелер жүргізе отырып, электрофорез және электроосмос құбылыстарын ашты.

Коллоидтық жүйелердің алғашқы зерттеулерінің кейбіреулерін 1845 жылы итальяндық Ф.Сельми жүргізді. Ол судың көлемінде таралған күміс хлоридінен, күкірттен, берлин көгінен тұратын жүйелерді зерттеді. Сельми алған бұл жүйелер шынайы ерітінділерге өте ұқсас, бірақ Сельми өзі зерттеген заттар да, басқа ұқсас заттар да, суда шынайы ерітінділерде түзілетіндей ұсақ бөлшектер түрінде, яғни жеке молекулалар немесе иондар түрінде, бола алмайды деп санады.

Селмиге жақын көзқарастарды К. Нэгели де білдірді, ол мұндай жүйелерде күкірт, күміс хлориді және басқа да заттардың бөлшектері жеке молекулаларға қарағанда ірі агрегаттар болып табылады деп есептеді. Көпмолекулалы агрегаттар үшін ол « мицелла » ұғымын енгізді. Құрамында мицелла бар жүйелерді еріген зат жеке молекулалар түрінде болатын ерітінділерден ажырату үшін Негели мицеллалары бар жүйелерді «зольдар» деп атады. "Мицелла" және "золь" терминдері жалпы қабылданды.

1857 жылы М.Фарадей судың көлеміне таралған құрамында алтын бар жүйелерді зерттеді, алхимиктерге белгілі, олар алтын тұздарын қалпына келтіру арқылы алған және оларға aurum potabile (алтын ішетін) деген атау берген. Алтын зольдерінің оптикалық қасиеттерін зерттей отырып, М.Фарадей олардың құрамында өте ұсақ бөлшектер түріндегі алтын бар деген қорытындыға келді.

На основе механической теории капиллярности, разработанной в начале XIX века Т. Юнгом и П. Лапласом, и термодинамики поверхностных явлений, созданной Дж. У. Гиббсом в 1878, были сформулированы основные направления исследования коллоидной химии: изучение процессов образования новой фазы в гомогенных системах, термодинамическая устойчивость коллоидных систем, количественное описание адсорбции на границе раздела фаз. Развитые в 1853 Г. Гельмгольцем представления о строении двойного электрического слоя позволили дать объяснение электрокинетическим и электрокапиллярным явлениям. Создание Дж. Рэлеем теории рассеяния света способствовало количественному изучению оптических свойств коллоидных систем. Исследование Ж. Перреном, Т. Сведбергом и Р. Зигмонди броуновского движения коллоидных частиц на основе теории, разработанной в 1905 А. Эйнштейном и М. Смолуховским, позволило доказать реальность существования молекул и правильность молекулярно-кинетических представлений. На основе предложенной в 1917 И. Ленгмюром кинетической теории адсорбции были разработаны методы исследования состояния молекул поверхностно-активных веществ (ПАВ) в мономолекулярных слоях. В 1928 П. А. Ребиндер открыл адсорбционное понижение прочности (эффект Ребиндера) и в 40—50-х годах на основе развития этого направления и исследования структурообразования в дисперсных системах создал физико-химическую механику. Физическая теория устойчивости коллоидных систем была разработана в 1937 Б.&nbsp;В.&nbsp;Дерягиным совместно с Л. Д. Ландау и независимо от них Э. Фервеем и Я. Овербеком (теория ДЛФО). Дерягиным же введено представление о механизме действия тонких слоёв жидкости расклинивающее давление.

* Беттік құбылыстардың термодинамикасы .
* Беттік белсенді заттардың адсорбциясын зерттеу .
* Дисперсті жүйелердің түзілуі мен тұрақтылығын, олардың молекулалық-кинетикалық, оптикалық және электрлік қасиеттерін зерттеу.
* Дисперсті құрылымдардың физика-химиялық механикасы.
* БАЗ, электр зарядтары, механикалық әсер және т.б. әсерінен дисперсті жүйелерде жүретін процестердің теориясы мен молекулалық механизмдерін дамыту.

* Handbook of Surface and Colloid Chemistry / Ed. K .S. Birdi. — 2nd ed. — N.Y.: CRC Press, 2003. — 765 p.
* Аблесимов Н. Е. Синопсис химии: Справочно-учебное пособие по общей химии — Хабаровск: Изд-во ДВГУПС, 2005. — 84 с.
* *Аблесимов Н. Е.* Сколько химий на свете? ч. 1. // Химия и жизнь — XXI век. — 2009. — № 5. — С. 49—52.
* *Сумм Б.&nbsp;Д.* Основы коллоидной химии : учеб. пособие для студ. высш. учеб. заведений / Б. Д. Сумм. — 2-е изд. стер. — М. : Издательский центр «Академия», 2007. — 240 с.
* Үлгі:Книга:Химическая энциклопедия
* *Фридрихсберг Д. А.* Курс коллоидной химии. Л.: Химия, 1984. — 352 с.
* *Захарченко В. Н.* Коллоидная химия: Учеб. для медико-биолог. спец. вузов.-2-е изд. перераб. и доп. — М.: Высш.шк. 1989. — 238 с.: ил.