recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Автотрансформатор** — трансформатордың бір түрі; бір немесе бірнеше ұшы бар жалғыз орамнан тұрады.

«**Кернеу төмендеткіш**» автотрансформаторда ену кернеуі (электр желісінің кернеуі) бүкіл орамға беріліп, шығу кернеуі (жүктеме) оның бір ғана бөлігінен (шығу көзі мен орамның шеткі бір тарамының аралығында) таратылады; ал «**кернеу күшейткіш**» автотрансформаторда желі орамның бір бөлігіне және жүктеме қуат орамға тұтас қосылады.

Реттеуге келмейтін қарапайым автотрансформаторлар кернеуді **127** В-тан **220** В-қа көбейтуге немесе керісінше, азайтуға пайдаланылады. Оны тоңазытқыш, шаңсорғышқа т. б. қосуға болады. Радиоқабылдағыш пен телевизорды қоректендіру үшін кернеулі сатылап немесе біртіндеп өзгертетін реттеуіші бар анағұрлым күрделі автотрансформаторлар қолданылады.

Қажетті кернеуге бақылау жасау үшін реттелетін автотрансформаторларда, әдетте вольтметр, яғни реттеуіш тұтқасында көрсеткіші бар кернеу шкаласы болады. Автотрансформаторларды пайдалану кезінде, оның бүкіл орамы мен бөліктері электр желісіне қосылып тұратындықтан өткізгіш сымға және автотрансформатордың кернеулі көзіне қол тигізу қауіпті екендігін естен шығармаған жөн.

«**Автотрансформатор**» ұғымын тұрмыста кернеу стабилизаторы деп жаңсақ айтылып жүрген және «**автоматты трансформатор**» деген қате анықтамамен шатастырмау керек.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Биіктігі 20 - 50 см,пиязшығы жұмыртқа тәрізді,жуандығы 1,5 - 4 см,өте қатты терілі,қара қоңыр,жер бетіне дейін созылған,ішкі жағы қалың (кейде шамалы бұйра) түкті қабықты.
Сабақтың жербеті бөлігі жерасты бөлігіне тең немесе ұзындау,гүл силамымен бірге жалаңаш;жапырақ саны төртеу,қайырылған немесе шамалы бүгілген,алшақ орналасқан,көкшіл сұр,жалаңаш,жиегі бұйра,тегіс,әдетте гүлде едәуір жетпейді,төменгісі таспа тәрізді немесе сызықты таспа тәрізді,ені 1,5 - 2,5 см.
Гүлі біреу;гүл серігі сары,қызғылт сары немесе қызыл,әдетте тек ішкі жағының төменгі бөлігі қоңыр күлгін немесе қара күлгін дақты,ұзындығы 2,5 - 7 см,ұшы бірден сүйірленген қысқа сирек түктенген,сыртқылары кері жұмыртқа тәрізді немесе ұзынша ромб тәрізді,ішкілері кері үшбұрышты таспа тәрізді немесе кері үшбұрышты жұмыртқа тәрізді;аталықтары гүл серігінен 3 есе қысқа,жіашелері жалаңаш,сары немесе жоғарғы жағы қара күлгін,тозаңдықтары сары,жіпшелеріне тең;түйінінің аналық аузы орнықты;қорапшаның қалыңдығы 1 - 1,5 см,ұзындығы 2,5 - 3 см.

Сәуір айында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы Құмда немесе түрлі түсті таужыныстардың жиынтығы бар жерлерде өседі.Қызылқұм мен Түркістан флористикалық аймақтарында кездеседі.

Қазақстанның <<Қызыл кітабына>> енгізілген.

Ескерту:Кей мамандардың пікіріне,Леман қызғалдағы Борщов қызғалдағы (T.borszczowii) және Бем қызғалдағымен (T.behmiana) бірігіп,уш өте жақын туыстас,бір ататектен шыққан шөл түрлерінің тобын құрайды.Олардың көбіне бір түрдің түршесі немесе формасы деп есептейді.

* Сурет:Леман қызғалдағы.jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Қазақстанның қызғалдақтары энциклопедиясынан
**Карл Йоахим Фридрих Людвиг фон Арним** (Үлгі:Lang-dut; 26 қаңтар 1781 жыл, Берлин – 21 қаңтар 1831 жыл, Виперсдорф сарайы, Йютербог ауданы) – неміс жазушысы, гейдельберг романтизмінің негізін салушы (досы Клеменс Брентаномен бірге).
Әйелі Беттина да жазушы болған. Ахим бүкіл өмірін халықтық шығармаларды (әндер, мысалдар, жаңылтпаштар) жинауға арнайды. 1806-1808 жылдары *Клеменс Бретаномен* бірігіп, «Баланың сиқырлы мүйізі» атты халықтық шығармалар жинағын құрастырады. Осындай атпен 3 томдық халық әндерін бастырып шығарады. Арним тарихи новеллаға фантастиканы енгізген тұлға («Мысырлық Изабелла»). 1822 жылы *«Рафаэль және оның көршілері»* атты повесі жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Оғызнама**  – түркі халықтарының ежелгі шежіресін генеалогиялық аңыздар негізінде баяндайтын эпостық дастан. 

  

Шығарма алғаш ауызша туындап, бертін келе қағазға түсірілген. «Оғызнаманың» екі нұсқасы бар: *бірі – көне ұйғыр әрпімен* 13 – 14 ғасырларда көшірілген, Париждің Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Оның көлемі небәрі 42 бет, әр беті 9 жолдан ғана тұрады. Бұл нұсқаны алғаш В.В. Радлов орыс тіліне аударған. Кейін А.М. Щербак тілдік тұрғыдан зерттеп, ғылыми түсініктерін жаза отырып, қайта аударған, ол қолжазбаны түпнұсқа деп танымай, оның көшірмесі деген пікірге келген. Екіншісі – *араб әрпімен жазылған*, тарихшы, Хиуа ханы Әбілғазы нұсқасы. Әбілғазыдан мұраға қалған екі еңбек бар, бірі – «Шежіре-и тарахима», («Түрікмен шежіресі, 1661), екіншісі – «Шежіре-и Түрк» («Түркі шежіресі»). Екі шығарма да Оғыз батырдың ерлік жорықтары, ұрпақтарының игілікті істері, оғыз тайпаларының шығу тегі, тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрпы, т.б. жайлы жазылған. «Оғызнамада» батыр ұйықтап жатқанда шатырына көктен нұр сәулесінің түсуі, сәуле ішінен көкжал қасқыр шығып, оның қалың қолды бастап жүруі, аспаннан түскен сәуледен сұлу қыздың шығуы секілді діни-мифологиялық көріністер орын тепкен. «Оғызнаманы» ақиқат пен аңызға бірдей негізделген шығарма деп қарастыруға болады. Мұнда алғашқы қауымдық құрылыс кезінде, сақтар мен ғұндар дәуірінде, орта ғасырларда орын алған сан қилы тарихи оқиғалар өзара жалғаса мазмұндалған. Оғыз қағанды белгілі бір адам бейнесіне телу, яғни тарихтағы нақты тұлғасын тану мүмкін емес. Бірақ Оғыздың әдеби бейнесі белгілі тарихи тұлғалар іс-әрекетінің жиынтығы деуге негіз бар, себебі дастан тарихи оқиғалар желісі бойынша жазылған. Оғыз қағанның анасы Айқаған бейнесін ғалымдар отбасы қамқоршысы Ұмай-ана бейнесімен байланыста қарайды. Дастандағы мәліметтерді:

1. Оғыз-түрікмен эпосына негізделген (Оғыз бен оның ұрпақтарының жорықтары туралы аңыздар);
2. Тарихи негізі бар, бірақ бізге аңыз күйінде жеткен (оғыз тайпаларының көшіп-қонуы, қоғамдық-әлеум. өмірі туралы деректер);
3. Оғыз елінің көрші тайпалармен, тайпа бірлестіктерімен қарым-қатынасы жайлы аңыздар деген топтарға бөлуге болады.

«Оғызнама» – тарихи әрі әдеби ескерткіш. Онда түркі халықтарының көптеген аңыз әңгімелері көрініс тапқан. Оғыз төңірегіндегі Қыпшақбек, Қалаш, Қанғалық, Қаңлы, Қарлық, Сақтаб тәрізді есімдердің қазақ ру-тайпа атауларымен сәйкестігі дастанның қазақ ертегілерімен, эпостық жырларымен этностық жағынан жақындығын айқындай түседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том, 4 бөлім
**Браун Карл** (6.6.1850. Фуль да 20.4.1918. Нью-Йорк) – неміс физигі.

1872 жылы Берлин ун.-тетін бітірген. Карлсруэдегі (1883), Тюбингендегі (1885-1895) политехникумның профессоры, Страсбург ун.-тінің профессоры (1895). 

Негізгі жұмыстары радио техникаға арналған. 1898 жылы Б.Поповтың ашық вибраторын тұйық конденсаторлық контурмен біріктірді, бұл хабар берудің сапасын елеулі арттырды. 1897 жылы электр тербелістерін зерттеу үшін электрон вакуумдық түтікшені (Браун түтікшесі) қолдануды ұсынды. 

1906 жылы кристаллдардан униполярлық өткізгіштікті байқады, бұл оның кристаллдық детекторлар жасауына себеп болды. Антеннаның бірнеше үлгісін, оның ішінде жақтаулы антеннаны (1913) ұсынды. Радиотехника саласындағы жұмыстары үшін Нобель сыйлығын (1909) иеленді. Нобель сыйлығы "сымсыз телеграф жасау жөніндегі жұмыстары үшін" берілді. Ол сонымен бірге радио физиктердің көпке танымал мектебінің негізін салушы және басшысы болды. Солай болғанмен де оның радиотехника мен электр байланысын дамытуға қосқан үлесі тарихи техникалық әдебиеттен өзінің лайықты орнын таппай келеді. Кейде ол туралы "Ұмытылған жол салушы" ретінде жазады. 

Браунның қатысуымен 1898 жылы радиоаппаратура шығаратын "Телебраун" фирмасы ұйымдастырылды, ол 1900 жылы "Сименс" компаниясының филиалына айналды. Ол 1903 жылы А.Слаби мен Г.Арко (1869-1940) құрған "Функентелеграф" компаниясымен бірікті. Біріккен "Телефункен" компаниясы Еуропа кұрлығындағы аса ipi компанияға айналып, Г.Маркониге бәсекелес болды. 

Оның инвестициясымси петербургтік "Сименс және Гальскс" фирмасы 1904 жылы "профессор Попов жүйесі бойынша" радиостанциялар өндірісін ұйымдастырды, таза пайдасының үштен бірі "Телефункенге" бөлінді, Орыс ғалымының зияткерлік меншігі осылайша жоғары бағаланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
**Аманғали Сегізбаев**(1897, қазіргі Қостанай облысы, Орджоникидзе ауданы, Ақсу ауылы, - қараша, 1944, Кенигсберг) - қазақ кеңес журналисі, жазушы. 1927 жылдан КПСС мүшесі. Коммунистік журналистика институтын бітірген (1939). Кедей шауруа семьясында туған. 1923 жылы "Жас қазақ" журналының жауапты секретары,"Еңбектері қазақ" ауданы газетінде жауапты редактор (1930), 1924 - 42 жылы "Еңбекші қазақ" ("Социалистік Қазақстан") газеті редакциясында жауапты қызмет атқарады. Оның "Аршалы бойында" деген поэмасы ("Қызыл Қазақстан", 1926, №16), "Балшүкен" дейтін әңгімесі ("Әйел теңдігі", 1927 №5) жарияланды. "Жаңбыр соңында" (1923) өлеңі,"Ақ бата" (1927) фельетоны бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 97 бет
София Буш (ағыл. Sophia Bush, 1982 жылы 8 шілдеде туған, Пасадина, Калифорния, АҚШ)- американдық кино және теле бағдарламалар әртісі.

Шығармашылығы
-------------

Пасдинада (Канада) туып, өзінің шығармашылығын мектептің театр үйірмесінде бастайды. «Мисс Пасадина» атына ие болып, Буш Голливудтың ішіне кіріп алады. Оның ең бірінші рөлі «Ван Вайлдер-король вечеринок» фильмінде колледжға енді түскен қыздың рөлін сомдайды. Тағы да София Буш «Холм одного дерева» атты сериалда топтың капитаны Брук Дэвистің рөлін сомдап шығады. София « Точка возгорания» (Point of Origin, 2002) фильмінде Рэй Лиотто мен Джон Легуизамомен бірге түседі. Буш «Части тела» драмысында үш эпизотында біртүрлі қыздың рөлін ойнайды. «София-маленькая ведьма» сериалында қонақтың рөліне ие болған. Спортсүйгіштерге арналған «Суперкосс» атты фильмде Басты рөлдердің бірін Дэрил Ханнамен және Роберт Патрикпен бірге сомдап шығады.
«Джон Такер должен умереть» (John Tucker must die, 2006); «Остаться в живых» (Stay Alive, 2006); «Попутчик» (The Hitcher, 2007) фильмдерінде атақты Шон Бин, Джесси Меткалф, Бриттани Сноу және Фрэнки Муниспен бірге ойнап шығады.
2013 жылы Passion Pit деген әншінің бейнеклипінде түседі

Дереккөздер
-----------

 София
«Ауылым-әнім» - Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильмнің» базасында 2008 жылы ақпанда түсіріп біткен толықметражды көркем туынды. Жаңа фильмнің режиссерлері – Қанымбек Қасымбеков пен Сәбит Құрманбеков. Продюсері Әубәкір Сүлеев. Түсірілімге бюджеттен 60 млн теңге бөлінген.
Режиссер Қанымбек Қасымбековтің есімі көрермендерге «Шоқ пен Шер» фильмі арқылы көпшілікке танымал. Бұл фильм 1972 жылы Монте-Карлода өткен халықаралық кинофестивальде «Күміс нимфа» сыйлығына ие болған. Сәбит Құрманбеков те көркем фильмдерімен көрермендерге белгілі. Ол бұдан екі жыл бұрын қысқаметражды «Трасс» бейнефильмін экранға шығарған болатын. Қос режиссердің жаңа картинасы белгілі жазушы Нұрғали Ораздың әңгімелері бойынша жасалған. Сценарийін жазғандар – Зауреш Ерғалиева мен Қанымбек Қасымбеков және Нұрғали Ораз.

Фильмдегі оқиға
---------------

Фильмдегі оқиғаға ауыл өміріндегі комедиялық көріністер арқау болған. Ауылда әкім сайлауы өтіп, онда жас әйел жеңіске жетеді. Билік басы өзгеріп, бұрынғы әкім кітапханашы, ал механик Гиннестің рекордтар кітабына кіруге әрекет жасайды. Фильмнің түсірілімі Алматы облысы Жамбыл ауданының Ұзынағаш ауылында өткен. Туындының премьерасы көктем айында болмақ.
*Басқа мағыналар үшін Жансеңгір деген бетті қараңыз.*
**Жансеңгір**, *Жансүгір* – Ерейментау тауларының батысында тұрған оқшау тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданы Жарық ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Қарасу өзенінің оң аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 483 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созыла орналасқан. Енді жері 1 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы протерозойдың кварцит, құмтасты, порфирит жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Жансеңгірдің қиыршықтасты қара топырағында бетеге, боз, қайың, терек өседі.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Дайырбеков Жансұлтан** (1930, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Нүркен ауылы – 2004) – экономика ғылымдарының докторы (1988), профсессор (1989). Мәскеу түсті металдар және алтын институтын бітірген (1952). Қазақстанның тау-кен кәсіпорындарында қызмет еткен. 1952–59 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының аспиранты, кіші ғылым қызметкері, Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесі төрағасының көмекшісі, бөлім бастығының орынбасары, Қазақ КСР-і Мемл. жоспарлау комитетінде бөлім бастығы, Алматы халық шаруашалық институтының (қазіргі Қазақ экономикалық университеті) оқу және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры, кафедра меңгерушісі. 1994 жылы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде қаржы-экономикалық факультеті мен қаржы және кредит кафедрасының ашылуына зор үлес қосты. 1998 жылдан Қазақ көлік және коммуникация академиясының кафедра меңгерушісі болды. 11 монография, 75 ғылыми мақаласы жарық көрген.
Метеорит кратері

```
  

```

**МЕТЕОРИТ КРАТЕРІ** - аса үлкен метеориттер құлап түскенде пайда болатын, диаметрі бір метрден ондаған
километрге дейін баратын шұңқырлар.Жылдамдығы 2-5 км/сек. және одан артық метеорит соғылған кезде 
қатты күйден сығылған газ күйіне ауысып, өте күшті қопарғыш толқын пайда болады.Метеориттен тек шамалы
сынық қана қалуы мүмкін. Метеорит кратері негізінен екі түрге бөлінеді: соқпа Метеорит кратері және қопарылғыш
Метеорит кратері. Соқпа кратердің мөлшерлері онша үлкен болмайды(диаметрі 8-9 м-ден бірнеше ондаған м-ге 
дейін барады) және оның ішінде тау жыныстарымен араласқан метеориттің ұсақ сынықтары байқалады. 
Қопарылғыш кратердің мөлшерлері үлкен болады (бірнеше ондаған м-ден ондаған км-ге дейін барады) және оның 
жиектерінде тау жыныстарының қабаттары болады; кратерде метеорит сынықтары болмайды. КСРО территориясында
Эстония ССР-інде Саарема аралында орналасқан Каали тобы (8 кратерден тұрады) бар; олардың ішіндегі ең үлкені
қопарылғыш кратердің диаметрі 110 м-ге , тереңдігі 16 м-ге тең. Барлық белгілі Метеорит кратерлер бұдан мыңдаған
жылдар бұрын пайда болуы мүмкін.1947 ж. 12 ақпанда КСРО-ның Приморье өлкесінде 24 соқпа кратер (көлденеңі 8-ден
26 м-ге дейін) пайда болған.
*Аманқұтан*- төменгі палеолитке жататын мустьер дәуірінің қонысы. Өзб. КСР-інің Самарқан облысындағы Аманқұтан қыстағына 2 км жердегі үңгірден табылған. 1947-1949жж. Өзбекстан археологы Д. Н. Лев орта шені мен түкпірін зерттеді. Бұл үңгірден талай рет жағылған оттың орны, жануарлардың сүйектері , сүйектен жасалған еңбек құралдары табылды.

Әдеб.: Лев Д. Н. ,Древний палеолит Амана- Кутана, "Тр. Узб. Гос. ун-та. Новая сер." , в. 61, Самарканд, 1956 е г о ж е Новые Памятники палеолита в Узбекистане, в кн. ТР. Комисии по изуч. четвертичного периода,(т.) 13, М.1957.

Дереккөздер
-----------

Қазақ совет энциклопедиясы, Алматы, 1972жыл, 1 том, 327 бет.
Аманғос Титауұлы Өтегенов
**Аманғос Титауұлы Өтегенов**

1946 жылы 1 қарашада Ақтөбе облысының Степное ауданындағы Қос-Істек кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Өтегенов Титау, марқұм, ұжымшаршы болған. Анасы - Өтегенова Аққыз, марқұм, үй шаруасымен айналысқан.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты
филиалының тау-кен факультетін бітірген (Рудный қаласы, 1974),
тау-кен инженері.

Бірнеше авторлық куәліктер мен патенттердің авторы.

Орыс және қазақ тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

1974 жылдан - «Екібастүзкөмір» ӨБ жол шебері, тау-кен
шебері, учаске бастығы. 1980 жылдан-«Екібастұзкөмір» ӨБ
бас айырым инженері. 1983 жылдан - Екібастұз Қазақстан Компартиясы қалалық комитетінде белім меңгерушісі. 1985
жылдан - «Екібастұзкөмір» АҚ бас инженер, айырым директоры, басдиректоры, президенті. 1996 жылдан-«Богатырь
Аксесс Көмір» ЖІІІС бас директоры, бас директордың
орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші
шақырылымыныңдепутаты, №54 Павлодар облысының бір
мандатты округы бойынша тіркелінген, Экономикалық реформа және еңірлік даму комитетінің мүшесі.

2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік
даму комитетінің мүшесі.

«Қазақстанның болашағы үшін» қоғамдық қорының жетекшісі.

«Құрмет» (2008), «Құрмет белгісі» ордендерімен; «Ерен еңбегі үшін», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005),
«Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10
жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. «Шахтер даңқы» белгісінің толық кавалері. Құрметті шахтер.

Әскери атағы - сержант.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Нарықтық экономикасы мен елі қарқынды дамушы еркендеген мемлекет».

Хоббиі - аңға шығу, балық аулау.

Үйленген. Жұбайы - Досахметова Ағима Жапасқызы (1951 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қыздары -
Өтегенова Алтынай (1972 жылы туған), Досахметова Ружена (1979 жылы туған); Ұлдары - Өтегенов Жеңіс (1975 жылы туған), Өтегеноп
Азамат (1989 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Берндегі ғажайып** (German: *Das Wunder von Bern*) — режиссер Зенке Вортманның фильмі. 2003 жылы түсірілген. 1954 жылғы Футболдан әлем чемпионатына қатысты оқиғалар сипатталады.

Сюжеті
------

11 жасар бала Маттиас Германия футбол құрамасының шабуылшысы Хельмут Ранның досы әрі бойтұмары болады. Ран мұны өзіне сәттілік әкелетін дос ретінде құрметтейді. 

1954 жылы Бернде Футболдан әлем чемпионатының финалында Германия және Мажарстан құрамалары кездеседі. Маттиас 12 жыл бойы Кеңес Одағында тұтқында отырып, жақында ғана үйіне оралған әкесі Ричардпен бірге Бернге матчты тамашалауға аттанады. Жол-жөнекей матч барысын радиодан тыңдап барады да, есеп 2:2 болып тұрған сәтте ғана стадионға келіп кіреді. Ол кірген сәтте Хельмут Ранды мажарстандық футболшылардың бірі шалып құлатады да, иесіз қалған доп мұның дәл аяқ астына келіп тоқтайды. Орнынан тұрған Ран балаға көзі түсіп, бір сәт іркіліп қалады. Соның артынша басталған немістердің шабуылы нәтижелі аяқталып, Хельмут Ран жеңіс добын соғады.

Басты рөлдерде
--------------

* Луис Кламрот — Маттиас Любански
* Петер Ломейер — Ричард Любански
* Саша Гопель — Хельмут Ран
* Петер Франк — Зепп Гербергер

Басқа да фактілер
-----------------

* Хельмут Ранның өзі 2003 жылы 14 тамызда қайтыс болды. Ал фильм ол өмірден өткен соң екі айдан кейін көрсетілімге шықты.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Фильм жайлы толығырақ
* Фильмді тамашалау (орыс тілінде)
**Фантазия** — 1) елестетудің синонимі; 2) елестетудің өнімі. Фантазия санада бейнеленген болмыстың өңін өзгертеді, оған болмыстың элементтерін транспозициялау (орындарын ауыстыру) тән. Фантазия бұған дейін белгілі фактілерге қатысты жаңа көзқарас тұрғысын табуға мүмкіндік береді, осы себеттгі оның көркемдік және ғылыми-танымдық құндылығы орасан зор. Қиялдаудан туындаған шығармашылық белсенділік едәуір шамада ізгі ниеттерге, жекелей дарындылыққа және адамның қызметі үрдісінде қалыптасатын даралық тәжірибесіне байланысты. Фантазия ұғынушылық қарқындылығы құлдыраған кезде пайда болады; мұның нәтижесінде оны ұғынылмағаннан бөліп тұратын бөгет өткізгіш бола бастайды (түс, қажу, сандырақ); 3) дәл сол мезетте жоқ объектіні, символды немесе оқиғаны елестету психикалық үрдісін белгілеу үшін қолданылатын термин. Негізінде фантазия қалыпты құбылыс болып саналады. Тіпті индивидтің психологиялық тұрақтылығы мен денсаулығының көрсеткіші болып есептеледі. Фантазияның белсенді түріне іске аспайтын ғылыми жобалар және т.б. жатады. Фантазия арқылы адамның есіне сақталған қабылдау, елес бейнелері қайтадан өңделіп, сұрыпталып, жаңартылып, солардың негізінде мида жаңа бейнелер жасалады. Фантазия тек адамға ғана тән психикалық үрдіс. "Фантазия" реалдық өмірмен қатынасы аз қиял деп түсінілгенмен, көптеген жағдайда қиялды фантазия деп тe атайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ақмарал Тастанбекқызы Ерімбетова** (1976 жылы Маңғыстау облысы Теңге ауылында туған) - Маңғыстау өңірі әндерінің орындаушысы.

Өмірбаяны
---------

1976 жылы Маңғыстау облысы Теңге ауылында дүниеге келген. 

1997 жылы Маңғыстау өнер колледжінің жыр-терме мектебін бітірді. Колледжде оның жетекшілері ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткерлері Бауыржан Сатыбалдин мен Аманжол Самықов болды.

1997-1998 жылдары ол М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облысы филармониясының солисі және Абыл атындағы музыкалық мектептің мұғалімі қызметтерін атқарды.

1998 жылы ол Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясындағы халық музыкасы кафедрасына түсті. Консерваторияда оның жетекшілері Батыс Қазақстан қазақ фольклорлық музыкасының шеберлері Сәуле Жанпейісова, Елдос Еміл мен Айгүл Қосанова болды. 

2003 жылы консерваторияны бітірген соң ол М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облысы филармониясының солисі болып және Маңғыстау өнер колледжінде мұғалім болып қабылданды. Қазіргі уақытта сол жерлерде қызмет атқаруда..

Марапаттары
-----------

ҚР еңбек үздігі белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақтың дәтүрлі 1000 әні", EL production company, Co.Ltd 2010
2. ↑   Мұрағатталған 6 қазанның 2019 жылы.
**Пол Радд** - 1969 жылы 6 сәуірде Нью-Джерси, АҚШ-та туған американдық актер, сценарий авторы. Ол Пассеик (Нью-Джерси) округінде еврейлер отбасысында дүниеге келеді. 

Оның әкесі - Майкл, кішкентай авиакомпанияның бастығы, ал анасы - Глория менеджер болып жұмыс істеді. Пол Оверленд-Парк, Канзас штатына өсті. Канзастың университетінде оқыды және сонда ол «ΣΝ» тобының мүшесі болды. Ең бірінші фильмі «Бестолковые», одан кейін ол «Хэллоуин 6: Проклятие Майкла Майерса», «Правила виноделов», «Ромео + Джульетта», Фиби күйеүнің рөлі, Майк Ханниган «Друзья» телесериалында.

Дереккөздер
-----------
**Кәбір Ғабдуллин** - 1943 жылы Қытай Халық Республикасының Шағантоғай елді мекенінде туған. Семей педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін тамамдаған.

Еңбек жолын мүғалімдіктен бастаған ол, әр жылдары кеңес атқару комитетінің төрағасы, шаруашылық кәсіподағының төрағасы, аудандық партия комитетінің нүсқаушысы болып жұмыс істеген. Кейіннен облыстық «Семей таңы» газетіне арнаулы тілші-лікке ауысып, республикалық «Ара» журналында, араб әліппесімен шетелдік қандастарымызға арналып шығарылған «Біздің Отан», «Шалқар» газеттерінде қызмет еткен.

Шығармашылығы
-------------

Ақынның әркез жазған өлең-жырлары мерзімді баспасөз бет-терінде жарияланып тұрады. «Көңіл әуендері» атты ұжымдық жинаққа бір топ өлеңдері, «Күміс күйме» ұжымдық жинағына поэмасы енгізілген. «Алтын мүйіз ақ құлжа» атты жинағы жеке кітап болып 2004 жылы «Фолиант» баспасынан жарық көрген. 2007 жылы «Үш қиян» баспасынан «Құдірет» атты жыр жинағы шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Күшікбайсор** – Қалдығайты өзенінің төменгі ағысында орналасқан көл.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданының оңтүстік батысында, Үшана ауылынан оңтүстік батысқа қарай 15 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,9 км2, ұзындығы 4,2 км, енді жері 2,3 км, жағалауының ұзындығы 19,6 км. Негізінен жауын-шашын, көктемде Қалдығайты өзенінің суымен толысады. Суы қарашада қатып, сәуірдің 1-жартысында ериді. Жағалауы шабындық және жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Пол Арон Скоулз** (ағылш. *Paul Aaron Scholes*; 16 қараша 1974 жыл, Солфорд, Үлкен Манчестер, Англия) — англиялық футболшы, жартылай қоғраушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Скоулз 14 жасынан бастап "Манчестер Юнайтед" академиясында жаттыға бастады. 1993 жылы клубпен тұңғыш келісім шартын жасасқанымен, ресми ойындарға 1994/95 жылғы маусымда ғана қатысты. Эрик Кантонаның дисквалификациясы мен Марк Хьюздің жарақаты Скоулзға жол ашты, 1994 жылы 21 қыркүйекте тұңғыш ойынын өткізді. Бұл лига кубогы матчы болатын.

Үш күннен соң Премьер лигадағы тұңғыш ойынын "Ипсвич Таунға" қарсы өткізіп, екі гол соқты. 

1998/99 жылғы маусым қорытындысында "Манчестер Юнайтед" Премьер-лигада, Англия кубогында, УЕФА Чемпиондар лигасында топ жарды. Осы жетістіктерге Пол өлшеусіз үлес қосты. 1999 жылы 17 наурызда Миланда "Интер" қақпасына гол соқты, "Манчестер Юнайтед" "Сан-Сирода" соңғы рет 1984 жылы гол соққан екен, Пол Скоулз сол жағымсыз серияны бұзды. 

1999 жылғы табысты маусымнан соң клуб жетекшілігі Скоулзды әлемдік деңгейдегі футболшы ретінде мойындады. Пол ұзақ жылдар бойы ортаңғы шепте Рой Кинмен тізе қосып ойнады. 

Ұзақ жылдар бойы клубтың негізгі құрамында ойнаған Скоулз 2011 жылы жазда карьерасын аяқтады.

2012 жылы қаңтарда сегіз айлық үзілістен соң карьерасын қайта жаңғыртатынын мәлімдеді де, 8 қаңтарда "Манчестер Ситиге" қарсы кубок ойынында алаңға шықты. 14 қаңтарда Англия чемпионатындағы "Болтонға" қарсы ойында гол да соқты. "*Бұл керемет болды. Атақты ойыншылардың футболмен қоштасқанын көру өте аауыр тиеді, әсіресе олар өте жоғары деңгейде ойнап жүрсе. Скоулздың футболдан кеткені жаныма қатты батқан, өйткені ол әлі командаға керемет пайдасын тигізе алатын еді. Қайта оралғанына шексіз қуаныштымын*" деп ағынан жарылды "Манчестердің" бапкері Алекс Фергюсон.

2012/13 жылғы маусым қорытындысында "Манчестер Юнайтед" тағы да Англия чемпионы атанды. Осы маусымнан соң команда бапкері Алекс Фергюсон да, Пол Скоулз да клубтан біржола кетті.

### Ұлттық құрама

Скоулз 1998, 2002 жылдары әлем чемпионатына, 2000, 2004 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. 2004 жылғы Еуропа чемпионатынан соң отабсына көбірек уақыт бөлу мақсатында құрамамен қоштасты.

Клубтық жетістіктері
--------------------

### Манчестер Юнайтед

* Англия чемпионы (11): 1995/96, 1996/97, 1998/99, 1999/2000, 2000/01, 2002/03, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2012/13
* Англия кубогы (3): 1995/96, 1998/99, 2003/04
* Лига кубогы (2): 2008/09, 2009/10
* Англия суперкубогы (5): 1996, 1997, 2003, 2008, 2010
* Чемпиондар лигасы (2): 1998/99, 2007/08
* Құрлықаралық кубок: 1999
* Клубтар әлем чемпионаты: 2008

Жеке жетістіктері
-----------------

* Англия футболының құрмет залы: 2008
* Премьер лиганың үздігі (4): қаңтар 2003, желтоқсан 2003, ақпан 2006, тамыз 2010

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
Қамысшыл СҰЛЫКЕШ (Emberiza schoeniclus) - денесінің мөлшері (16-30 г) және тұмсығы аса бірдей бола бермейтін құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Басы, тамағы және жемсауының алдыңғы бөлігі - қара, жоны - қызыл қошқыл қоңыр, бауыры - ақшыл. Оларды ертеректе өз алдына жеке екі түрге - жуан тұмсықты қамысшыл сұлыкеш және жіңішке тұмсықты қамысшыл сұлыкеш деп бөлді. Алайда олардың таралу кеңістігі орасан үлкен болғандықтан (Атлант мүхиты- нан Тынық мүхитқа дейін), өтпелі түрлері көбейіп кетіп, олардың арасындағы шекараны анықтау қиын болды.
Қамысшыл сұлыкештің басқа сұлыкештерден айырмашылығы ол өзендер аңғарындағы және көлдер қазаншүңқырындағы су маңы мен су бетіндегі өсімдіктерге, көбінесе қоғалы, құрақты немесе қамысы көп өскен жерлерге қоныстанады. Ересектері аралас жем жейді, алайда балапандарын бунақденелілермен қоректендіреді. Ұялары шөп арасында, жерде болады. Салындыда 4-6 жалпақ қисық сызықтарымен айқын безенген ашық күлгін түстен саз түсті қоңыр түске дейін боялған жұмыртқалар болады. Жұмыртқаларды аналық басады, кейде оны аталық алмастырады. Ұялау өмір дағдысы аз зерттелген. Қыста 50 шақты дарақтары бар топтары кездеседі.

Таралуы
-------

Ол Қазақстанның бүкіл жазықтық аумағының суқоймалары бойынша өте кең таралған. Сонымен бірге Қазақстанның солтүстігінде жіңішкетұмсықтылар, ал оңтүстігінде жуантұмсықты түрлер көп болып келеді. Солтүстік өңірден сұлыкештер ұшып кетіп, Қазақстанның оңтүстігінде бірен-сарандары қыстап қалады.
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Emberiza schoeniclus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
**«Стефани»** – Италиядағы алғашқы ақпарат агенттігі. Агенттік 1853 жылы құрылған. Оның негізін салған Венециядағы ірі саясаткер, журналист **Гульельмо Стефани**. «Стефаниден » кейін Италияда ақпарат агенттіктері көбейе бастады. 1945 жылы *АНСА агенттігі* құрылды. Алғашында өз жұмысын кооператив түрінде бастаған агенттік бүгінде 50 күнделікті газетке иелік етеді. Агенттікті президен және әкімшілік кеңесі басқарады. Орталығы Римде орналасқан. Редакцияның әлем бойынша 11 бөлімі бар. Олар: Еуропада, Африкада, Азияда, Солтүстік Америкада,Латын Америкасында орналасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан. А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Стефано Фьоре** (итал. *Stefano Fiore*; 17 сәуір 1975, Козенца) — итальялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

"Козенце" клубының түлегі. 1994 жылы "Парма" скуаттарының көзіне түсті де, осы клубқа ауысты. 1994/95 жылғы маусымда 19 жасар футболшы негізгі құрамға орныға алмады, есесіне УЕФА кубогының жеңімпазы атанды.

Кейін "Падова", "Кьево" клубтарында бір-бір маусымнан ойнады. 1997 жылы жазда "Пармаға" қайта оралды. Ол "Парманың" дәуірлеген кезі тұғын, құрамында Дино Баджо, Лилиан Тюрам, Ален Богоссян, Эрнан Креспо, Хуан Себастьян Верон, Роберто Нестор Сенсини, Марио Станич секілді белді футболшылар доп тепті. Сол себепті де Фьоре үнемі негізгі құрамда ойнай алған жоқ. 

Ал 1991-2001 жылдары "Удинезеде" ойнап, клубтың негізгі құрамында тұрақты алаңға шықты. Тәп-тәуір ойыны Италия құрамасының бапкері Дино Дзоффтың құрамаға шақыруына себеп болды. Фьоре 2000 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Турнирде алты ойында да алаңға шығып, бір гол соқты, Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды.

2001 жылы "Лациоға" ауысып, тағы да негізгі құрамнан тыс қалды, соның кесірінен 2002 жылғы әлем чемпионатына шақырылмады. 

2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты, бірақ бұл жолы құрама топтық турнирден оза алмады.

Кейінгі карьерасында "Валенсия", "Фиорентина", "Ливорно", "Мантова" клубтарында ойнап, 2009 жылы туған клубы "Козенцаға" қайта оралды. 

2011 жылы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

**Парма**

* Италия кубогы: 1998/99
* УЕФА кубогы: 1994/95, 1998/99

**Лацио**

* Италия кубогы: 2003/04

**Италия құрамасы**

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2000

Марапаттары
-----------

* «Италияға еңбегі сіңген» ордені (2000)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы  (ағыл.)
* Статистикасы Мұрағатталған 19 қарашаның 2019 жылы.
**Батава республикасы**, нидер. , фр.  (1795-1806 ж.) - Нидерланд жеріндегі республика. 1795 ж. қаңтарда бұл жерге франция республикасының әскерінің кіруі және жергілікті халықтың көтерілісі (1795 ж. қаңтар - наурыз) нәтижесінде құрылды.

Республика ежелгі заманда Нидерланд жерін мекендеген батавалардың атымен аталды. Қалың бұқара қолдаған ұсақ және орташа буржуазия ірі сауда буржуазиясымен қиян-кескі күрес жүргізді. Сайлауда (1798 ж. қаңтар) басым дауыс алған радикалды топтар консерваторларды өкімет басынан ығыстырып, конституция (1798 ж.) ұсынды. Оған сәйкес елдегі феодализм қалдығы жойылды. 1798 ж. маусымдағы реакциялық төңкеріс буржуазия-демократиялық шараларды жүзеге асыртпады. 1806 ж. мамыр-маусымда Наполеон І Батава республикасын Голландия корольдығына айналдырып (1806-1810 ж.), өзінің бауыры Луи (Людовик) Бонапартты король етіп жариялады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
*Басқа мағыналар үшін Бата (мағына) деген бетті қараңыз.*
**Бата**, бата беру — адал ниет, жақсы тілек білдірудің ұлттық дәстүрі. Дастарқан басында, түрлі жиын-тойларда, т.б. адам өмірінде кездесер ірілі-ұсақты қуаныштар кезінде той, қуаныш иесіне арнап қол жайып, бата береді. Сондай-ақ, қиын сапар, алыс жолға аттанған азаматына ақ жол тілейтін халқымыздың ежелден келе жатқан, кең таралған дәстүрлерінің бірі. Бата беретіндер, көбіне, көпті көрген ақсақалдар мен кемеңгер де дуалы ауызды билер болып келеді. Бата қысылғанда — қуат, қиналғанда—медет беріп, әрбір іс-әрекетіңе даңғыл жол ашып, бәле-жаладан қорғайды деп есептелген. Бата көзі тірілерге ғана емес, аруақтарға да жасалған. Батасыз, тілексіз өмір болмайды. "Батамен ер көгереді, жаңбырмен жер көгереді" деп халқымыз текке айтпаған. Батаның да қисыны, айтылатын, айтылмайтын жері болады, қуаныш пен тойдың ретіне қарай, соған лайық Бата тілегі болады.

Бата қазақ фольклорының дербес, шағын жанры ретінде қарастырылады. Ұйқасты, ырғақты болып келетін, тұрақты образдарға негізделетін бата халқымыздың жақсылық пен жамандык, адалдық пен арамдық, обал-сауап турасындағы моральдық-этикалық түсініктерінің айғағы іспетті.

Мағыналық тұрғыда екі түрге бөлінеді: ақ (оң) бата (алғыс), теріс бата (қарғыс). Қазақ халқының бата сөз үлгілеріне В.Радлов, Ш.Уәлиханов, А. Васильев, Г. Потанин, т.б. зерттеушілер назар аударып, жинап жариялаған.

Кейін батаға Ислам дінінің
әсері тиген. Осы күнгі бата отбасына амандық, молшылық, жастарға өмір, бақыт, білім
тілеу мазмұнында болып келеді.

Дастарқанға берілетін бата
--------------------------

Дастарқандарыңа береке берсін,

Бастарыңа мереке берсін.

Астарыңа адалдық берсін.

Бастарыңа амандық берсін.

2)Дастарқаның тоқ болсын,

Уайым-қайғың жоқ болсын!

Бақ-дәулет берсін бастарыңа,

Ғұмыр берсін жастарыңа!

Пәле-жала, жын-шайтан

Жоламасын қастарыңа!

Аллаһу әкбар!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
4. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1

Сыртқы Сілтемелер
-----------------

* Бата беру жайында Мұрағатталған 3 қаңтардың 2011 жылы.

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сольский барылдауық қоңызы** (лат. *Carabus solskyi* ) – барылдауық қоңыздар тұқымдасының биологиялық түрі. Саны мен таралу аймағы шағын,табиғатқа сән беретін ірі қоңыз түрі.Қазақстанда Жоңғар Алатауының оңтүстік-шығысындағы Тышқантау тауынан, Кетпен жотасынан, Теріскей Алатау жотасының шығыс бөлігінен, батысқа Қарқараға дейін, Iле мен Баянқол өзендерінің тоғайларынан белгілі. Қытайда Боро-Хоро жотасы, Қандалақ аңғары,Үлкен және Кіші Юлдуста кездескен.Теңіз деңгейінен 2600 м биіктіктегі шалғынды жерлерде тіршілік етеді, жазықтықта тоғайлы ормандарды қоныстайды. Ересектері сәуір соңынан шілде басына дейін белсенді. Моллюскалардың бақалшақтарын кеміріп, қоректенеді.Түр Кетпен жотасында салыстырмалы сирек, қалған жерлерде саны аз. Iле өзенінің аңғарларындағы тоғайларда саны едәуір төмендеп барады. Оған тоғайлы ормандардың бүлінуі және таулы жерлерде малды шектен тыс бағу әсер етіп отыр. Кетпен жотасының адам аз баратын бір сайында шағын қорық ұйымдастыру керек. Сонымен қатар Iле өзенінің төменгі ағысындағы тоғайларда қорық пен қорықша ұйымдастыру қажет.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
Аға Мұхаммед Яхья-хан (1970)
**Аға Мұхаммед Яхья-хан**(1917, қаңтардың 4-і – 1980, тамыздың 10-ы) - Пәкістанның үшінші президенті. Президент Аюб-ханнан кейін, 1969 мен 1971 жылдары арасында Пәкістанның президенті болып істеген. Әли Яхья деген бір ұлы және Ясмин Хан деген бір қызы бар.

1917 жылы Чакуа деген жерінде Шиға мұсылмандар отбасында дүниеге келген. Ұлты - қызылбаш, ата-бабалары Иранның Нәдір шаһ кезіндегі әскери басшылары еді, Нәдір шаһтың жақын туыстары еді.

Нәдір шаһ өлтірілгеннен кейін, оның отбасы мүшелері әр тарапқа қашқан. Солардың арасында Яхья-ханның ата-бабалары да еді. Мүмкін, Яхья-хан Нәдір шаһтың тікелей ұрпағы деген болжам бар.

Яхья-хан Пенджаб универститетін бітірген. Кейін, британ әскеріне аттанып, ң-ші дивизиясында Үндістанда, Ирақта, Италияда, Солтүстік Африкада қызмет етті.

Әскер басшысы еді.

1951-52 жылдары Кашмирде қызмет етті. 1954-57 жылдарында Пәкістан әскерін жақсарту жұмысын жүргізеді. 1958 - 1962жылдары Әскердің Бас Штабының башысының қызметкері атқарды, 1962 - 1965 жылдары дивизияның басшысы еді. 1965 жылы үнді-пәкістан соғысына қолбасшы ретінде қатысқан.

Әйгілі болып, әскердің де, жұрттың қолдауымен президент болып сайланды. 1969 жылының наурыз айның 26-сында, президент Аюб-хан кетіп, орнына Яхья-хан келді. Бірақ Шығыс Пәкістанның мәселесін шеше алмай, бенгалдар арасында Пәкістан үкіметіне наразыны туғызды. Нәтижесінде, 1971 жылы Үндістанмен соғысында жеңіліп, Пәкістан бенгалдармен де қақтығыстарда жеңілді. Шығыс Пәкістанда Бангладеш деген мемлекет пайда болды. Сол себептен Яхья-хан орнынан кетті. 

1980 жылының тамыздың 10-ында шаһтың тұқымы Яхья-хан дүние салды.
**Яцек Гуральский** (пол. *Jacek Góralski*; 21 қыркүйек 1992 жыл, Быдгощ) — польшалық футболшы, Польша Ұлттық футбол құрамасы мен "Қайрат" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Завиша" клубының түлегі. 2010 жылы осы клубта кәсіпқой карьерасын бастады.

2011 жылы "Виктория" (Короново) клубына ауысты. Көп ұзамай "Висла" клубына өтті де, төрт маусым ойнады. 

2015 жылы елдегі үздік клубтардың бірі "Ягеллония" қатарын толықтырды. 19 шілдеде "Корона" клубына қарсы ойында тұңғыш рет "Ягеллония" сапында алаңға шықты. Екі маусымда Экстраклассада 57 рет алаңға шықты.

2017-19 жылдары Болгарияның "Лудогорец" клубында ойнады.

2020 жылдың басында "Қайратқа" ауысты. Маусым соңында Қазақстан чемпионы атанды.

### Ұлттық құрама

2016 жылы 14 қарашада Словенияға қарсы жолдастық кездесуде Польша сапында алаңға шықты. 2018 жылғы Әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

* Болгария чемпионы (2): 2017/18, 2018/19
* Болгария суперкубогы (2): 2018, 2019
* Қазақстан чемпионы (1): 2020

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* 90minut.pl
* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
VIAF: 675148997670559870001 |

 |
Махабодхи храмы
Бодх-Гая - Үндістанның солтүстік-шығысындағы Бихар штатының орталық бөлігінде орналасқан шағын қала. Буддизмнің дүниеге келген жері. Бұл шағын қаланың тарихы б.з.д. VI ғасырдан бастап Будда есімімен тығыз байланысты.

Ол кезде Будда Гаутама есімімен танымал ханзада болатын. Ежелгі жазбалар мен аңыздарға сәйкес, дәл осы жерде, Бодха ағашының түбінде Сиддхарта Гаутама ханзада пендешіліктен бас тартып, рухани кемелдікке және нирванаға жетіп, буддизм дінінің негізін қалаған.

Бодх ағашы
Осыдан кейін Гаутама Буддаға айналады және өзінің махаббат пен бейбітшілікке бағытталатын ағымын насихаттаумен айналысады. Будданың кемелдікке жеткен жерін есте қалдыру мақсатында ұлы император Ашока осы жерде б.з.д. III ғасырда ғибадатхана тұрғызды. Ашокадан кейінгі билеушілер - махараджалар де осы ғибадатханада өз қолтаңбаларын қалдырған. Осылайша Махабодхи деп аталатын қазіргі орасан үлкен ғибадатхана пайда болды.

Бодх-Гаяның басты көрнекті орындары - Махабодхи ғибадатханасы мен Бодхи ағашы. Бүгінде Бодх-Гаяда өсіп түрған ағаш сол ежелгі заманда Гаутама ханзада түбінде отырып Буддаға айналғаң яғни кемелдікке жеткен ағаштың тікелей «ұрпағы» саналады. Бодх-Гая - буддизм дінін ұстанушылардың ең қасиетті мекені болып саналады. 1953 жылдан бастап Бодх-Гая буддистер зиярат етуге келетін орынға айналған. Бұл жерге келген кез келген адам өзін толғандырған сурақтарға жауап тауып,
нағыз рухани кемелдікке жете алады деген сенім бар.

Махабодхи ғибадатханасының айналасында Бодх ағаштары өсіп тұр. Махабодхи ғибадатханасында Будданың алтыннан соғылган мүсіні орнатылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Шошқа обасы**-шошқаның вирус арқылы таралатын жұқпалы індеті. Шошқа обасының вирусы барлық органдар мен тканьдерде, лимфа түйінінде, сүйек кемігінде,көк бауырда, ішектін кілегей қабығында өніп-өседі. Шошқа обасы еметін жас торайларда жіті өтеді. Ауру 3-7 күнге созылады, жіті өтетін түрінде дене температурасы 41,5-42°С-қа дейін көтеріледі. 1-2 күннен кейін шошқа жемнен қалады, денесі дірілдейді, жата береді, көзі қызарып,ісінеді, орнынан әрең қозғалады, салқын орын іздейді, кейде бауырының астында сарғылт сұйыққа толы күлдірек пайда болады, біраздан кейін тұтасып қоңыр даққа айналады. Жүрек қызметі нашарлап, мұрнынан қан кетеді, артқы аяқтары салданады, 7-10 күнде өледі. Ауру білінісімен ауру шошқаны бөлек күтеді, шошқа қораны 2-3%-тік күйдірігіш натр ерітіндісімен дезифекциялайды. Шаруашылыққа карантин қойылады.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Қызылой газ кен орны** – Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Байзақ газ кен орнынан батысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Кен орны 1967 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Қызылой көтерілімінің аумағы 19Ө13,5 км, амплитудасы 100 м антиклиналь қатпар түрінде. Эоцен қимасынан (ақсазды және құм қабаттары) 3 газ шоғыры табылған.

Жатыс сипаты
------------

Ақ сазды шөгінділердің ортаңғы бөлігінен тұратын негізгі газ горизонты 439 м тереңдікке жайылып, саз қабаттарымен кезектесе түзілген ұсақ түйіршікті сазды алевролиттерден құралған. Алевролитті жыныстың ашық кеуектігі 37,6%. Коллектордың жалпы қалыңдығы 13,5-17,9 м. Тиімді газға қаныққан қалыңдығы 8,0 м, газға қанығу коэффиценті 0,65. Ақ сазды горизонттың қабат қысымы 4,8-5,0 МПа, температурасы 32°С. 15 мм диафрагмадағы газдың тәуліктік өнімділігі 93 мың м3.

Құрамы
------

Газ құрамында метан 84,5-95,5%, ауыр көмірсутек 0,4%, азот 8,3%, көмір қышқылы 1,5%, аргон 0,05%, гелий 0,015-0,031%. Құм горизонтындағы газ құрғақ, 92% метаннан, 0,7% этаннан, 0,9% ауыр гомологтардан, 6% сирек газды азоттан, 0,9% көмір қышқылынан тұрады. Кен орны өндірістік игеруге дайындалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Божидар** (шын есімі — Богдан Петрович Гордеев 1894-1914) – орыс ақыны. [1]

Өмірі
-----

Богдан Гордеевтің әкесі профессор, анасы мектеп оқытушысы болған. 1913 жылы гимназияны алтын медальмен бітірген. Божидар - ақынның лақабы болып есептелген.

Қызметі
-------

1914 жылдың наурыз айында «Лирень» баспасының (Николай Асеев және Григорий Петниковпен бірге) негізін қалаған. Осы жылы Божидардың жалғыз «Бубен» атты өлеңдер жинағы жарық көреді.

Өлімі
-----

1914 жылы түнгі уақыта Харьков маңындағы Бабки ауылындағы орман ішінде асылып қайтыс болған. Өзіне қол жұмсауы Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты деп есептелінеді. 
1916 жылы өлімінен соң толықтырылған «Бубнаның» екінші басылымы жарық көреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Ақ — Басқұр
**Басқұр** — киіз үйдің ішін безендіру үшін, әрі уық пен керегенің түйіскен жерін сыртынан бастырып таңатын өрнекті жалпақ құр. Басқұрдың ұзындығы киіз үйді айналдыра орап шығатындай болады. Ені 20—30 см. Басқұрды өрмекпен терме тоқу, қақпа 
тоқу әдістерімен әр түсті жіп, арқау салып, ою-өрнекті етіп тоқиды. Түкті немесе ақ Басқұр және түксіз немесе ала Басқұр болып екіге бөлінеді. Түкті (ақ) Басқұрды түрлі-түсті жіптерді негізгі жіптерге түйіндеп, түкті ою-өрнек салып тоқиды. Түксіз (ала) Басқұр әр түсті жіптерден алаша секілді тоқылады. Басқұрды түйе, қой және жылқы қылы қосылған ешкі жүнінен тоқиды.

* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Қызылорда медицина колледжі 1928 жылы 15 тамызда "Қазақ акушерлік техникумы" деген атпен ашылған. 1954 жылы "Қызылорда медициналық училищесі" болып аталынды. 1996 жылы 14 маусымда Қызылорда медицина колледжі болып қайта құрылды. 1999 жылдың 25 қаңтарында Қызылорда медицина колледжі мемлекеттік қазыналық мекеме болып тіркелді.  

Қызылорда медицина кол­леджінің директоры, медицина ғылымдарының докторы, облыс­тық мәслихат депутаты Ақ­марал Шәріпбайқызы Әл­назар­ова.  

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің 2001 жылғы 3 тамыздағы Мемлекеттік лицензиясы негізінде:

* 0301000 - Емдеу ісі;
* 0309000 - Акушерлік іс;
* 0304000 - Стоматология;
* 0306000 - Фармация;
* 0302000 - Мейірбеке ісі;
* 0305000 - Лабораториялық диагностика;
* 0303000 - Гигиена және эпидемиология мамандықтары бойынша орта;
* 1121000 - Медицина техникаларын монтаждау, техникалық қызмет көрсету және жөндеу

  

Медицина кадырларын дайындайды.
Колледж 2008 жылы мамыр айында Мемлекеттік аттестациядан өтті. 2009-2010 оқу жылында колледжге "ҚР СТ ИСО 9001-2009" сапа менеджменті жүйесі енгізілді. Колледж "Үздік техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орны - 2010" облыстық байқауының қорытындысы бойынша І орын иеленген.

##### Сілтемелер:

* kyzylorda-zhastary.kz сайтындағы профилі. Мұрағатталған 2 мамырдың 2014 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Мұқыр деген бетті қараңыз.*
**Мұқыр** – Сағыз алабындағы өзен. Ұзындығы 94 шақырым, су жиналатын алабы 1780 км2. 50-дей жылғасы бар.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Аққұдық қыстауының батысындағы жонды белестердегі Найзабекқұдық құдығы маңынан алып, Сағыз өзеніне сол жағалауынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары кең, арнасы кейбір бөліктерінде тік жарлы. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Көктем айларында ғана су болады. Жазда өзен қара суларға бөлініп тартылып қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 4-том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2012 ISBN 9965-893-84-5
**Басқұдық** – Шығыс Қаратау тауының оңтүстік-шығысында орналасқан құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Жер көлемі 150 км2. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Басқұдық құмды аумағы Бекі-Басқұдық солтүстік қанатын алып жатыр. Мұның барлық жері сулы болып келмейді, тек терістік ойпаттары ғана сулы болады. Жер асты суының тұздылығы литріне 0,24 г-ға дейін, тұщы су құмның орталық бөлігін алып жатыр. Жер асты суы жауын-шашын суының сүзіліп өтуінен және ішінара құмды аумақ астындағы аль-сеноман шөгіндісінде ашық жер деп аталатын саңылаудан ағу арқылы көбейеді. Судың қоры - 50 л/с.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы
2. ↑  Атамұра баспасы, Алматы,1997
Балықтар миграциясы
**Қыстақ іздеу миграциясы.** Балықтардың көпшілік түрлері, қысқа таман су температурасы төмендей бастаған кезде, активтілігі бәсеңдейді, тіпті қалғьйі, шала ұйқыға кетеді. Бұл кезде өздерінің жайылып жүрген жерлерінен
қыстап шығуға ынғайлы ықтасын жерге жиналып, шұңқырлау жерін таңдап алып, соған қыстап шығады. Мысалы, сазан, тыран балық Еділ, Жайық, Кура т. б. ірі өзендердің сағасына келіп, көп мөлшерде шұңқырларға жиналып
ұйқыға кетеді. Бекіре балықтарының Жайық өзенінің шұңқырларында қыстап шығатыны ертеден белгілі. Балықтардың ұзақ ұйқыға кетуіне мәжбүр ететін физикалык әсер, яғни су температурасының төмендеуі. Ұйқыға
кеткен балықтар судың түбіндегі шұңқырларға жиналып, қозғалмай жатып қысты басынан өткізеді. Бұл кезде көптеген балыктардың денесінің сыртын қалың қабатты шырын қаптап қалады да, оларды төменгі температураның зиянды әрекетінен корғап, бөліп тұрады. Ұйқыда жатқан балықтардың организміндегі зат алмасу процесі өте баяулап кетеді. Кейбір балықтар, мысалы табан балық су түбіндегі балшықты қазып, соның ішіне еніп, қыстап шығады. Бұлардың аман қыстап шығуы, төменгі температурада балшық мұз болғанымен балықтың денесіндегі шырынының мұз болмауына, қатып калмауына байланысты. Ол балықтардың денесін мұз қоршап тұрса да. қатпай температурасы —0,2—0,3° болатындығы анықталған.

* **Қыстап шығу миграциясы** кезінде балықтардың барлығының ұйқыға кетуі шарт емес. Мысалы, Азовтың хамса балығы қыстау үшін Азов теңізінен Қара теңізге келеді. Себебі қыста Азов теңізі Қара теңізге қарағанда тайыз,

сондықтан оның беті катып қалады да суы салқын, қыстап шығуға қолайсыз болады. Әрі мұз кабаты ауадағы оттегімен теңіз суын қатыстырмай жауып қалады.

Тағы қараңыз
------------

* уылдырық шашу миграциясы
* Балықтардың қорек іздеу миграциясы
* Балықтар миграциясы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы