recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вибрация** - діріл, тербеліс.

**Вибрация** (лат. *Vibratio*-тербеліс, діріл). Діріл-механикалық тербеліс, сызықтағы кернеулер мен деформациялар таңбалары айнымалы болғанда басталады.

Вибрациялық түйсіктер қозғалған дененің ауаны толқытуын бүкіл өн бойымызбен сезінген кезде пайда болады. Негізгі талдағыштары (түйсіну мүшелері) сау адамда көбінесе өздерінде бұл түйсіктердің болуын байқамайды. Көзі, құлағы, тілінен бірдей айырылған американдық Елена Келлер мен орыстың ғылыми қызметкері Ольга Скороходованың өмірі мен шығармашылық әрекеті талдағыштардың адам таңқаларлық жағдайда бір-бірімен байланысатындықтарын, әсіресе мұнда вибрациялық түйсіктердің маңыздылығын көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
3. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6

Дереккөздер
-----------
**Каталония Ұлттық футбол құрамасы** (кат. Selecció de futbol de Catalunya) — Испания құрамындағы Каталония автономды бірлестігінің футболшыларынан құралған құрама. Каталония дербес мемлекет болмағандықтан, ұлттық құрама да ФИФА және УЕФА-ға мүше емес, сол себепті әлем және Еуропа чемпионаттарына қатыса алмайды. Есесіне, футболшылары Испания Ұлттық футбол құрамасында ойнауға құқылы. Испания сапында көптеген каталондық футболшылар ойнап, әлем және Еуропа чемпиондары атанды, әлем футбол жұлдыздарына айналды. 

Атақты футболшыларының көбі "Барселона" футболшылары құрайды.

Үй стадиондары — "Камп Ноу". Бұл аренада "Барселона" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Тарихы
------

Құрама тұңғыш ойынын 1912 жылы 21 ақпанда Парижде Франция құрамасына қарсы өткізіп, 0:7 есебімен ұтылып қалды. Бұл кездесу құрама тарихындағы ең ірі жеңілістердің бірі боп тіркелді (1924 жылы Испания құрамасынан да осындай есеппен ұтылған-ды).

Құрама жүз жылдық тарихында 200-ден аса жолдастық кездесу өткізді. 2009 жылы Аргентина құрамасын "Камп Ноуда" 4:2 есебімен ұтты. Бұл құраманың ең жарқын жеңістерінің бірі. 

2009-2013 жылдары әйгілі Йохан Кройф құраманың жаттықтырушысы қызметін атқарды.

Қазіргі құрамындағы атақты футболшылар
--------------------------------------

* Мартин Монтойя
* Жерар Пике
* Алеш Видаль
* Боян Кркич
* Марк Бартра

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* ФФК
* Ойын нәтижелері
* Каталония спорты
Бұл процесс 450 - 500°C- та және катализатор (алюмосиликаттар) қатысында жүргізіледі.
Бұл әдіспен көбінесе авиация бензині өндіріледі.
Катализдік крекингте ароматты көмірсутектерді конденсациялағанда кокстеу процесі жүріп, кокс катализатор бетіне қапталады. Нәтижесінде, катализатордың белсенділігі төмендейді.
Катализаторды регенерациялау (қалпына келтіру) 550 - 600°C температурада ауа үрлеп, коксты күйдіру әдісімен орындалады. Регенерация және крекинг процестері кезек-кезек орындалады. Өндірісте көбінесе "қайнау қабатындағы" регенерациялау жүргізіледі.
Крекинг және катализаторды регенерациялау бір агрегатта жүргізіледі: жоғары жағы - реактор, төменгі жағы - регенератор.
Катализдік крекинг бензиннің құрамында көп мөлшерде ароматты және изопарафинді көмірсутектер болғандықтан, октан саны 78 - 80%, ал қорғасын тетраэтилатын қосып, 90 - 95% - ке жеткізуге болады.
***Кебін*** – қайтыс болған адамға кигізілетін ақырет киімі. Кебін үш бөліктен тұрады:
1) *лифафа* – сыртқы кебін. Лифафаның көлемі мәйітті қаусыра орауға, басы мен аяқ жағынан бууға жетерліктей көлемде болады; 
2)*изар* – бас, аяқпен бірдей енді мата; 3) *қамис* – көйлек. Мата екі қабатталып, ортадағы тұйық жерден бас сиярлықтай жыртылады. Басқа кигізгенде, көйлектің ұзындығы мойынның түбінен аяққа дейін жететін болуы тиіс. Бұл кебін ерлер мен әйелдерге ортақ кебін әйелдер үшін мұнан өзге: 1)*хумар*, яғни шашты жабатын бүркеншік; 2) *хирқа*, яғни кеуде жапқыш болады. Хирқаның ұшы екі қолтыққа келтіріліп, омырау жабылады. Бүркеншіктің екі ұшы хирқаның астына келтіріледі. Кебін адам тірі кезде киюге жарайтын нәрседен, мүмкіндігінше мақтадан тоқылған ақ түсті матадан болғаны абзал. Әрі жаңа немесе таза болуы қажет. Әйелдердің кебіні жібектен болса да болады. Жетерліктей мата табылмаған жағдайда, мәйіт жалғыз қабат кебінмен де қойыла береді. Мәйітке әуелі *"қамис"*, кейін *"изар"* кигізіледі. Сосын *"лифафа"* оралып, ашылып кетпес үшін бас, аяқ, белден байланады. Әйелдердің шашы екі бұрым түрінде *"қамистің"* үстіне көкірек тұсына қойылады. Бүркеншікпен басы, беті жабылып, үстіне *"изар"* оралады да, *"изардың"* үстінен кеуде жапқыш көкіректің үстінен көлденең қойылып, екі ұшы қолтықтың астына келтірілгеннен кейін, *"лифафа"* оралады. Сәби балалардың кебіні *"лифафа", "изар"*, тек қана *"лифафа"* немесе кәдімгі үш қабат мата болса да оқасы жоқ. Кебіннің үш түрі бар: **1)** сүннет түрі. Сүннет кебіні жоғарыда айтылған тәрізді, ерлер үшін: *"лифафа", "изар"* және *"қамис"*. Әйелдер үшін қосымша *"хумар"* және *"хирқа"*; 2) *"кифая"* түрі (*"кифая"* – жеткілікті). Ерлер үшін *"изар", "лифафа"*. Әйелдер үшін *"изар", "лифафа"* және *"бүркеншік"*; 3) *"заруат"*түрі. кебін жоқ, не табылмаған жағдайда мәйітті бір қабат етіп ораған матаны *заруат* деп айтады. *Шаїид (шейіт)* болғандарды жумайды, әрі оларға жоғарыда айтқан кебінді кигізбейді. *Шаїид* өз киімдерімен жерленеді; қ. *Жерлеу рәсімі*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
Мо - қара, қойыртпақ деген сөздің иероглифі.
**Моизм** (墨家). Мұрагерлік аристократияның билеуіне сын айтқан моистер мектебінің негізін қалаушы МО-ЦЗЫ (шамамен б.з.д. 479 - 400 жылдар) болды. Оның ілімін, жолын қуушылар "Мо-цзы" кітабында Моизм ілімінің сипаты баяндалған. Моизм әлеуметтік жағдайы тұрақсыз, қарама-қайшылықты ұсақ меншік иелерігің - ерікті жер өңдеушілердің, қолөнершілердің, саудагерлердің, мемлекеттік аппараттағы төмен шен иелерінің мүддесін білдірді. Бір жағынан, олар еңбекші бұқараға жақын болды және белгілі бір дәрежеде олардың сенім-пікірлерін қабылдады, ал екінші жағынан - қоғамда белгілі бір орынды иеленгеннен кейін билеуші тебе топқа жақындауға тырысып бақты, жоғары тектің артықшылықтарын өздеріне талап етті. Моистердің ілімін осындай қарама-қайшылықтар жайлаған болатын.

Әлеуметтік төменгі топтың кейбір түсініктерін қайта жаңғырта отырып, моистер мемлекеттік лауазымдарды шығу тегі
мен туыстық принциптері бойынша иеленуді айыптады. Олар барлық адамдардың көктегі құдай алдында бірдей екендігін дәлелдеді. Мемлекеттік қызметке шығу тегіне қарамастан неғұрлым ақылды адамдарды ұсыну қажет. Олар осы тұрғыдан мұрагерлік аристократтарда білім туа бітеді деген ойға жол беретін және ақылдылардың ұсынылуын білім деңгейімен шектейтин конфуцийшілдіктің ымырашылдық доктринасын да сынға алды. Мо-цзы ақылдылықтың көзі туа біткен ізгіліктер мен атап оқу ғана емес, қарапайым халықтың өмірінен алынған білім деп көрсетті. Мемлекет басқару оқытуды қажет етпейді. Адамның мемлекеттік басқаруға қабілеті онын іскерлік қасиеттерімен - қарапайым халыққа кызмет етуді қалауымен, іске қажырлылығымен және т.б. анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Марат Шәріпұлы Шәріпов** (1942-1997), гидрометаллургиялық үдерістердің физикалық-химиялық негіздері саласындағы маман, химия ғылымдарының докторы (1995). 

Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Еңбек жолын 1968 жылы ҚазКСР ҒА Органикалық катализ және электрохимия институтыңда бастады. 1970 жылы ҚазКСР ҒА Қарағанды химия-металлургия институтына ауысты. 1976-1985 жылдар аға инженер, ғалым
хатшы және ионалмастырушы үдерістер зертханасының меңгерушісі. 1985 жылдан Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-де ғылыми-зерттеу бөлімінің бастығы, ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, кафедра меңгерушісі, кванттық және физикалық химия кафедраның профессор қызметтерін атқарды. 100-ден астам ғылыми еңбектің авторы.

Шығармашылығы:
--------------

* Термохимия частичногидратированной окиси меди (1973);
* Очистка электролита в условиях Балхашского комбината (1982);
* Исследование сорбции катионов меди, железа и никеля на КУ-2-8 и гидратации их в фазе ионита (1985).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Котельников атындағы көше** Көшеге Кеңестер Одағының Батыры Яков Степанович Котельниковтың есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 08.10.1958 №27 шешімі) берілген. Котельников Яков Степанович (1922-1972) Шығыс Қазақстан облысының Бұқтырма ауылында дүниеге келген. Сталинград, Күрек түбіндегі шайқастарда
ерлікпен шайқасып, табандылық көрсеткен. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Ақан сері көшесінен басталып Жансүгіров көшсіне дейін созылып жатыр. Кассин, Мосин көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 1040 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Қазақстаннан шыққан ең танымал скрипакшы ол **Марат Сәметұлы Бесманғалиев**, 1962 жылы Алматы қаласында дүние тапқан. 1988 жылға дейін білім алып, оқуын КСРО мемлекеттік симфониялық оркестрімен бірге Мәскеу консерваториясының үлкен залының сахнасында жеке концертпен бітірді, онда ол Бетховенның бірнеше шығарамаларын орындап, 1990 жылы британдық флейтисткаға тұрмысқа шықты, некеден 1991 жылы дүниеге Арухан Галива атты қыз келді. Әкесі мен анасының ісін жалғастырып ол музыкамен айналысып британ әншісіне айналды, оған қоса ол бірнеше бейнебаяндарда түсіріліп, актриса атағын алды. Некені қиып, Марат Сәметұлы бірнеше жылдан соң француздың Вассилиа қызына үйленді.

Оның атақты дәйексөзі:

```
«Егер мен көп жұмыс істесем, соныңда белгілі бір атаққа ие боламын»
```

1990 жылы Ұлыбританияға көшсе де ол намысын жоғалтпай, әлі күнге ейін Қазақстан елінің азаматы болып табылады. 1989 жылы Алматы қаласында өз оркестірін құрып, Ұлыбритания бойынша турға аттанды. Концертердің бірінде Ян Сибелиус шығармаларың орындап тыңдаушыларды аң-таң калдырды, өзіннің ерекше әуенімен сахна төрінде туынданың эмоционалдығының ашықтығымен және сезімдер тереңдігімен таңқалдырды.

1996 жылы Нью-Йорктың Барбикан Холында Англияның камералық оркестрімен берген концерті оның халықаралық скрипка жұлдызы ретінде қалыптасуындағы шешуші кезең болды. Ол ірі әлемдік музыка жазбаларымен айналысатын компаниялармен тұраҚты келісім шарт жасасады.

Ол 1988 жылы Лейпциг Бах Халықаралық байқауында жүлдегер болды, ал 1991 жылы ол Испаниядағы халықаралық байқауындабірінші жүлдені жеңді,
сондай-ақ бәсекелестікті ең көрнекті шебері болғаны үшін арнайы сыйлыққа ие болды.

2000 жылы Бисенғалиев Қазақстанда «Платиналы Тарлан» сыйлығын және «Құрмет медалімен» атақтарын алды.

Борат бейнебаянына жауап ретінде Бисенғалиев филімнің музыкалық директор Эрран Барон Кохеннің «Зере» атындағы шығарамасын қолданды.

Дереккөздер
-----------

*
**Марат Қабанбай** (1948 жылдың 22 наурызы, Зайсан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы - 2000 жылдың 26 сәуірі, Алматы қаласы) — балалар жазушысы, публисцист.

ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген (1975). 1966—1968 жылдары аудандық «Достық» газетінде корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1987—1994 жылдары шығармашылық жұмыста, 1995 — 1997 жылдары «Ана тілі» газеті редакторының орынбасары, 1999 жылдан өмірінің соңына дейін «Солдат» газетінің бас редакторы болды.

Шығармаларының дені балалар мен жасөспірімдерге арналған. Негізгі тақырыбы: заман келбеті, жастардың өмір-тіршілігі; идеясы: адамды сүю. «Бақбақ басы толған күн» (1975), «Арыстан, мен, виоленчель және қасапхана» (1977), «Жиһанкез Тити» (1982), «Пысық болдым, мінеки» (1983), «Қала мен қыз бала» (1984), «Қазақ, қайда барасың?» (1995), «Сурет салғым келмейді» (1995) аттыповес-тер мен әңгімелер топтамалары, «Көркем дәм» (1977), «Айшылық алыс жол» (1987) романдары жарық көрді. Шығармалары орыс тілінде «Арыстан, я, виоленчель» (1980, М. ), «Вот он я — бывалый» (1986, М.), «Горький вкус» (1989), «Эхо» (1991) деген атпен басылып шықты. Жекелеген туындылары украин, молдован, латын, неміс тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Ортан, ортан қол.** Бес саусақтың ортасындағысы, үшіншісі. «Мынау-мынау ортан қол, Кішілерге қамқор
қол. Төртеуінің ағасы, Білектің үлкен баласы» («Балдырған»).

Төркінін іздеп әуре болмай-ақ, мұның «ортан қол» аталынуы өзінен-өзі белгілі емес пе деушілерге қарсы
дау айту да қиын. Былай қарағанда бұл атауды алған саусақ қалғандарынын, дәл ортасында орналасқан. Осының өзі де оның «ортан қол» аталуына жеткілікті себеп. Алайда, сөз төркінін, тіл деректеріне сүйене отырып,басқаша іздестіру орынды көрінді.

Түркі тілдерімен туыстас саналатын моңғол тілінде «урт» сөзі біздегі «ұзын» мағынасын береді де, «уртын» болса, «ұзындық» ұғымын меншіктенеді. Өте ертеректе түркі тілдерінде де «ұзын» мағынасын «урт» не «уртын» тұлғалас сөздер беруі мүмкін. Олай деуіміздің себебі қазіргі кездегі кейбір түркі тілдерінде, дыбыстар сәйкестігіне байланысты, сәл өзгеше дыбысталуы да кездесіп қалып отырады. Туваларда «үр», якут тілінде «усун» сөздері мағына жағынан біздегі «ұзынмен» барабар. Тіпті моңғол тобындағы қалмақ тілінде дыбыстық жағынан сәл өзгеріс байқалады: ут — ұзын. Осыларды салыстыра келгенде, біздегі «ұзын» сөзінің өзі «урт» (моңғолдардағы), «үр» (тувалардағы) тұлғаларының өзгеше түрі болуы ықтимал (салыстырыңыз: көр~көз). Демек, «р» мен «з» дыбыстарының сәйкес келуі заңды құбылыс. Сөйтіп, біздің топшылауымызша, «ортан қол» дегеніміз мағынасы жағынан «ұзын қол» дегенмен бірдей.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Ұлы Витовт (1350-1430) – ортағасырдағы Литваның әйгілі билеушілерінің бірі. Патша лауазымымен тең саналатын «ұлы князь» атағын алған ол өз иелігінің жоғарғы дәрежедегі билешісі болды. 1401 – 1430 жылдары басты тұрғындары литвалықтар мен русиндіктер болып табылатын Ұлы Литва князьдігін биледі. 1370 – 1382 жылдары Гродно князьдігінің, ал 1387 – 1389 жылдары Луцк князьдігінің ханзадасы болып тағайындалды. Витовт – Литвада өте көп қолданылатын ерлер есімі. Литвадағы Ұлы Витовт университеті Витовттың құрметіне осылай аталған. Витовт 1350 жылы Кейстуттың екінші әйелі Бирутадан туған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер.
**Көңсары** – Қалба жотасының солтүстік-батысындағы тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жарма ауданы Суықбұлақ ауылының солтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. Шар өзені аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 586 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың тақтатас, құмтас және интрузивті жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Беткейіндегі қызғылт қоңыр, қара топырағында далаға тән өсімдіктер мен терек, бұталар өседі. Етегінде өзімен аттас қыстау бар. Мал жайылымына қолайлы.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Диспетчерлік журнал, карточка, рапорттар, жоспар-графиктер түріндегі диспетчерлік қызмет документтерінен тұратын үлкен информациялардың іс-қағаздарын жасақтауға тура келеді. Қажетті информациялармен, олармен жүргізілген жұмыс нәтижелерін диспетчер төмендегідей негізгі журналдарға жазып отыруы қажет: бұйрықтар мен ескертулер, заявкілер, тапсырмалар мен оларды орындау нәтижелерін жазатын оперативті жұмыс журналы, мал және егін шаруашылықтары өнімдерін өндіру және сату есептерінің журналы, техникалық қызмет көрсету мен жөндеудің барлық түрлері есебінің журналы. МТП жанармайының шығыны, өнім өндіру және сату және басқа да көрсеткіштерді жоспар-график түрінде жазып көрсету ыңғайлы болады. Осылайша көрнекті етіп жазып көрсету өндірістің жүрісі мен жағдайын тез бағалауға және оған тез әсер етуге мүмкіндік береді.
Диспетчер пунктінде қосымша документтер болуы керек: шаруашылықтың жерді пайдалану картасы, шаруашылықтың өңдірістік-финанстық жылдық жоспары, сондай-ақ диспетчерлік қызмет бақылап және бағыттайтын, барлық бөлімшелер мен учаскелердің өндірістік міндеттері мен жооспары; анықтамалық-нормативті материалдар(жанармай шығыны нормасы, машиналарға техникалық қызмет көрсетудің кезеңдері, т.б.); бөлімшенің құрамындағылардың және мүшелері туралы мәліметтер, техникалр саны және басқа мәліметтер.

Дереккөздер
===========

Машина-трактор паркін пайдалануда ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы: селолық орта кәсіптік-техникалық училищелерге арналған оқу құралы.Мухин А.А.
**Көңіл-күй лирикасы** - мәдениетін, жазба дәстүрін, әдет-ғүрыптары мен дүниетанымын білуге болады.

Н.М.Ядринцев 1889 жылы Моңғолиядағы Орхон өзенінің құйылысынан қос тілдік жазуы бар екі тас тапқан. Кейіннен біреуі Білге қағанға (735 жылы), екіншісі оның інісі Күлтегінге (732 жылы) қойылғаны белгілі болып, мазмұны толық анықталды. Бұл ескерткіштердің бір кырына Қытай иероглифтері ойылған, ал үш қырына ойылған жазу таңбалары "Сібір руналарына", Енисей бойынан табылған жұмбак жазуларға үқсас. Финн және орыс ғалымдары жүргізген арнаулы зерттеулер нәтижесінде Орхон және Енисей ескерткіштерінің нұсқалары (фотосурет, эстампаж) жинақталып жарияланған атластар жарық көрді. Дания лингвисі Вильгельм Томсен 1893 жылы түркі руникалық (Орхон-Енисей) таңбаларының дыбыстық мағыналарын анықтап, акад. В.В. Радлов 1894 жылдың қаңтарында көне түркі тілінде жазылған Күлтегін ескерткішіндегі руникалық жазудың түңғыш аудармасын берді. Мұнан кейін К. т. ж. е. тек тастарға ғана қашалмағандығы, металл (алтын, күміс, қола) және саз балшықтан жасалған түрлі бүйымдарға ойып жазылғандығы да айкындала түсті. Моңғолиядағы, Сібір мен Қазақстандағы айқындалған түркі руникалық ойма жазуларының жалпы саны әзірше екі жүзге жуық. К. т. ж. е-нін тілін зерттеп, зор үлес қоскан ғалымдар - В. Томсен, В.В. Радлов, П.М. Мелиоранский, В.Банг, Г.И.Рамстед, А.Габэн, С.Е. Малов, В.М. Насилов, И.А. Батманов, А.Н. Кононов, Дж. Клоусон, Т.Текин, М.Жолдасбеков, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Көңіл шай** - үйінен өлік шыққан отбасы мүшелерінің, қиыншылыққа тап болған жандардың көңілін аулау мақсатында жайылатын дастархан жаю, қонақ күту дәстүрі.

Адам өмірінде қуанышты да, ренішті де жайлар болады. Басына іс түскенде, тұрмыста кездесетін қиын жағдайда, ренішті, күйінішті кездерде адамдар бір-біріне көңіл білдіріп, қиыншылыққа ортақтасып, ақыл-кеңес береді. Ашулы сәтте басу айтады. Міне, осындай кездерде ауылы аралас ағайын-туыс көңіл білдіріп, дастарқан жаяды. Аталған жағдайларда жайылған дастарқан **" көңіл шай"** деп аталады.  

Осы жерде көңіл білдіру мен көңіл айтудың арасын ажырата білу керек. Көңіл білдіру жоғарыдағыдай. Ал көңіл айту - қазалы жағдайда қолданылатын ғұрып.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Кенжеахметұлы С. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы: ТОО "Алматыкітап баспасы ", 2014
Витамин жетіспеушілік, авитаминоз – күнделікті ішетін тағамда витаминдердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не витамин синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі витамині аз, бірыңғай тағаммен (консервіленген, кептірілген, рафинадталған) тамақтанса, организмге, негізінен көмірсулар (қант, т.б.) ғана түсіп, ақуыздар пен майлар аз түссе, ал көкөніс пен жеміс-жидектер мүлдем болмаса витамин жетіспеушілік дамиды. Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз тағам дайындалса, азық-түлік құрамындағы витаминдер бұзылады. Мысалы, құрамында никотин қышқылы (РР витамині) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ауруына, ал қауызы алынған күрішпен және өте ұнтақталған бидай ұнынан жасалған нанмен ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі мүмкін. Тағамда витаминдердің жеткіліксіз болуы, адам организмін әлсіретеді. Мұндай жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Оған ауа райының қолайсыз жағдайы, ауасы лас жерде ұзақ уақыт жұмыс істеу, сондай-ақ гастрит, асқазан ісігі, гельминтоз, лямблиоз, т.б. аурулар себеп болады. Витамин жетіспеушілік болғанда организмде зат алмасу процесі бұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Сондай-ақ, адамның көңіл-күйі күйзеліске ұшырағанда, ауа-райының құбылмалы кезеңдерінде, әйелдердің жүктілігі не сәбиін емізуі, т.б. жағдайларда организмде витамин жетіспеушілік артады. Мұндай жағдайда дәрігерге қаралып, арнаулы витаминдер қабылдап, көкөніс пен жемістерді көбірек пайдалану қажет. Витамин жетіспеушілік және гиповитаминоз жануарларда да болады. Мал авитаминозбен, көбінесе көктемде ауырады. Витамин жетіспеушіліктен аналық мал қысыр қалады, төл нашар өседі. Мысалы, В витамині жетіспеген жағдайда құс полиневритпен, шошқа пеллаграмен ауырады. D витамині жетіспесе, төл қатпа болады, ірі мал сүйек ауруына шалдығады.
**Бақытжан Байқадамов** (11 наурыз 1917, Торғай облысы — 16 маусым 1977, Алматы) — композитор. Қазақстанның еңбек сіңерген өнер қайраткері (1957).

Өмірбаяны
---------

Алматы мемлекеттік уиверситетін (1937), Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген (1954). 

1941 жылы Қазақ радиосында хор жетекшісі, 1947—1949 жылдары әйелдер ән-би ансамблінің жетекшісі әрі дирижері болды. 

1952 — 1960 жылдары Қазақ филармониясын басқарды. Осы жылдары "Почташы", "Су тасушы қыз", "Домбыра", "Алма ағаштар жайнайды", "Кел, достар", "Теміртау жастарының әні", "Айгөлек", "Бөбегім" атты ойнақы әндері мен "Майра", "Тойбастар", "Он алты қыз" сияқты хорға арналған шығармалары дүниеге келді.

1969 жылдан өмірінің аяғына дейін Қазақ қыздар педагогикалық институтында ұстаздық етті.

Шығармашылығы
-------------

Байқадамов Бақытжан Қазақстанда көп дауысты хор музыкасы жанрын қалыптастыруда ерекше еңбек етті. 

"Жайлауға", "Біз бейбітшілік үшін", т.б. хорға арналған сюиталар, вокалдық композициялар, хорға арналған көлемді поэмалар ("Қыз арманы", "Айтыс", "Еңбек жемісі") жазды. Физика, математика, музыка теориясы саласындағы білімін ұлттық музыка аспаптарын жетілдіру мақсатына пайдаланып, домбыраның үнділігін арттыратын жаңа өлшемдер жасап шықты. Көпшілікке танымал болған "Айгүл" ансамблін ұйымдастырып, эстрадалық жанрдың дамуына да ат салысты. Қазақ мемлекеттік хор капелласы Байқадамов Бақытжан есімімен аталады, оның көркемдік жетекшісі және дирижері Бейімбет Демеуов (1997).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. ↑
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Дхамек ступасы** - Үндістанның Уттар-Прадеш ауданындағы киелі Варанаси қаласынан 13 шақырым қашықтықта, Сарнатхта орналасқан үлкен ступа.

Басқа да біраз ескерткіштер сияқты Дхамек ступасы да Будданың рухани кемелдену сапарын белгілеп, мәңгі есте қалдыру үшін салынған. Б.з.д. 249 жылы император Ашока Будданың өртенген сүйектерінің қалдығы мен Будда жәдігерлерін сақтау мақсатында ступа салдырады. Бұл құрылыстан бүгінде тек қалдықтар ғана қалған. Ап қазіргі Дхамек ступасы б.з. 500 жылы тұрғызылды.

Дхамектің биіктігі - 43,6 м, диаметрі - 28 м. Қабырғасы тастан дөңгелене қаланған, төбесі де дөңгеленіп келген. Император Ашока салдырған бағанда бұйрықтар ойылып жазылған. Ол ступаға жақын жерде орналасқан. Осы жерде Будда алғашқы бес шәкіртіне уағыз жүргізіп, адамның кемелдікке жету жолдарын жариялаған.

Ступа түрлі жағдайларға байланыста алты рет кеңейтіліп, жөндеуден өткен. Соның өзінде ступаның ең жоғарғы бөлігі толығымен аяқталмай қалған. Дхамек ступасының пішіні цилиндр тәрізді, төбесі доғал болып келген. Қолдан жасалған кереметтерден бөлек Сарнатхта бұғылар өсірілетін әдемі саябақ бар.

Ступаның төменгі бөлігіндегі тастарда Гупта дәуірінің өрнектері болып есептелетін нәзік гүлдер асқан ұқыптылықпен ойылып бейнеленген. Б.з. 640 жылы Қытай монахы Сюаньцзан Сарнатхқа сапармен барады. Осы сапары жайындағы жазбаларында ол «бұл ступада 1500 монах өмір сүреді» деп көрсеткен. Ступаның қабырғасында құстар мен адамдардың бейнесі асқан шеберлікпен ойылып салынғаң сонымен қатар брахми жазуларын да байқауға болады.[1]

Галерея
-------

* 
* Таста жазылған ступа тарихы
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Бақытжан Бисенғалиев** (1936 - 1984, Атырау облысы). Теңге кен орнын тұңғыш ашушы. Қазақ Мемлекеттік Университетін бітірген (1958). 
*1958-1959* жылдары — «Маңғышлақ мұнайгазбарлау» тресіндегі Қызан мұнай барлау кеңсесінде коллектор.

*1959-1962* жылдары —Жетібай мұнай барлау экспедициясында инженер-геолог, геолог, геология бөліміні. аға геологі.

*1962-1964* жылдары — Теңге мұнай барлау басқармасында ұңғымаларды сынау және зерттеу кеңсесінде аға геолог, бас геолог.

*1964-1968* жылдары — Оңтүстік Маңғыстау мұнай барлау экспедициясында геология бөлімінің бастығы, «Маңғышлақ мұнайгазбарлау» тресі бөлімінде аға геолог.

*1968-1972* жылдары — Ақтау қалалық комитеті ендіріс бөлімінің меңгерушісі, Өзен аудандық партия комитетінде бөлім меңгерушісі.

*1972-1984* жылдары — қабаттық мұнай беруін арттыру және ұңғымаларды күрделі жөндеу басқармасының бас геологі. Қаза. КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Өзін-өзі білдіру**- өзін- өзі танытуға мәні жағынан жақын, тұлғаның өзін- өзі көрсетуді білдіретін ұғымдардың бірі. Егер де ерте балалық шаққа жоғары психикалық функциялардың, қабілеттердің және т.б қалыптасуы тән болса, балаң жастық кезеңде әлеуметтік ойлау, өзіндік сана, ынта және т.б тән болады. Өзін- өзі білдіру тұлғаның дұрыс және үйлесімді дамуының негізгі алғы шарттары ретінде көрініс табады. Осы кезеңде бағыттылық, бағдар, өмірде, қарым- қатынасты дұрыс бағдарлай білу сияқты маңызды қасиеттер қалыптасады. Тұлғаның өзін -өзі білдіруіне әсер ететін- ол қоғам.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
**Теміртау газеті**,Теміртау қаласы ақпаратты-танымдық
газет. Құрылтайшысы «Темір-Пресс»ЖШС.
2001 жылдың шілде айынан бастап шығады.Форматы А-3, көлемі 2 баспа табақ, аптасына 1 рет қазақ тілінде шығып тұрады (1947-1955 жылға дейін қалада қазақ тілінде«Теміртау жұмысшысы» газеті болды). «Теміртау» газетін жарыққаа шығаруға қалалық әкімшіліктің қолдауымен
журналист А.Ақын, металлург-инженер С.Тілеуберді, дәрігер-ақын Қ.Ботанов, кәсіпкер А.Сәрсекенов көп еңбек сіңірді. Газет қалалық әкімдік
пен мәслихатының ақпараттық саясатын мемлекеттік тілде жүргізумен бірге қаланың мәдени
және қоғамдық өмірі туралы, қазақ тілі мен діннің
өркен жаюы, ұлттық зердені жаңғыртуға арналған
басқа да танымдық материалдарды тұрақты жазып
келеді. Таралымы 2000 дана(2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
XVIII ғасырдағы сәулет өнерінің туындысы және құнды тарихи ескерткіш болып саналатын Е.И. Пугачевтің музей-үйі қала тұрғындары мен қонақтардың сұранысына ие. Әр адамның санасында Отан деген ұғым өзі мекендейтін қаланың тарихымен оның архитектуралық және тарихи ескерткіщтердің бірі – Емельян Пугачевтің музей-үйі. Бұл музейдегі жәдігерлердің әрқайсысының тарихы бар. 1773-1775 жылдардағы шаруалар соғысының өртіне шарпылған мекені ретінде тарих бетінен өз орнын алған музей-үйінің тарихи құңды деректер жинаумен шұғылданған ұлы орыс зерттеушілері мен жазушыларының есімдерімен де тығыз байланысты екендігі дауысыз.

1967 жылы бұл үйде кітапхана болса, 1991 жылдан бастап қайталанбас тарихи ескерткіш облыстық тарихи - өлкетану музейінің қарамағына берілді. Мұнда қазақтардың тұрмыстық бұйымдары мен қару жарақтарының түп нұсқалары, тулар, зеңбіректер, құнды патша сыйлықтары орын алған.
Музей көрмесіндегі жүздеген жәдігерлер - өлке тарихы мен Жайық қазақтарының тұрмыстық келбеті мен өзіндік ерекшелігінің айшықты белгілерінің бірі.
Орал қ. Достык-Дружба даң. 35,
тел: 8 (7112) 26 49 86
**Ұқсастық** - геометриялық фигуралардың (олардың мөлшеріне тәуелсіз) бірдей болатындығын сипаттайтын геометриялық ұғым. Ұқсас екі фигураның бірін бірнеше есе үлкейтіп немесе кішірейтіп, екіншісіне дәл келтіруге болады. Бір фигурадағы {\displaystyle \ A}, {\displaystyle \ B} кесіндісіне екінші фигураның {\displaystyle \ A'}, {\displaystyle \ B'} кесіндісі сәйкес болса, {\displaystyle \ |A'B'|=k|AB|} теңдігі орындалады, мұндағы {\displaystyle \ k} саны ({\displaystyle \ k}>0) Ұқсастық коэффициенты деп аталады. {\displaystyle \ k} =1 болғанда ұқсас фигуралар өзара тең болады. Екі фигура бір-біріне ұқсас болғанда олардың сәйкес сызықтық элементтері пропорционал және сәйкес бұрыштары тең болады. Евклид геометриясында үшбұрыштардың, көпжақтардың, т.б. Ұқсастықтары зерттелген. Ұқсастық теориясы Евклидтің параллель түзулер жөніндегі постулатына негізделеді. Н.И. Лобачевский мен Б.Риманның геометрияларында ұқсас фигуралар болмайды.

Мысалы
------

Ұқсас екі фигураның тусі бірдей

Ескертпелер
-----------

Үлгі:Ескертпелер

Тағы қараңыз
------------

* Геометрия
* Фигура

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Каталан атласы** (кат. *Atles català*; ис. *Atlas Catalán*) — XIV ғасырда Каталан тілінде жасалған ортағасырлық әлем картасы; ол картография Каталан мектебінің шыңы, сонымен қатар Орта ғасырлардағы ең маңызды карта және "ортағасырлық картографияның зениті" ретінде сипатталған.

Оны 1375 жылы Мальорка картографиялық мектебі құрған, мүмкін еврей Абрахам Крескес және оның ұлы Иехуда Крескеспен бірге Арагон Патшасы I Хуанның бұйрығымен.

Ол 1380 жылы француз патшасына V Карлға сыйлық ретінде Францияның патшалық кітапханасында болды.

Парижде (қазіргі Франция Ұлттық кітапханасы) сақтаулы.

Каталан атласы бастапқыда пергаменттің алты парағынан тұрды (әрқайсысы шамамен 64,5-тен 50 см-ге дейін). тігінен бүктелген, түрлі түстермен боялған, соның ішінде алтын мен күміс.

Бірінші парақтарда космография, астрономия және астрология мәселелері түсіндіріледі (атап айтқанда, жердің сфералық формасы белгіленеді). 

Сондай-ақ, теңізшілерге практикалық кеңестер берілген.

Атластың соңғы төрт парағы – Марко Поло мен Джон Мандевиллдің шет елдер туралы ақпараты бар егжей-тегжейлі портулан картасы. Араб дәстүрі бойынша оңтүстіктен солтүстікке қарай. Қалалардың тиесілігі жалаулармен белгіленеді.

Галерея
-------

* Бірінші парақтың репродукциясыБірінші парақтың репродукциясы
* Екінші парақтың репродукциясыЕкінші парақтың репродукциясы
* Толық атлас (8 парақ)Толық атлас (8 парақ)
* Картаны заманауи қайта құруКартаны заманауи қайта құру

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Клейтон Дрис (2001.ж). The Late Medieval Age of Crisis and Renewal, 1300–1500: A Biographical Dictionary (The Great Cultural Eras of the Western World). Гринвуд. pp.  (ағыл.). Тексерілді, 22 қаңтар 2001.
2. ↑  Сесил Рот (1940.ж). The Jewish Contribution To Civilization. Харпер. pp. 69–72. ISBN 9781443725231.  (ағыл.). Тексерілді, 28 сәуір 2010.
3. ↑  "Espagnol 30". Франция Ұлттық кітапханасы.  (фран.).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Каталан атласы — Франция Ұлттық кітапханасының сайтында.
**Ұқсастық**, аналогия — құқықтық реттеуді талап ететін, алайда тікелей заңмен немесе заңнан туындайтын актімен көзделмеген құқықтық реттеуді қажет ететін қоғамдық қарым-қатынастарға ұқсас қарым-қатынастарды реттейтін құқықтық нормаларды қолдану (заң ұқсастығы), ал ондай нормалар болмаған жағдайда құқықтың немесе құқықтық институттың тиісті саласын құқықтық реттеудің жалпы ережелері мен қағидатттарын қолдану (құқық ұқсастығы).

Ұқсастық құқықта ақтаңдақтар ұшырасқан кезде нақты істің шешімін табудың құралы ретінде пайдаланылады, яғни бір мәселе заңды жолмен шешілуге тиіс болса, бірақ мұндай шешім жолы заңдарда көзделмеген немесе толықтай көзделмеген жағдайда қолданылады. Құқық қорғаушы органдардың ұқсастықты қолдануы құқықтағы ақтаңдақтың орнын толтырмайды әрі жаңа норма жасау актісі болып саналмайды. ҚР Азаматтық кодексінде заңның ұқсастығына, ал нақты жағдайда құқықтың ұқсастығына жол берілген. Егер белгілі бір қарым-қатынастар заңдармен немесе тараптардың келісімімен тікелей реттелмеген болса және оларға қолдануға келетін әдет-ғұрып болмаған жағдайда мұндай қатынастарға, бұл олардың мәніне қайшы келмейтіндіктен, азаматтық заңдардың ұқсас қарым-қатынастарды реттейтін қалыптары қолданылады (заң ұқсастығы). Заң ұқсастығын пайдалану мүмкін болмаған кезде тараптардың құқықтары мен міндеттері азаматтық заңдардың жалпы негіздері мен мәнін (құқық ұқсастығы) және адалдық, парасаттылық, әділеттілік талаптарын басшылыққа ала отырып айқындалады. Отбасылық қатынастарға да неке-отбасы заңдары мен азаматтық заңдарды Ұқсастық бойынша қолдануға жол беріледі (Қазақстан Республикасының "Неке және отбасы туралы" Заңы, 5-бап). Қылмыстық заң ұқсастық бойынша қолданылмайды.

Заң ұқсастығы
-------------

Тікелей заңмен немесе соған ұқсас қатынастарды реттейтін заңға тәуелді актімен, құқықтық нормалармен қарастырылмаған, құқықтық реттеуді талап ететін, нақты қоғамдық қатынастарға қолдану.

Құқық ұқсастығы
---------------

Құқықта ақтаңдақ болған кезде, белгілі бір мәселе заң құралдарымен шешілуі қажет болғанда, бірақ мұндай шешім заңнамамен қарастырылмаған кезде немесе толық қарастырылмаған жағдайда, заңнаманың мағынасы мен жалпы басталуын негізге ала отырып, нақты іс бойынша шешім қабылдау.

Тау-кен саласындағы ұқсастық
----------------------------

**Анология** (гр.  *analogia — ұқсастық*) — ұқсастық, сәйкестік — құбылыстардың, процестердің, ұғымдардың, заттардың белгілі бір шартты қатынастарының арасындағы сәйкестік..

Тағы қараңыз
------------

* Заң
* Құқық
* Кодекс

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
2. ↑  Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6
3. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Өзеннің ұзына бойы жармасы** — өзеннің ұзына бойы жармасы, өзен табаны және су бетінің еңістігі ағыстың ұзына бойына өзгеруін сипаттайтын шартты ұғым.

Өзен бастауы (һ1) мен сағасының (һ2) немесе кез келген екі нүктесінің арасындағы су деңгейлерінің биіктік көрсеткіштерінің арасындағы айырманы (Δһ = һ1—һ2) құлама, ал құламаның (Δһ) өзеннің ұзындығына (L) қатынасы өзеннің еңістігі деп аталады. jө = (һ1 - һ2)/L = Δһ/L. Өзен еңістігі өлшемсіз шама және ондық бөлшек немесе промилле (мыңнан бір бөлік) түрінде беріледі.

Өзен табанының ұзына бойы жармасы, әдетте, оның аңғарының ұзына бойы жармасына жақындайды әрі толқын тәрізді болып келеді. Өзен арнасында иірімдер мен қайраңдар кезектесіп келіп отырады, ал су бетінің ұзына бойы жармасы бірыңғай өзгереді. Өзен табанының ұзына бойы жармасы өзінің даму процесінде бірқатар кезендерден өтеді. Өзеннің ұзына бойы жармасы жеткілікті дұрежеде қалыптаспаған кезде, жолында қатты тау жыныстар кездескен тұстарда иректі ағыстар жиі байқалады.

Мұндай шұғыл өзгеріске ұшыраған жерлерде келесі құрылымдар көрініс береді: 

1. шоңғал — өзеннің үлкен құламалы қысқа үлескісі, ағысы қатты; буырқанып ағады. Шоңғал өзеннің жартасты немесе қатты таужыныстар жер бетіне шығып ағысты бөгеп жатқан тұстарда пайда болады;
2. шоңғалдық үлескі немесе долы ағыс — шоңғалдардың бірінен соң бірінің кезектесіп келуі. Шоңғалдық үлескілердегі өзен құламасы әр километр сайын ондаған метрге жетуі мүмкін;
3. сарқырама суының өзен арнасының тік жартасты биік бөлігінен төменге құлауы. Оның биіктігі кейде бірнеше жүздеген метрге жетуі мүмкін.

Кавказ және Орта Азия тауларында су құламалар көптеп кездеседі. Өзендер уақыт өткен сайын өз жармасын біртіндеп өзгертіп отырады. Мұндай өзгеріс су ағысына жасалатын табиғи қарсылықты азайтады. Бұл процесс кезінде өзеннің эрозия базисі үлкен рөл атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Австриялық Каталина Микаэла** (ис. *Catalina Micaela de Austria*, 10 қазан 1567, Мадрид — 6 қараша 1597, Турин) – испандық инфанта және Савой герцогинясы, І Карла Эммануилдың әйелі, І Виктор Амадейдің анасы.

Өмірі
-----

Каталинаның әжесі - Екатерина Медичи
Каталина Микаэла Испания патшасы ІІ Филипп пен оның үшінші әйелі Елизавета Валуаның кіші қызы. Ол анасының әжесі – Екатерина Медичи және әулие Михаилдің құрметіне ат алған. Бір жасында анасынан айырылды.  Каталина Микаэла әкесінің сарайында әпкесі Изабелла Клара Евгениямен бірге емізулі анасы Мария де Мессаның бақылауында өсті.

Каталина Микаэла 1585 жылы 18 наурызда Сарагоста герцог Карл Эмманиулға тұрмысқа шығып, Испаниядан кетеді. Үйленгеннен кейін Каталина әкесі көрген жоқ. Арасындағы арақашықтыққа қарамастан, ол патшаның өліміне дейін онымен және отбасының басқа да мүшелерімен хат алмасты.

Каталина 10 баланы дүниеге әкелді. Ол 1597 жылы 6 қарашада 30 жасында Туринда ерте босанудан кейін пайда болған қиыншылықтардан қайтыс болды. Оның соңғы баласы Томас Франц болды. Каталинаның ғұмыры анасының ғұмырына ұқсаса да, ол өзінің әулеттік парызын орындап, Савой әулетіне мұрагер сыйлады.

Балалары
--------

* Филипп-Эммануил (1586-1605)
* Виктор-Амадей (1587-1637)
* Эмманиул-Филиберт (1588-1624)
* Маргарита Савойская (1589-1655)
* Изабелла (1591-1626)
* Морис (1593-1657)
* Мария Апполина (1594-1656)
* Франсуаза Катерина (1595-1640)
* Томас Франц (1596-1656)
**Скаутизм** (ағылш. *scout* — барлаушы)— балаларды, жас-өспірімдер мен бозбалаларды тәрбиелеу жүйесі. Скаутизм скаутинг принциптеріне — балаларды мектептен тыс тәрбиелеуді ұйымдастырудың педагогикалық әдістемелеріне негізделген. Қоғамдық балалар және бозбалалар қозғалысында көрінеді. Скаутизм — әлеуметтік тегіне және дініне тәуелсіз, барлық, жастар үшін ашық ерікті мемлекеттік емес, саяси емес тәрбиелеуші қозғалыс. Скаутизмнің негізгі мақсаты — жастардың зияттық, қоғамдық және рухани әлеуеттерінің дамуына, олардың жеке тұлға және азамат ретінде қалыптасуына көмектесу. Скаутизм — көптеген халықаралық балалар және жасөспірімдер қозғалыстарының бірі. 1907 жылдан бастап, оған 250 млн-нан астам адам қатысты. Қазіргі кезде скаупық ұйымдар 160-тан астам елде бар және 16 млн-нан астам адамды біріктіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
ППС-43
**ППС-43** - Кеңес одағының конструктор-қарушы Алексей Судаев 1942 жылы жасап шығарған тапанша-пулеметінің бір нұсқасы. Кеңес одағынының әскері Екінші дүниежүзілік соғысы кезінде пайдаланылған, 

1943 жылдан бастап, Қызыл армия ППС-43 деп аталатын Судаев тапанша-пулеметтерімен қамсыздандырылып тұрды. Жаңа, біршама жетілдірілген қару сол кезде Қызыл армияның негізгі атқыштар қару-жарағы болған және соғыс аяқталғанша солай болып қала берген (ППШ 1945 жылға дейін шығарылды) Шпагин тапанша-пулеметтерін (ППШ) бірте-бірте алмастыра бастады.

Шпагин тапанша-пулеметтері өзінің ерекше сипаттамасына қарамастан, едәуір ауыр әрі қолайсыз болды, ал барлаушыларға, десантшыларға, соғыс машинасы экипаждарына техникалық сипаттамасы жағынан біршама жеңіл және шағын қару-жарақ қажет болды. Нәтижесінде 1942 жылы ұйымдастырылған байқаудан соң, Алексей Судаев ұсынған үлгі үздік деп танылып, сол жылдың аяғында Қызыл Армия қарулары қатарына енгізілді. Азғантай кемшіліктерді жойғаннан кейін, ППС Ленинградтағы Сестрорецк қару-жарақ зауытында жаппай шығарыла бастады.

Түрлері
-------

m/44
PPS wz.1943/1952
Тип 54
* m/44
* «PPS wz.1943/1952»
* «Тип 54»

Жалпы анықтама
--------------

| Қару жайлы анықтама, см:
  |
| --- |
| Ұзындығы, м | **Биітігі, см** | Ені, см |
|  | жалғыз | қысқа | жалғыз | қысқа
  |
| 50 | 10 | 15 | 10 | 14
  |
| 100 | 20 | 30 | 20 | 27
  |
| 150 | 31 | 45 | 30 | 40
  |
| 200 | 42 | 60 | 40 | 50
  |
| 250 | 53 | 75 | 50 | 66
  |
| 300 | 64 | 90 | 60 | 80
  |

Тарихы
------

1942-1951 жылдар аралығында КСРО-да Судаев тапанша-пулеметтерінің жарты миллион данасы шығарылды. Кеңес Одағынан бөлек, ППС Польшада, Солтүстік Кореяда, Қытайда және Финляндияда жасалынды.

Қару-жарақ саласындағы көптеген мамандар Судаев тапанша-пулеметінің 1943 жылғы үлгісін Екінші Дүниежүзілік Соғысындағы ең үздік тапанша-пулемет деп есептейді. ППС сонымен қатар, Корея және Қытай соғысында белсенді түрде қолданылды.

Қаруды қолданушы елдер
----------------------

* Albania
* Cambodia
* China
* Cuba
* Bulgaria
* Indonesia
* Liberia
* Mongolia
* North Korea
* Poland
* São Tomé and Príncipe
* {{{name}}}
* Nazi Germany}
* Ukraine

Дереккөздер
-----------

1. ↑  7,62 мм-лік автомат (тапанша-пулемет) 1943 жыл.
2. ↑
3. ↑  *Jones Richard* Jane's Infantry Weapons 2009-2010 —  Jane's Information Group, 2009. — P. 902. — ISBN 0-7106-2869-2.
4. ↑
5. ↑  Игорь Яценко. // «Солдат удачи», № 6, 1996. стр.40-42

Сыртқы Сілтемелер
-----------------
Жасөспірімдер
**Эфебифобия** (грек. *ἔφηβος* — жастық шақ, грек. *φόβος* — қорқыныш, фобия) — қорқыныштың (фобияның) бір түрі: жасөспірімдерден қорқу түрі. Терминді алғашқы рет Кирк Астрот және адвокаттар 1994 жылы қолданған Қазіргі кезде социологтар, билік агенттіктері қолданады.

Жасөспірімдер әлемде маңызды адамдар болып табылады. Олардың ойлары бізге өте маңызды болады. Онымен қоса олар - балалық кезеңнен ересектік кезеңге ауысып жатқан адамдар. Олардың мінездері кейбір адамдардың жүйке-жүйесін тоздырады. Сол себепті сол адамдар олардан қорқып, аулақ жүруге тырысады.

Қорқыныш себептері
------------------

Бұл қорқатын адамдар белгілі бір оқиғаны тыңдаушы болып табылады әрі өздері сол оқиғадан қорқады. Сол оқиғаның әсерінен олар осы қорқыныш түріне шалдығады. Мысалы, оған бір адам қазіргі жастар жайлы негативті әңгіме айтуы мүмкін немесе адам бір жасөспірімнің негативті қимылын көруі мүмкін.

Қорқынышты жеңу жолдары
-----------------------

Бұл қорқынышты жеңу үшін, психиатрға немесе психологке жолығу қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Grønnestad-Damur, W. & Pratch, L. (n.d.) *No Ephebiphobia Here!* Edmonton: Edmonton Public Library.
2. ↑  Clark, C. (2004) *Hurt: Inside the World of Today's Teenagers (Youth, Family, and Culture).* Grand Rapids, MI: Baker Book House.
3. ↑  Gough, P. (2000) "Detoxifying Schools." *Phi Delta Kappan*. March 1, 2000.
4. ↑  European Union's Stop Discrimination website - Glossary on age Мұрағатталған 17 қазанның 2007 жылы.
**Катапульттеу контейнері**– ғарыштық ұшу аппаратының жабдығы; тәжірибе жүргізілетін жануарлар және басқа жүктер орналастырылатын контейнер. 

  

Катапульттеу контейнері ғарышкердің катапульттеу орынтағының бір түрі ретінде кейбір ғарыштық кемелерде орнатылды. Катапульттеу контейнері жануарларға автоматты түрде тағам беретін кабинамен, ассенизациялық құрылғы мен желдету жүйесі, катапульттеу құрылғысы мен парашюттік жүйе, контейнерді пеленгілеуге арналған радиоқабылдағыш, тағы басқа жабдықтармен жабдықталады. Контейнер шамамен 7 км биіктікте кемеден катапульттенеді; оның түсу жылд. 6 – 8 м/с.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Катакхали** (малаялише катха – әңгіме, кали – ойын) — үндінің классикалық би мектептерінің бірі. 15-16 ғасырда Үндістанның Оңтүстік-Батысында пайда болды. 

Оның төркіні халықтық драмалар мен билерге саяды. Катакхали арқауы би-пантомимаңа құрылады. Катакхали ойыны кезінде ежелгі үндінің эпикалық поэмалары желісіне құрылған сценалар көрсетіліп, ол әнмен сүйемелденеді. Ашық алаң, айлы түнде өткізілетін бұл думан таң атқанша созылады. 18 ғасырда Катакхали жоғары сатыда дамыған өнер түріне айналды. Осы жанрға арнайы пьесалар жазылды. 20 ғасырдың 40-50 жылдары катакхали ойынына ббіршама өзгерістер енді (ойын арнай салынған сахналық алаңда өткізілді, әрі ойын мерзімі қысқарды). 

Катакхали билеушісі
Қазіргі катакхали үнді театрының дәстүрін бойына сіңіре отырып, халық мәдениетін шетелдерде нәсихаттайтын белді коллективке айналды (1960 жылы «Дарпана» коллективі КСРО-да өнер көрсетті). Катакхалидың белгілі орындаушылары — Кунджу Куруп, Гопинатх т.б.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы:Алматы, 1974. 5 том.
Па-де-де (франц. pas de deux – екеудің биі), балетте, негізгі музыкалық-бишілік пішін. Па-де-денікі кі иші (ерлер немесе қыздар) орындайды.
Па-де-труа (франц. pas de trios – үшеудің биі), балетте, музыкалық бишілік пішін. негізінен, па-де-де құрылымын қайталады. Па-де-труаны көбінесе екі биші қыз жәе бір биші ер адам орындайды (мыс. П.И.Чайковскийдің «Аққу көлі»); кейде басқа нұсқалар – екі ер биші және бір биші қыз( Байердің «Қуыршақтар феясы») немесе барлық бишілер қыздар (Аданның «Қорсары»)
Па-де-катр (франц. pas de quatre – төртеудің биі) – 1) балетте төрт бишіің биі; 2) ағылшан бал биінің түрі. Ресейде 19 ғ-дың аяғында тараған. Муз. өлш. 12/8 немесе 3/2

Дереккөз
--------

Қазақ мәдениеті
**Скафандр** (фр.  гр. *skaphe* — қайық және aner, andros — адам) — адамның қалыпты өмір сүруінен өзгеше жағдайдағы тіршілігі мен жұмыс істеу қабілетін қамтамасыз ететін бір кісілік герметикалық жабдық. Ол сыртқы қаптан, шлемнен және қолғап пен бәтеңкеден құралады. Дем алатын ауа қоспасын дайындау тәсіліне қарай скафандр желдеткішті (мұнда қоспа баллоннан шланг арқылы келіп отырады) және регенерациялы (мұнда арнаулы патронда көмірқышқыл газы мен ылғалдан тазартылған ауа оттекпен байытылып С-ға қайта пайдаланылады) түрлерге ажыратылады.
1) Ғарыштық скафандр авариялық-құтқару скафандры, ашық ғарыш кеңістігінде пайдаланылатын скафандр және аспан денесінің бетіне шығуға арналған скафандр болып бөлінеді. Авариялық-құтқару скафандрын ғарышкерлер ғарыш кемесі кабинасындағы атмосфера параметрлерінің есептелген мәннен ауытқуы кезінде пайдаланады. Ашық ғарыш кеңістігінде пайдаланылатын скафандр ғарышкерлерді метеориттерден, аса қызып кетуден не суынудан қорғайды. Аспан денесінің бетіне шығуға арналған скафандрдың көмегімен ғарышкер аспан денесінің бетінде өз бетінше қозғала алады. Оның сыртқы қабы жұмсақ және қатты болатын түрлері бар. Скафандр дың адамның буынына сәйкес келетін жерлерін топсалы етіп жасайды. Суыту жүйесі сумен суытылатын киімнен және суыту агрегаттарынан құралады. Скафандр дың шлемі жарық сүзгісімен жабдықталады.
2) Су асты скафандры — сүңгуірді сыртқы ортадан оқшаулайтын әрі су өтпейтін қабат түзетін сүңгу жабдықтарының бірі.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
**Девентер** (нидер.  /ˈdeːvəntər/) немесе **Демтер** — Эйссел өзені бойында орналасқан Нидерланды қаласы.

Қаланың негізін 768 жылы христиан дінінің уағыздаушысы Лебуин қалаған. 20-ғасырдың басында қалада 27 мың адам тұрған. Ол өзінің кілем тоқу фабрикаларымен танымал болған. Қалаға қатысы бар танымал тұлғалар:

• Герт Гроте (Девентерде оқып, білім алған) 
• Бертван Марвейк (Девентерде туған)
• Хан ван Меегерен (Девентерде туған) 
• Утрехтский Радбод (Девентерде әскери борышын атқарған )
• Ян Питерсзон Свелинк (Девентерде туған) 
• Герард Терборх - суретші (Девентерде туған, сонда өмірден өткен)
• Этти Хиллесум (Девентерде білім алған)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Эухроматин және гетерохроматин**
Көптеген зерттеушілердің зерттеуі бойынша интерфазалық ядродағы хроматиннің конденсациясының құрылымдық жағдайы эртүрлі мөлшерде анықталуы мүмкін. Үдемелі бөлінетін және аз маманданған клеткалардың ядросының диффуздық құрылымы бар, онда тығыздалған хроматиннің жіңішке перифериялық қимасынан баска аз мөлшерде кішкентай хромоцентрлер кездеседі. Ал ядроның негізгі бөлігі диффузды және тығыздалмаған хроматинмен жабылған. Екінші жағынан жоғары маманданған клеткаларда немесе өзінің тіршілік циклін аяктап жаткан клеткаларда тығыз орналаскан хроматин көлемді болып олардың щеткі кабаты үлкен хромоцентрлер түрінде берілген, Мұндай құрылым, мысалы, нормобластардың ядросында, жетілген лейкоциттердің ядросында кездеседі. Бұл екі мысал жалпы ережені бейнелей ашады; ядрода тығыздалған хроматиннің мөлшері көп болған сайын, ядроның метаболизімінің белсенділігі төмен екендігі байкалады. Белсенді емес кезінде ядрода хроматиннің прогрессивті тығыздалуы жүреді және керісінше, ядроның белсенді кезінде диффузды хроматиннің мөлшері көбейеді.
Бірак метаболизмнің белсенді кезінде тығыздалған хроматиннің кез- келген бөлігі диффузды формаға өте алмайды. Тіптен 30-шы жылдардың бас кезінде Э. Гейтц интерфазалық ядроларда тығыз хроматиннің тұрақты бөлімдері болатын байкаған. Тығыз хроматиннің тұраты бөлімдерінің болуы үлпалардың дифференциациялану деңгейіне немесе клеткалардың функционалды белсенділігіне байланысты емес. Мұндай бөлімдер гетерохроматин деген атқа ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4