recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қарынсалды** – Ақмола облысының Жарқайың ауданы және Қостанай облысының Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты жерлердегі Торғай су алабындағы өзен. Ұзындығы 94 км, су жиналатын алабы 1750 км2.

Георграфиясы
------------

Горняк аулы тұсындағы өзенге қойылған белгі
Қарынсалды Державинск қаласынан оңтүстікте 17 км-дей жердегі жазық далалардағы бұлақтан басталады. Терең жыралармен батысқа қарай ағып, Қарынсалды аулының тұсынан өткен соң оңтүстікке бұрылады. Ірілі-ұсақты оншақты саласы бар, ең ірісі *Бұтақсай өзені*. Ол салалардың бірнешеуі жаз айларында құрғап қалады. Амантоғай ауылының тұсында Ащытасты өзені қосылып, ары қарай Жалдама өзені басталады.

Жағасындағы елді мекендер
-------------------------

Жағасында елді мекендер көп емес, Тасты ауылдық округіне қарасты Қарынсалды, Горняк ауылдары мен *Қаражар қыстағы* орналасқан.

Гидрологиясы
------------

Аңғары көлбеу, ені жоғарғы бөлігінде 8 – 10 м, төмен бөлігінде 0,9 – 1,8 км-ге дейін кеңейеді. Арнасы тік жарлы, биіктігі 2 – 6 м. Қар, жер асты суымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы Қаражар ауылының тұсында 1,60 м3/с. Суы мал суарға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Есел Қазиев** (1927, Бөкей ордасы ауданы, 88-зауыт — 1985) - күйші, республикалық, облыстық байқаулардың жеңімпазы. 

Домбыра тартуды бала шағында Сарыкенже Сәрсембиевтен үйренген. Репертуарында 100-ден астам күй болған. Соның ішінде үмытыла бастаған, сирек кездесетін бірнеше күйді білген. Олардың бірқатары «Асыл мұра» деген кітапшада нотасымен басынып шықты. 

Орыншаның күйі, *«Байжұма», «Ортпа», «Науай», «Көбік шашқан», «Мүсірәлі», «Қу жетім», «Құрманғазы», «Бүлбұл», «Итог», «Сарыкөл», «Самар», «Айдау тілемшек», «Салық өлген»*, т.б. ескі күйлерді жеткізген. 

Өзі орындаған күйлердің бәрінің шығу тарихын айтып таратқан. 

Қазақ радиосының Алтын қорына 28 күй жаздырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**«Есек»** («Қыры - елу қос бір жерден...») — Абайдың 1898 ж. И. А. Крыловтан аударған мысал-өлеңі. 

Әрқайсысы 4 тармақты 10 шумақтан тұрады. Абай Крыловтың мысал-өлеңін өзінше түйіндейді. Абай мысалының мазмұны Крылов шығармасынан мүлдем өзгеше. Крыловта есек мойнына қоңырау таққанға мәз болса, Абайда үстіне алтын артқанға есіреді. Біріншісінде - алғашында қоңырауына мәз болған есек артынша-ақ одан опық жейді. Екіншісінде - есек үстінде алтыны бар кезде құрмет кереді де, оны жеткізіп алған соң «боқ тасуға жегіледі». Орыс ақынының мысалынан: жылпостар қалай шені өссе, солай адам танымастай өзгеріп кетеді деген түйін білінсе, ал Абай өлеңінен ақынның өзі айтқандай:

«Қарасаңшы бойыңа,
Ұзын құлақ қалпың ғой.
Жұрт ергені соңыңа -
Үстіңдегі алтын ғой», -
деген әлеуметтік үлкен ойды аңғаруға болады. 

Түпнұсқа 25 жолдан тұрса, Абай оны толықтырып, 40 жолға жеткізген. Өлең 6-7 буыңды шалыс ұйқаспен кестеленген. Алғаш рет 1909 жылы Санкт-Петербургте жарық керген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туынды басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945, 1954 жылғы басылымдарында 7-шумақтың 4-жолы «Жаппарқұл мырза» атанған делінсе, кейінгі жинақтарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары (1905, 1910) мен 1909 жылғы жинақ негізінде «Жаппарқұл мырза» аталған болып берілген.

Дереккөздер
-----------
**Есбосын Жәментікұлы**  (1876, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Іле аймағы, Нылқы ауданы Қас өзені бойындағы Ластай деген жерде — 1928) — Қытай қазақтарының ұлт-азаттық күресіне қатысқан батыр. Есбосынның бесінші атасы Есенгелді — жоңғар шапқыншылығына қарсы шайқасқан Қабанбай батыр мен Абылай ханның жақын серіктерінің бірі. 

Есбосын ішкі Қытайдағы Чинихай төңкерісінің дүмпуімен Іле аймағында 1912 ж. етек алған көтеріліске қатысқан Жергілікті Яң Зиң Шин әкімшілігінің қыспағына қарсы сарбаздар жинап, елді ұлт-азаттық көтеріліске шақырады. Бірақ Қытай үкіметі Есбосынды қамауға алып, кейін дарға асады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**Ренату Жуниор Луш Санчеш** (порт. *Renato Júnior Luz Sanches*; 1997 жылы 18 тамызда туған, Лиссабон, Португалия) — португалиялық футболшы, "Пари Сен-Жермен" футбол клубы мен Португалия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы. 

2016 жылғы Еуропа Чемпионатының жеңімпазы. Өзінің ерекше шашына қарай "Жыртқыш" атты лақап атын иеленді. Еуроның ең жас жеңімпазы болып табылады.

Клубтық мансабы
---------------

Ренату — өз туған қаласындағы "Бенфика" клубының тәрбиеленушісі. 2015 жылы 30 қазанда "Тонделаға" қарсы ойында Сангриш лигасында дебютті ойынды өткізді, 2 жартыда Жонаспен алмасты. 25 қарашада Чемпиондар Лигасында қазақстандық "Астанаға" қарсы, Ренату лиссабондық клуб үшін халықаралық деңгейді дебютті ойынды өткізді.

2016 жылы 10 мамырда мюнхендік "Бавариямен" бес жылдық келісім шартқа тұрды, трансфердің сомасы 35 миллион еуроны құрады. Санчеш бавариялық клубтың сатында алғашқы португалдық футболшы болды. 2016 жылы 9 қыркүйекте "Шальке 04" клубына қарсы "Бавария" сатында дебюттік ойынды өткізді.

Халықаралық мансабы
-------------------

2014 жылы жасөспірімдік құраманың сатында Ренату Мальтада өткен жасөспірімдік Еуро чемпионатында ойнады. Ол жарыста Шотландия, Швейцария және Англияға қарсы ойындарға шықты. Шотландықтарға қарсы ойында Санчеш гол соқты. 

2016 жылы 25 наурызда Болгария ұлттық құрамасына қарсы жолдастық кездесуде Ренату Португалия ұлттық құрамасының сатында дебюттік ойынды өткізді.

Сол жылдың жазында Ренату Францияда өткен Еуропа чемпионатының жеңімпазы болды. Жарыста ол Исландия, Венгрия, Хорватия, Польша, Уэльс және Францияға қарсы ойындарда ойнады. Поляктарға қарсы Еуро 2016-ның ширек финалында алғашқы минуттардан бастап аланда ойнады. Ол Португалия ұлттық құрамасының тарихында бастапқы сатыда ойнаған ең жас футболшы болды(18 жас 316 күн). Сол кездесуде гол соғып, ойынның есебін теңестіріп, Португалияның келесі кезекке өтуіне көмектесті. Сонымен қатар Ренату Еуропалық үздіктің ең жас жеңімпазы болды.

### Португалия сатындағы голдар

| # | Дата | Орны | Қарсылас | Нәтиже | Есеп | Жарыс |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2016 30 маусым | Велодром, Марсель, Франция | Польша | **1**:1 | **1**:1 | ЕУРО 2016 |

Жетістіктері
------------

### Командалық

**"Бенфика" (Лиссабон)**

* Футбол бойынша Португалия чемпионаты — 2015/2016

**Халықаралық**

**Португалия**

* Еуропа Чемпионаты — 2016

### Жеке

* Еуропа Чемпионатының ең үздік жас футболшысы — 2016
* Golden Boy премиясының иегері — 2016

Сілтемелер
----------

* «Бавария» ресми сайтындағы профилі Мұрағатталған 8 қарашаның 2016 жылы.  (орыс.)
**Пятигорск** — Ресей Федерациясының Ставрополь өлкесіндегі курорттық қала. Халық саны жағынан Кавказ минералды суларының қаласы бойынша бірінші және Ставропольдегі екінші аймақ.

2010 жылдың 19 қаңтарынан бастап - Солтүстік Кавказ федералдық округінің орталығы (Федерация субъектісінің әкімшілік орталығы болып табылмайтын федералды округтардың жалғыз орталығы).

Федералды (2006 жылдың 17 қаңтарынан бастап) (бұрын бүкілодақтық) маңызы бар ең көне бальнеологиялық және балшық курорты, сондай-ақ экологиялық-курорттық аймақ Кавказ минералды суларының өндірістік, сауда, ғылыми, мәдени және туристік орталығы.

2020 жылы 29 қазанда қалаға «Әскери тарихи мұра қаласы» құрметті атағы берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
Тригонометрияда **жарты бұрыштың тангенсы формуласы** жарты бұрыштың тангенсын толық бұрыштың тригонометриялық функциялары арқылы өрнектейді:

{\displaystyle tg{\tfrac {1}{2}}\theta ={\frac {\sin \theta }{1+\cos \theta }}={\frac {1-\cos \theta }{\sin \theta }}.}
Бұл формуланың басқа да түрлері бар:

{\displaystyle {\begin{aligned}tg\left({\frac {\alpha +\beta }{2}}\right)&={\frac {\sin \alpha +\sin \beta }{\cos \alpha +\cos \beta }},\\[10pt]tg\left({\frac {\varphi }{2}}+{\frac {\pi }{4}}\right)&=tg\varphi +\sec \varphi ,\\[10pt]{\sqrt {\frac {1-\sin \theta }{1+\sin \theta }}}&={\frac {1-tg(\theta /2)}{1+tg(\theta /2)}}.\end{aligned}}}
*θ* бұрышының анықталу облысында келесі орындалады

{\displaystyle tg{\tfrac {1}{2}}\theta ={\frac {tg\theta }{1+{\sqrt {1+tg^{2}\theta }}}},\quad \theta \in \left(-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right).}

Геометриялық дәлелдеуі
----------------------

Жарты бұрыштың тангенсы формуласын геометриялық түрде дәлелдеу
XV-XVІ ғғ. Батыс Европада Ренессанс құбылысы өтті. Бұл антика мәдениетін қайта жаңғыртумен байланысты дүниеге келген құбылыс еді. Қайта өрлеу дәуірі философиясы екі кезеңге бөлінеді: 1)гуманизм кезеңі, 2) натурфилософия кезеңі. Қайта өрлеу дәуірі философиясы антропоцентристік, пантеистік, антисхоластикалық сипатымен ерекшеленеді. Бұл философия неоплатонизмге еліктеді, сондай-ақ табиғатты зерттеуге зейін қойды. Капитализмнің алғашқы белгілері көрініс бере бастаған бұл кезеңде табиғатты зерттеу қажеттілігі туды. Қайта өрлеу дәуірінің дамуына қалалар мәдениетінің әсері болды. Гуманистер антика мұраларын қайта қалпына келтіруде және таратуда көп еңбектер жасады. Гуманизмнің көш бастаушысы Данте Алигьери болды. Ол өзінің "Құдіретті комедия" атты шығармасында адамның бақытын жоғары қойды. Гуманизм - адамды ең басты құндылық деп санайтын көзқарас. Гуманизм адам сүйгіштік принциптерге негізделген. Гуманизм адамның құқығы мен бостандығын қадір тұтатын көзқарас. Италия гуманисті Пико делла Мирандола өзінің "Адам қадірі жайында сөз" деген еңбегінде адам өз тағдырын өзі жасайтынын, өз табиғатын шексіз дамыта алатынын айтады. Қайта өрлеу дәуіріндегі ойшылдар діннің кедергісін батыл сынады, бірақ дінді толық жоюға ұмтылмады, бұл философия шіркеуге қарсы сипатта болды. Қайта өрлеу философиясы адамды құдай сияқты құдіретті деп санады. Себебі адам творчестволық азамат деп қарастырылды. Сондай-ақ, бұл кезеңде эстетикалық аспект басым болды. 
16 ғасырда Италияда, Германияда табиғат философиясы дамыды. Қайта өрлеу дәуірі натурфилософиясын дамытқандар: Дж. Бруно, Телезио, Т.Кампанелла, Н.Кузанский сынды ойшылдар болды. Олардың пікірінше, әлемді басқаратын заңдар табиғаттың ішкі заңдары болып табылады. Құдіретті күштер табиғатқа жайылып кеткен (пантеизм). 
Дж. Бруноның философиясындағы негізгі идеялар мыналар: 

1. қарама-қарсылықтар сәйкес келеді
2. ғалам, дүние шексіз
3. материя өзіндік қозғалыста (самодвижение)
4. таным да шексіз. Танымның екі түрі бар: сезімдік және ақыл арқылы.
5. антропоцентризм.

Қайта өрлеу дәуірінде қоғамдық утопиялық ілімдер дамыды. Бұл ілімдер Т.Мор, Т.Кампанелла шығармаларында көрініс тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
**Бейсенова Ғафура Нұрғалиқызы** (1924- 91) — музыка танушы. ҚазССР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері. Ол қазақтың халықтық және қазіргі музыкасы мәселелерін зерттеумен айналысты. Абайдың музыка мұрасын зерттеп, «Абай Құнанбаевтың әндері» тақырыбында кандидаттық диссертация (1966, автореферат) қорғады. «Абайдың «Сегіз аяқ әні» деген мақала (Искусство и иностранные языки. - А.-А. 1966) және т. б. еңбектер жазды. Оның зерттеулерінде ақынның муз. мұрасының бастау көздері, ән өнеріндегі өзіндік ерекшелігі мен эстетик. көркемдік талғамы, Абай дәстүрінің қазақ ән өнеріне тигізген игі әсері т. б. сөз болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Ғосман Кәрімұлы Әмрин**

1961 жылы 9 ақпанда Ақмола облысының Жақсы ауданының Жақсы кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Әмрин К.Ә. (1924-1995), ҰОС қатысқан, инженер-құрылысшы болған. Анасы - Әмрина қаласы (1929 жылы туған), батыр-ана, зейнеткер.

Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогика институтын физика-математика факультетін физика мамандығы бойынша (1982); 
Ф. Дзержинский атындағы КСРО МҚК-нің Жоғары мектебін арнаұлы жоғары білімі бар және шетел тілін білетін офицер мамандығы бойынша (1987); Ю.В. Андропов атындағы Қызылтұлы КСРО МҚК институтын бітірген (1989).

ЛСА, ІМF, UNDP халықаралық ұйымдарының бағдарламалары бойынша бір қатар тренингтер мен сынақ істерінен өткен.

Экономика тақырыбына бір қатар жарияланымдар авторы.

Қазақ, орыс және француз тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1982 жылдан - Торғай облыстық халыққа білім беру
бөлімінің бастапқы ескери дайындық жөніндегі инспекторы. 1982 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1984 жылдан - Торғай облыстық мұғалімдердің білімін жетілдіру институтының физика және оқытудың техникалық Құралдары кабинеттерінің меңгерушісі. 1985-1993 жылдары - Қазақстанның МҚ К -ҰҚК органдарында қызметте. 1993 жылдан - ҚР RENAULT және SODECHANGES өкілдігінің басшысы. 1995 жылдың
қаңтар айынан - «ALDOS » фирмасының атқарушы директоры. 1996 жылдың шілде айынан - ҚР Президенті жанындағы Жоғары Экономикалық Кеңес Хатшылығы секторының меңгерушісі. 1997 жылдың наурыз айынан - 
ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Стратегиялық талдау департаментінің директоры, 1998 жылдан - Бюджеттік бағдарламалар департаментінің директоры. 1999 жылдан - ҚР Қорғаныс министрінің экономика және қаржы жөніндегі орынбасары. 2001 жылдың желтоқсан айынан - ҚР Қауіпсіздік Кеңесі Хатшысының орынбасары. 2001 жылдан - ҚР Қорғаныс министрінің экономика
және қаржы жөніндегі орынбасары. 2003 жылдың қараша айынан - «Инжиниринг және технология трансферті орталығы» АҚ-ның президенті. 2004 жылдың мамыр айынан
ҚР Индустрия және сауда министрінің бірінші орынбары. 2004 жылдың желтоқсанынан - «Ұлттық инновациялық қор» АҚ-ның Басқармасының төрағасы. 2006 жылдан мамыр айынан - «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры АҚ Басқармасы төрағасының кеңесшісі - директорп
кеңесінің төрағасы. 2007 жылдың қаңтар айынан - «Даму кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ басқармасының төрағасы 2009 жылдан - «Самұрық-Қазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ басқармасының төрағасы.

2010 жылдың қазан айынан бері - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары.

«Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1981) марапатталған

Әскери атағы - полковник.

Діни көзқарасы - ислам дінің ұстанады.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Мұхаммад.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Аймақтық даму көшбасшысы, заманауи халықаралық даму үдерістеріне белсенді қатысушы».

Хоббиі - гүл өсіру, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - философия, эзотерика, экономика

Үйленген. Жұбайы - Әмрина Гүлжан Аралтайқызы (1965 жылы туған), физика пәнінің мұғалімі. Ұлы - Әмрин Әлжан Ғосманұлы (1991 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
*Ска* (ағыл. Ska)- 1950 жылдардың соңында Ямайкада пайда болған музыкалық стиль. Бұл музыкалық стильдың өзіндік ерекшеліктері бар. Ырғағы 2/4, әуені труба, саксофон, тромбон сияқты үрлемелі аспабтармен ойнлады. Ска әндерінің арасында көбіне джаз әндерін кездестіруге болады.

Дамуы
-----

1964 жылдары Нью-Йоркте өткізілген қойылымда, Ямайканың белгісі ретінде осы сканы орындаушылар таныстырылған. Бастапқыда ска стилі ритм-энд-блюз және рок-н-ролл стильдеріне ұқсас болып келсе, кейініректе ол соул жанрының элементтерің өзіне қосып, ска рокстеди- басқаша, аздап баяу ән (1966-1968) жанрына айналды.

Бірінші толқынды ска
--------------------

Алғашында ска Англия жеріне Ямайкадан импорт түрінде енсе, кейініректе ол Англияның кейбір Planetone, Island, Blue Beat сияқты лейблдеріне айналды. Алғашқы ска әндері "Алғашқы толқынды ска" деп аталады. Англияда ска стилін басқаша атау үшін *блюбит* термині қолданады.

Екінші толқынды ска
-------------------

1970 жылдары ска жанры Ұлыбританияға да жетті. Бұл кезеңде ска стилінде ән салушылар, алғашқы айтылған ска әндерің өзгертіп, оларға жаңа дем сыйлаған. Сол кезеңдегі аса таңымал болған топтар The Specials, Madness, The Beat.

Үшінші толқынды ска
-------------------

*"Үшінші толқын"*( ағылш. Third wave ska)- 80-90 жылдардағы ска әндерің жалпы атауға арналған термин. Бұл ска әнінің панк-рок, джаз, хардкор және басқада ән жанрларымен араласқан кезеңі. Бұл термин алғаш рет 1989 жылы пайда болды. Оның авторларына «Ska Parade» радиобағдарламасының жүргізушілері Тейзи Филлип (Tazy Phyllipz) және Альбино Браунуға жатқызады (Albino Brown). Үшінші ағымның аса танымал топтары арасында The Toasters, онымен қоса The Slackers, The Uptones, Fishbone, ppOperation Ivy]], ppLet's Go Bowling]], ppBim Skala Bim]], Mighty Mighty Bosstones, Sublime, Reel Big Fish, Ska-р.

Ска және субмәдениеттер
-----------------------

Ска жанры нақты бір субмәдениеттің тындайтын ән жанрына жатпайды. Оны әр кезде әр түрлі субмәдениеттер тындаған мысалы: мод, скинхед, панк т.б.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Жартас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Жартас** – Сарытаудың оңтүстік-батыс сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Семізбұғы ауылының солтүстік-батысында 12 – 13 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 – 5 км-ге созылған, ені 2 – 3 км. Ең биік жері 800 м.

Геологиялық құрылымы, жер бедері
--------------------------------

Девон жыныстарынан түзілген. Беткейлері тік, сай-жыра, аңғарлармен қатты тілімденген. Жартастың оңтүстік-шығыс бөлігінде түп жыныстарының жер бетіне шығуы байқалады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр, сортаң топырағында әр түрлі дала өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Александр Юрьевич Дашкевич** ("**XBOCT**") — украиналық киберспортсмен, Dota 2 ойыншысы және жаттықтырушы.


Александр Дашкевич 1990 жылы Ялтада дүниеге келген. Балалық шақта компьютерлік ойындар ойнады: алдымен Warcraft, содан кейін DotA. Мектепте шашының құйрығы болған, сол үшін "хвост" деген лақап ат алды.

Мектепті бітіргеннен кейін Киев мемлекеттік сауда-экономикалық университетіне "қаржыгер"мамандығы бойынша оқуға түсті. Киевте Hard Team командасымен бірге Александр ірі жергілікті турнирді жеңіп, содан кейін Planet-X құрамында кәсіби сахнада өнер көрсете бастайды.

2010 жылдың қазан айында XBOCT Natus Vincere командасына ауысып, жаңа ұжыммен бірге сол кезде Украина DTS командасының мықты бәсекелестігін құрайды. Бірақ, DTS-дан Natus Vincere-ға екі жетекші ойыншы өтеді: Даниил Ишутин ("Dendi") және Иван Антонов ("ArtStyle"). 2011 жылы Natus Vincere тағы екі ойыншы өтеді: Клемент Иванов ("Puppey") және Дмитрий Куприянов ("LightofHeaven").

2011 жылы Valve ойынын әзірлеуші компания сол кезде жүлде қоры 1 600 000 доллар болатын турнир өткізеді. Natus Vincere құрамындағы Александр The International атауын алған турнирге дайындықты бастайды және сайып келгенде жеңіске жетеді. Тарихтағы алғашқы Dota 2 Әлем чемпиондары бүкіл турнир үшін тек бір ғана картадан ұтылып, бір миллион доллар ұтып алды. Жеңген ақшаның бір бөлігін Александр Киевте пәтер сатып алуға жұмсайды.

Көп ұзамай команданы Иван Антонов тастап, Александр Дашкевич "керри" позициясына көшеді. Келесі бірнеше жылдар бойы XBOCT әлемдегі ең үздік керри болып саналды. Алайда, Қытайда Alienware Cup 2013 турнирінде Beyond The Summit талдаушылары оның біліктілігін 10-нан 4 баллға бағалады, бірақ Александр өзінің үздік қасиеттерін көрсете білді және өз командасына турнирді ұтып алуға көмектесті; осы жағдайдан кейін қауымдастықта "төрт" саны Александрдың "керри" рөлімен тығыз байланыста болды.

2012 және 2013 жылдары Natus Vincere құрамында XBOCT The International финалына шықты, одан кейін нәтижелер нашарлай бастады. 2015 жылы Natus Vincere құрамды босату туралы шешім қабылдайды және Александр "жеңуге туған" командасынан кетеді. XВОСТ Team Empire, Fantastic Five, Team Spirit, Virtus.pro сияқты бірқатар атақты командаларда өнер көрсетеді, алайда, елеулі табыстарға қол жеткізбейді. Дегенмен, 2015 жылғы жағдай бойынша Александр әлемдегі Dota 2-дегі ең танымал ойыншылардың ондығына кірді.

2017 жылдың жазында Александр Дашкевич Natus Vincere-ге жаттықтырушы ретінде оралады.
**Казима Ақырыс Құсайынқызы** — 1948 жылы 15 кыркүйекте Саратов облысы, Энгелс ауданында дүниеге келді. Ресей жерінде орта мектепті бітіргеннен кейін, Алматы каласындағы Ауылшаруашылық Институтының есеп бөліміне оқуға түсті. 1973—1998 жылдары Аралығында Ауылшаруашылық министрлігінде есеп — қаржы бөлімінде түрлі жұмыстар атқарды. 1998—200Іжылдар аралығында Республикалық "Егемен Қазақстан" газетінде бас бухгалтер. 2002 жылдан "Аударма", "Балалар әдебиеті" баспасында бас бухгалтер болып жұмыс атқарады 
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
**Тезек Төре**, Тезек Нұралин (1820 – 1879, бұрынғы Жетісу облысы Қапал уезі Алтынемел өңірі) – аға сұлтан.

Өмірбаяны
---------

Абылай ханның шөбересі. Ата тегі Абылай – Әділ – Нұралы – Тезек төре. 

Жастық шағы Ресейдің, Қытайдың және Қоқан хандығының Жетісу жері үшін өзара тайталасқан уақытына сәйкес келді. 19 ғасырдың 40-жылдары Ұлы жүздің албан тайпасына билік жүргізген Хәкімбек сұлтан қайтыс болғаннан кейін билік тізгіні Тезек төреге тиді. Тезек төренің қол астындағы албандар Үйгентас пен Құлжаға дейінгі алқапты қыстайтын болғандықтан, қытайлықтарға салық төлеп тұрды. Қытай өкіметі Тезек төреге 3-дәрежелі тәйжі лауазымын берді. 1847 жылы Тезек төре Ресейдің бодандығын қабылдады. Патша өкіметі оған 1849 жылы алтын жіппен безендірілген шекпен, 1850 жылы "ынталылығы үшін" деген жазуы бар алтын медаль берді. Батыс Сібір генерал-губернаторының ұйғарымымен албандардың аға сұлтаны болып тағайындалды. 1856 жылы Алатау округінің приставы М.Д. Премышльский Тянь-Шаньға сапарға шыққан П.П. Семеновқа көмек көрсетуді Тезек төреге тапсырды. Ол П. П. Семеновтың Тянь-Шаньды тыңғылықты зерттеуіне игі ықпалын тигізді. Шоқан Уәлихановпен тығыз қарым-қатынаста болды. Кейіннен Уәлиханов өмірінің соңғы жылдарын Тезек төренің ауылында өткізді және оның қарындасы Айсараға үйленді. 1858 жылы патша өкіметі Тезек төреге поручик шенін, күміс семсер, қару асынатын алтын белбеу, 1859 жылы капитан шенін берді. 1860 жылы Тезек төре Ұлы жүздегі дулат тайпасының аға сұлтаны Әли Әділовтың ұйымдастыруымен Қарғалы өзен бойында өткен жиынға қатысты. Онда патшалық Ресейдің үстемдігінен құтылу үшін Қоқан хандығына қолдау көрсету, оның көмегіне арқа сүйеу жөнінде шешім қабылдады. Тезек төре мұндай шешімге ниеттес екендігін танытты. Бірақ ол қоқандықтар жағына өте қоймай, Ұзынағаш шайқасы қарсаңында патша өкіметін қолдады. Сондай-ақ ол орыс әскеріне өзінің жасағымен келіп қосылуды қаламай, шайқасқа әдейі кешігіп келді. Бұдан кейін Тезек төре орыс әскерлерінің Пішпек пен Тоқмақты жаулап алуына ат салысты. 1861 жылы подполковник, 1863 жылы полковник шені, 1865 жылы 2-дәрежелі "Святой Станислав" ордені беріледі. Ресей өкіметінің тапсырмасымен 1866 жылы Парижде өткен дүниежүзілік көрмеге қазақтар тұтынатын көптеген бұйымдар жіберді. Ол қырғыздардың сарбағыш пен бұғы рулары арасында 1854 жылы басталып, ұзаққа созылған қантөгісті бейбіт жолмен шешуге араласты. Патша өкіметінің үстемдігіне қарсылық та танытты. Өз ауылымен Қытайға көшуге әрекеттенгені үшін 1868 жылы билік орындары тарапынан айыпталып, 6 ай абақтыға отырғызылды. Патша өкіметі оның соңынан қатаң бақылау қойды және оның ел ішіндегі беделін түсіру жолында әрекеттенді. 

Тезек төре қайтыс болғанда оның отбасында 700 жылқы, 110 түйе, 90 сиыр, 190 күміс жамбы, 2500 алтын ақша, 50 кілем қалғандығы жайлы мұрағат мәліметі бар. Тезек төре өз заманында айтыскер ақын, белгілі күйші ретінде де танылған. Ол Сүйінбай, Бақтыбай, Түбек, т.б. ақындармен айтысқан.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Шүлембай мекенжүрты,** б.д. 1-ші мыңжылдығының 1-ші жартысы (археол.). Балтакөл ауылынан оңтүстік-шығыста 6 км қашықтықта, Ақжар деген жерде орналасқан. Географиялық коорданаттары 42T 402988 UTM 4768777. 1974-76 жж. Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының ирригациялық отряды (В. А. Грошев) зертеген. Дөңгеленіп келген төбенің диаметрі 65 м-дей, биіктігі 5 м. Үстінен табылған керамика арасында табанына мата іздері түскен құмдар, науа тәрізді көлденең ойығы бар құмыра тұтқалары, саптыаяқтар бар. Дән үгіткіш тастардың сынықтары да табылды.

### Дереккөздер

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы Тарих және Мәдениет ескертікшетрінің жинағы
**Тейлор Дейн** (ағыл. Taylor Dayne, шын аты: Leslie Wunderman,7 наурыз 1962 жылы туған ) — америкалық әнші. Оның ең атақты синглдары өте тез таралып кетті. Мысалы 1980 жылы шыққан «Tell It to My Heart» синглі - АҚШ-тың ең атақты 10 сиглінің қатарына кіріп қана қоймай, үлкен халықаралық хит те болды.
Оның бұл әні сольды әнндерінің ең алғашқы қадамы болып саналды. Ол профессианалды түрде ән айтуды мектепті бітіргеннен кейін бастады. Ең алғашқы рет ол «Felony» рок-группасында және «Next» деп аталатын нью-вейв коллективте ән салды. Бірақ, ешбір группада да ол табыс таба алмады. Осыдан кейін, колледжді бітіріп ол өзінің сольді ән айтуын бастады және ән жаза бастады.
Сосын, Америкадағы номір бірінші хиті «Love Will Lead You Back» (1990) кейін, Тейлор Дейн америкалық ондықтан тез шығып кетті.

Дискография
-----------

### Студиялық альбомдары

•Tell It to My Heart (1988)

•Can't Fight Fate (1989)

•Soul Dancing (1993)

•Naked Without You (1998)

•Satisfied (2008)

Дереккөздер
-----------
Шұбар сайрақтар
**Шұбар сайрақтар** (лат. *Zoothera*) – Қазақстан фаунасындағы торғайтәріздестер отрядының сайрақ тұқымдастарға жататын 13 туысының бірі. Шұбар сайрақтар туыстылар – бұғыншықты жерде өмір сүретін , шұбар реңді ірі денелі ( 150-200 г) құстар. Бірқатар түрлері көбінесе түнде және іңір қараңғысында белсенділік жасайды. Қанатының ұшы дөңгелек. Далалық белгісінің сипаты – желпуіш қауырсындыларының түбі - ақ, бұл ұшып жүргенде жақсы көрінетін ірі ақ теңбіл түзеді. Тропиктік сайрақтардың шағын тобы. Қоңыжай ендіктерге бір түрі ғана жете алады , сол түрі Қазақстанда да кездеседі.

Дереккөздер
-----------

* Құстар. Мектеп энциклопедиясы («Қазақстан жануарлары» сериясы ).Алматы : Атамұра, 2010. – 352 бет ). Ковшарь А.Ф. Ковшарь В. А.
**Петр Семенович Коган** (1872 жыл 20 мамыр, Лида қаласы – 1932 жыл 2 мамыр, Мәскеу) – *кеңес әдебиетін зерттеуші, сыншы.*

Еңбек жолы
----------

1896 жылы Мәскеу университетінің тарих-филология факультетін бітірді. 1910 жылы Петербург университетінің герман-роман факультетінде доцент, одан соң Мәскеу Мемлекеттік университетінің профессоры. 1921 жылы Мемлекеттік өнер ғылымдары Академиясы құрылғанда оның президенті болды. Еңбектері 1895 жылдан жариялана бастады. Коган орыс әдебиетінің тарихын жүйелі зерттеушілердің бірі. Ол жазған «Орыс әдебиетінің жаңа дәуіріндегі тарихи очерктері» (1-3 томдар, 1908-12 жылдар) және «Батыс Еуропа театрларының очерктері» (1934) бірнеше рет қайта басылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
**Ахмет Аляз**  (1.1.1977. Түркия, Кахраман-Мараш) - журналист, БАҚ саласының топ- менеджер.. Жолдамамен келіп, ҚазҰУ-ді бітірген (1997). 

1997 жылы халықаралық қазақ-түрік газеті - "Қазақстан ZAMAN- да" жауапты хатшы, 2000 жылы наурызынан бас редактордын орынбасары, бас директордың орынбасары, бас директор.Түрік БАҚ-тың Қазақстандағы "ZAMAN" газетінің, "Жихан" информагенттігінің өкілі. 

Ахмет өз мақалаларымен Қазақстан жәнеТүркия арасындағы достықты нығайтуға зор үлес қосуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5



  

xxxx
"Амазонка" - әйелдерге арналған, ай сайын шығатын қоғамдық-саяси, әдеби-көркем, жарнамалық-ақпараттык иллюстрациялық журнал.. Негізгі тақырыбы - қазіргі заманғы әйелдердің қоғамдық өмірдегі ролі, әйелдер және саясат. 

Айдарлары: зиялы әйелдерге кеңес, ханымдарға арналтан сән, психологтер кеңесі. 1998 жылыдың қаңтарынан шығады. Бас редакторы - А.Жағанова.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Машиналық графика** (*машинная графика*; *computer graphics*) — адам әрекеттерінің нәтижесі ретінде қарастырылатын, компьютер көмегімен кұрастырылған екі өлшемді графикалық кескіндердің негізінде қолданбалы мәселелерді шешуге арналган программалық және техникалық құралдардың жиынтығы; компьютер экранында мәтінге жатпайтын графикалық объектілерді бейнелеу. Компьютерлік графикага графикалық объектілерді құрастыру, енгізу, сақтау, бейнелеу, диаграммалар мен графиктер жасау, оларды қайталап көрсету, экранға шығару, түрлендіру және түзету тәсілдері мен амалдары жиыны жатады.. Машиналық графика пайдаланушының компьютермен әрекеттестігінің ең тиімді үлгісінің бірі. Ол ақпаратты графикалық еңгізу-шығару құрылғыларымен жабдықталған графикалық терминалдар мен дербес компьютердің пайда болуының арқасында жобалауды, математикалық модельдеуді, мәліметтер талдауды автоматтандыруда кеңінен қолданыла бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Информатика және компьютерлік техника/ Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
**Ахмеджан Аутов** (22.4.1935 жылы Алматы.) тележурналист. .

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген. Еңбек жолын 1967 жылы Қазақ теледидарында редакторлықтан бастаған. "Радуга" шығармашылық бірлестігінде бас редактор-жетекші, қоғамдық-саяси хабарлар Бас редакциясында бас редактор, "Жаңалықтар" Бас редакциясында бас редактор болып істеген. 1977 жылы "Білім" қоғамы басқармасына жауапты қызметке ауысты. Телеэкрандағы әрбір хабарында жеке-дара, өзіндік авторлық ойы, дәлелді тұжырымы бар, терең тебіреніспен толганыста жазылған, образдары айқын, қызу әрекеттерге толы, кимыл-ерекшелікгер танытатын. Телевизия хабарларының көрнекі әрі бейнелі болуына қатысты спецификалық құралдарды экранда толық пайдаланды және әрбір хабарда орынды қолдана білді. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Авров Петр Яковлевич** (24.6. 1899, қазіргі Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке а. – 5.5.1968, Алматы қаласы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1959), профессор (1959), Қазақстан Ғылымдар Академиясының корреспондент мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). 

Ленинград тау-кен институтын бітірген (1927). Геологиялық барлау партиясының бастығы (1928–30), цех бастығы (1930–32), «Ембімұнай» геол. барлау тресінің (1932–42), «Қазмұнайбарлау» тресінің (1942–56) бас геологы, ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) кафедра меңгерушісі (1956–59), Қазақстан Ғылымдар Академиясының Геол. ғылымдар институтында сектор меңгерушісі (1959–68) болды. А. – Каспий маңы ойпатының геологиясын, мұнай мен газ қорларын зерттеді. Атырау обл-ндағы Қосшағыл, Құлсары, Қошқар; Ақтөбе обл-ндағы Кеңқияқ, Бозой мұнай-газ кендерін ашуға қатысты. Негізгі ғылыми еңбектері мұнай және газ кендері геологиясы мен кендерді іздестіру-барлау әдістеріне арналған. Ленин орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған.

Шығ.: Большая Эмба, М.-Л. 1936; Механизм образования солянокупольных структур Северо-Каспийской впадины, А. 1959; Геологическое строение и перспективы нефтегазоносности Актюбинского Приуралья и Западного Мугоджарья, А. 1967.
**Машиналар мен механизмдер динамикасы** — машиналар мен механизмдер теориясының механизмдер, машиналар қозғалысын, оларға әсер ететін күштерді зерттейтін арнайы саласы. 

  

М. м. м. д. механизм буындарының қозғалыс заңдылығын тағайындау, буындар қозғалысын реттеу, үйкеліске жұмсалған күш шығынын есептеу, кинематик. жұптардың қарсы әсерін анықтау, машиналар мен механизмдерді теңгеру сияқты мәселелермен шұғылданады. Сыртқы күштердің берілген сипаттамалары бойынша әр түрлі буындардың қозғалыс заңдылығын анықтау қозғалтқыштан, беріліс механизмі мен жұмыстық машинадан, кейде басқару құрылғысынан тұратын мех. жүйенің не машина агрегатының қозғалысын сипаттайтын дифференциалды теңдеулерді шешуге тіреледі. Теңдеулер саны мех. жүйенің еркіндік дәрежесіне тәуелді өзгеріп отырады. Машина буындарының қозғалысын реттеу әрі басқару мәселелерімен реттеу теориясы айналысады. Үйкеліске кеткен шығындар машина мен механизмдер жұмысының тиімділігін кемітеді. Машинаның энергияны пайдалану дәрежесі мех. п. ә. коэфф. бойынша анықталады. Машиналар мен механизмдерді теңгеру мәселесі тиімді әрі қажетті қарсы салмақтарды іріктеу арқылы іске асырылады. Республикада М. мен м. д. жөніндегі зертеу жұмыстары **1960 ж.** Қаз өУ-де басталды. Осыған орай осы ун-тте машина механикасы (**1971**) және тоқыма-станок механикасы (**1981**) бойынша салалық ғыл.-зерт. лаб-лары, сондай-ақ робот техникасы бойынша оқу-зерттеу лаб. (**1982**) ұйымдастырылды. Жоғары класты жазық механизмдердегі күш әсерін аналит. және графоаналит. тәсілдермен есептеу теориясы құрылды (Ж.Байкөншеков, М.Қожамбердиев, т.б.) Осы теория негізінде құрамында төртінші немесе одан да жоғары класты Ассур тобы бар механизмдер, жүк көтергіш машиналар, манипуляторлар, т.б. жасалды. СТБ типті тоқыма станоктардың динамикасы мен тораптар беріктігін есептеудің теор. және тәжірибелік тәсілдері жасалды әрі оның жекелеген механизмдерінің құралымы жетілдірілді (Г.Уәлиев, А.А. Ермолов, т.б.). Толқынды және тік тісті эвольвентті тісті берілістердің динамикасына теор. зерттеулер жүргізілді (Қ.Қазыханов, М.Задин).
[1] [2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
Имам Резыдің мешіті.
**Машһад** (дыбысталуы (ақп.)) (парсы: مشهد‎ — *машха́д*) — Иранның солтүстік-шығысындағы қала. Хорасан-Резави останының бас қаласы және ірі сауда, әкімшілік орталығы. Кешефруд өзенінің аңғарына орналасқан. Мұсылмандардың қажылыққа (имам Резаның мазарына) баратын орталығы («Екінші Мекке»).

Өнеркәсіп
---------

Металл өңдеу, тоқыма, былғары-аяқ киім, тамақ, құрылыс материалдары кәсіпорындары, университет бар. Майдагерлік кәсіпшілік (кілем тоқу, ыдыс жасау т. б.) дамыған.

Тарихы
------

9 ғасырда Мешһед қаласының орнында Санабад қыстағы болды. Қыстақ Мешһед деген атпен алғашқы рет 10 ғасырдың аяғында араб географтарының деректерінде кездеседі. 11—12 ғасырда Мешһедті Ғазнауи әулеті мен салжщтар кезек биледі. 13 ғасырдың аяқ шенінде монғолдар Мешһедті қиратты. 14 ғасырдың аяғынан бастап Мешһед — Хорасанның бас қаласы. 15—17 ғасыр қарсаңында, Мешһедті алдымен Темір әулеті, онан кейін Сефеви әулеті иемденген кезеңдерде Мешһед гүлденіп өсті. 1736—47 жылы Мешһед— Нәдір шаһ мемлекетінің астанасы. 1795 жылы бүкіл Хорасанмен бірге Мешһедті Каджарлар бағындырды. Мешһедте һарун ар-Рашидтің зираты, Гауһашад (15 ғасыр), имам Реза (17 ғасырдың басы) мешіттері, Мешхедтің маңында ұлы ақын Фирдаусидің мазары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,8 том
**Ахмед әл-Мұғтадид** (араб.: أحمد المعتضد‎‎; 857, Самарра — 5 сәуір 902, Бағдат) — Ислам халифатының 35-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

Өмірбаяны
---------

Әл-Мұғтамид дүние салған күні халық халифа ретінде серт беріп, әл-Мұғтадидті таққа отырғызды. Содан бастап дүниеден өткенінше тақта отырды.

### Ішкі келеңсіздіктер

Бұл дәуірде карматилер күшейе түсті. Бахрейн, Ирак пен Шамда мұсылмандарға тыныштық бермей, керуен жолдарын торуылдап, қажыларға шабуыл жасай басады.

Сонымен қатар Фатима әулеті де Йемен мен Солтүстік Африкада өз үгіт-насихаттарын жүргізуге кірісті.

Амр ибн Ләйс әс-Саффардың шығыс жақтағы қуаты да осы кезде арта бастады. Амр ибн Ләйс әл-Мұғтадид билігінің алғашқы дәуірлерінде Нишапурға кірді. Халифа оған Рейдің билігімен қатар сыйлықтар да берді. Амр халифадан Мәуереннаһр әмірі Исмаил ибн Ахмед әс-Саманиді орнынан алып, ол жердің билігінің өзіне берілгенін қалады. Әл-Мұғтадид оның осы қалауын қабыл алып, Мәуереннаһрдың билігін оған берді. Бірақ Исмаил оның билігін мойындамай, соғыста Амрды ойсырата жеңді. Бұл дәуірде саманилер Амр ибн Ләйс әс-Сафарды да, Мұхаммед ибн Зәйдті де биліктен тайдырып, мұсылман әлемінің шығыс жағын толықтай өздерінің қолдарына қаратты.

Ал батыста Тулунұлдарының басында тұрған Хамаруайх ибн Ахмед ибн Тулунмен жақсы қарым-қатынас құрды. Халифа өзіне тарту-таралғы жіберген Хамаруайхқа Мысырмен қоса, Тарсус пен Шамның да билігін беріп, шекараның қауіпсіздігін сақтауды да тапсырды. 896 жылы Хамаруайхтың өлтірілуіне дейін осы жағдай жалғасты. Бірақ біраз уақыттан кейін Тулунұлдарының арасында туындаған ішкі қақтығыстар Тарсус қаласының қолдарынан шығуына алып барды. Бұл ішкі қақтығыстар әл-Мұғтадидтің Мысырдағы билігін арттыра түсті.

### Жаңартпалар

Әл-Мұғтадид мемлекеттік істерде кейбір өзгерістер жасады. Ең маңызды өзгерістердің қатарында өз атымен аталған күнтізбені (Тақуимул-Мұғтадид) дайындатуы болды. Мемлекеттік салықтар осы күнтізбеге сай жиналып, салыққа қатысты да жаңалықтар орын алды.

Әл-Мұғтадид Самарраны тастап, Бағдатқа қоныс аударды. Бұл көштен Самарраның зиян шеккені анық. Қаланың іргетасы мен қирандылары да Бағдатқа жеткізілді.

Тұлғалық қасиеттері
-------------------

Әл-Мұғтадид дүние салғанда ұлы әл-Мүктәфи тақ мұрагері ретінде қалды. Әл-Мұғтадид батыр болатын. Кейбір деректерде оның шиит болғандығы да айтылады.

Дереккөздері
------------

1. ↑  Ислам тарихы. Алматы: Ернар Есімқұлов, 2018 ISBN 978-601-7929-37-4
**А. Байтұрсынов көшесі**. А. Байтұрсынов көшесі Шыңтас орамынан басталып, Қарасай батыр, Конституция, М.Дулатов, Абат-Байтақ, С.Қожахметов, М.Жәлел, Шақпақ көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 2447,8 м.

Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938) - қазақ халқының XX ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, мемлекет қайраткері, ақын, публиңист, қоғам және ұлт-азаттық қозғалысының жетекшілерінің бірі, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымының негізін салушы ғалым, ұлттық жазудың реформаторы, ағартушы.  

А.Байтұрсынов Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебін 1891 жылы бітіреді. Ол 1913-18 жылдары Ә.Бөкейханмен, М.Дулатовпен бірігіп, түңғыш жалпыұлттық «Қазақ» газетін шығарып тұрды. А.Байтұрсынов «Қазақ» газеті арқылы қазақ ауылдарын жедел, жаппай отырықшы тұрмысқа көшуден сақтандырды, жеке қожалық иелерін егін және мал шаруашылығын жұргізудің, тауарлы өндіріспен айналысудың озық үлгілерімен таныстырды, өктемшіл биліктің тұрлі саяси айласына ұлттық бірлік пен парасатты қарсы қоюға үндеді, туған жердің байлығын өз игілігіне жарату үшін халқын өнер, білімді игеруге шақырды. 1917 жылы төңкерістік өзгерістер арнасында өмірге келіп, қазақ тарихында терең із қалдырған қазақ сиездері мен қазақ комитеттері сияқты тарихи құбылыстың қалың ортасында жұріп, «Қазақ» газеті арқылы халыққа саяси теориялық бағыт-бағдар беріп отырды. Алашорда үкіметі құрамын бекіткен 2-жалпықазақ сиезі Оқуағарту комиссиясын құрып, оның төрағасы етіп А.Байтұрсыновты бекітеді.  

А.Байтұрсынов **«Қырық мысал», «Маса», «Әдебиет танытқыш»** секілді жинақтарын жарыққа шығарды. А. Байтұрсыновтың ақын, аудармашы, ғалым-тілші, әдебиеттанушы ретіндегі үлан-ғайыр еңбегі зор бағаға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Есдәулет Қандеков** (Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылында туған, 1887-сонда, 1971) — ақын, жырау.
1916 жылы Жетісудағы Нұрғожаүлы Әли бастаған ұлт-азаттық қозғалыстың жасақшы-жыршысы болған. Бостандыққа шақырған көптеген өлеңдері мен «1916 жыл», «Тауда» деген дастандарын осы тұста шығарған. Көтерілісті күшпенбасқан, патша жандармдары қолға түскендерді қатаң жазалайды. Ес дәулетті 20 жылға жер аударады.

Кеңес дәуірінің тынысын арқау еткен «Заманың туды, кедейлер» (1928), т.б. өлең-жырларын шығарды. Ұлы Отан соғысы жылдары ұстазы Жамбылға ұн қосып, «Жеңіс үшін», «Жауынғерлер», «Жылы киім береміз», «Ерлер естен шыға ма», «Күн бүгін» деген өлең-толғауларын жырлап, елді жеңіске шақырады. «Жетіген батыр», «Күреңбай батыр», «Шаян батыр», «Қос жұлдызды Жазылбек» дастандары бар.

Ол Ү.Кәрібаев, К.Әзірбаев, Ж.Жантөбетов, Қ.Жапсарбаев, Ә.Жүргенбаев, Р.Мәзқожаев сияқты ақындармен айтысқа түскен.
Ақынның шығармалары жергілікті баспасөзде, жинақтарда жариялайды. Өлеңдер жинағы 1964 жылы жеке кітап болып шықты.
1982 жылы «Жазушы» баспасынан «Тұлпар тұяғы» атты өлеңдері мен дастандары, айтыстары жеке кітап болып шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Едіге Жаров** (1952 жылы 19 қаңтарда Алматы облысы, Нарынқол ауылында дүниеге келген) - спорттық гимнастикадан қазақтан шыққан ең танымал бапкер. Екі дүркін Олимпиада чемпионын тәрбиелеп шығарған. 
Бүгінгі күні Едіге Нұрмаханұлы спорттық гимнастикадан Канада құрамасының бапкері. Халықаралық гимнастика федерациясы техникалық комитетінің мүшесі, FIG жаттықтырушылар академиясының бас эксперті. Канада тарихында спорттық гимнастикадан Олимпиада чемпионын дайындаған тұңғыш бапке.

Отбасы
------

Әкесі осы Нарынқол даласында 1930 жылы дүние есігін ашып, 1957 жылы өмірден озады. Ал анасы Нұри Салауатқызы 2007 жылы өмірден озды. Кейін Алматыға келіп мектеп тәмамдаған соң, Қазақ дене шынықтыру инстутынан диплом алып шықты. Бала Едіге алғаш спорт залға барып жүрген сәтте онымен бірге ғарышкер Талғат Мұсабаев та бір топта болыпты.
Едіге аға зайыбы Маргарита екеуі бір ұл, бір қыз тәрбиелеп отырған бақытты отбасы. Ұлы – Руслан 29 жаста. Оттава қаласының әкімдігінде істейді. Ал қызы Карина – 24 жаста. Монреаль университетін аяқтап, қазір ағылшын, француз тілінің маманы, аудармашы.

Шәкірттері
----------

### КСРО

1988 жыл. әйгілі КСРО-ның атын әлемге жайған Валерий Люкин Сеул Олимпиадасында екі алтынды қанжығасына байлады. Міне, сол Люкиннің томағасын сыпырған осы Едіге бапкер еді. Кейін білікті бапкерден шыңдалып шыққан Люкин талай мәрте әлем біріншілігінің шыңын бағындырды.

### Франция

Едіге Жаров дайындаған шәкірттері әлемде ешкім жасамаған бірнеше элементтерді дүниеге алып келді. Сол әдістердің бірі һәм бірегейі белдемеде (турник) 360 градус бұрылыспен алға бүгіліп жасайтын сальто. Бұл әдісті ойлап тапқан осы Едіге бапкер еді. Аумалы төкпелі тоқсаныншы жылдары Едіге аға Жаров Францияға кетті. Француздардың арнайы шақыруымен осы елдің құрамасын 2000 жылға дейін жаттықтырды. 1995 жылы шәкірті Жил Стабло Еуропа чемпионы атағын жеңіп алса, 1997 жылы тағы бір шәкірті Франция чемпионатында топ жарды. Бірақ Едіге аға Франция жұртынан көп кемсітушілік көріпті.

Ұзақ жыл талмай баптап, жауапты сын алдында ащы терін алып, бәйгеге қосқан шәкірті шығыршықта не бел темірде шырқ үйіріліп, өнер көрсетіп жатады. Басқа бапкерлер сияқты ел қатарлы қасында отыра алмай, шәкіртінің қимыл қозғалысын бапкер бөлмесіндегі теледидардан немесе трибунадан тамашалады. Мұндай кемсітушілікке шыдамаған, Едіге бапкер 2000 жылы Канадаға кетеді.

### Канада

Едіге ағаның баруымен тұралап тұрған Канада гимнастикасы аяқтан тұрды. Оған дәлел, 1999 жылғы ӘЧ бар жоғы 18 орынға тұрақтаған Канада, 2001 жылы 12 орынға, ал 2003 жылы 5 орынға табан тіреді. Өсу деп осыны айтыңыз. 1976 жылдан кейін тұңғыш рет, 28 жылдық үзілістен кейін 2004 жылы Канада гимнасшылары Олимпиада табалдырығын аттады. Сол жолы канадалық Кайл Шифелт Афины ойындарының чемпионы атанды

Сілтемелер
----------

* Казахстанский агрегатор новостей. Thenews.kz Мұрағатталған 10 тамыздың 2014 жылы.
* Ұлттық спорт порталы. ALAMAN.KZ Мұрағатталған 10 тамыздың 2014 жылы.
**«Едиген»** (түрікм. *Ýedigen*) — Түрікменстан футбол клубы, 2003 жылы құрылып, 2016 жылы жабылып қалды. Халықаралық Түрікмен-Түрік университінің намысын қорғаған клуб. Төрт рет Түрікменстан чемпионы атанды (2005, 2006, 2009, 2013). 

2016 жылға дейін ХТТУ деп аталды. 2016 жылы Университет жабылған соң, клуб та таратылды.

Жетістіктері
------------

Түрікменстан чемпионаты

* Чемпион (3): 2005, 2006, 2009, 2013
* 2 орын (3): 2007, 2008, 2011
* 3 орын (1): 2012

Түрікменстан кубогы

* Жеңімпаз (2): 2006, 2011
* Финалист (2): 2008, 2012

Түрікменстан Суперкубогы

* Жеңімпаз (3): 2005, 2009, 2013
* Финалист (2): 2006, 2011

ТМД кубогы

* 1/2 финал: 2010

АФК президенті кубогы

* Жеңімпаз (1): 2014

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 3 сәуірдің 2016 жылы.
Ұлы Чулалонгкорна Тайландтағы Чакри әулетінің бесінші патшасы болған. Ол Сиамның ұлы патшаларының бірі саналады. Оны сондай-ақ тайлықтар «сүйікті ұлы патша» деп атаған екен. 
Чулалонгкорна патша 1853 жылы 20 құркүйекте Бангкокта дүниеге келген. Монгкут патша мен Дибсиринди патшайымның ұлы. 
1868 жылы 1 қазанда әкесінің мұрагері ретінде таққа отырды, дегенмен бас министр Чао Прайя Си Сужнавунсэ төрт жыл регент кызметін атқарады. 
Чулалонгкорна 1910 жылы 23 қазанда қайтыс болды. Бұл күн ұлтық мереке ретінде тойланды. Чулалонгкорна үкіметке бөлмелік жүйе енгізу, әкімшіліктің жартылай феодалдық аймағын заманауи провинциялар мен аудандарға бөліп басқару жаңартулар енгізді. Таиландта алғашқы теміржол Чулалонгкорна патшалық құрған тұста – 1896 жылы ашылды. Теміржол Бангкоктан Аютхайға дейін жүргізілген болатын.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 22:03, 2014 ж. сәуірдің 18 (ALMT)
**Есбол ауданы** — 1928-1930 және 1933-1963 жылдары болған Гурьев округі мен Гурьев облысының әкімшілік бөлінісі.

Тарихы
------

Орталығы №9 ауылда орналасқан Есбол ауданы 1928 жылы 3 қыркүйекте Гурьев округінің құрамында Есбол және Гурьев уезінің Соколинов болыстары бөліктерінен және Орал губерниясы Жымпиты уезінің Индер болысының бір бөлігінен құрылды.

1930 жылы 22 қыркүйекте Есбол ауданы жойылып, оның аумағы Гурьев ауданының құрамына кірді.

1933 жылы 31 тамызда Гурьев ауданынан бөлініп, Гурьев округының құрамында Есбол ауданы қалпына келтірілді. Кулагино ауылы оның орталығына айналды.

1938 жылы 15 қаңтарда Есбол ауданы Гурьев облысының құрамына енді.

1963 жылы 2 қаңтарда Есбол ауданы жойылып, оның аумағы Махамбет өндіріс ауданының құрамына кірді, 1964 жылы 31 желтоқсанда орталығы Индер ауылы болатын Индер болып қайта қалпына келтірілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
2. ↑  Атырау (Гурьев) облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1920—2000 ж.) Мұрағатталған 17 сәуірдің 2021 жылы.
**Бейне (психология)** – 1) психологияда адамның өзін, басқа адамдарды, қоршаған ортаны, т.б. кеңістіктік болмысымен және уақыттың кезектестігімен біртұтас субъективті қабылдауы; 2) әдебиетте өмірді сөз өнері арқылы бейнелеп берудің құралы мен пішімі, эстет, қатегория. Бейне терминнің әртүрлі қырынан қаралуы өнердің даралық сипаты, құдіреті бейнеде. Fылымның бүгінгі даму сатысында бейне термині әртүрлі қырынан қаралады: 

* Философиялық ұғымдауылы

* Психологиялық ұғымдауылы

* Өнердегі ұғымдауылы

Ең алдымен терминдер арасындағы шеқараны айырып алмай, олардың мәнін анықтамай, біз көркем бейненің, оның ішінде әдебиеттің табиғатын түсіне алмаймыз. Сондықтан бейненін жеке-жеке тармақтарын саралау шарт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Едіге** – Ұлытаудың оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1063 м. Доғаша иілген таудың ұзындығы 8 км, енді жері 5 км. Іргесі кристалды тақтатас, гранит, құмтас порфирит, конгломераттан түзілген. Тау бөктерінен бірнеше ұсақ өзендер (Шақабай, т.б.) мен бұлақтар бастау алады.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қызыл қоңыр топырағында ұшқат, тобылғы, итмұрын, баялыш, арша, жусан, боз, бидайық өседі. Тау баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Чун Тян** (қазақша – *көктем*) — дүңген халқының әуесқой фольклорлық ансамблі. Ол 1982 ж. Жамбыл облысының Қордай ауд-дағы "Коминтерн" к-зында ұйымдастырылды. 1987 ж. оған халық ансамблі атағы берілді. 

Әуесқой ансамбль құрамында 25-ке тарта өнерпаздар - колхозшылар мен жұмысшылар және мектеп оқушылары бар. Әуесқой әншілер Х. Машанло, А. Лурова ұмытыла бастаған дүнген халқының бірқатар әндерін жаңартып, жаңа мазмұнда орындаумен көпшілікке танылды. Ансамбль коллективі аудан, облыс, сонымен қатар Қырғызстан еңбекшілері алдында да концерттер қойып, өнер көрсетеді. Оның репертуарынан көбіне дүнгеннің, сондай-ақ КСРО халықтарының әндері мен билері орын алды.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7