recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мета-қалыптың тым әлсіз міндеттемесі (1), ауыспалы 'saddle' конфигурациясы (2) және астам күшті міндеттеменің (3) төзімді күйі.
Жас көшкіндер метастабильді қалыптарды көрсетуде
**Метастабильді қалып** (гр. *meta* — аралық, лат. *stabilis* — орнықты) атомның, ядроның немесе басқа да жүйенің қоздырылған қалпы. Әдеттегі қоздырылған қалыпқа қарағанда ұзақ уақытқа ие, алайда негізгі қалыптан қысқа болады. Метастабильді қалыпты уақытша энергетикалық «тұзақ» немесе жүйенің нақты екі ара қашықтықтағы қалпы ретінде қарастыруға болады. Сынаптың көптеген фотохимиялық реакциялары сынап атомдарының метастабильді қалып нәтижесі болып саналады. Оттектің метастабильді атомдарын ұқсас сәулелендіру жасыл бояу тән солтүстік және оңтүстік полярлық шұғылаларды түсіндіреді.

Тағы қараңыз
------------

Қозу

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Қазақ энциклопедиясы
**Соражөке** (Cannabina)- кезеген торғай тұқымдасына жататын, салмағы 20 г-дей құс.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Дене тұрқы 13 см-дей.Еркегінің маңдай, төс қауырсындары қызыл, арқасы қызыл қоңыр, бауыры ақ.

Таралуы
-------

Еуропа, Солтүстік Африка және Батыс Азияда, КСРО –де батыс шекарадан Обь өзеніне дейін тарлған. Қазақстанның оңтүстік және шығысындағы таулы ( теңіз деңгейінен 300 м биіктікке дейін), тау бөктері аймақтарында, мыс. *Угам жотасында, Талас,Іле,Жоңғар Алатауында,Қаратауда, Тарбағатай, Сауыр, Алтайда* кездеседі.

Көбею
-----

Орман шетінде, көбінесе бұталы жерде, бақта ұялайды, 4-6 жұмыртқа салады. Жемі- әр түрлі өсімдік дәні.

Қолданылуы
----------

Арам шөп дәнін жеп пайда келтіреді. Әуесқойлар әсемдік үшін, сайрағыш құс ретінде қолда ұстайды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том,349 бет
Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы күрес күні 2009 жылы 2 желтоқсанда болған БҰҰ-ның алпыс төртінші бас ассамблеясында бекітілді. Жаңа дата, яғни 29 тамыз БҰҰ, әлем елдері, үкіметаралық және ҮЕҰ-дың Ядролық сынақтарды тоқтатуға бірлесе күш салатын күні. Бұл ядролық сынақтарсыз тыныш әлем құрудың жолы. Осы күнді бекіткен БҰҰ-ның сол күнгі бас Ассамблеясында «Адам өміріне алапат зиянын келтіретін ядролық сынақтарға шектеу қойылу керектігі» жайында баса айтылды.

2010 жылдың мамыр айында Ядролық қаруды таратпау туралы Шарттың барлық қатысушы-мемлекеттері Нью-Йорктегі Шолу конференциясында ядролық қарудан азат әлемдегі қауіпсіздікке қол жеткізу үшін өзара іс-әрекет жасауға міндеттенді және «өмірлік маңызды міндет» ретінде ядролық сынақтарға тыйым салуды анықтауымен сипатталды. Құжат 1996 жылы қол қойылып бекітілуге дайын болды.

Қазір БҰҰ-ның айтуынша, келісімшартқа әлі де қол қоймаған елдерге бұл қадамға ертерек барғаны дұрыс. Бүгінгі таңда планетаның оңтүстік жарты шарындағы елдердің барлығы дерлік ядорлық сынақтарды доғаруға келісіп үлгерді. Олар мынадай өңірлік келісімшарттарға қол қойды: Тынық мұхитының оңтүстік бөлігінде жатқандар Раротонг келісім шартына қол қойса, Африка елдері Пелиндабск келісім шартына отырды. Ал Оңтүстік Азияның құрамына жататын мемлекеттер Бангкок келісімшартына қол қойса, Латын Америка мен Кариб бассейнінің құрамына жататын елдер Тлателолко келісім шартына отырған.
***Диар Асқарұлы Қонаев*** (05.02.1961 ж.т. Алматы) - ғалым, филология ғылымының кандидаты (1987). Қаз¥У-ды (1983), Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген (1986). 1987 - 93 жылдары осы институттың ғыл. қызметкері. 1993 жылдан *"Әуезов үйі"* ғылыми-мәдени орталығының аға ғылыми қызметкері. "*Мухтар Ауэзов и русская литература*" монографиясы (1992) жарық көрген. 2000 жылдан - мәдениет саясаты сараптамалық орталығының директоры. «Мұхтар Әуезов және орыс әдебиеті» атты кітабы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Карта мира с участниками Первой мировой войны.Антанта изображена зелёным цветом, Четверной союз оранжевым, нейтральные страны — серым.
Карта мира с участниками Второй мировой войны.Антигитлеровская коалиция изображена зелёным цветом (страны, обозначенные светло-зелёным, вошли в войну после нападения на Пёрл-Харбор), страны нацистского блока голубым, нейтральные страны — серым.
Советские войска
**Халықаралық қақтығыстар** - XX ғасыр халықаралық қақтығыстарға толы болды. Адамзат тарихында аса зардапты із қалдырған екі дүниежүзілік соғыс болды. Отарлық жүйелердің қирауы нәтижесінде пайда болған жаңа мемлекеттер арасында этноконфессионалды және әлеуметтік-экономикалық негізде қақтығыстар туа бастады. Американдық ғалым Ф.Фукуяманың "Тарихтың ақыры" еңбегіндегі идеялар бәсекелестігі дәуірінің аяқталғанын, адам қоғамын үйымдастыруда либералды принциптердің орнауы мүмкін деген болжамы орындалмады. Шағын және аймақтық қақтығыстардың саны артып, күрделене түсті. Кәптеген қақтығыстар дамушы елдер мен бұрынғы социалистік достастық елдеріне тиесілі еді ішкі және халықаралық деңгейдегі қақтығыстардың ара айырмашылығы бол май қалды. Жаһандану жағдайында қақтығыстар кеңейіп кету мүмкіндігімен, экологиялық және әскери апаттар қаупімен әлемдік қауымдастыққа қатер тәндіреді. Сондықтан қазіргі кезеңдегі қақтығыстардың шығу тегін, өту барысын, шешу жолдарын анықтау аса маңызды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
Ең танымал метафизикалық поэттердің бірі Джон Донн
Поэт және критик Сэмюэль Джонсон, мектептің атын қалаушы
Метафизикалық мектеп (Metaphysical poetry), 17 ғасырда Англияда дамыған жоғары ойлау күшін сипаттайтын поэтикалық бағыт. Бұл бағыт сезімді көрсетпейді бірақ оларды талдайды. Метафизиктердің поэзиясы өзінің күшті және жетік бейнелерімен (метафалар кездей соқ ұқсамайтын немесе нысандар параллелді құрастырады), күрделі және жеңіл ойларымен, тілдің драматикалық табиғилығы және парадокс ауыз екі тілге енгендігімен ерекшеленеді. Жетекші ақын-метафизик Джон Донн болған, сонымен қатар Дж. Херберг, Г.Воген, Э.Марвелл және А.Коули да бар.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. Қазақ энциклопедиясы
**Ұяң жүнді қой** - түбіт, аралық қылшығы басым, қылшығы жіңішке, майда жүнді қой. Ұяң жүнді қой тұқымдарының көпшілігі шағындау болса да тегене құйрықты келеді. Ет, құйрық майы мен сапалы кілем тоқуға аса қажетті ақшыл ұяң жүн өндіру үшін өсіріледі. Ұяң жүнді қой өсіру Кавказ бен Орталық Азия елдеріңде, оның ішіңде Казақстанда кең тараған. Осыған орай жергілікті жер жағдайы мен ауа райына жақсы бейімделген,қысы-жазы жайылымда бағылатын қой тұқымдары шығарылған (қ. Алай қойы, Дегерес қойы, Тәжік қойы, Сараджа қойы, Қазақтың құйрықты ұяң жүнді қойы).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Predator — АҚШ әскери әуе күштерінің барлаушы және соққылаушы пилотсыз ұшу аппараты
Ресейлік жүк пилотсыз ұшу аппараты ВРТ-300
**Пилотсыз ұшу аппараты** (ағылш. *unmanned aerial vehicle*, UAV; кейде «**дрон**» (ағылш. *drone*) — бортында экипажы жоқ ұшу аппараты.

Классификациясы
---------------

Parrot AR.Drone 2.0 квадрокоптер 
Пилотсыз ұшу аппараттары басқарылмайтын, автоматты және қашықтан басқарылатын ұшу аппараттары болып бөлінеді. Массасы, ұшу ұзақтығы мен биіктігі сияқты параметрлеге байланысты микро (10 кг дейін, 1 сағат және 1 км дейін), мини (50 кг дейін, бірнеше сағат және 3—5 км дейін), орта (1000 кг дейін, 10-12 және 9—10 км дейін) және ауыр (20 км және 24 сағаттан астам дейін) болып бөлінеді.

Дереккөздер
-----------
**Ұядан балапан алу** - ең көп таралған әдіс. Оның түрі де көп. Бүркіт ұясын тау шоқысы, шағыл, сырғыма, құлама жартас, жыныс ормандардағы нар қарағайдың ұшар басы тәрізді адам аяғы оңай жете алмайтын қияға салады. Ұяға жел мен жауынға паналы ықтасын, қойнау текшелерін таңдап, ұяны ағаштың бүрі, жирен, жусан, бұта шөп-шалаңнан өреді. Осындай қиядағы ұядан балапан алу екінің бірінің қолынан келе бермейді.Ұядағы балапанға жетудің қолайлы жағын сараптап алған соң, жартастағы ұяға көбіне үстіңгі жағынан түседі. Бірнеше қайыс арқандарды қабаттап жалғап алып, бір ұшын қағылған қазыққа байлап, екінші ұшын ұяға түсетін адамның беліне байлайды (байлап түсіру). Адам еңіске сырғығанда айналып, үйіріліп кетпес үшін, беліне көлденең бақан байлайды. Құз қиыр болса бір қанат кереге алып, оның бас-аяғына ағаш таңып, ұяға түсуші адамды оның үстіне отырғызып, төмен сырғытады (бұл аспақтап түсіру деп аталады). Ұяға түсуші батыл, епті адам денесін тас, бұталардан сақтайтын ықшам киім, өзімен бірге балапанды бөлеп, құндақтайтын жабдықтарды ала жүреді. Жоғарыда тұрған адамдар оның беліндегі арқанның қозғалысын басқарса, етекте тұрғандар ұяның бағытын нұсқап, ұябасардың шабуылынан қорғайды. Ұяға түсуші төмен баяу сырғып ұяға жетіп, балапанды бөлеп алған соң, арқанмен кері қарай тартып алады. Арқан жететіндей ұзын болса сол күйі құздан төмен қарай сырғытып түсіреді. Желсіз, тымық күндері балапанды ұядан ұшырып үркітіп те алады. Балапан шалғы-құйрығы айқасып жетілген кезінде ұшуға бейімделіп, кергіп отырғаны байқалады. Сол кезде ұяның төңірегіндегі биік қарауыл жерлерге атты кісілер қойып, ұшқан балапанның қайда қонып, қайда түсетінін аңдиды. Ал ұяға жақындаған кісілер арқанға тулақ, елеген, тұлып сияқты сұстылау нәрселерді байлап алып, төбесінен салбыратып балапанға жеткенде салдыр-күлдір дауыс шығарып үркітеді. Жат нәрсені көріп шошыған балапан ұядан ұшып шыққанымен, ұшуға дағдыланбағандықтан бойын билей алмай ауытқып, толқып, қанаты талып төмендеп жерге түседі де, қайтып жуырда көтеріле алмай қалады. Аңдушы адамдар балапанды осы кезде ұстап алады. Ұядан алған балапан өте жас ақүрпек болса, сол маңдағы оңай бір орынға тастап кетеді немесе саусақтарынан жіп байлап «арқандап» қояды. Оны ұябасары сол отырған жерде асырап жетілдіреді. Торуылдап бақылап жүріп, кейін есейген кезінде алуға болады. Ұядан алған балапан «қолбала» аталады, әрі қолға оңай үйренеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
**Инверттік эмульсия** - дисперсиялық ортасы мұнайдан, дизель отынынан, мазуттан т.б.
ал дисперсиялық фазасы натрий, кальций,
магний хлоридтерінің ерітінділерінен тұратын
бұрғылау ерітіндісі. Жоғарғы температуралы
және борпылдақ таужыныстарды бұрғылғанда,
сондай-ақ өнімді қойнауқаттарды алғаш рет
аршығанда олардың табиғи өтімділігі мен кеуектілігін сақтау мақсатында қолданады. И. э-лардың
түзілуі жүйеде беткейлік белсенді заттардың -
эмульгаторлардың(эфирлердің, амидтердіңт.б.)
болуына байланысты. Бұрғылаудың жағдайына
қарай жоғарғы концентрациялы, 100°С-қа дейінгі жылуға төзімді инвертті эмульсиялық ерітінді
және 180°С-қа дейінгі температураға төзетін
эмульсиялар ажыратылады.
**Сарепт қышасы** (лат. *Brassica juncea*) - орамжапырақ тұқымдасы, қырыққабат туысына жататын, бір жылдық шөп тектес өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 40-50 см-ге жуық.
* Сабағы жұмыр, бұтақтары көп, жапырақтары кезектесіп орналасқан, құстың қауырсыны тәрізденіп тілімделген, жоғарылаған сайын жапырақтарының көлемі кішірейе береді, сағақтары қысқара түседі.
* Гүлдері сары, шоғырланып тұрады.
* Тұқымы майда, дөңгелек, қоңыр және сары түсті дәнектер. Мамыр айында гүлдейді. Жемісі маусым айында піседі.

Өсетін жері мен таралу аймағы
-----------------------------

Егінжай, бау-бақшаларда өсетін арамшөп. Табиғи түрі Сібірде және Орта Азияда , Моңғолияда, Солтүстік Қытайда кездеседі. Индияда, Қытайда, Кіші Азияда, Солтүстік Африкада және Еуропаның кейбір жерлерінде мәдени өсімдік ретінде өсіріледі.

Құрамы
------

Құрамында синигрин деген гликозид және мирозин деген фермент бар. Су тисе осы фермент синигрин гликозидімен химиялық реакцияға түседі де, эфир майларын бөліп шығарады. Эфир майлары - өте улы, сондықтан таза күйінде пайдаланылмайды. Өсімдік тұқымының әбден қурап кеткен кезінде иісі болмайды, бірақ жылы суға салып жібіте бастаса, иісі бұрқырап шыға келеді. Әуелгі кезде дәндерінің дәмі жоқ сияқты көрінгенімен, артынша дәндерінде өткір, тілді ойып жіберетіндей дәм пайда болады.

Емдік қасиеті және қолданысы
----------------------------

Дәрілік мақсат үшін қышаның тұқымы пайдаланылады. Жасалған дәрілер тамаққа тәбет арттырып, асқазан сөлдерінің бөлінуін көбейтеді де, ас қорыту жұмыстарын жақсартады. Қыша тұқымының 200 грамын алып, жылы суға бұлау жасау үшін де пайдалануға болады. Мұндай бұлаулар қан айналысын жақсартады, қақырықтың бөлінуін күшейтеді. Кейде ваннадағы суға аяқты ғана батырып отырады. Бұл ем көбінесе жоғарғы тыныс жолдары мен өкпе қабынғанда өте жақсы нәтиже береді.
  

Кейбір жағдайларда қолда дайын қыша болмай қалса, қыша тұқымын ұнтақтап, суға езіп қоймалжың етіп алады да, қалың қағазға жағып кептіреді. Осылайша үй жағдайында жасаған қышаны өкпе қабынғанда арқаға, қан қысымы кенет көтерілгенде жүрек тұсына, желкеге жапсырады. Тек оны алдын ала жылы суға малып алу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.
**Әлиев, Жұматай Әлиұлы** — Қазақстан халықы Ассамблеясы Хатшылығының меңгерушісі. 1952 жылдың 20 маусымында Жамбыл облысында дүниеге келген.

Ленинград мемлекеттік университетін, Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген, философ, экономист. Философия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы ӘҒА академигі, ХАА академигі. 

Университетті бітіргеннен кейін Алматы мемлекеттік медицина институтында мұғалім болып еңбек еткен. 

1977-1982 жылдары ҚЛКЖО Алматы қалалық комитетінің нұсқаушысы, ҚЛКЖО Фрунзе аудандық комитетінің екінші хатшысы, ҚКП Алатау аудандық партия комитетінің нұсқаушысы қызметтерін атқарған. 

1982-1983 жж. – Алматы қалалық сүт зауытында аға технолог- инженер, бас инженердің орынбасары. 

1983-1997 жж – Алматы сәулет және құрылыс институтында аға оқытушы, Алматы мал дәрігерлік институтының әлеуметтік-экономика пәндері кафедрасының меңгерушісі, ҚазМАУ гуманитарлық даярлау орталығының басшысы. 

1997-2001 жж. – Орталық Азия университетінің президенті, ректоры. 

2001-2008 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Қазақстан халықтары Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі, Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары. 

2008-2012 жж. – Орталық Азия университетінің қамқоршы кеңесiнің төрағасы, профессор, «Тұрақты Қазақстан» қоғамдық қорының басшысы. 

2012 жылдың қаңтарынан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты. Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланған. 

III, II дәрежелі «Барыс» ордендерімен марапатталған. 

Неміс, ағылшын, орыс, қазақ тілдерін біледі. 

Үйленген, балалары және немерелері бар.

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, АЛИЕВ Жұматай
**Раден Салех Шариф Бустаман** (1807 немесе 1814, Семаранг,— 23. 4. 1880, Вейтензорг, қазіргі Богор) — индонезия кескіндемешісі, индонезия замани кескіндемесінің негізін салушы. Семаранг билеушілері оемьясынан шыққан. Батавиде А. Пайеннен, 1830 жылдан Гаагада А. Схелфхаут пен
К. Крюсеманнан оқыды. Франция, Германия, Италия мен Алжирде жұмыс істеп, 1851 ж. Явага оралды. Р. С.—«Бас тігіп күресу» (Амстердам, Қалалық музей), «Орманшының үйі» «Гаага, Мунициполитен-музей), «Жол- барыс аулау» (ГДР, Гота ңамалы музейі), «Арыстан аулау» (1841, Рига, Бейнелеу өнері музейі), «Дипо Негороны тұтқындау» атты картиналардың авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Жұматай Ілесбайұлы Асанов** (25.5.1941 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Комсомол ауылы) – педагогика ғылымдарының докторы (2004), профессоры (2006), ҚР Педагогика ғылым академиясының құрметті академигі (2006). 

Қызылорда педагогика институтын (1962) және Мәскеу мемлекет педагогика институтының аспирантурасын (1980) бітірген. Қызылорда мемлекет университеті мемлекет университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент (1970–1979), Қазақ ұлттық педагогика университетінде аға ғылым қызметкер (1995–1997) болды.

2004 жылы «Студенттердің этнопедагогикалық білімдері мен икемділіктері жүйесін қалыптастырудың дидактикалық негіздері» деген тақырыпта докторы диссертация қорғаған. Асанов жастарға кәсіптік бағдар беру мәселелері (1989), «Болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық даярлығының теориясы мен практикасы» (1999), тағы басқа ғылым кітаптарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

* Сыр бойы(қолжетпейтін сілтеме)
* nauka: 2010 жылғы сыйлықтардың лауреаттары Мұрағатталған 17 қыркүйектің 2011 жылы.
**Жұмаш Сомжүреков** (1.2.1940 ж.т. Торғай облысы Амангелді ауданы "Қайынды" ұжымшары) - ақын.

Қазақ ұлттық университетін бітірген (1964).

Әр жылдарда мектепте мүғалім, жастар жетекшісі, республикалық *"Қазақстан ауыл шаруашылығы"* журналында, облыстық *"Торғай таңы"* газетінде тілші болып жұмыс істеген. Өткір әдеби сындары, проблемалық, әлеуметтік тақырыптарды өзек еткен көптеген мақалалары республикалық баспасөз беттерінде жарияланған. *"Көктем тынысы", "Нұрлы нысана"* атты өлең кітаптары, *"Сарыарқа"* таңдамалы жыр жинағы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Төлеген Айбергенов
Көшеге XX ғасырдағы қазақ поэзиясында өзіндік із қалдырған біртуар ақын Төлеген Айбергеновтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №114 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/551 қаулысы) берілген. Айбергенов Төлеген (1937-1967) Қарақалпақстанның Қоқырат ауданы Қоқырат ауылында дүниеге келген. Ақынның «Жас дәурен», «Мен саған ғашық едім», «Бір тойым бар», «Мир созвездий» т.б. таңдамалы жыр жинақтары жарық көрген.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы
- 950 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Әдеп** (араб.: أدب‎ **адаб**) - қоғамдағы адамдар мінез-құлқына қойылатын этикалық талаптардың жиынтық атауы.

Әдеп - 1. Моральдық категория, адамдар қарым-қатынасында ізгілік нормаларын мүлтіксіз орындауды білдіретін ұғым. Белгілі бір халықтың әдет-ғұрпында тұрақтанып қалыптасқан этикалық тәртіп, тәрбие, ізеттілік, сыпайылық, ибалылық. Қоғамдағы адамдар мінез-құлқына қойылатын этикалық талаптарды білдіреді. Әдептің қоғамдағы басты қызметі тұлғалық қатынастарды адамгершілік талаптарына сәйкес ретке келтірумен байланысты. 

2. Халықтың әдет-ғұрпында қалыптасқан этикалық тәртіп. Игі әдетпен, өміршең әдет-ғұрыпппен қалыптасқан ұлттық мәдениеттің көрінісі, мәдени үрдістердің, имандылықтың тірек негізі.

Әдептің қоғамдағы басты қызметі
-------------------------------

Әдептің қоғамдағы басты қызметі тұлғалық қатынастарды адамгершілік талаптарына сәйкес ретке келтірумен байланысты. Бұл сипатта Әдеп мәдениеттің іргелі бір құрамдас бөлігіне жатады. Мәдениеттің қалыптасу барысында ізгі мінез-құлық белгілері әдептілік талаптарына айналып отырған.Әдеп өлшемдері арнаулы қаулы арқылы жарияланбайды және олар данышпан адамдардың ойлап тапқан құндылықтары емес. Әдеп ережелері өркениет пен мәдениеттен сұрыпталып алынған.

Әдептің қалыптасуына әсер еткен факторлар
-----------------------------------------

Қазіргі заманғы ғылым әдептің қалыптасуына әсер еткен 3 басты факторды атап өтеді. 

Олар : жыныстық қатынасты реттеу арқылы аналық рудың пайда болуы; тайпа мүшелерін өлтіруге тиым салу; қариялар мен балаларға қамқорлық ету (альтруизм). Мәдениеттің өзегін салт-дәстүр, Әдеп құрастырады. Егер соқыр сезім (инстинкт) жануарлар тіршілігіне қалай әсер етсе, салт-дәстүр де алғашқы адамдардың іс-әрекеті мен мінез-құлқына, ақыл-ойына сондай әсер етті. Алғашқы рулық қоғамдағы Әдеп көріністері: "қанға қан, жанға жан" (талион) принципі, сезімнің ақылдан басым болуы, жеке бас бостандығының қауымдық мүдделермен тежелуі т.б. осындай жайттардан байқалады. Дәстүрлі қоғамдағы Әдептің қарапайым түрін кейін рационалды имандылық қағидалары алмастырды. Алайда бұдан көне Әдеп жүйесі жоғалып кетті деген ой тумайды. Себебі көне мәдениет қазіргі ұлттық мәдениеттің архетипі қызметін атқарады. Қазақ халқының ұлттық Әдеп жүйесі сонау көшпенділер мәдениетінен нәр алады. Ол қазіргі заман талаптарына сәйкес жаңара түскенімен, бастапқы негізін сақтап келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
3. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Әділ Ермеков** (5. 5. 1908 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы, Жымпиты ауданы — 23. 12. 1976, Шымкент қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1950). 

  

Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогика институтын бітірген (1936). 1936—1938 ж. Түрікмен КСР-і, Мары қаласындағы педтехникумда оқытушы. 1938-1952 ж. Шымкент педагогика институтында декан, директордың орынбасары, институт директоры.

1952-1954 ж. ҚазКСР Оқу министрлігінің жанындағы педагогика ғылымдарының ғылым-зерттеу институтының, 1954-1963 ж. Қызылорда педагогика институтының директоры. 1963 жылдан бастап өмірінің соңғы күндеріне дейін Шымкент педагогика институтында қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі болды. ҚазКСР ғылым академиясының академигі, профессор Н. Т. Сауранбаевтың жетекшілігімен "Қазақ тілі лексикасындағы біріккен сөздердің семантикасы" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 30-дан аса ғылыми мақалалардың авторы. КСРО-ның бірнеше медальдарымен марапатталған.

Шығармасы:
----------

* Семантика слитных слов в казахской лексике. АКД. А. 1950;
* Әліппені оқытуға көмекші құрал. А. 1955 (авторлардың бірі);
* Қазақ тілі. Учебники казахского языка для V—VII классов русских школ. А. 1953 (авторлардың бірі);
* Учебник русского языка для 9-10 классов казахских школ. Ч. 2. А. 1956 (авторлардың бірі);
* Грамматикалық талдау. Орта және 7 жылдық мектеп мұғалімдеріне көмекші құрал. А. 1958.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Армандо Садику** (алб. Armando Sadiku; 27 мамыр 1991 жыл, Эльбасан, Албания) — албаниялық футболшы, Албания Ұлттық футбол құрамасы мен "Лугано" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2009 жылы албаниялық "Грамози" клубында бастады. Одан кейінгі он жыл көлемінде бірнеше рет клуб ауыстырды, көбіне Швейцария командаларында ойнады. Тек 2017-19 жылғы аралықта Польшаның "Легия" және Испанияның "Леванте" команжаларында ойнап, 2019 жылы "Луганоға" қайта оралды. 

### Ұлттық құрамада

Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2012 жылы 29 ақпанда Грузияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

Албания құрамасы өз тарихында тұңғыш рет 2016 жылғы Еуропа чемпионатына жолдама алды да, Армандо да турнирге қатысып, соңғы турда Румынияның қақпасына құраманың тұңғыш әрі осы турнирдегі жалғыз голын соқты. Және осы жалғыз гол құрамаға халықаралық турнирлердегі тұңғыш жеңісін сыйлады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Жымпиты уезі** — 1920-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 жылдан бастап — Қазақ) АСКР Орал губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы — Жымпиты.

Орталығы Жымпиты болған Жымпиты уезі 1920 жылы құрылды. Бастапқыда оған келесі болыстар кірді (олардың барлығы көшпелі болды):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ащысай
* Бұлдырты
* Жақсыбай
* 1-Жымпиты
* 2-Жымпиты
* Дуана
* Қалдығайты
* Қарабас
* Қарасу
* Көкбақты
 | * Көкөзек
* Көпірліаңқаты
* Қурайлы
* Мәтеш
* Сабынкөл
* Соналы
* Тайпақ
* Тамды
* Тасоба
* Тұздыкөл
 | * Өзек
* Өлеңті
* Шалқар
* Шідерті
 |

1920-1923 жылдары апталық уездік «Ерік тілі» газеті шыға бастады.

1923 жылы 1 наурызда Қарабас, Көкбақты, Көпірліаңқаты, Тасоба және Шідерті болыстары жойылды.

1923 жылы 28 маусымда: 1- және 2-Жымпиты, Қарасу, Көкөзек, Құрайлы, Мәтеш, Соналы, Тамды, Тұздыкөл, Өзек және Шалқар болыстары жойылды. Орталығы Жымпиты қаласы болған Жымпиты болысы құрылды. Дуана болысының орталығы Дуанкөл мекенінде, Қалдығайты — Қанкөл мекенінде, Тайпақ — Қызылқұдық мекенінде, Сабынкөл — Қаратөбе ауылында, Бұлдырты — Қоңыркөл мекенінде, Жақсыбай — Азанқазы мекенінде, Ащысай — Қожакелді мекенінде, Өлеңті — Тоқашкөл мекенінде орналасты.

1923 жылы 23 тамызда жойылған Калмыков уезінен Жымпиты уезіне келесі болыстар берілді: Байбарақ көшпелі, Байғұтты, Балықты, Бүйрек көшпенді, Глиненск (орталығы — Глиненский ауылы), Каленый (орталығы — Каленый ауылы), Қаракөл (орталығы — Қызылүй мекені), Қарасамар (орталығы — Қызылқоға ауылы), Карманов (орталығы — Карманов ауылы), Қатыншағыл (орталығы — Қатыншағыл ауылы), Круглый (орталығы — Круглый ауылы) және Сламихин (орталығы — Сламихин ауылы).

Көп ұзамай Байбарақ, Балықты және Бүйрек болыстары жойылды. Байғұтты болысының орталығы Базаркөл мекеніне орналастырылды. Каленый мен Круглый болыстары Орал уезіне берілді.

1923 жылы 2 қазанда Қарасамар болысы Гурьев уезіне берілді.

1924 жылы 13 наурызда Глиненск пен Кармановск болыстары Бөкей губерниясының Жаңақала уезіне, ал Сламихин болысы сол губернияның Талов уезіне берілді.

1924 жылдың соңында Гурьев уезінен Индер (орталығы — Құмантөбе мекені) мен Қарасамар болыстары Жымпиты уезіне ауыстырылды. Көп ұзамай Қарасамар болысы Гурьев уезіне берілген Қатыншағыл болысына қосылды.

1928 жылы 17 қаңтарда Жымпиты уезі таратылды. Оның үстіне оның аумағы Орал мен Гурьев округтары арасында бөлінді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Сапожников В. В. Шишкин Б. К.* Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (тамыз 1920 ж. - желтоқсан 1936 ж.) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 1500 таралым.
**Арман Қаражанұлы Қаражан** - 1978 жылы 26 тамызда туған.
Ш. Есенов атындағы Ақтау университетін (1999) ағылшын
тілі пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; Т.Р. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті (2001)
экономист мамандығы бойынша бітірген.
1999 жылдан - «Каскор-Жөндеузауыты» АҚ инженері,
«Майкөбен-Вест» ЖАҚ менеджері. 2001 жылдан - ҚР
Парламенті Мәжілісі Аппаратының референті, ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің жетекші маманы. 2003
жылдан - Маңғыстау облысы әкімі аппаратының бас маманы, Маңғыстау облысы Тәртіптік кеңесінің хатшысы.
2004 жылдан - Қызылорда қаласы әкімінің кеңесшісі, әкім
аппаратының басшысы. 2006 жылдан - ҚР Мемлекеттік
қызмет істері агенттігінің Астана қаласы бойынша аумақтық басқармасы бастығының орынбасары. 2007 жылдан - ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі аумақтық
басқармасының бастығы - Маңғыстау облысында Тәртіптік
кеңестің төрағасы. 2008 жылдан - ҚР Мемлекеттік қызмет
істері агенттігі төрағасының кеңесшісі.
2010 жылдың сәуірінен бері - ҚР Мемлекеттік қызмет істері
агенттігі «¥лттық мемлекеттік қызмет құрамын басқару
орталығы» АҚ президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Флорес теңізі** — Тынық мұхиттың араларалық теңіз. Ол Сулавеси, Кабиа, Сумбава және Флорес аралдары арасында орналасқан. Алаңы 115 мың км². Орташа тереңдігі 1522 м, ең жоғары тереңдігі 5234 м. Тамыз және қыркүйек айларында судың беткі қабатының температурасы 26 °С, қараша айында температурасы 28,8 °С. Судың тұздылығы 32,0-34,6 ‰, жаңбыр жауатын мезгілде 32-33 ‰. Су түбіндегі температурасы 3,5 °С. Беткі ағыстардың бағыты оңтүстік немесе батыс. Түбіндегі қалдықтар бар (жанартаулы және глобигериндік балшықтар). Көтерілулері бұрыс және жарты тәулікті. Олардың мөлшері 2,3 м. Флорес теңіздің батыста су астындағы маржанды үстірт және терең орталық Флорес шұңғымасы. Сейсмикалық аудан. Сангеанг аралында Индонезияның ең активті әрекетті жанартаулардың бірі - Апи-Слау жанартауы орналасқан. Оның биіктігі 1949 м.  

Аулаушылығы дамыған. Кемежайлар: Бонтайн (Сулавеси аралы), Сумбава (Сумбава аралы).
Кардинал де Ришелье
**Ришелье Арман Жан дю Плесси** (5.9.1585 — 4.12.1642) француз саяси әрі діни қайраткері, кардинал.

Ақсүйек тұқымынан шыққан Ришелье 9 жасында билеуші әулеттердің балаларын дайындайтын ерекше артықшылығы бар Навар колледжіне түсіп, 1600 жылы маркиз титулын алады. Онда латын, италия, испан тілдерін, теология, философия, өнер түрлерін, проза, өлең жазуды үйренді. Плюмвинел әскери академиясында соғыс өнерін үйренген ол 1607 жылы Сорбоннада теология мамандығы бойынша докт. дисс. қорғап шықты. 1616 жылы әскери және сыртқы істер мемл. хатшысы, король кеңесінің мүшесі, королева Мария Медичидің жеке кеңесшісі болып тағайындалды. Ришелье Францияда ең алғаш ақсүйектер арасында жиі кездесетін дуэльді жою мен мемл. қазынаның қаражатын жұмсауды қысқарту, шенеуніктердің жемқорлығына шек қоюға тырысты. Людовик ІІІ тұсында кардинал (1622), корольдің бірінші министрі (1624), герцог-пэр (1631) лауазымдарына тағайындалды. Ришелье абсолютизмді нығайту саясатын жүргізіп, халық көтерілістерін басып жаныштады. Король билігіне қарсы ірі ақсүйектер тарапынан болатын сепаратистік топтармен ашық күрес жүргізді. Сыртқы саясатта Ришелье Еуропаны билеген габсбуртер әулетіне қарсы күресіп, Ресей, Түркия, Иранмен сыртқы сауданы дамытты. Солтүстік Америкада, Мұхиттық аралдар мен Африкада отарлық саясат жүргізді. 1631 жылы Францияда тұңғыш газет ("La Gazette") шығарды. 

1635 жылы Франция академиясын құрып, басшылыққа өзі тағайындалды. Ол академия Францияның ұлттық мәдени орт-на айналды. Сорбонна ун-ті қалпына келтірілді, жанынан жаңа шіркеу салынды. Кейін өз өсиеті бойынша осы шіркеуде Р-нің денесі қойылды. 1640 жылы корольдің алғашқы типографиясын ашты. Ришелье жазған "Үлкен пастораль", "Мирам", "Еуропа" пьесалары Париж театрында қойылып, жақсы бағаланды. Ришельенің Францияда ең бай кітапхана саналатын жеке кітаптары, өнер коллекциялары Сорбоннаға мұраға қалдырылған. Ришелье Францияда алғаш әскери флот құрады. 1635 жылы Париж әскери мектебін құрып, онда 14 — 15 жас аралығындағы француз ұлтының кедей дворян отбасынан шыққан балалары қабылданды. Ришелье заманы — Франция мәдениеті мен философиясында "алтын ғасырдың" басталған кезеңі. Ришельенің Сорбоннадағы мазарын Напалеон ІІІ 1866 жылы жөндеуден өткізіп, мазар басына "Францияның ең ұлы адамы" деген сөздерді жаздырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
**Дридж Николай Александрович** (29.12.1927 жылы дүниеге келген, Саратов қаласы) – технология ғылымының докторы (1989), профессор (1989). Днепропетровск тау-кен институтын (1953) бітірген. Қарағанды қаласындағы «Саранкөмір» тресі №101, №120 шахталарында бас инжинер, бастығы, трест басқарушысы болды. 1964-1976 жылдары Ленин атындағы шахтаның директоры. 1976-1989 жылдары «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігініңөндіріс жөніндегі директоры, бас директоры, 1989 жылдан Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде директор. Дридж Николай Александрович 150-ден астам ғылыми жариялымның, оның ішінде 5 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.
**Василий Васильевич Давыдов** (31.08.1930, Мәскеу - 19.03.1998, Ханты-Мансы автономиялық округі) — дамыта оқыту теориясын құрастырушылардың қатарындағы отандас психолог. Психология ғылымдарының докторы, профессор, КСРО-дағы ПҒА академигі, АҚШ-тың Ұлттық білім академиясының құрметті мүшесі.

Мәскеу мемлекеттік университетінің философиялық факультетінде оқып, аспирантураны да сонда бітірген. 1959-1983 жылдарда Кеңес одағының ПА (педагогикалық академия) жалпы және педагогикалық психология ғылыми зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, кейіннен сол институттың директоры қызметтерін атқарған. 

"Вопросы психологии" және "Психологический журнал" деп аталатын журналдардың редколлегиясының мүшесі.

Л.С.Выготскийдің мәдени-тарихи теориясының дәстүрін және А.Н.Леонтьевтің, С.Л.Рубинштейннің, А.Р.Лурияның, Д.Б.Элькониннің, П.Я.Гальпериннің құрастырған іс-әрекет теориясын жалғастыратын психологиялық мектептің ұйымдастырушысы. Д.Б.Эльконинмен бірге психикалық дамудың жаңадан жастық ерекшеліктеріне байланысты нормаларының жобасын құрастырған.

Еңбектері:
----------

* "Виды обобщения в обучении",
* "Логико-лсихологические проблемы построения учебных курсов". М. Педагогика, 1972;
* "Проблемы развивающего обучения",
* "Опыт теоретического и экспериментального психологического исследования". М.: Педагогика, 1986;
* "Теория развивающего обучения". М. 1996.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Диалектологиялық сөздік»** (кітап) – қазақ тілі диалектілерінің, оның ішінде жеке сөйленістерінің лексикалық ерекшеліктері мен құрамында сирек кездесетін фонетикалық, грамматикалық құбылыстарынан мәлімет беретін сөздер қамтылған сөздік .

Сөздікте Қазақстан аумағында жиналған материалдармен қатар Қытай, Моңғолия, Ауған, Иран, Ресей, т.б. шетелдердегі қазақ диаспорасының тілінен алынған деректер пайдаланылған. Сөздік тіл мамандарына, ғылыми қызметкерлерге, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен студенттеріне, оқу-ағарту ісі мен мәдениет қызметкерлеріне және қалың көпшілікке арналған. Редакциялар алқасы: Ө. Айтбайұлы, С. Әбдрахманов, Ә. Кекілбаев, Е. Қажыбек, Ә. Қайдар, Б. Қалиұлы, М. Құлкенов, Ш. Сарыбаев, М. Серғалиев, Р. Сыздық, Х. Көбей.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Диалектологиялық сөздік. «Арыс» баспасы, 2007. – 800 бет. Алматы: ISBN 9965-17-471-7
Сурет:Василий Докучаев.jpg (file)Василий Докучаев
**Докучаев Василий Васильевич** – топырақ зерттеуші орыс ғалымы, осы заманғы топырақ генезисі мен табиғатты комплексі зерттеудің негізін салушы. Ол 1846 жылы 17 ақпанда Смоленск губерниясында Милюково селосында дүниеге келген.

Еңбек жолы
----------

Докучаевтың есімін әлемге әйгілеген «Русский чернозем» атты монографиясы. Ол 1880-1896 жылдары Петербург университетінде минерология және кристаллография пәндерінен лекция оқыды. Ол 1871 жылы Петербург университетіндегі табиғаттану ғылымы бөлімінің физика-математика факультетін бітіріп, геология кабинетінде істеді, 1872 жылы Петербургтегі табиғат зерттеушілер қоғамының тұрақты мүшесі, 1873 жылы минерология қоғамының мүшесі, 1874 жылы жоғарыда аталған қоғамның геология және минерология бөлімшесінің секретары. Ол 1877 жылдан қара топырақты аймақтың топырағын зерттеуге кірісті. Ресейдің бірнеше губерниясының топырақ қыртысын зерттеуге экспедициялар ұйымдастырып, оған басшылық етті. Париждегі дүгие жүзілік көрмеде 1889 жылы орыс топырағының үлгісі мен Докучаевтың жарияланған еңбектері көрсетілді. Ресейде тұңғыш рет Ново-Александрийск институтында топырақ тану кафедрасын ашты.

Докучаев 1903 жылы 26 қазанда Петербург қаласында дүниеден озған. КСРО-да Докучаевтың теориялық және практикалық еңбектері жоғары бағаланды. Оның 100 жылдығына орай топырақтану саласындағы үздік ғылыми еңбектерге Алтын медаль және В.В.Докучаев атындағы сыйлық берілді.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.
**Дрис Мертенс** (ағыл. *Dries Mertens*; 6 мамыр 1987 жыл, Левен, Бельгия) — бельгиялық футболшы, «Наполи» футбол клубы мен Бельгия құрама командасының шабуылшысы.

Клубтағы мансабы
----------------

### АГОВВ Апелдорн

Мертенс Бельгияда сәтсіз маусым өткізіп, алайда екінші дивизиондағы «АГОВВ Апелдорн» клубында үздік ойыншылардың бірі болды. Алғаш маусымында 35 матч өткізіп,2 гол соғып, жаңкүйерлердің сүйікті ойыншысы атанды. Осыдан кейін клуб футболисті бельгияқлық «Генттен» сатып алды. Келесі маусымда Мертенс үздік ойыншылардың бірі болып, 38 мачта 15 рет гол тықты, одан команда капитаны атанды. Келесі маусымда 35 матчта 13 гол соғып, Алтын бұқа жүлдесін алды.

Жалпы АГОВВ Апелдорн үшін 108 матч өткізп, 30 рет гол соқты. 2009 жылы 25 мамырда клубтан кететінің жариялап, «Утрехт» клубымен келісімге келді.

### Утрехт

Мертенс жаңа клубымен 2014 жылдың жартысына дейінгі контракка қол қойды. 2009 жылы 1 тамызда *Эредивизидағы* алғаш матчың «Валвейка» клубына қарсы өткізіп, командасы 1:0 есебімен жеңіске жетті. 2009 жылы 16 тамызда алғашқы голын «ВВВ-Венло» клубына қарсы соғып, 57 минутта тағы да соққы жасап, дубль авторы атанды. Алғашқы маусымда 34 матч өткізіп, 6 рет голмен ерекшеленді. Осы үшін «Утрехт» клубындағы жыл ойыншысы атанып, *Тигран Бобски* жүлдесін ұтты. Сондай-ақ, оған «Күміс бутса» беріліп, голдар бойынша тек «Аякстың» шабуылдаушысы Луис Суареске қалып қалды.

2010/11 маусымда Дрис тағы да командасының негізгі ойыншыларының бірі атанды. Барлығы 31 ойын өткізіп,10 гол соқты. 

### Наполи

2013 жылдан бастап бельгиялық футболшы италияндық «Наполида» ойнай бастады. 2014 жылы 6 қаңтарда Мертенс «Сампдория» клубына дубль жасап, командасына 2:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті.

Ұлттық құрамада
---------------

2010 жылы 1 қазанда Еуро—2012 іріктеу ойындарына Қазақстан мен Австрия құрамаларына қарсы матчтарға шақырылды. Алайда сол кезде жарақаттанып, ойындарды ойнай алмады. 2011 жылы 9 ақпанда Гентеде Финляндия құрама командасына қарсы матчты алғаш рет ұлттық қүрамасы үшін ретінде ойнады

Жетістіктері
------------

### ПСВ

* Нидерланд Кубогінің иегері: 2011/12
* Нидерланд Суперкубогінің иегері: 2012

### Наполи

* Италия Кубогінің иегері: 2013/14

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Футболисттің ресми сайты
**Сергібаев Әлім Сәдуақасұлы** – 1959 жылы Жамбыл облысы, Шу ауданы, Шоқпар бекетінде туған. 

Орта мектепті аяқтағаннан кейін «Кітап» фабрикасының түптеу цехында орамаларды кесетін машинада машинист болып істеді.

Еңбектегі адалдығы және жоғары өндірістік көрсеткіштері үшін оған Коммунистік Еңбек екпіндісі атағы берілді.

1986 жылы наурыз айынан өндіріс саласындағы Бүкілодақтық социалистік жарыстағы жетістіктері үшін – Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атанды. Мәдениет қызметкерлерінің кәсіподақ комитеті обкомы Президиумының және ҚазКСР бейбітшілікті қорғау бюросының мүшесі болды.

1985-1991 жылы еңбектен қол үзбестен, Мәскеу полиграфия институтын инженер-механик мамандығы бойынша бітірді.

1991 жылдан мектеп дәптерлері типографиясында цех бастығы, бас инженер, Полиграфкомбинатта бас инженер болып еңбек етті. 

Астананың ауысуына байланысты 1998 жылдан «Астана полиграфия» АҚ-ның өндірістік басқарма бастығы, бас инженер, директор болды. «Астана полиграфия» АҚ баспаханасында істеген 7 жылда өндірісті қайта құру, жаңа технологияларды енгізу істеріне белсене араласты.

2001 жылы Әлім Сәдуақасұлы Сергібаев «Алғыс хат» мемлекеттік алғысымен, 2003 жылы «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет грамотасымен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
Радиус (r) и диаметр (d) окружности
**Диаметр** (гр. *diametr* — поперечник) — тұйық фигуралардың диаметрі, оның ең үлкен хордасы, яғни шеңбердің орталығы арқылы өтетін хорда.
Кейінірек диаметр ұғымы метрикалық кеңістіктегі нысандарға да қолданылатын болды. Осы кеңістікте диаметр деп оның кез келген екі элементінің арасы қашықтығының дәл жоғарғы шегін айтады.
Мысалы графтың диаметрі — оның бір бірінен ең алыс орналасқан төбелерінің ара қашықтығы.

**Диаметр** ( грекше – көлденеңі) – шеңбердің немесе дөңгелектің ортасынанан өтетін хорда. Яғни, диаметрі ең ұзын хора болып есептеледі. Шеңбердің ортасынан өтетін хордда көп болғандықтан диаметрі де соншалықты көп болады.Диаметрінің ұзынддығы да (D), ке»де қысқаша күйде диаметр дейді. Диаметр ұзындығы екі радиустың ұзындығының қосындысына тең. Шеңбердің хордасына перпендикуляр диаметр хорданы тең екі бөлікке бөледі.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6
**Әлім Хакимов** - Совет Одағының Батыры. КПСС мүшесі.

Қызыл Армия қатарына 1939 жылы шақырылды. Әскери училищені бітірген. 1945 ж. 15 қаңтарда БАУЫРЫМ ТУБЕК АТЫН ЖАЗСАЙ ЖӘНЕ ДЕ СТАРА ДЕГЕН ДЕРЖАВА ҚАТЕ ЕМЕС ПЕ? түбегіндегі Стара державсында майор Әлім Хакимовтың батальоны жаудың қорғаныс шебін бұзып, Висла өзенін бірінші болып өтті. Батальон 12 сағат бойы жаудың 15 шабуылына қарсы тойтарыс беріп, оларды үлкен шығынға ұшыратты. Қызыл тулы, Суворов орденді *№ 143 Конотоп-Коростеньск атқыштар дивизиясының* батальон командирі, майор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том
**Василий Ефимович Скоробогатов** (14.4.1921 ж.т. Ақтөбе облысы Александровка а.) - жазушы. 

Ақтөбе педагогикалық училищесін бітірген соң, мектепте мұғалім, аудандық газетте жауапты хатшы болып жұмыс істеген. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1955 ж. КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебінің журналистика факультетін бітіріп, облыстық "Актюбинская правда", "Ленинское знамя" (Петропавловск), республикалық *"Казахстанская правда*" газетінде редактордың орынбасары болып қызмет атқарды. 1968 - 85 ж. Қазақстан Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекет к-ті төрағасының бірінші орынбасары болды. 

Қызыл Жұлдыз, II дәрежелі Отан соғысы, екі рет *"Қүрмет белгісі"*, *"Халықтар достығы"* (1981) орденімен, екі рет Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстанға еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атағы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Мақсат Даниярұлы Шыныбаев** (18.6.1949 ж. туған, Мақтаарал ауданы 1 май аулы) – ғалым, техникалық ғылым докторы (2002), профессор (1989). Қазақ химиялық-технологиялық институтын бітірген (1971). 1971 жылдан Қазақ химиялық-технологиялық институтында (қазіргі Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті) материлдар кедергісі кафедрасының кіші ғылым қызметкері, теориялық механикалық кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доценті, қолданбалы мехникалық кафедрасының профессоры. 80 ғылым еңбектің, оның ішінде 3 монография, 2 оқулықтың авторы.

Cілтемелер
----------

"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Өсімдік тіршілігіне қажетті құбылыстың бірі – суды буландыру. Өсімдіктер суды жапырақтары арқылы буландырады. Неғұрлым жапырақ тақтасы үлкен болса, соғұрлым су көп буланады. Су – жапырақ өңіндегі жанаспалы жасушалардың саңылаулары арқылы буланады. Егер, су жеткіліксіз болса, саңылау жабылып, булану тоқтайды. Өсімдікке су жетіспеген жағдайда, өсімдіктің өсуі баяулайды, солып, қурайды. Су өсімдік бойымен минералды тұздардың ерітіндісінің қозғалуы үшін қажет. Яғни, судың қатысуымен жапырақта органикалық заттар түзіледі.

Су булануының маңызы
--------------------

Булану процесі ыстық күндері жапырақты күн сәулесінен қызып кетіден сақтайды. Ауық – ауық суды буландырып тұратындықтан жапырақтар ыстық күндері жап – жасыл қалпында сақталады. Жапырақтың суды буландыруы фотосинтез процесімен тығыз байланысты. 
Жанаспалы жасушалардың саңылаулары арқылы жапыраққа көмірқышқыл газы енеді, су буланады. Жапырақта қант түзілу үшін күн сәулесі керек. Күн сәулесі жапырақты қыздырады, ал булану процесі арқылы жапырақ өз температурасын бірқалыпты сақтайды.

Сексеуіл ағашы‎

Жапырақтардың ылғалды және құрғақ климатқа бейімделуі
-----------------------------------------------------

Ылғалы мол жерлерде өсетін өсімдіктердің жапырақтары ірі, қою жасыл түсті болып келеді. Және жанаспалы жасушалары да көп болады. Топырақтың, ауаның ылғалды болуы жапырақтардың үлкен болып өсуіне ықпал етеді. 
Ал, шөл, шөлейтті жерлерде өсетін өсімдіктердің жапырақтары ұсақ, түкті болғандықтан суды аз буландырады. Кейбіреулері қабыршаққа айналып, түрін өзгерткен, бозғылт сұр түсті. Мысалға, Қазақстанда өсетін сексеуілдің жапырақтары өте майда қабыршаққа айналған. Жанаспалы жасушалыры тек жас өркендерінде болады. Фотосинтез процесі де жас өркендерінде жүреді. 
Сиырқұйрық өсімдігін түгелдей ұзын, киіздей тұтасып кеткен қалың түк басқан. Ұйысқан түктер судың булануынан сақтайды. Сортаңдау, құмды жерлерде өсетін құм қарағаны (қоянсүйек) мен шеңгел бұталарының жапырақтары майда. Күмістей жылтыр түктер болғандықтан суды аз буландырады. Егер, су жеткілікті болса жанаспалы жасушаларының арасындағы саңылаулары ашылып артық су буланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология:Адам. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық / Жүнісқызы К. Әлімқұлова Р. Жұмағұлова 
Қ. – Алматы: "Атамұра" баспасы, 2006. — 208 бет, суретті.. ISBN 9965-34-406-Х
Нитрагин
--------

Нитрагин—бұршақ дақылдарына арналып түйнек бактерияларынан дайындалған тыңайтқыш.Бұл бактериялар бұршақ дақылдары тамырларында түйнек құрып,ауадағы азотты бойына жинайды да,бұның біразын өсімдік пайдаланады.Мысалы,1 га егістікте—люпинде 150-200 кг,бедеде 300 кг,ас бұршақ пен жем бұршақта 60-100 кг атмосф. азот жиналады.Бұршақ дақылдарының әр түрінің өзіне тән түйнек бактериялары бар.Сондықтан Н-ді бактериялар ерекшелігін ескере отырып,өсімдік түріне сай,1 га таза топыраққа 70—300 млн. бактерия өсіру арқылы дайындайды.Н жаңа игерілген жерде,бұршақ дақылдарын алғаш егуде аса тиімді.Н-ді фосфорлы тыңайтқыштармен,ал қышқыл топырақта оны әк шашқаннан кейін қолданған жөн.

Дереккөз
--------



Қазақ совет энциклопедиясы
**Мақсот Қабышев** (24 желтоқсан 1940, Айбас ауылы, Новобогат ауылы Гурьев облысы – 2007, Атырау) – ішкі істер саласы қызметкері. ҚР Ішкі Істер Министрлігінің полковнигі.

Өмірбаяны
---------

Мақсот Қабышев 24 желтоқсанда 1940 жылы Айбас айылында Новобогат ауданы тұған.

Новобогат поселкесіндегі орта мектепте оқып білім алды.

1959. Еңбек жолын Новобогат кеңшарында көлік жүргізушісі болып бастаған.

1974-1976. Гурьев облысында ІІБ жол қадағалау дивизионы штабында аға инспектор.

1976-1982. Гурьев облысында ІІБ емтихан алу-тіркеу, жол қозғалысын ұйымдастыру бөлімдерінің бастығы.

1982-1995. Гурьев облыстық МАИ бастығының орынбасары, бастығы.

Марапаттары
-----------

МАИ-дың үздік қызметкері атағына ие болды. Медальдармен, ІІМ ОІІБ, облыстық атқару комитетінің құрмет грамоталармен, "Ішкі істер саласындағы үздік қызметі үшін" төс белгісімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұщыкұдык ауылы шежіресі/ Алматы, Сардар баспа үйі, 2014, 285 бет. ISBN 978-601-7174-37-8
2. ↑
3. ↑  Атырау облысы ішкі істер органдарының энциклопедиясы/ Алматы, Асем-Систем, 2004, 90 бет. ISBN 9965-9400-2-9
**Дөңбектастар**. Тау жыныстарының мөлшері 10 см-ден артық жұмырланған кесектері.

Кесектердің жұмырлануы — олардың қозғалыс кезінде үйкелістерге ұшырауынық нәтижесі. Жаралу тегіне орай дөңбектастар мұздық дөңбектастары, делювиальды (еңістерге қарай домалау нәтижесінде қалыптасқан), пролювиальды (жауын-шашын суларымен шайылу салдарынан түзілген) және аллювиальды (ағын сулармен, яки өзен суларымен шайылу нәтижесінде жұмырланған) дөңбектастар болып төрт түрге бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Дөп, дөп келу.** Дәл, нақ, тұп-тура мағыналарын береді. *«Кәленнің жас өміріндегі зор қуанышына дөп келіппіз»* (С. Омаров, Дала қызы).

Кейбір түркі тілдерінің мәліметтеріне зер салсақ, *«дөп»* сөзінің ертеректегі тұлғасы мен мағынасы өзгеше екендігі байқалады. Шор тілінде: *тәп* — уақыт; қойбол, сагай тілдерінде: *теп* — уақыт мағынасында қолданылады.

Осыған қарағанда, араб тілінен «уақыт» сөзі қазақ тіліне ауысқанға дейін *«теп»*, *«төп»* тұлғаларының бірі қолданылған деуге тура келеді. Кейін келе олар сәл-кем тұлғасын өзгертумен бірге, мағынасына да азын-аулақ
өзгеріс енгізіп, *«дәл»*, *«нақ»* сияқтыларды ұғындырған. *«Дәл келдік»* деудің орнына *«уақытында келдік»* десек те түсінікке ақау түсе қоймайды. Ал *«тәп»*, *«теп»* тұлғаларыиың *«дөп»* қалпына келуі де түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестігіне қайшы келмейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6