recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Аида Кауменова – әдемі, сәнді, көркем pret-a-porter de lux коллекциясын шығарушы, табысты әрі жас дизайнер. Аида 5 жылдан бері өзінің жеке маркасында (Aida KaumeNOVA) брендтті киімдер шығаруда. Бұл бренд тек қана Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар басқа да шет елдерден өз орнын табуда.
Аида Кауменова Талдықорған қаласында дүниеге келген, ол онда білім беру мектебімен қоса өнер мектебінде бітіріп шықты. Кейін Алматы Технологиялық университетін 1997 жылы «инженер-конструктор-модельер» мамандығымен аяқтады. 2002 жылы Италияға кетті, онда ол «Carlo Во» (г. Urbino) сән мектебінде оқып, білімін жетілдіре түсті. «Daraleque» маркасының арт-директоры және дизайнері болған. Арт-директордың мамандығынан кейін Аида «Aida KaumeNOVA» сән үйін құрды.

Сән үйі
-------

«Aida KaumeNOVA» сән үйі - қазақстандық fashion-индустриядағы жақсы дамып келе жатқан сән үйі болып табылады. Бұл «prêt-a-porte de luxe» классындағы киімдер коллекциясы шетелдік брендтермен киім саны бойынша жақсы бәсекелестер. Киім тігу мен құраудағы технология мен тәсілдер әлемдік стандартқа сай.Аіda KaumeNOVA» сән үйінің біраз жылдан бергі клиенттері болып қазақстандық тележұлдыздар, әншілер және т.б атақты тұлғалар болып табылады. Бұл 6 жылдық тер төгудің нәтижесі деп айтсада болады. Сән үйі қазіргі кезде шетелдік сән үйлеріменде қосылып жұмыс істеуде.
**Александр Рэй «Алек» Болдуин III** (ағыл. Alexander Rae «Alec» Baldwin III; 3 сәуір 1958 жылы туды) — америкалық актёр және жазушы, Болдуин әулеттерінің ішінен кинотуындылардың көрінісі. «Алтын глобус» және «Эмми» жүлделерінің иегері, сонымен қатар «Оскар» және «Тони» жүлдереніне үміткер.

Қызықты ақпарат
---------------

* Алек Болдуин — вегетарианшыл, яғни ет жемейді.
* интернет-газет The Huffington Post-та өзінің бұрышын жүргізеді.

Галина Хатчинстің өлтірілуі
---------------------------

2021 жылдың 21 қазанында «Раст» фильмінің түсірілімі кезінде бланкілер толтырылуы тиіс атыс қаруынан оқ атылған оқиға орын алды. Кадрды Алек Болдуин түсіріп, оператор Галина Хатчинс пен режиссер Джоэл Соузаны жарақаттады. Хатчинс Альбукеркедегі Нью-Мексико университетінің ауруханасына жеткізілді, соңында ол қайтыс болды. Түсірілім тоқтатылды, ал Алек Болдуин полицияға жауап берді. Келесі күні Соуса ауруханадан шығарылды. 

2023 жылдың 1 ақпанында прокурорлар Алек Болдуин мен қару-жарақ жөніндегі кеңесші Ханна Гутиеррес-Ридті екі рет адам өлтірді деп айыптағаны белгілі болды. Тергеу Алек Болдуиннің қаруды қолдану бойынша жоспарланған сағаттық оқудан өтпегенін, ал Ханна Гутьеррес-Рид, прокуратураның мәліметі бойынша, оқуды қажет етпейтінін және патрондарды сақтау кезінде қауіпсіздік шараларын сақтамағанын анықтады. 

2023 жылдың 21 сәуірінде Нью-Мексико Арнайы Прокуратурасы актер Алек Болдуинге қарсы адам өлтіру айыптары «Руст» фильмінің түсірілімінде оператор Галина Хатчинстің өлімі үшін алынып тасталды деп хабарлады.

Дереккөздер
-----------
**Шёвде** – Вестра-Гёталанд лендегі Швецияның оңтүстік бөлігіне қоныс тепкен қала.Қала Венерн және Веттерн көлдерінің аралығында орналасқан. 1413 жылы қала мәртебесіне ие болған. 1759 жылы болған өрттің әсерінен қатты зардап шеккен. 1859 жылы қала арқылы Стокгольм-Гётеборг теміржолы өткен. Ол қаланың көркейіп, дамуына оң әсерін тигізген.

Шаһарда теміржол вокзалы жұмыс істейді. 13 шақырым қашықтық жерде әуежай да орналасқан. Шёвдетен солтүстікке қарай 37 шақырым қашықтықта өзінің кафедралды соборымен танымал болған Мариестад бар. Шёвдете 8000-ге жуық білімгер білім алатын университет те айта кетуге болады. Сонымен қатар қалада Volvo AB-тың басқа бөлімшелеріне қозғалтқыш өндіретін Volvo Penta компаниясының мотор зауыты орналасқан. Шёвдетен оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықта Ранстад уран кең орны бар.

Атақты адамдары
---------------

* Оскар Вендт – футболист, Швеция құрамасының ойыншысы
* Альфред Гренандер – сәулетші, Берлин метрополитен радиостанциясының жобасын жасаушы
* Фредрик Сикстен – композитор, органшы және дирижёр
* Тим Сколд – рок-музыканты
* Хелена Янссон – бағдарлаушы
**Театр фестивальдары** – фестивальдардың ішіндегі ең көнесі. Оны драмалық шығармалар мен театр өнерінің мерекесі деуге болады. Классикалық грек театры деген кезде, Диониске арналған діни фестивальдар еске түседі. Ортағасырдағы мифтік шығармаларға негізделген көріністер христиан діни мерекелерінде қойылатын. Соңғы жылдары театр фестивальдары Уильям Шекспир немесе Бернард Шоу сияқты даңқты драматургтердің еңбектерін кеңі нен насихаттау мақсатында өтетін болды. Фриндж театр қозғалысы сияқты фестивальдарда жас драматургтер мен өнер жолын енді бастаған актерлердің еңбегін ынталандыру көзделеді. АҚШ штаты Солтүстік Каролинадағы Триангл театр фестивалін (ТТФ) ұйымдастырушы коммерциялық емес ұйымдар халыққа театр өнерін түсіндіру мен оның қасиетін, құдіретін ұғындыруды мақсат етеді. Сол үшін жыл сайын Триангл театр фестивалін ауқымды етіп өткізеді. Уильямстаун театр фестивалі жазда өтеді. Онда өнер биігінен көрініп жүрген әйгілі актерлер жиналып, көрермендермен тәжірибе бөліседі.

Дереккөздер
-----------

ФЕСТИВАЛЬДАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-455-4
Александр Кабаков, 2009 
**Александр Абрамович Кабаков** – орыс жазушысы және публицист. [1]

1943 жылы 22 қазанда Новосибирскте дүниеге келген. 1972 жылдан бастап **«Гудок»** газетінде журналист болып қызмет атқарады, ал 1988 жылдан бастап **«Московские новости»** апталық газетінде шолушы, кейінірек бас редактордың орынбасары және жауапты хатшысы болады. Қазіргі уақытта **«Саквояж СВ»** журналының бас редакторы. *«Десять лет без права переписки»* және *«Невозвращенец»* фильмдері Александр Кабаковтың шығармалары негізінде түсірілген. 2006 жылы Иван Бунин Сыйлығының иегері болады.

Шығармалары:
------------

* «Самозванец»
* «Ударом на удар»
* «Поздний гость»
* «Последний герой»
* «Все поправимо»
* «Подход Кристаповича».

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Әмбебап грамматика.**

```
   Белгілі бір тілге тән ережелер, мысалы ағылшын, араб, зулу немесе басқа тілдің жәнеграмматикалық ерекшеліктерін құрайды, кейінірек барлық тілге таралады. Белгілі бір тілді үйрену мен қолдану осындай ортақ ережелерге қызығатын адамдар арасында "faculty of language" ұғымын қалыптастырады. Тілдік универсалдарға деген қызығушылық адамзат тарихында ерте уақыттан белгілі. Ежелгі ғалымдар аранйы грамматиканың бөлігі ретінде тіл табиғатындағы ортақ грамматикалық жағдаяттарды дамыту идеясын қолдады. Ортақ заңдылықтар барлық тілдің ортақ грамматикасын дамытуға септігін тигізеді. 
   Латын, грек немесе сухали тілін екінші шет тілі ретінде үйренгісі келетін суденттер жаңа тілдің өз тілдерімен ортақ заңдылықтарын біліп, ерекшеліктерін түсініп, назар аударғаны жөн. Шетел тілін үйренушілер жаңа тілді үйрене бастаған кезде өздері байқамай көптеген ережелерді үйренеді.  Олар тілдегі дыбыстар жиынтығын, әліпбиді біліп, сөздер мен сөз тіркестерін үйренеді. Сөздердің арасынан етістіктер мен зат есімдерді, яғни тілдік универсалдың грамматикалық категорияларын табады. Сұраулы сөйлем құрастыру, бұйрық рай сөйлемдері, өткен шақ пен келер шақ туралы толығырақ біле түседі. Жалпы, көптеген ереже оларды сөйлемдерді түсінуге, сөйлеуге үйретеді.
```

1. ↑  Виктория Фромкин, Роберт Родман, Нина Хайамс "Тіл біліміне кіріспе"
**Лебяжье** — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Соколов ауылынан солтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан көл. Теңіз деңгейінен 91,5 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 6 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 10,2 км. Ең терең жері 4 м. Суының массасы 11 млн. м3. Су жиналатын алабы 57,6 км2.

Жағалау сипаты, су байлығы
--------------------------

Оңтүстік және шығыс жағалауы тіктеу келген, биіктігі 2-3 м. Солтүстік және батыс жағалауы жайпақ, батысында ұзындығы 900 м, ені 30 м болатын тармақ арқылы Заболотное көлімен жалғасқан. Лебяжьенің түбі тегіс құмды тұнбалы шөгінділерден түзілген. Суының минералдылығы 2-4,5 г/л, орташа кермекті. Лебяжье көлі Есіл өзенінің суымен құбыр арқылы толығып отырады. Көлде балықтың 13 түрі мекендейді. Маңыздыларына тұқы, сазан, табан балық, алабұға жатады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Шойындыкөл деген бетті қараңыз.*
**Шойындыкөл**, Шаяндыкөл – Терісаққан өзені алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Жарқайың ауданы жерінде, Шойындыкөл ауылының оңтүстігінде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен биіктігі 325,0 м. Ауданы 18,84 км2, ұзындығы 6,4 км, ең енді жері 5,0 км, су жиналатын алабы 281 км2. Көл бетін толықтай құрақ жапқан. Жағалары жарқабақты, биіктігі 4 – 6 м. Түбі жайпақ, саздақты, лай қалыңдығы 0,3 – 0,4 м. Көлдің 4 саласының тек солтүстігіндегі Алтынқарасу жылғасы ғана жыл бойы сулы. 7 км батыста жатқан Сабынды көлінен Алтынқарасуға құятын тармақтың ені 10 – 15 м, арнасы құбылмалы. 1 км оңтүстік-батыста жатқан Жаркөлден келетін екі тармақтың суы аз. Су деңгейі көктемде суы мол жылдары 30 – 40 см, суы аз жылдары 15 – 20 см-ге көтеріледі. Көл соңғы 50 – 60 жылда 15 рет құрғаған. Суы ащылау, тек мал суаруға жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 том.
**Бахытжан Қабдешұлы Қапышев**

1967 жылы 8 қаңтарда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Қапышев Қабдеш, зейнеткер, оқытушылық қызметпен айналысқан. Анасы - Мұжықбаева Аптын Сматқызы, зейнеткер, ғылыми және оқытушылық қызметпен айналысқан.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының электронды есептегіш машиналар факультетін (1991) инженер-жүйе технигі мамандығы бойынша; Мемлекеттік басқару академиясының жанындағы Нарық институтының қаржы және несие факультетін (1998) экономист мамандығы бойынша бітірген.

1991-1992 жылдар аралығында - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтында инженер-бағдарламалаушы. 1993 жылдан - 
ҚР Ұлттық банкінің Ақпараттық
технологиялар депаратментінде банк ішіндегі жұмыстарды автоматтандыру бөлімінің аға инженер-бағдарламалаушысы. 1994 жылдан - ҚР Ұлттық банкінің Ақпараттық технологиялар департаментінде банк ішіндегі жұмыстарды автоматтандыру бөлімінің бас инженер-бағдарламалаушысы. 1995 жылдан - ҚР Ұлттық банкінің Мемлекеттік бағалы
қағаздар басқармасында мемлекеттік бағалы қағаздар депозитарийі және қосалқы бухгалтерия бөлімінің бастығы. 1996 жылдан - ҚР Ұлттық банкінің депозитарий басқармасы бастығының орынбасары.

1997 жылдан бері - «Орталық бағалы қағаздар депозитарийі» АҚ президенті.

ҚР Президентінің; Қырғыз Республикасының Қаржы нарығын қадағалау және реттеу қызметінің құрмет грамоталарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы лейтенант.

Сүйіп оқитын әдебиеті - публицистика.

Үйленген. Жұбайы - Қапышева Гүлжан Әкімқызы (1969 жылы туған). Ұлдары - Нұри (1990 жылы туған), Ғалым (1999 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Аспаптау** - музыкалық шығарманы үрмелі, ішекті халық аспаптары немесе симфониялық оркестрлердің құрамына сай лайықтап, әр аспапқа бөліп жазу. 

Бұл кезде композитор немесе аспаптаушы маман оркестр құрамындағы әр аспаптың дыбысталу ерекшеліктерін, диапазонын, үн-бояуын, орындау мүмкіндіктерін мұқият ескеруі қажет. Шығарманың оркестрде үйлесіп, жағымды естілуі ауылы шеберлігіне байланысты. Композиторлар тәжірибесінде шығарманы оркестрге арнай жазудың екі түрлі үлгісі қалыптасқан: бірінде фортепьяноға лайықталған клавирі жазылып, артынан оркестрге арналып аспапталса, екіншісінде жаңа шығарманың оркестрге арналған партитурасы жазылады. Белгілі бір музыкалық аспапқа арналып жазылған шығарманың оркестрге түсірілуі де мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Клеман Маро** (фр. ; 23 қараша 1496 жыл, Кагор – 13 қыркүйек 1544 жыл, Турин) – француздың атақты ақыны және Ренессанс дәуірінің гуманисті. 

Оның тұңғыш жазылған өлеңдері 1526 жылы «Клеманның бозбалалық шағы» (L'adolescence clementine) деген атпен жинақ болып басылып шығады. 1534 жылы Овидийдің «Метаморфоз» атты кітабын, 1538 жылы Давидтің псаломдарын аударады. Маро Франсуа Вийонның поэзиясын жоғары бағалаған. Буало өзінің *«Поэтикалық өнер»* атты трактатында Мароны Вийонның ізін жалғастырушы деп көрсетеді. Пушкиннің «Қарт» атты өлеңін Маро *«Өзім туралы»* (De soi-meme, Epigrammes циклынан, 1537 жыл) деген атпен аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Тверь** – Ресей елінде орналасқан, Тверь облысы мен Калинин ауданының әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді, дегенмен Тверь қаласының округын құрайтын аймақтық маңызы бар қаланың әкімшілік-аумақтық бірлігі болып табылатын қала. Ол Волга өзенінің жағалауындағы, оған Тверьцы және Тъмаки өзендері қосылатын өңірінде, Мәскеуден солтүстік-батысқа қарай 177,6 шақырым жерде орналасқан.
  
Тверь 1135 жылы Тямы өзенінің жебесінің бойында құрылды. 1247 жылдан бастап - Тверь князьдігінің орталығы; моңғол-татарлық мызғымас кезінде қарсылық орталықтардың бірі болды (1327-ші ірі көтеріліс) және Солтүстік-Шығыс Ресейдің саяси орталығының рөлі үшін Мәскеумен бәсекелеседі; 1485 жылдан бастап - Мәскеу мемлекетінің (кейінірек - Ресей) құрамында болды. 1796 жылдан 1929 жылға дейін - Тверь облысының орталығы болып, ал 1935 жылдан бастап Калинин ауданының әкімшілік орталығы болды (1990 жылдан кейін - Тверь облысының). 1941 жылдың қазанынан желтоқсанына дейін неміс әскерлері оккупацияланған және қарулы қақтығыстар кезінде бүлінген, кейін қалпына келтірілді. 1971 жылы «Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталды.Ал 2010 жылдың 4 қарашасында «Әскери даңқ қаласы» құрметті атағы берілді.
Тверь - ірі өнеркәсіптік, ғылыми және мәдени орталық, Санкт-Петербург-Мәскеу теміржол желісінің қиылысындағы ірі көлік хабы және Жоғарғы Еділмен Ресей магистралі. Қала аумағы 152,22 км², әкімшілік қаласы 4 ауданға бөлінген (Заволжский, Мәскеулік, Пролетарлық, Орталық). Халық саны 419 507 адам [9] (2017).
Қала әкімшілігі Тверлік қалалық думасы деп көрсетілетің,оның ішінде 33 депутаттан тұрады. Қалалық Думаның депутаттары мен қалалық әкімшіліктен сайланған қала басшысы болып табылады.

Дерекөздер
----------
**Ферменттік катализ**, *биокатализ* - фермент немесе энзим деп аталатын катализатордың қатысуымен организмде химиялық реакциялардың жылдамдығының артуы. Ферменттердің ерекшелігі өте талғамды және белсенділігін жоғары болып келуінде. *Мысалы*, каталаза ферменті белоктың ыдырауын тезтетеді, бірақ тотығу процестеріне әсер етпейді. Осы ферменттің 1 молі қалыпты температурада 1 сек. ішінде 200 мың сутек асқын тотығы молекуласын ыдыратады. Организм тіршілігінде болатын зат алмасу процесі барсында көптеген хим. реакциялар: қоректік заттардың ыдырауы, жаңа хим. қосылыстар синтезі, т.б. өтеді. Ондағы пайда болған энергия физиол. процестер энергиясына айналады *(мысалы, бұлшықет, бүйрек, жүйке жүйесі, т.б. мүшелердің жұмысы)*. Эволюция барысында бұл реакциялардың барлығы организмге қажетті қарқында өтетіндей механизм қалыптасқан. Ферменттік катализдің ерекшелігі - фермент әсерінен организм қажеттілігіне қарай өз белсенділігін арттыра немесе кеміте алатындығана Ферменттік катализдің тиімділігі - энергиясы мол аралық реакциялардың болуында. Ферменттік катализ ферменттің полипептид тізбегіндегі және бөліктерінің арасы хим. осал байланыстармен жалғасып, орта жағдайы өзгергенде оның глобулырлық құрылымының жеіңл өзгеретіндігін негізделген.

Қолданылуы
----------

Ферменттік катализ тамақ өнеркәсібінде, медицинада, биохимияяда, фармокологияда, т.б. өндіріс салаларында кеңінен қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан. Ұлттық энциклопедия/Басредакторы.Б.Аяған. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, 2007. - 174 бет/ ISBN 9965-893-10-1
**Эдинбург университеті** — Шотландияда Эдинбург қаласында орналасқан мемлекеттік университет. ЮНЕСКО әлемдік мұралар тізіміне кіреді.

Қаланың негізін қалауда университеттің тамыры терең, тарихи Ескі қаладағы қөптеген ғимараттар университетке тиесілі. Университетке жыл сайын шамамен 47000 өтініш түскендіктен, ол өтініштер көлемі бойынша Ұлыбританияда үшінші орынды алады. Кіру қарқынды бәсекеге қабілетті, соңғы қабылдау циклда бір орын үшін 12 өтініш. Бұл Шотландияда ашылған төртінші, Біріккен Корольдіктегі алтыншы университет, әлемдегі ең беделді университеттердің бірі — әлем бойынша 17 орынды және Еуропада 5 орынды иеленеді. Бұл жалғыз шотландық университеті — Рассел тобының мүшесі (20 Ұлыбританияның жетекші университеттері) және еуропа зерттеу университеттер Лигасының мүшесі.

Университеттің тарихы
---------------------

* Эдинбург университетінің негізі 1583 жылы қаланған.
* 1985 жылы психология факультетінде әйгілі британдық жазушы Артур Кёстлердің өсиетіне сәйкес, Артур Кёстлер атындағы парапсихология кафедрасы ашылған.

Ректорлар
---------

* Адам, Александр (1741—1809) — археолог
* Сэр Уинстон Черчилль — Ұлыбританияның премьер-министрі.

Танымал түлектері
-----------------

Университеттің бітірушілері қазіргі заман тарихының аса ірі қайраткерлері, оның ішінде натуралист Чарльз Дарвин, физик Джеймс Клерк Максвелл, философ Дэвид Юм, математик Байес Томас, Біріккен Корольдіктің бұрынғы премьер-министрі Гордон Браун, британ Жоғарғы сотының вице-президенті Лорд Хоуп, хирург және стерильдеу пионері Джозеф Листер, американдық тәуелсіздік декларациясына қол қойған Джон Уизерспун және Бенджамин Раш, өнертапқыш Александр Белл, Танзанияның тұңғыш президенті Джулиус Ньерере, сондай-ақ сэр Артур Конан Дойль, Роберт Луис Стивенсон, Дж. М. Барри және Сэр Вальтер Скотт сияқты көптеген танымал авторлар. Сондай-ақ университет 9 Нобель сыйлығының лауреаттары,1 Абельев лауреаты мен көптеген олимпиада жүлдегерлерімен ассоциацияланады. Оның британдық корольдік отбасымен тікелей байланысы бар, 1953 жылдан 2010 жылға дейін канцлер қызметін атқарған герцог Эдинбургский мен 2011 жылдан бастап Анна ханшайыммен.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты Мұрағатталған 5 сәуірдің 2011 жылы.
**Ферлан Менди** (фр. ; 8 маусым 1995 жыл, Мёлан-ан-Ивелин, Франция) — франциялық футболшы, Франция Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Мадрид" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Ферланның анасы сенегалдық. Балалық шағында "Пари Сен-Жермен", "Гавр" клубтарының мектебінен өтті. 2015 жылы "Гавр" сапында Франция чемпионатында ойнай бастады. 24 сәуірде 2 лигадағы тұңғыш ойынын "Сошоға" қарсы өткізді. 

2017 жылы 29 маусымда "Олимпик Лионға" ауысты, трансфер құны 5 млн еуроны құрады. 26 тамызда "Нант" клубына қарсы ойында жаңа командасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 23 қыркүйекте "Дижонмен" ойында екі нәтижелі пас берді. Бұл ойын 3:3 есебімен тең аяқталды. Бірақ ұзамай жиі тәртіп бұзды да, негізгі құрамдағы орнынан айрылып қалды. Жалпы 2017/18 жылғы маусымда 28 кездесуде алаңға шығып, 8 нәтижелі пас берді. 

2018/19 жылғы маусымда негізгі құрамға берік орнықты да, Еуропаның бірнеше белді клубтары Мендиді қатарына қосып алғылары келетінін мәлімдеді. 

2019 жылы 12 маусымда "Реал Мадрид" футболшысы атанды. 

### Құрама

2018 жылы қараша айында Уругвайға қарсы матчта тұңғыш рет Франция сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Испания суперкубогы: 2019/20
* Испания чемпионы: 2019/20
* УЕФА Ұлттар лигасы: 2020/21

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Mendy | Web Oficial | Real Madrid CF

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Сержинский белок** – Иванов жотасының орта бөлігіндегі таулар.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы мен Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2076 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тəріздес 24 км-ге созылған, енді жері 7–8 км шамасында. Тихая жəне Марчиха өзендерінің суайрығы. Геологиялық құрылымы құмтас, əктас, кристалдық тау жыныстарынан түзілген. Солтүстік-батысында Холодный белок, батысында Черепановский белок, оңтүстігінде Скупной белок, оңтүстік-шығысында Щебнюха, шығысында Проходной белок таулары қоршап жатыр. Тау аралық аңғарлармен тілімденген.

Өсімдігі
--------

Таудың төменгі беткейіндегі күңгірт қоңыр жəне қара топырақ жамылғысында шырша, қарағай, көктерек аралас орман өседі. Атырабы – шабындық, мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Жақып Омаров көшесіндегі қазақтың үш биі.
**Жақып Омаров көшесі** Бейбітшілік көшесімен қиылысып, Мұхтар Әуезов көшесіне дейін және Сұлтанмахмұт Торайғыров көшесінен қайта басталып, Шәкен Айманов, Шоқан Уәлиханов, Тараз, Асанқайғы, Сырдария, Әнуар Әлімжанов көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 2392,3 м.

Жақып Омаров (1939-1996) - режиссер, актер, ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткері. Қазақ мемлекеттік өнер институтын бітірген. Жамбыл, Шымкент, Астана драма театрларында жауапты басшылық қызметтер атқарған.

Бұл көшеде Қалыбек Қуанышбаев атындағы Қазақ, музыкалық драма театры орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Байтабын Дербасұлы** (кейбір деректе Жоламанұлы) (туған жылы белгісіз — 1838) — Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысына қатысқан батыр, хан жасауылдарының қолбасы. Табын руынан шыққан. 

  

Кенесарының аса жауапты тапсырмаларын орындап отырған. Жасауыл бастығы ретінде қазақ рубасыларымен келіссөз жүргізіп, алым-салық жинаған. Жазалаушы отрядтармен болған қақтығыстарда ерлік көрсеткен. Байтабын Дербасұлы 1838 жылы Наурызбай қолының құрамында, Теке өзенінің бойында көшіп-қонып жүрген жаппас руынан зекет жинауға барғанда, көтеріліске қосылмаған Жанғабыл бидің қарулы қарсылығына кездесіп, 37 адамы шығын болған. Байтабын Дербасұлының іс-әрекеттері Н. Ахметбековтың "Жасауыл қырғыны" дастанында, І. Есенберлиннің "Хан Кене" романында суреттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
*Басқа мағыналар үшін Бацилла (мағына) деген бетті қараңыз.*

**Бацилдер** (лат. *Bacilli* - «таяқша») - таяқша пішінді батериялар класы. Жіктелгенде Бацилдер негізінде бір тұқымдасқа (Bacillaceae) екі саптан тұрады: 

1. *Bacillales*
2. *Lactobacillales*.

Дамуы кезінде тіршілік ортасының жағдайы қолайсыз болғанда спора түзетеді. Бацилдер жасушасының орта шенінде түзілген спораның диаметрі жасуша көлемінен үлкендеу болғандықтан, бактерия жасушасының екі ұшы үшкірлеу, орта шені деңестеу болады. Егер спора жасушаның шетінде пайда болса, жасушаның пішіні барабан таяқшасына ұқсас келеді. Әрбір жасушада бір ғана спора болады. 

1876 ж. неміс ботанигі  Р. Кох қоректік ортада бактериялардың спора түзетін таяқша пішінді түрлерін тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Эдгар Лальман** (1894 жыл 20 тамыз, Бержи - 1965 жыл 25 қараша, Брюссель) - *Бельгия жұмысшы қозғалысының қайраткері*.

Өмірі
-----

Аз уақыт (1921) *Бельгия коммунистік партиясының (БКП)* қатарында болды. 1932 жылы БКП-ге қайта алынды. 1935 жылы *БКП ОК-нің*, 1936 жылы оның *Саяси бюросының* мүшесі болып сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары Лальман *Қарсыласу қозғалысына* қатысты. 1945 жылдан *БКП-нің* бас хатшысы. Ол *БКП-нің 11-съезі (1954)* оны бас хатшы қызметінен босатты.[1]
**Лальман Эдгар** (20. 8. 1894, Бержи,— 25. 11. 1965, Брюссель) — Бельгия жұмысшы қозғалысының қайраткері. Аз уақыт (1921) Бельгия коммунистік партиясыньң (БКП) қатарыпда болды. 1932 ж. БКП-ге қайта алынды. 1935 ж. БКП ОК-нің, 1936 ж. оның Саяси бюросының мүшесі болып сайланды. 2-дүн. жүз. соғыс жылдары Лальман Қарсыласу қозғалысына қатысты. 1945 жылдан БКП-нің Бас хатшысы. Лальман БКП-нің 11-съезі (1954)Лальманды бас хатшылықтан босатты.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Шолақаңқаты** – Жайық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысының Сырым, Теректі аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 64 км, су жиналатын алабы 1090 км2.

Бастауы
-------

Каспий ойпатының шығысындағы белесті жазықтардан бастау алып, Шалқар ауылы тұсында Шалқар көлiне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары 0,3 – 2,0 км, жатық беткейлі, сай-жыралармен тілімделген. Жайылмасы үзік-үзік, бірде сол, бірде оң жағада, ені 50 м-ге дейін жетеді. Кейде онда құрғақ ескі арналар мен көлдер кездеседі. Арнасының тереңдігі 6 – 10 м, жағасы тік жарлы. Сағасы қамысты. Өзенге Ерсарыөзек, т.б. ағындысы шағын жылғалар құяды. Көп жылдық орташа су ағымы 1,26 м3/с. Өзенде екі бөген бар. Суы шаруашылық қажеттіліктеріне пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
	* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Қазақта жөні бөлек, маңызы зор, елдің айнымас салтының көрінісінің бірі сыбаға екенін екінің бірі біледі. Оның бірнеше түрі мен жолы бар. Соның бірі қазір мүлде ұмытылып бара жатқан су сыбаға. Әдетте қыста бүкіл ауыл болып, балықты көл, өзен, сулардан балық аулайды. Ауға, сүзекке немесе қағазға балық мол іліксе балық аулауға келгендер көңілденіп қарқ болып қалады. "Балық үлестіріп жатырсыңдар ма?" дегендей үлес кезінде қызықтаушылар тіпті шуласып кетеді. Осы кезді күтіп жүрген көл маңында отырған, ертедегі ата-бабалары осы жер мен суды иеленген ауылдың ұрпақтарының бірі келіп, халық дәстүрімен "су сыбаға" сұрайды. Өзінің ежелгі жер иесі екенін ескертеді. Бұған қарсы ешкім сөз айтпайды, балықтан үлеін береді. Ауыл иесі салт-дәстүрді сыйлағаны үшін оларға алғыс айтып, аттанады.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Затаевич атындағы көше**. Көшеге қазақ саз өнерінің сақталуы мән дамуына елеулі үлес қосқан музыка фольклортанушысы, композитор, этнограф, музыка-қоғам қайраткері, Қазақ КСР халық әртісі - Александр Викторович Затаевичтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген.

Затаевич Александр Викторович (1869-1936) Орлов облысында дүниеге келген. Ол - «Қазақтың
1000 әні» және «Қазақтың 500 әні мен күйлері» жинақтарының авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Ескендіров көшесінен басталып Есентай көшесіне дейін
созылып жатыр. Жуков, Манаев, Жамақаев, Кәрібжанов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы -
Лермонтов көшесі. Кешенін ұзындығы - 860 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Жайылмадағы монумент
**Берген Исаханов** (10.12. 1922, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылы (құжат бойынша Ордабасы ауданы) – 14.10. 1970, Ордабасы ауданы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (30.10.1943).

1942 жылы майданға аттанып, Қызыл тулы 69-Севск атқыштар дивизиясының құрамында ұрысқа қатысты. Бөлімше командирі, сержант И. Днепрден өту кезіндегі ұрыста асқан ерлік, батырлық көрсетті. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. Соғыстан кейін Ордабасы ауданында жауапты қызметтер атқарған. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған. Балалық шағы өткен Ордабасы ауданындағы қазіргі Берген Исаханов ауылында ескерткіш орнатылған. 
Туған жері Сарысу ауданы Жайылма ауылында Ұлы Отан соғысы құрбандарына қойылған монументтің қасбетінде Берген Исахановтың есімі қашалып жазылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**«Зауал»** — Виктор Гюгоның Наполеон III құрған мемлекеттік тәртіпті сықақтап әшкерелейтін өлеңдерден тұратын жинақ.

1851 жылдың 2 желтоқсанында Наполеон III өз билігін күшейту мақсатымен мемлекеттік төңкерісті ұйымдастырады, Францияда полицейлік тәртіп орнатылады. Халық арасында авторитаризмге деген қарсылық сезімі туа бастайды. 4 желтоқсан күні Парижде жаппай тәртіпсіздік орын алады, аласапыранда 200-ден астам адам мерт болады, араларында әйелдер мен балалар да болған.

Виктор Гюго да мемлекеттік төңкеріске қарсы болған және президентті сатқын әрі диктатор деп атап, сынаған. Франциядан қуылып, жазушы алдымен Бельгияға, кейін Джерсиге мекен тебеді. 1852 жылы ол «Кіші Наполеон» атты саяси памфлетті жазады, сол жылы Наполеон III өзін император етіп жариялаған еді.

«Зауал» да осы сарынмен, бірақ поэзиялық пішінмен жазылған дүние еді. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Виктор Гюго шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Ган Исландиялық • Бюг-Жаргаль • Өлім жазасына кесілген жанның соңғы күні • Париж құдай ана соборы • Аластатылғандар • Теңіз еңбеккерлері • Күлегеш кісі • Тоқсан үшінші жыл |
|  |
| Пьесалары | 
Кромвель • Эрнани • Марион Делорм • Патшаның ермегі • Лукреция Борджиа • Мария Тюдор • Анджело, Падуяның тираны • Рюи Блаз • Бургграфтар • Торквемада |
|  |
| Өлең жинақтары | 
Одалар • Шығыс әуендері • Күзгі жапырақтар • Ымырт жырлары • Ішкі дауыстар • Сәулелер мен көлеңкелер • Зауал • Көшелер мен ормандар әндері • Қаһарлы жыл • Ата болу өнері • Папа • Әзәзілдің соңы • *т.б.* |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Клод Гё • Рейн • Кіші Наполеон • Бір қылмыстың тарихы • Жанкештілер және дін • *т.б.* |

 |
**Меттерних–Виннебург** (*Metternich–Winneburg*) **Клеменс Венцель Лотар** (15. 05. 1773, Кобленц — 11. 06. 1859, Вена) — князь, Австрия мемл. қайраткері және дипломат. 1801 жылдан жоғары мемл. қызметтер атқарды. 1821—1848 жылдары канцлер. 1814—1815 жылдардағы Вена конгресінде үлкен роль атқарды. Реакциялық Қасиетті одақтың негізін салушылардың бірі. Ол бүкіл дүние жүзінде рев. және ұлт–азаттық қозғалысын басуға ұмтылды. Жер иеленуші феодалдардың мүддесін көздеген Меттерних үкіметі әр түрлі айла–шарғылармен Австрия империясының құрамындағы халықтарды бір–біріне айдап салумен айналысты. 1848–1849 жылғы Революция Австриядағы Меттерних өкіметін құлатты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1976. Том 8
Күнделік жазу
**Күнделік** — публицистикалық шығарманың бір түрі. Жазушының немесе саяхатшының өз көзімен көріп-білгенін тізіп жазудан пайда болған жанр.

Қарапайым немесе жай күнделіктерде көбіне жеке өмір фактілері, кісі назарын аударған көріністер сөз етіледі. Онда авторлық фантазия аз болады. Ал көркем күнделіктерде жазушының әр алуан ой-сезімдері, алған әсерлері, қызықты оқиғалар т.б. бейнеленеді.

Қазақ ғалым, жазушылары арасында күнделікті алғаш қолданған — Шоқан Уәлиханов (Құлжа күнделіктері).

Күнделікте деректер тарихи еңбектегідей нақтылы болуы екіталай. Өйткені ол жазушының бейімі мен қалауына, сенімі мен дүниетанымына қатысты субъективтірек болады, автордың өз танымы тұрғысынан баяндалады. Жанрлық табиғаты жағынан күнделік мемуарға, жолжазбаға, автобиографияға жақын.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
**Жан Шарль Леонар Симонд де Сисмонди** (фр. ; 9 мамыр 1773, Женева, — 25 маусым 1842, женева) – швеццар экономисі әрі тарихшысы, ұсақ буржуазиялық саяси экономияның негізін салушылардың бірі.

1833 жылдан Француздың моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. Сисмондий саяси экономиядағы жаңа бағыттың - экономикалық романтизмнің негізін қалады. Капитализм мен классикалық буржуазия саяси экономияны ұсақ буржуазияшыл тұрғыдан қатты сынға алды. Капит. қорланудың қайшылықтары мен кемшіліктерін ашты. Алғашқылардың бірі болып капитализмге тән өндіріс пен тұтынудың арасындағы қайшылықты көрсетіп, экономикалық дағдарыстардың сөзсіз болмай қоймайтыны жөнінде қорытынды жасады. В.И. Ленин Сисмондий капитализмнің қайшылығы туралы мәселе көтерді, осы арқылы одан әрі талдау міндетін алға қойды деп атап көрсетті. Алайда Сисмондий өзі қойған мәселелердің ғылыми шешімін бере алмады. Жалақыны еңбекке төленетін ақы ретінде қарастырып, қосымша құнның құралу механизмін түсіндіре алмады. Жұмыссыздықты талдаған кезде Т.Р. Мальтустың көзқарастарынан сын елегінен өткізбей-ақ қабылдай салды. Артық өндірудің, дағдарыстардың себебін еңбекшілердің жеткілікті тұтынбауына әкеліп саяды. Смиттің догмасына сүйене отырып, сыртқы нарықсыз қосымша құнды өткізудің мүмкін еместігі туралы жаңсақ пікір ұсынды. Сисмондий идеалды экономикалық жүйе деп ұсақ өндірісті санады, оның кпит. тауар өндірісіне сөзсіз ұласатынын мүлде түсінбеді; ол технологиялық прогресті кідірту мақсатымен мемлекеттің экономикаға белсене араласуына, пайданы бөлуге жұмысшылырдың қатысуына жағдай жасауды, әлеуметтік қамсыздандырудың арнаулы қорын құруды қолдады. Сисмондий – Францияның және Италияның тарихы жөнінде көптеген еңбектердің авторы. Сисмондийдің ұсақ буржуазияшыл утопиялық идеялары социализмнің ұсақ буржуазияшыл теориясының негізін салды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 178-бет
**«Нэнси Дрю»** (ағыл. *Nancy Drew*) – 2007 жылғы американдық фильм. Кэролайн Киннің Нэнси Дрю туралы сериалы бойынша түсірілген. Басты рөлді Эмма Робертс сомдайды. Фильм Лос-Анджелесте түсірілген, режиссері – Эндри Флемминг. Сатылымға 2007 жылы 15 маусымда шықты.

Сюжет
-----

Нэнси Дрю және оның әкесі заңгер Карсон Дрю екі айға Ривер-Хайтстан Калифорнияға көшеді. Сол жерде Карсон уақытша жұмысқа тұрады. Олар Нэнси таңдаған үйді жалға алды. Бұл киножұлдыз Делия Дрейкоттың жекежайы болған. Бұл актриса 1981 жылы өз үйінде өлді және бұл қылмыс әлі ашылмаған. Құпияларға қарамастан әкесі Нэнсиді бұл зерттеулерді тоқтауды және кәдімгі жасөспірім сияқты оқуды, дүкендерді аралауды және уақытты көңілді өткізуді сұрайды. Алайда оны мектепте қызық деп ойлайды, ал оның жалғыз досы оның сәнді және әйгілі сыныптасы Инганың кішкентай 12 жасар інісі – Корки болды. Үйде Нэнси жекежайдың бұрынғы иесі Жедияның елесін көреді, елес оның көмегін сұрайды. Басқа да қызық жағжайдар пайда болады: Нэнсидің Делия туралы газеттерден қиып алынған мақалаларына толы папкасы жоғалады, түнде шатырдың астында біреудің жүрісі естіледі, ал бағбаншы Джон Лэшинг әрқашан кез келген кезде кенеттен пайда болады. Шатырдың астында ескі заттардың арасында Нэнси Делияның «Зиге» арналған хатын табады. 
Зерттеумен айналыспауға сөз бергенімен, Нэнси бұл құпияны ашқысы келеді.

Рөлдерде
--------

| Актёр | Роль |
| --- | --- |
| Эмма Робертс | Нэнси Дрю |
| Тейт Донован | Карсон Дрю |
| Макс Тириот | Нэд Никерсон |
| Лора Хэрринг | Делия Дрейкотт |
| Маршалл Белл | Джон Лэшинг |
| Рэйчел Ли Кук | Джейн Брайтон |
| Джош Флиттер | Корки |
| Даниелла Монэ | Инга |
| Келли Витц | Триш |
| Эми Брукнер | Бесс Марвин |
| Кей Панабэйкер | Джоылрджи Файн |
| Дэвид Б. Доти | Мёрфидің әкесі |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Кэ | бара Барбарао |
| Клифф |
|  | айтон |
| Чарли |
| камео |
| Барри Боствик | Дэшиел Бидермейер |
**Тебенқұйрық шулығаш** (лат. *Hirindapus caudacutus*) – Apodiformes отрядының Шулығаштар тұқымдастарының құсы. Жоны қошқыл қоңырқай және бауыры – ашық күрең, едәуір ірі денелі (жүз қырық, елу грамм шамасында) шулығаш. Қанаттары – қара, алқымы және құйрықасты – ақ. Қыста құйрық ұшы тегістеп қиылған, алайда он құйрық қауырсындарының сояуы пәрден кейін ұзарып, үшкірленіп бітеді. Тебенқұйрық шулығаш Қиыр Шығыс және Шығыс Сібірдің нағыз оңтүстігіне қоныстанады. Бұл шулығаштардың бірнешеуі бір рет Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөліктерінен және нағыз оңтүстігінен ауланады. Олардың ұшып өту жолынан біздегі оңтүстік және шығыс шекарасына таяу болуы да мүмкін. Бұл шулығаш әуеде ұшып жүріп, шіркейлерді жейді. Қиқуы – стри-и деген ащы дауыспен үйірде шуыл шығаратындықтан, шулығаш деп аталған. Еуразия және Солтүстік-Батыс Азияға кең таралған. Бүкіл Қазақстан бойында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Hirundapus caudacutus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы, 2010, Ковшарь Анатолий Федорович, ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Тевтон ордені**, Неміс ордені, Крест тағушылар ордені – Шығыс Еуропада құрылған әскери-отарлық мемлекет (13 ғасыр – 1525). Оны құрған неміс католиктерінің діни-рыцарлық ордені. Орден крест жорықтары кезінде 1198 жылы Палестинада пайда болды. 1226 жылы Тевтон ордені күшейіп Польшаның біраз жерін жаулап алды және шығысқа жылжып, прустерді бағындырды. 1237 жылы Балтық теңізі жағалауы түгелдей Тевтон орденіне қарады, кейіннен оған Ливон ордені де бағынды. 1402 жылы Тевтон орденінің жері Висладан Нарваға дейін жетті. 1410 жылы Грюнвальд шайқасында жеңілген соң орден басқыншылық саясатын тоқтатты. 1456 – 1466 жылдардағы соғыстар барысында Тевтон ордені Польшаның вассалына айналды. 1618 жылдан бастап Балтық жағалауында Тевтон ордені мемлекет ретінде өзінің өмір сүруін тоқтатты. Наполеон I-нің 1809 жылы 24 сәуірдегі декреті бойынша Тевтон ордені жабылды. Орден католик шіркеуінің ықпалын Шығыс Еуропаға таратуға ұмтылды және 13 – 14 ғасырларда Солтүстік-Шығыс Руське үнемі қауіп төндірумен болды. Сондықтан орыс жерін өз боданындағы ел ретінде есептеген Алтын Орда мемлекетімен әскери қақтығыстарға барып отырды.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Жан Поль** (фр. , шын аты-жөні Иоганн Пауль Фридрих Рихтер, Үлгі:Lang-dutch; 21 наурыз 1763 жыл, Вунзидель, Бавария – 14 қараша 1825 жыл, Байрейт) – неміс жазушысы, сентименталист, сатиралық шығармалардың авторы, эстетик және публицист. 

Студент кезінде *«Grönländische Processe»* («Гренланд процестері», Бтерлтарин, 1783-1784) атты сатиралық очерктер жазады. 1793 жылы «Dieunsichtbare Loge» атты биографиялық романын басып шығарады. «Hesperusoder 45 Hundspottage» (Геспер, 1795) атты шығармасы оның әдеби мансабын жоғарылатады. 

Шығармаларын И.Е Бецков орыс тіліне аударады. Сондай-ақ шағын әңгімелер де жазған. Байрет қаласында оған арнап ескерткіш тұрғызылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Боден Жан
**Жан Боден** (1530-1596) - атақты француз саяси ойшылы, құқықтанушысы, егемендік теориясының негізін қалаушы. 

"Мемлекет жайлы алты кітап" еңбегінде ол монархияның шексіз егемендігін қолдады, бірақ монарх билігі құдайдан еместігін алға тартты. Сондай-ақ, ол Макиавелли сияқты саясатты дін мен моральдан ара жігін ажыратып қарастырды. "Мемлекет - әулеттер мен оның иелігіндегілерге егеменді биліктің әділетті билік жүргізуі" деді.
Бұл анықтамада егеменді билік және мемлекеттік мүлік ұғымдарына назар аударады. Мемлекеттік басқару жеке әулеттердің мүлкіне емес, тек мемлекеттік мүлікке қана жүреді. Боденнің пікірінше, мемлекеттік биліктің егемендігі пападан да, империядан да, ішкі сословиелік күрестен де тәуелсіз бөлінбес, шексіз, жоғарғы билік. Ол шексіз монархия мен ұлттық мемлекетті жақтады. Егеменді биліктің құрамдас бөліктері: заң шығарушы құқық, бейбітшілік пен соғыс құқы, жоғары лауазымды шенеуніктерді сайлау құқы, рақымшылық ету құқы, ақша басу құқы, - дейді ол.
Ж.Боден Монтескьеден әлдеқашан бұрын қоршаған ортаның тұрмысқа, адамдардың психологиялық ерекшеліктеріне, олардың бірге тұру түрлеріне ықпалын анықтаған. "Тарихты оңай зерттеу әдісі" еңбегінде ол осы мәселені жан-жақты ашып қарастырған.
Ж.Боден Макиавеллидің ізінше шіркеуден тәуелсіз саяси ғылымға жол ашып, мемлекеттік егемендіктің қажеттігін дәлелдеп, құқық құндылығын арттыруда еңбек сіңірді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Эдвард Фрейзиер Франклин** - Чикаго әлеуметтану мектебінің мүшесі, Америка әлеуметтану қоғамының бұрынғы президенті, Америка қалалары маңыңдағы мекендердің негр
отбасыларының өміріне арналған қыруар зерттеулердің авторы.

Осылардың соңғысында Франклин кәсіпкер тапты мүшелері өзін өзгеден көп санайтын және американ қоғамындағы дәйексіздік сипаты сезімінен арыла алатын, дүние жасауға жәрдемдесу үшін өзінің экономикалық әл-ауқатын асыра көрсететін "люмпен-буржуазия" ретінде бейнелейді. Бұдан бұрын "люмпен-буржуазия" терминін Ч.Райт Миллс өзінің еңбегінде көптеген фирмаларды сипаттау үшін пайдаланған еді, ондай фирмаларда "өлім-жітім коэффициенті тым жоғары, жалпы бизнестің бір
бөлігін құрайтын қызметшілер жұмыс істейді және оларда істейтін адамдар саны бизнестен өз үлесінен әлдеқайда көп".
Кейде Франклинді эмпиристік күдікпен кінәлі деп айыптағанымен, оның еңбектерінің ашық талқылау тақырыбы — нәсілдік қатынастардың шегінен шығады және оларда қазіргі американдардың құндылықтары мен мәдениеттері жөнінде бірқатар ынталандырар, бірақ кереғар пікірлер айтылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Эдвард «Эд» Вествик (ағыл. Edward «Ed» Westwick, 27 маусым 1987 жылы туған;Стивенэйдж, Великобритания)- британдық әртіс және музыкант.Көбінесе «Сплетница» сериалындағы Чакк Басс рөлімен белгілі. Сол рөлі үшін Teen Choice Awards ( 2008 – 2009жж.) және Young Hollywood Awards (2009ж.) екі рет марапатталған болатын.

Өмірбаяны
---------

Болашақ әртіс Питер Вествик пен психолог Кэролдың отбасында дүниеге келген. Эдвард үш ұлдың ең кенжесі. Вествик жеке меншік мектепте оқыған және де оқу орталығы Barclay School.-да білім алды. Одан кейін Эд North Hertfordshire College колледжына түсіп, «Вторжение» атты фильмінде өзінң ең бірінші рөлін сомдайды. Эд Вествик-профессионалды әртіс. Көп уақыт аралығында ол National Youth Theatre лондондық театрында өзінің білімін арттырған болатын.

Дереккөздер
-----------

 Вествик Эд
**Жан Орлеан** (фр. *Jean d'Orléans, comte d'Angoulême*), сондай-ақ **Мейрімді Жан III**  (26 маусым 1399 немесе 1400 — 30 сәуір 1467, Коньяк) — 1407 жылдың 23 қарашасынан бастап Ангулем графы. Орлеан герцогы, Людовик I мен Валентина Висконтидің кіші ұлы, Карл V-нің немересі. Әйгілі ақын - Орлеан герцогы, Карлдың бауыры және Франция королі Франциск І-нің атасы.

Өмірбаяны
---------

Жан туралы аз белгілі. 1407 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Агулем графы титулын алды. 1412 жылы ағылшындар оны тұтқынға алды және 1444 жылы ғана босатты. Төлемді төлеу үшін ол өзінің кейбір иеліктерін сатуға мәжбүр болды.

1451 жылы өгей бауырының Жан Дюнуаның басшылығымен ағылшындардан Гиеньді азат етуге қатысты.

«Мейрімді граф Жан» 1467 жылы 30 сәуірде Коньяк қаласында қайтыс болды. Ол Ангулем соборында жерленген. 1876 жылы собордың жанында графқа арнап ескерткіш орнатылды.

2015 жылдың 15 ақпанында Ангулемдегі Әулие Петрдің кафедралық соборында Ангулем ұстынтізбегі мен оның ақыны Карлдың жәдігерлерінің салтанатты рәсімі болды. Ангулем епискобы Клод Дажан қызметін өтеген мессада француз ханшайымы Шанталь және оның күйеуі барон Франсуа Ксавье де Самбюси де Сорг болды. Ангулем графтарының қалдықтарын қорғасын қорапқа салынып, жаңа табытқа орнатылып, мәрмәр тақтамен жабылып собордың оңтүстік-батыс бағанындағы қабірге түсірді. 2011 жылдың 3 қарашасында Әулие Петр соборының орталығында орналасқан екі орынды екі еркек пен әйелдің қалдықтары қалпына келтірілді. Ұзақ сәйкестендіру процедурасынан кейін еркектер Ангулемдік Жан мен оның ұлы граф Карлға тиесілі екендігі анықталды, ал әйелдердің қалдықтарын анықтау әлі аяқталған жоқ, бірақ, бұл граф Жанның жұбайы, виконт Алан IX де Роганның қызы, графиня Маргарита деп болжанады. Егер сәйкестендіру расталса, қайта жерлеу бөлек өткізіледі. Дегенмен қазіргі кезде бұл қалдықтар XVII ғасырға жатқызылады, алайда шіркеу кітаптарынан алынған мәліметтер соборда қайтыс болған адамды анықтауға көмектеспеді.

Әйелі мен балалары
------------------

1449 жылы 31 тамызда Роган виконты Алан IX қызы Маргарита де Роганға (1412-1497) үйленді. Оларда үш балсы болды:

* Людовик (1455—1458)
* Карл (1459—1496), келесі Ангулем графы, Франция королі Франциск I-нің әкесі
* Жанна (1462—1520), Тайбур графы, Карлға тұрмысқа шықты.

Графта тағы заңсыз туылған баласы Жан, Ангулем бастарды бар.

Әдебиет
-------

* Knecht, R.J. (1994). Renaissance Warrior and Patron: The Reign of Francis I. Tuckwell Press. p. 1.
**Жан Реньо де Сегре** (фр. ; 22 тамыз 1624 жыл, Кан – 15 наурыз 1701 жыл, сонда) – француз жазушысы .

1647 жылы Парижге келіп, 24 жыл Ұлы Мадмуазельдің хатшысы болып қызмет атқарады. Пол Скаррон, Менаж, Пьер-Даниэль Юэ және Никола Буалолармен достық қатынаста болады. 1662 жылы Француз Академиясының мүшесі болып сайланады. «Ханшайым Монпансье», «Ханшайым Клевская» және «Заида» атты шығармалары тұңғыш рет Сегре деген атпен басылып шығады. 1653 жылы «Ацис» (Athys) атты өлеңін жазады. «Береника» (Bérénice,1648-1651) атты аяқталмаған төрт томдық роман шығарады. Сондай-ақ *«Уақыт емдеген махаббат»* атты трагедиясы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жапал**, цинанхум (лат. *Cynanchum*) – кендірлер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Дүние жүзінде 5 түрі белгілі. Қазақстанда барлық облыстардың ылғалды жерлерінде, өзен бойларында, бұталар арасында, кейде арамшөп ретінде өсетін 1 түрі – сібір Ж-ы (С. sіbіrіcum) бар. Сабақтары тік, кейде өрмелеп өседі. Жапырақтары жүрек тәрізді, өркенге қарама-қарсы орналасады. Гүлдері бес мүшелі, қызыл, қызғылт түсті, шатырша гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жемістенеді. Жемісі – жапырақша дара, ұршық тәрізді, сырты тегіс. Тұқымының айдаршасы болады. Дәрілік өсімдік тұнбасын өт ауырғанда, іш өткенде ішеді.‎
A.синус мен косинус графигі
**Периодты функция** — аргументіне функцияның периоды деп аталатын нөлге тең емес белгілі бір Т санды қосқанда мәні өзгермейтін функция. Мысалы, cosx және sіnx функциялары — периоды 2-ге тең Периодты функциялар, ал tgx пен ctgx функциялары периоды -ге тең периодты функциялар. Егер Т0 саны табылып, кез келген хЕ үшін х+Т және х-Т мәндері Е жиынында жатса және f(xT)=f(x) болса, онда f(x) функциясы Е жиынында анықталған Периодты функция деп аталады. Белгілі бір аралықта үздіксіз, нақты периоды бар Периодты функцияның ең кіші оң периоды Т болады, онда f(x) кез келген периодтары kT түрінде болады (k=1, 2, …). Периоды бірдей периодты функциялардың қосындысы, көбейтіндісі және бөліндісі де периоды сондай Периодты функцияға жатады. Периоды әр түрлі Периодты функциялардың периодтары өзара өлшемді болмаса, онда олардың қосындысы Периодты функция болмайды (мысалы, sіnx+sіnx). Комплекс айнымалылардан тәуелді Периодты функцияның периоды комплекс сан болуы мүмкін. Мысалы, еz — Периодты функциясының периоды 2і. Үзіліссіз Периодты функцияның комплекс сандардан тұратын екі периоды Т1, Т2 болуы мүмкін. Периодты функциялар математика физикада, техникада, тербеліс теориясында өте маңызды рөл атқарады.

Үлгі:Stub:Математика
Бұл ауруды 1960 жылы Дж. Эдвардс айқындап тапқан, оның жиілігі 1/4500 ден 1/650 ге дейін болады. Бұл аурумен ерлерге қарағанда әйелдер көбірек ауырады. Бұл – ұлбалалардың эмбрионалдық даму кезінде не өмірінің алғашқы апталарында көптеп өліп қалатындығын көрсетеді. **Бұл аурудың негізгі сипаттамаларына мыналар жатады**: нәрестелердің салмағы өте жеңіл (2340 гр), бойлары кішкентай болуы, иектері тегіс, жақтары нашар дамыған, бас сүйегі кішкентай, құлақтары кішкентай және бас сүйегіне төменде орналасқан, тұмсықтары шығыңқы құстұмсық болып келуі. Птоз, экзофтальм, эпикант дамыған, көздерінің мөлдір қабығының бұлдырлануы, көру нерв дискісінің семуі сияқты көру мүшелерінің мүкістігі айқын байқалып тұрады. Қол саусақтары өте ұзын немесе қысқа болып, 2-5 саусақтары ерекше орналасқан болады. Табандарының пішіні өзгереді. Жүрек-тамыр жүйесінің, бүйректерінің мүкістігі байқалады. Ересек жасқа жеткен балалардың ақыл-естерінің кем болатындығы байқалған. Эдвардс синдромын нәресте туған кезде бала жолдасының (плоцента) кішкентей болуы және жалғыз кіндік артериясының болуы арқылы күні бұрын анықтауға болады.
**Жанқара** – Көкшетау тауының оңтүстік-батысындағы шоқы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Бурабай ауданы Озерное ауылының солтүстік-батысында 4 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 474 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Оқшау келген таудың беткейі жайпақ, қатты тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон, силур кезеңдерінің граниттерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Шымды-күлгінді, шалғындық топырақ жамылғысында жусан, бидайық, арпабас, айрауық аралас шөптесіндер, қайың, терек, т.б. бұталы өсімдіктер өседі. Маңайында демалыс үйлері орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай Көкшетау – Щучинск темір жолы мен автомобиль жолдары өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы