**Андрия Штампар** (xорв. *Andrija Štampar*; 1 қыркүйек 1888, Плетерница Австрия-Венгрия империясы — 26 маусым 1958, Загреб, Югославия) — көрнекті Хорват дәрігері, гигиенист, әлеуметтік медицина саласындағы ғалым, Загреб университетінің ректоры (1945-1946). Медицина докторы (1911). Хорват ғылым және өнер академиясының академигі және президенті (1947-1958).

Өмірбаяны
---------

Андрия Штампар 1888 жылы 1 қыркүйекте Бродский Дреноваци қаласында (Плетерництің бөлігі ), сол кездегі Австро-Венгрия империясының құрамында , қазіргі Пожежско-Славонская жупания қаласында дүниеге келді. 

Ол шағын ауылда, ауыл мұғалімінің отбасында өскен. Осы ауылда гигиеналық жағдайының нашар болуына байланысты оның әкесі Амброз Штампар балалар өлімімен күрескен.

1898-1906 жылдары ол Винкивцидегі гимназияға барды. Орта мектепте оқып жүрген кезінде Штампар өзінің алғашқы әдеби мақалаларын жазып «Pobratim» мерзімді басылымында жариялады. 
1906 жылы ол сол кезде әлемдегі ең маңызды медициналық орталық Венадағы медициналық оқу орнына түсті. Медицина студенті ретінде адамдарға денсаулық сақтау мәселелерін түсіндіру үшін буклеттер мен мақалалар жазды. 1911 жылы Вена университетінің медицина факультетін бітіп шықты.

Қызметі
-------

1912-1918 жылдары дәрігер болып жұмыс істеді. 1919 жылдан 1931 жылға дейін Югославияның Қоғамдық денсаулық сақтау министрлігін басқарды. 1931 жылдан 1941 жылға дейін Загреб университетінде өзінің бастамасымен құрылған Қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің гигиена және әлеуметтік медицина профессоры болды. 1938-1939 жылдар аралығында А. Штампар АҚШ пен Канада университеттерінде гигиена және әлеуметтік медицинадан сабақ берді.

Югославияны фашистік басып алу кезінде оны гестапо тұтқындап, 1941-1945 жылдары түрмеге қамалды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол педагогикалық қызметті қайта бастады, сонымен бірге ол қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің директоры болды. 1945-1946 жылдары Загреб университетінің ректоры. 1947 жылдан өмірінің соңына дейін Загребтегі Югославия ғылым және өнер академиясының президенті.

Халықаралық ұжымдарда
---------------------

А.Штампар атындағы Қоғамдық денсаулық сақтау мектебі А. Штампар ұзақ уақыт бойы халықаралық медициналық ұйымдарда белсенді жұмыс істеді. 1924 жылдан бастап Ұлттар Лигасының Денсаулық сақтау ұйымында, содан кейін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымында (ДДСҰ). Ол ДДҰ уақытша комиссиясының төрағасы және I Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясының төрағасы болды.

А.Штампар - денсаулық сақтауды ұйымдастыру және медицинаның әлеуметтік мәселелері бойынша бірқатар еңбектердің авторы. Онда ол қоғамдық денсаулық сақтау қызметін құру қажеттілігі, алдын алу шараларын жүзеге асыру, әлеуметтік сақтандыру т.б. туралы айтқан. Ол ауыл тұрғындарының денсаулығын сақтау мәселелеріне ерекше назар аударды. 

1955 жылы Штампар әлеуметтік медицина саласындағы еңбегі үшін жоғары халықаралық марапат Л.Бернард қорының медалімен марапатталды.

Есте қалдыру
------------

* Загребте (Хорватия) А. Штампар атындағы Қоғамдық денсаулық сақтау мектебі құрылды.
* Загребтегі кітапхана оның есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ева Мартинович: Андрия Штампар. В: Хуберт Коллинг (ред.): Биографический лексикон истории сестринского дела - Кто был кем в истории сестринского дела , том девять, Hpsmedia GmbH Nidda, 2020, стр. 233.
2. ↑  Генри Э. Сигерист. Югославия и XI Международный конгресс истории медицины. В кн .: Вестник истории медицины. Балтимор, том 7 (1939), стр.138.
3. ↑   Большая медицинская энциклопедия
4. ↑
5. ↑  Швигир Миховил, изд. (2010). Мирогой (PDF). Туристический совет Загреба. стр.70. ISBN 978-953-228-055-5. Проверено 12 сентября 2018 г.