recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шымкент ауданы** — Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін - Қазақ АКСР) Оңтүстік Қазақстан облысының 1930-1932 және 1938-1957 жылдары болған әкімшілік бірлігі.

Тарихы
------

Шымкент ауданы 1930 жылы 17 желтоқсанда Казақ АКСР құрамында Бадам ауданы мен жартылай Беловод ауданының, Шымкент қаласының аумағынан құрылды.

1932 жылы 1 ақпанда Шымкент ауданы таратылды.

1938 жылы 14 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысының құрамында Шымкент ауданы қалпына келтірілді.

1942 жылы Арыс ауданының Қайнарбұлақ, Күмісбұлақ ауылдық кеңестері Шымкент ауданына берілді.

1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 8 ауылдық кеңес кірген: Алтынтөбе, Қайнарбұлақ, Қаратөбе, Қатынкөпір, Қызылжар, Қызылсу, Күмісбұлақ және Тассай.

1954 жылы Алтынтөбе ауылдық кеңесі Қатынкөпір ауылдық кеңесіне, Тассай ауылдық кеңесі Қызылсу ауылдық кеңесіне қосылды.

1957 жылы 13 қарашада Шымкент ауданы таратылды. Қайнарбұлақ, Қызылсу, Күмісбұлақ ауылдық кеңестері Сайрам ауданына, ал Қаратөбе, Қатынкөпір, Қызылжар ауылдық кеңестері Шымкент қалалық кеңесінің қарамағына берілді.

Халқы
-----

1939 жылғы халық санағы бойынша Шымкент ауданында 22 128 адам тұрған. Ауданның ұлттық құрамы мынадай болды: қазақтар – 50,8%, өзбектер – 24,3%, орыстар – 16,2%, украиндар – 4,9%, татарлар – 1,1%

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 288 б. — 1500 таралым.
2. ↑  Справочник по истории совхозов Южно-Казахстанской области
3. ↑  Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. *Демоскоп*. Тексерілді, 3 қазан 2020.
**Рассел Алан Халс** (ағылш. *Russell Alan Hulse*; 28 қараша 1950, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық физик, Джозеф Тейлормен бірге «гравитацияны зерттеуде жаңа мүмкіндіктер берген пульсарлардың жаңа түрін ашқаны үшін» физика бойынша 1993 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

Рассел Халс пен Джозеф Тейлор 1974 жылы Аресибо радиотелескопында бақылаулар жүргізген кезде, олар алғаш рет қос PSR B1913+16 пульсарын ашты.

1991 жылы пульсар құрайтын осы жұп жұлдыздардың жиырылу орбитасын өлшеу салыстырмалылықтың жалпы теориясын және гравитациялық толқындарды шығару мүмкіндігін растады.

Марапаттары
-----------

* Физика бойынша Нобель сыйлығы, 1993

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* 1993 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығы — астрономдар // К.А.Постнов, «Ғалам және біз»
* Нобель сайтындағы ақпарат (ағыл.)
* *Р. А.* *Халс*. «Қос пульсардың ашылуы». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 164 том, 7 шығарылым, шілде 1994
Nicolás Maduro
**Николас Мадуро** (Үлгі:IPA-es; 23 қараша 1962 жыл) — Венесуэла президенті. Уго Чавес қайтыс болғаннан кейін Уго Чавестің ізбасары Николас Мадуро Венесуэланың сайланған президенті болып жарияланды: 2013 жылы 14 сәуірде өткен сайлауда Басқарушы күштердің кандидаты болған Мадуро сайлаушылардың 50,75 пайыз дауысына ие болды, ал оның қарсыласы оппозиционер Энрике Каприлес 48,49 пайыз жинады.

50 жастағы Мадуро сайлауға Чавестің мирасқоры ретінде қатысты. Саясатқа араласқанға дейін ол Каракастағы метро жүйесінде тер төккен. Мадуро Чавеспен танысқан соң, жоғары білімі болмаса да, Венесуэлада бірқатар маңызды мемлекеттік қызметтерді арқалады. Чавес 2012 жылдың желтоқсанында хирургиялық ота жасау үшін Кубаға жасаған сапары барысында Венесуэла азаматтарын Мадуроға дауыс беруге шақырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мадуро ресми түрде Венесуэла президенті болып жарияланды Мұрағатталған 14 тамыздың 2014 жылы.
Британия музейіндегі ежелгі тікқорғасын нұсқасы
Әдеттегі тікқорғасын нұсқасы
**Тікқорғасын** (немесе **тікқорғасын өлшеуіш**, ағылш. *plumb bob*, орыс. *Отвес*) — көбінесе қорғасын секілді ауыр металдан жасалатын, төмен қараған конус пішінді, төменгі жағында сүйір ұшы бар, салмақты зат болып, жіпке ілінеді де, төмен тасталады, сөйтіп кез келген тірек нүктеден төменгі вертикал нүктеге дейінгі сызықты бағытты есептеуге қолданылады. Бұл тік деңгейдің алғашқы прекурсоры, көбінесе тік құрылғыларды орнату үшін керек. Ол әдетте тастан, ағаштан немесе қорғасыннан жасалған, бірақ басқа металдардан да жасалуы мүмкін. Егер ол безендіру үшін қолданылса, ол сүйектен немесе піл сүйегінен жасалуы мүмкін.

Тікқорғасын құралын конструкциялардың «плюб» немесе тік болуын қамтамасыз ету үшін ең алғашында Ежелгі Египеттіктер қолданғаны туралы дерек бар. Ол сонымен қатар маркшейдерлік жұмыстарда, кеңістіктегі нүктенің ауырлық күшіне қатысты минималды (зенитке қарама-қарсы) белгілеу үшін қолданылады. Ол әртүрлі құралдармен (соның ішінде нивелирлер, теодолиттер және болат таспалар) аспапты тұрақты түсіру маркерінің үстіне дәл орнату немесе маркерді орналастыру үшін позицияларды жерге көшіру үшін қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Denys A. Stocks. *Experiments in Egyptian archaeology: stoneworking technology in Ancient Egypt*. Routledge; 2003. Үлгі:ISBN. p. 180.
2. ↑  The surveying handbook —  Springer, 1995. — P. 93–94. — ISBN 978-0-412-98511-9.
Павлодар облысының аумағында су және жел эрозиясы, суффозия, топырақтың тұздануы, аккумуляция сияқты рельеф өзгертуші үрдістер байқалады. Бұл үрдістердің дамуы геологиялық-геоморфологиялық жағдайлармен, сол сияқты антропогенді қызметпен байланысты.

* Жел эрозиясы жер өңдеудің агротехникалық тәчілдері мен егіс айналымы режимі байқалатын егістіктерде жиі көрінеді. Көне жел эрозиясының нәтижесінде облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде дөңесті-жалды рельеф пайда болды. Суармалы егін шаруашылығының ықпалымен облыс аумағында көлкіген және ирригациалды сулар «дөңесі» пайда болып, суффозианды және селдік үрдістер белсендіріледі.

* Суффозионды үрдістер жар жүйесі орындарында байқалып макро және микрорельефтің жасалуына қатысады. Бұл өзен террасаларының беткейлерінде, тұйық ойпауыттарда, сорлар мен көлдерде байқалады.

Ертіс өзені арнасының бүкіл бойында дерлік су эрозиясы дамуда. Қар ерігенде және қатты жауында көптеген көлдер мен қазаншұңқырлардың беткейлерінде, өзеннің екі жағалауында жыралар мен жырмалар пайда болады. Әдетте жыра желісі дамыған орындарда суффозионды үрдістер байқалады.

Ертістің оң жағалауы көп шайылады, бұл өзеннің қатпалдық эрозиясына (әсіресе су тасығанда), суффозионды үрдістерге, беткі ағынға және дифляцияға байланысты. Ертіс өзенінің ірі иреңдерінің ішкі жағында жарлар қатты мүжіледі.

Оң жағалаудың жар жүйесі бекітілмеген, сондықтан жарлар ұзынынан да, көлденеңінен де тез өсіп, тереңдеуімен су жүретін горизонтты құрғатуда. Соның салдарынан жарлардың түбінде бұлақ пайда болып, грунттардың тозаңдануына соқтырады.

Жеткіліксіз ылғалдану, тұзды неогнен балшығының таяу жатуы, аумақ жазығында, әсіресе микробатыс және көл қазаншұңқырларында жер үсті және жер асты ағыстарының нашарлығы жағдайларында топырақ тұзданады. Тұздық құрамы бойынша су айырығы учаскелерінің топырағында карбонаттар, ал ойпат пен көл қызыншұңқырларында хлорид пен сульфат көп болады.

Сілтемелер
----------

1. С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Мұрағатталған 19 маусымның 2008 жылы.
**Қашлық**, кейде **Ескер** (*сіб.-тат.* Сибир, Ескер, *тат.* Искәр) — ортағасырлық қала, Ескер жұртының, кейіннен Түмен (Сібір) хандығының астанасы. Қазіргі Ресей Федерациясындағы Тобольск қаласынан 17 шақырым қашықтықта, Ертістің оң жақ жағалауында Сибирка өзеніне құятын жерінде орналасқан. Бүгінде «Көшім қалашығы» (орыс. *«Кучумово городище»*) деп аталатын археологиялық ескерткіш орны.

Тарихы
------

Каталон атласындағы *Sebur* қаласы (1375)
Ескер қаласы моңғол шапқыншылығына дейін пайда болды. XIII ғасырдың басына қарай қала ірі қоныс орнына айналды. Кей деректердің мәлімдеуінше, Шыңғыс хан Қашлықты 1224 жылы өзге иеліктермен қоса Жошы ұлысының құрамына қосты. Ш. Марджанидің тұжырымына сәйкес XIII ғасырда Қашлықта Жошының бесінші ұлы Шибанның ордасы орналасқан. Қала алғаш рет *Sebur* атауымен ағайынды Франциско және Доменико Пиццаганилердің 1367 жылғы картасында аталып өтті. 1375 жылы тура сол атаумен Каталон атласында кездеседі.
1582 жылдың 26 қазанында қаланы Көшім ханның әскерін талқандаған атаман Ермак басып алды. Ермактың өлімінен кейін Қазақ хандығынан қолдау тапқан тайбұғалық Сейіт-Ахмет (Сейтек, Сейдақ) Қашлықта өз билігін орнатуды көздеді. Алайда, Сейіт-Ахмет пен «Қазақ Ордасының ханзадасы» Ораз-Мұхаммедтің 1588 жылы тұтқынға түсуі қаланың дағдарысы мен құлдырауына алып келді.

Қала атауының пайда болуы
-------------------------

Меркатордың картасындағы Сібір иелігі мен Сібір қаласы (*Sibier*)
Сібір хандығында қоныстанған халықтардың алуан түрлілігі қала атауына әсер етті:

* Кашлык (түркі) - бекініс, нығайтылған елді-мекен. Сібір татарларының тілінде «Кышлык» сөзі «қысқы» немесе «қыстау» мағынасында қолданылады.
* Искер (об-угор) - *ийс* - «ескі» және *кер (кар)* - «қала» мағынасында. Мысалы, Сыктывкар, Кудымкар және т.б.
* Сибир - моңғолдың *сибэр* - «таза», «әдемі» немесе *шибир* - «батпақ» сөздерінен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Левашова В. П.* О городищах Сибирского юрта // Советская археология, 1950. № 13. — Стр. 341—351.
2. ↑  Краткая история сибирских татар.
3. ↑  *Атласи Х.* История Сибири. — С. 43.
«Жұмбақ бақ» (ағыл. The Secret Garden)-ағыл.-американдық жазушы Фрэнсис Элиза Бернеттің романы.Ең алғашқы рет 1910-ыншы жылы бөліктермен басылып шығарылды.Толықтай 1911-інші жылы шықты. «Жұмбақ бақ» кітабы жазушының ең әйгілі кітаптарының бірі болып келеді.

Мазмұны
-------

Бұл оқиға 19-ыншы ғасырдың аяғы мен 20-ыншы ғасырдың басында болған.Мэри Ленннокс Үндістаннан Йоркширге көшіп келеді.Мэри көшіп келгенде ,адамдармен қалай сыпайы араласу керектігін білмейді.Оның ата анасы, бар болганы алты жаста болганда қайтыс болган екен.Бірақ сол уақыт аралығында олар Мэриге көп көңіл бөлмеген көрінеді. Сол себепті Мэри ашулы және жалғыз болып өседі.Сонымен қатар ол қалай дос табу керектігін білмейтін еді.
Кейін ол өзінің ағасы Миссельтуэйттың үйінде,қызметші Марта мен оның бауыры Диконмен танысады.Олар кедей болғанымен,өте бақытты өмір сүрген.Артынша Мэри ағасының баласы Колин Крэйвенмен тансады.Колин өзінің ауруының кесірінен төсекке таңылып қаған.Бір күні таңертең Мэри тасталынды бақты тауып алады.Ол және оның достары сол баққа қамқор болады. Осынынң арқасында бақ гүлдей бастайды.Сол мезетте бақ гүлденген секілді,Мэридің де міннезі жақсы жаққа ауыса бастайды.Көптеген жаңа достар табады,әлемді тек жағымды жақтан көре бастайды.

Дереккөздер
-----------

Орыс википедиясынан алыған
*Brassica oleracea* var. *botrytis*
**Түсті орамжапырақ** - калориялығы мен витаминділігі брюссель капустасына жақын, тез пісетін, тағамдық жағынан өте бағалы өсімдік. Тағамға белок пен көміртегіне бай, көптеген өспей қысқарған түсті сабақтардан тұратын капуста басын пайдаланады.

Қолданылуы
----------

Түсті капустада ақбасты капустаға қарағанда, витаминдер мен минералдық заттар көп. Сондықтан оны балаларға, ауру адамдарға береді. Оны сорпа жасауға, консервілеуге қолданады, пісіріп және қуырып жейді. Түсті капустаның сөлін, тіпті, антик заманында өкпе ауруларына қолданған. Қазірде сондай сөлді жөтелгенде және дауыс қарлыққанда бір шай қасықпен тәулігіне бірнеше рет ішу керек.

Сорттары
--------

Түсті капустаның - *Гарантия, Мавир - 74, Ранняя грибовская 1355* сорттары тез пісетіндігімен көзге түседі, басының пісіп жетілуіне 2,5-3 ай керек.

### Дереккөздер

1. ↑  Жасыл Аптека кітабы,Алматы, Қайнар, 1992, ISBN 5-620-00483-X
**«Еуропа»** (фр. ) — ғарыш, РТ дамыту саласындағы еуропалық елдердің алғашқы жобасы. Жоба 1960 жылы іске асырылды, басты демеуші Еуропалық ғарыш агенттігінің прекурсоры. Ariane - бүкіл жоба құлауына қарамастан, ол еуропалықтарылң ұшырыу келесі жобаның табысты негізін қалады.

Еуропа зымыраны

Бірінші нұсқа - «Еуропа 1»
--------------------------

Зымыранның алғашқы нұсқасы « Еуропа 1» деп аталатын, және үш қадамдар тұрды:
Бірінші кезең - баллистикалық зымыран Көк Streak Ұлыбритания өндірістік;
Екінші кезең - Coralie, Франция әзірлеген;
Үшінші кезең - Astris, Германия әзірлеген.
Басқа еуропалық елдер, атап айтқанда, Италия эксперименттік спутник шығарды және Бельгия зымыран сериясын дамытуға, Ұлыбритания жобаның басқа компоненттерінің дамуына үлес қосқан. Ұшыруға Woomera полигонын көздеген Австралия жобасына еуропалықтар қосылмады.
1964 жылы үдеткіш ретінде Көк серияға бірінші рет іске қосумен қатар, Франция екінші және үшінші кезеңде сынақ жүргізді, екі кезеңдік осы жобалау Cora деп аталатын «Еуропа 1» бірнеше тоннадан астам салмағы төмен орбиталды спутниктерге алып алды. Ол (Жерден 35.800 шақырым қашықтықта) геостационарлық орбитада спутниктер көрсете алатын зымыранның жаңа үлгісін қажет, себебі кейін басталатын «Еуропа 1» дамыту тоқтатылды. Осы нұсқаулыққа байланысты ELDO 150 кг салмағы, ол геостационар орбитада серіктерін шығаруға қабілетті, «Еуропа-2» зымыран әзірлеу туралы шешім қабылданды.

Екінші нұсқа - Еуропа 2
-----------------------

«Еуропа-2» дамыту Франция мен Германия, негізінен қаржыландырылды, Ұлыбритания және Италия 1969 жылы жобаны тәркіледі. «Еуропа 2» геостационарлық орбитаға шығару үшін 4-кезеңі зымыран Diamant модификациялау 150-килограмм спутниктік болып табылады. Ол геостационарлық орбитаға екі байланыс жер серігін алып, екі сынақ жүргізу жоспарланған болатын. 1971 жылы зымыран ұшыруға «Еуропа-2» бірінші және жалғыз әрекет сәтсіз аяқталды. Осыған байланысты, одан әрі даму бағдарламалары тоқтатылды және зымыраныңн басқа түрлерін өндіру де тоқтатылды.

Үшінші нұсқа -Еуропа-3
----------------------

«Europa 3» - дамыту зымыран «Еуропа-2» нұсқасын мынадай 1970 жылы іске қосылды. «Еуропа-3» төмендегі сипаттамалар болуы керек деп жоспарланған:
Ең жүктеме: геостационарлық орбитаға 200-килограмм серігінің алып қою.
104 жалпы салмағы, 670 тонна
Case диаметрі: 3.05 м.
Жалпы ұзындығы: 33 м.
1972 жылға қарай,жобаның қатысушылары «Еуропа» зымырандарының тым күрделі және тым қымбат және қатысушы елдер арасындағы үйлестірудің жоқтығы болып табылады деген қорытындыға келді. Осыған байланысты, 1972 жылы желтоқсанда ол жобаны жабу және ELDO - ны жою туралы шешім қабылданды. Еуропалық ғарыш агенттігі Еуропа зымыранын құрастыру кезіндегі тәжірибелірін пайдаланып, жаңа Ariane жобасын қолға алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1. Ce lanceur est actuellement en exposition à l’Euro Space Center, Transinne (Belgique)
2. ↑  2. Le lanceur Europa
Кристо́ф А́йхгорн (Айххорн), ( Айкхорн ретінде кездесіледі); нем. Christoph Eichhorn; туғ. 8 қыркүйекте 1957, Кассель) — неміс актер мен режиссер.

Биография
---------

Кристоф Айхгорн театр отбасынан -оның әкесі неміс актер Вернер Айхгорн.Бохум қаласының театрында 1972 жылдан 1977 жылға дейін.Сахнада Кристоф Айхгорн Вернер Шрётер, Петер Цадек, Роза фон Праунхайм, Жером Савари режиссерлерінің қойылымдарында түскен.

Кинода — 1972 жылдан бастап: «Нежность волков» (Die Zärtlichkeit der Wölfe) фильміндегі кіші рөл, реж. Улли Ломмель.Тағы да осы фильмде актёр, режиссер, сценарийші Райнер Вернер Фасбиндер түскен.

1981 жылы Кристоф Томаса Манның «Волшебная гора» (Der Zauberberg) фильмінде Ганс Кастропты ойнады, реж. Ханс В. Гайссендёрфер (Hans W. Geißendörfer).Осы рөл оған үлкен әйгішілікті әкелді және оның актер бейімділігің көрсетті.

Сілтемелер
----------

 Мұрағатталған 17 тамыздың 2010 жылы.

 Мұрағатталған 12 тамыздың 2009 жылы.
**«Абай»**, «Миттал-Стил Теміртау» АҚ Көмір департаментінің(1996 жылдан) шахтасы. (Абай қаласы, 1971 жылга дейін 6-7 «Шерубай-Нұра» шахтасы). Жобасын 1949 ж. Қарағанды мемлекеттік шахта жобалау институты жасаған. 1954 жылдан бері пайлаланылады. 1998 ж. Абай және Калинин атындағы шахталар бірігіп, өндірістік бірлестік құрды. Шахтада көмір мен газдың кенеттен атылу қаупі мол. КЕ және К10 қабаттарын өндіргенде газдың бөлінуі 100-150 м3/мин. Кешенді дегазация қолданылады. Барлық көмір қабаттары өздігінен Жануға бейім. «Абай» «шахта-лава» жүйесімен жұмыс істейді. 2 ӨКП 70К механикаландырылған кешені, қуатты 8Б-300 комбайны қолданылады. Кен дайындау жұмыстары ГПКС, 4ПП-2 кен-проходка комбайндарымен жүргізіледі. Көмір ленталы конвейерлермен тасымалданады. Біріккен уақыттан шахта жылына 1,0 млн т көмір өндіріп келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Фельдшер** (нем. *Feldscher*) — орта арнайы медициналық білімі бар, диагноз қоюға және тәуелсіз ем жүргізуге немесе науқасты маман дәрігерге бағыттауға құқылы.Фельдшер мамандығы өте жауапты әрі маңызды

Медициналық көмектен алшақ жерлерде қызметтік міндеттері мен жұмыс нормалары тұрғысынан ол жергілікті терапевт пен жедел жәрдем дәрігерінен түбегейлі ерекшеленбейді.

Фельдшер - бұл ауруханаға дейінгі ортада жұмыс жасайтын клиник. Олар медицинаның барлық саласында шұғыл көмек көрсетеді, ауруханаға жеткізеді және мүмкіндігінше денсаулық сақтау қызметін халықты ағарту және олардың күтімін тиісті жолдарға бағыттау арқылы қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 10 шілденің 2020 жылы. Фельдшер деген кім және фельдшер мен медбикенің айырмашылығы неде?
**Даррен Хейз** (*Darren Hayes*; 8 мамыр 1972 жылы, Аустралияда, Брисбен қаласында туған) - заманауи поп-әнші, сазгер. Savage Garden тобының (дуэтының) қатысушысы.

Жас кезі
--------

Ата-анасының үш балаларының арасында кенже ұлы еді. Жас кезінен әнмен, сазбен айналысуға бастады. Mabel Park High School мектебінде білім алған. 1989 жылы оқу бітіргенше мектеп концерттерінде қатысқан. Квинсленд университетіне түсіп, ән-саз шығармашылық академиясына бара алмай қалды. Ақырында, ән-саз саласында мансап үшін, жоғару оқу орынында білім алуын тоқтады.

Ән-саз саласындағы карьера
--------------------------

### 1993–2001: Savage Garden

1993 жылы Дэниел Джонсмен кездесті. Дэниел Джонс топ жетекшісі бола алатын дарынды әншіні іздеймін деп жергілікті газетаға жарнама берген. Кездескен соң, олар екеу Savage Garden атты топты құрды. 1994 жылы жоба іске асырылды. 2000 жылы Сиднейде өткен жазғы олимпиялық ойындарының жабылу ресми салтанатында Savage Garden өз әнімен сахнаға шықты. Топ 2001 жылы қазан айында жоқ болды.

2002 жылынан бері
-----------------

2002 жылынан бері Даррен Хейз жалғыз ән айтып жүр. Оның Spin деген алғашқы күйтабағы 2002 жылы наурыз айында Аустралияда жарық көрді.
Одан бері осы уақытқа шейін әншінің 4 күйтабағы шықты. Spin күйтабағындағы "Insatiable", "Strange Relationship" дүниежүзінде өз кезінде әйгілі заманауи ән болып, әншіге атақ әкелді.

Күйтабақтар
-----------

* 2002: *Spin*
* 2004: *The Tension and the Spark*
* 2007: *This Delicate Thing We've Made*
* 2011: *Secret Codes and Battleships*
**Пери Гилпин** (ағылш. *Peri Gilpin*, 27 мамыр 1961(19610527)) — америкалық актриса. Айырықша өзінің «Фрейзьер» (1993—2004) сериалындағы рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Пери Гилпин 1961-ші жылдың маусым айының 27-ші жұлдызында АҚШ-тың Уэйко қаласында дүниеге келеді. Остин қаласындағы Техас Университетін бітіреді. Университеттен кейін, радиода жұмыс істейді. Актерлік шығармашылығы 1980-ші жылдарда басталды. Алғаш рөлдерін «Джамп стрит, 21» және «Мэтлок» сериалдарында ойнаған. 

1991 жылы өзінің бірінші басты рөлін "Плоть и кровь" сериалында сомдайды. Перидің шығармашылық өміріндегі негізгі берекені әкелген «Фрейзьер» сериалындағы продюсер Роз Дойлв образы. Бұл сериалда 1993-шы жылдан бастап, 2004-ші жылға дейін ойнайды. «Фрейзьер» сериалы бойынша әріптестерімен бірге "Гильдия АҚШ киноактерлерінің премиясы"-на қатарынан 10 жыл номинант болады. Ал 2000-шы жылы бұл премияны женіп алады. 2009-2011-шы жылдар аралығында "Гимнастки" сериалында басты кейіпкер-Пэйсон Киллердің анасының рөлін сомдайды.

Фильмография
------------

* Flesh 'n' Blood (12 эпизод, 1991),
* Борьба за справедливость: История Нэнси Конн (телефильм, 1995),
* Spring Forward (1999),
* Как убить соседскую собаку? (2000),
* Смех на 23-ем этаже (телефильм, 2001),
* Последняя фантазия: Духи внутри (2001),
* Фрейзьер (263 эпизод, 1993—2004),
* Любовь к детям (телефильм, 2006),
* Добиться или сломаться (40 эпизод, 2009—2011)

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Пери Гилпин (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Aitube.kz** – 2021 жылы іске қосылған Қазақстандағы YouTube аналогы. Қазақстандықтардың көпшілігі, әсіресе жасөспірімдер бұл видеохостингтің БАҚ пен қазақстандық блогерлер арасында белсенді түрде насихатталып жатқанын мақтан тұтады. Ол сонымен қатар әртүрлі бизнес-форумдарда IT-медиа жобаларының сәтті үлгісі ретінде жиі айтылады.

Интерфейс
---------

Көрермен үшін сайттың интерфейсі ешқандай ыңғайсыздықсыз өте жағымды және тәуелді. Барлығы өте жақсы ойластырылған көрінеді, сіз сайттың фонын қараңғы немесе ақ түске өзгерте аласыз. Сіз сондай-ақ 8 тілдің – қазақ, орыс, өзбек, қырғыз, тәжік, әзірбайжан және ағылшын тілдерін таңдай аласыз. Өзбек, қырғыз, тәжік, әзірбайжан үшін орыс тілін емес, олардың тілін таңдасаңыз болады.

Аналитика және трафик
---------------------

Aitube сайтына 1 айда 3 миллионға жуық адам кіреді. Аудитория негізінен Қазақстаннан 52% және 36% Ресейден, қалғаны бүкіл әлемге тараған.

Монетизация
-----------

Aitube-де монетизация жылдам. Сізге көру немесе жазылу қажет емес, серіктестік бағдарламаға қосылу үшін түймені басыңыз. Мен тіпті кірістің нақты сомасын немесе пайызын көрмедім. Болашақ табыстар туралы жазба болғанымен: Жалақы құны пайданы бөлу жүйесіне сәйкес динамикалық түрде қалыптасады және жарияланғаннан өзгеше болуы мүмкін. 1000 қаралым үшін ~ 450 теңге (~ 73,48 рубль немесе 1 доллар) тұрады екен. Егер сізде 2000 бірлік болса, сіз пайда ала аласыз.

Бүгінгі Aitube.kz
-----------------

* 4 500 000-нан астам ай сайынғы пайдаланушылар
* 11 000-нан астам арна
* Қазақстанның ресми медиа арналары

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Сілтемелер
----------

* Aitube.kz ресми сайты
* Google Play ресми қолданбасы
* AppStore ресми қолданбасы
* AppGallery ресми қолданбасы
### Скагерра́к

Скагерра́к (*Skagerrak*) —Ютландия және Скандинавия түбектерінің аралығындағы бұғаз. Солтүстік теңізді Балтық теңізімен жалғастырады. Ұзындығы 300 км, ені 110–130 км. Фьордты және шхерлі Скандинавия түбегі жағалауына бойлай Норвег науасы жатыр, Ютландияның жазық жағалауы құмды қайраңды келеді. Батысқа (жылдамдығы 2–4 км/сағ) және шығысқа бағытталған ағыстарды байқауға болады. Деңгейі жарты тәулікте бір рет көтеріледі (0,4 м). Балық шаруашылығы қарқынды дамып жатқан аймақ болып табылады. Жағалауында – Осло, Кристиансанн және Ареньдаль (Норвегия) порттары орналасқан.

### Табиғаты

Бұғаздың тұздылығы 30 пайызға дейін жетеді. Сонымен қатар оның флорасы мен фаунасын 2000-нан астам теңіз ағзалары құрайды.

### Саяси және әскери маңыздылығы

Скагеракк Германия үшін бірінші және екінше дүниежүзілік соғыстар кезінде өте маңызды базалардың бірі болатын. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әлемге таныма ең ауқымды теңіз күресі - Ютланд күресі өтті.
Бұғаздың әскери маңыздылығына байланысты , оны басқару үшін Германия Дания мен Норвегияға екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шабуыл жасады.

### Дереккөздер





1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
5. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы. 1975 жыл. 3-том.М.Қ.Қаратаев
**Тәтіқара** (1705, қазіргі Қостанай облысы Сарыкөл ауданы – 1780, сонда) – ел бастаған көсем,аға батыр, әрі ақын, қазақ жыраулық өнерінің белді өкілі.

Абылай ханның ақылшысы ретінде біршама уақыт хан сарайында тұрған. Руы — Уақ.

  

Олжабай, Бөгенбай батырлардың қалмаққа қарсы жорықтарына қатысып, олардың ерлік істерін мадақтаған, толғауларында жауынгерлерді табандылыққа, төзімділікке үндеген. 1756 жылғы Цин империясы басқыншылары мен Абылай сарбаздары арасында өткен соғысты сипаттаған жалынды жырлары ("Қамыстың басы майда, түбі сайда", "Кебеже қарын, кең құрсақ", т.б.) Тәтіқара есімін халыққа кеңінен танытты. Өткір мінезді Тәтіқара ел билеген ханның осал жақтарын сынап, батыр-бектердің кемшін тұстарын беттеріне айтып отырған. "Кеше тоқыраулы судың бойында" атты толғауында ол "Ат құйрығын күзеңдер, Аллалап атқа мініңдер, Ханталау қылып алыңдар" деп халықты күреске шақырады. Бұдан кейін Абылай мен ақын арасы алшақтап, Тәтіқара сарайдан біржола қуылады. Жасы ұлғая келе жағдайы ауырлап, жоқшылық көреді. Алайда ақын қиыншылыққа мойымаған, ханға бас имеген. Бұған көңілін сұрай келген билерге айтқан "Ассалаумағалейкум, жайсаңдар мен қасқалар" дейтін жыры дәлел.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Дже́ннифер Мэ́ри Мо́ррисон** - 1979 жылы 12 сәуірде Чикаго қаласында туған американдық актер, модель және продюсер. 

«Доктор Хаус» сериалындағы Эллисон Кэмерон және «Однажды в сказке» сериалындағы Эмма Свон рөлімен танымал. Оның әкесі, Дэвид Моррисон, музыка пәнінің мұғалімі, 2003 жылы «Жыл мұғалімі» атағына ие болды, анасы Джуди Моррисон, мұғалім. 1997 жылы Prospect High School ата-анасы жұмыс істеген мектепті бітіреді. Оқу кезінде ол кларнетте ойнады, хорда ән айтты және чирлидер болды. Сосын ол Чикаго Лойола атындағы университетіне түседі. Лос-Анджелеске көшер алдында ол «Steppenwolf» театр студиясын бітірген.

Дереккөздер
-----------
**Тоқта хан (Тоқтай)**– Алтын Орда ханы. Батудың шөбересі. Туған жылы белгісіз, 1312 жылы қайтыс болған.

Өмірбаяны
---------

Тоқтаны 1288 жылы бауырлары елден қуып жібергендіктен, ол Ноғайды паналаған. Ноғай айлакерлікпен Тоқтаның қарсыластарын алдымен өз жағына тартып, кейіннен оларды өлтіреді де, 1291 жылы Тоқтаны таққа отырғызады. Ноғайдың айтқандарынан да бас тартады. Тоқта өте қабілетті билеуші және өзінің алдында хан болған Төле Бұқа мен Туда Меңгуден бөлек мінездегі адам екегдігін көрсетті. Ол билікке келген алғашқы күннен–ақ, күшті армия мен әкімшілікті жинай бастады.

Шайқастары
----------

Тоқта өз билігін барлық Солтүстік Руське жүргізуге күш жұмсады. 1293 жылы Тоқтаның інісі Дуден орыс князьдерінің иеліктерін талқандайды. Ноғай хан орыс істеріне араласпағанымен Тоқтаның іс–әрекеті оны бей–жай қалдырмады.– Көп кешікпей екеуінің арасында алауыздық туындайды. Тоқта Сербияны алғысы келген оймен,1293 жылы өз армиясын жібереді. Корольдің қабылдаудан басқа шарасы қалмады.
1299-1300 жылдары Тоқта әскерін батысқа қарай бағыттайды. Днепрдегі соғыста Тоқта Ноғайды талқандап, Еділден Дунайға дейінгі жерлерді қолына қаратты. Рашид әд–Дин: *"Оның балалары мен әскері қашып кетті. Оны Тоқта армиясынан бір орыс солдаты ұстап өлтірмек болды. Ноғай атын айтып Тоқтаға жолықтыруын өтінді, алайда солдат оның басын кесіп ханға апарды.Тоқта ақсақалдың өліміне қайғырып, өлтірген кісіні дарға асуды бұйырды"*  -дейді.

Қызықты мәліметтер
------------------

Бізге жеткен деректерге қарағанда Тоқта мұсылман емес, будда дінін ұстанған.Ол Ноғайдың саясатын жүргізген. Рашид әд–Диннің "Тарихында" Тоқта 1312 жылы қайтыс болды деп көрсетілген.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Алтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Виктор Владимирович Бадиков**(15.8.1939, Ресей, Орынбор облысы Бұзұлық қаласы – 23.4.2008, Алматы қаласы) – әдебиеттанушы, сыншы, филология ғылымның докторы (2000), профессор (2002). 

ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) және аспирантурасын бітірген. ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) кафедра меңгерушісі (1984–1989) қызметін атқарды. «Мәтін құрылымындағы авторлық таным және әлеуметтік тапсырыс» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. Бадиков көптеген әдеби-сын мақалалар мен бірқатар ғыл. («Поэтика прозы Ю.Олеши», 1983; «На изломе времен. Судьба и голос художника», 1996; «Авторское сознание и социальный заказ», 1997; «Новые ветры», 2005; т.б.) оқулықтардың (6, 9 және 11-сыныптарға арналған орыс әдебиеті) авторы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ғалым(қолжетпейтін сілтеме)
* филолог Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: "Ақ арыс" баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Мейіржан Анарбайұлы Шермаханбет** (1996 жылы 26 шілдеде туған) — грек-рим стиліндегі қазақстандық балуан. Будапештте өткен 2018 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері.

Мансабы
-------

2018 жылдың маусым айында 67 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде Мажарстан Гран-при турнирінде Мейіржан финалдық жекпе-жекте ирандық Мұхаммедали Абдулхамид Гираины ұтып, жеңімпаз атанды.

2018 жылғы әлем чемпионатында 67 кг дейінгі санатта қола медальға ие болды.

2022 жылы 20 сәуірде Азия чемпионатында алтын медальға ие болып, шешуші жекпе-жекте Кореядан екі дүркін әлем чемпионы Рю Хан-Суны жеңді.

2023 жылы 4 қыркүйекте Ханчжоудағы Азия ойындарында күміс медальға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  World Championships | United World Wrestling  (ағыл.).  unitedworldwrestling.org. Тексерілді, 1 қараша 2018.
2. ↑  Мейржан Шермаханбет стал чемпионом Азии по греко-римской борьбе
**Көмбе**, **Мәре** – ат жарысында сәйгүліктердің жіберілетін және тосып алатын орын және ат шауып өтетін қашықтықтың екі шетін белгілейтін атау, ең шеткі межелер. Қазақы ортадағы тілдік қолданыста ат жарысының басталатын және аяқталатын жеріне қатысыты көмбе ұғымымен бірге "мәре", "меже", "сөре", "қарақшы" сияқты атаулар да қолданылады. Тілдік және этнографиялық мәліметтерге ден қойсақ, бұл атаулар бір-бірінің орнына қолданыла беретіндігі байқалады және оның өзіндік себептері де бар.

Көмбе орны және ереже шарттары
------------------------------

Ат жарысында алдымен бәйге аттарының келуін күтетін жер анықталады. Мұндай көмбе ретінде көбінесе айнала толық көрінетіндей биіктеу төбе бар жазық жер таңдап алынады. Ондай төбені "қарауыл төбе", "бәйге төбе" деп атайды. Аттардың келіп жетуге тиісті орынды ұзын сырыққа байланған қарақшы деп аталатын жалаумен белгілейді. Осы қарақшы тұсына алғаш келген алғашқы ат үзіп өтетіндей жіптен керме тартылады. Бұл көмбеде жарысқа төрелік жасауға арнайы тағайындалған кіреші (кереші) деп аталатын төреші мен оның көмекшілері болады. Көмбеге жеткен аттардың келу ретін, жарыс ережелерін бұзбағандығын айқындаған соң, соған сәйкес тігілген бәйгені үлестіріледі. Көмбеге ең соңынан шауып жеткен атқа «көктайынша» деп аталатын сый тартылады. Ал көмбеге жете алмаған аттарға жүлде берілмейді. Көмбеде белгіленген жүлде санына сай даяғашылар болады. Олардың міндеті көмбеге жеткен аттарды ұстап, шабандоздың басындағы баскиімін (орамал, бөрік) алу және келу ретін жариялау болып табылады. Кейде шабандоздар көмбедегі қарақшыдан өткенде бөріктерін төрешілерге де лақтыратын болған. Мұнда бас киімдер аттардың келу ретін анықтауда талас туындай қалса дәлел ретінде пайдаланылған. Аттар жеткенше осы көмбе маңында сайыс түрлері (күрес, арқан тартыс, т.б.) мен ойын-сауық өткізіледі.

Көмбеге жақын меже
------------------

Ат жарысында кездесетін көмбеге жақын келесі бір межені "келе" деп атайды. Қазақ арасында қалыптасқан ат жарысының ережесі бойынша келеге жеткен бәйге атына көтермелеу мүмкіндігі беріледі. Келе мен көтермешілер әр жарыстың алдында келісіліммен анықталады. Сонымен қатар аттар шауып өтуге тиіс жол бойындағы бірнеше межелерде даяғашылар болады. Жол бойындағы даяғашылардың міндеті жарыс аттарының жолды қысқарта қиып өптеулерін және т.б. жарыс ережелерін бұзбауын қадағалау болып табылады.

Қосымша көмбе
-------------

Алдын ала келісілген бәйге аттары шауып өтуге тиіс қашықтықтан аттар жіберілетін екінші көмбе белгіленеді. Бұл жарыс басталатын жерді – "ат жіберетін жер", "мәре" деп те атайды. Әдетте жарыс басталатын көмбеге сәйгүліктерді бір күн бұрын апарады. Жауапты адамдар сәйгүліктерді белгіленген орынға жинап, барлығын бір мезгілде жібереді.

Дереккөздер
-----------

Әдебиеттер
----------

* Плотников В.Н. Поминки (Ас). Этнографический очерк из быта Зауральских киргизов. ЗООРГО. Вып. 1. Оренбург, 1870. С.137–150;
* Кәмәлашұлы Б. Қазақ халқының дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы, «Өнер» баспасы, 2006. 88-89 бб.;
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
*Басқа мағыналар үшін Көнек деген бетті қараңыз.*
Көнекке салар. Суретті салған Ө. Нәби.
**Көнек**, **Көнекке салар** – қызға құда түсіп барғанда жігіт жағынан талап етілетін кәденің түрі.

Талап ету амалдары
------------------

Кейбір деректерге қарағанда, жігіт жағының құдаларын күтіп жатқан үйдің шаңырағынан қыздың жеңгелері көнекті жіпке байлап түсіреді. Құдалыққа келген жақ көнекке өздерінің кәделерін салған. Ал, тағы бір деректерде жағынан әйелдердің біреуі құдалар отырған үйге көнекті алып кіріп, кереге басына іледі. Оны тоқылдата ұра отырып, жаңа құдалар тарапынан кәде талап еткен. Тіпті, кәдеге көңіл толмаса, көнекті шайқап, ішіндегі суын үстіне төгетінін айтып, құдаларды бопсалайды. Бұл жерде көнектің шайқалуы, һәм оның ішіндегі судың төгілетіндігі құт-береке мен ырыстың кететіндігін символдық тілмен білдіретіндігі болса керек. Өйткені, көнек қазақы ортада басқа ас-тағамға пайдаланылатын ыдыстар сияқты үйдегі молшылықтың, ырыстың символы болып табылады.  

Демек, жоғарыда құдалардың көнектің суын шайқап, төгеміз деп бопсалауы жаңа құдаларды өз дегеніне көндіріп, мәжбүрлеудің «тиімді» амалы іспеттес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Диваев А.А. О свадебном ритуале киргизов Сырь-Даринской области.ТС. 1916. Т.568. С.51-65;
* Кенжеахметұлы С. Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. Алматы: Атамұра, 2010:
* ҚР МОМ – материалдарынан;
* ОМЭЭ – материалдарынан.
**«Кеңейтілген DC Ғаламы»** (ағылш. *DC Extended Universe*) — Warner Bros. Entertainment кинокомпаниясының DC Comics баспасының комикстеріне негіздеп шығарған медиафраншизасы. Қазіргі уақытта он бір фильм шығып үлгерді — «Құрыш адам», «Бэтмен Суперменге қарсы: Әділет таңы», «Жанкештілер жасағы», «Ғажайып-әйел», «Әділдік лигасы», «Аквамен» және «Шазам!», «Ғажайып әйел: 1984», «Жыртқыш құстар», «Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы», «Қара Адам». Warner Bros. Pictures әлі тағыда жиырма бір фильм түсіруді көздейді. Жоспар бойынша бұл фильмдердің сюжеті бір-біріне қатысты болады, ал басты кейіпкерлер үнемі өзгеріп бір-бірімен кездесіп отырады. Келесі кезекте шығатын фильмдер: «Шазам: Құдайлар қаһары», «Флэш», «Көк қоңыз», «Аквамен және Жоғалған патшалық».

Құрылуы
-------

2012 жылдың желтоқсанында Зак Снайдердың «Құрыш адам» фильмі DC Comics киноғаламының ең бірінші фильмі болатыны, әрі «Әділет лигасы» фильмімен байланысатыны белгілі болды. 2013 жылы 10 маусымда Дэвид С. Гойердің «Әділдік лигасының» сценарий авторы болатыны мәлім болды. Бірнеше күннен кейін Дэвид С. Гойер киноғаламда «Құрыш адамның» кейіпкерлерінен Суперменмен қатар DC Comics-тің өзге кейіпкері — Бэтменде болатынын айтты. Оның айтуы бойынша бұл ғалам Кристофер Ноланның Бэтмен жайлы киноғаламынан бөлек болады. Кристиан Бейл (Нолан трилогиясында Бэтменді сомдаушы) бұл рөлге қайта оралудан бас тартты. Кейіннен оның үлкен гонорар үшін қайтып келетіні айтылғанымен, оның жай қауесет екені белгілі болды. Сондықтан Warner Bros. студиясымен DC Comics Бэтмен рөліне Бен Аффлекты шақырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Zack Snyder Hints at ‘Man of Steel’ Connection to ‘Justice League’
2. ↑  David S. Goyer Explains How MAN OF STEEL Sets Up JUSTICE LEAGUE and Other Future DC Films; WB Revving Up WONDER WOMAN and AQUAMAN
3. ↑  Как «Человек из стали» приведет к «Лиге Справедливости»

Сілтемелер
----------

* DC Films on Facebook
* DC Comics Movies
* DC Extended Universe Wiki
**Көңіл айту**  – азалы адамды жұбатуға арналған дәстүрлі ғұрыптық салт. 

Бұл ізгі дәстүр көп халықтарда ертеден бар. Көңіл айту жаны ашығандықты, қайғыға ортақтықты, жақындықты, сыйластықты білдіреді. Қазақ халқында кісі, отбасы, ауыл, ру басына түскен қайғы-қасірет, өлім-жетімге байланысты көңіл айту қара сөзбен де, өлеңмен де айтылады. Қаза алдымен естіртіледі де (қ. Естірту)`, содан кейін көңіл айту басталады. Көңіл айтуға жұбату жалғасады. Бұл ғұрыптық салттардың бәрі өзара сабақтасып, адам ойын тереңнен тербеп, қайғысын сейілтетін филос. ойлы, ұтқыр сөздермен көркем жеткізіледі. Негізгі ой мақал-мәтелмен алыстан орағытыла келе, қайғылы адамның жігерін қайрап, үмітін жебейді. Мыс. Байдалы би Уәлидің кіші әйелі Айғанымға {{Дәйексөз|"Үміт, сенім, тілек бар, қуантып, қуат алдырар. Жылау деген азап бар, қуартып отқа жандырар. Мен қайғыңды қозғағалы келгем жоқ, қайратыңды қолдағалы келдім" деген екен. Бөлтірік шешен қырғыз билеушісінің баласы қайтыс болғанда "

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Аққу құсқа оқ тисе, қанатын суға тигізбес, Ақсүйекке оқ тисе, көршісіне сездірмес... Әлімдердің ақ сөзі, өлгеніңді тірілтіп, өшкеніңді жандырар, Дос көтерер өлімді, бекем бу, төрем, беліңді!"* | » |

 деп көңіл айтыпты. Адамның қайғысын бөлісу қазақ қоғамында ертеден тамырын үзбей келе жатқан рәсім.
**Психикалық ахуал** — психикалық процестің динамикалық көрінісін және индивид психикасының белгілі бір қалыптасқан шартты кезі мен көрінісін айқындайтын ұғым. Психикалық ахуал жеке адам мен адам топтарының бір сәт, аз уақыт аралығындағы эмоциялық, танымдық және мінез-құлықтық көріністерінің жалпылама сипатын білдіреді. Психикалық ахуал эмоцияның даму сатыларынан тұрады, индивидтің түрлі психикалық қасиеттерінің (жеңілтектік, ұстамсыздық, ашушаңдық сияқты) көрінісін білдіреді. Психикалық ахуалға сезімнің (көңіл-күй, аффект, үрей, эйфория және т.б.), ықыластың (толғаныс, ессіздік), еріктің (батылдық, жинақылық, тартыншақтық), ойланудың (күмәндану), қиялдың негізгі түрлері жатады. Төтенше жағдайдағы адамның психикальіқ ахуалы стресс ретінде қабылданып зерттеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Spain** (ағл. «Испания») — америкалық рок-топ музыкалық топ. Негізгі музыканты Джош Хэйнден (Лос-Анджелес, Калифорния, 1993 жылы). Spain музыкасы фолк-рок пен джаздың ең эклектикалық және кантриы, блюзы. Қазіргі таңда топта бес студиялық альбом, бір концерттік альбом және хиттар жинағы бар. Джош Хэйнден Spain шығармашылығы үшін жауапкершілікті өзі арқалайды және ұжымның бірден-бір түпкілікті қатысушысы болып табылады.

Группа тарихы
-------------

1995 жылы қыркүйек айында Spain The Blue Moods of Spain дебюттық альбомы жарық көрді және көптеген жетістіктерге жетті; жиі сырттың музыканттарымен, айталық Джонни кэшем, Soulsavers, Ian & Zander және басқаларымен өткізілген «Spiritual» музыкасы ең танымал композиция реттінде танылды.

Дереккөздер
-----------
**Times New Roman** — кертпелері бар қаріп және гарнитура. Қаріпті 1931 жылы суретші Виктор Лардент британдық «Таймс» (The Times) газеті үшін жасап шығарды. Қаріп Монотип компаниясынң Англиядағы өкілі, типограф Стенли Морисонның «Таймс» газетінің нашар баспасы мен типографкасын сынға алғаннан кейін пайда болды.

Қаріп бойынша жұмысты Морисон басқарды, ал Таймс газетінің жарнама бөлімінің суретшісі Виктор Лардент қаріптің суретін салды, ал қаріптің ақырғы нақтылау жұмыстарын Монотип компаниясы жасады. Қаріпті салған кезде Морисон «Plantin» атты ескі қаріпті негіз етіп алды, алайда мәтіннің оқылуын жеңілдету мен кеңістікті үнемдеу мақсатында өзгерістер енгізілді. Жаңа қаріппен терілген Таймстың жаңа саны 1932 жылы 3 қазанда жарық көрді. Бір жыл өткен соң қаріп коммерциялық қолданыс үшін сатылымға шықты. Таймс газеті Times New Roman қаріпін 40 жыл қолданыды, бірақ жаңа өндірістік техника мен таблоид форматының өзгеруіне байланысты 2004 жылға дейін газеттің қаріпі 5 рет өзгеріске ұшырады. Алайда жаңа қаріптердің барлығы New Roman-ның нұсқалары болып табылады.

Таймс газетінде ұзақ қолданылмаса да, Times New Roman кітап типографиясында, әсіресе Қазақстан, Ресей, АҚШ-та жиі қолданылады. Мұның басты себептерінің бірі қаріп Micrisoft компаниясынің өнімдермен бірге таратылады, нәтижесінде Times New Roman адамзат тарихыдағы ең жиі қолданылатын қаріптердің бірі болып табылады.

Қолданылуы
----------

Times New Roman әлем бойынша көптеген газеттерде қолданылады. Сонымен қатар:

* қаріп Microsoft корпорациясының Microsoft Windows операциялық жүйесінде 3.1 нұсқасында қолданылады және қаріп Microsoft Windows ОЖ-не арналған бағдарламаларда, мәтін процессорларында және интернет браузерлерде негізгі ретінде қолданылады (Microsoft Office 2007 бағдарламасында негізгі қаріп Calibri болып өзгертілгенше).
* Линотайп компаниясының Times Roman қаріпі Apple Mac OS X ОЖ-нде негізгі кертпесі бар қаріп ретінде қолданылады, ал Монотайптың Times New Roman қаріпі Mac OS X ОЖ-нің тек соңғы нұсқасында ғана негізгі болып орнатылған.
* 2004 жылдың 1 ақпанынан бастап АҚШ-тың барлық дипломатиялық құжаттары 12-ші кегльді Courier New орнына 14-ші кегльді Times New Roman қаріпімен терілетін болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Times New Roman - Microsoft Typography. Тексерілді, 6 қаңтар 2012.
2. ↑  Mac OS X 10.5: Fonts list (15 мамыр 2008). Тексерілді, 5 желтоқсан 2010.
3. ↑  
5 FAH-1 H-620 Preparing Diplomatic Notes (PDF). *U.S. Department of State Foreign Affairs Handbook*.  U.S. Department of State (1 тамыз 2007). Тексерілді, 18 сәуір 2008.
4. ↑  
5 FAH-1 Change Transmittal CH-10 (PDF). *U.S. Department of State Foreign Affairs Handbook*.  U.S. Department of State (19 қаңтар 2005). Тексерілді, 18 сәуір 2008.
*Locustella certhiola*
**Сайрауық шырылдақ** (лат. *Locustella certhiola*) — Торғайтәрізділер отрядының Сандуғаштар тұқымдасының Шырылдақтар туысына жататын басы және жоны теңбілді, құйрықүсті қызғылтсары, орташа денелі шырылдақ құс. Бұл да көптеген шырылдақтар тәрізді бүғыншақ Сайрауық шырылдақтың әні өзіне тән, шырылдақтардан гөрі айқабақтарға өте ұқсас. Аталықтар ұшып келген күннен тамызға дейін сайрайды, сонымен бірге әуен қызған кезде күні бойы, тіпті түнде де сайрайды. Ұялары қалың шөп арасында болады. Шырылдақтар ұларын мүкпен жабады деген мәлімет бар. Салынды да 4-6 жіңішке ирек сызықшалы қызғылт секпілді ұызғылттау жұмыртқалары болады. Ұялаум тіршілігі егжей-тегжейлі айқындалмаған. Мамырда ұшып келіп, қыркүйекте ұшып кетеді. Сайрауық шырылдақтың Қазақстанда тек қана екі жерде шығыста және оңтүстік-шығыста анық ұялайтыны белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Locustella certhiola*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**«Хоббит немесе барып қайту»** (ағылш. *The Hobbit, or There and Back Again*) — ағылшын жазушысы Джон Р. Р. Толкиннің фэнтези жанрында жазылған және бірінші нұсқасы 1937 жарық көрген романы. Сақиналар әміршісі атты жалғасы бар.

Қысқаша мазмұны
---------------

Романның негізгі кейіпкері - Бильбо атты хоббит. Бұл кейіпкер тыныш өмірге үйренген, хоббит үңгірінде тыныштықта тұратын. Бірақ бір күні оның өмірі күрделі, аяқтан басқа айналған өзгеріске ұшырайды: бұл ергежейлілермен бірге Жалғыз тауға сапар. Бұрында таудың ішінде гномдардың корольдігі болатын, бірақта ол Смауг атты айдаһармен тонатылып, басылып алынған. Гномдардың сапарының мақсаты, тауды өздеріне қайтару, себебі олардың арасында Дара таудың нағыз корольі Еменсауытты Торин болатын.

Сапарда тағыда сиқыршы Гэндадьф қатысты. Гэндальф болмаса, Билбо хоббит үңгірінде тыныш өмір сүре беруші еді, себебі Гэндальфтің өзі Бильбоны Торинға ұсынған.

Сапарда басты кейіпкерлер көптеген қиындықтарға тап болады: оларды трольдар тағамда дайындаған, гоблиндар тұтқындаған, дәу қасқырлар мен өрмекшілер қуатын, эльфтер тұтқындап түрмеде ұстайтын. Бірақ барлық кезде де Бильбо мен Гэндальфтің көмегімен роман кейіпкерлері қиындықтары жеңеді.

Гоблиндардың үңгірлерінде Бильбо мен гномдар бөлініп кетеді, себебі кішілерді гномдар тұтқынға алады. Бильбо аман қалады, бірақ та таудың одан терең жағына құлайды. Есін жиғанда алдынан алтын сақинаны табады. Бұл Голлум атты кері кейіпкердің сақинасы болатын. Сақинаны киген адам басқаларға көрінбейтін болатын.

Дара тауға жеткенде кейіпкерлер таудың байлығын қайтарғысы келетін, бірақ та айдаһарды оятып жібереді. Айдаһар таудан ұшып шығып гномдарды іздейді, бірақ таба алмай жақын арадағы "Көлді қала" ауылына ұша кетеді. Қала толығымен айдаһардың отынан күйіп кетеді, бірақта Бард атты тұрғын мерген айдаһарды оның әлсіз жеріне атып, өлтіреді. Сонымен барлық байлық Торин мен оның тобына беріледі.

Ауылдың тұрғындары, эльфтармен бірге Дара тауға барып алтынның біраз бөлігін сұрайды, бірақта Еменсауытты Торин оларға ештеңе бұйырмайды. Осы арада айдаһардың өлгенін естіп, орктар мен гоблиндар келеді. Осы арада бес корольдіктің шайқасы басталады: бір жақтан орктар мен гоблиндер, ал екінші адамдар, эльфтар және гномдар. Гномдар жеңілген, бірақ та Торинде ауыр жарақаттанады.

Билбо Гэгдальфпен бірге аулына оралады, бірақ оның үйындегі барлық зат сатылымда тұрады. Себебі оның жоқ кезінде адамдар оны өлген деп санаған. Бильбо гномдардан бірақ алтын алған, бірақ хоббиттерде бұл үлкен капитал болатын. Жайғасып, Бильбо өзінің Барып қайту романын жаза бастайды.

Дереккөздер
-----------
1912 жыл
**Балқан одағы (1912)** - Болгария, Сербия, Грекия және Черногория арасындағы Түркияға, шын мәнінде, Австрия-Венгрияға қарсы бағытталған саяси-соғяс одағы. Балкан одағы 1912 ж. наурыз-қазан айларында бірнеше соғыс конвенциялары мен келісімдер, шарттар жасасу нәтижесінде құрылды және Австрия-Венгрия мен Германияның Балқандағы экспансиясын Балқан одағы арқылы тоқтатуға тырысқан Ресейдің Балқандағы экспансиясын, Балқан одағы құру идеясын Англия мен Франция үкіметтері де қолдады. Балқан одағына қатысушы мемлекеттер 1912 ж. қазанда Түркияға қарсы соғыс ашып, көп ұзамай оны жеңіспен аяқтады. Сол жеңістен кейін Македонияны бөлісуге келісе алмаған Сербия, Грекия және Болгария арасында болған талас-тартыстың күшеюі Балқан одақтастарының ала ауыздығын туғызып, олардың өзара соғысуына (1913) әкеліп соқты да, Балқан одағы ыдырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 5 том