recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Брехт Бертольт**(10.2.1898, Германия, Аугебург қаласы— 14.8.1956, Берлин қаласы) — неміс жазушысы, драматург, ғалым. Мюнхен университетінде оқыған. 1-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1933 — 47 жылдары антифашистік эмиграцияда болды. 1948 жылы сол кездегі ГДР-ға қайтып оралды. "Берлинер ансамблі" театрын құрды (1949). Шығармалары 1944 жылы жариялана бастады. Соғысқа қарсы жазылған "Қайтыс болған солдат туралы аңыз" балладасы (1918) жазушы есімін әлемге танымал етті. "Ваал" (1918), "Түнгі барабан дүрсілі" (1922), "Құжынаған қалалар" (1921) пьесалары, "Қалша жинағы" (1926), "Үй жинағы" (1927) атты өлеңдер мен әндер кітабы жарық көрген. "Қай солдат болса да бәрібір" (1927) пьесасы, "Махогони" (1937) муз. комедиясы, "Кураш шешей және оның балалары" (1939), "Галилейдің өмірі" (1938) атты тарихи драмалары, т.б. шығармалары жарық көрді. 1950 жылы Қазақстанға келген сапарынан кейін белгілі тары өсіруші Берсиев туралы "Шығанақ" поэмасын жазды. Бұл шығарма қазақ тіліне аударылған (1971). Брехт Бертольт өнертану ғылымында белгілі "Эпикалық театр" теориясын қалыптастырған. Клейст атынд. әдеби сыйл. (1922), Лениндік сыйл. (1954) лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", ||-том
**Көне ұйғыр жазуы** — көне жазба мұралары. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері негізінен алғанда Шығыс Түркістан мен қазіргі Моңғолия жерінде сақталған. Көне ұйғыр жазуы V ғасырда қалыптаса бастаған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері жазудың руналық, манихей, ұйғыр және араб графикасы негізіндегі төрт түрін басынан кешірді.

**Көне ұйғыр жазба ескерткіштер -** ұйғырлардың көне замандағы жазба мұралары. Түркі халықтарының ішінде ұйғырлардың жазу дәстүрі V ғасырдың бас кезінен қалыптаса бастады. Көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне манихей, будда, христиан және мұсылман идеологиясына байланысты көркем және діни философиялық т.б. туындылар жатады. Ұйғыр халқының тарихын, рухани мәдениетін зерттеп білуде олардың мәні зор. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері 3 түрлі алфавитпен жазылған. Олар: 1) тасты қашап жазуға икемделген руналық орхон алфавиті; 2) жаңа соғды әліпбиі негізінде жасалған көне ұйғыр әліпбиі; 3) араб әліпбиі. Мұның біріншісімен «Моюн-Чур» немесе «Селенга тасы» (VIII ғ.) мен Суджи қойнауынан (IX ғ.) және Турфаннан (Шығыс Түркістан) табылған жазба ескерткіштер жазылған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің көпшілігі көне ұйғыр әліпбиімен жазылған. 

V-VI ғасырларда Шығыс Түркістан жерінде соғды әліпбиінің негізінде жасалған ұйғыр жазуы кең өріс алды. Ал VII-X ғасырларда қазіргі Моңғолия, оңтүстік Сібір және Жетісу өлкелерінде руна жазуы кең тарай бастады. Өзге түркі тектес тайпалармен қатар бұл жазумен сол тұстағы Моңғолиядағы Ұйғыр мемлекетінің ұйғырлары да кеңінен пайдаланды. Бірақ көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің басым көпшілігі ұйғыр, сондай-ақ араб жазулары негізінде хатқа түсті. Ғылымда көне ұйғыр тілінің соғды тілінен аударылып алынған ескерткіші «Хуастуанифт» , одан кейін христиандық мазмұндағы «Жәдігөйлердің табынуы», «Алтын яруқ» қолжазбасы. Үрімші қаласындағы Шыңжан-ұйғыр автономиялық ауданының ұлттық музейінде X-XIX ғасырлардағы көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне қатысты 4 мыңнан астам қолжазба жинақталған. Осы сияқты ұйғыр жазба ескерткіштері КСРО ғылым академиясының Шығыстану ин-тының Орта Азиялық қолжазбалар қорында сақталған. Ұйғыр тілі жазба ескерткіштерінің кейбір нұсқалары Германия, Франция, Англия, және Жапония кітапханалары мен музейлерінен орын алған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерін үш салаға бөлуге болады: Руна жазуымен жазылғандар: Моңғолиядан табылған «Моюнчур» және «Қарабалғасун» т.б. жазба ескерткіштері. Ұйғыр жазуымен жазылғандар: «Хуастуанифт», «Алтын яруқ». «Құтадғу біліктің» Гератта көшірілген нұсқасы әр түрлі мазмұндағы іс қағаздары Фарид-уд-дин Аттар көшіріп жазған «Тазкиретул әвлия», Тохтамыш пен Темір Құтлұқтың хан жарлықтары, эпиграфиялық ескерткіштер т.б. араб жазуымен жазылғандар. Махмуд Қашғаридың «Диуан лұғат-ат-түрік», «Түркі тілдерінің сөздігі», Жүсіп Баласағұнидың «Құтадғу білік» шығармасының Мысыр және Наманған тізімі араб тілінде жазылған Ибн Мұханнаның грамматикасы мен сөздігі, Ахмед Югнакидың «Хибат ул хақайық» , Насреддин Рабғузидің «Қиссас -ул- әнбия» т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы./Бас редактор М. Қ. Қаратаев; Алматы 1975
2. ↑  Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
1953 жылы туған, 1983 жылы В.Мухин атындағы Ленинград жоғары көркем-өндірістік училищесін бітірген, кескіндеме, монумент өнерімен шұғылданады, ҚР суретшілер Одағының мүшесі Петр Кишкис метафоралық картиналар, метафоралық әшекейлер жасайды. Оның шығармаларында өмір шындығы жатқан шынайы өмір көзіне жетелеу бар. Cypeтші өз композицияларында сол шынайы шындыққа негіздегенімен оны ең соңына дейін аша бермейді. Осы бip жағдай epкіндікті, ой мен сезімнің қанат қаққанын байқатады. Сол сезімдер арқылы әpбip жеке детальдардың жалпы өмip шеңберіндегі құндылығын аңғартады. Қыл қаламнан туындаған жіңішке, мөлдір түстермен қатар қою, бай түстер кездеседі. Оның композицияларындағы кездейсоқ тербелістегі дүниелердің тұрақтылығы - көркем кеңістіктің өрескел оғаштығы ешқандай күдік тудырмайды.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 4 ақпанның 2014 жылы.
«Заң және әділет» — Қазақстан, Астана қаласында орналасқан қазақ және орыс тілдерінде басылып шығарылатын апталық Республикалық құқықтық газет. Газет Қазақстанның құқығы мен саясатына, елдегі сыбайлас жемқорлық фактілерін тергеуге және жариялауға қатысты мәселелерді қарауға және жариялауға маманданған. Бас редакторы: Мұхамеджанова Гүлжан. 

Газетте жұмыс істейтін кейбір журналисттер сыбайлас жемқорлыққа қатысты жарияланымдардан кейін өздерінің қол сұғылмаушылық құқықтары үшін қорқады. Олардың қатарында Оралғайша Омаршанова және Тоқберген Әбиев бар.

Редакцияның мекенжайы: Астана қ. Манас к. 206 офис.

Басылымның қызметінде оны тіркеу кезінде заң бұзушылық орын алған. Бұзушылыққа ЖШС «ATS.KZ» газетінің иесі және мәдениет және ақпарат министрлігінің ақпарат және мұрағаттар комитеті жол берді.

Газеттің алғашқы нөмірі 2005 жылы шыққан. 2008 жылы Астананың мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімімен газет жабылды.

2011 жылы «Заң және әділет» газетінің бұрынғы бас редакторы, үш жылдық қорытындыдан кейін бостандыққа шыққан Тоқберген Әбиев ҚР Байланыс және ақпарат министрлігіне «Заң және әділет» «Қазақстандық БАҚ Альянсы» газетін тіркеуге құжаттар тапсырды, одан бас тартылды.

Сондай-ақ қараңыз
-----------------

* Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары

Ескерту
-------

Сілтемелер
----------

* 


1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Қазақ Кеңес энциклопедиясы
Қосымша том
**Қазақ кеңес энциклопедиясы** (немесе **Қазақ совет энциклопедиясы**) — алғашқы әрі ең ірі қазақ тіліндегі әмбебап энциклопедия.

Қазақ КСР ғылым академиясы құрастырған энциклопедия 1972—1978 жылдары 12 томы басылып шығады. Анықтамалық томы да бар (қазақшасы – 1980, орысшасы – 1981). 1985 жылғы қысқа төрттомдық қазақ және орыс тілдеріндегі «Қазақ КСР» энциклопедиясына негіз болады (1989 жылға дейін шықты).

Бас редакторы — академик М.Қ. Қаратаев.

Қосымша 13-том әліпбилік пәндік-есім корсеткішіне арналған (1982). Тұңғыш әмбебап энциклопедияда қазақ халқының ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі тарихи жолын, Қазақ КСР-ның құрылу және тарихи қалыптасу кезеңдерін, экономика, ғылым, мәдениет пен әдебиет саласындағы табыстарын, туыскан халықтардың, соц. елдердің достығы мен ынтымағын көрсететін материалдар мен құнды деректер жинақталған.

Қазақ жерінің жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлемі, табиғи байлықтары кең қамтылған. Республиканың өндіріс орындары, кеніштер, қалалар мен ауылдар, оқу ордалары мен мәдени мекемелер, ұжымдык, кеңестік шаруашылықтар тарихы мен соңғы жетістіктері туралы мол мағлұматтар бар. Халықтың ардақты ұлдары, батырлары мен ғалымдары, өнер қайраткерлері жайында өмірбаяндық деректер келтірілген. Бұл күрделі еңбекті әзірлеуге республика ғана емес, Мәскеу, Санкт-Петербург, Киев, одақтас республикалар ғалымдары мен зиялы қауымы, ғылым мен мәдениет орталықтары кеңінен тартылған.

Көрнекті ғылым қайраткерлері - академиктер: У.М. Ахмедсафин, О.А. Байқоңыров, С.Б. Бәйішев, Т.Б. Дарқанбаев, Ә.Х. Марғұлан, т.б. ғалымдар мақалалар жазған. Энциклопедияның 8 мың- нан астам авторының ішінде 313 ғылым докт. 4 мың ғылым канд. бар. Жалпы есептегенде "ҚСЭ-ның" 12 томына 48931 мақала енгізілген. Энциклопедия түрлі-түсті карталармен, диаграмма-кестелермен, сұлбалармен жабдықталып, портреттермен және фотосуреттермен көркемделген.
Әрбір томдардың бет саны:

* Бірінші – 648.
* Екінші – 642.
* Үшінші – 624.
* Төртінші – 672.
* Бесінші – 656.
* Алтыншы – 640.
* Жетінші – 648.
* Сегізінші – 664.
* Тоғызыншы – 640.
* Оныншы – 648.
* Он бірінші – 632.
* Он екінші – 600.
* Он үшінші (қосымша) – 752.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Украина Верховна Радасының төрағасы** (укр. Голова Верховної Ради України, сөзбе-сөз аударғанда **Украина Жоғарғы Кеңесінің төрағасы**) — Верховна Рада деп аталатын Украина парламентінің спикері.

Тарихы
------

Төраға лауазымы 1937 жылғы 30 қаңтарда қабылданған Украин Кеңестік Социалистік Республикасының жаңа Конституциясымен бірге бекітілді. Украин КСР Жоғарғы Кеңесін басқарғандығынан лауазым **Украин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Төрағасы** деп аталатын. Бұдан бұрын Украинадағы заң шығарушы органы Бүкілукраиналық орталық атқарушы комитет болды және оның спикері төрағасы (укр. Голова ЦВК УСРР) деп аталатын.

1991 жылы КСРО ыдырауы орын алды және нәтижесінде Украина өз тәуелсіздігіне қол жеткізді, сол себептен Украин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Төрағасы лауазымы **Верховна Рада төрағасы** болып өзгертілді.

Міндеттері және өкілеттіктері
-----------------------------

Украина Конституциясының 88-бабына сәйкес Верховна рада төрағасы:

* парламент кездесулеріне төрағалық етуге;
* парламент қызметін ұйымдастыруға;
* Верховна рада бекіткен актілерге қолын қоюға, промульгация жасауға;
* Украинаның, я өзге де елдің билік органдарымен бірге болғанда Парламенттің өкілі болуға;
* парламент қызметкерлерінің жұмысын ұйымдастыруға құқылы.

Оған қоса төраға парламенттің арнайы сессияларын шақырта алады, президент вето қойған заң жобаларын Верховна рада ветоны еңсеруге үштен екі көпшілік дауыспен дауыс бергенде ғана енгізеді және Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің отырыстарына қатыса алады.

Төраға мен оның екі орынбасары фракцияларды басқара алмайды.

Мемлекет басшысы
----------------

Украина президентінің қызметке жарамсыздығы кезінде оның міндетін атқарушысы Верховна рада төрағасы болады, жаңа сайлаудың ұйымдастыруына дейін ол шектелген құқыққа ие болып, мемлекет басшысы болады. Уақытша президент болған парламент спикеріне:

* парламентті ыдыратуға;
* үкімет лауазымдарына үміткерлер ұсынуға;
* әскери шен, мемлекеттік ордендерді наградтауға;
* кешірім жасау құқығын қолдануға тыйым салынған.

Бұрынғы төрағалардың артықшылықтары
-----------------------------------

Верховна раданың бұрынғы төрағаларына бірнеше артықшылық беріледі. Қызметін аяқтаған парламенттің бұрынғы спикерлеріне Парламент ғимаратында кеңсе, ресми үкіметтік көлік және мемлекет қаржыландыратын кеңесші беріледі.

Төрағалар тізімі
----------------

*Толық мақаласы: Верховна рада төрағаларының тізімі*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цена парламентаризма: насколько эффективно и прозрачно Верховная Рада тратит деньги  (укр.).  АРГУМЕНТ (14 мамыр 2018). Мұрағат көшірмесі Wayback Machine мұрағатында
2. 1 2 3  Конституція України  (укр.).  Уикиқайнар. Тексерілді, 25 желтоқсан 2023.
3. ↑  Lytvyn makes himself well-provided till end of life  (ағыл.).  УНІАН (14 May 2009). Тексерілді, 25 желтоқсан 2023.
Блез Паскаль
**Блез Паскаль** (фр. *Blaise Pascal*, [blεz pas'kal]; 19 маусым, 1623 жыл, Клермон-Ферран, Франция — 19 тамыз, 1662 жыл, Париж, Франция) — 17-ші ғасырда өмір сүрген француз математигі, механигі, физигі, пәлсапашысы, дінтанушысы және әдебиетшісі. Француз әдебиетінің классигі. Математикалық анализдың, ықтималдық теориясының, кескіндік геометрияның негізін салушылардың бірі, гидростатиканың негізгі заңының авторы.

Паскал үшбұрышы

Биографиясы
-----------

Блез Паскаль — француз математигі, механигі, физигі, жазушысы, философы және теологы.

1623 жылы 19 маусымда Францияда Салық Басқармасы Төрағасының отбасында дүниеге келген.

1640 жылы Паскальдың алғашқы еңбегі — "конустық қималар туралы тәжірибе"жарық көрді.

1642 жылы, 19 жасында Блез есептеулер жүргізетін жиынтық машинаны құра бастады. 1649 жылы ол өзінің өнертабысы үшін корольдік артықшылыққа ие болды.

Паскаль Математикалық талдаудың, Ықтималдықтар теориясының және проективті геометрияның негізін қалаушылардың бірі, гидростатиканың негізгі заңының авторы болды.

1654 жылы Паскаль ғылыми қызметтен кетіп, христиан дінінің қорғаушысы болды.

Блез Паскаль 1662 жылы 19 тамызда қайтыс болды..

Блез Паскальдың құрметіне аталған
---------------------------------

* Айдағы кратер;
* Халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) қысым мен кернеудің (механикада) өлшем бірлігі - Па;
* Бағдарламалаудың Pascal тілі
* Клермон-Ферандағы екі университеттің бірі;
* жылсайынғы Француз ғылыми сыйлығы (Ресми сайт:  Мұрағатталған 28 наурыздың 2018 жылы.);
* Гомель қаласындағы 46 гимназия;
* NVIDIA компаниясы жасаған GeForce 10 видеокарталар архитектурасы.



1. ↑
Қадыржан Жасұланұлы Забих
**Қадыржан Жасұланұлы Забих**

1965 жылы 27 шілдеде Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы Березин кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Забих Жасұлан (1939 жылы туған), зейнеткер. Анасы - Забих Үлболсын (1947 жылы туған), зейнеткер.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1990) журналист мамандығы
бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік Университетінің заң факультетін (2002) заңгер мамандығы бойынша үздік бітірген.

Дзю-до күресінен ҚР спорт шеберлігіне кандидат. Детектив жанрындағы «Құпия пәтердегі қантөгіс» кітабының (1998), сондай-ақ 3 000-ға жуық мақаланың және жарияланымның авторы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1990 жылдан - республикалық «Жас Алаш» газетінің Ақтөбе және Батыс Қазақстан облыстарындағы меншікті тілшісі. 1999 жылдан - ҚР Бас прокуратурасы ұйымдастыру-бақылау басқармасының бас маманы .2001-2007 жылдары - «КТК» телеарнасы ақлараттық бағдарламалар бас редакторының орынбасары, бас редакторы - мемлекеттік тілдегі бағдарламалардың жетекшісі, мемлекеттік тілдегі бағдарламалардың директоры, меншікті хабар тарату директорының орынбасары; «Ел арна» телеарнасының директоры.

Қазіргі уақытта - «Известия-Қазақстан» ЖШС бас директоры.

ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілген (2005). Қазақстан журналистер одағының Бұлқышев Баубек атындағы, «Алтын жұлдыз» (2005) сыйлықтарының лауреаты (1992).

Әскери атағы - аға лейтенант.

Хоббиі - суда жүзу, тау шаңғысы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - детектив, классика.

Үйленген. Жұбайы - Забих Шолпан Аралбайқызы (1970 жылы туған), заң ғылымдарының докторы. Ұлы - Саят (1991 жылы туған); қызы - Назым (1993 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
```
**Спорттық тағам**-спорт және фитнеспен айналысатын және салауатты өмір салтын ұстанатын адамдарға арналған пайдалы тамақ өнімдерінің тобы.
```

Спорттық тағамдарды қабылдау ең алдымен спорттан жетістіктерді көбейтуге, күш пен төзімділікті арттыруға, денсаулықты нығайтуға, бұлшық еттердің көлемін ұлғайтуға, тұтастай алғанда өмір сүру сапасын және ұзақтығын арттыруға көмектеседі.Ресейде спорттық тағамдарды биологиялық белсенді қоспаларға жатқызады.Спорттық тағамдар ғылыми зерттеулер негізінде физология және диетология секілді түрлі салаларда әзірленеді және дайындалады.

**Тағам түрін таңдау**
----------------------

Өнімнің қажетті түрін пайдалану арнайы қойылған жаттықтыру бағдарламасына сай жүзеге асады.

**Спорттық тағамдар құрамы**
----------------------------

өндірісте таңғы ас ретінде де қолданыла беретін тазартылған крахмал.Амин қышқылдары және ақуыз ұнақтары көбінесе сарысудан(сүзбе алынғаннан кейін қалатын сұйықтық), жұмыртқадан, мал ақуызынан(коллаген) және әртүрлі дақылдардан өндіріледі.Шикізаттан амин қышқылы алынатындығына қарамастан олардың қасиеттері бірдей болып табылады.Амин қышқылының әртүрлі қайнар көздері жай ғана әртүрлі технология өндірушілерден өнімдер талап етіп отыр.Көбінесе BCAA(үш амин қышқылдары-лейцин,изолейцин және валин) негізінде жасалған қоспалар көбірек кездеседі.Олардың көп бөлігі бұлшық ет тінінде ұсынылғандықтан оларға спортта көп көңіл бөлінеді.Буындар мен бумаларды нығайтуға арналған құралдардың құрамында шеміршек қалыптасуын тездететін заттар кездеседі(глюкозамин, хондроитин, коллаген, MSM және тағы басқалары).

**Жағымсыз жақтары**
--------------------

Дәрумендер дозалауы аллергия шақыруы мүмкін.Кофеин және кұрамында кофеині бар қоспалар қан қысымын жоғарылатып жіберуі мүмкін,сонымен қатар кешкі уақыттарда пайдалану ұйқысыздықты шақыруы мүмкін.

**Дозалау**
-----------

Спорттық тағамдардың пакеттерінде тағам құрамындағы дозаның мөлшерін және қабылданған күнделікті қабылдау пайыздық көрсеткіші көрсетіліп тұрады.Физикалық жаттығулар кезінде жұмсалмайтындығына қарамастан басқа да қабылданатын заттармен әрекеттес болғандықтан кейбір витаминдер мен тұздар спорттық тағамдардың құрамында аз көлемді болып кездеседі

Дәрумендер

Адамдар төмен имунеттерімен тыныс алу ауруларымен оңай ауырып қалады, бұның себептерінің бірі спортпен аз шұғылдану болып табылады.Әсіресе физикалық жаттығулар кезінде рационға иммунитетті қолдайтын С витамині енгізу пайдалы болып келеді.
•**Е дәрумені**
•**В1 дәрумені**
•**В2 дәрумені**
•**С дәрумені**
•**Ниацин**
•**В6 дәрумені** ақуыз алмасуының және аминқышқылдарының түрлендіру үшін қажетті;

**Спорттық тағамдардың түрлері**
--------------------------------

•Жоғары ақуызды тағамдар(протеиндар)
•Көмірсу-ақуызды қоспалар
•Амин қышқылдары
•Азот оксидінің донаторлары (NO-формуласы)
• Салмақ жойғыштар
•L карнитин
•арнайы өнімдер
•Креатин
•Антикатаболиктер
•ВСАА
•Фосфатиделсирин
•Тестерон деңгейін көтеретін есірткілер
•Буындарды нығайтатын құралдар
•Дәрумендер,минералдар,дәрумен-минералды комплекстер
•Энергетиктер
•Кофеин
•Изотниктер
*Басқа мағыналар үшін Тасты ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Тасты ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Қылты, Тасты ауылдары кіреді. Орталығы – Тасты ауылы.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Қылты ауылы | 223 | ▼108 | 48,4 | 119 | ▼62 | 52,1 | 104 | ▼46 | 44,2 |
| Тасты ауылы | 1187 | ▲1362 | 114,7 | 587 | ▲706 | 120,3 | 600 | ▲656 | 109,3 |
| **Жалпы саны** | 1410 | ▲1470 | 104,3 | 706 | ▲768 | 108,8 | 704 | ▼702 | 99,7 |

Инфрақұрылымы
-------------

Ауыл әкімдігінде 1 мектеп, 1 аурухана, ФАП бар.

Ерекшеліктері
-------------

Тасты ауыл әкімдігі аумағында "Төртқұдық" уран өндіру кеніші орналасқан. Тасты кеңшары 1946 жылдан құрылған.

Кеңшар директорлары
-------------------

Кеңшар директорлары болып Боранбаев, Қасқыров, Тыщенко (1946-1953 жылдары), Қалмырзаев Маулен (1953-1958 жылдары), Анарбаев Қали (1958-1973 жылдары), Әлтекенов Әбдіқадыров (1973-1991 жылдары), Оспанов Жақсылықов (1991-1992 жылдары), Мұсабаев Сағынтай (1992-1996 жылдары), Жүнісәлі Жұмабек (1996-1998 жылдары) қызмет атқарды.

Ауылдық кеңес төрағалары
------------------------

Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1958-1960 жылдары), Серіков Әбілдә (1960-1965 жылдары), Сарсенбиев Нұрман (1965-1968 жылдары), Бектаев Басар (1968-1974 жылдары), Жақсылықов Жұманазар (1974-1980 жылдары), Мырзатаев Бахадүр (1980-1987 жылдары), Абдікаримов Есен (1987-1994 жылдары) қызмет атқарған.

Ауыл әкімдері
-------------

Ауыл әкімдері болып:   

Жүнісұлы Жұмабек (1994-1996 жылдары),  

Бектаев Амангелді (1996-1997 жылдары),  

Алпамысов Жорабек (1997-2006 жылдары),  

Сақтапбергенұлы Пардабек 2006 жылдан бастап ауыл әкімі болып қызмет атқаруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том.
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  Шолаққорған-2008 кітабі. 
"ЖЕБЕ" баспа үйі 2008 жыл.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Созақ ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Жартытөбе •
 Жуантөбе •
 Қарақұр •
 Қаратау •
 Құмкент •
 Қыземшек •
 Созақ •
 Сызған •
 Тасты •
 Таукент •
 Шолаққорған •
 Шу 
 |

 |
**Таукент кенттік әкімдігі** — Түркістан облысы, Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Таукент кенті кіреді. Орталығы - Таукент кенті. Округ құрамында болған *Айгене* ауылы 2015 жылы таратылған.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Таукент кенті | 6702 | ▲7673 | 114,5 | 3277 | ▲3866 | 118 | 3425 | ▲3807 | 111,2 |

Ауыл бөлімшелері
----------------

Ауыл әкімдігіндегі халық саны-6702, отбасылар саны-1672. Бір орта мектеп, бір негізгі мектеп, бір емхана, бір балабақша, бір мәдени-спорт кешені, екі кітапхана бар. Ауыл әкімдігінде "Қазатомөнеркәсіп" корпорациясының 10 филиалы орналасқан.

Халық қаһармандары
------------------

157 адам Ұлы Отан соғысына қатысып, 111-і хабарсыз кетті, 46 соғыс ардагері елге қайтып оралды. Қазіргі кезде бір ардагер бар.

Ауылдық кеңес төрағалары
------------------------

Таукент поселкесі әкімшілі құрылғаннан бері әкім болып Рысбеков Сапарәлі (1982-1986 жылдары), Николай Иванович Шкуренко (1986-1995жылдары), Болат Зекенов (1995-1998 жылдары), Аманбек Мұсабеков (1998-2002 жылдары), Бекзат Әлмағанбет (2002-2007 жылдары) қызмет атқарды. 2007 жылдан бері Шабден Игіліков ауыл әкімі қызметін атқаруда. Жыныс елді мекені 1928 жылдан 1959 жылға дейін "Октябрь" ауылы деп аталған және сол кезденгі колхоз төрағалары болып Сейсенбиев Әбдіхалық, Берденов, Қаратілеков Несіпбай, Қанаева Мария, Есенжаров Ысқақ қызмет атқарды. 
1959 жылы "Октябрь-5" ауылы қазіргі Абай ауылындағы Алғабас колхозына қосылған.
1962 жылы Сызған совхозына қосылып, 1 фермасы болып аталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы бірқатар елді мекендерді тарату туралы
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
3. ↑  Шолаққорған-2008 кітабі. "ЖЕБЕ" баспа үйі 2008 жыл
4. ↑  Шолаққорған-2008 кітабі. "ЖЕБЕ" баспа үйі 2008 жыл
5. ↑  Шолаққорған-2008 кітабі. "ЖЕБЕ" баспа үйі 2008 жыл


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Созақ ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Жартытөбе •
 Жуантөбе •
 Қарақұр •
 Қаратау •
 Құмкент •
 Қыземшек •
 Созақ •
 Сызған •
 Тасты •
 Таукент •
 Шолаққорған •
 Шу 
 |

 |
**Қарағанды индустриялық университеті** — Теміртау қаласында орналасқан жоғары оқу орны.

Тарихы
------

Қарағанды ​​индустриялық университеті 1963 жылы Қарағанды ​​металлургиялық комбинаты жанында ВТУЗ-зауыт ретінде ашылды. 1993 жылы ВТУЗ-зауыт Қарағанды металлургия институты болып қайта ұйымдастырылды. 2006 жылы институт негізінде Қарағанды ​​мемлекеттік индустриялық университеті құрылды.

Құрылымы
--------

Бүгінгі таңда университет құрылымында 3 факультет бар: «Металлургия және машина жасау», «Энергетика, көлік және басқару жүйелері», «Экономика және құрылыс», 10 кафедрада 140 оқытушы жұмыс істейді. Университет құрамына Техникалық-экономикалық колледжі де кіреді.

Университет 25 бакалавриат бағдарламасы, 20 магистратура және 5 докторантура бағдарламасы бойынша мамандар дайындайды. Барлық білім беру бағдарламалары Қазақстан Республикасының Жаңа кәсіптер атласы мен Өңірлік кәсіптер картасын ескере отырып, кәсіптік стандарттар негізінде жұмыс берушілермен бірлесіп әзірленген.

Оқу орнының 18 оқытушысы «Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы», 11 оқытушы «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» атағына ие.

Оқу жұмысы
----------

Университетте «АрселорМиттал Теміртау» АҚ, «Қазақмыс Корпорациясы» АҚ, «Қазхром» АҚ, «QazTehna» ЖШС, «Орталық Азия Цемент» АҚ, «Теміртау электрометаллургиялық комбинаты», «Ақтөбе рельс» АҚ сияқты ірі трансұлттық компаниялармен және өнеркәсіптік кәсіпорындармен тәжірибеге бағытталған оқыту жүйесі жүзеге асырылуда. Университетте қала мен облыстың жетекші кәсіпорындары мен ғылыми-зерттеу институттарында 13 кафедра филиалдары бар.

ҚарИУ – жартылай өнеркәсіптік металлургиялық және прокат жабдықтары, домна пеші мен конвертер жұмыс істейтін үлгілері мен тәжірибелік алаңы бар Қазақстандағы бірден-бір университет. Университетте 12 зертханасы бар Металлургия орталығы, Құрылыс өндірісі ғылыми-зерттеу институты және Энергия үнемдейтін технологиялар және энергия аудиті орталығы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Университет тарихы
Бадди Гай, 1983 ж.
 **Джордж «Бадди» Гай** (ағылш. *George «Buddy» Guy*, 30 шілде 1936) – блюз музыканты. 

13 жасынан бастап гитарада ойнаған. 1950 жылы Батон-Ружға көшіп келіп, жергілікті музыканттармен бірге жұмыс істеген. Оның қырсықтығы сондай, тіпті көрермендерге арқасымен қарап өнер көрсеткен екен. 1967 жылы «Chess Records» компаниясымен бірге жасаған еңбектерінің арқасында «I Left My Blues in San Francisco» атты альбомы жарық көреді.
«Rolling Stone» журналы Гайды әлемнің ең үздік гитарашыларының құрамына кіргізеді. Оның Чикаго қаласында жеке блюз клубы болған. 5 рет «Грэмми» сыйлығымен марапатталған.

Еңбектері
---------

* «With Otis Rush: The Final Takes (Flyright)»
* «Original Blues Brothers (Blue Moon)»
* «Crazy Music (Chess)»
* «It’s My Life Baby (Vanguard)»

Дереккөздер
-----------
**Шу ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Шу ауылы кіреді. Орталығы – Шу ауылы. Округ құрамында болған *Торыұстаған* ауылы 2015 жылы таратылған.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шу ауылы | 689 | ▼644 | 93,5 | 365 | ▼341 | 93,4 | 324 | ▼303 | 93,5 |

Әкімшілік бөлімшелері
---------------------

Ауылдық округте орта мектеп, емхана, балабақша, ауылдық клуб, кітапхана, Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, мешіт бар.

Мақсаттары
----------

Шу ауылы КСРО Министрлер Кеңесінің 1962 жылғы «Шөл және шөлейт аймақтарды игеру туралы» Қаулысына сәйкес Тасты кеңшарының №3 «Ірі қарамал» фермасынан бөлініп шығып, Шу кеңшары болып құрылған. Бұл аймақта колхоз құрылымы болмаған.

Ауылдық кеңес төрағалары
------------------------

Ауылдық кеңес төрағалары болып Әділова Шәмшия (1962-1976 жылдары), Әділов Тілеубай (1976-1986 жылдары), Ақылбаев Төлен (1986-1989 жылдары), Белхожаева Жомарт (1989-1992 жылдары), Тілеубергенов Құдайберген (1992-1993 жылдары) жұмыс атқарған.

Кеңшар директорлары
-------------------

Кеңшар директорлары болып:

* Берістемов Жақсылық (1962-1965 жылдары),
* Шаймерден Бабажан (1965-1973 жылдары),
* Жұмашов Совхозбек (1973-1976 жылдары),
* Ерімбетов Жұмаділда (1976-1982 жылдары),
* Түкібаев Тілеш (1982-1987 жылдары),
* Тілеубергенов Құдайберген (1987-1992 жылдары),
* Таңатов Батырхан (1992-1995 жылдары),
* Шойбеков Жарас (1995-1998 жылдары) қызмет атқарған.

Ауыл әкімдері
-------------

Ауыл әкімдері болып Тілеубергенов Құдайберген (1993-1994 жылдары),  

Кетпенов Мұхамедия (1994-1999 жылдары),  

Жандәулетов Шарап (1999-2002 жылдары)қызмет атқарған.  

2002 жылдан бері Дастанов Бейсенбі ауыл әкімі қызметін атқарып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том.
2. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы бірқатар елді мекендерді тарату туралы
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
4. ↑  Шолаққорған-2008 кітабі. "ЖЕБЕ" баспа үйі 2008 жыл.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Созақ ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Жартытөбе •
 Жуантөбе •
 Қарақұр •
 Қаратау •
 Құмкент •
 Қыземшек •
 Созақ •
 Сызған •
 Тасты •
 Таукент •
 Шолаққорған •
 Шу 
 |

 |
Координаттар: 55°46′33″ с. е. 49°07′07″ ш. б.﻿ / ﻿55.77583° с. е. 49.11861° ш. б.﻿ / 55.77583; 49.11861 (G) (O) (Я)

**Сұлтан мешіті** (Татар тілі: Солтан мәчете;) Татарстанның Қазан қаласында орналасқан мешіт.

Тарихы
------

Мешіт 1868 жылы Шиханша Османовтың қаржылай көмегі нәтижесінде салынды.

1931 кеңестер өкіметі мешітті жапты. 1990 жылы мұнара қайтадан қойылды. 1994 жылы мешіт мұсылман қауымға қайтарылды.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуРесейдегі мешіттер |
| --- |
|  |
| Татарстан мешіттері | 
Әшім мешіті • Борнай мешіті • Құл-Шәриф мешіті • Мыңжылдық мешіті • Сұлтан мешіті | Qolsharif Mosque, Kazan |
|  |
| Дағыстан мешіттері | 
Махачқала мешіті |
|  |
| Ресей мешіттері | 
Грозный орталық мешіті • Мәскеу мешіті • Санк-Петербург собор мешіті |
|  |
| Ислам Ресейде
Елдер бойынша мешіттер |

 |
**The Who** — 1964 жылы Лондон қаласында құрылған британдық рок топ. Олардың классикалық құрамына (1964-1978) жетекші вокалист Роджер Долтри, гитарист Пит Таунсенд, басист Джон Энтвисл және барабаншы Кит Мун кірді. Топ ерекше концерттік қойылымдар арқылы үлкен жетістіктерге жетіп 60-70-ші жылдардағы ең ықпалды топтардың бірі  және тарихтағы ең ұлы рок-топтарының бірі болып саналады.
The Who бұрынғы «The Detours» тобынан дамып, концерттер кезінде таңқаларлық мінез - құлық (қойылымнан кейін сахнада аспаптарды сындыру) арқылы автодеструктивті өнерді көрсететін поп-арт және мод қозғалыстарының бір бөлігі ретінде өзін танытты.
1990 жылы The Who Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «The Who unveil first new song in eight years». BBC News.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  100 Greatest Artists: The Who | Rolling Stone.(қолжетпейтін сілтеме)
**Ет өнімдері**— өндірісте еттен дайындалған шұжықтар, тұзды-ысталған өнімдер және консервілер. Шұжықтың пісірілген, шала ысталған және пісірілген, шикілей немесе пісірілген түрде ысталған және кептірілген, шикілей кептірілген түрлері болады. 

Тұздалған-ысталған өнімдерге пісіріліп тұздалған (пісірілген сан еттер мен орамалар), ысталған- тұздалған (сан еттер, орамалар, төс және т.б), ысталған (сан еттер, төс, мойын еттері), пісірілген өнімдер жатады. Ет консервілеріне қалбырларға салынып, бекітілген, ыстықпен зарарсыздандырған дайын өнімдер жатады. Мұндай өнімдер таза еттен немесе етке басқа құрауыштар қосылып дайындалады. Ет консервілерін қоғамдық тамақтандыру орындарында 0-8° С температура аралығында 30 тәулік сақтауға болады. Қоймаларда консервілер түріне байланысты 1—3 жылға дейін сақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
Координаттар: 51°07′50″ с. е. 71°25′20″ ш. б.﻿ / ﻿51.1307194° с. е. 71.4223944° ш. б.﻿ / 51.1307194; 71.4223944 (G) (O) (Я)

**Асыл тас** — Астана қаласында Есіл өзеніінің сол жақ жағасында орналасқан әкімшілік кешені, № 1 көшеден оңтүстікке қарай, қаланың жаңа әкімшілік орталығында Сулы-жасыл бульварда (Нұржол желекжолы) орналасқан. Биіктігі 37, 40 және 53 қабат. «Асыл тас» Қазақстандағы ең биік ғимарат болып табылады. Құрылысы 2006-жылы басталған кешен 2013-жылы аяқталуы тиіс. 

Бұл ғимараттардың ерекшелігі асимметриялы пішімдес болып келеді, 32-ші қабаттан бастап жоғарғы қарай 15 метрге дейін қисайып кеткен.

Кешеннің ауданы 250 000 м², жобаның құны 350 миллион долларды құрап отыр.

А мұнарасы
----------

Биіктігі 210 м. 53 қабатты мұнара кешендегі ең биігі. Мұнда 18 жүрдек лифт орналасқан.

Құрылысы 2010-жылы сәуір айында басталған.

В мұнарасы
----------

Кешендегі екінші биік мұнара. Биіктігі 181,97 м, қабаттар саны 40.

Құрылысы 2006-жылы басталған болатын. 2008-жылдың ақпан мен 2009-жылдың сәуіріне дейін қаржы дағдарысынан құрылыс тоқтатылады. 2010-жылдың қыркүйегінде сыртқы әрлеу жұмыстары аяқталады.

Қолданысқа беру мерзімі 2011-жылдың желтоқсанында.

С мұнарасы
----------

Құрылысы әлі басталған жоқ.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстандағы ең биік ғимараттарының тізімі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Кешеннің орналасуы(қолжетпейтін сілтеме)
* SkyscraperCity интернет-форумдағы «Асыл тас»

Дереккөздер
-----------

1. ↑  статья на «Инфо-Цес»
2. ↑  Құрылыс компанияның сайты
3. ↑  Базис-А сайтында ғимараттың сипаттамасы.
4. ↑  Административный комплекс «Изумрудный квартал» Мұрағатталған 17 қаңтардың 2011 жылы. (орыс.)
5. ↑  «Асыл тас», В мұнарасы(қолжетпейтін сілтеме)
A. *Халықаралық Азаматтық Қорғаныс символы*.

**Азаматтық Қорғаныс** (АҚ) — мемлекеттік қорғаныс шаралары жүйесінің құрамдас бөлігі. Міндеттері: жергілікті халық пен халық шаруашылығын жау шабуылынан, жаппай қыру қаруынан, табиғат апаттарынан т.б. төтенше жағдайлардан қорғау және қорғану шараларын үйрету; су тасқыны, сел, жер сілкінісі, өрт болған аймақтарда құтқару жұмыстарын жүргізу; халыққа жау шабуылының немесе табиғат апатының қаупі туралы алдын-ала хабарлау,т.б. азаматтық қорғаныс бейбіт кезеңде және соғыс уақытында мынадай шараларды жүзеге асырады: жаппай қыру қаруынан сақтану үшін арнайы қорғаныс жайлары салынып, жеке бас қорғаныс жабдықтары дайындалады, ірі қалалар тұрғындары қауіпсіз жерге көшіріліп, оларға қорғану тәсілдері үйретіледі, ықтимал қауіп туралы халыққа егжей-тегжейлі түсіндіріледі, соғыс кезінде өндіріс орындары мен мекемелерде жұмыс тоқтамау үшін әртүрлі ұйымдастыру және инженер-техникалық шаралар жүргізіледі, нақты өндіріс орындары қорғалады, математика-техника құралдар, электр энергиясын шығару көздері, газбен, сумен қамтамасыз ету қорлары жасалады; қираған шаруашылықтарды қалпына келтіруге қажетті қосалқы жабдықтар жинастырылады, арнайы азаматтық қорғаныс топтары құрылады т.б. Қазақстан Республикасында азаматтық қорғаныс барлық жерде аймақтық-өндірістік принциппен ұйымдастырылған. Оны Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы тікелей басқарады. Комитеттің облыстық, қалалық және аудандық бөлімдері бар. Жергілікті жерлерде мекеме, ұйым, оқу орындары, өнеркәсіп басшылары және азаматтық қорғаныс шараларын өткізуге жауапты болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Тоз** — Эпидермис өсімдікте бірнеше айдан 2-3 жылға (омела өсімдігінде 15 жылға дейін сақталады) дейін сақталып қорғаныштық қызметін атқарады. Ол түлеп түскен соң түзуші ұлпа жасушалары бөлініп, өте берік, жасушааралық кеңістіктері болмайтын және жасушалары өте тығыз кірпішше қаланып жататын жаңа ұлпа, яғни тоз пайда болады. Мұны әсіресе ағаш пен бұта өсімдіктері діңдері қабығының қоңырқай түске ене бастағанынан байқаймыз.

Тоз (феллема) қорғаныштық қызмет атқарады. Ол тығыз орналасқан жасушалардың дұрыс радиальды қатарларынан тұрады. Олардың қабықшаларында *суберин* жиналады. Қабықшасының тозға айналуына байланысты жасушаның ішіндегі заттары өледі. Тоздық қабатта судың булануын және газдың алмасуын қамтамасыз ететін ерекше *жасымықшалар (чечевичка)* деп аталынатын қуыстар пайда болады. Жасымықшалар жасуша аралық, қуыстары үлкен болып келетін дөңгелек жасушалармен толтырылған. Жасымықшаны толтыратын ұлпалар тоздық камбийдің тұтас қабаты қалыптасқанға дейін, устьица аппаратының астында орналасқан, паренхималық жасушалардың бөлінуінің нәтижесінде пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Саговниктер және олардың тамыры
**Саговниктер** (Cycadopsida) , цикадалар- жалаңаш тұқымды ағаштардың бір класы.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Көптеген түрлері діңінің пішіні тамыр түйнек немесе шомыр тәрізді және біраз жері топырақ астында болады. (мыс. замия, бовения). Кейбір түрінің діңі қарапайым бағана тәрізді, биіктігі 18-20 м, бөрік басында ұзындығы 2,5-3 м қауырсын пішінді, жарғақ тәрізді жапырақтары болады. Бұлар 1-2 жылдан кейін түсіп, қайта шығады. Сабағы бұтақталмаған немесе нашар бұтақтанатын колонна тәрізді немесе түйнек тәрізді жуандаған, кейде топыраққа жартылай көмілген болып келеді (геофилия). Өзегінде
крахмал жиналады. Сабақтың жоғарғы ұшы вегетативті бүршікпен аяқталады, оны мәңгі жасыл жапырақтардың тобы қоршап тұрады. Бүршікте жапырақтары папоротниктердегі секілді ұлу тәрізді (улитка) бұралып тұрады. Саговниктердің ұрықтануы әліде сулы ортамен байланысты. Архегонийлері эндоспермнің ойыстау жерінде архегониальды камерада орналасқан. Тозаң өскен кезде сперма түзетін клеткадан 2-4 немесе көптеген көпталшықты үлкен сперматозоидтар пайда болады. Олар архегониальды камераның ішіндегі сұйыққа барып түседі де, біраз уақыт жүзіп жүреді, содан соң барып олардың біреуі жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Барлық саговниктер қос үйлі, мега- және микроспоралары арқылы көбейеді, желмен тозаңданады.

Таралуы
-------

Саговниктер тропик, субтропикте өседі, 9-10 туысқа бөлінетін 100-ге жуық түрі бар. Саговниктердің дами бастауы палеозой дәуіріндегі тұқымды папоротниктердің азаюы кезінен басталады. Саговниктердің көптеген түрі құрғақ жерде өседі, кейбір түрі көлеңкелі және ылғалды орманда да кездеседі. Саговниктер өсімтал және ұзақ тіршілік ететін, даму тарихы өтеертеден келе жатқан өсімдіктер (анық қалдықтары жоғары триастан белгілі). Саговниктердің кейбір қазба қалдықтары оның ішінде кейбір түрі Қазақстанда да табылған. Саговниктердің пішіні кейбір пальмаға ұқсас болғандықтан кейде саговниктерді саговник пальмалар деп қате атайды. Олар Шығыс Азияның, Австралияның, Африканың және Американың тропикалық және субтропикалық облыстарында кеңінен таралған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том
**Ajin** — 2015 жылдың 27 қарашасынан бастап шығатын қорқыныш жанрындағы Цунина Миураның анимесі. Бастапқыда бұл Жапонияда танымал мангалардың бірі болатын. Кейіннен 2015 жылы бұл анименің бірінші бөлімі болатыны хабарланды.

Мазмұны
-------

Ең алғаш аджиндер Африканың соғыс полигонында табылады. Ол кезде адамдар аджиннің қабілетіне қарап оны "Құдай берген сарбаз" деп атаған. **Аджин** дегеніміз өлмейтін немесе өлседе қайта тірілетін адамға ұқсас тірі организмді атаймыз. Африкада болған оқиғадан кейін бұл ақпарат барлық жерге таралады. Адамдар аджиндерді зерттей бастайды. Қазіргі кезде аджиндерден қалған 46 адам бар. Оның 2-еуі Жапонияда. Аджиндердің күштеріне қарап қабілеттері бар. Сол қабілеттердің бірі қара елес болып табылады. **Қара елес** дегеніміз кез-келген аджин шақыра алатын, мумияға ұқсас организм. Қара елесті адамдар күніне екірет шақыра алады. Бірақ олардың күштеріне қарап елестерді шақыру уақыты созылуы мүмкін. 

Жапония. Кей өскенде құрметті тұлға болғысы келетін оқушы. Бірақ күтпеген жерден ол жүк көлігінің астына түсіп, өзінің аджин екенін біледі. Тек ол ғана емес бүкіл әлем оның аджин екенін біледі. Кейге досымен бірге қашуға тура келеді. Қашу үстінде олар көптеген қауіпті оқиғаларға тап болады. Сол себепті Кей өз досының қауіпсіздігін ойлап, өз досын тастайды. 

Кейіннен Кей Сато мен Жапониядағы бірінші аджин Танакамен танысады. Осы аджиндердің әсерінен Кейді қашу үстінде ұстап алады. Енді оны 10 күндей зерттеу үшін қинайды. Мұндай қиыншылыққа шыдамаған Кей ғимараттан секіріп, канал бойымен қашып кетеді. Онда ол ешкіммен ісі жоқ әрі Кейдің аджин екенін білмейтін адамдармен танысанды. Енді ол тек тыныш өмірді ғана аңсайды.

Кейіннен Сато мен Танака жоғарғы билікке соғысты немесе аджиндер мен адамдардың бейбітшілігін таңдауын сұрайды. Биліктің соғысты таңдайтынын білген Сато өзіне көмек беретін адамдарды жинап, соғыс ашады. Кейдің ендігі мақсаты Сатоны тоқтату болып табылады.

Кейіпкерлер
-----------

* **Кей**— Басты кейіпкер. Қарапайым өмірді қалаған, бірақ күтпеген жерден аджин екенін білген. Осыдан кейін ол адамдарды жек көреді және адамдарға деген сезімін жан досы Кайто үшін көрсетпейді.
* **Кайто**— Кейдің балалық шағынан бері жан досы. Кейге қашуға көмек берген жалғыз адам.
* **Сайто**— Тәжірибесі бар аджин. Адамдарға қарсы соғыс ашқан аджиндердің басшысы болып табылады.
* **Танака**— Сайтоның серіктесі. Жапонияда бірінші аджин деген атпен белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  manga-read Мұрағатталған 31 мамырдың 2016 жылы. Жартылай-адам мангасы
2. ↑  findanime  Мұрағатталған 21 мамырдың 2016 жылы. Жартылай-адам анимесі
**Pink Floyd** (орыс. *Пинк Флойд*) — 1965 жылы Лондонда құрылған британдық рок-топ. Алғашқы британдық психоделикалық топтардың бірі ретінде ізбасарларын жинай отырып, олар кеңейтілген композицияларымен, дыбыстық эксперименттерімен, философиялық лирикаларымен және күрделі жанды шоуларымен ерекшеленді. Олар прогрессивті рок жанрының жетекші топтарының бірі.

Pink Floyd тобын 1965 жылы Сид Баррет (гитара, вокал), Ник Мейсон (барабандар), Роджер Уотерс (бас-гитара, вокал) және Ричард Райт (пернетақта, вокал) құрған. Барреттің жетекшілігімен олар «Arnold Layne» және «See Emily Play» деген екі хит синглін және сәтті дебюттік «The Piper at the Gates of Dawn» альбомын шығарды (1967). Дэвид Гилмор (гитара, вокал) топқа 1967 жылдың желтоқсанында қосылды, ал Баррет 1968 жылдың сәуірінде психикалық денсаулығының нашарлауына байланысты кетті.

Рок-музыкадағы ең сәтті топтардың бірі: олардың альбомдарының бүкіл әлем бойынша таралымы 250 миллион данадан асады,оның ішінде 75 млн — АҚШ-та.

Дискография
-----------

* *The Piper at the Gates of Dawn* (1967)
* *A Saucerful of Secrets* (1968)
* *Music from the Film More* (1969)
* *Ummagumma* (1969)
* *Atom Heart Mother* (1970)
* *Meddle* (1971)
* *Obscured by Clouds* (1972)
* *The Dark Side of the Moon* (1973)
* *Wish You Were Here* (1975)
* *Animals* (1977)
* *The Wall* (1979)
* *The Final Cut* (1983)
* *A Momentary Lapse of Reason* (1987)
* *The Division Bell* (1994)
* *The Endless River* (2014)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Beech M* Pink Floyd Reunion Tops Fans' Wish List in Music Choice Survey. New York:  Bloomberg Television (26 қыркүйек 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 тамыз 2013.
2. ↑  Top Selling Artists  (ағыл.).  Recording Industry Association of America.(қолжетпейтін сілтеме)
**Мұхитдин Исаұлы Паттеев** (5 мамыр 1970, Қызылқұм ауданы, Отрабат ауылы, Шымкент облысы) — философ, исламтанушы. ҚМДБ Ғұламалар және Сарапшылар Кеңесінің мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1976 - 1988 ж.ж. Түркістан қаласында мектеп пен училище бітірген. 1988-1990 ж.ж. Мәскеу қаласында әскер қатарында болған. 1991-1995 ж.ж. Ахмет Ясауи университетінде Шығыстану факультетін тәмамдаған. 1997-2000 ж.ж. Стамбұл қаласында Құран-тәпсір саласында магистрлік қорғап, 2000-2002 ж.ж. Анкара қаласында Құран-тәпсір саласында phd докторлық дисертациясын қорғаған. 2001-2024 ж.ж. Нұр-Мүбарак ислам Египет университетінде дәріс береді. Ректордың ғылыми кеңесшісі.  Доцент доктор. 2006-2007 ж.ж. Діни комитетте Алматы қаласында бас маман болып жұмыс атқарған.

Шығармашылығы
-------------

"Ислам ғылымхалы", "Құран кімнің сөзі?", "Пайғамбар падишасы", "Пейішке жетелер пейіл", "Әулиенің кереметі", "Пайғамбарлар өмірі", "Мәңгі мұғжиза", "Мәңгілік мұғжиза", "Отбасы ғылымхалы", "Тұлға болам десеңіз", "Ментор", "Оразада отыз сұрақ", "Қара шаңырақ" (роман) т. б жиырмадан астам кітаптары мен жүзден астам мақалалары жарық көрген.

Отбасы
------

Үйланген. Екі қызы мен екі ұлы бар.
‎

**Мирза Фатали Ахундов** (әз. *Mirzə Fətəli Məhəmmədtağı oğlu Axundov (Axundzadə)*, толық есімі *Мирза Фет Али-бек Гаджи Алескер оглы Ахундов*; 30 маусым 1812, Шеки — 10 наурыз 1878, Тбилиси) — әзірбайжан жазушысы, қоғам қайраткері, философ. Нуха қаласында орыс-әзірбайжан училищесін тамамдаған. Парсы, араб, орыс тілдерін жетік меңгерген. «Пушкиннің өліміне» деген алғашқы поэмасы 1837 ж. орыс тілінде жарияланды.

«Алданған жұлдыздар» повесі (1857) әзірбайжан әдебиетін жаңа деңгейге көтерді. Ахундов латын және орыс әліппесінің негізінде әзірбайжан тілінің жаңа алфавитін жасады. «Үнді шахзадасы Кемал-уд-Доуланың парсы принці Жалалуд – Доулаға үш хаты және оның жауабы» дейтін философиялық трактатында ислам дінімен ғылымның қоғамдағы орны, табиғат құбылыстарын зерттеу керектігі, философияның негізгі мәселесі — ойлардың болмысқа қатысы туралы өз пікірлерін баяндайды. Ахундовтың бұдан басқа «Философ Юмға жауал», «Джон Стюарт Милль бостандықты» т.б. саяси-философиялық, әдеби-сын еңбектері бар. Ахундовтың шығармалары Таяу Шығыс пен Орта Азия халықтары демократиялық жаңа әдебиетінің, реалистік прозаның қалыптасуына зор ықпал етті. Көркем творсчество арқылы патша өкіметінің отаршылдық саясатын әшкереледі. «Мемлекеттің игі жақсы қоры» және «Ерші Жүсіп туралы хикаясы» қазақ тілінде жарық көрді (1989).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**«Дәстүр мен жаңашылдық жайында»**- жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің мақаласы. «Қазақ әдебиеті» газетінің 1960 жылғы 28 тамыздағы санында жарияланған, бұдан соң «Әр жылдар ойлары» (1961) жинағында басылған. 

Мұнда қазақ әдебиетінің өскелең жолын саралап, қорытындылаған (теориялық) күрделі ойлар бар. Әуезовтің «Дәстүр - болмысты көркем образға айналдырудың ғасырлар бойы машықталған тәсілдерінен және айналамызды қоршаған қоғамдық орта мен табиғатты ой таразысына сала отырып бейнелеудің ұрпақтан-ұрпаққа мирас болып келе жатқан қағидапарынан құрылады» (12 томдық шығармалар жинағы, 12-том, 509-бет) деген анықтамасы дәстүрдің заңдылықтарын ашатын тұжырым. 

Бұл еңбекте қазақ көркемсөз өнеріне тән дәстүр мен жаңашылдықтың бірнеше қырлары көрсетілген. Соның бірі қазақ әдебиетінің ауыз әдебиеті мен жазба кәсіби әдебиетінен нәр алып, қос арна болып дамып келе жатқандығы. Қазақ фольклорының сұрыпталған шебер тілі, халықтың үміт, арманын бейнелейтін үрдісі, кең ауқымды толғамдылығы Абай Құнанбаев бастаған классикапық әдебиетімізге игі әсер тигізген. Сондай-ақ кеңес дәуірінде көркейіп дамыған жазба әдебиет халық ақындарының, соның ішінде Жамбыл Жабаевтың шығармашылығын байытуға зор ықпал еткен - Әуезов қазақ кеңес әдебиетінің жетілуіне, жанрлық жағынан түрленуіне, жаңа сапалар табуына орыс әдебиетінің тәсіл, үлгісі болғанын атап өтеді. Қоғамдық өзгерістердің нәтижесінде әдебиеттегі көне дәстүрлердің кейбіреулері жоғалып, оның орнына өміршең жаңа бағыттар келетіні де жаппы заңдылық. Жаңа дәстүрлер шебер суреткерлердің ізденістері арқылы толысып, түрленіп отырады. Қазақ кеңес поэзиясы мен прозасы әлемдік әдебиеттің тәжірибесін де пайдаланып, жетілген. Ал драмалық шығармалар, әдеби сын дәстүрі, негізінен алғанда, кеңес дәуірінің жемісі болып табылады. Жазба әдебиеттің ең күрделі жанры - романшылықтың қалыптасуына да төл дәстүрімізбен қатар жаһан әдебиетінің де әсері тиген. Тың жанрлардың пайда болуы, көне жанрлардың жаңғыруы, ауызша және жазбаша көркем шығармашылықтың бірін-бірі байытуы ортақ заңдылықты құбылыс. Дәстүр мен жаңашылдық қазақтың көркем әдеби тілінің қалыптасу процесінде көрінеді. 

Сонымен: 

1. Халықтың ақындық шығармашылығы, оның жанрлары мен түрлері, ақындардың стилі мен қолжазбасы жүздеген жылдарда қалыптасып, дамып отырады;
2. Қазақ әдебиеті өзінің даму процесінде тап дәстүрлерімен қатар шығыстың, орыстың, еуропалық жалпы жаһан әдебиетінің көркемдік жетістіктеріне де сүйенеді, жаңа сипаттар табады;
3. Жазба әдеби тіл де ақындар, жазушылар шығармашылығының ілгерішіл үрдістерін сұрыптап, жетілдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8