recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов**

1967 жылы 8 ақпанда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін (1991), тарих оқытушысы, қоғамтанушы; ҚР Президенті жанындағы Ұлттық мемлекеттік басқару жоғары мектебін (1997) «Мемлекеттік басқару» мамандықтары бойынша бітірген.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).

1991 жылдан - Алматы облысы Қаскелең ауданы Райымбек ауылы ОМ мұғалімі. 1993 жылдан - ҚР сыртқы экономикалық байланыстар министрі және ҚР өнеркәсіп және сауда министрінің сарапшысы, бас маманы, министрдің көмекшісі. 1997 жылдан - ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің бас маманы, бөлім бастығы, басқарма бастығының орынбасары. 1999 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесі Талдау орталығының сектор меңгерушісі, орталық меңгерушісінің орынбасары.
2002 жылдан - ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі «Экономикалық зерттеулер институты» РМК бас директорының орынбасары, бірінші орынбасары. 2003 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігі әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі. 2006 жылдан - «Қазына» тұрақты даму қоры» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары, басқарушы директоры - корпоративтік хатшысы.
2008 жылдың ақпан айынан бері - Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Стратегиялық зерттемелер және талдаулар орталығының меңгерушісі.

«Құрмет» орденімен (2010), «Астананың 10 жылдығы» медалімен (2008) марапатталған.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Халқының жоғары сапалы өмір деңгейі, бәсекеге қабілетті экономикасы және қуатты адам капиталы бар тұрақты да өркенді мемлекет».

Сүйіп оқитын әдебиеті - романтикалық әдебиет, тарихи хикаяттар, фантастика.

Үйленген. Жұбайы - Мұқанова Гүлнара Жанет қызы (1971 жылы туған), ҚР Денсаулық сақтау министрлігі басқармасы бастығының орынбасары. Ұлы - Мұқанов Әміржан Мақсатұлы (1996 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Бейсебаев атындағы көше (Алматы)**
Көшеге мемлекет қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері Майсымхан Бейсебаевтің есімі (Алматы қаласы әкімнің 24.02.1997 Ма 77 шешімі) берілген. Бейсебаев Майсымхан (1808-1987) Алматы облысында дүниеге келген. Көкшетау, Алматы, Ақмола облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы, 60-шы жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған.
Көше Алатау ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Красноармейская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1900 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Өсімдік туралы
--------------

Зигокактус – кірпігүлдер тұқымдасына жататын суккулентті өсімдік. Отаны - Оңтүстік және Орталық Американың тропикалық ормандары. Құмды, шөлді жерлерде өсетін кірпігүлдерден айырмашылығы, бұл эпифитті (яғни жерде топырақта емес, ағаштың бұтақ, діңінде өсетін) ылғалдылықты ұнататын өсімдік.
Жапырақтары етті, жалпақ, аратісті, буын-буын болып келген. Жапырағының соңғы буындарының ұшынан қызыл, күлгін түсті гүл жарады. Желтоқсан-қаңтар айында гүлдейтіндіктен «желтоқсан гүлі» деген атауы да бар. Гүл түйнегі қазан айының соңында пайда бола бастағаннан бастап, өсімдікті бір орыннан екінші орынға қозғап, мазалауға болмайды, әйтпесе түйнегін тастап жібереді. Сонымен қатар, молынан суғарып, су бүркіп, гүлдейтін гүлдерге арналған тыңайтқышпен қоректендіру қажет. Гүлдеп болғаннан кейін, өсімдік демалу кезеңіне ауысады сондықтан суғаруды біртіндеп азайтып, 12 °C салқындау жерге қою керек. Сәуір айында түбегін, топырағын ауыстырып, әрі қарай қазан айына дейін дағдылы күтім жасалады. Қазан, қараша айларында гүлдеуі үшін аздап ғана суғарып салқындау жерге қояды. Бұндай температуралық жағдайлар жасалмаса, өсімдік гүлдемей қояды.

Жарығы
------

Жарық, күн сәулесі мол түсетін жерге орналастыру қажет.

Жылуы
-----

Демалу кезеңінде 12°C салқындық, басқа уақыттарда 17 °C- 20 °C жылулықта өседі.

Суғарылуы
---------

Демалу кезеңінде азырақ суғарады.

Ылғалдылығы
-----------

Құмды, шөлді жерлерде өсетін кірпігүлдерден айырмашылығы, бұл көлеңкелі тропикалық ормандарда өсетіндектен ылғалдылықты ұнататын өсімдік, сондықтан су бүркіп тұру қажет.

Қоректендірілуі
---------------

Айына бір рет кірпігүлдерге арналған тыңайтқышпен қоректендіріп отыру қажет.

Аурулары
--------

Көбінесе саңырауқұлақ ауруларына шалдығып ауырады. Ондай жағдайда фунгицид препаратын қолданыңыздар.

Көбейтілуі
----------

Қалемше арқылы көбейтеді.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Тарғақшөп** (лат. *Dactylis*) – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

Тарғақшөп ең құнарлы мал азықтық өсімдіктердің бірі. Мұның таспа сияқты ұзын және жалпақтау келген жұмсақ жапырақтары сабағын қаптап шығады. Тарғақшөптің масақтары ерекше пішінді тығыз шашақбас болып біріккен. Үстіртін қарағанда, бұл масақтардың ішінде көптеген кішкентай кірпі жиналған сияқты болып көрінеді. Тарғақшөппен бірге - арпабас, бидайық, көкшолақ, су бидайық, қарабас шалғын сияқты көптеген жайылым дәнді дақылдары да өседі. Бұлардың барлығын жайылымда да, пішен күйінде де мал сүйсініп жейді. Оның қауырсын тәрізді жапырақтарына, қызғылт түсті шашақтанған және шоқпарбас болып біткен гүл шоғырларына, көгілдір және сары түсті гүлдеріне және түрліше пішінді болатын бұршақ жемістеріне қарап оңай ажыратуға болады.

Дереккөздер
-----------

**"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары"**.Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
**ВЕРАС Дени** (1630-1700 ж. ш.) - Францияда утопиялық социализм идеяларын насихаттаған тұңғыш шығарма - "Севарамбтар тарихы" (1677-79) деген жолжазба-романның авторы. *Верас* ойдан шығарылған севарамбтар қоғамына олардың заң шығарушысы Севарис жүргізген әлеуметтік реформаларды суреттейді. Реформаға дейінгі қоғамды суреттеуі *Верасты* табиғи право теоретиктерімен және 18 ғ. утопист - социалистермен жақындастырады. Реформа жасалған Севарамбия қоғамында тумысына байланысты артықшылықтар мен жеңілдіктер болмайды; жекеменшік жойылған: жер және барлық байлық халықтың меншігіне берілген; қарттар мен науқас адамдардын басқа барша жұртқа еңбек ету міндетті деп жарияланған. Ел өндірістік принцип бойынша осмазияға - қала мен село өндірісіне бөлінген, оларда балалар жалпы және кәсіптік білімді ұштастыру негізінде оқытылады. Севарамбтар монарх сайлайды, оның билігі сайланбалы мекемелермен шектелген. Күнді құдіретті Құдай деп құрметтейді. *Верас* романы кеңінен мәлім болып, көптеген еліктеушілерді туғызды.

*Дереккөздер*
-------------


1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Бәс ( салт.)** Ел ішінде ертеден келе жатқан қызықты салт пен әдеттің бірі - **бәс тігу.** Бұл ас пен тойда ғана емес әр уақытта бола беретән қызықты бәсеке. Бәстің түрі де көп болады. Мысалы күш сынасу, ауыр тас көтеру, өгізді , түйені көтеру, судан жүзіп өту, бір қойдың етін өзі жеп кету , күрес,мергендәк сайысы , жаяу жарыс т.б. Бәс шарттары бойынша оған бәйге тігіледі. Бәйгені ұтылған жақ немесе ұйымдастырушылар төлейді. Оған дәмелілер қатысады. Бұл көпшілік алдында өтеді. Бәс жеңімпаздары құрметке бөленеді, мақтау алады. Оның есімін де жұрт ұмытпай айтып жүреді. Мысалы , XIX ғасырдың орта кезінде Шығыс Қазақстанда өмір сүрген Малмақ деген өте күшті адам бір үлкен аста салмағы 700 келідей тасты көтеріп әкелген. **"Малмақ,көтерген тас"** деп аталатын осы ескерткіш бұл күндері Үржар ауданы жерінде жатыр. Карон палуанмен бәсте Балуан Шолақ 51 пүт кір тасын көтерген. Арқанын әйгілі палуаны Таңатқан Дүйсекейұлы бәске тігілген атан өгізді көтеріп алып кеткен.

**Дереккөздер**
---------------

  

1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2.
**Бәкизат Сарманқызы Қайымова** (01.11.1929 жылы туған, Семей облысы, Аякөз қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1963). Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (1950). 1950—1954 жылдары ҚазКСР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтында қызметкер, осы институттың жанындағы аспирантураны бітірген (1954). 1957 жылдан еңбек демалысына шыққанша аталмыш институтта қызметкер. Филология ғылымының докторы, профессор А. Ысқақовтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі етістіктен есім туғызушы аффикстер" деген тақырыпта кандидат диссертациясын қорғады. Лексикография саласында еңбек етті. 10-нан аса ғылыми мақала авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Кулонометрия**

Талдаудың кулонометрлік әдісі ерітінді мен балқымадағы
электрохимиялық реакция толық жүруі үшін қажетті электрдің
мөлшерін өлшеуге негізделген. Есептеу Кулон заңы бойынша
жүргізіледі. Бұл әдіспен талдаған кезде тіпті аз концентрацияның өзі
анықталынады, талдауды оңай автоматтандыруға болады. Бұдан аса
активті де тұрақсыз реагенттерді пайдалану мүмкіндігі туындайтындықтан, 
стандартты ерітінді әзірлеу қажетсіз болып қалады.
Анықталынатын қосылыстың белгілі мөлшері болатын үлгі бойынша 
өлшегіш құрылғыны алдын ала тексеріп, өлшемдеп, қалыптастырып 
алмай-ақ талдау жүргізілуі мүмкін. Кулонометрлік талдаудың
реагенті электр тогы болғандықтан, оны қалаған жерге орнатып,
алыстан басқаруға, автоматтандыруға болады. Сонымен қатар бұл
әдіс өте дәл және оны стандартты сынаманы дайындау үшін
пайдаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Тарғақ — орташа пішінді дала балықшысы (салмағы 230г).

Осы әдемі,сымбатты құстың негізгі ұялары қазақ далаларында орналасқан,Қыста жылы жаққа ұшып кетеді (қыркүйектен наурызға дейін).Жерде,шұңқырда орналасқан ұясында,сәуірде 4 шұбар жұмыртқаларын салады.Аталығы мен аналығы кезектесіп басып,3 аптадан кейін мамықты балапандары шығады да,ұяларын бірден тастап кете береді.

Балапандары ересектері сияқты жәндіктермен,яғни шегіртке ,қоңыз және ауылшаруашылық зиянкестерімен қоректенеді,сөйтіп пайдасын тигізеді.Балапандары 1 айдан кейін ұшады.Қуаң Қазақстан далалары мен шөлдерінде болатын бұл құстың саны соңғы онжылдықта азайып барады.Сондықтан тарғақ Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген және дүниежүзіндегі қорғансыз құстардың бірі болып есептеледі.
**Абамүслім Досанұлы** (1910-1948) – Ұлы Отан соғысының қайраткері, Қараспан сельпосының бастығы.

Өмірбаяны
---------

Досанұлы Абамүслім 1910 жылы дүниеге келген.1938 жылы Алматы қаласында Қазпотребсоюздің 1-жылдық бухгалтерлер дайындайтын курсын бітіреді. Курсты тәмәмдағаннан кейін Қараспан сельпосында бухгалтер, осы мекеменің бастығы болып қызмет атқарған. 1941 жылдан 1943 жылдың сәуір айына дейін Ұлы Отан соғысына қатысады. Соғыста бірнеше медальдармен марапатталып, соғыс кезінде ауыр жарақат алған. Соғыстан келгеннен кейін Қараспан сельпосының бастығы, Комсомол колхозының бастығы қызметтерін атқарады. Соғыстан алған жарақатынан 1948 жылы тамыз айында қайтыс болған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  „Төрелер шежіресі"
**Теріскенсу** – Түрген өзенінің сол жақ саласы.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 12 км-ге жетеді және шатқалы тармақталған.

Бастауы
-------

Шыңтүрген және Теріскенсу жоталарындағы шатқал (3755,5 м) шыңнан басталады, бастапқыда солтүстікке қарай бағыт алады, 3,5 км-ден кейін ол Шұқырша өзенінің шығысында бағыт беріп, солтүстік-шығыстағы Түрген өзенімен қосылады.

Тарихи факт
-----------

Ащыбұлақ және Теріскенсу өзендерінің қосылу орнында 1223 жылы Моңғол құрылтайы өтті, онда Шыңғысхан өз империясын үлкен ұлдарының арасында бөліп алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ТҮРГЕН ТОПТЫҚ СУ ҚҰБЫРЫН ҚАЙТА ҚҰРУ ЖӘНЕ ОНЫ ПАЙДАЛАНУ ЖОБАСЫ
2. ↑  Алматы облысы туризмінің ресми сайты Мұрағатталған 3 мамырдың 2020 жылы.
Тархия
Тархия
**Тархия** — анкилозавр тобына жататын динозавр. Оның толқ сақталған бассүйегі мен аз ғана қаңқа сүйектері табылған. Солардың ішінде бассүйегіне ғылыми сараптама жасаып, сипаты ашылған. Тархияның басы мен мияның көлемі үлкен. Тіпті атауының өзі Моңғолшадан аударылғанда ми деген мағына береді. Бассүйегінің жоғарғы бөлігінде қылқан тектес үлкен тақташалары болған. Үлкен төмпешікті тақташалар бассүйегін толық қаптап тұратын. тұмсығы кең және дөңгеленіп келген. Тістері өз тобындағы жануарларға ұқсаған. Шөппен қоректенетін динозаврдың қабырғалары жұқа және анкилозаврдың сауыт тақташаларына ұқсайды. Тархиялар құрғақ климатты жерлерде өмір сүрген. Бұл динозаврмен бір уақытта және бір аумақта тиранозавр, түйеқұстектес галлимимус және гадрозавр-зауролофус өмір сүрген. Ғалымдар тархияның қандай өсімдіктермен қоректенгенін білмейді. Оның сүйектері табылған жерде ешқандай өсімдік қалдықтары болмаған.

Қызықты дерек
-------------

* Тархия табылған тау жыныстары — құм төбелерге толы құрғақ аймақ.
* Ғалымдар тархия — шөл жануары деген тоқтамға келген.
* Азиядан табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 2,6 тонна
* Тұқымдас : Анкилозаврид
* Отряд тармағы : Тиреофор [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Долкун Ясенов**(1938 жылы туған, Шығыс Түркістан, Сүйдін қаласы) - ақын. Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1961). 1961 жылы Шығыс Түркістанға оралған соң, ШҰАР Жазушылар одағының "Тарым" журналында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. 1963 - 1968 жылдары "Ревизионист" ретінде Құмыл облысының Карамучка селосында айдауда болады. 1968 жылы Отанын тастап, жасырын түрде Қазақстанға қоныс аударған.
Алматыда "Коммунизм туғи" (қазіргі "Уйғур авази") газетінің редакциясында аға әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметін атқарған. 1999 жылдан "Йеңи һаят"
тәуелсіз газетінің бас редакторы.

Шығармашылығы
-------------

"Гүлнардың досы" (1971), "Тастағы гүл" (1973), "Соқпақтар" (1976), "Өмір қоңыраулары" (1979), "Жер әуені" (Зов земли) (1982), "Туған жердің мейірі" (1986), "Жиектер" ("Горизонты", 1988) кітаптарының авторы. "Саадат", "Кәріз туралы повесть", "Соңғы сәтте", "Абдулла Розыбакиев", "Үнсіз өлім", "Сиқырла аса", "Отан және жыр", "Туған жер қадірі", "Шөлдеу", "Керуен жолы", т.б. шығармалар жазған. Өлеңдері өзбек тілінде ("Отанға махаббат"), Қарақалпақ тілінде ("Өмір қоңырауы") жеке кітап болып шыққан және қазақ, орыс, украин, түрік, авар тілдеріне аударылған. Абайдың таңдамалы өлеңдерін үйғыр тіліне аударып, "Көзімнің қарасы" деген атпен жеке кітап етіп шығарған (1972). О.Сүлейменов, Ж.Молдағалиев, М.Шахановтың және басқа қазақ ақындарының, сонымен бірге Пушкиннің, Лермонтовтың, Твардовскийдің Р.Ғамзатовтың, Қ.Кулиевтің, С.Шипашевтің, Э.Вахидовтың, А.Ариповтың өлеңдерін ұйғыр тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Облыстық радио-телевизия хабарын тарату орталығы (ОРТХТО)**. 1%9 ж. Облыстық
радио-телевизия орталығынан жеке бөлініп шығып, өз алдына жеке құрылды. Биікт. 180 м телевизия мұнарасы, хабар тарататын ст. бар. Байланыстың тех. құралдары мен автомат құрылғыларды
кезеңмен жетіддіріп дамыту, радио-телевизия хабар
таратқыштарын орнату, радиорелелі байланыс
желісінін көмегі (1970) және *«Орбита-2»* көсмостық байланыс жүйесін салуды аяқтау Орталық телевизияның 1-, 2- бағдарламаларын, 1-, 9, 12- каналмен респ. және жергілікті бағдарламаларды көруге
мүмкіндік берді. Облыс ауылдарында қазіргі
замаңғы 60 телевизиялық аппаратура кешені
орнатылып, бұл Орталық телевизия бағдарламасын қабылдауға жағдай туғызды. Қарағанды облысының
түрлі пунктгерінде орнатылған ОРТХТО-ның тех.
құралдары мен ретрансляторлар Орталық теяевизияның
1-бағдарламасын облыс халқының 97,2%-ы көруін
қамтамасыз етті. Қарағандының және серіктес қалалардын телекөрермендері айкын кабылдау аймағынан (60-80 км) 4 телевизия бағдарламасын көруге, *«Маяк»* радиобағдарламасың, тәулігіне 4 сағат
берілетін стереофондық радио хабарларды
тындауга мүмкіндік алды (1987). Қайта кұру
кезеңінде жеке меншік, коммерциялық телекомпаниялар мен радиостансалардың пайда болуы
техникалық ғимараттың аппарат залының құрылысы аяқталды, оңда 1998 жылдан бастап Новосибирскінің *«Иртыш»* ӨБ шығарған радио және
телехабар тарату құрылғылары орнатылды. Жаңа
радиохабар тарату стансасын *«Еуропа-плюс»*, НТК,
КТК каналдары аналог жабдықтарда алғашқы
болып пайдалаңды. 2002 ж. қаладағы барлық радио
және телевизия қабыддағыштарын толық көшіру
аяқталды. ОРТХТО 2004 ж. Қазтелерадио филиалы Облыстық радио және телевизия дирекңиясы
(ОТРД) болып өзгертілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Лауден округі** (ағылш. *Loudon County*) АҚШ-тың Теннесси штатында орналасқан. Ресми түрде 1870 жылы құрылған. 2010 жылғы дерек бойынша, халық саны 48 556-ны құрайды.

Географиясы
-----------

АҚШ халық санағы бюросының деректері бойынша, округтің жалпы жер көлемі 639,731 км2, оның 593,111 км2-ы - құрғақ жер және 18,000 км2 немесе 7,290 %-ы - сулы жерлер.

Халқы
-----

2000 жылғы халық санағы бойынша, округте 15 944 үй шаруашылығында 39 086 тұрғын және 11 798 отбасы өмір сүреді. Халық тығыздығы км2-ға 66,00 адамнан келеді. Округтің территориясында 17 277 тұрғын құрылысы салынған, км2-ға  шамамен 29,00 құрылыс нысанынан келеді.  Округтің нәсілдік белгілеріне келер болсақ: ақ түстілер — 95,90 %, афроамерикалықтар — 1,14 %, байырғы америкалықтар (үндістер) — 0,32 %,азиаттар — 0,21 %, гавайлықтар — 0,02 %, басқа нәсіл өкілдері — 1,43 %, екі не одан көп нәсіл некесінен туғандар — 0,98 %. Испан тілінде сөйлейтіндер халықтың  2,29 %-ын құрайды.

Жалпы үй шаруашылығындағылар құрамының 28,40 %-ы  18 жасқа дейінгілер, үй шарушалығындағылардың  61,70 %-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 8,90 %-ы зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 26,00 %-ы отбасылық қарым-қатынасты емес, 22,80 %-ы бір адамнан тұрады, 10,10 %-ы қартайған адамдардан тұрады (65 жаста және одан жоғары). Үй қожалығының орташа өлшемі 2,42 адамды және отбасының орташа өлшемі 2,82 адамды құрайды. 

Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ, 21,90 %-ы  18 жасқа дейінгілер, 6,70 %-ы  18 ден 24-ке дейінгілер, 27,50 %-ы 25 тен 44-ке дейінгілер, 27,70 %-ы 45 тен 64-ке дейінгілер, 27,70 %-ы 65 жастан жоғарылар. Округ тұрғынының орташа жасы - 41. Әр 100 әйелге 95,10 еркектен келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 92,10 еркектен келеді. 

Октугтергі үй қожалығының орташа табысы - 40 401 АҚШ доллары, отбасына шаққанда - 46 517 АҚШ доллары. Ер адамның орташа табысы 33 567 АҚШ доллары, әйел адамдардың орташа табысы -  23 164 АҚШ доллары. Әр жанға шашқанда орташа табыс - 21 061 АҚШ доллары. Отбасылардың  6,90 %ы-ы немесе қалықтың 10,00 %-ы  кедейшілік шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 12,80 %-ы - жастар (18 жасқа әлі толмағандар) және 9,00 %-ы 65 жастан асқандар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Данные Бюро переписи США по округу Лауден (Теннесси)  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 сәуір 2012. Тексерілді, 16 қараша 2009.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Лауден округының, штат Теннесси ресми сайты
* АҚШ округтарының Ұлттық ассоциациясы
* Loudon County, TNGenWeb
**Famas**(*Fusil d'Assaut de la Manufacture d'Armes de St-Etienne - Сент-Этьенедегі MAS атты қару жасау кәсіпорының жасаған винтовка* )- калибры 5,56 мм француз автоматы, "булл-пап" схемасына ие. Бейресми аты - "клерон"(фр. "горн").

**Тарихы**

Aзимпульсты оқ қолданатын қаруды 1967 жылы Францияда Полем Телье мен Ален Кубэ конструктырымен құра бастады, ал 1970 жылы тамызда 5,56x45 мм М193 атты оқ жасалды. Қару 9-мм пистолет-пулемет МАТ-49 және 7,5-мм өзі оқталатын MAS 49/56 атты қаруларды қосу үшін есептеп жасады. 1971 жылы MAC фирмасы (**A1** атымен) бірінші 10 қаруды жасап сынады, ал 1973 жылы Саторе көрмесінде **(A2** атымен) басқа түрін көрсетті, осы қару классының булл-пап кешені арқылы жасалған ең жақсы қару ретінде специолисттермен қабылданды. 1973-1976 жылдары қаруды сынап соңында А5 үлгісі әскерде қолдануға болады деген шешім қабылданды. Ал 1977 жылдың 8 тамызында қарудың кейбір механизмдерінің конструкциясын жақсартып франция әскеріне **FAMAS F1** (**А6**) атымен тапсырылды. Алты жыл ішінде францияның қарулы күштері 300 мыңнан астам қару сатып алды. Тоқсаныншы жылдары GIAT Industries G1 атты жаңа жақсартылған түрін жасады ал 1994 жылы G2 түрін жасады. G2 түрімен теңіз пехотасы қаруланды ал одан кейін басқада Францияның қарулы күштері қарулана бастады.
**Ажына** - демонологиялық кейіпкер. 

Орта Азия халықтарында (тәжік, өзбек, қарақалпақ, қырғызда) және оңтүстік Қазақстан өңірінде әңгімеленетін қаскөй рух-ие. 

Бұл түсінік ислам дініндегі жын ұғымымен жергілікті мифологиялық түсініктер (албасты, марту) араластығынан пайда болғаны байқалады. Қазақ наным-сенімінде көрінбейтін, адамдар мен жан-жануарларға қаскүнем күш иелеріне саналады. 

Ә.Диваев «Ажыналар бұлар да жындар, бірақ, әйел жыныстылар» деп жазады. Ажына әйел кейпінде көзге елестеп, біртіндеп құбылып алыпқа айналатын тылсым бейне, кейде иенде ешкі бейнесінде кездеседі. Тәжіктердің түсінігінде ол төккен күлдің арасында өмір сүреді. Түрікмендер мен түріктерде және қазақта ажына мен жын ұғымдарының пәлендей айырмасы жоқ деуге болады.
Қазақ бақсысы жын мен ажыналарды қойдың боялған бас сүйегіне магиялық «көшіру» рәсімін жасаған. Бұл туралы Ә.Диваев былай деп жазады: «Кейбір бақсылар айтып сойған малдың бас сүйегін алып, оны қара және қызыл түстерге бояйды, сонан соң ауырған адамның қойнына тығады да, оның астынан бас сүйекті алдап өткізген болып, бас сүйекті лақтырып жіберіп, ауруды сүйрелеп қаша жөнеледі. Ал, аурудың ішінде осы уақытқа дейін отырған жындар мен ажыналар әлгі бас сүйекке ұмтылып, оны кеміре бастайды, олар осы іспен айналысып, сол жерде қалады, ал бақсы сол сәтті пайдаланып, аурумен бірге тез кетіп қалады, жындар мен ажыналардан босаған ауру содан соң сауығып кетеді-мыс». Араб-парсы тілінде «жын» жалпы атау, ал «ажына» жындар деген ұғымды білдіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Диваев А. Бақсы // Диваев А. Этнографические материалы. Легенды, населения Сырдаринской области. Вып.V Ташкент. 1896
2. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Лики**,Лунс Сеймур Базетт (7. 8. 1903. Кабете, Кения,— 1. 10. 1972, Лондон) — ағылшын археологы және антропологы. 30 жылдан астам уақыт бойы Шығ. Африкада археол. зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1927—29 ж. көп қабатты Гәмбл-2 үңгірін қазып, Шығ. Африкалық бірқатар археол. мәдениеттің салыстырмалы хронологиясын жасады. 1930 ж. Ньоро неолит үңгірін, 1951 жылдан бастап Танзаниядағы жартасқа салыңған бейнелерді зерт-теді. Оның 1959 ж. Олдовай сайынан тапқан зинджантроп бас сүйегін, 1960 ж. тапқан презинджантроп бас сүйегін зерттеп ашқан жаңалығының ғылымда маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Ақтөбе химия зауыты** - технологиялық контактілі күкірт қышқылы, технологиялық олеум, жай ұнтақталған және түйіршіктелген суперфосфат, кремний-фторлы, натрий, бор қышқылы, бура және т.б химиялық өнімдер өндіретін Ақтөбеде орналасқан зауыт. 

  

Бұл зауыттың құрылысы 1929 жылы басталып, 1934 жылы алғашқы өнімін береді. Ұлы Отан соғысы жылдары майдан және халық мұқтажы үшін химиялық өнімдер шығарды. Ал 1945 жылы негізгі және қосымша өнімдерді өндіру қуатын арттыру мақсатында зауыт қайта жабдықталды. Бұл жөндеу жұмыстарынан кейін бор қышқылы, суперфосфат, бура, бор магнийлі тыңайтқыштар цехтары салынды. 1953 жылы өндірістік бор қышқылы қалдықтарынан микротыңайтқыштар шығару ұйымдастырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том. Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Оразалы Омаров** 1946 жылы 4 тамызда Түркістан облысы, Сайрам ауданында дүниеге келген. Алматы зоотехникалық ветеринарлық институтын тамамдаған. 
Біраз жыл мамандығы бойынша жұмыс атқарып, Сайрам ауданы "Қайнарбұлақ" совхозына парторг қызметіне сайланып, 1981 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы партия комитетіне нұсқаушы қызметінде сол кездегі обкомның бірінші хатшысы А. Асқаровтың қол астында жұмыс атқарған. 1985 жылы облыстық 
ауыл шаруашылығы басқарма бастығының бірінші лауазымына, 1986-1990 жылдары "Қайнарбұлақ" совхозына директор қызметіне тағайындалды. 
Сол жылдары совхоздын экономикасы алға өрлеп, халықтың әлеуметтік жағдайы жақсарып, шаруашылық облыс, республика көлемінде елеулі жұмыстармен 
көзге түсті. Одан кейін Сайрам ауданы партия комитетінің екінші хатшысы қызметтерін абыроймен атқарды. 
1993-1998 жылдар арасында Ордабасы ауданының әкімі қызметіне тағайындалып, сол қиын-қыстау жылдары экономикасын көтеруде, әлеуметтік мәселелерді 
шешуде табындылықпен еңбек етті. Сол жылдары ауданда қазақтың атақты палуаны Қажымұқанның 120 жылға толуы, атақты ғалым Б. Кенжебаевтың 90 жылдық 
мерекелері ұйымдастырылды. Нұралы ақынның мерей тойы жіне тағы басқа республика көлеміндегі мерекелік шаралар өтті. Сонымен қатар, ауданға 
КСРО Президенті М.С. Горбачев, Қазақстан Республикасынын Президенті Н.Ә.Назарбаев, халықтың біртуар азаматы Д.А.Қонаев ат басын бұрып аудан жетістіктерін бағалап қайтты. Сол жылдары жемісті қызметі үшін еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың жарлығымен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкер 
атағы берілді. Бірнеше рет аудандық, облыстық Кеңестерге депутат болып сайланып, облыс, аудан мақтау грамоталарымен марапатталды. 1998 жылдан 
зейнеткерлікке шыққанға дейін облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығының орынбасары, облыс Әкімінің кеңесшісі, облыс төтенше жағдайлары, 
азаматтық қорғаныс жөніндегі басқарма бастығының орынбасары лауазымдарын абыроймен атқарды.
"Қазақстан Конституциясына - 10 жыл", "Қазақстан Республикасында тың және тыңайған жерлерді игергеніне - 50 жыл", "Қазақстан Республикасының 
Тәуелсіздігіне - 10 жыл" мерекелік медальдармен марапатталған. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты. Жемісті еңбегі үшін Сайрам және 
Ордабасы аудандарының "Құрметті азаматы" атақтары берілген.[1]

1. ↑  "Алакүшік шежіресі" Ә.Дәуітбеков, С.Болатбекұлы
Юнкерлік
--------

**Юнкерлік**(*неміс Junkertum, Junker*, сөзбе сөз аударғанда *жас дворянин*) – екінші дүниежүзілік соғысқа дейін тар мағынада: Пруссияның шығыс және орталығындағы провинцияларындағы ірі жер иелері, кең мағынада: Германияның буржуазияланған үстем тап өкілдері. 

Юнкерліктің әлеуметтік негізі - дворян – рыцарьлар қауымы. Юнкерлік тап ретінде 16 ғасырда қалыптасты.Юнкерлердің орталығы шығыс Пруссия болды. Юнкерлер өз иеліктерінде шаруаларды еркін биледі, және полициялық билікке ие болды. Олардың вотчиналық юрисдикциясы болған болатын. Олар армияда, мемлекеттік және саяси жұмыстарда үстемдік етті. Мұның өзі көбінесе Пруссияда, кейіннен Германияда милитаристік полицейлік – бюрократтық тәртіптің пайда болуына жағдай туғызды. Ауыл шаруашылығында капитализмнің пруссиялық дамуы юнкерлердің экономикалық жағдайын нығайта түсті, олардың мемлекеттегі басшылық рөлін күшейтті. Герман империализмі юнкерлік – буржуазиялық қауым ретінде қалыптасты. Юнкерлер жүздеген жылдар бойы агрессиялық соғыстар ұйымдастырды, 1945 жылы Гитлерлік Германия талқандалғанға дейін Германияның барлық жерінде өзінің негізгі экономикалық және саяси позициясын сақтап келді. Шығыс Германияда соғыстан кейін демократиялық негізде аграрлық реформа жүргізу нәтижесінде юнкерлік Германияның бұл бөлігінде тап ретінде жойылды.Батыс Германияда юнкерлердің экономикалық және саяси позициясы әлі күнге сақталған. Мұнда ол – *рекцияның*,*милитаризмнің* және *реваншизмнің тірегі*.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қарасай деген бетті қараңыз.*
**Қарасай** – Балқаш көлінің оңтүстік-батыс алабына қарасты өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 80 км, су жиналатын алабы 1960 км².

Бастауы
-------

Бастауын Майжарылған тауларының солтүстік етегіндегі бұлақтардан алып, Балқаш көлінің оңтүстік-батысындағы Айрық шығанағы маңындағы батпаққа құяды.

Гидрологиясы
------------

Орташа су ағымы 0,18 м³/с. Өзен арнасының басым бөлігі сайлы-жыралы өңірмен өтеді. Тек төменгі арнасы кеңейіп жазық жермен ағады. Қарасайдың жалпы ұзындығы 95 км болатын 29 саласы бар. Ірілері; Қияқты және Қаракөз (Қарақұс). Ағыны көктемгі қар еру кезінде ғана байқалады. Жаз айларында қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гостивар** — Македонияның Полог аймағында жатқан қала. Ол Шар тау сілемдерінің бөктерінде орналасқан. Сондай-ақ қала Гостивар қауымдастығының әкімшілік орталығы болып табылады. 

Гостивардағы халық саны — 35 847 адам. 

19-ғасырда Осман империясы тұсында ол каза (әкімшілік бірлік)орталығына айналады. 

Болгар этнографы Васил Кынчовтың деректеріне сәйкес 19-ғасырдың аяқ тұсына қарай қаладағы тұрғындар саны 3735 адамды құраған. Оның 3100-і түріктер, 310-ы болгарлар, 100-і албандар, 25-і влахтар, ал қалған 200-і сығандар болған.

Ал 2002 жылы өткен халық санағына сүйенсек қалада: 

* Македондықтар: 11 885 (33,15 %)
* Албандар: 16 890 (47,12 %)
* Түріктер: 4 559 (12,72 %)
* Сығандар: 1 899 (5,3 %)
* Влахтар: 15 (0,04 %)
* Сербтер: 146 (0,41 %)
* Босниялықтар: 34 (0,09 %)
* Басқа ұлттар: 419 (1,17 %)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Госпитальдық база** — жараланған және ауру әскери қызметшілерге мамандандырылған медициналық көмек көрсетуге және оларды емдеуге арналған майдан (флот) тылы немесе орталық құрамындағы медициналық құрылым. Құрамы: **басқарма, түрлі мақсаттағы госпитальдар, қызмет көрсету және материалдық жабдықтау бөлімдері мен бөлімшелері**. Қажет болғанда госпитальдық база бөлімшелерге бөлінеді (госпиталь топтары). Ұлы Отан соғысының тәжірибесі бойынша госпитальдық база өз жұмысын тиісті тыл аймағынын шеңберінде, орталық майдан тылы аймағынан тыс жүргізді. Орталық госпитальдық базанын емдеу мекемелерінің мамандандырылуы майдан және армия госпитальдық базана қарағанда неғұрлым сараланған болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
**Қарасай батыр көшесі** Мұхамеджан Тынышпаев көшесінен басталып, Аспара көшесінде аяқталады. Ұланбел, Бұланты, А.Байтұрсынов, Жалын көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1431,1 м.

Қарасай батыр (1589-1671) - Қарғалы, Үзынағаш, Қарақыстақ, Қастек, Жиренайғыр, Ырғайты өзендері бойындағы, Қарақия, Ақтасты, Сарыжазық, Суықтөбе тауларында, т.б. жерлердегі үрыстарда жау тебін бұзып, Суықтөбе басына туын тіккен батыр. Сол жеңістен бастап Шапыраштының, одан тарайтын рулардың ұраны «Қарасай» болды. 1643 жылы Жәңгір хан мен Жалаңтөс батыр бастаған Орбұлақ шайқасына қатысқан. 1652 жылғы соғыстарда Қарасай батыр қазақ әскерлерінің басшыларының бірі болған. Көкшетау жерінде болған соғыстардың бірінде ауыр жараланып, дүние салады. Сүйегі өзімен бірге сол үрыста қазаға үшыраған арғын Ағынтай батырмен бірге жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
‎**Альпілік белдеу**  – субальпілік белдеуден жоғары, нивальдік белдеуден төмен орналасқан, биік таудағы табиғи белдеу. Белдеудің қандай биіктікте орналасуы географиялық ендікке, таулардың ылғалды жағдайына және беткей экспозициясына байланысты. Альпілік белдеу Альпі тау жүйесі мен Кавказ тауының батысында 2200 м-ден 3000 м, Гималайдың оңтүстік беткейлерінде 3600 – 5000 м, Іле Алатауы мен Жетісу Алатауында 2800 – 3500 м, Алтайда 2500 – 3000 м биіктікте орналасқан. Альпілік белдеуде таулық мұздықтар кең таралған. Климаты суық, қысы ұзақ, 8 – 10 айға созылады. Қары қалың, желі қатты, өсімдіктің өсіп-өну мерзімі қысқа. Қаңтар айының орташа температурасы 15°С, шілдеде 14°С-дан аспайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1000 мм-ге жетеді. Белдеуде қар көшкіні жиі болып тұрады. Альпілік белдеулерде альпілік шалғын мен аласа келген бөртпе бұталар өседі. Арқар, тауешкі, тур, қодас мекендейді. Қазақстанның биік тауларындағы Альпілік белдеулер жазда мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

**Альпі белдеуі** - ландшафтысы, негізінен, ылғалды болып келетін қоңыржай және субтропиктік ендіктердегі тауларға төн табиғи биікгік белдеуі. Субальпі белдеуінен жоғары орналасады, едеуір биік тауларда нивальді белдеумен ауысады. Альпы белдеуінің биіктік орны географиялық ендікпен, беткейлердің экспозициясымен, климаттың континенттік дәрежесімен анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Табиғат зоналары |
| --- |
|  |
| Құрлық | 
Арктикалық шөл зонасы • Антарктикалық шөл зонасы • Тундра • Орманды тундра • Тайга • Аралас орман • Жапырақты ормандар • Орманды дала зонасы • Дала зонасы (Прерия) • Шөлейт зонасы • Шөл зонасы • Саванна • Саванналық ормандар • Субтропиктік орман • Тұманды ормандар • Жаңбырлы ормандар (Сельва) • Тропиктік орман • Джунгли • Мангр *Биіктік белдеулері: Нивальды белдеу • Альпілік белдеу • Субальпілік белдеу • Орманды тау белдеуі • Тау шөлі* |
|  |
| Мұхит | 
Тоған • Литораль • Сублитораль алқап • Пак мұзы • Қайраң жағалар • Маржан жарлауыты • Мангр • Балдырлы орман • Батиаль • Абиссаль аймақ • Пелагиаль • Мұхит түбі • Гидротермалар • Шұңғыма |

 |
*Басқа мағыналар үшін Қарасай деген бетті қараңыз.*
**Қарасай** – Ойыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Мұғалжар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 56 км.

Бастауы
-------

Бастауын Қарашоқы тауының солтүстігінен алып, Ойыл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасы жарлауытты. Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Ағындысының негізгі бөлігі көктемгі қар еру кезінде қалыптасады, жазда қарасуларға бөлініп, кейде құрғап қаолады. Әрқайсысының ұзындығы 10 км-ден астам 11 саласы бар. Суы мал шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Зия-үл-Хақ, Мұхаммед (1924 - 1988)**, - Пәкістанның әскери және саяси қайраткері, Пәкістанның президенті болған, генерал. 

  

1924 жылы тамыздың 12-ісінде Джаланджар қаласында туған (қазір бұл қала Үндістанға қарайды). 1955 жылы Кветтадағы штаб колледжін бітірген.

1964 жылы подполковник атағына жетіп, Кветтаға штаб инструкторы болып тағайындалып жіберіледі.

Шығыс Пәкістанның бөлініп, Бангладеш тәуелсіз мемлекеті құрылғаннан кейін, президент Яхья-хан орнынан кетеді. Оның билігін құлатуында Зия-үл-Хақ та қатысады. Зүлфікар-Әли Бһутто премьер-министр болған кезінде, Зия-үл-Хақ құрғақ әскерлерін штабының басшысы еді.

1977 жылы шілденің 5-інде Зүлфікар-Әли Бһуттоны билігінен құлатты. Қазанның 1-інде генерал қазанның 18-інде өтетін парламентқа сайлауын болдырмады.

Зия-уль-Хақтың айтуынша оның төңкерістің мақсаты - "еркін және әділ сайлауын өткізу еді", ал шынында генерал Пәкістанның Атазаңының күшін жойды.

Зия-уль-Хақ Исламшіл саясатшы болып, мемлекеттің қылмыс құқығын шариғат жолына аудару тырысты. Салық алыну және банк ісі салаларында Ислам тәртіптерін орнатты. Қиын ішкі және сыртқы саяси жағдайына түсіп, Зия-уль-Хақ жергілікті сүнни мұсылмандарының қолдауына сүйінді. 1977 - 1979 жылдары "шариғаттандыру" үдерісі басталды.

Шиға мұсылмандар президенттің саясатына қарсы шыққан. Осындай жағдайда Зия-уль-Хақ басқарған үкімет шиға мұсылмандарға қарсы қысым бастады. Шиғаларды "мұсылмандар емес" деп, олардың құқтарын бұзуы басталды. Енді оппозицияда жүрген шиғаларды Иранның үкіметі қолдай бастады.

1984 жылының желтоқсан айында Зия-уль-Хақ мемлекетті Ислам республикасына айналдыру жөнінде референдум өткізді.

1985 жылының желтоқсанның 30-ында Зия-уль-Хақ әскери жағдайын болдырмап, кейбір түзетулермен 1973 жылындағы Атазаңын қайтарды. Түзетулер президенттің билігін кеңейткен. Оппозиция Зия-уль-Хаққа күрес ашты. Оппозицияны Зүлфікар-Әли Бһутто ұйымдастырған Пәкістан халық партиясы жетелеген. Ал бұл партияның жетекшісі Зүлфікар-Әлидің қызы - Бенәзир Бһутто еді.

Келесі екі жылдың ішінде Зия-уль-Хақ пен премьер-министр Жүнежо арасында қайшылықтар туды.

1988 жылы мамырдың 29-ында Зия-уль-Хақ парламент пен министрлер кабинетін тарқатты, Жүнежоны орнынан алып тастады.

1988 жылы тамыздың17-сінде Зия-уль-Хак Тейпур Тамевали полигонына ұшты. Полигонда американдық М-1 «Абрамс» танкінің сынауы өткен. Сынаудан кейін президент С - 130 - "Геркулес" ұшағымен Исламабадқа ұшып қайтты. Ұшағының артында пәкістандық генерал Аслам Бегтың ұшағы ұшты. Жолда ұшақ апатқа ұшырап, жерге құлады. "Геркулес"-тың бортында болған бар 37 адам, соның ішінде Зия-уль-Хақ та қаза тапты. Он күндік азалау жарияланды. Сенат басшысы Гүләм Ысқақ Хан уақытша президент болып кетті. Ол Зия-уль-Хақты өлтіргендерді тауып, жазалануы туралы айтты. Сол үшін арнайы комиссия ұйымдастырылды. Комиссияның басшысы Аббас Мирза болып кетті. Бірақ Зия-уль-Хақтың өлімі апат па еді, лаңкестік акт па еді, саяси өлтіруі ма еді әлі анық емес. Зия-уль-Хақты біреу өлтірген болса, олар әлі де табыла алмаған.

Дереккөздер
-----------
**Олимпия** — Алматыдағы КСРО дәуірінде КСРО чемпионатының төменгі лигаларында ойнаған футбол клубы. Біраз жылдар бойы СКИФ деген атаумен сынға түсті.

Тарихы
------

Клубтың негізі 1958 жылы қаланып, үш маусымда Қазақ КСР чемпионатында ойнады. Содан 1980 жылдары ғана қайта жаңғыртылып, СКИФ деген атаумен КСРО чемпионатының екінші лигасында өнер көрсетті. Сондай-ақ Қазақ КСР кубогында да бақ сынады. Үнемі турнир кестесінің соңғы жағында жүрді де, 1989 жылы атауы РШВСМ боп ауысты. 1990 жылы "Олимпия" деп тағы өзгертілді. 

1992, 1993 жылдары РШВСМ деген атаумен Қазақстан әуесқойлар лигасында ойнап, 1993 жылдан соң қайта бас қосқан жоқ.

Атақты ойыншылары
-----------------

* Игорь Авдеев
* Олег Воскобойников
* Юрий Найдовский
* Сергей Чекмезов
* Серік Жейлітбаев
* Андрей Курдюмов

Сілтемелер
----------

* Клуб жайлы footballfacts.ru сайтында
**Кере қарыс**. *«Кере қарыс маңдай ақыл-парасаттың қоймасы сияқты»* (Р. Әутәліпов, Той тарқар.). Сырт
қарағанда, тұрақты тіркес құрамындағы сөздердің кез
келгені, мағына жағынан, түсініксіздік тудырмайды.
Алайда, тіліміздің қазіргі түсіндірме сөздіктерінде әр
түрлі ұғымға нұсқайды. Екі томдық түсіндірме сөздікте
кере қарыс — кең, жазық; ал он томдықта кере қарыс —
қарыс жетпейтіндей кбз деп баяндалған. Шындап келгенде, осы екі сөздің алғашқы мағыналары нені аңғартқанын біле бермейміз.

Тунгус-маньчжур, моңғол тобындағы тілдер дерегінде хир, кірі, кирэ тұлғалас сөздер «өлшем», «өлшеу»
мағыналарын береді (ССТМЯ, I, 399). Ал ауыспалы мағыналары «көлем», «аумақ» сияқты түсінікке ие.
Дегенмен, алғашқы, тұңғыш мағынасын «өлшем» деп
қараймыз. Анығырақ айтқанда, «кере» сөзінің қазақшасы — «өлшеу».

Тіркестің екінші сыңары иран тілінен табылады
ғәрс — ен, енділік (Пер.-рус. сл. 1959). Қазақ тілінде
осы тұлға «қарыс» қалпына дейін өзгеріске түскен. Егер
«кере қарыс» сөзін алғашқы мағыналары бойынша қазақшаласақ «өлшеу енділік» немесе «енділікті өлшеу»,
«ендік өлшем» болар еді. Қазақтар қолданылысында
да осы жағдай анықтала түседі. Мысалы, «маңдайы кере
қарыс», «жылқының қазысы кере қарыс» іспеттес сөз
тіркестерінде заттың ұзын тұрқы емес, енділігі өлшеніп
отырғанын байқау қиын емес.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Динамикалық стереотип** (таптаурын) - белгілі итіркендіргіштер бірқалыпты ұзақ уақыт қайталай берсе, ми қабығында қозу мен тежелү жүйке процестерінің тұрақты бір ізre салынған жүйелері пайда болады. Соның нәтижесінде шартты рефлекстің бекіген жүйесін қайта жаңғыртып отыру көп күш жұмсауды қажет етпейді. Мәселен, егер итке күрделі тітіркендіргіштердің жиынтығына бірнеше рефлекстер туғызылса (қоңырау, метроном т.б.) және олар белгілі тәртіп бойынша жеткілікті түрде қайталанса, кейін осы тітіркендіргіштердің біреуімен ғана әсер етсе болды, ит бұрынғы жауап реакциясының бүкіл жүйесін өзгертпей түгелімен қайта жаңғыртып шығады. Осы секілді үнемі қайталанып отыратын тітіркендіргіштерде организмнің бейімделуін, яғни ми қабығындағы қозу мен тежелу жүйесінің жасалуын И.П.Павлов *динамикалық стереотип* деп атаған. Адам мінезінің, сезімдері мен әдет-дағдыларының физиологиялық негізінде осы құбылыс жатады. Динамикалық стереотип шартты және шартсыз рефлекстер жүйесінің түрлі жағдайларда тепе-теңдігін сақтап, адамның дағдылары мен әдеттерін қалыптастыруының физиологиялық негізі. Динамикалық стереотип жоғарғы жүйке қызметіндегі қозғалмалы әрі бейімделген физиологиялық құбылыс немесе шартты рефлекторлық байланыстардың жасалуы және оның тұтастық жүйесінің құрылуы. Динамикалық стереотип адам өмірінде ұзақ уақыт бірыңғай түрлі мамандықта қызмет етуіне байланысты қалыптасады. Ол адамның өміріндегі кейбір жақсы, жаман әдет-мінезінің қалыптасуына да, жұмыста мамандануына да септігін тигізеді. Динамикалық стереотип— көп шартты рефлекстердің тізбегі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Ив-Жозеф де Кергелен де Тремарек
**Кергелен** – Үнді мұхитының оңтүстігіндегі жанартаулық топарал. Франция иелігінде. Кергелен аралы мен 300-дей ұсақ аралдардан тұрады. Аумағы 7 мың км²-дей. Абсолютiк биіктігі 1965 м. Негізінен, базальттан түзілген. Жерінің басым көпшілігі үстіртті (биікт. 300 – 600 м). Климаты субантарктикалық, суық. Жылдық жауын-шашын мөлш. 1000 мм. Орталық бөлігінде ауданы500 км²-дей ірі мұздықтар бар. Аралдарда тұрақты халық жоқ. Францияның Порт-о-Франсе ғылыми станциясы орналасқан (1950). Кергеленді 1772 ж. француз теңіз саяхатшысы Ив-Жозеф де Кергелен де Тремарек ашқан.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Баранды, үйлі-баранды.** Қос сөздің екінші сыңары *«баранды»* сөзінің алғашқы мағынасын мал түсін аңғартатын *«баран»* тұлғасымен шатыстыру мүмкіндігі жоқ. Әңгіме болып отырған сөзді түркі, моңғол, тунгус-маньчжур тобындағы тілдерге ерте кездерден ортақ деп қарап, төркінін сол тілдерден іздестіргенде ғана табамыз. Маньчжур тілінде — *баран*, солон тілінде — *бараа*, эвенкілерде — *барама* тәрізді тұлғалардың берер мағынасы —- көп, толып жатқан; буряттарда: *баран* — бәрі, барлығы; қырғызша: *бараандуу* — көп, сансыз. Осылардың қай-қайсысы болса да көне түркі тілі жазуларындағы *«бару»*, қала берді қазіргі қазақ тіліндегі *«бәрі»* тұлғаларымен тоғысады. Демек, қазіргі кезде мағынасы көмескі тартқан *«баранды»* сөзі, алғаш *«көп, толып жатқан»* сияқты мағына беріп, бері келе, біздің тілімізде, *«бәрі, барлығы»* деген ұғымға ие болса керек. Сонда *«үйлі-баранды»* қос сөзі *«үйі, бәрі»* дегендей түсінік береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
Булева логика заңдалары
-----------------------

Булева сәйкестігі - логикалық өрнектерді жеңілдетуге мүмкіндік беретін ережелер.

| Мазмұны |
| --- |
| Булева заңдылықтары |
| Мысал |
| Карно Картасы |
| Ұяшық мәтіні |
| Ұяшық мәтіні |

Булева заңдылықтары
-------------------

| Заңдар | AND Формасы | OR Формасы |
| --- | --- | --- |
| Анықтау заң | A.1 = A | A+0 = A |
| Нөлдік және бірлік заң | A.0 = 0 | A+1 = 1 |
| Кері заң | A.Ā = 0 | A+Ā = 1 |
| Идемпотент заңы | A.A = A | A+A = A |
| коммутативті заң | A.B = B.A | A+B = B + A |
| ассоциативті заң | A.(B.C) = (A.B).C | A+(B+C) = (A+B) + C |
| таратушы заң | A+(B.C) = (A+B).(A+C) | A.(B+C) = (A.B) + (A.C) |
| сіңіру заң | A(A+B) = A | A+A.B = A, A + ĀB = A + B |
| Де Морган заңы | (Ā.Ḇ) = Ā + Ḇ | (Ā+Ḇ) = Ā.Ḇ |

**Мысал'**

A + A.B логикалық өрнегі А - ға тең болады, яғни заңдарға қағидаларға сәйкес, A + A.B = A(1 + B) = A

| Енгізу |  |  | Өнім |
| --- | --- | --- | --- |
| A | B | AB | A + A.B |
| 0 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 1 | 1 |

Карно картасы
-------------

**Карно картасы** - логикалық тізбектерді, өрнектерді жеңілдету үшін қолданылатын графикалық әдіс.
Kарно карталар Булева алгебрасына салыстырғанда әлдеқайда тез және жеңіл логикалық функцияларды жинақтайды.

MarTIan (талқылауы)
*Басқа мағыналар үшін Керегетас деген бетті қараңыз.*
**Керегетас** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жеріндегі тау. Жыланды, Ақсай, Қаршығалы өзендерінің аралығында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, ені 12 км. Абсолюттік биіктігі 991 м.

Жер бедері
----------

Беткейлері сай, жыралармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Таудың шығыс етегінде қорымтастың мол үйіндісі бар.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур жүйесінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, сұлыбас, бұталар өседі. Жайылымдық және шабындық жерлер мен қыстаулар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Өксу, өксіп жылау.** Қазіргі түсінігімізде — қатты күйінгендіктен солық-солық етіп жылау. 

> 
> «Еркежан жер бауырлап, өксіп жылап жатып алды» (М. Әуезов, Абай жолы).
> 
> 
> 

Жылаудың мұндай түрінде — адам өз еркінен тыс қатты дыбыс шығарады. «*Жылау*» сөзінен басқамен тіркеске де түспейді. Осы сипатына қарап, сөз төркінін басқа бір түркі тілінде кездесетін тұлғамен сәйкестіруге болады. Алтай тілінің туба-кижи диалектісінде «өксөп» тұлғалы сөз қазақ тіліндегі «айқайлау» деген мағынаны түсіндіреді. Осы тілде кейде оның көсемше түрі «өксөп» біздегі «*айқайлап*» сезімен мәндес келеді.

Көрсетілген деректі еске алсақ, «*ексіп жылау*» сөз тіркесі бізше «*айқайлап жылау*» дегенді түсіндіреді. Демек, сөз төркіні — түркі тілдерінен екендігі байқалады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Алдану** - түрлі себептерге байланысты шындық құбылыстарды бұрмалап, теріс қабылдау себептері ғылымда әлі толық анықталмаған.Алданудың пайда болуына көру талдағыштарының ерекшеліктері, қабылдау жағдайының өзгеруі, көру мүшесінің түрлі кемістіктері т.б. әсер ететін болуы керек.Көру қабылдауында <<Оптикалық геометрикалық алдану>>(екі өлшемді контурлық кескін фрагменттері арасындағы метрлік арақатынастардың бұрмалануы); <<Жарық контрастары қарама-қарсылық феномені>>(сұр жолақ қара фонға қарағанда ашық фонда күңгірт сияқты көрінеді).Қимыл-қозғалыста да алданулар көп кездеседі.Олар:

а) Автокинетикалық қозғалыс(толық қараңғыда байқалатын, обьективті түрде қозғалмайтын жарық көзінің ретсіз орын ауыстыруы);

ә) Стробоскопиялық қозғалыс(қозғалмайтын екі тітіркенгішті бірінен соң бірін іле-шала көрсеткенде қозғалыс туғандай әсер болуы);

б) Индукциялық қозғалыс(қоршаған фонға қарай қозғалмайтын обьекттің қозғалысы сияқты көрінуі).

Грузин психологтары(Д.Н.Узнадзе және оның шәкірттері) арнайы бағдар алдануларын(нұсқалық иллюзиялар) зерттеген.Шарпантье алдануының салмақтылығы бірдей, бірақ көлемі әртүрлі екі нәрсенің кішірегі ауыр сияқты көрінеді. Неміс ғалымы Г. Гельмгольцтің айтуынша, алдану эффектісі қабылдаудың тұрақтылығын қамтамасыз ететін механизмдердің әдеттегіден тыс жағдайдағы қызметі.Көптеген зерттеулер алданудың оптикалық және физиологиялық себептерін(детерминант) анықтауға арналған.А-дың сырын дұрыс түсінудің тәжірибелік мәні зор.Мәселен, иллюзия архитектура мен бейнелеу өнерінде, полиграфикалық әшекейлеулерде, театр сахналарын безендіруде жан жүйесіне қолайлы әсер ету үшін қолданылады.

*Алдану деп түрлі себептерге байланысты шындықтағы объектілерді қате қабылдауды атайды.*Алдану сан алуан себептерге байланысты пайда болады.Мысалы, шай құйылған стаканға салынған қасықтың сынған ұқсап тұруы физика заңдылықтарымен түсіндірілсе, кейбір нәрсе жөніндегі жаңсақ пікірлер адамның әртүрлі ерекшеліктеріне байланысты.Көзге қосу үрдісінің жайылуы, көздің затқа бейімділуі, қозғалысы, қабылданатын затқа көздің төселмеуі т.б. 1. болмас іс, сағым; 2. бұлдыр, қиял.

Қабылдаудың, қиялдың және естің феномендері.Адамның миындағы, шынайы құбылысқа немесе объектіге сәйкес келмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология: Энциклопедиалық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев