recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Бала, бала, балақан"** – Семей телестудиясының бүлдіршіндерге арналған бағдарламасы. 

Бағдарламаның мақсаты – бүлдіршіндердің өздерінің қатысуымен, олардың көпшілігі жатқа білетін тақпақтан бастап, олардың кең өрісті, таным көкжиегін кеңейту, қоршаған орта, жеке заттар туралы кішкентайларға пайдалы ақпарат беру. Қазақ тілінде. Хабардың формасы (жанры) – бейнежазу. 

Эфирге шығарылым мерзімі – аптасына 1 рет, жексенбі-19.20. Редакторы – С.Нүсіпбаева, режиссері – А. Қарашолақов, операторы – С.Нурғазинов, дыбыс режиссері – Ш.Жексенбекова. Ұзақтығы –10 мин.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Тәрбиеші** – оқу-тәрбие мекемелерінде балалармен тәрбие жұмысын жүргізуші. Мектепке дейінгі мекемелерде, балалар үйінде, мектеп-интернаттарда, кәсіптік-техникалық оқу орындарында, балиғатқа толмаған тәртіп бұзушылардың еңбек колонияларында Тәрбиеші тағайындалады. Тәрбиеші тәрбиеленушілердің күнделікті оқу-тәрбие жұмысын, демалыс уақытын ұйымдастырады, көпшілік-мәдени жұмыстарын жүргізеді. Тәрбиеші пед. оқу орындарында даярланады.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Тәтібеков атындағы көше**.
Көшеге көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері Саймасай Әлімұлы Тәтібековтың
есімі берілген. Тәтібеков Саймасай Әлімұлы (1903-1973) Алматы облысында дүниеге
келген. Ол 1919-1922 жж. Қара қырғыз атты әскер полкының эскадрон командирі, кейін
Қырғыз КСР Оқу-ағарту халкомының бірінші орынбасары, т.б. жауапты қызметтер
атқарған.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Бөлтірік шешен көшесінен басталып қаланың
солтүстік-батыс шекарасына дейін барып тіреледі. Халиуллин, Менделеев, Титов, Таиров атындағы көшелермен қиылысады. Ол Талғар және Құлжа жолдарына апаратын
қаланың солтүстік -шығыс жағындағы маңызды транспорттық магистраль болып саналады. Бұрынғы атауы - Шоссейная. Көшенін ұзындығы - 1500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жас Абай** - М. Әуәзовтың «Абай» романының 1-кітабы бойынша жазылған екі бөлімді драма. Шығарманың сахналық нұсқасын жазып, қойған режиссер Ш. К. Айманов, композитор С. Мұхамеджанов, суретші Д. Сүлезов. 

Сахналық туындының алғашқы қойылымы 1969 ж. 6 шілдеде Қазақтың балалар мен жасөспірімдер театрында көрсетілді. Жас Абай бейнесін А. Кенжеков орындады. Драмадағы Құнанбай (М. Бақтыгереев), Тоғжан (Р. Әшірбекова), Бөжей (Б. Қалтаев), Зере (Б. Құланбаева), Майбасар (А. Айдарбеков), Ербол (Ч. Зүлқашев), Бастаушы (М. Жақсымбетова) бейнелері актерлердің сәтті ойындарымен көрінді. Спектакльде Абайдың жастық шағы бейнеленіп.ақындық жолдағы алғашқы қадамдары, жас шәкірттің дүние танымындағы күрделі өзгерістер өз даму шеңберінде көрсетілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Тәтті шай** — бұл дәстүр Оңтүстік Қазақстанда кейінгі кезде енген. Құда шақыру дәстүрін той болғаннан кейін екі-үш жылдан кейін жасайтын екі жақты құдалар бірін-бірі тәтті шайға шақырады. Екі жақтың бір біріне жақындары келеді. Бұл шақырудың мақсаты — туысқан болғандықты білдіреді. Дастарқан басынан бірге дәм татып, бір-бірімен танысады. Ойындар ойнап, би биленеді. Үлкендері шүйіркелесіп, әңгімелерін айтып, жақынырақ танысады. Мұндай кездесулерде киіт берілмейді. Екі жақ бірін-бірі осылай шақыруына болады. Қошемет көрсетіп, шығарып саларларында жолаяқ жасайды. Дастарқаннан сарқыт салып беріп жатады. Мұндай кездесулер туысқандықты берік етеді. Қазақ халқы құдасын құдайындай сыйлайды. Осы сыйластығын осындай кездесулерде көрсетеді.
**Жас Түркістан** — журнал. Алғашқы саны 1929 жылы желтоқсанда Парижде жарық көрді. Ұйымдастырушысы — Мұстафа Шоқай. Түркістанның ұлттық тәуелсіздік идеясын насихаттады. Журналды Польша президенті Маршал Пилсудский тарапынан құрылған "Прометей" қоры қаржыландырды. 1939 жылдың тамызына дейін журналдың 117 саны жарық көрген. Мұстафа Шоқай Женент, Аткелтір деген лақап атпен әр түрлі тақырыпқа мақалалар жазып отырған. Ахмет Наим, Тәуекел батыр, Ахметжан Оқай, Ибрагим Жарқын, Найым Өктем сияқты жас қаламгерлердің де мақалалары басылған. 1939 жылы 2-дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты журналды шығару тоқтап қалған. Алматыда құрылған (1996) Мұстафа Шоқай қоры 1998 жылдың мамырынан бастап журналды "Жас Түркістан" атымен қайта шығара бастады. Журнал 2 айда бір шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Орқаш** – Сыпсыңағаш қолатының орта тұсындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қамысты ауданы жерінде, Орқаш ауылынан шығысқа қарай 20 км жерде, теңіз деңгейінен 202,0 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 16,34 км2, ұзындығы 5,9 км, ені 3,8 км, жағалауының ұзындығы 18,7 км. Көл түбі тегіс, жағалаулары жарқабақты. Оңтүстік бөлігі жайпақ, батпақты, қамыс, құрақ өседі. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Көктем кезінде шарасынан шығып, төңірегіндегі (оңтүстігінде) шағын көлдермен бірігіп кетеді. Көл түбіне тұз шөгеді. Көне заманда жергілікті халық бұл көлден тұзды өз қажетіне ғана өндіріп келді. 19 ғасырдың басында мұнда жалдамалы қазақтардың еңбегін пайдаланған орыс байлары ашқан тұз кәсіпшіліктері пайда болды. Өндірілген тұз арбамен Троицк қаласына (Ресей) жеткізіліп, одан әрі темір жол арқылы ішкі аймақтарға тасылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
**Анато́лий Алекса́ндрович Васи́льев** *(туғ. 1942)* — кеңес пен ресей театр режиссёрі, педагог, [[Рeсей Федерациясының өнерге еңбегі сінген қайраткері, Ресей Федерациясының сыйлығының лауреаты, *«Драма өнердің мектебің»* құрушысы.

Биография
---------

Анатолий Ростов мемлекеттік университетінің химия факультетің бітірді, ал 1973 жылы ГИТИСтің режиссер факультетің (М.О.Кнебель мен А.А.Попов шебері) бітірді.

* 1973 жылы МХАТте, 1977-1982 жылдары К.С.Станиславский атындағы Мәскеу театрында режиссер болып жұмыс істеді.

* 1982 жылы Таганкадағы театрында кіші сахнада жұмыс істеді,оқытты.

* 1987 жылы *«Драма өнердің мектебі»* Мәскеу театрың басқарды.

* 2006 жылдың сәуірінде театр өнер директор маманынан босатылды.2007 жылдың шілдесінде ШДИмен қызмет етуді тоқтату туралы арыз берді.

Қазіргі уақытта Францияда тұрады және жұмыс істейді.
**Нан өнеркәсібі** — тамақ өнеркәсібі саласы; нан тағамдарын жасап шығарады.

Қазақстанда 1930-шы жылдарға дейін нан ұсақ наубайханаларда пісіріліп келді, нан пісірудің барлық процесі қолмен жасалды. Жартылай механикаландырылған пешпен жабдықталған тұңғыш нан зауыты 1930 жылы Өскеменде салынды. 1941 жылы Алматыда нан зауыттары пайдаланылуға берілді. 1960 жылдан барлық облыс орталықтарында және ірі өнеркәсіпті қалаларда конвейерлі пешпен жабдықталған және ұн сақтау қоймасы бар нан зауыттары салына бастады.

Нан зауыттарындағы нан пісіру процестері толық механикаландырылған. Қамыр арнаулы қамыр илеуіш машинада даярланады. Пісірілетін нанның түріне байланысты қамыр даярлау да түрлі-түрлі болады. Мысалы, тоқаш пісірілетін қамырға ашытқыдан басқадай қосымша тағамдық заттар араластырылады. Қамыр күлшеленіп арнаулы табаларға салған соң оның бетіне жұмыртқа не крахмалды су жағылады.

Қажетті дәрежеге дейін ашыған соң, қамыр 200-300°С-тық пешке салынады. Пештен алынған нан температурасы 30-40°С-қа дейін төмендегенше суытылады. Осыдан кейін нанның сапалық көрсеткіштері тексеріліп, сауда орындарына жөнелтіледі.

Дереккөздер
-----------

* ҚСЭ, 8 том

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНан |
| --- |
|  |
| Құрамы | 
Бидай (қарабидай) ұны • Су • Жұмыртқа • Қант • Тұз • Сүт • Ашытқы • Ас содасы • Сары май |  |
|  |
| Жасалуы | 
Қамыр илеу • Ашыту • Пішін келтіру • Пешке немесе тандырға салу • Нан пісіру |
|  |
| Нан түрлері | 
Қара нан • Ақ нан • Бәтір нан • Тандыр нан • Таба нан • Көмбе нан • Қарыма • Шәк-шәк • Шелпек • Бауырсақ • Пончиктер • Лаваш • Маца • Тортилья • Фокачча • Питта • Круассан • Багета • Бисквит • Каравай • Кекс • Пряник • Печенье • Қаусырма • Бутерброд • Кепкен нандар • Макарондар • Кеспе • Құймақ • Кляр |
|  |
| Қосымша | 
Астық дәнді дақыл • Нан жасау тарихы • Наубайхана • Нан өнеркәсібі |

 |
**Тәтті шие** (лат. *Prunus avium*)  - раушангүлділер тұқымдасына жататын ағаштар және бұталар. Солтүстік Кавказда, Молдавияда, Украинаның Қырым және басқа облыстарында, Орта Азияда кең таралған. Қысқа төзімді сорттар орталық аймақтарда — Ленинград облыстарында өсіріледі. Жабайы тәтті шиелер Украина ормандарында, Кавказ тауларында жиі кездеседі. Ең жақсы асханалық сорттары: Апрелька, Гедельфингер, Жабуле,Краса Кубани; консервіленетін сорттары: ерте пісетіндері — Бахор, Валерий Чкалов, Кассини ранняя, мерзімінде пісетіндері — Багратион, қара Дайбера, қара Мелитопольская, Францис, кеш пісетіндері — Выставочная, сары Драгона, Нектарная т.б.

Белгілі сорттар
---------------

* Аделина
* Алая
* Аннушка
* Ариадна
* Бархатная
* Берекет
* Бигарро Бурлат
* Брянская розовая
* Гронкавая
* Дагестанская ранняя
* Дайбера чёрная
* Деметра
* Десертная
* Долорес
* Кавказская
* Ярославна
* Шпанка

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Анатолий Владимирович Бычков** (20 шілде 1929, Павлодар обл. Ақсу қ. - 11 желтоқсан 1997, Алматы) — композитор, Қазақстанның халық артисі (1986).

Өмірбаяны
---------

Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) (Е.Г. Брусиловскийдің класы бойынша) бітірген (1955).

1955 - 1962 ж. Алматы муз. училищесінде, 1962 жылдан Алматы консерваториясында лед. қызметтен (проф. 1982) шұғылданды. 

1968 - 1973 ж. Қазақстан Композиторлар одағы басқармасының тәрағасының орынбасары.

Жазған музыкалары
-----------------

Бычков "Дала арайы" (1967, Е.Рахмадиев және Г.И. Гризбилмен бірге) операсы, "Сәкен туралы аңыз" симф. поэмасы (1963), "Ақын әні" (1958, сөзі Жамбылдікі), "Соғысәндері" (1967), "Жоқтау" (1975) атты симф. оркестрге арналған вокалдық және хор циклдерін, ән-романстарын, т.б. муз. шығармалары "Бұл біздің ұлымыз" (1958), "Тыныштық" (1959), "Ана туралы аңыз" (1962), "Ботагөз" (1967), т.б. кинофильмдердің музыкасын жазды.

Фильмографиясы
--------------

### Композитор ретінде

* 1957 - *Ботакөзде*
* 1959 - *Бұл біздің ұлымыз*
* 1959 - *Тыныштық*
* 1965 - *Еңлікгүл шешек атқанда*
* 1967 - *Арман-атаман*
* 1967 - *Жаз ортасындағы қар*
* 1971 - *Біз төртеуміз*
* 1974 - *Бұлақ*
* 1975 - *Гауһартас*
* 1977 - *Тел өскен ұл*
* 1980 - *Мінезі қиын балалар*
* 1982 - *Мен сіздің туысыңызбын*

Дереккөздер
-----------
**Намдэмун** (кор. 남대문 Ұлы оңтүстік қақпалары, ресми атауы – *Суннемун* кор. 숭례문 Көтеріңкі салтанаттар қақпалары) – Сеул қаласының ең ежелгі архитектуралық ескерткіштерінің бірі, ол 1398 жылы тұрғызылған. Осымен қатар аталмыш ескерткіш Корея Республикасының ұлттық дәулеттер тізімінде бірінші нөмірді алуда.

Тарихы
------

Намдэмун қақпаларының құрыдысы Чосон әулиетінің тұсында 1395 жылы басталып, 1398 жылы аяқталған. Сол уақытта олар Намдэмун атауына ие болды (кор. 남대문 Ұлы оңтүстік қақпалары). Аталмыш қақпалар Сеулдегі ағаштан жасалған ең ежелгі ғимарат болып табылады. 

XX ғасырдың басында, кореяның жапон отарлық үкіметі, Сеул қаласының инфрақұрылымың дамыту сылтауымен, қаланың орталығын қоршап бекініс қабырғаларының көпшілігін бұзып, тек Намдэмун және Тондэмун (Шығыс қақпалары) қақпаларын қалдырады.

Корейдегі соғыс уақытында қақпалар зақымданады, осы себептен қақпалардың кең – байтақ қалпына келтіру әрекеттері жүргізіледі. 1962 жылдың 20 желтоқсан күнінде Намдэмун қақпаларына Корея Республикасының ұлттық дәулеті № 1 мәртебесі беріледі.

2005 жылы осы қақпалардың көгал алаңдар төсеуі мен қайта құрылуы басталады. Және де 2006 жылдың 3 наурыз күнінен бастап, келіп қараушылар үшін ашық қол жеткізу іске асырылады.

Қызықты деректер
----------------

Намдэмун қақпаларының сыртқы келбеті MMORPG World of Warcraft әлеміндегі Дарнасс қаласының қақпалары үшін үлгі ретінде қарастырылды.

Дереккөздер
-----------
Таксин – 1768 – 1782 жылдар аралығында билік құрған Сиам патшасы. Ол Аюттхайда дүниеге келді. Ата-анасы оны Син деп атады. Бұл «байлық» деген мағынаны береді. Білім алуды жеті жасында, буддизмдік монастырьден бастады. 14 жасында Сиам патшасына паж болып қызмет етіп, вицебилеуші дәрежесіне дейін, кейін Так провициясының билеушілігіне дейін көтерілді. Осындан барып «Так-Син», яғни «Так қазынасы» деген атауға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Калыбай Салтанат (талқ) 23:19, 2014 ж. сәуірдің 19 (ALMT)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|     Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская · Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 119022648 · ISNI: 0000 0000 9044 0907 · LCCN: n78083246 · SUDOC: 07240017X · VIAF: 57877764 |

 |
**Тәттіғали Қожанов** (*1893, бұрынғы Орал губерниясы Жымпиты уезі Қаратөбе ауылы – 1941*) – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 

1921 жылы Саратов қаласы түбіндегі Мариинское орта ауыл шаруашылығы училещесін бітірген. 1921 – 28 жылдары Орал губерниясының Орал және Қаратөбе аудандарында уәкіл, учаскелік агроном, Жымпиты уездік атқару комитетінің төрағасы, губерниясы жер бөлімінің меңгерушісі болды. 1928 – 30 жылдары Семей округі жер басқармасының меңгерушісі, округтік комитет бюросының мүшесі, 1930 – 37 жылдары Мемлекеттік жер тресінің директоры, Қазақ АКСР-іЖер халық комиссариаты алқасының мүшесі, Алматы облысы жер бөлімінің меңгерушісі, облысы атқару к-тінің төрағасы, 1937 жылдың желтоқсанынан 1938 жылдың тамызына дейін Қазақ КСР-і егін шаруашылығы халық комиссары, 1938 – 39 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық жер басқармасының бастығы қызметтерін атқарды. 1939 жылы наурызда тұтқындалды. 1941 жылы сәуірде 8 жылға сотталып, Магадан облысында қайтыс болды. 1957 жылы қаңтарда ақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
**Тәрізді.** Бұл сөз тілімізде сияқты, секілді, сәйкес, ұқсас сөздерінің орнына қолданыла береді. 
«Олар дүниеге жаңа келген нәресте тәрізді» (Д. Әбілев, Арман.). Сөздің алғашқы шыққан төркіні — араб тілі. Арабша «тариз» тұлғасындағы сөз біздің түсінігіміздегі «түр,бейне, қалып» мағыналарының орнына қолданылады.
Арабтың бұл сөзі Сібірдегі түркі тілдеріне тарамаған. Тек қазақ, қырғыз т. б. тілдерге ауысып қалыптасқан.
Қырғыз тілінде де «тариз» тұлғасы кейде араб тіліндегі мағынасында көрінеді. Қазақ тілінде бұл сөздің «сияқты», «секілді» сөздерінің орнына жүруін дәлелдеп жату қажет бола қоймас. Өйткені, бір нәрсені екінші нәрсеге ұқсатудың ең басты шарты - солардың сыртқы бейне, түрі, қалпымен байланысты екенін ұмытпасақ болды. Осы себептен де «сәйкес, сияқты» сөздері орнына «бейнелес», «қалыптас» деп айта береміз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
```
{{Таксон
 |атауы              = 
 |суреті        = 
 |сурет атауы       = 
 |сурет сипаттамасы      = 
 |сурет жиынтығы       = 
 |патшалығы            = 
 |туыстары            = 
 |ref               = 
 |ескертулер           = 
 |ранг              = 
 |латынша             = 
 |автор            = 
 |син              = 
 |типі             = 
 |туынды атауы     = 
 |туындылар          = 
 |ранг картасы         = 
 |ранг картасының атауы = 
 |ранг картасының ені   = 
 |ранг аңызы    = 
 |ХТҚО статусы        = 
 |ХТҚО              = 
 |Балтимур бойынша тобы   =
 |wikispecies       = 
 |commons           = 
 |ictv              = 
 |itis              = 
 |ncbi              = 
 |eol               = 
 |grin              = 
 |ipni              = 
 |tpl               = 
 |mycobank          = 
}}
```
2000 жылдың наурыз айында Усу тауы 22 жылдан кейін алғаш рет атқылады.
Атқылау нәтижесінде 13 мың адам жедел түрде қоныс аударуға мәжбүр болды.
Жанартаудың атқылауы жер сілкінісінен кейін екі күн өткен соң басталды. Усу жанартауы атқылау барысында құрылысын өзгерткен.

Усу шыңында О-Усу, Ко-Усу және Шова-Шинзан сияқты лава күмбездері бар.
1663 жылы Хоккайдодағы Усу жанартауында ауқымды атқылау орын алған.
Усу тауы белсенді стратожанартау болып табылады.
Ол Жапониядағы Хоккайдода орналасқан Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағында тұр.

2008 жылы дәл Тоя көліндегі Усу тауының жанындағы G8 шыңына альпинистер көтерілді.
Усу жанартауы - белсенді жанартау
Бүл жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған
Жапонияның Хоккай- до аралы Усу жанар- тауының атқылай беруі байланысты үнемі жанартаулық қауіп- қатерде қалған.

Бул жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған екен.
Усу тауының оңтүстік шетінде шағын кальдералар пайда болған.
Хоккайдо аралындағы көрнекті орындар Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағындағы Усу тауында орналасқан.

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
[қарау] [өңдеу] [тарихы] [жаңарту](i) Құжаттама

---

Көшіріп алу үшін
----------------

Барлық парметрлері бар бос үлгі:

```
{{Таксон
 |атауы              = 
 |суреті        = 
 |сурет атауы       = 
 |сурет сипаттамасы      = 
 |сурет жиынтығы       = 
 |патшалық            = 
 |туыстары            = 
 |ранг            = 
 |латын             = 
 |автор            = 
 |домен              =
 |ұлы патшалығы              = 
 |кіші патшалығы             = 
 |Ұлы тип             = 
 |Тип            = 
 |Кіші тип              = 
 |Инфра тип              = 
 |Ұлы бөлім              = 
 |Бөлім            = 
 |Кіші бөлім              = 
 |Ұлы класс              = 
 |Класс             = 
 |Кіші класс              = 
 |Инфра класс              = 
 |Ұлы отряд              = 
 |Отряд              = 
 |Кіші отряд             = 
 |Ұлы қатар              = 
 |Қатар              = 
 |Кіші қатар              = 
 |Ұлы тұқымдас              = 
 |Тұқымдас             = 
 |Кіші тұқымдас              = 
 |Ұлы туыс              = 
 |Туыс              = 
 |Кіші туыс              = 
 |Ұлы түр              = 
 |Түр             = 
 |Кіші түр             = 
 |син              = 
 |типі             = 
 |туынды атауы     = 
 |туындылар          = 
 |ранг картасы         = 
 |ранг картасының атауы = 
 |ранг картасының ені   = 
 |ранг аңызы    = 
 |ХТҚО статусы        = 
 |ХТҚО              = 
 |Балтимур бойынша тобы   =
 |wikispecies       = 
 |commons           = 
 |ictv              = 
 |itis              = 
 |ncbi              = 
 |eol               = 
 |grin              = 
 |ipni              = 
 |tpl               = 
 |mycobank          = 
}}

```

**Үлгіні өңдеген кезде абай болыңыз!**
**Жұмагүл Солтиева** 1948 жылы 27 желтоқсанда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қастек ауылында дүниеге келген. 

1972 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан»), «Заман-Қазақстан» газеттері мен «Балдырған» журналында бөлім меңгерушісі, «Қазақстан әйелдері» журналында бас редактордың орынбасары, бас редактор қызметтерін атқарған. Қазір «Егемен Қазақстан» газетінде бас редактордың орынбасары. 

Тырнақалды туындысы «Жібек жолы» атты жас прозаиктердің әңгімелер жинағына енген. «Тастүлек» («Жазушы», 1987), «Сыпайылық сыры» («Қайнар», 1997), «Жалғыз бала» («Жалын», 1999) кітаптарының авторы. 1991 жылғы «Қазақ әдебиеті» газетінің, Қазақстан Журналистер одағының О.Бөкей атындағы сыйлықтарының иегері.

Дереккөздер
-----------
**Утин Николай Исаакович** (27.7.1841, Петербург-19.11.1883)- орыс революционері. Миллионер көпестің баласы. 1858 жылдан Петербург университетінде оқыды. 1861 жылы күзде студенттер қозғалысына белсене қатысқаны үшін қамауға алынып, университеттен шығарылды. 1862 жылы наурызда « Жер және Ерік» ұйымына кіріп, оның ОК мүшесі болды. 1862 жылы күзде Петербург университетінде емтихан тапсырды. 1863 жылы мамырда шетелге кетті. Патша соты оны сыртынан өлім жазасына кесті. 1863 жылы ол Лондонға келіп А.И.Герценмен,Н.П.Огаревпен байланыс жасады; олардың шығармаларын Россияға жіберіп тұрды. Орыс эмигранттарының Женевада өткен съезінде Герценге қарсы сөх сөйлейді. 1868-1870 жылдары 1-Интернационалдың орыс эмигранттары орыс секциясының органы- «Халық ісі» газетінде істеді. 1870 жылы ол 1-Интернационалдың Женева секциясының органы- «Эгалитэ» газеті редакторларының бірі, Интернационалдың Лондон конференциясының делегаты. 70 жылдарының ортасында ол саяси жұмыстан бас тартты да,1877 жылы кешірім сұрап өтініш берді. 1878 жылы қаңтарда Петербургке оралды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Саусаққанаттылар** (лат. *Crossopterygii*) — өте ескі, әрі толығынан дерлік құрып біткен балықтардың ерекше тобы. Девон мен карбон дәуірінде кеңінен таралып, мезозойда олардың түрлері азайып, тараған ауданы да қысқарған.

Кездескен жерлері
-----------------

* Бұл таңғажайып балықты ең бірінші рет 1938 жылы 70 м тереңдіктен Үнді мұхитынан Африканың оңтүстік жағалауынан, Халумна өзенінің сағасына жақын жерден ұстады. Бұл ұзындығы 150 см, салмағы 57 кг болатын ірі түрі болатын. Оны латимерия (Lаtimегіа Сһаlиmпае) деп атады.
* Екінші данасында 1952 ж. сол Үнді мұхитының Анжуан аралына жақын маңнан жағадан 200 метрдей қашықтықтан 15 м тереңдіктен ұстаған. Кейін де осы ауданнан бірнеше рет саусақ қанатты балықтар ауланған.

Отрядтары
---------

* Coelacanthiformes
* Osteolepidiformes - †
* Struniiformes - †

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Саусаққанаттылардың қос тынысты балықтар сияқты желбезектерімен қатар өкпелері де болған, бірақ олар өзгеріске ұшыраған ішкі танау тесіктері жоқ. Олардың мезозойда тіршілік еткен саусақ қанаттылардан айырмашылығы ауадағы оттегімен тыныс ала алмайды. Қос қанаттарының құрылысында өздеріне сәйкес өзгешеліктері бар. Олардың табан жағында етті жалпак қалақшасы болады, соның ішінде қанат қаңқасының негізгі бөлімдері жатады. Аяқтарының бұлшық еттері жер бетінде тіршілік ететін омыртқалылардікі сияқты, аяқтарының қозғалып тұратын бөлімдеріне бекіген. Кейбіреулерінің қанат қаңқалары бес саусақты алақан сияқты болып келеді. Қанат негізінің тіреуі бозлия болады және ол иық сүйегіне ұқсайды. Иық сүйегінен кейін базалияның екі элементтері тарайды, бұлар кәрі жілік пен шынтақ сүйектеріне ұқсайды, одан әрі қарай бірнеше саусақ сияқты қауырсындар тарайды. Сондықтан оларды саусаққанатты балықтар деп атайды. Дене пішіні ромб немесе дөңгелек келген қалың сүйек пластинкаларымен — космоидты қабыршақтармен қапталған. Пластинкалардың үстіңгі беті түрі өзгерген дентинмен, яғни косминмен және жұқа эмаль қабатымен жабылған. Терісінің мұндай сүйектенуі алғашқы кездегі амфибилерді еске түсіреді. Сонымен қатар, саусаққанатты балықтарда висцеральдық саңылаудың қалдығы бар, ол амфибилерде ортаңғы құлақ қуысына айналады. Саусақ қанаттылардьщ қос тынысты балықтарға жакын екенінде ешқандай күмән жоқ және олар бір түбірден тараған болуға тиіс. Олар алғашқы кезде тұщы суларда тіршілік еткен және онда әрдайым оттегі жеткіліксіз болған болу керек. Соның салдарынан қос тыныс жолы пайда болып, оттегі жетіспеген кезде бұл балықтар да қос тыныстылар сияқты әлсін-әлі су бетіне көтеріліп, атмосфералық ауамен өкпесі арқылы тыныс алған. Су өсімдіктерінің және олардың қалдықтарымен ластануы қанаттарының жүзу қызметін атқарумен қатар денеге тірек болуына бейімделуіне себепші болған. Сондықтан бұл жүзу қанаттарының бессаусақты аяққа айналуына себепші болған факты болып саналады. Мезозойда саусаққанатты балықтар теңізде тіршілік етуге көшкен. Осындай саусаққанатты балықтар тобының қалдықтары осы кездегі латимериялар болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Омыртқалылар зоологиясы» С. П. Наумов- Алматы «Мектеп» баспасы
**Эсна қаласы** (Эсне немесе Исна) (Египет) – Нілдің батыс жағалауындағы қала.[1].

Халық саны 30 000 адам шамасында. Ежелгі египеттіктер қаланы Иунит немесе Та-Санит деп атаған. Эсна – копт христиандарының орталығы. Қаланың грекше атауы **«Латес»**, бұл тілімізде **«алабұға»** деген мағынаны береді. Ніл алабұғасы (Lates Niloticus) қасиетті балық болып саналды. Египет аңызы бойынша ол Нейттің жолсерігі болған. Қалада Хнума құдайдың көне ғибадатханасы бар. Оның құрылысы VΙΙΙ Птолемейдің кезінде басталып, Клавдий және Веспасиан Рим императорларының кезінде аяқталды. Сонымен қатар қазба жұмыстары кезінде қалаға жақын жердегі Сарних ауылынан екі тасты стелалар табылды. Олар ΙV Аменхотеп (Эхнатон) заманына жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Момбекұлы Темірхан** — 1953 жылы 27 желтоқсанда Түркістан облысының Мақтаарал ауданында дүниеге келген. 1976 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Түркістан облысы, "Мақтаарал" аудандық газетінде бөлім меңгерушісі, Алматы облысы, Талғар аудандық "Алатау жұлдызы" газетінде аудармашы, "Мектеп" баспасында, Қазақ теледидарында редактор болып істеген. Қазір Қазақ радиосында редактор-стилист.[1]

"Қуанышы көп күндер" (А. "Жалын", 1981), "Күміс велосипед" (А. "Мектеп", 1982), "Әдемі қызды" жігіті" (А. "Жалын", 1983), "Ғашықтық жөні бір басқа" (А."Жалын", 1988) сынды әңгіме, повесть жинақтарының, "Тағдыр" (А. 2000), "Көшетіңнен айналайын" (А."Айкос", 2001) атты публицистикалық кітаптар мен "Босқындар", "Құсшы-Қаражон" радиопьесаларының авторы. "Талқы" әңгімесі үшін 1992 жылы "Қазақ әдебиеті" газетінің лауреаты болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Нұралыұлы Есім хан** (1739/44—27.3.1797) — Кіші жүз ханы (17.9.1795 — 27.3.1797), Нұралы ханның үлкен баласы, Ерәлі ханның мұрагері, Әбілқайыр ханның немересі. Шешесі Орта жүз ханы Күшік ханның қызы.

Өмірбаяны
---------

Алғашында Кіші жүз құрамындағы байұлы тайпасының бір руын басқарған. 1796 жылы күзде Орынбор генерал-губернаторы С.К. Вязмитиновтың қолдауымен хан болып сайланды. Есім іс жүзінде Орынбор шекарасына дейінгі Жайық өңірінің далалық жерін қоныстанған жетірудың бір бөлігі мен байұлының кейбір руларына ғана билік жүргізді. Есімді хан сайлауға байбақты руының старшыны, батыр Сырым Датұлы мен оны жақтаушы Кіші жүздің басқа да старшындары қарсылық білдіреді. Бұған себеп: 1788 жылы Есім Сырым батырды Ерәлі ханға ұстап беріп, ол бір жыл қамауда болады. 1794 жылы Сырымның үзеңгілес серігі, есентемір руының старшыны Мыңбай қамауға алынғаннан кейін Сырым батыр бастаған старшындар тобының Есімге қарсы наразылығы күшейе түседі. 1799 жылы 27 наурызда Есім кердері Тілеп Қорбасұлы, шекті Үтеғұл, кете Қосбаймырза, шөмекей Баймырза, алаша Шолақ, т.б. старшындардың қолынан қаза табады. Ханның туған-туыстары Жайықтың арғы жағына қашып, Орал қаласын паналайды. Есім қалмақ бекінісіне қарама-қарсы Орал қаласы маңындағы далада жерленген. Есімнің әйелінен 9 ұлы болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ["Қазақ Энциклопедиясы", 3 том]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу**Қазақ хандары** |
| --- |
|  |
| **Шыңғыс әулеті**  • **Қазақ хандарының шежіресі** |
|  |
| Қазақ хандығының хандары | 
Керей • I Жәнібек хан • Бұрындық хан • Қасым хан • Мамаш хан • Тахир хан • Бұйдаш хан, Тоғым хан, Ахмет хан • Хақназар хан • Шығай хан • Тәуекел хан • Есім хан • II Жәнібек хан • Салқам Жәңгір хан • Батыр хан • Тәуке хан • Қайып хан • Болат хан • Әбілмәмбет хан • Абылай хан • Кенесары хан  | Қазақ хандығыҚазақ хандығы |
|  |
| Ұлы жүз хандары | 
Жолбарыс хан • Есім Сәмекеұлы • Әбілфайыз хан |
|  |
| Орта жүз хандары | 
Қайып хан • Болат хан • Сәмеке хан • Әбілмәмбет хан • Барақ сұлтан • Абылай хан • Күшік сұлтан • Уәли хан • Дайра хан • Барақұлы Бөкей • Шыңғыс сұлтан • Ғұбайдолла хан • Кенесары хан  |
|  |
| Кіші жүз хандары | 
Әбілқайыр хан • Батыр хан • Нұралы хан • Әбілғазы хан • Жармұхамбет хан • Есім хан • Айшуақ хан • Жантөре хан • Арынғазы хан • Шерғазы хан • Қаратай хан • Бөкей хан  |
|  |
| Бөкей Ордасының хандары | 
Бөкей хан • Шығай хан • Жәңгір-Керей хан • Сайып Керей хан  |
|  |
| Category **Санат** |

 |
**Ма́лкольм Икс** (**Қажы Мәлік әл-Шаббаз** (араб.: الحاجّ مالك الشباز‎); ағылш. *Malcolm X*, ағылшындық есімі — **Литтл**, ағылш. *Little*, 19 мамыр 1925 — 21 ақпан 1965) — американдық қара нәсілділердің тең құқықтары үшін исламдық күресші. Икс оның серіктері арасында АҚШ-Тағы қараңыз нәсілділердің құқығын қорғаушы ретінде танымал, ол еуропалық тамырлары бар америкалықтарды афроамерикалықтарға қарсы қылмыстарға кінәлі деп қатты сынға алған. Икстың қарсыластары оны расизм мен зорлық апологиясымен кінәлаған. Икс тарихтағы ең беделді афроамерикалық деп танылған адам.

Биографиясы
-----------

19 мамыр 1925 жылы Омаха, Небраска штатында туған. Алты жасында әкесі ақ нәсілшілдердің қолынан мерт болған-ды. Жеті жылдан кейін Икстың анасы психиатрлық емханаға жатып Икс өгей отбасына көшеді. Ол жиырма жасында ұрлық пен қарақшылық үшін түрмеге жабылып сонда діни және ұлтшылдық афроамерикалық "Ислам ұлты" ұйымына мүше болады. Бостандыққа 1952 жылы шыға салысымен тез арада Икс сол ұйымның көшбасшыларының біріне айналады. Он екі жыл бойы ол қоғам қарама-қайшы қабылдаған осы ұйымның жетекші тұлғасы болады. Ұйымның доктринасы сай қара нәсілділер басқалардан жоғары болған. Икс қара нәсілділердің азаматтық құқықтары үшін күресуші қозғалыс мүшелерінің интеграциялық үндеулеріне мысқылмен қараған. 
1964 жылы Икс Ислам ұлты ұйымы іс-қимылына, әсіресе оның жетекшісі Илайджа Мұхаммедке көңілі толмай ұйымнан шығым сүнниттік Исламға бой бұрып Африка мен Таяу Шығысты аралайды. АҚШ-қа қайта оралып ол өзінің бұрынғы расистік көзқарастарынан "Мен [қара] мұсылман бола тұра көп қателік жасадым...зомби болыппын. Маған бағыт беріп солай жүруге бұйрық берілген" деп бас тартады. 
Малкольм Икс 1965 жылы Гарлемге кіре берісте халық алдын сөз аларда атылып өлтіріледі. Нью Йорк қаласында бульвар атауына Малколм Икс есімі берілді. 1992 жылы американдық режиссёр Ли Спайк Малколм Икс (фильм)ін түсірді.

Тағы қараңыз
------------

* Малколм Икс (фильм)

Әдебиет
-------

* Malcolm X: a revolutionary voice for African Americans. — ISBN 1-4027-4589-3.

Сілттемелер
-----------

* Қара пантералар
* Бельгийский Малькольм Икс: активист борьбы за права иммигрантов …
* Артур Ястребов Путь к нации, путь к исламу. Краткая история «чёрного ислама» в АҚШ
* Великий борец за права афроамериканцев Малколм Икс Мұрағатталған 31 шілденің 2009 жылы.
**Алексадру Донич** - рум. *Alexandru (Alecu) Donici*, *Александр Дмитриевич Донич* - (1806, Безинт (қазіргі Донич), Бессарабия,Осман империясы — 1866, Яссы) — румын жазушысы.

### Өмірдерек

19 қаңтарда 1806 ж. помещик Дмитрий Донич және оның әйелі Еленаның отбасында туған.

1819 ж. Петру ағасымен Петербургте кадет корпусында оқыған.

1825 ж. Бессарабияға қайтып оралды.

1835 ж. Молдавияға көшіп кетті. Яссыда, Пятра-Нямцта өмір сүріп, сол жерде сот болып, адвокат болып жұмыс жасады.

21 қаңтар 1865 жылы Яссыда қайтыс болды.

### Творчествосы

Алексадру Донич молдаван әдебиетіде мысал жанрын бастаушысы ("Фабула", 1-2 кіт. 1840-42). Алексадру Донич мысалдарында әлеуметтік теңсіздікке қарсылық білдіріп, дворяндық өмірі ("Жапырақтар мен тамырлар"), жағымпаздықты ("Екі ит") ажуалады, қоғамдық әділетсіздікті сыады. Ол А.С.Пушкинның "Цығандар" поэмасын (1837ж Бухарест), А.Д.Кантемирдің "Сатираларын" (К.Негруцимен бірігіп; 1844, 1858) молдаван тіліне аударған.

### Дереккөздер

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 3 том
**Байкал жотасы** (бур. Байгалай дабаан
) — Байкал көлінің солтүстік-батыс жағалауындағы тау жотасы. Ұзындығы 300 км-дей. Ең биік жері - Черский тауы (2572 м). Жотаның тауларының орта биіктігі - 1900-2200 м.

Негізінен протерозойдың кристалды тақта тас, гранитінен түзелген. Байкал көліне қараған тік беткейі - 900-1000 м, биіктікке дейін орманды дала, қарағай орманы, ал одан жоғары қылқан жапырақты тайга. Жотаның орта және солтүстік бөлігінде жалпақ жапырақты тайга басым. 1400 м биіктіктен жоғарыда жалпақ жапырақты селдір орман, тау тундрасы мен қорым тас. Жотаның оңтүстік жағында Байкало-Ленский корығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Осгуд-Шляттер ауруы** —   асықты жіліктің бұдырмақ остеохондропатиясы.

Ауру әдетте 10-15 жаста асқынады. Бұл сырқат жынысқа қарамағанымен, көбінесе ер адамдар ауыр жұмыспен айналысқандықтан, соларда көп кездеседі.

Осгуд-Шлаттердың ауыруына алып келетін факторлар: баскетбол, хоккей, футбол, акробатика, волейбол, шаңғы жарыстары, жеңіл атлетика, ауыр атлетика, Ирландия билері, балет, кикбоксинг, спорттық туризм, үлкен теннис, дзюдо, самбо, гимнастика, керлинг, велоспорт, гандбол және бал билері.

Патологиялық процесс өзін-өзі шектеулі. Ол бұлшықеттің сіңіріне ауыр салмақ түскенде болады. Жасөспірім жаста сүйектер тез өседі, содан соң оған тиген ауыр салмақ асықты жілікке әсер етеді. Сүйек сынған кезде, патологиялық қалыптасу орын алады.[1]

Шляттер ауруының белгілері
--------------------------

* Асықты жілік қатты ауырып, қақсайды, аяқты бүккен кезде  ауру күшейеді. Осы аурумен әсіресе семсерлесушілер және велосипед айдайтындар ауырады.
* Жұмсақ ет ісінеді.

1. ↑
**Табыс, Түсім** – шотқа түскен ақша.

Табыс өткізілген, сатылған, жеткізілген өнім үшін, көрсетілген қызмет үшін, сондай-ақ бағалы қағаздар шығарылымын тарату нәтижесінде шотқа келіп түскен ақшалай **түсім** мағынасында кеңінен қолданылады. Тындырылған қайсыбір істің нәтижесінде түскен нәрсені, келген пайданы да табыс деп атайды. 
**Түрлері:** *материалдық табыс* – сатып алу, өтеусіз табыстау, өз күшімен дайындау нәтижесінде еңбек заттарының толықтырылуы; *негізгі құрал-жабдық (қор) табысы* – кәсіпорында күрделі қаржы жұмсау, негізгі мал табынын қалыптастыру, басқа кәсіпорындардан объектілерді өтеусіз алу нәтижесінде негізгі құрал-жабдықтың толықтырылуы; *саудадағы тауарлар табысы* – тауарлардың түсуіне және ресімделуіне байланысты жүргізілетін шаруашылық операциялары; *жалпы табыс* – бизнестің қайсыбір саласында жұмсалған шығынды, төленген салықты, т.б. шегергенге дейінгі уақыт кезеңінде алынған бүкіл ақшалай сома; *сыртқы төлем табысы* – шикізатқа, салыққа, т.б. жұмсалған шығынды шегергеннен кейінгі уақыт кезеңінде алынған ақшаның жалпы сомасы; *тарату табысы* – мерзімі өтіп кеткен ипотека, несиені не сату есебінен, не несиеге құқықты басқаға беру жолымен жоюдан, мүлікті иелену құқығын сатудан, кепілге салынған мүлікті сатудан, сондай-ақ кәсіпорынды, фирманы, т.б. тарату (қызметін тоқтату) кезінде мүлікті сатудан алынған қолма-қол қаражат; *қорланған табысы* – қызмет көрсету немесе тауар жеткізу бойынша дебиторлық берешекті (алашақты) өтеу мерзімі әлі басталмаған кездегі табысқа жатады, яғни тіркелмеген табыс; *күтулі табыс* – ұйымның жеткізілген тауарлар, көрсетілген қызметтер үшін тапсырыскерлерден алуға тиіс сомасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Құқық әлеуметтануы** — құқықтың пайда болуының әлеуметтік себептерін; қалыптасу процесін; қоғамдық катынастар жүйесіндегі себеп-салдарлық байланыстардағы арнайы әлеуметтік институт есебіндегі орнын; оның қоғамдық басқа институттар мен жеке адамға тигізетін әсерін; құқықтық мемлекет орнатудағы көкейтесті мәселелерді шешудің шараларын зерттеп, негіздейтін жалпы әлеуметтану ғылымының арнайы саласы. Құқық әлеуметтануы мәселелерін зерттегенде ерекше көңіл бөлетін мәселелер: 

* құқықтық қатынастар мен оған жатпайтын әлеуметтік қатынастардың ара байланыстары мен олардың бір-біріне өту процестерін зерттеу;
* адамдар арасындағы, адамдар мен мемлекеттік орыңдар арасындағы қатынастардағы теңдіктің сақталу мәселелерін анықтау;
* қоғамдық тәртіп мен құқықтық мінез-құлықты әлеуметтік мүмкіндіктерді орынды пайдалану жолдарын табу, соның ішінде әлеуметтік өзін-өзі басқару мен бақылаудың соңғы резервтерін ашу;
* соңғыларды күңделікті өмірдің беделді күшіне айналдыру;
* жалпы кұқықтық мемлекет орнату арқылы елімізді өркениетті өмір салты бар азаматтық қоғамға айналдырудың шараларын жүзеге асыру.

Құқық әлеуметтануы теориялық негіздері әлеуметтік философиядан, кұқық философиясынан және жалпы әлеуметтану теориясынан бастау алады, ал оның нақтылы мәселелері мемлекет пен құқықтың жалпы теориясына, юриспруденцияның арнайы ғылыми салаларына терең байланысты түрде зерттеліп, жүзеге асады. Құқық әлеуметтануы өз ретінде қылмыстык әлеуметтану, заң әлеуметтануы, әлеуметтік қатынастар әлеуметтануы сияқты салалар мен сабақтас бағыттарға бөлінеді. Олар құқықтың жасалу, қабылдану, жүзеге асу кезендеріндегі әлеуметтік, танымдық, әлеуметтік-психологиялық, тағы басқа факторларды біртұтас байланыста қарастырып, олардың ішкі механизмдерін ашады; қабылданған жаңа құқықтық ғұрыптардың қоғамдық қатынастардағы атқаратын міңдеттерін, әсіресе олардың әлеуметтік ортаға, әлеуметтік қатынастарға жаңаша тигізетін әсерлерін анықтайды, сол процесте кеткен кемшіліктер мен қажетті шараларды ұсынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Адам баласында Алла тағалаға, әулие-әнбиеге тағы басқа киелі тылсым күшке сыйыну мен сенудің және оған ниет қоюдың бірнеше жолдары бар. Солардың бірі табыну. Адамдар осы табыну арқылы діни ұғымның таным-түсінігін, оның құдіретті күшін дәріптейді. Оған өзі де, өзгені де сендіреді, тоқтатады. Қазақтар көбінесе Жаратушы құдіреттен басқа аруаққа да табынады. Олардан көмек күтеді, бала тілейді, ауру-сырқауына шипа іздейді. Табынудың ақсарбас айту, тасаттық беру, әулие басына түнеу, мойнына бұршақ салу, құрбандық шалу, қайыр садақа беру тағы басқа жөн-жосықтары мен ырым-тыйымдары, өзгеше көріністері де бар. Бұл ғұрыпты ел ішінен әлі де жиі кездестіруге болады.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
Шмидт Вильгельм (16.2.1868-10.2.1954)- Австрия этнографы, лингвист. Венаның этногр. мәдениеттарихы мектебінің негізін салушы, католик попы. 1895-1938 жылдары Австрияда, кейіннен Швейцарияда тұрды. Вена (1921-1938), Фрейбург (1939 жылдан) университетінің профессоры. Ол Оңтүстік-Шығыс Азия, Мұхит аралдары және Австралия тілдеріне салыстырмалы зерттеулер мен жіктеу жұмыстарын жүргізген маман. Ол этногр. жөніндегі білімін "ең алғаш адамды құдай жаратқан" деген теориясын ғылми ақиқат деп дәлелдеуге арнаған. Оның бұл идеясын католиктік топтар қолдады, ал ғылыммен шұғылданушы топтар оған сенімсіздікпен қарады. Оның теріс көзқарасына қарамастан оның жинаған мол деректері "алғашқы" діншілдікті түсіндіру жөнінде ғылымда бағалы еңбек болып есептелінеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Шыңғыс хан Орталық Азияны бағындырғаннан кейін жаулап алған жерлерін төрт ұлының (Жошы, Шағатай, Үгедей, Төле) үлесіне бөліп бергені белгілі. Бүгінгі Қазақстанның аумағына кіретін Ертістің жоғарғы ағысы, Еміл, Тарбағатайдан Балқаштың сол жақ жағалауына дейінгі жерлер **Үгедей ұлысы** болып есептелген. Орталығы қазіргі ҚХР-ның Шыңжаң аймағындағы Еміл қаласы болған. 

1227 жылы кезінде жаһанды қаһарымен əрі күшімен тітіренткен Шыңғыс хан дүниеден өтеді. Жошыдан кейінгі мұрагері Шағатай болғанымен, оның барынша қатыгез жан екенін білетін Шыңғыс хан өлер алдында мінезінің жұмсақтығымен, парасат-пайымымен, төзім-байыбымен ерекшеленетін сабырлы баласы Үгедейді бүкіл империяның ханы етіп тағайындауды тапсырады. 1229 жылы Ұлы құрылтайда Үгедей 
əкесінің өсиеті бойынша Ұлы хан болып жарияланады. Кейін ол өз ұлысының билігін баласы Күйікке табыс етеді. 

Күйік өлген соң Үгедей ұлысы бөлшектеніп кетеді. Үгедейдің немересі Хайдуды Мөңке Ұлы қаған болған кезінде Қарақорымнан Тарбағатайға жер аударады. Хайду мұнда Шағатай ұлысының ханы Барақпен одақтасып, 1269 жылы Таласта құрылтай өткізеді. Құрылтайда Еміл, Жетісу бойы, 
Сырдария, Ферғана өлкесі Хайдудың билігіне өтеді. Осылай Үгедей ұлысы қайтадан жанданып, Хайду мемлекеті болып құрылады. Хайду 1271 жылы Таразда Үгедей ұлысының ханы болып сайланады. Хайдудан соң 1302 жылы əкесінің орнына тұңғышы Жапар билікке келеді. Осы кезден бастап Шағатай, Үгедей əулеттері арасында тақ таласы қайта басталады. Жапар əуелі Шағатай ұрпағы Дуваның (Туваның) билігін мойындайды. Көп ұзамай 1310 жылы Үгедей ұлысы жойылып, Шағатай ұлысына біріктіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы, «Аруна» баспасы, Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова, Алматы ISBN 9965-26-407-4
**Параграф** (гр. *παράγραφος* — қасына жазылған) — тарау, бөлім ішіндегі мәтіннің кішігірім бөлімі. Параграф мәтінде арнайы параграф белгісімен «§» белгіленеді.

Параграфтар ережелерде, нұсқауларда, жарғыларда, бағдарламаларда, ғылыми кітатарда, оқулықтарда және т.с.с. қолданылады.

Тақырып бойынша шағын бір пікірді талқылауға арналған бірнеше сөйлемдердің жиынтығы. Мәселен тақырып сенбілік туралы болса, оқушылардың да сенбілікке қосатын үлесін жазуға бір параграф арналуы мүмкін. Осылайша, әлеуметтік топ мүшелері жеке-жеке сенбілікке қосатын өз үлестерін жеке параграф ретінде жазса болады. Тақырыпқа немесе берілген тапсырмаға байланысты авторда бірнеше идея, пікірлер болуы мүмкін. Автор осы пікірлерін жеке жазу үшін параграфтар құрастырады. Яғни параграф үлкенірек мәтіннің белгілі бір құрамына айналады және автордың ұстанымын дәлелдеуге бағытталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оспан Е. Эссе және оның түрлері: Оқу құралы/ Е. Оспан.-Алматы: "ОНОН" баспасы,2022-120 б. IZBN 978-601-08-1844-6

Тағы қараңыз
------------

* Азат жол
*Басқа мағыналар үшін Нұра (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Нұра** – Торғай өзенінің төменгі ағысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Нұра ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 166 м. Көлбеуленіп далаға ұласатын шығыс беткейінен басқасы біршама тіктеу. Беткейлері нашар тілімденген. Торғай өзені ағып өтетін батыс өңірінде Қаратозған, оңтүстік-шығысында Қарасай қоныстары жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы неоген және төрттік кезеңдерінің аллювийлі-пролювийлі шөгінділерінен тұрады.

Өсімдігі
--------

Шөлдің сортаңды сұр топырақ жамылғысында лерх жусаны, көделі өсімдіктер басым құрғақ далаға тән шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Борис Александрович Рыбаков** - совет археологы, тарихшы және қоғам қайраткері, КСРО ҒА акадимигі. 1951 жылдан КОКП мүшесі. Мәскеу университетін бітірген. Профессор. КСРО Ға Археологиялық институтының директоры, КСРО ҒА тарих бөлімшесінің академиялық-секретары. 1932 жылдан ежелгі орыс қалаларының орнына қазба жұмыстарын жүргізумен айналысты. Бористың негізгі еңбектері шығыс славяндары мен ежелгі Русьтің әлеуметтік-экономикалық және саяси тарихын және ежелгі орыстардың кәсібі мен мәдениетінің, тілінің, метрологиясы мен эпиграфикасының, хронологиясының, шежіресінің, халық эпосының т.б. тарихын зерттеуге арналды. Ол-Чехословакия, Польша ғылым академиясының акадимигі; Краковтағы Ягеллон университетінің құрметті докторы; көне және ежелгі заманның тарих ғылымы халықаралық одағы атқару комитетінің әрі славистер халықаралық одағының мүшесі; советтік тарих ғылымының атынан әлденеше халықаралық конгрестерге қатысты. Борис -1958 жылдан "КСРО - Грекия" қоғамының председателі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Толағай көшесі** Мирный көшесінен басталып, Н.Оңдасынов көшесінде аяқталады. Арай, Қараөткел, Темірқазық көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -495,8 м.

«Толағай» - халық аңызы. Бүл аңызда Саржан деген аңшының ұлы Толағайдың ертегі желісіндей сағат санап өсуі, еліне жұт келгенде, ешқашан құрғақшылықты көрмеген, шөбі шүйгін жер жаннаты Тарбағатайды тауып, оны арқасына салып, еліне қайтқаны, жылжып келе жатқан үлкен таулы көрген халықтың оны ұрандап, қуанышпен қарсы алғаны, селдетіп жаңбырдың қүйғаны, шаршаған батырдың тау астынан шыға алмай «Апа!» деген жалғыз ауыз сөзге ғана шамасы келіп, мәңгіге сол таудың астында қалғаны, содан бұл таудың «Толағай» аталғаны айтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Зайнаб бинт Джахш әл-Кураши** (араб.: زينب بنت جحش‎ақыл. "20/642)  — Мұхаммед пайғамбардың ﷺ әйелдердің бірі, мұсылман әлеміндегі құрметті ана.

Өмірбаяны
---------

| Мұхаммед пайғамбардыңәйелдері |
| --- |
|  |
| Бұл мақалакелесі тізімдеменің бір бөлігі: |
| **Хадиша бинт Хууәйлид** |
| **Сауда бинт Замға** |
| **Айша бинт Әбу Бәкір** |
| **Хафса бинт Омар** |
| **Зәйнаб бинт Хузайма** |
| **Һинд бинт Әбу Умәйя** |
| **Зәйнаб бинт Джәһш** |
| **Джууәйрия бинт әл-Харис** |
| **Райхана бинт Зәйд** |
| **Сафия бинт Хууәй** |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

Күйеуге тимеген кезінде Зейнеп Мединаға алғаш көшіп кеткендердің қатарында болды. Мұхаммед пайғамбар ﷺ оны өзінің еркіне жіберілген Зейд иб Харисқа тұрмысқа бергісі келді, осы арқылы көргенсіздік дәуірін (жаһила) жойғысы келді, бұл дәуір бойынша еркін әйел бұрыңғы құлмен тұрмыс құра алмайтын. Зейнеп және оның ағалары бұл некеге қарсы еді, алайды Аль-Ахзаб сүресінің 36 аятынан кейін бұл некеге келісімін берді. Алайда, бұл неке сәтсіз болды және Зейд әйелімен ажырасуды шешті. Мұхаммед пайғамбардың ﷺ көптеген иландыруына қарамастан бір жылдан кейін ажырасып кетті .

Мұхаммед пайғамбар ﷺбұл некенің жоюылуына қатты қайғырды. Ол жағдайды түзеу үшін Зейнеппен тұрмыс құрғысы келді, алайда жаһила дәуірінің дәстүрлері бойынша асырап алынған баласының әйеліне үйленуге тыйым салынды. Алайда, осы кезде аяттар түсіріліп, осы дәстүр жойылып, сондай ақ әкесі бар асыралынған балаларға әке аты беруге тыйым салынды .Осыдан кейін, хижраның 5 жылында Мұхаммед пайғамбар ﷺ мен Зейнеп үйленді.

Зейнеп өте еңбеккор, ізгілікті және діндар әйел болды. Ол көп уақытында намаз оқып, ораза ұстады. Зейнеп бин Жахш 53 жасында қайтыс болды. Ол Мұхаммед пайғамбардың ﷺ өлімінен кейін дүние салған оның алғашқы әйелі болды. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:Коран
**Зейн Хольц** (ағылш. *Zane Holtz*, 18 қаңтар 1987, Ванкувер, Канада) — канадалық актер және модель.

Өмірбаяны
---------

Зейн Хольц 1987 жылы 18-ші қаңтарда Канада мемлекетінің Ванкувер қаласында дүниеге келеді. 5 жасында алғаш рет модель болып жұмыс істей бастайды. 10 жасында алғашқы жарнамаға түседі. 1999 жылы Зейн өзінің анасы және Бо, Харри мен Маккензи атты бауырларымен Лос-Анджелеске көшіп келеді. Лос-Анджелестегі "Lee Strasberg Theatre and Film Institute"-та білім алады. Кинодағы алғаш рөлін 2001 жылы "CSI: Crime Scene Investigation" сериалында ойнайды. 2002 жылы "Judging Amy" киносында түседі. Үлкен танымалдылықты оған "Make It or Break It" сериалындағы Остин Такер рөлі әкеледі.

Жеке өмірі
----------

2007 жылы Зейннің Лондон-Ив атты қызы дүниеге келеді.

Фильмографиясы
--------------

* Judging Amy (1999—2005) — Jimmy Secor
* CSI: Crime Scene Investigation (2000) — Dylan Buckley (1 эпизод)
* CSI: Miami (2002) — Brady Jensen (1 эпизод)
* Holes (2003) — Lewis / «Barfbag»
* NCIS: Naval Criminal Investigative Service (2003-...) - Navy Petty Officer Third Class Kevin Wyeth
* Cold Case (2003—2010) — Herbert «Wolf» James '44
* Smoke (2007)
* Jack N Jill (2008)
* Crash (2008 – 2009) - Paul
* Make It or Break It (2009 – 2012) - Austin Tucker
* Vampires Suck (2010) — Alex
* Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief (2010) -
* BlackBoxTV (2010 – 2011) - Rob Turner
* Workaholics (сериал, 2011 – ...) -  Lance
* The Perks of Being a Wallflower (2012) — Крис,
* NCIS (2013) — Wyeth (1 эпизод)
* Wind Walkers (2013) - Sean Kotz
* From Dusk Till Dawn: The Series (2014) — Ричи Гекко
* Another Stateside (2014) - Luke Stephens

Дереккөздер
-----------