**Ойыл ауданы** — Ақтөбе облысының солтүстік-батысында орналасқан әкімшілік бөлік. 1930 жылы құрылған. Орталығы – Ойыл ауылы.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстігінде облыстың Қобда, шығысында Темір, оңтүстігінде Байғанин аудандарымен, батысында БҚО-ның Қаратөбе, Атырау облысының Қызылқоға аудандарымен шектеседі.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Ойыл ауданының жері негізінен эрозия-денудациялық жазықта орналасқан. Орталық бөлігі көтеріңкі келген, сай-жыралармен тілімденген. Өзен аңғарында Барқын, Сарытөбе т.б. құмды алқаптар кездеседі. Геоморфологиялық тұрғыдан аудан Каспий маңы ойпатының құмды-саздақты жазығында орналасқан. Жер қыртысы Шығыс Еуропа платформасының Каспий маңы синклизасына (ойысына) кіреді. Ол өз кезегінде Елек-Ембі белдеміне ажыратылады. Елек-Ембі белдемі Орал алды ойпаңының Елек-Ойыл жарылысы арқылы өтеді. Жер бетін жоғарғы бор жыныстары жауып жатыр. Кейбір жерлерінде палеоген жыныстары ұшырасады. Жер қойнауында мұнай, газ, гипс, әктас, қиыршықтас, т.б. кен байлықтары барланған. 

A. *Аудан табиғаты*

Климаты
-------

Ойыл ауданының климаты тым континенттік, қысы суық, қар жамылғысы 20 см-ден аспайды. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы –14 – 16°С. Шілдедегі орташа температура 22 – 24°С. Жел жиі соғады. Оның басым бағыты оңтүстік-батыс және солтүстік-батысқа келеді. Жылдамдығы 3 – 4 м/с. Аязсыз күндер 140 тәулік. Жылудың көпжылдық жиынтығы 2800°С. Агроклиматтық тұрғыдан аудан қоңыржай-құрғақ белдемге жатады. Оның геотермиялық коэффиценті 0,3 – 0,5 (қуаң). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 220 – 250 мм.

Су жүйесі, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
-----------------------------------------

Аудан жерінен шығыстан батысқа қарай Ойыл өзені ағады. Оның Ащыойыл, Шағырлы, Қайыңды, Ботабай, Қиыл, Кенжалы, Қуырдақты, т.б. салалары бар. Бірнеше шағын көлдер (Қамыскөл, Соркөл, т.б.) орналасқан. Жер асты су қабаты жоғарғы бор және бор кезеңінің құрылымында шоғырланған. Ол 5 – 15 м тереңдікте жатыр. Суы сәл кермек татиды. Артезиан суы 15 – 40 м тереңдікте және ол Орал-Ембі артезиан алабына жатады. Топырағы бозғылт қоңыр, қызғылт қоңыр, оңтүстігінде қиыршықтасты қоңыр, сортаңды бозғылт қоңыр. Өзен-көл аңғарлары мен жайылымдарында шалғынды қызғылт қоңыр топырақ тараған. Өсімдігінде бұта шоғырлары аралас бетеге, қылқанбоз, еркекшөп, көде, бозжусан, құмжусан, т.б. қуаң далаға тән өсімдіктер басым. Барқын құмында шағын қарағай орманы бар. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, ақбөкен, жабайы шошқа, қоян, суыр, сарышұнақ, аламан; құстардан дуадақ, безгелдек, үйрек, қаз кездеседі.

Халқы
-----

| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  22914 | ▼15374 | ▲21677 | ▼19558 | ▲21778 | ▼20865 | ▼18619 | ▼18538 |

Тұрғындар саны - 18651 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (99,15%), орыстар (0,65%), украиндар (0,02%), татарлар (0,17%), басқалары (0,08%). Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 1,62 адамнан келеді.

Ауылдық округтер
----------------

Аудандағы 22 елді мекен 7 ауылдық округке біріктірілген:

| Әкімшілік бірлік | Орталығы | Елді мекендері | Халқы (2021) |
| --- | --- | --- | --- |
| Көптоғай ауылдық округі | Көптоғай ауылы | 4 | ▼2041 |
| Қайыңды ауылдық округі | Ақжар ауылы | 2 | ▼1006 |
| Қараой ауылдық округі | Қараой ауылы | 2 | ▼1058 |
| Ойыл ауылдық округі | Ойыл ауылы | 4 | ▲7408 |
| Саралжын ауылдық округі | Кемер ауылы | 5 | ▼1682 |
| Сарыбие ауылдық округі | Сарыбие ауылы | 2 | ▼1093 |
| Шығанақ Берсиев ауылдық округі | Қаратал ауылы | 3 | ▼1770 |

Ірі елді мекендері
------------------

| Атауы | Статусы | Халқы (2009) |
| --- | --- | --- |
| **Ойыл** | ауыл | ▼ 5340 |
| **Көптоғай** | ауыл | ▲ 1712 |
| **Сарыбие** | ауыл | ▼ 1431 |
| **Қараой** | ауыл | ▼ 1383 |
| **Қаратал** | ауыл | ▼ 1343 |
| **Кемер** | ауыл | ▼ 1045 |
| **Ақжар** | ауыл | ▼ 1018 |
| Қаракемер | ауыл | ▲ 631 |
| Амангелді | ауыл | ▼ 596 |
| Құмжарған | ауыл | ▼ 550 |
| Ақкемер | ауыл | ▼ 517 |
| Ақшатау | ауыл | ▼ 512 |

Шаруашылығы
-----------

Ауданда 1997 жылға дейін биязы жүнді қой, оған қосымша етті-сүтті мал, жылқы өсіруге, астық өндіруге маманданған 6 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі болған. Нарықтық экономикаға өтуге байланысты бұрынғы шаруашылықтар әр түрлі бағыттағы шаруашылық субъектілеріне жекешелендірілді. Нәтижесінде 2003 жылдың басында ауданда ауыл шаруашылық құрылымдарында 200-ге жуық шаруа қожалықтары, 17 ЖШС, 46 ӨК жұмыс істейді. Ауыл шаруашылығында жарамды жердің аумағы1,08 млн. га, оның ішінде егістігі 8,6 мың га, шабындығы 383,2 мың га, жайылымы 607,3 мың га, орманы 2,8 мың га. Аудан негізінен қой өсіруге және бақша, көкөніс, картоп өсіруге маманданған.

Инфрақұрылымы
-------------

Әлеуметтік салада ауданда 25 мектеп, 14 кітапхана, 1 мәдениет үйі, 4 клуб, 1 музей, аудандық аурухана, емхана, сан.-эпидемиологиялық станция, 8 фельдшерлік-акушерлік пункт жұмыс істейді. Аудан жерінен Ойыл – Шұбарқұдық, Ойыл – Қобда автомобиль жолдары өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)
3. ↑  Қазақстан почталық индекстері
4. ↑  Ресей империясы, КСРО халық санақтары
5. ↑  ҚР халық санақтары

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Каспий маңы(қолжетпейтін сілтеме)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ақтөбе облысы |
| --- |
|  |
| Орталығы: **Ақтөбе**  |
|  |
| Аудандары | 
Алға • Әйтеке би • Байғанин • Қарғалы • Қобда • Мәртөк • Мұғалжар • Ойыл • Темір • Хромтау • Шалқар • Ырғыз | Ақтөбе облысы елтаңбасы |
|  |
| Облыстық бағыныстағы қалалар | 
Ақтөбе |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ақтөбе облысы Ойыл ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақжар •
 Ақкемер •
 Ақшатау •
 Амангелді •
 Бестамақ •
 Екпетал •
 Кемер •
 Көсембай •
 Қаракемер •
 Қаракөл •
 Қараой •
 Қарасу (Шығанақ Берсиев а.о.) •
 Қарасу (Көптоғай а.о.) •
 Қаратал •
 Қоңырат •
 Көптоғай •
 Құбасай •
 Құмжарған •
 Ойыл •
 Сарыбие •
 Шиқұдық •
 Шұбарши 
 |

 |