recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Арканзастағы B&B қонақ үйі
***Bed and breakfast***, **B&B** (аударғанда ағылш. — «Төсек және таңғы ас») — келушілерге түнеу және таңғы ас ұсынылатын әр түрлі үйлерде болатын шағын қонақ үй түрі.

Израильде қонақ үйлер ауызекі тілде *цимер* (идиш тілінен צימער «бөлме») деп аталады. Үндістанда B&B дамуын қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы бар, ол B&B «алтын» және «күміс» деп бөледі. Гавайи 1989 жылдан бастап бөлмелерді жалға беруді ынталандыру үшін Оахудағы жаңа B&B қонақ үйлерге тыйым салды.

Тіпті ірі курорттық қонақ үй кешендерінің өзінде «Bed and breakfast» тамақтану жүйесі ұсынылады, яғни қонақ үйдегі тамақтану бағасына тек таңғы ас кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Mirovsky, Arik, *There's gold in them thar hills...*, Hareetz.com, retrieved 2018-07-28  Мұрағат көшірмесі 28 шілденің 2018 Wayback Machine мұрағатында
2. ↑   Мұрағатталған 10 тамыздың 2019 жылы. Guidelines For Approval and Registration of 'Incredible India Bed And Breakfast’ Establishments. (PDF)
3. ↑   Мұрағатталған 25 мамырдың 2010 жылы. Ministry of Tourism B&B criteria in Delhi.
4. ↑  LEGISLATIVE CONCEPTS. REGULATION & PERMITTING OF VACATION RENTALS & B&Bs on OAHU Мұрағатталған 6 қазанның 2011 жылы.
"Оның үстіне қалыңмалмен қабат бес жақсы туралы да келіседі". (Ы. Алтынсарин). Аты айтып тұрғандай бұл бұрынғы ізгі жақсылар, би, бай, мырза, батыр, ел ағалары арасында жүретін жолы да, орны да ерекше бағалы сый, жақсы дәстүр саналған. Елдің аса құрметті, беделді адамдары арасындағы достық, сыйластық қарым-қатынастарда сый-сияпат немесе құдалар арасындағы қалық мал, киіт орнына да жүрген. Халық арасындағы жоғары құрмет пен марапат, сый-сияпаттың ең жоғары түрі де осы - "бес жақсы" дәстүрі арқылы көрсетілген. "Бес жақсыға" қара нар, жүйрік ат, қалы кілем, алмас қылыш, бұлғын ішік жатады. Құдалар арасында мұның бірі ұзаталған қыздың сәукеле бастаған асыл тастарымен алмастырылады. Бұл дәстүр елдің, ердің мырзалық, мәрттік, тектілік, сыйластық қасиеттерін көрсететін әрі оның салтанатын, ар-абыройын арттыратын мәртебелі көрініс. "Бес жақсының" бір түрінің өзі 4-5 жылқыға бағаланған. "Бес жақсы" түріне, дәрежесіне қарай "бас жақсы", "орта жақсы", "аяқ жақсы" болып үшке бөлінеді. Мұның бәрі бағалы кәде қатарына жатады. Кей жерлерде "алты жақы" деген де бар. Бұл дәстүрде "бес жақсыға" тағы да бір жақсы қосылады. Мысалы, алтын, күміс жамбы, күмістеген ер-тоқым немесе кісе белбеу т.б.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Альфред Норт Уайтхед** (1861-1947) — логик, математик және философ, Лондон және Гарвард университеттерінің профессоры. Расселмен бірге математикалық логикаға негіз болған еңбектің авторы ("***Principia Mathematica***", 1910-13). Табиғаттың өзгергіштігі мен тұрақтылығы арқылы физикадағы дағдарысты шешуге тырысу әрекетін Уайтхед "процесс" ретінде түсінді. Табиғатты "тәжірибе" деп анықтау Уайтхедті реализм мен идеализм элементтерін бойына сіңірген неореализмге әкелді. Кейіннен Уайтхед объективтік идеализмге ауысты. Әлемдік процестер, Уайтхед бойынша "Құдайдың тәжірибесі", бұнда объектілер (универсалдар) идеалды әлемнен ("Құдайдың жасампаздық табиғаты") әлемге ауыса отырып, "оқиғаны" сапалық жағынан айқындады. Уайтхед социологияда жеке адамның ("Ғылым адамдарының") ролін асыра дәріптеу арқылы тарихты тізгіндейтін күшке айналдыруға болады дейтін идеяларды біріктіре отырып, "түптің-түбінде ел әлемді басқаратын болады" деп тұжырымдады.

Негізгі шығармашылықтары:
-------------------------

* "Процесс және шындық" (1929);
* "Идеялардың басынан кешкендері" (1933).
Альфред Адлер
**Альфред Адлер** (нем. *Alfred Adler*; 7 ақпан 1870, Вена, Аустрия-Мажарстан - 28 мамыр 1937, Абердин, Шотландия, Ұлыбритания) — Аустрия психологі, психоаналитикалық бағыттың өкілі. Вена педагогикалық институтының (1915 жылы), Колумб университетінің (1929, Нью-Йорк) профессоры. 

  

Адлердің психологиялық тұжырымы Зигмунд Фрейдтің психоанализміне біршама жақын. "Күйгелек мінез" (1912), "Дара өзгешеліктер психологиясының практикасы мен теориясы" (1920), "Адамтану" (1927жылы), "Өмірдің мән-мағынасы" (1933 жылы) т.б. еңбектерінде Адлер әр адам өзінің туа біткен кемістігін үнемі сезінеді, бұл жәйт оны басқа біреуден өзін артық деп ұғынуға, кемістігінің орнын толтыруға айрықша жұмылдырады, оған өктемдік жүргізуге итермелейді дейтін идеяны уағыздайды. Ол саналылық пен санасыздықтың арасында елеулі шегара жоқ, жан қуаттары бір-бірімен тығыз байланысты, адам ішкі дүниесін түгелдей негізгі мақсатына жету үшін жұмсайды дейді. Адлер өмірлік стиль, түс көру, неврозды зерттеуге елеулі үлес қосты. Отбасындағы әр жастағы балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын, олардың жеке басын қалыптастыруда тәрбие тәсілдерінің әсерін зерттеді. Адлер психологиядағы жаңа ағым — жаңафрейдшілдіктің тууына ықпал етті. Фрейдің адам мінезінің қалыптасуында алғашқы бес жыл ерекше орын алады дейтін тұжырымын жақтады. Адлер адам психологияның қалыптасуында шешуші рөл атқаратын тарихи-әлеуметтік факторды есепке алмады.

Дереккөздер
-----------
Меркіттер тұтқыны
-----------------

Тұрмыстары жөнделіп,тауқымет біткен артта қалғандай,тыныштық орнаған кез еді.Алайда,Бөрте тұңғышына аяғы ауыр кезде ауылды меркіттер шауып,оны тұтқындап әкетеді.Сөйтіп,Бөрте Чильчир-бохосардардың шаңырағынан бір-ақ шығады.Тоғарыл хан араласпағанда,Бөртенің де тағдыры Оэлун тағдырын қайталар еді.Керейттер әміршісі ол кезеңде меркіт ханымен араз болмағандықтан,Темучиннің әйелін қайтаруын сұрап сәлем жолдайды.Бөртені босатып жібереді.Ол апайы мен жездесі Тоғырыл ханның ауылына жетеді.Темучин әйелінің бостандыққа шығып,керейттер ұлысында қонақтап жатқанын естіп,алып келуге Саба деген жолдасын жібереді.Олар қайтып келе жатқанда,жолай Бөрте босанып,ұл табады.Қыстың көзі қырауда баланы ауыртып алмауды ойлап,Саба қамыр илеп,шарананы соған орап қойнына тығып алып жүреді.Одан кейін,Темучин келіншегін төрт ай көрмей кездеседі және ұлды болады.Екі қуаныш бірге қабаттасып,шаттығы тасыған ол:"Бізге,міне,сәтін салып жаңа қонақ келді",-дейді.Осылай-ша,нәрестеге Жошы деген есім беріледі.Моңғол тілінде Жошы"жаңа қонақ"деген ұғымды білдіреді.Кейбір тарихшылар Бөртенің тұтқында болған және одан босатылып шыққан кезін ортағасырлық мәліметтерге сүйеніп,басқаша баяндайды.Олардың пікірінше,Тоғырыл хан мен Жамұқа шешен Темучинге қолдау көрсетіп,түн қараңғысында меркіттерді шабады.Сөйтіп,Темучин Бөртені қайтарады,ал одақтастары қалған олжаны тең бөліседі.Келісуге болатындай еді,алайда,Темучиннің ол кезде әскери ортада беделі болмағанын айтуға тиіспіз.Оның меркіттермен соғысатындай күш жиюға шамасы әлі келіңкіремейтін .Мұндай жетістікке ол кейіннен ғана қол жеткізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бегалин Қайрат.Алтын Орда хандары.-Алматы:"Аруна"баспасы,2011.-272 бет("Оқушылар энциклопедиясы "топтамасы)
**Альфред Буассо** (фр. ; ақпан 1823, Париж — 1901) — Француз тектес канадалық суретші, ол өз суреттерінде үндістер мен «Жабайы Батыстың» өмірін суреттейді.

Өмірбаяны
---------

Альфред Буассо 1823 жылы Парижде дүниеге келді. Оның үлкен ағасы болды, ол кейінірек үкіметте қызмет етті. Ол неоклассицизм мен романтизмнің стильдерін үйлестірген сәнді суретші Пол Делароштың жетекшілігімен оқыды. 1845-1849 жылдары ол Жаңа Орлеандағы француз консулының хатшысы қызметін атқарды, мұнда ол алғашқы американдық тақырыптардағы суреттерін жасады - көбіне чокта халқының өкілдері. Мүмкін тақырыптама таңдауға сол кезде танымал болған Дж.Кэтлиннің шығармашылығымен танысу әсер еткен шығар. 1848 жылы Париж салонында *Louisiana Indians Walking Along a Bayou* жұмысын көрсетті. Кейін Нью-Йоркқа көшіп кетті. Онда ол 1849 - 1852 жылдар аралығында өнерден сабақ берді. 1850 жылдардан бастап ол фотографиямен де айналысты. 1860 жылы ол Монреалға көшіп, онда өзінің жеке фотостудиясын ашты.

* Кейбәр жұмыстары
* Louisiana Indians Walking Along a Bayou (1842)*Louisiana Indians Walking Along a Bayou (1842)*
* Montreal Street Scene (1890)*Montreal Street Scene (1890)*
* Portrait de Louis-Joseph Papineau*Portrait de Louis-Joseph Papineau*

Сілтеме
-------

* Alfred Boisseau (1823-1901) Мұрағатталған 22 қыркүйектің 2020 жылы.  (ағыл.)
* Өмірбаяны және сурет галереясы  (ағыл.)
**Альфред Никола Рамбо** (фр. ; 2. 7. 1842, Безансон,—10. 11. 1905, Париж) — француз тарихшысы, мемлекет қайраткері. Моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі (1897). 1881 жылдан Сорбонна университетінің профессоры.

1895—1903 ж. сенатор, 1896—98 ж. халық ағарту министрі. Дипломатиялық миссиямен бірнеше рет Ресейде болды (негізінен Византияның, Ресейдің, Германияның саяси тарихы мен халықаралық қатынас тарихы мәселелеріне ерекше назар аударды). Рамбо өзінің негізгі еңбектерін Ресейдің тарихына арнады (бірегей буржуазиялық либерализм тұрғысында жазды). Э. Лависс пен Рамбоның бірігіп редакциялауымен «IV жүз жылдықтан біздің заманымызға дейінгі жалпы тарих» атты көп томдық коллективтік еңбек жарық көрді (1— 12-т. 1893—1901).

Еңбектері
---------

* *L'Empire grec au X siècle*, 1870
* *Le Monde byzantin ; le sport et l'hippodrome*, 1871
* *La Domination française en Allemagne ; les Français sur le Rhin*, 1873
* *L'Allemagne sous Napoleon*, 1874
* *La Russie épique*, 1876
* *Français et Russes, Moscou et Sévastopol*, 1876
* *Histoire de la Russie depuis les origines jusqu'à l'année 1877*, 1878
* *Histoire de la civilisation française*, 1885
* *Expansion de l'Angleterre*, 1885
* *Histoire de la civilisation contemporaine en France*, 1888
* *Instructions données aux ambassadeurs*, 1890
* *Histoire générale du IV siècle jusqu'à nos jours*, 12 vol. 1891-1900
* *Russes et Prussiens, guerre de Sept Ans*, 1895
* *Jules Ferry*, 1903

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Аскетизм** *(гр.* askco *– жаттығамын)* — ол моральдік немесе діни мұратқа жету мақсатында «денені жансыздандыру», жер бетіндегі жақсылық атаулыдан бас тарту арқылы қажеттіліктерді қанағаттандыруда ұстамдық таныту. 

Бастапқыда, ертедегі Грекияда Аскетизмді рақымшылық жасауға жаттығу деп атаған. Теориялық жағынан Аскетизм ертедегі Шығыс ғалымдарының діни ілімдерінде әсіресе, Үндістанда, содан соң Грекияда негізделді. Христиан дінінде өмірін жалғыздықта және өз жанын өзі қинаумен, дүға оқып, құдай жолына өмірін арнаған адамдарды аскеттер деп атаған. Аскетизм ерте христиандық және орта ғасырдағы Қайта өрлеу кезеңінде өзгерді. Протестанттық «қауымдық аскетизм» талабын қойды. Ертеректегі шаруалар қозғалыстары Аскетизмге шақырды. Бұл бай-манаптардың үлде мен бүлдеге орануына, сән-салтанатына қарсы наразылық түрі болды.
Ислам дінінде де Аскетизм жоғары бағаланған. Аскетизм әсіресе, сопылық бағыттың негізгі өмірлік қағидаттарының біріне айналды. Оны Қожа Ахмет Иасауи уағыздарынан байқауға болады. Оның пікірінше, адам нәпсіқұмарлықтан арылу үшін өзіне-өзі джихад жариялауы керек, нәпсіні тыйған адам түбінде әулиеге айналады.

**Аскетизм** *(гр.* ασκεσις *)* - 

1. адамгершіліктік жетілу және құдаймен тілдесуге қол жеткізу мақсатында игіліктерден бас тарту, сезімдік нәпсі мен тілектерді шектеу және басумен сипатталатын діни қағида;
2. өмірлік игіліктерден бас тарту, шектен шыққан өзін-өзі тыю.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
**Еркін Ғазизұлы Жәкішев** (1934 ж.т. Павлодар облысы Ақсу қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1994), профсор (1995).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1959 ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген.  

1959–60 Қарағанды басқармасында қызметкер;  

1960–61 прокуратура тергеушісі;  

1961–63 Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зерттеу институтының аға инспекторы;  

1963–67 Алматы облысы сотында судья;  

1967–72 Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зерттеу институтында бөлім меңгерушісі;  

1972–91 ҚазМУ-да доцент;  

1991–97 кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.  

1997 жылдан ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі, ректордың 1-орынбасары. 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
| Айдың толық тұтылуы
21 қаңтар 2019  |
| --- |
|  |
| Сарос циклі |  |
| Гамма | +0.3684 |
| Магнитуда | 1.1953 |
| Ұзақтығы (сағ: мин: сек) |
| Толық | 1:01:59 |
| Бөліктері | 3:16:45 |
| Жартылай қараңғылық | 5:11:30 |
| Контактілер (UTC) |
| Қараңғылыққа ене бастауы | 02:36:30 |
| Қараңғылыққа жартылай енуі | 03:33:54 |
| Қараңғылыққа толық енуі | 04:41:17 |
| Кульминация | 05:12:16 |
| Қараңғылықтан шыға бастауы | 05:43:16 |
| Қараңғылықтан шығудың соңғы кезеңдері | 06:50:39 |
| Қараңғылықтан шығуы | 07:48:00 |

**2019 жылғы Айдың толық тұтылуы** — толық фазалық жабылуы 62 минутқа созылған құбылыс. Алматы уақытымен толық тұтылуы 11:12-де басталды.

Жердегі байқалулары
-------------------

Толық тұтылуы Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Гренландияда, Батыс және Солтүстік Еуропада, Ресейдің солтүстігінде толық көрінді[1]. Орталық, Шығыс ЕНуропада, Африкада таң алдында толық көрінді, Тынық Мұхит пен Қиыр Шығыста күн батқан соң көрінсе, Орталық Азия мен Аустралияда, Шығыс Азияда (Жапонияны есептемегенде) мүлдем көрінген жоқ.

Келесі тұтылулар
----------------

Ай тұтылған кездегі жердің Айдан көрінісі
Жалпы, 2019 жылы екі рет ай тұтылатын болса, бұл соның біріншісі, екіншісі 16 шілдеде болады, бірақ ол кезде ай толық тұтылмайды. Келесі толық тұтылу 2021 жылы 26 мамырда көрінеді деп күтілуде.

Бұған дейін 2019 жылғы 27 шілдеде толық тұтылған.

Иллюстрация
-----------

### Жартылай немесе толық емес тұтылулар

* Мәскеуден түсірілген фото 3:49 UTC)
* Уругвайдағы толық тұтылудың аяқталуы; 6:00 по UTC)
* АҚШ-тан түсірілген фото; 6:55 UTC)

### Толық тұтылулар

* АҚШ (Сан-Диего), 4:41 UTC)
* Швеция, 4:48 UTC)
* Виктория (Канада, 5:02 UTC)
* Буэнос Айрес (Аргенина, 5:22 UTC)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Total Lunar Eclipse of 2019 Jan 21 — Fred Espenak (ағыл.)қаз. (NASA/GSFC) (ағыл.)
* Hermit Eclipse: Total Lunar Eclipse of 21 Jan, 2019 AD (ағыл.)
* 20-21 января 2018 г. — Total Lunar Eclipse (ағыл.)
**Айжарық Абылқасымов** - 1961 жылы 10 қазанда Семей облысы, Мақаншы ауданы, Жарбұлақ ауылында туған. 1979 жылы Жарбұлақ орта мектебін бітірген. 1984 жылы Талдықорған заң техникумын, Семей университетінің филология факультетін тамамдаған.

1979—1981 жылдар аралығында Кеңес әскері қатарында болып, 1984— 1986 жылдары Ішкі істер бөлімінде қызмет еткен.

Ақынның «Сағынған көздің моншағы» (1992), «Жүректе бүгін сызат көп» (1995), «Махаббатым менің» (1996), «Ең бақытты шақтарым» (2003), «Көңілдария» (2003) атты кітаптары жарық көрген. Бірнеше мүшәйраның жүлдегер!, Өлеңдері Т.Айбергенов туралы естелік кітапқа енген. Республикалық басылымдарда жарияланып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Нашвилл орталығы
**Нашвилл** (Нэшвилл) (ағылш. *Nashville*) — АҚШ-тың Теннеса штатының астанасы. Қазір 545 524 адам (2000ж.). Камберленд өзенінде орналасқан. 1779 жылы Нашборо болып, 1784 жылы Нашвилл қаласы болып құрылған. 1806 жылы «қала» статусын алып, 1843 жылы штаттың астанасы болады. 1864 жылғы Азаматтық соғыс кезінде шығыстықтар басып алған. Соңғы ірі шайқас 1864 жылы қаланың төңірегінде болады. Қаржы және сауда орталықтары аяқ-киім, киім, әйнек, дөңгелек өндірумен айналысады. Негізгі өнеркәсіп саласының ішінде – полиграфия мен баспа ісі, дыбыс жазу да бар. Кантри музыкасымен айналысатын «АҚШ Сприленд» саябағы мен атақты Кантри музыка залы бар. Онда көптеген университеттер, соның ішінде Вандербильт және Фиска бар.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (ағыл.)
**Эпиктет** (50-138 ж. ш.) - Рим стоицизмінің өкілі, шыққан тегі - құл. Оның ілімін Арриан жазып алған, бізге жеткені - "Эпиктеттің пайымдаулары" және басқада шығармалар. Эпиктет ілімінің бүкіл физикаға, логикаға және этикаға бөлінеді. Эпиктет ілімінің бүкіл шабыты - этикада, атап айтқанда ішкі еркіндікті уағыздауда. Ол мырзаның өз нәпсісінің құлы, ал құлдың өзінің ішкі рухани тәуелсіздігінде еркін болуы мүмкін екенін, бірақ бұл еркіндікке дүниені өзгерту арқылы жетепейтінін дәлелдейді. адамды заттар емес, заттар туралы түсініктер бақытты етеді, ізгілік пен зұлымдық заттарда емес, қайта біздің оларға қатынасымызда, сондықтан бақытты болу- өз қолымызда. Эпиктет философиясы езілген таптың құл иеленушілік құрылысқа енжар қарсылығын білдірді. Ол христиан дініне ықпал етеді.

### Дереккөздер

[1]

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Степан Яковлевич Румовский** - орыс астрономы, Петербург ғылым академиясының және Ресей ғылым академиясының мүшесі.

Ол М.В.Ломоносов қайтыс болғаннан кейін ғылым академиясының географиялық департаментін 30 жылдай басқарды. Шолпанның Күн дискісі арқылы өтуін бақылау экспедициясына қатысты. Сөйтіп Күн Нараллаксінің қазіргі табылған мәніне жуық мәнді тапты. 1862 ж. 62 астрономиялық пункттің дәлдігі өте жоғары каталогын алғаш рет жасады. Румовский жақсы аудармашы ретінде де белгілі. Ол Ресей академиясының алғащқы этимологиялық сөздігін құрастырушылардың бірі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9-том
**ХАДЫ-ВАҢ**, *Қадиша Мамырбекқызы* (1893/1900, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Толы ауд. — 1963, Үрімжі қ.) — қоғам қайраткері, Қытай қоғамдық қауіпсіздік әскерінің ген.-майоры. 

Төре руынан шыққан. Шыңжаңдағы Алтай аймағы қазақтарының билеушісі болған Әлен Жеңісханұлының әйелі. Жас кезінде мұсылманша білім алған. 1933 жылдан бастап әлеум. оқу-ағарту істеріне белсене араласты. Қоғамдық істерге белсенді араласқаны үшін 1942 ж. Шыңжаң өлкелік үкіметі оны отбасымен Үрімжіге жер аударып, күйеуімен бірге түрмеге қамады. Екі жылдан соң оны түрмеден босатып, Үрімжі аймағындағы қазақтардың арасына елді Үш аймақ төңкерісін қолдамауға үгіт-насихат жүргізуге жіберді. 1946 ж. Шыңжаң өлкелік коалиц. үкіметі құрылғанда Үрімжі қала-аймағының уәлиі (әкімі), ген.-м. дәрежесіндегі аймақтық қоғамдық қауіпсіздік әскерінің басшысы, Гоминьдан партиясының депутаты болды. 1949 ж. Гоминьдан шенеуніктерімен бірге Қытай Компартиясы жағына шықты. 1951 ж. барлық қызметтерінен босатылып, зейнетке жіберілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер:
-----------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Үлгі:Geobox2 coor title

 Пржевальский аттар
**Аскания-Нова** (укр. Асканія-Нова) - Украинаның оңтүстігіндегі мемлекеттік қорық (1828 ж. ұйымдастырылған). Херсон облысындағы Каховка қаласынан оңтүстік-шығыста 60 км қашықтықта, Аскания-Нова елді мекенінде орналасқан. Далалық өңіріндегі тың жерде жануарлар мен өсімдіктің табиғи жағдайын сақтай отырып, зерттеу жұмысын жүргізу үшін құрылған.

Аскания-Новаға тиісті жер 333,08 км², соның ішінде 110,54 км² жерді қорық алып жатыр. Қорықтың негізінде 1932 ж. жануарларды жерсіндіру және оларды өзара будандастыру ісімен шұғылданатын Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институты құрылған еді. Ол 1956 жылы Украинаның М.Ф.Иванов атындағы далалық өңірдегі мал шаруашылық ғылыми-зерттеу институтына айналдырылды.

Аскания-Нованың зоологиялық бөлімінде дүниенің түкпір-түкпірінен әкелінгентағы жануарлар (бизон, зубр, зебр, лама , Пржевальский жылқысы, құстардан Африка түйеқұсы, нанду, аққу, тырна т.б.) өсіп-өнеді.

Ботаника бағында ағаш пен бұтаның 120-ға жуық түрін Оңтүстіктің қуаншылық жағдайына бейімдеп өсіру жұмыстары жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Әбу Ахмед Талха әл-Муаффақ** (араб.: ‎أبو أحمد طلحة الموفق‎‎; 842, Самарра — 5 маусым 891, Самарра) — Ислам халифатының бас уәзірі, Халифаттың шығыс бөлігінің әкімі, ханзада, халифа Жағфар әл-Мүтәуәккилдің ұлы, Мұхаммед әл-Мұғтазз бен Ахмед әл-Мұғтамидтің ағасы, Ахмед әл-Мұғтадидтің әкесі. Інісі Ахмед әл-Мұғтамидтің дәуірінде бас уәзір болу арқылы Халифаттың шын мәнісіндегі басқарушысы болды.

Өмірбаяны
---------

Әбу Ахмед халифа Жағфар әл-Мүтәуәккилдің кіші ұлдарының бірі. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Самаррада тақ үшін талас басталды. Сол кезде халифаларды таққа түркі әскерлер отырғызады. Әбу Ахмед түркі қолбасшылармен тіл табысып, түркі әскерлердің арасында үлкен беделге ие бола бастады. Сондықтан 865 жылы екі халифа арасында соғыс басталғанда, түркілер қолдаған ағасы әл-Мұғтазз Әбу Ахмедті Бағдатқа аттанған әскердің басына қойды. 9 ақпан 866 жылы Әбу Ахмед жеңіске жеткеннен кейін оған шапан мен асылтастармен безендірілген алтын тәж кигізілді. Бірақ сол жылдың тамызында әл-Мұғтазз Әбу Ахмедтің таққа дәмеленуінен қорқып, оны зынданға тастайды. Түркі әскерлердің арасындағы беделінің арқасында Әбу Ахмед өлім жазасына кесілмейді.

Әл-Мұғтазз қайтыс болып, оның орнына әл-Мүтәуәккилдің басқа ұлы әл-Мұғтамид таққа отырғанда Әбу Ахмед Халифаттың шығыс бөлігінің әкімі болып тағайындалады. Соған байланысты оған **әл-Муаффақ** деген атақ берілді. 875 жылы әл-Муаффақ бас уәзір болып тағайындалып, халифа-інісі әл-Мұғтамидтің орнына билік жүргізе бастайды. Сол кезде ол сириялық Тулунұлдарымен күрес жүргізеді, зинждердің көтерілісін басады.

Әл-Муаффақ элефантиаз синдромына шалдығып, 889 жылдап бастап мемлекеттік істермен баласы Ахмед әл-Мұғтадид айналыса бастайды. 5 маусым 891 жылы әл-Муаффақ қайтыс болған соң әл-Мұғтадид ресми түрде бас уәзір болады, ал 15 қазан 892 жылы халифаның өзі қайтыс болғанда халық әл-Мұғтадидке серт береді.

Дереккөздері
------------

1. ↑  Хью Кеннеди. Двор халифов — Москва: «АСТ», 2007 ISBN 978-5-17-039643-6.
Вавилон талмуды
**Талмуд** (ивр. תַּלְמוּד‎, «зерттеу, оқу») — яһудейлердің ғұрып, заңдарының схоластикаға негізделген көп томдық жинағы. Талмудтыӊ екінші дәстүрлі аты ШАС ( ש"ס ), еврейлер аббревиатурасында «алты тәртіп» дегенді білдіреді. Талмуд терминін көбіне «Вавилон Талмудына» қатысты қолданады, бірақ одан да ерте шыққан діни мәтіндердіӊ жиынтығы бар, ол «Иерусалим Талмуды» деген атымен белгілі.

Иудаизмнің қасиетті кітабі Танахтың үш бөлігінің бірі — Тораның мағынасы ұрпақтаң ұрпаққа ауызша түрінде тарлаған. ІІ–ші ғасырда Тора Мишна (ивр. משנה‎) түрінде, ал кештеу Гемара түрінде жазылған. Екеуі бірге — Талмудты құрайды.

Талмуд — моральдық, этикалық кодекстің заңнамалық негізі. Талмуд соңғы рет III-V ғғ. өңделді. Онда еврейлерге нұсқаулар берілген (613 нұсқау). Талмудта қыл­мыстық және азаматтық сипат­тағы заңдар, адамгершілік заңдар, отбасылық және жеке адам өміріне қатысты кеңестер бар. Талмудта 365 тыйым және 248 бұйрық әмірлер жинақталған иудей әдет-ғұрыптар жүйесі бар. Барлығы 6200 бет.

Талмудтыӊ бөліктері мен трактаттары
-----------------------------------

* Зраим (ивр. זרעים‎, егістер)
* Моэд (ивр. מועד‎, мерзім)
* Нашим (ивр. נשים‎, әйелдер)
* Незикин (ивр. נזיקין‎, зиян)
* Кодашим (ивр. קדשים‎, құдайы)
* Теорот (ивр. טהרות‎, тазарту)

Дереккөздер
-----------
**Серғазы Қабиұлы Баймұхаметов** (23.4.1936 жылы туған, қазіргі Алматы облысы Қаратал ауданы Үштөбе бекеті) – тау-кен инженері, техника ғылымдарының докторы (1990), ҚР Инженерлік академиясының академигі (1996).

Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

Қазақ кен-металлургия институтын (1958, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. «Қарағандыкөмір» комбинатының шахталарында кен шебері, телім бастығы, бас инженер, шахта директоры болып жұмыс істеді.
«Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің директоры, бас инженер (1979–1992), «Көмір» мемлекеттік холдинг компаниясында лауазымды қызметтер (1992–1994) атқарған. 1996 жылдан «Испат Кармет» АҚ көмір департаментінің техникалық директоры.

«Разработка способов управления вентиляцией и газовыделением в шахтах для обеспечения безопасных условия интенсивной добычи угля» деген тақырыпта докторлық диссератция қорғады.

Баймұхаметов 90-ға жуық ғыл. жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның («Прогрессивные технологии выемки пожароопасности пластов с кремотогным проветриванием», 1989; «Предупреждение самонагревания и тушение эндогенных пожаров в выработанным пространстве», 1991) авторы; 78 авторлық куәлігі бар.

КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1973). Қазан революциясы, Еңбек Қызыл Ту және «Достық» (Ресей) ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Яһуда Амандықов* = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі —  Алматы: Комплекс, 2009. — 1120 б. — 2000 таралым. — ISBN 965-611-88-2.
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
3. ↑  қазақ энциклопедиясы
Дүнген музыкасы
---------------

**Дүнген музыкасы**– дүнген халқының музыкасы. 

Дүнген музыкасы бір дауысты, пентатоникалық ладқа негізделсе, одан диатоникалық ладтардың элементі байқалады. Әуен-ырғағында дыбыстар ұзындығы көбінесе жұп болады, жай синкополар да кездеседі. Дүнген музыкасының өлшемі 2/4 және 4/4. Кейде өлщем ауыспалығына байланысты үш ширектік өлшемде кездеседі. Дүнген музыкасының милодиясынан дыбыстардың қайталануы, алшақ интервалдарға секіріс байқалады. 

Дүнгеннің музыкасының халық аспаптары бірнеге түрге бөлінеді.
ысқылы аспаптар:

* **михузы**
* **эрхузы**
* **сыхузы**

үрлемелі аспаптар:

* **ди**,
* **ще**,

ішекті аспаптар:

* **санчанцзы**
* **пиба**
* **ёнчин**
* **кучанцзы**

cоғып ойнайтын аспап:

* **вазы**.

Дүнгендер әнді өз ана тілінің фонетикалық ерекшелігіне байланысты аса жоғары емес, біркелкі орташа дауыста айтады. «Нанчор Данфи», «Мынчжано» сияқты көне халық әндері танымал болды.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы
**Сайқырқұм**, Сеңгірқұм — Маңғыстау үстіртінің солтүстігіндегі Бостанқұм мен Ақпан соры аралығында жатқан төбешікті құм.

Орналасқан жері
---------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданының жерінде.

Сипаттамасы
-----------

Абсолюттік биіктігі солтүстік-батысында 119 м. Ұзындығы 33 км, ені 10 км-ге жетеді. Ауданы 200 км². Құм төбешіктер (биіктігі 1 — 6 м) өсімдіктермен жақсы бекіген. Оңтүстік беткейі кемерленіп келген. Бұл өңірінде Жабайұшқан қонысы жатыр. Солтүстік-батысында Тереңорпа құдығы бар.

Өсетін өсімдіктері
------------------

Жүзгін, жусан, еркек шөп, ақселеу өседі.

Шаруашылық маңызы
-----------------

Тұзды грунт суы 25 м тереңдікте кездеседі. Қысқы жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Дүние бөліктері әртүрлi түстермен белгіленген:  
Австралия және Океания – күлгін түсті;  
 Азия – қызғылт сары;   
 Америка – жасыл;   
Антарктида — көгілдір;   
Африка — сары;  
Еуропа — қызыл.
**Дүние бөліктері** — Жер бетіндегі құрлықтардың (төңірегіндегі аралдарымен, ішкі теңіздерімен қоса) тарихи қалыптасқан бөліктері.

Олар алтау:

* Азия;
* Австралия және Океания;
* Америка;
* Африка;
* Антарктида;
* Еуропа.

Жер бетін бұлай бөлу құрлықтарға сәйкес келе бермейді. Солтүстік және Оңтүстік Америка бір дүние бөлігі, бірақ екі құрлық болып есептеледі. Ал Азия мен Еуропа Еуразия құрлығын құрайды

Дереккөздер
-----------

1. ↑  .Қазақ энцклопедиясы
**Майкл Питт** (ағылш. *Michael Pitt*, 10 сәуір 1981) - америкалық актер және музыкант.

Өмірбаяны
---------

Майкл Питт, Нью-Джерси, Уест-Оринджде дүниеге келген. Отбасындағы төрт баланың ең кішісі - Майкл, шамамен он жасында актер болғысы келетіні жайлы ата-анасына айтады. 16 жасында Нью-Джерсиден Нью-Йоркке көшіп, шапқыншы болып жұмыс жасайды және бір бөлмелік үйде 9 басқа жасөспірідермен бірге тұрады. 

Тегі Питт болғанымен де, Бред Питтпен еш туысқандық қатынасы жоқ.

Карьерасы
---------

«Бухта Доусона» телесериалында және «Хедвиг и злосчастный дюйм» фильмінде рок-жұлдызыдың жасырын махаббат болып ойнаған соң, Майклды голливуд жобаларына шақыра бастайды («Садист» және «Отсчёт убийств»). Кейін Бернардо Бертолуччидің «Мечтатели» фильмінде түседі. Гаса Ван Сенттің «Последние дни» (Ақырғы күндер) фильмінде көрінерлік кейіпкердің рөліне ие болады. Ол героин қабылдаушы, өзін өлтіргісі келетін музыкантты ойнайды. 2007 жылы «Шёлк» атты фильм шығып, Майкл Питт пен Кира Найтли басты рөлдерді иеленеді. «Подпольная империя» сериалнының бірінші және екінші мезгілінде жүргізүші кейіпкерлердің бірін ойнайды. Онымен қоса, Майкл Питт «Pagoda» группасында ән айтып, гитарада ойнайды.

Дереккөздер
-----------
**Брюс Уиллис**, толық есімі **Уолтер Брюс Уиллис** (ағылш. *Walter Bruce Willis*, 19 наурыз 1955, Идар-Оберштайн, Рейнланд-Пфальц, ГФР) — америкалық киноактер, продюсер, неміс әншісі. Голливудтың ең танымал актерлерінің бірі. «Крепкий орешек» фильміндегі Джон Макклейннің рөлімен және «Қойыртпақ шығарма» (1994), «12 маймыл» (1995), «Бесінші элемент» (1997), «Армагеддон» (1998), «Алтыншы сезім» (1999) фильмдеріндегі рөлдерімен танымал атанған.

Өмірбаяны
---------

Брюс Идар-Оберштейнде туған. Оның әкесі, америкалық сарбаз, ал анасы неміс болатын. 1957 жылы отбасы Нью-Джерсиге қайтып оралады. Брюс төрт балалардың ішінен ең үлкені болып табылады. Мектепте оқып жүргенінде театр үйірмесіне қатысқан. Монклер университетін бітіріп, Нью-Йорк қаласына көшеді.

Мансап
------

Уиллиске танымалдылық бірден келе қоймады – ол көптеген театр қойылымдарында ойнап, кішігірім рөлдерді иеленген болатын. Кейін «Детективное агентство «Лунный свет»» (1985—1989) телесериалында, 1988 жылы «Крепкий орешек» фильмінде түсіп, дүние жүзіне әйгілі бола бастайды. 1994 жылы Квентин Тарантиноның «Қойыртпақ шығарма», 1999 жылы «Шестое чувство» фильмдерінде басты рөлге ие болады. Қазіргі кезе Уиллис Роберт Родригес атты кинорежиссермен серіктес болып, оның екі фильмінде түсті. 

2009 жылдың 23 сәуірінде Belvedere S.A. компаниясымен келісім шартқа отырып, Sobieski арағының бет-бейнесі болды.

Жеке өмірі
----------

1987-2000 жылдар аралығында Деми Мур атты актрисамен некеде болды. Олардың үш қызы бар: Румер Гленн Уиллис (1988), Скаут ЛаРу Уиллис (1991) және Талула Бэль Уиллис (1994). Қазір Уиллис Эмма Хемингпен некеде. Олардың екі қызы бар: Мейбел Рей (012), Эвелин Пенн (2014). Брюс Уиллис – солақай. Бойы 183 метр.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты  (ағыл.)
* Брюс Уиллис (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Пиндос** — Балқан түбегінің батысындағы тау жоталары. Меридиан бағытында оңтүстікке қарай Албанияның территориясын түгел және Солтүстік Грекияның бат. бөлігін қамтып, Пелопоннес түбегімен Крит аралына ұласады. Ұзындығы *200 км*. Ең биік шыңы Змоликас тауы 2637 м (Грекияда). Пиндос барлық жерде теңіз жағалауларына бірден құлама жартас жасап бітеді. Тау жоталары түгелдей әк тас, аңғарлары флиштен түзілген. Жоталардың биік учаскелері күрделілігімен және карст формаларының кең таралуымен көзге түседі. Пиндос *Ахелоос, Вьоса, Альякмон және Пиньос* терең аңғарларымен бөлінген бірнеше жоталардан тұрады. Климаты негізінен жерортатеңіздік. Жауын-шашын мөлшері шығыстан батысқа қарай (*800—1500 мм*) артады. Беткейлеріндегі латеритті қызыл топырақта субтропиктік бұталар өседі, цитрус жемістері, алма, алмұрт, өрік, жүзім егіледі. Бұдан жоғарырақ жағын жалпақ жапырақты (емен, жөке) және қылқан жапырақты орман жапқан. Бұғы, қоңыр аю, грек тасбақасы т. б. мекендейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
*Басқа мағыналар үшін Біршоғыр деген бетті қараңыз.*
**Біршоғыр**  – Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы Үлкен Бақтыбай тауының солтүстігінде 6 км жердегі тау.

Жер бедері
----------

Абсолюттiк биіктігі 638 м. Тау солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта созылып жатыр. Мұғалжар тауының оңтүстік бөлігіндегі оқшауланған тау массиві.

Өсімдігі
--------

Қоңыр қызғылт топырағында жусан, боз, селеу, қозықұлақ, қылқұрт, бұталар өскен. Солтүстігінен Ақтөбе – Шалқар темір жол және автомобиль жолдары өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Сылдыршөп
**Сылдыршөп** (*Sіlene*) – қалампыр тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Облыстың барлық аймағында кездесетін 62 түрі бар. Сабақтары тік, кейде жатаған болады. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, пішіндері әр түрлі (ұзынша, дөңгелек, т.б.). Гүлдері қос жынысты, кейде дара жынысты. Тостағанша жапырақшалары бес тісті. Желектері ақ, қызғылт, сары жасыл түсті, саны – бесеу. Аталығы 10, жатын түйіні үш ұялы. Мамыр – қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады.

Түрлері
-------

Жиі кездесетін түрі – торсылдақ сылдыршөп (S. *latіfolіa*). Ол Тобыл, Есіл, Ертіс өзендерінің жағалауында, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей,Қырғыз Алатаулары мен Кетмен тауларының шалғынды жерлері мен селдір ормандарында өседі. Биіктігі 40 – 100 см. Жапырақтары ұзынша, дөңгелек. Ақ түсті гүлдері шашақша масақ гүлшоғырына топталған. Маусым – қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі – ақ түсті қорапша.

Салбыр сылдыршөптің (S. *nutans*) биіктігі 30 – 60 см. Сабағы түкті, жабысқақ. Гүлдері ақшыл күрең, шоқталып өседі. Маусым – тамызда гүлдеп, жеміс береді. Жемісі – сопақ қауашақ. Салбыр сылдыршөп – дәрілік өсімдік, оны жүйке жүйесін тыныштандыру, қабынулар мен ауырсынуды басу және қан тоқтату үшін пайдаланады.

Сылдыршөптың 5 түрі: Мүслім сылдыршөбі (S. *muslіmіі*), Сырдария сылдыршөбі (S. *jaxartіca*), Тянь-Шань сылдыршөбі (S. *tіanschanіca*) және бетпақдала сылдыршөбі, бор сылдыршөбі – өте сирек кездесетін өсімдіктер ретінде қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Брюно Беллон** (фр. ; 14 наурыз 1962 жыл, Тулон, Франция) — француз футболшысы, шабуылшы. 1984 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Карьерасының басым бөлігін "Монакода" өткізді. Жеті маусым ойнап, бірнеше жүлдені қанжығаға бөктерді де, 1987 жылы "Канға" ауысты. Бір маусымнан соң "Монпельеге" ауысты да, 1989 жылы "Канға" қайта оралды. 

1990 жылы ауыр жарақат алды да, 30-ға жетпей карьерасын аяқтады.

Ұлттық құрама сапында 1981 жылы тұңғыш рет алаңға шықты.

1984 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, 4 кездесуде алаңға шықты. Финалда Испания қақпасына екі доптың бірін соғып, Еуропа чемпионы атанды.

1986 жылғы әлем біріншілігінде 4 кездесуде алаңға шықты.

1988 жылы 5 ақпанда Мароккоға қарсы жолдастық кездесуде соңғы рет құрама жейдесін киді.

Жетістіктері
------------

* Еуропа чемпионы (1): 1984
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері (1): 1986
* Франция кубогы (1): 1981/1982
* Франция кубогы (1): 1984/1985
* Франция суперкубогы (1): 1985

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 5 ақпанның 2018 жылы.
**Сүлеймен шаһзада** (осм. شاهزاده سليمان‎ — *Şahzade Süleymân*; 1615 — 27 шілде 1635) — I Ахмет пен Көсем сұлтанның ұлы.

Өмірбаяны
---------

Сүлеймен шаһзада 1610 жылы немесе 1611 жылы I Ахмет пен Көсем сұлтанның шаңырағында дүниеге келді. 1617 жылы I Ахмет қайтыс болғаннан кейін таққа оның баласы II Осман отыру керек еді, ал қалған шаһзадаларды, Фатиха заңы бойынша, өлім жазасы күтіп тұрды. Алайда осыдан бірнеше жыл бұрын I Ахмет ұлдары туылса да, I Мұстафаға өмірді сақтап қалды. Тарихшылар Мұстафаның психикалық аурулары үшін таққа кауіп төндіруге қабілетсіз болғандықтан I Ахмет өлтірмеді деп санайды. Тағы бір себеп: Көсем өзінің балаларынның болашағына қауіптенгендіктен Ахметті көндірді, себебі болашақ сұлтан Османның анасы басқа әйел еді, ал бұл Мехмет шаһзада үшін үлкен қауіп туғызды. Нәтижесінде, әкесінің өлімінен кейін таққа оның есалаң інісі I Мұстафа отырды.

Баласыз I Мұстафаның сұлтанаты қысқа болды: 1618 жылы төңкеріс нәтижесінже II Осман таққа шықты. Көсем сұлтанның әсері осы жолы да балаларының өмірін сақтап қалуға көмектесті. Төрт жылдан соң, кезекті төңкеріс орын алды: Осман құлатылып, өлтірілді. Алайда, таққа жаңадан Сүлеймен емес, Мұстафа шықты. 1623 жылы Мұстафаны екінші рет тақтан түсірді. Сүлеймен бұл күндері ағасы Баязитпен Ыстамбұлда болмаған еді. Мұндай мән-жайларда Көсем өзінің он бір жастағы ұлы IV Мұратты таққа отырғызды.

1635 жылы IV Мұрат Сүлеймен мен Баязитті өлім жазасына кесті. Екі ағайынды Сұлтанахмет мешітінің жаңындағы I Ахмет мазарында әкесінің жанында жерленді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Boyar, Fleet, 2010, p. 42
2. ↑  Börekçi, 2009, p. 409
**Сүлей** — зат е.этнографизм, тынысы кең, суырып салма т.б. өнері жоғары деңгейде қалыптасқан ақын-жыраулар. Олар, әсіресе, Сыр бойынан көп шыққан. Оларды «Сыр сүлейлері» деп атаған (Нысанбай Жаманқұлұлы, Базар Оңдасұлы, Тұрмағамбет Ізтілеуұлы, Ешнияз Жөнелдікұлы, Әзілкеш Шымырұлы, Омар Жүсіп, Қаңлы Жүсіп,Шораяқ т.б.). Жалпы, Сыр бойындағы қисса айту дәстүрінің өкілдері болып есептелетін ақын-жыраулар халық арасында «сүлей» атымен танылған. Сыр сүлейлерінің бір ерекшелігі, олар негізінен Құрандағы адамға психологиялық-интуициялық тұрғыдан әсер ететін, ішкі әлемдегі өте нәзік сезімдерді қозғайтын, бірақ сол арқылы сарқылмас күш-қуат беріп, қажыр-қайратын жанитын қиссаларды жырларына арқау еткен. «Қиссаларды жырлаушы адам» деген мағынаны да білдіреді.

Сыр бойынан мен келдім, Сүлейлердің мекені (М.Көкенов). Сыр бойындағы небір сүлейлерді есімізге түсірдік («Қаз.әдеб.»). Сүйінбай, Жамбыл,Өмірзақ, Үмбетәлі, Әбдіғали... дәл осылай саралай берсе, жыр сүлейлері бұл елде тым көп («Лен.жас»). Үлкен баласын өңкей бірөң сүлік сұлу ат мінген мың қаралы сүлей жігітпен қадірлі мейманның алдынан жіберетін күнді асыға тосқан (Ә.Кекілбаев, Үркер).

1. ↑  Қайдар Ә. Қазақтар ана тілі әлемінде: этнолингвистикалық сөздік.2-том. – Алматы, 2013. – 729 б
2. ↑  Қазақ әдеби тілінің түсіндірме сөздігі.13-том. Құраст.: А.Фазылжанова, Н.Оңғарбавева, Қ.Ғабитханұлы және т.б. – Алматы,2011. – 752 б.
3. ↑  Қазақ тілі сөздігі. – Алматы, 1999.
**Сүлеймен Әдаханов** (1911-1943), партия, кеңес қызметкері. Жаңаарқаның түлегі. Шымкент қаласыңдағы 2 жылдық Қаржы қызметкерлері мектебін (1931), Ақмола қаласындағы Комвузды (1936) бітірген. Аудандық «Лениндік жол» газетінің (1939 ж. ашылған) тұңғыш редакторы, 1932 жылғы аштық кезінде аудан орталығында қалып, ел іргесінің сөгілмеуі жағында болған, аш-жалаңаштарды аман алып қалу үшін белсеңді қызмет жасаған азамат. 1931-39 ж. Сарысу ауданында қаржы бөлімінің меңгерушісі, аудандық милиция бөлімінің бастығы, Жаңаарқа аудандық кеңес аткомы төрағасының бірінші орынбасары, 1942 жылдан аудандық партия комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. Өз ісіне адал, ерекше іскерлігімен, адамгершілік биік парасатымен Әдахановтың есімі ел аузында қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Координаттар: 41°00′59″ с. е. 28°57′49″ ш. б.﻿ / ﻿41.01639° с. е. 28.96361° ш. б.﻿ / 41.01639; 28.96361 (G) (O) (Я)

**Сулеймание мешіті** (түр. *Süleymaniye Camii*) – Ыстанбұлдағы маңыздылығы жағынан екінші ал, көлемі бойынша бірінші мешіт. 

Ішіне 5000 адам сыйдырады. Мешіт қаланың Вефа ауданындағы көне бөлігінде орналасқан. Ол Заңшығарушы Сұлтан Сулейманның бұйрығы бойынша салынған. Құрылыс жұмыстары 1550-1557 жылдар аралығында болған. Жоба авторы – Синан. Мұнараның биіктігі – 53 м, диаметрі – 26,5 м, күн сәулесі 136 терезеден түседі. Мешітте төрт мұнара бар. Кейбір дерек көздерінің айтуы бойынша мешіт Алтын Мүйіз шығанағына қарай баяу жылжып бара жатыр.

Мешіттің төрт мұнарасы сұлтан Сүлеймен Ыстанбұлды жаулап алғаннан кейін қатарынан төртінші падишаһ болып табылатынын, ал алдыңғы кіреберістен есептегенде алғашқы екі мұнарада екі балкон және кейінгі екі мұнарада үш балконнан, бұл оның Осман әулетінің оныншы билеушісі екенін білдіреді. Мешіт ғимаратының іші жақсы жарықтандырылған - жарық 136 терезеден түседі. Моншалар, медреселер, асүйлер, кітапханалар, ауруханалар мен обсерватория ғимараттарымен мешіт көлемі жағынан қалалық махалламен салыстыруға болатын кешенді құрайды. Сәулет кешенінің бір бөлігі VIII—XIX ғасырлардағы қолжазбаларға қол жеткізуді қамтамасыз ететін ірі шығыс кітапханаларының бірі Сүлеймания кітапханасы.

Мешіт ауласында зират бар; мұнда көршілес екі кесенеде Сүлейменнің өзі мен сүйікті әйелі Хүррем (Роксолана), қыздары Михримахпен бірге жерленген.

Мешіт іші.
**Дүнгенбай Ботбаев** (10 қаңтар 1927 ж.т. Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке а. - 4 маусым 2016 ж.қ.б. Алматы) — композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1998).

Өмірбаяны
---------

Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) халық аспаптар факультетін (1953, проф. Ш.Қажығалиевтің домбыра класы бойынша), композиция факультетін (професор Е.Г. Брусиловскийдің класы бойынша) бітірген (1966). 

Қазақ радиосының халық аспаптар оркестрі құрамында домбырашы (1947 -1951), 1951 - 1967 ж. Алматы музыка училищесін педогогика қызметтен айналысты.

Шығармашылығы
-------------

Ботбаев фортепьяноға арналған 5 және 6 балалар пьесасын (1960 - 1961), эстрада оркестріне арналған сюита (1961) мен увертюра (1962), халық әні тақырыбына жазылған "Толқыма" атты варияция (1963), сонатта (1964), хорға арналған "Сәлем саған" (сөзі Қыдырысовтікі), "Қайран жастық" (сөзі К.Әзірбаевтікі; екеуі де 1972), романстар, әндер, т.б. жазылды.

Ол Абайдың «Ғалымнан надан артпас ұққанменен...», «ойға түстім толғандым...», «Қуанбаңдар жастыққа...» деген өлеңдеріне ән-романстар жазды. Ақынның «Мен кердім ұзын қайың құлағанын» деген әнін жеке әнші мен фортепианоға арнап өңдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Сүлеймен** (әл-Мустағин Әбу Айуб Сүлеймен ибн Хәкім, араб.: سليمان الثاني‎, 965 — 1016) — Кордоб халифатының халифі  (1009-1010, 1013-1016), III Әбдіррахманның шөбересі, Умәйя әулетінің мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1009 жылы гвардия алғаш рет Сүлейменді халиф деп жариялайды, алайда ол билік басында ұзақ отырмады. Келесі гвардиялықтар каталондықтармен бірігіп, Кордобаны басып алып II Мұхаммедке билікті қайтарып береді. 

1013 жылы берберлер Кордобаны қайта жаулап алғаннан кейін, халиф ретінде Сүлейменді жариялады. Алайда әмір наменгерлер өздерінің тәуелсіздігін жариялап халифаттан бөлініп шығып жатқандықтан, Сүлейменнің билігі тек Кордоба маңында ғана жүргізілді. Бұл оқиғаға наразылық тудырып, Танжер мен Сеута билеушісі Әли ибн Хаммуд ән-Насыр өзінің пайғамбар ұрпағы екендігін айтып, билікке отыруды көздеді. 1016 жылы ол сақалибтердің көмегімен Кордобаны басып алып, Сүлейменді өлтіреді. Сөйтіп өзін халифат халифімін деп жариялайды.

Дереккөздер
-----------



* *Рыжов, Константин.* Әлем монархиялары. VII-XV ғғ. Мұсылман Шығыс —  М.: Вече, 2004. — 544 б.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуУмәйя әулетінің халифтері |
| --- |
|  |
| Шежіре · Медиа |
|  |
| Дамаск халифтері(661—750) | 
I Мұғауия · I Йазид · II Мұғауия · I Маруан · Әбд әл-Мәлік ибн Маруан · I Уәлид · Сүлеймен ибн Әбд әл-Мәлік · II Омар · II Йазид · Хишам ибн Әбд әл-Мәлік · II Уәлид · III Йазид · Ибраһим ибн әл-Уәлид · II Маруан |
|  |
| Кордоба халифтері(929—1031) | 
III Әбдіррахман · II Хакам · II Хишам · II Мұхаммед · Сүлеймен · II Хишам · Сүлеймен · IV Әбдіррахман · V Әбдіррахман · III Мұхаммед · III Хишам |

 |
**Дүйсенқұл Сарықұлұлы Сарықұлов**  (6.7.1906, Отырар ауданы – 1998, Алматы) – қоғам қайраткері, журналист, экономика ғылым докторы, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген гидротехнигі, КСРО-ның еңбек сіңірген гидротехнигі. 

1927 – 32 жылдары комсомол және партия қызметтерінде болды. 1932 – 37 жылдары Мәскеудің Бүкілодақтық өнеркәсіп академиясының гидроэлектрстанса және гидроқұрылыс факултетінде оқыды. 1937 – 39 жылдары Карелиядағы «Сунастрой» (Кондопожск СЭС-і) құрылысының, 1939 – 42 жылдары «Средазгидроэнергопроект» тресінің бастығы, 1942 – 50 жылдары Өзбек КСР Ет-сүт өнеркәсібі министрі, 1950 – 53 жылдары Ташкент облысы Шаххантаур СЭС-і құрылысының бастығы. 1953 – 55 жылдары КСРО Электростансалары министрлгінің энергетика академиясында оқыды. 1955 жылдары Қырғыз КСР-інің Қала және село құрылысы министрінің орынбасары, 1956 – 58 жылдары Қазақ КСР Су шаруашылық министрінің орынбасары, «Казголодностепстрой» тресінің бастығы, 1958 – 63 жылдары Қазақ КСР Су шаруашылық министрі. 1965 жылдан «Казгипроводхоз» ғылым-зерт. институтының директоры. 1974 жылдары одақтық дәрежедегі дербес зейнеткерлікке шықты. 

100-ден астам ғылым еңбектің авторы. 

3 рет Еңбек Қызыл Ту, 2 рет «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Бүкілодақтық ХШЖК-нің қола медалінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**Стимул** (лат. *stimulus* — мал айдайтын үшкір таяқ, піскіш) — 1) индивидтің психикалық күйлерінің динамикасын туындататын (реакция деп белгіленеді) және оған себептің салдарға қатынасындай қатынаста болатын әсер. Физиология мен психологияда "C" ұғымы тітіркендіру ұғымына тендес. Бихевиоризмде стимул мен реакция арасындағы қатынастар механистік тұрғыда ұғынылады: стимулға көбіне ортаның өзгерістері ("сыртқы әсерлер"), ал реакцияларға организмнің қозғалу жауаптары жатқызылады. Шын мәнінде психологиядағы стимул — ниет, оның нәтижелілігі адамның психикасы, көзқарасы, сезімдері, көңіл-күйі, мүдделері, талпыныстары арқылы білінеді. Стимул бірқатар жағдайларда түрткіге айнала алатын болса да, түрткімен барабар емес; 2) тітіркендіргіштердің рецепторларға тікелей әсер етуі нәтижесінде сыртқы және ішкі мүшелерде қоздыру тудыратын әсер. Ол қуаты әр түрлі тітіркенулер тудырады. Стимул қозғаушы, жандандырушы әсер. Тітіркендіргіштердің тікелей таным мүшелеріне (рецепторларға) әсер етуі нәтижесінде сыртқы және ішкі ағзаларға қоздыру тудыратын әсер. Оның қуаты әр алуан тітіркенулер тудырады.

**Стимул**- бұл белгілі бір мотив туғызатын рычаг рөлін атқарады. Стимулдар ретінде жеке заттар, адамдардың бір бірімен қарым қатынасы т.б. жатады. Адам кех келген стимулға беріле салмайды. Жеке стимулдарға адам реакциясы қарсы болуы мүмкін.

Адамдардың стимулға жауабы бірдей бола бермейді. Сондықтан адамға стимул әрекет етпесе ол керексіз болып қалады. Мысалы, ақшалық жүйе құласа біз ақщаға ештеме сатып ала алмаймыз, сонда алатын жалақымыз өз стимул рөлін жоғалтады. 

Адамды мотивациялау кезінде әр түрлі стимулдар қоданса нда бұл процессті стимулдау деп атаймыз. Стиулдау әр түрлі формаларға бөлінеді. Тәжірибеде ең кең қолданылатын формасы бұл материалдық стимулдау. Бұл стимулдау процессінің рөлі өте үлкен.

Стимулдау мотивациялауға қарағанда өзгеше. Себебі стиулдау арқылы мотивациялау жүзеге асады. 

Мотивацияның жасайтын әрекеттері:

- *Жігерлік;*

- *Тырысу;*

- *Өзінде тұру;*

- *Адамгершілік;*

- *Бағыттылық.*

Адам бір жұмысқа әр түрлі жігерлік танытуы мүмкін. Ол жұмысты бүкіл күшімен немесе жарты күшімен орындауы мүкін. Ол онай жұмысты тандауы мүмкін немесе қиын жұмысты, ол жұмысты шешу үшін қиын әдісті тандуы мүмкін немесе онай әдісті. Осының бәрі адамның қанша жігерлік танытатының айқындатады. больших усилий при выполнении своей работы. 

Ұйымда жұмыс істеу үшін адам әр-түрлі талпынуы мүмкін.Біреуге жұмыс сапасы жаман болса да бәрібір болса, ал екінші ол жұмысты жақсы істеп, жұмыстан ерінбей, ұйымдағы қарым-қатынасты жақсартқысы келеді .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Сүлейменсай** – палеолит дәуірінің ескерткіштері. Жамбыл облысы, Талас ауданы Сүлейменсай ауылынан 9 – 14 км қашықтықта орналасқан. 

1958 жылда тас дәуірі ескерткіштерін зерттеумен шұғылданатын Қаратау отряды (жетекшісі Х.Алпысбаев) тауып зерттеген. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созыла жатқан төменгі антропогендік сөрелер құрамына кіретін төбешіктер үстінен тас құралдар жинастырылған. Адамзат тарихының түрлі дәуірлерін қамтитын ескерткіштер арасынан бірнеше (ғ1, 4, 31 – 34 жұрт орындар) палеолит кезеңінің нысандары анықталған. Археологиялық жұмыстар барысында бұл ескерткіштерден екі жағы өңделген шапқы құралдары (54 дана), өзектас (30 дана), қол шапқы (6 дана), унифас (13 дана), тас жаңқа (108 дана) жинастырылған. Олар шақпақ тастан, сұр және қара сұр түсті малтатастан дайындалған. Құралдардың сырты табиғи күштер әсерінен қақталған. Жасалуына қарағанда тас құралдар Бөріқазған, Ақкөл, Тоқалы секілді ескерткіштер бұйымдарына жақын. Сүлейменсайдан алынған тас құралдарының Қазақстандағы басқа ескерткіштерден айырмашылығы – мұнда бұйымдар кейінгі уақыттағы заттармен араласпаған, тек ерте уақыттардағы бұйымдар сақталған. Сүлейменсайдан алынған мағлұматтар Қазақстанның оңтүстік өңірін алғашқы адамдар ерте және орта палеолитте мекендегендігін айғақтайды.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклдопедиясы 8 том
2. ↑  Алпысбаев Х.А. Памятники нижнего палеолита Южного Казахстана, А.-А. 1979.