Ю.Гагаринның ғарышқа ұшқан "Восток" зымыранға ұқсас зымыран
**Ұшу аппараты** (ҰА) — планеталар атмосферасында немесе ғарыш кеңістігінде басқарылып ұшырылуға арналған құрылғы.

Ұшу аппараттар *атмосфералық* және *ғарыштық* (планетааралық автомат ст. Жердің жасанды серігі, ғарыш кемесі) болып екіге бөлінеді. Атмосфералық ұшу аппараттары ауадан ауыр (ұшақ, тікұшақ, планер, т.б.) және ауадан жеңіл (аэростат, дирижабль, т.б.) болып топталады. Ауадан жеңіл ұшу аппараттарын көтергіш күш аэростатикалық, ал ауадан ауыр аппаратты көтергіш күш аэродинамикалық құбылыс негізінде пайда болады.

Ұшу аппараттарының жіктелуі
---------------------------

Ұшу аппараттарының жіктелуі — ұшу аппараттары негізгі белгілеріне қарай мынадай кластарға бөлінеді: көтерілу күшінің жасалу принципіне қарай ауадан жеңіл және ауыр аппараттар, экипаждың болуы немесе болмауына байланысты пилотты және пилотсыз, қолданылуына қарай бір жолғы және бірнеше мәрте қолданылатын болып бөлінеді. Қазіргі кезде ауадан жеңіл ұшу аппараттары қосалқы рөл атқарады. Ұшу аппараттарының ауадан ауыр түрінің класында көп кездесетіні ұшақтар тобы болып табылады.

Ұшу аппараттарының қозғалтқыштары
---------------------------------

Ұшу аппараттарының қозғалтқыштары — жылу энергиясын тарту күші не айналдыру тәсіліне қарай қалақты және реактивтік қозғалтқыштар. Қалақты қозғалтқышта отын энергиясы қалақ білігінің куатына айналып, ауа ағынын тебе отырып, тарту күшін туғызады. Сондықтан көбіне қалақты қозғалтқыш деп аталады, ал мұндай қондырғы қозғалтқыш пен қозғалғыштан тұрады. Қазірде қалақты қозғалтқыштар жеңіл көліктер мен санитариялық ұшақтарда, байланыс ұшақтары мен тікұшақтарда қолданылады. Реактивті қозғалтқыштарда ұшу аппаратының тарту күші аз ағынымен пайда болған реакция күші түрінде қозғалтқыш элементінің өзінің үстінде пайда болады. Реактивті қозғалтқыш құрамында қозғалтқыш та, қозғалғыш та болмағандықтан, тік реакция қозғалтқышы деп аталады. Реактивтік қозғалтқыштар ауа-реактивтік және ракеталық болып 2 класқа бөлінеді. Ауа-реактивтік қозғалтқыштың жұмысы үшін отын ұшақтын басынан, ал тотықтандырғыш (оттегі) қоршаған ауадан келсе, ракеталық қозғалтқыштар үшін отын да, тотықтырғыш та ұшу аппараттарында тасымалданады. Ракеталық қозғалтқыштар қолданатын отын түріне қарай қатты отылды қозғалтқыш және сұйық отынды қозғалтқыш болып бөлінеді. Ауа-реактивті қозғалтқыш ішінде кең тарағаны — ӘӘК ұшақтарында қолданылатын турбореактивтік қозғалтқыштар. Негізгі энергия (қуат) көзі ядролық отын болып табылатын атомдық күш қондырғылары ерекше топ құрайды.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Ұшу аппаратының компоненттері |
| --- |
|  |
| Ұшу аппараты планерініңэлементтер  | 

 • V-типті қауырсын
 • Жүк бөлігі
 • Бомбылық бөлік
 • Верикальды тұрақтандырғыш
 • Гаргрот
 • Гермошпангоут
 • Алдыңғы ағымпаз
 • Көлденең тұрақтандырғыш
 • Қанаттың артқы бүйірі
 • Жатық
 • Кабина
 • Кессон
 • Қанат түбірі
 • Қанат
 • Лонжерон
 • Мотогондола
 • Нервюра
 • Қаптама
 • Қанат алды
 • Қауырсын
 • Тіреуіш
 • Кергіш
 • Тұрақтандырғыш
 • Тіреу
 • Стрингер
 • Қарудың аспа түйіні
 • Кабина фонарі
 • Фюзеляж
 • Центроплан |
|  |
| Басқару элементы | 

 • NOTAR
 • Автопилот
 • АББЖ
 • Шалыстау автоматы
 • Аэродинамикалық тежеуіш
 • Бүйірлік тұтқа
 • Биіктік рөлі
 • Бағыт рөлі
 • Рөлдік винт
 • Ұшақты басқару тұтқасы
 • Сервокомпенсатор
 • Спойлер (интерцептор)
 • Спойлерон
 • Рөлдердің тоқтатқшы
 • Триммер
 • Флаперон
 • Фенестрон
 • Штурвал
 • ЭДБЖ
 • Элевон
 • Элерон |
|  |
| Аэродинамика және қанат механизациясы | 

 • Дірілдеуіш алғықанатша
 • Қанат жалы
 • Қанат ұшы
 • Жалғасқанатша
 • Гоудж жалғасқанатшасы
 • Шекарылық қабатты үрлеуші жалғасқанатша
 • Сақина тәрізді қанат
 • Қанат безі
 • Алғықанатша
 • Үйрек
 • Крюгер қалқаншасы |
|  |
| Авионика және аспап-құралдар | 

 • ACAS
 • EFIS
 • EICAS
 • GPS
 • Авиакөкжиек
 • Альтиметр
 • Вариометр
 • Компас
 • Радиокомпас
 • Әуе сигналдары жүйесі
 • Сигналды табло
 • Ұшуды басқару жүйесі
 • Әйнек кабина |
|  |
| Қозғалтқышты басқаружәне жанармай жүйесі | 

 • Тасушы винт
 • Реверс
 • ҚБІ
 • Жанармай багі
 • Форсажды камера |
|  |
| Шасси және тежегіш жүйелері | 

 • Тежегіш автоматы
 • Гидравликалық амортизаторлар
 • Парашютті-тежегіш қондырғы
 • Тежегіш гак |
|  |
| Тастап кету жүйесі | 

 • Катапультті орындық
 • Құтқарушы капсула |
|  |
| Басқа жүйелер | 

 • Апаттық авиациялық турбина
 • Борттық дәретхана
 • Борттық саты
 • ҚКҚ
 • Навигациялық жарықтар
 • Гидравликалық жүйе
 • Борттық жарықтар
 • Мұздануға қарсы жүйе
 • Ойын-сауық жүйесі
 • Рампа
 • Сөйлесу информаторы
 • Статоскоп
 • Апатты жағдайдағы оттегіні беру жүйесі
 • Кондиционерлеу жүйесі
 • Ауа алу жүйесі
 • Өрт туралы дабыл жүйесі
 • Фотопулемет |
|  |
| **Category Санат:Ұшу аппараттары** |

 |