recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Оңтүстік Йемен Ұлттық футбол құрамасы** — 1965-89 жылдар аралығында Йемен Араб Демократиялық Республикасының атынан сынға түскен футбол құрамасы. 1990 жылы ИАДР мен Солтүстік Йемен өзара бірікті де, енді екі құраманың орнына Йемен құрамасы ойнап келе жатыр.

Тарихы
------

Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған. Азия кубогының финалдық турниріне бір рет, 1976 жылы Иранда өткен чемпионатқа қатысты. Ираннан 0:8, Ирактан 0:1 есептерімен ұтылып қалды, 

1965-89 жылдар аралығында 36 матч өткізіп, алтауында жеңіске жетті де, төрт ойында тең түсті. Қалған матчтарда ұтылып қалған. Доп айырмашылығы — 30-127

Әлем біріншіліктерінде
----------------------

Әлем чемпионаттарының іріктеуінде бір рет қана бақ сынады. 1986 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуінде Бахрейнге тап келіп, өз алаңында 1:4 есебімен ұтылды. Сырт алаңда 3:3 есебімен тең түсіп, жарыстан шығып қалды.

Сондай-ақ 1990 жылғы әлем чемпионатына қатысуға да ұсыныс тастады. Бірақ оған дейін Қос Йемен мемлекеті бірігуге әрекет жасап жатты да, әлем чемпионатының іріктеуіне қатысуға мүмкіндік болмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАзия Ұлттық футбол құрама командалары |
| --- |
|  |
| 
 Аустралия •
 Ауғанстан •
 Бангладеш •
 Бахрейн •
 БАӘ •
 Бруней •
 Бутан •
 Вьетнам •
 Гонконг •
 Гуам •
 Жапония •
 Индонезия •
 Иордания •
 Ирак •
 Иран •
 Йемен •
 Камбоджа •
 Катар •
 Корея Республикасы •
 Корей Халық Демократиялық Республикасы •
 Кувейт •
 Қырғызстан •
 Қытай •
 Лаос •
 Ливан •
 Макао •
 Малайзия •
 Мальдив Республикасы •
 Моңғолия •
 Мьянма •
 Непал •
 Оман •
 Өзбекстан •
 Палестина •
 Пәкістан •
 Сауд Арабиясы •
 Сингапур •
 Сирия •
 *Солтүстік Мариана аралдары* •
 Тайвань •
 Тайланд •
 Тәжікстан •
 Түркіменстан •
 Үндістан •
 Филиппиндер •
 Шри-Ланка •
 Тимор-Лесте •
**Бұрынғы құрамалар**:
 Солтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Вьетнам •
 Оңтүстік Йемен •
 Қазақстан  |

 |
**Араластыру жүйесі бар нөмірленген сан беретін автоматтық құрал.** Ол лотареялық ойындарды жүргізуде қолданылады.

Лототрон түрлері
----------------

### **Ауырлық күшіндегі ЛОТОТРОНДАР**

Осы лототрон түрінде қатты резеңке шарлар қолданылады. Ол оған қарама - қарсы бағытта қолданылатын күрекшелер арқасында араласады. Лототрон бір шардан беріп тұрады. Жарықсезгіш сенсор шардың шыққанын бақылап, бірнеше шардың бір уақытта түспеуін қамтамасыз етеді. 

### **Ауа ағынындағы ЛОТОТРОНДАР**

Осы лототрон түрінде шарларды қозғалту үшін ауа ағындары қолданылады. Осы лототрон түрінде арнайы жеңіл шарлар қолданылады. Олар лототрондарға арнайы қолғап арқылы жүктеледі, себебі кері жағдайда шарлар салмағы көбеюі мүмкін.

Лототрондарды тексеру ережелері
-------------------------------

* 1980 жылы шетелдік елдерге лототрондарды тексеру үшін жаңа ережелер енгізілген болатын.

* Ойындарға қатысатын лототрондар өздерінің сертификаттарына ие болуы тиіс.

* Әрбір ойыннан кейін шарлар өлшенуі тиіс. Ол шарлардың ауысуынан сақтану үшін қолданылады.

* Орегонда лотарея ойынын полицей қызыметкері бақылап тұрады.

* Ойын басталарға дейін құрылғы жабық бөлмеде тұруы тиіс.

Лототронды қолданушы ойындар
----------------------------

* Mega Millions
* Powerball
* «Спортлото 6 из 49»

Дерек көздері
-------------
**НЕК** (нидер. ) — Нидерландтың Неймеген қаласындағы футбол клубы. 1900 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Гофферстадионда" өткізеді. Қазіргі күнде Нидерландтың бірінші дивизонында (екінші деңгейдегі) ойнайды.

Тарихы
------

1900 жылы "Неймеген" және "Эндрахт" клубтарының бірігуімен құрылды. 

2016/17 жылғы маусым қорытындысында жоғары дивизионнан түсіп қалды. 

Ең жоғары жетістігі ретінде жоғары дивизиондағы (Эредивизи) 2002/03 жылғы 5-орынды айтуға болады. Төрт рет Нидерлад кубогының финалына шыққан.

Жетістіктері
------------

* **Бірінші дивизион жеңімпазы**
	+ 1974/75, 2014/15
* **Екінші дивизион жеңімпазы**
	+ 1963/64
* **Үшінші дивизион жеңімпазы**
	+ 1938/39, 1945/46, 1946/47
* **Нидерланд кубогы:**
	+ Финалист: 1973, 1983, 1994, 2000

Атақты футболшылары
-------------------

* Гус Хиддинк

* Джермейн Ленс
* Мартон Эппель
* Яспер Силессен
* Стивен Ланжиль

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт  (нид.)
(NCR Corp.), касса аппараттарын, компьютерлер мен ақпараттарды реттейтін өндіретін америкалық компания. Дейтон, Огайо қалаларындағы қарызға белшесінен батқан касса аппараттарын өндіретін мекемені сатып алған Джон Х. Пэттерсон 1884ж. National Cash Register Co. негізін қаланған.Олардың дизайнін жақсартты, сатуға көп күш жұмсады және өз өнімдері сатылған соң жөндеушілерді жалдады. 20ғ. компания кеңейді, 1920ж. есептеу техникасын сата бастады, Екінші дүниежүзілік соғыста электронды өнімдерін, компьютер бөлшектерін және бағдарламалық қамтамасыз етуді 1960ж. микроэлектрониканы 1970ж. сатты. 1991ж. оны «Америка телефон және телеграф» (АТТ Корп.) сатып алды және АТ&Т Global Information Solutions деп аталды. 1996ж. АТ&Т үшке бөлінді, НКР өз атын қайтадан қойды.
**Нəйлə Оразғұлқызы Базанова** - қазақ əйелдерінің арасынан шыққан тұңғыш биология ғылымдарының докторы, профессор, физиолог, академик. Ол Бішкек (Фрунзе) қаласында дүниеге келген. Негізгі еңбектері ірі қара малдың ас қорыту ерекшеліктері жəне жас төлдің бітім-болмысы мен өсіп-жетілуін анықтауға арналды. Қышқылды ашытқыны, жүгері не басқа дақылдарды сүрлемге (қыстық азық) пайдаланса, оның құнарлылығы жақсы сақталып, қоректігі артатынын көрсетті. Осы арқылы тайыншалар тез қоңданып, мал сүті мол əрі майлылығы жақсаратынын, сондай-ақ тауық пен үйректің көп жұмыртқа беретінін дəлелдеді. Нəтижесінде сүрлем мал шаруашылығында кеңінен қолдануға ұйғарылды. Ғалымның қаламынан ауыл шаруашылығын дамытуға арналған оқулықтар жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет.
ISBN 9965-26-407-4
**Анкарадағы террорлық акт** — 2015 жылдың 10 қазан күні жергілікті уақыт боынша сағат 10:04 Түркияның астанасы Анкара қаласында болған террорлық акт. Түркия денсаулық сақтау Министірлігінің соңғы мәліметі бойынша террорлық акт нәтижесінде 97 адам мерт болып, 200-ден астам адам түрлі жарақаттар алды. Құрбандардың көбісі Түрік дәрігерлерінің қауымдастығы (*Türk Tabipleri Birliği, TTB*) және Халық демократиялық партиясы (*Halkların Demokratik Partisi, HDP*) екі сол жақ кәсіподақтарының шақыруы бойынша түрік әскерлері мен Күрдістан жұмыс партиясыннан (*Partiya Karkerên Kurdistan, PKK*) шыққан көтерісшілер арасындағы зорлықтың өсіп келе жатқанына жиналған бейбіт шерушілер.

Жарылыстар
----------

Алдын ала мәліметтер бойынша жарылғыш құрылғыларды өлімші-лаңкестер әрекетке келтірді. 

97 адамның өмірін қиған екі жарылыс, бірнеше секунд аралықпен, орталық теміржол вокзалының маңында түрік-күрд жанжалын тоқтату жөнінде үкіметпен келісілген түрде соғысқа қарсы кәсіподықтық митингке қатысушылар жиналған жерде орын алды. 

Бұл террорлық акт Түркия тарихындағы ең жойқынды теракт болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  At least 97 killed in twin bombings near train station in Turkey's capital.  CNN.
2. ↑  Число жертв взрывов в Анкаре возросло до 30  (орыс.).  Интерфакс (10 октября 2015). Тексерілді, 10 қазан 2015.
3. ↑  В результате взрывов в Анкаре погибли 30 человек, 126 пострадали  (орыс.).  ТАСС (10 октября 2015). Тексерілді, 10 қазан 2015.
4. ↑  Ankara explosions leave more than 80 dead - officials  (ағыл.).  BBC (10 October 2015). Тексерілді, 10 қазан 2015.
*Басқа мағыналар үшін Тамыр деген бетті қараңыз.*
**Тамыр** — жақсы жолдас, қимас, сыйлар дос-жар болу. Қазақ халқы ежелгі дәстүр бойынша құшақтасып, төс қағысып дос болған. Бұлар бір-бірінің қуаныш-ренішіне ортақ, қашан да бір-біріне көмекші, қамқор, тату болуға міндетті. Достықтары ұзақ жылдарға созылған достар «достықтың аяғын сүйек айырады» деп, қыз алысып, «мың жылдық» құда болысады. Егер басқа екі ұлт өкілдері (қазақ-орыс, қазақ-қырғыз т.б.) достасын алыс-беріс, қарым-қатынас жасаса, олар бір-бірін «тамыр» деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Анкеттік әдіс** - қоғамдық тұрмыс пен әлеуметтік жағдайды зерттеудің нақтылы социалогиялық әдісінің бірі. Анкеттік әдіс көпшіліктің белгілі бір мәселеге қатысын немесе пікірін анықтау үшін қолданылады. Анкеттік әдістің екі түрі бар:

* интервью-анкет;
* сырттай сұрастыру.

Анкеттік әдіс қолдануда сұрақ қоюдың бірнеше түрі болады. 

* Дихотомиялық сұрақ.
* Жабық анкет.
* Ашық анкет – неғұрлым мазмұнды, толық мәлімет алудың тиімді жолы. Анкеттік әдіс қолданылған жауап берушілердің аты-жөніне ерекше мән беріледі.

Егер бұл шарт дұрыс орындалса, зерттеуде қажетті мәліметтің алынуы қаматамасыз етіледі. Анкеттік әдіс арқылы жиналған мағлұматтарды талдау кезінде алынған мәліметтердің объективтік шыңдыққа сәйкестігіне көп мән беріледі. Сондықтан зерттеуге тиісті әлеуметтік топтардың бір типті болуын мұқият қадалаған жөн. Ол үшін анкеттерді таратпастан бұрын зерттелетін объектінің (әлеуметтік топ, коллектив т. б.) белгілі бір қоғам құрамындағы алатын орнын анықтау қажет және сұрақтардың қисынды болуы, соңғы сұрақтар алдыңғы сұрақтармен ұштасып, объектінің мәнін тереңірек қамтуы тиіс. Нақтылы социологиялық зерттеулерді жүргізгенде, анкеттерді қанша адамға тарату керек екендігі, зерттеудің мақсаты мен міндетіне қарай адамдарды сұраптау, олардың білім дәрежесін, әлеуіметтік күйін тағы басқа жағдайларын алдын ала анықтау, осыған байланысты анкеттер таратылатын адамдарды топтарға бөлу мәселелерін ғылыми тұрғыдан шешу қажет.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том
Ежелгі Жерорта теңіздік сирек кездесетін желкенді көбелектердің түрі. Таралу аймағы үзік. ТМД жеріндегі Papіlіo туысының едәуір сирек кездесетін бес түрінің бірі. Оңтүстік Еуропада түгел, Франциядан Грекияға дейін және одан ары Түркия, Иран, Ирак арқылы Ауғанстан мен Белуджистанға дейін таралған. ТМД-да да Орта Азия мен Күнгей Кавказдан белгілі. Қазақстанда қазіргі кезде тек оңтүстікте, Қаратау тауында ғана нақты белгілі. 1100-1400м биіктіктегі ұсақ тасты күнге жақсы қыздырынатын баурайларында кездеседі. Жылына бір рет ұрпақ береді. Жұлдызқұрттары Ferula ugamіca-да қоректеніп, сонда тіршілік етеді. Көбелектер шілдеде ұшады. Арнайы биотопқа ғана бейімделуі және бір ғана өсімдік түрімен қоректенуі, бұл әдемі көбелектің жекелеген топтарының жойылып кету мүмкіндігін арттырады. Тіршілік ортасының бұзылуы, қоректік өсімдіктердің жойылуы — түрдің мүлдем жоғалуына әкеліп соғады. Түрді қорғау үшін — Қаратау жотасында міндетті түрде шағын қорық ұйымдастыру керек.
Ондық бөлшектерді көбейту
Ондық бөлшектерді көбейту үшін:
1. Үтірлерге назар аудармай натурал сандарды көбейткендей көбейтуді орындау керек;
2. Көбейткіштерде үтірден кейін неше цифр екенін санау керек;
3. Көбейтіндінің соңынан бастап, сонша орыннан кейін үтір ажырату керек.
Ондық бөлшектерді көбейтуге арналған өлең
Үтірлерін ескермей,
Көбейте бер сескенбей
Натурал сан деп есепте,
Бұрын оқып кеткендей.

```
                          Үтірден  соң  қанша  сан
                          Бөлшек  орнын  санаңыз
                         Оңнан  солға  сонша  сан,
                         Аттап  үтір  қоямыз.
```

Тапқан саның соңында
Жауап болар оныңда.
**Игорь Василийұлы Кондратюк** (14-наурыз, 1962 жыл, Херсонск облысы, Высокопольск ауданы, Пригорье ауылында туған) - украиндық тележүргізуші, продюсер, шоумен, биологиялық ғылымдарының кандидаты. 1996 жылы молекулярлық биофизакадан кандидаттық диссертация қорғап шыққан, 
"Не? Қайда? Қашан??" интеллектуалды викторинасының білгірі.

Өмірбаяны
---------

Херсонск облысында, 1962 жылдың 14-наурызында дүниеге келген. Мектеп жылдарында комбайнер көмекшісі боп жұмыс жасаған. 1979 жылы Каланчак №1 орта мектебін Алтын Белгімен аяқтайды. 1984 жылы Тарас Шевченко атындағы Киев ұлттық университетінің физика факультетін бітіріп шықты. Жоғары оқу орнынан кейін молекулярлық биология және генетика институтунда молекулярлық биофизика бөлімшесінің қызметшісі боп жұмыс атқарады. 150 ғылыми жұмыстардың авторы болып табылады.

Қысқаша хронология
------------------

1985 жылдан бастап — Не? Қайда? Қашан? клубының мүшесі

1991 жылдан бастап теледидарда жұмыс жасай бастайды. Редактор, шоумен, «Останкино» (Мәскеу) телеарнасындағы «Любовь с первого взгляда» және «Брейн-ринг» бағдарлама жүргізушілерінің көмекшісі .

1992—1994 жылдары УТ-3 арнасындағы «5+1» бағдарламасының жүргізушісі.

1996 жылы молекулярлық биофизакадан кандидаттық диссертация қорғап шықты.

1997—2000 жылдары «31 канале» (Мәскеу) арнасында жүретін «Игрушки для улицы» бағдарламасының авторларының бірі әрі жүргізушісі.

1999 жылдан бастап-әлі күнге дейін — Інтер, 1+1, СТБ арналарындағы «Караоке на майдане» бағдарламасын авторы, жүргізушісі әрі продюсері.

2006 жылы ТВЦ (Мәскеу) арнасында жүретін «Караоке на Арбате» бағдарламасын жүргізді.

2001—2006 жылдары Інтер арнасындағы «Интелект-шоу LG „Эврика!"» бағдарламасында бас редактор және жүргізуші қызметін атқарды.

2003—2008 жылдары «Шанс» бағдарламасының авторы әрі продюсері.

2006 жылы «Звёздный дуэт» проектінің продюсері.

2007 жылы — «Американський шанс» бағдарламасының авторы және продюсері. Түсірілімдері АҚШ-та өтті.

С 2009 ж. — «Україна має талант» бағдарламасында тұрақты жюри қатарына кірді.

С осени 2010 ж. — X-Фактор бағдарламасының жюриі.

Отбасы
------

Бұрынғы есепші, қазір қаржы директоры боп қызмет атқаратын Александра Городецкаяға үйленген. Үш баласы бар: Сергей Кондратюк (1987 жылы туған) - 
«Танцую для тебя» бағдарламасының әкімшісі болып жұмыс атқарған; Данила Кондратюк (1998 жылы туған) - тенниспен айналысады және кежесі, Полина Кондратюк (2004 жылы туған) - теннис, музыка және бимен шұғылданады.

Дереккөздер
-----------
**Алгебраның негізгі теоремасы**: коэффиценттері комплекс сандар болатын кез келген көпмүшенің комплекс сандар өрісінде түбірі болады.

Тарихы
------

Бұл теореманы алғаш рет 1608 жылы неміс математигі Петер Роте (1580 - 1671), 1629 жылы голланд математигі Альбер Жирар (1595 - 1632), 1637 жылы француз математигі Рене Декарт (1596 - 1650) қазіргі кездегі тұжырымнан өзгеше түрде мазмұндаған.1743 жылы швейцар математигі Леонард Эйлер (1707 - 1783) нақтылап қазіргі тұжырымға мәндес түрде былайша тұжырымдаған: коэффиценттері нақты сандар болатын сызықтық және квадраттық (2-дәрежелі) көбейткіштерге жіктеуге болады.1748 жылы француз математигі Жан Д'Аламбер (1717 - 1783) алгебраның негізгі теоремасының алғашқы дәлелдемесін жариялаған.1751 жылы Л.Эйлер дәлелдемесі шыққан.1799 жылы неміс математигі Карл Гаусс (1777 - 1855) бұл теореманың алғышарсыз дәлелдеген.

Дереккөздер
-----------

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Персей шоқжұлдызындағы Алголь β Қосаржұлдызы (eclipsing binaries)
**Алголь**, Персейдегі бета (араб: алголь — малғұн, албасты) — көгілдір ақ түсті тұтылмалы айнымалы Қосаржұлдызы. Жалтырауы 2 тәул. 20 сағ. 49 мин. аралығында 2,1-дан 3,4 жұлдыздық шамаға дейін өзгереді. Алгольдің диам. 5 млн. 800 мың км, беткі температурасы 15.000 К, массасы Күннен 4,6 есе артық.

Қосаржұлдыз
Алгольға алғаш рет 1667 жылы Италия астрономы және математигі Монтанари назар аударған. 1889 жылы Алгольдің спектрлі-қосаржұлдыз екені анықталды. Оның тұтылуы мен жарқырауының айнымалылығы Алгольді 10 млн. 400 мың км қашықтықта айналатын диаметр] 4 млн. км, беткі температурасы 7000 К серігінің көлегейлеуінен болады. Екінші серігі Алгольді тұтылдырмайтын орбита жазықтығында айналғанымен үштік қозғалысқа ұйытқу туғызып, айнымалылық периодының ауытқуына әсер етеді.

Алголь — адам баласы бақылап зерттеген бірінші тұтылмалы өзгергіш жұлдыз. Қазір ғылымға 4000-нан аса Алголь типтес, 2500-ге жуық спектрлі-қосаржұлдыз белгілі.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
айва мармелады
**Айва қайнатпасы**. Пісіп үлгірмеген және қатты жемісі жетіліп, жұмсаруы үшін бірнеше күн үйде ұстаған дұрыс. Айваның қабығын аршып, ішіндегі дәнін алып тастайды да, бөлшектеп кесіп кастрюльге салады. Үстіне қайнаған су құйып, жұмсарғанша (10-15 минут) қайнатады. Аршып алынған қабығын аз ғана суға бөлек қайнатып, оны сироп жасауға пайдаланады. Содан кейін жұмсарған айваға сироп құйып, 3-4 сағат қояды да, қайтадан әлсін-әлсін 3-4 рет (айва мөлдір түске айналғанша) қайнатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Барам** — ғашықтық дастан, халық арасына кең тараған "Шаһнама" дастаны сюжеттерінің бірі. 1908 жылы Қазан университеті баспаханасынан, 1912 жылы Домбровский баспаханасынан, 1995 жылы Алматыда басылып шыққан. Кіріспесінде дүниеде жеті ғашық бар екенін айта келіп: "Жетінші ғашық болған Ер Баһрам" дейді. Оқиғасы: Пері қызы Гүләндам сары далада алтын киік болып мұнарланып, көрген кісіні есінен адастырады. Оның келбетіне ғашық болған Баһрам соңынан қуады. Диюмен соғысып, теңізден жүзіп өтіп, керуенге ілесіп, қиыншылықтарды жеңіп, ақырында Гүләндаммен қосылады. Дастанда "Шаһнамадағы" үш кейіпкер: Баһрам, Үрім қызы, Киік бас кейіпкерлерге айналып, шығыста кең тараған ғашықтық қиссалардың құрылымдық жүйесімен, тыңнан жырланады. Оқиғаның түп-төркіні "Шаһнамадан" алынғанымен, "Мың бір түндегі" Сейфүлмәлік хикаясының сюжетіне көбірек ұқсайды. Баһрам бейнесі Фирдоуси, Низами, Дехлеуи, Науаи, Сайхали дастандарында кездеседі. Әлішер Науаидың "Фархад-Шырынында" Байрам - негізгі қаһарман Фархадтың досы. Фархадтың өлімін естіп, Арменияға келіп, Шируяны жеңіп, патша тағын Мехин Бануға береді де, өзі дүниеден баз кешіп, диуана болып кетеді. Сондай-ақ, Науаидың "Жеті аруында" да Баһрам оқиғасының сюжеті алынған. Ондағы қыздың аты – Дилорам. Баһрам бейнесіне парсының Cасан әулетінен патша болған Варахранның (421 - 38) тұлғасы алынса керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Лаура** - Ресейдегі өзен. Ресейдің Краснодар өлкесінде ағады. 

Лаура Дзитаку тауының оңтүстік бөктерінде басталады. Кавказского қорығының территориясында ағады. Ачипсемен біріктіріп, Мзымтаға құйылады. Жартастардың арасында ағып, асау тау өзені деп саналады. Сарқырама суаттар көп. Алқабын өтуге қиын. Оң жағынан Петрарка, сол жағынан Водопадный ручей менен Бзерпь өзендері құйылады. Өзенде алабұға балық көп. 

Лаураның жағасында 2014 жылдағы Қысқы олимпиадасына арналған тау-туристік орталығы орналасқан. Бұл тау-туристік орталығының аты өзенімен бірдей - "Лаура",
Газпром құрылып салған объект болып саналады.
**Земфира Али Кызы Мефтахетдинова** (әз. *Zemfira Əli qızı Meftahətdinova*; 28 мамыр 1963(19630528), Баку) — КСРО және Әзірбайжан спортшысы, стенд көздеуші.

Жетістіктері
------------

2000 жылғы Олимпиада чемпионы, 2004 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері, 1995 және 2001 жылдары әлем чемпионы, 1986, 1987 және 1988 жылдары Еуропа чемпионы. командалық есепте 1986 және 1988 жылдары күміс жүлдегері, қола жүлдегері - 1987 және 1990 ж. жеке командалық есепте 1986 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 1986 жылғы КСРО чемпионатының қола жүлдегері. Ол Бакудің "Динамо" клубында ойнады. 

Тәуелсіз Әзербайжандағы Олимпиада алтынын алған бірінші спортшы және тәуелсіз Әзербайжандағы Олимпиада медалін алған бірінші әйел. 

Әзірбайжан мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген. Полиция полковнигі - Әзірбайжан Ішкі істер министрлігі Спорт қоғамының төрағасы.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**Лаумуллин Мұратбек Ізбасарұлы** - Орта Азия мен Қазақстанда Совет өкіметін орнату және нығайту жолында күресуші. 1918 жылдан *Компартия* мүшесі. 1918 жылы Әндіжан Советінде, Әндіжан-Ташкент т. ж-нда аштыққа қарсы күресу жөніндегі комиссияда жұмыс істеді. 1919 жылы Әндіжан уезі Әскери-рев. трибуналы председателінің орынбасары, Перовскіде *Ерекше төтенше комиссияның* председателі. 1920-21 ж. Ферғана облысы тұрғын халықтары істері жөніндегі ерекше өкіл, Шымкент уездік милициясының бастығы, *Шымкент уездік ревком* председателінің орынбасары. СССР Байланыс халкоматының Қазақстандағы өкілінің 1-орынбасары және *ҚАССР Халкомсовының* мүшесі. 1933-1934 жылы Москвада Бүкіл одақтық байланыс академиясында оқыды. 1934-1937 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы басқармасының бастығы. Л.-Советтердің Бүкіл түркістандық 11-съезінің, Советтердің Бүкіл росс. 10-съезінің делегаты, Түркістан ОАК-нің президиум мүшесі болды.==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-ші том.1975==
**Скалковская Нина (Нина Платонова)** — 1927 жылы 11 қыркүйекте Солтүстік Қазақстан облысының Явленко селосында туған.. 1950 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітіреді. Мектепте мұғалім, "Жазушы" баспасында аға редактор, Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында доцент қызметтерін атқарған. Педагогика ғылымдарының кандидаты. Шығармашылықпен студент кезден айналысты. "Литература Казахстана" алманағында, "Советский Казахстан" журналында Көптеген очерктері, рецензиялары, мақалалары жарияланды. 

1957—1958 жылдары Абайдың, Жамбылдың, Ш.Уәлихановтың, І.Жансүгіровтің, Б.Майлиннің, С.Сейфуллиннің, С.Торайғыровтын өмірі мен шығармашылығы жөніндегі очерктері жеке-жеке кітап болып шықты.

І.Есенберлин, Т.Ахтанов, Қ.Жумаділов, М.Мағауин, Б.Аманшин, М.Хамраев шығармаларын, Б.Кенжебаевтын "Султанмахмут Торайғыров" монографиясын, "Ұйғыр сықақтарын", Қазақстан жас жазушыларының "Прощаться не хочу" (1970) повестер мен әңгімелер жинағын, "Қазақ Халық ертегілерін" (2 томдык, 1963), "Қазақстандық Совет Одағынын батырларын" (2 том) аударды. 

Аударма кітаптары бірнеше дүркін Москеуде "Художественная литература", "Советский писатель" баспаларынан қайта басылып шыкты."1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін", "Ұлы Отан Соғысы ардагері" медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
Кузьмич Федор Андреевич (21.6.1908, Орел,- 19.1.1963, Ленинград)- совет дирижері. Мәскеудің полктік музыка командасында тәрбиеленді. Кейін Алматыдағы гарнизондық үрлемелі аспаптар оркестрінде дирижерлік етті. 1934 жылдан Қазақтың опера және балет театры оркестрінде трубашы, ке"іннен оның дирижері болды. Қазақ музыкасының көркемдік қасиеттерін терең түсінген Ф.А. кузьмич "Қыз Жібек", "Жалбыр", "Ер тарғын" операларының алғашқы дирижері болып, 1936ж. Мәскеуде өоткен қазақ әдебиеті мен өнерінің1-он күндігіне қатысты. Ұлы Отан соғысы жылдапры артистер тобын басқарып, майдандағы жауынгерлерге өнер көрсетті. 1947 жылдан Ленинградтағы теңіз флотының үрлемелі аспаптар оркестрінде қызмет етті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Саран шахтасы** (1971 жылға дейін №120)- Қазақстан, Қарағанды облысы, Саран қаласында орналасқан көмір өндіретін кеніш. АО «АрселорМиттал Темиртау» департаментіне кіреді.
Қазіргі уақытты шахтаның бас директоры-Глущенко Юрий Александрович.
1931 жылы-ақ Үкіметтің «Қа­рағанды кен орнында КСРО-ның үшінші көмір базасын құру туралы» Қаулысының шығуы Саранның тыныс-тіршілігіне тың серпін әкеліп, жалпы өмір сүру дағдысын түбірімен өзгерткен екен. Сол себепті 1945 жылы Саран көмір кен орны қарқынды игеріле бастайды.
Саран шахтасы эксплутацияға 1955 жылы , жылына 900 000 тонна көмір өндіреді деп берілді.1975 жылы шахта өндірісі 1,5 млн-ға жетті. 1985 жылы 1млн. 262 мың көмір өндірілді.
Коллективтегі 35 адам мадақтау ордендерімен марапатталған , оның ішінде Ленин ордені-1,Октябрь көтерілісшілері-2, Қызыл Еңбек ерлері-14.
Шахтаның жалпы ауданы 11,3 км² , тереңдігі 454—520 м, күніне 4000 тонна көмір өндіре алады.Шахта <<К>> (кокстық) маркалы көмір өндіреді. Көмір өндіру механикалық комплекспен іске асады.Көмірді өндеу үшін УКП-5, 2КМ144 механизмдері қолданылады, ал оны тазалауға Eickhoff фирммасының SL-300 және SL-500 механизмдері қолданылады.Көмірді сыртқа шығару КС-34 и СПЦ-291 конвейерімен және ПСП-308-02, ленталық конвейерлер 3ЛКР-1000, «Гварек-1000» 1Л100У- мен іске асады.

Дереккөздер
-----------
**Бір адым кейін, екі адым ілгері** - Ғабит Мүсіреповтiң 1932 жылы жарыққа шыққан көрнекті әңгімелерінің бірі.

Қысқаша мазмұны
---------------

Бұл әңгімеде елде орын алып жатқан таптық күрес, ондағы жасалып жатқан астыртын әрекеттер баяндалады. Сонымен қатар ауылдың бай-кедей болып бөлінуі, жаңа заманға өткен қоғам өкілдерінің оған риза болмай қарсы тұруы суреттеледі. Шығарма желісінде колхоз бастығы мен оның орынбасарының өз туыстарын және ауыл тұрғындарын колхозға тартып, рушылдықты қоздыруы сипатталады. Сонымен қатар өткен қоғам өкілдерінің астыртын әрекеттері, олардың колхоз қоймасын өртеп, асыл тұқымды малдарын өлтіру бейнеленеді.

Шығарма кейіпкерлері
--------------------

* **Рамазан** — колхоз бастығы.
* **Жанғали** - колхоз бастығының орынбасары.
* **Сүгір** – ауыл молдасы.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* kitap.kz Мұрағатталған 4 қаңтардың 2014 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Қособа деген бетті қараңыз.*
**Қособа** – Кіші Борсық құмының солтүстік-батысындағы шоқы.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Жылан темір жол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 327 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 7 км. Беткейі жонды қырқалардан тұрады. Солтүстігінде Мойынқұм құмы, шығысында Құлболды шоқысы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұрғылт топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, күйреуік, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Босния және Герцеговина премьер лигасы** (босн./хорв. *BH Telecom Premijer liga Bosne i Hercegovine*, серб. *БХ Телеком Премијер лига Босне и Херцеговине*) — футболдан Босния чемпионын анықтайтын дивизион, қазір 12 клуб ойнайды. 2003 жылдан бері Премьер лига деп аталады. 

Мемлекет аумағындағы саяси тынышсыздыққа байланысты 1994 жылға дейін елде футбол ойналмады. 1994 жылы "Мұсылман лигасы құрылды", 1998 жылы "Мұсылман және Хорват лигасы" деген турнир пайда болды. 2003 жылдан кейін ғана ресми турнир ретінде мойындалды.

Жүлдегерлер
-----------

| Клуб | Чемпион | Вице-чемпион | 3 орын |
| --- | --- | --- | --- |
| «Зриньски» | 6 (2005, 2009, 2014, 2016, 2017, 2018) | 2 (2007, 2019) | 3 (2006, 2015, 2020) |
| «Железничар» | 5 (2001, 2002, 2010, 2012, 2013) | 7 (2003, 2004, 2005, 2015, 2017, 2018, 2020) | 1 (2011) |
| «Сараево» | 5 (1999, 2007, 2015, 2019, 2020) | 3 (2006, 2011, 2013) | 6 (2001, 2003, 2004, 2014, 2017, 2018) |
| «Широки-Бриег» | 2 (2004, 2006) | 5 (2002, 2008, 2010, 2012, 2014) | 3 (2005, 2016, 2019) |
| «Борац (Баня-Лука)» | 1 (2011) | — | 3 (2010, 2012, 2013) |
| «Леотар» | 1 (2003) | — | — |
| «Модрича» | 1 (2008) | — | — |
| «Бротнё» | — | 1 (2001) | 2 (2002) |
| «Славия» | — | 1 (2009) | 1 (2007) |
| «Слобода» | — | 1 (2016) | 1 (2009) |
| «Челик» | — | — | 1 (2008) |

Сілтемелер
----------
*Басқа мағыналар үшін Қарақуыс деген бетті қараңыз.*

**Қарақуыс**, *Үлкен Қарақуыс* – Сарыарқадағы тау жотасы.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-шығысында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1342 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-ге созылып жатыр, енді жері 10-15 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Қарақуыс девон мен тас көмірдің әктастарынан, порфиритінен және элювийлі-делювийлі интрузивтік гранитоидтарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейлерін сай-жыра, аңғарлар тілімдеген. Таудан көптеген бұлақ бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырағында өлеңшөп, бетеге аралас қараған, ал өзендерді бойлай терек, қайың өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарақыр** - Аңырақай тауының солтүстік-батысында орналасқан аласа жартасты жота. Бұл жартас беттерінде үш жарым мың жыл бойында салынған алты мыңға жуық ойып салынған суреттерді кездестіреміз. Суреттер сюжеттері әр қилы: қолдарына қару (балта, жебе, т.б.) ұстаған жауынгерлер, күн кейіпті құдірет, ұрыс және аң аулау көріністері. Ғибадатхананың солтүстік бөлігінде түркілердің діни орталығының болғандығын көрсетеді. Қарақыр ғибадатханасы суреттердің молдығымен және сюжеттердің әр түрлілігімен ерекшеленеді. Бұл көне жазбалар бабалардың кейінгі ұрпаққа мұраға қалдырған зор кітабы іспеттес.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу кітабы

Тағы қараңыз
------------

* Қарақыр шимайлы тастары
**Көл қонысы** - Қостанай маңындағы неолит қонысы.

Археологиялық жұмыстар
----------------------

Осы жерден неолит дәуіріне жататын заттар, әсіресе шақпақ тастардан, кварциттерден, орговиктерден, халцедоннан және қайрақтастардан істелген садақ оғының ұшы, әр түрлі қырғыштар, призмалы және қарындаш сияқты өзек тастар, кішкентай ұзынша пышақтар, дән үккіштер, саз балшықтан күйдіріліп істелген әр түрлі ыдыстардың сынықтары табылды.

Қоныс шаруашылығы
-----------------

Көл тұрғындары егіншілікпен, аң аулаумен шұғылданған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 23 бет
**Динамо Мәскеу** (орыс. *футбольный клуб "Динамо"*) — Ресей Премьер Лигасында ойнайтын, Мәскеу қаласындағы Ресей футбол клубы. Клуб 1923 жылы құрылған.

Тарихи
------

Клуб КСРО дәуірінде жақсы өнер көрсетті. КСРО чемпионаттарында он бір рет жеңімпаз атанды. 

1972 жылы Еуропа кубок иелері кубогының финалына шықты да, еурокубоктердің финалына дейін жеткен тұңғыш кеңестік клуб атанды. Финалда "Рейнджерс" клубынан 2:3 есебімен ұтылып қалды. Бұл — "Динамоның" құрлықтық кубоктердегі ең жоғары көрсеткіші.

Сондай-ақ КСРО чемпионатының 54 маусымына түгел қатысқан жалғыз клуб.

"Динамо" Ресей дәуірінде тек бір рет, 1995 жылы кубокты жеңгені болмаса, жарқырай алмай келеді. 2015/16 жылы тұңғыш рет премьер лигадан түсіп қалды. Бірақ бір маусымнан соң қайта оралды.

Жетістіктері
------------

* КСРО Чемпионаты: **11**
	+ 1936 (в), 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976 (в)
* КСРО кубогы: **6**
	+ 1937, 1953, 1966/67, 1970, 1977, 1984
* КСРО Суперкубогы: **1**
	+ 1977
* Ресей кубогы: **1**
	+ 1994/95

Дереккөздер
-----------

Сiлтемелер
----------

Ресми сайты Мұрағатталған 6 ақпанның 2012 жылы.
**Лори бекінісі** (арм. Լոռի Բերդ, Lori-Berd) — Дзорагет өзенінің сол жағалауындағы ортағасырлық армян бекінісі, жерсіз патша Давид I негізін қалаған. 1065-1113 жылдар аралығында Лори Ташир-Дзорагет) патшалығының орталығы болды. Қазір Арменияның Лори аймағында, Степанаван қаласынан шығысқа қарай 4 км жерде.

Бекіністің тарихы
-----------------

Бекініс 10 ғасырда қаланған және Урут (Мишана) және Дзорагет өзендерінің терең шатқалдарымен қоршалған аумақта орналасқан. Бекініс цитаделі 9 гектар аумақты алып жатыр және ұзындығы шамамен 200 метр болатын күшті қорғаныс қабырғасымен қорғалған. Қабырғаның бойында су толтырылған шұңқыр болды.

Бекіністің солтүстік-шығыс бөлігінде цитадель қақпалары орнатылды. Бекіністің кейбір құрылыстарының ғана қирандылары сақталған.
Цитадельді қоршап тұрған қала шамамен 25 га аумақты алып жатыр, сонымен қатар қабырғалармен қоршалған, оның ішінде тек іргетастардың қалдықтары ғана сақталған.

Бұл қала сыртқы әлеммен шатқалдардың үстіне лақтырылған екі көпір арқылы байланысқан. Олардың бірінен іргетастың бір бөлігі ғана қалды, ал екіншісі толығымен сақталғаны қалпына келтірілді. Бұл екі негізгі қисықты тегіс байланыстыратын, үстіңгі жағында шағын доғамен жұмсартылған, ланцет доғасы бар жеңіл тасты бір аралықты құрылым.

Лори-Бердтің тағдыры да, Арменияның көптеген ортағасырлық қалаларының тағдыры да аянышты. Татар-моңғол ордалары 1238 жылы Лори-Бердті қоршауға алып, басып алып, оны аяусыз қиратты. Содан кейін бірнеше ғасырлар бойы бекініс бірнеше рет шетелдіктердің олжасына айналды. Қала тұрғындары оны бірте-бірте тастап кетті, ал 18 ғасырдың аяғында 20 ғасырда ежелгі қаланың батысына көшірілген ерте күшті бекініс орнында тек шағын ауыл қалды.

1602 жылы Лори меликтері Назар мен Дай парсы шахы Аббастан Лори аймағына ежелгі құқықтарын растайтын фирман алды. Олардан Лорис-Меликовтардың асыл армян әулеті шығады.

Археология
----------

Қала аумағындағы қазба жұмыстары кезінде табылған тұрмыстық заттар мен құралдар ортағасырлық Лори-Бердтің тарихы мен мәдениеті туралы түсінік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Mongol World Empire, 1206-1370 —  Variorum Reprints, 1977. — ISBN 978-0-86078-002-1.
2. ↑  Крепость Лори Берд. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 шілде 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 қаңтар 2013.
**Фредерико Родригес де Паула Сантос** (порт. *Frederico Rodrigues de Paula Santos*; 5 наурыз 1993 жыл, Белу-Оризонти, Бразилия) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

2015 жылы Америка кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Бразилияның "Атлетико Минейро", "Порту Алегри", "Интернасьонал" клубтарының мектебінен өткен. Кәсіби карьерасын 2012 жылы "Интернасьоналда" бастады.

2013 жылы Донецкінің "Шахтер" клубына ауысып, бес маусым ойнады. Үш дүркін Украинаның чемпионы атанды.

2015 жылы тиым салынған препарат пайдаланғаны үшін екі жыл футболдан шеттетілді, алайда кейін бірнеше рет тиісті орындарға шағымданып жүріп бір жылға қысқартты.

2018 жылы 5 шілдеде "Манчестер Юнайтедпен" бес жылдық келісім шарт жасасты.

Жетістіктері
------------

«Интернасьонал»
* Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпионы (**2**): 2012, 2013

«Шахтёр» (Донецк)
* Украина чемпионы (**3**): 2013/14, 2016/17, 2017/18
* Украина чемпионатының күміс жүлдегері (**2**): 2014/15, 2015/16
* Украина кубогы (**3**): 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Украина суперкубогы (**4**): 2013, 2014, 2015, 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑  FIFA extends sanction for anti-doping rule violation against Frederico Rodrigues de Paula Santos  (ағыл.), *FIFA* (05 February 2016).

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
**Станислав Германович Десятсков** – орыс жазушысы, тарихшы.

Өмірі
-----

1936 жылы 6 қазанда Петрозоводск қаласында дүниеге келген. 1959 жылы Жданов атындағы Санкт-Петербург Мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітіреді. 1950 жылдан бастап шығармашылықпен айналыса бастайды. Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. Тарихи романдар мен Ұлы Петр дәуірі жайлы повестерінің авторы. 200-ге жуық ғылыми еңбек жазған.Геннадий Гордың басшылығымен өзінің алғашқы «Верховники» тарихи романын жазып шығады. Роман Валентин Пикульдің теріс пікіріне ұшырап, нәтижесінде 14 жыл бойы «Верховники» романы басылып шықпайды. Тек 19997 жылы мәскеулік «Армада» баспасында толық түрде басылып шығады. Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 200-ге жуық ғылыми еңбек жазған.

Көркем шығармалары
------------------

* Персонных дел мастер.
* Смерть Петра Первого.
* Когда уходит земной полубог.
* Верховники.
* Генерал-фельдмаршал Голицын.
* Брюс. Дорогами Петра Великого.

Дереккөздер
-----------
**Станислав Тиллих** (нем. *Stanislaw Tillich*, 1959 жылы 10 сәуірде туған, Нова-Веска ауылы, Реккельвиц коммуннасы, Жоғарға Лужица, Саксония еркін мемлекеті, Германия) — неміс саясаткері. Христиан-демократиялық одақтың мүшесі. 2015 жылдың 1 қарашасынан 2016 жылдың 1 қарашасына дейін Бундесрат төрағасы болды. Шығу тегі бойынша лузаттық серб, паншвиц-Кукауда тұрады.

Өмірбаяны
---------

Баутцендегі Серб гимназиясында орта білім алған. 1977 жылы Тиллих Дрезден техникалық университетіне Құрылыс және жетек техникасы факультетіне оқуға түсті. 1984 жылы университетті бітіріп, тіркелген маман болды. 1987 жылдан 1989 жылға дейін Тиллих Каменц қаласының аудандық әкімшілігінің қызметкері болды, содан кейін кәсіпкер болды.

1987 жылы Станислав Тиллих Христиан-демократиялық одақ (ГДР) партиясына қосылып, 1990 жылы ел біріккеннен кейін Германияның Христиан-демократиялық одағының мүшесі болды. 1990 жылы Тиллих ГДР халық палатасының мүшесі болды және 1991-1994 жылдары еуропалық Парламентке бақылаушы ретінде берілді. 1994 жылы ол еуропалық халық партиясына қосылып, 1994-1999 жылдары қызмет еткен Еуропалық парламенттің депутаты болып сайланды.

1999 жылы Тиллих Саксония еркін мемлекетінің Үкіметіне жұмысқа орналасты. 1999 жылдан 2002 жылға дейін федералды және еуропалық істер жөніндегі мемлекеттік министр қызметін атқарды, содан кейін мемлекеттік министр және кеңсе басшысы болды. 2004 жылы мемлекеттік Қоршаған орта және ауыл шаруашылығы министрі болды. 2007 жылы Саксония қаржы министрі болды.

2008 жылы 14 сәуірде Георг Милбрадт Тиллихтің Саксония премьер-министрі ретіндегі мұрагері ретінде кандидатурасын ұсынды. 2008 жылы 28 мамырда Саксония ландтагы Тиллихті премьер-министр етіп сайлады. Осылайша ол Саксонияда мың жылдан астам лужиліктер-неміс қатар өмір сүргеніндегі алғашқы лужилік үкімет басшысы болды.

2017 жылы ГүА(Германия үшін альтернатива) партиясы 2017 жылғы сайлауда ХДО-ны озғанда ол жұмысынан кетті, оның орнына Майкл Кречмер премьер-министр атанды.

Жеке өмірі
----------

Ана тілінен басқа, Тиллих неміс, чех және поляк тілдерінде еркін сөйлей алады. Оның әйелінде поляк жән лужиц тамырлары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *[Staatskanzlei.]* Biografie des Ministerpräsidenten.
2. ↑  Simon Coss (1 January 2014), Member states urged to support plan to boost small business funding *European Voice*.
3. ↑  Guy Chazan (30 August 2019), The premier taking on Saxony’s populists with grilled sausage *Financial Times*.

Сілтемелер
----------

* Биография (нем.)
* Bloomberg: German State Premier Milbradt Quits After SachsenLB (ағыл.)
**Ларс Риккен** (нем. *Lars Ricken*, 10 шілде 1976 жыл, Дортмунд, ГФР) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1993 жылы "Боруссияда" бастады. Бүкіл карьерасын осы "Боруссияда" өткізді. 1997 жылы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында "Ювентуспен" ойында алаңға матч барысында шықты да, не бары 16 секундтан соң гол соқты. Бұл тарихтағы алаңға ойын ортасында қосылғандар арасындағы ең жылдам гол. 

Ларс жарақаттарының кесірінен 1998 жылғы әлем біріншілігі мен 2000 жылғы Еуропа чемпионатына бара алмады. 2002 жылғы әлем бріншілігіне барғанымен бір кездесуде де алаңға шықпады, есесіне әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 

Бұдан кейінгі жылдарда жиі жарақаттанумен болды. 2007 жылы 19 мамырда карьерасындағы соңғы кездесуін өткізді. 2008 жылы ресми түрде карьерасын аяқтады. 

2008 жылы "Боруссияның" бапкерлер алқасына қызметке тұрды. 

2009-11 жылдары телеарналардың бірінде футбол сарапшысы болды.

Жетістіктері
------------

«Боруссия» Дортмунд
* Германия чемпионы: 1994/95, 1995/96, 2001/02
* Германия чемпионатының қола жүлдегері: 1996/97, 2000/01, 2002/03
* УЕФА Чемпиондар лигасы: 1996/97
* Құрлықаралық кубок: 1997
* УЕФА кубогының финалисі: 2001/02
* Германия лига кубогы: 2003

Германия
* Әлем чемпионатының финалисі: 2002

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Сораң қараматау**(Salsola Laricina)-сораң туысына жататын шала бұта.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 20-602 см, сабағы түбінен тармақты, бұтақтары түкті. Жапырақтары шоғырлана кезекті орналасқан, ұзындығы 5-10 мм, жіңішке. Шілде-қыркүйекте гүлдейді. Сор,сортаң топырақты далада өседі.

Таралуы
-------

*[[Еуропаның оңтүстігінде, Қырым,Кавказда,Қазақстанда Тобыл-Есіл, Ертіс,Каспий аймақтарында, Ақтөбе, Ембі,Торғайда,Сарыарқаның батысында, Солтүстік Үстіртте, Бетпақдалада, Қызылорда]]* облысында таралған.

Қолданылуы
----------

Түйе, қой, ешкі жейді, отынға пайдаланылады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 349 бет
**Сора** немесе **каннабис** (лат. Cannabіs) – сора тұқымдасына жататын бір жылдық талшықты өсімдік. Сораның шыққан жері – Орталық Азия. 

  

Оны б.з.б. 1-мыңжылдықта қолдан өсіре бастаған. Қазақстанның барлық жерінде кездеседі. Негізінен, далалық алқаптар мен оңт. облыстардың таулы аймақтарында өсетін: екпе сорасы (C.satіva) және арамшөп сора немесе қарасораң (C. ruderalіs) бар. Олардың биікт. 50 – 150 см. сабағы жұмыр, жұмсақ, түкті. Жуандығы 8 – 30 мм. Жапырағы 3 – 7-ден бөлінген, ланцет тәрізді, жиегі араның тісі сияқты иректелген. Гүлдері қос жынысты, масақ гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – бір тұқымды жаңғақша. Сораның талшығы мата, кенеп тоқуға, әр түрлі арқан, жіп есуге пайдаланылады. Дәнінен тағамдық, тех. май алынады, күнжарасы – құнды мал азығы. Сораны кейде әсемдік үшін де өсіреді. Тропиктік және субтропиктік аймақтарда өсетін үнді сорасынан гашиш (марихуана) алынады; қ. Есірткі дақылдары.[1]

Дереккөздер:
------------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Сор** – Баянауыл тауының оңтүстік-батысындағы тұзды көл. Ертіс алабында.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Баянауыл ауданы Мұса Шорманов ауылының батысында 4 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 405 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,8 км. Жауын-шашын, жер асты жəне көктемгі қар суларымен толысады. Қарашаның аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді. Жағалауы тегіс, аздап тілімденген. Түбі тұнық, жазда мал суарылады. Оңтүстік-батысында Жыланды тауы орналасқан. Алабы – шабындық, мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Германияның Берлин қаласындағы Пергамон музейі
**Мұражайтану, музейтану** - мұражай ісі мен тарихын, оларды ұйымдастыру мен қызметтер жүйесін, әдістемесін зерттейтін ғылым саласы.

Мұражайтану тарихы
------------------

Мұражайтану термині XIX ғасырдың II жартысында ғылыми айналымға енді. Мұражайтанудың теориялық тұрғыдан зерттелуіне XX ғасырдың 50-60 жылдары чех ғалымдары И.Неуступный, И.Бенеш, поляк ғалымы В.Глузинскийлер зор үлес қосты. 1977 жылы өткен Халықаралық мұражайлар кеңесінің 11-ші конференциясында Халықаралық мұражайтану комитеті құрылып, іргелі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді.[1]

Мұражайтану негіздері мен құрылымдары
-------------------------------------

Мұражайтану арнайы пән ретінде мұражай ісінің теориялық және тәжірибелік, ғылыми-әдістемелік негіздерін жасайды. Мұражайтану ісіндегі тарихи-ғылымдық, таным тәжірибелерді қорытындылайды. Мұражайтануда археологиялық этнография, өнертану, палеография, нумизматика, жаратылыстану ғылымдарының зерттеу әдістері кеңінен қолданылады. Мұражайтану ғылыми пән ретінде: Мұражайтану теориясы, мұражайтанудың тарихы мен тарихнамасы, мұражайтанулық деректену методологиясы, мұражайтану педагогикасы, т.б. құрылымдарға бөлінеді. Қазіргі кезде мұражайтану Қазақстанның Жоғарғы оқу орындарында арнайы пән ретінде оқытылады.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
Жалпыхалықтық мәслихат
**Ұялы съезі** — 1828 ж. Глянск қамалына жақын Ұялы мекенінде өткен жалпыхалықтық мәслихат.

  

Оған Орынбор шекара комиссиясының төрағасы Г.Ф. Генс қатысып, 1827 ж. Ішкі Орданы шарпыған жұтқа байланысты өрбіген дүрбелең уақиғаның — халықтың Жәңгір ханға алғашқы наразылығының себеп-салдарын анықтауды мақсат етті. Жиын, дау-дамай, айтыс-тартыспен басталған Ұялы съезі бір аптаға созылды. Онда Бөкей Ордасының белгілі старшындары Шеркеш Жақсыбайұлы, Жаналы Саңғырықұлы, Науша Қаржауұлы, т.б. Жәңгір ханға алым-салық көбейткені, тым орысшылдығы, қара халық мүддесімен санаспайтындығы туралы ауыр айып тақты. Олардың қолдаушысы Қайыпқали Есімов Орынбордың Ордоносгаус түрмесінде отырғандықтан жиынға қатыса алмады. Әйтсе де Шөке Нұралыханұлы, Шыңғали Орманұлы сияқты сұлтандар сөйлеушілерге астыртын дем беріп, Жәңгірді сүріндіруге тырысып бақты. Съезде Жайық және Ішкі шептегі казак-орыстардың қазақтарға жасаған зорлық-зомбылығы да ашық айтылды. Генс жиынға бүлікшіл старшындардың мысын басып, хан құзыретіне мүлтіксіз бағындыру үшін келген болатын. Бірақ жиын барысында хан астамшылығына ашынған топты ықтырып, ықтиярға көндіру оңайға түспесіне көзі жетіп, әкімшілік-мәмілегерлік саясат ұстануға мәжбүр болды. Ең алдымен ханның құзыреттілігін шектеу мақсатымен *Хан кеңесі* атты өкілетті орган құрып, оған байұлының әр руынан 12 би мүше болды, сондай-ақ сұлтандар да тартылды. Мысалы, Шөке хан кеңесінің төрағасы, Мүшеғали (Шыңғалидың інісі) бас хатшы ретінде бекітілді. Бөкей Ордасы тұрғындарының казак-орыс шептерімен даулы істерін шешу үшін хан депутаттығы құрылды. Осылайша жергілікті орталық билік екіге бөлініп, ел басқару ісінен шеттеп қалған рубасылары лауазымды қызметке ие болды. Жәңгірдің өзі мәмілеге келіп, өзара түсіністікке жүгінген соң старшындар да көп қарсыласпай, ханға адал қызмет етуге ант берді. Осы жиында ханды жақтаушылар арасында Исатай Тайманұлы да бар еді. Генс оны Ішкі Орданы билеу ісіне сіңірген еңбегі үшін шекара комиссиясының мадақ қағазымен марапаттады. Ұялы съезіне қатысушы старшындардың талабымен Генс Қайыпқали сұлтанды қамаудан босатуға ықпал етті.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Мұнайлы мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 205 км жерде орналасқан. Кен орны 1947 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кенорынды сыйыстырушы көтерілім қос қанатты тузкүмбезді кұрылым. Тұзүсті таужыныстардың стратиграфиялық қимасында төменгі бор, ортанғы юра, пермь-триас шөгінділері мұнайлы. Осыларда бөлінген 11 мұнайлы горизонттың екеуі неоком, сегізі ортаңғы юра жене біреуі пермь-триас таужыныстарында.

Жатыс сипаты
------------

Неокомның мұнайлы горизонттары 523-563 м, ортаңғы юранікі 902-1372 м, пермь-триастікі 1649 м тереңдіктерде. Неоком жатындарының биіктігі 61-63 м, ортаңғы юранькі 31-70 м, пермь-триастікі 9 м. Су-мұнай жапсары неоком, ортаңғы юра, пермь-триас жатындарында, тиісінше -586-634, -1142-1403 және -1658 м белгілерде. Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған.
Өнімді горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. Неоком горизонттарының тиімді қалыңдығы 4,4-4,6 м, ортаңғы юранікі 5-20,1 м, пермь-триастікі 5,5 м. 
Жинауыштардың ашық кеуектілігі неоком жатындарында 30%, ортаңғы юра жатындарында 22-27%, пермь-триас жатындарында 25%. Неоком горизонттарының етімділігі 2,617 мкм2, ортаңғы юранікі 0,157-1,088 мкм2. Мұнайдың бастапқы шығымдары 1,7-9,8 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 6-14 МПа, температура 32-63°С.

Тығыздығы, құрамы
-----------------

Мұнайдың тығыздығы 817-909 кг/м3. Мұнайлар аз күкіртті (0,05-0,41%), парафині 0,74-2,5%. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттықсулардың тығыздығы 1086-1137 кг/м3, минералдылығы 126,9-205,5 г/л. Кен орыны 1947-1996 жылдар аралығында игерілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1