recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A."Симфониялық оркестр"
**Қазақ симфония оркестрі**, Қазақ мемлекеттік академиялық симфония оркестрі – музыкалық-аспаптық шығармашылық ұжым. 

  

1938 жылы қазақ радиосының жанынан құрылды. 1958 жылдан Қазақ мемлекеттік филармониясының құрамына енді. Ұжымды әр кезеңде жоғары білікті музыка мамандары (Ф.Мансұров, Ғ.Доғашев, В.Яковлев, Ш.Қажығалиев, Т.Мыңбаев, Т.Әбдірашев) басқарды. Оркестрдің репертуарында Қазақстан және шет ел композиторларының шығармалары орын алды. 

Симфониялық поэма - `Саябақ` Чехия, Германия, Польша, Румыния, Венгрия, Ұлыбритания, АҚШ композиторларымен кездесу-концерттер қойып, Қазақ симфония оркестрі Қырғызстан, Өзбекстан, Әзірбайжан, Балтық жағалауы республикаларында, Ресей мен Украинада өнер көрсетті.

Оркестрдің шығармашылық құрамында Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген артистері Т.Ткишев (гобой), М.Өтеуов (литавр), Ю.П. Лукичев (фагот), Қазақстан Республикасының халық әртісі Ю.С. Клушкин сияқты музыканттар бар. 

1998 жылы оркестрге академиялық құрметті атағы берілді. 
Бүкілодақтық байқаудың лауреаты (1967).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Композитор, ҚазССР-нің еңбегі сіңірген өнер қайраткері, профессор. 1921 жылы Орал облысында туған. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын фортепиано (доцент Е. Ф. Гировскийдің класы) және композиция (профессор Е. Г. Брусиловскийдің) екі мамандығы бойынша бітірген. Меңдіғалиев атымен қазақ музыкасында фортепианолық музыка жанрының қалыптасуындағы жетістіктер тығыз байланысты. Бірінші кәсіби пианист - қазақ, ол көптеген миниатюралардың, фортепианоға арналған алғашқы концерттердің авторы, оның шығармалары музыкалық мектептер, училищелер мен консерваториялардың оқу- әдістемелік репертуарына еніп, тыңдаушы аудиториясының ықыласына ие болды. Оның "Домбыра туралы аңыз" атты концерттік пьесасы қазақтың фортепианолық музыкасының көрнекті бетіне айналды. Оның "Дала", "Толқын", "Елім-ай" шығармаларына жылы және шыншыл лирика тән.

Дереккөздер
-----------

1. Әнші бұлбұл кітабы, 2007 ж, 126 бет
Алты түсті кемпірқосақ — ЛГБТ қоғамдастығының рәмізі.
**ЛГБТ қоғамдастығы**, немесе **ЛГБТК+ қоғамдастығы**, **гей қоғамдастығы**, **квир қоғамдастығы** — ортақ субмәдениеті мен әлеуметтік қозғалысы бар лесбиян, гей, бисексуал, трансгендер мен басқа квир халықтың қоғамдастығы. Көбінесе бұл қоғамдастығы адамның жекешілдігін, сексуалдылығы мен сексуалдылық әртүрлігін қолдайды. ЛГБТ активистер мен социологтар бұл қоғамдастығының қалыптасуын гомофобия, бифобия мен трансфобияға қарсы кері әсері болуымен түсіндіреді.

Терминология
------------

Бұл санаттың басты мақаласы: **ЛГБТ**.
ЛГБТ немесе ГЛБТ — 1990 жж. бастап қолданатын лесбиян, гей, бисексуал мен трансгендерлерді белгілейтін аббревиатура. Жылдар өткен сайын, барлық цисгендерлі мен гетеросексуалды адамдарды қосу үшін "Квир" сөзін қолдана бастаған.

ЛГБТ құқықтары
--------------

Әлемдегі ЛГБТ құқықтары
ЛГБТ адамдарың адам мен заңды құқықтары, тұрған елге байланысты әртүрлі. Көптеген елдерде ЛГБТ халқының өкілдері аз болғандықтан, кейбір елдерде оларға қарай азамат құқықтарын бұзатын заңдар шығады.
**Нухов, Фарид Аюпович** - 1930 жылы 21 наурызда дүниеге келіп, 1990 жылы 19 наурызда дүние салған. Ол Уфа моторқұрастыру зауытының авиациялық оталдырғыштарды жинаушы. Социалистік еңбек батыры.

Биография
---------

Фарид Аюпович Нухов Староминизитарово Иглиндық ауданында 1930 жылдың 21 наурызында дүниеге келшген. 

Анасы Вафия Сулейманова қатты сырқаттанған болатын. Әкесі соғыстың бас кезінде колхоз басшысы болып және сельсовет басшысы болып жұмыс жасаған. 
Оның отбасында үлкен ағалары болған, бірақ олар соғысқа дейін Уфа қаласына жұмыс жасауға кеткен болатын. 

1946 жылы ол өзінің ағаларына Уфа қаласына барады. Ол соңғы екі жылын техникумда оқуға жұмсайды.

Ол 1990 жылға дейін Уфа моторқұрастырушы зауытының слесарь - жинағыш болып жұмыс атқарады.

Ол 1980-1990 жылдары Башқұр АССР ның жоғарғы совет депутаты жұмысын атқарады.

Нухов Фарид Аюпович 1990 жылдың 19 наурызында дүние салды.

Дерек көздері
-------------
**Қоңырөлең ауданы** — 1928-1956 жылдары болған Алматы округінің, Қазақ АКСР-нің, Алматы және Талдықорған облыстарының әкімшілік бөлінісі. Орталығы — Көктал ауылы.

Тарихы
------

Қоңырөлең ауданы 1928 жылы Алматы округінің құрамында Жетісу губерниясының Жаркент уезіне қарасты Береклі, Қоңырөлең және Торғыл болыстары негізінде құрылды. Аудан орталығы Желбастау мекеніне бекітілді.

1928 жылы 17 шілдеде Қоңырөлең ауданы **Октябрск ауданы** болып өзгертілді.

1930 жылы 23 шілдеде округтердің таратылуына байланысты Октябрьск ауданы Қазақ АКСР-нің тікелей бағыныштылығына өтті.

1931 жылы 22 мамырда Октябрск ауданының орталығы Көктал ауылына көшірілді.

1932 жылы 20 ақпанда Октябрск ауданы Алматы облысының құрамына өтті. Ол кездегі округ құрамына Аққұдық, Алмалы, Аралтөбе, №1 Борохудзирск, №2 Борохудзирск, Қызылеспен, Кейіт, Көктал, Қоңырөлең, Малтөбе, Орталық, Сарыбел, Талды, №1 Түгерек, №2 Түгерек, Үшарал және Шыжын ауылдық кеңестері кірді. Алайда көп ұзамай Аралтөбе, №1 Түгерек және №2 Түгерек ауылдық кеңестері Түгерек ауылдық кеңесіне біріктіріліп, №2 Борохудзирский ауылдық кеңесі Қоңырөлең ауылдық кеңесіне қосылды.

1933 жылы Малтөбе ауылдық кеңесі жойылды.

1934 жылы Түгерек ауылдық кеңесі Басшы ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1935 жылы Кейіт ауылдық кеңесі Қызылеспен ауылдық кеңесіне қосылды.

1939 жылы Алмалы, Сарыбел, Талды және Шыжын ауылдық кеңестері Октябрск ауданынан Жаркент ауданына ауыстырылды.

1944 жылы 15 наурызда Октябрск ауданы Талдықорған облысына берілді.

1954 жылы Қызылеспен ауылдық кеңесі Орталыққа, ал Аққұдық және Үшарал — Көкталға қосылды.

1956 жылы 27 желтоқсанда Октябрск ауданы жойылып, оның аумағы Панфилов ауданына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. —  Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 288 б. — 1500 таралым.
Сарыарқа – әуесқой қазақ ән-би ансамблі. 1965 ж. Балқаш кен- металлургия комб-тының « Металлург» Мәдиниет және техника сарайы жанынан құрылды. Алғашыңда әуесқойлардың халық аспаптары үйірмесі дәрежісінде болды, одан кеійн осы үйірме халық аспаптарының оркестріне айналды. 1968 ж. оркестр жанынан хор ұжымы ұйымдасып жұмыс істей бастады. Осы екі ұжымның негізінде «С.» ән-би ансамблі ұйымдасты.1974 ж. оған халық ансамблі атағы берілді. Ансамбль жетекшелері – К.Төлеутаев. (1968-81), ал 1982 жылдан Т.Оразалин болған. Репертуарында қазақ комп-ларының (М.Төлебаевтың «Біржан-Сара» операсы бойынша асалған муз. Композиция ,1971; Е.Г:Брусиловский мен Ғ.Мүсіреповтің «Қыз Жібек» муз. драмасы, 1974; т.б) шығармалар орын алды. Гастрольдік сапармен Мәскеуде, Алматыда, Қарағандыда, Жезказғанда, т.б. қалаларда болды. Бүкілодақтық жастар фестивалінің дипломанты (1973), респ. (1970) және обл. (1967, 1972, 1973) байкаулардың лауреаты.

Дереккөз
--------
*Басқа мағыналар үшін Тобыл (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Тобыл** — Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы кент (1946 жылдан), ірі темір жолы бекеті, Тобыл кенттік әкімдігі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Облыс орталығы – Қостанай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 98 км, аудан орталығы – Әйет ауылынан 18 км жерде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 7734 адам (3696 ер адам және 4038 әйел адам) болса, 2009 жылы 6895 адамды (3318 ер адам және 3577 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1939-40 жылдары Ақмола – Қарталы (Ресей) темір жолы магистралін салуға байланысты қаланған. 1958 жылы Тобыл арқылы Қостанай – Жітіқара темір жолы мен автомобиль жолдары салынды, 1971 жылы одан Лисаковск қаласына темір жол тармағы тартылды.

Кәсіпорындары
-------------

Тобылда темір жолы және автомобиль көліктерінің ірі кәсіпорындары мен мекемелері орналасқан. Олардан басқа байланыс бөлімшесі, машина-трактор жөндеу шеберханасы, жанармай стансасы, ірі астық қоймасы, құрылыс материалдары кәсіпорны, нан зауыты, салқын су өндіретін цех, тұрмыс қажетін өтейтін мекемелер бар.

Инфрақұрылымы
-------------

2 орта мектеп, балабақша, мәдениет үйі, темір жолы ауруханасы мен емханасы, дәріхана, қонақ үй, демалыс саябағы жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақсуат •
 Апановка •
 Асенкритовка •
 Әйет •
 *Әйет* •
 *Барсуковка* •
 Баталы •
 Береговое •
 Богородское •
 Валерьяновка •
 Варваринка •
 *Воронежское* •
 *Достияр* •
 Евгеновка •
 Елизаветинка •
 *Жамбаскөл* •
 Журавлевка •
 Козыревка •
 Красносельское •
 Қайыңдыкөл •
 *Қоржынкөл* •
 Қызылжар •
 *Ленинское* •
 Майлин •
 Майское •
 Мақсұт •
 Мирное •
 Набережное •
 Нагорное •
 Нелюбинка •
 Николаевка •
 Новоильиновка •
 Оренбургское •
 Павловка •
 Приозерное •
 Приреченское •
 Притобольское •
 Смаилов •
 Тобыл •
 Увальное •
 Щербиновка •
 Юбилейное 
 |

 |
(1922–2002)

Жазушы Якуб Хавазов Пішпек қаласында 1922-жылы 15-қаңтарда туған. 1936-жылы Қырғыз педтехникумының даярлау бөлімінде оқыған. 1939–1941-жж. Фрунзедегі С.М.Киров атындағы ауыл шаруа техникумында, 1948–1950-жж. Қырғыз ССРінің республикалық өспірімдер мектебінде, 1959–1964-жж. Алма-Атадағы Жоғарғы партиялық мектепте оқыған.  

Еңбек жолын 1941-жылы колхозшы болып істеумен бастаған. 1942-жылы Советтік Армияның қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысы мезгілінде офицерлік шінде 1-Прибалтикалык фронттың құрамында Кенигсбергке шейін жеткен. 1946-жылдан сельпоның төрағасы, Киркоопинсоюзының сауда инспекторы, 1950-жылдан Фрунзедегі «Ала-Тау» кинотеатрының директоры, 1954-жылдан Токтогул Сатылганов атындағы Қырғыз мемлекеттік филармониясының бас администраторы, 1959-жылдан «Шыйуэди чи» атты дүнген гәзетінің жауапты хатшысы, 1964-жылдан хабаршы, өз хабаршы, 1985-жылдан редакторы болған.  

Я.Хавазов М.Шолоховтың «Судьба человека», Д.Фурмановтың «Красный десант», «РВС» атты шығармаларын, Ленин жөнінде әңгімелерді, Ш.Айтмат, К.Каимов сияқты қырғыз жазушыларының шығармаларын дүнген тіліне аударған.  

Жазушының бірінші кітабы – «Судьба Халичи» атты әңгімелер жинағы 1975-жылы орыс тілінде шыққан. 1977-жылы «Долг» атты повестілер және әңгімелер жинағы дүнген тілінде жарық көрген.  
 
Ал публицистикалық очерктердің, мақалалардың авторы. 1967-жылы «Қырғыз ССРінің мәдениетіне еңбек сіңірген іскері» атағы берілген.  

1959-жылдан КСРО Журналистер союзының, 1980-жылдан КСРО Жазушылар союзының мүшесі.  

Ұлы Отан соғысының I – II дәрежедегі ордендері, «Мәскеуді қорғағаны үшін», «Кенигсбергті алғаны үшін», «Қаһарман еңбегі үшін», В.И.Лениннің туған күнінің 100 жылдығының қурметіне «Қаһарман еңбегі үшін» медалі, Қырғыз ССРінің ЖКсының Ардақ грамоталарыменен сыйланған.

**ЖАРЫҚ КӨРГЕН КІТАПТАРЫ**

*Орыс тілінде*

**Судьба Халичи:** Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1975. – 111 с.

**Становление:** Повести /Пер. с дунг. А. Сальникова. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 160 с.

*Дүнген тілінде*

**Долг:** Повесть и рассказы.– Ф.: Кыргызстан, 1977. – 108 с.

**Становление:** Повести.– Ф.: Кыргызстан, 1984. – 160 с.

*Аудармалары*

**Рассказы советских писателей.** – Ф.: Мектеп, 1979. – 152 с.
Цин - Қытайды билеген әулет (1644-1911 жылдары). XVII ғасырда Қытайдың солтүстігіне көшпелі тайпалардың шабуылы күшейді, аса ірі шаруалар көтерістері басталды. Мин әулеті биліктен кетіп, өкімет көтерілістерді басу үшін көщпелі манчжур билеушілерінен көмек сұрауға мәжбүр болды. 1644 жылы билікке манчжурлік Цин әулеті келді. XVII ғасырдың аяғына қарай олар Халханы (қазіргі Монғолияны) жаулап алды. 1757 жылы Жоңғар хандығын жойып жіберді. Шығыс Түркістан жері Шыңжаң (Жаңа шекара) деп атала бастады. XVIII ғасырдың аяғына қарай Қытай Тибеті жаулап алды. Осы кезден Цин әулеті дағдарысқа ұшырай бастады. XIX ғасырда Қытайға еуропалықтардың, әсіресе ағылшындардың ықпалы күшейді. 1840-42, 1856-60 жылдары еуропалықтармен "Апиын соғыстары" болды. Жеңіске жеткен Англия, Франция, АҚШ өкіметтері елдің батысындағы кейбір аралдарды иелікке алды. Солтүстіктегі көрші Ресеймен шекара белгілене бастады. Цин әулеті Қытайдағы биліктен 1912 жылы 12 ақпанда кетті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ хандығы,аруна баспасы
**Ғаламдық жылыну** —жердің бетіндегі орташа температураның артуы. Соңғы жүз жылда температурасы шамамен 1 ºС-қа артты. Ауаны ластау, өнеркәсіп санының артуы, ормандарды кесу, адамның әр түрлі әрекеттері ғаламдық жылынудың басты себептері болып тұр. Парниктік газдардың басты алты түрі бар, олар: су буы, көмірқышқыл газы, метан, азот тотығы, озон және хлорфторкөмірсутектер.

Ғаламдық жылынулардың әсерлері
------------------------------

Ғаламдық жылынудың басты әсерлері мыналар: климаттың өзгеруі, жылу толқындарының жиі болуы, теңіз деңгейінің көтерілуі, мұздықтардың еруі, тасқындар, құрғақшылықтар мен дақылдардың шықпай қалуы секілді табиғи зардаптар.

### Мұз қабаттарының еруі

Ғаламдық жылынудың нәтижесінде мұз қабаттары еруде. *Мұз қабаттары* дегеніміз — жердің қар мен мұз қаптап жатқан бөліктері. Мұздықтар мұзының қалыңдығы 1000 м-ден жоғары, аумағы 51 800 км² болады. Мұз қабаттарының еруі нәтижесінде теңіз деңгейлері артуда. Арктикалық теңіздердің мұздықтары да ғаламдық жылынудың әсерінен төмен тұсуде. Төмен түсудің қазіргі деңгейі әр онжылдықта 8%-ға тең болып тұр. Бұл 2060 жылға қарай жер бетінде Арктикалық теңіздердің жойылатынын білдіреді.

Климаттың өзгеруін зерттейтін БҰҰ-ның мемлекетаралық эксперттер тобының пайымдауынша (және Үлкен Сегіздік елдерінің ұлттық академияларының келісімімен) XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап жердің орташа температурасы 1 °C көтерілді және соңғы 50 жылдағы жылыну процесінің адамзаттың кесірінен орын алған, бірінші кезекте газдардың атмосфераға шығарылуынан туындаған көмірқышқыл газы (CO2) мен метанның (CH4) «көшетхана эффектісі» (Greenhouse effect).

IPCC ұйымының климаттық модельдерге байланысты алынған мәліметтері бойынша: XXI ғасырда Жер бетінің орташа температурасы 1 °C-тан 5 °C-қа көтеріледі-мыс.

Дүниежүзілік мұхит деңгейінің өсуімен қатар ғаламдық температураның да өсуі атмосфералық жауын-шашын мөлшерінің өзгеруіне алып келеді. Нәтижесінде табиғи катаклизмдер жиілеуі мүмкін, мысалы: су тасқындары, қуаңшылықтар, дауылдар және басқалары, жапа шеккен аймақтарда ауылшаруашылық өнімдерінің мөлшері төмендейді және басқа аймақтарда жоғарлайды (көмірқышқыл газы концентрациясының көтерілу есебінен). Жылыну процесі — мұндай құбылыстардың масштабы мен жиілігін жоғарлатуы ықтимал.

Климаттың жылынуынан келесі қауіп туындауы мүмкін: кейбір жануар немесе өсімдік түрлерінің таралу аймағының полярлық зоналарға ығысуы; жаға зоналары мен аралдарда мекендейтін саны аз түрлердің жойылуы.

Тағы қараңыз
------------

* Көшетхана эффектісі
* Климаттың өзгеруі
* Орнықты даму
* Киото хаттамасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Synthesis Report of the Sixth Assessment Report — сәуір 2022

1. ↑  "Ғылым" балалар энциклопедиясы
**Экрем Имамоғлы** (түр. *Ekrem İmamoğlu*, 4 маусым 1970; Трабзон, Түркия), Түрік cаяcаткері және Ыстанбұл Митрополит әкімі.
2014-2019 жылдар аралығында, Бейликдүзү қаласының әкімі қызметін атқарды. Ол 2019 жылы жергілікті сайлауда сайланған Стамбұл елордалық әкімі 17 сәуір, 2019 жұмыс істей бастады тағайындалды Республикалық Халық партиясы. Алайда, ол 2019 жылдың 6 мамырында қызметінен босатылды, өйткені Жоғарғы сайлау кеңесі қарсылықтардың нәтижесінде Стамбулдағы сайлауды болдырмады. 23 маусымда жаңартылған сайлауда да жеңіске жеткен Имамоғлу 2019 жылғы 27 маусымда өз міндетін бастады.

Өмірлік жолы
------------

Экрем Имамоғлы 1970 жылы 4 маусымда Трабзонда дүниеге келді. Имамоғлы отбасы 1987 жылы Ыстанбұлға көшіп келді. 1994 жылы Дилек Каямен танысып, оған 1995 жылы 18 қарашада үйленеді. Имамоғлының Мехмет Селим (1997 ж.), Семих (2005 ж.) және Берен (2011 ж.) атты үш баласы бар.

Саяси мансабы
-------------

Әкесінің әсерімен Имамоғлы 90-жылдардың басында Отан партиясының жастар филиалдарында бір жыл жұмыс істеді. Ол ТЭЦ-ке саяси көзқарас ретінде 2000 жылдардың басында келді.

### Бейликдүзү қаласының әкімі

2013 жылдың 15 шілдесінде Бейликдүзу ауданының CHP президенті Имамоғлы міндетінен босатылды, 2014 жылы Түркиядағы жергілікті сайлауда Бейликдүзү CHP мэрге үміткер ретінде қосылды және алдыңғы сайлауда Бейликдүзу әкімінің 30 пайызын алып тастау арқылы 50,8 пайыз дауыс жинады.

### Ыстанбұл Митрополит әкімі

Стамбул митрополитінің мэрі Кадир Топбас 2017 жылдың 23 қыркүйегінде отставкаға кететінін мәлімдегеннен кейін Имамоғлы CHP тарапынан бұл лауазымға ұсынылды. Имамоғлы Стамбул қалалық муниципалитетінің кеңесінде 2017 жылдың 28 қыркүйегінде өткен дауыс беруде 125 дауыс алды, онда АК партиясының кандидаты Мевлүт Уйсал 179 дауыспен Стамбул қалалық муниципалитетінің басшысы болып сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
1937 жылы туған, 1966 жылы Семей Мемлекеттік медициналық институтын бiтipгeн. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, медицина ғылымдарының докторы, профессор, графика өнерімен шұғылданады, ҚР суретшілер Одағының мүшесі. Ұстаз, ғалым, cypeтші Мақаш Әлиақпаровтың eciмi оның әртүрлі ғылыми атақтарын айтпағанның өзінде, cypeтші peтінде де қарағандылықтарға жақсы танымал. Cypeтші шығармаларының нeгiзi Абай тақырыбына арналған. Оның шығармалары Қарағанды, Семей, Алматы, Мәскеу және Италияның Милан қалаларындағы көрмелерге қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.

2. ↑
**Колонкалы құбыр** — ұңғыны сақиналы үңгубетпен (кольцевой забой) бұрғылау барысында бұрғы снарядтарын бағыттау және кернді қабылдауға арналған болат құбыр. Колонкалы құбыр бір ұшымен ұластырғыш (переходник) арқылы бұрғы снарядіне, екінші ұшымен коронкаға немесе кеңейткішке (расширитель) қосылады. Колонкалы құбыр ұзындығы 0,5; 1,5; 3 м. Колонкалы құбыр керн және бұрғы снарядымен мезгіл-мезгіл ұңғыдан алынып керннен босатылып отырады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Қарапайым жолақ бауыр киті**- мұртты киттің бір түрі. Оның денесі жұмыр, ал тұмсығы сүйірлеу болып келеді. Мұрты онша ұзын емес. Түсі әрдайым өзгеріп отырады. Денесінің алдыңғы жақ бөлігі ашық түсті, арқасына қарай күңгірттеу болып келеді. Оңтүстік жартышарда өмір сүретін жолақ бауыр киттің әр қанатының төңірегінде аппақ жолағы болады. Жүзбеқанатының түсі- ақ, бірақ ол ұшына қарай күңгірттеніп кетеді. Қара дақтар жүзбеқанаттары алдында және тамағында кездеседі. Қарапайым жолақ бауыр киті өте үлкен жануар болғанымен Исландия суларындағы мұртты киттердің ішінде ең кішісі. 

* Әлем суларында кең тараған, әсіресе суық суларда жиі кездеседі.
* Ұзындығы 10 метрге дейін жетеді. Ал салмағы 10 тоннаға дейін тартады.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Мемлекеттік жəне қоғамдық ұйымдар маркетингі** коммерциялық емес маркетинг саласына жатады, əрі мемлекеттік жəне коммерциялық емес ұйымдар тұрғысынан қоғамдық көзқарасты қалыптастырудан тұрады. Мұндай ұйымдар, əдетте қоғамдық мүдделер үшін қызмет етеді немесе белгілі бір идея үшін күреседі, мысалы депутаттыққа кандидат ұсынады, темекіге қарсы кампания ұйымдастырады жəне т.б. Қазіргі заманғы бəсекелестік жағдайында мемлекеттік жəне қоғамдық ұйымдарға маркетингтік тəсілдерді зерттеп, қолдану керек, себебі тұтынушылардың өзге ұйымдардың ұсыныстарын таңдауы əбден мүмкін. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
Қылмыстық құқықтың ерекшеліктері
================================

Қылмыстық құқық—адамның құқықтары мен бостандықтарын, қоғамды және мемлекетті қылмыстық қолсұғушылықтан қорғауға бағытталған қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтың жеке саласы. қылмыстық құқық нормасы арқылы қоғамдық қатынастардың реттелуі қылмыс істеуге байланысты, қылмыс жасаған адам мен мемлекет арасында көрініс береді. Қылмыстық құқық тыйым салынуға тиіс әрекеттердің істелуінен туындайтын қоғамдық қатынастарды реттейді. Қылмыстық құқық нормасы азаматтарға қылмыстық әрекеттермен қиянат келтіргенде, олардан адамның қорғануына байланысты қатынастарды ретке келтіреді.
*Қылмыстық құқық дегеніміз*—жалпы құқық жүйесінің негізгі саласы және жеке пән. Ол қылмыстың не екенін, қылмыстық жауапкершілікті, жаза мен жаза жүйелерін, жазаны тағайындаудың реттілігі мен шарттарын, сондай—ақ қылмыстық жауапкершіліктен және жазадан босатуды белгілейтін заңдылық нормаларының жиынтығы болып табылады.

Қылмыс
======

Қоғамда қылмыстың жасалу себептері ішінде кедейшілік, жұмыссыздық, мәдениеттің төмендігі, адамгершіліктен азғындау, отбасылық тәрбиенің дәрменсіздігі, маскүнемдіктің етек алуы, нашақорлық, порнографияның кері ықпалы, құқық қорғау органдары қызметінің тиімсіздігі, т.б факторларды атауға болады. Қылмыс көпшілік жағдайда жеке адамға қарсы жасалады. Қылмыс қасақана немесе байқаусызда жасалуы мүмкін. Қасақана жасалған қылмыс *тікелей немесе жанама* түрде болып бөлінеді.Адам өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті екенін біле тұра қылмыс жасаса, бұл саналы түрде жасалған қылмыс *қасақана* болып есептеледі.Кейде адам өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті екеніне жеткілікті көңіл бөлмей, оның артындағы зардабын ескермей қылмысқа барады. Бұл қылмыс *жанама* деп аталады.
*Қылмыс дегеніміз*— заң қылмыс деп танитын әрекет немесе әрекетсіздік. 
*Әрекет дегеніміз*—қылмыстардың адамға немесе қоғамға жасаған зиянды қимылдарының жиынтығы.
*Әрекетсіздік дегеніміз*—азаматтың қылмыстың дайындалып немесе жасалып жатқанын біле тұра оның алдын алу бағытына әрекет жасамауы, заңда көрсетілген азааттық міндетті оындамауы.

Жауапкершіліктен босататын жағдайлар. Қажетті қорғану
=====================================================

Тек мемлекет немесе оның органдары ғана емес, адамның өзі де құқығы мен бостандығын қорғай білуі қажет. Сондықтан азаматқа өзін, өзінің мүддесін қорғау үшін толық құқық берілген. Азаматтың өзін қорғау үшін жасайтын әрекеттеріне қатысты қажетті қорғану органдары қолданылады. 
*Қылмыстық қорғану дегеніміз*—қылмыскердің қауіпті әрекетінен қауіп төндірушінің өзіне зардап шектіре отырып қорғануды айтамыз.
Мозаика
«Дуррес сұлулығы» (алб. Bukuroshja e Durrësit) — полихроматикалық мозаиканың атауы, оның жасалуы б.з.б. IV ғасырға жатады (бұл оны Албанияда ашылған ең көне мозаика етеді). 9 м2 мозаика эллиптикалық пішінге ие, ол қара фонда гүлдермен (сүмбіл, лалагүл және қоңыраугүл) және басқа да өсімдік элементтерімен қоршалған әйел басын бейнелейді.

Тарихы
------

Мозаика 1916 жылы Дурресте Бірінші дүниежүзілік соғыстың қызған шағында, қаланы Австро-Мажарстан әскерлері басып алған кезде табылған. Әскери инженерлер бомба баспаналарының құрылысында жұмыс істеп жатқанда, Варос кварталында орналасқан ғимараттың астындағы 3,8 метр тереңдікте осы мозаикаға тап болды. Австриялық археолог Камилло Прашникер 1918 жылы сәуірде мозаиканы зерттеп, оның суретін өзінің «Музакия және Малакастра: Орталық Албаниядағы археологиялық зерттеулер» (нем. *Muzakhia und Malakastra: archäologische Untersuchungen in Mittelalbanien*нем) мақаласына енгізіп, мозаиканы шедевр деп атады. (бұл мақала 1920 жылы Венада жарияланған).

Соғыс аяқталғаннан кейін «Дуррес сұлулығын» 1947 жылы археолог Вангель Точи жоғалтып, қайта ашты.. 1982 жылы мозаика Тиранадағы Ұлттық тарих мұражайының антикварлық экспонаттар залында қойылды, оны әлі күнге дейін көруге болады.

Сипаттамасы
-----------

Мозаиканың ең кең жерінде ені шамамен 5,1 метр, ал ең тар жерінде 3 метрдей. Кескін өңделмеген боялған тастардан жасалған және әлі де жақсы күйде. Мозаика эллиндік және иллириялық мотивтердің үйлесімінің жарқын үлгісі болып табылады және стилистикалық тұрғыдан бір кездері Ежелгі Македонияның бір бөлігі болған Пелладан табылған сол кезеңдегі мозаикаға ұқсайды.

Мозаикадағы әйел портретіне қатысты кем дегенде екі теория бар. Тарихшы және археолог Мойкома Зеконың айтуынша, оның бейнесін Апулия мен Италияның оңтүстігінің басқа бөліктерінде табылған амфоралардағы суреттермен салыстыруға болады. Бұл болжам дұрыс болса, «Дуррес сұлуы» Крит құдайы Илитияның портреті. Археолог Африм Хоти мозаикада грек мифологиясындағы Артемида құдайының серігі Аура бейнеленген деп есептейді.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  Albanian cultural heritage, page 21 - National Tourism Agency
2. 1 2  BANK OF ALBANIA Coin with "The Beauty of Durrës" Мұрағатталған 5 наурыздың 2012 жылы.
3. 1 2  Fjalori Enciklopedik Shqiptar, Akademia e Shkencave - Tiranë, 1984 (MOZAIKU I DURRËSIT ME PORTRETIN E NJE GRUAJE, page 726)
4. ↑  Praschniker, Camillo (1920). "Muzakhia und Malakastra: archäologische Untersuchungen in Mittelalbanien". *Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Institutes in Wien* **21.-22.1922-1924, Beiblatt**: 203–214. doi:10.11588/diglit.33680. .
5. ↑  ARISTOKRACIA E MOZAIKËVE TË DURRËSIT (in Albanian) March 3, 2010
6. ↑  *Hoti Afrim* DURRËSI, Epidamni-Dyrrahu —  Cetis Tirana, 2003. — P. 81. — ISBN 99927-801-3-4.
7. ↑  Apollon Baçe, Aleksandër Meksi, Emin Riza, Gjerak Karaiskaj, Pirro Thomo - *Historia e Arkitekturës Shqiptare* (History of Albanian Architecture - pages 87-88 (in Albanian)) Publisher: Ministria e Arsimit dhe e Kulturës, Instituti i Monumenteve të Kulturës, Tirana 1980
8. ↑  Gazeta STANDARD, March 31, 2010 Dhunë arkeologjike! (in Albanian)[*dead link*] by Artur Ajazi
**Липтовска-Мара** (словак. Liptovská Mara) — солтүстік Словакиядағы Жилин өлкесіндегі Липтовски-Микулаш қаласының маңында орналасқан Ваг өзенінің су қоймасы. 

Су қоймасы 1965—1975 жылдар аралығында құрылды. Оның аумағы 27 км², максималды тереңдігі 45 м. Тоқтатылаған судың көлемі бойынша (360 млн м³) Словакиядағы ең ірі су қоймасы болып табылады. Құрылыс кезінде тоғыз ауыл су астында қалды, сонымен қатар теміржол тарауы және тас жол басқа жерге көшірілді. Бөгеттің негізгі міндеті — қаланы су тасқындарынан қоғау және электр қуатын өндіру. Электр станцияның қуаты 198 Мегаватты құрайды. Бөгеттің биіктігі 45 метр, бұл Словакиядағы биіктігі бойынша екінші бөгет.

Туризм
------

Липтовска-Мара демалу жері ретінде белсенді түрде қолданылады. Демалушылар арасында кең таралған демалу түрелері ретінде қайықтар, су велосипедтері, серфинг, скутерлер қолданлыды, ал соңғы уақытта экстремалды спорт түрлері үлкен сұранысқа ие.

Липтовска-Мара

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Виндсерфинг - Липтовска-Мара Мұрағатталған 21 ақпанның 2007 жылы.
* Липтовска-Мара Мұрағатталған 10 қарашаның 2013 жылы.
**Спаргапиф** (көне грекше: Σπαργαπείθης) — скиф патшасы. Геродот Ұлы Скифияның патшалар династиясын Спаргапифтен бастайды, ол Ликаның әкесі, әрі Гнурдың атасы. Геродоттың династияны Спаргапифтен бастағанына сүйене отырып, скифтердің б.з.б 585 жылғы Кавказ бен Кубаньнан Қара теңіз аумағына қарай көшін осы Спаргапиф басқарды деп тұжырымдауға болады. Спаргапиф есімді оның аттасы агафирстердің патшасы болған, ол Ариапифты өлтірген, ал оған ұқсас есімге — массагеттердің патшайымы Томиристың ұлы Спаргапис ие болған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абаев В. И. Словарь скифских слов (Основы иранского языкознания. Древнеиранские языки. М. 1979. С. 304)
Күнделікті э-поштамызға кімнен екені белгісіз хаттар келіп тұрады немесе форумдарда, блогтарда бейтаныс адамдар пікір жазып кетеді. Олардың кейбірі жарнама болса, кейбірі бірігіп бизнес істеуге шақырады, тіпті кейбірінде вирус ілесіп жүреді. Бұл белгісіз хаттар мен жарнамалар СПАМ деп аталады.

**Спамды кім, қайдан жібереді?**

Интернетте э-пошта сервисін (мыс: Yahoo!, MSN, Gmail т.б) қолданбай-ақ басқа біреуге бейтаныс атпен (мыс: example@mysite.com) хат жіберу өте оңай. Оның біреуі арнайы програмалар арқылы болса, екінші жолы PHP, JSP немесе ASP.NET сияқты скрипт жазатын програмдау тілдері арқылы. Спаммерлер (спам жіберушілер) э-пошта адресіңізді Интернеттен адрес жинайтын програмалар арқылы жинап алып, өзінің базасына сақтап қояды да, керекті кезінде қолданады. Тіпті адамдардың жеке мәліметін де жинап алып, басқа компанияларға сататын ұйымдар болады. Олардың көбі э-пошта адресіңізді @ симболы арқылы білетіндіктен, көпшілік оқи алатын сайттарға адресіңізді жазудан абай болыңыз, немесе басқаша тәсіл қолданыңыз. Мысалы сурет арқылы бейнелеу немесе @ орнына "at", "ит", "собачка" сияқты сөздер қолдануға болады.

  

Спаммерлердің хатын жеке хаттардан қалай ажыратуға болатыны тұрғысында SMTP протоколында қорғаныс жоқ. Тек арнайы програмалар арқылы ғана оны тексеруге болады. Мысалы Wordpress - AKISMET жүйесін қолданады. Бір хатты көп кісіге қатарынан жіберілгенінен де білуге болады. Бірақ ондай жағдайда компания өзінің барлық клиенттеріне хат жіберсе, оны спам деп танып, келген хатты спамға сақтайтын жайттар да кездеседі. Хаттың ішіндегі сөздерден күдіктеніп, спам деп тануға болады. Оны спаммерлер де байқап, сөзді әдейі бұрмалап жібереді екен. Мысалы Viagra сөзін
V1agra
Via’gra
V I A G R A
Vaigra
\ /iagra
Vi@graa деп жіберу арқылы.
Кейбір компаниялрдың табыс көзі спам хаттар арқылы жарнама тарату болғандықтан спам азаймайды, керісінше көбейіп келеді.

**СПАМ туралы қызықты мәліметтер:**

* Ең көп спамды Майкрософтының негізін қалаушы Билл Гейтс қабылдайды екен. Оның э-пошта адресіне жылына 4 миллион спам келеді.
* Спамдағы ең көп жарнаманың орнын өнімдер иеленеді.
* Ең көп спамды жіберетіндер АҚШтан, Қытайдан және Оң.Кореядан.
* Kүніне 90 млрд спам хат жіберіледі.
Жанартаулық тау
Жанартаулық тау
**Жанартаулық таулар**. Жер қабығында үлкен тесіктер мен жырықтар болады. Кейде сол жерлерден балқыған сұйық лава мен жерасты газдары шығады. Мұндай заттар кей тесіктерде аз, кей тесіктерде көп. Кей тесіктерден оңайылықпен ерімейтін қою заттар, кей тесіктен оңай еритін сұйық заттар шығады. Оның маңайында конус пішіндес таулар, яғни, биік кратер пайда болады. Жер астынан сығылып, күшпен шыққан газдар қопарғыш сияқты атқылап, сұйық лава бүркиді.

Қызықты деректер
----------------

* Парикутин тауы — тарихтағы ең жылдам түзілген тау.Ол бір жылдың ішінде, шамамен 396 метрге өсті.
* Мауна Лоа — таулардың патшасы боп есептеледі. Ол-ең үлкен жанартаулық тау және жалғыз тұрған оқшау тау.

Есіңе сақта
-----------

* Жанартаулық таулар да, дөңес таулар да лава тасуынан пайда болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы
**Некротикалық фасциит** – тері беті мен терең теріасты жасушаларын зақымдайтын Streptococcus pyogenes (аралас аэробты және анаэробты микрофлора) немесе Clostridium perfringens бактерияларынан туындаған инфекция.

Аурудың сипаты
--------------

Ең алғаш бұл аурумен 1871 жылы АҚШ-та ауырған, ал 1892 жылы аурудың себептерін Уэлчу мен Неталла баяндаған. Ауру сирек кездеседі, 1883 жылдан бері 500 ауру тіркелген. Некротикалық фасцииттің ең маңызды үш түрі танылған:
I түрі , немесе жартылай микробты
II түрі, немесе стрептококты (топ A)
III түрі, газ гангрена және мионекроз

Аурудың белгілері
-----------------

Ерте кезеңдеріндегі ауырсыну және қызба кезінде, некротикалық фасциитті анықтау өте қиын. Ол ауруларға, ісіну және тері гиперемиясы қосылып,тері тығыздалып, қол мен ұстаған кезінде ауырады. Кейінірек тері қара қызыл немесе көк түсті, көпіршіктеніп, және некротикалық аудандары, күлгін немесе қара түсті болып кетеді. Осы кезеңде тамырларының үстіңгі өрімінде ауқымды тромбоз дамыйды. Зақымданған фасци лас-қоңыр реңкке айналады. Инфекция фасциал қабықшасы тамырлары және лимфа тамырлары бойымен тез таралады.аурудың одан кейінгі кезеңдерінде ол көбінесе инфекциялық токсикалық шок пайда болады.

Аурудың себептері
-----------------

Хирургиялық ем-домдар тіндердің жарақаты мен бактериялық өршуге әкелуі мүмкін, салдарынан некротикалық фасциит дами бастайды. Жәндіктердің шағуы некротикалық инфекциялардың дамуы үшін іргетасын қалай алады. Қант диабеті немесе қатерлі ісік сияқты ауруларда 90%-да бактериялық гангрена сипатталған болатын. А тобы бета-гемолитикалық стрептококк. Синергетикалық инфекция. Streptococcus Пневмококк, сондай-ақ некротикалық фасцииттің сирек себебі болып табылады.

Емі
---

Хирург барлық некротикалық тіндер жойылғанға дейін, хирургиялық қалпына келтіру емін жүргізуі тиіс. Аяқ қатты некротпен зақымдалған болса, хирург аяқты кесуге жүзеге асыруға шешім қабылдай алады. Кез келген жағдайда, хирургия тірі қалу ықтималдығы жоғары қамтамасыз етеді.
Хирургиялық кескіні терең болуы тиіс және олар некроз шеңберінен шығатын болу керек. Жарадан қан шыққанша кесу қажет. Барлық некротикалық тіндерді алып тастау керек. Жараға үздіксіз дәрі жағылып, дәкесі ауыстырылып отырылуы қажет. Жараның беті ашық болуы тиіс. Ағымдағы ахуалды хирургиялық емдеу және талдау күн сайын жүзеге асырылуға тиіс. Антибиотиктермен күнделікті таңу ұсынылады. Күміс сульфадиазином ең танымал микробқа қарсы крем болып қалады. Бұл бактериялардың кең спектрін қамтиды.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  Гринев М. В. Гринев К. М. "Некротизирующий фасциит" – СПб.: Гиппократ, 2008
2. ↑  Медициналық анықтама Алматы 2010 жыл
**Ведалар** (санскритша - білім) - үнді әдебиетінің ең көне (2 ғасыр соңы - біздің заманымызға дейінгі 1 ғасыр басындағы мың жылдықтар) діни және философиялық мұралары. Ведалар әнұрандар мен құрбандық шалу формулаларынан (Ригведа, Самоведа, Яджурведа, Атохорведа), теологиялық трактаттардан (брахмандар мен упанишадтардан) тұрады. Ежелгі Үндістанның мәдени-әлеуметтік өмірі туралы көптеген деректер ала аламыз. Ведаларда Құдай мен адамның арасындағы үйлесімділіктің маңызы дәріптеледі.

**ВЕДТЕР** (санскр. - *басқару, білу*) - ертедегі үнділер: Ригведтің, Атхарваведтің, Самаведтің және Яджувердтің қасиетті кітаптарының төрт тарауы. Б. з. б. 12-17 ғасырларда жазылған. Аталған кітаптарға қатысты брахмандар да (ведтердің әдет-ғұрпы баяндалып, түсіндірілетін кітаптар), үнді ғұрпының мистикалық мағынасы түсіндіріліп, ведтер символикасы ашып көрсетілетін араньяктар да ("Орман кітаптары"), кейіннен жасалған Упанишадтар да (Ведтерге табыну мен олар туралы мифология философиялық тұрғыданнегізделетін Құдай, адам, табиғат туралы жалпы пайымдау алдыңғы қатарға қойылатын кітаптар) "В." сөзімен белгіленеді. "В." сөзі "қасиетті кітап", "асқан даналық" мағынасымен жалпы атау ретінде де қолданылады. Ведтерде ертедегі діни түсініктермен қатар ойша жору бөлімдері де бар, оларда дүниенің болуы мен адамның іс-әрекеттерінің себептері және мақсаттары туралы мәселе қойылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Надиров Иван Никитич** (15. 7. 1906, Азерб. ССР-і, Кировабад қ.– 1941, Смоленск) – совет композиторы. Шаруа отбасында туған. 1936 жылы Москва консерваториясын Н. Я. Мясковскийдің класы бойынша бітірді. 1937– 40 ж. академиясын бітірген (1931). А. Е. Федорскийдің шәкірті. 1934–47 ж. КСРО ғылым академиясының Органик. химия институтында ғылыми қызметкер. Надиров ацетилен мен оның туындыларын, әсіресе винилацетиленнің қасиеттерін зерттеді. Физиол. активті қосылыстар қатарын, сондай-ақ промедол дәрісін синтездеді. Диен синтезі арқылы стероидты қосылыстар алды. Мемлекеттіӊ сыйлықтың лауреаты (1942, 1946). 3рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған
**Баяндаушы бейнесі** — әдеби шығармада оқиғаны әңгімелеп айтушы, сол оқиғаға қалайда қатысы бар, болған жағдайларды өз көзімен көрген адамның тұлғасы. Баяндаушы шығарманың басты кейіпкер болуы сирек кездеседі, бірақ қалайда айтылатын жайларды білген-көрген, басы-қасында болған адам ретінде көрінеді. Автордың оқиғаны тікелей өз атынан айтпай басқа біреулердің көзімен қарап, соған айтқызуы, өмір шындығын соның ой-елегінен өткізіп, ойлау-сезіну тұрғысынан көрсетуі бұл өзінше бір көркемдік тәсіл. 

Кейіпкер тұлғасының өзгешелігі бұл басқа кейіпкерлердей оқиға қатысы арқылы ғана емес, көбінесе, соны өзінің баяндауында қалай ұғым-түсініп, қандай әсермен, қандай сөздермен жеткізіп беру арқылы да танылады. Айтылатын оқиғаның қай қырынан көрінетіні, қандай сипат алатыны, қандайлық сезім-әсерлермен жалғасып келетіні, әрине, баяндаушының жан дүниесінің байлығына, нәзіктілігіне байланысты. Баяндаушының сөздері басқа кейіпкерлердің сөзін толықтыра түседі. Алайда баяндаушының сөзі олардың сөзінен әлдеқайда мол. Ол шығарма ішіндегі көптеген жағдайларды сипаттап береді. Оқиға барысында көп жай сол баяндаушы аузымен әңгімеленеді. Сөйтіп оқырманның шығарма мазмұны туралы ұғымын кеңейте түседі. Баяндаушы сондай-ақ шығармадағы оқиғаға өзінің көзқарасын, бағасын да білдіріп отырады. 

Мысалы, Б.Майлиннің "Шұғаның белгісі" атты әңгімесінде оқиға Шұғаны көрген, оның сүйікті жары Абдрахманға еріп жүрген Қасымның аузымен баяндалады. Оқырман әңгімеленген жай-жағдайды, Шұғаның махаббатын, қайғылы өлімін сол айтушының бейнелеп жеткізуі, *"Ой, өзі де Шұға десе, Шұға еді-ау"* деп көңіренген көңіл күйін сезіну арқылы елестетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану: терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
Кабве бас сүйегі (1922 сурет)
«Сынғантөбе бас сүйегі» Замбиядағы Кабведен (көшірме, Мауер мұражайы, Гайдельберг, Германия). Һомо Еректус деп аталған, кейде Һомо Хейдельберг немесе "архаикалық Һомо Сапиенс" деп те аталатын Һомо Родезия түрі.
**Һомо Родезия** (ағылш. *Homo rhodesiensis*) — Кабве 1-ді («Кабве бас сүйегі» немесе «Сынған төбе бас сүйегі», кейде «Родезиялық адам») жіктеу үшін Артур Смит Вудворд 1921 жылы ұсынған Һомо түрінің атауы. Һомо Родезия орта тас дәуіріне жатады, оған қатысты қазындылар Солтүстік Родезияның (қазіргі Замбия) Сынғантөбе (Кабве, яғни Брокен-Хилл) үңгірінен табылған болатын. .

Қазіргі уақытта Һомо Родезия көбінесе Һомо Хейдельбергтің синонимі деп саналады. Бәлкім ол Һомо Хейдельбергтің африкалық кіші түрі ретінде орта плейстоценді (0.8–0.12 млн жыл) кесіп өткен, Африка мен Еуразияға кең таралған полиморфты түр болуы мүмкін. Оның "архайкалық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens arcaicus) және "Родезиялық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens rhodesiensis) деген секілді атаулары бар. White және басқалар (2003) Родезиялық адамды Һомо Сапиенс Идалтулердің (Homo sapiens idaltu, немесе Herto Man) арғы ата-баба деп есептеді.

Һомо Сапиенстерді Һомо Родезиядан келтіріп шығару туралы пікір көп айтылады, бірақ 400 мыңнан 260 мыңға дейінгі қазындылардың кемдігі күдік туғызады.
**Клептократия** — билікті қолданып, мемлекеттік қаржыны ұрлау арқылы өзінің байлығын және саяси ықпалын үлкейтетін, алаяқтармен бақыланатын, кейде өз халқына әділетті қызметін көрсетпейтін үкімет. Клептократияға жемқорлық және лоббизм тән.

Салдары
-------

Клептократияның салдары саясат және экономика салалары бойынша халыққа үлкен зиян келтіреді, шетелдік инвестицияларға жол бермейді, елдегі сауда-саттықты әлсіретеді, тұрғындардың өмір сүру сапасын төмендетеді, себебі клептократтардың көбісі ақшаны қоғам үшін қажетті мектеп, аурухана, жол, парк және т.б. жобаларға бөлінген қаржыдан алады.
**Һуараң** (кор. 화랑, сөзбе-сөз: *гүлденген бозбала*) — ежелгі Кореялық Силла патшалығында X ғасырға дейін болған жасөспірімдер әлеуметтік институты. Һуараңдар қатарына тек ақсүйектер емес, сондай-ақ қара халықтан шыққан 14-15 жастағы жасөспірімдер де алынған. Бейбіт заман кезінде олар Құң-зы және буддизм ілімдерінен сабақ алумен, таулы аңғарлармен серуендеумен, қасиетті жерлерге барумен, сондай-ақ мемлекетті басқару мен «қызба перілері» мен қауіп нышандарын айдау, жауды кері шегіндіру сияқты ғажайып күштерге ие әндерді шығарумен айналысқан. Ал соғыс кезінде алдыңғы қатарда тұратын негізгі күш болған. Һуараңдардың ерлігі жайлы корей жылнамаларында *Самгук саги* және *Самгук юса* сияқты көптеген деректер кездеседі.

Һуараңдардың рухани сауаты Жинпиоң патша (579-631) тұсында өмір сүрген Уоңуаң есімді будда монахы құрастырған «Бес өсиетке» негізделген:

1. Патшаға адал бол (*сагун ичхуң*; кор. 사군이충?, 事君以忠?)
2. Ата-анаңмен инабатты бол (*сачхин ихё*; кор. 사친이효?, 事親以孝?)
3. Достарыңмен шынайы бол (*кёу исин*; кор. 교우이신?, 交友以信?)
4. Шайқаста батыл бол (*имджон мутхве*; кор. 임전무퇴?, 臨戰無退?)
5. Тіріні өлтірмес бұрын талғампаз бол (*сальсэң ютхэк*; кор. 살생유택?, 殺生有擇?)

Тағы қараңыз
------------

* Самурай

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* McBride, Richard D. II. "The Hwarang segi Manuscripts: An In-Progress Colonial Period Fiction." Korea Journal, vol. 45, no. 3 (Autumn 2005):230-260.
* Tikhonov, Vladimir. "Hwarang Organization: Its Functions and Ethics." *Korea Journal*, vol. 38, no. 2 (Summer 1998):318-338.
* Hwarangkwan.org,. (2014). Kwan\_Chang. Retrieved 6 желтоқсан 2014 Мұрағатталған 20 шілденің 2016 жылы.
* Shin, Chi-Yun. "Glossary of key terms". New York: New York University Press, 2005.
**Сарыарқа** - Бұқар жырау ауданындағы (Ботақара кенті) газеті. 1939 жылдан шығып келеді (1962 жылға дейін «Социалистическая жизнь», 1962-1965 ж. газет шықпады, 1965 жылдан «Знамя Ильича»). 1990 жылдан қазіргі атауымен аталады қазақ, орыс тілдерінде шығады. Газет Ұлы Отан соғысы жылдары аудан енбекшілерін жеңісті жақындатуға жұмылдырды. Соғыстан кейінгі кезенде ауданның қоғамдық-саяси өміріндегі жаңалықтарды жария етіп келеді. А-3 форматымен аптасына 1 рет шығады. Бас редакторы - С. Іліяшев (2006).[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Назаров Иван Николаевич** (12. 6. 1906, Кошелен с. қазіргі Владимирск обл. Киржачск ауд.–30. 7. 1957, Москва) – совет химик органигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1953; корр. Мүшесі 1946). 1944 жылдан КОКП мүшесі. К. А. Тимирязев атынд. Москва а. ш. Академиясын бітірген (1931). А. Е. Фаворскийдің шәкірті. 1934–47 ж. КСРО ғылым академиясының Органик. химия институтында ғылыми қызметкер. Н. ацетилен мен оның туындыларын, әсіресе винилацетиленнің қасиеттерін зерттеді. Физиол. активті қосылыстар қатарын, сондай-ақ промедол дәрісін синтездеді. Диен синтезі арқылы стероидты қосылыстар алды. Мемл. сыйлықтың лауреаты (1942, 1946). 3 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Жаңғырық мұздығы** – Іле Алатауының орта тұсындағы оңтүстік беткейлік қазаншұңқырда қалыптасқан мұздық. Талғар шыңын Күнгей Алатауымен жалғастыратын Шілік-Кемін кезеңінің шығысында (4490 — 4520 м биіктікте) жатыр. Шілік (Жаңғырық тармағымен) және Шу өзендерінің салалары (Шоң-Кемін) осыдан басталады. Мұздық суы терең шатқалға құлап аққанда төңірегіне түрлі тембрлі жаңғырық шығады. Сондықтан мұздық "Жаңғырық мұздығы" деп аталған.

Аумағы
------

Жалпы ауданы 17,7 км2 (ашық бөлігі 17,3 км2), ұзындығы 8,9 км, таза мұзының көлемі 2 км3. Абляциялық ауданы 5,9 км2. Фирн алаңы 3950 м-ден жоғары қарай орналасқан. Мұздық тілі 3510 м-ге дейін төмендейді. Жаңғырық мұздығы орташа есеппен жылына 9-10 м-ге қысқаруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Жаңғақтар тұқымдасы** (Juglandaceae) – қос жарнақты, көп жылдық ағаш, бұта. Негізінен Солтүстік жарты шардың қоңыржай және субтропиктік аймақтарында, аздап Оңтүстік Американың тропиктік және қоңыржай белдеулерінде тараған 7 – 8 туысы, 60-тан астам түрі бар. Қазақстанда 1 туысы, 2 түрі кездеседі. Қазба қалдықтары жоғарғы бор кезеңінен белгілі. Жаңғақтар тұқымдасына жататын ағаштардың биіктігі 20 – 40 м, жапырақтарында көбінесе хош иіс шығаратын бездер орналасқан. Гүлдері ұсақ, желексіз, көбінесе жалпы дара жынысты сырға тәрізді гүлшоғырына топтасады. Жел арқылы тозаңданады. Жемісі – сүйекті жаңғақша. Жаңғақтар тұқымдасының жемісі тамаққа қолданылады. Сүрегінен бағалы жиһаз жасалынады.‎

Дереккөздер
-----------
**Иван Михайлович Губкин** (9.9.1871, Ресей, Төм. Новгород облысы Поздняков с. – 21.4.1939, Мәскеу қ.) – орыс ғалымы, проф. (1920), КСРО ғылым академиясының акад. (1929). Санкт-Петербург тау-кен ин-тын бітірген (1910). 1910–1918 ж. КСРО Геол. к-тінде жұмыс істеді. 1917–18 ж. АҚШ-қа мұнай өнеркәсібін зерттеп танысуға жіберілді. 1919 жылдан «Главсланецті» басқарды. 1920–1930 ж. Мәскеу тау-кен академиясында проф. ректор (1922), 1930 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеу мұнай ин-тында кафедра меңгерушісі, КСРО ғылым академиясының вице-президенті, 1931 жылдан Халық ш-ның жоғ. кеңесі геол. барлау басқармасының бастығы. 1930–1936 ж. КСРО ғылым академиясының өндірістік күштерді зерттеу кеңесінің төрағасы. 1936–1939 ж. КСРО ғылым академиясының Әзірбайжан бөлімшесінің төрағасы қызметтерін атқарды. Негізгі ғыл. еңбектері мұнай геологиясына арналған. Г. балшықты жанартаулардың мұнай кен орындарымен байланысын зерттеді. Сондай-ақ Қазақстандағы темір, түсті металл, жылу-энергет. шикізат, тұщы су кендерінің болашағының зор екенін көрсетті. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Колокотронис(Kolokostrones) Теодорос**(14.04.1770, Картена,Месиния, - 15.02.1843,Афины) - 1821 - 29 жылдардағы ұлт - азаттық революция кезеңіндегі грек қолбасшысы. Оның басшылығымен көтерілісшілер 1821 жылы 26 қыркүйекте Триполисті алды, 1822 жылдың жазында Махмудпаша Драмалидің түрік армиясын жеңді. 1825 - 27 жылдары Колокотронис Пелопеннестегі грек әскелерінің бас қолбасшысы болды. Египет қолбасшысы Ибрахимпашаның әскерлері Пелопоннеске басып кіргенде, ол жаудың басым күшіне қарсы партизандық соғыс амалдарын шебер қолданды. 1835 - 43 жылдары, Король Оттон тұсында (1832 - 62) Мемлекет кеңесінің мүшесі болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 499 бет
**«Nomad-Kazakhstan»** (басылым) – қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жарық көретін қазақстандық басылым. 

Журналдың алдына қойған мақсаты – шетелдерде тұратын қазақтардың арасында қазақ тілін қолдау, сақтау сондай-ақ олармен мәдени байланыстарды нығайту. Журнал беттерінде *«Тарих»*, *«Мәдени мұра»*, *«Қоғамдық келісім»*, *«Ашылымдар»*, *«Табиғат және саяхат»*, *«Өнер»* секілді айдарлар бар. Журнал шетел қазақтары арасында кеңінен танымал, сондықтан оның беделі де күннен-күнге артып келеді. Ата-жұртын аңсаған қазақ бауырларға қазақ елі, жері, мәдениеті жайлы таптырмас мағлұматтар беретін журналдың маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Лирикалық проза** — автордың нәзік көңіл-күйімен, сезім әсерімен жазылған прозалық шығармалар. 

Лирикалық проза өз алдына жанр болып саналмайды, тек прозаның стильдік бір түрі ретінде қарастырылады. Мұндай шығарманың композициялық құрылысы лирикалық кейіпкердің тебіреніс-толғаныстарына сәйкес қалыптасады. Лирикалық прозада бастан-аяқ үзілмей дамып отыратын сюжет кездеспейді. Алайда кейіпкерлердің бүкіл бастан кешкен көңіл-күй әсерлерінен белгілі бір желі пайда болып отырады. Оны шартты түрде лирикалық желі деп атауға болады. 

Кейіпкердің ой-сезімі, басқа адамдармен әр түрлі қарым-қатысы, қайшылығы жағдай, оқиғаға айналып, бір-бірімен қалайда жалғасып, астасып жатады. Лирикалық прозаның қаһармандары ойламаған жерден күтпеген жағдайларды, өзгерістерді бастан өткеріп отырады. Орыс әдебиетінде Лирикалық прозаны жоғары сатыға көтерген Тургенев болды. Қазақ әдебиетінде Лирикалық прозаның белгілері Ж.Аймауытов шығармаларынан айқын танылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Баяни Мұхаммед Жүсіп** (өзб. *Bayoniy Muhammad Yusuf*, 1859—1923) — өзбек ақыны, жазушы, жазушы, тарихшы, музыкатанушы, каллиграф, аудармашы.

Хиуада дүниеге келген. Ол өзбектік қоңырат тегінен шыққан. Хиуа ханы - Эльтузардың (1804-1806) немересі. Хиуада Шерғазы хан медресесінде білім алған.

«Шажараи хорезмшахи» және «Хорезм тарихы» атты тарихи еңбектердің авторы.

«Шажараи хорезмшахи» еңбегінде 1874 жылдан 1914 жылға дейінгі Хорезм тарихы жазылған. Осылайша бұл туынды Мунис Хорезми және Агахи еңбектерінің жалғасы болып табылады. 

«Хорезм тарихы» еңбегі «Шажараи хорезмшахиден» кейінірек жазылған. Шығарма 16 тараудан тұрады. Алайда бізге жеткені - 8 тарау. 

Баяни «Сахаиф ул-ахбар» деген араб тіліндегі еңбекті өзбек тіліне аударған. Сондай-ақ парсы тілінен «Табари тарихы», «Шейбани-намэ» Бинаи еңбектерін аударған.

1923 жылы Хиуада қайтыс болған.

Падаланылған әдебиет
--------------------

Муниров К. Хоразмда тарихнавислик. Ташкент, 2002.

Дереккөздер
-----------

1. ↑