recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рахметолла Сайфоллаұлы Хайруллин** 1957 жылы 9 мамырда Ақтөбе қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Хайруллин Сайфолла (1928-1996), партия-кеңес органдарында қызмет атқарған. Анасы - Хайруллина Роза Жақсылыққызы (1935 жылы туған), зейнеткер.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1979), заңгер.

1979 жылдан Ақтөбе қаласы Пролетар ауданының прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші.

1980 жылдан Ақтөбе қаласы Фрунзе ауданының прокуратурасында тергеуші, аға тергеуші.

1982 жылдан Ақтөбе облысының прокуратурасында тергеу бөлімінің прокуроры, аға тергеушісі, облыстық прокуратураның АМІ жөніндегі тергеушісі, тергеу бөлімінің бастығы.

1992 жылдан - ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық қамтамасыз ету басқармасының аға прокуроры, бас прокурордың халықаралық-құқықтық мәселелер жөніндегі аға көмекшісі.

1993 жылдан - ҚР Бас прокуратурасының Жалпы қадағалау басқармасы бастығының орынбасары.

1994 жылдан - ҚР
мемлекеттік кеңесшісінің консультанты, ҚР Президенті Аппаратының заңдылықты, құқық тәртібін жене сот реформасын қамтамасыз ету бөлімінің консультанты.

1995 жылдан - ҚР Бас прокуратурасының Сот актілерінің заңдылығын қадағалау басқармасының бастығы, Қылмыстық істер бойынша сот қаулыларының және жаза орындалуының заңдылығын қадағалау басқармасының бастығы, жедел іздестіру қызметінің заңдылығын қадағалау бөлімінің бастығы.

1997 жылдан Батыс Қазақстан көлік прокуроры.

2001 жылдан батыс аймақтық көлік прокуроры (Ақтөбе қаласы).

2002 жылдан - ІЛІҚО прокуроры.

2003 жылдан ҚР Бас прокуратурасының Қүқықтық статистика және арнайы есептер жүргізу комитетінің төрағасы.

2004 жылдан ҚР Бас прокуратурасының Қуқықтық статистика және арнайы есептер жүргізу комитеті төрағасының бірінші орынбасары.

2005 жылдан Алматы қаласы прокурорының орынбасары.

2006 жылдан Оңтүстік-Шығыс аймақты көлік прокурорының орынбасары.

2007 жылдан - Ақтөбе облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы.
2010 жылдың ақпан айынан бері - Ақтөбе облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы. 

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Хайруллина Тюльпан Сапарғалиқызы (1955 жылы туған). Қызы - Индира (1986 жылы туған); ұлы - Арман (1990 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Рахметқажы Ескендірұлы Берсімбаев** *(8 наурыз 1947 жылы, Ресей, Алтай Республикасы, Қосағаш ауданы, Жазатыр ауылында туған)* – биология ғылымының докторы *(1986 жылы)*, профессор *(1989 жылы)*, Қазақстан Ғылым Академияның академигі *(2003 жылы)*.

Новосібір мемлекеттік университетін бітірген *(1969 жылы)*. *1975–95 жылдары* Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі ҚазҰУ) аға оқытушысы, доценті, кафедра меңгерушісі, декан болды. *1995 жылдан* Жалпы генетика және цитология институтының директоры, Еуразия ұлттық университетінің Мұрағатталған 8 желтоқсанның 2012 жылы. проректоры. Берсімбаевтың негізгі ғылыми еңбектері жануарлар мен өсімдіктер геномының функционалдық құбылыстары заңдылығының молекулалық механизмдерін, гендік реттеуіш жүйелерді клеткалық және тіндік деңгейде зерттеуге арналған. Генетикалық тұрақсыздықтың, өсімдіктер генетикасының арнайы мәселелерін зерттеп, ген активтілігінің каскадтық жолмен реттелуін дәлелдеді. Дрозофила шыбынындағы мутацияның генетикалық тұрақсыздығын анықтады. Геномның клеткалық және молекулалық реттелу механизмін зерттеді. *1983–84 жылдары* Лондон қаласындағы Ұлттық медицина ғылымы институтында, Ганновердегі медицина ғылыми-зерттеу ортасында *(1988 жылы; 1991 жылы)*; Гейдельбергтегі Еуропалық молекула-биологиялық лабораториясында *(1988 жылы)* және Астон университетінде *(1994 жылы)* ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. VI-інші және VIII-інші халықаралық генетикалық конгрестерде проблемалық ғылыми баяндамалар жасады *(Пекин, 1998 жылы; Сеул, 1999 жылы)*.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* "Академик Рахметқажы Берсімбай Доха қаласында (Катар) өткен Халықаралық конференцияда баяндама жасады"(қолжетпейтін сілтеме).
* "Академик Рахметқажы Берсімбай екi ай бойы Жапонияның ғылыми орталығы мен оқу орындарында өзінің зерттеулерін ұсынбақ"(қолжетпейтін сілтеме).

* "Рахметқажы Берсімбай: «Университеттерді аккредитациядан өткізу білім сапасын арттыратын басты құрал»"(қолжетпейтін сілтеме).

* "Академик Рахметқажы Берсімбай жоғары импакт-факторлы рейтингті журналдардағы ғылыми жарияланымы үшін сыйақыға ұсынылды"(қолжетпейтін сілтеме).

* "Академик Рахметқажы Берсімбайдың ғылыми зерттеу нәтижелері «Amino Up Chemical Co. LTD» (Жапония) компаниясының қызығушылығын тудырды"(қолжетпейтін сілтеме).

* "Академик Рахметқажы Берсімбайға Жапонияның Ұлттық биомедициналық инновация институтының Осака Құрметті арнайы шақырылған профессоры ат"(қолжетпейтін сілтеме).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
*Ixobrychus minutus*
**Оқпан** немесе кіші әупілдек (Ixobrychus minutus) - ең кішкене денелі (биіктігі — 33— 38 см шамасында, салмағы - 150 г шама- сында) құтан.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Реңі көрікті: ұя салатын кездегі аталықтың жоны - қара, бауыры - сары реңкті ақшыл түсті. Аналығында қара түс қоңырға ауысқан. Ұя төңірегіндегі қамыс сабағына немесе бұталар бұтағына оралымды өрмелеп шығады, тіпті балапандар да алғашқы айда дәл осы амалмен қозғалыс жасайды. Бөтегесіндегі және төсіндегі бойлай созылған қарама-қарсы жолақтардың арқасында, тұмсығын жоғары тік көтергенде төңірегіндегі аямеғі үйлесіп бірігіп кетеді. Салындыдағы 4-9 ақ жұмыртқаларды кезектесіп басады, алайда аналық уақытының көпшілігін ұяда өткізеді. Бұдан соң ата-енелері балапандарды қанаттанғанша ай бойы қоректендіреді. Оқпандар әр алуан су бунақденелілерін, ұлуларды, ұсақ балықтарды жейді. Сондай-ақ жұмыртқаларды, ұсақ құстардың жаңа ғана жұмыртқадан жарып шыққан балапандарын қорегіне жаратады. Негізінде іңір қараңғысында белсенді өмір сүреді.

Таралуы
-------

Оқпан Қазақстанның батысында және оңтүстігінде қамыс қалың өскен, суқоймалардың жағасын бойлай өмір сүреді. Қобырсыған ұясын да қамысқа салады. Кейде ұя салуға суға батқан ағаштарды немесе бұталарды пайдаланады.
Ұялау мерзімі - сәуірден бастап, қараша айы болып есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Ixobrychus minutus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
1887 жылдағы Герцтің зерттеу аппараты
**Герц Генрих Рудольф** (1857 Гамбург - 1894) - Немiстiң ғұлама ғалымы. Жеке мектепте және гимназияда оқып жүргенiнде Герц өзiнiң ойлап табуға және қол өнерiне қабiлетi бар екендiгiн танытты. Гимназяны тәмамдағаннан кейiн Герц инженер болсам деп армандайды. Бiрақ армия қатарындағы қызметiнен, инженерлiк дайындықтан өткенiне қарамастан, ол физикамен шұғылдануды жөн көрдi. Мюнхен университетiне түсiп, онда Герц математикамен көп шұғылданды, физика классиктерiнiң еңбектерiн оқыды. 1878 ж. Герц Берлин университетiне ауысады, ол жерде немiс физиктерiнiң жетекшiсi Г.Гельмгольц оған ұстаздық етедi. 1870 ж. Герц докторлық диссертациясын қорғайды да, Гельмгольцтiң ассистентi болып тағайындалады. Берлинде қызмет еткен 3 жыл iшiнде әр түрлi тақырыптарда 15 мақала дайындаған (электромагнетизм, қатты материалдар, ғылыми аспаптарды құрастыру және т.б.). 1883 ж. Герц Киль университетiне приват-доцент қызметiне ауысады, одан кейiн Карисруэге ауысады. 

Генрих Герцке Карлруэ Технология Институтындағы ескерткіш
Герцтiң электромагниттiк толқындардың бар екендiгiн дәлелдеуге әкелiп тiреген зерттеу жұмыстары осы Карлсруэнiң жоғарғы техникалық мектебiнде басталды. Электромагнитiк толқындарды зерттей келе, Герц электромагниттiк толқындар мен жарық толқындарының негiзгi қасиеттерiнiң бiрдей екенiн дәлелдеп бердi. 1888 ж. бiрiншi рет фотоэффект құбылысын ашты. Оның құрметiне барлық толқындар және тербелiстер жиiлiгiнiң өлшем бiрлiгiн Герц (Гц) деп атады.
ЧЕРЕНКОВ-ВАВИЛОВ СӘУЛЕ ШЫҒАРУЫ — берілген зат ішінде не белгілі бір ортада жарықтың фазалық жылдамдығынан артық жылдамдықпен қозғалуы кезінде зарядты бөлшектің сәуле шығару құбылысы. Жарықтың фазалық жылдамдығы (и) жарықтың вакуумдегі жылдамдығының (с), ортаның сыну көрсеткішіне (n) қатынасы арқылы анықталады: и=с/n. Сондықтан Ч.-В. с. ш. мына шарт орындалғанда пайда болады: υ>и немесе βn>1, мұндағы υ — зарядты бөлшектің жылдамдығы, β=υ/с. Кез келген материялық бөлшек жарықтың вакуумдегі жылдамдығынан (с) артық жылдамдықпен қозғала алмайды. Бірақ тәжірибелік тәсілдермен жылдамдығы берілген дене ішіндегі жарықтың фазалық жылдамдығынан артық болатын зарядты бөлшектер шығарып алуға болады. Ч.-В. с. ш-н тудырушы бөлшек бірқалыпты қозғалса, онда Черенков-Вавилов сәулесі бастапқы бөлшек траекториясымен θ бұрыш жасай отырып таралады. Берілген орта үшін тұрақты шама болып саналатын бұл бұрыштың мәнін анықтау арқылы, зарядты бөлшектің сол ортадағы қозғалу жылдамдығын (υ) табуға болады: cosθ=с/υҺn. Черенков санауышы осы принципке негізделіп жасалған. Ч.-В. с. ш. құбылысын 1934 ж. П.А. Черенков (1904 — 1990) пен С.И. Вавилов (1891 — 1951) ашқан. Ал мұның теориясын 1937 ж. И.М. Франк пен И.Е. Тамм жасаған.
**Шөптесін тектес өсімдітер.** Шөптесін тектес өсімдіктер-тұрақты ағашты-діңді сабағы жоқ әдемі бұталар. Олардың көпшілігі әсем гүлдейтін бақ өсімдіктері болып табылады. Шөптесін тектес гүлдерде сүректенген бұтақтардың орнына жұмсақ, жасыл бұтақтар болады. "Шөптесін өсімдіктер" термині мұндай өсімдіктерді ағаштардан ажырату үшін қолданылады. Шөптесін тектес гүлдер жыл сайын өсуі мүмкін. Бұл олардың бір жыл өскеннен кейін қурайтындығын білдіреді. Шөптесін тектес гүлдер өздерінің әдемі гүлдерімен немесе жапырақтарымен белгілі. Кеңінен танымал шөптесін гүлдерге-жалбыз, меңдуана, сары ақкекіре, алтыншыбық, өрнекті гүлдер, бөденешөп, қарапайым теңгежапырақ, Түркістан раушаны, арыстан ауыз, африкалық құбылмалы түймедақ гүлі, қыша, көздәрі, жалынгүл жіне т.б. жатады. Қазақстанда жалынгүлдің көкекжалынгүлі және қабықты жалынгүл деп аталатын екі түрі бар. Көкек жалынгүлі-батпақты жерлерде өсетін арамшөп. Ал қабықты жалынгүлдің гүлі әдемі болғандықтан, сәндік үшін өсіріледі.

Хош иісті шөптесін тектес гүлдер көркем өсімдік ретінде өсірілуімен қатар, дәм шығару , дәрі жасау және қосынды ретінде және басқа да көптеген мақсаттар үшін пайдаланылады.

1. ↑  Өсімдіктер әлемі балаларға арналған танымдық энциклопедия аруна баспасы
**Генриетта Суон Ливитт** (ағылш. *Henrietta Swan Leavitt*, 4 шілде 1868 ж. - 12 желтоқсан 1921 ж.) - ауыспалы жұлдыздарды зерттеу жайлы еңбектерімен белгілі америкалық астроном.
Биография
Ливитт 1868 жылы Ланкастер қаласында конгрегационалистік шіркеу министрі Джордж Рузвелл Ливитт және оның әйелі Генриетта Суон (Кендрик) отбасында дүниеге келді. Он жетінші ғасыр басында Масачусетс шығанағы колониясында қоныстанған 1892 жылы сол кездегі алғаштардың бірі болып әйел адамдарға есігін ашқан Рэдклифф колледжін бакалавр деңгейімен бітірді. Оқу кезінде ауыр науқастан кейін есту қабілеті қатты нашарлады.

### Зерттеулері

1893 жылдан бастап Гарвард Колледжінің Обсерваториясында әйел адам - компьютерлердің бірі ретінде Эдуард Чарльз Пиккеринг обсерваториясында еңбек етті. Ливитт өз қалауымен еңбек еткендіктен, Пикеринг алғашында оның жұмысына ақы төлемеген, кейінірек Ливитт сағатына $0,30 алатын болды. 
Пикеринг Ливиттке жарықтығын периодпен өзгертетін ауыспалы жұлдыздарды зерттеуді тапсырды. Ғылыми жазушы Джереми Бернштейн жазуы бойынша: "ауыспалы жұлдыздар көп уақыт бойы ғылымда белгілі болды, бірақ Ливитт бұл жұмыспен айналысуды бастағанда, Пикеринг оның бар астрономияны өзгертетін ашылу жасайтынына сенімді болды".
Ливитт Магеллан бұлттарындағы мыңдаған ауыспалы жұлдыздардың бейнесін жасады. 1908 жылы бақылау нәтижесін *Annals of the Astronomical Observatory of Harvard College*,. Бұл жұмыста кейбір жарық жұлдыздар салыстырмалы түрде ұзағырақ периодқа ие болатыны айтылған. Тағы біраз зерттеуден кейін, 1912 жылы ол абсолютті жарықтығы жоғары жұлдыздар ұзаырақ периодқа ие болатынын дәлелдеді. Ливитт өз зерттеуінде келесі болжамды пайдаланды: "Егер Магеллан бұлтындағы Цефеида Жұлдыздары жерден шамамен бірдей қашықтықта болса, олардың абсолютті жарықтарының қатынасы мен көрінетін жарықтарының қатынасы тең болады"
Ливитт зерттеулері период пен жарықтықтың қатынасы ретінде белгілі: Период логарифмі жұлдыздың орташа ішкі жарықтығына(көрінетін спектрдегі қуаттың логарифміне) тәуелді.
Ливиттің ашқан тәуелділігі астрономияға ғаламат өзгерістер алып келді, ғылымға галактикаларға дейінгі қашықтықты зерттеуге мүмкіндік берді Сонымен қатар ол Эдвин Хаббл сияқты ғалымдарға маңызды ашылулар мен теориялар жасауға көмектесті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Gregory M. Lamb*. Before computers, there were these humans... *Christian Science Monitor* (5 шілде 2005). Тексерілді 18 мамырдың 2007.
2. ↑  Jeremy Bernstein, "Review: George Johnson's Miss Leavitt's Stars", *Los Angeles Times*, 17 шілде 2005
3. ↑  Leavitt, Henrietta S. "1777 Variables in the Magellanic Clouds". *Annals of Harvard College Observatory* жариялады. LX(IV) (1908) 87-110
4. ↑  Miss Leavitt in Pickering, Edward C. "Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud" *Harvard College Observatory Circular* 173 (1912) 1-3.
*Басқа мағыналар үшін Шөптікөл ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Шөптікөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қаратөбе ауылдық округіне қосылды.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Шөптікөл, Соналы, Үшағаш ауылдары кірген. Орталығы – Шөптікөл ауылы болған.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2331 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
**Абдрахманов Оспан Құдайбергенұлы** (24.3.1943 ж.т. Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Жаңақорған кенті) – биология ғылымдарының докторы (2002).

ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1969–74 ж. Мәскеу облысы Пущино қаласындағы КСРО ғылым академиясының Микроорганизмдер биохимиясы және физиологиясы институтының ординатурасы мен аспирантурасында оқыды. Қазақстан ғылым академиясының Ботаника институтында лаборант, аға, жетекші (1999 жылдан) ғыл. қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1994–99) болып жұмыс істеді.

Абдрахманов Оспан Құдайбергенұлы 60-тан астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.
**Оқ құмырсқа** (лат. *Paraponera clavata*) — құмырсқалар тұқымдасына жататын жарғақ қанатты жәндік.

Оқ құмырсқалардың мықты бізгегі (шанышқысы) болады және өте улы. Олардың шаққанының әсері ара мен сонаның шаққанына қарағанда 30 есе күштірек.Оқ құмырсқа – жер бетіндегі ең үлкен жыртқыш құмырсқа болып саналады. 

Денесінің ұзындығы – 18-25 мм. Әдетте, қызыл-қоңыр түсті. 

Бұл құмырсқалар басқа құмырсқалардан көлемінің үлкендігімен және шаққан кездегі ауырту сезімінің жағымсыздығымен ерекшелінеді. 

Осы бір сұмдық жаратылыс иесі шаққан кезде денені оқ секілді жаралайтындықтан «оқ құмырсқа» деп аталады.Оқ құмырсқаның әлемдегі омыртқасыздардың ішіндегі ең улы жаратылыс иесі екендігін ғалымдар дәлелдеген.

Жемтігін шүйгіліп келіп шағады. Оқ құмырсқалар шаққан аңдар бір орында тепсініп тұра алмайды, удың әсері қайтқаннан кейін ғана тынышталады. 

Негізгі қорегі – жәндіктер, олардың дернәсілдері және өсімдіктердің жапырақтары мен тұқымдары, шырындары. Тіпті сонаның ұясына да шабуыл жасайды. 

Илеулерін ағаштардың түбіне салады.Оқ құмырсқалар қызуқанды. Қанша улы болғанымен, бұл құмырсқалар ешқашан бірінші шабуыл жасамайды. Алғашқыда жанына келгендерге ысылдап, иіс шығарады, кейіннен шаншарымен шағады.

Бұл құмырсқаның уынан жансыздандыратын нейротоксин, понератоксин табылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Шөптесін кеуел** (Кеуелдер тұқымдасы) — тропиктік және субтропиктік белдеуде тараған, кеуелдер тұқымдасының Қазақстандағы жалғыз өкілі. Ал Қазақстанда тек шөлді аймақтарда, сазды, қиыршық тасты, құмды және сортаң топырақта кездеседі. 18-20 м-лік тамырының арқасында ыстыққа төзімді, көп жылдық өсімдік. Көп сабақты, төсемелі ұзындығы 2 м-ге дейін, қысқа сағақты, дөңгеленген жылтыр тақталы, кезектесе орналасқан. Гүлдері үлкен, диаметрі 4-8 см. Желектері үлкен, тостағаншаның санымен бірдей (төртеу). Мамыр-маусымда гүлдейді, шілде-тамызда піседі. Гүлдері тек кешке қарай ашады. Кешке ашылған гүл ертеңгісін сағат 10-11-де гүлдеуі аяқталады. Осылай бір гүл бір тәуліктен аз өмір сүреді. 
Тамырын жібекті қою жасылға бояу мақсатында қолданады. Маринадталған жемісі мен бүршігі қоспа ретінде етке Кавказда, Жапонияда және т.б. жерлерде қосылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**«Хоффенхайм»** (нем. *TSG 1899 Hoffenheim*) — 1899 жылы қаланған және бұрынғы Хоффенхайм қаласының даңқын қорғайтын неміс футбол клубы. 2008/09 маусымынан бастап Бундеслигада ойын көрсетеді.

Тарихы
------

«Хоффенхайм 1899» клубы 1899 жылдың 1 тамыз күні спорттық қауым ретінде қаланып, бірнеше спорт түрін қосқан еді: гимнастика, волейбол, күрес және т.б. Футбол да осы қауымда көрсетілген болатын, бірақ ұзақ уақыт бойы алдыңғы реттік спорт түріне жатпады. Футбол командасы бір ғасыр бойы ең төменгі лигаларда ойын көрсеткен болатын.

1989 жылға дейін Бецирклигада болған(Bezirksliga сол мезеттегі 7 дивизион болып табылатын). 1988/89 жылы осы дивизионда соңғы орынға ие болып Kreisklasse A дивизионына түсіп қалған еді.

Төменгі лигаға ұшқаннан кейін, жас кезінде "Хоффенхайм" клубында ойнаған Дитмар Хопп атты миллиардер клубтың негізгі спонсорына айналды. Ең алдымен, ол 10000 неміс маркасын жаңа доптарға және жаттығу құралдарына бөлді. 1989/90 маусымында клуб Крайсклассе турнирын жеңіп шықты және Бециркслигаға қайтып келді, онымен қоса келесі маусымда осы дивизонда бірінші орынды иемденді. 1990 - 1996 жылдары "Хоффенхайм" Ландеслигада(6-дивизон) ойнады, 1996 жылы осы лиганы жеңіп, Фербандслига лигасына көшті. 2000 жылы "Хоффенхайм" Фербандслиганы жеңіп, Оберлигаға көшті және бірінші маусымда бірінші орын алды. 2008/09 маусымында Бундеслигада ойнап, бірінші жылы 7-орынға ие болды.

Стадион
-------

2008/09 маусымының екінші бөлігін «Хоффенхайм» жаңа «Райн-Неккар-Арена» стадионында өткізді. Клуб иешісіне стадионды құрау үшін 60 миллион еуро қаражат қажет болды. Стадион 30150 көрерменді сыйғызады.

Жетістіктері
------------

* Германия чемпионатының қола жүлдегері: 2017/18

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (нем.) (ағыл.)
**Шаушықұмтөбе**— ортағасырлық қаланың орны. Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара қаласының солтүстігінен 5 км жерде, Сырдария өзеннің оң жағасында орналасқан. Қалашықта 1958 жылы Оңтүстік Қазақстан археололгиялық экспедиция (жетек. А.Г. Максимова), 1959 — 1963 жылы Шардара археололгиялық экспедиция (жетек. Е.И. Агеева, Г.И. Пацевич) қазба жұмыстарын жүргізді. Қалашық үш бөліктен тұрады. Цитадель мен шаїаристан қорғаныс дуалдарымен қоршалған. Рабаттың қорғаныс құрылыстары жоқ. Шаїаристанның аум. 250250 м, 4 — 5 м. Оны қоршаған дуал қалдықтарының биікт. 1 м. Ортада орналасқан цитадельдің аум. 36,538 м. Қалашықтың жалпы биікт. 10 м. Шардара су қоймасының салынуына байланысты зерттелген қалашық бұл күнде су астында қалған. Қазба жұмыстарының нәтижесі Ш. өзінен едәуір бұрын болған елді мекеннің орнына салынған бекініс екендігін көрсетті. Қазба кезінде табылған заттар кешені ескерткіштің 1 — 8 ғасырлар аралығында өмір сүрген адамдар тұрағы екенін көрсетті.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Мэлори Томас** (Malory, Sir Thomas) (шамамен 1470 жылы өмір сүрді) — сэр, ағылшындық «Смерти короля Артура» еңбегінің авторы. [1].

Тіпті, 16 ғасырда оның пайда болу тегі белгісіз болып саналған, бірнеше рет абақтыға қамалған валлий және рыцарь болған. «Смерть короля Артура» (1470 жылы аяқталған) туындысы ағылшын прозасындағы АРТУР АҢЫЗДАРЫН алғаш рет еске түсірді. 

Француз романдарына негізделсе де, ол достықты құртатын куртуаз махаббаты мен сүйіспеншілік қақтығыстарына емес, көбіне рыцарлық бауырмалдыққа аса назар аудару жағынан ерекшеленеді. Бірден-бір қолжазбасын 1485 жылы Уильям Кекстон жариялаған болатын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Қаламақ**. Балалар ойынының басталуында да өлеңнiң атқарар рөлi өте зор. Көпшiлiк ойындардың ойнау шарты бойынша балаларға екi топқа бөлiнуге тура келедi. Мұндай жағдайда балалар әр түрлi тәсiлдер қолданады. Мәселен, қатарға тұрғызып санап, жұп сан бiр топқа, тақ сан бiр топқа бөлiнедi. Осындай тәсiлдiң бiрi қаламақ арқылы жiктелу. Мұндай жағдайда балалар арасынан екi басшы сайланады. Қалған балалар екi-екiден жұптасып кетедi. Жұптасқан балалар өзара келiсiп, бiр-бiрiне жасырын ат қояды. Сөйтiп, қойған аттарын екi жол өлеңмен екi басшыға айтып қалауын сұрайды. Олар мына тәрiздi болып келедi.

– Аспандағы жұлдыз керек пе?
Судағы құндыз керек пе?

– Түйенiң ботасы керек пе?
Жердiң жотасы керек пе?

– Алтын асық керек пе?
Күмiс қасық керек пе?

Кейде кiмге ат, кiмге арба немесе «кiмге шеге, кiмге балға» деген тәрiздi ұйқассыз қаламақтар да айтыла бередi.
Егiз жолдан ғана құрылатын қаламақтардың құрылысы өте қарапайым болғанмен де, сол екi жол өлеңдегi заттық ұғымдардың мәнiнен бала жанының талай сырын ұғуға болады. Бiрiншiден, баланың әрқашан күнделiктi тұрмыста таныс, өз ұғымына жақын заттарды таңдайтыны көрiнедi. Мәселен, «Түйенiң ботасы, жердiң жотасы», «тебеген бие, қашаған түйе» тәрiздi тiркестер тек ауыл баласының ғана аузына түсетiн сөздер. Сол сияқты бала талғамына халық тiршiлiгiнiң дәстүрлi мәдениетiнiң де елеулi әсер ететiндiгi байқалады. Мәселен, «Аспандағы жұлдыз» «судағы құндыз» тiркестерi бесiк жырларында көп айтылатын образ болса, «Ақ сандық, көк сандық» белгiлi балалар ойынының аты. Ал «алтын асық» қазақ ертегiлерiнде көп айтылады. Демек, қаламақтар ойынды бастаушы болуымен ғана емес, баланың iшкi дүниесiнен хабар беретiндiгiмен де бағалы.

Дереккөздер
-----------

Кенжехан Ісләмжанұлы. Рухани уыз. А.2008
**Мэйсон Джордж** (Mason, George) (1725 жыл, Фэйрфакс графствосы, Вирджиния штаты, АҚШ — 7 қазан 1792 жыл, сол жерде) — тәуелсіздік үшін күрес дәуіріндегі американдық мемлекеттік қайраткер. [1].

Үлкен плантацияның иегері, Батыс отарларының экспансиясына белсенді түрде көмек көрсетті. [[1774 жыл[[ы көршісі Дж.Вашингтонға ағылшын тауарларын шетқақпайлауға шақырған «Фэйрфакс резолюциясы» жобасын (1774) жазуға көмектеседі. 1776 жылы Вирджиния штатының конституция жобасы мен Вирджиния құқықтарының декларациясын жазады, бұл Т.Джефферсонға қатты әсер етеді және үлгі ретінде басқа штаттарға қатысты қолданылады. 

Вирджиния Делегаттары палатасының мүшесі (1776-88) болған Мэйсон Конституциялық Конвентке қатысады, бірақ АҚШ Конституциясына қол қоймайды, өйткені, орталық билік оны орасан зор және айқын емес үкіметке бөліп тұр деп санады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Жүйке жұмысының және мүшелер қызметінің реттелуін ***жүйкелік жолмен реттелуі*** деп атайды. Қанның құрамындағы гормондар және минералды заттардың әсерлері арқылы организм қызметінің реттелуін ***гуморальды реттелу*** деп атайды. Организмдегі реттлудің бұл екі түрі өздерінің әсерлерін жеке-дара тигізбейді, олар өзарабайлансыты болады. Сондықтан бұл реттелу нүктелерін біріктіріп,*жүйкелік- гуморальдық реттелу* деп атайды.

Ағзаның барлық деңгейлерінің қызметі бірлестікпен іске асады, әр деңгей құрылымы қызметінің күрделілігімен сипатталады.

Дереккөздер
-----------

1.Биология: ШЫҢ-КІТАП, 2010
**Жолдастық қарыз** — қазақтың ұлттық қағидаларында қалыптасқан ұғым, жол-жоралғыларында адамгершілік қарыздың жөні мүлде бөлек және ардақты ғұрып. 

Қарыз жолының да бірнеше түрлері бар (аталатындары, ата-ана парызы, ел-жұрт алдындағы азаматтық парыз және жолдастық парыз-қарыз). Қазақ халықының Жолдас деп ауыр әрі ұзақ жолда бірге болып, қиын жағдайларда жан аяспай, бір-біріне жәрдем жасап "жарты құртты жарып жеп, бүтін құртты бөліп жеген сапарлас, дәмдес" болған адамдарды айтқан. Ұлттық ұғымымызда осындай кісілердің қай жерде де болмасын бір-біріне деген жолдастық қарызы болады.

Халық аузындағы жолдастық қарызды өтеудің мысалдары
---------------------------------------------------

Қостанай облысының Амангелді ауданынан Жанпейіс Аяпұлы мен Шіменбай Әлшөреұлы 1937 жылы "халық жауы" болып ұсталып, Сібірге бірге айдалады. Бірнеше жылдай бірге болғаннан кейін Шіменбайды Сахалинге аударады. 10 жыл жүріп "жазасын" өтеп шыққан Жанпейіс еліне қайтпай "тар жерде бірге болдым, жолдастық қарызым бар" деп айлап жүріп, ауыр азаппен қаһарлы қыстың суығында Сахалиндегі Шіменбайды іздеп табады. Дәл сол күні жылына 2-ақ рет қатынайтын пороход түтіні бұрқыратып кете барады, Жанпейіс сонда тағы 6 ай күтеді. Бірнеше жылдан кейін Шіменбай да еліне аман оралады да, өзінің туған қарындасы Ақшолпанды Жанпейіске қосады[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары /С. Кенжеахметұлы. - Алматы : Атамұра, 2010. - 384 б. ISBN 978-601-282-004-1
**Манаш** — елді мекен. Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан. 19 ғ-дың ортасында Каспий теңізінің атырабында орыс көпестерінің балық кәсіпшіліктерінің орталығы ретінде пайда болған. Қазан төңкерісінен кейін артельдер, серістестіктерін құру, ұжымдастыру ісі өрбіді. "Қызыл балық" ұжымшарының орталығы болды. Мектеп және т.б. әлеуметтік нысандар салынды. Манаштан қоғам қайраткерлері, көрнекті ғалымдар шыққан. 1957 ж. Новобогат ауданының балық ұжымшарлары Жайық бойына көшірілген кезде Манаш тұрғындары ауыл шаруашылығымен айналысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Исатай ауданы, «Арыс» баспасы, Алматы 2003 ISBN 9965-17-1165
**Жолдық (дәстүр)**. «-Қайным, жолдығымды ұмытпа, толымды болдсын,-деді жеңгесі Қаным күле сөйлеп»(Ел аузынан). Алғашқы неке түні жігіт пен жас келінді жеке бөлмеге кіргізіп өздеріне төсек салып алаңсыз, жайлы жатуына жағдай жасайтын әйел әдетте жігіттің жеңгесі болады. Ол жастарға бақыт тілеумен бірге, әзіл-қалжыңын араластыра жүріп, алғашқы төсек ләззәтінің жон- жосығын, әдет-ғұрпын түсіндіреді. Ертеңіне келіннің пәктігіне де осы жеңге куәлік береді. Мұндай сәт әдепті, үлгілі, үлкен-кіші бірдей сыйлайтын, бала-шағалы келіндерге ғана тапсырылады. Бұл-күн жұптық ,некелік өмірдің ұмытылмас сәттерінің бірі. Сондықтан бұл түнді көңілді әрі жайлы өткізудің орны бөлек. Бұл үшін барлық өнері мен қабілетін жұмсайтын жақсы жеңге келер таңды асыға күтіп, қайнысының жылы төсектен тұрған сәтін күтіп тұрып, «ерінің жібіттім, қойныңды жылыттым, енді жолдығымды бер»- деп назданады. Жөн білетін қайнысы жеңгесі риза болатындай «жолдығын» беріп, ерлі-зайыптының алғашқы таңын күліп қарсы алады.
«Жолдықтың» жолы бөлек. Сондықтан оған аталатын кәде де толымды әрі бағалы болады.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2. Салт-дәстүрлер кітабы,Атамұра 2011ж.
**Мангейм мектебі** (нем. *Mannheimer Schule*) — XVIII ғасырдың ортасында Мангейм қаласында пайда болған немістік өнер және орындау бағыты. Осы мектептің композиторлары төрт симфониялық жеке цикл ойлап тауып, классикалық классикалық симфония жасап шығарды. Осы мектепке едәуір пайдасын тигізген В.А.Моцарт болды.

Орындаушы стиль
---------------

XVIII ғасырдың ортасына таяу уақытта Мангеймнің сарай әншілер хорында ең үздік музыканттар жиналып, белгілі бір уақыттарда аспапты музыканың негізі қаланған Чехия мен Моравияда болып келген орындаушылар ең бастысы скрипкашылар мен виолончелде ойнаушылар және композиторлар бірікті. 1745 жылы Карл IV Теодордың курфюстрі уақытынды оркестрді скрипкашы және композитор Ян Стамиц басқарды. Чех музыкалық мәдениеті ұйымның жеке орындаушылық стильдерінің пайда болуына және құрылуына ерекше әсері тигізді. 

Замандас адамдардың айтуы бойынша «мангейм мәнеріне» динамикалық контрастттарға ерекше көңіл бөлу, үлкен, дауыстың ұзақ үдеуі және төмендеуі, «мангеймдік толқын» деп аталынған арнайы мелодиялық айналымдардың жақсы белгіленуі, кейбір ұнамды әшекей бұйымдар тән дүниелер мен элементтер болды. Негізінен алып қарағанда, мангеимдік орынаушы үлгісі сентиментализмге ұқсас, әрі жақын болды. Мысалы: аспапты музыканың бас кезеңдерінде езімді жалындарға баса көңіл аударылды; сол уақытта стильді тенденциялар-рококок да пайда болды. 

XVIII ғасырдың ортасы үшін мангеим оркестрі өте үлкен және ауқымды болып көрінгенімен, оның құрамына: 30 ішекті аспап, 2 флейта, 2 гобой, кларнет, 2 фагота, 2 түтік, 4 валторна, литавра кірді. Стамицқа сол уақыттар үшін ерекше, сирек жұмыс жасап жұғару мүмкіншік туындады. Оркестрді белгісіз динамикалық реңктердің жіңішке градиациялары ерекшеледі. Сол кездегі критиктердің бірі былай деп жазған екен: «Пиано, форте, ринфорцандрның толық орындалуы, бірқалыпты дауыстың төмендеуі және өсуі және дауыстың бірден әрең естілетін дыбысқа дейін айнылуы — бұның бәрін тек Мангеймде ғана естіге болатын еді»

Шығармашылығы
-------------

Кристиан Каннабих
Болашақ "Жалпы музыка тарихының" авторы Чарлз Бёрни 1772 жылы Мангеимде болып қайтып, Мангеим сарай хор әншілер Карл Теодордың оркестрін "бірдей ұрыс жоспарын жасай алатын, кездейсоқ адаммен де қорықпай ұрысуға дайын" генералдардан тұратын үлкен, қуатты армиямен салыстырды. Мангеим оркестрінің Ян Стамиц сияқты ең танымал музыканттары, әрі композиторлары  — Ф. К. Рихтер, А. Фильс, мангеимдіктердің екінші ұрпағына жататын К. Каннабих, 1757 жылғы Стамицтің қазасынан кейін оркестрді басқарған , Дж. Тоэски, И. Френцль, И. Хольцбауэр, П. Риттер және Стамицтің балалары Карл мен Антон[5]. Сарай хор әншілеріне арнап бұл композиторлар симфония жанрының пайда болуына түрткі болған жаңа репертуар ойлап тапты. XVIII ғасырдың ортасында оркестр құрамы ережеге сәйкес кездейсоқ таңдалға болды. Сол себепті де композиторлардың шығармашылығы олардың қолда бар дүниесіне тікелей байланысты және тәуелді болды. Көбінесе үрмелі және әшекті аспаптар Карл Теодордың капелласы мангеим композиторларына қолайлы жағдай және барынша жақсы жағдай жасады.

Дереккөздер
-----------
Антиох таққа отырғандағы Селевкилер патшалығы.
**Ұлы Антиох ІІІ** (*грек.* Antіochos Megas) (б.з.б. 242 — 187) — Селевки әулеті мемлекетінің билеушісі (б.з.б. 223 — 187). 

Таққа отырғаннан кейін 220 — 214 ж. Персия, Мидия мен Кіші Азиядағы көтерілістерді басып-жаныштады. 219 ж. Египетке қарсы соғыс бастаған ол Келесирия, Финикия мен Палестинаны басып алды. Алайда Рафия түбіндегі шайқаста (217 ж.) жеңіліске ұшырап, жаулап алған жерлерінен айрылып қалды. 212 — 205 ж. шығысқа жасаған жорықтары нәтижесінде Парфия мен Грек-Бактрия патшалығы бағындырылып, үнді патшасымен одақ жасалды. Осы жорықтардан кейін 203 ж. Ұлы Антиох ІІІ Египеттен Палестинаны тартып алды, одан кейін Кіші Азия қалалары мен Фракияны басып алуға әрекеттенді. Бұл 192 — 188 ж. Пергам және Рим мемлекеттерімен соғысуға алып келді. 190 ж. Магнесия түбінде жеңіліске ұшыраған Ұлы Антиох ІІІ Рим республикасы және оның одақтастарымен (Пергам, Родос, т.б.) Апамей шартын (б.з.б. 188 ж.) жасасты. Шарт бойынша Ұлы Антиох ІІІ Тавр тауынан батысқа қарайғы жерлерден бас тартуға мәжбүр болып, Римге 15 мың талант көлемінде контрибуция және Пергамға өтемақы төлеуге міндеттенді. Ұлы Антиох ІІІ пен оның мұрагерлеріне Жерорта т-нде әскери флот пен жауынгерлік пілдер отрядын ұстауға тыйым салынды. Апамей шарты Селевки әулетінің Эгей теңізі алабындағы ықпалын толық жойып, патшалықты екінші дәрежедегі державаға айналдырды. Ұ. А. ҚҚҚ Элимаидадағы Бел құдайдың ғибадатханасын талан-таражға салып, тонау кезінде жергілікті тұрғындардың қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
Жолдасу
-------

**Жолдасу** (жолын беру), (дәстүр). Үлкен мәжілістерде, бас қосуларда бұрынғы адамдар ата салт – дәстүрі жолымен өзіне лайық орын алады. Сый – сияпат жасағанда бас табаққа кіруде немесе бата беруде де ата – баба жолы негіз болады. Мұндайда тек жасын ғана емес, жүз, ру, туыстық, іліктік жағы да еске алынады. Мұны қазақ салты бойынша «жолдасу» немесе «жолын алу» - деп те атайды. Бұл ежелгі қазақ заңдарында негізделген.

Дереккөздер
-----------

Кенжеахметұлы С. К – 30 Қазақ халқының салт – дәстүрлері. – Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2010. – 312 бет, суретті. ISBN 978 – 601 – 01 – 0374 – 0
**Жолдасбеков атындағы көше**. Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, аса талантты ғалым, Қазақстан Ұлттық Ғылым академиясының академигі - Өмірбек Арысланұлы Жолдасбековтің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 20.06.2000 №617 қаулысы) берілген.

Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков (1931-1999) Шымкент облысында (қазіргі Түркістан облысы) Бәйдібек би ауданы Отақты ауылында дүниеге келген. 1980-1986 жылдары ҚазМУ-дің ректоры болған. Содан соң Қазақстанның Инженерлік академиясын басқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Достық даңғылынан Фурманов көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Безымянная. Кешенің ұзындығы - 700 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ұлы Сам болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

4 әкімшілік ауылдан құралады.

Халқы және тұрмысы
------------------

Негізгі рулары Адай, Табын, 3000 үйге жақын. Болыс шаруалары түгелге дерлік көшіп жүреді. Болыстың 750 қожалығы жартылай көшпенді. Оның 250 қожалығы 1920 жылға дейін Қоңыратқа дейін қоныстанып жүрді. Болыстың үлкен бөлігі Үстірттің оңтүстігінде Қартбай сор, Қосбұлақ, Белсексеуіл, Ақсексеуіл, Белдеуліні қыстаса, аз бөлігі Самның Оңтүстігінде Көксеңгір, Қараой жерлерін жайлаушы еді. 1920 жылдан кейін Сам, Матай құмдарының терістігіне ауысты. Атап айтқанда: Ақсай, Кіндікті, Қайнар, Айрық, Аққоңырдан, Теріскен, Кедей, жалпы Жемнің өр басына дейін қоныстанып, Жем, Қарақобда болыстарымен шектесіп, Мұғалжар тауларына дейін барды.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Қазақ ешкісі** – ет, сүт, түбіт өнімдерін мол беретін ешкі тұқымдарының бірі. Бірнеше ешкі тұқымдарын будандастыру арқылы, олардың өнімділігі арттырылып, жергілікті табиғат жағдайларына бейімдендірілді. Бұл ешкілер ыстық пен суыққа төзімді, етті әрі ірі келеді. Сақа ешкілер орта есеппен 20 – 40 кг салмақ тартады. Тәулігіне 250 – 1000 мл сүт береді (сүтінің құрамы ана сүтінің құрамына жақын). Егіз тууға бейім (әрбір 100 аналықтан 120 – 200 төл алынады). Терісі өте құнды, одан сафиян, шегірен сияқты сапалы былғары түрлері алынады. Қазақстанның оңтүстік-батыс және солтүстік облыстарында өнімділігі мен өсімділігін арттыру мақсатында қазақ ешкісі ангор ешкісімен, дон ешкісімен және заанен ешкісімен (19 ғ-дан Швейцарияның Заане өз-нің бойында өсіріледі) будандастырылып, бірге бағылады. Қазақ ешкісін асылдандыру жұмысын Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институтының ғалымдары жүргізеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы


A.Ешкі
A.Ешкі
A.Ешкі
**Мангуст** (лат. *Herpestes*) — Мангуст тұқымдасының (лат. *Herpestidae*) жыртыш жануарлар тегі.

Құйрығын қоса есептегенде ұзындығы 1 метрге жуық ширақ денелі қайсар және оңтайлы жануар. Сыртқы пішіні күзенге және мысыққа ұқсайды. Мангуста улы сұр жыландармен шайқаста тайсалуды білмейді. Ол өте сақ, сондықтан өзіне төнген қауіпты қалт жібермей, өте шапшаң бағдарлап, жыланның алқымына шап ете түседі. Ал көзіне іліккен жемін магуста тірі жібермейді. Ол өте айбарлы да улы гюрзаларды дәл осылай өлтіреді. Магуста қолға тез үйренеді. Үнділер мангустаны асырап улы жылан және тышқан аулатады.Бет-әлпеті сүйір, құлағы кішкентай, аяқтары қысқа. Көптеген түрлері күндіз белсенді болып жүреді. Сұр немесе қоңыр жүнінде ақ дақтар немесе қара белгілер болуы мүмкін. Жеке, жұп немесе үлкен-үлкен топ болып апандарда тіршілік етеді. 

Ұсақ сүтқоректілермен, құстармен, бауырымен жорғалаушылармен, жұмыртқалармен және жемістермен қоректенеді. Кейбіреуі улы жыланды жейді, оларды бас сүйегінен тістеп өлтіреді.

Қызықты деректер
----------------

Р.Киплингтің кейіпкері Рикки-тикки-тави - Сұр үнді мангусты (лат. *Herpestes edwardsii*) болған; Суриката да осы тұқымның бір түрі. Көлемі 17-ден 90 см аралығында құбылып отырады, ұзындығы 15-30 см болатын құйрығы үлпілдек болады.

Дереккөздер
-----------

<references>
"Сын бойца" фильмінен кадр
Ұлы Отан соғысы жылдарында қазақ киносы ерекше жетістіктермен есте қалды. Бұл жылдары ұлттық фильмімізге енген жаңалықтар аз емес еді. Аталған кезеңде КСРО кинематографистері бастарынан біраз қиындықтарды өткергені анық. Атап айтсақ кеңестік алып киноиндустрия орталығы атанған "Ленфильм" мен "Мосфильм" өз орындарын соғыс салдарынан ауыстыруға тура келді.

Соғыс бастала салысымен кеңестік кино тақырыбы мен идеялары соғыс туралы болды. Сол жылдары шығарылған әрбір туынды фашизмге қарсы үгіт-насихат түрінде экрандалып отырды. Кеңес киносы өз әскеріне рух беру мақсатында аталмыш өнерді кеңінен пайдаланды. Әсіресе қысқа форматты фильмдер көптеп шығарылды.

1941 жылдың күзінде "Мосфильм", "Ленфильм" киностудиялары Алматы қаласына уақытша қоныс тебеді. Сонымен қатар Орталық деректі фильм студиясы мен Киевтің хроникалық студиясы да Алматы қаласына шоғырланады.

1941 жылы 12 қыркүйекте Алматы көркем фильмдер студиясы ұйымдастырылады. Ал 1941 жылдың 15-ші қарашасында "Мосфильм", "Ленфильм "студияларымен бірігіп Біріккен Киностудиялар Орталығының (ЦОКС) құрамына енеді. Сөйтіп БКО Алматы қаласында құрылған болатын. Мұнда орыстың атақты кино мамандары жұмыс жасады. Атап айтсақ : С.Эйзенштейн, И.Пырьев, Г.Александров, Г.Рошаль, В.Пудовкин, Г.Козинцев, ағайынды Васильевтер, Л.Трауберг, Э.Тиссэ, тағы басқа бірқатар белгілі кинематографистер бар.

Сонымен қатар Бүкілодақтық сценарий студиясы да Алматыға көшіріледі. Онда бүкіл елге танымал кинодраматургтер жұмыс істеді. Олардың ішінде М. Блейман, С. Ермолинский, А. Каплер, Н. Эрдман секілді өз саласының нағыз шеберлері бар еді. Осындай маманадардың келуі қазақ киносының дамуын ілгерлетті.

Орыс драматургтерімен қазақ жазушылар арасында жақын шығармашылық байланыс орнайды. Байланыс нәтижесінде соғыс жылдары көптеген фильмдер туылады. Соның бірі "Дала әндері" киноновелласы. Новелла құрамына 3 қысқаметражды фильм енгізілді. 1."Сын бойца", 1941 ж. реж: В.Строева, сц: Ғ.Мүсірепов, С.Михалков, И.Прут. 2. "Алыптың әні", 1942 ж. реж: В.Строева, сц: Ә.Тәжібаев, Л.Жежеленко. 3. "Ақ гүл", 1943 ж. реж: Е.Арон, сц: Қ.Сиранов, В.Морозов. "Ақ гүл" фильмі Қазақстан тақырыбындағы алғашқы кинокомедия болып есептеледі. Сюжетін жазған Қабыш Сиранов қазақтың алғаш кәсіпқой сценарийшісі ретінде белгілі.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 27 сәуірдің 2014 жылы.
**Манго** (mango) (Mangifera indica), сумах (қараң. СУМАХ) тұқымдастарының МӘҢГІ ЖАСЫЛ ағашы, тропикалық әлемнің ең маңызды және молынан егілетін дәнді дақылдарының бірі.[1]. 

Сары және сарғылт түсті, шырынды, өзіне тән дәмі бар жемісте А, С және D дәрумендері көп. Манго жемісі пішіні жағынан домалақтан сопаққа дейін, түсі жағынан ашық қызыл және сарыдан көмескі жасылға дейін, көлемі қараөрік немесе қауын сияқты болып түрленуі мүмкін. 

Жемісі буддалық Тхеравад салтанаты кезінде пайдаланылады. Ұзақ уақыт тіршілік ететін ағаштың биіктігі 15-18 м дейін жетеді, қияқ жапырақтары әрі ұсақ, қызғылт, хош иісті гүлдері бар.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Қазақ лақсасы** (лат. *Echinops kasakorum*) – астралылар тұқымдасына тұқымдасының лақса туысына жататын көпжылдық өсімдік.

Таралу аймағы
-------------

Қазақстанда Қаратаудың солтүстік-шығысында, Түркістан облысы Созақ ауданы Созақ ауылының маңында кездеседі. Тау беткейлерінің тасты, тастақты және сары топырақты жерлерінде өседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Биіктігі 60 см-дей, тамыры сүректеніп кеткен, оның жоғары бөлігі ақшыл түсті келеді. Сабағы дара тік өседі, сыртын ақшыл түк жапқан. Жиегі тілімденіп келген, тікенді жапырақтарының екі бетін қалың түк жауып жатады. Дара, домалақ, көкшіл түсті гүлі сабағының ұшында жетіледі. Гүл себеттерінің ұзындығы 12 – 15 мм, олар 18 – 20 ұзынша ромб тәрізді жапырақшалардан тұрады. Тұқымынан көбейеді. Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, шілде – тамызда жемістенеді. Қазақ лақсасы – өте сирек кездесетін, эндемик өсімдік. Оның таралу аймағы жылдан-жылға тарылып бара жатыр, сондықтан қорғауға алынып, ]]Қазақстанның «Қызыл кітабына»]] енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Echinops kasakorum Pavlov
**Петру Гроза** (рум. *Petru Groza*; 7 желтоқсан 1884 — 7 қаңтар 1958) – Румынияның саяси әрі мемлекет қайраткері, құқық директоры. 1921-1922 және 1926-1927 жылы румын үкіметтерінде минстр. 1927 жылы реакцияшыл «Халық партиясымен» байланыс үзіліп, Румынияны гитлершіл Германияның қол шоқпарына айналдыруға қарсы күреске қатысқан «Диқаншылар майданы» атты демократиялық шаруалар одағын басқарды. 1943-1944 жылы антифашистік қызметтері үшін бірнеше рет қамауға алынып, тұтқын легерлерінде отырды. Румыниядағы әскери-фашистік диктатура құлатылғаннан кейін(1944 жылы тамыз), Гроза Ұлттық-демократиялық майданының жұмысына белсене қатысты. 1944 жылы қарашадан 1945 жылы ақпан дейін коалициялық үкіметтерде премьер-министирдің орынбасары қызметін атқарып, реакцияға қарсы күресті. 1945 жылы наурызда Румынияның демократиялық күштерінің үкіметін басқарды. Монархия жойылып, Румын халық республикасы жарияланғаннан бастап(1947 жылы 30 желтоқсан) 1952 жылы маусымға дейін Минстр Советінің председателі, Ұлы Ұлттық жиналыс Президиумының председательі(1952-1958) болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Анатолий Трофимович Барчук** (1939 жылы 16 қарашада Украина, Черкасскі облысында дүниеге келген) – совет және украин киноактері. 

  

1983 жылы Украинаның еңбек сіңірген әртісі, 2007 жылы Украинаның халық әртісі атағын алады. 

Анатолий Барчук Украинада Черкасск облысы, Уманский ауданы, Бабанка аулында дүниеге келеді. Оның ата-анасы шаруа адамдары болады. 

1963 жылы Анатолий И.К. Карпенко-Карок атындағы Киев театр өнер институтын тәмамдайды. Бұдан кейін бірнеше уақыт Өскемен орыс драма театрында актерлік қызмет атқарады. 

1966 жылдан бастап А. Довженко атындағы Киев киностудиясында актер болып жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------






 Украины
**Чернобыль апаты** — Украинадағы Чернобыль атом электр станциясында, 1986 ж. сәуір айында АЭС-тің 4-энергоблогында болған апат. Чернобыль апатының нәтижесінде Украинаның елеулі аумағы мен Ресейдің Брянск және Калуга облыстарының аумағы радиоактивтік ластануға ұшырап, адамдар өміріне қауіп төнді. АЭС-тен радиусы 30 км. жерде тұратын халық басқа жерлерге көшірілді. 1986 жылдың қараша айына дейін апатқа ұшыраған блок залалсыздандырылып, оғашталды. Апатты залалсыздандыруға Қазақстан азаматтары да тартылды.

Радиоактивті түтін аймақтан асып, 10-нан аса мемлекеттің 145 мың шаршы шақырым жерін ластады, кем дегенде 5 миллион халық зардап шекті. Оның зардабы қаншалықты ұзаққа баратыны әлі белгісіз қалып отыр.

«Мир» станциясынан түсірілген Чернобыль АЭС территориясы, Сәуірдің 27 1997
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы апаттан төрт мыңдай адам қаза тапты деп хабарлады. Бірақ, ядролық энергия нысандарына қарсылық танытушылар 100 мың адам құрбан болды

Апат себебі
-----------

АЭС пайдалану ережелерінің өрескел бұзылуы оның персоналымен жасалған, осы тұрғыдан алғанда:

 Реактордың қақпағы (жоғарғы биологиялық қалқан) лақап аты «Елена» жарылыс кратеріне орналасқан. Жарылыс алдындағы резервуарлар, реакторлар
* реактор күйінің өзгеруіне қарамастан «кез келген жолмен» тәжірибе жүргізу;
* жұмыс істейтін технологиялық қорғанысты өшіру, олар қауіпті режимге түскенше реакторды тоқтатар еді;
* Чернобыль АЭС басқармасының алғашқы күндеріндегі апат ауқымын елемеу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Wendorf, Marcia* Chernobyl – A Timeline of The Worst Nuclear Accident in History. *Interesting Engineering* (11 May 2019).
2. ↑  *Crease, Robert P.*. Looking Again at the Chernobyl Disaster, *The New York Times* (3 April 2019).
2004 жылы Портланд супермаркетінде сатылып жатқан тауарлар.
**Тауар** — қоғамда айырбастау, сатып алу-сату жолымен бөлінетін, құны бар еңбек өнімі, яғни материалдық-заттық пішіндегі өндірістік-экономикалық қызметтің кез келген өнімі, қажеттілікті қанағаттандыратын және базарға жұрттың назарын аудару, сатып алу, пайдалану не тұтыну мақсатымен ұсынылатын нәрселер, яғни сатып алу-сату, сатушы мен сатып алушы арасындағы нарықтық қатынастар нысаны. 

Әрбір тауардың тұтынушылық құны, яғни адамның қандай да болсын қажетін өтеу қасиеті болады. Бірақ ол Тауарды жасаушының қажетін емес, басқа адамдардың қажетін қанағаттандырады, яғни қоғамдық тұтыну құны болып табылады. Тауардың осы қасиеті айырбас құны деп аталады, ол құнның нысаны, оның айырбас барысындағы сыртқы көрінісі болып табылады. Барлық Тауардың құны сапалық жағынан біртекті және тек сан жағынан, оларды өндіруге жұмсалған қоғамдық еңбек шығынының көлемі жағынан ғана айырмашылығы бар. Тауарға жұмсалған қоғамдық еңбек оның құнын құрайды. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін. Тауаратқарымдық мақсатына, беріктігіне, төзімділігіне, пайдалануға қолайлылығына, сыртқы түрінің тартымдылығына, буып-түйілуіне, қызмет көрсетілуіне, кепілдіктеріне, бірге жіберілетін құжаттары мен нұсқаулықтарына, Тауарб. ерекшеліктеріне қарай ажыратылады. Аукционлық Тауар, биржалық Тауар, ақшалай Тауар, тұтынушылық Тауар, қолда бар Тауар, көпшілік қолды Тауар, арзанқол Тауар, төменқол Тауарөтімді Тауар, еркін айналыстағы Тауар, стандартталған Тауаримпорттық Тауар, экспорттық Тауар, стратег. Тауар, отандық Тауар, шетелдік Тауар, Тауар б. түрлерге бөлінеді. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін;

Кеден құқығында тауар - мемлекет немесе кеден шекарасы арқылы өткізілетін кез келген жылжымалы мүлік, соның ішінде валюта, валюталық құндылықтар, электр, жылу энергиясын беретін мүлік, энергияның басқа да түрлері, көлік құралдары (халықар. жолаушы және жүк тасымалы үшін пайдаланылатын құралдарын, сондай-ақ контейнерлер мен басқа да көлік жабдығын қоспағанда). Тауардың қозғалыс бағытына қарай экспорттық, импорттық немесе транзиттік болуы мүмкін. Кеден шекарасы арқылы өткізілу мақсатына қарай коммерциялық және бейкоммерциялық, контрабандалық Тауарболып бөлінеді.

Тауарлар номенклатурасы
-----------------------

**Тауарлар номенклатурасы** - нақты бір сатушы аларманға ұсынатын тауарлар түр-түрінің барлық топтамаларының және тауар өлшемдерінің жиынтығы.

Жаңа тауар
----------

Жаңа тауар - жаңа немесе қосымша атқарымдық мүмкіндіктерді, нысанында, көркемдемесінде немесе буылып-түйілуіне тұтынушылар үшін мәнді өзгерістері бар бұйым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы
3. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы
**Анато́лий (О́тто) Алексе́евич Солони́цын**  *(30 тамызда 1934, Богородск, КСРО — 11 шілдеде 1982, Мәскеу, КСРО)* — театр мен киноның кеңестік актері.Рсейдің еңбегі сінген әртісі.

Биография
---------

Анатолий Солоницын 30 тамызда 1934 жылы Богородск қаласында туған.Оның әкесі тілші болды,«Горьковская правда» газеттің хатшысы болды. Анатолий Сонициннің шын аты-Отто.Ол өмірге келген жылы барлық халық челюскинецтердің құтқару эпопеясына қарап отырды.Әкесі кішкентай баланы экспедицияның жетекшісі Отто Шмидт құрметіне атады.Ұлы Отан соғысында осы өте әйгілі ат кеңес уақытында өзінің маңыздылығың жоғалтты,сондықтан Отто Солоницын Анатолий Солоницинге айналды.

Соғыстан кейін Солоницын отбасысы Саратовке көшті,ананың туған қаласы.Мектепті бітіріп Анатолий құрал техникумына түсті.Сол жерде құрал-сайман жасаушы-слесарь маманың алып,ол зауыдқа көшті,бірақ оның жұмыс биографиясы көпке шыдаған жоқ,себебі оның әкесің жұмыс бойынша Кырғызстанға ауыстырды және осы отбасы Фрунзе қаласына көшті.Сол жерде Анатолий оқуны жалғастыруға шешті және ол 9-шы сыныпқа барды.Осы жерде ол түрлі тақпақтарды оқыды.

1955 жылы Солоницын Мәскеуге ГИТИСке түсу үшін барады,бірақ ол өте алмады,содан ол Свердловск студиясына Свердловск драма театрына түседі және өтіп кетеді.