**Бұғана**

Бұғана (лат. clavicula) - адам анатомиясында - жоғарғы қол белдеуінен шыққан, жауырын сүйегін төс сүйегімен жалғастырып, иық белдеуін нығайтып тұратын S-тәрізді шағын түтікше сүйек.

Латынша атауы - *clavicula*, орысша атауы сияқты «ключик» иықты көтеру сәтінде сүйектің өз осінің айналасындағы ерекше қозғалысына негізделген, бұл кілт саңылауындағы кілттің қозғалысына ұқсайды.

Бұғана көптеген төрт аяқты жануарларда болады, олар өздерінің алдыңғы аяқтарын ұстап тұру немесе брахиация үшін пайдаланады; тірек немесе жүгіру үшін алдыңғы аяқтарды пайдаланатын төртаяқтыларда бұғана болмайды.

```
**Мазмұны**
```

```
**1. Шолу**
```

```
**2. Қызметі**
```

```
**3. Бекітілуі**
```

```
**4. Дамуы**
```

```
**4.1. Дамудың нұсқалары мен аномалиялары**
```

```
**5. Жалпы бұғана жарақаттары**
```

```
**6. Қосымша көріністер**
```

```
**7. Ескертпелер**
```

  

**Шолу** [править | править код]

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

Оң жақ бұғана: астынан Оң жақ бұғана: үстінен  Сол жақ бұғана: астынан  Сол жақ бұғана: үстінен

```
Бұғана – иық буынын құрауға қатысады (жоғарғы қолдың бастапқы бөлігі ретінде) және осьтік қаңқа (яғни төс сүйегіне) тікелей бірінші қабырғаның үстінде орналасқан жұп сүйек болып табылады. Ол жауырын сүйегін орнында ұстай отырып қолдың еркін қозғалуына септігін тигізеді. Медиальды бөлімі төс сүйегімен (sternum) төс сүйегінің буынында (лат. арт. sternoclavicularis – бұғананың төстік ұшы) түйіседі. Латеральды ұшымен ол жауырын сүйегінің акромион бөлімімен акромион-бұғана буынында (лат. арт. acromioclavicularis - бұғана сүйектің акромиондық ұшы) түйіседі. Ол медиальды ұшында дөңгеленген және бүйір ұшы тегістелген.
```

```
Бұғананың төменгі бетінде байламдар бекітілетін екі төмпешік бар:
```

```
1. Конус тәрізді төмпешік (лат. tuberculum conoideum);
```

```
2. Трапеция тәрізді сызық (лат. linea trapezoidea)[1].
```

  

**Қызметі** [править | править код]

```
Бұғана сүйегі бірнеше қыметтерді атқарады:
```

```
• Жауырын сүйегі мен қол сүйектерін ұстайтын қатты тірек қызметін атқарады. Бұл механизм жоғарғы қолды кеудеден алшақ ұстайды, осылайша қолдың максималды қозғалысын туындатады;
```

```
• Мойын-қолтықасты арнасын (мойын мен қол арасындағы өту) қорғайды, ол арқылы бірнеше маңызды құрылымдар өтеді;
```

```
• Жоғарғы қолдан осьтік қаңқаға физикалық импульстарды береді.
```

```
 
```

```
Ұзын түтікшелі сүйекке жатқызылғанымен, бұғана сүйегінің басқа ұзын түтікшелі сүйектер сияқты милық қуыс (сүйек кемігі қуысы) жоқ. Ол ықшам сүйектің қабығы бар сүйекті сүйектен алынған. 
```

**Бекітілуі** [править | править код]

```
Бұғана сүйегіне бекітілетін бұлшықеттер мен байламдарға жатады:
```

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Бұғана сүйегіне бекітілу** | **Бұлшықет/байламдар** | **Басқа** |
| Жоғарғы беті және алдыңғы жиегі | Дельта тәрізді бұлшықет | Дельта тәрізді төмпешік |
| Жоғарғы беті | Трапеция тәрізді бұлшықет | Латеральды 1/3 |
| Төменгі беті | Бұғана асты бұлшықет | бұғанаасты жүлге |
| Төменгі беті | Конустық байлам (құстұмсық-бұғана байламының артқымедиальды бөлімі) | Конус тәрізді төмпешік |
| Төменгі беті | Трапеция тәрізді байлам (құстұмсық-бұғана байламының алдыңғылатеральды бөлімі) | трапеция тәрізді сызық |
| Алдыңғы жиегі | Үлкен кеуде бұлшықеті | ортаңғы 1/3 ( дөңгеленген шеті) |
| Артқы жиегі | Төс-бұғана-емізікше бұлшықеті(рукоятка грудины) | ерте, медиальды 1/3 |
| Артқы жиегі | Төс-тіласты бұлшықеті | кеш, медиальды 1/3 |
| Артқы жиегі | Трапеция тәрізді бұлшықет | латеральды 1/3 |

```
**Дамуы**[править | править код]
```

```
Бұғана - ұрықтың дамуы кезінде сүйектену процесін бастайтын алғашқы сүйек, тұжырымдамадан кейін шамамен 6-7 апта. Жаңа туған нәрестеде бұғана сүйегінің денесі мен акромиондық ұшы толығымен сүйек тінінен тұрады, ал төстік ұшы шеміршектен тұрады, ол тек 16-18 жасында сүйектене бастайды. Дегенмен, бұғана сүйектенуі шамамен 21-25 жаста аяқталатын соңғы сүйектердің бірі болып табылады, бұл кезде төстік ұшы сүйектенеді[2].
```

**Дамудың нұсқалары мен аномалиялары** [править | править код]

```
Бұғананың қисықтары әртүрлі пішінде болуы мүмкін. Кейде төмпешіктері (конус тәрізді төмпешік және трапеция тәрізді сызық) анықталмауы мүмкін[2].
```

```
**Жалпы бұғана жарақаттары:**[править | править код]
```

·        Акромион-бұғана буынының шығуы

·        Бұғана-төс буынының шығуы

·        Бұғана сынуы

·        Остеолиз

·        Бұғана дегенерациясы

Дереккөздер
-----------