recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Павел Йозеф Шафарик** (13.05.1795, Кобелярово,Словакия, - 26.06.1861) - словак және чех ұлт - азаттық қозғалысының қайраткері, тарихшы, славян тілінің маманы, әдебиетші. 1817 жылы Йен университетін бітірді. 1848 жылы сәуірде Славян липасы қоғамының председателі болды, 1848 жылы маусымда Славян съезі чехословак секциясының председателі. Чех буржуазиясы ұсынған австрославизм программасын (Австрия империясының құрамында Чехия және басқа славян жерлерінің автономиясы) қолдады.

Еңбектері
---------

"Барлық үстеулердегі славян тілі және әдебиетінің тарихы" (1826),"Славян этнографиясы" (1842) т.б. Шафарик еңбектері чех, словак және басқа да славян халықтарының ұлттық сана - сезімін көтеруде үлкен рөл атқарды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет
**Аюдаг** қырымтат. *Ayuv Dağ, Аюв Дагъ - аю тау*) - Қырымның Оңтүстік жағалауындағы тау, әрі мүйіс. Гурзуфтың солтүстік-шығысын жағында 2,5 км-дей қашықтықта орналасқан. Үлкен Алушта мен Үлкен Ялтаның шекарасында орналасқан.

Биіктігі - 572 м. Магмалық жыныстардан (лакколиттен) түзілген. Тау жотасы солтүстік-батыс бағытында 2400 м-ге созылып, теңізге 2-2,5 км шығып тұр. Аюдаг - табиғат қорғау объектісі.

Тау беткейлері орманды. Ормандарында самырсын, емен, қызылқайын, шаған, шетен жидегі, үйеңкі, арша, ақгүлдер өседі. Аюдагтың флорасында барлығы 577 түр өсімдіктер өседі, олардың ішінде 44-ті Қызыл Кітапқа енгізілген.

Аюдагтың фаунасы да өте бай: түлкілер мен борсықтар, кәмшаттар мен қояндар, кірпілер мен тиындар т.б. көптеген басқа сүтқоректі жануарлар мекендейді. Аюдагтың жарларын шағалалар, бакландар, ормандарынды - орман кептерлер , үкілер, тоқылдақтарбарылдақ торғайлар, жорғаторғайлар мекендейді.

1974 жылдан бастап, Аюдаг - мемлекеттік қорық болып есептеледі.

Аюдагтың оңтүстік-батыс етегінде "Артек" балалар демалу орны бар. 

|  |  |  |  |  |
| «Аюдаг» |  | «Аюдагтағы самырсын орманы» |  | «Таудың басында» |

Эдо қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76
2. ↑  Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78
3. ↑  Перечень территорий и объектов природно-заповедного фонда Автономной Республики Крым общегосударственного и местного значения по состоянию на 1 қаңтар 2001 г. (без г. Севастополя) Мұрағатталған 19 сәуірдің 2013 жылы.
**Анатолий Васильевич Абрамов** (4 желтоқсанда 1915 — 10 шілдеде 1983) — кеңес актері,Ресейдің еңбегі сінген әртісі(1953).

Биография
---------

Анатолий Абрамов Низевое аулында,Вятская губернияда туған.1937 жылы Ленинград театр институтың бітірді және Ленинград Жаңа театрының актері болып кетті.Кейін қазыл әскерде бәр жыл қызмет етіп,ол Выборгский мен Белорецкий қала театрларының актері болды.

1942 жылдан 1945 жылға дейін Абарамов Ұлы Отан соғысында қатысқан.

1945 жылдан 1960 жылға дейін Абрамов жаңа театрдың ең әйгілі актерлердің бірі болды(1953 жылдан-Ленсовет атындағы театр).Кейін бір жыл 1960 жылдан 1961 жылға дейн Ленин комсомол атындағы Ленинград театрында жұмыс істеді.

1961 жылдан 1975 жылға дейін-Ленинград үлкен театрының актері.1975 жылы зейнетке шықты.

  

Анатолий 10 шілдеде 1983 жылы қайтыс болған.

Сілтемелер
----------
**Смағұл Құсайынұлы Тоқымтаев** (1935-2002), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1977). 1953 жылы «Қарағанды көмір» комбинаты «Кировкөмір» тресінің С. М. Киров атындағы ішкі шахталык транспортының кондукторы, электровоз машинисі. 1958-1964 жылдары С. М. Киров атындағы шахтаның бригадирі, комбайншы көмекшісі, №6 участкенің комбайншысы болып еңбек етті. 1964 жылдан тазарту-казу забойының кен жұмысшысы, №31 шахтаның (кейін К. О. Горбачев атыңдағы) №1 участкесінің комбайншысы. 10-бесжылдықта қабылданған міндеттемелерді орындауда жоғары кәрсеткіштерге жетті. КОКП 26-съезінің делегаты. 10-сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Құрметті шахтер (1980). Ленин орденімен және Октябрь революциясы орденімен марапатталған. «Шахтер даңкы» белгісінің толық иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ақылдылық** — адамның ой-санасы мен интеллектісінің жоғары деңгейін көрсететін қасиет. 

  

Ақылдылық синтездік ұғым. Бұған ақылдың кеңдігі, ойдың орамдылығы мен ұшқырлығы, дербестілігі мен логикалық жүйелілігі, сыншылдығы сияқты сапалары жатады. Ойдың ұшқырлығы — мәселені тез шеше салу емес, оны жан-жағынан көре білу, аса сергек және белсенді ойлай білу. Ойдың дербестігі де ақылдылықтың бір өлшемі. Басқа біреудің ойлау әдісін қайталамау, мәселені "жеті рет өлшеп, бір рет пішу", Ақылдылықтың басты белгісі. Ақылдылықтың келесі сапасы — сыншылдық. Бұл біреудің қате пікірлерін көре білумен қатар, өз қатесін де үнемі байқау. Ақылдылық әр адамның білім деңгейіне, өмір тәжірибесіне, жүйке-жүйесінің ерекшеліктеріне, жеке-дара өзгешеліктеріне орай түрлі деңгейде көрінеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Ақылия (Ақыш) Турағұлқызы Оразбаева** (*1901-1990*), Абайдың бауырына салған немересі, сондықтан әкесі Турағұлды - аға, атасы Абайды - әке деп атаған. 

  

*«Ақылия»* (*араб сөзі, ақылды, зейінді деген мағына береді*) деген атты Абайдың өзі қойған. «Мың жылдық жаулық та жоқ, мың жылдық достық та жоқ» деп, Ақылия туғанда Оразбай Аққұлұлымен бесік құда болған. Ақылия 1917 жылы 7 шілде күні Санияз Медеуұлы Оразбаевқа тұрмысқа шықты. Абайдың кенже баласының ұзатылуына ерекше тосын сый жасау мақсатымен, Ә. Шәкәрімнің *«Жолсыз жаза»* хиссасы негізінде *«Еңлік - Кебек»* пьесасын жазып, Ералы жазығындағы Ойқұдық деген жерде, Әйгерімнің киіз үйінде, Ақылияның тойы үстінде сахнаға шығарды. 1918-[[1922 жыл|1922 жылдар] арасында Алашорда көсемдері Ә. Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, М. Дулатов, С. Торайғыров тағы басқа қазақ қайраткерлері бастарына қиыншылық туғанда, осы үйге келіп бас сауғалаған. Күйеуі Санияз Оразбаев 1931 жылы кеңес өкіметіне қарсы астыртын ұйым құрды, қарулы көтеріліс ұйымдастырды деген айыппен түрмеге қамалып, атылып кетті. Ақылия Абай атындағы опера және балет театрында Уәсила Мағауияқызы екеуі ұзақ жылдар бойы тігінші болып еңбек етті. 1945 жылы Әуезовтің ұсынысы бойынша, Абайдың ұрпақтарына арнайы үкімет зейнетақысы тағайындалды. Ақылия да сол тізім бойынша жәрдемақы алып түрды. Ақылия Абайдың өмірі мен шығармашылығына қатысты көптеген деректер берген, Әуезов туралы естеліктер жазып қалдырған зиялы адам.

Ақылияның шілдеханасында Оразбай құтты болсын айта келіп, Абайға немерелер татулықтың ұйытқысына айналсын деген тілекпен бесік құда болуға өтініш білдіреді. Абайдың өсиеті бойынша Ақылия бойжеткен соң, Оразбайдың Медеу деген баласынан туған Санияз есімді немересіне тұрмысқа шыққан. Жастардың 1917 жылғы 7 шілде Ойқұдықта өткен некелесу тойында М. Әуезовтың «Еңлік-Кебек» пьесасы қойылып, қазақтың Европалық үлгідегі ұлттық театр өнерінің тұңғыш сахнасы ашылады. Абай төңірегіндегі Әуез, Әйгерім, Омархан, Шәкәрім, Көкбай сияқты кісілерді жақын біліп өскен Ақылия кезінде Әуезовке мол құнды деректер берген. Абай аулына өр уақытта келіп-кеткенінде А. Байтұрсынов, Ә. Бөкейханов, М. Дулатовтар Ақылия қолынан дәм татып, 1918 ж. қысында Шұнайдың баурындағы Садыр қыстағында отырған Санияз бен Ақылия үйінде денсаулығы нашарлаған С. Торайғыров бір қыс жатып, қымызбен емделіп қайтады. Абайдың жаңашыл әдеби мектебінің алып өкілдерінің бірі С. Торайғыровтың бірқатар жырлары осы кезеңде жазылған. Ақылия Алматыдағы Қазақстан Республикасының опера және балет театрында ұзақ жылдар бойы апалы-сіңлілі Уәсила екеуі Абай аулы, Абай заманы, Тобықты елі киім үлгілерін тігетін бірден-бір шебер болды. Ақылияның Абай жайындағы естелік-әңгімелері КСРО халық артисі Қ. Қуанышбаевтың ақын бейнесін сомдауына көп әсерін тигізді. Ақылияның Оразбай - Абай ауылдарында болған қиян-кескі оқиғалар туралы естеліктері Абайдың әдеби-мемор. музейі қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Павел Николаевич Орленов** (06.03.1869, Мәскеу - 31.08.1932, Мәскеу) - орыс актері, Республика халық артисі.

Қызмет жолы
-----------

Ұсақ көпес отбасында туған. Кіші театр жанындағы драма курсында оқыды. Алғаш рет 1886 ж. профессионалды сахнада ойнай бастады. Провицияда, Корш театры және Петербургтегі әдебиет пен көркемдік қоғам театрында қызмет етті. Гастрольдік сапармен Ресей қалаларында, Германияда, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Швецияда, Норвегияда өнер көрсетті. Саханалық өнері трагедиялық бояуының молдығымен ерекшеленеді. 

Басты рольдері: патша Федор Ионнович, Раскольников, Дмитрий Кармазов, Освальд т.б.

Дереккөздер
-----------
**Алексей Дебольский** - 1916 жылы 13 қаңтарда Украинаның Харьков қаласында туған. Мәскеу мемлекеттік педагогикалық институтының география факультетін бітірген. Улы Отан соғысына қатысқан. 1945—1954 жылдары Совет Армиясы баспасөз органдары мен Германиядағы кеңестік әскери әкімшілігінде қызмет істеген. Шығармашвілық еңбегінің бастауы — Берлиндегі «Тэглихе рундшау» газетінде (Германия тұрғындарына арналған кеңестік газет) неміс тілінде 1948 жылы жарияланған очерктер шоғыры. Бұл А.Гуммельс деген бүркеншік атпен жеке кітап боп шыққан (1949, Берлин). 50-жылдардың соңы мен 60-жылдардың басында А.Стражевский деген бүркеншік атпен орыс тілінде жазған, сондай-ақ неміс, ағылшын, француз тілдерінен кейбір шығармаларды орыс тіліне аударған. Осы кезеңде өзінің «Истина стоит жизни» (1960) романы мен «От Белого моря до Черного» атты жолсапар очерктер кітабын шығар ды. Л.Кернектің «В Индии» (1956) атты очерктер жинағын, М.Лафайттің «Принцесса Клевская» (1959), Г.Нахбардың «Дурная примета» (1963) романдарын орысшалаған.

Шығармалары
-----------

«Туман» романы (1971) және «Такое долгое лето» (1975) әзіл-сықақ повесі жарық көрді. «Простые смертные» романы «Простор»( «Феникс» журналдарында жариялайды (1993-1994). 1966 -1977 жж. республикалық «Фройнд-шафт» газеті редакциясын басқарған.

Жетістіктері
------------

Қызыл Жұлдыз, ІІ дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Алексей Григорьевич Стаханов**(3.1.1906 ж.т. Орлов губерниясы. Луговая деревнясы.)- көмір өндірісінің жаңашылығы, Кеңес Еңбек Ері (1970). 1936 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

1927 жылдан Донбасстағы «Центральная-Ирмино» шахтасында тежеуші, кейінен ат айдаушы, қопарушы, 1933 жылдан забойшы болып жұмыс істеді. 1935 ж. шахтада забойышлар курсын бітірді. Стаханов 1935 жылдың 30 тамызынан 31 тамызына қараған түні бір сменде (5 сағат 45 минут) 102 т көмір өндіріп (14 нормаға тең), рекорд жасады. Оның жаңа техниканы игеруі және забойшы мен бекіткіштің еңбек бөлінісі бір өзінің бірнеше кертпеште көмір қопаруына мүмкіндік берді. 1935 ж. 19 қыркүйекте Стаханов бір сменде 227 т көмір өндіріп, жаңа рекорд жасады. Стахановтың еңбек ерлігі Догбасста, ізінше бүкіл елімізде қызу қолдау тауып, стахановшылар қозғалысына ұласты. 1936-1941 ж Мәскеуде Өнеркәсіп академиясында оқыды. 1941-1942 ж. Қарағандыда №31 шахта бастығы. 1941-1942 ж. Қарағандыда № 31 шахта басты5ы7 1943-1957 ж. КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігінде жұмыс істеді. 1957-1959 ж. «Чистяковантрацит» тресі меңгерушісінің орынбасары, 1959 жылдан «Торензантрецит» №243 тресі шахта басқармасында бас инженердің көмекшісі. 1974 жылдан зейнеткерлікке шықты. 1-саулай КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

2 рет Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 414 бет
**Ақылбек Алтынбекұлы Садырбаев** - 1971 жылы 19 мамырда Жамбыл қаласында туған.
Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтын бітірген
(1993), мамандығы - «Экономика».
1986-1989, 1991-1993 жылдары - Жамбыл гидроме-
лиорация-құрылыс институтының студенті. 1989-1991
жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1993 жыл-
дан - Жамбыл қалалық қаржы бөліміндегі болжам және
экономикалық талдау бөлімінің 1-ші дәрежелі экономисі.
1994 жылдың қаңтар айынан - Жамбыл облысы бойын-
ша Мемлекеттік қаржы бақылауы басқармасында құрылыс
ұйымдарын тексеру бөлімінің тексеруші-бақылаушысы.
1998 жылдың қыркүйек айынан - Жамбыл аумақтық мем-
лекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің тексеруші-
бақылаушысы. 2000 жылдың маусым айынан - «Көмек»
ЖШС директорының орынбасары (Тараз қ.).
2004 жылдан бөрі - «Сенім» корпорациясы» ЖШС дирек-
торы (Тараз қ.).
Жамбыл облысы әкімінің Құрмет грамотасымен, Жамбыл
облысы әкімдігінің құрылыс басқармасының грамотасымен
марапатталған.
Үйленген. 3 баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
АҚШ, Флорида штатындағы ақылы жолға өткізу бекеті
Hongkong
**Ақылы автомобиль жолы** (ағыл. toll road, нем. Mautstrasse) деп белгілі бір *жүріп өту төлемін* талап ететін жолды атайды. Көптеген дамыған елдерде қолданылатын бұл жүйе автомагистраль, көпір және туннельдердің құрылысын қаржыландырып, лайықты деңгейде пайдалану сапасын қамтамасыз етудің тиімді әрі оңтайлы тәсілі болып табылады.

Қаржыландырылуы
---------------

### Build-Operate-Transfer

Шетелде көптеген ақылы жолдар *Build-Operate-Transfer (BOT)*, яғни Құрылыс-Пайдалану-Өткізу моделі бойынша салынып, қолданысқа беріледі. Жеке компаниялар өз қаражатына жол құрылысын жүргізіп, анықталған уақыт аралығында өз иелігінде ұстайды. Пайдалану мерзімі өтіп кеткеннен соң, жол иелігі мемлекетке өткізіледі. Австралия, Канада, Гонгконг, Үндістан, Онтүстік Кореа, Жапония сияқты мемлекеттерде бұл жүйе автомобиль жолдарын салу және пайдалану бойынша басымдыққа ие.

Әртүрлі елдердегі ақылы жолға өткізу бекеттері
----------------------------------------------

* Ұлыбританиядағы ақылы жолға өткізу бекеті
* Қазақстандағы тұңғыш автомагистраль Астана - Бурабай автобанының төлем бекеті
* Мексикадағы ақылы жолға өткізу бекеті
**Бейнені компьютерлік өңдеу** – бұнын саласында қалыптасқан бағдарламалар көптеп саналады. Солардың ішінде кең тарап, дүниежүзілік стандартқа айналған Adobe Premiere бағдарламасы. Ол компьютерлік сызықтық емес монтаж жасаудың барлық операцияларын жүзеге асырады. 

Бейнекамерадан компьютерге жазып, тұтас фильмді әр кадрына дейін жіліктеп бөліп қарап шығуға, оның кез келген тұстарын кесіп алып тастауға, болмаса өзгертуге болады, әртүрлі арнайы эффектілер қосылады, титр жасалады, сюжеттер арасындағы терезелер мен ауысымдар койылады, дыбыспен үйлестіріледі, болмаса музыкамен көркемделеді және басқа да дайын өнім жинақтауға дейінгі барлық міндеттерді атқаруға қабілетті аса қуатты құрал. 

Бірнеше фильм сюжеттерін қосу, әртүрлі айқындылығын шегін кою, күрделі өзгерістер мен алмасулар жасау да компьютер маманының біліктілігіне қарай жүзеге асады. Сандық форматтағы түсіретін камераларының қатары өскендігіне байланысты ол қатар шағын студия жағдайында кең колданылудауылы Adobe After Effects бағдарламасы сызықтық емес монтажды толықтырып, кері шағылыстыру, бейнелеу айқындылық сияқты күрделі эффектілермен танылған бағдарламалау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бапыш Қожамжарұлы** (1860, Түркістан облысы Созақ ауданы Сызған ауылы — 1928, Созақ ауданы Сызған ауылы) — күйші.

Домбыра тартуды ауыл күйшілерінен үйренген. Ал, орындаушылық өнері мен өз шығарм. Сарыарқа, Қаратау өңірінің домбырашылары дәстүрінде қалыптасқан. Оның туындыларынан Тәттімбет, Ықылас үлгілері байқалады. Бапыш күйлері белгілі оқиғаларға арналған, мазмұны нақты, бірақ кезінде жазылып алынбағандықтан көбі ұмытылған. Оның "Қаратау", "Қара жорға", "Ыңғай төкпе", "Бес жорға" атты күйлерін немересі, белгілі домбырашы, күйші Т.Момбеков жеткізген. Бұл шығармалар пластинкаға ("Қазақ күйлерінің антологиясы", 1970) жазылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
Прага Бейнелеу өнері академиясының логотипі  

**Бейнелеу өнері академиясы** (чех. Akademie výtvarných umění v Praze (AVU)) — университеттік типтегі өнер пәндері оқылатын жоғары мектеп.

Тарихы
------

Бейнелеу өнері академиясы Прага қаласында орналасқан және де бұл қазіргі Чехияның аймағында салынған бірінші өнер мектебі болып табылады.

Академияның басты ғимараты
Академия 1799 жылдың 10 қазанында Франц I-нің «Өнердің патриот-достары қауымдастығы» бастамасы бойынша негізделіп, келесі жылы салынды. 

Университеттің алғашқы директоры суретші Йозеф Беглер болды. 200-ден астам жылдық тарихы бар Академия, сурет өнерінің әртүрлі салаларына сүйенді  — пейзаждық, романтикалық, кейінірек — тарихи тақырыптар.

1896 жылы Академия мемлекет меншігіне айналып, мұнда скульптура, сәулет өнері және графика бөлімшелері ашылды. 1926 жылы тұңғыш рет Чехословакияның «жоғары өнер мектебі» атағына ие болды. 

1947 жылы Богуслав Сланскиймен Академияда еуропалық маңызы бар реставрациялау мектебі құрылды.

Қазіргі таңда Академияда 300-ден астам студент білім алып жатыр: сурет өнері, скульптура, графика, сәулет өнері, реставрация және медиа-СМИ бөлімшелерінде. Ректор — Йиржи Сопко.

Танымал түлектер мен оқытушылар
-------------------------------

* Бакулин, Николай Саввич
* Боуда, Цирил
* Бруннер, Вратислав
* Бубак, Алоис
* Гудечек, Антонин
* Калвода, Алоиз
* Кафка, Богумил
* Комарек, Владимир
* Котера, Ян
* Маерский, Ладислав
* Маковский, Винцент
* Манес, Антонин
* Манес, Вацлав
* Нехлеба, Вратислав
* Якуб Обровски
* Пирнер, Максимиллиан
* Рачко, Арпад
* Роубалик, Богумир
* Черны, Венцеслав
* Фёрстер, Виктор

Сілтемелер
----------

* Академияның ресми сайты
* Академияның егжей-тегжейлі тарихы
**Бұлбүрең** — Торғайтәрізділер отряды сандуғаш тұқымдастарға жататын шырылдақтар туысының дене мөлшері орташа ғана өкілі. Бұлбүрең шырылдақтың жоны нағыз бұлбұлдан айырғысыз, бірдей реңкті қызғылтсары қоңырқай болып келеді. Алайда оның қылығы нағыз шырылдаққа ұқсас; ол күннің көп бөлігін қалың өскен шөпте және бұталардың бұтағына қонақтап, ақырын ғана "ячкчк" деумен өткізеді. Әуені су бетінде ауа көпіршіктерінің жарылуынан аумайтын шөпілдеген дыбыстардан басталады, бұдан соң "зерррррр" немесе "зирррррр" типтес шытырлауға ауысады. Аталықтар күйттеу кезеңі қызған кезде тәулік бойы сайрайды. Дауысты дыбыстармен сайрау кезінде олар бұтаның немесе қамыстың ұшар басына қимылсыз қонақтап, басын жан-жағына бұрып қана сайрайтындықтан, құс бірде жақыннан,бірде алыстан сайрағандай болып естіледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Орысқазған мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Сағыз өзені сағасының аңғарынан анықталды. Пайдалануға 1987 жылы берілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық құрылымына қарай кен тұзды төбелік кендер тобына жатады, алаңының аумағы 12x6 км. Алаңынан үш мұнайлы учаске ашылып, игерілуде және өнім беретін 16 қабат анықталды. Бұлардағы неоком, юра және триас кезеңдерінде түзілген мұнайлы кен кабаттарының бәрі құрылымы бойынша тұтас не бір-бірімен сабақтаса жатқан жердің құрылымдық қыртысы қатарына жатады. Төменгі триаста қалыптаскан шөгінділерде саздақ топырақ, ұсақ құм түйіршіктері, бір-бірімен байланысы онша берік емес құмайт қыртыстар кездеседі. Юралық қабаттар көбіне қыртысқа айналған жыныстардан тұрады. Бор жүйелерінде саз балшық пен ұсақ құм түйіршіктері аралас ұшырасады.

Жатыс сипаты
------------

Кен түзілген қабаттардың орташа тереңдігі 400-900 м аралығында. Мұнайы мол неоком қабаттарының қалыңдығы 2,1-4,25 м-ге, юралық шөгінділерде 5-9,7 м-ге, триастық тұнбалар 5,8 м-ге дейінгі мөлшерде қалыптасқан.

Құрамы
------

Мұнайдың құрамында 0,18-0,84% күкірт, 18-69% мөлшерінде басқа да жеңіл заттар бар. Кенде 1988 жылы 69,695 мың т.мұнай өндіріліп, ең жоғары мөлшерде өнім алынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Lada** (Лада, орыс. *Лада*) — ресейлік «АвтоВАЗ» автоөндіруші (орыс. АвтоВАЗ) шығаратын жеңіл автокөліктердің бренді. 1970 жылдан 2004 жылға дейін автомобильдер ішкі нарыққа ВАЗ зауыттық белгісімен және «Жигули» (орыс. Жигули) немесе Sputnik (Самара үлгілері жағдайында) маркасымен сатылды. 1971 жылдан бастап экспортқа және 2004 жылдан бастап Ресейде, бұл көліктер Lada брендімен ұсынылған. 

1966 жылдың мамыр айында жасалған келісім-шарт негізінде (Фиат 124 лицензиясы), 1970 жылдың сәуірінде ВАЗ 2101 Жигули автокөлігін шығару басталды. Бұл модель 1988 жылға дейін шығарылды (ВАЗ 2102 атауымен 1971 дейін 1986 жж. вагон). VAZ 2101 дизайнын әзірлеу барысында келесі модельдер жасалды: VAZ 2103, VAZ 2104, VAZ 2105,  VAZ 2106 және VAZ 2107. 

«Жигули» сериясынан басқа келесі өнімдер шығарылды: 1977 жылғы жол талғамайтын шағын үлгідегі Lada Нива, 1984 жылғы танымал Lada Самара ықшам жеңіл автомобильі, 1996 жылдан бастап ВАЗ 2110 (Ресейде Lada 110 деген атпен белгілі) және Надежда 1997 ж.. 2002 жылы Мәскеу салонында ол, атап айтқанда, 2151 классик (станция вагоны) моделі ұсынылды. Брендтің соңғы үлгісі - Lada Веста. 

Super Auto компаниялары 2004 жылы Lada және SeAZ маркаларымен 717 981 жеңіл автокөлік шығарған AvtoVAZ (АвтоВАЗ) өндірушісімен құрылған. Бұл автомобильдер қазіргі уақытта Ресейден тыс 5 елде шығарылады: Украина, Эквадор, Египет, Қазақстан және Уругвай (2003 дейін 2004 жылдар аралығында).

2008 жылдың наурызында Рено 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәміле бойынша АвтоВАЗ-дағы азшылықтың 25% акциясын сатып алды, ал қалған 75% Ростекте қалды. Рено-пен бірлесіп жасалған Гранта кішігірім автокөліктің сатылымы 2011 жылдың желтоқсанында басталды. Рено технологиясы бар тағы бір көлік Ларгус Ресей нарығында 2012 жылдың шілде айының ортасында шығарылды. 2012 жылдың тамызында XRAY концепті автомобильі Мәскеу халықаралық автосалонында көрсетілді. XRAY дизайнын сол кездегі бас дизайнер Стив Маттин, бұрын вольво және Мерседес Бенц жасаған.

Модельдері
----------

* Lada Гранта
* Lada Веста
* Lada XRAY
* Lada Ларгус
* Lada Нива

Галерея
-------

* LADA XRAYLADA XRAY
* LADA VestaLADA Vesta
* LADA Vesta Turbo (Lada Sport)LADA Vesta Turbo   
(Lada Sport)
* LADA Vesta SW CrossLADA Vesta SW Cross
* LADA GrantaLADA Granta
* LADA Niva TravelLADA Niva Travel
* LADA Niva Legend (Бронто)LADA Niva Legend (Бронто)
* LADA Niva Legend (өрт сөндіретін)LADA Niva Legend (өрт сөндіретін)
* LADA Niva Legend (апаттық)LADA Niva Legend (апаттық)
* LADA Granta фургон(ВИС-АВТО)LADA Granta фургон  
(ВИС-АВТО)

### Өндірістен алынып тасталғандар

* LADA KalinaLADA Kalina
* LADA PrioraLADA Priora
* LADA SamaraLADA Samara
* Жигули (классика)Жигули (классика)
* Ока автокөлігіОка автокөлігі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «The history of the origin of the name of the car "Zhiguli"»
2. ↑  «AvtoVAZ Joint Stock Company Company History»
3. ↑  «AvtoVAZ statistics and reports»
4. ↑  «Lada Granta»
5. ↑  «Lada Largus»(қолжетпейтін сілтеме)
6. ↑  «Lada XRAY»

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты  (орыс.). *lada.ru*.
* Қазақстандағы ресми дистрибьюторы  (орыс.). *lada-kazakhstan.kz*.
**Ляо Чжун-кай** - Қытайдың *революцияшыл демократы*, Сунь Ят-сеннің серігі.

Саяси жолы
----------

1903 жылы *революциялық қозғалысқа* қосылды. 1905 жылы *Тунмэнхой революциялық ұйымына* кірді. Буржуазиялық Синьхай революциясына (1911 - 1913) белсене қатынасты. 1917 - 1918 және 1921 - 1922 жылдары Гуанчжоу қаласындағы *Сунь Ят-сен үкіметінің* құрамына енді. 1923 жылы ақпаннан *Гуандун революциялық үкіметінің* финанс министрі. Гоминьданның 1-съезінде (1924 жылы, қаңтар) *гоминьдан Орталық атқару комитетінің* және *гоминьдан Тұрақты комитетінің* мүшесі болып сайланды. *Гоминьдан Орталық атқару комитетінің жұмысшы және шаруа бөлімдерін* басқарды, сонымен қатар *Гуандун провинциясының* губернаторы болды. Сунь Ят-сен өлгеннен кейін (1925 жыл, наурыз), оның *революциялық бағдарламасын* жүзеге асыру жолындағы күресті одан әрі жалғастырды. Кеңес Одағымен достық қатынас орнатуды жақтады. Ляо Чжун-кай оңшыл гоминьданшылар қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Хэ Сян-нин, Воспоминания о Сунь Ят-сене, пер. с кит. М. 1996
2. ↑  [m.slovari.yandex.kz/article.xml?book=bse&title=Ляо%20Чжун-кай Ляо Чжун-кай].
*Perisoreus infaustus infaustus* 
**Абдырық** (лат. *Perisoreus infaustus*) — Қарғалықтар тұқымдасының ең ұсақ түрлерінің бірі.

Таралуы
-------

Сібір тайгасының ну жерін мекендейді. Қазақстанда тек Алтай таулы ормандарында кездеседі.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бұл кішілеу қоңыр түсті құстың қанаттары қызғылт сары қауырсынды және құйрығы сатылы. Мұнысы әсіресе ұшқанда жақсы көрінеді. Бұл жеңіл әрі шусыз ұшады және құйрығын желпуіш сияқты тарқатады. Сенгіш құс, әсіресе күзде, қыста адамды бірнеше метрге дейін жақындатады. Дауысы сыңғырлаған "куук-коок" немесе "черр", кейде қараторғай сияқты мыңғырлайды. Уақытының көбін ағаштың ұшар басында өткізеді, осы жерде қоңыз, жұлдызқұрт және басқа жәндіктермен қоректенеді. Сонымен қатар кеміргіштер мен ұсақ құстардан да кет әрі емес. Ұясы ағашта, 3-5 жұмыртқасын аналығы 16-17 күнде басып шығарады. Балапандары ұясында 40 күндей болады, балапандары тамызда қанатына қонып, ұядан ұшады. Барлық жерде сирек, барынша қорғауға лайық құс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Perisoreus infaustus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Алматыкітап Атамура 2012

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Hans-Günther Bauer, Einhard Bezzel und Wolfgang Fiedler (Hrsg): *Das Kompendium der Vögel Mitteleuropas: Alles über Biologie, Gefährdung und Schutz. Band 2: Passeriformes – Sperlingsvögel*, Aula-Verlag Wiebelsheim, Wiesbaden 2005, ISBN 3-89104-648-0
LG Optimus L3 E400 туралы қысқаша мәліметі
------------------------------------------

Модель нөмірі: LG Optimus L3 E400

* Android OS, Gingerbread операциялық жүйесі
* Wi-Fi немесе 3G/GPS мүмкіндіктерімен байланыс
* "Android Market" қызметі
* LG PC Suite компьютер қолданбасы
* Сенсорлы экран

Жұмысты бастау
--------------

#### Параметрлерді орнату

* Телефонды пайдалану үшін, оған SIM картасы мен батареяны салу қажет.
* Ендірілген камераны пайдаланып отырып түсірілген суреттер сияқты мультимедиа файлдарды сақтау үшін жад картасын телефонға салу керек.
* Телефонды алғаш қосқанда, оның параметрлерін реттеу үшін орындалатын негізгі қадамдар көрсетіледі.

#### Телефонды зарядтау

* Зарядтау порты телефонның бүйірінде орналасқан.
* Зарядтау кабелінің бір ұшын телефонға, екіншісін қабырға розеткасына жалғаңыз.
* Батареяның қызмет ету мерзімн барысынша ұзарту үшін, алғаш пайдаланбас бұрын батареяны толық зарядтап алу керек.

Бастапқы экран
--------------

Виджеттерді немесе таңдаулы қолданбалардың таңбашаларын қосу арқылы әр экранды қалауыңыз бойынша реттеуге болады.

#### Бастапқы экранға белгішелер қосу

* Экрандар арасында ауысу үшін, саусағыңызды оңға немесе солға қарай жүргізіңіз. Элементтер қосылатын экран ашылғанда, тоқтатыңыз.
* Бастапқы экрандағы бос аймақты түртіп тұрыңыз.
* Виджеттер, Сілтемелер, Папкалар немесе Тұсқағаздар опциясын түртіңіз де, қосылатын элементті таңдаңыз.

Хабарландыру экраны
-------------------

Осы экранда Үнсіз, Діріл, Wi-Fi, Bluetooth, GPS, музыка ойнатқышы және тағы басқа мүмкіндіктерді көруге және реттеуге болады. Экранның жоғарғы жағында хабарлындыру тартпасы көрсетіліп тұрады.

#### Мүмкіндіктерді қосу/өшіру

1. Хабарландыру тартпасының жолағын түртіп, төмен қарай сырғытыңыз.
2. Функцияларды қосу/өшіру үшін тиісті белгішелерді түрту керек.
*Кеңес*! Батарея зарядын үнемдеу үшін, Wi-Fi, Bluetooth, GPS қызметтерін пайдаланбаған кезде өшіріп қойыңыз.

Телефонды компьютермен қадамдастыру
-----------------------------------

LG PC Suite компьютер қолданбасы- USB деректер байланысы кабелі Wi-Fi желісі арқылы құрылғыны компьютерге қосуға көмектесетін бағдарлама. Қосқаннан кейін құрылғыңыздағы функцияларды компьютерден пайдалануға болады.

Тағы қараңыз
------------

Дереккөздер
-----------

Қысқаша нұсқау LG Optimus L3 E400
О́свальд Шпе́нглер 
**Шпенглер Освальд** (1880-1936) (spengier) - неміс философы, тарих философиясы мен мәдениет философиясының негізін қалаушылардың бірі.

Шпенглердің циклдік тұжырымдамасы "Еуропаның іңірі" атты кітабында тұжырымдалды (1920). Циклдік тұжырымға: 

1. тарихтың үздіксіздігі ретінде қоғамдық прогресті жоққа шығару;
2. мәдениет пен өркениеттің қарсы тұруы;

өркениеттік прогресті қалыпқа сай түсінуден бас тарту және Батыстың кері кетіп, азғындағанын мойындау. Шпенглер бойынша, мәдениет деп ағзаға ұқсас (онда да сол өмірлік кезеңдерді өткереді: балалық, жастық, ақыл тоқтату, қарттық) тарихи-мәдени тұтастық түсініледі. Мәдениеттердің әрқайсысының әр нәрседен - тілден, өнерден, мемлекеттен, ғылымнан және т.б. көрініс табатын өз жаны болады.
Шпенглер 8 дамыған, гүлденудің шегіне жеткен мәдениетті анықтады: антикалық (аполлондық), арабтық (сиқырлы), египеттік, вавилондық, үнді, қытай, мексикалық және еуропалық (фаусттық). Мәдениеттен өркениетке өту ежелгі дәуірде б.д.д. IV ғ. болды, ал оның құлдырап, жойылуы Рим дәуіріне сәйкес келеді. Еуропа өркениет сатысына XIX ғ. өтті, Шпенглердің пікірінше, оның құлдырауы 2000 ж. шамасына сай келеді. Шпенглердің идеялары қазіргі жаһандану процестерін зерттеуде ерекше өзекті болып отыр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
Такелаж сызбанұсқасы
**Такелаж** (голл. takelage) – рангоутты (кеменің палуба үстілік құрылыстары) бекітуге, желкендерді басқаруға және жүк көтеру жұмыстарына арналған жабдықтардың жиынтығы.

### Қолданыста

Орнықты такелаж рангоуттың кейбір бөліктерін (мачта, стеньг т.б) қозғалтпай ұстап тұруы үшін қажет. Болат арқандардан, шынжырлардан құралған орнықты такелаждың екі жағы (ұшы) мықтап бекітіліп қойылады. Жылжымалы такелаж сигналдық белгілерді, шлюпканы, жебені, жүкті т.б. көтеріп-түсіру үшін, ал желкенді кемелерде ол рангоуттың қозғалмалы бөлігі мен желкендерді басқару үшін пайдаланылады. Мұндай такелаждың бір ұшы қозғалмайтындай етіп (не жылжымалы элементке ) бекітілсе, екінші ұшы күштік механизмге (не уақытша түрде) бекітіледі. Рангоуттың жылжымалы такелажына фал, шкот, штов, галс т.б жатады. Ауыр жүктерді көтеруге арналған құрылғылар мен трос, строп, шынжырларды, сондай-ақ монтаждау, құрылыстық т.б. жұмыстарда пайдаланылатын құрал-жабдықтарды да айтады.

### Дереккөз

1. ↑  Архитектуратану кітабы
Хитон
**Сауытты моллюскілер** (Loricata, Polyplacophora) - хитондар теңіз түбінде тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың бір класы.

### Құрылысы

Дене пішіні сопақша не құрт тәрізді, ұзындығы 0,5-33 см, бас, кеуде, аяқ бөлімдері айқын байқалады. Аяғымен су түбіндегі тас т.б. затқа жабысып тұрады. Денесінің арқа жағы сауытпен қапталған, ал сауыты тұтас біткен 8 қалқаншадан құрылған. Желбезегі бауыр жағындағы мантия қуысында орналасқан. Ас қорыту жүйесі жұтқыншақ, ішек қарын және қантты без деп аталатын екі безден тұрады. Жүрегі екі жүрекше және бір қарыншадан; нерв жүйесі 4 түйіннен және жұтқыншақ маңындағы сақинадан құралған. Көптеген түрі дара жынысты, метаморфоза арқылы дамиды, баяу қозғалатын ересектеріне қарағанда личинкалары едәуір жылдамырақ жүзеді. Сауытты моллюскілердің қорегі-су түбіндегі тасқа жабысқан балдырлар, детрит.

### Таралған жерлері

Барлық теңіздерде таралған бір мыңдай түрі бар. Қиыр Шығыс теңіздерінде түрі көбірек, Каспий, Азов, Арал теңіздерінде жоқ. Кейбір түрін, мысалы криптохитонды Тынық мұхит жағалауы тұрғындары тағамға пайдаланады.

### Дереккөз

1. ↑  Жануарлар энциклопедиясы
**Нұра-Есіл каналы** – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы су жүйесі. Астана қаласын және Целиноград ауданы аумағындағы ауыл шарушылығы кәсіпорындары мен егістіктерін сумен қамтамасыз етуге байланысты 1974 жылы салынған. Нұра өзенінен Есіл өзеніне Преображенка ауылы маңында бөгет салынып, ол суды өз бетімен каналға құйылуын қамтамасыз етеді.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ұзындығы 25 км, секундына 13,4 м3 су өткізе алады. Қызылжар ауылынан төменде 3 км жерде Нұра өзенінен бөлініп шығып, Астана қаласының оңтүстік шетіндегі Тельман елді мекені маңында Есіл өзеніне құяды. Су ғимаратына Нұра өзеніне салынған су көтеру гидроторабы, 1-сорғыш және сүзгі стансалар жатады. Қазіргі кезде Қарағанды–Теміртау өнеркәсіптік ауданының ақаба сулары (сынап, т.б. зиянды улы құраушылары бар) Нұра өзенін ластаған. Осыған байланысты Нұра өзенін техникалық тазартудан өткізбесе пайдалануға болмайды. Астана қаласын тапшы сумен қамтамасыз етуге қосымша жер асты, қайтарма суды, тастанды ақаба суларын пайдалануды ұлғайту қажет болып отыр. Қазір канал Целиноград ауданының 2,7 мың га жерін суғарады және суландырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Сауыршөп**тің **қысқы гүл** деп аталатын атауы бар. Себебі ол қыстың соңына не ерте көктемде гүлдейді. Бір қызығы қар астында жатып-ақ бой көтеріп өсе береді. Бойының биіктігі 10-15 см. Наурыз айының басында сары гүл жарады. Гүлі сабақ басында 10-15 күндей ғана гүлдейді. Кішкене гүлдің өсуі баяу болғандықтан аулада оны адам аяғы баспайтын жерге отырғызғаны дұрыс. Ерте көктемде гүлдейтіндіктен, суғарып, қоректендіру қажет емес. Тамыр түйнегін отырғызар алдында түбіне құнарлы, жеңіл топырақ салғаны дұрыс. Тұқымы арқылы сәуір айында жылы жерде жәшіктерге көбейтеді. Тұқымы өніп жапырақ жарғанға дейін тұрақты температура мен үнемі ылғалдылықты сақтау керек.

Дереккөздер
-----------
**Бақсайыс**, Бақшайыш (8 ғасырдың соңыңда), сопылық ағымының ірі өкілі, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің арғы аталарының бірі. Бақсайыстың шыққан тегі араб халифатының төртінші халифы Әзірет Әлінің баласы Мұхаметханафияға барып тіреледі. 

  

Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті жанындағы тарих және этнофилология ғылыми-зерттеу орталығының қолжазба қорында Созақ ауданынан табылып сақталып келе жатқан «Темірнама» деп аталатын қолжазбада Ферғана мен Құжанттағы шейх Камаладдиннің баласы Насреддин еді деген дерек-мағлұмат беріледі. Осы Насреддиннің Сайд ата қойған лақап аты «Бақсайыс» еді деп беріледі. Сайд ата Бақсайысты жеті жасында Дешті Қыпшаққа халифа әрі пір етіп тағайындайды. Осы себепті Дешті Қыпшақтың ханы Бақсайысты Қысырау деген кісінің кызына үйлеңдіреді.

  

Бақсайыс - Сайд атаның шәкірті. Сайд атаның өзі Айқожа ишаннын (лақап аты Зәңгі ата) шәкірті, Зәңгі ата С. Бақырғанидың (Хакім ата) шәкірті. С. Бақырғанидың өзі Қожа Ахмет Йасауи хазіреттің шәкірті болатын. Әуезов Диваевтың «Өзбектер тегінің шығуы жөнінде аңыз» деп аталатын зерттеу еңбегінде: «Бақшайыш ата қыпшақ руынан» еді деп мағлұмат беретіні бар. Бұл дерек Сайд атаның Бақсайысты Дешті Қыпшаққа пір сайлады деген пікірімен сабақтасып жататын жақтары да бар. Ал 8 ғ-да араб тіліндегі нұсқадан түрік тіліне аударған Йасауидің ағасы Садыр шайхтың немересі Сафи ад-Дин Орын Қойлақыдан қалған қолжазба «Насабнама» деп аталады. Осы қолжазба 1992 ж. жеке кітап болып, Түркістан қаласындағы «Мұра» баспасынан басылым көрді. Осы аталмыш кітапта да Бақсайыс (Бақшайыш) Садыр шаһтың шөбересі еді деп көрсетіледі.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
### Қызметі

Бақылау - касса аппараты:

* сауда орындарында кассир жұмысын жеделдету және механикаландыру
* түскен ақша есебін шығару
* есептеу кезінде қате жіберу мүмкіндігін болдырмау
* касса операцияларын бақылау үшін қолданылатын есептеу-жинақтау машинасы.

Ол – төленген ақша сомасын чекке жазуда сан теру тәсіліне қарай клавишті және рычагты, санауыш санына қарай бір санауышты және көп санауышты іске қосу тәсіліне қарай қол жетекті және электрлік болып бөлінеді. Бақылау-кассир аппараты ақша санын, ол ақшаның қай бөлімге тиістілігін белгілейтін, чек жазатын, есептейтін, аппаратты іске қосатын механизмдерден тұрады. Бақылау-касса аппараты сатып алушылардан түскен ақшаны тіркейді; төленген ақша сомасын, рет санын, күнін, сауда орнының аты мен касса нөмірін көрсетіп чек басады; ақша сомасы мен чектің рет санын бақылау лентасына тіркейді, чекке жазылған және аппараттан өткен ақша сомасын индикатор оймасы арқылы кассирге көрсетеді. Бақылау-кассир аппараты бақылау лентасындағы жиынтық нәтижені және жинақтаушы санауыштың көрсеткішін және кассир өткізген ақша сомасымен салыстыру арқылы кеткен қателіктерді анықтауға мүмкіндік береді. Арнаулы бақылау санауыштары арқылы жинақтаушы санауыштағы көрсеткішьерді есепке алу және ол көрсеткіштерді қайтадан нөлге айналдыру кезінде оның ойма қақпағының кассирде болмайтын ерекше кілтпен қанша ашылғанын да бақылайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1973 ж. 2-том, 115-бет
image
**Вахтанг Михайлович Чабукиани** (1910 жылы 12 наурызда Тифлис қаласында дүниеге келіп, 1992 жылы 6 сәуірде дүниеден өткен) – грузин және совет балет әртісі, балетмейстер, ұстаз.

КСРО-ның халық әртісі (1950).

  

Вахтанг Чабукиани кедей отбасында дүниеге келген. Әкесі оны ойыншық шығаратын шеберханаға береді. Бір күні тапсырыстарын таратып жүрген тоғыз жасар Вахтанг Мария Перинидің би студиясына барады. Баласының қалауын орындап, әкесі Вахтангты би студиясына оқуға береді. 

1924 жылы балет студиясын бітіріп шығып, З.П. Палиашвили атындағы Грузин опера және балет театрында жұмыс істеп бастайды. 1926 жылы Вахтанг Ленинград хореография училищесіне оқуға тапсырады. 

1929-1941 жылдарда Ленинград опера және балет театрында жұмыс атқарады. Ол 1941 жылдан бастап Тбилисиде тұрған. 1973 жылға дейін Палиашвили атындағы Тбилиси опера және балет театрында жетекшілік қызметін атқарады. 

1950-1973 жылдарда хореография училищесі директоры болады. 

1965-1970 жылдары (Тбилисидегі) Ш. Руставели атындағы Театр институтын басқарған.

Дереккөздер
-----------
**Азот жинаушы микроорганизмдер**– ауадағы молекулалық азотты (N2) бойына сіңіретін бактериялар. Азот жинаушы микроорганизмдерге: ризобиум туысына жататын кейбір бактериялар мен актиномицеттер, анаэробты спорлы бактерия – клостридиум, аэробты микроорганизм – азотбактер, көк жасыл балдырлардың көптеген түрі, кейбір күкірт бактериялары және жасыл бактериялар жатады. Бұлардан басқа микобактериялар мен ацетон-этилен бактериялары, кейбір саңырауқұлақтар және спирохет те азотты бойына сіңіреді. Азот жинаушы микроорганизмдер табиғаттағы ауадағы азотты өсімдік оңай сіңіретін қосылыстарға айналырады. Азот жинаушы микроорганизмдер топырақ арасында, суда да тіршілік етеді. Бұл бактериялардан топырақ құрамын жақсартатын және а. ш. дақылдарының өнімін арттыратын тыңайтқыштар дайындалады.

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Tүрлі еттер
Етті салат
Ет ет-дүкендерінде сатылады.
*Натюрморт*, Клод Моне (1864).
**Ет** — малдың бүтін ұшасы немесе ұшаның жеке мүшелері; құнды тағамдық өнім. Бұлшық ет, май, сіңір және сүйектіндерінен тұрады. Қоректілігі жағынан ең құнды әрі жұмсақ бұлшық ет тіндері омыртқа, арқа, белдеме, жамбас тұстарында болады. Бұлшық ет тіндерінде орта есеппен 73-77% су, 18-21% ақуыз, 1-3% май, 1,7—2% экстракты азотты заттар, 0,9—1,2% экстракты азотсыз заттар, 0,8—1,0% минералдық тұздар, сонымен бірге Вр В2 В6 РР және т.б витаминдер болады.

Бұлшық ет тінінің ақуызында адам организміне қажетті амин қышқылдары түгелдей кездеседі. Экстракты заттар етке жағымды хош иіс беріп, ас қорыту бездерінің қызметін жақсартады. Бұлшық ет тіндеріне қарағанда, сіңір тіндерінде қоректік заттар шамалы. Қоректілігі жағынан ең төмені — сүйек тіндері. Еттің калориялылығы май тіндерінің мөлшеріне байланысты. Қоректілігі және дәмдік сапасы бойынша, ең тәуірі, бірінші категориядағы ет, онда ақуыз — 14—19%, май — 12-15%. Майы аз ет дәмсіз болады. Майдың өте көп болуы да еттің қоректілік, дәмдік сапасын төмендетеді. Егер май бұлшық ет тіндерінде белгілі бір қатынаста болса, яғни май етпен қабаттасып бір ет, бір май болып орналасса, онда еттің дәмі мен сапасы жақсарады.

**Ет** — ет комбинатында сорғыған (ұшаны мүшелеген соң табиғи жағдайда немесе тоңазытқышта 6 сағаттай сақталған және сорғыған), салқындатылған (еттің ішіндегі температура 0—4° С-қа дейін жеткізіледі), мұздатылған (6° С-дан аспайтын температурада тоңазытылған) қалыпта сақталады. Сиыр етінің ұшасы үш сұрыпқа бөлінеді: бірінші сұрыпқа — сан еті, жамбас, белдеме, арқа, жауырын, төс; екінші сұрыпқа — мойын мен төстік; үшінші сұрыпқа — ауыз омыртқа мен кәрі жілік және асықты жіліктің басы жатады. Қой мен ешкі еттері екі сұрыпқа бөлінеді:

* **біріншісі** — жамбас, белдеме, жауырын-арқа;
* **екінші** сұрыпқа — мойын омыртқа, асықты, кәрі жіліктердің басы жатады.

Еттің құрамы мен қасиеттері
---------------------------

Еттің басым бөлігі — бұлшықет тіні, оның құрамына: ылғал (73-77 %), ақуыздар (18-21 %), липидтер (1-3 %), экстрактивтік заттар (1,7—2% азотты, 0,9—1,2% безотистых), минералды заттар (0,8—1,0%) кіреді.
Бұлшықет тінінен басқа ет құрамына дәнекер, май және аз мөлшерде жүйке тіндері кіреді.

Еттің қоректік құндылығы оның құрамына кіретін, құрамында алмастырылмайтын аминқышқылдары (валин, лейцин, изолейцин, лизин, метионин, треонин, триптофан, фенилаланин) бар толыққанды ақуыздармен және құрамына алмастырылмайтын полиқанықпаған май қышқылдары кіретін липидтермен байланысты. Етпен адам ағзасына микроэлементтер мен витаминдер түседі. Еттің экстрактивті заттары тағамның дәмін жақсартады, тәбет қозғайды, ас қорыту бездерінің секрециясын күшейтеді.

Қызықты факт
------------

АҚШ Ауылшаруашылығы департаментінің мәліметі бойынша, 2018 жылы Қытайдағы сиыр етінің жалпы тұтынуы 8,5 миллион тонна деп бағаланып, АҚШ нарығынан кейін екінші орынға шықты.

Сілтемелер
----------

Ет тағамдары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
3. ↑  Қытайға ет импортының статистикасы.
**Азия халықтары институты** (АХИ), КСРО Ғылым академиясының Азия халықтары институты (1960 жылға дейін КСРО ғылым академиясының Шығыстану институты) – Шығыс елдерінің тарихын, экономикасын, әдебиетін, тілін зерттейтін ғылыми орталық; Совет Одағы ғылымдарының шығыс тану жөніндегі зерттеулерін үйлестіреді. Азия мұражайы, Шығыс елдерін зерттеушілер коллегиясы, Будда мәдениеті институты, Түркия зерттеу (Түркология) кабинеті (семинары) негізінде 1930 жылы қазанда Ленинградта құрылды. 1950 ж. КСРО ғылым академиясының Тынық мұхит институты АХИ құрамына енді. Сол жылдан бері АХИ Москвада жұмыс істейді. Ленинградта бөлімшесі бар. Институт Шығыс елдерінің ежелгі, орта ғасырлық, жаңа заман мен осы заманғы тарихының, экономикасы мен мәдениетінің аса маңызды мәселелерімен шұғылданады: Азия халықтарынвң ұлт-азаттық қозғалысын, Азияның халықтық демократия елдеріндегі социалистік құрылыстың тәжірбиесін зерттеуге, Шығыс елдерінің жазба ескерткіштерін жариялауға көп көңіл бөледі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Фитохимия институты** ҚР Білім және ғылым министрлігінің Фитохимия институты, (Қарағанды), республикадағы ірі ғылыми орталық. Химия, фармакология және биология бағытындағы ғылыми-зерттеу зертханалары, ботаника бағы, дәрілік өсімдіктер өсіретін тәжірибе шаруашылығы бар. Фитохимия институты өз қызметі барысыңда 494 дәрілік өсімдік түріне түбегейлі зерттеу жүргізіп, мыңнан астам қосылыстар алып, оларды идентификациялады. Табиғи косылыстар негізінде 600-ден астам туынды синтезделді. Биологиялық белсенді қосылыстарды орталықтандырылған сақтау мен жалпы мемлекеттік бірегей есепке алу және ҚР ғалымдарының зияткерлік меншігін қорғау мақсатымен Фитохимия институты жанынан Республикалық биологиялық белсенді қосылыстар туралы мағлұмат топтастырылды. Институт өсімдік шикізаты негізінде 40-тан астам дәрілік препараттарды өндіріске дайындады. 1995-2005 жылдары институт қызметкерлерінің 100-нан астам ғылыми жұмыстары, оның ішінде 15 монография, 3 әдістемелік нұсқау жарық көрді, өнертабысқа 70 ұсыныс берілді, ҚР 44 патенті мен алдын ала патенті, 9 АҚШ, 3 Еуропа және Қытай патенті алынды. Осы саладағы ірі жетістік тықыр жөне қаңбақ жусанның негізіңде жасалған қатерлі ісікке қарсы қолданатын «Арглабин» және «Салсоколлен» препараттары болып табылады.

Препаратдүние жүзінің 11 елінде (Жапония, Қытай, АҚШ, Ұлыбритания, Германия т. б.) патентке ие болған. 2005 жылы қуаты жылына 2 млн ампула
шығарылатын Қарағанды фармацевтика кешенінің 1-кезегі іске қосылды. Фитохимия институтында ҰҒ А академигі, 8 ғылым докторлары, 39 ғылым кандидаты жұмыс істейді. Ресей ғылым академиясының алтын медалімен марапатталған. 2006 жылдан Фитохимия институты «Фитохимия» ғылыми-өндірістік орталығы болып қайта құрылды. Орталық басшысы ҚР ҰҒА академигі, химия ғылымының докторы, профессор С.М. Әдекенов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Фишер (Fischer) Куно** (23.07.1824-05.07.1907)- немістің философия тарихын зерттеушісі, гегельшіл философ. Философия мен филологияны Лейпциг және Гале университеттерінде зерттеп, 1850-53 ж. Гейдельбергте приват-доцент болды. 1855-71 ж. Йена университетінде философиядан лекция оқыды. 1872-1906 ж. Гейдельберг универсиитетінің профессоры. Оның өмір бойы жазған басты еңбегі-«Жаңа философия таризы» (1853-77). Бұл шығармасында ол Батыс Еуропа философиясының аса ірі өкілдерін ілімдері мен олардың өмірі және қызметі жайында қыруар материалды қамтыған. Ол философия тарихын өздігінен дамитын идея өзінің имманентті заңдарына бағынады, әрбір кейінгі пайда болған жүйе бұрынғы жуйенің логикалық дамуы болып табылады деп Гегель рухында қарады. Ф. талданатын философия жүйенің оны жасаушы философтың жеке басымен байланысын ашып беруге үлкен мән береді. Ол әдебиет тарихы жайындағы (Гёте, Лессинг, Шиллер, Шекспир, туралы) бір қатар еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Қызылқұм жер асты су кен орны** - Қызылқұм құмының солтүстік бөлігі және Сарысу артезиан алабының шығыс бөлігінде.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысының Жалағаш ауданы жерінде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер асты суы жоғарғы бор шөгіндісінде жатыр. Су сыйыстырушы тау жыныстары ұсақ және ірі құм түйіршіктерден тұрады.

Сипаты
------

Кен орны Үлкен Құмкөл, Жетібай және Ақши телімдерінен ажыратылады. Үлкен Құмкөл және Ақши телімдерінде сулы кешен 50-62 м, Жетібайда 101-32 м тереңдікте. Суы арында, тау жыныстарының суы мол, ұңғымалардың дебиті 20-58 л/с. Суы сәл ашқылтым, сульфатты-хлоридті натрийлі, Үлкен Құмкөлдегі бас тоғанның жобалық шығымдылығы 294 л/с, Жетібайдікі 351 л/с, Ақшидікі 185 л/с. Кен орындары 1978 жылдан пайдаланылуда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Латериттті профиль (қима)** —ылғал тропиктер мен субтропиктерде таужыныстардың латериттік моруы нәтижесінде жасалады. Түпнұсқа таужыныстардың әр түрлі ыдырауына байланысты тік бағыттағы белдемділігімен сипатталады. Мынадай геохимиялық белдемдер (жоғарыдан төмен қарай) бөлінеді: 1) ыдырай бастаған біршама тың түпнұсқа таужыныстар; 2) бастапқы таужыныстардың негізінен механикалық қирап, тасшақпаға айналған белдемі; 3) ыдырай бастаған таужыныстар белдемі, бастапқы силикаттар гидрослюдаларға, монтмориллонитке, бейделлитке айналады; 4) теңбіл немесе баю белдемі —ала-құла түсті саз тәрізді, бастапқы бітімімен құрылымын толық жоғалтқан тау-жыныстар; 5) жоса (әдетте, ультранегізді таужыныстарда) немесе гематит-гиббситті(бокситті) белдем. Төрттік кезеңге дейінгі түзілімдерде (эрозия салдарынан) Л.п-нің төменгі белдемдері ғана сақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 
Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі
 ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, 
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы Ж А Қ 
2003. — 248 бет. ISВN 5-7667-8188-1, ISВN 9965-16-512-2
**Шмидт атындағы көше (Алматы)** - көшеге ғалым, Арктика зерттеушісі, астроном, геофизик, академик, Кеңес Одағының батыры Отто Юльевич Шмидтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 №27 шешімі) берілген. Шмидт Отто Юльевич (1891-1956) Ресейде Могилевте дүниеге келген. Ол Үлкен Кеңес энциклопедиясының бас редакторы, КСРО ҒА вице-президенті қызметтерін атқарған және Солтүстік теңіз жолын игеруді ұйымдастырушының бірі ретінде «Седов», «Челюскин», «Сибиряков» экспедициясын басқарған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Тельман, Бекмаханов атындағы көшелермен қиылысады. Көшенін ұзындығы - 1100 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0