recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жасуша жарғағы**Жасуша жарғағы** (*клеточная мембрана*); (гр. *cytolemma, plasmolemma* *kytos* — жасуша; *lemma* — қабықша, жарғақ) — жасушаның тірі заты — протоплазманы сыртынан қаптап, оны сыртқы ортадан бөліп және онымен байланыстырып тұратын жарғақ. Жасуша жарғағы *байланыс, тосқауылдық (барьерлік) қызметтер* атқарумен қатар, жасушаның сыртқы пішінін анықтайды. Жасуша жарғағының негізін липопротеидті мембрана құрайды, оның орташа қалындығы 10 нм. Жасуша жарғағының сыртқы бетінде ғликокаликс қабаты, ал оның ішкі бетінде субмембраналы тіректік-жиырылғыш аппарат орналасады. Плазмолемма сыртқы және ішкі протеинді, ортаңғы билипидті қабаттардан құралған. Жасуша жарғағы жасушаны зақымданудан және сыртқы ортаның қолайсыз әсерлерінен корғайды. Плазмолемманың сыртқы бетінде әртұрлі гормондарды, медиаторларды, ерекше антигендерді анықтайтын рецепторлар болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
**Униаттық**- Униаттық – (латынша unio – одақ) католик шіркеуімен одақтасқан (уния) бірқатар христиандық дін ұстаушылары Рим папасының билігіне бағынды, өзінің қалыптасқан құлшылық ету және әдет- ғұрып дәстүрін сақтай отырып, католицизм догматтарын қабылдады. Грек, маронит, армян, копт және басқа да әдет-ғұрыптардың униаттық шіркеулері бар. Униаттық католик діні ықпалын таратудың құралы болды. Брест униясын (одағын) бекіту- украйнада православие шіркеуінің католик шіркеуімен бірігуі- діндер украиндар, сонан соң беларустар арасында униаттықты күштеп енгізумен қатар журді. 
1901-1945 жылдары метрополит Шептицкийдің басшылығымен уния шіркеуі халыққа қарсы әрекетпен айналысты, поляк помещиктері мен капиталистеріне , украинаның ұлтшыл буржуазиясына, ал Ұлы Отан соғысы кезеңінде – гитлерлік фашистерге қызмет етті. 1946 жылы өткен уния дін басыларының львов соборы дінге сенушілердің талабы бойынша Брест шіркеу униясы (одағын) жою туралы шешім қабылдады. Украиндық эмигранттар тұратын бірқатар елдерде Kанада, АҚШ, Аргентина, тағы да басқа унияттық шіркеу сақталып отыр. Олардың басшылары, әдетте антисоветтік бағыт ұстауда.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑   Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Жасмық
------

**Жасмық** – бұршақ тұқымдасының бір туысы. 5 түрі бар. Кәдімгі жасмықтың ірі дәнді (диаметрі 5,6 – 9 мм) түрі бар. Жасмық Алдыңғы және Орта Азия, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Еуропада өсіріледі.

Бөлінуі
-------

Жасмықтың Қазақстанда 2 түрі бар: 

* **Шығыстық жасмық**
* **Тағамдық жасмық**

Шығыстық жасмық
---------------

*Шығыстық жасмық*-бір жылдық, биіктігі 5 – 25, кейде 30 см, сабағы жіңішке, кейде күлгін түсті, түбінен бастап бұтақтанып өседі. Жапырағының ұзындығы 1 – 3 см, гүлі ұсақ, сәуір – мамырда гүлдейді, мамыр – маусымда жеміс береді. Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньның етектерінде бұта арасында өседі, кейде егістік арам шөп түрінде кездеседі. Жайылымда малға құнды жемшөп.

Тағамдық жасмық
---------------

*Тағамдық жасмық*-бір жылдық, биіктігі 15 – 75 см, сабағы тік, бұтақтары аз, қырлы, жіңішке. Жапырағы кезек орналасқан, ұзындығы 10 – 20 мм, ені 3 – 8 мм, гүлі ұсақ, ұзындығы 5 – 7 мм, бұршақ қынының ұзындығы 6 – 15 мм, ені 8 мм, 1 – 3 тұқымды, маусымда гүлдейді, дәні шілдеде піседі. Қазақстанда тау бөктерінде өсіріледі. Адамға тағамдық, малға жемшөптік өсімдік. Малға сабаны, дәні, топаны, көк шөбі пішені дайындалады. Гектарынан 15 – 30 цент өнім алынады. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы
**Шамшат** (лат. *Fagus*) — қос жарнақты өсімдіктер; таксономиялық жіктелім бойынша — қатар. Дүние жүзінде қоңыржай, тропиктік және субтропиктік аймақтарда (тек Оңтүстік Африканың тропиктік аймағында кездеспейді) өседі. 

  

Бұл қатарға қайың тұқымдасы және шамшат тұқымдасы, 7 — 9 туыс, 600-дей (кейбір деректер бойынша 1000-нан аса) түрлер жатады. Қазба қалдықтары бор кезеңінен белгілі. Шамшаттар — бір үйлі (сирек екі үйлі) ағаштар. Биіктігі 50 м-ден, діңінің жуандығы 2 м-ден асады. Дің қабығы тегіс, сұр түсті, көпшілігі — жапырақ тастайтын ағаш. Гүлі дара жынысты. Аталық гүлінде 6 — 12 аталық, аналық гүлінде 1 аналығы болады, олар жеке-жеке орналасады. Гүлшоғыры бір немесе бірнеше гүлден құралады. Жапырағы бүр жарғанда гүлдейді. Желмен тозаңданады. Жемісі (жаңғағы) шошқажаңғақ тәрізді болады. Шамшаттарды елді мекендерді көгалдандыру үшін, орман шамшатында ағаштарды қорғау үшін отырғызады; сүрегі мықты, сондықтан ағаш бұйымдарын жасауда қолданылады. Жемісінде улы алкалоид — фагин болады, ол жемісін қуырғанда жойылып кетеді, сондықтан жемісінен тағамдық және техникалық май алынады; күнжарасы шошқаға беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
Xiaomi логотипі
Қытайдың Ханчжоу қаласында орналасқан Xiaomi дүкені.
**Xiaomi Corporation** (қытай тілінен 小米集團, жеңілдетілген түрі 小米集团) - Азияда **Xiaomi Inc.** болып тіркелген тұрмыстық электроника және оған қатысты бағдарламалық жасақтама, тұрмыстық техника мен тұрмыстық тұтыну заттарын өндіретін қытай өндіруші компаниясы.

2010 жылы Lei Jun негізін салған Қытай корпорациясы. Смартфондарды өндіру (сату) бойынша әлемде және Қытайда төртінші орынды алып отыр.

Компания атауы
--------------

Компания атауының сөзбе-сөз аудармасы «кішкентай күріш дәні» деп аударылады. Лэй Джун (компанияның негізін қалаушы) мұны буддисттердің пәлсапалық тұжырымдасына сілтеме жасай отырып түсіндіреді - «ұсақ дәнді күріштің күші дауылды өзенді тез арада тыныштандыратын таумен тең».Және бір мағынасы "шыңға шығу төменнен басталады" деп түйінделеді. MI деп аяқталуы сонымен қатар «мобильді интернет» және тіпті Mission Impossible (миссия мүмкін емес) деп түсіндіріледі, бұл компания алдына қиын міндеттерді қойды деп көрсетеді.

Құрылу тарихы
-------------

**2010 жылдың** 16 тамызында Xiaomi Android жүйесіне негізделген және Samsung TouchWiz және Apple iOS стильдерін біріктіретін MIUI микробағдарламасын ресми түрде іске қосты.

Алғашқы смартфон - Mi 1 2011 жылдың тамыз айында жарияланған болатын. Ол екі нұсқада болды - MIUI микробағдарламасымен және «таза» Android-пен. 2012 жылдың тамызында компания Mi 2 смартфонын ұсынды, 2013 жылдың қыркүйегіне дейін 10 миллионнан астам құрылғы сатылды.

**2013 жылдың** қыркүйегінде Xiaomi Mi 3 смартфонын жариялады, 2013 жылдың 25 қыркүйегінде Пекинде бірінші флагмандық дүкеннің ашылуы жоспарлады. 2013 жылдың қазан айында Xiaomi Қытайдағы бесінші мобильді бренд болды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Ресми сайты
**Мэрлин Мельцер** (1921 немесе 1922, Филадельфия — 2008, Ярдли, Пенсильвания) — американдық бағдарламашы, ЕНЫАЦ-тың (ағыл. ENIAC) алғашқы алты бағдарламашысының бірі. ЕНЫАЦ кең ауқымды мәселелерді шешу үшін және қайта бағдарламалауға болатын ең алғашқы жалпы мақсаттағы электронды-есептеуіш машинасы.

Өмірбаяны
---------

1921 немесе 1922 жылы Мэрлин Уэскофф аттымен Филадельфияда (Пенсильвания) дүниеге келген. 1942 жылы Темпл университетін бітірді. Сол жылдар аралығында Мур атындығы Электротехникалық мектебіне ауа-райын есептеу үшін жұмысқа қабылданды, өйткені Мэрлин жиынтық машинада керемет жұмыс істеді. Келесі жылы Мэрлин баллистикалық траекторияларды есептеумен айналысатын бөлімге ауыстырылды. Бұл бөлім екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызу жүріп жатты. 1945 жылы Мэрлин мен тағы бес әйел жаңа құрылған ЕНЫАЦ-тың алғашқы бағдарламашылар тобына таңдалды.

ЕНЫАЦ машинасы салмағы шамамен 30 тонна, ауданы 167 м2 болатын үлкен құрылғы болды. Құрамында 17 468 шам, 7200 кремний диодтары, 1500 реле, 70 000 резистор, 10 000 конденсатор және 5 000 000 қолмен дәнекерленген қосылыстар болды. Компьютер 150 киловаттан астам электр қуатын тұтынған, соның әсерінен Филадельфияда жергілікті тұрғындар кез-келген электр қуатын өшіру мәселесі туындаса, тек қана ЕНЫАЦны оған себепкер деп санайды.
Бұл машинаны жасаған ер азаматтар бірден әлемге әйгілі инженерлер болды, бірақ сол кезде де ЕНЫАЦ жобасында атқарған алғашқы әйел бағдарламашылары туралы ешкім білмеді. Уақыт өте келе алғашқы әйел бағдарламашылардың есімдері жайлы дереккөздер компьютерлік технологиялар тарихының беттерінен жоғалып кетті.

1947 жылы Мэрлин доктор Филип Мельцерге тұрмысқа шығып, Мэрлин Мельцер болды. Тұрмыс құрған Мэрлин бағдарламашылар тобынан кетті. Еріктілердің қатарына кірген Мэрлин кітапханада, жексенбілік мектепте, үйге азық-түлік жеткізу қызметі жұмысымен айналысты. Өмірінің соңғы төрт жылында "Susan G. Komen for the Cure" ұйымында химиялық терапия нәтижесінде шашынан айырылған әйелдерге 500-ге жуық қалпақ тігумен айналасты.

Мэрлин Мельцер 2008 жылы 7 желтоқсанда 1957 жылдан бері күйеуімен бірге тұрған Ярдли (Пенсильвания штаты) қаласында қайтыс болды. Қайтыс болған кезде Мельцердің ұлы Хью, қызы Джой және үш немересі мен немересі болды.

Марапаттары
-----------

* 1996 жылы "ЕНЫАЦ әйелдері" атты кітабы жарық көрді.
* 1997 жылы Рут Тейтельбаум және ЕНЫАЦ жобасында жұмыс атқарған тағы бес әйел women in Technology International халықаралық ұйымының Даңқ залына енді.
* 2010 жылы американдық "Top Secret Rosies" деректі фильмі жарыққа шықты: Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі есептеуіш-әйелдер туралы әңгімелейтін "Computers".

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ENIAC бағдарламашылары
2. ↑  Williams, H. (2020, September 2). Invisible Women: The Six Human Computers Behind The ENIAC. Lifehacker Australia. https://www.lifehacker.com.au/2015/11/invisible-women-the-six-human-computers-behind-the-eniac/
3. ↑  ЕНЫАЦ машинасы
**«Балуан Шолақ»** — толық метражды көркем фильм. 2019 ж. Қазақфильм және киностудиясы шығарған.

Сюжеті
------

Кино Балуан Шолақтың балалық шағынан басталады. Досымен орманда ағаш теріп жүрген ол қасқырдың апанына тап болып, қасқырмен арпалысады. 

Ары қарай оның есейген шағы баяндалып, Сыдық болысқа әйелдікке кетіп бара жатқан қаршадай Балхашты құтқарып қалуымен жалғасады. Осы тұста Ресейлік патшаның Қазақстан жеріне өз үкімін жүргізіп, келімсектерді қазақ ауылдарына шоғырландыруы, оған қарсы шыққандарды қамап, күш көрсете бастайды. Ауылының қиын қыстауға тап болғанын көрген Балуан Шолақ орыс офицерлеріне қарсы шығады. Ақыр соңы офицердің қызын ұрлап әкетіп, ауыл халқын бостау жөнінде шарт қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 4 тамыздың 2019 жылы.
**Балтимор** (ағылш. *Baltimore*) - АҚШ-тың шығысында орналасқан Мэриленд штатындағы қала. Халқы - 631 366 адам (2006 жылғы мәліметі бойынша). Ірі теңіз порты, 2 аэропорты бар, темір және тас жол торабы.

Географиясы
-----------

Патапско өзенінің Чесапик шығанағына құяр жерінде. Қала Пидмонт үстірті мен Атлантикалық жазықтықтың арасында орналасқан.

Климаты =
---------

Балтимордың климаты - ылғал субтропикалық:

* Орта жылдық ауа температурасы — +12,8 C°
* Орта жылдфқ жел жылдамдығы — 3,2 м/с
* Отра жылдық ауа ылғалдығы — 68 %

Экономикасы
-----------

Металлургия, (тас, темір), электротехникалық радиоэлектроника, тікұшақ, ракета, кеме жасау, химия және тамақ өнеркәсіп орындары шоғырланған. 

Балтиморда Морган атындағы штат Университеті (Johns Hopkins University) және ұлттық медициналық орталық - Джонс Хопкинс ауруханасы (Johns Hopkins Hospital) бар.

Қалада консерватория, өнер мұражайы, сурет галереясы бар. 

Балтимор қаласымен атақты американдық жазушы Эдгар Поның өмірі тығыз байланысты: 1829-31 жылдары осы қалада тұрған, 1835 ж. Балтимор қаласында үйленіп, 1849 жылдың 7 қазанында осы қалада қайтыс болды.

Галерея
-------

Балтимор қаласының көрінісі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Тұйық** - классикалық түркі тілдес поэзияда кездесетін өлең өрнегі.

  

Арзудың "ромал-и-мусаддас-и максур" дейтін өлшемімен жазылған. Ұйқасы *а-а-б-а*, кейде *а-а-а-а*, арагідік *а-б-с-б* болып келеді. Тұйық түркі тілдес халықтардың фольклорында кездеседі. Тұйық үлгісінде жазылған алғашқы өлең бізге Бурханеддин Сиваси арқылы жеткен. Ә.Науаи 15 ғасырда жазылған "Өлшемдер салмағы" аталатын еңбегінде тұйық жайына тоқталады. Лутфи, Бабыр, Әлішер Науаи өлеңдерінде тұйық үлгісінің көркемдік тұрғыдан жетілгендігі байқалады. Өзбек поэзиясында омонимдік ұйқасы бар және редифі қайталанып келетін төрттармақты өлеңді тұйық дейді. 

Қазіргі түркі халықтарында тұйықты түрліше атайды, әзербайжандар баяты, түрікмендер ляля, түріктер мани дейді. Өзбек шайыры Мәулен Мұхаммед Ахли (15 ғасыр) тұйық үлгісімен екі поэма жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Тұздықақ**, *Ащықақ* – Нарын құмының солтүстік-батысындағы сор.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Сор солтүстік-батыстан шығысқа, оңтүстік-шығысқа қарай доғаша иіліп созылып жатыр. Ұзындығы 110 – 120 км, орташа ені 15 км, солтүстік-батысында 35 км-ге дейін жетеді. Ойыстау келген сор теңіз деңгейінен 8 м төмен жатыр. Көктемдегі қар суының еріп, осы ойысқа шоғырлануынан пайда болған. Түбінде жұқа тұз қабаты түзілген. Тұзды балшықтың құрамы сульфатты-хлоридті, тұнбасының жалпы минералдары 5 – 10 г/л.

Өсімдігі
--------

Жер бедеріне сорға, тұзға төзімді өсімдіктер тән. Олар: ақсора, тұзбұршақ, қаңбақ, сораң, қарабарақ, т.б. Шеткі бөліктерінде наурызгүл, сарысазан, шағыр, қарасексеуіл, қаражусан, т.б. өсімдік түрлері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
«Сарыарқа» әдеби – көркем, қоғамдық – саяси журналының бас редакторы, ақын, прозашы, журналист- публицист, қоғам қайраткері. 1964 жылы Алматыда Нұрғожа Ораздың «Тұңғыш кітап» («Первая книга») қарапайым атымен алғашқы жинағы шықты. Соңғы жылдары Алматы басылымдарында Нұрғожа Ораздың «Кім табады?» «Кто угадает?» (книжка-загадка для детей), «Шұғыла» («Радуга»), «Қөңіл көктемі» («Настроение») кітаптары жарық көрді.
Н. Ораз тұңғыш рет қазақ кеңес поэзиясында Л. М. Картаузовтың «Тың түлегі» («Парень с целины») поэмасында, Н. Малгаждаровтың «Қырандар ұясы» («Орлиное гнездо») поэмасында Социалистік Еңбек ерлерінің көркемдік бейнесін қалыптастырды. Ақын 50 жас мерейтойында «Тың ырғақтары» («Целинные напевы») бір аттас шығармасын шығарды, онда бұрынғы өлеңдері және поэмаларымен қатар, жаңа шығармалары басылып шықты. Содан соң «От кешкен балалық» («Детство, опалённое огнём») кітабы жарық көрді.
Кітаптары: «Достар хаты» («Письма друга») – 1968 жылы шыққан алғашқы шығармасы, «Жауқазын шақ» («Молодость подобна подснежнику», 1980), «Таңдау» («Выбор», 1984). 
Н. Ораз өзін драматургияда көрсете алды. Бұл жөнінде оның «Қиядағы қақтығыс» («Столкновение в дали») және «Армысың, таңым» («Здравствуй, заря моя») пьесалары куә. Нұрғожа Ораз Қазақстанда публицист, деректі жанры, проблемалық очерктің шебері атағына ие болды. Оның дарыны «Дала демі» («Дыхание степи») деректі проза кітабында айқын көрінді.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақстанның атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2.
(ор. солемер) - суда және судың буында еріген тұздардың концентрациясын анықтауға арналған аспап. Оның жұмыс істеу принципі сұйықтықтағы тұз құрамына байланысты. Сұйықтықтың немесе будың тұздану деңгейіне байланысты олардың электр өткізгіштігінің өзгеруіне негізделген. Тұзөлшер қазан құрылғыларында және тамақ өнеркәсібінде судағы тұзды анықтау үшін қолданылады.

Жұмыс істеу принципі
--------------------

Теңіз суының тұздылығын анықтаудың бірнеше әдістері бар. Ең кең тарағандары аргентометриялық (хлор титрлеу) және судың электр өткізгіштігін өлшеу (кондуктометрия). Гидрометрия және судың оптикалық (сыну) сипаттамаларын өлшеу де қолданылады.

Ең кең тараған әдістердің бірі – индуктивті өлшеу принципіне негізделген аспаппен тұздылықты анықтау әдісі. Бұл жағдайда зерттелетін су үлгісінің электр өткізгіштігі бұрыннан белгілі тұздылығы бар судың электр өткізгіштігімен салыстырылады. Мұндай құрылғылардың жұмыс істеу принципі зерттелетін судың электр өткізгіштігін өлшеуге негізделген, ол екі трансформатор арасында электромагниттік байланыс жасайды. Құрылғының бұл түрінің сенсоры екі индуктивті байланысқан трансформатордан тұрады, олардың арасында сынақ суы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Кітапхана ғимараттары** баспа шығармаларын қоғамдық түрде пайдалануды ұйымдастыратын мәдени-ағарту және ғыл.-қосалқы мекемелердің кітапханаларына арналады. Түрлі міндеттеріне сәйкес кітапхана ғимараттары 2 негізгі: оқырмандарға қызмет ететін және қызметтік-өндірістік бөлікке бөлінеді. Оқырмандарға қызмет көрсететін бөлмелер негізінен зал түрінде салынады. Үлкен оқырман залы көбінесе ғимарат кіндігіне орналасып, қасбет құрылымымен үйлеседі. Негізгі кітап қоймалары ғимараттың не төменгі қабаттарында, не болмаса жоғары қарай бойлаған арнаулы бөлмелерде орналасады. Қазақстан территориясында кітапханалар кітап жиынтығы ретінде 19 ғасырдан белгілі. Бұл кезеңде Семейде, Керекуде, Қарқаралыда көпшілік кітапханалары салынды. ҚазССР-інде арнаулы кітапхана ғимараттары 1930 жылдардан бастап ірге көтерді. Көлемдерінің үлкендігі, әрі архитетектуралық шешімі жағынан Алматыдағы ҚазССР А. С. Пушкин атындағы мемлекеттік кітапханасы , Жамбылдағы Шоқан Уәлиханов атындағы, Қостанай мен Целиноградтағы облыстық кітапханалар көз тартады.

Дереккөздер
-----------

↑ .Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Жылқылар
**Жылқы шаруашылығы** — мал шаруашылығының жылқы өсіретін саласы. Жылқы шаруашылығы бағалы азық-түліктік ет пен сүт өңдірумен қатар өнеркәсіпке – тері, қыл, ауыл шаруашылығы жұмыстарына – күш-көлік береді, жылқы қанынан емдік вакцина, сарысу, гамма-глобулин жөне қой мен сиырдың төлділігін арттыратын буаз бие қанының сарысуын дайындайды. Кең байтақ жайылымы бар Қазақстанның көптеген аудандарында жылқы шаруашылығымен айналысу тиімді.

Қазақстанда жылқы шаруашылығы асыл тұқымды жылқы өсіру, ет, сүт өндіру, спортта пайдалану бағыттарында дамуда. Сонымен қатар жылқыны кез келген шаруашылықтың күнделікті қажетін өтеу үшін салт мінуге, жүк тасуға т.б. жұмыстарды аткаруға пайдаланады. Асыл тұқымды жылқы өсірумен арнайы мемлекеттік жылқы зауыттарымен қатар, соңғы уақытта жеке азаматтар мен шаруашылықтар да айналысады. Қазақстан жағдайында табиғи жайылым отын мейлінше толық пайдалануға негізделген ет, сүт өндіру бағытындағы жылқы шаруашылығын дамыту мүмкіншілігі зор. Осы ретте жекелеген аймақтардың табиғи жақсы бейімделген етті-сүтті бағытағы көшім, мүғалжар атты жаңа жылқы тұқымдары мен қазақы жылқының таза етті бағыттағы жабы атты жаңа түрі шығарылды. Соңғы кезде жылқы саны Қазақстанда қайтадан көбеюде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
***Нұрәсила Бәрменбаева*** (1915 жылы туған), ақын. Атбасардағы төрт жылдық қазақ мектебін, онан соң комсомол-жастар мектебін бітірген. Жезқазған—Ұлытау өңіріне 1920 жылдардын орта шеніне қарай көшіп келген. 30-жылдардың басында тұтыну кооперация қызметкерлерін даярлайтын Алматыдағы бір жылдық курсты бітіріп, Қарсақбайға оралады. 1933 жылында Қарқаралыға, одан Алматыға ауысады. 1937 жылында күйеуі «халық жауы» болып ұсталған соң елге оралады. Ұлы Отан соғысы жылдарында Жезді өңірінің тұтынушылар одағында меңгеруші болып, халықты майдан үшін еңбекке жұмылдырды. Онын өлендері 1977 жылы республика ақындарының «Шұғыла» жинағында басылды. 1981-82 жылдарында «Ерке бота», «Ана жыры», 1990 жылы «Ана махаббаты» атты жинақтары жеке кітап болып шықты. Соңғы жылдары сазгерлік қырынан танытқан «Озім мен елім», «Сәкен» тәрізді әндері белгілі әншілер Ғалым Мұхамедин мен Мара Есмұхановалардың репертуарларынан берік орын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Қысқаша мәлімет
---------------

**ЖЫЛЫТУ** – үй-жайдың температурасын адамға жайлы, кейде технологиялық процестің талаптарына сай деңгейде ұстап тұру үшін жүргізілетін жасанды жылыту процесі. Негізінен, сумен Ж. кең таралған. Мұнда жылу ыстық сумен жылыту құралдары арқылы беріледі. Сумен Ж. жүйесінің құрамына су қыздырғыштар, жылыту құралдары (радиаторлар, конвекторлар, панельдер, т.б.); су құбырлары, су қызған кезде оның артық көлемін қабылдайтын ыдыс, бекітіп реттеу арматурасы кіреді. Сумен Ж. жүйесі табиғи айналымға түсетін және мех. тәсілмен айналымға түсірілетін түрлерге бөлінеді. Біріншісінде су қыздырғышта ысытылған су және жылыту құралдары мен құбырларда салқындаған судың темп-раларының, тығыздықтарының айырымдары есебінен айналымға түседі. Екіншісінде су, негізінен, салқындаған суды қыздырғышқа беретін түтік құбырға орнатылатын циркуляциялық сорғының әрекеті есебінен жүреді. Бумен Ж-да жылу тасымалдағыш су буы бөлмелерде орнатылған жылыту құралдарына бу құбырлары арқылы беріледі. Бумен жылыту жүйелерінде будың жылыту құралдарында конденсациялануы кезінде бу түзіп жылу бөліп шығару қасиеті пайдаланылады. Бұл кезде пайда болған конденсат құбыр арқылы бір орталықтан жылумен қамтамасыз ету торабына немесе жылытылатын үй-жайдағы қазандыққа қайтып оралады. Ж. мақсатында бу машиналарынан, турбиналарынан, т.б. шығатын бу да қолданылуы мүмкін.

Ауамен Ж. кезінде үй-жай, олардың температурасынан жоғары ауамен жылытылады. Ауамен Ж. жүйесі рециркуляциялық және желдетумен біріктірілген түрлерге бөлінеді. Біріншісінде ауа қыздырғышқа берілетін ауа толығымен жылытылатын бөлме ішінен алынады, ал екіншісінде ауа ішінара жылытылатын бөлмеден, ішінара сырттан алынады. Ауамен Ж. жүйелерінде ауаның қозғалысқа түсуі табиғи (ауаның температурасы мен тығыздығының айырмасы есебінен) немесе күштеп (желдеткіштер көмегімен) жүруі мүмкін. Ауамен Ж. жылытылатын үй-жайда орнатылатын жергілікті Ж. және жылыту-желдету агрегаттарымен және бір орталықтан (бір агрегат бірнеше бөлмені жылытады) іске асырылады. Жылыту-желдету агрегаты (ауамен рециркуляциялық Ж-ға және желдетумен біріктірілген ауамен Ж-ға арналған агрегат) желдеткіштен, калориферден және кейде ауаны шаң-тозаңнан тазалауға арналған сүзгіден тұрады. Электрмен Ж. жүйелерінде электр энергиясы электрлік Ж. құралдарында жылу энергиясына айналдырылады. Электрлік Ж. құралдары құрамындағы қыздыру сымдары ашық (электр камині, электр рефлекторы) және жабық орналасқан, соның ішінде айналымда болатын суды не майды қыздыратын (фарфор не болат радиаторлар); қыздыру сымдары құрылыс құралымдарының (мыс. еден, қабырға, т.б.) ішіне салынып жабық орналасқан; шала өткізгіштерден жасалған түрлерге ажыратылады. Жылу жинау шамасы жоғарылатылған Ж. құралдары да бар. Олар түнде электр энергиясын тұтынып, жиналған жылу энергиясын басқа уақытта жылытылатын бөлмеге береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Он екі мүше** — адамның дене бітіміне байланысты қазақ салт-дәстүрінде айтылған фразеологиялық сөзтіркес.

Он екі мүшеге: бас, омыртқа, екі жамбас, екі жауырын, екі тоқпан жілік, екі асық жілік, екі кәрі жілік жатады. Демек төрт мүше (екі аяқ, екі қол, не малда төрт аяқ), жеті мүше тәрізді он екі мүше адамның, малдың дене бітіміне байланысты айтылады.

Сондықтанда әлі күнге дейін қариялар алыстан келген ер азаматтарменен: «Он екі мүшең аман ба? Төрт мүшең түгел оралдың ба?» - деп амандасып жатады. Сондай-ақ, халық жұмбағында: «Дүниеде бір ағаш бар түбі жуан, он екі ұл, алпыс екі қыз бір күн туған», - дейді. Мұндағы он екі ұл - он екі мүше, 62 қыз алпыс екі тамыр, ал ағаш - адам. Осы он екі санға орай «он екіден бір гүлі ашылмаған» (өте жас пәк жан) деген сөз тіркестері халық аузында қалыптасқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәстүріңді сақтай біл. М. Рүстемов. Шымкент қ.облыстық баспахана. 1993 ж. Үшінші кітап.
*Cicer arietinum noir*
**Нұт** (лат. *Cicer arietinum*) - Бұршақ тұқымдасына жататын тағамдық өсімдік.

### Билогиялық сипаттама

Cicer arietinum
Біржылдық өсімдік. Сабағы тік, биіктігі 20 см-ден 70 см-ге дейін болады. Жапырақтары тақ қауырсын тәрізді. Жемісі құрғақ - 1-2 дәнді кейде 4 дәнді бұршаққап. Дәндерінің диаметрі 0,5 - 1,5 см. салмағы 150-300 гр. Түсі сарыдан қоңырға дейін болады. Дәндерінің пішіні қойдың басы немесе үкі тәрізді. Піскенде екі жақтауының тігісінен қақырай, тұқымдары шашылады.

### Таралуы

Нұт дүниежүзінің 30 елінде өседі. Көбіне (90%) тропикалық және субтропикалық Азия - Үндістан, Қытай, Пәкістанда өсіріледі. Африка (Марокко, Тунис, Эфиопия) және Америкада (Колумбия, Мексика) аз мөлшерлерде өсіріледі. Орташа есепбен 1 гектардан 0,6-0,8 тона алынады.

### Химиялық құрамы

Нұт дәндеріде 20-30% ақуыз, 50-60% углеводтар, 7% майлар бар. Құрамында мырыш, фолий қышқылы, лизин аминоқышқылы, В-1 және В-6 витаминдер табылған.

### Қолданылуы

Нұт Орта Азия, солтүстік Африка және Солтүстік Америкада көп қолданылатын тағамдық өсімдік. Құрамында нәруыздық заттар көп болғандықтан өсімдіктің дәнінен басқа шөбі мал азығына пайдаланылады.

### Өндірісі

| Нұт өндірісі, мың тонна |
| --- |
| Ел | 1985 | 1995 | 2005 |
| Үндістан | 4561 | 6436 | 6000 |
| Пәкістан | 524 | 559 | 868 |
| Түркия | 400 | 730 | 610 |
| Иран | 122 | 355 | 310 |
| Мексика | 139 | 167 | 240 |
| Мьянма | 138 | 76 | 230 |
| Австралия | 36 | 287 | 189 |
| Эфиопия | 0 | 125 | 135 |
| Канада | 0 | 1 | 98 |
| Сирия | 50 | 54 | 55 |

* 
* 
* Сабағы мен гүліСабағы мен гүлі
* Жемісі мен дәніЖемісі мен дәні
* ӨсуіӨсуі
* Ақ (еуропалық) және қара (үнді) нұттың дәндеріАқ (еуропалық) және қара (үнді) нұттың дәндері

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
2. ↑  Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* History and nutrition of Chickpeas, Casa Angola Internacional (ағыл.)
**Он бір буынды өлең** — қазақ поэзиясында бұрыннан жиі қолданып келе жатқан өлең өлшемі. 

Өлең тармағы үш бунақтан құралады. Басқа екі бунақ 3 буын, 4 буын, немесе, 4 буын, з буын болып еркін ауысып түсе береді. Ал соңғы үшінші бунақ үнемі 4 буынды болып келеді. Онбір буынды өлеңнің тағы бір өлшемдік үлгісі бар, оның өзгешелігі-алғашқы екі бунақтың екеуі де 4 буынды болып келеді. 

*Қалың қара бұлт арылып басымнан,*
*Тәңір жазса, өш алармын қасымнан.*
*Жан бауырым, жыламашы егіліп,*
*Мен садаға мөлдіреген жасыңнан.*
Бунақтардың орын ауыспайтындықтан, бұл өлшем түрінде өлең ырғағы біркелкілеу, сондықтан бұл негізгі түріне қарағанда азырақ қолданылады. Дегенмен, Абайдан кейінгі дәуірде бұл өлшем түрі көптеген ақындардың шығармаларында кездесіп отырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
**Алпамыс Нәзікен** - 1937 жылы 15 мамыр да Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Сарыбай ауылында дүниеге келген.

Қарғалы орта мектебін алтын медальмен, Қазақ мемлекеттік университетінің экономика факультетін қызыл дипломмен, М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітірген.

Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінде көп жылдан бері жас мамандарды тәрбиелеумен айналысып келе жатқан ұстаз — доцент, еңбек ардагері.

«Қарлығаш» (1995), «Қыз ғұмыр — жыр ғұмыр» (2001), «Жыр арқауы — Махамбет» (2003), «Мәртебелі поэзия» (2005), «Жамбыл жырының жалғасы» (2006) жыр жинақтарында бір топ өлеңдері жарық көрді. «Шырағдан» (1995), «Күрең шетен» (2003), «Қия жол ғұмыр» (2009) өлең кітаптарының авторы. «Мадонны Турана» (орыс тілінде) жыр жинағына бір топ өлеңдері енген.

Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың иегері (1996), ақындар мүшәйрасының екі дүркін (1991, 1993) жүлдегері. Халықарлық Абай қорының дипломант (2001). «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Құдайберді Байболұлы Орақ** (6 наурыз 1958 Небит-Даг, Красноводск облысы, Түркіменстан Республикасы) - геофизик

Өмірбаян
--------

Құдайберді Байболұлы Орақ 1958 жылы 6 наурызда Түркіменстан Республикасы Красноводск облысының Небит-Даг қаласында туған

1984 жылы В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген, инженер-геофизик.

1974-1976 жылдары - «ММГБ» КЭ РИТС-2 бұрғылаушы көмекшісі. 

1982 жылдан - «ММГБ» КЭ техник-геологы, инженер-геологы. 

1984 жылдан - «ММГБ» КЭ инженер-геологы, аға геологы («Маңғыстаугеология» АҚ). 

1998 жылдан - «Партекс Қазақстан Корпорэйшн» Мұнай Компаниясы» ЖШС инженер-геологы. 

2001 жылдан - «Каспий-геофизсервис» ЖШС аға геологы. 

2002 жылдан - «Каспий-геофизсервис» ЖШС директоры.

2004 жылдың қарашасынан - Маңғыстау облысы Геология және жер қойнауларын пайдалану аймақтық инспекциясының бастығы. 

2009 жылдың наурызынан - Геология және жер қойнауларын пайдалану аумақтық инспекциясының бастығы.

2010 жылдың шілдесінен бері - ҚР Индустрия және ақпараттық технологиялар министрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті терағасының орынбасары.

Марапаттары
-----------

«Ерен еңбегі үшін» (2009) медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Вассерман реакциясы** немесе **RW** - серологиялық реакция арқылы мерез ауруын анықтау әдісі. Бұл әдісті Август Вассерман 1906 ж. ұсынған. Вассерман реакциясы мерезбен ауырған адамдардың қан сарысуынан тиісті антигенмен қосылып таза сарысудың бір бөлігін сіңіріп алатын қасиетіне негізделген. Антиген ретінде қойдың қанындағы эритроциттер, ал антитела ретінде қан сарысуы болады. Ауруды анықтау үшін науқастың қан сарысуына антигенді қосқанда эритроциттер ерімесе (сіңбесе), онда мерездің болғаны. Ал егер еріп кетсе (сіңіріп алса) аурудың жоқ болғаны. Сондықтан, Вассерман реакциясы мерез ауруының жасырын кезеңінде, емделгеннен кейін, аурудан айыққанын анықтауда зор мәні бар. Бұл ауру тұқым қуалайтын болғандықтан Вассерман реакциясы арқылы міндетті түрде жүкті әйелдердің, донор қанын зерттеу қажет. 

Қазір мерез ауруын анықтау үшін преципитация микрореакциясы қолданылады (антикардиолипинді тест, MP, RPR (Rapid Plasma Reagin)).
**Apple А10 Fusion** (*Фьюжн*) - бұл 64-биттік чип жүйесі (SoC), Apple компаниясы әзірлеген. Ол алғаш рет 2016 жылы 7 қыркүйекте ұсынылған iPhone 7 мен 7 Plus смартфондарында пайда болды. А10, Apple алғаш рет шығарған төртядролы SoC, ол 2 жоғары өнімді ядролардан тұратын талапқа сай ойындар сияқты міндеттерді атқару арналған, 2 жоғары энергиялық тиімді ядросы қалыпты міндеттерге bigLittle технологиясына ұқсас конфигурацияланған.Технология Apple компаниясының мәлімдеуінше процессор ізашары, Apple А9-бен салыстырғанда 40%-ға өнімді және графикалық өнімділігі 50%-ға артық.

Apple А10 мына өнімдерге салынған
---------------------------------

* iPhone 7 және 7-плюс

Сондай-ақ
---------

* Apple мобильді қосымшалар процессорлары, Apple компаниясы әзірлеген тұтынулық электрондық құрылғылар үшін ARM негізіндегі мобильді процессорлар диапазоны.

Сілтемелер
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Apple A10 Fusion.  TechCrunch. Тексерілді, 7 қыркүйек 2016.
A.Крем
Ваниль
**Ваниль кремі**. Мұздың үстіне немесе суық суға қойылған майлығы 20% немесе 30% суық қаймақты (қаймақты шайқаған кезде, оның көлемі 1,5-2 есе ұлғаяды, сондықтан үлкендеу ыдыс қажет) көпіршігенше шайқау керек, сосын оған қант пудрасын және және ваниль қантын қосып араластырады. Желатинді ыстық сүтте ерітіп, жақсылап езеді, сосын сүзгішпен сүзіп, 25-30°С-ге дейін суытады. Шайқалған қаймаққа осы ерітілген желатинді үздіксіз араластыра отырып сыздықтата құяды. Сосын осы қоймалжыңды арнайы табаларға құйып суытады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Arial** (**Arial MT** атауымен де белгілі) - нео-гротеск санатты, кертпелері жоқ (sans-serif) тұрпатты компьютерлік қаріп. Microsoft Windows, Apple Mac OS X операциялық жүйелерінде және PostScript технологиясы қолданылатын бағдарламалық жасақтамаларда қолданылады.

Қаріпті 1982 жылы Робин Николас және Патриция Сандерс басқарған команда Monotype Typography және Type Solution Inc. компаниялары үшін жасап шығарды.

Ариалдың келесі модификациялары бар: Arial Black, Bold, Extra Bold, Condensed, Italic, Light, Medium, Monospaced, Narrow және Rounded.

Тарихы
------

1982 жылы IBM компаниясы өзінің 2 кеңселік принтер (3800-3 және 4250) модельдерін ұсынды. Келсімшарт бойынша Monotype осы принтерлерге растрлық (нүктелік) қаріптерді жасап шығаруы керек болды. 4250 принтеріне Linotype-тен сублицензиямен алынған Helvetica қаріпі енгізілді. Ал 3800-3 принтерінде Helvetica орнына Arial енгізілді. Қаріп кескіні бойынша жұмысты Робин Николас пен Патриция Сандерс басқарған 10 адамнан құралған Monotype компаниясының командасы 1982 жылы аяқтады және сол жылы Monotype қаріпті 240DPI сандық форматына енгізді.

1991 жылы Monotype Arial-дың PostScript Type 1 нұсқасын жасап шығарды.

Алғашқыда Ариал Sonoran Sans Serif деген атаумен белгілі болатын, ал өзінің қазіргі атауына Microsoft Windows ОЖ-нде қолданыла бастаған кезде ие болды

Нұсқалары
---------

2.76 нұсқасында араб және иврит әріптері қосылды.

5.00 нұсқасында Latin-C и Latin D, IPA Extension, кеңейтілген грек, кирилицца мен копт символдарына толықтырулар қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Boag, Andrew* Have you ever thought about the LaserWriter fonts and how you got them? (14 Oct 1996). Тексерілді, 9 мамыр 2011. "Monotype's first contract for the IBM 4250 included [...] Helvetica (sub-licensed from Lino) [...] When it came to the 3800 laser printer I think IBM wanted a functional equivalent to Helvetica to save on the licensing wrangles, and this is when the Arial bitmaps were first created. But IBM named all the fonts in the machine after rivers in Colorado (!) so it was initially called Sonoran Sans." Boag is a former Monotype employee.
2. ↑  4250 прототипі 1982 жылы Drupa атауымен таныстырылды, бірақ ақырғы 4250/II моделі сатылымға тек 1984 жылы шықты.
|  |
| --- |
| *Atmospheric gases scatter blue light more than other wavelengths, giving the Earth a blue halo when seen from space.* |
| Азот | 78.0842% |
| Оттегі | 20.9463% |
| Аргон | 0.93422% |
| Көмірқышқыл ғазы | 0.03811% |
| Су буы | about 1% |
| Басқалар | 0.002% |

Атмосфера қабаттары
**Атмосфера** (көне грекше: ἀτμός — бу және σφαῖρα — шар) - Жерді қоршаған газ қабықшасы. Атмосфера 78% азоттан, 21% оттегіден және болымсыз мөлшердегі басқа газдардан тұрады.  

Атмосфераның төменгі қабаты тропосфера деп аталады, ол 10-12 км биіктікке дейін (орта ендіктерде) созылып жатады. Одан биіктеген сайын температура төмендейді. Онан жоғары стратосферада температура тұрақты дерлік болып қалады (-40С маңында). Ал шамамен 25 км-дей биіктіктен бастап бұл қабат Күннің ультракүлгін сәулелерін жұтатындығынан температура баяу артып отырады.  

Жер атмосферасының жоғарғы қабаттарында күн сәулелері күшті иондану туғызады. Атмосфераның ионданған қабаты ионосфера деп аталады. Атмосфера ғарыш кеңістігінен Жерге келетін сәулелерден басым бөлігін шағылдырады немесе жұтады. Мысалы, ол Күннің рентген сәулелерін жібермей, ұстап қалады. Атмосфера бізді микрометеориттердің үздіксіз атқылауынан және ғарыш сәулелерінің – жедел қозғалатын бөлшектердің ағынының бүлдіру әрекетінен де сақтайды.
  

Атмосфера Жердің жылу балансында ерен маңызды роль атқарады. Көрінетін Күн сәулелері атмосфера арқылы ешбір бәсеңсімей өте алады. Оларды Жер беті жұтады, осыдан келіп ол жылынады да , инфрақызыл сәуле шығарады. Осы күнгі көзқарастар бойынша гидросфераның және атмосфераның болуы арқасында ғана жерде тіршілік пайда болған. Міне, сондықтан да экология мәселесі, біздің бірегей ғаламшарымыздың табиғатын қорғау ерекше маңыз алуда.
**Менделе Мойхер-Сфорим** (идишше מענדעלע מוכר ספרים лақап аты; шын аты жөні - Шолом-Яков Абромович; 2. 1. 1836, Минск. облысында, Копоыль по. - 8.12.1917, Одесса) - еврей жазушысы.

Шығармасын әеліә ивритше жазды. "Әлемнің соты" деген өлнңдер мен мақалалар жинағы діни фанатизмге бағытталды. Жаратылыстану ғылымын насихаттауға арналған 3 томдық "Табиғат тарихы", "Жақсы оқы" повесі, "Сыншыл көзқарас" кітабы жарияланды. М. жазбалары еврей әдебиетінің дамуына ұлкен ықпал етті. Ол - жаңа әдеби тілінің негізін салушы. Оның көптеген шығармалары дүние жүзінің тілдеріне аударылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2010. - 576 б. ISBN 9965-893-38-1
**«Біз осында тұрамыз»** — толық метражды көркем фильм. 1956 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

1954 жыл. Партия орталық комитетінің шақыруымен Қазақстанның шалғай даласына бір топ жастар келеді. Қарт орманшы Бұланбай комсомолшыларды "Бұл жер адамдарды ешқашан көрмеген, соқаны білмеген жабайы жер!" - деп ескертеді. Бірақ тың игерушілерді қиындықтар қорқытпайды, олар өз жұмысына кіріседі. Күресті қатал табиғатпен ғана емес, кеңшар тресінің директоры Қуаныш Қорқытовтың оралымсыздығымен де жүргізуге тура келеді. Оның нұсқаулығына қарамастан "Комсомольский" кеңшарының басшысы Кудряш ауыр, бірақ аса келешекті жер алқаптарын өңдеуді таңдайды. Осы қиын күресте жас тың игерушілердің ұжымы нығаяды. Трест басшылығы мен Кудряш арасындағы ұрыста, обком секретарі Бейісов Кудряшты қолдайды. Қорқытов барлық жерде жеңіліске ұшырайды. Оны қызметінен босатады. Бұрынғы әйелі оған қайта оралудан бас тартады - ол кеңшар партұйымының секретарі Сафаровты сүйеді. Тіпті ата-анасы ұлын кінәраттайды. Көп ұзамай "Комсомольский" кеңшарына жаңа жас тың игерушілер тобы келді.

Рөлдерде
--------

* Илья Кудряш — Константин Барташевич
* Сапаров — Шахан Мусин
* Дина Баймұхаметқызы — Зәмзәгүл Шәріпова
* Қуаныш Қорқытов — Ыдырыс Ноғайбаев
* Сайран — Сейфолла Телғараев
* Бейісов — Шәкен Айманов
* Халида Торғынова — Лидия Ашрапова
* Торғын — Сәбира Майқанова
* Сергей Савченко — Лев Фричинский
* Алексей Овсянников — Алексей Бахарь
* Ломакин — Виктор Гераскин
* Лена — Вера Петрова
* Сердюков — Евгений Попов
* Бұланбай — Әбен Мұхамедияров

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мы здесь живем Мұрағатталған 10 қарашаның 2018 жылы.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуШәкен Айманов фильмдері |
| --- |
|  |
| 

Дала қызы (1954) | Махаббат туралы аңыз (1954) | Біз осында тұрамыз (1956) | Біздің сүйікті дәрігер (1957) | Бір ауданда (1960) | Ән шақыруда (1961) | Жол түйісі (1962) | Алдар көсе (1964) | Атамекен (1966) | Тақиялы періште (1968) | Атаманның ақыры (1970)
 |

 |
1940 жылы Эстония және Латвия кеңестік әскери қоршау және шапқыншылығы схемасы (Ресей Мемлекеттік Әскери-теңіз мұрағаты)
Коммунистік террор кезінде қаза тапқан Эстония Үкімет мүшелерінің еске алуға арналған белгісі 
**Балтық елдерінің кеңестік оккупациялануы** 1939 - 1940 жылдардағы бірнеше кезеңді қамтиды.

1939 жылдың қыркүйек және қазан айларында КСРО Балтық елдерін өзара ықпалдастық пакттарын қабылдауға мәжбүрлеген болатын. Осы құжаттарға сәйкес Кеңес Одағы бұл елдерде өзінің әскери базаларын құру құқығына ие болған. Бұдан кейін 1940 жылдың жазында Қызыл Әскер Балтық елдеріне басып кіріп, үкіметтерінің биліктен кетірген. Эстония мен Латвия президенттері қамауға алынып, Сібірге айдалады және сол жерде қайтыс болады. Кеңестік бақылау астында болған жаңа үкімет Кеңес Одағының құрамына кіруге өтініш жібереді. 1941 жылы Кеңес үкіметі „халық жауларын" жаппай депортациялайды. Нәтижесінде, балтық халқы бір аптадан кейін бұл аймақты басып алған немістерді азат етушілер ретінде қабылдаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Soviet occupation of the Baltic states (1940)* // Ағылшынша Уикипедия (GFDL лицензиясы қайнаркөз өңдемелерінің тарихы). Қазақшаға аударылған күні: 6 тамыз 2013 жыл
2. ↑  Gerner & Hedlund (1993). p. 59.
**Ухуд шайқасы** – (хижра жыл санауы бойынша Шәууәл айының 3-cі, 2-жыл (23 наурыз, 625 жыл) бұл шайқас Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) басқарған мұсылман әскері мен Әбу Суфьян басқарған құрайыш тайпасының әскері арасында болды. Шайқас кезінде мұсылмандардың жеңіп жатқанын көрген тау басындағы мұсылман әскерінің садақшылары төмен түсіп, олжа жинауға кіріседі. Құрайыш тайпасының атты әскерін басқарып тұрған Халид ибн Валид (ғ.с (кейін Ислам қабылдайды) мұсылмандардың қорғансыз қалғанын көреді. Осы кезде ол мұсылмандардың артынан шабуыл жасайды. Бұл шайқаста мұсылмандар жағынан көп шығын болады. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) көптеген сахабалары қаза болды. Сонын ішінде әкесінің бауыры, ағасы Хамза (ғ.с) мерт болды. Ухуд тауы Араб түбегінің солтүстік – батыс бөлігінде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cambridge History of Islam 1A (1977) pp. 47-48
**Сәуле Көшкенқызы Амандықова** (1960 ж.т.) – заң ғылымдарының докторы (2006). Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген (1982). Қазақстан ғылым академиясының Философия және құқық институтында аспирант, ғылыми қызметкер (1985–1992), мемлекет және құқық институтында ғылылм қызметкер (1992–1995), Қарағанды облысы әкімшілігінде бас маман (1995–1996), Қарағанды мемлекеттік университетінде доцент, кафедра меңгерушісі (1996–2005) болды. 2005 ж. «Становление доктрины конституционализма в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертция қорғады.

Шығармалары
-----------

Амандықова – 89 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның («Становление доктрины конституционализма в Казахстане», 2002; «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы», 2000–01, орыс және қазақ тілдерінде) авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Пежш** (маж. *Pécs*) — Мажарстанның оңтүстік-батысындағы қала. Қала Мечек тауының етегінде орналасқан. Халық саны 156 576 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша).

Пежштегі ерте кезеңдегі христиандық некрополь ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралар қорына № 853 нысан болып енгізілді. Эссен және Ыстанбұлмен қоса Пежш 2010 жылы Еуропаның мәдени орталығының бірі болды. Қала 2000 жыл бұрын қалыптасты. Дегенмен қазба жұмыстары кезінде қалада біздің заманымызға дейінгі 4 мыңжылдықта кельт қоныстарының болғанын дәлелдеді. 

Рим империясының кезінде Паннония провинциясының құрамында болған кезде қала «Сопине» деп аталған. Сол замандағы христиан бейіттері осы уақытқа дейін сақталған және ЮНЕСКО-ның мәдени мұралар қорына тіркелген. 

Империя құлаған соң аймақ варварлар, ғұндар мен аварлардың қолына өтті.

Дереккөздер
-----------
**Сәуле Мейірманқұлқызы Ешенқұлова** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1963 жылы 20 қарашада Түркістан облысы, Төле би ауданы, Георгиевка ауылында дүниеге келген. 1981 жылы «8 март» атындағы орта мектепті бітіреді. 1985 жылы Алматыдағы Театр және көркемсурет институтында білім алады.

1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, оқудан шығарылып қудаланған. Бір жылдан соң оқуға қайта қабылданған. Ғ.Мүсірепов атындағы жастар театрында, *«Бауыржан шоу»* театрында жұмыс істеген.

*«Қазақ радиосында»* дикторлық қызмет атқарған. Желтоқсан көтерілісіне арналған «Қызғыш құс» фильмін түсіруге атсалысқан. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы.
**Сәуле Уәлиханқызы Жолманова** 1972 жылы 19 тамызда туған. Қазақ.
Қазақ улттық техникалық университетін (1996) бітірген,
инженер-бағдарламашы.
1990 жылдан - Алматы облыстық атқару комитеті ІІБ
жанындағы еселтеу орталығының операторы; мемлекеттік
қызметте жұмыс істеген; ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің белім бастығы, Бағдарламалық-техникалық құралдарды сүйемелдеу басқармасы бастығының
орынбасары, басқарма бастығы. 2000 жылдан - ҚР Қаржы
министрлігі Қазынашылық комитеті Қазынашылықты жаңғырту басқармасы оқыту бөлімінің бастығы. 2001 жылдан - ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің Қазынашылық жүйені сүйемелдеу және технологияль
тамасыз ету басқармасы бастығының орынбасары.
жылдан - ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық 
Бағдарламалық-техникалық құралдарды сүйемелдеу
басқармасының бастығы. 2007 жылдан - Астана қаласы
«ЕРТАП-БОРЛАС консалтингі» ЖШС жобалар басшысы.
2009 жылдан бері - ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық
комитеті төрағасының орынбасары.
ҚР қаржы министрінің құрмет грамоталарымен марапатталған. ҚР Президентінің Алғысымен (2001) ескерілген
Қазынашылық қызметінің үздігі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Белловакилер** (*Bellovaci*) — Сомма, Сена және Уаза өзендері аралығын мекендеген белг тайпалары. Оларды басты қалалары Братуспантиум (*Bratuspantium*) мен Цезаромагус (қазіргі Бове) болды.

Белловактар римдіктреге б.з.д. 52 жылы, тіпті Цезардің Галлияданшегінуі кезінде де қатты қарсылық көрсетеді. Оларды тек б.з.д. 46 жылы Брут қана бағындыра алды. 

Белловакилер қаһарман тайпа болып саналды. Верцингеториг жалпы галльдық құрылтай ұйымдастырып, әр тайпаға белгілі бір мөлшерде әскер шығаратыны туралы хабарлағанда, белловакилер ешкімге бағынбайтынын, римдіктермен өздері-ақ шайқасатындары туралы айтқан. Шынындада олар көтеріліске қатыспаған тайпалардың ең қауіптісі болып саналған.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Кельт тайпалары |
| --- |
|  |
| 

Аллоброгтар | Аревактар | Арверндер | Астурлар | Аутригондар | Белгтер | Беллдар | Белловакилер | Битуригтер | Бойлер | Бриттер | Венеттер | Веттондар | Вотадиндер | Галлектер | Галаттар | Гелветтер | Декеанглиялар | Деметтер | Инсубрлар | Ицендер | Карнуттар | Карпетандар | Катувеллаундар | Келтиктер | Кимврлар\* | Лингондар | Лобетандар | Лузитандар | Лузондар | Олкадтар | Ордовиктер | Пелендондар | Рутендер | Седетандар | Секвандар | Сенондар | Силурлар | Скоттар | Суессетандар | Тарбеллдер | Титтилер | Треверлер | Урактар | Эдуилер
 |

 |
**Орынбор Шекара Комиссиясы жанындағы қазақ мектебі** - патша өкіметінің қазақ жерінде отаршылдық қанауды күшейту мақсатында құрған жалпы білім беретін оқу орны. Өкімет мектеп алдына қазақ феодалдары мен ру басылары балаларын болашақта қазақ өлкесін басқаруға даярлау, патша өкіметіне шын берілген әкімдер тәрбиелеу және оларды орыс тілінде сауаттандыру мақсатын қойды. Орынбор Шекара Комиссиясы жанындағы қазақ мектебі *1850 жылдың 20 тамызында* салтанатты түрде ашылды. Алғашқы жылы мектепте *30 бала* оқыды. 1857 ж. мектепті тұңғыш рет *20 бала* бітірді, солардың ішінде қазақ халқының болашақ атақты ағартушысы Ыбырай Алтынсарин болды. Мектептің білім дәрежесі орыстардың приход және уездік уч-щелері дәрежесінде болды, уездік уч-щелердің оқулықтары қолданылды. Орыс және қазақ тілдерін оқытатын мұғалім сол екі тілді де білуі тиіс болған. Мектептің оқу жоспарында мынадай пәндерді оқыту көрсетілді: мұсылман заңы, орыс тілі (оқу,таза жазу,грамматика), арифметика, қазақ тілі, тергеу жүргізу,орыс және қазақ тілінде іс-қағаздарын жүргізу, гимнастика. Орынбор Шекара Комиссиясы жанындағы қазақ мектебі 19 жыл жұмыс істеді, осы мерзімде мектепті *48* қазақ жастары бітірді. Мектептің қазақ жастарын орыс мәдениетіне баулуда бірқатар рөлі болды. Мектептің оқу-тәрбие жұмысының басты ерекшелігі - қазақ жастарының орыс тілі мен әдебиетін жете меңгеруіне айрықша көңіл бөлінуі. Бірақ патша үкіметі үшін мектеп пайдалы болмағандықтан, Александр II патша 1868 ж. 2 желтоқсанда мемлекеттік советтің мектепті жабу туралы ұсынысын бекітті. Мектеп 1869 ж. жабылды.

Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 8-ші том.1976
-----------------------------------------------------------