recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тамара Федоровна Тавилдарова**(15.05.1901 ж.т. Ленинград қаласы.)- қазақстандық ғалым зоотехник. Ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1953), профессор (1955), Қазақ АКСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961).

Өмірі
-----

Тамара Вологда сүт шаруашылығы институтын (1923) бітіріп, ауыл шаруашылығы кооперациясы жүйесінде нұсқаушы, Ленинград ауыл шаруашылығы институтында (1924-1925), Белорусь ауыл шаруашылығы академиясында ассистент (1925-1931). Қазақтың мал өсіру ғылымының зертханалық институтында және оның тәжірбие иснтитутында аға ғылыми қызметкер және оның бөлім меңгерушісі (1931-1938), Өзбектің мал өсіру ғылыми-зертханалық институтында бөлім меңгерушісі (1948-1954), Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтында кафедра меңгерушісі (1954-1964), профессор-консультант (1964-1974), 1975 жылдан ғылыми-зертханалық секторының аға ғылыми қызметкері. Тавилдарова республикада сиыр тұымын асылдандыру жұмысына басшылық етті. Ол Солтүстік Қазақстан облысы «Мамлют» асыл тұқымды мал заводында қырдың қызыл сиыры тұқымын шығаруға басшылық етті. Тавилдарова 100- ден астам ғылыми еңбек жариялады.

Сыйлықтары
----------

Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 513 бет
Йохан Отто фон Гемминген — католик епископы
**Епископ** (гр. *ἐπίσκοπος* — «қадағалаушы», «бақылаушы»; лат. *episcopus*) немесе **Архиерей** (гр. *ἀρχιερεύς*: көне грекше: ἀρχι- — «үлкен, жоғары» + ἱερεύς — «қызметкер») — Христиан дінінде ең жоғары (үшінші дәрежедегі) лауазымды діни қызметкерлердің (архиепископтардың, митрополиттердің, патриархтардың) жалпы атауы. *Епископ* лауазымы әуелде діни қызметкер деген ұғымды ғана білдірген. "Көне өсиет" кітабында (Левит) да осы мағынада қолданылады. Қазіргі Архиерей епархияны (діни әкімшілік аймақты) басқарады, священниктерді, дьякондарды қызметке тағайындайды, діни лауазым иелерінің және қатардағы христиандардың күнәсі мен күмәнін талқылайды, шіркеуде құдайға құлшылық ету, шоқыну, шоқындыру т.б. діни жол-жоралғы, рәсімдер өткізеді.

Бастапқыда, апостол дәуірде, «епископ» деген сөз, елші Пауылдың хаттарында Иса Мәсих ізбасарларының жеке қоғамының аға тәлімгерін білдірген. Епископтар елшілерден айырмашылығы белгілі бір қалада немесе провинциядағы христиандарды бақылап отырды (көбінесе кезбе уағыздаушылар). Кейіннен, бұл термин діни қызметтердің ең жоғарғы дәрежесінің - пресвитер мен диканаттың неғұрлым нақты мағынасын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Барсов Н. И. Епископ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Епископ**
**Тит Макций Плавт** (**Titus Maccius Plautus** ; б. з. б. 3 ғ. ортасы, Сарсина, Умбрия,—184 ж. ш. Рим) —римдік комедияшы. Паллиатаның (рим комедиясы) атақты шебері. Сахнада қимылды молайту үшін контаминацияны (текстерді шоғырландыру) қолданды («Мақтаншақ сарбаз» т. б.). Плавт пьесалары көне халық театрына жақын, маска киіп ойнауға лайықты («Есектер» т. б.) шешен диалогқа, арияларға, күлкіге құрылып жазылған. Грек және Рим тұрмысын, құлдар өмірін шебер суреттеп, ескі грек, рим ғұрпын күлкі етеді («Елес», «Вакхидтар» т. б.) Плавт күлдіргі сөздің асқан шебері болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  H.M. Tolliver. "Plautus and the State Gods of Rome", *The Classical Journal* 48.2(1952), pp. 49-57.
2. ↑  M. Marples. "Plautus," *Greece & Rome* 8.22(1938), p. 1.
**Құмбауыроба** – Аққұмсағыз құмының солтүстік-шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Темір ауданы Шұбарқұдық кентінің оңтүстігінде 25 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 292 м, салстарымалы биіктігі 42 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 9 км-ге созылған, енді жері 4 км. Беткейі көлбеуленіп, жонды белеске ұласады. Шығысында Қарағандысай сайы, оңтүстігінде Төрткіл тауы, батысында Ақтоғай қыстауы жатыр.

Өсімдігі
--------

Сортаң, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында көкпек, бұйырғын, жусан, боз, селеу, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құмарова Шәрбану** 1936 жылы, 13 мамырда Алматы облысының Есік қаласында туған. 1961 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің (бүгінгі ҚазҰУ) филология факультетін бітіреді. Сол жылы "Қыз сыры" атты тұңғыш әңгімелер жинағы жарық көреді. 1961-1966 жылдары "Социалистік Қазақстан" ("Егемен Қазақстан") газетінде әдеби қызметкер, 1966-1968 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, 1968-1972 жылдары республикалық "Мәдениет және тұрмыс" (бүгінде "Парасат") журналында жауапты хатшы. 1972-1974 жылдары М.О.Әуезов атындағы академиялық драма театрында әдебиет бөлімінің меңгерушісі. 1976-1986 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, аға редактор, "Қазақстан әйелдері", "Парасат" журналдарында қызмет етті. Халыкаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты (1999). "Құрмет" орденінің иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
Құмақжол
========

Құмақжол – Шерқала қырқасының орта тұсындағы төбе. Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы Қаражар ауылының оңтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан.

Абсолют биіктігі
================

Абсолют биіктігі 236 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 4 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі белесті келген. Солтүстігінде Өтебайтау, батысында Ыстықтау, оңтүстік-батысында 1,8 км, жағалау ұзындығы 6,7 км. Жағалауының солтүстік және шығыс бөлігін қамыс басқан, қалған бөлігінде қамыс, құрақ шоғырлары кездеседі.

Суы
===

Суы сәл ашқылтым, мал суаруға жарамды. Солтүстігінде шағын көл жатыр. Суы қараша айының соңғы онкүндігінде ериді. 
Көлде балық бар, сондай-ақ жыл құстары ұя салады. Батыс жағалауымен электр желісі өтеді.
Құмдауықтар туысы(Calidris) - аяғы біршама қысқа, тауқұдірет тұқымдастарға жататын ұсақ құстардың 24-25 туыстарының біреуі. Тұмсығы онша ұзын емес. Аяғындағы төртінші саусақ - кішкене, саусақтарының арасында жарғақ болмайды. Аталықтары және аналықтарының реңі бірдейвы. Құмдауықтар туысында 14 түр бар, Қазақстанда 8 түрі өмір сүреді.

Ұзынсаусақ құмдауық
===================

Ұзынсаусақ құмдауық(Calidris subminuta) - құмғақшаға өте ұқсас, одан айырмашылығы, атауынан көрініп тұрғандай, ортаңғы саусағы ұзын болып келетін құс. Шығыс Сібірде орын тебеді. Оның негізгі ұялау биотобы - таулы тундра, сондай-ақ тау өзендерінің батпақты аңғарлары. Қазақстанда тек ақна шығыс аудандарда өте сирек көзге түседі.

Calidris subminuta

Аққұйрық құмдауық
=================

Аққұйрық құмдауық(Calidris temmincrii) - дене мөлшері және реңі құмғақшаға өте ұқсас құс. Айырмашылығы - қауырсындарында қызылсары реңк болмайды, аяғы - ақшыл, құйрығының жиегі - ақ. Еуразияның тундрасы және орманды тундрасында орын тепкен, кей жерлерде саны құмдауықтан гөрі көбірек. Қазақстанда сәуір-мамырда және шілденің соңынан қазанның басына дейін әдеттегідей ұшып өтеді. Саны онша көп емес, ұшып жүрген дарақтарды жаз бойы кездестіруге болады.

Дереккөздер
===========

Құстар. А.Ф.Ковшарь, В.А. Ковшарь
**Құмар Жүсіпов** (1905, бұрынғы Орал облысы Гурьев уезі, Сібірті болысы, 8-а, (қазіргі Атырау облысы, Тайынша ауданы "Теңдік" кеңшарының Бесікті бөлімшесі) - 16 қыркүйек 1987, Атырау) - ақын, жыршы. 

  

Халық ауыз әдебиетін көп білетін қарт шешесі Нәзираның тәрбиесінде өседі (Нәзира — Атырау еліне аты мәлім Есет бидің қызы). Нәзира жастай кұлағына сіңген өз әкесі Есеттің, оның сыйлас адамдары Абыл мен Махамбеттің сөздерін немересі Құмарға үйретіп бағады. Құмар өсе келе Қашаған, Ығылман ақындарды көріп, жырларын жаттайды. Құмар елге әуелі жыршы ретінде танылған. Абылдың, Махамбеттің, Шернияздың, Ақтанның, Нұрымның, Ығылманның, Аралбайдың, Қашағанның, Досжанның, Аязбайдың терме-толғауларын ел арасына таратқан.   

"Қырымның қырық батыры", "Сейфіл - Мәлік", "Бәдіғұл - Жамал", "Зияда", "Көрұғлы", "Әмира", "Мәлік - Хасан", "Қорлығайын" сияқты дастандарын халық арасында жырлаған. 

Алғашқы "Сергелдең" толғауы 1924 жылы жазылған. "Ерлерге елден алғыс жауын жеңген", тағы басқа өлең, толғаулары жұртшылыққа танымал. Жүсіпов шығармалары "Ақындар жыры" (1963), "Пернедегі термелер" (1965), "Айтыс" (1966), "Қазақтың қазіргі халық поэзиясы" (1973), "Шұғыла" (1977), тағы басқа жинақтарында жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Биогерм** (грек, герма – шошақ). Отырықшы бентостар, яки су қоймалары түбіне жабыса өсетін, құрамынан ізбес (СаО) бөліп шығаруға қабілеті бар кейбір организмдер (маржандар, мшанкалар, губкалар, құрттар, фораминиферлер сияқты жәндік түрлері, әйтпесе көкжасыл және қанқызыл балдырлар) есебінен қалыптасатын тау жыныстарының шоғыры.[1]

Негізінен ізбестастардан тұратын бұл шоғырларды түзетін организмдер қаңқасы өзінің тірі кездегі қалпын сақтай отырып, бір-бірімен астаса өріледі. Биогерм шоғырларының биіктігі бірнеше см-ден бірнеше жүздеген м-ге, ал көлденең бірнеше км-ге жетуі мүмкін (организмдер бірлестігі ұзақ уақыт бойына тіршілік еткен жағдайда). Биогермдер рифтер құрамына кіреді, олар теңіздер (мұхиттар) өндрінде де, тұщы сулы айдындар түбінде де (сирегірек) кездесуі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Құмдыкөл** — Сырымбет шоқ қарағайының солтүстік-батысындағы тұйық тұщы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Шоққарағай ауылының солтүстік-батысында 6 км жерде орналасқан. Теңіз дегейінен 223 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 6,3 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойының ұзындығы 9,1 км. Су жиналатын алабы 104 км2. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Қараша айының соңында су қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы ойпатты келген. Түбі тегіс, тұнба шөккен. Солтүстігінде Ақбас, оңтүстік-батысында Жетікөл көлдері орналасқан. Көл жағалауы жайылым және шабындық ретінде пайдаланылады. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Талқара** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ақкөл, Шортанды аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 68 км, су жиналатын алабы 2,3 мың км². Жылдық су ағыны 29,6 млн. м3.

Бастауы
-------

Көкшетау қыратының оңтүстігіндегі Талқара ауылының солтүстігінен басталып, Ақкөл, Шортанды аудандары жерімен ағып, Қалқұтан өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Су жиналатын алабы сәл жонды-төбелі, қырқалы-шоқылы келген. Орта ағысында бетеге аралас әр түрлі шөптер өскен, төм. ағысындағы жайылмасында сортаңды шөптер басым дала ландшафтысы қалыптасқан. Су жиналатын алабының басым бөлігі жыртылған. Су жиналатын алабының 26%-ын шоқ қарағайлы орман алып жатыр. Аңғарының ені жоғарғы ағысында 2 – 3 км, төменгі бөлігінде 1,0 км. Жайылмасының ені 50 – 300 м. Жазда кейбір жылдары құрғап қалады. Грунт және жауын-шашын суларымен толығады. Суының минералдылығы жаз, қыс айларында 700 – 1000 мг/кг, кермектілігі 6 – 7 мг экв. Негізгі саласы – Степная (ұзындығы 12 км). Талқараға одан басқа шағын екі өзенше құяды. Суы егістік, мал суаруға, ауыз суға жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Құмды** – Ойыл өзені алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Алға мен Ойыл аудандары арқылы ағады. Ұзындығы 57 км, су жиналатын алқабы 871 км2.

Бастауы
-------

Құмды өзені Ақшат тауының шығысындағы қыраттықтағы бұлақтардан басталып, Сарытоғай ауылы тұсында Ойыл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Арнасы тар, жағасы тік жарлы. Жер асты суымен және жауын-шашынмен қоректенеді. Жаздың аптап ыстықтың кесірінен иірімдерге бөлініп қалады. Суына мал мен бақша суарылады, алабы - жайылым мен шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
Анатолий Павлович Маковский - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі

1955 жылы Көкшетау облысында туған. Целиноград ауылшаруашылық институтын бітірген. 

Институтты бітіргеннен кейін колхоздың төрағасы, Көкшетау ауылшаруашылық институтының оқу – тәжірибелік шарауашылығының директоры қызметтерін атқарған. 

1994-1996 жылдары Көкшетау облысы Ленинград ауданы әкімінің бірінші орынбасары болып жұмыс істеді. 

1996-1997 жылдары - Көкшетау облысы Ленинград ауданының әкімі. 

1996-1997 жылдары – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы әкімінің бірінші орынбасары, Ауылшарауашылығы департаментінің бастығы. 

1997-1998 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы әкімінің міндеттерін атқарушы. 

1998-2012 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданының әкімі. 

2012 жылғы қаңтардан бастап – Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық - демократиялық патия фракциясы төралқасының мүшесі, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Аймақтық саясат және маслихаттармен жұмыс істеу кеңесінің мүшесі. 

«Құрмет» орденімен, «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Парлментіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған. 

Үйленген, екі баласы және төрт немересі бар.

Дереккөздер
-----------
**Николай Изотович Покатилов** (1920-1996),старшина, Даңқ орденінің толық иегері, Ұлы Отан соғысына катысқан. Еңбек жолын Путь Ленина ұжымшарында (Целиноград облысы) бухгалтерліктен бастады. П.Брянск және Орел түбінде, Белоруссияны азат етуде, Кенигсберг пен Данцигті шабуышмен алуда ерлік жөне батылдығымен көзге түсті.1972 жылдан Қарағандьща тұрады. КСРО қатынас жолдары министрлігінің Қарағандыдағы техн. мектебінде аға бухгалтер болып істеді. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Медоев мұздығы** – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Талғар ауданындағы Жарсай өзенінің бастауында, Металлург пен Көкбұлақ мұздықтарының аралығында орналасқан. Талғар мен Есік өзендерінің суайрығы.

Сипаты
------

Мұздық шамамен 4200–4600 м биіктіктен басталып, 3600 м биіктікке дейін созылып жатыр. Ұзындығы 2,5 км, аумағы 1,4 км2. Орташа қалыңдғы 30–40 м. Мұздыққа Қазақстанның белгілі геологы Г.Ц.Медоевтың есімі берілген. Мұздық жыл сайын 5–10 м-ге қысқарып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Анатолий Иванович Артемов** (1942 жылы 20 наурызда Ленинградта дүниеге келген) – Ресей актері. .

Анатолий Артемов Щепкинский училищесінде Н.А. Анненков курсын бітіреді. Ресейдің ірі театрларында: Куйбышев, Пермь, Мурманск, Новгород, Омбы, Воронежде жұмыс істейді. Артемов А.С. Пушкин атындағы драма театр академиясында актерлік қызмет атқарады. 1986 жылдан бастап Жастар театры құрамында және 1989 жылдан бастап Жастар театры құрамында қызмет атқарады. Артемов 1984 жылдан бастап театрда актер болып жұмыс істеп, 1975 жылдан бастап киноға түскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша Уикипедия Мұрағатталған 21 қаңтардың 2012 жылы.
**Құмар ойын бизнесі сферасындағы** қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құмар ойын бизнесі салығы 2007 жылғы каңтардын 12-сінде енгізілген. Казино, ойын автоматтарының залы, тотализатор, букмекерлік кеңсе қыметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады.
Құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметті жүзеге асыру кезінде ойын ycтелi, ойын автоматы, тотализатор кассасы, тотализатордың электрондық кассасы, букмекер кеңсесінің кассасы, букмекер кеңсесінің электрондық кассасы құмар ойын бизнесіне салық салу объектілері болып есептеледі.  

Салық салу объектінің бірлігінен құмар ойын бизнесіне салық мөлшерлемесі айына айлық есептік көрсеткіштің 30-дан 830 еселенген мөлшерін құрайды. Салық мөлшерлемесі Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және салық кезеңінің бірінші күні қолданыста болған АЕК мөлшері негізге алына отырып айқындалады.
Құмар ойын бизнесі үшін салық кезеңі күнтізбелік тоқсан болып табылады. Құмар ойын бизнесі салығын есептеу әрбір салық салу объектіне тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі.
Салық салу объектілері айдың 15-ін коса алғанға дейін пайдалануға берілген кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеме бойынша, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеменін S мөлшеріне есептеледі, ал олар айдың 15-іне дейін шығып калған кезде, құмар ойын бизнесі салығы белгіленген мөлшерлеменің S мөлшерінде, 15-інен кейін белгіленген мөлшерлеме бойынша есептеледі.
Құмар ойын бизнесі салығы есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-нен кешіктірілмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша бюджетке төленуге жатады.
Құмар ойын бизнесі салығын төлеугиілердің қосымша төлемі белгіленген. Қосымша төлем құмар ойын бизнесі сферасындағы қызметтен алынған табыстың сомасы белгіленген табыстың шекті сомасынан асып түскен жағдайда есептеледі. Қосымша төлем табыстың шекті мөлшерінен асып түсетін сомаға белгіленген мөлшерлемені қолдану арқылы есептеледі және ол есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей төленуге жатады.  

Құмар ойын бизнесі салығын төлеушілер үшін салық кезеңі ішіндегі табыстың шекті мөлшері объектбірлігінен айлықесептік көрсеткіштің 2000-нан 135000 еселенген мөлшерін құрайды.
Құмар ойын бизнесі салығын төлеуші құмар ойын бизнесі саласындағы қызметтің бірнеше түрін жүзеге асырған кезде қосымша төлем осы саладағы әрбір қызмет түрінен алған табыстан бөлек есептеледі.Құмар ойын бизнесі саласына жатпайтын кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерін жүзеге асыру кезінде құмар ойын бизнесі салық төлеушілер қызметтің көрсетілген түрлері бойынша кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізуге және жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте бюджетпен есеп айырысу жүргізуге міндетті.  

Салық төлеушілер құмар ойын бизнесі салығы бойынша мағлүмдаманы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебі бойынша салық органына есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлпыбаев С. Ынтыкбаева С.Ж. Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2
*Басқа мағыналар үшін Құмбел деген бетті қараңыз.*
**Құмбел** – Арасан тауының шығысындағы асу.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданы Арасан өзенінің жоғарғы ағысында 2600 м биіктікте орналасқан. Асудан жыл бойы салт атты адам өте алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозой дәуірінің герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Беті төрттік шөгінділермен жабылған.

Климаты
-------

Климаты қоңыржай белдеудің тұран континеттік облысына жатады. Қаңтардың орташа температурасы 8-12°С, ал шілдеде 18-20°С, жылдық жауын-шашын мөлшері 700-800 мм. Топырақ жамылғысы тау шалғындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Ақтүбек деген бетті қараңыз.*
**Ақтүбек** — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы ауыл, Ақтүбек ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Жаңаарқа кентінен батысқа қарай 36 км-дей жерде, Сарысу өзенінің бойында Бәйеш және Қыздарбек тауларының ортасында орналасқан.

Тарихы
------

Мойынсерікке бірігу нәтижесінде 1934 жылы Ақтүбек ұжымшары құрылды. Жерінің жалпы ауданы — 182,2 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары - мал шаруашылығы, қосымша бағыты — егіншілік болды. 1961 жылы «Дружба» кеңшары ашылып, Ақтүбек кеңшар құрамына кірді. 1977 жылы өз алдына бөлініп шығып, КОКП 25 съезі атыңдағы кеңшар болып қайта құрылды, орталығы Ақтүбек болды. Округ көлеміңде 33 шаруа қожалығы еңбек етеді (2006).

Халқы
-----

Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 797 адам (408 ер адам және 389 әйел адам) болса, 2009 жылы 781 адамды (406 ер адам және 375 әйел адам) құрады.

Инфрақұрылымы
-------------

Округтің елді мекендерінде (Ақтүбек, Өркендеу, Сарысу, Атасу және Манадыр бекеті, 128; 152 және 161- разъездері) 4 мектеп, 2 фельдшер-акушерлік пункт, мәдениет үйі, 2 кітапхана бар. Ақтүбек басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Атасу темір жол бекеті 7 км жерде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айнабұлақ •
 Айшырақ •
 Ақбастау •
 Ақтайлақ •
 Ақтасты •
 Ақтау •
 Ақтүбек •
 Алғабас •
 *Аралтөбе* •
 Атасу (Ақтүбек а.о.) •
 Атасу (Байдалы би а.о.) •
 Байғұл •
 Бидайық (Бидайық а.о.) •
 Бидайық (Орынбай а.о.) •
 Ералиев •
 Жаңаарқа •
 Жомарт •
 Кезең •
 Кенжебайсамай •
 Кирово •
 Қараағаш •
 Қарамола •
 Қылыш •
 Қызылжар •
 Мұқажан Жұмажанов •
 Мыңадыр •
 Орынбай •
 Өркендеу •
 Талдыбұлақ •
 Түгіскен •
 Ынталы •
 Ынтымақ •
 №69-темір жол айрығы •
 №117-темір жол айрығы •
 №189-темір жол айрығы 
 |

 |
**Ағын су қуаты** (Мощность водотока) — кез келген (үлкен, кіші) өзеннің белгілі бір шамадағы энергиямен жұмыс атқаруы. Жұмыс атқарушы элементтер түрлері төмендегіше қарастырылады: бірқалыпты су ағысының белгілі телімінде L үзындықтағы табан еңістігі I = tgα және күлау биіктігі Нр аа және bb қималары- ның арасындағы су көлемі 1 секундта жылжып а'a’ және b’b’ жағдайында болады. Ағын судың орташа жылдамдыгы V, су шығымы Q және көлденең кимыл қимасының ауданы оның жылдамдығы мына формуламен анықталады: V = Qc/W м/сек. Өзен ағынының табиғи жағдайдағы қуаты өзен арнасы мен табанындағы үйкеліс күшін жеңуге, ретсіз козғалыстағы бөлшектердің өзара энергия бәсеңдетуінің әсерінен, ең соңында жылу энергиясына айналып, таралып, жоғалып кетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Электростикалық өріс** - қозғалмайтын электр зарядтарының электр өрісі.

Жермен өзара әрекеттесетін кез - келген дене оның центірінен әр түрлі қашықтықта түрліше потенциалдық энергияға ие, g1 электр заряды басқа g2 зарядынан әр түрлі қашықтықта болған сайын әр түрлі потенциалдық энергияға ие болады.  
g заряды тудырған электр өрісіндегі зарядты, өрістің бір нүктесінен екінші нүктесіне орын ауыстырғандағы электр өріс күштерінің атқарған жұмысы электрлік өзара әрекеттің потенциалдық энергиясының өзгеру өлшемі болып табылады:

**A=Eп-Eк**

Өрістің әр нүктесіне зарядқа осы зарядқа пропорционал **F=gE** күші әрекет етеді. Заряд орын ауыстырғандағы бастапқы және соңғы орындарына тәуелді:

**A/g=Еп1/g-Еп2/g**

Eп1 мен Еп2 электр өрісінің 1 және 2 нүктелеріндегі g зарядының потенциалдық энергиясы. Бұл зарядтың әр нүктедегі потенциалдық энергиясы әр түрлі болады. Ол зарядтың өзіне және өрістің қасиеттеріне байланысты. Eп/g қатынасы зарядтың шамасына тәуелді емес, өрістің энергетикалық сипаттамасы деп қабылдап, p әріпімен белгілейді және берілген нүктедегі өрістің потенциалы деп атайды:

**Р=Еп/g**

**Eп1/g-Еп2/g** шамасы бірлік оң зарядтың потенциалдық энергиясының өзгеруі болып табылады. Өрістің нүктелерінің арасындағы потенциалдар айырымы дейді және оны р1-р2 немесе **U** деп белгілейді:

U=p1-p2=Eп1/g-Еп2/g=A/g

Өрістегі заряд бір нүктеден екінші нүктеге орын ауыстырғанда, электр өрісінің атқаратын жұмысы мынаған тең:

A=g(p1-p2)=gU

Өрістің екі нүктесі арасындағы потенциалдар айырымының физикалық мәні бар - кернеу деп атайды. Потенциалдар айырымы электр өрісінің энергетикалық сипаттамасы болып табылады. Электр өрісінің кернеулігі қарастырылатын нүктелер арасындағы кернеудің олардың арақашықтығына қатынасына тең.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Физика және астрономия: Жалпы білім беретін мектептің 8 - сыныбына арналған оқулық. Өңд.2-бас./Б.М.Дүйсембаев, Г.З.Байжасарова, А.А.Медетбекова. - Алматы:Мектеп баспасы,2008.-256 бет, суретті. ISBN 5-89800-008-9
**Электрсинтез** – күрделі бейорганикалық немесе органикалық қосылыстарды электролиз әдісі арқылы алу. Э-де электрон беру және қосып алу көп сатыда жүзеге асады. Әр сатыда тұрақты немесе тұрақсыз бөлшектер түзілуі мүмкін. Э-дің әр сатысына электродтық потенциалдың белгілі бір мәні сәйкес келеді. Катодта жүретін реакциялар электртотықсыздану, ал анодта жүретін реакциялар электртотығу деп аталады. Мұнда анод ретінде платина, графит, ал катод ретінде сынап, қорғасын, мыс, никель, т.б. алынады. Электродтағы электр тогының тығызд. 1-ден 100 А/дм2-ге дейін, электролиттің темп-расы 20-дан 80С-қа дейін өзгереді. Өндірістегі бейорганик. тотықтырғыштарды (гипохлориттер, хлораттар, перхлораттар, HClO4, H2S2O3, KMnO4, MnO2, т.б) алу электртотығу процесіне негізделген. Органик. қосылыстарды электртотығу және электртотықсыздануды қатарынан қолдану арқылы алады. Мыс. анодта – себацин қышқылы, қорғасынның тетраалкилді туындылары, фторорганик. қосылыстар, ал катодта – адиподинитрил алынады.
**Электронография** (электрон және графия) – электрондар шоғының заттан шашырауы кезінде пайда болатын дифракциялық кескін (бейне) алуға және оны тіркеуге негізделген құрылымдық зерттеу тәсілі. Рентгенография мен нейтронографияға қарағанда Э-ның мынадай ерекшеліктері бар: 1) электрондар затпен әлдеқайда күшті әсерлеседі. Сондықтан олар қалыңд. 10–5 – 10–7 см-ге дейінгі сынама үлгілерден өтіп, дифракц. кескін береді. Молекулалардың құрылымын зерттеген кезде сынама үлгі ретінде төмен қысымдағы бу ағыны пайдаланылады; 2) ауыр атомдар арасында орналасқан жеңіл атомдардың координаттарын анықтай алады; 3) электрондар сәулесінің толқын ұзындығы өте қысқа болуы себепті өте майда әрі ұлпа нысандарды зерттей алады; 4) электрондар шоғының қарқындылығы жоғары болып келеді. Э-лық зерттеулер мынадай бағыттарда дамып келеді: 1) булардағы немесе газдардағы молекулалардың құрылысын анықтауға арналған молекулалық (газдық) Э.; 2) құ-рылымы белгісіз кристалдың атомдық құрылымын толық анықтау немесе зерттелген құрылымдарды толтыру мақсатында орындалатын құрылымдық Э.; 3) беттік қабаттардың Э-сы; 4) әр түрлі фазалардың өзара жанасуынан пайда болатын құрылымдық ерекшеліктерді (микрокристалдар пішіні, ауыспалы құрылымдар, т.б.) зерттейтін субмикроскоп. кристаллография. Газдық Э. көмегімен булану темп-расы 1500 – 2000С-қа дейінгі зат молекулаларының құрылысы зерттеледі. Ядроаралық қашықтық пен тербеліс амплитудасының орташа квадраттық ауытқуы 0,01 – 0,001Е-ге дейінгі дәлдікпен анықталады. Құрылымдық Э. элементар ұяның параметрлерін және кристалдың атомдық құрылымын анықтау үшін пайдаланылады. Беттік қабаттардың Э-сы технол. өңдеу кезінде пайда болатын беттік өзгерістерді, тотығуды, коррозияны, т.б. зерттейді. Субмикроскоп. кристаллография табиғатта аз кездесетін әрі майда (мыс. минералдың ұлпа бөлшектері) заттар, күйелер, әр түрлі абразивтер сияқты заттардың (өлшемдері 10Е-нен аспайтын) құрылымын анықтауда пайдаланылады.
**Электрфорез**, электркинетикалық құбылыстар – сұйық ортадағы (көбінесе сулы) сыртқы электр өрісі әсерінен зарядталған бөлшектердің (мыс. мицелла, ақуыз макромолекулалары, т.б.) бағытталған қозғалысы. Э. бен электросмос құбылыстарын 1809 ж. Ф. Рейсс ашқан. Элекросмос – сұйық фазаның (көбіне электролит ерітіндісі) капиллярлы түтікше немесе кеуекті ортадағы қозғалысы. Э. күрделі ақуыз жүйесін құраушыларына аналитик. жолмен бөлу үшін, ал электросмос сүзуге келмейтін дисперстік фаза бөлшектерін бөлуге, торфтар мен бояуларды сусыздандыруға, майлы эмульсияларды бөлуге, т.б. қолданылады. Э-ді ауадағы қатты заттар мен сұйықтықтардың дисперсиясы болып табылатын түтін мен тұманды шөктіру кезінде де пайдаланады.
**Электрондық литография** (ЭЛ) - ең жоғары ажырату қабілеті бар, өлшемдері 1 мкм-ден кіші суреттер элементтерін алуға мүмкіндік беретін литография түрі. Сондықиан "Субмикрондық Л" деп де аталады. Жарықтандыру сәуелелнуі ретінде энергиясы 10-30 кэВ үдетілген электрондарыдың фокустелген шоғы пайдаланады. Электрондардың да бройлдық толқын ұзындығы АӘ-нің бөлігіней болғандықтан, ФЛ-да ажырату қабілеттілігін шетейтін дифракция құбылыстарын ЭЛ-де ескермей-ақ қоюға болады. Іс жүзінде сканирлейтін ЭЛ кеңінен қолданылады. Оның мынадай артықшылықтары бар: жіңішке сызықстарды алу мүмкіндігі үлкен; интегралдық схемалардың қажетті топологиясын алу үшін арнайы шаблондардың қажет емес және электрондар шоғының айқындығы терең. Бұлар профильдік беттерде анық кескін алуға жағдай жасайды. Электронорезисті жарықтандырушы компьютердің немесе микропроцессордың жанында орналастырылған бағдарлама бойынша электронды сәулелік қондарғыларда жүргізеді. Сәуле мен шалаөткізгіш пластина бар үстелдің орналасуын анықтау және дәлдеу үшін автоматты сәкестендіру құрылғылары жүйелер, лазерлік интерферометрлер қолданылады, олар арнайы реперлік белгілер арқылы сәйкестендірудің 0,1 мкм дәлдігін қамтамасыз етеді. Бейнелеп жарықтандырушы сәулелену ретінде энергиясы 10-30 кэВ үдетілген электрондардың фокустелген шоғы пайдаланады. 

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
**Электрохимия** жаңа дамып жатқан ғылым. Тек екі ғасыр бұрын электр тогының тұздардың сулы ерітінділері арқылы өткен кезде жаңа заттар пайда болатын химиялық алмасулар жүретіні анықталды. 

Электрохимия ғылым ретінде ХVIII және XIX ғасырларда шет елдерде қалыптасты. Тек сол кезде шешімі электрохимия теориясын жаңа дәрежеге көтерген болатын проблемалар туындады. 1799 ж итальян физигі А.Вольттің «вольттік бағанасының»- адамзат тарихындағы бірінші тоқ көзінің пайда болуы және итальян физиологы Л.Гальванидің тәжірибелері электрохимияның ғылым ретінде дамуына бастапқы түрткі болды. 

Тек өткен ғасырдың басында ғана заттардың ерітінділері мен балқымаларында болатын электрохимиялық процестерді зерттеудің ғылымдық бағыты- электрохимия пайда болды. 

Электрохимияны 70-ші жылдардың соңында ғана екі бөлімге бөле бастады: ионика және электродика. Ионика- электр өрісінің әсерінен зарядталған бөлшектердің жүрісін және электрөткізгіштік құбылысын зерттейтін бөлім, ал электродика электрод ерітінді (балқыма) шегі арқылы өтетін электр тогының электродтар бетінде жүретін құбылыстарды зерттейді.
**Анатолий Гладких** (22.9. 1938 жылы, Челябі облысы, Агапов ауданы, Еленинка ауылы) — байланысшы..
Новосібір электротехникалық байланыс институтын бітірген (1965).

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 1960 жылы радиоорталығының монтерлігінен бастаған. 1968 жылы Шығыс Қазақстан облыстық радиотелевизия орталығының инженерлігінен, осы орталықтың бастығы лауазымына дейін өскен. Зырян, Шемонаиха аудандарына телевизия хабарларын жеткізуде, Өскемен-Солдатов, Өскемен-Самара радиорелелі желілерін монтаждауға, оларды ретке келтіруге қатынасқан. Оның басқаруымен "Экран", "Москва", "Жарық" атты ғарыштық жүйелер орнатылып, іске қосылған.

Марапаттары
-----------

"Еңбектегі ерлігі үшін", "Еңбек ардагері" медальдарымен марапатталып, КСРО "Құрметті радисі" атағы берілген.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
Бисёнэн.
**Бисёнэн** (жапон. 美少年 бисё:нэн — әдемі бала) — мінсіз әдемі жас баланы білдіретін жапон сөзі. Жапониядан тыс жерлерде отакулармен (аниме мен манга табынушылары) аниме мен мангадағы ер кейіпкерлердің стереотипті үлгісін атау үшін қолданылады. Көбінесе сёдзё, сёнэн-ай және яой жанрларында қолданылады.

Бисёнэн сипатына сай келетін кейіпкер әдеттегіде жас, нәзік әдемілігі бар, бұлшықеттері дұрыс білінбейді. Көбінесе көңіл аударылатын және пайдасыз сыпайы киім киеді, ерекше түсті шашы бар. Шығарманың сюжетіне байланысты бисёнэннің мінез-құлқы әртүрлі болуы мүмкін.

Жапониядағы әдемілік туралы рекше түсініктерге байланысты бисёнэннің стереотипі жапон қыздарының арасында кеңінен таралған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Houck, Janet.* Scratching Your H-Itch  (ағыл.).  Mania.com (8 марта 2007 ж.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 тамыз 2011. Тексерілді, 13 ақпан 2010.
**Дерновой, Анатолий Григорьевич** — Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрi.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1951 ж. тамыздың 21-інде Қарағанды қаласында туған.

1974 ж. Қарағанды медицина институтын бітірген. Медицина ғылымдарының кандидаты.

Еңбек жолын Талдықорған облысы Киров ауданының санитарлық-эпидемиологиялық станса­сының бөлім меңгерушісі болып бастады, кейін осы ауданның бас мемлекеттік санитарлық дәрігері болып жұмыс істеді.

1991—1994 жж. — Алматы облысының Бас мемлекеттік санитарлық дәрігері.

1994—1996 жж. — Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің орынбасары — бас мемлекеттік санитарлық дәрігері.

1996 ж. — Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы Медициналық орталығының бастығы.

2006 ж. қыркүйектің 20-ыдан Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрi.

Марапаттары
-----------

* «Ерекше еңбегі үшін» медалімен 1987 жылы,
* «Астана» медалімен 2000 жылы,
* «Қазақстан Республикасына сіңірген ерен еңбегі үшін» медалімен 2001 жылы,
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтолық медалімен 2005 жылы марапатталды,
* ҚР Ғылым, техника және білім саласындағы Мемлекеттік сыйлықтың 2005 жылғы лауреаты.
**Биоинженерия және биологиялық инженерлік** - биология мен медицинада инженерлік принциптердің қолданылуын дамытатын ғылым мен техниканың бағыты.

**Биоинженерия** (биологиялық жүйелердің инженерлігін қоса алғанда) - инженерлік аналитикалық және синтетикалық әдістемелерді пайдалана отырып, тірі организмдер немесе олардың ғылымдарымен байланысты өзекті мәселелерді шешу үшін тұжырымдамалар мен биология әдістерін (және, екінші, физика, химия, математика және информатика) қолдану болып табылады. Сондай-ақ, табылған шешімдердің құны мен тиімділігіне дәстүрлі сезімталдығы. Дәстүрлі инженерлік, жансыз құрал, құрылымдар мен процестерді жобалау, өндіру және талдауда физика мен математиканы пайдаланса, биологиялық инженерлік негізінен тірі организмдерді пайдалану, үйрету мен дамыту үшiн тез дамитын молекулярлық биология саласын пайдаланады.
Биоинженерия өнеркәсібі жасанды ағзаларды техникалық құралдардың көмегімен құрудан бастап, регенеративті медицина әдісімен ағзалар мен тіндерді өсіру жолдарын төмендеген немесе жоғалған физиологиялық функцияларының орнын толтыру үшін табу, және осындай ауыл шаруашылығы, өсімдіктер мен жануарлар сияқты генетикалық түрлендірілген организмдердің (гендік инженерия) дамуына дейінгі, құрамында инженерлік энзимологиясы бар қосылыстар. Биоинженерия медицинадан тыс асппектілерде биотехнологиямен тығыз байланысты. Әсіресе, биоинженерияда адамдардың денсаулығына байланысты проблемаларды тиімді қолдану және талдау маңызды, алайда, тек ол нәрсе ғана емес: биологиялық инженерлік білім әлдеқайда көп өрісті қамтиды. Мысалы, биоимитации - биоинженерия филиалы машиналар мен материалдарды әзірлеу және өндіру үшін үлгі ретінде тірі организмдердің құрылымдары мен функцияларды қолдану жолдарын іздейді.

Дереккөздер
-----------
Екі палаталы парламенттер.     Бірпалаталы парламенттер.     Парламент жоқ.
**Екі палаталы жүйе,** бикамерализм — жалпыұлттық өкілетті орган парламенттің құрылымы; мұндай парламент әрқилы жолмен құрылады әрі әркелкі құзырет иеленетін екі (жоғ. және төм.) палатадан тұрады. Е. п. ж. алғаш рет 14 ғ-да Англияда пайда болды. Е. п. ж. үлгісінде құрылған парламенттердің төм. палаталары тұрғындардың тікелей қатысуымен сайланады. Жоғ. палаталар әртүрлі жолмен: тікелей емес сайлау (Нидерландия мен Франциядағы Сенат, Аустралиядағы Одақтық кеңес, т.б.) немесе тікелей сайлау тәртібімен (АҚШ-тағы, Италиядағы, Жапониядағы Кеңесшілер палатасы) қалыптасады; кейбір елдерде жоғ. палаталар мұралау жолымен (Ұлыбританиядағы лордтар палатасы) не олардың мүшелерін мемлекет басшысының тағайындауы арқылы (Канададағы Сенат) құрылады. Кей реттерде жоғ. палаталар аралас тәсілдермен қалыптасады: яки олардың мүшелерінің кей бөлігі сайланады, кей бөлігі тағайындалады, ал қалғандары мұралау принципі бойынша орындарды иеленеді (Бельгиядағы, Ирландиядағы сенаттар). ҚР Конституциясына (50-бап) сәйкес, Қазақстан Парламенті тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан: Сенаттан және Мәжілістен тұрады. Парламенттің ұйымдастырылуы мен қызметі, оның мүшелерінің құқықтық жағдайы арнаулы конституциялық заңдарда айқындалған.
**«Дендер»** — Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. «Дендер» газеті ауданның сан алуан өмірін жүйелі көрсетіп отырады. Бір күннің жаңалықтарын жинақтап, тұтас газет санын шығару тәжірибесі бар. Әсіресе ауданның таңдаулы адамдарын, олар атқарған игі істерді жария етуге күш салады. Газет жұмысына оқырмандар, жұртшылық кеңінен қатысады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. Әр жылдарда мұнда У. Машанов, Д. Шененов, С. Ерғалиев, Қ. Қарабалин, I. Нұркасынов, Ғ. Сайханов, Т. Ысқақов, М. Шәріпов, I. Көпбаев, Е. Көшековтер редактор болды. Белгілі ақын М. Сатыбалдиев, геология-минералогия ғыл. докторы Н. Сейітов, республикалық «Тамаша» ойын-сауық отауының ұйымдастырушысы, ақын Қойшығұл Жылқышиев, танымал журналист М. Қабиев кезінде осы редакцияда жұмыс істеген. Газет ұйымдастыру-бұқаралык жұмысты жүргізуде бай тәжірибе жинақтаған. Тілшілерге жыл сайын М. Өтемісұлы атындағы жүлде беріліп тұрады. 1998 жылдан редакторы С. Базарбаев. Аптасына 1 рет шығады. Таралымы 1500 дана (2000 ж.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Битти-Бриджмен теңдеуі** - Дж. Битти (ағл. James A. Beattie) мен О. Бриджмен (ағл. Oscar C. Bridgeman) 1927 жылы анықтап, жариялаған нақты газдың күй теңдеуі. Олар ұсынған эмпирикалық күй теңдеуі нақты газдарды температура ( −252 мен +400 °C аралығында) мен қысымның (200 атм.-ға дейін) кең диапазонында сипаттай алады.

Теңдеу былай жазылады:

p=RT{\frac {(1-\epsilon )(V\_{{m}}+B)}{V\_{{m}}^{{2}}}}-{\frac {A}{V\_{{m}}^{{2}}}}

Бұл жерде, 

* p - қысым,
* V\_{m} - молярлық көлем,
* V\_{m}={\frac {V}{\nu }}
* V - көлем, \nu  - зат мөлшері,
* R - универсал газ тұрақтысы,
* T- температура,
* A, B, \epsilon  - тұрақты шамалар, олар эмпирикалық тұрақты шамалармен A\_{0},B\_{0},a,b,c былайша байланысты:

A=A\_{{0}}\left(1-{\frac {a}{V\_{{m}}}}\right)

B=B\_{{0}}\left(1-{\frac {b}{V\_{{m}}}}\right)

\epsilon ={\frac {c}{V\_{{m}}T^{{3}}}}

Битти - Бриджман теңдеуіне 5 тұрақты шама кіреді (универсал газ тұрақтысынан бөлек) және бұл теңдеу эмпиркалық күй теңдеулерінің ең ыңғайлысы болып есептеледі. Битти-Бриджмен теңдеуінің жақсы жақтарына газдардың қоспасын анықтау үшін коэффиценттерді құрамдастырудың жеңіл әрі түсінікті методикасының болуын жатқызуға болады. Битти-Бриджмен теңдеуіндегі коэффиценттердің көптеген газдар үшін анықталуы оның қолданыс аясын кеңейтеді.

Дереккөздер
-----------

* М. П. Вукалович, И. И. Новиков Уравнение состояния реальных газов М.-Л. Госэнергоиздат, 1948.
* Уэйлес С. Фазовые равновесия в химической технологии: В 2-х ч. Ч. 1 — М.: Мир, 1989. — 304 с. — ISBN 5-03-001106-4.
* Рид Р. Праусниц Дж. Шервуд Т. Свойства газов и жидкостей: Справочное пособие / Ағылш. аудару под ред. Б. И. Соколова — 3-е изд. — Л.: Химия, 1982. — 592 с.
**Ағылшынша бірінші жаңалықтар** - "Хабар" телеарнасында 2000 жылы 14 қарашада 22 сағатта эфирден берілді.. Жаңа жобаға "Khabar news weekly review" және "ABN AMRO BANK" демеуші болды. Алғашқы жүргізушілер - америкалық ақын Сабрина Вэлли және журналист Джон Манн, редакторы - ағылшын журналисі Пола Раберфорд. "АҒЫНАН ЖАРЫЛСАҚ" - бағдарламасы 2006-07 жылдары көрермендер назарына (Атырау) ұсынылып келді. Хабар белгілі бір тақырып аясындағы аға және жас буын арасындағы пікірталас негізіне құрылған. Хабар барысында әр кезең ұрпақтарының арасындағы түсініспейтін, кереғар жайттар талқыланды. Бағдарлама әр айдың 1-ші және 3-ші апталарында эфирге берілді. Редакторы - Светлана Қалиева. Ал әр аптаның 2-ші және 4-ші аптасында бағдарламаның "Мы поговорим" деген атаумен орыс тілді нұсқасы экранға шықты. Редакторы - Нұржігіт Әлімбай. Ұзақтығы - 30 минут.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Ағындыны аумақтық қайта үлестіру** (Территориальные перераспределения стока) — табиғат жағдайында су ресурстарының кеңістікте және аумақтық үлестірімінің біркелкі болмауына байланысты, елдегі халықты, халық шаруашылығын сапалы сумен қамтамасыз ету мақсатында су ресурстарын гидротехникалық құрылыстар, каналдар арқылы кеңістікте жасанды жолмен қайта үлестіру. Ағындыны аумақтық қайта үлестіру — сумен қаматамасыз ету мәселесін шешудің бір тәсілі. Қазақстандағы өзендік ағындыны аумақтық қайта үлестіру мәселесіне қатысты су шаруашылық кешеніне (СШК) өзен арналарына салынған 340 бөгеттік су тораптары мен бас тоған имараттары, кешендік мақсаттағы жалпы ұзындығы 1000 километрден асатын ірі алапаралық және алап іші су тасымалдау каналдары, ұзындығы 13000 километрден асатын топтық су құбырлар жүйесі кіреді. Ертіс-Қарағанды, Арыс-Түркістан, Үлкен Алматы каналдары ағындыны аумақтық қайта үлестіруге мысал бола алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**«Балбырауын»** — Құрманғазының асыл мұраларының бірі. Бұл күйді О.Қабиғожин орындаған. Күй от жалындай қызу мен дүрілдеген екпінге, делебеңді қоздыратын жігерге толы. "Балбырауын" күйін 1936 жылы композитор Брусиловкий "Ер Тарғын" операсының финалында қырық кісі орындаған биге музыка етіп пайдаланды. Кейін өзінің "Сарыарқа" атты симфония-сюитасында "Скерцо" бөлімі етіп енгізді. 1938 жылы "Қайта туған Қазақстан" атты симфониясының "Скерцо" бөлімінде пайдаланған. Бүгіндері күйдің екі нұсқасы бар. Оркестрлерде бұл күй эндшпильде ойнатылады.

Күйдің шығу тарихы
------------------

Бұл Құрманғазының жастау кезінде шығарған күйлерінің бірі. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, бұл атау "Балбыр ауан" түрінде туындаған. Кейін дыбыстық өзгеріске ұшыраған. Атаудың мәні: "маужыра қып" жан дүниеңді балқытып,кейде бекітіп, кейде босатып, еркінен айыратын тамылжыған ауан (әуен). Бұл пікірдің дәлдігі төмендегіше дәлелденді: тілімізде бір сөз жуан да, жіңішке де айтыла береді: ауан не әуен, қары не кәрі, ауада не әуеде, т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әбіш Кекілбаев кітабынан
2. ↑  "Құрманғазы" жинақ кітабы - Алматы, "Арыс" қоры баспасы, 2012 жыл.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚұрманғазы күйлері |
| --- |
|  |
| 

Адай • Айда бұлбұл • Айжан қыз • Ақбай • Ақсақ киік • Алатау • Аман бол, шешем, аман бол! • Амандасар • Арба соққан • Байжұма • Балбырауын • Балқаймақ • Бас Ақжелең • Бес тайлақ • Боз қаңғыр • Бозшолақ • Бұқтым-бұқтым • Бұлбұлдың құрғыры • Демалыс • Ертең кетем • Жігер • Итог • Кедей зары • Көбік шашқан • Кісен ашқан • Кішкентай • Қазижан • Қайран шешем • Қапы • Қуаныш • Қыз Данайдың қырғыны • Қызыл қайың • Лаушкен • Маната • Назым • Не кричи, не шуми • Ойбай, балам • Пәбескі • Перовский маршы • Саранжап • Сарыарқа • Сексен бие • Серпер • Терезеден-есіктен • Терісқақпай • Төремұрат • Түрмеден қашқан • Тізе қақпай • Ұзақ Ақжелең
 |

 |
**Емилиан Нестрович Буков** - молдаван совет жазушысы. 1950 жылдан КОКП мүшесі. Бухарест университетінің әдебиет-философия факультетінде оқыған. Румыния жасатрының астыртын революциялық жұмысына қатысқан. "Қайнаған еңбек", "Күн тілі", "Қытай" атты өлеңдер жинағында буржуазиялық қоғамды сынап, еңбекші халықтың жарқын болашағына сенім білдірді. 1940 ж. Бессарабия азат етілгеннен кейінгі өлеңдерінде социал Отанды, молдаван халықының өміріндегі жаңалықтарды шабытпен жырлады. "Көз жанарым, Молдавия", "Днестр көктемі", "Елім менің", "Өлеңдер" т.б. жинақтары бар. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**Маргарет Джордж** (ағыл. ағылш. *Margaret George*; туд. 19 қаңтар 1943, Нашвилл, Теннесси) — американдық жазушы және тарихшы.

Өмірбаяны
---------

Маргарет Джордж 1943 жылы 19 қаңтарда Нашвилл қаласында, американдық дипломаттың отбасында дүниеге келген. Маргарет төрт жаста болғанда, оның отбасы Қытай Республикасына іссапарымен келіп, екі жылдан соң олар Тель-Авив, Израильге және Берлин мен Бонн неміс қалаларына көшіп барды. Израильде әдеби шығармалардан рухтанған алты жасар Маргарет Джордж өзінің жазбаларын бастады. Тафтс университетінде ағылшын тілінің әдебиеті мен биологияны оқып, жоғары білім алды. Көп ұзамай күйеуге шығып, күйеуімен Сент-Луиске, содан кейін Уппсала, Швецияға көшті. Кейін олар Мадисонға барады, олар сонда әлі тұрады.

Тарихи романдары
----------------

* (1986) «Үмітсіз жалғыз патша. Генрих VIII мен оның алты әйелі»   
 *The Autobiography of Henry VIII: With Notes by His Fool, Will Somers*
* (1992) «Шотландық Мария»   
 *Mary Queen of Scotland and the Isles*
* (1997) «Клеопатраның күнделігі»   
 *The Memoirs of Cleopatra*
* (2002) «Магдалина атанған Мария»   
 *Mary, Called Magdalene*
* (2006) «Трояндық Елена»   
 *Helen of Troy*
* (2011) «Елизавета I»   
 *Elizabeth I: The Novel*

### Басқасы

* (2006) «Люсиль Лост»   
 *Lucille Lost*

Сілтеме
-------

* Ресми сайты
**Маргарет ханшайым, Сноуден графинясы** (*Маргарет Роуз Виндзор* ; 21 тамыз 1930 - 9 ақпан 2002), патша VI Георг мен патшайым Елизавета қызы және патшайым II-нің сіңлісі. Ол Элизабеттің жалғыз бауыры болатын.

Маргарет бала күнінің көп бөлігін үлкен әпкесімен және ата-анасымен өткізді. 1936 жылы оның ағасы VIII. Эдвард америкалық жесір Уоллис Симпсонға үйлену үшін тақтан кетіп, өмірі өзгерді. Эдвардтың орнына Маргареттің әкесі патша болды, ал оның үлкен әпкесі Маргаретпен гипотетикалық мұрагер болды, екінші. Екі ағайынды II. Дүниежүзілік соғыс кезінде Виндзор қамалында қалды, үкімет оларға Канадаға баруға мәжбүр еткен кезде. Соғыс жылдарында Маргарет ұлттық немесе қызметтік міндеттерін атқармайды деп күтпеді, оның орнына білімін жалғастырды. 

Соғыстан кейін Маргарет ол сол кезде ажырасқан, және адамдардың бірі әкесінің қызметшісі, өзінен 16 жас үлкен полковник Питер Таунсендке ғашық болды. Оның әкесі 1952 жылы қайтыс болды, және оның үлкен әпкесі патшайым болды. 1953 жылдың басында Маргарет өзінің үлкен әпкесіне Таунсендке үйленгісі келетінін айтты. Үкіметтің көпшілігі Таунсенд патшайымның 22 жастағы сіңлісіне қолайлы күйеу болмайды деп ойлады, ал Англия шіркеуі ажырасқан адамға үйленуді қолдаудан бас тартты. Оның әпкесінің тәжі тоқтап, Элизабет II. Маргаретке бір жыл күтуін өтінді. 1960 жылы Маргарет ақыры өзінің жоспарларынан бас тартып, Фотограф Сноуден герцогы Антонио Армстронг-Джонстың ұсынысын қабылдады. Жақсы басталғанына қарамастан, көп ұзамай неке бақытсыз некеге айналды. Ерлі-зайыптылар 1978 жылы ажырасып, Маргарет енді ешқашан үйленбеді. 

Маргарет көбінесе британдық король отбасының даулы мүшесі ретінде көрінді. 1978 жылы оның ажырасуы өте жағымсыз медиа көрініс алды және бірнеше ер адамдармен романтикалық байланысты болды. Оның денсаулығы өмірінің соңғы жиырма жылында біртіндеп нашарлады. Ересек өмірінің көп бөлігінде ол көп темекі шегіп, 1985 жылы өкпенің операциясын кешіп, 1993 жылы пневмонияны және 1998-2001 жылдар аралығында кемінде үш рет инсульт алған. Ол соңғы инсульттан кейін 2002 жылы 9 ақпанда Лондондағы Кинг Эдвард VII ауруханасында қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Emma.Goodey. (2018, August 23). The House of Windsor. Retrieved from https://www.royal.uk/princess-margaret
2. ↑  Princess Margaret. (2020, February 5). Retrieved from https://www.britannica.com/biography/Princess-Margaret
3. ↑  Ciara.Berry. "George VI (R.1936-1952)." *The Royal Family*, 3 Aug. 2018, www.royal.uk/george-vi.