recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Петер Болеслав Шмейхель** (дат. Peter Bolesław Schmeichel; 18 қараша 1963 жыл, Гладсаксе, Дания) — даниялық футболшы, қақпашы. Ұлы Каспер Шмейхель де футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

1981 жылы карьерасын "Гладское" клубында бастады. Кейін "Видобреге" ауысты, бұл клубта тіпті шабуылшы боп та ойнап, алты голдың авторы атанды.

1987-91 жылдар аралығында "Брондбю" клубында доп тепті. 1987 жылы-ақ Петерге "Манчестер Юнайтед" жетекшілерінің көзі түсті, бірақ оны жассынып, тәжірибесіз деп есептеп, келісім шарт жасасуға асыққан жоқ. "Борндбю" сапында Петер төрт рет Дания чемпионы атанды.

1991 жылы бәрібір "Манчестер Юнайтед" Шмейхельді сатып алды. Бірнеше жыл сәтті өнер көрсетіп, 1998/99 жылғы маусымнан оң клубтан кетті, оған Англия чемпионатындағы тығыз күнтізбе мен жаттығулардың тым ауырлығы себеп болып, клуб жетекшілер жібергісі келмесе де басқа клубқа ауысты.

Манчестердегі сегіз жылдық карьерасында бапкер Алекс Фергюсонмен бір рет қана кикілжіңге келді, 1994 жылы қаңтар айында "Манчестер Юнайтед" — "Ливерпуль" кездесуінде манчестерліктер 3:0 есебімен ұтып тұрып, үш гол жіберіп алды. Бапкер қақпашыны аямай сынға алып, Шмейхель де дөрекі жауап қайтарды. Бірақ кейін қақпашы кешірім сұрады да, бәрі орнына келді.

Шмейхель кейін бәрібір Англияға қайта келді. 1999-2001 жылдары Португалияның "Спортинг" клубында ойнап, "Астон Виллаға" ауысты. 

2002 жылы "Манчестер Ситиге" ауысып, 2003 жылы карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

Құрама сапында тұңғыш рет 1987 жылы алаңға шықты. 

1988, 1992, 1996, 2000 жылдары Еуропа чемпионатына, 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

**Брондбю**

* Дания чемпионы (4): 1987, 1988, 1990, 1991
* Дания кубогы: 1988/89

**Манчестер Юнайтед**

* Англия чемпионы (5): 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1996/97, 1998/99
* Англия кубогы (3): 1994, 1996, 1999
* Лига кубогы: 1992
* Англия суперкубогы (4): 1993, 1994, 1996, 1997
* Чемпиондар лигасы: 1998/99
* Еуропа суперкубогы: 1991

**Спортинг**

* Португалия чемпионы: 1999/00
* Порткгалия суперкубогы: 2001

**Астон Вилла**

* Интертото кубогы: 2001

**Дания**

* Еуропа чемпионы: 1992

### Жеке

* Данияның үздік қақпашысы: 1987, 1988, 1990, 1992
* Данияның үздік футболшысы: 1990, 1993, 1999
* Еуропаның үздік қақпашысы: 1992, 1993, 1997, 1999
* Әлемнің үздік қақпашысы: 1992, 1993
* Премьер-лиганың үздік ойыншысы: 1995/96
* ФИФА 100

Әдебиет
-------

* Schmeichel, Peter (2000) [1999]. Schmeichel: The Autobiography (2nd edition ed.). London: Virgin Publishing. ISBN 0-7535-0444-8.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Халиме сұлтан** (түр. *Halime Sultan*; 1571 — 1623) — III Мехметтің әйелі, I Мұстафаның анасы. Ұлының екі мәрте билігі кезінде уәлиде сұлтан болған.

Өмірбаяны
---------

Халименің шығу тегі абхаздық болған. Оның болашақ сұлтан III Мехметтің гареміне қалай түскені нақты белгісіз. Мехмет Маниса санжақбейі болған кезде, Халиме оның сүйіктісіне айналып, шамамен 1587 жылы өзінің бірінші ұлын - шаһзада Махмұтты дүниеге әкелді. Мехмет таққа отырғанға дейін ол ұлы I Мұстафа мен есімі белгісіз қызын туды. Халименің қызы 1622 жылы II Османды өлтірген Қара Дәуіт пашаға тұрмысқа шықты. 

1595 жылы Мехмет сұлтан атанды; Халиме Сафие сұлтан басқарған Топқапы сарайына келді. Сафие Халименің үлкен ұлы Махмұттың өлім жазасына кесілуіне әсер етті. 1603 жылы III Мехмет қайтыс болды; таққа оның он үш жасар баласы I Ахмет отырды. Ол інісінің өмірін сақтап қалу шешімін қабылдады. Ахмет інісінің психикалық ауруға шалдығу кесірінен тағына қауіп төндіре алмайды деп санаған. Бұл шешімді қабылдауға Ахметтің сүйікті күңі  Көсем ықпал жасады. Ахметтің өліміне дейін Мұстафа кафесте қамауда отырды, ал Халиме сұлтан Ескі сарайға жіберілді. 

1617 жылдың қарашасында Ахмет қайтыс болады. Таққа Мұстафа отырады. Халиме сұлтан Ескі сарайдан шақырылып, уәлиде сұлтан атанады.

Өнерде
------

* Түркия «**Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі**» телехикаясы (2015, Халиме сұлтан рөлінде — Аслыхан Гюрбюз)
**Фунгицидтер** (лат. fungus — саңырауқұлақ және caedo — өлтіру) — мәдени дақылдарды саңырауқұлақ қоздыратын аурулардан қорғау үшін қолданылатын химиялық препараттар. Құрылымы жағынан фунгицидтер органикалық және бейорганикалық болып бөлінеді. Ертеде фунгицидтер ретінде мыс пен темірдің, күкірт пен мырыштың бейорганикалық қосылыстары қолданылған. Қазіргі фунгицидтер түрлерінен: формальдегид, беномил, триазол, карбендазим, триадимефон, флутриафол, приоклостробин және сынап пен хлор, т.б. элементтердің органикалық қосылыстары, тилт, альто-супер, рекс, фалькон, скор, импакт, ридомил МЦ, т.б. пайдаланылады. Бұлардың көпшілігі өсімдікті аурудан қорғаумен қатар оны сол аурудан айықтыра да алады және бір дақылда ауру түріне байланысты бірнеше фунгицидтер қолданылуы мүмкін. Фунгицидтердің әсері бүркілген соң 1 — 2 сағат аралығында өсімдік мүшелеріне сіңіп, қорғау мерзімі 20 — 30 тәулікке дейін жетеді. Фунгицидтертер жиі қолданылатын ауруларға: астық дақылдарында кең таралған сары, қоңыр және сабақ таттары, септориоз, көкөніс пен бау-бақша және жеміс-жидек дақылдарындағы фитофтороз, мильдю, таз қотыр, монилиоз, сұр шірік, т.б. жатады. Фунгицидтер қолдану мөлшері мен мерзімі және жиілігі арнайы тексеруден өтіп, рұқсат етілген пестицидтер тізімінде көрсетіледі. Фунгицидтертер ағаштан жасалған құрылыс материалдарын, теріні, т.б. өңдеуге де қолданылады.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Фулхэм** (ағылш. *Fulham Football Club*) — Англияның Лондон қаласындағы футбол клубы, 1879 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Крейвен Коттедж" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 25 700 адам.

Тарихы
------

1905 жылы тұңғыш рет кәсіпқой клуб ретінде Англия футбол лигасының екінші дивизионына қатысты. Клуб бүкіл тарихында жоғары дивизионда жиі ойнағанымен, көбіне аутсайдер ретінде қатысып, екінші лигаға түсіп қалумен болды. 

1968 жылы екінші лигаға түсіп қалды да, 2001 жылы бір-ақ оралды. Дегенмен осы аралықта өздерінің ең ірі табысына қол жеткізді — 1975 жылғы Англия кубогының финалына шықты. Бірақ онда лондондық тағы бір клуб "Вест Хэм Юнайтедтен" ұтылды.

20 ғасырдың 50-60 дылдары клубта Джонни Хейнс, сэр Бобби Робсон, Алан Маллери секілді футболшылар доп тепті.

2008/09 жылғы Англия Премьер лигасында 7-орын алды да, УЕФА Еуропа лигасына қатысты. 2010 жылы УЕФА Еуропа Лигасының тұңғыш финалына шықты, бірақ бұл жолы да "Атлетико Мадридтен" жеңіліс тапты.

2018/19 жылғы Англия чемпионатының қорытындысында чемпионшипке түсіп қалды.

Жетістіктері
------------

### Ұлттық

* Англия кубогы:
	+ Финалист: 1975

### Халықаралық

* УЕФА Еуропа Лигасы:
	+ Финалист: 2010
* Интертото кубогы:
	+ Жеңімпаз: 2002

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (ағыл.)
**Петерстің еттұмсықты иті** немесе **қызғылт иықты еттұмсықты ит** — Африкада мекендейтін секіргіштер тобына жататын сүтқоректі. Атауы неміс зоологы Вильгельм Петерстің (1815—1883) құрметіне берілген.

Сипаттамасы
-----------

Денесінің ұзындығы 22 см-ден 30 см-ге дейін болады, құйрығының ұзындығы 25 см-ге жуық, жалпы салмағы — 500 г.

### Өзіне тән белгілері

Бетінің ұшы еттұмсыққа ұқсас, басы, иығы және іші қызғылт түсті, қалған дене бөлігі қара түске боялған. Аяқтары ұзын және жіңішке, алайда артқы аяғы алдыңғыдан ұзын болып келеді. Құлақ қалқанының кіші болғанына қарамастан, есту қабілеті жақсы дамыған.

### Өмір салты

Барлық еттұмсықты иттер секілді бұл жануарлар тек құрлықта өмір сүреді. Күндіз белсенді болады, ал түн жақындағанда органикалық материалдардан кішкентай шұңқырларға ұя салады. Бұл жануарлар ұзақ уақыт бойы жұптасып өмір сүреді және территориалды болады. Олар омыртқасыздарды (жәндіктер мен молюскілер), кейде кіші көлемдегі омыртқалыларды қорек етеді.

### Көбеюі

Ұрғашысы өмір бойы біреу немесе екеу туады, олар 2 аптадан соң өз інін тастап, аналығынан алыстай бастайды. Шамамен 4-5 жылға өмір сүреді.

Таралуы
-------

Бұл түр Кенияның оңтүстік-шығысы мен Танзанияның солтүстік-шығысында және жақын маңдағы аралдарда таралған.

Табиғи мекен ету ортасы — ормандар, оның ішінде жағалауға жақын ормандар мен дөңді аймақтар.
**Камизарлар**- Лангедок ( Оңтүстік Франция) провинциясы шаруаларының феодалдарға қарсы көтерілісіне (1702 - 1705) қатынасушылар. Көтерілістің шығуына, негізінен, испан мұрагерлігі үшін соғысқа байланысты феодалдар қанаудың күшеюіне себепші болды. 1702ж. 24 июньде гугеноттар көтеріліс бастап, жеңіске жетті. Севанна толқудың орталығына айналды. Басшылары Ж. Кавалье мен Ролан болды. 1703 - 04 жж. көтеріліс Лангедок округының көпшілігін және көрші провинцияларды қамтыды. Камизарлар қамалдарды, шіркеулерді өртеп, дворяндарды, діндарларды, чиновниктерді өлтірді. Көтеріліс айбынынан сескенген үкімет жалған уәде берді. 1704 ж. бітімге қол қойды. Сол жылы күзде көтерілістің негізгі күштері күйретілді, бірақ толқу 1715 жылға дейін созылып, әсіресе 1709 жылы өте - мөте күшейді. К. көтерілісі феод. - абсолюттік тәртіппің құлдырау кезінде басталған тұңғыш халықтық бұқаралық қозғалыс болды.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5том, 212 бет.
**Камила Бордонаба** (ис. *Camila Bordonaba*) – Аргентина актрисасы әрі әншісі. 1984 жылы 4 қыркүйекте Мар-дель-Платада дүниеге келген. 

1996 жылы алғаш рет «Бала-шаға» теленовелласында басты рөлде ойнайды. 2002 жылы «Бүлікшіл рух» телехикаясы арқылы елге аты шығады. **«Chiquititas»**, **«Rebelde Way»**, **«Gladiadores de Pompeya»**, **«El patrón de la vereda»**, **«Penumbra»** т.б фильмдерде басты рөлдердің бірін сомдаған. "Бүлікшіл рух" телесериалынан кейін, фильміңдегі әріптестері Бенжамин Рохас, Камила Бордонаба, және Лиусана Лопилатамен **Erreway** тобын құрды.

Өмірбаяны
---------

Камила 1984 жылы 4 қыркүйекте Аргентинадағы Ломад дель Мирандо қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы қарапайым супермаркет иелері Хуан Карлос Бордонаба және Нора Ролдан. Ломад дель Мирандо қаласында Камила отбасымен бірге 17 жасқа дейін тұрды, кейіннен оның отбасы Кабаллито қаласына көшіп келді. Камила отбасының үлкені. Оның сіңлісі және інісі бар.
**Хабделхалық Оразғалиев** - (1932ж, Атырау облысында туған). Қаз ПТИ бітірген (1965ж). 1948-1950
жж - Доссор №19 кәсіби училищесін бітірген. 1950-1956жж - «Қазақстан - мұнай» бірлестігінің
бұрғылаудың Құлсары кеңсесі бұрғышысының көмекшісі. 1956-1960 жж - бұрғылаушы жұмысшы,
¥КЖ Құлсары кеңсесі бұрғышының көмекшісі. 1960-1996 жж- инженер-оператор, отряд бастығы,
бас геофизик, бас инженер, Мәстексай, Кенқияқ, Орал кәсіпшілік-геофизикалық партияларының
бастығы. 1986-1987 жж - Ауғанстанда геофизикалық партияны техникалық басқаруға шет жерге жол сапар, 1987-1995 жж - геофизик, ¥ГЗ Орал экспедициясының каратождық-теспелеу
жұмыстарын техникалық басқару.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Шолпан Ахметова** (15.11. 1951. Көкшетау облысы Қызылту ауданы Киров ауылы) - диктор.. Қыздар пединститутын бітірген (1973). Еңбек жолын Солтүстік Қазақстан облыстық "Николаевка" орта мектебінде мұғалім болып бастаған. 

1975-82 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық телерадио комитетінде диктор, 1982-99 жылдары Қазақ радиосында диктор болып еңбек етті. Қазақтың халық композиторлары және Кеңес заманының атақты өнер адамдары жөнінде өз дауысымен жазылған көптеген хабарлар Қазақ радиосының "Алтын қорында" сақтаулы. Жоғары санатты диктор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Шолохов атындағы көше (Алматы)** - көшеге орыстың ұлы жазушысы, академик, Нобель сыйлығының иегері, Социалистік Еңбек Ері Михаил Александрович Шолоховтың есімі (1991 жылы) берілген. 

  

Шолохов Михаил Александрович (1905 -1984) Ростов облысында (Кружилин хуторы, Вешенск станицасы) дүниеге келген. Ол - «Тихий Дон», «Поднятая целина», «Они сражались за родину», «Судьба человека» шығармаларының авторы.
  

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып, Ержанов көшесіне дейін созылып жатыр. Көшені оңтүстік жағында Алматы-2 темір жол тармағы салынған. Чехов, Толстой, Ақындар, Ақан сері атындағы көшелермен қиылысып жатыр. Бұрынғы атауы - Центральная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1850 метр. 
  

Көше бойында Алматы темір жол бөлімшесінің көптеген кәсіпорындары мен мекемелері орналасқан. «Айсұлу», «Тұлпар» дүкендері, «Береке, мейрамханасы, «Север» және «Жаңалық» фирмаларының бөлімдері бар. С.Сейфуллин атындағы саябақ, балалар саябағы, т.б. жанасып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**«Туыс жандар»** — Гудзон өзені мектебінің өкілі Ашер Браун Дюран салған сурет.

Суретте кескіндемеші Томас Коул және оның ақын досы Уильям Каллен Брайант Катскилл таулары бөктерінде сырласып серуендегені бейнеленген.

Тарихы
------

1848 жылдың басында Американың танымал суретшісі, Гудзон өзені мектебінің қалаушысы Томас Коул қайтыс болады. Оның пікірлес досына, атақты ақын Брайантқа сыйлық ретінде меценат Джонатан Стерджес осы суретті салғызуға тапсырыс береді.

Коул мен Брайант екеуін жақсы білген Дюран оларды Катскилл тауларындағы Каатерскил сарқырамасының қасына орналастырып салады. Екеуінің шығармашылығында да бұл таулар мен сарқырама ерекше орын алатын. Суретті ризашылықпен қабылдаған Брайант Дюранның шеберлігін мақтап, оны жоғары бағалады.

Суреттің атауы Джон Китс жазған сонеттің жолдарынан алынды.

1904 жылы Брайанттың қызы Джулия бұл суретті Нью-Йорктың қоғамдық кітапханасына тарту етеді.

2005 жылы сурет аукционда 35 миллион долларға сатылады, сол кездегі америкалық суретшілердің туындылары ішінен ең қымбаттысы болды.

2005-2007 жылдары сурет Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында қойылып көрсетілді.

Қазір «Туыс жандар» Арканзастың Бентонвилл қаласындағы мұражайда сақтаулы тұр.

Ықпалы
------

Америкалық ақын Марианна Мур бұл суретке арнап, *The Camperdown Elm* өлеңін шығарды.

Билл Брайсон 1998 жылы шыққан *A Walk in the Woods: Rediscovering America on the Appalachian Trail* кітабында осы суреттің әсерлігін сөз етеді.

Сурет Civilization V ойынында пайдаланылды.

Сілтеме
-------

* Ұлттық өнер галереясындағы ақпарат, 1 шілде 2005 жыл

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТомас Коулдың туындылары |
| --- |
|  |
| Суреттері | 
*Катскиллдік суреттер • Могиканның соңғы тұяғы: Кора өлімі • Эдем бағынан қуылу • Өлген Авель • Ниагара сарқырамасының алыстан алынған тұсы • Титанның тостағаны • Империяның бағдары • Ирелең • Бақташылардың алдына түскен періште • Қазір және Бұрын • Сәулетшінің түсі • Воклюз бұлағы • Өмір сапары • Дженесидегі көрініс • Италиялық суреттер • Үндіс өткен асу • Аңшының оралуы • Жайдары пикник • Ормандағы үй • Байланған Прометей • Күн батардағы крест* |  |
|  |
| Қосымша | 
Гудзон өзені мектебі • *Туыс жандар* (Дюран суреті) • Сара Коул (қарындасы) • Томас Коул тауы |

 |
Бастет
**Баст** немесе **Бастет** – Ежелгі Мысырдағы қуаныш , махаббат , жайдарлық пен шаттықтың , әйел сұлулығы мен шұрайлықтың , отбасы ошағының жебеуші әйелі. Мысықтың басы және адам денесімен бейнелеген. Ерте әулеттердің уақытында оны қаншыр түрінде де суреттеген. 

Оның әкесі – Күн , анасы – Хатхор – Ай. Аспан тәңірі Нут – әуәнің жебеуші әйелі , оның әпкесі , ағасы – Хонсу. Күйеуі болса – Бес.

Басттың ғибадат ошағы – Бубастис қаласы. Бастеттің жоғарғы абызы Ур – Суну титулына ие болатын. 

Басттың атрибуты – музыкалық аспап систр. Көптеген жағдайда осы тәңірді , мысықтың басымен болған әйел, қолында систр , аяқтарның қасында төрт кішкентай мысық деп бейнелеген. Осылайша мысырдықтармен шұрайлықтың тәңірі кейіптелетін. Басттың ұлы – Мастет. 

Ежелгі патшалықтың соңына қарай Баст Сехметпен немесе Тефнутпен теңдестірілсе , Жаңа патшалықта – Мут пен Хатхормен. Бастет гректермен Артемида деп теңдестірілді.

Этимология
----------

Баст – қазіргі мысыртанушылардың есім айтылуының тағы да бір нұсқасы. Ежелгі мысырдық «bȝstt» сөзі «bȝst-» және де әйелдік жалғау «-t» - дан құралады. Ежелгі мысырдықтар дауысты дыбыстарды жазбағандықтан , осы сөз «Баст» немесе «Бастет» деп естілуі мүмкін. Осымен қатар , есімнің «Бес» атынан таралуы да мүмкін .

Ғибадат
-------

Шұрайлықтың жебеуші әйелін мысырдықтар бүкілхалықтық тәңірдің дәрежесіне тұрғызған. Қайтыс болған мысықтың есіне арнап , мысықтың иелері өздерінің қастарын қырып тастайтын , ал мысықты байқамай өтіп кеткен арбаны , тастарман лақтырып тастайтын. Тіпті фараондар да Бастет ғибадатханасында құрбандықтар шалатын. 

Бубастисте Бастқа арналған мумияланған мысықтардың некрополі болатын , ол 1887-1889 жылдары мысыртанушы Э.Навилмен табылған .

Наным-сенімдер
--------------

Мысық бейнесіндегі Баст
Дәстүрлі түрде , күнмен , шұрайлықпен және де әйелдердің сәтті босануымен байланыстырылатын.Баст екі нақтылы түрде көрсетілетін : мысық басты әйел және де арыстан .

Дереккөздер
-----------

*Naville E.* Bubastis (1887—1889).

Raymond Faulkner, Concise Dictionary of Middle Egyptian, David Brown Book Co.

Древний Египет. Энциклопедия. — «Арт-Родник», 2008.
**Ренато Тапиа Кортихо** (ис. *Renato Tapia Cortijo*; 28 шілде 1995 жыл, Лима) — перулік футболшы, Перу Ұлттық футбол құрамасы мен "Фейеноорд" клубының жартылай қорғаушысы. 2016, 2019 жылдары Америка кубогына, 2018 жылы әлем біріншілігіне қатысқан.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Твенте" клубының түлегі. 2014 жылы 9 тамыз күні "Камбюраға" қарсы ойында Нидерланд чемпионатында тұңғыш рет алаңға шықты. 2015 жылы 15 қаңтар күні тағы да осы "Камбюраның" қақпасына тұңғыш голын соқты.

2016 жылы қаңтар айында "Фейенордқа" ауысты. 7 ақпан күні "Аяксқа" қарсы ойында алаңға шықты.

2019 жылы "Виллем" клубына арендаға берілді. 

### Ұлттық құрама

2015 жылы сәуір айында Венесуэлаға қарсы жолдастық кездесуде ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 2016 жылы 7 қыркүйекте ӘЧ-2018 іріктеуінде Бразилияның қақпасына тұңғыш голын соқты.

Жетістіктері
------------

**«Фейеноорд»**

* Нидерланд чемпионы — 2016/17
* Нидерланд кубогы — 2015/16, 2017/18
* Нидерланд Суперкубогы — 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі
* Футболшының профилі
**Бердібек хан**(т.ж.б. – шамамен 1359/61) – Алтын Орда ханы, Жәнібектің баласы, Өзбек ханның немересі. 1356 ж. Жәнібек Әзербайжанды басып алғанда Б-ті Тебриздің билеушісі еткен. 1357 ж. Жәнібек өлгеннен кейін Б. оның мұрагері ретінде таққа отырды.

Өмірбаяны
---------

Кейбір деректерге қарағанда Бердібек Алтын Орданың ықпалды әмірлерінің бірі Туғлубимен бірге Жәнібек ханды қастандық жасап өлтірген көрінеді. Басқа мәліметтерде Жәнібек көзі тірісінде–ақ Бердібекті хан етіп жариялағандағы айтылады.1357 жылы Жәнібек өлгеннен кейін Бердібек оның мұрагері ретінде таққа отырады. Бердібек Алтын Ордадағы билікті өз қолына алған соң Жошы әулетінің беделі адамдарын,сондай–ақ, Туғлубидің өзін және оның баласы Семейді өлтірткен. Бердібек кейбір жазба мәліметтер бойынша 1359 жылға дейін хандық құрған. Бердібектің өлімді жөнінде нақты тарихи дерек жоқ. Бір мәліметтерде Бердібек өз ажалынан,екіншісінде Жошы әулетінен шыққан бәсекелесі Құланның қолынан қаза тапқан делінген. Бердібектен кейін Алтын Ордада Өзбек ханның ұрпақтары билік жүргізбеді. "Нар мойыны Бердібекте кесілді" деген сөз осыны аңғартса керек.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Виктор Алексеевич Байков** (1922 жылы 10 қарашада Смоленск облысында дүниеге келіп, 1993 жылы 3 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – театр және киноактері. 

1974 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 1950 жылдан бастап сатира театрында ойнайды. 1956 жылы ГИТИС-тің сырттай бөлімін бітіреді. 1961 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Байковтың алғашқы сомдағаны – Юрий Чулюкиннің «Девчата» фильміндегі Ксан Ксаныч рөлі болған. Ең үздік рөлі «Кабачок 13 стульев» телевизиялық хикаятындағы пан Вотруба бейнесі болды.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|     Тематикалық сайттар | 
Internet Movie Database |

 |
**Қалымбетов Бердіқұл** (15.3.1920, Сырдария ауданы – 16.2.1978, Алматы) – ғалым, ботаник-миколог, фитопатолог. Саңырауқұлақтарды зерттеген тұңғыш қазақ маманы, биология ғылымдарының докторы (1963), профессор (1967).

Орта Азия мемлекеттік университетін (Ташкент қаласы) бітірген (1949). Қазақстанда микроскопиялық паразитті саңырауқұлақтардың биологиясын зерттеу мектебін қалыптастырған. 1953 – 78 жылдары Қазақстан ғылым академиясының Ботаника институтында споралы өсімдіктер биологиясы зертханасының аға ғылыми қызметкері, меңгерушісі (1968 – 78), сонымен бірге, 1955 – 57 жылдары Алматы ботаника бағының (қазіргі Бас ботаникалық бақ) директоры, 1970 – 78 жылдары Қазақ ауыл шаруашылық институтының (ҚазҰАУ) фитопатология кафедрасының меңгерушісі болды. Негізгі ғылыми еңбектері микология мәселелеріне (Қазақстан мен Түрікменстан микофлорасына) арналған. Қалымбетов саңырауқұлақтың ғылымға беймәлім 50-ден аса түрін ашқан. 2-дәрежелі Отан соғысы, 2 мәрте Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.[1]

= Дереккөздер
-------------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Суасты бедері** - су алаптары түбіне тиесілі морфологиялық
пішіндер жиынтығы; эндогендік және экзогендік жербедер қалыптастырушы процестер нәтижесінде пайда болады. Суасты бедерлері өздерінің мөлшерлеріне қарай микро-, мезо- және макробедерлерге жіктеледі, алайда бұл түсініктердін ғылыми тұрғыдан негізделген ресми анықтамалыры жоқ. Макробедерлер негізінен тектоникалық күштер әсерінен қалыптасса, микробедерлердің қалыптасуы негізінен экзогендік процестермен байланысты. Суасты бедерлері, жалпы алғанда, түсіңкі және көтеріңкі, қарапайым және күрделі, *тұйықталған* және *тұйықталмаған* т.с.с. бедер түрлеріне жіктеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0

﻿
(11.04.1924-15.07.1987) Орал педагогикалық институтының филология факультетін, Краснодар университетін графика саласы бойынша сырттай бітірген. 1953 жылы Орал пионерле үйі жанынан бейнелеу өнері студиясын ашады, кейіннен (1979 ж.) бұл студия қалалық Балалар көркемсурет мектебіне айналды. В.А.Котельников-сегіз қырлы, бір сырлы азамат, әдемі ән салып, жайсаң жыр, керемет кескіндемелік туындыла{ жазатын. Шәкірттерін де жанындай жақсы көрді. Оның оқушылары ТМД елдерінің түкпір-түкпірінде кездеседі, олардың көпшілігі белгілі сәулетшілер мен дизайнерлер. Бұл күнде Суретшінің түгелге жуық шығармалары «Байырғы Орал» музейінде сақтаулы.

Әдебиет
-------

Жазира Жайық. Батыс Қазақстан сүретшілері.-Орал,2010. - 96б.
**Суасты ұңғыма ернеуінің жабдығы** - ернеуі су астында орналасқан мұнай, газ
ұңғымаларын пайдаланғанда шегендеу тізбектері мен құрылғыларды нығыздайтын
және оны ілетін жабдықтар кешені. Ілу-байлау жабдығынан (ілу және құбыраралық
кеңістікті нығыздау), шегендеу тізбектерінен
және суасты бұрқақтық арматураны және су
белу бағанасымен біріктіретін құрылғыдан
тұрады. Суасты бұрқақтық арматурасы ұңғыма ернеуін нығыздайтын, оның
жұмыс режимін реттейтін және мұнай-газ
өнімдерін суасты құбыр желісіне жіберетін
құрылгылардың блогы болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Сяоэрцзин** (ثِیَوْعَرݣ‌ٍْ, қыт. дәст. 小兒經, жеңілд. 小儿经, пиньинь: *Xiǎo'érjīng*, қысқ. Сяоцзин 小经) — дәстүрлі түрде қытайша сөйлейтін Қытай мұсылмандары дүнгендермен де, олардың көршілері дунсяндар мен саларлармен қолданылған қытай тілін араб жазуымен жазуға мүмкіндік беретін транскрипциялық жүйе.

Сяэрцзин пиньинь стандарты пайда болғанға дейін көп уақыт бұрын қалыптасты. Оның таралуы мен дамуы мин дәуірінің орта кезіне тап келеді. Бұл уақытта Қытай империясының мұсылмандарының көп бөлігінің (қазіргі хуэй халқының ата-бабалары) ана тілі қытай тілі болды. Иероглифпен жазу сауаттылығы мұсылмандар арасында аз таралды; алайда мұсылман ерлер мешіт қасындағы мектептер мен медреселерде оқып, Құран оқуға керекті араб жазуын таныды, бірақ араб тілі мен парсы тілін белсенді түрде қолдана алған жоқ. Міне осының кесірінен ана тілін жазуға арналған көп мұсылмандарға белгілі әліпби пайда болды.

Сяоэрцзинмен жазылған ең көне жазба һижра бойынша 740 жылы жасалған (1339/1340 жылдар). Ол Сиань қаласындағы Дасюэ Сисян мешітінің ауласындағы стелада жасалған.

Сяоэрцзиннің ерекшелігі дыбысталуыдың қиын жүйесінде (Ташкил).

1998 жылы жарық көрген зерттеуге қарағанда сяоэрцзин бұл уақытта әлі Нянсидің және басқа да провинциялардың кейбір мұсылмандарымен қолданылған.

Мысалдар
--------

Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының бірінші бабы:

* **Сяоэрцзин**: «ژٍّ شْ‌ٍ عَر زِیُوْ، زَیْ ظٌ‌یًا حَ‌ کِیُوًالِ شَانْ‌ ءِلِیُوِ پِیٍٔ‌دٍْ. تَامٌ فُ‌یُوْ لِ‌ثٍْ حَ لِیَانْ‌ثٍ، بِیٍٔ یٍ ءِ ثِیٌ‌دِ قُوًاثِ دْ ݣ‌ٍْشٍ خُ‌ثِیَانْ دُوِدَیْ.»
* Қытай тілі: 人人生而自由，在尊严和权利上一律平等。他们赋有理性和良心，并应以兄弟关系的精神互相对待。
* Пиньинь: «Rénrén shēng ér zìyóu, zài zūnyán hé quánlì shàng yílǜ píngděng. Tāmen fù yǒu lǐxìng hé liángxīn, bìng yīng yǐ xiōngdiguānxì de jīngshén hùxiāng duìdài.»
* Қазақ тілі: «Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс.»

Пиньинь — Палладий жүйесі — Сяоэрцзин кестесі
---------------------------------------------

*Толық мақаласы: :ru:Сяоэрцзин#Таблица пиньинь — система Палладия — сяоэрцзин*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Lipman Jonathan Neaman* Familiar strangers: a history of Muslims in Northwest China («Таныс бейтаныстар: солтүстік-батыс Қытай мұсылмандарының тарихы» («Қытай этнографиясы» тізбегі)) —  Hong Kong University Press, 1998. — P. 49-51. — ISBN 9622094686.
2. ↑  *Dillon Michael* China's Muslim Hui community: migration, settlement and sects (Қытайдың мұсылман-хуэйцзылары: миграциясы, қоныстану және секталары) —  Routledge, 1999. — P. 155. — ISBN 0700710264.
**Сюрреализм** (фр. ) — модернистік өнердің бір бағыты. Оның негізін салушылардың бірі француздың ірі ақыны Г. Аполлинер (1880 – 1918). Ол поэзия мен театрдың буржуазиялық тіршіліктен жоғары тұрғанын қалады. 1917 жылы жазылған «Груди Тиресия» (Тиресияның кеудесі) атты «сюрреалистік драмасының» алғысөзінде және 1918 жылы жарық көрген «Жаңа уақыт рухы және ақындар» мақаласында Аполлинердің сыртқы шынайлықты ғана бейнелейтін буржуазиялық драматургияға және сол кездері «асқан сұлулықты» жалау етіп, адам жанының тереңіне бойлай алмай жатқан символистік театрға деген қарсылығы, эстетикалық идеялары көрініс тапты. Аполлионер жырлаған "буржуазиялық тіршіліктен жоғары тұру" деген ұранды суреткер-модернистер шынайы өмірден биіктеу және ирреальды, яғни адам санасының астындағыны көрсету деп түсінді.

Сюрреализм (асқан шындық) Францияда басталған өнер ағымы болып, дадаизм ағымын қайнар етеді. Сюрреализм 1920-1930 жылдары аралығында еуропалық өнер мен әдебиетте қатты дәурендеді және кейінгі мәдениетке өз әсерін тигізді. Теориялық негізін Зигмунд Фрейдтің психоанализінен, және Бергсонның интуиция ілімінен қабылдады. Олар интуициялық түйсікті, жанның шындықтан тұйықталған ішкі сезінімін, жасырын сана мен санасыздықты дәстүрлі қалыпты бұзған тәсіл-амалдар арқылы көрсетіп беруге тырысты. Олардың қозғалысын сюрреализм қозғалысы, немесе асқан шындыққа талпыныс деп те атайды.

Қайнары
-------

Сюрреализм ұғымын 1924 жылы француз ақыны Андре Бретон «сюрреализм Декларациясы» (Manifeste Du Surréalisme) деген еңбегін жариялап, сюрреализмдік бағыттағы өнер ұжымын құрды, сюрреалистік көптеген өлең-әңгіме-эсселер жазды.

Шығармашылық тәсілдері
----------------------

Өнерде сюрреализм адам санасыздығындағы түрлі қайшылықтар мен парадокстарды, үрей мен абыржулы көңіл күйлерді, таңырқауды, тіксінуді, өкінуді, дағдаруды, үміттенуді әсіре бұрмаланған нақты шындықтар арқылы елестетуге тырысады. Олардың өзгеше бейнелеу тәсілі адамның қалыпты түйсігін бірден бұзып, шұғыл таңырқау туғызады, тосын ойға ие етеді, жан дүниедегі айныған, бұрмаланған сезімдер мен қайшылықтарды жайып тастаумен бірге, астарында қалжың мен кекесін де жатқан болады. Олар шындықтың адам ақылы аңғара бермейтін сол бір қитұрқы тұсына шұғыл назар аудартып, бейақылдық сезімдері аршылудан туындаған өзгеше эстетикалық сезімге ие етеді.
 Мұрағатталған 29 қарашаның 2014 жылы.

Негізгі өкілдері
----------------

Сюрреализм қозғалысына көптеген өнер қайраткерлері мен жазушылар қатысты. Біршама әйгілісі:

* Гийом Аполлинер
* Андре Бретон
* Сальвадор Дали
* Колонка Магритт
* Миро
* Джордж Кирико
* Поль Дельво
* Mарк Шагал т.б.

Бұл тұлғалардың шығармаларын тану қазіргі заман өнерін тануда өте зор маңызға ие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  История зарубежного театра 3 т. М. Просвещение. 1986 ж. кітабы
**Су асты спорты** – арнайы спорт құралдарын пайдаланып су астында жылдам жүзу, сүңгу, бағдарлау, нысана көздеуге негізделген спорт түрлерінің бірі. 

Аквалангімен жүзу не белгіленген қашықтыққа ластамен сүңгіп жету - су асты спортының шапшаң түрлеріне жатады. Сүңгуде 15, 25, 50 м қашықтық, су астында жүзуде 100, 200, 400, 800 м; ластамен жүзуде 100, 200, 400, 800, 1500, 1850 және 3000 м-ден жоғары (марафондық) қашықтық белгіленеді. Су астындағы бағдарлау "аймақ" және "бағдар" деп аталатын екі жаттығудан (қос сайыстан) тұрады. Акваланг киген спортшы жүзу бағытын өзгертіп, белгілі бір қашықтықтан өтеді. Сондай-ақ су астында бағдарлауда топтық жаттығулар да орындалады. Жарыс нәтижесі спортшы қашықтықты қанша уақытта өтіп, бағдарлауды қаншалық дәл орындағанымен бағаланады. Су астында нысана көздеуде қозғалмайтын және жылжымалы нысаналар белгілі бір қашықтыққа қойылады. Су асты спорты ластаның (француз. Л. де Корлье, 1933) маскамен тыныс алу түтігінің (француз. М.Форье 1938), аквалангінің (1943) шығуына байланысты күшті дамыды. 

Қазақстанда 1960 жылдан пайда болды. Республика тәуелсіздік алған 1991 – 2003 жылдар аралығында Су асты спортышылары әлем, Еуропа чемпионаттары мен әлем кубогы және халықаралық турнирлерде 186 алтын, 210 күміс, 200 қола медаль алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Суасты құбыр желісі** - өзен, көл, бөген
және теңіз айдындарынан өтерде су астына салынатын құбыр желісі. Қиып өтетін су
айдындарына байланысты өзендік, теңіздік
болып аталады. Аталған желіге судың
гидростатикалық қысымы, толқын, ағыс әсер
ететін болады. Мұндай құбырлар 500 м, кейде одан да астам тереңдіктерге түсіріледі,
құбыр диаметрі 1420 мм, жұмыс қысымы 1-10 Мпа немесе одан да жоғары болады. Коррозия мен механикалық зақымданудан сақтау
үшін құбырдың сыртын әдетте оқшаулағыш
материалдармен тыстайды. Жебірлілігі
жоғары өнімдерді тасымалдағанда желінің
жоғары сенімділілігін қамтамасыз ету үшін
"құбыр ішіндегі құбыр" типті конструкция
пайдаланылады. Мұнда ішкі құбыр тасымалданатын өнімді айдауа арналған, ал
құбыраралық кеңістік инерттік газбен немесе сұйықпен толтырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Теодор де Банвиль** (фр.  – фр. ; 14 наурыз 1823 жыл, Мулен, Франция – 13 наурыз 1891 жыл, Париж, Франция) – француз ақыны, драматург, сыншы, журналист және жазушы.

1842 жылы «Кариатидтер» («фр. ») деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағы жарыққа шығады. 
«Қазіргі Парнас» атты жинақ шығарған Парнас поэтикалық тобының мүшесі. Осы топтың ықпалымен «Сталактиттер» атты өлеңдер жинағын жазады. Клод Дебюсси оның бірнеше өлеңдеріне романс жазады. 
Оның шығармашылығына Виктор Гюго мен Альфред де Мюссенің ықпалы зор болды. Париждегі ақын тұрған үйге ескерткіш тақта орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**«Сяң-бау»** (басылым) – 1922 жылы Шанхайда жарық көрген Қытай Коммунистік Партиясы шығара бастаған алғашқы басылым. Бұл тұста Қытайда 160 газет жарық көріп тұрды. «Сяң-бау» коммунистік партияның бағыттары мен артықшылықтарын халық арасында насихаттауда маңызды рөл атқарды. Ол көбінесе саяси бағыттағы мақалаларға басымдық берді. Партияның ел ішінде атқарып жатқан жұмыстары жөнінде, халыққа жасаған партия басшыларының іс-әрекеттері жайында, сондай-ақ партияның көмегімен республика қандай жетістіктерге жететінін газет беттерінде жайып салып отырды. Осылайша, газет халықтың сүйіп оқитын, әділдікке бастар жол деп білетін бірден-бір басылымына айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: Қазақ Университеті, 2006 ж.
**Тузиков Владимир Владимирович** (8.2.1951 жылы туған, Қытай, Құлжа қаласы) – әскери қайраткер, генерал-майор (1995). 

Қырғыз Мемлекеттік университетін (1973), Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін (1977), Тыл және көлік әскери академиясын (1986) бітірген. Әскери қызметті Ақтөбе қаласы әскери комиссариатының бөлімше бастығының көмекшісі болып бастады. (1973 – 77). Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде тыл қызметі лауазымдарында қызмет етті (1977 –91). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін армия қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары және Бас штаб бастығының тыл жөніндегі орынбасары болып (1992 – 99) қызмет атқарды. 2003 жылы Оңтүстік әскери округі әскерлері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. 2004 жылы "Оңтүстік" өңірлік әскері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары – тыл басқармасының бастығы қызметін атқарды. 2005 жылдан демалыста. Тузиков бірнеше медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Су асты кабелінің қимасы
**Су асты коммуникациялық кабель** (ағылш. *submarine communications cable*) - мұхит немесе теңіздің екі бетінде орналасқан станциялардың арасын жалғау үшін су түбіне жатқызылатын телекоммуникация сигналдарын жеткізу кабелі. Алғашқы су асты коммуникация кабелі телеграф трафигін тасылдау үшін 1850-ші жылдары төселген. Кабельдердің бертінгі қолданысы телефон, содан соң электронды дерек трафигі (мыс. интернет) үшін бағытталған.

Заманауи кабельдердің диаметрі көбінесе 69 мм, ал салмағы метрге шаққанда 10 киллограмм болып келеді.  2010 жылғы ақпаратқа сәйкес Антарктидадан басқа барлық құрлықтар су асты кабельдерімен байланыстырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "The internet's undersea world" – annotated image, *The Guardian*.
Гельфрейх Владимир Георгиевич

**Гельфрейх Владимир Георгиевич** (24.3.1885, Петербург-7.8.1967, Мәскеу) -совет архитекторы,Соц.Еңбек Ері (1965), КСРО Құрылыс және архитектура академиясының толық мүшесі, профессор (1956). 1906-1914 жылдары Петербург Көркемсурет академиясын Л.Н.Бенуадан оқыған. Архетиктура В.А.Щукомен бірлесе отырып бірқатар монументті, қоғамдық ғимараттарды: Ленинградта-Смольный қақпасын (1923-1925),Мәскеуде-В.И.Ленин атындағы кітапхананы (1928-1940),Дондағы Ростовта-М.Горький атындағы драма театрды (1930-1935) жобалады. Ол Мәскеудегі метрополитен ст-ларының архитектура И.Е.Рожинмен бірге зәулім үйлердің жобасын жасады, Смоленск алаңындағы,Кутузов проспектісіндегі,Кунцеводағы архитектура ансамбльдердің жасауға басшылық етті. Ол Ленинград Көркемсурет академиясы (1918-1935) мен Мәскеу Жоғары көркемсурет-өнеркәс. училищесінің (1959-1967) профессоры. 2 рет Ленин орденімен, басқа 5 орденмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцкилопедиясы
**Владимир Гиганов** (1938 жылы, Краснояр өлкесі, Ужур ауылы) — байланысшы. .

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын Алматы электротехникалық байланыс техникумын бітіргеннен кейін бастаған. Республиканың байланыс саласында 36 жыл кызмет істеген, оның 31 жылында Шығыс Қазақстан облыстық радиотелевизия орталығында зертхана инженері міндетін атқарған. Шалғай аудандарда телевизия бағдарламаларын таратып, "Экран" ғарыштық телевизия жүйесінің қондырғыларын республикада бірінші игеріп, іске қосқан мамандардың бірі. Ол өнертапқыш ретінде стандарттан тыс телевизия техникасын тиімді пайдалануда белсенділік көрсеткен.

Марапаттары
-----------

Телевизияны дамытуға сіңірген енбегі үшін "Еңбек ардагері" медалімен марапатталып, оған КСРО "Құрметті радисі" атағы берілген.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Бұқаралық мәдениет** - [лат. massa - кесек, culture - өңдеу, тәрбиелеу] - 

1. әртүрлі тарихи кезеңдерде мәдениеттің әлеуметтік жіктелуі процесі нәтижесінде азды-көпті көрініс табатын әлеуметтік мәдени құбылыстардың жиынтығы;
2. нақтылы белгілер мен мінездемелерге жауап беретін әлеуметтік феномен (жалпыламалыққа түсетін ауыртпалық, орташа семиотикалық тілдік нормаларға бағытталу, жаңа комуникациялық технологияларға сүйену, қызмет етудің коммерциялық мазмүны және т.б.;
3. көркем мәдениеттің түрі (стилі) (мәні жағынан поп-мәдениетке, коммерциялық мәдениетке және әнерге жақын және т.б.), "классикалық", халықтық мәдениеттен алшақ және әнердің өмірдің аса маңызды салмақты саласынан ойын-сауық саласына ойысып, "сән сезімін" жоғалту және т.б.; ықпалдасу процестерінің күшеюі нәтижесінде стандартталған мәдени формалардың, ережелер мен бейнелердің кең таралуына жағдай жасайтын, трансұлттық мәдениеттің қалыптасуына себепкер болатын қазіргі мәдениеттің ерекше қабаты;
4. қарабайыр, күңгірт сананы қалыптастырушы алдап-арбаушы, бірыңғайландырушы тетіктерді қамтамасыз етуші акпараттық қоғамның мәдениетінің тілі, ерекше белгілер жүйесі.

XX-XXӀ ғасырларда бұқаралық мәдениеттің кең етек жаюының басты себебі ақпараттандыру мен компьютерлендіруге байланысты. Мәдени өнімдерді тарату, көбейту, өңдеудің жаңа жағдайларында (баспа-көбейту техникаларының жаңаруы, радионың пайда болуы, кинематографияның дамуы, телехабарлардың таралуы, үн және бейне жазушы техникалық қүралдардың жетілдірілуі) ақпараттық-желілік жүйелердің даму қарқындылығы және әзара іс-әрекет принциптері ғылыми-техника- лық қайта құрулардың түбегейлі өзгеруімен, технология саласында күшті дамумен сипатталады (компьютерлік желілердің құрылуы, спутниктік таралым, онлайндық тораптардың және Интернеттің пайда болуы). Постиндустриалды қоғам мәдениеті бұқаралық және ақпараттық сипат алады.
Жаһандану жағдайында этникалық мәдениеттің қатаң шекаралары шайылып, оның өзіндік этномәдени ерекшелігін сақтап тұратын "жабықтығы" жойылады. Этникалық мәдениетті діңгек түтатын ұлттық мәдениет - ол тек ресми, мемлекеттік мәдениет қана емес, әртүрлі субмәдениеттердің (оның ішінде бұқаралық мәдениет те кіреді) өзара ықпалдасуы нәтижесінде пайда болған ұлттық мәдениет жиынтығы. Бұқаралық мәдениет те біртұтас емес, ол көпқырлы. Ең күштісі - маргиналдық қабат, одан кейін танымал, жастардың субмәдениеті және т.б. жатады.
Қазіргі жаһандану процесі жағдайында бұқаралық мәдениет трансұлттық мәдениеттің болашақ үлгісі ретінде қабылданады, басқа қырынан этникалық құндылықтарға және этномәдени өзіндікке қарсы тұратын мәдениет ретінде түсіндіріледі.

Мәдени құндылықтарды конвейерлік тәсілмен өндіру олардың тұлғалық шығармашылық мазмұнын кемітіп, адамдық жатсынудың жаңа формаларын қалыптастырады. Тек пайдалы көздеу ұлттық дәстүрлі мәдениетке жат әсіре сексуалдық, зорлық-зом-былықты, нәпсіқұмарлықты, арсыздықты, руханисыздықты дәріптеуге әкеп соғады. Бұқаралық мәдениет үлгілері қазақ халқының ұлттық құндылықтар сүзгісінен өтуі қажет.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
**Бұқарбай Естекбайұлы** (1822, Жалағаш ауданы – шамамен 1898, Қараөзен өзені бойы) – батыр, шешен. 

Кіші жүздегі Табын руының теке атасынан шыққан. Кенесары Қасымұлына қосылғанға дейін Қоқан бектерінің ықпалында болған. Бұқарбай Кенесары көтерілісіне алғашқылардың бірі болып қатысып, 1847 жылға дейін көрнекті батырлардың қатарында аталады. Ол 1838 жылы тамызда Ақмола бекінісін алуға қатысты. 1850 жылы Бұқарбайдың жасағы Қазалы, Арал, Қосқорған бекіністеріне шабуыл жасап, казак-орыстар мен қоқандықтарды жеңді. Орыс тіліндегі деректерге қарағанда, Бұқарбай осы шайқастардың бірінде ауыр жараланып еліне қайтқан соң бейбіт еңбекпен айналысқан. Егін егіп, Сырдария сағасынан күні бүгінге дейін ұрпақтары пайдаланатын «Бұқарбай арығын» (ұзындығы 25 – 30 км) қаздырған. 

Бұқарбай батырдың ерліктері ақын-жыраулардың мұраларында, тарихшы Е.Бекмахановтың зерттеулерінде, жазушы І.Есенберлиннің «Қаһар» романында, зерттеуші Қ. Бердәулетовтың «Бұқарбай батыр» кітабында көрініс тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", ||-том
**Бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарнама өнері** – жарнама өнерінің көмегімен ертедегі және шетелдегі баға жеткісіз бай тәжірибені зерттеп, игеру. 

Ең бастысы, мынаны ескеру қажет: газет, радио, тележарнаманың мазмұны тауар немесе кызметпен бірдей болмауы тиісті. Мұның мағынасы кеңірек: косметикалық фирма бізге иіс майды бетті жұмсарту үшін емес, мәңгі жастық сыйлау үшін беретінін; сыра өндірушілер тек қана сыра сату емес, оның көңіл көтеретін қасиетін де ұмытпауы тиісті. Жарнаманың стратегиясы да осында. Ал бүгінгі қайнаған ортада "сауда айналымы мен кызметінің" рөлі сарқылмақ емес. Оның міндеті адамның күнделікті өмірінде оның жан дүниесін сергітуге, өмірін мәнді етуге кызмет ету болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Xалықаралық Медиалық және коммуникативті зерттеулер ассоциациясы** (ағылш. *International Association for Media and Communication Reseach, or IAMCR*) – коммерциялық емес, мемлекеттік емес ұйым.

.

Журналистика мамандығының оқытушыларының, зерттеушілерінің, тәжірибеде сынаушыларының бірлестіктері арасындағы ең ірілерінің бірі. Ассоциация мүшелері медиа және коммуникация салаларын зерттеуге бүкіл әлем болып атсалысу керек деген ұстанымда. Сондықтан олар ғаламторда да, ірі теле-радио бағдарламаларында да, газетте де осы мәселені қозғап, БАҚ-тың адам өміріндегі маңызын айқындауда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 28 наурыздың 2013 жылы.
**Бұқаралық ақпарат құралдарында жұмыс істейтін әйелдердің халықаралық қоры** – ақпарат құралдарында кызмет ететін әйелдердің рөлін көтеруді өзіне міндет етіп қоюы. [1]

Егер журналист-әйелдер еркектермен бірдей қоғамдық мәні бар оқиғаларды жазуға мүмкіндік алмаса, онда ол баспасөзді тәуелсіз деп айтуға болмайды. Бұл қор оқулар, кездесулер мен семинарлар ұйымдастырады. 

Жыл сайын "Журналистика саласындағы ерлігі үшін" жүлдесі қауіпті жағдайда өзін көрсеткен журналистерге беріледі. Тоқсан сайын ақпарат бюллетенін және 1000-нан астам қаламгер әйелдердің мәліметтері жинақталған анықтамалықты жыл сайын шығарады. Шығыс және Орталық Еуропа, Ресей, Африка, Латын Америкасы мен АҚШ журналист-әйелдеріне арнап бағдарламалар ұйымдастырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
**Виктор Александрович Герман** (31.12.1935 жылы туған, Саратов қаласы) — филология ғылыми кандидаты (1969), доцент (1970). Алматы педагогикалық шет тілдер институтытын бітірген (1960). 1960 — 1973 жылдары Әл-Фараби атындағы университетте ассисент, аға оқытушы. 1973 — 1976 жылдары ГДР-дегі Г. Нойбауэр атындағы Эрфурт педагогикалық институтында доцент. 1976 — 1978 жылдары Әл-Фараби атындағы университетте кафедра меңгерушісі. 1978 жылдан Алматы шеттілдер институтының оқу жұмысы жөніндегі проректоры. Доцент Е. М. Шварцманның жетекшілігімен, ҚР ғылым академиясының корр.-мүшесі К. Ахановтың кеңесшілігімен *"Әр түрлі улгідегі тілдердің өткен шақ керсеткіштерінің құрамдық-семантикалық ерекшеліктерін салғастыра зерттеу тәжірбиесі"* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. Екі кеңестік, екі ГДР медапьдарымен марапатталған. 20-дан астам мақ. жарияланды.

Шығармалары
-----------

*Опыт сопоставительного изучения структурно-семантических особенностей форм прошедшего времени в языках различных типов (на материале казахского и немецкого языков). АКД. А. 1969; Хрестоматия философских текстов на немецком языке. А. 1970 (авт. бірі); Немецкий язык. Учебное пособие для студентов 1 курса неязыковых факультетов КазГУ. А. 1972 (авт. бірі); Книга для чтения на немецком языке. А. 1972. О. Нақысбеков*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Бұқаралық коммуникация** – ақпарды (хабарды), білімдерді, рухани байлықтарды, моральдық және құқықтық (праволық) нормаларды және тағыда сол сияқты техникалық құралдардың (баспасөздің, радионың, киноматографияның, теледидардың) көмегімен саны көп, бытыраңқы аудиторияға тарату үрдісі.. Капиталистік қоғамда бұқаралық коммуникацияның негізгі міндеті адамдарды сол қоғамда орныққан әлеуметтік қатынастарға сай тәрбиелеу. 

Бұқаралық коммуникация құралдары мұнда ең алдымен буржуазиялық ой-пікірдің стандартын мойындатуға, адамның сыншылдық қабілетін жоюға бағытталған насихат құралы, бір үлгіге келтірілген стандарты әрекеттер, мінез-құлық пен талғам жиынтықтарына көндіру құралы болып табылған. 

Социализм тұсында мүлдем басқаша жағдайлар туады, өйткені мұнда қоғам алдына жеке адам мен коллектив мүдделерін үйлесімді ұштастыру мақсаты қойылады (Ұжым және жеке адам). Мұндағы бұқаралық коммуникация құралдарының негізгі міндеті жеке адамның жан-жақты және үйлесімді дамуына көмектесу, оның белсенді өмір позициясын қалыптастыру, дүниеге ғылыми көзқарасты тарату. Бұл аталған айырмашылықтардан келіп бұқаралық коммуникация құралдарына ғылыми талдау жасау жолдары мен әдістеріндегі айырмашылықтар шығады. 

Батыс социологтері мен әлеуметтанушы психологтерінің көпшілігінің іс-қимыл мақсаты ең алдымен бұқаралық коммуникация құралдарының аудиторияға тигізетін әсерін зерттеу, насихаттың ықпалымен адамдар сенімінің өзгеру дәрежесін анықтау. 

Социалистік қоғам жағдайларында зерттеудің негізгі міндеті аудиторияның құрамын, талап-тілектерімен мұқтаждықтар жиынтығын олардың жүзеге асуын бұқаралық коммуникация құралдарымен қанағаттандыру дәрежесін анықтау болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
Дакка университеті кампусындағы 
1952 ж. ақпанның 21 баңла тілі құрбандарына қойылған 
Шәһит күмбезі (не Құрбандар ескерткіші)
**Ана тілінің халықаралық күні** (ағылш. *International Mother Language Day*; ис. *Día Internacional de la Lengua Materna*; 
фр. ) — әр алуан тіл мен мәдениетті сақтау үшін ақпанның 21 өткізіледі. 
UNESCO Бас ассамблеясының 30-шы сессиясінің шешімімен 1999 ж. қараша айында ұйымдастырылған.

Ақпанның 21 Баңладеште *Тіл қозғалысы күні* не *Тіл құрбандары күні* деп өткізіледі. Бұл күнде 1952 ж. Шығыс Пәкістанда баңла тілін ресми деңгейге көтеруді жақтаушылар мен пәкістан полициясы арасындағы арпалыс қантөгіске ұшырады.
**Бреусов Владимир Ефимович** (25.7.1925, Алматы - 26.11.2001, Мәскеу) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенанты, пулеметшi. 

1942 жылы ФЗО мектебін бітірген соң Қарағанды облысындағы №52-шахтада жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қазан айында шақырылды. 1943 жылдың шілдесінде майданға жіберілді. 960-атқыштар полкінің (Дала майданы, 53-армия, 299-атқыштар дивизиясы) пулеметшісі Бреусов 1943 жылы 15 тамызда Харьков облысы Дергачев ауданы Полевая кенті тұсындағы ұрыста ерекше козге түсіп, жаудың 10-нан астам әскерін жойды. 

Осы ерлігі үшін Бреусовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (19.4.1945). 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен және «Алтын Жұлдыз», т.б. медальдармен марапатталды. 

1946 жылы аға лейтенант Бреусов запасқа шықты. 1951 жылы Алматы заң институтын, кейіннен аспирантурасын бітіріп, экономика ғылымдарының кандидаты болды. Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінде дәріс берді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х