recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жерве Ломб Яо Куасси** (фр. ; 27 мамыр 1987, Аньяма), — иуарлық футболшы, «Парма» клубының шабуылшысы. Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 2015 жылғы Африка чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын Бельгияның "Беверен" клубында бастады. 2007 жылға дейін ойнап, Францияның "Ле Ман" клубына ауысты. Мұнда өзінің отандасы Ромарикпен бірге ойнап, жақсы жағынан көрінді де, Еуропаның бірнеше азулы клубтары Жервиньоны сатып алатындықтарын мәлімдеді. 

2009 жылы "Арсенал", "Монако", "Пари Сен-Жермен", "Олимпик Марсель" сынды клубтардан ұсыныс түскеніне қарамастан, "Лилльмен" үш жылдық келісім шарт жасасты. 2010/11 жылғы маусымда дубльге қол жеткізіп, Франция чемпионы және кубок иегері атанды.

2011 жылы "Арсеналға" ауысты да, көп жылдық келісім шартқа тұрды. Англиялық клуб сапындағы тұңғыш ойынын "Ньюкаслға" қарсы өткізіп, 76-минутта алаңнан қуылды. 

2013 жылы "Ромаға" ауысты.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрамада тұңғыш рет 2007 жылы алаңға шықты да, төрт бірдей Африка Ұлттары кубогына, екі рет әлем чемпионатына қатысты.

Жетістіктері
------------

«Лилль»
* Франция чемпионы: 2010/11
* Франция кубогы: 2010/11

Кот-д’Ивуар
* Африка чемпионы: 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Жетілмеген индустриялдық саяси жүйеге** көптеген Азия, Африка, Латын Америка елдері жатады. Бұл саяси жүйенің саяси мәдениеті аралас келеді, яғни батыс саяси мәдениетінің араласуымен қатар, этникалық, діни дәстүрлердің сақталуы. Бұл саяси жүйенің эклектикасы (бірліктің осалдығы) батыс елдеріндегі әртүрлілікке мүлде ұқсамайды, себебі әртүрлі дәстүрлердің бір-біріне қарама-қарсы болып келуі жиі кездеседі. Бұл саяси жүйедегі билік тармақтары ажыратылмаған, атқарушы билік пен әскер заң шығаруға кедергі келтіріп, заң шығарушы органдар сот істеріне әміршілдік жүргізеді.

Жетілмеген индустриалдық саяси жүйеге авторитаризм (жеке адамның билігіне негізделу) тән, көбіне билікте бір партияның үстемдігі орнатылады, қоғамда күшпен мәжбүр ету орын алады, көпшіліктің саясатқа қатысуы өте төмен деңгейде болады[1].

Тағы қараңыз
------------

* Тоталитарлық саяси жүйе

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саясаттану кітабы. Ақтөбе 2011
Абылай хан даңғылы.
**Абылай хан даңғылы**. Абылай хан даңғылы Кенесары көшесінен басталып, Қарағанды-Астана тасжолына дейін жалғасады. Ол І.Жансүгіров, Мақтымқұлы, Қ.Рысқұлбеков, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Арқайым, Бурабай, Еділ көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 4994,7 м.

Абылай хан (1711-1781) - ұлы мемлекет қайраткері, қолбасшы, дипломат, қазақтың даңқты ханы. Жәңгір ханның бесінші ұрпағы.

Абылайдың шын есімі - Әбілмансұр. Жасынан Төле бидің тәлімтәрбиесінде болуы Әбілмансұрға зор ықпал етті. Қазақ даласының даналығын бойына жинап, ақыл-парасатымен, ел билеу қабілетімен дараланған Төле би қазақ халқы анталаған жауға басы біріксе ғана тойтарыс бере алатынын жас баланың санасына ұялата білді. 1730-1733 жылдар аралығында болған бір ұрыста жас жігіт Әбілмансұр жекпежекке шығып, қалмақтың бас батыры, қоңтажы Қалдан Сереннің туысы Шарышты өлтіреді. Атасының аруағын шақырып, жауға «Абылайлап» шапқан Әбілмансұрдың есімі содан бастап «Абылай» атанады. Осылайша Абылай хан қазақ халқының жадында қажырлы мемлекет қайраткері, батыл қолбасшы, майталман мәмілегер ретінде сақталып келеді. Оның есімі тәуелсіздік символына, жауынгерлік ұранға айналды.  

Азаттық күрестің жалынды басшысы Абылай ханның асқақ тұлғасы, ақыл-парасаты Бұқар, Үмбетей, Шәді Жәңгірұлы, М.Жүмабаев жырларында, І.Есенберлиннің, Ә.Кекілбаевтың, т.б. ақынжазушылардың шығармаларында сомдалды.

Бұл даңғылда *«Әділ»* дүкені, *«Сұлтан Бейбарыс»* мейрамханасы, *«Гүлжан»* сауда үйі, *«Мирас»* мектебі, Республикалық клиникалық аурухана, Ұлттық ғылыми медицина орталығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Инверсиялық полярография**. Бұл әдісті Баркер (1956) ұсынған. Бұл мөлшері өте аз талданатын затты тұрақты потенциалда электролизбен таза қалпында электродта жинақтап, оған түзу сызықты өзгертетін потенциал бере отырып, оны электрохимиялық әдіспен ерітуге негізделген. Алдын ала тазаланған затты жинақтап, катионды анықтау үшін стандартты электродта катодты полярлауды жүргізіп, сосын оны анодты поляризациямен, яғни анодтық жолмен ерігумен жалғастырады және керісінше. Инверсиялық полярография әдісінде басқалармен салыстырғанда сезімталдық 2-3 реттіліктен жоғары болады. Электрлік еріту кезінде алынған потенциал - ток қисықтарында тісті сүйіршелер байқалады, ондағы ойық тереңдігі зат мөлшеріне пропорционал, ал әлгі сүйіршелер биіктігі абсцисса өсінде затты талдауға мүмкіндік береді. Бұл әдісте әр түрлі тектегі электродтар қолданылады: тамшылы-амальгамды, стандартты сынап тамшысы, стандартты металдық және графиттік, амальгамдалғандар (жұқа кабаты).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
Лёсс платосы қаралау болып суреттелген
**Лёсс платосы** немесе **Шаньси үстірті** — Қытайдың шығысындағы үстірт. Хуанхэ өзені мен Солтүстік Қытай жазығы аралығында. Ұзындығы 800 км шамасында, ені 350 км-дей болады. Ең биік жері 3020 м. Шаньси үстірті негізінен гнейс, әктас, тақтатастан түзілген; оның үстін қалыңдығы 50 м лёсс шөгінділері жапқан. Ашық сары түсті топырағына байланысты "Сары жер елі" аталады. Жер бедерінде опырылымдар, дөң және терең аңғарлар кездеседі. Үстірті солтүстіктен оңтүстікке қарай бірнеше терең қазаншұңқырлар, жыралар тілімдейді. Тас көмірге бай. Жазық келген жерінің топырағы құнарлы. Халық жиі қоныстаған. 

Лёсс платосы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов** (6 қараша 1928, Ақсу ауыл, Орджоникидзе ауданы, Қостанай облысы, Қазақ АКСР — 22 қараша 2015, Алматы, Қазақстан) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1971-1983).

Өмірбаяны
---------

Ауылшаруашылық техникумын бітіріп, асыл тұқымды мал кеңшарының бас инженері, кеңшар трестінің аға инженері қызметтерін атқарған. 1949-1958 жж. — Жетіқара кеңшарының директоры.

1960 жылы Ташкент суландыру және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институтын бітірді. Қарабалық кеңшарлар тресінің директоры, Амангелді аумақтық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және дайындау басқармасы бастығының орынбасары, бастығы (1960-1965) қызметтерін атқарды.

1966-1970 жж. — КОКП Целиноград аудандық комитетінің бірінші хатшысы.

1970-1971 жж. — КОКП Целиноград облыстық комитетінің екінші хатшысы.

1971-1983 жж. — Целиноград облыстық Кеңесінің атқару комитетінің төрағасы, Целиноград қаласының, (қазіргі Астана қ.) құрылысына жетекшілік етті.

1983-1988 жж. — Главриссовхозстрой бастығының орынбасары.

1988 жылы зейнеткерлікке шықты.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-10 шақырылым депутаты. КОКП 25 және 26 съездерінің делегаты (1976, 1981).

Марапаттары
-----------

Үш рет Ленин орденімен, төрт рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

* Кто есть кто в Казахстане. Данияр Ашимбаев. 2003.
* Д.Ашимбаев «Кто есть Кто в Казахстане: биографическая энциклопедия» Издание 12-е, дополненное. — Алматы, 2012. — 1272 с.
* Казахская советская энциклопедия: Казахская Советская Социалистическая Республика : энциклопедический справочник. Манаш Кабашевич Козыбаев. Глав. ред. Казахской сов. энциклопедии, 1981 — Всего страниц: 702

Сілтеме
-------

* Целиноград облыстық Кеңесінің атқару комитеті, төрағалары
* Тыңгер топтарының бірі
Төлеген Тоқтаров (1920-1942)
**Төлеген Тоқтаров көшесі** Ю.Малахов көшесінен басталып, Өндіріс көшесінде аяқталады. Шиелі, Қ.Кемеңгерұлы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы -1311,1 м.

Төлеген Тоқтаров (1920-1942) - Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Қарақұдық ауылында дүниеге келген. Кеңес Одағының Батыры. Төлеген Тоқтаров 8-гвардиялық атқыштар дивизиясы қатарында болды. Бородино үшін болған ұрыста ерлікпен қаза тапқан. Атақты «Жас қазақ» әні Төлеген Тоқтаровқа арналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Төлем талабы** — жеткізушінің жөнелтілген тауар, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін төлемшінің шотынан өзіне тиесілі қаражат сомасын аударуға берген бұйрығын қуаттайтын есеп айырысу құжаты. Қала ішіндегі және басқа қалалардағы жеткізілім үшін есеп айырысудың акцептілік нысаны қолданылады. Кейде талаптың және төлем сомасының сипатын ажыратып көрсету үшін Төлем талабына шот-фактура тіркеледі. 

Жеткізушінің жұмысын оңайлату үшін Төлем талабын шот-фактурамен біріктіретін шот-төлем талабы қолданылады. Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу ережелеріне сәйкес төленеді. Кредиторлық берешекті өтеу, жоспарлы төлемдерді, күрделі құрылыс пен күрделі жөндеуге арналған қаражат жарналарын, бюджетке төлемдерді және тауарға жатпайтын операциялар бойынша басқа да аударым түрлерін төлеу үшін қолданылады

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Ляхов аралдары** — Жаңа Сібір аралдары архипелагының оңтүстік тобы. Лаптевтер және Шығыс Сібір теңіздері аралығында.

Аралдар тобы
------------

Ляхов аралдары тобына - Үлкен Ляхов (4600 км²), Кіші Ляхов (1325 км²), Столбовой (170 км²) және Семеновскийаралдары кіреді. Ляхов аралдары Азия құрлығынан Дмитрий Лаптев бұғазы (60 км), көршілес Фадеевский аралығынан Санников бұғазы (50 км) арқылы бөлінеді. Гранит интрузиялары қиып өткен мезозойдың тақта тастары мен құм тастары және арасында мұз қабаттары бар көлдік және делювийлі саздақтары тараған. Мүкті-бұталы тундра жамылған. Поляр түлкісі ауланады. Орыс кәсіпкері Ляховтың құрметіне осылай аталған.
Портфирит
---------

**Портфирит** – аса ұсақ түйірлі, жасырын кристалды, негізгі массасында плагиоклаздың, қоңыр амфиболдың, пироксенің жай көзбен байқалатын түйірлері (порфилері) бар эффузиялық палеотиптік тау жынысы.

Сипаттама
---------

Портфириттің кейде хлориттенген шыныдан тұратын негізгі массасында пироксенің, кейде амфиболдың микролиттері, кварц қоспасы болып саналады. Портфириттер көбіне бастапқы кейпі өзгерген андезит болып саналады. «Портфирит» термині палеотиптік эффузиялық жыныстарды, гипабиссальдық жыныстарды көрсетуге қолданылады. Егер андезитте кварц түйірлері ұшыраса ондай жынысты кварц портфириті деп атайды. Минералдық құрамына байланысты *пироксен портфириті*, *уралит портфириті* т. б. түрлерге ажыратылады.

Таралуы және қолдануы
---------------------

Қазақстанда портфирит палеозойдың вулкандық, шөгінді-вулкандық жыныстарында кездеседі. Ол құрылыс материалы ретінде қолданылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы, 9-том, 319-бет, Алматы, 1976 ж.
**Жетісу облыстық қазақ съезі**, 1917 ж. 12 — 14 сәуір аралығында облыстық қазақ комитетінің ұйымдастыруымен Верный қаласында өтті. 

Съезге Верный, Жаркент, Лепсі, Қапал, Пішпек, Пржевальск уездерінен 81 өкіл қатысты. Съездің төралқасы құрамына Ы.Жайнақов (төраға), Ғ.Ордабаев пен А.Құдайбергенов (төраға орынбасарлары), Қ.Шегіров пен Н.Жақыпбаев (хатшылары) сайланды. Съездің күн тәртібіне соғысқа көзқарас, Уақытша үкіметке көзқарас, азық-түлік, жер-су мәселесі, рухани-діни іс, сот, оқу-ағарту, мал шаруашылығы, орыстар мен қазақтардың ара қатынасын реттеу және 1916 ж. ұлт-азаттық қозғалыстан соң ауған босқындарды Қытайдан қайтару сияқты 17 мәселе қойылып, нақты шешімдер қабылданды. Соғыс мәселесінде — "оны жеңіске жеткенше жалғастыру", Уақытша үкіметке бағынып, оған жан-жақты қолдау көрсету, дін ісінде — "далалық Орал, Торғай, Ақмола, Семей және Жетісу облыстарына ортақ" ерекше діни жиналыс құрып, оны "Қазақстан" деп атау, басқару жүйесінің барлық деңгейлерінде міндетті түрде екі комиссардан — бірі орыс, екіншісі мұсылман тағайындау, жер мәселесінде "облыс шеттен қоныс аударушылар үшін мүлде жабық деп саналсын" делініп, Қытайға ауған босқындарды мүмкіндігінше қауіпсіз жерлерге орналастыру, қарулы қақтығыстарды болдырмау үшін бұл мәселені Уақытша үкіметтің Түркістан комитетінің бақылауына беру болды. Съезд делегаттары назарынан жалпықазақ және бүкілресейлік мұсылмандар съезі мен Құрылтай жиналысына дайындық мәселелері сырт қалды. Жетісу облыстық қазақ съезіне мал шаруашылығы, отырықшылыққа көшу сияқты жекелеген, нақты экономикалық мәселелерге көбірек көңіл бөлінді. Большевиктер билік басына келгеннен кейін саяси ахуалдың күрт өзгеруіне орай Жетісу облысында 1918 жылдың қаңтар, мамыр және тамыз айларында тағы да бірқатар қазақ съездері шақырылып, онда облыста басқару органдарын құру, ұлттық әскер жасақтау, оларды қажетті заттармен қамтамасыз ету және т.б. кезек күттірмес мәселелер талқыланды. 1918 жылдың 10 — 31 тамыз аралығында өткен съезде облыстық қазақ комитетінің құрамы қайта сайланып, оған М.Тынышбаев енгізілді. Мүшелері: Ы.Жайнақов (төраға), С.Сабатаев, Түлембай Дүйсебаев, Н.Жақыпбаев, Б.Мәметов, Б.Сүлеев, И.Тергеусізов болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
2. ↑  «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
Жиенқұрық. Суретті салған Е.Оспанұлы.
**Жиенқұрық** – жиен нағашы жұртына алғаш барғанда берілетін кәде, сыйлық.

Жоралғы сипаты мен атаулары
---------------------------

Жиенге нағашы жұрты алғаш келгені үшін бәсiре, яғни мал атап, ен салады. Кейін нағашылары жиен ер жеткенде сол малды енші қылып беретін болған. Бұл болмаған жағдайда жиен ес біліп, есейе келе нағашы жұртынан қалаған затын (жүйрiк ат, тазы, қыран бүркіт, берен мылтық) сұрайды, оны нағашылары беруге мiндетті. Бұл салт ел арасында "жиенқұрық" немесе "жиенсыбаға" деп аталған, яғни жиеннiң құрығына iлiккенін нағашылары жиен назары қатты деп бетiн қайтармай, орындайтын болған. 
Жиенқұрыққа байланысты берілетін кәденің атын "жиеннiң қырық серкешi" деп те атайды. Бұл жиенқұрықтың барлық қазақ өңірлеріне ортақ мөлшері болып табылады.

Кәдені алу барысы
-----------------

Жиен нағашысынан жиенқұрық салтына сәйкес өзіне тиесілі кәдені үш рет алуға қақылы. Кейбір жағдайда жиен өзіне ұнаған бұйымды немесе малды сұраусыз да алып кете берген. Оны "жиендік жасау" деп атайды. Төртінші рет осындай іс-әрекетке барған жиеннің қылығы "ұрлық" деп есептелінеді. Бірақ, жиеннің осындай жайтқа баруы өте сирек кездесетін құбылыс болды. Өйткені, нағашы-жиеннің арасындағы туыстық қатынас қазақы ортадағы жалпы туыстық жүйенің ең іргелі принциптерінің бірі болды.  

Қазақтың әдет-ғұрыптары, дәстүрлері туралы деректерді жинақтаған академик С.З. Зимановтың қолжазба қорында осы жайтқа байланысты төмендегідей мәлімет келтіріледі: «Нағашылары жиеннің алып кеткен малын даулап, шағымдана алмайды, әрі ренжуіне жол жоқ. Себебі әдет заңы бойынша жиен нағашысынан бір рет қана қалағанын алып, жиендік етуге ерікті болған».

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Гродеков Н.И. Киргизы и каракиргизы Сыр-Дарьинской области. Т.1. Юридический быт. Ташкент: Типо-Литография С.И. Лахтина, 1889;
* Қазақ халқының әдет-ғұрыптары және дәстүрлері туралы деректер (акад. С.З. Зимановтың қолжазба қорынан алынды). Қазақтың Ата заңдары. Құжаттар, деректер және зерттеулер. Он томдық. IX том. Алматы: Жеті жарғы, 2008. 176-б.
***Жетілмеген эфедромия*** - Қазақстанның тек құмды шөлдерінен белгілі. Сирек кездесетін түр. Қазақстаннан сипатталынып жазылған құмыты шыбынның жеке типті туысының өкілі. Жергілікті түр. Жоңғар Алатауы, Шолақ таулары, сонымен қатар Сырдария, Шу, Іле өзендерінің жайылмаларынан белгілі. Құмды шөлдерде тіршілік етеді, шөл өзендерінің аңғарларынан кездеседі. Дернәсілдері көмкерілген қылшада дамиды. Беріпте қуыршаққа айналады, қуыршақ алды кезеңінде қыстап шығады. Дамуы бір жылға созылады. Ересегі сәуір соңы мен мамыр басында ұшады. Ересек даралары 6-10 сағат тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

"Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен" - Алматы: Алматыкітап баспасы, 2009
**Спин-офф** (ағылш. *spin-off*) - белгілі бір туындыдағы екінші дәрежедегі кейіпкерлер, басты кейіпкерлерге айналған туынды. Спин-офф түпнұсқа туындыдағы аз қамтылған кейіпкерлерге үлкен мән береді. Спин-оффтарды шығарарда авторлар олардың көрермен назарын жаңа туындыдан гөрі жылдам жаулайтындығына сүйенеді. Сондықтан да жақсы қабылданған туындыдағы кейіпкерлерді жаңа қырынан танидықтан спин-офф фильмдерге сұраныс бар.

Сонымен қатар сайдстори, шуткувбоквел сияқты терминдер де қолданылады. Спин-оффтың әдеттегі фильм жалғасынан айырмашылығы эпизодтық немесе екінші дәрежедегі кейіпкерлердің басты кейіпкерге айналуында болып табылады. Ең басты мәселе — спин-оффты ремейкпен шатастырмау қажет. Ремейк түпнұсқа туындыдағы сюжетті өзгертпей жаңа техниканы қолдану арқылы жасалады.

Спин-оффтың оригинал туындыға қатысы
------------------------------------

Спин-оффтағы оқиғалар оригинал туындыға қатысты әртүрлі уақытта орын алады:

* Спин-оффтағы оқиғалар оригинал туындыдағы оқиғадан кейін орын алса, спин-офф сиквел де болуы мүмкін. Мысалы «Сорвиголова» және «Электра», «Достар» және «Джоуи» немесе «Рокки Бальбоа» және «Рокки 7: Крид».
* Спин-офф кей жағдайда приквел де болуы мүмкін. Бұл жағдайда спин-оффтағы оқиғалар, оригинал туындыдағы оқиғаларға дейін орын алады. «Люди Икс» және « Люди Икс: Начало. Росомаха» немесе «Шрек 4» және «Етік киген мысық».
* Спин-офф кейде мидквел болуы мүмкін. Бұл жағдайда фильмдегі оқиғалар параллель өрбиді. Мысалы, «Гамлет» және «Розенкранц пен Гильденстерн өлді» немесе «Удивительные странствия Геракла» және «Зена — королева воинов».
* Спин-офф интерквел де бола алады. Бұл жағдайда оқиғалар екі түпнұсқа туындының арасында өрбиді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Спин-офф

Сілтемелер
----------

* Телесериалы — парадоксальные сплетения
**Жиенғали Жұмағалиұлы** (1880 жылы, Табын ауданы, 12-ауыл - 1943 жылы, Қарақалпақстан) - діни қайраткер, ахун, ағартушы.

Өмірбаяны
---------

Жиенғали ахун Жұмағалиұлы 1880 жылы Табын ауданына қарасты 12-ауылда атақты әл-Азһар университетінің түлегі Жұмағали ахунның отбасынды дүниеге келген. Жиенғали Жұмағали ахун мен Досжан хазіреттің қызы Үммагүлсімнің жалғыз ұлы. 
Жиенғали діни білімін Ыстанбұл қаласында бастаған. Алайда әкесі Жұмағалидің қайтыс болуына байланысты оқуын Орынбордаға Құсаиния медресесінде жалғастыруға мәжбүр болған.

1940 жылы Ішкі істер халық комиссариатының (НКВД) шешімен, Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасының Қылмыстық кодексінің 58-бабымен айыпталып, қуғын-сүргінге ұшырайды.

Қуғын-сүргінге ұшырағаннан кейін Жиенғали ахун ертеректе Қарақалпақстанға қоныс аударған туыстарын келіп паналайды. Сөйтіп 1943 жылы қайтыс болады. Денесі Әзер баба қорымына қойылған.

Жиенғали ахунның Қарақалпақстанның Нөкіс ауданында орналасқан Әзер баба қорымында бейіті.

Жеке өмірі
----------

1. Әйелі Рәзия Бекесқызы. Рәзиян Ақтөбе өңіріне белгілі Бекес қажының қызы.  
 
2. Ғайнетдин Жиенғалиұлы - мұсылманша сауатты өз әкесінен алған, құранды жатқа білген, дәрігерлік институттың бітірген. Сталиндік репрессияның құрбаны. Ұрпақ қалмаған.  
 
3. Зайнутдин Жиенғалиұлы - 1923 жылы дүниеге келген. Ұлы Отан соғысының ардагері. 1955 жылы Өзбекстан халық білімдендіру ісінің озаты, 1960 жылы Қарақалпақстанға еңбегі сіңген құрметті мұғалім атағы берілген. 2004 жылы Ақтөбе облысына көшіп келген. 2005 жылы 82 жасында Ақтөбе қаласында дүниеден озған. Зайнутдин Жиенғалиұлының Рақым, Рамазан, Исатай атты ұлдары және Ғалима атты қызы бар.  
 
4. Қыздары - Әдима, Рахима, Сәлима. Қыздары қиын тағдырдың әсерінен тұрмысқа шықпаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Киелі мекен
2. ↑  Досжан хазірет Мұрағатталған 18 қазанның 2017 жылы.
3. ↑  База данных жертв политических репрессий в СССР
**Досжан ишан Қашақұлы** 1815-1890 аралығында өмір сүрген діни ағартушы, ұстаз, қоғам қайраткері.

Солтүстік Үстірт (Доңызтау) пен оған көршілес жатқан Сам құмын, Ембі шөлін қоныстанған табын руының шөмішті тармағынан шыққан. Әкесі Қашақ молда болған. Сондықтан Досжан хазірет діни сауатын әкесінің көмегімен ашады. Зерттеуші Сәбит Салқынұлының пайымдауынша Досжан Орынбордан 18 шақырым жерде орналасқан Қарғалы слабодасының (слабода деп қала тектес селоларды атаған) медреселерінің (мұнда 9 медресе болған) бірінде 12 жыл білім алған. Оқудан кейін еліне келіп, мешітте имам қызметін атқарған шағында Досжан Қашақұлы небәрі 17 жаста болған екен. 

Өкінішке орай, Досжан Қашақұлының өмірі мен қызметін айғақтайтын деректер тым аз. Алайда, халық оның игі істерінің жарқын іздерін бүгін де көріп отыр. Қажылық сапардан оралған соң Досжан ишан Доңызтаудағы Қайнар деген жерде, кейін Шилісуда (қазіргі Ақтөбе облысы, Темір ауданы, Шұбарқұдық елді мекенінің маңындағы Ишан ата кешені) екі үлкен мешіт салғызды. Екінші мешітті Бірман ұста салған. Досжан ишан Ишан ата кешенінде жерленген.

Қызықты деректер
----------------

Досжан ишан бір мәліметтерде XIX ғ-дың ортасында әлім руынан шыққан Нұрпейіс ишанмен бірге, енді бірінде 1874 ж. Құнанбаймен бірге Меккедегі қонақүй салған. Бұл туралы Шәкәрім Құдайбердіұлының өзінің «Түрік, қазақ-қырғыз һәм хандар шежіресі» дейтін еңбегінде былай деген: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *"1872 жылы қажыға барғанда қазақ қажылары түсетұғын Меккеде бір тәкия үй салдырып құдайы қылып еді. 1905 жылдан бастап 1906 жылға қарай қажыға барғанда тәкияны көрдім... бұл тәкия осы күні Кіші жүз Досжан хажының атына жазулы екен".* | » |

Сонымен бірге Досжан ишан Ақтөбенің Доңызтау өңіріне кеңінен танымал Жұмағали ахунның қайын атасы. Жұмағали ахун Әл-Азһар университетінде оқып жүрген кезде әкесі Оразалы ишан қайтыс болады. Оқуын жалғастыруға қаржысы болмаған Жұмағали жергілікті араб азаматымен келісімшарт жасауға мәжбүр болады. Келісімшартқа сәйкес, Жұмағали оқуын бітіргеннен кейін араб азаматының медресесінде сабақ беруі керек болады. 1874 жылдардың орта шенінде меккеге қажылық сапармен Досжан Қашақұлы барады және медресені енді бітіргелі жатқан Жұмағалидің жағдайын естіп, онымен кездеседі. Келісімшарт жасасқан араб азаматымен де сөйлесіп, Жұмағалидің оқуына кеткен қаражатын өтеп береді. Осылайша Досжан хазірет жас ғұлама жігітті елге алып қайтады. Досжан хазірет Шұбарқұдықта өзі салдырған мешітке Жұмағалиді имам етіп тағайындайды да, өзінің жалғыз қызы Үммагүлсімге үйлендіреді. Досжан хазіреттің Жұмағали мен Үммагүлсімнен тараған Жиенғали есімді жиені бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
2. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ҚАМЫН ОЙЛАҒАН ХАЗІРЕТ

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* http://www.kerek-info.kz-%D0%B1%D0%B8%D11 Досжан ишан
Көшеге қазақтың дарынды кино және театр актері, Қазақ КСР Халық әртісі, КСРО халық әртісі Ыдырыс Ноғайбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 10.12.1996 № 326 шешімі) берілген. Ноғайбаев Ыдырыс (1931-1989) Алматы облысында дүниеге келген. Ол М.Әуезов атындағы драма театрының сахнасында да, кинода да көптеген басты бейнелерді сомдаған.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Тобаяқов көшесінен басталып, Дегтяров көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Магнитогорская көшесі. Көшенін ұзындығы - 1050 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Американдық SWAT сарбазының тапаншадан нысанаға ату көрінісі
**Көздеу** - нысананы атыс қаруымен ашық, диоптриялық немесе оптикалық көздеуіш арқылы тікелей нысанаға алу.

Ашық және диоптриялық көздеуіш
------------------------------

Ашық және диоптриялық көздеуіштер арқылы көздегенде үш нүктені: көздеуіш сызатын, қарауыл ұшын және нысананы бір мезетте бір түзулікке туралайды.

Оптикалық көздеуіш
------------------

Оптикалық көздеуіш арқылы көздеу кезінде бір түзулікке тек көздеуіш сызаты мен нысана нүктесін дәлдейді. Оптикалық жүйеде нысананы үлкейтіп көрсету көздеудің дәлдігін арттырып, алыстағы нысанаға дәл тигізуге мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы, 1975 жыл, Алматы,6 том, 6 бет
Совет Исатаев**Совет Исатаев** (1932 ж. т.), физик-математик, ғалым, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1959), профессор (1990). Қарқаралының түлегі. ҚазМУ-ді бітірген (1955). 1958 жылдан ҚазМУ-де ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор. 1969 - 1972 жылы физика факультеті деканы, кейіннен кафедра меңгерушісі. Көптеген ғылыми еңбектердің авторы. Стандарттау және өлшем құралдары жөніңдегі нормативтік құжаттардың міндетті талаптарын қадағалау жөніндегі бас мемлекеттік инспектор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Досайқопа** – Тобыл өзенінің алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Қамысты ауданы Қамысты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 256,5 м биіктікте орналасқан. Аумағы 8,90 км2, ұзындығы 4,1 км, енді жері 3 км, жағалауының ұзындығы 11,5 км. Жағалауы жайпақ, түбі тегіс, лайлы келген. Негізінен қар және жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айында суы қатып, сәуірде мұзы ериді. Көлдің жағалауында қамыс, құрақ, т.б. өсімдіктер өседі. Суы тұзды. Досайқопа көлінің жанында Көбенқопа, Оразқопа, Қояндықопа көлдері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Салындылар.** 
1. Әртүрлі себептермен жинақтала отырып, түп жыныстардың, беткі жазықтығын бүркей көмкерген борпылдақ жыныстар (құмдар, кесектастар, малтатастар, саздар, құмдақтар т. с. с.) шоғырының жалпылама атауы. .

  

2. Нақты мағынасында: су ағындарымен жеткізілген қатты материалдар жиынтығы; қозғалыс сипатына орай бұл материалдар қалқыма және домалама Салындылар болып екі түрге бөлінеді; алғашқылары (ұсақ түйіршіктер) су ағынының болмыс-бітіміне кіріге қозғалуы нәтижесінде жинақ,талса, екіншілері (біршама ірі кесектер) су алабы түбімен домалай қозғалуы нәтижесінде шоғырланбақ.

Дереккөздер
-----------



1. ↑   Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.– Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
**Көз ішілік қысымды өлшеу** - тонометрия, яғни тонометрмен жүргізіледі. 
Танометрлер импрессиондық және аппланациялық болып бөлінеді:

1. Апплонациялық тонометр арқылы қасаң қабықты тегіс беті бар затпен көз қысымы өлшенеді. Бұл тонометрдің негізін А.Н. Макланов (1884) зерттеп шығарады.
2. Импрессионды тонометрлер – қасаң қабықтың басылу тереңдігін жазады. Бұл принципте Грефе танометрі (1863) жасалған.
3. Болжама тәсіл – пальпаторлы зерттеулер (саусақпен сипау). Қалыпты КІҚ -16-27 мм сынап бағанасы құрайды.

Көз ішілік қысымның төменгі шекарасы 14-15 мм.сынап бағанасымен, ал жоғарғы шекарасы 26-27 мм.сынап бағанасы. Көз ішілік қысым тәуліктік ауытқулары 5 мм.сынап бағанасынан артпау керек. Көз ішілік қысым деңгейі таңертең жоғары (6-7 сағат) кешке төмен (19-20 сағат) болады. Себебі:

* дене горизонтальды орналасса, яғни ұйқы барысында баста, көзде қаннның тоқырауы салдарынан КІҚ жоғарлайды, кешке дене қозғалыста болғандықтан көз ішілік қысым деңгейі төмендейді.

* Тамақтану кезінде осмостық өзгерістер және организмде қанның орналасуының өзгеруі салдарынан: қарашықтың диаметірі де өзгереді (қараңғыда кеңейеді, жарықта тарылады). Бірақ қарашық ұйқы кезінде тарылады, кеңеймейді, соған сәйкес таңертең көз ішілік қысым жоғары.

Келесі зерттеу тәсілі: тонография. Ол көздің ішкі қысымының мөлшерін анықтап қоймай, көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін де анықтайды. Тонометр қасаң қабықтың бетінде 4 мин. көлемінде ұстап тұрады, яғни ұзақ компрессия көрсетіледі. Тонометрді қасаң қабықтың бетіне түсіргенде, алғашқыда көз ішілік қысым көтеріледі, келесіде қысымның әсерінен көзден ағып кететін сұйықтың жылдамдығы ұлғаяды. Осциолографтың көмегімен КІҚ-ың көрсеткіштері лентаға жазылады. Ол жазуларға қарсы және қосымша есептеулер жасап ағу жолдарының жағдайын анықтауға болады. Ең маңызды көрсеткіштер: ағудың жеңілдік коэффиценті(с), ол 1 минутта 1 мм.сынап бағанасы фильтрациялық қысымда көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін мм көрсетеді. Ол қалыпты жағдайда орташа =0,3 (0,15-0,60). Р – ақиқат КІҚ 21-22 мм сынап бағ. артпау керек. Сұйықтың минуттық көлемі, көзен ағып кететін орташа 2,0 мм2/мин тең. Егер ол 4 мм3/мин тең болса, бұл гиперсекреция.  


1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
**Бавария орманы** (нем. *Bayrischer Wald*; Bayerischer Wald (ақп.)) — Германияның оңтүстік-шығысындағы Чех массивының құрамына кіретін биіктігі орташа, қатпарлы-жақпарлы, кристалды тау жотасы.

Ұзындығы 90км-ге, биіктігі 1456 м-ге дейін (Үлкен Явор (Großer Arber) тауы) жетеді. Кейбір жерлері болмаса, жота негізінен тегіс. Шумаваға қараған солтүстік-шығыс беткейі біршама көлбеу; оңтүстік-батыс беткейі Дунай аңғарына қарай тік жар болып бітеді. 800 м биіктікке дейін шырша-шамшат, одан жоғары шамшат, майқарағай ормандары өседі.

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |

Эдо қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Бавария орманы**
**Досақан Жәнібекұлы** - батыр, адай руының Тәуке атасының старшыны.

Өмірбаяны
---------

Ағайындардың қарсылығына қарамастан 1836 жылы көктем айында Исатай қозғалысына қосылған. Досақанның інісі, адай руы Тәзіке атасының старшыны Кебен Жәнібекұлы да көтеріліске қатысып, Тастөбе соғысында қаза тапқан. Ал, Досақан Жәнібекұлы тұтқынға түсіп, Орал әскери сотының шешімімен «1-ші дәрежелі қылмыскер» деп танылады. 1000 дүре соғылып, жер аударылады. Айдаудан аман-есен елге оралып, Ойыл бойындағы кете руының атақты ақсақалы Орайдың қызына үйленеді. Одан тараған ұрпақ қазір Ақтөбе облысының Темір, т.б. аудандарында тұрады.[1]
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
2. ↑  Әнес Сарай, Исатай-Махамбет тарихы, А. 1997.
**Бабрий** (көне грекше: Βάβριος, лат. *Valerius Babrius*; Валерий Бабрий) - б.з-ның 2-ші ғасырында өмір сүрген ежелгі грек мысалшысы, ақыны. Өзінің тегі - итальяндық, жобалап қазіргі Сирияның аймағында өмір сүрген.

Бабрий өз өлеңдерінде Эзоп мысалдарын арқау еткен. Мысалдары оқиғасының қызықтығымен, шындыққа жақындығымен, тілінің тазалығымен тартымды. Бабрий мысалдарында өнеге айту жағы аз, ал әшекелеушілік сарын мүлде жоқ дерлік. Оның 10 кітабынан бізге жеткені - өлеңмен жазылған 140, қара сөзбен баяндалған 60-тай мысалы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Баварлар ұлттық киімі**Баварлар** (нем. Bayern, лат. ) — герман тайпасы. Қазіргі Германиядағы Бавария жерін және оның Оңтүстік мен шығыс өңірлерін мекендейді. Баварлар 480 — 550 жылы Рим провинциялары Реция, Норика жеріне келіп қоныстанған. Негізінен роман тектілерден (маркомандардан) құралған. Баварлар аты алғаш 6 ғасырдағы остгот тарихшылары Кассиодардың "Готтар тарихы" мен Йорданның "Геттердің шығу тегі мен әрекеттерінде" аталады. Бабырнама 6 ғасырда дербес герцогтық құрады. 591 жылы Баварлар мемлекеті Франк мемлекетіне тәуелді болады, кейін оның құрамына енеді (788). 7 ғасырдан бастап франктер Баварлар арасына христиан дінін тарата бастайды. 10 ғасырдыңбасында герцогтық болып қайта құрылды. 10—13 ғасырлардың аяғында Баварлар герцогтығы ыдырады да, герцог Альбрех ІV тұсында (1467—1508) қайта бірікті. Баварлар отыз жылдық соғысқа (1618 — 1648) араласты. 17 ғасырда князьдық қалыптасты. Испан мұрагерлігі (1701 — 1714) мен Австрия мұрагерлігі үшін болған (1740—1748) соғыстарда Францияны жақтап, ал 18 ғасырдыңаяғында Францияға қарсы соғыстарға қатысты. 1806 жылы корольдық болып құрылып, Рейн одағына кірді. Наполеон соғыстары кезінде Баварлар жері Солтүстік-батысқа қарай біршама кеңіді. 19 ғасырда Баварларда нарықтық қатынастар қалыптаса бастады. 1871 жылы Баварлар Герман империясына қосылды. Германияда 1918 жылғы Қараша революциясы нәтижесінде Баварларда Республикасы үкімет құрылды. Кеңес Одағының араласуымен 1919 жылы сәуірде коммунистер басқарған Бавар кеңес республикасы құрылды. Бірақ ол герман өкіметі тарапынан тез жаншылды да, сол жылы Веймар конституциясына сәйкес Баварлар Герман Республикасының құрамына енді; қаласының Немістер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Лампрехт К. История германского народа, т. 1, 1894; Boff H. Bajuwaren Schmuck der Agіlolfіngerzeіt, 1952.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
Сурет:Solitary Snipe (Gallinago solitaria).jpgТау маңқы
**Тау маңқы** (лат. *Gallinago solitaria*) - тауқұдірет тұқымдас орташа денелі (130— 150 г) балшықшы құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Тау маңқы - кәдімгі тауқұдіреттен үлкендеу. Оның реңі аздап ақшылдау келеді. Ол үріккен кезде үнсіз ұшып көтеріледі және жан-жағына қатты арбаңдамай, тауқұдіретке қарағанда баяуырақ ұшады. Біздің елде оның ұялау орны тек қана Алтайдан анықталды. Алтайдан екі ұясы және бірнеше рет балапандары табылды. Қазақстанның басқа таулы өңірлерінде, мысалы, Тәңіртауда ол тек қана қыстау үшін қалады. Жалпы алғанда бұл - біздің құстардың ең азырақ зерттелгендердің бірі. Ол әрқашан жалғыз жүреді, сондықтан атауы соған сай берілген. Құсойнақ жасап ұшқанда ызылдаған өзіне тән дыбыс шығарып, шылпылдатады. Алтай тауларындағы ұялау орындарынан сәуірден қазанға дейін кездестіруге болады.

Таралуы
-------

Орта Азия тауларына Сібірдің оңтүстігінде және Қиыр Шығыста қоныстанатын тау құсы, сондықтан оны «тау маңқысы» деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Космополиттер (космополит организмдер)** ({{lang-|el космос — әлем, политэс — азамат) — бүкіл жер шарына таралған, яғни планетамыздың кез-келген өнірден ұшырасып қалатын организмдер (жәндіктер мен өсімдіктер)..

Космополиттік түрлер онша көп емес. Өсімдіктер арасында мұндай түрлерге су және батпақ өсімдіктері (балықот, шылаң, қоға, тағы басқа) мен арамшөптер (үлкен бақажапырақ, жұмыршақ, біржылдық қоңырбас, құсқұмық, тағы басқа); жануарлардан үй шыбыны, сұр егеуқұйрық, тағы басқа жатады. Көбінесе Космополиттерге түрден гөрі, одан жоғары таксондарға жатады. Мысалы, коловраткалар, үй тышқандары, тұщы су шаяндары, тарақандар, ал өсімдіктерден астық тұқымдастары мен күрделігүлділер жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Н. Сейітов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет.ISBN 5-615-01738-4
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Ерекше су қабаты** — әрекеттесу нәтижесінде минерал бетінде, ион айналасында пайда болатын су қабатында оның молекулалары катарласа орналасып, ерекше қасиетті су қабатын кұрайды. Молекулалардың қозғалысы күрт төмендеп, еріту қабілеті кемиді, тұтқырлығы артады, ол қабат арқылы еріген заттардың өтуі төмендейді. сөйтіп бұл қабаттағы су молекулаларының қасиеті көлемдегі су молекулаларына қарағанда көп өзгереді. Осындай жай көбіктендіргіштердің әрекеті нәтижесінде су-ауа көпіршігі шектесетін жерде де орын алады. Осы сипатталған құбылыс минералдың флотациялану қасиетін өзгертуде негізгі роль атқарады. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Салыстырмалы әдіс** - географиядағы салыстырмалы әдістеме, бір-біріне ұқсас немесе жақын орналасқан, пайда болған кезінен қатарласып келген және құрылымы мен атқарымы бойынша әр түрлі, бірақ салыстыруға болатын, кеңістік пен уақыт ішінде шалғай бірнеше географиялық нысандар процестерінің, қасиеттерінің және жағдайларының ұқсастығы мен айырмашылықтарын табу; бір географиялық нысанның әр түрлі уақыттағы жағдайларын салыстыру. 

Географиялық нысандарды жіктеу (таксондау), жалпылау, бағалау және болжау кезінде негізгі әдістеме есебінде пайдаланылады. Салыстырмалы әдіс арқылы зерттелудегі нысанның жалпы және ерекше белгілері мен қасиеттері анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Хұрма**. КСРО-да негізінен Кавказдың Қара таңіз жағалауында, Қырымда, Азербайжанда, Өзбекстанда, Түрікменстанда, Краснодар қлкесінде өсіріледі. Сортына қарай қазан, декабрьде піседі. Кең таралған сорттары: Джиро (бестанидный) және корольковый — Гогио-Гаки, Зенджи-Мару, Хиакуме. Басқа жаққа жөнелтпей, сол жерде пайдаланатын хұрманы алдын-ала жинап алмай-ақ, суық түскенше ағашында қалдыруға болады. Ұзақ сайтатын немесе алысқа жөнелетін хұрманы шала піскен кезінде жинайды. Жаңа піскен хұрманы желдеткіші бар, ылғалдау, қараңғы жерде сақтаған дұрыс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Тау жыныстарының деформациясы** – күштің әсерінен тау жыныстары массивіндегі түйіршіктердің салыстырмалы қалпын өзгертуі. Тау жыныстарының деформациясы серпімді, пластикалық және үзілмелі болып бөлінеді. Тау жыныстарының серпімді деформациясы — сыртқы күштің әсер етуі кезінде тау жыныстарының формасы өзгергенімен, күшті алып кеткен кезде олар бұрынғы қалпына қайта келеді. Тау жыныстарының пластикалық деформациясы — сыртқы күштің әсерінен олар өздерінің бастапқы формасын өзгертеді, бірақ қайта қалпына келмейді және үзілмейді. Ал тау жыныстарының үзілмелі деформациясы сыртқы күштің әсерінен тау жыныстарында жарықшақтар пайда болып, оның тұтастығы бұзылады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Салыстырмалы артықшылықтар теориясы** — қандай да бір ел мамандандырылған өндіріс пен сауданы басқа мемлекетпен салыстырғанда баламалы (салыстырмалы) шығындары аз болатындай етіп жүзеге асыруы керек. Сонда жалпы өнім де жоғары деңгейде болады.

Салыстырмалы артықшылықтар теориясында сыртқы сауданың шарты абсолюттік шығындар айырмашылығы болуы міндетті еместігін жəне абсолюттік артықшылық болмаса да сыртқы сауданың тиімді екенін пайымдады.

Д. Рикардоның ойынша, елдер салыстырмалы арзан тауарларды сыртқа шығарып (экспорттап), ал өз еліне қарағанда шетелдерде аз шығын кететін тауарларды əкелуі тиіс. Əр ел басқа елге қарағанда, абсолюттік шығындары жоғары болса да салыстырмалы шығындары төмен өнімдер өндіруге мамандануы керек. Оның мысалында екі ел қарастырылады – Англия мен Португалия. Айталық, осы елдерде екі ғана тауар өндіріледі – шарап жəне мата. Бұдан басқа, Рикардоның үлгісінде жалғыз өндіріс факторы– еңбек қана қолданылады, сондықтан тауар өндіру шығындары еңбек шығындарымен (еңбектің адам-сағатымен) өлшенеді. 

1. ↑  Дереккөз: Доғалов А. Н. Досмағанбетов Н. С. Макроэкономика: экономикалық мамандықтарға арналған оқу лық/ А. Н. Доғалов, Н. С. Досмағанбетов – 2-бас. өңд. жəне толықт. – Алматы: ЖШС РПБК «Дəуір», 2012. – 416 б.
Координаттар: 40°10′28″ с. е. 44°30′12″ ш. б.﻿ / ﻿40.174348° с. е. 44.503446° ш. б.﻿ / 40.174348; 44.503446 (G) (O) (Я)

**Ереван тарихы мұражайы** (арм. *Երևանի Պատմության Թանգարան*) — Армения астанасы Ереванның орталық бөлігінде, қалалық әкімдікпен бір ғимаратта орналасқан тарихи мұражай.

Тарихы
------

1931 жылы Ереван өрт сөндіру бекетінің екінші қабатындағы екі бөлмеде ашылған мұражай Ереван қалалық кеңесінің коммуналдық бөліміне бекітіліп, Коммуналдық мұражай (Арм. Կոմունալ թանգարան) деп аталды. 1936 жылы ол Ереван тарихы мұражайы болып өзгертіліп, Көк мешітке көшіріліп, 56 жыл қызмет етті. 1994 жылы коллекция бұрынғы Әулие Хрипсиме әйелдер гимназиясында, 1997 жылдан бастап - революционер және саясаткер Степан Шахумян атындағы Еревандағы № 1 орта мектепте болды, тек 2005 жылы ол өзінің соңғы баспанасын тапты, сол жаққа орналасты. Ереван қалалық кеңесінің жаңа ғимаратының қанаты.

Экспонаттар
-----------

Мұражайда қаланың және оның тұрғындарының көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі өмірін бейнелейтін 94 мыңнан астам экспонат қойылған: археологиялық, этнографиялық, нумизматикалық, картиналар, мүсіндер, хаттар, кітаптар, фотосуреттер, техникалық және тұрмыстық заттар.

Ғылыми кеңес
------------

Мұражайда ғылыми кеңес құрылды, оның мүшелеріне өз заманының ұлы ойшылдары мен өнертанушылары: сәулетшілер Александр Таманян, Торос Тороманян, Николай Буниатян, Микаэл Мазманян, суретшілер Мартирос Сарян, Гагик Гюржян, Тарагрос, мүсінші Ара Саргсян кіреді. , ғалымдар Степан Лисицян, Ерванд Шахазиз, Сергей Бархударян, Бабкен Аракелян және басқа да ғылым мен өнер қайраткерлері.

Тағыда қараңыз
--------------

* Арменияның Ұлттық тарихи мұражайы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Հովհաննիսյան, Իրինա*. Նոր շենքում վերաբացվեց Երեւանի պատմության թանգարանը  (арм), *Ազատություն Ռադիոկայան* (3 сәуір 2007). Тексерілді 26 қазанның 2019.
2. ↑  Музей истории г. Еревана.  Мэрия Еревана.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 қазан 2019.
**Тау жыныстарының гидротермальды өзгерістері** - тау жыныстарының жер қойнауларынан кетерілген ыстық ерітінділер әсерінен езгерістерге ұшырауы. Термин үш түрлі мағынада қолданылады: 1) рудаларды кіріктіруші жыныстардың гидротермальды өзгерістері; 2) тау жынысы құрамында руда шоғырларының қалыптасу процесімен сабақтаса (ұштаса) ететін гидротермальды өзгерістер; 3) руданың түзілуімен ешбір байланыссыз, яғни жалпылама тау жыныстарына тән гидротермальды өзгерістер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин.— Алматы: Қазақстан, 1996,ISBN 5-615-01738-4
*Ерекше эйзения* - сирек кездесетін қалдық түр. Батыс Тянь-Шань жергілікті түрі. Талас Алатауында ( Ақсу -Жабағылы қорығында ) таралған. Теңіз деңгейінен 1200 - 1300 м биіктікте ну бұта өсетін (долана және т.б.) топырақтан табылған. Інде тіршілік етеді. Топырақ бетіне түскен жапырақтармен қоректенеді. Көктемде көбейеді, ауа райы қолайлы болғанда, күзде жұмыртқа пілләларын салу арқылы көбейеді. Бұталардың кесілуі мен малдың шектен тыс жайылуы эйзенияның санының кемуіне әсер етеді. Түрді қорғау үшін Ақсу-Жабағылы қорығында қорықтық тәртіпті міндетті түрде қатаң сақтау керек. Қазақстан жерінен басқа жерде кездеспейтін бұл жергілікті түрдің жоғалуын жерсіндіру жолымен толтыруға болады.

Дереккөздер
-----------

* "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005
**Салыстырмалы патологиялық әдіс** - психология ғылымындағы адамды зерттеу әдістерінің бірі. Салыстырмалы патологиялық әдіс арқылы зерттегенде ақыл-ой әрекеттері зақымдалған ауру адамдардың психологиясы дені сау адамның жан дүниесімен салыстырылып, оның арасындағы айырмашылықтар мен өзгешеліктер қарастырылады. Мысалы, сөйлеудің бұзылуын, қимыл-әрекеттеріне зақым келуін, естің бұзылуын, ұмытшақтықты және т.б. қалыпты психикалық әрекеттермен салыстырып талдаудың ғылыми мәні зор. Салыстырмалы патологиялық әдіс физиологияда, психология мен медицинада көп қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
ЭЕМ архитектурасы
-----------------

ЭЕМ архитектурасы - ол ЭЕМ жұмысын бағдарламалық басқаруды және оның негізгі функционалды түйіндерінің 
бір-бірімен келіскен әрекетін іске асыратын ЭЕМ құрудың жалпы принципі.

Ахитектура тарихы және жалпы шолу
---------------------------------

Компьютер – деректерді құру, сақтау және тасымалдауды автоматтандыруға арналған электрондық құрал. «Архитектура» сөзін ЭЕМ үшін қолданғанда, ол пайдаланушыға қажет компьютер сипаттамаларының жиынтығы деп түсінуге болады. Олар – ЭЕМ-нің негізгі құрылғылары мен блоктары және олардың арасындағы байланыстар құрылымы. 

ЭЕМ құрудың жалпы принциптері:

1. ЭЕМ жадының құрылысы
2. жадыға және сыртқы құрылғыларға жету жолы
3. компьютер конфигурациясын өзгерту мүмкіндігі
4. командалар жүйесі
5. деректер форматы
6. интерфейсті ұйымдастыру

60-ж. ортасынан бастап есептеуіш машиналарды жасау үшін, аппараттарды және математикалық қамтамасыздандырудың кейбір құралдарын тәуелсіз құрастырудың орнына, аппараттық (hardware) және бағдарламалық (software) құралдардан тұратын жүйе жобалана бастады. Мұнда алдыңғы жоспарға олардың өзара әрекеттестік концепциясы қойылды. Осылай жаңа түсінік – ЭЕМ архитектурасы – пайда болды.

ЭЕМ архитектурасы деп сәйкес есептер класстарын шығару үшін, ЭЕМ-нің функционалдық мүмкіндіктерін анықтайтын, аппаратты-бағдарламалық құралдар мен олардың сипаттамаларын ұйымдастырудың жалпы принциптерінің жиынтығын айтады. ЭЕМ архитектурасы апараттық және бағдарламалық құралдар комплексін құру және көптеген факторларға көңіл қоюмен байланысты кең шеңбердегі проблемаларды қамтиды. Осы факторлар ішінде маңыздылары: бағасы, қолдану саласы, функционалдық мүмкіндіктері, пайдалануға ыңғайлылығы, ал архитектураның ең басты компоненттерінің бірі аппараттық құралдар болып табылады. ЭЕМ архитектурасының компоненттерін келесі суреттегі үлгідей көрсетуге болады
Кенорынды игерудің шаруашылық маңызын және тиімділігін анықтау шаралары; минералдық
шикізат базасының жай-күйін, оның шаруашылыққа қажеттілік дәрежесін,
шикізатты игеру және өңдеу технологиясының даму барысын, әр түрлі
аудандардың даму перспективасын және елдің экономикалық тәуелсіздігін
қамтамасыз ету мәселесін есепке ала отырып, сол шикізаттардың әрбір түрі
бойынша жеке-жеке анықталады. Сөз болып отырған бағалау шаралары
техникалық-экономикалық көрсеткіштер кешені көмегімен анықталады,
олардың ең бастылары: шикізаттың өндірістік қорының мөлшері; игеру
кәсіпорнының жылдық өндірістік қуаты; шикізаттың өзіндік құны;
кенорынды игерудің ұтымдылық көрсеткіші; игеруге кететін қаражат мөлшері;
шыққан шығынды қайырып алу мерзімі; кенорынның бағалылығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Кертис Стивенс** (ағылш. *Curtis Stevens*, род. 10 наурыз 1985 жылы, АҚШ) — американдық кәсіпқой боксшы. Орта салмақта өнер көрсетеді (ағылш. *Middleweight*).

Әуесқой бокстағы мансап жолы
----------------------------

2004 жылы өткен АҚШ чемпионатында жартылай ауыр салмақта алтын жүлдені иемденді.

Кәсіпқой бокстағы Кертис
------------------------

2004 жылғы қыркүйек айында Стивенс кәсіпқой бокстағы алғашқы жекпе-жегін өткізді. Одан кейінгі 2 жылда 13 рет шаршы алаңға шығып, қарсыластарының бәрін мерзімінен бұрын ұтты. Алайда, 2006 жылдың шілдесінде күтпеген жерден венесуэлалық Марко Премьера Кертистің өзін нокаутқа жіберді. Бірақ, одан кейін екеуі қайта кездесіп, Кертис ұпай санымен ұтты.

2007 жылдың 16 маусымында Кертис өз отандасы Андре Диррелге ұпай санымен ұтылды. 

### Геннадий Головкинмен бокс

2013 жылдың 2 қарашасында Нью-Йорктегі Madison Square Garden-де өткен бокста Кертис Головкиннен 8-раундта ұтылды. Кездесудің ерекше әсерлі жері - Головкиннің 2-раундағы соққысынан құлаған Кертистің бет әлпеті. 

  

### Туреано Джонсонмен бокс

2014 жылы Кертис Стивенс Туреано Джонсонмен бокстасты. Кездесудің басты фавориті Кертис болғанымен, 10 раундта Туреано төрешілердің есебінде үлкен басымдықпен алда келе жатты. Алайда, соңғы раундтарда Кертис кездесуді қолына алып, біршама жақсы сериялар жасады. Туреаноны саудасы бітті деп ойлаған төреші кездесуді дереу тоқтатты. Туреаноныі командасы бұл шешіммен келіспей, реванш талап етті. 

### Хассан Н'Жикам

2014 жылдың 1 қазанында өткен кездесуде Кертис Хассан Н'Жикамға ұтылды. Соңғы раундтарда ғана қимылдаған, Кертис тым кеш қалды.

Сілтемелер
----------

* Стивенс, Кертис Мұрағатталған 16 маусымның 2015 жылы. (ағыл.) — статистика "кәсіби жекпе-сайтында *BoxRec*