recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мэттью Уильям Гуд** (ағылш. *Matthew William Goode*; 3 сәуір 1978, Эксетер, Девоншир, Ұлыбритания) — ағылшын актері.

Өмірбаяны
---------

Мэттью Гуд Англияның Эксетер қаласында дүниеге келген. Отбасындағы 5 баланың ішінен ең кішісі. Әкесі - геолог, анасы - медбике болып жұмыс жасаған. Кішкентайынан қаладағы театр қойылымдарына қатыса бастайды. Бирменген университетінде білім алып, оқуын Лондон қаласындағы Веббер Дуглас драма өнері академиясында жалғастырады.

Мансап
------

Телебағдарламадағы ең бірінші жұмысы - 2002 жылы шыққан «Confessions of an Ugly Stepsister» телефильміндегі рөлі. Мэнди Мурмен «В погоне за свободой» фильміне түсіп, танымал атанады. Англияда болғанында ВВС каналында жұмыс жасайды, Агата Кристидің «Мисс Марпл» шығармасынан түсірілген сериалда рөлге ие болады. 2005 жылы Вуди Алленнің «Матч-пойнт» фильмінде Скарлетт Йоханссонмен және Джонатан Рис-Майермен түседі. Кейін «Представь нас вместе» комедиясында, Диана Крюгермен бірге «Переписывая Бетховена» тарихи драмасында түседі. «Хранители» фильмінде Озимандиастың рөлін ойнайды. 2010 жылы Эми Адамспен «Как выйти замуж за 3 дня» комедиясында түседі. 2013 жылы "Stoker" фильмінде Чарли Стокердің рөліне ие болады.

Жеке өмірі
----------

2009 жылы Мэттью Гуд және оның құрбысы София Дьюмок ата-ана атанады: 1 сәуірде Матильда Ева Гуд атты қыздары дүниеге келеді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мэттью Гуд
Координаттар: 50°05′18″ с. е. 14°24′13″ ш. б.﻿ / ﻿50.0884° с. е. 14.4037° ш. б.﻿ / 50.0884; 14.4037 (G) (O) (Я)

**Карлов университеті**(серб-хорв. Universita Karlova) — Европадағы байырғы университеттердің бірі және бірінші славян университеті. 1348 жылы Прагада император Карл IV негізін құрған. Алғашқыда университетте *еркін өнер*, *құқық*, *медицина* факультеттері болды.

Университеттің басты корпусы

Тарихы
------

Гусив революция қозғалысы кезінде Карлов университеті ұлт-азаттық және антикатоликтік күрестің орталығына айналды. 1526 жылы Прагада Карлов университетінің ықпалын нашарлату мақсатында иезуиттік академия құрылды, ол 1654 жылы император Фердинанд III кезінде Карлов университетімен бірктіріліп, Карл-Фердинанд университеті болды. Ұлттық қайта өркендеу кезінде (18 ғ-дың соңы, 19 ғ-дың орта шені) университет студенттері мен профессорлары Чехияны Австрия үстемдігімен азат ету күресіне, 1448-1449 жылдары революциялық қозғалысқа қатысты. 1882 жылы Карлов университеті екіге:
*чех* және *неміс* университетіне бөлінді. Неміс-фашизм оккупациясы кезінде университет жұмысын тоқтатып, 1945 жылы қайта ашылды.

Университет факультеттері
-------------------------

Карлов университеті құрамында:

* математика және физика
* жаратылыс тану ғылымдары
* жалпы медицина
* медицина
* философия
* заң
* мәдениет және журналистика
* дене тәрбиесі және спорт факультеттері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Чехия ЖОО-да емтихан түрлері
2. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы, 333-бет, 9-том, Алматы, 1976 ж.
**Жалбызтікен** (лат. *Althaea*) — құлқайыр тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Қазақстанда 3 түрі бар. Көбірек тарағаны: дәрілік жалбызтікен. Барлық жерде (далада, шалғында, өзен аңғары мен жағалауларында, орман-тоғайда, шабындықтарда, бұта арасында) өседі. Маусым— қыркүйек айларында гүлдейді. Биіктігі — 50-200 см. Сабағы тік, бұтақты, жұмыр, түкті келеді. Жапырағы кезектесіп орналасқан, қалақша тәрізді, жиектері бүтін не ирек. Күлтесі алқызыл, ақ, қызғылт. Жемісі — тұқымша. Дәрілік, шірнелі өсімдік. Жалбызтікеннің тамыры, жапырағы мен гүлдерінің дәрілік қасиеттері бар. Тамырында пектин, крахмал, аспарагин заттары бар. Жалбызтікен тамырынан көптеген дәрілер жасалады. Тамыр тұнбасы, шырыны, сығындысы тыныс жолдары ауруларын емдейтін дәрі ретінде қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том
2. ↑  Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
**Карловициліктер** - өздерін орыс православиесінің шетелдегі бірден - бір өкілі деп жариялаған, ақ эмигранттардың православиелік шіркеуінің карловицилік бөліну деп аталатындарының жолын қуушылар. Батысқа эмиграцияға кеткен дін басылардың неғұрлым реакцияшыл бөлігінен 1921 жылы Серемски Карловици қаласында Югославия құрылған бұл шіркеу Совет Одағына тікелей дұшпандық позиция ұстады, Батыстағы антисоветтік ағымды белсенді түрде қолдап, фашизммен ынтымақтасты. АҚШ-та Нью-Йорк штаты, Джорданвиль қаласы орныққан Карловициліктер белсенді түрде насихат және кітап басып шығару қызметімен айналысады. СССР-дегі дінге сенушілерді арандатушылық әрекетке шақырады. Орыс православиелік шіркеуін мемлекеттік өкіметпен ымырашылдығы үшін айыптап, мұны Совет мемлекетіне ниеттестік деп түсіндіреді. Нағыз реакционер митрополит Анастаси, митрополит Филарет басқарған карловицилік бөліну Карловициліктерді қасиеттілер қатарына қосқан қаражүздік әрі монархист Ионн Кронштадтскийді өзінің туына айналдырды. Батыста әр түрлі реакциялық ұйымдарға қолдау жасай отырып, карловицилік бөліну ашықтан- ашық антикоммунизм және антисоветизм арнасымен жүріп отыр.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑   Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
**Жалмауыз кемпір** — қазақ ертегілеріндегі жағымсыз бейне. Ол кейде жеті басты, қарға тұмсық, аяқ қолының тырнақтары сояудай, адам қанын соратын қорқынышты кейіпкер ретінде бейнеленеді. Жалмауыз кемпірдің бейнесінің тарихи негізі бар. Матриархат дәуірінде руды қария әйелдер басқаратын болған. Жаңа туған балаға ат қою, жетім қалған балаларға қамқорлық жасау, шеттен келген адамды тайпаға қабылдау, тайпаның заңдарын қатал сақтау, жастарды үйлендіру, тағыда сол сияқты заңдар осы аналар әміріемн жасалған. Керек кезінде олар әскерді де басқарған. Осының нәтижесінде қарт анаға табынушылық пайда болған. Ол керемет иесі, қолынан келмейтіні жоқ сиқыршы, рудың жауларын, жан-шайтанды да жеңе алатын күш болып танылған. Патриархаттың тууына байланысты бұл бейне құлдырап бұрынғы маңызын жойды. Оның атқаратын қызметі кейіннен аталық руға ауысты. Ру басы ананың бейнесі мифтік аңыздарда ғана қалды. Бара-бара ол жалпы атпен жағымсыз кейіпкер сипатын алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы қаласы, 1974

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Сағыз (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Сағыз мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеулік өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау облысында, Доссор станциясының шығысында 20 км жерде орналасқан, 1937 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жергілікті тектоникалық тұрғыдан кен орны үш қанатты түзкұмбезді құрылымнда орын алған. Төменгі бордың, ортаңғы юраның және пермь-триастың
шөгінділері мұнайлы болып саналады. Қиманың өнімді аумағында 12 мұнайлы горизонт бөлінген. Олар төменгі бор, юра, пермь-триас таужыныстарынан орын алған. Төменгі бор горизонттары 31-422, ортаңғы юра 131-178, пермь-триас 174-1083 м тереңдіктерде жатыр. Төменгі бор жатындарының биіктігі 6-133 м, ортаңғы юрадағылардікі 10-145 м, пермь-триастағылардікі 60-161 м. Су-мұнай жапсары -87-1266 м белгілерден жүргізіледі.

Жатыс сипаты
------------

Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан, қалқаланған. Өнімді горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. Төменгі бор горизонттарының мұнайға қаныққан қалыңдығы 2,4-11,3 м-ді, ортаңғы юранікі 2,25-18 м-ді, пермь-триастікі 9,35-15,1 м-ді құрайды. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 20%-дан 30%-ға дейін өзгереді, өтімділігі, тиісінше, 0,872-2,31 мкм2, 738 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,56-дан 0,7-ге дейін ауытқиды. Мұнайдың бастапқы шығымдары 0,1-21 м3/тәу. Газдық факторы 14-65 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 0,9-7,0 Мпа, температура 13-45°С.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 795-89-7,2 кг/м3. Мұнайы аз парафинді (0,33-1,1%),
аз шайырлы (10,2%), 0,09-2,2% күкірт бар. Ілеспе газ метаннан (74,5-91,4%), этаннан (7,2-15,7%), пропаннан (0,04-0,3%), изобутаннан (0,04-0,46%), н-бутаннан (0,04-0,3%), азот пен сирек газдардан (0,016-0,043%), көмір қышқыл газынан (0,3-0,88%) тұрады. Төменгі бор, ортаңғы юра горизонттарының режимі суарынды, пермь-триас жатындарында гравитациялық болып қалыптасқан. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1071-1167 кг/м3, минералдылығы 106,6-220,3 г/л. Кен орнында жұмыс 2000 жылдан бері тоқтатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Ұлытау тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Жезқазған қаласының оңтүстік-батысында 46 км жерде орналасқан. Қумола өзенінің аңғарында.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 395 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейі тіктеу, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстік-шығысында Сарыоба таулары мен Бекембетсай қонысы бар.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты, сұр және сортаң топырақ жамылғысында қара жусан, бұйырғын, баялыш, жүзгін, теріскен, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сағынбек Хайдарұлы Мүташев** - (*1966 жылдың 25 тамызында туған, Орал облысы, Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)* ) – бұрынғы ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің төрағасы.

Өмірбаяны
---------

1966 жылы 25 тамызда Орал облысы Жәнібек ауданы
Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)нда туған. Ұлты - қазақ.
Әкесі - Муташев Хайдар Мұташұлы. Анасы - Жұмағалиева Маржан Дәулетқызы, зейнеткер, мектепте мұғалім болып жұмыс істеген.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1990) бітірген, инженер-механик.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1990 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» өндірістік-геологиялық бірлестігінің Орал мұнара жөндеу кеңсесінің бас
технологі, бас механигі.

1992 жылдан - «Қазақгаз» ТХК
жетекші инженері, бас маманы, қаржылық жауапкершілік
орталығының директоры.

1997 жылдан - Орал қаласы
«Оралтрансгаз» АҚ бас директоры.

1998 жылдан - Алматы
қаласы «Энергоцентр ЕС-Қазақстан» республикалық
мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры.

1999 жылдың
сәуірінен - БҚО Ақсай қаласы «Қазақойл» ұлттық мұнай
компаниясы «Ақсайгазсервис» ААҚ президенті.

1999 жылдың қазанынан - БҚО Ақсай қаласы «Қазақойл» ААҚ президентінің кеңесшісі.

2000 жылдан - Орал қаласы «Оралоблгаз» ААҚ президенті.

2004 жылдан - БҚО Бөрлі ауданының әкімі.

2005 жылдан - Орал қаласының әкімі.

2008 жылдан - БҚО әкімінің кеңесшісі.

2009 жылдың наурызынан - 2012 жылға дейін - ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің төрағасы.

2012 жылдан бері - Мүташев ҚР үкіметімен халықаралық іздеуге жарияланған.

Батыс Қазақстан облыстық мәслихаты 2-ші шақырылымының депутаты (2000-2004).

Жеке өмірі
----------

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Үйленген. Жұбайы - Мұстаяпова Алма Оспанқызы (1966 ж. т.). ¥лы - Мұташев Төребек Сағынбекұлы (1991 ж. т.); қызы - Мұташева Әсел Сағынбекқызы
(1998 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Сағыз ауылының орны
Сағыз ауылының орнына орнатылған белгі
**Сағыз кенті** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған мұнайшылар ауылы. 

Доссор кентінен оңтүстік шығысқа қарай 18 шақырым, Мақат темір жол стансасынан оңтүстікке қарай 18 шақырым жерде орналасқан. 

Іргесі 1938 ж. мұнайшылар кенті ретінде қаланды. Халқы 0,9 мың (1975). Мұнай өндірісі, сегізжылдық мектеп, кітапхана, аурухана, клуб, қосалқы қуаттық станция, дүкендер, асхана, байланыс, су қотару стансасы болған. 

XX ғас.70 жылдары кен қабатындағы мұнай қорының азаюына байланысты жұмыс орындары да көптеп қысқарды. Бүгінде кен орнынан мұнай өндірілмейді. Өндіріс басшылары мұнайшылардың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын жақсарту мақсатымен Мақат кентінде арнайы тұрғын үйлер тұрғызып, олардың отбасыларын жаңа қонысқа аударды. Соның нәтижесінде Сағыз кентін қазір ешкім мекендемейді. Кенттегі ғимараттар мен жайлардың орнында төмпешіктер ғана қалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мақат ауданы: Шежіре.-Алматы: "Исламнұр" баспасы 2004. ISBN 9965-9628-0-4
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Ұзынтау тауларының солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Қызылтау ауылының оңтүстігінде 25 км жерде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12-13 км-ге созылып жатыр, енді жері 8 км шамасында. Абсолюттік биіктігі 978 м. Беткейлері тіктеу келген.

Өсімдігі
--------

Сай-жыраларындағы бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, бетеге, көкпек, жусан, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов** 1946 жылы 8 тамызда Ақтөбе облысының Ембі қаласында
туған. Қазақ.
Анасы - Тасмағамбетова Бибіғайша (1923 жылы туған).
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
заң факультетін бітірген (1969), заңгер.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1963 жылдан - Ақтөбе облысының Қандыағаш дистанциясының 2-ші дәрежелі жұмысшысы. 1964 жылдан - Ембі
қаласындағы №462 мектептің меңгерушісі. 1965 жылдан - Алматы қаласындағы №1 Автожөндеу зауытының
2-ші дәрежелі ұстасы. 1966 жылдан - Алматы қаласындағы
Киров атындағы зауытта токарьдің шәкірті. 1967 жылдан -
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
студенті. 1969 жылдан - Алматы облыстық атқару комитетінің ІІБ ММТСҚК инспекторы, аға инспекторы. 1970
жылдың шілде айынан - Қазақстан КП Калинин аудандық
комитеті «Білім» қоғамының хатшысы. 1970 жылдың
желтоқсан айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1971 жылдан - Алматы облыстық атқару комитетінің
ІІБ СТЖ бөлімінің нұсқаушысы. 1972 жылдан - КСРО ІІМ
Алматы орта арнайы милиция мектебінде курс бастығының
орынбасары. 1973 жылдан - №90344 ә/б әскери трибуналының аға хатшысы (Камчаткадағы Петропавловск қаласы). 1976 жылдан - Солтүстік Осетин АКСР Орджоникидзе гарнизоны әскери трибуналының мүшесі. 1981 жылдан - Волгоград гарнизоны әскери трибунал терағасының
орынбасары. 1984 жылдан - Тындинск гарнизоны әскери
трибуналының терағасы (БАМ). 1989 жылдан - оңтүстік
әскер тобы әскери трибуналының мүшесі (Будапешт қаласы). 1991 жылдан - Ташкент гарнизоны әскери трибуналының төрағасы. 1992 жылдың ақпан айынан - ҚР
Мемлекеттік қорғаныс комитеті істер басқармасының бастығы. 1992 жылдың маусым айынан - ҚР Жоғарғы сотының
әскери істер жөніндегі сот алқасының терағасы. 2001 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының судьясы. 2007 жылдың наурыз
айынан 2010 жылға дейін - ҚР Әскери сотының азаматтық
істер жөніндегі алқа төрағасы.
Қазақстан Заңгерлер қауымдастығының вице-президенті.
ҚР Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі
комитеттің мүшесі.
«Құрмет» орденімен (2006); «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медалімен (2005) марапатталған.

* Запастағы әділет генерал-майоры.
* Үйленген. Жұбайы - Тасмағамбетова Алла Ерсұлтанқызы (1947 жылы туған)
* Қыздары- Тасмағамбетова Жанат Сағитжанқызы (1969 жылы туған), Тасмағамбетова Белла Сағитжанқызы (1979 жылы туған). Немерелері - Дана жене Садина.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Сағымбек Әділбекұлы Ақшалов** (25 сәуір 1944 ж. Тараз) — инженер-құрылысшы, құрметті теміржолшы, Жамбыл облысының құрметті азаматы.

Еңбек жолы
----------

Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтын (қазіргі М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті) бітірген (1962). 
1967-87 ж. инженер, аға инженер, бөлім бастығы, 1987-89 ж. темір жолдың Жамбыл бөлімшесінде бас инженер болып қызмет етті. 1989-91 ж. Орталық аудандық халық депуттатары кеңесінің төрағасы, 1991-93 ж. Тараз қаласының әкімшілік бастығының орынбасары, 1993 жылдан "Қазақстан темір жолының" Жамбыл бөлімшесінің бастығы.

Марапаттары
-----------

"Құрмет Белгісі" орденімен, "КСРО құрметті теміржолшысы" төс белгісімен марапатталған. Облыстағы көпшілік мәдени іс-шараларға белсене араласып, 1999-2000 ж. "Тараз" футбол командасының президенті болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жамбыл облысының құрметті азаматтарының ТІЗІМІ.
2. ↑  ФАКУЛЬТЕТ ТАРИХЫ.
3. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Мұнайгаздылықты шөгіндену жылдамдығы тұрғысынан болжау әдісі.** Мұнай және кірігу дәрежесін көлемдік-статистикалық тұрғыдан болжау әдісінің жеке түрі. Түзілімдену жылдамдығы шөгінді тысқа тиесілі таужыныстар көлемін сол шөгінділердің калыптасу уақытына қатынасы көмегімен есептеліп шығарылады. Әдіс мұнайлы-газды алаптарды игерудің алғашқы сатыларын сипаттауға және түзілімдену жылдамдығы бірқалыпты алаптар мүмкіндігін анықтауға ғана қолданылады. Жер шарындағы ірі-ірі 23 мұнайлы-газды алаптарға тиесілі материалдарды саралау нәтижесінде И.И.Нестерев пен В.В.Потеряева *Q=3,71W-6,482* теңдеуін есептеп шығарған, мұндағы; *Q* — көмірсутектердің бастапқы мүмкін ресурстары, млн т өлшемімен; *W* - түзілімденудің көлемдік жылдамдығы. *км3/млн* жыл есебімен. Сөз болып отырған әдіс мұнай және газ жатындарының мүмкін ресурстары дәрежесін шамалауға ғана мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Жер асты сүтқоректілерге** көртышқандар, соқырлар, цокорлар жатады. Көртышқандар жәндік жеушілердің отрядына, соқырлар, цокорлар кемірушілердің отрядына, қалталы көртышқан көп тістілер отрядына жатады. Бұлардың бәрі де жер астында тіршілік етуге бейімделген, өмір бойы жер қыртысының астыңғы қабатында мекендейтін организмдер. Сүтқоректілердің бұл түрлері жердің әр түрлі бөліктеріне тараған, мысалы көртышқандар, цокорлар, соқырлар Евразияда, көртышқандар Солтүстік Америкада, қалталы көртышқандар Австралияда тараған.
Бұлар жер астында тіршілік етуге маманданғанымен де, олар жеке топ құра алмайды, өйткені сүтқоректілердің ішінде де жер бетінде тіршілік етуге көшкендерін табуға болады. Мысалы, саршұнақтардың іні — тұратын мекені ғана, ал қоректік затын жер бетінен табады. Көптеген тышқандар, дала тышқандары жерден күрделі ін қазып, бірсыпыра қорегін сол жерден алады. Қыстақ маңында мекендейтін кішкентай сұр тышқан (Місrоtus sосіаlіs) тереңдігі 10—20 см және әрбір 10 м² жерде 40-қа жететін ауызы бар иректелген күрделі індер қазып, соған азығын жинап тұрақты түрде мекендейді. Орта Азияның оңтүстігінде тараған жалпақ тісті егеуқұйрықтар (Nesokia indica) тіршілігінің көпшілігін жер астында өткізеді және олар өсімдіктің тамырларымен қоректенеді. Жалпақ тістілер кейде түрлі кезеңде жер бетіне шығып, тамақтық зат іздейді. Жоғарыда келтірілген түрлердің барлығының да інінде сыртқа ашылатын тұрақты аузы болады.
Жер астында тіршілік етуге толық көшкен — көртышқандар цокорлар және соқырлар болып есептеледі. Олар күндіз ешқашанда жер бетіне шықпайды. Іні тұрақты мекені емес, жер астымен жүріп өткенде қалған ізі сияқты. Көртышқан бос топырақты жерді қазбай, оныӊ ішінде топырақты жан-жаққа ысырып, жүзіп бара жатқан сияқты болады. Сондықтан жер астын мекендейтін аңдар індерінің біраз ғана бөлігін (0,01%) мекен етіп, дем алады және балалайды.
Нағыз жер астын мекендейтін жануарлардың құрылысында — ерекше белгілері болады. Денесі жұмыр, мойын айқын бөлінбеген. Аяғы қысқа, бірақ күшті. Түгі барқыт сияқты қысқа болады. Көздері кішкентай, кейде соқырлардікі тері қатпарлармен жабылып, құлақ қалқаны болмайды. Кейбіреулерінің құйрығының жұрнағы ғана болады. Осындай ерекшеліктердің барлығы олардың жер астындағы інінде де жүруге бейімделушілігі болып саналады.
Әр түрлі жануарлардың жерді қазып, ін жасау тәсілдері түрліше болады, мысалы, көртышқандар — өзініӊ қалақша тәрізді алдыңғы аяқтарының мықты тырнағымен топырақты қазып босаған топырақты жан-жақка және артқа қарай ысырып отырады. Вертикаль індерде топырақты денесінің алдыңғы жағымен итеріп шығарады. Цокорларда алдыңғы аяқтарының табандарымен қазады. Соқырлардың алдыңғы аяқтарының табандары мен тырнақтары нашар жетілген, сондықтан олар жерді өте жақсы жетілген күрек тістерімен қазады. Босаған топырақты көртышқандар мен цокорлар сияқты иығымен сыртқа ысырып шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**Никифор Еремеевич Леонов** (1925-1989), шахтер. Социалистік Еңбек Ері (1957). Еңбек жолын 1943 ж. *«Қарағандыкөмір»* комбинатына қарасты *«Ленинкөмір»* тресінің №49 шахтасыңла тіреуші болып бастады. 1949 жылдан *«Саранкөмір»* тресінің №106 шахтасында (қазіргі «Саран») кен өндіру учаскесінің бригадирі. 5-бесжылдық (1951-55) жоспарды орындауда жоғары өндірістік көрсеткішке жетті. ҚОКП 22-съезінің, Қазақстан Компартиясы 8-9-съездерінің, КСРО кәсіподақтары 12-съезінің делегаты. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Майтөбе деген бетті қараңыз.*
**Майтөбе** – Ұлытау тауларының оңтүстігінде орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қарсақбай кентінен батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 628 м. Ұзындығы мен ені 2-1,5 км шамасында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы протерозойдың тақтатас, кварцит, порфирит және туфты тау жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейлері сай-жыралармен тілімденген. Олардан Сарысай, Шоқырсай өзендері бастау алады. Солтүстік беткейінде қайнар көздері көп. Шығысында өзімен аттас қыстау орналасқан.

Өсімдігі
--------

Бөктеріндегі қиыршықтасты бозғылт қоңыр топырағында ұшқат, боз, бидайық, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Алабы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Нико Ковач** (xорв. *Niko Kovač*; 15 қазан 1971, Батыс Берлин, ГФР) — хорват футболшысы, бапкер, жартылай қорғаныста ойнаған. "Монако" клубының бас жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық және бапкерлік

Хорватия футбол құрамасының өкілі болғанымен, Германия футболының түлегі, карьерасын «Рапиде Веддинг» клубында бастады. 1989 жылы «Герта» клубының орынбасарлары сапында біраз ойнап, 1991 жылы негізгі клубқа ілікті. 1996 жылы «Байерге» шақырылып, үш жылдай доп тепті. Одан соң екі маусым «Гамбургте» ойнады.

2001 жылы «Баварияға» қосылды. Мұнда өзінің інісі Роберт Ковачпен бірге ойнады. Бірақ негізгі құрамға іліне алмай, 2003 жылы туған клубы «Гертаға» оралуға мәжбүр болды.

2006 жылғы әлем чемпионатынан соң «Ред Булл Зальцбург» клубына ауысты да, 2009 жылы карьерасын аяқтады. Карьерасын да осы клубтан бастады. 

Кейін 2013-15 жылдары Хорватия Ұлттық құрамасын жаттықтырды.

2018 жылдан бері "Бавария" жаттықтырушысы.

### Ұлттық құрама

1996-2009 жылдары Ұлттық құрама сапында 83 ойын өткізді.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

Германия Бавария \* Германия чемпионы: 2002, 2003

* Құрлықаралық кубок: 2001

Аустрия Ред Булл Зальцбург

* Аустрия чемпионы: 2007

### Бапкер ретінде

**Айнтрахт**

* Германия кубогы : 2017/18

**Бавария**

* Германия суперкубогы: 2018

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
**Корольдік қарсы гамбит.** Талдау жасауды өнертапқыш Фалькбердің есімімен белгілі болған Корольдік қарсы гамбитпен аяқтаймыз.Қарсы гамбит орталықтан соққы жасайды.Екі жақтың да пешкалары майдан даласындағы рыцарлар сияқты «Бетпе-бет шабсуда»кездеседі. **1.е2-е4 е7-е5 2.f2-f4 d7-d5** Қара жағы инициативаға ие болуға,ақ жағы фигуралардың дамуын тоқтатуға әрі орталықта тиімді айырбасты бастауға ұмтылуда.
 **3.e4:d5 e5-e4**
 **4.d2-d3 kg8-f6**
 **5.kb1-d2 e4:d3** 
 **6.Cf1:d3 Kf6:d5**
 **7.Фd1-e2+ Cf8-e7**
 **8.Kd2-e4 0-0**
Жайғасым тұрақтанды. Алда миттельшпильде шиеленіскен күрес күтіп тұр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жас шахматшы энциклопедиясы. / Бас ред. Б. Ө. Жақып.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-72-1
**Нико Эльведи** (нем. *Nico Elvedi*, 30 қыркүйек 1996 жыл, Цюрих, Швейцария) — швейцариялық футболшы, Швейцария Ұлттық футбол құрамасы мен "Боруссия Менхенгладбах" клубының қорғаушысы.

Карьерасы
---------

Швейцарияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2018 жылы 16 мамырда Бельгияға қарсы жолдастық кездесуде негізгі құрама сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты. 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының жартылай финалисі.

Карьерасында Швейцария және Германия клубтарында ойнады. Қазіргі клубына 2015 жылы жазда "Цюрих" сапынан ауысты.

Жетістіктері
------------

* Швейцария кубогы: 2013/14

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Профильдері
-----------

* national-football-teams
* footballdatabase
* eu-football
* scoresway
**Изостазия**, *изостазиялық тепе-теңдік* (гр. *іsotasіos* – тепе-тең салмақтылық) – литосфера массасының астеносфера бетіңде қалқи отырып, дәйім гидростатикалық тепе-теңдікті сақтау жағдайы. "Изостазиялық тепе-теңдік заңдылығына" сәйкес, литосфераның әртүрлі аймақтары өздерінің масса мөлшеріне (қалыңдығына, яки салмағына) орай жоғары-төмен қозғалып тұруға мәжбүр. Қатты заттардан тұратын біршама жеңіл литосфераның ішінара балқымалы, бірақ литосфера заттарына қарағанда тығыздау заттардан тұратын астеносферамен өзара байланыс сипаты кезбемұздардың (айсбергтердің) су бетінде қалқып жүру заңдылығына саяды (қатты зат бола тұрса да, мұздың тығыздығы шамамен 0,9 г/см3, ал судың тығыздығы 1 г/см3); кезбемұз неғұрлым көлемді (салмақты) болса, ол солғұрлым су түбіне қарай сұғына түспек, яғни оның бүкіл болмысы төмен қарай қозғалмақ, ал осы мұз кесегі өз массасын бірте-бірте азайтқан жағдайда (мәселен, еру нәтижесінде) оның суға бату деңгейі де бірте-бірте жоғары қарай көтерілуге мәжбүр. Міне, осылайша изостазия процесі жер литосферасының астеносфера бетінде дәйім "қалқып түруын" қамтамасыз етеді деуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Жан талдау** — психология ғылымында бұл ұғым психоанализ деп те аталады. Психоанализ гректің *псюхэ* — жан, *анализ* — талдау деген екі сөзінен құрылған. Қазақша мағынасы жан талдау дегенді білдіреді. Жан талдау — адамның саналы түрде мән-мағынасын нақты сөздермен жеткізуге келмейтін ниет-тілегі мен қажеттілігі. Ондай тілектерді қанағаттандыруда адам өзінің іс-әрекетінде туа біткен екі түрлі инстинкттен тұқым қалдыру (жыныстық ләззат) және өмірді жалғастырудан (өлімнен қорқу) құралады деген ой түйеді. Жан талдау бағытының негізін салушы австриялық психиатр З.Фрейд (1856-1939). Фрейд адамның санасыз әрекеті (жыныстық еліктеу) XX ғасырдың жиырмасыншы жылдарынан бастап кеңінен тарады. Бұл бағыт бойынша мінез-құлықтың түпкі себебін санасыздық әрекетке — психиканы талдауға әкеп тіреді. Осы негізге сүйене отырып, адамның дамуын әлеуметтік жағдайлардан толық бөліп алып қарастырады да, санасыздықты, биологиялық негізді алға тартады. Фрейд негіздеген психоанализ теориясының мәні — адамның әлеуметтік өміріндегі рөлі мен тіршілік еткен ортаның негізгі факторларының бірі екендігін жоққа шығарады. Фрейдшілдер жыныстық қатынас пен өлім үрейін алға тартып, адамдардың қоғамдық өмірдегі іс-әрекеттерін тұншықтырып тастайды. Сөйтіп, санасыз қылықтарға аса мән береді. Олар адамдардың жасампаздық істерінің бәрі де жыныстық қанағатка талпынудың көрінісі деп санайды. Фрейдшілдердің зерттеулерінде биологиялық факторлардың бірсыпыра әдіс-тәсілдерін адамның жан дүниесінің сырын түсіндіруде елеулі мәні болды. Ал сондай әдістердің теориялық құрылымы ғылыми тұрғыдан сындарлы сынға төтеп бере алмайды. Өйткені жан дүниесінің сан қырлы сипат-ерекшеліктері жан-жақты ғылыми зерттеулер арқылы ғана айқыңдала түсетін күрделі мәселе болып саналады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Жан құмарлық** — жанға әуестік, жан аярлық дейтін тіркестерден құралған түсініктің күнделікті сөз қолдануымызда екіжақты мағынада айтыла береді: 

* *Жанға әуестік* — адамның бас пайдасын ойлап, өмірден, тіршіліктен рақаттанып ләззат алуды көздейді.
* *Жан аярлық* — жанын қинамай, азапты бейнет көрмей қызықты өмір сүруді мақсат тұту.

Жан аярлықтың ұнамсыз ерекшелігі — аярлық. Аярлықтың бірнеше мағынасы бар: қулық-сұмдық, залымдық, айлакерлік. Жан құмарлық мінездегі өзіндік ерекшелік. Осы ерекшеліктің бір сипаты — аяршылық. Жан құмарлық адам мінезіндегі көбінесе ұнамсыз сипат ретінде менмендік пен эгоистікті білдіретін болғандықтан ондай пенделерді былайғы адамдар сый-құрмет тұтпайды. Оған сын көзімен қарайды. Жан құмарлық
ұғымымен іргелес *жаны құмар* (құштар) дейтін түсінік бар. Бұл түсіініктің мәні ынтызар, ынтық болу, жаны құштар дегенді білдіреді. Жан құмарлықтың тағы бір ерекшелігі — сүйікті, қадірлі, қымбатты деген адам мінезінің бағалы жақтарын білдіретін атау-түсініктері де бар. Адамның даралық психологиялық сипат-ерекшеліктерін білдіретін мінездің қасиеттері мен сан қырлы сапалары жан жүйесінің құпиясы мол, әрі әр тарапты болатындығына айқын көз жеткіземіз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Грета ото** (лат. *Greta oto*) – нимфолид семьясына жататын көбелектің түрі. Оңтүстік Америкадағы Амазонканың дымқыл ормандарында тіршілік етеді."Greta oto" деп аталатын бұл ерекше көбелек Мексиканың да ылғалды ормандарын өзіне мекен еткен. Сол аймақтағы көбелектер ішінде ең көп кездесетіні де сол болып келеді. Көбелектің өзі онша үлкен емес. Қанаттарын толық жайғанда 5-6 см шамасында болады. Оның қанатынан өткен күретамырларындағы ұлпалар түсті қабыршақтардың жетіспеушілігінен көрінбейді.

Олар қырықбуындар қорек ететін цеструм текті өсімдіктерге жұмыртқалайды. Себебі қырықбуындар көбелектің тұқымдарына улы алкалоидтың ұлпаларын қалдырып кетеді. Сол ұлпамен тұқымдар қоректенеді екен. Көбелектің денесінен ол өскеннен кейін де алкалоидтың иісі шығып тұратындықтан, құстар немесе көбелектерді қорек ететін басқа жәндіктер оны жеуден бас тартады. Бұл табиғи қорғанудың бір тәсілі болса керек.

Экологтар үшін Грета Ото қоршаған орта жағдайының өзіндік көрсеткіші. Бұл көбелектер қоршаған орта мінсіз болған жерде ғана өмір сүреді. Ал көбелектің белгілі бір жерде өліп қалуы сол мекеннің экологиялық өзгеріске ұшырағанын көрсетеді. Сондықтан, экологтар Грета Отоның әр тұқымын мұқият бақылауда ұстауға тырысады.
Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы.
Бұл жылқының тұқымы біздің елімізде ертеден бері өсіріліп келе жатқан арден тұқымының (негізінен) және Бельгия мен Францияда шығарылған кейбір жылқының айғырларын пайдалану арқылы шығарылған. осы жылқыны асылдандыру жөнінде жүргізілген жұмыстрадың арқасында барып, орыстың ауыр жүк тартатын, жұмысқа төзімді жылқысы шығарылды. Бұлар көбінесе Украинада, Оралда, Сибирьдің кейбір аудандарында өсіріледі. Біздің республикамыздың солтүстік аудандарында жергілікті жылқылар тұқымын ірілендіруге, оның күшін арттыруға пайдаланады. Бұл тұқым онша биік емес. Маңдайы жазық, мойны жуан, щоқтығы биік емес, арқасы ұзын, белі кейде қайқылау, сауыры кең, бөлінген, аяқтары қысқа,мықты, жалқұйрығы қою болады. Негізгі түстері- жирен, бурыл торы, щабдар, кейде көк, қара. Айғыларының өлшемдері: щоқтығының биіктігі-150, тұрқының қиғаш ұзындығы-158, көкірек орамы-194, жіліншік орамы-22 см, тірідей салмағы 600 кг. Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы жүрдек, желісті, жұмысқа төзімді, мықты келеді. Бұл тұқымдар жұмысқа-18-20 жасқа дейін, ал асылдандыру жұмысына 25 жаска дейін пайдалануға болады. Биелері төлшіл және сүтті келеді. Орыстың ауыр жүк тартатын жылқы ьұқымы 5 жылқы заводында және 7 завод бөлімшесінде өсіріледі. 1981 жылы бұл жылқының саны 852 басқа жетті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Баусексеуіл төрткүлі** - ортағасырлық қоныс орны. Ызакөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1 км жерде орналасқан.

  

2002—03 жылы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық музейі мен Шымкент қаласы Археология және этнология ғылыми-зерттеу орталығының археологиялық экспедагогикалық (жетек. С.Ахмет, З.Исабек) зерттеген. Қазіргі орны бұрыштары әлемнің төрт тарапына бағытталған төбе. Әрбір қабырғасының ұзындығы 170х170х 170x150 м, биіктігі 1 мх70 см аралығында. Қорған қабырғалары табиғат әсерінен өбден мүжіліп, жайылып кеткен. Сондықтан қабырға жалпақтығы 4—16 м аралығында. Қорғанда 10 мұнара орны бар. Ескерткіштің қақ ортасының ені 5 м, тереңдігі 10 м арық кесіп өткен. Арық ортасында диаметрі 32—36 м ауыз орналасқан. Қорғанды айналдыра қазылған арық орны сақталған. Батыс бұрышында ауданы 28x30 м, биіктігі 90 см келетін төбе орналасқан. Жинастырылған материалдарға қарағанда ескерткішті халық 8—12 ғасырларда мекендеген. Олар егін егіп, мал өсірумен айналысқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Август Пальмнің ескерткіші, Стокгольм
**Август Пальм** (швед. *August Palm*, 5 ақпан 1849(18490205) — 14 наурыз 1922) — швед жұмысшы қозғалысының қайраткері. Швецияда социализмді алғаш насихаттаушы. Дания, Германия, АҚШ -та да социологиялық насихат жүргізді. Швецияның тұңғыш с.-д. «Фольквильян» (1882—85), «Социал-демократен» (1885—86) газеттерінің негізін салды және редакторы болды. 1887—88 ж. түрмеде отырды. 1907 және 1912 жылдан бастап «Аппель» газетін шығарып, газет бетінде милитаризмге қарсы күрес жүргізді. П. Швепия с.-д. партиясы (ПІСДП) сол қанатының өкілі. Ресейдегі Ұлы Октябрь социологиялық революциясы жеңісін құттықтады.
"Көкше академиясында ғылыми-зерттеу қызметін дамыту басым бағыттардың бірі болып табылады.Академия біріңғай білім беру кешенін ұсынады,оның құрамына:

-Жалпы білім беретін қазақ лицейі

-Көпесалалы "Көкше" колледжі кіреді.

Студенттік ұтқырлық шеңберінде академия студеннтерінің жақын және алыс шет елдерден білім алуға мүмкіндік бар."Көкше" академиясының халықаралық ынтымақтасқан тәжірбие.
Академияда студенттердің бос уақытын өткізуге барлық жағдай жасалған.Біздің студеннтер жеке қызығушылықтарына қарай өздерінің шығармашылық қаблеттерін жүзеге асыра алады.
"Көкше" академиясында білім беру қызметін жүргізуге рұқсат берілген барлық құжаттар бар.

Орта,орта кәсіби және жоғары кәсіби білім негізінде күндізгі,сырттай,қысқартылған оқыту түрлері бойынша білім беріледі.Оқыту мемлекеттік және орыс тілдерінде жүргізіледі."Көкше" академиясы 12 беделді және талап етілген 
мамандықтар бойынша кадрларды даярлайды.

Бакавлариат
-----------

-Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі
-Педагогика және психология
-Қазақ тілі мен әдебиеті
-Дене шынықтыру және спорт
-Тарих
-Есеп және аудит
-Қаржы
-Туризм
-Заңтану
-Дизайн

Магистратура
------------

-Экономика

-Экология

Дереккөздер
-----------

1.www.koksheacademy.kz
**Август Вейсман** *(17.01.1834, Майндегі Франкфурт, - 05.11.1914, Фрейбург)* - зоолог және эволюциялық ілім теоритигі. Неодарвинизмнің негіщін салушы. Оның еретектегі еңбектері ет ткані гистологиясын, жәндіктердің дамуын, т.б. зерттеуге арналған. 60 жылдардың аяғында Ч.Дарвин ілімін жақтап, оны ілгері дамытушылардың бірі болды. Ол тіршілік құбылыстарын зерттеуде материалистік көзқарасты қуаттап, витализм мен ламаркизмге қарсы шықты. Вейсманның организмнің жеке дамуы жөніндегі теориясының аздаған кемшіліктері болғанымен, негізінен қазіргі ғылыми түсініктерге толық сәкес келеді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жан сақтау** — тіршілік етіп өмір сүру, күнелту. Адам сан қилы әрекеті арқылы тіршілік етуге бейімделіп, өзін сақтайды. Қажетті заттар өндіреді, пайдасына жаратады. Жан сақтау түсінігінің синонимі ретінде қолданылатын сөз тіркестері "жан сауғалады", "жан сауғалаушылық", "жан саялады" дейтін ұғымдар. Жан сауғалау — қауіп-қатерден аулақ болып қашқалақтау, жеке басын қорғау. Жан сауғалаушылық, жан сақтаушылық, амалдап күнелтушілік. Жан саялаудың мәні де жан сауғалап қорғану әрекетін білдіреді. Психологиялық тұрғыдан жан сақтау ұғымы адамның әр алуан әрекеттері арқылы белгілі іс-қимылдарын білдіреді. Мұндағы әрекеттердің физиологиялық негізі жоғары жүйке қызметіндегі қорғаныс рефлексіне байланысты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Жанама залал**, экономикадағы шаруашылық жоспарларының бұзылу салдарынан болған материалдық шығындар, яғни, өндірістің қысқаруы, сауда және банк операцияларының азаюы, кірістің кемуі, жүктер мен тұрғын халықты тасымалдау кезіндегі кідірістер есебінен келтірілген шығындар. Осы шығындар ТЖ-дан тікелей зардап шеккен аумақ үшін ғана емес, сондай-ақ зардап шеккен аумақпен экономикалық байланыстары бар басқа да өңірлер үшін де елеулі. Ж.З. көптеген жылдар бойы белең беруі мүмкін.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Көктөбе (Отрабадтық) І мекенжұрты** — Қоғам ауылының солтүстігінде , 18 км жерде орналасқан 1-8 ғасырларға жататын археологиялық тұрақ.

Сипаты
------

Географиялық координаттары: 42Т 439098 UTM 4760971. 1970 ж. Отырар археологиялық экспедициясы (К.А.Ақышев) зерттеген. "Алаңқайлы төбе" типіндегі ескерткіш. Орталық төбенің диаметрі 70 м, биіктігі 5 м. Оны алаң қоршап тұр. Алаңның ең енді жері- 40 м, ол оңтүстік-шығыс жағында. Төбе бетінен табылған керамика Қостөбенің (оңтүстік) жоғарғы қабатының керамикасымен сәйкес - нуалы тұтқасы және мойнында білік жүргізілген құмыралар, тікбұрышты ернеулі құмдар, бүдір салынған ыдыстар, сонымен қатар, шүмекті құмыралар, металдан жасалған шығыстық ыдыстарға еліктеген, жылтыратылған қызыл ангобты саптыаяқтар кездеседі. 
Қазба материалдары ҚР БҒМ Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтында сақтаулы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы, Отырар ауданы, Алматы 2007
**Универсалийлер** (лат. *universalis* - жалпы) - орта ғасырлық философияда жалпы идеялар осылай аталды. Универсалийлер жайлы пікірталасында ол жалпы идеялар шындық па, объективті ме, немесе олар заттардың жай атауы ғана ма деген мәселе төңірегінде өрбісе "заттарда" өмір сүреді (орташа реализм, Фома Аквинский көзқарасы). Бұған қарама-қарсы көзқарас: Универсалийлер тек ақыл-ойда ғана, "заттардан кейін", ақыл-ойдың құрылысы түрінде (Концептуализм) немесе тіпті жай сөз түрінде ғана ( шегіне жеткен номинализм, Росцелин, Окками) болады.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Эрнест Бюрнель** (Ernest Burnelle; 12 шілде 1908 ж. Льеж - 06 тамыз 1968 ж. Льеж) — Бельгияның саясаткері, Бельгия Коммунисттік партияның қайракері. 

Мамандығы - мұғалім. 1938 жылдан Бельгия Коммунистік партиясының мүшесі. Бельгияны неміс-фашист әскерлері басып алған кезде *Қарсыласу қозғалысына* белсене қатысты. Ел ащат етілгеннен кейін компартияның орталық органы "Драпо руж" газетінің бас редакторы болды. 1946 жылдан БКП ОК мүшесі. 1951-53 ж. БКП Льеж федерациясының бірінші секретары, 1954 жылдан БКП Саяси Бюросының мүшесі, 1954-61 ж. БКП-нің ұлттық секретары. 1961 - 68 ж. компартияның председателі. 1946-49 және 1965 жылдан парламен депутаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
2. ↑  Бюрнель Эрнест.
Дәстүрлі Валенсия биі
**Халық биі** — өзінің табиғи ортасында орындалатын фольклорлық би, өзіне әртүрлі дәстүрлі қозғалыс, ырғақтар, костюмдерді қамтиді. Фольклорлық би-бұл сезімнің, көңіл-күйдің, эмоцияның табиғи көрінісі, бірінші кезекте орындаушының өзіне арналып, содан кейін көрермен үшін (қоғам, топ) орындалады. Жалпы славян мәдениетінің өзіндік ерекшеліктері өткен заманда қалыптасты, ол ән, би, киім және тіпті шашқа да қатысты. Алғашқы билер қоршаған әлемнен эмоционалдық әсер ретінде пайда болды. Би қозғалысы сондай — ақ жануарлар, құстар қозғалысының имитациясы салдарынан да дамыды, ал кейінірек-белгілі бір еңбек үдерістерін бейнелейтін қимылдан да (мысалы, кейбір хороводтар) дамыта бастады. Бастапқы би, ән сияқты, сиқырлы рөлді орындады, сондықтан күнтізбелік-салт билер арасында ең көп архаикалық белгілер сақталған.

Халық би жайлы Н.В.Гоголь өзіңнің Петербург жазбаларында: *Әлемнің түрлі бұрыштарындағы халық билеріне қараңыздаршы: испан биі швейцар сияқты емес, шотланд, теньеровский неміс сияқты, орыс француз, азиатец сияқты емес. Тіпті бір мемлекеттің провинцияларында да би өзгереді. Солтүстік русс Оңтүстік славян сияқты, финн сияқты, малороссиялық емес, финн сияқты: бір биі сөйлейтін, басқа сезімтал; бірі тыныш, басқасы жылдам; бір шиеленісті, ауыр, басқа жеңіл, әуе. Бидің әртүрлілігі қайдан келді? Ол халықтың мінезінен, оның өмірі мен сабақтарынан туылды. Қайғы-қасірет пен қайғы-қасірет жасаған халық өз биінде мақтаныш сезімін білдіреді; шексіз ерік пен поэтикалық өзін-өзі қобалжыту халқының билерде көрініс табады; жалын климатының халқы өзінің ұлттық биінде сол бейга, құмарлық пен қызғаныш қалдырды.*
**Эрнст Гелнер** (1925) - ағылшынның әлеуметтік теоретигі, философ, антрополог.[1] Ол этнографиялық зерттеулер жүргізді, әлеуметтік өзгерістер мен тарихи дамуды зерттеді. Ол білімнің әлеуметтік өзгерістердегі шешуші рөлін қолдады.

Негізгі еңбектері: *"Слова и дела", "Психоаналитические движения", "Нации и национализм", "Релятивизм в социальных науках"*.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Edificios en la calle 70, Maracaibo, Venezuela
**Маракайбо** (Maracaibo), Венесуэланың солтүстік-батысындағы қала, халық саны - 1 764 038 адам (2000). 

  

Маракайбо көлін Венесуэла шығанағымен байланыстырып тұратын бұғаздың жағалауында орналасқан, көлемі жағынан Венесуэладағы екінші қала.[1].

1571 жылы Нуэва-Самора деген атаумен пайда болған, сауда айналымы бойынша көлдің басында орналасқан Гибралтардан кейінгі екінші қала, 1669 жылы талқандалды. 

Испаниядан тәуелсіздік алу үшін шайқасқан соғыс кезінде бірнеше рет қолдан-қолға көшкен. 1917 жылы мұнай табылғаннан кейінгі он жылда қала Венесуэла мен Оңтүстік Американың мұнайлы астанасына айналды.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Мусакин Валериан Алексеевич** (1910-1987), Социалистік Еңбек Ері (1965). Орал индустрия техникумын бітірген (1930, Свердловск қаласы.), 1954 жылдан Қарағандыда. 1954-1960 жылы «Қарағандышахтақұрылысы» комбинаты бастығының 1-орынбасары, 1960-1973 жылдары күрделі құрылыс бойынша орынбасары. Мусакин көмір өндіруде, көмір шахталарын салу мен қалпына келтіруде, еңбек өнімдіқ арттыратын озық әдістерді өндіріске енгізуде орасан зор көрсеткіштерге қол жеткізді. Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Мэттью Чендлер Фокс** (ағылш. *Matthew Chandler Fox* 14 шілде 1966 жыл, Абингтон, Пенсильвания штат) – америка актері. 

«Остаться в живых» 

(2004-2010) телехикаясындағы рөлі арқылы көпшілікке кеңінен танылған. Кино әлеміне 1992 жылы шыққан «Мой парень воскрес» фильмі жол ашқан. «Нас пятеро» және «Говорящий с призраками» хикаяттарынан кейін атақ-даңққа бөлене бастаған. Осыдан кейін бірқатар фильмдерде екінші пландағы рөлдерді сомдаған. 2004 жылдан 2010 жылға дейін «Остаться в живых» телехикаясында басты рөлдердің бірін ойнайды.

Фильмдері
---------

«Мой парень воскрес» (1993) 
«Под маской» (1999) 
«Мы – одна команда» (2006) 
«Спиди-гонщик» (2008)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ "Lost" Star Matthew Fox Accused of Assaulting Woman — TMZ.com
**Қаратөбе мұнай кен орны** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданында орналасқан. Сейсмикалық барлау жұмыстары 1967 жылы жүргізілген. Бірінші өндірістік мұнай 1966 жылы алынған. Кен орны негізінен пайдалануға дайын, жоғарғы пермь шоғырларында барлау жұмыстары жалғасуда.

Геологиялық құырылымы мен сипаты
--------------------------------

Тектоникалық тұрғыда үш қанатты күрделі күмбезді құрылым]ан орын алған. Пермь-юра кезеңінің шөгінділерінен барлығы 6 мұнай қабаттары анықталған. Кен орындағы құмтас, алевролит, саздан құралған өнімді қима 200-2650 м тереңдікті қамтиды. Мұнай шоғырлары коллектор типі бойынша қабаттық, дөңес және тектоникалық болып ажыратылады. Олардың қалыңдығы 300 м-ге жетеді. Коллекторлардың кеуектілігі 15-354,8%, өткізгіштігі 0,001-3,64 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,56-0,75. Ең ауыр мұнай (тығыздығы 0,92-0,97 г/см3) төменгі бор түзілімдерінде анықталған. Тығыздығы 0,852-0,862 г/см3 жеңіл мұнайлар жоғарғы пермь және төменгі триас қималарына сәйкес.

Құрамы
------

Мұнай құрамында 0,17 – 0,72% күкірт, 1,5 – 5% парафин, 21 – 40,5% шайырлар бар. Бастапқы қабаттық қысым 2-29,2 МПа. Өнімді қиманың төменгі бөліктеріндегі хлоркальцийлі қабат суларының минералдары 150-230 г/л және ол йодқа, бромға, борға бай; апт жікқабаты және баррем қабаттарында олардың құрамы гидрокарбонатты-натрийлі және сульфатты-натрийлі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Алпысбай Иманқұлұлы Айнабеков** (25 шілде 1945 ж. Түркістан облысы Төле би ауданы Қарабау ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1995), профессор (1996).

Қазақ политехникалық институтын (1975, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. ҚазМУ-да (1978–83, қазіргі ҚазҰУ) аспирант, аға оқытушы (1983–85), кафедра меңгерушісі (1985–88), 1992–97 ж. ғылыми өндірістік, экономикалық саласының проректоры, ғылыми және Халықаралық қатынастар кафедрасының профессор, Оңтүстік Қазақстан техникалық университетінің проректоры (1996), ректоры (1997) қызметін атқарады.

«Экспериментальное и теоретическое обоснование прогнозирования долговечности химических аппаратов и энергетических машин при эксплуатации» деген тақырыпта докторы диссертация қорғады. Алпысбай Иманқұлұлы 130-дан астам ғылыми еңбектің авторы.

Сілтемелер
----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Қаратөбе деген бетті қараңыз.*
**Қаратөбе** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтау ауылынан батысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, ені 5 км. Абсолюттік биіктігі 778 м. Оқшауланған тау массивінен тұрады. Ерте мезозойдың гранитоидты жыныстарынан түзілген. Етегінде Молабұлақ бұлағы, Айнабұлақ, т.б. қыстаулар бар.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, бұталар өседі. Мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Алпысбай Боранбайұлы** 1950 жылы 10 мамырда Түркістан облысы, Түлкібас ауданы, Ақбиік ауылында туған. Алматы Ауыл шаруашылығы институтын инженер-механик мамандығы бойынша бітірген. Көп жылдар бойы «Ақбиік» халық театрында қызмет атқарады. Қазір шығармашылық жұмыста. Сықақтары орыс тіліне аударылған.

Шығармалары
-----------

*«Бастау», «Жездеме хат», «Түрыңыздар, сот келеді», «Нарықтың намазы», «Білесіз де, күлесіз», «Әдресім — базар», «Не сатып жүрсіз?», «Пойызда туған махаббат», «Қырық күлкі», «Қызық кітап» және «Что продаете?», «Мой адрес— базар»* деген сықақ кітаптардың авторы.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл