recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Доминанта** (лат. *dominans* - үстем, негізгі, басым идея) — семантикалық тұрғыда неғұрлым қарапайым, стилистикалық тұрғыда бейтарап, синтагматикалық жағынан орнықты, ұқсас немесе жақын мағыналас синоним сөздерді өз айналасына топтайтын сөз.

*Доминанта* – (лат. *dominans* – қаз. *үстемдік ету*) – деген мағынаны білдіреді. Өзекті қажеттілікпен немесе зейіннің үстемділігімен адамның миында өктемдік ететін қозу ошағы. Мидың көршілес аумағындағы әлсіз қозуларды тартып күшеюге қабелeттілігі. Д. – жүйке орталығының негізгі заңдылығының бірі. Қозған орталықтың басқа алаптағылардан да күшейіп кетуін үстемділік (доминанта) заңы деп атайды. Доминанта түсінігін және оның қасиетін А.А.Ухтомский (1875-1942) жылы ашып, ғылымға (1923) енгізген. Доминанта теориясы адам мінез-құлығының басқа да қажеттіліктерінің пайда болуының физиологиялық негізін ғылыми тұрғыдан түсінуге мүмкіндік береді. Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты д о м и н а н т а деп атаған. Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу үрдістерін өзіне тартады. Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, қызық кітапқа беріле оқығанда адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. Сондықтан адам санасын (зейінін) бағыттап, шоғырландырып кітап оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден (мысалы, сағаттың тықылы, соғуы келді) қашпауы керек. Бұл біздің басқа нәрсеге көңіл аудармай үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуімізге жәрдемдеседі. Өйткені жоғарыда айтылғандай мидағы басыңқы қозу әлсіз тітіркендіргіштерден болған қозуларды өзіне тартып, солардың есебінен күшейетіні зерттеулер негізінде дәлелденген. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін И.П.Павловтың *«Қозудың оптималдық алабы»* деп аталатын тұжырымы онан сайын толықтыра түседі.

Тағы қараныз:
-------------

* Тірек сөз
* Басымдық

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
2. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Лилия Сәкенқызы Мусина** - 1956 жылы 31 шілдеде Павлодар қаласында туған. Қазақ. Уақ тайпасынан шыққан.

Мәскеу экономикалық-статистикалық институтын (1978) экономист мамандығы бойынша; Ресей мемлекеттік қызмет академиясының аспирантурасын (1991); Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін (1999) мамандығы бойынша бітірген.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1991). Диссертация тақырыбы: «Басқару қызметкерлерін кадрлар жүйесін қамсыздандыруды қалыптастыру».
40 мақала мен жарияланым авторы. 1 кітаптың тең авторы.
1 авторлық куәлік иегері.
Орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1978 жылдан - Павлодар облыстық статистика басқармасының экономисі. 1980 жылдан - Павлодар қаласының Қазақ еңбек ғылыми-зерттеу институт филиалының белім
экономисі. 1982 жылдан - Павлодар облыстық атқару комитетінің бас маманы, еңбек женіндегі бөлім бастығының орынбасары. 1986 жылдан - Қазақстан Компартиясының
Павлодар облыстық комитетінің нұсқаушысы. 1988 жылдан - КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспиранты. 1991 жылдан - Павлодар облыстық
экономика басқармасының нарықтық қатынастарды дамыту бөлімінің бастығы. 1993 жылдан - «Октябрь» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. 1995 жылдан - Павлодар облыстық экономика басқармасы бастығының орынбасары. 1997 жылдың ақпанынан - ҚР Парламент Сенаты 1-ші шақырылымының депутаты, Өңірлік даму және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері комитетінің мүшесі. 1999 жылдың сәуірінен - ҚР Президент
Әкімшілігінің әлеуметтік-экономикалық талдау белім меңгерушісінің орынбасары. 1999 жылдың тамызынан - ҚР ауыл шаруашылығы вице-министрі.
2007 жылдан бері - «ҚазАгро» ұлттық холдингінің басқарушы директоры, басқарма төрағасының орынбасары.

«Құрмет» орденімен (2003), 5 мерейтойлық медальмен марапатталған.
Әскери атағы - запастағы майор.
Діни көзқарасы - «Барлық діндерге төзімділікпен қараймын, ал өзімді мұсылмандықпен тұтастандырамын».
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М.С. Горбачев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік».
Хоббиі - бейнелеу, гүл өсіру, керкем және ғылыми-көпшілікті әдебиет.
Сүйіп оқитын әдебиеті - қанатты сездер, психологиялық проза, хайку поэзиясы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
Тосын тәжірибе - 1999 жылы түсірілген (Польша) фильм, комедия.

Әртістер:
Эва Гаврилюк, Олаф Любашенко, Станислава Целинска

Фильмдегі оқиға
---------------

Жас поляк ғалымы бір адамның басындағы ойды екінші адамның басына ауыстырумен айналысады. Бұл сияқты тосын тәжірибені ол-ең алдымен ешкіге жасауды ойлайды. Сөйтіп, әлгі ешкінің басына иттің санасын береді, сол кезде ешкі ит болып үре бастайды. Тәжірибенің ең қызған кезінде зертханаға балерина келіп кіреді... Осындай тәжірибелердің нәтижесінде ғалымның өзі әйел болып шыға келеді де, ал оның көмекші қызы белдемше киген еркекке айналады...
**Спартандық тәрбие** — б.з.б 8-4 ғасырлардағы Спартаның (Ежелгі Грекия) тәрбие жүйесі. Спартандық тәрбиенің негізгі мақсаты әскери аристократтық қоғамның мүшелерін даярлау, адамның жеке басын мемлекетке бағындыру. Ежелгі Грекияда спартиаттардың (қоғамның билеуші тобы) ғана білім алуға құқылы болды. Бала туған күннен оның тәрбиесі мемлекеттің бақылауына алынды. 7 жастан 18 жасқа дейін ер балалар тәрбие мекемелерінде қатал тәрбие арқылы ұстамдылық, төзімділікке үйретілді, дене тәрбиесіне еркекше мән берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 384-бет
**Торғайшөп** (лат. *Lithospermum*) – айлауыктар тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық шөптесін өсімдік, бұта немесе жартылай бұта. Қазақстанның далалық аймақтары мен шалғынды жерлерінде, ормандардың арасында 1 түрі – дәрілік Торғайшөп (L. Offіcіnale) өседі. Оның биіктігі 50 – 100 см. Сабағы тегіс, ұш жағынан бұтақталған. Жапырақтары сопақша, эллипс тәрізді, өркенге кезектесіп орналасады. Гүлдері ақ не ақшыл сары түсті, шашақ не шатырша гүлшоғырына топтасқан. Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, мамыр – тамыз айларында жеміс салады. Жемісі – жаңғақша, ақ түсті, жылтыр, тегіс. Дәрілік Торғайшөптің тамырында литоспермин (бояғыш зат) бар, тұқымы майға бай, сондықтан оны бояу өндірісінде пайдаланады. Дәрілік өсімдік.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Лили Лавлесс** (ағыл. Lily May Loveless; туған. 16 сәуір 1990 жыл [Лондон], [Ұлыбритания]) -британдық актриса Скинс телехикаясындағы Наоми Кэмпбеллдың рөлімен атақты.

Жеке өмірі
----------

Кардинал Полдың римдық-католикалық мектебін бітірген.Кейін ол бимен айналысқан.Оның кәсіби шеберлігі жоғары деңгейге ие.Лилидің сүйікті группасы [Arctic Monkeys] және [RedHot Chili Peppers]. Арсенал футбол құрамасының жан күйері.Кездесетін адамы бар.Лилидің сол жақ қолында гүдің татуировка-сы бар.

Фильмография
------------

* 2009—2010 Skins Наоми Кэмпбелл
* 2009 Seven PM Фокс
* 2010 Thorne: Sleepyhead Хлоя
* 2010 The Fades Анна Робертс
* 2010 Hit and Run Шелли
* 2010 Combat Kids Бекс Клейтон
* 2011 Bedlam Сэди Новак
* 2011 Sket Анна
* 2011 The Fades Анна Робертс
* 2011 The Sarah Jane Adventures Элли Фабер
* 2012 Wallander Маргарета Харкала
* 2012 Good Cop Люси
* 2012 Candle to Water Крисси
* 2013 The Crash Эшли Уэйнрайт
* 2013 Skins Наоми Кэмпбелл
* 2013 Fire - Part One, Part Two Naomi Campbell
* 2014 Fear of Water Алексия
* 2014 Bad Boy (1), (2) Tracy Banks
* 2014 Piece of My Heart (2) Tracy Banks
* 2014 Reg, Alan, James and Dorothy Dorothy Lloyd
* 2015 Set the Thames on Fire Emily

Дереккөздер
-----------
**Ел класико** (ис. *El Clásico*, кат. El Clàssic), немесе **Испания дербиі** (ис. *El derbi Español*, кат. El derbi espanyol) — Испанияның футбол чемпионатында өнер көрсететін «Реал» мен каталондық «Барселона» арасында өтетін футбол матчтарының халық арасындағы атауы. Аталған бәсекелестіктің бірнеше себептері бар, бұл әлемдегі екі ірі футбол клубтарының сайысы болса, екіншіден екі ірі этникалық орталықтың және Испаниядағы ең ірі екі қаланың арасындағы сайыс. Ел класико футболдағы ең қызық және ең ірі бәсеке болып саналады.

Тарихы
------

Реал мен Барселона арасындағы бәсекелестік Испаниядғы футбол лигасының пайда болған кезден басталады. Футбол командалары арасында болатын осындай бәсекелестіктерге қарағанда аталған екі клуб арасындағы бәсекенің тарихи, әлемуметті және саяси астары да бар.

Статистика
----------

*Басты мақала: Эль-Классико статистикасы*

### Ойындардың нәтижесі

|  | ИЧ | ИК | КЛ | СК | ЧЛ | Барлығы | Жолдастық |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Барселона | 64 | 15 | 2 | 4 | 2 | 89 | 18 |
| Тең ойындар | 31 | 6 | 4 | 2 | 3 | 46 | 9 |
| Реал | 69 | 10 | 0 | 6 | 3 | 88 | 4 |
| Голдар |
| Барселона | 256 | 63 | 13 | 17 | 10 | 360 | 78 |
| Реал | 266 | 59 | 8 | 25 | 13 | 371 | 35 |

Қызықты деректер
----------------

* Ел класико ойындарында қарсылас команданың қақпасына ең көп гол соққан Реалдың даңқты ойыншысы - Альфредо ди Стефано (18 гол), екінші орында Раул Гонсалес (15 гол), үшінші орында Лионель Месси (15 гол).
* Ең ірі есеп 1943 жылы 13 маусым күні тіркелді. Реал Барселона қақпасына 11 гол соғып, қорытынды есеп 11:1.
* 2012 жылы 29 тамыз күні өткен ел класико 221 рет өтті. Реал 88 рет жеңіске жетсе, Барселона 87 рет жеңген. 49 ойын тең аяқталған екен .
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Эль Класико от «А» до «Я»
**Африка** – піл, арыстан, керік, зебра, тағы басқа көптеген жабайы аңдар мекендейтін үлкен құрлық. Ол жерде, негізінен, зәңгілер, яғни қара нәсілді адамдар тұрады. Африка – ежелгі адамдардың мекені болған құрлық. Алғашқы адамдар алдымен осы аумаққа қоныстанған. Мұнда түрлі тайпалық одақтар тіршілік етеді, олардың ертеден келе жатқан өзіндік салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы бар. Африкада адамды құл етіп ұстап, оны сату, сатып алу дәстүрі болды. Мұны тарихта «құл иеленушілік» кезеңі деп атаймыз. Бұл үрдіс бірнеше ғасырға ұласты. Құлдар қабілетіне қарай әскер, қызметші, қолөнерші, тәрбиешілердің міндетін атқарды. Оларды, тіпті, құрбандыққа да шалды. Африка тұрғындары сауатты болған, жазу-сызу өнерін меңгерген. Оған Ежелгі Египет мұралары дәлел бола алады. Бұл құрлықта ауылшаруашылығы мен металл өндіру ісі де жақсы дамыды. Ежелгі Египет сияқты мемлекеттер де Африкада қалыптасты. Финикиялықтар, гректер мен римдіктер сауда жа сауды меңгерген соң, солтүстікке қарай көшті. Арабтар дүниежүзіне ислам дінін таратты. Осы кезде бұл өлкедегі байырғы тұрғындардың түрлі тайпалары әртүрлі мәдениеттің ықпалында болды. Кейін Еуропалықтар құрлықтағы жерлерді жеке-жеке бөліп алып, өздерінің колониясына айналдырды.

Дереккөздер
-----------

ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫ. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-448-1
Жер серігіңнің жылдамдығы бірінші ғарыштық жылдамдықтан сәл асқанда, оның орбитасы эллипс болады,ал жылдaмдық 11,2 км/сек-қа жеткенде, траекториясы, қанаттары шексізге кеткен параболаға айналады. 
Дененің аспан денесінің тартылыс күшінен босап, шексізге кету мүмкіншілігін тудыратын ғарыштық жылдамдықты екінші ғарыштық жылдмдық деп атайды.
Кез келген массасы М, радиусы r аспан денесінің жұлдыз немесе планетаның бірінші ғарыштық жылдамдығын есептейік. Ньютонның екінші заңын және бүкіләлемдік тартылыс заңын ескерсек, бұл дененің r қашықтықтағы еркін түсі үдеуі.

Дереккөздер
-----------

Оқушы анықтамасы "Арман ПВ" баспасы 2007ж
**Билер кеңесі** — дәстүрлі қазақ қоғамында өкілетті негізде қызмет атқарған ең жоғарғы кеңесші орган. 

Билер кеңесі жылдың бір мезгілінде, әдетте, ел жайлауға көшіп болған соң өткізілген. Көбінесе, Сайрам маңындағы Мартөбеге, Сырдариядағы Күлтөбеге не Түркістан жанындағы Битөбеге шақырылған. Оған хан, сұлтандар, үш жүздің елге сыйлы, *"қара қылды қақ жаратын"* әділдігімен даңқы шыққан билері, батырлары қатысқан. Осындай кеңестің бірінде *"қырық рудың өкілі"* — қырық би қазіргі Сырдария облысы (Өзбекстан) Ангрен өзенінің сол жағасындағы *"Ханабат"* (Күлтөбе) деген жердегі Тәуке хан (1680 — 1718) ордасына жиналып, қазақ халқының заң кодексі — "Жеті Жарғыны" қабылдаған. Рулық алауыздықты жойып, қазақ ұлтын біріктіру, мемлекеттік тәртіпті нығайту мұратын көздеген Тәуке хан ел ішінде беделді билерге сүйене билік жүргізді. Ұлттық тұтастыққа іріткі саларлық ірі жанжалдар — руаралық *"жер дауы, жесір дауы"* өршігенде, ел шетіне жау тиіп, соғыс қаупі төнген кезде, көрші елдермен байланыс жасап, түрлі қарым-қатынас орнатар шақта билер кеңесін шақырып, негізгі мәселелерді бұқара өкілдері — билермен ақылдаса отырып шешкен. Билер кеңесінің шешімдерін ешкім бұза алмаған, хан да, қара да оны орындауға міндетті болған. Тәуке хан қалыптастырған осы демократиялық-құқықтық қағиданы қазақ даласын билеген кейінгі хандар да қатаң ұстанған. Билер кеңесінің шешімдері хан беделінен жоғары қойылғанымен, орталықтандырылған билік пен басқару ісіне қайшы келмеген. Ханның ұсынуымен мемлекеттік маңызы бар мәселелерді талқылаған кезде *"тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ"* деген моральдік принципке сүйенген. Қара бастың, ағайын-туыс пен аталастың ғана намысын қорғап, ру мүддесін ұлт мұратынан жоғары қоятын қылығы байқалған билер ел сенімінен, хан құрметінен айырылған. Ондай әділетсіздікпен, пайдакүнемдікпен аты шыққан адамдар билер кеңесіне шақырылмаған. Тәуке хан тұсында билер кеңесіне Ұлы жүзден үйсін Төле би Әлібекұлы, Орта жүзден арғын Қаз дауысты Қазыбек би, Кіші жүзден алшын Әйтеке би қатысқан. Сондай-ақ Едіге би, Тайкелтір би, Байдалы би, Шақшақ Жәнібек (би әрі батыр), Шеген би, Сасық би, Сәмеке би, т.б. көрнекті өкілдер болған..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Афровенатор
**Афровенатор** сөзі латын тілінен аударылғанда «африкалық аңшы» деген мағынаны білдіреді. Атауы жыртқыштық сипаты мен Африка жерінен табылғанына байланысты осылай қойылған. Ол осыдан 135-123 миллион жыл бұрын Бор дәуірінде өмір сүрді. Динозаврдың сүйектерінен б.з.д. 150 миллион жыл бұрын Солтүстік Америкада өмір сүрген аллозаврдың туысы екені анықталған. Дегенмен аллозаврмен салыстырғанда оның сүйектері — ұзын әрі жіңішке, салмағы — аз, ал аяқтары жалпақ болатын. Әлемдегі денесі толық қазылған жалғаз динозавр — осы афровенатор. Екі аяқты жыртқышқа танымал палеонтолог Пол Серено 1990 жылы толық анықтама беріп, қаңқасын өзінің Чикаго университетіндегі базасына апарып қойды. Содан бері ғалым афровенаторды зерттеуде ерекше еңбек етіп келеді.

Қызықты дерек
-------------

* Афровенатор 1993 жылы табылған
* Оның түгелімен қазып алынған тек қана бір қаңқасы белгілі
* Афровенатор— екі аяқпен жүретін, етпен қоректенетін, құйрығы қатты, ұзындығы 5 см алмастай өткір тістері бар жыртқыш

Мәліметтер
----------

* **Қорегі**: жануарлар
* **Салмағы**: 1,3 тонна
* **Тұқымдас**: Мегалозавр
* **Отряд тармағы**: Зауроподоморф[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
A.Қарқаралы ұлттық паркі
**Қазақстан арқары** (лат. *Ovis ammon collium*) – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын аң. 

  

Сарыарқада, Қалба жотасында, Тарбағатайда, Маңырақ пен Сауыр жоталарында таралған. Құлжасының дене тұрқы 150 – 200 см (аналығы 110 – 160 см), шоқтығының биікт. 125 см-дей (аналығында – 112 см-дей), салмағы 200 кг-ға жуық (аналығы 60 – 100 кг). Құлжасының мүйізі өте мықты, бұралып иілген, қатпарланған сақиналы, аналығынікі – нәзік, қысқа, сарғыш бозғылт немесе қоңыр түсті болады. Үйірімен топталып жайылады. Жазда қатты қуаңшылық болған кезде немесе қыста қар көп жауғанда қорек іздеп алысқа қоныс аударады. Жайылуға таңертең және кешқұрым шығады, қыста кейде күндіз де жайылады. Құлжалары 2,5 жаста, аналығы 1,5 жаста жетіледі. Қазан – қараша айларында күйлеп, сәуір – мамырда аналығы жалқы қозы (кейде егіз) табады. Негізінен астық тұқымдас өсімдіктермен (сұлыбас, бидайық, бетеге, т.б.), кейде бұталардың (итмұрын, ырғай, ұшқат, т.б.) жапырағы, бұтағы және жемісімен қоректенеді. Тарбағатай, Ерейментау зоол. қорықшаларында қорғалады. Алматы және Қарағанды хайуанаттар саябағында ұсталады. Қазақстан арқары өте сирек кездесетін аң ретінде Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
**Касабланка**(ис. *Casablanca* — «ақ үй», араб.: الدار البيضاء‎ — «ақ үй», бербер *ⴰⵏⴼⴰ*) — Марокконың батысындағы қала. Испан тілінен аударғанда «ақ үй» деген мағына береді. Атлант мұхитының жағалауындағы ең ірі және халық саны бойынша бірінші орындағы қала. Халық саны 2 933 684 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Орта ғасырларда қала *Анфа* деген атпен танымал болған.

Тарихы
------

1468 жылы қаланы португалдықтар қиратып, 1515 жылы қайта салған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкаға одақтастардың әскері әкелінген негізгі үш қаланың бірі. 

1956 жылы Марокконың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, Франция әскері кеткен соң Касабланканың экономикалық жағдайы нашарлай түседі. Дегенмен туризмнің дамуы мен кәсіпорындардың көптеп салынуының арқасында қала қарқынды даму үстінде.
**Норберту Мурара Нету** (порт. *Norberto Murara Neto*; 19 шілде 1989 жыл, Араша, Минас-Жерайс, Бразилия), **Нету, Нето** есімдерімен танымал бразилиялық футболшы, "Борнмут" клубының қақпашысы және капитаны.

Футболшы карьерасы
------------------

### Клубтық

Карьерасында "Крузейро" (Бразилия), "Атлетико Паранаэнсе" (Бразилия), "Фиорентина" (Италия), "Ювентус" (Италия) клубтарында ойнаған. Кәсіпқой карьерасын 2010 жылы "Атлетико Паранаэнсе" клубында бастаған. Бір жылдан соң Италиға ауысып, "Фиорентинаның" қақпасын қорғай бастады. 

2015 жылы "Ювентуске" ауысып, Джанлуиджи Буффонның көлеңкесінде қалып, негізгі құрамда сирек ойнады. 2017 жылы жазда "Валенсияға" өтті.

2019 жылы жазда "Барселонаға" ауысты.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында 2012 жылғы Олимпиада Ойындарының күміс жүлдегері атанды. Ұлттық құрамаға тұңғыш рет 2015 жылы шақырту алғанымен, әзірше бір матчта да алаңға шыққан жоқ

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Италия «Ювентус»

* Италия чемпионы: 2015/16, 2016/2017
* Италия кубогы: 2015/16, 2016/17
* УЕФА Чемпиондар Лигасының финалисі: 2017

Испания Валенсия

* Испания кубогы: 2018/19

ИспанияБарселона

* Испания кубогы: 2020/21

### Халықаралық

 Бразилия

* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2012

Сілтемелер
----------

* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Sports-Reference.com · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Мұратбек Оспанов** - 1962 жылы 26 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданының Қарауыл селосында туған. 1989 жылы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған.

Еңбек жолы
----------

1979 жылы Абай аудандық «Совхоз туы» газетінде әдеби қызметкер, жауапты хатшы болған. 1989 жылы Семей облыстық «Семей таңы» газетінде, 1990 — 1992 жж. «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің Шығыс облыстардағы меншікті тілшісі қызметін атқарған. 1992 жылдан «Абай» журналының жауапты хатшысы, 2003 жылдан бері сол журналдың Бас редакторы болып қызмет істейді.

Шығармашылығы
-------------

Ақынның өлеңдері «Аудитория» атты жастардың ұжымдық жинағына енген. 1997 жылы «Сандықтас», 2004 жылы «Дүние дидар», 2005 жылы «Сүмбіле» атты жыр жинақтары жарық көрген.
Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Гильманов Мұрат Құрмашұлы** (23.4.1942 ж.т. Қырғызстан, Ош қ.) – биология ғылым доктыры (1990 ж.), профессор (1992 ж.), Қазақстан ғылым академиясының акад. (2003 ж.).

ҚазМУ-ды (1966 ж. қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1968–1983 ж. Қазақстан ғылым академиясының Ботаника институтында аға лаборант, кіші, аға ғылыми қызметкер болды. 1983 жылдан Молекулярдық биология және биохимия институтында зертхана меңгерушісі. Гильмановтың негізгі ғылыми жұмыстары өсімдіктегі азот айналымының энзимологиясын зерттеуге арналған. Ол жоғары сатыдағы өсімдіктердің минералды азот ассимиляциясы процесінің негізгі көзі – НАДФГДГ-ны (никотин-амида-денинди-нуклеотид-фосфат-глютамат-дегидро-геназа) алғаш рет тауып, маңызын дәлелдеді. Өсімдіктердің өсуіне қажетті гормон – цитокининнің молек. және клеткалық механизмдерін ашты. Гильманов бұрын зерттелмеген клетканың бір құрамдас бөлігі – сферосомалардың (фосфатидилинозитол мен белоктарды сақтауға қатысады және цитокинин сигналын жүзеге асырады) құрылымы мен қызметін анықтады. Ол сонымен қатар глютаматтың қайтымсыз ыдырауын жүзеге асыратын ферментті алғаш рет тауып, сипаттады. Гильмановтың басқаруымен жүргізілген зерттеулер гүлді өсімдіктердегі азот айналымының негізгі сатыларын реттеуде және оның негізгі функциясын түсінуде, практикалық биотехнология жаңа мүмкіндіктер ашты.

Дереккөздер
-----------

<references>



1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Мұратбек Бөжеев** *(1910 жылы, Шығыс Қазақстан облысы, Шұбартау ауданында туған – 4 ақпан 1980 жылы, Алматы қаласында қайтыс болған)* – филология ғылымдарының докторы *(1973 жылы)*. 

Саратов мемлекеттік университетінде *(1928–30 жылдары)*, Мәскеу педагог институтында *(1930–32 жылдары)* оқыған. Қазақ Педогогика Институтында (қазіргі Қазақ Ұлттық Педагогика Университеті) және Қазақ Мемлекеттік Университетінде (Қазақ Ұлттық Университеті) оқытушы, профессор *(1934–41 жылдары)*, Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтында кіші *(1957–61 жылдары)*, аға ғылыми қызметкер *(1961–80 жылдары)* болып жұмыс істеді. 

Бөжеевтің ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қазақ әдебиеті, қазақ фольклоры мәселелері, Абайдың ақындық мектебі. Қазақ әдебиеті тарихының 6 томдығының, М.О. Әуезовтің 12 томдық шығарма жинағының құрастырылуына және басылуына қатысып, ат салысты.«Абай Құнанбаев творчествосының идеялық-көркемдік ерекшеліктері» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. «Абайдың ақындық айналасы» атты зерттеу еңбегі, «Абай аудармалары», «Абайдың реализмі» т. б. ғылыми еңбектері, мақалалары - абайтану ғылымына қосылған мол үлес. Әуезов шығармашылығын зерттеуде Бөжеев жазушының 12 томдық шығармалар жинағын құрастырды. Әсіресе жазушының алғашқы еңбектерінің уақытын, бүркеншік аттарын (псевдонимдерін) анықтауда, қолжазба мұрасының араб әрпіндегі мәтіндерін қайта түзуде ерекше ықтияттылық танытты. Музей қызметкерлерімен бірге «М. О. Әуезовтің қолжазба мұрасы» («М. О. Әуезов архивінің ғылыми сипаттамасы») атты келемді еңбекті жарыққа шығарды. «М. Әуезов. Библиографиялық көрсеткіш» еңбегі (1966), «Еңлік - Кебектің» нұсқалары туралы» («Жұлдыз», 1965, №6) мақаласы жарияланды.

Шығармалары
-----------

* "М.О. Әуезов туралы көрсеткіш", Алматы, 1966;
* "Абайдың ақындық айналасы", Алматы, 1971;
* "Революцияға дейін қазақ тілінде шыққан әдеби кітаптар", 1807–1917 (Аннотацияланған библ. көрсеткіш), Алматы, 1978.;

Сілтемелер
----------

* «Мұратбек Бөжеевтің еңбегіне қатысты хабар»
* «Әдебиеттанушы ғалым Мұратбек Бөжеевтің мұрасы толық зерттелмей жатыр»
* Әдебиеттанушы-ғалым Мұратбек Бөжеевке 100 жыл(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
2. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Батрахозаврлар** (лат. *Batrachosauria*) - тас көмір мен пермь дәуірінде тіршілік етіп, кейін құрып кеткен қос мекенділер класс тармағы. Бұл класқа жататын қазба жануарлар лат. *Antracosauria* - Антракозаврлар деп аталатын бір отрядқа біріктіріліп, эмболомерлер және сеймуриаморфтар деген екі отряд тармағына бөлінеді. Біркелкі қарапайым құрылысты эмболомерлер суда тіршілік еткен, басының ұзындығы 40 см-ге дейін, денесі 4-5 м болған. Олардың 4 тұқымдасқа жататын қазба қалдықтары орта және жоғарғы тас көмір дәуірінің шөгінділерінен Батыс Еуропада, АҚШ-та, Шотландияда табылған. Бұлардан күрделілеу құрылысты сеймуриаморфтар құрлықта тіршілік етуге бейімделе келіп, эволюциялық дамуы жағынан бауырымен жорғалаушыларға жақындау болған. Қазба қалдықтары Чехияда, Тәжікістанда, Ресейдің Еуропалық бөлігінде, ал лат. *Chorhimosuchus satpaevi* - деген түрі Қазақстанда төменгі перьм шөгінділерінен табылған. Батрахозаврларды зерттеудің омыртқалы жануарлар эволюциясын (әсіресе қос мекенділер мен бауырмен жорғалаушылар арасын) анықтауда үлкен маңызы бар .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Тұрдыбек Алшынбаев** - 1936 жылы 25 сәуір де Қытай Халық Республикасының Тарбағатай аймағындағы Шәуешек қаласында дүниеге келген. Шыңжаң мұғалімдер институтын бітірген (1962). 1955- 1958 жылдары Шәуешек қаласындағы орта мектепте мұғалім, 1962— 1965 жылдары Семей облысында жұмысшы, 1965—1988 жж. аудандық «Жаңа өмір», «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газеттерінде бөлім меңгерушісі, «Жалын» баспасында редактор, аға редактор, «Біздің Отан» (қазіргі «Шалқар») газетінде жауапты хатшы қызметтерін атқарған. 1988 жылдан шығармашылық жұмыста.

Алғашқы әңгімелері 1965 жылдан жариялана бастады. «Өткел» (1977), «Жалбыз иісі» (1980), «Асуда-асу бел еді» (1987) атты әңгімелер мент жинақтары жарық көрді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Үлкен Бақтыбай** – Мұғалжар тауының орта тұсындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысының Мұғалжар ауданы жерінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 657 м, салыстырмалы биіктігі 200-220 м. Тау Мұғалжардың ең биік жері саналады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 12 км-ге созылған, енді жері 7 км-ге жетеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы кембрийге дейінгі және палеозойлық кварцит, тақтатас, гнейс және граниттен түзілген. Оның бетін девон мен көмір кезеңдерінің құмтасы мен әктасты шөгінділері жапқан. Үлкен Бақтыбай тұсында мыс, молибден, вольфрам, т.б. кен байлықтары шоғырланған. Олардың кейбіреулері өндірілуде.

Жер бедері
----------

Таудың шығыс беткейі тіктеу келген. Бұл бөлігіндегі бұлақтардан Қауылжыр (Кәуілжір) өзені бастау алады. Солтүстік етегінде Жем қаласы, шығысында Біршоғыр темір жол станциясы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Етегіндегі қиыршықтасты сұр, сортаңды сұр топырағында бұта аралас жусан, боз, бетеге, сұлыбас, тауаралық шатқалдарда көктерек, тал, мойыл ағаштары өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Ел аумағын жедел жабдықтау**, мемлекеттік билік органдарының, әскерлердің (күштердің) елді қорғанысқа даярлау, ел аумағын қорғанысқа даярлау бойынша жүргізілетін кешенді шараларға (ұйымдастырылған, инженерлік-техникалық және т.б.) бағытталған, мемлекеттің соғысқа ұйымдасып енуін қамтамасыз ету және оның Қарулы Күштері мен басқа да әскерлерінің әскери іс-қимылдарды ойдағыдай жүргізу, сондай-ақ олардың бейбіт уақытта міндеттерді орындау жөніндегі жоспарлы қызметінің құрамдас бөлігі.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Кристина Санрайз Койни** (ағылш. *Christina Sunrise Coigney*; 17 қыркүйек 1972, Сан-Франциско, Калифорния, АҚШ) — француз-америкалық актриса және жеке кәсіпкер.

Өмірбаяны
---------

Кристина Санрайз Койни 1972 жылдың 17 қаңтарында Сан-Франциско қаласында дүниеге келген (Калифорния штаты, АҚШ). Санрайз француз тілінде сойлей біледі және біраз уақыт Францияда жұмыс жасаған. 

Санрайз екі жыл аралығында (2001-2003) киномен айналысты. Осы уақыт аралығында төрт фильмде және телесериалдарда түсіп, Койни жеке кәсіпкер атанады. 2005 жылы зергерлік дүкенін ашады.

Жеке өмірі
----------

2000 жылдың 11 маусымында Санрайз Марк Руффало атты актермен некеге отырған. Екеуінің үш баласы бар, ұлы және екі қызы - Кин Руффало (2001), Белла Ноче Руффало (2005), Одетт Руффало (2007).

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Санрайз Койни (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Нухов, Фарид Аюпович** - 1930 жылы 21 наурызда дүниеге келіп, 1990 жылы 19 наурызда дүние салған. Ол Уфа моторқұрастыру зауытының авиациялық оталдырғыштарды жинаушы. Социалистік еңбек батыры.

Биография
---------

Фарид Аюпович Нухов Староминизитарово Иглиндық ауданында 1930 жылдың 21 наурызында дүниеге келшген. 

Анасы Вафия Сулейманова қатты сырқаттанған болатын. Әкесі соғыстың бас кезінде колхоз басшысы болып және сельсовет басшысы болып жұмыс жасаған. 
Оның отбасында үлкен ағалары болған, бірақ олар соғысқа дейін Уфа қаласына жұмыс жасауға кеткен болатын. 

1946 жылы ол өзінің ағаларына Уфа қаласына барады. Ол соңғы екі жылын техникумда оқуға жұмсайды.

Ол 1990 жылға дейін Уфа моторқұрастырушы зауытының слесарь - жинағыш болып жұмыс атқарады.

Ол 1980-1990 жылдары Башқұр АССР ның жоғарғы совет депутаты жұмысын атқарады.

Нухов Фарид Аюпович 1990 жылдың 19 наурызында дүние салды.

Дереккөздер
-----------
**Шұқшию.** Бір нәрсеге зер салып үңілу, қадағалап ден қоюды осы сөзбен де береміз. «Менің бұдан былайғы шұқшиятыным орыс тілі мен орысша оқу болады» (Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Өмір мектебі.). Әдетте, бір нәрсеге зер сала қарау дегеніміз көбіне ойлана қараумен мағыналас болып отырады. Осымен «шуқши» етістігіне төркін боларлық тұлғаны көне тілдердің бірі — чуваш тілінен табамыз. Чуваштарда «шухааш», кейде «шухши» сөздері
қазақ тіліндегі «ой» (ойлау) орнына қолданылады, осыған қарағанда, «ой», орнына жүретін «шүх» түбірлес сөз ертеректе біздің тілімізде де болып, кейін қолданудан қалып, тек «шұқши» етістігінде сақталған демекпіз. Сонда «шүқшию»— қазіргі кездегі «ойлану»-дың баламасы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Абдоллаев Шәдібай Нұрғазыұлы** (5.2.1928 ж.т. Қызылорда облысы Сырдария ауданы Қарауылтөбе а.) – хирург, медицина ғылымдарының докторы (1971), профессор (1981), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1966).

Алматы мемлекеттік медициналық институтын (1956, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) бітірген. Қызылорда облытық ауруханасында хирург (1956–58), облыстық аурухананың бас дәрігері (1958–76), Алматы қаласындағы Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары әрі республикалық клиникалық аурухананың бас дәрігері (1976–77), медицина институтының кафедра меңгерушісі (1977–95), профессор (1995) қызметтерін атқарды.

Абдоллаев Шәдібай Нұрғазыұлының негізгі ғылыми-зерттеулері жедел хирургияның мәселелеріне, әсіресе, ерте кезеңдегі релапаротомияны хирургиялық жолмен қайта емдеуге, жүкті әйелдерге хирургиялық көмек көрсеткенде эхолокация, инфрақызыл термография, лапароскопия әдістерін қолдануға арналған.

Марапаттары
-----------

Еңбек Қызыл Ту ордені

Шығармалары
-----------

* Некоторые вопросы классификации и лечения перитонитов, Алматы, 1964;
* Релапаротомия. Руководство по неотложной хирургии органов брюшной полости, под редакцией академика В.С.Савельева, М. 1976
* Очерки по неотложной хирургии, Алматы, 1986.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы"
**Physochlaina**  (қазақ тілінде: *Үрмежеміс*) Кавказда, Орта Азияда, Сібірде және Қытайда туған көпжылдық шөптердің он түрінің кішкентай тұқымы.

* Physochlaina alaica Korotkova ex Kovalevsk
* Physochlaina albiflora Grubov
* Physochlaina capitata A.M. Lu
* Physochlaina infundibularis Kuang
* Physochlaina macrocalyx Pascher
* Physochlaina macrophylla Bonati
* Physochlaina orientalis (M.Bieb.) G.Don
* Physochlaina physaloides (L.) G.Don
* Physochlaina praealta (Decne.) Miers
* Physochlaina semenowii Regel

Physochlaina тұқымы Hyoscyamus тұқымымен тығыз байланысты.

Қазақстанда ашық далалы жерлер мен төбелердің тастақты беткейлерінде, таулы аймақтарда, жартастардың жарығында, тау өзендерінің бойында өсетін 3 түрі:

* физалис тәрізді Үрмежеміс (Р. рhysaloіdes);
* Семенов Үрмежемісі (P. semenowіі)
* тығыз-кластерлі Үрмежеміс (P. capitata) бар.

Бұлардың биіктігі 10 — 40 см, сабағы тік, ұшынан бұтақталған, ұшына жақындаған сайын бунақты қалың түкті. Өсімдіктің түп жағы түксіз. Жапырақтары ұзын сағақты, жүрек тәрізді (ұзындығы 1,5 — 8,5 см). Гүлдері күлгін түсті, қосжынысты, аталығы 5, аналығы — біреу. Саны бесеуден болатын күлте және тостағанша жапырақшалары бір-біріне кірігіп, қоңырау тәрізді келеді. Әсіресе өсімдік гүлдегенде, тостағаншаның көлемі үлкейіп, қампайып үрленген қалта сияқты болады, өсімдіктің аты тостағаншаның пішініне байланысты қойылған. Гүлдері шашақ гүлшоғырына топталған. Сәуір — мамыр айларында гүлдеп, мамыр — тамызда жеміс салады. Жемісі — шар тәрізді қауашақ, ол піскенде, торлы жүйкелері бар, жұқа жарғақ тәрізді тостағаншасы жемісінің сыртын түгел жауып тұрады, соның нәтижесінде жемісі түспейді. Үрмежеміс — улы өсімдік, оны мал жемейді.

*Physochlaina physaloides*: 
Физалис тәрізді Үрмежеміс: жапырақтары мен гүлдері. (Кертис ботаникалық журналындағы иллюстрация).

Химия
-----

Өсімдіктер құрамында улы тропан алкалоидтар бар: атропин, апоатропин, 6-гидроксиатропин, гиоцамин, скополамин, апоскополамин, кускогигрин, физохлаин т.б.

Суреттері
---------

* *Physochlaina orientalis*: Кавказдық Үрмежемис: Оксфорд ботаникалық бағында өсімдік өсіру, Англия.
* *Physochlaina orientalis*: Кавказдық Үрмежемис: жоғарыдан көрінетін гүлдер мен жапырақтар.
* *Physochlaina orientalis* Кавказдық Үрмежемис: гүлдердің бүйір көрінісі.
* *Physochlaina orientalis Кавказдық Үрмежемис: піскен жемістер. Оксфорд ботаникалық бағы, Англия.*
* *Physochlaina orientalis* Кавказдық Үрмежемис: Тұқымдар көрсетілген бір піскен жемістің ішкі көрінісі.
* *Physochlaina physaloides*: Физалис тәрізді Үрмежеміс: Физалиске ұқсас құрғақ жемістер (қақпағы капсуладан алынған). Ховд аймағында 1989 жылы жиналған.
**Үскірік** — халықтық үрлемелі музыка аспабы. Дауысы қыстың аязды күндері соғып тұратын үскірік салқынның ызыңдаған дыбысына келгендіктен ел арасында Үскірік деген атауға ие болған. Үскіріктің дыбыс бояуы сазсырнайдың тембріне ұқсас; дыбыс диапазоны 2-октаваның до, ми, фа, соль ноталары ғана ойналады. Үскіріктің ұзындығы 12 см, биіктігі 5,8 см, ал үрлейтін тесігінің кеңдігі 7,7 см болса, оның оң жағындағы тесігі 0,5 см, ал сол жағындағы тесігі 0,4 см-дей. Халықтың аңыз әңгімелерінде Үскіріктің тасбақаға, түйеге, құсқа ұқсайтын түрлері болғандығы айтылады; оны көбіне балалар ойнаған әрі жеңіл әндерді орындауға пайдаланған. Қазақтың музыка аспаптары тарихын зерттеуші Б.Сарыбаевтың еңбегі нәтижесінде қайта туған Үскірік аспабы қазіргі уақытта «Отырар сазы», «Сазген», т.б. оркестрлер мен ансамбльдерде кеңінен пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том.
"Қазақтың музыкалық аспаптары", А. 1998

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Қазақтың саз аспаптары |
| --- |
|  |
| Ішекті | 
Домбыра • Қобыз (қылқобыз • нарқобыз) • Бозаншы • Егек • Шертер • Адырна • Жетіген |
|  |
| Үрмелі | 
Бұғышақ • Керней • Сыбызғы • Сырнай (сазсырнай • қамыс сырнай • мүйіз сырнай • қос сырнай) • Тастауық • Ұран • Үскірік |
|  |
| Соқпалы | 
Дабыл • Даңғыра • Дауылпаз • Дүңкілдек • Кепшік • Тоқылдақ • Тұяқтас • Шың • Шыңдауыл |
|  |
| Сілкімелі | 
Асатаяқ • Дудыға • Қоңырау • Сақпан • Сылдырмақ • Шартылдауық |
|  |
| Тілшекті | 
Шаңқобыз |

 |
**Үрмелі түтік** (ағылш. *blowgun*) - үрлеу арқылы қозғалысқа келетін қару бір түрі. Оның ұзындығы 45 сантиметрден 7 метрге дейін жетеді. 

Үрмелі түтіктің негізгі төрт түрі бар. Ең қарапайымы – бамбук ағашынан немесе қамыстан жасалған бір- ақ рет қолданылатын түтік. Үрмелі түтіктің тартылыс күші шектеулі. Түтік ұзын болған сайын оқ алысқа ұшады. Таза табиғат аясында өмір сүріп, аң аулауды кәсіп еткен Австралия аборигендері сияқты тұрғындар жебе жасауға қажетті ағаш табылмаса, осындай үрмелі түтіктерді жасап алатын. Үрмелі түтік жебесінің үшкір басын уға малып, аң ататын болған. 

Осындай қарудың ең қарапайым әрі қолайлы түрін африкалықтар ойлап тапқан: олар 50 см түтіктен ұзындығы 10 см- ге жететін жебені үрлеп ататын. Африкалықтардың қаруы, негізінен, аң- құстарды ұстауға арналған. Осы қарумен олар құсты 10- 20 метр қашықтықтан ататын. Удың күші адам үшін аздау, адамның жүрегіне немесе бетіне бірнеше рет тигенде ғана адам қаза табатын. 

Ал индонезиялық тұрғындар мен бразилиялық үндістердің аңшылық түтігінің ұзындығы 2,5 метрге жететін, нысанысында саңылуы бар болатын. Солтүстік Латын Америка тұрғындары пальма бұтағынан үрмелі түтік жасаған. Құстардан басқа ірі аңдарды ұстаған кезде міндетті түрде жебелерге у жағатын болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты мәлімет.
**Кеме шайқалысы** - кеменің әр түрлі сыртқы күш әсерінен тербелуі. Кеменің шайқалысын су толқыны, жел, кемені жұлқи тарту, реактивтік импульс (кемеден артиллериялық және торпедалық снаряд ату кезінде), су астындағы жарылыстар және т.б. әсерлер тудырады. Кеме шайқалысы бүйірлік, кильдік, тік бағыттық болып ажыратылады. Кеме шайқалысы кезінде осы үшеуінің бір мезгілде әсер етуі де мүмкін. Кеме шайқалысының сипаты мен шамасы толқынға, толқын ммен кеменіңжүзу бағытына, сондай - ақ кеменің мөлшеріне т.б. байланысты. Кеме шайқалысының зиянды жақтары бар (қатты шайқалыс кезінде кеменің аударылып кетуі, бүйір корпусының бүлінуі, басқару құрылғысы мен басты механизмдердің істен шығуы т.б.), кеме жасауда осы жайттарға қарсы шаралар ескеріледі. Кеме шайқалысын бәсеңдету үшін әр түрлі тыныштандырғыш қондырғылар пайдаланылады. Кеме шайқалысының теориясының негзін салған орыс ғалымы А.Н. Крылов, ал оның гидродинамикалық теориясын жасған Н.Е.Жуковский болды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев
Джасинда Бэрретт (ағыл. Jacinda Barrett; туған 2 тамыз 1972 ) — американдық актриса, модель. Әлемге көбінесе «Бриджит Джонс: грани разумного» және «Посейдон» фильмдеріндегі рөлдерімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Джасинда 1972 жылы Аустралия еліндегі Квинсленд, Брисбенде өт сөндіруші отбасында туды.

1988 жылы «Фотомодель Долли» сайысында жеңіске жетті. Джасинда Кэнмор орта мектебінде білім алып, кейін Еуропада модель мансапын бастады. 1995 жылы «Реальный мир: Лондон» шоуындағы актерлік құрамына енді. Оксфордтағы Британ-американдық драма академиясына барып жүрген.

1998 жылы қыркүйек айында Maxim атты журналдағы жаңа теледидар сериалдар туралы мақаласында көрінген. Оның пайда болуы, жаңа құнсыз опера «Ветер на воде» пайда болуына әсер етті, бірақ шоу тек 1 сезонға созылды.

Жеке өмірі
----------

2004 жыды 29 желтоқсан күні актер Габриэл Махтоммен некеге тұрды. Ерлі зайыптыларда екі баласы бар: қыз Сатин Анаис Джеральдин Махт (туған.20.08.2007) және ұл Лука Махт (туған.26.02.2014)

Бос уақытында Бэрретт парашютпен секіреді.

Дереккөздер
-----------

Джасинда Бэрретт
**Поль Думе́р** (фр. ) (22 наурыз 1857 жылы, Орияк, — 7 мамыр 1932 жылы, Париж) — үшінші республика кезіндегі француз саясаткері, Соңғы президенттерінің бірі (1931—1932).

Өмір баяны
----------

Ориякта туылды. Білім жағынан Думер математик болған, мамандығы бойынша — қаржыгер; 28 жасқа дейін өз қаласында сабақ берген, сосын тез арада Париж журналисті болып саясаткерлікпен айналысты. **Бірінші жақсы депутат** атағын Поль Думер 1889 жылы алды, ал қаржы министрі сөмкесін 1895 жылы, 28 жасында иеленді.

1897—1902 жылдары Думер генерал-губернатор атағын алды; Оңтүстік-Батыс Азияның темір жол салу жобасының басқарушысы болды, Ханойда темір жол аттарын соның атына қойды. 1906 жылы өзін президенттік сайлауға ұсынды, бірақ Арман Фальерден жеңіліс тапты. 1912 жылы Франция сенаторы болып сайланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Думер сенатор 4 ұлынан айрылды.

Дереккөздер
-----------
**Поль Лабиль Погба** (фр. *Paul Labile Pogba*; 1993 жылы 15 наурызда туған, Ланьи-сюр-Марн, Франция) — француздық футболшы, "Ювентус" клубы мен Франция құрамасының жартылай қорғаушысы.

Клубтық мансап
--------------

### Алғашқы қадамдар

Погба алғашқы мансабын 6 жасында мектептік «Руасси-ан-Бри» клубында бастады. Сол жерде 7 маусым өткізіп, «Торси» командасына қосылып, 1 маусым ойнап, капитан атанды. Кейінірек оны «Гавр» футбол клубы байқап, 2007 жылы сол жаққа көшіп кетті. Оның «Гавр» үшін ойыны көптеген европалық клубтарды қызықтырды, соның ішінде «Арсенал», «Ливерпуль» және «Ювентус».

### Манчестер Юнайтед

2009 жылы 6 қазанда Погба ресми түрде «Манчестер Юнайтедке» көшті. Алғаш рет қызылдар үшін жастар командасында ойнап, «Кру Александра» клубына қарсы ойнаған болатын. Бірақ дебюті аса сәтті өткен жоқ, себебі командасы 2:1 болып жеңіліп қалды. 2010 жылы «Манчестер Юнайтедтің» қосалқы командасына шақырылып, 2010 жылы 2 қарашада алғаш матчын «Болтон Уондерерс» клубына қарсы өткізіді.

2011 жылы 19 ақпанда Погба негізгі құрамға Англия Кубогіндегі «Кроули Таунға» қарсы ойында шақырылып, 42 номер алды. Алайда матчта алаңға шыққан жоқ. Алғашқы рет алаңға 2011 жылы 20 қыркүейкте «Лидс Юнайтед» клубына қарсы ойнады. Екінші рет «қызылдар» үшін «Олдершот Таунға» қарсы ойнады.

2012 жылы 31 қаңтарда АПЛ-да алғаш матчын «Сток Ситиға» қарсы өткізіп, Хавьер Эрнандестің орына алаңға кірді.

2012 жылы 3 шілдеде Сэр Алекс Фергюсон Погбаның ресми түрде контракты бітіп, оны созбағаны туралы жариялап, Поль «МЮ-дің» ойыншысы емес екенің айтты.

### Ювентус

2012 жылы 3 тамызда Погба «Ювентусқа» ресми түрде көшіп, 4 жылдық контракка қол қойды. 1 тамызда алғаш матчын «Бенфикаға» қарсы өткізіп, 78 минутта Андрео Пирлоның орнына шықты.

А Сериясында Погба алғаш рет «Кьево» клубына қарсы матч өткізді.

2012 жылы 20 қазанда «Наполиге» қарсы матчта ауысып кіріп, алғаш голын соқты. Жаңа маусымының басталар алдында 2015/16 жартылай қорғаушы бұрын Алессандро Дел Пьеро және Карлос Тевес ойнаған 10 номерді алды.

Погба «Ювентус» тарихындағы 19 жасында 5-тен артық гол салған екінші ойыншы болып тарихта қалды.

Ұлттық құрамада
---------------

2012 жылғы жастар әлем чемпионатында Погба француздардың капитаны атанып, 4 матч өткізіп, 2 голмен ерекшеленді. Турнирда Франциямен бірге 3-ші орынды иеленді. 

2014 жылғы әлем чемпионатына барып, командасының негізгі ойыншыларының бірі атанып, турнирдағы үздік жас ойыншы атанды.

Жетістіктері
------------

Манчестер Юнайтед
* Англияның жастар кубогінің иегері: 2010/11

Ювентус
* Италия чемпионы: 2012/13, 2013/14
* Италия Суперкубогінің иегері: 2012, 2013

20 жасқа дейінгі Франция құрама командасы
* Әлем чемпионаты: 2013

### Жеке

* 20 жасқа дейінгі әлем чемпионатының үздік ойыншысы
* Golden Boy жүлдесінің иегері: 2013
* Әлем чемпионатының үздік жас ойыншысы: 2014
* Hyundai жас ойыншысы жүлдесі: 2014

Сілтемелер
----------

* Soccerbase.com сайтында статистикасы мен профилі
**Түсіру негізін GPS технологиясын пайдалану арқылы құру.**

Геодезиядағы GPS өлшеулердің принципі
-------------------------------------

*Геодезиядағы GPS өлшеулердің принципі*. Геодезиялық GPS
өлшеулерін GPS қабылдағыштарымен төрт (одан да көп) жер
серіктерін бір уақытта бақылау арқылы жүргізіледі. Екі
қабылдағыштың бірі-базалық, ал екіншісі қабылдағыш-ровер болып
келеді. Базалық қабылдағыш барлық өлшеу процесі бойы
координаталары белгілі геодезиялык негіз пункттерінде орналасады.
Ал, ровер координаталары анықталатын нүктелер бойынша
жылжиды. Осы екі қабылдағыштар арқылы алынган деректердің
нәтижесінде, база мен ровер аралығындагы кеңістіктік вектор
анықталады. Бұл вектор базалық сызық деп аталады.
Базадан есептегендегі ровердің орнын анықтау үшін әр түрлі
өлшеу әдістері қолданылады. Бұл әдістер өлшеулерді жүргізудің
үзақтығымен ерекшеленеді, яғни нақтылы уақытта өлшеулер
жүргізу үшін радио модель қолданылады. Ол база деректерін
роверге жіберіп отырады. Нәтижелер, яғни нүкте координаталары
далалық жағдайда белгілі болады.
Өлшеу нәтижелерін өндеу алғаш далалық деректерді жазып
алып және кейін офистік компьютерлерде қайтадан өндеуді талап
етеді. Өндеу әдістерін тандау келесі факторларға: қабылдағыштық
түріне, қажетті дәлдікке, уақыттық тығыздығына және нәтижелерді
алудың нақты уақытына байланысты болады.

GPS өлшеу әдістері
------------------

*GPS өлшеу әдістері*. GPS өлшеулер кинематикалық,
дифференциялдық және тез статика әдістері арқылы жүргізіледі.
Кинематикалық және дифференциялдық әдістер тек нақтылы
уақытта өлшеуге, ал тез статистика кейін өндеуге қолайлы.
Кинематикада ровер мен базаға ортақ төрт немесе одан да көп
жер серіктерімен фазалық өлшеулер жүргізіледі. Егер өлшеу
уақытында жалпы жер серігінің саны төрттен кем болса, онда
өлшеулер кейін жер серіктері төрт немесе одан да көп болған кезде
қайталанады.
Дифференциалдың өлшеу әдістерінде координаталарды
анықтауды кодтық GPS-өлшеулерді пайдаланады.
Дифференциялдық өлшеулер үшін жер серіктерін үздіксіз
бақылаудың қажеті жоқ. Нәтижелердің дәлдігі көбіне 1 м-лік болып
келеді. Бұл өлшеу әдісінде біржиілік немесе екіжиілік
қабылдағыштар қолданылады.
Жедел статика өлшеудің кейін өндеу әдісі, ол 1см деңгейдегі
дәлдікті қамтамасыз етеді. Базалық сызықты сегіз минутта өлшеу
үшін бұл әдісте негізгі фазалық өлшеу пайдаланылады. Бұл әдіс
қабылдағыштың түріне, базалық сызық үзындығына, көрінетін жер
серіктерінің санына және жер серіктерінің геометриясына (жер
серіктерінің аспанда орналасуына) байланысты болып келеді.
Статика әдісі ең жоғарғы дәлдіктегі өлшеулерде қолданылады,
стансада өлшеу уақыты шамамен бір сағат.
Тез статика-геоинформациялық жүйенің аппараттық және
бағдарламалық бөліктерінің ең алдыңғы қатарлары нәтижесі деп
санауға болады. Тез статика әдісімен өлшеуде біржиілікті немесе екі
жиілікті қабылдағыштар пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Нұрпеиісова М.Б. Геодезия - Оқулық. Алматы: «ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. ISBN 9965-769-09-5
**Тұз қышқылы**, хлорсутек қышқылы, HCl – хлорсутек газының судағы ерітіндісі; бір негізді қышқыл. 

  

Тұз қышқылы 16 ғасырдың аяғында белгілі болды. Оны "тұз спирті" деген атаумен 17 ғасырдың ортасында неміс дәрігері И.Р. Глаубер (1604 – 1670) ас тұзы мен күкірт қышқылын әрекеттестіру арқылы бөліп алды.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Оның ең жоғары концентрациясы 36%, бұл ерітіндінің тығыздығы 1,18 г/см3, буы өткір иісті мөлдір сұйықтық, ауада түтіндене бастайды. Күшті қышқыл, суда жақсы ериді. Тұз қышқылы көптеген металдармен және олардың тотықтарымен әрекеттесіп, көпшілігі суда жақсы еритін тұздар (хлоридтер) түзеді. 

  

Өнеркәсіпте тұз қышқылын өндіру екі сатыдан тұрады: хлорсутек алу және оны сумен абсорбциялау. Таза тұз қышқылын жай заттардан тікелей синтездеу арқылы алады: H2+Cl2х2HCl+184кДж; органикалық қосылыстарды хлорлау кезінде көп мөлшерде қосымша өнім ретінде түзіледі: RH+Cl2хRCl+HCl, мұндағы R – органикалық радикал. Сату үшін өндірілетін тұз қышқылының құрамындағы хлорсутек 12,2% болса сұйытылған, ал 24%-дан көп болса концентрлі, лабараториялық мақсатта пайдаланылатын 7%-дығы ерітілген деп аталады. Тұз қышқылы 0,3% шамасында адам асқазанында болады, ол оба, сүзек ауруларын туғызатын бактерияларды өлтіреді. Өнеркәсіпте тұз қышқылы металл (мырыш, кальций, барий, т.б.) хлоридтерін және көптеген органикалық қосылыстарды синтездеуге жұмсалады. Спирт, глюкоза, қант өндіру, тері илеу және бояу, активтелген көмір алу, металл бетіндегі оксид қабыршағын кетіру, т.б. көптеген процестерде қолданылады. Газ тәрізді хлорсутек (HCl) өте улы, оның ауадағы мөлшері 0,005 мг/л-ден аса адам өміріне қауіп тудырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 8 том