recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Омарта мекен - жайы - ара ұясымен үйшіктері, ара өсіруге қажет құрал саймандар орналасқан жер. 
| Paseka.jpg| 250px|Омарта үйшігі]] Омарта мекен - жайына бал шырынды өсімдіктер өскен алқапқа жақын (2 км аспайтын), қар, жаңбыр суы жиналмайтын биіктеу, құрғақ әрі ық (орман шегіне, бақ ішіне) жер қолайлы. Омарта мекен - жайы тұрақты және көшпелі болып бөлінеді. Тұрақты омарта мекен - жайы, әдетте, бал шырыңды өсімдіктері қалың, жол қатынасы қиын жерлерде ұйымдастырылады. Көшпелі түрі балды көп жинау үшін әр түрлі өсімдіктердің гүлдеу кезеңіне байланысты бір жерден екінші жерге қоныс ауыстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**«Омега» ААҚ** - қорғаныс мақсатына қажетті өнімдер, сондай-ақ темір жол саласына, ауыл шаруашылығы техникасына арналған тораптар мен қосалқы бөлшектер шығаратын кәсіпорын. Ол 1969 ж. Орал прибор жасау зауыты ретінде салынды. 1996 жылдан — «Омега» ашық акционерлік қоғамы. Облыс орталығындағы Х.Есенжанов көшесінің бойында (42-үй) орналасқан, 7 өндірістік техникалық корпусы 60 мың м2 аумақты алып жатыр. Оған темір жол тармағы кіреді, дербес жылыту ошағы, қосымша өндірістік үймереттері бар.

Зауыттың монтаждау-құрастыру, аспаптық және механикалық, т.б. цехтары әр алуан приборлар, электронды-автоматты кешендер, байланыс аппаратураларын, металды конструкциялар, қаңқалы-корпусты заттар, нақты механика бұйымдарын шығаруға мамандандырылған. Конверсия жағдайында зауыт ұжымы кардиологиялық есептеу кешендерін, тұрмыстық электр техникасы мен радиотехникалық бұйымдар, саяжайлар мен қосалқы шаруашылықтарды механикаландыру
құралдарын шығаруды игерген. Кәсіпорында химиялық-талдамалық, металлогриялық және механик-климаттық лабораториялар жұмыс істейді. Қазір мұнда 800 адам еңбек етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Бірлесіп ату** — қарсыласты түрлі атыс кұралдарынан немесе бөлімшелермен (бөлімдермен) келісе отырып ату. Олар нысананы өзара бөлісіп алады, атысты жүргізу уақыты мен бір ізділігі анықталады. Сондай-ақ, маңызды нысаналарды ату үшін олардың атысы шоғырландырылады (орталықтандырылады). Әскерлердің мақсатына, шептеріне, бағыттарына және уақытына қарай ұйымдастырылады. Бірлесіп атуды қамтамасыз ету үшін жергілікті заттардың бірыңғай шартты атаулары, бірыңғай бағдарлар, өзара нысана көрсету тәсілдері, шакыру, атысты басқа жаққа аудару және тоқтату, өз әскерлерін тану және олар қол жеткізген шептерді белгілеу сигналдары айкындалады. Әскерлердің ұрыс кезінде атыс кұралдарын орналастырғанда, әсіресе, қорғаныста олардың бірлесіп ату мүмкіндіктері карастырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Хейсли Кроуфорд** (ағылш. *Hasely Crawford*; 16 тамыз 1950(19500816), Сан-Фернандо, Тринидад және Тобаго) — тринидадтық жеңіл атлет, қысқа қашықтықтарға жүгіруші. 

2012 жылға дейін Тринидад Және Тобагодан шыққан жалғыз Олимпиада чемпионы болды. Жалпы 3 Олимпиадада бақ сынаған (1976-1984). 1976 жылы Мюнхен Олимпиадасында 100 метрге жүгіруден чемпион атанды. 

Бұдан бөлек 1975 жылы Мехикода өткен Панамерика ойындарында қола жүлде алды. 1977 жылы Орталық Америка және Кариб бассейні ойындарында чемпион атанды. 

Порт-оф-Спейндегі бір стадионға Кроуфордтың есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**«Өлі аймақ»** (ағылш. *The Dead Zone*) — америкалық жазушы Стивен Кингтің детектив және қорқыныш элементі бар саяси триллер жанрында жазылған романы. Алғаш рет 1979 жылы Viking Press баспасы басып шығарды. Бұл Кингтің басылған бесінші романы еді, әрі Кингтің The New York Times газетіндегі бестселлерлер тізімінде көш бастаған тұңғыш шығармасы болды. Оқиға желісі бойынша, басты кейіпкер Джонни Смит көлік апатынан кейін бес жылға комаға түседі. Оянғаннан кейін ол болашақты болжай алатын қасиеті бар екендігін байқады. Ол саясаткер Грег Стилсонмен кездесіп, оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастайтынын болжаған.

«Өлі аймақтың» идеясы саяси кісі өлтірушінің дұрыс жасауы мүмкін екендігін ойлағаннан кейін пайда болды. Жазушы Джон Кеннедидің өлімінен кейін халықтың «мылтық ұстаған адамға» деген көзқарасын өзгерткісі келгені білінеді. Шығарманың түпкі ойы бір қарағанда өлтірушіні ақтауға тырысады. Автор бұл жұмысын мақтан тұтып, өзінің ең алғашқы нағыз романы деп есептеген. Кингтің ойынша басты кейіпкердің бейнесі «халықтан шыққан адамға» жақын болуы керек еді. Сол кездері негізгі антогонист қорқынышты, жиіркенішті болу керек болатын. Соңғының саяси образы Ричард Никсонге келеді. Шығарма үздік фэнтези роман номинациясында «Локус» жүлдесіне ұсынылды.

Әдеби сыншылар «Өлі аймақты» жазушының ең үздік шығармаларының бірі деп есептеді. Романның жақсы жақтары деп антагонистті, сюжетті жалған нотасыз және тежеусіз баяндауды, кішігірім көлемі мен кинематографтығын атады. Шығарманың ең басты тақырыптарының бірі — туындап жатқан саяси катастрофа. Кітаптың табысқа жетуі автордың абыройын бекітті. Роман екі рет экранизацияланған: бірінші рет 1983 жылы кинофильм форматында режиссёр Дэвид Кроненбергпен, екінші рет — USA Network-те 2002-2007 жылдары көрсетілген аттас сериалда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Grady Hendrix.* The Great Stephen King Reread: The Dead Zone  (ағыл.).  Tor.com (6 December 2012). Тексерілді, 30 тамыз 2015.
***Әсия Орынбаева*** - 1956 жылы 5 қыркүйекте бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту ауданының Күрлеуіт ауылында дүниеге келген. 1973 жылы онжылдық мектепті тамамдағаннан кейін еңбек жолын аудандық *«Қызыл ту»* және *«Красное знамя»* газеттерінде аудармашы болудан бастаған.

Еңбек жолы
----------

ҚазМУ-дың журналистика факультетін сырттай оқып бітірген.
1987 жылдан бастап баспа саласында, республикалық *«Мектеп», «Жеті Жарғы», «Экономика», «Қазығұрт»* баспаларында редакторлық қызмет атқарды. Қазақстан Республикасы Баспа және полиграфия ісінің қайраткері. Қазір ХҚЭДО (Халықаралық қаржы-экономикалық даму орталығы) Сынып жетекшісінің анықтамалығын журналында аудармашы-редактор.

Еңбектері
---------

*«Назерке» (1996), «Қызғаныш» (2001), «Қоштасу алтыбақаны» (2006)* атты хикаят пен әңғімелерден тұратын жинақтары жарық көрген.
Аударма саласында да тәжірибесі мол. М. Горькийдің *«Артамоновтардың ісі»*, Г. Флобердің *«Бувар мен Пекюше»* шығармаларын, көптеген оқулықтарды, тарихи кітаптарды тәржімалаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Әсершілдік** — адамның көңіл-күйінің тез толқып, сәл нәрселерге тез еліту қасиеті. Адам өзіне әсер еткен нәрселердің бәрін де қабылдап, оларды үнемі есінде сақтайды. Дүниенің әсемдігі мен жарасымдылығына әсерлену адамның көңілін толқытып, әр түрлі күйге түсіреді, әсем, сұлу сезімдерге жетелейді. 

Жан дүниесіне ұнамды әсер еткен заттар адамды шабыттандырып, ісінің өнімді және нәтижелі болуына оң ықпал жасайды. Әсершілдік адамның дүниені тек сезімдік түйсікпен ғана емес, ақыл-ой арқылы танып-білуіне, дүниетанымының кеңейе түсуіне де ықпал етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан энциклопедиясы 1-том
**Сауыттылар** — басым көпшілігінде клетчаткадан құралған сыртқы сауыты болады. Талшықтары екеу: біреуі еркін орналасқан, екіншісі денесін орап жатады. Хроматофоралары қоңыр-сары, кейде жасыл түсті болып келеді. Кейбір түрлері хлорофилл дәндерін жойып гетеротрофты жолымен қоректенуге көшкен (Noctiluca туысы). Ассимиляция нәтижесінде крахмал пайда болады. Тұщы суларда, теңіздерде, судың жоғары бетінде қалқып жүріп тіршілік етеді, сол себептен денесінде көп өсінділер жетілген. Негізгі туыстары: Peridinium, Ceratium, Noctiluca.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6
**Дуадақтар тұқымдасы** (лат. *Otididae*) — мамандардың бірі жеке отряд қатарына, екіншілері - тырналармен бірге отряд тармағына жатқызған тырнатәріздес құстар тұқымдасы. Бұл тұқымдаста 8 немесе 11 туыс, 22 түр бар. Нағыз құрлықта өмір сүретін орташа және ірі денелі өте алуан түрлі құстар. Аталықтары басы мен мойны әр түрлі әшекейлейтін қауырсындардың дамуымен ерекшеленеді,оны олар құсойнақ кезінде көрнекі көрсетуге пайдаланылады. Аталықтары аналықтарынан едәуір үлкен. Дене бітімі тығыз, күшті және ұзын аяғында тек қана 3 саусақ болады. Қанаты - үлкен және жалпақ. Ұзындау келген мойнында шағын ғана жалпиған басы бар. Тұмсығының түп жағы жалпақ. Жақсы жүреді және жүгіреді, ашық биотопты ұнатады, ұшуы қиынға соғады. Талғаусыз қоректенеді. Соңғы уақытта бұл тұымдас құстардың саны негізгі биотоптың бұзылуымен азайып кетті. Дуадақ тұқымдастардың Қазақстанда 3 түрі өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар.Мектеп энциклопедиясы,2010,Ковшарь Анатолий Федорович,ISBN 978-601-282-168-0, 352 бет, Алматы: Атамұра
**Орынбаева Әсия Біржанқызы** — 1956 жылы 5-қыркүйекте бұрынғы Көкшетау облысы]], Қызылту ауданы, Күрлеуіт ауылында дүниеге келген. .
1973 жылы онжылдық мектепті тәмамдағаннан кейін еңбек жолын мектепте ұзартылған күн тобының мұғалімі, аудандық "Қызыл ту" және "Красное знамя" газеттерінде аудармашы болудан бастаған.

ҚазҰУ-дың журналистика факультетін сырттай бітірген. 1987 жылдан баспа саласында, республикалық "Мектеп", "Жеті жарғы", "Экономика", "Қазығұрт" баспаларында редактор болып келеді. Аударма саласында да тәжірибесі мол.
Қазақстан Республикасы Жазушылар одағының мүшесі. "Назерке" (1996, "Жалын") және "Қызғаныш" (2001, "Жалын") атты екі кітабы жарық көрген.

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық.
Алматы, "Білім" баспасы. 2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Педро Элиезер Родригес Ледесма** (ис. *Pedro Eliezer Rodríguez Ledesma*; 27 шілде, 1987, Санта-Крус-де-Тенерифе) — Испания құрамасының және Италияның "Лацио" клубының футболшысы, жартылай қорғаушы.

Өмірбаяны
---------

### Клубтық

"Барселона" футбол академиясының түлегі. Команда құрамында алғаш рет 2008 жылы 12 қаңтарда Испания кубогы аясындағы "Мурсиямен" ойында негізгі құрамда алаңға шықты. Бұл ойында "Барселона" 4:0 есебімен жеңіске жетті. Жеті маусым бойы "Барселона" сапында тұрақты ойнап, 320 кездесуде 99 гол соқты. 2008-09 жылғы маусымда команда қатысқан алты бірдей клубтық турнирдің бәрінде гол соққан тарихтағы тұңғыш футболшы. 2009 жылы 29 тамыздағы УЕФА Суперкубогында Донецкінің "Шахтерімен" өткен ойында матч тағдырын шешкен жалғыз допты соқты. 2011 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында есеп ашты. Айта кетейік, бұл ойында "Барселона" 3:1 есебімен "Манчестер Юнайтедті" ұтқан болатын.

Барселона сапында үш рет УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды.

2015 жылы 20 маусымда "Челсиге" ауысып, төрт жылдық келісім-шартқа қол қойды. Арада үш күн өткен соң "Вест-Бормбичпен" болған чемпионат матчында алаңға шықты да, бір гол соқты. "Челси" 3:2 есебімен жеңіске жетті. 2016/17 маусымда Англия чемпионы атанды.

2020 жылы тамыз айында "Ромаға" ауысты.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2010 жылы 29 мамырда Сауд Арабиясымен өткен жолдастық кездесуде алаңға шықты. Бұл ойында Испания 3:2 есебімен жеңіске жетті. Арада бір жарым ай өткен соң құрама 2010 жылғы Әлем чемпионатында алтын жүлдені иемденді. Арада екі жыл өткен Еуропа чемпионы атанған құрама сапында да Педро болды.

Жетістіктері
------------

**"Барселона" сапында**

* Испания чемпионы (5): 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2014/15
* Испания кубогы (3): 2009, 2012, 2015
* Испания суперкубогы (4): 2009, 2010, 2011, 2013
* УЕФА Чемпиондар Лигасы (3): 2009, 2011, 2015
* УЕФА Суперкубогы (3): 2009, 2011, 2015
* Клубтар әлем чемпионаты (2): 2009, 2011

**"Челси" сапында**

* Англия чемпионы (1): 2016/17
* Англия кубогы: 2017/18
* УЕФА Еуропа лигасы: 2018/19

**Ұлттық құрама сапында**

* Әлем чемпионы (1): 2010
* Еуропа чемпионы (1): 2012

Жеке өмірі
----------

Кароила Мартинге үйленген. 2013 жылы 4 сәуірде ұлдары Брайн Родригес Мартин дүниеге келді. 1984 жылы туған Ағасы Криан Родригес Ледесма да футболшы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ФИФА сайтындағы профилі Мұрағатталған 19 қыркүйектің 2017 жылы.
**Сиримаво Ратватте Диас Бандаранаике** (там. *சிறிமாவோ ரத்வத்த டயஸ் பண்டாரநாயக்க*) (17 сәуір 1916 — 10 қазан 2000) — Шри-Ланканың премьер-министрі 1960—1965, 1970—1977, 1994—2000 жылдары; премьер-министр болған дүние жүзіндегі бірінші әйел.

Ері Соломон Бандаранаике 1959 жылы реакционерлер өлтіргеннен кейін, өздері ұйымдастырған Цейлонның бастандық партиясы басшыларының бірі болды. 1960 ж. мамыр айында осы партияның төрайымы болып сайланды. 1960-65 жылдары Цейлонның премьер-министрі болды. Сиримаво Бандаранаике үкіметі саяси құрылысты демократияландыру саясаты мен прогрессивті экономикалық реформалар жүргізді; қоғамдық құрылысы әр түрлі мемлекеттердің бейбіт қатар өмір сүруі саясатын жақтады. Сиримаво Бандаранаике 1970 ж. үкімет басына қайта келді. Үкіметті басқарған кезде КСРО-мен, Қытаймен байланысты нығайтып, Үндістан - бас серіктесі болып, Пакистанмен де қарым-қатынасты жақсартты.

1972 ж. 22 мамырда жаңа Конституция бойынша Цейлон Шри-Ланка Демократиялық Социалисттік республикасының құрамындағы тәуелсіз мемлекеті болды. Бандаранаике ант беріп, жаңа мемлекеттің премьер министрінің лауазымына тағайындалды. 1973 жылдың мұнай дағдарысы, т.б. себептердің салында Сиримаво Бандаранаикенің позициясы әлсіреп, 1977 жылдың сайлауында Бандаранайке басқарған Шри-Ланканың бостандық партиясы жеңілді. 1980 жылы сот шешімімен Бандаранайке билігін асыра пайланған үшін депутаттық мандатынан айрылып, саяси әрекетшілдіктерін жүргізуге тыйым салынды. 1986 ж. ақталып, сол жылы қайтадан парламентке сайланды. 1988 ж. Бандаранайке президенттік сайлауына қатысты, бірақ Ранасингхе Премадаседен ұтылып 1989 жылдан бастап оппозицияны басқарды.

1994 ж. Бандаранайкенің қызы Чандрика Кумаратунга президенттік сайлаында ұтып, Шри-Ланканың елбасы болды. Бірінші қадамы - анасын Сиримаво Бандаранаикені премьер-министр қылып тағайындады. 2000 жылдың тамыз айында 84 жасында (әлемдегі ең кәрі саясаткер-әйел болып) отставкаға кетті. 2000 жылдың 10 қазанында жүрек ұстамасынан қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sirimavo Bandaranaike of Sri Lanka Dies at 84; First Woman Premier …
2. ↑  S.W.R.D.Bandaranaike,or Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike (Prime Minister of Sri Lanka).  Britannica Online.
3. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Нафтидтер** - мұнайды, табиғи жанғыш газдарды, газконденсаттарды, мұнайдың табиғи туындыларына жататын малтаны, асфальтты, асфальтитті, оксикеритті, гуминокеритті, керитті, антраксолитті, озокеритті, тағы басқа қамтитын табиғи таушайырлар тобы. Аталған кластар арасындағы шектер физикалық-химиялық көрсеткіштері бойынша анықталды. Нафтидтерді нафтоидтардан ажырата білудің маңызы зор, өйткені нафтоидтар мұнай іздестіру көрсеткіші бола алмайды, олар көбінесе өңірдің мұнайлы-газдылығымен байланысты болмайды. Нафтоидтар - органикалық затпен байыған таужыныстарға жоғарғы температура мен
қысымның оқшау әсерінен түзілетін табиғи таушайырлар тобы. Нафтидтер пиронафтоидтар мен тектононафтоидтарға ажыратылады.
Әуелгілері жапсарлық метаморфизм кезіндегі органикалық заттар пиролизінің өнімдері болып табылады, екіншілері біршама төмен
температураларда органикалық заттың қозғалмалы түрбөлшектерінің сығымдалып, көрші таужыныстардың қуыстарын толтыруынан түзіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Әскер Есенқұлов** – медицина ғылымының докторы (1989), професор (1991), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1994).

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1964 Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген;  

1964–75 Қазақ онкология және радиология ғылыми-зертхана институтында стажер, кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болды;  

1976 жылдан Қазақ ұлттық медицина университетінде доцент,професор;  

1995–2000 декан, кафедра меңгерушісі;  

1995 ҚР Денсаулық сақтау агенттігінің бас маман-маммологы;  

1999 Қазақ ұлттық мед. университетіне қарасты Маммология клиникасының меңгерушісі (Алматы) қызметтерін атқарды. ҚР маммолог-дәрігерлер одағының төрағасы.

Еңбектері
---------

«Клинико-эпидемиологическое исследование рака молочной железы в Казахстане (патогенетические особенности)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми еңбектері сүт безі қатерлі ісігінің клиника, эпидемиология, иммунология, эндокринологиялық ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Әскер Есенқұлов қатерлі ісікті емдеудің бірнеше жаңа тәсілдерін: сүт безі қатерлі ісігін хирургиялық операциядан кейін вакуумдық білте қойып емдеуді; әйелдердің асқынған жатыр ісігіне химиялық дәрілерді артериялық қан тамырлары арқылы енгізуді; сүт безіндегі қатерлі ісікті ең алғашқы өсу кезеңін анкета арқылы (скрининг әдісі) анықтауды ұсынған. Әскер Есенқұловтың басшылығымен «Маммология» журналы шыға бастады (1999).
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы

Сілтемелер
----------

Әскер Есенқұловтың макаласы(қолжетпейтін сілтеме)  

"Ананың сүті бұзылса, баладан маза кетеді" мақаласы(қолжетпейтін сілтеме)
*Басқа мағыналар үшін Сиректау деген бетті қараңыз.*
**Сиректау** – Ай жəне Қарақол өзендерінің аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы Шолпан ауылының батысында 9 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 592 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі көлбеу тізбектелген шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған. Етегінде Кішкене Жарыққұдық, Жарыққұдық, Айнабұлақ, т.б. бұлақтар бар.

Өсімдігі
--------

Таудың күлгін топырағында селеу, бетеге, жусан, тау аңғарларында бұталы өсімдіктер өседі. Атырабы шабындық жəне мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Итах әл-Хазари** (араб.: إيتاخ الخزري‎;849 жылы қайтыс болған) — аббас халифы, Мұхаммед әл-Мұғтасымның әскери қолбасшысы.

Өмірбаяны
---------

Оның нисбасы бойынша Итах шығу тегі бойынша хазар және әл-Мұтасиммен 815 жылы гулам ретінде сатып алынбағанша «әл-Таббах» (аспазшы) лақап атына ие болған Салам әль-Абраш әл-Хадимның ас үйіндегі құл[1][2]. Ол кейіннен әл-Мұтасимның түрік гвардиясының аға командирлерінің бірі болып, бірнеше шайқастарға, олардың ішінде Аморияны қоршап алуға қатысты.

әл-Мұтасим кезінде Итах Аббас Самаррасында шорта басшысы болды және халифтың жеке гвардиясын басқарды[1]. 842 жылы билікке әль-Уәсиктың келуімен Итах Ашинас әскери қолбасшысымен бірге халифаттың маңызды адамдары болды[3]. 843 әлде 844 жылы әль-Уәсик Итахты Йемендегі наменгер ретінде тағайындады[1]. 844 әлде 845 жылы Ашинастың қайтыс болуымен Итах Мысырдағы наменгер ретінде тағайындалды. Бұл лауазымды ол Хартамах ибн әл-Нәдір әл-Жабалиға берді[1][3]. Якубидың жылнамалары әл-Уәсик кезінде Итах Ұлы Хорасан, Синд пен Тигрдың жағасындағы жерлерді басқарды деп хабарлайды[1].

847 жылдың тамызында әл-Уәсиктың кенет қайтыс болуынан кейін Итах халифтың ізбасарын таңдауы тиіс жоғарғы қади Ахмад ибн Әби Дуад пен әскери қолбасшы Уәсиф әл-Түркимен уәзір Мұхаммад ибн әл-Зайятпен бірге маңызды шенеунік ретінде тағайындалды. Ибн әл-Зайят халифтың орнына әл-Мұтасимның ұлын әл-Мұхтадиды ұсынды. Бірақ ол басшылыққа әлі жас болды. Кеңес әл-Мұтауәкіл халифы ретінде әл-Мутасимның басқа ұлын, 26-жасар Жафарды тағайындады[4][5]. Жаңа халиф барлық халифатты басқарған әкесінің қызметшілерінен құтылуды шешті[6]. Бірінші нысанасы әл-Мұтауаәкіл өткеніне құрметтемеген уәзір ибн әл-Зайят болды. 847 жылдың 22 қыркүйегі ол Итахты ибн әл-Зайятқа кездесуге келу сұрауы жолдауымен жіберді. Уәзірді Итахтың үйіне алып келіп, онда Итах оны үй қамағына қамап, өлгенше азаптап, оның жеке мүлігін екшелейді[7][8]. Бұл Итах мансабының жоғарғы шегі болды: ол хаджиб лауазымын алып, сарай күзеті мен баридтың (тыңшылар жүйесінің басшысы) басшысы болды[3].

Алайда 848 жылы Итахты қажылық жасауға және өз өкілеттілігін босатуға көндіреді. Қажылықтан келген соң Итахты тұтқындап, барлық мүлігін тартып алады (жеке үйінің өзінен халифтың тыңшылары миллион алтын динар табады). Итах 849 жылы шөлден түрмеде қайтыс болады[3].

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5  Kraemer, 1989, p. 9 (note 17)
2. ↑  Bosworth, 1991, p. 46
3. 1 2 3 4  al-Turkī, 2004
4. ↑  Kennedy, 2006, pp. 232–233
5. ↑  Kraemer, 1989, p. 68
6. ↑  Kennedy, 2006, p. 234
7. ↑  Kraemer, 1989, pp. 65–71
8. ↑  Kennedy, 2006, pp. 234–236
Тарпаң
**Тарпаң** (Equus gmelіnі) – жойылып кеткен жабайы жылқы. 18-ғасырдың басына дейін Оңтүстік-Шығыс Еуропаның ылғалды ормандарында, далалы және орманды-далалы аймақтарында, Батыс Қазақстан өңірінде үйірімен таралған. Шоқтығының биіктігі 136 см-ге жуық, терісіндегі түгі сұрғылт, арқасында қара жолағы, тікірейген қара жалы болады. Тіршілік ортасына байланысты 2 түр тармағы болған: *дала тарпаңы*, оның ең соңғы дарабасы 1879 жылы Аскания-Нова маңында өлтірілген, ал айғыры табиғи жағдайда 1918 жылға дейін тіршілік еткен. *Орман тарпаң*ының соңғы дарабасы 1814 жылы қазіргі Калининград облысы аумағында өлтірілген. 20 ғасырда тарпаңның тұқымын қайта шығару үшін Польша мен Германияда жүргізілген іріктеу-будандастыру жұмыстары еш нәтиже бермеді. Қазақстанда тарпаңдар плейстоценнің соңынан 18 ғасырдың ортасына дейін тіршілік еткен.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 8-том
**Ешкіні тарту**- қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Қатысушылардың күші, батылдығы, іскерлігі сынақталатын ұлттық спорт ойыны. Ойын қатысушыларына лақ немесе бұзау беріледі. Бұл ойын – жылқымен басқаруды, ертоқымда отыруды, ал негізгісі күшті сынау. Ойын ережесі бойынша, көкпарды, толық шауып келіп, жерден көтереді және қадірлі ақсақалдың немесе өте құрметті адамның босағасына апаруға тырысады. Қарсыластар алып қоюға және өздері қадірлейтін адамдарға апаруға тырысады. Іскерлікті, мықты атқа мінуші жігіт және жақсы жүйрік жылқы жеңімпаз аталады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Ешкітау деген бетті қараңыз.*
**Ешкітау**  – Жалпы Сырттың оңтүстігіндегі үстіртті қырат.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 259 м. Қыраттың беті жонды келген, оңтүстік беткейі тік жарқабақты, сай-жыралармен тілімденген. Бор, мергельді шөгінділері жапқан палеогеннің құмды саздақтарынан түзілген. Таудан Деркүл өзені бастау алады.

Өсімдігі
--------

Беткейінің қызыл қоңыр топырағында бетеге, боз, жусан өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Гүлшарбан Қамылбайқызы Сабурова** (7.11.1951 жыл) - Педагогика ғылымдарының кандидаты (2001). Қазақ.

Әкесі - Сабуров Қамылбай Ағзамұлы, марқұм, әскери қызметкер болған.
Анасы - Сабурова Кұлтай, марқұм, сауда саласында жұмыс істеген.

Н.К. Крупская атындағы Семей педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (1972).

Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Орта мектепте аударма шығармаларын оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері».
«Аударма шығармаларын оқытудың тиімді жолдары» монографиясының (Алматы қаласы, 2005), 40 астам орыс мектебінде қазақ тілін оқыту туралы әдістемелік жинақтардың; «Мектептегі орыс тілі», «Қазақ мектебіндегі орыс тілі» журналдарындағы мақалалардың авторы.

КОКП мүшесі (1972-1991).

1972 жылдан - Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы ОМ орыс тілі және әдебиеті пәнінің оқытушсы (Абай облысы Ақсуат ауданының Көкжыра ауылы). 1976 жылдан - академик О.А. Жәутіков атындағы Республикалық арнайы физика-математика мектеп-интернаты директорының орынбасары, директордың ғылым және әдістеме бойынша орынбасары, интернат меңгерушісі, директоры.

1996 жылдан бері - «Келешек» физика-математика мектебінің директоры (О.А. Жәутіков атындағы Республикапық арнайы физика-математика мектеп-интернатының негізінде құрылған).

Семей облысының Ақсуат аудандық кеңесінің депутаты (1973-1976).

«Қазақстанның іскер әйелдері» клубының мүшесі.

Марапаттар
----------

* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005),
* Ы. Алтынсарин атындағы (2006),
* «Ерен еңбегі үшін» (2007),
* «Астанаға 10 жыл» (2008),
* «Дарын 10 жылдығы» (2009) медаль;
* Қазақстан Республикасының Білім министрлігінің құрмет грамоталары (1993, 2005)
* ҚР оқытушы-әдістемешісі (1994).
* Қазақстан Республикасының білім беру үздігі (1993).

Отбасы
------

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Адамбек Махсұтұлы Татенов, физика-математика ғылымдарының кандидаты, Халықаралық ақпараттандыру академиясының профессоры академигі, «Инфотех» ЖШС директоры.

Қызы - Данара (1980 жылы туған), банк қызметкері.

Немересі - Нұрдана (2001 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Гәпік** (әз. *qəpik*) — 1/100 манатқа тең Әзірбайжан Республикасының ұсақ ақша бірлігі. 2006 жылғы деноминациядан кейін белгіленген бағасы 1, 3, 5, 10, 20 және 50 гәпік шақалары айналыста болды.

Этимологиясы және транслитерациясы
----------------------------------

Әдетте «гәпік» сөзінің шығу тегі орыстың «копейка» сөзімен байланыстырады. Дегенмен, бір нұсқа бойынша, «копейка» сөзінің өзі — түркі тектес және ит дегенді білдіретін түбір болуы мүмкін.

Ағылшын тілінде «гәпік» сөзінің әлі бір мағыналы транслитерациясы жоқ. Ағылшын тіліндегі сөздіктер кем дегенде екі — *gopik* және *qepiq* емле келтіреді. Әзірбайжан Республикасы Орталық банкінің ресми сайтында *gepik* және *gapik*, ағылшын тіліндегі Уикипедияда — *qapik*, Еуропалық Одақ аясында қабылданған стандартта — *kepik* қолданылады.

Шақалары
--------

### 1992-1993 жылғы шығарылым

Салыстырмалы өлшемдер

| Бейнесі | Белгіленген бағасы | Жылы | Металлы (жабыны) | Диаметрі, мм | Жуандығы, мм | Салмағы, г | Қыры |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 5 гәпік | 1992 | қола | 17 | 1,35 | 2,35 | тегіс |
|  | 1993 | алюминий | 16,5 | 1,5 | 0,85 |
|  | 10 гәпік | 1992 | алюминий | 19 | 1,6 | 0,98 |
|  | 20 гәпік | 1992 | қола | 19,5 | 1,45 | 3,2 |
|  | алюминий | 20 | 1,5 | 1,12 |
|  | 1993 |
|  | 50 гәпік | 1992 | никел | 23 | 1,5 | 5,1 |
|  | алюминий | 23 | 1,6 | 1,51 |
|  | 1993 |

### 2006 жылғы шығарылым

Салыстырмалы өлшемдер

| Бейнесі | Белгіленген бағасы | Жылы | Металлы (жабыны) | Диаметрі, мм | Жуандығы, мм | Салмағы, г | Қыры |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 гәпік | мыс/болат/мыс | 16,25 | 1,9 | 2,8 | тегіс |
|  | 3 гәпік | мыс/болат/мыс | 18 | 2,15 | 3,45 | ойық |
|  | 5 гәпік | мыс/болат/мыс | 19,75 | 2,2 | 4,85 | кедір-бұдыр |
|  | 10 гәпік | жез/болат/жез | 22,25 | 1,95 | 5,25 | 7 шұңқырлытегіс |
|  | 20 гәпік | жез/болат/жез | 24,25 | 2,1 | 6,6 | үзілмелі-бұжыр |
|  | 50 гәпік | сақина: болатортасы: жез/болат/жез | 25,5 | 2,2 | 7,7 | *Azərbaycan**Respublikası*жазуы барбұжыр |

### Естелік шақалары

Шақалар 2006 жылы proof ретінде Аустрияның ақша сарайында 999 сынамалық алтынмен соғылған.

Бет жағы мен арт жағының әрленімі бірдей белгіленген бағадағы кәдімгі айналыстағы шақалардың әрленіміне толығымен ұқсас.

Таралымы: әр белгіленген бағаға 50 шақадан.

|  |
| --- |
|  |
|  |
| Белгіленген бағасы | 1 гәпік | 3 гәпік | 5 гәпік | 10 гәпік | 20 гәпік | 50 гәпік |
| Салмағы (г) | 7,10 | 8,80 | 10,70 | 13,05 | 15,85 | 17,60 |
| Диаметрі (мм) | 16,25 | 18,00 | 19,75 | 22,25 | 24,25 | 25,50 |
| Қыры | тегіс | ойық | бұжыр | тегіс | үзіл.-бұжыр | жазуымен |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Merriam-Webster, 2011, Gopik мақаласы
2. 1 2  Free Dictionary, 2011, Qepiq мақаласы
3. ↑  Merriam-Webster, 2011, Статья Gopik
4. ↑  Жарты ай және жұлдызбен бөлінген екі «AZERBAYCAN RESPUBLIKASI» жазуы бар.
**Есет Әукебаев**(1921-2008) 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданының Теректі ауылында туған. 

1940 жылы қазан айында Қызыл Армия қатарына шақырылған. Забайкал майданының Халхын Гол (*Моңғол Халық Республикасы*) аумағындағы кеңес әскерлерінің құрамында моторлы атқыштар полкының рота саяси жетекшіл, осы полктің комсоргі болған. 1944 жылы мамырда шекара әскеріне ауысқан. 1956 жылдың шілдесіне дейін Забайкал, Шығыс шекара округтерінің шекара отрядтарында қызмет атқарған.

Жұмыс баспалдағы
----------------

Әскери атағы — полковник. Әскерден босаған соң *«Социалистік Қазақстан»* (*қазіргі «Егемен Қазақстан»*) газетінде (1956—1969) әдеби қызметкер, әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, редакциялық алқа мүшесі, республикалық *«Жазушы»* баспасында Бас редактор (желтоқсан 1969 — қараша 1984) болып істеген. 1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Алғашқы өлеңі 1937 жылы Зайсан аудандық *«Социалды жол»* газетінде жарияланған.

Шығармалары
-----------

Алғашқы кітабы — *«Сақшы сыры»* (1954). 

Бұдан кейінгі кітаптары: 

* *«Таң шапағы»* (1966)
* *«Досыма хат»* (*орыс тілінде, 1968*)
* «Асқар таулар» (1973);
* *«Бірлік бәйтерегі»* (*орыс тілінде, 1977*),
* *«Кеңшілік»* (1980),
* *«Өмір — бақыт»* (1983),
* *«Күн мен көлеңке»*. Сонеттер (2000).

Жетістіктері
------------

Медальдері мен ордендері:

* Екінші дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені
* *«За боевые заслуги», «Забезупречную службу», «За доблестный труд»* медалі
* *«Халхын Голдегі жеңіс»* (*Моңғол Халық Республикасы*) медалі

Басқа да марапаттары:

* екі рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған.
* Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Макс Карвер**(1988 жылы 1 тамызда дүниеге келген)—америкалық актёр,модель.

Биографиясы
-----------

Макс 1988 жылдың 1 тамызында дүниеге келген.Туған жері АҚШ,Калифорния штаты,Сан-Франциско.Макстың Чарли Карвер атты егіз-бауыры бар.Қазіргі таңда Максте және Чарлиде актер болып табылады.Ең қызығы екеунің туған күндері әр түрлі,яғни Чарли 31 шілдеде дүниеге келсе,Макс одан 7 минут кейін,1 тамыз күні дүние есігін ашқан.2012 жылы Макс бакалавр дәрежессі бойынша,Оңтүстік Калифорния университетін тәмамдады.

Жеке өмірі
----------

Қазіргі таңда ол «Teen Wolf» телесериалындағы өзінің әріптесі Холлэнд Роуденмен қарым қатынаста.

Фильмографиясы
--------------

|  | Тақырыпша мәтіні | Тақырыпша мәтіні |
| --- | --- | --- |
| 2008-2012 | Desperate Housewives | Престон Скаво |
| 2009 | The Office | Эрик |
| 2010 | Good luck Charlie | Брэд |
| 2010 | Cliffhanger | Чарли |
| 2012 | best friends Forever | Кори |
| 2012 | Heaven`s Point | Кевин |
| 2012 | Victorious | Эван Смит |
| 2012 | NTSF:SD:SUV | Тэд |
| 2012 | Halo 4 :Forward Unto down | Кадмон Ласки |
| 2013 | Dean Slater:Resident Advisor | Жас жігіт |

Өмірбаяны
---------

Макс Карвер 1988 жылы 1 тамыз күні Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласында өмірге келген. Макста егіз бауыры Чарли Карвер бар. Ол да актер. Екеуі егіз болғанымен туған күндері әр түрлі: Чарли 31 шілдеде туды, ал Макс 7 минутқа кеш, 1 тамызда дүниеге келді.

Дереккөздер
-----------

1. Макс Карвер instagram-да
2. Макс Карвер твиттерде
3. Макс Карвер Internet Movie Database сайтында
4. Макс Карвер
**«Желтоқсан қарлығаштары»** (кітап) – Болатбек Тәңірбергеннің публицистикалық жанрда жазған кітабы. 1986 жылғы Алматы қаласындағы желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қыздарының қайсарлығы туралы сыр шертілген. Бұл кітап Алматы қаласы әкімдігінің Ішкі саясат басқармасының әлеуметтік тапсырысы бойынша 2010 жылы жарық көрген. 191 беттен, 4 бөлімнен тұрады. **1-бөлім** – Ұлтазаттық күрестерден желтоқсан көтерілісіне дейін; **2-бөлім** – Желтоқсан, қыздар, тағдырлар; **3-бөлім** – Желтоқсандық қыздар естелігі елдіктің сырын шертеді; **4-бөлім** – Қаһарман қыздар қайда жүр? деген тақырыптармен берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Желтоқсан қарлығаштары» кітабы. ISBN 788-548-4258-64-5.
**Есепшот** - ең алғашқы пайда болған есептеу құралы болып табылады. 

Қытай есепшоты
Кейбір деректерге сүйенсек, есепшоттың жасы 2000-5000 жылдар шамасында, ал пайда болған жері ертедегі Қытай немесе ертедегі Мысыр, тіпті ежелгі Грекия болуы да мүмкін. Бұл санау құралын гректер мен Батыс-Еуропалықтар «абак» деп, қытайлықтар «суан-пан», жапондықтар «серобян» деп атаған. Бұл құралмен есептеулер оның шұңғыл тақтада орналасқан тастарын жылжыту арқылы жүргізілген. Тастар піл сүйегінен, түрлі түсті шынылардан, қоладан жасалды. Осындай есепшоттар қайта өркендеу дәуіріне дейін пайдаланылып келді. Оның жетілдірілген түрі осы күнге дейін қолданылып келеді.
Желтоқсан көшесі
Желтоқсан көшесіндегі «Астана» телеканалының ғимараты
**Желтоқсан көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Мәскеу көшесінде аяқталады. Абай, Бөгенбай батыр даңғылдары мен Тұрар Рысқұлов, Кенесары, Талғат Бигелдинов, Сәкен Сейфуллин, Әліби Жангелдин көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2360,9 м.

Желтоқсан көтерілісі - 1986 жылы 17-19 желтоқсан аралығында Алматыда болған қазақ жастарының КСРО үкіметінің отаршылдық, әміршіл-әкімшіл жүйесіне қарсы наразылық қимылдары. Көтерілістің басталуына Мәскеудегі орталықтың Республика халқының пікірімен санаспастан, Ресейдің Ульянов облыстық партия комитетінің 1 -хатшысы Геннадий Колбинді Қазақстан Компартиясы ОК-нің 1-хатшысы етіп тағайындауы түрткі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Үлбі**  – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы Күркіреуік (Громотуха) саласын қоса алғанда 156 км. Су жиналатын алабы 4990 км2.

Бастауы
-------

Тынық және Күркіреуік өзендері бір-біріне қосылған жерден «Үлбі» деп аталады. Орталық Алтайдағы Иванов жотасы беткейінен басталып Ертіс өзеніне кұяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары тік жарлы, Үлбі өзенінің жоғарғы ағысы шатқалды, ені 400 м. Еріген қар, жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық су қоры 78,3%-ы сәуір - шілдеде, 15,2%-ы тамыз - қарашада, 6,5%-ы желтоқсан - наурызда өзен арнасымен ағып өтеді. Суының минералдылығы су тасу кезеңінде 100 - 300 мг/ л-ден сабасына түскенде 500 - 700 мг/л-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа су өтімі құйылысынан 10 - 151 км жоғарыда 102 м3/с. Лайлылығы жоғарғы ағысында 50 г/м3-ден төменгі ағысында 200 г/м3-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа тасынды өтімі 8,2 кг/с. Өзен бойында шағын Хайрузов, Тишин, Үлбі СЭС-тері салынған. Риддер, Өскемен қалалары осы өзен бойында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
**Үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген қалалар** (жап. 政令指定都市 Сэйрэй ситэй тоси) — *Жергілікті өзіндік басқарма туралы заңымен* сәйкестенетін, Министрлер кабинетінің жарлығы бойынша берілген ерекше әкімшілік-құқықтық мәртебесі бар жапон қалалар. Осы қалалардың өзін-өзі басқару ұйымдарының мүшелерінде, тек префектураның деңгейінде шешілетін кейбір сұрақтар бойынша шешімдерді қабылдауға (мысалы, қалалық білім алу жүйесі, әлеуметтік қамсыздандыру, қаланы жоспарлау, шағым бизнестің кәсіпорындарын лицензиялау салаларында) құқықтары бар.

Осы мәртебеге ие қалалар, үкімет органдарының әкімшілік деңгейдегі сұрақтарды (мысалы, тіркеу, жылжымайтын мүлікке салынатын салық, медициналық сақтандыру салаларында) шешуге құқықтары бар, қалалық аудандарға(жап. 区 ку) бөлінеді. 

Заң бойынша үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген қалаларда минимум 500 000 адам тұруы керек (2005 жылға дейін тек халықтың саны 1 млн-ға жететін қалалар ғана *жарлықтар бойынша белгіленген қалалар* деген мәртебге ие болған).

Токио астаналық префектура болып саналады, сондықтан үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген қала мәртебесіне талаптанбайды.

Үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген қалалардың тізімі
----------------------------------------------------------

2010 жылдың 1 сәуірінде Жапонияда үкіметтің жарлықтары бойынша белгіленген 19 қала болған:

| Аймағы |  Префектурасы | Атауы | Белгіленген күні | Халық саны | Ауданы,
км² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Хоккайдо | Саппоро | 1 сәуір 1972 | 1 933 787 | 1121,12 |
| Тохоку | Мияги |  Сендай | 1 сәуір 1989 | 1 052 147 | 785,85 |
| Канто | Сайтама |  Сайтама | 1 сәуір 2003 | 1 250 928 | 217,49 |
| Тиба |  Тиба | 1 сәуір 1992 | 965 480 | 272,08 |
| Канагава | Иокогама | 1 қыркүйек 1956 | 3 709 686 | 437,38 |
|  Кавасаки | 1 сәуір 1972 | 1 459 796 | 142,70 |
|  Сагамихара | 1 сәуір 2010 | 722 881 | 328,83 |
| Тюбу | Ниигата |  Ниигата | 1 сәуір 2007 | 808 189 | 726,10 |
| Сидзуока |  Сидзуока | 1 сәуір 2005 | 707 119 | 1411,82 |
|  Хамамацу | 1 сәуір 2007 | 791 458 | 1558,04 |
| Айти |  Нагоя | 1 қыркүйек 1956 | 2 275 171 | 326,43 |
| Кинки | Киото |  Киото | 1 қыркүйек 1956 | 1 469 848 | 827,90 |
| Осака |  Осака | 1 қыркүйек 1956 | 2 685 481 | 223,00 |
|  Сакаи | 1 сәуір2006 | 840 037 | 149,99 |
| Хёго |  Кобе | 1 қыркүйек 1956 | 1 538 267 | 552,26 |
| Тюгоку | Окаяма |  Окаяма | 1 сәуір 2009 | 714 128 | 789,92 |
| Хиросима |  Хиросима | 1 сәуір 1980 | 1 185 097 | 905,41 |
| Кюсю | Фукуока |  Китакюсю | 1 сәуір 1963 | 963 598 | 488,78 |
|  Фукуока | 1 сәуір 1972 | 1 517 650 | 341,70 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  指定都市市長会 (jp).  指定都市市 長会. — Ассоциация мэров городов, определённых указами правительства. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 сәуір 2012. Тексерілді, 13 шілде 2010.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 地方自治法第二百五十二条の十九第一項の指定都市の指定に関する政令 (jp).  Ministry of Internal Affairs and Communications. — параграф 1, 19 бөлім, статья 252 «Закона Японии о местном самоуправлении». Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 сәуір 2012. Тексерілді, 13 шілде 2010.
* 指定都市市長会 (jp).  指定都市市長会. — Ассоциация мэров городов, определённых указами правительства. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 сәуір 2012. Тексерілді, 13 шілде 2010.
Координаттар: 49°28′17″ с. е. 51°44′37″ ш. б.﻿ / ﻿49.47139° с. е. 51.74361° ш. б.﻿ / 49.47139; 51.74361 (G) (O) (Я)

**Үкі би кесенесі** — Үкі бидің кесенесі. Қазақстанның Батыс Қазақстан облысында орналасқан.

Үкі би Кіші жүздің қоғамдық-саяси өмірінде көзге түсіп, ел істеріне белсенді араласқан тұлға болған.

Үкі бидің өлтірілуі
-------------------

Үкі Би шамамен 1819–1821 жылдарда Ресей әскерінің тапсырысымен қапыда қаза тапқан. Жайықтың арғы бетіне қоныстандырамын деген үмітпен өзеннің Еуропа бөлігіндегі көпес казак шақыртуымен қонаққа барған Үкі биді атының үзеңгісіне у жағып, қапияда өлтіреді.

Сипаттамасы
-----------

Кесене күйдірілген қызыл кірпіштен қаланған, төбесі күмбездеп жабылған және қызыл тастан салған мазары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *ДАРХАНБАЕВА, Мөлдір* Батыстың би-батырлары  (қаз.).  el.kz (27 тамыз 2019). Тексерілді, 18 шілде 2023.
2. 1 2 3  *АЛЛАЯРҰЛЫ, Жәнібек* Үкі би және оның заманы  (қаз.). Тексерілді, 18 шілде 2023.
**Ресурстардың барлану дәрежесі.** Мұнай және газ ресурстары мен қорларының бір-біріне қатынасын көрсететін сол мұнай және газ ресурстары құрылымының сандық сипаттарының бірі. Ресурстардың барлану дәрежесінің коэффиценті мұнайдың және газдың *А, В, С,* категорияларына қарасты белгілі бір мерзімге өндіріліп алынған және өтпелі қорларының бүкіл категорияларға тиесілі жиынтығы мен сол мерізімге шейін бағаланған ресурстарының қосындысына қатынасы, яғни *Кp=А+В+С1+Q/А+В+С1+С2+С3+Д1+Д2*; мұндағы *А, В, С1, С2, С3, Д1, Д2* — әр түрлі категорияларға тиесілі өтпелі қорлар мен келелі және болжамдық ресурстар; *Q* — мұнайдың немесе газдың игеріле бастау мерізімінен бастап бағалау мерзіміне дейінгі аралықта өндіріліп алынған мұнай және газ қоры. Ресурстардың барлану дәрежесі ресурстар жағдайын сипаттауға, қордың өсімділігі мен бұрғылау көлемін келелі жоспарлау барысында іздеу-барлау жұмыстары тиімділігінің өзгеру көрсеткіштерін саралауға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Айрантақыр мұнай кен орны** — Маңғыстау облысы Жетібай кентінен солтүстікке қарай 20 км жерде орналасқан. 20 ғасырдың 60-жылдары аумақтық геология-геофизикалық зерттеу нәтижесінде барланып, кен орны 1989 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тектоникалық тұрғыдан кен сыйыстырушы құрылым амплитудасы 30 м, бұрғыланған жыныстардың қалыңдығы 2700 м. Өнімді қабат орта юраның аален ярусына 2429 – 2449 м тереңдікте, мұнай иірімі қабаттық, мұнай су жапсары 2279 м-лік белгіде жатыр. Коллектор құмтастардан құралған ашық, ашық кеуектілігі 16%, өткізгіштігі 0,021 мкм2, Иірім қалыңдығы 50 м-дей, сазды жыныстармен бүркелген. Коллектордың жалпы қалыңдығы 20,4 м, тиімді және мұнайға қаныққан қабаты 7,4 м. Температурасы 99°С, бастапқы қабаттық қысымы 27,48 МПа.

Құрамы
------

Мұнайы жеңіл, тығыздығы 850 кг/м3, күкірті аз (0,08%), парафинділігі жоғары (18,5%), 1,7% асфальтен және 9,8% силикагелді шайыры бар. Мұнай құрамындағы еріген газдар ауыр, этанды. Кен 1991 жылдан бері игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**ГХОШ Ауробиндо** (1872-1950) - үнді философы, "интегралдық веданта" дейтіннің негізін қалаушы. 20-ғасырдың басында үнді ұлт-азаттық қозғалысының радикал қанатының көсендерінің бірі болды. 1922 жылы діни қауым ұйымдастырды (Ашрам). Гхоштың басты философиялық еңбектері - "Құдіретті өмір", "Адма тарихының циклі", "Адам бірлігінің мұраты". Оларда ведантаның әртүрлі бағыттарының элементтері (адвайта, вишишта, двайта) Батыстың идеалистік философияның идеяларымен (Гегель, Ф. Брэдли, Берксон) астасады. Адамзат тарихында, Гхоштың пікірінше, "Парықсыздықтан" санаға және "құдыретті сананың" жетістіктерінде жатыр. Қоғамдық дамудың капитализм мен социализммен өзгеше "үшінші жолын" ашуға талаптанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Айнұр Тұрсынбаева** (1977 ж.туған, Абай облысы, Ақсуат ауданы, Көкжыра ауылы) – айтыскер ақын.

Онжылдық мектепті 1994 ж. Мойынқұм ауданында бітірген. Айтыс өнерінде алғаш 1991 ж. Қайрат Рысқұлбековке арналған облысаралық ақындар сайысында көзге түсті. Төле бидің 330 жылдық мерейтойында жүлделі екінші орынды жеңіп алды. 1994 ж. Семейде Абайға арналған мектеп оқушыларының айтысында бас жүлдесін алып, Абайдың 150 жылдық мерейтойында өткен республикалық ақындар айтысының да жүлдегері (7 орын) болған жас талант. Жамбылдың туғанына 150 жыл толуына арналған ақындардың республикалық айтысында 2-орынды иеленді. Айнұр Тұрсынбаева тек өзіне ғана тән сыпайы ойын асықпай, жұмсақ қоңыр үнімен тыңдаушының көкірегіне сәуле құярлық етіп, толғантып-тебірентіп жеткізеді. Кейінгі жылдардағы «Айтыста» бірнеше рет бас жүлдені жеңіп алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
Республика даңғылындағы «Хабар» агенттігі.
**Республика даңғылы**. Республика даңғылы Ж. Тәшенов көшесінен басталып, И. Гете көшесінде аяқталады. Абай, Бөгенбай батыр даңғылдарыын және Ә.Ысмайылов, Жәнібек тархан, Ағыбай батыр, А.Иманов, Кенесары, Отырар, С.Сейфуллин, Ә.Жангелдин, Ы.Дүкенұлы, Ә.Молдағұлова, І.Есенберлин көшелерін қиып өтеді. Үзындығы - 4159 м.

Қазақстан Республикасы - Еуразия құрлығында орналасқан мемлекет. Астанасы - Астана қаласы. Әкімшілік жағынан 14 облыстан және республикалық маңызы бар 2 қаладан тұрады. Ұлттық валютасы теңге.

Бұл даңғылда Қазіргі заманғы өнер мұражайы, ҚР Президенттік мәдениет орталығы, *«Есіл»* сауда үйі, *«Хабар»* телекомпаниясы, *«Халық Банк»*, *«Абай»* қонақ үйі, *«Жастар»* сарайы, Сарыарқа ауданының Халыққа қызмет көрсету орталығы орналасқан.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Республика даңғылы (Қарағанды)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Республика даңғылы** - (Спасск тас жолы, Советтік конституция көшесі) , Қарағанды қаласының Казыбек би ауданындағы Оңтүстік-Шығыс тұрғын үй аймағының солт. бөлігінде. Волочаев көшесінен солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа карай Мұқанов көшесіне дейін созылып жатыр. Сатыбалдин көшесімен қатарласа № 28, «Степной-1» және «Степной-2» шағын аудандарын бөліп тұр. Қаланың оңтүстік шығыс жақ шетінде жаңа тұрғын үйлер алабының жедел салынуына байланысты 70-жылдары қалыптасты. Құрылыс дайын панельдерді, блоктар мен тораптарды колдана отырып, индустриялық әдіспен жүргізілді. Көше бойында алғаш рет көп қабатты тұрғын үйлер тұрғызылды. Олардың бірі - 16 қабатты үй. Республика даңғылындағы үйлерде автостанса, шағын және орта бизнес нысандары, дүкендер орналасқан.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Республика даңғылы (Астана)
* Республика даңғылы (Теміртау)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Робин** (ағылш. *Robin*) — Бэтмен жайлы комикстердегі бірнеше кейіпкердің лақап аты. Бұл кейіпкерлер әдетте Бэтменнің әріптесі ретінде, кейде жеке қаһарман ретінде бейнеленеді.

Биографиясы
-----------

### Дик Грейсон

Комикстердегі тұңғыш Робиннің есімі — Ричард «Дик» Грейсон. Ол ата-анасымен бірге циркте акробат болған. Нөмірлердің бірін орындау кезінде оның ата-анасын Зукко есімді босс өлтіреді. Брюс Уэйн баланы өз қамқорлығына алады. Келесі он жылда Брюс пен Дик арасында әке мен ұлы тәрізді қарым-қатынас орнады. Басында Дик кісі өлтірушіден кек алғысы келген, алайда кейіннен Брюстің — Бэтмен екенін біліп қояды. Брюс Дикті өзінің көмекшісі етіп Робин (таңшымшық) лақап атын алуға рұқсат еткен. Уақыт өте келе Дик кек жолынан бас тартып, жай ғана Бэтменнің көмекшісі болып қалды.

Кейіннен Дик Робин қызметін тастап Найтвинг (ағылш. *Түнгі қанат*) атты қаһарманға айналды. Суперзұлым Бэйн қараңғылық серісінің омыртқасын сындырғаннан кейін Грейсон уақытша Бэтменнің костюмін киді. Дик қараңғылық серісінің рөліне әбден еніп Брюстің демалғаны жөн деп шешеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Robin* (vol. 2) #172
2. ↑  *Robin* (vol. 2) #174
25 Қазан - Қазақстанда **Республика күні**, мемлекеттік мереке.

Тарихы
------

1990 жылы қазан айының 25-і күні Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің шешімімен «Қаз КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы» декларация қабылданды. Сол сәттен бастап-ақ егеменді Қазақстан өзіндік көзқарасы бар жеке мемлекет ретінде таныла бастады. Қабылданған декларация Қазақстанның болашақ тәуелсіздігінің іргетасы саналды. Бұл декларацияның қабылдануымен егемендігін мәлім ететін жеке территориясы, азаматтығы, мемлекеттік бюджеті, халықаралық қатынастардағы дербестігі, мемлекеттік рәміздерімі бекітілді. Қазақстанның егемендігі және территориясының тұтастығы саяси, құқықтық және экономикалық тұрғыдан дәйектелді. Осы кезден бастап демократиялық қоғам құру мақсатында ел ішіндегі қоғамдық-саяси құрылымға біраз өзгерістер енгізіле бастады. Бұл акт арқылы әлем картасындағы жаңа мемлекет – Қазақстан Республикасының негізі қаланды. Қазір бұл күн мемлекеттік масштабта атап өтіліп, мереке ретінде тойланады. 2001 жылы 13 желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» №267 заң бойынша бұл күн мемлекеттік мерекелер қатарына қосылды.
**ФУНКЦИЯЛЫҚ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС** (лат. functіo— орындау) — біріндегі өзгеріс екіншісіндегі өзгеріске соқтыратын екі объектінің қарым-қатынасы. Ф. қ.-қ. ұғымын ғылыми айналымға Лейбниц енгізген. Ғылымның әр түрлі салаларында зерттеудің функционалдық әдіснамасы қолданылуына сай Ф. қ.-қ-қа қызығушылық артты. Таным теориясындағы функционалдық көзқарастың үлгісі Кассириердің еңбектерінен көрінеді. Функционалдық қарым-қатынастарды зерттеу психол. қоғамдық, т.б. ғылым салаларында қолданылады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том