recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Клешня Марк Акимович** (1899, Днепропетровск облысы - 1961, Ақмола облысы)- партия қызметкері, Социалистік Еңбек Ері (11.1.1957). 

  

Семей губерниясы Кеңес партия мектебін бітірді (1927). Қазақстандағы Азамат соғысына қатысты. 1917-1926 ж. Семей, Павлодарда болыстық, уездік органдарда қызмет істеді. 1928-1934 ж. Павлодар окургтік аткомының нұсқаушысы және оның бөлім меңгерушісі, М.Горький ауаткомының және Булаев ауаткомының төрағасы. 1934-1937 ж. Ақмола аудандық жоспарлау бөлімінің және жер бөлімінің меңгерушісі, Тельман ауаткомының төрағасы. 1937-1942 ж. Қарағанды облысы астық шаруашылығы басқармасының бастығы, Ақмола ауаткомының төрағасы. 1942-1951 ж. Қазастан КП Балқашин аудандық комитетінің хатшысы. 1951-1958 ж. Шортанды аудандық партия комитетінің бірінші хатшасы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 471 бет

* КЛЕШНЯ Марк Акимович Мұрағатталған 22 желтоқсанның 2016 жылы.
**23 сәуір – әлемдік әдебиет үшін ерекше күн.**

1616 жылы сәуірдің жиырма үшінші жұлдызында М.Сервантес, У.Шекспир және Инка Гарсиласо де ла Вега сынды тұлғалар қайтыс болған. Сондай-ақ, Морис Дрюон, Хальдоур Лакснесс, Дж.Пла және Мануэль Мехиа Вальехо атты авторлардың туған немесе дүние салған күндері саналады. 1995 жылы Париж қаласында өткен ЮНЕСКО-ның Бас конференциясында осы күнді кітап пен оның авторларына арнау туралы шешім қабылданды. Күннің басты мақсаты – адамдарды, әсіресе жастарды кітап оқуға шақыру, одан ләззат алуға баулу және адамзаттың мәдени және әлеуметтік өрлеуіне үлес қосқан авторларды құрметтеу, есімдерін ұлықтау.

Ә.Науаи айтқандай: "Кітап – ақылына ақы сұрамайтын алтын қазына". Біз кітап арқылы білімге ғана жол ашпаймыз, жаңа идеяларға кілт табамыз, рухани және материалдық құндылықтарға қол жеткіземіз, сұлулықты түсінеміз.

2014 жылғы "әлемдік кітап астанасы" ретінде Порт-Харкорт (Нигерия) қаласы танылды.

Бұл күні әлемнің түкпір-түкпірінде әртүрлі кітап көрмелері мен жәрмеңкелері, акциялар, конкурстар өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Культиваторлау- жыртылған жердіқабатын аудармай, арам шөбін отап қопсыту. Бұдан топырақтағы ауа,су құрамы жақсарады, микроорганизмдердің тіршілік қабілеті артады, тұқым жаппай өнеді, өсімдік жақсы өсіп жетіледі. Қазақстанға тіркемелі не аспалы культиваторлар қолданылады. Жаппай культиваторлағанда бүкіл егістік жер өнделеді, ал қатар аралық Қазақстанда отамалы және басқа кең қатарлы дақылдардың қатар аралықтары қопсытылады. Жаппай культиваторлау зябь және пар өндеуге қолданылады. Зәбь әдетте көктемде культиваторланады. Жаппай кльтиваторлау кереңдегі топырақ түріне байланысты ә түрліболады.Таза пар мен жартылай парды культиваторлау өсіп келе жатқан арам щөпті тұншықтыру үшін қолданылады. Шаршы-ұялап егілген егіс қатарлары ұзына бойына әрі көлденең культиваторланады. Қант қызышасы қатарларынан қөлденең культиваторларға қызылша сиретіледі әрі шоқталады. Қатарлап себілген егістердің қатар аралықтры ұзына бойына бір бағытта өнделеді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
Manuel Castells, 2017
**Кастельс Мануэль** - АҚШ-тың Калифорния университетінің (Беркли) профессоры. 1996 — 1998 жылдары Кастельс өзінің қазіргі әлем туралы көп жылдық зерттеулерінің қорытындысы болып табылатын іргелі үш томдық монографиясын жариялады. 2000 жылы Мәскеуде Кастельстің "*Ақпараттық дәуір: экономика, қоғам және мәдениет*" атты еңбегінің алғашқы томы орыс тілінде жарық көрді.

Кастельстің ақпараттық экономика мен жаһандану процесі туралы көзкарастарын талдауды оның қолданатын ұғымдарын анықтаудан бастаған жөн. Біз үшін ақпараттық экономика, акпараттық технологиялар ұғымдары үйреншікті болып табылатындығы белгілі. Кастельс информационализм, ақпараттық экономика сияқты ұғымдарды қолданады. Кастельстің информационализмі мәдениет пен институттардың сан алуандығына карай әртүрлі формада көрініс табатын жаңа әмбебап әлеуметтік құрылымның пайда болуын білдіреді.

Кастельстің жаһаңдық экономика туралы көзқарастары ерекше қызығушылық тудырады. Кастельстің пайымдауынша, жаһандық экономика — бүкіл планета ауқымында, нақты уақыт режимінде біртұтас жүйе іспетті қызмет ете алатын экономика. Өндірістің капиталистік әдісі уақыт пен кеңістіктің шегінен өтуге тырысып, үздіксіз дамыды, алайда тек XX ғасырдың соңына қарай негіздемесі ақпараттық және коммуникациялық технологиялар болып табылатын жаңа инфрақұрылым негізіңде ғана әлемдік 
экономика шын мәнінде жаһандыққа айналды.

Кастельс жаһандық экономикадағы бәсекелесе алатын көздерді қарастырады. Жаһандық экономиканың құрылымы көбіне экономикалық агенттер мен жергілікті құрылымдар арасындағы мынадай негіздемелердегі бәсеке арқылы анықталады:

* Кастельс "ғылым — технология — өндіріс — қоғам" жүйесі ретінде түсінетін технологиялық қуаттылық, бұл жерде әңгіме әрбір деңгей үшін білім беру жүйесі маманданған адам ресурстарынын қажетті мөлшерін қамтамасыз ететін, біртүтас құрылым ішіндегі ғылымның, технологияның, менеджмент пен өндірістің байланыстылығы туралы болып отыр.
* Еуропалық Одақ, АҚШ, солтүстік америкалық сауда өңірі мен Жапония сияқты ірі, ықпалдасқан және бай нарыққа жол ашу.
* Өндіруші жактың өндірістік шығындары мен мақсатты нарықтағы бағалар арасындағы айырмашылық;
* Жаңа жаһандық экономикадағы бәсекелесе алу мүмкіндігі ұлттық және үлтаралық институттардың елдердің немесе қарамағындағы өңірлердің даму стратегиясын басқара алудың саяси мүмкіндіктеріне айрықша байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

Аталған факторлар, бірге әрекет ете отырып, жаңа жаһандық экономика жағдайыңдағы фирмалар, аймақтар мен елдер арасындағы бәсекелестік нысаны мен серпінін анықтайды.
**Тері атрофиясы** (*atrophia cutis*; гр. *ατροφια*, лат. *atrophia* - солу, аш болу) — терінің қайтымсыз өзгерісі, тері жасушаларының сапалық өзгеруі, көлемінің кішірейуі.

Тері атрофиясы физиологиялық және патологиялық болуы мүмкін. Физиологиялық атрофия адам жасына байланысты дене мүшелерінің инволюциясынан дамиды. Бұл қайтымсыз өзгеріс — терінің қарттық атрофиясы деп аталады. Терінің қарттық атрофиясында тері иілгіштігін жоғалтады, құрғақ болып, тері ұзақ уақыттан кейін қалпына келетін әжімдерге оңай жиылады; терінің түсі қызыл немесе ақшыл түске ауысып, вена байқалады.

Патологиялық тері атрофиясы терідегі метаболизмнің бұзылуы мен цитоплазмалық ферменттердің белсенділігінң төмендеуінен пайда болады. Патологиялық тері атрофиясы біріншілік және екіншілік, туа пайда болған және жүре пайда болған, диффузиялық және шектелген болуы мүмкін.

Тері атрофиясын емдеу әлі мүмкін емес.

Тағы қараңыз
------------

Атрофия

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Петровский, Б. В. (1989). Краткая медицинская энциклопедия, бірінші том, екінші басылым, 624 бет. Мәскеу: Советская энциклопедия.
Нашар магниттелетін заттардың магниттелуі өріс кернеулігімен сызықтық өзгереді. Ферромагнетиктердің магниттелуі күрделі түрде H-қа байланысты. Бастапқы магнит моменті нольге тең ферромагнетиктердін магниттелу қисығы көрсетілген (оны негізгі немесе магниттелудің нольдік қисығы деп атайды). Өріс шамамен бірнеше әрстедке (~100 а/м) жеткенде магниттелу қанығуға жетеді.В = р (H-\-J) екенін ескерелік. Сондықтан қанығуға жетуге сәйкес В шамасы H-қа сызықтық заң бойынша өсе бастайды: В = і0Н-+ const, мұнда const = р0-/қан.
Темірдің магниттелу қисығын алған және толық зерттеген орыс ғалымы А. Г. Столетов болды. Ол
жасаған магнит индукциясын өлшеудің баллистикалык әдісі қазіргі кезге дейін кең қолдау табуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жалпы физика курсы, II том. Электр. Савельев И. В.«Наука» баспасы, физика-математика әдебиетінің бас редакциясы М. 1970 ж. ИБ № 618
Йена қаласындағы Цейсс планетарийі — ағарту мақсатында түңгі аспанды имитациялау үшін арналған оптика тарихындағы тұңғыш ғимарат пен аппратура.
**Планетарий** (жаңа лат. **planetarіum**, лат. **planeta** — *планета*, *ғаламшар*) — астрономия, космонавтика және Жер туралы ғылымдар бойынша көпшілікке арналған ғылыми-ағарту мекемесі. Мұнда дәрістер астрономиялық құбылыстарды көрсетумен қабат жүргізіледі. 

Планетарийде аспан сферасы жұлдыздармен, планеталармен, жер серіктерімен, кометалар және метеорлармен бірге демонстрацияланады; күн және ай тұтылуын, Ай, Марс, Шолпан панорамасын және Жер шарының климаттық белдеулерін көруге болады. Демонстрация арнайы «Планетарий» аспабы арқылы жасалады. Демонстрациялар жиі астрономия, космонавтика және Жер туралы ғылымдар бойынша дәрістермен бірге жүргізіледі.
Бұл дәл кигіз үй сияқты төбесі күмбез, ішіне жұлдыз кісі сиятын дөңгелек үй. Күмбездің ішкі беті жұлдызды аспанды сымбалдайды. Үйдің ортаснды аспан шырақтарының бейнелерін күмбез бетіне теңбіл-теңбіл дақ түрінде проекциялап түсіретін планетарий деп аталатын аспап тұрады. Аспан айналып тұпрғанда, қараңғыда қарап отырғна кісіге Күн,Ай. Планеталар, жұлдыздар көкжиектен туып, көтеріліп барып-барып батқан сияқты болып көрінеді. Қысқасы, күмбез бетіндегі шыырақтардың өзара орналасуы, қозғалуы дәл аспандағына сәйкес.
Планетарий үлкен қалалардың бәрінде бар. Алматы обсерваториясындағы күмбезді үйлердің бә\ірі сондай планетарий. Планетарийге барған оқушы жастарға түсіндіруші адам, жасандыы аспанды көрсете отырып, әлемнің құрылысы туралы терең мәліме т берумен қатар, «Үркердің қызын Жеті қарақшының бір жігіті ұрлап алыпты» деген сияқты қызық аңыздарды да ескеріп айтып береді. 
Планетарийде телескоп, фуко маятнигі сияқты басқа да бақылау жүргізетін аспаптар болады.
Әлемдегі тұңғыш планетарий Мюнхенде 1925 жылы салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Greger, 2011
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы"

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* WPD (Worldwide Planetariums Database)
Тері – адам денесінің сыртқы жабыны. Бөлінді шығаруға, ішек және өкпемен қатар тері зиянды заттарды бөліп шығару үрдісіне қатысады. Ол бұдан басқа ағзаны қорғауға, жылу алмастыруға, түйсінуге, D витаминін синтездеуге, кернеулі заттардың жиналуына, эмоция білдіруге, қанды жинақтауға және т.б қызметтерді жүзеге асырады. Терінің көлемі 1,5 мшаршы метрге жуық болады, ол үш қабаттан құралады. Сыртқы қабаты – **эпидермис** – көпқабатты эпителийден түзілген. Ол ағзаны микробтан, шаңнан, ультракүлгін сәулелерден, ұсақ зақымданудан қорғайды. Оның тіршілігін тез жотын сыртқы жасушалары үнемі аршылып, жаңарып тұрады. Шаш және тырнақ эпидермистің ішкі жасушаларының бөлінуі есебінде өседі. *Эпидермис меланин* пигменті есебінен теріге түс береді және күн сәулесі түскен кезде D витаминін синтездейді. Терінің ортаңғы тығыз қабаты – **дерма'** , ол дәнекер түптегінің талшықтарынан түзілген. Онда негізгі тері құрамбөліктерінің барлығы болады. Бұларға қылтамырлар, рецепторлар, май және тері бездері, шаш баданасы, шұрықтар, ұсақ бұлшықет талшықтары жатады. *Қылтамырлар* тері жасушаларын қоректендіреді, ондағы қан тер түзілген кезде сүзіледі. Оларда сонымен бір мезгілде 40%−ға дейін қан болады. Қызған кезде қылтамырлар кеңейіп, жылу беруді күшейтеді, ал өте салқындаған кезде керісінше тартылады. Майлы бездер түктерді және терінің үстіңгі бетін майлайтын терілік май бөліп шығарады. Терілік май болмаған жағдайда тері сетінеп, зақымданады. *Тері бездері* тер бөлу арқылы ағзаны салқындатып, қанның тазаруына мүмкіндік береді. Тері шұрықтары арқылы 5% тынысалу жүзеге асады. Терідегі *ұсақ бұлшықет талшықтары* түкті едәуір ұзартып, көтеруге, салқындаған кездегі түршіккен теріні жинауға жәрдемдеседі. Терінің төртінші қабаты – **тері шелмайы**. Ол майлы дәнекер түптектен құралады. Оның жасушалары жұғымды заттар мен май түріндегі энергины қорға жинайды. Ол біздің дене температурасының тұрақтылығын сақтап қалуға жәрдемдеседі. Барлық терілер дене температурасын, қан құрамын сақтай отырып, ағзаға тән ортадағы динамикалық тұрақтылықты (гомеостазды) сақтап қалуға мүмкіндік береді. Тері – адам денесінің сыртқы жабыны. Бөлінді шығаруға, ішек және өкпемен қатар тері зиянды заттарды бөліп шығару үрдісіне қатысады. Ол бұдан басқа ағзаны қорғауға, жылу алмастыруға, түйсінуге, D витаминін синтездеуге, кернеулі заттардың жиналуына, эмоци білдіруге, қанды жинақтауға және т.б қызметтерді жүзеге асырады. Терінің көлемі 1,5 мшаршы метрге жуық болады, ол үш қабаттан құралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология:Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2008. ISВN 9965-34-812-Х
**Ман Рэй** (25 тамыз, 1890, Филладельфия, Пенсильвания штаты, АҚШ - 18 қараша, 1976, Париж, Франция) - американдық фотограф, суретші, кинорежиссер. 

Нью-Йорк қаласында өсіп, сонда сәулет, өнер және инженерлік салада білім алады. М. Дюшан мен бірге 1917 жылы Нью-Йоркте дадаистер тобын құрады. 1921 жылы Парижге қоныс аударып, сюрреалисттермен жақын байланыста болады. "Камерасыз" картина техникасын ашқан. 

Сондай-ақ осы сурет саласында тың идеяларын жұртпен бөлісіп отырды. 1920-30 жылдар аралығындағы Париждің мәдени өмірінен сыр шертетін көптеген сурет дайындады. 

1920 жылы ғана кинорежиссер ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Анри Эстьенннің 1578 жылы басып шығарған Эвтифрон кітабы, латын және грек мәтіндері параллель берілген.
**Эвтифрон** (/ˈjuːθɪfroʊ /; грек. *Εὐθύφρων*; бдд.399–бдд.395 жж.) — Платон жазған Сократтық диалог болып, онда Сократ сотынан (бдд.399) бірнеше апта бұрын Сократ пен Эвтифрон арасындағы сұқбат суреттеледі. Диалог тақуалық пен әділеттің мәні секілді тақырыптарды қамтиды.

Шығарманың артқы көрінісі
-------------------------

Эвтифрон диалогы Архонт базилевсінің (король магистраты) сотсарайы маңында болады, сонда Сократ пен Евтифрон кездеседі; екеуі де болуы мүмкін сот процестерін алдын-ала тыңдау үшін келген екен.

Евтифрон өз әкесіне адам өлтірді деген айып тағу үшін келіпті. Айтуынша, әкесі Наксос аралындағы отбасылық жұмыс орнынан бір жұмысшыны бір құлды өлтіргені үшін тұтқындап байлап алады да, шұңқырға лақтырып жібереді; сосын әкесі Экзегезалардан (Exegesis, қара: Заңдар 759d) не істеуді сұрап жатқан кезде әлгі шұңқырдағы жұмысшы қараусыз қалып, өліп қалады. Афина заңы бойынша, тек қайтыс болған адамның туыстары ғана кісі өлтіру бойынша іс қозғай алатынына қарамастан, Евтифронның адам өлтірді деген айыппен өз әкесінің үстінен қылмыстық іс қозғауға болатындығына сенімді екеніне Сократ таң қалады. (параграф. 43 §57). Евтифрон Сократтың таңқалуын жоққа шығарады, бұл оның діни және этикалық мәселелерге қатысты өз сыни пікірлеріне деген тым сенімділігін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  a Greek given name meaning "Right-minded, sincere"; entry "εὐθύφρων" attempt to establish a definitive meaning for the word *piety* in Liddell, Scott, & Jones, *An English–Greek Lexicon*.
Сан-Франческо шіркеуі
**Сан-Франческо шіркеуі** — Италияның Ассизия қаласында орналасқан. Шіркеу әулие Франческо мазарының үстіне,
1228 жылы салынған.

Сан-Франческо шіркеуі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген және христиандардың Италиядағы мінәжат ететін жері болып табылады.
Төбенің үстінде орналасқан бұл құрылыс «жоғарғы шіркеу» және «төменгі шіркеу» деген екі бөліктен тұрады. Сонымен қатар әулиелер жерленген жеке бөлме бар.

Жоғарғы шіркеу ежелгі готика үлгісінде салынған. Жоғарғы және төменгі шіркеулер фрескалармен әсемделген және Рим, Тоскан суретшілерінің ортағасырлық туындыларымен безендірілген. Шіркеу орналасқан төбе «тозақ төбесі» деп аталған. Өйткені бұл жерде бұрын қылмыскерлер өлім жазасына кесілген болатын. Кейін, шіркеу құрылысы біткен соң, төбе атауы «жаннат төбесі» деп өзгертілді. Сан-Франческо шіркеуінің сәулеті, сыртқы түрі ерлердің Қасиетті Франциска монастырына қатты ұқсайды.

Шіркеу үлгісін әулие Франческоның шәкірті Илиа Бомбардон сызып шыққан. Құрылыс жүмыстарының сапасы мен мерзіміне қарай отырып, сол заманда Италиядағы сәулет өнерінің жоғары деңгейде болғанын анықтауға болады. Төменгі шіркеу Рим үлгісінде салынған. Негізінең аркалар мен күмбездерден тұрады.

Шіркеу құрылысы 1228 жылы басталған және әулие Франческоның рухына арналған. Төменгі шіркеуге кіреберістегі үлкен арка готика үлгісінде жасалған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Магнитосфера** (magnetosphere), ИОНДАЛУ нәтижесінде зарядталған бөлшектер (ЭЛЕКТР ЗАРЯДЫ) тәртібіне КҮШТІ әсер ететін магниттік құбылыстар мен ауаның жоғары өткізгіштігі магнит өрісімен (ГЕОМАГНИТТІК ӨРІС) сіңіскен ҒАЛАМШАР (мысалы Жер) немесе табиғи серіктің айналасындағы аймақ. [1].

Ғаламшардың немесе серіктің магнит өрісі олардың гравитациялық өрісі секілді денеден жойылуымен кемиді. КҮН ЖЕЛІ магнитосфераны күннен әрі бағытқа қарай апарады, оны созылыңқы құйрықпен тартады (вытягивая её в протяжённый хвост).

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Сауда капиталы** - капиталдың тұңғыш формасы. Ол өнеркәсіп капиталынан әлде қайда ерте пайда болған. Құл иелену және феодалды қоғамдарда сауда капиталы өз алдына дербес болды, саудагерлер тұтынушыларға жеке тұтыну тауарларын, шаруалар мен қолөнершілерге өндірістік тауарларды басқа жерлерден арзанға сатып алып келіп қымбатқа сату несесе олардың өнімдерін арзанға сатып алып, басқа жаққа қымбатқа сату арқылы пайда тапты. Бұл кезде мұнының пайдасы шығар көзі шаруалар мен қолөнершілерді қанау болды. Сауда капиталы натуралды шаруашылықтың ыдырап, тауар өндірісінің құрлуына, жай өндірушілердің жіктеліп, өнеркәсіп капиталына керек бос жұмыс күшінің пайда болуына, капиталды қорланып шоғылуына, сөйтіп капиталисттік өндіріс әдісінің шығуына жол ашты. Капиталисттік өндіріс әдісі тұсында сауда капиталы өнеркәсіп капиталының бөлшектенген бір бөлігіне айналады, оның қозғалысы сол өнеркәсіп капиталының қозғалысына бағынады. Сауда капиталы қосымша құн өндірмейді, бірақ жалдамалы жұмысшылардың өнеркәсіпте өндеген қосымша құнының бір болігін өзінің жұмсаған капиталына қарай орта пайда есебіне алады. Сауда капиталы сферасы айналасында өндіріс процесінің жалғасы болып табылатын жерлерде істейтін жұмысшылардың енбегін ғана қанап қоймайды, сонымен қатар құн мен қосымша құн жасамайтын жұмысшылардың да еңбегін қанайды. Сауда қызметкерлерінің бұл топтары тауар құнындағы қосымша құнды шығарып алуға, сөйтіп оның бір бөлігін сауда пайдасы есебінде сауда капиталының имендеуіне көмектеседі. 

Сауда капиталы капитал капиталисттік ұдайы өндірістің антагонисттік қайшылығын шиеленстіре түседі, өйткені бұл қосымша құн өндіру тауарды сатып өткізіп, ондағы қосымша құнды шығарып алудан ажыратып бөледі. Тауардың сұраныстан артық өндіріліп, сатып өткізілу қыйындап жатқаны сезілген кезде де сауда капиталисі біраз уақыт несие есебінен өнеркәсіп капиталисінен тауарды матып ала береді, бұның нәтижесінен өнеркәсіп капиталисі тауар өндіруін тоқтатпай жүргізе береді, сойтіп сауда капиталы тауарға жалған сұраныс туғыза отырып, тауардын «артық» өндірілуіе күшейте түседі.

### Дереккөздер

Алматы-кітап, 1997 ж. 10-том.
**Манам-Чао-Прая** (тай. แม่น้ำเจ้าพระยา) — Менам - Үнді Қытай түбегіндегі ең үлкен өзен. Ұзындығы 1200 км (негізгі саласы Пинг өзенімен 1500км), алабының ауданы 150 мың км². Кхунтхан жотасы мен Фипаннам тау қыратынан басталып, Менам ойпаты үстімен ағып, Оңтүстік Қытай теңізіің Сиам шығанағына ке атырау жасай құяды (өзен суымен келетін тасқындардың мөлшерінің көптігі жылына теңізге қарай 30-60 см жылжуда). Жаңбыр суымен қоректенеді, режимі муссондық. Май Мамыр айынан Қарашаға дейін мол сулы (деңгейінің төмен түсетін кезеңі Сәуір айы). Орташа су шығыны төменгі ағысында 2700 м3/сек. Кең көлемде егін суғарылады (негізінен күріш егісі). Ағаш отырғызу, балық аулау кәсібі дамыған. 400 км - ге дейін кеме жүзеді. Атырауында Бангок, Аюттхан қалалары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС. - 576 б. ISBN 9965-893-38-1
**Шоңөрікті** – Күнгей Алатаудың шығыс бөлігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан (Алматы облысы) мен Қырғызстан шекарасында.

Жер бедері
----------

Биіктігі 3888 м. Күнгей Алатаудың солтүстік беткейіндегі Шілік өзеннің саласы – Үлкен Өрікті өзенінің аңғарымен жүретін соқпақ жол арқылы оңтүстік беткейіндегі Шоңөрікті өзенінің бастауына асады; одан әрі соқпақ Ыстықкөл жағалауына барады. Асудың батысында Бұрғансу, шығысында Ортаөрікті асулары жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Шоң Телғозыұлы** (1828-1901), Арқа өңіріне есімі белгілі болған болыс. Руы Тоқа ішінде Сатыбалдыдан тарайтын Ерназар ұрпағы. Ақмола түбіндегі бастауыш мектепте орысша дәріс алған. Хангелді болысқа тілмаш болған. 1843 ж. Сібір қазақтарының (қырғыздарының) шеқаралық басқарма бастығына өтініш білдіріп, Ақмола дуанының ағасұлтаны Қонырқұлжа Құдаймендінің қарамағына хат-іс жүргізуші қызметіне қабыдданады 1857 жылында Қараағаш болысының басқарушысы болып сайланады. Осы қызметті отыз жылдан астам атқарады. **Шоң** мейлінше адал, әділ, жарлы-ақыбайға қамқорлығы мол болған адам. Ол патша үкіметінің де марапатына: құрмет шекпені (1859), Станислав ленталы күміс (1862) және алтын (1866) медальдары, Анна ленталы алтын медальға (1870), «Айрықша құрметті азамат» (1879) атағына ие болған. А. Жұмаділдиннің «Сен бұзылғанда» (1972) атты тарихи деректі повесінде **Шоң** және оның 1916 жылдың халық көтерілісін басқарған Оспан деген баласы жөнінде айтылады.

Халқының ақылгөйі болған Шоң Телғозыұлы  адамның ала жібін аттамай, адалдыққа қиянат жасамаған, билікте жүргенде «Тура биде туған жоқ, бұрған биде иман жоқ» деген қағидамен өмір сүрген екен.

Шоң мырза орта жүздің ішіндегі Арғын-Қуандықтан тараған, қазақтың талай жақсы-жайсаңдары шыққан, өскен, өркен жайған белді рулардың бірі Алтай-Қарпықтың тоқа руынан шыққан. Уақытында Алтай-Қарпықтың жақсы-жайсаңдары бас қосып, келелі мәселелер талқылағанда көп жағдайда ақырғы сөзді Шоңкең айтып, сол кісінің тұжырымы өтеді екен. Өйткені, Шоңкең ешкімнің байлығына, батырлығына, немесе атағына қарамай, істің әділін айтып, дұрыстығына қарап шешетін болған.

Алтай-Қарпықтың ұрпақтары Қазіргі Қарағанды облысының Жаңаарқа, Нұра аудандарының, бұрынғы Ақмола облысының Теңіз ауданында және Қарағанды қаласында шоғырланған.

Телғозының Шоңы уақытында 40-50 жыл болыстық қызмет атқарып, Ақмола уезінің жер комитетінің төрағасы болып қызмет істеген уақытында адалдықты ту қылып көтерген адам екенін Шоңкең өмір сүрген, Шоңкең қоныстанған, жұмыс істеп, туып-өскен елінде тұратын сол елдің көзі көрген батагөй қариялары жыр қылып айтып өтсе, олардан естігенін кейінгі жастары да осы уақытқа дейін еске алып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Аман құрылыс тасы кен орны** - Бұқар жырау ауданында орналасқан. «Орталық Қазгеология» өндірістік бірлестігі барлаған (1957-58 және 1963-65 жылдары). Қазақ металлургия құрылыс тресі игеруді бастаған. Кен орнының құрылымы туфтардан, туф лавалардан, андезиттер мен липариттерден тұрады. Ендік бағыттағы қабатты жүлге қарайтын пайдалы қыртысты туфтардан түзілген.
Барланған ауданы 100x75 м, жүлгенің орташа қалындығы 36 м, үстіңгі кабаты 1,3 м. құрылыс тасынан алынған қиыршық тас 500 маркалы ауыр бетон жасау үшін пайдаланылады, баска құрылыс жұмыстары үшін де жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Жетісу Алатауының солтүстік-батысындағы тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу ауданы, Қапал ауылының оңтүстік-шығысында 7-8 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 3289 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта шамамен 10 км-ге созылған, енді жері 5-6 км. Солтүстік беткейі көлбеуленіп Күреңбел жайлауына ұласады. Оңтүстігі жарқабақты және тар өзен арналарымен тілімделген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Тау палеозойдың герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Геологиялық құрамы гранит, гнейстерден, кварцтар мен әктастардан тұрады.

Топырағы мен өсімдіктері
------------------------

Таудың қызғылт қоңыр, орманның қоңыр топырағында селеу аралас бетеге, субальпілік шалғындар, қарағай, самырсын, т.б. орман ағаштары өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Сэр **Джеффри Чарлз Херст** (ағылш. *Geoffrey Charles Hurst*; 8 желтоқсан 1941, Аштон-андер-Лайн, Ланкашир графтығы , Ұлыбритания), (ағылш. *Geoff Hurst*) — англиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы, 1966 жылғы әлем чемпионы.

Карьерасы
---------

### Ұлттық құрама

#### 1966 жылғы әлем біріншілігі

1966 жылғы әлем чемпионатының қаһармандарының бірі. Ширек финалда Аргентина қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. Ал финалда ГФР құрамасының қақпасына үш гол соқты, бүгінге дейін әлем чемпионаттарының финалында хет-трик жасаған жалғыз футболшы.

Финалда соққан екінші голы (құраманың үшінші голы) әлі күнге талас тудырып келеді. Есеп 2:2 боп тұрған сәтте оң қапталдан бағытталған допты Херст қақпаға тоқтатпай тепкенде, доп маңдайшаға тиіп, сызықтың үстіне түсіп, қайта алаңға серпілді. Төреші Динст қапталдағы көмекшісі Тофик Бахрамовқа барып ақылдасып, есептеп жіберді — 3:2. Бұдан соң ағылшындар тағы бір гол соғып, 4:2 есебімен жеңіске жетті де, әлем чемпионы атанды.

*Толық мақаласы: Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі (финал).*

Херст кейін 1968 жылы Еуропа чемпионатына, 1970 жылы әлем чемпионатына қатысты.

### Клубтық

"Вест Хэм Юнайтед" клубының түлегі саналады. 13 маусым бойы осы клубтың намысын қорғап, 1972 жылы "Сток Ситиге" ауысты. 

1979 жылға дейін тағы бірнеше клуб ауыстырды, олардың арасында ағылшын командаларымен бірге Оңтүстік Африканың "Кейцптаун Сити", Ирландияның "Корк Селтик", АҚШ-тың "Сиэтл Саундерс" клубтары да бар.

Жетістіктері
------------

### **Командалық**

«**Вест Хэм Юнайтед**»

* Англия кубогы: 1964
* УЕФА Кубок иелері кубогы: 1965

**Англия**

* Әлем чемпионы: 1966

### Жеке

* Англия лига кубогы тарихындағы үздік мерген: 49 гол

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Geoff Hurst Official iPhone App Мұрағатталған 23 тамыздың 2010 жылы.
* Geoff Hurst at CSA Celebrity Speakers
* The official website of Sir Geoff Hurst MBE
* Sir Geoff Hurst's Hat-Trick – for England against West Germany in the FIFA World Cup on 30 July 1966
* England-Expects.org – Comprehensive website detailing current and historical information about the England team Мұрағатталған 1 тамыздың 2015 жылы.
* English Football Hall of Fame Profile Мұрағатталған 15 мамырдың 2006 жылы.
* Geoff Hurst's cricket record from CricketArchive
* BBC radio interview with Geoff Hurst, 1997
**Қаратау жуасы** (лат. *Allium karataviense*) – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын Қазақстандық түрлердің ішіндегі әйгілісі, Солтүстік жарты шарындағы көптеген елдердің мәдениетінде кеңінен танымал.

Әкті қорымда, сирек төменгі белдеуден субальпі белдеуіне дейінгі Батыс Тянь-Шань және Шу-Іле тауларының барлық жоталарындағы тастақты беткейлерде кездеседі (Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарында). Өте ірі (Диаметрі 6 см дейін) шар тірізді пиязшықты, едәуір биік сабағымен (30 см-ге дейін) және жалпақ (4-10 см-ге дейін) жапырақтарымен (саны 1-4 көтерілетін) ерекшеленеді. Гүлдері жұлдызшалы, күлгіндеу, ақшыл-жасылдау, ашық-күлгін, қалың шар тәрізді шатырға жиналған. Аталықтары гүлсерігінен ұзындау және одан сәл ғана қылтиып тұрады. Сәуір-маусым айларында гүлдейді, мамырдың аяғынан жеміс салады. Құрғап қалған сабақ сынып, шар тәрізді гүл шоғырымен, желмен домалап тұқымын таратады. Тұқымымен көбейеді. Тұқымы өсіп-өнуінің созыңқы кезеңімен ерекшеленеді, мәдени жағдайда төртінші жылы гүлдейді. Қолда жақсы өседі,Қазақстанның ботаника бақтарында өсіріледі, сондай-ақ ТМД елдерінде және Батыс Еуропада гүлдеу мерзімінің ұзақтығымен (25 күн) бағаланады. Халықтық медицинада пиязшықтары өкпе ауруларына, алқынғанда және жараны жазатын зат ретінде қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстанның өсімдіктер әлемі. Суретті энциклопедия". Алматыкiтап баспасы 2008. Автор: Иващенко А.А.
**Аман**  — мұсылмандардың әдетте мұсылман емес адамдарға беретін қауіпсіздік кепілдемесі. Құранның 9-сүре, 6-аятында мұсылман емес адамдарға қорғау, сақтау міндеттілігі айтылады. Бағынған елдер тұрғындарының өмірі мен мал-мүлкіне қол сұғуға тыйым салынады. Осындай міндеттемелер мен кепілдіктер 634 ж. араб әскерінің қолбасшысы Халид ибн әл-Уәлид тарапынан Дамаскіде жасалған. А-ды кез келген мұсылман бір мезгілде бір немесе бірнеше адамға бере алады. Басқа мұсылмандар бұл берілген А-ды бұзуға хақысы жоқ. Имамдар мен арнайы өкілдігі бар дін қызметкерлері бүкіл қалаға немесе әскери қосынға А. бере алады. Соғыс кезінде берілген осындай А-дар бейбіт бітім жасауға көмектескен. А. хат түрінде де беріледі. А. құжатын мұсылман емес адамдарға мұсылман елдерінде жүруге пайдаланған. Мұндай құжат көбіне қажылық жасаушыларға, саудагерлерге, бейбітшілік келісімін жасау үшін келетін әскери өкілдерге берілген.
**Қаратау кекіресі** (лат. *Oxytropіs karatavіca*) – бұршақ тұқымдасы, кекіре туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

Биіктігі 8 – 15 см, тамыры жуандау келген, жер астындағы тамырлары шашақталған, жер үстіндегілерінің сабақтары қысқа, ұзындығы 0,5 – 1,5 см-дей. Қандауыр тәрізді жапырақтарының ұзындығы 5 – 12 см, сыртын ақ түк жапқан. Гүлсидамы ақ, қара түкті. Тостағанша жапырақтары түтікше, қоңырау тәрізді, ұзындығы 7 – 9 мм. Күлтесі қарақошқыл-күлгін түсті, оның шеті ойық, біртіндеп созылып тырнақшаға айналған. Тұқымынан көбейеді. Мамыр – маусымда гүлдеп, маусым – шілде айларында жемісі піседі. Тұқымы бүрлі, бұршағы жарғақты, домалақ, жұмыртқа пішінді, ұзындығы 15 – 25 мм, ені 15 мм-дей, сыртында теңбілді дағы бар, ақшыл жұмсақ түк жапқан.

Өсетін аймағы, қорғалуы
-----------------------

Қаратау кекіресі тек Қаратауда ғана кездеседі. Сирек кездесетін эндемик өсімдік. Жылдан жылға таралу аймағының азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қаратау ванадийлі алабы** - Түркістан облысында, Қаратау жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі ванадийлі кендері шоғырланған өңір. Мұнда алғашқы бақылау жұмыстары 1941 жылы, ал зерттеулер 1943-1951 жылдары жүргізілген.

Геологиялық құрылымы, сипаты
----------------------------

Қаратау ванадийлі алабының барлық кендері кембрийдің кремнийлі-ванадийлі формациясында шоғырланған. 100 км-ге созылған ванадий кентасы бар қабатта Баласауысқандық және Қорамсақ сияқты ірі, Талдық, Жоғары Ран және Қоскөл-Жанжек сияқты кіші кен алаңдары орналасқан. Баласауысқандық кенді алаңында шамасы мен тереңдігі бойынша әр түрлі ванадийлі будалар бар. Синклинальдік және антиклинальдік қатпарлардың кезектесе орналасуы, ванадийлі буданың қатпар қанаттарында 14 рет жер бетіне шығуына әкелген. Қатпарлардың қанаттары күрт еңіс, оңтүстік-батысқа қарай 50-85°, ал солтүстік-шығысқа 80-81°. Алаңда бойлық, көлденең лықсыма және бастырма типті жарылымдар дамыған. Қорамсақ кенді алаңы Баласауысқандық алаңының оңтүстік-шығысқа қарай тікелей жалғасы болып табылады. Қорамсақ тобы қатты сығылған бес синклинальден тұрады, олар антиклиналь қатпарларымен бөлінген. Қатпарлар осы солтүстік-батыс бағытында созылып, параллель орналасқан, қанаттарының еңістігі 70-80°. Мұнда да бастырма, лықсыма және лықсыма-ығыспа типті жарылымдар дамыған. Кремнийлі, көмірлі-кремнийлі, сазды-көмірлі-кремнийлі, сазды-серицитті тақтатастардан құралған төм. кембрийдің қорамсақ свитасында ванадий мөлшері біршама көп. Қалыңдығы 0,2-3 м-дей ванадий кентасты горизонт будалар мен шағын қабатшалардан тұрады. Қалыңдығы біршама тұрақты болып келетін ванадийлі горизонттардың қатпарлануы және түрлі метаморфтық өзгерістерге ұшырауы ванадий кентастарының шөгінді тау жыныстармен бір мезгілде түзілгендігін көрсетеді.

Минералдары, құрамы
-------------------

Бастапқы кентастарда антраксолит, роскоэлит, сульванит, ал тотыққан кентастарда узбекит, хьюэттит, коловратит, корамсакит минералдары бар. Кентастағы ванадий (V) оксидінің (V2O5) мөлшері 0,96-1,0% шамасында. Қоспа ретінде мыс (0,03%), қорғасын (0,001%), мырыш (0,5%), күміс, молибден, никель, кобальт, т.б. элементтер бар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз энциклопедиясы"
**Қаратау шимайлы тастары**, **Қаратау петроглифтері** – қола дәуірі мен орта ғасыр аралығында тастарға шекілген суреттер.

Қаратаудың шатқалдары мен сайларында (Қойбағар, Арпаөзен, Майдамтал, Үлкентұра, Қысан, Жыңғылшақ, Ақсу-Жабағылы қорығы, Қошқарата, Габаевка, Ранг, Сүйіндіксай, т.б.) көптеп ұшырасады. 20 ғасырдың басында Түркістан археология әуесқойлары үйірмесінің мүшелері бастаған зерттеу жұмыстары әлі күнге дейін жалғасын тауып келеді. Оларды зерттеуге М.Қадырбаев, А.Н. Марьяшев, З.Самашев, т.б. археологтар көп үлес қосты. Ғылым айналымға енген суреттер саны бірнеше мың. Мысалы, Түркістан облысы Созақ ауданы ауданы Абай қыстағының оңтүстік-батысындағы 7 км жердегі Арпаөзен таңбалы тастарындағы суреттердің саны 3,5 мың. Осы аудандағы Сызған елді мекенінен 8 км оңтүстік-батыстағы Қойбағар таңбалы тастарындағы суреттер саны да осындай. Созақ а-нан 30 км оңтүстікте орналасқан Қошқарата шимайлы тастарындағы, Бурное станциясынан 27 км солтүстік-шығыстағы Габаевка петроглифтері де бірнеше жүз сюжеттерден тұрады. Қаратау шимайлы тастары тік, қия жартастар мен ірілі-ұсақты қой тастарға қашап салынған. Олар көшпелі тайпалардың салт-санасын, діни түсініктері мен ырымдарын, әдет-ғұрпын білдіреді. Қаратау шимайлы тастарында аңдар мен хайуанаттардың нобайлары, байлық пен күштің символын білдіретін түйе кескіні, аңшылық көріністері (таутекеге ит қосу, садақпен аңға шығу, құс аулау), батырлар жекпе-жегі (қылыштасу, сойылдасу) басты орын алған. Қола дәуірі петроглифтерінің арасында соғыс арбасын бейнелеу де кеңінен таралған. Қаратау шимайлы тастарындағы суреттерде соғыс арбалары 49 жерде кездеседі. Мұндай бедерлер Жетісудағы Таңбалы, Ешкіөлмес, т.б. жерлерде де ұшырасады. Олардың бәрі бір мәнерде, арба бөлшектеліп, доңғалақтары алынып, оның екі жағына қойылған тәрізді етіп салынған. Оларға жегілген – аттар, түйелер сирек ұшырасады. Қаратауды мекендеген көшпелі тайпалар аң мен хайуанаттарды ерекше қадір тұтып, оларды киелі деп, тәңірі, пір санағандығын да аңғаруға болады. Қазақ халқының төрт түлік мал иелерін (Шопан ата, Зеңгі Баба, т.б.) пір тұтуы да ежелден келе жатқан наным-сенім екені мәлім. Бұл өлкеде кездесетін көптеген суреттер мал өсірумен тығыз байланысты. Қаратау шимайлы тастары жергілікті халықтың ежелгі рухани өмірін көрсететін ерекше мәдени ескерткіштер ретінде бағаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  "Тараз энциклопедиясы"
**Болгария баспасөзі** – Болгарияның мерзімді баспасөзі 19-ғасырдың 40 жылдарында пайда болды .
Түрік өкіметінің қудалауына байланысты, болгар патриоттары алғашқы газеттер мен журналдарды шетелде шығарды. Ел ішінде мерзімді баспасөз тек 1878 жылдан бастап дами бастады. 

1969 жылы Болгарияда 710 газет, 780 журнал шықты. Аса ірі газеттері: "Работническо дело" (1927) БКП ОК органы, "Земеделс ко знаме" (1902) болгар жер өңдеу халық Одағының органы, "Отечествен фронт" (1942) – Отандық майдан органы, "Труд" (1945) Кәсіпшілер Одағы орт. Кеңесінің органы, "Народна младеж" (1944) Димитровшыл коммунистік Жастар Одағы (ДКЖО) ОК органы, "Народна армия" (1944) Халық Қорғанысы мин-нің органы, "Поглед" (1930) болгар Журналистер Одағының органы. Журналдары: "Ново време" (1897), "Партиен живот" (1957) және "Политичес ка просвета" (1966) БКП ОК органдары, "Младеж" (1945) ДКЖО ОК органы, "Жената днес" (1945) болгар әйелдері комитетінің органы. 

Болгар телеграф агенттігі (Българска телеграфна агенция БТА) 1898 жылы құрылған. 1959 жылы Болгариядағы түрік жұртшылығы үшін түрік тілінде күнделікті программа енгізілді. "Отан" радиостанциясы шетелдерге арнап болгар, грек, түрік, сербхорват, араб, ағылшын (АҚШ, Ұлыбритания, Африка елдері үшін), француз (Африка елдері үшін), неміс, итальян, испан (Лат. Амер. елдері үшін) және эсперанто тілдерінде тәулігіне 24 сағат хабар береді. Б. телевизиясы 1959 жылдан бастап жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизисы", Энциклопедия. "ҚазАқпарат" Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5
Джек Блэк, 1851 жыл
**Джек Блэк**— XIX ғ. ортасындағы Виктория ханымның ауласында жүрген егеуқұйрық аулаушы. Одан басқа ол кроттарды да аулайтын болған. Джек өзгеше жайма форманы киіп жүрген. Бұл форма алқызыл пальтодан, жилет пен бриджидан түрған. Пальто сыртынан R және V деген үлкен әріптер, оның етік жанынан қалайыдан жасалған егеуқұйрықтардың екі мүсіні болған.

Оған бастапқы атақты алып келген Генри Мэйхьюдың «London Labour and the London Poor» атты сықағы болды. Осы шығармада ол Генриға өзінің жұмысының қызықтарымен немесе егеуқұйрық тістеп алып өліп те қалуға қалғаны туралы айтады.

Өінің жұмысының қызығы да аз емес болған. Мысалы, егер Джек бір ерекше түсті тышқандарды тауып алса, оларды өлтірмей жаңа түр шығару үшін оны бағып, өсіреді. Бірақ егеуқұйрықты жастарға сату, әлдеқайда көп ақша алып келетін. Беатрис Поттер сондай жастардың бірі болған. Ол «Сэмюэль Вискерс» атты кітапті өзінің егеуқұйрығына арнаған. Кейбір адамдар егеуқұйрықты әдемі қапастарда сақтайтын болған. Мысалы, Виктория ханым.

Сонымен қатар, Джек балық пен құстарды аулайтын болған. Бірақ оларды тек ғана қорек ретінде қолданған. Осымен тоқтамай, Джек иттермен де жақсы тіл табысқан.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* AFRMA — Сәндік егеуқұйрықтар тарихы Мұрағатталған 30 мамырдың 2013 жылы.
* Тышқан аула!

Дереккөздер
-----------
**Меган Элизабет Трейнор**(ағл. Meghan Elizabeth Trainor)- 22 желтоқсан,1993 жылы тулған. Американдық әнші, автор-орындаушы және продюсер.
Ол Массачусетс штатында, Нантакет аралында Гарри және Келли Трейнор отбасысында туылған. Алғашқы өлең туындыларын 11 жасында шығара бастаған. 17 жасында ол Теннесс ән байқауында өзінің «You’re Good With Me» өлеңі арқылы жеңіп шыққан. 18 жасында сонграйтер болып, келісім - шартқа қол қойғаннан кейін Нэшвилле жерінде тұрақталады және сол жерде өзінің «I’ll Sing With You», «Only 17» атты 2 альбомын шығарады.
2014 жылы бұл жасады келісім-шартқа дыбыс жазу студиясы "Epic Records, жазда сол жылдың өзінің алғашқы синглын шығарып, "All About That Bass" иеленген көп ұзамай бірінші орын америкалық Billboard Hot 100 чартында бірінші орынды басқа да бірқатар елдер.2014 жылдың қыркүйегінде шықты оның мини-альбом "Title (EP)", бар тағы да үш жаңа әндер. 21 қазан 2014 жылғы Трейнор шығарды өзінің екінші синглы "Lips Are Movin" енгізілген, оның екінші студиялық альбомы "Title" шығуы, оның жоспарланған 13 қаңтар 2015 жыл.

Меган Трейнор
2014 жылы Трейнор болды ұсынуы сыйлығына "American Music Award" аталымы бойынша "жыл әртісі", тапсыру, соның ішінде, 23 қараша 2014 жыл, сондай-ақ сыйлығына "People' s Choice Awards" номинациясы бойынша "жыл жаңалығы" медалі 7 қаңтар 2015 жыл.

2016 алды "Грэмми" үздік бастауыш әртісі 2015 жылғы. 13 мамыр 2016 жылғы әнші шығарды өзінің екінші студиялық альбомы "Thank You".

**Жасаған:МАМЕДАЛИЕВА АРУЕЛ**
**Иэн Глен** (ағылш. *Ian Alan Sutherland Glen*, туған күні 24 маусым 1961) — шотландық кино, театр және телевидение әртісі.

### Өмірбаян

Иэн Глен Эдинбург қаласында дүниеге келген. Корольдық драммалық шығармашылық академиясында оқуын бітіріп, Бэнкфорт алтын медалімен марапатталған.

1993 және 2004 жылдар арасында Сюзанна Харкерге үйленген. Бұл некеден олар ұл тапты, Финли. Қазіргі уақытта Шарлотта Эммерсонға үйленген, Мари деген қызы бар.

### Шығармашылығы

2009 жылдан бастап HBO каналының «Игра престолов» телесериалында Джорах Мармонт рөлін сомдайтыны белгілі болды.

### Дереккөздер



Википедиядағы мақала
**Меган Дениз Фокс** (ағылш. *Megan Denis Fox*; 16 мамыр 1986, Оук-Ридж, Теннесси,Америкада туған) - америкалық актриса және фотомодель. "Трансформерлер" киносында Микаэлланды рөлен ойнағаннан кейін әйгілі болды.

Бұрынғы жылдары
---------------

Меган Дениз Фокс 16 мамырда 1986 жылда американың Теннесси штатында туған. Оның шежіресінде ирландтық және француздық ата-бабалар бар. Оның әкесі бақылаушы болды. Үш жасқа толған кезінде, оның ата -аналары ажырасты, бірақ оның анасы қайтадан тұрмысқа шықты.

Мансап
------

Бес жасынды Фокс биге және драмалық кружокта қатыса бастады. 1999 жылы америкалық би шоуда бірнеше жүлек алды. Ең бірінші рөле "Солнечные каникулы" киносында ойнаған. Меган қырсық әдемі қызды ойнады. Он алты жасқа толған кезінде онда резюме болды.
Болеслав Прус
**Прус Болеслав** (лақап аты;шын аты-жөні-Александр Гловацкий)(20.8.1847, Хрубешув, Люблин маңы,-19.5.1912,Варшава)-поляк жазушысы. Даулеті қайтқан шляхтич семьясында туды.1863жылы гимназияда оқып журіп көтерілісшілер отрядына қосылғаны үшін түрмеге жабылды. Ол 1872 жылдан бастап бірыңғай әдебиетпен шұғылданды. П. орыс әдебиеті мен сурет өнерін жоғары бағалады. Ол Л.Н.Толстойды үлгі тұтты. Ол алғаш сықақ әңгімелерден бастап кейін келе көптеген повесть, романдар жазды: «Жетімнің көрген күні» (1876), «Стасяның қызық оқиғасы» (1879), «Балалық шақтың қатесі» (1883,орыс тілінде (1897), «Қайта соққан толқын»(1880), «Алдыңғы шеп»(1885,орыс тілінде 1887),»Қуыршақ»(1887-1889,орыс тілінде 1890), «Бостандық алған әйел»(1891-93, орыс тілінде 1900), «Перғауын» (1895-96, орыс тілінде 1897), «Балалар» (1908,орыс тілінде 1909), «Үзілістер» (1911). П. шығармалары Европаның көптеген тілдеріне аударылды. Оның «Перғауын» (1966), «Қуыршақ» (1968) романдары бойынша фильмдер түсірілді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Әуе тасымалдаушылардың кодтыры** тізімі. Торап ИАТА мен ИКАО әуе тасымалдаушы белгілемелерін және **әуе компания шақыру белгілерін** (телефондық белгілемелерін) тізбелейді. Тізімнің толықтығы үшін бұрынғы белгілемелері де көрсетілген.

| **Әріп бойынша түгенделген әуекомпаниялар тізбегі:** |
| --- |
| Барлығы -
0-9 -
A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
Q -
R -
S -
T -
U -
V -
W -
X -
Y -
Z |

''***Барлығы дегенді таңдасаңыз бет ұзақ ашылуы мүмкін.''***

ИАТА Әуетасымалдаушы белгілемесі
--------------------------------

**ИАТА Әуетасымалдаушы белгілемелері**, Әуе транспортының халықаралық қауымдастағы (IATA) әлемдегі әуе компанияларға тағайындайтын екі әріптік белгі. Әр әуе компанияның рейсі әуекомпания белгілемесінен "xx", және номерлік ұшу белгісінен тұрады.

ИКАО Әуетасымалдаушы белгілемесі
--------------------------------

**ИКАО Әуетасымалдаушы белгілемесі** Халықаралық Азаматтық Авияция Ұйымы тағайындайтын үш әріптен тұратын әуекомпанияларға, авиацияға байланысы бар түрлі агенттіктер мен басқармаларға берілетін белгі.

ИКАО сонымен қатар телефондық белгілемелерді де тағайындайды. Бұл белгілемелер ресми түрде **Шақыру Белгісі** деп аталады.

Мысалы үшін:

* Үш әріптік белгілеме – KZR
* Телефондық белгілеме – ASTANALINE
* Операторы– Эйр Астана

Түсініктемелер
--------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Әуе Транспортының Халықаралық Қауымдастағы (Ресми сайты)
**Әукетайшағыл газ кен орны** - Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы газ кен орны. Орал қаласының оңтүстік-батысында 285 км жерде орналасқан. 1960 жылы газ бұрқағы атылған.

Жатыс сипаты
------------

Кенорын Әукетайшағыл күмбезінің оңтүстік-шығыс жағындағы күмбез маңы бөлігінде қалқаланған, жартылай тұйықталған көтеріліммен байланысты. Мұндағы жатынды зерттеу үшін алты терең ұңғыма бұрғыланды. Олардың үшеуі газдың тосыннан бұрқақтауына байланысты жобаланған тереңдікке дейін жеткізілмеді. Жатын 50-140 м тереңдікте орналасқан төрт қойнауқат-жинауыштан тұрады. Қойнауқаттардың қалыңдығы алғашқы метрлерден төрт метрге дейін жетеді. Газ-су жапсары - -63, -82, -94, -143 м-лік белгілерде анықталған. Жатындардың биіктіктері 15 м-ге дейін жетеді. Жинауыштар алевролиттерден құралған, сонымен қатар газды сынау станциясының деректері бойынша, осы тұста орын алған құмтас қойнауқаттары газдың орнына суға қаныққан. Құмтастардың суға қаныққандығын 14-інші ұңғымада жүргізілген сынау дәлелдеп берді, осындағы қойнауқаттың 94-11 м аралығында баяу сыздықтап аққан судан мұнай тамшылары көрінді, бірақ ол үнемі құммен кептеліп, тығындалып қалып отырған. Кен орнының бастапқы тұтас қалпы бұзылып, елеулі өзгеріске ұшырауы мүмкін деп жорамалданды. Газ шығымы 34,9 мм-лік штуцерде 154 мың м3/тәу болды. Қысымды төмендету әдісі арқылы газ қорының шамасын анықтау мақсатымен төртінші қойнауқаттағы 17-інші ұңғымада тексерімдік игеру шаралары жүзеге асырылды. Бұл үшін 52 тәулік бойы газ атмосфераға шығарылып тұрды, осының нәтижесінде қойнауқаттық қысым 1,32 МПа-дан 1,22 МПа-ға дейін төмендеді.

Құрамы
------

Газ, негізінен, метанды (96,4%), азот мөлшері 2,5%-ға, көмір қышқыл газы 0,9%-ға дейін жетеді. Кен орны барлануда. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**БОЛЖАМДЫҚ - ДЕДУКТИВТІК ТЕОРИЯ** - жаратылыстану ілімін логикалық ұйымдастыру формаларының бірі. *Болжамдық - дедуктивтік теория* ұғымы математикалық методологияда қалыптасқаны сияқты, дедуктивтік немесе аксиомалық теорияның тұжырымды ұғымы болады, мұнда тәжірибе мен бақылауға сүйенетін жаратылыстану ілімінің ерекше проблемалары ескеріледі. Жалпы дедуктивтік жүйеге қойылатын талаптардан басқа *Болжамдық - дедуктивтік теория* ұғымы теория ережелеріне эмпирикалық бақылауды қамтамасыз ететін эмпирикалық талдау жасау мүмкіндігін шамалайды. Қазіргі кезде ғылым методологиясында *Болжамдық - дедуктивтік теорияның* шектелулілігі айтылып жүр, өйткені ол өзінің дәстүрлі түрінде ғылыми-теориялық білім құрылымының күрделілігін айқындауға мүмкіндігі жоқ және ол даму процесінен тыс статикада қаралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
Кавказ шопан иті немесе кавказдық овчарка - бұл Кавказ аймағындағы елдерде , атап айтқанда Грузия , Армения , Әзірбайжан және Дағыстанда туған ірі қара малды күтетін иттердің тұқымы. Грузиядағы Кавказ таулары тарихта бұл аймақтағы иттердің саны мен сапасы жағынан кавказдық шопан иттерінің негізгі таралу аймағы болды.

Тарихы
------

Ғасырлар бойы Кавказ тау иттеріне ұқсас иттер Кавказ тауларындағы шопандарға малды қорғаушы иттер ретінде қызмет етті , қойларды жыртқыштардан, негізінен қасқырлардан , шақалдардан және аюлардан қорғады. Кавказдық шопан иттер күзетші иттер, аю аулайтын иттер болды және бүгінде Ресейде түрме күзетшісі болып жұмыс істейді. 

ХХ ғасырда кеңестік селекционерлер кавказдық иттердің арасында осы сорттардың кейбірін таңдап, кавказдық шопан ит тұқымын жасады. Кавказдық шопандарды алғаш рет атақты ресейлік кинолог Александр Мазовер сипаттап, тұқымның таралу орталығы саны жағынан да, сапасы жағынан да Грузия , Әзірбайжан , Армения және Дағыстан болғанын атап өтті. Бұл иттер тарих бойы әртүрлі әскерилермен қолданылған, бірақ Кавказ тау иттерінің өмір сүруі ежелгі дәуірден басталады. 
Аймақтың әртүрлі аудандарындағы иттер бүгінгі күні Кавказ шопандарының жалпы ерекшеліктерімен бөліссе, Грузиядан келген Кавказ шопандары өздерінің үлкендігімен, күшті тірек-қимыл құрылымымен және тартымды ұзын шаштарымен тұқымның ең жақсы үлгілері болып саналды. Осы себепті Грузин КСР Кеңес Одағында кавказдық шопан иттерін өсірудің негізгі аймағына айналды. 

Бұл тұқымды 1984 жылы Кеңес Одағының қамқорлығымен Халықаралық кинологиялық федерациясы біржола қабылдады.

Сипаттамалары
-------------

Кавказдық Овчарка - үлкен ит. Құрғақ биіктігі әйелдер үшін 67-70 см , еркектер үшін 72-75 см диапазонында болады. Тіркелу үшін ең төменгі бойлар мен салмақтар әйелдер үшін 64 см және 40 кг , ал ерлер үшін 68 см және 50 кг. Жүніне келетін болсақ, Кавказ тау итінің екі қабаты бар, тегіс асты және дөрекі сыртқы пальто. Бұл екі жүн пальто Кавказ тау иттерін суық температурада жылы ұстайды.