recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Топырақ құнарлылығы** — топырақтың өсімдіктер дүниесін қажетті қоректік заттармен және сумен, ал тамыр жүйесін оттекпен, жылумен және қолайлы физ.-хим. ортамен қамтамасыз ету қасиеті. Бұл топырақтың ең басты қасиеті. Топырақ құнарлылығы. биоценоздың жалпы өнімділігі мен а. ш. дақылдарының түсім мөлшерін анықтайды.

Топырақ құнарлылығын екіге бөледі: табиғи және жасанды. Табиғи Топырақ құнарлылығы топырақ түзілу процесі нәтижесінде пайда болған топырақтың табиғи күйіндегі құнарлылығы. Ол қарашірінді қабатының қалыңдығына, қарашірінді құрамына, қоректік элементтердің жеткілікті болуына, топырақтың түйіршікті, минерал. және хим. құрамына, микробиол. процестердің қарқындылығына тәуелді. Жасанды Топырақ құнарлылығы сол табиғи құнарлылықты арттыру мақсатында қолдан жасалған көптеген әрекеттердің нәтижесінде (өңдеу, тыңайтқыштар қолдану, дақылдарды егіп өсіру, мелиорация, т.б.) алынады және егілген а. ш. дақылдарының түсім мөлшеріне қарай бағаланады. Топырақты қорғап және оны дұрыс пайдалана білсе, оның құнарлылығы артады. 

Табиғи құнарлылығы төмен, егіншілікке жарамсыз топырақтарды да адам қолымен жақсартып, егіншілікке қарқынды пайдалану арқылы жоғары өнім беретін алқаптарға айналдыруға болады. Табиғи құнарлылық пен жасанды құнарлылықтың қосындысы – экон. немесе тиімділік құнарлылық деп аталады. Ғасырлар бойы адамзат қоғамы негізінен табиғи құнарлылықты пайдаланып, соның берген азды-көпті өнімін қанағат тұтып келді. Бұрынғы кезде ұзақ жылдар бойы егіншіліктің үш танапты жүйесі орын алып, онда тың жатқан жерлерді жыртып, оған үш жылдай қатарынан егіс еккен. Ол жерлерден табиғи құнарлылығы арқасында өнім алып, одан кейінгі жылдары өнім азая бастаған кезде егістікті басқа жерлерге ауыстырып егу тәжірибесі өріс алып келді. Мұны егіншіліктің көшпелі жүйесі деп те атады. Дегенмен ғыл.-тех. прогрестің даму нәтижесінде жерді үнемі дұрыс пайдаланған жағдайда, ол ешуақытта жарамсыз болып, істен шығып қалмайтыны белгілі болды. Керісінше жылдан-жылға жақсара түседі.

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
1995 жылғы пошта маркасында
**«Көкпар»** — қазақ кескіндемешісі Қанапия Телжановтың 1960 жылы салған суреті.

Мұнда қоңыр және жасылмен берілген жер беті, көк пен сарғылтқа боялған аспан, қып-қызыл көйлектегі топ бастаған адам және гүлденген көкнәрлер суреттің белсенді түстік гаммасын аңғартады. Қозғалысқа толы сюжет көшпенділердің рухани бостандыққа ұмтылысын айғақтайтындай болады.

Ептілік пен батылдық талап ететін халық ойыны жігіттерге күш көрсетудің мерекесіне айналған. Қылқалам шебері қазақ халқының еркіндікті сүйетінін өз шығармасында көрсете білген. Тура көрерменге қарай гүрілдеген селдей атқа мінген топ жөңкіліп келеді.

Алдыңғы жақта төрт салт атты олжаға таласып жатыр, олардан сәл артта шапқан басқа ойыншыларды да көреміз. Сол жақта, гүлденіп жатқан кең даланың бір шетінде жерге батыңқырап қалған балбал байқалады; ең шетінде, көкжиектен сәл бері құрылыс алаңы көрініп тұр. Өнертанушы Е. Вандровскаяның айтуынша, «сюжетке қарағанда біз бұл суретті тұрмыстық жанрға жатқыза алатын сияқтымыз, алайда тереңіне бойлап, мағыналық мазмұнды алсақ, бұл сөзсіз тарихи сурет екенін түсінеміз».

Екі жыл бұрын салынған «Атамекен» суретімен өлшемдес болған бұл туынды Телжанов қылқаламынан шыққан көкпар тақырыбындағы көп нобайдың қорытындысы болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты: 100 шедевров искусства Казахстана Мұрағатталған 25 шілденің 2021 жылы.. Алматы, 2013.
2. ↑  Қ.Т. Телжанов шығармашылығына байланысты библиографиялық шолу
3. ↑  Онтологические импликации творчества Жанатая Шарденова и Канафии Тельжанова


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚанапия Телжановтың туындылары |
| --- |
|  |
| 

Алғаш рет • Атамекен • Әже мен немересі • Бақыттылар • Бейбітшілік оттары • Бозаралдықтар • Бүркітпен аңға шығу • Домбыра әуендері • Жамал • Жол басы • Ильичтің өсиеті • Кеңес • Кеш • Көкпар • Күншуақты өлке • Қазақстан тыңында • Қазан • Қарлығаш • Кұрбылар • Қыз қуу • Сабақ соңында • Тыныштық • Үйлер • Шопандар • 1918 жылғы Қазақстан
 |

 |
Map**Indian Wells Tennis Garden** **-** Индиан-Уэллстегі, Палм-Спрингс, Калифорния маңындағы, Коачелла алқабындағы теннис кешені. 16100 көрерменге арналған №1 стадион теннис кешеніндегі ең үлкен стадион және әлемдегі екінші үлкен ашық теннис стадионы (Ақш ашық чемпионатындағы Артур Эш стадионынан кейін).

Бұл кешенде BNP Paribas Open (бұрын Pacific Life Open) теннис турнирі өткізіледі, ерлер арасында ATP Әлемдік Турының да, әйелдер арасында WTA Турының да бірлескен іс-шарасы және жыл сайын наурыз айында өтетін әлемдегі бесінші ірі турнир болып табылады. Indian Wells Tennis Garden сонымен қатар Америка Құрама Штаттарының жасөспірімдер мен ересектер арасындағы Теннис Қауымдастығының жыл бойғы іс-шаралары өтеді. Осы үлкен іс-шаралардан басқа, апта ішінде мүшелер корттарды ойын-сауық үшін пайдалана алады, Ал Теннис Бағында ойнағысы келетін адамдар үшін матчтар ұйымдастырылады. Сонымен қатар, мекеме клиникаларды ұсынады, ал қызметкерлер ақылы түрде кәсіби мамандарды жалдай алады.

Тарихы
------

Бас есігі
77 миллион долларлық нысан 2000 жылдың наурыз айында салынған және оны Rossetti Associates Architects жобалаған. Бұл АҚШ-тың бұрынғы №1 ойыншысы, турнир төрағасы және BNP Paribas Open турнирінің иесі Чарли Пасареллдің Раймонд Мурмен серіктестікте 77 миллион долларлық дамуды қаржыландыру үшін жеке қаражат жинауының нәтижесі болды. Оны Боб Кейн бастаған IMG қаржыландырды. Пасарелл және оның серіктестері алғаш рет Коачелла алқабының ортасында 88 акр құм сатып алғанда, көптеген адамдар оның адамдарды тарту қабілетіне күмәнданды, өйткенібарлық басқа ірі турнирлер Париж, Лондон, Нью-Йорк және Мельбурн сияқты ірі мегаполистерде өтеді. Алайда, кейінгі иелер Пасареллдің орталыққа деген көзқарасымен бөлісті және оған сүйенді.

Бас стадионның ішкі көрінісі

Индиан-Уэллc Мастерс
--------------------

*Толық мақаласы: Индиан-Уэллc Мастерс*
Турнир *Indian Wells Tennis Garden* (2000 жылы салынған) өтеді, онда 29 теннис корты бар, оның ішінде 16100 орындық негізгі стадион бар, ол тенниске арналған әлемдегі екінші үлкен стадион болып табылады. 2013 жылы Bnp Paribas ашық чемпионатынан кейін *Indian Wells Tennis Garden* 8000 орындық жаңа 2 стадионды және нысандарды кеңейту мен жаңартуды бастады. Теннис орталығының жаңартылу барысында, сонымен қатар ATP Masters сериясы үшін арнайы жасалған және Индиан-Уэллсте алғаш рет қолданылған "Pro Purple" корт түсі кірді, күлгін түстің және доптың сары түсіне дәл келетінін ескерді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑   Мұрағатталған 3 маусымның 2013 жылы.
3. ↑
**"Адалдықпен және ар-ұятпен"** - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 5 бөлімді, *қазақ-орыс-ұйғыр* тілдерінде түсірілген фильмі (1987 жыл)..Бұл фильм КСРО-ның құрылғанына 70 жыл толуына арналған. Мұнда экономикадағы, өнеркәсіптегі, ауыл шаруашылығындағы, адамның ой-пікіріндегі қайта құруға орай республикада болып жатқан айтулы өзгерістер жайлы әңгімеленеді. Рудный қаласының бас сәулетшісі В.Чернецовтың, Бүкілодақтық астық шаруашылығының ғылыми-зерттеу институтының директоры М.Сүлейменовтің жазушы М.Зверевтің ілеспе сөздері берілген. Режиссері - М.Якшимбетов,операторлары - В.Парфенов, А.Чепенко, И.Ахметов.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**АҚШ-тың масс-мәдениеті**- ол тек табыс табу мен баюды насихаттайтын мәдениет деп айтуға болады. Ол мәдениет туындыларында рухани құндылықтар, өз еліне деген сүйіспеншілік, өмірге деген көзқарас жоқ не аз. Тек құлқын қамынан аспайтын сана тәрбиелеуші өнімдер. Өкінішке қарай, біздің елдің масс-мәдениетінің көп бөлігін құрап отырған дәл осы АҚШ өнімдері.

Күндіз-түні қай арнаны қоспасаңыз, атыс-шабыс, порнографиялық көріністер, жартылай жалаңаш әншілер мен бишілер. Одан қалса, қыз-келіншектерге ермек болған түрік, корей, Латын Амерканың тәрбиелік мәні төмен ұзын-сонар телехикаялары.

Телехикая қаһармандарының өмірі мен мәселелеріне терең ой толғап кеткен қыз-келіншектер кей кездері елді былай қойғанда, өз үйінде не болып жатқанын естен шығарып алуда. Жас буын осы сериалдардағы сылқымдар мен экшн қаһармандарына қарап бой түзейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Батяр күнін тойлау
**Батярство** - XIX ғасырдың ортасынан XX ғасырдың ортасына дейін өмір сүрген Львов субмәдениеті. Субмәдениеттің атауы венгр тіліндегі betyár сөзімен берілген, «қарақшы», «шытырман» дегенді білдіреді және иран тілдерінен шыққан. Львовта батяр - әртүрлі әрекеттерге және қауіпті әзілдерге қабілетті батыл. Батырлардың көпшілігі таверналар мен «садочки» - әртүрлі ойын-сауық үшін плебейлік ауызсу орындарында жиналатын қала маңындағы тұрғындар болды.), которые собирались в кабаках и «садочках» — плебейских питейных заведениях для различных забав

Батярлар поляк, украин, неміс және еврей сөздерінің қоспасы болған, Львовта ішінара осы уақытқа дейін қолданылған арнайы жаргонды пайдаланды: гальба «сыра құймасы», мент «полиция қызметкері», ранка «ғашықтар күні», спацкати. 1933 жылы Львовта «Көңілді Львов толқыны» радиобағдарламасы Тонко және Щепчо жүргізушілерімен бірге пайда болды, соның арқасында Польшаның басқа аймақтары батярлық субмәдениетпен көбірек таныс болды.

Батярлардың әнұраны композитор Хенрик Варстың Эмануэль Шляхтердің «Тек Львовта» сөзіне жазылған әні болып саналды, ол кейіннен қаланың бейресми әнұранына айналды. Батиаризм негізінен поляктар арасында кең тараған, мұны тек поляк батырларының Львов фольклоры дәлелдейді.

Львов қалалық кеңесінің қаулысымен 2008 жылдың 1 мамырынан бастап қалада жыл сайынғы Батярлар күні енгізілді.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3  *Ярина Капітан* День Батяра у Львові стане щорічним  (укр.) (1 мамыр 2008). Тексерілді, 14 маусым 2021.
2. ↑  *The Editors of Encyclopaedia Britannica* Betyár  (ағыл.) (23 October 2006). Тексерілді, 14 маусым 2021.
3. ↑  *Космолінська* Homo leopolensis ecce (uk). — 2007.
4. ↑  *Харчишин* Батяри українського Львова (uk). — Поступ, 2001.
5. ↑  *Лемко, І.* Національна мозаїчність Львова  (укр.) (1 ақпан 2008). Тексерілді, 14 маусым 2021.
6. ↑  Вместо Дня солидарности трудящихся во Львове отметят День батяра  (орыс.) (10 апреля 2008). Тексерілді, 14 маусым 2021.
*Басқа мағыналар үшін Ақбастау деген бетті қараңыз.*
**Ақбастау** – Нұра алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының батысындағы өзен.

Бастауы
-------

Шет ауданының солтүстігіндегі Жақсы Қаражал тауының бұлақтарынан басталып, Жуантөбе, Егізқызыл тауларының батыс тұсында Нұра өзеніне құяды. Ұзындығы 83 км, су жиналатын алабы 1570 км2. Жылдық орташа су ағымының мөлшері 0,18 м3/с.

Гидрологиясы
------------

Сол жағынан Айнасу, Қамыстыбұлақ, оң жағынан Қасқақұдық сияқты ұзынды-қысқалы 8 сала құяды. Суы жыл бойы ішуге жарамды. Желтоқсанның 1-жартысында суы қатып, сәуірдің 1-жартысында мұзы ериді.

Өсімдігі
--------

Аңғарының шалғындық ақшыл қара қоңыр топырағында бидайықты шалғын, тал бұталар, алабының қыратты жерінде бетеге, қызғылт селеу, т.б. өседі. Жайылмасы шүйгін шабындық болғандықтан жайылым ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Тарихилық** - әдеби шығарманың тарихи әлеуметтік ортамен, белгілі бір халықтың мәдени тарихы, салт дәстүрі, ырым-нанымдары, ұлттық мінезі, ойлау ерекшеліктері, аңсаған арманы, тамырлас болып келетін құбылыс. Осы ұғым суреткер дүние танымының шартараптылығына, асқан білімдарлығына яғни мынадай таным кезеңдерінің   

1) өткенді "ретрогноз",   

2) бүгінгі "пре- зентогноз",  

3) болашақты "прогноз" жетік, жан-жақты меңгергеніне тікелей қатысты. Әдебиеттегі тарихилық және зерттеу саласындағы методикалық әдіс ретіндегі тарихилық өмірдегі, ақиқат болмыстағы әрбір құбылысты тексеру мен бейнелеу жалпы тарихи процестің бір бөлшегі, яғни тарихи сабақтастық негізінде қарастырылуы тиіс. Соныменен, тарихилық белгілі бір заманның нақты тарихи жағдайларын, қайталанбас келбеті мен өзіндік қасиеттерін, мән-мағынасын, болмысын, ұлттық тарихи және өмір шындығын, идеялық танымдық тереңдігін көркемдік тұрғыдан баяндап, тарихтың көркемдік философиясын шеберлікпен жеткізу

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Ирланд теңізі** (ағылш. *Irish Sea*, вал. *Môr Iwerddon*, ирл. -{*Muir Éireann*}-) — Атлант мұхитының шеткі теңізі, шығысындағы Ұлыбритания, батысындағы Ирланд аралдарының аралығында, мұхитпен Солтүстік бұғаз (солтүстік жағынан), Әулие Георг бұғазы (оңтүстік жағынан) арқылы жалғасады. 

Тереңдігі 272 м-ге жетеді. Түпкі шөгінділері — малта тас, құм, тұнба. Ірі аралдары — Мэн және Англси. Жағалары кішігірім шығанақтармен, қойнаулармен тілімделген. Жыл бойы батыстан жел соғады. Қыста теңіз дауылдары жиі болады. Суының температурасы ақпанда 5—9 °С градустан, тамызда 13—16 °С градусқа дейін жетеді. Тұздылығы 32—34,8 ‰ аралығында өзгереді. Беткі ағысы — айналмалы ағыс. Жарты тәулікте бір көтеріледі (биіктігі 1–2 м-ден 6 м-ге дейін). Теңізден балық (майшабақ, килька, нәлім) ауланады. Ірі порттары — Ливерпуль (Ұлыбритания) және Дублин (Ирландия).
| **Цитозин** |
| --- |
| Тақырыпша | 4-Аминопиримидин-2(1*H*)-он |
| Талғаулы атау | 4-амино-2-гидроксипиримидин |
| Брутто формуласы | C4H5N3O |
| Молекулалық салмақ | 111,102 г/моль |
| Балқу нүктесi | 320—325 °C (бүлiнедi) |
| CAS number | 71-30-7 |
| SMILES | NC1=NC(NC=C1)=O |
| Цитозинның структуралық формуласы. |
|

**Цитозин**, 2-окси-4-аминопиримидин — пиримидинді азотты негізге жататын табиғи органикалық қосылыс. Барлық тірі клеткалардағы нуклеин қышқылдарының: дезоксирибонуклеин қышқылы және рибонуклеин қышқылының құрамында болады. Сондай-ақ, Цитозин кейбір коферменттердің (күрделі ферменттердің простетик. тобы, солардың құрамына кіретін қарапайым органик. ақуыз емес қосылыстар), биологиялық активті заттардың және антибиотиктердің құрамында да болады. Цитозин майлардың биосинтезінде энергия көзінің доноры бола алады.

Химиялық қасиеттер
------------------

Цитозин,C4H5N3O нiң химиялық формуласы, негiзгi қасиеттердi көрсетедi, щелочьлермен және қышқылдармен азот қышқылымен сезiне пирамидин негiзiлене дезаминдейдi сезiнедi.

Ciлтемелер :
------------

"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
**Ислам Баукенұлы Баукенов** 1915 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданы Қарағаш ауылдық кеңесінің Әлибай ауылында туған. Еңбек жолын 1933 жылы Мамлют ауданындағы «1 Май» ұжымшарында есепші болудан бастады. Содан кейін осы ұжымшардың басқарма төрағасы болып сайланады. 1936­-1939 жылдары және 1941­-1945 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1950 жылдан «Луч Ленина» ұжымшарының төрағасы қызметін атқарды. 1961 жылы сауын сиырлар гуртының бригадирі, кейін «Березовский» кеңшары бөлімшесін басқарды.
1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Еслям Баукенұлына Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Екі рет Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.Өзінің еліне еңбегі сіңген азамат.Бұл жайлы халқы мойындаған.

Дереккөздер
-----------

Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
**Шапық Шөкіұлы Шөкин** (01.10.1912, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы 10-ауыл – 4.7.2003, Алматы) – көрнекті қазақ энергетигі, Қазақстан Республикасы ғылым академиясының академигі,техника ғылымының докторы (1953), профессор (1956). 

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан.
Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). 1937 жылы Омбының С.М.Киров атындағы ауыл шаруашылық институтын бітіріп, Қазақ КСР ауыл шаруашылық электрлендіру мекемесінде бөлім бастығы, бас инженер (1937— 43), Қазақ КСР ҒА энергетика бөлімінің меңгерушісі (1943-44), Қазақ КСР ғылым академиясының энергетика институтының директоры (1944—63) әрі академик- секретарь (1955-62), Қазақ КСР ғылым академиясының президенті (1964—67) және президиум мүшесі (1955—68) қызметтерін атқарды. 1963 жылдан бері Қазақ энергетикалық ғылыми-зерттеу институтының директоры. Ш.Шөкин —Г.М.Кржижановскийдің шәкірті. Ол 1944-50 жылдары Ӏле өзенінің суы мен энергетика қорын комплексті түрде пайдалану мәселесін шама т9рғыдан зерттеді, сөйтіп, Қапшағай бөгені мен Қапшағай су электр станциясын салу ісіне үлкен үлес қосты. 1949-58 жылдары Орталық Қазақстанды сумен қамтамасыз ету мөселесімен Ертіс өзенін бұру негізінде шешуге болатындығын дәлелдеді. Мұның өзі Ертіс-Қарағанды каналының салынуына себеп болды. Ш.Шөкин — Сібір өзендерін Қазақстан мен Орта Азияғa бұру мәселесін ғылыми тұрғыда қарастырған алғашқы ғалымдардың бірі. Оның басшылығымен осы мәселені шешудің тиімді жолдары мен жобалары айқындалды. Ш.Шөкин — 170-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Негізгі еңбектері энергетика және су шаруашылығының болашақ дамуы мен отындық энергетиканың, баланс проблемасына т. б. арналған. Ол Белград (1957), Бангкок (1961), Будапешт (1965), Мәскеу (1968) және Парижде (1971) өткен халықаралық конференциялар мен симпозиумдарға қатысып, онда Қазақстанның энергетикасы мен су шаруашылығының дамуының бүгінгісі мен келешегі туралы баяндамалар жасады. Ш.Шөкин — КСРО ғылым академиясының комплексті энергетика және су қорларын пайдалану мен қорғау жөніндегі ғылыми кеңестердің мүшесі, Республикалық энергетика және электротехника ғылыми қоғамы председателінің орынбасары Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972). 6-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстан Компартиясының ХӀӀ-съезінде Қазақстан КП ОК мүшесі болып сайланды. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.

Шығармашылығы
-------------

* Основы развития энергетики Казахстана, А.-А. 1971;
* Энергетика и водное хозяйство Казахстана, А.-А. 1975;
* Топливно-энергетический баланс Казахстана, А.-А. 1979;
* Параметры и режимы гидроэлектростанции, А.-А.1983.

Деректі фильм
-------------

Ш.Шөкин - режиссері Қалила Умаров. 2013 жыл

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. "Алматыкітап баспасы", 2009 ISBN 978-601-01-0268-2
3. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
**Төлеуғали Насырханұлы Әбдібеков** (қыркүйек 1916— ақпан 1944) — Ұлы Отан Соғысына қатысушы, 8-ші Гвардиялық атқыштар дивизиясының мергені, аға сержант. Барлығы 397 жауды жер жастандырған. Орта жүздің ішіндегі Найман тайпасының Қаракерей руынан.

Биографиясы
-----------

Ол 1916 жылы Семей облысының (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) Жарма ауданында Насырхан Әбдібекұлының отбасында дүниеге келген. Ұлты - қазақ. Төлеуғали аңшылықпен айналысқан, оның мергендігіне өзге аңшылар мен ауыл ақсақалдары таңдай қағатын. 1932 жылы туыстарының шақыруымен Төлеуғали Оңтүстік Қазақстандағы «Пахта-Арал» кеңшарына көшіп барып масақшы болып жұмыс істеді. Сол жерде ол Қызыл Әскер құрамына алынып Хабаров аймағында қызмет етті. Қызметі аяқталғаннан кейін Төлеуғали туып-өскен кеңшарына оралып мақта бригадасына басшылық еткен еді. Жұбайы — Әбдібекова Найсымкүл. 1942 жылы мамырда Шымкент облысының жаңадан жасақталған сарбаздар тобымен Төлеуғали Калинин майданына келіп жетті. Мергендер қатарына алынды. 8-ші Гвардиялық атқыштар дивизиясының әскери іс-әрекеттердің қысқаша есебінде 1942 жылдың өзінде аға сержант Әбдібековтің 219 фашисттің көзін жойғаны жазылған.

Толық емес екі жылдың ішінде – 1942 жылдың 14 мамырынан 1944 жылдың 21 ақпанына дейін атқыштар ротасының мергені Төлеуғали Әбдібековтің өзінің мерген винтовкасынан 397 фашистті(қолжетпейтін сілтеме) жойыған.

1942 жылғы «Комсомольская правда» газетіндегі Төлеуғали Әбдібеков туралы жазба:

Тулеуғали мергендігімен қатар, ұстаздық қасиетімен де ерекшеленді. Ол өз полкінде мергендік қозғалысын ұйымдастырып, 32 мергенді дайындады.

8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының «Красноармейская» газеті 1942 жылы 18 қыркүйекте *«Отан үшін» деп жазады: «Енді мерген Абдыбековтің қолында жойылған 102 гитлерлік бейбақ бар, олар енді ешқашан жерімізге сасық иіс таратпайды.»* Мылтық, фашистер өмір сүрмейді. , - дейді мерген(қолжетпейтін сілтеме).

Соңғы меже
----------

1944 жылы 22 ақпанда Әбдібековтің неміс мергенімен соңғы жекпе-жегі болды. Әбдібековтің жағдайы нашар еді, ол суық тиіп, бір кезде неміс мергені оны бірінші тауып, Әбдібековты атты. Әбдібеков мойнынан ауыр жараланғанымен, қайтарған оқпен неміс мергенін сол жерде өлтірді. Бұл оның жойған соңғы жауы болды.

23 ақпанда Әбдібеков 6-шы дәрігерлік-санитарлық батальонда алған жарақатынан қаза тауып, Калинин облысы Новосокольники ауданы Насва станциясының солтүстік-шығысында осыдан тура бір ай бұрын қайтыс болған досы Григорий Постольниковтың жанына жерленді. (қазіргі Псков облысы). Соғыстан кейін Псков облысының Монаково ауылындағы бауырлас әскери зиратына қайта жерленді.

Дереккөздер
-----------
**Нұраддин Рысбайұлы Садықов** — спорттық менеджер, промоутер, қоғам белсендісі, Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері. 1986 жылы 4 ақпанда Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысында дүниеге келген.

Білімі
------

2007 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін тәмамдаған. 2009 жылы Филология магистрі атанады. 2014 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетінің PhD докторантурасын аяқтаған. 2013-2014 жылдары Берлин қаласындағы Хумбольдт университетінің Азия мен Африканы зерттеу институнан ғылыми тағылымдамадан өткен. 2018 жылы Қазақ спорт және туризм академиясының Кәсіби спорт және жекпе-жек факультетін тәмамдаған.

Қызметі
-------

Әлемдік аралас жекпе-жек лигаларының ТОП-30 құрамына кіретін "Octagon" промоутерлік лигасының негізін қалаушы, президенті. Сондай-ақ, спортшылардың кәсіпқой мансабын қалыптастырып, әлемдік ареналарға шығаратын спорттық менеджмент саласындағы "Underdog Management" атты ірі еуразиялық компанияның негізін қалаушы, бас директоры.

Қоғамдық қызметі
----------------

Нұраддин Садықов пен UFC спорт директоры Роман Фомин
Қазақ тілін латын графикасына көшіруге арналған Үкіметтік жұмыс тобының мүшесі. Қазақстандағы утилизациялық алымға қарсы құрылып, белсенді жұмым атқарған "Утиль алымға жол жоқ" қоғамдық қозғалысының мүшесі.

2022 жылы 14 сәуірде Лас-Вегаста UFC спорт директоры Роман Фоминмен жұмыс кездесуін өткізді. UFC Performance Institut мекемесіне саяхат және осы тұжырыммен іскерлік қарым-қатынастар туралы келіссөздер жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Еркебұлан Қайрахан* Нұраддин Садық: Біз батыс елдерін зерттеуіміз керек (9 шілде 2013 жыл).
2. ↑  UNDERDOG спорт агенттігі мен Octagon лигасы бірікті (18 желтоқсан 2020).
3. ↑  *Асылхан Мамашұлы* Билік бекіткен жаңа әліпби нұсқасын сынаушы көбейді (27 қазан 2017 жыл).
4. ↑  Елімізде автокөлік арзандауы мүмкін бе? (15 қаңтар 2022 жыл).
5. ↑  *Prosports.kz* OCTAGON басшысы Лас-Вегастағы UFC файтерлерін дайындау институтына барды. (15 сәуір 2022 жыл).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Instagram әлеуметтік желісіндегі парақшасы
**Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық** (**медициналық сауаттылық**; ағылш. *health literacy*) — адамның денсаулыққа қатысты ақпаратты түсіну үшін қажетті дағдылар мен білімді меңгеру деңгейі.

Соңғы онжылдықтарда денсаулық сақтау саласындағы сауаттылық (HL) зерттеушілердің, белсенділердің және денсаулық сақтау саласындағы саясаткерлердің назарын аударды, бұл оның денсаулық сақтауды түсіну мен нәтижелеріндегі маңыздылығын көрсетеді. Соренсен және т.б. денсаулық мәселелеріндегі сауаттылықты жеке дағдылар мен институционалдық құрылымдар ретінде анықтады, қолда бар ресурстармен, жеке тұлғаларға ақпарат пен қызметтерге қол жеткізуге, түсінуге, бағалауға және тиімді қолдануға, олардың әл-ауқатын сақтауға және ілгерілетуге ұжымдық мүмкіндік береді. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылығы адамның өз денсаулығын басқару және денсаулық сақтау жүйесін шарлау қабілетін сипаттайды. Бұл тұрғыда денсаулық  мәселелеріндегі сауаттылығы тұрақты емес, ол адамның бүкіл өмірінде дамиды (мысалы, мектепте оқыту арқылы), оған жеке, ситуациялық және әлеуметтік факторлар әсер етеді. Нәтижесінде оны жеке деңгейде динамикалық және жағдайға тәуелді ұғым ретінде қарастыруға болады.

Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық-бұл брошюраларды оқып, дәрігерге жазылуды сәтті жоспарлаудан гөрі көп нәрсе. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық халықтың мүмкіндіктерін кеңейту үшін өте маңызды, өйткені бұл адамдардың медициналық ақпаратқа қол жетімділігін және оны тиімді пайдалану қабілетін жақсартады. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық ұғымы жеке ресурс идеясынан асып түседі. Денсаулық мәселелеріндегі  сауаттылықтың жоғары деңгейі бүкіл қоғамға пайда әкеледі, мысалы, қауымдастықтарды денсаулыққа әсер ететін әртүрлі факторларға әсер етуге жұмылдыру арқылы. Бұл түсінік денсаулықты жеке тұлғалардың да, мемлекеттік саясаткерлердің де, денсаулық сақтау жүйелерінің де ортақ жауапкершілігі ретінде қабылдауға деген өсіп келе жатқан үндеулерді негіздейді. Осы тұрғыдан алғанда, денсаулық  мәселелеріндегі сауаттылық денсаулыққа әсер ететін экологиялық, саяси және әлеуметтік мәселелерді қамту үшін жеке мінез-құлыққа бағытталған денсаулық сақтау саласындағы білім беру мен коммуникацияның тар тұжырымдамасынан асып түседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ministerial declaration of the 2009 high-level segment of the Economic and Social  Council": "Implementing the internationally agreed goals and commitments in regard to global public health. Ministerial Declaration-2009
2. ↑  Sørensen K, Levin-Zamir D, Duong T V. Okan O, Brasil VV, Nutbeam D. Building health literacy system capacity: a framework for health literate systems. Health Promot Int. 2021;36(Supplement\_1):I13-I23. doi:10.1093/HEAPRO/DAAB153
3. ↑  Sørensen K. Defining health literacy: Exploring differences and commonalities. International Handbook of Health Literacy. Published online May 6, 2022:5-20. doi:10.51952/9781447344520.CH001
4. ↑  Health Promotion. Accessed August 24, 2023.
5. ↑  Rudd RE. The evolving concept of Health literacy: New directions for health literacy studies. http://dx.doi.org/101179/1753806815Z000000000105 2015;8(1):7-9.
**Мұқай Баққожа** (31 қаңтар 1948, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Нарынқол ауылы — 8 қаңтар 2008, Алматы) — жазушы, драматург. «Өмірзая» романы үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алған (2000).

Ұлы жүздің Албан атты тайпасынан шыққан.

Еңбек жолы
----------

1971 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін бітірген. 1965 жылы Кеген (қазіргі Райымбек) аудандық «Коммунизм нұры» (қазіргі "Хантәңірі") газетінде еңбек жолын бастаған. 1970 — 1988 жж. «Білім және еңбек», «Жұлдыз» журналдарында, Қазақстан Жазушылар одағында қызмет істеген. 1990—1995 жж. Мәдениет министрлігінің репертуарлық редакциялық алқасында Бас редактор, бас басқарма бастығы болған. 1990 жылы облыстық «Қазақ тілі» қоғамын ұйымдастырып, басшылық жасады. Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының мүшесі. Бірнеше медальдармен марапатталған. «Парасат» журналының Бас редакторы болды.

Еңбектері
---------

Ол «Жалғыз жаяу», «Өмірзая» атты романдары мен «Жаңбыр жауып тұр», «Өмір арнасы», «Аққу сазы», «Мазасыз маусым», «Дүние кезек», «Тоят түні», «Жеті желі», «Алғашқы махаббат», «Ертегідей ертеңім» атты кітаптардың авторы. Шығармалары тәжік, қырғыз, белорус, якут, татар, башқұрт, чех, орыс, өзбек, қарақалпақ, түрікмен, корей тілдеріне аударылған. Орыс тілінде 1984 жылы «Водоворот», 1988 жылы «Белая птица» атты кітаптары шыққан. Оннан астам драмалық шығармалары Қазақстандағы және шет елдердегі театрларда қойылған. Бірқатар жазушылардың шығармаларын қазақ тіліне аударған.
«Қош бол, менің ертегім» пьесасы мен «Аққу сазы» хикаялар кітабы үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атағы (1982), Қырғызстан Республикасының Т.Әбдімомынов атындағы әдеби сыйлығы (1995), «Өмірзая» романы үшін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы берілген (2000). «Парасат» орденінің иегері (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Алмабеков Т.* Албан ата энциклопедиялық шежіре. //  —  Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Томас Стаффорд**(17.09.1930 жылы туған, Уэтерфорд, Оклахома штаты) — АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, бригадалық генерал.

Әскери - теңіз академиясын бітіріп (1952), ғылым бакалавры дәрежесін алды. Әскери ауа күштерінде қызмет етті. 1959 жылы Эдуардс авиация базасындағы сынаушы - шқыштар мектебін бітіргеннен соң, осы базадағы аэрокосмостық зерттеулерге ұшқыштар даярлайтын мектептің басшыларының бірі болды. 1962 жылдан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобында. 1965 жылы 15 - 16 желтоқсанда "Джемини - 6" косомс кораблімен 2 - ұшқыш ретінде (У.Ширрамен бірге), ал 1966 жылы 3 - 6 шілдеде "Джемини - 9" космос кораблімен корабль командирі ретінде (Ю.Сернанмен бірге) космосқа ұшты. 1969 жылы 18 - 26 маусымда корабль командирі ретінде (Дж. Янг және Ю.Сернанмен бірге) "Аполон - 10" космос кораблімен Айды орағыта ұшып, 24 маусымда Айдың жасанды спутнигі орбитасында ауысты. Стаффорд және Ю.Сернан мінген ай кабинасы корабльден бөлініп, Ай бетіне 15 километр жақындады. Стаффорд 1975 жылы 15 - 21 шілдеде В.Бранд және Д.Слейтонмен бірге кеңестік "Союз" және америкалық "Аполлон" космос корабльдерінің топтасып әрі бір - бірімен түістіріліп ұшуына қатысты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 414 бет
*Басқа мағыналар үшін Тіл (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Тіл** — белгілі бір ұғымды немесе затты, түсінікті белгілейтін және дыбыстауы бар ортақ қабылданған таңбалар жүйесі.

Тілдің атқаратын міндеттері
---------------------------

Тілдің атқаратын міндеттері тілдің адамзат қоғамындағы рөлімен және тіл бірліктерінің бір тобынын екінші бір тобына бағыныштылығымен, оған сәйкесіп отыруымен (мысалы, аффикстер мен түбір сөздердің ара қатынасында) анықталады. 

1. Тілдің коммуникативтік қызметі, яғни, "адам коғамының аса манызды құралы" болуы және
2. когнитивтік кызметі, яғни "ойлаудың тікелей шындығын" білдіруі - тілдін функцияларының екі негізгі базасы болып табылады.
3. Бұған сезім мен эмоцияны білдіруші құрал ретінде тілдің эмоционалдық қызметін және тілдің өзін зерттеу объектісі ететін метатілдік қызметін қосуға болады.

Тілдің функцияларының базалық түрлері бірін-бірі толықтырып, сөйлеу үстінде немесе мәтіндерде әр түрлі дәрежеде көрініп отырады. Тілдің функцияларының коммуникативтік түріне тілдің 

1. фативті (байланыс орнату),
2. конативті (меңгеру, үғыну),
3. волюнтативті (әрекет ету) және
4. ұлттық сана мен мәдени дәстүрді, халық тарихын т. б. сақтап жеткізетін қызметтері кіреді.

Тілдің функцияларын анықтауға 20 ғ.-да көңіл бөлінді. Оған дейін "функция" сөзі тіл бірліктерінің синтаксистік (мысaлы, бастауыштын қызметі, толықтауыштын қызметі), морфологиялык (мысалы, формалардың кызметі) қызметін ғана білдіріп, герминдік мәнде жұмсалды. Кейін ол форма мен құрылымның мағынасын түсіндіретін мәнде қолданыла бастады.
"Прага тіл үйірмесінің тезистерінде" (1929) тілдің функционалды жүйе екені анықталып, сөйлеу қызметінің қарым- қатынастық және поэтикалық деп аталатын екі функциясы көрсетілді.
20 ғ. 70—80 жж. 

Тілдің функцияларын тіл жүйесі мен құрылымында жүзеге асыратын аппаратпен байланыстыруға әрекет жасалды. Ю. С. Степанов семиотикалык гіринниптер негізінде Тілдің функцияларының: номинативтік, синтаксистік, прагматикалық деп аталатын үш түрін анықтады. Бұлар жалпы семиотикада тілдің жан-жақты қасиетін білдіретін үш саласына: 

1. семантикаға — номинация,
2. синтактикаға — предикация,
3. прагматикаға — локация (белгілі бір объект білдіретін сигналдардын кеңістіктегі қалпын, орнын анықтау) сәйкес келеді.

Сөйлеу тілінің, функционалдық стильдердің, мәтін лингвистикасының т.б. ерекшеліктерін және тілдің қызмет ету аясының кеңеюін зерттеуге байланысты тілдің функциялары проблемаларына қызығушылық артуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
**Бисен Жұмағалиев** (1922 жыл 22 желтоқсан, Батыс Қазақстан облысы, Сайқұдық ауылы - 2015 жыл 30 маусым, Орал) - белгілі журналист. Ұлы Отан соығының ардагері, еңбек ардагері. Қоғам қайраткері.

Еңбек жолы
----------

1940 жылы педагогикалық училищені, 1951 жылы Орал медициналық институтын. 1960 жылы СОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебін, 1964 жылы Алматы ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын бітіріпген. Ауыл мектебінде мұғалім ретінде еңбек жолын бастаған ол 1942 жылы қаңтарда майданға аттанып, 13-дивизия құрамында соғысып, Ленинградты азат етуге қатысады. Кейін Ленинград әскери - саяси училищесінде оқып, қазақ тілінде шығатын «Отанды қорғауға» атты майдандық газетте қызмет істейді. Майданнан оралған соң 1945 - 1955 жылдары БҚО «Екпінді құрылыс» газетінің редакторы, Фурманов аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы (1955 - 1958) болды. 1960 - 85 жылдары Орал және Көкшетау облыстық партия комитеттерінің хатшысы. 1985 жылы зейнет демалысына шыққан соң Көкшетау қаласындағы Куйбышев атындағы мемориалдық музейдің директоры. Ұлы Отан соғысындағы қазақ жауынгерлерінің ерліктері, Ленинград қорғаушылары туралы «Степные зари Приуралья», «Обновленная степь», «10 лет с М.Шолоховым» атты кітаптар жазған.

Марапаттары
-----------

* "Жеңіс" Ордені;
* "Отан соғысы" Ордені;
* "Қызыл жұлдыз" Ордені;
* 3 мәрте "Еңбек Қызыл Ту" Ордені;
* 2 мәрте "Құрмет белгсі" Ордені;
* Қазақстанның "Құрмет" Ордені және басқада көптеген медалдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**Электр тогы** – электр қозғаушы күштің әсерінен зарядтардың (зарядталған бөлшектер немесе дене) бағытталған қозғалысы. 

Зарядталған бөлшектер: өткізгіштерде — электрондар, электролиттерде —иондар (катиондар мен аниондар), газда —иондар мен электрондар, арнайы жағдайдағы вакуумда — электрондар, жартылай өткізгіштерде —электрондар мен кемтіктер (электронды-кемтіктік өтімділік) болып табылады. 

Электр тогы энергетика саласында — энергияны алыс қашықтыққа жеткізу үшін, ал телекоммуникация саласында — ақпаратты шалғайға тасымалдау үшін қолданылады.

Сипаттамалар
------------

Электр тогының бағыты шартты түрде өткізгіштердегі оң заряд тасушылардың орын ауыстыру бағыты алынады, бірақ өткізгіштердегі заряд тасушылардың заряды теріс (мысалы, металда электрон) болғандықтан ток бағыты электрондардың бағытына қарсы келеді. Электр тогы өткізгіш бойымен *спиральді* қозғалады. 

Токтың **тұрақты ток** (ағылш. *direct current*, **DC**) және **айнымалы ток** (ағылш. *alternating current*, **AC**) деп аталатын екі түрі бар.

* **Тұрақты ток** — уақыт бойынша бағыты және шамасы өзгермейді. Тұрақты ток көздері: аккумуляторлар, батареялар. Электрондар *-* тан *+* ағылады.

2-сурет. Айнымалы ток тербелісі
3-сурет. Периодты *i(t)* айнымалы токтың графигі
* **Айнымалы ток** — бағыты мен шамасы периодты түрде өзгеріп отыратын электр тогы. Ал техникада айнымалы ток деп ток күші мен кернеудің период ішіндегі орташа мәні нөлге тең болатын периодты ток түсіндіріледі. Айнымалы ток байланыс құрылғыларында (радио, теледидар, телефон т. б.) кеңінен қолданылады.

Ток күші (және кернеу) өзгерісі (тербеліс) қайталанатын уақыттың (секундтпен берілген) ең қысқа аралығы период (*Т*) деп аталады (3-сурет). Айнымалы токтың тағы бір маңызды сипаттамасы — жиілік (ƒ). Уақыт бірлігінде жасалған периодтар саны жиілік деп аталады.

Айнымалы ток жоғарғы жиілікте өткізгіш сыртына ығыстырылады, бұл скин-эффект құбылысы деп аталады.

Электр тогы физикалық табиғатына қарай өткізгіштік электр тогы (электр өрісінің әсерінен өткізгіште не шала өткізгіште пайда болатын ток тасушылардың реттелген қозғалысы), конвекциялық электр тогы (электрлік өткізгіштігі болмайтын ортадағы не вакуумдағы зарядталған бөлшектер мен денелердің қозғалысы), поляризациялық электр тогы (диэлектриктегі поляризациялық өзгеруі нәтижесінде ондағы байланысқан зарядталған бөлшектердің қозғалысы) болып бөлінеді. Электр тогының өлшеуішіне ток күші және ток тығыздығы алынады. Электр тогы магнит өрісінің көзі болып есептеледі. Магнит өрісін қарастырған жағдайда электр тогы: макроскопиялық ток (өткізгіштік және конвекциялық электр тогы), молекулалық ток (ортаны құрайтын атом, молекула және иондардағы электрондардың қозғалысына сәйкес келетін микротоктар; ығысу тогы) болып ажыратылады.
Омбы мұғалімдер семинариясының куәлігі
**Дін-Мұхамед Ханқожаұлы Сұлтанғазин** (10 наурыз 1867 жыл, Қарқаралы уезі — 1917 жыл, Баку) — қазақ журналист, тілмаш, қазақ ұлттық журналистикасының негізін қалаушылардың бірі.

Өмірбаян
--------

1867 жылы 10 наурызда Қарқаралы уезінде, Тоқырауын болысында туған. Төре руынан шыққан. Бөкейхан Барақ ұлының шөбересі. Әлихан Бөкейхановтың інісі.

Дін-мұхамед Сұлтанғазин (ол тегі атасы Сұлтанғазы Бөкейхановтың атынан алды) 1890 жылы Томск университетінің медицина факультетіне оқуға түсіп, бір жылдан кейін Императорлық Санкт-Петербург университетінің шығыстану факультетіне ауысты. 

1895 жылы 1–ші дәрежелі дипломмен бітірген соң, сол университеттің заң факультетіне оқуға түсіп, 1897 жылы заңгер дәрежесін алды. Екі жоғары білім алған тұңғыш қазақ болды.

Араб, парсы, түрік, татар, орыс және француз тілдерін меңгерген 3 мамандықты меңгерген білікті қазақ 30 жасында көрнекті қазақстандық публицист және қоғам қайраткері болды. Оның журналистік қызметі 1888-1902 жылдары «Дала уалаяты» газетінде редактор және аудармашы болып жұмыс істеген кезде айқын көрінді.

1910 жылдан өмірінің соңына дейін Бакуде діни орталықта шығыс тілінен сабақ берді, мұсылмандарға сабақ берді.

Көп жылдар "Дала уәлаяты" газетінде аудармашылық қызмет атқарған. Оның газетке басылған мақалаларының қай-қайсысынан да прогрестік, ағартушылық идеяны байқауға болады. Ыбырай Алтынсариннің ағарту саласындағы істерін қолдап, оны қай жағынан да өзіне ұстаз тұтқан. Қазақ тілі туралы көлемді мақалалар жариялап, оның сол кездегі жағдайына, болашағына дұрыс талдау жасаған. 

Оның шет ел сөздерін орынсыз алудың дұрыс еместігі, алған кезде оны қалай транскрипциялау керектігі, қазақ тілінің өзге түркі тілдерінен ерекшелігі, араб әліпбиінің қазақ сөздерін жазуға келе бермейтіндігі сияқты пікірлері әлі күнге дейін өз маңызын жойған жоқ.

* Университетті бітіргені туралы куәлікУниверситетті бітіргені туралы куәлік
* Дін-Мұхаммед Сұлтанғазиның жеке ісіДін-Мұхаммед Сұлтанғазиның жеке ісі
* "Ақмола дала ведомостарына ерекше қосу" газеті."Ақмола дала ведомостарына ерекше қосу" газеті.
* Томск университетінің студенттік билетіТомск университетінің студенттік билеті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қарабекауыл атырабы** (түрікм. *Garabekewül etraby*) — Түрікменстанның Лебап уәлаятында бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

1925 жылы ақпанда Түрікмен КСР Ленин округінің **Қарабекауыл ауданы** болып құрылған.

1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді.

1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, Қарабекауыл ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қарабекауыл ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Қарабекауыл ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-не тікелей бағынуымен қалпына келтірілді.

1970 жылдың желтоқсанында бұл аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржоу облысының құрамына енді.

1992 жылы 14 желтоқсанда Қарабекауыл ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, **Қарабекауыл атырабы** деп өзгертілді.

2017 жылы 25 қарашада Түрікменстан парламенті Қарабекауыл атырабын жойып, оның аумағы Халаш атырабына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан парламенті Лебап уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді  (орыс.) (28 ноября 2017). Тексерілді, 14 сәуір 2018.
**Фалуда** — Үндістанда, Пәкістанда, Ауғанстанда және Бангладеште танымал дәстүрлі десерт.

Сипаттама
---------

Мұздатылған вермишель типті крахмал жіптері бар парсы десертінің фалоудынан алынған. Парсы фалуделерінен айырмашылығы, үнділік фалуда — бұл раушан суы мен вермишельді сүтпен, желе бөліктерімен және тәтті насыбайгүл тұқымдарымен араластыратын суық тәтті сусын.

Тарих
-----

Фалуда десерті Үндістанда 16-18 ғасырларда, Моғол империясы кезінде фалуда негізінде жасалған деп есептеледі. Десерттің аймақтық нұсқалары Хайдарабадта және басқа жерлерде мұсылман билеушілерінің соттарында әзірленді.

Қазіргі заман
-------------

Бүгінгі күні фалуда дәстүрлі аймақтық және модернизацияланған көптеген сорттарға ие. Бангладеште пандан өсімдігінің сығындысы (Pandanus amaryllifolius сорты), пісте, саго, кокос жаңғағы кремі және манго фалодоға қосылады. Малайзия мен Сингапурда ұқсас сусын бандунг деп аталады. Үндістаннан келген иммигранттармен бірге аралға келген Маврикий нұсқасы алуда деп аталады. Осыған ұқсас сусынды, бірақ қою вермишельді Ирактағы күрдтер ішеді.

Фалуда рецепті қазіргі Шығыс Азия көпіршігі шайының пайда болуына әсер етті деген нұсқа бар, ол кейіннен бүкіл әлемге тарады.

21-ші ғасырда фалуданың пластикалық шыныаяқтарда берілуі сирек емес; сусын, сондай-ақ безендіруге болады шелек балмұздақ.

Галерея
-------

* Жемістер қосылған фалудаЖемістер қосылған фалуда
* Мьянмадағы фалудаМьянмадағы фалуда
* Жемістер, жаңғақтар және балмұздақ қосылған фалудаЖемістер, жаңғақтар және балмұздақ қосылған фалуда
* Үндістанның Мумбаи қаласындағы фалуданың жаңартылған нұсқасыҮндістанның Мумбаи қаласындағы фалуданың жаңартылған нұсқасы
* Сингапур бандунг. Қызғылт түс сүтке раушан суының қосылуына байланысты.Сингапур бандунг. Қызғылт түс сүтке раушан суының қосылуына байланысты.

Тағы қараңыз
------------

* Фалуде

Дереккөздер
-----------

1. ↑  In This Globe-Trotting Dessert, Many Immigrants Find A Taste Of Home  (ағыл.), *NPR.org*. Тексерілді 9 қыркүйектің 2017.
2. ↑  The Royal Falooda | Eating India  (ағыл.).  www.eatingindia.net. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 мамыр 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 9 қыркүйек 2017.

Сілтемелер
----------

* Фалуда рецепті
* Корольдік фалуда
* FALOODA SEV РЕЦЕПТІ
**Берлин Кенжетайұлы Иришев** (9 мамыр 1945, Жітіқара, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — экономист әрі дипломат, экономика ғылымдарының докторы.

Өмірбаяны
---------

Алматы халық шаруашылығы институтын және Мәскеу қаржы институтының күндізгі аспирантурасын, РФ Президентіне тиесілі Мемлекеттік қызмет академиясының, Дипломатиялық және стратегиялық зерттеулер орталығының докторантурасы (Париж) бітірген.

1973 жылдан бастап Алматы халық шаруашылығы институтында сабақ береді. 1990-1992 жж. Қазақстанның Сыртқы экономикалық байланыстар банкінің (Қазсыртэкономбанкі) басқарма төрағасы. 1992-1994 жж. «Alem Bank Kazakhstan» басқарма төрағасы. 1994-1995 жж. Қазақстанның Мемлекеттік экспорттық-импорттық банкінің (Эксимбанкі) басқарма төрағасы. 1995-1996 жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің экономика кеңесшісі. 1997 ж. - «Экономиканы қайта құрылымдау мен шетелдік капиталды пайдаланудың инвестициялық стратегиясы» докторлық диссертациясы (Мәскеу, 1997 ж.). 1996-2002 жылдары Франциядағы Қазақстан Елшілігінің Министр-кеңесшісі Төтенше және Өкілетті Елші дәрежесінде. 1996 жылдан бастап Францияда тұрады. 2005 жылдан - «Parlink Consulting» компаниясының басқарушы серіктесі (Париж).

Кітаптары
---------

* Иришев Б.К. Капиталистік экономиканы реттеудің ақша-несиелік әдістері. Алматы, 1985.
* Иришев Б. К. Гнатов В. А. Коржов А. И. және басқалар. Инвестициялық үдерісті жеделдетудің қаржылық-несиелік механизмі. Алма-Ата, 1988.
* Иришев Б. К. Капиталистік елдердің ақшалай-несиелік жүйесіндегі жаңа құбылыстар. 1989.
* Иришев Б. К. Ақшалай-несие саясаты: түсінігі және механизмі. Алма-Ата, 1990.
* Иришев Б. Экономикалық қайта құру және шетелдік капиталды пайдалану. Мәскеу, 1997.
* Иришев Б. Франция: ХХІ ғасырға қадам басу. Алматы, 2002. (*«Ұлы Жібек жолы бойында» атты 2-Халықаралық жәрмеңкедегі «Білім және ғылыми әдебиет» номинациясы бойынша жеңімпаз кітап*).
* Иришев Б. Еуропаға апарар жол. Еуродақ: интеграциялық модел тәжірибесі (эволюция, құндылықтар, мәселелер). Алматы, 2009 (*Ресей ғылым академиясының академигі, Ресей ғылым академиясының Еуропа институтының директоры Н. Шмелевтің «Вопросы Экономики» журналындағы рецензия - 2010 ж. қазан*).
* Иришев Б. Еуро дағдарысы және жаһандық тәуекелдер. Мәскеу: Бүкіл әлем, 2014.

Отбасы және жеке өмірі
----------------------

Бірінші әйелі — Алма. Ұлдары — Азамат (1967 ж. туғ.) пен Алмаз (1976 ж. туғ.)

Иришев, Алмаз Берлинұлы (1976 жылы 17 шілдеде Алматыда туған, ажырасқан, балалары Данияр мен Әмір). - Sky Bridge Group консалтингтік компаниясының президенті.

Иришев, Азамат Берлинұлы (1967 жылы 7 шілде туған) - «Sky Bridge Capital» басқарма төрағасы (Әйелі - Мадина Жаңабекқызы Биешова. Балалары - Диас, Ілияс, Ажар, Диана).

Екінші әйелі — Элеонора. Балалары — Алан (1995 ж. туғ.) мен Алина (2000 ж. туғ.), Париждегі жеке католиктік мектепте оқиды.

Ол гольф, тау шаңғысы және велосипед тебуді ұнатады. Мушкетерлер ассоциациясының мүшесі және Франциядағы қазақстандықтар қауымдастығының президенті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  | Орталық Азия | Ауғанстан | Қазақстан | Қырғызстан | Тәжікстан | Түркіменстан | Өзбекстан | Мұрағатталған 23 ақпанның 2017 жылы.
Координаттар: 41°41′50″ с. е. 44°47′58″ ш. б.﻿ / ﻿41.69722° с. е. 44.79944° ш. б.﻿ / 41.69722; 44.79944 (G) (O) (Я)

**Грузияның бейнелеу өнері мұражайы** (груз. ქართული სახვითი ხელოვნების მუზეუმი მუზმუზუმი მუზმუზუმი) — Тбилисидегі (Грузия) Руставели даңғылында орналасқан жеке өнер мұражайы. Мұражайда «Магтиком» — Грузиядағы ең ірі телекоммуникациялық компанияның негізін қалаушылар Джордж (Джиа) Джохтаберидзе мен Манана Шевардадзе отбасының жеке өнер жинағы ұсынылған.

 Руставели даңғылындағы Грузияның бейнелеу өнері мұражайы

Тарихы
------

Джордж (Джиа) Джохтаберидзе және оның әйелі Манана Шеварднадзе 1990 жылдары өнер туындыларын жинай бастаған. Табысты кәсіпкерлік қызметтен кейін Джохтаберидзе жеке топтамасы үшін өнер туындыларын сатып ала бастаған. Көп ұзамай ол өзінің топтамасы бүкіл әлемге дұрыс сақтаусыз, қоғамдық көрмелерсіз шашыраңқы тарап кетсе, ол мәңгілікке жоғалып кететінін түсінеді. Өнер туындыларының көп бөлігі Кеңес Одағы кезінде жасалған, сондықтан картиналар әлемде әлі танымал болып үлгермеген еді. Осылайша Джохтаберидзеде грузин өнерін жинау, қалпына келтіру және сақтау идеясы пайда болады. 

Бастапқыда мұражайдың жаңа ғимаратының құрылысы жоспарланбаған, топтама жинаушы барлық суреттерді Грузияның мемлекеттік мұражайларына тапсырмақ болған. 

Алайда, КСРО-ның ыдырауына және одан кейінгі экономикалық және азаматтық күйзелістерге байланысты мемлекеттік мұражайлар қиын жағдайға тап болды және барлық туындыларды қабылдай алмаған. 

Грузиядағы ең ірі телекоммуникациялық компанияны негізін қалаушы және басқарушы Джохтаберидзе Грузияның бейнелеу өнері мұражайы мен өнер үйіне айналатын ғимараттар кешенін салуға шешім қабылдайды. 

Құрылыс 2013 жылы басталды және Грузиядағы өнер көрмелерін өткізу үшін арнайы салынған жалғыз ғимарат болып табылады. Мұражайдың ресми ашылуы 2018 жылдың 26 қыркүйегінде өтті, келушілер үшін 2018 жылдың 2 қазанында ашылды. 

Мұражайда соңғы 70 жылда 80-нен астам суретші жасаған 3500-ден астам өнер туындылары, соның ішінде Сергей Параджановның картиналары бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 10 қаңтардың 2019 жылы.
2. ↑   Scribd.com
3. ↑   Finearts.ge
**Жан Буридиан** - француз философы, номиналист. 1328 жылдан Париж университетінің өнер факультетінде оқытушы, кейін ректоры болды. Францияда Оккамның номинализмі мен табиғат зерттеу ғылымдарының бірқатар идеяларын таратушылардың бірі болды. Жанның діншілдік сарыны жоқ шығармаларының көбі - *Аристотель* еңбектеріне берілген түсініктемелер. Жан идеяларын әрі қарай дамытқан шәкірті - *Альберт Саксонский*. Жан Буридиан ерік бостандығы жайындағы мәселені ғылыми тұрғыда шеше алмай, ақырында *индетерминимге* апарып тірейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том