**Юрий Борисович Левитан** (*алғашқы аты — Юдка Беркович Левитан; 19 қыркүйек (2 қазан) 1914 — 4 тамыз 1983, Бессоновка, Белгород облысы*) — телевизия және радиохабар бойынша КСРО СМ мемлекеттік Бүкілодақтық радио дикторы. КСРО Халық әртісі (1980).

Өмірбаяны
---------

Юрий Левитан 1914 жылы 19 қыркүйете (2 қазанда) еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі-Борис Семенович (Бер) Левитан, тігінші, қалалық шенеуніктер мен қызметкерлерге мундир тігуге маманданған. Анасы-Мария Юльевна, үй шаруасындағы әйел. Даусындағы күші, тебрі мен айқындылық сол кездегі сирек болған қасиет еді. Оның дауыстық сыйлығына ол бала болған кезде назар аударды. Юрий тіпті "құбыр"лақап алды. 17 жасында Левитан Мәскеуге көшіп, әртіс болуға армандады. Ол кезде ұлы Василий Иванович Качалов болды. Ол кинотехникумға құжаттар бергенде қабылдау комиссиясының мүшелері оны қабылдаған жоқ. Ренжіген жігіт қайтып оралуға жинала бастағанда оның көзіне кездейсоқ радиодикторлар тобына қабылдау туралы хабарландыру түскен болатын. Келесі қабылдау комиссиясында оны Василий Качаловтың өзі тыңдады. Левитан радиодикторлар тобына іріктеуден сәтті өтті: провинциялық сөйлеуге қарамастан оны қабылдап, ол Радиокомитет стажерлері тобына қабылданды.

Бірінші уақытта ол курьер қызметін атқарды: кабинеттер бойынша түрлі қағаздарды таратып, әріптестеріне шай мен бутербродтарды дайындай отырып, түнгі уақытта Володимир диалектінен арылуға тырысты. Өзінің дикциясын жетілдіруіне көңіл бөліп, радиостажерлер тобына қосылған - Нина Литовцева, Василий Качалов, Наталья Толстова, Михаил Лебедев сияқты мәскеулік көркем академиялық театрдың әртістерінен сабақтар алды. Соңында, бірнеше айдан кейін Юрий Левитанға студия бойынша кезекшінің міндеттері тапсырылды: радио арқылы шағын жаңалықтарды оқу, радио арқылы музыкалық нөмірлерді жариялау, пластинкаларды ауыстыру. 1934 жылдың қаңтарында Левитанға түнгі техникалық эфирде "Правда" газетінен мақалаларды оқу тапсырылды - отызыншы жылдары Кеңес Одағының алыс бұрышына ертеңгі газеттердің мәтіндерін берді: диктор дерлік слог бойынша материалды оқыды, ал аймақтық баспалардың стенографистері мақалаларды жазып, баспаханаға жіберді.

Ұлы Отан соғысы жылдарында
--------------------------

Ұлы Отан соғысы жылдарында (1941-1945) Жоғарғы Бас Қолбасшы И. Сталиннің бұйрықтары мен Совинформбюро мәліметтерін оқыды.

1941 жылдың күзінде Свердловск (Қазіргі Екатеринбург) диктор О. С. Высоцкамен бірге эвакуацияланды. Орал студиясы қала орталығындағы ескі жеке үйдің жертөлесінде орналасқан. Диктор өзі жақын маңда толық құпиялылық жағдайында өмір сүрді. Радио таратылымдарға арналған ақпарат телефон арқылы келіп түсті, сигнал бүкіл ел бойынша радиостанциялармен таратылып, бұл бас радио торапты орналастыруға мүмкіндік бермеді. Сондай-ақ, эфирдегі жұмыстан бөлек, осы студияда құрастырылған деректі фильмдер айтылды.

1943 жылы наурызда Радиокомитет орналасқан Куйбышев қаласына жіберілді,. Свердловскіде оның болуы туралы ақпарат жарты ғасырдан кейін ғана жарыққа шықты.

Дәл осы Ю. Левитан Берлинді алу және 1945 жылдың 9 мамырында 21 сағат 55 минутта Левитан эфирде фашистік Германияны жеңгені туралы Жоғарғы Бас қолбасшының бұйрығымен жариялады.

Соғыс жылдары Левитан 2000-ға жуық Совинформбюро мәліметтерін және 120-дан астам шұғыл хабарламаларын жариялады.

Соғыстан кейінгі жұмысы
-----------------------

Соғыстан кейін үкімет мәлімдемелерін оқып, Қызыл алаңнан, съездердің Кремль сарайынан репортаждар жүргізді, фильмдерді дыбыстауға қатысты. Ол И. Сталиннің өлімі туралы және адамның ғарышқа алғашқы ұшуы туралы хабарлады. 1965-1983 жылдары"үнсіздік минуты" телебағдарламасында мәтін оқып, Бүкілодақтық радиода "ардагерлер айтады және жазады" хабарын жүргізді.

"Сталинград шайқасының беттері"атты семисериялық хроникалды-деректі фильм түсірілімі кезінде Сталинград бағытындағы кейбір мәліметтерді жазбаларға қатысты. Бұл жазбалар 1985 жылға Волгоградта теледидар және радиохабар бойынша Комитетте Алтын қор ретінде сақталған.

ВКП(б) мүшесі Юрий Левитан 1983 жылдың 4 тамызында, өмірінің 69 жылында Белгород облысының Бессоновкасында Курск шайқасының ардагерлерімен кездесу кезінде қайтыс болды. Мәскеуде, Новодевичь зиратында жерленген (10 учаске).

Отбасы
------

Жалғыз әйелі Раиса(1938-1949) Левитанмен ажырасқаннан кейін әскери академия офицеріне кетті. Юрий Борисович өз қызы Наталья және енесімен бірге тұрды.Қызы Наталья Сударикова(1940-2006) оның ұлы Борис қолынан қаза тапты. Ұлы Борис есі дұрыс емес деп танылды, шизофрения диагнозы қойылып, емдеуге жіберілді. 6 жылдан кейін босатылып, 2013-ші жылдың 19 сәуірде жансыз денесі табылды. Ю.Левитанның жалғыз шөбересі-Артур Левитан, программист, дизайнер, тележүргізуші.

Левитан аты берілген нысандар
-----------------------------

* 2009 жылы "Цивилизация НЭО" ТК Ю. Левитанға арналған "Гении және злодея" циклынан деректі фильм түсірілді.
* 1985 жылы, Жеңістің 40 жылдығы қарсаңында Владимирде оның құрметіне көше аталды. Диктор Левитан көшесіндегі № 2 үйде 2000 жылдың мамыр айында мемориалдық тақта орнатылды.
* Алматы, Уфе, Днепропетровск, Одесса, Орск және Тверь қалаларында диктордың құрметіне аталған көшелер бар.
* Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70-жылдығын мерекелеу қарсаңында, радио күні, 7 мамыр 2015 жылы, диктор Левитан көшесі мен Ленин даңғылының бұрышында Владимирде Юрий Левитанға мүсінші И. Черноглазов пен сәулетші Е. Усенкоға ескерткіш салдырды.

Фильмография
------------

**Дыбыстауы**[править | править код]

* 1941 — Боевой киносборник №5 (новелла Наша Москва) — мәтінді оқиды
* 1947 — Белое Золото (хлопок) (анимационный) — мәтінді оқиды
* 1949 — Сталинградская битва — мәтінді оқиды
* 1957 — Дом, в котором я живу — диктор дауысы
* 1957 — Летят журавли — диктор дауысы
* 1967 — Пароль не нужен — голос за кадром
* 1976 — Солдаты свободы — мәьінді оқиды
* 1977 — Вторая попытка Виктора Крохина — радио дикторының дауысы
* 1979 — Пани Мария — радиода «Акт о безоговорочной капитуляции Германии» оқиды
* 1979 — По данным уголовного розыска… — диктор дауысы
* 1979 — Поэма о крыльях — Совинформбюро диктор дауысы
* 1982 — Если враг не сдаётся… — автор мәтіні
* 1984 — Волоколамское шоссе (фильм-спектакль) — диктор дауысы

**Фильмге қатысулары**

* 1964 — Братья Васильевы (деректі фильм)

**Архивделген кадрлар**

* 2005 — Голос за кадром... (деректі бейнебаян)
* 2008 — Говорит Свердловск (деректі бейнебаян)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Мұрағатталған 21 сәуірдің 2021 жылы.
4. ↑