recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Еміл Ринатович Кенжесариев** (26 наурыз 1987, Фрунзе) — қырғыз футболшысы, Қырғызстан Ұлттық құрамасында ойнаған. Қазақстандық жанкүйерлерге "Ақтөбе" клубында ойнаған жылдары жақсы таныс болған жартылай қорғаушы.

Өмірбаяны
---------

2003-05 жылдары Қырғызстанның клубтарында ойнап, 2005 жылы "Цесна" командасына ауысты. 2006-07 жылдары елордалық "Астана" командасында өнер көрсетті де, 2008 жылы "Ақтөбе" командасының қатарын толықтырды. Ақтөбелік клубта біраз табыстарға жетті, ел чемпионы атанды, Қазақстан кубогы мен суперкубогына қол жеткізді. Одан бөлек Еурокубоктерге қатысып, біраз шыңдалды. 

2011 жылы Өзбекстанның "Бунедкор" клубы сатып алды. Бірақ негізгі құрамға іліне алмай, 2012 жылы "Ақтөбеге" қайта оралды.

2013 жылы тамыз айының 10-нан 11-не қараған түнде Алматы көшелерінің бірінен ауыр соққыға жығылып, ес-түссіз жатқан күйі табылады да, дереу ауруханаға жеткізіледі. Бірнеше күннен соң ғана есін жиған Еміл қайтадан футбол ойнай алмады. 

2017 жылы Қырғызстанда бапкерлік курстан өтіп, лицензия алды.

Ұлттық құрама
-------------

2004 жылы Қырғызстан құрамасы сапында үш ойын өткізді. Сол себепті де оның "Қазақстан құрамасында ойнасам" деген мақсаты орындалмады.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Қазақстан чемпионы (4): 2006, 2008, 2009, 2013
* Қазақстан кубогы (1): 2008
* Қазақстан суперкубогы (2): 2008, 2010

### Жеке

* Қырғызстанның үздік футболшысы (1): 2004
* Достастық кубогының үздік мергені (1): 2010 (6 гол)

Сілтемелер
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Алып түймедағы** — 3000 метрден астам биіктікте өсетін барлық мұздықтар мен мореналар өсімдігі аласа болып келеді. Кенет алдыңыздан нағыз қала көшелерінде өсірілетіндей гүлдер, гүлшоғыры көлемінің диаметрі 5 сантиметрден асатын тұтас гүлкөмбе шыға келеді. 

Бұл алып түймедағы немесе кавказ түймедағы – биіктігі 50 сантиметрге жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Өсімдік негізінен ғажап үлкен әдемі гүлден тұрады, содан кейін – жіңішке сабақ пен кішігірім жапырақтар. Таңғаларлық, бірақ шындығы сол - альпі гүлдерінің әсем болу себебі, өсімдік осылайша гүлдеу үшін, демек, тұқымын жетілдіру үшін жыл бойы, кейде тіпті бірнеше жыл бойы күш жинайды. Олар болашақ үшін гүлдейді және өмір сүреді деп толығымен айтуға болады!

Бұл түймедағы түрлері Тянь-Шань мен Кавказдың солтүстік батыс тау беткейлеріндегі альпілік, және субальпілік аймақтардың биік тау шалғындарында өседі. Бұл гүлдері мамыргүл түстес болып келетін бірден-бір түймедағы түрі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Р.Ф.Бобров , Э.В.Кузьмин, "Қазақстан флорасының кереметтері" кітабы Б -72, УДК 58(084), ББК 28.5я6, ISBN 978-601-01-0743-4
**Түйесораң** (лат. *Kalidium*) — Қызылқұйрық тұқымдасының сор қаңбақ туысына жататын аласа бұта. 

Биіктігі 10-75 см, көп тармақты, бір жылдық өркені ақшыл. Жапырақтары цилиндр тәрізді, көгілдір түсті, тақыр, ет-женді. Шілде-тамыз айларында гүлдейді және жеміс береді. Жемісі домалақ, ені 1 мм-дей, қызғылт қоңыр, тұқымының беті тегіс, ұсақ бұлдырлы. 

Түйесораң Моңғолия, Батыс Қытайда, КСРО-нің Еуропа бөлігінің оңтүстік-шығысында, Кавказда, Батыс және Шығыс Сібірде (Даурияға дейін), Қазақстанның көптеген жерінде (мысалы, Алакөл атырабында, Арал, Каспий маңы, Зайсанда, Бетпақдала т.б.) ылғалды, борпылдақ сор, сортаң жерлерде, ащы көл жағалауларында өседі. Түйесораңды күзде, қыста түйе, қой, ешкі жейді. Түйесораңнан сақар, сода алуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1977. 11 том.
**Алып құмырсқажегіш** (лат. *Myrmecophaga tridactyla*) - Myrmecophagidae тұқымдасының Құмырсқажегіштер тегінің биологиялық түрі.

Таралуы
-------

Құмырсқажегіш тропиктік және жалпақ жапырақты ормандарда , шалғынды далада жеке-дара тіршілік етеді. Негізінен, құмырсқалармен, термиттермен қоректенеді.Күніне 30 000-ға жуық жәндік олардың қорегіне айналады.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Алып құмырсқажегіштерде ересек кезінде тіс өспейді. Алып құмырсқажегіс - тіссіз жаратылған екі сүтқоретінің бірі. Есесіне,оның тілі өте ұзын болады.
Денесінің ұзындығы-110-130см. Басы түтікке ұқсас ұзын әрі жіңішке, көздері жіңішке, кішкентай болады.Салмағы 29 келіден 40 келіге дейін тартады.Құйрығы ұзын жүнін қоса есептегенде шамамен 95см -ге жетеді. Мұрнынан құйрығының ұшына дейінгі жалпы ұзындығы 2,3 м-дей болады.

Алып құмырсқажегіш төрт аяқтап жүргенде тырпылдата басқан дыбыс шығады. Алдыңғы аяғының тырнақтарының ұзындығы-10см-дей, жауынан қорғанар кезде осы тырнақтарын пайдаланады.Тырнақтары жерде жүруге қолайсыз болғандықтан, алдыңғы аяғының сыртымен басады.Артқы аяқтарында бес кішкентай саусағы болады. 

Алып құмырсқажегіш бір ғана ұрпақ әкеледі және келгенше оны арқасына салып көтеріп жүреді. 

Алып құмырсқажегіш - өте мықты жануар.Оңтүстік Америкада оларды еті үшін аулайды. 

Сілекейі жабысқақ болып келетін тілі кеуде тұсынан басталады.Тілін минутына 150 рет шығарып, көзіне көрінген қорегі таусылғанша өте жылдам қимылдайды.Алып құмырсқажегіштер кейде жұмыртқа мен пальма ағашының жемісін өткір тырнағымен шағып та жейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Miranda, F. Bertassoni, A. & Abba, A.M.2014,14224, Myrmecophaga tridactyla,2014-07-07
2. ↑  *Linnæus Carl* Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I — 10. —  Holmiæ: Laurentius Salvius, 1758. — P. 35.
3. ↑  1100 қызықты деректер,Жануарлар,Қ.Байғабылова,Алматы.
микросхемалар Шалаөткізгіш болометрлерге жатады
**Шалаөткізгіш болометр** (гр. *bole* — сәуле және лат. *metrei* — өлшеймін) — өлшенетін сәулелену энергиясы салдарынан қыздырылатын шалаөткізгіш термосезімтал элементтің электр кедергісінің өзгеру әрекетіне негіз¬делген, электромагниттік сәулелену энергиясын анықтауға және өлшеуге арналған аспап. Шалаөткізгіш болометрдің сезімтал элементі ретінде үлкен температуралық кедергі коэффициенті бар (0,04-0,06 град-1 және одан жоғары) шалаөткізгіш материалдың өте жұқа қабаты (қалыңдығы бірнеше ондаған мкм) алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007
ISBN 9965-36-448-6
Тағамның жасалынуына керек заттар
---------------------------------

* 2 стақан ұн;
* 150 гр маргарин;
* 0,5 шәй қасық ас содасы;
* 2-3 салым тұз;
* 3 ас қасық қаймақ;
* 2 балқытылған ірімшік;
* 3-4 орташа пияз;
* 3 жұмыртқа.

Қамыр дайындау тәсілі
---------------------

Шұңғыл табаққа ұн, 3 ас қасық қаймақ, ерітілген маргарин,тұз, жұмыртқаның ақ бөлігін және сірке қосылған ас содасымен бірге бәрін салып, жақсылап араластырмыз. Қатты қамыр болғанша илейміз. 1 сағат тоңазытқышқа салып қоямыз.

### Қамырдың иі қанғанша салындыны әзірлеу тәсілі

Қамырдың иі қанғанша салындыны әзірлеу тәсілі:
Пиязды аршып,майдалап тураймыз; Ащы дәмі кеткенге дейін қайнаған суға салып қоямыз;Пиязды орташа градустағы отқа қуырамыз;Дайын болған пиязды суытып, қалған жұмыртқаны қосып, араластырамыз.Бетіне пайдалану үшін бір жұмыртқаның сарысын алып қоямыз; Балқытылған ірімшікті үккіштен шығарып, жұмыртқа қосылған пиязға араластырамыз. Дәміне қарай аздап тұз, бұрыш қосамыз; Тоңазытқышқа қамырды алып, бірдей көлеммен екіге бөлеміз;Қамырдың бір бөлігін алып сәл үлкейтіп жайып, бетіне май жағамыз. Оған әзірлеген салындыны саламыз.Екінші бөлік қамырмен бетін жауып,шет жағын басып шығамыз.Бәліштің бетіне қалған жұмыртқаның сарысын жағамызда 180-200 градустық пешке 30-35 минут қоямыз. 
Ірімшік бәліші дайын. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рецепты на ура
**Таланова Ольга Викторовна** —1951 жылы Алматы қаласында туған.. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін әрі аспирантурасын бітірген (1974). 

Жоғары оқу орнын тәмамдаған сон, 1974—1980 жылдар аралығында Қазақ КСР Баспа комитетінде, 1985 жылдан бастап "Қайнар" баспасының "Табиғат" редакциясын басқарды. Сол кезде Қазақстанның табиғи байлығын көрсететін әрі оны қорғауға арналған 200-ден асатын жеке кітаптар, кітапшалар, плакаттар, фотоал ьбомдар басылып шықты. Олардың ішінде "Таулы Алтай", "Ақсу-Жаба
ғылы", "Ерейментау", "Жетісу", "Маңғыстау", "Қазақтың ұлттық тағамдары", "Қазақстан маржандары" т.б. секілді құнды басылымдар бар.

О.В.Таланова — Журналистер одағының мүшесі. Кітап безендіру ісінің көрнекті маманы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Оқтағыш машина** – жер үсті және жер асты кен жұмыстары барысында оқталынатын қуыстарға (ұңғыма, шпур, қазандық, камера) түйіршіктелген, оқшандалынған және ағынды (сулы) жарылғыш заттардың механикаға берілуін қамтамасыз ететін және оқталу кезінде жарылғыш заттарды дайындайтын қондырғы.

Жер үсті жұмыстарына арналған оқтағыш машина көліктік базадан (негізінен автомобиль), жарылғыш зат немесе оның құрамбөліктері тиелетін ыдыстан, ыдыстан жарылғыш затты ұңғымаға алып беретін құрылғыдан, араластыру (жарылғыш зат дайындағанда) құрылғысынан, басқару және бақылау жүйесінен тұрады. Пневматикалы беріліс барысында жарылғыш зат түсірілетін тесіктен түсіргішке бағытталады, одан сығылған ауаның көмегімен оқтамдық құбыршектің бойымен ұңғымаға беріледі.

Оқталу процесі
--------------

Оқталу процесін кабинадан басқарады. Жер асты жұмыстарына арналған оқтағыш машинаның өздігінен жүретін, жылжымалы және тасымалды нұсқалары шығарылады, ереже бойынша жарылғыш заттар пневматик. берілісті. Жарылғыш зат оқталу барысында машинаның тиелінім ыдысына төгіледі де, түсіргішке келіп түседі (барабанды, камералы немесе эжекторлы), әрі қарай сығылған ауа арқылы жеткізуші-оқтағыш иілгіш құбыршектің бойымен ұңғымаларға немесе шпураларға жеткізіледі. Оқталым барысында пайда болған статикалық зарядты иелену үшін құбыршек электр өткізгіш материалдардан жасалынады. Жарылыс жұмыстары үшін ірі және орташа кеніштерде қолданылатын оқтағыш машиналардың жұмыс өнімділігі 500 кг/мин, жерасты жұмыстарында 100 кг/мин (құбыршек бойымен жарылғыш заттардың тасымалдану ұзындығы 250 м).

Ішкі сілтемелер
---------------

* Пневматика
* Жарылғыш заттар

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
**Вашингтон агломерациясы** (ағылшын тілінде *Washington metropolitan area*) — АҚШ астанасы Вашингтон (Колумбия округі) қаласының аумағын, Колумбияның барлық федералдық округтері мен Мэриленд, Виргиния және Батыс Виргиния штаттарының бөліктері кіретін АҚШ-тың шығысында орналасқан қалалық агломерация. 

Басқару және бюджет бөлімі Вашингтон-Арлингтон-Александрия, **DC VA MD WV Астаналық Статистикалық облыстары** сынды облыстардыанықтайды. Астаналық статистикалық облысын Құрама Штаттары санақ бюросы және басқа да агенттіктер статистикалық мақсатта қолданады. Агломерация құрамына Вашингтон, Вирджиния-Сити Арлингтон және Александрия кіреді. Сонымен қатар Басқару және бюджет бөлімі астаналық статистикалық облысына  Балтимор-Вашингтонның ірі бөліктері, қала маңы  8,55 млн астам халқымен қосады.

Облыс кей кездері Мемлекеттік Астаналық Аймақ деп те аталады, әсіресе Ұлттық қауіпсіздік министрліктері сынды федералдық агенттіктер жиі осылай атайды. Автомагистральмен қоршалған штаттар арасындағы 495 Аймақтағы облыс та "капиталдық Орамды жол" деп аталады. Агломерацияда орналасқан Виргинияның бөлігі де Солтүстік Виргиния деген атпен танымал.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Вашингтонская агломерация
**Канондық текст** (көне грекше: κανών: *«қалыптасқан», «белгілі болған», «таныс»* деген мағынада) — көптеген шығармалардың қайта-қайта басылуға, айтуға байланысты, кейде қатеден, кейде бастырушының, я айтушының әдейі өзгертуіне байланысты алғашқы қалыптан өзгеретіні белгілі. Мұндай кездерде тексттің алғашқы нұсқасын қаз-қалпына келтіру үшін көптеген текстологиялық зерттеулер жүргізуге тура келеді (салыстыру, түпнұсқасын табу, кейінгі қоспалардан арылту т.б.). Сонан кейін ғана алғашқы түпнұсқасын анықтауға мүмкіндік туады. Түзетіп қайта бастырғаннан кейін, бұл канондық текстке айналады. Абай шығармаларының канондық текстін жасауға көп күш жұмсалды. Ақын өлеңдерін өзі баспаға бермегендіктен және авторлық қолжазбасын сақталмағандықтан бұл істе қиындық аз болған жоқ. Мәселен Қазақ ССР Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының 1957 жылы шығарған Абай шығармаларының екі томдық жинағы канондық басылым ретінде дайындалған. Бұған Абай өмірі мен шығармаларының білгірі, өзі талай зерттеу еңбектер жазған Мұхтар Омарханұлы Әуезов басшылық еткен. Бұл басылым бірсыдырғы жақсы шыққаны даусыз. Соның өзінде жекелеген қателіктер, жаңсақтықтар кеткені кейін анықталды. Ол ағаттықтар Абай шығармаларының 1977 жылғы басылымында ескерілді. Бұл басылымға да әртүрлі сын-пікірлер айтылды. Оның дұрысы да, бұрысы да жоқ емес. Бұл жерде мынаны еске алу қажет. Абай шығармаларын жазып қалдырған Мүрсейіт қолжазбаларының бірнеше нұсқасында кейде бір сөз әрқалай оқылады. Ол сөз 1909 жылғы алғашқы жинақта тағы басқаша болып келетін кезі жоқ емес. Ал бұл құрастырушы ғана емес, кейінгі сыншы, пікір айтушылардың да бірталай тұста кейбір сөзді басқаша түсініп, өзінше түзетуге тырысуына мүмкіндік береді. Осыдан кейін кей-кейде дәлелсіз жорамал жасау да кездеседі. Ал қазіргі замандағы қаламгерлерді алсақ, олардың шығармаларының канондық текстін айқындау да әлі түгелдей жолға қойылған дей алмаймыз. Мысалы, Сәкен Сейфуллин шығармаларының әр басылымында ала-құлалық кездеседі. А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев шығармаларының бұрынғы басылымдарын мұқият салыстыра зерттеу, канондық тексттерін қалыптастыру-әдебиеттану ғылымының алдында тұрған маңызды міндет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. - – 9965-776-24-5
**Эрве Базен** (фр. , шын аты-жөні Жан Пьер Мари Эрве-Базен (фр. ), 17 сәуір 1911 жыл – 17 ақпан 1996 жыл) – француз жазушысы, Қарсыласу қозғалысына қатысушы, Гонкуров академиясының президенті (1973 жылдан бастап)..

1980 жылы Халықаралық "Ленин" сыйлығын иеленеді. 1946 жылы *«La Coquille»* атты поэтикалық журнал шығарады. 1948 жылы тұңғыш шыққан «Күн» атты поэмалар жинағы үшін "Апполинер" сыйлығын иеленеді. Базеннің көптеген шығармалары орыс тілінде КСРО-да, «Прогресс» баспасында басылып шығады. Эрве Базен «отбасы романшысы» болып саналады, өйткені оның барлық дерлік романдарының тақырыбы отбасы туралы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Эрванд Владимирович Севортян** (22.10.1901 жылы туған Ялта) - кеңес түркологы, филология ғылымының докторы, профессор, Түркі тілі қоғамының корреспондент мүшесі.

Өмірі
-----

Қырым педагогикалық институтының Шығыс бөлімін (1930), Ленинградта Тіл білімі институтының аспирантурасын бітірген (1935). Содан бері Мәскеудің ғылыми - зерттеу институттары мен жоғары оқу орындарында тіл білімі саласында ғылыми - педагогикалық жұмыстар атқарады және КСРО ҒА тіл білімі институтының түркі тілдері секторының аға ғылыми қызметкері. Бұған қоса, Мәскеу мемлекеттік университетінде түркі филологиясынан сабақ береді. Ол түркі тілдеріндегі сөздердің морфологиялық құрылмы, сөз таптары, грамматика мен лексиканың, сөз тудыру мен сөз түрлендірудің, сөз тіркесі мен сөйлемнің арақатысы, түркі тілдерін салыстыра зертеу, фонетика және этимология туралы ғылыми - зерттеу жұмыстарын жүргізді.

Еңбектері
---------

Оның "Түрік әдеби тілінің фонетикасы" (1955), "Азербайжан тіліндегі етістік тудыру аффикстері "(1966), "Азербайжан тілінде есім тудыру аффикстері" (1966), "Түркі тілдерінің этимологиялық сөздігі" атты еңбектері бар.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 96 бет
**Кенқаз** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтсүтік бөлігіндегі тау. Қарқаралы қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 60 км жерде орналасқан. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 9 – 10 км-ге созылып жатыр, ені 2 – 3 км. Ең биік жері 1157 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Орта және жоғарғы тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейлері терең келген аңғар, жыралармен тілімденген. Оңтүстік-шығыс баурайы тік, кей жерлері биік жарқабақты. Тау етегінде көптеген бұлақтар ағады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында бетеге, жусан, [обылғы өседі, тал, қараған кездеседі. Тауаралық аңғарлары мен тау бөктерлерінде шалғын басым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Кішімайлан** – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы күмбез тәрізді тау. Ауданның батысында, Сілеті өзеннің оң жағалауында орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 352 м, ұзындығы мен ені 600-800 м. Тіктеу келген батыс беткейі Сілеті өзеніне тіреледі, шығысы – көлбеу.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы девонның интрузивті тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын аллювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр және шалғынды топырақтарында әр түрлі шөптесінді бетеге, ал кейбір жерлерінде астық тұқымдас шалғынды өсімдіктер өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Саурық Стамбекұлы** (1798 – 1854 жж.)

Өмірбаяны
---------

**Қоқан хандығы** мен **қырғыз манаптары** жаулап алу мақсатында жүргізген соғыстарда ерен ерлігімен көзге түскен қазақ халқының батыры. Қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданында дүниеге келген.

**Стамбекұлы Саурықтың** ортақ жауға қарсы барлық қазақ рулары бірігеді деген сенімін қат – қабат келген әскери – саяси жағдайлар растай түсті. XIX ғасырдың орта шенінде қазақ жерлерін жауоап алу мақсатында жүргізген Қоқан және қырғыз феодалдары жорықтарының қарқына үдей түсті.

1854 жылы қазақ әскерін басқарған ол Қоқан феодалдарына қарсы шайқастарда Сарыкемерде, Тойшыбек бекінісінде жеңіске қол жеткізді. Сол жылы Ормон манап бастауымен қазақ жеріне баса – көктеп кірген қырғыз қолына тегеурінді тойтарыс берді.

**Саурық батыр** Қастек сайында болған қиян – кескі шайқаста ерлікпен қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

Тарихи тұлғалар. Танымдық – көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған./ Құраст. Тоғысбаев Б. Сужиков А. – Алматы. «Алматыкітап баспасы», 2009. – 285 бет. ISBN 978 – 601 – 01 – 0268 – 2
**Транскрипттер** - жаңадан түзілген ұзын РНҚ тізбектері, олар тікелей ақуыз синтезіне қатыса алмайды, ферменттер əсерінен модификацияланады. Осылай транскрипциядан кейін РНҚ-ның қайта құрылуы **процессинг** деп аталады. Процессингтен кейін транскриптер, ізашарлар, "піскен" РНҚ-ға айналады. 

Процессингте мынадай реакциялар жатады:

* ұзын тізекті транскрипттерді қысқарту
* кейбір РНҚ молекулаларына нуклеотидтерді қосу
* негіздерді жəне рибоза қалдықтарын модификациялау

Белгілі транскрипттерді бөлшектеп, модификацияланғаннан кейін транспорттық жəне рибосомдық РНҚ-лар түзіледі. Экзо - жəне эндонуклеоазалар белгілі нүктелерде тікелей əсер етеді, ұзын ізашар РНҚ тізбектерін немесе соңынан кесіп, қысқартады.

Эукариоттағы процессинг түрлері
-------------------------------

Эукариот жасушасының гетерогендік ядролық мРНҚ-ның модификациясы күрделі жолмен жүреді. мРНҚ-ның көпшілігінде 3 түрлі процессинг болады. 

* бөріктеу жəне метилдеу
* полиаденилдеу
* интрондарды бөліп шығару жəне экзондарды бірге қосу.

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Түйекиік**- ашатұяқтылар отрядының түйе тұқымдасына жататын ең ірі шөпқоректі жануар болып, қос өркешті түйекиік немесе бактриан деп аталады.

**Сипаттамасы**
---------------

Түйекиікті қарапайым түйемен салыстырар болсақ, түйекиік сыптығыр да биік, сирақтары ұзындау, табаны кішілеу, мойны сұңғақтау, түгі қысқа, өркеші тіке дөңгелектеу, кішкене әрі үшкілдеу, берік әрі тығыз болып келеді. Үнемі бұта жейтіндіктен тісі де кедір-бұдыр болып келеді. Егде тартқан бурасының биіктігі 1,8-1,9 метр, ұзындығы 3-4 метр болып келеді.

**Ерекше қасиеттері**
---------------------

Түйекиік типтік шөл жануары. Оның қанында ерекше сусыздануға қарсы функция болғандықтан, жиырмашақты күндей су ішпей жүре береді. Ол аштыққа да төзімді, сор жаласа болды, өркеш майын жеп айлық аштыққа мойымай төтеп береді. Құмды боранды елемейді. Өйткені, қос қабат қабағы мен ұзын кірпігі құмды тосады, еңіреудегі қозғалмалы желбезегі ауаны сүзеді. Ол өте иісшіл болады екі шақырымдай жердегі суды иіскеп біле алады. Сонымен қатар құмды боранды да алдын ала сезеді.

**Дереккөздер**
---------------

1. ↑   Қөрші әмбебап мәдени журналы. Әуелқан Қалиұлы. Алматы. № 31 2009 ISSN 1673-3843
**Трансген** – қасиеттерін модификациялау мақсатында белгілі бір ағзаның генін гендік-инженерлік манипуляциялауынан өткен ДНҚ бөлігі. Әдетте (бірақ барлық жағдайда емес), трансген басқа түрдің геномының бөлігі болып табылады. [1].
Трансген биологиялық объекттен немесе жасанды синтезделеді. 
Трансгенді ағза деп трансген геномы енгізілген ағзаны айтады. Реципиент геномындағы трансген инкорпорациясы нәтижесінде ұрпақтарға трансгендерді беру, яғни трансгенез қабілетіне ие болады [2]

Тағы қараңыз
------------

* Гендік модификацияланған ағза‎

Cыртқы сілтемелер
-----------------

* В. Лебедев «Трансген Қауіптілігі жайлы»
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  transgenesis // Glossary of biotechnology for food and agriculture: a revised and augmented edition of the glossary of biotechnology and genetic engineering. Rome, 2001, FAO, ISSN 1020-0541
2. ↑  transgene // Glossary of biotechnology for food and agriculture: a revised and augmented edition of the glossary of biotechnology and genetic engineering. Rome, 2001, FAO, ISSN 1020-0541
**Қырман қандау** — қазақтың ғұрыпында қалыптасқан салт, егіннің өнімі мол болу үшін жасалатын шара.

Егіншілер қауымы күзде еңбек жемісін көріп, мол өнім алып, оны қамбасына құйып алар алдында қырман қандау қамына кіріседі. Яғни мал сойым (мұндайда негізінен еркек мал сойылады) құран оқылып, бата жасалады. Мал еті қырман басындағы адамдарға үлестіріледі. Аталған салт еліміздің кей жерлерінде "қырман тойы" деп аталады. Бірақ қырман тойы әдетте қырман қандаудан гөрі ауқымдырақ болады[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары /С. Кенжеахметұлы. - Алматы : Атамұра, 2010. - 384 б. ISBN 978-601-282-004-1
**Түйе тікен** - екіжылдық өсімдік, бірінші жылы тікенді жапырақтардың үлкен розеткасын шығарады. Өсімдіктер әдетте бірінші жаңбырдан кейін күзде өніп шығады және бірінші жыл бойы розетка түрінде болады , қоректік қор үшін 30 см (12 дюйм) немесе одан да көп төмен созылуы мүмкін қалың, етті тамырды құрайды. 

Екінші жылы өсімдік биіктігі 3 м (9,8 фут), ені 1,5 м (4 фут 11 дюйм) дейін өседі. Жапырақтары ені 10–50 см (3,9–19,7 дюйм) кезектесіп орналасады, тікенекті және жиі ақ жүнді түктермен жабылған, төменгі беті жоғарғы жағына қарағанда тығызырақ жабылған. Жапырақтары шеттерінде ұзын, қатты тікендері бар терең лобты. Жіңішке шаштар өсімдікке сұрғылт түс береді. Массивті негізгі сабақтың ені негізінде 10 см (3,9 дюйм) болуы және жоғарғы бөлігінде тармақталған болуы мүмкін. Әрбір сабақта гүл басының түбіне дейін созылатын, әдетте ені 2–3 см (0,79–1,18 дюйм) м болатын кең, тікенекті қанаттары (көрінетін таспа тәрізді жапырақты материал) бар тік қатар.

Гүлдері глобус пішінді, диаметрі 2–6 см ( 0,79–2,36 дюйм), қою қызғылттан лавандаға дейін және жазда шығарылады. Гүл бүршіктері алдымен сабақтың ұшында, кейінірек қолтық асты бұтақтарының ұшында пайда болады. Олар бұтақтардың ұштарында жеке немесе екі-үш топта пайда болады. Өсімдіктер андрогиндік, саңырауқұлағы да, аталықтары да бар және көптеген ұзын , қатты, омыртқа ұштары бар , барлығы сыртқа қараған, төменгілері бір-бірінен кеңірек және төмен қарай бағытталған көпіршіктердің үстінде отырады. Гүлденуден кейін аналық без ісініп, әр өсімдікте шамамен 8400-ден 40000-ға дейін тұқым түзеді.
**Золтан Штибер** (маж. *Stieber Zoltán*; 16 қазан 1988 жыл, Шарвар, Мажарстан) — мажарстандық футболшы, Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Уйпешт" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Уйпешт" клубының түлегі. 2005 жылы "Астон Вилла" жастар клубына ауысты. Екі жылдан соң карьерасын осы клубта бастады. 

2007/08 жылғы маусымда "Йовил Таун" клубында арендада өткізді. 2009 жылы Германияның екінші бундеслигасынағы "Кобленц" клубына ауысты. 

2010 жылы наурызда "Алемания" футболшысы атанып, Германия чемпионатында 10 гол соқты. 

2011 жылы көктемде "Майнц 05" клубына ауысты. Ал 2012 жылы "Гройтер" клубына ауысып, екі маусым ойнады. 

2014 жылы "Гамбург" клубына ауысты. 2016 жылы қаңтарда "Нюрнбергке" жалға берілді. Арендадан қайта оралған соң "Кайзерслаутерн" клубына ауысты. 

### Халықаралық

2010 жылдан бері Мажарстан құрамасында ойнайды. 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысып, топтық кезеңде Аустрия қақпасына бір гол соқты (2:0).

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
Мешітте әртүрлі тақарыптарда уағыздар қазақ және орыс тілдерінде айтылып, имандылыққа тәрбиелеу шаралары ұйымдастырылып тұрады. Сонымен қатар қаланың мекеме, ұйым және кәсіпорындарымен тығыз қарым-қатынас орнатылған. Жыл сайын тұрмысы ауыр жанұялар мен мүгедек, жетім-жесірлерге материалдық әрі рухани көмек көрсетіледі.

Құрылысы
--------

Имандылық үйінің алғашқы тасы 1999 жылдың 23 қазанында қаланды. Мешіт орналасқан алаң 6,2 гектар жерді қамтиды. Ол – қала орталығындағы М.Қайырбаев, Кутузов, Кривенко, Пахомов көшелерінің аралығында орын тепкен. Алаң алуан түрлі тоғай өсіріліп, көз тартарлықтай көгалдандырылған.
Мешіт аумағы – 48х48 метр. Сегіз қырлы 4 мұнарасы бар және олардың әрқайсысының биіктігі – 63 метрден тұрады. Мешіт күмбезінің биіктігі (айды қоса алғанда) – 54 метрді құрайды. Айдың ұзындығы – 1,20 метр. Мешіттің жалпы ауданы – 7240 шаршы метр. Пайдалы ауданы – 5320 шаршы метр. Оның ішінде 2850 шаршы метр – тахникалық қабат, 2850 шаршы метрі – бірінші қабат, 1810 шаршы метрі – екінші қабат, 660 шаршы метрі – үшінші қабат, яғни балкон. Ғимараттың екі қабаты мен мұнаралары кірпіштен салынған, ал күмбезі металдан құрастырылып, алюкабондпен қапталған.

Ерекшеліктері
-------------

Ғимарат үш қабаттан тұрады. Бірінші қабатында Құран оқу курсы шәкірттеріне арналған дәріс және демалыс, сүндетке отырғызу бөлмелері, 400 орындық асхана және оның қосалқы бөлмелері орналасқан. Сонымен қатар 500 орындық әйелдер бөлімі, оның ішінде дәрісхана, кітапхана, киім ілетін бөлмелер, дәретханалар, вестибюльдер бар. 4 күмбезге сай 4 қанаттағы сәнді баспалдақтар екінші қабатқа, одан кейін орталық есікке жетелейді. Мешіттің екінші қабатында ер адамдар намаз оқитын 2000 орындық бөлме, балкон, Ислам дінінің және мешіт тарихының мұражайы, кітапхана, бейне залы, имам, наиб имам, мәжіліс, есеп-қисап, неке қию және сәбиге азан шақырып есім беру, Құран оқу бөлмелері мен гардероб, үлкен холл орналасқан. Мешіттің үшінші қабаты айнала балкон. Одан екінші қабатты шынылы дәлізін, орталық есік және 3,5 тонна салмағы, 434 шамы бар люстраны тамашалауға болады.

Дереккөздер
-----------

1. "Мұсылман. Ислам" кітабы, 126бет.
**Мамонттар** - піл текті қазып алынған жануарлардың түрі.

Мамонт
------

Ма́монттар- сүтқоректілердің жойылып кеткен түрі. Бойы 5,5 метр және салмағы 10-12 тонна болатын. Осылайша мамонттар қазіргі африкандық пілдерден екі есе ауыр болған.

Фенотип
-------

Мамонттар плиоценде пайда болып 2млн - 9000 жылдарда Еуропа, Азия, Африка және Солтүстік Америкада өмір сүретін. Мамонттардың көптеген сүйектері ежелгі адамдардың тұрақтаған жерлерінде табылған, және ежелгі адамдармен жасалған суреттерде мамонттар бейнеленген.
Сібір және Аляскада мұздардың арқасында мамонттардың өлі денелері табылған. Мамонттардың қарапайым түрлері қазіргі пілдерден аспайтын, бірақ солтүстікамерикалық түрі бойы 5 метр және салмағы 12 тонна болатын, ал кішкене түрлерінің бойы 2 метрден аспайтын және салмағы 900 килограммға дейін болатын.
Мамонттар суық климаттың өміріне жақсы бейімделген.
Қазіргі пілдерге қарағанда, денелері ірі, үлкен болған, аяқтары қысқа, ұзын жүнді, құлақтары кішірек және ұзын иілген азулар болған. Азулардың арқасында қысқы уақытта қардың астынан тамақ таба алатын.
Тұмсығының соңында кеңейтілген ауданның арқасында қарды қазу және қатудан алдын алатын, және қарды шөлден алдын алу үшін ішкен. Тұмсығының соңындағы шаштың жоқтығы, оның тамақ жеуге қолданған деуге болады.

Жойылып кетуі
-------------

Көптеген мамонттар 10 мың жыл бұрын Вислиндік мұз дәуірінде өліп кеткен. Бір гипотеза бойынша палеолит дәуіріндегі аңшылары жойған, ал екінші гипотеза бойынша климаттың өзгеруі себептерінен жойылып кеткен. Және метеорит құлауы себебінен жойылды деген ойлар бар.

Оның өткен дәуірлердегі сүйектері барлық құрлықтан табылды. Тек әзірге архиологтар, ұзынтұмсықты пілдердің қалдығын Австралия мен Оңтүстік Америкадан кезіктірмеген. Жүндес мамонт Сібірдің қатты суығында өмір сүргендіктен, оның өліктері де бізге қалпында бұзылмай жетті. 

Көпшілігінің көлемі қазіргі пілдердермен шамалас болған. Кейбірі сәл кішірек. Ал, Император деп аталатын Солтүстік Американдық мамонттың биіктігі 4 метрге дейін жеткен. Мамонттардың көпшілігінің денесін қысқа қалың түк қаптаған және ұзын мұрты бар. Бас сүйектері күмбез тәрізді, құлақтары кішілеу болып келеді. 

Мамонттар осыдан 10 мың жыл бұрынғы уақыттарда өмір сүрген. Жер бетінен жоғалып кетуіне ежелгі дәуір адамдарының соңына түсіп, аулауы себеп болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Мәтіндік редактор**- бұл мәтіндік құжаттар құруға ,оларды түзетуге , құжаттың мазмұнын экранда қарауға ,оны басып шығаруға мүмкіндік беретін қолданбалы бағдарлама.
Мәтінді форматтау , графика енгізу,дұрыс жазылуын тексеру үшін кең мүмкіндіктері бар мәтіндік редакторларға қатысты жиі **мәтіндік процессор** атауы қолданылады.

Мәтіндік құрылымдық бірліктері
------------------------------

Мәтіндік редакторлар жұмыс істейтін деректер-бұл символдық ақпарат.
Мәтіннің ең кіші элементі бір символ болып табылады.Сөздер -бұл бір-бірінен ара қашықтықпен немесе тыныс белгілермен ажыратылған символдық тізбектер.Мәтіннің құрылымдық бірліктері:символ,сөз,жол,азат жолы,парақ,тізбектер.Осы бірліктердің әрбірімен жұмыс істеудің белгілі әдісі бар.

### Мәтіндік редактор ортасы

Пайдаланушы пернетақтада терген мәтін экранда редактордың жұмыс аймағында көрсетіледі.Жұмыс аймағына әсер ету орны меңзермен белгіленеді.Меңзер таяқша немесе тіктөртбұрыш түрінде болады.
Әдетте мәтіннің көлемі экранда көрсетілгеннен гөрі үлкен болады.Бұл жағдайда жұмыс аймағы шегінде мәтіннің бөлігі ғана орналасады.Экран-мәтінді қарауға мүмкін болатын өзіндік терезе болып табылады.Бұл терезені мәтін бойынша жылжыту үшін жылжыту пернелері немесе тінтуірдің көмегімен жүзеге асырылатын айналдыру жолақтары қолданылады.
Көптеген мәтіндік редакторлардың экранында олардың ағымдағы жағдайы туралы ақпарат болады-қалып күй жолы.Мұнда меңзердің координаттары ,парақ нөмірі,мәтін форматы,ағымдағы қаріп және басқа ақпарат көрсетіледі.
Әрбір МР редактормен басқару командалар мәзірінің болуы тән.Бұл жұмыс тәртібін,файлдық операцияларды,басып шығару,мәтінді пішімдеу,анықтамаға жүгіну және өзге командаларды өзгерту командалары.Мәзір мәтіндік түрмен қатар,пиктографиялық түрде болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

*Информатика*

```
Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық
```

Көкшетау
Келешек-2030
**Қалқай ишанұлы Мамырбай** 1822-24 жылдар шамасында «Қарабдал», «Абыла» атты өңірде туып, осында қайтыс болған. Бұл қазіргі Қызылорда облысы Қармақша ауданының Қармақшы ауылында. Осы маңда Марал ишан қорымы бар.

Мамырбай Марал ишанның немересі, Қалқай ишанның екінші ұлы. 1850-51 жылдары ел билігіне араласа бастады. Елдің бірлігіне мен тірлігіне басшылық жасаған. Уезд бастығы да Мамырбайдың жұртшылық алдындағы беделін ескеріп, оны өз ауыл-аймағынан түтінпұл жинайтын жергілікті бастық етіп тағайындайды. Мұрағат құжаттарында оның 1863-66 жылдары 180 түтінді басқарып, түтінпұл жинағаны және оны өткізгені туралы Мамырбай Қалқаевтың қолын қойып, мөрін басқан құжаты сақтаулы.

Марал баба аталатын қорымды сәнді салынған Қалқай ишан үй-тамы бар. Оны салғызған Мамырбай екен. Мамырбай әкесі Қалқайдың арықтарын тазалатып, су жүруін үнемі қадағалап, егін егуге де елді бейімдеген екен.

Марал, Қалқай ишан балаларының ішінде орыс қызметіне араласқан Мамырбай болса да, Мамырбайға баба қасиеті қонған деседі. Бірде қырдан күзге Сырға оралған Мамырбай Қараөзектен өтуге келсе, қайық арғы бетте болыпты. Арғы жағадағыларға Мамырбай ишан: «Қайықты бері әкеліңдер»,-дейді. Олар: «Қатты жел болып тұр, қайықты аударып аламыз»,- дегесін, атын тебініп жіберіп, толқындап жатқан Қараөзек суына салып жібереді. Не болғаны белгісіз, Мамырбай аман-есен дариядан өте шығыпты. 

Мамырбайдың үлкен ағасы Алдажар ишан өзінен кейінгі ұрпақтарының мінезі мен басқа жағдайларын өлеңмен айта отырып: ... «Біз Мамырбай екеуміз кәріппіз»,- деп өздерінің қарттығын білдірсе керек.

Ишанның басқа ұлдары сияқты Мамырбай балалары да қудалауға түскен. Ол мұрағат құжаттарында 1902-05 жылдары сайлаушылар бетінен жиналысқа қатысып қол қойған. Сонда Мамырбай ишан 1902 жылы өмірде бар болған.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**«Вавилон» (журнал)** – 1997 жылы шыққан журнал. 

Журнал материалдарының бір бөлігі Future Publishing ltd баспа тобымен лицензиялық келісім бойынша аударма жасалып, басылады. 

"Вавилон" – Ресей нарығына Еуропа және бүкіл әлемде өте танымал, интернет жүйесіне, заманауи технологияның, электрониканың, кино және телевидение, саз жаңалықтарына арналған бірнеше басылым түсіреді. Кибер әлеміне бағдар; озық технологияға шолу; бизнес, спорт, ғылым мен өнер жаңалықтары; алдыңғы қатарлы отандық мамандар мінбері; Интернет саласы; оқырман арасындағы квинтэссенция. 

"Вавилон" - 30 000 дана таралыммен жылына 6 рет шығады. Баспасөз басылымымен қатар Интернетте журналдың электронды версиясы ұсынылады: e:.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5
**Алып туралы ән әлде Дала батырлары** — 1942 жылы Қазақфильм кинематографистертерімен түсірілген көркем фильм.

Сюжет
-----

Шабуылдың бірнеше күнінен кейін Кеңес Әскерінің бір отряды демалуға орналасады. Аялдауда Күреген жауынгер басқа жауынгерлерге Толағай батыр туралы аңыз айтып береді. Толағай туралы әңгіме экранда жанданады. Содан кейін қайтадан фронт өмірінің жай күндері көрсетіледі. Жауынгерлер тобы, олардың ішінде Күреген өзеннен өтіп, жау әскерінің дотын жою тапсырмасын алады. Көп ұзамай қарсыластың атыс нүктесі сол жағалаудан аспанға әуелейді. Гитлершілерді кеңес әскерлерінің өткеліне енуге жол бермеу үшін Күреген олармен жекпе-жекке шығады. Осы айқаста батыл жауынгер жау оғынан жараланады. Ол келіп үлгерген жауынгер жолдастардың қолында мерт болады.

Рөлдерде
--------

* Күрекен — Қапан Бадыров
* Толағай — Жағда Оғызбаев

Марапаттары
-----------

«Евразия» ХКФ-ның «Звездное кино Алма-Аты» бағдарламасына қатысушы (Алматы, 1998).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Песнь о великане
2. ↑  Песнь о великане Мұрағатталған 25 қаңтардың 2018 жылы.
3. ↑  ЦОКС тарихы Мұрағатталған 25 қаңтардың 2018 жылы.
Бейжің-Гонконг жоғары жылдамдықты темір жолының картасы
**Бейжің-Гуанчжоу-Шенжен-Гонконг жоғары жылдамдықты темір жолы** (қыт. 京广高速铁路) — кеңауқымды теміржол желісі Қытайдың ірі қалалары мен провинция орталықтарын, Қытай астанасын Пекин, провинция астанасы Хэбэйді Шицзячжуан қаласымен, провинция астанасы Хэнаньді Чжэнчжоу қаласысымен, провинция астанасы Хубэйді Ухань қаласымен, провинция астанасы Хунаньді Чанша қаласымен, провинция астанасы Гуандунді Гуанчжоу қаласымен, ірі өнеркәсіп орталығы Шэньчжэнь және Гонконг қалаларын бір-бірімен жалғайды.
Бұл қазіргі уақыттағы әлемдегі ең ұзын жоғары жылдамдықтағы темір жол магистралі. 
Темір жол құрылысы 2008 жылы басталған. Ұзындығы 2230 шақырымды құрайды және 46 бекеті бар. Темір жол пойыздарының орташа жылдамдығы сағатына 350 шақырым. 

Осы жасанды құрылыстың ашылуы арқасында Бейжің мен Гуанджоу аралығындағы уақыт 20 сағаттан 8 сағатқа қысқаратын болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В Китае открыта самая длинная в мире высокоскоростная железная дорога, которая переманивает авиапассажиров.  ИноПресса (26 желтоқсан 2012 жылы).
2. ↑  China opens world's longest high-speed rail route ( (ағыл.)).  BBC (26 желтоқсан 2012). Тексерілді, 1 қаңтар 2013.
**Переяславль Радасы** - 1654 жылы Украинаның Ресейге қайта қосылуы туралы шешім қабылдаған украин халқы өкілдерінің жиналысы.

Жиналыстың өтуі мен нәтижесі
----------------------------

Переяславль радасы гетман Б. Хмельницкийдің шақыруымен 8(18) қаңтарда Переяславль қаласында (қазіргі Переяславль-Хмельницкий) өтті. Переяславль радасы Украина халқының Ресейге қайта қосылу қозғалысын аяқтады. Украинаның Ресейге қайта қосылуына екі халық тілі мен мәдениетінің жақындығы, ертеден экономикалық, саяси және мәдени байланыстары мен дінінің бірлігі себеп болды. Орыс үкіметінің Украинаға деген қарым-қатынасы мен саясаты да маңызды роль атқарды. Ресейде басыбайлылықты білмеген, белгілі бір саяси автономия правосын пайдаланған казак аймақтары (Дон, Жайық) болды. Украин шаруалары Ресей қол астында болсақ бостандықта боламыз, ұлттық езгі мен діни қудалаудан құтыламыз деп үміттенді. Старшиналары мен шляхларына орыс өкіметінің көмегімен саяси автономия құрып, билеуші тапқа айналамыз деп ойлады. Жиналыс қарсаңында Б. Хмельницкий Ресей елшілігінің басшысы бояр В. В. Бутурлинмен кездесті. Жиналысқа қала жұртшылығы мен төңіректегі село шаруалары қатысты. Б. Хмельнийкий сөз сөйлеп, азаттық күресті, ондағы украин халқының құрбандықтары туралы еске сала келіп, халық жеңісін нығайтудың бірден-бір жолы Ресейге қайта қосылу екенін айтты. Радаға қатысушылар Б. Хмельницкийдің ұсынысын бір ауыздан қабылдап, Ресейге берілгендері жөнінде ант берді. Украинаның Ресейге қайта қосылуы украин халқының экономикалық, саяси және мәдени дамуына қолайлы жағдайлар туғызды. Ол шетел басқыншыларына қарсы әлеуметтік және ұлт-азаттығы жолындағы күресте туысқан екі халықтың одағы мен достығын нығайтты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Голобуцкий В. А. дипломатическая историяосвободительные войны украинского народа К. 1962
**Эрдем Бейазит** (түр. *Adil Erdem Bayazıt*, 1939 жыл, Қаһраманмараш, Түркия - 5 шілде 2008 жыл, Ыстанбұл) — түрік жазушысы.

Марашта дүниеге келді. Бастауыш мектеп пен лицейдегі оқуын Кахраманмарашта тәмамдады. Жоғарғы білімін 1959 жылы Анкара университеті, құқық факультетіндегі оқуынан қол үзіп, әскери борышын өтеуге кетті. Әскерден қайтып келгеннен кейін жоғарғы білімін Анкара университеті түрік тілі мен әдебиеті бөлімін тәмамдады. Әдебиет оқутышысы және кітапхана басшысы қызметтерін атқарды. 1987 жылы депутаттық сайлауда Анаватан партиясы атынан Кахраманмараштан депутат болып сайланды. Төрт баланың әкесі. Жетілген, тартысқа толы, дастанға ұқсас стильде жазылған өлеңдерінде де нәзік сезімдер жүрекке терең бойлайды. Исламдық сарын "Лейт-мотив" түрінде барлық өлеңдерінде көрініс тапқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bayazit, Erdem
**Практикалық жұмыстар** - оқушылардың оқу іс-әрекетінің бір түрі; мақсаты мен міндеті лабораториялық жұмысқа ұқсас. Кейбір оқу пәндерінің әдістемелерінде (мысалы, еңбек және кәсіби оқыту әдістемесінде) "лабораториялық-практикалық жұмыс" деген термин қолданылады. Практикалық жұмыстар оқу бағдарламасына енгізіліп, курс бөлімін немесе тақырыпты оқығаннан кейін жүргізіледі. Практикалық жұмыстарды жүйелі түрде орындау — анализ, синтез, салыстыру, жалпылау, оқытудағы теория мен практиканың байланысы, оқушылардың дербестілігі мен танымдық күшінің дамуы сияқты ойлау амалдарын меңгерудің маңызды құралы. Практикалық жұмыстар білімді бекітуге және нақтылауға себепші болады. Практикалық жұмыстарды орындау мазмұны мен тәсілдері оқу пәнінің ерекшелігіне байланысты. Мысалы, химиядан практикалық жұмыс химиялық құбылыстарды түсіндіруге жөне бақылау біліктілігін дамытуға; заттарды алуға және ажырата білуге себепші болады; оқушыларды химиялық лабораториядағы жұмыстың қарапайым тәсілдерімен таныстырады; заттармен, химиялық ыдыстармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады. Биологиядан практикалық жұмысқа табиғи объектілерді анықтау бойынша жүргізілетін жұмыстар, эксперимент жатады. География сабағы бойынша жүргізілетін практикалық жұмыстар арқылы географиялық және топографиялық карталармен жұмыс істей білу, тұрғылықты жердің планын құру және т.б. біліктілігі қалыптасады. Оқытудың бастапқы сатысында практикалық жұмыстар жалықтырушы сипатта болады. Жұмыстың күрделілігі біртіндеп өзгереді: оқушылар көп уақыт алмайтын күрделі тапсырмаларды орындауға көшеді. Тиісті дағдыларды меңгергеннен кейін оқушылар практикалық жұмысты өз бетімен жүргізулеріне болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Овираптор
Овираптор
Овираптор
**Овираптор** — шағын денелі, құс тектес, қорек талғамайтын динозавр. Денесінің ұзындығы 2-2,4 метрге жуық, салмағы - 36 келі. Жануар сидиған артқы екі ұзын аяқтарымен жылдам қимылдайтын болған. Икемді, иілгіш мойыны, ұзын құйрығы, аяқтарында үш саусақтан болған. Тырнақтары иілген. Үлкен тырнақтарының ұзындығы 8 см-ге жеткен. Овираптор қорек талғамаған. Бұл, негізінен, динозаврларға тән қасиет емес. Динозавр ет, жұмыртқа, дәндер, жәндіктер және өсімдіктерді талғамай жей берген. Ол осыдан 88 - 70 миллион жыл бұрын, жоғары тектоникалық белсенділік кезеңі саналатын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген.

Қызықты дерек
-------------

* Алғашқы табылған овираптозаврдың бассүйегі езіліп қалған және ол протацератоптың жұмыртқасының үстінде жатқан.
* Динозаврды зерттеп, атау берген ғалым - Генри Ф. Осборн.
* Оның сүйектері алғаш рет Моңғолияның Гоби шөлінен табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : ұмақ жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : 36 келі
* Тұқымдас : Овирапторид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Алыстан будандастыру.** Алыстан будандастыру әдісі тек өсімдіктерде ғана емес, жануарлар селекциясында да қолданылады. 

Жануарларда да өсімдіктердегідей түраралық будандар көбінесе ұрпақсыз болады. Мұндай жағдайда, олардың ұрпақ беру қабілетін қалпына келтіру өте күрделі. Себебі жануарларда хромосомалар санын екі еселеу арқылы полиплоидтерді алу мүмкін емес. Алайда алыстан будандастыру арқылы алынған будандардың ұрпақсыз болса да шаруашылықтық маңызы бар. Мысалы, бие мен есекті будандастыру арқылы алынған қашырды адам баласы ертеден пайдаланып келеді. Қашырларда гетерозис құбылысы байқалады: олар өте төзімді, күш қуаты мол әрі ата-енесіне қарағанда ұзақ тіршілік етеді. Бірақ олар ұрпақ бермейді. Сол сияқты қос өркешті түйе мен нарды будандастырғанда да гетерозис көрініс береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Жануарлар селекциясы
* izmetiteli/Биология каз 10-класс.doc Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенттің ...(қолжетпейтін сілтеме)
**Алып қара құс** — халық күйі. Орындаушы - С. Рысқұлұлы. Нотаға түсірген Б. Мүптекеев

Күйдің аңызы
------------

Баяғыда кемпір мен шал мал бағыпты. Тоғыз ұлы бірінен соң бірі ес біле бастағанда, шетіней береді екен. Оныншы ұлы дүниеге келгенде, шілдехананың үстіне құдайы қонақ келіп қоныпты. Қонақ кетерінде: «Сіздің балаларыңыздың иесі алып қара құс. Сол иесіне жетпей, тіл көзден өледі екен. Бұл ауылдан жыраққа кетіңдер. Ұлыңыз ер жеткен соң ораласыздар»,- дейді. Кеткен соң: «Қонақ-Қыздар, айтқаны жөн болар», - деп кемпір мен шал бір түнде көшіп, бір тоғайдың шетіне барып үйлерін тігіп, сонда өмір сүре бастайды. Бала үш-төрт жасқа келеді. Күндердің күнінде шал аңға шығып, жебесіне еш нәрсе ілінбей, арып-шашып қайтып келе жатса, аспаннан бір алып қара құс көрінеді. Тырнағына қыстырған қызырғаны бар. Мұны көріп шал: «Дәу де болса, сен еліктің лағын әкетіп бара жатсың ғой»,- деп көздеп тұрып үш мәрте атады. Сонда құс қалықтап барып үлкен дарияның арғы жағына құлайды. Шал олжаға кенелдім деп масаттанып, сал жасап дарияның арғы жағына әрең өтіп, құсқа жетіп барса, қасында сұлап өзінің баласы жатады. Тасқа ұрылған алып қара құста жан жоқ. Шал жылап-еңіреп, етегі жасқа толып отырғанда, құсқа жан да, тіл де бітіпті: «Ей, аңшы, сенің ұлдарыңның көктегі иесі мен едім. Тоғыз ұлынды елің өлтірді. Соңғы оныншы ұлды да көктегі иесінен айырдың»,- деп өледі.

Қолданылған ідебиет
-------------------

* Қазақ музыкасы, Алматы. 2005 жыл-494 бет
**Алхимия** (лат. *alchemіa*) — химиялық ғылыми және мәдени дәстүр; оның негізі табиғатта кездеспейтін "*философиялық тас*" жай металдарды алтынға айналдырады деген сенімнен туған. Алхимия ежелгі дәуірде (б.з.б. II-VI ғасыр) александриялық мәдени дәстүр кезінде пайда болды. Ол салттық герметикалық өнер нысаны болып табылады. Александриялық химияның негізгі зерттейтін материалы — металл. Бұл кезеңде дәстүрлі металлопланеталық символикасы құрылды. Оның ішінде 7 планетаға әр металл жататындығы туралы айтылған, олар:
күміс – Ай,
сынап – Меркурий,
мыс – Шолпан, 
алтын – Күн,
темір – Марс,
қалайы – Юпитер,
қорғасын – Сатурн.
Александрияда алхимия құдайы мысырдың құдайы Тот, ал Грекияда Гермес. Алхимия орталығы ежелгі дәуірде Серапис шіркеуі болып саналды. Бұл ғылым саласына өзінің үлкен үлесін қосқан грек-мысыр ғұламалары: Болос Демокритос, Зосим Панополита, Олимпиодора. Болостың «Физика және мистика» кітабының төрт бөлімі алтын, күміс, бағалы тастар және пурпурға арналған. Болос металдардың трансмутациясы, яғни бір металдың екінші металға айналуы туралы бірінші болып тұжырымдаған. 

Рим империясының құлауына қатысты, алхимия орталығы Араб шығысында болды. VIII ғасырдың соңында парсы алхимигі Джабир ибн Хайян Аристотельдің заттың бастапқы қасиеттері туралы теориясын айқындады. Алхимия жер бетіндегі және космостағы процестерді, жанды және жансыз табиғатты, табиғат пен қоғамды, адам әрекеттері мен зат әрекеттерін тұтас алып қарауды білдіреді.

Этимология
----------

«Алхимия» сөзі араб тілінен еуропалық тілдерге енген. الكيمياء ('әл-кхмия'), ол өз кезегінде ежелгі грек тілінен алынған (χυμεία - «сұйық» [1], мкός - «шырын», χέω - «құю») немесе Ежелгі Египеттің өзіндік атауына оралады - Кеме немесе Хем; бастапқыда бұл сөз «Мысыр өнері» деген мағынаны білдірсе керек.

Алхимия философиясы
-------------------

Алхимиктердің барлық мәдениеттердегі мақсаты - тірі немесе жансыз объектідегі сапалы өзгерістерді жүзеге асыру, оның «қайта туылуы» және «жаңа деңгейге» өту. Алтын өндіруге, дәрі-дәрмектер мен құмыралар дайындауға, өлместік таблеткаларын дайындауға, заттар мен химиялық реакциялардың терең (окклюзиялық) мәнін зерттеумен айналысатын алхимия сыртқы алхимия деп аталады. Рухтың трансмутациясы, белгілі бір жаттығулар - ішкі алхимия көмегімен абсолютті денсаулыққа немесе тіпті өлместікке қол жеткізу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Оралған Шренкия** (лат. *Schrenkia involucrata*) – шатыршагүлділер тұқымдасының көпжылдық шөптес өсімдігі.

Таралуы
-------

Қазақстандық сегіз түрдің бірі, ірі қиыршық тасты беткейлерге және батыс Тянь-Шань, Шу-Іле тауы, Батпақдала және Мойынқұмға (Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстары) тән.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Шөптесін көпжылдық тамыры цилиндр тәрізді және биіктігі 40 см-ге дейін. 

Сабақтың бас жағындағы бүйір бұтақтары шоғырлана жиналған.сабақ түбіндегі жапырақтары сағатқа , сопақ тақтасы таспа секілді, соңы үшкірленген бөліктерге қауырсынша тілімделген. Сабақ жапаырақтары ұсақ, үш қайтара тілімделген. 

Гүлшоғыры – шатыршалар (ені 12 см-ге дейін), сыртқылары кәдімгідей ұзын. Шатыршалар 15 гүлден тұрады,таспа тәрізді бірнеше жарырақшалар орамдарымен қамтылған, гүлдері ақ, бес мүшелі, дара жынысты – ішкілері жеміс салатын , сыртқылары аталықты, шренкия мамырда гүлдейді, жемістері (дөңгеленген ішке қарай еңкейген екі жарты жемісшелерден тұрады) маусымда піседі, сынып қалған сабағымен бірге таралады. Шренкияның бұл түрі басқаларына ұқсап шашыраңқы түрде кездеседі, шілік құрмайды, бірақ шөлдегі тауларда әдемі де анық болып көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А.А. Иващенко "Қазақстанның өсімдіктер әлемі". Алматыкітап баспасы, 2012