recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сьерра Негра
**Сьерра Негра** — Исабела (Галапагос аралдары) жерінде теңіз деңгейінен мың метр биіктікте орналасқан жанартау. Ал оның кратері 11 шақырымды құрап, өлшемі жағынан әлемдегі екінші аталады. Соңғы рет ең үлкен жарылыс 2005 жылы орын алды.
Тау маңайындағы әдемі табиғат көрінісі, сондай-ақ жанартау кратеріне шығып, оның айналасында атпен қыдыру, ал баурайында ерекше өсімдіктер мен жануарлар әлемімен танысу осында жыл сайын ағылып келетін туристердің өз көздерімен көргісі келетін басты мақсаттары.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* GLOBAL VOLCANISM PROGRAM Мұрағатталған 19 ақпанның 2013 жылы.
* Vulcanism.ru Мұрағатталған 19 шілденің 2011 жылы.
* Volcano Live
* Мұрағатталған 15 шілденің 2013 жылы.
**Қазақстанның елу жылдығы атындағы парк** ашық аспан астындағы мәдени ағарту мекемесі, Қарағандының шығысындағы
Әлихан Бөкейхан ауданының Майқұдық тұрғын массивінің
солтүстік бөлігінде (басты қақпасы — Магнитогорск
қаласы жағында), 1967 жылы ашылған, ауданы 12 га. Ағаштардың негізгі тұқымдары: қараағаш, қайың,
үйенкі, көктерек, итмұрын т. б. Гүлзарлар, газондар, аллеялар бар. Би алаңы, жазғы эстрада; «Умка» кафесі, 9 аттракцион, бүлдіршіндердің ертегі
қалашығы жұмыс істейді. Паркте жаужүрек пионер В. Дубининге ескержіш (авторы ҚазКСР-інің
еңбек сіңірген өнер қайраткері Ю. В. Гуммель) орнатылған. Қоғамдық-көпшілік және мәдени-ағарту
жұмыстары, кәсіптік мейрамдар, еңбек озаттары,
соғыс және еңбек ардагерлерімен кездесу, көркем өнерпаздар ұжымдарының өнер керсетулері
және спортnық жарыстар өткізіліп тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Ыбрайым Есенқұлұлы Маманов** (10. 5. 1907 жылы туған, Талдықорған облысы, Ақсу ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1947), доцент (1948). Алматы қаласындағы оқу-ағарту институтын бітірген (1927). 1927-1928 жылдары Талдықорған облысы, Сарқанд ауданы Коммуна мектебінің директоры. 1929-1932 жылдары Орал қаласында орта мектеп мұғалімі. 1932-1938 жылдары Көкшетау облысы, Еңбекшілдер ауданы орта мектебінде мұғалім. 1938-1940 жылдары Алматы педагогика училищесінің оқытушысы. 1940—1991 жылдары Әл- Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің оқытушысы, доцент, факультет деканы. "Қазақ тіліндегі көмекші етістіктер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазақ тілінің морфологиясын зерттеумен айналысқан. 20-дан аса ғылыми мақала авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Қатынқұм** – Мойынқұм құмының оңтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданында орналасқан.

Жер бедері
----------

Аумағы 125 км2. Ең биік жері 231 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км. Жонды-қырқалы құмның биіктігі 5-10 м шамасында.

Өсімдігі
--------

Құмда теріскен, еркек шөп, жүзгін, қаңбақ, құмаршық, ақ селеу, т.б. өсімдіктер өседі. Тұщы грунт суы құм массивінің жиек жағында 1-2 м тереңдікте кездеседі, кейбір бөлігінде жер бетіне жақын жатады. Қатынқұм қысқы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қауыншы мәдениеті** - Ташкент өңірі мен оған көршілес Сыр алқаптарын мекендеген тайпалардың көне мәдениеті (б.з.б. 1 ғ. — б.з. 7 ғ.), Қауыншы, Ақтөбе-1,-2, Шәушіқұмтөбе, Мингурюк, Әлімбайтепе, Кугайтепе, Чаштепе, Ақтепе, Шұралысай және т.б. қалалары мен қоныстары, Шәушіқұм, Жамантоғай, Төребай-тұмсық, Тайтөбе, Пәскент, Тұябугуз, Бешбай, Ахангеран сияқты зираттары белгілі. 

  

19 ғ. соңы — 20 ғасырдың басында зираттары қазыла бастады (Н.А.Остроумова, М.Е.Массон). Мәдениеттің толығынан ашылуына 1930 ж. Г.В.Григорьевтің қалалардан алған тың деректері негіз болды. Алғаш 1933 ж. зерттелген. Қауыншы қаласы Ташкенттен 17 км жердегі Күркілдек арығы бойында, осы күнгі Қауыншы қалсының ортасындағы төбе. Қалындығы 6,5 м қабырғамен қоршалған каланың үйлері шикі кірпіштен қаланғаны, мәдени қабаттың 6 м болғаны анықталды. Басқа ескерткіштерін А.Г.Максимова, Г.И.Пацевич, Т.Н.Сенигова, Л.М.Левина, М.С.Мерщиев, А.И.Тереножкин, М.Э.Воронец, т.б. зерттеді. Шардара алқабында, Сырдың оң жағасында орналасқан Ақтөбе-2 қаласы үш жағынан топырақ жалмен, өзен жағынан пахса қабырғамен коршалған. Жалпы қаланың аумағы 325x115 м. Ортада биіктігі 20 м дөңгелек төбе бар. Қала үйлері төбе үстінде және оны айнала қоршай салынған. Төртбұрышты, аумағы 28x18,5 м сарайға жүргізілген қазба жұмыстар оның айшық үлгісімен орналасқан 5 бөлмеден, кіре берістегі құрылыстардан және ғимараттың шығыс, батыс жағын айнала өтетін дәлізден тұратынын көрсетті. Ортада салынған шаршы пішіндес қонақ қабылдайтын жай (3,6x3,6 м) ішінен құдык пен камин пеш табылды. Төртбұрышты, шаршы пішіндес шикі кірпіштен қаланған сарайдың кезінде салтанатты ғимарат болғанын көптеп табылған сәнді қыш ыдыс, қару түрлері, әшекей бұйымдар дәлелдейді. Қаланың оңтүстігін ала аумағы 75x90 м үлкен цитадель орналасқан. Шәушіқұмтөбе қаласына шаршы пішіндес жоба тән (250x250 м). Төбенің биіктігі 4—5 м, құрылыстар цитадель және кала үйлері болып екіге бөлінеді. Қауыншының айнала сырты да, цитадельдің өзі де қабырғамен коршалған. 
Ерте сатының саны мен орта сатының бас кезінен бастап ғұн ықпалдары күшейеді. Ақтөбе-2 қаласы сарайының ашылған бөлмелерінің бірінен ғұн жауынгерінің мүрдесі табылды. Ғұн сарбазы ағаштан торкөз үлгісімен жасалған табытта жерленген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
 «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
A. *Бақсы сарыны*.
A. *Бақсы сарыны*.
**Бақсы сарыны** — әдет-ғұрыптық әндердің бір түрі. 

Көне заманнан келе жатқан бақсылыққа байланысты туып, ата-баба аруағын қастерлеу, Көк тәңірге табыну, болашақты болжау, ауруды жын-перілердің жәрдемімен айықтыру, т.б. байланысты қалыптасқан. 

Оның негізгі сипаты — синкреттілігі. Бақсы сарынын орындаушы әрі ақын, әрі биші, әрі сазгер. Ол аруақтармен өлең-жыр арқылы тілдесіп, іс-әрекетін би қимылдары арқылы жүзеге асырған. Бақсы сарыны халық поэзиясына тән 7 — 8 буындық жыр немесе 11 буындық қара өлең өлшемінде құрылып, арнайы музыкалық сарынмен орындалған. Ерте кездерде бақсылар асатаяқ, кепшік секілді ұрмалы аспаптарды пайдаланса да, негізгі құралы — құлағына қоңырау, шанағына айна орнатқан қасиетті қобыз. Бақсы сарыны ұлттық музыка мәдениетінің тарихи негіздерін, стильдік ерекшеліктерін зерттеу үшін аса қажетті, маңызды мұра болып табылады. Оның фольклорлық-этнографиялық үлгілерін әдебиетші-ғалымдар Ә. Қоңыратбаев, М. Ғабдуллин, С. Қасқабасов, т.б. зерттеп, өнер саласында А. Затаевич, Б. Ерзакович, Б. Қарақұлов, Т. Бекхожиналар бірқатар үлгілерін жазып алып, нотаға түсірген. Бір-біріне ұқсай бермесе де, сол негізде Бақсы сарынының кейбір стильдік ерекшеліктерін саралауға болады. Олар: музыкалық-әуенді-сөздік құрылымы, октава көлемінен аспайтын шектеулі диапазоны, аралас метрикалық өлшемі және бірде диатоникалық, бірде хроматикалық жүйеге жуық әуендік негізі. Бақсылық үрдістің бірте-бірте жойылуына байланысты бақсы сарыныда сирек құбылысқа айналып, қазірде өмірден өшіп бара жатқан әдет-ғұрыптардың санатына қосылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004/05 | ← | → | 2006/07 |

**2005/06 жылғы еурокубоктерге** көптеген қазақстандық клубтар рұқсат ала алмады, тек "Қайратқа" ғана рұқсат берілді.Солайша Қазақстанның атынан УЕФА Чемпиондар лигасына тұңғыш рет "Қайрат" қатысты.

УЕФА Чемпиондар лигасы
----------------------

*Толық мақаласы: УЕФА Чемпиондар Лигасы 2005/06*

Алғашқы раундта Словакияның "Артмедия" командасымен күн сынасты. 12 шілдеде Алматыда өткен ойында 2:0 есебімен жеңіске жетті. Бір аптадан соң Сенец қалашығында өткен ойында негізгі уақыт 2:0 есебімен "Артмедияның" пайдасына шешіліп, тағы да 30 минут ойнауға мәжбүр болды. Қосымша уақыттар бастала бере қайраттықтар бір гол соғып, мәселені шешіп қойғандай әсер қалдырды. Бірақ артынша төрешінің белгілеген күмәнді пенальтиі, соңғы таймға қосымша минуттарды тым көп қосып жіберуі салдарынан, алматылықтар 1:4 есебімен жеңілуге мәжбүр болды.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 шілде 2005 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Қазақстан "Қайрат"** | 2-0 | **Словакия Артмедия** |
| Артурас Фоменко 39Виталий Артемов 70 | **Голдар** |  |

 | Орталық стадион, Алматы **Көрермендер саны:** 7 000**Төреші:** Швейцария Рене Рогалла |
|  |

---

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 20 шілде 2005 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Словакия Артмедия** | 4-1 | **Қазақстан "Қайрат"** |
| Балаш Борбели 21Даниэль Чур 52Ян Козак 94Станчу 120+3 | **Голдар** | Андрей Богомолов 91 |

 | Národné tréningové centrum, Сенец **Көрермендер саны:** 2000**Төреші:** Беларусь Шмолик |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан клубтары құрлықтық кубоктарда |
| --- |
|  |
| Азия кубоктарында | 
1994/95  • 1995/96  • 1996/97  • 1997/98  • 1998/99  • 1999/2000  • 2000/01 |
|  |
| Еурокубоктарда | 
2002/03  • 2003/04  • ~~2004/05~~  • 2005/06  • 2006/07  • 2007/08  • 2008/09  • 2009/10  • 2010/11  • 2011/12  • 2012/13  • 2013/14  • 2014/15  • 2015/16  • 2016/17  • 2017/18  • 2018/19  • 2019/20  • 2020/21  • 2021/22  • 2022/23  • 2023/24 |

 |
Кесу қаруының ертеде қолданылған екі жүзді, тізу келген түрі – «семсер». Ал сыртына иіліп, қайқы келген бір жүзді қару «қылыш» деп аталады. Қылыштың өте қайқы болып келетін «наркескен», ұшы екіге айырылатын «зұлпықар», шапқанда ауыр болу үшін басы үлкейтіліп, жалпақ жасалынған «алдаспан» деген үлгілері бар. 18-19 ғасырлардан бастап қазақтар басы түзілеу «сапы» аталатын балдақсыз қаруды қолдана бастады. 

Қылышты, сапыны салатын қабын «қынап», ал оның белге тағуға арналған бауын «қылышбау» деп атайды. Қынаптар ағаштан жасалған. Олар терімен, матамен қапталып, күміс, алтын және асыл тастармен әшекейленген. 

Кесу қаруларының жүзі қысқа келген түрі – қанжар мен пышақ. Жауынгерлер оларды соғыста тек көмекші құрал ретінде пайдаланған. Күнделікті тұрмыста қазақтар ұлттық пышағымен қанжарын міндетті түрде кісе белдікке тағып жүрген. Қанжар, пышақтардың сабы мүйізден, сүйектен, ағаштан жасалып, қыны теріден тігіліп, жалпақ үшбұрышты, төртбұрышты алақанмен біткен.

Дереккөздер
-----------

«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет.
ISBN 9965-26-407-4
**Қауесет**. Алып қашты сөз, өсек-аяң, өтірік деп ұғындырады, қазіргі түсіндірме сөздікте. «Жылан ордасын көрген бақытсыздыққа ұшырайды» деген қауесет бекер» (Қ. Қайымов, Қызықты зоология).
Сөз төркіні парсы тілінен. Оларда: «һоу» тұлғалы сөз «сыбыс», «ұзын құлақ хабар» мағыналарында кездеседі. Біріккен сөздің екіншісі «һичид» бұл тілде — естілу дегенге мезгейді. Екі сөздің тіркеуі «һоу һичид» тұлғасын құрастырып, қазақ тіліне ауысқаннан кейін (һау ичид>һау ечид>қауесид>қауесет) дыбыстық құрамына дейін өзгеріске түсіп, мағынасы «сыбыс естілу» немесе «хабар естілу» болып қалыптасқан. «һау» сөзінің араб тілінде де кездесетінін мына төмендегі «қаулы» сөзінің төркінін іздестіруде сөз болмақ.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Тұс киіз
**Тұс киіз**, **түс киіз** — бөлме қабырғасын сәндеуге арналған қазақ халқының ұлттық жиһазы.

Атауы
-----

Көбінесе төсектің тұсына ұсталатын болғандықтан «тұс киіз» аталған.

Жасалуы
-------

Ол киізге кестелі барқыт, оюлы мата жауып, мейлінше әшекейленіп жасалады. Шеті түрлі түсті жіппен өрнектеліп, кестеленген бір түсті матамен (барқыт, мәуіті, шұға, т.б.) көмкеріледі. Ортасына үйлесімді мата (жібек, мақпал, т.б.) салып киізбен астарлайды. Кейде ақ киізге қызыл, сары, көк түсті ою жапсырылады. Ертеректе оның қызыл былғарыны күміспен әшекейлеп жасаған түрі де болған. Тұс киіздің кестесі көбіне біртұтас бірнеше өрнектің (мүйіз, гүл, жапырақ, шырмауық, түйе табан, алқа) үйлескен желісін жасау арқылы түрлі түсті жіппен тігіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері, А. 1995.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**СКИФ-Ордабасы футбол клубы** — Шымкентте 1992 жылы құрылған футбол клубы. 1996 жылы клуб жабылып қалған.

Тарихы
------

Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 5 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді.

1995 жылы Қазақстан кубогының финалына шықты да, осы жетістігінен соң 1996 жылы Азия кубок иелері кубогына қатысты. Бұл турнирде Түрікменстанның "Тұран", Қырғызстанның "Металлург" клубтарын қапы қалдырып, үшінші раундқа дейін барды. Үшінші раундта Иранның "Эстегляль" клубынан аса алмады.

1996 жылы тамызда клуб басшысы Мардан Сапарбаев қысмыскерлер қолынан оққа ұшып қайтыс болды да, клуб сол жылы жабылып қалды.

### Клуб атаулары

* «СКИФ-Арсенал» (1992)
* «СКИФ-Ордабасы» (1993-1996)

Жетістіктері
------------

* Қазақстанның күміс жүлдегері (1): 1992

* Қазақстан Кубогының финалисті (1): 1995

Атақты футболшылары
-------------------

* Қанат Бектілеуұлы Мұсатаев
* Александр Степанович Шмариков
* Сергей Владимирович Когай
* Ұлықбек Пахритдинұлы Асанбаев
* Олег Игоревич Воскобойников
* Марат Жалғасұлы Есмұратов

Сілтемелер
----------

*
**Грут** (Groot) — Marvel Comics компаниясының комикстерінің кейіпкері. Стэн Ли, Джек Керби, Дик Эйрспен ойлап тауып, алғашқы рет «Tales to Astonish» #13 сериясында 1960 жылдың қараша айында жарыққа шықты. Грут - ақылы жетік, ағаш тәрізді гуманоид. Басында, адамдарды тәжірбие үшін жаулайтын кейіпкер ретінде көрсетілген.

Кейін, 2006 жылы «Аннигиляция: Жаулап алу» комикс сериясында батыр болып шыққан. 2008 жылы Галактика Сақшылары командасына қосылды.

Сипаты
------

Грут күш−қайратын қалпына келтіру немесе дене мөлшерін үлкейту үшін ағаш сүрегін жұта алды, ағаштарды басқарып, оларды басқаларға шабуылға пайдаланды, сонымен қатар ол отқа төзімді болды.

Элиталы патшалы үйінің өскіні болып, ең дарынды ұстаздардан білім алған. Ол өте ақылды кейіпкерлердің бірі.

Грут «Менің атым Грут!» деген жалғыз фразасын айтқанда, Максимус бұл кез-келген затты білдіре алады деген. Груттың ересек түрі ауыр және берік, ол оның ішкі мүшелерін қатты қылдырады. Онымен араласатын кейіпкерлер ағаштың сөйлеуінің ерекшеліктеріне назар аудармайды.

Комикстардан өзге жерде шығуы
-----------------------------

###  Мультсериалдар

* «Кек алушылар. Жердің керемет батырлары» мультсериалының «Майкл Корвак»  сериясында Грут Галактика Сақшыларының мүшесі ретінде Трой Бейкердің дауысымен дыбысталды.
* Грут «Жетілген Өрмекші-адам» мультсериалының «Галактика Сақшылары» сериясында Майкл Кларк Дунканның дауысымен дыбысталды.
* «Кек алушылар: жалпы жиын» мультсериалында Грут Кевин Майкл Ричардсонның дауысымен дыбысталған.

### Кино

2014 және 2017 жылдары «Галактика Сақшылары» және «Галактика Сақшылары 2» фильмдерінде Грутты Вин Дизель 15 тілде дыбыстады.
Штаттың астанасы және ең үлкен қаласы - Бостон.
**Массачусетс** (ағылш. *Commonwealth of Massachusetts*) — АҚШ солтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штат. Атлант мұхитының жағалауында орналасқан. Астанасы және ең ірі қаласы - Бостон. Халық саны 2011 жыл бойынша - 6 587 536 адам.

Тарихы
------

Еуропалықтардың қоныстауынан бұрын аймақта "массачусет" үндіс тайпалары мекендеген.

Мекенге 1602 жылы алғаш келген ағылшын - Бартоломью Госнольд.

Ағылшындарға қарсы көтерілістегі 13 америкалық колонияларының бірі болып, 1788 жылы 6 ақпанда ресми түрде АҚШ штаты болып жарияланды.

Географиясы
-----------

Елдің 5 штатымен шектеседі: солтүстігінде-Нью-Гемпшир және Вермонт, оңтүстігінде- Коннектикут және Род-Айленд, батысында-Нью-Йорк штаттарымен.

Атлант мұхитының жағалауында бірнеше шығанақтардың болуына байланысты штат "шығанақтар штаты" ретінде танымал.

Экономикасы
-----------

Массачусетс технологиялық институты
Штаттың 2012 жыл бойынша Жиынтық Ішкі Өнімі-$404 млрд, бұл ел бойынша 11-ші көрсеткіш.Салыстырсақ,бұл штаттың ЖІӨ-і Бельгия елінің көрсеткішімен тең.

Негізгі экспорт өнімдері - теңіз өнімдері, сүт өнімдері және көкөністер.Өндірістің басты өнім салалары - станоктар, электрикалық жабдықтар және ғылыми құралдар.

Елдің экономикасына туризм және жоғары білім беру саласы үлес қосады.2013 жылы британдық компания QS Quacquarelli Symonds әлемдегі ең мықты университеттер рейтингіне сәйкес штаттың Массачусетс технологиялық институты 1-орынға ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сравнение ВВП отдельных штатов США с разными странами мира Мұрағатталған 31 мамырдың 2014 жылы.
2. ↑  200 лучших университетов мира в 2013 ж.
**Тэйлор Дэниел Лотнер** (ағылш. *Taylor Daniel Lautner*; 11 ақпан 1992 жыл, Гранд-Рапидс, Мичиган, АҚШ) – америка актері. «Приключения Шаркбоя и Лавы» (2005), «Сумерки» сагасы, «День Святого Валентина» (2010) фильмдерімен танымал болған. 

Алты жасынан бастап каратэмен айналысқан. Әртүрлі турнирлерге қатысып, жарыстардың жеңімпазы болған. 2001 жылы «Тень убийца» атты фильмге түседі. Оны АҚШ-қа танымал еткен Роберт Родригестің «Приключения Шаркбоя и Лавы» фильмі болған. Бұл фильмде ол Шаркбойдың рөлін сомдады. Осыдан кейін де бірқатар фильмдерге түседі. Бос уақытында спортпен айналысқанды ұнатады. Макена атты қарындасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ru:Лотнер, Тэйлор Дэниел (орыс.)
Тропикалық тукан
Тукандылар - құстардың тоқылдақ түрлілері. Тукандарда саналмас, екі жақтан қысылған, ашық түсті тұмсығы бар. Бірақ ауа қуыстарының арқасында, өзінің үлкен көлеміне қарамастан олардың тұмсықтары жеңіл.Олардың тұмсықтары денелерінің жарты көлемін алады. Ал тукан баласының тұмсығы жалпақ және астыңғы жағы ұзынырақ болады. Тукандар тоқылдақтар отбасында ең үлкендері. Олардың 6 текке қосылған 37 түрі бар.

Тукандылар Мексикадан Аргентинаға дейінгі Американың тропикалық жазықтары мен 3000 метрге дейінгі тауларын мекендейді. Тесілген немесе кәдімгі ағаштарға уйлерін салады. Олар өз аттарын токано деп қатты дауыс шығарғанының арқасында алған. Тукандылар шөп арасында аса байқалмайды.Әсіресе оттап болғаннан кейін ағаш діңінде демалып отырған кездерінде, шөп арасынан ашық түсті үлкен көбелек қарап отырғандай болады. Олардың құйрықтары қысқа әрі 10 айнымалы қауырсыннан тұратын түзу кесілген болып келеді. Бірақ кейбір түрлерінде құйрық қауырсындары айтарлықтай ұзын. Өзінің үлкен тұмсығының кесірінен олар алысқа ұша алмайды. Өздеріне бағытты жоспарлап алғаннан кейін тукандар айналым тәріздес бағытпен қалқиды. Олар бір - біріне жариялап отырып, жыртқыш құстан жарақаттанған туканды топ болып құтқарады.

Тукандылар - моногамды құстар. Олар ағаш діңдерінде 1-ден 4-ке дейін жылтыр-ақ жұмыртқалар салады. Жұмыртқаны екі ата-ана да басып шығарады. Кішілерінде 2 апта, ал үлкендеу түрлерінде жұмыртқа басуға көбірек уақыт кетеді. Балапандар көмексіз, жалаңаш әрі соқыр болады. Ағаш діңінде олар 6-8 аптадай уақыт өткізеді.
Мосыға ілінген күзуағаш. ҚР ҰМ қорынан.
**Күзуағаш** – тоқыма өрмегінің желі жіптерінің шатыс түсуі үшін ерсісін (ұрғашы жіп) күзужіптің көмегімен көтеріп байлайтын ағаштың атауы. Оны "белағаш" немесе "күйеуағаш" деп те атайды.

Қолданысы
---------

Күзу жіңішке қатты ағаштан жұмырлап жасалады. Күзуағаштың ұзындығы өрмектің жалпақтығына байланысты болады. Ол көбіне өрмектің екі шетінен асып тұрарлықтай ұзын етіп алынады. Күзуағаштың екі ұшына таяу жерінен кертіп, ілгіш жіп байланатын тиянақ жасалады. Өрмек жіптің өрмек тоқушыдан екі метрдей қашықтағы жерінен, үстіңгі жіптерді жеке-жеке мықты шуда жіппен күзуағашқа орап (шалып) бекітеді. Күзуағаш өрмек жіптен 10 см-дей биік тұрады. Өрмек жібі күзуағашқа байланғаннан кейін күзудің ұшындағы кертпелерге жуан жіптің екі ұшы байланып оның ортасы мосының тіліне іліп қойылады. Сонда үстіңгі жіп пен астыңғы жіптің арасы жарты метрге таяу ашылып тұрады. Бүл өрмек тоқушының астыңғы жіп пен үстіңгі жіпті шатастырып алмауы үшін қажет. Күзуағашты өрмек тоқушы оқтын-оқтын ілгері жылжытып отырады. Өрмек әбден тоқылып болғанда күзуағаш пен жіп жинап алынады. Ол келесі өрмек тоқығанда тағы пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9
2. ↑  Қазақ тілі терминдер сөздігі I том

Әдебиеттер
----------

* Муканов М.С. Казахские домашние художественные ремесла. Алма-Ата: Казахстан, 1979;
* Шобай Қ. Қазақ, урианхай халықтарының ұлттық қолөнері. Өлгий, 1980;
* Райымханова К.Н. Ата кәсіп: этнографиялық зерттеу. Алматы: Қазақстан, 2001.
**Венсан Жюль Орио́ль** (фр. ) (27 тамыз 1884 жылы, Ревель, Жоғарғы Гаронна депортаменті, — 1 қаңтар 1966 жылы, Париж) — Франция президенті (Төртінші республика, 1947—1954), Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бірінші.

Биография
---------

Ет өндіруші отбасыда туған.Заңгер білімін алды. СОғысқа дейін белсенді социалистік басшы болды, Тулуза әкімі болды (31 жылдары сайланды), сосын екі елдің Леона Блюма министірі болды. 1942—1943 жылдары Ориоль Франция көтерілісіне қатысқан, сосын Лондонға қашты және сөйтіп генерал де Голляның орнын басты. Франция тәуелсіздігін алғаннан кейін; 1946 жылы Франция ООН қауіпсіздік кеңесі болды.

Дереккөздер
-----------

Орысша уикипедия
**20th Century Studios** (Жиырмасыншы ғасыр Студиос кинобірлестігі) — америкалық алты ірі киностудияның бірі. The Walt Disney Company компаниясына бағынады. Телефильмдерді өндірумен айналысады.

Компания 1935 жылы 31 мамырда: 1915 жылы Уильям Фокс құрған Fox Film Corporation және 1933 жылы Деррил Ф. Занук, Джозеф Шенк, Реймонд Гиффит, Уильям Гетц құрған Twentieth Century Pictures киностудияларының бірігуінен пайда болды.

Компанияның түсірілім алаңы Лос Анжелестің Century City кварталында, Беверли Хилздың батысында орналасқан. Қазіргі уақытта кварталда офистермен тұрғын үйлер көп салынған. Компанияның штаб-пәтері Fox Plaza ғимаратының 35-қабатында орналасқан.

Twentieth Century Fox-тың ең атақты медиафраншизаларына «Жұлдызды соғыстар» (Дисней компаниясына өтпей тұрып), «Аватар», «Икс адамдар», «Мұз дәуірі», «Рио», «Крепкий орешек», «Хищник», «Бөтен», «Планета обезьян», «Үйде жалғыз қалғанда», «Бэтмен», «МЭШ», «Секретные материалы», «Копы» (Cops), «Футурама», «Симпсоны», «Гриффины», «Американский папаша!», «24» фильмдері мен сериалдары жатады.
Осы киностудиядан шыққан ең атақты актрисалардың қатарында — 20th Century Fox студиясының алғашқы жұлдызы Ширли Темпл, Бетти Грейбл, Джин Тирни, Мэрилин Монро және Джейн Мэнсфилд бар. Студия афроамерикалық киножұлдыз Дороти Дэндриджбен де келісімшартқа отырған.
20th Century Fox Америкалық кинокомпаниялар қауымдастығының мүшесі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Walt Disney Company (December 14, 2017). *The Walt Disney Company To Acquire Twenty-First Century Fox, Inc. After Spinoff Of Certain Businesses, For $52.4 Billion In Stock*. Пресс-релиз.
2. ↑  Comcast plans to outbid Disney for Fox studios and other assets -- what it means for you, *USA Today* (May 23, 2018).
3. ↑  Comcast bids $65 billion for 21st Century Fox assets, topping Disney, *CNBC* (June 13, 2018).
4. ↑  The Walt Disney Company Signs Amended Acquisition Agreement To Acquire Twenty-First Century Fox, Inc. For $71.3 Billion in Cash And Stock, *The Walt Disney Company* (June 20, 2018).
5. ↑  *Gartenberg, Chaim* Comcast gives up on buying 21st Century Fox assets and leaves Disney as the winner (July 19, 2018).

Сілтемелер
----------

* Компания парақшасы Internet Movie Database веб сайтында (ағыл.)
Күпі. ҚР ҰМ қорынан.
**Күпі** – түйенің немесе қойдың жабағы жүнін ішіне қаратып, ұзыннан ұзын сырған, сыртын әртүрлі матамен тыстап тіккен сырт киім. Күпі пішімі кең, етегі тобыққа дейін түсіп тұрады. Ішіктен бір ерекшелігі жел соққанда күпіден жел өткіш келеді. Қазақтың күпісi атақты ғалым С. Руденконың пiкiрiнше 2000 жылдан астам тарихы бар көне киiм түрi.

Сипаты
------

Күпінің тысына барқыт, мәуіт сияқты әрі қалың, әрі кір көтеретін, бір түсті мата пайдаланылады. Күпі, көбінесе, түймесіз, желбегей қаусырынатын етіп, етегі кең, тік және қайырма жағалы болып келеді. Жылылығы тері тоннан кем емес. Күпі тігілуі оңай болғандықтан тек қыста ғана емес көктем, күз айларында да киюге қолайлы, қалың және жұқа түрлерін тігеді. Ол барлық әлеуметтік топқа ортақ – бай да, кедей де, бала да, әйел де киетiн киiм. Тек тыстың матасында ғана өзгешелігі болады. Ауқаттылар түйе жабағысын қымбат матамен тыстап, оқа, шашақ т.б. әшекей тағып, жағасына құндыз, түлкі, сукүзен терісін тiккiзген.  

Әйелдер күпісi көбiне өңi ашық матадан, жағасы кестеленiп, жеңiне құндыз салынып, әдемiлеп тiгiлген. Ортаң қол шаруалар күпіні қойдың басылған жабағы жүнінен сыртын қарапайым кіркөтерімді тығыз матамен сырып жасаған. Күпінің пішілу үлгісі дәстүрлі кебенекше ойып пішу, яғни, қарапайым жолмен пішіледі.  

Күпіге көбінесе матадан қайырма кейде тік жаға салынады. Күпіге күсетін жүнді алдымен суға жуып кептірген соң, алдын-ала пішілген матаның арасына шабақтап салып, тысымен бірге көктеп тігеді.

Күпі түрлері
------------

Күмпей шапан. ҚР ҰМ қорынан.
Күпінің түйенің іріктелген жабағы жүнін жуып тазартып, шайырынан арылтып, шүберекпен астарлап, тыстап сырған түрі күмпиіп сол қалпын ұзақ уақыт сақтайтындықтан оны батыс өңірінде күме, күмпі, "күмпей" деп те атайды. Онысы қой жүнін араластырып басқан, уақыт өте келе бір-бірімен жабысып, түйдектеліп қалатын күпіден айырып айтқан, сапалы күпі дегенді білдіреді. Көбiнесе кедейлер мен шаруалар киген қой жабағысын қол тоқымамен тыстап тiккенін "шидем күпі", жұқа бидайы матадан астар салып тіккен түрін "жабағы күпі" деп атайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Железнова И. Уральцы. Очерки быта Уральских казаков. Часть 1. Сочинение. Москва: Типографий Александра Семсыа, 1858; Жақыпов Ә. Түйе өсірушінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Қайнар, 1989;
* Нүркеұлы Қ. Ұлттық мирас – ата мұра. Өлгий, 1991;
* Шаңырақ. Энциклопедия. Алматы: ҚСЭ, 1991;
* Қазақтың дәстүрлі киім-кешегі. Ғылыми каталог (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде). Ғылыми редактор және жоба жетекшісі Әлімбай Нұрсан. Алматы: Өнер, 2009.
**Aзоттандыру** (орыс. *Нитрификация*; гр. *nitron* — селитра, сода, яғни азот қышқылды тұз, лат. *facere* — жасау) — құрамында азоты бар заттектерді жоғары сатыдағы өсімдіктер сіңіре алатындай түрге келтіретін процесс. Мысалы, топырақтағы аммиактың аэробты нитрозды бактериялармен азотты қышқылға дейін, содан кейін азотты қышқылдың нитратты бактериялармен азот қышқылына дейін тотығуы. Нитрификатор — бактериялармен іске асырылатын автотрофты азоттандыру, микроорганизмдермен, ең алдымен, саңырауқұлақтармен жүретін гетеротрофты азоттандыру түрлері бар. Гетеротрофты азоттандыру барысында азоттың бейорганикалық, сондай-ақ органикалық қосылыстарының да айналуы жүреді. Топырақты құнарландыратындықтан азоттандырудың егіншілікте маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғатты қорғау. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001. ISBN 5-7667-8188-1
2. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
*Басқа мағыналар үшін Жұлдыз (айрық) деген бетті қараңыз.*
"Жұлдыз" — Қазақстан республикалық әдеби журналы. 

  

"Шолпан" (1922), "Таң" (1924) журналдарының ізбасары саналады. Алғашқы саны 1928 жылы жарық көрген. Әр жылдары "Жаңа әдебиет" (1928 - 32), "Жыл құсы", "Әдебиет майданы" (1932 - 39), "Майдан" (1941 - 45), "Әдебиет және искусство" (1939 - 41; 1945 - 57) атауымен шығып тұрған. 1957 жылдан "Ж" деген атпен шығады. Жұрналдың қалыптасуына қазақ әдебиетінің классиктері Б.Майлин, I.Жансүгіров, М. Әуезов, С. Мұқанов көп еңбек сіңірді. Алғашқы редакторы - С. Сейфуллин. Журналға Ғ. Мүсірепов, 3.Қабдолов, Ә. Нүрпейісов, С. Мәуленов, Ш. Мұртаза, Б.Тілегенов, М. Мағауин әр жылдары бас редактор болған. Журналдың "проза", "поэзия", "Ислам тағылымы", "әдеби мұра", "зерде", "әдебиеттану", тағы басқа бөлімдерінде қазақ ақын-жазушыларының жаңа шығармалары, өнер туындылары, қазақ халқының тарихы мен мәдениетіне, өнері мен әдебиетіне қатысты мақалалар жарияланады. Қазақстан суретшілерінің шеберханасынан алынған суреттер жеке беттерде беріледі. 

Құрылтайшысы: "Қазақ газеттері" жабық акционерлік қоғамы.

Тарихы
------

**«Майдан» (қазіргі «Жұлдыз»)** - Қазақстан жазушылар одағының әдеби және саяси-бүқаралық журналы. 

* 1941-1945 жылы аралығында шығып тұрған.

Журнал Қ. Сатыбалдиевтің *«Абай жастық туралы»* (1945, № 2) деген мақаласында ақын өлеңдерінің жастар тәрбиесіндегі атқаратын қызметін талдап, Абайдың ерлікке, адалдыққа үндейтін, ел мүддесін қорғауға шақыратын тұжырымдарын алға тартады. Ал Н. Қ.Жұбанов, І.Кеңесбаев, І.Кеңесбаев, Сауранбаевтың «Абайдың әлеуметтік көзқарасы» (осында) атты мақаласында ақынның қоғамдық құрылысқа қатысы, ел ішін жайлаған әлеуметтік теңсіздікке қарсы еткір сыны жан-жақты талқыланады. Ақынның әділеттілік, адамгершілік жолындағы Ұлымдыққа, зорлық-зомбылыққа, рулық-тайпалық қоғамға негізделген қанауға қарсы күресін ашып көрсетеді.

Журнал осы санында оқырмандарды ақынның бұрын жарияланбаған *«Домбыраға қол соқпа...», «Ойға түстім, толғандым...»*дегене екі өлеңімен таныстырды.

Бас редакторлары
----------------

* Алғашқы редакторы — С.Сейфуллин.
* Ө.Тұрманжанов (1935—1937),
* М.Тиесов, Ғ.Мұстафин (1940—1948),
* Т.Ахтанов (1953—1954, 1971—1972),
* 3.Қабдолов (1954—1957),
* Ж.Молдағалиев (1958—1962),
* Ә.Нүрпейісов (1962—1964),
* С.Мәуленов (1964—1971),
* Ш.Мұртаза (1972—1975),
* Б.Тілегенов (1975—1988),
* М.Мағауин (1988—2006),
* Т.Медетбек (2006—2008),
* Ұ.Есдәулет (2008-20018)
* Ғ.Жайлыбай.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Азынабай-тайпақ жазығы** – Жайық өзенінің сол бетінде орналасқан табиғи көлтабанды өңір.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы жерінде.

Сипаты
------

Өлеңті өзенінің тартылар тұсындағы Аяқ бөгенінен Азынабай-тайпақ суландыру жүйесі басталады. Жүйедегі арнаның жалпы ұзындығы 115 км, су ағымы 2,5 м3/с. Су ағымын реттегіш 73 қондырғы, мал суаратын 42 тоған бар. Көлтабан жүйесіндегі шөбі шүйгін жайылымдық және шабындық алқаптар су мол жылдары 45 мың га-ға дейін суландырылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Азотбактериялар**  – атмосферадағы азотты биологиялық жолмен топыраққа қайта сіңдіретін микроорганизмдердің бір тобы. Бұларды алғаш рет француз ғалымдары 1882 ж. М.Жоден, 1885 ж. М.Бертло анықтаған. 1893 ж. орыс ғалымы С.Н. Виноградский азот сіңіруші микроорганизмді таза күйінде бөліп алған, ал 1901 ж. Голландия ғалымы М.Бейеринк аэробты бактерияларды тапқан. А. 2 үлкен топқа бөлінеді: жоғ. сатыдағы өсімдіктердің тамырында түйнек түзетіндер (қ. Симбиоз); топырақта бос күйінде кездесетіндер. Қазіргі кезде соңғысының 30-дан астам түрі белгілі. А-дың пішіні таяқша тәрізді, ұзындығы 2 – 3 мкм, диам. 4 – 6 мкм. Сырты қабықшамен қоршалған. Кейде бұлардың сыртында қатты қалың қабығы (циста) болады. А-дың көпшілігі аэробты, яғни ауа бар жерде тіршілік етеді. Аммоний тұздарын, нитриттерді, нитраттарды, амин қышқылдарын қорек етеді. Ауадағы азотты бойына сіңіріп, оны өсімдік тамырларына қажет қосылыстарға айналдырады да, әр түрлі витаминдер, ауксиндер бөліп шығарып, өсімдіктің өсуін жақсартады. А-дың арасында спора түзетін бактериялар, яғни анаэробты бактериялар да кездеседі. Олардың ұзындығы 1,5 – 8 мкм. Бұлардың белсенділігі аэробты бактериялармен салыстырғанда төмендеу болады. Ауадағы молек. азоттың басқа хим. элементтермен әрекеттесуі А-дың клеткаларында ғана жүреді. Өсімдіктердің азотқа тапшылығын табиғи жолмен қамтамасыз ету үшін А-дан түрлі тыңайтқыштар алынады. Осы тыңайтқыштармен өсімдіктер тұқымын, ағаш қалемшелерін дәрілейді. Соның нәтижесінде өсімдіктер тез өсіп, өнімділігі артады.
**Шейхәулияр хан** (*Шәехәүлияр*, тат. *Şəyexawliər xan*, *شيخ اوليار*) — татар ханзадасы, 1512-1516 жылдардағы Қасым билеушісі, Бақтияр сұлтанның ұлы және Ұлы Ордалық Кіші Мұхаммед ханның немересі, Қасымдағы «Астрахан әулетінің» негізін қалаушы. Ноғай биі Ысмайылдың қызы Шаһ Сұлтанға (شاهسلطان) үйленген.

1502 жылы Қырым ханы I Меңлі Герей Сарайды бағындырды. Ахмет ханның кейбір ұлдары мен жиендері Ресейге қашып кетті. Олардың арасында Шейхәулияр да болды.

1502 жылдан бастап Сурожикке иелік етті. Литваға қарсы жорыққа қатысты.

1512 жылы Жанай қайтыс болғаннан кейін Қасымды мұрагерлікке алды.

Әдебиет
-------

* *Вельяминов-Зернов В. В.* VI. Шейхәулияр // Қасым патшалары мен ханзадалары туралы зерттеу — 2. —  СПб.: В тип. Имп. Академии наук, 1863. — Т. I. — Б. 217-246. — XIII, 558 б.
**Шейн Мосли** (ағылш. *Shane Mosley*, 7 қыркүйек, 1971 жыл Линвуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық кәсіпқой боксшы, жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. 3 салмақ дәрежесінде әлем чемпионы атанған: жеңіл (IBF тұжырымы, 1997— 1999), жартылай орта (WBC тұжырымы, 2000— 2002, WBC тұжырымы бойынша уақытша чемпион, 2007) және 1-ші орта (WBC тұжырымы, 2003— 2004; WBA тұжырымы, 2003— 2004).

Кәсіпқой мансабы
----------------

### 1993— 2000

1993 жылы ақпанда алғашқы айқасын өткізген. 1997 жылы тамызда жеңіліс көрмеген қос боксшы — Шейн Мослимен IBF тұжырымы бойынша әлем чемпионы Филип Холидей қолғап түйістірді. Мосли қазылардың бірауыздан шешімімен сенімді жеңіске ие болып, осы салмақтағы бірегей жолын бастады. 1997 жылы қарашада Мосли 11-ші раундта Мануэль Гоместы нокаутқа түсірді. 1998 жылы ақпанда ол 8-ші раундта Деметрио Кебаллосты нокаутқа түсірді. 1998 жылы мамырда Мосли 8-ші раундта Джон Молинаны тізе бүктірді. 1998 жылы маусымда ол 5-ші раундта Вилфредо Руисты нокаутқа түсіріп жеңіске жетті. 1998 жылы қыркүйекте Мосли 5-ші раундта Эдуардо Бартоломео Моралесты нокаутпен тізе бүктірді.
‎ **Куприт** — Сu2O. Минералдың аты латынның купрум — мыс — деген сөзінен алынған. (Кейде оның темір тотығымен араласқан түрін кірпіш тәрізді мыс рудасы деп атайды).

Химиялық құрамы: Cu 88,8%, О 11,2%. Механикалық қоспа түрінде жеке мыс металымен бірге жиірек кездеседі, майда не-
месе жасырын кристалды түрлеріндегі қоспалары: Ғе2О3 , SO2, Н2О.

Қаттылығы 3,5—4, меншікті салмағы 5,85—6,15 (орташа 6). Жымдастығы октаэдр бойынша нашар білінеді.
Түрі қызыл, майда және жасырын кристалды түрлері сұрғылт. Сызық дағы қызыл күрең (шынымен екінші рет үйкегенде
сарғаяды). Кристалының сынған жері алмазша жалтырайды. Куприттің жұқалары шала мөлдір келеді. N = 2,85.

Сингодиясы — куб; пентагон-триоктаэдрлік.

**Кристалдық ішкі құрылысы** мынадай: оттек иондары кубтың бұрыштары мен орталығына орналасқан (орталықты куб); мыс иондары кубтың диагональдары бойындағы екі оттектің араларына орналасқан. Демек, олар кіші кубтың диагоналы бойында, орталық оттектің айналасында тетраэдр күрайды. Осы айтылған құрылыс бірнеше заттарда болады. Оларды куприт типтес құрылысты деп атайды. Кристалдарының сырт бейнесі көбінесе майда октаэдр түрінде, кейде куб немесе додекаэдр болады. Кристалының жіңішке талшық түрлері де сирек кездеседі. Ол кеп жерлерде түтас түйіршікті немесе топырақ қ ұрылысты болады, мұндай жағдайларда басқа заттармен де аралас келеді.

**Жаратылысы**. Куприт көбінесе мысты сульфидтердің тотығуында экзогендік жағдайда пайда болады. Әсіресе ол халькозин
тотық қанда түзіледі. Оның схемасы мынадай: 
Cu2S + 2О2 + Н 2О — C u 2О + H2SО4 .

Куприт кебінесе мыстың басқа түрлі тотыққан минералдарымен (малахит, азурит, мыс т. б.) бірге кездеседі.

Куприт мыс кенінің ең жақсы руда минералы болып табылады. Бірақ оның қоры қазір азайған.

**Куприт кендері** КСРО-да Уралдың ескі кендерінде (Гумешевск, Меднорудянск, Турьинск т. б.), Алтай мен Орталық 
Қазақстанда жиі кездеседі. Францияда Шесси (Лион маңында) кенінде оның өте ірі кристалдары (2—3 см) кездескен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Cuprite.  Mindat. Тексерілді, 10 шілде 2010.
2. ↑  Cuprite.  Webmineral data. Тексерілді, 10 шілде 2010.
3. ↑  Handbook of Mineralogy
4. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
Стюарттар әулетінің гербі
**Стюарттар** (алғашқыда гэльс. Stiùbhairt, ағылш. *Steward, Stewart*, XVI ғасырдан бастап француз тіліне икемделген ағылш. *Stuart* атауы қалыптасты) — Шотландия (1371—1651, 1660—1707 жж.), Англия (1603—1649, 1660—1694, 1702—1707 жж.), Ирландия (1603—1649, 1660—1694, 1702—1714 жж.) және Ұлыбритания (1707—1714 жж.) патшалықтарын билеген патшалар әулеті.

Шотландияда
-----------

Стюарт әулетінің бірінші танымал өкілі Доль сарайының билеушісінде болған ата-бабадан мұраға беріліп келе жатқан сенешаль Алан Фиц-Флаад болды. Ол XI ғасырда Норманд шапқыншылығынан кейін көп ұзамай Британияға келді. Осыған байланысты зерттеушілер оның шығу тегі туралы ортақ ойға келмеді - ол не бретондық немесе нормандық болуы мүмкін. Алан Шропширдегі иеліктерді берген Нормандық үйден шыққан ағылшын королі Генрих I-ні қолдады. Оның ұлдарының бірі Уолтер Фиц-Алан (1177 ж.қай.) Англиядағы феодалдық анархия кезінде императрица Матильданы қолдады және шотланд патшасы Дәуіт I-мен достасты. Шамамен 1136 жылы Уолтер Шотландияға көшіп, онда Ренфруширде ауқымды иелік алып, өмірінің соңына дейінгі пэрстық және шотландиялық король сарайында мұрагерлікке берілетін Жоғарғы стюард (басқарушы) лауазымын алды. Лауазым атауынан Стюарттардың тегі пайда болды.

Алтыншы лорд-стюарт Уолтер Стюарт (1293-1326) король Роберт I Брюстің қызы Маджорге үйленді. Олардың ұлы Роберт II Брюс әулетінен шыққан нағашысы Дәуіт II қайтыс болғаннан кейін Шотландия тәжін иеленді. Оның ізбасарлары Роберт III, Яков I, Яков II, Яков III, Яков IV және Яков V болды.

Англияда
--------

Яков V-нің қызы, Генрих VII-нің шөбересі Мария Стюарт ағылшын тағына үміткер болды. Оның ұлы, Яков VI, 1603 жылы Тюдор әулетінің жойылуымен, Яков I атымен Англияның патшасы болды, осылайша ағылшын және шотландиялық тақтарды біріктірді (алайда, ресми уния тек 1707 жылы қабылданды).

Оның ізбасарлары, Англия мен Шотландия королдері - Карл I (1649 ж.т.), Карл II (1660 ж. шақырылған), Яков II, ол тағы Яков VII - Шотландия патшасы (1688 ж. қуылған), Мария II, күйеуі Вильгельм Оранмен бірге билік етті, сонымен қатар Стюарттардың туысы, сондай-ақ Марияның сіңлісі Анна, оның кезінде біріккен патшалық Ұлыбритания құрылды.(1707). 1714 жылы Анна қайтыс болғаннан кейін заңға сәйкес, британ тағына католиктерді таққа жолатпай, Ганновер курфюрсты, Яков I (VI) қызының немересі, жаңа Ганновер әулетінің негізін қалаған, протестанттық Георг I болды.

Сол уақытта, континентінде қуғын-сүргінге ұшыраған Яков II ұлы, Франция, Испания және папа Яков III деген атпен патша ретінде танылды, бірақ оның билікті игерудегі әрекеті сәтсіздікке ұшырады (тағы қараңыз Якобиттер). Стюарттардың үйі 1807 жылы Яков II-нің немересі кардинал Генрих Бенедикттің қайтыс болғаннан кейін тоқтатылды.

* Аппин Стюарттардың тартаны Аппин Стюарттардың тартаны
* Атолл Стюарттардың тартаны Атолл Стюарттардың тартаны
* Голуэя Стюарттардың тартаны Голуэя Стюарттардың тартаны
* Бьют Стюарттардың тартаны Бьют Стюарттардың тартаны

Әдебиеттер
----------

* Стюарттар // Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі: 86 томдық (82 т. және 4 қос.) —  СПб. 1890—1907.
**Сұмқұла** (лат. *Orobanche*) – сұмқұла тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

Қазақстанда өте көп кездесетін паразит өсімдіктердің бірі. Ол Қазақстанның барлық жерінде өседі. Сұмқұланы сазды құмдарда да, қалың өскен жусанның тамырында да көруге болады. Бұл онша үлкен емес - биіктігі 30-40 сантиметр келетін өсімдік. Хлорофилсіз және онша жетілмеген бозғылт түсті жапырақтары бар сабағында күңгірт күлгін реңді шашақтанған ірі-ірі гүлдері болады. Мұның да тұқымдары ұсақ және көп болады, олар қауашағынан жерге шашылып жатады. Сұмқұла жабайы жусанға да, сол сияқты мәдени өсімдіктерге де түседі. Ол жусан сияқты күрделі гүлділер тұқымдасына жататын, күнбағыстың тамырында да кездеседі. Сұмқұланы гербицидпен өлтіреді, немесе күнбағысты ауыспалы егісте себеді. Бұл жағдайда, бірнеше жыл бойы өзіне лайықты өсімдіктердің жоқтығынан сұмқұла өліп бітеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары".Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
**Берекет атырабы** (түрікм. *Bereket etraby*) — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап.

Географиясы
-----------

Тұщы көлдері: Қарадөңгелек және т.б.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда орталығы Қазаншық станциясында болған Түрікмен АКСР Полторацк округіне қарасты Қазаншық ауданы болып құрылды.

1926 жылы тамызда Полторацк округі таратылып, Қазаншық ауданы Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қазаншық ауданы жаңадан құрылған Балқан облысына берілді.

1947 жылы қаңтарда Красноводск облысы жойылып, аудан Ашхабад облысына берілді.

1952 жылы сәуірде Балқан облысы қалпына келтіріліп, Қазаншық ауданы қайтадан оның құрамына енді.

1955 жылы желтоқсанда Балқан облысы қайтадан жойылып, аудан қайтадан Ашхабад облысының құрамына енді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, облыс Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1973 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Балқан облысына берілді.

1988 жылы Балқан облысы қайтадан жойылып, облыс Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1992 жылы Қазаншық ауданы Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен **Қазаншық атырабы**, содан кейін Берекет атырабы болып өзгертілді.

Дереккөздер
-----------



* Дүниежүзілік тарих жобасы
**Сентиментализм** — 18 ғасырдың 2-жартысы мен 19 ғасырдың бас кезіндегі әдеби ағым. 

Сентиментализм Еуропа әдебиетінде дамыды. Ағылшын әдебиетінде оны Л.Стерн орнықтырды. Оның "Франция мен Италияға сентименталдық сапар" атты романы Еуропа елдерінде кең тарады. Сентиментализм жеке адамның жан дүниесін, көңіл-күйін суреттеуге ерекше мән берді. Бұл бағыттағы шығармаларда күнделікті тұрмысты, тіршіліктің жеке көріністерін сипаттау мол орын алды. Әдебиетте психологиялық роман, повесть, естелік, сапарнама (жолжазбалар) секілді жанрлық түрлер көп қолданыс тапты. Шығарманың композициялық өрнегі мен сюжетінде жазушы оқиғаның адамға қаншалықты әсер етіп, қандай сезім туындататынын айрықша ескеріп отырды. Яғни, қаламгер өзара байланысы жоқ түрлі оқиғаларды, бір-біріне жанастырып, қиюластырып еркін баяндайды. Шығармадағы оқиғаға табиғат суреттерін, жазушының түрлі сезім-әсерлерін, т.б. жанама жайттарды қоса отырып суреттейді. 

Орыс әдебиетінде сентиментализмнің көрнекті өкілі Н.М. Карамзин болды. Карамзиннің "Бейшара Лиза" атты повесінен сентиментализмнің негізгі сипатын да, сондай-ақ осал тұстарын да айқын аңғаруға болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
*Басқа мағыналар үшін Қошқар (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қошқар** — Аягөз және Қарақол өзендерінің аралығындағы тұзды тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Үржар ауданы Шыңырау ауылының солтүстік-батысында 17 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 369 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 2,2 км2, ұзындығы 2 км, енді жері 1,4 км, жағалау бойының ұзындығы 6 км, су жиналатын алабы 93 км2. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Қараша айында суы қатып, наурыздың аяғында ериді.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жазық келген. Солтүстігінде Қызылқайнар, Қалдар, батысында Ешіге, шығысында Ойсексеуіл көлдері, оңтүстігінде Қалмаққазған құдығы жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Мадияр Ашкеев Рысбекұлы** - (30 шілде 1988 ж. Қазақ КСР, Жамбыл облысы, Меркі) – қазақ боксшысы, 2014 жылғы Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері, 2014 жылғы Дүниежүзілік бокс сериясының (WSB) қола жүлдегері, Бірінші орта салмақтағы кәсіпқой боксшы (super welterweight). NABF Junior Super Welterweight Солтүстік Американдық бокс федерациясының чемпионы, NBA Super Welterweight чемпионы.

Әуесқой мансабы
---------------

2014 жылдың қыркүйегінде Мадияр Ашкеев Лондон – 2012 Олимпиадасының чемпионы кубалық Рониэль Иглесиас Сотолонгомен (69 келіге дейін) жекпе жекке шыққанда жарақат алғанымен, 2:1 есеппен жеңіске жетті (47:48, 48:47,49:46 ), Алайда "Битва чемпионовта" жартылай кәсібі қазақстандық Astana Arlans командасы кубалық Cuba Domadores командасынан жеңіліп қалды. Маусымның нәтижесінде қазақстандықтар қолы жүлдегер атанды.
2014 жылғы желтоқсанда Мадияр Қазақстан чемпионатында қола медаль жеңіп алды.

Кәсіпқой мансабы
----------------

2014 жылы Ашкеевке Нью-Йорк, Fight Promotions АҚШта кәсіпқой мамандығын бастауға шақырады. Алайда ол оны қабылдамады. 2015 жылы Ашкеев АҚШ-қа келіп, өзі Лос-Анджелесте танымал менеджер, қазақстандық және ресейлік боксерлерді бағыттаушы Эгис Климасты тауып алады. Қыста Эгис Мадиярды Америкаға шақырып, оған бірнеше жекпе-жек ұйымдастырып, промоутерлі компания-Main Events – пен келіссөз жүргізуге көмектесті.  Окснард, Калифорния, АҚШ та дайындалған. Өз жерлесі Мейірім Нұрсұлтановпен бірге бір топта дайындалған. 
Қазақстандық алғашқы жекпе-жегін 2015 жылы 12 желтоқсанда Калифорнияда афроамерикандық Тэворус Тигаға қарсы ойнап, қарсыласының ойынды жалғастырудан бастартуына байланысты жеңіске жетті.  Кейін екі жылдың ішінде 8 біріңғай жеңімпаз атанды. 
2019 жылы 23 мамырда алғашқы NABF Junior Super Welterweight кәсіпқой-чемпион атағын алды. 
2019 жылы 4 шілдеде украиндік боксшы Игорь Фаниянмен (16-20-3, 8 КО) жекпе-жекті жеңіп, екінші рет NBA Super Welterweight чемпион атағын йеленді. Екі боксшы да жарақат алып, Ашкеевке дәрігер жекпе-жекті жалғастыруға тыйым салды, бірақ алғашқы 4 раундқа байланысты оған жеңісті берді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑   Мұрағатталған 10 тамыздың 2018 жылы.
6. ↑   Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2019 жылы.
7. ↑
**Венчурлық фирма** «тәуекелдік» технологияны өнеркәсіпте сынап, аяғына дейін жеткізу үшін құрылған «тәуекел» кәсіпорын, ол әдетте, жеке капиталдарды біріктіру арқылы құрылады. «Тәуекелдік» технологияға өнертабыстар, пайдалы модельдер және жасалуы белгілі тәуекелге байланысты басқа да жаңалықтар жатады. Венчурлық фирма өнеркәсiптiк өндiрiстiң кезеңiне келесi олардың берiлуi үшiн үлгiлер және үлгiлердiң өнiмнiң дамытуын бастапқы баспалдақпен, оның ресми түрде мақұлдауы, жасауымен таңдаумен және ғылыми немесе техникалық идеяның өңдеуiмен шұғылдана қызмет көрсетедi. Фирма осы өнiмнiң үстiнде жұмыстары көбiнесе аяқтаумен тоқтатады. Венчурлық фирмалар тек қана келіп түсетiн жобалардың ептеген еншiлерiн жүзеге асырады. Өйткенi 30-40% қабылданған жобалауларға шығынды, фирмалардың едәуiр бөлiктерi толып қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9