recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ұмай ана** - ертедегі Ұлы Даланы мекендеген түркі тілдес халықтардың ұрпақ жалғастырушы, береке-молшылық тәңірісі. Ұмай анаға қазақтардан басқа хакастар, қырғыздар, алтайлықтар, тывалықтар, шорлар және түріктер табынған. Бүл жайындағы деректер Орхон-Енисей жазба ескерткіштерінде, ауыз әдебиеті үлгілерінде сақталған. Қазақ даласына ислам діні дендеп енген соң Көк тәңірімен қатар аталатын Ұмай ана есімі ендігі жерде өз мәнін солғындатып, бөбектер мен аналардың жебеуші піріне айналды. Ұмай ана тәрізді қасиетті бейнелер финнугор халықтары фольклорында да бар.

Көне түркі мифологиясы бойынша, Ұмай ана – ұрпақ жалғастығын жебейтін періште. Ертеде қазақтар қыздарын ұзатқанда, неке қиғызу рәсімінде, сондай-ақ әйелдер босанғанда Ұмай анаға жалбарынып, одан медет тілегені мәлім. «Ұмай» деген сөз ежелгі түркі тілінде «баланың ізі», «бала орны», «ана жатыры» деген мағынаны білдіреді. Ұмай құдай-әйел түркітілдес халықтардың көшілігінің этнографиясында кездеседі. 

Ұмай есімі Моңғолиядағы Тоныкөк пен Күлтегінге арналған көне түркі жазба нұсқаларында кездеседі. 2012 жылы Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институтының ғылыми қызметкері Алексей Рогажинский бастаған археологиялық-этнографиялық ғылыми экспедицияның жария еткен жаңалығы бйынша, Алматы облысы Жамбыл ауданынан Ұмай ананың тасқа қашалған мүсіні табылған. Тас мүсін біздің дәуірімізге дейінгі 7-8 ғасырларда қашалған. Экспедиция мүшелерінің жазбаларына қарасақ, бұған дейін де Ұмай ананың бейнесі көне түркілер мекенінен бес рет табылған. Ұмай атының қастерлілігі сонша, оған Ұмай бек, Қатун-чор атақтары берілген. Иоллығ тегін жазған Күлтегін мәтінінде «Ұмай текті анам қатыннық құтына (бағына) інім Күлтегін ер атанды», Тоныкөк ескерткәшәнде «Тәңірі, Ұмай, киелі Жер-су ықыласын берген екен»,- делінген. Бұл тарихи шығармаларда Ұмай ананы киелі жебеуші ретінде сынайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Қазақ тарихындағы әйелдер: танымдық жинақ/Құраст. Серікқазы Қорабай – Алматы, «Айғаным» баспа үйі, 2016. – 148б. – 3-4бб.
**Бағдар** субъектінің дайын, пейілді болуы; белгілі бір объектінің пайда болатынын күн ілгері білген кезінде пайда болады және осы объектіге қатысты іс-әрекеттің орнықты мақсаткерлік сипатта өтуін қамтамасыз етеді. Психологияда бағдар жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекетін, ағзаның алдын ала мәлім жағдаяттарға бейімделуінің психофизиологиялық механизмдерін, психикалық процестердің таңдамалылығы мен бағыттылығын, тұлғаның іс-әрекетінің ұғынылмай реттелуінің, мінез-құлық қалыптасуының механизмдерін зерттеуде қолданылады, әлеуметтік психологияда бағдар топтың мүшесі ретіндегі тұлғаның белгілі бір әлеуметтік объектілерге қатынасын, әлеуметтік мінез-құлықтың өздігінен реттелуі, орнықтылығы және үйлесімділігі механизмдерін, әлеуметтену процесін, бағдардың мысалы, насихат ықпалымен өзгерулерін зерттеу кезінде, соңдай-ақ белгілі бір жағдаяттарда тұлғаның мінез-құлқының ықтимал нысандарын болжамдау кезінде пайдаланылады.

**Іс-әрекеттегі бағдардың негізгі функциялары:**

* а) іс-әрекеттің орнықты, дәйекті, мақсатқа лайық сипатқа өтуін анықтайды;
* ә) субъектіні стандартты, бұрын кезіккен жағдаяттарға шешімдер қабылдау қажеттілігінен босатады;
* б) іс-әрекеттің енжарлығына, қырсыздығына себепші болатын және субъектінің жаңа жағдаяттарға бейімделуін қиындататын фактор ретінде де көрінуі мүмкін.

Бағдардың мазмұны оны туындатқан объективті фактордың, іс-әрекеттің құрылымындағы орнына тәуелді болады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**«Сабан той»** — ұлттық салт-дәстүр ішінде жомарттық пен қайырымдылықтың ынтымақтық, еңбексүйгіш елдің тағы бір қырын көрсететін еңбек мерекесі, әрі той. Мұны егінші ел жасайды. Егін бітік шығып, қырманын қызылдап, оны төкпей-шашпай, суыққа ұрындармай мезгілінде жинап алған ел күзде «Сабан той» өткізеді. Әрине мұнда да кең дастарқан жайылып, ақсақалдар бата береді. Палуан күрес, ойын-сауық түрлері өткізіледі. Не керек, жұрт қауырт жұмыстан кейін кең тыныс алып бір жасап қалады. «Сабан той» мереке әрі егіншілердің еңбек қорытындысы десе де болады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2.
**Ұлықбек Медресесі** — Самарқанд қ-ндағы Регистан ансамблі құрамына кіретін сәулет өнері ескерткіші (*1417 — 20*). Ұлықбек Медресесі ғимараты шаршы жоспарда тұрғызылған. Оның әсем аркалы (биікт. 16,5 м) қасбеті еңселі порталмен көмкеріліп, Регистан алаңына қараған. Қшкі ауланы екі қабат їижра (шәкірттер тұратын бөлмесі) үйлері жиектей орналасты. Һижралар саны — 56 (қазір тек астыңғы қабаты ғана сақталған). Аула ортасында ашық галереялы айуаны бар. Медресеге кіре беріс бұрышта күмбезді 2 дәрісхана, төріне таман күмбезді қысқы мешіт орналасқан. Дәрісхана төбесін көмкерген 4 күмбез бен їижра үйлерінің үстіңгі қабаты, медресенің төрт бұрышындағы алып мұнараның біреуі сақталмаған. Ұлықбек Медресесі құрылысының әрбір бөлшегі бір-бірімен өзара жарасымды үйлесім тауып, оған жасалған әсем нақыш (мәрмәр жолақ, алуан түрлі жұлдыздар, геом. өрнек, т.б.) медресе ғимаратына салтанатты сипат береді. 20 ғ-да қирап бітуге айналған Ұлықбек Медресесі ғимаратын қалпына келтіру жұмыстары (*1932 ж. М.Ф. Мауер, 1964 ж. Э.М. Гендельдің жобасы бойынша*) жүргізілуі нәтижесінде халық игілігіне айналды. Құлауға айналған солт.-батыс (салм. 400 т; биікт. 33 м) және оңт.-шығыс (биікт. 32,7 м) мұнаралары жөнделді. Ұ. м. кезінде Орт. Азиядағы ең ірі оқу орны болған. Онда теологиямен қатар астрономия, философия, математика ғылымдарынан дәріс оқылды. Медресе ұстаздарының ішінде белгілі жұлдызшы Қазы Заде Руми және Ұлықбектің өзі де болды. Сонымен қатар Ұлықбек Бұхара (1417) және Ғиждуван қ-нда да (1432 — 33, Бұхара облысы) медреселер салдырған.

Ciлтемелер :
------------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
Бағаны Ырықтандыру
**Бағаны ырықтандыру**— мемлекет реттейтін баға жүйесінен нарықтық еркін баға жүйесіне көшу. Мемлекет тарапынан өндірістік, техникалық өнімдерге, тұтыну тауарларына, көрсетілетін қызметке баға тағайындалмай, инфляциялық құбылысты қаржы мен несие саясаты арқылы реттеу мақсатында қолданылады. Осының әсерінен тұтыну базарларында бағаның сұраныс пен ұсыныс арқылы қалыптасуына жағдай жасалады. Қазақстанда 1992 жылдан бастап Бағаны ырықтандыру жүзеге асырылды. Бұл шара, әсіресе, тауар өндірушілерге өндіріс тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған баға қоюға мүмкіндік берді. Бағаны ырықтандырудың бастапқы кезеңінде баға деңгейі күрт өскенімен, нарық кеңістігіндегі сұраныс пен ұсыныстың теңелуіне байланысты тұрақтанды.
Мемлекеттің монополияны қадағалаушы органдары ел экономикасының кейбір салаларындағы бәсекелесі жоқ кәсіпорындардағы бағаларға қосылатын пайда деңгейінің негізділігін және қолданылуын бақылап отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Бағдарлама қызықтылығы мен кейіпкер бейнесі** – бар қырынан ашылуында операторлық топтың орны ерекше. Оператор камера көзіне ілінгенді талғаусыз түсіре берсе, оның аудиторияға берері де аз болмақ. Оған монтаж кезіндегі ретсіздік пен жүйесіздік қосылса, көрерменге берері шамалы. Автор ойының мәнділігі көрерменнің ойын оятса, өзіне жүктелген міндет пен уақыт үдесінен шыққан болады. Керісінше, көрермен оны немқұрайлы қабылдап, әсері төмен болса, онда бүл теледидар қабырғасынан ұзап шыға алмаған қажетсіз әрі арзанқол дүние болып шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Айткеш Толғанбаев** (1922-1995), қазақтың тұңғыш кәсіби скрипкашысы. Қарқаралы ауданының түлегі. Алматы музыка училищесін бітірген (1942). Ұлы Отан соғысына (1942-45) қатысты. 1945 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясына оқуға түседі. 1946-1955 жылдары репрессияға ұшырап, Колымада болды. Репрессиядан акталып шықкан соң, 1956 жылы консерваторияға түсіп, оны 1961 жылы бітірген. Консерваторияда ұстаздық қызмет атқарды. Қазақ әндері мен күйлерін, қазақ композиторларының шығармаларын өндеп, скрипкаға лайықтап жазды. Оларды және классикалық шығармаларды өзі орындап, таспаға жаздырды. Өз өмірінен «Исповедь судьбы жестокой» («Қазақстан» баспасы, 1993) деғен кітап жазып шығарды. Ол орыңдаған музыкалық шығармалар ұрпаққа асыл мұра болып, қазақ радиосының «Алтын қорында» калды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Дәм сезу адаптациясы.** Мысалы: ауызға тәтті затты салғанда оның дәмін тез сезеді, егер оны қозғамай ауызда ұзақ ұстаса, тәтті дәмін сезбей қалады. Дәм сезу түйсігі иіс сезу сияқты заттардың химиялық қасиеттерімен шартталады. Дәм сезетін қасиеттердің негізгі төрт түрін бөліп көрсетеді — *тұзды, қышқыл, тәтті және ащы*. Дәм сезуге, әдетте, иіс сезу, ал кейде қысым, жылулық, суықтық және ауырсыну түйсіктері қосылады. Дәм сезуде компенсация, яғни бір дәм сезу түйсігінің (тұзды) басқамен (қышқыл) басылыл қалуы үлкен рөл атқарады. Контраст құбылысымен қатар, дәм сезуде контраст құбылысы да орын табады. Мысалы, қант ерітіндісінің тәтті дәмін түйсіну тұздың аз мөлшерінің қосындысынан күшейеді. Дәм сезу түйсіктері вегетативтік жүйке жүйесі арқылы эмоциялық көңіл-күйге әсер етеді. Дәм сезу, иіс сезу сияқты басқа рецепторлық жүйелердің табалдырықтарына, мысалы, ол көз бен естудің өткірлігіне, тері сезгіштігі мен проприоцепторлар күйіне әсер етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов** 1950 жылы 29 қыркүйекте Семей облысының Аягөз қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Төлеуханов Айтқазы (1925 жылы туған), мектеп-интернат
директоры қызметін атқарған, ҚазКСР әлеуметтік қамсыздандыру саласының еңбек сіңірген қызметкері.
Р.А. Руденко атындағы Свердповск заң институтының заң
факультетін бітірген (1974), заңгер-құқықтанушы.
1968 жылдың маусым айынан - Аягөз қалалық еңбекші депутаттары кеңесінің әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің
инспекторы. 1970 жылдан - Р.А. Руденко атындағы Свердловск заң институтының студенті. 1974 жылдың сәуір айы-
нан - Алматы қаласы Октябрь аудандық прокуратурасының тергеушісі, аудан прокурорының орынбасары. 1980
жылдың желтоқсан айынан - Алматы қаласы Алатау ауданының прокуроры. 1984 жылдың желтоқсан айынан -
Қазақстан Компартиясы Алматы облыстық комитетінің
әкімшілік органдар бөлімінің нұсқаушысы. 1987 жылдың
шілде айынан - әділет бөлімінің бастығы, ҚазКСР Әділет
министрлігі Алматы қалалық әділет басқармасының бас-
тығы. 1991 жылдың қаңтар айынан - ҚР Мемлекеттік
кеңесшісінің мемлекеттік-құқықтық мәселелер жөніндеіі
кемекшісі. 1992 жылдың шілде айынан - ҚР әділет министрінің орынбасары - Сот-сараптама мекемелері басқармасының бастығы. 1994 жылдың желтоқсан айынан - ҚР
әскерлерінің Әскери сот төрағасы. 2001 жылдың қаңтар
айынан - ҚР Бас прокурорының орынбасары - ҚР Бас
әскери прокуроры. 2008 жылдың ақпан айынан 2009
жылдың мамыр айына дейін - ҚР Бас әскери прокуроры.
II дәрежелі «Даңқ» орденімен (2001); 3-ші дәрежелі «Мінсіз 
қызметі үшін», «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 10 жыл» медальдарымен марапатталған.
Әділет генерал-лейтенанты.
Үйленген. Жұбайы - Аманжолова Алтын Сәрсенқызы Ұлы - Дәурен; қызы - Дариға.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Айтбай Шаншаров** (17.4.1929 жылы туған. Астана) - жазушы, аудармашы.

Рудком балалар үйінде тәрбиеленген. 
1951 жылы ҚазҰУ-ды бітірген.

Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет (қазіргі "Жазушы") баспасында, "Қазақстан" баспасында редактор, аға редактор, Қазақ совет энциклопедиясында аға редактор қызметтерін атқарды. Балаларға арналған кітапшалары бар. Л.Н. Толстойдың. И.Мележдің, П.Вежиновтың. С.Вангелідің роман, повестерін аударып, жеке кітап етіп бастырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Бағдарламалық жабдықтама
**Бағдарламалық жабдықтама**, математикалық жабдықтама — ЭЕМ-нің автоматты түрде жұмыс істеуін қамтамасыз ететін бағдарламалар мен нұсқаулар жиынтығы. Ол базалық Бағдарламалық жабдықтама және қолданбалы Бағдарламалық жабдықтама болып ажыратылады. Базалық Бағдарламалық жабдықтама — жүйелі Бағдарламалық жабдықтама деп, ал оның құрамына енетін бағдарламалар жүйелі бағдарламалар деп те аталады. Әдетте, базалық Бағдарламалық жабдықтамаға операциялық жүйе, бағдарламалау жүйесі және деректер базасын басқару жүйесі жатады. Дербес ЭЕМ мен терминалдың дамуына байланысты базалық Бағдарламалық жабдықтаманың құрамына интерфейс те енеді. Қолданбалы Бағдарламалық жабдықтама көп түрлілігімен ерекшеленеді. Ол базалық Бағдарламалық жабдықтама сияқты ЭЕМ-нің құрамына енбейді, әр пайдаланушының қажетіне қарай сатылып алынады. Мұндай Бағдарламалық жабдықтама стандартты бағдарламалардың кітапханасы, сондай-ақ, нақты қолдануға арналған жеке бағдарламалар түрінде жасалынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
**Азпак** (Азия-Тынық мұхит кеңесі) – антикоммунистік саяси одақ. Азия мен Тынық мұхит аймағындағы елдер Сыртқы істер министрлерінің 1966 жылы Сеулде болған конферециясында құрылған саяси агрессиялық блок. АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жәнее Тынық мұхиттың батыс бөлігіндегі саяси үстемдігін барынша күшейту, осы аудандардағы ұлт-азаттық қозғалысты басып-жаншу мақсатымен құрылды. Азпактың құрамына Жапония, Австралия, Жаңа Зеландия, Таиланд, Филиппиндер, Малайзия, Оңтүстік Корея, Оңтүстік Вьетнам, Тайвань енді, Лаос бақылаушы ретінде қатысады. 9 мүшесінің алтауы АҚШ-тың Оңтүстік Вьетнам халқына қарсы агрессиясына қолдайды. АҚШ бұл блоктың құрамында ресми түрде болғанымен, оның жұмысына бақылау жасап, басшылық етеді. Азпактың штаб-пәтері Канберрада.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
**Азия және африка елдері жазушыларының симпо­зиумы** - халықаралық әдеби форум. 1968 ж. 20 - 24 қыркүйекте ташкент қаласында өткен. Симпозиум екі күрлық жазушылары Ташкент конференциясының 10 жылдығына арналды. Негізгі жұмыс тақырыбы "Әдебиет және қазіргі заман" деп аталып, ол "Жазушының әлеуметтік прогресс және халықтар бостандығы үшін күрес жолындағы рөлі", "Классикалық мұра және қазіргі әдебиет" деген бағытта өтті. Симпозиумға 35 елден, оның ішінде Еуропа, Америка, Австралия және КСРО-дан көрнекті жазушылар қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Глория Све́нсон** (Суо́нсон; толық аты Глория Джозефина Мей Свенсон (ағылш. *Gloria Josephine May Swanson*); 27 наурыз 1899 ж. — 4 сəуір 1983 ж.) — америкалық актриса, мылқау кино кезеңіндегі ең атақты жұлдыздардың бірі. Қазіргі заман көрерменіне «Бульвар Сансет» атты классикалық фильмдегі басты рөлді ойнайтын əртіс ретінде таныс.

Өмірбаяны
---------

«Не меняйте мужа» фильмінде, 1919
Глория Свенсон кинодағы мансабын 1915 жылы он жеті жасында бастады, оның алғашқы рөлі «Кистоун» фильміндегі күлкілі əртіс болатын. Ол «Невеста из пульмановского вагона», «Её решение, или Опасная девчонка» жəне Чарльз Чаплинмен бірге ойнаған «Его новая» фильмдерінде өз рөлін керемет сомдады. Оның əртістік мансабы режиссер Сесиль де Милльмен тығыз байланысты болды, онымен бірге жұмыс істегенде Глория «Не меняйте мужа» (1919), «В горе и в радости» (1919), «Самцы и самки», «Зачем менять жену» (1920), «Дело Анатоля» (1921) секілді баға жетпес фильмдерде басты рөлдерді ойнады. Өткен ғасырдың екінші онжылдығында Голливудтағы ең атақты жұлдыздардың бірі болған Глория 1926 жылы өзінің жеке студиясының негізін қалап, «Сэди Томпсон» (1928) жəне «Правонарушительница» (1929) атты фильмдерге түсті, осы еңбегі үшін ол «Оскар» сыйлығының екі реттік номинанты атанды. Осы студияда Эрих фон Штрогейм Глория Свенсон басты рөлді ойнаған «Королева Келли» фильмін түсірді. 

«Зачем менять жену» фильмінде,1920
Дыбысты фильмнің пайда болуымен Глория фильмдерге түсуді толықтай дерлік тоқтатты: «Королева Келли»-дан кейін 1934 жылға дейін тек 6 фильмге түсті; жетіжылдық аралықтан соң 1941 жылы кино өнеріне оралды. Алайда, бұл қайтып келуді ешкім байқамаған еді. 1950 жылы ұзақ аралықтан кейін Билли Уайлдер Глория Свенсорды киноға қайта алып келіп, оған Норма Десмондтың «Бульвар Сансет» атты фильміндегі жұлдыздың рөлін ұсынды.

Осы рөлдің арқасында ол «Оскар» сыйлығының номинанты атанып қана қоймай, жиырмасыншы ғасырдың басындағы атақты киноактрисаның беделін де қайта қайтарып алды. Осылайша, ол дыбысты фильмдерге шақырыла бастады, театр сахнасына қайта еніп, қайтадан бағына ие болды. Сонымен қатар, ол өзінің жеке кəсібі бар, бай əрі тəуелсіз əйел болатын. 1960-1970 жылдар аралығында Глория Свенсон Нью-Йоркта өз атындағы брендті шығаратын сəн үйін ашты. 

"Сансет Бульвар" фильмінде, 1950
Глория Свенсонның йогамен қызығатындығы белгілі. Рамон Новарро, Дженнифер Джонс, Грета Гарбо, Роберт Рейн секілді жұлдыздармен бірге 1947 жылы Индра Деви ашқан Голливудтағы йога мектебінің сабақтарына барып тұратын. «Американдықтарға арналған йога» (орыс. *«Йога для американцев»*) атты кітабын Индра Деви Глория Свенсонға арнаған.

Глория Свенсон 1968 жылы КСРО-ға келіп, вегетариандық өмір салтын насихаттады. «Аэропорт 1975» (1975) фильмі Глория түскен соңғы фильм болатын. 

Глория 1983 жылдың 4 сәуірінде, 84 жасында Нью-Йорктағы клиникалардың бірінде жүрек ақауынан қайтыс болған. Денесі Бесінші авенюдағы епископтық шіркеуде жерленген.

Дереккөздер
-----------
**Вариациялық статистика** — математикалық статистиканың тәжірибелік (*эмпирикалық*) үлестірілуінің сандық және функционалдық сипаттамаларын есептейтін саласы. 

  

Егер қандай да бір объектінің зерттелетін белгілер көрсеткіші бір объектіден екінші объектіге ауысқанда өзгеріп отырса, онда х1, ... хn (*n — объектінің жалпы саны*) көрсеткіштерінің әрбір мәніне 1/n-ге тең бір ғана ықтималдық сәйкес қойылады. Мұндай формальді *"ықтималдықтың үлестірілуі"* тәжірибелік үлестіру деп аталады. Бұл жағдай ықтималдығы pі=1/n-ге (і=1, ... n) тең хі мәнін қабылдайтын қандай да бір жасанды түрде ендірілген қосымша кездейсоқ шамалар ықтималдығының үлестіруі ретінде түсіндіріледі. Мұның өзі дискретті үлестірудің жалпы теориясының барлық ұғымдары мен нәтижелерін вариациялық статистиканың мақсаты үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Мысалы, Вариациялық статистикада пайдаланылатын тәжірибелік үлестірудің моменттері арасындағы қатыстар кездейсоқ шамалардың моменттері үшін қолданылатын осындай қатыстардың дербес жағдайы болып есептеледі. Вариациялық статистиканың маңызды әрі матем. тұрғыдан ең дәл тұжырымдамасы бақылау нәтижелері х1, ... хn кездейсоқ болып келген жағдай үшін беріледі. Үлкен сандар заңына сәйкес тәжірибелік үлестірудің бақылаулар саны (n) жеткілікті мөлшерде көп болған жағдайда хі кездейсоқ шамалардың белгісіз теориялық үлестірілуін дұрыс статис. бағалауға болады. Бұл ретте де вариациялық статистика математика статистиканың көмекші аппараты болып есептеледі. Әзірше вариациялық статистиканы ықтималдық теориясы мен математикалық статистика шеңберінен тыс негіздеу елеулі теориялық нәтижелерге қол жеткізген жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Албания радио және теледидары** (Radiotelevi- sioni Shqiptar) - мемлекеттік қызмет атқарады. 1944 жылы негізі қаланды.

"Алва тв" - Шығыс Қазақстан облысының Зырян қаласында күн сайын орыс және қазақ тілдерінде жарнамалық-ақпараттық бағытта 4 сағат хабарлар тарататын телеарна. Меншік иесі - ЖШС "Алва" қайырымдылық орталығы". Жергілікті кәсіпкерлер мен мекемелер өнімдерін жарнамалайды және туған күн иесіне ақылы сазды құттықтауларды жеткізеді. Қалалық статусқа ие. Бас редакторы - Александр Шалапутов. 
Мекенжайы: ШҚО, Зырян к. Курчатов к-сі, 4-үй. Байланыс тел: 8 (72335)- 41300.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Азия стефаниоласы сирек кездесетін түр, саны өте төмен. Түркіменстанда (Ташауз облысы, Кунь-Ургенченск ауданы, Амудария атырауы, Маңғыр-Тауда), Оңтүстік Балқаш маңында (Айдарлы елді мекеніне жақын жерде , Іле өзенінің орта ағысы жайылмасында , Шонжы елді мекеніне жақын жерде ) таралған. Құмды, тасты және сары топырақты шөлдерде тіршілік етеді. Тек шығыс сораңымен (Salsola orientalis ) қоректенеді. Дамуы бір жылға созылады. Қуыршақ алды кезеңінде қыстайды. Беріште қуыршаққа айналады. Ересегі мамыр басында ұшады. Түрді қорғау үшін тіршілік ететін ортасын және малды шектен тыс бағудан қорғау керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
Делгати қамалы
**Делгати қамалы** (ағылш. *Delgatie Castle*) — Шотландияның Абердиншир облысындағы Таррифф қаласына жақын жерде орналасқан шотландық қамал. Бекініс Хэй кланының тұрақты, атадан балаға беріліп келетін жер. 

Делгати — қамалдың орнында болған кішігірім қорған 1030 жылдан бері әйгілі. Қазіргі уақытқа дейін жеткен қамалдың бөліктері 1570 және 1579 жылдар аралығында салынған. Қосымша кеңейтулер мен шіркеулер 1743 жылы жасалды. 

Қамал келушілерге жыл бойы ашық, тек рождестволық мейрамдардан басқа. Ашылу уақыты 10.00 — 17.00.

Тағы қараңыз
------------

* Шотландия қамалдарының тізімі

Сілтеме
-------

* Welcome to Delgatie Castle: A 4 Star Visitor Attraction. Мұрағатталған 5 тамыздың 2017 жылы. www.delgatiecastle.com. 2017 жылы 20 шілдеде тексерілді.
**Азия-Тынық мұхит туристік ассоциациясы** (ПАТА; ағылш. *Pacific Area Travel Association, РАТА*) — 1951 жылы азиаттық-тынық мұхиттық бағыттарды алға жылжыту және әрекеттесуді дамыту үшін құрылды. Бұл ассоциацияға Азиаттық-Тынық мұхит аймақтағы 34 ел кіреді. Олар бір мақсатқа жету үшін бірікті: бұл үлкен аймақты туризм және саяхатты дамытуда жетістіктерге жету. Бұл ұйыммымен жүргізілетін жұмыстар, зерттеулер, даму, білім, және маркетинг бағдарламалары арқылы туризмді жылжытуға бағытталған. АТМТА ұқсас халықаралық ұйымдар арасында ең жақсы орындаушы репутациясына жетті.

Ұйым мүшелері идеялармен алмасады, мәселелерді шешу жолдарын іздейді, Азиаттық және Тынық мухит аймақтарында туризм болашағының жұмысына қатысады. Ассоциациядағы мүшелер саны 2 мыңға жуық. Құралғаннан бастап Ассоциация туризммен байланысты маркетинг, зерттеу, өңдеу, білім беру және басқа қызмет түрлері саласынан өзінің мүшелері үшін нақтылы және уақытылы ақпараттың маңызды бір көзі болып табылды.

АТМТА қызметі және оның ұзақ мерзімді жоспарлары жыл сайынғы Ассоциация конференциясында тексеріледі және бағаланады.

Менеджмент, маркетинг, өңдеу және зерттеу бойынша ұйымдасқан комитеттер Ассоциациялық бағдарламаларын жүзеге асырады. Баспа бөлімі көптеген есеп берулерді, зерттеу материалдарын және кезекті басылымдарды жариялайды. Негізгі басылым – «Тынық мухиттық туристтік жаңалықтар» — 58 мың дана тиражымен шығатын 3 аймақтық басылымдары бар ай сайын шығатын журнал. Баспа материалдарының арасында 80 % аналитикалық цифрлі мәліметтер және фотосүреттер құрайды.

АТМТА Секретариаты Сан-Францискода (Калифорния) орналасқан. Қызмет көрсетудің негізгі кеңселері Азиаттық аймақтың – Сингапурде; Тынық мұхиттық аймақтың – Сиднейде; Америка – Еуропалық бөлікте – Сан-Францискода.
Зүлфікар Әли Бһутто
**Бһутто, Зүлфікар-Әли**(05.01.1928 - 04.04.1978), - Пәкістанның саясатшысы, премьер-министрі және президенті болған.

Өмірбаяны
---------

1928 жылы қантардың 5-ші жұлдызынды Ларнакада (сол кезде Ұлыбританияға қараған Үндістан еді, қазір - Пәкістанның жері) бай мұсылман отбасында туған. Үндістанда, АҚШ-та менен Ұлыбританияда білім алған, Калифорниядағы менен Оксфордтағы университеттерін тамамдаған.

1957 жылында БҰҰ-дағы Пәкістанның өкілдігінде істеді, 1963 жылында Пәкістанның сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Осы орында Кашмир жөнінде үнді-пәкістандық дауын шешкісі келді, бірақ бұл ісі сәтсіз өтті. Президент Айюб-ханды 1965 жылында Ташкент декларациясына қол қойғаны үшін сынады. 1966 жылы сыртқы істер министрі орнынан кетіп, 1967 жылында оппозициялық Пәкістан халық партиясын құрды. Бһуттоның ұраны: «Ислам — дініміз, демократия — биліктің қалпымыз, социализм — экономикалық жүйеміз». Бһутто батыл өзгерістерінің жақтанушысы еді, демократияны қалпына келтіріп, ислам социализмді орнатқысы келді. 1968–1969 жылдары абақтыға қамалаған еді. 1970 жылы Пәкістан халық партиясы мемлекеттің батыс бөлігінде дауыстарының көпшілігін алды, бірақ шығыс бөлігінде Авами лиг партиясы дауыстарын көпшілігін алып, жалпы мемлекетте сайлауын жеңді. Авами лиг Шығыс Пәкістанның аутономиясы үшін күрескен. Нәтижесінде сол кездегі Пәкістанның президенті Аға Мұхаммад Яхья-хан сайлауларын ақиқат еместігін жарияланды. Бұл себептен азаматтық соғыс басталды. Ақырында Шығыс Пәкістанда тәуелсіз Бангладеш мемлекеті ұйымдастырылды.

Яхья-хан орнынан кетті. 1971 жылы желтоқсанның 21-інде Бһутто президент болып кетті. Яхья-ханмен күресінде көмегі үшін генерал Зия үл-Хақ құрғақ әскерлерін штабының басшысының орнын алады.

Британ Достастығының Бангладештың тәуелсіздігін мойындады. Бһутто Пәкістанның Достастығынан шыққаны туралы жарияланды. 1972 жылының шілде айында Бһутто Индира Гандименен келісті. Келісім бойынша, Үндістан өз әскерлерін шекарадан бұрып жіберетін болды.

1973 жылында Пәкістанның Атазаңы өзгертілді. Өзгерістен кейін, мемлекетте жоғарғы билігі премьер-министрдың қолына түсетін болды. 1973 - 1977 жылдары Бһутто премьер-министр болып істеді. Осы орында Бһутто әлеуметтік өзгерістерін жүргізіп, байлар мен кедейлердің арасындағы айырмашылығын кішейтуін тырысқан, мемлекетте демократиялық тәртібін орнатқан еді.

1977 жылының төңкерісінен кейін, орнынан кетіп, абақтыға түсті. Билікке Зия-үл-Хақ келді. Бһуттоны соттап, 1979 жылы сәуірдің 4-інде өлтіріп жазаланды.
Бһуттоның жазалануына қарсы дүниежүзілік қоғам шықты, мысалы АҚШ-тың басшысы Джимми Картер, КСРО-ның басшылары, БҰҰ, тағы басқа мемлекеттер менен ұйымдар Пәкістанның жаңа орнатылған үкіметін Бһуттоны өлтіріп жазаламауға өтінген еді. Бірақ өтініштері сәтсіз қалды.

Дереккөздер
-----------
**Сыңар** Сөз мағынасы — екеудің бірі - егіздің серігі;
«жалғыз» дегенмен бірдей екені әркімге аян. «Айырылған сыңарынан коңыр қозым! Қайдасың қалқатайым?
Күн мен айдың, Айтсаңшы, кездескенше көбін-азын» (М. Әлімбаев, Өшпес от.).
«Сыңар» сөзінің ертедегі мағынасы езгеше болған.
Орхон-Енисей ескерткіштерінің біріндегі «сыңары бодун
ічкіді» деген жазу қазақшаға аударғанда «халықтың
жартысы (бізге) бағынды» дегенге мезгейді. Осындағы
«сыңар» сөзінің мағынасын сөздікте «жарты» деп ұғындырады. Бұған сенбеске қақымыз жоқ әрі
соны куәландырарлық тағы бір дерек алдымыздан шығады. Қазіргі якут тілінде «аңар» тұлғасы «жарты» мағынасын ұғындырады. Ертедегі
жазба ескерткіш пен қазақ тілінде «сыңар», ал якуттарда неге «аңар» қалпында көрінуін түсіндіру артық. Келтірілген деректерге сүйенгенде, қазіргі «сыңар» сөзінің ертедегі тұлғасы сақталған да, тек мағынасына ғана өзгеріс енген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Зүлфия Чиншанло екі дүркін әлем чемпионы
**Зүлфия Салахарқызы Чиншанло** (25 шілде 1993 жыл; Алматы, Қазақстан / Қытай деректері бойынша шын есімі **Жао Чаң Лиң** және Қытайдың Хунань провинциясында туған) — қазақстандық ауыр атлет, 2009, 2011 және 2014 жылдары әлем чемпионы. Ұлты — дүнген. Әкесі — Чиншанло Салахар, дүнген және орыс тілдерін білетін кәсіпкер.

Жетістіктері
------------

Пошта маркасы, 2013 жыл
2008 жылдан — ауыр атлетикадан ҚР Ұлттық құрама командасының мүшесі. Ауыр атлетикадан 53 кг дәрежесінде қос сайыстан 219 кг жиынтығын жинаған әлемнің ең жас чемпионы (Оңтүстік Корея, 2009). XVI Азия ойындарының күміс жүлдегері (2010). ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2009).

2011 жыл Ауыр атлетикадан әлем чемпионатында әлем 53 кг салмақ дәрежесінде 227 кг (97+130) нәтижемен әйелдер арасында жаңа әлем рекордын тіркеп алтын алды.

2012 жылы 29 шілдеде Лондонда өтіп жатқан Жазғы Олимпиада ойындары 2012-де 53 кг салмақ дәрежесінде қос сайыс бойынша 229 кг нәтижемен жаңа әлем рекордын орнатты. Бірақ кейін допингпен айыпталып, алтын жүлдесі қайтарылды.

2021 жылға ауыстырылған Токиода өткен Жазғы Олимпиада ойындары 2020-да 55 кг салмақ дәрежесінде 213 кг (90+213) нәтижесімен қола жүлдеге ие болды.

Марапаттары
-----------

* Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (2009);
* Құрмет ордені (2009);
* 2-ші дәрежелі Барыс ордені (2012).

Қытай БАҚ-ры
------------

Қытайдың Xinhua News ресми ақпараттық агенттігі мәліметтерінде «Зүлфия шын мәнісінде Қытайдың Хунан (湖南|Húnán) провинциясында туған, шын есімі Чжао Чаньлин (Жао Чаң Лиң) және орыс тіліне қарағанда қытай тілін жетік біледі» делінеді. 2008 жылы Майя Манезамен бірге Қытайдан Қазақстанға қоныс аударған деген ақпараттар бар.

2012 жылы қазанның 23-і күні қытайлық sohu.com сайтында «Қазақстанға кеткен Қытай қызы қайтып оралды және 2016 жылғы олимпиадаға Қытай атынан қатысады» деген мақала жарияланған болатын. Онда Зүлфияның Қытай азаматтығын алғаны туралы жазылған. Ал Қазақстан ауыр атлетика федерациясы өкілдері бұл ақпаратқа таңырқағандарын айтып, Зүлфияның Қытайға тек қыдыруға ғана кеткен және жақын арада орылуы тиіс деген мәлімдеме берді. 27-ші қазан күні Зүлфия Қытайдан Қазақстанға оралды. Оны Алматы әуежайынан жеке жаттықтырушысы Виктор Ни күтіп алды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  哈萨克斯坦奥运冠军祖尔菲娅来自中国湖南.  Xinhua. Тексерілді, 30 шілде 2012.
2. 1 2 3 4  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
3. ↑  Weightlifting Schedule & Results - 26 Jul.  Olympics.com. Тексерілді, 27 шілде 2021.
4. ↑  马内扎被曝辽宁出生 湖南官员称其出走经总局同意.  sina.com.cn. Тексерілді, 31 шілде 2012.
5. ↑  «Чиншанло Қытайға кетіп қалды» деген хабар тарады
6. ↑  Зүлфия Чиншанло Қытайдан оралды
7. ↑  Видео — Чиншанло журналистер сұрағына жауап бермеді

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* The-sports.org сайтындағы мәліметтер
«Қысқа мерзімге есте сақтау жады» беті осы бетке бағытталған.
**Ұмытшақтық**, **ұмыту** — меңгерілген материалдың еске түсуі және қайта жаңғыру мүмкіндігінің біртіндеп кемуімен сипатталатын процесс. Ұмытшақтықты алғаш рет Г.Эббингауз зерттеп (1885 ж.), адам жадының уақытқа тәуелділігін тәжірибелік тұрғыда анықтады. Бұдан кейінгі зерттеулер ұмыту процесі есте сақталатын материалдың көлеміне, оның мән-мазмұны мен ұғынылу дәрежесіне байланысты жүргізілді. Қайсыбір материалды еске түсірудің мүмкін еместігі оның мүлдем ұмытылғандығын білдірмейді: материалдың нақты нысаны ұмытылады, бірақ оның субъект үшін мәнді мазмұны сапалық өзгерістерге ұшырап, субъектінің тәжірибесіне қосылады. интерференциялық теорияларға сәйкес, ұмыту практивтік және ретроактивтік интерференцияның ықпалымен жад ізінің өшірілуінің салдары болып табылады. Р.Аткинсон зерттеуі бойынша ұзақ мерзімдік жад мәңгі, ал ұмыту былайша болады: еске түсірудің кілті сынама (айтып жіберетін) ақпарат болып табылады, осының арқасында ұзақ мерзімдік жадтың қоймасында тиісті іздеу жинағының белсенділігі күшейеді: сынама ақпараттың лайықты таңдалмауы және одан кейінгі сәтсіз қайта жаңғырту (көлемі үлкен іздеу жинақтарын тудырады) да осал, өйткені ұмытудың барлық феномендерін түсіндірмейді. Қазіргі уақытта жадтың ұмыту феноменін түсіндіретін психологиялық теорияның жасалу келешегі дәстүрлі іздер доктринасымен байланысты емес, жад туралы осы сөздің өз мағынасындағы іс-әрекет ретіндегі түсінікпен байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
1. **Аборигендер** (лат. Aborіgіnes — бастапқы, негізгі, байырғы, тұрақты) —  автохтонды тұрғындар. Аборигендер көбінесе елдің, өлкенің, белгілі ауданның байырғы тұрғындары ретінде өзара ру-тайпалық, туған-туыстық және тарихи-әлеуметтік, экономикалық қарым-қатынаста болады. Қазақтар өз жерінің тұрақты-автохтонды халқы ретінде бірнеше мыңдаған жылдар бойы ата, ру, тайпа, жүздік одақтар ретінде қордалана келіп, алдымен ұлыс, кейін біртұтас ұлт болып тарихи түрде қалыптасқан. 

2. **Аборигендер** - [лат. *aborigine* - әуел бастан, бұрыннан] - ел аумағында қазіргі тұрғындарынан бұрын өмір сүретін, түпкілікті байырғы, ежелгі, іргелі халқы (мысалы, АҚШ пен Канададағы үнді тайпалары, Австралиядағы австралиялықтар және т.б.). Кейде аборигендерді автохтондар (грек, *autos* - өзі, *chton* - жер) деп те атайды.[1][2]

3. **Аборигендер** - белгілі бір аумақта ежелден, бірнеше ғасыр бойы өмір сүріп келе жатқан байырғы тұрғындар. Көп жағдайда аборигендер бір ұлттық-этникалық қауымдастықтың құрамына кіреді. Мысалы, Америка Австралияны отарлау барысында жергілікті халық қырғынға ұшырады, жекелеген жағдайларда халықты атамекенінен күштеп көшіріп, арнайы шет аудандарға ығыс- тырып, қоныстандырған. Мысалы, АҚШ- та бүгінгі күні Ӏ млн.-ға жетер-жетпес үндіс қалған.[3]

4. **Аборигендер** (латынша— әуел бастан) — 

* қандай да болмасын бір аумақтың ежелгі, байырғы халқы;
* биологияда автохтондар деген мағынада қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑   Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
3. ↑   Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6
**Ұлытау**, Үлкен Қаратау қатпарлы жүйесі — Қазақстан облысының батыс бөлігіндегі геологиялық құрылым. Ұзындығы 1500 км-ге созылған. Ұлытау — Үлкен Қаратау қатпарлы жүйесін алғаш академик Н.Г. Кассин анықтап, зерттеген (1934 ж.). 1971 ж. В.Ф. Беспалов оған Көкшетау мегаантиклинорийінен басталып, Орталық Қазақстан, Үлкен және Кіші Қаратау, Орталық Тянь-Шань арқылы шығысқа созылып жатқан Ұлытау — Орталық Тянь-Шань қатпарлы жүйесі деген ат берді. Бұл жүйенің құрамына Көкшетау, Ұлытау, Үлкен Қаратау, Талас, Мақпал антиклинорийлері және Байқоңыр, Кіші Қаратау, Қалмақкөл синклинорийлері кіреді. Жүйенің құрамында байкалдық, каледондық және герциндік үстемеленген ойыстар кешені байқалады. Байкал кешені антиклинорийлер ядросын қосып, ішінара екі қабатқа бөлінеді: төменгі (бектұрған сериясының шөгінділері) және жоғарғы (аралбай және қарсақпай сериясының шөгінділері). Төменгі қабат граниттенген және натрийлік метасоматоздану нышандары бар терең метаморфтанған тау жыныстарынан (амфиболиттер, тақтатасты слюдалар, гнейстер, кварциттер), ал жоғарғы қабат терригенді-метадацит-риолит-базальтты және темірлі-кварцит-вулканитті формациялардан тұрады. Каледондық кешен көбінесе карбонат-кремнийлі-көмірлі формациялардан (байқоңыр, құрым, шынсай свиталары) тұрады. Аймақта көлбеу мен ығысу типтес құрылымдар кең таралған. Олардың ішіндегі ең ірісі ұзындығы 800 км, қанаттарының жылжуы 100 км-ге дейін жететін Бас Қаратау ығысуы болып саналады. Жүйе кен орындарына өте бай: темір кені (Қарсақпай кен тобы), ванадий (Баласауысқан, Құрымсақ, Жабағылы), фосфорит (Жаңатас, Ақтас, Ақсай, Шолақтау), қорғасын-мырыш (Мырғалымсай, Ащысай, Шалқия), алтын (Күмісті, Жолбарысты, Тобылғысай, Увальное, Мийке). Бұл кен орындары кешенді болып есептелінеді. Себебі құрамында Ba, Au, Ag, Cu, Zn, Mo, Ta, т.б. қоспалары бар.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Нобайлар кітабы** — Вашингтон Ирвингтің қаламынан шыққан 34 эссе мен әңгімесінен тұратын жинақ, олардың арасында жазушыны әйгілі қылған *Маужыраған терең сай* мен *Рип Ван Уинкл* новеллалары бар.

Бұл жинақ еуропалық оқырманға кеңінен танылған америкалық әдеби шығармалардың алғашқыларының бірі болып саналады.

Бастапқыда АҚШ-та жұқа мұқабамен жарияланып, 1819 жылдың 23 маусымы мен 1820 жылдың 13 қыркүйегі аралығында жеті кішігірім кітапша түрінде басылып шықты. Онда 29 әңгіме болды.

1820 жылдың шілдесінде Ұлыбританияда қатты мұқабамен екітомдық басылым түрінде жарияланды. Мұнда жаңа үш новелла қосылды.

1848 жылы жаңартылған авторлық нұсқасы шықты, оған тағы екі новелла қосылды.

Кітап америкалық әдебиеттің дамуына зор үлес қосты.

Сілтемелер
----------

* The Sketch Book

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Вашингтон Ирвингтің шығармалары |
| --- |
|  |
| Әңгіме жинақтары | 
Нобайлар кітабы (Маужыраған терең сай, Рип Ван Уинкл) • Брейсбридж Холл • Саяхатшының әңгімелері • Альгамбра әңгімелері |
|  |
| Басқа шығармалар | 
Джонатан Олдстайлдың хаттары • Сальмагунди • Нью-Йорктің тарихы • Христофор Колумбтың өмір тарихы мен саяхаттары • Астория • Мұхаммед және оның мұрагерлері • Джордж Вашингтонның өмірі |

 |
**Бунд партиясы** - негізінен Ресейдің батыс облыстарындағы қолөнерші еврейлерді біріктірген ұлтшыл ұйым. 

  

Ол «Литва, Польша және Ресейдегі бүкіл еврей жұмысшыларының одағы» деп аталды. 1897 жылы Вильнода өткен еврей социал – демократ топтарының құрылтай съезінде құрылған. Бунд мүшелері ұлтшылдық пен сепаратизмді уағыздап, еврей үшін «мәдени ұлттық автономия» талап етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бундшылар Ресей өкіметін қолдады. Ақпан революциясынан кейін меншевиктерге қосылып, Уақытша үкіметтің құрамына кірді. Қазан төңкерісі кезінде Бундшылар коалициялық үкімет құруды талап етті және өздерінің сегізінші съезінде Кеңес үкіметіне қарсы күрестің тактикасын құрастырды. Бунд басшылары Абрамович, Айзенштадт болды. 1917 жылдың аяқ кезінде Бундтан солшыл топ бөлініп шығып, большевиктерге қосылды. Ал қалған бөлігі кеңес өкімет тарапынан қуғынға ұшырады. 1921 жылы толығымен таратылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы, оныншы том
**Қожаниязов Сапар** (15. 04. 1910 жылы туған, қазіргі Қарақалпақ ACCP-i, Шымбай ауданы) — қарақалпақ совет жазушысы, драматург. 1952 жылдан КОКП мүшесi. Қарақалпақ ACCP-iнiң халық артисi, Өзбек КСР-iнiң еңбек сің. өнер қайраткері. Москвадағы А. В. Луначарский атынд. Мемл. театр өнері институтын бiтiрдi (1939). Әдеби қызметін 1939 жылдан бастады. «Гүлстан» (1948), «Ақ алтынды атыздың адамдары» (1956), «Сүймегенге сүйкенбе» (1960) т. б, өлеңдер, повестер, пьесалар жинақтары шықты. Қожаниязов негiзiнен драматургиямен айналысады. Оның «Сүймегенге сүйкенбе» атты пьесасы 30 жылдан астам уақыт бойы сахнадан түспей келедi. 2 рет «Құрмет Белгiсi» орденiмен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Шекті жиын** — элементтер саны шектеулі жиын, яғни жиынға мүше элементтер санына теі болатын теріс емес *k* бүтін саны табылады. Кері жағдайда жиын шексіз жиын деп аталады.

Анықтамасы
----------

Егер {\displaystyle X} жиынының {\displaystyle Y} жиынына биективті сәйкестік табылса онда бұл жиындар *эквивалентті* деп аталады. Егер *X* пен *Y* жиындары эквивалентті болса, бұл ақиқатты былай {\displaystyle ~X\sim Y} немесе {\displaystyle ~|X|=|Y|} деп жазып, жиындардың қуаттылығы бірдей деп айтады.

{\displaystyle \ X} жиыны {\displaystyle ~\{1,2,\dots ,n\}} жиынымен қандай да бір теріс емес бүтін {\displaystyle \ n} үшін эквивалентті болса онда {\displaystyle \ X} жиынын *шекті* деп атайды. Ал {\displaystyle \ n} саны {\displaystyle \ X} жиыны элементтер саны деп атайды, {\displaystyle ~|X|=n}.[1]

Жеке түрі болатын бос жиын да шекті жиын болып табылады, оның элементтер саны 0-ге тең, яғни, {\displaystyle |\emptyset |=0}.

Сілтемелер
----------

1. ↑   *Соболева Т. С. Чечкин А. В.* Дискретная математика —  Академия, 2006. — ISBN 5-7695-2823-0.
**Геологиялық қима сипаттарын геофизикалық мәліметтер бойынша болжау**. тау жынысытардың литологиялық-фациялық сипаттарын, олардың жинауыштық қабілеттерін, жинауыштардың мұнаймен немесе газбен қанығу дәрежесін, қалыптан тыс көрсеткіштермен сипатталатын қойнауқаттық қысым белдемдерін. тау жынысытардың қаттылығын (бұрғылауға икемділігін) анықтау мақсатынла қолданылатын геофизикалық зерттеулердің жаңа бағыты. Сөз болып отырған болжамдарды жүзеге асыруда әр түрлі геофизикалық зерттеу әдістері қолданылады. Мәселен, сейсмобарлау кемегімен сейсмикалық толқындардың жылжу жылдамдығындағы өзгерістер, шөгінді тыс қимасындағы сейсмикалық энергияның шағылысу және тұтылу ерекшеліктері, электрбарлау көмегімен тау жынысытардың электрлік өткізгіштігі мен жасанды полюстану көрсеткіштері. гравитациялық барлау деректері көмегімен шөгінді тысқа тиесілі тау жынысы тығыздықтарының өзгешеліктерінен туындайтын ауырлық күшінің жергілікті қалыпсыздықтары, магнитбарлау мәліметтері көмегімен шөгінді тау жынысытардың кейбір түрлерінің қалыптан тыс магниттелуінен туындайтын геомагниттік өрістердегі жергілікті қалыпсыздықтар анықталады. Зерттелген нысандардың физикалық сипаттарын, олардың орналасу тереңдігі мен пішін ерекшеліктерін саралау нәтижесінде қиманы литофизикалық кешендерге жіктеу олардың физикалық қасиеттерінің (жинауыштық қабілетін қосып есептегенде) көлбеу бағыттағы өзгермелілігін қадағалау, әр түрлі кешендер құрамындағы ірі-ірі мұнайгазды жатындарды даралау, магмалық денелерді, тұзды штоктардш қойнауқаттық қысым қалыптан тыс керсеткіштермен сипатталатын өңірлердц қойнауқаттық сулардың жоғары дәрежелі минералдану белдемдерін тап басу мүмкіндігі жүзеге асады. Сөз болып отырған болжау жұмыстарының зерттеу нысаны қалыңдығы жүздеген метрмен өлшенетін қойнауқаттар болып табылады, ерекшеліктері өте айқын болған жағдайда ғана Мұндай нысандар рөлін қалыңдығы ондаған метрмен өлшенетін жұқа қабаттар атқара алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Шекісу.** Біреумен біреудің қарсы келігі, қақтығысып, ұрсысуын осылай да айтамыз. «Қатуланса қалың ел, хан
тәремен шекісер (М. Әуезов Таңд. шығ.). Сөздің тұңғыш тұлғасы мен мағынасы түркі тілдерінің ішінде чуваштарда сақталған тәрізді, «шеекееш» немесе «сеекееш» тұлғалы сөздер біздің түсінігіміздегі «сүзісу» мағынасында көрінеді. Біздің байқауымызша, чуваш тіліндегі «сеекееш»— қазіргі қазақ тіліндегі «сүзіс» сөзінің ертедегі дыбыстық құрамы. Дыбыстардың сәйкестік заңы бізге осылайша
қарауды талап етеді. Ал мағына жағы — бейнелеп, ұқсата көрсету нәтижесі. Адамдар сүзіспейді, оның орнына
сөздерін сүзістіреді, қақтығыстырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Сапар Қайсаханұлы Көшкімбаев** - 1957 жылы 27 сәуірде Семей облысында туған. 1981 жылы АХШИ-ды бітірген, экономист. Э.ғ.к. (1999).

1974 жылы - Алматыдағы «Электрлі тұрмыстық аспаптар» зауытының құрастырушы слесарінің шәкірті.

1981 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі БТБ бақылаушы-тексерушісі, аға бақылаушы-тексерушісі.

1985 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі БТБ сауда, тұрмыстық қызмет көрсету және көлік кәсіпорындарын тексеру бөлімі бастығының орынбасары.

1987 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі БТБ ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі бастығының орынбасары.

1988 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі БТБ бас бақылаушы-тексерушісі.

1988 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі БТБ жанындағы шаруашылық есеп тексеріс тобы бастығының орынбасары.

1990 жылы - ҚазКСР Қаржы министрлігі жанындағы БТБ бастығының орынбасары, шаруашылық есеп аудиторлық орталығының директоры.

1992 жылдан - «Қазақстанаудит BDО» ЖШС серіктес басқарушысы, бас директоры. ҚР Аудиторлар палатасының президенті (1993). Қаржы-талдау қызмет саласының институттары конфедерациясының төрағасы. Еуразиялық сертификатталған бухгалтерлер мен аудиторлар кеңесінің терағасы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ерен еңбегі үшін» (2002) медальдарымен, «ҚР Аудиторлар палатасының құрметті мүшесі», «Ержүректігі және батырлығы үшін» белгілерімен марапатталған.
«Аудит бойынша Қазақстан стандарттары» (1995), «Аудит стандарттары» (1996), «Аудит нарықтық қатынастардың ажырамас бөлігі (тәжірибе, мәселелер, перспективалар)» (1996), «Өзіндік құнға талдау жасау» (2002) атты кітаптардың, 20-дан астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы.

Әскери атағы
------------

Әскери атағы - офицер.

Діни көзқарасы
--------------

Діни көзқарасы - атеист.

Саяси қайраткерлер ретінде идеалы
---------------------------------

Саяси қайраткерлер ретінде идеалы - Д.А. Қонаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы
------------------------------------

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мен Қазақстанның географиялық жағдайының, табиғи ресурстарының және халқының арқасында болашақта Орта Азиядағы дамыған жетекші елдердің біріне айналатындығына сенемін».

Хоббиі
------

Хоббиі - кітап оқу, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті
---------------------

Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми фантастика, детективтік жанрдың классикалық шығармалары

Үй жағдайы
----------

Үйленген. Жұбайы - Көшкімбаева Айгүл Төлебайқызы
(1959 жылы туған), кәсіпкер. Ұлы - Сүлеймен (1981 жылы туған); қызы -Мәлика (1991 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС "Алматы баспа үйі," 2006 ISBN 9965-9865-5-X
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Шекті диаметр** — жарылғыш зат зарядының тұрақты от алуын қамтамасыз ететін оның кіші диаметрі. Егер заряд диаметрі dкр -дан төмен болса, онда онын тұрақты от алуы мүмкін емес. Dкр шамасы жарылғыш заттың табиғаттына, оның тығыздығына, түйіршіктердің ірілігіне және сырт қабына байланысты болады. Шпур немесе ұңғының көлденең қимасын жарылғыш затпен толық етіп оқтағанда, оның сырт қабының қызметін айналасындағы тау-кен жыныстары атқарады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Геологиялық қауіпті құбылыс**, шығу тегі геологиялық құбылысқа жататын оқиға немесе геологиялық процестердің өту нәтижелері. Бұл процестер түрлі табиғи немесе геодинамикалық жайттардың немесе олардың үйлесіп келуінің әсерінен жер қыртысында пайда болады және адамдарды, ауылшаруашылық жануарлар мен өсімдіктерді, экономикалық нысандар мен қоршаған табиғи ортаға (жер сілкінісі, жанартау атқылауы, көшкіндер, опырылу және т.б.) қиратады немесе қиратуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Acanthis flammea
ШЕКІЛДЕК (Acanthis flammea) - шағын денелі (12-15 г) құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Шекілдектің денесі шоңайнақтан сәл ғана кішірек және құйрығы әжептәуір қысқа: маңдайында қызыл теңбілі болады, тамағы - қара. Жемсауы мен төсінде қызыл түс болмайды, дегенмен егде аталықтардың жемсауында және екі бүйірінен таңқурай түстес қызғылт реңк байқалады. Қылығы шыбжықтарды еске түсіретін қауқарлы және ширақ құстар. Шекілдектер қыста тұқымдарын қорек ететін қайыңдар немесе арамшөптер қалың өскен жерлерде көбінесе үйірлерімен жүреді. Біз шекілдектердің қаптай шабуыл жасауына тура келген шырша тұқымдары жақсы түсім берген жылдары Іле Алатауының солтүстік беткейлерінде шекілдектер және шыбжықтардың үйірлері шырша тұқымдарымен қалай қоректенгенін бақыладық. Шекілдектер үйірінен едәуір қатты дауыспен «шек-шек» деген үнмен жиі-жиі дауыстасты, сірә, құс атауы осыған негізделген болуы керек.

Таралуы
-------

Еуразия және Солтүстік Америка тундрасы мен тайганың солтүстігінде қоныстанады. Қазақстанда, қыстың қатқылдығына байланысты бірде оңтүстік, бірде солтүстік өңірлерде ғана қыстайды. Олар Қазақстанның оңтүстігінде қарашадан наурызға дейін кездеседі.

Дереккөз
--------

1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

1. ↑  *BirdLife International* *Carduelis flammea*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2013). Тексерілді, 26 қараша 2013.