recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Валерий Олегович Бобрович** (укр. Валерій Олегович Бобрович; 23 желтоқсан 1951 жыл, Киев, Украин КСР) — Кеңестік және украиндық әскери және қоғам қайраткері, оңшыл радикалды УНА-УНСО (Украина Ұлттық Ассамблеясы-Украинаның Халықтық Өз-өзін Қорғау) партиясының төрағасы.

Білімі
------

Херсон қаласындағы Әскери-теңіз күштері министрлігінің лейтенант Шмидт атындағы училищесін бітірген.
1978 жылы Одесса жоғары теңіз инженерлік училищесін (сырттай) бітірген. Колледжді бітіргеннен кейін оған «лейтенант» әскери атағы берілді.

Өмірбаяны
---------

1951 жылы 23 желтоқсанда Киевте дүниеге келген. 
Колледжді бітіргеннен кейін оған «лейтенант» әскери атағы берілді. Әскери-теңіз күштеріне жіберілді. 

1970-1971 жылдары зениттік батарея нұсқаушысы ретінде Вьетнамдағы ұрыс қимылдарына қатысып жарақат алған. Ұлтшылдық идеяларды насихаттағаны үшін Әскери-теңіз күштерінен босатылды.

1971-1984 жылдары Қара теңіз сауда флотының кемелерінде электрик болып жұмыс істеді. 1991 жылға дейін пайдалануға беру учаскесінде бригадир болып жұмыс істеді.

Тоқсаныншы жылдардың басында ол УНСО негізін қалаушылардың бірі болды.

1992 жылы Приднестровьедегі қақтығысқа қатысқан.

1992-1993 жылдары Кавказдағы ұрыс қимылдарына БҰҰ-ның «Арго» жеке батальонының командирі ретінде қатысты.

2009 жылы «Зелений пес» баспасынан Валерий Бобровичтің «Кавказ казактары соғысы. Устим сотнигінің күнделігі» кітабы шықты. Тұрақты сұранысқа байланысты кітап бірнеше рет, соңғы рет 2016 жылы қайта басылды.

2014 ж. - УНСО әріптестерімен бірге Киевтегі Майдан төңкерісі оқиғаларының белсенді қатысушысы. УНСО отрядының құрамында Приднестровье мен Абхазияда соғысқан.

2014 жылдың аяғынан 2016 жылдың қарашасына дейін - «Украина ұлтшылының өзін-өзі қорғауы» қоғамдық ұйымының Жоғарғы кеңесінің мүшесі - УНСО, УНСО Бас штабының басшысы, ал 2015 жылдың сәуірінен - ​​Төрағаның орынбасары және Төтенше жағдайлар жөніндегі ұйымның мүшесі.

2016 жылы 5 қарашада партияның кезектен тыс съезінде «УНА-УНСО» төрағасы болып сайланды. Ол Грузияның президенті Е.Шеварднадземен, Әзірбайжанның президенті Г.Алиевпен және Шешенстан-Ичкерияның марқұм президенті генерал Дудаевпен жеке таныс.

Марапаттары
-----------

* Вахтанг Горгасал ордені,
* Пустель крест УНСО,
* екінші дәрежелі «Морська слава України» медалі,
* «Мхедріоні» (Ақ шабандоз) қола медаль.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Валерій Бобрович Біографія
2. ↑  Бобрович Валерий Олегович (псевдо «Устим»)
3. ↑  Валерiй Бобрович
4. ↑  Щоденник сотника Устима
5. ↑  Бобрович Валерій Олегович
**Дүниежүзілік банк** (ағылш. *World Bank*) — дамушы және өтпелі экономикасы бар елдер үшін әлемдік ірі қаржы қорының және білімнің көзі. Дүниежүзілік банк өзінің қаржы қорын, қызметкерлерін және бай тәжірибелерін әр елдегі кедейшілікпен күресте, экономикалық өсімді және өмір сүру сапасын көтеру үшін пайдаланады. 2002 жылы Бүкіләлемдік банк клиент-елдерге 19,5 млрд. долл. қарыз берген. Ол 100-ден аса дамушы елдердегі кедейшілікпен күреске баса көңіл бөліп, жәрдем береді.

Штаб-пәтері — Вашингтон қаласында орналасқан. 

БҰҰ жүйесіндегі бірнеше халықаралық қаржы ұйымдарынан тұратын топ. Оған Дүниежүзінің қайта құру және даму банкі (ДҚҚДБ), Даму жөніндегі халықаралық ассоциация, Инвестициялық кепілдік бойынша халықараралық агенттік, Инвестициялық қайшылықтарды реттеудің халықаралық орта және Халықаралық қаржы корпорациясы кіреді. 

Банктың қызмет түрлеріне әр түрлі мемлекеттерде экономика реформаларды жүргізуге көмектесу, нарық бәсекелестігін дамыту, кәсіпорын және қаржы секторларын реформалау, әлеуметтік қорғау жүйесін орнықтыру, айналадағы ортаны қорғау, экономиканың әр түрлі салаларының жұмысын жақсарту, т.б. жатады. Қазақстан Республикасы Дүниежүзлік банкке 1993 жылдан мүше.

Бүкіләлемдік банк тобы, әлемдік банк, халықаралық қайта құру мен даму банкі (МБРР; International Bank for Reconstruction and Development, IBRD) – даму процесіне жәрдемдесетін аса ірі әлемдік үйымдардың бірі. 1945 жылы қүрылып, қүрамында 154 мемлекет болған. 2004 ж. Бүкіләлемдік банктер тобы мүшелерінің саны 184 мемлекетке жетті. 

Банктің негізгі мақсаты мүше елдердің экономикасын қайта құру мен дамытуға, өндірістік мақсаттарға капитал қүю арқылы көмектесу.

Дереккөздер
-----------

 Джон Мейнард Кейнс , Великобритания және Гарри Декстер Уайт (Harry Dexter White), АҚШ
1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
Джеймс Бенсон Ирвиннің достарымен түскен суреті
**Джеймс Бенсон Ирвин** (ағылш. *James Benson Irwin*; 17.3.1930, Питтсбург - 8.08.1991, Колорадо) – АҚШ-тың ғарышкер-ұшқышы, полковник. 

1951 жылы АҚШ Әскери теңіз академиясын, 1957 жылы Мичиган университетін бітірді. АҚШ Әскери-Әуе Күшінің әр түрлі бөлімшелерінде қызмет етті. 1961 жылы Әскери-Әуе күшінің сынаушы-ұшқыштар мектебін бітірді. 1966 жылдан АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының ғарышкерлер тобында болды. 1971 жылы 26 маусым – 7 тамыз күніндегі д. Скотт және А.Уорденмен бірге «Аполлон-15» ғарыш кемесінің ұшқышы ретінде Айға ұшты. Ирвин және Д.Скотт ұшқан кобинасы 1971 жылы 31 маусымда Айға қонды. Ирвин Айда 66 сағат 56 минут уақыт ішінде 3 рет сыртқа шығып 18 сағат 37 минут 6 секунд Ай бетінде болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Хайд Роуд** – Англияның Манчестер қаласының Вест Гортон ауданындағы футбол стадионы. Бұл 1887 жылы салынғаннан бастап 1923 жыл клуб Мэн Роудқа көшкенге дейін «Манчестер Сити» футбол клубының стадионы болды. Ол Ардуиктің шығыс шетінен басталып, шығысқа Хайдқа қарай созылатын жол Хайд Роудтың атымен аталды.

Тарихы
------

Футбол алаңы ретінде пайдаланылғанға дейін бұл жер бос алаңқай болды, ал оның алғашқы күндерінде бұл жерде жайлылық болмады. Бірінші трибуна 1888 жылы салынды. Стадионда 1896 жылға дейін киім ауыстыратын орын болмады; ойыншылар жақын маңдағы Hyde Road қонақүйінде киім ауыстыруға мәжбүр болды. 1904 жылы стадион 40 000 орындық стадионға айналып, келесі жылы Ньюкасл Юнайтед пен Уенсдей ойнаған Англия Кубогының жартылай финалын өткізді.

Трибуналар мен террассалар ретсіз орналасқандықтан орын жетпеді. Ал 1920 жылға қарай клуб тар алаңның деңгейін асып түсті. Баламалы орын іздеу туралы шешім 1920 жылы қарашада, негізгі трибуна өрттен қираған кезде қабылданды. Манчестер Сити 1923 жылы 80 000 сыйымдылығы бар Мэйн Роудқа көшті, ал Хайд Роуд көп ұзамай бұзылды. Жерден жоғары құрылым 21-ші ғасырда әлі де қолданылуда, шатырдың бір бөлігі Галифакстағы The Shay стадионында пайдалану үшін сатылған
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Clayton, *Everything under the blue moon*, p107
2. ↑  Clayton, *Everything under the blue moon*, p108
Минимог аналогтық синтезаторы.**Электрондық музыка** (ағылшынша Electronic music) – электрондық музыка аспаптары көмегімен жасалатын кең мағынадағы музыка жанры. Бөлек жанр ретінде XX ғасырдың орта тұсында түзілген бұл саланың қазіргі кездегі түрлері ондап саналады.

Бұл музыка электрондық технологиялар мен электромеханикалық аспаптар қолдануының нәтижесінде түзіледі. Мұндай аспаптарға теллармониум, Хаммонд органы мен электрогитараны жатқызуға болады. Таза электрондық дыбыс терменвокс, синтезатор яки компьютер қолдану арқылы шығарылады.

 Аналогтық синтезатордың панелі.
XX ғасырдың 60-жылдарына қарай бағасы қолайлы электрондық синтезаторлар шығарыла бастаған кезден бастап, электрондық музыка кең өріс ала бастады. Өздерінің бағасының төмен болуына байланысты синтезаторлар тек ірі дыбыс жазу студияларына ғана емес, қарапайым жұртшылықтың да қолына түсті. Бұл бұқаралық (поп) музыка келбетінің өзгеріске ұшырауына әсерін тигізді – көптеген орындаушылар өз шығармашылығында синтезаторларды пайдалануды әдетке айналдырды. Бүгінде электрондық музыканың эксперименталдық академиялық музыкадан бастап, бұқаралық би музыкасы салаларын қамтитын түрлері бар.
]
**Албанияның салық жүйесі** - Албанияда салықтар ұлттық деңгейде де, муниципалдық деңгейде де алынады. Елдегі ең маңызды салықтарға табыс салығы, әлеуметтік қамсыздандыру, пайда салығы және қосылған құнға салынатын салықта жатады, олардың барлығы мемлекеттік деңгейде алынады. Елдің жеке салық қызметі бар (алб. Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve).

2014 жылдан бастап Албанияда үш салық мөлшерлемесі бар прогрессивті табыс салығы бар.

| Жылдық табысы | Салық пайызы |
| --- | --- |
| 0-ден 30 000 дейін | 0% |
| 30 000 нан 130 000 дейін  | 13% |
| 130 000 нан жоғары | 23% |

Албания бұған дейін 2008 жылы жылдық табыстың 10% мөлшерінде пропорционалды салық салуды енгізген болатын. Қосылған құн салығы екі түрлі мөлшерлеме бойынша алынады: стандартты мөлшерлеме бойынша 20% және дәрілік ставка бойынша 10%.

Әлеуметтік қамсыздандыру және медициналық сақтандыру жарналары жұмыс орны мен айлық табыс деңгейіне сәйкес төленеді және 22 000-нан 95 130 албан лекіне дейін ауытқиды. Жұмыскерлер табысының 9,5%-ын, жұмыс берушілер – 15%-ын қосады. Медициналық сақтандыру қызметкерге де, жұмыс берушіге де 1,7% мөлшерлемемен алынады. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар 23% әлеуметтік қамсыздандыруға және 7% медициналық сақтандыруға аударады.

Албанияда табыс салығы 15% мөлшерлемемен алынады. Айналымы 8 миллион лектен аз кәсіпорындар табыс салығынан босатылады. Егер компания Албанияда құрылған болса, елде тұрақты мекемесі болса немесе мемлекет кәсіпорынды бақылайтын болса, кәсіпорын салық төлейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Income Tax Albania 2014.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Albanian government to implement flat tax (SETimes.com) Jonilda Koci..(қолжетпейтін сілтеме)
3. ↑  Daniel Mitchell.
4. ↑  Balkantimes, June 4, 2007..(қолжетпейтін сілтеме)
5. ↑  VAT rate Albania.(қолжетпейтін сілтеме)
6. ↑  Eurofast Tax card 2014 Albania. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 қыркүйек 2014.(қолжетпейтін сілтеме)
7. ↑  Reuters Corporate Tax increase.(қолжетпейтін сілтеме)
**Бағдат Санатұлы Қайыров** (17 сәуір 1993, Ақтөбе) — қазақстандық футболшы, "Ақтөбе" клубы мен Қазақстан құрамасының қорғаушысы.

Мансабы
-------

### Клубтық

Ақтөбе футболының түлегі. 2012 жылы Қазақстан бірінші лигасындағы "Ақтөбе-Жас" клубына қабылданды да, сол жылы кәсіби карьерасын бастады. 2015 жылы бірінші лига өкілі "Каспийде" ойнап, 2016 жылы Ақтөбеге оралды, бұл жолы облыстың бас командасы "Ақтөбенің" қатарын толықтырды. Сол жылы тұңғыш рет премьер лигада ойнады.

2020 жылы "Қайсарға" ауысты. Тұңғыш ойынын 29 ақпанда Қазақстан суперкубогы матчында "Астанаға" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

### Ұлттық құрамада

2021 жылы 13 қарашада Францияға қарлы ӘЧ-2022 іріктеу ойынында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

Жүлделері
---------

«Тобыл»
* Қазақстан чемпионы: 2021
* Қазақстан Суперкубогы: 2022

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Эльмира Қайратқызы Букаева** (7 қазан 1984 жыл, Гурьев, Гурьев облысы Қазақ КСР — Қоғам қайраткері, Ел жанашыры, психолог, энергопрактик, мұнайшы.

Өмірбаяны
---------

Атырау қаласы, СТГ ( Средняя Техническся Гимназия)  - Орта Техникалық Гимназияны қызыл дипломмен аяқтаған.

Атырау Мұнай және Газ университетін - Химиялық, Экологиялық Экспертиза бакалаврын қызыл дипломмен тәмәмдәді.

Квантовая Психология, Ресей

Harvard Medical School faculty of psychology, USA

Эльмира үшін адам энергиясын зерттеудің негізін қалаған Израильдің философы және зерттеушісі Михаэль Лайтман, содан алғаш рет 2012 жылы білім алған. Философпен әңгімелесу арқылы Эльмираның ғылымға деген қызығушылығы арта түсіп, «әлемдегі ең ықпалды рухани ұстаз» Экхарт Толледен білім алуын жалғастырған. Алғашқылардың бірі болып сананың шындыққа әсерін ғылыми тұрғыдан зерттеген Джо Диспензаның өзіндік әдісін зерттеген. Нейрофизика мен нейробиология әлемін ашқан ол - бүгінгі таңда сол саланы терең зерттеп, жалғастыруда.  Мықты іргетас құрып алғаннан ол сандар ілімін оның негізін қалаушыларының бірі - Рами Блект пен Жанат Қожамжаровтан адамның энергиясын кешенді зерттеп, оның шынайы әлеуетін анықтауды үйренген.

Бүгінгі таңда психология мен нейробиологияны, квантты физика мен энергия элемін қатар зерттеп, білікті дүниежүзілік мамандардан білім алуда.

Марапаттары
-----------

* Алтын Журек, Алтын Адам, «Намыс»

Шығармашылығы
-------------

* «Путеводитель Энергии и Успеха»

Жеке өмірі
----------

Тұрмыста, екі баласы бар.

Сілтемелер
----------

* @EllemiraEnergize
**Ниджат Али оглы Рагимов**, **Нижат Рахимов** (әз. *Nicat Əli oğlu Rəhimov*; 13 тамыз 1993 жыл, Баку, Әзірбайжан) — қазақстандық зілтемірші.

Карьерасы
---------

2015 жылы Хьюстонда өткен ауыр атлетикадан әлем чемпионы. 77 келі зілтемірші Ниджат Рихимов жалпы санағанда 372 келі салмақты көтерді. 22 жастағы зілтемірші үш мүмкіндігін де серпілісте қолданып, бірінші рет 155, екіншіде 160, үшіншіде 165 келі көтерді, бірақ басты қарсыластарынан кішкене болса да қалып қалды.

Итеру кезеңінде Рахимов бірінші мүмкіндігінде 195 келі салмақты көтеріп келесі жолға 200 келі берді. Бірақ жаттықтырушылары бұл тапсырысын 207 келі салмаққа өзгертті, олар Ниджаттың бас жүлдеге қол жеткізуін қалады.

Ниджат Рахимов бұл салмақты алып, 5 секунд ұстап тұрды. Үшінші рет ол әлем рекордын 211 келіге жаңартпақшы болды. Бірақ бұл оның қолынан келмеді.

ХДР- дан келген азаматтың салмағы 1 келіге көп болғандықтан, Рахимов бас жүлдеге ие болды. Мысырдан келген Мохамад Ихаб Юсуф Ахмед 363 келі салмақты көтеріп, қола медаль иемденді.

Ниджат Рахимов — этникалық әзірбайжан. Ол 2010 жылы Әзірбайжан мемлекетінің атынан Сингапурдегі олимпиадаға барып, алтын жүлдеге ие болды. 2013 жылы жасөспірімдер арасындағы чемпионатта ол күміс медаль алды. Ал 2014 жылы Әзірбайжан халқының ауыр атлетика федерациясы оны команда құрамасына кіргізбегеніне байланысты Ниджат Рахимов Қазақстан азаматтығын алып, Қазақстан атынан өнер көрсететін болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Olimpiya çempionumuz Qazaxıstan vətəndaşlığını qəbul etdi. Мұрағат көшірмесі 21 тамыздың 2014 Wayback Machine мұрағатында apasport.az


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**Сәйид Қутб** (1906 жылы 9 қазан – 1966 жылы 29 тамыз) – Мысыр жазушысы, философ және *«Мұсылман-бауырлар»* қауымдастығының идеологы. Асьют провинциясындағы Муша ауылында дүниеге келген. 1912 жылы мектепке барады. 1917 жылы Құранды жаттап алған. Кейін Каирге келіп, **«Дар аль-Улум»** институтын (діни сабақтар жүргізген оқу орны) тәмамдайды. Институтты бітірген соң, мұғалімдік диплом алған.

1951 жылға дейін Білім министрлігінде инспектор болған. *«Вафд»* партиясының мүше болады, бірақ кейін шығып кетеді. Дегенмен партиялық көзқарастарын сақтап қалады.

Өз ұстанымын өзгертіп, Египеттегі Ислам саясатының идеологы болады. Египет президенті Насер мен басқа жоғарғы қызметтегі тұлғаларға жасалған қастандықты басқарғаны үшін айыптап, дарға асу арқылы өлім жазасына кеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Although the photo is from other sources, it is identified on the BBC Documentary *The Power of Nightmares* as being the only known photo of Qutb at his trial immediately preceding his execution.
Рапшы, кәсіпкер, басшы Jay-Z концерті.
**Хип-хоп** (ағылш. *Hip-hop*) — 12 қарашаның нью-йорк жұмысшы табының ортасында 1974 түзiлген мәдени бағыт. Диджей Afrika Bambaataa бiрiншi мәдениеттiң хип-хобының бес бағаналарын анықтады:*эМсиинг (ағл. MCing), ДиДжеинг (ағл. DJing), брейкинг (ағл. breaking), граффити (ағылш. graffiti writing), and knowledge.*Басқа элементтер битбоксинг, хип-хоп сән және слэнг.

Хип-хоп 1980-шi жылдары әлем елдерiнің көпшiлiгiнде жастар мәдениетiнiң бөлiгі болды. Музыкалық индустрияның хип-хопты өткiр әлеуметтiк бағытталғандық болатын көшедегi андеграунд бiртiндеп айналып кеттiден бөлiкке 1990-шiсiн аяқтан, субмәдениеттiң бүгiнгi ғасырдың бiрiншi он жылдығының ортасына сәндi, мэйнстримной болды. Бұған қарамастан алайда, хиптың iшi - қайраткерлер хоп бiраз оның негiзгi сызықтарын әлi де жалғастырады - өкiмi жүретiнге теңсiздiк және әдiлетсiздiкке қарсы наразылық, оппозицияны.

Этимология
----------

Hip сөз (AAVE ) афроамерикан ағылшын диалектiнде әлi 1898 қолданылды және адамгершiлiк дененiң жылжымалы бөлiгiн бiлдiрдi. Hop сөз - бұл hip hopнiң жағдайындағы (секiрiс ) қозғалыс шындығында!». Сонымен бiрге hip дегенмен неге ақыл кiру немесе көтерудi бiлдiредi, бұл қозғалыс hop. Бұл барлығы сайып келгенде зерделi қозғалысты бiлдiредi.

Keith Cowboy Wiggins, Grandmaster Flash and the Furious Fiveсiмен рэперлер сияқты атап өтiлдi хип-хоп әскерлерге шақырылған Друзьлер өшiктiретiнде 1978 құрастырған. Олар сөздiң джаз үлгiлерiне ән айтты: «—hip/ hop/ hip/ hop, мақамы нақ сол дәл келтiре жауынгер сап түзеп жүретiн.«Cowboy өз сахналық сөз сөйлеуiн бөлiктегi хип-хобы мақамды кешiрек жасады. Негiзiнде топ артисттармен бұл MC/DJның жаңа түрлерiне олардың сол хиптары деп атай жататыны диск шығарылған музыка сөз сөйледi. Атау сыйламауды таңбаны бастапқы бiлдiрдi, бiрақ бұл жаңа музыканың белгiсi және мәдениет үшiн жақында өттi.
«Астрология Персонификациясы», Гверчино.

**Астрология** (көне грекше: ἄστρον — жұлдыз, көне грекше: λόγος — ғылым) — аспан шырақтары мен адамдар арасында байланыс бар деп есептейтін ілім; орта ғасырларда таралған, қазір де келешекті болжап айту үшін (гороскоп құрастыру үшін) астрологтар пайдаланады.
Табиғат құбылыстарының шын мәнісін түсінбеген ертедегі адамдар аспан шырақтарын да құдай деп қастерлеп, оларға табынатын болған. Міне, сондықтан да абыздар планеталарды өздері табынатын құдайларының атымен Юпитер, Марс, Венера т.т деп атайтын болған.
Осыдан барып аспан денелері жер бетіндегі уақиғаларға, адамның тағдырына әсерін тигізеді деген сенім туды. Аспан шырақтарының аспандағы орнына қарап жердегі уақиғаларды жеке адамдардың тағдырын күні бұрын болжайтын жалған ғылым – астрология- әсіресе орта ғасырларда Еуропада күшті өркендеді.
Патшалар , корольдер, князьдар , т.т Күннің ,Айдың, планеталардың орнына қарап келешекті болжап отыратын қолдарына арнаулы адамдарды ұстады. Бала туысымен астролог оның келешегі қай планетаның ықпалымен, қандай болып өтетінін болжап жазып қоятын болған. Юпитердің таңбасының астында туған кісі жауынгер болады, т.т деп сенетін. 
Қазақ елінің арасында да сапарға шығарда, көшіп-қонуда жұлдыз тууына қарап ырым етушілер болған. Жұлдыз туып келе жатқанда оған қарсы жол жүрмеу керек, ««Білмегенге білдірермін, біле тұра білмегендей болып көше бүлдірермін» деп аспандағы пәлен жұлдыз айтқан деп сенетіндер бұрын аз болмаған.
«Ол екеуіміз бір құдықтан су ішпейміз, жұлдызымыз қарсы», "жұлдызы оңынан туды" деген сияқты сөздер де аспандағы жұлдыз жердегі адамның ісіне әсер тигізеді деген сенімнен шыққан.
Онан соң қазақ арасында мұсылман дінінің әсерімен Айды қастерлеп, жаңа туған Айды көргенде «Жаңа айдан жақсылық» деп ырым етіп, бата қылу бар.
**Әли әулеті** — Әли Әбу Тәліптің (Әзірет Әлінің) ұрпақтары. Әлидің бірнеше әйелінен көптеген балалары болған.Олардың ішіндегі ең әйгілілері Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатимадан туған Хасан мен Құсайын және Мұхаммед ибн әл-Ханафия. Имамшыл шииттердің мойындаған 12 имамның 10-ы — Құсайын ұрпағынан тарайды. Шииттердің діни-саяси қағидасы бойынша пайғамбарлыққа барабар жоғары өкімет (имамат) бар. Оны "құдай белгілеген". Осы ережеге сәйкес имам болу Әлиге және оның ұрпақтарына ғана мирас болып қала беруге тиісті. Бүкіл ислам тарихында дерлік Әли әулеті немесе оның жақтастары жоғары билік үшін қарулы және идеологиялық күрес жүргізіп, Әли әулетінің имам болуын жақтап отырды. Бұл ел арасында көптеген соғыс өртіне себеп болып, халифаттың әр бөлігінде Әли әулеті басқарған имамдықтарды тудырды. Шиит имаматы мойындаған он екі имамның тоғызы - әл-Хұсайын тегінен шыққандар. Әли әулетінің имамдыққа ерекше құқығын бекіту үшін Алауийа және олардың жақтастары Исламның бүкіл тарихы бойына қарулы және идеологиялық күрес жүргізіп келді. Әли әулетінің өкімет билігін алуға туыстық құқығы бар деген түсінік басталған қозғалыс шииттердің имамдық өкіметтің құдіреттілігі жайлы мистик, ілім туғызды. Осындай күрес барысында Халифаттың жер-жерлерінде Алауийалар басқарған имаматтар пайда болды. Мароккодағы Әли әулетінен шыққан Ыдырыс ұрпақтары (789 — 926 ж.ж.) Солтүстік Африка, Мысыр, Сириядағы Фатима әулеті (909 - 1171 ж.ж.), Йемендегі Расси әулеті (IX ғ-дың басынан 1281 жылға дейін), Табарстан мен Йемендегі Зайд әулеті (1592 - 1962 ж.ж.) үлкен табыстарға жетті. Қазіргі кезде Әли әулетінің көптеген ұрпақтары барлық мұсылман елдерінде тұрады. Олардың бастарына жасыл сәлде орауға, саид әулеті деп аталуға ерекше құқықтары бар.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан энциклопедиясы

Үлгі:Sutb

1. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
*Басқа мағыналар үшін Атамекен (айрық) деген бетті қараңыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қожатоғай деген бетті қараңыз.*
**Атамекен** (2020 жылға дейін – *Қожатоғай*) — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты Монтайтас ауылдық округі құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Арыс қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 км-дей жерде орналасқан. Ауыл төңірегінде эфемероидті өсімдіктер аралас қоңырбас, өлең, т.б. өсімдіктер өседі.

Тарихы
------

Монтайтас ауылдық кеңесі 1932 жылдың 21 наурызынан 1963 жылдың қаңтарына дейін Арыс ауданы құрамында, 1963 жылдың қаңтарынан 1965 жылдың қаңтарына дейін Ленин ауданының құрамында, 1965 жылдың қаңтарынан 1967 жылдың тамызына дейін Бөген ауданының құрамында, 1967 жылдың тамызынан 1989 жылдың қазанына дейін Ленин ауданының құрамында, 1989 жылдың қазанынан 1993 жылдың желтоқсанына дейін Арыс қаласының құрамында болды, 1994 жылдың 5 қаңтарынан бастап Монтайтас ауылдық округі болып құрылып, құрамына Ақтас, Бақырша, Қабылсай, Қожатоғай, №42-темір жол айрығы, Тоғансай, Шағыр елді мекендері енді. Негізгі айналысатын саласы – мал шаруашылы. Монтайтас ауылдық округі құрылғаннан кейін мал шаруашылығы қарқынды дамыды. Сол уақыттан бері Қожатоғай елді мекені деп аталып кеткен. Қожатоғай арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы өтеді. Қожатоғай елді мекені облыстың және ауданның орталығымен темір жол арқылы да, тас жолмен де байланыс жасайды. Қожатоғай елді мекенінің жер көлемі – 1300,3 га. Халық саны – 1393 адам. Тұрғын үй саны – 205 үй. Білім беру мекемесі – 1 мектеп. Мектеп жанынан ашылған мектеп жасына дейінгі мекеме – 1 балабақша бар.

Халқы
-----

Саны (1999, 2009, 2021)| 1999 | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 211 | ▲580 | ▲1022 | 176,2 | 285 | ▲514 | 180,4 | 295 | ▲508 | 172,2 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түркістан облысының әкімшілік-аумақтық бірлігін қайта атау туралы
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақдала •
 Аққала •
 Ақтас •
 **Арыс** •
 Атамекен •
 Байтоғай •
 Байырқұм •
 Бақырша •
 Бұлақ •
 Дарбаза •
 Дермене •
 Жиделі •
 Жосалы •
 Көкжиде •
 Қабылсай •
 Қаражантақ •
 Қожатоғай •
 Қызылкөпір •
 Монтайтас •
 Орманды •
 Пәкентай Арапов •
 Саналы •
 Теміржолшы •
 Тоғансай •
 Шағыр •
 Шөгірлі •
 №40-темір жол айрығы •
 №42-темір жол айрығы 
 |

 |
**Бүйір мойын тасбақалар** (лат. *Pleurodira*) – мойынын сауытының ішіне жиырғанда, ол оң немесе сол бүйіріне қарай қисайып, басы қолтығына барып енеді. Сондықтан мойын омыртқаларының көлденең өсінділері және оған байланысты еттер жақсы дамыған. Екінші бір ерекшелігі — жамбасы құрсақ және арқа сауытымен қозғалмайтын болып бірігіп кеткен. Барлық түрлері Африкада, Австралияда және Оңтүстік Америкада суда тіршілік етеді. Ориноко мен Амазонка өзендерінде сауытының, ұзындығы 80 см болатын — аррау (Роdосnomis ехраnsа) тіршілік етеді. Мойыны ұзын, кейбір түрлерінде ол сауытының ішіне сыймайтын — жылан мойын (Chelidae) тасбақалар да кездеседі. Олар Оңтүстік Американың тұщы суларында, Австралияда және Жаңа Гвинейде кездеседі. Ірі формаларының ұзындығы 1 метрге жететін, жануар текті тамақпен қоректенетін ағзалар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**Жасырын мойын тасбақалар** (лат. *Cryptodira*) — отрядына жататын тасбақалар. Мойынын "S" тәрізді етіп сауытының ішіне жиырып алады. Осыған байланысты олардың мойын омыртқаларының көлденең қанаттары жойылып кеткен, немесе нұсқасы ғана сақталған. Жамбас сүйектері дене сауытымен бірігіп кетпеген. Құрлықта тіршілік ететін түрлерінің арқа жағы дөңес болады. Тасбақалар жер шарыныӊ барлық ыстық және қоңыржай ендіктеріне тараған. Шамамен 150-дей түрі бар.

Нағыз құрлықта тіршілік ететін түріне Орта Азия мен Қазақстанда кездесетін — дала тасбақасы (Теstudо һоrsfiеldі) жатады. Бұл тасбақа құмды және далалы, аласа таулы жерлерде және оазистерде кездеседі. Еркектері кішірек болады да ұрғашылары ірі, олардың сауытының ұзындығы 25 сантиметрге дейін жетеді. Тасбақалар қысқы ұйқыдан сәуір айының бас кезінде оянады. Ұрғашылары сәуір — мамыр айларында құмды шұқырлап 2-ден 5-ке дейін жұмыртқа салады да үстін құммен жауып тастайды. Жұмыртқаның дамуы 70—80 күнге созылады. Пайда болған жас тасбақалардың бірқатары осы орнында қалып қыстап шығады. Ересек тасбақалар шөлдегі өсімдіктер күйіп кетіп, қалыпты тіршілік етуіне мүмкіндік болмағандықтан маусым айында құмға еніп, қысқы ұйқыға кетеді. Көпшілік жағдайда жазғы ұйқы қысқы ұйқымен ұласып кетеді де құмды шөлдердегі тасбақалар 7-8 ай ұйықтайтын болады.

Батпақ тасбақасы (Еmуs orbicularis) ақпайтын, немесе жай ағатын суларда болады. Негізінен құрлықта тіршілік ететін омыртқасыздармен қоректенеді. Дем алуға ғана су жағалауларына шығады. Жұмыртқасын су жағалауларындағы құмға салады. Қысқы ұйқыға кетеді.

XIX ғасырда Үнді және Тынық мұхиттың аралдарында, әсіресе Галапагос аралында исполин тасбақалары тіршілік еткен.1835 жылы осы аралдарда болған кезінде Ч. Дарвин бұл тасбақаларды толық сипаттап жазған. Олар систематикалық жағынан құрлықта тіршілік ететін тасбақаларға (Теstudo) жақын болған. Көпшілікке белгілі піл тасбақасының (Теstudо plophantopus) ұзындығы 2 м болады да, салмағы 200 килограммға жетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
**Терілі тасбақа** (лат. *Dermochelys coriacea*) – дүниежүзіндегі тасбақалардың ең ірісі.

Терілі тасбақалардың саны азайып келеді. Әсіресе Тынық мұхитында соңғы жиырма жылдың ішінде саны күрт кеміп, қазір 2300-дей ғана тасбақа қалды. Атлант мұхитындағы популяциясы басқа жерлермен салыстырғанда әзірше тұрақты. Бірақ балық аулайтын кемелердің кесірінен тасбақалар жиі жарақаттануда, яғни болашақта ол жерде де тасбақалардың саны кемиді деген болжам бар.

Терілі тасбақалар тіршілік ету ортасын жиі ауыстырып тұрады. Олар Атлант мұхитынан Тынық мұхитына, Тынық мұхитынан Атлант мұхитына көшіп тұрады.

Терілі тасбақалардың сүйектері мен шеміршектерін қанмен қамтамасыз ету жүйесі ерекше дамыған. Ол тасбақаның дене температурасынан бірнеше градус жоғары көтеріп, салқын суға төзімді болуға мүмкіндік береді. 

Терілі тасбақаның ұзындығы 180 см-ге дейін жетсе, салмағы 500 келіге дейін тартады. Алдыңғы ескекаяқтарын жазған кездегі ұзындығы – 5 метр.

Терілі тасбақалар жақсы жүзеді суда жүзу арқылы алыс сапарларға шығады. 

Медузалармен, шаян тәрізділермен, басаяқты моллюскілермен, ұсақ балықтармен қоректенеді.

Осы тасбақалар ғана 1500 метр тереңдікке сүңгіп, су астында 35 минут бола алады.

Терілі тасбақалар Атлант, Тынық, Үнді мұхиттарының тропиктік және қоңыржай белдеулеріндегі су айдындарында кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ж 27 ЖАНУАРЛАР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Әлмерек абыз** — қазақтың Ұлы жүз Үйсін тармағындағы Албан тайпасынан шыққан батыр, абыз.

1658 жылы қазіргі Алматы қаласындағы «Әлмерек тоған» (бұрынғы Гагарин ауылы) деген жерде дүниеге келген. 1756 жылы қайтыс болған.

Әлмерек Абыз Қазақ-Жоңғар соғысына басынан аяғына дейін қатысқан батыр. Соғыс ақырына қарай қартая бастағанда әскерге сарбаз жаттықтырумен айналысады. Шәкірттерінен атақты Райымбек батыр, өз немересі Саурық батыр шыққан. М. Әуезовтың «Қилы заманында» айтылған Ұзақ батыр да осы кісінің тікелей ұрпағы.

Сонымен қатар жаратлысынан бойына сіңген қасиетін пайдаланып әскерге емшілік жасау, халықтық емшілік, билік, имамдық, мұсылманша бала оқыту кәсіптерімен шұғылданған. Күші басым дұшпанды көз байлау арқылы жекпе-жекте сөзсіз жеңу әдісін қолданған және шәкірттеріне үйреткен. Райымбек батыр күші басым жаумен жекпе-жек шыққанда осы әдісті қолданып, ешбір жағдайда жекпе-жекте жеңілмей кеткен. Бейбіт заманда билік айтып, ел басқарған. Қазақ балаларын мұсылманша оқытып, Жетісу жеріне ислам дінін таратуға еңбек сіңірген.

Қазақ-жоңғар соғысы біткеннен кейін батыс, солтүстік, оңтүстіктен келеген қазақ сарбаздарын жергілікті қыздарға үйлендіріп шекараға жақын жерге қазақтардың жиі қоныстануын ұйымдастырған.

Албан, Суан тайпаларының ішінде Дулат, Адай т.б руларда болатын кіші рулар жиі кездеседі. Ол кісіден 12 ұрпақ тараған. 12 рулы ел Құрман деген Әлмеректің бір баласының атымен аталады. Әлмерек ұрпағы Құрмандар албанның ішіндегі ең көп тараған (Қабырға жетпес қара Құрман) руға жатады.

Нақыл сөзі: 

> 
> Ошақтың үш аяғындай үш жүз бірге болса, қазақты ешбір жау ала алмайды.
> 
> 
> 

Бейіті Алматы қаласының шығыс жағында ГРЭС қалашығына шығар жолдың оң жағында, шағын өзен жағасындағы қырда тұр. Басына көгілдір күмбез қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Әлмерек абыз туралы материалы бар қазнеттегі торап Мұрағатталған 4 мамырдың 2012 жылы.
* Әлмерек абыз туралы сілтемесі бар торап
**Маяковский Владимир Владимирович** (**7/19.7.1893,** Грузия, Багдади с. — **14.4. 1930**, Мәскеу) — орыс ақыны. **1911 ж.** А.Крученых, Д.Бурлюк, В.Хлебниковтермен бірге орыс футуристерінің әдеби тобын құрып, өздерін **"кубуфутуристер"** деп атады.   

**1912 ж.** М. осы ақындармен бірге "Қоғамдық талғамға шапалақ" атты футуристер манифесін жариялады. Футуризмнің әдеби жиындарына қатысқаны үшін ол Мәскеудің кескін және көркемсурет уч-щесінен шығарылды (**1914**). **1913 ж.** ақынның "Владимир Маяковский" трагедия-сы Петербург театрында қойылды. Трагедияны Б.Пастернак жоғары бағалады. Оның "Соғыс жарияланды" (**1914**), "Ана және немістер зая қылған кеш" (**1914**) өлеңдерінде соғыстың мағынасыз қантөгіс екені суреттеледі. Оның шығарм-дағы жаңа белес "Шалбарлы бұлт" (**1915**), "Соғыс және бейбітшілік" (**1916**), "Адам" (**1917**), т.б. поэмалары. Қазан төңкерісінен кейінгі шығармаларында өмір болмысын, шындықты суреттей отырып, ақын шығарм-ның негізгі әдісі — төңкерісшіл романтизм үлгісінде "Біздің марш" (**1917**), "Солға марш" (**1918**) өлеңдерін, "Сүйемін" (**1922**), "Бұл туралы" (**1923**), "Владимир Ильич Ленин" (**1924**) поэмаларын жазды. Кезең талабына үн қосып, партия, кеңес өкіметі шешімдеріне сай үгіт-насихатқа берілгенімен, жаңа жағымсыз болмыс құбылысын да аяусыз әшкереледі ("Кеңес төлқұжаты туралы өлең", (**1929**). Ақын қоғамдағы кемшіліктерді көре білді, кеңестік тоғышарлықты, бюрократизмді, билік пен басқаруды, тұтастай алғанда тоталитарлық жүйені сынап әшкереледі. "Қандала" (**1928**), "Монша" (**1929**) пьесалары М-дің сол жүйеге қарсылығының, ой қақтығысының көрінісі. М. шетелдерде (АҚШ, Германия, Испания, Мексика, Франция, Куба, т.б.) болып, "Париж" (**1924 — 25**), "Америка туралы жырлар" (**1925 — 26**) атты шығармалар жариялады. М-дің **20-жылдардың соңына таман** жазған шығармаларында трагедиялық сарын жиі көрініс тапты ("Қаржы инспекторымен поэзия туралы әңгіме", **1926**). Ол "Александр Блок өлді" мақаласында ақын өліміне қайғырды. М-дің шығарм. ізденісі, поэтик. жаңашылдығы орыс әдебиетіне, сондай-ақ қазақ ақын-жазушыларына да көп ықпал етті (С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, С.Мұқанов, Т.Жароков, т.б.). Қазақ тілінде "Бар дауыспен" (**1941**), "Таңдамалы өлеңдер" (**1950**), т.б. шығармалары жарық көрді. *С. Жұмағұлов*

Дереккөздер
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Аян Нысаналин** - 1942 жылы 1 наурызда Түркістан облысы, Бәйдібек (бұрынғы Шаян) ауданы, Жетімтау ауылында туған.

Еңбек жолы
----------

1961 жылы Алматы мемлекеттік кинотехникумын бітіріп шықты. Жетісай қаласындағы «Қазақстан» кең экранды кинотеатрының директоры, облыстық кинотарату мекемесінде төрағаның орынбасары болып еңбек етті. Аз уақыт ҚазМУ-де дәріс алып, 1969 жылы Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтын тамамдаған.
«Жас Алаш» газетінде (1972 — 1979) әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, 1979— 1989 жж. Қазақ тұтынушылар қоғамы одағының Кітап саудасы басқармасының бастығы, «Егемен Қазақстан» газетінде (1989—1999) бөлім редакторы болып қызмет еткен.

Еңбектері
---------

Тырнақалды туындылары 1961 жылы жарияланған. Тұңғыш жыр жинағы — «Көктем кешікпейді» 1966 жылы жарық көрді. Содан кейін «Алыстағы алау» (1970), «Көзайым» (1972), «Күн қайдан көтермелі?» (1974), «Армысың, БАМ!» (1977), «Сүмбіле» (1978), «Иірім» (1982), «Тыныс» (1986), «Мәуе» (1990), «Үш пайғамбар» (1992), «Жансарай» (1999), «Гүлтәж» (2003), «Төрттаған» (2008), «Омарта» (2009) өлең кітаптары, «Параметры» (1993) атты орысша сын жинағы және толғамдары оқырмандар қолына тиді. Жекелеген шығармалары «Дала данышпандары», «Қажьі-мүқан қағанаты» атты жалпы анықтамалық-сипаттамалық жинақтарда жариялайды.

Түрік, үнді, куба, эстон, молдован, иран және өзбек ақындарын аударуға атсалысты. Әбунасыр әл-Фараби, Низами, Омар Қайым (Хаям), Ю.Тувим, Б.Пастернак, В.Высоцкий, Ә.Науан, В.Пшавела, А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Р.Тагор, А.Йожев және басқалардың еңбектерін, Антуан де Сент-Экзюпери шығармаларын түгелге дерлік, А.Камюдің «Калигула» драмасын тәржімалаған. Олардың ішінде кітап болып жарық көргендері: В.Пшавела. Өлеңдер (1971), Әбунасыр әл-Фараби. Трактат пен өлеңдер. (1974), Антуан де Сент-Экзюпери. Атажұрт. (1989), Қ.Сапарбаев. Сүю мен күю. (2007), Елібай. Аибай. Ай бо. (2009). Майкөттің «Жампоз» (2005), Т.Әлімқүлов туралы «Тұлпар тақілеттес тұлға (2008) жинақтарын қүрастырған.

«Огонек» журналы (1971) «Жалын» баспасы мен Қазақстан Жазушылар одағының (1986), Қазақстан Кинематографистер (1988) және Журналистер одақтары (1990) сыйлықтарының лауреаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Андреа Бочелли** (итал. *Andrea Bocelli*; 22 қыркүйек 1958 жыл, Лаятико, Тоскана, Италия) — италияндық мульти-инструменталды әнші (тенор), классикалық және танымал әндер орындаушысы. Опералық музыканың дәріптеушісі. Нашар көз көру қабілетімен туған және 12 жаста футбол кезіндегі сәтсіз оқиғадан кейін соқыр болып қалады.

Өмірбаяны
---------

Андреа Бочелли Пиза қаласының маңайындағы Лаятико ауылында дүниеге келген (Тоскана провинциясы). Жастық жағы туған фермасында өтеді. Бочелли жас кезінен фортепиано, сырнай (флейта) және саксофон аспаптарында ойнауға үйренген.

Әнші жастайынан көз проблемаларына шалдыққан, 12 жасында футбол ойнап жатып, басына доп тиеді, сол оқиғадан кейін соқыр болып қалады.

Жасөспірім бола тұра, Андреа бірнеше вокалды сайыстарды ұтып, мектептік хордың солисті болады. Мектепті бітірген сон, Пиза университетінің заң факультетіне түсіп, заңгер дипломын алады.

Опералық музыкаға құмар болған Бочеллидің бүкіл өмірінің арманы мен мақсаты ұлы тенор болу еді. Франко Корелли жас баланы оқытуға алады. Бұл арманың орындауға келген Турин қаласында болады. Осымен заңгер мансабы біткен еді. Осылай жас тенор күндіз вокалға үйреніп, кешке мейрамханаларда өнер көрсетіп, өмір сүруіне қаражат табады.

1992 жыл жас тенорге шешуші жыл болады. Андреа италияндық «рок-жұлдыз» Дзуккеро алдында жақсы тындатудан өтеді. Әннің демо-жазбасы Лучано Паваротти қолына түседі. 1994 жылы Бочелли Сан-Ремодағы музыкалық фестивальда дебютінен ойдағыдай өтеді. Қыркүйекте Паваротти жас тенорды жеке түрде Модена қаласындағы концерттік программаға қатысуға шақырады. Сол жылы Рождество кезінде Рим Папасының алдында өнер көрсету құрметіне иеленеді. 

* 

Андреа Бочелли Голливуд жұлдызымен

Марапаттар
----------

* «Италья Республикасы алдында қызмет үшін» орденінің Ұлы офицері (6 ақпан 2006 жыл).

* Доминикан Республикасының президенті Леонел Фернандес тағайындаған «Merit of Duarte, Sanchez and Mella» орденінің Ұлы офицері, 2009 жылы әлемдік өнер және мәдениетке қосқан үлесі үшін мараптталды.

* Голливудтік "Данқ аллеясы" жұлдызымен театрлық мәдениетке (опера) қосқан үлесі үшін мараптталған (2 наурыз 2010 жыл).

Кітаптар
--------

* Бочелли А. Музыка тишины / ПЕр. с ит. С. Рюриковой. — М.: РИПОЛ Классик, 2012. — 320 с. 5000 экз. ISBN 978-5-386-04020-8

Сілтемелер
----------

* Ресми неміс фан-сайты (ағылшын нұсқасы)
* Bocelli Community Мұрағатталған 17 мамырдың 2021 жылы.
* Ресми форумы(қолжетпейтін сілтеме)
* Андреа Бочелли on Facebook
* Андреа Бочелли өлеңдерінің аудармасы
* Андреа Бочелли *Twitter* сайтында

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Andrea Bocelli.  Decca Records. Тексерілді, 28 қаңтар 2012.
2. ↑  Bocelli Classical Brits awards and nominations(қолжетпейтін сілтеме), ClassicalBrits.co.uk.
3. ↑  Bocelli awards and nominations, imdb.com.
4. ↑  *John Hooper in Rome* Tenor's story acclaimed by anti-abortion campaigners.  Guardian. Тексерілді, 6 маусым 2012.
5. ↑  Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Andrea Bocelli (итал.)
6. ↑  Bocelli honered by the Dominican government
7. ↑  Hollywood Walk of Fame Honors Andrea Bocelli Мұрағатталған 12 тамыздың 2011 жылы.
JET (Joint European Torus) – еуропалық тороидалды камера; әлемдегі жұмыс жасайтын физикалық плазманы магниттік өрісте сақтауға арналған экспериментальды ең үлкен термоядролық реактор. Басты мақсаты – болашақта басқарылатын термоядролық реакцияларды жүзеге асыратын жолды ашу. JET Ұлыбританияның Калхэм елді-мекені аумағында орналасқан. 1977 жылы құрылысы басталған. Ресми түрде JET 1984 жылы Елизавета II қатысуымен ашылған. Реакторға қажет детальдар бүкіл Еуропадан тасымалданған. 1984 жылы іске қосылған. 1991 жылы 1 МВт қуаттағы термоядролық реакция жүзеге асырылған. 1997 жылы D-T реакция арқылы 16 МВт қуатты басқарылатын термоядролық синтез жүзеге асырылды. Бұл әлемдік рекорд болды. Қауіпсіздік үшін JET реакторы қашықтықтан басқарылатын роботталған жүйемен қамтылған. Ол дейтерий мен тритий реакциясы барысында бөлінетін радиоактивті сәулелерден қорғайды. Қазіргі таңда JET реакторы әлемдегі ең ірі жоба болып саналады. Техникалық мәліметтер: Сыртқы радиус: 2.96 м Ішкі радиус: 1.25-2.10 м Плазма көлемі: шамамен 100 м³ Магнит өрісі: 3.45 Тесла (тороидалды) Жылу: 38 МВт Мүмкін температура: 150 миллионов градусов Цельсия Бөлінген максималды энергия: 16 МВт (1997 жылы)

Лазерлік термоядролық синтез – NIF (National Ignition Facility) жобасы

Тығыз плазманы термоядролық температураға қыздыру үшін қуатты лазерді қолдануды Н.Г.Басов пен О.Н. Крохин 1961жылы ұсынған. Лазерлік термоядролық синтез – басқарылатын термоядролық синтезді зерттеуде қолданылатын бағыттардың бірі. Ол лазердің заттардың кішкене көлемдеріндегі (10-6 см3) энергияны аз уақыт аралығында (<10-10-10-9с) жинақтай алу қабілетіне негізделген. Бұл қабілет термоядролық реакцияларға қажет энергияның бөлінуін (1019-1020 Вт/см3), температураны (10 кэВ) қамтамасыз етеді. Термоядролық жағармай (дейтерий мен тритийдің бірдей пайыздық қоспасы) және оны қаптайтын өзге заттардың қабаттар лазерлік нысананы құрайды. Әр түрлі лазерлерден шыққан жарықты кішкене нысанаға бағыттау қажет. Тез уақытта сыртқы қабаттың булануы центрге бағытталған реактивті күшті тудырады. Ал ол нысананың тығындалуына және оның термоядролық реакцияға қажетті температураға дейінгі қызуына әкеледі.

Қолданылған әдебиеттер     Мұрағатталған 19 қазанның 2016 жылы.  Мұрағатталған 18 қазанның 2016 жылы.
**«Ғажайып күн»** — толық метражды көркем фильм. 1971 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Бұл фильм - киностудияның ғарыш тақырыбы бойынша дебюты. Күн белсенділігі жағдайын бақылайтын, бір кешенді ионосфералық ғарыш станциясының қызметкерлері туралы.

Картинадағы басты конфликт — адамдарға, ғылымға, іске деген тәсілдердің араздығы. Екі орталық кейіпкер де - кешенді ғарыш станциясының басшысы Алтай да, эксперимент жетекшісі Андрей де — ғылымға адал адамдар. Бірақ Алтай — эмоциялық құрылымдағы, адамдарға қамқорлықпен қарайтын, оларға кішкентай кемшіліктер мен қателіктерін кешіретін адам. Андрей салқын мінезді, кейде қызметкерлермен дөрекі сөйлесетін адам. Оның жұмысқа батуы дереу өзімшілдікпен шектеседі.

Космостанцияның өмірі ғылыми шабуылдың қауырт кезеңінен алынған. Адамның ашық ғарышқа алғашқы шығуы жүзеге асырылуда. Ғалымдардың деректерінен эксперименттің табыстылығы, ғарышкерлердің тағдыры шешілуі мүмкін. Әсем мен Алтайдың үйлену тойы кейінге қалдырылады — оны неке сарайыннан тікелей шақырады.

Адам ғарышта. Біздің уақыттағы ең батырлық, ең қауіпті еңбек. Бұл майдан. Майданға ғарышкердің әрбір қадамын үйлестіретін "тылда" жауапты. Өлтіретін мөлшер алып келу мүмкін күннің күтпеген жарқылын, одан да басқа мәселелерді — Жер бетіндегі ғалымдар алдын-ала болжай алуы тиіс. Ғарышқа ұшу сағаттары мен күндері — Жер бетіндегі қырағы вахта күндері мен сағаттарына тең.

Рөлдерде
--------

* Алтай — Сәтімжан Санбаев
* Андрей — Роман Хомятов
* Ирина — Валентина Асланова
* Тома — Мария Стерникова
* Митя — Юрий Баталов
* Жанбек — Әубәкір Ысмайылов
* Бақыт — Құман Тастанбеков
* ақсақал — Елубай Өмірзақов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Необычный день Мұрағатталған 26 мамырдың 2019 жылы.
*Басқа мағыналар үшін Аляска (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Аляска жотасы**  — Солтүстік Американың Тынық мұхит жағалауында, Аляска түбегінің оңтүстік бөлігін қамтып жатқан таулар сілемі, Солтүстік Америкадағы ең биік жер. Ұзындығы 1000 км, абсолюттік биіктігі 6194 м (Мак-Кинли тауы).

Геологиялық құрылымы
--------------------

 Ең биік жері - Мак-Кинли тауы
Жота жас тауларға жатады. Негізі интрузивті тау жыныстары шөгінділерінен түзілген. Беткейлері тік, қатты тілімденген. Қойнауы кен байлықтарына бай. Мұнда алтын, бериллий, көмір, темір, платина, сынап, қорғасын және мұнай кендері көптеп кездеседі.

Климаты
-------

Аляска жотасындағы мұздық
Аляска жотасы түбектегі негізгі климаттық және суайрық жотасы болып саналады. Оңтүстіктегі өте ылғалды беткейлерін (800 м-ге дейін) шыршалы-жапырақты орман, одан жоғарысын мәңгі қар мен мұздықтар басқан. Солтүстігіндегі ылғалдылығы аздау болып келген беткейлерін (1000-1100 м) таулы тундра алып жатыр. Ендік бағытта доғаша орналасқан тау жоталары өте биік болып келеді. Олардың орташа биіктігі 3500 м. Сондықтан Аляска жотасының солтүстік және оңтүстік беткейлерінің климатында үлкен айырмашылық бар. Қаңтар айындағы орташа температура солтүстік беткейлерде — 24-30 °С болса, оңтүстік беткейлерінде — 9-11 °С. Жазы қоңыр салқын. Шілде айының орташа температурасы 12-14 °С. Жотаның оңтүстік беткейлерін Алеут аралдарымен қоса "мәңгі күз" аймағы деп те атайды. Ондағы жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1800-4800 мм. Жотаның Фэруэтэр сілемінде жылдың 312 күні жауын-шашынды (6000 мм-ге дейін) болады. Аляска жотасын дүние жүзіндегі ең ұзын Хаббард (145 км) және ауданы жағынан ең үлкен Маласпина (2,2 мың км²) мұздықтары басқан.

Жануарлары
----------

Жотаны ең ірі бұлан, америкалық бизон, қасқыр, карибу бұғысы, сұр аю, күдірқодас (овцебык) мекендейді, ал суларында ең ірі қызыл балық тіршілік етеді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Аляска жотасы(қолжетпейтін сілтеме)
Үңгірге сүңгу
**Орда үңгірі** (*Ординская пещера*) — Батыс Орал тауларының астынан табылған гипс шынылы үңгір. Өзен сағасы Кунгур өзенінің жағалауынан Орда, Пермь өлкесі, Ресей маңында орналасқан. Үңгірдің кіреберісі ені 5 м және биіктігі 2 метр Казак тауының оңтүстік тік беткейінде карст шұңқырында орналасқан. Үңгірлер жүйесі 5,1 км-ге (3,2 миль) созылады, бүкіл ұзындығы бойынша шамамен 4,8 км (3,0 миль) су астында жатады. Бүгінгі таңда Орда үңгірі —Ресейдегі ең ұзын су басқан үңгір. Үңгір әлемдегі гипс үңгірлерінің арасында ұзындығы бойынша 21-ші орында. 

  

Орда үңгірі әлемнің түкпір-түкпірінен сүңгуірлерді қызықтырады. Үңгірдегі су мөлдір, температурасы +4 °C. Үңгірдің айналасындағы минералға бай аймақ суды сүзеді және оны өте таза етеді. Сүңгуірлердің 50 ярдтан (46 м) астам жерді көруге мүмкіндіктері бар, бұл фотографиялық экспедициялар үшін тамаша орын. Аздап шаян тәрізділер бар. Үңгір сүңгу үшін жабдықталған. 2009 және 2013 жылдары Орда үңгірінде орын алған сүңгуірлердің өлімінің бірнеше жағдайлары белгілі.

Виктор Лягушкин, журналист және су астындағы фотограф, 2011 жылдың алты айында үңгірлерге 150-ге жуық экспедиция жасады. Оның командасы түсірген фотосуреттер Orda Cave Awareness жобасында және үңгірлер жүйесіне барған басқа сүңгуірлердің әңгімелерімен бірге жарияланды. Сонымен қатар сүңгуірлер тобы үңгірдің су астындағы сфералық панорамасын алғаш рет жасады.

Жергілікті аңыз бойынша үңгірлерде тұратын «Орда үңгірінің иесі» өмір сүреді. 

Үңгірге сүңгу үшін Мартин Фарр, Ламар Хайрес, Паскаль Бернабе және Реджги Росс барған.

Анықталар
---------

1. 1 2  Новости спелеологии. 26 февраля 2013 года.
2. 1 2  Синха, санскрит (28 июня 2011 г.).  Интернешнл Бизнес Таймс
3. 1 2  . Международный справочник индустрии дайвинга. 17 августа 2011 года.
4. ↑   *www.caverbob.com*.
5. ↑
6. ↑   *perm.kp.ru - Сайт «Комсомольской правды»* (10 февраля 2009).
7. ↑
8. ↑  . Ordacave.ru
Барий карбонаты
**Барий карбонаты** - бейорганикалық қосылыс, көмір қышқылдың барий тұзы. Химиялық формуласы - BaCO3. Уыттандыратын зат. Табиғатта витерит минералы түрінде кездеседі.

Физикалық қасиеті
-----------------

Түссіз кристалдық зат, тығыздығы 4,3-4,4 г/сm³, балқу температурасы - 1740°С. Суда өте нашар (18°С-та 20 мг/л), тұз және азот қышқылдарында оңай ериді.

Алынуы
------

* Өнеркәсіпте Барий карбонатын көбіне минералдық шикізаттан алады.

* Химикалық әдісі - Барий карбонатын барий сульфидінің (BaS) ерітіндісінен көміртек қос тотығын (CO2) өткізу арқылы алады:

{\displaystyle ~{\mathsf {BaS+Na\_{2}CO\_{3}\longrightarrow \ BaCO\_{3}\downarrow \ +Na\_{2}S}}}
* Бұл реакцияда CO2 орнына сода (Na2</subCO3) ерітіндісін алса да болады:

{\displaystyle ~{\mathsf {Ba^{2+}+CO\_{3}^{2-}\longrightarrow \ BaCO\_{3}\downarrow \ }}}

Химиялық қасиеттер
------------------

* Сұйылға тұз, азат және сірке қышқылдарымен әрекеті:

{\displaystyle ~{\mathsf {BaCO\_{3}+2HCl\longrightarrow \ BaCl\_{2}+H\_{2}O+CO\_{2}\uparrow }}}
{\displaystyle ~{\mathsf {BaCO\_{3}+2HNO\_{3}\longrightarrow \ Ba(NO\_{3})\_{2}+H\_{2}O+CO\_{2}\uparrow }}}
{\displaystyle ~{\mathsf {BaCO\_{3}+2CH\_{3}COOH\longrightarrow \ (CH\_{3}COO)\_{2}Ba+H\_{2}O+CO\_{2}\uparrow }}}
* 1400 °C-тан астам температураға қыздырғанда ыдырайды:

{\displaystyle ~{\mathsf {BaCO\_{3}\longrightarrow \ BaO+CO\_{2}\uparrow }}}

Қолдануы
--------

Барий карбонаты - барийдің өте маңызды қосылыстарының бірі, оны барийдің басқа қосылыстарын (тотығы, нитраты, ацетаты т.б.) алу үшін және шыны өндірісінде эмаль, кіреуке жасауда қолданады .

Тағы қараңыз
------------

* Барий қосылыстары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Иондалу потенциалы** - негізгі күйде тұрған атомның (не молекуланың) бір рет иондалуына қажетті энергияның ең кіші мәнінің электрон зарядына қатынасымен анықталатын физикалық шама. 

X + energy → X+ + e-
Иондалу потенциалы атомнан не молекуладан электронды бөліп шығаратын жұмысқа тең шама иондалу энергиясының өлшеуіші болып табылады. Ол атомдағы не молекуладағы электрон байланысының беріктігін сипаттайды. Иондалу потенциалы "в" арқылы өрнектеледі, сан мәні жағынан ол эв - пен алынған иондалу энергиясына тең. Иондалу потенциалының мәні электрондық соққы туғызатын иондалуды зерттеу кезінде, сондай - ақ фотоиондалудағы фотондардың энергиясын өлшеу арқылы эксперимент жүзінде анықталады. Атомдар мен қарапайым молекулалар үшін иондалу потенциалының ең дәлірек мәні энергия деңгейлерінің спектроскопиялық мәліметтерінен алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Periodic Table of the Elements First Ionization Potential Мұрағатталған 25 қазанның 2008 жылы.
* Periodic Table of Elements Sorted by 1st Ionization Potential (eV) Мұрағатталған 26 тамыздың 2014 жылы.