recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бактерия тарату** ж ә н е в и р у с т а р а т у — бактериялар мен вирустардың және басқа инфекциялық ауру қоздырғыштардың аурудың белгісі білінбеі-ақ адам организмінде болуы. Ол инфекциялық аурулармен ауырған адамдар да жиі байқалады. Ауруды тарату уақыты бірнеше күннен айға дейін созылуы мүмкін, ал бір жылға созылуы сирек кездеседі. Ауру таратушылар микроорганизмді сыртқы ортаға жая отырып, айналасындағылар үшін қауіп туғызуы мүмкін, сондықтан кейбір аурулармен ауырған науқасты аурухананың инфекциялық бөлімінен шығарады міндетті түрде бактериологиялық тексеруден өткізу керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Магнус II Эриксон** (Magnus II Eriksson) (1316 жылы, Норвегия — 1 желтоқсан, 1374 жыл, Швеция), Швецияның (1319-63 жыдары, II Магнус секілді) және Норвегияның патшасы (1319−55, VII Магнус секілді). [1].

Норвегия патшасы V Хоконның немересі және швед патшасының жиені, екі елді де басқарды. Барлық уақытын Швецияда өткізді, сол себепті Норвегиялық ақсүйектер 1355 жылы оның тағын ұлы Хоконға беруге келісті. Швед ақсүйектерінің көптеген өкілдеріне салықты көтеріп және шіркеулер мен ақсүйектердің экономикалық қуатын тұсаулатып қарсы шықты.

```
1356 жылы оны швед патшалығының жартысын өз ұлы Эйрикке бергіздірді. Швед ақсүйектеріне бақылауды күшейтемін деп Магнус тақтан түсті. 
```

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Трофимова Антонина Александровна** — 1958 жылы Алматы қаласында туған.. А.А.Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетін бі- ,
тірген (1980). Не/ , f j гізгі мамандығы- журналист.

Ол "Қайнар" баспасында 1984-1992 жылдар аралығында әуелі кіші редактор, кейін "Табиғат" редакциясында редактор болып қызмет істеген. 
Табиғат қорғау такырыбында әлденеше құнды кітаптар шығаруға атсалысқан. Олардың ішінде "Каспий теңізіне баратын жол", "Сіздің аквариумыңыз", "Алые, жақын хайуанаттар" т.б. басылымдарды атап өтуге болады.

А.Трофимова авторлармен жұмыс істеуде эбден ысылған баспагер қатарында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері", Анықтамалық,"Білім" баспасы, Алматы, 2005 ж. ISBN 9965-09-134-Х1981-89
**Ро́бин Ша́рма** (eng. Robin Sharma) — канадалық жазушы, Солтүстік Америкада тұлғаның мотивациясын және көшбасшылық қасиеттерін дамыту жөніндегі ең танымал мамандардың бірі.
1965 жылы Канаданың Жаңа Шотландия атты провинциясында дүниеге келген.

Өмірбаяны
---------

Робин Шарма жас кезіннен адвокат болғысы келгендіктен, жоғарғы оқу орнында құқықтану мамандығын оқып шығады. Қорғаушы ретінде практикалық жұмыстармен жаттығу барысында, бұл жұмыс қаржылық жағынан толық қанағаттантырғанымен, осы негізгі мамандығынан бас тартады. Негізі себебі ретінде жазушы: бұл жұмыстын ішкі дүниесіне ешқандай жылу алып келмегендігіне сілтейді. 
Батыстың мақсатқа жету технологиясын, максималды еңбекке деген ұмтылысын және Шығыстың рухани байлығын байланыстыра отырып Робин басқа адамдардың өмір сүру дәстүрін жоғарылатуына көмектесе бастайды.
Күнделікті өмірде спортпен айналысқанды жақсы көреді, әсіресе триатлон және таэквондомен айналысқанды ұнатады. Ал қыс айларында шаңғы тебуді жақсы көреді. 
**Жазушы: - *Шаңғы тебу - бұл өмірдің нағыз оқулығы секілді, бұл өмірдегі маңызды нәрселерді тек қыйын жолдардан өту арқылы ғана үйренеміз*,-деп айтады.**

Қазіргі таңда Робин Шарма кітап жазудан басқа, көптеген семинарлар өткізіп өз лексияларын оқып үйретеді. Оның клиенттерінің қатарында танымал және өз жұмыс саласы бойынша жетістіктерге жеткен адамдар көп кездеседі.
Онымен қоса жазушы қазір "Робин Шарманың балалар қоры" аты қайрымдылық қорын ашуда. Бұл қордың негізгі мақсаты тұрмыс-жағдайы нашар отбасындағы балалардың осы өмірде жетістіктерге жетуіне көмектесу.

Шығармалары
-----------

Жазушының ең танымал туындысы "Өз Феррариін сатқан монах". Бұл кітап нақыл сөздердің жинағы ретінде жазылып, көптеген тілдерге аударылған. Шығарманың негізгі мақсаты адамға тек қазіргі уақытпен өмір сүруге, алға мақсат қойып өмірлік жолын табуға және уақытты, әрбір сәтті бағалауға үйретеді.
Бұл кітап 15 тілде аударылып, 18 ден астам елде басылып шығарылады.

"Өз Феррариін сатқан монах" атты кітаптар сериясы АҚШ-тың ұлттық бестселлері болып саналады, сонымен қатар Канадада бұл кітаптардың 200,000 данасы сатылған.
Тіпті SMG Pictures компаниясы HarperCollins Canada , баспасына осы кітап туралы фильм түсіруге ұсыныс жасаған.

Робин Шарманың басқа шағармалары
================================

* «Сіз өлген уақытта, кім жылайды?»
* «Өз Феррариін сатқан монахтан алынған жетекші болу туралы сабақтар»
* «Әрбір күнге шабыт»
* «Қасиетті Әулие, Серфингист және Директор»
* «Супер өмір! Нағыз өмірге 30 күндік сәт-сапар»
* «Титулсыз жетекші»

Қызықты деректер
----------------

* Сүйіп оқитың кітабы — «Алхимик» Пауло Коэльо.
* Робин Шарма алғашқы екі кітабын өзі басып шығарған, тек содан кейін ғана талантты авторды, HarperCollins атты танымал баспа компаниясының бұрынғы президенті Эд Карсон байқайды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Personal website
* Видео ролики Робина Шарма Мұрағатталған 12 наурыздың 2012 жылы.
* Робин Шарма в РОССИИ

1. ↑  Семинар Робина Шарма «Неформальное лидерство»
2. ↑  См. авторское предисловие к книге «Святой, Серфингист и Директор»
1763-1801 жылдардағы Жаңа Испания территориясы
**Жаңа Испания** (New Spain, Viceroyalty of; сөз Nova Espana), испандық бұрынғы вице-королдігі (1535-1821ж.), Солтүстік Американың негізінде орналасқан. Әртүрлі кезеңдерде қазіргі АҚШ штаттарының оңтүстік-батысындағы (Флориданы және Мексика шығанағының жағалауларын) қазіргі Мексиканы, Орталық Американың солтүстігіне қарай Панамадан әрі Вест-Үндістан және Филиппиндер  территорияларын өзінің құрамына қосып отырған. МЕХИКО қаласында үкіметі болған, басқаруы Кариб теңізіндегі Испанияға қараған. Бірінші вице-король Франсиско Васкеса де КОРОНАДО солтүстік экспедицияға жіберді. 1821ж. А. ИТУРБИДЕ бастаған коалициялық қақтығыс болған, вице-королдік жеңіліске ұшырады.
Хейл–Бопп кометасы 1997 жылдың сәуір айында
**Хейл–Бопп кометасы** (ресми түрде **C/1995 O1** деп белгіленеді; ағылш. *Comet Hale–Bopp*) — 20 ғасырдың ең кең бақыланған және көптеген онжылдықтар бойы ең жарқын көрінген кометалардың бірі.

Алан Хейл және Томас Бопп Хейл–Бопп кометасын 23 шілде 1995 жылы ашты. Қандай да бір сенімділікпен жаңа кометалардың максималды жарықтығын болжау қиын, алайда комета 1 сәуір 1997 жылы перигелийден өтіп, –1.8 үлкендікке жеткенде Хейл-Бопптың болжамдары тура келді. Бұл кометаны рекордты 18 ай бойы жай көзбен көруге болатын, алдыңғы рекорд «1811 жылдың Ұлы кометасына» тиесілі болды. Тиісінше, Хейл-Бопп 1997 жылдың Ұлы кометасы деп аталды.

Ашылуы
------

Комета тәуелсіз түрде 23 шілде 1995 жылы Алан Хейл және Томас Бопп екі бақылаушылармен ашылды. Екеуі де АҚШ-тан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Shanklin, Jonathan D. (2000). "The comets of 1995". *Journal of the British Astronomical Association* **110** (6): 311. Bibcode 2000JBAA..110..311S.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* CometBase: Comet Hale-Bopp
* Cometography.com: Comet Hale-Bopp
* NASA Hale-Bopp page Мұрағатталған 21 тамыздың 2011 жылы.
* Shadow and Substance.com: Static orbital diagram
* Comet Nucleus Animation
* Kramer, Emily A.; Fernandez, Yanga R.; Lisse, Carey M.; Kelley, Michael S.P.; Woodney, Laura M. (2014). "A dynamical analysis of the dust tail of Comet C/1995 O1 (Hale–Bopp) at high heliocentric distances". *Icarus* **236**: 136–145. arXiv:1404.2562. Bibcode 2014Icar..236..136K. doi:10.1016/j.icarus.2014.03.033.
**Мальме** - Швецияның оңтүстігіндегі портты қала. 

Халқы 259 579 дадам. Копенгагенге қарама-қарсы Эресунн ағынды суының жағалауында орналасқан. Бұрыннан Мальмхаут деген атпен белгілі. Кейін ХІІІ ғасырда қала атауына ие болды. 

1658 жылы Швеция құрамына кіріп, эконокмикалық тоқырауға түсті. 1775 жылы порттың, 1880 жылы - теміржолдың салынуы қала экономкасының дамуына сүбелі үлес қосты. Көлемі жөнінен Швециядағы үшінші қала, маңызды қаржылық орталық. Шаһар экономикасының діңгегі - кеме өндірісі, тоқыма өнеркәсібі және азық-түлік экспорты. Тарихи құрылыстардың арасында ХVI ғасырда салынған қорған және қасиетті Петр атындағы шіркеу бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Педро Агирре Серда** (ис. *Pedro Abelino Aguirre Cerda*; (06.02.1879 — 25.11.1941) -  Чилидің саяси және мемлекеттік қайраткері, 23-ші президенті болып сайлаған (1938-41 ж).

Лос-Андестің қасындағы Покуро ауылында фермердің отбасында 11 баланың ішінде 8-ші болып туған.

1900 ж. Сантьягодағы педагогикалық институтын бітіріп мұғалім болып жұмыс істеген.

1904 ж. адвокат болды.

1915-21 ж. Ұлттық конгрестің депутаты

1920-24 ж. Ішкі істер министрі

1921-27 ж. Сенатор. Радикалдық партияның басшысы.

1938 ж. Президент болып сайланды. Агирре Серда үкіметі бірсыпыра прогрестік шаралар қолданды (еңбек туралы заң, шаруаларға банктен несие беру туралы заң т.б.), бірақ реакцияшылардың қысымымен аграрлық реформа жүзеге асырылмады.

1941 ж. 25 қарашада туберкулезда қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Сәкентану** — Сәкен Сейфуллин өмірі мен шығармашылығын зерттеуге арналған қазақ әдебиеттану ғылымының саласы. Сәкен туралы мақалалар 20 ғасырдың 20-жылдарынан бастап жиі жарық көрді. Олардың ішінде Сәкеннің қазақ кеңес әдебиетін қалыптастырудағы рөлін бағалап, оның жаңаша қадамын құптаған пікірлер кездеседі. Сәкен шығармашылығын зерттеудің жаңа кезеңі 50-жылдардың 2-жартысынан басталады. Бұл еңбектерде ақынның әдебиеттегі орны, шығармалары өз дәуіріндегі әдеби процеспен байланыста зерттелді. 60-жылдардың бас кезінде Сәкеннің өмірі мен шығармашылығы жайлы монографиялық еңбектер жазылды (С.Қирабаев "Сәкен Сейфуллин" - 1962 - 66, Е.Ысмайылов "Ақын және революция" - 1964), С.Мұқанов, М.Қаратаев, Ә.Тәжібаев, Қ.Тәжібаев, Қ.Жұмалиев, Т.Нұртазин, З.Ахметов, Т.Кәкішев, Р.Бердібаев, М.Базарбаев, Е.Еабдіров, Р.Нұрғалиев, С.Сейітов, т.б-дың зерттеулері мен мақалаларында ақын шығармашылығы жан-жақты бағаланды. Т.Кәкішев Сәкен өмірі туралы "Қызыл сұңқар" (1968) атты кітап жариялады. Кейін ол Москвада "Тамаша адамдар өмірі" сериясында "Сәкен Сейфуллин" деген атпен басылды (1972). "Қазақ әдебиетінің тарихында" (3-т. 1-кіт.). Сәкенге арналған тарау берілді. Сәкеннің революциялық, азаматтық, мемлекеттік қайраткері есебіндегі "Қазақ ССР тарихында" (кеңес дәуірі), "Қазақстан Компартиясы тарихының очерктерінде" (1963) Т.Жангелдиннің "Сәкен Сейфуллин" кітабында (1965) зор баға берілді. Бұл жылдары Сәкеннің өмірі мен творчествосы жөнінде замандастарының естеліктері көп жарияланды. Кейін олардың біразы "Қызыл сұңқар" (1970) атты жинақка кірді. Ақынның азаматтық тұлғасын тану да ол туралы жазылған көркем шығармалардың да (С.Мұқанов: "Сәкен Сейфуллин", Ғ.Мүсірепов: "Кездеспей кеткен бір бейне", Ә.Тәжібаев: "Монологтар", А.Тоқмағамбетов: "Ақын тағдыры", Қ.Бекхожин: "Қызыл сұңқар", Ә.Әбішев: "Сәкен аға", Қ.Сатыбалдин: "Ұзақ жол", С.Талжанов: "Сейфолланың Сәкені", Ә.Көшімов: "Лашын әңгімесі", т.б.) алатын орны үлкен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуСәкен Сейфуллин шығармалары |
| --- |
|  |
| Роман мен повестері | 
Тар жол, тайғақ кешу (мемуарлық роман) • Жер қазғандар (повесть) • Айша (повесть) • Біздің тұрмыс • Жемістер хикаяты • Дауыл алдында |
|  |
| Поэмалары | 
Аққудың айрылуы • Альбатрос • Еңбек шарт — жалшылар қорғаны • Көкшетау • Қызыл ат • Советстан • Чжан Цзо-Лин |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Өлеңдері • Әңгімелері • Мақалалары • Бақыт жолына және Қызыл сұңқарлар пьесалары |

 |
**Ароматты қосылыстар** — молекулаларында 6 көміртек атомдарынан тұратын бір немесе бірнеше тұйық тізбегі (циклі) бар органикалық қосылыстар. Алғашқы ашылған ароматты қосылыстардың жұпар иісті болуына байланысты осылай аталған. Олардың құрамындағы циклдар бір-бірімен жапсарласа байланысып, біртұтас жүйе құрайды.

Топтастыру
----------

Нафталин молекуласы
Ароматты қосылыстарға негізінен ароматты көмірсутектер (мыс. бензол, толуол, нафталин, антрацен, фенатрен) және олардың туындылары (мыс. анилин, бензой қышқылы, фенол т.б.), сондай-ақ кейбір бензоидты емес (мыс. азулен) және гетероциклды (мыс. фуран, тиофен, пиридин т.б.) қосылыстар жатады.

Қолдануы
--------

Ароматты қосылыстар дәрі-дәрмек, пластмасса, сыр-бояу, қопарылғыш заттар өндірісінде және жанармайдың арнаулы сорттарын жасауда қолданылады. Ароматты қосылыстар мұнай өнімдері мен тас көмір шайыры шикізаттарынан алынады.
**Арогенез**  (грек. aіr( — көтеремін, g(nesіs — пайда болуы) — тірі ағзаның құрылысы мен қызметінде ірі өзгерістер туғызатын эволюциялық даму; организм үшін маңызы өте зор ағзалардың құрылысы мен олардың атқаратын қызметінің күрделеніп, жоғары сатыға көтерілуі. Ресей ғалымы А.Н. Северцов (1925) бұл құбылысты ароморфоз немесе морфофизиологиялық прогресс деп атады. Мыс. қосмекенділерде өкпе арқылы тыныс алуына байланысты кіші қан айналым шеңберінің пайда болуы, жүректің үш, соңынан құстар мен сүтқоректілерде төрт камераға бөлінуі т.б. Мұндай өзгерістердің қалыптасуы ағзалардың жаңа тіршілік ортасына бейімделуіне мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде эволюция барысында құрлықтық омыртқалылардың кластары қалыптасып жетілді. Ал мұның өзі тіршілік иелерінің түрлерінің пайда болуына,олардың кеңеюіне жаңа тұқымдар мен жаңа түрлердің қалыптасуына себеп болады.
**Сәлемдеме** — біреу арқылы сыбаға, кәде, сыйды арнайы беріп жіберу дәстүрі. 

Жарасты әрі әдемі дәстүрдің бірі осы сәлемдеме. Ол адамдардың бір-біріне деген сыйластығының, құрмет тұтуының айқын белгісі. Көптен көрмей сағынысқан адамдардың бір-біріне жіберген қымбат бұйымы, асыл заты немесе жеңсік тағамы, қысқы сыбағасы. Оның қымбат, бағалы болуы шарт емес. Сәлемдеме келген адам жіберген адамға ақ батасын, шын ризалығын білдіріп, қатты қуанады. Үлкендер мұндайда көзіне жас алып, оны көрші-көлемдеріне, балаларына айтып мақтанады, сол адамды еске алады. Сәлемдеме – адамды адамның ұмытпай жүруінің, берік достығының, адал көңілінің алтын кілті. «Сәлем берген саулық береді» дейді халық. Ал сәлемдеме берудің мән мағынасы одан да биік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Арнольда раффлезиясы** (лат. *Rafflésia arnóldii*) — Раффлезия тұқымдасының (лат. *Rafflesiaceae*) Раффлезия тегінің (лат. *Rafflesia*) биологиялық түрі. Дүние жүзіндегі ең алып гүл болып саналады.

Таралуы
-------

Ол Индонезияның Суматра және Калимантан аралдарында өседі. Оны алғаш зерттеп тапқан Еуропа натуралисті Джозеф Арнольдтың (ағылш. *Joseph Arnold*) есімімен аталған.

Ботаникалық сипаттамасы
-----------------------

Бұл паразитті тіршілік ететін өсімдік. Тропиктік қалың орманда басқа ағаштың тамыры мен сабағына жабысып өседі. Паразитті тіршілік ететіндіктен сабағы мен жапырағы болмайды, тек тамыры мен үлкен гүлі ғана болады. Гүлінде күлте тәрізді өте шырынды 5 тостағаншасы бар. Аталығы көп, аналығының мойны болмайды. Алып дейтін себебі гүлдің диаметрі 45 см-ден 1 м-ге дейін жетеді. Арнольда гүлінің салмағы 10 кг-ға жетеді. Тозаңдануы айқас, жәндіктер арқылы жүзеге асады. Етті гүлсерігі қызғылт - қоңыр, әр жерінде ретсіз орналасқан ақшыл дақтары болады. Нашар иіс сол дақтардан таралады.

Дереккөздер
-----------
**Баку Оттары** (*Baku Fires*) — Бүкіләлемдік Бокс Сериясы шеңберінде өнер көрсететін Бакуда негізделетін Әзірбайжан бокс клубы. 2010 жылы құрылып, Азия аймағында өнер көрсетеді.
Азия тобында Астана Арландарын төрт кездесуінің үшеуін ұтып бірінші орын алған, ал плэй-оффта Париж Юнайтед Баку Оттарын жалпы есепте 6:4 есебімен жеңіп финалға шыққан.

Құрамы
------

| Салмақ дәрежесі | Боксшылар | Боксшылар | Боксшылар | Боксшылар |
| --- | --- | --- | --- | --- |

Сілтемелер
----------

* Ресми торбеті Мұрағатталған 24 желтоқсанның 2011 жылы.
* Дүниежүзілік бокс сериясы ресми сайты Мұрағатталған 14 ақпанның 2012 жылы.
Баку фуникулярының жаңа ғимараты
I Еуропа ойындары кезіндегі Баку фуникулярының көлігі
**Баку фуникуляры** (әз. *Bakı funikulyoru*) — Әзірбайжан, Баку қаласындағы фуникулярлық жүйе. Ол Нефтьчилар даңғылы мен шейіттер жолындағы алаңды байланыстырады. Бұл елдегі бірінші және жалғыз фуникулярлық жүйе болып қала береді.

Техникалық сипаттамалар
-----------------------

* Темір жолдар: бір жолдық учаске және сырғанау.
* Теміржол желілерінің ұзындығы: 455 метр.
* Бекеттер: 2. «Бахрам Гюр» және «Шехидлер Хиябаны»
* Вагондар: CWA Constructions компаниясы шығарған екі вагон.
* Жетек: электр, арқан.
* Максималды қозғалыс жылдамдығы: секундына 3 метр.
* Көліктің сыйымдылығы: 28 адам.
* Тасымалдау қабілеті: тәулігіне 2000 адам.
* Ұшу арасындағы аралық: 10 минут.
* Станциялар арасындағы жол жүру уақыты: 4 минут.
* Жол ақысы: 1,00 AZN (2017 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша). Төлем тек қолма-қол ақшамен.
* Жұмыс уақыты 10:00-ден 22:00-ге дейін, демалыс күні дүйсенбі.

Тарихы
------

Фуникулёр Әліш Лемберанскийдің бастамасымен салынған. 1960 жылы 5 мамырда ашылды. Автомобильдер Ленинградтық VARZ-е зауытында жасалған. Фуникулярдың бас конструкторы Аракелов Радчик Авакович.

2001 жылы Баку фуникулярында күрделі жөндеу жүргізілді. 2007 жылы тағы бір жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жөндеу кезінде заманауи технологияларды қолдану вагон қозғалысы кезінде рельстерден шығатын шуды жоюға мүмкіндік берді.

2012 жылы «Евровидение» ән байқауы басталар тұста Doppelmayr Garaventa австриялық-швейцариялық компаниясы фуникулярды қайта қалпына келтірді.

Әзірбайжанның Көлік министрлігі мен Баку қаласының әкімдігі Баку фуникулерін жаңғыртуды және оны ұзартуды жоспарлап отыр.

Заманауи фуникуляр
------------------

Баку фуникулері бірнеше рет жөнделді. Ол 1980 жылдардың соңында жабылып, 2001 жылы қайта ашылды. Баку фуникуляры 2001 және 2007 жылдары күрделі жөндеуден өтті. 2011 жылдың сәуірінде ол қайтадан толық жөндеуге жабылып, 2012 жылдың 23 мамырында қайта ашылды. Сәулетші: europroject, Вена/Ария (Сәулетшілер А.Мюллер/В.Хоффелнер/Х.Питер). Конструктор: GIG жобалары, Австрия.

Фуникулерде «Бахрам Гур» және «Шәһидтер жолы» деп аталатын екі станция бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бакинский фуникулер - вчера, сегодня, завтра, *Trend*.
2. ↑  Бакинский фуникулер открылся (ФОТО, ВИДЕО), *anspress.com*.
3. ↑  Обновленный бакинский фуникулер – ФОТО, *day.az*.
4. ↑  Бакинский фуникулер будет реконструирован - ФОТО, *1news.az*.
Бактрозавр
**Бактрозавр** атауы «бактерия кесірткесі» деген мағына береді. Динозавр бұдан 97-85 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде Шығыс Азия жерінде өмір сүрген. Бактрозавр шөппен қоректенген. Динозаврдың көлемі ерекше кішкентай. Бактрозаврлар қорғану мақсатында топтасып өмір сүрген. Жыртқыш динозаврлардан құтылу үшін қалың ағаштардың арасын тығылатын болған. Оның қаңқаларындағы маңызды сипаттары гадрозавр тұқымдасына жататын дәлелдейді.

Қызықты дерек
-------------

* Бактозаврдың алғашқы сүйектері Моңғолия мен Қытай жерінде Гоби шөлінен табылды.
* Бактозавр ауыруға бейім динозавр болған деген болжам бар.
* Жамбас сүйегінің ұзындығы — 80 см.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 1,5 тоннаға жуық
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
250250
**Омар Шипин** (1879 – 1963) – ақын, Қазақстанның халық ақыны (1961). 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан. Шығармаларының негізгі тақырыбы азаттық пен тәуелсіздік жолындағы күрес. Ұлытаудың түлегі. 1916 жылда халық-азаттық көтерілісіне белсене қатысушы, Амангелді Имановтың сенімді серіктерінің бірі. 1916 жылында патшаның қазақ және басқа да бұратана халықтар жастарын майданның қара жұмысына алу туралы жарлығына карсы көтерілген сарбаздар қатарына қосылған. Сол жылдары шығарған «Арман», «1916 жыл», «Амангелдінің айбаты»,
«Торғай соғысы» толғаулары халыққа кең тараған. «Сарбаз ақын» атанып, азаттық жаршысы болған **Шипин** Қазан төңкерісінен кейін «Патша тақтан түскенде», «Октябрь нұры», «Ақын үні» тағы басқа жырларын шығарды. Ақын 1942 жылы «Амангелді батыр» деген дастанын жеке кітапша етіп бастырды.
1943 жылдың жазында Қостанай облысының еңбекшілерінің сәлемдемелерін апарған делегация құрамында Ленинград майданына барып, жауынгерлер алдында жыр толғады. Осы сапары жөнінде ол
«Майдан жолында» атты ұзақ жыр шығарды. Ә. Жангелдиннің өмір жолына арналған «Әлидастанын», ұлы ағартушы, педагог-жазушы Ыбырай Алтынсарин туралы «Ыбырай» дастанын, әйел теңдігі, махаббат бостандығы тақырыбына арнап «Масаты Қыз» дастанын шығарды. 2-4-сайланған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Омар шаяны** (лат. *Homarus*) – буынаяқтылар типі, жоғарғы шаяндар класы, онаяқтар шаянтәрізділер отрядына жатад. Омар-лангуст емес, бірақ тақуа шаяндар, және кәдімгі шаяндарға өте жақын туыс. Омардың көлемі кәсіптік мақсатта ауланатын лангусттен анағүрлым кішкентай болады. Калифорния жағалауында омардың екі түрі тіршілік етеді. Олар лангусттерге ұқсас, бірақ шаяндарға туыс.

Құрылысы
--------

Омар тұқымдастардың шымшуыр тәрізді ұзын аяқтары болады,басқа жағынан , олар өзен шаяндарына ұқсас. Нағыз омарлардың бірінші жұп аяғы- өте ұзын,екіншісі мен үшінсісі одан қысқарырақ болады. **Жыныстық деформизм** қатты байқалады, еркегі ұрғашысынан едәуір үлкен.

Қорегі
------

Омарлар жыртқыш балықтардан сақтану үшін тастрадың астына тығылады және тасада отырып әрі-бері өткен қорегін ұстауға да ыңғайлы. Жақын келген жәндікті шымшыруын созып жіберіп, іліп алады .Омарлар өз мекенін қүм үйіндімелерімен белгілейді. Омардың еті, уылдырығы,бауыры тағам ретінде қолданылады. Ол-адам ағзасына өте пайдалы таңсық ас.

Қызықты деректер
----------------

XIX ғасырда адамдар омарларды қолдан өсірмек болған.Бірақ еш нәтиже бермеді. Омарлардың популяциясы күннен күнге кемуде. Омарлар кейде теңіз қаңлақтарының тамағын тартып алады. Омардың денесін **хитинді кутикула** жауып тұрады. Ол қорғаныш қызметін атқарады,бірақ үздіксіз өсуіне кедергі жасайды. Сондықтан омар кутикулаы түлеген кезде ғана өседі. Омарлар алғашында 8000-ға дейін ,ересектері 30 мыңға дейін жұмыртқа салады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер"Жануарлар" энциклопедиясы
**Талдаудың радиометрлік әдістері. Қолданылуы.**

Аналитикалық химияда радиоактивтіктің қолданылуы сан алуан, әсіресе радиоактивтілікті өлшеу ғьшыми-зерттеу мақсатында,
мысалы, көптеген химиялық реакциялардың кинетикасы мен механизмін зерттеу, түрлі физикалық және химиялық тұрақтыларды
анықтауда кең қолдау табуда. Радиоактивтілік талдау әдісі бойынша түрлі биологиялық және физиологиялық кұбылыстар зерттеледі. Бұл
әдіс кейбір ауруларға диағноз қоюға қолданылды. Изотопты қосу арқылы басқаша әдістермен талданбайын күрделі қоспаларды
зерттеуге болады. Химиялық қасиеті бойынша өте жақын, атап айтқанда, цирконий -гафний, ниобий - тантал сияқты қоспалар. Бұл
әдіс органикалық қосылыстарды талдағанда да, олардың механизмін
зерттеп, өзара түрленуін анықтағанда да тиімді.

Аналитикалық әдістердін ішінде радиометрлік әдістердің артықшылығы - талданылатын элементтің өте аз мелшерде болуы, әмбебаптығы, жоғарғы талданпаздығы, қоспада кездесетін бірнеше элементтерді бір сәтте анықтайтындығы. Ол тіпті бір граммның миллиондаған бөлігін де талдайды.

Радиометрлік әдіс бұзуға жол бермейтін әдіске жатады. Көптеген жағдайда үлгіні ерітіндіге айналдыруды керек етпейді, сынаманы әзірлеуде уақыт көп кетпейді.

Жоғары сапалы таза заттарды да осы радиометриялық әдіс арқылы анықтаймыз. Мұндай caп, таза заттар оптикада, электроникада, атом өнеркәсібінде және халық шаруашылығының басқа да салаларында қолданылады. Активтелген талдау әдісі суды, көптеген геохимиялық, биологиялық, ғарыштық заттарды да талдауға және олардың сапасын бақылауға жемісті қсшданылады.

Резонансты гамма спектроскопия аналитикалық химияда шектеулі қолданғанымен, ол ғылыми-зерттеу жұмыстарындағы көптеген теориялық мәселелерді, атап айтқанда, қосылыстағы валенттілік күйі мен атомдардың тотығу дәрежесін анықтауға көмектеседі.

Жалпы радиометрлік әдістің басты кемшілігі - ол адамға зиянды радиоактивті заттармен жұмыс істеу. Радиоактивті қосылыстар,
жекеленген заттар мен элементтер тірі организмге тікелей әрі теріс әсер етіп, қауіп төндіреді. Демек, олармен жұмыс істегенде ерекше
ережелер мен нұсқауларды өте мұқият орындау керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық. II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7
**Мергенбай Жырау** (1831 жылы, қазіргі Қостанай облысы Қарабалық ауданы – 1911, сонда) – жырау, күйші.

Мергенбай Жырау Қостанай, Ақтөбе аймақтарын көп аралап, "*Қобыланды батыр*" жырынан "*Қобыландының Темірланды жеңуі*" және "*Қобыланды батырдың баласы Киікбай*" атты жыр-дастандарды жеткізген. Бұлардың үшеуі де 7 – 8 буынды жыр үлгісімен толықтай жырланған. Жинап, қағаз бетіне түсіруші – Ш.Қалмағамбетұлы.

Бүгінде Мергенбай Жырау жырлаған үлгілер "*Қобыланды батыр*" жырының негізгі нұсқаларының бірі саналады. М.Әуезов, Қ.Жұмалиев, М.Ғабдуллин, Е.Ысмайылов оның жыраулық өнерін жоғары бағалады. Мергенбай Жырау туралы мағлұматтар О.Нұрмағамбетова, Ә.Қоңыратбаев, М.Ғабдуллин, т.б. ғалымдар еңбектерінде кездеседі.

Дереккөздер
-----------

```
* Қазақ энциклопедиясы
```
Каракалла Рим империясын б.з. 211 – 217 жылдар аралығында билеген. Ол Галлиядағы Лугдунум деген жерде дүниеге келген. Кейінгі император Септимия Север мен Юлия Домнаның ұлдары. Жеті жасында оның есімі Марк Аврелий Антонина Септимия Бассиан болып өзгерді. Бұл Марк Аврелийдің отбасымен нығайту үшін керек болған еді. 213 жылы Каракалла солтүстікке, неміс шекарасына алемандардың мәселесін шешуге аттанды. Каракалла жауынгерлер не жесе, бұл да соны жеп, олардың жалақыларын өсіріп, өзін барынша қарапайым ұстау арқылы олардың ризашылығына бөлінді. Каракалла бар болғаны 29 жасында қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
Қазақ салт-дәстүрге бай халық. Қазақтар тойды да, мейрамды да салт-дәстүрімен қарсы алған. Мысалы:

Тоғыз аяқ, тоғыз табақ
----------------------

Ойын-сауық, әдет-ғұрып ойындарының бір түрі — «Тоғыз аяқ, тоғыз табақ». Бұл әсіресе қазақтың баласын үйлендірерде қыздың әкесіне барып, құда түскенде, екі жақтың келісімі жарасқан шат-шадыман көңіл күйін, туыстық жарастық көңіл күйді білдірген. Осы құда түсу кезінде қонақ сыйларын халық «тоғыз аяқ, тоғыз табақ» деп атаған. Халықтың әдетінде жайшылықтағы қонақ асы бөлек те, құданың асы бөлек берілген. Құдалардың арасындағы сөз әбден келісіліп болғаннан кейін, енді құданың қайтардағы қонақ асысы тағы бөлек — «Құйрық-бауыр» болыпты. Мұнда құйрық май мен бауыр туралып, оған қосымша айран араластырып, қайтар жолда жесең де жейсің, жемесең де жейсің деген ойын-кәде жасаған. Жемесең тойғаныңның белгісі деп, құдаларға асатқан кезде айранды бетаузына дейін түгелдей жағып шыққан. Құда енді бұл асатудан тек кәдесін жасап барып әрең құтылған. «Құйрық-бауыр» асататын көбінесе жас келіншектер болып келеді де, олар асататын адамдарына арнайы ән айтумен болады. Қатынасушылар көбінесе тапқырлық, шапшаңдық көрсетіп жазадан құтылып кетуге, асатушылардың саусақтарын тістеп алуға тырысады.

Арқан тарту
-----------

  

Бұл ойынды ойнау үшін, алдымен бес-алты ойыншы тартқанда үзілмейтін арқан және үлкен адамның алақаны көлеміндей екі тақтай дайындап алу қажет. Ол тақтайлардың ортасынан арқан өтетіндей етіп теседі. Енді қарды жентектеп, аққалаға ұқсатып үйеді де, оның орта шенінен таяқпен тесіп, әлгі арқанды өткізеді. Содан кейін тақтайіпанын, екеуін арқанның екі ұшына кигізеді де, таяқшаларды аққалаға екі-үш қарыстай таңап қалғанда тоқтатады да, тақтайшалар аққалаға тірелгенде кейін сырғып кетпес үшін арқанды түйеді. Бәрі дайын болған соң, балалар екі топқа бөлінеді де, арқанды екі жаққа тартады. Аққала қалай құласа, сол топ жеңіп шыққан болады. Жеңілген топ аққаланы қайта жасайды. Ойын қайта басталады. Ойын ойынға қатынасушылардың күш-қуатын дамытуға, таза ауада дем алып, еңбектенуге үйретеді.

Ақыры
-----

Әр адам өз салт-дәстүрін, ұлттық ойындарын білу керек. Қазақтар өз ұлттық ойындарын білмесе, бұл оларға кішкене болсада көмектеседі, олар «арқан тарту» және «тоғыз аяқ, тоғыз табақ» ойындарын біле алады.
Қазақтың құйрықты қойы - қылшық жүнді жергілікті тұқым. Ет, май, жүн алу үшін өсіріледі. Қазақстанның табиғи жағдайына бейімделген, төзімді, жайылым отын жақсы пайдаланып, тез семіреді. Кезінде халықтың көшпелі тұрмысына байланысты қажетін өтеуге, 
нақтылы жердің табиғи ыңғайына карай сұрыптау нәтижесінде еліміздің әр түрлі өңіріңде қазақтың құйрықты қойының бірсыпыра түрлері қалыптасқан (қазақы, еділбай қойы). Бұлар бір-бірінен денесінің ірілі-уақтығына, салмағына және құйрық майының
үлкен-кішілігіне қарай айрылады. Қазақтың құйрықты қойының қошқары - 80-90 кг, саулығы - 55-60 кг тартады, олардан тиісінше, 3-3,5 және 2-2,5 кг жүн қырқылады. Түсі әр түрлі - қара, қоңыр, қызыл болып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
*Мерена- көздерді өлтіруші (Жүрегі әлсіз жандарға көруге болмайды)*

```
 youtube.com желісіндегі ең қорқынышты видеолардың бірі екен. Егер өсекке сенер болсақ, осы роликті көрген адамдар, араға ұзақ уақыт салмай өздерін өлімге қиятын болған. Бұл қалай сонда? 
```

2008 жылы Ютуб желісінде, аталмыш ролик келіп түскен, араға ұзақ уақыт салмай, Сан-Брунодағы Ютуб желісін бас кеңсесіне хабарлама келеді. Онда осы видеоны көрген ер адам, ас үй пышағымен өз көзін ойып алғандығы жайында айтылған. Бірақ әкімшіліктегілер, бұл жай әзіл болар деп қабылдайды. Бірақ, осы тәрізді хабарлар көбейе береді, видеоны көрген жандардың 153 адамның қаза болған екен. Осыдан соң әкімшіліктегілер, осы видеоны тексеріп көрмекші болады. Видеоның атауы Mereana Mordegard Glesgorv (қай тілде екені белгісіз). Роликтің ұзақтығы 2 минут, бірақ, күтпеген жерден 45 секунтта техникалық қолдау қызметкерлері роликті жауып тастайды. Басқалары, бірден барлық видеоапараттарды сөндіреді. Ролик дереу федеральдық қорғау қызметіне жөнелтіледі. Ол жердегілер видеоның әуелгі 22 секундын қойып көреді.
Осы видеоны толық көрген 153 адам көздері ойып алып, өздерін өлтірген болса, тек жарым-жартылай көрген техникалық қолдау қызметкерлерінің барлығы писихикалық емдеу орындарына жөнелтіледі.
Кадрдағы адам АҚШ батыс жағалауын мекендеуші Майк Шемрихен (Mike Shemrihen). Өсек сөзге қарағанда ол Индонезияға кино түсіру мақсатымен кеткен. Бірақ, Индонезияға барған, бармағанын ешкім білмейді. Индонезия елі де шекарадан өткен-өтпегеніне жауап бере алмаған. Туристке іздеу жарияланады. Ол жоғалып кеткен соң үш аптадан соң желіге видеоролик салынады.
**Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі** Талғат Бигелдинов атындағы — авиация мамандарын даярлайтын жоғары оқу орны. 1974 ж. ашылған. 

  

Оқу мерзімі 4 жыл. 4 факультеті, 16 кафедрасы бар. Инженер-ұшқыш, инженер-психолог, жалпы инженер т.б. (барлығы 13) мамандықтар бойынша авиация кадрларын даярлайды. Училищеде 11 ғылым кандидат ұшқыштар, нұсқаушылар, инженер-оқытушылар дәріс береді. 

Кітапханасы, оқу-әдістемелік ғимараты, оқу залдары, жатақханасы, тренажер орталығы бар. 1996 жылдан Венгрия, Ауғанстан елдері үшін де ұшқыштар даярлайды. Сырттай оқытатын бөлім жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Кентастың негізгі минералы – пиролюзит
**Ақтөбе марганец кендерінің тобы** - Ақтөбе облысындағы Біршоғыр темір жол санциясының солтүстік-шығысында 20 км-дегі Шуылдақ қонысында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ұсақ кендер мен кентас белгілері девон мен тас көмірдің шөгінді-эффузивті, бордың, төменгі палеогеннің жоғарғы бөлімдерінің шөгінді жыныстары мен көне дәуір жыныстарының үгілу қыртысында кездеседі. Кен Біршоғыр синклиналінің солтүстік бөлігінде, девонның қышқыл эффузивтерінің туфтекті құмтастарымен жапсарласқан.

Сипаты
------

Кентас денелерінің созылымы меридиандық бағытта құлау бұрышы 27-35°С-қа тең. Кен орнында екі кентас денесі бар. Олардың ұзындығы 250 – 350 м, құламасы 130 – 150 м тереңдікке дейін жетеді, орташа қалыңдығы 0,85-1,10 м. Марганец мөлшері 1-сінде 3,56 – 40,9%, 2-сінде 13,7 – 41,3%. Кентастың негізгі минералы – пиролюзит. Кен қоры 150 мың т шамасында.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедиясы, V- том
*Басқа мағыналар үшін Ешкіөлмес деген бетті қараңыз.*
**Ешкіөлмес**, *Күреңбел* – Жетісу (Жоңғар) Алатауының тұтас бір сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу ауданындағы, Көшкентал ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1672 м.

Тарихи деректер
---------------

Күреңбел туралы Ш. Уалиханов "Бүкіл Орта Азияда бұған тендес жер жоқ" деп толғанған. Ешкіөлмес Күреңбелдің күнгейін қыстап, қөрек көрген ешкілер қыстан аман-есен шығып, төлдерімен өсіп өнеді. Бұны көрген халық қандай қақаған аяз, жұттан ешкі өлмей қыстап шығатын "Ешкіөлмес жер" деп атап кеткен. Осы жотаның баурайындағы "Тоғыз құмалақ" мекенінде 1895 жылы Біржан сал мен ақын Сара Тастанбекқызының айтысы өткен.

Жер бедері
----------

Батысында Ақешкі, шығысында Қопалы (Қапал) өзендері жатыр. Ендік бағытта 35 км-ге созылған жотаның солтүстік беткейлері тіктеу, оңтүстік жайпақ келген. Ол сай-жыралармен тілімденген. Баурайынан Ақешкі, Қопалы, Қызылағаш, Сарыбұлақ, т.б. өзендер бастау алады. Суы шипалы бұлақтар жиі кездеседі.

Өсімдігі
--------

Беткейлері мен шатқалдарында терек, тал, жеміс ағаштары аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Етегінде далаға тән өсімдіктер өседі.

Елді мекендері
--------------

Ешкіөлмес баурайында Тамбала, ақын Сара, Көшкентал, Ақешкі, Қапал, оңтүстік етегінде Қоңыр, т.б. елді мекендер орналасқан. Шығысында Қорымбел қонысы Баянжүрек тауына дейін созылып жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Ешкіөлмес алтын кен орны** — Ақмола облысы Шортанды ауданы Шортанды кентінен шығысқа қарай 45 км жерде. Кен орны ежелгі кен қазбаларының ізімен 1931 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны Сілеті гранитоид массиві мен прекембрийлік шөгінді-метаморфтық жыныстардың түйіскен жерінде орналасқан.

Жатыс сипаты
------------

Кен денелері ұзындығы 40-100 м, қалыңдығы 0,5-2 м-ге (кейде 14 м-ге дейін) жететін күрделі линза пішіндес. Алтын-сульфидті кентастар 3 түрге бөлінеді: агрегаттық, желілі-сеппелі және сеппелі.

Минералдары, құрамы
-------------------

Кентас түзілу процесінің сатылығына қарай кобальтинді байланысты, теллур-висмутты және висмутты минералдар қауымдастығы кездеседі. Халькопирит қауымдастығы желішелер түрінде тараған. Кентастарда Au, Cu, Ag, Bі, Mo, Co, Zn кездеседі. Кен орны қоры жағынан орта кен орындарына жатады. Тотығу белдеміндегі кентас Ақсу кеніші мен кішігірім карьерлерде өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Мурильо Батроломе Эстебан** (Murillo, Bartolome Esteban) -(1 қаңтар 1618 жылы шоқынған, Севилья, Испания -3 сәуір 1682 жыл, сол жерде), испан суретшісі. .17 ғасырдағы Испаниядағы ең атақты барокко стилінің діни суретшісі, керемет композицияларымен ерекшеленеді, олардың көбі туған жері Севильидің діни ордендеріне және ағайындарына арнап жазылған. Оның бұрынғы жұмыстары Ф.Сурбаранның натуралистік стилінде жазылған, бірақ кемелденген стилінің қалыптасуы жағынан 1650 жылдары атағы мен танымалдылығы бұрынғы шеберлерден асып түсті. 

«Непорочное зачатие» (1652) (өзінің сүйікті сюжеті) тәрізді кейінгі маталарындағы пішінді жеңіл модельдеуі, мол түсі мен көлемді қылқаламы 16 ғасырдағы венециандық және фламандтық барокко стиліндегі суретшілердің әсерін көрсетеді. Оның шығармаларын Испания мен империядағы көптеген суретшілер көшіріп, соған еліктеген; испандық әлемнен тыс жерлерге атағы әйгілі болған алғашқы испан суретшісі болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Үлбі жотасы** – Алтай тауларының батыс бөлігіндегі таулы жота.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы жерінде. Үлбі және Бұқтырма өзендерінің суайрығы, биіктігі 2371 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Негізінен құмтас, әктас, кристалдық тау жыныстарынан түзілген.

Климаты
-------

Климаты батыс жағында жатқан өңірлерге қарағанда ылғалдылау келеді. Қаңтардың орташа температурасы -17 -20 °С, шілдеде 20-12 °С, биіктеген сайын 10-12 °С-қа салқындайды; жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 2000 мм.

Өсімдігі
--------

Жотаның төменгі беткейіндегі күңгірт қызыл қоңыр және қара топырағында далаға тән өсімдіктер тараған, одан жоғары шырша, қарағай, қайың, көктерек аралас орман өседі. Атырабы шабындық және жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Рене Магриттінін фотографиясы
**Магритт Рене** (толық аты Магритт Рене-Франсуа-Гилен) (фр. ) (21 қараша 1898 жылы, Лесин, Бельгия — 15 тамыз, 1967 жылы, Брюссель), бельгиялық суретші..

Бельгия академиясының көркем өнерін бітіргеннен кейін (1916-18 жылдары), Түсқағаздардың эскизін жасап және сол кезеңнің жарнамалық плакаттарын салды. Брюссел Көркем галереясы оған қолдау көрсетіп, өзін өнерге толықтай арнауға мүмкіндік берді. Оның алғашқы жұмыстары кубизм және футуризм стилінде орындалды; 1922 жылы Дж.Де Кириконың шығармаларымен танысқаннан кейін СЮРРЕАЛИСТ болып, Қауіпті жағдайдағы адам өлтіруші кенебін салды (1927 жылы).

Оның жұмыстарында көп көрініс табатын бейнелер – теңіз, ашық аспан, әйелдің кеуде мүсіні, ыдыстағы буржуаздық «кішкентай адам», биік жартаста қалықтап ұшып жүру; ал жұмбақ және логикасыз кенептерінде белгісіз кеңістік, уақыт пен өлшем оның кәдімгі элементтері болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Үкіметаралық халықаралық ұйымдар** - мемлекеттер тобының өзара келісімімен құрылады. 

Бұл ұйымдардың шеңберінде мүше-мемлекеттердің өзара қарым-қатынасы орнайды және мемлекеттің ресми сыртқы саясатының шеңберінде жүргізіледі. II дүниежүзілік соғыстан кейін үкіметаралық ұйымдардың беделі артып, саны да көбейді. Егер XX ғасырдың басында олар отыз шақты ғана болса, соңында 254 ұйым тіркелген. Халықаралық үкіметаралық ұйымдардың әртүрлі жіктелуі бар. Анағұрлым кең таралғаны - геосаяси белгісі және қызмет бағыты бойынша жіктеу. Геосаяси белгілері бойынша: әмбебап (БҰҰ); аймақаралық (Ислам конференциясы ұйымы); аймақтық (ЕҚЫҰ), субаймақтық (Бенилюкс) ұйымдар анықталған. Қызмет бағыты бойынша: жалпы мақсатты (БҰҰ); экономикалық (ДСҰ); әскери-саяси (САШҰ); қаржылық (ХВҚ); ғылыми-техникалық (Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттік); құқыққорғаушылық ("Интерпол") және тағы басқалар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
Алты орда шекаралары  

1389 жыл
**Үкек** немесе **Увек** - Алтын Орданың басты қалаларының бірі. Ол қазіргі Саратов қаласының жанындағы Увек деревнясының маңында болған.  

  

14 ғасырдағы араб саяхатшы Ибн Баттура мен Абу-ль-Фида жазбаларында Үкек туралы деректер кездеседі. 14 ғасырдың бас кезінде Үкек өз теңгелерін соқты.   

Зерттеу жұмыстары 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың бас кезінде жүргізілген. 1913 ж. А.А.Коротков жасаулы әйел жерленген мавзолейге (14 ғ.) қазба жұмыстарын жүргізді. Зерттеу жұмыстары кезінде кан жүргізілген үй қалдықтары, қыш көрік, мұсылман мазарлары табылған. Үйлер негізінен күйдірілген және шикі кірпіштен салынып, кейде олардың қабырғалары ағаштан тұрғызылған. Сонымен қатар Үкек жұртына су құюға және астық салуға арналған науалар, тастан жасалған ыдыстар т.б. заттар табылған. Қала 14 ғасырды аяғында күйреген.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Көмірсутектердің селдірлену ореолы.** Мұнай немесе газ жатындарынан бөлінген сұйық немесе газ түріндегі
(көбінесе газ түріндегі) көмірсутектермен, иә болмаса көмірсутектердің
өздерін кіріктірген ортаға тигізген физикалық-химиялық және биохимиялық
әсері салдарынан пайда болған қосындылармен қаныққан таужыныстармен,
әйтпесе сол таужыныстардағы сулармен (кейде кенорынның беткі
жазықтығымен орайлас атмосфералық ауамен) сипатталатын, сөйтіп кенорын
айнасынан көрініс беретін арнаулы белдем. Мұндай белдемдер кенорынның
қалыптасу сатысында да, оның бұзылу сатысында да етек алуы ықтимал.

Кіріктіруші таужыныстардың өтімділік сипатынан туындайтын өзіндік пішіні жағынан көмірсутектердің селдірлену ореолы көлемдік, аудандық және созылмалы ореолдар болып үш, ал өздерін қалыптастыратын процестердің сипатына орай да олар
диффузиялық, сүзбелі және инсүзбелі ореолдар болып үш түрге бөлінеді.
Диффузиялық ореолдар көбінесе газ кенорындарына тән; сүзбелену
ореолдары мұнай мен газ жатындары аумағынан әртүрлі бұзылыстар бойымен
тік бағытта жоғары қарай жылыстауы салдарынан қалыптасады; инсүзбелі
ореолдар әдетте диффузиялық ореолдар есебінен қалыптасады, бұл процеске
жауапты таужыныстар қимасының өнімді бөлігі және оны көмкеретін
таужыныстар арқылы жылжыған су массалары болып табылады.

Көмірсутектердің селдірлену ореолы мұнай және газ кенорындарын іздеудің тікелей геохимиялық әдістерін қолдану барысындағы нақтылы зерттеу нысаны болып табылады (газдық, таушайырлық, микробиологиялық, радиометрлік түсірулер). Сөз болып
отырған ореолдардың ауқымы оларды қалыптастырған кенорындардың
ауқымынан әлдеқайда қомақты болып келеді, бұл ореолдар (әсіресе сүзбелену
ореолдары) тік бағытта жер бетіне шейін көтерілуі ықтимал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
**Көмірсулар алмасуы**  – тірі организмдерде жүретін көмірсулардың қорытылу, ыдырау, сіңірілу, сондай-ақ, олардың басқа қарапайым заттардан биологиялық түзілу процестерінің жиынтығы. Адам мен жануарлардың қоректенуіне қажетті негізгі көмірсуларға крахмал жатады. Адам қорегінде дисахаридтердің де атқаратын қызметі үлкен. Ферменттердің (амилазалар, мальтазалар, сахаразалар және лактазалар) әсерінен ас қорыту жолдарында бұл көмірсулар гидролиздік жолмен ыдырайды. Осының нәтижесінде түзілетін моносахаридтер (негізінен, глюкоза, фруктоза және галактоза) қан тамырлары арқылы тіндерге тарайды.
**Көсемәлі Сәттібайұлы** (3 ақпан 1959 жылы туған, Талас ауданы, Амангелді ауылы) – жазушы, журналист, Қазақстан Жазушылар одағының және Қазақстан журналистер одағының мүшесі.

Қазақстандық боксшы Олжас Сәттібаевтың әкесі.

Өмірбаяны
---------

Қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін журналист мамандығы бойынша бітірген (1985). 1976 – 77 жылдары Жамбыл облысы, Талас ауданына қарасты А. А. Жданов атындағы кеңшарда құрылысшы болып жұмыс істеген. 1979-1981 жылдары КСРО-ның Моңғол еліндегі әскери қызметінде болған. 1981 – 86 жылдары Талас ауданындағы «Ленин жолы» («Талас тынысы») газетінде тілші, 1986 – 91 жылдары облыстық «Еңбек туы» («Ақ жол») газетінде тілші, 1991 –93 жылдыры Жамбыл облыстық телерадиотарату компаниясында редактор, аға редактор болды. 1993-1994 жылдары республикалық «Жас Алаш» газетінің Жамбыл облысындағы тілшісі, 1994 – 97 жылдары республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің осы облыстағы тілшісі, 1998 жылы Жамбыл облыстық "Ақ жол" газетінің баспа-коммерциялық бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1998 жылдан 2004 жылға дейін республикалық «Жас Алаш» газетінің Жамбыл облысындағы тілшісі болып еңбек етті. 2004 жылдан 2014 жылға дейін республикалық "Егемен Қазақстан" газетінің Жамбыл облысындағы меншікті тілшісі болды. 2014 жылдан бүгінгі күнге дейін Жамбыл облыстық "Ақ жол" газеті ЖШС-ның директор-бас редакторы.

Шығармашылығы
-------------

1988 жылы жазушы К. Сәттібайұлы «Елгезек Бағдаршам, Ток-Қуат және басқалар» атты ертегі-хикаятымен "Жалын" баспасының жабық бәйгесіне қатысып, екінші жүлдеге ие болды. Содан бері қаламгердің әр жылдарда «Шеткері үйдің жарығы», «Бағдаршамның басынан кешкендері», «Күнге ғашық өлкеде», «Тараздан тәбәрік», "Шындыққа... қызығамын, Шындықты... аяймын", "Сайқымазақ дүние", "Шарбақтының жалғызы", "Аран", "Шың мен Шынар" және "Хауа Ананың көз жасы" атты көркем және публицистикалық кітаптары жарық көрді. Сондай-ақ, «Бастау», «Қазақ балуандары», "Елбасы", "Кәусәр бұлақ" және басқа да ұжымдық жинақтарға әңгімелері, ертегілері, хикаяттары мен эсселері енген.

Марапаттары
-----------

* "Дарабоз" әдеби бәйгесінің бірнеше дүркін жүлдегері.
* Қазақстан Жастар одағы мен Қазақстан Журналистер одағының Баубек Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты.
* "Ерен еңбегі үшін" (2009 жыл)
* "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" (2014 жыл)
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі (2001 жыл)
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерекелік медалі (2005 жыл)
* Қазақстан Республикасының және оның астанасының дамуы мен қалыптасуына елеулі үлес қосқаны үшін «10 жыл Астана» мерекелік медалі (2008 жыл)
* «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі (2009 жыл)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі (2011 жыл)
* «Қазақстан полициясына 20 жыл» мерекелік медалі (2012 жыл)
* «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл» мерекелік медалі (2014 жыл)
* Талас ауданының Құрметті азаматы (2009 жыл)
* Тараз қаласының Құрметті азаматы (2016 жыл).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**Көтергіш күш** — сұйық не газ ішінде қозғалған денеге сол орта тарапынан әсер ететін күш. Дене қозғалысына перпендикуляр және ауырлық күшін теңгеретін К. к. ауада одан әлдеқайда ауыр дененің (мыс. ұшақтың) ұшуына мүмкіндік береді. Бұл күштің шамасы атака бұрышының (ұшақ қанатының астыңғы беті мен оның ұшу бағыты арасындағы бұрыш) мәні бойынша сипатталады. Алғашқыда бұл бұрыш өскен сайын (ұшақ қанатының кейбір пішіндері үшін 15-қа дейін) К. к-тің шамасы да артады. Атака бұрышы белгілі бір шамаға жеткен соң, қаптай аққан ағынның қанаттың үстіңгі қабатынан үзілуіне байланысты К. к. күрт төмендейді. К. к-тің шамасы (F) былай анықталады: F = cyS2/2, мұндағы су – К. к-тің өлшемсіз коэфф-і,  мен S – дененің жылдамдығы мен дене бетінің ауданы,  – ортаның тығыздығы. К. к-тің пайда болу себебін алғаш рет 1904 ж. орыс ғалымы Н.Е. Жуковский түсіндірді (қ. Жуковский теоремасы). К. к. терминін кейде гидростатикалық К. к. ретінде де пайдаланады. Бұл жағдайда оны сүйемелдеуші күш деп атайды.
**Көуата** (түрікм. *Köw-ata*) — табиғи жер асты көлі. Түрікмен тілінен аударғанда «үңгірлердің атасы» дегенді білдіреді. Ол Түрікменстан аумағында, Ашхабадтан 100 шақырым жерде Бәһерден үңгірінде орналасқан. Бұл елдегі туристік орындардың бірі. Көл орналасқан үңгірдің жалпы ұзындығы 250 м, көлдің өзі 75 м, көлдің ені 8 м-ден 23 м, тереңдігі 12 м (14 м) дейін. Жыл бойы судың температурасы +33-тен +38 °C-қа дейін жетеді.

Сипаттамасы
-----------

Бәһерден үңгірі геологиялық жасы бойынша өте көне қуыстардың бірі болып табылады, оның төменгі бөлігі қазіргі уақытта термалды суларға толы. Көлге 350 сатыдан тұратын ұзын жарықтандырылған баспалдақ апарады.

Тарихы
------

Үңгір мен жер асты көлі туралы алғашқы ғылыми деректер 1856 жылы пайда болды, бірақ ол 1896 жылы жергілікті баспасөзде Баһарлы теміржол станциясы қызметкерлерінің қамқорлығының арқасында үңгірге түсуге ыңғайлы болу үшін ағаш баспалдақтар орнатылғандығы туралы хабарлама жарияланғаннан кейін кеңінен танымал болды. Сол уақыттан бері үңгір мен көл Түрікменстан тұрғындарының жиі баратын жеріне және туристік тартымды орнына айналды.

Геологиясы
----------

Көл суында 38 химиялық элемент: күкірт, йод, магний, калий, натрий, сульфат, алюминий, бром, темір, сүрме бар.

Өсімдік және жануар әлемі
-------------------------

Флорасы мен фаунасы мардымсыз. Үңгірде алты түрге жататын жарқанаттардың шағын колониясы: кәдімгі, сүйментұмсық, үшкірқұлақты, үштүсті жарқанат, жерорта, оңтүстік және ірі тұмсығы сүйірленген жарқанаттар мекендейді. Үңгірдегі өсімдіктердің ішінен қынаның кейбір түрлері ғана табылған. Сондай-ақ көру қабілетінен айырылған балықтар мен шаян тәрізділердің түрлері де бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Көуата.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 сәуір 2020.