recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Торғай Әмірханұлы Әлімбаев**(1945 жылы туған, Қарағанды облысы) – тарих ғылымдарының докторы (1998), профессор (2000), Халықаралық экология академиясының академигі (1999). Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.

Қарағанды педагогикалық институтын бітірген (1968). 1977–2002 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінде оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 2002–2004 жылы Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы мемлекеттік қызметкерлер академиясында, Басқарушы мамандарды даярлау институтының директоры қызметтерін атқарды. 2004 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі. Әлімбаев 70 ғылыми еңбегі мен 4 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014
3. ↑  Қазақ энциклопедиясы

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
```
 Алтынсариннің педагогикалық-мемориалдық мұражайы – ғылыми-мәдени мекеме. Торғай кентінде орналасқан. Қазақ халқының ұлы ұстазы, көрнекті қоғам қайраткері және ағартушы Ы. Алтынсариннің өмірі мен педагогикалық қызметін зерттеп, насихаттау мақсатымен ұйымдастырылған. Торғай кентінде 1864 жылы 8 қаңтарда тұңғыш шаңырақ көтеріп, кейін ұлы педагогтің есімі берілген мектеп ғимаратында ашылған. Мұражайды ұйымдастыруға мектептің 1988 жылғы түлектері үндеу тастап, қозғау салды. Мұражай залдарына рет-ретімен қойылған мүліктер мен деректі құжаттар ұлы ұстаздың бүкіл өмір жолынан, өлкеде оқу ісін ұйымдастыру, алғашқы мектептер ашу сияқты сан қырлы ауыр қызметінен мол мағлұмат береді. Сол кезеңдегі қазақ ауылының әлеуметтік ахуалын, оқу-тәрбие ісінің мүшкіл халін көрсететін бай материалдар жинақталған. Ғалымның аса қымбат құжаттары мен қолжазбалары, хаттары, іс қағаздары, оқулықтарының алғашқы басылымдары, Торғай мектебі оқушыларының тізімі, Ы. Алтынсарин араласып, пікірлес болған орыс ағартушыларының, қолөнер училищесі шәкірттері мен ұрпақтарының, ағартушылық қызметін ілгері жалғастырған ізбасарларының фото-суреттері қойылған. Жұртшылық қазақ ғалымдарының ұстаз мұрасын, ғалымдық-педагогтік қызметін зерделеп, қорытындылайтын күрделі зерттеу еңбектерімен де танысады. 
```

1. ↑  "Торғай елі" энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы,"Арыс" баспасы 2013 жыл
Торқанатты барылдауық қоңыз
**Торқанатты барылдауық қоңыз** (лат. *Calosoma reticulatum*) – таралу аймағы үзік, саны тез қысқарып бара жатқан, сирек кездесетін түр. Қазақ шоқыларының орталық бөлігінде, Кинела тауларында, Ақтөбе маңында, Жанарқада, Сарысу өзені аңғарында таралған. Каспий теңізінің батыс жағалауынан табылғаны жайлы мәлімет бар. Орталық Еуропадан белгілі. Ашық далалы жерлерде, сирек құрғақ қарағайлы ормандарда, егістіктерде кездеседі. Қоңыздар көктемде және жаз басында белсенді, бірақ кейде тамыз, қыркүйекте де кездеседі. Жыртқыш-полифаг. Тіршілік ету ортасының адам әрекетінің әсерінен(жер жырту, улы химикаттар мен минералды тыңайтқыштар пайдаланудан) қысқаруына байланысты түрдің жойылып кету қаупі бар.

Дереккөздер
-----------

* Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Митяев, Р.В.Ященко, В.Л.Казенас.
**Мариус Иванович Петипа** (1818—1910) — орыс балет артисі, балетмейстер. Ұлты — француз. Биші отбасында туған. Әкесі Жан Антуаннан және О.Вестристен сабақ алды. 1838 жылдан бастап Францияда, АҚШ-та, Испанияда өнер көрсетті. 1847 жылы Ресейге келіп, өмірінің соңына дейін осында тұрды. 1855—1887 жылдары Петербург театр училищесінде ұстаздық етті. 1862 жылдан Петербург балет труппасының балетмейстері болды. 60-тан астам балет қойды. 1862 жылы ол өзінің ең бірінші ірі "Фараонның цызы" балетін сахнаға шығарды. Ең бастысы, жақсы қойылған ерекше билерімен және сезімталдығының арқасында ол Петербургтегі күндерін табыспен өткізді.

Петипа қойылымдарының еңбастысы академиялық классикалық балет болды. Сонымен қатар балетмейстер билер құру әдемілігімен, қозғалыстарының әртүрлілігімен, қимылдарының әсемдігімен көрерменді таңғалдыратын кордебалетке үлкен мән берді. Петипа шығармашылығында үлкен рөлді П.И.Чайковскийдің балеттері атқарды 1890 жылы П.И.Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруын" және 1898 жылы А.К.Глазуновтың "Раймондасын" тағы басқа балеттерді қойды. Мариус Петипаның "Аққу көлі" балетіндегі жетістік болып 1 және 3-актілер саналады. Әсіресе орыс хореографиясының аса көрнекті туындысы болып ханзада Зигфрид пен Одилияның дуэті есептеледі. Би сахналарын Петипа қатаң композициялық заңдарға құрды. Ол кейіпкерлерінің сезімін шынайы жеткізу үшін, жарқын мінез шығару үшін ең нақты қимыл-қозғалыстарды таба алатын. Петипа балеттеріндегі халықтық сахналар әлі күнге дейін өзінің сұлулығымен және үлкен поэтикалық қуатымен таң қалдырады. Оның ең танымал балеттері әлі күнге дейін көптеген әлем театрларының репертуарларында орын алып тұр.
**Хасен-Жәмилә** - жыр. Шыңжаңды мекендеген қазақтардың өмірінен туған нақты тарихи жырдың бірі - "Xасен - Жәмилә". Жырдың кері (1976). Көкшетау қаландағы педогогикалық училищені (1954), Қаз¥У-ды (1961) бітірген.

1954 - 1955 жылдары Зеренді ауданы- Алтай аймағында болған оқиға негізінде шығарылған жыр.

1954 жылы осы сюжет негізінде "Xасен - Жәмилә" атты фильм түсіріліп көптеген елдерде көрсетілген. 
Окиғанын болған жері, мезгілідебелгілі. Басты-басты кейіпкерлері де өмірде болған адамдар. Жырда сүйіспеншілік мәселесі ғана емес, қазақ ауылының салт-дәстүрі де көрініс тапкан. Жыр мен тарихи шындық арасындағы бірлік орайлас келіп отырады. Жырдын екі нұсқасы да тарихи шындықтан ауытқымаған. "Xасен - Жәмилә" халыктың гоминдан үстемдігіне карсы күресінің көркем ескерткіші. "Xасен - Жәмилә" бір жағынан айнымас адал сүйіспеншілікті, екінші жағынан XX ғасырдың бірінші жартысындагы Шыңжаң өлкесіндегі қазақ халқының қоғамдық әлеуметтік хал-жайын шыншылдықпен бейнелеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Блю Стил зымыраны
Англияның стратегиялық **Блю Стил** зымыраны (ағылшын тілінен аударғанда Көк құрыш деген мағына береді ) 1954 жылы жасала бастады. Зымыран инерциялық басқару жүйесімен жабдықталған. Британия министрлігі 1954 жылы 5 қарашада зымыранды жасап щығару туралы меморандум қабылдады. Зымыран 1959-1961 жылдары Вумер полигоны маӊында Австралияда сынақта өткізілді. Британия 1960 жылға қарай Кеӊес Одағыныӊ әуе қорғанысы бомбалаушы ұшақтардыӊ ядролыық шабуылына қатер төндіреді деп сескенген еді. Бастапқы кезде Блю Стил зымыраны ұшақтар жоя алмаған нысандарды шабуылдайтын құрылғы ретінде құрастырылды. Бұл қаруды (ресми түрде оны алыстан басқарылатын бомба деп те атайды) Авро компаниясы Элиотс бағдарлау құралдарын қолдану арқылы жасап шығарды.

Қызықты деректер
----------------

* Блю Стилдіӊ бастапқы жылдамдығы - 160 шақырым.
* Блю Стил 1963 жылдан бастап қолданысқа енді. Ол Виктор және Вулкан ұшақтарына тіркеліп, пайдаланылды.
* 1969 жылы Британия қарулы күштерініӊ құрамына енген жаӊа, қуатты Поларис зымыраны Блю Стилдіӊ орнын басты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
**Қанқұйлы сарышаян** – Солтүстік Африкадан Таяу Шығысқа дейінгі орманды аймақтарда таралған.

Қанқұйлы сарышаяндар – шағын денелі, улы құйрығы қою түсті. Аталған сарышаянның бізгегі әлсіз болып келеді. Улы құйрығын шаншып алған жері қатты ауыртады. 

Аталықтары аналықтарынан үлкен болады. Денесінің үлкенірек болуы дүниеге көп ұрпақ әкелуге қолайлы. 

Қанқұйлы сарышаяндар – жер бетіндегі шаяндардың ішіндегі ең қауіптісі әрі ең улысы. Олардың уы адам өміріне де қауіпті, бірнеше секундтың ішінде-ақ өлімге душар етеді. 

Сарышаяндар құрғақ климатты ұнатады. Ұяларын тас астына салады. 

Қанқұйлы сарышаяндардың орташа тіршілік ету ұзақтығы – 5 жыл.

Тіршілік ету аймағына байланысты олардың реңі алуан түрлі болып келеді. 

Уының құрамында нейротоксиннің мөлшері көп болғандықтан, уы өте қауіпті. Бірнеше өңдеулерден өткесін оның уын дәрі-дәрмек жасауға пайдалануға болатындығы дәлелденген.

Қанқұйлы сарышаян шаққан кезде адамдардың қан қысымы көтеріліп, есінен танып, ыстығы көтеріліп, жүрек қағысы жиіледі. Соңынан тіпті сал ауруына шалдығуы немесе өліп кетуі де мүмкін.

Негізгі қорегі – жәндіктер, қара шегірткелер.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».
**Багирова Басти Масимқызы** (1906-27 қараша 1962) – Социалистік Еңбек Ері атағын екі рет алған (1947,1950), мақта өсірудің шебері. Азерб. КСР-і, Қасым- Исмаил ауданы, «Бахчакюрд» к- зының (қазір бұл колхоз Б. Багирова атында) председателі (1952-1962). 1937 жылдан КОКП мүшесі. Азербайджанда Сов. өкіметі орнағаннан кейін кешкі мектепті, мұнан соң Азерб. КП ОК жанындағы екі жылдық партия мектебін (1952) бітірді. 1936 жылдан колхозда звено жетекшісі. Багированың звеносы 1946 жылы 5 га мақтаның әр гектарынан 105 ц, 1974 жылы 111,2 ц, 1948 жылы 90,7 ц (6,5га), 1949 жылы 100 ц-ден (6га) өнім алды. Ол Азерб. Компартиясының 23- 25 съездерінде ОК- нің мүшелігіне сайланды, 1-3 сайланған КСРО Жоғ. Советінің және 4-5 сайланған Азерб. КСР- і Жоғ. Советінің депутаты. Багирова 3 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту Орденімен, Медальдармен және Бүкіл одақтық ауыл шаруашылық көрмесінің үлкен алтын медалымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Бастиан Швайнштайгер** (нем. *Bastian Schweinsteiger*; 1 тамыз 1984 жыл, Кольбермор,) — неміс футболшысы, жартылай қорғаушы, Германия Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы және экс-капитаны. 2014 жылғы әлем чемпионы.

Мансабы
-------

Алғашында Бастиан «Баварияның екінші» құрамында ойнады. Негізгі құрамаға 2002/09 маусымда іліге бастады. 2004/05 маусымнан бастап «Баварияның» негізгі құрамының ойыншысы атанып, Бундеслигада 26 ойын көрсетіп, 3 гол соқты. Бірақ кейін «Баварияның» бапкері Феликс Магат жаттығудағы жаман жұмысы үшін, Бастианды қайтадан Баварияның екінші құрамына жібереді. Алайда бірнеше айдан соң қайтадан қайтарып алады. Негізгі позициясы - сол қапталдағы жартылай қорғаушы болды.

«Баварияға» жаңа бапкер келгеннен соң, 2009/10 маусымда Бастианның позициясы орталық жартылай қорғаушы позициясына ауысады. Швайнштайгер мен серігі Марк Ван Боммел орталық сызықта жақсы бірге өнер көрсетіп, Германиядағы ең мықты байланыс болып саналды7 

Еуропа чемпионаты: 2012
2012 жылы Бастиан Чемпиондар Лигасының полуфиналында «Реал Мадридқа» гол салып, командасы финалға өтеді. Алайда «Челсимен» пенальти кезінде соңғы соққыны бағанаға тигізп, чемпиондық титулдан айырылады.

Өзінің тұрақты ойыны мен қайсар мінезінің арқасында командада негізге құрамның ойыншысы атанып, сондай-ақ команда вице-капитаны атанды.

Қол таңбасы
2012/13 маусым Бастина үшін сәтті өтті. Себебі «Бавариямен» Бундеслиганы, Чемпиондар Лигасын, Германия кубогін ұтып алды. Бастиан екі финалға қатысқанымен, маусымның жартысын жарақат үшін өткізіп алды.

2015 жылы 13 шілдеде "Манчестер Юнайтедпен" келісім шарт жасасты, бірақ жаңа клубында жарақатына байланысты көңілдегідей ойнай алмады.

2017 жылыкөктемде АҚШ-тың "Чикаго Файр" клубына ауысты.

Германия ұлттық құрамасы
------------------------

2004 жылынан бері Германия құрамасы үшін өнер көрсетеді. Алғашқы екі голын 2005 жылы Ресейге қарсы жолдастық матчта соқты.

Әлем чемпионатының финалы : 2014 жылы
22 жасында Бастиан ұлттық құрамасы үшін 41 матч өткізіп, рекорд қойды(кейін осы рекордың Лукас Подольски басты). 2014 жылы 2 қыркүйекте Филипп Лам мансабын аяқтағаннан кейін, құрама капитаны атанды.

2016 жылғы Еуропа чемпионатынан соң құрамадағы карьерасын аяқтады.

Жетістіктері
------------

### Бавария

* Германия Чемпионы: 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2015
* Германия Кубогінің : 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2015
* Германия кубогінік финалисті : 2012
* Неміс лигасының кубогінің иегері : 2004, 2007
* Германия Суперкубогінің иегері : 2010, 2012
* Германия Суперкубогінің финалисті: 2013, 2014
* Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: 2013
* Чемпиондар Лигасының финалисті : 2010, 2012
* УЕФА Суперкубогінің иегері : 2013
* Клубтық әлем чемпионатының жеңімпазы : 2013

**Манчестер Юнайтед**

* Англия кубогы: 2015/16

### Ұлттық құрамада

* Конфедерация кубогінің қола медаль иегері: 2005
* Әлем чемпионатының қола медаль иегері: 2006, 2010
* Еуропа чемпионатының күміс медаль иегері: 2008
* Еуропа чемпионатының қола медаль иегері: 2012
* Әлем чемпионаты : 2014

Сілтемелер
----------

* Футболисттің ресми сайты
**Соан мәдениеті** – Пәкістан мен солтүстік-батыс Үндістан жеріндегі ежелгі палеолит мәдениеті мен үлгілерінің бірі. 

Соан Еуропа мен Африканың ежелгі палеолит мәдениеті мен қатар дамыған. 1930 жылы алғаш рет мәдениет ескерткіштерін зерттеу барысында табылған жерінің өлкесі (Инда құрылысы) атымен аталған. Соанда малта тастардан жасалған құралдар- чопперлер, чоппингтержәне дөрекі өңделген жаңқалар көптеп кездеседі. Қол шаппалар сирек. Соан мәдениеті бірнеше кезеңде дамыған. 

Соан мәдениеті Қазақстанда Бөріқазған, Тәңірқазған, Мұзбел, Боқалы, Қызылрысбек т.б жерлерде кездеседі.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 207-бет
Мария Авгеропулос (ағыл. Marie Avgeropoulos; туған. 17 мамыр 1986, Тандер-Бей) — ата-тегі грек, канадалық актриса.

Өмірбаяны
---------

Авгеропулос Канаданың, Онтарио ауданының солтүстік батысындағы Тандер-Бей қаласында өмірге келген. Мария Онтарио ауданындағы «Confederation College» "теледидар трансляциясы" мамандығында оқып шықты. Кейін Канаданың театралдық студияларында алғашқы іс-тәжірибесін өткізген. 

Теледидарға алғаш Toyota Scion автомобильдің және Credit Unions of British Columbia банкінің жарнамаларындағы рөлдермен шыққан.

Дереккөздер
-----------

1. Мария Авгеропулос
2. Мария Авгеропулос Internet Movie Database сайтында
3. Мария Авгеропулос твиттерде
**Қазан**- қазақтың ұлттық ойындарының бірі.

Ойнаушылар тұрған сызығынан 10, 15 және 20 қадам қашықтықта диаметрі 20 см шұңқырлар қазу. Ойнаушылар кезекпен тастарды шұңқырларға тигізуге тырысады және сол үшін сәйкес ұпайлар қосылады. Кім көп ұпай жинайды, сол жеңімпаз атанады.
Ескерту: егер зал ішінде ойнаса, ойынды жарыс түрінде, резеңке доптар мен теннис түйіршіктерін қолдануы жақсы болар еді. Іскерлік пен мергендікті дамытады.
Құралдар: отау сөресі. Шұңқырлар орнына таяқтардан немесе тастардан контур жасауға немесе жарамай қалған резеңке доптарын екіге бөліп қолдануға болады. Тастар орнына түрлі түсті скотчпен жабдықталған сереңке қорабтарын қолдануға болады.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының сал-дәстүрлері кітабы, Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
"Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" медалі
**"Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін"** медалі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" медалімен Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесіне айрықша үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағындағы шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар денсаулық сақтау саласындағы көрнекті әзірлемелері, белсенді және жемісті қайырымдылық қызметі және мейірімділігі, қызметтік міндеттерін орындау кезінде көрсеткен кәсіптік шеберлігі мен жанқиярлығы үшін, кемінде 40 рет қан беруді және (немесе) кемінде 70 рет қан плазмасын беруді өтеусіз жүзеге асырғаны үшін марапатталады.

"Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" медалімен денсаулық сақтау жүйесінде 10 жыл еңбек өтілі бар денсаулық сақтау жүйесінің қызметкерлері марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін" медалі диаметрі 40 мм шеңбер нысанында жезден жасалады.
Шеңбердің ортасында медицина эмблемасы – тостағанға оралған жылан, жоғары бөлігінде – шығып келе жатқан күн сәулесі, төменгі жағында – лавр бұтақтары бейнеленген. Шеңберді бойлай "ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ІСІНЕ ҚОСҚАН ҮЛЕСІ ҮШІН", "ҚАЗАҚСТАН" деген жазулар орналасқан. Медалі фоны жылтырақ, әріптер және бейнелер шығыңқы, күңгірттелген.
Медалінің сыртқы жағы күңгірттелген.

Медалі құлақша мен шығыршық арқылы ені 33 мм және биіктігі 20 мм көгілдір түсті қатқыл лентамен қапталған тікбұрышты тағанмен жалғанады.
Медалі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.
**Жасмин ван ден Богард** (ағылш. *Jasmine van den Bogaerde*; 15 мамыр 1996), **Birdy** лақап атымен танымал британдық әнші, 2008 жылғы Open Mic UK байқау жеңімпазы.

Жасмин ван ден Богард 15 мамыр 1996 жылда Лимингтонда дүниеге келген. Оның анасы — пианист, 7 жасында Жасмин фортепиано ойнап, ал 8 жасында музыка шығарды. Бүркеншік аты Birdy (ағыл. — "құс") — оның ата-анасы қойған балалык лақап аты. Жасминнің отбасында ағылшын, фламандық, бельгиялық және голландиялық тамырлары бар жәе де оның туыстарының бірі- актер Дирк Богард болып табылады.

2008 жылы 12 жасында Birdy Open Mic UK музыкалық байқауының жеңімпазы атанды. Ол 18 жасқа дейін категорияда, сондай-ақ гранд-при байқауында да ұтты. BBC Radio 1-ге арналған сұхбатында Birdy болашақта немен айналасатыны осы конкурстағы жеңіс көмектескенін және музыкамен айналысуды осы жеңіс итермелегенін айтты. Open Mic UK байқауындағы жеңістің қорытындысы: 14th Floor Records лейблмен келісімшарт жасасуы және дебюттік альбомның жазбасы.

2009 жылы Birdy BBC Radio 3 Pianothon байқауында фортепианода өнер көрсетті.

2011 жылдың қаңтар айында 14 жасында Birdy өзінің алғашқы Bon Iver тобының -"Skinny Love" әнінің сингл — каверін шығарды. Ұлыбритания хит-парадында 17 орында тұрды және Нидерланды хит-парадын басқарды. Бұл ән BBC Radio 1 радиосының ротациясына қосылды. "Skinny Love" бейнебаянының режиссері No Doubt, Garbage, Blur, Annie Lennox, Eurythmics және басқа да бейнебаяндармен жұмыс істеген Софи Эллис-Бекстор болды.Бұл ән "Вампир күнделіктері" телехикаясының "The Sun Also Rises" эпизодында ; Тағы бір ән — The xx тобының "Shelter" кавер-версиясы "The End of the Affair" эпизодында шырқалды. Birdy-нің кавер-версиялардан және өзінің әнінен құралған дебюттік альбомы 2011-жылдың 7-қарашасында шықты.Ол Ұлыбританияның хит-парадында 13-ші орынды, Ирландияның 40-шы орынында, Бельгия мен Нидерландыда топ-10- ға кіріп және Австралияда 1-ші жүлдені иемденді. 

2012 жылдың наурызында Birdy "The Hunger Gamts" фильміне саундтрек ретінде «Just a Game» әнін жазған болатын,ал маусымда «Жүрегімен батыл» мультфилміне саундтрекке Mumford & Sons тобымен дуэтте «Learn Me Right» әнін орындады.Ал 2012-жылдың 7 шілдесінде Эд Ширанның «The A Team» әнінің кавер-версиясы кірген «Live in London» мини-альбомы шықты. 29-тамыздаXIV жазғы Параолимпиядалық ойындардың ашылуында Antony and the Johnsons тобымен «Bird Gerhl» әнінің кавер-версиясын орындады.

2013-жылдың 23-қыркүйегінде Birdy-нің толықтай өзінің әндерінен тұратын Fire Within атты екінші альбомы жарық көрді,бірінші әні-«Wings»(2013-жылы 22 шілдесінде шыққан) әні болатын.

2014-жылдың сәуірінде Birdy «Виноваты звёзды» фильміне «Not about Angels», «Best Shot» және «Tee Shirt» әндерін жазды. Сол жылдың желтоқсан айында Birdy Jaymes Young және Дэвид Геттамен бірге ,Дэвид Геттаның Listen(2014) альбомына кірген «I’ll Keep Loving You» жаңа әнін жазды.
*Басқа мағыналар үшін Қапал деген бетті қараңыз.*
**Қапал** – Ақсу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысының Ақсу ауданында. Ұзындығы 42 км (салаларын қосқанда 204 км), су жиналатын алабы 398 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Жетісу Алатауының оңтүстік-батыс сілемі – Қаратаудың солтүстік беткейіндегі бұлақтардан алып, Қызылағаш өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Қар, жер асты суларымен толығады. Арнасы тік жарлы. Жылдық орташа су ағымы 2 м3/с. Өзен егін суғаруға пайдаланылады. Өзен бойында «Қапаларасан» санаторийі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қазалы каналдары** – Қызылорда облысындағы ірі суару-суландыру жүйесі. Сырдарияның оң жағалауына орналасқаны «Оң жаға» каналы, сол жағалауындағысы «Сол жаға» каналы деп аталады.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Сырдарияның оң жағалық каналы облыстың Қазалы ауданы аумағында. Ұзындығы 120 км, табан ені 10 – 26 м, тереңдігі 2,5 – 6 м, секундына 23 – 30 м3 су өткізе алады. Сол жағалық каналы Қазалы, Арал аудандары аумағында. Ұзындығы 80 км. Сырдарияның төменгі ағысы бойында өзен суы таяз болып, егістер сусыз қалған уақыттар жиі болып тұрды. Осыны ескеріп 1941 – 42 жылдары халықтық әдіспен (асар) «Оң жаға» каналын қазу қолға алынды. Канал Басықара каналынан басталады. Осы үлкен каналды қазуға 3 мың адам қатысқан. Канал 1943 жылы іске қосылған. 1946 жылы техника күшімен канал ені кеңейтілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Хасина Шайһ Уазед**(1947ж.), — Бангладештің премьер-министрі (1996 - 2001 жж.), "Авами лиг" партиясының жетекшісі.

Гопалгонж деген жерде дүниеге келген. Бангладештің бірінші президенті, "ұлттың атасы" саналанатын Шайһ Муджибур Рахманның қызы. 1969 жылында Даккада болған студенттердің наразы білдіретін көтерілісте қатысқан. Бангладештің тәуелсіздігі үшін соғыс кезінде1971 жылында Пәкістан оккупациялық әскерімен тұтқынға алынған еді. 1975 жылында әкесі Муджибур Рахманды және оның 20 туысқандарын өлтірген кезінде, Хасина Германияда жүрген еді. 1981 жылында "Авами лиг" партиясының жетекшісі болып кетті. Баңладешке оралып, сол кезде мемлекетті билеген Эршадқа оппозициясында болды. 1991 жылы Эршадтың кеткеннен кейін өткен сайлауда Халеда Зия Бегумның партиясына жеңілді. 1996 жылында сайлауын "Авами лиг" партиясы жеңді, Хасина Шайһ Уазед Бангладештің премьер-министрі болып кетті.

Хасина Шайһ Уазед премьер-министр болған кезде Үндістанмен қарым-қатынастарын жақсартып, Ганг суларын бөліну мәселесін шешілген. Бірақ экономикалық дамытуының темпі төмендеп кеткен. 2001 жылында өткен сайлауда жеңіліп, орнынан кетті.

Дереккөздер
-----------
**Хасен Рүстемұлы**, Қасен Ыбрайым (1921, Қытай, Ганьсу өлкесі, Лин Щиа облысы Да Хыжиа ауданы - 15.10.2006, Пекин) - Қытайдағы қазақтардан шыққан әскери генерал. Атасы Ыбрайым Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы Көктума ауылынан шыққан. Хасен Рүстемұлы жасынан жетім қалып, күнкөріс қамымен Ішкі Қытайға кеткен. Онда жүріп елдегі азамат соғысына араласты. Қытай жұмысшы-диқандар қызыл армиясына алындып, байланысшы, взвод, рота командирі (1932-37), Мао Цзэдунның оққағары, телеграф тәржімашысы (1937-39) болды. Әскери білім алып, партия мектебінде оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында полк басқарып, жапон басқыншыларына қарсы соғысты. Қытайдағы азамат соғысы кезінде дербес полкті басқарып, Тай Юань қаласын гоминьдандықтардан азат етті. ҚХР құрылғаннан кейін, танк армиясын басқарды (1952), корей соғысына қатысты. Одан танк мектебінің ректоры, армиялық партия ұйымы бас хатшысының орынбасары болып істеді. 1972-85 ж. жоғары әскери басшылық қызметтерде болды. 1985 ж. армия генералы дәрежесінде зейнетке шықты. Хасен Рүстемұлы ҚХР-дың 7-сайланған парламентінің мүшесі, Қытайдың "Дербес еркіндік", "Азаттық", "1-тамыз" ордендерімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Хасан ибн Ахмад ибн Абдуррахман әл-Банна** (араб.:  حسن البنا‎, 14 қараша 1906 жыл — 12 ақпан 1949 жыл) — мысырлық саяси қайраткер, Ислам уағыздаушысы әрі реформатор. «Ихуан әл-Муслимин» партиясы мен халықаралық (негізінен араб әлемінде) діни-саяси ассоциациясының негізін салушы.

«Дар әл-улум» педагогикалық институтын бітірген Хасан әл-Банна 1927 жылы Суэц каналының қасындағы Исмаилия қаласында мұғалім жұмысына тағайындалады. 1928 жылы Суэц каналының 6 жұмысшысымен бірге «Ихуан әл-Муслимин» (Мұсылман бауырлар) бауырластығын құрады. Бар ынтамен жасалған уағыздың арқасында бауырластықтың Мысырдағы ықпалы күшейіп, 1948 жылы премьер-министр Махмуд Фами ән-Накраши «Ихуан әл-Муслиминді» тыйым салынған ұйым деп жариялайды. Сол жылдың желтоқсанында премьер-министр ихуандықтардың қолынан қаза табады. 1949 жылдың 12 ақпанында Хасан әл-Баннаның өзі де әл-Қаһира (Каир) қаласында қастандықпен оққа ұшып өлтіріледі, оны өлтірген адам әлі табылған жоқ. Басшысыз қалған ұйымның жаңа көсемі боп Хасан әл-Һудайби тағайындалады.

Дереккөздер
-----------

Тағы қараңыз
------------

* Ихуан әл-Муслимин
**Bombardier Q сериясы** (ағылш. *Bombardier Q Series*) немесе **де Хэвиленд Канада Дэш 8** (ағылш. *de Havilland Canada Dash 8*) (сонымен қатар **DHC-8** белгіленуі қолданылады) — 1984 жылы de Havilland Canada (DHC) компаниясы жасап шығарған екі моторлы орта қашықтыққа ұшуға арнлаған турбовинтті ұшақ. Қазіргі таңда 
ұшақ құрылысын DHC-ді Боингтен 1992 жылы сатып алған Bombardier Aerospace фирмасы жүзеге асыруда. 1996 жылдан бастап ұшақ ағылшынның «тыныш» (ағылш. *quiet*) сөзінен алынған **Q — сериясы** деген атауға ие. Барлығы 1000-нан аса ұшақ өндірілді. Bombardier концерні 2016 жылға дейін 1192 дана Dash 8 сериялы ұшағын өндірмекші.

Тарихы
------

Нұсқалары
---------

### 101 сериясы

SAS әуе компаниясының Q400 ұшағы мұзға қарсы сұйықтықпен өңделуде, Växjö әуежайы, Швеция
DHC-8-10037-40 орынды жергілікті жолаушы ұшағының бірінші нұсқасы. Қолданысқа 1984 жылы енгізілді. Алғашқы даналары PW120A қозғалтқышымен (1985 жылы 13 желтоқсанда CAA сертификатын алды), ал кейінгілері — қуаты 1800 ат күші (1343 кВт) PW121 қозғалтқышымен (1990 жылы 22 ақпанда CAA сертификаты алды) жабдықталды.
DHC-8M-100Канада көлік авиациясына арналған екі ұшақ.
CC-142Еуропадағы Канада ӘӘК-не арналған әскери-тасымалдаушы нұсқасы.
CT-142Канада ӘӘК штурмандарын оқытуға арналған оқу-жаттығу нұсқасы.
E-9AАҚШ ӘӘК патрульдік ұшағы, Мексика шығанағындағы оқужаттығу жүмыстарын қамтамасыз етуге арналған.
### 200 сериясы

DHC-8-200100 сериясына ұқсас, тек қуаты 2150 а.к. (1604 кВт) болатын Pratt & Whitney Canada PW123 қозғалтқыштарымен жабдықталған, 37-39 жолаушы тасымалдауға арналған.
Q200Белсенді шу бәсеңдету жүйесімен (*Active Noise and Vibration Suppression (ANVS) system*) жабдықталған DHC-8-200 ұшағы.
### 300 сериясы

DHC-8-3003,43 м-ге ұзартылған, 50-56 орынды жергілікті жолаушы ұшағы, қолданысқа 1989 жылы енгізілді. Қуаты 2500 а.к. (1865 кВт) болатын PW123, PW123B немесе PW123E қозғалтқыштарымен жабдықалған.
DHC-8-300Aпайдалы жүктемесі үлкейтілген DHC-8-300 нұсқасы.
Q300Белсенді шу бәсеңдету жүйесі орнатылған (*ANVS*) DHC-8-300 нұсқасы.
### 400 сериясы

Bombardier Q400 ұшуға дайындық үстінде, Сплит аэродромы
Q40070-78 орынды үлкейтілген нұсқасы. Қолданысқа 2000 жылы енгізілді. Крейсерлік жылдамдығы бұрығы нұсқаларға қарағанда 140 км/сағ-қа көбейтіліп, 667 км/сағ-қа жетті. Ұшақ максималды қуаты 5071 а.к. (3789 кВт) (крейсерлік қуаты 4850 а.к. (3618 кВт)) PW150A қозғалтқышымен жабдықталған. Стандарттық ұшақтың ұшу биіктігі 7600 м құрады, ал жолаушыларға арналған апатты оттегі маскалары бар ұшақтарда 8200 м. Q400 нұсқасының барлық ұшақтары белсенді шу бәсеңдету жүйесімен (*ANVS*) жабдықталған.
Q400 NextGenсалоны, жарық құрылғылары, иллюминаторлары мен жоғарғы жүк салғыштары жақсартылған және жанармай шығыны мен қызмет көрсету құны азайтылған Q400 нұсқасы.
Q400-MRФранцуз ӘӘК-не арналған теңіз бомбылаушы нұсқасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Aviation Week & Space Technology issue for 29 қазан 2007, p. 65.
**Паасикиви** (*Paasikivi*) ***Юхо Кусти*** (27. 11. 1870, Тампере,—14. 12. 1956, Хельсинки) — Финляндия мемлекетінің қайраткері. 1892 ж. Хельсинки университетін бітірді, мамандығы — юрист. 1918 ж. (май — нояб.) — премьер-министр. 1920 ж. 14 октябрьде Финляндия мен РКФСР арасындағы бітім шартына қол қойды. 1940 ж. 12 наурызда совет-финлянд бітім шартына қол қойды. 1940— 1941 ж. Финляндияның Мәскеудегі елшісі. 1944—1946 ж. — премьер-министр. 1946—1956 ж.— Финляндпя Республикасының президенті. Финлянд- совет қатынастарын орнатуға зор үлес қосты. Финляндия мен Совет Одағы арасында достық қатынасты дамыту ісіндегі еңбегі үшін 1954 ж. Ленин орденімен марапатталды.
**Ақсеңгір қойы** - Алматы облысында өсірілетін қой түрі. 1960-1992 ж. аралығында қазақы биязы жүңді саулықтарды ағылшынның линкольн, ромни-марш, бордерлейстер қошқарларымен будандастыру арқылы алынған. Ақсеңгір қойының дене бітімі ірі, етті. Қошқарларының тірідей салмағы 108 – 112 кг, таза жүн түсімі 4,7 – 5,5 кг, қылшығының ұзындығы 13 – 14 см. Саулықтары тиісінше 55 – 60 кг; 2,5 – 2,7 кг; 11 – 13 см. Әр 100 саулықтан 120 – 130-дан қозы алынады. Асылдандыру жұмысы аталық із бойынша өсіру және жаңа зауыттық аталық іздер құру арқылы жүзеге асырылады. Ақсеңгір қойының таңдаулы отарлары *Ақсеңгір* тәжірибе шаруашылығында бағылады. Ақсеңгір қойы негізінен Алматы облысы Жамбыл ауданының шаруашылықтарында өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том, ҚР табиғаты
**Ақсейіттөбе** — көне қала орны. Түркістан облысы Отырар ауданы Арыс өзенінің Сырдарияға құяр сағасында орналасқан.

Қаланы 1970 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М.Байпақов) зерттеген. Сыртқы көрінісі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан (ұзындығы 90 м, көлденеңі 40 м, биіктігі 5,5 м) жұмыртқа тәрізді шоқы. Төбесінде аумағы 18 м келетін орталық қорғанның сұлбасы сақталған. Қазба жұмысы жүргізілмеген. Жинастырылған көзе сынықтары Ақсейіт төбе тұрғындарының б. з. 4-6 ғасырында өмір сүргенін көрсетеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түркістан облысының энциклопедиясы.
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Торғын Жолдасбекқызы** (17 сәуір 1985 — 25 мамыр 2022) — қазақстандық жазушы, радиожүргізуші. "Кеш қалма", "Араша", "Пана" кітаптарының авторы.

Өмірбаяны
---------

Торғын Жолдасбекқызы 1985 жылы 17 сәуірде Алматы облысы, Іле ауданы, Ақши ауылында дүниеге келген. Анасынан бала күнінде айырылған. Орта мектепті 2003 жылы үздік бітіріп, сол жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-не түсіп, оны да 2006 жылы үздік тәмамдаған. Сүйікті адамына тұрмысқа шығып, 2008 жылы қызды болған. Торғын 25 жасында дертке шалдығып, арбаға таңылған. Оның ауруы – анадан қызға берілетін өте сирек кездестеін аутоиммундық генетикалық Эрб-Рот бұлшықет дистрофиясы дерті. 25 жастан асқан соң әпкесі екеуінде сырқаттың белгілері пайда бола бастаған. Әпкесі де анасының соңынан мәңгілік сапарға аттанады. Торғын Жолдасбекқызының 2019 жылы «Араша» және 2020 жылы «Кеш қалма» атты кітаптары жарық көрген. Sector X радиосында «Араша» және «Шексіз мүмкіндік» атты авторлық бағдарламаларын жүргізген. Торғынның ең алғаш сахнада өзін арбада көрсетуі – TEDxSemey конференциясы еді. 2021 жылы 29 қыркүйекте BI Group еліміз үшін ауқымды "Қазақстанның лайықты азаматы" қайырымдылық жобасын өткізгенде халықаралық смс дауыстың ең көп бөлігін жинап екі бөлмелі пәтер иесі атанды. Торғын Жолдасбекқызы 2022 жылы 25 мамырда 37 жасында өмірден озды. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Өмірде жазылмайтын тән ауруы болмайды. Өкініштісі, еш айықпас рух кеселі кездеседі* | » |

Жетістіктері
------------

* Брюссельде өткен 8-ші Open Eurazia-2019-да «Кіші проза» бойынша «Араша» кітабына енген «Сөз», «Қоқыс» атты әңгімелері 1-орынға ие болды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

1. 
2. 
3. Мұрағатталған 23 мамырдың 2022 жылы.
**Торғай һәм Ырғыз уезі халқына үндеу**, тыл жұмысына адам алу туралы 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығына қарсылық көрсетпеуді үгіттеген. Ол "Қазақ" газеті бетінде 1916 ж. желтоқсанда Ахмет Байтұрсынұлы, М.Дулатов, С.Қадырбаев және М.Тұнғашин атынан жарияланды. Үндеуде патша жарлығына қарсылық көрсету жазалаушы отрядтың шығуына алып келетіндігін, оның өз кезегінде халықты күйзеліске түсіріп, адам шығынына ұшырататындығын түсіндіру басты мақсат етіліп қойылды. Үндеуді жолдаушылар өздерінің пікірлері дұрыс екендігін дәлелдеу мақсатында патша жарлығына қарсылық көрсеткен Сырдария облысындағы Жизақ қаласында 20 мыңнан астам тұрғын оққа ұшқандығын мысалға келтірді. Сондай-ақ онда көршілес уездерден тыл жұмысына алынғандардың соғыс майданында аман-есен қызмет етіп жатқандығы мәлімделді.

Слтемелер
---------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
*Басқа мағыналар үшін Қараадыр деген бетті қараңыз.*
**Қараадыр** – Ұлытау тауларының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Жезді кентінің солтүстік-батысында 31 км жерде орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 674 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 – 3 км шамасында.

Жер бедері
----------

Солтүстік беткейі тіктеу, қалған бөліктері көлбеуленіп, сай-жыралармен тілімденген. Бөктеріндегі бұлақтардан Бала Жезді өзенінің салалары бастау алады.

Геологиялық орны
----------------

Протерозойдың метаморфталған және дислокацияға ұшыраған жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Ашық қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас астық тұқымдас шалғын өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қараағаш** – Мешітқұм құмының оңтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Жиекқұм ауылының оңтүстігінде 25 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 11 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Грунт суы 1 – 2 м тереңдікте. Солтүстігінде Қияңды қыстауы, шығысында Қашар, Құрман қыстаулары, оңтүстігінде Қарабұдыр құмы мен Ащықақ соры, батысында Қызыл құмы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Құм төбешіктерінде жусан, құмаршық, құмсағыз, қияқ, бетеге, арпабас, сүттіген, т. б. өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Апофения** — бұл уайымдау немесе кездейсоқ немесе мағынасыз деректер құрылымын өзара байланысын көру. Термин 1958 жылы неміс невропатологы және психиатры Клаус Конрад ойлап тапқан. Ол оны «түсініксіз өзара байланысты мағынада» (мағынасы дұрыс емес) «өзара байланыстың мағынасыз көрінісі» «өзара байланыстың мағынасыз көрінісі» деп анықтады.

Конрад бастапқыда осы құбылысты психозда орын алған шындықтың бұрмалануына қатысты қолданды, бірақ қазір бұл термин сау адамның ұқсастықтарын сипаттау үшін кеңінен қолданылады.

Статистикалық тұрғыдан алғанда, апофения бірінші түрдегі қателік ретінде жіктеледі. Апопении көбінесе паранормальдық немесе діни мәлімдемелерді түсіндіру үшін пайдаланылады, ол журналистік болжамдарда қолданылады.
**Мәліметтер моделі** (Модель данных; data model) — мәліметтер базасында — тұтастық шектеулер жиынтығы; мәліметтер құрылымын тудыратын ережелердің, олармен жүргізілетін операциялардың, сондай-ақ рұқсат етілетін байланыстар мен мәліметтердің мәнін, олардың өзгерістерінің тізбегін анықтайды; мәліметтер мен олардың арасындағы қатынастарды математикалық және программалық тәсілдермен ұсыну; ақпараттық құрылымдар мен олармен жүргізілетін операцияларды формалдық баяндау.

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
Үлгі:Geobox image

**Аппалач тау жүйесі**  — Солтүстік Американың оңт.-шығысында 2600 км-ге созыла орналасқан таулар. Ол бір-біріне пераллель орналасқан жоталардың, аңғарлардың, үстірттердің және таулы үстірттердің күрделі жүйесін құрайды. Ені 300-500 км. ең биік жері — Митчелл тауы (2037 м). Тау жүйесінің оңт.-шығысы мен солт. бөлігі кристалды жыныстардан (гнейс, кристалды тақтатас, кварцит) тұрады. Палеозойдың бас кезіндегі қатпарлану нәтижесінде көтерілген. А. т. ж-нің жалғасы Аппалачтың солтүстік-шығысындағы Ньюфауленд аралын алып жатыр. Таудың оңтүстік-батыс бөлігі палеозойдың соңғы кезеңіндегі шөгінді жыныстардың (әктас, құмтас, сазды тақтатас) қатпарлануы нәтижесінде пайда болған. Солт. Аппалачтың жер бедері таулы-үстіртті келеді, Оңт. Аппалачтың жер бедері күрделілігімен, ауа райының қолайлылығымен, жалпақ жапырақты ормандарымен ерекшеленеді. А. т. ж-нің қойнауы тас көмір мен жанғыш газға, темірге, мыс, күміс, кобальт кендеріне бай. Аппалачтың солт-нде климаты қоңыржай, оңт-нде субтропиктік. Дегенмен Атлант мұхитының ықпалымен біршама қолайлы ауа райы қалыптасады. Қаңтар айының орташа темп-сы (солтүстігінде) 12 °C-дан +8°С-ға (оңтүстігінде) дейін, ал шілдеде 18-26°С-ға дейін өзгереді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 1000-2300 мм. Жаз айлары ылғалды, бұлтты және жаңбырлы келеді. Өзендердің суы мол, су-электр стансаларын салуға қолайлы, әсіресе, Пидмонт үстіртінен өткен өзендер "сарқырамалар сызығын" құрайды. Теннеси өзенінде 40-қа жуық СЭС салынған. А. т. ж-нде Фанди, Грейт-Смоки-Маунтинс, Мамонт үңгірі, Шенандоа тәрізді бірнеше ұлттық саяжайлар орналасқан.

USGS АҚШ Аппалач таулы аймағы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  International Appalachian Trail- Newfoundland.  Iatnl.ca. Тексерілді, 6 қараша 2010.
2. ↑  Cees R. van Staal, Mineral Deposits of Canada: Regional Metallogeny: Pre-Carboniferous tectonic evolution and metallogeny of the Canadian Appalachians Мұрағатталған 11 наурыздың 2009 жылы. Geological Survey of Canada website
**Юшкевич Павел Соломонович** (1873-1945) - публицист, философ, әдебиет аудармашысы. "Материализм және сыншыл реализм" (1908) деген кітабында марксизм философиясын махистік және субъективтік идеалист ретінде сынады. Эмпириосимволизмді уағыздады. "Дүниетаным және дүниетанымдар" (1912) деген еңбегінде идеализм аңыздарын филос. шығармашылыұтың өзіне тән сипатымен ақтауға тырысты. Юшкевич бойынша, философия ғылым емес, қайта жартылай көркем эмоционалдық - интеллектуалдық аңғарымның нәтижесі, "ұжымдық ойлау мен сезінудің формасы". Бұл жөнінен ол Джемске, Дильтейге, Ницшеге жақын.

### Дереккөздер

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы - "Философиялық сөздік"
**Мореналық Рельеф** – мұздықтар әсерінен пайда болған аккумуляциялық рельеф. Жазықтағы мореналық рельеф бірнеше түрге ажыратылады: төбелі ойыстық рельеф (аралығында көлшіктер жиі кездесетін, ретсіз топталған белестер),мореналы жазық (негізінен моренадан түзілген тегістік), шеткі мореналық қырқалар рельефі (аралығы аңғар тәріздес ойыспен, кіші-гірім өзен-көлмен бөлінген, қатар жатқан және көбіне доғаша иілген қырқала тобы), друмлиндік рельеф (бұрынғы мұздықтардың жылжу бағытына қарай созылған, онша биік емес сопақша төбелер шоғыры). Таулы өлкеге жағалық морена, шеткі морена қырқасы, сондай-ақ ретсіз топталған төбелі-ойысты мореналық рельеф тән.

Дереккөздер
-----------

М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет. Мұрағатталған 20 ақпанның 2017 жылы.
**Мақсұт Неталиев** - 1934 жылы 9 наурызда Атырау облысының Исатай ауданына қарасты Бегайдар аулында дүниеге келді.

Еңбек жолы
----------

1952 жылы бұрынғы Гурьев мемлекеттік мұғалімдер институтын бітіргеннен кейін, еңбек жолын аудандық мектептерде ұстаз дықтан бастады. 1968 жылы Алматыда Жоғары партия мектебін бітірген соң, Маңғыстау аудандық «Жаңа өмір» ғазетіне редактор болып тағайындалды. 1972 — 1979жж. «Жетісу» газетінде меншікті тілші, бөлім меңгерушісі, 1979 — 1989 жж. «Жазушы» баспасында аға редактор, кейін ақтаңдақтарға байланысты құрылған ынталы топтың жетекшісі болып еңбек етті. 1990— 1992 жж. марксизм-ленинизм классиктерінің еңбектерін қазақ тілінде шығаратын Бас редакцияла жетекші редактор қызметін атқарды. Бүл күнде зейнеткер. Алғашқы кітабы «Жырлайды гүлдір» деген атпен 1966 жылы шықты. Содан бері ұзын-ырғасы жиырмаға тарта жыр жинақтары, аудармалары, көркемсөз кітаптары жарық көрді. Өлеңдері бұрынғы Кеңес Одағы халықтарының тіліне аударылып, жекелеген және арнаулы жинақ-тарға енді. Очерктері «Үлкен жол-дың үстінде» (1978, «Қайнар») деген атпен жарық көрді.
«Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталды. Исатай және Махамбет аудандарының Құрметті азаматы. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған.
Шығармалары: Жырлайды гүлдер. Өлеңдер. А. "Жазушы», 1966; Шопан бала. Балаларға арналған өлеңдер. А. «Жазушы», 1967; Сағыныш саздары. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1969; Қайдасың, гүлім. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1974; Менің замандастарым. Өлеңдер. А. «Жалын», 1977; Көктемім едің. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1980; Ұлыма сыр. Өлеңдер. А. «Жалын», 1981; Қырдағы қызғалдақтар. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1982; Гүл шоғы. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1984; болмайды гүлдер. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жалын», 1986; Нұрлы шақ. Өлеңдер менпоэмалар. А. «Жазушы», 1988; Ақ шуақ. Өлеңдер мен поэмалар. А. «Жазушы», 1991; Ақ ерке Жайық. Таңдамалы өлеңдер мен поэмалар. А. «Қазақпарат», 2002; Қазына. Шежіре. А. «Арыс», 2002; Кіші Жүз. Шежіре. А. «Арыс», 2007; Атасы мен немересі. Балаларға арналған өлеңдер. А. «Бауыр», 2008.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Нәрікбаев, Мақсұт Сұлтанұлы** — Қазақ гуманитарлық заң университетінің ректоры, Халықаралық жоғары мектеп академиясының академигі.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1940 ж. наурыздың 30-ында Алматы облысы, Талдықорған ауданы, Еркін аулында дүниеге келді. Уақ тайпасынан шыққан.

1958—59 жж. Украин КСР Днепродзержинск қаласының № 8 техникалық училищесінде оқыды.

1968 ж. С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетіне түсіп, 1974 жылы аталған университетті заңгер мамандығы бойынша бітіріп шықты.

1992—93 жж. Қазақстан Республикасы Президентінің Аппараты мемлекеттік құқықтық бөлімінің сектор меңгерушісі және құқық қорғау органдары бөлімінің меңгерушісі қызметтерінде еңбек етті.

1995 ж. қазан айында мемлекет басшысының Жарлығымен ҚР Бас прокуроры, ал 1996 ж. маусым айында Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының шешімімен Жоғарғы сотының төрағасы болып тағайындалады.

2001 ж. *«Құқықтық Қазақстан үшін»* атты қоғамдық бірлестік құрды. 2004 ж. сәуір айында *«Қазақстан демократиялық партиясының»* құрылтайында оның төрағасы болып сайланды.

2002 ж. желтоқсан айында Мақсұт Сұлтанұлы азаматтық қоғамды одан әрі демократиялау және дамыту жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу жөніндегі тұрақты мәжілістің мүшесі болып тағайындалды.

2003 ж. сәуірдің 12-індегі Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы Жоғарғы сот құрамындағы өзгерістер туралы» Жарлығымен Жоғарғы сот кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.

2004 ж. желтоқсан айынан бастап Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Демократия мәселелері жөніндегі ұлттық комиссияның мүшесі.

2008 ж. ақпанның 14-інде Жоғарғы сот кеңесінің төрағасы міндетінен босатылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айнымас адал дос еді | | Ortalyq.kz (kk-KK).
2. ↑  Шексіздік ∞ | | Ortalyq.kz (kk-KK).
3. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
4. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

Марапаттары
-----------

Отан алдындағы еңбектері үшін «Парасат» орденімен, 5 медальмен марапатталды.

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Жүсіпбек Аймауытов
Көшеге Алаштың ардақты ұлы, қазақтың тұңғыш романының авторы, жазушы, драматург, публицист, педагог, қазақ психология ғылымының негізін салған ғалым, сталиндік репрессияның құрбаны Жүсіпбек Аймауытовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 шешімі) берілген. Аймауытов Жүсіпбек (1893-1937) Павлодар облысында дүниеге келген. Ол «Алаш» партиясының мүшесі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы болған, Шымкент педагогикалық техникумын басқарған. «Ақбілек», «Қартқожа», «Шернияз», «Халық қорғаны» т.б. романдардың авторы.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. 

* Станкевич,
* Ақан сері,
* Ақындар,
* Төлетай,
* Сейфуллин,
* Чехов

- көшелері мен даңғылдарын қиып өтеді.
Кешенін бұрынғы атауы - Локомотивная көшесі. Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
Көшеге қазақтың қайсар ұлы, Ұлы Отан соғысында қаруымен де, қаламымен де елін қорғаған қаһарман ақын Қасым Аманжоловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1962 №453/26 шешімі) берілген. Аманжолов Қасым Рахымжанұлы (1911-1955) Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Ол - «Абдолла», «Біздің дастан» т.б. көптеген шығармалардың авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Батыстан шығысқа қарай Саттаров көшесінен басталып, Алматының шығыс шекарасына қарай созыпып жатыр. Бұрынғы атауы - Школьная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1200 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Амантай Рақымжанұлы Сатаев** (25.10.1933, Ақмола облысы Ерейментау ауданы, "Ленинский" кеңшары, Шәкей ауылы - 18.07.2003, Алматы) - жазушы. Мәскеудің тарихи архив институтын бітірген. Ол әр жылдары "Советтік Қарағанды", "Жұлдыз", "Қазақ әдебиеті" сияқты газет-журналдарда қызмет еткен. "Қазақфильм" студиясының сценарий бөлімінде редактор болған. 1963 - 1967 жылдары Тың өлкесіндегі әдеби-драмалық редакцияның аға редакторы, 1967 - 1969 жылдары М.Горький атындығы әдебиет институты жоғары әдебиет курсында тыңдаушы, Қазақстан жазушылар одағында драматургия және кинодраматургия секциясының меңгерушісі қызметін атқарған. 1957 жылы "Жұлдыз" журналында "Дала күйлері" киносценарийі жарияланды. "Ақбөпе", "Белгілі белестер" (киносценарийі Қ.Мұхамеджановпен бірге), "Ақбала" (1959), "Ботагөз" тарихи драмасы (С.Мұқановпен бірге), "Бір шаңырақ астында" (1971), "Ажал вагонының тұтқыны", "Күй құдіреті" (Х.Ерғалиевпен бірге) пьесаларының сондай-ақ, "Сары жайлау", "Біздің Сәбит", "Сахна ақсақалы", "Достық әні" фильмдер сценарийінің авторы. Пьеса, новелла, ғылыми зерттеу мақалалары шет ел тілдеріне аударылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Үлкен Алтай кенді алабы** — Қазақстанның солтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан кенді аймақ. Оның құрамына Кенді Алтай, Оңт. Алтай, Қалба-Нарым, Қандыағаш, Сауыр, Маңырақ, Шығыс Тарбағатай жоталары кіреді. 20 ғасырдың ортасында алқаптың сирек, түсті және асыл металдарының өнеркәсіптік жолмен игерілуі Ертіс өзенінің су ағынын кешенді қолдануға негізделіп жүргізілді. Алқап геол. құрылымы бойынша Қазақстан және Алтай-Саян каледониттері аралығында орналасқан герциндік қатпарлы облысты қамтиды. Оның құрамына 5 ірі кенді белдеулер кіреді: сирек металды Таулы Алтай (Mo, W), полиметалды Кенді Алтай (Pb, Zn, Au, Ag, Cu), сирек металды Қалба-Нарым (Sn, W, Ta, Nb), алтынды Батыс Қалба және алтын мен мыс, сирек металды Жарма-Сауыр. Алқаптың орт. бөлігіндегі Шар-Горностаев терең жарылымды белдемі серпентинденген меланж брекчияларымен, офиолитті біріккен тау жыныстарының будин протрузияларымен, алтын, хромит, сынап, т.б. кенденулермен оқшауланған. Үлкен Алтай кенді алабы солт.-батысында Таулы Алтай құрылымымен шекараласып, оңт.-батысында Қалба-Нарым құрылымымен бірге Ертіс белдемінің ірі терең жарылымында орналасқан. Құрамында Pb, Zn, Cu, Au, Ag, Se, Te, Ta, Bі, Cd, Қn бар кен денелері қат, линза тәрізді пішінге ие. Үлкен Алтай кенді алабы жылу-энергетик. шикізат және жер асты суларымен қатар әр түрлі бейметалл қазбаларының мол қорларынан тұрады. Мыс. алюминий өнеркәсібіне қажет отқа төзімді шикізат, кимберлитті емес алмасты тау жыныстары, фторқұрамды минералдар мен кендер, асбест, тақтатас, т.б.

Сілтемелер
----------

 "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Доминик Бернард Патрик Люк Монаган** (ағылш. *Dominic Bernard Patrick Luke Monaghan* 8 желтоқсан 1976 жыл, Берлин, Германия) – ағылшын актері. 

«Сақиналар билеушісі» (2001-2003) кинотрилогиясы және «Lost» (2004-2010) хикаятындағы рөлдерімен танымал болған. Кішкентайнан актерлік мамандықты игеруді армандаған ол мектеп қабырғасында жүріп, көптеген қойылымдарға қатысады. Ең бірінші рөлін 1997 жылы шыққан «Враждебные воды қаз?» фильмінде сомдаған. Осыдан кейін 2001 жылы шыққан «Сақиналар билеушісі: 1-ш" бөлім» фильмінде Мериадок Брендибак деген хоббиттің рөлін сомдап көпшілікке танылған. Қазір жаңа жобалармен жұмыс істеуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ↑ Dominic Monaghan Biography — IMDb — Тексерелді 28 мамыр 2007.