recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Натрийдың молекуласы
**Натрий қосылыстары** – натрий элементі түзетін химиялық қосылыстар. **Натрий қосылыстары** бір валентті. Натрий оттекпен қосылып натрий оксидін (Na2O) оттек мөлшері артық болса натрий асқын тотығын (Na2O2) түзеді. Na2O – түссіз кристалл, булану t 1275С. Сумен өте жақсы әрекеттеседі. Na2O2 – түссіз кристалл, тығыздығы 2,6 г/см3, ыдырау t 460С. Суда ериді, ауадан ылғал және СО2 газын сіңіреді. Күшті тотықтырғыш. Органикалық заттармен жанасқанда тұтанады. Сулы ерітіндісі мата, қағаз ағартуда, сүңгуір қайықтарында оттекті регенерациялауда, тыныс алу аппаратында қолданылады. Натрий галогендермен NaF, NaCl, NaBr, NaІ қосылыстарын түзеді. Натрий хлориді (ас тұзы, тас тұзы) NaCl – түссіз кристалл, тығыздығы 2,161 г/см3, балқу t 801С, қайнау t 1465С, суда, аммиакта, этиленгликолда, құмырсқа қышқылында, метанолда ериді. Табиғатта – галит минералы теңіз және мұхит суларында, тұзды көлдердің рапаларында, грунт тұздықтарында кездеседі. Cl2, Na2CO3, NaOH, т.б. алуда, тамақ өнеркәсібінде консервілеуші зат ретінде қолданылады. Натрий гидроксиді (күйдіргіш натр, каус-тик. сода) NaOH – түссіз кристалл, тығыздығы 2,13 г/см3, балқу t 322С, қайнау t 1385С, суда, этанолда, метанолда ериді. Күшті негіз; ауадан СО2 газы мен суды сіңіреді. Сулы ерітіндісі шыныны, балқымасы фарфор мен платинаны коррозияға ұшыратады. Тері және шырыш қабықтарын күйдіреді. Мұнайды, майды тазалауда, қағаз, сабын, жасанды талшық, т.б. өндірісінде, газ және көптеген органикалық сұйықтықтарды құрғатқыш агент ретінде қолданылады. Натрий гидрокарбонаты (натрий бикарбонаты, ас содасы) NaHCO3 – кристалл, ыдырау t 100 – 150С, суда ериді. Нан пісіруде және кондитерлік өнімдер дайындауда, дәрілік зат ретінде қолданылады. Натрий карбонаты (кальцинирленген сода) Na2CO3 – балқу t 853С, суда ериді. Шыны өнеркәсібінде шихта құраушы, сабын, жуғыш заттар, т.б. натрий қосылыстарын алуда қолданылады. Натрий сульфаты Na2SO4 – түссіз кристалл, тығыздығы 2,698 г/см3, балқу t 884С, суда ериді. Табиғатта тенардит, мирабилит минералы түрінде кездеседі. Na, Na2S, H2SO4, (NH4)2SO4, сода, т.б. алуда шикізат ретінде қолданылады. Натрий нитраты (натрий селитрасы) NaNO3 – балқу t 308С, бұдан жоғары температурада ыдырайды. Суда, глицеринде, сұйық аммиакта ериді. Табиғатта чили селитрасы түрінде кездеседі. Тыңайтқыш, натрий тұздары және нитраттар өндірісінде, металл өңдеу өнеркәсібінде, т.б. қолданылады. Натрий алюминаты NaAlO2 – балқу t 1800С, суда Al(OН)3 түзе гидролизденеді. Спиртте ерімейді. Суды жұмсартуда, тазалауда, матаны бояуда қолданылады. Натрий ацетаты СН3 СООNa – балқу t 324С, су, спирт, эфирде ериді. Бояу, сабын, сірке ангидриді, ацетилхлорид, т.б. өндірісінде, медицинада қолданылады. Натрий-органикалық қосылыстар – натрий атомы көміртек атомымен тікелей байланысқан органикалық қосылыстар. Олар қатты, химиялық активті заттар, қыздырғанда балқымай айырылады, ауада өздігінен тұтанады. Су, спирт, қышқылдармен оңай реакцияласады. Қанықпаған көмірсутектермен және ароматты, гетероциклді қосылыстармен реакцияласады. Алкилдейтін зат ретінде, т.б. қолданылады. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
Натурфилософия
**Натурфилософия** (Eng. *nature-табиғат, philosophy-философия*) — табиғат философиясы; табиғатты біртұтас қарап, үстірт пайымдау арқылы түсіндіретін ілім.
Натурфилософия ерте заманда, ғылыми танымның бастапқы кезеңдерінде елеулі орын алып, философияның тарихи қалыптасуының алғашқы формасы болды. Натурфилософия ұғымының шығуы стоиктерден (Сенека) басталады. Ежелгі грек натурфилософтары ғылым тарихында едәуір рөл атқарған бірқатар болжамдар ұсынды, оның ішіндегі маңыздыларының бірі – атомистік болжам (атомизм). Кейіннен Натурфилософия физика немесе физиология, яғни табиғат жөніндегі ілім деп аталды. 

Орта ғасырларда философияда геоцентризм түсінігінің орын алуына орай Натурфилософия ғылымы ой-өрістен христиан, ислам және иудей теологияларына ауысты. Қайта өркендеу дәуірінде Натурфилософия Дж. Бруно, Б.Толезио, Дж.Кампанелла, Дж.Кардано,Ф.Парацельс, Ф.Патрици есімдерімен байланысты пантеизм, гилозоизм негізінде дамыды. Бұл кезеңдегі Натурфилософия табиғатты біртұтас қарау принципін ұсынып, бірқатар терең мәнді диалектикалық қағидалар (мысалы, өзгерістің қайнар көзі қарама-қарсы бастамалардың күресінде деген ілім) тұжырымдады. Бірақ табиғатты түсіндіру астрологиялық, алхимиялық, мистикалық түсініктерге толы болды. 

17 – 18 ғасырларда механистік жаратылыстану ғылымдарының қарқынды дамуына байланысты табиғатты талдамалы және метафизика тұрғыдан зерттеу басым болып, Натурфилософия ғылымнан шеттетілді. Классикалық неміс философиясында Натурфилософия негізгі пәндердің біріне айналып, өз заманындағы жаратылыстану ғылымдарының жетістіктерін объективтік идеализм тұрғысынан тұжырымдамақ болған Ф.В. Шеллинг философиясынан елеулі орын алды. Ол диалектикалық полярлық идеясы арқылы дүниенің біртұтастығының жіктелуі мен жоғары формалардың төмен формалардан дамып жетілуін түсіндірмек болды. 

20 ғасырларда Натурфилософияда теріс көзқарастар орын алды. Кейбір философ бағыттардың (экзистенциализм, прагматизм) өкілдері философия объектілерінің жағымсыз дүниесін зерттеумен шұғылданбауы керек деп есептеді. Неореализм, сыни онтология,марксизм, т.б. өкілдері Натурфилософия жаратылыстану ғылымдарының деректерін ескермей, табиғатты тануға дұрыс қарамаған деген пікірді ұстанды. Нақтылы Натурфилософиялық жүйелердің негізінде философияның ерекшелігін, философия мен арнаулы ғылымдардың арақатынасын ерекше түсінуге негізделген "натурфилософиялық ойлау стилі" жатыр. Оның шеңберінде философия кез келген теориялық білімнің жоғары типі ретінде қарастырылады. Экспериментті жаратылыстанудың дамуы Натурфилософиялық идеялар мен ғылыми зерттеулер нәтижелерінің бір-біріне қайшы келуіне әкелді. Мысалы, Гегель өзінің "Табиғат философиясы" деген еңбегінде жарық спектрі туралы Ньютон ілімін теріске шығарып, атомизм, эволюция идеяларын сынға алды. Қазіргі кезде натурфилософия ойлау стилі табиғатты тану саласында ғана емес, әлеуметтік құбылыстарды зерделеуде де көрініс береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Хрусцелевский Владимир Павлович** (17.12.1916 жылы Иркутск облысы)- қазақстандық зоолог және чумалог.Медицина ғылми докторы (1975).Иркутск мемлекет университетінің биология факультетін бітірді (1939). Иркутскіде өлкелік және облыстық музейде ғылми қызметкер (1939-1941), Борзядағы чумаға қарсы станцияда зоолог, чумаға қарсы Қиыр Шығыс және Сібір ғылым-зерттеу институтында алғашында ғылми қызметкер (1946-1953), кейін аға ғылми қызметкер (1953-1955), 1955 жылдан Орта Азия чума ғылым-зерттеу институтында аға ғылми қызметкер. 70-тен астам ғылми еңбек жариялады. Мұның ішінде «Биоценотические факторы природных очагов чумы в Забайкалье и Средней Азии» деген ғылми еңбегінің маңызы зор.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы 12 том
Гематит
**Темір рудалары** — темір металын бөліп алу экономикалық жағынан тиімді саналатын табиғи минералдық түзілімдер. Темірдің жер қыртысындағы кларкы 4,20%. 300-дей темір минералының ішінде руда құрайтындары - магнетит, магномагнетит, титаномагнетит, гематит, гидрогематит, гëтит, гидрогëтит, лепидократит, сидерит, шамозит, тюрингит. Өндірістік рудалардағы темір мөлшері 16-70%. Темір рудалары бай (Fe≥50%), орташа (Fe≈50-25%), кедей (Fe ≤25%) болып ажыратылады. Табиғи не байытылған рудадан шойын балқытылады.Борпылдық жəне күкіртті мол рудалар агромерацияланады.

Түрлері
-------

Жаралау тегіне қарай темір рудалары

* магматогендік,
* экзогендік,
* метафогендік түрлерге бөлінеді.

*Магматогендік* тип *магмалық, жапсарлық-метасоматикалық, гидротермалдық* болып жіктеледі. Бұлардың əуелгілері габро-пироксенит, сиенит, сиенит-диорит интрузияларымен байланысқан Титаномагнетит, апатит-магнетит иірімдері, екіншілері қышқыл интрузиялар мен карбонатты жыныстар жапсарындағы бұрыс пішінді денелер, соңғылары жаңшылу зоналарының жарықтарын бойлай енген минералданған ерітінділердің іргелес жыныстарды алмастыруынан қалыптасады.

*Экзогендік* типтегі шөгінді кендер теңізге, көлге, өзен атыраулары мен аңғарларына көшіріліп əкелінген жыныстардан не химиялық тұнбалардан жаралады. Үгілу қыртысының кендері қалдық, инфильтрациялық болып ажыратылады. Бұлардың əуелгілері темірге байыған жыныстардың босаған темірдің көшіп, төмендегі жыныстар қабаттарында жиылуынан жаралады.

*Метаморфогендік*типтің кендері шөгінді, вулканогендік жыныстапдың жоғары температура мен қысым жағдайында күшті өзгеруінен, темір гидрототықтары мен сидериттің гематитке, магнетитке ауысуынан қалыптасады.
**Владимир Николаевич Сосюра** (06.01.1898, Дебальцево станциясы, қазіргі Донецк облысы-08.01.1965, Киев)- украин кеңес ақыны. 

1920 жылдан КОКП мүшесі. Азамат соғысына қатысты (1918-1920).

Еңбектері
---------

1917 жылдан жаза бастады. «Қызыл қыс» (1921), «1917 жыл» (1921), «Соғысқа-соғыс» (1930) поэмаларын жариялады. Кеңестік патриотизм, халықтар достығы, кеңес құрылыстық тақырыбына арналған «Қызыл гүлдер» (1932), «Сүйемін» (1939) т.б. кітаптары шықты. Ұлы Отан соғысы тұсында «Қызыл жауынгерлерге» (1941) өлеңдер жинағы, «Олег Кошевой» (1943), «Менің Ұлым» (1944) пoэмалары жарық көрді. Соғыставн кейінгі кезеңде «Жайқалсын жасыл бақ» (1947 ж, КСРО Мемлекетік сыйлық, 1948), «Қарлығаштар күн қанатында» (1960), «Еңбеккер семьясының бақыты» (1962, екеуі де Т.Г.Шевченко атындағы республикалық сыйлық, 1963) т.б. кітаптарын шығарды.

Сыйлықтары
----------

2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 352 бет
Науа, ақыр, оттық - мал азықтандыруға берілетін жемшөпті салатын қоңдырғы. Науаның құрылысы одан азықтандырылатын мал түлігіне байланысты. Ұсақ мүйізді қара мал азықтандырылатын науаның асты - 20-30 см, алдыңғы беті (жасына байланысты) - 15-25 см, қарсы беті - 30-40 см, бір басқа келетін ұзыңдығы мал бір жағынан келетін болса - 30-50 см, екі жағынан келетін болса - 25-30 см науа дайыңдалса, жылқыны жемдеуге осы параметрлері, тиісінше, 30-40 х 25-30 х40-50; 60-70; 50-60 см ақыр дайындалады. Ірі де аумақты (пішен, сабан, сүрлем, пішендеме) жемшөп салуға мал басы сиятыңдай етіп қоршалған оттық жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Владимир Петрович Баталов** (1902 жылы 19 қыркүйекте дүниеге келіп, 1964 жылы 14 наурызда Мәскеуде дүниеден өткен) — совет режиссері және актер. 

1919 жылы МХТ-тың екінші студиясында режисер көмекшісі болады. 

1925 жылы МХТ-тың екінші студиясын тәмамдайды. 

1920-1956 жылдары Мәскеу хореография театр академиясында актер және режиссер көмекшісі болып жұмыс істейді. 

1923-1924 жылдары мемлекеттік Үлкен опера және балет театрында режиссерлік қызмет атқарады. 

1929-1932 жылдары радиотеатрда режиссер болады. 

1933-1936 жылдары Ленин комсомолы атындағы Мәскеу театрында режиссер болып жұмыс істейді. Кинода бірнеше рөлді сомдаған. 

1940 жылы «Бабы» фильмін түсіреді.

Дереккөздер
-----------
**Темір** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 4000 га. Мақсаты – дәрмене өсімдігін қорғауға алып, сақтау.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Отырар ауданы жерінде, Сырдария өзенінің жағасында, қырлы, еңіс жазықта орналасқан. Қорықша жусанды-тұзды эфемерлі жартылай шөлдермен сипатталады.

Флорасы
-------

Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдік түрлері: дәрмене, Шренк қызғалдағы, Борщов қызғалдағы. Қорғауға алынған түрлер: ақбас жусан, жантақ, кеурексасыр, кәдімгі адыраспан, қияқ, жуашықты қоңырбас, арпаған, мортық, жапырақсыз қоға, теріскен, қызыл жыңғыл, тікенекті жыңғыл, гүлкекіре, көбенқұйрық, татар катраны, тауарпа.

Фаунасы
-------

Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар түрлері: дала қыраны, қарақұс, ителгі, қылқұйрық бұлдырық, бүркіт, қарабауыр бұлдырық, дуадақ, үкі. Қорғауға алынған фауна түрлері: дала тасбақасы, түрлі түсті кесіртке, тақыр кесірткесі, су жылан, өрнекті жылан, кәдімгі қалқантұмсық жылан, оқжылан, кәдімгі тентекқұс, үлкен тағанақ, боз сандуғаш, кіші міңгірлек, сарғалдақ сұлыкеш, зорман, кіші сарышұнақ, үлкен қосаяқ, кіші қосаяқ. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген түрлер: қарақұс, дала қыраны, дуадақ, ителгі, дала тасбақасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Диего Ривера** (ис: *Diego Rivera*) — мексикан суретшісі, Мексика монументі кескіндемесінің негізін салушылардың бірі, Мексика компартиясы ОК-нің мүшесі, мексика-совет достығы комитетінің председателі.

1896-1902 ж. Мехикодағы Көркемсурет академиясында, 1907 ж. Мадридтегі Сан-Фернандо Көркемсурет академисяныда оқыды. 1907-1921 ж. Европада, 1927-1928 ж. және 1955-1956 ж. КСРО-да, 1930-1934 ж. және 1940 ж. АҚШ-та жұмыс істеді. Мехико, Чапинго, Куэрнавака мен АҚШ-тың көпетегн қалалары ғимараттарындағы нақтылы тарихи-философиялық ыоғақта орындалған монументті әсемдік жазбалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976 ж. 9 том
**Дмитрий Иванович Бокалов** (22 наурыз; 1922 жыл – 15 наурыз; 1979 жыл) — кеңес және латыш театр актері.

Өмірбаян
--------

Дмитрий Бокалов 1922 жылы 22 наурызда Воронеж уезінде темір жолшы отбасында дүниеге келеді. 

1939-1941 жылдары Воронеж театр училищесінде оқиды. Ұлы Отан соғысы басталған кезінде фронтта соғысады.

1949 жылы Киев театр өнер институтын тәмамдайды. 1949-1958 жылдары Рига музыкалық комедия театрында жұмыс істейді. 

1958 жылдан бастап Рига орыс драма театрында қызмет атқарады.

1964 жылы режиссер Алексей Салтыковтың «Председатель» фильміне дебют жасайды. Бұл фильмде Дмитрий Бокалов эпизодтық рөл сомдайды.

Танымал латыш режиссері және журналист Вия Бейнертенің қызы Дзидре Бокаловамен неке құрады. 

1979 жылы 15 наурызда дүниеден өтеді.

Фильмографиясы
--------------

* 1964 — Председатель
* 1967 — Армия «Трясогузки» снова в бою — поп
* 1972 — Капитан Джек
* 1977 — Ералашный рейс —пароход директоры

Дереккөздер
-----------
Көп қанаттыларКөп қанаттылар (Рolypterus) — сан жағынан аз болса да құрылысында өздеріне тән ерекше белгілері бар тұщы су балықтары. Денесі ромб

тәрізді ірі, өз ара қозғалмалы болып байланысқан қабыршақтармен жабылған. Арқа қанаты көптеген ұсақ қанаттардан тұрады, соған байланысты бұларды көп қанатты балықтар деп атаған. Көкірек қанаттарының түбінде етті алақаншасы болады. Жүзу торсылдағы ерекше құрылысты болады. Оның оң жақ бөлімі үлкен, ал керісінше сол жақ бөлімі кішірек болып келеді.Екі бөлімі де жалпы канал арқылы ішекпен жалғасып, қосымша тыныс алу ағзасыныӊ қызметін атқарады. Әйткенмен, қос тыныстылар мен саусақ қанаттылардан ерекшелігі — көп қанаттылардың ішкі танау тесігі болмайды. Көп қанатты балықтар тропиктік Африкада таралған. Олар өзендердің түбінде, лайлы (илистый) бөлімінде тіршілік етеді. Негізінен жануар текті қоректермен қоректенеді. Дамуы — өзгеру арқылы орындалады.
Личинкаларында өте жақсы дамыған сыртқы желбезектері болады. Кәсіптік маңызы жоқ. Қазір көп қанаттылардың он шақты түрі белгілі. Қазба қалдықтары түрінде әлі анықталмаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Омыртқалылар зоологиясы. Мектеп баспасы, Алматы, 1970
Анучин Дмитрий Николаевич.
**Анучин Дмитрий Николаевич** (27.8.1843, Санкт-Петербург — 4.6.1923, Мәскеу) — орыс антропологы, этнограф, археолог және географ. Ресей ғылым академиясының, Қазан ун-тінің, Лондон антропол. ин-тының құрметті мүшесі. 1875 жылдан Мәскеу археол. қоғамының жұмысына араласты. Мәскеу ун-тінің профессоры (1891), Ресей ғылым академиясының академигі (1896). 1880 ж. Мәскеу ун-тінің жанында тұңғыш құрылған антропология кафедрасын, 1885 жылдан өмірінің соңына дейін геогр. кафедрасын басқарды. Жаратылыстану, антропология және этногр. әуесқойлар қоғамының президенті болды. А-нің ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты — этник. антропол. мен адамдардың шығу тегін зерттеуге арналған. Оның зерттеулері түркі халықтарының, оның ішінде қазақ антропологиясының дамуына ықпал етті. Оның адам бас сүйегінің аномалиясы (1880), Ресейдегі еркектердің көбеюінің геогр. таралуы (1889) туралы зерттеулері ғыл. құндылығын жоғалтпаған. А. — геоморфол. гидрол. және ел тану саласында көптеген еңбектер жазды. А-нің тарихи еңбектерінің ішінде бастысы — "Ермаққа дейінгі Сібірді зерттеудің тарихы туралы" (1890) кітабы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Карпов Г. В. Путь ученого, М. 1958.
**Ким Вильфорт** (дат. Kim Vilfort; 15 қараша 1962 жыл, Вальбю, Копенгаген) — даниялық футболшы, шабуылшы, 1992 жылғы Еуропа чемпионы.

ЕУРО-1992
---------

1992 жылғы чемпионатқа Дания Югославияның орнына қатысты. 

Ким Вильфорт чемпионат күндері ракпен ауырып жатқан қызының халін білу үшін чемпионатты тастап үйіне ұшып барып та келген-ді. Қызы науқастан тәуір бола қоймаса да Вильфорт Швецияға қайта келіп матчтарға қатысып жүрді. Финалдық матчта Вильфорт та, өзге даниялықтар да өліспей беріспеді. Олардың қарсыластары Германия еді. Азулы немістердің де бұларға тісі батпады. 19-минутта даниялықтар есеп ашқаннан кейін (голды Йон Йенсен соқты) тізгінді немістер толығымен қолдарына алғанымен, даниялықтардың қақпасын дәл көздеу оларға мұң болды. Ал ойынның 79-минутында Ким Вильфорт айып алаңының сыртынан Бодо Иллгнер қорғаған қақпаны дәл көздеп, чемпионаттың тағдырын шешкен голды соқты — 2:0!. Бұл — Еуропа Чемпионаттарының финалдық турнирлер тарихындағы 200-ші гол еді.

Дания құрамасы Еуропа Чемпионы атанды. Арада бір ай өткен соң Ким Вильфорттың қызы науқастан қайтыс болды...

Жетістіктері
------------

### Командалық

**«Брондбю»**

* Дания чемпионы (7): 1987, 1988, 1990, 1991, 1995/96, 1996/97, 1997/98
* Дания кубогы (3): 1989, 1994, 1998

### Халықаралық

**Дания**

* Еуропа чемпионы — 1992

### Жеке

* Данияның үздік футболшысы — 1991

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 7 маусымның 2012 жылы.

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Постскриптум** - латын тілінен аударғанда "хаттың аяқ жағына, қол қойылғаннан кейін "P.S." таңбаларын койып тұрып, одан кейін жазылатын сөздер немесе мәтін" деген мағына береді.

Постскриптум қызметтік хаттарда мынадай екі жағдайда ғана жазылады.

1. Адресатқа міндетті түрде жеткізілуі тиіс мәлімет хаттың негізгі мазмұнында айтылмай қалса, хат дайындалып қол қойылып койса, қойылған қолдан кейін "P.S." белгісі қойылып, қосымша айтылатын мәлімет жазылады. Бұдан кейін қайтадан қол койылады.

2. Хат мазмұнында айтылған ақпарат, мәлімет өзгерген жағдайда да қойылған қолдан кейін "P.S." белгісі қойылып жаңа ақпарат жазылады. Ол да қайтадан қойылған қолмен расталады. Хатты жедел жіберу қажет болған жағдайда Постскриптум қолмен жазылады. Қол қойылып, күні көрсетіледі.

"P.S." 4- квартал бойынша жасалып есепті жаңа ғана қабылдап алдым. 1999 жыяғы желтоқсанның 31-і сағ. 17.30"

(сигнатура, факсимиле)

"P.S." Шұғыл жолсапарға шығуға тура келіп түр. Сондықтан 2 аптаға дейін сізбен кездесе алмаймын. Кездесу уақытын қосымша хабарлаймын. 
22.04.98.

Құрметті

(сигнатура, факсимиле)

Кейбір күрделі, күтуге келмейтін, тығыз жағдайларда постскриптум қайталап та жазылады. Онда "P.p.s." постскриптум белгісі қойылады. Оның жазылу реті де дәл жоғарыда айтылғандай.
Каташылар, Поль Сезан, 1892-95
**Карта ойыны** — карталарды қолданып ойнайтын ойын. Ойынныӊ көптеген нұсқаларында шарттары өзгеріп, тіпті ойнайтын карталарыныӊ саны, түрі алуан болады. Кей ойындарға арналып шығарылған карталар болады. Дәстүрлі ондардыӊ да шарттары әр аймаққа, халыққа, мәдениетке байланысты өзгеріп тұрады.

Әдетте, әр ойын басында карталар ойыншыларға таратылып, сол ойынның ережелері бойынша ортаға қойылады. 

Ойынның ең маңызды принципі - карта колодасының ішіндегі карталардың орналасуының кездейсоқтығы. Келесі ойын алдында карталар араластырылады.

Покердің ең қарама-қайшылықты нүктелерінің бірі - бұл тегтелген карталар деп саналады. Бұл әрдайым адалдықтың белгісі емес - ойыншылардың біреуі шие тастағаны әбден мүмкін, әсіресе экипаж палубада қалғанына көрінбейтін етіп белгіленгендіктен. Ең танымал PokerStars покер операторы тиесілі The Stars Group үлкен холдингі қазір Невада орналасқан Рино қаласында құмар ойындармен айналысатын компания болып табылатын Eldorado Resorts-пен жаңа келісім бойынша жұмыс істейді. Егер келісім қабылданса, оның көмегімен PokerStars АҚШ-та 11-ші штаттың аумағында өз қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік алады.

Покер (ағылш. Poker) - бұл 4 (ескі классикалық нұсқа), 2 немесе 5 карточканы пайдаланып, барлық ықтимал покердің қолын жинап, барлық қарсыластарды ойынға қатыспауға мәжбүр ететін ставкаларды ұтып алу.

Карта ойындарының түрлері
-------------------------

* Карта ойындарының көбісі қарапайым, оңай және көпшілікке мәлім. Оларды "халықтық" немесе "отбасылық" ойындар деп атайды. Бұл ойындардың ережелері де жалпыға түсінікті және барлық жас шамаларына қолайлы.
* Коммерциялық карта ойындардың шарттары күрделі болып, олар бұзақ уақытқа: бірнеше сағатқа дейін созылады.
	+ бридж
	+ преферанс
	+ Вист
	+ Кинг
* Құмар ойындар (ұтуы немесе ұтылуы - кездейсоқ нәрсе) және толайым ойыншының шеберлігіне байланысты.
	+ Покер
	+ Блэкджек
	+ Сека
	+ Бура (ойын)
	+ Очко
	+ Трына
	+ Экарте
	+ Макао (ойын)
	+ Фараон т.б.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Покер ережелері. Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2019 жылы.
2. ↑  Покер құпиялары.
3. ↑  Покердің тарихы. Мұрағатталған 14 желтоқсанның 2019 жылы.
*Жіті постгеморрагиялық анемияның* дамуы қан тамырларының жарақатымен немесе оның кенересінің іріп-шіріп, желініп кетуімен байланысты. Мысалы, денеге оқ тигенде, жарақаттанғанда сол жерден қан ағады. Асқазан жарасының түбіндегі қан тамырларының немесе жатырдан тыс жүктілік кезіндегі жатыр өзегінің қан тамырларының желініп кетуі жіті анемияға соқтырады.Қолқаның кеңейген жері жарылып кеткенде ауру бірнеше минут ішінде өліп қалады. Өлген кісіні жарып қарағанда оның ішкі ағзаларының оншалықты қансызданбағаны анықталады. Ауру кенеттен қан келмей қалғанына байланысты жүректің тоқтауынан өледі.

Созылмалы постгеморрагиялық анемияда өлікті жарып көргенде ішкі ағзалар анемиясымен бір қатарда қан жасаушы жүйеде регенерация белгілері табылады. Ұзын сүйектердегі сары жілік сайының қызыл майға айналғанын, экстрамедулярлы қан жасап шығару ошақтарының пайда болғанын көреміз. Ұзаққа созылған гипоксия нәтижесінде жүректе, бауырда және бүйректерде **дистрофиялық өзгерістер** байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Т."Ж.Б.Ахметов,Патологиялық анатомия,1993 ж.23 б.ISBN 5-630-00264-3
*Толық мақаласы: Футболдан Испания кубогы 2019/20*
**Футболдан Испания кубогының финалы 2020** (ис. *2020 Copa del Rey Final*) — Испания кубогының 2019/20 маусымының финалы 2020 жылы сәуір айында өтуі тиіс еді. Алайда COVID-19 пандемиясына байланысты 2021 жылы 4 сәуірге қалдырылды.

Финалда "Реал Сосьедад" және "Атлетик Бильбао" клубтары кездесіп, "Атлетик Бильбао" деңіске жетті. Ойын тағдырын шешкен жалғыз допты 63 минутта Микель Оярсабаль пенальтиден соқты.

Матч
----

### Детальдар

|  |
| --- |
| 4 сәуір 2021 (2021-04-04) |
| **Реал Сосьедад** | **0-1** | **Атлетик Бильбао** | La Cartuja, Севилья |
|  |  | Микель Оярсабаль  63' пен |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **Атлетик Бильбао** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Team colours | Team colours | Team colours |
| Team colours |
| Team colours |
| 　 |
| **Реал Сосьедад** |

 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------
**Хве** немесе **хо** (корей тілі ɸø ~ ɸwe) – корей асханасының тағамының бір түрі. Хве шикі еттен немесе қоспа қосылғын балық етінен тұрады. Оның кең таралған түрлері:

сэнъсонхве (생선회, немесе хвальохве, 활어회; жіңішке қылып кесілген балық немесе теңіз тағамы, жапон тағамы — сасими);

юкхве (육회) – соя соусы, күнжіт майы, күріш шарабы қосылғын шикі сиыр еті.

канхве (간회) – күнжіт майы және тұз қосылған шикі сиыр етінің бауыры.

саннакчи хве – тірі тасбақа.

Балықтан жасалынған хве тағамын көбінесе «чхокочхуджан» соусымен, қырыққабат жапырақшаларымен, перилламен тұтынады.

Тарихы
------

Негізі хве Қытай мемлекетінен тараған. Кореяда Коре династиясы кезінде (918—1392) буддизм дамыған соң, халық ет тағамын аз қабылдаған. Бұл тағамның түрі мүлдем ұмытылып кетті. Алайда, буддизм Кореяда жойыла бастағанда хве қайтадан танымал тағамға айналды. Конфуцийшілдікті таратқан Чосон шикі етті насихаттады, дәл сол уақыттан бастап барлық корей халқы осы тағамды тұтына бастады.

Дереккөздер
-----------

Орыс википедиясынан.
**ПостФинанс Арена** (нем. *PostFinance-Arena*) (алғашқы атауы **Альменд мұз сарайы** (нем. *Eisstadion Allmend*) және **Берн Арена** (нем. *Bern Arena*) — швейцариялық Берндегі арена. Көбінесе шайбалы хоккейден қолданылады және СК Берн үй аренасы болып табылады. 1967 жылы ашылып, қазіргі кезде оның сыйымдылығы 16789 адам. 

ПостФинанс Арена — 2009 жылдың шайбалы хоккейден әлем чемпионатының негізгі аренасы болған және *Виктория Кубогінің* алғашғы жарысын өткізген.

Көрермендер
-----------

ПостФинанс Арена жалпы еуропалық рекордты ұстап тұр — 2006/2007 маусымындағы орташа көрермендер саны 15993.

ПостФинанс Арена трибуналарының бірі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Attendance figures in European hockey leagues 2007-2008. Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 наурыз 2012. Тексерілді, 2 шілде 2008.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
Исмаил паша - алғашқы хедив
**Хедив** (осман: خدیو‎‎ [hıdiv]) - Мысырдың Османлы империясына тәуелділігі кезеңінде (1867—1914) болған Мысыр вице-сұлтан лауазымы. Бұл лауазымға Исмаил, Тауфик және Аббас II ие болған.

Этимология
----------

Бұл термин еуропалық тілдерге османлы түрік тілінен (осман: خدیو‎‎ *hıdiv*) француз тілі (фр. ) арқылы келді, ол өз кезегінде оны парсы тілінен (парс. خدیو *xadêv*), ал ол бактриялық тілден (бактр. *χοαδηο* билеуші) алды.

Тарихы
------

Түрік сұлтаны Әбділғазиз мысырлық паша Исмаилге хедив атағын берді, бұл оны Османлы империясының басқа билеушілерінен жоғары қойды. 1914 жылы Мысырға ағылшын протектораты жарияланғаннан кейін Мысыр билеушілері сұлтан атағын қабылдады.

Хедивтер
--------

* Исмаил паша (1867—1879)
* Тауфиқ паша (1879—1892)
* Аббас II Хилми (1892—1914)

Тағы қараңыз
------------

* Мысыр хедиваты
* Перғауын
**Легистер (заңгерлер)** — Негізгі өкілдері Шан Ян (б.д.д IV ғ.), Хань-Фэй-цзы (шамамен б.д.д IIIғ.). Легистер конфуцийшылдардың мемлекетті әдептілікке негізделген заңдарды жүзеге асыру арқылы басқару керек деген пікірлеріне қарсы болып, керісінше, мемлекетті тек қана заңға сүйеніп басқаруға болады, себебі «мейірімділік пен адамгершілік» — қылмысқа апаратын бірден-бір жол, ал шын қайырымдылық өзінің бастамасын жазалаудан алады деп уағыздайды. Сөйтіп, легистер ар-ожданның орнына қорқынышты дәріптейді. 

Елде тәртіпсіздік болмас үшін:

1. Мақтаудан жазалау көп болу керек.
2. Аямай жазалау арқылы халық арасында үрей тудыру қажет.
3. Ұсақ қылмыс жасағандарды аямай жазалау керек, сонда олар үлкен қылмыс жасамайтын болады.
4. Адамдар арасында бір-біріне сенімсіздік тудыру керек.

Осы қағидаларды бұлжытпай орындағанда ғана халық билеушінің айтқанын екі етпей орындайды және керек болса, өлімге де барады. Конфуцийшылдардың «Мемлекет — үлкен отбасы, оның басшысы — халықтың әкесі» деген ілімінің орнына легистер: «Мемлекет — өз алдына бір машина сияқты құбылыс, билеуші — өзін ата-баба аруағынан да, халықтан да, Аспаннан да жоғары қоятын деспот. Мемлекеттің негізгі мақсаттары: 1. Ұсақ патшалықтарды біріктіріп, Аспан аясыңдағы (Қытай) мемлекет құру; 2. Осы мемлекетке басқа халықтарды бағындыру. Осы тұрғыдан өнерге, білімге деген қүштарлық теңелуі қажет. Мемлекеттің экономикалық негізі қолөнер немесе сауда емес, егін шаруашылығы болуы керек. Мемлекеттегі қызмет орындары адамдардың жүмыс істеу қабілетіне қарай бөлінуі тиіс». Конфуцийшылдар мен легистердің арасындағы күрес көп жылдарға созылды. Тіпті қазірдің өзінде де осы философиялық бағыттарды жақтаған немесе қарсы шыққан саяси топтардың кездесетінін ескерткен артық болмас.
**Әбубәкір Қайран** - 1958 жылы 28 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданындағы (бұрынғы Семей облысы, Ақсуат ауданы) Ақсуат ауылындағы дүниеге келген.

1981 жылы Семей педагогикалық институтының тіл әдебиет факультетін үздік бітіріп, Алматы облысының Күрті ауданында екі жыл мұғалім болған. 1983—1985 жылдары республикалық «Балдырған» журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі, бұдан кейінгі уақыттарда «Жалын» баспасында редактор, «Қазақстан мектебі» журналында бөлім меңгерушісі және «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, халықаралық «Дала» журналында бас редактордың орынбасары, «Қазақ тарихы» журналында Бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Қазір ғылыми-педагогикалық «География және табиғат» журналының бас редакторы.

1980 жылы «Бастау» сериясымен тұңғыш кітабы жарық көрді. «Ақ сәуле», «Мазасыз әлем» және балаларға арналған ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген. Кейінгі жылдары «Маңдайдағы жазулар» (2003), «Атбегінің әліппесі» (2005), «Мен ғашықпын ғаламға» (2008) жыр жинақтары оқырмандар қолына тиді.

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауретаы (2005). Бірнеше халықаралық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Яксартозавр
**Яксартозавр** — коритозаврға ұқсайтын шөппен қоректенетін гадрозавр. Оның сүйектері Қытайдан табылды. Шекесінде өз тобындағы өзге динозаврлармен айқасуға және дыбыс шығаруға арналған дулыға тәрізді үлкен айдары болған. Аналықтардың айдары кішірек, ал балаларында айдар мүлдем болмаған. Ұзындығы 9 метрді құрайтын динозавр ламбеозаврин гидрозаврид тобына жатқан.Динозаврдың басүйегі сыр өзенінің бойынан да табылған. Тұқылы жалпақ, үшкір тістері болған.

Қызықты дерек
-------------

* Ол бұдан шамамен 91 - 83 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген.
* Яксатозавр Қазақстанның Арал тауларынан басталатын Сырдария өзенінің аумағында өмір сүрген.
* Оның тек бассүйегінің жоғарғы бөлігі мен ми қабы ғана табылған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Гадрозаврид
* Отряд тармағы : Орнитопод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Сөз мағынасы қазіргі түсінігімізде көп жылағандықтан, беттің не көздің ісіп кетуі. *«...көзде жас, беті бұлаудай»* (Ш. Мұхамеджанов, Ана.).

Сөз соңындағы әркімге белгілі -дай қосымшасын есепке алмағанда сөз түбірі *«бұлаудың»* төркінін қарастыруға тура келеді. Рас, *«бұлау»* сөзі жеке алып қарасақ, басқа мағыналары бар: бірі — ауырған адамды терлету үшін жасалатын ем, екіншісі — көз жасын ағызу (*жылау*). Бірақ бұлардың ешқайсысы *«бұлаудай»* сөзіндегі түбірге қай жағынан да жанаспайтын тәрізді. Якут тілінде адам денесінде аурудан пайда болатын үлкен бүршікті, қазақша айтқанда *«ұраны»*— *боллох*
тұлғасында қолданады. Бұған қарап сөз төркінін сол тіл деу мүмкіндігі жоқ. Өйткені басқа түркі тілдерінен мұндай сөзді кездестірмедік. Іздей келгенде, бұл сөз якут тіліне моңғолдардан ауысқандығы байқалады. Моңғолша: адам денесіндегі ұраны—*«булуу»* деп атайды. Осы сөз қазақ тіліне ауысқанда «бұлау» тұлғасына дейін өзгеріске түсіп, оған сын есім жұрнағы *-дай* қосылып, *«бұлаудай»* сөзі пайда болған. Осыны одан әрі қазақшалай түссек, *«ұрадай»* сияқты түсінік береді. Дәлірек айтқанда, көп жылаудан іскен бет пен көзді *«ұра»* көлеміне сәйкестіруден туған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6
**Бұлақкөгал** – *орта ғасырлардан сақталған көне қала орны* (8 – 12 ғасырлар). Сайрам ауданында, Ақсу өзенінің сол жақ жайылмасы үстіндегі тепсеңде, осы өзенге Бұлақкөгал бұлағының құяр сағасында. ***Жамбыл археологиялық экспедициясы*** (Г.И. Пацевич) 1940 ж. алғаш рет анықтап, зерттеген. Шымкент педагогика институты археологиялық отрядының экспедициясы екінші рет 1979 ж. зерттеу ісін қайта қолға алған (А.Н. Подушкин). Қала батыстан шығысқа қарай созылып жатқан, төрткүл орталық төбешіктен және оған шығыс жағынан жанасып жатқан, төрткүл бұрыс алаңнан тұрады. Орталық төбешік табаны *160140 м*, жоғарғы бөлігі *12090 м*, өзен жайылмасының биікт. *15 – 17 м* (рабад). Рабадтың периметрінен ені *2 – 3 м* және биікт. *1,2 – 1,3 м* дуал түріндегі қамал қабырғасының, төмпешік түріндегі қамал мұнараларының қалдықтары байқалады. Рабадтың ауданынан оны бөліп тұратын ішкі қабырғаларды, қазан шұңқырларды байқауға болады. Орталық төбешіктің өзенге қараған солтүстік және батыс беткейлері өте тік (45 – 60); ал алаң табаны *8060 м, биікт. 3 – 4 м* (рабад), оның бір бөлігі рабадтың оңтүстік беткейінде де сақталған (8030 м.) Алаңның шығыс жағында төбешік тәрізді қырат бар (мұнара қалдығы); қамал мен рабадты ені *20 – 25 м*, солтүстік шеті Ақсу өзенінің арнасымен, ал оңтүстік шеті – Бұлақкөгал жылғасымен ұштасып жатқан ор бөліп тұрады. Ескерткіш батыстан шығысқа қарай созылып жатыр, оның шығыс жағынан басқа жақтарының бәрінде судан қорғап тұратын тоспалар бар. Қазіргі уақытта ескерткіш алаңының бір бөлігі жол төсеу және ауыл шаруашылық құрылыстарын салу жұмыстар нәтижесінен бүлінген. Ежелгі қаладан ірі керамикалық ыдыстардың (***хұм, хұмша, су құятын қыш құмыра***), сондай-ақ ас құмыралардың, саптыаяқтардың бөліктерінен тұратын едәуір материал табылған. Керамика қолдан қыш қалыпта жасалған, ангоб іздерімен безендірілген, бедер тақта, бетіне ирек және түзу сызықтар жүргізілген. Қарахан заманына тән ерекшелігі мен әшекейі бар жалатпа керамика бөліктері табылған. Табылған материалды *7 – 12 ғасырларға* жатқызуға болады. В.Д. Городецкий ежелгі Бұлақкөл қаласын орта ғасырлардағы араб жазбаларында сөз болатын ертедегі Нүзекет (Нузкет) қаласымен байланыстырады. Г.И. Пацевич Бұлақкөгалдың орнынан ортағасырлық Манкес қаласының (Манкент, Маункет) шекарасын анықтады, ол Испиджаб округіндегі қалалардың бірі ретінде арабтың *12 ғасырда* өмір сүрген энциклопедист ғалымы Якуттың еңбектерінде сөз болады. Қазба жұмыстары жүргізілмеген.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

1. ↑   "Қазақ Энциклопедиясы", 2 том
**Бірегейлік** – [лат. *identificare* – ұқсастыру, барабарландыру] – біреудің бір нәрсемен барабар келуі, ұқсастығы. Жеке тұлғаның қандай да бір топқа қатысы тұрғысынан алғандағы сипаты. Психологияда Б. – жеке тұлғаның ішкі құндылықтары мен жанкештілігі сезімі. Қазіргі әлеуметтік-гуманитарлық әдебиеттерде Б. Мәселесі екі бағытта – жеке және әлеуметтік болып қарастырылады. *Біріншісі,* жеке тұлғаның өзін дене бітімі, зияткерлік қабілеті, өнегелік мінез-құлқы тұрғысынан сипаттауы (менің осындай қасиеттерім бар). *Екіншіден,* жеке тұлғаның өзін әртүрлі әлеуметтік топтар қауымдастықтар құрамына (этникалық, демографиялық, діни, саяси, кәсіби, аймақтық және т.б.) жатқызуы.
Жаһандану ұлттық және мәдени бірегейленуге аса қиын сын. Ғаламданушы әлемде Б. ғылымның да, күнделікті өмірдің де негізгі өлшеуішіне айналуда. Біріншіден, көптеген қоғамдар, адамдар және жеке тұлғалар бірегейлену дағдарысына ұшырап отыр, екіншіден, жаһандану барысында бірегейлену өзгеріске ұшырауда. Жаһандану процесі барысында бірегейлену мәселесі трансұлттық экономикалық кеңістікте өз орнын белгілеуден, уайым мен үрейді жаншудан тұрады. Ұлттық мемлекет рөлінің өзгеруі мен трансұлттық кеңістіктердің пайда болуы адамдарды ұлттық сезімнен айырмайды.
Бірегейлену мәселесі қоғамдардың қауымдастыққа өтуі деңгейінде, мысалы, еуропалық қауымдастық аясында зерттелген. Мұнда көпдеңгейлі плюралистік бірегейлік пайда болады. Егер еуропалық ықпалдасу ортақ ұқсастықтары бар елдер арасында жүріп жатса, онда ғаламдық деңгейде кейбір мәдени әмбебап ортақ мода, туризм, білім сияқты құбылыстарды кездестіруге болады.
Еуропалық ықпалдасу жағдайындағыдай жаһандану барысында да елдердің аумақтық, мәдени, тарихи естеліктері сақталады, бірақ, өз елдерінен тыс жерлерде жұмыс істеу мүмкіндігі туады, мәдени қалыптардың ортақтығы арта түседі, біріккен жүйенің мүшесі болу мүмкіндігі туып, өзара байланыстылық кеңейеді. Сонымен қатар жеке тұлға ұлттық белгісі мен азаматтығын әртүрлі қабылдайды. Мәдениеттердің жаһандануы экономикалық қатынастардың, ақпараттардың жаһандануына қарағанда қарқынды емес. Сондықтан да барлық қарым-қатынаста мәдени ерекшелік сақталып қалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік
**Спонтандық**
--------------

### Мағынасы

Спонтандық- (лат. Spontaneous-өздігінен, ерікті түрде) сыртқы ықпалдардың көмегінсіз, өзінен-өзі туатын немесе пайда болатын құбылыс. Спонтандық ұғымын философиялық тұрғыдан алғашқыда антик атомшылары зерттеді. Мәселен, Эпикур атомның өздігінен ауытқуын дәлелдей келіп, мұны кездейсоқтық пен ерік бостандығын негіздеумен байланыстырды. Алайда спонтандық ұғымы ғылым мен философияда, әсіресе Спинозаның монотеистік ілімінде табиғат спонтандық бүтін, детерминистік, заңдардың күшімен біркелкі басқарылатын механизм ретінде қабылданды. Дүниені түсіндіру әдісінің өрісі тарлығынан көптеген материалистер құдайдың құдіретіне жүгінуге, деизмді жақтауға мәжбүр болды. Дәл осы дәуірде спонтандық тек қана ойлаудың қызметі рефлекциялық прогресс деп танылған тағы бір концепция пайда болды. Мысалы, Декартта , Лейбинцте, Фихтеде, Гегельде тек дүниені тану қызметінің ғана өздігінен ішкі қозғалу қабілеті бар. Ал диалектикалық материализм өздігінен қозғалу принципі дамудың Спонтандық қайшылықтардың тууы мен шешімі кезінде болатынын дәлелдейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 389-бет
**Владимир Иванович Рыжков** (1950 ж. т.), журналист.

ҚазМУ-ді бітірген (1953). Көкшетау облыстық «Степной маяк» газетінде әдеби қызметкер , «Ленинская смена», «Комсомольская правда», «Правда» газеттерінің меншікті тілшісі, Қарағанды облыстық «Индустриальная Караганда» газеті бас редакторынын орынбасары қызметін атқарды. 1997 жылдан респ. «Казахстанская правда » газетінің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі. Қазақстан Журналистер одағы облыстық бөлімшесінің төрағасы (2001 жылдан). Қазақстан журналистер конгресі атқару комитетінің мүшесі.Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. Очерктері ұжымдық жинақтарда жарияланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Владимир Иванович Долгих
**Владимир Иванович Долгих** (5.12.1924, Иланск) – Кеңес және Компартия қайраткері, Социалистік еңбек ері (1965), техника ғылымдарының докторы.

1942 жылдан КОКП мүшесі. 1943-1943 жылдары Кеңес әскерінің құрамында болды, Ұлы Отан соғысына қатысты. Иркутск кен-металлургия институтын бітірді(1949). 1949-1958 жылдары Красноярскде смена, цех бастығы және бас инженер болып істеген. 1969-1972 жылдары КОКП Красноярск өлкелік комитетінің 1-ші хатшысы. 1972 жылдан КОКП ОК бас хатшысы болып істеген.

3 рет Ленин орденімен, 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және басқа да медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
Барит
**Барит**, ауыр шпат – сульфаттар класының минералы. Химиялық формуласы: BaSО4, құрамына қоспа түрінде стронций мен кальций енеді. Стронций мөлшері көп болса, баритоцелестин деп аталады. Кристалдары тақтайша жалпақ, сирек призма немесе бағана пішінді болып келеді. Минералдық агрегаттары түйірлі массадан тұрады. Көбіне ақ, кейде әр түсті, шыныдай жылтыр. Қаттылығы 3 – 3,5, меншікті салмағы 4,3 – 4,7 г/см3. Гидротермаль кендер мен шөгінді жыныстарда кездеседі. Қазақстанда көп таралған (Бадам барит кені, т.б.). Резина, қағаз, химия өндірістерінде толықтырғыш ретінде пайдаланылады, бұрғылау ерітінділеріне қосылады.

**Барит**
- Минерал ВаSO4. Минерал құрамындағы барий элементі стронциймен (баритоцелестин, целестобарит), қорғасынмен (хокутолит, англезиобарит), кальциймен (кальциобарит) алмасуы мүмкін. Түссіз болуы, ақ, сұрғылт, көкшіл түстерге боялуы ықтимал. Шыныша жалтырайды, қаттылығы 2,5-3,5. Меншікті салмағы 4,5 г/см3. Мұнай ұңғымаларын бұрғылауға
керекті сазды ерітінділерді ауырлатңыш ретінде, лак, бояу, резина, қағаз, пластмасса дайындауға және барий элементін алуға пайдаланады.

* 
* 
* 
*

Сілтеме
-------

Барит
Барит кристалдары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
2. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
3. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме 
сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов. — А.: АРНGroup, 2000 жыл. — 328 бет.
4. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
Жерқазар-сүтқоректілер класы кеміргіштер отрядының бір тұқымдасы.Африка халықтары жерқазарларды <<құм күшіктері>> деп атайды.Кения,Эфиопия және Сомалидің өсімдігі калың далалық жерлерінде тіршілік етеді.Әжім басқан,түксіз жалаңаш жұмыр денесіне қарап жерқазарды титімдей моржға ұқсатуға болады.Сексен шақты жерқазар бірігіп жүреді.Өсімдік тамырлары мен түбірлерін іздеп,жерді қазып тастайды.Титімдей көздері тек жарық пен қараңғыны ғана ажырата алады.Күрек тістері-өте үлкен,олар үнемі өсіп,астыңғы тіс пен үстіңгі тіс бір-бірін қайралып,өткірленіп тұрады.Құлағы кішкентай.Мұрты мен денесінің әр жерінде қылтиған қылшықтарды айтпағанда,терісі-түксіз,жалаңаш.Жаңа туған баланың терісіндей алқызыл түсті.Жалаңаш жерқазарды экватордың шөптесін аймақтары мен саванналарынан кездестіруге болады.Жалаңаш жерқазарлар күрек тістерін экскаватордың ожауындай пайдаланып,3-4 метр тереңдікте ұзыннан-ұзақ созылып (900 метрге дейін),бұтақтана тараған,бірнеше қабатты жерасты жолдарынан қазады.Олар өздері қазған шым-шытырық <<туннельдердің>> ішінде алға қарай да,артқа қарай да жүгіреді.Қолда асыраған жалаңаш жерқазар 25 жыл өмір сүрген.Жалаңаш жерқазардың латынша Bathyergidae деген атауы <<bathos>> <<тереңдік>>,<<ergon>> <<жұмысшы>> деген мағына береді.Жалаңаш жерқазардың бұлшық ет күшінің 25%-ы жақ сүйегінде.Өкпесі өте кішкентай.Өте баяу тыныс алады және ағзасындағы метаболизм (зат алмасу үдерісі) де баяу жүреді.Орташа дене бітімі 8-33 см аралығында.Салмағы-30 грамнан,1.8 келіге дейін.Жұмысшы жерқазарлар бүкіл әулетке ін қазып береді.[1]== Дереккөздер ==

1. ↑  1100 қызықты деректер,Ү.Кеңесбаева,ISBN 978-9965-26-546-4.
**Крикет** (ағылш. *Cricket*) — ұрғыштың көмегімен ойнайтын доп ойыны. Екі команданың 11ойыншылары кезек-кезек қақпаларды қорғайды. Ол үшін қақпалардың жанында екі қорғаушы(бэтсмендер) тұрады. Қалған 9 ойыншы ойын барысында оларды ауыстырып отырады.

Шабуылдаушының командасы беруші(боулер), күзетші және 9 алаң ойыншыларынан тұрады. Ұпай жинау үшін қорғанушылар мүмкіндігінше көбірек жүгіріп орын ауыстыруға, ал шабуылдаушылар-қорғанушыларды ойыннан шығарып жіберуге тырысады. Бір қақпашадан екінші қақпашаға көп гол салған команда жеңіске жетеді.

Ережелері
---------

Ойын 11 адамнан тұратын екі команда арасында өтеді. Ойын мақсаты — көбірек ұпай жинау (жүгіру арқылы). Матч инниң (innings) деп аталатын бір неменесе бірнеше бөлімнен тұрады. Әр инниңде бір реттен бір команда ұрса, екіншісі допты қағып тұрады.

Крикет әдетте шөп үстінде ойналады. Ойын алаңы овалды (cricket field) келеді, ал ортасында ұзындығы 22 ярд (20,12 метра) (cricket pitch) болатын жер жолағы болады.

Крикет ойыны

Допты беру, соғу және ұпайды есептеу
------------------------------------

Бір қақпашада тұрып, боулер қарсы қақпаға алты рет лақтырғаннан кейін алаңдағы өз позициясына қайтып оралады. Мұнан кейінгі боулер басқа қақпаға алты рет лақтырады.
Егер доп жерге тимей ойын алаңының шекарасынан асып кетсе, онда кері соғушы алты рет өткізді деп саналады, онда оған қақпалардың ортасында жүгірмеуіне болады. Егер доп алаңның шетіне шығып кетпей жерге тисе, бэтсмен төрт рет өткізді деп есептеледі.

Лақтыру техникасы барынша сан алуан. Тәжірибелі боулердің допты беру шеберлігі сондай, ұшып келе жатқан доп бағытын өзгертіп, кері соғуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан допты қабылдаудың да ерекше техникасы ойластырылған. Жақсы бэтсмендер ұрғышты көлбеу қойып, допты оп-оңай үйіріп әкетеді.

Бэтсменді қайтіп сындыруға болады
---------------------------------

```
 Арбитр допты кері соғушыны алаңнан мына жағдайларда шығарып жібере алады:
```

-Боулер жіберген доп қақпашаның жоғарғы көлденең салмасына соғылып барып енсе;
-Кері соғушы доп ұшып келе жатқанда қақпашаны аяғымен көлегейлесе;
-Алаңдағы ойыншы допты ұшып келе жатқанда қағып алса;
-Егер бэтсмен допты кері соғарда не орын ауыстыру кезінде қақпашаны ұрғышпен немесе денесімен қағып кетіп құласа;
-Алаң ойыншыларының біреуі қолындағы добымен қақпаша ауыстырған кезде қақпашаға тиіп кетсе не құлатып кетсе;
-Егер «күзетші» бэтсмен өз орынына жүгіріп жеткенше қақпашаны бұзып кетсе;

Дереккөздер
-----------

"Әлемдік және ұлттық спорт ойындары"-кітабы
**Динара Бақтыбаева** (1993 жыл, қарашаның 17-сі жұлдызында дүниеге келген, Жаңаөзен қаласы, Қазақстан) — Қазақстанның актрисасы.

Өмірбаяны
---------

1993 жылы 17 қарашада Жаңаөзен қаласында дүниеге келген.

3 жасында ата-анасымен Атырауға көшіп кетті. Университетке түсу алдында сол жақта тұрып келді.

2015 жылы АЭБУ-дың (Алматы энергетика және байланыс университеті) «Радиотехника, Электроника және Телекоммуникациялар» мамандығын бітірген.

Кинодағы дебюті «Бойжеткен мен жігіт» (2013) фильмінен басталды.

Фильмографиясы
--------------

* 2013 – «Бойжеткен мен жігіт» - *бойжеткен*
* 2014-2015 – «Нархоз» - *Айсана*
* 2016 – «Зәуре» - *Зәуре*
* 2016 – «Супертой немесе қазақша күйеуге шығу» - *эпизод*
* 2016 – «Жұлдыздар тоғысқанда» - *Динара Назарбаева*
* 2017 – «Әлемнің мейірімді бейжайлығы» - *Салтанат*

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Әлемнің мейірімді бейжайлығы. brod.kz
**Жесір қара өрмекші** – қарақұрттар тобына жататын өрмекшілердің бір түрі.

Жесір қара өрмекшілер солтүстік және оңтүстік, батыс қара өрмекшілері болып бөлінеді.

Денесінің ұзындығы – 12 мм, аяқтарының ұзындығы да 12 мм шамасынды.

Кеудесі шар тәрізді. Аналықтарының да, аталықтарының да реңі қара, кейде қоңыр түсті болып келеді. Балалары ақ немесе ақшыл-сары түсті, кейіннен түлеген сайын қараяды.

Кейде аналықтары ұрықтағаннан кейін аталықтарын жеп қояды. Осыған байланысты оларды «жесір қара өрмекші» деп атайды.

Аналықтары 300-400-дей жұмыртқа салады. Олардың балалары улы емес, бірақ аналары тәрізді олар да піллә кезінде бір-бірін жеп қояды. Сондықтан 1-12 аралығында өрмекші өмірге келеді.

Жесір қара өрмекшілер – өрмекшітәрізділердің ішіндегі ең улысы болып саналады. Олардың уының күші сылдырмақты жыландардың уынан күштірек.

Дегенмен жесір қара өрмекшінің уы адам үшін қауіпсіз.

Жануарлар аналық қара өрмекшінің уынан зардап шексе, жәндіктер үшін аталығының уы қауіптірек.

Бұл өрмекшілер жер шарының барлық жылы, қоңыржай бөлігінде таралған.

Жесір қара өрмекшілер дара тіршілік етеді, тек ұрықтану кезінде ғана бірігіп өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  У 49 УЛЫ ЖӘНДІКТЕР. - Алматы: «Аруна» баспасы. - 208 бет. - Сер.: «1100 қызықты дерек».