**АҚШ — Қазақстан қатынастары** — Қазақстанның шет-елдермен қарым-қатынасындағы ең басты саяси одақтастарлың бірі. Бұл елде Қазақстанмен жұмыс жасайтын Шеврон, Тексако, IBM, Microsoft және басқа да алаупат компаниялар Қазақстанға өз ықпалын арттыруда. Әсіресе 2001 жылғы 11 қыркүйектің оқиғасынан кейін екі ел арасындағы қарым-қатынас ұлғая түсті.

Астанадағы АҚШ елшілігі
Америка Құрама Штаттары мен Қазақстан Республикасы 1991 жылы 16 желтоқсанда дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Америка Құрама Штаттары 1992 жылы қаңтарда Алматыда өз елшілігін ашты, содан кейін 2006 жылы Астанаға көшті.

Қазақстанның АҚШ-тағы елшісі
Америка Құрама Штаттары 1991-1996 жылдар аралығында Нанна-Лугар қауіп-қатерді кешенді азайту бағдарламасы шеңберінде көмек көрсету арқылы Қазақстанға стратегиялық ядролық қару қорларын жоюға және ядролық қару инфрақұрылымын бөлшектеуге көмек көрсетуде шешуші рөл атқарды. 1992-2008 жылдар аралығында Қазақстанға жиынтық көмегі 341 миллион долларға жетті. 2012 жылғы наурызда өткен "Сеул ядролық қауіпсіздік саммитінде" Президенттер Обама мен Назарбаев ядролық қаруды таратпау саласындағы екіжақты ынтымақтастықты растады. Президент Обама әрі қарай: "біздің екі ел арасындағы тығыз қарым-қатынас тек ядролық қауіпсіздік мәселесінен асып түседі, сондықтан бұл кездесу бізге соңғы бірнеше жылда Ауғанстанға қатысты жолға қойған ынтымақтастығымызды және біздің әскерлерімізді жеткізуде және Ауғанстан үкіметіне көмек көрсете алған көмегімізді талқылауға мүмкіндік береді" деді. Ядролық қаруды таратпаудан басқа, АҚШ пен Қазақстан стратегиялық экономикалық және саяси қатынастарды қолдайды. Chevron мұнай компаниясы 1993 жылы "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнын құра отырып, Қазақстандағы алғашқы ірі инвестор болды. "Болашақ" бағдарламасы аясында қазақстандық студенттер шетелде оқиды. Қазіргі уақытта "Болашақ" бағдарламасының 5 тақырыптың 2013 жылы 3000-нан астам стипендиаты бар. бүкіл әлем бойынша студенттер, олардың 800-і Америка Құрама Штаттарындағы 42 университетте оқиды.

Қазақстанның Вашингтондағы елшілігі
Қазақстандағы АҚШ елшісі
Ынтымақтастық 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін күшейе түсті, Америка Құрама Штаттары Ауғанстанға, кейінірек Иракқа жақын стратегиялық серіктестер іздеді. Терроризмге қарсы күрес Қазақстанның бұрын-соңды болмаған жоғары деңгейде тұрған Америка Құрама Штаттарымен және Біріккен Корольдікпен қарым-қатынасында маңызды рөл атқарады. Қазақстан Жаңа үлкен ойында Ресей үшін де, Америка Құрама Штаттары үшін де Орталық Азиядағы таңдаулы серіктес ретінде Өзбекстанның орнын алды.

Екі ел энергетика саласында тығыз ынтымақтастықта. 2001 жылы Қазақстан мен Америка Құрама Штаттары Америка-Қазақстан энергетикалық серіктестігін құрды.

2016 жылы Қазақстан мен АҚШ Қазақстан-Америка қатынастарының 25 жылдығын атап өтті. Осы мақсатта екі елдің дипломатиялық өкілдіктері мерекелік іс-шаралар ұйымдастырды.

Нұрсұлтан Назарбаев Дональд Трампты 2016 жылғы 30 қарашада телефон арқылы сөйлескен кезде президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады. Екі көшбасшы да Қазақстан-Америка қарым-қатынасын жаңа деңгейге көтеруге бел буғанын айтты.

Ғылыми-техникалық ынтымақтастық
-------------------------------

Қазақстан Премьер-Министрі Бақытжан Сағынтаев 2017 жылдың сәуір айында АҚШ-қа жұмыс сапарымен барды. Сапардың басты бағыттарының бірі IT-технологиялар және инжиниринг саласындағы ынтымақтастықты ілгерілету болды. Осы мақсатта Премьер-министр Кремний алқабындағы Tesla Motors және Cisco сияқты компаниялармен кездесті. Сапар барысында Қазақстан Премьер-Министрі сондай-ақ технологиялар саласындағы ынтымақтастықты бастайды деп күтілетін американдық компаниялармен түрлі меморандумдарға қол қойды.

Адам құқықтары
--------------

Мемлекеттік хатшы Керри Астанада Қазақстан Президенті Назарбаевпен кездесті
Америка Құрама Штаттары мен Қазақстан адам құқықтары саласындағы өз жұмысын растады. 2013 жылы қазақстандық балалар құқығын қорғау комиссиясы мен Бас прокуратура АҚШ Мемлекеттік департаментінің балалар жөніндегі арнайы кеңесшісі Сюзан Джейкобспен кездесіп, жасырын онлайн бала асырап алу желісін талқылады және осы заңсыз бала асырап алу топтарымен күресу үшін комиссия құрды. АҚШ Қазақстанға осы желілер бойынша ақпарат береді және Америка Құрама Штаттарында асырап алынған қазақстандық балалардың өмір сүру жағдайларын түсінуге көмектеседі.

Қазақстан мен USAID "*қадір-қасиет және құқық*" бағдарламасын 2020 жылдың қазан айында аяқтады. Бағдарламаны USAID халықаралық Адам саудасымен күресу және мигранттардың құқықтарын ынталандыру мақсатында қаржыландырды.

Заңның үстемдігі
----------------

Мемлекеттік хатшы Помпео Қазақстанның Сыртқы істер министрі Тілеубердімен кездесті
Американдық заңгерлер қауымдастығының "заң үстемдігі" бастамасы Қазақстанда сот төрелігі секторының мамандарын даярлау жөніндегі бағдарламаларды жүзеге асырады. Қазақстанның Жоғарғы соты еліміздің құқықтық жүйесін жаңғырту және ашықтық пен қадағалауды арттыру жөніндегі қадамдар туралы жариялады. АҚШ-тың халықаралық даму агенттігінің қаржыландыруымен ABA-ның құқық үстемдігін қамтамасыз ету жөніндегі бастамасы 2012 жылғы сәуірде Қазақстанның сот жүйесінің тәуелсіздігі мен есептілігін нығайтуға бағытталған жаңа бағдарламаны іске асыруға кірісті.

2016 жылдың маусымында американдық заңгерлер қауымдастығының "құқық үстемдігі" бастамасы экстремизм мен терроризмге қатысты істер бойынша сот практикасына арналған дөңгелек үстел өткізді. Дөңгелек үстелге қатысушылар арасында Қазақстан Жоғарғы Сотының, Қазақстан Судьялар Одағының және АҚШ-тың халықаралық даму агенттігінің (USAID) өкілдері болды.

2020 жылдың 2 қазанында USAID Қазақстандағы құқықтық реформаларды қолдау үшін 7 миллион доллардан астам бес жылдық Заң Үстемдігі бағдарламасын іске қосты. Қазақстанның Жоғарғы Соты мен Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі осы бағдарлама шеңберінде USAID-пен ынтымақтасады.

### Сот төрелігі секторын институционалдық нығайту жөніндегі жоба

Қазақстандағы сот қызметтерін нығайтуға және негізгі құқықтық орта мен заң үстемдігін жақсартуға бағытталған әділет секторын институционалдық нығайту жобасы Дүниежүзілік банк тобынан 36 миллион доллар несие алады.

### Қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шарт

2015 жылғы 20 ақпанда Бас прокурор көмекшісінің орынбасары және Әділет министрлігінің Халықаралық істер жөніндегі кеңесшісі Брюс Шварц пен Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Асхат Дауылбаев Вашингтонда қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартқа қол қойды. Шарт қылмыстық тергеуде, қылмыстық қудалауда және соған байланысты рәсімдерде құқық қорғау органдарына дәлелдемелер мен басқа да көмек түрлерін ұсынудың ресми үкіметаралық тетігін көздейді. 2015 жылғы шілдеде Қазақстан келісімді ратификациялады.

Әскери және қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық
-------------------------------------------------

Қорғаныс министрі Уильям Коэн (сол жақта) және Президент Назарбаев (оң жақта) 3-ші жаяу әскер полкінің полковнигі Григорий Гарднердің (ортасында) сүйемелдеуімен 1997 жылы 17 қарашада Пентагонға Назарбаевтың келу рәсімі кезінде Біріккен күштердің құрметті қарауылын тексереді.
АҚШ-тың үндеуіне жауап ретінде Қазақстанның заң шығарушы органы 2003 жылы мамырда Ирактағы коалиция операцияларына көмек көрсету үшін әскери инженерлерді жіберуді мақұлдады. 27 әскери қызметші ирактықтарды минадан тазартуға және суды тазартуға үйретті. Олар 2008 жылдың соңында Ирактан кетті. 2009 жылдан бастап Қазақстан Ауғанстандағы тұрақтандыру жөніндегі операцияларды қолдау үшін Солтүстік тарату желісі шеңберінде АҚШ пен НАТО әскерлері мен техникаларының әуе және жерүсті транзитіне рұқсат берді.

Он жылға жуық уақыт ішінде 15-тен астам елден келген мыңдаған әскери қызметшілер мен бейбіт тұрғындар "дала бүркіті"жаттығуларына қатысу үшін Қазақстан Республикасына келді. Алты елден 1000-нан астам қатысушы Кэмп-Иллискидегі (Қазақстанның ірі қаласы Алматы қаласынан тыс оқу орталығы) көпұлтты бітімгершілік оқу-жаттығуларына қатысуға шақырылды.

"Дала бүркіті-2015" бітімгершілік жаттығуларының екінші кезеңі 2015 жылдың 15 маусымында полигонда немесе Алматы маңында басталды. Бұл 13-ші жаттығу болды. Жыл сайын оқу-жаттығуларға 1500-ден астам адам, сондай-ақ шет мемлекеттердің әскери бақылаушылары, НАТО-ның әртүрлі штаб-пәтерлерінің және Қазақстанда аккредиттелген әскери-дипломатиялық корпустың сарапшылары қатысады.

Ирактағы екінші соғыс кезінде қазақстандық әскерлер 4 миллион мина мен басқа да жарылғыш заттарды залалсыздандырып, 5000-нан астам коалиция мүшелері мен бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсетуге көмектесті және 718 текше метр суды тазартты.

1995 жылдан бастап Қазақстан Аризона штатымен қарым-қатынас орнатуға, озық тәжірибені зерделеуге, әскери және азаматтық байланыстарды нығайтуға бағытталған мемлекеттік әріптестік бағдарламасы шеңберінде ынтымақтасады.

Қазақстандық Құрлық әскерлері Әскери институтының АҚШ-тағы Вест-Пойнт әскери академиясымен алмасу бағдарламасы бар. Жыл сайын қазақстандық әскери институттың студенттері курсанттардың күн тәртібімен танысу, жаңбырдан кейін оңалту курсынан және әскери дайындықтан өту үшін Вест-Пойнтқа барады. Вест-Пойнт курсанттары өз кезегінде қазақстандық Құрлық әскерлері Әскери институтына сол мақсаттармен барады.

Қазақстандық әскери шенеуніктер АҚШ армиясынан Қазақстанның әскерге шақыру армиясынан толық еріктіге ауысуы туралы білуге тырысты.

"Дала бүркіті-2016" халықаралық бітімгершілік жаттығуларының екінші кезеңі Ұлыбританиядағы Стэнфорд полигонында өтті. Қатысушы елдер арасында Қазақстан, Ұлыбритания, АҚШ, Тәжікстан және Қырғызстан болды.

"Дала бүркітінің-2017" бірінші кезеңі 2017 жылдың 31 наурызы мен 11 сәуірі аралығында Иллиск оқу орталығында, Қазақстанда өтті. АҚШ пен Ұлыбританияның 50-ге жуық сарбазы және 500-ден астам қазақстандық әскери қызметшілер медициналық және байланыс операцияларына бағытталған бітімгершілік жаттығуларына қатысты.

Екіжақты кездесулер
-------------------

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ президенті Джордж Бушпен
### Нұрсұлтан Назарбаев және Джордж Буш әкімшілігі

2006 жылғы мамырда вице-президент Дик Чейни мұнай мен газ экспортының бағыттарын кеңейтуге жәрдемдесу үшін Президент Назарбаевпен кездесу үшін Қазақстанға барды. Бұл Чейни мен Назарбаев арасындағы үшінші кездесу болды, біріншісі Чейни Халлибуртонның бас директоры болған кезде, екіншісі Чейни вице-президент болғаннан кейін көп ұзамай болды. Кездесуден кейін Назарбаев қазақстандық жобаларды бірлесіп қаржыландыру бойынша өзара түсіністік туралы меморандумдарға қол қойылғанын және қорғаныс жобаларына 158 миллион доллар бөлінгенін жария түрде мәлімдеді.

2006 жылғы 29 қыркүйекте Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ақ үйде президент Джордж в. Бушпен кездесті. Президент Буш өзінің көпшілік алдында сөйлеген сөзінде Назарбаевқа өз елінің Ауғанстандағы қолдауы үшін алғысын білдіріп, Қазақстанның ДСҰ-ға кіруін және "бостандықтың өркендеуіне мүмкіндік беретін"институттарға берілгендігін талқылағанын мәлімдеді. Президент Назарбаев энергетикалық қауіпсіздік, Буштың терроризмге қарсы соғысы және экономикалық келісімдер мәселелері бойынша ынтымақтастық нәтижесінде екі ел арасындағы екіжақты қатынастардың нығаюына назар аударды. Екі көшбасшы қол қойған бірлескен декларацияда бірқатар екіжақты және жаһандық мәселелер қамтылды; оларға Баку-Тбилиси-Джейхан жобасы шеңберінде қазақстандық мұнай және газ құбырларын кеңейтуді американдық қолдау, Қазақстанның әртараптандырылған және тұрақты экономика бағытындағы Ұлттық дамуы және Қазақстанның ДСҰ-ға кіруі кірді. Бірлескен мәлімдемеге Қазақстанның "өз азаматтарына" инвестиция салу жөніндегі күш-жігеріне арналған компонент енгізілді.. тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары, жергілікті өзін-өзі басқару және халықаралық стандарттар бойынша еркін және әділ деп танылған сайлау".

### Ержан Ашықбаев Америка Құрама Штаттарында

Қазақстанның Сыртқы істер Вице-министрі Ержан Ашықбаев 2014 жылғы 10-12 маусымда Америка Құрама Штаттарында болып, Ақ үйдің, Мемлекеттік департаменттің, Америка Құрама Штаттары Конгресінің, Қорғаныс министрлігінің, Энергетика министрлігінің басшылығымен, сондай-ақ американдық экспорттық және іскерлік қоғамдастықтың өкілдерімен кездесті.

### Нұрсұлтан Назарбаевтың АҚШ конгрессмендерімен кездесуі

Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2014 жылғы 5 қыркүйекте Қазақстан Астанасынан солтүстікке қарай 250 шақырым жерде орналасқан Бурабайда Америка Құрама Штаттары Конгресінің мүшелері Дана Рорабахер және Григорий Микспен кездесті. АҚШ конгрессмендері екі ел арасындағы өзара тиімді әріптестікті одан әрі нығайтуға үміт білдірді.

Сондай-ақ, 5 қыркүйекте АҚШ конгрессмендері Қазақстанның Сыртқы істер министрі Эрлан Ыдырысовпен кездесу өткізді. Қазақстанның Вашингтондағы елшісі ретінде бес жыл өткізген Ыдырысовпен олар Қазақстан мен Америка Құрама Штаттары арасындағы саяси, экономикалық және сауда салаларындағы ынтымақтастықтың қазіргі жағдайы мен перспективаларын талқылады.

Конгрессмендер американдық бизнеспен бірлесіп Қазақстан экономикасының мұнай емес секторларында бірлескен жобаларды ұсынуға дайындығын талқылады. Америкалық тарап Қазақстанның ДСҰ-ға кіруін және елдің экономикалық даму стратегиясын да қолдады. Екі тарап жаһандық қауіпсіздік мәселелерінде, ең алдымен жаппай қырып-жою қаруын таратпау саласында, сондай-ақ Ауғанстандағы жағдайды қоса алғанда, өңірлік қауіпсіздік мәселелерінде өздерінің ынтымақтастығын атап өтті.

### Нұрсұлтан Назарбаев және Барак Обама

АҚШ президенті Барак Обама экономикалық мәселелерге, адам құқықтары мен аймақтық қауіпсіздікке сілтеме жасай отырып, Қазақстан-Америка қатынастарының маңызды сипатын бірнеше рет атап өтті. 2012 жылы Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында өткен Ядролық қауіпсіздік саммиті кезінде Обама: "біздің екі ел арасындағы тығыз қарым-қатынас тек ядролық қауіпсіздік мәселесінен асып түседі",-деп атап өтті.

2015 жылғы 21 қаңтарда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ президенті Барак Обамамен түнгі телефон арқылы сөйлесті. Әңгіменің басты тақырыбы Оңтүстік-Шығыс Украина болды. Обама Қазақстанның халықаралық қауіпсіздікті нығайту жөніндегі күш-жігерін жоғары бағалады және Қазақстан Президенті Украинадағы қақтығысты бейбіт жолмен шешуге белсенді түрде ықпал ететініне сенім білдірді.

Президент Назарбаев 2015 жылы Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы кезінде президент Обама екіжақты кездесулер өткізген төрт мемлекет басшысының бірі болды.

### Нұрсұлтан Назарбаев пен Дональд Трамп

Дональд Трамп пен Нұрсұлтан Назарбаев Трамп Америка Құрама Штаттарының президенті болып сайланғаннан кейін көп ұзамай алғашқы екіжақты телефон арқылы сөйлесті.

Президенттер Дональд Трамп пен Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы кездесуі Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында өткен араб-ислам-Америка саммитінің аясында өтті. Екі елдің көшбасшылары өз елдері арасындағы екіжақты қатынастарды нығайту және "сауда-экономикалық, саяси, мәдени және гуманитарлық салалардағы қатынастарды тереңдету" перспективалары туралы пікір алмасты, деп хабарлайды Қазақстан елшілігінің сайты. Кейінгі мәлімдемелерінде Дональд Трамп бұл кездесуде екі көшбасшы "тікелей қарым-қатынас орнатты" деген пікірін білдірді.

2018 жылғы 16 қаңтарда Президент Дональд Трамп Президент Назарбаевпен Ақ үйде кездесті, бұл Қазақстан мемлекеті басшысының Вашингтонға 2006 жылы сол кездегі президент Джордж Бушпен кездесуден кейінгі алғашқы сапары болды. ҚазАқпарат-Қазақстан мемлекеттік ақпараттық агенттігі мен Қазақстандағы ең ірі бұқаралық ақпарат құралдарының бірі Ауғанстандағы, Сириядағы және Ресейдегі нақты жағдайларды қоса алғанда, кездесуде "өңірлік және жаһандық қауіпсіздікті ілгерілетуге", сондай-ақ Қазақстанның АҚШ-пен ядролық қаруды таратпау саласындағы ынтымақтастығына басты назар аударылатынын мәлімдеді. Вашингтондағы көпшілік алдында сөйлеген сөзінде президент Трамп General Electric және Boeing компанияларымен, сондай-ақ Сауд Арабиясындағы қауіпсіздік саласындағы аймақтық ынтымақтастыққа сілтеме жасай отырып, елдер арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті. Трамп Қазақстанды экономикалық мәмілелері мен Назарбаевтың президент ретіндегі "тамаша, керемет жұмысы" үшін мақтады. Президент Назарбаев Қазақстанның тәуелсіздігін американдық қолдау және өсіп келе жатқан экономикалық ынтымақтастық туралы оң пікір білдірді. Сондай-ақ, Назарбаев Президент Трамптың 2017 жылғы желтоқсанда салықты төмендету туралы Заңға қол қоюын жоғары бағалап, оны "көрнекті шешім" деп атады және Қазақстанда қабылданған осыған ұқсас заңнамаға сілтеме жасай отырып.

### Қасым-Жомарт Тоқаев және Мемлекеттік хатшының орынбасары

Қазақстан Президенті Тоқаев Мемлекеттік хатшының саяси мәселелер жөніндегі орынбасары Дэвид Хэвпен 2019 жылғы 21 тамызда Астанада кездесті. Кездесу маңызды болды, өйткені бұл Қазақстан Президентінің жаңа әкімшілігімен алғашқы ресми кездесулердің бірі болды. Бұл екі тарап үшін екіжақты қатынастардағы ортақ мақсаттарға адалдықтарын растау мүмкіндігі болды.

### Қасым-Жомарт Тоқаев пен Дональд Трамп

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев президент Дональд Трамппен алғаш рет 2019 жылғы 25 қыркүйекте Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 74-ші сессиясының алаңында кездесті. Президенттер саяси, сауда-экономикалық, гуманитарлық және қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты нығайтуға келісті.

C5+1
----

Джон Керри (сол жақта) 2015 жылдың 26 қыркүйегінде Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясының 70-ші кезекті сессиясы кезінде Орталық Азия мемлекеттерінің Сыртқы істер министрлерімен.
С5+1-Америка Құрама Штаттары мен Орталық Азия елдерінің Сыртқы істер министрлері арасындағы диалог форматы. C5+1 алғашқы кездесуі 2015 жылдың қараша айында Өзбекстанның Самарқанд қаласында өтті. Екінші кездесу 2016 жылдың 3 тамызында Вашингтонда өтті. Сыртқы істер министрлері Орталық Азияның көліктік, логистикалық және энергетикалық әлеуетін дамытудың маңыздылығын атап өтті. Мемлекеттік хатшы Джон Керри АҚШ-тың Орталық Азия елдерінде терроризмге, сауда мен инвестицияларға, экономикалық дамуға және экологиялық таза энергетикаға қарсы бастамаларды ілгерілетуге дайын екендігін атап өтті. Алты министр АҚШ-тың 15 миллион долларға дейін қолдауды жоспарлап отырған осы мақсаттарға қатысты бес жобаны іске қосуға келісті.

2019 жылғы C5+1 кездесуі 21 тамызда Астанада, Қазақстанда өтті. АҚШ делегациясын Мемлекеттік хатшының саяси мәселелер жөніндегі орынбасары Дэвид Хейл басқарды.

Келесі C5+1 кездесуі Нью-Йоркте 2019 жылдың 22 қыркүйегінде өтті. Қазақстандық делегацияны Қазақстанның жаңадан тағайындалған Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді басқарды. АҚШ делегациясын АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео басқарды. Тараптар сауда және инвестициялық байланыстарды кеңейту жолдарын, сондай-ақ интеграциялық процестерді талқылады.

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарға реакция
----------------------------------------------

*Толық мақаласы: 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері*
Еуроатлантикалық әріптестік кеңесіне мүше елдер
2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ президенті Джордж Бушқа Жолдау жолдады. "Өркениетті қауымдастық бірігіп, халықаралық терроризмге қарсы тиімді шаралар қабылдауы керек. Бүкіл Қазақстан халқы Америка халқына қайғы-қасіретпен жанашыр және қайғыға батады."

Қорғаныс ақпараты орталығының мәліметінше, Қазақстан үкіметі "*АҚШ бастаған терроризмге қарсы соғысты өте қолдайды*". Үкімет "бұзылмайтын Бостандық"операциясын жүргізу үшін ірі әуежайды пайдалануды ұсынды. АҚШ-тың Қазақстан аумағынан 800-ден астам ұшуы мақұлданды және жалғасты. Қазақстан бойынша CDI шолуында қауіпсіздік күштері "АҚШ-тың үкіметтік нысандары мен мұнай нысандарын АҚШ-тың жеке инвестициялары есебінен қорғауға күш салуда" және "АҚШ-тың Террористік активтерді қатыру тізімінде көрсетілген террористердің активтерін қатыруға"міндеттенеді. АҚШ-ТА. Қазақстан Үкіметіне 2002 жылы 52,893 миллион АҚШ долларын, 2003 жылы 47 миллион АҚШ долларын және 2004 жылы 36,2 миллион АҚШ долларын ресми түрде бөлді. Сонымен қатар, 2003 жылы АҚШ үкіметтік мекемелері Қазақстанға көмек бағдарламаларына 92 миллион доллар жұмсады.

2001 жылғы 19 желтоқсанда еуроатлантикалық әріптестік кеңесінде қорғаныс министрлерінің отырысы кезінде сөйлеген сөзінде Қазақстан Қорғаныс министрі және Қазақстан армиясының генералы Мұхтар Алтынбаев террористік актілер "*халықаралық терроризмнің шекарасы жоқ екенін және бүкіл әлемдік қоғамдастыққа қауіп төндіретінін көрсетті*" деп мәлімдеді. Ол Қазақстанның терроризммен күресуге деген ерік-жігерін және террористер мен олардың демеушілерін "жазалау" қажеттігін растады. НАТО сарапшылары көтерген қазақстандық әуеайлақтарды терроризмге қарсы операциялар үшін пайдалану мүмкіндігіне тоқтала отырып, ол "*басқа да практикалық мәселелер қаралып жатқанын*", бірақ Қазақстан ауғандықтарға гуманитарлық көмек көрсету бойынша міндеттемелерді өзіне алатынын айтты.

2006 жылдың 11 қыркүйегінде, шабуылдардың бес жылдығында Астанадағы Конгресс дін, қоғам және халықаралық қауіпсіздік туралы декларация жариялады, ол "басқа діндер туралы алалаушылықпен, надандықпен және бұрмаланумен күресу және сайып келгенде оларды жою"бойынша бірлескен жұмысты ынталандырды. Бұл жалпы көзқарастарға терроризмді айыптау жатады, өйткені әділеттілік ешқашан қорқыныш пен қантөгіс арқылы анықталмайды және мұндай құралдарды пайдалану адамның мейірімділігі мен диалогына шақыратын кез-келген сенімді бұзу және сатқындық болып табылады". Президент Назарбаев конференцияда: "толеранттылық пен диалог идеологиясы терроризм идеологиясына қарсы тұруы керек. Конфессияаралық қайшылықтар мен діни диалогтың жаһандық сипаты БҰҰ келесі жылдардың бірін халықаралық діни және мәдени төзімділік жылы деп жариялайды деп ойлауға мүмкіндік береді. Біз терроризм идеологиясын жою және гуманизмнің материалдық құндылықтарын сақтау үшін бар күшімізді салуымыз керек.. Әлемде діннің әлеуетімен салыстыруға болатын нәрсе жоқ".

Гуантанамо түрмесіндегі тұтқындар
---------------------------------

Семейде туылған Қазақстанның үш азаматы Якуб Абаханов, Абдулрахим Керімбақиев және Абдаллах Тоқтасынұлы Магрупов "Талибан" қозғалысына байланысты айып тағылып, Кубадағы Гуантанамо шығанағында ұсталғандарға арналған американдық лагерде соттан тыс тәртіпте қамауда отыр. Сонымен қатар, Өзбекстан азаматы және Гуантанамо тұтқыны Ильхам Турдбявич Батаев Қазақстанның Абай қаласында дүниеге келген.

Ыдырысов-Рушайло декларациясы
-----------------------------

Сыртқы істер министрі Еран Ыдырысов Алматыда 2001 жылғы 18 қыркүйекте, Нью-Йорктегі 11 қыркүйектегі шабуылдардан жеті күн өткен соң, Қазақстан мен Ресей "экстремизмге қарсы күресте Америка Құрама Штаттарымен тығыз ынтымақтастыққа дайын"деп мәлімдеді. Мәлімдеме президент Назарбаев, Ресей Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы Владимир Рушайло мен Қазақстанның құқық қорғау органдарының басшылары қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық туралы келіссөздерді аяқтағаннан кейін жасалды. Мемлекеттік хатшы Рушайлоның Орталық Азиядағы кездесуі мен жалпы туры Нью-Йорктегі террористік актілерге және осы аймақтан шыққан халықаралық терроризм мен экстремизм қаупіне жауап болды.

2001 жылдың қазан айында Америка Құрама Штаттарының сенаторлары Сэм Браунбек пен Мэри Ландриу Қазақстан "Америка Құрама Штаттарының терроризм тақырыбын қабылдауға дайын екенін айтты."

Америка Құрама Штаттарының әуе базалары
---------------------------------------

Генерал-майор Әділбек Алдаберпенов (сол жақта) АҚШ армиясының орталық штабының генерал-лейтенанты Уильям Гленн Вебстерді Қазбат штаб-пәтерінде қарсы алады, 1 қазан 2009 ж.
2002 жылы Қытай дипломаты Америка Құрама Штаттарының үкіметін бастапқыда Кеңес Одағы Шығыс Қазақстандағы Семей маңындағы Қытайға қарсы теориялық әскери операциялар үшін арнайы пайдаланған жұмыс істемейтін әуе базасын қамтамасыз етуге тырысты деп айыптады. Қазақстан Қорғаныс министрлігінің жоғары лауазымды өкілі АҚШ үкіметі өзінің Орталық Азиядағы терроризмге қарсы операциялары шеңберінде Тараз және Талдықорған қалаларында әскери базаларды пайдалануды сұрағанын айтты. "Еркін Еуропа" радиосының журналисі Ибрагим Әлібеков Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың "терроризмге қарсы науқанды" қолдауын сақтықпен және "ынтымақтастықтың нақты шараларын іске асыруға қатысты шешімсіз"деп сипаттады. Соған қарамастан, кеңестік еврейлерді қолдайтын ұлттық коалиция Қазақстанды "АҚШ басшылығымен халықаралық терроризмге қарсы күресте маңызды рөл атқарғаны үшін"құптайды. Президент Буш Қазақстанды "Америка Құрама Штаттарының Орталық Азиядағы стратегиялық серіктесі" деп атады және Америка Құрама Штаттары терроризмге қарсы ынтымақтастықты кеңейтуді қалайтынын айтты.

АҚШ-тың базаларды сатып алуға бағытталған әрекеттері сол кездегі Ресей Қорғаныс министрі Сергей Ивановтың сынына ұшырады, ол мұндай әрекеттердің негізсіз екенін және Ресей Мемлекеттік Думасының спикері Геннадий Селезневтің сынына ұшырады.

Қазақстан үкіметі іс жүзінде ірі әуежайды әскери операциялар үшін пайдалануды ұсынды, бірақ үш жылдан кейін АҚШ-тың Ауғанстандағы "Талибан" көтерілісшілеріне қарсы әскери операциялары жалғасқан кезде, АҚШ Орталық қолбасшылығының басшысы генерал Джон Абизайд 2005 жылдың 3 мамырында Америка Құрама Штаттары "Қазақстанда әскери базаның ашылуын күтпейді, егер АҚШ-та әскери база ашылмаса" деп мәлімдеді. өңірде Қазақстан үкіметі АҚШ Қарулы Күштерінен мұны істеуді сұрайтын шиеленісті жағдай туындамайды".

Мемлекеттік хатшының сапарлары
------------------------------

Джон Керри мен Кәрім Мәсімов 2015 жылғы 1 қарашада Астанада
Америка Құрама Штаттарының Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс Қазақстанға 2005 жылдың 12-13 қазанында келді. Мемлекеттік хатшы Райс Астанада Назарбаевпен, оппозиция төрағасы Жармахан Тұяқбаймен және оппозиция жетекшісі Әлихан Байменовпен кездесті. Назарбаев баспасөзге ол және Райс "терроризмге қарсы күрестегі ынтымақтастығымызды қанағаттанушылықпен атап өтті. Әлем соншалықты нәзік болды, терроризм, нашақорлық және ЖИТС сияқты зұлымдықпен тек бірлескен күш-жігермен күресуге болады". Райс Назарбаевтың сыртқы саясатын құптап, Қазақстанды Орталық Азиядағы "тұрақтылық аралы" және "АҚШ-тың негізгі серіктесі"деп атады. тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтуда". Ол сондай-ақ Президентке Иракқа басып кіруге қосқан үлесі үшін алғыс айтты, оны Райс "қауіпсіздік пен терроризмге қарсы жоғары деңгейдегі ынтымақтастықтың"дәлелі деп атады.

АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри Америка Құрама Штаттары мен Орталық Азия елдері арасындағы көпжақты байланыстарды нығайту үшін 2015 жылғы 1-2 қарашада Астанаға өзінің Орталық Азия туры аясында барды. Астанада Мемлекеттік хатшы Керри АҚШ пен Қазақстан арасындағы стратегиялық әріптестік туралы диалогқа қатысып, Сыртқы істер министрі Ыдырысов пен Президент Назарбаевпен кездесіп, Назарбаев университетінде сөз сөйледі.

Қазақстандық журналистердің Лос-Анджелеске сапары
-------------------------------------------------

Сабыр Қайырханов, "Ақ Жайық" бас редакторы, "жаңа буын" халықаралық жаңалықтарының редакторы Ботагөз Ақжолқызы Сейдахметова және Қазақстандағы тәуекелдерге шолу жариялайтын үкіметтік емес ұйым Assessment Risks Group директоры Досым Сәтбаев 1 тамызда АҚШ-қа үш апталық тур аясында Калифорния университетіне барды терроризмге қарсы соғыс туралы. Олар саясаттану және экономика профессоры Майкл Интрилигатормен кездесті, ол делегацияға АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қарсы бағытталған террористік актілердің мүмкіндігі туралы айтты. Журналистер Қазақстанда университеттердің оқу бағдарламаларына терроризм бойынша жаңа курстар қосылғанын, сондай-ақ "қалалық терроризм" кітабы, негізінен Алматыдағы террористер туралы жарияланғанын атап өтті. Олар Шанхай ынтымақтастық ұйымын да талқылады. 

Барлық келушілер "Әл-Қағиданы" Қазақстандағы 8-ші ірі террористік қауіп деп бағалады. Профессор Интрилигатор "Біз терроризмге қарсы соғыста жеңіске жеттік деп айту өте ерте. Біз қазір 11 қыркүйекке дейін болғанымыздан әлдеқайда қауіпсіз емеспіз".

Мэриленд штатындағы әскери-теңіз академиясы курсанттарының Вашингтондағы Қазақстан елшілігіне сапары
----------------------------------------------------------------------------------------------------

Мэриленд штатындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясының 60-қа жуық орта буын теңізшілері 2014 жылдың қазан айының басында Вашингтондағы Қазақстанның Ашық есік күніндегі елшілігіне барды. Елшілік қызметкерлері Қазақстанның сыртқы, қорғаныс және экономикалық саясаты, сондай-ақ бай тарихи мұра туралы хабардар етті. Болашақ офицерлер ынтымақтастық мүмкіндіктері, Байқоңыр ғарыш айлағы және туристік нысандар туралы көбірек білуге қызығушылық танытты. 2014 жылы Академияда үш қазақстандық студент оқиды.

Тағы қараңыз
------------

* Қазақстанның сыртқы саясаты
* АҚШ-тағы қазақтар

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  U.S. Relations With Kazakhstan.
2. ↑  Boris Shiryayev, Großmächte auf dem Weg zur neuen Konfrontation?. Das "Great Game" am Kaspischen Meer: eine Untersuchung der neuen Konfliktlage am Beispiel Kasachstan, Verlag Dr. Kovac: Hamburg 2008
3. ↑  Five Years After 9/11: Crackdowns loom behind Central Asia's War On Terror RadioFreeEurope/RadioLiberty
4. ↑  Kazakhstan: President looks to build on alliance with Putin RadioFreeEurope/RadioLiberty
5. ↑  U.S. envoy touts Kazakhstan's post-Soviet advances SignOnSanDiego
6. ↑  Running A Huge Risk Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2006 жылы. Center for Defense Information
7. ↑  Joint Statement Between the United States of America and the Republic of Kazakhstan The White House
8. ↑  U.S. DIPLOMATIC MISSION LAUNCHES "25 YEARS TOGETHER," A CAMPAIGN TO CELEBRATE 25 YEARS OF U.S.-KAZAKHSTAN RELATIONS | Astana, Kazakhstan - United States Diplomatic Mission.
9. ↑  Kazakhstan: Trump talked up leader's 'miracle' in call (December 2016).
10. ↑  Kazakh PM promotes IT cooperation during U.S. visit - The Astana Times (en-US), *The Astana Times* (18 сәуір 2017).
11. ↑  Kazakhstan and US State Department forming commission to check into US online children trade network (September 23, 2013).
12. ↑  Dignity And Rights Project Concludes In Kazakhstan, Helping Combat Trafficking In Persons.
13. ↑  US Kazakhstan Convention.  US Kazakhstan Convention.
14. ↑  astanatimes.com (June 25, 2016).
15. ↑  Institutional Strengthening of the Justice Sector in Kazakhstan.  The World Bank.
16. ↑  Kazakhstan ratifies mutual legal assistance agreement with U.S. (July 16, 2015).
17. ↑  Second Stage of Steppe Eagle 2015 Drills Launch near Almaty (June 17, 2015).
18. ↑  Arizona National Guard Delegation in Kazakhstan for "Partnership" Talks.  U.S. Embassy in Kazakhstan.
19. ↑  Kazakhstani military students on familiarization tour at West Point, USA (July 23, 2015).
20. ↑  Kazakhstan Army Visits U.S. Army Central, *U.S. Army*.
21. ↑  Second Stage of Steppe Eagle Int'l Peacekeeping Exercise Takes Place in UK (July 25, 2016).
22. ↑  Steppe Eagle 17 continues partnership for US, UK, Kazakhstan.
23. ↑  *McKinnon, John D.*. Cheney's Kazakhstan Trip Focuses On Future U.S. Oil Investments (en-US), *WSJ*.
24. ↑  *Administration of George W. Bush* Joint Statement by the United States of America and the Republic of Kazakhstan (29 September 2006).
25. ↑  President Bush Welcomes President Nazarbayev of Kazakhstan to the White House.
26. ↑  Kazakhstan and USA successfully develop strategic partnership, *FININFO*.
27. 1 2 3  U.S. Congressmen Want Ties with Kazakhstan Strengthened (September 10, 2014).
28. ↑  Kazakhstan Remains Understated, Vital Partner to West.
29. 1 2  Nazarbayev, Obama Discuss Ways to Advance Peaceful Solution for Ukraine Crisis (January 22, 2015).
30. ↑  Why Diplomacy Matters – 70 Years of the United Nations. *whitehouse.gov* (September 29, 2015).
31. ↑  Kazakhstan: Trump praised "miracle" achieved under our president.
32. 1 2  Remarks by President Trump and President Nursultan Nazarbayev of Kazakhstan Before Bilateral Meeting | The White House (en-US), *whitehouse.gov*.
33. ↑  StackPath.
34. ↑  Trump, Kazakh president discuss North Korea nuclear threat (en-US) (January 16, 2018).
35. ↑  *Ballhaus, Rebecca*. Trump Meets Kazakh Leader in White House Visit (en-US), *WSJ*.
36. ↑  *INFORM.KZ* KazISS expert on agenda of Nazarbayev-Trump talks at the White House  (орыс.) (January 13, 2018).
37. ↑  Касым-Жомарт Токаев принял заместителя государственного секретаря США Дэвида Хэйла.
38. ↑  Kassym-Jomart Tokayev, Donald Trump meet in New York (September 25, 2019).
39. ↑  Washington C5+1 Ministerial Meeting Launches Five Projects Worth $15 Million (August 5, 2016).
40. ↑  Remarks at the Central Asia Ministerial.
41. ↑  Диалог "C5+1" остается важным инструментом регионального сотрудничества Центральной Азии и США.
42. ↑  *TCA* Central Asia countries, US hold C5+1 ministerial meeting in New York (en-gb).
43. 1 2  Statement by Colonel General M.K. Altynbayev, Minister of Defense of the Republic of Kazakhstan, at the Euro-Atlantic Partnership Council in Defence Ministers session North Atlantic Treaty Organization
44. 1 2  Kazakhstan, U.S. Military Assistance Prior to Sept. 11, 2001 Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2003 жылы. Center for Defense Information
45. ↑  U.S. Assistance to Kazakhstan - Fiscal Year 2003 U.S. Department of State
46. ↑  Use Religion To Fight Terrorism Says Kazakhstan President Space War
47. ↑  *OARDEC* List of Individuals Detained by the Department of Defense at Guantanamo Bay, Cuba from January 2002 through May 15, 2006.  United States Department of Defense (May 15, 2006).
48. ↑  Kazakhstan, Russia ready for close cooperation with USA in combating extremism Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2007 жылы. Pravda
49. ↑  Kazakhstan tries to balance disparate interests Мұрағатталған 13 сәуірдің 2014 жылы. Eurasia Net
50. ↑  U.S. Reviewing Options in Central Asia Мұрағатталған 21 қарашаның 2006 жылы. Eurasia Daily Monitor
51. 1 2  Kazakhstan Under Pressure To Choose One Strategic Partner Мұрағатталған 13 сәуірдің 2014 жылы. EurasiaNet
52. ↑  Kazakhstan Country Page Мұрағатталған 25 қыркүйектің 2012 жылы. National Conference on Soviet Jewry
53. ↑  No U.S. Base in Kazakhstan– Central Command Chief MOSNEWS
54. ↑  Kerry Arrives in Kazakhstan on 3rd Leg of Tour of Central Asia, *Latin American Herald Tribune* (2 November 2015).
55. 1 2  Kazakhstan journalists gather information on war against terrorism Мұрағатталған 24 қаңтардың 2004 жылы. UCLA International Institute
56. ↑  Американские курсанты посетили Посольство Казахстана в США.

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Қазақстан-АҚШ қатынастары

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстан Қазақстанның халықаралық қатынастары |
| --- |
|  |
| Азия | 
* Армения
* Ауғанстан
* Әзірбайжан
* БАӘ
* Бангладеш
* Бахрейн
* Бруней
* Бутан
* Вьетнам
* Грузия
* Жапония
* Израиль
* Индонезия
* Иордания
* Ирак
* Иран
* Йемен
* Камбоджа
* Корея Республикасы
* КХДР
* Кипр
* Кувейт
* Қатар
* Қырғызстан
* Қытай (Гонконг • Макао)
* Лаос
* Ливан
* Малайзия
* Мальдив
* Моңғолия
* Мьянма
* Непал
* Оман
* Өзбекстан
* Палестина
* Пәкістан
* Сауд Арабиясы
* Сингапур
* Сирия
* Тайланд
* Тәжікстан
* Түркия
* Түрікменстан
* Үндістан
* Филиппин
* Шри-Ланка
* Шығыс Тимор¹
 |  |
|  |
| Африка | 
* Алжир
* Ангола
* Бенин
* Ботсвана¹
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* Зимбабве
* Кабо-Верде
* Камерун
* Кения
* Комор аралдары
* Конго Демократиялық Республикасы¹
* Конго Республикасы
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Ливия
* Маврикий
* Мавритания
* Мадагаскар
* Малави¹
* Мали
* Марокко
* Мозамбик
* Мысыр
* Намибия
* Нигер
* Нигерия
* Орталық Африка Республикасы¹
* ОАР
* Оңтүстік Судан¹
* Руанда
* Сан-Томе және Принсипи
* Сейшел
* Сенегал
* Сомали¹
* Судан
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Тунис
* Уганда
* Чад
* Экваторлық Гвинея
* Эритрея
* Эсватини
* Эфиопия
 |
|  |
| Еуропа | 
* Албания
* Андорра
* Аустрия
* Беларусь
* Бельгия
* Болгария
* Босния және Герцоговина
* Ватикан
* Германия
* Грекия
* Дания
* Ирландия
* Испания
* Исландия
* Италия
* Латвия
* Литва
* Лихтенштейн
* Мажарстан
* Мальта
* Молдова
* Монако
* Нидерланд
* Норвегия
* Польша
* Португалия
* Ресей
* Румыния
* Сан-Марино
* Сербия
* Словакия
* Словения
* Солтүстік Македония
* Украина
* Ұлыбритания
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* Чехия
* Черногория
* Швейцария
* Швеция
* Эстония
 |
|  |
| Океания | 
* Аустралия
* Вануату
* Жаңа Зеландия
* Кирибати
* Микронезия
* Палау
* Папуа-Жаңа Гвинея
* Самоа
* Соломон аралдары
* Тонга
* Тувалу
* Фиджи
* Науру¹
 |
|  |
| Оңтүстік Америка | 
* Аргентина
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гайана
* Колумбия
* Парагвай
* Перу
* Суринам
* Уругвай
* Чили
* Эквадор
 |
|  |
| Солтүстік Америка | 
* Антигуа және Барбуда
* АҚШ
* Багам аралдары
* Барбадос
* Белиз
* Гаити
* Гватемала
* Гондурас
* Гренада
* Доминика
* Доминикан Республикасы
* Канада
* Коста-Рика
* Куба
* Мексика
* Никарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсия
* Сент-Винсент және Гренадиндер
* Сент-Китс және Невис
* Тринидад және Тобаго
* Ямайка
 |
|  |
| Шектеулі мойындалған елдер | 
* Абхазия
* Косово
* Оңтүстік Осетия
* Қытай Республикасы
* Солтүстік Кипр
 |
|  |
| Тарихи қатынастар | 
* Башқұрт
* Қалмақ
* Қырғыз
* Қытай
* Қырым
* Осман империясы
* Ноғай
* Ресей
* Персия
 |
|  |
| Көпжақты қатынастар | 
* БҰҰ
* ДСҰ
* ТҮРКСОЙ
* ТМҰ
* С5+1
* Еуропа одағы
* ИЫҰ
* НАТО
* ОПЕК
* ЕҚЫҰ
* ШЫҰ
* ҰҚШҰ
* ТМД
* ЕЫҰ
* ЕЭО
* БЭК
* МАГАТЭ
 |
|  |
| Келісімдер | 
* Марракеш
* Арал теңізі мәселелері
* Алматы
* Биологиялық алуан түрлілік
* Еуропадағы әскер
* Ұжымдық қауіпсіздік
 |
|  |
| ¹ - Қазақстанмен дипломатиялық қатынастар жоқ. Дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелер: Қазақстандікі,
Қазақстандағы, ҚР СІМ, Елшілер: Қазақстандікі,Қазақстандағы |

 |