recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сайфи Құдаш**, Сайфи Фаттахеддинұлы Құдашев (21.9.1894, Башқортостан, Уфа губерниясы Уфа уезінің (қазіргі Чишмы ауданының) Кляш ауылы — 26.6.1993, Уфа) — татар-башқұрт ақыны. Башқұрт АКСР-інің халық ақыны (1964), РКФСР-дің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1984). 

Ауыл медресесінде (1904 — 13), Уфадағы "Ғалия" медресесінде (1915 — 18) білім алған. "Ғалия" медресесінде Б.Майлин, Ж.Тілепбергенов, Х.Бәсімов, Н.Манаевпен бірге оқыған, онда қазақ шәкірттерінің "Садақ" журналын шығарысқан. Қостанай өңірінде мұғалім болған (1913 — 15). 1930 ж. "Октябрь" журналының редакторы, 1943 — 48 ж. Башқортостан Жазушылар одағының басшысы болған. 

Қазақ ақыны Н.Наушабаевты ұстаз тұтқан, оған еліктей отырып, алғашқы өлеңдерін 1913 жылдан қазақ тілінде жазған. Оның 

* "Азаттық жырлары",
* "Ақ билеттілер туралы" (екеуі де 1917),
* "Қызыл жауынгер" (1926),
* "Дауыл шықты",
* "Соқа жырлары",
* "Күрес батыры" (1928),
* "Бақыт заңы" (1932),
* "Республика жырлайды" (1940),
* "Шақыру" (1942),
* "Шын жүректен" (1944),
* "Менің махаббатым" (1956), т.б. жинақтары жарық көрген.
* "Хат" (1930),
* "Менің ауылдасым" (1943) атты поэмалары бар.

Сайфи Құдаш балаларға арналған

* "Баярлар бар кезде" әңгімесін (1928),
* "Әзір бол" өлеңдер жинағын (1935),
* "Бақытты балалық шақ" (1935) кітаптарын жазған.
* "Ұмытылмас минуттар" (1957) мемуарлық еңбегі жарық көрген.

Ол "Жастық шақтың ізімен" (1964, 1984) естеліктер жинағында Абай шығармаларынан үзінділер келтіріп отырған. Сайфа Құдаштың Абай туралы екі мақаласы ("Абай Құнанбаев" "Қызыл Башқұртстан" газеті, 1945 ж. 19 тамыз; "Менің ұстазым" "Қазақ әдебиеті" газеті, 1971 ж. 25 мамыр) башқұрт және қазақ тілдерінде жарық көрді. Өмірінің соңына дейін қазақ әдебиетінен қол үзбей, қазақ қаламгерлерімен әдеби байланыста, тығыз қарым-қатынаста болды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, "Халықтар достығы", "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
2. ↑  Жастық шақтың ізімен, А. 1984.
**Инеліктер** (*Odonata*) – жәндіктер класының бір отряды. Олар жыртқыш жәндіктер. Қазба қалдықтары тас көмір кезеңінен сақталған. Жер шарында кең тараған. Негізінен тропиктік және субтропиктік белдеулерде кездеседі.

Отряд тармақтары
----------------

Қанаттарының құрылысына қарай инеліктер: теңқанаттылары (Zygoptera), әр түрлі қанаттылар (Anisoptera) және Anisozygoptera (тек Жапония және Үндістанда ғана кездеседі) отряд тармақтарына бөлінеді.

Сипаты
------

Инеліктердің 4500-ден астам түрі белгілі. Қазақстанда 7 түрі қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ұзындығы 14–120 мм. Құрсақ бөлімі жіңішке әрі ұзын. Аузы кеміруге бейімделген. Өте үлкен фасетті көздері басының жоғарғы бөлігін алып жатады. Мұртшалары қысқа, көзге әрең көрінеді. Қанаттары торланып жүйкеленген. 

Фасетті көздері Басқа жәндіктерден ерекшелігі: арқа–құрсақ қанатының бұлшық еттері жақсы дамыған, тыныштық күйде қанаттарын денесіне жинамай, жайып жібереді.

Дамуы және қоректенуі
---------------------

Инеліктер – дара жыныстылар, шала түрленіп дамиды. Жұмыртқаларын суға немесе су өсімдіктерінің сабағына салады. Дернәсілдері су астындағы заттарға жабысып тіршілік етеді. Қорегін (ұсақ су жәндіктерін, т.б.) астыңғы ерні арқылы ұстайды. Қыстап шыққан дернәсілдері келесі жылы жазғытұрым бірнеше рет түлеп, маусым айында ересек инеліктерге айналады. Ересек инеліктер тұщы су қоймаларының маңында жиі кездеседі. Шыбын, маса, шіркей, ұсақ жәндіктерді ауада ұшып жүріп ұстайды. Инеліктер – пайда келтіретін энтомофагтар. Дернәсілдері – балықтың, су құстарының қорегі.

Дүниедегі ең мешкей - инелік екені ешкімнің де ойына кіріп шықпас. Күйенте инелік екі сағаттың ішінде 40 шақты шыбын, маса немесе шіркейді жейді. Егер де ол арыстандай үлкен болса, тұтас бір сиырды жеп жүре беруші еді. Инеліктей мешкейдің қарны тою үшін оған бірнеше сағат бойы тоқтаусыз шыбын-шіркей жеу керек болады.

Тағы қараңыз
------------

* Жәндіктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар энциклопедиясы
**Арамейлер**  — түпкі тегі Арабиядан шыққан семит тайпалары. Б.з.б. 2-мыңжылдықтың екінші жартысында олар Арабия шөліндегі бастапқы мекендерін тастап, шұрайлы Орт. Месопотамияға жаппай көшіп келген. Осы тұста олардың бетін қайтарғысы келген Ассирия патшасы Тиглатпаласар І жазуларында "араму" деген сөз тарихта тұңғыш рет тасқа қашалған. Отыз тоғыз жыл патша болған Тиглатпаласар І өзі таққа отырған төртінші жылдан бастап патшалығының ақырына дейін А-мен үздіксіз шайқасқанымен, жақсы ұйымдасқан көшпелі тайпаларды жеңе алмаған. А. Орта Евфрат өңіріне жайғасып алған соң, Ассирияға бой бермей, Солт. Месопотамияға қарай өрлесе, тайпалардың тағы бір тобы Евфрат өз-н бойлап, оңт-ке ойысқан. Б.з.б. 11 ғ. ортасында Ассирия қарамағындағы Вавилон мемлекетіндегі саяси аласапыранды пайдаланған А. маңызды қалаларды басып алып, бірте-бірте отырықшылыққа бейімделген. Ассирияның солт.-шығыс аймақтарына қоныстанған А. бірнеше дербес мемлекет құрған. Олар бірте-бірте бүкіл Алдыңғы Азияны түгелдей иеленген кезде арамей тілі ұзақ замандар бойы халықаралық тілге айналды. Сол тілде б.з.б. 9-8 ғ-да көптеген ежелгі жазба ескерткіштер жасалды. Арамей жазуы көне сирия, яһуди (еврей) шаршы жазуына, араб, пехлевий, ұйғыр, моңғол жазуларына ұласты. А. кейінгі замандарда өздері араласқан тайпаларға қосылып, тарихи атын жоғалтты. Солардың бір ұрпағы — ассириялықтар (айсорлар).
**Қазаншат** – Тарбағатай жотасының солтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Құлбабас қыстауының оңтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан. Тебескі өзенінің аңғарында. Абсолюттік биіктігі 1723 м. Енсіз тау батыстан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 15 км-ге созылған.

Жер бедері
----------

Беткейлері сай, аңғарлармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Шығысында Сарытолағай, оңтүстігінде Көкбастау, батысында Қоянды таулары орналасқан. Баурайында Төлеуіш, Жаңабай, Сағындық қыстаулары бар.

Өсімдігі
--------

Тауалдының қара, қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, боз, селеу аралас астық тұқымдас өсімдіктер, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Арманд Инесса** (26.04.1874 - 24.9.1920) - халқаралық коммунисттік партияның қайраткері. 1904 жылдан Компартия мүшесі, Парижде артист отбасында туған. Арманд Ресейдегі 1905 - 1907 жылдар арасында болған көтеріліске белсене қатысты. 1909 жылғы эмиграция арқасында шетелге кетеді. 1911 жылы Лонжюмода партия мектебін ұыймдастырушы әрі мұғалімдерінің бірі. 1912 жылы Петербургке партиялық астыртын жұмысқа жеберілді. 1915 - 1916 жылдардағы большевиктердің Берн интернацианалисттердің Цеммирвальдық және Кинталь большивиктер партия атынан халқаралық әелдер мен жастар коференциясына қатысты. 1916 жылдарры Парижде тұрын, В. И. Лениннің еңбектерін және партиялық қаулы қараларын француз тіліне аударды. 1917 жылы, *Февральды* көтеріліс аяқталған соң қайта Ресейге оралады. Москвадағы қарулы көтерілісті әзірлеу жұмысына қатысадын. *Октябрьлық* революция соң Москаның губком мүшесі, губатком мүшесі, губернаторлық халық шаруашылық кеңесінің председателі болады. Ал 1920 жылы комитеттің 2-конгресі жұмысына қатысты, комунисттік әйелдер халқаралық 1-конференциясының жұмысын басқарады. Бірнеше кітаптардың авторы. Москвада Қызыл алаңға жерленді.

Дереккөздер
-----------

Қазақ ұлттық энциклопедиясы, I том
A.Дельфтердегi платонның мүсiнi Платон Сократ ілімін ары қарай жалғастырды. Заттарды тек эмпирикалық тұрғыдан қарастыруға болмайды дейді Платон. Әр заттың өз идеясы, мәні болады. Дүние заттардан және олардың идеяларынан тұрады. Заттар мен идеялар екі түрлі байланыста болады. Заттан идеяға өту, идеядан затқа өту. "Идеялар адамсыз өмір сүре алады" дейді Платон. Идеялар космоста өмір сүреді. Олар затқа қонады, әрі заттарды тастап кете алады. Платон жалпылық туралы ілімін идеалистік тұрғыдан шешті. Жалпылық өз бетінше өмір сүреді дейді. Платон – объективті идеалист. Таным – бұл объективті идеялардың бұрынғы өмірін еске алу.

Платон әлемнің толық суреттемесі болатын концепция түзді. «Тимей атты шығармасында: Дүниеде идея, материя және құдай бар дейді. Құдайды шебер жаратушы дейді. Идея мен материя қоспасынан «демиург» құдай әлемдік рухты жаратып, кеңістікке таратады. Әлемдік рух өзінің бастапқы күйінде стихияларға бөлінеді: от,ауа, жер. "Космос - ақылды тірі жан", - деп түсінеді. Әлемнің құрылымы мынадай:

1. Құдыретті ақыл (демиург);
2. Әлемдік рух;
3. Әлемдік дене. Болмыстағының бәрі мәңгіліктің көлеңкесі, идеялар дүниесінің бейнесі. Шынайы болмыс - тек идеялар әлемі.

Платонныӊ қоғам туралы ілімі
----------------------------

Әділетсіз мемлекеттерге

1. тимократия (честолюбцев власть);
2. олигархия (власть богатых);
3. тирания;
4. бейбасылық пен анархияға жол берген демократиялық мемлекет.

Әділетті мемлекет құру үшін жанның үш бөлігі қатысуы керек: 

1. парасат;
2. аффректі;
3. көнгіш (вожделяющие), ұстамды, олар қол өнершілер, шаруалар.

1-ші түрге даналар сәйкес келеді, олар ел басшы бола алады. Аффектті жандар - қайратты, қажырлы, ержүрек адамдар, олар әскери қолбасшы бола алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Философия" Есіркепова Г.К. Шымкент, 2008.
**Қазанғап өзені** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы өзен.

Бастауы
-------

Басын Кешубай тауының солтүстік беткейіндегі бұлақтардан алып, Ақтайлақ өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай терең тілімделген сай-салалы өңірмен ағады. Ұзындығы 100 шақырымдай. Сарықұрақ деп аталатын жақ саласы бар. Өзеннің ұзына бойында ойдым қара сулар мен құрғақ табандар алмасып отырады. Жағасы жайпақ, кей жерлерінде тал-шыбық өседі. Өзен бойындағы өңірдің шөбі шүйгін. Өзен - еріген қар (60-70%) және бұлақ (жерасты) суымен қоректенеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қазақ-Башқұрт Кеңес Республикасы** (башқ. *Ҡырғыҙ-Башҡорт Совет Республикаһы*) — РКФСР құрамындағы башқұрттар мен қазақтардың ұлттық мемлекеттілігінің жобасы.

Жобаның тарихы
--------------

Қазақ-Башқұрт Кеңес Республикасын құру жобасын Башқұрт ұлттық қозғалысының жетекшілері - А.К. Адигамов, А.А. Бикбавов, А.А. Валидов және Х.Ю. Юмагулов РКФСР ХКК төрағасы В.И. Ленин мен РКФСР ұлттары жөніндегі 1-халық комиссары И.В. Сталинге 1919 жылдың 4 маусымында жазған хатында, сондай-ақ А.-З. Валидов (басқа мәліметтер бойынша - А.К. Адигамов) - В.И. Ленинге 1919 жылы 13 желтоқсанда жазған мәлімдеме жазбасында ұсынған. Соңғысына «Башқұрт және Қазақ Кеңестік республикаларын біріктіру жобасы» қоса берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Касимов С. Ф.* Қазақ-Башқұрт Кеңес Республикасы.//Башқұрт энциклопедиясындағы мақала(қолжетпейтін сілтеме) (башқ.)
**Сюй Жунмао** (ағылш. *Xu Rongmao*, ағылш. *Hui Wing Mau*, қыт. дəст. 許榮茂, жең. 许荣茂; 1950) — қытайлық кəсіпкер, Шанхайдағы ең ірі құрылыс компаниясы «Shimao Property Holdings» компаниясының негізін салушы, «Shimao Group»-тың иегері. Сюй Жунмаода 2009 жылдық ақпараттар бойынша жеке қаражаты 3,85 млрд АҚШ долларына дейін жетті.

Өмірбаяны
---------

Сюй Жунмао Фуцзянь елді мекенінде туып-өскен. Ол сегіз баланың ең үлкені болды. Мектепті аяқтағаннан кейін, Қытайдағы Мəдени революция кезінде оны ауылға дəрігер ретінде қызмет етуге жіберді. 1970-жылдары Сюй Жунмао Гонконгқа көшіп, тігін фабрикасында қызмет етті.

1988 жылы Сюй Жунмао 1.2 миллиард юаньды туған қаласындағы тігін өнеркəсібіне жұмсауға уəде беріп, алайда, оның орнына қонақүй салады. Дəл сол кезеңде Қытайда жекеменшік қонақүй салуға рұқсат берілмесе, қонақ үйдің құрылысы аяқталғанда билік саясаты өзгерді. Осылайша, Сюй Жунмао Қытайдағы алғашқы үшжұлдызды қонақүйдің иесі атанды. Осыдан кейін ол өз қаржысын Фуцзянь қаласында тұрғын үй жəне демалыс аймақтарын салуға жұмсайды.

1990-жылдары, бағаның жаппай көтерілуі алдында оның кəсібі Бейжің мен Шанхайға дейін таралады.

2000-жылдары Сюй Жунмао қоғамдық компанияларды иелену арқылы өз кəсібін кеңейтеді. Осылайша, «Shimao Holdings» , «Shimao International» жəне «Shimao Property» компаниялары пайда болды.

2008 жылдың 14-қыркүйегінде Сюй Жунмао «Ньюкасл Юнайтед» ағылшын футбол клубын иеленуге ниет білдірген.

Дереккөздер
-----------
Сайхания
Сайхания
**Сайхания** — анкилозаврид тұқымдасына жататын динозавр. Бор кезеңінде өмір сүрген жануардың сауытымен бірге табылған қаңқасының аз бөлігі ғана зерттелді. Динозавр құмды дауыл кезінде өлген. Денесі құмды тастың ішінде бауырымен жерге жабысып жатқан күйі табылған. Эрозия қаңқаның артқы бөлігін құртып жіберген. Соңғы кездері динозаврдың басқа да қаңқа бөліктері табылыа, ол туралы толық зерттеулер жазылуда. Сайханияның бассүйегі ерекше болған.

Қызықты дерек
-------------

* Сайхания 1971 жылы Гоби шөлінде табылған.
* Оған 1977 жылы Тереза Марианска атау берген.
* Сайханияның бассүйегінде ерекше тыныс алу жолдары орналасқан.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Анкилозаврид
* Отряд тармағы : Тирефора

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Орынбай Бердіғожин** (1910, Қызылқоға а. — 1984) - бұрғышы-техник. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мұнайшысы (1951).

Өмірбаяны
---------

Ұлы Отан соғысына қатыскан. Атырау мұнай техникумын бітірген (1933). 1933-72 ж. Мақат, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде, «Қазақмұнайкомбинаты» басқармасында, «Қазақстанмұнай» бірлестігінде, «Маңғыстаумұнайбарлау» тресінде, Өзен мұнай-газ өндіру басқармасында мұнай өндіру шеберінен басқарма бас инженері, директоры, басқарма бастығының орынбасарына дейінгі еңбек жолынан өтті.

Марапаттары
-----------

Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Жаңаөзен қаласының құрметті азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
**Орынбай Жанайдаров** - 1951 жылы 15 сәуірде Көкшетау облысы, Кенесары ауылында туылған. 

  

Көкшетау педагогикалық институтының орыс тілі мен әдебиеті факультетін бітіріп, ауыл мектебінде мұғалім, аудандық газет редакциясында әдеби қызметкер болып істеген. «Жазушы», «Жалын» баспаларында редактор, Қазақстан жазушылар одағында әдеби кеңесші болған. Қазір «Простор» журналы Бас редакторының орынбасары.

Шығармашылығы
-------------

Өлеңдері алғаш рет 1968 жылы жариялайды. Орыс тілінде жазады. Топтама жырлары «Откровение», «Целинный меридиан», «Пусть не гаснет солнце», «Байконур» атты ұжымдық жинақтарға енді.

Өскемендегі, Көкшетаудағы орыс театрларында «О скитаниях вечных» (1992), «Оқжетпес» (1994), «Полет ночной бабочки» (2004) сияқты драмалық шығармалары қойылып жүр.

К.Әзірбаевтың, М.Мақатаевтың, И.Оразбаевтың, Ж.Жақыпбаевтың, Т.Медетбековтің, М.Жүмағ-лиевтің шығармаларын орысшалаған. XV—XIX ғасыр дағы қазақ жыраулары Асанқайғының, Қазтуғанның, Шалкиіздің, Доспанбеттің, Махамбеттің, Бұқар жыраудың жыр-толғауларын орыс тіліне аударып, жеке кітап етіп шығар ды. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2000). Журналистер мен кино қызметкерлері Ассоциациясының «Эдельвейс» сыйлығына, Абай туралы жазылған пьесасы үшін Мәдениет министрлігінің сыйлығына ие болған. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған.

* Ночной поезд. Өлеңдер. А. «Жалын», 1982;
* Шел степью человек. Өлеңдер. А. «Жазушы», 1985.
* «Дорога на Тенгиз», «Жазушы», 1989;
* Млечный путь. «Жазушы», 1991;
* Озера степные. «Ғылым», 1999;
* Тысяча окон в степь. «Елорда», 2001;
* Моя страна - Казахстан. Энциклопедия для детей.»Балауса», 2002;
* Оны на рассвете. «Раритет», 2003;
* Религия и мифология древних тюрков. 2004;
* День Независимости или комментарий к Томасу Джефферсону. 2004;
* Мифы древнего Казахстана. 2005;
* Легенды древнего Казахстана. 2006;
* Иллюстрированная история Казахстана с древнейших времен до наших дней. В четырех томах (2001 -2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Warcraft: Orcs & Humans** (ағылшыннан аударғанда "Соғыс өнері: Орктар және Адамдар") – Blizzard Entertainment компаниясы шығарған, шың уақытындағы стратегия жанрдағы компьютерлік ойын. кейін танымал франшизаға айналған Warcraft сериясының алғашқы ойыны. 1994 жылы[1] 23 қарашада Солтүстік Америкада DOS платформасына шықты. 1995 жылы Interplay және Ubisoft компаниялары ойынды Еуропада шығарды, ал 1996[1] жылы Macintosh-қа шықты. MS-DOS нұсқасын 2002 жылы Sold-Out Software компаниясы қайта шығарды.

Warcraft: Orcs & Humans арқылы Blizzard ойыншыларды көппайдаланышуға арналған ойындардың маңызды екеніне сендіріп, осы жанрда ойындарды жасауға үлкен әсер етті. Миссиялар дизайнына және геймплей элементтеріне, кейін басқа ойын жасаушылар қолдана бастаған инновациялар енгізілді. Үлкен тиражбен таралған ойын, бейінді баспасөзде жақсы қарсы алынып, жанрдың танымалдығын арттырды.

Blizzard компаниясы бұл ойында бас назарын кіші мөлшердегі әскердің басқаруына және ойынның сюжетіне аударды. Бұл ойын үш жүлдеге ие болды, басқа үшеунің финалисты болды. Ойынның жалғасы Westwood Studios компаниясының Command & Conquer ойын сериясының басты қарсылысына айналды, бұл қарсылықтық жанрдың танымалдығын арттырды.

Ойын үдерісі
------------

**Warcraft** – шың уақытандығы стратегия[2][3]. Ойыншы Азеротта тұратын адамдардың немесе шабылдаушы орктардың рөлін алады[4]. Жалғыз ойыншыға арналған кампанияда ойыншы бірнеше сюжетті миссияларды өтеді. Олардың мақсаттары әр түрлі бола алады, дегенмен көбнесе ойнышы өз базасын құрып, ресурстарды жинап, жеңіске жетіге мүмкіндік беретін әскерді құрудан тұрады. Көп ойыншыға арналған режимінде ойншылардың мақсаты басқа ойнышылардың базаларын толығымен жою. Кейбір карталарда жабайы монстрлар кездеседі, кейбір уақытта оларды өз әскеріне қосуға болады. Екі жақта да, жақыннан және алыстан соғыса алатын юниттер және арнаулы юниттер бар.

### Ойын режимдері

*Warcraft: Orcs & Humans* ойыны Dune II ойының "базаны сал, армияны құра, жауды жой" идеясын жаңа режимдер кіргізу арқылы дамытады.[2]Олардың ішінде жаңа миссия түрлері: ойыншының өз нәсілінің көтерілісшілерін жаулау, қоршауға алынған қалаларды құтқару және қалпына келтіру, жаудың лагерінен жақтас күштерін құтқарып, жаудың басты базасын бұзу және екі жақтың да күштері шектелген миссиялар[5]. 

Сонымен қатар, ойын екі ойыншыға, олардың ойын платформасына қарамастан, бір-бірімен немесе модем желісі арқылы ойнауға мүмкіндік береді. Басқа ойыншылармаен және ЖА-мен шайқастар кездейсоқ карталарды генератордың қолдауымен жүреді[2].

Дереккөздер
-----------

1. 1 2
2. 1 2 3
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Глаукома БЖБГ патогенезінде салыстырмалы қарашық бөгемесі нәтижесінде нұрқабық түбірінің алдыңғы камера бұрышының бөгелуі жатады. Қарашық бөгемесі көзбұршақтың алға қарай орналасуынан туындайды. Бұл кезде нұрқабық көзбұршаққа тығыз жатады да, артқы камерадан алдыңғысына қарай сұйықтықтың өтуін қиындатады. Бұл артқы камераның қысымының жоғарылауына және нұрқабықтың алға шығуына (бомбаж) әкеледі. Алдыңғы камераның бұрышы тарылған көздегі нұрқабықтың алға шығуы оның жартылай не толық бөгелуіне алып келеді, нәтижесінде КІҚ тез жоғарылауы туындап, жіті немесе жітілеу глаукома ұстамасының клиникалық көрінісі орын алады. БЖБГ ұстамасы 45–50 жастан асқан, көзінің алдыңғы камералары ұсақ және бұрышы тарылған адамдарда туындайды. Ұстаманың негізгі себебіне қарашықтың ұлғаюы, тамырлы қабықтың қанмен толығуы және сулы ылғал секрециясы жылдамдығының күрт жоғарылауы жатады.

БЖБГ диагностикасы
------------------

Глаукоманың жіті ұстамасын анықтау қиындық тудырмайды. Науқас көзі мен басының ауыруына, көрудің бұлыңғырлануына, күн көзіне қарағанда дөңгелек сызықтардың көрінуіне шағымданады. Қарағанда көз алмасы тамырларының иньекциясы, мөлдірқабықтың ісінуі, тарылған алдыңғы камера, кеңейген қарашық көрінеді. Көзді пальпациялағанда көз қатты, КІҚ 40–50 с.б.б. дейін жоғарылайды.

БЖБГ емі
--------

Глаукоманың жітілеу ұстамасында алдыңғы камера бұрышының толық емес бөгемесі және клиникалық белгісі дәл сондай, бірақ айқындылығы төмендеу болады. Глаукоманың жіті ұстамасының емі қарқынды түрде офтальмогипотензиялық дәрілерді (пилокарпиннің 1–2% ерітіндісі, тимололдың 0,5%, трусоптың 2% ерітіндісі тамшы түрінде, ішке диакорб және глицерол) қабылдаудан тұрады. Келесі ұстаманың алдын алу үшін, қысымды төмендеткеннен соң, хирургиялық немесе перифериялық лазерлі иридэктомиялық жүргізіледі. Созылмалы БЖБГ емі БАБГ еміндегідей болады.

Байланысты беттер
-----------------

1. Қарттарда көрудің өзгеруі
2. Көз
3. Глаукома
4. Біріншілік ашық бұрышты глаукома (БАБГ)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008.
**Инжекциялық лазер** (орыс. Инжекционный лазер) - шалаөткізгіш лазер. Мұнда когеренттік сәулеленудің қозуы электронды-кеміктік өткел (p-n өткелі) арқылы заряд тасымалдаушыларының инжекциясы нәтижесінде іске асырылады. Инжекциялық лазер электр энергиясын лазерлік сәуленуге тікелей түрлендірумен ерекшеленеді, жұмыстық кванттық ауысулар ШӨ-тің өткізгіштік аймағы мен валенттік аймағының электрондары және кемтіктері үшін рұқсат етілген энергетикалық деңгейлер арасында жүреді. Инжекциялық лазерді, көбінеGaAs негізіндегі p-n өткелдері барп құрылымдарын жасайды. Қазіргі кезде GaAs пен ZnP төсеніштерінде өсірілген лазерлік гетероқұрылымдар кеңінен тараған. Инжекциялық лазерді импкльстік (ИЛИ) және үздіксіз (ИЛҮ) әрекеттегі деп ажыратады. ИЛИ-лар телебасқару, бағыттау, жарықтандыру жүйелерінде қолданылады. ИЛҮ-лер талшықты-оптикалы байланыс жүйелерінде, ақпаратты жазу мен санудың оптикалық құрылғыларында, қатты денелі лазерлерді толықтыру жүйелерінде кең қолданылады.

1. ↑  Радиотехника, компьютер және байланыс сөздігі, Алматы 2007
**Шәкен Күмiсбайұлы** (1943 жылы 17 қазанда туған, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Қаракөз ауылы — 28 сәуір 2022 жыл) — балалар жазушысы, "Құрмет" орденінің, Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты, Ақсу ауданының Құрметті азаматы.

1965 жылы Алматы педагогикалық шет тілдер институтының неміс тілі факультетін бітірген. Өз ауылында мұғалім, республикалық «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында, «Қазақ елі», «Ана тілі» газеттерінде әдеби қызметкер, республикалық «Бала Би», «Айгөлек» журналдарында жауапты хатшы, Сәбит Мұқанов пен Ғабит Мүсірепов мұражайында бөлім меңгерушісі болып қызмет еткен. «Балалар әдебиеті» баспасында Бас редактор болып қызмет атқарады. Алғашқы әңгімесі «Жеңеше» деген атпен 1965 жылы Алматы облыстық газетінде жарияланған. 1971 жылы, 1975 жылы екі мәрте балалар мен жасөспірімдерге арналған шығармалардың республикалық жабық бәйгесінде жүлдегер болған. 2008 жылы «Солақай» кітабы үшін Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты атанған. «Қазақстан Республикасына 20 жыл» медалімен марапатталған.

«Ақсақ шал» (1972), «Тау жолдары» (1977), «Соқ, барабан» (1979), «Таудағы жазу» (1983), «Кішкене шал» (1986), «Қаладағы келін» (1989), «Қарақуыстың желі» (1991), «Атамның аманаты» (2001), «Қайсар бала», «Бір арқа отын», «Айдын көлдің аққулары», «Жапандағы жалғыз», «Солақай», «Итталас», «Жүз он бір жұмбақ», «Түңғыштар», «Шатақ шырпы», «Қалам мен дәптер», «Бейтаныс заттар дауы», «Табиғат — Ана», «Қазақтың нобелі», «Шапағатты шырақ», «Мамания», «Түнгі текетірес» кітаптарының авторы. Балаларға арналып жазылған «Қаракерей Қабанбай», «Қанжығалы Бөгенбай», «Шақшақ Жәнібек», «Райымбек батыр», «Әлемді әнімен асқақтатқан «Дос-Мұқасан» атты кітаптары бар. Мектеп бағдарламасын арнап «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Қозы Көрпеш — Баян Сұлу», «Ер Тарғын» эпостарын поэзиядан қара сөзге айналдырған, 2008 жылы қазақтың балалар жазушыларының «Балалар бағының бағбандары» атты анықтамалық жинағыш құрастырған.

2022 жылы 28 сәуірде жазушы Шәкен Күмісбайұлы қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  79 жасқа қараған шағында жазушы Шәкен Күмісбайұлы дүниеден озды. Қазақстан Жазушылар одағы, 28 сәуір 2022 жыл.
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
3. ↑  Балалар жазушысы Шәкен Күмісбайұлы өмірден озды. Информбюро, 28 сәуір 2022 жыл.
**Шәлі** — әйелдерге арналған киімнің бірі. Кезінде талай ақын-жазушылар, суретшілер шәлі, орамал тақырыбында қалам толғаған. Осы идеяны ұстанған дизайнерлер әжелеріміздің тоқыма шәлілерін трендке енгізіп отыр.

Сондықтан мұндай шәлілерді тоқып үйренуіңізге немесе әжеңізге тоқытып алуыңызға болады. Табиғи жүн немесе мақта жіптерге созылып кетпес үшін синтетиканы араластырған абзал.

Алайда бұл hand made стилін қолдану үлкен талғампаздықты талап етеді. Себебі бұл этникалық элементтің бірі болғандықтан, оны тек заманауи киім-кешекпен үйлестіргенде ғана белгілі бір стиль қалыптастыра аласыз.

  

1. Күнделікті киіммен үйлестіру. Шәліні көбінесе біртегіс көйлекпен, блузамен, лонгсливпен тағады. Көбіне қара түсті ұнататын консерваторлар да өздері үшін эксперимент жасап, шәлінің қарапайымдау түрін иығына жамылу арқылы жұмбақ образды сомдай алады. Жұмсақты сүйетін кинестетиктер абай болғаны жөн: шәліні тоқыма жемпірлермен киюге болмайды.

2. Кешкі мерекелік шараларға бұрын шарфты тағатын сәнқой арулар енді трендтегі шәліні пайдалана алады. Тек жұқа жіптен тоқылған, өрнегі нәзік түрлерін таңдау қажет.

Шәлі «алмұрт» және «банан» пішінді бойжеткендерге жақсы үйлеседі. Ал «алмаларға» қысқалау түрін тағуға болады.

Шәлілер спорттық стильмен үйлеспейді.

Дереккөздер
-----------

Сән үлгі журналы. - Алматы 2013 ж. - 96 бет.
**Күмісбаев Шәкен** (17.10.1942жылы Ақсу ауданы, Қаракөз ауылында туған жазушы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.1883-1961 Алматы Шет тілдер институтын бітірген соң орта мектеп мұғалімі болды. 1965-70ж."Мәдениет және тұрмыс",("Парасат") журналында тілші, 1970-96 ж. орта мектеп мұғалімі. 1996-2001ж."Қазақ елі","Ана тілі" газеттерінде "Бала би" журналында қызмет істеді. "Жігіт те жылай ма екен?","Соқ барабан" кітаптары үшін "Жалын" баспасының аранайы сыйлығын алған. "Ақсақ шал" (1972), "Таудағы жазулар" (1976) "Соқ барабан"(1979) "Тау жолдары"(1983) "Кішкентай шал"(1986)"Қаладағы келін" (1989) Қарақуыстың желі(1991)т.б кітаптары жарық көрді.

Сілтемелер
----------

* Жетісу энциклопедия. Арыс баспасы Алматы 2004
* Балалар әдебиетінің келешегі жоқ па? Мұрағатталған 10 шілденің 2014 жылы.
* Қарақуыстың желі [Мәтін] : повестер мен әңгімелер / Ш. Күмісбаев. - Алматы : Жалын, 1991. - 256 б. - ISBN 5-610-00837-9
**Сюнтаро Таникава** (жапон.  谷川 俊太郎15 желтоқсан 1931) — жапон ақыны, сонымен қатар сценарийшісі, балаларға арналған иллюстрациялық кітаптардың авторы және ағылшын тілді шығармаларды жапон тіліне аударған. Философ Тэцудзо Таникаваның ұлы және композитор Кэнсаку Таникаваның әкесі. Заманауи жапон әдебиетінің ең атақты ақындарының бірі. Оның балаларға арналған аудармалары кең танылған («Ана қаздың ертегілері» және т.б.). Сондай-ақ Таникава – атақты поп және рок жанрындағы ән мәтіндерінің авторы.

60-тан астам өлеңдер жинағы жарық көрген:

* «Махаббат туралы» (愛について, 1955),
* «Сізге» (あなたに, 1960), «21» (21, 1962),
* «Саяхат» (旅, 1968),
* «Сұрақтар» (質問集, 1978) және т.б..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 1 наурыздың 2013 жылы. Таникава на форуме «Ориенталика»
**Салпыншақ** немесе **брелок** (фр. ) — әшекей, тізбектегі алқа түрінде жасалған, білезік, түйінді шеңбер және тағы басқалар. Әдетте сәндік және жарнамалық мақсаттарда қолданылады. Әдетте кілттерді жоғалту ықтималдығын азайтуға көмектеседі, себебі өлшемнің артуы, түйін салмағы. Негізгі салпыншақ қосымша пайдалы функцияны орындай алады, мысалы, шағын шамды, автокөлік үшін қашықтан басқару құралын, бөтелкесі ашады, ұнтақты қорапты және тағы басқа функцияларды орындай алады. Салпыншақ- әдеттегі кәдесый немесе сыйлық.

Шығу тарихы
-----------

Былғарыдан жасалған бұйымдар ежелгі дәуірден қайтады, олар XVIII ғасырда және XIX ғасырдың екінші жартысына дейін өте сәнді болғаны белгілі. Даландар оларды сағаттарға арналған тізбекте киіп жүрді. Әрбір өзін-өзі құрметтейтін далан әртүрлі тізбегінде әртүрлі материалдардан, негізінен, алтыннан оннан көп бар еді. Бұл әшекейлер көбінесе елеусіз пішінге ие болды және әртүрлі материалдармен керемет талғаммен безендірілді: піл сүйегі, қымбат тастар, эмаль. Ақсүйектік ортада олардың әшекейлер мен олардың киімдерін үйлестіру ережелері дамыды. Бірақ XIX ғасырдың ортасында тізбектегі әшекейлер саны 2-3-ға дейін азайып, олар кәдесыйларды еске түсіре бастады, мысалы, сүйікті әйелді еске алудың негізі.
Біртіндеп салпыншақтар әшекей ретінде толық тоқтады. Жиырмасыншы ғасырда олар тек қана бір утилитарлы мақсат үшін - кілттерге арналған суспензия ретінде пайдаланылды. Бірақ бұл сапада тіпті негізгі тізбектер дизайнерлермен танымал болып қалды - басты кейстер, әшекейлер мен сувенирлер пайда болды.
**Шәкір Қарсыбайұлы Қарсыбаев** (1 шілде 1913, Сейтен ауылы, Ақмола облысы, Ресей империясы — 5 мамыр 1995) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы (1955-1959).

Өмірбаяны
---------

1939 жылдан бастап БК(б)П мүшесі.

1933 жылы Петропавл педагогикалық техникумын, 1948 жылы — БК(б)П ОК қарамағындағы жоғары партия мектебін, 1958 жылы — КОКП ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді.

1933-1935 жж. — «Қазалтын» тресінің оқу-жаттығу кешенінің оқытушысы. 1935-1936 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы (Қарағанды облысы). 1936-1937 жж. — ЖШҚӘ құрамында болды. 1937-1939 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, төрағасының орынбасары (Солтүстік Қазақстан облысы). 1939-1940 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы. 1940-1941 жж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті кадр бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1941-1944 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1944 ж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы. 1944-1945 жж. — Қазақстан К(б)П Көкшетау облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1948-1951 жж. — Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1951-1956 жж. — Қазақстан К(б)П – КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1955-1959 жж. — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. 1958-1959 жж. — Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1959-1962 жж. — Ақтөбе облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, Қазақстан Компартиясы Ақтөбе облыстық комитеті қайта даярлау курстарының меңгерушісі. 

1962 жылдан бастап зейнеткер атанады.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің III, IV, V шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Марапаттары мен атақтары
------------------------

«Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске отыз жыл», «ХШЖК алтын медалі», «Еңбек ардагері», «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік» медалдарымен және Республика Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Сілтеме
-------

* 1898-1991 ж. Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы

Дереккөздер
-----------



* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008
Nuvola icons for KDE are available as PNG images, which come in six sizes, and SVG images, which are scalable
**Белгіше** (ағылш. *icon*) - бейнебетте көрінетін және пайдаланушы қандай да бір әрекеттерді жасай алатын нысанды көрсететін кішкене сурет. 

  

Белгішелер әмірлерді еске сақтамастан немесе оларды пернетақтадан терместен компьютердің белгілі бір әрекеттерін басқаруға мүмкіндік береді. Оларды компьютерде сақталған файлдар мен бағдарламаларға есік ашатын порталдар ретінде қарастыруға болады.

Белгішелер бағдарламаларды, файлдарды, қалталарды, дискілерді, веб-беттер мен басып шығарғыштарды ашуға мүмкіндік береді. Белгішелер тиісті файлдар мен құрылғылардың белгішелері болып табылады, сондықтан оларды үстеу немесе жою бағдарламалар мен файлдардың өздеріне ешқандай әсер етпейді

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуПайдаланушы интерфейсінің элементтері |
| --- |
|  |
| Тапсырма беру | 
 Батырма (перне) **·**  Мәзір **·**  Контексті мәзір **·**  Суырма меню **·**  Мәзір жолағы  |
|  |
| Деректерді енгізу-шығару | 
 Қанатша көзі **·**  Қосқыш **·**  Мәтін жолағы **·**  Радио батырма **·**  Тізім **·**  Аралас тізім **·**  Торлы көрініс **·**  Бұтақты көрініс  |
|  |
| Ақпараттық элементтер | 
 Белгіше **·**  Шен **·**  Қалқымалы анықтама **·**  Қалып-күй жолағы **·**  Орындалу барысының жолағы **·**  Balloon help **·**  HUD **·**  Infobar **·**  Sidebar **·**  Tooltip |
|  |
| Контейнерлер | 
 Терезе **·**  Қойынды **·**  Құралдар тақтасы **·**  Ribbon  |
|  |
| Арнайы терезелер | 
 Тілқатысу терезесі **·**  Модальды терезе **·**  Бояғыш терезе **·**  Қадағалағыш терезе **·**  Файл тілқатысуы **·**  Бағдарлама туралы терезе  |
|  |
| Навигация | 
 Еренсілтеме **·**  Жылжыту жолағы **·**  Breadcrumb **·**  Tree view  |
|  |
| Басқалар | 
 Жұмыс үстелі **·**  Терезелік менеджер **·**  WIMP  |

 |
Сюрвейлер-сақтандыруға қабылданатын мүлікті және сақтандыруында басталғаннан кейін сақтардырылыпған мүлікті тексеретіп сарапшы С.көбінесе теңіз сақтандыруында және жүктерді сақтандыруында әрекет етеді.олар сақтандырушылармен,кеме иелерімен,жүк иелерімен, кеме жалдаушылар-
мен және басқа мүдделі тұлғалармен шарт жасасу негізінде қз ара іс қимылында болады.С.қорытысынды негізінде сақтандырушы белгілі бір нысанды
сақтандыру мүмкіндігі туралы,сақтандыру шарты бойынша тарифтік мөлшелерменің шамасы туралы шешім қабылдады.С.атқарымына сақтандыру уақиғасы басталғанда мүліктің зақымдану дәрежесін айқындау, апаттық сертификаттар толтыру міндеті де кіруі мүмкін.
**Пневматикалық шиналар** — саңылаусыз қуыстағы сығылған ауа есебінен иілімділігі туатын шина.

Өткен ғасырда көшелерден өткен темір дөңгелекті ат-арбалардың жүрісі таудан тас домалағандай дүрсілдеп жұрттың құлағын тұндырған. 1885 жылы Шотландия хирургі Доплоптың кішкене ұлы велосипед теуіп жүріп, велосипедінің қатты селкілдейтінін айтып әкесіне мұң шағады. Әкесі велосипедтің дөңгелектерін су суаруға арналған резіңке шланганың үзігімен қаптап береді. Бұдан соң велосипед бұрынғыдан әлдеқайда жайлы жүретін болды.Өз ісіне масаттанған дәрігер бұл жұмысын бұрынғыдан да жетілдіре түсу үшін көп ойланды. Ақырында ішіне жел толтыратын пневматикалық шина жасап шығарған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әлия баспасы "Халық мұрасы" кітабы 46 бет ISBN 5-86020-027-7
**Тәжіктер** саны бойынша Қазақстанның халықтары арасында 14-ші орын ие алады. 2014 жылы бойынша Қазақстандағы тәжіктердің саны 42 мыңнан астам болып табылады. Бұл Қазақстанның халқының 0,25% екен.

Орналастыру
-----------

Олардың санының көбеюі өте жылдам болып санайды. Қазақстандағы тәжіктерінің көбі Оңтустік Қазақстан обылысында өмір сүріп жатыр. Олардың саны - 33530 (2014 жыл). ОҚО-дағы тәжіктердің дәстүрлі тығыз омір сүру орны Сарыағаш ауданы болып табылады. Олардың саны 5%-дан астам екен. Тағы да Бостандық, Ынтымақ және Енкес ауылдарында 5-7 мың тәжік өмір сүріп жатыр. ОҚО-ның Мақтаарал ауданында шамамен 24 мың тәжік өмір сүріп жатыр. Жетысай қаланың қасындағы Гүлістан ауылының санының 98%-і тәжіктер екен.

Қалған тәжіктер Қазақстанның аумағында орналастырып жатыр. Алматы қаласында шамамен 2,5 мың тәжіктер өмір сүріп жатыр.

Санының динамикасы
------------------

* 7 666 (1926)
* 11 229 (1936)
* 8 075 (1959)
* 7 166 (1970)
* 19 293 (1979)
* 25 514 (1989)
* 25 657 (1999)
* 36 277 (2009)
* 42 143 (2014)

Ескертпелер
-----------

Үлгі:Примечания
**Белгілердің ажырау заңы.** Мендель бұл тәжірибені одан әрі жалғастырып, бірінші ұрпақтағы будандарды өздігінен тозаңдандырғанда - екінші ұрпақта сары тұқымды да, жасыл тұқымды да даралар алынған. Екінші ұрпақта ата-аналарының екеуіне де тән белгілердің көрініс беру заңдылығын ажырау заңы деп атайды. Белгілердің ажырауы кездейсоқ болмай, белгілі бір сандық арақатынаста жүреді. Атап айтқанда, екінші ұрпақта алынған барлық өсімдіктердің 3/4-і сары тұқымды, 1/4-і жасыл тұқымды болып шығады.Олай болса, фенотипі жағынан доминатты және рецессивті белгілердің сандық арақатынасы 3:1-ге тең болып өзгерді.

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**Белгісіз** - мәні аяқталуға тиісті шама. Мұны кейде анықталушы, ізделуші шама деп те атайды. Белгісізді мүмкін мәндер аймағының кез келген элементінің белгіленуі деп те қарастыруға болады. Айнымалыларды жазу үшін латын және грек әліпбиінің бас әріптері мен кіші әріптері қолданылады. Мүмкін мәндер аймағы, әдетте, әйтеуір бір сан жиыны болады.

Дереккөздер
===========

Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Ахмеров Сайфутдин Гайнутдинұлы** – 1909 жылы Семей қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген.Затонға қарасты медресені бітірген.1926 жылы "Қызыл "артелінде жұмыс істеуін бастайды.Ал 1930-32 жылдары Приморск аймағындағы Қыыл армияда борышын өтеді.1941 жылдың басында политжұмысшы курсынан өтіп,кәсіби оқуын оқуға Алматы қаласына жөнелтіледі.1942 жылы оқуы аяқталған соң "Қызыл армияға" шақырту алады.Өлкелік шайқастарға қатысып, №415 іскери бөлімде болған.
1942 жылдың 7 желтоқсанында Сталинград түбінде жау оғынан өмірден өтеді. Сталинград облысына қарасты Суворитино қаласынының мағындағы Ағайынды қабірде жерленген.

Дереккөздер
-----------



Семей қаласының тарихи өлкетану мұражайының тапсырысымен басылып шыққан "Солдаты победы"("Жеңіс жауынгерлері") кітабы,2005 жыл.
**Қазақстандағы тұз кен орындары** - Қазақстан аумағында тұз қоры өте мол. 

  

Әсіресе тұзға Каспий маңы ойпаты бай. Ондағы кей жерлерде тұз қабатының қалыңдығы 2 километрден асады. Кейбір қабаттарда ас тұзына қоса калий сияқты тұздар кездеседі. Сондай – ақ Каспий маңы оойпаты мен Батыс Сібір жазығында және республиканың басқа да аудандарында көптеген тұзды көлдерде тұнба тұздар жиналған.

* Қазақстан мәрмәр, әктас, мергель, бор, гипс, отқа төзімді саз, кварцты құм, минералды бояулар сияқты құрылыс материалдарына бай. Бұлардың кен орындары республиканың көп жерінде кездеседі. Құрылыс материалдарының 1500 кен орындары ашылған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  География: Жалпы білім беретін мектептің 8- сыныбына арналған оқулық - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2009. ISBN 978-601-282-561-9
**Сайын атындағы көше (Алматы)**. Көшеге қазақтың көрнекті ақыны, қоғам қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері, ұстаз Жұмағали Сайынның есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.03.1964 №113 шешімі) берілген.

Сипаттамасы
-----------

Көше бойында Трамвай-троллейбус жөндеу зауыты, «Орбита» санаторийі, т.б. орналасқан. Көше Әуезов, Бостандық аудандарын қиып өтеді. Алматы қаласының басты магистральдарының бірінен саналады. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр: Рысқұлов даңғылынан басталып, әл-Фараби даңғылына барып жалғасады. Көшенің ұзындығы - 5200 метр.

Бұл көше сонау 60-жылдары қаланың оңтүстік-батыс жағына тұрғын үй құрылысы салынып кеңейуіне байланысты пайда болған. Қазір бұл көше Алматы қаласындағы маңызды автомобиль магистралі болып табылады.

2021 жылы қала әкімдігі Сайын көшесін ұзарту жұмыстарының картасын жариялады. Бұл шаһардың ірі жолдардарындағы көлік ағыны мен кептелістерді азайтуға ықпал етеді. Сонымен қатар мұнда Рысқұлов көшесінен Мөңке би көшесіне дейін веложолақтар мен тротуарлар салынбақ.

Алматыдағы Сайын көшесінің жалғасын салу 10 жыл бұрын жоспарланған. Алайда қаржы жетіспеушілігіне байланысты жоба кейінге шегерілген. 2020 жылы жоба қайта жандандырылды. Көшенің ұзартылатын бөлігі 3,2 шақырымды құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
2. ↑
*Басқа мағыналар үшін Шәкен Айманов (айрық) деген бетті қараңыз.*
**«Шәкен Айманов»** (кітап) – Қазақ тарихындағы ұлы тұлға Шәкен Аймановтың өмірі жайлы фотоальбом. 
2004 жылы Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігінің Мемлекеттік бағдарламасы бойынша шығарылған. Кітаптағы кіріспе мақаланың авторы – О. Сүлейменов. Құрастырушы авторлар – С. Санбаев, Қ. Бегалин. Көркемдік жобаның авторы – Ә. Көпішев. Фотоальбомды көркемдеп безендірген дизайнер – М. Сапа. Фотоальбом көркемдеу «Өнер» баспасының жанындағы «Өнер ХХІ ғасыр» және «АРН-group» баспа-типографиялық кешені дизайнерлік студиясында жасалған. 160 беттен тұрады. ISBN 9965-595-70-4.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Шәкен Айманов»,ISBN 9965-595-70-4
**Тоқтар Әбенұлы Есіркепов** (1953 жылы туған, Түркістан облысы Мақтаарал ауданы Амангелді ауылы) – экономика ғылымдарының докторы (1997).

Алматы халық шаруашылығы институтын (1973) және Мәскеу мемлекеттік университетінің аспирантурасын (1978) бітірген. Алматы халық шаруашылық институтында стажер-зерттеуші, оқытушы (1978–81), аға оқытушы, доцент (1981–89),

Қазақ экономика және агроөнеркәсіптік кешен ұйымдастыру ғылыми-зертхана институтында бөлім меңгерушісі,

ҚР Мемлекеттік жекешелендіру қоры төрағасының орынбасары (1989–97).

1997 жылдан «Тұран» университетінде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.

«Проблемы приватизации государственной собственности в условиях перехода к рыночной экономике (на примере АПК Республики Казахстан)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады

Тоқтар Әбенұлы 183 ғылыми-зертттеу еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Колизей 2007ж
**Флавилер амфитеатры** (лат. Amphitheatrum Flavium) немесе Колизе́й (лат. Colosseum, итал. Colosseo) — амфитеатр, Ежелгі Римдегі архитектуралық ескерткіш (біздің заманымыздың 75 — 80 ж.). Құрылыс тас кесек, кірпіш және түрлі бетон қоспаларынан салынған. Колизей амфитеатры гладиаторлар шайқасы мен цирк ойындарын тамашалау мақсатында тұрғызылған. Ортада ойын көрсететін алаңы, айнала сатылап жоғарылай беретін 4 қабатты орындықтары болған (50 мыңдай адам сыйған). Отыратын орындар мәрмәр тастармен көмкеріліп, қасбеттері түрлі мүсіндермен толтырылған. Колизей — Ежелгі Рим амфитеатрларының ең ірісі және ежелгі дәуір өнерінің көрнекті ескерткіші.

Қосымша
-------

Ежелгі римдегі Колизей стадионы ойындары тамашалау үшін жиналған адамдарға лық толатын. Ойындар қазіргі түсініктегідей спорт болып саналған жоқ, бірақ ол кездерде адам мен жануар арасында өліміші болғанға дейін шайқасатын қойылымдар да болды. Адамдар гладиаторлар (арнайы жаттықтырылған жауынгерлер) арасындағы немесе ерлер мен жануарлар арасындағы шайқастарды тамашалауға келетін. Мұнда тіпті аңшылықтың және тіпті алаң суға толтырылып,теңіз шайқастарының көріністері көрсетілетін.

Колизей

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Колизей (орысша)
* Colosseum (ағылш.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Балалар энциклопедиясы
2. ↑  Сұрақ және жауап. Энциклопедия
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Көшеге қазақтың дарынды ақыны, аудармашы, композитор, философ, Абай мектебінің ең көрнекті өкілі Шәкәрім Құдайбердіұлының есімі (1991 жылы) берілген. Құдайбердіұлы Шәкәрім (1858-1931) Семей облысында дүниеге келген. Ол «Қалқаман-Мамыр», «Еңілік-Кебек», «Айсұлу-Нартайлақ», «Қодардың өнімі», «Ләйлі мен Мәжнүн» поэмаларын жазды.

Көше Әуезов, Алмалы аудандарында орналасқан. Варламов, Тілендиев, Прокофьев, Айвазов-ский, Брусиловский, Түркебаев, Тұрғұт Озал, Гайдар атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 

* а) Школьный қиылысы;
* ә) Жданов көшесі.

Көшенің ұзындығы - **1440 метр**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Тоқтар Қабдөшұлы Есенеев** – ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1992), професор (1993).ҚР-ның еңбегін сіңірген ғылыми қайраткері.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

  

  

1968 Мәскеудің ауыл шаруашылық академиясын;  

1971 Орталық ауыл шаруашылық институтының аспирантурасын бітірген.  

1971–77 Қостанай ауыл шаруашылық институтында ассистент, доцент, декан, парторг;  

1977–86 Көкшетау ауыл шаруашылық ғылыми-зертхана институтында тірек пункті, сектор, лаборатория;  

1986–92бөлім меңгерушісі;  

1992–93«Көкшетау» ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болды;  

1994 жылдан Көкшетау мемлекеттік университетінде професор болды.«[[Теоретические основы и практические приемы кроссбредного овцеводства при использовании генофонда импортных и отечественных породъъ» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.Тоқтар Қабдөшұлы Есенеев 300-ге жуық ғылыми-зертханалық еңбектің, оның ішінде 5 монографияның, оқу құралдарының авторы..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Линь Цзе-Сюй**(30. 8. 1785, Хугуан уезі, Фуцзянь пров.— 22. 11. 1850, Чаочжоу уезі, Гуандун пров.) — Қытайдың мемл. қайраткері. Апиын сатуға қарсы күресті. 1839 ж. апиын сатуға тыйым салып, ағылшын-американ саудагерлерінің 20 мың жәшік апиынын шойып жіберді. Ағылшын басқыншыларына қарсы жүргізілген 1840—42 жылдардағы соғыета Гуандунды жаудан қорғауға басшылық ет-ті. Цин сарайындағы сатқын топтар-дың ықпалының күшеюі салдарынан Л. Ц.-с. Шығ. Түркістанға жер ауда-рылды. Одан қайтып оралғаннан кейін (1845) түрлі провинцияларда губернаторлық қызмет атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Тоқта Бек** - Тудур білге Шығынның ұлы. Ол ғасырда үш тайпалық меркіт одағының Үдуд меркіт тайпасын басқарған. «Бек» атануымен бірге билікті өз қолына алды. Тоқта бек 12-13 ғасырларда меркіттің өз Ордасын құрды. Сол кездегі оның әскері, негізінен, құралайды көзге атқан мергендерден құралған. Меркіттер мен моңғол тайпаларының арасынлда жалпы жақын туыстық байланыстар болса да, екі жақ өзара жиі жауласқан. Екі елдің шайқасуынан 1153-1154 жылдары Меркіт батыры Алып Шиледудің қоңыраттардан айттырып алған келіншегін Есугей баһадүрдің тартып алуы себеп болды. Бұл оқиға кезінде меркіттердің жүрегің жаралап, кек алуға итермеледі. Содан жылы күзде меркіттер Темучиннің жаңа үйленген келіншегі Бөртені тартып алып, Есугей әулетін түгелдей қаңғыртып қояды.

1. ↑  Қазақстан балалар энциклопедиясы
**Белгілер** – әріп, сан, таңба сынды қабылдаушыға танылатындай өзара айырмашылықтары бар материалдық заттар [1].

Ал сигнал уақыт ағымына сай өзгеріске ұшырайтын үрдіс. Мұның нақты мысалы ретінде электронды магнит орнынын дифференциалын атауға болады. Ақпарат теориясында белгі мен сигнал екеуінің айырмашылығы жоқ іспетті қарастырған тұстары да кездеседі. Сонымен қатар қандай бір белгілі ықпал етуші күшті сигнал деп атаған тұстары да бар. Белгілер немесе сигналдың тізбегін хабар дейміз.

**Белгілер мен сигналдарды тану** – оларды объективтік әлемнің заттарымен, көріністерімен ұқсастырады. Осыған негіздей отырып ақпаратты объективтік әлемнің моделі ретінде қарастыруға болады

Мәселен, айқын желтоқсан - өнімділіктің төмендігі, бұлтты желтоқсан, керісінше, көкөністер мен жемістердің көп пісіп, егіс алқаптары мол өнім әкеледі деген сөз.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
2. ↑  Желтоқсандағы танымал белгілер және желтоқсандағы ауа-райы туралы белгілер.
**Тоқтарбек Қамзин** - 1979 жылы 20 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Жамбыл ауылында дүниеге келген. 1996 жылы Өскемен қаласындағы мектеп-гимназияны бітірген. 2000 жылы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін,2002 жылы Астана қаласындағы Еуразия ұлттық университетінің магистратурасын тамамдаған.2002 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мемлекеттік тілге жауапты қызметкері.

Өлеңдері «Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы» (1999) атты студенттер жыр жинағына, «Жас ақындар антологиясына» (2001), «Жас толқын» ұжымдық жинағына енген. «Аспан» (2001) атты жеке жыр жинағы жарық көрген.

Халықаралық «Шабыт» фестивалінің екі дүркін лауреаты (2003, 2005). «Жұлдыз» журналы ұйымдастырған Артығали Ыбыраев атындағы жыр мүшәйрасының жүлдегері. Шығыс Қазақстан облыстық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы (1999), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен өткізілген «Астана — Бәйтерек» республикалық конкурсының сын номинациясы бойынша үшінші жүлдегері (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Тоқтас**, *Тоқташ* – Шу алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Меркі, Шу аудандары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Қырғыз Алатауының мұздықтарынан бастау алады. Қырғызстанда Шоққайыңды, Қарабалта деп аталады. Төменде Тасөткел бөгеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Өзеннің жалпы ұзындығы 115 км, Қазақстан аумығындағы ұзындығы 32 км, су жиналатын алабының аумағы 660 км2. Жоғарғы және орталық арнасы тік жарқабақты, терең шатқалдардан тұрады. Тау алды жазығына (Шу аңғарына) шыққаннан кейін аңғары кеңейеді. Қар, мұздық, жер асты суларымен толығады. Желтоқсан – ақпан айларында суы қатады. Өзен жағалауы шабындық. Суы аудан шаруашылықтарының егістігіне пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы