recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кенжебек Меңдәлиев** (1914 жыл, Қаратөбе ауылы - 1985 жыл, Казталов ауданы, Жалпақтал) - қоғам қайраткері, Социалистік Еңбек Ері (1971).

Еңбек жолы
----------

Орал ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. Еңбек жолын 1934 жылы механизаторлықтан бастаған. Ол 1938-42 жылдары БҚО кеңесі атқару комитеті мен облыстық партия комитетінде нұсқаушы, 1941-47 жылдары Қазақстан КП Орал облысы комитетінде сектор меңгерушісі қызметін атқырды. 1947-62 жылдарда бұрынғы Орда және Чапаев аудандарында партия комитетінің, 1962-78 жылдары Жалпақтал аудандық партия комитетінің 1-ші хатшысы. Оның құрметіне Жалпақтал ауылында Меңдәлиев атымен аталатын көше бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0
**«Актер туралы ой»** – қазақ театрының негізін салушылардың бірі, тұңғыш көркем фильмде Аманкелдінің бейнесін сомдаған Елубай Өмірзақов туралы бір сағатқа созылған әдеби хабар. 

1969 жылы сәуір айында қазақтың ұлы актері Елубай Өмірзақов 70 жасқа толды. Хабарға қатысқан Шәкен Айманов, Сәбира Майқанова, Құрманбек Жандарбеков, Серке Қожамқұлов, Қапан Бадыров өз замандастары туралы ой бөлісті. Сол кезде науқастанып жүргеніне қарамастан Елағаң төсектен басын көтеріп, өзінің сүйікті әні «Нақ-нақты» айтып береді. 

Бұл хабарда бұрын жұртшылыққа беймәлім фотосуреттер тұңғыш рет көрсетіліп, актер өмірінің қызғылықты сәттерін замандастары ерекше шабытпен баяндайды. Хабардың авторы — Сұлтан Оразалы, режиссері – Шырын Агишева.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Абдуллаев Кенже Қожахметұлы** (26.12.1962 ж.т. Түркістан облысы, қазіргі Ордабасы ауданы, Төрткүл ауылы) – агроном, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1997), профессор (1999). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтытын (1984, қазіргі Қазақ ұлттық агр. ун-ті) мен Қазақ егін ш. ғыл.-зерт. ин-тының аспирантурасын (1989) бітірген. Оңтүстік Қазақстан облысы Көкарал ауданында бригадир, лаборант (1986–89), Қазақ егін ш. ғыл.-зерт. ин-тының «Генофонд» ассоциациясында ғыл. қызметкер (1889–92), «Агробиотех» корпорациясы (1993–95) мен «Асыл тұқым» ассоциациясының (1995–98) вице-президенті, Алматы облысы ауыл шаруашылығы департаменті бастығының орынбасары (1992–2002) қызметтерін атқарды. 2002 жылдан Павлодар ауыл шаруашылығы ғыл.-зерт. ин-тының директоры. «Эколого-генетические основы селекции твердой пшеницы в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Шығармалары: Пути повышения эффективности создания исходного материала для экологической селекции твердой пшеницы в Казахстане, Алматы, 1993; Создание исходного материала для селекции озимой пшеницы путем биотехнологии, Алматы, 1998.
**Кенжемерген Қабышұлы Әбікеев** (1962 жылы туған), әскери қызметкер, теңізші. Сахалин әскери-теңіз училищесіне түскен. Оны тәмамдап, Владивосток қаласының Макаров атындағы әскери-теңіз училищесін бітірген. Бакуде, Астраханда, Маңғыстауда әскери қызмет атқарған. Балтық теңізі мен Тынық мұхит әскери-теңіз флоттарында I рангалы капитан болады. 2000 ж. Ресейдің Санкт-Петербург жоғары әскери-теңіз академиясын тәмамдап, кызметке қалдырылып тұрған жерінен Қазақстан Үкіметінің арнайы шақыруымен елге оралып, II рангалы капитан шенінде республиканың тұңғыш әскери-теңіз флотының дивизия командирі болып тағайындалады. Қазір Қазақстан әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы, контр-адмирал (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Контрапункт** (лат. *punctum contra punctum, punctus contra punctum*) — екі дыбыстың қарама-қарсы, бір мезгілде шығуы. Сонымен қатар, шығармадағы негізгі темамен бір уақытта қосылып шығатын мелодияны да атайды. Контрапункт пәні дауыстардың контрапункттік заңымен қосылып шығуын, қарама-қарсы алмасып отырып көп дауысқа айналуын зерттейді.

Контрапункт:

* қатаң стильді контрапункт
* еркін стильді контрапункт
* жатық бағытты - жылжымалы контрапункт
* қос бағытта жүретін контрапункт
* үш бағытта жүретін контрапункт
* қос фуга
* үш бағытта жүретін фуга,т.б. болып бөлінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақша музыкалық-терминологиялық сөздік / Б. Ғизатов. - Алматы: Ғылым, 1981 ж.- 64бет.
**«Басты желі»** – «Қазақтелефильм» студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1982). 

Фильм Павлодар алюминий зауытының металлургтерінің еңбек тынысы турасында. 

Картинаның басты кейіпкерлері, жастар тәрбиешісі П.Тургин және оның ісін жалғастырушы, КСРО-ның еңбек сіңірген металлургі А.Тұрақбаев. Осылар арқылы сюжеттік желі құрылып, республикадағы алюминий өндірісінің жұмыстары көрсетіліп, зауыт ұжымының табыстары жайлы әңгіме болады. 

Сценарий авторы - М.Байтенов, режиссері - Ю.Дубровин, операторы - С.Келдібаев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Бастуайт**- тау, биік. 789,4 м, бұрынғы Приоз ауданынды орналасқан. Е. Қойшыбаев пікірінше: "түр. басту" (<бас+тау>) +ай +т: бастуайт, яғни "бастаудағы айлар" мағынасын беретін этнотопоним. Біздің ойымызша, бұл түсінік жаңсақ, шындыққа жанаспайды. Атау бас және туайт деген екі сөздің бірігуінен жасалған. Оның бірінші компоненті бас "басқы, негізгі, жоғарғы" мәнін білдірсе, екінші компоненті Таулы Алтай, Шығыс түркі тілдеріндегі Табат топонимінің параллелі, негізінде моңғолдың давтой- "жоталы, төбелі, қырлы" сөзінен болуға тиіс. Демек, Бастуайт топониміндегі туайт сол dobutai сөзінің фонетикалық тұрғыдан өзгерген түрі. Олай болса, топонимінің мағынасы: "негізгі, басты төбелер мен жота қырлар" болуы ықтимал.

### Дереккөздер

1. ↑  Атаулар сыры 3
**«Денсаулық жолы»** – Қазақстанда денсаулық сақтау мәселелеріне арналып, қазақ тілінде шығып тұрған журнал.

Оның 1929 ж. тамызда жарық көрген 1-санының 36 беті араб әріптерімен, 4 беті латын әріптерімен теріліп, 4 мың данасы тарады. 

*«Денсаулық жолының»* жарыққа шығуына игі ықпал еткен Қазақстан Денсаулық сақтау халық комиссары М.Қаласытәтімов алғашқы жылдары бас редактор (1929–30) қызметін қоса атқарған. 1930–32 ж. Б.Әбдірахманов пен С.Аспандияров бас редактор болды. Х.Досмұхамедұлының мақалалары журналда жиі жарияланып тұрған. 1932 ж. жұмысын тоқтатқан журнал 1990 ж. *«Денсаулық»* деген атпен қайта жаңғыртылып, жүйелі шығып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Александр Доктуришвили** (өзб. *Aleksandr Dokturashvili*, груз. ალექსანდრე დოხტურიშვილი; 22 мамыр 1980 жыл, Сартичала, Гардабан ауданы, Грузин КСР, КСРО) — грузиялық және өзбекстандық балуан, грек-рим күресінен 2004 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы.

Өмірбаяны
---------

2001 жылы Грузия атынан Еуропа чемпионы атанды. 

2001 жылы Өзбекстан азаматтығын алды да, Өзбекстан атынан сынға түсе бастады. 2004 жылы Афинада өткен жазғы Олимпиада ойындарында 74 келіге дейінгі салмақта (орта салмақта) күресті. 20 адамнан тұратын турнирге қатысушылар алты топқа бөлінді, олардың әрқайсысында топтық кезең жүйесі бойынша күрес жүргізілді. Александр Доктуришвили топта жеңіске жетті және ширек финалда сүрінбей өтіп, жартылай финалға шықты. Жартылай финалда Александр Доктуришвили айқын фаворит, Олимпиада чемпионы Вартерес Самургашевті жеңді, содан кейін финалда жеңіп, Олимпиада ойындарының чемпионы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ალექსანდრე დოხტურიშვილი
**Люк Паскуалино** (ағл. Luke Pasqualino; туған. 19 ақпан 1989 ж. Питерборо, Ұлыбритания) — британдық актёр.Көбінесе Люкты жастардың сүйікті телехикаясы скинстағы Фредди арқылы таниды.

### Өмірбаяны

Люк Паскуалино 1989 жылдың 19 ақпанында Ұлыбританияның Питерборо қаласында дүниеге келген болатын.Әкесі-сицилиядан,анасы-неаполитанка.Люк Уолтон мектебін тәмәмдап «Стэмфорд» арт-центрінде актерлық шеберлікті Мартина Буриден үйренген болатын.Сахнаға шықпай тұрып ол модель болған және әкесіне көмектескен.2007 жылдан бастап ол:Stingers Rule!,Миранда,Молокососы.

### Қызықты фактілер

* Толық аты- Люка Джузеппе Паскуалино (Luca Giuseppe Pasqualino).
* Люкта итальяндықтардың қаны бар
* Натали атты апайы бар

### Фильмографиясы

* 2014 — The Musketeers / Мушкетеры (сериал) … Д’Артаньян
* 2014 — Snowpiercer / Сквозь снег (фильм) … Грей
* 2012 — Звездный Крейсер Галактика: Кровь и Хром (сериал) / Battlestar Galactica: Blood and Chrome … Уильям Адама
* 2012 — Love Bite / Укус любви (фильм) … Кев
* 2012 — Явление (фильм, 2012) / The Apparition (фильм) … Грег
* 2011 — Борджиа (телесериал) / The Borgias (сериал) … Пауло
* 2009 — Skins / Молокососы (сериал) … Фредди
* 2009 — Миранда (телесериал) / Miranda (сериал) … Джейсон (Эпизодическая роль)
* 2009 — Casualty / Катастрофа (сериал) … Dans (Эпизодическая роль)
* 2009 — Stingers Rule! / Правило Стингеров … Энтони

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2014 жылы.
**Лебедка** — тасымалдау машинасы. Ол электр двигательден (электр қозғалтқышынан), редукторден және тікелей сым арқан арқылы (қанат арқылы) тасымалдау ыдысындағы жүкті және адамдарды тартатын [[барабан]нан тұрады. Лебедкалар адамдарды тасуға, жүктерді, жабдықтарды бремсбергтер және оқпандар арқылы жеткізуге арналған немесе тек жүк, жабдықтар, материалдар және т. б. Таситын болып бөлінеді. Қос барабанды және үш барабанды лебедкаларды сырма қондырғыларында қолданады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Александр Густафссон** (15 қаңтар 1987 жыл) — аралас күрестен швед палуаны. Қазіргі уақытта UFC чемпионатында жартылай ауыр салмақта өнер көрсетіп жүр.

Ерте мансабы
------------

Густафсон алғаш MMA чемпионатында өз өнерін 2006 жылдан шығарып жүрді. Одан бұрын, 10 жастан бері бокспен айналысып жүрді. UFC-мен келісім-шарт жасардан бұрын, Швеция мен Еуропаның шағын мерекелерде күресіп жүрген. 2009 жылда професионалды рекорд 9-0 жасады, соның 7 нокаут/теxникалық нокаут.

UFC-дегі мансабы
----------------

2009 жылы Густафссон алғаш Джаред Хамманмен дебюті UFC-де жарық көрді. Густафсон Хамманды тіке соққымен 0:41 секундінде нокаут арқылы жеңді.

Оның келесі төбелесі 2010 жылдың 10 сәуірде Фил Дэвиске қарсы UFC 112 өтті. Густафсон бұл жекпе жекті ауыртпа тәсіл "анаконда" кесірінен жеңілді. Джо Роган Густафсонды жақсы палуандық қасиеттер мен жақсы қорғанысқа мақтады

Оның келесі қарсыласы, ММА беті мен кикбоксингтен чемпион Сирил Диабате болды. Шайқасқа, Густафсон Калифорния шататындағы Сан-Диегоде 1 ай бойы дайындалды. Александр Филл Дэвис, Брэндон Вера, Джоуи Белтран және Трэвис Браун сияқты палуандармен жаттыққан. Ол күші мен жылдамдығын көбейту үшін Дэвистен кеңес алды. Густафсон, Диабатемен бірінші раундында жеңіп келе жатырды, ал екінші раундта артынан қылқындырып жеңіп кетті.

Оның келесі шайқасында ол Джеймс Те-Хунды да артынан қылқындырып бірінші рандта UFC 127 жеңіп кетті.

2011 жылдың 30 желтоқсанында UFC 141-де Густафсон Матюшенкоға қарсыкүресті. Александр техникалық нокаут арқылы бірінші нокаутта жеңді.

Густафсон 2012 жылдың 14 сәуірінде UFC Fuel TV 2 Стокгольмде Антонио Рожерио Ногейроға қарсы шығу керек болған, бірақ ауыр жарақаттың кесірінен, оның орнына Тьяго Сильва шықты. Бүкіл күрес уақытында Густафсон жеңіп келе жатырды, ал соңында қазылар алқасының қорытындысы бойынша жеңді.
**"Денсаулық"** – қазақ тілінде ай сайын шығатын республикалық ғылым-көпшілік журнал. 1-саны 1990 ж. қаңтарда Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі мен республикалық кәсіподақтар кеңесінің басылымы ретінде жарық көрді. 1999 ж. *«Денсаулық»* ЖШС-не айналды. Журнал қазіргі заманғы медицина проблемаларына, әсіресе, аса көп тараған аурулар мен қауіпті індеттерге баса назар аударып, олардың алдын алу, емдеу шараларын дер кезінде көтеріп келеді. Қоршаған ортаны қорғау мен сауықтыру, судың, ауаның, топырақтың ластануы, биосферада экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуы, Қазақстанның әскери сынақ алаңдарына айналған аймақтарындағы (Семей, Батыс Қазақстан, Қызылорда) радиация кесапаты журналдың негізгі тақырыбына айналды. Медицина тарихына, дәрігерлердің еңбек жолына арналған, дәрі-дәрмектерді қолдану туралы материалдар арнаулы айдарлармен беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Александр Григорьевич Столетов
Александр Григорьевич Столетов(1839-1896) - атақты орыс физигі.Фотоэффектіні зерттеу Стололетовты дүние жүзіне әйгілі етті.Сондай-ақ Столетов фотоэффектіні практикада қолдану мүмкіндігін де көрсетті."'Жұмсақ темірдің магниттелу функциясы жөніндегі зерттеу"' атты докторлық диссертациясында ол ферромагнетиктерді зерттеу методын жасап шығарып, магниттелу қисығының түрін тағайындайды.Бұл жұмыс практикада электр машиналарды конструкциялау кезінде кең түрде пайдаланылды.Столетов Россияда физиканың дамуына көп күш жұмсады.

Дереккөздер
-----------

Физика;Орта мектептің 10-кл. арналған оқулық.Мякишев.Г.Я, Буховцев.Б.Б
**Жұпаргүл** (лат. *Origanum*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Еуропада (негізінен Жерорта теңізі жағалауында) және Батыс Азияда кездесетін 20-дан астам түрі белгілі. Қазақстанда далалық, таулы аймақтардың шалғындарында, орман шеттерінде, бұталар арасында, тасты, тастақты тау беткейлерінде өсетін 2 түрі (киікшөп Жұпаргүл, көкбас Жұпаргүл) бар. Бұлардың биіктігі 30 – 80 см, тік сабақты, сыртын түк жапқан өсімдік. Жапырақтары ұзынша жұмыртқа тәрізді, безді-түкті, жиегі тілімденген. Гүлдері ұсақ, қызғылт немесе қызғылт қошқыл түсті, қалқанды-сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Шілде – тамыз айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жемістенеді. Жемісі – ашық қоңыр түсті, домалақ жаңғақша. Өсімдіктің құрамында эфир майы, илік заттар және аскорбин қышқылы бар. Кептірілген гүлі мен жапырақтары емдік мақсатта қолданылады. Жапырақтарын дәм-татымдық мақсатта тағамға және арақ-шарап өндірісінде пайдаланады. Балды өсімдіктер. Мал жемейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Александр Иванович Ильин** 1951 жылы 29 қазанда РКФСР Таулы Алтай автономиялық облысының Турочак
ауданының Тюректеч ауылында туған. Орыс. Әкесі - Ильин Иван Николаевич, марқұм. Анасы - Ильина Вера Павловна, марқұм. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін бітірген (1975), химик, химия оқытушысы. Химия ғылымдарының докторы (1999). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Құрамында галогендер және интергалогендер бар су және сулы емес жүйелерді физика-химиялық және электрохимиялық зерттеу және оларды химиялық тоқ көздерінде, галогендер мен дәрілік құралдарды алу технологиясында пайдалану ерекшеліктері»*. Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент-мүшесі. 150 жарияланымның авторы. 20 патентке ие. Орыс және неміс тілдерін біледі. 1975 жылдан - Алматы қаласындағы №30 ОМ мұғалімі. 1976 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физикалық химия кафедрасының инженерінен аға ғылыми қызметкер дәрежесіне дейінгі қызмет жолынан өткен. 1995 жылдан - «Есіл» шағын ғылыми-өндірістік кәсіпорынның директоры (Алматы облысы). 1998-2001 жылдары - «АРА-Ргаһа З.Т.О» (Прага қаласы) компаниясының ғылым жөніндегі директоры. 2002 жылдан - «Актис» ЖШС - шағын ғылыми-өндірістік кәсіпорынның директоры (Алматы қаласы). 2004 жылдан бері - «Инфекцияға қарсы препараттардың ғылыми орталығы» РМК директорының м.а. директоры (Алматы қаласы). Америкалық химия қоғамының толық мүшесі (2009 жылдан).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Аталай Бесим**  (Atalay Besіm) (1882 — 1965) — түрік тілінің белгілі маманы, қоғам қайраткері. 

Түркияда ұлт-азаттық қозғалысы басталысымен А. саяси өмірге араласады. 1932 — 51 ж. "Түрік тілі қоғамы" басқармасында жауапты қызмет атқарады. 1937 — 42 ж. Анкара ун-тінде парсы тілінің маманы, профессор. А. — тарих, география, тіл әдебиет және дін туралы көптеген зерттеулердің авторы. Оның есімін әлемге танымал еткен — Махмуд Қашқаридің әйгілі "Диуани луғат ат-түрк" сөздігінің түрікше аудармасы (1939 — 43). А. Б. түрік тілінің 1530 ж. Бергамалы Кадри жазған ең көне грамматикасын (1946), қыпшақ, шағатай тілдерінің бірнеше ескерткішін бастырып шығарды. Араб-парсы тілінен көптеген аударма жасаған. Құранның А. аударған түрікшесі 2 рет басылды. 1920 жылдан бастап бірнеше мәрте Түркия парламентінің (ұлт мәжілісінің) депутаты болып сайланды.

Дереккөздер
-----------
**Жұпарбас** (лат. *Anthoxanthum*) – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Еуразия мен Африкада кездесетін 20-ға жуық түрі белгілі. 

  

Қазақстанда Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларында, Алтай және Тарбағатай тауларында өсетін 2 түрі бар: кәдімгі Жұпарбас (A. odoratum) – биіктігі 10 – 50 см және альпілік Жұпарбас (A. alpіnum) – биіктігі 7 – 30 см. Бұлардың сабақтары жіңішке, жылтыр. Ұзын жапырақтарының сыртын жұмсақ түк басқан. Сары, жасыл гүлдері бір-бірімен қабысып өседі. Гүлдеген кезде жан-жағына жайылып, масақ гүлшоғырын құрайды. Масағында жеміс беретін бір ғана гүлі болады. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – дәнек. Жұпарбастың құрамында кумарин болғандықтан, айналасына жағымды иіс таратады. Құнарлы мал азығы. Жұпарбастың суға тұндырылған тұнбасы тыныс тарылғанда, өкпе туберкулезіне қарсы емдік мақсатта пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
Шешендіктің анасы – демократия.

Шешенге қойылатын талаптар:
табиғи дарындылық, білім, тіл.
Шешен сөзін нəрлендіретін үш
арна бар: лингвистикалық (тілі),
интонациялық (сөйлеу мəнері),
кинетикалық (өзін ұстау əдебі, ым-
ишаралары)

Жұрт алдында сөйлеуге негіз
болатын 2 себеп бар: бірі – өз
көзқарасын, сезімін білдіруге деген
қажеттілік, екіншісі – өз ойын
өзгелермен бөлісуге деген тілек.
Ол үшін көп ізденуі, сөйленер
сөздің сапасын арттыратын
шарттарды, қағидаларды терең
білуі тиіс.

Көпшілік алдындағы сөзді жоспарлау
қарым-қатынастың əр түрлі жағдайына
(мекемеде, көшеде, сахнада),
тыңдарманмен қатынастың сипатына
(ресми, бейресми), тыңдармандардың
əлеуметтік орнына интеллигенция,
жұмысшы, студент, оқушы) немесе
олардың жасы, білімі т.б. байланысты
түрліше болады.

Сөйлеу тілінде тек сөз мазмұнының
тереңдігімен ғана емес, интонация,
сөз екпіні, ым, дене қимылдары да
үлкен қызмет атқарады. Сондықтан
тыңдаушыларды жалықтырып
алмау үшін дауыс сан құбылып, ал
шешен қимылы сөзін
толықтыратындай дәрежеде
жарасымды болуы керек.
**Лебяжье**, *Аққулы* — Шу алабындағы тұщы көл.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ұланбел ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км жерде, теңіз деңгейінен 259 м биіктікте жатыр. Аумағы 2,6 км2 (көктем айларында 3,5 км2-ге жетеді), ұзындығы 2,6 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 11,4 км.

Сипаты
------

Шу өзені жайылмасында жатқан күрделі пішінді көлдің шығысында бірнеше көлдер жатыр. Сондай-ақ көл алабында адам өтпес батпақ пен сор қалыптасқан. Негізінен жер асты және Шу өзенінің суымен толысып отырады.

Өсімдігі
--------

Көтеріңкі келген солтүстік жағалауыында жүзгін, теріскен, ши, жусан өскен. Басқа жағалауларын қамыс, құрақ шоғырлары басқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
{\displaystyle f(x)=x} — тақ функция мысалы.
{\displaystyle f(x)=x^{2}} — жұп функция мысалы.
{\displaystyle f(x)=x^{3},} тақ
{\displaystyle f(x)=x^{3}+1} не жұп, не тақ емес функция.
**Тақ функция** - анықталу аймағы нөлге қатысты симметриялы болатын және f(-x)=-f(x) теңдігін қанағаттандыратын f(x) функциясы.
**Жұп функция** – *өзінің анықталу облысындағы барлық х үшін f(-x)=f(x) шартын қанағаттандыратын f(x) функциясы.* Жұп функцияның анықталу облысы x=0 нүктесіне қарағанда симметриялы болады. Мысалы, x2, cosx, ln|x| Жұп функцияға жатады. Жұп функцияның графигі ордината осіне қарағанда симметриялы болып орналасады. Жұп функцияның қосындысы, айырмасы, көбейтіндісі, сондай-ақ, бөліндісі де Жұп функция болады; қ. Тақ функция.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
**Лебедиха** – Үлбі жотасының батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы Үбі өзенінің орта ағысының оң жағалауында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1032 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 км-ге созылған, енді жері 6 км шамасында.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық тұрғысынан Лебедиха тауы девон және тас көмір дәуірінің интрузивтік жыныстарынан түзілген. Оңтүстік беткейінің ашық, жалаңаш беткейінде гранит, карцит және тақтатастан тұратын қорымтастар жиналған. Батыс және шығыс беткейлері тік шатқалды, оларды Оба өзені және оның салалары тілімдеген.

Өсімдігі
--------

Беткейлерін көктерек, қайың аралас қарағай, майқарағай, самырсыннан тұартын орман көмкерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Барлау торабы.** Барлау қазындыларының кеңістікте орналасу жүйесі. Таужыныстар мен пайдалы қазба жатындарының астасу ерекшеліктеріне орай, барлау қазындылары бір-біріне қатарластырыла немесе Барлау торабы ұяшаларының бұрыштарына орналастырылады. Қазындыларды орналастырудың соңғы тәсілі толық мағынасындағы Барлау торабы болып табылады. Барлау тораптарының шаршы пішіндес, төртбұрышты, үшбұрышты, ромб пішіндес т.с.с. түрлері болады; ең жиі қолданылатындары — шаршы пішіндес және төртбұрышты барлау тораптары, бұларда барлау қазындылары шаршы пішіндес немесе төртбұрышты шартты ұяшалардың бұрыштарына сәйкес орналастырылады. Сөз болған ұяша ауқымы кенорынның геологиялық-өндірістік түрлеріне, ондағы пайдалы қазба жатындарының кеңістіктегі өзгермелілігіне және кенорынды барлау сатысына тәуелді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**"Жұмысшы"** - қазақ жұмысшыларына арналған тұңғыш мерзімді басылым. 

  

1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың мамырына дейін Қызылорда қаласында, осы жылдың қыркүйегінен 1930 жылдың тамызына дейін Алматыда жарық көрген. Таралымы 11 мың дана болған. 
Газетте шет елдердегі жұмысшылар қозғалысы, Кеңес Одағында және Қазақстанда болып жатқан жаңалықтар, өндіріс жайы, жұмысшылар тұрмысы жан-жақты жазылған. Басылым оқырман хаттарын жариялап, әр түрлі сауалдарына жауап жазып, қазақ жұмысшыларының ой-санасын оятып, мәдени-білім дәрежесін көтеруді мақсат еткен. "Жұмысшы" газетінде Ә.Байділдин, Ә.Айсарин, О.Беков, Б.Майлин, Е.Малдыбаев, Қ.Әбдіқадыров, М.Боранбайұлы, Ә.Тәжібаев, С.Мұқанов, Қ.Тайшықов, А.Тоқмағамбетов, Ж.Сыздықов, І.Құрамысов, Ж.Тілепбергенов, Е.Калымбетұлы, тағы басқа қаламгерлердің әр түрлі жанрдағы шығармалары жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Көшеге әділ билігімөн, азуын айға білеген шешендігімен ғана емес, Кіші жүздегі 1793-1797
жылдардағы ұлт-азаттық қозғалыстың жетекшісі ретіндегі батырлығымен де аты аңызға айналған
айтулы тұлға Сырым Датұлының есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 № 222 шешімі
мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Сырым Датұлы (1723-1802)
Қазақстанның батыс аймағында туған. Оның елдік, ерлік, адамдық, азаматтық жайлы айтқан
даналық сөздері ел арасында кең таралған.

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы -
1400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Барлаудың геофизикалық әдістерінің тура және кері міндеттері** Барлау геофизыкасында жиі
қолданылатын математикалық физика термині. Тура міндет дегеніміз физикалық
сипаттары алдын-ала тандалып алынған, орналасу ерекшеліктері де белгілі
нысанның қалыпсыздығын (сол қалыпсыздықтың мөлшерлік көрсеткіштерін,
пішінін және өзіндік орнын) анықтау шараларына саяды. Кері міндетті шешу
нәтижесінде белгілі болған қалыпсыздық көмегімен сол қалыпсыздықты тудырған
нысандардың орналасу ерекшеліктері, олардың геометриялық және физикалық
параметрлері анықталады. Белгілі болған қалыпсыздық өте күрделі болған
жағдайда кері міндеттің шешімі мейілінше тұрлаусыз болуы немесе оның бірнеше
шешімі болуы мүмкін. Соңғы жағдайда алынған шешімдердің жарамсыз дегендері
есепке алынбайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
*Басқа мағыналар үшін Супермен (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Супермен** (ағылш. *Superman*) — DC Comics компаниясының комикс суперқаһарманы. Джерри Сигел (жазушы) және Джо Шустердің (суретші) туындысы. Бірінші рет Action Comics #1 (1938 жылының маусым айында) пайда болды. Комикстардан кейін радиобағдарламаларда, телебағдарламарда, фильмдерде, видео ойындарда пайда болды. Супермен америкалық комикс кейіпкерлерінің арасында бірінші орынға ие болды. Суперменнің келбеті ерекше: костюмі қызыл, көк және сары түсті, жадағайы және «S» әрпімен бірге жейдесінің ортасында үшбұрышты танымбелгісі бар. Осы танымбелгі кез келген жерде Суперменнің өзімен бірге ассоциацияланады.

Тарихы
------

Суперменнің басты тарихында оның Криптон ғаламшарында өмірге келгені туралы айтады. Криптонда Суперменнің шын аты Кал Эл еді. Криптонның жарылысына бірнеше минут қалған кезде, оның ғалым әкесі Джор Эл Суперменді Супергерлмен бірге Жерге жіберді. Жерде Кал Элді Кент отбасысы баланы Кларк Кент деп атады әрі өздері өсірді. Осы тарих DC мултиәлемдерінің ішінде көптеген әлемдерде өзгеріссіз сақталады. Алайда Кал Элдың келу мен Суперменге айналу уақыты заманға сай өзгеріледі.

Жаулары
-------

Супермен бүкіл әлемге өзінің бар екенін көрсеткеннен кейін көптеген жылдар бойы жаңа жауыздарға тап болады. олардың ішінде Генерал Зод, Лекс Лютор, Бизарро, Ультрамен, Брейниак, және Думсдей бар. Осы тізім толық емес, себебі Супермен мыңдаған жауларға қарсы тұрды, алайда оларды мықты қарсылас деп айту қиын болады. Бір уақытта Суперменге Бэтмен қарсы тұрды.

==
==
**Мақсұт Шафиғи** Әминүлы (21.3.1934 жылы туған. Шығыс Түркістан, Тарбағатай аймағы, Толы ауданы) - көне қолжазбалар маманы, ауызәдебиетін жинаушы және зерттеуші.

1961 Пекиннің халықаралық қатынастар университеттін бітірген .

1961 - 1964 жылдар ШҰАР Орт. партия комитеттінің нұсқаушысі болып қызмет атқарған.

1964 жылы Қазақстанға қоныс аударып, 1974 жылы дейін қазақ a.ш. институттында лаборант болып еңбек етеді.

1974 жылдан бастап Әдебиет және өнер институттыны ғылыми қызметкері болып еңбек етеді 
Қазақстандағы қолжазбатан; ісіне көп еңбек сіңірген.

Оның тікелей еңбегі нәтижесінде және көмегімен ҚР Ұлттық кітапханасы, Әдебиет және өнер институттындағы қолжазба және мәтінтан; бөліміндегі араб әрпінде жазылған көптеген көне қолжазбалар ажыратылып оқылып, қазіргі жазуға түсірілді. "Қазақ халық әдебиеті көптомдығының ертегілер мен дастандарға және Абылай хан туралы тарихи жырларға арналған томдарын, алты кітаптан тұратын "Қазақ қолжазбаларының ғылыми сипаттамасын" 
құрастырушылардың бірі Қожа Ахмет Иасауидің "Диуані хіікмет" кітабының қазақ тіліндегі алғашқы ғылыми аудармасын жасап, түсініктерінжазуға.баспағаәзірлеуге қатысты. Қазақ ауыз әдебиетті мәселелеріне арналған жүзден астам ғылыми мақалалардың авторы Ол қазақ мектептеріне арналған алғашқы "Араб тілі" оқулығы авторларының бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Кенжеханұлы Шаншархан** (туған жылы белгісіз)

Өмірбаян
--------

Соғысқа дейін Бірлік елді мекенінде 7 жылдық мектебін бітіріп, еңбек жолын Қызыл ту бастауыш мектебінде бастаған. 1940-1941 ж.ж. осы мектептің меңгерушісі болып, 1941 жылдан бастап Бірлік мектебінде еңбек етіп, 1941 жылы соғысқа аттанады. Соғыста капитан дәрежесіне дейін көтеріліп, 1953 жылы Шымкенттегі мемлекеттік Крупская атындагы мұғалімдік институты, 1959 жылы Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтты бітіріп, Мамаевка, Обручевка (қазіргі Қараспан) елді мекендерінде мұғалім мектеп директоры кейіннен кешкі мектеп директоры қызметін атқарып, зейнеткерлікке шыққан. Көптеген орден, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Төредер шежіресі
Супан жанартауы
**Супан немесе Сюпхан тауы** - базалыті және риолитті стратожанартаулардың бір түрі болып табылады.

  

Жанартау беткейлері радиалды және сақиналы жарықшақтарды бойлай атқылайтын лава күмбездері мен пирокластикалық конустарға толы. Әсіресе олар солтүстік, оңтүстік және шығыс тараптарда өте көп.
Бұл - ұйқыдағы жанартау.

Бүкіл қыс бойы Супан тауында үнемі қар жауады. Оның қалыңдығы 3,57 м-ге дейін жетеді.
Супан тауының биіктігі 4434 м-ді қурайды. Оның басында турып Адильджеваздағы селжуқтар қамалының сонымен қатар массивті Ван көлін тамашалауға болады.

Ван көлі - Түркиядағы ең ірі көл. Ол өзінің су қорын жақын маңдағы таулардан келетін ағындар арқылы толықтырып отырады. Көлдің суы тузды болып келеді.
Таудың тік беткейлерінен шаңғымен сырғанауға болады.
Супан тауы — сөнген жанартау.

Супан жанартауының шыңында қар басқан кратер бар. Сыртқы көрінісі бойынша оның көлемі үлкен.
Мұнда келушілерді тауға тікұшақтармен тасиды.
Бул - биіктігі бойынша Арараттан кейін екінші орынды алатын Түркиядағы тау.
Супан тауы Ван көлінің жанында, Түркияның шығысында орналасқан.
Супанның оңтүстік және шығыс беткейлеріне шығу оңай. Сол себепті альпинистер осы беткейлер арқылы тауға шығады. Екі беткейден де таудың керемет көріністерін тамашалауға болады.
Супан соңғы рет б.з.д. 8050 жылы атқылаған болатын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Аймақтық геология** – жер қыртысының жекелеген аудандарын (континенттерді, құрылымдық жүйелерді, платформаларды немесе олардың бөліктерін, т.б.) зерттейтін геология ғылымының арнаулы саласы.

Олардың зерттеу әдіс-тәсілдеріне: геологиялық түсірім, шөгінді жыныстардың қалың қабатымен көмкерілген өңірлерді терең бұрғылау, жер қойнауларын геофизикалық әдістермен (гравиметрия, магнитометрия, сейсмометрия) жан-жақты зерттеу жатады. Аталған әдістерді қолдану нәтижесінде нақтылы аймақтың геологиялық карталары мен қималары жасалады, зерттелген өңірдің геологиялық даму тарихы мен құрылымдық пішіндердің кеңістіктегі орны анықталады. Геологиялық карталар бетіне аймақты құрайтын барлық тау жыныстарының комплексі шартты белгілер түрінде түсіріледі, олардың геологиялық көнелігі және бір-бірімен астасу белгілері (тау жынысы қабаттарының созылу азимуттары және еңістену бұрыштары) көрсетіледі. Бұл деректер аймақты құрайтын тау жынысы қабаттарының тереңдіктегі бағыт-бағдарын шамалауға, сөйтіп, аймаққа тән геологиялық құрылымдардың көлденең қималарын құрастыруға мүмкіндік береді. Зерттелген аймақтың геологиялық құрылысының ерекшеліктерін жазық және тік бағыттарда көрсететін геологиялық карталар мен қималар сол өңірден әр түрлі кен байлықтар табу мүмкіндігін анықтауға негіз болады.

Аймақтық геологиялық карталардың масштабы олардың мақсат-мүддесіне және зерттелген өңірдің ауқымына орай түрліше (1:1000000 – 1:50000 аралығында) болып келеді. Қазақстан аумағының қатпарлы жүйелерден тұратын барлық аймақтары 1:200000 масштабта, ал өндіріс тұрғысынан маңызды аймақтары 1:50000 масштабта геологиялық картаға түсірілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
2. ↑  Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.
**Публицистикадағы факті** – нақты цифрларды, мағлұматтар мен мәліметтерді белгілі бір ойдың төңірегіне топтастыра баяндау, өмір фактілерін іріктеп талдау. 

Жазу үстінде осы фактілерге талдау жасалып, қорытындылар беріледі. Бірақ публицистикадағы үлкенді-кішілі фактілердің арасалмағын ажырата білу де керек. Фактідегі әрекеттің көрінісі дерексіз, құрғақ сөз емес, қайта өмір шындығы болуы тиіс. Оның өзі белгілі бір іс үстіндегі адамдардың іс-әрекеттері немесе осы жолдағы олардың қарсылықтары. Демек фактідегі әрекет әр кезде де қоғамдық істің белгілі бір көрінісіне байланысты болады. Ал қоғамдық істің өзі адамның іс-әрекеті, адам еңбегінің көрінісі, оның жемісі. 

Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұрсын Қ. Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5
**Те Нин** – қытай жазушысы, прозашы. 2006 жылдан бастап Қытай Жазушылар одағының мүшесі. 1957 жылдың қыркүйегінде Бейжіңде дүниеге келген. Тегі Хэбэй провинциясының Баодин жерінен шыққан. 1975 жылы Баодиндегі мектепті тәмамдағаннан кейін Хэбэй провинциясындағы Бое уезіне ауылдық өмірді тану үшін жолға шығады. Ауыл өмірінің тәжірибесі оның «Несуразный хлопок» еңбегінде бейнеленеді. 1979 жылы Те Нин қалаға оралып, Қытай Өнер және әдебиет қауымдастығының Баодин бөлімшесіндегі проза бөлімінде редактор болып қызмет атқарады. 1984 жылы Хэбэй провинциясында әдебиетпен шұғылданады. 2006 жылы 12 қарашада XVII Қытай Жазушылар одағының сьезінде Те Нин төрағалар арасында бірінші әйел төрайым болып сайланады.
**Аймақтың мәдени-тарихи ескерткіштері** – облыстық мәдениет департаментінің тапсырысымен (Қарағанды) тұңғыш жасалған фильм. 

Шежірелі өңірдің ұлан-ғайыр территориясында сақталған рухани мұралардың біразын қамтып, бейнетаспаға түсірілді. Мақсат ғасырлар қойнауынан жеткен сәулет өнерінің үлгісі сынды *Алашахан*, *Қошыхан*, *Домбауыл мазарын]], Теректі әулие, Желтаулы тастағы жазулар, түрлі қиял-ғажайып аңыздарға арқау болған үңгірлер, өнері мол тағылымды өмірлерімен «өнеріне өлмес ескерткіш қалдырған* Тәттімбет*,* Сайдалы Сары Тоқа*, Бұқар бабалардын мәңгілік мекендері, ежелгі адамдардың қоныстарын көрерменмен қауыштыру, ұлттың ұлылығын, оның рухани құндылығын дәріптеу. Г.Бүхарбаева*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Үлгі:Infobox station
**Бескөл** - Ақтоғай-Достық темір жолы бойындағы станса. Талдықорған қаласынан 515 км, Үшаралдан 15 км жерде орна¬ласқан. 1957 жылы салынған. Әкімшілік жағынан Алакөл ауданына қарайды. Бескөл арқылы Алматы-Алашонькоу бағыты бойьшша Қазақстан-Қытай мемлекетаралық жүк және жолаушы таситын пойыздар жүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|    Ақтоғай-Достық темір жолы |
| --- |
|  |
| 
(Семей, Алматы←)Ақтоғай - Ақтоғай-Восточный - рзд. №2 - Сарыкум - рзд. №5 - Сайкан - рзд. №8 - Бескөл - о.п. 158 км - Жайпак - Ақши - о.п. 205 км - Көктұма - рзд. №16 - Жалаңашкөл - рзд. №19 - Достық(→Қытай) |

 |
**Питерборо** — Англияның Кембриджшир графтығындағы орналасқан өнеркәсіптік қала.Елдің астанасы Лондон қаласынан солтүстікке қарай 120 км қашықтықта орналасқан.Нин өзенінің бойында орналасқан.

Қаланың халық саны - 183 600 адам (2011 жыл бойынша), тығыздығы 535 адам/км².

Қаланың ауданы 343 км².Оңтүстік және шығыс бөлігінде Кембриджшир графтығымен, солтүстігінде Линкольншир графтығымен, ал оңтүстік-батысында Нортгемптоншир графтығымыен шектеседі.

Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15 °C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +2 °C.

Бауырлас қалалары
-----------------

* Франция Бурж, Франция
* Германия Фирзен, Франция
* Испания Алькала-де-Энарес, Франция
* Украина Винница, Франция
* Италия Форли, Франция

Дереккөздер
-----------

Питерборо, қала - Еуропа. Великобритания. Англия. Восточная Англия
**Аймақтық жапқыш** Мұнайлы кешенді оның бүкіл
ауқымында қалқалайтын нашар өткізетін галогендік немесе сазды таужыныстардың свитасы немесе бірнеше свиталар жиынтығы, сирегірек
сериясы. Ең тамаша Аймақтық жапқыш рөлін мейілінше аққыш, сондықтан да ауқымды аудандарды жаппай көмкеруге қабілетті галогендік таужыныстар (мәселен, галитит) атқара алады. Мұндай жапқыштардың тағы бір тиімділігі - олар
көмірсутек жатындарының шашырай құрдымдалуы на кедергі жасап қана қоймай, өздерін төсеген қабаттарға жинақталған кеуектік сулардың да өзге өңірлерге ағып кетуін қиындатады, сөйтіп аталған қабаттардың тығыздық көрсеткіші төмен
дәрежеде қалуын қамтамасыз етеді. Мұның өзі, өз кезегінде, сазды немесе өзге таужыныстардан тұратын Аймақтық жапқышқа қарағанда төмен дәрежелі жапқыштардың
(субаймақтық, белдемдік және жергілікті жапқыштардың) аққыштық қабілетін жоғалтпауына, сөйтіп мұнайлы кешеннің ішінде орналасқан жынауыштардың
өтімділік қасиетін сақтауына мүмкіндік туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Питирим Александрович Сорокин** (1889 жылы Вологодск губерниясы, Турья елді мекені - 1968 жыл 10 ақпан, Винчестер, Массачусетс, АҚШ) - орыс-американ әлеуметтанушысы, әлеуметтік стратификацияны және әлеуметтік мобильділік теориясының негізін салушылардың бірі болып саналады.1930 — 1959 жж. аралығында Гарвард университетінің социология факультетінің деканы болған.

Өмірбаяны
---------

### Балалық шағы

Питирим Сорокин 21 қаңтар 1889 жылы Вологодск губерниясы, Турья елді мекенінде туған. 
Әкесі Александр Сорокин қолөнерші ретінде шіркеуде реставратор ретінде жұмыс жасаған.
Анасы Пелагея Васильевна шаруаның қызы болған, баласы туғаннан кейін бес жылдан кейін қайтыс болған.
Питирим ағасы Василиймен бірге әкесінен қолөнершілікке үйренген. Ағасы екеуі шіркеулерде реставрациялық жұмыс жасап, кезбе өмір сүрген. Сорокиннің өзінің айтуы бойынша әкесі көп ішетін болған

### Петроградтағы оқу

### Революция кезеңі

### Кеңес Үкіметі

Кеңес Үкіметі көптеген белгілі ғалымдардың жұмысына кедергі келтіріп, оқу орындарында сабақ беруіне тыйым салды. Тыйым салумен қатар оларды абақтарға қамап, бірақ сосын елден 10 күннің ішінде шығып кетуге мүмкіндік берді және Кеңес Үкіметіне рұқсатынсыз қайта оралуға болмайтынын айтты. Бұл мәліметті Лев Троцкий өзінің "Правдадағы" мақаласында жария етті.

### Эмиграция

"Қызыл террордың" аяусыз машинасы Сорокинді де айналып өтпеді. Сорокин беріліп тұрған мүмкіндікті пайдаланып, 1922 жылдың 23 қыркүйек күні пойызбен Чехословакияға аттанды. Чехословак елінен қолдау тапқан Сорокин Прагадағы Шарль университетінде дәріс оқи бастайды. Чехословак елінен көптеген орыс ғалымдары пана табады. Сорокин Прагада жүріп көптеген ғалымдармен танысып, ой бөліседі. Иллинойс университетінің социологы Хейес пен Висконсин университетінің ғалымы Росс Сорокинді Америкаға шақырады. 

### АҚШ

1923 жылы қазақ айында Сорокин итальяндық "Марта Вашингтон" кемесіне отырып, Бостонға жетеді. Бостон арқылы Нью-Йоркке барып, "орыс студенттеріне көмек көрсету" ұйымынан көмек сұрайды. Нью-Йоркте жүріп Сорокин эммиграцияда жүрген белгілі орыс интеллегенциясымен және американ ғалымдарымен тез тіл табысып кетеді. Орыс революциясы жайында оқу орындарын дәріс оқып жүріп,

Дереккөздер
-----------

1. ↑  П. А. Сорокин в своей автобиографическом романе «Долгий путь» указывает 21 қаңтар 1889 ж. датой своего рождения. Однако согласно метрической записи турьинской Воскресенской церкви он родился 23 қаңтар 1889 ж. (4 ақпан по новому стилю) и 24 қаңтар был окрещен. См. П. А. Сорокин Долгий путь. Автобиографический роман. — Сыктывкар, 1991, С.267.
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9
3. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Роджер Чаффи** (Roger Chaffee) (15.2.1935, Гранд-Рапидс қаласы, Мичиган штаты,- 27.1.1967, Кеннеди (Канаверал) мүйісіндегі сынау алаңы, Флорида штаты )- АҚШ астронавы, АҚШ Әскери-теңіз флотының лейтенанты. Лафайетт қаласындағы (Индиана штаты) Пердью университетін авиациялық техника мамандығы бойынша бітірген. Флоридадағы авиациялық базада қызмет етті. 1963 жылы АҚШ-тың Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының астронавтар тобына қабылданды. «Аполлон-1» ғарыш кемесін сынау кезінде Вирджил Гриссом және Эд Уайтпен бірге корабль кабинасында болған өрттен қаза тапты.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 100 бет
Манчестерлік қантөгіс
«**Питерлоо**» , **Манчестерлік қантөгіс** — 1819 ж. 16 сәуірде Манчестердегі Питерсфилде болған қанды оқиғалардың жалпыға мәлім атауы. Сайлау реформасының талаптарын қолдау үшін митингіге жиналған мыңдаған қарусыз адамдарға қала басшыларының бұйрығымен тұрақты армия бөлімшелері, оның ішінде Ватерлоо («*Питерлоо*» атауы осыдан шыққан) маңындағы ұрысқа қатысқан гусарлар шабуыл жасады. Митинг таратылды. Митингіні ұйымдастырушылар мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, тұтқынға алынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Currency converter.  The National Archives. Тексерілді, 8 сәуір 2008.
**Португал революциясы** немесе **көтерілісі** (порт. *Implantação da República Portuguesa*) – Португалияда монархияны құлатып, республика құрған буржуазиялық революция. 1910 жылғы 5 қазанда республика жарияланып, Т. Браганың басшылығымен уақытша үкімет құрылды, шіркеу мемлекеттен бөлінді, дворяндық лауазымдар жойылды.

Сипаттама
---------

Көтерілістен бір сәт, Лиссабон
1911 жылы 11 қыркүйекте күшіне енген жаңа конституция бойынша екі палаталы (депутаттар палатасы және сенат) парламент құру ұйғарылды. 21 жасқа толған ерлер ғана дауыс беретін болды. Бірақ үстем тап басқарған революция қалыптасқан аграрлық жүйені өзгертіп, елді шетел капиталының бұғауынан құтқара алмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энциклопедиясы, 9-том, 319-бет, Алматы, 1976 ж.
2. ↑   *Ефимов Н. В.* Революция 1910 г. в Португалии // Новая и новейшая история — 1976 — № 4

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Португальская революция 1910 г. Основные даты и события.
**РК(б)П Орталық комитетінің (Қазақ) Қырғыз бюросы (Кирбюро)** — Қазақстандағы коммунистік партияның қызметін жандандыру мақсатында ұйымдастырылған РК(б)П ОК-нің өкілетті органы. 

  

РК(б)П ОК хатшылығының 1922 жылы 5 сәуірдегі қаулысымен құрылды. Оның құрамына В.Г. Юдовский, А.И. Вайнштейн, С.Меңдешев енді (кейін Г.А. Коростелев, В.И. Вельман кірді). РК(б)П Қазақ обкомы мен РК(б)П ОК-нің Қазақ бюросы қатар жұмыс істегенімен, бүкіл саяси, билік Қазақ бюросының қолында болды. Қазақ бюросы большевизмнің Қазақстандағы әлеуметтік тірегі ретінде қазақ кедейлерін коммунистік партияға көптеп тартты. Ол жергілікті партия ұйымдары мен к-ттеріне идеологиялық тұрғыдан жетекшілік етіп, "қазақ ұлтшылдығымен" күрес қарқынын күшейтті. Кеңес, кәсіподақ, комсомол, т.б. мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың қызметін реттеді, жаңа экономикалық саясаттың енгізілуіне, халық шаруашылығын қалпына келтіруге басшылық жасады. Қазақ бюросы 1924 жылы қазан айында таратылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
*Басқа мағыналар үшін Rainbow Bridge деген бетті қараңыз.*
Рейнбоу көпірінің күн батардағы көрінісі
Оранж округіндегі Рейнбоу көпірінің батыс жағынан көрінісі, Техас
Рейнбоу көпіріне Артур порты, солтүстік шығысынан көрінісі, Джефферсон округі, Техас.
Ветеран Мемориал көпіріне шығыс жағынан көтерілу. Джефферсон округі, Техас.
The **Rainbow Bridge**, **Рейнбоу Бридж**, **Кемпірқосақ көпірі** Оңтүстік-шығыс Техастағы Нечес өзенін кесіп өтетін консольдік көпір, Сабина көлінен сәл жоғарыда орналасқан. Ол Стейт Хайвей және Стейт Хайвей 73 (Техас)ты Джефферсон окгругі оңтүстік жағалауындағы Артур порты солтүстік шығысындағы Оранж округіндегі Бридж Сити байланыстыруға мүмкіндік береді.

Veterans Memorial Bridge
------------------------

1988 жылы, Ветеранс Мемориал ванттық көпірі салына бастады. Рейнбоу көпіріне параллель салынған көпір,1990 жылдың 8 қыркүйегіне бітуге ойластырылды. Тігінен анығы143 фут (43.5 м), көпір, көршісінен сәл қысқалау.

Ветеранс Мемориал көпірі біткен соң, Рейнбоу көпірі жөндеу жұмыстары үшін жабылды. 1997 жылы қайта ашылуында [], Рейнбоу көпірі батыс бағытта ғана өңдеуден өткен көпір, бір бағытта пайдалануға берілді. Ветеранс Мемориал көпірі шығыс бағытта қызмет етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  History of Our Bridges.  City of Bridge City. Тексерілді, 14 маусым 2013.
2. ↑  Bridge City Texas.  Ohwy.com. Тексерілді, 19 тамыз 2011.
3. ↑

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Rainbow Bridge Мұрағатталған 2 сәуірдің 2009 жылы. in the Handbook of Texas
* Үлгі:Structure
* Үлгі:HAER
Howard Hughes (1938)
**Говард Робард Хьюз — кіші** (ағылш. *Howard Robard Hughes, Jr.*; 24 желтоқсан 1905 — 5 наурыз 1976) — американдық кәсіпкер, инженер, пионер авиация, режиссер, продюсер. 1960 жылдардың соңына қарай, Хьюз АҚШ-тағы 1,4-2 млрд долларды йелентін адам болып саналған. ІРі компаниялар ішінде әр түрлі жылдарда Говард Хьюздың холдингі болған:  Hughes Tool Company, Hughes Aircraft, AirWest, Hughes Helicopters, TWA, HHMI, RKO Pictures. Ричард Никсонның санауы бойынша "Әлемдегі ең күшті адам" - Говард Хьюз. "Тозақ періштелері", "Тыртығы бар бет", "Заңнан тыс" және басқа да фильмдердің режиссері және тәуелсіз продюсері. 1947-1954 жылдар аралығында RKO Pictures компаниясының басшысы болған. Оның продюсерлік танытқан фильмдері 2 рет "Оскар" сыйлығында ең үздік фильм ретінде номинацияланған. 

Әйгілі фильмдердің режиссері және тәуелсіз продюсері: "тозақ періштелері", "шрамы бар бет", "заңнан тыс" және басқалар. 1947 жылдан 1954 жылға дейін RKO Pictures компаниясының иесі. Ол шығарған картиналар екі рет "Үздік фильм" номинациясында "Оскар"номинациясына ұсынылды. 1927 жылы ол шығарған "екі араб рыцарлары" комедиясы "комедияның үздік режиссері" номинациясында "Оскар"сыйлығын жеңіп алды. Жан Харлоу, Джейн Рассел, Джек Бьютель[en], Энн Дворак, Пол Муни және басқалар сияқты актерлерді ашты. Льюис Майлстоун, Ховард Хоукс, Фрэнк Ллойд және басқа режиссерлермен жұмыс істеді.

H-4 Hercules, XF-11, Constellation ұшақтарын құруға және сынауға қатысты. Ұшақ құрылысы мен авионикадағы маңызды технологиялық шешімдерді: тартылатын шассиді, тұтас металл монопланды, радионавигация құралдарын, автопилотты әзірлеуді басқарды және сынады. Авиацияда бірнеше әлемдік рекордтар орнатты. Hughes Helicopters тікұшақ жасау корпорациясы Hughes Aircraft зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық компаниясының негізін қалаушы. 1938 жылдан 1966 жылға дейін TWA компаниясының ең ірі акционері.

Жарнама Sharp-Hughes Tool Company (1914)

Дереккөздер
-----------
**Шокальский мұздығы** – Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Орта Талғар өзенінің бастауында орналасқан. Оны 1910 жылы өлкетанушы С.Е.Дмитриев ашқан. Мұздыққа географ, мұхиттанушы Ю.М.Шокальскийдің (1856–1940) есімі берілді.

Жер бедері, аумағы
------------------

Мұздық бойлық бағытта созылған. Ұзындығы 4,7 км, ауданы 10,8 км2, оның ішінде фирн (мұзқар) алаңы 5,7 км2. 3 тармақты қазаншұңқырдағы ені 4 км, мұздық тілінің ені 1 км. Мұздық 4540 м биіктіктен басталып, мұздық тілі төменде 3370 м-де бітеді. Орташа қалыңдығы 89 м, көлемі 0,96 км3. Мұздық бетіндегі қардың еруінен жыл сайын Талғар өзеніне 10–12 млн.м3 су ағады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5