recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жаслық** (қарақ. *Жаслық*, өзб. *Jasliq/Жаслиқ*) — Өзбекстан Республикасы, Қарақалпақстанның Қоңырат ауданындағы кент. Кентте аттас теміржол бекеті (Найманкөл-Бейнеу желісінде) және бұрынғы Түлей жергілікті әуе желілерінің әуежайы бар.

1975 жылдан бастап кент мәртебесіне ие.

Ішкі құрылымы
-------------

Кенттен солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым жерде бұрынғы әскери әуеайлақ орналасқан. Кент маңында 1980 жылдары химиялық қару мен одан қорғану құралдарын сынақтан өткізуге арналған «Сегізінші химиялық қорғаныс станциясы» әскери полигоны құрылды. Полигонның негізгі аумағы Бейнеу-Нүкіс тас жолының шығысында, тас жол мен Арал теңізінің арасында орналасқан көлемі шамамен 30х40 км бесбұрыш болды. Полигонды Нүкіс қаласында орналасқан әскери бөлімдердің: сынақ-химиялық полк (44105 ә/б) және химиялық қарудан қорғану құралдарын әзірлеу орталығы (26382 ә/б) әскери қызметшілері басқарды. Сынақ алаңын авиациялық қамтамасыз ету үшін Нүкіс әуеайлағында орналасқан 101-ші жеке сынақ авиация эскадрильясы (Ан-26 ұшағы, Ми-8 тікұшақтары) пайдаланылды. Полигон мен әуеайлақ құрылысын әскери құрылысшылар жүргізді. 11708 және 01528 ә/б Жаслық кентінде орналастырылды. 43177 ә/б (Нүкіс) бағынышты.

«Жаслық» әуеайлағы, полигон және әскери құрылысшылардың екі бөлігі 1991 жылдың соңы – 1992 жылдың басында жабылды. Әскери қызметкерлер Ресейге шығарылды.

1999 жылы бұрынғы әскери қалашық пен әуеайлақ орнында діни-экстремистік топтардың қызметіне қатысы бар адамдар арасынан тұтқындар үшін қатаң режимдегі «Жаслық» колониясы (ҰЯ 64/71) құрылды. 2019 жылдың тамыз айында Өзбекстан президенті колонияның жабылатынын мәлімдеді.

Тұрғындары
----------

| 1979 | 1989 | 2011 |
| --- | --- | --- |
| 2275 | 3791 | 3968 |

Көрікті жерлері
---------------

Ортағасырлық сәулет өнерінің ескерткіші Білеулі керуен сарайы Үстіртте Жаслық теміржол бекетінен солтүстік-батысқа қарай 67 км жерде орналасқан.

* Білеулінің қазіргі көрінісіБілеулінің қазіргі көрінісі
* Білеулінің жоспарыБілеулінің жоспары
* Белеулі XX ғасырыБелеулі XX ғасыры

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Санақ-1979.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Санақ-1989.(қолжетпейтін сілтеме)
**Фридель Рауш** (нем. *Friedel Rausch*; 27 ақпан 1940 жылы, Германия Дуйсбург — 18 қараша 2017 жылы, Швейцария Хорв) — бұрынғы неміс футболшысы және бапкері.

### Карьера

#### Футболшы карьерасы

22 жасында Рауш «Дуйсбургтан» «Шальке 04» командасына ауысады да, 1971 жылға дейін қорғаушы орнында ойнайды.

Рауш футбол матчында полиция иті оны жамбасқа итеріп кеткенімен танымал. Бұл оқиға 6 қыркүйек 1969 және полицияның алаңға шыққан жанкүйерлерді тыныштандырған сәтте Рюр Дерби болды. Клуб дәрігері Раушуды сіреспеге қарсы егу жасады, және футболшы ақыры матчты аяқтады. Кейінірек Дортмунд «Боруссия Боруссия футбол клубы» Раушудан кешірім сұрады және 500 марок.

#### Бапкер карьерасы

Футболшы карьерасын аяқтағаннан кейін өзінің бұрынғы «Шальке 04» командасында бапкерлік етеді. Алғашында Рауш жастар командасын жаттықтырады, кейін бас бапкер Макс Маркельдің көмекшісі жұмысын атқарады. Ал 1976 жылдың наурызында бас бапкер атанып, командамен Бундеслиганың 1976/1977 маусымында күміс медалінің жүлдегері атанады. 1976 жылы желтоқсанда Рауш Шалькеден кетеді.

1979 жылы қаңтардан бастап «Айнтрахт Франкфурт» командасын жаттықтырып, 1980 жылы УЕФА Кубогының жеңімпазы атанады.

Бұл табсытардан кейін «Фенербахче», «МВВ Мастрихт» және «Ираклис» клубтарында сәтсіздікке ұшырайды.

1985 жылы «Люцерн» клубының бас бапкері атанып, 1989 жылы Швейцария чемпионы және 1992 жылы Швейцария Кубогының иегері атанады.

«Базель» клубында бір жыл өткізгеннен кейін, «Кайзерслаутерн» командасының бапкері атанады. Бірақ 1995/1996 маусымнан кейін клуб екінші Бундеслигаға түсіп қалғандықтан оны жұмыстан шығарып жібереді.

Бұдан кейін ЛАСКада,Боруссия (Мёнхенгладбах) және Нюрнбергте бапкерлік көрсетеді. 2001 жылы «Айнтрахт Франкфурт» клубында бапкерлік етіп, 2004-2006 жылдары «Люцерн» клубының спорттық директорының жұмысын атқарады.

### Жеке өмір

Фрмдель Рауш Марлизаға үйленген, үш ұлы және төрт немересі бар, Хорта тұрады. Хорве. Ол екі рет жүрек соғысы мен өкпе эмболиясына ұшырады. 2006 жылдың наурыз айының соңында Раушқа тері рагы диагнозы қойылды. .

Өлім
----

Фридель Рауш 2017 жылдың 18 қарашасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

### Жетістіктері

* Футболшы ретінде
	+ Германия Кубогының финалисті: 1968/69
* Бапкер ретінде
	+ Германия вице-чемпионы: 1976/77, 1993/94
	+ УЕФА Кубогының иегері: 1979/80
	+ Швейцария Чемпионы: 1988/89
	+ Швейцарии Кубогының иегері : 1991/92

### Дереккөздер

1. ↑  Als ein Hund Friedel Rausch in den Hintern biss
2. ↑  Friedel Rausch: Ein Kind der Bundesliga wird 70, fussball24.de vom 27. Februar 2010 (abgerufen am 18. August 2011)
3. ↑  Friedel Rausch ist nur noch stolzer Großvater Мұрағатталған 2 тамыздың 2012 жылы. fnp.de vom 26. Februar 2010 (abgerufen am 18. August 2011)
4. ↑  FCL trauert um Meistertrainer Friedel Rausch (German), *Luzerner Zeitung* (18 November 2017). Тексерілді 18 қарашаның 2017.

Сілтемелер
----------

* Профиль на *Transfermarkt.de* (нем.)
* Профиль на *Fussballdaten.de* (нем.)
* Профиль на *Eintracht-archiv.de* (нем.)
**Шалы Кекілов** (түрікм. *Şaly Kekilow*, 1906 жыл, Ашхабад Кеши ауылы – 8 қазан 1943 жыл) — кеңестік және түрікмен ақыны, Аман Кекиловтың үлкен ағасы.

Өмірбаяны
---------

Кедей шаруы отбасында туған. Шығармалары 1927 жылдан бастап жарияланды. 1932-1936 жылдары *Түрікменстан Жазушылар Одағында*, баспа орындарында қызмет етті. *«Қыздар мұңы» (1928), «Бостандық бағы» (1928), «Қыздарға» (1932) атты өлеңдерінде* әйел теңдігін жырласа, *«Колхоз жолы - социализм жолы» (1931), «Қызыл-Арват жөндеу зауытында» (1935)* т.б. шығармалары коллективтендіру мен индустрияландыру тақырыбына арналды. Ұлы Отан соғысына қатыса жүріп, *«Иван-ағай» (1942), «Карел орманында» (1943)* атты поэмалар жазды. Ұлы Отан соғысында қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  КЕКИЛОВ Шалы.
2. ↑  [m.slovari.yandex.kz/article.xml?book=bse&title=Кекилов%20Шали Кекилов Шали].
3. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 5 том
*Басқа мағыналар үшін Камбоджа деген бетті қараңыз.*
Кампучия - Бұл айнала тау жоталары қоршаған жазық жер елі Азияның Үндіқытай түбегінде орналасқан. Ауа райы өте дымқыл әрі ыстық.

Кампучия суына сипаттама
------------------------

Елдің орталық бөлігі ауқымы үлкен болғанымен суы тым тайыз. Сап көлі жатыр. Жауынды жылдары көл арнасынан асып көптеген жерге жайылады. Судың кей жылдары қада қазық үстіне орнатылған шаруалар лашығының бамбук еденіне дейін көтерілетін уақыты да болады. Мұндай кезде адамадар бір-біріне қайықпен қатынасады. Су жайылған өңірлерге сабағы ұзын болып келген қалқыма күріш егеді. Күзге қарай көл арнасынан түсіп, оның суы Меконг өзеніне қарай ағуын тоқтатып, керісінше Меконг көліне құйыла бастайды .Осы кезде ыстық жию науқаны басаталады. Шаруалар күрішін орып, балықшылар арнайы құрып қойған қазаларына балық ұстауға кіріседі. Жер өте тез құрғап, әр жерде жылтыраған көлшіктер қалады. Шыжыған аптапта буйволдар осы көлшіктерді келіп паналайды.

Пномпень
--------

Кампучияда бір ғана қала бар. Ол Пномпень. Мұнда бұрынғы король сарайы, үкімет мекемелері, Совет Одағының көмегімен салынған үлкен госпиталь бар. Жергілікті тұрғындары кхмерлер. Олар негізінен түгелге дерлік қыстақтарда ауыл шаруашылығымен айналысады. Егістік жерлері орман арасындағы алаңқайларға, кең жазықтарға орналасқан. Ормандарында жабайы піл мен өгіз, мүйізтұмсық пен жолбарыс тіршілік етеді. Орман мұндағы негігі көзі.Кхмерлер одан отын мен құрылыс материалын, шайыр, лак, ағаш майы мен ағаш мақтасын және толып жатқан азықтық заттар алады. Ең кедей шаруалар қант пальмасының тәтті шырынын алумен айналысады. Бұл өте қауіпті кәсіп. Себебі шырын жиналатын құмыраны пальма ағашының ұшар басына байлауға тура келеді. Солтүстік өңіріндегі орман араларында ежелгі ғибадатханалар ұшырасып отырады. Олардың ішіндегі ең аты әйгілісі - Ангор ғибадатханасы.

Тарихы
------

Бұрын Кампучия Францияның отарлауында болды. 1953 жылы оның бостандыққа қолы жетті. Кампучия бейтарап саясат ұстанып, ешқандай әскери дау-жанжалға қатыспады. Алайда американ империалистерінің тіміскі әрекеті салдарынан бұрынғы Оңтүстік Вьетнамда тұтанған соғыс өрті Кампучияға да ауысты. Кампучия патриоттары қолына қару алып соғысқа аттанды. Олар ұзақ уақыт американ империалистері мен олардың жалдамалы жендеттеріне өз елінің бостандығын ерлікпен қорғап, 1975 жылдың көктемінде жеңіске жетті. Алайда өкімет билігін реакциялық сатқын топ басып алды. 1979 жылы қаңтарда Кампучияны сақтап қалу жөніндегі Біртұтас ұлтық майдан басшылық еткен патриоттық күштер халыққа қарсы тәртіпті жойды. Кампучия Халық Республикасы жарияланды. 1981 жылғы конституция бойынша Кампучия социолистік қоғам негізін құру жолына түскен, дербес мемлекет.

Дереккөздер
-----------
**Қаратон-Көшкімбет мұнай-газ кен орны** — Атырау облысының Жылыой ауданында, Атырау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 150 км жерде орналасқан. Құрылым сейсмикалық барлау арқылы шағылысу толқындары әдісімен 1931 жылы анықталды.[1] Барлау-бұрғылау жұмыстары 1934 жылы жүргізіліп, мұнай кені 1937 жылы ашылды. Кен орны 1949 жылдан пайдаланылуда.

Гелогиялық құрылымы мен сипаты
------------------------------

Кен орны тектоникалық тұрғыда қос қанатты тұз күмбезді құрылымнан орын алған. Мұндағы палеоген, жоғарғы және төменгі бор, ортаңғы юра шөгінділері мұнайлы. Палеоген шөгінділерінде бір мұнайлы, жоғарғы борда - 2 мұнайлы, альбте (жоғарғы ярус) - 4 мұнайлы және бір газды, неоком (төменгі ярус) мен ортаңғы юрада - бір-бірден мұнайлы қабаттар орналасқан. Олардың орналасу тереңдігі палеогенде 70-169 м, жоғарғы борда 236 м, альбте 665-864 м, неокомда 670-930 м, ортаңғы юрада 1122-1168 м.

Өнімді қабаттар терригендік таужыныстардан түзілген. Коллекторлары кеуекті. Палеоген - жоғарғы бор қабаттарының ашық кеуектілігі 18%, орта юра төменгі бор қабатында 30-32%-ға тең. 

Өткізгіштігі 0,12-0,723 мкм² аралығында. 

Мұнайға қанығу коэффициенті 0,65 – 0,8. Бастапқы қабаттық қысым 3,5 – 9,2 МПа , температурасы 19 – 50°С. Мұнайдың тығызд. 0,885 – 0,918 г/см³.

Құрамы
------

* Мұнайдың тығыздығы 0,885-0,918 г/см³. Мұнайы күкіртті және аз күкіртті (0-32-1,29%), парафині 0,28-4,23%, асфальтендері 0,4-0,6%, силикогельді шайырлары 3-7,2%.
* Газдың құрамы:
	+ 96,2% метан;
	+ 0,5% этан;
	+ 0,9% пропан;
	+ 1,4% азотты сирек газдар;
	+ 0,7% көмір қышқыл газы.
* Хлоркальций типті суларының тығыздығы 1,045-1,122 г/см³, минералдығы 67,2-177,8 г/л.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Бұл гүлді өсімдіктердің қосжарнақтылар класындағы жиде тұқымдас кішкене ағаш немесе бұталы өсімдік. Шырғанақ
туыстастардың 3 қана түрі бар. Ең көп тараған түрі итшомырт шырганақ (облепиха крушиновая). Шырғанақтың бұл түрі Қазақстанда да өседі. 

  

Оның кішкене, ұсақ жемістері тікенекті бұта бұтағына тырмала, біріне-бірі жабыса өсетін болғандықтан, шырғанақ деп аталған. Жапырақтары жіңішке, салбырап түсіп қалады. Гүлдері - екіүйлі, ұсақ. Жемісі - кішкене, домалақ - сүйекті жеміс, жаңғақша. Сәуір-мамыр айларында, жапырақтары түскен кезде, гүлдеп, желмен тозаңданады. 

  

Гүлдерінің иісі болмайды. Сәндік, мәдени дақыл ретінде де өсіріледі. Түсімділігі 1 та жерден 25-100 түсім алуға болады. Шығанақ. жақсы болса, бір өсімдіктен 28 килоға дейін жеміс жиналады. Тамырында түйнекті өскін пайда болады, соның арқасында атмосфералық азотты сіңіреді.
**Шығару сыйлықтары (экспорттық)** - белгілі бір тауарларды экспорттаушыларға берілетін қаржы жеңілдіктері. Шығару сыйлықтарының көмегімен мемлекеттер тауарлардың шетке неғұрлым мол шығарылуына жағдай жасап, экспорттаушылардың тауарларды сыртқы рынокқа неғұрлым төмен бағамен шығаруын қамтамасыз етіп отырады, мұның өзі осы тауарлардың бәсекелестік қабілетін арттырады. Сөйтіп, олардың рынокты «жаулап алуына» көмектеседі. Шығару сыйлықтарының ашық және жасырын түрлері болады. Ашық шығару сыйлығы белгілі бір тауарларды шетке шығарғаны үшін экспорттаушыларға ақшалай жәрдемді білдіреді. Жасырын шығару сыйлығы тауар экспорттаушылар жанама және кейбір тікелей салықтардан, сондай-ақ әлеуметгік қорларға қосуға тиіс жарналардан босатылады, кеден алымдары қайтарылып, экспорттық келісімдердегі есептесулерде жеңілдіктерге ие болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
**Шығым (дебит)** - табиғи немесе жасанды
бастаудан белгілі уақыт бірлігінің ішінде келіп
құйылатын мұнайдың немесе газдың көлемі.
Секундына, сағатына, тәулігіне л, м3, т бірліктерімен өлшенеді. Таужыныстың мұнай,
газ қатйарымына, қорының шамасына,
ұңғыма диаметріне байланысты. Мұнайды
тартқандағы Шығым 1-2 т/тәу-тен 1500-3000 т/
тәу-ке, бұрқақты ұңғымадан 4000-5000 т/
тәу-ке, газдыкі жүздеген мың м3/тәу-ке жетеді. Шығым қойнауқат депрессиясына, оның
қалыңдығына, өтімділігіне тура, ал мунайдың
тұтқырлыгына кері пропорциялы болады. Шығымды жоғарылату үшін қойнауқаттық қысымды
жоғарылату немесе тұрақты ұстап туру
қажет, ол үшін жатынға қысыммен әр түрлі
агенттер айдалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
*Басқа мағыналар үшін Қызылтас деген бетті қараңыз.*

**Қызылтас** – Түнқатар тауының оңтүстік-шығысындағы тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-шығысында орналасқан. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км-ге жуық. Абсолюттік биіктігі 1000 м.

Жер бедері
----------

Төбесі жазық, бөлектенген тау тізбегінен тұрады. Беткейлері сай-жыралармен тілімденген. Оңтүстік беткейі жартасты.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Соңғы тас көмір және пермь гранитоидтарынан түзілген. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатады.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырағында селеу, сұлыбас, көде өседі. Беткейі қысқы жайылым ретінде де пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Успенский-Вассоевич заңдылығы** тау жынысындағы шашыранды органикалық заттардың мөлшері азайған сайын
олардың таушайырлы құрамбөліктермен қанығу дәрежесі жоғары болуы тиіс деп түйіндейтін шашыранды органикалық заттардың топтық құрамы жайлы
жалпылама заңдылық атауы. Мұндай заңдылықтың басты себебі шашыранды органикалық заттардың таушайырлы құрамбөліктерінің диагенездік өзгеріске шыдамдылығы төмен өзге құрамбөліктер есебінен жинақталатындығында. Таужыныстағы шашыранды заттардың үйірімділігі неғұрлым аз болған сайын аталған процестің масштабы солғұрлым қомақтырақ болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Стивен Цубер** (нем. *Steven Zuber*; 17 тамыз 1991, Винтертур, Швейцария) — швейцариялық футболшы, 
«Айнтрахт (Франкфурт)» клубының жартылай қорғаушысы. Оңқай футболшы болса да, көбінесе сол қанатта ойнайды. Сонымен қатар керек кездерде ұжым орталығында ойнай алады.

Клубтық мансабы
---------------

ЦСКА құрамындағы Цубер
2008 жылдың 8 шілдесінде Интертего Кубогында «Грассхоппер» клубы сапында дебют ойынын өткізді.  

2013 жылдың 5 шілдесінде мәскеулік ЦСКА клубымен 5 жылдық келісім шартты қабылдады. 2013 жылдың 13 шілдесінде Ресей Суперкубогын ұтып алды. 2013/2014 қорытындылары бойынша премьер-лигада армеецтардың 27 ойынына қатысты, 1 гол салды, сонымен қатар 1 рет нәтижелі пас шығарып, Ресей чемпионы атанды және Ресей Суперкубогының иегері атанды. 

2014 жылдың 14 тамызында немістік «Хоффенхайм» клубымен 2018 жылдың жазына дейін келісім шартқа тұрды. Трансфер сомасы 3 550 000 еуроны құрады.

2016 жылдың 30 сәуірінде клубтық жаттығулар кезінде Фабиан Шеронмен басымен соқтығысып қалды. Соқтығысу нәтижесінде Стивен бас қаңқасын сындырып алып, есінен танып қалды.

Ұллтық құрамадағы ойындары
--------------------------

2005 жылы Швейцарияның жасөспірімдік ұлттық құрамасында ойнады. Небәрі бес жыл ішінде жасөспірімдік деңгейде 36 ойынға қатысып, 5 салған голымен көзге түсті. 2010 жылдан бастап Швейцария елінің жастар ұлттық құрамасына шақырылады. Кәзіргі кезде жасөспірімдік деңгейде 18 ресми ойын ойнап, қақпаға 5 доп кіргізді. 2012 жылы Лондонда өткен Олимпиадалық ойындарда Швейцария намысын қорғаған.

2013 жылы 29 тамызда, 2014 жылы өткен әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Норвегия және Исландия ұлттық құрамаларына қарсы ойнау үшін, бірінші рет Швейцария елінің негізгі ұлттық құрамасына шақырылды.

Жетістіктері
------------

"Грассхоппер"
Швейцария  Кубогының иегері 2013
ЦСКА
* Ресей Суперкубогының иегері 2013, 2014
* Ресей  Чемпионы 2013/14

Дереккөздер
-----------

1. 1 2
**Эхмея** (лат. *Aechmea*) – бромелиялар тұқымдасына жатады. Отаны – Орталық және Оңтүстік Америка. Антиль аралдары мен Мексикадан Солтүстік Аргентинаға дейін таралған. Табиғатта 170 түрі белгілі. Бұл гүлдердің ерекшелігі, олардың ұзын, жалпақ жапырақтары бір-біріне тығыз жанаса орналасып, құмыра пішіндес қуыс құрайды. Эхмея гүлдерінің ішінде әдемі жапырағы мен керемет көркем гүлі үшін *Aechmea fasciata* көп мөлшерде өсіріледі.

**Эхмея** (Aechmea fasciata)
Жапырақтарының ұзындығы 50-70 см, жалпақтығы 5-6 см. Ашық жасыл түсті жапырақтарының бетінде күміс жалатқандай ақшыл жолақтары бар. Құмыра тәрізді қуыс өзегінің ортасынан тік өскен гүлсидамының басына күлгін түсті гүлсағақтары өсіп шығады. Ол 5-6 айға дейін тұрады. Ал гүлі аз уақыт гүлдеген соң түсіп қалады. Гүлдеп тұрған кезінде гүлсағағының ішінде көк, қызыл түсті моншақтар тұрғандай әсер береді. Эхмеялардың ерекшелігі, өмірінде бір-ақ рет гүлдейді. Гүлдеп болған соң солған гүлсидамы қиып алынып, тек әдемі жапырақтары ғана өсуін жалғастырады. Жапырақтарының жанынан жанама өскіндері шығады. Жанама өскіндерін биіктігі аналығының ортан белінен асқан кезде ғана бөліп, жаңа түбекке отырғызады. Одан ерте бөлінсе тамырланып үлгермейді. Жанама өскіндеріне дұрыс күтім жасалса бір-екі жылда гүлдейді.

Жарығы
------

Жарықсүйгіш. Таңғы және кешкі уақыттардағы тіке түскен күн көзін ұнатады, бірақ шаңқай түстегі күн көзінен қалқалау қажет.

Жылуы
-----

Қысы-жазы жылылықты жақсы көреді. Қыста температура 18°С төмен болмағаны абзал.

Суғарылуы
---------

Гүлдеп тұрған мезгілінде құмырасының ішіне тұндырылған су құйып, ішіндегі суды айына бір рет ауыстырып тұру қажет. Ал топырағына аз мөлшерде, дымқылдап қана құяды. Гүлдеп болған соң, тек топырағына ғана су құйып тұру керек.

Ылғалдылығы
-----------

Ылғалды жақсы көреді. Гүлдеп тұрған кезінде гүлін қалқалап барып су бүрку қажет.

Қоректендірілуі
---------------

Жаз кезінде бромелияларға арналған тыңайтқышпен немесе гүлдейтін өсімдіктерге құйылатын тыңайтқыштың мөлшерінен екі есе аз қолданып, айына екі рет қоректендіріп тұрған жөн.

Аурулары
--------

Артық суғарғаннан фузариоз саңырауқұлағымен ауырып, сұр шірікке шалдығады. Гүл биті мен ақ ұнтақ құрты секілді зиянкестердің әсерінен ауыруы мүмкін.

Көбейтілуі
----------

Тұқымы арқылы көбейту ұзақ уақыт алатындықтан, оған шыдамдылық қажет. Оңай жолы жанынан өсіп шыққан жанама өскіндері арқылы көбейту.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Дереккөздер
-----------

"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
**Күміс – палладий құймалары.** Бұл құймалар қасиеті жағынан алтынның құймаларына жақын. Құймалардың түсі ақ, серпімділігі жоғары. Балқу температурасы: 1100-1200 Сº. Бұл құйманың құрамында күміс 75%, палладий 10%, алтын 15%, бриннельдің көрсеткіші бойынша қаттылығы 30. Құйманың құрамында палладийдің мөлшері жоғарылатылса онда балқу температурасы да көтеріліп, қатты және жыртылуға мықты болады. Күміс құйманың негізі болып қаттылығын жоғарылатады, ал алтын болса құйылу сапасын жақсартып құймаға алтынның түсін береді. Ауыз қуысында бұл құймалар басқа металдармен қосылып микроток туғызбайды. Күміс паладий құймалары қондырғылармен бірге тот баспайтын болатты қосуға болмайды, өйткені ауыз қуысында гальваникалық элемент пайда болып, ол созылмалы интоксикацияға алып келеді. Қолданылуы: тіс протездерінің штампты бөліктерін дайындайды (қаптамалар, алынбалы протездің негіздері). Алтыннан және күміс құймаларынан қондырғыларды өңдегенде зиянды қоспалардың араласпағанын қадағалайды (қорғасын, қалайы, сурьма, күкірт, сынап, висмут), олар металдың ішіне оңай еніп оның химико – физхикалық қасиетін төмендетеді.Мұндай құймаларды алтын дәнекерлерімен дәнкерлейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  I Тіс протезін жасаудың технологиясы бойынша дәрістер курсы (оқу - әдістемелік құрал) Қарағанды: ҚММА, 2007ж 73 б. Авторлары: Аубакиров С.Е. Ахмадишин И.М. Кубжасарова Г.У.
**«Қала қалқаны»** — толық метражды көркем фильм. 1979 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Автокөлік апатынан кейін жүргізуші Қайсар бес жылға жүргізуші куәлігінен айырылып, егерь болып жұмысқа тұрды. Жергілікті браконьерлер тобы алдымен жаңа егерьмен келісуге тырысты, бірақ Қайсар қиянатқа барудан бас тартты. Ол қылмыскерлерді бірден қолына түсірген жоқ. Ол олардың сеніміне ие болып, браконьерлерге «аңшылық» ұйымдастырып, милицияны шақырды. Бұл соңғы айқас Қайсарға жеңіс алып келді.

Рөлдерде
--------

* Қайсар — Әхтәм Әбушахманов
* Гүлқан — Наталья Арынбасарова
* Нұрғазы — Асанәлі Әшімов

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 3 қаңтардың 2020 жылы.
**Күмісқали Жаңабеков Жаңабекұлы** (*9 мамыр 1939 ж.т*. Байзақ ауд. Дихан а.) - ғалым, биология ғылымдарының кандидаты, профессор. 1962 ж.
Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институтын аяқтаған соң эмбриология кафедрасында ұстаздық қызметке қалдырылды. 1962-77 ж. гистология кафедрасында ассистент, 1979-81 ж. аға оқытушы, 1981-88 ж. доцент, 1988-96 ж. жануарлар анатомиясы, гистологиясы және эмбриологиясы кафедрасының меңгерушісі, 1996-2000 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетті жануарлар морфологиясы және физиологиясы кафедрасының доценті, профессоры қызметін атқарды. 1986 жылдан бастап Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерінде өсірілетін қой тұқымдарф ет өнімі қалыптасуының морфология негіздері тақырыбына байланысты жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарына жетекшілік етті. Ол 150-ден астам ғылым оқу-әдістемелік еңбектердің авторы.

Дереккөздер
-----------


1. ↑  Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003
**Күміс қосылыстары**– күміс элементін түзетін қосылыстар. Күміс өзінің барлық қосылыстарында бір валентті. Оның активтігі кем болғандықтан сұйытылған күкірт пен тұз қышқылдарынан сутекті ығыстыра алмайды, бірақ қыздырғанда олармен әрекеттеседі. Күміс ионы кешенді қосылыстар түзуге өте бейім болғандықтан, циан қышқылы тұздарының ерітінділерінде оттек газы немесе сутек пероксиді арқылы оңай тотығады. Күмістің Ag2O, AgO, Ag2O3 оксидтері белгілі. Күміс азот қышқылында (НNO3) еріп күміс нитратын түзеді. Күміс нитраты, AgNO3 айна жасауда, күміспен әр түрлі бұйымдарды қаптау үшін гальваник. техникада және күмістің басқа қосылыстарын алу үшін қолданылады. Күміс галогендермен әрекеттесіп AgBr, AgCl, AgJ, AgF, т.б. қосылыстарын түзеді. Күміс бромиді (бромды күміс), AgBr ақшыл сары түсті кристалды зат, тығызд. 6,47 г/см3, балқу t 430°С. Күміс бромиді аммиак, натрий тиосульфаты және калий цианидімен әрекеттесіп, суда еритін кешенді қосылыстар түзеді. Күміс бромиді жарық әсерінен ыдырайды. Табиғатта ол күміс хлоридімен бірге кездеседі. Оны калий бромиді (KBr) мен күміс нитратының (AgNO3) ерітінділерін әрекеттестіру арқылы алады. Күміс иодиді (иодты күміс), AgJ ақшыл сары түсті кристалл, тығызд. 5,67 г/см3, балқу t 552°С. Суда ерімейді, тиосульфаттарда ериді. Ол калий цианидімен әрекеттесіп, суда ерімтал кешенді қосылыс түзеді. Күміс иодидін күміс нитраттарының ерітіндісіне йодсутек қышқылымен немесе оның тұздарымен әсер ету арқылы алады. Күміс хлориді (хлорлы күміс), AgCl ақ түсті кристалды зат, тығызд. 5,56 г/см3, балқу t 457,5°С, қайнау t 1431°С. Ол аммиак, натрий тиосульфаты және калий цианидімен әрекеттесіп, суда ерімтал кешенді қосылыстар түзеді әрі жоғарыда аталған заттардың судағы ерітінділерінде жақсы ериді. Күміс хлориді жарық әсерінен ыдырап, қара түсті күміс бөлініп шығады. Табиғатта кен түрінде кездеседі. Таза күйінде оны күміс нитратының (AgNO3) ерітіндісіне хлорлы натрий ерітіндісімен әсер етіп алады. AgBr, AgCl, AgJ-тері жарық сәулесін сіңірудің нәтижесінде күміске және галогендерге айналу қасиетін фотоматериалдар жасауда қолданады.
**Күләш Әбділденова Қалымқызы** — Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, театр артисті. Ол 1974 жылдан бастап Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында қызмет істеп келеді. Тұңғыш рет Ғабит Мүсіреповтың "Қозы Көрпеш – Баян-сұлуында" – Баян, "Ақан сері - Ақтоқтыда" Ақтоқты, Т.Ахтановтың "Күшік күйеу" комедиясында басты бейне Ботаны ойнады. Семейлік жазушы М.Сәрсекеевтің "Заңды неке" комедиясындағы басты рольді ойнаған болатын. Т.Жұртбаевтың "Құнанабай" трагедиясында Ұлжан образын жасап, Жезқазған қаласында өткен Республикалық театр байқауында ерекше аталып өтілген.

Қарағанды қаласында болған театр байқауында Шыңғыс Айтматовтың "Боранды бекет" драмасында Найман-ана бейнесін жасап, ең үздік Ана бейнесін жасаған артис ретінде аталып өтілген.

Кейінгі жылдары сахнада қойылған өзбек драматургі С.Ахмадтың "Келіндер көтерілісі" комедиясындағы Күләш ойнаған Сатты бейнесі болатын.  

Сонымен қатар Ә.Оразбековтың "Бір түп алма ағашында" Ана, Ө.Боранбаевтың "Сотанайдың соңғы үйленуі" қойылымында Гүлшатай, Ж.Қамбаровтың "Жүрек жылуы" драмасындағы Балалар үйінің аспазы, қарапайым ана Марфуға бейнесін ойнаған.

Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театры Түркменстан, Тәжікстан, Қытай әсіресе дүниежүзілік Египет мемлекетінің астанасы Каир қаласында өткен 14-ші Дүниежүзілік тәжірибелі театр фестивалінде Күләш Әбділденова сомдаған Шыңғыс Айтматовтың "Боранды бекет" драмасындағы Найман-ана бейнесі ерекше аталып, Каир фестивалінің каталогіне енді.[1][2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑   Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Қызылтаспа**, Құстаран (лат. *Polygonum aviculare*) – тарандар тұқымдасына жататын сабақтары жайылыңқы, 30 см-ге дейінгі биіктікте өсетін жапырақтары сопақтау, немесе қияқ тәрізді бір жылдық шөп тектес өсімдік. Гүлшоғыры ірілеу, ұзындау, ұшы үшкірлеу келеді. Маусым айынан бастап бүкіл жаз бойы гүлдеп тұрады. Көпшілігі тамыз айының екінші жартысында пісіп жетіледі, гүлдері жасыл түсті. Қазақстанның барлық жеріне кең тараған.

Химиялық құрамы
---------------

Қызылтаспа гүлдеген шағында 8,9 пайыз күлдер, 4,4 пайыз протеин, 2,8 пайыз май, 5,3 пайыз клетчаткалар, 4,4 пайыз азотсыз заттар, илік заттар, шайырлар, балауыз қанты, авикулярин глюкозиды, флавондар, 8 мг пайыздай каротин, 120 мг пайыз С витамині, К витамині, аздаған эфир майы кездеседі. Тамырында оксиантрахинондар бар.

Қолданылуы
----------

Дәрі жасау үшін медицинада оның жер үстіндегі бөлігін пайдаланады. Ғылыми медицинаның акушерлік-гинекологиялық тәжірибесінде қызылтаспа препараты әртүрлі жағдайларға байланысты жатырдан аққан қанды тоқтатып, оның қайталан анатомиялық жағынан бастапқы қалпына келуі үшін қызмет атқарады. Экспериментті деректерге қарағанда бұл өсімдіктің шөбінен алынған препараттар қан тамырының қабілетін арттырып қысымын төмендетеді, демалыс қозғалыстарының амплитудасы мен өкпенің желдену көлемін арттырады, жатыр бұлшық етінің тонусын көтереді. Препаратта флавонол глюкозидінің біраз мөлшерде кездесетіндігіне байланысты (диурезді) несеп бөлуді жақсартады. Халық медицинасында қызылтаспаны бүйрек, бауыр, қарын қатары, іш өту қуықтың ескілікті қатарымен жарақатына пайдаланады. Сондай-ақ оны организмде заттар алмасуы бұзылғанда, өкпе туберкулезімен, бүйрек-тас ауруларымен, нефрит, нефроз,пиэлит, циститпен сырқаттанған жағдайда да жиі қолданады. Ал артериосклероз ауруымен ауырғандар қызылтаспаға уқырықбуынды, арыстан құйрықты, гүлшетенді, ошағанды қосып пайдаланады. Қызылтаспамен қуық қатарының ескірген түрін де емдемейді. Кейбір дәрігерлер қызылтаспаның гипрохромдық анемия мен өкпе туберкулезін емдеудегі терапевтік тиімділігіне қатты ден қояды. Шығыс медицинасында қызылтаспа ыстықты төмендететін, несеп жүргізетін, қабынуларға қарсы қолданылатын, глист құрттарын шығаратын және нерві әлсірегенде, аурудан және кәріліктен әлсіздегенде тонус көтеретін дәрі ретінде қолданады. Сол сияқты терінің кейбір ауруларына жағатын май ретінде де пайдаланылады. Тропикалық безгекпен ауырғандар қызылтаспа шөбінен жасалған қайнатындыны ішеді. Қызылтаспа шөбін ыстық суға бөктіріп геморрой түйіндеріне, қабынған тік ішекке жапсырып басады. Көне заман фармакологтары бұл шөпті жараны жақсы жазатын дәрі қатарында санаған. Олар: "Қандай да болсын жараны жазып, қан ағысын баяулатады, тіпті қан ағысын әсіресе қан қақыртуды тоқтатады. Іш өткенде де нәтижелі емдейді" - деп жазады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Дәрілік өсімдіктер. Алматы, "Қазақстан", 1975, 172 бет.
**Іс-әрекет педагогикасы** - педагогикадағы ағым. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Германияда пайда болды. Іс-әрекет педагогикасы өкілдерінің көзқарасы бойынша тәрбие мен оқытудың негізгі принципі — әрекет принципі болып табылады. Іс-әрекет педагогикасының негізін неміс педагогі В. Лай қалады. Іс-әрекет педагогикасы өкілдерінің пікірінше, барлық сыртқы тітіркендіргіштер кез келген ағзаларда, ең қарапайым түрлерінен бастап адамға дейінгілердің барлығында да, кері жауап беретін әрекеттер немесе қимыл реакцияларын тудырады. Бұлардың барлығы негізгі үш сатыдан өтеді: қабылдау, қайта өңдеу, әрекет, ең маңызды, ең қажетті деп санады. lc-әрекет педагогикасының өкілдері балаларды қоғамда қалыптасқан әдептану, эстетикалық, діни нормаларға қарсы болмауға үйретуге тырысты.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ірігүлді көкгүл** (лат. *Gentiana grandiflora*) – көкгүлдер тұқымдасына жататын көкгүл түрі. Бұл түр осы қатардың Қазақстанда кездесетін 32 өкілінен ғана емес, өзге де Қазақстанның барлық гүлдесін өсімдіктерінен ерекшеленеді. 

Оның ерекшелігі - гүлдерінің көлемі, сабақтарынан биіктігі. Бұл шөптесін көпжылдық ірі қиыршық тасты беткейлерде және Алтайдың, Тарбағатайдың және Жоңғар Алатауының ортаңғы және жоғарғы белдеулеріндегі көгалдарында өседі. Өрмелегіш, бұтақтанған тамырсабағы әдетте өте қысқа (ұзындығы 0,5-4 см). Қандауырша тәрізді үшкірленген жапырақ көп бөлігінде топтанған, ал сабақтың төменгі бөлігіндегілері қалың сабақ түбіндегі розеткіге ұқсас. Гүлдері жалғыздан, түтікті тісті тостағаншасы және ірі (биіктігі 6 см-ге дейін) қоңыраулы құйғыш тәрізді күлтелерімен. Оның пішіні - бас жағында бес дөңгеленген тісшелері бар және олардың арасында иректелген қаттамасы бар стақанға ұқсайды. Сондықтан балалар көкгүлдің гүлдерін «стақан» деп атайды. Аталығы бесеу, олар күлте түтігінің ішіне бекітілген, жоғарыдан қарағанда байқалмайды. Гүлдеу мерзімі мамыр-маусым, шілде-тамызда жеміс салады. Жемістері құрғақ, жұмыртқа тәрізді қорапшалар, екі ұшы да тарылған. Тұқым саны көп. Өте ұсақ. Бәрінен бұрын су тоспаларымен таралады. Бұл түрдің гүлдері жапырақ сабақтарымен тибет халқы медицинасында өте әйгілі, олар күрделі қоспалардың құрамында сергіту заты ретінде, сондай-ақ буын ауруларын және жұқпалы ауруларды емдеуге қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Иващенко А.А. "Қазақстанның өсімдіктер әлемі. Суретті энциклопедия". Алматыкiтап баспасы 2008
Мүмкін, Қазақстанда жоғалып біткен түр. Оның Солтүстік-Батыс Қытайда тіршілік етуі мүмкін. Бұл солтүстік жартышардағы ісік түзгіш сымырдың жалғыз өкілі. Үштік дәуір қалдығы. Іле өзенінің орта ағысындағы Үлкен Қалқан маңынан жиналған бір жиынтықтан белгілі. Жиналған жері Қапшағай су қоймасының астында қалып қойған. Тоғайлы ормандарда тіршілік етеді. Жыңғылдың (Tamarіx spp.) жасыл бұтақшаларының түбіндегі түйіндер арасында қоректенеді. Түйіндер арасына орналасқан дернәсілдер жасыл етті қабықпен бірігіп өсіп, ісік түзеді. Iсік қуысы тегіс,пішінсіз. Дернәсілдің одан арғы дамуы ісік ішінде өтеді. Пайда болған аналық күз басында ашылған ісіктен шығады. Қалған ісіктер қурап түсіп қалады. Бір өркенде 1–2 ісік дамиды. Өзен суы ағысын реттеу түр санына зиянды әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Гонсалу Мануэл Ганшинью Гедеш** (порт. *Gonçalo Manuel Ganchinho Guedes*; 29 тамыз 1996 жыл, Бенавенти) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Валенсия" клубының шабуылшысы. 2018 жылы әлем чемпионатына, 2018/19 жылы УЕФА Ұлттар Лигасына қатысты. УЕФА Ұлттар Лигасының финалында Нидерланд құрамасының қақпасына соққан голы құрамаға жеңіс әперіп (1:0), турнир чемпионы атанды. 

"Бенфика" клубының түлегі. Клуб сапындағы тұңғыш ойынын 2015 жылы 4 қаңтарда "Пенафиел" клубына қарсы өткізді. 2014/15 жылғы маусымда жалпы бес кездесуде алаңға шықты. 

2017 жылы 25 қаңтарда "Пари Сен-Жерменге" ауысып, бес жылдық келісім шарт жасады. 

2017/18 жылғы маусымның біраз бөлігін "Валенсияда" арендада өткізді. 2018 жылы жазда "Валенсия" футболшыны түпкілікті сатып алды.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

Бенфика (Лиссабон)
* Португалия чемпионы: 2014/15, 2015/16, 2016/17
* Португалия кубогы: 2016/17
* Португалия Лига кубогы: 2014/15, 2015/16
* Португалия суперкубогы: 2016

Пари Сен-Жермен
* Франция чемпионы: 2017/18
* Франция кубогы: 2016/17
* Франция спуеркубогы: 2017

Валенсия
* Испания кубогы: 2018/19

### Халықаралық

**Португалия**

* УЕФА Ұлттар Лигасының жеңімпазы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. 1 2
**Аламан** (лат. *Сricetus cricetus*) – кеміргіштер отрядының аламантәрізділер тұқымдасына жататын кеміргіш. 

«Түсіндірме сөздікте» егіске үлкен зиян келтіретін ...тышқанның түрі деген түсінік берілген. *«... кеміргіштердің ішіндегі ең зияндыларының бірі болып саналатын аламан деген аң жиі кездеседі»* (Ә. Бірмағамбетов, Қазақстан географиясы). «Қазақ Совет Энциклопедиясында» бұл тышқанның түр-түсі толығырақ жазылған. Сондағы сипатына қарай *«аламан»* атауын түгінің түрлі-түсті болуымен байланыстыра *«ала»* сөзінен шықты деп болжау да теріс көрінбейді. Алайда тышқанның аласы
жалғыз ол емес екендігін, әрі көптеген тағы хайуандар атауына қосылатын - *ан* жұрнағының (арыстан, бұлан, құлан т. б.) бұл жерде *«ала»* сөзіне тікелей жалғанбай, *«м»* дыбысының дәнекер болуын еске алсақ, «ала» сөзімен байланыстыру көңілге онша қонымды болып шықпайтын тәрізді.

моңғол тілінде *«алам»* біздегі *«ін»* мағынасында қолданылады. Осыны тілге тиек етіп, *«алам»* тұлғасына *-ан* жұрнағы қосылып, «аламан» атауы пайда болған (қазақша: індегі аң, іннің аңы болмақ қой) деген жорамалға да көңіл толмайды. Өйткені аң, тышқан атаулының көбі інді мекендейді, соны ұя етеді. Бұл жағдайда, барлық тышқан тұқымдасқа «аламан» атауы неге телінбеген деген сұрау тууы да орынды.

Біздің болжауымызша, *«аламан»* атауы —*«ін»* мағынасын беретін *«алам»* сөзімен байланысты болса керек. Әрине, бұл жерде біз *«аламан»* атын оның інде тұруымен ұштастырудан аулақпыз. Сөз болып отырған тышқанға тән, соған ғана меншікті бір қасиет бар. Ол
қасиет — аламанның ұрт көлемінің аумақтылығы, сол арқылы дәнді молырақ қамтып, інін ілезде толтыра алады. Демек, екі ұртының өзі кіші-гірім інге сәйкес келеді. Осы қасиетін еске алғандықтан да болар, аламаңды кей жерде халық *«алақоржын»* деп те атайды. Екі ұртының аумақтылығын інге ұқсатудан (*моңғолша* — *«аламға*»). «аламан» аталуы ықтимал.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Үлгі:IUCN2012.1
2. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Мазмұндама
----------

Қазақ ертегісі. Әкесімен баласының арасында татулық туралы жазылған. Мерген Аламанның әйелі - Қарашаш. Бір уақытта Қарашашатың шашы суға түседі, оны көрген Сұлтан оған ғашық болады. Жалмауыз кемпір Қарашашты әкелуге көмектеседі және Аламанды байлап тастайды. Жоламан ұлы әкесін байлаудан шешуге көмектеседі. 

Аламан ханды және оның әскерлерін өлтіреді. Ол әйелін, қызын және ұлы Жоламанды атасына апарады. Атасы Қарашаштың істеген ісін білген соң, Қарашашты және қызын өлтіреді. Ал Аламанға өзінің қызын (Қарашаштың сіңлісін) қосады. Жалмауыз кемпір ханның өлгенін естіп, Аламанды өлтіргісі келеді. Жоламан кемпірді өлтіреді. 

Сөйтіп Аламан мен Жоламан өз мақсаттарына жетіп, ауылына келеді.

Басты кейіпкерлер
-----------------

Аламан- Мерген. Қарашаштың күйеуі болды, бірақ Қарашаш Сұлтанға ғашық болады. Аламан сол үшін Сұлтанды өлтіреді.

Жоламан- Аламанның ұлы. Ол Аламанның босауына көмектеседі. Соңында жалмауыз кемпірді өлтіреді.

Қарашаш- Аламанның әйелі болды. Бірак Сұлтанға ғашық болып, соған күйеуге шықты. Сол үшін оның әкесі оны өлтірді.

Сұлтан- Қарашаштың шашын көріп, оған ғашық болады. Сол үшін Аламан оны өлтіреді.

Кемпір- Ол Қарашашты Сұлтанға әкелуге көмектесті. Соңынды Жоламан жалмауыз кемпірді өлтірді.
**Кампоманес (Campomanes) Педро Родригес (Rodriguex)** (01.07.1723 - 03.02.1802) — граф, испан мемлекетінің қайраткері, экономист, тарихшы, Испанияда «**ағартушы абсолютизм**» саясатын уағыздаушылардың ішіндегі көрнектілердің бірі. Кастилияның финанс министрі (1763-1789), корольдық кеңестің төрағасы (1789-1791), мемлекеттік секретары (1791-1798) болды. Кампоманес Р.П.-ге бағытталған реформалары өте мешеу феодалдық экономика жағдайында елеулі нәтиже бермеді. 1764 жылдан Кампоманес корольдық Тарих академиясын басқарды. Кампоманес П.Р. — экономика, құқық, тарих жөніндегі бірсыпыра еңбектердің авторы. Әсіресе оның Испанияның экономикалық тарихи жөнінде мол мағлұмат жинақталған еңбектерінің үлкен маңызы бар. 

[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы: Алматы, 1974. 5 том. 214 бет.
Хан алшы
========

Ойынға 5-10 балаға дейін қатыса береді. Асық көп болу керек. Көп асықтың ішінен үлкенірек біреуін қызыл түске бояңдар. Осы асық «Хан» болады. Алдымен санамақ арқылы ойын бастаушыны тағайындап алыңдар. Осы бала асықтың бәрін уысына жиып алып, отырған балалардың алдына шашып жібереді.Сендер «ханның» қалай түскенін байқап отырыңдар. Егер «хан» бүк, шік, тәйкі түссе, ойын бастаушы бала « ханның» түсуіне қарай жақын асықтарды бас бармақтардың көмегі арқылы сұқ саусағымен итере- ыршытып біріне – бірін дәлдей отырып тигізеді.Тигізген асықтарды өзіне алады. 

Осы арада «ханды» тек ең соңғы өзі сияқты жатқан асықпен атып алуға болатынын ұмытпағандарың жөн.Ойын бастаушы басқа асықтарға қолымен не асықпен тиіп кетсе, ойынды келесі бала жүргізеді. Ал, егер «хан»алшысынан тұрса, «ханды» әрқайсысың өз қолдарыңа түсіруге әрекеттеніңдер. «Хан» кімнің қолына түссе, сол бала жеңіске жетеді. Ойынды да сол жеңген бала бастайды.
**Хан ордасы** - Орталық Қазақстанның Ұлытау өңіріндегі жаздық хан ордасы. Орданың сырты дуалмен, оның іргесі айнала ормен қоршалған. Орға арық арқылы іргесіндегі Жанғабыл өзенінен су тартылған. Хан ордасы негізгі екі бөліктен — хан ордасы мен қызметшілер тұратын сыртқы қоршаудан тұрған. Хан ордасы мен қызметшілер қоршауының арасы дуалмен бөлінген. Дуал ішінде ханның салтанатты шатыры, басқа да жаздық тігілмелі баспаналар орналасқан. Дуалдың бұрыш-бұрышында қарауыл мұнарасы болған. Хан ордасына бір ғана қақпа қалдырылған. Хан ордасына таңдап алынған жазықтың төрт құбыладағы тау басынан берілетін белгіні алыстан байқап тұруға лайық стратегиялық мәні ескерілген. Бұл ордада қазақтың бірнеше ханы тақта отырған. Соның бірі Әбілқайыр хан, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би бастаған игі жақсылары Абылайды осы ордада ақ киізге көтеріп, хан сайлаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Негізгі уақыты
--------------

Футбол матчы өзара тең 45 минуттан тұратын екі таймнан құралады.

Үзіліс
------

Екі тайм арасындағы үзіліс 15 минуттан аспайды.

Қосымша уақыт
-------------

Әрбір таймның ұзақтығына ойын барысында келесі әрекеттерге ентірілген уақыт қосылады:

* ойыншы алмастыру
* ойыншы жарақатының қауіптілігін анықтау
* жарақаттанған ойыншыға көмек көрсету үшін алаңнан тасымалдау
* ойын қайтадан басталынуның ойыншылар тарапынан қасақана создырылуы

Максималды қосымша уақыт - 15 минут.

11-метрлік соққы
----------------

Егер матч уақыты аяақталса, ал 11-метрлік соққы орындалуы немесе қайта орындалуы керек болса, онда ойын ұзақтығына соққыны жасап бітіруге қажетті уақытқа созылады.
**Ойынға шақыру**. Ойынға құмар ауыл балаларының жалғыз ойнамайтыны белгiлi, олар үйден-үйге, ауладан-аулаға жүгiрiп өз серiктерiн iздеп бiрiн-бiрi ойынға шақырады. Мұндай шақырулардың балалар арасындағы тәсiлдерi көп-ақ. Олар өздерi алдын-ала келiсiлген түрлi белгiлермен ысқырып, қақпаны қағып, тас лақтырып белгi берсе, кейде өздерi қойған лақап аттарын атайды. Сондай-ақ мұндай шақыруды балалар көп жағдайда өлеңмен де бiлдiредi. Ол өлеңдердi балалар жеке-жеке де, хормен де дауыстап айта бередi. Өлеңнiң мазмұны көбiне баланы ызаландырып, шамына тиiп қалайда ойынға шығаруды көздейдi. Мысалы, өлең текстерi мынандай болып келедi:
Айдағаным торпақ, 
Ала тайым жортақ.
Кiм ойынға шықпаса,
Қоян жүрек қорқақ.
Кейде өлеңге:

Әуеде ұшқан алты қаз,
Атайын десем оғым аз.
Егер ойынға келмесе,
Пәленшенің басы таз, –
деген сияқты баланың аты да қосақталып айтылады. Мұндай өлеңдер ұл балалар арасында жиi айтылады. Қыздар айтатын өлеңдер:
Пәленше бiзбен дос, 
Қолы күнде бос. 
Добын ала шығады,
Дарбазасын жаба шығады, –
деген тәрiздi сыпайы мазмұнға құрылады. 
Олардың iшiнде:
Есегi ақырады,
Қоразы шақырады.
Пәленше үйден шықса,
Атасы қоса бақырады, –
деген сияқты мысқыл, әжуа өлеңдер де кездеседi. Орыс фольклортану ғылымында бұл өлеңдер «голосянки» деп аталса, О.Сафаров оны өзбек тiлiнде «чарломалар» деп атады. Қазақ тiлiнде халықтық термин болмағандықтан да бiз бұл өлеңдердi ойынға шақыру өлеңдерi деп атадық.
Дереккөздер
Кенжехан Ісләмжанұлы. Рухани уыз. А.2008
**Жасанды радиоактивтік**, қоршаған ортаның (ауаның, топырақтың, судың, заттардың және т.б.) нейтрондармен сәулеленгенде жасанды туындауы. Ядролық реакторларда және бөлшек ядролық жарылыстар мен бөлшек үдеткіштеріндегі ядролық реакциялар нейтрон көздері болып табылуы мүмкін. Жасанды радиоактивтік ядролық жарылыстарда радиоактивтік зақымданудың себебі болып табылуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
**Рома́н Семёнович Леденёв** *(туғ. 1930)* — ресей композитор жіне музыкалдық педагог, Мәскеу консерваторияның профессоры. Ресей Федерациясының халық әртісі *(1995)*.

Биография
---------

Роман 4 желтоқсанда 1930 жылы Мәскеуде туды.1948 жылы ЦМШ-ті бітірді,1955 жылы Мәскеу консерваториясың бітірді *(Н. П. Раков, А. Н. Александровтың сыныбы)*, ал 1958 жылы-аспирантураны бітірді *(А.Н.Александров)*.

* 1956-1964 жылы П.И.Чайковский атындағы МГК-ті бітірді.

* 1978 жылдан бастап озінің шығарма сыныбың жүргізіп жүр,ал 1991 жылдан бастап-профессор.

* 2006 жылы Орталық музыка мектебің композиция сыныбы бойынша мұғалім.
**Роман Николаевич Юзепчук** (белар. *Раман Мікалаевіч Юзапчук*; 24 шілде 1997 жыл, Могилев, Беларусь) — беларусьтік футболшы, Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен "Динамо Брест" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2017 жылдың жазынан бері "Динамо Брест" клубының шабуылшысы. Оған дейін "Динамо" (Минск), "Береза-2010" клубтарында доп тепті.

2015 жылы жазда "Береза-2010" клубына жалға берілді. Бірақ жыл соңында клуб тарап кетті де, "Динамоға" (Минск) қайта оралды. 

"Динамо" сапында ұлттық біріншілікте бір ойында да алаңға шықпай, 2017 жылы Бресттің "Динамосына" ауысты. Брестік клубта негізгі құрамда бір жылға жуық уақыттан соң ғана, 2018 жылы 2 мамырда алаңға шықты.

### Ұлттық құрамада

2020 жылы 26 ақпанда Болгарияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Беларусь құрамасы сапында алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

* Беларусь чемпионы: 2019
* Беларусь кубогы: 2018
* Беларусь суперкубогы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Роман Олегович Яремчук** (укр. Роман Олегович Яремчук; 27 қараша 1995, Львов, Украина) — украиналық футболшы, Украина Ұлттық футбол құрамасы мен "Бенфика" клубының шабуылшысы. 

Әкесі Олег Яремчук те футболшы болған,

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Карпаты" клубының түлегі. 2007 жылға дейін осы клубтың академиясында жаттықты. 2007 жылы 12 жжасында "Динамо" (Киев) академиясына ауысты. 

2012 жылы негізгі құрамға ілікті. Сол жылы 25 шілдеде "Ворсклаға" қарсы ойында тұңғыш рет кәсіби футболшы ретінде алаңға шықты, 

2015 дылға дейін "Динамо" фарм клубында ойнады. 2016 жылы шілдеде "Александрияға" жалға берілді. 

2017 жылы 16 тамызда "Гентке" ауысты. 2020/21 жылғы маусымда Бельгия чемпионатының үздік мергені атанды. 

2021 жылы жазда "Бенфика" футболшысы атанды. 

### Халықаралық

2018 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнайды. 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, екі гол соқты (Нидерланд және Македонияның қақпасына)

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Бельгия чемпионатының күміс жүлдегері: 2020/21
* Еуропа чемпионатының ширек финалисі: 2020

### Жеке

* Бельгия чемпионатының үздік мергені: 2020/21

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Информация об игроке  (орыс.).  «Динамо» Киев ФК. Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 қыркүйек 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 7 қазан 2016.

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · sportbox.ru · Transfermarkt · worldfootball.net · Football Federation of Ukraine |

 |
**Пракседес Матео Сагаста** - испан саяси қайраткері. Мамандығы - инженер. 1948 ж. прогресшілер партиясына кірді. 1854-56 жылдардағы революция кезінде Самордағы революциялық хунтаның председателі, кортестер депутаты болды. Революцилық жеңілгеннен кейін Францияға эмиграцияға келді; кешірім бойынша Испанияға оралып, 1859 ж. кортеске қайта сайланды. Пракседес 1868 ж. Кадисте революциялық өкімет басына келді; 1868-74 жылдардағы револбция кезінде түрлі министрлікті басқарды. 1871-72, 1881-83, 1885-90, 1892-95, 1897-99, 1901-02 ж. премьер-министр болды. Пракседес Испанияда республикалық қозғалысқа және испан отарларындағы азаттық қозғалысқа қарсы жазалау саясатын жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Ту-22** НАТО кодттық белгіленуі бойынша:**Blinder** — *«Көз қаратпас»*) — кеңестік, Туполев ЖБ-сімен жобаланған алысқа ұшатын [[дыбыстан жылдам бомбалаушы ұшақ, Ту-16 бомбалаушы ұшағын алмастыру үшін жобаланған.

Тарихы
------

Ту-22 ұшығының жобалауының негізгі мақсаты ол Ту-16 бомбалаушы ұшағын алмастыру болды. Ту-22-нің жобалау жұмыстары (жоба «105») Туполев ЖБ-сімен (бас жобалаушы Д.Марков) 1955 жылдың 15 тамызында басталды, ал 1957 жылдың тамызына таман планердің құрылуы аяқталды.

1958 жылдың жазында прототипке қозғалтқыштар орнатылып, статикалық сынаулар басталды.

1958 жылдың 21 маусымында «105» нөмірленген ұшақ алғаш рет ауаға көтерілді (экипаж: ұшқыш-сынаушы [[Алашеев, Юрий Тимофеевич).

1957 жылдан бастап параллельді екінші прототип жобалануы басталды — «105А».
Ақырында осы прототип Ту-22 болып қалыптасты.

Ту-22 Қазан әуе зауотында, 1959 жылдан 1969 жылға дейін өндірілді. Бір ұшақ құны 10 млн рубль.

Ту-22 Ресей ӘӘК және Ресей ӘТФ қолданысынан 1990 жылдарында алынды .

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* ОАО «Туполев» Мұрағатталған 10 ақпанның 2007 жылы.
* Фотографии Ту-22 на сайте ScaleModels.ru
* Аварии и катастрофы Ту-22 происшедшие в ДА с 1960 по 1989 годы
* Статья на сайте виртуальной авиационной энциклопедии «Уголок неба»
* Полк уходит на восток
* Яркий самолет Ту-22

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Burdin, Sergey and Dawes, Alan, 2006, p. 17
2. ↑  Burdin, Sergey and Dawes, Alan, 2006, p. 22
3. ↑  Ту-22. "Уголок неба"
4. ↑  Burdin, Sergey and Dawes, Alan, 2006, p. 44
5. ↑  Ту-22 на airwar.ru