recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Өсімдік туралы
--------------

ИТҚЫЗҒАЛДАҚ – Қазақстанның шалғынды алқаптарында, тау бөктерлерінде көп тараған өсімдік. Табиғатта оның гүлдеуі тікелей ауа райына байланысты. Жаңбыр көп болған жылдары егістікке қаулап кетеді. Ерте көктемде гүлдейтін итқызғалдаққа қарап бабаларымыз жылдың жаңбырлы немесе құрғақ болатынын болжаған екен. Ғалымдар будандастыру арқылы итқызғалдақтың көп күлтелі, ала, күлтесінің жиегі аратісті және гүлінің көлемі үлкен түрлерін өсіріп, қолданысқа шығарды. Итқызғалдақ сұрпына байланысты мамыр, қыркүйек айларының аралығында гүлдейді. Аласа бойлы "P.alpinum", "P.miyabeanum" деген түрлері мамыр айында гүл жарады. Гүлінің түсі ақ, сары, қоңыр, қызыл, күлгін, сиякөк болып келеді. Ал, биіктігі 30 см-ден асатын, гүлдестеге егетін итқызғалдақтардың тұқымын жазда сеуіп, екіжылдық гүл санатында өсіреді. Тіпті олардың "Shirley Poppy", "Paeony flowered", "Mixtyre", "P. Nudicaule" деген түрлерін гүл шоғырларын әрлеуге қолданады. Биік бойлы итқызғалдақтар маусым, шілде айларының аралығында гүлдейді. Итқызғалдақ халық медицинасында тері, көз ауруларына, күн өтіп кеткен балаларды емдеуге қолданылады. Гүлінің шырынынан медицинаға қажетті морфин, кодеин деген заттар алынады. Ал, тамақ өнеркәсібінде тәтті тоқаштарды әрлеуге және кондитерлік тағамдар жасауда пайдаланылады. Гүл күлтесімен ертеректе жібек маталарды бояған екен. Бүгінде итқызғалдақтан күлгін, сұр, қара түстегі бояулар жасалынып жүр. Гүл тұқымдарынан май алынады.

Күтімі
------

Ашық күн астында немесе алакөлеңкеде жақсы өседі. Гүл күлтесі жұқа итқызғалдақтарды қарағай, тал секілді ағаштардың астына, ық жерлерге еккен дұрыс. Себебі, жұқа күлтелі итқызғалдақтың гүлі жел өтіне шыдамсыз келеді. Итқызғалдақ кез келген топырақта өсе береді. Құрғақшылыққа шыдамды.

Көбейтілуі
----------

Итқызғалдақ көшеттеу жұмыстарына шыдамсыз гүл. Біржылдық итқызғалдақты күзде немесе ерте көктемде, ал екіжылдық түрінің тұқымын шілде, тамыз айларында себеді. Көпжылдық түрлерін тамырын бөлу арқылы тамыз айында ғана көбейтеді.

Итқызғалдақ туралы тақпақ
-------------------------

Түкті кілем секілді

Түрлентеді даланы.

Қырқаларды қызартып

Көктемде гүл жарады.

Танып алғын, балақай,

Итқызғалдақ осы болады.

Сілтемелер
----------

* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Мұрағатталған 20 ақпанның 2012 жылы.

Пайдаланылған әдебиет
---------------------

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
**Шпаннагель** — Аустриядағы Циллерталь Альпісіндегі Хинтертукс тау шаңғысы демалыс орнының жанында орналасқан үңгір. Соңғы мәліметтер бойынша бұл жалпы ұзындығы 10 км болатын Еуропадағы ең биік орналасқан үлкен үңгір.

Сипаттама
---------

Үңгірдің өзіне тән ерекшеліктері - күшті табиғи желдету және ылғалдың күшті енуімен сипатталады. Көптеген саңылауларда сифондар бар. Шпаннагель үңгірлер жүйесі Гефрорне-Ванд-Кеес мұздығынан Лермштангқа дейін созылады. Үңгірдің туристік маңыздылығы да зор, экскурсия барысында келушілерге тау жыныстарының құрамы (түрлі-түсті мәрмәр, күйдірілген және тартылған түзілімдер, кристалдар, жолақты мәрмәр, эрозиялық шұңқырлар), үңгірдің жасы, қалыптасу шарттары, оның флорасы мен фаунасы және өкпе ауруларына ерекше емдік әсер ететін климаттық жағдайлар туралы айтылады. Жарқанаттар негізінен кіреберісте пайда болады, бірақ олардың кейбіреулері үңгірдің тереңдігінде жоғалып кетуі мүмкін. Туннельдің шығыс бөлігінде мұражай құрылып, онда тау қойнауынан табылған заттар қойылған.

Тарихы
------

1919 жылы Алоис Ноттер үңгірге кіретін есікті тапты. Ол оны «қорқынышты шұңқыр» деп атап кейіннен оны көптеген жалға берушілер сияқты қоқыс шұңқыры ретінде пайдаланды.

1960 жылы Рудольф Радислович үңгірдің алдыңғы жағын, оның негізгі өткелін және бір залға біріктірілген су арнасын зерттеген алғашқылардың бірі болды. Келесі жылы Макс Финк үңгірдің зерттелген аумағын өлшеп, лабиринтке тап болды. 1964 жылы Федералдық ескерткіштерді қорғау департаменті үңгірдің табиғи-ғылыми маңыздылығын атап өтіп, оны бірқатар табиғат ескерткіштерінің қатарына жатқызды.

1968 жылы Уолтер Кнезичек пен Гюнтер Вольф залдың оң жағында екі шахта мен Кнези-Харништің бірігуін тапты, олар 10 м тереңдікте бір туннельге кеткен. Кейінірек бұл Шраубен каньонының басы екені белгілі болды. 1970 жылы Ханнес Джодл бассейннің сол жағындағы Посткаслді тапты. Бұл жаңалық Шпаннагель үңгірін одан әрі зерттеуге әкелді. Бұл аймақтағы шахтаға бірінші рет түсуді Гюнтер Вольф және оның экспедициясының жеті басқа мүшесі атқарды. Алапты барлау үңгірдің бұрын белгілі бір бөлігінің бар екенін көрсетті және жаңа зерттеулерге әкелді.

1972 жылдан 1975 жылға дейін Тироль федералды спелеологиялық қоғамы гнейс ағындары ағып жатқан жерге 4 рет өлшеу жұмыстарын жүргізді. 1975 жылы Люксембург спелеологиялық тобының мүшелері Е. Джейкоби, M. Мёллер, Г. Мютшлехнер және Б.Шмитц қатысуымен бір апталық зерттеуі аясында олар ағынның бағытын таба алды: ол күн сайын орман жазығының оңтүстігіндегі жартастың ортасына қарай 1980 м жүретіні анықталды. Сонымен қатар, Шпаннагель үңгіріне параллель орналасқан Шнифлек үңгірі табылды және өлшенді. Ал 1978 жылы Ф.Майберг пен В.Майр үңгірдің батыс нүктесін зерттеуге жетті.

1984 жылы К.Кавелиустың басшылығымен Тироль қоғамының неміс спеспелеологтары Оңтүстік жүйені тауып, өлшеді. 1987 және 1988 жылдары үңгірдің кіреберісі қоқыстан тазартылып, В.Майр мен Г. Фольколь «Қирандылар залы» мен жер асты каналдарының байланысын тауып, өлшеген. Ал 1989 жылы Е.Тюрке мен Р.Тобич Шаубен шатқалына алғаш рет түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шпаннагель үңгірі.
2. ↑  Шпаннагель үңгірі.
3. ↑  Шпаннагель.
Ричард Гордон
**Гордон Ричард** - АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, Әскери-теңіз флотының сынау және метеологиялық бөлімшелерінде қызмет етті. 1961 жылы континет аралық ұшу кезінде жылдамдық рекордын жасады. 1963 жылы АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі басқармасының космонавтар тобында болды. 1966 жылдың 12-14 қыркүйегінде «Джемини-11» корабль – спутнигінің екінші ұшқыш ретінде Ч.Конрадпен бірге ғарышқа ұшты. Космоста болған 71 сағат уақыт ішінде олар 1,8 млн км қашықтыққа ұшып, жерді 44 рет айналып шықты. Ашық ғарышта жұмыс істеу мүмкіндігін байқау мақсатында Гордон екі рет ғарыш кеңістігіне шықты.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Тері рагі** күн астында көп уақыт өткізетін терісі ақ адамдарда жиірек кездеседі. Әдетте ол күн сәулесі мол түсетін жерлерде пайда болады.
Тері рагінің әр түрлі формалары бар. Әдетте ол кішкентай сақина тәрізді болып басталады, ортасы батыңқы, маржан түстес болып келеді, оның бірте-бірте көлемі ұлғая бастайды.
Көп жағдайларда, тері рагі егер дер кезінде емдесе онша қауіпті емес. Рак өсіндісі хирургиялық жолмен ғана алынады. Егер рак ісігіне айналуы мүмкін созылмалы жара пайда болса, онда дәрігерге көрініңіз.
Тері рагін болдырмау үшін ақ түсті адамдар күн көзінен қорғанып, үнемі ши қалпақ киіп жүруі керек. Тері рагімен ауыратын адам, егер оның күн көзінде ұзақ болуына тура келсе, күн сәулесінен қорғайтын арнаулы кремді пайдалануына болады. Мырыш тотығының майы — онша қымбат емес, әрі тері рагі ауруының алдын алу үшін пайдалы дәрі.

Дереккөздер
-----------

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
‎

*Басқа мағыналар үшін Ащыбұлақ деген бетті қараңыз.*
**Теріс-Ащыбұлақ бөгені** — Жамбыл облысы Жуалы ауданының жеріндегі бөген. Қаратаудан басталатын Теріс өзенінің арнасында 1963 жылы салынған.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Ауданы — 24 км2, ұзындығы — 10–11 км, ені — 3–7 км, тереңдігі — 24–28 м, шарасы әбден толған кездегі су мөлшері — 158 млн. м3, жағасының ұзындығы — 40 км шамасында. Бөгенге 1430 км2 алқаптан су жиналады. Аудан шаруашылықтарының 29,2 мың га егістігі (1985) суарылады, төңірегіндегі шабындық пен жайылым суландырылады.

Теріс өзені көктем шыға арнасынан асып, екі жағалауға еркін жайылып, жағалауды нәрлендіріп жататын өзен. Су қорының молдығын пайымдаған Кеңес өкіметінің мамандары бұл судың жүздеген га алқапты суландыруға мүмкіндігі барын Ұлы Отан соғысына дейін анықтап, 1930-жылдардың аяғына таман үкіметтің арнаулы қаулысын шығартқан. Тек 1948 жылы су қоймасының құрылысының құрылысы қызу қарқынмен қолға алынады. Өзен бойындағы тау жыныстары 10 жыл бойы динамитпен қопарылып, су жинақтайтын қазан шұңқыр әзірленді. Өзеннің алды тас қаланған темір бетонмен шегенделіп, аса үлкен бөгет салынды. Оның суымен облыстың Жуалы, Жамбыл және Байзақ аудандарының жүздеген гектар егіс алқабы суғарылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы
**Сәукеле кигізу**— қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрі. Қалыңдыққа сәукеле кигізудің орны бір бөлек. Себебі сәукеле әйел киімдерінің ішіндегі ең асылы ғана емес, оның жұбайлық өміріндегі елеулі кезінің естен кетпес ыстық сәті. Ол - бұлғақтап өскен оң жақтағы және ақ босаға аттар арасындағы қимас та қызықты кездің ескерткіші. Бұл аз болса келіншекке сәукеле кигізудің өзі бір ерекше салтанат. Бұған құда-құдағилар шақырылады. Шашу шашылады. Ақ бата арналады. Сәукеле байғазысының бағасы да олқы болмайды. Сәукелелі келіншек ажарлы да базарлы көрінеді. Оны жұрттың бәрі көруте ынтық. Оның көрімдігі де соғанлайық болу керек. Жас отау, сәукелелі келіншек, ойын-сауық, көңілдікүлкі жаңа өмірдің бақыт есігін ашқандай әсер етеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ халқының салт-дәстүрлері», 2004 ж.
**Тершеңдік**- тердің тым көп бөлініп шығуы. Тер бөліну процесінің организмнің тіршілігі үшін маңызы зор. Термен бірге денедегі зиянды нәрселер бөлініп шығады. Терлеуді нерв жүйелері реттеп отырады. Болмашы ғана дене еңбегімен айналысқанда, қобалжығанда, ауа райы жылығанда нерв жүйелері әсерленгіш, эндокрин тобындағы ауруларға және созылмалы инфекциялық сырқаттарға шалдыққан адамдардың денесін тер басып кетеді. Дененің жалпы терлеуімен бірге оның жеке мүшелерінің, яғни алақан, табан, қолтық т.б терлейтіні байқалады. Шaмадан тыс тершеңдік дененің қызарып, баздануына, есекжем ауруының терінің грибокті және іріңді ауруларының қозуына ықпал етеді. Тершең адамдар дәрігерге көріну керек. Ал дененің жеке мүшелері терлегенде теріні күтудің гигиеналық ережесін сақтау қажет.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Блуза** – өзінің сәнділігін қалыптастырған, кез келген сән подиумын бағындырған киім үлгісінің бірі. Өзінің қалыптасуы барысында masculine стилінің элементі ретінде енген бұл киім қазірде нәзік, әсем киім үлгісі саналады.

Қазірде блузаны әртүрлі стильде киіп, үйлестіруге болады. Әсіресе осы жаз маусымының тренді – ұзын не мини белдемше мен кроссовканы киюге болады.

Ең басты ескеретін жайт, блуза таңдағанда денеңізді, іш киіміңізді көрсетпей тұруы керектігін ескеріңіз. Блузаның материалы денені көрсетпейтіндей қалың әрі терлетпейтіндей жұқа болуы керек.

Ақ түсті блуза кез келген түспен үйлесімін табатындықтан, ең ұтымды түс болып саналады. Сондай-ақ жазғы тренд түстері – көк, көкшіл, сары түстегі блузаларды да алып қоюды ұмытпаңыз.

Блуза кеудені жауып тұрса, нәзік, ашық түстегі алқамен үйлестіруге болады. Бұл стильді сәнді кроссовка не кедамен киген дұрыс. Кроссовка таңдауда түсінің ашық болуына назар аударыңыз.
Сіздің шкабыңызда міндетті түрде қымбат, сапалы матадан тігілген блуза болуы керек. Оны маңызды кездесулерге, жұмыс жайындағы кездесулерге, мейрамхана, маңызды таныстырылымдарға киіп баруыңызға болады. Қымбат, сапалы матадан тігілген киімдер өз иесіне өзін сенімдірек сезінуге көмектесіп, рухтандыратын қасиетке ие.

Блузаны кез келген түрдегі белдемшемен, тік шалбар, джинс шалбарымен үйлестіруге болады.
Гүлді, бұршақты принт сізді нәзік, сәнді етіп көрсететін тағы бір элемент. Алайда ол еш принтсіз, қарапайым блузаның орнын баса алмайтынын ескеріңіз.

Егер ертеректе блуза іскерлік стиль элементі саналса, қазірде оны new look стиліне кіріктірген. Яғни, жоғарыда айтқанымыздай кроссовкамен киіп, спортты стильді толықтыруға, биік өкшелі туфлимен киіп, нәзік стильді айқындайға көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

Сән үлгі журналы. - Алматы 2013 ж. - 96 бет.
Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

* Ақ мия – биіктігі 30 – 40 сантиметрге дейін жететін, көп жылдық шөп тектес өсімдік.
* Тамыры ұзын, жан – жағына жақсы тарамдалған.
* Сабағы тік өседі.
* Бұтақшалары көп.
* Жапырақтары сұрғылт – көк түсті, үш – үштен топталып өседі.
* Гүлдері – ірілеу, сары түсті.
* Сабақтын ұш жағында өседі.
* Маусым – шілде айларында гүлдейді.
* Жемісі – тұқым дәнекшесі көп бұршақ. Оның ұзындығы 4 – 5 см шамасында болады. Жемісі тамыз – қыркүйек айларында піседі.

Табиғатта таралуы.
------------------

Республикамыздың шығыс, оңтүстік – шығыс облыстары тауларының тастақты беткейлерінде, қорықтарда, шөл және шөлейт аймақтарда өседі.
*Дәрілік шикізат* ретінде ақ мияның шөбі гүлдеп тұрған кезде орақпен немесе шалғымен орылып алып, кептіріліп, тездеп кептіріледі де, ұнтақталынады. Өсімдіктің улы болуына байланысты оны жинау және кептіру кезінде сақтық шараларын сақтаған жөн , яғни халат, резеңке қолғап, көзілдірік кию қажет.

Химиялық құрамы.
----------------

Өсімдіктің құрамында термопсин, гомотермопсин, пахикарцин, метилцитизин деп аталатын улы алколоидтар, сапониндер, илік заттар, аскорбин қышқылы, шайыр, эфир майлары, ал жемісінің құрамында цитизин деп аталатын улы алколоид болады.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында өсімдіктің шөбі мен жемісі мал ішегіндегі гельминтті құрттарды түсіру үшін пайдаланылады. Тұнба ірі мал үшін 1:100, ал жас төл үшін 1:200 қатынаста дайындалады, яғни 1 грамм кептіріліп, ұнтақталған дәрілік зат қайнаған 1 литр суға, ал 1:200 қатынаста дайындалғанда 0,5 грамы 1 литр суға салынып тұндырылады.  

Малға орта есеппен берілетін мөлшері - ірі қара мен жылқыға – 0,5 – 0,8 г, қой мен бұзауға – 0,1 – 0,2 г, 3 – 4 айлық қозыға тұнба 1:200 қатынаста жасалып, 50 – 70 миллиметрден күніне 2 рет, яғни ертеңгісін және кешкісін ішкізіледі. Осындай мөлшерде берілгенде, мал ішегіндегі гельминт құрттары өліп, қимен бірге сыртқа шығады. Сондай – ақ, өкпе мен бауырдағы құрттарды жою үшін де осы тұнба қолданылады.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың гельминт құрттарын түсіруге қолданылатын өсімдіктер // Ақ мия немесе у таспа шөп —  "Қайнар", 1988. — Б. 220-221. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.
**Тері бездері** (glandulae cutis) - жануарлар терісінің эпидермисі түзейтін бір және көп жасушалы бездері. Олар тері сыртына әртүрлі заттар бөліп шығарады. Бездердің сөлдері теріні майлайды, организмның жылу реттеу қызметіне және хемокоммуникация процестеріне қатнасады, зат алмасу қалдықтарын шығарады, қорғану және шабуылдауда үлкен қызмет атқарады. Омыртқасыздарда т.б. бір жасушалы, сонымен қатар оларда көп жасушалы бездер кеңтаралған. Олар әртүрлі: кілегей бездері, (былқылдақ денелілерде), сілекей, өрмек тоқу, у, сасық иіс бездері, (өрмекші тәрізділер мен жәндіктерде). Дөңгелекауыздылар мен балықтардың т. б. бір жасушалы, тері сыртына кілегей зат шығарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
Тері қатпарлығы - қой дене терісінің көзге көрініп, көлденең қыртыстанып тұруы. Әдетте мойын терісінің қатпары шеңберленген ірі, ал тұла бойыңда тері қыртысы ұсақ болады. Тері қатпарлығы биязы жүнді қойларды іріктеп жүн тандағанда аса мән беріліп сұрыпталатын белгілерінің бірі. Тері қатпарлығы мен қойдың дене бітімі, жүнінің қоюлығы мен ұзыңдығы, ірілігі арасында тығыз байланыс бар. Тері қатпарлығы тым дамыған қой ұсақ, жүні тығыз болғанымен өте қысқа, шайыры көп, күйреуік, осал келеді. Тері қатпарлығы әр түрлі биязы жүнді қой тұқымдарының өнім бағыты мен өскен ортасына сәйкес ұнамды болады. Тері қатпарлығы дәрежесін қой тұқымдарын асылдандыру барысында қоршаған орта жағдайы мен өнім бағытына сәйкестендіріп өзгертіп отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Бенджамин Томас «Бен» Барнс** (ағылш. *Benjamin «Ben» Barnes*; 20 тамыз 1981, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын актері, «Хроники Нарнии: Принц Каспиан», «Хроники Нарнии: Покоритель Зари», «Дориан Грей», «Седьмой сын» фильмдерінің арқасында танымал атанған.

Өмірбаяны
---------

Бен 1981 жылы 20 тамызда Лондон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Томас Р. Барнс, Лондондық Империялық колледждің психиатрия профессоры. Анасы Триша Барнс, отбасы және некеге байланысты мәселелерді шешетін кеңесші болатын. Беннің Джек атты кіші ағасы бар. Актер Kingston University университетінде білім алып, 2004 жылы National Youth Music театрының мүшесі атанады. 1997-2003 жылдар аралығында өлең айтып, дабыл және фортепианода ойнайды.

Актерлік карьерасы
------------------

Барнстың кәсіби сыны 2004 жылы «Loving Ophelia» қойылымындағы Данте Габриэль Россеттидің рөлі болатын. «Liquid News», «Making Up Your Mind», «Doctors» және «Split Decision» сияқты телебағдарламаларға түсіп, 2006 жылы «The History Boys» қойылымында Дэйкиннің рөлін иеленеді. Бен «Hyrise группасында өлең айтып, 2004 жылы Евровидение байқауына қатысады. Кейін Бен «Звёздная пыль» (2007) және «Больше Бена» (2008) фильмдерінде түседі. 2010 жылы «Хроники Нарнии: Покоритель Зари», 2009 жылы «Лёгкое поведение» және тағы басқа фильмдерде рөлдерге ие болады.

Жеке өмірі
----------

Жеке өмірін жасырын сақтауды жөн деп санайды.

Фильмография
------------

1. 2006 —*Doctors*; «Facing Up» — Крэг Анвин
2. 2006 — Split Decision (ТВ) — Крис Уилбур
3. 2007 — *Stardust* — Данстан
4. 2008 —*Bigger than Ben* — Cobakka
5. 2008 —*The Chronicles of Narnia: Prince Caspian* — Каспиан принці
6. 2008 —Easy Virtuе — Джон Уиттейкер
7. 2009 —*Dorian Gray* — Дориан Грей
8. 2010 —*Locked in* — Джош
9. 2010 —*The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader* — Каспиан принці
10. 201 — *Killing Bono* — Нейл МакКорми
11. 2012 —*The Words* — *жас жігіт*
12. 2013 — *The Big Wedding* — Алехандро Гриффин
13. 2014 — *God Only Knows* — Ник Тортано
14. 2015 — *The Seventh Son* — Том Уорд

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бен Барнс
Сыртқы қартаюдың кейбір белгілері генетикалық бейімдеушілікке, сонымен бірге тұрмыстық жағдайларға тәуелді. Бет пен мойын терісіндегі қартаю өзгерістері айқынырақ болады. Қартаюдың негізгі және қосымша белгілерін ажыратады.   

 Негізгі қартаю белгілеріне: жұмсақ тіндер серпімділігінің төмендеуі, құрғау, жұқару, терінің әжімденуі мен қатпарлануы, кәрілік деформация жатады. Қосымша белгілеріне: көз айналасындағы ісіну және борпылдақтың, телеангиэктазиялар, розацеа (қызғылт түйіршік), жұлдыз тәрізді ангиомалар, «румин денешіктері» гипертрихоз, гиперпигментация, себореялық кератоздар, ксантелазмалар жатады.  

 60 жастан асқан адамдардағы тері патологияларының құрылымында негізгі орынды, 55,8 және 47,4% құрайтын аллергиялық және қышыма дерматоздар (дерматит, кәрілік қышыма, экзема, токсидермия, нейродермит, есекжем) алады.  

*Дерматоздар.* Аллергиялық дерматоздардың ішінде бірінші орынды дәрілік аллергия құрайды, бұл қарттық жастағы науқастардың қосымша аурулары бойынша көптеген дәрілерді қабылдауымен байланысты болуы мүмкін. Кейде әртүрлі ауруларын бір мезгілде емдеу үшін 6-8 және одан да көп дәрілік заттарды тағайындап жатады. Қарт науқастарда орта есеппен алғанда 4 аурулары болады, және қай дәріден аллергодерматоз туындағанын байқау мүмкін болмайды. Көбіне аллергиялық реакцияларды антибиотиктер, жүрек-тамырлық заттар, В тобының дәрумендері, анальгетиктер, никотин қышқылының препараттары шақырады.  

 Дәрілік аллергиялардың клиникалық көрінісі әртүрлі болып келеді. Жиі аллергиялық дерматит, Квинке ісінуі, шектелген (сульфаниламидті) эритемалар кездеседі; дәрілік аллергияның жалпы 23 түрін ажыратады. 

 

1. ↑  В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2010.
**Бенджамин** (**Бен**) **Эдвард Стиллер** (ағылш. *Benjamin Edward Stiller*; 30 қараша 1965, Нью-Йорк) – америка актері және кинорежиссер. 

Алғаш рет 10 жасында өзінің анасы ойнаған телехикаяға түскен. Кинодағы дебюті 1987 жылы Стивен Спилбергтің *«Империя солнца» фильмі* болған. 1992 жылы MTV арнасында *«Бен Стиаллердің Шоуы»* атты юмористік бағдарламаны жүргізе бастады. Алайда бір жылдан кейін бағдарлама жабылады. Стиллер режиссерлік жұмыспен айналыса бастайды («Реальность кусается», «Кабельщик»). Бұнымен өзін шектеп қоймай, киноларға да түсіп жүреді. Әр жыл сай Беннің қатысуымен комедиялар шығып отырған.

Фильмдер тізімі
---------------

* Жақын туысқан (1989)
* Стелла (1990)
* Тозақтан сәлем (1992)
* Мадагаскар (2005)
* Мадагаскар 2 (2008)
* Сәтсіздік сарбаздары (2008)
* Маркпен танысу (2009)
* Гринберг (2010)
* Мадагаскар 3 (2012)
* Уолтер Миттидің жұмбақ өмірі (2013)

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бен Стиллер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында.
* Бен Стиллер *Twitter* сайтында
**«Қаратау» кен-химия комбинаты** — өндірістік кәсіпорын, «Қазфосфат» ЖШС-нің филиалы. Қаратау қаласында орналасқан. 1946 жылы Шолақтау кен-байыту фабрисы болып құрылған кәсіпорын 2001 жылы «Қаратау» кен өңдеу кешені құрылымына енді. 

Өндірістік негізі – Фосфорит кентасын өндіретін және өңдейтін тау-кен комбинаты. Комбинат құрамына фосфорит кентасының жиынтық қоры 165 млн. т болатын «Ақсай» және «Молодежный» кеніштері, 4 майдалау-сұрыптау және 2 байыту фабрикалары кіреді. Негізгі өнімдері: майда ұнтақталған фосфорит шикізаты, кесек және ұсақ фосфорит. Комбинатта 600 адам жұмыс істейді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Тараз энциклопедиясы"
*Басқа мағыналар үшін Қаратақыр деген бетті қараңыз.*
**Қаратақыр** – Қалба жотасының оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Жарма ауданы Жаңғызтөбе кентінің оңтүстігінде 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 758 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейлері көлбеу, бірнеше ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Желдіқара, шығысында Жұмағұл, оңтүстігінде Қандығатай таулары орналасқан. Батысынан Терісайрық өзені ағып өтеді.

Өсімдігі
--------

Таудың қоңыр топырағында боз, селеу, бетеге аралас астық тұқымдастар, өсімдіктер, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Момынәлиева Fалия Тобақызы** — 1971 жылы ақпанның жетісінде Жамбыл облысы, Жамбыл (қазір Тараз) қаласында дүниеге келді. Балалық шағы мен мектептегі кезеңдері Жамбыл қаласында өтті. 1988 жылы Жамбыл қаласындағы Жамбыл атындағы №5 қазақ орта мектебін аяқтады. Жамбыл педагогикалық институна түсіп, 1993 жылы филология факультетін бітірді.

1994-2000 жылдары Тараз қаласындағы №40 мектеп-лицейінде қазақ тілінің оқытушысы болып; қызмет атқарды. 2001 жылдан "Аруна" баспасы балалар бөлімінің редакторы. Ғалия Тобақызы — мектеп жасындағы балаларға арналған "Сен білесің бе?" атты топтамаға кіретін "Қазақстан Республикасы", "Қазақстанның өндірістік қалалары" кітаптарының авторы және бірнеше ертегілердің аудармашысы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Қаратемір** – Сарыарқаның орта бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде, Ақсу-Аюлы ауылынан солтүстікке қарай 10 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1082 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Шерубайнұра және Алабұға өзендері аралығымен 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 8-10 км.

Жер бедері
----------

Сай-жыралрмен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Жаншылу белдемінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таудың қызғылт қоңыр топырағында жусан, көкпек, бетеге, селеу, бұталар өседі. Беткейі мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Қиыл өзенінің аңғарындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Қобда ауданы, Құрсай ауылының оңтүстік-батысында 45 км-дей жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 272 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доғаша иіліп 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км. Көлбеу беткейі жазыққа ұласады. Оңтүстік беткейі құрғақ өзен аңғарларымен тілімделген. Солтүстігінде Жоғарғы Қарасай қыстауы, шығысында Суықбұлақ, Ақбұлақ қыстаулары, оңтүстігінде Дербісәлімола тауы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Ақшыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, қозықұлақ, т.б. дала өсімдіктері өседі. Етегі жайылым мен шабындық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Ақтасты тауының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Миялыкөл ауылынан шығысқа қарай 26 км жерде орналасқан.

Сипаты
------

Абсолюттік биіктігі 470 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Оңтүстік-батыс беткейі тіктеу, солтүстікке қарай еңістеніп шоқыларға ұласады. Солтүстігінде Жамантау, батысында Аққарпық, оңтүстігінде Сарытау таулары мен Жалтырбұлақ бұлағы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында боз, бетеге, селеу, сұлыбас, жусан, т.б. өсімдктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қаратау көбенқұйрығы** (лат. *Cousinia karatavica*) – астралылар тұқымдасы, көбенқұйрық туысына жататын көп жылдық, сирек кездесетін эндемик өсімдік. Қазақстанда 60 жуық туысы бар. Тянь-Шань, Жоңғар Алатауында таралған. Бұл биік ( 120 см дейін ), шөптесін көпжылдық. Жуан ағаштанған тамырлы. Ұзына бойына бұтақтанған. Кең қалқан тәрізді босаң сыпыртқы құрайды. Сабақ түбіндегі жапырақтар ерекше шоқталып тұрады. Жапырақтардың үстіңгі жағы ашық жасыл, астыңғы жағы қалың өрмекшінің торындай түктен ақ түсті болып көрінеді. Гүл себеттері орташа көлемді, ені 1 см, жұмыртқа пішінді, орақ тәрізді артқа қайырылған, тікенді жұқа жапырақ орамдарымен. Гүлдерінің бәрі бірдей. Түтікті қос жынысты. Ашық сары түсті, орамнан ұзара шығып тұрады. Көбенқұйрық ұзақ гүлдейді, маусымнан тамызға дейін, тамыз-қыркүйекте жеміс салады. Тұқымдары барынша ірі, ұзындығы 0,5 см, сұр, ұшында болымсыз тістері бар, айдарсыз. Жапырағы және жас сабақтарын жабайы және үй жануарлары азық етеді. Мәдени түрде зерттелмеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Тотипотенттік** - (латынша totus – барлығы, тұтас және potentіa – күш) – өсімдік клеткаларының ядродағы генетикалық ақпарат негізінде онтогенетикалық даму бағдарламасын толық жүзеге асырып, тұтас организмге айналу және ұрық түзу қабілеттілігі.

Қазіргі кезде Тотипотенттік қасиеттің толық жүзеге асуы өсімдік клеткаларын іn vіtro (жарық, температура, т.б.) жағдайында өсіру арқылы іске асады. Сондай-ақ Тотипотенттікті қасиетті диплоидты сомалық (грек. soma – дене, 2n) және гаплоидты репродуктивті жыныс клеткалары (n) да жүзеге асырады. Диплоидты денелік клеткалардан алынған өркендер ұрық түзуге қабілетті болады. Алайда гаплоидты өсімдік-регенераттарынан ұрық алу үшін оларды (колхициндеу арқылы) диплоидтық деңгейге өткізу керек. Тотипотенттік қасиеттің толық жүзеге асуына донорлық өсімдіктің генотипі мен оның физиол. даму жағдайы және қоректік орта құрамы әсер етеді. Сонымен қатар өсімдік клеткасындағы эндогендік гормондар деңгейінің де маңызы зор. Жануарларда Тотипотенттік қасиет тек ішекқуыстылардың кейбір клеткаларына тән. Ал қалған жануарларда олардың клеткалары эмбриогенездің алғашқы сатысында тіндік қабілетке ие болады.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Қаратау жотасы** – Маңғыстау түбегіндегі аласа тау жоталары.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 110 км-ге созылып жатыр, енді жері 12 км. Батыс Қаратау және Шығыс Қаратау жоталарынан тұрады. Ең биік жері – Шығыс Қаратау жотасында орналасқан Бесшоқы тауы (556 м).

Жер бедері
----------

Үстіртті келген тау беткейлері сай, жыра, шатқалдармен тілімденген. Тау баурайларында бұлақтар (Сарыбұлақ - Батыс Қаратауда, Жаманүшқұз - Шығыс Қаратауда) бар. Батыс және Шығыс Қаратау аралығында Маңғыстау ауданының орталығы – Шетпе ауылы орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Пермь кезеңінің метаморфтанған құмтас, әктас және конгломераттарынан түзілген. Қаратау жотасының жер қойнауында темір, мыс кентастары, көмір, мұнай, газдың мол қоры барланып ашылған. Қаратау сілемдерінен су алатын 20 шақты орын бар. Олардың ішінде ең ірілері- Тұщыбек, Шайыр, Шетпе, Қарақұдық, Онды, Жармыш, Ағашты, Аусары, Күркүреуік, Керіз, Доллы апа. Бұлардағы су мүмкіндігі 1,5-тен 6,3 л/с дейін, ал атпалы түтіктердегі 5-15 л/с ке дейін, кей жерлерде 23 л/с дейін (Қарақұдық), кей жылдары бірсыпыра су көздерінің (Тұщыбек, Шайыр) өнімділігі көктемде 15-25 л/с жетеді. Пайдаланатын су қоры әп түрлі әдіспен есептегенде 260 л/с деп бағаланады.

Өсімдігі
--------

Беткейінде жусан, қараған, етегінде тасбұйырғын өседі. Аңғары – жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997;
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Тото Мазартайұлы** (1314 – 1355) – Юань әулеті тұсындағы белгілі қоғам қайраткері, меркіт руынан шыққан қытай тарихшысы. Жасынан әкесінің ағасы Баянның қолында өскен. 15 жасынан ханзадаға хатшы болған. 1328 – 1330 ж. дарухуаш, уәзір міндеттерін атқарды. 1331 ж. кеңесшілер мүшесінің құрамына кірді. 1340 ж. патша жарлығы бойынша Ван Джиебан, Арулармен бірігіп Баянды биліктен тайдырды. 1341 ж. императордың уәзірі болып тағайындалды. Қол астындағы қызметкерлерді арнайы байқаумен алу жүйесін қалпына келтіреді. Сунь, Ляу және Джин патшалықтары тарихын жазуға ат салысып, "тарлан уәзір" атанды. 1352 ж. "Қы-зыл орамалдылар" көтерілісін басып, қырғынға ұшыратты. 1354 ж. соғыста жеңілгендіктен орнынан алынып, Уннаньға айдалды. Қарсыластары у беріп өлтірген.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
*Басқа мағыналар үшін Қаратау деген бетті қараңыз.*
**Қаратау** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан тау.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1004 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 9-10 км-ге созылып жатыр, енді жері 2-2,5 км. Беткейлері тік келген. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағында түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың күңгірт, қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, сұлыбас, шығыс беткейлерінде қараған шоғырлары өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
==Тоты көкнәр== (Көкнәрлер тұқымдасы)
Қазақстанда кездесетін тоғыз түрдің ішіндегі ең кең тарағаны, таудың төменгі белдеулерінде Тарбағатайдан Батыс Тянь-Шаньға дейінгі аралықта және Республиканың шөлді аймақтарында кездеседі.Ол сазды және құмды шөлдерде ,тастақты және қиыршық тасты жерлерде аласа таулардың беткейлерінде өседі. Оңтүстік облыстарға тән саз балшықтан құйған дуалдарда өседі. Біржылдық өсімдік. Көктемде гүлдейтін, көлемі мен қаулай өсуі көктем мезгіліндегі ауа-райына тығыз байланысты. Жаңбыр көп болған жылдары көкнәр қаптап кетеді,сабағының биіктігі 70 см-ге жетеді. Бұтағы көбейіп, гүлдеу мерзімі 1 айға созылады. Мұндай жылдары гүлдеген көкнәр үздіксіз бірнеше километрге дейін таралады. Шөлдерде ,тау арасындағы аңғарларда табиғатқа сән беріп тұрады. Алыстан қарағанда үлкен ашық қызыл түсті төсенішпен бүкіл алқапты жауып қойғандай көрінеді, құрғақшылық жылдары көкнәр өте аз және гүлдеу мезгілі қысқа болады, бұтақтанбайды. Бір немесе бірнеше гүл салады. Ауа -райы қолайсыз жылдары өте аласа, биіктігі бар болғаны 2-3 см, гүл мөлшері өзгермейді. Бұл түрдің сабағын қатты түк басқан, жапырағы қауырсын тәрізді бөлек сегметтерге бөлінген, тістері тарамдалған ұшында қылтанағы бар, желек саны төртеу. Бүршік кезінде олар бозғылт күлгін, жұмырлана тығыздалған. Ертеңгілік уақытта гүл ашады,екі тостағанша жапырақшасы түсіп қалаады, желектер бойларын түзейді.Олар ашық қызыл түсті, желектерінің түп жағы қою сия көк дақты анық қара жолақпен көмкерілген. Ашылған гүлдері үлкен (диаметрі 6 см-ге дейін), аталықтарының саны көп, өте жұқа, күңгірт жіпшелер және ұсақ тозаңқаптар көкшіл түсті. Көкнәр жәндіктермен тозаңданады, оларды гүлдердің ашық түсі және ашылған тозаңқаптардан желектерге себіліп қалатын көкшіл тозаңдардың көптігі тартады. Бір қызығы, ұсақ жәндіктер (шыбындар,жарғақ қанаттылар,ұсақ қоңыздар) тура желектерге қонады, ал үлкендері (аралар,кейбір қоңыздар) тура желектерге қонады. Пісіп жетілген жемістің пішіні сопақ, қабырғалы, жоғары жағы дөңгелек (диск) тісті,ұшын өте қатты қылтанақтар басқан. Тұқым саны көп, Ұсақ жеміс пісіп жетілген соң дискінің астыңғы жағынан пайда болатын арныйы тесік қуысы арқылы төгіледі. Көкнәрдің жер үсті бөлігінің құрамында алколоидтар бар, сондықтан ол құрғақ күйінде де, өсіп тұрған мерзімінде де улы. Құрамында 2-3% көкнәрі бар шөппен малдарды қоркетендіруге болмайды. Желектерінің пайдалы қасиеті бар. Халықтық медецинада көзді жууға, күн өтіп кеткенде (әсіресе балаларға), тері ауруларына қызылша, шешекке пайдаланады. Гүл жапырақшаларын жібек маталарды қарақошқыл, күлгін-сұр, қара түстереге бояуға және тәтті тағамдарды бояуға пайдаланады.<Қазақстан өсімдіктер әлемі/>

Дереккөздер
-----------
**Әуесхан Нұрғожақызы** (1943-2006) - 15 наурызда ҚХР Шыңжаң өлкесінде туған. Шыңжаң Жазушылар одағының органы «Шұғыла» журналында редакторлық қызмет атқарған. 1970 жылдардың басында әдебиетке өлеңдерімен жарқырай көрінген. Елуден артық өлең-толғаулары, қырықтай әңгімелері, оншақты повесть, бір романы жарыққа шықты. Шығармалары қытай, ұйғыр, қырғыз, моңғол тілдеріне аударылып басылды. «Ана арманы» (1985), «Қосылғандар» әңгімелер жинағы (1987), «Соңғы қар» романы (1992), «Сурет алдында» повестер жинағы (1996), «Махаббат па әлде қарғыс» әңгімелер жинағы (2001), «Көкжиек» (қытай тілінде), (2003) повесть, әңгімелер жинағы жарық көрген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Әуестік** — өмірдегі әр түрлі құбылыстарды көруге, сырын білуге қызыққан адам талабының нақтылы айқындалмаған бастапқы көрінісі. Әуестік сипаты мен орнықтылығына байланысты ұнамды не ұнамсыз болып келеді. Кейбір ұсақ-түйек жайттарға (біреудің жеке басының жағдайына, үй тұрмысының қандай екенін білуге) Әуестік жағымсыз, ұнамсыз қасиетке жатады. Адамға рухани азық боларлық нәрселерге (білімді молайта түсу, шеберлікті арттыру, т.б.) Әуестік жағымды болып табылады. Бұлардың қай-қайсысы да іштен туа бітетін қасиет емес, тәлім-тәрбиенің, адамның өзіндік санасының қалыптасуынан туындайтын ерекшеліктер. Әуестікті құштарлықтан ажырата білу қажет. Адамның ойы мен әрекетінің негізгі бағыт-бағдарына өзек болатын құштарлық қана оны көздеген мақсатына жетелейді.

**Әуестік** — бейімділік, құштарлық, зауықтану. Әуестік субъектінің сараланбаған, санада аңғарылмаған немесе санада жеткілікті түрде аңғарылмаған қажеттілігін білдіретін күй. Әуестік өтпелі құбылыс болып табылады, өйткені ондағы қажеттілік не өшеді, не санамен аңғарылып, нақты ниетке, арманға айналады. Әуестік психологиялық талдаудың өзекті ұғымдарының бірі. Әуестік — кісінің айналасындағы әртүрлі құбылыстарды көргісі, білгісі келген кезде туындайтын сана-сезімнің әлде де айқын аңғарыла қоймаған бастапқы көрінісі. Әуестік мазмұны мен даму деңгейі жағынан ұнамды не ұнамсыз болып келеді. Кейбір ұсақ-түйек жайттарға (біреудің жеке басының көпшілігіне, үй тұрмысының қандай екенін білуге әуестік — жағымсыз, ұнамсыз қарым-қатынастағы әдептілікке қайшылық туғызатын әуестік екендігі белгілі). Адамға рухани азық боларға қажетті нәрселерге әуестіктер (білімді дамытып қалыптастыру, іс-әрекетке шеберлікті арттыра беру, шаруашылыққа ептілікті, икемділікті және отбасындағы әдепті дағдыларды молайту, құрбы-құрдастар арасындағы байланысты нығайту сияқты т.б.) жағымды әрі қолайлы әуестіктер болып табылады. Бұлардың қай-қайсысы да іштен туа бітетін қасиет емес, бұлар тәлім-тәрбиенің, адамның өзіндік санасының қалыптасуынан туындайтын ерекшеліктер. Әуестікті адам жанын көп жағдайда нұрландырып, құлпыртуға демеу болатын құмарлықтан ажырата білуіміз қажет. Өмірлік мәні терең, адамның ойы мен әрекетінің негізгі бағыт-бағдарына елеулі із қалдыратын құмарлық қана көздеген мақсатқа жетуге итермелейтін түрткі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Манап Исенұлы Толымбеков**. 1968 жылы 5 наурызда Жамбыл облысы Қордай ауданы
Красногорка ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Толымбеков Исен, марқұм, зоотехник болған. Анасы - Нақысбекова Роза, зейнеткер, оқытушы болған.
Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс
училищесінің «Радиациялық қауіпсіздік құралдары» факультетін (1991), инженер-химик; «Тұран-Астана» университетін бітірген (2010), мамандығы - «Ақпараттық жүйелер».
1985 жылдан - Саратов жоғары әскери инженерлік
химиялық қорғаныс училищесінің курсанты. 1991 жылдан - ҚазКСР Ғылым академиясының ядролық физика институтының радиациялық қауіпсіздік қыметының
дәрежелі инженері. 1993 жылдан - ҚР ¥ҚК органдарі ие
қызмет (Астана қаласы).
2008 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Премьер-министрі
Кеңсесінің Мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімінің меңгеруші.
Мерейтойлық медальдармен марапатталған.

Әскери атағы - полковник.

Хоббиі - спорт.

Үйленген. 2 қызы мен ұлы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**"Тотынама"** – хикаяттар жинағы. Үнді және Орталық Азия халықтарына ежелден мәлім. Әлемдік әдебиетте "Тотынаманың" 85 нұсқасы бар, оның 20-ға жуығы Ресей архивтерінде сақтаулы. "Тотынама" сюжеті қазақ арасына парсы әдебиеті арқылы еніп, кең тараған. Хикаяттың бір үлгісі 1892 ж. Қазан қаласында татар тілінде жарық көрген. Көтерген тақырыбы – әйел мекерлігі, олардың түрлі қулық-сұмдықтары туралы оқиғалар.

"Тотынама" – циклдену процесінен өткен шығарма, сюжет тұтастығы екі тотының басты кейіпкері Хұжастені жеңіл мінезден сақтап қалу әрекеті негізінде көрініс тапқан. "Тотынамада" бірде 52, бірде 70 түннен тұратын хикаяттар баяндалады. Оның халықтық және авторлық нұсқалары бар. Хикаяттың санскрит тіліндегі "Шукасаптати" деп аталатын үлгісін В.И. Кальянова (1960), "Тотынама" атты З.Нахшаби жасаған авторлық нұсқасын Е.Э. Бертельс (1979, 1982) орыс тіліне аударған. Орыс тіліндегі алғашқы нұсқа Ғ.Сармурзиннің тәржімалауымен 1970 ж. "Тотының тоқсан тарауы" деген атпен, соңғы үлгі Ә. және Т.Қоңыратбаевтардың аударуымен 1991, 2005 ж. "Тотынама" деген атаумен қазақ тілінде шыққан.

Сілтемелер
----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
**Георг Зиммель** (1858—1918) — нeмic пәлсапашысы, әлеуметтанушысы.

Зиммель өмip философиясы ағымының өкілі ретiнде мәдениет пәлсапасының мәселелерiн қарастырды. Зиммелдің танымы бойынша «өмip» ұғымы шығармашылық қалыптасу процесi, оған iшкi толқыныс, сезiм қуаты мен рационалды құралдарды қолдану арқылы жетуге болады.

Өмiрдiң күрделi толқыныстары мәдениеттiң әрқилы формасында көpiнic табады. Зиммельдің өмip туралы, дара тұлғалардың ролi туралы көзқарасы Гете, Рембрант, Кант, Шопенгауер, Ницше туралы еңбектерiнде, басқа да мәдениеттiң тарихы мен пәлсапасы туралы көптеген эсселерiнде көpiнic тапты. Зиммель мәдениеттi рухани және практикалық еңбектiң нәтижесi ретiнде, өмip формасының саналы, нәзiк көpiнici деп таниды.

Зиммель үшiн мәдениет — өмip сүру формасы. Мәдениет пен өмiрдiң арасында түрлi саяси және мәдени қозғалыстарға ықпал етiп, қозғалысқа түcipep қайшылық бар. Зиммель пiкiрi бойынша шығармашылық бұлағы — тұлға, және оның таным қуаты. Сол таным, шығармашылық көру қуатына сәйкес түрлi мәдениет «әлемi» қалыптасады: дiн, пәлсапалық ғылымдар, өнер, т.б. Оның барлығы өзiнiң ерекшелiгiмен мәдениеттануда көpiнic табады.

Зиммелдің мәдениеттану туралы толғаныстары, оның негiзi «Мәдениеттану ұғымдары мен трагедиясы» (1911 — 1912), «Қазiргi мәдениеттегi конфликт мәселесi», «Мәдениет трагедиясы туралы ұғым», т.б. еңбектерiнде көpiнic тапқан.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Тосынқұм** – Шалқарнұра тауының солтүстігінде, Торғай өзенінің орта ағысында жатқан құмды массив.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысының Жангелді ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Торғай өзенін бойлай 66 км-ге созылып жатыр, ені 21 км шамасында. Ауданы 820 км2. Барханды-төбешікті құмдардың салыстырмалы биіктігі 2–10 м. Көпшілік жерін арна тәрізді сортаңды ойыстар тілімдеген. Грунт сулары 2–5 м тереңдікте (минералдылығы 1,5 – 5 г/л) жатыр.

Өсімдігі
--------

Құм төбелерде еркек шөп, боз, т.б. өсімдіктер өседі. Мал жайылымы. Құмды өңірінде қыстаулар (Қарақұдық, Түйемойнақ, т.б.) мен елді мекендер (Жыңғылды, Қарғалы, т.б.) орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Георг Фридрих Бенеке** (нем. *Georg Friedrich Benecke* 1762—1844) — көбіне ортағасырлық неміс әдебиетімен айналысқан неміс филолог-германисті.

Өмірбаяны
---------

Георг Фридрих Бенеке 1762 жылдың 10 маусымында Бавария жерінің Мёнксрот қаласында дүниеге келген. Жоғары білімін Геттинген университетінде Христиан Готлиб Гейненің оқушысы болып алды. Кейін, 1814 жылы сол университтің профессоры атанды. Г. Ф. Бенекенің ғылыми зерттеулерінің көпшілігі ағылшын және көнегерман тілдері мен әдебиеттеріне қатысты болды. Бенекенің жетістіктерінің біріне көнегерман әдебиетінің академиялық дәрістер пәніне айналуы жатады. 

Оның «Beiträge zur Kenntniss der altdeutschen Sprach und Litteratur» (2 том, Геттинген, 1810 - 32) атты еңбегінде бірінші томында Бодмеров миннезингерлер басылымына қосымша ретінде, ал екінші томында Нейдхарт фон Ройенталь және Штрикердің «Pfaffe Amis» өлеңдері қамтылады. 

Георг Фридрих Бенекенің іждағатымен Ульрих Бонердің "Асыл тас" «Edelstein oder Fabein» (Берлин, 1816), Рудольф из Эмстің "Варлаам және Иосафат" (Кенигсберг, 1818) және Вирнт фон Графенбергтің «Vigalois» (Берлин, 1819) кітаптары сол кездің едәуір жақсы сөздігімен жарық көрді. 

Георг Фридрих Бенеке 1844 жылдың 21 тамызында Геттинген қаласында дүние салды.

Таңдаулы еңбектері
------------------

• Beyträge zur Kenntniss der altdeutschen Sprache und Litteratur, 1810.

• Minnelieder. Ergänzung der Sammlung von Minnesingern, Геттинген 1810.

• Der Edel Stein / getichtet von Bonerius, aus Handschriften berichtigt und mit einem Wörterbuch versehen, Берлин 1816.

• Wigalois von Wirnt von Gravenberch, Берлин 1819.

• Iwein. Der Riter mit dem Lewen von Hartmann von Aue, (with Karl Lachmann), Берлин 1827.

• Wörterbuch zu Hartmanns Iwein, 1833.

• Mittelhochdeutsches Wörterbuch (with Wilhelm Müller and Friedrich Zarncke, қайтыс болғаннан кейінгі басылым; Лейпциг 1854-66, 4 бөлім).

Дереккөздер
-----------
Көбелектердің сирек кездесетін түрі. Орта Азия мен Қазақстан шөлдерінің жергілікті түрі.Қарақұмнан (Репетектен),Мойынқұмнан (Шу өзенінің орта ағысынан), Сарыесік-Атырау шөлінен (Iле өзенінің ескі жырасынан) табылған. Сонымен қатар оның солтүстік-шығысқа қарай Зайсан көлінен табылуы мүмкін. Ақ сексеуіл өскен құмдарда тіршілік етеді, көбіне сусымалы құм белестері арасындағы сайларда түрлішөптесінді өсімдік терде кездеседі. Кей жерлерде кәдімгі түр, бірақ дараланып кездеседі. Жылына бір рет ұрпақ береді.Қуыршақтары көктемде шығады, ол ақ сексеуіл бұтағында қоректеніп,сонда тіршілік етеді. Қуыршақтары келер қыстың ортасы немесе аяғына дейін үзілісте болады. Түрдің өсіп-өркендеуі ақ сексеуіл өркеніне байланысты. Түр Репетек қорығында қорғалады. Оңтүстік Балқаш маңында сексеуілді орман қорығын ұйымдастырса дұрыс болар еді.Ол үшін, ең алдымен, бұл түрдің солтүстік шөл жағдайындағы биологиясы мен экологиясын зерттеу қажет, республикадағы таралуын анықтау керек.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Георгий Свиридов** - орыстың кәсіби музыка өнеріне зор үлес қосқан ірі қайраткер. 1935-1940 жылдарда А. Пушкиннің сөзіне жазылған вокалды цикл Г. Свиридов есімін елге тез танытты. Оның "Есенинге" атты поэмасы, революцияға арналаған "Патетикалық ораториясы" орыс музыкасының аса құнды туындыларына айналды. Г. Свиридовтың Б. Пастернактың сөзіне жазылған "Қар жауғанда" және "Курск әндері" атты кантаталары, Р. Бернстің сөзіне жазылған әндері, С. Есениннің сөзіне жазылған вокалды циклдері - кәсіби музыка қорына қосылған, қайталанбас, құнды шығармалар.

Дереккөздер
-----------

Музыка: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. - Алматы: Атамұра, 2011.-176 бет, ноталы. ISBN 978-601-282-256-4
**Георгий Георгиевич Спицын**  (1902 жылы, қазіргі Горький облысы, Бор ауылы - 7 мамыр 1948 жыл) — КСРО көмір өнеркәсібін ұйымдастырушы дамытушылардың бірі, КСРО шығыс аудандары көмір өнеркәсібінің көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары.

Өмір жолы
---------

1921 жылдан бері КПСС мүшесі. 1919 жылдан бастап Смолепск губерниясында уездік, губерниялық, комсомол комитетінде жауапты қызметтер атқарады. 1933 жылы Мәскеу тау кен институтын бітіргеннен соң Мәскеу түбіндегі көмір бассейніне жұмысқа кіреді. 1937 жылы Донбастағы «Шахтерскантрацит» тресі басқарушысы, 1938 жылдан бастап «Ростовуголь» комбинатының бастығы болды. Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағанды көмір комбинатын басқарды. 1946-48 жылдары КСРО шығыс аудандары көмір өнеркәсібінің көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары қызметін атқарады.

Марапаттамалары
---------------

Георгий Георгиевич Спицын бұл өнеркәсіп түріінің өнімділігі мен сапасын арттырғаны үшін Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдарымен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Уголь для победы.
2. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987
**Георге Георгиу-Деж** (Gheorghiu-Dej) (8.11.1901-19.3.1965) – румын жұмысшы қозғалысының, РХР-дің мемлекеттік және саяси қайраткері. Жұмысшы отбасында туған. Революциялық қозғалысқа жастайынан белсене қатысты. 1930 жылдан РКП-нің (Румыния Компартиясы) мүшесі, 1932 ж. теміржолшылар кәсіподақтары бас советінің мүшесі әрә осы кәсіподақтар ОК секретары. 1933 ж. Теміржолшылар мен мұнайшылар ереуілін ұйымдастырғаны және оның жетекшісі болғаны үшін 12 жыл айдауға кесілді. 1935 ж. Георгиу-Деж РКП ОК мүшелігіне сырттай сайланды. 1944 ж. Августа тұтқыннан қашып шықты. Ел азат етілгеннен кейін 1944-48 жж. қатынас жолдар, өнеркәсіп және сауда министрі болды. 1945 жылдан РКП ОК Бас секретары, ал 1948-54 жж. румыния жұмысшы партиясы (РЖП) ОК секретары, 1948-52 жж. Министрлер Советі председателінің 1-орынбасары, 1952-55 жж. министрлер советінің председателі, 1955 жылдан РЖП ОК Бірінші секретары және РХР Мемлекеттік советінің председателі (1961 жылдан). Георгиу-Деж екі рет Социолистік Еңбек Ері (1951, 1961) атағын алған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы