Координаттар: 39°44′56″ с. е. 126°24′17″ ш. б.﻿ / ﻿39.74889° с. е. 126.40472° ш. б.﻿ / 39.74889; 126.40472 (G) (O) (Я)

**Солтүстік Корея** (ресми атауы **Корей Халық Демократиялық Республикасы**, **КХДР**, кор. 조선 민주주의 인민 공화국) — Шығыс Азиядағы Корей түбегінде орналасқан мемлекет. Жер көлемі — 121,2 мың км². Халқы — 26 000 000 адам (2023). Негізгі халқы — корейлер. Бірнеше мың қытайлар да тұрады. Ресми тілі — корей тілі. Тұрғындарының көпшілігі будда дінін ұстанады, Конфуциандықты, христиан дінін ұстанатындар да бар. Астанасы — Пхеньян қаласы (2,3 млн.). Конституция бойынша, КХДР "Чучхе идеясын басшылыққа алған егеменді социалистік мемлекет". КХДР 1948 жылдың 9 қыркүйегінде халықтық-демократиялық мемлекет ретінде құрылды. Заң шығарушы органы — Жоғары халық жиналысы. Ким Чен Ын 2011-ші жылдың 29 желтоқсанынан бастап елдегі жетекші партия Еңбек партиясының Бас хатшысы және 2012-ші жылдың 12 сәуірінен бастап КХДР Қорғаныс к-тінің төрағасы болып табылады. 

Ұлттық мерекелері: 

* 9 қыркүйек — КХДР-дің құрылған күні,
* 15 сәуір — Ким Ир Сеннің туған күні (1912 жылы, Күн мерекесі),
* 16 ақпан — Ким Чен Ирдің туған күні.

Ақша бірлігі — вон. Ел аумағы әкімшілік жағынан 9 провинцияға, 2 орталыққа бағынатын қалаға бөлінген.

Табиғаты
--------

КХДР, негізінен, таулы ел. Солт. жағында Корей таулары орналасқан. Түбектегі ең биік тау осы елде (Пэктусан жанартауы — 2744 м). Басты өзендері: Амноккан және Туманган. Климаты теңіздік, континенттік және муссондық. Қаңтардағы орташа темп-ра –21С, шілдеде 22 — 26С.

Тарихы
------

КХДР-дің 1945 жылға дейінгі тарихы Корея Республикасымен ортақ (қ. Корея). 1945 ж. Корей түбегінің солтүстігінде КСРО әскерлері орналасқаннан кейін ел социализм орнату жолына түсті. 1946 ж. КСРО-ның көмегімен корей коммунистері Ким Ир Сен басқарған Уақытша үкімет құрды және жер реформасын жүргізе бастады. 1948 ж. 9 қыркүйекте КХДР ресми түрде жарияланды. КСРО өз әскерін түбектен алып кетті. 1950 ж. КХДР бұрынғы біртұтас елді біріктіру үшін Оңтүстік Кореяға басып кірді. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1950 ж. 25 маусымда КХДР агрессиясын айыптайтын және екі күннен кейін Оңт. Кореяға БҰҰ мүшелері тарапынан әскери көмек беретін қарарлар қабылдады. Оңт. Кореяға АҚШ, ал КХДР-ге Қытай еріктілері (1 млн-дай адам) көмектесті. КХДР жағына КСРО да көмектесіп, елдің ішкі аудандарын АҚШ авиашабуылынан қорғады. 1951 ж. екі жақ та шабуылдаушы күштерін сарқып, қорғаныстық соғыстарға көшті. 1953 ж. 27 шілдеде соғыс аяқталды. 20 ғ-дың 70-жылдарының басында және 80-жылдарының 2-жартысында КХДР үкіметі көршісіне елді біріктіру үшін келіссөз жүргізуді ұсынды, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. 1991 ж. желтоқсанда екі Корея мемлекеті бір-біріне шабуыл жасамау, ынтымақтастық орнату жөнінде келісімдерге келді. 1992 ж. ақпанда бірлескен декларацияға қол қойылды. КХДР-де қандай да бір шет ел азаматтарымен қарым-қатынас жасауға тыйым салынған. 1972 ж. президенттің атқарушылық қызметін қайта қараған Конституция қабылданып, ол бойынша корей халқы "Ұлы қолбасшыға", яғни Ким Ир Сен мен оның ұлы Ким Чен Ирге шексіз берілу рухында тәрбиеленуде. 1994 ж. Ким Ир Сен қайтыс болып, орнына ұлы Ким Чен Ир сайланды. 1996 — 97 ж. КХДР-де экономика құлдырап, елді аштық жайлады. БҰҰ мүшелері елге азық-түлікпен көмектесе бастады. Бірақ қазіргі таңда демокр. елдерге қауіп төндіріп, ядр. қару жасап жатыр деген желеумен АҚШ КХДР-ды "қауіпті елдер" тізіміне кіргізіп отыр.

Экономикасы
-----------

20 ғ-дың 50 — 60-жылдары КСРО-ның, Шығыс Еуропадағы социалистік елдердің, Қытайдың қайтарымсыз қаржылай, тех. материалдық көмектері арқасында ел экономикасы тез көтерілді. "Қалалар мен селоларда социалистік қайта құрулар жүзеге асырылғаннан" кейін (1958), елді индустрияландыру мәселесі шешілген соң (1970) КХДР-де идеол. тех. мәдени революцияларды жүзеге асыру мәселелері алға қойылды. Оңтүстік Кореямен арадағы шиеленістерге байланысты қорғаныс мәселелеріне үнемі көп көңіл бөлуіне тура келді. 20 ғ-дың 80-жылдарынан бастап ел экономикасы сырт елдерден тұйықтала бастады. Елдің қазіргі жылдық ұлттық табысы 21,45 млрд. АҚШ доллары көлемінде, жеке адамға шаққанда — 950 долл. Сыртқы қарыз — 9,8 млрд. долл. Экспортқа металдар, тоқыма өнімдері, ауыр машина өнімдері, жеміс-жидек шығарылады, мұнай мен мұнай өнімдері, құрал-саймандар, астық, көмір, тамақ өнімдері импортталып әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Қытай (импорттың 32,6%-ы), Жапония (экспорттың 27,9%-ы), ТМД елдері, Оңтүстік Корея, Германия, Италия, Иран.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Korea, North // Britannica Book of the Year 2014 —  London: Encyclopedia Britannica, Inc. 2014. — P. 642. — ISBN 978-1-62513-171-3.
2. ↑  DPR Korea 2008 Population Census National Report. Pyongyang:  DPRK Central Bureau of Statistics (2009). Тексерілді, 19 ақпан 2011.
3. ↑  National Accounts Main Aggregate Database.  United Nations Statistics Division (December 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 ақпан 2016.
4. 1 2  North Korean Economy Watch » GDP statistics. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қаңтар 2017. Тексерілді, 9 ақпан 2017. Hyundai Research Institute (South Korea)
5. ↑  https://expert.ru/v-mire/rozhdaemost-gosudarstvennogo-masshtaba/#:~:text=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%82,%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%2026%20%D0%BC%D0%BB%D0%BD%20%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Корей Халық Демократиялық Республикасы |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Азия елдері |
| --- |
|  |
| Егеменді елдер | 
Армения • Ауғанстан • Әзірбайжан1 • Бангладеш • Бахрейн • Бруней • Бутан • Біріккен Араб Әмірліктері • Вьетнам • Грузия1 • Жапония • Израиль • Индонезия3 • Иордания • Ирак • Иран • Йемен2 • Камбоджа • Катар • Кипр1 • Солтүстік Корея • Кувейт • Қазақстан4 • Қырғызстан • Қытай • Лаос • Ливан • Малайзия • Мальдивтер • Моңғолия • Мысыр2 • Мьянма • Непал • Оман • Оңтүстік Корея • Өзбекстан • Пәкістан • Ресей4 • Сауд Арабиясы • Сингапур • Сирия • Тәжікстан • Тайланд • Түркия4 • Түрікменстан • Үндістан • Филиппин • Шри-Ланка • Шығыс Тимор |  |
|  |
| Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер | 
Абхазия • Қытай Республикасы • Оңтүстік Осетия • Солтүстік Кипр • Таулы Қарабақ Республикасы |
|  |
| Тәуелді және арнайыәкімшілік аймақтар | 

|  |  |
| --- | --- |
| Аустралия | 
Кокос (Килинг) аралдары • Кристмас аралы |
|  |
| Қытай | 
Гонконг • Макао |
|  |
| Ұлыбритания | 
Акротири мен Декелия • Үнді мұхитындағы Британия аймағы |

 |
|  |
| 1 Жүргізілген шекара бойынша жартылай Еуропада немесе толықтай Азияда. 2 Африкада. 3 Океанияда. 4 Еуропада. |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Жапон теңізі бойындағы елдер |
| --- |
|  |
| 

Жапония • Корей Халық Демократиялық Республикасы • Корея Республикасы • Ресей
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер |
| --- |
|  |
| БҰҰ мүше елдер | 

|  |  |
| --- | --- |
| Жартылай мойындалған | 
Армения · Израиль · Кипр · Қытай · Корей Халық Демократиялық Республикасы · Корея Республикасы |

 |
|  |
| БҰҰ мүше емес елдер | 

|  |  |
| --- | --- |
| БҰҰ мүше бір елімен болсын мойындалған | 
Абхазия · Косово · Солтүстік Кипр Түрік Республикасы · Палестина · Сахара Араб Демократиялық Республикасы · Оңтүстік Осетия · Тайвань |
|  |
| БҰҰ мүше емеселдермен мойындалған | 
Таулы Қарабақ Республикасы · Транснистрия |
|  |
| Мойындалмаған | 
Сомалиленд |

 |

 |

 |

 |