recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**SoundCloud** (ағылш. *sound cloud* — дыбысты бұлт) — ресми түрде жарияланған музыкалық информацияны кеңейтуге арналған онлайн-платформа және сайт.

Тарихы
------

SoundCloud жобасымен жұмыс 2006 жылы Стокгольмде басталды, бірақ компания оны тек 2007 жылы Берлинде тіркеді.
SoundCloud компаниясын құрушылар: дыбысорежиссёрі Алекс Льюнг (нем. *Alex Ljung*) және музыкант Эрик Вальфорс (нем. *Eric Wahlforss*).

Жобаның сайты ресми түрде 2008 жылы қазан айында шықты.

Бір екі айдан кейін жоба алда келе жатқан әрі музыкат пен табынушылар арасында қарым қатынасқа түсетін музыкалық платформа - MySpace компаниясымен жарысқа түсті Эксперттердің ойынша алғашқыдағы осындай талпыныс көптеген лейблдер мен танымал музыканттарды қызықтыра түсті.

Алғашқыда, музыканттар өзара тректерді бөлісетін сайт құру мақсатталған, алайда кейінірек жоба музыканы дистрибтауға арналған бағалы каналға айналды.

2009 жылдың сәуір айында SoundCloud компаниясы Doughty Hanson & Co қорынан 2,5 млн еврога еншілес қаржыландыру алды. 

2010 жылдың мамыр айында SoundCloud миллион жазылушылары жайлы жариялады.

2011 жылы қаңтарда Union Square Ventures және Index Ventures компаниялары 10 млн АҚШ долларымен қаржыландыратыны жайлы ресми түрде жарияланды..

2011 жылы 15 маусымда SoundCloud  5 млн жазылушының тіркелгені жайлы және  Эштон Кутчер мен Гай Осериге тиесілі A-Grade Fund жағынан инвестиция жайлы мәлімдеді .

Мүмкіндіктер
------------

SoundCloud сайтының негізгі ерекшелігі әрбір жазбаны ерекше URL коды арқылы басқа танымал желілерге (мысалы Twitter, Facebook) орнату болып саналады), ал MySpace сайты тек өзіндік сайтта ғана тыңдауды құптайды. Сондай ақ SoundCloud қосымша виджеттермен де танымал, оларды пайдаланулышар сайтында немесе блогында қолдана алады..

SoundCloud APIға басқа программалар арқылы өлеңді жегуді дәне сақтауға тыйым салмайды.. Осы арқылы программа iOS, Android және Windows Phone арасында танымалдылыққа ие болды.

SoundCloud арқылы музыканың кез келген мезетіне комментарии жазуға болады.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  SoundCloud Мұрағатталған 29 маусымның 2012 жылы.
2. 1 2 3  *Mike Butcher.*
3. 1 2  SoundCloud: «облачный» склад аудиофайлов
4. 1 2 3 4  *Eliot Van Buskirk.*
5. ↑  SoundCloud получит финансирование от Index и Union Square
6. ↑  *Юрий Ильин.* Удвоение ВВП.  Звуки.ру (24 января 2012). Тексерілген 24 января 2012. .
7. ↑  SoundCloud — универсальная сеть для музыкантов Мұрағатталған 2 наурыздың 2011 жылы.
**Арна Медиа** — ұлттық ақпараттық холдингі акционерлік қоғамы. .

ҚР Үкіметінің 2008 жылы 3 шілдедегі №668 "Арна Медиа" Ұлттық ақпараттық холдингін, "Ұлттық ғылыми технологиялық "Парасат" холдингін, "Ұлттық Зерде" ақпараттық-коммуникациялық холдингін құру туралы қаулысын орындау бойынша құрылды. Құкықтық мәртебесі: ұлттық холдинг. Қызметі: заңды тұлғаларды акциялар пакеттерін (қатысу үлесі) басқару, ҚР ақпараттық кеңістіктің бәсекелік қабілетін арттыру үшін қолайлы жағдайлар жасау.

"Арна Медиа - Ұлттық ақпараттық холдингі"-нің құрамына кіретін компаниялар: "Қазақстандық телекоммуникациялар" (КАТЕЛКО), "Қазтелерадио" АҚ, "Хабар" агенттігі АҚ, "Қазақстан" РТРК АҚ, "Егемен Қазақстан" респубикалық газеті АҚ, "Казахстанская правда" респубикалық газеті АҚ, "Қазақ ақпараттық агенттігі" Ұлттық компаниясы" АҚ, "Жас өркен" ЖШС, "Қазақ газеттері" ЖШС, "Arna Media Production" ЖШС, "Arna Media Services" ЖШС. Бірден-бір акционері: ҚР Үкіметі. 

"Арна Медиа - Ұлттық ақпараттық холдингі" басқармасының мүшелері: Байжанов Ерлан Баскарманың төрағасы, Сұлтанғазин Әнуарбек Басқарманың мүшесі (Басқарма төрағасының орынбасары), Жанақанов Қайсар Басқармасының мүшесі (Басқарма төрағасының орынбасары). Мекенжайы: 010000, Астана қаласы, Республика даңғылы 18. Байланыс тел: 8 (7172) -97-43-26, 97-43-01.

Үкіметтің 2010 жылғы 5 мамырдағы № 378 Қаулысымен холдинг таратылып, акциялары Байланыс және ақпарат министрлігіне берілді.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
2. ↑  "Арна Медиа» ұлттық ақпараттық холдингі" акционерлік қоғамының кейбір мәселелері туралы
Iveta Benesova at 2008 RG 1
Ивета Мельцер (1983 жылдың 1 ақпан айында Чехословакия, [Мост]]та дүниеге келген) – чехиялык кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-25-ші ракетка.

Жетістіктері
------------

* Жеке сында әлемдегі экс-25-ші ракетка.
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы (барлығы – 16).
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 4 дүркін жеңімпазы (барлығы – 8).
* Жұптық сында әлемдегі экс-17-ші ракетка.
* Жұптық аралас сында (миксте) Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (Уимблдон-2011).
* Жұптық сында Үлкен шлемның 1 дүркін 1/4 финалисты (US Open-2011).
* Чехия ұлттық командасының құрамасында Федерация Кубогының 2 дүркін жеңімпазы (2011, 2012).
* Жұптық сында Orange Bowl-1998 турнирының 1 дүркін 1/4 финалисты.

Жалпы Ақпарат
-------------

Әкесінің аты Властимил, анасының аты Ирена. Ивета екі ағайынды қыз баланың бірі, ұлкен апасының аты Ирена.  

7 жасынан бастап тенниспен шұғылданады. Теннис секциясына әкесі алып келген екен.  

1998 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Мартин Фассати.   

Бенешова солақай, екі қолымен де ұрады. Бекхенді өте жақсы қойылған. Грунт пен хардта өнер көрсеткенді ұнатады.  

2012 жылдың 14 қыркұйек айында жұптық аралас сындағы серіктесіне – австриялық Юрген Мельцерге тұрмысқа шықты.  

Ивета чехиялық және ағылшын тілдерін толық игерген.

Спорттық карьерасы
------------------

Жыл соңындағы рейтингі  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Жыл** | **Жекерейтингі** | **Жұптықрейтингі** |
| 2012 | 81 | 36 |
| 2011 | 54 | 29 |
| 2010 | 60 | **21** |
| 2009 | 37 | 34 |
| 2008 | 43 | 35 |
| 2007 | 119 | 34 |
| 2006 | 60 | 35 |
| 2005 | 54 | 38 |
| 2004 | **36** | 63 |
| 2003 | 140 | 130 |
| 2002 | 81 | 190 |
| 2001 | 190 | 335 |
| 2000 | 641 |  |
|

Турнирларда Өнер Көрсету
------------------------

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету  

Жеке сында WTA турнирлердің финалы (8)  

Жеңістер (2)  

Жеңілісі (6)

Жұптық аралас сындар (микстар)
------------------------------

Жұптық аралас сында (микста) Үлкен шлем турнирлердің финалы (1)   

Жеңісі (1)

Турнирлерге Қатысу Тарихы
-------------------------

Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету

Сілтемелр
---------

* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com Мұрағатталған 7 ақпанның 2015 жылы.
* www.fedcup.com Мұрағатталған 4 мамырдың 2016 жылы.
**Әубәкір Ақылбайұлы** (1881, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Шыңғыстау мекені - 1934) - ақын, әнші, сазгер. 

  

Абайдың Ақылбайдан туған немересі. Абайдың тәрбиесінде болған. Әзіл, мысқыл, әжуа, сықақ өлеңдер жазған. Әубәкір өлеңді қолмақол суырып та, жазып та шығарған. "Мамай батыр", "Әнет бабаң", "Ақтабан шұбырынды", "Оралбай мен Керімбала", "Әреке мен Береке" дастандарының, "Шыңғыстау" поэмасының авторы. Халық арасында Әубәкірдің "Көкен қалқам", "Әліпби", "Әубәкірдің әні", "Дариға" атты әндері жиі айтылады. 

Шығармалары Орталық ғылыми кітапхана мен Семейдегі Абайдың республикалық мұражай-қорығы қорында сақтаулы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Қожакеев Т. Адам. Қоғам. Сатира. А. 1980
3. ↑  Әуезов М. Абайтанудан жарияланбаған материалдар, А. 1988
4. ↑  "Абай", Энциклопедия, А. 1995.

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Тәкен Сал Байғұттыұлы** (1860, Қордай ауданы Сұлутөр өңірі – 1908, Қордай ауданы Сұлутөр) – белгілі ақын, сазгер, әнші. 

  

Арғы бабасы Жылқайдар – қалмақ жаугершілігі тұсында асқан ерлік көрсеткен айтулы батыр, ұрпақтар ұғымында киелі жан саналып, артында мол аңыз қалған. Жылқайдардың екі немересі Мүлкаман мен Қонай да – ата жолын қуған батырлар. Баршаға аты мәлім Қордай батыр Мұлқаманның ұрпағы. Тәкен сал да осы әулеттен өрбіген. 

Әлмен ақын: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *«Сақалы жоқ Тәкеннің үш мұрты бар, Өзі жақсы жігіттің үш жұрты бар. Қой мен жылқың белгілі. Тәкен байғұс, Көкала аттан бөлек не құтың бар?»* | » |

 – деп кемсіткенімен Тәкеннің әкесі Байғұтты әжептәуір ауқатты кісі болған. Ел аузындағы аңызға қарағанда, Тәкен сал бөгде жұртты аралағанда Көкала атын бір құлаш жібек матамен тұсап әкелгенде, әлгі матаны сұрамайды екен. Тәкен сал жүйрік баптап, бәйгеге қосуға құмар болған. Жетісу көлеміндегі ас пен тойдан қалып көрмеген. Кезінде оның Көкала сәйгүлігінің даңқы өз атағынан кем тарамаған.

Шығармашылығы
-------------

Тәкен салдың мұрасы бізге түгел жетпеген. Көп айтыстарынан жазылып қалғаны – Әлмен қызбен айтысы. 

* «Қоянды, Желсаз жайлауы-ай»

* «Жүрдім ойлай»

* «Ой жайлау» секілді Тәкен сал әндері халық арасында кең тараған. Тәкен салдың Шалтан, Нәрметқұл деген ұлдарынан тараған ұрпақ Сұлутөр өңірінде тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Айтыс, 1 т. А. 1988;
3. ↑  Ысқақбай М. Шығарма шырайы – шындық, А. 1994.
4. ↑  Тараз энциклопедиясы

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Андрей Геннадьевич Сидельников** (8 наурыз 1980, Мәскеу) — ресейлік және қазақстандық футболшы, қақпашы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Спартак Мәскеу" клубының түлегі. 1998-2000 жылдары фарм клубта біраз ойында алаңға шықты. Негізгі құрамда бір рет те ойнамастан, 2001 жылы "Динамо" (Минск) клубына ауысты. 

Кейін Ресейдің түрлі клубтарында ойнап, 2008 жылы "Ақтөбеге" ауысты. Сол жылы-ақ Қазақстан чемпионы, Қазақстан кубогы, Суперкубогы иегері атанды. Чемпионат соңында "Ақтөбе" мен "Тобыл" бірдей көрсеткішпен мәреге жетті де, чемпион анықтау үшін қосымша ойын өткізді. Матч пенальтилер сериясына дейін жалғасты. Сидельников Жұмасқалиевтың соққысын қайтарып, "Ақтөбе" Қазақстан чемпионы атанды.

2015 жылдың басында "Ордабасыға" ауысты. Бірақ Сергей Бойченко бұған негізгі құрамды бере қоймады да, жыл соңында клубтан кетті.

2016 жылғы маусымды "Қайратта" өткізді. Өткізді деген аты ғана, жыл бойы команда қақпасын Владимир Плотников қорғап, Сидельников қосалқы құрамда қап кетті, чемпионат ойындарында тек бір кездесуде ғана алаңға шықты.

2017 жылы "Ақтөбеге" оралды. Бір маусымнан соң келісім шарты аяқталып, еркін агент боп қалған 38 жастағы қақпашы карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама

11 тамызда 2010 жылы Сидельников Қазақстан құрамасында бірінші ойының өткізді, олар Оманға қарсы ойнап 3-1есебімен ұтты.

Соңғы ойынын Юрий Красножанның тұсында 2015 жылы 6 қыркүйекте сырт алаңда Ирландияға қарсы өткізді.

Жетістіктері
------------

«Ақтөбе»
* Қазақстан чемпионы (3): 2008, 2009, 2013
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2010, 2014
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (2): 2011, 2012
* Қазақстан суперкубогы (2): 2010, 2014
* Қазақстан кубогы (1): 2008

«Қайрат»
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2016
* Қазақстан кубогы (1): 2016

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Казахстан добился победы над Оманом

Сілтемелер
----------
**Андрес Эскобар Сальдарриага** (ис. *Andrés Escobar Saldarriaga*; 13 наурыз 1967, Медельин, Колумбия — 2 шілде 1994, сол жерде) — колумбиялық футболшы, Колумбия құрамасында ойнаған қорғаушы. Қаза боларынан 10 күн алдын 1994 жылғы әлем біріншілігінде АҚШ-пен ойында өз қақпасына гол соғып алған.

Биографиясы
-----------

Эскобар "Атлетико Насьонал" клубының қорғаушысы болған. 1990 жылғы әлем біріншілігің алдында Швейцарияның "Янг Бойз" клубында ойнады да, туған командасына қайта оралды. 1988 жылы Либертадорес кубогының иегері атанды.

Эскобар екі әлем чемпионатына қатысты (1990, 1994). 

1994 жылы Колумбия құрамасы топтық турнирдің алғашқы екі ойынында жеңіліп қалды. Екінші турда Эскобар АҚШ-пен ойында автогол соғып алды да, құрама 1:2 есебімен ұтылып қалды. Топтық турнирден соң Эскобар командаластарымен бірге Колумбияға қайтып келді. 2 шілде күні оны бұзақылар атып өлтірді. Футболшының денесінен кейін 6 оқ табылыпты (кей деректерде 10). Әрбір атқан сайын қылмыскерлер "Гол!" деп айғайлапты. 

Кінәлі ретінде қолға түскен Умберто Муньос Кастро әуелде 43 жылға сотталды. 2001 жылы мерзімі 26 жылға дйеін қысқарды да, 2005 жылы тәртібі жақсы деген сылтаумен босатылды.

Жетістіктері
------------

* Либертадорес кубогы: 1989
* Колумбия чемпионы: 1991, 1994
* Америкааралық кубок: 1989
* Америка кубогының финалисі: 1991
* Колумбияның күміс жүлдегері: 1988, 1990

Дереккөздер
-----------

1. ↑  World Cup: 25 stunning moments … No7: Andrés Escobar's deadly own goal / The Guardian

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net · Find a Grave |
|  |
| Нормативті бақылау | 
LCCN: no2010036729 · VIAF: 108026890 |

 |
Леонид Максимович Леонов, 1929 жыл
**Леонид Максимович Леонов** (31 мамыр 1899 жыл, Мәскеу - 8 тамыз, 1994 жыл, Мәскеу) - орыс жазушысы, драматург, Ресей Федеративтік Республикасының еңбек сіңірген енер қайраткері, академик, Социалистік Еңбек Ері. 

Оның «Борсықтар», «Ұры», «Мұхитқа жол», «Орыс орманы» т. б. романдары, «Қасқыр», «Шапқын», «Аптын кұйме», «Бұрқасын» пьесалары кеңінентаныс. «Шапқын» пьесасы қазақ тіліне аударылған. 

Жазушы Абай шығармаларын зер сала оқып, қазақақынының өлеңдеріндегі жаңа түр мен мазмұн мәселөлеріне ерекше мән берді. Л. «Абай» («Жұлдыз», 1964, № 10), «Достық жаршысы» («Қазақ әдебиеті», 1971, 26 мамыр»), «Таңғажайып талант иесі» («Семей таңы», 1985, 10 тамыз) атты материалдарында жазба қазақ әдебиетінің қалыптасу жолындағы Абайдың жолбасшылық қызметін жоғары бағалап, оны «өз халқының темірқазық жұлдызы» деп атады. А
қынның *«Менсінбеуші ем наданды. Ақылсыз деп қор тұтып. Түзетпек едім заманды, Өзімді тым-ақ зор тұтып»* деген өлең жолдарын тілге тиек ете отырып, Абайдың азаматтық ерлігін «ерен жүректілік» ретінде мақтан етеді.

Марапаттары
-----------

* «Орыс арманы» романы үшін Лениндік сыйлық

* «Шапқын» пьесасы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Артур Фрай** (ағылш. *Arthur Fry*, 19 тамыз 1931 жыл, Оватонна, АҚШ) — өнертапқыш, ғалым. Ол белгі қағаздарды (заметки) ойлап табушылардың бірі болып саналады. 2006 жылы бұл тауар жүзден аса мемлекеттерде сатылымға шығарылған.

Фрай Миннесотада дүниеге келіп, кейіннен Айовада және Канзас-Ситида өмір сүреді. Орта білімді ауыл мектебінен алады, химиялық технологияны Миннесота Университетінде зерттейді.

1953 жылы университетке түсумен қатар Фрай Зм-ге жаңа тауарлардың инженер-әзірлеушісі ретінде жұмысқа орналасады. Қызметтен кеткенше 1990 жылдардың бас кезіне дейін мансабының көп бөлігін ЗМ-де қызмет етумен өткізеді.

1980 жылдан бастап Фраймен ойлап табылған белгі қағаз АҚШ жерінің барлық бөлігінде сатылымға шығарылады, осылайша 1 жылдан соң бұл тауар Канада мен Еуропа нарықтарында пайда болады. 1999 жылы Fortune журналының шешімі бойынша белгі қағаз XX ғасырдың ең елеулі өнертабыстар қатарына қосылады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Geburtstage am 19. August at geboren.am
* Century of Innovation: The 3M Story Мұрағатталған 14 сәуірдің 2012 жылы. (PDF) — From the 3M United States website.
* Art Fry and the Invention of Post-it Notes Мұрағатталған 6 ақпанның 2007 жылы. — From the 3M United States website.
* Inventor of the Week Archive: Art Fry & Spencer Silver Мұрағатталған 14 қазанның 2007 жылы. — From the Lemelson-MIT program website.
* Prototype Online: Inventive Voices podcast featuring an interview with Art Fry — From the Smithsonian’s Lemelson Center for the Study of Invention and Innovation website.
* Bio of Art Fry, 3M — From the innovateEurope conference website.
* Fated To Love You official website from TTV
**Зәки Ахметұлы Ахметов** (4 мамыр 1928, Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұзынбұлақ ауылы — 17 желтоқсан 2002, Алматы) — кеңестік–қазақстандық аса көрнекті әдебиеттанушы-ғалым, профессор (1966), Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі (1983). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1978), І дәрежелі Ш.Уәлиханов ат. премия сыйлығының (1980), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік премияның лауреаты (1996) («Абай» энциклопедиясын жасаушылардың бірі ретінде).

Өмірбаяны
---------

ҚазМУ-ді бітірген (1947). 1947–50 жж. КСРО ғылым академиясының Ленинградтағы Шығыстану инстиутының аспирантурасында оқыды. Ленинград Мемлекеттік университетінде "Лермонтов және Абай" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғағаннан кейін, 1971–75 жылдары Қыздар педагогикалық инстиутында доцент, кафедра меңгерушісі, декан және Қазақ КСР ҒА Тіл және әдебиет институтының аға ғылыми қызметкері болды.

1965 жылы "Қазақтың өлең құрылысы" атты диссертациясын қорғап, филололгия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін иеленді. 1975 жылы Қазақ КСР ҒА корреспондент мүшесі. 1983 жылы Қазақ КСР ҒА академигі болып сайланды. 1975–81 жылдары Қазақ КСР ҒА М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты директорының орынбасары, директор болып қызмет істеді. 1976–84 жылдары Қазақ КСР ҒА Қоғамдық ғылымдар бөлімінің академик-хатшысы, 1984–86 жылдары Қазақ КСР Ғ А вице-президенті болды.

1985 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1986 жылы өмірінің соңғы күндеріне дейін М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер инстиутында әдебиет теориясы және әдебиеттану методологиясы бөлімінің, сондай-ақ Абайтану және жаңа әдебиет бөлімінің менгерушісі болды. Ахметов 10-нан астам монография, 400-ден астам мақаланың авторы. Оның жетекшілігімен 20-дан астам кандидаттық және докторлық диссертациялар қорғалған. 1996 жылы Халықаралық қоғамдық Айтматов академиясының академигі болып сайланды.

Еңбектері
---------

* Поэзия шыңы — даналық;
* Өлең сөздің теориясы, А. 1973;
* Абайдың ақындық әлемі, А. 1995;

Дереккөздер
-----------
Ж.Д. Құрманғалиева 2023 жылы
**Жанна Дулатқызы Құрманғалиева** (24 наурыз 1969 жыл, Ақжал кенті, Жарма ауданы, Семипалатинск облысы) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, 2022 жылдан бері Басқарма мүшесі – Л.Гумилёв атындағы Еуразия ұлттық университетінің ғылым, коммерцияландыру және интернационалдандыру жөніндегі проректоры.

Өмірбаяны
---------

1993 жылы М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті пәлсапа факультетін саясаттану мамандығы бойынша үздік бітірген. «Қазіргі заманғы ақпараттық технологиялар және масс-медиа» бағдарламасы бойынша маманданудан өтті (Жапония, 2004).

1993 жылдан ШҚО әкімі аппаратының ішкі саясат бөлімі қоғамдық-саяси жағдайларды болжау секторының бас
маманы, 1996 жылдың мамырынан ішкі саясат және әлеуметтік сала белімінің кеңес берушісі. 1996 жылдан
ШҚО әкімінің баспасөз хатшысы.

1998 жылдан ШҚО бойынша Ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының
бөлім бастығы.

2000 жылдан Қазақстан Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі электрондық БАҚ бөлімінің бастығы. 2002 жылдан Мәдениет және ақпарат министрлігі БАҚ департаментінің директоры.

2004 жылдан Қазақстан президенті баспасез қызметінің сектор меңгерушісі, бас инспекторы, 2005 жылдан басшысының орынбасары. 2008 жылдан Президент баспасөз хатшысының орынбасары.

2008 жылдың мамырынан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жауапты хатшысы.

2010 жылдан 2012 жылға дейін Мәдениет министрлігінің жауапты хатшысы болған. Мемлекет басшысының akorda.kz ресми сайты веб-тобының жетекшісі.

2012–2014 жылдары Мәдениет және ақпарат министрлігінің жауапты хатшысы, 2014–2016 жылдары Мәжіліс Аппаратының Ақпараттық-талдау орталығының меңгерушісі болған.

2016–2018 жылдары «Нұр Отан» партиясы төрағасы бірінші орынбасарының кеңесшісі және 2018–2019 жылдары Қазақстан Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік хатшысы хатшылығының меңгерушісі.

2019–2022 жылдары Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің төрағасы болған.

Жеке өмірі
----------

Әкесі — Құрманғалиев Дулат және Анасы — Құрманғалиева Күлжан (1939 ж. т.), зейнеткер, үйленген.

Фильмографиясы
--------------

20-дан астам деректі фильмдер сценарийінің авторы.

Марапаттары
-----------

* Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2006)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
2. ↑  Курмангалиева Жанна Дулатовна  (орыс.).  ПАРАГРАФ. Тексерілді, 26 маусым 2023.
**Венгр шығыстану мектебі** — әлемдегі Азия елдерін зерттейтін орталықтардың бірі. 

Түркітану мен Алтайтану саласында венгр ғалымдарының үлесі зор. Олар Ататүрікке тіл саласында реформа жүргізуге үлкен қолғабыс тигізді. Атап айтқанда Қунаш Игнац түрік диалектологиясының сөздігін жасады. Бирток Бела түрік халқының [[фольклорлық музыкасын зерттеудің негізін қалады. Туру Иожер, Дьюла Немет, Лигети Лайоштар әлемдік түркітануда аса ірі тұлғалар болды. Гольдзихер Игнац исламтану, Германиус Дьюла араб әдебиеті мен ислам құқығын зерттеу саласында іргелі еңбек жазған. Г.Лоринц, Ревицки, Эрази секілді венгр ғалымдары парсы ғазалдары мен Омар хайям шығармаларын әр кезеңде ағылшын, венгр тілдеріне аударып, Еуропаға таратты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Қосбөлтек** — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Көкбастау ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

Халқы
-----

Тұрғыны 690 адам (2009).

Ауыл тарихы
-----------

1929 жылы құрылған қазақ ауылы. Ауыл қазіргі темір жолдың үстіңгі жағында болған. Алғашында ол Исаев колхозы, одан кейін Мирзоян, Қызыл ту атты колхоз болып бірнеше рет өзгерген. 1939 жылы "колхоз өз-өзін асырай алмайды, болашағы жоқ" деп Оңтүстік Қазақстан облысының Ильич ауданына ауылдағы алпыс үй түгелімен көшіріліп, "Жаңа дала" колхозының құрамына енгізілген. Күйік асуынан асқан кезде осы өңірдегі екі төбе көзге ерекше көрініп тұрады екен. Содан оны жұртшылық бөле-жармай "Қосбөлтек" деп атап кеткен. Ауыл көшірілгенге дейін қос төбенің бір - Кенжебай, екіншісі Мәткәрім деген ағайынды ауқатты адамдардың есімдерімен аталып келген. Олардың ол төбе маңында бай-бақшасы болыпты. Оның жұрнағы әлі де бар. Ол кісілердің ұрпақтары Теріс ауылында тұрып жатыр. Бәйімбет осы сайдың басындағы бұлақ басында отырған, бұлақ та сол кісінің атымен аталады.
Қазіргі кезде бұрынғы Қосбөлтек ауылының орны егістікке айналған. Ал, бүгінгі Қосбөлтек атанып отырған ауыл бұрынғы орыс переселендері қоныстанған Кастальевка атты поселке болатын. Ол да 1929 жылдары ауыл болып қоныстанған. Тәуелсіздік алғаннан кейін жер, су, ауыл аттарын қазақшалау кезінде Кастальевканың іргесінде жойылып кеткен ауыл атын иемденіп, 2004 жылы Қосбөлтек атанған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жуалы ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақбастау •
 Ақтасты •
 Ақтөбе •
 Ақтоған •
 Алатау •
 Амансай •
 Әбдіқадыр •
 Бақалы •
 Бауыржан Момышұлы •
 Бәйтерек •
 Дарбаза •
 Диқан •
 Ертай •
 Жаңаталап •
 Жұрымбай •
 Жылыбұлақ •
 Кәріқорған •
 Көктас •
 Көктөбе •
 Көлбастау •
 Көлтоған •
 Күреңбел •
 Күркіреусу •
 Қайрат •
 Қарабастау •
 Қарасаз •
 Қарасу •
 Қаратас •
 Қоңыртөбе •
 Қосбастау •
 Қосбөлтек •
 Қосмұрат •
 Қошқарата •
 Қызтоған •
 Қызыларық •
 Майбұлақ •
 Нұрлыкент •
 Рысбек батыр ауылы •
 Сұрым •
 Талапты •
 Тасбастау •
 Тәттібай Дүйсебаев ауылы •
 Теріс •
 Теріс-Ащыбұлақ •
 Түктібай •
 Шақпақ ата •
 Шақпақ •
 Шыңбұлақ •
 Ынтымақ 
 |

 |
Койпер белдеуіндегі белгілі нысандар
**Койпер белдеуі** - Күн жүйесінің сырт жағында Нептуннан әрі орналасқан диск тәрізді аймақ, мұнда кемінде 70000 кішкентай ғарыштық нысан айналып жүреді. Ол Күннен шамамен 4,5-7,5 миллиард километр қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ оның шынымен бар екенін 1951 жылы дәлелдеген Джерард Койпер атымен аталған.

Койпер белдеуін кейде Кеннет Эссекс Эджворт пен Джерард Петер Койпердің аттарымен Эджворт-Койпер белдеуі деп те атайды. Кеннет Эссекс Эджворт 1940 жылдары Нептун орбитасы сыртында мұздақты денелерден тұратын дисктің бар болуы мүмкін деген пікір айтқан, ал Джерард Койпер оның бар екенін дәлелдеген.

### Койпер белдеуі нысандары

Койпер белдеуі нысандары-Койпер белдеуіндегі ғарыштық нысандар (КЖН) деп атайды. Ең алғашқы КЖН (15760) 1992 QB1-ді 1992 жылы Гавай аралдарындағы Мауна Кеа обсерваториясында Дэвид С. Джеуит пен Джейн Лу деген астрономдар ашты. Ол Күннен 42 АБ қашықтықта орналасқан.

### Кьюбиванолар

**Кьюбиванолар** - Бірқатар КЖН-ның орбиталары Нептун орбитасымен кей жерлерде түйісуі мүмкін. Ал басқаларынікі Нептун орбитасынан алыс орналасқан. Мұндай КЖН-дарды кьюбиванорлар деп атайды. Макемаке, Квавар, Варуна, Хаос, Логос, Девкалион, Борасизи және Таронхайвагон секілді ергежейлі планеталар кьюбиваноларға жатады.

### Квавар (2002 LM60)

**Квавар** (2002 LM60) - осы күнге белгілі КЖН-ның ең үлкені. Мұны ең алғаш рет 1980 жылы суретке түсіріп, 2002 жылы астроном Майк Браун мен оның Калифорния технология институтындағы әріптестері оны КЖН ретінде таныды. Квавардың диаметрі шамамен 1287 км-ге тең және Күнді шамамен 288 жыл ішіндегі бір ай шығады.

### Койпер белдеуі қос нысандар

Койпер белдеуі қос нысандар - Койпер белдеуіндегі кейбір нысандар бір-бірін айналып жүреді. Мұндай КЖН-дар қос нысан деп аталады. "Хаббл" телескопы мен кейбір қуатты жерге орнатылған телескоптар Койпер белдеуіндегі бірнеше қос нысанды анықтайды.

### 1998 WW31

1998 WW31 - Койпер белдеуі бинары. Бұл S/2000(1998 WW31)1 деген өз айымен бірге бинар жүйесін түзеді. 1998 WW31 1998 жылы ашылып, мұның айы 2001 жылы байқалды.

### 90482 Оркус

**90482 Оркус** - Квавардан үлкенірек. Оны 2004 жылы Майкл Браун (Калифорния иехинституты), Чад Трухильо (Егіздер обсерваториясы) және Давид Рабинович (Йель университеті) ашты. Оркус Күннен шамамен 45 АБ қашықтықта орналасып, Күнді шамамен 247 жылда бір айналып шығады.

### Седна

Седнаны да Оркусты 2003 жылдың 14 қарашасында анықтаған астрономдар тобы (Браун, Трухильо және Рабинович) ашты. Седна - Күнді 135 миллиард (86 АБ) қашықтықта, Күн жүйесінің ең салқын аймағында айналып жүретін планета тәрізді нысан немесе планетоид. Седна планетоиды қызғылт түсті. Бұл - Күн жүйесіндегі Марстан кейінгі екінші ең қызыл нысан.

*28978 Иксон*- осы күнге белгілі ең үлкен КЖН-дарының бірі және болашақ ергежейлі планета. Ол 2001 жылы ашылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ғалам. Энциклопедия/Қазақ тіліне аударған Д. Алипбаева. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012 жыл.
**Хазарлар** («*ал-ха­зар*», *ко­за­ре*) — түркі текті, этникалық топ. Негізінен Ауғанстан мен Пәкістанның орталық бөлігінде тұрады,
(таулы Хазаражат аймағы, сондай-ақ Герат, Қандағар, Нангахар және Бадахшан провинциялары). Сонымен қатарр Иранда (Шығыс Хорасан)да тұрады. Жалпы саны 8-12 млн.

Тілі
----

Олар дари тіліне жақын тілде сөйлейді, моңғол тілдерінен алынған көптеген сөздер.

Діні
----

Сенушілер – шииттер.

Этимологиясы
------------

Хазарлардың негізін моңғол тілдес көшпенділер құрады, олардың этногенезіне түркі және иран тайпалары да қатысты. Хазарлар Шыңғыс хан мен оның мұрагерлерінен қалған әскери қоныстанушылар ұрпақтары болса керек. 19 ғасырдың аяғында ауған әмірі Абдуррахман көшпелі ауғандардың (пуштундардың) көмегімен Хазаражатты басып алып, оларға жазғы жайылымдық жерлерді бекітті.

Кәсібі
------

Негізгі дәстүрлі кәсіптері егіншілік және мал шаруашылығы. Қолөнерден – тоқымашылық, мата жасау, ұсталық, тері, т.б.бар. Хазарлардың бөлек топтары көшпелі немесе жартылай көшпелі өмір салтын жүргізеді.

Өмір салты
----------

Рулық бөлініс, әсіресе, хазаражат хазарлары арасында сақталды: негізгі тайпалар шейхали, бесуд, дайзангилер, урузгандар, джгурилар, дайкунтилар, фулади, якауланг. Хазарлардың этникалық бірігуі күшеюде. 

Ауылдары 4 бұрышында мұнаралары бар қыш қабырғамен қоршалған. Ауқаттылардың баспанасы – моңғол киіз үйі, кедейлердікі саман үйлер. Көшпелілер киізбен жабылған шатырда тұрады

Ерлер мен әйелдер киімі – көйлек пен шалбар. Ерлер де жеңсіз күртеше, кафтан, халат киеді. Әйелдер - кокошникке ұқсас бас киім, оның үстіне 2 шарф байлайды.

Хазар асханасына Орталық Азия, Оңтүстік Азия және Парсы тағамдары қатты әсер етеді. Дегенмен, арнайы тағамдар, пісіру әдістері және оларға тән әртүрлі пісіру стильдері бар. Олардың ас ішу этикеті бар. Олардың мәдениетінде қонақтарға арнайы ас әзірлеу дәстүрі бар.[

Музыкалық фольклор – зурна мен домбыраның сүйемелдеуімен орындалатын әндер мен билер; тойларда – әзілкештің көмекшісімен өнер көрсетеді. Театрландырылған қойылымдарда әйел рөлдерін ер адамдар сомдайды. Мереке күндері ат жарысын, палуан күресін, түйе жекпе-жегін ұйымдастырады. Табиғат күштеріне табынудың, анимизмнің қалдықтары сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Большая российская энциклопедия  Мұрағатталған 28 желтоқсанның 2022 жылы.
2. ↑  Хазарейцы
3. 1 2  народы мира / Хазарейцы

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Әлем халықтары |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Африканың орналасуыАфрика
 | 
Еуропаның орналасуыЕуропа
 | 
Азия орналасуыАзия
 | 
Солтүстік Американың орналасуыСолтүстік Америка
 | 
Океанияның орналасуыАустралия және Океания
 | 
Оңтүстік Американың орналасуыОңтүстік Америка
 |

 |

 |
**Абрам Ефимович Архипов (Пыриков)** -(27.8.1862 (15),Рязан облысы, Ресей империясы - 25.9.1930, Мәскеу) - кеңес одағының суретшісі, академик (1938 ж.). РКФСР халық суретшісі (1927 ж.).

1877-88 жылдары (үзіліспен) Мәскеудің кескіндеу, мүсіндеу және сәулет өнері училищесінде оқып, В.Г.Перовпен В.Д.Поленовтан сабақ алады. 1884-86 ж. Петебург көркем сурет академиясында оқиды. 1891 ж. "Передвижниктер" тобында болды. 1904 жылдан орыс суретшілер одағының мүшесі. 1924 жылдан АХРР мүшесі.

Архипов ХІХ ғасырдың 80-ші жылдарынан бастап шаруа тұрмысы көріністерінен сурет салған ("Көңіл сұрау", 1885 ж.ш. "Деревня иконшысы", 1889 ж. Третьяков галереясы).

90-шы жылдардағы суреттерінде Архипов орыс халқы мен туған табиғат сұлулығы жайлы оптимисттік көзқарастағы адамдардың ойы мен көңіл күйін, табиғаттың поэтикалық бейнелі көріністерінтүйіндеп сіреттеу арқылы бере білді. Мұнда ауа тынысы мен сәуле құбылысы сезіледі ("Ока үстімен" 1890, Третьяков галереясы, "Сең өтті", 1895, Рязан облыстық көркем мұражайы) Халықтың ауыр тұрмысы "Шойын құйма зауытындағы жалдамалылар" (1896 ж.), "Кір жуушылар" (1899, Третьяков галереясы), суреттерінде көрініс тапқан.

Архипов 1900-10 ж. орыс жерінің солтүстік табиғатын, 1910 ж. орыс шаруасы мен шаруа әйелдерінің портреттерін бейнелеген суретші осы жұмысын кеңес дәуірінде жалғастыра түсті. Бұл шығармаларында адам тұлғасы қажырлы, шат көңілде бейнеленіп, бояуы сәнділік жағынан үйлесімді әрі әрлі шыққан.

Архипов - көптеген кеңес суретшелерін тәрбиелеген ірі педагог.

Галерея
-------

|  |  |  |  |  |
| «Еділде» |  | «Кір жуушылар» |  | «Көктем мерекесі» |

Дереккөздер
-----------

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитеті** — Қазақстан КП Көкшетау облыстық партия ұйымының басқарма органы (1945-1991).

Көкшетау облысы 1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР құрамында Қарағанды облысының бір бөлігінен құрылды. Орталығы — Көкшетау қаласы.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитетінің бірінші хатшылары
------------------------------------------------------------

СТАЛИННІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 ж.)
* 03.1945-1948 — Алексей Купаев
* 1949-1952 — Айып Орашұлы
* 1952-1954 — Мәсімхан Бейсебайұлы

ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 ж.)
* 1954-1955 — Михаил Рогинец
* 1955-1960 — Алексей Клещев
* 1960-1962 — Семен Новиков
* 1963-12.1964 (*ауылдық*) — Александр Брыжин

БРЕЖНЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 ж.)
* 12.1964-03.1968 — Александр Брыжин
* 03.1968-01.1978 — Еркін Әуелбеков
* 01.1978-29.01.1985 — Оразбек Қуанышев
* 29.01.1985-7.06.1989 — Мақтай Сағдиев

ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (4.1985-1991 ж.)
* 7.06.1989-11.05.1990 — Қасым Тәукенов
* 11.05.1990-7.09.1991 — Жапай Әбутәліпов

Тағы қараңыз
------------

* Облыс әкімі

Әдебиет
-------

* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Семинария** (латынша *semіnarіum* — **ұя, орда**) — христиан діни қызметкерлерін және бастауыш, жартылай мектептерге мұғалім даярлайтын кәсіби оқу орындарының бір түрі. 

Семинария Батыс Еуропада 16 ғасырдың 2-жартысында ашыла бастады. Ал Ресейде (Санкт-Петербург) 1725 ж. славян, грек, латын тілдерінде Александр Невский діни]семинариясы ашылды. Олардың саны Ресейде біртіндеп өсіп, 1740 ж. 17-ге, 19 — 20 ғасырларда 58-ге жетті. Діни семинарияға негізінен діндарлардың балалары алынатын болды. Онда оқу мерзімі 6 жылдық болып белгіленді. Оқушыларға классик. гимназия көлемінде жалпы біліммен қоса психология, педагогика, философия тарихы пәндері бойынша да білім берілді. Мұғалімдер семинариясы алғаш Францияның Реймс қаласында 1684 ж. Германияның Галле қаласында 1695 ж. ашылды. Олар И.Песталоццидің идеясындағы элементарлық педагогика негізінде ашылып, бастауыш мектеп мұғалімдерін өндірістік типтегі оқытуға (есеп шығара білу, сурет сала білу, шығарма жаза білу) үйретуді басты принцип етіп ұстанды. Ресейде (Санкт-Петербург) 1786 ж. тұңғыш халық училищесі ашылды. Сол үлгіде Мәскеу, Қазан университеттері жанынан гимназиялар ашылып, әрі бастауыш мектептерге мұғалімдер, әрі университеттерге студенттер даярлады. Мұғалімдер семинариясының алғашқы жобасын К.Ушинский 1861 ж. жасады. 1870 ж. тұңғыш "Мұғалімдер семинариясының ережесі" қабылданды. Осы жоба бойынша қалалық және селолық семинариялар ашыла бастады. Ресей оқу ағарту комиссариаты 1875 ж. бекіткен "Мұғалімдер семинариясының әдістемелік нұсқауын" арнаулы орта оқу орындары Қазан төңкерісіне дейін қолданып келді. Ол ереже бойынша үздік оқушыларға стипендия тағайындалды, жоғары оқу орнына емтихансыз қабылданды, ал жалпы семинария түлектері жолдамамен жіберілген бастауыш мектепте 4 жыл мұғалім болуға тиіс болды. 

1920 — 30 ж. Кеңестік жоғары оқу орындарына түскен жастардың көбі, тіпті 1930 — 50 ж. аралығындағы әдістемеші ғалымдардың көпшілігі семинаристер еді.
*Басқа мағыналар үшін Қарасаз деген бетті қараңыз.*
**Қарасаз** (1993 жылға дейін – *Петровка*)— Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Қарасаз ауылдық округінің орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде, бұта аралас бетеге, қау, сұлыбас басым өскен қоңыр топырақты төбелі-жонды келген тау аңғарында орналасқан.

Халқы
-----

Тұрғыны 1983 адам (2009).

Тарихы
------

1993 жылы дейін "Петровка" деп аталып келген. 1961 – 97 жылдары картоп өсіретін Карл Маркс атындағы кеңшардың орталығы болып келген. Оның негізінде Қарасазда 1997 жылдан өндірістік кооператив және 40-тан астам шаруа қожалықтары құрылды.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшірлік-акушерлік пункт орналасқан. 

Теріс өзенінің күнгей бетіндегі саздауыт келген алқап бұрын Қарасаз аталған. Өткен ғасырдың бас кезінде Украинадан жер іздеп жөңкеіле көшкен шаруалардың бір бөлігі осында келіп үй сала бастаған. Жылдар өте елді мекеннің көлемі ұлғайып, поселкіге айналды. Ауылды переселендер өздерінің көшбасшысы Петровтың атынан атайды. 1993 жылы ауыл тұрғындарының бастамасымен тарихи атауы қайтарылған.

Ауыл маңы табиғаты
------------------

**Бәйгелді бұлақ** - ауылдың батыс жағындағы бұлақ. Ілгеріде Бәйгелді есімді ықпалды кісі осы бұлақтың басында қоныстанып отырған деседі.

**Жұмаділ бұлақ** - ауылдың күн батысы жағында ағып жатқан бұлақ. Ол Жұмаділ деген елге танымал кісінің осында қоныстанып отыруына байланысты аталған.

**Ұры бұлақ** - ауылдан екі шақырым жерде ағып жатқан бұлақ. Ілгеріде бір атақты ұры осы бұлақтыан су ішіп тынығып жатқан жерінен қолға түсіпті. Сондықтан, бұлақ осылай атылп кетіпті.

**Қызыл дала** - ауылдың солтүстік-батыс жағындағы кең алқап. Оның солтүстігінде Жетітөбе орналасқан. Бұл алқап мамыр туа қызғалдаққа бөленіп, алыстан қып-қызыл болып алаулап көрінеді. "Қызыл дала" деп аталуы содан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жуалы ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақбастау •
 Ақтасты •
 Ақтөбе •
 Ақтоған •
 Алатау •
 Амансай •
 Әбдіқадыр •
 Бақалы •
 Бауыржан Момышұлы •
 Бәйтерек •
 Дарбаза •
 Диқан •
 Ертай •
 Жаңаталап •
 Жұрымбай •
 Жылыбұлақ •
 Кәріқорған •
 Көктас •
 Көктөбе •
 Көлбастау •
 Көлтоған •
 Күреңбел •
 Күркіреусу •
 Қайрат •
 Қарабастау •
 Қарасаз •
 Қарасу •
 Қаратас •
 Қоңыртөбе •
 Қосбастау •
 Қосбөлтек •
 Қосмұрат •
 Қошқарата •
 Қызтоған •
 Қызыларық •
 Майбұлақ •
 Нұрлыкент •
 Рысбек батыр ауылы •
 Сұрым •
 Талапты •
 Тасбастау •
 Тәттібай Дүйсебаев ауылы •
 Теріс •
 Теріс-Ащыбұлақ •
 Түктібай •
 Шақпақ ата •
 Шақпақ •
 Шыңбұлақ •
 Ынтымақ 
 |

 |
**Жакоб Абраам Камиль Писсарро** (фр: *Jacob Abraham Camille Pissarro*; 10 шілде, 1830 жыл – 13 қараша, 1903 жыл) — француз кескіндемешісі, импрессионизм негізін салушылардың бірі. 1855-1861 жылдары Париждегі Сюис академиясында оқыды. Дж.Констебль, К.Коро, Ж.Ф.Милле өнерлерінің ықпалында болды. "Лувесьендегі почта күймесі" (1870,Париж,Лувр), "Айдалған жер" (1874,Мәскеудегі Бейнелеу өнері музейі) атты суреттерінде табиғат көріністері үлкен сезімталдықпен шынайы бейнеленген. Оның "Руан.Боэльде көпірі" (1896,Париж,Дюран Роэль қоры), "Париждегі Монмартр бульвары" (Ленинград Эрмитаж пейзаждарында болмысты жан-жақты терең түйсіну байқалады. Ол импессионистер бірлестігін құруға және өзінен кейінгі шеберлерді баулуда үлкен үлес қосты. Офорт, литогр.саласында да еңбек етті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
Көп ет беріп, жақсы төлдейтіндіктен шаруашылықтарда танымалдылыққа ие
**Ірі ақ шошқа** – тез жетілетін тұқым.

Тұқымның пайда болуы
--------------------

Жергілікті кеш жетілетін шошқаны қытай және көп торайлы неаполитан, португалия шошқаларымен күрделі будандастыру арқылы 19 ғасырда Англияда шығарылған. КСРО-ға Англиядан әкелінген бұл тұқым селекция нәтижесінде түбегейлі өзгеріп, отандық ірі ақ шошқа тұқымы пайда болды.

Қасиеттері мен пайдаланылуы
---------------------------

Мұның тегінен айырмашылығы – сүйегі мықты, торайды көп табады, әр түрлі табиғи жағдайға көнбісті. КСРО-да өсірілетін шошқа санының 86%-ы осы тұқымның үлесіне келеді. КСРО-да Ірі ақ шошқаның етті, етті-майлы және майлы түрі өсіріледі. Сүйек бітімі ірі, тұрқы ұзын, аяғы етсіз тік, жоны жұмыр әрі жалпақ, кеудесі кең әрі омыраулы, терісі мен түгі қалың әрі жылтыр, түсі ақ. Әр түрлі табиғат жағдайына көнбісті, тез жерсінеді. Қабаны 300 – 350 кг, мегежіні 200 – 250кг тартады. Бір торайлағанда салмағы 1,2 – 1,4 кг 10 – 12 торай табады. Екі айлығында енесінен бөлінген торайдың салмағы 18 – 19 кг болады. Бұл тұқым бордақылаудың қай түріне де жарамды. Ет үшін жеделдетіп бордақылағанда 6 айға дейін әр торай ота есеппен тәулігіне 770 г қосып, 100 кг тартады. Қосқан салмағының әр килограмына 3,9 – 4 азық өлшемі жұмсалады. Ұрпағына өз қасиетін жақсы береді. КСРО-да таза күйінде өсірілген және басқа шошқа тұқымдарын жақсартуға пайдаланады. Қазақстанның шошқа өсіретін шаруашылықтарында көбіне мұның будандары өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.
**«Kazakh Tourism» ұлттық компаниясы» АҚ** — Қазақстандық туризмді дамыту мақсатында құрылған ұлттық компания. 

«Kazakh Tourism» ҰК» АҚ-ның жалғыз акционері - Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті болып табылады.

Тарихы
------

"Kazakh Tourism" ұлттық компаниясы" Үкіметтің 2017 жылғы 14 шілдедегі № 428 қаулысымен Жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын акционерлік қоғам ретінде құрылды. Компания қызметінің негізгі нысанасы болып халықаралық көрмелерді ұйымдастыру және өткізу, балалар мен жасөспірімдер туризмін дамыту, келу туризмінің ағысын көбейту, медициналық туризмді дамыту, жәрмеңкелер, аукциондар, ел имиджін ілгерілетуге бағытталған іскерлік және ойын-сауық іс-шараларын ұйымдастыру, ҚР заңнамасына сәйкес сыртқы экономикалық және инвестициялық қызмет және басқа да қызмет түрлері айқындалды.

Басқарма төрағалары
-------------------

1. Рашид Талапұлы Күзембаев (2017-2019)
2. Ержан Мәлікұлы Еркінбаев (2019-2021)
3. Талғат Жолдымұратұлы Аманбаев (2021-2023)
4. Қайрат Серікұлы Сәдуақасов (2023 жылдан бастап)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Kazakh Tourism" ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамын құру туралы
**Қолаңса**. Қолтық терлегенде шығатын жағымсыз сасық иіс. «... кірден, қолақсадан арылып, тері көздері ашылады» (Б. Елқондиев, Жүзу.).
«Қолаңса» сөзінің қазақ тіліндегі мағынасы бертінде пайда болған деуге дерек жоқ емес. Кейбір түркі тілінің өзінде, әсіресе, якуттарда «келөһүн» немесе «холоңсо» сөздері біздің тіліміздегі «тер» мағынасында қолданылады. Якуттарға бұл сөз моңғол не тунгус-маньчжур тобындағы тілдерден ауысуы ықтимал. Маньчжур тілінде: қолоңсу — тер, терлеген мағынасына нұсқайды. моңғолдарда «хөлс», қалмақ тілінде «көлсн» дыбыстық құрамдағы сөздер де «тер» деген ұғымға ие.
Көрсетілген деректерді салыстыра келгенде, сөздің алғашқы түбірі моңғол, қалмақ тілдеріндегі «хөлс», «көлен» тұлғалары, ал тұңғыш мағынасы «тер» деп ұғынып, якут, маньчжур тілдерінде тұлғасын жұрнақ арқылы өзгерткенмен мағынасын сақтаған да, ал қазақ тілінде мағынасы басқарақ болып қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Тұтыну** – өндірістік, қоғамдық тұтынудың қорытынды сатысы: өнімді, игіліктерді, тауарларды, көрсетілетін қызметтерді қоғамдық қажеттердің қанағаттандырылуы үшін пайдалану.

Тұтыну ұдайы өндіріс циклінің ақырғы кезеңі болып табылады. Тұтынылатын игіліктердің арналу мақсатына қарай өндірістік тұтыну – өндіріс үдерісінде ресурстарды, яғни өнімді (тауарларды, бұйымдарды) дайындау барысында өндіріс құрал-жабдығын пайдалану. Мұнда өнім: шикізат, отын, энергия, машина, жабдық, т.б. өндіріс үдерісіне қайтадан пайдаланылады. Алайда өндіріс құрал-жабдығын өндіру жалаң мақсат болып табылмайды, ақырғы тұтыну заттарын ұдайы өндіру үшін құрал қызметін атқарады. Өндірістік тұтыну өніміне сұраныс тек тұтыну. тауарларына деген сұраныс көбейгенде ғана артады; бейөндірістік тұтыну – қоғамдық және жеке бастың тұтынуын қамтитын бейөндірістік саладағы тұтыну, яғни халықтың тұрмыстық қажеттерін қанағаттандыру үшін түрлі игіліктер мен көрсетілетін қызметтерді пайдалануы. Жеке бастың тұтынуына тамақ өнімдерін, киім-кешек, аяқ киім, мата, мәдени-тұрмыстық заттар, отын, электр энергиясын, тұрғын үй, т.б. сатып алуға жұмсалатын шығынмен бағаланатын материалдық игіліктерді тұтыну, сондай-ақ ақылы және ақысыз көрсетілетін қызметтерді коммуналдық, тұрмыстық қызметтерді, әлеуметтік қызмет көрсету салаларының қызметтерін тұтыну жатады; қоғамдық тұтыну – бейөндірістік саладағы мекемелер мен ұйымдар (білім беру, ғылым, денсаулық сақтау, басқару, т.б.) тұтынатын материалдық игіліктер мен қызметтерді қамтиды. Тұтыну ұдайы өндіріс үдерісінің ақырғы кезеңі ғана емес, сонымен бірге оны жаңарту үшін жаңа алғышарт та болып табылады. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің еңбек уәждемесі, белсенділігі, экон. мінез-құлқы кімнің, нені және қанша тұтынғанына байланысты. Қоғамдық игіліктерді тұтынудың көлемі, сапасы мен деңгейі ел экономикасының жалпы жағдайына және бюджеттің кіріс бөлігінің толығу дәрежесіне қарай айқындалады. Тұтыну өндірістің дамуына зор ықпал жасайды. Ол қоғамдағы әлеуметтік-экономика ілгерілеудің қуатты факторы да, кері кетуінің себебі де болуы мүмкін. Тұтыну адам капиталының қорлануын айқындайды, нарықтық экономиканың серпінін және өзін-өзі реттеуін қамтамасыз ететін тиімді сұранысты қалыптастырады. Қазіргі заманғы тұтыну жалпы эконмикалық өрлеу үрдісіне де, ондағы шаруашылықты жүргізу үлгілері эволюциясының алғы шарттарының пісіп-жетілуіне де, оның қоғамдағы өндіріс пен тұтынудың өзгермелі жағдайына ұдайы бейімделіп отыруына да қуатты жеделдетуші ықпал етеді деген пайымдауға сүйенеді. Бүкіл халықтың тұтынуы көлемінің ұлғаюы отандық өндірістің тұрақты өрлеуіне байланысты.

Тұтынудың құрылымын өзгерту
---------------------------

Тұтынудың құрылымын өзгерту - адамзаттың бай бөлігінің шектен тыс ысырап етуі, қоршаған ортаның бұзылуы мен табиғат ресурстарының сарқылуының себептері, энергетикалық және шикізаттық пайдалануды қысқарту, экологиялық таза технологияларды дамыту.Сондықтан кедей адамдар өмірге қажетті минималды мөлшерімен қамтамасыз етілмейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
*Басқа мағыналар үшін Алтынарық деген бетті қараңыз.*
**Алтынарық** — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Ақермен ауылдық округі құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Меркі ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей жерде.

Халқы
-----

Саны (2009, 2021)| 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 475 | ▼452 | 95,2 | 232 | ▲233 | 100,4 | 243 | ▼219 | 90,1 |

Ауылда бастауыш мектеп, фельдшерлік пункт бар. Бұрын бұл ауыл "Меркі асыл тұқымды мал зауытының 1-ші бөлімшесі атанған.

Ауыл тарихы
-----------

Алтын арық атауы - Алтын деген ананың есімінен туған. Ілгері уақытта Аспара мен Мықанды өзендерінің аралығында ботбай елінің Әлім-Жаныс руынан, Тұзақбай бидің шаңырағына Алтын есімді қыз келін болып түскен екен. Бұл шамамен қазақтың ашаршылық, қуғынға ұшыраған"Ақтабан шұбырынды" жылдарына сәйкес келсе керек. Сол кездегі Қорағаты өңірі ішінде Рысқұл, Тұзақбай би және басқа ауыл ақсақалдары тығырыққа тіреліп, қиыншылықтан шығатын жол таппай тұрғанда Алтын келін ел ағаларынан рұқсат сұрап, сөз алып: "Мықан өзеніне тосқауыл орнатып, сол арқылы қырға су шығарып егін егейік, барлық күш-жігерімізді осы іске бағыттайық. Тек сонда ғана төніп тұрған ашаршылықтан, жоқшылықтан құтыламыз" деген екен. Осыдан кейін барлық жиналған ақсақалдар осы сөзге тоқтап, билікті Алтын келінге беріпті.

Алтын келіннің тікелей басшылығымен Қылышбай, Әспет сияқты азаматтардың күшімен Аспара, Мықан өзендеріне байламта жасалып, 8 км-ге жуық арық қазып, екі жағына егін егіп, елді ашаршылықтан аман алып қалған. Міне, сол Алтын ананың қаздырған арығы әлі күнге дейін егіндік алқапты сумен қамтамасыз етіп отыр. Халқы үшін қызмет жасаған осындай абзал аналар ел есінде. Ауыл осыдан келіп Алтын арық атанған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
2. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Меркі ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақарал •
 Ақжол •
 Ақермен •
 Аққайнар •
 Ақкөз-Қайнар •
 Ақтоған •
 Алтынарық •
 Андас батыр •
 Арал қыстақ •
 Аспара •
 Беларық •
 Гранитогорск •
 Екпінді •
 Жамбыл •
 Жауғаш батыр •
 Жеміс-жидек •
 Интернациональное •
 Кентай •
 Кеңес •
 Қазақдиқан •
 Қайыңдысай •
 Қарасу •
 Қостоған •
 Құмарық •
 Қызылқыстақ •
 Қызылсай •
 Маханда •
 **Меркі** •
 Меркі (станция) •
 Меркі шипажайы •
 Мыңқазан •
 Ойтал (Ойтал а.о.) •
 Ойтал (Сарымолдаев а.о.) •
 Сарымолдаев •
 Сұрат •
 Сыпатай батыр •
 Талдыбұлақ •
 Тасөткел •
 Тәтті •
 Тәтті (станция) •
 Тескентоған •
 Тұрар Рысқұлов •
 Тұрлыбай батыр •
 Шалдуар •
 Шемен 
 |

 |
**Опциондық келісім** (лат. *optio — тандау, қалау*) — алдын ала жасалған лицензиялық келісім, бұл келісімге сәйкес лицензиат өзі назар аударған техника объектісімен неғұрлым ұзақ танысу құқығын алды. Әдетте, келісім ноу-хау беру кезінде жасалады, мұнда лицензиар лицензиялық келісімге қол қойылғанға дейін өндірістің құпиясын ашқысы келмейді, ал лицензиат мәні өзіне мәлім емес ғылыми-техникалық жетістікті сатып алғысы келмейді. Белгілі бір соманы төлегеннен кейін лицензиат техника объектісімен танысу, оны сынақтан өткізу құқығын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы