recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мәкілқожа Иманәліұлы Құланбаев** (22 наурыз 1926 жыл Алматы облысы, Жамбыл ауданы – 27 тамыз 1993 жыл Алматы) — кеңестік және қазақ кино және театр актері. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртісі. Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

Жалпы мәліметтер
----------------

Найман тайпасының Қаратай руынан.

Алматы театр училищесін (1945) бітірген соң Қызылорда облыстық қазақ драма театры труппасында қызмет атқарды. 1948 жылдан қазіргі Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры құрамында еңбек етті. 

Алғашқы рөлі Қуыршақ сатушыны (А.Толстой, "Алтын кілт") ойнап, актерлік талантын танытты. Құланбаев театр сахнасында Есен, Назарбек (М.Әуезов, "Еңлік – Кебек", "Алуа", Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы, 1984), Әбутәліп (С.Мұқанов, "Мөлдір махаббат"), Қоңқай (Ғ.Мүсірепов, "Ақан сері – Ақтоқты"), Махамбет (Ә.Әлімжанов, "Махамбеттің жебесі" бойынша), әл-Фараби (Ш.Хұсайынов пен О.Бодықов, осы аттас спектакльде), т.б. рөлдерді сахнаға шығарды. Кинофильмдерде ойнаған рөлдері: Бала ("Райхан"), Қаратай ("Менің атым Қожа", 1963), Ыдырыс ("Балалық шаққа саяхат", 1969), Ермат ("Алтын күз", 1978), Генерал-майор ("Қала қалқаны", 1979), т.б. Құланбаев Қазақ радиосында радио-қойылымдарға қатысып, балаларға арналған "Ойлан тап" атты радио ойынында Жұмбақ атай бейнесін жасады.

Марапаттары
-----------

* 1977 жылы «Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі» құрметті атағы берілген.
* 1983 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
* КСРОның «Құрмет белгісі» Орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Қазақстан жерінде халықтар өздерінің даму дәрежесіне қарай қолөнер кәсібімен де шұғылданды. Құмыра жасаушылардың, ұсталардың, ағашқа, сүйекке, тасқа өрнек салушылардың істеген заттарына халықтың сұранымы күшті болды. Саз балшық бұйымдар өндірісі ерекше дамыды. Отырар алқабында және Қаратаудың баурайларындағы қалаларда керамиканы өркендетудің қалыптасқан түрлері сақталған. Сырдарияның төменгі бойындағы қалалардан табылған саз балшықтан жасалған заттарда әсем өрнектер басым болды. Керамикадан кесе, тостаған, аяқ-табақтар, тағы да басқа ыдыстар жасалынып, сырты оюланып, неше түрлі қызыл, жасыл, сары, қоңыр түсті бояулар жалатылды. Аңдар мен құстар бейнеленген құйма ыдыстар тобы ынта қоярлық. Мәселен, Тараз қазбалары кезінде арыстан бейнелеген тамаша табақша шықты. Отырарда өсімдік ою-өрнегімен әшекейленген құмыра табылды.
Қазақстан жерінде халықтар өздерінің даму дәрежесіне қарай қолөнер кәсібімен де шұғылданды. Құмыра жасаушылардың, ұсталардың, ағашқа, сүйекке, тасқа өрнек салушылардың істеген заттарына халықтың сұранымы күшті болды. Саз балшық бұйымдар өндірісі ерекше дамыды. Отырар алқабында және Қаратаудың баурайларындағы қалаларда керамиканы өркендетудің қалыптасқан түрлері сақталған. Сырдарияның төменгі бойындағы қалалардан табылған саз балшықтан жасалған заттарда әсем өрнектер басым болды. Керамикадан кесе, тостаған, аяқ-табақтар, тағы да басқа ыдыстар жасалынып, сырты оюланып, неше түрлі қызыл, жасыл, сары, қоңыр түсті бояулар жалатылды. Аңдар мен құстар бейнеленген құйма ыдыстар тобы ынта қоярлық. Мәселен, Тараз қазбалары кезінде арыстан бейнелеген тамаша табақша шықты. Отырарда өсімдік ою-өрнегімен әшекейленген құмыра табылды.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. Ермұханова Х.К. Алматы: ШЫҢ-КІТАП, 2005
* Қазақстан тарихы (Анықтамалық құрал). Мұсабеков К.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2010.
* Қазақстан тарихы пәніне көмекші оқу құралы (Б.з.б. 2 млн. 500 мың ж. - б.з. XVIII ғ.) Исабек Б.Қ. Әбішова Г.С. Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2008
**Конгресстер Сарайы** (алб. Pallati i Kongreseve) Албанияның астанасы Тирана қаласында орналасқан ғимарат. Жыл сайын өткізілетін Festivali i Këngës ән байқауының басты алаңы болып табылады.

Тарихы
------

Конгресстер Сарайы Албаниядағы лейбористік партиясының тапсырысымен конференцияларды өткізу үшін арнайы салынған. Құрылыс жұмыстары 1982 жылы басталып, төрт жылдан кейін 1986 жылы аяқталды. Бұл ғимаратты салу үшін Албаниядағы ең беделді компаниялар шағырылды. Қазіргі кезде Конгресстер Сарайында конференциялар және түрлі мәдени шаралар өткізіледі.

Ғимарат
-------

Ғимараттың биіктігі 18-23 метр, ені 70 метр және ұзындығы 95 метр, жалпы аумағы шамамен 6650 шаршы метр. Ғимараттағы негізгі залдың сыйымдылығы 2100 адам, сонымен қатар, 150, 280 және 300 адамға арналған үш шағын зал орналасқан.

Дереккөздер
-----------

Координаттар: 41°19′09″ с. е. 19°49′19″ ш. б.﻿ / ﻿41.31917° с. е. 19.82194° ш. б.﻿ / 41.31917; 19.82194 (G) (O) (Я)
**Мануэль Паскуаль**(итал. Manuel Pasqual; 13 наурыз 1982, Сан Дона ди Пьяне, Венеция, Венето) — Италия «Фиорентина» командасының сол жақ қорғаушысы.

Карьера
-------

### Клубтағы карьера

Мануэль Паскуаль өз футбол өмірін «Дертона» клубында бастап, жыл соң *D сериясындағы* басқа командаға кетеді. Яғни оны *С1 сериясынан* «Тревизо» клубы сатып алады, бірақ мұнда Паскуальға камандасы жағынан ондай жақсы сенім болған жоқ, сондықтан да ол, не бары 2 матч ойнап шықты. 

2002 жылдың қаңтарында Мануэль *C1 сериясындағы* «Ареццо» клубына көшіп, бастапқы құрамда орнын нақтытып алды. Бірақ та, команда үшінші италиандық дивизионда соңғы орны алып, «Ареццо» үшін сезон қиын өтті. Уақыт өтті, және 2003-2004 жылдары арасындағы өткен сезон клуб "B сериясына" өтіп, Мануэль Паскуаль осы дивизионның ең үздік қорғаушы атағын алды. Содан, осы ойыншыға қатысты, "А сериясындағы" клубтардың қызығушылығы әлде қайда арта түсті.

2005 жылдың жазында, Джорджо Кьеллини атты ойыншы «Фиорентина» командасынан, «Ювентус» клубына кеткен соң, «Фиорентина» сол жақ қорғаушыны іздеп, Мануэль Паскуальды сатып алады. Осы кезде бірінші дивизион клубтарының арасында Мануэль атағы жылдар тарап кетті.

### Халқаралық карьера

Оның ең алғаш Италия үшін ойыны 2006 жылы,ойынның соңғы минуттарында Германияға қарсы болды. Сол кезде ол, әлем чемпионатына баратын ойыншылардың қатарында болды, бірақ осы кандидатураны Фабио Гроссо мен Джанлука Дзамбротта алып қойған

Дереккөздер
-----------

* Профиль dbfootballdatabase.com сайтында
* Профиль acffiorentina.it сайтында(қолжетпейтін сілтеме)
**Фельдмаршал** (нем. *Feldmarschal(k)*) – құрлық әскерлеріндегі жоғары әскери атақ. 16 – 19 ғасырларда кейбір Батыс Еуропа мемлекеттерін де (Ұлыбритания, Пруссия, Германия, Австрия – Венгрия, т.б.) жоғары генералдық шен дәрежесінде болды. Ол басқа елдердегі маршал атағына сай келді. Алғаш рет 16 ғасырда Австрияда, 17 ғасырда Пруссияда, 1699 жылы Ресейде (1917 жылы жойылды) енгізілді. Бұл атақ соғысты шебер жүргізген армияның бас қолбасшыларына, көрнекті әскери және мемлекет қайраткерлеріне, сондай-ақ кейбір шетел әскери қайраткерлеріне берілген. 1699 – 1917 жылы Ресейде барлығы 62 Фельдмаршал болды. Фельдмаршал атағы Ұлыбританияда және кейбір Еуропа елдерінде қазір де сақталып келеді.

Дереккөздер
-----------
**Қаратал** – Торғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Ұлытау тауының батыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Ұсабай қыстауы тұсында Жетіқыз (Қаражыланды) өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 37 км, 8 саласы бар. Ірілері: Танымбай, Айбас. Жағасы тік жарлы. Қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасиды, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзен аңғарындка шабындық пен жайылымдық жерлер және қыстаулар (Арпабұлақ, Қаратал, Ақмәмбет) бар. Суы ауыз суға және мал сурауға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Түркі-араб сөздігі** ("Китаб маджму тарджуман туркий уа аджамий уа маголий" - "Түркі, парсы және моңғол тілдерінің тәржімасы") - мамлюк қыпшақтарының сөйлеу тілін оқып үйрену үшін араб тілінде жазылған сөздік. Авторы белгісіз. Кейде "Хоутсма (осы сөздікті 1894 ж. неміс тілінде тұңғыш бастырушы) сөздігі" деп те атайды.  

Қолжазба не 1245ж (Хоутсма), не 1343 ж. (Флемминг) жазылып біткен. Көлемі 76 бет, түркше бөлімі 62 бет.   

"Түркі-араб сөздігі" - қазіргі қыпшақ тілдерінің тарихын зерттеп білу үшін құнды еңбек.

Тағы қараңыз
------------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

### Дереккөздер

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы, "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Қараспанды жаудыру**. Қазіргі тілімізде: 1. ақыр заманды төндіру, қауіп-қатерді өсіріп айту; 2. күдер үзіп, түңіле сөйлеу мағыналарында қолданылады. «Бұйра шаш қолы дірілдеп, пенснені кеңсірігіне орнықтырып алды да, қара аспанды жаудыра бастады» (М.Қаратаев, Далада.).
Бұл тұрақты тіркестің алғашқы сыңарының өзі де (қараспан) екі сөзден құралған деп ойларлықтай (қара және аспан). «Қараспан» сөзінің төркінін іздестіру де, («қара басу» сияқты) көп қиындық тудыруының себебі осында. Екі сөзден құралған деп қарасақ, оның теркіні тек түркі тілдері болмақ. Бірақ мұндай болжамға жібермейтін тағы бір тілдік дерек алдан шығып отыр. Иран (парсы) тілінде: һәрас — үрей, зәре, қорқыныш мағыналарын береді. Осы сөз түркі тілдеріне ауысып, «Қараспан» қалпына дейін өзгеруі де мүмкін. Олай болса «қараспанды жаудыру» тіркесі «үрей, қорқыныш жаудыру» деген түсінікпен бірдей.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
*Басқа мағыналар үшін Қарасор деген бетті қараңыз.*
**Қарасор** — Сілетітеңіз алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданы Қараағаш ауылынан солтүстік-батысқа қарай 16 км жерде, теңіз деңгейінен 21,7 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Созылыңқы келген көлдің аумағы 21,4 км2, ұзындығы 15,1 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 41,8 км. Батысы мен шығысы жарқабақты, қалған жағалаулары жайпақ. Онда қамыс шоғырлары өскен. Алабының басым бөлігі жыртылған. Жазда көл суы азайып, шалшықты батпаққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қарасу**, *Қырыққұдық өзегі* – Көксеңгірсор алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Біржан сал ауданы және Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Қырыққұдық ауылынан оңтүстік-батыста 8 км жерде алып, Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Қазанғап ауылынан төменде Көксеңгірсор көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 96 км, су жиналатын алабы 1200 км2. Жоғарғы аңғары айқын қалыптаспаған, ортаңғы және төменгі ағысында ені 1,5-2 км-ге дейін жетеді. Беткейлері құлама, кей жерлерінде тік жарлы. Жайылмасының ені 0,1-0,3 км. Арнасы Қырыққұдық ауылына дейін анық білінбейді. Орта ағысында ені 10-30 м, биіктігі 0,5-2 м, төменгі ағысында ені 15-20 м, биіктігі 2-5 м. Көп жылдық орташа су ағымы Қарасу ауылы тұсында 0,080 м3 /с. Сағасынан 43 км жоғарыда мал суаруға арналған ұзындығы 0,8 км, ені 20-50 м, тереңдігі 1 м-ге жететін кішігірім Шамған тоғаны бар. Тоған бөгетінің биіктігі 1,5 м.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қарасор деген бетті қараңыз.*
**Қарасор** – Торғай алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Жангелді ауданы Ақкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 13 км жерде, теңіз деңгейінен 98 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Дөңгелек пішінді келген көлдің аумағы 9,3 км2, ұзындығы 4,4 км, енді жері 3 км, жағалау бойының ұзындығы 16 км. Көлдің оңтүстік-батысында Ақкөл көлі жатыр. Қарасор арқылы Ұлы Жыланшық өзені ағып өтіп Ақкөл көліне құяды. Жазда көл суы азайып шалшықты батпаққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Адамда Жамбас астауы сүйектерінің қосылыстары бұл сүйектердің филогенез үрдісінде өзгеріп отыратын функционалдық жағдайлармен байланысты дамуын көрсетеді.Жоғарыда айтылғандай,4аяқты омыртқалардың горизонталды қалыпта жүретіндіктен ,олардың жамбас астауына көп ауырлық түспейді.Шеміршекпен байналысқан жекелеген сүйектер бірегей сүйекті түзіліске-
Жамбас сүйекке айналып қосылып-бітіседі де,синхондроз синостозға ауысады.Бірақ қасаға сүйектері араларындағы синхондроз,синостозға айналмай симфиз болып келеді.Жамбас сүйектері арасындағы жалпы қозғалтқыш онша емес(4-10 градус).
1.Сегізкөз-мықын буыны қатаң буындар типіне жатады, сегізкөзбен мықын сүйектерінің өзара жанасатын құлақша тәріздібуын беттерінен түзілген.
2.Қасаға симфизі, орта сызық бойында орналасып,екі қасаға сүйегін өзара байланыстырады.Бұл сүйектердің гиалинді шеміршек қабатымен жабылған бір-біріне қараған арасында талшықты-шеміршекті табақшаның ,негізі қаланған,онда әдетте 7 жастан бастап тар синовиалды саңылау жатады.
3.Lig sacrotuberale және lig.sacrospinale-әр жағында сегізкөзді жамбас сүйектен байланыстыратын екі берік сүйекаралық байламдар:
-tuber ischia
-spina ischiadica
Бұл сипатталған байламдар жамбас астауының артқы төменгі бөлімінде сүйек арқауын толықтырып, ұлкен және кіші шонданай тіліктерін аттас: Foramen ischiadicum majus et minus тесіктеріне айналдырады.
4.Жапқыш жарғақ-жамбасты жабатын фибриозды табақша.Ол қасаға сүйегінің осы жердегі жиектеріне бекіп, бұл науашықты бекіткіш тамырлар мен нервтің өтуіне арналған аттас өзекке айналдырады.
**Әулиеата уезі** – әкімшілік-территориялық бөлік. 1867 ж. 11 шілдеде жарияланған «Жетісу Сырдария облыстарын басқару жөніндегі уақытша ережеге» сәйкес Түркістан ген.-губернаторлығына қарайтын Сырдария облысы құрамында ұйымдастырылды. Батыста – Шымкент, шығыста – Жетісу облысының Верный, солт-те – Ақмола облысының Ақмола уездерімен шектесті. Орт. Әулиеата (қазіргі Тараз) қ. болды. Уезде 200 мың халық тұрды. Тұрғындардың саны 1897 ж. 300 мыңға жетті. Уездің жерімен Ташкент – Верный тракты өтті. 1914 ж. Арыс – Бурный т. ж. тармағы салынды. 19 ғ-дың соңына қарай патша өкіметінің қоныс аудару саясатына сәйкес уезде орыс, украин, неміс қоныстары құрылды. Оларға қазақтар иелігіндегі ең құнарлы деген жерлер кесіліп берілді. Оның үстіне 1870 жылдары Шығыс Түркістаннан қоныс аударған ұйғырлар мен дүнгендердің біраз бөлігі Ә. у-не орналастырылды. Уез орталығында 15 кәсіпорын: диірмен, тері өңдейтін зауыттар, т.б. жұмыс істеді. Тұрғындардың негізгі кәсібі мал ш. болып, тау бөктерлері мен Шу өз. бойындағылар егіншілікпен, бау-бақша өсірумен шұғылданды. 1916 ж. ұлт-азаттық қозғалыстың үлкен бір ошағы Ә. у-нде болды. Ақкөз батыр бастаған қозғалыс әскери күш қолдану арқылы басылды. 1917 ж. Ақпан төңкерісінен кейін уездегі жергілікті халық мүддесін қорғау мақсатында Ә. Кенесарин жетекшілік еткен Ұлттық кеңес құрылды. Жергілікті тұрғындар 1917 ж. қарашада құрылған Түркістан (Қоқан) автономиясына қолдаушылық танытты. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Сырдария облысы құрамында Түркістан АКСР-іне, 1924 жылдан Қазақ АКСР-іне енді. 1928 ж. жаңа әкімш.-терр. аудандастыру шаралары жүзеге асырылуына байланысты Ә. у. жойылды.
**Жамбас** – Іле Алатауының шығысындағы тау, Сарытау тауының ең биік жері (3294 м).

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерінде. Тауды Алабайтал және Бақай таулары қоршап жатыр. Ұзындығы мен ені 3 – 5 км.

Жер бедері
----------

Беткейлері тіктеу, құлама жартастарының биіктігі 13 м-ге жетеді. Солтүстігінен Асы өзені ағып өтеді.

Геологиясы, өсімдігі
--------------------

Палеозойдың дислокацияға ұшыраған гранит, құмтас, тақтатастарында астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Солтүстік беткейіндегі шатқалдарында шыршалы-қарағайлы орман кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жаманшоқы**, *Бүркітті* – Көкшетау антиклинорийінің солтүстік-батыс шегінде орналасқан шоқылы тау.

Геогрофиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Есіл және Айыртау аудандары жерінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 372 метр.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кейінгі девон кезеңінде (360–390 млн. жыл бұрын) пайда болған. Дальний атты интрузивті кешеніндегі ашық жатқан шағын плутоний. Көбіне орташа және ірі түйірлі сұр, қызғылт сұр биотитті және мүйіз тәрізді биотитті граниттерінен түзілген. Олар табиғат және шаруашылық-тұрмыстық факторлармен бірге осы жерде қалыптасқан жайсыз экология ахуалды айқындайды. Шоқы етегінде орналасқан Горный ауылының суы мен ауасы гамма-сәулелі және радонды, адам денсаулығына қауіпті деп саналады. Сондықтан шоқының аты «Жаман» деп аталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жаманты минералды суы** – Алматы қаласынан батысқа қарай 135 км жерде орналасқан шипалы су көзі. Алматы облысы Жамбыл ауданы Бесмойнақ ауылының солтүстік-батысындағы Жаманты өзенінің аңғарында, теңіз деңгейінен 1620 м биіктікте. Жергілікті халық оны «Қайнар арасан» деп атайды.

Сипаты, құрамы
--------------

Бұлақтар Жаманты өзенінің аңғарын кесіп өтетін, беті борпылдақ шөгінді жыныстармен жабылған тектоникалық жарықтардан шығып жатыр. Бұлақтардың жалпы су өнімділігі тәулігіне 235 м3, минералдылығы 0,4 – 0,7 г/л, температурасы – 26,3°. Суының құрамында сульфат, гидрокарбонат, кальций, натрий және денсаулыққа пайдалы микроэлементтер: ортокремний қышқылы (36 – 40 мг/дм3), фтор (3,7 – 5,0 мг/дм3) бар. Жаманты минералды суы аяқ, қол, жүйке, т.б. ауруларды емдеуге пайдаланылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
thmbthmb
**Жамантөбе** – орта ғасырлардан сақталған қоныс орны. Түркістан облысы Отырар ауданындағы Отырар қаласы орнынан шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан.

1969–1977 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ақышев Кемел) зерттеген. Кең көлемді қазба жұмыстары жүргізілмеген. Ортағасырлық қалалық мекендердің ғылыми жүйесі бойынша жамантөбе қонысы «алаңқайлы төбелер» түріне жатады. Ғылыми сипаттамасы сыртқы ерекшеліктері мен жер бетінен жиналған қыш үлгілеріне негізделген. Ескерткіш пішіні жағынан диам. 60 м, биікт. 5 м, үсті тегіс төбешік. Осы төбені айнала өтетін төменгі алаңның пішіні дөңгелек, диам. 160 м, биікт. 2,5 м. Зерттеу барысында табылған қыш ыдыстардың дені ернеуі созылыңқы жасалған құмыра сынықтары. Көршілес Отырар қаланың қышымен салыстыра отырып ғалымдар жамантөбе қонысын 8–10 ғ-ларға жатқызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Сөз мағынасы** — шындықтың (заттың, сапаның, қатынастың, қимыл-әрекеттің, қалыптың) белгілі бір құбылысының сөзде бейнеленуі. Сөз мағынасының грамматикалық және лексикалық түрлері болады. Грамматикалық мағына сөздің белгілі бір топқа (сөз табына) тән екендігін, басқа сөздермен тіркесу мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін, сондай-ақ оның түрлік өзгеріске түсу қабілетін (жіктелу, есептелу), сөз тіркесі мен сөйлем ішінде басқа сөздерге қатынасын айқындайды. Лексикалық мағына да жалпылықты білдіре беруі мүмкін (айталық, күлу, ыза болу, ашулану, ренжу — адамның психологиялық күйін білдіреді). Соған қарамастан, лексикалық мағынаның жеке қасиеті болатынын теріске шығаруға болмайды, өйткені келтірілген мысалдағы сөздердің әрқайсысына тән мағыналық айырмашылықтары бар. Полисемиялық құбылыс болғанда, лексикалық мағынаның ұқсас жайлары көп, бірақ олардың да тура және ауыспалы мағыналарының болатыны анық (жоғары-төмен, сұлу-келісті, қара (етістік)- қара (сын есім), ыржақтау-мәз болу т. б.). Сөздердің лексикалық мағыналары түсіндірме сөздікте белгілі бір контекстке байланысты нақтыланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
Гамильтон Уильям
**ГАМИЛЬТОН Уильям** (1788–1856) – ағылшын философы және логигі. Зерттеліп отырған заттың өмір сүру "жағдайын анықтау" ретінде танымды түсіне отырып, агностицизммен жақындасты және дәлелді шындықты теріске шығарды; "абсолютті нәрсе", яғни материалдық ақиқат, *Гамильтон* бойынша, әдеттен тыс жаңалық ашу арқылы ғана танылады. Канттан кейін априоризмді мойындады. Моральдік постулаттарды діни сенімнің негізі деп есептеді. Предикатты (Болжамды нәрсені сан жағынан анықтау) (квантификациялау) туралы ілімді логикаға еңгізіп, ойлануды теңестіруге, ал логиканы – есептеуге әрекет жасады; қазіргі математикалық логиканың ізашарларының бірі болды.

Негізгі шығармашылығы:
----------------------

"Метафизика мен логика жөніндегі лекциялар" **(4 т. 1859-60)**

*Дереккөздер*
-------------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" – Философиялық сөздік
**Гамбетта Леон Мишель** (2.4.1838, Каор - 31.2.1882) – француз саяси және мемлекет қайраткері. 

  

Екінші империяның кезінде Гамбетта буржуазия республикалық оппозиуияның сол қанат басшыларының бірі. 1869 жылы Заң шығаратын корпусқа сайланды. Оның сайлауда табысқа жетуі радикалды-демократиялық реформаны (Бельвиль бағдарламасын) ұсынуына байланысты еді. 1870-71 жылдары «Ұлттық қорғаныс үкіметінің» ішкі істер министрі. Буржуазия республикашылардың оңшыл топтарымен жақындасты. Үшінші республиканың бірінші он жылдығында Гамбетта буржуазия республикашылардың жетекшісі болды. Бертін келе бұрынғы демократиялық реформалар бағдарламасынан бас тартып, оппортунистік саясат жүргізді. Премьер-министр әрі сыртқы істер министрі (1881-82) болды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Гаметалар тазалығы ережесі.** Бірінші буында алынатын будандардың біркелкі болуы мен екінші буын ұрпақтарында белгілердің ажырау құбылысын түсіндіру үшін, Мендель гамета тазалығы болжамын ұсынды. Оның мәні-организмнің кез келген белгі-қасиетінің дамуын тұқым қуалау факторы, яғни ген анықтайды. Мысалы, раушангүлдің қызыл гүлділері мен ақ гүлділерін алып будандастырғанда, бірінші будандық ұрпақтың барлығы қызыл гүлді болған. Ол бірінші будан ұрпақта қызыл гүлді өсімдіктің доминатты ``А`` гені бар гаметасы мен ақ гүлдінің рецессивті ``а`` гені бар гаметаларының қосылуының нәтижесі болып есептеледі.Сондықтан олардың генотипінде гүлдің қызыл түсін де, ақ түсін де анықтайтын гендер болады.Бірақ қызыл түстің гені доминатты болғандықтан, бірінші ұрпақтың барлығы да қызыл гүлді болады.

1. ↑  Жалпы биология 10 сынып ISBN 978-601-293-067-2
**Жәнібеков атындағы көше**. Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, этнограф, тарих ғылымдарының кандидаты, елжанды
азамат, өнертанушы - Өзбекәлі Жәнібековтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 02.07.2008
№126 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/555 қаулысы) берілген. Жәнібеков Өзбекәлі (1931-1998) Түркістан облысы Отырар ауданы Сарықамыс аулында дүниеге
келген. Ол - қазақ халқының ұлттық мәдениетінің, ана тілінің, дәстүрі мен әдет-ғұрпының
жаңарып, дамүына елеулі үлес қосқан тұлға. Оның «Қазақтың ұлттық қол өнері», «Жаңғырық»,
«Уақыт керуені», «Жолайрықта», «Қазақ киімі», «Ежелгі Отырар», «Тағдыр тағылымы» еңбектері
жарық көрген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1300 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жәпек Түктіқұртұлы,Тоқтығұрұлы** (18 ғасырдың басы)- Жетісу өлкесін Жоңғар басқыншыларынан азат етуге қатысқан батыр, Шапырашты руының ту ұстаушысы. Халықтық шежіре деректері бойынша осы рудың Есқожа аталығынан шыққан Қарасай батырдың баласы Түрікпеннің немересі. Оның ерлігі Бұқар жыраудың "Қалданменен ұрысып..." деген толғауында, 1928 жылы Ұзынағаш стансасының тұрғыны Үмбет Дәулетбаевтан жазып алынған "Қарасай батыр" дастанында мадақталған. Сүйінбай ақын да:"Ұрпағы Қарасайдың Дәулет, Қаумен, Алысқан қан ағызып талай жаумен, Қайратына Жәпектің Жау шыдамай, Қашыпты Қытай асып Алатаудан" деп жырлаған. Жәпек батырдың қару-жарақтары (айбалта, шиті мылтық,садақ) мен сауыт-сайманы, күдері шалбары 20 ғасырдың басына дейін сақталған. 1913 жылы Верный қаласында Романовтар әулетінің патшалық құрғанына 300 жыл толу құрметіне ұйымдастырылған Жетісу облыстық көрмесінде Жамбыл ақынның жақын серігі -ақын, әрі палуан Шапырашты-Екей Мақыш Райымбекұлы Жәпектің жаужарағын киіп, театрландырған көрініске қатысқан, суретке түскен.

Дереккөздер
-----------

* Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004
**Кәрменов Жәнібек** (22 наурыз 1949 жылы, Қарауыл ауылы, Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы – 22 маусым, 1992 жылы, Алматы) – әнші, жазушы, қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артист (1990).

Өмірбаяны
---------

Арғын тайпасының Тобықты руының Бөкенші бөлімінен шыққан.

Алматы эстрада-цирк өнері студиясының (қазіргі колледж) әншілік бөлімін (педагогы Ж.Елебеков), және Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. *"Өнер"* баспасында редактор, Алматы мемлекеттік консерваториясында халық әндері кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. Ол өзіндік ән орындаушылығымен ерекше көзге түсті, көптеген халық композиторларының шығарма өмірі мен мұрасын насихаттау және олардың ұмытылған ән мәтіндерін қалпына келтіру ісіне мол үлес қосты. Кезінде Қазақ радиосы мен телевизиясы арқылы халық әншілері мен әншілік дәстүр жайында хабарлар (А.Сейдімбекпен бірге) жүргізді. Өнер тақырыбына арналған кітаптары (*"Ақылбайдың әні", "Ғашықтың тілі", "Махаббат әні"*) жарық көрді. 1984 жылы концерттік- орындаушылық, зерттеу қызметтері және жастар арасында халық өнерін насихаттаудағы жұмыстары үшін оған Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. 1996 жылы оның есімі Қарауыл ауылындағы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы) музыка мектебіне берілген.

Сілтемелер
----------

* Кәрменов Жәнібек (1949 - 1992 жж.) Мұрағатталған 28 сәуірдің 2013 жылы.
* Кәрменов Жәнібек(қолжетпейтін сілтеме)
* Шаһ-Керім Кәрменов: «Әкемнің қара домбырасы иесіз емес» Мұрағатталған 5 қарашаның 2011 жылы.
* Жәнібек Кәрменов(қолжетпейтін сілтеме)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АЛАШТАН ӘН ОЗДЫРҒАН ЖӘНІБЕК - Семейдің облыстық тарихи-өлкетану музейі.
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Жәнбекей төлеұлы**  (т.-ө.ж.б.) — қазақ байы, әйгілі Төле би Әлібекұлының баласы. Қазығұрт тауының маңында дүниеге келген. өлы жүз құрамындағы дулат тайпасының жаныс руынан шыққан. Ж. Төле бидің өзімен бірге қартайған деген аңыз бар. Ел аузындағы аңыздарға қарағанда, Ж. асқан байлығымен халыққа танымал болған. Ол басқыншы жауға қарсы күрес жылдарында қазақ әскерін мініс аттарымен, ас-сумен қамтамасыз етіп, жоқ-жітіктерге қамқорлық көрсетіпті. Бірде Ж. қазақ-қырғыздың басын қосып, аламан бәйгелі үлкен той жасапты. Осы тойға Арқадан атақты "Елім-ай" дастанының авторы Қожаберген жыраудың әкесі Толыбай сыншыны алдырып, оған ішінде Шапырашты Наурызбай мен Балпық Дербісәліұлы бар бірнеше баланы сынатады. Сондағы Толыбай сыншының ол балалар жөнінде айтқан болжамы кейін дәл шығыпты деседі.
A.Кардинал киімі
Француз кардиналы Ришельё — Францияның 1624 - 1642 жж басшысы
**Кардинал** (*латынша cardіnalіs – басшы*) – католик шіркеуінің Рим папасынан кейінгі дін басы. 

Кардинал атағын Рим папасы ғана бере алады. Рим папасы (1059 – 61) Николай II 1059 жылы "Папалар тек Кардиналдардың жиналысымен сайланады. Сайлауға бұқара халықтың қатысуы тек Кардиналдардың қалауын мақұлдаумен шектеледі" деген шешім қабылдады. Осының негізінде Рим папасы (1145 – 53) Евгений III 1150 жылы Кардиналдардың Қасиетті коллегиясын құрды. Қасиетті коллегия "Кардиналдар коллегиясы" деп те аталды. Кардинал тек Рим папасына бағындырылды. Бұрын Кардинал болу үшін белгілі бір діни лауазым иесі болу шарт емес еді. Рим папасы (1914 – 22) Бенедикт XV-нің 1919 жылғы қаулысы бойынша Кардиналдыққа сайлану үшін кем дегенде қарапайым дін қызметшісі болу шарт етілді. Ал Рим папасы (1958 – 63) Иоанн ХХІІІ-нің 1962 жылғы қаулысы бойынша епископтар ғана К-дыққа сайлана бастады. Рим папасы (1963 – 78) Павел VІ 1970 жылыбұл қаулыға "Папаны сайлауға жастары 80-ге толмаған Кардиналдар ғана қатыса алады" деген жаңалық енгізді. 75 жасқа толған Кардинал өз еркімен қызметінен кетуі тиіс. Онан әрі қызмет атқару мәселесін шешу құқығы тек Рим папасына берілген.[1]

Дереккөздер:
------------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Қоян денесіне орнатылған кішкене ғана көлемдегі кардиореттегіш оның жүрек қағысын бір қалыпта ұстап, ауа кеңістігіндегі қуат көзімен реттеп отырады. Бұл тірі ағзаға қолданылған алғашқы сымсыз қуат көзін тасымалдайтын аппарат. Егер де осындай сымсыз медициналық имплантатты адамға да қолданатын болсақ, онда ол бақылау тәртібінің маңыздылығын төмендетуге мүмкіндік береді.

Кардиореттегіш
--------------

Калифорния штаты, Стэнфорд университетінің кардиореттегіш имплантатты зерттеушілер жетекшісі Ада Пунның айтуынша «ол құрылғының көлемі титтей болғандықтан, денеге орналастыруға өте ыңғайлы». Оны денеге қондыру немесе титтей кардиореттегіштің қуат көзі таусылып қалған кезінде операциялық іс-әрекеттер жасау керек болады. Пун мен оның әріптестері қоянға көлемі з милиметр болатын, батереясы жоқ титтей кардиореттегішті орнатқан болатын. Металл тілімшені (пластина), ұялы телефон арқылы ғана қуаттандырады, оны қоянның төсінен екі сантиметр жоғары жерде орнатқан.

Кардиореттегіш жұмысы
---------------------

Тілімше электрмагниттик толқын арқылы кардиореттегішке 2000 микроватт тасымалдайды. Кардиореттегіш қоянның жүрек соғысын реттеп, сыртқы ұлпаларға қуат деңгейін қауіпсіз түрде жеткізеді. Мұндай қиын зоналарға қуат көзін тасымалдау тым әлсіз саналған, себебі ол шеттен тыс кішкентай және денеге терең орналастыруды талап еткен. Осындай мәселелерден құтылу үшін Пун тобы электромагниттік сәулені тура шоқпен имплантатты жарықтандыруға арнайы тілімше жасаған. Сонымен қатар олар қоян денесінің ұлпасын сигнал жеткізу үшін пайдаланады. Сәулелену жилілік (частота) жоғарылығы жануар ұлпасында кеңінен таралған. Ол аз ғана мөлшерде қуат көзін қолданып, ағзаға ешқандай зиянын тигізбей ары қарай еніп кетуіне мүмкіндік береді.

Өндіруші компаниялар
--------------------

Бұл құрылғыны Vivonda Medical компаниясының қолдауымен Пун тобы адам ағзасына пайдалану жолдарын қарастырмақшы. Олардың ойынша, кардиореттеуішті адам терісіне жабыстырғыш арқылы орнатуға болады, сонымен қатар, одан да басқа амалдарды көрмекші. Егер де осы аппаратты сәтті қолдана алатын болса, онда жүрек қағысын реттеп отыру үшін ірі көлемді кардиореттеуіштердің керегі болмай қалады. Ол адам өмірін әлде қайда жеңілдетін еді.
*Басқа мағыналар үшін Қаратас деген бетті қараңыз.*
**Қаратас** – Нарын жотасының солтүстік-шығысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Белқарағай ауылының солтүстік-батысында 18 км жерде орналасқан. Бұқтырма өзенінің аңғарында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1780 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 9 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстік бөлігіне қарай көлбеуленіп сай, өзен аңғарларымен тілімденген. Таудан Бұқтырма өзенінің сол саласы Коробиха, Нарын өзендірінің оң саласы Березовка, т.б. ірілі-ұсақты салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Тау беткейінде далалық қоңыр топырағында шалғынды дала өсімдіктерімен бірге қарағай, самырсын, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Қаратас деген бетті қараңыз.*
**Қаратас** – Сарықұм құмының оңтүстік-батысындағы оқшауланған төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Тасарал ауылының солтүстігінде 31 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 402 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейі жайпақталып жазыққа ұласады. Солтүстігі мен шығыс бөліктерінде Мыңшұңқыр қонысы, батысында Ақмая құдығы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сортаңды бозғылт топырақ жамылғысында шөл өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Багацератопс
**Багацератопс** — Моңғолияны мекендеген қарапайым протоцератопсид тұқымдасының өкілі. Төрт аяқты, шөппен қоректенген динозавр көлемі жағынан протоцератопсидтің ішіндегі ең кішкентайы. Басының артқы жағында жіңішке желбіршегі, ал мұрнында шағын мүйізі болған. Осы сияқты мүйіз кейіннен Солтүстік Американың әлдеқайда жетілген, алып, мүйізді церотопсиддинозаврларынан да кездеседі.

Қызықты дерек
-------------

* Багацератопс — тотықұс тұмсықты цератопс тобына жататын динозавр
* «Багацератопс» «кішкентай мүйізді динозавр» деген мағынаны білдіреді.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 29 келі
* Тұқымдас : Протоцератопсид
* Отряд тармағы : Церапод

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Тұқарсан Құтшар қаған** (Тузосяньгучокэхань) — 738-739 жылдары билік еткен Түргеш қағанатының қағаны.

Басқаруы
--------

Баға тархан Сұлу қағанды өлтірген соң, Тұқарсан Суяб шаһарына бекініп қара түргештермен бірге Баға тарханға шабуыл жасады. Тан елшісі Гай Гяюнь оларды татуластыру үшін аттанды. Баға тархан қытайлармен Сиюя кнәздерін өз жағына қаратты. Қаған жеңіліс тауып, інісі Шеху Тунь Абомен бірге қашқан сәтте қолға түсті. Қашғар кнәзі Фумын Линча түргештердің иеліктерін, тіпті Суяб шаһарын басып алып ханшаларды олжалады. Көп ұзамай сиюй кнәздері көшпенділерге бас ұрып, Тан еліне бағынудан бас тартты.
Тұқарсан Құтшар Чанъаньға апарды, ол тақтан бас тартып әскери шен мен кнәздік атақ алды. Император Ашина Синды қаған деп жариялады. Алайда Баға тархан түргештерді қарсы шығуға үндеп, Тан елінің Сұлу қағанды өлтіргені үшін оның алдында қарыздар екенін айтты. Император Баға тарханды қаған деп жариялады.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүргеш қағанатының билеушілері |
| --- |
|  |
| 
Үшлік қаған • Сақал қаған • Сұлу қаған • Тұқарсан Құтшар қаған • Баға тархан • |

 |
Пыжова Ольга Ивановна (30.11.1894, Мәскеу қ, - 9.8.1972, соңда) - актриса, педагог, режиссер, Ресейдің (1947) мен Татарстанның (1949) еңб.сің. өнер қайраткері, Тәжікістанның (1972) және Қарақалпақстанның (1968) халық актрисі. К.С.Станиславскийдің шәкірті. 1920 жылдан режиссурамен, 1934 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеу театр өнері ин-тында (1934 - 1972) және Бүкілодақтық Кинематография ин-тында (1942 - 1969) пед. қызметпен шұғылданды: ұлттық респ. театрларына арнап жас актерлер тәрбиелеу ісінде (1939 жылдан проф.) мол еңбек сіңірді. 2-дүниежүз. соғыс жылдары Алматы қ-нда тұрып, осындағы Моссовет театырының (Мәскеу қ-нан уақытша көшіп келген) құрамында қызмет етті. Ол Бибиковпен бірге Қазқ акад. драма театрында У.Шекспирдің "Асауға тұсауын" (1943), қойып, респ. театр өнерінің дамуына елеүлі үлес қосты. Қазақстан Мемл. сыйл. лауреаты (1950), 2 рет (Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

Дереккөз
--------

Қазақ мәдениеті
**Автомобиль көлік өндірісінің даму кезеңі** 70 жылды қамтиды.

Тарихы
------

Маңғыстау өлкесіндегі автомобиль көлік өндірісінің алғашқы құрылымы 1955 – 1957 ж. Гурьев (қазіргі Атырау) автотресінің Форт-Шевченко автотізбегі, кейін автобаза болған кезеңнен басталады. Маңғыстауда алғашқы мұнай іздеу, бұрғылау жұмыстарының жүргізілуіне байланысты 1964 ж. көктемде Жетібай кен орнында, алғашқы автотізбек жеткізілді. Мұнай өндірісінің қарқындап өсуіне байланысты бір жыл ішінде, көптеген жаңа автокөліктердің келуіне байланысты 1965 ж. Жетібай автобазасы өз алдына дербес мекеме болып құрылды. Өндірісте соңғы тех. жетістіктері пайдаланылды, өндірістік теледидар, теле-гидромеханикалық қондырғылар орнатылды. Осы жылдың аяғында Ералиев (Құрық) және Шевченкода (Ақтау) дербес автотізбектер құрылды.

1965 ж. қыркүйек айында Қазақ КСР-і Үкіметінің шешімімен Шевченкода Маңғыстау автотресі құрылып, құрамына Форт-Шевченко, Жетібай автобазалары, Шевченко, Ералиев автотізбектері енгізілді. Маңғыстау автотресі құрылғаннан бастап, 1965 жылдан Шевченко қаласына алғашқы ЛАЗ автобустары алынып, «Шеңбер-1, Шеңбер-2» деп аталатын қала ішінде жүретін маршруттар ашылды. 1967 ж. Шевченко автотізбегі өз алдына автобаза болып ашылды. 1966 ж. Форт-Шевченко, Ералиев, Жетібай, Таушық, Шетпеге қалааралық маршруттар бойынша, автобустар қатынай бастады. Шетпе кентінен Шетпе – Жаңажол, Шетпе – Қосбұлақ маршруттарына автобустар жүргізілді.

1968 – 69 ж. Шетпе – Қызан – Ақшымырау, Бейнеу – Қызыләскер маршруттары бойынша автобус қатынасы ашылды.

1968 ж. Шевченкода алғашқы екі ГАЗ-21 волга такси көлігі қызмет көрсете бастады. 1969 – 1974 ж. Шевченко қаласында дербес автобус паркі ашылды. Маңғыстау облысының өндіріс орындарының дамуына және қала, кенттердің ұлғаюына байланысты Маңғыстау автотресі Маңғыстау өндірістік автокөлік басқармасы болып іріленді. Құрамында 9 автокөлік мекемесі бар бірлестікте 2,5 мыңдай жүк көліктері, 350-дей автобус, 130 такси жеңіл көліктері шоғырланды, 4500-ден астам жұмысшылар болды.

1988 жылдан бастап 2 автобус паркі мен таксомотор паркі біріктіріліп Шевченко автокомбинаты құрылды. Сол кезде облыста 23 қалааралық, 35 қала ішіндегі және 37 арнаулы маршруттар бойынша күніне 260-тан аса автобустар қызмет көрсетті.
А. Шамшадинұлы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы.
**Гидраргиллит**, *гиббсит* – оксидтер класындағы минерал, алюминий гидроксиді. Химиялық формуласы: Al(OH)3. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Агрегаттары сәулеше тарамдалған жапырақ, шар пішінді минералдық түзілімдер (конкрециялар) болып қалыптасады, көбіне ұсақ қабыршақты немесе жабық кристалды масса түзеді. Түсі ақ, сұрғылт, жасыл қызғылт, мөлдір; қаттлығы 2,5 – 3,5, менш. салм. 2,35 г/см3. Гидраргиллит алюминийге бай жыныстардың үгілуінен түзіледі. Диаспор, бемит минералдарымен бірге боксит кендерінде(Торғай, т.б.) кездеседі. Гидраргиллиттен алюминий өндіріледі.[1][2]

Формуласы - А1(ОН)3. Минералдың аты грекше екі
сөздің түбірінен құралған: гидро — су, аргиллос — ак саз.
Химиялық құрамы: А12 О3 65,4%, Н2 О 34,6%. Басқаша айтқанда алюминийдің сулы тотығы. Қоспалары: Ғе2 О3 , Ga2О3 .

Гидраргиллиттің суы кемдеу болса, мысалы А1(ОН)2 —ол боксит, ал онан да кем болса, мысалы А1(ОН)—ол диаспор
деп аталады. Кейінгі сипаттауларда осы минералдардың орташа
қасиеттерін келтіреміз. Химиялық құрамы өзгермслі болғандықтан бокситті тау жынысы қатарына да қосады. Олай болса
көбінесе бір тектес келетін гидраргиллит минерал болып табылады.

Қаттылығы 2,5—3,5, меншікті салмағы 2,35. Түсі ақ , сұр, кейде қызғылт (кірпіш тәрізді — боксит). Жымдалдығы бір бағытында жақсы (001) білінеді.

Сингониясы моноклиндік немесе аморфтық. Кристалы призма түрінде; құрылысы қабатты. Көпшілігінде уақ дисперсия структурасы болады.

Агрегаттық бейнесі саз, яшма тәрізді, бірақ саз сияқты емес,
құрғақ, қатты тиеді. Бейнесі оолиттік, топырақ тәрізді, темірдің
азды-көпті сулы тотықтарымен қатты, кремнеземді болып
цементтелінеді, кейде уақ және ірі оолитті құрылыста
болады.

Оптикалық оңқай, Ng = 1,587, Nm =1,566, Np = 1,566, 2v — кішкене.

**Жаратылысы**. Гидраргиллит алюминий бар тау жыныстарының еріп, жайылуынан, топырақ, лимонит сияқты пайда болады.
Ондай болу үшін суында органикалық қышқылдар көп, сілтілі
жағдайда климаты ылғалды, жылы (тропикалық немесе субтропикалык) арнаулы орындар болу керек. Тек кейбір жағдайларда ғана өте төмен температуралы гидротермалық гидраргиллит аздап кездеседі.

**Қолданылуы**. Гидраргиллит алюминий қорытып алу үшін
қолданылады. Алюминий химиялық жағынан төзімді, жеңіл
металл. Ол самолет, ыдыс-аяқ , кеме жасауға т. б. пайданылады.
Кені Ленинград облысында (Тихвин), Солтүстік Уралдың
шығысында (Қызылбөрік), Орта Уралда (Черемухинск т. б.),.
Орталық Қазақстанда (Қостанай, Целиноград, Павлодар облыстары) кездеседі.
Боксит кендері көи елдерде бар.ref> Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref>

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Жоғарғы Соқыр қоңыр көмір кен орны** – Қарағанды қаласынан шығысқа қарай 30 км қашықтықта, Қарағанды көмір алабында орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орналасқан Жоғарғы Соқыр синклиналі юра кезеңінің тау жыныстарынан (аргиллит, алевролит, құмтас, конгломерат) түзілген.

Жатыс сипаты, құрамы
--------------------

Жалпы қалыңдығы 900 м. Көмірлі горизонт бес көмір қабатынан тұрады, олардың жалпы қалыңдығы 27,6 м. Көмір қабаттарының құрылысы күрделі, таралымы тұрақсыз. Көмірі күшті метаморфталған, маркасы 3Б, ылғалдылығы 15 – 21%, күлділігі 13 – 21%, күкірті аз (0,5 – 0,8%), қызулығы 6,7 – 7,1 мың ккал/кг. Көмірдің барланған жалпы қоры 2,15 млрд. т, оның 898 млн. тоннасын ашық әдіспен алуға болады, көмір жергілікті отын ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Аваз Отароглы**  , *Avaz Polvonniyoz (O‘tar) o‘g‘li* (1884,Хиуа-15.08.1919,сонда) - өзбек ақыны.  

Тәуіп отбасында туған, медреседе оқыған.18 жасыда-ақ Хорезмнің жұрт таныған халық ақыны атағына ие болады. Ол өлеңнің алуан түрі қолданған (рубаи, ғазал, мұхаммас т.б.). Демократ әрі ағартушы Аваз өз өлеңдерінде сатылғыш сот пен алдамшы молдаларды, парақор төрелерді өткір сынға алады, үстем тап өкілдерінен жәбір-жапа шеккен халықтың қайғылы тағдырын толғана жыр етеді ("Халық", "Төрелерге" т.б.). Надандыққа, зараңғылыққа қарсы шығып ("Мектеп" т.б. өледерінде), "Бостадық" деген өлеңінде революцияны жырлайды. Аваз өлеңдері Хиуа өкіметі басшыларының зығырданын қайнатады. 1912 жыл Мұхаммед-Рахим хан Авазға дүре соқтырады. Оны жынданды деп жариялап, қол-аяғын байлатып тастайды. Ақырында Аваз қайыршылықта қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Стандартты сутектік электрод** — гальваникалық элементтер мне әртүрлі электрохимиялық өлшеулерде салыстырмалы өлшем ретінде қолданылатын элкетрод. Сутектік электрод, әдетте пластинка немесе газ тәріздіс сутекті жақсы сіңіретін металл сым болып табылады (платина немесе палладий қолданылады). Платина потенциалы ерітіндідегі Н+ иондарының концентрациясына тәуелді. Анықталатын химиялық реакцияның электродтық потенциалы осы сутектік стандартты электродқа тәуелділікте өлшенеді. Сутектің қысымы 1 атм. протондардың ерітінідідегі концентрациясы 1моль/л және температура 298 К кезінде сутектік электрод потенциалы 0 В болып қабылданады. Сутектік электрод және анықталатын электродтан гальваникалық элемент құрастырылғанда платина бетінде қайтымды түрде реакция жүріп отырады: 

2Н+ + 2e− = H2 

яғни, сутектің тотығуы немесе тотықсыздану үрдісі жүріп отырады - анықталатын электродта ағатын реакция потенциалына байланысты. Қалыпты жағдайдағы гальваникалық элементтің электрқозғаушы күшін өлшегенде қарастырылатын химиялық реакцияның стандартты электродтық потенциалын есептеп шығарылады.

Дереккөздер
-----------
**Станимир Стоилов** (болг. *Станимир Стоилов*; 13 ақпан 1967, Хасково) — бұрынғы болгар футболшысы, Левски клубының қазіргі менеджеры. Болгария құрамасы, Астана ФК және Қазақстан құрамысының бұрыңғы менеджері.

Карьерасы
---------

### Футболшы

Болгария, Түркия, Португалия клубтарында өнер көрсеткен. Болгария чемпионатында 295 ойын өткізіп, 75 гол соққан (Жоғары топтағы көрсеткіші 234 матч, 53 гол).

Болгария құрамасында 1992-2000 жылдары ойнап, 14 ойында алаңға шықты. 

### Бапкер

Бапкерлік карьерасында көбіне болгар клубтарын жаттықтырды. 2013 жылға дейін шетелдік клубтардан тек Кипрдің АПОЭЛ-ін ғана жаттықтырды. Болгарияның "Левски", "Литекс", "Ботев" командаларын және екі рет Болгария Ұлттық футбол құрамасының тізгінін ұстап, 2014 жылы Қазақстанға келіп, сонда тұрақтап қалды. Әуелі "Астана" клубы оның басқаруымен Қазақстан клубтары арасында тұңғыш рет УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық турниріне жолдама алды. Одан кейін екі маусым қатарынан (2016/17, 2017/18) УЕФА Еуропа Лигасының топтық турнирінде өнер көрсетті де, 2017/18 маусымда көктемгі плей-офф ойындарына дейін жетті. 

Осы жетістіктерден соң Қазақстанның Футбол Федерациясы оны Қазақстан құрамасына бапкерлікке шақырды. 2018 жылы 1 наурызда Ұлттық құраманың тізгінін ұстады. Алғашқы кездесуін 2018 жылы 23 наурызда Будапештте Мажарстан құрамасымен өткізіп, 3:2 есебімен жеңіске жетті.

2018 жылғы 24 наурызға дейін бапкерлік карьерасында 456 ойын өткізіп, 272 кездесуде жеңіске жетті. 100 ойынды тең аяқтаса, 87 кездесуде оның баптаған клубтары жеңіліп қалған.

2018/19 жылғы УЕФА Еуропа Лигасында Қазақстан құрамасы 6 ойынның біреуінде ғана жеңіске жетті. 2019 жылдық басында Стоилов құрама бапкерлігінен кетті.

Жетістіктері
------------

### Ойыншы ретінде

* Болгария чемпионы (4): 1994/95, 1999/00
* Болгария кубогы (5): 1991, 1992, 2000, 2002, 2003

### Бапкер ретінде

* Қазақстан чемпионы (4): 2014, 2015, 2016, 2017
* Қазақстан кубогы: 2016
* Қазақстан суперкубогы: 2015, 2018
* Қазақстан Премьер Лигасындағы үздік жаттықтырушы: 2015, 2016, 2017

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* *National Football Teams* сайтындағы профилі
*Басқа мағыналар үшін Қаратал деген бетті қараңыз.*
**Қаратал** – Балқаш алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қаратал өзені
Жетісу облысы Ескелді, Көксу, Қаратал аудандары жерімен ағады. Өзен бойында Талдықорған, Үштөбе, Текелі үлкен қалалар орналасқан. Батыстан Көксу өзені Қаратал өзеніне құяды. Өзен аумағында бірқазандар, үйректер, үйректердің бірнеше түрі мекендейді .

Бастауы
-------

Жетісу Алатауындағы мұздықтардан басталып, Балқаш көліне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы − 390 км, су алабының ауданы 19,1 км2. Алғашқы 160 км өзен өте жылдам ағады, ал келесі 230 км баяу ағады. Балқаш-Алакөл алабындағы суының молдығы және арнасының үлкендігі жағынан Іледен кейінгі 2-орында. Жылдық орташа су ағыны Қаратал ауданы тұсында 19,9 м3/сек. Суы қант қызылшасы алқаптарын суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Қаратас мыс-молибден кен орны** - Қарағанды облысы Шет ауданы, Мойынты темір жол стансасының оңтүстік-батысында орналасқан. Кен орнындағы алғашқы геологиялық барлау жұмыстары (И.П.Русаков) 1930-1952 жылдары жүргізіліп, оның өндірістік маңызы бары анықталды. 1958 жылы жүргізілген кешенді геофизикалық-геологиялық іздеу-барлау жұмыстарының нәтижесінде бұл кентасты ауданда мыс, қорғасын, мырыш, молибденнің бірқатар жаңа кен орындары ашылды. Олардың ішінде мыс және молибденді Қаратас І кен орнының өндірістік маңызы ерекше екендігі анықталды.

Геологиялық құрылысы
--------------------

Қаратас мыс-молибден кен орны әр түрлі геологиялық мезгілде пайда болған екі жарылым жүйелерінің қиылысқан түйінінде, интрузия мен кентасты метасоматиттер қалыптасқан алаңда орналасқан. Жыныстар кембрий дәуіріне дейінгі брекчияланған, калийшпаттанған биотитті гнейсті граниттерден, гранодиориттерден түзілген. Олардың бөлшектеніп-үгілген жарылым белдеміне мыс және молибден кентастары шоғырланған. Кен денесі сызбада доға түрінде иіліп, солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай үзіліс жасай созылады. Тік қимасында оның негізгі қалың линзалары (5-45 м) солтүстік-батыс бағытта 400 м тереңдікке дейін күрт (65-85°) құлайды. Мыстың және молибденнің аса бай кен денелері массив, желі және штокверк пішінінде сеппелі кентас линзаларының орталығынлда шоғырланған.

Құрамы
------

Кен орнының кентас құрайтын басты минералдары: халькопирит, молибденит, пирит, аз мөлшерде магнетит, гематит, сфалерит, галенит. Серіктес элементтері: висмут, рений, селен, теллур, осмий, қорғасын.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5