**Ричард Милхауз Никсон** (ағылш. *Richard Milhous Nixon*; 9 қаңтар 1913, Йорба-Линда, Калифорния — 22 сәуір 1994, Нью-Йорк) —Америка Құрама Штаттарының 37- президенті (1969—1974), АҚШ-тың 36- вице-президенті (1953 — 1961), президенттік мерзімінің соңына дейін отырып, қызметінен босаған жалғыз АҚШ Президенті.

Өмірбаяны
---------

### Ерте жылдары

Лейтенант-коммандир Ричард Никсон на службе в рядах Военно-морских сил АҚШ
 Әскери жетімдерге Никсон 1916 жылы бес центтен кіріс енгізген еді. Дональд өз ағасының сол жағында.
Ричард Никсон 1913 жылы 9 қаңтарда Калифорния штатында Френсис Никсон мен Ханна Милхаус Никсонның шаңырағында дүниеге келді. Оның анасы квакер болатын және оның тәрбиесі сол уақыттаға косервативті ықпалға құрылған еді.

Әкесі оның Ричардтың анасына үйленген соң квакер болды. Ричард Никсонның төрт ағасы бар еді: Гарольд (1909-1933), Дональд (1914-1987), Артур (1918-1925), және Эд (1930 ж туған). Бес ер баланың төртеуінің есімдері ағылшын корольдерінің құрметіне қойылған, Ричард Ричарда Львиное Сердценің құрметіне қойылды.Никсонның өмірінің алғашқы кезеңдері кедейшілікпен өтті, кейін Эйзенхауерге айтқан пікірінде өз балалық шағы туралы «Біз кедей болатынбыз, алайда біздің бақтымыз - сол кедейшілікті білмеуімізде еді» деген болатын.Никсонның жанұясына ауылда шаруашылық жүргізуіне жағдай болмады да, 1922 жылы олар Калифорнияға, квакерлер қоныстанған, әрі жанұяның әкесі азық-түлік дүкенін және жағар май құйып беретін станция ашқан Уиттерге көшіп келді.

Ричардтың кіші інісі Артур 1925 жылы аз уақыттық сырқаттан қайтыс болды, ал оның жақсы көрген үлкен ағасы Герольд 1933 жылы өкпе дертінен қайтыс болды. Алғашқы кездері Никсон Фуллертондағы орта мектепке барды, кейін ол үлгерімі жағынан екінші болып, 1930 жылы аяқтаған Уиттердегі басқа мектепке ауыстырылған болатын. Мектепті аяқтаған соң оған Гарвардта оқуды ұсынды, алайда оның жанұясында Шығыстың жол шығыны мен өмір кешуіне қаражаты болмады, сондықтан да ол үйінде қалып, Уиттиер колледжіне түсті.

Уиттиер колледжін аяқтаған соң 1937 жылы Дюктің Заң университетін тәмамдады да, Ла Хабра-Хайтста заң тәжірибесін игеру үшін Калифорнияға оралды. Перл-Харбор шабуылынан кейін Никсон АҚШ Әскери-теңіз күшінің қатарына түсті және Екінші Дүние соғысында лейтенант-коммандер шеніне дейін қызмет етті.

### Заңгерлік тәжірибесі

Никсон Федералды тергеу бюросынан жұмыс алғысы келгенімен, Калифорнияға қайтып оралды да 1937 жылы қорғаушылар әріптестеріне қабылданды. Қорғаушылық қызметінің тәжірибесінің басын жергілікті мұнай серіктестерінің келіспеушіліктері мен басқа да корпоративтік мәселелерді шешу үшін қызмет еткен Уигерт пен Белли кеңсесінде жұмыс істеді. Никсон заң тәжірибесіне аса қызығушылық танытпады, дегенмен, болашақ саяси мансабы жолында пайдалы болып қалар деген оймен тәжірибе үшін ғана жүрді.1938 жылы ол Ла Хабрада Уингерт пен Бели филиалдарын ашты да, келесі жылы фирманың толық құқықты серіктесі болды.

### Үйленуі

1938 жылы қаңтар айында Никсон ойыншылардың Уиттиерлік Қоғамына жіберілді. Ол жерден орта мектептің мұғалімі Тельма Пэт Райанмен танысты. Никсон оның соңынан қалмады, алайда Райан басқы кездері бұл қарым-қатынасқа аса мән бере қоймаған болатын. Никсон Райанның үйіне жоспарланбаған бағыттарды жасайтын болды, кей кездері өзі сол жерде мұғалім болған Квакерлер мектебіне де алып кететін. Бірнеше ұсыныс жасалғаннан кейін Райан Никсонға тұрмысқа шығуға келісім берді және олар 1941 жылдың 21 маусымында кішірек салтантпен өз қарым-қатынастарын бекітті. Мексикада бал айынан кейін Никсонда Лонг-Бичке көшіп келіп, кейін Шығыс Уитиерде пәтерге орналасты. 1942 жылы қаңтар айында Колумбия аймағына Вашингтонға келді.

Конгрестегі мансабы
-------------------

1945 жылдың өзінде Ричард Никсондар жанұясының ескі досы Герман Перридің (ағылш. Herman L. Perry) «Bank of America» уиттиерлік филиалының вице-президенті, уиттиерлік республикалықтардың, бір басшысынан 1946 жылғы Өкілдер Палатасының сайлауына қатынасуға ұсыныс алды. Никсон бұл ұсынысты қабыл алып, ӘТК келісім-шартынан 01.01.1946 жылы босатылып, бас тартты. 1946 жылы қараша айында Никсон осы орында қатарынан бес мерзім отырған Дж. Вурхисті жеңіп, Калифорния штатындағы 12- аймақта АҚШ өкілдерінің Палатасына мүше болды. 1948 жылы екінші мезгілге қайта сайланды.

1947—1950 жылдары Калифорния штатының АҚШ өкілдері Палатасының мүшесі.

Антиамерикалық әрекетті тергеу комиссиясының мүшесі болды.

1950-1953 жылдары –АҚШ-тағы Калифорния штатының сенаторы.

1953-1961 жылдары танымал публикалық ойынды ойнай және әкімшілік атынан жиі сөз алып, Эйзенхауер әкімшілігінің вице-президенті болды. 
1960 жылы бірінші рет республикалықтардан президенттікке дауысқа салды, алайда Джон Кеннедиден жеңіліс тапты.

1968және 1972 жылдары (екі жыл мерзімімен вице-президенттік және екі мерзім қатарынан президент болған жалғыз америкалық саясаткер) президенттік орынға сайланды. Оның үкімет басындағы уақытта астронавтар Айға қонды. Бұл уақытта ішкі саясатпен Генри Киссинджер айналысты. Никсонның уақытында АҚШ-тың ҚХР-мен маңызды қарым-қатынас орнады және КСРО-мен қарым-қатынастағы бәсеңдік саясаты басталды.

1972 жылы Никсон жұбайымен Кеңес Одағына, арасында Киевке де келіп кетті. Осы келу барысында Брежневпен ОСВ-1 келісіміне қол қойды және ол 50 штаттың барлығын аралаған бірінші президент болды. Никсон - өз өкілеттігін уақытынан бұрын тоқтатып, құрметті демалысқа берген АҚШ-тың жалғыз президенті. Бұл танымалдылық оны сенімділігі қаупіндегі кіналаған «Уотергейт» жанжалынан кейін болған еді.Никсонды негізгі жағдайда аса жексұрын президенттер қатарына жатқызатын.

Өнердегі Ричард Никсон
----------------------

* «Никсон Қытайда» операсы.(1987), сазгері Адамс, Джон Кулидж
* «Футурама» мультфильмінің сериясында персонаж Ричард Никсонның Басы, Жер президенті болды.

### Никсон туралы фильмдер

* 1976: «Президенттің бүкіл жасағы», реж. Алан Пакула.
* 1980: «Бизон жүрген жерде», реж. Арт Линсон, Никсон рөлінде — Брайан Каммингс
* 1984: «Secret Honor», реж. Роберт Олтмен, Никсон рөлінде — Филип Бейкер Холл.
* 1995: «Никсон», реж. Оливер Стоун, Никсон рөлінде — Энтони Хопкинс.
* 1997: «Элвис пен Никсонның кездесуі», реж. Аллан Аркуш, Никсон рөлінде — Боб Гантон.
* 1999: «Дик», реж. Эндрю Флеминг, Никсон рөлінде — Дэн Хедайя.
* 2004: «The Assassination of Richard Nixon», реж. Нильс Мюллер.
* 2008: «Фрост Никсонға қарсы», реж. Рон Ховард, Никсон рөлінде — Фрэнк Ланджелла.
* 2009: «Сақтаушылар», реж. Зак Снайдер, Никсон рөлінде — Роберт Уисден.
* 2011: «Доктор Кім» (*Ай күні* мен *Мүмкін емес астронавт* сериялары), реж. Тоби Хейнс, Никсон рөлінде — Стюарт Миллиган.
* 2014: «X-Men: Days of Future Past», реж. Брайан Сингер, Никсон — Марк Камачо.
* 2015: «Pawn Sacrifice», реж. Эдвард Цвик, Никсон — Эдвард Янки.
* 2016: «Элвис және Никсон», реж. Лиза Джонсон, Никсон рөлінде — Кевин Спейси.

Жиылыста сөйлеген сөздері
-------------------------

* Речь Р. Никсона 3 қараша 1969 ж. («Доктрина Никсона»)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Guide to the Herman L. & Hubert C. Perry Collection (1917-1991) Мұрағатталған 23 тамыздың 2010 жылы.  (ағыл.)
2. ↑  Herman Perry’s Letter to Richard Nixon Мұрағатталған 2 желтоқсанның 2011 жылы.  (ағыл.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ президенттері (тізім) |
| --- |
|  |
| XVIII ғасыр | 
1. Джордж Уошингтон 2. Джон Адамс |  |
|  |
| XIX ғасыр | 
3. Томас Джефферсон  • 4. Джеймс Мэдисон  • 5. Джеймс Монро  • 6. Джон Куинси Адамс  • 7. Эндрю Джексон  • 8. Мартин Ван Бюрен 9. Уильям Гаррисон  • 10. Джон Тайлер  • 11. Джеймс Нокс Полк  • 12. Закари Тейлор  • 13. Миллард Филлмор  • 14. Франклин Пирс  15. Джеймс Бьюкенен  • 16. Авраам Линкольн  • 17. Эндрю Джонсон  • 18. Улисс Грант  • 19. Резерфорд Хейз  • 20. Джеймс Гарфилд 21. Честер Артур  • 22. Гровер Кливленд  • 23. Бенджамин Гаррисон  • 24. Гровер Кливленд  • 25. Уильям Мак-Кинли  • |
|  |
| XX ғасыр | 
26. Теодор Рузвельт  • 27. Уильям Тафт  • 28. Вудро Вильсон  • 29. Уоррен Гардинг  • 30. Калвин Кулидж  • 31. Герберт Гувер  32. Франклин Рузвельт  • 33. Гарри Трумэн  • 34. Дуайт Эйзенхауэр  • 35. Джон Кеннеди  • 36. Линдон Джонсон  • 37. Ричард Никсон  38. Джеральд Форд  • 39. Джимми Картер • 40. Рональд Рейган  • 41. Джордж Г. У. Буш  • 42. Билл Клинтон |
|  |
| XXI ғасыр | 
43. Джордж У. Буш  • 44. Барак Обама  • 45. Дональд Трамп  • 46. Джо Байден |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу АҚШ Вице-президенттері |
| --- |
|  |
| 
Джон Адамс • Томас Джефферсон • Аарон Бёрр • Джордж Клинтон • Элбридж Джерри • Дэниэл Томпкинс • Джон Кэлхун • Мартин Ван Бюрен • Ричард Джонсон • Джон Тайлер • Джордж Даллас • Миллард Филлмор • Уильям Кинг • Джон Брекинридж • Ганнибал Гамлин • Эндрю Джонсон • Шайлер Колфакс • Генри Вильсон • Уильям Уилер • Честер Артур • Томас Хендрикс • Леви Мортон • Адлай Стивенсон • Гаррет Хобарт • Теодор Рузвельт • Чарльз Фэрбенкс • Джеймс Шерман • Томас Маршалл • Калвин Кулидж • Чарлз Дауэс • Чарлз Кёртис • Джон Гарнер • Генри Уоллес • Гарри Трумэн • Олбен Баркли • Ричард Никсон • Линдон Джонсон • Хьюберт Хамфри • Спиро Агню • Джеральд Форд • Нельсон Рокфеллер • Уолтер Мондейл • Джордж Герберт Уокер Буш • Дэн Куэйл • Альберт Гор • Дик Чейни • Джо Байден \* Майк Пенс |  |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуЖыл адамы («Тайм» журналы бойынша) |
| --- |
|  |
| 

Мохаммед Мосаддык (1951) •
II Елизавета (1952) •
Конрад Аденауэр (1953) •
Джон Даллес (1954) •
Харлоу Кертис (ағыл.)қаз. (1955) •
Венгр бостандығы күрескері (1956) •
Никита Хрущёв (1957) •
Шарль де Голль (1958) •
Дуайт Эйзенхауэр (1959) •
*АҚШ ғалымдары:* Лайнус Полинг +
Исидор Айзек +
Эдвард Теллер +
Джошуа Ледерберг +
Дональд Артур Глазер +
Уиллард Либби +
Роберт Вудвард +
Чарльз Старк Дрейпер +
Уильям Шокли +
Эмилио Сегре +
Джон Эндерс +
Чарлз Таунз +
Джордж Бидл +
Джеймс Ван Аллен +
Эдвард Парселл (1960) •
Джон Кеннеди (1961) •
Папа Иоанн XXIII (1962) •
Мартин Лютер Кинг (1963) •
Линдон Джонсон (1964) •
Уильям Уэстморленд (1965) •
*25 жастағы және одан кіші жастағы буын. «Беби-бумерлер»* (1966) •
Линдон Джонсон (1967) •
*Экипаж Аполлон-8:* Фрэнк Борман +
Джеймс Ловелл +
Уильям Андерс (1968) •
Орта Америка (ағыл.)қаз. тұрғындары (1969) •
Вилли Брандт (1970) •
Ричард Никсон (1971) •
Генри Киссинджер +
Ричард Никсон (1972) •
Джон Сирика (ағыл.)қаз. (1973) •
Король Фейсал (1974) •
*Американдық әйел:* Бетти Форд +
Карла Хиллз (ағыл.)қаз. +
Элла Грассо (ағыл.)қаз. +
Барбара Джордан +
Сьюзи Шарп (ағыл.)қаз. +
Джилл Конуэй (ағыл.)қаз. +
Билли Джин Кинг +
Сюзан Браунмиллер (ағыл.)қаз. +
Эдди Ваятт (ағыл.)қаз. +
Кэтлин Байерли (ағыл.)қаз. +
Кэролл Саттон (ағыл.)қаз. +
Элисон Чик (ағыл.)қаз. (1975)
 |
|  |
| Толық тізім • 1927—1950 • 1951—1975 • 1976—2000 • 2001-ден бері |

 |