recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Қазақ қызметкерлерінің міндеті»**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. 1921 ж. жазылған. 

  

Мұнда автор оқыған азаматтарды белсене іске жұмылуға шақырады. Олардың мақсаты: 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ''*«елді мәдениетке жеткізіп, ағарту, енер-білім таратып, құралдандыру, дүниенің халін көруге көзін ашу, шаруасын түрлеп, ішінен жетілту»* | » |

деп ұғындырады. Бұл міндеттерді мойнына алмаған қызметкерлер қазақ азаматы емес, ел қамын ойламайды деген тұжырымға келеді. Оқу жұмысының қолға алынбай жатқандығын, не қалада, не қырда мектеп үйі жоқтығын, қазақ жігіттерінің қолөнерді үйренуінің жолға қойылмағандығын айтып, *«Бүгінгі зор міндет»* мақаласында ұсынған шаралардың орындалмай отырғанына күйініш білдіреді. Ілгеріректе айтқан ұсыныс, ойларын әрі қарай ербітіп, Әуезов баспасөз туралы да өткір сыни пікір айтады. Өйткені :

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *«кіндік үкіметтің тілі болып отырған газеттерді алсақ, олардың бетінен жартымды хабар алуға болмайды. Жазылған сездің кебі түпсіз терен мәселеге арналады. Бүгінгі күнде үнемі жоқ, ұзақ қиял, шұбатылған жобаға арналады. Кіндік үкіметтің ішінен күткен хабарын ала алмаған кісілер аздан соң оқуға да көңілсіз тартады. Терең пікір, ұзақ сездердің орны бар, егер сонымен қатар іс істеліп отырса. Әйтпесе «мың сіз-бізден - бір шыж-быж» деушілерге айтар дауымыз да қалмайды»* | » |

*.*

20-жылдары Әуезов жаңа орнаған кеңес өкіметі қызметтерінде жүріп-ақ, қазақ ұлты үшін пайдалы қызмет атқаруға болады деген бағыт ұстанады. Сол ойын осы мақаласында басқа оқыған қызметкерлерге де жеткізуге тырысқан. Мақала алғаш рет Қазақ тілі газетінің 1921 ж. 14 қаңтардағы 115-ші санында жарияланған. Мақалаға *«Мухтар»* деп қол қойған. Жазушының, 20 томдық шығармалар жинағының 15-кітабына сол қалпында көшіріліп басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
Мал айдау - көбіне ірі қара және ұсақ малды жақын жайғасқан ет комбинатына, теміржол стансасына, су пристанына жәйіп айдайды. Айдайтын жолды облыстық қызметкерлер анықтайды, мұнда шаруашылықтардың жұқпалы аурудан сау екені еске алынады. Жол бойы бірінен-біріне дейін 6-7 шақырым қашықтықта жайылым және суат болуы қажет. Табынның шамасы - ірі қара мал 250 бас, қой және ешкі 100 басқа дейін. Жолдық қоңын жақсы ұстау және тірі салмағын төмендетпеу үшін сиыр табына бұқа, ал қой табына - қошқар қосып айдайды. Бірінші күні ірі қараны айдау жылдамдығы 10 шақырымдай, ұсақ малдардікі 6-8. Мал айдауға толық бейімделгеннен соң тәулігіне 5-6 шақырым қосып айдайды. Күн тәртібі, айдауды таңертеңгі жарықтан бастайды, 3-4 шақырым айдау, 2-3 сағат демалыс, тағы 5-6 шақырым айдау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Майкл Сол Делл** (ағылш. *Michael Saul Dell*, 23 ақпан 1965 жыл, Хьюстон) - Dell компаниясының негізін қалаушы және басшысы. Өзінің кәсібін қолдан жасаған заттардан бастағанымен де, 2018 жылы Форбс журнал бойынша дүние ең бай адамдар қатарынан 39 орынды иеленді.

Өмірбаяны
---------

Делл тіс жөндеуші еврейлердің отбасында туып өскен. Хьюстондағы Memorial High School (Техас штаты) мектебінде білім алған, бірақ ата-анасы одан көпті күтпеген еді. Он екі жасына келгенде өзінің ақылдылығын көрсете бастайды. Демалысқа шыққанда поштада жұмыс жасап, өзінің тілге шеберлігінің арқасында он екі жасар Майкл $2000 қолына алды. Ол ең бірінші рет Apple II компьютерін 15 жасында көреді. Майкл тікелей сатылымды қолданған: жас жұбайылардың аттары мен мекен-жайларын біліп, құттықтау хатын жіберіп отырған. Ал сыйлық ретінде екі апталық тегін жазылуды ұсынған болатын. Мектепті бітірісімен, Остиндегі Техас университетіне түседі де, болашақта дәрігер болуды көздеген. Оқу барысында PC’s Limited компьютерлерін сататын компания ашады. Компания үлкен көрсеткіштерге жеткендіктен, Делл университеттен кетіп, осы кәсіпті қолына алады. Болашақта компания үлкен жетістіктерге жетіп, Майкл 2005 жылы ең бай адамадар қатарынан АҚШ бойынша 4 орынды, дүние жүзі бойынша 18 орынды иеленсе, оның баспанасы ең үлкен үйлер қатарында 15 орынды иеленеді.

Дереккөздер
-----------
Ғазыры бар сүмке. Дағыстан, XIX ғ.
Таулы республиканың басшылары. Солтүстік Кавказ, Дағыстан және Абхазия Біріккен таулықтар одағының мүшелері ғазыры бар ұлттық киімде19 ғасырдағы қарашайлардың ұлттық киіміrightОсетиндер - 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысының ардагерлері ұлттық киімде
Барон Врангель ғазыры бар ұлттық киімде
**Ғазыр** немесе **Һазыр** (арабшада «дайын») — Кавказ халықтары арасында - өлшенген оқ-дәрі зарядынан немесе қағаз патроннан және оқтан тұратын мылтық заряды. Ғазырлар ғазыр сүмкесінде немесе көбінесе оқшантай рөлін ойнаған екі қатарда (бүйірлерінде) тігілген төс қалтасына киілетін. Кейін олар кавказ халықтарының ұлттық киімнің ажырамас бөлігі болып табылатын сәндік элементке айналды (ХІХ - ХХ ғасырдың басы). Ғазырлар көбінесе сүйектен, ал салтанатты рәсімдер кезінде - күмістен жасалды.

Оларды орыс әскерінің казак бөлімдері сашхо, жамыш, папак және басқа да әскери мәдениеттің бөлшектерімен бірге Кавказ халықтарынан осы жерлерді жаулап алу кезінде алған. Кеудеге арналған ғазырлар кез-келген ауа-райында таудағы ұрыс жағдайына жақсы бейімделіп, оқ атушы тұрған, жатып немесе ат үстінде тұрған кезде оқ-дәрінің ылғалдануын болдырмады.

Қызықты фактілер
----------------

* 1918 жылдың қыркүйегінен бастап Ақ қозғалыстың соңғы басшысы барон Врангель күнделікті қара киімі - ғазыры бар қара казак шепкені үшін — «Қара барон» деген лақап атқа ие болды. Азамат соғысы кезінде ол басқа әскери формалардан гөрі шепкенді артық көрді.
* Ақ генерал Григорий Лукьянович Чарнота, Михаил Булгаковтың пьесасындағы және оның негізінде түсірілген «Жүгіру» фильміндегі кейіпкер Константинопольдегі тарақандар жарысына ұтыс тіккені үшін өзінің шепкеніндегі күміс ғазырларын сатқаны оның құлдырауының соңғы дәрежесі деп бағалады.
* «Кавказдық тұтқын» комедиялық фильмінде күлкілі сәттердің бірі псевдо-жігіт Топастың автомобилдік тұтатқышы тәрізді оттықты ғазырында ұстайтындығына негізделген.

Тағы қараңыз
------------

* Берендейка
* Оқшантай

Сілтеме
-------

* Оқ-дәрімен атылатын қару
Мал денесін тазарту - мал түлігінен, әдетте, жылқы денесін тазартады. Ол үшін тазартқыш щетка, мауыт (түкті шүберек), ат тарақ (щетканы тазалау үшін), ағаш қалып (ат тарақты тазалау үшін, үгілген сабан (қатып қалған ласты тазалау үшін), ағаш пышақ немесе тұяқ тазалайтын ілмек және тұяқтарын тазалау үшін 3-4 жылқыға бір шелек қажет. Жылқыны қысқа ағашқа байлап, сол жағынан тазалай бастайды. Басын желкеден төмен қарай, сосын құлағы мен кезінің айналасын, мойнының сол жағына, сол жақ аяқ-қолын, кеудесін, сауырын және артқы аяқ-қолдарын тазартады. Сол жақ алдыңғы аяқ-қолын тазалауды иық және иық алдынан бастап, содан соң алдыңғы сираққа көшеді. Щетканы тазалап болған соң теріде қалған шаң мен қайызғақты дымқыл түкті шүберекпен сүртеді. Шүберекті жалға қарсы жөне жалдың бағытына щетка секілді жүргізеді. Жал мен құйрығын тарайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
**Ғазиза Әбілдаева** - 1975 жылы 1 сәуірде Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Еңбек ауылында дүниеге келген..Қызылорда мемлекеттік университетінің фиология факультетінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген. Қазір Жалағаш аудандық "Жалғаш жаршысы" газетінде редактордың орынбасары. Өлеңдері газет, журналдарда жиі шығып тұрады. 2001 жылдың қорытындысымен "Ауданның үздік журналисі", 2001 жылы Алматыдағы жас ақындар семинар кеңесінде өлеңдері жоғары бағаланған. 2002 жылдан Журналистер одағының мүшесі. 2004 жылы облыстық "Сырдария-жырдария" өнер фестивалінің "Құрмет белгісімен", 2005 жылы Қазақстан Журналистер одағы облыстық ұйымының Құрмет грамотасымен марапатталған.

Дереккөздер

1. ↑  "Қазақстан жазушылары" анықтамалық, Ан Арыс баспасы, Алматы, 2009,ISBN 978-601-7130-43-5
**Қара сопа** - Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының оңтүстік батысында 10 шақырым жерде зираттарда орын тепкен. Ескерткіш екі үлкен бөлмеден тұратын күмбезді құрылыс. Құрылымның квадрат жоспарында кәбірхана және зиаратхана. Конструкция күйген кірпіштен созылған тік бұрышты жоспардағы 13,9х9,6 м биіктігі күмбез ұшына дейін 9 м портал 6,2 м жан- жақты мөлшердегі ғимарат.Кесененің тұрғызылған уақыты XIX ғ. жатады.1983 жылы есеп бойынша зерттеу кезінде конструкцияда қателіктер орын алған:

* күмбез тура және вертикальды жарықшақтары негізіннен солтүстік батыс секторында орын алған. Жарықшақтар күмбездің орта тұсынан басталып барабанға дейін жеткен, нәтижесінде күмбез биіктігі аласарған;
* батыс жақ қабырғасының орта тұсы 10 см-ге шалқайған және орта тұсына таман тігінен жарықшақ пайда болған.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 22 сәуірдің 2014 жылы.
**Ғазел** - парсы-тәжік және түркі тілдес халықтар поэзиясында орта ғасырларда ерекше дамыған, кемі үштен он екіге дейін бәйіттен тұратын шағын лирикалық өлең. Ұйқас түрі *а а, в а, с a, d а,* т.с.с. болып келеді. Екі жолдық бәйітпен өріліп, соңғы бәйітте, көбінесе, автордың поэтикалық есімі (тахаллус) беріледі. Негізгі мазмұны - махаббат сезімін жырлау болып келеді. Сәтті, сәтсіз махаббат күйі шертіледі. Ғазелдің айтулы шеберлері - Низами, Сағди, Хафиз, Жәми, Әлішер Науаи, т.б. Ғазел жанры кейін Батыс Еуропа әдебиетіне де көшкен. Неміс поэзиясында (И.Гете, Ф.Боденштед, А.Платен), орыс әдебиетінде (А.Фет, В.Брюсов, В.Иванов, М.Кузьмин) ғазел жанрында өлеңдер жазылды. Алайда, ғазел таза шығыстық стильді талап ететіндіктен, Батыс Еуропа ақындарының шығармалары поэтикалық тәжірибе, стильдік еліктеу түрінде болды. Түркі халықтарының кейінгі поэзиясында да ғазел жанрында жазылған шығармалар бар. Мысалы, түрік әде­биетінде Шейһ Галип, Яхуа Кемал, қазақ әдебиетінде Ақан сері, Әсет, т.б. ақындар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
Көшеге орыс дәрігері, Невропатология және психиатрия қоғамының негізін салған,
Психоневрологиялық институтының неврология саласына арналған алғашқы журналды
шығарған ғалым Владимир Михайлович Бехтеревтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің
11.12. 1957 №27 шешімі) берілген. Бехтерев Владимир Михайлович (1857-1927) Ресейдің Вяткинский облысында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Арктический көшесінен басталып, Котельникова
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Айбасов, Жұмабаев, Дулатов көшелерін қиып өтеді.
Кешенін ұзындығы - 1450 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
```
                                        ==Үлгі:Қара жол==
```

Қара жол- адамдардың,жан-жануарлардың және көліктердің жиі жүруінен жер бетінде тыңнан пайда болады.Қазақ халқы көршілес жатқан шағын ауылдарды қосатын жолдарды да, ұзын әрі маңызды,ел мен елді жалғап жатқан жолдарды да Қара жол деп атай береді.Бізге бұрыннан таныс Ұлы Жібек жолы Қазақстанның оңтүстік бөлігімен өткен.Араб халифатынан Скандинавияға дейін созылған,Еуразияның бір шетінен екінші шетіне дейін барған ерте замандағы Қара жолдардың болғаны белгілі."Янтарь жолы" бүкіл Орта Еуропа арқылы өткен.Ал "Қалайы жолы" Англядағы Корнуолл түбегінен басталып,Жерорта теңізі жағалауы елдеріне дейін барған.Олар біздің жыл санауымызға дейінгі үшінші мыңжылдықтың соңында пайда болған.
Ерте заманда қазақ даласы арқылы да көптеген ірі жолдар өткен. Ірі керуен жолдарының бір тармағы Хиуадан Маңғыстау даласы арқылы Астраханға дейін барған."Хан жолы" Түркістан қаласын бүгінгі Шымкент,Тараз,Қарағанды,Ақмола,Көкшетау ,Қызылжар өңірлерімен байланыстырған.Ертедегі Орал,Жаркент,Сығанақ қалалары "Сарысу жолы" арқылы өзара байланыста болған.Сондай-ақ,"Тарақтылар жолы" мен "Абылай жолының" да болғаны белгілі.
18ғасырдың соңында қазақ даласындағы ірі елді мекендерді байланыстырған Орынбар-Қостанай-Петропавловск-Омбы- Семей-Өскемен-Бұқтырма жолы пайда болды.1846жылы Өскемен-Көкпекті-Семей-Аягөз,Петропавл-Ақмола,Орынбор - Қарабұтақ жолдары ашылды.1855 жылдан бастап Верныйдан Қапалға дейін 13 бекеті бар пошта жолы жұмыс істей бастады.Сол кездері ең ұзын жол болып Семей-Верный жолы саналған.Ташкент - Орынбор жолы ұзындығы бойынша екінші жол болған.Кейінірек Қорғас пен Қарақолға (Қырғызстан) баратын жолдар ашылған.Өткен ғасырдың 20жылдарынан бастап ірі-ірі Қара жолдар біртіндеп автомобиль жолдарына айнала бастады.

Дереккөздер
-----------

<энциклопедия/>
Макуавитль – ерте заманда орталық Мексиканы мекендеген мәдениет өкілдерінің, соның ішінде ацтектердің қарсыластарына қарсы қолданған соғыс қаруы. Бұл қару алғаш рет тақтайдан немесе жалпақ сойылдан жасалып, ағашқа обсидианнан өткір ісітктер шаншылады. Бұл қаруды қылыш ретінде қолданған жауынгер қарсыласына аса қауіпті соққылар беретін. Нәтижесінде денесі тілім-тілім болған жау әскері қансырап өлетін. Макуавитльді сойыл ретінде қолдану арқылы дұшпанды аяғынан ұрып құлатып, тұтқынға алуға болатын. Егер соққы дұшпанның әлсіз жеріне тисе, ол майдан алаңынан кетуге мәжбүр болған.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
‎‎

**Кеңгір бөгені** — Қарағанды облысы Жезқазған қалалық әкімдігі өңіріндегі Қаракеңгір өзені арнасына салынған бөген. 1952 жылы іске қосылған, 1961 – 65 жылдары қайта кеңейтіліп салынды. Жағасында Жезқазған қаласы орналасқан.

Гидрологиялық сипаты
--------------------

Бөгеннің ұзындығы 27 км, орташа ені 1,0 км шамасында, орташа тереңдігі 8,6 м (ең терең жері 25 м), ауданы 37,5 км², суының көлемі 319 млн. м³. Бөген, негізінен, Жезқазған өнеркәсіп кешенін ауыз сумен, техникалық сумен қамтамасыз ету үшін салынған, сондай-ақ, қала төңірегіндегі шаруашылықтарды сумен қамтамасыз етеді. Бөген суы тұщы, минералдылығы 0,4 г/л-ден (көктемгі су тасуы кезінде) 1,7 г/л-ге дейін (қысқы саба кезінде) өзгереді. Деңгейінің жылдық ауытқуы 2,5 – 3,0 м шамасында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қара алқа** (лат. *Solanum nigrum*) – алқалар тұқымдасына жатады.

Ботаникалық сипаттамасы.
------------------------

* Биіктігі 4 метрге дейін жететін бір жылдық, жартылай бұталы өсімдік.
* Жапырақтарының сағақтары ұзын, сопақша үшбұрыштылау болып келген, ұштары сүйір.
* Көкшіл және ақ түсті, ұсақ әдемі гүлдері шатыр тәрізді шоқталып өсіп, жерге қарай иіліп, салбырап тұрады.
* Гүл тостағаншаларының қалақшасы да, жапырақшасы да бес – бестен болады.
* Жемісі – қызыл қоңыр түсті. Ішінде бірнеше тұқымы бар.
* Өсімдік маусым – қыркүйек айларында гүлдейді.

Табиғатта таралуы.
------------------

Қара алқа Қазақстанның барлық аймақтарында өседі. Әсіресе олар ылғалды ормандарда, жабайы өсетін бұталардың, баубақшалардың арасында, өзен мен көл жағалауларында жиі кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде оның жоғары бөлігі, жапырағы, гүлі күз кезінде жиналып алынып, көлеңкеде кептіріледі.

Химиялық құрамы.
----------------

Қара алқаның дәрілік шикізатының құрамында салоецин, саланенин, танин, ащы заттар, С дәреумені, дулкамарин, кейбір органикалық қышқылдар, каротин және басқа да заттар болады.

Қолданылуы.
-----------

Мал дәрігерлігі практикасында қара алқа шөбімен малдың түрлі тері ауруларын, есек жемді, демікпені емдейді. Қара алқаның көктемінде және күзде жинаған жас сабақтарынан тұнба жасайды. Ол үшін бір литр суға 50 грамм майдаланған қара алқа шөбі салынып, орталанғанша қайнатылады. Содан кейін сүзіп алып, тұнбасын тері қышымасына, есекжемге жағып емдейді. Арнайы ыдысқа - спринцовка - тұнбаны сорғызып алып, ептеп жууға да болады.

Дереккөздер
-----------



*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Қара алқа —  "Қайнар", 1988. — Б. 188. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.

  

  

 Мұрағатталған 30 мамырдың 2015 жылы.  

 Мұрағатталған 30 мамырдың 2015 жылы.
*Turdus merula merula* 
**Қара Сайрақ** (Turdus merula) - едәуір жақсы сайрайтын құс. 

Аталығының бүкіл денесі қара реңді, тұмсығы - ашық сары. Аналығы толығымен қошқыл қоңыр реңді (тек тамағы шұбарланған ақшыл түсті) болғандықтан қалған сайрақтар туысының өкілдерінен жақсы ажыратылады. Еуропаның, Солтүстік Африка, Алдыңғы және Орталық Азияның жапырақты ормандарында мекендейді. Сонымен бірге соңғы аталған өңірде оның оқшауланған түршесі өмір сүреді. Қазақстанда қара сайрақ Тәңіртаудын жөне Жоңғар Алатауының солтүстік беткейлері мен тау етектерінде орныққан, таяуда ғана Батыс Алтайда пайда болды. Оның саны соңғы 50 жылда белгілі мөлшерде арта түсті. Бұл - Қазақстандағы сайрақтың жалғыз ғана түрі. Әр алуан ормандарда және қолдан егілген желектерде, солардың ішінде бақтар мен тынымбақтарда ұялайды. 50 жыл ғана бұрын пайда болған олар Алматыда көп ұялайды.
Қара сайрақтар тауларда - 2 рет, ал Алматыда тіпті 3 рет бір жазда балапан өргізеді. Мұның бұлай болу себебі - үнемі суарылатын қалалық екпе ағаштардың арқасында жаздың екінші жартысындағы ыстық күндерде жем беретін сайрақтарға мұнда шұбалшын (осы сайрақтың балапандарының негізгі жемі) жеткілікті. Сайрақтар қала жағдайларында ағаштардың жапырақтары әлі қалың өспеген кезде ұяны ешқайда жасыруға болмайтындықтан қылқан жапырақты ағаштарға ерте ұя жасайды. Салындыдағы 4-7 көгілдір жасыл жұмыртқаларды екі аптаға жуық аналық көбірек басады да, аталық кейде оны алмастырады. Балапандарды ата-енелері екі апта қоректендіреді.
Қара сайрақ - әуезшіл сайрақтан кейін сайрақтардың ішіндегі жақсы сайрағыш құс. Оның әуені бөгде, сықырлаған дыбыссыз өте таза сыбызғы үнінен тұрады.

### Әуені мен шақыруы

|  |
| --- |
|  |
| Еркегінің шақыруы |
| noicon Song 1 |
| noicon Song 2 |

Галерея
-------

* 
* T. m. merula Англия *T. m. merula* Англия
* 
* merula түршесінің ұрғашысы*merula* түршесінің ұрғашысы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Turdus merula*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Ғазиз Файзоллаұлы**(туған жылы белгісіз, Ақмола облысы Целиноград ауданы Қараөткел ауылы - 1930, Петропавл қаласы) - әнші, ақын, композитор. Қоянды жәрмеңкесінде өнер сайысына түскен. Әнді, көбінесе, он екі тілді сырнаймен орындаған. Оның екі әні А.В. Затаевич құрастырған "Қазақ халқының 1000 әні" жинағында жарияланған. Ғазиздің әншілік талантын Ақан сері, Қ.Бабақов, Ж.Елебеков, жазушы C.Mұқанoв жоғары бағалаған. Ғазиз - "Мұқыш қыз", "Қарақат", "Төрт Райхан", "Қарағайлы", "Коңыр", "Шалқыма", "Көктің көлі", "Қайран Мұқыш", "Ақ еркеш", "Іңкәржан", "Қарындаш", т.б. әндердің авторы. Оның әсіресе, "Ғазиз", "Шалқыма" әндері халық арасына кең тараған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қара Андыз** (биік андыз, Іnula grandіs) – күрделігүлділер тұқымдасына, андыз туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық таулы аймақтарындағы дымқыл жерлерде, ормандағы шабындықтардың ішінде, таулардың, тасты жерлердің қара топырақты беткейлерінде өседі. Биіктігі 60 см-ден 2,5 м-ге дейін жетеді. Сабағы тік, қырлы, бұтақтары жуан, жапырақтары ірі, көбінесе түп жағына орналасқандары ұзынша, жиегі ирек, сопақша келеді. Сабағындағы жапырақтары жүрек немесе жұмыртқа тәрізді. Сабағы мен тамырының дәмі ащы, ерекше иісі бар. Гүлдері сары, гүл себетінің диаметрі 7 – 10 см-ге дейін жетеді. Жемісі – цилиндр тәрізді, 4 қырлы, тықыр дәнек. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте дән салады. Сабағы мен тамырының құрамында – инулин, инуленин полисахаридтері, сапониндер, аздаған алкалоидтар, Е витамині және эфир майы бар, жапырағында ащы зат болады. Медицинада емдік мақсатта гүлі мен тамыры пайдаланылады. Халық медицинасында тұнбасын тыныс жолдары, асқазан, ішек аурулары кезінде, сондай-ақ өкпе туберкулезіне, ревматизмге қарсы ішеді. Қара Андыз гүлі мен тамырының спиртке ашытылған тұнбасымен безгекті емдейді. Қара Андыздың тұнбасын қақырық түсіру үшін ішеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Шарипова Ғайша** (1901, Ресей ,Қазан қаласы - 1969) - аудармашы.

Қазанда әйелдер гимназиясын бітіріп, Қазан университетінде оқыған. Кейінірек татар жұмысшылар театрының артисі болған. Мәскеуде РКФСР Жоғары сотында аудармашы болып қызмет істеген. Осы уақыттан бастап татар, башқұрт, қазақ және қырғыз тілдерінен орыс тіліне аудармашы ретінде әдеби қызметін бастайды. Алматыдағы ҚазОГИЗ-дің аудармашы редакторы, "Казахстанская правда" газетінің әдеби қызметкері, Абай юбилейін өткізу комитетінің ғылылыми хатшысы болған. Көптеген қазақ жазушыларының шығармаларын, оның ішінде М.Әуезов пен С.Мұқановтың туындыларын аударуға қатысқан.

"Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
**Анжелика Синглтон Ван Бюрен**, тумысында **Анжелика Сара Синглтон** (ағылш. *Angelica Singleton Van Buren*; 13 ақпан 1818 – 29 желтоқсан 1877) - Америка Құрама Штаттарының сегізінші президенті Мартин Ван Бюренның келіні. Президенттің ұлы, Абрахам Ван Бюренмен некеде болды. Бірінші ханымның қызметін Мартин Ван Бюреннің әйелі Ханна Ван Бюрен 1819 жылы қайтыс болған соң атқарды. Ханнаның Бірінші ханым болғанын американдықтар әлі күнге шейін білмейді, ал Мартин Ван Бюрен жұбайының қазасынан кейін өмірінің соңына дейін бойдақ болып қалды.

Өмірбаян
--------

Анжелика Ван Бюрен 
Анжелика Синглтон Веджфилд, Оңтүстік Каролинада дүниеге келді. Ол Ричард Синглтон мен оның әйелі Ребекка Тревис Колстың қызы болды. Зиялы қауымда өскен Анжелика Ақ үйге көп жаңа және таңдамалыны әкелді. Бұның арқасында Бірінші ханымның рөлі одан да қызығырақ және көтеріңкі болып есептелді. Анжелика Абрахам Ван Бюренге 1839 жылы 14 ақпанда Веджфилде тұрмысқа шығады. Мартин Ван Бюрен 1841 жылы президенттік сайлауда жеңілгеннен кейін Анжелика және оның күйеуі Мартинның үйінде тұрды. Олар бұрынғы президентті қолдап, оған қамқорлық жасады, себебі Мартин Ван Бюрен жалғыз тұрды және оның басқа туысқандары болмаған. Олар Линденуолд, Киндерхук қаласы, Нью-Йорк штатында тұрды. Қыста олар Оңтүстік Каролинадағы Анжелика Синглтонның үйінде тұратын. 1848 жылдан бастап Анжелика Нью-Йоркта өмір сүрді. 

Синглтон зиратында көмілген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Анжелика Ван Бюрен Мұрағатталған 7 ақпанның 2012 жылы.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
**Елеу Көшербайұлы Көшербаев** (18 наурыз 1929 жыл, Арал ауданы Қызылорда облысы – 14 мамыр 1993 жыл, Алматы қаласы) – мемлекет және қоғам қайраткері.

Биографиясы
-----------

Әлімұлы тайпасының Шекті руының Жақайым бөлімінен шыққан.

Қызылорда педагогика институтын (Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті) бітірген (1950). Еңбек жолын Ақшелек бастауыш мектебінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі болып бастаған. 

1950 – 60 жылдары Қазалы ауданындағы Октябрь орта мектебінің директоры, аудандық партия комитетінің насихат және үгіт бөлімінің меңгерушісі, кейіннен «Социалистік жол» аудандық газетінің редакторы қызметтерін атқарған. 

1960 – 75 жылдары СОКП жанындағы жоғары партия мектебін бітірген соң, Қазалы, Сырдария аудандық партия комитеттерінің 2-хатшысы, Тереңөзек, Сырдария ауданының атқару комитеттерінің төрағасы, облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. 

1975 – 91 жылдары Қармақшы, Қазалы аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы қызметін атқарған. Ленин, Октябрь революциясы, үш мәрте Еңбек Қызыл Ту ордендері, бірнеше медальдармен марапатталған. Қармақшы, Қазалы аудандарының өмірінен сыр шертетін «Өндіріс ұйытқысы» және «Серпін» кітаптарын жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Елеусіз Бұйрин
**Елеусіз Бұйрин** (1874, Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы — 1933, Тәжікстан Республикасы, Душанбе) — алғашқы қазақ журналистерінің бірі, ақын, қоғам қайраткері. 

Бөкей ордасындағы Жәңгір хан мектептерінің бірінде оқыған. Осындағы мектепте алты кластық орысша білім алған ол Қазан қаласына оқуға барып, сондағы мұғалімдер семинариясын бітіреді (1896). Семинариядан кейін Астрахан қаласына келіп, мектепте орыс тілі мен әдебиетінен сабақ береді. Осында жүріп түрлі қоғамдық-саяси өмірдің қыр-сырына бойлайды, алғашқы қаламгерлік қабілетін сынап байқайды. Елді мәдениетке, өркениетке жеткізуге шақыратын көшбасшы құрал — баспасөз екендігін аңғарып, жаңа сипаттағы газет шығаруға бел байлайды. Бұл мақсатын іске асыру үшін қазақ зиялылары — Ш.Бөкеев, Ғ.Қарашев, Б.Қаратаев, М.Шомбалов, С.Меңдешовтермен бірігіп, 1911 ж. Ордада "Қазақстан" деген газет шығарды. 1911 — 13 жылдары газеттің редакторы болып тұрды. 

Ол "Қазақстан" сөзін тұңғыш рет ресми тілге енгізді. 

1920 жылдарға дейін Бұйрин туған жерінде түрлі қызметтер атқарған. 1921 жылы мамырда Кеңестердің Бөкей губерниялық бірінші съезіне делегат болып қатысқан. 1920 жылдардың орта шенінде адвокат, кейінірек Қазақ АКСР Ағарту халкомында қызмет істейді. 1930 — 32 жылдары Алматы қаласындағы орталық музейде ғылыми қызметкер болады. 

1932 жылы елде саяси қуғын-сүргіннің алғашқы толқыны басталып, қазақ зиялылары ұстала бастаған соң, Бұйрин күзге салым Тәжік АКСР-не, Душанбе қаласына қоныс аударады. Сонда Тәжік АКСР-нің Орталық архив басқармасына инспектор болып қызметке орналасады. Алайда Бұйрин НКВД-нің құрығынан құтыла алмайды. 1933 жылы 16 сәуірде қызметінен қуылып, көп ұзамай аштықтан дүние салады. 

Бұйриннің артында қалған әдеби мұрасы — өзі шығарып тұрған "Қазақстан" газетіндегі мақалалары мен көсемсөздері және "Ызың" атты өлеңдер жинағы. Бұйрин жинаққа "Әу, қазақ!", "Азаматқа" деген екі өлеңі мен аудармасына қоса "Қазақстан" газетінде жарияланған М.Жұмабаев, А.Мәметов, Ғ.Малдыбаев, И.Исин, т.б. ақындар өлеңдерін топтастырып берген. Жинаққа қойылған символикалық "Ызың" атауынан көрініп тұрғандай кітаптағы өлеңдердің негізгі идеясы — елді еңбекке, өнерге үндеу, елдікке, бірлікке шақыру, халық қамын ойлау, ұйымшылдықты мұрат ету. 

1998 жылы Орал қаласындағы бұрынғы типография үйінде (Чапаев, 39) Бұйринге арнап ескерткіш тақта қойылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы", II-том
**Керри-Энн Мосс** (ағылш. *Carrie-Anne Moss*; 21 тамыз 1967(19670821), Бернаби, Британдық Колумбия, Канада) - канадалық актриса. «Матрица» фильміне түсіп, танымалдылыққа ие болған.

Өмірбаяны
---------

Кэрри- Энн Мосс Британдық Колумбияның Бернаби қаласында дүниеге келген. «Hollies» группасының «Carrie Anne» әні Кэрридің туған жылында танымал болғандықтан, анасы-Барбара қызына осы есімді береді. Брук(Brooke) атты үлкен ағасы бар. Кэрри-Энн кішкентайында анасымен бірге Ванкуверде тұрды. Шамамен 11 жасында Ванкуверлік балалар музыкалық театрының мүшесі болады. Үлкен сыныпқа көшкен соң, Magee Secondary School хорымен Европаға гастрольға аттанады. Қайтып келгеннен кейін, Пасадинадағы Америкалық драмалық өнер Академиясына түседі. 1985 жылы Ванкуверден Торонтоға көшіп, модель атанады. Осы кәсібінің арқасында 1980 жылдары Жапония, Испания елдеріне баруға мүмкіншілігі туады.

Жеке өмірі
----------

1999 жылдың қарашасында Кэрри-Энн Стивен Рой атты актермен некеге отырған. Екеуінің үш балалары ба, екі ұлы және бір қызы - Оуен Рой(2003 қыркүйек), Джейден Рой (2005 қараша), Фрэнсис Беатрис (2009 мамыр).

Карьерасы
---------

Мосс Испанияда болған кезінде, «Тёмное правосудие» драмалық сериалда рөл алады. 1992 жылы сериалмен бірге Барселонадан Лос-Анжелеске көшіп кетеді. Мосс «Мелроуз Плейс» әйгілі телесериалының «Агентство моделей» операсында бір модельдің рөлін иеленеді. «Матрица» фильмінде түскен соң, бүкіл өмірге танымал бола бастайды. Осы фильм шығысымен, Берт Рейнольдс, Ричард Дрейфуспен Диснейлік «Команда» комедиясында түседі. Одан кейін, Вэл Килмермен бірге «Красная планета», Жюльет Бинош, Джонни Депп және Джуди Денчпен «Шоколад» Оскар фильмінде түседі. 2012 жылы Мосс «Вегас» телесериалының басты рөлдердің бірін иеленеді.

Дереккөздер
-----------
**Бұрнаш Герей** (қай. 1512/1515) — Қырым ханзадасы, Шыңғыс хан тұқымы, Қырым ханы Меңлі Герейдің ұлы және Мұхаммед Герей ханның інісі.

Өмірбаяны
---------

В.Н.Татищевтің «Орыс тарихының» 4-бөлімінде жазылған. 1462-1558 жылдардағы үздіксіз жылнама, 7021 (1513) жылы туралы жазба.

1512 жылы Бұрнаш Герей бауыры Ахметпен бірге әкесі Қырым ханы Меңлі Герейдің нұсқауымен орыс жеріне жорық жасады. Олар Одоев пен Белев маңайын тонап, қиратты. Даниил Щеня басқарған орыс әскерлерінің жақындауымен олар қашып кетті. 1512 жылдың күзінде ханзада Бұрнаш Герей Рязан жеріне шабуыл жасамақ болды, бірақ тойтарыс бергеннен кейін кері шегінді.

Әдебиет
-------

* *Татищев В. Н.* Собрание сочинений. В 8 т. М.—Л. Наука. 1962—1979. (переиздание: М. Ладомир. 1994)
* *Богуславский В. В.* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия : в 2 т. — М.: Олма-Пресс, 2005.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Татищев В. Н.* Собрание сочинений. В 8 т. М.—Л. Наука. 1962—1979. (переиздание: М. Ладомир. 1994)
**Алло** — телефонмен сөйлескенде амандасу сөзі. Алғашқы рет Томас Эдисон қолданып, ұсынған.

Адамдар ғасырлар бойы алысқа хабар жеткізудің жолдарын қарастырды. Алғаш қолданған тәсілдер ашық аспан күні от жағу және айнаны күнге шағылыстыру болатын. 1793 жылы Француздық Клод Шапп ашқан хабар жеткізу машинасына «телеграф»,- деп аталды. Бұл құрылғының жұмысы иінтіректің (рычаг) қозғалысынан пайда болған белгілердің сандар мен әріптерді басқа жерге жеткізуі болатын. Осыдан 40 жыл өткен соң электрлі телеграф дами бастады. 1876 жылы Александр Грейам Белл алғаш сым құралдары арқылы хабарласатын телефонды ойлап тапты

Телефонмен сөйлескен сайын айтылатын «Алло» сөзі негізінде бір қыздың (телефонды ойлап тапқан Александр Грейам Беллдың сүйіктісі) қысқартылған есімі. Қыздың толық есімі – Алессандра Лолита Освалдо. Грейам Белл телефонды ойлап тапқанда алғаш телефон желісін сүйіктісінің үйіне қарай тартады. Шеберханасында телефон шалынған сайын оның сүйіктісі екенін біліп, телефон тұтқасын көтерер-көтермес «Алессандра Лолита Освалдо»,- дейтін болған. Уақыт өте келе сүйіктісінің атын қысқартып «Але Лол Ос»,- деп айта бастаған. Жұмыстары көбейген сайын оның атын әлде де қысқартып, екі буыннан тұратын «Алло»,- деген атпен атап кеткен. Беллдың телефон желісін дамытуда, барлық қалаларға таратуда, көптеген тәжірибелермен жұмыс басты болуы сүйіктісін зеріктіре бастайды. Сөйтіп ол одан кетіп қалады. Күндердің күнінде сүйіктісінен хабар келеді деген үмітпен Белл телефоннан алыстамайтын болады. Күн өткен сайын тартылған телефон желісі артып, хабарласатын адамдар да көбейе түседі. Алайда, телефон қоңырау шалған сайын сүйіктісі деп телефон тұтқасын «Алло»,- деп көтеретін болады. Осылайша барлық адамдарға «Алло»,- деп кетеді. Кейін адамдар да Александр Грейам Беллдың құрметіне телефон тұтқасын көтергенде «Алло»,- деп айта бастайды. Бұл сөз бүгінге дейін жетеді.

Тағы қараңыз
------------

* Телефон

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 2 сәуірдің 2015 жылы.
**Екатерина Валерьевна Айдова** (30 шілде 1991 жылы Қарағандыда туған) — конькимен жүгіруші. Коньки спорты бойынша халықаралық кластағы спорт шебері. Шорт-трек бойынша спорт шебері.

Өмірбаяны
---------

Сочи-2014 Қысқы Олимпиада ойындарында
Жасөспірімдер арасында өткен әлем кубогы кезеңдерінің бірнеше мәрте жүлдегері: Жасөспірімдер арасындағы Әлем кубогында 500 м-ге жүгіруде 2-ші орынға (Инцель, Германия, 2008); Жасөспірімдер арасындағы Әлем Кубогында 500 м-ге жүгіруде 2-ші орынға (Гронинген, Нидерланд, 2009); XXI қысқы Олимпиада ойындарында, 1000 м-ге жүгірудө 16-шы орынға (Ванкувер, Канада, 2010); Жасөспірімдер арасындағы Әлем кубогында 500 м-ге жүгіруде 1-ші орынға, 1000 м-ге жүгіруде 1-ші орынға (Берлин, Германия); Жасөспірімдерарасындағы Әлем кубогында 500 м-ге жүгіруде 1-ші орынға (Мәскеу, Ресей) ие болған.

2016 жылы ересектер тобына қосылып, екі мәрте ел рекордына түзету енгізді: 500 м – 38,70; 1000 м – 1,16,62. Ересектер арасындағы әлем кубогы кезеңдеріндегі ең тәуір нәтижесі: 500 м – 26-шы орын (Берлин, 2009 жылдың қазаны), 1000 м – 24-ші орын (Калгари, 2009 жылдың желтоқсаны). 500 м-лік қашықтықта әлем рейтингінің ортасынан орын тепкен (36-шы орын). Ал 1000 м бойынша рейтингте 35-ші орынға жайғасқан.

Қазіргі уақытта туған жері Қарағандыда тұрады. Сонда Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде (ҚарМУ) Дене шынықтыру мен спорт факультетінде оқуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
**Кешқұрым** - қазақ жазушысы Мұхтар Мағауинның бастау кезеңдегі жазылған шығармасы. Автордың баспасөз бетінде жарияланған тұңғыш әңгімесі (1964 жыл).

Тарихы
------

Шығарманы кезінде ешбір газет, журнал басуға қабылдамаған. 1963 жылы "Жұлдыз" журналына ұсынған нұсқасының соңында проза бөлімінің меңгерушісі Амантай Байтанаевтың көк сиямен жазылған қорынытнды пікірі бар: 

 *"Автордың не айтқысы келгенін түсіну қиын. Қазір жасы алпысқа келіп қалған Жұмағұл қарт ертеде өткен бір ағат ісіне өкініш еткендей бір түйін бар сияқты. Ол жас кезінде бір келіншекпен жүреді. Онымен тұз-дәмі жараспай, қосыла алмай қалады. Жүкті болып қалған сондағы келіншектен Жаннат деген қыз туады. Сол қыздың өскенін (22-де) тұрмысқа шыққалы жатқан кезін көрген қарт Жұмағұл қатты өкінішке қалады. Өзі 7 беттік әңгіменің жартысынан көбі ертеде өткенді еске түсіруге арналған. Қорыта келгенде, автор осы әңгімені жазарда алдына белгілі бір мақсат қоймаған сияқты. Ұсынатын моралі күңгірт қалады. Әңгіменің тілінде, көркемдігінде көп кемшілік бар. Бұл қалпында басуға ұсына алмаймыз"* .
Жас автор төрелік сұрап барған Зейнолла Серікқалиев те шығарма басуға жарамсыз деген пікір айтады. 

Келлер жилы 1964 жылы журналдың жастарға арналған саны дайындалып жатқан кезде жауапты хатшы Қадыр Мырзалиевтің алдына ұсынылған үш шығарманың ішінен ол "Кешқұрым" әңгімесін таңдайды. Автордың шығармасы "Жұлдыз" журналының 1964 жылғы #4 санында жарыққа шығады. 

Шығарма орыс, эстон, шыбаш, армян тілдеріне аударылған. 1967 жылы Бүкілодақтық "Огонек" журналының сыйлығын алады.

Мазмұны
-------

Кейіпкерлері
------------

* **Жұмағұл ақсақал** -
* **Жаннат** -

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.Мағауин. Он үш томдық шығармалар жинағы, 1 том, 542-543 беттер. Қағанат баспасы, Алматы, 2002 жыл
**V Мұхаммед**, **Сиди Мұхаммед бен Жүсіп** (араб.: محمد الخامس‎ ;10 тамыз 1909 жыл, Фес, Марокко — 26 ақпан 1961 жыл, Pабат) — Марокконың сұлтаны (1927—57) және королі (1957—61)..

Әкесі қаза тапқаннан кейін, Марокконы басқарған француздар оның екі ағасын тысқары қойып, өзін сұлтан етіп тағайындады, өйткені француздар оны көнгіш адам деп есептеді. Билік еткен уақытында ұлттық ниетін ептілікпен жасырып жүрді. 

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939—45) марокколық еврейлерді фашистік басқыншылардан қорғады. 1953 жылы француздар оны 2 жылға жер аударып жіберді, бірақ ұлтшылдар тарапынан жасалған қысым салдарынан оны қайтаруға мәжбүр болды. 

1956 жылы Франциядан тәуелсіздік алды, келесі жылы король титулына ие болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Екатерина Федоровна Терещенко** (1928 жылы туған),
көкеніс өсіруші,Социалдық Еңбек Ері(1971),ҚазКСР
а.ш-ның еңбек сінірген қызметкері(1970).

Еңбек жолын 1947 жылында Қостанай облысында агроном болып бастады.

1950-1953 жылдарында Куйбышев подшипник зауыттында жұмыс істеді; Қарағанды облысына тың және
тыңайған жерлерді игеруге жіберілді.

1954-1962 жылдарында «Березняки» кендірында звено жетекшісі,1962-1981 жылдарында М.И.Калинин атыңдағы қаласыдың көкөніс өсірушілер бригадирі.8-бес жылдықта(1966-1970)а.ш-н дамытуда жөғары көрсеткіштерге жетіп, мемлекетке егін өнімдерін сату жөніндегі тапсырмалары мен социалдық міндеттемелерін мерзімінен
бұрын орындады. КОКП 25-съезінің делегаты.
9-сайл.ҚазКСР Жоғары Кеңесінің депутаты(1975).
Ленин ордені және Еңбек Қызьл Ту орденімен
марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Координаттар: 39°12′46″ с. е. 45°24′20″ ш. б.﻿ / ﻿39.21278° с. е. 45.40556° ш. б.﻿ / 39.21278; 45.40556 (G) (O) (Я)

**Мүмін Қатын кесенесі** (әз. *Möminə Xatun türbəsi*) — Әзербайжандық танымал сәулетші Әжәми Нахшыванидің туындысы және Нахшыван-Мараға сәулет мектебінің ең құнды ескерткіштерінің бірі. Нахшыван қаласының тарихи орталығында - Атабейлар сәулет кешенінің құрамында орналасқан. Мүмін кесенесі сол кешеннен дәуірімізге жеткен жалғыз ескерткіш болып табылады.

Әжәми Нахшыванидің осы күнге дейінгі ең әдемі туындысы Мүмін Қатын кесенесі әлі күнге дейін ортағасырлық Нахшыван қаласының ұлылығын көрсетеді.

Тарихы
------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  S. A. Əliyeva. Naxçıvan abidələrinə diqqəti artırmalı. "Azərbaycan abidələri" dərgisi, N 1, Bakı, 1984
**Аллоброгтар** (лат. *Allobroges*) — Нарбон Галлиясын, Рона мен Изера арасын, Дофиненің солтүстігін және Савойядан Женева көліне дейін мекендеген ірі кельт тайпасы.

Шамамен б.з.д. 123 жылы олар Галлияны б.з.д. 125 жылы оңтүстік-шығысынан бастап басып ала бастаған римдіктерге қарсы тұруға тырысты. Алайда аллоброгтарды б.з.д. 121 жылы Квинт Фабий Максим Аллоброгик бағындырды (оған «Allobrogicus» — *Аллоброгтық* аты осы ісі үшін қосылған), ал Нарбонс провинцисы құрамына тек Юлий Цезарь кезінде ғана енді.

Аллоброгтардың басты қаласы Вьен болған, ал гельветтермен шекараласы — Женева қаласы. Тағы шамамен 379 жылы атауы Грацианополь деп өзгерген Куларо қаласын атап айтуға болады, ол қазіргі Гренобль.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Кельт тайпалары |
| --- |
|  |
| 

Аллоброгтар | Аревактар | Арверндер | Астурлар | Аутригондар | Белгтер | Беллдар | Белловакилер | Битуригтер | Бойлер | Бриттер | Венеттер | Веттондар | Вотадиндер | Галлектер | Галаттар | Гелветтер | Декеанглиялар | Деметтер | Инсубрлар | Ицендер | Карнуттар | Карпетандар | Катувеллаундар | Келтиктер | Кимврлар\* | Лингондар | Лобетандар | Лузитандар | Лузондар | Олкадтар | Ордовиктер | Пелендондар | Рутендер | Седетандар | Секвандар | Сенондар | Силурлар | Скоттар | Суессетандар | Тарбеллдер | Титтилер | Треверлер | Урактар | Эдуилер
 |

 |
**Өт пигменттері** — өттің аз мөлшерде қан мен ұлпаның құрамында болатын бояғыш заттар. Өт пигменттері көк бауыр мен бауырда гемоглобин ыдырағанда пайда болады.

Адам мен жануарлар өтінде 2 түрлі пигмент

* жасыл — биливердин,
* қызыл-сары — билирубин болады.

Қалыпты жағдайда адам организмінде тәулігіне 280 мг өт пигменттері пайда болады. Адам қанына - 0,25·10^-3% - тен, 1,2·10^-3% - ке дейін билирубин болады, оның 3/4 - ке жуығы бос күйнде кездеседі. Бауырдан ішекке өтетін өт пигменттерін ішек бактериялары тотықсыздандырады, организмнен стеркобилиноген түрінде бөлініп шығады (тәулігіне 40- 280 мг). Тотықсыздынған билирубиннің бір бөлігі ішек арқылы қанға , онан бауырға өтіп, өтпен бірге қайта бөлінеді. Өт пигменттерінің қышқылдық қасиеті болады, металдармен тұз түзеді. Қанда, зәрде өт пигменттері мөлшерінің көбеюіне қарай сары аурудың түрлері анықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,78 бет
**Мүкден конгресі (Түркі татарларының I Қиыр Шығыс съезі)** — белгілі татар қоғам қайраткері Г. Ысқақтың бастамасымен 1935 жылы 14 ақпанда Мүкден (Қытай) Қиыр Шығыста (Қытай, Корея, Жапония, Маньчжу-Го) тұратын татар эмигранттары өкілдерінің кездесуі. Съезге аймақтың татар көршілерінен 41 делегат, 100-ден астам Еділ-Орал комитеттерінің мүшелері, Маньчжурия мен Жапонияның ресми өкілдері қатысады. Конгрестің басты мақсаты жергілікті татарлардың саяси, діни және мәдени ұйымдарын біріктіру болды.Конгресс Ресейдегі коммунистік өзгерістерге, сонымен қатар, ақ гвардияшылдардың эмиграция өкілдері өткізген Ресейдің қалпына келтіруін теріс бағалайды.

Ресей аумағында татарлардың территориялық және мемлекеттік тәуелсіздігін (Орал-Еділ штаты) алуы сілтеме ретінде алынады. Жұртшылық өкілдері конгресстің қарарларына әр түрлі көзқараспен қарайды. Кеңес азаматтары мен ақ гвардия эмиграциясының өкілдері оппозиция мен дұшпандықты қарастырса, татарлардың көпшілігі бейтараптықты сақтайды. «Украинский вестник» газетінің беттерінде Г. Ысқақтың идеяларын насихаттайтын тек украиналық қоғамдастық конгрестің шешімдерін қолдайды. Г. Ысқақ татар эмигранттарының арасында КСРО-ға дұшпандық тудыра алмайды, ал Жапония мен Манчжоу-Го ресми өкілдері бұл идеяны қолдаудан бас тартады.

Конгресте Қиыр Шығыстағы түркі-татар мұсылмандарының Еділ-Орал ұлттық-діни комитеті ұйымдастырылды 30-жылдары Еуропаға, АҚШ-қа және Австралияға татар эмиграциясының күшейгеніне қарамастан, 1935-1945 жылдар аралығында Қиыр Шығыста комитет татарлардың мәдени және діни қажеттіліктерін қанағаттандырды, әрі татар қандастарының кітапханаларын, баспаларын және мектептерін басқарды. «Милли Байрак» (Ұлт байрағы) газеті мен «Шакирдләр таңы» (Шәкірттер таңы) журналы аймақтағы татар диаспорасының дамуына зор үлес қосады. 1937 жылы Харбинде мешіт, 1938 жылы қарттар мен мүгедектерге арналған зейнет үйі, 1940 жылы жетім балалар мен жағдайы төмен ата-аналардың балаларына арналған мектеп-интернаттың ашылуы комитеттің маңызды жетістіктері болды.

Еділ-Орал комитетінің қызметі 1945 жылы квантон армиясы талқандалған кезде және Жапония капитуляциясынан соң тоқтатылды, оның басшыларының көпшілігі кеңестік қарсы барлауы тарапынан тұтқындалды.

Қазақ-Башқұрт Кеңес Республикасы

Әдебиет
-------

1. Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
2. Гайнетдинов Р. Б. Тюрко-татарская политическая эмиграция: начало XX века — 30-е годы. — Наб. Челны, Камский издательский дом, 1997.
3. «… Политический акт представителей многомиллионного мусульманского мира…» «Гасырлар авазы — Эхо веков» № 1/2 1999

Сілтеме
-------

* "Қазіргі мемлекет - Қиыр Шығыстағы түркі-татар ұлттық қозғалысы" (1935) т.ғ.к. Рүстем Ғайнетдинов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998, С.370
2. ↑  Гайнетдинов Р. Б. Тюрко-татарская политическая эмиграция: начало XX века — 30-е годы. — Наб. Челны, Камский издательский дом, 1997. С.119
3. ↑  Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998, С.390
**Мүйізді қоңыздар**, немесе **бұғы-қоңыздар** тобы қатпаралымұрттардың 1250 түрін біріктіреді. Аталықтарының ұзын күшті жақтарында тісшелер орналасқан және әдетте бұл тармақталған бұғы мүйізін еске түсіреді. Ал аналықтары мұндай қасиеттен ада.Мүйізділердің тағы бір маңызды ерекшелігі-ирек "таяқтармен" бітетін мұрттар. Ғажайып бейнелі ірі қоңыздар ежелден-ақ құмарпаздардың көздерін қызықтырып,соның салдарынан көптеген түрлері сиреп қалды. Мүйізді қоңызға Еуропа фаунасындағы ең ірі қоңыз бен Ресейдегі ең үлкен бұғы қоңыз жатады. Ол Қызыл кітапқа енгізілген. Қоңыздың аталықтарының ұзындығы "мүйізін" қосқанда 7,5 см-ге жетеді,аналықтары шағын және мүйіссіз.Аталықтар жақпен кеміре алмайды,сондықтан ағаш қабығынан ағатын сөлмен қоректенеді. Аналықтар қабықты тесіп,мұндай асқа қол жеткізуге қабілетті.Шілде-тамыз айларында қоңыздар қатты ызыңмен емен түбін айнала ұшып жүреді. Аталықтар аналықтар мен сөл ағатын жерлер үшін бәсекелестермен ұрысқа түседі.Аяусыз жекпе-жекте олар артқы аяғымен тұрып, бір-бірін ағаштан аударып тастауға тырысады,тіпті мүгедек етіп тынады.

Мүйізді қоңыздардың дернәсілдері ортаңғы аяғының түрпітәріздес ирек мүшесін артқы аяғымен егеп, ызың әуендер шығара алады.Бірақ мұның не үшін қажет екені әлі күнге құпия күйінде қалуда.

Мүйізді қоңыздардың аналықтары жұмыртқасын кәрі ағаштардың қабығына (негізінен емен мен шамшат ағашы)немесе томарға салады. Дернәсілдер ағашты үңгіп қоректенеді.Олар 4-6 жыл ішінде дамып бітеді және қуыршыққа айналмай тұрып,13,5 см,ұзындыққа жетеді және жуандығы адамның бас бармағындай болады. Ол жерде,ағаш қоқымынан жасалған "қуыршақ" қалпына енеді.

Грант мүйіздісі немесе хиазогнат-әлемдегі ең ерекше қоңыздардың бірі.Ол Оңтүстік Америкада,Чили аймағындағы кейбір тропикалық ормандарда тіршілк етеді.Аталықтары 6,5-7,5 см ұзындыққа дейін жетеді,оның жартысы ұсақ өткір инелермен керілген жоғарғы жаққа кетеді.Ғалымдардың бақылауы бойынша,аталықтар аналықтармен ұшырасу үшін ағаш діңдерімен 20-25 м биіктікте орналасқан ұшар басына өрмелеген кезде жақтары жәрдемге келеді,және біздің бұғы-қоңыздарға ұқсас жақты қарсыластарымен айқаста пайдаланады. Грант мүйізділері ағаш сөлдерімен қоректенеді. Грант мүізділері-Халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген сирек түр.

Дереккөздер
-----------

Балалардың энциклопедиясы РОСМЭН, Жәндіктер, Мәскеу Росмэн 2012.
```
Ою – өрнектерді құрастыру үшін шеберлер өсімдіктер мен гүлдердің суреттерін қолданған.Осындай өрнектер барлық әлем халықтарының мәдениетінде көп кездеседі. Өсімдікті оюлар қазақтың қолданбалы шығармашылығында  лайықты орын алады.Олар-жапырақтар, жапырақшалар, үш жапырақты өсімдіктер, бітеугүлдер және гүлдер.Мысалы , гүлдердің  барлық  түрінің символы – "гүл" ою – өрнегі. 
   Шебер әйелдер киім – кешектерді  әшекейлеуде өсімдікті  өрнектерді жиі қолданған. 
   Күрделі композиция кұрайтын ою – өрнектердің бір түрі – "табақ".Оның жиегі "су" ою – өрнегімен әшекейленген. Ал ортасына гүлдер , жапырақтар ,шырмауықтар орналыстырылған."Табақ" оюы ас үй жиһаздары мен тұскиіздерді , аяққаптар ( ыдыс – аяққа арналған уық пен керегеге ілінетін киізден жасалған дорба )мен дастарқандарды әшекейлеуде  пайдаланылады .
   Кілемдер,текеметтер,алашалар өсімдікті ою – өрнекке өте бай.Кейде аралас өрнектерге ие  бұйымдар да кездеседі. Оның көрнекті үлгісі– киіз үй.Киіз үй іші ерекше құлшыныспен жасалған.Ою – өрнекпен әшекейленген жиһаз , ыдыс – аяқ , шиден жасалған өрнекті тоқыма , кесте бұйымдар , тұскиіздер киіз үйдің ішін жайнатып жібереді. Бұл өнер ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді .
```
**Алло, Алматы** концерттік программасы - [["Қазақтелефильм" студиясының 1 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмконцерті (1972) .

Концерттік топтамада "Айгүл" (Қыздар пед. ин-ты), "Импульс", "Селяне" вокалды-аспаптар ансамбльдерінің шығармалары орындалды. Олардың орындауында қазіргі эстрад, шығармалары берілді. "Алло 02" Семей телестудиясының апталық ақпараттык бағдарламасы. Хабардың такырыбы апта ішінде Семей өңірінде орын алған қылмыстық істер хроникасы. Хабардың формасы (жанры) - студияда жазылады, сюжеттер алдын ала түсіріліп, монтаждалады. Берілу мерзімі - айына төрт рет, жұма күні, сағат 18.40. Жобаның жетекшісі С.Нүсіпбаева, редакторы және жүргізушісі Е.Жақып, реж. К.Қарашолақов, операторлары Б. Жангозин, С. Нүртазинов, Е. Мағзұмов, дыбыс реж. Ш.Жексеңбекова. Ұзактығы 15 мин.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
Бұл – бір жылдық шөп тектес улы өсімдік. Қазақстанның оңтүстік батыс және солтүстік аймақтарындағы шөлді, шөлейт жерлерде өседі.  

Оның *құрамында* протоанемонин деген улы зат болды. Мүйізді шөңгебаспен оңтүстік облыстарда ақпан – наурыз , солтүстік және батыс облыстарда сәуір – мамыр айларында өсімдік гүлдеген кезінде қой, әсіресе қозылы саулықтар уланады.
Кептірілген шөп улылық қасиетін жоғалтады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248 б.

*Шәріпбаев Н.* Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // Мүйізді шөңгебас —  "Қайнар", 1988. — Б. 240. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.