recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Жақсылық деген бетті қараңыз.*
**Жақсылық** — адамгершілік пен арлылықты сипаттайтын жалпы ұғым. Адамға жағымды нәрселердің бәрі жақсылық ұғымы арқылы жүзеге асады. Осы жалпы қасиеті арқылы жас та, кәрі де өзінің мақсат-мүлдесіне, арман-тілегіне, болашақтан үміттенуіне сенімін білдіреді. Жақсылық арқылы жеке адамдардың іс-әрекеттеріне, қоғамдық қатынастарына, адамаралық байланыстарына тиісті баға беріледі. Жақсылық әр түрлі деңгейде тұлғалық қасиеттердің ізгілігін айқындайды. Бұл ұғым әлеуметтік психология мен әдептану ғылымдарында жиі қолданылады және адамның жас ерекшелік, ұлттық, жыныстық (гендерлік) өзгешеліктерімен байланысып жатады. Жақсылық ұғымы педагогикалық психологияда да, этнопсихологияда да жиі қолданылады. Бұл ұғым бұрын-соңды шыққан орыс және төл тіліміздегі психологиялық сөздіктерде орын алмауы бұл мәселенің әлі де тыңғылықты зерттелмегенінің айғағы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
A. *Ауыл шаруашылығы*.
**Төлеубаев Жақсыбай** (1951 жылы туған, Жамбыл облысы Тараз қаласы) – ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1995).

Қысқаша өмірбаяны:
------------------

1975 жылы Жамбыл педогогикалық институтын (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) бітірген.  

1978 жылы Мәскеу гидромелиоративтік институтының аспирантурасын бітірген.  

1973 жылдан Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) оқытушы, аға оқытушы, доцент, қазіргі кезде профессор қызметін атқарады.

60-тан астам ғылыми жарияланым мен 2 монографияның авторы.

Дереккөздер:
------------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Абсолют қара дене** — өзіне түскен сәуле ағынын оның спектрлік құрамы мен температурасына қарамай толық жұтатын дене. Абсолют қара дененің сәуле жұтқыштық коэффициенті 1-ге тең. Ал сәуле шығарғыштық қабілеті, оның температурасы мен толқын жиілігіне байланысты анықталады. Табиғатта өзіне түскен сәуле ағынын түгелдей жұтатын (спектрлік құрамына қарамай) дене кездеспейді. Өзінің оптикалық қасиеті жағынан Абсолют қара денеге тым жақындайтындар қара күйе, қара барқыт және қарайтылған платина болып есептеледі. Олар жарық ағынының көрінетін бөлігін түгелдей дерлік ( 99 %) сіңіріп алады. Физикада Абсолют Қара Дененің моделі ретінде сыртқы беті сәуле ағынын өткізбейтін, ал ішкі беті өзіне түскен сәуленің біраз бөлігін сіңіріп алатын кішікене тесігі бар қуыс дене алынады. Мұндай қуыс денеге енген сәуле оның ішкі жағына сан рет шағылып, сыртқа шықпай түгелдей дерлік қалып қояды. Абсолют қара дене ғылым мен техникада жарық эталоны ретінде қолданылады.

Ашылуы
------

«Абсолют қара дене» ұғымын 1859 ж. неміс физигі Густав Кирхгоф (1824 – 1887) енгізген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
Әбзәли Егізбаевтың арнау өлеңі (*арбша жазбадан аударылған*). 
**Кәкетай Қымызбаев** (1919 — 23.07.1944) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атты әскер.

Өмірбаяны
---------

1919 жылы Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы, Жарсу ауылында дүниеге келген. 1939 жылы әскер қатарына шақырылып, Украинаның Львов маңындағы Қызыл тулы Ленин орденді Каменка-Гугская қаласындағы Котовский атындағы атты әскер дивизиясында азаматтық борышын өтейді. Алғырлығымен көзге түскен жауынгер кіші командирлер дайындайтын мектепке жіберіліп, бөлімше командирі болады.
1941 жылдың 22 маусымында таңғы сағат 4:30-да соғыстың басталған алғашқы сағатынан шекара қорғауға неміс басқыншыларына қарсы, кейіннен Харьков, Сталинград майдандарындағы ұрыстарға қатысып, асқан ерлік көрсетеді.

Марапттары
----------

Көрсеткен ерліктері үшін 2 мәрте «Қызыл Жұлдыз» орденімен, 2 дәрежелі «Отан соғысы», «Қызыл Ту» ордендерімен марапатталған. Кәкетай Қымызбаевтың ерліктері туралы «Гродьянская правда» Беларусь газеттерінде қазақ елінің батыры туралы мақала, 1944 жылы «Суворов» газетінде «Қыр қыраны» деген толғаулары басылып жарияланған. Қызылорда облысының тумасы, жауынгер ақын Әбзәли Егізбаевта 1944 жылы 12 сәуірде "Орден омыраудағы құтты болсын" деп Кәкетай Қымызбаевты алған ордендерімен құттықтап өлең жазған екен (Орталық ғылыми кітапхана қорының мұрағатынан алынды).
Кәкетай Қымызбаев 23 шілде 1944 жылы Неман өзені жағасындағы ұрыста ерлікпен қаза табады. Беларусь жерінде Сапоцкино ауданында бауырластар қабіріне жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шығыс Қазақстан облысы мемлекеттік мұрағатының Зайсан филиалы, 250қ. 1 т. 117і. 117-а і.
Вордингборг коммунасы Дания картасында.
**Вордингборг** (дат. Vordingborg Kommune) — Зеландия облысының құрамына кіретін даттық коммуна. Аумағы — 621,15 км² (Гренландияны және Фарер аралдарын санамағанда Дания аумағының 1,44 % құрайды). 2008 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны  — 46600 адамды (ерлер — 23035, әйелдер — 23565; шет елдердің азаматтары — 1393) құрады.

Тарихы
------

Коммуна 2007 жылы келесі коммуналардан құралған:

* Лангебек (Langebæk)
* Мён (Møn)
* Престё (Præstø)
* Вордингборг (Vordingborg)

Темір жол станциялары
---------------------

* Луннбю (Lundby)
* Вордингборг (Vordingborg)

Суреттер
--------

* 
*

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Вордингборг borger.dk сайтында Мұрағатталған 21 маусымның 2007 жылы.
* Ресми сайт
Калян мұнарасы
**Калян мұнарасы** – Орта Азия архитектурасының тамаша ескерткіштерінің бірі, Бұхарадағы мұнара мен мешіттің атауы. Калян мұнарасы (1127) алғаш Қарахан әулетінен шыққан Арслан ханның әмірімен XII ғасырда тұрғызылған. Бұл көркемдігі жағынан өте сұлу жасалған мұнара – ағаштан салынған (қасында үлкен мешіті бар, XII ғасыр) алып комплекстің бір бөлігі. Кейін ағаш мұнара құлап, жанындағы мешітті басып қалған. Оның орынан шақпақ кірпіштен, ғаныш лаймен ұстастырып қалаған қазіргі мұнараның өте берік болу жағы қарастырылған. Биіктігі 60 метр мұнараның 10 метрдейі жер астына жіберліген. Мұнараның сырты айналдыра типылданған қалақ кірпіштермен көмкеріліп, нақышты жазуы бар түрлі – түсті плиткалармен өрнекті белдеу жүргізілді. Мұнара жанында Калян мешіті (XV – XVI ғасырда бұрынғы ағаш мешіттің орнына салынған) аумақтылығымен (130х80 метр), ауласындағы күмбездер галереясының нақыштылығымен көз тартады. Калян мұнарасы мен мешіті Мір Араб медресесімен (1536 жылы) қосылып, қаланың орталық ансамблі – Пои – Калянды құрайды.

Тарихы
------

Калян мұнарасы Қараханид Арслан хан кезінде собор мешітінің жанынан тұрғызылды. Бастапқыда оның ағаш тәжі шамы болған. Құрылыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай мұнара белгісіз себептермен құлады. Ол 1127 жылы қайта салынды, бұл жолы толығымен күйдірілген кірпіштен жасалған. Мұнара өзгеріссіз қалды.

Бір кездері мұнара бірнеше функцияларды атқарды: азан (мұсылмандардың намазға шақыруы) шырқалған мешіттегі мұнаралар; күзет мұнарасы; қаладан тыс жерде көрінетін Маяк.

1920 жылы Қызыл Армия Бұхараға шабуыл жасаған кезде мұнара артиллерияның нысаналы атысынан зардап шекті-снаряд шамның жартысына жуығын қиратты, ол көп ұзамай тәжді қалыптаудың жоғарғы екі деңгейінен басқа қалпына келтірілді. Содан бері карниз сталактиттердің үш қабатынан тұрады және оның биіктігі сәйкесінше өзгерді, бұл мұнараның жалпы көрінісінде болды.

1924 жылы мұнараның қабырғасы мен мукарнасының кішкене бөлігі қалпына келтірілді. 1960 жылы уста Очил Бобомуродов мұнараның жер асты бөлігін (іргетасы мен негізін) жөндеп, нығайтты. 1997 жылы Бұхараның 2500 жылдығына орай мұнара күрделі жөндеуден өтті және оны ең жақсы қолөнершілер қалпына келтірді. Кейінгі жылдары мұнарада кішігірім қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Пугаченкова Г.А.Самарканд.Бухара, 2 издание
2. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы ,5 том.
**Сайкс- Пико келісімі** (1916)-түркияның азиялық аймағын бөлісу туралы 1916 жылы 16 мамырда (Ресеймен келісіп) қол қойылған ағылшын-француз жасырын шарты. Сайкс- Пико келісімі тәуелсіз араб мемлекетін құру жөніндегі 1915 жылғы шешімге қайшы болды. Англия мен Франция оны араб елдерінен жасырды. Келісім бойынша, Англия,Иракты, Трансиордания мен Пакистанның Хайфа және Акка порттарын, ал Франция – Сирия мен Ливанды, Москул т.б. Түркия аймақтарын аннекциялауға құқылы болды. Россия бүкіл келісімді қолдағаны үшін өзіне Эрзурум, Трапезунд, Ван т.б. жерлерді беруді талап етті.

Дереккөздер
-----------

[1]


1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том, 613 бет
**Сайлау Хамитұлы Дүкенбаев** (3.12.1937 жылы, Павлодар облысы Лебяжье ауданы Қызылкоғам ауылы) - әдебиет зерттеуші, педагог. Қарағанды педагокилық институтын бітірген (1961). 1961 - 1964 жылы мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі. 1964 - 1975 жылы Павлодар облыстық мұғалімдер бөлімін жетілдіру интернатында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің меңгерушісі. 1975 -1988 жылы Қазақстан Оқу министрлігінің қазақ тілі мен әдебиетін оқыту жөніндегі инспекторы қызметін атқарады. 1988 - 1993 жылы өзі негізін салған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын республикалық мектеп-интернатының директоры. Сайлау Хамитұлы Дүкенбаев қазақ әдебиетін оқыту мен оның методикасы, теориясы туралы көптеген оқу құралдарының, ғыл. мақалалардың авторы. "Әдебиет теориясынан алғашқы адымдар" (1981), "Мектепте драмалық шығармаларды оқыту" (1985), "С.Сейфуллин творчествосы бойынша жазба жұмыстар ұйымдастыру" (1975) және т.б. көптеген еңбектері мен әдістемелік құралдары, оқушыларға арналған орысша-қазақша сөздіктері көпшілікке белгілі. Сайлау Хамитұлы Дүкенбаев сондай-ақ қазақ орта мектептерінің 7 сыныбына арналған араб тілі оқулығының қосалқы авторы. Сайлау Хамитұлы Дүкенбаев бірнеше медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Сайдауыт.** Қазіргі тілімізде бұл сөзге -тай жұрнағы жалғанып «*сайдауыттай*» қалпында да кездеседі.
Түсіндірме сөздік «*сайдауыт*» мағынасын — сайдақ
ірік; сайдауыл сөздерімен ұғындырады. 

> 
> «*Еркінбектің. соңында толып жатқан сайдауыт жігіттер бар*» (Б. Майлин, Шығ.).
> 
> 
> 

Бұл жерде «*Түсіндірме сөздіктің*» түсінік беруінде кездескен «*сайдақ*», «*сайдауыл*» сөздерінің мағынасы да—«*таңдаулы*», «*ығай мен сығай*» түлғаларымен синонимдес.

«*Сайдауыт*» төркініне дұрыс топшылау жасай алсақ, қалғандары (сайдақ, сайдауыл) сонымен байланысты. «*Сайдауыт*» сөзінің төркініне жол сілтерлік тұлғаны қырғыз тілінен табамыз. Ол тілде «*шайдоот*» сөзінің өте ертеден келе жатқандығы және мағынасы — үстіне
жүк аз салынып және ең алдында жүріп отыратын жүк артатын мал деп түсіндіріледі. Осы сәздің екінші мағынасы — ширақ, шапшаң, сергек. Әдетте, керуенді бастап жүретін малдың мықты, ширақ әрі жол ыңғайын білетіндігін түсіндіріп жату артық. Бір сөзбен айтқанда, сом денелі, шымыр, дене мүшелері жетілген мал. Бүл ойымызды тағы бір түркі тілінің дерегі қуаттайды. Якуттарда біздің тіліміздегі «*нығайған*», «*жетілген*» деген мағыналарды «*сайдыылах*» тұлғалы сез бере алады. Түркі тілдеріндегі дыбыстар сәйкестігін еске алсақ, мына сөздің қырғыздардағы «*шайдоот*», біздегі «*сайдауыт*» түлғасынан алшақ кетпегені көрініп түр.

Одан әрі талдай түссек, «*шайдоот*», «*сайдауыт*» сөздері екі түбірден біріккен деп топшылауға тура келеді. Топшылау тағы да тілдік дерекке негізделеді. Қырғыз тілінде «*шай*» сөзінің бір мағынасы — күшті, мықты. Мұның қазақ тілінде «*сай*» дыбыстық құрамында көрінуі — тіл заңдылығы. Екінші түбірді түркі тілдерімен ертеден тектес, туыстас саналатын моңғол тобындағы тілдерден ұшыратамыз. моңғол тілінде — давуу, қалмақтарда — давлһи қалпындағы сөздер «*басым, артық*» мағыналарында қолданылады. Әсіресе, қалмақ тіліндегі «*давлһи*» түлғасы «*сай*» түбірімен біріккенде, жоғарыда керсетілген, «*сайдауыл*» сезінен ерекшелігі жоқтың қасы. Бірде «*сайдауыл*», кейде «*сайдауыт*» түрінде кездесуі — тіліміздегі дыбыс сәйкестіктерінің нәтижесі. Қазіргі түсінігімізде бұл сөздердің мағынасы —«*күші басым*» дегенмен бірдей. «*Сайдауыт*» соңындағы -тай жұрнағының пайда болуын да дәлелдеу қиынға соқпайды. Басқа бір жан иелерінің, оның ішінде адамның да шымыр, ептілігін бейнелеп көрсету үшін «*шайдоот*» сөзіне -дай қосылып, ол біздің тілімізде «*сайдауыттай*» болып қалыптасқан. Мүндай үқсату тілімізде ете ертеден келе жатқан құбылыс. Бір ғана мысал, М. Қашқари сөздігінде біздегі қазір қолданылып жүрген «*жылқы*» сөзінің орнына «*йунд*» тұлғасы қолданылған. Осыған -тай жүрнағы қосылуы нәтижесінде, түпкі мағынасы кез келген адамға түсінікті бола бермейтін, «*жүнттай*» сөзі қалыптасқан. Мұның негізгі мақсаты — басқа хайуанды жылқы мүшесінің сұлулығына теңеу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Саит Фаик Абасыянык мұражайы Бургазада (2009)
**Саит Фаик Абасыянык** (түр. *Sait Faik Abasıyanık*; 18 қараша1906, Адапазары — 11 мамыр 1954, Стамбул) — түрік жазушысы.

Дәулетті отбасында туған. Стамбул университетін бітірген. Швейцарияда, Францияда оқыды. Мұғалім, журналист болған. Сайит Фаик он екі әңгімелер жинағын ("Самауыр", 1936; "Аспандағы бұлт", 1951; "Әуіз басында" 1952; "Соңғы құстар" 1954 т.б.) шығарды, екі роман ("Айналмалы өмір тегершігі" 1944, "!здеу саламыз" 1953) жазды. Ол - түрік әдебиетіндегі реалситік дәстүрдің көрнекті өкілі, шебер прозаик. Саит Фаик адам санасында капиталистік қатынастар тудырған келеңсіздіктерді әшкереледі, оқырманды адамгершілікке, бауырмалдыққа үндеді.

### Романдары

* түр. *Medari maişet motoru*, 1944
* түр. *Kayıp aranıyor*, 1953

### Әңгімелер жиынтықтары

* түр. *Semaver*, 1936
* түр. *Sarnıç* 1939
* түр. *Lüzumsuz adam*, 1948
* түр. *Mahalle kahvesi»*, 1950
* түр. *Havada bulut*, 1951
* түр. *Kumpanya*, 1951
* түр. *Havuz başı*, 1952
* түр. *Son kuşlar*, 1952
* түр. *Alemdağında var bir yılan*, 1954
* түр. *Az şekerli*, 1954
* түр. *Tüneldeki çocuk*, 1955
* түр. *Mahkeme kapısı*, 1956

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
Нова-Хута, Краков, Польшада аяқталмаған заманауи утопиялық қала үлгісі.
**Утопия** (көне грекше: topos - орын, жер, яғни, жоқ жер) — әлеуметтік-саяси қиял түрі, орындалмайтын арман, ойдан шығарылған, ғылыми негізделмеген, шынайы өмірде жоқ, жүзеге асыру мүмкін емес, көбіне өмір сүріп отырған қоғамнан әлдеқайда жақсы, мінсіз жобалар.

"Утопия" үғымы утопиялық социализмнің негізін қалаушы Т.Мордың "Утопия" (1516) еңбегінен алынды.
1) ғылыми тұрде тұжырымдалған идеалды қоғамдық құрылысты бейнелеу. Утопия термині алғашқы рет 1566 ж. Т.Мордың осы аттас кітабынан алынған; 
2) фантазия, іске аспайтын қиял-ғажайып құбылыс.

ХХ—ХХІ ғасырлардағы әдебиеттануда утопиялар, дистопиялар сияқты, Ғылыми фантастиканың бірқатар жанрларында қарастырылады[4]. К. Ромер [en] әдеби жанрдың келесі анықтамасын ұсынды: утопия-оқырманға интеллектуалды және эмоционалды тұрғыдан өз заманын сынау үшін балама шындықтың суретін беретін қиялдағы мәдениеттің егжей-тегжейлі сипаттамасы. Егер автор және / немесе оқырмандар сипатталған шындықты объективті шындықтан едәуір жоғары деп қабылдаса, бұл эвтопия (яғни "нақты" утопия); егер сипатталған шындық қараңғы болса және объективтіден едәуір төмен болса, бұл дистопия,яғни дистопия [5].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
АМҰ-ның туыАмерика Мемлекеттер Ұйымының туы
.Елтаңба
Америка Мемлекеттер Ұйымына кіретін мемлекеттер
**Америка мемлекеттері ұйымы**- 1948 жылы 30 Сәуірде 1889 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Панамерикалық одақ негізінде Боготадағы (Колумбия) 9-шы америкааралық конференцияда құрылған халықаралық ұйым.

Бас кеңсе Вашингтон қаласында орналасқан. Жұмыс тілдері — испан, ағылшын, француз және португал тілдері. АМҰ-ның жоғары органдары-Бас ассамблея, Тұрақты Кеңес, Сыртқы істер министрлерінің Консультативтік Кеңесі, Бас хатшылық.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Америка мемлекеттері ұйымы |
| --- |
|  |
| 

АҚШ • Антигуа және Барбуда • Аргентина • Багам аралдары • Барбадос • Белиз • Боливия • Бразилия • Венесуэла • Гаити • Гайана • Гватемала • Гондурас • Гренада • Доминика • Доминикан Республикасы • Канада • Колумбия • Коста-Рика • Куба • Мексика • Никарагуа • Панама • Парагвай • Перу • Сальвадор • Сент-Винсент және Гренадиндер • Сент-Китс және Невис • Сент-Люсия • Суринам • Тринидад және Тобаго • Уругвай • Чили • Эквадор • Ямайка
 |

 |
**Лейтон Марисса Мистер** (ағылш. *Leighton Marissa Meester*; 9 сәуір 1986 жылы, Форт-Уэрт, Техас, АҚШ) — америкалық әнші, әртіс, өлең сөздерінің авторы және де фотомодель. Көбінесе «Сплетница» 2007 сериалындағы Блэр Уолдорф рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Лейтонның ата-анасы Конни мен Дуг Мистер есірткі контрабандасымен айналысатын топтың ішіне кірген. Екеуі де сол қылмыстары үшін соттауға алынған болатын. Сот басталмай тұрып оларды кепілдікпен бостаныққа жібереді, сол уақытта Коннидың аяғы ауыр болып қалады. Кейіннен ол тағы 10 жылға сотталады. Лейтон Техас ауруханасында дүниеге келеді, себебі сол ауруханаға оның анасын жеткізген болатын. Үш ай өтісімен Лейтонның анасын түрмеге қамайды, өйткені ол өз жазасын өтеуге тиіс еді. 16 ай түрмеде отырғаннан кейін оны толығымен бостандыққа жібереді. Содан бері ол өзінің қызымен өмір сүреді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
* Лейтон Мистер (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Лейтон Мистер *Twitter* сайтында
**Кәдімгі өгейшөп** (лат. *Tussilago farfara*) – астралылар тұқымдасына жататын кішігірім алтын түстес гүлдері бар көпжылдық өсімдік Ресей аумағы мен Қазақстанның таулы аудандарында көп кездеседі. Өгейшөп аталу себебі, оның жапырағының төменгі жағы барқыттай жұмсақ әрі жылы - денеге басқан кезде ол кәдімгідей жылу береді; ал жапырақтың беткі жағы - қатты әрі салқын. Демек ол сырты салқын болғанымен, шындығында емдік өсімдік ретінде адамдарға көп жақсылық жасайды және медицинада ежелден бері қолданып келеді.
Сонымен қатар өгейшөп - керемет балшырын көзі, өзінің қантты шірнесімен және гүл тозаңымен әйгілі. Ерте көктемде оның алтындай сары гүлшоғырына аралар үймелеп, ең алғашқы көктемгі тозаңы мен шырынын жинайды.
Өгейшөп гүлдері қары еріп ашылған ойдым жерлерде бірінші болып бой көтереді де, жапырақсыз-ақ гүлдей бастайды. Ылғалды күн батар алдында өгейшөптің гүлшоғыры қауызын жауып алады. Кейде мынандай көріністі байқауға болады: жотаның терістік салқын беткейлерінде әлі де қар жатқан кезде, көктемгі мейірімді күн сәулесі түсетін күнгей жағында өгейшөп гүлдері көз қуанта жайқалып тұрады. Суретте - Іле Алатауының осы аттас шатқалындағы таулы Есік өзенінің жағасында өскен өгейшөп.

Дереккөздер
-----------

Қазақстан флорасының кереметтері кітабы, Э.Н.Баталова
**Жақсылық Бекқожаев** – (1930 жылы Қызылорда облысы – 2006 жылы Қызылорда қала) тележурналист, БАҚ саласының топ-менеджері. Еңбек жолын ұстаздықтан бастаған (1955-63). Кеңес, партия саласында қызметтер атқарып (1963-90), Қызылорда облысы телерадио комитетін басқарды (1991). Телеарнаның облыстағы тұңғыш басшысы.

Қызылорда облыстық телеарнасының ашылуына көп еңбек сіңірген тұлғалы азамат, білікті басшы. Үлкен ұжымға басшылық жасай жүріп, шығармашылықты серік еткен қаламгер. *Қыз бен дала*, *Сыр сұлуы*, *Жадыра* деректі фильмдері республикалық телеарнаның алтын қорынан орын алды. **Халықтар Достығы** орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. КСРО *Теледидары мен радиосының үздігі*, КСРО-ның **Құрметті радисі**.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Жақсы Қоянды** – Ерейментау тауларының батысында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Целиноград ауданы жерінде, Сілеті өзенінің оң жағалауында, Софиевка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 452 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені 5 км. Солтүстік-шығысындағы 375 м-лік төбемен Красная Круча сайы арқылы бөлінеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы кембрий және кембрийге дейінгі кезеңде түзілген тау жыныстарынан тұрады.

Өсімдігі
--------

Қою күлгін және сортаң топырақтарында жусанды, дәнді өсімдіктер өседі. Мал шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Митхат Сағадатдинович Булатов** - өзбек совет архитекторы. Өзбек КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы. КСРО Құрылыс және архитектуралық академиясының корр. мүшесі. 1949 жылдан КОКП мүшесі. 1934 ж. Ленинградтың инженерлік құрылыс институтының архитектура факультетін бітірген. 1940-1962 ж. Ташкент қаласының бас архитекторы атанды, 1955-1964 ж. Өзбекстан Архитекторлар одағының председателі болды. Оның басқаруымен Самарқан, Ферғана, Қоқан, Үргеніш қалаларының бас жоспары жасалды. Митхат Сағадатдинович Булатовтың жобасы бойынша Ташкенттегі Өзбек КСР ауыл шаруашылық және ет, сүт, өндіру министрліктерінің әкімшілік үйі, "Победа" паркі, "Ташкент" қонақ үйі, "Пахтакор" стадионы салынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
Пенн Дейтон Бэджли (ағыл. Penn Dayton Badgley, 1 қараша 1986 жыл, Балтимор, Мэриленд, АҚШ) — американдық киноактёр, «Сплетница» сериалындағы Даниэль Хамфри рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Пэнн Бэджли Балтимореда (Мэриленд) дүниеге келіп, балалық шағын Ричмондта ( Вирджиния) мен Сиэтлде (Вашингтон) өткізді.Сиэтлда болашақ әртіс балалар театрының спектакльдарында (ағылш. Seattle Children's Theatre) ойнап, балалар радиосында жазылып отыратын.Он бір жасында Голливудқа көшіп келеді. Осында музыка және актерлік шеберлікпен толығымен айналысады. 1998 жылы ең бірінші өлеңін жазып шығарады. 17 жасында Санта Моникедегі коллежді аяқтап, Оңтүстік Калифорниядағы Университтетке түседі. Бірақ келісім шарт бойынша ол сабақты тастап кетуге тиіс болады.

Дереккөздер
-----------

 Бэджли Пенн
**Кәдімгі қараторғай** (лат. *Sturnus vulgaris*) - торғайтәрізділер отряды, қараторғай тұқымдастарға жататын сайрауық құс.

Биологиялық сипаты
------------------

* Дене тұрқы 22 см-дей. Қанатын жайғандағы ұзындығы шамамамен 10 см, құйрығының ұзындығы 7 см-дей.
* Мекиені қоразынан кішірек болады.
* Көктемде қауырсыны қара түсті болып, күзде оған ақ қауырсын араласады.
* Тұмсығы қара, сирағы қызғылт қоңыр.

Көбеюі
------

Кәдімгі жыл құсы. Наурыз айында ұшып келіп, мекиені мен қоразы ағаш қуысына, жартас жарықтарына, інге ұя салады. 4-7-ден (көбінесе 5) жұмыртқалайды (көгілдір түсті), оларды мекиені мен қоразы кезектесіп 14 күндей басады. Балапандары жұмыртқадан шыққан кезден 21 күн өткеннен кейін ұядан ұшады.   

Кәдімгі қараторғайлар солтүстік аймақта бір рет, оңтүстікте 2 рет балапан ұшырады.

Қоректенуі
----------

Көбінесе жәндіктермен, олардың дернәсілдерімен қоректенеді.  

Күзде жеміс-жидектермен де қоректеніп, бақ пен жүзімдікті бүлдіреді.

Таралу аймағы мен өрісі
-----------------------

Кәдімгі қараторғай негізі торпиктік және субтропиктік аймақтарда кездеседі. Бұлар Қазақстанның солтүстігіндегі орманды-дала белдемінде, оңтүстігі мен шығысындағы тау етектерінде ұя салады.  

Қыркүйек-қазан айларында қыстау үшін Азияның оңтүстігіне, Африкаға, Австралияға ұшып кетеді. Кейде Түркістан облысының оңтүстігінде қыстап шығатын кездері де болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Кәдімгі шағала жазғы қауырсында
*Chroicocephalus ridibundus*
Larus ridibundus
**Кәдімгі шағала** (лат. *Larus ridibundus*) - шағала отрядына жататын құс. Салмағы 190-300 грам. Ересек шағаланың басы қара қоңыр, арқасы ақшыл сұр, құйрығы мен бауыры ақ сұр, қанатының 1-2 үлкен желпуіш қауырсындарының ұшы қара. Кәдімгі шағала Батыс Еуропада, Моңғолияда, Солтүстік Қытайда таралған. Қазақстанда қамыс, қоға, тал қалың өскен өзен, көл жағасында, батпақты шалшық сулы жерледе кездеседі. 

Ұшып келе жатқан кәдімгі шағала
Кәдімгі шағала 2-3 кейде 1-4 жұмыртқа салып, 22-24 күнде мамық қауырсынды, шұбар балапан шығарады. Кәдімгі шағала әр түрлі омытқасыздарды, ұсақ балықтарды, ұсақ кемірушілерді жейді. Кәдімгі шағала - жыл құсы. Ол Атлант мұхитының Еуропа жағалауынан Африкаға дейін, Жерорта теңізі, Қара теңіз, Каспий, Қызыл теңіз жағалауында, Оңтүстік-Шығыс Азияда қыстайды да, көктемде қайтып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ.Қаратаев
**Кәкей Жаңжұңұлы** (1947, Моңғолия, Баян-Өлгeй аймағы, Бұлғын ауданы — 1993, Завхан) — Моңғолия қазақтары арасынан шыққан ақын. 

1971 жылы Қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1982–1993 жылы Моңғолиядағы қазақ әдебиетінің бөлімшесін басқарды, әдеби «Шұғыла» журналының бас редакторы болды.

Моңғолиядағы қазақ орта мектептеріне арнап әдебиет оқулығын дайындады, айтыс өнерінің қанат жаюына, ауыз әдебиетінің үлгілерін жинауға үлес қосты. Моңғолия Жазушылар одағы сыйлы лауреаты (1986).

Шығармалары
-----------

* "Жауқазын" (1972);
* "Маусым" (1981);
* "Жебе" (1986);
* "Қош бол, көктем!" (1991);
* "Мен Қазақпын".
* Алтай қазақтарының арасынан шыққан ағартушы ақын Ахыт Үлімжіұлы шығармалар жинағын құрастырды (1991, 1994, Қ. Қалиасқарұлымен бірге).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Кәдімгі шәйқурай** — Қазақстанда кездесетін 7 түрдің ішіндегі едәуір танымал түрі. Қазақстанның барлық аудандарында, өзен жағасында, шалғынды далада, бұталы өсімдіктер арасында, тау сайларында, беткейлерінде, тың жерлерде өсіп-өнеді. Оның жіңішке мықты бұтақтары бар, одан жылда қатты бірнеше екі қырлы сабақтар тарайды. Жапырағы қарама-қарсы орналасқан, элипс тәрізді, жиектері бітеу. Бұл түрдің жапырағына тән ерекшелігі көп нүктелі бедері бар, эфир майының тұнық тамшыларымен толтырылған. Егер жапырақты күнге қарайтын болсақ, олар жіңішке инемен тесілгендей болып көрінеді. Осыған байланысты бұл түр деген атау алған. Гүлдері едәуір көлемді, жалтыр сары, қалқан секілді сыпырғыға жиналған. Тостағаншалары мен күлтелері 5-тен, көп аталықтары 3 шоққа бөлінген. Тостағаншалар мен күлтелерінің жиегінде қара нүктелер анық көрінеді, үйекген уқалаған кезде қызғылт сары бояғыш зат көрінеді. Осы себепті бұл өсімдіктің гүлін жүннен тоқылған киімдерді сары туске бояу үшін қолданады. Тозаңдануы жәндіктер арқылы. Гүлдері шырынсыз бірақ ашық, бояуы және тозаңның шамадан тыс көптігі жәндіктерді шақырады. Гүлдеуі мекеніне байланысты маусымнан тамызға дейін созылады. Тұқымы тамыз және қыркүйек айларында жетіледі. Бұл үш қырлы, қоңыр түсті қауашақтар басқалардан ерекше көзге түседі. Құрғақ күндері ашылады да, жаңбырлы күндері жабылып тұрады. Тұқым саны көп, ұсақ қара қоңыр түсті, қауашақтың жоғарғы жағындағы тесіктен қозғалғанда шашылып түседі.

Медицинада қолданылуы
---------------------

Шәйқурайдың жер беті бөлігінің құрамында биологиялық белсенді заттар, эфир майы және витаминдер бар. Гүлдеу кезінде жиып алынған шәйқурайдың жеке өзі немесе қоспасы түрлі елдердің ғылыми және халықтық медицинасында кеңінен қолданылып келеді.
Славян халқының мақалы: „Қалай ұнсыз нан пісіру мүмкін болмаса, шәйқурайсыз адам мен жануардың ауруын емдеу мүмкін емес". Бұл өсімдік суық тигенде, микробтарды өлтіруге және жараны емдеуге қолданылады.

Дереккөздер
-----------

А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Кәкен Аханов**  (2.5.1928, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Никитинка ауылы — 23.8.1978, Алматы) —тілтанушы, ғалым, филология ғылым докторы (1966), Қазақстан Ғылым Академиясыныңның кореспондент-мүшесі (1975). Қазақстан Мемлекеттік университетті бітірген (1950). Жоғары оқу орнында оқытушы, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, филолог факультетінің деканы қызметтерін атқарды. 1977 жылдан Алматы шетел тілдері педагогикалық институтынының ректоры болды. Ол қазақ тіл білімінің теориясы, методологиялық тұрғыдан жүйеленуі, негізделуі, сондай-ақ қазақ тілінің әлемдік тілдер арасындағы алатын орны мен ерекшеліктерін зерттеді. "Тіл білімінің негіздері" деген монографиялық еңбегі жоғары оқу орындарында негізгі оқулық ретінде қолданылып келеді. Ахановтың жалпы тіл білімі теориясын зерттеген ғылым еңбектері отандық тіл ғылымына қосылған бағалы үлес ретінде қабылданды. Ахановтың орта мектепке арналған "Қазақ тілі" оқулықтары ұзақ жылдар бойы жас ұрпаққа ана тілінің ғылым жүйесін меңгертуге қызмет етті.Жалпы тіл білімінің теориясын зерттеген ғылыми еңбектері отандық тіл ғылымына қосылған бағалы үлес болып табылады.1978 жылы Алматы қаласында дүниеден озды.

Шығармалары
-----------

* Қазақ тілі лексикасының мәселелері, А. 1955;
* Грамматика теориясының негіздері, А. 1972;
* Тіл біліміне кіріспе, А. 1965;
* Қазақ тілі грамматикасы, І бөлім. Фонетика мен морфология, 5-6 класс, А. 1961, 1974;
* Тіл білімінің негіздері, А. 1973.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Мал сойысқанда, кілем тоқу, текемет басу, іс тігу сияқты қолмен атқарылатын жұмыстарға ауылдың қолы шебер еркек-әйелдері тікелей араласып, қол ұшын береді, жәрдемдеседі. Іс аяқталған соң отанасы осы жұмысқа қатысқандарға "қолүздік" деп аталатын кәде береді. Яғни атқарылған істен артық қалған ине-жіп, жүн-жұрқа, түбіт, тарамыс тағы басқа ұсақ-түйектер үлестіріледі немесе басқа да заттар береді. Бұл да ұлттық жарасымды кәде және ол әркімнің еңбегін бағалаудың қарапайым белгісі.

Дереккөздер
-----------

Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
**Қолға үйренген бүркітпен түз құсын ұстау** - Ол үшін қолға әбден үйренген, қашпайтын қол құсының балақ бауына оңай жыртылмайтын аң терісін, және қызыл жем орап түз құсы көрінген кезде ұшырады. Сонда үй құсы өз тектесімен жұптасып ұшуды аңсап көтерілсе, түз құсы оның аяғындағы жемге шүйіледі. Мұндай жағдайда қос бүркіт сөз жоқ аяқтары бір-біріне оралып, арпалысқан бойы жерге келіп құлаған кезде қолға түсіреді. Бұл әдісті қазақ құсбегілері «шеңгелдестіру» деп атайды.
құралайды көзінен ататын асқан мергендер өте ептілікпен бейқам отырған құстың қапталын жалата бір жақ шалғысынан мылтықпен атады. Оқ дөп тисе, құс өз денесін теңеп ұша алмай қалған кемтар құсты ұстап алады. Сирек кездесетін бұл тәсіл атып ұстау деп аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б.Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3
**Тозаңдық улану (Майская больезнь)** - көп жағдайларда ашық ұрықтың санының бұзлуы нәтижесінде және аралардың тозаңдық улы: аконита, тегеурінгүл, тамырдәрі, шомырсарымсақ, қазанақ және де тағы басқа өсімдіктермен улануы салдарынан болады.Сонымен қатар улы емес өсімдіктердің тозаңында егер оған улылық әсері бар микроорганизмдер өсетін болса,олар да улануға әкеліп соқтыруы мүмкін.

Тозаңдық уланудың алғашқы белгілері
-----------------------------------

Жас аралардың өлімімен сипатталады. Азықтың қорытылуына қажетті судың жеткіліксіз болуынан және тозаңның көп мөлшерде жинақталуының салдарынан ауру асқынады. Жекеленген аудандарда мұндай уланулар мамыр айларында жиі байқалады. Алғашында аралар мазасызданып, сонына қарай күшін жоғалтып, солып қалады. Өлер алдында олар дамылсыз қозғалып, ауру және өлген араларда құрсағының көлемі ұлғаяды. Аралардың жас мөлшері 10-13 тәулік аралығында өлім - жітімге жиі ұшырайды.

Ветеринарлық санитарлық бағасы
------------------------------

Тозаңдық улану улы өсімдіктердің гүлдеуі кезінде болады.Тозаң жинағына бұл уақытта қолдан, яғни жасанды түрде арарларды ұясынан шығуын болдырмау керек. Мұндай жағдайда арарларды 33 % қант сиропымен қамтамассыз ету керек және де араларды басқа орындарға орналастыру қажет. Ауру аралардың балтозаңын қолдануға рұқсат етілмегендіктен, аурудың созылмалы түрі кезінде ара ұяларының шеттерін балтозаңмен ауыстырып қояды. Ауру бал семьясына бірнеше күн литрлеп сұйық қант сиропын немесе жақсы гүл балын береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/03.2012ж
**"*Қисса-и Баһрам*"** - назиралық дастан. Шығыс әдебиетінде Фирдауси, Низами, Дехлеви, Науаи, Сайхали жырлаған. "*Қисса-и Баһрам*" жыры қазақ арасына тікелей Сайхалидің "*Бахрам мен Гүләндам*" поэмасы негізінде тараған. Бірақ бү нұсқада "*Мың бір түннен*" алынға "*Сейфүлмәлікке*", қазақ эпостары на ұқсас жырланатын тұстар бар Жыр мазмұны: Кіші хан тәңірде бала сұрап, мал-мүлкін кедейлерге таратып жібергенде, әйелі Бахрам атты ұл туып, ол көркем жігіт болып өседі. Бахрам аң аулап жүріп алтын киікті жолықтырады. Ол киіп Гүләндам деген қыз болып шығады. Оған үйленіп, мұратына жетеді Дастан Қазан қ-нда 2 рет (1908 - 1912) басылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Утопиялық социализм** - мүлік ортақтығына, жүрттың барлығы үшін міндетті еңбекке және игіліктердің тең бөлінуіне негізделген қоғам туралы ілім дамуының ғылымға дейінгі кезеңі. 

  

"Утопия" деген терминді мінсіз қоғамды білдіру үшін тұңғыш рет Томас Мор қолданды. Содан кейінгі жерде бұл термин ойдан шығарылған, өмір сүрмейтін қоғамдық тәртіптерді сипаттағанда қолданыла бастады. Жеке меншікке негізделіп өмір сүріп отырған құрылысты сынап, болашақ мінсіз құрылыстың көрінісін бейнелейтін, қоғамдық меншіктің қажет екенін теориялық түрғыдан негіздеуге тырысатын утопист-социалистер көптеген көреген идеялар мен болжамдар айтты. Сондықтан да ағылшын саяси экономиясы және классикалық неміс философиясымен бірге утопиялық социализм ғылыми социализмнің идеялық көздерінің бірі болып табылады. Жеке меншікті айыптау мен мүлік ортақтығын дәріптеуді Ежелгі Грекия мен Римнің кейбір жазушыларынан, орта ғасырдағы "еретиктерден", феодализм дәуіріндегі кейбір шаруалар көтерілістерінің бағдарламалары мен шаруалар идеологтарынан кездестіруге болады, мұның өзі антагонистік қоғамдағы теңсіздік пен адамды адамның қанауына табиғи көзқарас еді. 

Капитализмнің пайда болуы мен дамуына және пролетариаттың азды-көпті дамыған ізашарларының қалыптасуына қарай *Утопиялық социализм* барған сайын тарихи реализм сипатын алып, теория ретінде күрделене түседі, әртүрлі мектептер мен бағыттар құрып, тармақтана береді. Утопиялық социализмнің жүйелі дамуы капитализмнің туу кезеңінде, Қайта өрлеу және Реформация дәуірінде басталды (Я.Гуе, Мюнцер, Т.Мор, Т.Кампанелла). Ол Еуропадағы буржуазиялық революциялар кезеңінде қайта дамып, пролетариаттың ізашарларының идеологиясына айналды. Капитализм қауырт дамыған кезеңде буржуазиялық төңкерістер идеологтарының жалған үміттері сейіліп, ал капиталисттік қоғамның қайшылықтары барған сайын айқындала түскен кезде утопиялық социализм өз дамуының шырқау шегіне жетті (Сен-Симон, Фурье, Оуэн, тағы басқалар)- Карл Маркстің айтуынша, тек өндіріс әдісінде төңкеріс жасамай қоймайтын өндіргіш күштердің дамуы, капиталисттік қоғамның дамуы барысында ұйымдасқан өнеркәсіп пролетариатының пайда болуы социализмді утопиядан ғылымға айналдырудың тарихи мүмкіндігін жасайды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
Лейкотриен E4
**Лейкотриендер** — бірқатар физикалық процестер үшін қуатты биореттеуші.

Лейкотриендер өздері простагланиндерге туыстас болады. «Лейкотриен» терминінің шығу тегі мынаған байланысты: оларды лейкоциттер синтездеп жасап шығарады жəне өздерінің қатар орналасқан үш қос байланысы бар. Лейкотриендер глутатионмен немесе цистеинмен конденсациялану жолымен арахидон қышқылынан түзіледі. Лейкотриендердің 6 түрі бар. Олар А, В, С, D, E жəне Ғ.

Маңызы
------

* асқазан-ішек жолындарындағы біртегіс бұлшық еттерді активті жиырылтады;
* жүрекке əсер етеді, жүрек тамырларын қатты жиырылтады;
* ревматизмдік артрит сырқаты лейкотриендердің қабындыру əсерінен деп жобалайды;
* липоксиндермен жəне простагландиндермен бірге бұлар иммундық жүйенің маңызды реттеушісі;

Қызметі
-------

Лейкотриендер құрылымына байланысты əр түрлі əсер көрсетеді. Мысалы, ЛТС, ЛТД, ЛТЕ4 қан тамырын кеңейтеді, олардың өткізгіштігін арттырады, түзілуін дамытады. ЛТВ2 - хемотаксисты, лейкоциттер бірігуін ынтандырады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Бөлүк Герей** (қырымтат. *Bölük Geray*; 1535—1551) — Қырым ханзадасы және қалғайы, Қазан ханы Сафа Герейдің үлкен ұлы.

Өмірбаяны
---------

Бастапқыда Бөлүк Герей Астрахан ханының сарайында тәрбиеленді. 1545 жылы Қырым ханы Астраханды қоршауға алып, басып алады. 10 жасар ханзада Бөлүк Герейді Сахиб Герей Қырымға апарып, хан сарайында тәрбиелейді.

1549 жылы наурызда 38 жастағы Қазан ханы Сафа Герей түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Оның үш ұлы болды: Бөлүк Герей, Мүбарак Герей және Өтеміс Герей. Небәрі екі жасар Өтеміс қана әкесінің қасында Қазанда болған. Үлкен ұлдары Бөлүк пен Мүбарак Қырым ханы I Сахиб Герейдің сарайында тұрды.

Сафа Герей қайтыс болғаннан кейін Қазан бейлері Қырым ханы I Сахиб Герейге хабаршы жіберіп, Сафаның үлкен ұлы Бөлүк Герейді Қазан хан тағына отырғызуды өтінеді. Өзінің бір ұлын Қазан тағына отырғызғысы келген I Сахиб кәмелет жасына толмағандығын сылтауратып Бөлүк Герейді Қазанға жіберуден бас тартады. Хан жарлығымен Бөлүк пен Мүбарак ханзадалар Інкерман бекінісінде қамауда болды.

1551 жылы Османлы сұлтаны Сүлеймен өзіне жарамсыз болған I Сахиб Герей ханды орнынан алып, оның інісі Дәулет Герейді жаңа хан етіп тағайындау туралы шешім қабылдады. Осы кезде I Сахиб үлкен әскермен Қырымнан Кавказға жорыққа аттанады. Жаңа хан I Дәулет Герей түрік жаңа шеріктерінің үлкен жасағымен Көзлевке түсіп, тез арада Бақшасарайды басып алады. I Дәулет ағайынды Бөлүк пен Мүбарак Герейлерді Інкерман зынданынан босатуды бұйырады. Жаңа хан Бөлүк Герейге қарт I Сахиб Герейді өлтіруді бұйырады. Бөлүк Герей жаңа шеріктер жасағымен Таманға келіп, тақтан айырылған ханды өзі өлтіреді.

I Дәулет Герей хан алдымен туысы Бөлүк Герейді өзіне жақындатып, хандықта ханнан кейінгі екінші тұлға - қалғай етіп тағайындайды. Алайда хан көп ұзамай оның «бір жаман ниеті бар» деп күдіктеніп, қанжарымен өз қолымен өлтіреді.

Әдебиет
-------

* *Олекса Гайворонский*. Екі құрлық билеушілері. — Т. 1. — Киев—Бақшасарай, 2007. — Б. 124—128. — ISBN 978-966-96917-1-2.
**Лейла Ақынжанова** (14.4. 1967. Алматы) - сценарийші. Бүкілодақтық Кинематография институтын бітірген (1989). [1]

"Қазақфильм" киностудиясында, "Хабар" агенттігінде сценарийші, 2000 жылы "Gala TV" продюсерлік орталығында арт-директор және "Тілашар" бағдарламасының әрі "Дорогая редакция" сериалының жетекшісі. 4-ші Еуразиялық телефорумда (2001) "Дорогая редакция" сериалы қазылар алқасының арнаулы жүлдесімен марапатталды. Фильмдер тізбегі: "Полнолуние" (1989), "Небольшое отступление" (1991), "И увидел во сне" (1993), "Станция любви" (1993), "Слабое сердце" (1994, Сан-Себастьянде өткен Халықаралық кинофестивальда қазылар алқасының арнаулы жүлдесіне ие болған), "Абай" (1995), "Тот, кто нежнее" (1996), "Фара" (1999, Выборгте өткен Халықaралық кинофестивальда қазылар алқасынын арнаулы жүлдесіне ие болған), "Перекресток" телесериалы (1996-2000 жылдары 448 серия, сценарист, сюжеттік желілер авторы, 1998 жылы ТМД елдерінің телевизиялық фильмдер фестивалінде "Айрықша телевизиялык сериал" номинациясы бойынша "Гран-при"-ді иеленген). Еуразиялық телеакадемияның академигі (2001). Мемлекеттік "Дарын" Жастар сыйлығының иегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Утопия жазықтығы** (лат. *Utopia Planitia*) — Марстың солтүстік жартышарының шығыс бөлігінде орналасқан ойпат.

Утопия деген атауды оған италиялық астроном Джованни Вирджинио Скиапарелли берді. 1973 жылы Халықаралық астрономиялық одақ осы атауды бекітіп қойған.

Бұл ойпат ежелгі кезеңде метеоритпен соқтығысуынан пайда болған деген болжам бар. Сонда ол Марстағы метеориттік кратерлердің ішіндегі ең үлкені болады.

1979 жылы Утопия жазықтығына Viking 2 станциясының қону аппараты түсіп, Марс бетінің панорамалық суреттерін Жерге жеткізе бастады.

2021 жылы мұнда қытайлық ровер Чжужун қонып, өзінің зерттеу жұмыстарын бастады.

* Viking 2 қону аппараты түсірген суретViking 2 қону аппараты түсірген сурет
* Mars Reconnaissance Orbiter түсірген суретMars Reconnaissance Orbiter түсірген сурет

Дереккөздер
-----------

1. ↑  China succeeds on country’s first Mars landing attempt with Tianwen-1.
Митчелл Коби Майкл Грасси
-------------------------

Митчелл Коби Майкл Грасси, қысқартқанда Митч Грасси — әнші, музыкант, американдық акапелла жанрында өлең айтатын Pentatonix квинтетінің мүшесі. Осыған қоса оның ұжымдасы әрі жақын досы Скотт Хоуингпен бірге YouTube желісінде Superfruit атты ғаламтор-шоуын жүргізеді.

### Биография

```
Митч Техас штатында, Арлингтонда туып өскен. Ата-анасы – Майк және Нэл Грасси. Сонымен қатар оның өзінен 7 жас үлкен Джесса атты әпкесі бар. Митчтің анасы – тіс дәрігері, әпкесі – штаттан тыс жазушы.
```

Стоктт Хоуингпен Митч «Чарли және шоколадты фабрика» қойылымында бастауыш сыныптарды танысқан. Сонан кейін жоғарғы сыныптарда олар Кирстин Малдонадоны кездестіріп, а капелла-триосын құрды. 2010 жылы осы үштік Леди Гаганың Telephone әніне кавер нұсқа жазып шықты. 
2011 жылы «The Sing-Off» жобасында олардың қатарына Кевин Олушола және Ави Каплан қосылды. Квинтет осы жобаның үшінші маусымының жеңімпазы болып табылды. Жоба үшін Митчқа мектеп бітіру аясында өткен аттестат тапсыру салтанатты кешінен қалу керек болды.
Топтың атын қоюда Скотт Хоуинг өте жақсы ой айтты. Пентатоника сөзінен шыққан бұл ат октавадағы бес ноталы музыкалық ауқымды білдіреді. Осыған қоса топ мүшелерінің саны да бесеу болатын. Қазіргі уақытқа дейін осы құрам өзгерген емес.

### Мансабы

Митч топтағы контратенор және топтың жас бойынша ең кіші мүшелерінің бірі. Қазіргі уақытқа дейін Pentatonix төрт әнжинақ жариялаған. Олардың ішіндегі «That’s Christmas To Me» аталатыны екі мәрте сатылымға жіберілген. 2015 жылы ақпан айында Грэмми марапатында «Daft Punk» атты композициямен «Үздік аспаптық аранжировка немесе а капеллалық аранжировка» номинациясын жеңіп алды. YouTube сайтында 12 миллионнан астам көрермен және миллиардтан астам шолу жинап үлгерген. 
2015 жылы Грэмми марапатында «Dance Of The Sugar Plum Fairy» атты композициямен екінші «Үздік аспаптық аранжировка немесе а капеллалық аранжировка» номинациясын жеңіп алды.

### Өзге жобалары

2013 жылы тамыз айында досы әрі әріптесі Скотт Хоуингпен бірге YouTube желісінде Superfruit атты ғаламтор-шоуын құрады және бұл арнада әрбір сейсенбі күні бір видео жарияланып тұрады. Өздерінің видеоларында бұл достар жарыстар ұйымдастырады, көрермендердің сұрақтарына жауап береді. Осыған қосаөзге де ютуб желісінің блоггерлерімен және танымал тұлғалармен шығарылымдар шығарады. Музыканттар Бейонсе, Тейлор Свифт, Трой Сиван және өзге танымал әншілердің хит әндеріне кавер нұсқа шығарып, жариялайды. Бұл арнаның 2 миллионнан астам көрермендері бар.

### Дереккөз

↑ Pentatonix Win Best Arrangement, Instrumental Or A Cappella
**Америка дауысы радиостанциясы** — АҚШ-тың ең зор әрі қуатты радио станциясы. "Америка дауысы" арқылы жержүзіне көптеген хабарлар беріледі. .

Бұл станция ЮСИА жүйесіне қосылған. Сондықтан оның мүмкіндігі мол. Вашингтондағы орталықтарында 2300 қызметкері тіркелген. 950 қызметкері шетелдерде жұмыс істейді. Аптасына 850 сағат хабар 38 тілде беріледі, оның ішінде бұрынғы Кеңес одағы халықтарының 18 тілінде хабарлар жүргізілген. 

"Америка дауысы" қарамағында 40 радиостанция бар. Олардың бәрі планетаның бес континентіне хабарлар береді. Уақыт өткен сайын радиостанцияның жұмыс стилі де өзгеріп отырады. Мәселен, үздіксіз хабарлар ұйымдастырумен бірге, жаңалықтар беру бұрынғыдай бір сағатта емес, енді әрбір сағат сайын беріліп тұрады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Америка дауысы** ("The Voice of America" "Америка үні") — АҚШ үкіметінің шетелдерге радиохабарын тарату ұйымы..

1942 жылы ұйымдасқан. АҚШ-тың сыртқы саясатын насихаттаушы негізгі органы Информациялық агенттігіне (ЮСИА) қарайды. Оның Ұлыбритания, ГФР, Грекия, Марокко, Либерия, Филиппин және Окинава аралында (Жапония) аса қуатты хабар жүргізу орталықтары бар.

АҚШ-тағы және шетелдердегі 109 хабар тарату орталығынан халықаралық өмірдің сан алуан мәселелері жөнінде жаңалық, түсініктеме, музыкалық және әдеби бағдарламалар бойынша тәулігіне 38 тілде хабар беріп тұрады (1970). Хабар жүргізуге эмигранттар мен қашқындарды жиі қатыстырады. "Америка дауысы" хабарлары америкалық өмір салтын мадақтауға баса назар аударады.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Америка-панама шарттары**  — екі ел арасында Панама каналы аймағын пайдалану мәселесі бойынша жасалған келісімдер. 1903 ж. 18 қарашада алғашқы А.-П.ш-на қол қойылды. Келісім бойынша АҚШ-қа Панама мойнағындағы каналдың ортасынан екі шетіне қарай 5 миль мөлшеріндегі құрғақ жер мен суды қамтитын белдеуді мәңгі пайдалану құқы берілді. АҚШ канал белдеуінде толық билік жүргізуге ерік алғаны үшін Панамаға жыл сайын 10 млн доллар, ал 1913 жылдан бастап 250 мың доллар төлеуге тиіс болды. Осы келісімнен кейін америкалықтар канал құрылысына кірісіп, оны 1914 ж. аяқтады. 1920 ж. канал салтанатты түрде ашылды. 1936 ж. 2-наурызда АҚШ пен Панама арасында достық пен ынтымақтастық туралы келісім жасалды. Келісім бойынша Панамаға канал белдеуінде баж салығын жинау құқы берілді және жыл сайынғы төлем ақы көбейтілді (430 мың доллар). 1955 ж. жылдық төлем ақы 1 млн 930 мың долларға жеткізілді. Панамада үкімет басына солшыл радикал О.Торрихос келген соң, А.-П.ш-н қайта қарау туралы мәселе көтерілді. Ұзақ келіссөздердің нәтижесінде 1977 ж. 7 қыркүйекте АҚШ пен Панама арасында тағы екі келісімге қол қойылды. Келісімдер бойынша: канал белдеуінің билігі Панаманың қолына бірте-бірте 1999 жылғы 31 желтоқсанға дейін толық көшеді. 2000 жылғы 1-қаңтардан бастап каналдың бірден-бір иесі Панама болуға тиісті; сол күнге дейін канал белдеуінде АҚШ-тың әскери базалары сақталады; 2000 жылдан бастап Панама мен АҚШ аталған каналдың бейтараптылығына кепілдік береді. 1990 ж. ақпанда АҚШ өз әскерлерін Панамадан алып кетті.
**Кәдімгі шолпанкебіс** (лат. *Cypripedium calceolus*) – сүйсіндер тұқымдасы, шолпанкебіс туысына жататын көп жылдық өсімдік.

Қазақстанда Есіл, Ертіс өзендерінің жағалаулары мен Алтай тауларында кездеседі. Аралас және жалпақ жапырақты ормандарда, бұталардың арасында және орманның ашық жерлерінде өседі. Биіктігі 50 см-ге дейін, жер асты бөлігі жуан, тамыры қатты және тамырсабақтары ұзын келеді. Сабағы қысқа түкті, түсі қошқылдау, құрғақ жапырақтармен оранған. Жапырағының пішіні жұмыртқа немесе эллипс тәрізді, түсі жасыл 3 – 4 жапырағы болады. Гүлінің диаметрі 8 см-ге дейін жетеді. Гүлсерігі екі шеңберге орныққан 6 жапырақшалардан тұрады және олар бір-бірінен пішіні мен түсі арқылы ажыратылады. Оның түсі жылтырақ сары, ішкі жағы қызыл нүктелі болып келеді. Өсімдікті ұсақ қоңыздар тозаңдандырып отырады. Гүлінде нәр болмаса да, ол ашық түсі және хош иісімен жәндіктерді қызықтырады. Тұқымымен және вегетативті көбейеді. Маусымда гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – қорапша. Тұқымы доға тәрізді иілген қорапшаның ішінде 2 – 3 айдың ішінде жетіліп, қыста жерге төгіледі де, желмен алысқа тарайды. Кәдімгі шолпанкебіс – өте сирек кездесетін, жылдан-жылға таралу аймағы азайып бара жатқан түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Қазақстанда
===========

Қазақстандағы ең әдемі және сирек кездесетін түр. Осы туысқа кіретін басқа екі түр сияқты бұл да Республиканың Солтүстіктегі аралас ормандарда Алтайда кездеседі. Бұл көпжылдық өсімдіктің жер асты бөлігі жуан, өрмелегіш тамыр сабақтарымен ұзын, қатты тамырымен танымал. Сабағы 50 см.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Қазақстанның өсімдіктері әлемі