recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Көтере алу.** Саудаға түскен товарды бөлектеп, біртіндеп алмай, түгел сатып алу — қазіргі тілімізде осылай қалыптасқан. Бұдан басқа жағдайда «көтере» сөзі
жеке не басқа сөзбен тіркесе түсіп, дәл осыңдай мағынада қолданыла бермейді.
Ерте кездерде жеке қолданылып, кейін қазақ тілінде
кейбір тіркестерде ғана сақталып қалғанын басқа түркі
тілдерінің деректері арқылы білеміз. Мысалы, алтай
(ойрат) тілінің туба-кижи диалектісінде көтөри немесе
көтүре — бәрі, барлығы мағынасында қолданылады
(Н. А. Баскаков, ДЧТ. 1966, 131). Осы дерекке қарағанда, «көтере алу» түсінігі — бәрін, түгел алу дегенмен
барабар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Екінші Бозащы болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

9 әкімшілік ауылы, онда 1340 үй, Мұңал ұрпақтары тұрады.

Географиясы
-----------

Болыстың аумағы терістік батыста Завортный кентімен, терістік шығыста Тұщықұдық құдығымен, оңтүстік батыста Қошақ шығанағымен аралықты алып жатады. Бұл болыс түгелдей құмда орналасқан, халқы жартылай көшпенділер.

Халқы және тұрмысы
------------------

Негізгі халқы мал шаруашылығымен айналысады, бір азғантай бөлігі егін де салады. 50 үй Бектеміс ауылы балық аулайды. Жыл бойына төрт пен онға дейін қоныс аударып көшіп жүреді. Көші-қонның жалпы ұзындығы 150-шақырымнан аспайды. Енді бір шаруашылық ауылы — Тоқтамыс. Олар жыл бойына Құлбарақ, Тиген, Аманқызылит, Қаратөбе құдықтарында отырады. Малдырақ тобы Қарақұм, Жемге дейін өкшіп барып жайлайды. 4 шаруашылық ауыл: Майлан, Шотан, Құдайберген, Тастемір қыста Жүз-есем, Тоғыр, жазғытұры Қырықсегіз теппе, Құлбалой, Ұзын, Самның батыс бөлігін, жазда Темірге дейін жайлайды. Көші қон ұзындығы қонысқа байланысты. 1926 жылы бұл рулар Босағаны қыстап қалды.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Алтай ботаника бағы**  – ғылыми-зерттеу мекемесі, еншілес мемл. кәсіпорын. Биол. зерттеулер орт-на қарайды. 1935 ж. Шығыс Қазақстан обл-ның Лениногор (қазіргі Риддер) қ-нда құрылған. Аумағы 176 га, теңіз деңгейінен 760 – 860 м биіктікте тау етегінде орналасқан. Оның 50 га-дан астам жері табиғи қорық ретінде сақталған. А. б. б-ның негізгі ғыл.-зерт. жұмыстары: Алтайдағы өсімдіктер дүниесін қорғау және олардың маусымдық өзгеру заңдылықтарына фенолог. бақылаулар жүргізу; пайдалы өсімдіктер түрлерін өсіріп, халық ш-на пайдалану; басқа жерлерден әкеліп отырғызылған өсімдіктерді жерсіндіру; өлкедегі өндіріс орталықтарын көгалдандыру. Ондағы жоғ. сатыдағы өсімдіктердің 4000-дай түрінің 200-ы жергілікті флораға жатады. Соның ішінде ағаш және бұталардың 570-тен астам түрі, қылқанжапырақтылардың 47, раушангүлдердің 90, зеректің 17, ал жеміс-жидек өсімдіктерінің 10-ға жуық, гүлді және дәрі-дәрмек өсімдіктерінің 1000-нан астам түрлері өседі. А. б. б. осы уақыт ішінде өндірістік орталықтарды көгалдандыру үшін ағаш-бұталардың 100-ден артық түрін, жеміс-жидек өсімдіктерінің ондаған сорттарын, малға жемшөптік өсімдіктің 25 түрін, бал-шырынды өсімдіктің 34 түрін халық ш-на пайдалануға енгізді. Сондай-ақ А. б. б. табиғатты қорғау бағытында Шығыс Қазақстанда сирек кездесетін өсімдік түрлерін зерттеу жұмысын жүргізеді. Қазақстанның «Қызыл кітабын» құрастыруда да үлкен үлес қосып келеді.
‎

**Екібастұз бөгендері** – Ертіс алабында, Ертіс-Қарағанды каналы бойындағы бөгендер тобы.

Географиялық орны мен сипаты
----------------------------

Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. Біреуі Екібастұз қаласынан солтүстікке қарай 17 км жердегі Жыңғылды көлінің шарасына Ертіс-Қарағанды каналының суын толтыру арқылы қалыптасқан. Аумағы 19,5 км2, тереңдігі 4,6 м, суының көлемі 90,14 млн. м3. Жиегінде қамыс, шалғын қалың өскен. Екінші бөген Екібастұз қаласынан солтүстікке қарай 25 км жердегі Шаңдақсор көліне канал суын толтыру арқылы қалыптасқан. Аумағы 42,7 км2, тереңдегі 6,1 м, суының көлемі 260 млн. м3. Алабында шалғын өскен. Бөгендердің суы Екібастұз жылу электр станцияларының пештерін (блоктарын) салқындату үшін (секундына 420 м3 су ауыстырып тұрады) пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Байғотанұлы Көтен Тәуіп кесенесі, 1993 жыл
Жөндеуден өтіп жаңартылған Көтен Тәуіп кесенесі
**Көтен баба Байғотанұлы** (*кей деректерде Қоңырбайұлы; Шын аты – Қойлыбай; XVIII ғасырда өмір сүрген*) – аузы дуалы би, әулие, емші, көріпкел, бақсы, қобызшы, ұста. Әулиенің құдіретін білген Абылай хан «Жалаңаш әулие» деп есім берген. Әулие бабамыз Абылай хан мен Қабанбай батырдың ақылшысы болған. Шыққан тегі – Найман елі Матай руынан.

Өмірбаяны
---------

**Көтен Тәуіп Байғотанұлы** туралы мәліметтер мұрағаттардан табылған жоқ. Бірақ, Жансүгіров поселкесінде тұратын шөбересі Садырбай Байжұмановтың айтуынша: «Алтынарық бойында шамамен 1835 жылы дүниеге келген әулие Көтен Тәуіп менің үшінші әкем дейді. Шыққан тегі Найман баласы, Матай. Ол туысымен жаны нармен кетуі мүмкін, сондықтан дұғасын оқып баланың атын бұрыс қою керек деп табады да азан шақырып баланы Көтен деп қойған екен. Сонымен Көтен бала өсе береді. 
Көтен Тәуіп әулие Сыр бойында дүниеге келген. Өзі үш ағайынды болған, бірінші ағасы Түгел, екінші ағасы Күшмән батыр, өзінің азан шақырған аты Қойлыбай.
  

Әулиелік жолды 13 жас мүшелінен бастаған. Алланың сүйікті құлы, және ұста шебері болған. Абылай ханның жау-ұрыстарынан жараланған әскерлерін емдеумен айналысқан.

---

Солардың жүрегіне күш қайрат ұялата білген. Әулиенің құдіретін білген Абылай хан атаға «Жалаңаш» әулие есімін қойған. Әулие бабамыз Абылай хан мен Қабанбай батырдың ақылшысы болған. Қобыз тартып, бақсылық ұстап, халық емшісі болған кісілерге ақылын айтып, ұғындырып ауыл адамдарын біріктіріп отырған. «Әулие» атасы 71 жасында дүниеден өтіпті».

Кесенесі
--------

Ақсу ауданында орналасқан кесенесі сопақша келген, қабырғалары 21 қатар ақ силикат қышынан қаланған көлемі (25х12х8) үш қақпадан тұрады. Орталық қақпаның екі жағында 37 қатар ақ белгі темірден жасалған ай орналастырылған. Фасад қабырғаларының бетіне қуыстар, розеттер, темірден оюланып жасалған. Кесенеге алдындағы 5 сатымен көтеріліп кіреді.

Дереккөз
--------

1. ↑
**Алтай күнгелдісі** (Сарғалдақтар тұқымдасы) - Қазақстандағы 5 түрдің ішіндегі ең көп тараған түрі. Орман алаңқайларында, бұта шіліктерінде, аласа тауларда өседі. Алтай, Жоңғар Алатауы және Тянь-Шянь тауларында өседі. Көпжылдық, тік сабақты, биіктігі 100 см болатын, ашық-жасыл саусақ бөлімді жапырақтары бар. Гүлдері дара, кейде екі-үштен ірі, диаметрі 7 см, ашық қызғылт-сары түсті. Гүлсерігі екі қатар, тостағаншалары 20-ға дейін. Аталықтары мен аналықтарының саны көп. Аталық түсі қошқыл. Маусым-шілдеде гүлдейді. Шілде-тамызды пісіп жетіледі. Қазақстанның Алтайында гүлдердің қайнатпасы бауыр ауруынан (сары ауру) емдеуге қолданылады. Бағалы омарталық өсімдік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Алтай торсылдағы** (Gymnospermium altaicum) — Бөріқарақат тұқымдасы Сирек кездесетін, кей жерлерде құрып бара жатқан түр. Батыс Алтайдан Тарбағатай мен Жоңғар Алатау арқылы Іле Алатауы мен Шу - Іле тауларына дейін таралған. Қазақстан жеріне тыс Батыс Сібірде кездеседі. Анда - санда, жекелеп, кейде кәдімгідей көп болып алма және самырсын ормандарында, қалын бұталар арасында тау етегінен жоғары тау белдеуіне дейін кездеседі. Түйнекті ерте гүлдейтін көпжылдық өсімдік. Саны әсіресе өте ірі қалалар маңында (мысалы, Алматы қаласы) түрді тікелей құрту әсерінен қысқарып отыр. Гүлдеп тұрған сабақтарын сату үшін жинайды. Жинауға толық тыйым салып, популяция жағдайына бақылау жасап, мәдени түрде өсіруді кең түрде енгізу керек. Керемет ерте көктемдік сәндік өсімдік. Тұқымы арқылы көбейеді, тіпті мәдени өсіру кезінде де тұқымын шашып, өзі көктеп шығады. Алматы, Марқакөл, Батыс Алтай қорықтарында, сондай-ақ Қатонқарағай мен Іле-Алатау ұлттық пркінде қорғалады.

Дереккөздер
-----------

* Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
**Алтай шырышы** (лат. *Eremurus altaicus*) – шырыштар тұқымдасының шырыш туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік.

Қазақстанда Алтай шырышының 193 түрі бар, негізінен, тау сайларында, құмайт топырақты шөлдерде кездеседі. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Бұлардың биіктігі 30-130 см, кейде 2 м дейін жетеді. Тамыры ұршық пішіндес, етжеңді. Жапырағы түп жағында, ұзын, сызықты үшқырлы қандауыр пішіндес. Сабағында жапырақ болмайды, оған көп гүлді шашаққа айналған гүл-шоғыры орналасқан. Гүлі қос жынысты, ақ, қызғылт, қызыл, сары несұрғылт түсті. Гүлтұғыры жапырақтарынан едәуір биік. Гүлсерігі қоңырау тәрізді, аталығының саны алтау, жатыны 3 ұялы. Мамыр-шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі қорапша. Қорапшасы шар тәрізді тегіс не қатпарлы, үш ұялы болады. Әсем де шірнелі өсімдік. Тамырында декстрин бар, одан желім алынады, жапырақтарынан бояу да алынады. Олардың жапырағын көк кезінде және тамырын жас кезінде қайнатса жеуге жарайды. Алтай шырышы негізінен тау етегінде, тастақты қыраттарда, орман алаңқайларында, құмдауыт далаларда 3500 м биіктікке дейін өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Күншығыс" энциклопедиясы .
Эльза Триоле – 1925
**Эльза Триоле** фр. , туғандағы аты Элла Юрьевна Каган, 24 қыркүйек 1896 жыл, Москва – 1970 жыл, Сент-Арну-ан-Ивелин) – француз жазушысы, аудармашы, Гонкуров сыйлығының иегері (1944). 

1922 жылдан бастап әдеби шығармашылықпен айналысады. *«Таитида»*, *«Қойбүлдірген»* және т.б. шығармаларын жарыққа шығарады. КСРО-да *«Нейлонды ғасыр»*, *«Шақырылмаған қонақ»* атты шығармалары басылады. 1970 жылы қаңтарда «Таң сәріде бұлбұлдың үні шықпайды» атты соңғы романы жарық көреді. Сол жылы маусым айында жүрек талмасынан қайтыс болады. Эльзаның көздері әдемі болған. Оған күйеуі Арагон поэма арнайды, ал Анри Матисс *«Эльзаның көздері»* атты сурет салған.
**Пасквиль** (нем. *Pasquill*) — жеке адамды, партияны, топты, қоғамдық қозғалысты т. б. масқаралау үшін жазылған мазмұны жалған жала шығарма. «Пасквиль» терминнің тегі 15 ғ-да Римде өмір сүріп, дәрежелі адамдарға зілді эпиграммалар жазған Пасквиноның атына байланысты. Пасквильды саяси қарсыластар бір-біріне басқаның сенімсіздігін тудыру үшін қолданады. Кекті анонимдік Пасквиль ұлы жазушы А. С. Пушкиннің дуэльге шығуына себепші болған. Пасквиль роман, памфлет түрінде де жазылады. Пасквильдың қандай түріне болса да советтік қоғам мен баспа орындары қарсылық білдіріп отырады.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Ом, Георг Симон** (1787 ж. 16 наурыз, Эрлангем - 1854 ж. 7 шiлде, Мюнхен) - немiс физигi. 1805-1806 жылдары Эрланген университетiнде оқыды. Әр түрлi гимназияларда математика мен физикадан сабақ бердi

Эрланген университетiнде докторлық диссертациясын қорғады. Бамбергте, Кельнде, Берлинде сабақ берумен айналысты. Нюрнбергтегi Политехникалық мектептiң, Мюнхен университетiнiң профессоры болды.

1826 ж. эксперименттер арқылы ток күшiн, кернеу және кедергiнiң бiр-бiрiмен байланысын өрнектейтiн электр тiзбегiнiң негiзгi заңын ашты. Математикалық түрде Ом заңы V=I\*R қарапайым формуламен өрнектеледi. Мұндағы V – тармақталмаған тұрақты ток тiзбегiнiң бөлiгiндегi өткiзгiш ұштарындағы потенциал айырымы, I – ток күшi, R - өткiзгiш кедергiсi. Ом кедергiнiң өткiзгiш материалына тәуелдiлiгiн, оның ұзындығына тура пропорционал және көлденең қиманың ауданына керi пропорционал екенiн көрсеттi. 1827 ж. электр мен жылудың таралуының сәйкестiгiне сүйенiп теория негiздерiнен заңдылықты табуға әрекет жасады. Ол электр ток заңын Фурье тұжырымдаған жылу ағынының заңымен салыстырды. Температуралар айырымына ұқсастығы арқылы "электр кернеулерiнiң түсуi" деген ұғым енгiздi. "Электр қозғаушы күш"(ЭҚК), "өткiзгiштiк" деген ұғымдарды да ол енгiзген. 1830 ж. Ом алғаш рет ток көзiнiң электр қозғаушы күшiн өлшедi.

Омның кейiнгi еңбектерi акустикаға, соның iшiнде дыбыстың күрделi құрамын (обертондардың бар болуын) зерттеуге арналған. 1841 ж. ғалым Копли медалiмен марапатталды, 1842 ж. Королдық қоғамының мүшесi болды.
**Фельетон** (фр.  – парақ) – публицистикалық негіздегі әдеби шығарма. 

  

Әдеби термин ретінде 19 ғасырдан қолданыла бастады. Француздың "*Журнал де Деба*" газеті өзінің қосымша шығарған парақтарын фельетон деп атаған. 19 ғасырдың 1-жартысында болған француз революциялары кезінде бұл парақтарда негізінен қоғамды сынайтын мақалалар басылды. Кейіннен "Фельетон" термині Франциядан Германияға, кейін Ресейге ауысты. Неміс, орыс баспасөздерінің белгілі бір беттері фельетон деп аталып, онда қоғамдық-саяси мақалалар, сыни-айтыс еңбектер, әдеби шолулар жарияланды. Келе-келе фельетон белгілі бір нысананың кемшіліктерін күлкіге айналдыратын сатиралық жанрға айналды. Қазақ жерінде алғаш 20 ғасырдың бас кезінде пайда болды. "Айқап" журналы өзінің негізгі бөлімдерінің бірін фельетон деп атап, онда қазақтардың тұрмыс-тіршілігі туралы әр түрлі мақалалар, көркем әңгімелер, тарихи деректер жариялап отырды. 1920 – 30 жылы Б.Майлин, І.Жансүгіров, 1940 – 50 жылы А.Тоқмағамбетов бұл жанрды әрі қарай дамытты. Кейіннен бұл жанрда О.Әубәкіров, С.Адамбеков, т.б. жемісті еңбек етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Екінші Түрікменадай болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

5 әкімшілік ауылы, 710 үй бар.

Халқы және көшу жолдары
-----------------------

Бұған негізінен Құдайке балалары, оның ішінде Қосай Бәли ауылдары кіреді. Есен ауылында 170 үй болса, одан 60 үй жартылай көшпенді, мекені Қарашымырау, қалған 110 үй де жартылай көшпенді. Ақтөбені жайлайды. Есберді ауылында 130 үй бар, барлығы түгелдей көшіп жүреді, жазда Шилі, Темір өзендеріне дейін барып, Қоңыратқа дейін көшеді. Байбол ауылы 120 үйден түрады. Жартылай көшпенді. Жем өзенінің Ақмешітіне дейін барады. Қыста Қарынжарық, Сеңгірқұмдарды қыстайды. Бірінші және Екінші Өтеп ауылында көшпенді 290 үй бар. Байбол ауылымен бірге көшіп жүрген.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
**Екілік санау жүйесі** - негізіне 2 саны алынған позициялық түзіліс бойынша құрылған санау жүйесі.Бұл санау жүйесінде тек екі таңба 0(нөл) және 1 ғана болады.2 саны 2-разрядтық бірлігі болып есептеледі де 10(<<бір - нөл>> деп оқылады) түрінде жазылады. Келесі разрядтың әрбір бірлігі алдыңғы разрядтан 2 есе артық болады, яғни осы бірліктер 2, 4, 8, 16, .... 2n, ...... сандар тізбегін құрады.

Ондық санау жүйесінде жазылған санды екілік санау жүйесінде жазу үшін, оны біртіндеп 2-ге бөледі де қалған қалдықтарды: 0 мен 1-ді ең соңғысын бірінші орынға қойып кері бағыт бойынша жазады: мысалы,

43 = 21\*2 + 1; 21 = 10\*2 +1; 10 = 5\*2 + 1; 5 = 2\*2 +1; 2 = 1\*2 + 0; 1 = 0\*2 + 1.

Есептеу математикасында негізінен екілік санау жүйесі қолданылады. Екілік санау жүйесінде жазылған сандарды есептеу техникасында қолдану ыңғайлы.

Компьютерде, әдетте ондық емес, позициялық екілік санау жүйесі, яғни негізгі "2" санау жүйесі қолданылады.

Екілік жүйенің елеулі кемшілігі - санды бұл жүйеде жазу үшін 0 мен 1 цифрлары мейлінше көп қажет болатындығында. Бұл адамның екілік сандарды қабылдауын қиындатады. Мысалы, 156 ондық санының екілік жүйедегі түрі мынадай: 10011100. Сондықтан, екілік жүйені, қағида бойынша компьютердің ішкі қажеттілігі" үшін қолданады, ал адамның компьютермен жұмыс істеуі үшін, үлкен негізді санау жүйесін таңдайды. Бұл жағдайда сегіздік және он алтылық санау жүйелері жиі қолданылады, өйткені бұдан былай көрсетілетіндей, бұл екі жүйе мен екілік жүйенің арасында сандарды бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыруды жеңілдететін қарапайым байланыс бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ермеков Н.Т. Стифутина Н.Ф. Информатика. Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: "Мектеп" баспасы, 2004. - 224 б.ISBN 9965-33-206-1
2. ↑  Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Фрейд адамдар негізінен
өздерінің іс-əрекеттері қалыптастыратын нақты психологиялық
күштерді саналы түрде түсінбейді, адам өз бойындағы көптеген
құштарлықты тұншықтыра отырып, өседі деп есептейді. Бұл
құштарлықтар ешқашан толығымен жоғалып кетпейді жəне
ешқашан толық бақылауда болмайды. Олар адамның түсіне
кіреді, жаңылысып айтқан сөздерінде, жүйкесі шаршағанда, қатты
ойланғанда, ақырында адамның «эгосы» өзінің жеке «идінің»
мықты импульсын «супер-эгоның» қыспағымен теңдестіре
алмайтын психоз жағдайларында байқалады.
Мотивацияны зерттеушілер бір затты сатып алу кезінде
тұтынушының санасына не əсер етуі мүмкін екендігіне байланысты
бірқатар қызықты, сонымен қатар таңқаларлық қорытындылар
жасады. Олардың ойынша:

* тұтынушылар қара өрікті тыржиған жəне қарт адамдарға ұқсас болатындықтан, сатып алуға қарсылық көрсетеді;
* ер адамдар саусақ сорудың ересектерге арналған баламасы болғандықтан, темекі тартады. Оларға өздерінің еркектігін білдіретін иісі күшті сигаралар ұнайды;
* əйелдер жануарлардың алдында өздерін кінəлі сезінгендіктен, жануар майынан гөрі, өсімдік майын пайдаланғанды дұрыс көреді;
* əйел кексті ыждақаттылықпен пісіреді, өйткені бұл əйел үшін санадан тыс дəрежеде баланы дүниеге əкелу үрдісіне ұқсас. Оған кекске жеңіл пайдаланылатын қоспаларды қосу ұнамайды, себебі жеңіл өмір жазықтылық сезімін оятады.

Түсініктемелер
--------------

Жеке адамның психикалық құрылымында З. Фрейд үш компонентті бөліп
көрсетті: санадан тыс «ид» (Ол) — соқыр түйсіктер құштарлығының саласы;
саналы «эго» (Мен) — қоршаған орта жəне ағзаның жағдайы туралы ақпаратты
қабылдайды, «ид» күшін бөгейді, тұлғаның əрекетін реттейді; «супер-эго»
(Жоғарғы мен) — əлеуметтік нормалар мен адамгершілік мақсаттардың саласы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
Фредрик Лене (ағыл. Fredric Lehne, туған. 3 ақпан 1959, Буффало, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық киноактер.

Өмірбаяны
---------

Фредрик Лене 1959 жылы 3 ақпан күні Буффало қаласында туған.

1970 жылдарының соңынан бастап киноға түсе бастады. "Вавилон-5" ғылыми-фантастикалық телесериалының бір эпизодында рейнджер ролін ойнаған. "Остаться в живых" американдық телесериалда 2004 - 2010 жылдар аралығында Эдвар Марстың ролін ойнаған. Өзінің кейіпкерінің өлімінен кейін Фредрикті "Сверхъестественное" сериалы сары көзді Азазель әзәзілдің ролін ойнау үшін шақырды. Тағыда "Обыкновенные люди", "Будучи там", "Люди в чёрном" және т.б. фильмдерінде ойнаған..

Дереккөздер
-----------

Фредрик Лене
**Вальтер Флемминг** (нем. *Walther Flemming*; 21 сәуір 1843, Заксенберг қаласы — 4 тамыз 1905, Киль қаласы) - неміс биологы, цитогенетиканы құрушы, хромосоманың ашылуы қатысатын *Zellsubstanz, Kern und Zelltheilung* атты кітаптің авторы.

Өмірбаяны
---------

Вальтер Флемминг Леопольдин Заксенбург қаласында психиатрдың *Флемминг, Карл Фридрих|Carl Friedrich Flemming 1799—1880* және оның екінші әйелі Огюст Винтер отбасында дүниеге келді. Ол отбасында бесінші бала және жалғыз ұл болды. Ол Шверин қаласында гимназия мектебін бітірді және сол жақта өзінің өмірлік досы Генрих Зайдельмен танысты. Флемминг 1868 жылдары Геттингенде, Тюбингенде, Берлинде медицинада білім алды және Ростокта оқуын бітірді. 1870-1871 жылдары, яғни Франция мен Пруссияның арасындағы соғыс мезетінде ол әскери дәрігер қызметін атқарды. 1873-1876 жылдары ол немістік Праждық университетте мұғалім қызметін атқарды. 1876 жылы Кенигсберг университетінде профессорлық аттан бас тартқаннан кейін өмірінің соңына дейін анатомия институтында директор қызметін атқарған Киль университетінде анатомия профессоры атына ие болды. 1879 жылы Леопольдин академиясының мүшесі атанады. Флеммингтің жолдастары оны мейірімді, өмір сүйгіш және мінезінің жұмсақтық қасиетімен студенттер арасында атағы бар болатын деседі. Өмірінің соңында неврология саласымен байланысты аурулардан қиналып, ұстаздықтан бас тартуға мәжбүр болады. Ол 1905 жылы Киль қаласында қаза табады.

Ғылыми ізденістері
------------------

Вальтер Флемминг - микроскопиялық цитологияның пионерлерінің бірі болды. Ол жаңа бояуларды қолдана отырып, интенсивті боялған жасушаның структурасын жасады және оны хроматин (ежелгі грек тілінен аударғанда - «түстің жарқырауы»). деп атады. Ол кейінірек хроматиннің жіптәріздес структурасын анықтады және оны хромасома деп атады.( Генрих Вильгельм Вальдейердің атынан 1888 жылы басылып шықты). Сол уақыт аралығында белгиялық ғалым Эдуард ван Бенеден аналогиялық ізденістер жүргізді. Флемминг сонымен қоса жасушалардың бөлінуін және хроматиннің бөлінуі зерттей отырып, 1878 жылы бірінші рет ұсынылған митоз ұғымын қолданды. 
Ол өз еңбектерін 1882 жылы "Пионерлік жұмыста" *Zellsubstanz, Kern und Zelltheilung* басып шығарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Flemming, W. Zur Kenntniss der Zelle und ihrer Theilungs-Erscheinungen. In: Schriften des Naturwissenschaftlichen Vereins für Schleswig-Holstein 3 (1878), 23-27. Мұрағатталған 10 сәуірдің 2018 жылы.
2. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Байғалиев Бейсенбай Қайырбайұлы** (1944-1998), әдебиет зерттеушісі, архивтанушы.

  

Әуезовтің өмірі мен шығармашылығына байланысты архив материалдарын қазіргі қазақ тіліне жоспарлы түрде дәлме-дәл көшіру мәселесін тұңғыш рет ұсынып, бұл игі істің жүзеге асуына үлкен үлес қосты. Абай мен Мұхтардың өмірі мен шығармашылығына байланысты архив деректері негізінде жазылған көптеген мақалалары республикалық баспасезде жарияланды. Әуезов дайындап, бастырған Абайдың толық жинағының 1933, 1940, 1945, 1954, 1957 ж. және одан бұрынғы басылымдарды салыстыра отырып, ұлы ақын шығармаларының 2 томдық академиялық толық жинағын дайындауға (1995), араб, латын таңбаларында шыққан мәтіндерді, қолжазбаларды тексеруге, ғылыми түсініктерді жазуға қатысты. «Даңғыл жолдың алғашқы соқпақтары» деген шағын мақаласында ұлы жазушының өмірбаяны мен шығармашылық қызметінде осы күнге дейін «ақтандақ» болып келген тұстарын толықтыра қайта зерттеу, жаңаша пайымдау өте қажет екенін ескертеді («Мұхтар мұрасы. Наследие Мухтара», А. 1997, 38-43-беттер). Әуезовтің туғанына 100 жыл толуына арнап 1997 ж. 23-26 шілдеде Семей қаласында өткізілген «Мұхтар Әуезов мұражайтануда» атты халықаралық ғылыми- практикалык. конференцияға қатысып, «М. Әуезов өмірбаянына байланысты сирек кездесетін архив деректері» деген тақырыпта баяндама жасады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8
**Бенисио Монсеррате Рафаэль Дель Торо Санчес** (ис. *Benicio Monserrate Rafael del Toro Sánchez*, 19 ақпан 1967, Сан-Хуан, Пуэрто-Рико) — голливуд киноактері. Адвокат Густаво Адольфо дель Торо Бермундес пен жұбайы Фауст Санчес Ривераның отбасында дүниеге келген. Актердің Густаво есімді өзінен екі жас үлкен ағасы бар, ол қазіргі кезде балалар онкологы болып Манхеттенде жұмыс істейді. 1980 жылы оның анасы гепатиттен қайтыс болып, әкесі оны АҚШ-тағы Пенсильваниядағы шағын Мерсербург қаласындағы туыстарына жібереді. Ол жерде Бенисио жергілікті мектеп-интернатқа жазылады. Мектептен соң дель Торо Сан-Диегодағы Калифорния Университетіне оқуға түседі. Алайда көп ұзамай театрға қызығып оқуын тастап кетеді. Кейіннен ол Нью-Йоркке аттанып, Circle In The Square драмалық мектебінде оқиды, бірақ белгісіз себептермен оқу ниеті сәтсіз аяқталып Бенисио Лос-Анджелеске кетіп қалады. Ол жерде үш жыл бойы атақты театр педагогтері Стелла Адлер мен Артуро Мендосадан сабақ алады. Дель Торо телевиденияда 1987 жылы «Полиция Майами» телесериалында ең алғаш көрінді. Бір жылдан соң ең алғашқы фильмі «Коротышка — большая шишка» фильміне түсті. 1989 жылы актерге Джеймса Бонд туралы — «Лицензия на убийство» фильміне түсуге ұсыныс келіп, дель Торо ең жас жағымсыз кейіпкер болды. 1991 жылы Шона Пенның «Индеец-беглец» драмасында шағын рөл ойнады. Бенисио 1995 жылы «Подозрительные лица» криминалды драмасында көрініп, рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығына ие болады. Келесі жылы бұл сыйлыққа тағыда ие болады — бұл жолы «Баския» фильмі үшін. 1996 жылы актер тағы үш картинада көрінді. Олар «Угон по-американски», криминалды драма «Похороны» және Тони Скоттың «Фанат» триллері еді, бұл фильмде оның әріптестері Роберт де Ниро және Уэсли Снайпс болды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бенисио Дель Торо (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
**Нота** (лат. *nota*) — музыканың қағазға жазып түсіруде қолданылатын графикалық шартты белгілер. Грекия, Мысыр, т.б. елдерде музыка жазуының әріптік, буындық, сандық, график. т.б. түрлері пайдаланылды. Бірақ олардың ешқайсысы да музыкалық дыбыс биіктігі мен созылымын нақты көрсете алмады. Ғасырлар бойы ізденістер нәтижесінде, 17 ғасырда Еуропада қазіргі нота жазу жүйесінің негізі қалыптасты. Нота жазу жүйесінде музыкалық әр дыбысты сопақша келген дөңгелек, ашық – және қара – ! таңбамен белгілеу қабылданды. Осы қос таңбаға қосымша: таяқша, жалауша (құйрықша), арқа (байлағыш) секілді белгілерді біріктіріп жазу арқылы музыкалық дыбыстардың ұзақтығы (созылуы) дәлме-дәл анықталады.
Дыбыс ұзақтығын көрсететін ноталарға сайма-сай келетін музыкалық тыныс (пауза) белгілері де бар:
Музыкалық дыбыстардың биіктік деңгейі олардың нота сызықтарының астына, үстіне, араларына орналасуына қарай айқындалады: 
Халықаралық дипломат. қатынас термині. Бір елдің екінші бір елге наразылық көрсетуі мен қарсы ұстанымдары, көзқарастары қажет болған жағдайда сол елдің Сыртқы істер мин-не немесе елшілігіне нота тапсыру арқылы білдіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Қоғалы** – Алтынемел жотасы мен Бұрымбай таулары арасындағы тауаралық аңғар.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданының Қоғалы өзенінің бойында. Теңіз биіктігінен шамамен 1100 м биіктікте.

Геологиясы мен жер бедері
-------------------------

Доғаша иілген аңғар солтүстік-шығыс және оңтүстіктен амфитеатр тәрізді кертпештелген тау етегі төбешіктерімен қоршалған, батысында Быжы өзені аңғарына қарай біртұтас еңіс жазыққа айналады. Аңғарды Қоғалы және Быжы өзендерінің көптеген салалары кесіп өтеді. Палеозой дәуірінің герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Аңғардың төмен жатқан бөліктері саз, саздақ және құмнан тұратын аллювийлік шөгінділермен, ал шеткі төбешіктері төрттік конгломераттармен, гипстелген лесс шөгінділерден тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Темірхан Медетбек**  (06.03.1945, Амангелді ауылы, Түркістан қаласы, Түркістан облысы) — ақын, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, қоғам қайраткері.

Өмірбаяны
---------

Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогика институты (қазіргі Ұлттық педагогика университеті) филология факультетінде оқыған. 1968-2002 жылдары Радио мен телевидениеде, әр түрлі газет-журналда, шығармашылық ұйымдарда қызмет атқарған. Қазақстан Жазушылар Одағында екінші хатшы болды, 2003 жылдан "Ақиқат" журналының бас редакторы.

Алғашқы жыр жинағы "Жанымның жас құрағы" деген атпен 1970 жылы жарық көрді. Оннан астам өлең жинақтары жарияланып, оқырмандар мен сыншылардың жоғары бағасын алды. "Абай әлемі" (1995) және "Баба дәстүрдің мұрагері кім: туған әдебиет туралы ойлар" (2001) атты әдеби-сын еңбектерінде қаламгер Абай әлемінің поэтикалық тереңдігін, қазақ мәдениетінің даму сипатын саралап, ақындық психологияның ішкі болмысына баға берді. Қазақ поэзиясының түркілер кезеңінен қалыптасқан романтикалық-реалистік өршіл сарынын өзіндік көркемдік шешім аясында жаңашыл туындыларымен байытты. "Көк түріктер сарыны" атты жинағында (2002) замана зары мен бүгінгі күн мәселелері ежелгі түркі жырлары үлгісінде айтылған, ақын көне түрге жаңа мазмұн сыйдырған. Пішін ұтымдылығынан гөрі ой ұшқырлығына көбірек иек артатын ол өлеңдерінде ерекше еркіндікті аңсайды, көне түркілердің ірілігін сағынады, рухани тоғышарлықты, ұсақталуды мінейді. 
Ғасырлар қойнауында елеусіз қалған ерлік рухын жаниды. Жауға деген өктемдік "Қуат жырында", "Асқанның орманын отындай өртедім. Тасқанның көлдерін астаудай төңкердім" деп беріліп, батырлар айбарын асқақтата түседі. Оның "Махамбет рухының монологы", "Күлтегін", "Тоныкөк" дастандары — ұлттық бояуы қанық, күрескер, қайсар әрі мұңшыл романтик. болмысты толықтай танытқан поэтикалық қуатты шығармалар. Ол украин, өзбек тілдерінен В.Гужва, Е.Вахидов өлеңдерін тәржімалады. Медетбекке "Тағдырлы жылдар жырлары" жинағы үшін ҚР-ның Мемлкеттік сыйлығы берілді (2000).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың
Көшеге XIX ғасырдағы қазақ ғалымы, ағартушы-демократ, саяхатшы, этнограф, Орта Азия, Қазақстан мен Шығыс Түркістанның тарихы мен мәдениетін зерттеуші Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 22.09.1993 № 390 шешімі) берілген. Уәлиханов Шоқан (Мұхамед-Қанафия) Шыңғысұлы (1835-1865) қазіргі Қостанай облысы Семиозерный ауданындағы Құсмұрын деген жерде дүниеге келген. 1855 жылы Орталық Қазақстан, Жетісу мен Шығыс Қазақстанға (Тарбағатай) жасалған саяхатқа қатысып, қазақ халқының тарихы, діні, статистика, құқық т.б. жөніндегі материалдар жинады. 1856-1857 жылдары Алакөл көлінен Орталық Тянь-Шаньға дейін, Ыстықкөлге, Құлжаға жасалған экспедицияларға қатысты. Ш.Уәлихановтың еңбектері: 

* *«Ыстықкөлге саяхаттың күнделігі»,*
* *«Қытай империясының Батыс провинциясы мен Құлжа қаласы»*,
* *«Қырғыздар жөніндегі жазбалар»,*
* *«Алтышар немесе Қытай провинциясы Нан-Лудың алты шығыс қаласының жағдайы туралы»* атты іргелі еңбегі.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қазыбек би көшесінен басталып, Абай даңғылына дейінгі аралықта жатыр. Райымбек, даңғылы, Төле би Мәметов, Мақатаев, Әлімжанов, Гоголь, Қазыбек би, Қарасай батыр, Жамбыл көшелерімен қиылысып жатыр. Бұрынғы атауы - Красин көшесі.

Көше бойында Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогтік университетінің ғимараты, Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ Ұлттық Білім академиясы, ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының ғимараты, академияның-жанындағы ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Кешенін Шевченко көшесімен қиылысқан жеріндегі алаңда Шоқан Уәлихановтың ескерткіші орнатылған. Мүсіншісі - Наурызбаев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жуков атындағы көше**. Көшеге Кеңес Одағының маршалы, әскербасы, Кеңестер Одағының Батыры атағын төрт рет
алған Георгий Константинович Жуковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09. 1981
№18/458 шешімі) берілген. Жуков Георгий Константинович (1896-1974) Калужск облысында
дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Алдар көсе көшесінен басталып Ахмедияров көшесіне
дейін созылып жатыр. Затаевич, Шукшина көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Ворошилов
көшесі. Кешенін ұзындығы - 1220 метр.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
2004 жылғы Истаксиуатль.
**Истаксиуатль**- Мексика қаласының маңында орналасқан үнемі қар мен мұз жауып жататын аласа жанартау. Жергілікті халық Истаксиуатль тауын Иста деп те атайды.
Бұл шыңға зерттеушілер ең алғаш рет 1889 жылы көтеріліп, ресми түрде тіркеген. Алайда тауға зерттеушілерден бұрын ерте заманда ацтектер мен мәдениет өкілдері көтерілген деген деректер бар. Ацтектер - Орталық Мексикада тұрақтанған үнді халқы.

Аталған таудың төрт шыңы бар. Ең биігі Печо деп аталады. Оның биіктігі - 5230 м. Истаксиуатль жанартауы Мексикадағы биіктігі 5636 м болатын Пико де Орисаба және Попокатепетльден кейінгі үшінші орынды иеленеді. Бұл таудың сыртқы көрінісі өте әдемі. Истаксиуатль атауы «Ақ киімді әйел» деген мағынаны білдіреді. Себебі тауды қар басып жатады.
Попокатепетль— Истаксиуатльге жақын орналасқан жанартау.
Истаксиуатль сыртқы көрінісі Мексика қаласынан қарағанда бір бүйіріне жантайып жатқан әйел бейнесін елестетеді. Кейбір деректер де ұзақ уақыт бұл тауды «Ұйқыдағы
әйел» деп атаған. Истаксиуатль және оның серіктесі Попокатепетль Ұлттық саябақтың қарамағына алынған. Аталған саябақ Мексиканың оңтүстік-батысында орналасқан. Жанартау төрт шыңнан тұрады. Олардың ішіндегі ең биігі теңіз деңгейінен 5230 м биіктікте тұр.
Истаксиуатль жанартауы соңғы рет 1868 жылы атқылаған. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Қабулов Уәсіл Қабул ұлы** (05. 09. 1921 жылы туған, Ташкент ) — өзбек сов. ғалымы, техника ғыл. докторы (1962), Өзб. КСР FА-ның академигi (1966; 1962 жылдан корр. мүшесi). 1944 жылдан КОКП мүшесi. Ташкенттiң темір жол инженерлері институтын бiтiрген (1949). Өзб. КСР FА-ның Құрылыс институтында (1950—1956) және Есептеу орталығында (1955-1966) қызмет етті. 1966 жылдан Өзб. КСР FА-ның Кибернетика институтынын директоры. Негiзгi еңбектері құрылыстардың сейсмикалық орнықтылығы, тұтac орта механикасын алгоритмдеу мәселесiне арналған. Қабулов — 4 монографияның және 100-ден астам мақалалардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Темірғали Бақытжанұлы Сәкиев** 1961 жылы 11 қарашада Ақтөбе облысы Темір ауданының Кенқияқ кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Сәкиев Бақытжан, марқұм, ҰОС ардагері, мұнайшы болған. Анасы - Тұрниязова Сәлима, марқұм, ОМ мұғалімі болып жұмыс істеген.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1988), тау-кен инженері. Қазақ, орыс, ағылшын (сөздікпен)және француз (сөздікпен) тілдерін біледі.

1978 жылдан - Кенқияқ терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясында 4-ші, 5-ші дәрежелі бұрғышының көмекшісі. 1980 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (Венгрия). 1982 жылдан - Кенқияқ терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1983 жылдан - В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ дайындық курсының тыңдаушысы, КазПТИ студенті («Қазақстан бұрғышысы» мамандандырылған студенттік отрядын ұйымдастырушы. Жазғы демалыс уақытында Өзен кен орнындағы еңіске бағытталған ұңғымаларды бұрғылаған. «Маңғышлақмұнайгазгеология» бұрғылау бірлестігінің Өзен басқармасы жанында бұрғылау шебері және бұрғышы қызметтерін қатар атқарған). 1988 жылдан - «Ақтөбемұнайгазгеология» бірлестігінің Шұбарқұдық терең бұрғылау экспедициясы жанындағы терең бұрғылау экспедициясында 2-ші дәрежелі инженер технолог. 1989 жылдан - «Ақтөбемұнайгазгеология» бірлестігі жанындағы Жаңажол мұнай-газ барлау экспедициясының бұрғылау шебері, ұңғымаларды сынау аға шебері, бұрғылау бастығы, инженерлік техникалық қызмет бастығы. 1993 жылдан - «Темірмұнай» АҚ технология белімінің жетекші маманы, бастығы. 2000 жылдан - «Меридиан ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдан - «Қазмұнайхим» компаниясы Ақтөбе филиалының директоры. 2003 жылдан - «Қазмұнайгаз» АҚ «Қазмұнайхим Қопа» ЖШС директоры. 2005 жылдан бері - «АДА» ЖШС атқарушы директоры «АДА Ойл фирмасы» ЖШС Ақтөбе филиалы директоры. Қопа кен орны жобасының бірінші жетекшісі (Ақтөбе облысының Байғанин ауданы). 

ҚР Жер қойнауын барлау үздігі (2009).

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. 

Діни көзқарасы - «Діндар, намаз оқимын». Саяси қайтаркер ретіндегі идеалы - Қ.К. Тоқаев. 

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - « Тәуелсіз Қазақстан аса ірі дамыған 50 елдің қатарына қосылады жеке табиғи ресурстар пайдаланылып, өндірістік қуаттар құрылатын болады. Ірі компаниялар мемлекет менші ауысады. Экономикада үлкен даму болады, ауым шаруашылығы мен басқа салаларда ең соңғы технологиалар қолданылып, тұрақты кіріс әкелетін болады. Аймақтарды адамдардың әл-ауқатын жақсарту үшін қажетті дербесті көбірек болады».

Хоббиі - балалармен уақыт өткізу, балық аулау, аңшылық, жылқы. 

Сүйіп оқитын әдебиеті – қазақстандық жазушылар,О.Сүлейменовтың, М. Әуезовтың шығармалары. "Құран" кітабының Иман Валерия Порохованың мағыналық аудармасын зерттеуде.

  

Үйленген. Жұбайы - Сәкиева Майра Құрметқызы (1968 ж. т.), бала күту демалысында. Ұлы – Сәкиев Диас Темірғалиұлы (1991 ж. т.); қыздары - Сәкиева Гұлдана Темірғалиқызы (1996 ж. т.), Сәкиева Аяна Темірғалиқызы (2006 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Мессин жер сілкінісі
**Мессин жер сілкінісі** - 1908 жылы 28 желтоқсанда Мессин шығанағы және Сицилия мен Апеннин түбегінің арасында болған. Нәтижесінде Мессин және Реджо-Калабрия қалалары қираған. Бұл Еуропадағы ірі зілзала. Сілкініс 28 желтоқсан күні сағат таңғы 5:20-де Мессин шығанағы түбінде басталады. Шығанақ түбіндегі дүмпу 15−20 минут сайын қайталанған биіктігі үш метр үш цунами туғызды. Екінші сілкіністе ғимараттар қирай бастаған. Сицилия және Калабария аралдарындағы жиырма шақты елді мекен қирайды. Мессин қаласының 60 000 тұрғыны қаза тапқан. Калабрия жағалауының екі ауылының тұрғындарының 43,7%-ы мерт болған.[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Messina Earthquake, PBS
Фредериксхавн коммунасы Дания картасында.
**Фредериксхавн** (дат. Frederikshavn Kommune) — Солтүстік Ютландия облысының құрамына кіретін даттық коммуна. Аумағы — 648,62 км² (Гренландияны және Фарер аралдарын санамағанда Дания аумағының 1,50 % құрайды). 2008 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны  — 62751 адамды (ерлер — 31412, әйелдер — 22576; шет елдердің азаматтары — 1918) құрады.

Тарихы
------

Коммуна 2007 жылы келесі коммуналардан құралған:

* Фредериксхаун (Frederikshavn)
* Скаген (Skagen)
* Себю (Sæby)

Темір жол станциялары
---------------------

* Ольбек (Aalbæk)
* Бункен (Bunken)
* Фредериксхавн (Frederikshavn)
* Фредериксхавнсвай (Frederikshavnsvej)
* Хульсиг (Hulsig)
* Йеруп (Jerup)
* Квиссель (Kvissel)
* Напстьерт (Napstjært)
* Риммен (Rimmen)
* Скаген (Skagen)
* Страннбю (Strandby)

Суреттер
--------

* Фредериксхавн
* Скаген

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Фредериксхавн borger.dk сайтында
* Ресми сайт
**Конюховское** – Есіл алабында. Половинное көлінің солтүстік-батысындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы Конюхов ауылының солтүстік-батысында орналасқан. Теңіз деңгейінен 129,1 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 7,3 км2, ұзындығы 4,1 км, енді жері 3,8 км, жағалау бойының ұзындығы 13,4 км, ең терең жері 1,75 м, су жиналатын алабы 142 км2. Жағалауы жазық, түбінде тұнба балшығы шөккен. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Суы қарашаның басында қатып, сәуір айында ериді. Жағалауындағы қалың қамыс жергілікті шаруашылық қажетіне, ал көл құс өсіруге пайдаланылады.
**КӨМІРЛІ АУДАНДАРДЫҢ ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫ**– көмір кен орында-рындағы борпылдақ балшық, құм топырақ шөгінділерінің кеуектері мен жарықтарына сіңген сулар. Мұндай сулы қабаттар көмірлі қабаттардың астында арасында, үстінде болады. Алғашқы екеуіндегі сулар көбінесе арын күші зор, ұңғыма мен шахта қазғанда шапшымалы келеді. Сулы және сусыз қабаттар кезектесе немесе алмаса жататындықтан, көмірлі қабаттардың астындағы, арасындағы, үстіндегі сулар көп жерлерде бір-бірімен жалғасып, ұласып жатады. Мұның өзі кей жерлерде, әсіресе, тектоник. құрылымы күрделі аудандарда шахталар мен штольняларды ұзарту үстінде су құйылымының кенеттен молаюына себепкер болады. Көмірлі аудандардың физ.-геогр. жағдайларымен қалыптасқан шөгінділердің геол. құрамына қарай жер асты суларының су өнімі әр түрлі болады. Шөл, шөлейт жазық далаларда орналасқан балшықты, уақ құмтасты шөгінділерден құралған көмір кен орындарындағы шахталарға су құйылымы тәулігіне 1000 – 2000 м3-дей. Ал ылғалды, таулы, қыратты, әсіресе, суы топыраққа тез сіңетін өзен, көл жақын орналасқан аудандарда, қиыршықтасты не тасты шөгінділерден құралған көмір кен орындарындағы шахталарда тәуліктік су құйылымы 10 – 15 мың м3-ге, тіпті 20 – 25 мың м3-ге жетеді.‎
**Тапсырмалар тақтасы** - компьютер экранының төменгі жағындағы жіңішке сұр жолақ. Тапсырмалар тақтасын жылжытуға болады. Ол үшін тышқанның нұсқағышын тапсырмалар тақтасының бос орнына орналастырып, оның сол жақ батырмасын шертіп және оны жібермей басып отырып, Тапсырмалар тақтасының контурын қажетті орынға апарған соң тышқан батырмасын жіберу керек. 

Тапсырмалар тақтасының сол жағында Іске қосу батырмасы бар. Windows XP жүйесінде бұл өте маңызды батырма. Оның функциялары көп, мысалы, программаны іске қосуға, құжатты ашуға, жүйе баптауын өзгертуге, анықтамалық мәліметтер алуға, қажетті файлды іздеуге және көптеген басқа әрекеттерді орындауға мүмкіндік береді.

Дереккөздер
-----------

Информатика: Жалпы білім беретін мектептің 7 - сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген. - Алматы : Атамұра, 2012. - 224 бет. ISBN 978-282-421-6
**Қабыну, сүрініп-қабыну.** Қос сөз құрамындағы екі
сөз де қазақ тілінде жеке тұрып қолданыла беретін тәрізді. Бірақ соңғы сыңары — қабыну басқа тіркестермен
келіп («әкпе қабыну» деген сияқты) жеке қолданыла
беретін «қабыну» сөзінен мағынасы басқаша деп ойлаймыз. Өйткені оның өзге түркі тілдерінде жеке тұрып та
дербес мағына меншіктенетіні бар. В. Радлов сөздігінде
кавін (шағатайша)—қуу, асығу, шабуылдау мағыналарында қолданылады (В. Рад. Опыт... II, I, 470). Ноғай
тілінде абынув — сүріну мағынасына ие (Ног.-рус. сл.
1963). «Қабыну» сөзін алғашқы дерекке жанастырсақ та
қисынсыз көрінбейтін сияқты. Өйткені, сүріну асығудан пайда болмақ, сондықтан да екі сөздің қос сөз қурауға
мүмкіндігі жоқ емес.

Ал ноғай тіліндегі «авынув» та тілімізде қос сөз жасауғақ ақы бар дей аламыз. Мысалы, тіліміздегі «бала-шаға» сияқты қос сөз дәл осындай жолмен жасалған.
Біздегі «бала» орнына кейбір түркі тілдерінде (Әзірбайжан, түрікмен) «шаға» дейді. Сүрініп-қабыну қос сөзі де осы жолмен жасалған десек, дұрысырақ болмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қаратастау** – Нарын жотасының оңтүстік-шығысындағы таулар.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Сарытау ауылының солтүстік-шығысында орналасқан. Күршім өзенінің салалары Озерная мен Брусовая өзендерінің суайрығында. Ең биік жері шамамен 1900-2000 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км-ге созылған, енді жері 10-11 км.

Жер бедері
----------

Беткейлері көлбеу, түпкі жыныстары жалаңаштанған шоқылардан тұрады. Беткейі өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстігінде Шұбаршілік, шығысында Бойнала, оңтүстігінде Сарытау, батысында Қаңсар таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Тау беткейінде көк терек, қайың, қарағай, етегінде жусан, боз, бұта өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қабылқақ Күлмесханұлы** (17. 11.1944 жылы туған, ҚХР) - ақын. ***"Тұманды дала", "Үрнақ", "Иенде", "Керсағым", "Домалақсел"*** повестері және бірнеше әңгімелері бар.

'Қабылқақ Күлмесханұлы **(17. 11.1944 жылы туған, ҚХР) - ақын, жазушы. ҚР жазушылар одағының мүшесі."Тұманды дала", "Үрнақ", "Иенде", "Керсағым", "Домалақсел", "Шытырман жылдар" повестері және бірнеше [әңгіме]лері бар.Отанға оралғаннан кейін "Тұманды дала" повесті Жұлдыз журналының 1993 жылғы 11 санында аударылып жарық көрді. Қабылқақ Күлмесханұлы - 1993 жылы ҚХР алғашқы заңды түрде қазақ көшін бастады. Іледегі Педогокикалық учелищені бітірген. ҚХР дегі Гансу өлкесіндегі Ақсай Қазақ Автономиялық ауданындаға аз сандық қазаққа, мұғалім болып, ағартушылық қызыметтерін атқарды. Қазақстанға алғаш рет Шуға, одан, 1997 жылы Алматы обл. Еңбекшіқазақ ауд. Нұрлы ауылына көш бастап келді. Кейін 2005 жылы Алматыда қайтыс болды. Қазірде 2 ұлы 3 қызы бар. Олар Алматы обл. Іле ауд. Боралдайда тұрады.**

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қаратас деген бетті қараңыз.*
**Қаратас** – Балқаш көлінің батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Сарышаған кентінің солтүстігінде 10 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 405 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жатық келген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон кезеңінің жыныстарынан түзілген таудың жер беткейін денудациялық шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Тақыр бозғылт қоңыр топырағында сұр жусан, баялыш, күйреуік, т.б. өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қабыршөп** (лат. *Vinca*) – кендірлер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Негізінен Жерорта тeңізі жағалауларында кездесетін 12 түрі белгілі. Қазақстанда таудың тастақты және қиыршықтасты беткейлеріндегі бұталар арасында өсетін 2 түрі (кіші Қабыршөп, түзу Қабыршөп) бар. Соның ішінде жиі кездесетіні – кіші Қабыршөп (V. mіnor). Оның биікт. 25 – 30 см, сабағы жалаңаш, бұтақтанған. Гүлдейтін бұтақтары түзу өседі. Жапырақтары эллипс тәрізді (ұзындығы 3 – 5 см, ені 1,5 – 2,5 см), үшкір, қысқа сағақты. Тостағанша жапырақшалары терең бес бөлікке бөлінген, күлтелері түтік тәрізді, ортаңғы бөлігі аздап кеңейіп келеді, бес қалақты, көк түсті. Дара гүлдері жапырақ қолтығынан шығады. Мамыр айында гүлдеп, шілде – тамызда жеміс салады. Жемісі – бүйіріндегі тігісінен ашылатын қос жапырақша. Тұқымдарының айдаршасы болмайды. Кіші Қабыршөп гүлі әдемі болғандықтан негізінен бақтарда, парктерде мәдени түрде өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энцклопедиясы
**Ансарлар**  (араб. ансар — көмекшілер, қолдаушылар) — Мұхаммед пайғамбарды қолдап, 622 ж. Меккеден Мәдинаға көшіп барған мұсылмандарға жәрдем берген аус және хазраж тайпалары. А. Меккеден көшіп келген муһажирлермен бірге алғаш рет мұсылмандар қоғамын ұйымдастырған. Бадр соғысында Мұхаммед қолының негізгі бөлігін құрады. Әскери олжаны бөліскенде олар сыбағаға муһажирлерден соң екінші кезекке ие болған. Пайғамбар дүниеден өткен соң А. халифалыққа өз тайпаластарын ұсынуға күш салды. Бірақ тайпаластар арасындағы бақталастық бұған кедергі келтірді. Омар халифа А-ларға өте жоғары жалақы тағайындады. Нәтижесінде олардың көпшілігі ірі жер иеленушісіне айналды. Үлкен қалаларда А. әмір сарайлары жанынан қоныс тепті. Мәдинада олар Араб халифатының саяси өмірінде ұзақ мерзімдер бойы үлкен рөл атқарды. А. 683 ж. Мәдинада көтеріліске шығып, жеңіліске ұшырады. 270-тен астам А. өлтірілді. А. Мұхаммед хадистерін жеткізушілердің алдыңғы қатарындағылар болып саналады. Олардың көпшілігі дін жолындағы жорықтар барысында халифат иеліктеріне шашырап кеткен.
**Қаратал құмы қорықшасы** – мемлекеттік маңызы бар табиғи-ботаникалық қорықша. 1978 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданында ұйымдастырылған. Аумағы 1,3 мың га. Бозайғырқұм шөліндегі қатты шымдалған құм төбелер қорықша аумағына кіреді.

Флорасы
-------

Шырғанақ
Өсімдіктерден жүзгін, теріскен, жыңғыл бұта шоғырлары қалың өскен. Құм шағылдары арасындағы қазаншұңқырларда қорықшада қорғалатын басты өсімдік - шырғанақ өседі. Шығыс Қазақстанның басты құнды өсімдігі саналатын шырғанақтың басым бөлігі осында шоғырланған. Мұнда сұрыптау жұмыстары нәтижесінде алынған аласа, ірі жемісті және қатты немесе әлсіз (жұмсақ) тікенекті түрлері өсіріледі. 
  

Шырғанақ өсірілетін аумақ 1,2 мың га жерді қамтиды. Жемісінің жылдық қоры 26-24 т деп бағаланады, оның ішінде кәсіптік мөлшері 6,8-14 т. Жемісіндегі майдың мөлшері 4-6%.
  

Шырғанақтан басқа мұнда екпе қарағай, сонымен қатар терек, көктерек, қайың ормандары, ойыстарда ну қамыс шоғырлары мен батпақты шалғындар кездеседі.
  

Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктерден: неоген кезеңіндегі саваннаның түрлі жапырақты терегі немесе тораңғы, тиынтақ, шым жуасы, т.б. реликт өсімдіктері өседі.

Фаунасы
-------

Қорықшаны Зайсан қазаншұңқырында сирек кездесетін шығыс айдаһар жыланы, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлерден - Зайсан батбат кесірткесі, Орта Азия аусылы, жорға дуадақ, кәдімгі дуадақ, сүтқоректілерден Роборовский атжалманы, Орта Азия сілеусіні, т.б. мекендейді.
  

Өрттің шығуы және мал жайылымына шектеу қойылмауы - қорықшаға үлкен қауіп төндіруде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5