recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ислам Уахитұлы Тоғайбаев** (1950 жылы туған), инженер-құрылысшы, қоғам қайраткері. Қарағанды политехника институтын (1972), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1989) бітірген.

Қыпшақ руынан шыққан. 

«Карагандапрострой» тресінің құрылыс
ұйымдарында істеп, құрылыс басқармасы, ПМК
бастығы болады.

1971-1988 жылдарында Қазақстан КП Совет аукомының бөлім меңгерушісі, 2-хатшысы.

1988-1992 жылдарында Қарағаңды облаткомының төрағасы.

1992-1999 жылдарында бизнестік құрымдарда.

1999-2001 жылдаында облыс әкімінің кеңесшісі (Қарағанды қаласы, Қазыбеқ
би ауданы әкімі, 2001 жылдан облыс әкімінің орынбасары, 1-орынбасары. 2006 жылдан )арағанды қаласының әкімі. 11-12-шақырылған ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Батыс Карпат** — Карпаттың Чехия, аздап Польша мен Мажарстан жеріндегі ең биік батыс бөлігі. Ұзындығы 400 км-ге жуық, ең биік шыңы - Герлаховски-Штит тауы (2655 м). Батыс Қарпаттың солтүстік бөлігінің тау бөктеріндегі төбелер мен биіктігі орташа Батыс және Шығыс Бескид жоталары көбінесе құм тастан, тақта тастан (флиш), ішкі орталық бөлігі (Фатра, Биік және Төмен Татра) кристалл жыныстардан, ал оңтүстік бөлігі (Матра, Кремницк-Штявницк таулары) шөгінді және вулкан жыныстарынан түзелген. Батыс Карпатта темір, магнезит, мыс, сүрме, тұз, мұнай және газ кендері бар. Оңтүстік бөлігінде минералды бұлақтар кездеседі. Климаты қоңыржай, континенттік.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
**Ақпарат және Латын Америкасы елдері журналистерінің ынтымағы жөніндегі комиссия**– 1962 жылы құрылған ұйым.. Оған 13 елдің журналистері мүше. Бұл ұйымның негізгі міндеті журналистердің Латын Америка конференциясын құруға көмектесу, бостандық, баспасөз және журналистердің құқықтарын қорғауға журналистердің күшін біріктіру, журналистік мамандықтың жоғарғы этикалық принциптерін, информацияны беруде адалдық пен объективтілікті насихаттау. Ол МОЖ-бен барынша тығыз қатынаста.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Ислам Зерттеу Қоры** (ағылш. *Islamic Research Foundation немесе IRF*) — Үндістанның Мумбай қаласында орналасқан Ислами Дағуа жұмысын жүргізетін бірден-бір бейкоммерциялық мекеме. Негізін салушысы — Закир Наик, белгілі Ислам дінін уағыздаушы, және миссонері. Ислам Зерттеу Фондының әйелдер бөлімін басқарушы болып 1992 жылы Закир Наиктің жұбайы Фарһат Наик. Закирдің туған бауыры Мұхаммед Наик аталған мекеменің басқарушысы.

Тікелей эфир бағдарламалары бейнеге жазылып Ислам Зерттеу Фонды Бейбітшілік телеарнасы арқылы көптеген теледидар жүйелері, интернет және басқа көптеген басылымдарда.

Тағы қараңыз
------------

* Бейбітшілік телеарнасы
* Халықаралық Ислам Мектебі

Сілттемелер
-----------

1. ↑  Islamic Research Foundation Мұрағатталған 27 маусымның 2009 жылы.
2. ↑  Islamic Research Foundation - Introduction (Dr. Zakir Naik) Мұрағатталған 17 сәуірдің 2009 жылы.
3. ↑  *Sweta Ramanujan*. Beyond veil: Am I not a normal Muslim girl?, *ExpressIndia* (шілде 17, 2004). Тексерілді 19 мамырдың 2007.
4. ↑  *Syed Neaz Ahmad* Peace TV Reaching 50 Million Viewers – Dr. Zakir Naik. *Saudi Gazette* (ақпан 23, 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 шілде 2007. Тексерілді, 18 мамыр 2007.

Сыртқы сілттемелер
------------------

* Islamic Research Foundation - Official website Мұрағатталған 17 наурыздың 2009 жылы.
* Islamic Research Foundation Facebook Page
**АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫ** — кең мағынасында: бұған жұртшылыққа хабар тарататын құралдардың бәрі — газет, журнал, телевизия және радио, ғылыми хабаршылар, бюллетеньдер, пресс-релиздер, ғылыми жинақтар, жарнамалық мәтіндер, таблоидтер жатады. Қалыптасқан мағынасында: мерзімді баспасөз, телевизия мен радио, ақпарат агенттіктері, әр түрлі байланыс жүйелері енеді. Баспасөз, телевизия және радио тек ақпарат тарататын құрал ғана емес, олар көпшілікке ұсынылатын материалдарын түсіндіреді, бұл материалдарына көркемдік түр мен сипат береді, сол арқылы көрерменнің, тыңдарманның эстетикалық сұранысын өтейді. Ақпарат құралдары — мемлекет тәуелсіздігінің саяси-экономиялық және ғылыми-технологиялық дербестігімен пара-пар басты белгілерінің (атрибуттарының) бірі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Ақпанбетов Жеңіс** ( Солтүстік Қазақстан облысы, "Жаңа жол" ауылы) – радиожурналист. .ҚазМУ-ді бітірген (1968). 

Еңбек жолын "Қазақфильм"  киностудиясының түсірілім тобында жұмысшылықтан бастаған. Қазақ радиосының "Шалқар" арнасында редактор болып қызмет етті. Содан бүкіл өмірінің соңына дейін Қазақ радиосының "Ауыл өмірі, "Шалқар", насихат редакцияларында редактор, аға редактор, комментатор болып еңбек етті. Жыл сайынғы орақ науқаны кезінде 20 жыл бойына Қазақстанның астықты облыстарын аралап "Алтың дән" ақпараттық бағдарламасына ай бойына арнайы хабарлар дайындады. Ақпанбетов Жеңісқазақтың ардақты жазушысы С.Мұқановтың "Мөлдір махаббат" романындағы бас кейіпкер Бәтестің туған ұлы. 
Сондықтан да марқұм С.Мұқанов Жеңісті бала кезден Алматыға алдырып оқуына, азамат болуына көмектескен. Қазақтың әйгілі ақын-жазушыларымен жастайынан аралас болған Жеңіс Қазақ радиосының "Алтың қорына" олардың көптеген дауыстарын үнтаспаға жазып қалдырды. "Әуе толкынында Қазақ радиосы" жинағанда "Естен кетпес оқиға" деген естелігін жариялады (2001).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Львович Чебышев
**Пафнутий Львович Чебышев**(04. 05. 1821, Калуга облысы. қазіргі Боровск ауданы. Окатово селосы. 26.11.1894, Петербург )- орыс математигі, Петербург ғылым академиясының академигі (1856 жылдан).

Өмірбаяны
---------

Мәскеу университетін бітірген (1841).1847 Петербург университетінде (1850-1882ж. оның профессоры) сабақ берді. 1849 ж. салыстырулар теориясынан докторлық диссертация қорғады.

Еңбектері мен зерттеулері
-------------------------

Ықтималдықтар теориясында үлкен сандар заңын жалпы түрде дәлелдеп берді, шектік теоремалардың моменттер тәсілі деп аталатын жаңа дәлелдеу әдісін ұсынды, кездейсоқ шамалар ұғымдарын жүйеге келтіріп, олардың күрделі түрлерін зерттеді. Сандар теориясында жай сандардың натурал сандар ішінде таралу проблемасын шешуде ірі жетістікке жетті, квадраттық форма мен диофанттық жуықтаулар теорияларын дамытты. Математикалық анализде интегралдық есептеулермен ортогональ көпмүшеліектердің жалпы теориясының бірқатар маңызды мәселелерін шешті. Функциялардың конструктивті теориясының негізін жасады. Машиналар мен механизмдер теориясында да елеулі табысқа жетті. Чебышев- көптеген шетел ғылым академиясының мүшесі.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 100 бет
**Пафлагония фемасы** (гр. *θέμα Παφλαγονίας*) – Анатолияның солтүстік шекарасында орналасқан Византия империясының әскери-әкімшілік аймағы.

Тарихы
------

Стратиграфиямен басқарылатын Фемма Пафлагония алғаш рет 826 қарашада айтылып, 820 жылы негізі қаланды. Уоррен Тредгольд пайымдауынша, Пафлагония Арменияк фемасының құрамына кірген және рустардың Қара теңіздегі флотының күшеюіне байланысты жаңа мәртебеге ие болды.

Манчиктер шайқасынан кейін 1071 жылы облыстың көп бөлігін Селжуктар басып алды, ал Иоанн II Комниннің әскери акциялары тек жағалауды қайтарып алуына көмектесті. Төртінші крест жорығынан кейін Паплагония Давид Комнин басшылығына алынды, оның атасы Андроник Комнин бұл жердің билеушісі болған еді. Бірақ 1214 жылы Никени императоры Феодор I Ласкарис Феманың батыс бөлігін, соның ішінде Амастриданы да басып ала алды. Бұл аймақ 13 ғасырдың соңына дейін, яғни түрік билеушілері билігіне түспес бұрын Византияның билігінде болды.

География және басқару
----------------------

Фема Рим провинциясының бұрынғы Опсик және Букелария фемаларының бөлігі болған аумақта орналасқан еді. Ежелгі заманнан бері осы аймақтың астанасы Гангра қаласы болды. Араб географтары Куәм Ибн Джафар мен Ибн әл-Факихдің айтуынша, провинцияда 5000 армия және 5 бекініс бар. Фема Амастридада флотты басқаратын катапанның бар болуымен ерекшеленді.

Әдебиет
-------

* The Oxford Dictionary of Byzantium. — New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press, 1991. — ISBN 978-0-19-504652-6.
* Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East. — Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2001. — ISBN 0-88402-282-X.
* Oikonomides Nicolas. Les Listes de Préséance Byzantines des IXe et Xe Siècles. — Paris, France: Editions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1972.
* Pertusi A. Constantino Porfirogenito: De Thematibus. — Rome, Italy: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1952.
* Treadgold Warren T. Byzantium and Its Army, 284–1081. — Stanford, California: Stanford University Press, 1995. — ISBN 0804731632.
**Батыс Актас газ конденсаты кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысының Өзен-Жетібай антиклин белдеміндегі газ конденсаты кен орны. Құрылым 1952-1958 жылдары дайындалып, кенорын 1987 жылы ашылды, барлап-игеру жұмыстары 1989 жылы қолға алынған.

Географиялық орны
-----------------

Маңғыстау облысының Қарақия ауданында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 110 км жерде.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы триастың төменгі жағындағы шағылдырушы горизонтпен шектелген кен сыйыстырушы құрылым тектоникалық блок ауқымындағы шағын биіктік болып табылады. Тұйықтаушы -3200 м-лік изогипса бойынша оның өлшемдері 2x0,8 км, амплитудасы 50 м. Өнімділігі жоғарғы триас шөгінділерінің терригендік-карбонаттық таужыныстарымен байланысты.

Жатыс сипаты, қанығуы
---------------------

Жинауышы аралас құрамды, ашық кеуектілігі 14%. Жапқышы қалыңдығы 144 м-ден астам аргилиттерден құралған. Жатын қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Газ-су жапсары -2975 м белгіде. Жатынның газды бөлігінің ауданы 1,5 км2, биіктігі 30 м. Өнімді горизонттың жалпы қалыңдығы 6,8 м, газбен қаныққан қалыңдығы 4,8 м, газдылық коэффициент 0,72. Көтерілім күмбезіндегі өнімді қойнауқат бетінің ең аз тереңдігі 3110 м. 5 мм-лік штуцердегі газ шығымы 29,8 мың м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 32 МПа.

Құрамы, тығыздығы
-----------------

Газ құрамы этанды (15,1%), метаны 71,6%. Ауыр көмірсутектердің үлесіне 26% тиеді. Тұрақты конденсаттың газдағы мөлшері 21,1 г/м3. Шығымы 9,6 м3/тәу. Тығыздығы 766 кг/м3, тұтқырлығы 1,74 Сст. Конденсатта 1,2% парафин, 67,7% метандық, 30% нафтендік, 2,3% хошиісті көмірсутектер бар. Хлоркальций типті қойнауқаттық сулардың минералдылығы жоғары. Жатын режимі газарынды. Кен орнында жұмыс тоқтатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005.
ISBN 9965-9765-1-1
Индонезия Батыс Ириан (жасылмен белгіленген)
**Батыс Ириан** немесе **Батыс Жаңа Гвинея**, немесе **Ириан Джая** - Индонезия Республикасы құрамындағы Жаңа Гвинея аралының батыс бөлігі. Жері 421 981 км² - бұл Индонезияның құрғақ аумағының 22 %-ы. Халқы - 3,59 млн тұрғын (2010 жылдың мәліметі), тығыздығы 8,64 адам 1 км²-ге. Халқының ¾ бөлігі ауыл жерде жекешеленген топтар құрап тіршлік етеді. Негізгі халқы - ириандықтар. Еуропалықтар да тұрады. Жергілікті халық егін егеді, балық, аң аулап, жабайы жеміс тереді.

Әкімшілік орталығы - Джаяпура, бұрынғы Холландия (тұрғыны 149 618 адам). Ірі қалалары:

* Маноквари
* Соронг,
* Мерауке
* Биак.

Батыс Ириан орта ғасырларды Шривиджая әкімдерінің бақылауында (7-13 ғ.) болып, кейін Маджапахит империясының құрамына енді (13-16 ғ.). 20-шы ғ. баснда Нидерланд Ост-Индия деп аталған отаршыл бірлестіктің құрамына өтті. 1952 ж. ақпаннан бастап Нидерланд корольдығының бір бөлігіне айналды. Индонезия қарулы күштерінің соғыс қимылынан қорыққан голланд үкіметі 1962 ж. 15 тамызда Нью-Йоркта Батыс Ирианды Индонезияға беру туралы келісімге қол қойды. Батыс Ириан 1963 ж. 1 мамырда Индонезияға қосылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Список обитателей животного мира Западной Новой Гвинеи Мұрағатталған 26 қазанның 2006 жылы.
Батыс Бенгал 19 әкімшілік аймақтарға бөлінген
**Батыс Бенгал** (баңлаша পশ্চিমবঙ্গ, Pościm Bôngo) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы - Калькутта. Жер аумағы - 88 752 км², халқы - 91 347 736 адам (2011 жылғы мәлімет). Бенгалдықтардың арасында будда дініндегілер - 72,5 %, 25,5 % - мұсылмандар, қалғандары - сикхизм, христиандық т.б. діндерге табынады.

Жері Инд-Ганг жазығының шығыс бөлігін алып жатыр. Климаты - тропиктік, муссондық. Желтоқсанның орташа температурасы +19 °C, мамырда +30 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 мм.

Батыс Бенгал - Үндістанның экономикалық басты аудандарының бірі. Халқының 60%-ға жуығы ауыл шаруашылығымен айналысады, жерінің 60%-ы жыртылған. Егістігінің 85%-ына күріш, қалғанына - жут, шай, қант құрағы, темекі егіледі. Кәсіпорындары Калькутта (100-ге тарта жут және 30 шақты мақта-мата фабрикалары, металл өндеу, машина жасау, химикалық зауыттары), Асансол, Ранигандж (тас көмір өнліру, қара металлургия), Жайкайнагар (алюминий), Читтаранджан (паравоз жасау) қалаларында шоғырланған. Шай фабрикаларының көбі штаттың солтүстігіндегі елді мекендерде. Жүк және жолаушы тасуда темір жол және өзен жолдарының маңызы зор.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

*Толық мақаласы: Батыс Бенгал әкімшілік аймақтары*
Батыс Бенгал 19 әкімшілік аймақтарға бөлінген.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* BanglaMusic.com — Bengali site features artist, concerts, news, downloads and more Мұрағатталған 25 ақпанның 2006 жылы.
* Map of India showing location of West Bengal
* District map of West Bengal
* Railway map

Галерея
-------

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (шілде 2008 - маусым 2010) 122–126.  Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. Тексерілді, 16 ақпан 2012.
2. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
3. ↑  2001 жылдың мәліметі бойынша тұрғыны және жер аумағы
**Американың ақылы Эйч-Би-Оу кабельдік қызметі** - Эйч-Би-Оу Азия аймағына шабуылды 1993 жылы бастады.. Аймақтық штаб-пәтері Сингапурде орналасқан компания "жабық" фильмдер таратуды Гонконг, Тайвань, Филиппин, Индонезия және Малайзияда жүргізді. Бүгінде Эйч-Би-Оу Эйша фильмдерді Таиландта арқылы арнада, ал Сингапурде - кабельді теледидар арқылы көрсетеді. 

Сингапур шетелдің телеөнімдерін Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне тарату қақпасы болып табылады. Компанияның өз фильмдерін Азия елдерінің дәстүріне ынғайластырып қайта жасайтын студиясы Сингапурде орналасқан. 

Белгі студиядан техникалық орталыққа беріледі де, одан әрі ол индонезиялық "Палапа-В2Р" Жер серігі арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияның 38 млн. отбасына қызмет көрсетеді. 
"Палапа" атауы жергілікті тропиктік жемістен алынған. Жердегі 40 станция елдің 27 провинциясына қызмет жасайды. Олар 5000 аралдан тұратын архипелагті телебағдарламалармен қамтамасыз етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**Неготино** немесе Неготин — Македония Республикасындағы қала. Ол Неготино қауымдастығының орталығы болып табылады.

Географиясы
-----------

Неготино Македонияның орталық бөлігінде Велес қаласының маңында Вардар өзені аңғарында орналасқан. Қалаға жақын маңда Скопье-Гевгелия магистралі өтеді. Сондай-ақ қала арқылы Луда-Мара өзені ағып өтеді.

Халқы
-----

2002 жылғы санақ көрсеткіштері бойынша қала тұрғындарының саны - 13 284 адамға тең. 

* македондықтар: 12 994
* албандар: 1
* түріктер: 46
* сығандар: 74
* влахтар: 11
* сербтер: 117
* бошняктар: 1
* өзге ұлттар: 40

Көрікті жерлері
---------------

Қалаға 1821 жылы салынған сағат мұнарасы (саат кула) көрік беріп тұр.

Мерекелері
----------

8 қараша — 1944 жылы неміс әскерлерінің шегінген күні
Шарап фестивалі — қасиетті Трифон Зарезанның құрметіне арналған мейрам — 14 ақпан 
Монастыр кеші және Неготин жәрмеңкесі — 20-23 қыркүйек

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Тутмос III** —б.з.д. 1479-1425 жылдар аралығында XVIII династиясының билеушісі болған Ежелгі Египет фараоны. Тутмос ІІ еріксіз әйелінен туған ұлы. Мысырдың әйгілі патшасы.

Хатшепсутпен қарсыласу кезеңінде билікке келу
---------------------------------------------

Тутмостың Азиядағы әскерлерін баян ететін естеліктер
----------------------------------------------------

Тутмостың бірінші жорығы
------------------------

Базальтовая статуя Тутмоса III в Луксорском музее

Тутмостың кейінгі серіктестері
------------------------------

Гранитная статуя фараона Тутмоса III
### Бесінші жорық

### Алтыншы жорық

### Жетінші жорық

### Сегізінші жорық

### Тоғызыншы жорық

### Оныншы жорық

### Он үшінші жорық

### Он төртінші жорық

### Тутмостың Азияға жасаған соңғы жорығы

Нубииді жаулап алу
------------------

### Патшалықтың басындағы Нубииге ықпалды бекіту

### Хатшепсуттің қазасынан кейін Нубииді жаулап алу

### Нубииді бағындыру

Тутмос жорықтарының маңызы
--------------------------

Ішкі саясат
-----------

Обелиск Тутмоса III, вывезенный в Константинополь

Мазар
-----

Лестница, ведущая в гробницу KV34

Басқаруының нәтижесі
--------------------

Сілтемелер
----------

* (ағыл.) Тутмос III (Egyptology Online)
* (ағыл.) Биография Тутмоса III
* Мегиддо: первая победа Тутмоса III. Сайт книжной серии «Сражения, изменившие ход истории»
* Брэстед Дж. Тураев Б.А, «История Древнего Египта»: Азиатские походы Тутмоса III
* Үлгі:Книга:Авдиев В. И.: Военная история древнего Египта
**Бизон** (лат. *Bison bison*) — қуысмүйізділер тұқымдасының зубр туысына жататын жабайы сиыр.

Бизон Солтүстік Америкада көп кездескенімен, 19 ғасырда көп аулануына байланысты сиреп кеткен (қазір 500-дей Бизон АҚШ-тың Йеллоустон ұлттық саябағы мен Канаданың Атабаски ауданында кездеседі).

Бизон — өте ірі жануар, бұқасының дене тұрқы 3 м, биіктігі 2 м-дей (шоқтығынан алғанда), салмағы 720 — 750 кг-дай болады. Басы, кеудесі қара түсті, жүні жұмсақ, мойнының, кеудесінің, шоқтығының жүні қалың әрі ұзын келеді. Жауырынының үстінде көзге анық көрінетін *"өркеші"* бар. Бизон 2 — 3 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Шілде — қыркүйекте күйлеп, 9 айдан соң аналығы жалқы бұзау табады. Бұзауын 7 айдай емізеді. Бизон табиғи жағдайда 20— 25 жыл тіршілік етеді. Бизон үйір-үйір болып жүреді. Алясканың орталық бөлігінде, Украинада Аскания-Нова қорығында, Беларусьте Беловеж нуында жерсіндірілген. Бизон ертеде терісі бағалы кәсіптік аңның бірі болған.

Мінез құлқы
-----------

Жазда бизон кең жазықтарда жайылып, қыста орманды жерлерге кіріп, оңтүстікке көшіп, жазда қайтадан солтүстікке оралды.

Дала негізінен шөппен, күніне 25 кг-ға дейін шөппен, қыста шөпті шүберекпен қоректенеді. Орман әлі де мүк, қыналар, бұтақтарды жейді. Олар 1 м тереңдікке дейін қармен қоректене алады. Қалың жүн бизонды жақсы қорғайды. 30 градус аязға оңай төзеді. Қыста олар аз қарлы жерлерді іздейді.

Бұл ебедейсіз көрінетін жануар өте оңай және жақын арада қозғалады, кез келген ат оны басып оза алмайтындай жылдамдықпен жүгіреді және жүгіреді. Бизон 60-70 км/сағ[13] 5 миль (8,0 км)[14] жылдамдықпен жүгіре алады, ал шабандозы бар ат тек бір шақырым жылдамдықпен жүгіре алады.

Бизондар өте жақсы жүзеді.

Бизон қоғамдарда өмір сүрді, көбінесе 20000 бас табындарда. Әр отарды өте мұқият және мұқият күзететін бірнеше кәрі еркектер басқарады. Бизон өте күшті және тітіркену кезінде аңшы үшін де, кез-келген басқа жау үшін де қауіпті, иіс пен есту қабілеті жақсы. Ол үлкен қашықтықта сезілетін мускус иісін шығарады.

Бизон полигамиялық Жануарлар. Доминантты еркектер кішкентай гаремдерді жинайды. Жарыс шілде-қыркүйек айларында өтеді. Жүктілік шамамен 9 айға созылады. Әйел әдетте бір бұзау туады, егіздер өте сирек кездеседі. Сүттің майлылығы 12 % дейін.

Жас бизондар өте көңілді және ойнақы; ескілері оларды қорғайды. Бизонның дауысы-саңырау.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Gates, C. & Aune, K (2008). *Bison bison*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 10 қараша 2008.Database entry includes a brief justification of why this species is of Near threatened.
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Ширек** - бүтін санды немесе затты төртке бөлгендегі бір үлесі 

Ширек

**"Ширек"** сөзінің түбі - "сирақ". Қазақтар малдың етін төрт кісі бөліскенде, бір-бір сирақ алыпты дейді.

Ширекке байланысты мақал-мәтелдер
---------------------------------

*Ширегіне* келмейді.
  

Бүйректен *сирақ* шығарды.
  

*Сирағы* шыққан кедей.
  

Қара *сирақ* бала.
  

Сырдың суы сирағынан келмейді.
  

Түсіндірме сөздігінен: Бүтiннiң төpттен бip бөлегi. ~ ғасыp. 
  

Математикалық тұрғыдан оны былай белгілеуге де болады: жай бөлшекпен - 1/4; ондық бөлшекпен - 0,25; процентпен - 25%

Әдебиеттер
----------

1. "Ұлттық дүниетаным" "Өнер" баспаханасы
2. lugat.kz
**"Ширек"** (ағылш. *Two Bits*) — режиссер Джеймс Фоули және де Аль Пачиномен бірге шығарылған американдың драма, басты рөлдерде Мастрантонио және Джерри Бароне. Туындының атауы 4/1 доллар деген мағынаны береді, жартылай биографиялық Джозеф Стефаноның сценарийіне негізделіп жазылған.

Сюжет
-----

Америка. 1933 жыл. Дженнаро, итальяндық отбасының кіші мүшесі, жағадан ашылған кинотеатр "Ла Палома" да вч-ға тап болуды армандайды. Бірақ билет 25 цент, ал оған ақша жоқ болады. Үмітсіздік бойды жайлағанда атасы күннің батысына дейін о дүниеге аттанатынын және де 25 центті тастайтының айтады.

Сюжет
-----

* Джерри Бароне— *Дженнаро*
* Мэри Элизабет Мастрантонио— *Луиза Спирито*
* Аль Пачино — *атам*
* Энди Романо— *доктор Бруна*
* Джефф Пирсон— *доктор Уилсон*

Марапаттары мен номинациялары
-----------------------------

Young Artist Awards 1996
* Үздік отбасылық фильм-драма номинациясы
* Ең үздік жас актер (Джерри Бароне) — номинациясы

Сілтемелер
----------

* «Четвертак» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында(ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* «Четвертак» (ағыл.) Box Office Mojo сайтында(ағыл.) Box Office Mojo сайтында
* «Четвертак» (ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында(ағыл.) Rotten Tomatoes сайтында
**Мозамбиктік** у шашатын кәңалқымды жыланның дене тұрқы шағын әрі жіңішке. Көзнің қарашығы дөңгелек, ернінің жиегі қара болып келеді.Ересектернің ұзындығы 1-1,5 метр болады. Басының екі жағындағы қабыршықтары қара түспен көмкерілген. Реңі ашық сарғыштан күңгірт қоңырға дейін құбылып тұрады. Жаңа туған жыландарының реңі жасылдау. Өскен сайын түсі сұрланып, көлденең жолақшалары кеңейіп, күңгірттенеді жіне құрсағындағы жолақтары жойылып, оның орнына дақтар пайда болады.Мозамбиктік кең алқымды жылан ашуланбаса ешкімді шақпайды. Дегенмен ашуға булыққан кезде уын 2-3 м жерге дейін бүркей алады.Айбат шеккен кезде бұл жылан денеснің алдыңғы бөлігінің үштен бірін тік көтереді де, Мойын омыртқаларының 8 жұп қозғалмалы мүшеснің көмегімен мойынын екі жағына қарай кеңейтеді және қатты ысылдап, уын шашады.Ол әр шаққанда 200-300 мг у бөледі.Мозамбиктік кең алқымды жыланынң 30-40мг уының адам өлтіруге күші жетеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер, Улы жәндіктер, 15-ші бет
**Мозаикалы жұтқыншақты акула** (лат. *Centrophorus tessellatus*) – сирек кездесетін теңіз жыртқышы.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Бұл акуланың бауыр жүзбе қанаттары болмайды, алайда олардың екі үлкен қылтанды арқа жүзбеқанаты бар. Екінші арқа жүзбе қанаты сәл биік. Бұл акуланың көздері- үлкен, кеуде жүзбеқанаттарының шеттері бос жатады, ал құйрық жүзбе қанаттары тік тұрады. Ең қысқа акулалардың бірі болып саналады. Оның ұзындығы 89 см- ге дейін жетеді. Су астында 260 метрденн 730 метрге дейін тереңдікте тіршілік етеді.Жылтылдаған жасыл көздері мен шығыңқы демтесігінен басқа бұл акуланың кішкентай және өткір тістері болады. Астыңғы жақ сүйегінің тістері үстіңгі жақ сүйек тістерінен қарағанда үлкенірек. Кеуде жүзбе қанаттары біршама ұзын. Ересектерінің көзге түсер ерекше белгісі жоқ. Сарғыш сұр, коңыр сұр немесе қызғылт сұр болып келеді.

* Мозаикалы жұтқыншақты акула хек балығын, жарқылдайтын хамса балығын, кальмарлар мен ұсақ теңіз акулаларын аулайды.

Көбеюі
------

Олар ұрпағын тірідей туады. Ұзындығы 35 см- ге жуық 1-6 акуланы дүниеге алып келеді. Аталықтарының ұзындығы- 70 -130 см. Аналықтарының ұзындығы 90- 145 см болған кезде жыныстық жағынан жетіледі. Бұл акулалар 7-8 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Алайда, жас акулалардың барлық жүзбеқанаттарында ашық түсті жолақтары болады. Арқа және құйрық жүзбеқанаттарының шеттері қошқыл түсті болуы мүмкін. Мозаикалы жұтқыншақты акула хек балығын, жарқылдайтын хамса балығын, кальмарлар мен ұсақ теңіз акулаларын аулайды.

Таралуы
-------

Хонсю, Жапония. Гавай аралдары аймағында және Тынық мұхитында тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Акулалар, Дельфиндер және киттер .-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-553-2
**Зиткала-Ша** (лакота: Қызыл Құс, негізгі есімі Гертруда Симмонс Боннин, 22 ақпан 1876 — 26 қаңтар 1938) — янктон-сиу тайпасынан шыққан американдық үнді жазушысы. Солтүстік американың үнді фольклорын алғашқы жинаушылардың бірі, негізгі туындылары «Сказания американских индейцев» и «Старые индейские легенды».

Ерте жылдары
------------

Гертруда Кезебир. Зиткала-Ша со скрипкой, 1898 ж.
Зиткала-Ша Оңтүстік Дакотадағы Янктон резервациясында туған. Ол туған жылы Литтл-Бигхорн түбінде шайқас жүріп, американ әскерлері біріккен үнді тайпаларына жеңіліс тапқан болатын. Зиткала-Ша янктон-сиу тайпасынан шыққан Эллен Симмонстың (үнділік аты Tate Iyohiwin, «Достигающая ветра» деген мағына береді) үшінші баласы болған. Әкесі Фелкер деген ақ нәсілді адам болған, ол қызы туылмай жатып резервациядан кетіп қалған. Гертруда өгей әкесі Джон Хэйстинг Симмонстың тегін алған. Эллен қызының атын Гертруда (Герти) деп қойғанына қарамастан ол Миссури өзені бойында типиде, сиу дәстүрімен тәрбиеленген. Нәтижесінде ол өзі жайлы Сидящий Быктың шөбересі екенін, өзінің мәдени-этникалық тамырын атап айтатын болған.

Шығармашылығы
-------------

Гертруда Кезебир. Зиткала-Ша, читающая у окна.
Индейский вождь. Иллюстрация Э. Де Коры к изданию «Старых индейских легенд» 1901 ж.
Гертруда «Зиткала-Ша» деген әдеби лақап атын 1900 жылы The Atlantic Monthly басылып шыққан Sketches-те («Записки») шығарып алған. Бірақ келесі шығармаларына екі атын да қолданған. The Atlantic Monthly-ға Зиткалы-Шаның үш өмірбаяндық суреттемесін жариялаған: «Воспоминания об индейском детстве», «Школьные годы индейской девочки» және «Индейская учительница среди индейцев».

Азаматтық белсенділігі
----------------------

1900 жылы Зиткала-Ша Harper's Bazaar журналының «Люди, которые нас заинтересовали» тізіміне енген. Келесі жылдары Американ үндістері қоғамының болашақ негізін салушы, явапаи тайпасынан шыққан Карлос Монтесумамен хат алысып отырған. Алайда 1902 жылдың 10 мамырында үндістер мәселесінің бюро қызметкері, өзінің жерлесі Рэймонд Тэйлсфэйс Боннинге тұрмысқа шығады. Бір жылдан кейін олар ұлды болады. Бірінші дүниежүзі соғысына дейін Зиткала-Ша отбасымен бірге Ютадағы Уинта және Оурэй резервацияларында тұрған. 1914 жылы ол үндістердің құқығын қорғаған белсенділердің бірі болған. 1916 жылы Зиткала-Ша Американ үндістері қоғамының хатшы қазынашысы болып, сол кезде Вашингтонға көшіп барады. 1920 Қоғам таратылғаннан кейін ол халықаралық әйелдер федерациясы клубымен жұмыс істей бастайды. 1918 жылдың күзінде American Indian Magazine журналының бас редакторы болған.

Сілтемелер
----------

* «Иктоми и койот» («Старые индейские легенды»)(қолжетпейтін сілтеме)
**Америкалық ақ көбелек** — Arctiidae тұқымдасына жататын көбелек.

Сипаттамасы
-----------

Денесі мен қанаты ақшыл, кейбіреуінің кейбіреуінің бауырында ұсақ қара дақтар бар; ұрғашысының мұрты - жіп тәрізді; еркегінікі - қауырсын тәрізді. Қанаттары жайылғанда 25-36 мм-ге жетеді. 

Жұлдыз құртының үстіңгі жағы күңгірт, ұзын түктері бар, бүйір жағының сарғыш өңірлері айқын байқалады; басы мен аяқтары қара. Бұл - обыр, жергілікті жағдайға бейімделгіш, өте қауіпті зиянкес. Жұлдыз құрттары өсімдіктің 200 түрін, әсіресе тұт, үйеңкі, алма, алмұрт, шие, өрік ағаштарының жапырағын жейді, кейде түгелдей құртып жібереді. Бұл зиянкеске қарсы күресу үшін, оның жүкпен және транспортпен бірге келуіне мүмкіндік бермеу үшін сақтандыру шараларын қолдану, ДДТ ерітіндісін бүрку қажет.

Таралуы
-------

Бұл көбелектің отаны - Солтүстік Америка: Канададан Мексикаға дейін. Сол жерден басқа аймақтарға таралған. 1990-шы жылдары Орта Азияға да келген. Осы көбелектің түрі Қазақстанның Қарқаралы, Зайсан аймақтарында кездеседі[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚСЭ энциклопедиясы, 1977
Шируан- Солтүстік Азербайжандағы тарихи облыс. "Шируан" атауы Сасани әулеті дәуірінен (226-651) "Шаруан" деген атпен белгілі. 654 ж. Шируанды арабтар жаулап алды да, әуелі Шируаншаһ әулетінің негізін қалаушы Йазилер (681-1027), сонан соң Кесранилер (1027-1382) және Дербенилер әулеттерінің (1382-1538) мұрагерлер иелігі болды.12-13 ғ-да Шируан Грузиямен жақындасып, 1465-66ж. Россиямен байланыс орнатты. Шируан ірі мәдени орталыққа айналды, Низами, Хагани,Фелеки осында тұрып,шығармаларын жазды. Сефеви әулеті мемлекетінің күшеюіне байланысты Ш. оған тәуелді болды.1748 ж. Ш. территориясында дербес Шируан хандығы құрылды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ Совет Энциклопедиясы
**Демба Ба** (фр. ; 1985 жылы 25 мамырда Францияның Севре қаласында туылды)  —  сенегалдық футболшы, шабуылшы

Клубтағы мансабы
----------------

### Алғашқы қадамдар

1992 жылы Ба жергілікті «Мон-Гайар» клубында ойнай бастады. Кейін Ба «Сен-Валери-ан-Ко» спорт центрінде үйреніп, 1999-2000 жылдары «Порт Отономда», ал 2000-2001 жылдары «Фрилез» клубтарында өнер көрсетті. 2001 жылы Шатийонға көшіп, сол жердің «Монруж» командасына 2004 жылға дейін ойнады. Алғашында, Ба жартылай қорғаушы позициясында ойнап, кейін «Монжурда» орталық шабуылдаушы позициясына көшті.

Көптеген клубтардың шешімі бойынша, Демба Ба профессионалді футболшы бола алмады. Бірақ кейін Англияның чемпионшиптегі «Уотфорд» командасында бірнеше жыл ойнап, контракты клуб қайта қабылдамады. 2005 жылы шілде айында «Руан» клубы Баға мүмкіндік беріп, алғашында екінші командаға,кейінірек бірінші командаға қосты. Франсуздардың төртінші дивизионында Ба 26 ойын өткізіп 22 гол соқты. Осылай француздық кейбір клубтарды қызықтырды: «Нант», «Лилль»,«Ланс,» сондай- ақ бельгиялық «Мускрона» клубы.

### Мускрон

Ба алғашқы профессиональді контрактың «Мускронмен» қойып, Бельгияның жоғары дивизионыңда өнер көрсете бастады.Алғашқы матчтан ақ негізгі құраммен шығып, «Серкль Брэгге» клубына қарсы ойнап,голдық доп серіктреіне шығарып берді. Ал екінші ойынында, «Гент» клубына қарсы шығып, голмен ерекшеленді.

### Хоффехайм

2007 жылы 29 тамызда Германияның екінші дивизионында ойнайтын «Фофенхайм» клубына көшті. 3 қыркүйекте «Фрайбурга» клубымен алғаш матчын ойынап, командасына 1 голдық доп шығарды, бірақ 3:2 есебімен командасы ұтылып қалды.

Ба барлығы «Хоффенхайм» үшін 103 матч өткізіп, 40 гол соқты.

### Вест Хэм Юнайтед

2011 жылы 28 қаңтарда Ба «Вэст Хэм Юнайтедке» көшіп, 2015 дейін контракка қол қойды. Барлығы 12 матч өткізіп, 7 гол салды. Алайда бұл командасына Премьер-лигадан ұшпауға көмектескен жоқ. Маусым соныңда Ба клубтан бос агент ретінде кетті.

### Ньюкасл Юнайтед

Бос агент ретінде Ба 2011 жылы 17 маусымда «Ньюкасл Юнайтедпен» 2014 дейін контракка қол қойды. 13 тамызда алғаш матчын «Арсеналға» қарсы бірінші минуттан бастап, 2 таймда ауыстырылды. 3 турда «Фулхэмге» қарсы Ба серігі Леон Бестуге екі голдық пас беріп, Леон Баның арқасында дубль жасады. Алғаш «Ньюкасл Юнайтед» үшін голын 6 турда «Блэкберн Роверске» қарсы соғып, 3 минуттан соң дубль жасап, ал екінші таймда хет-трик жасады. Барлығы 29 матч ойнап, 8 гол соқты.

### Челси

2013 жылы 4 қаңтарда Ба лондондық «Челсимен» келісімге келіп, 7 милл. фунтқа сатылды. 5 қаңтарда «Челси» үшін алғаш матчын өткізіп, Англия Кубогінде «Саутгемптонға» қарсы дубль жасады. Барлығы лондондық клуб үшін 51 матч өткізіп, 14 гол соқты.

### Бешикташ

2014 жылы 16 шілдеде «Бешикташ» «Челсиден» Баны 6 милл.евроға сатып алды. «Бешикташта» 9 номер алды.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* demba-ba.eu
* soccerbase.com
**Әлішер Дүйсенбайұлы Сүлей** (1 қараша 1995 жыл) — қазақ футболшысы, "Тараз" клубының шабуылшысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық деңгейде

Карьерасын 2012 жылы 17 жасында "Тобылда" бастады. 20 маусым күні Қазақстан кубогы матчында "Оқжетпеске" қарсы ойында "Тобыл" сапында бірінші рет республикалық деңгейдегі ойында алаңға шықты. Бұл ойында "Тобыл" 3:1 есебімен жеңіске жетті. Маусым соңына дейін Қазақстан чемпионатында төрт рет алаңға шықты. 

2013 жылғы чемпионатта 12 кездесуде алаңға шықты, соның екеуінде ғана 90 минут толық ойнады. 2014 жылғы маусымда 21 рет алаңға шықты, тек соңғы тур алдында "Жетісу" қақпасына "Тобыл" сапындағы алғашқы да соңғы голын енгізді. 

2015 жылы "Ертіске" ауысты. "Ертісте" жарты маусым ғана ойнады, сегіз рет алаңға шықты, бірақ гол соға алмады. Маусымның екінші жартысын "Таразда" және "Тараз-21" клубтарында өткізді. 

2017 жылы "Атырау" сапында Қазақстан кубогының финалисі атанды. 

2018 жылы "Ордабасыда" алаңға жиі шыға алмады, 2019 жылы "Таразға" қайта оралды. 

### Халықаралық деңгейде

2015-16 жылдары Қазақстан жастар құрамасында 6 ойында (ЕУРО-2017 жастар турнирінің іруктеуінде) алаңға шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (Вести.кз)
* Профилі(footballfacts.ru)
* Профилі
**Арнольд Григорьевич Арнольд** (шын тегі Барский, 1897 жылы 13 қыркүйекте Киевте дүниеге келіп, 1969 жылы 19 маусымда Мәскеуде дүниеден өткен) – совет актері, сценариші және режиссер. .

1963 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атанған. 1907 жылы өзінің сахна шығармашылығын бастайды, кейін Киевте Н.Н. Соловцов және басқа да драма театрларда жұмыс істейді. 1921 жылдан бастап цирк, кино режиссері қызметін атқарады. 1956 жылы Цирк Өнері Орталық Студиясында көркемдік жетекші ретінде қызмет етеді. Ол Мәскеу, Ленинград және басқа да көптеген цирктерде қойылымдарын көрсетуді жүзеге асырды. «Веселые ребята» кинофильмі эпизодын сомдаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша Уикипедия
**Әліпбилік каталог**, кітапхана ісінде — әліпби ретімен автордың аты-жөні немесе шығарманың атауы жазылған деректер жүйесі. Әліпбилік каталог анықтамалық-ақпараттық мағұлмат береді.Әліпбилік каталог бойынша нақты бір кітаптың, басылымның, белгілі бір автор еңбектерінің қай тілде, қандай басылымда жариялағанын тез анықтауға болады. Әліпбилік каталог кітапханада жинақталған қордың авторлық құрамын да айқын көрсететін болғандықтан кейде оны "авторлық каталог" деп те атайды. Егер Әліпбилік каталог әр түрлі тілдерде шыққан басылымдарды қамтитын болса, онда әр тіл бойынша жеке әліпбилік қатар жасалады. Әліпбилік каталогты типі мен салалық бағыныштылығына қарамастан барлық кітапханалар бірдей тәртіппен жасақтайды. Қрі кітапханалардың қызмет бабында пайдаланатын Әліпбилік каталогы әдетте бас каталог қызметін де атқарады. Кітапханаларда оқырмандардың Әліпбилік каталогы, сондай-ақ жеке қорлар каталогтары жасалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Арнаулы әскерлер**  — Қарулы Күштердің (ҚК) әскери және күнделікті қажеттерін қамтамасыз ету үшін арнайы тапсырмаларды орындау міндеттелген әскери бөлімдер мен бөлімшелер. Көптеген мемлекеттердің ҚК-нде Қорғаныс министрлігіне тікелей бағынатын А. ә. болады. Олар ҚК мен Тыл әскерлерінің құрамына енеді. А. ә. құрамаларының атаулары, құрамы, ұйымдастырылуы, қарулануы және тех. жарақтандырылуы олардың алдына қойылған міндеттерге байланысты. А. ә-ге инженерлік, байланыс, химиялық, радиотехникалық әскерлер мен топогеол. бөлімшелер жатады. Кейбір ҚК-де соларға ғана тән А. ә. бар. Мыс. ӘӘК-де (әскери-әуе күштері) — инж.-авиац. қызмет бөлімі. ҚК-дің Тыл құрамына автомобиль әскері, жол әскері, т.ж. әскері, құбыр тарту бөлімшесі сияқты А. ә. енеді. Сондай-ақ шетел ҚК-інің де жоғарыда аталғандай А. ә-і бар. Олар атаулары, ұйымдастырылуы, тех. жарақтандырылуы және міндеттеріне орай ерекшеленеді.
**«Батысгаз»** ААҚ - арнаулы құбыр тармақтарымен газ тасымалдайтын, Батыс Қазақстан және Атырау облысының елді мекендерін газдандырумен, сондай-ақ негізгі құбыр желісі төңірегіндегі шағын газ қорларын барлап, игерумен айналысатын кәсіпорын. 

Ол 1997 ж. құрылып, 458 км-лік Атырау-Самара мұнай құбырын қалпына келтірді. Сондай-ақ Атырау қаласының орталық бөлігі мен Батыс Қазақстанның 4 елді мекеніне, т. б. обьектілерге газ тарату желілерін тартты. Батысгаз осы аймақ тұрғындарын табиғи газбен жабдықтай отырып, маркетингтік зерттеулер жүргізеді, инвестициялық қызметті, т. б. жүзеге асырады. Мұнда білікті мамандар, инженер-техник кадрлар, дербес жобалау-констукторлық бөлімше жұмыс істейді. Акционерлік қоғамның президенті - экономика ғылымдарының докторы Е.Р.Әзербаев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8
**Әліп Дүсіпов** (1936, Гурьев облысы, Новобогат ауданы, Таскран ауылы — 10 қыркүйек 2004, Атырау) — кәсіптік білім беру саласының мұғалімі. Қазақ КСР Кәсіптік-техникалық білім беру саласының үздігі.

Өмірбаяны
---------

Дүсіпов Әліп 1936 (болжам бойынша) жылы Гурьев облысы Новобогат ауданы, Таскран ауылында дүниеге келген. Беріш руының тумасы, тармағы Құлкеш, Кіші жүз.

1955 жылы Гурьев ауыл шаруашылығы техникумын бітірген.

1957 жылы Гурьев мұғалімдер институтын бітірген.

1968 жылы Мәскеу политехникалық институтын сырттай бітірген.

1957-1960. Еңбек жолын Есіркеп мектебінде мұғалім болып бастаған.

1960-1962 жылдары Новобогат аудандағы №37 училищесінде оқытушы.

1963-1998 жылдары Гурьев ауыл шаруашылығы техникумында оқытушы, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары болып ұзақ жыл еңбек етті.

1998 жылы ұзақ жылдар жұмыс істегеннен кейін зейнетке шықты.

Жеке өмірі мен отбасы
---------------------

Әкесі - Дүсіп Әбикеров (1893-1979), өте білімді, өз уақытында беделді адам болған. Ол Орпа медресесінде діни білім алған. Балаларын жоғары білім алу үшін бар күшін салған. Дүсіптің бірінші әйелі Зира Оразақ кызы. Ол 1946 жылы дүниеден өткен, 1950 жылы екінші әйелі Нұржамал Нығмет кызымен (1908-1999) отау құрған. Отбасында қыздары Наху (-1945), Жария (1927-2011), Мубарак (1929-2011), Рижа (1932-2011), Нәсіп (1934-2003) және ұлдары Әліп (1936-2004), Әрші (1938-1952) тәрбиелеп өсірген.

Зайыбы – Злиха. Балалар: Мәлікаждар (1963), Махмуд (1964), Әнес (1968) және Мұрат (1973).

Марапаттары
-----------

* Қазақ КСР Кәсіптік-техникалық білім беру саласының үздігі.
* Қазақстан Республикасы Презідентінің Құрмет грамотасының иегері (1991).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тұщыкұдык ауылы шежіресі, Алматы 2014, 184 бет. ISBN 978-601-7174-37-8
**«Құрылыстық пластмасса»** АҚ, (Қарағанды,Майқұдық), 1970 ж. құрылып, *«Құрылыстық пластмассалар»* комбинаты деп аталды. 6 негізгі өндіріс цехы (№№1, 2, 3, 4 цехтар, темір-бетон бұйымдары, тігін цехтары), 3 қосалқы (аспаптар, энергомеханика, жөндеу құрылыс), автотранспорт жұқ тиеу-тұсіру учаскелері болды. Құрастырмалы темірбетон, линолеум, пенопласт, жылуға шөккіш пленка, профильдік-кума бұйымдар, бояулар және басқа енімдер шығарды. 1998 ж. комбинат базасында *«Құрылыстық пластмасса»* АҚ құрылды (2001 ж. құрылған «Құрылыскомплект-А» ЖШС линолеум т.б. өнімдер шығарады). Кәсіпорын полимерлік құбырлар, полиатилен пленкасын, халық тұтынатын тауарлар шығаруға маманданған. Термопласт автоматтары (қуаты жылына 450 т), полиатилен құбыры желісі (500 т), полиатилен пленкасы қондыршсы бар. Кәсіпорынды 20 жылдан астам И. Мұсалімов басқарды. Оның басшылығымен кейінгі жылдары цехтар техникалық жағынан жанғырды. Директоры Е.Әубәкіров (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Батыс Қазақстан өлкесі** — 1962-1964 жылдары Қазақ КСР-інің құрамында болған әкімшілік бөлініс.

Батыс Қазақстан өлкесі 1962 жылы 3 мамырда Қазақ КСР-інің үш облысынан құрылған: Ақтөбе облысы (орталығы — Ақтөбе қ.), Орал облысы (орталығы — Орал қ.) және Гурьев облысы (орталығы — Гурьев қ.). Өлке орталығы — Ақтөбе қаласы. Жалпы аумағы — 729,6 мың км², халқы — 1,2 млн адам.

Сол уақытта Қазақстан үш өлкеден (Тың, Батыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан) және төрт облыстан (Алматы, Қарағанды, Семей, Шығыс Қазақстан) құралған.

Көп уақыт өтпей Батыс Қазақстан өлкесі Қазақ КСР-інің Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен 1964 жылы 1 желтоқсанда таратылды.

Батыс Қазақстан өлкесінің басшысы рөлін Қазақстан Коммунистік партиясының өлкелік комитетінің Бірінші хатшысы атқарды.

* 1962—1963 — Фёдор Степанович Коломиец
* 1963—1964 — Николай Иванович Журин

Дереккөздер
-----------
A.Карналлит
**Карналлит**(*неміс инженері Р.Карналлдің есімімен аталған*) – сулы хлоридтер тобына жататын минерал. Химиялық формуласы KMg·Cl3·6H2O. 

Ромбылық сингонияда кристалданады. Сингониясы — ромбылық, кристалдары күбі пішінді, қалың такта тәрізді, агрегаттары түйірлі[1] Таза карналлит түссіз, қоспаларына қарай түсі қызыл қоңырға дейін өзгереді. Қаттылығы 2,5; меншікті салмағы 1,6 г/см3. Өте ылғал тартқыш, суда еріп жай тұздарға ажырайды, ащы дәмі бар. Карналлит көбінесе үлкен тұз шөгінділерінде шоғырланады. Ол Батыс Қазақстандағы тұз кендерінде[2], Ресейде, АҚШ-та, т.б. жерлерде кездеседі. Карналлиттен калий тыңайтқыштары және K, Mg, Br алынады.[3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
2. ↑  Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69
3. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Химиялық қосылыстар
* Химиялық элеметтер
**Қорқор шегу**– еліктеуге табыну.

Тараған елдер:
--------------

-Тунис, Мысыр, Таяу шығыс елдері, Ресей, ТМД елдері.

Қорқордың құрамы:
-----------------

Қорқор үшін насыбайдың екі түрі қолданылады:
Бірінші түрі- "tumbak", қазіргі уақытта Иранда көп қолданылатын, құрамында никотині көп қарапайым насыбай (Nicotina Rustica). Қорқор шегу оны сулап, қысып суын шығарып қорқордың ыдысына нығыздап салады.
Екінші түрі- "Mu essel", тәтті шырынмен ылғанлдандырып, түрлі жемістің жоңқаларымен иістендірілетін насыбай.
Үшінші түрі- "Jurak", аралық деп санауға болады. 
Қорқор адам ағзасына қоздырғыш, уыттандырғыш, мутагендік, канцорегондік (ісіктің ауруларын , тудырады) психобелсенділік (соның ішінде тәелділікке әкеліп соғады) сияқты әсерін тигізеді.

Қорқор шегушілердің түрлері:
----------------------------

-Тәжірибе жасаушылар
-Үнемі шегетіндер

Қорқордың зияны:
----------------

Егерде нақты шаралар қолданылмалса, Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымының деректері бойынша 
2025жылға дейін өлгендерсаны 7000000 (жеті миллионға) жетеді.Зерттеулердің нәтижесі бойынша, шылым щеккен сияқты, қорқор шегуде өкпенің қызметттерінің өзгерісіне соқтырады.Егер шылым түтіні кіші тынысжолдарының құрылымдарына – бронхиолдарына әсер етсе, ал қорқор түтіні ірі тыныс жолдарына тез зиян әсерін тигізеді.
Мөлшермен алғанда өкпе ісік ауруларынң 85% -да темекішегумен, соның ішінде қорқор тартумен тікелей байланысты.
**Жеңілдікпен тапсырыс беру қызметі** клиенттердің ерекше тобына — əдетте, мектептер, ауруханалар, одақтар мен мемлекеттік мекемелер секілді ірі ұйымдардың қызметкерлері мен жұмысшыларына қызмет көрсетеді. Олар осы мақсатқа таңдап алынған бөлшек саудагерлерден тауарларды жеңілдікпен сатып алады. Бейнемагнитофон алғысы келетін тұтынушы тапсырыстар қызметінен арнайы бланкіні алып, осы арқылы бөлшек саудагерге барып, тауарды жеңілдікпен сатып алады. Осыдан кейін бөлшек саудагер тапсырыстар қызметіне шағын комиссиялық ақшаны төлейді. 
Бүгінде «əрбір есікке», əрбір мекемеге немесе сауда кездесулерін үйде ұйымдастыру қағидасы бойынша жұмыс істейтін үйді-үйге апарып сатумен 600-ден астам компания айналысады. Үйді-үйге апарып сату қолайлылық жəне олардың тұлғасына көңіл аудару тұрғысынан адамдардың мұқтаждықтарын толық қанағаттандырады. Осындай жолмен сатылатын тауарлардың бағасын арзан деуге болмайды, себебі үйді-үйге апарып сату, жалға алу, жұмысты ұйымдастыру жəне сауда қызметкерін ынталандыру бойынша шығындарды есептемегенде, қымбат шара болып табылады (комивояжердің комиссиясы сату көлемінің 20%-нан 50%-ына дейінгі мөлшерін құрайды).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
**Салқын тағамдар**

### Түсініктеме

 Қазақтың ұлттық салқын тағамдары мол болған. Бірақ оның кейбіреуі ғана болмаса дені ет өнімдерінен дайындалған. Мәселен, әсіп, бұжығы, қазы, қарта, жал, жая, піскен өкпе, бауыр, сүр ет, құйрық – бауыр, ішек – қарын секілдісалқын тағамдар ұлттық дастарханымыздың сәні. Оның үстіне бұл тағамдар ыстық күйінде де, салқын күйінде де тұтыныла беріледі. Қазір салқын тағамдар түрі, соған орай оның саны да күн сайын көбейіп, молайып келеді. Көптеген салқын тағамдардың құрамына көкөністер, көктер, дәмдеуіштер енеді. Ал олар витаминдердің, минералды тұздардың бірден бір көзі болып табылады. Мәселен, салаттар асып пісірген, тұздалған, маринадталған және жас көкөністерден, жемістерден дайындалады. 
 Салаттар қоректік заттарының молдығымен ғана емес, сонымен бірге асқазан – ішек жолдарынан сөлдің бөлінуін күшейткіш ретінде де құнды. 
 Асығыс уақытта тез тамақтана қоюға немесе жол азық ретінде алып шығуға ыңғайлы, оның үстіне дайындалуы да оңай тағамның ең негізгісі бутербродтар. Бутербродты кез – келген өнімнен, мәселен, көкөністен, жемістен, жұмыртқадан, еттен, балықтан, майдан, уылдырықтан, ірімшіктен, т.б. дайындауға болады. Соған орай ол – май, витамин, белок, минералды тұздары мол, организмге пайдалы тағам. 
 Бұл бөлімде бүгінгі қазақ дастарханының салқын тағамдарын дайындау технологиясы жайлы сөз болады.

### Дереккөздер=

1. ↑  Садықов Б.Х. "Ақ дастарқан"
Сальтазавр
Сальтазавр
**Сальтазавр** — ұзын мойынды, сүйегі ауыр, сауытты тақташалары бар, шөппен қоректенетін динозавр. Ол шамамен 83 - 79 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Жануардың салмағы — шамамен 10 тонна. Сальтазаврдың сүйектері 1980 жылы табылып, осы жылы оған атау берілген. Ол — өте ерекше және қызықты зауропод. Динозаврдың бүкіл денесі ұсақ-ұсақ қылқандармен қапталған. Қылқандардан бөлек оның арқсы қартысты болған.

Қызықты дерек
-------------

* Сальтазавр Уругвай, Аргентина және Оңтүстік Американы мекендеген.
* Титанозаврид зауропод тегіне жататан сальтозавр шамамен 83 - 79 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : белгісіз
* Тұқымдас : Дромеозаурид
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы