**Андалусия** (испан. *Andalucía*) — 8 провинциядан тұраты:Альмерия (провинция), Кадис (провинция), Кордова (провинция Испания), Гранада (провинция), Уэльва (провинция), Хаэн (провинция), Малага (провинция) және Севилья (провинция) - Испанияның автономдық бірлестігі.

Иарих
-----

Аль-Андалус — 8-15 ғасырларда Пиреней түбегінде өмір сүрген араб-ислам өркениеті. 713 жылға қарай мұсылмандар бүкіл түбекті жаулап алды. Көбінесе бұл жаулап алу бейбіт жолмен өтті. Ол Дамаскіде өздерін халифаға бағынышты деп танудың орнына жер мен мүлікті ғана емес, сонымен бірге христиан дінін жалғастыру мүмкіндігін де сақтап қалған жекелеген облыстар мен қалалардың билеушілерімен келісімдер арқылы қол жеткізілді. Яһудилер мен христиандар, халифаттың басқа жерлеріндегі сияқты, «зиммилер», яғни жизя салығына жататын «Кітап иелерінің» қорғалатын қауымдары деп жарияланды. Жаулап алушылардың шыдамдылығы (вестготтардың дөрекілігі мен төзімсіздігінен айырмашылығы) халықтың көпшілігінің көзайымын өз жағына тартты.

Арабтар жаулап алған елді Құрандағы Нух пайғамбардың (інжіл Нұх) аңызға айналған ұрпағы – Андалус ибн Тубалдың құрметіне атаған деп есептелді. Неғұрлым сенімді нұсқа - арабтар, тіпті Мағрибте де, жергілікті берберлерден теңіздің арғы жағында «вандалдар елі» (араб тілінде «bilad alvandalus») бар екенін білді, өйткені вандалдар Магрибке келіп, оған иелік етті. Гибралтар бұғазы арқылы.

Араб билігінің алғашқы онжылдықтарының өзінде-ақ халықтың жаппай ислам дінін қабылдауы болды. Дінге келгендерді «Мусалим» («Дүниені қабылдаған замиялар»), олардың ұрпақтары «Муваллад» (яғни, «мұсылман туылған») деп аталды. Исламды саудагерлер мен қолөнершілер, шаруалар мен құлдар (соның ішінде вестготтар тұтқындаған шетелдіктер) қабылдады. Олар үшін бұл жеке бас бостандығын, меншік құқығын алуды және оған еркін билік ету мүмкіндігін білдірді (вестготтар кезінде бұл болмаған). Бірақ көптеген вестготикалық ақсүйектер де исламды қабылдады. Олардың ішіндегі ең атақтысы Бану Каси – Сарагоса билеушілерінің отбасы, 880-917 ж.ж. әл-Андалустың оңтүстік-шығысындағы тәуелсіз бүлікші патшалық.

Алайда халықтың бір бөлігі христиандар, оның ішінде дворяндар өкілдері қалды. Бірақ 10 ғасырға қарай олардың ұрпақтары мұсылман болды немесе толығымен арабтандырылды. 9 ғасырдан бастап әл-Андалустағы христиандардың көпшілігі арабтардың тілі мен мәдениетін, сондай-ақ күнделікті өмірдің көптеген әдет-ғұрыптары мен әдет-ғұрыптарын қабылдаған «мозарабтар» (араб тілінен «мустаараб» - арабтандырылған) болды. өмір салты, бірақ олар үйде роман тілін қолдануды жалғастырды (романтика). Дегенмен, романтика кейде Кордова халифтерінің сарайында да айтылды. Бұл тілді мешіттерде қазилер де жиі қолданған, әсіресе жаңадан қабылданған мұсылмандармен сөйлескенде. Демек, тек христиандар ғана емес, әл-Андалустың көптеген мұсылмандары да екі тілді болды.

Әл-Андалус елінің даңқын құраған тамаша, тамаша мәдениет араб-испан өркениетінің бір бөлігі ретінде қалыптасты, онымен тіл, дін, экономикалық және адами байланыстар бірлігі тығыз байланысты.

Жерорта теңізін «Сирия» деп атаған әл-Андалус тұрғындары Сирия мен Мысырда, Дамаскіде, Бағдад пен Каирде не болып жатқанын жақсы білетін, бүкіл Ислам әлемінің жетістіктерімен, соның ішінде Ибн Сина (Авиценна), әл-Бируни, әл-Фараби. Сонымен бірге, әл-Андалус мәдениетінің тез көтерілуінің сыры арабтар мен берберлердің күш-жігерін жергілікті халықтың барлық топтары өкілдерінің - мувалладтардың, мозарабтардың, еврейлердің (сөйлеген және жазған) шығармашылығымен біріктіру болды. әл-Андалустағы араб), иберийлердің, готтардың, гректердің және т.б ұрпақтары. Олардың барлығы 12 ғасырда Таяу Шығыста басталған Дамаск пен Бағдад мәдениетінің құлдырауынан кейін де өркендеуін жалғастырған мәдениетті құруға ерекше үлес қосты.

Әл-Андалус христиандарының арасында «араб тілінде өз ойларын ең жоғары рақымдылықпен жеткізе алатын және осы тілде арабтардың өзінен де сұлулық пен көркемдікпен өлең жаза алатындар сансыз болды». Мұсылман әл-Андалус басқа дін өкілдеріне төзімділікпен және олармен мәдени алмасумен ерекшеленді. Христиандар кез келген лауазымды иеленіп, күнделікті өмірде мұсылмандармен үнемі араласа отырып, елдің баюына, оны басқарудағы икемділікке - экономиканың, ғылымның, өнердің және саясаттың барлық салаларындағы алуан түрлі таланттарды анықтауға үлес қосты. Бұл тұрғыда әл-Андалус елінің батысында да, шығысында да теңдесі жоқ еді.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Испания әкімшілік бөлінісі |
| --- |
|  |
| Автономды бірлестіктер | 
Андалусия | Арагон | Астурия | Балеар аралдары | Валенсия | Галисия | Канар аралдары | Кантабрия | Кастилия — Ла-Манча | Кастилия және Леон | Каталония | Мадрид | Мурсия | Наварра | Риоха | Басктер елі | Эстремадура |  |
|  |
| Автономды қалалар | 
Сеута | Мелилья |
|  |
| Егеменді аумақтар | 
Чафаринас аралдары | Пеньон-де-Алусемас | Пеньон-де-Велес-де-ла-Гомера |

 |