Вильгельм Рентген  
(1845—1923), Физика саласындағы Нобель сыйлығының бірінші лауреаты.
**Физикадан Нобель сыйлығы** (швед. *Nobelpriset i fysik*) — физика саласында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық.

Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. 

Физика саласындағы Нобель сыйлығының үш лауреаты. Бірінші қатарда солдан оңға қарай: Альберт А. Майкельсон, Альберт Эйнштейн және Роберт Милликен.
Физикадан алғашқы Нобель сыйлығы Вильгельм Рентгенге рентген сәулелерін ашқаны үшін берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі.

Марапаттар
----------

Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты алтын медаль, марапаттауы бар диплом және ақшалай сома алады. Ақша сомасы Нобель қорының ағымындағы жылғы табыстарға байланысты. Егер сыйлық бірден артық лауреатарға берілсе, ақша олардың арасында тең бөлінеді; үш лауреат болған жағдайда да ақша жарты және төрттен екі бөлікке бөліне алады.

### Медальдар

Швецияда Myntverket және 1902 жылдан бастап Норвегияның монеталық ауласы шығарған Нобель сыйлығының медальдары Нобель қорының тіркелген сауда белгілері болып табылады. Әрбір медальдің бет жағында Альфред Нобельдің сол жақтағы бейнесі бар. Физика, химия, физиология, медицина және әдебиет бойынша Нобель сыйлығының медалі Альфред Нобельдің бейнесін және оның туған және қайтыс болған жылын (1833-1896) көрсетеді. Нобельдің портреті, сондай-ақ, әлемдік деңгейдегі және экономика саласындағы Нобель сыйлығының медальдарының біраз өзге дизайндармен бет жағында пайда болады. Медальдің сыртқы жағындағы сурет награданы беретін мекемеге байланысты өзгеріп отырады. Химия және физика салаларының Нобель сыйлығы медальінің сыртқы жағындағы дизайн бірдей.

### Дипломдар

Нобель лауреаттары Швеция королінің қолынан диплом алады. Әрбір диплом лауреат үшін марапаттаушы мекеме әзірлеген бірегей дизайнға ие. Дипломда лауреаттың аты жазылған сурет пен мәтін және, әдетте, олардың  не үшін сыйлық алғандығы туралы дәйексөз бар.

### Ақшалай марапаттаулар

Лауреаттарға сондай-ақ, Нобель сыйлығын алған кезде олардың алған марапат сомасын растайтын құжат түріндегі  ақшалай сома беріледі; 2009 жылы ақшалай сыйлық 10 миллион швед кронасын (1,4 млн АҚШ долл.) құрады. АҚШ). Нобель қорының биылғы жылы қанша ақша аударуына байланысты ақша көлемі өзгеше болуы мүмкін. Егер қандай да бір санатта екі жеңімпаз болса, грант алушылар арасында тең бөлінеді. Егер үш лауреат болса, онда наградтау комитеті грантты тең бөлікке бөлуге мүмкіндігі бар.

Рәсім
-----

Сыйлық үшін іріктеу комиссиясы ретінде әрекет ететін Комитет пен мекемелер әдетте қазанда лауреаттардың атын жариялайды. Сыйлық кейіннен жыл сайын 10 желтоқсанда Стокгольм мэриясында өтетін ресми рәсімде Нобель өлімінің мерейтойына беріледі. Лауреаттар диплом, медаль және ақшалай сыйлықты растайтын құжат алады.

Лауреаттар
----------

Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі

Тағы қараңыз
------------

* Нобель сыйлығы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize.  Nobelprize.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2013. Тексерілді, 7 қазан 2008. (ағыл.)
2. ↑  The Nobel Prize.  Nobelprize.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2013. Тексерілді, 7 қазан 2008.
3. ↑  The Nobel Prize Award Ceremonies.  Nobelprize.org. Тексерілді, 7 қазан 2008.
4. ↑  Nobel Prize Foundation Website


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Нобель сыйлықтары және Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 

**Сыйлық**:
физика |
химия |
физиология немесе медицина |
әдебиет |
бейбітшілік |
экономика

**Лауреаттар тізімі**:
физика |
химия |
физиология немесе медицина |
әдебиет |
бейбітшілік сыйлығы |
экономика

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары |
| --- |
|  |
| 1901—1925 | 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 1926—1950 | 

Перрен (1926) •
Комптон / Вильсон (1927) •
Ричардсон (1928) •
де Бройль (1929) •
Раман (1930) •
Гейзенберг (1932) •
Шредингер / Дирак (1933) •
Чедвик (1935) •
Гесс / К. Андерсон (1936) •
Дэвиссон / Томсон (1937) •
Ферми (1938) •
Лоуренс (1939) •
Штерн (1943) •
Раби (1944) •
Паули (1945) •
Бриджмен (1946) •
Эплтон (1947) •
Блэкетт (1948) •
Юкава (1949) •
Пауэлл (1950) 
 |
|  |
| 1951—1975 | 

Кокрофт / Уолтон (1951) •
Блох / Парселл (1952) •
Цернике (1953) •
Борн / Боте (1954) •
Лэмб / Куш (1955) •
Шокли / Бардин / Браттейн (1956) •
Янг / Ч. Ли (1957) •
Черенков / Франк / Тамм (1958) •
Сегре / Чемберлен (1959) •
Глазер (1960) •
Хофштадтер / Мёссбауэр (1961) •
Ландау (1962) •
Вигнер / Гепперт-Майер / Йенсен (1963) •
Таунс / Басов / Прохоров (1964) •
Томонага / Швингер / Фейнман (1965) •
Кастлер (1966) •
Бете (1967) •
Альварес (1968) •
Гелл-Ман (1969) •
Альфвен / Неель (1970) •
Габор (1971) •
Бардин / Купер / Шриффер (1972) •
Эсаки / Джайевер / Джозефсон (1973) •
Райл / Хьюиш (1974) •
О. Бор / Моттельсон / Рейнуотер (1975) 
 |
|  |
| 1976—2000 | 

Рихтер / Тинг (1976) •
Ф. Андерсон / Мотт / Ван Флек (1977) •
Капица / Пензиас / Р. Вильсон (1978) •
Глэшоу / Салам / Вайнберг (1979) •
Кронин / Фитч (1980) •
Бломберген / Шавлов / К. Сигбан (1981) •
Вильсон (1982) •
Чандрасекар / Фаулер (1983) •
Руббиа / ван дер Мер (1984) •
фон Клитцинг (1985) •
Руска / Бинниг / Рорер (1986) •
Беднорц / Мюллер (1987) •
Ледерман / Шварц / Стейнбергер (1988) •
Рамзей / Демельт / Пауль (1989) •
Фридман / Кендалл / Р. Тейлор (1990) •
де Жен (1991) •
Шарпак (1992) •
Халс / Дж. Тейлор (1993) •
Брокхауз / Шалл (1994) •
Перл / Райнес (1995) •
Д. Ли / Ошеров / Ричардсон (1996) •
Чу / Коэн-Таннуджи / Филлипс (1997) •
Лафлин / Штермер / Цуи (1998) •
’т Хоофт / Велтман (1999) •
Алферов / Кремер / Килби (2000) 
 |
|  |
| 2001-ден бері | 

Корнелл / Кеттерле / Виман (2001) •
Дэвис / Косиба / Джаккони (2002) •
Абрикосов / Гинзбург / Леггетт (2003) •
Гросс / Политцер / Вильчек (2004) •
Глаубер / Холл / Хенш (2005) •
Мазер / Смут (2006) •
Ферт / Грюнберг (2007) •
Намбу / Кобаяси / Маскава (2008) •
Као / Бойл / Смит (2009) •
Гейм / Новоселов (2010) •
Перлмуттер / Шмидт / Рисс (2011) •
Арош / Вайнленд (2012) •
Энглер / Хиггс (2013) •
Акасаки / Амано / Накамура (2014)
Кадзита / Макдональд (2015)
Таулесс / Холдейн / Костерлиц (2016)
Вайсс / Бэриш / Торн (2017)
Эшкин / Муру / Стрикленд (2018)
Пиблс / Майор / Кело (2019)
Пенроуз / Генцель / Гез (2020)
Паризи / Манабэ / Хассельман (2021)
Аспе / Клаузер / Цайлингер (2022)
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая каталонская |
|  |
| Нормативті бақылау | 
GND: 7511829-4 |

 |