recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«SFX»** – ғылыми фантастика мен фэнтезиге арналған айына бір рет жарық көретін ағылшын журналы. 

Негізін 1995 жылы *Дейв Голдер* (ағылш. *Dave Golder*) мен *Мэтт Билби* (ағылш. *Matt Bielby*) қалаған. Басылымның алғашқы 13 санының бас редакторы Мэтт Билби болса, 14 нөмірден бастап бас редакторы Дейв Голдер, ал 2005 жылы Девид Бредли болады. Өз кезегінде журнал алғашқы уақытта көшбасшы санатында болған, қазіргі уақытта да Ұлыбританиядағы ғылыми-фантастикалық басылымдардың ішіндегі ең танымалы болып табылады. «Future Publishing» баспа үйінде басылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «SFX» журналының ресми сайты
**Sagat** *(жаналық)* - норвегиялық тідінде шығарылатын газет, фюльке Финнмаркте *(Норвегия)* шығарылады;газеттің ақпараттары көбінесе саам тақырыптарына жазылады.Осы газетті 1978 жылдан бастап Йейр Вульфф басқарып жүр.

Газеттің қалыптасуынаң кейін,бірінші жылдары газеттің ақпараттары солтүстіксаам тілінде жазылған,бірақ 1960 жылдардан бастап көбісі норвегиялық тілінде жазылып жүр.Ал 1970 жылдың ортасында,газеттің екі тілде жазылуы тасталды және барлық ақпарат норвегиялық тілде басып шығарылды.

### Шығару тарихы

1955 жылдың сәуірінде Финмарканың аймақтық өкіметінде саам тілінде газет шығару мақсатымен ұйымдық комитеті қалыптасты.Екі басты аттардан,Ságat және Sádni Doalvo-дан,бірінші ат қойылды.

Бірінші газеттің нөмірі 1956 жылдың желтоқсаныңда Вадсе қаласында шығарылды және бірінші уақыттары газет апта сайын шығарып жүрілді,бірақ жақында газетте қаржы проблемалары пайда болды және маусымның 1957 жылда газет шығаруы тоқтатылды.
1958 жылдың күзінде газетті қайтадан шығару бастады,бірақ енді ай сайын шығарылуы сияқты.1961 жылдан бастап газет 2 айдың ішінде бір рет шығару басталды.Бірінші екі онжылдық қызметінде,газетте әлденеше рет қаржы проблемалары шыққан,тек 1970 жылдың ортасында қаржы ситуацияларды тұрақтандыруға шықты.1952 жылдан бастап газет А2 форматынан таблоид форматына ауыстырылды.
Ең басында редакцияның базасы Вадсе қаласында болды,бірақ 1981 жылда Лаксэльвке ауысты.
2008 жылдың 1 қазанында Ságat күн сайын шығарылатын газет болды,нөмірлер аптасында 5 рет шығады,сейсенбіден сенбіге дейін.
**Кәп Құмарұлы** — 1933 жылы 8 наурызда ҚХР-дың Алтай аймағының Көктоғай ауданында туған. 1955 жылы Моңғолияда мұғалімдер даярлайтын мектепті бітірген. Содан бастап мектептерде ұстаз болып қызмет еткен. 1992 — 1994 жылдары Шығыс Қазақстан облысы, Абыралы ауданындағы Қайнар ауылдық С. Бегалин атындағы мектепте, 1994 — 2005 жылдары Үржар ауданының Көкөзек орта мектебінде мұғалім болған. Қазір зейнеткерлік демалыста. Жасыңда айтыс ақыны болған. 1959 жылдан бері өлең жазады. «Қызыл ту», «Кәрібоз», «Таудай болғым келеді», «Қос қанат», «Қос ішек», «Арпа кер» деген кітаптары жарық көрген. «Халықтық педагогика-ұлттық қазына» атты оқу құралының авторы.

1992 жылы Баян-Өлгей аймағының «Маңдай алды озат ұстазы» атағына ие болған. Облыстық білім департаментінің «Құрмет» грамоталарымен марапатталған. Аймақтық, республикалық жыр мүшәйраларының жүлдегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Ақ арыс» баспасы, 2009 жыл
Үлкен Каньон, *Grand Canyon*
**Үлкен Каньон** (ағылш. *Grand Canyon*; Колорадо Үлкен Каньоны) — АҚШ-тың Колорадо үстіртіндегі Колорадо өзенінің аңғары. Дүние жүзіндегі ең терең өзен аңғарларының бірі. Әктас, құмтас және тақтатастан тұрады. Ұзындығы 446 км, тереңдігі 1600 м, ені үстірт үсті бойында 8 — 25 км, түбіне қарай 1 км-дей (жеке бөліктерінде 120 м) болады. Каньон шегінде Колорадо өзен ағысының жылдамдығы 25 км/с. Жер бедерінің өзіндік пішіндері кездеседі ("мұнара", "қамал", т.б.), тау жыныстары жалаңаштанған. Үлкен Каньонда Гранд-Каньон ұлттық саябағы құрылған.

Геология
--------

Үлкен аңғар – планетаның ең ерекше геологиялық ерекшеліктерінің бірі, сондықтан ол өте жақсы зерттелген. Онда сіз Жердің төрт геологиялық дәуіріне қатысты геологиялық, биологиялық және археологиялық материалдың үңгірлерге және тастарға із қалдырғанын көре аласыз. Шарын топырақ эрозиясының үздік үлгісі. Басында бұл жер жай ғана далалық жер болған. Бірақ 65 млн жыл бұрын Колорадо үстірті қозғалып, 5-6 млн жыл бұрын Колорадо өзені өз жолындағы тасты, жерді қиратып, жерде үлкен із қалдыра отырып, Үлкен Аңғардың пайда болуының басты себепкері болды. Бұл аңғар күннен күнге өсіп келеді. Себебі, топырақ эрозиясы әлі болып жатыр. Колорадо өзені бүл аңғарда қызыл түске боялады. Себебі, жердегі тас, құм, шаң сумен араласып, суға қызыл енеді.

Табиғат
-------

### Флора

Мұнда 100 ден аса өсімдік пен ағаштың түрі бар. Оның тең жартысы Қызыл кітапқа да еңген. Мұнда өте сирек кездесетін сары қарағайлар, кактустер, емендер, талдар және т.б бар.

### Фауна

Сонымен қатар, мұнда сүтқоректінің 34 түрі, кеміргіштердің 18 түрі және жарқанаттың 8 түрі бар. Мысалы, мұнда сүтқоректілер класындағы қарақұйрықты бұғылары тіршілік етеді.

Адамның зертегені
-----------------

«Grand Canyon Skywalk» – аңғардың дәл үстінде тұрған арнайы платформа. Ол «Grand Canyon West» атты әуежайдан 3 шақырым жерде орналасқан. 

Американдық үндістер бұл жерлерді мыңдаған жылдар бұрын мекен еткен. Бұған айқын дәлел, жартастардағы әдемі қашап салынған суреттер. 

Үлкен аңғар 1540 жылы испандық Гарсия Лопес де Карденас бастаған бір топ солдатпен ашылған. Шын мәнісінде, олар алтын іздеген.

1776 жылы екі дін қызметкері бір топ солдатты Санта-фе дан Калифорнияға жеткізген кезде, солдаттар алтын тапқан деген аңыз адамдардың аузында қалып қойды.

Ұшақ апаттары
-------------

Өткен ғасырдың 40–50 жылдарында аңғар үстімен ұшақ арқылы өту рұқсат болған. Сол кезде ұшақ командирлері туристтерге аңғарды түгел немесе жақыннан көруге берді. Бірақ өкінішке орай, 1956 жылы маусымда Тrans World Airlines авиакомпаниясының  Lockheed Constellation және United Airlines авиакомпаниясына тиесілі DC-7 ұшақтары апатқа ұшырап, 128 адам аңғардың түбінде қайтыс болды. 

Сонымен қатар, тағы бір апат 1986 жылы Үлкен аңғарда болды. Сол жылдан бастап, Үлкен аңғар үстінен өтетін авиарейстар жабылды.

Қызықты фактілер
----------------

* Үлкен аңғарды жылына 4 млн адам тамашалайды.
* 2013 жылы Николас Валленда ешқандай белдеуді қолданбай, жартасты өтіп шықты.
* Туристердің арасында Колорадо өзенін жай ғана қайықпен өтетіндер саны күннен күнге артып келуде.
**MelOn** (кор. 멜론) — оңтүстік кореяның онлайн музыкалық дүкені.

Тарихы
------

2004 жылдың қарашасында өз жұмысын бастаған *MelOn*, SK Telecom-ның арқасында қарышты қадамдар жасай бастады. 2009 жылы LOEN Entertainment *MelOn*-ға жауапты компания болды.

MelOn қолданушыларға ғаламтор арқылы музыканы ұялы телефонға түсіріп алуға мүмкіндік береді. Өлеңдер ұялы телефондарда, цифрлық аудио-плеерлерде және цифрлық камераларда ойнатыла алады. Қолданушылар қосымша өздері де рингтондарды жасай алады.

*MelOn* атауы *melody on*-ның акронимі болып келеді.[1]

*MelOn*-ды iOS, Android және Windows Mobile қолданушылары жүктей алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Seung Si-yeon, Park Jong-geun*. Shin Won-soo, representing Korea's largest OMS, "MelOn", *JoongAng Ilbo* (желтоқсан 3, 2011).
«SAR-21» автоматын Сингапур технологиясы компаниясының филиалы Сингапур өнеркәсібі компаниясы 1990 жылдары жасап шығарды. Алғаш рет автомат 1999 жылғы «DSEi-99» қару-жарақтар көрмесінде көпшілікке таныстырылды. Осыдан кейін «SAR-21» Сингапур қарулы күштерінің қаруы қатарына қабылданды. Осылайша ол ескірген «M16S1», «SAR-80» және «SR-88» винтовкаларының орнын басты. Сондай-ақ «SAR-21» автоматына қызығушылық танытқан басқа елдердің әскери және құқық қорғау орындарының құрылымна сатылды. Нақты кемшілігі деп тек атылған гильзаның қарудың сол жағына лақтыру мүмкіндігі жоқ екенін атауға болады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер.
**Жё** (фр. және окс. *Geu*) – Франциядағы коммуна. Солтүстік – Пиренеи аймағында орналасқан. Департамент – Жоғарғы Пиренеи. Лурд-Эст кантонының құрамына кіреді. Коммунаның округі – Аржелес-Газост.
Коммунаның INSEE коды – 65201.

География
---------

Коммуна шамалап Парижден 680 км оңтүстікте, Тулузадан 140 км оңтүстік-батыста, Тарбқа 24 км оңтүстік-батыста орналасқан.
Коммуна Кастеллубон алабында орналасқан. Коммуна аймағынан Гав-де-По өзені ағады.

Климат
------

Климаты қоңырдай-мұхитті. Күнгей, жылы ауа-райымен және жыл бойы жауын-шашынмен.

Халқы
-----

2010 жылы коммунаның халқы 174 адамды қамтыды.
Жылдар бойынша халық саны

Экономика
---------

2010 жылы 111 еңбекке жарамды жастан (15-64 жас) 87 адам экономикалық белсенді, 24 – белсенді емес ( белсенділік көрсеткіші - 78,4 %, 1999 жылы 74,3 %) болды. 87 белсенді тұрғыннан 81 адам (49 еркек және 32 әйел) жұмыс істеді, жұмыссыздар 6 (3 еркек және 3 әйел) болды. 24 белсенді емес адамнан 5 адам оқушы немесе студент, 7 – зейнеткер, 12 адам басқа себептерге байлансты белсенді емес болды.

Көрікті жерлер
--------------

• Ұлы Мартина шіркеуі (XII ғасыр). 1942 жылдан бастап тарихи ескерткіш.
• Бекіністің қираған үзіндісі Жалу.
**Атаракция** (гр. *ataraxia* - сабырлылық) - жан тыныштығы және сабырлылық. Оған кейбір ежелгі грек философтарының пікірінше, дана адам ғана қол жеткізеді. Атаракцияға апаратын жол, Демокриттің, Эпикурдің, Лукрецийдің есептеуінше, дүниені тануда, үрейді жеңуде, мазасызданудан арылуда жатыр. Скептиктер (Пиррон және басқалар) Атаракцияға пайымдаудағы ұстамдылық пен қол жеткізіледі деп үйретті. Стоиктер болса өтіп жатқан оқиғаға, қуаныш пен қайғыға енжарлық ретіндегі апатия ілімді дамытты, жана этика өмірге тым сүлесоқ қараушылықты теріске шығарды және жеке адамның белсенді өмірлік позициясын мұрат деп қарады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы" - Философиялық сөздік
**Көксеңгірсор** – Есіл алабындағы тұзды көл.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Баянбай ауылының шығысына қарай 5 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 158,8 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 46,3 км 2 (су көп жылдары 63,0 км 2-ге дейін ұлғаяды), ұзындығы 12,4 км, енді жері 7,2 км, жағалау бойының ұзындығы 45,1 км, орташа тереңдігі 0,7 м. Көлдің шығыс жағалауы тік құламалы келген. Оңтүстік-батысынан Саға және Қарасу өзендері құяды. Ортасы мен оңтүстік-батыс бөлігінде ұзындығы 0,4 – 0,7 км болатын үш арал орналасқан. Шаруашылық мәні зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Көксерек** – ұлттық спорт ойындарының бірі. Ойынға қатысушылар екі топқа бөлінеді. Көксеректі ұл-қыз аралас ашық алаңда ойнайды. 50–60 м қашықтықта екі топ қарама-қарсы тұрады. Екі жақта да "тұтқындар" үшін арнаулы шеңбер сызылады. Жеребе бойынша басталып, бастау еркі тиген топтың басшысы: *"Ақ серек, көк серек, мұнан сізге кім керек?"*, – деп сұрайды. Оған қарсы жақтан: *"Айгөлек, айгөлек, айдың жүзі дөңгелек. Ақ серек пен көк серек, сонау тұрған... өзі керек"*, – деп, қарсы жақтың бір адамын атайды. Есімі аталған ойыншы келгенде қарсы жақтың ойыншылары алақандарын жайып тұрады. Шақырылған ойыншы саптың алдын кесіп өтіп, өзін қуып жете алмайды-ау деген біреудің алақанын соғады да қашады; қуған ойыншы жетсе, қашқан баланы өз тобына қосып алады, ал жете алмаса, өзі "тұтқындалады". Көксерек жасөспірімдердің шынығуына жақсы әсер етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
*Басқа мағыналар үшін Көксеңгір деген бетті қараңыз.*
**Көксеңгір** – Матайқұм құмының оңтүстік-шығысындағы оқшауланған төбе.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданында орналасқан. Үстірт жазығының оңтүстік бөлігіндегі аласа дөң жондарының бірі.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 127 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Атақұдық қонысы, оңтүстігінде Қарақалпақстанның шекарасы, батыс, шығыс бөліктерінде зираттар орналасқан.

Өсімдігі
--------

Сұр бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас жусан, бұйырғын, сораң өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жыңғылдыөзексор** – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданында орналасқан тұзды тұйық көл. Торғай өзені алабында Жайсаңбай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км жерде.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 12,3 км2, ұзындығы 5 км, ені 1 км, жағалау бойының ұзындығы 13 км. Сілтілігі орташа. Суы қарашаның аяғында қатып, наурыздың аяғында ери бастайды.

Жағалау сипаты
--------------

Шығысында Құрдым көлі, оңтүстік-шығысы мен оңтүстігін сор басқан. Жағасында Төрткүл, Өсербай қыстаулары орналасқан. Мал шаруашылығына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Арнайы экономикалық аймақ**  — халық шаруашылығының өз даму ерекшеліктері бар территориялық және экономикалық жағынан біртұтас бөлігі. Ондағы өндіріс орындары өзінің экономикалық құрылымына, оның ішінде еңбек, экономикалық-географиялық жағдайына қарай мамандандырылады. Бұл аймақ шегіндегі өндірістік байланыс тұрақты болады және қарқынды жүргізіледі. Арнайы экономикалық аймақ *интегралды* және *салалық* болып екіге бөлінеді. Интегралды (яғни меншікті) Арнайы экономикалық аймақта аймақ шаруашылығы жиынтық күйінде қаралады. Ал салалық экономикалық Арнайы экономикалық аймақта шаруашылықтың басым саласы жеделдете дамытылады. Арнайы экономикалық аймақ валюталық-қаржылық және салықтық жеңілдіктер беріледі, шетел капиталын тарту көзделеді. Шетелден әкелінген өнімге кеден салығы салынбайды не салық мөлшері азайтылады, негізгі қорларды пайдалану мерзімі қысқартылады, ресурстарды пайдаланғаны үшін төлем мөлшері кемітіледі. Сонымен тірге Арнайы экономикалық аймақты қазіргі заманғы инфрақұрылыммен (телефон, телефакс т.б.), шикізатпен, еңбек ресурстарымен үздіксіз қамтамасыз ету мәселелері де қарастырылған. Қазақстанда 4 арнайы экономикалық аймақ бар (1998). Олар: Қызылорда, Ақмола, Маңғыстау облыстары мен Қостанай облысындағы Лисаковск қаласы Арнайы экономикалық аймақтар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Брешиадағы Арналдо да Брешиаға ескерткіш, мүсінші - Одоардо Табакки
**Арналдо да Брешиа** (итал. *Arnaldo da Brescia*; 1100ж.ш. - 18.06.1155) — Италияның шіркеу реформаторы.

Брешияда туылып, жастық шағында бірнеше жыл Францияда өткізген. Сол жерде өз заманындағы атақты философ Пьер Абелярдың шәкірті болды. Брешиаға қайтып оралғаннаң соң священник бола тұра епископқа қарсы шыққан. Осы әрекеттері үшін 1139 жылы лауазымынан айрылып, Италиядан қуылған. 

Францияға барып, Арналдо да Брешиа Абелярмен, Бернар Клервоскиймен бірігіп діннің "тазалығы" үшін күресіп, дін бұзарлардың бірі болып есептеледі. Бұлардың ойынша, дін жолында қызмет етіп жүрген адамдарда байлық пен билік болмау керек. Папаны, епископтарды, аббаттарды астамдылықта, бұзылғандықта кінәләйді, шіркеу қызметтерді сатып алынатынын т.б. қылмыстарды әшкерелейді.

Арналдо да Брешиаға Римдегі ескерткіші
1145 жылы Римде Арналдо да Брешианің ойлары кеңінен таралып, қалалық тұрғындары Рим қалалықреспубликасын жариялап, папа қаладан қуылды. Қозғалыстың идеялық көсемінің бірі Арналдо да Брешиа болды. 

1155 жылы папа Адриан IV Римге қайтып оралғанда , бірінші ісі Арналдо да Брешианің мәселесі болды. Папа 18 маусым 1155 ж. Арналдо да Брешиані асылу жазасымен өлтіріп, Денесін отқа жағып жіберіп, күлін Тибрге тастатты.

1882 жылы, папа билігі жойылғаннан кейін, Брешия қаласында Арналдо да Брешиаға ескерткіш орнатылды .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Арналдо да Брешиа**
**Ұзыншілік** – Ертіс алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Ерейментау ауданының солтүстік-шығыс бөлігімен ағады. Ұзындығы 29 км.

Бастауы
-------

Қойтас тауының етегінен бастау алып, Шоқыкөл көліне құяды. Жалпы ұзындығы 9 км болатын 3 саласы бар.

Гидрологиясы
------------

Су жиналатын алабының жоғарғы жағы шоқылық, ортаңғы және төменгі жақтары – аллювийлі және денудациялы жазықтық. Қар суымен толығады. Арнасы жазда ұсақ қарасуларға бөлініп қалады. Суы жақын жердегі елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады.

Өсімдігі
--------

Күңгірт қоңыр топырағында шымтезекті-астық тұқымдасты шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Яков Аркадьевич Гордин** – ресейлік тарихшы, публицист, әдебиетші. 

Әдебиет зерттеушісі Аркадий Гордин мен жазушы Марианна Басинаның ұлы. Ленинград университетінің филология факультетінде оқиды, алайда аяқтамайды. Бес жыл геологияда жұмыс істеп, Верхоянье (Солтүстік Якутия) экспидициясына қатысады. 1963 жылдан бастап ленинградтық мерзімді басылымдарда өлеңдері, кейінірек сыни мақалалары мен тарихи тақырыптағы пьесалары жариялана бастайды. 1972 жылы Гординнің «Пространство» өлеңдер жинағы жарық көреді. 1991 жылдан бері Андрей Арьевпен бірге *«Звезда» журналының* бас редакторы. Гординнің кітаптары 1999 жылы «Северная Пальмира» сыйлығына және 2001 жылы Царскосельская сыйлығына ие болады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Петербург тұлғалары: Яков Аркадьевич Гордин
**Мұса Тұрсынғалиев** (23 шілде 1994 жыл, Екібастұз, Павлодар облысы) — қазақстандық кәсіби боксёр, жартылай жеңіл салмақ категориясында күреседі. Кәсібилер арасында WBA-NABA USA (2018 жылдан бері) версиясы бойынша чемпион, Қазақстан Республикасының спорт шебері. Ресей, Украина, Өзбекстан, Қытай және Жапониядағы әуесқойлар арасында өткен 2013, 2014, 2015 жылғы халықаралық турнирлердің жеңімпазы. Әуесқой бокста 200 ұрыстың 185-де жеңіп шықты.

Әуесқой мансап
--------------

Екібастұз қаласында 9 жасынан бокспен айналыса бастады. Әуесқой рингте 200 ұрысқа қатысып, 185 жеңіп, 15-де жеңілді. Ресей, Украина, Өзбекстан, Қытай, Жапониядағы "А классы" турнирлерінің жеңімпазы.

Кәсіби мансабы
--------------

Кәсіби рингте 2017 жыл 10 қарашада дебют жасады. Мексикан Хесус Видальді 3 раундта нокаутпен жеңді. 2018 жылы 3 раундта тәжірибелі Луис Хиноджосаны нокаутпен жеңіп, WBA-NABA USA титулын иемденді.

1. ↑  журнал "РИНГ" | интернет-журнал www.vRINGe.com
2. ↑  Boxing's Official Record Keeper | Mussa Tursyngaliyev
3. ↑  Небитый казахстанский боксер одержал десятую победу в профи | Vesti.kz
4. ↑  Путь воина | Боксер Мусса Турсынгалиев, о профессиональной карьере и жизни за границей | El.kz
5. ↑  Не дожидаясь Головкина: казахстанский профи анонсировал большие бои | prosports.kz
**Кязым Муса Карабекир** (түр. *Musa Kâzım Karabekir*; 1882 — 26 қаңтар 1948) — Осман империясы және түріктің әскери әрі саяси қоғам қайраткері.

Балалық шағы
------------

1882 жылы Стамбулдағы Коджамустафапаша кварталында дүниеге келген. Әкесі – Мехмет Эмин осман әскери қолбасшысы қызметін атқарған. Әкесінің арқасында Осман сұлтандығына саяхатқа жиі шығып отырған. 

1893 жылы Меккеде әкесі қайтыс болады, Кязым анасымен Стамбулға оралады. Зейрек кварталында тұрып, сол жерде орта мектептен білім алады. Содан бастап барлық білім мекемелерінде оны Кязым «Зейрек» деп атап кетеді. Бір жыл өткен соң Кязым «Фатих» деп аталатын әскери мектепке оқуға түседі. 

1896 жылы «Кулели» әскери мектебінде оқиды. 1899 жылы «Кулели» мектебін бітіріп Стамбулдағы әскери колледжде білімін жалғастырады. Колледжді 6желтоқсан 1902 жылы бітіреді.

Қызметі
-------

* Әскери атағы: Бригада генералы.

* Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс армияны басқарған.

* Түркияның Ұлы ұлттық жиналысында спикер болған.

Қатысқан соғыстары
------------------

* Бірінші Балқан соғысы

* Бірінші дүниежүзілік соғыс

* Түркия тәуелсіздігі үшін болған соғыс

* Армян-түрік соғысы

* Совет-грузин соғысы

1926 жылы сотталып, кейін ақталып шыққан. Түркияның астанасы Анкара қаласында қайтыс болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
*Басқа мағыналар үшін Қойтас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қойтас жотасы** – Жетісу Алатауының батысында, Жаманкөл жотасының оңтүстігіндегі жота.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ескелді ауданы Қаратал ауылының шығысында 25 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3386 м.

Сипаты
------

Шығыстан батысқа қарай ендік бағытта 22 км-ге созылған, енді жері 7 км-ге жуық. Батыс бөлігі тік шатқалды, шығысқа қарай төмендеп өзен аңғарына ұласады. Түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Таудың қара және қоңыр топырағында далалық және астық тұқымдас өсімдіктермен бірге субальпілік шалғын, сирек орман өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Ұзынқұйрық тағанақ** (лат. *Lanius schach*) — Тағанақ тұқымдастарына жататын құс, Қазақстан фаунасындағы тағанактардын 7 түрінің бірі. 

Дене мөлшері бойынша кішкене қарқапақтар мен едәуір денелі үлкен және кіші тағанақтардың аралығында сияқты. Ұзынқұйрық тағанақтың дене мөлшері кіші тағанақтан сәл кішірек (37-42г), одан айырмашылығы – жонындағы жабын қауырсындар реңінің қызғылтсары ренжітіп бауыр жабын қауырсындарында да болуы. Тағы бір тамаша ерекшелігі – ұзын құйрығын тұлғасына бұрыш жасай жиі-жиі бүйіріне қарай қисайта ұстауы. Өте ширақ және қиушыл әуеде ұсақ құстарды жиі-жиі қуып жүреді. Барлық тағанақтардың ішінде ұзынқұйрық тағанақ дақылды ландшафтқа әуес және көбінесе қыстық бақтарынан кездеседі.

Бұл ортаазиялық тағанақ таяу уақытқа дейін Қазақстанда, Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарының шегіндегі Батыс Тәңіртаудың солтүстік тау етегінде кездесіп жүрді. Алайда ол бірнеше ондаған жылдарда солтүстікке және шығысқа қарай алға жылжи түсуде. Ол XX ғасырдың 60-жылдарында – Алматыға, 80-жылдарында – Талдықорғанға және Сырдарияны бойлай Қызылордаға жетті. Ұзынқұйрық тағанақтың әуені сықырлақ және әуесіздеу болғанына қарамастан, көрнекті, қунақ құс, ол ауы және қала ландшафтын өте жандандарып жіберді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Lanius schach*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
*Басқа мағыналар үшін Қойтас (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қойтас** – Ақмола облысы Ерейментау ауданының оңтүстік-шығысындағы таулар тізбегі. Оның оңтүстік жалғасы Ақшоқы (670 м) тауына ұласады.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 625 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 7-8 км-ге созылған, ені 4 км-ге жетеді. Төбесі доғал пішінді аласа таудың беткейлері эрозиялық-тектоника әсерінен қатты тілімделген. Батыс беткейі тіктеу келген. Бұл жерлерде түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Шығыс беткейі сай және өзектермен қатты тілімделген. Тау басында биіктіктері 531, 557 және 587 м болатын бірнеше шың айқын көрінеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықтасты және кесектасты элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында бозды-сұлыбасты шөптесіндер өскен. Кейбір жерлерінде қараған шоғырлары кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Мұса Ғайсинұлы Гареев** (башқ. *Муса Ғайса улы Гәрәев*; 1922 жыл 9 шілде, Башқұрт АССР Белебеев ауданы Илякшиде ауылы — 1987 жыл 17 қыркүйек, Уфа, Башқұрт АССР) — кеңестік әскери ұшқыш, полковник, екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, Ұлы Отан соғысының қатысушысы.

Өмірбаяны
---------

Мұса Гареев 1922 жылы 9 шілдеде Башқұрт АКСР Белебеев ауданындағы (қазіргі Башқұртстанның Илишев ауданы) Ильякшиде ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Әкесі Ғайса Ахмедгареев Ильякшиде ауылынан, анасы Гүлнафиса Имянликулева ауылынан, башқұрт иелігінде болған. 1929 жылы Гареевтер отбасы Ташчишма ауылына көшіп келді. 1937 жылы Бишкураево ауылындағы мектепті бітірген.

1940 жылы Темір жол халық комиссариатының Үфі теміржол техникумын бітірген. Сол жылы техникумдағы оқуын үзбей, башқұрт ОСОАВИАХИМ Уфа ұшқыш клубын бітірді..

1940 жылы 15 желтоқсанда Башқұрт АССР-і Уфа қаласының Жданов аудандық әскери комиссариаты әскер қатарына шақырылған.

1942 жылы 25 қыркүйекте Энгельс атындағы әскери авиация училищесін бітіргеннен кейін майданға жіберілді.

1942 жылдың 25 қыркүйегінен - ​​944 полк құрамында сержант шенімен әрекеттегі армияның ұшқышы.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  19 апреля 2010 года: 65 лет назад Муса Гареев стал дважды Героем Советского Союза.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Пятый океан Мусы Гареева.(қолжетпейтін сілтеме)
**Ұйтас**- исламға дейінгі уақыттағы сәулетшіліктің түрі. Ұйтастар қазіргі Қазақстанның тарихи мәдени мұрасы болып табылады, себебі ұйтастар қазіргі күнге дейін сақталған тарихи ескерткіштердің қатарына кіреді. Ұйтастар адамды көмген жерге қойылатын құрылыс. Көбінесе 8 ғасырда Қарлұқ және Қимақ қағанаттары тіршілігі кезеңінде тарау тапты. Мұндай архитектуралық есткерткіштер Орталық Қазақстанда, Жетісуда, Тарбағатайда және Маңғыстауда әлі күнге дейін сақталған. 
Сыртқы көрінісімен дөңгелек және киіз үйге ұқсайтын, қабырғалары тастан қаланған бұл ғимараттарды қазақтар «ұйтас» немесе «дын» деп атаған.
Ұйтастар Қазақстан жерінде сақтардың мәдениетінің ең жарқын көрініс табатын белгілерінің бірі. Олардың арасында өзінің керемет байлығымен Есік ұйтасы айрықша ерекшеленеді. Онда 1969 жылы археологиялық зерттеулер нәтижесінде Алтын адам табылған.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 6 тамыздың 2015 жылы.
* Мұрағатталған 27 маусымның 2015 жылы.
**Мизофобия** (көне грекше: μύσος - кір, ластану, қорлау + *фобия* - қорқыныш;, ағылш. *mysophobia*, *misophobia*) — ластану немесе жұқтырудан туындайтын қорқыныш, айналадағы заттармен жанасудан аулақ болуға ұмтылыс. 

Осындай қорқынышты сезетін адам мизофоб деп аталады.

Терминді алғаш 1879 жылы Уильям А. Хаммонд (ағылш. *William A. Hammond*) енгізген болатын. Ол бақыланатын адамның үнемі қолын жууынан көрінетін обсессивті синдромды сипаттаған. 

Сондай-ақ **гермофобия** (ағылш. *germ* - микроб) деген атпен белгілі, себебі қоршаған заттармен жанасудың басты себептерінің бірі - олардың бетіндегі микробтардың қолға түсуінен қорқу.

Фильмдердегі көрінісі
---------------------

* ағылш. *As Good as It Gets* атты американдық фильмде басты кейіпкер Джек Николсон сабынның әр бөлігін бір рет қана қолданып, жиі қолын жуған.
* ағылш. *Dexter’s Laboratory* мультипликационды сериалында бас кейіпкердің анасы тазалыққа аса ұмтылып, әрқашан қолына резиналық қолғап киген, тіпті күйеуіне өзіне тиюіне жол бермеген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  William A. Hammond (1883) «A Treatise on Insanity in Its Medical Relations» p. 529
2. ↑  William A. Hammond, "Mysophobia, "Neurologic Contributions 1, no.2 (1879): 40-54
**Мадайя** - 1400 метр биіктікте орналасқан Сирияның шағын таулы қала болып табылады. Бұл - белгілі курорттық. Ол мемлекеттің Димак провинциясынан шамамен 40 км солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Мадайя - қыс айларында қар көшкінінің астында қалады, әсіресе қаңтар, ақпан айларында. Статистикаға сүйенсек, Сирия Орталық бюросы (CBS) айтуынша, Maдайяда 2004 жылғы санақ бойынша 9371 адам болған.

Сипаттама
---------

Ол өз таза табиғи бұлақ суы, жаңа піскен жемістер мен көкөністер және салауатты климатымен белгілі. Құрғақ және жазда салқын, Мадайя қаласында жазғы үйлер бар көбісі бай сириялықтарға тартады. Мұнда еуропалық өнімдердің белгілі үлкен нарығы бар.

Тарихы
------

Нақты күні Мадайя деректері түсініксіз, бірақ ауылының оңтүстік-шығыс, төбеде бар рим стилі мен артефактілердің қабірі, өткенімізге куә. Кейбіреулер Арамей дәуірінің, Дамаскідегі тарихымен қатар болғанын мәлімдейді. Мадайя жиі билеуші үкіметке қарсы бүлікшілер пана іздеп келген орын болды. Армия әскери ілгерілеушілікке қол жеткізуге оның халқына және дөрекі жерлерде сүйенді. Ол Сирия бой түзеген кезінде, Халид Ибн әскері Хомс және Дамаск құлағаннан кейін әскерін әкеліп, сүйенген екен. Ал кейінірек, Сирия француз мандаты кезінде, Дамаск және басқа да жерлерден бүлікшілер ауылын паналап және өз кезегінде, жабдықтау және логистикаға қолдау- үлкен тәуекел қабылдаған жергілікті тұрғындар болды. Тіпті, қазірдің өзінде Сирия үкіметінде өзара ішкі қырқыстар орын алып жатыр.
Юрий Андреевич Цхай
**Юрий Андреевич Цхай**

1948 жылы 14 қазанда Жамбыл облысы Новотроицк ауылында туған. Кәріс.

Әкесі - Цхай Андрей Алексеевич. Анасы - Цой Алла Макаровна, зейнеткер.

Қырғыз мемлекеттік дене тәрбиесі және спорт институтының дене тәрбиесі және спорт факультетін бітірген (1972), жаттықтырушы. 
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (1998).

1968 жылдан - Шу аудандық «Локомотив» кеңесінің жаттықтырушысы, ОМ мұғалімі, Шу қаласы БЖСМ директорының орынбасары. Жамбыл облысы құрама командасының, Қазақстан және КСРО құрамасының аға жаттықтырушысы. 1989 жылдан - Корей Республикасы 
бокстан құрама командасының жаттықтырушысы. 1991 жылдан - «Достар» компаниясының президенті. 1998-2005 жылдары - «КІІАТ» корпорациясы» ЖАҚ директорлар кеңесінің төрағасы. 2002-2007 жылдары - «Каспий Банкі» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы, мүшесі. 
2005 жылдың қаңтар айынан - «Каспий Инвестициялық Холдингі» АҚ президенті.

2007 жылдың тамыз айынан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. Парламент Мәжілісі 2-шақырылымының депутаттығына үміткер.

ҚР Бокс федерациясы атқару комитетінің мүшесі. ҚР Президенттігіне үміткер Н.Ә. Назарбаевтың республикалық 
қоғамдық штабының мүшесі (2005).

Қазақстан корейлері қауымдастығының президенті (1995-2007). Қазақстан Халқы ассамблеясы Кеңесінің мүшесі.

КСРО және ҚазКСР Құрметті жаттықтырушысы. ҚазКСР Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.

«Достық» (1998), «Құрмет» (2005) ордендерімен; медальдармен; Корея Республикасының алтын тес белгісімен 
марапатталған.

Үйленген. Қызы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Микеланджело Буонарроти** (толық аты-жөні – *Микеланьоло ди Лодовико ди Лионардо ди Буонаррото Симони*) – итальян мүсіншісі, кескіндемеші, сәулетші әрі ақын. 1475 ж. 6-наурызда қазіргі Капрезе-Микеланджело, Тосканада ақсүйек отбасында туған. Кескіндемеші Гирландайо мен мүсінші Бертольдо ди Джованниден (1488 – 90) дәріс алды. Жас кезіндегі шығармаларынан-ақ ("Баспалдақ қасындағы Мадонна", "Кентаврлар шайқасы" атты бедерлі мәрмәр, 1490 – 92 ж. шамасы) оның шығармашылығының өзіндік басты белгілері айқын аңғарылды. Римде ол "Вакх" мүсінін (1496 – 97, Флоренция, Ұлттық мұражай) жасап, көне заман ескерткіштерімен әуестенеді. 1501 ж. Флоренцияға оралып, Медичи озбырлығының бұғауын бұзған республика азаматтарының ерлігін бейнелейтін шығармалар жасауға кірісті. Ол сомдаған орасан зор Давид мүсіні (1501 – 04, Флоренция, Көркемсурет академиясының галереясы) құдіретті күш, ерлік, жігер туралы паш етеді. 1505 ж. Юлий ІІ Папа Римге шақырып, оған құлпытас жасауды тапсырады. Құлпытасқа арнап ол бірнеше мүсіндер жасады: "Моисей" (1516, Рим, Сан-Пьетро ин Винколи шіркеуі), "Көтеріліске шыққан құл" және "Хал үстіндегі құл" (екеуі де 1513 – 16, Париж, Лувр). Мүсінші тасты жан-жағынан бірдей қашамай, белгілі бір жерлерін ғана өңдеді. Әрбір фигуралар мен жеке көріністер мөлдір айқындығымен ерекшеленеді, сондай-ақ көлемі жағынан көл-көсір бұл жазбалардың біртұтас сән-салтанаттылығы анық байқалады. 1534 ж. ол Римге біржола көшіп келіп, "Аяусыз жаза" атты орасан зор фреска (1536 – 41) жасайды. Өмірінің соңғы 30 жылында мүсін мен кескіндемеден бірте-бірте алшақтап, негізінен, сәулет өнерімен және поэзиямен айналысады. 1523 – 34 ж. ол Флоренцияда сәулетші ретінде Лауренциана кітапханасының ғимаратын тұрғызды. 1546 жылдан бастап өмірінің соңына дейін негізгі еңбегі Римдегі әулие Петр соборы мен Капитолий ансамблін салу болды (екеуі де автор қайтыс болғаннан кейін аяқталды). Оның лирикасы терең ойлы, асқақ трагизмге толы. Мадригал мен сонет жанрында жырлады. 1564 ж. 18-ақпанда Римде қайтыс болды. Өлеңдері алғаш 1623 ж. басылды.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Балалар Энциклопедиясы, 6 том.
Жозеф Луи Лагранж
**Жозеф Луи Лагранж** (1736 жыл 25 қаңтар, Турин - 1813 жыл 10 сәуір, Париж) – француз математигі және механигі, *Париж ғылым академиясының мүшесі* (1772). 1759 жылдан *Берлин ғылым академиясының мүшесі.*

Өмірі
-----

1766-1787 жылдары *Берлин ғылым академиясының* президенті. 1797 жылдан *Париждегі Политехникалық мектептің* профессоры. Ең маңызды еңбектері вариациялық есептеуге, *аналитикалық және теориялық механикаға* арналған. Вариациялық есептеудің негізгі ұғымдарын жетілдіріп, варияциялық есепті шешуге арналған аналитикалық әдісті ұсынған. *«Аналитикалық механика» (1788)* атты класикалық еңбегінде барлық статиканың негізіне *«ортақ формуланы» - ықтималды орын ауыстыру принципін,* ал динамиканың негізіне – ықтималды орын ауыстыруы принципі мен Д'Аламбер принципінің үйлесімі болып табылатын «ортақ формуланы» алды. Ол жалпыланған координаталар ұғымын енгізді. Лагранж *математикалық анализ,* сандар теориясы, алгебра, дифференциалдық теңдеулер, *интерполяциялау, математикалық картография,* астрономия т.б. бойынша аса маңызды зерттеулер жүргізді. Математикалық анализді алгебралық тұрғыдан негіздеуге талаптанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Ченаб** (хинди चनाब, *Чанаб*; урду چناب) — Үндістан мен Пәкістандағы өзен, Сатледж өзенінің оң саласы(бассейн Инда). Ұзындығы— 1100 км, бассейнің ауданы — 138 тысяч км².

Чинаб (ежелгі заманда Чандрабхага әлде Асикни деп аталған). Ведыда айтылғандай Чинаб Жеті су өзендерінің бірі. Ол «Ведалық Pyatirechya» өзендердің бірі болып табылады. Негізгі салалары — Джелам, Рави. Гималай етегінде орташа су тұтынуы — 890 м³/с. 

Жазғы су тасқындары болады. Өзен суы 200 мың га жерді суарады. 
Бұл өңірде мелиорация мен ауыл шаруашылығы үшін ерекше мәні бар.

Өзенінің жоғарғы ағысы Гималайда орналасқан, ол төмендеПенджаб кесіп өтеді. 

Үндістан аумағында, өзен терең алқабында ағады, Пәкістанда жазыққа ағады.Төменде Равиға құйылады. Чинабтын басқа атауы: Тримаб .

Судың бетінде Пәкістан қалалары орналасқан.Олар: Вазирабад, Чиниот, Мултан және Музаффаргарх.

Ескертпе
--------

Сілтемелер
----------

* *Чинаб* — бұл мақала Үлкен кеңес энциклопедиясынан алынған.
* Мақала Британниктегі өзен туралы

1. ↑  Инструкция по передаче на картах географических названий с хинди. — М.: ЦНИИГАиК, 1959. — С. 24.
2. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 428.
3. ↑  *Тримаб* — статья из Большой советской энциклопедии.
**Мадани Аббаси аль-** (Madani, Abbasi al-) (1931 жылы туды, Сиди-Укба, Алжир), Әли БЕЛЬХАДЖЕММЕН бірге алжирлік ИСЛАМ ФРОНТЫН ҚҰТҚАРУ (ИФҚ) ұйымын құрушы. .

Лондонда доктор атағын алды, Алжир университетінде оқытушылық қызметін атқара жүріп, діни бағыттағы студенттердің көшбасшысы болды. Басқа да уағызшы адамдармен бірге елдерді аралап, пікір алыса жүріп, діни саяси қозғалыстың негізін салды. Сайлаудың 1-турынан кейін 1991-92 жылдары қамауға алынды. 1999 жылы Алжир президенті Әбделәзиз Бутефликті қолдап, ИФҚ мен Алжир үкіметінің арасында тату келісімге келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Чимит-Доржи Цыдендамбаев**(23.02.1918 жылы туған, Бурят АКСР-нің қазіргі Заиграев ауданы,Тарбағатай қыстағы,-09.12.1977) - бурят кеңес жазушысы. Шаруа отбасысында туған. 1937 жылдан жаза бастады.

Еңбектері
---------

"Менің Отанымның күндері"(1940),"Жеңіс жолымен"(1943) атты өлеңдер жинақтарын шығарды."Гвардияшы"(1945),"Соном Гармаев"(1954) поэмаларын жариялады.1948 жылы баларға арналған "Банзаровтың сия сауыты" атты повесі басылды."Банзар баласы Доржи"(1953),"Туған даладан алыста"(1957-58) атты романдарында буряттың шығысты зерттеуші ғалымы Доржи Банзаровтың өмірін суреттеді. Оның "Банзар баласы Доржи" романы 1959 жылы қазақ тілінде басылды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 88 бет
**Трой Сиван Меллет** (ағылш. *Troye Sivan Mellet*) — аустралиялық актер, видеоблоггер және әнші.

Өмірбаяны
---------

Сиван Йоханнесбург (ОАР) еврей отбасында дүниеге келді. Ұлты – еврей. Тройдың отбасы 2 жасында Австралияға көшті. Ол үйде білім алды. Қазіргі таңда Трой отбасымен бірге тұрады.

Актерлік мансабы
----------------

2007 жылы Трой «Оливер Твист» пъесасында басты рөлдерде ойнады. 2008 жылдың ақпанында «Белгісіз адамдар: Басы» фильмінде Джеймс Хоулет деген жас жігітті ойнады. 

| Жылы | Шынайы атауы | Орысша атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2009 | X-Men Origins: Wolverine | Белгісіз адамдар: Басы | Джеймс |
| 2010 | Betrand The Terrible | Ашулы Тертран | Айс |
| 2010 | Spud | Құртшабақ | Джон Мильтон |
| 2013 | Spud 2: The Madness Continues | Құртшабақ 2 | Джон Мильтон |
| 2014 | Spud 3: Learning to Fly | Құртшабақ 3 | Джон Мильтон |
|

Музыкалық мансабы
-----------------

2006 жылы Тройдың музыкалық мансабы басталды. Оның жеке альбомы 2008 жылы шықты. Альбом бес өлеңмен жарыққа шықты. 2010 жылдың ақпанында «We Are The World 25 for Haiti» деген қайырымдылық концертін ұйымдастырды. Бұл концерттің мақсаты - Гаитида болған жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсету.

Трой әйгілі әншілердің өлеңдеріне кавер түсіреді. Оның танымал өлеңдерінің бірі - «The Fault In Our Stars», бұл өлеңнің әні мен сөзін өзі жазды. Өлеңді Джон Гриннің кітабынан шабыт алып шығарды.

2014 жылдың шілдесінде «Happy Little Pill» өлеңін шығарды. Бұл өлең "TRXYE" деген мини-альбомның біріншісі болды. 2015 жылдың наурыз айында «YouTube Music Awards 2015» марапат жеңіп алды.

2015 жылы 26 шілде күні Трой Сиван өзініӊ екінші "Wild" атты толық альбомын шығарды. 4 қыркүйек күні осы альбомға арналған 3 бейнеклиптер жарық көрді.

Блогерлік қызметі
-----------------

2012 жылдың қыркүйегінде Сиван YouTube сайтына күн сайын блогтар түсіре бастады. 3 жыл ішінде Тройда 3 000 000-ға жанкүйер жиналды. Аустралияда Трой ең үздік блоггерлердің тізіміне кіреді.

Жеке өмірі
----------

2010 жылдың тамызында Трой отбасына өзінің гей екенін айтты.Үш жыл өткен соң, ол ғаламторға тиісті бейнені түсіріп, қоғамға осы ақпаратты жариялады.

Дереккөздер
-----------
**Вебб**, *Уэбб* - ерлі зайыпты ағылшын экономистері рі қоғам қайраткерлері, ағылшын жұмысшы қозғалысының реформистік тарихшылары, тред-юнионизмнің және фабрикан социализмі деп аталтын ағымның теоретиктері.

Веббтің еңбектерінде ағылшын жұмысшы қозғалысының тарихы жөніндегі материалдар мол болып,, маркистердің назарын кеңінен аударды. Олардың "Өнеркәсіптік демократия" деп аталатын негізгі еңбектерінің бірі "Ағылшын тред-юнионизмнің теориясы мен практикасы" деген атпен орыс тіліне аударылды. Бұл еңбектің бірінші томын орыс тіліне В.И.Ленин аударып, екінші томының аудармасын редакциялады. Веббтер 1932 ж. КСРО-да болды. С.Веббтің "Советтік Ресей жөніндегі шындық" деген кітабы Совет адамдарының қаһармандығына айналды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Аглопорит** — кеуек құрылымды жасанды құрылыс материалы. 

Агломераттау торында сазды жыныстарды немесе көмірді байыту және жағу кезінде шыққан қалдықтарды (шлак, күл) термиялық әдіспен өңдеп, алынған түйіршіктерді майдалау (фракциялау) жолымен дайындалады. Аглопорит жеңіл құйматас (аглопорит құйматас) дайындауға және жылу сақтайтын төсем ретінде қолданылады. [1]

Жылу өткізгіштігі 0,1 — 0,22 ккал/(м/сағ/0С) 0,12 — 0,26 Вт/(мК). Қазақстанда Аглопорит өндірудің технологиясы 1955 жылы Ғылым Академиясының Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау институтында жасалды. Соның негізінде 1965 жылы Алматы облысы Боралдай кентінде Аглопорит цехы салынып, онда майда Аглопорит (5 — 10 мм және 10 — 20 мм, орташа тығызд. 650 — 850 кг/м3) шығарылды. Цех кейін Талғар қаласына көшірілді. 1960 — 1980 жылдары Қазақстанда Аглопорит Алматы, Қарағанды облыстарында өндірілді.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын баскарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0
2. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы
**Руслан Қаһарманұлы** (1968 жылы туған Райымбек ауданы, Нарынқол ауылы)-палуан, халықаралық дәрежедегі спорт шебері. 1985 жылы Алматы қаласындағы Олимпиада резервтерін даярлайтын училищенің грек-рим күресі бөлімін, 1989 жылы Қазақстан дене тәрбиесі және [[спорт институтын бітірді. 1987 жылы республикалық құрама командасына қабылданды. 1988-89 жасөспірімдер арасында КСРО чемпионы атанды. 1992 жылы Дондағы Ростав қаласында өткен ересектер арасында КСРО біріншілігінде күміс жүлдегер.1992 жылы Әлем кубогы жүлдесі үшін өткен жарыста қола медаль алды. 1994 жылы Хиросима қаласында өткен Азия біріншілігінде күміс жүлде, ал 1997 жылы Филлиппинде өткен Азия чемпианатында 1-орын иеленді. Жұмабеков грек-рим күресінен Қазақстанның 5 дүркін чемпионы.Аудан жеңімпаздары Мұрағатталған 28 қаңтардың 2015 жылы.

Дереккөздер
-----------

* Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004
**Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі** — Түркістан облысының жерінде орналасқан. 2006 жылы ұйымдастырылған. Оған Түлкібас, Төле би және Қазығұрт аудандарының табиғаты ең көрікті жерлері енеді. Жер аумағы 149 мың га. Саябақты ұйымдастырудағы басты мақсат – Батыс Тянь-Шань тау жоталарындағы ғылыми тұрғыдан құнды табиғат байлықтарын қорғап қалу, қалпына келтіру және республикадағы экологиялық туризмді дамыту. Саябақ орманды дала биігінен биік таулы алқапқа дейінгі 7 табиғи белдемді қамтиды. Табиғат қорғау жұмыстарының ерекшеліктеріне байланысты жеке 3 аймаққа (қорықтық, туристік және шектеулі шаруашылық жұмыстары жүргізілетін) бөлінген. Саябақтың аумағы солтүстіктен оңтүстік бағыт бойынша 135 км-ге созылып жатыр. Саябақ жануарлар әлеміне де бай. Құстардың 300-ге жуық, сүтқоректілердің 60-тан астам түрі мекендейді. Өте сирек кездесетін жануардың бірі – көк суыр (қысқаша Мензбир суыры). Сондай-ақ арқар, жабайы шошқа, қоңыр аю, т.б. жануарлар да кездеседі. Саябақта тұрақты түрде "Табиғат жылнамасы" жүргізіліп отырады.

Өсімдік әлемі
-------------

Мұнда өсімдіктердің 1635 түрі кездеседі, оның 35-і эндемиктер. Олардың ішінде 62 түрі Қазақстанның Қызыл кітабіне енгізілген, саңырауқұлақтардың 3 түрі, мүктердің 25 түрі кездеседі. Ғылыми құндылығы ерекше саналатын аршалы орман алқабы бар. Мұндағы ірі аршалардың кейбіреуі 700 жылдан бері өсіп тұрғандығы анықталған. Аршаның 3 түрі (балғын арша, Зеравшан аршасы және сауыр арша) өседі. Шатқалды бойлай, тастақ арналар бойымен Біркөлік бұлағы ағып жатыр, оның мөлдіреген салқын суы шатқалдың жасыл желегіне көрік беріп, ауасын тазартып тұрады. Саябақтағы таудың жасылы, долананың, бөріқарақаттың, итмұрынның, өріктер мен алмалардың ну бұталары, қылқанды ағаштардың молдығы, жайқалған жаңғақ ағаштары мен дәрілік өсімдіктердің аңқыған иісі ауаны фитонцидтармен толтырады.

Жануарлар әлемі
---------------

Омыртқасыз жануарлардың 349 түрі және омыртқалы жануарлардан: жорғалаушылардың 12 түрі, қосмекенділердің 2 түрі, сүткоректілердің 59 түрі, құстардың 300 түрі мекен етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том


|  |  |
| --- | --- |
| Қазақстан байрағы | 
к • т • өҚазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары |
| Қорықтар (тізім) | Ақсу-Жабағылы |
Алакөл |
Алматы |
Барсакелмес |
Батыс Алтай |
Қаратау |
Қорғалжын |
Марқакөл |
Наурызым |
Үстірт |
| Ұлттық парктер (тізім) | Алтынемел |
Баянауыл |
Бурабай |
Бұйратау |
Жоңғар Алатауы |
Катонқарағай |
Көкшетау |
Көлсай көлдері |
Қарқаралы |
Сайрам-Өгем |
Тарбағатай |
Шарын |
Іле Алатауы |
| Резерваттар (тізім) | Ақжайық |
Алтын Дала |
Ертіс орманы |
Семей орманы |
Ырғыз-Торғай |
Іле-Балқаш |
| Қорық аймақтары | Арыс және Қарақтау |
Жусандала |
Кендірлі-Қаясан |
Оңтүстік Қазақстан |
Солтүстік Каспий |
| Қорықшалар | **Қазақстан қаумалдары** |
| Табиғат ескерткіштері | **Қазақстан табиғат ескерткіштері** |
**Тауартпа**
------------

### Ерекшеліктері

Тауартпа (Hordeumbulbusm)- астық тұқымдасына жататын көп жылдық шоптесін өсімдік. Биіктігі 50-100см, сабағының түп жағы бадана тәрізді жуан, жапырақтары жіңішке, ені 3-4мм,аздап бұдырлы, үстінгі беті түкті.Масағы жіңішке, ұзындығы 6-13см, ені 6-9мм, сынғыш, қыры қатты түкті, үш-үштен топтанған, ортанғысы тұқым береді, екі жағындағылары тұқымсыз. Мамыр мен маусымда гүлдейді. Тауарпа Жерорта теңізі маңында, Иранда, КСРО-да, Кавказ, Қырым, Орта Азия, Батыс Сібірде, Қазақстанда Түркістан маңы Алтай, Шу-Іле тауларында, Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда, оңтүстікте құрғақ далалы аймақтарда таудың оңтүстік беткейлерінде, тау баурайланады, өседі. Масақ салғанға дейін жақсы мал жайылымы және жақсынды пішінді шөп.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1977 ж. 10-том, Самал Жел-Тегене. 589-бет
Бук зымыран кешені
**Бук зымырандар жүйесі** әуе күштерін жоюға арналған, өздігінен қозғалатын орташа ауқымды зымыран тобына жатады. Бұл жүйені жасау Кеңес Одағы кезінде басталып, Одақ ыдыраған соң Ресей Федерациясы тарапынан жалғасты. Жүйе ұшатын зымырандар, бағдарламаланған бомбалар, бекітілген және айналмалы қанаттары бар ұшақтар мен ұшақсыз басқарылатын әуе кемелеріне қарсы жасақталған. Зымыран алғаш құрлықтағы әскер тарапынан *Бук-М1-2* жүйесінде және әскери теңіз күштерінде *Штиль-1* жүйесінде пайдаланылды. *9К37* Бук жүйесін дамыту алғаш рет 1972 жылдың 17 қаңтарында Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы Орталық Комитетінің тапсырмасына сәйкес қолға алынды. Бук зымырандар жүйесі барлық параметрі жағынан алып қарағанда *Куб* жүйесінен басым етіп жасақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|   Ұлы Отан соғысының негізгі шайқастары |
| --- |
|  |
| 
«Барбаросса» операциясы — Карелия — Заполярье — Ленинград — Мәскеу — Горький — Севастополь — Демянск — Ржев — Харьков — Воронеж-Ворошиловград — Донбасс — Сталинград — Кавказ — Кар теңізі — Великие Луки — Харьков — Курск — Смоленск — Донбасс — Днепр — Қырым — Беларусь — Львов-Сандомир — Яссы-Кишинев — Балтық теңізі — Болгария — Белград — Будапешт — Висла-Одер — Шығыс Пруссия — Төменгі Силезия — Шығыс Померания — Жоғарғы Силезия — Балатон — Вена — Берлин — Прага |

 |

**Қырым операциясы** – Ұлы Отан соғысы барысында 1944 жылы 8 сәуірде – 12 мамырда Қырымды неміс-фашист әскерлерінен азат ету мақсатымен жүргізілген совет әскерлерінің шабуыл операциясы. Қырым операциясы 4-Украин майданы (қолбасшысы армия генералы Ф.И. Толбухин) мен Дербес Приморье армиясы ( армия генералы А. И. Еременко) әскерлері және Қара теңіз флоты ( адмирал Ф. С. Октябрьский) мен Азов әскери флотилиясы (контр-адмирал С. Г. Горшков) бірігіп қимыл жасауы арқылы жүзеге асырылды. Қызыл Армия Днепрдің оң жағасында жүргізген сәтті ұрыстарынан кейін және 1943 жылы күзінде жүзеге асырылған операциялардың нәтижесінде Қырымда бекінген жаудың 17-армиясы қоршауда қалды. Оның құрамында 7 румын және 5 неміс дивизиялары (200 мыңға жуық адам, 3600-дей зеңбірек пен миномет, 200-ден астам танк пен ауыр зеңбірек, 150 самолет) болды. Совет әскерлерінің құрамында 30 атқыштар дивизиясы, 2 теңіз жаяу әскері бригадасы, 2 бекіністі аудан (400 мыңға жуық адам, 6 мыңдай зеңбірек пен миномет, 559 танк пен өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы, 1250 самолет) болды.

4- Украин майданының әскерлері 8-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен 8 сәуірде Перекоп бағытында шабуылға шығып, гвардия 2-армия Армянск қаласын алды, ал 51-армия Сиваш бекінісіндегі жаудың алғы шебін бұзып өтті. 11 сәуірге қараған түнде Дербес Приморье армиясы 4-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен шабуылға шығып, Керчь қаласын алды. 19 танк корпусы Джанқойды азат етті. Керчьтегі жау тобы батысқа қарай жедел шегіне бастады. Совет әскерлері шабуылды үдете отырып, сәуірдің 13 – 14-нде Евпатория, Симферополь, Бақшасарай, Алушта, Судак қалаларын, 18-нде Ялтаны азат етті. Осының нәтижесінде Севастопольге жол ашылды. 5 мамырда Севастопольдың сыртқы қорғаныс шебіне шабуыл бастаған совет әскерлері 8 мамырда оның ішкі қорғаныс шетіне өтіп, 9 мамырда қаланы азат етті. Херсонес мүйісін паналаған жау әскерлерінің қалдықтары 12 мамырда тізе бүкті. Қырымды азат етуде совет әскерлеріне жергілікті партизан құрамалары үлкен көмек көрсетті.

Жау өлгені, тұтқынға түскені бар 140 мың адамынан және соғыс техникасынан айрылды. Қырымды азат ету ұрысында ерекше ерлік көрсеткені үшін 126 адамға Совет Одағының Батыры атағы берілді. Жаудың Қырымдағы тобын күйрету нәтижесінде Совет майданының оң қанатындағы қауіп сейілді, Қара теңіз флотының базасы жақсартылды.

Дереккөздер
-----------

* Штеменко С. М. Бас штаб соғыс жылдарында, А. 1972;
* Великая Отечественная война Советского Союза 1941-1945 жж. Краткая история, М. 1970;
* Бирюзов С. С. Когда гремели пушки, М. 1962.