recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Даниил Михайлович Синицын**(25.12.1925, Ресей, Калуга облысы, Перемышль ауданы, Ермашовка деревнясы- 5.9.1975, Шығыс Қазақстан облысы,Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, батальон командирі, орыс.

Соғысқа дейін Семей қаласы тұрғын үй басқармасының бастығы қызметін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың сәуірінде шақырылып, 1943 жылы Тамбов әскери-саяси училищесін бітірген. 
1-Беларусь майданы 47-армия 143-атқыштар дивизиясы 487-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Синицынның батальоны 1945 жылы 14 қаңтарда жау бекінісін бұзып өтіп, дивизияның Висла өзенінен өтуіне әрі өзеннің сол жағалауындағы плацдармды басып алуына жағдай туғызды. 1945 жылы 15 қаңтарда Олыпевница елді мекенін (Польша, Легьоново қаласының Солтүстік-батысы) алуда ерекше ерлік көрсетті. Висла өзенінен өтуде және Варшава каласын азат етуде батальонды шебер басқарғаны үшін Синицынға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945).
1953 жылы запасқа шығып, Семей қаласында тұрды.

Ленин, Александр Невский, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Голландиялық мотоцикл шығаратын компания өз тарихындаға ең ерекше тапсырыс алды. Тапсырыс беруші компания инженерлеріне **Revatu Customs** деп аталатын әлемдегі жалғыз бумен жүретін мотоциклды құрастырып беруді сұраған. Мотоцикл толығымен паровоз секілді бумен жүреді. Сол себептен мотоцикл көмірді жанармай ретінде пайдаланады. Яғни көмір суды қайнатып буға айналдырады. Ал кейінгі кезекте бу мотоцикл қоғалтқышын іске қосады. Әйткенмен, мотоциклдың ең үлкен кемшілігі бар. Ол сағатына небары 8 шақырым ғана жол жүреді.

Дереккөздер
-----------

Әлем жаңалықтары. - Алматы: Аруна баспасы. - 300 бет.
**Фирузкухтер** — Ауғанстанның солтүстік-батысындағы Чараймақ тобының халқы (Герат провинциясының шығыс бөлігіндегі Герруд пен Мұрғаб өзендерінің аралығы, сондай-ақ Чахчаран төңірегінде).
Жалпы халық саны 253 000 адам.

Тілі
----

Өз тілі жоқ, қарым-қатынаста парсы тілінің диалектісін пайдаланады.

Діні
----

Діні бойынша - сүнниттік мұсылмандар.

Этнонимі
--------

Фирузкухтар 1403-04 жылдары Тимур Ауғанстанға қоныс аударған Мазандарандағы (Иран) Фирузкух бекінісінің тұрғындарының ұрпақтары болуы мүмкін.

Кәсібі
------

Дәстүрлі кәсібі мал шаруашылығы - қой, ешкі, түйе өсіреді. Фирузкухтар күшті және төзімді жылқы өсірумен танымал. Егін шаруашылығы да дамыған, арпа мен бидай дақылдары басым. Қолөнер халық өмірінде ерекше орын алады, олар негізінен тоқу (көрпе, төсек және жүн кілем материалдары) және киіз басумен айналысады.

Өмір салты
----------

Қыста олар тұрақты баспанасы бар ауылдарда тұрады. Жазғы тұрғын үй дөңгелек пішінді шатырлар. 

Дәстүрлі киімдері – шынтаққа дейін жеңге тігілген үш матадан тігілген күртеше (джома), шалбар, матадан тігілген бас киім (тұмалшақ), бас киімнің үстіне қара жүн жамылғымен жабылған орамал. 

Тамақтың негізі – нан мен сүт.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Фирузкухи
2. ↑  Фирузкухи
3. 1 2  народы мира / Фирузкухи
4. ↑  Афганистан - Фирузкухи


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуӘлем халықтары |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Африканың орналасуыАфрика
 | 
Еуропаның орналасуыЕуропа
 | 
Азия орналасуыАзия
 | 
Солтүстік Американың орналасуыСолтүстік Америка
 | 
Океанияның орналасуыАустралия және Океания
 | 
Оңтүстік Американың орналасуыОңтүстік Америка
 |

 |

 |
Ұран - өзегі алынып, қаққа бөлінген іші қуыс екі ағашты қайта біріктіріп, сырты қайыспен орап жасалады. Даусы күшті, жуан, алайда, 1-2 дыбыстан артық дыбыс бермейді. Ертеде жаугершілікте ұран шақырып, құс салып, аң қамауға қолданылған. Түрік тілдес халықтар арасында ол ұлттық мереке, діни-салт жораларда, мешіт-мазар төбесіне шығып белгі беруге қолданылады.
Тұтасымен металдан жасалатын керней туралы:
«...Керней, сырнай тарттырып,
Қарып түсті Алпамыс,

Қаракөз айым үйіне...», деп келетін эпикалық жыр-дастандарда батырлардың кернейлетіп ел ішіне келген қуанышты сәті көрсетіледі. Кернейге дыбыс ойықтар салынбайды, үрлеу арқылы дыбыс шығарылады. Кернейдің жез металынан жасалатын үлгісінің жалпы ұзыны 1 метр 50 см, ені 30-35 см болып жасалса, ағаштан жасалатын кернейдің ұзындығы 1 метр, шеңбер аумағы 20-25 см етіліп, сыртына түйе өңешін қаптап жасайды.Ол үшін өзегі алынған іші қуыс ағашты өңешке өткізіп кептіреді. Бұл ағаштың жарылып кетпеуі үшін қолданылатын халықтық әдіс. Керней этнографиялық аспап ретінде сирек кездеседі.

Дереккөз
--------

Қазақтың ұлттық аспаптары
**Флавоноидтар** (лат. *flavus* — сары, осы заттардың көбірек кездесетін түсі) — өсімдіктектес полифенолдардың ірі тобы.

Химиялық тұрғыдан бұларға екі фенилдік сақина мен бір гетероциклдік сақинадан тұратын қаңқада өзара байланысқан 15 көміртегі атомы бар заттар жатады.

Жіктелуі
--------

Флавоноидтарды келесідей жіктеуге болады:

* флавонның туындылары
* флаванондар
* изофлавоноидтар
* неофлавоноидтар

* ФлавонФлавон
* ИзофлавонИзофлавон
* 4-Фенилкумарин4-Фенилкумарин
* АуронАурон

Тарихы
------

1936 жылы венгр ғалымы Альберт Сент-Дьерди қызыл бұрыштан алынған қосылыстың қан капиллярларына жақсы әсер ететінін жорамалдап, оны *P дәрумені* деп атауға ұсынды. Бұл атау XX ғасырдың ортасында кең қолданылды, бірақ кейінгі жылдары осы және солтектес қосылыстардың дәрумендерге жатпайтыны анықталды да, оларды флаваноидтар немесе биофлаваноидтар деп атайтын болды.

Табиғатта таралуы
-----------------

Флавоноидтардың өсімдіктер метаболизміндегі маңызы өте зор, сондықтан олар өсімдіктердің көбінде бар. Көп жағдайда олар гүлдердің және жемістердің түсін қалыптастырады (сары, қызғылт сары, қызыл, күлгін).

Келесі тағамдарда флавоноидтар көп мөлшерде кездеседі: ақжелкен, жуа, шай, жидектер, банандар, цитрустар, қызыл шарап, қарақұмық, какао. Көбінесе бұл кверцетин, кемпферол, мирицетин, апигенин, лютеолин болады.

* АқжелкенАқжелкен
* Жасыл шайЖасыл шай
* ЖидектерЖидектер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Vitamins and Hormones — Academic Press, 1949.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуБиохимиялық қосылыстардың топтары |
| --- |
|  |
| 

Пептидтер • Аминқышқылдар • Нуклеин қышқылдары • Көмірсулар • Ақуыздар • Липидтер • Майлы қышқылдар • Терпендер • Каротиноидтар • Коферменттер • Стероидтар • Флавоноидтар • Алкалоидтар • Гликозидтер • Иридоидтар
 |

 |
**Ұран-от** — соғыс кезіндегі белгі беру әдісі. Жаугершілік заманда қазақ рулары сақтық шараларына көп көңіл бөлген. Жолдарға күзеттер қойылып, бірнеше шақырым жерлерге аз адамдардан шолғыншылар жіберілген. Жау келетін жолдарда төбелердің үстіне қарауылдар қойылып, ондай төбелерді *"қарауыл төбе"* деп атаған. Ол төбелерде қарауылдар қауіп төнгенде хабар беретін оттар жағып, оны *ұран-от* деп атаған. Түнде көптеп жағылған оттар жаудың жақындағанын, не шабуылын білдірген, сол себепті әскерлер не тұтастай ауылдар сол түнде орнынан қозғалып, көшіп кеткен. Маңғыстау адайлары түрікмендер шабуыл жасағанда түнде от жағып, ішке қарай көшіп кетіп отырған, отты көрген көршілері де сол түні от жағып, басқаларға белгі беріп өздері көшіп кеткен. Сөйтіп, алдында ғана бейбіт отырған қазақ ауылдары таң ата із-түзсіз жоқ болған. Жоңғарлармен жаугершілік заманда Орта жүз қазақтары да осылай істеген. Бұл туралы деректер ауыз әдебиетінде көп кездеседі.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Гюстав Флобер
**Гюстав Флобер** (фр. Gustave Flaubert; 1821 жылдың 12 желтоқсаны, Руан қаласында дүниеге келген —1880 жылдың 8 мамыры, Круасседе дүниеден өткен) — француз прозашы-реалист, ХІХ ғасырдың ірі еуропалық жазушылардың бірі болып саналады. Өз шығармаларының стилі бойынша көп жұмыс істеп «нақ сөздер» (le mot juste) теориясын алға тартқан. «Мадам Бовари» романының авторы секілді ең танымал болған. (1856)Жазушының балалық шағы өзінің шығармашылығында бірнеше рет суреттелген Францияның провинциялық қалаларымен байланысты болды. 1840 жылы Парижде құқық факультетіне түсіп, бірақ оқуды 1843 жылы тастап кетеді. Флобердің өмірлік салты тұйықтанушылық пен оқшаулануға ынталы болған. Ол уақыты мен күш-жігерін шығармашылыққа жұмсаған.1849 жылы өмір бойы жұмыс істеген «Әулие Антонияны азғыру» философиялық драмасын ақырында алғашқы редакциясын аяқтаған.1877 жылы «Қарапайым жүрек», «Иродиада» және «Әулие Юлиан Милостив туралы аңыздар» повестері жарияланған. Жұмыс арасында үзіліс кезінде жазған соңғы романы «Бульвар және Пекюше» аяқталмай қалды, бірақ біз оның соңғы оқиғалары сақталған нақты авторлық жазбаларынан білеміз.Жарқын стилист, өзінің шығармасында мұқият қайралған сөздерді, Ги де Мопассан және Эдмон Абу сияқты талантты авторларды Флобер барлық кезектегі әдебиетінде көрсете білген.
Флобердің шығармалары Ресейде өте танымал болып және ол туралы орыс сыншылары да ниеттес болды. Флобермен жақын достық байланыста болған И. С. Тургенев, оның шығармаларын аударды; М. П. Мусоргский «Саламбо» сарыны бойынша опера қойған. 
Гюстав Флобер 1880 жылдың 8 мамырында инсульттан көз жұмған.

Дереккөздер
-----------

*

Тағы қараңыз
------------

*
Герцог Ульрих
**Кедей Конрад** *(нем.* Armer Konrad*)* - XVI ғасырдың басында *Вюртемберг герцогтығында* (Оңтүстік-батыс Германия) жасырын әрекет еткен, 1514 жылы шаруаларды және қалалықтарды көтеріліске бастаған құпия қоғам.

Көтеріліс тарихы
----------------

Көтерілістің шығуына негізінен *феодалдық қанаудың* күшеюі, алым-салық ауыртпалығы, *герцог Ульрих Вюртембергскийдің* және оның шенеуніктерінің зорлық-зомбылығы себеп болды. Кейбір қалаларда көтерілісшілер үкіметті басы алды. *Бюргерлердің опасыздығы* Ульрихтың *көтерілісті жаншуын* жеңілдетті. *Кедей Конрад* Германиядағы Реформацияның және шаруалар соғысының (1524-1526) қарсаңындағы *аса ірі революциялық толқу* болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975 ж. 7 том
Трейсер —паркурмен айналысатын адам
Трейсер — паркурмен айналысатын адам
**Паркур** французшадан *parkour,parcours, parcours du combattant* - деген сөздерінен қысқартылған ***арақашықтық, тосқауыл жолақ*** деген мағынаны білдіреді. **Паркур** - бөгеттерден асу, бағындыру ұғымынан туған көркемөнер спорттың бір түрі. Бұл спорт дене бұлшық еттерінің мықты дайындығын, тез шапшандықты және экстремалдылықты талап ететін спорттың бір түрі. Негізін қалаушылар Себастьян Фукан, Давид Белль. Бұл өнер бүкіл әлемде кеңінен тарап, жастар арасындағы бүгінгі әуесқой спортқа айналды. Паркурдың басқа спорттан ерекшелігі - көптеген тосқауылдарды бағындыруда. Ағаштардан, үлкен қабатты үйлер мен ғимараттардан, қабырғалардан неше түрлі дене қимылын қолдану арқылы секіру.

Сілтемелер
----------

Орыс Уикипедиясындағы "Паркур" мақаласы
Инвазиялық ауруларға байланысты ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау. Инвазиялық ауруларға байланысты ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау. Бал араларының ( акарапидозы, амебиазы, браулезі, мелеозы, физоцефалезы,нозематоз, варроатоз және т.б.) инвазиялық аурулары, осы ауруларға ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау және санитарлық бағалау.

* Браулез
* Мелеоз
* Акаркапидоз
* Нозематоз
* Амебиаз
* Варроатоз

Тағы қараңыз
------------

* Бал араларының инфекциялық аурулары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
Парламенттік монархия елдері
**Парламенттік монархия**  немесе **конституциялық монархия** — елдің монархы үкіметке қарағанда биліктік өкілеттілігі аз, көбінесе салтанатты рәсімдерде елдің өкілеті рөлін орындайды. Сонымен қоса монархтың мәртебесі заң мен факт жүзінде мемлекеттік биліктің барлық салаларында шектелген. Осындай мемлекетте заң шығаратын және басқа органдарға қарағанда жоғары парламент, атқарушы органына яғни үкіметке жауап береді. Үкімет сайлауда көп дауыс жинаған пртиялар арқылы қалыптасады, ал осы органның басшысы көбінесе премьер-министр деп аталады. Конституциялық монархияның басқа түрі-дуалистикалық монархия кезінде монархтың өкілеттілігі кеңейтілген болып келеді және ол факт жүзінде атқарушы органның басшысы болып табылады.
**Шеймус Патрик Девер** (ағылш. *Seamus Dever*, 27 шілде 1976 жыл) — америкалық актер. Әлемге көбінесе "Касл" сериалындағы детектив Кевин Райанның ролімен әйгілі.

Өмірбаяны
---------

Шеймус Девер Мичиган штатындағы Флинт қаласында туғанымен, Аризона штатындағы Буллхед-Сити қаласында жастық шағын өткізген. Зиялы отбасыда туған, анасы- тарих профессоры, ал әкесі ағылшын тілі мен драматикалық өнер пәндердің мұғалімі. Жас шағынан бастап Шеймус мектептің өміріне белсенді қатысқан: барлық іс-шараларға қатысып, мектепті бітіргенде қоштасу сөзін айтқан. Мектепті бітірген сон Солтүстік Аризона университетіне түсті. Осы арада актерлік шеберлік пәніне қызығып кетті. Университеттің алдында Шеймус 18 пьесаға қатысып мол тәжирібеге ие болған. Университетте Шекспирдің 15 пьесасында ойнап шығып, жоғарғы білім алды. Университетті 3 жылдың ішінде бітіріп, Карнеги Меллон университетіне қабылданды. Оқу оны Мәскеу, Бостон және Питтсбург қалалары арасында жүріп тұруына мәжбүрледі. Шеймустың айтуынша орыс мұғалімдері оған Станислав әдісін үйретті.

Теледидарда
-----------

«Зачарованные», «C.S.I.: Место преступления Майами», «Безумцы» және т.б. сериалдарда түскен. Қазіргі кезде көбінесе "Касл" сериалындағы детектив Кевин Райанның ролімен әйгілі.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Seamus Dever (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Твиттер парақшасында
**Жұмабек Кенжалин** - (30 желтоқсанда 1954 жылы Қазақ КСР Қостанай облысы, — 24 шілдеде 2017 жылы Қазақстан Алматы), - журналист. 

Арғын тайпасы Тоқал Арғын руының Төлек бөлімінен шыққан.

1971 жылы Торғай облысы Арқалық ауданындағы Қайыңды орта мектебін бітірген соң, әскер қатарында қызмет етті, шаруашылықтарда жұмыс істеді.

1981 жылы Қазақ Мемлекеттік университетін тамамдаған соң, «Социалистік Қазақстан» («Егемен Қазақстан») газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, 1986— 1988 жылдары «Білім және еңбек» («Зерде») журналында жауапты хатшы, бас редактордың міндетін атқарушы болды. 1990 жылдан «Халық кеңесі» газеті бас редакторының орынбасары, бірінші орынбасары, ал 1994 жылдың қаңтарына дейін осы басылымның бас редакторы қызметін атқарды. 1996—1997 жылдары «Ақиқат» журналының бас редакторы, 1997 — 1999 жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы қызметін атқарды.

1999 — 2006 жылдары «Қазақ газеттері» жабық акционерлік қоғамының президенті, «Қазақ газеттері» ЖШС-нің Бас директоры, «Ана тілі» газетінің Бас редакторы, 2006 — 2009 жылдары «Ақиқат» журналының Бас редакторы, 2009 жылдың ақпанынан «Қазақ газеттері» ЖШС-нің Бас директоры — редакторлар кеңесінің төрағасы.

Шығармалары республикалық мерзімді басылым беттерінде жарияланып жүр. «Желкілдеп өскен құрақтай», (1988, «Өнер»), «Шындықты шырақ етіп ұстаңыз» (1998, «Қазақстан»), «Ұлт рухын ұлықтаған ұрпақпыз» (2005, «Өлке») деп аталатын деректі әңгімелер мен эсселер кітаптарының авторы.

Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1984), Қазақстан Республикасы Президент сыйлығының лауреаты (2006), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған (2004). Қазақстан Журналистер Академиясының толық мүшесі — академигі (2001).

Өмірбаяны
---------

(30 желтоқанда 1954 жылы Қазақ КСР Қостанай облысы, Амангелді ауданындағы Жданов атындағы колхозы дүниеге келген) - журналист.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Текті де, терең тұлға  (ағыл.).
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Жұмабай Ахметов** (15.3. 1923. Қызылорда облысы Сырдария ауданы Киров ауылы) - байланысшы.. 1942-51 жылдары шекара әскерлерінде байланысшы болған. Әскерден келгеннен кейін радиотехник, радиобайланыс инженері. 

1966 жылы Қызылорда облыстық радиоорталығының бастығы болып тағайындалған. Оның тікелей қатынасуымен Қызылорданың облыстық радиотелевизия стансиясы, Арал мен Шиелідегі қуатты радиотелевизия стансиялары орнатылып, іске қосылған. Жауынгерлік ерлігі және Еңбектегі табыстары үшін II дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5
**"Сен ерікті болып жазылдың ба?"** (орыс. *Ты записался добровольцем?*) — Ресейдегі азаматтық соғыс кезінде Дмитрий Моор салған агитационды плакаттардың бірі.

Плакаттың сипаттамасы
---------------------

Сол жақ жоғарғы бұрышында төсеміде орналасады Р. С. Ф. С. Р. аббревиатурасы — Ресей Социалистік Федеративтік Кеңестік Республикасы деген жазу бар, жоғарғы оң жақ бұрышында "Барлық елдің пролетариаттары жиналыңдар" деген ұран бар. 

Плакат мөлшері: 106×71 см.

Тарихы
------

Плакат қатарға ерікті түрде кіруге шақырады. Бұл туралы суретші өзі де айтқан болатын:

Плакат Бірінші дүниежүзілік соғыстың «I want you for U.S. army» деп аталатын америкалық агитациондық постері бойынша салынған. Бұл суретші де Джеймс Монтгомери Флэгг сияқты өз суретінде өз-өзін салды деген ойлар бар. Бұдан бөлек плакаттың 1919 жылы салынған Деникиннің ақгвардиялық әскеріне ұқсатып салынған деген ой бар. 

Тіпті 1919 жылы салынған плакаттың өзі 1917 жылы "Барлығың өз міндеттеріңді орындаңдар" деп аталатын итальяндық плакаттан көшірілініп салынған. Артемий Лебедев екі плакатты салыстыра отыра ақ әскерлердің плакат дизайнері жаман болғандықтан ғана қызыл әскердің жеңіске жетуі таңқалдырады.

"Неге Сіз армияда емессіз?", плакат Ақ Армия (Деникин) (жоғарғы оң жақ бұрышында шеврон түсті ұлттық туы Ресей), 1919 жыл.Плакат, сондай-ақ  Ұлы Отан соғысы уақытында қолданылған.

Тағы қараңыз
------------

* Отан-ана шақырады!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  плакат «Ты записался добровольцем?
2. ↑  Ты записался добровольцем?
3. 1 2  Ты нарисовал плакат с пальцем?
Қоздырғышы – Эбол вирусы.

Клиникасы.
----------

 Инкубациялық кезеңі 7-14 күн. Ауру аяқ астынан басталады: интенсивті бастың ауырсынуы пайда болады, әсіресе маңдай және шүйде аймақтарында, артралгия, мойын және бе

Эбол вирусы - вирион 
л бұлшық еттерінде ауырсыну пайда болады. Дене қызуы тез 39-40С-қа жетеді. Науқастың барлығында айтарлықтай аурудың бірінші күндері, құрғақ

қинайтын жөтелмен жүретін, кеудесінде ауырсыну анықталады, көп науқастарда ауырсыну сезімдерін шақыратын, шырышты қабаттардың айқын құрғақтығы байқалады. Әдетте аурудың 5-7 күндері ішінде ауырсыну пайда болады, 7 күнге созылатын профузды диарея дамиды, науқастың нәжісі тез қанды болады. Айқын сусыздану дамиды, дене салмағы күрт төмендейді. Көп науқастарда аурудың 6-7 күндері дененің төменгі бөлігінде және аяқ-қолдың жазғыш беткейінде көптеп орналасатын, артынан түлейтін, қызылша тәрізді бөртпе байқалады. Аурудың 3-4 күндері геморрагиялық синдром анықталады, жиі мұрыннан, ішектен, асқазаннан және жатырдан қан кету түрінде. Аурудың 5-8 күндері науқастар шоктан, сусызданудан, қан кетуден қайтыс болады. Жақсы ағым кезінде аурудың 10-12 күндері дене қызуы және аурудың басқа көріністері төмендейді, реконвалесценция созылыңқы кезеңі басталады.

Диагностика.
------------

Арнайы диагностика бірінші аптасының ішінде науқастардың қанынан вирусты анықтауды және аурудың өте кеш мерзімдерінде серологиялық тесттерді оқу қарастырылады.

Емі.
----

Емдеу комплексіне реконвалесценттің плазма заттарын қосу оң нәтиже берген. Эбола ГҚ-сы науқастарын жүргізу олардың қатаң изоляциясын және ауруханаішілік және лаборатория ішілік зақымданудың профилактикалық шараларын талап етеді. Лабораториялар карантиндік инфекция тәртібінде жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

* Мұрағатталған 8 сәуірдің 2014 жылы.
* 
* 
*
**Эбигейл Смит Адамс** ( ағыл. *Abigail Smith Adams*, 22 қараша 1744 – 28 қазаң 1818) – Америка Құрама Штаттарының президенті Джон Адамстың жұбайы, 1797 жылы 4 наурыз – 1801 жылы 4 наурыз аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

Өмірбаян
--------

Эбигейл Адамс
Эбигейл 1744 жылы Уэймутта, Массачусетс-Бэй провинциясында дүниеге келген. Құмар оқырман ол өте білімді қыз болды, поэзия, философия және саясатты жете түсінген. Эбигейл Джон Адамспен бұрыннан таныс болса да, байыпты қарым-қатынастары тек 1762 жылы басталды. 1764 жылдың қазаңыңда олар некелесті. Жұбайларда үш ұл мен екі қызы болды, ал олар бірге елу жылдай тұрды. 

Джон Адамстың ұзақ іс-сапарлары кезінде Эбигейл көптеген хаттар арқылы күйеуімен байланыста болды. 1784 жылы ол жұбайымен бірге Парижге көшеді, сол жерде Джон елші ретнінде тұрды. 

Джон Адамс Америка Құрама Штаттарының бірінші вице-президенті атанғанда, Эбигейл президенттің әйелі Марта Вашингтонмен достасып, оған ресми кештерді шетелде алған тәжірибеның арқасында ұйымдастыруға көп көмегін тигізді. Бұндай іс-шараларды ол оның күйеуі 1797 жылы АҚШ президенті сайланғаннан кейін де ұйымдастыруды жалғастырды. 1800 жылы ел астанасын Вашингтон қаласына көшіргеннен кейін Эбигейл Адамс Ақ үйдің бірінші бәйбәшесі атанды. 1801 жылы президенттік сайлаудағы жеңілістен кейін олар Массачусестқа қайтады. 

Эбигейл 1818 жылы 28 қазаңда іш сүзектен қайтыс болады. Оның 74 жылдығына тек екі апта қалған еді. Өзінің күйеуінің қасында көмілген. Бірнеше жылдан кейін оның ұлы – Джон Куинси Адамс Америка Құрама Штаттарының алтыншы президенті болды.

Әдебиет
-------

* *Bober, Natalie S.* Abigail Adams: Witness to a revolution. — New York: Simon & Schuster Children's Publishing Division, 1995.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Abigail Adams Home Мұрағатталған 17 сәуірдің 2001 жылы.
* Эбигейл Адамстың өмірбаяны Мұрағатталған 31 мамырдың 2019 жылы.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |
**Иванов** – Кенді Алтайдың батысындағы Үлбі мен Үбі жоталарының аралығындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы жерінде. Басты бөлігі Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумаққа кіреді. Үлбі және Кіші Үлбі өзендерінің суайрығы.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 2775 м. Геологиялық құрылымы құмтас, әктас, қристалдық тау жыныстарынан түзілген.

Климаты
-------

Климаты батыс жағында жатқан өңірлерге қарағанда ылғалды келеді. Қаңтардың орташа температурасы –22 – 24°С, шілдеде 18-20°С, биіктеген сайын 10-12°С-қа төмендейді. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 1500 мм.

Өсімдігі
--------

Жотаның төменгі беткейіндегі күңгірт қоңыр және қара топырағында шырша, қарағай, қайың, көктерек аралас орман өседі. Атырабы шабындық және жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**КРАСНОЯР ТАБИҒАТ ЕСКЕРТКІШІ**, Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Краснояр а. маңында орналасқан. Есіл аңғарының оң жағалаулық жыраларымен тілімденген. Облыстағы құрып кету жағдайында тұрған орхидейлік (сүйсіндік) өсімдіктер өсетін жалғыз жер. Бұған шолпаншаш кебісгүлінің үш түрі: ірігүлді, нағыз және теңбілдісі жатады. Олар Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Сирек кездесетін басқа өсімдіктерден бұйра лалагүл, екі үйлі мысықтабан, қырыққұмақты қыран от, лалагүлді қоңырауша, дөңгелек жапырақты алмұртша, шұбар инек, жұмсақ балқурай, орман аюбалдырғаны, құлмақ, т.б. анықталды. Жер бедерін едәуір дәрежеде делювиймен жабылған неогеннің кешенді тау жыныстары шөгінділері қалыптасқан. Ескерткіш 1982 жылдан облыстық мәндегі ботаникалық қорықша саналады.‎
**Клавдий Птолемей** (100 - 178 жыл шамасы) — грек математигі және астрономы.

Клавдий Птолемейдің өмір жолы туралы мағұлмат жоқтың қасы, тек қана біздің заманымыздың 120 жылынан бастап Александрияда өмір сүргені белгілі. Ол өзінің жетістіктері негізінде арабтар «Альмагест» деп атап кеткен. Үлкен еңбектің авторы «Алмагест» арабша «алмаджести», яғни «аса ұлы» шығарма дегенді білдіреді.

Птолемейдің бірінші кітабында гректердің триогеометриясы жүйелі түрде баяндалған. Мұнда 0º бастап 180º дейінгі хордалардың таблицалары келтірілген. Тарихи жазбалар бойынша хордалар таблицасын алғаш жасаушы ретінде б.з.д. 2 ғасырда өмір сүрген астраном математик Гипарх екен. Бірақ ол таблицалар бізге жеткен жоқ. Грек математиктерінде бұл кезде синус, косинус және тангенс сызықтары болмаған. Бұлардың радиусы тұрақты дөңгелектің центрлік бұрыштарына сәйкес келетін хордалардың ұзындығын есептейді. Птолемей дөңгелек шеңбердің 360º, ал оның диаметрін 120 бөлікке бөледі, сөйтіп, хорданың ұзындығын дөңгелектің радиусы (орнықты) арқылы өрнектейді. Басқа бұрыштарға қандай хордалар сәйкес келетінін анықтауға Птолемей шеңберді іштей сызылған төртбұрыш дөңгелекке іштей сызылса, онда оның диогональдарының көбейтіндісі қарама – қарсы қабырғалардың көбейтінділерінің қосындысына тең болады. Бұл теорема қазір Птолемейдің есімімен аталып жүр.
Қортындылай келгенде ұлы математиктер математиканы дамытуда адамзатты ғажайып жаңалықтармен әлі талай қуантады.

Ғылым тарихына көз салғанда адамзаттың асыл перезенттері ашқан ұлы жаңалықтарға тоқталмай өте алмаймыз, өйткені басқалар мен салыстырғанда бұлардың ойлары орасан зор. Таланттары ерекше биік тұрады. Бұлардың ғылыми идеялары болашаққа өзінің нұрын шашады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Математика әлемі: математикалық пәндік энциклопедия. Нұрқанат Көбенқұлұлы.
'Қыз Жібек" көркем фильмі. 1970 жылы
**Көркем фильм**, оқиғалы фильм – кино өнерінің көркем кинематографияға жататын жеке туындысы. Көркем фильм әдеби сценарий мен актерлік ойын, режиссура, операторлық шеберлік, қоюшы-суретшінің, көркемдеуші-суретшінің, композитордың, дыбыс операторының шығармашылығы және т.б. техникалық тетіктерді пайдалану арқылы жасалған кинематогр. еңбек. Көркем фильмге көркем кинематографияда кеңінен таралған, оған актерлік ойын шеберлігі арқылы көркемдігі айшықталатын шытырман оқиғалы (вестерн), мюзикл, триллер, комедия, мелодрама және тағы басқа жанрларда шығарылған фильмдер жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd."
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Клавдия Николаевна Чернышева
**Клавдия Николаевна Чернышева**

1948 жылы 22 тамызда РКФСР Горький облысы Воскресенский ауданының Драншиное ауылында туған. Орыс.

Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының физика-математика факультетін бітірген (1970), математика пәнінің мұғалімі.

1970 жылдан - Аманқарағай №1 ОМ математика пәнінің
мұғалімі. 1972 жылдан - Қостанай қаласының №19 ОМ математика пәнінің мұғалімі. 1976 жылдан - Қостанай қалалық халыққа білім беру бөлімінің әдістемешісі, 1986 жылдан - мектептер бойынша инспекторы, 1993 жылдан - бас маманы. 1995 жылдан - М. Горький атындағы Қостанай
мектеп-гимназиясында математика пәнінің мұғалімі, 1999 жылдан - мектеп-гимназия директоры.

2010 жылдан бері - «Қостанай қалалық әкімдігі білім беру
бөлімінің М. Горький атындағы гимназиясы» ММ математика пәнінің мұғалімі.

Ы. Алтынсарин атындағы төс белгісімен марапатталған
(2004). ҚазКСР Халық ағарту ісінің үздігі (1986).

Діни көзқарасы - атеист.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Алда күтіп тұрған қиындықтарған қарамастан, біздің республикамызды жарқын келешек, байлық пен гүлдену күтіп тұр».

Хоббиі - бау-бақша өсіру.

Сүйіп оқитын әдебиеті - М.А. Булгаков, 
И. Бунин.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Чернышев Валерий Петрович
(1949 жылы туған), зейнеткер. Ұлдары-Чернышев Юрий Валерьевич
вич (1973 жылы туған), Чернышев Сергей Валерьевич (1978 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Президент Намибии** — жалпыхалықтық сайлауда 5 жылға сайланатын, Намибия мемлекетінің басшысы.

Общие сведения
--------------

Елде бұл міндет Намибияның 1990 жылы тәуелсіздік алуымен пайда болды. Сайлауы тікелей және жалпыхалықтық болып табылады.

2005 жылдан бір адам президент екі реттен артық бола алмайтыны туралы заң шықты.

2015 жылдан президент қызметін Хаге Гейнгоб атқарып келеді.

Намибия президенттерінің тізімі
-------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аты | Өмір сүрген жылдары | Мерзімінің басталуы | Мерзімінің аяқталуы | Партиясы |
| 1 | Сэм Нуйома | 1929 жылы туған | 21 наурыз 1990 | 21 наурыз 2005 | СВАПО |
| 2 | Хификепунье Похамба | 1935жылы туған | 21 наурыз 2005 | 21 наурыз 2015 | СВАПО |
| 3 | Хаге Гейнгоб | 1941 жылы туған | 21 наурыз 2015 | *қызметінде* | СВАПО |
**Тың өлкесі** — 1960 ж. Қазақ КСР-ның құрамында құрылған әкімшілік бірлік. Бұл өлкеге солтүстік Қазақстанның 5 облысы кірді: Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Ақмола, Солтүстік Қазақстан (1961–1994). Жер көлемі 600 мың км² құрайды, халқының саны 3 млн. асты. Тың өлкесі әкімшілігінің қол астына 67 аудан, 13 қала, 32 жұмысшы кенті, 746 селолық және ауылдық Кеңес кірді. 1961 ж. қараша айында қарай Тың өлкесінде 642 кеңшар, 104 ұжымшар, ондаған өнеркәсіптік және құрылыс ұйымдары болды. Экономикалық қайта қалыптасу өз кезегінде қоныстану сипатына, халықтың кәсіптік және ұлттық құрамына және еңбекті пайдалану саласына өзгерістер әкелді. Тыңды игеруге шамамен 800 мың адам қатысты. Қазақстанның тек 21,8% аймағын алып жатқан Тың өлкесі жер жыртуға болатын алқаптың 2/3 бөлігін құрады. Республиканың тауарлық астығының 89%-ын берді. Тың өлкесінің басшылығы экономиканы, мәдениетті және өлкенің бүкіл халқының жағдайын көтеру міндетін шешу мақсатында еңбеккерлерді осында алып келу жөнінде саяси және ұйымдастыру жұмыстарын жүргізді. Партия және Кеңес органдарында айтарлықтай орын шаруашылық құрылыстың міндеттерін шеше алатын кадрларды даярлауға жұмсалды. Оның құрамына жататын барлық облыстар республикалық органдарға тікелей бағынды. Өлкелік баспасөз органдары «Тың өлкесі» және «Целинный край» газеттері болды. Тың өлкесі 1965 ж. таратылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Целинный край на geoman.ru (орыс.)
2. ↑  Солтүстік Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2006. – 704 б. ISBN 9965-17-340-0
Құқықтық психология болып жатқан оқиғалар мен құбылыстардан қызбалықпен, тіпті есі кете терең әсер алуға қабілетті адамға тән психикамен байланысты. Ол құқықтық санада көбінесе стихиялы түрде, құқыққа және құқықтық шындыққа көзқарас бейнелетін сезім, көңіл-күйі, сүйкімділік пен сүйкімсіздік, реніш түрінде қалыптасады. Мәселен, бұл жасалған қылмыс жөнінде ашынушылық және оның құрбанына жаны ашушылық, әділ сот үкіміне қанағаттану сезімі; қылмыстық жазадан қорқу немесе Конституцияны құрметтеу болуы мүмкін.
Құқықтық сезімдер, көңіл-күй көп жағдайда әлеуметтік ортаның, жеке адамның тікелей араласатын ортасының ықпалының әсерімен қалыптасатынын ескеру керек. Көптеген социологиялық зерттеулерде адамның белгілі бір ортада болғанда, өзі басқа адамдармен байланыс жасамаған кездегіге қарағанда, көбінесе мүлде өзгеше сезініп, ойлап, әрекет жасайтыны атап өтілген. Жеке адамның құқықтық сансының деңгейімен ерекшеліктерін анықтау ұшін оның отбасыыны, ұжымының, бейресми араласатын топтарының және тиісті әлеуметтік жіктерінің әлеуметтік-құнды бағдарын білу қажет болатыны сондықтан.  

Құқықтық сананың құбылмалы элементі көңіл-күйі болып табылады, өйткені ол өзгеріп отырады, құқықтық идеяларды таратудың көмегімен иландыру мен көтермелеуге сәйкес келетін саналы әсерге бейім болуы мүмкін.  

Адамдардың дағдысына, олардың тұрмыс-салтына енетін нәрсе құқықтық сананың белгілі-бір әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді сақтауға байланысты тұрақты элементтерін айқындайды. Қылмыстық, қылмыстық атқару, әкімшілік, сондай-ақ азаматтық құқықта сол заңдарға қоғамдық құқықтық сана арқылы және оны мақұлдауымен адамдардың әдет-ғұрпымен сенгізілген кінәден арылу туралы, зиянды жуып-шаю туралы, моральдық нұқсанның орнын толтыру туралы ережелер кездесетіні анық.  

Құқықтық санадағы дәнекер элемент- жеке адамның өз әрекеттерінің заңдылығын өзінің бағалауы. Өздерінің ниетін, мотивтері мен қылықтарын сын көзбен және дер кезінде бағалай білу оның адам мінез-құлқындағы реттеуіштік, алдын алушылық, немесе, керісінше, белсендіруішілік рөлін айқындайды. Өзін-өзі бағалау өзінің заңды әрекеттеріне қанағаттану немесе істелген істері үшін ұялу, өкіну сезімінен көрінуі мүмкін. Адам ожданының көрінісі ретінде ұялу, опыну оның мінез-құлқындағы құқықтық ауытқуды тежей алады. Жеке адамның құқықтық психологиясында ішкі өзін-өзі бағалау дағдысын қалыптастыру- жеке адамды құқықтық тәрбиелеудің және жалпы әлеуметтендіру процесінің міндеті.

Дереккөздер
-----------
**«Тың игерушілер» монументі** – 1973 жылы қазанда тың және тыңайған жерлерді игерудің 20 жылдығына арналған салтанатты шеруде Қостанай қаласында вокзал алаңында алғашқы тың игерушілердің ерлігін мәңгі есте сақтау туралы шешім қабылданды.

1973 жылы 12 желтоқсанда монументтің жобасын жасауға шығармашылық ұжымдардың бүкілодақтық жабық конкурсы жарияланды. 1975 жылы 12 мамырда құрамына мүсінші Михаил Смирнов, Мәскеу сәулетшісі Анатолий Семенов және қостанайлық сәулетші Александр Тимошечкин кіретін авторлық ұжым конкурс жеңімпазы болып танылды. 1976 жылы КСРО мәдениет Министрлігінің көркемдік-сараптамалық Кеңесі монументтің негізгі ережесін бекітті.

1983 жылы Қостанайдағы қалалық атқару комитетінің шешімі бойынша Комсомол алаңы пайда болды. Вокзал маңындағы алаңда орын жеткіліксіз болғандықтан алғашқы тың игерушілерге арналған ескерткішті Комсомол алаңында орнатуды шешті.

Ескерткіштің барлық саз элементтері Мәскеуде жасалды, содан кейін осы негізде айдалған жер мен жыртылған жер Минскіде жасалды. Тұқым себушілер фигуралары мен Даңқ таспасы «Монумент-мүсін» Ленинград зауытында қоладан құйылды. Салмақ түсетін құрылымы Алматыда әзірленді, ал монтаждық және граниттік жұмыстарды Мәскеу, Қостанай және Рудный шеберлері орындады.

1984 жылы 13 қазанда "Тың және тыңайған жерлерді игеру" монументі партия, кеңес қызметкерлерінің, өндіріс озаттары, комсомолдар мен тың игерушілердің қатысуымен салтанатты түрде ашылды.

1984 жылы 10 желтоқсанда Қостанай қалалық атқару комитетінің шешімімен монумент тарих және сәулет ескерткіші ретінде мемлекет қорғауына алынды.

Сипаттамасы
-----------

Монумент композициясы үш фигурадан және трапеция пішіндес көлемнен көтеріліп желбіреп тұрған ұзын ленталардан тұрады. Жасөспірімдер мүсіні тұқым себушілерді, қыздар - алғаш жыртылған жерде жүріп келе жатқан қоныстанушыларды бейнелейді. Олардың артында бидай масақтары бейнеленген лента желбірейді. Даңқ лентасының шығыс және оңтүстік жақтарында тың эпопеясының барлық кезеңдерінің суреттері бар: алғашқы жыртылған жер, алғашқы жеңіс, алғашқы өнім. Лента шығыс беткейінің қыры қиғаш көлемнің биік бөлігіне орналастырылған. Тұқым себушілер мен қыздардың бейнелері және Даңқ лентасы қоладан құйылған. Негізі бетоннан салынып, гранит тақталармен қапталған. Алаңға тас төселген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Үбі жотасы** – Кенді Алтайдың батысындағы жота.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы және Риддер қалалық әкімдігіне қарасты жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 120 км-ге созылып жатыр. Батысынан (600 м) шығысына қарай (1812 м) биіктей түседі. Жота кристалды тақтатас, әктас, граниттен түзілген.

Өсімдігі
--------

Батыс бөлігіндегі беткейдің етегін дала өсімдіктері, шығысын шыршалы-самырсынды, кей жерлерін көктеректі-қайыңды орман алып жатыр. Кен байлықтарынан қорғасын, мырыш, мыс, құрылыс материалдары өндіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Үбі** – Жоғарғы Ертіс алабындағы өзен. Ұзындығы — 278 км. Су жиналатын алабы — 9850 км².

Бастауы
-------

Шығыс Қазақстан облысы ндағы Көксу және Иванов жоталары сілемдері бөктерінен басталып, Ертіс өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Қара Үбі мен Ақ Үбі өзендерінің бір-біріне қосылған жерінен «Үбі» деп аталады. Өзен алабы таулы-төбелі (1000–1500 м), аңғары тар шатқалды, ені — 200–300 м. Жазда еріген көп жылдық қар, мұздық (48%), ыза суымен (36%), жаңбыр суымен (16%) толығады. Жылдық су ағынының 79%-ы сәуір–шілдеде, 15%-ы қыркүйек–қарашада, 6%-ы желтоқсан–наурызда арнасынан ағып өтеді. Жылдық орташа су ағымы Шемонаиха қаласы тұсында — 182 м³/с. Суы тұщы. Бойында шағын СЭС бар, суы егіс суаруға, ағаш ағызуға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Фархадбек Равшанұлы Ырысметов** (10 тамыз 1981, Шымкент, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Фархадбектің ұлты өзбек, Шымкентте дүниеге келген. Жастық шағында Ташкентте де тұрған, 1998 жылы "Достық/Синтез" клубында доп тепті.

1999 жылы карьерасын мәскеулік "Торпедо" клубында бастады. Екі маусым клуб футболшысы атанғанымен, негізгі құрамда ойнай алмады, тек фрам-клуб сапында алаңға шықты. 

2001 жылы жазда "Маңқыстау" клубына ауысты. Маусым соңында клубтан кетті. 

2002 жылы "Ертіс" футболшысы атанды. Жаңа клубы сапында екі рет Қазақстан чемпионы атанды. 

2005 жылы "Қайратқа" ауысты. 2005 жылы клуб сапында Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды, ал клуб Қазақстан кубогы финалында сүрінді. 

2007 жылы Дмитрий Огайдың шақыруымен "Тобыл" футболшысы атанды. "Тобылға" барған алғашқы маусымда Интертото кубогы иегері атанды, ал 2010 жылы үшінші рет Қазақстан чемпиондығына қол жеткізді. Бірақ бұл кезде Огай бапкерліктен кетіп қалған болатын. 

2010 жылы "Ордабасыға" ауысты. Шымкенттік клуб сапында Қазақстан суперкубогы иегері атанды. 

2012 жылы бірінші лигадағы "Сұңқар" қатарын толықтырды. 2013 жылы "Ордабасыға" қайта оралып, екі маусым ойнады. 

2014 жылғы маусымды тағы да "Тобыл" сапында, ал 2015 жылды "Қайсарда" өткізді. 

2016-17 жылдары тағы да "Ордабасы" сапында доп тепті. 

2018 жылы "Алтай" клубына ауысып, бірден команда капитаны боп тағайындалды. Сол жылы карьерасын аяқтады. 

### Ұлттық құрамада

Ұлттық құрамаға ресейлік Леонид Пахомов бас бапкер болып тұрған жылдары шақырту алған. Пахомов бапкер «Ертісте» өнер көрсетіп жүрген қорғаушыны Әзірбайжанмен өткен жолдастық кездесуде алаңға шығарады. Одан кейін Сергей Тимофеев, Арно Пайперс секілді бапкерлер де ұлттық құрама жиынына тұрақты түрде қатыстырып тұрды. Бас команда сапында жалпы 35 ойын өткізген.

### Бапкерлік

2019 жылы бапкерлік жолын бастап, Шымкенттің "Қыран" клубын жаттықтырды.

2020 жылы "Атырауда" бас бапкер көмекшісі боп қызметке тағайындалды.

Жетістіктері
------------

* Қазақстан чемпионатының жеңімпазы: 2002, 2003, 2010 жылдары
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2004, 2007, 2008 жылдары
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2005 жылы
* Қазақстан кубогының иегері: 2007, 2011 жылдары
* Қазақстан суперкубогының иегері: 2012 жылы
* Интертото кубогының иегері: 2007 жылы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Empire (журнал)** (ағылш. *empire* — империя) – 1989 жылдан бастап ай сайын жарық көретін, кинематография жайлы мақалаларды жариялайтын Ұлыбритания журналы. Алғашқы шығарылымынан бастап кино тақырыбында шығатын журналдардың ішінде көшбасшы саналады. Bauer медиатобының иелігінде. Австралия, Түркия және Ресейде басылып шығады. Ұлыбританияда журнал жыл сайын оқырмандар тарапынан тағайындалатын Empire Awards кино жүлдесін табыстайды. Бұл жүлденің демеушісі ретінде осы күнге дейін Sony Ericsson компаниясы болған болса, қазіргі кезде Jameson компаниясы өз жауапкершілігіне алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Jameson Empire Awards 2009 website
Фатали Хан Искендер оглы Хойски
**Фатали Хан Ескендіроғлы Хойски** (әз.  *فتحعلی‌خان خویسکی, Fətəlixan İsgəndər oğlu Xoyski*, кейде **Хан-Хойски**; 28 қараша 1875 жыл, Шеки, Әзірбайжан - 19 маусым 1920 жыл, Тбилиси, Грузия) — әзірбайжан халқының көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. 

Мәскеу университінің заң факультетін бітірген (1901). 1907 жылға дейін Елизаветполь, Сухуми, Батуми, Кутаиси және Екатеринодар аймақтық соттарында прокурордың көмекшісі, прокурор болып жұмыс істеді. 1907 ж. Екінші мемлекеттік Думаға депутат болып сайланып, Мұсылман фракциясының құрамына енді. Мұсылман фракциясының бағдарламасын әзірлеуге ат салысып, оның құрамындағы Б. Қаратаев, А. Бірімжанов, Ш. Қосшығұлов сияқты қазақ депутаттармен тағыз байланыста болды. 1908-1913 Елизаветполь губерниясында адвокат, 1914-17 ж. Бакуде судья болып жұмыс істеген. 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін Бакуде құрылған кавказ мұсылмандарының Орталық комитетінің мүшесі болып сайланды, Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесінің мүшесі болды. Әзербайжан автономиясының жариялануын қолдап, осы бағыттағы қоғамдық-саяси іс-шараларға белсене араласты. 1918 ж. 28 мамырда Әзербайжан Демократиялық Автономиялық республикасы жарияланғаннан кейін Әзірбайжан парламентінің мүшесі, сыртқы істер министрі, үкімет төрағасы болды. Бакуге түрік әскерлерінің енуін қолдап, кеңестік биліктің орнауына қарсылық білдірді. Бакуде кеңес өкіметі орнаған соң Тбилисиге кетті, сонда армян дашнактарының қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Fuad Akhundov Fatali Khoyski — Prime Minister (1875—1920) *Azerbaijan International*, vol. 6.1, Spring 1998  (ағыл.)
2. ↑  Азербайджанская Народная Республика (Азербайджан Халг Джумхуриййети) — первая парламентская республика на Востоке (май 1918 ж. — сәуір 1920 ж.)
3. ↑  Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007
**Қауын** — 1982 жылы "Қазақфильм" студиясында түсірілген Виктор Пусурмановтың комедиялық фильмі. Ғабит Мүсіреповтың осы аттас әңгімесінің желісімен түсірілді.

Мазмұны
-------

Әйелдердің киімін тігу жөніндегі технолог Болат іссапармен Алматыдан Мәскеуге пойызбен жолға шығады. Пойыз жүре бастаған сәтте бір қыздың жанұшырып пойызға жүгіріп жете алмай жатқанын байқайды да, пойыздың тежегішін тартып тоқтатады. Осынысы үшін 10 сом айыппұл төлейді.

Пойыздан қалып қоя жаздаған қыздың есімі Зайра, мұның купелесі болып шығады. Купедегі тағы бір жолаушы Викентий Егорович үшеуі ә дегеннен достасып, әңгімелері жараса кетеді. Бір станцияға тоқтағанда ("Ақтұмар" вокзалына) Зайра базардан үлкен қауын көргенін айтып, аузының су құрып мақтайды, оны ести сала Болат сол Чарджоудың қауынын Зайраға әкеп бермек болады. Ол әрекеті сәтсіз аяқталады, қауынды алуын алғанымен, пойызға үлгере алмай қалып қояды.

Дереу вокзал басшыларына жолығып, көмек сұрайды. Олар мұны жүрдек пойызға билетсіз отырғызады, бірақ заңсыз мінген Болатты вагон басшылары түсіріп тастайды. Сонда да алып қауынын көтеріп өзінің пойызын қуып жетеді, бірақ Зайра бұған "сіздің заттарыңызды бұдан алдыңғы станцияға (Ново-Сергеевка) тастап кетіп ем" деп кешірім сұрайды.

Қантасында ақшасы қалмаған Болатқа жаңа танысы шофер Вася көмек көрсетеді. Алайда Васяның машинасымен артта қалған заттарын алып, қайта жетем дегенше Зайра Краснодардың пойызына мініп кетеді, де онымен жолыға алмайды. Болат амалсыз үлкен қауынын көтеріп пойызға міне бергенде, тағы бір әйелдің пойызға үлгере алмай келе жатқанын байқайды да, тағы да пойыздың тежегішін тартып тоқтатады. Бірақ осы сәтте қауын қолынан сусып түсіп, жерге түсіп жарылып қалады.

Рольдерде
---------

* Тұңғышбай Жаманқұлов — *Болат*
* Жанна Қуанышева — *Зайра*
* Герман Качин — *Вася, шофёр*
* Мәкіл Құланбаев — *ақсакал*
* Леонтий Полохов — *Викентий Егорович*
* Кененбай Қожабеков — *«Ақтұмар» станциясының бастығы*
* Павел Винник — *«Ново-Сергеевка» станциясының бастығы*
* Игорь Ефимов — *Степан Васильевич, теміржолшы*
* Алексей Золотницкий — *Евгений Харитонович, жүрдек пойыздың бастығы*
* Римма Маркова — *кассир*
* Бикен Римова — *жолаушы*
* Төлеубек Аралбай — *жолаушы*
* Құдайберген Сұлтанбаев — *жолаушы*

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* «Қазақфильмнің» сіз көруге тиіс 5 туындысы
Амфицелия
**Амфицелия** — шөппен қоректенетін зауропод тұқымдасына жататын динозавр. Осыған дайін табылған ең үлкен динозавр фрагиллимус — амфицелияның туысы. Сонымен қатар бұл топқа 1877 жылы желтоқсанда палеонтолог Эдвард Д. Коуп атау берген «амфицелия—альтус» динозавры да кіреді. Амфицелияның жамбас сүйегі ерекше ұзын әрі жіңішке. Сүйектерінің жалғасқан жері дөңгеленіп біткен. Әуелде мұндай жұмырлықты «амфицелияның ерекшелігі» деп таныды. Кейінен бұл белгі диплодок динозаврының кейбір үлгілерінен де табылды. Біздің заманымыздан 150 миллион жыл бұрын өмір сүрген амфицелияның ұзындығы — 70—60 метр, ал салмағы шамамен 120—130 тонна болған.

Қызықты дерек
-------------

* Динозавр шамамен 140—150 миллион жыл бұрын кейінгі Юра дәуірінде өмір сүрген
* Амфицелияны 1877 жылы желтоқсанды палеонтолог Эдвард Д. Коуп сипаттап берді

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жапырақтар, жемістер, өсімдіктер
* Салмағы : 122 тонна
* Тұқымдас : Диплодоцид
* Отряд тармағы : Зауоподоморф [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Тазартудың гидромеханикалық тәсілдері:

* серіппелі жонғыштардан тұратын снарядпен;
* арнасы бар саптамамен.

Снарядпен тазартудың гидромеханикалық тәсілінің мәні тазартылатын құбырға жіберілетін су қысымының әсерімен ұзындығы бойында жұмыс істейтін серіппелі жонғыштардан тұратын снаряд монтаждау (құбырдың басқа жағынан шөгінділерді шығару үшін ашық жылыспа орнатылады). Осы снарядтарды тазарту жылдамдығы 3-5 км/сағатты құрайды. Снарядтың жұмыс істеуі үшін қажетті шарттар – құбырда тарылатын және тез бұрылатын жерлердің болмауы. Екінші әдісте тазартылатын құбырға 500 атм дейінгі қысыммен су жіберілетін арнасы бар саптама түсіріледі. Арнаның қозғалысы арнаның басы мен аяғында жұмыс істейтін реактивті күштердің әртүрлі болатын әсерімен өтеді. Учаскенің ұзындығы шамамен 400 м құрайды және негізінен шлангының 200 м ұзындығымен лимиттеледі. Көрсетілген гидромеханикалық тәсілдермен құбыр толық тазарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.
**Киікоты**
===========

**Киікоты**-биіктігі 70см-ге дейін жететін көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Ол тік өседі, сыртын түк басқан, төрт қырлы сабақтары қызыл, бұтақтары көп. Жапырақтары қарама- қарсы орналасқан,сағақтары ұзын, жұмыртқа тәрізді сопақша, шеттері бүтін. Жоғарғы жағынан қарағанда жапырақтары қою жасыл түсті,төменгі жағы ашық жасыл түсті, екі жағындада қара кішкене нүктелері бар. Гүлдері майда, сыпырғы тәрізденіп жиылған, қызыл күлгін түсті. Мамыр айынан тамыз айына дейін гүлдейді. Оның жер үстіндегі бөлігін гүлдеген кезде жинап алады. Орман етектерінде,бұталардың арасында, жол жиегінде, тау етектерінде кездеседі. Құрамында илік заттар, эфир майлары, аскорбин қышқылы, пигменттер бар.

**Медицинада қолдануы**
=======================

Медицинада киікотын жоғарғы тыныс жолдарының қабынуына қарсы, қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданады. Оның несеп жүргізетін, өт айдайтын, тамаққа тәбетін қоздыратын және де басқа қасиеттері бар. Киікотынан жасалған тұнбаны асқазанның қышқылы кемігенде және қан тоқтататын, нерв жүйесін тыныштандыратын дәрі ретінде, ішектің жұмысы нашарлағанда, асқазанның тұсы түйнеп ауырғанда, жалпы дененің қуаты кеміп, күші азаіғанда қолданады.Киікотымен бауыр ауруларын емдейді.Бас жиі ауыратын жағдайда оның тұнбасымен басты жуған да пайдалы. Дене сыртындағы әр түрлі жарақаттарды, бөрткенді де емдеуге болады. 
Жүкті әйелдерді емдеу үшін киікотын қолдануға болмайды, себебі бұл өсімдік ондай әйелдердің организміне қолайсыз әсер етеді. Киікотының спиртті тұнбасына мақтаны батырып алып тіске қойса, ауырғаны басылады. Халық арасында жоғарғы тыныс жолдары тыныс жолдары қабынғанда киікотын тер шығаратын дәрі ретінде кеңінен қолданады.