Кюрий  

Curium (Cm)
**Кюрий** (лат. *Curium*; **Cm***)* — Менделеевтің Периодтық кестесінің актинидтер тобындағы химиялық элемент.

Рет нөмірі – 96.

Атомдық массасы – 247,0703.

Радиоактивтіктің негізін салушы Мария мен Пьер Кюрилердің құрметіне "Кюрий" деп атаған.

* Мария Кюри, 1911Мария Кюри, 1911
* Пьер КюриПьер Кюри

Кюрий табағатта кездеспейді. 1944 ж. американ ғылымы Г.Сиборг, Р.Джеймс және А.Гиорсо 239Pu Плутонийді α-бөлшектермен (гелий ионымен) атқылау арқылы жасанды түрде алған:

{\displaystyle \mathrm {^{239}\_{\ 94}Pu\ {\xrightarrow {2(n,\gamma )}}\ \_{\ 94}^{241}Pu\ {\xrightarrow[{14,35\ a}]{\beta ^{-}}}\ \_{\ 95}^{241}Am\ {\xrightarrow {(n,\gamma )}}\ \_{\ 95}^{242}Am\ {\xrightarrow[{16,02\ h}]{\beta ^{-}}}\ \_{\ 96}^{242}Cm} }
Кюрийдің 8 изотопы белгілі, бұлардың ішінде ең тұрақтысы 247Сm.

Физикалық қасиеттері
--------------------

Кюрий - күміс түсті ақ металл.

Үшфторидті барий буымен тотықсыздандыру арқылы алынады.

Химиялық қасиеттері жағынан гадолинийге ұқсас.

Қосылыстарында үш валентті. Төрт валентті (СmО2,СmҒ4) қосылыстары кездеседі, бірақ тұрақсыз.

Тарих
-----

Плутониймен байланысты жұмыстар аяқталғаннан кейін Металлургия зертханасының (Қазіргі Аргонна ұлттық зертханасы) зерттеушілерінің назары жаңа трансуран элементтерін синтездеуге және сәйкестендіруге аударылды[3]. Бұл жұмысқа г.Сиборг, А. Гиорсо, Л. О. Морган және Р. А. Джеймс қатысты. Ұзақ уақыт бойы № 95 және № 96 элементтерді синтездеу және анықтау мүмкін болмады, өйткені олар плутонийге ұқсас болады және алты валентті күйге дейін оңай тотығады деп болжанған. Бірақ 1944 жылы бұл элементтердің лантанидтердің аналогтары екендігі және актиноидтар деп аталатын арнайы топқа кіретіні анықталған кезде, жаңалық ашылды. Бірінші, 1944 жылы Курий ашылды. Ол 239Pu α бөлшектерімен бомбаланған кезде алынды.

Бөлінуі Америка және курия үлкен қиындықтарға тап болды, өйткені олар химиялық жағынан өте ұқсас. Бөлудің қиындығы латын тілінен аударғанда "тозақ" және "сандырақ" дегенді білдіретін "пандемоний" және "делирий"элементтерінің бастапқы атауларында көрсетілген. Олар элюент ретінде доуэкс-50 ион алмасу шайыры мен аммоний α-оксиизобутиратын пайдаланып ион алмасу әдісімен бөлінді.

Кюрийді 1947 жылы Л.в. Вернер мен И. Перлман нейтрондармен сәулеленуге ұшыраған Америка гидроксидінен алынған гидроксид ретінде бөліп алды.

* Химиялық элементтер тізімі

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Кюрий на Webelements
* Кюрий в Популярной библиотеке химических элементов

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998

| Менделеев құрастырған химиялық элементтердің периодтық кестесі |
| --- |
|  | 1 | 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сілтілік металдар |  Сілтілік жер металдар  | Лантаноидтар | Актиноидтар | Ауыр металдар | Басқа металдар | Металлоидтар | Басқа бейметалдар | Галогендер | Инертті газдар |

 |