recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жанат Әскербекқызы** 1966 жылы 1 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Қарасу ауылында дүниеге келген. 1987 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1987 — 1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы Құйған ауылындағы орта мектепте қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ береді. 1995 — 2000 жылдары Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушылық қызметте болады. 1999 жылы *«Оралхан Бокей прозасындағы мифологизм мәселесі»* тақырыбына кандидаттық диссертация, 2010 жылы "Мифтің поэтикадағы қызметі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. 2000 жылдан бастап Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің қазақ әдебиеті кафедрасында қызмет істейді. *«Әлем әдебиеті»* журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі.

Шығармашылығы
-------------

1995 жылы *«Қарлығаш»* жас ақындар жинағына өлеңдері енген. *«Ғарыш билер ғүмырымды»* (1999), *«Қаракөз бұлақ»* (2001), *«Қаңтардағы қызыл гүл»* (2001), *«Көктүріктер әуейі»* (2002), *«Қаз қанатындағы ғұмыр»* (2007) жыр жинақтары шыққан. *«Миф дүниесі және көркемдік әлем»* (2004), *«Көркемдік өріс»* (2008), "Мифтің поэтикадағы қызметі" (20010) ғылыми-зерттеу кітаптарының авторы. Орыс ақындары М.Лермонтовтың, Н.Гумилевтің, жапон ақыны Сай-генің, Басенің, тәжік ақыны Фарзонаның өлеңдерін қазақ тіліне аударған. Өз өлеңдері қырғыз тілінде шыққан *«Қазақ поэзиясының антологиясы»* жинағына енген.

Жетістіктері
------------

1993 жылы ұйымдастырылған республикалық *«Аққұс»* ақындар мүшәйрасының жүлдегері. Республикалық *«Шабыт»* шығармашылық жастар фестивалінің бас жүлдегері. Қасым Аманжоловтың 90 және 100 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының жүлдесін иемденді. Қазақстан Тәуелсіздігінің 10 жылдығына ұйымдастырылған бәйгеде *«Көктүріктер әуені»* өлеңдер топтамасы үшін үшінші жүлдені жеңіп алды. Әбдіраштың Жарасқаны атындағы сыйлықтың лауреаты (2004), "Шығыс шынары" Халықаралық жыр мүшәйрасының екінші жүлдегері.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**В.В.Протопопов** живописьші, график Семейде туды. 1977 жылы  Мәскеу жоғары көркемсурет – өнеркәсіптік училищесін бітірген. Қазақ көркемсурет қорында, Уфада, Семейде көркемсурет шеберханасында жұмыс істеді. Көптеген қалалық, республикалық көрмелерге қатысты. Пейзаж, натюрморт, портрет жанрында жазды. Қазіргі уақытта суретшінің пейзаж, натюрморт, портрет жанрында жазылған картиналары Достоевский әдеби-мемориалдық мұражайында, Невзоровтар отбасы мұражайында, Абай атындағы қорық-мұражайда сақтаулы. Сондай-ақ Мәскеу қаласында, АҚШ – та, Жаңа Зеландиядағы жеке коллекцияларда сақтаулы. В. Протопопов көптеген жылдар бойы Воскресенск соборында суретші, шіркеу хорының әншісі болып қызмет істеді.
2005 жылдың жазында суретшінің көрмесі Ф.Достоевский мұражайында ашылып, көрерменін қуантты. Суретшінің Америкадан әкелген жаңа жұмыстары «Американский альбом» негізінен этюд, суреттеме жанрларында орындалған. Суретші 2004 жылдың қараша айынан АҚШ-тың Оклахама – сити қаласындағы ғибадатхананы өрнектеу, шығармашылық жұмысымен айналысып жүр. Америкада суретшіге ғибадатхананы өрнектеуге 70-150 – дей адам көмектесіп жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**У Игун** – Қытай кинорежиссері, продюсер. 

1985 жылдан бастап ҚКП-ның мүшесі. 1938 жылы 1 желтоқсанда Қытайдың Ханчжоу қаласында дүниеге келген. 1956 жылы Бейжің кино академиясына түсіп, 1960 жылы тәмамдаған. 

Шанхай Haiyan Film Factory студиясында режиссердің ассистенті болған. 1980 жылдан бастап өз бетінше фильм түсіре бастайды. Сол жылы У Юнганмен бірге «Вечерный дождь в Башань» фильмін және 1982 жылы «История южного Пекина» фильмін түсіреді. 1987 жылы «Shanghai Film» Studio студиясының президенті, 1996 жылы Бүкілқытайлық біріккен әдебиет және өнер қауымдастығы төрағасының орынбасары болып тағайындалады.

Дереккөздер
-----------
**Амин Юнес** (нем. *Amin Younes*; 6 тамыз 1993 жыл, Дюссельдорф, Германия) — германиялық футболшы, тегі ливандық мұсылмандардан, Германияда дүниеге келген. Германия Ұлттық футбол құрамасы мен "Наполи" клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы Конфедерациялар кубогының жеңімпазы.

Карьерасы
---------

Карьерасын "Боруссия Менхенгладбах" клубында бастады. Бундеслигадағы дебюті 2012 жылы 8 сәуірде "Ганновер-96" клубына қарсы ойында өтті, тұңғыш голын 2013 жылы ақпанда ғана "Боруссия Дортмунд" қақпасына соқты.

Кейін ойын практикасын жиілету үшін "Кайзерслаутерн" клубына жалға берілді. Аренда мерзімі біткен соң 2015 жылы "Аякспен" келісім шарт жасасты. "Аякс" сапында УЕФА Еуропа Лигасының финалына дейін жетті. 

2018 жылы "Наполиге" ауысты.

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2017 жылы 6 маусымда алаңға шықты. Соның артынша басталған Конфедерациялар кубогына қатысып, жартылай финалда Мексиканың қақпасына бір доп енгізді. Бұл ойын 4:1 есебімен немістердің жеңісімен аяқталды.

Жетістіктері
------------

* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2017
* УЕФА Еуропа Лигасының финалисі: 2017

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (*sscnapoli.it*) Мұрағатталған 22 қазанның 2018 жылы. (итал.)
**Түркістан Мұхтариаты** немесе **Қоқан мұхтариаты** — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада Ресей мемлекеті құрамында құрылған мұхтариатты мемлекет. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы Қазан төңкерісі жеңген соң, 22 қараша күні Ташкентте өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесінің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында Мұстафа Шоқай, Махмұд Бехбудий, т.б. бар "Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін **Түркістан мұхтариаты** деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің Түркістан Уақытша Кеңесі мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан мұхтариатының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т.б. тұрғындарын Түркістан мұхтариаты төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып Мұхамеджан Тынышпаев, Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып заңгер Ә.Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне Мұстафа Шоқай тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан мұхтариаты үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы Алаш мұхтариаты жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан мұхтариатын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Нұржан Кершайызұлы Мырзалиев** (30 қаңтар 1956, Луговое ауылы, Луговое ауданы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК Жоғары қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, ҰҚК төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің директоры (2011-2012).

Өмірбаяны
---------

1956 жылы 30 қаңтарда Жамбыл облысы, Луговское ауданы, Луговое ауылында дүниеге келген.

Еңбек жолын 1973 жылы сегіз жылдық мектепте іс жүргізуші болып бастап, кейін аудандық газетте аудармашы қызметін атқарды.

1980 жылы С.М.Киров Қазақ мемлекеттік университетінде құқықтану мамандығын бітірді.

1980-1982 жылдары — Жамбыл ауданы, одан кейін Жуалы ауданының прокуратурасында тағылымгер, Жуалы ауданы прокуратурасының тергеушісі болды.

1982-1985 жылдары — Жамбыл облысы прокуратурасының аға тергеушісі.

1985-1991 жылдары — Свердлов ауданының прокуроры.

1991-1995 жылдары — Жамбыл облысы прокурорының орынбасары.

1995-1996 жылдары — Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы басқарма басшысының орынбасары, басшысы.

1996-1997 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік тергеу комитетінің Алматы қаласы бойынша Бас басқармасы басшысының орынбасары болып жұмыс істеді, кейін Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары қызметіне ауыстырылды, содан соң Мемлекеттік тергеу комитетіне арнайы тергеу департаментінің бастығы лауазымына қайта оралды.

1998-1999 жылдары — ҰҚК Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары болды.

1999-2002 жылдары — Қазақстан Республикасы ҰҚК Тергеу департаментінің басшысының орынбасары, басшысы болды.

2002 жылдың мамырынан 2006 жылдың шілдесіне дейін — ҰҚК Ақмола облысы бойынша департаментінің басшысы болды.

2006 жылдың шілдесінен 2009 жылдың желтоқсанына дейін — ҰҚК Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы болды.

2011 жылдың ақпанында Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры қызметіне тағайындалды.

2012 жылдың шілдесінде «Арқанкерген» шекара бекетінде болған қайғылы оқиғаға байланысты қызметінен кетті.

Марапаттары
-----------

* II дәрежелі «Айбын» ордені (2005)
* II дәрежелі «Даңқ» ордені (2016)
* Медалдар
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл
* Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін
* I дәрежелі «Мінсіз қызметi үшін» медалі
* II дәрежелі «Мінсіз қызметi үшін» медалі
* Қазақстан Республикасы прокуратурасының құрметті қызметкері
* Қазақстан Республикасы прокуратурасына 20 жыл
* Ресей ФСБ-мен ынтымақтастық үшін
* Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл мерейтойлық медалі
* «ҰҚК 25 жыл» мерейтойлық медалі

Сілтеме
-------

* Параграф  (орыс.)
* Генеалогические древа по-жамбылски  (орыс.)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Назарбаев ҰҚК Шекара қызметінің басшысын қызметінен босатып, жаңасын тағайындады.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Мемлекет басшысының Өкімімен Нұржан Кершайызұлы Мырзалиев Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры қызметінен босатылды. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты
КСРО пошта маркасы, 1959 жыл
КСРО пошта маркасы, 1959 жыл
**1959 жылғы КСРО халық санағы** 1959 жылы 15 қаңтарда жүргізілді.

Санақты жүргізу
---------------

1959 жылғы санақ әдістемесі мен ұйымдастыру мәселелері 1957 жылғы маусымда Бүкілодақтық статистика отырысында талқыланды. Санақ бағдарламасына 15 тармақ кірді. Санақтың ұраны — «Табысты санақты жүргізуге барынша септік тигізіңіз! Бүкілодақтық халық санағы — бүкілхалықтық іс.

Бұл санақта нәтижелерді өңдеу үшін арнайы ЭЕМ пайдаланылған КСРО-дағы алғашқы санақ болды. Бұл Ереван математикалық машиналар ғылыми-зерттеу институтында жасалған «Санақ» ЭЕМ болды.

Нәтижелері
----------

Санақ нәтижелері бойынша КСРО халқы 208,8 млн адамды құрады. Қала халқының үлесі 48% құрады.

Руслана Сергеевна Коршунова

Сілтеме
-------

* 1959 жылғы 15 қаңтардағы жағдай бойынша қалалар мен басқа елді мекендер, аудандар, аудан орталықтары және ірі ауылдық елді мекендердің тұрақты халқының саны республикаларда, өлкелерде және облыстарда
* 1959 жылғы санақ ұлттарының сөздігі
* Ұлттық құрамы: одақтас республикалар мен РКФСР аймақтары бойынша
* Жынысы, жасы және некедегі жағдайы бойынша үлестіру: одақтас республикалар, РКФСР аймақтары мен басқа республикалардың аймақтары бойынша
*Басқа мағыналар үшін Бесағаш ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Бесағаш ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Бесағаш, Түрксіб ауылдары кіреді. Орталығы – Бесағаш ауылы.

Жер көлемі - 635 га. Ауылдық округта Макаренко және Абай атындағы орта мектептер, 2 дәрігерлік амбулатория, ауылдық кітапхана бар.

Халқы
-----

Тұрғыны 6012 адам (2009).

Ауыл маңы табиғаты
------------------

**Қарасу өзені** - Қырғыз Алатауынан басталатын бұлақтардан бастау алады, ұзындығы 7 км, көлемі 28000 шаршы метр. Ауыл тұрғындарының бау-бақша, егістік дақылдарын егуге, мал өсіруге қолайлы жағдай жасалған.
**Үлкен арық** - ұзындығы 8 км, көлемі 48000 шаршы метр, ауылдың шығысында орналасқан.
**Айтау** - Қаратаудың сілемі, биіктіг 1500 м.
**Желтау** - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1503 м, бұлар ауылдың шығысында және оңтүстік шығысында орналасқан.
**Қаратау жотасы** - ауылдың оңтүстік батысында орналасқан. Биіктігі 1660 м.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том Мұрағатталған 14 мамырдың 2019 жылы.
3. ↑  Жамбыл облыстық топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жамбыл ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Айша бибі •
 Ақбастау •
 Ақбұлым •
 Аса •
 Бесағаш •
 Гродеков •
 Ерназар •
 Жамбыл •
 Көлқайнар •
 Қаракемер •
 Қараой •
 Қарасу •
 Қаратөбе •
 Қызылқайнар •
 Өрнек •
 Полатқосшы •
 Тоғызтарау 
 |

 |
**Ольга Паредес** (1984 жылы туған) - боливиялық сәулетші және Уикипедия қатыушысы. 2022 жылы жыл сайынғы Wikimania 2022 іс-шарасында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэйлс оны «Жыл Уикимедиашысы» деп атады. Ол бұл сыйлықты Боливия мен Латын Америкасынан алған алғашқы адам.

Паредес - Сан Андрес Жоғары университетінің сәулетшісі. Ол Wikimedistas de Bolivia модераторы, сондай-ақ Wikimuheres (Wikinarii), Heochikas және OpenStreetMap өңдеулерімен байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Foundation, Wikimedia* Celebrating the 2022 Wikimedians of the Year! (en-US) (14 тамыз 2022).
2. ↑  *seguir, Redacción Diario Página Siete Autor marcado para* Olga Paredes, la primera boliviana que recibe el premio Wikimedista del Año (es-ES).
3. ↑  Bolivia se contagia de tecnología y feminismo (es-ES) (3 қараша 2017).

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ольга Паредес Twitter-де
**Паэлья** (кат. paella) — зейтүн майы қосылып, күріштен жасалатын классикалық испандық (Валенсия өңірі) ұлттық тағам. Сонымен қатар, теңіз өнімдері, көкөніс, тауық еті қосылуы мүмкін. Атауы латын сөзі *patella*-дан (табақ) бастау алады.

Даярлау тәсілі
--------------

Ақ ірі үрме бұршақты жуып, сонан соң суық қайнаған су құйып, 12 сағат бойы бұқтырылады. Содан кейін сол суында қайнатылады. Тауық пен қоян етін жақсылап жуылып, кесектерге туралады. Жасыл үрме бұршақты жуып, жуылған қызанақты суға бұқтырып, қабығын тазалап, кесектере бөледі.

Күнбағыс майын үлкен табада қыздырып, тауық кесектерін екі жағынан қуырады. Сол табаға қоянның етін салып, оны да екі жағынан қуырады. Бұршаққынды үрме бұршақ қосып, 2-3 минут бойы қуырады. Содан кейін пісірілген үрме бұршақты және кесілген қызанақты қосу керек.

Тәтті бұрышты қосып, барлығын араластырады. Барлығын ағаш қасықпен араластырып тұрып, күрішті жайлап салынады. Зағыпыран мен тұз қосу керек. Осының барлығының үстінен су құйып, қайнатып, қақпағын жауып бәсең отта пісіреді. Әрі қарай тамақты араластырудың қажеті жоқ.

Беру тәсілі
-----------

Паэлья 18-20 минуттан ұзақ әзірленблейді. Содан кейін оны оттан алып, «бабына жетуіне» 5 минут беру керек. Тамақ жылытылған тәрелкеге салынып беріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Паэлья.
*Басқа мағыналар үшін Қостөбе деген бетті қараңыз.*
**Қостөбе** (1993 жылға дейін — *Головановка*) — Жамбыл облысы Байзақ ауданы, Қостөбе ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Сарыкемер ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 км-дей жерде, жусан аралас сұлыбас, бидайық басым өскен қоңыр, қызғылт қоңыр топырақты, төбелі-жонды келген таудың құрғақ шөлейт белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 1511 адам болса, 2009 жылы 1553 адамды құрады.

Тарихы
------

Жамбыл ауданы құрамындағы "Жамбыл" кеңшары 1932 жылы құрылған. Қостөбе ауылы "Жамбыл" кеңшарына қарасты елді мекен болған. Кеңшардың міндеті қызылша ұрығын дайындау болатын. Шамамен 1932 жылдардан бастап Қостөбе ауылына үйлер салына бастаған.

Атау тарихы
-----------

Ауыл атауының "Қостөбе" аталуының себебі: Қызыл Жұлдыз ауылы мен осы ауыл екеуінің арасында екі үлкен қос төбе болған. Сол төбеге айланысты ауыл аты Қостөбе аталып кеткен. Қазіргі уақытта бұл төбелердің біреуі тегістеліп кеткен. Қазақстанда ұжымдастыру жүріп жатқанда осы аталған ауылға Голованов деген христиан жер ауып, сауда орталығын ұйымдастыру мақсатында келген. Осында тұрып көп жыл бойы қызмет еткен. Осы кісінің атымен ауылды "Головановка" деп 1993 жылға дейін атап келген. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі төрақасының 04.05.1993 жылғы №2189-ХІІ қаулысымен атауы қайтадан "Қостөбе" болып өзгертілді. 1996 жылға дейін Жамбыл ауданының арнайы бірлестігінің бөлімшесі болып келді. 1997 жылы Байзақ ауданына ауысты.

Ауылда өндірістік кооператив және бірнеше шаруа қожалықтары ұйымдасты.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлі-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Байзақ ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Абай •
 Аймантөбе •
 Ақжар •
 Аққия •
 Ақшолақ •
 Ақтөбе •
 Базарбай •
 Байзақ •
 Ботамойнақ •
 Бурыл •
 Диқан (Диқан а.о.) •
 Диқан (Мырзатай а.о.) •
 Жақаш •
 Жаңасаз •
 Жаңатұрмыс •
 Жеңіс •
 Жетібай •
 Жібек Жолы •
 Кеңес •
 Көкбастау •
 Көкөзек •
 Көктал •
 Қайнар •
 Қостөбе •
 Қосы батыр •
 Құмжота •
 Құсақ •
 Қызыл Жұлдыз •
 Мәдімар •
 Мырзатай •
 Сарыбарақ •
 Сарыкемер •
 Сеңкібай •
 Талас •
 Талас ст. •
 Тегістік (Жанатұрмыс а.о.) •
 Тегістік (Темірбек а.о.) •
 Төрекелді •
 Төрткүл •
 Түймекент •
 Үлгілі •
 Үшбұлақ •
 Шахан 
 |

 |
**Гродеково** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Гродеков ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 37 км, Тараз қаласынан 12 км жерде, Талас өзені аңғарының сол жағасында орналасқан.

Халқы
-----

* 4,3 мың адам (1999).
* 4,0 мың адам (2009).

20-ғасырдың басында қазақ даласына көтерілісшілерді жазалау үшін өзінің солдаттарымен патшаның генералы Гродеков келген. Олар Талас өзенінің шұрайлы жеріне түпкілікті орнығып, алғашқыда 1903 жылы "Солдатское", 1916 жылы "Гродеково" селосы болып аталды. 1908 жылы патша генералы шіркеу салдырып, 1916 жылы "Приходская школа" атанған мектеп ашады. Кеңес өкіметі кезінде "Сталин", "ХХІІ партсъезд" колхозы болған.
1940 жылдары Кавказдан қарашай, чешен, түрік, еврей және басқа да ұлт өкілдері жер аударылып, қоныстанған. Қырғызстан Республикасымен шекаралас. Екі республиканың ортасында "Талас" кедені орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 19 ғасырдың аяғында қаланған. Бұрынғы қызылша өсіретін «22-партсъезд» кеңшары негізінде Гродековода шаруа қожалықтары, өндірістік кооперативтер жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, т.б. мекемелер бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жамбыл облысының топномикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Жамбыл ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айша бибі •
 Ақбұлым •
 Аса •
 Ащыбұлақ •
 Әулиекөл •
 Бәйтерек •
 Бектөбе •
 Бесағаш •
 Бірлесу-Еңбек •
 Гродеково •
 Еңбек •
 Ерназар •
 Жалпақтөбе •
 Жамбыл •
 Жаңаөткел •
 Жасөркен •
 Жұма •
 Кемел •
 Көлқайнар •
 Қапал •
 Қаракемер •
 Қаратау •
 Қоңыртөбе •
 Қостөбе •
 Құмсуат •
 Құмтүйін •
 Қызылдихан •
 Қызылқайнар •
 Қызылшарық •
 Өрнек •
 Рахат •
 Сеңгірбай •
 Сұлутөр •
 Танты •
 Тастөбе •
 Тоғызтарау •
 Түрксіб •
 Шайдана •
 Шайқорық •
 Шайқорық (станция) •
 Шәкен Ниязбеков •
 Шоқай 
 |

 |
***Түнгі студия*** - қазақстандық танымал кешкілік теле жоба. Бағдарламаның негізгі жүргізушісі *(2014 - 2018 жж. , 2022ж - қазірге дейін)* танымал шоумен Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев және Қайрат Әділгерей (2018-2019 жж.) 

2014 жылдан бастап 2018 жылға дейінгі шығарылымдары "Қазақстан" телеарнасынан берілді, ал 2022 жылдан бастап "Jibek Joly" арнасынан "Жаңа түнгі студия" деген атаумен шығады.

Тарихы
------

Бүкіл әлемде кешкілік шоу бағдарламалар үлкен танымалдыққа ие болып, телеарналарда үлкен рейтингтер береді. АҚШ-тың Late Night Show жобасы, Ұлыбританиялық The Graham Norton Show жобасы және Ресейдің Вечерний Ургант жобасы әлем назарын аударған жобалар қатарында. Осы бағдарламалар желісінде бұл бағдарламаның да қазақ телевизия төрінде пайда болуы заңдылық. Бұл жобаның өзге бағдарламалардан ерекшелігі: бағдарламаға келген қонақ пен жүргізуші арасында еркін сұхбат жүріп, белгіленген бір тақырып аясында емес кез келген тақырып бойынша әңгіме өрбиді. Бұл жерде орынды қалжың арқылы саяси сынаулар мен ойландырар сауалдар болады. Бағдарлама жүргізуші мен келген қонақты жанды дауыста әр түрлі музыкалық аспапта ойнайтын топ сүйемелдеп отырады.

Сiлтемелер
----------

* *Түнгі Студияда Нұрлан Қоянбаев* Мұрағатталған 28 қазанның 2015 жылы. Қазақстан (телеарна)
* Қазақстан телеарнасы сайтындағы "Түнгі студия" шығарылымдары.2014-2018 жж.
*Басқа мағыналар үшін Талды деген бетті қараңыз.*
**Талды** — Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, Талды ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Талды өзенінің бойында, аудан орталығы - Ақсу-Аюлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 36 км-дей жерде.

Тарихы
------

Іргесі 1961 жылы «Путь коммунизму» совхозының бөлімшесі негізінде кеңшар болып қаланды. Округ аумағында өткен ғасырдың 34-50 жылдары аралығында «Жаңа-Жұрт», «Шаруа теңеу» колхоздары болған. 50 жылы Роза Люксембург колхозы ірілендірілген уақытта соған берілген. Шаруашылықтың негізгі мамандандырылған бағыттары-ірі қара мал шаруашылығы, егін шаруашылығы. Жерінің жалпы ауданы 125 мың га. Кеңшар негізінде 64 шаруа қожалығы, 1 ЖШС құрылған (2006).

Халқы
-----

Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 1095 адам (559 ер адам және 536 әйел адам) болса, 2009 жылы 864 адамды (443 ер адам және 421 әйел адам) құрады.

Инфрақұрылымы
-------------

Округтің елді мекендерінде (Жаңажұрт, Берекеші ауылдары) 3 мектеп, фельдшер-акушерлік пункт, отбасылық дәрігерлік амбулатория, мәдениет үйі, кітапхана, бар. Округ жерінде Қаз ОАК-тің алғашқы мүшелерінің бірі Қойшыбаев Шаян, ақын Жәкен Байтуов, Смағұлов Зейнекеш (ауданның әйелдер Кеңесінің төрайымы 1941-1945 ж.ж), 1946 жылы Ленин орденін алған белгілі шахтер Кішкентаев Ілияс тұрып, өмір сүрген. Ауыл басқа елдермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Қарағанды темір жол станциясы 110 км.

Әдебиеттер
----------

* Тарихи сырға, табиғаты толы ТАЛДЫ ауылы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қарағанды облысы Шет ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақадыр •
 Айғыржал •
 Айса •
 Ақбауыр •
 Ақбұлақ •
 Ақжал •
 Ақжартас •
 Ақжол •
 Аққияқ •
 Ақой •
 Ақсу (Ақсу-Аюлы а.о.) •
 Ақсу (Нұраталды а.о.) •
 **Ақсу-Аюлы** •
 Ақтөбе •
 Ақшатау •
 Әлихан •
 Батық •
 Бекет •
 Берекеші •
 Босаға (Босаға а.о.) •
 Босаға (Ортау а.о.) •
 Бұрма •
 Дария •
 Деріпсал •
 Еңбекшіл •
 Еркіндік •
 Жаңажұрт •
 Жарылғап батыр •
 Жоғарғы Қайрақты •
 Жұмыскер •
 Жыланды •
 Киікті •
 Көктіңкөлі (ауыл) •
 Көктіңкөлі (станция) •
 Красная Поляна •
 Қайрақты •
 Қарамұрын •
 Қарамыс •
 Қарғалы •
 Қойтас •
 Қошқарбай •
 Құттыбай •
 Қызылқой •
 Қызылтау (Ақшоқы а.о.) •
 Қызылтау (Кәрім Мыңбаев а.о.) •
 Қызылту •
 Мойынты •
 Мұхтар •
 Нұра •
 Ортау •
 Өспен •
 Сарыбұлақ •
 Сарыши •
 Сәкен Сейфуллин •
 Талды •
 Төменгі Қайрақты •
 Тұмсық •
 Үңірек •
 Шопа 
 |

 |
**Андреас Кёпке** (нем. *Andreas Köpke*; 12 наурыз 1962 жыл, Киль, ГФР) — германиялық футболшы, қақпашы, 1990 жылғы әлем чемпионы, 1994 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасы
---------

Карьерасын 1979 жылы туған қаласындағы "Хольштайн" клубында бастады.
1983/84 жылғы маусымды "Шарлоттенбург" клубында өткізді. Германия чемпионатында 38 рет алаңға шығып, 62 гол жіберді.

1984 жылы Батыс Берлиннің "Герта" клубына ауысты. 

1986 жылы карьерасындағы ұзағырақ ойнаған клубына — "Нюрнбергке" өтті. Бұл клубта сегіз жыл бойы қақпа қорғады. Ұлттық құрамаға да "Нюрнбергте" жүріп шақырту алды. Кейін 2001 жылы карьерасын осы клуб сапында аяқтады. 

1990 жылғы әлем чемпионатына барғанымен, негізгі құрамдағы орын Бодо Иллгнерден босамады. Есесіне Андреас та әлем чемпионы атанды. 

1996 жылғы Еуропа чемпионатында негізгі қақпашы ретінде ойнады. Германия құрамасы турнирде чемпион атанды да, Андреас жылдың үздік қақпашысы номинациясына ие болды.

1998 жылғы әлем чемпионатынан соң құрамадағы карьерасына нүкте қойды.

Жетістіктері
------------

### Халықаралық

* Әлем чемпионы: 1990
* Еуропа чемпионы: 1996
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1992

### Жеке

* Германияның үздік футболшысы: 1993
* Еуропа чемпионатының үздік қақпашысы: 1996

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

Профилі
Лев Александрович
**Лев Александрович Чугаев**(17.09.1873,Мәскеу,-23.09.1922,сонда) - кеңес химигі. 1895 жылы Мәскеу университетін бітіргеннен кейін университет жанындағы бактериология институтының химия бөлгін меңгерді.1908-22 жылдары анорганикалық химиядан Петербург технология институтының профессоры. КСРО ғылым академиясының Платина және басқа асыл металдар зертету институтының негізін қалаушы және 1918 жылдан директоры.

Еңбектері мен зерттеулері
-------------------------

Чугаевтың алғашқы жұмысы биохимия мен бактериология мәселелеріне арналған. Ол негізінен органикалық химияны, комплексті қосылыстарды зерттеді. 1899 жылы көмірсутектерді синтездеудің жаңа "ксантогендік" әдісін тапты. Осы әдіс негізінде Чугаев борнилен, изолимонен, туйан, альфа және бетта холестерилен көмірсутектерін алды. Ол КСРО - да комплексті қосылыстарды зерттеу саласында анорганик-химиктердің мектебін құрды.

Сыйлықтары
----------

Ленин атындағы сыйлықтың лауреаты (1927).

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 152 бет
Кенесары көшесіндегі ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі.
Конгресс-холл.

**Кенесары көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Сарыарқа, Жеңіс, Республика даңғылдарын және Желтоқсан, Бейбітшілік, Ә. Бөкейхан, М. Әуезов, С. Торайғыров, М. Ғабдуллин, М. Мәметова, Ш. Иманбаева, Р. Қошқарбаев, Ш. Уәлиханов, Тараз, Асанқайғы, Ә.Сембинов, Б.Бейсекбаев, А. Жұбанов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 5311,1 м.

Кенесары Қасымұлы (1802-1847) - қазақ халқының азаттығы жолындағы ұлы күрескер, мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, хан. Абылай ханның немересі. 1837-47 жылдардағы үлт-азаттық қозғалысының көсемі. Абылай тұсындағы қазақ хандығының тұтастығы мен тәуелсіздігін қалпына келтіруді көздеген. 1841 жылы қыркүйекте үш жүз өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды.

Бұл көшеде Қ. Мұңайтпасов атындағы орталык, стадион, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі, «*Конгресс Холл*» сарайы, «*Астанателеком*», «*Қазақстан*» сауда орталығы орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Итальяндық дижестивтер амаро тобынан
**Дижестив** (лат. *digestivus*, фр. *digestif* – ас қорытуға әсерін тигізетін зат) – ас соңында берілетін сусындардың жалпы атауы. 

Дижестив астың қорытылуына көмектеседі деп саналады. Орта ғасырларда спирт тек медициналық мақсаттарда пайдаланылса, Францияда астың аяғында шарап, қант негізіндегі сусын ішкен. 

Дижестивке ликер және бальзам, сондай-ақ херес, мадера, портвейн – күшті шараптары жатады. Тамақты тоя жегеннен кейін жеңіл шараптар астың қорытылуына көмегін тигізбейтіндіктен, күшті сусындар пайдаланылады. Сондай-ақ кейбір коктейль түрлері дижестив ретінде қолданылады. Шай, я болмаса кофе сияқты алкогольсіз сусындар дижестив болып саналмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Рубен Захарьевич Мамулян** (8 қазан, 1897, Тбилиси - 4 желтоқсан, 1987, Лос-Анджелес) - американдық кинорежиссер. 

Ресейден шыққан. Актерлік білімін Мәскеу көкермөнер театрынан алып, 1918 жылы Лондонға келеді. 

Режиссер ретінде алғаш шағын мюзиклдар қойып танылды. 1932 жылы АҚШ-қа қоныс аударып, театр кәсіподақ ұйымымен байланыста болды. «Порги» қойылымын қойып (1927), кейінірек «Порги және Бесс» операсының (1935), "Оклахома", "Карусель" мюзиклдарының режиссеры болды. "Қол шапалақтау" (1929) фильмінің түсіріліміне режиссер ретінде шақырту алды. 

Камерамен жұмыс жасауда, жаңашылдығымен көзге түсті. "Қала көшелері" (1931), "Кристина ханшайым" (1933), "Бекки Шарп" (1935), "Көңілді Десперадо" (1936), "Қан және құм" (1941), "Жібек шұлық" (1957) фильмдерінің режиссері. Оның картиналары музыка мен драманы керемет қиюластыруымен ерекше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Britannica настольная энциклопедия» Том I. АСТ-Астрель. Мәскеу, 2006 жыл. ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ). ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**Салыстырмалы лингвистика** (ағылш. *Comparative linguistics*, кейде  **компаративті лингвитика**) — тілдерді шыққан тегіндегі жакындығына, типологиялык құрылымына салыстыра зерттеу жасайтын лингвистика саласы. Оның мақсаты — таңба, таңбалауыш және таңбалаудың, соған сай сөз-сөйлем мағыналарының тарихи өзгерісіне назар аудара отырып, салғастырылатын тілдер арасындағы ұқсастық пен айырмашылықты айқындау.

Салғастыру тілдін әр түрлі деңгейлері мен элементтері арасында жүргізіледі: грамматикалық құрылыс, құрылымдық-семантикалық ұқсастықтар мен айырмашылықтар, тілдін лексика-семантикалық категориялары т. б. Салыстырмалы лингвстика негізінде салғастыру әдісі жатыр.

Генетикалық туыстық әдетте ортақ шығу тегін, әсіресе прото-тілді білдіреді. Салыстырмалы лингвистика тіл отбасылары мен жүйелерін құруға, прото-тілдерді құрылымдауға, тілдік құжаттардағы өзгерістерді нақтылауға бағытталған. Салыстырмалы лингвистер расталған (attested) және құрылымданған (reconstructed) формалар арасындағы нақты айырмашылықты айқындау үшін сақталған мәтіндерде кездеспейтін кез келген пішінге жұлдызшаның префиксін қояды. Қарапайым тексеруден бастап компьютерлік болжамды тестілеулерге дейінгі тілдік жіктеулерді жүргізудің бірқатар әдістері осы лингвистика саласында әзірленді. Мұндай әдістер ұзақ даму процесінен өтіп қалыптасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
2. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Теизм** (грекше theos – Құдай) – Құдайдың барлығы мен оның дүниеге, адамға қарым-қатынасын негіздеп түсіндіретін діни таным. Теизм ді термин ретінде ағылшын философы Р.Кедворт (1617 – 1688) енгізді. Ағартушылық дәуірде христиан дүниетанымының негіздері сынға ұшыраған кезеңде, христиандықтың Құдай жайлы ілімін қорғап, дәлелдеуге бағытталған діни көзқарас ретінде пайда болды. Теизм Құдайды мәңгілік деп, мінсіздігі, құдіреттілігі, рақымдылығы сияқты ізгі сипаттарымен танитындықтан, ондағы негізгі түсініктер монотеистік діндердің бәрімен үндес деп біледі. Христиан догматына тән ерекшелігі ретінде Теизм дегі Құдайды Рух, абсолютті болмыс, шексіз тұлға, рухани-тұлғалық шындық деп танитынын айтуға болады. Теизм пантеизмге, деизмге, атеизмге қарсы монистік тұжырымдама болып саналады. Теизм Құдай және оның болмысын ақыл-парасат арқылы тануға болады деп біледі, сонымен қатар мистик. танымды да жоққа шығармайды.

Сілтемелер
----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Мишель Майор** (1942 жылы 12 қаңтарда туған. Лозанна, Во, Швейцария) — Швейцария астрофизигі, Женева университетінің (астрономия кафедрасы) құрметті профессоры. Майор ресми түрде 2007 жылы отставкаға кетті, бірақ Женева обсерваториясында белсенді зерттеуші болып қалады. 2010 жылғы Халықаралық В. А. Амбарцумянсыйлық иегері. Физика бойынша Вольф сыйлығының (2017) және физика бойынша Нобель сыйлығының (2019, Дидье Келомен бірге) лауреаты.

Мансап
------

1966 жылы Лозанна университетінде физика саласында магистр дәрежесін, 1971 жылы Женева обсерваториясында астрономия саласында докторлық дәрежесін алды. Оның диссертациясы Галактиканың спиральды құрылымымен ықтимал байланыстағы күн төңірегіндегі жұлдыздардың кинематикалық қасиеттерін зерттеуден тұрады. Ұзақ уақыт Кембридж университетінің астрономия институтында (1971) жұмыс істеді. Женева университетінде жұмыс істей отырып, Чилидегі Еуропалық Оңтүстік обсерваторияда (ESO) және Гавай университетінің астрономия институтында семестр бойы бірнеше шығармашылық демалыстар өткізді.

1989 жылдан 1992 жылға дейін ол Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының консультативтік кеңесін, 1990 жылдан 1993 жылға дейін Астрофизика және астрономия бойынша Швейцария қоғамының президенті (Swiss Society of Astrophysics and Astronomy) басқарды. Халықаралық астрономиялық одақтың бірнеше комиссиясының белсенді мүшесі және бұрынғы төрағасы.

1995 жылы Дидье Келомен бірге 51 Пегас b, бірінші экзопланетті ашты. Осы ашқаны үшін Майор және Кело 2019 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

Марапаттар
----------

1998-Жюль Жансен Сыйлығы

1998-Marcel Benoist Prize

2000-Бальцан Сыйлығы

2004-Альберт Эйнштейн Медалі

2004-Құрметті легион орденінің кавалері

2005 — Шао сыйлығы, "планеталар мен планета жүйелерін қалыптастыру үдерістерін біздің түсінігімізді революциялайтын басқа жұлдыздардың айналасында айналатын алғашқы ғаламшардың орбиталары мен массаларын ашуы және анықтауы үшін".

2010 — Виктор Амбарцумян атындағы Халықаралық ғылыми сыйлық, "олардың планеталық жүйелер мен оларды қоршаған жұлдыздар арасындағы байланысты зерттеуде маңызды үлесі үшін".

2010-Карл Шварцшильд Медалі

2011 — BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards

2015-Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, "For his discoveries of planets orbiting other stars, and the development of instrumentation designed to find them".

2015-Киото Сыйлығы

2017-физика бойынша Вольф сыйлығы, "жұлдыздың күніне ұқсас айналадағы алғашқы экзопланетаны ашқаны үшін".

2019-физика бойынша Нобель сыйлығы
**Дыбыс қайталама** — біркелкі, не үндес дыбыстарды бірнеше рет қайталау арқылы сөздердін бір-бірімен үйлесімділігін арттыру тәсілі. Әсіресе өлеңде жиі қолданылады. Өлеңдегі ұйқастың өзі де біркелкі, не ұқсас дыбыстарды қайталау негізінде пайда болатын сөз үйлестігінің бір түрі ғана. Ал дыбыс қайталама сан қилы болып келеді. Өлең ұйқасы секілді тармақтардың алдыңда ғана емес, кез-келген жерде кездесе береді және қатарынан бірнеше сөздерді қамтуы мүмкін. 

Мысалы:  

Толқыннан толқын туады,  

Толқынды толқын қуады.  

Толқынмен толқын жарысад.  

Күңіренісіп кеңеспен,  

Бітпейтін бір елеспен,  

Жарысып жарға барысад.  

Толқынмен толқын сырласып,  

Сырларын еппен ұрласып,  

Толқынға толқын еркелеп,  

Меруерт көбікке оранып,  

Жыландай жүзге бұралып,  

Жарға жетер ентелеп.

Мағжанның «Толқын» атты өлеңінен келтірілген осы екі шумақтан дыбыс қайталау тәсілінің басты сипат-өзгешелігін айқын байқауға болады. Дыбыс қайталама кейде сөзді қайталау арқылы да жасалады. Бірақ сөзді қайталау шарт емес. Дыбыстың жағынан үйлес, үндес сөздер алынса да, жеткілікті. Дыбыс қайталама тек дыбыс үйлестігін қуалау болмай, сөздің үндестігін күшейту қажет болғанда, сол арқылы сөздің мағынасына айрықша көңіл аудару үшін қолданылады. Келтірілген мысалда өлеңнің басында-ақ толқын деген сөздің қайталанып айтылуы мағыналық жағынан да, өлеңнің үнділігін арттыру жағынан да алғанда әбден орынды. Дыбыс қайталама сөздің үйлесімділігін күшейтеді, сол арқылы үйлес сөздерді мағынасы жағынан жалғастыра қарауға, қажетті сөздерге ерекше назар аударып, ойда ұзағырақ сақтап қалуға мүмкіндік береді. Кейде сөздердің сыртқы сұлулығы, әсерлі үндестігіне де айрықша мән берілетіні байқалады. Дыбыстың қайталама үлкен талғампаздықпен мөлшерден асырмай алынып және өте шебер қолданылса, әдемі де келісті болады. Дыбыс қайталаудың ерекше келістіріліп жасалған өрнекті үлгісі ретінде Сәбит Дөнентаевтың «Қазақтарға қарал» деген өлеңін келтіруге болады: 

Қамалған қараңғыға, қалың қазақ,  

Қайратсыз, қамсыз құрып қалдың, қазақ.  

Қарулап, қуатсызды қуаттандыр,  

Құрдан-құр қампитқанша қарын, қазақ.  

Қулардың құлқынына құм кұйылсын,  

Қайдағы кұлдың қайғырт қамын, қазақ.  

Қайтеді қайрылыссаң қарындасқа,  

Қасармай, қақырайып қырын қарап...

Осында «қ» дыбысының бастан-аяқ қайталанып, көптеген сөздердің басқы буыны «қа» болып, не соған үндес, үйлес келуі жәй ғана дыбыс қуалаушылық демесек керек, себебі осы өлеңдегі мағынасы жағынан ең маңызды және негізгі тақырыпта болып отырған «қазақ» деген сөздің айтылуына барлық дыбыс қайталаулар үйлес келіп отырады ғой. Әрине, мұнша мол дыбыс қайталаулар қолданылатын өлең, сирек кездеседі. Ақын әдейі сөздердің сыңғырлаған бірыңғай үйлестігін, тапқырлық танытатын ойнақылығын құнттаған. Ахметов 3.

Дереккөздер
-----------

Әдебиеттану. Терминдер сөздігі [Мәтін] / ; [құраст.: З. Ахметов, Т. Шаңбаев]. – 2-бас. .. – Алматы : Ана тілі, 1998. - 383 б.

Тағы қараӊыз
------------

* Аллитерация
* Ассонанс
**Жәлеләддин хан** (1380–1412) — Алтын Орда ханы, Тоқтамыс ханның үлкен баласы. Шешесі Тоғай-Қажы бектің қызы. Жалеләддин Алтын Ордадағы дүрбелең жылдары 3 рет билік басына келді. Ол Едігемен күресінде Литва князі Витовттың қолдауына сүйенді.

Жалеләддин 1407 жылы Шәдібекті Алтын Орда тағынан ығыстырып, алғаш рет билікті өз қолына алады. Едіге Хорезмге жасаған жорығынан оралғаннан кейін Жалеләддин Бұлғарларға қашып, өзін онда хан етіп жариялайды. Бірақ Едігенің ықпалымен ол жақтан да қуылып, Жалеләддин інісі Керімбердімен Ресейге, қалған бауырлары Сығанақ қаласына кетеді. 1408 жылы Едігенің Руське жорығы кезінде Жалеләддин Витовтты паналап, алғашқында Торн қаласына, кейін Грондоға қашады. 1408 жылдың аяғында Витовттың қолдауымен Болат ханға қарсы шығып, екінші рет билік басына келеді. Едіге Русьтен оралғаннан кейін Жалеләддин қайтадан Литваға қашып барып, 1409 жылы Витовтпен Тевтон орденіне қарсы бірлесіп күрес жүргізу жөнінде келісім жасайды. 1410 жылы Жалеләддин 40 мың адамдық әскерімен Грюнвалбд шайқасына қатысады. Бұл соғыста Витовт бастаған одақтастар әскері тевтондарды жеңеді. Осыдан соң Жалеләддин Қырымды алып, Болат ханға қарсы күрес жүргізеді. Алтын Орданың жаңа ханы, Болат ханның ұлы Темірден жеңілген Жалеләддин Литваға қашады. Бірақ Темір хан мен Едіге арасындағы кикілжің нәтижесінде 1411 жылдың соңында Жалеләддин үшінші рет билікке келеді. Темір өлгеннен кейін өз ықпалын күшейткен Жалеләддин Бұлғар, Қажы-Тарханды (Астрахан) өз иелігіне қосып алады. 1412 жылдың аяғында інісі Керімбердінің, ал басқа бір деректерде бауырлары Сұлтан Мұхаммед пен Кебектің қолынан қаза табады. Жалеләддиннің Аманбек, Әбд Сайид есімді екі баласы болған.

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАлтын Орда хандары |
| --- |
|  |
| 
Бату хан • Сартақ хан • Ұлақшы хан • Берке хан • Меңгу Темір хан • Туда Меңгу хан • Төле Бұқа хан • Тоқта хан • Өзбек хан • Тыныбек хан • Жәнібек хан • Бердібек хан • Құлпа хан • Наурыз хан • Құзыр хан • Темір Қожа хан • Ордамәлік хан • Келдібек хан • Мұрад хан • Мір Болат хан • Әзіз Шейх хан • Абдулла хан • Мұхаммед Бұлақ хан • Ұрыс хан • Шеркес хан • Қағанбек хан • Арабшах хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Темірқұтылық хан • Шәдібек хан • Болат хан • Темір хан • Жәлеләддин хан • Керімберді хан • Кепек хан • Шөкре хан • Жаппарберді хан • Дервиш хан • Қадырберді хан • Қажы Мұхаммед хан • Ұлық Мұхаммед хан • Барақ хан • |

 |
**Асбестцемент**  — суға иленген портландцемент пен асбест қоспаларынан жасалатын құрылыс материалдары. А. құрамындағы асбестің нәзік талшықтары цементпен кірігіп, берік те икемді, ыстық-суыққа төзімді әрі тығыз құрылыс материалдарына айналады. Оны кесу, тесу, тегістеу оңай. Одан табақша, тақта, құбыр пішінді құрылыс бөлшектерінің қырықтан астам түрі ғимараттардың шатырын жабуға, іргесін, қабырғаларын көмкеруге, шарбақ жасауға, құбыр желілерін тартуға, а.ш. құрылыстарын салуға қолданылады. Тік бұрышты, қималы А. қораптар өнеркәсіптік, тұрғын үй және азаматтық ғимараттардағы желдету жүйелерін жасауға аса тиімді. Ал төзімді А. тақталар қатты ыстық пен электр разрядтарының әсеріне ұшырайтын электр аппараттары мен машиналарының табандарын, тақталарын, бөлшектерін дайындауға өте ыңғайлы. Еліміздің Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан, Қостанай облысытарында А. өндірісін дамытуға мүмкіндік мол. Мәселен, Қостанай облысыдағы бір ғана Жетіғара өңірінде 1995 ж. 160829 т, 1996 ж. 130484 т А. өндірілді.
**Жамантұз** — Шалқар көлі алабындағы тұйық көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Шалқар қаласынан солтүстік-батысқа қарай 22 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 178,7 м биіктікте.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 5 км2, ұзындығы 3 км, енді жері 2 км, жағалауының ұзындығы 10,5 км. Қар және жер асты суларымен толысады. Суының ең жоғарғы деңгейі сәуірде, төмендегісі қазан айында байқалады. Кей жылдары тартылып қалады. Суы тұзды, сілтілі, кермек.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы жайпақ келген. Солтүстік-батыстан Тебез көліне құятын Балғасын өзені ағып өтеді. Жағалауында сор өсімдіктері өседі. Оңтүстік-батысынан Шалқар – Ақтөбе темір жолы өтеді.‎
**Нығмет Сәбитұлы Сәбитов** (19.01.1895, Астрахан губерниясы -12.08.1955, Алматы) - шығыс тілдері мен қазақ этнографиясын зерттеуші ғалым, филология ғылымының кандидаты (1944). Мәскеудің Шығыстану институтын бітірген (1935). Сәбитов 1918 - 1930 жылдары Астрахан облысында халық ағарту, баспасөз және кеңес органдарында басшы қызметтерін атқарған. 1935 - 1936 жылдары Тәжікстанның Оқу-ағарту халкоматында, 1936 - 1937 жылдары Қазақстанның жаңа әліпби жасау комитетінде, 1938 - 1942 жылдары А.С. Пушкин атындағы (қазіргі қазақ ұлттық кітапхана) көпшілік кітапханасында жұмыс істеген. 1942 - 1946 жылдары КСРО ҒA-ның қазақ филиалының тіл, әдебиет кейін тарих институтында аға ғылыми қызметкер, 1948 - 1955 жылдары Тарих, археология және этнография институты директорының орынбасары, этнография секторының меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер болған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Көршиқан** , карбункул (лат. carbunculus – шоқ) – түк қаптары, май бездері және оған жақын жатқан тері және тері асты жасушаларының іріңдеп қабынуы. К. май және тері бездерінің өзегіне, сондай-ақ жарақаттанған теріге (немесе шиқанды қысып өзегін шығарғанда) микробтың енуі салдарынан пайда болады. К-ның пайда болуына терінің немесе онымен жанасатын іш киімнің таза болмауы, хим. заттардың әсері, қажалу, қышыған теріні қасу, жеңіл жарақаттар, зат алмасуының бұзылуы әсер етеді. Сонымен қатар К. пайда болуына кейбір аурулар (мыс. қант диабеті) өте қолайлы жағдай туғызады. К. – ауыр өтетін ауру түріне жатады, ол, көбінесе, егде жастағы адамдарда кездеседі. К. мойынның артқы бөлігіне, арқаға, бетке жиі шығады. Бетте пайда болған К. өте қауіпті, өйткені іріңді қабыну өршіген жағдайда, оның бас сүйек арқылы миға таралып, адам өміріне қауіп төндіруі (іріңді менингитке әкелуі) мүмкін. К. дамуының алғашқы сатысында қабыну аумағы қызарып, тері қатайып, ісінеді (қабыну ісігі, инфильтрат). Аурудың дене қызуы көтеріліп, ұйқысы қашады. Ісік үлкейгенде (7 – 9 тәулік аралығында) іріңдеу сатысына ауысады, бұл кезде терінің жоғ. қабаты астынан іріңді тамырлар білінеді де, олар жарылып өзегі шығады, қанды ірің ағады. Мұндай жағдайда К-ның беткі жағы тесік-тесіктеніп, елеуіш тәрізді болып қалады. Аурудың бұл сатысы 18 – 20 тәулікке созылады. Ауру асқынбаған жағдайда К. өлі тіндерден тазарып, біртіндеп жазыла бастайды. Көбінесе жазылған К. орнында көлемді тыртық қалады. Ал ауру асқынған жағдайда ісіктің көлемі ұлғайып, бездердің шошынуы, қан тамырларының қабынуы – тромбофлебит, организмнің жалпы іріңдеп улануы – сепсис, т.б. пайда бола бастайды. Кейбір жағдайда К. адамның өміріне үлкен қауіп туғызып, тіпті оның өлімінің себебі болуы мүмкін. К-нан алдын ала сақтану үшін күнделікті тіршілікте жеке бастың тазалығын (гигиена) сақтау, яғни денені және іш киімді таза ұстау, терінің жарақаттануынан сақтану қажет. К-ды емдеу үшін ауру белгісі білінісімен дереу дәрігерге көрінген жөн. Себебі К-ды емдеу өте күрделі. Ем ретінде антибиотиктер, май дәрілер (таза ихтиол), физиотерапия қолданылады. Ауру асқынып кеткен жағдайда хирургиялық операция жасалады.
**Логан Филлип Хендерсон** (ағылш. *Logan Phillip Henderson*; 14 қыркүйек, 1989; Норт Ричлэнд Хиллз, Техас, АҚШ) — американдық композитор, әнші, актер және продюсер. 

Логан өлең айтуды жақсы көрді, бірақ өзін әнші деп санамаған. «Табысқа алға» сериалындағы Логан Митчеллдің рөлімен танымал. «Big Time Rush» тобының бұрынғы мүшесі.

Өмірбаяны
---------

Логан Хендерсон Норт Ричлэнд Хиллз қаласында дүниеге келді. Логанның өзінен кіші 11 жасар Пресли деген қарындасы бар. 18 жасында Калифорния штатына көшер алдында, «Жұманың түнгі шамдары» сериалында шағын рөлі болған.

Мансабы
-------

Логанды танымал қылған рөл – Логан Митчеллдің «Табысқа алға» сериалындағы рөлі. 2009 жылы Логан «Sony Music Entertainment» және «Columbia Records» компанияларымен шартқа тұрды. «Big Time Rush», «The City Is Ours», «Halfway There» және «Til I Forget About You» деген танымал синглдар жазып, 2010 жылдың 11 қазанында «BTR» үнтаспасын шығарды.

Big Time Rush 2011 жылы 21 қарашасында «Elevate» атты үнтаспасын шығарды. Логан Николас Ферлонгпен бірге «Time of Our Life», «Music Sounds Better With U», «Love Me Love Me» және «SuperStar» өлеңдерін жазған.

Фильмографиясы
--------------

| Жылы | Қазақша атуы | Шынайы атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- |
| 2008 | Жұманың түнгі шамдары | Friday Nights Lights | жасөспірім |
| 2009-2013 | Табысқа алға | Big Time Rush | Логан Митчелл |
| 2012 | Биг Тайм Фильм | Big Time Movie | Логан Митчелл |
| 2013 | Мадагаскардан шыққан
Пингвиндер | The Penguins of
Madagascar | тыңдалым |
| 2013 | Марвин Марвин | Marvin Marvin | Логан Митчелл |
| 2013 | Екі патша | Pair of Kings | Майк |
| 2015 | Ұлы көшіп-қону | The Great Migration | тыңдалым |

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Логан Хендерсон (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Логан Хендерсон *Twitter* сайтында