recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Топырақтың азуы**- адамның ісінен туғызылған және адамның тіршілігін қолдауға қабілеттілігіне азаюы бағытындағы процестердің жиынтығы. Топырақта оның органикалық та, минералдық бөлігінде өте көп мөлшерде үздіксіз процестер жүріп жатады, осы кез келген табиғи циклдердің бұзылуы азуға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, топырақ атмосферамен, гидросферамен үнемі әрекеттеседі, олардың компоненттері әртүрлі өзгерістерде қатысады, сондықтан да педосерадағы өзгеру басқа сферадағы өзгерістерді туғызады.
***Көптеген зерттеушілер деградация құбылысын шартты түрде үш топқа бөледі:**физикалық, химиялық, биологиялық**. Төменде келтірілген жіктеліс В.В Снакин және басқалар жасаған***

### Топырақтың физикалық деградациясы

Қарашірік көкжиегі әлеуетінің азаюымен анықталатын топырақ құрылысы кескіннің бұзылуымен сипатталады. Ол су және жел эрозиясы әрекетінентопырақтың механикалық жабынының бұзылуы.

### Топырақтың химиялық деградациясы

Ауылшаруашылық өнеркәсібінде жерді тиімсіз пайдаланудың нәтижесі-оның құнарлығының едәуір төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл процесте ең алдымен ондағы қоректік элементтер азаюымен байқалады.

### Топырақтың биологиялық деградациясы

Топырақ микроорганизмдері қоректік заттардың айналымына үлкен рөл атқарады, қалдықтардың топырақта ыдырауына, ластағыштардың детокскациясы мен микроорганизмдердің патогенді формаларының дамуын тежейді. 
Топырақтың биолгиялық ластануын микроорганизмдердің патогенді формаларының мөлшерін көрсететін көрсеткіш сипаттай алады, яғни, жалпы микроорганизмдер мөлшеріндегі олардың үлес салмағы.

### Дереккөз

Экология және тұрақты даму, Алматы 2014
Гүлжанат Жанатбек-халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Қазақстан жеңіл атлеттерінің танымалдарының бірі. Алматы облысының тумасы Талдықорған қаласында 1991 жылы 30 қарашада дүниеге келген.Жеңіл атлетикадан 2018 жылғы ұлттық құрамаға кандидат спортшы. Ол 2016 жылы Шанхай ынтымақтастық ұйымының 15 жылдығына байланысты өткізілген Қытайдағы марафонда 21 шақырымға жүгіріп, жеңіске жеткен еді.

Гонгонгте өткен Азия чемпионатының қола жүлдегері. 2016 жылы Олимпиада ойындарына қатысқан. 2017 жыл маусымда Шымкенттегі қысқы чемпионатта жартылай марафоннан бірінгі орын алды. Сәуір айында Душанбедегі дәстүрлі халықаралық жарыста алтыншы орыннан көрінді. Ал соңғы рет Алматыдағы ел чемпионатын ұтып алды

Қазіргі кезде ресейлік Лилия Шобухованың қарамағында жаттығып жүр. 

Бойы 170см. Салмағы 55 келі.Бағдарламасы жартылай марафон, марафон.

• Қатысушы Олимпиада ойындары (Рио-де-Жанейро 2016)

• Қатысушы Әлем чемпонаты (Пекин, 2015)

• Қатысушы Азия ойындары (Инчхон, 2014)

Қыздар арасындағы ШЫҰ марафонында (42 км) бас жүлде қырғызстандық Виктория Полюдинаға бұйырды. Екінші орынды Өзбекстаннан келген желаяқ қыз Марина Хмелевская еншілесе, үздік үштікті жерлесіміз Гүлжанат Жанатбек қорытындылады. Гүлжанат Жанатбек (Қазақстан) – 2:42:21,20

Жетістіктері
============

| Жетістіктері | Жарыс | Өткен орны | Бағдарлама |
| --- | --- | --- | --- |
| 3-дүркін чемпион | Қазақстан чемпионаты | Қазақстан | Марафон |
| Екі рет ТОП 8 | Азия чемпионаты | Пуна, Үндістан | 5000 м, 10000 м |

Жеке рекорды
============

| Бағдарлама | Көрсеткіші | Өткен орны | Күні |
| --- | --- | --- | --- |
| 1500 м | 4:32.75 | Қарағанды | 27.01.2012 |
| 3000 м | 9:52.69 | Қарағанды | 29.01.2012 |

Дереккөздер
-----------
**Топырақ экологиясы**
----------------------

Адамзат өзіне қажетті қоректік заттардың 98-99 % осы топырақтан алады. 
Жер бетіндегі өңдеуге жарамды жердің көлемі 3200 млн га, оның жартысы ауыл шаруашылығына жарамды жер. Ал Қазақстанның ауыл шаруашылығына жарамды жер көлемі- 78,6 млн га. Жерді дұрыс пайдаланбаудың салдарынан топырақ құнарсызданып , шөлге айналу процесі күшейе түсуде. Соңғы мәліметтер бойынша, республика жерінің 60%ы шөлге айналған. Мұның барлығы топырақтың эрозияға ұшырауы, тұздану процесінің артуы химиялық және радиоактивті заттармен ластанудың нәтижесінде туындауда.
Республиканың 30 млн га жерінің өнеркәсіп, көлік байланыстары мен елді мекендер алып жатыр. Мысалы, Батыс Қазақстан аймағындағы мұнай-газ өнеркәсібінің дамуы топырақтың техногенді бүлінуіне әкеліп отыр.
Орталық Қазақстанда топырақтың техногенді бүлінуі, өнеркәсіп қалдықтарымен ластанудың, ауыр металдардың жинақталуының, т.б. әсерінен Бетпақдала аумағы қоқыстар жинақталған құнарсыз аймаққа айналып отыр. Ал Оңтүстік Қазақстанда Арал аймағының экологиясына байланысты аумақтың көп бөлігі шөлге айналып, топырақтың химиялық улы заттармен және радионуклидпен ластануы өсіп отыр.
Топырақтану институтының мәліметі бойынша, Қазақстанның құнарлы топырағының ауыр металдармен және радионуклидтермен ластануы барлық аймақтарды қамтып отыр. Республика жерінде 2,3 млрд тонна химиялық қалдықтар, ал 529 объектіде радиоактивті қалдықтар сақталған. Жалпы республика бойынша топырақтың түрлі заттармен ластану деңгейі Бетпақдала, Балқаш өңірі, Мұғалжар, Ертіс өңірі, Маңғыстау, Каспий маңы ойпаты, Іле Алатауы жазықтарында өте жоғары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Шың кітабы 2014 жыл
**Гүлжиһан Жұмабайқызы Нұрышева** (14.1.1959 жылы туған, Атырау облысы Махамбет ауданы Есбол ауылы) – философия ғылымдарының докторы (2002), профессор (2006).

Оқу жолы
--------

ҚазМУ-дың Философия және экономика факультетінің "Философия" бөлімін (1980, қазіргі ҚазҰУ), "Философия" мамандығы бойынша ҚазМУ-дың аспирантурасын (1992), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің, қазіргі ҚазҰПУ докторантурасын (2001) бітірген.

Жұмыс жолы
----------

Гурьев педагогикалық институтында (1980–1996, қазіргі Атырау мемлекеттік университеті) оқытушы, аға оқытушы болып қызмет етті.   
1996 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде (ҚазҰПУ) аға оқытушы, доцент, профессор қызметтерін атқарды. 2004 жылдан 2013 жылға дейін - Қазақстан-Британ техникалық университеті "Философия және құқық" кафедрасының, 2013 жылдан бастап әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті "Философия" кафедрасының меңгерушісі.

Ғылыми еңбектер
---------------

*Общественное сознание казахского общества конца 19-начала 20 века" тақырыбына кандидаттық (1992), "Адам өмірі мәселесінің қазақ философиясындағы көрінісі»' тақырыбына докторлық диссертация қорғады.*

Қазақ философиясы, философия тарихы, философиялық антропология салалары бойынша Қазақстан, Ресей, Франция, Польша, Чехия, Монғолия, Түркияда жарық көрген 100-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның, Қазақстан Республикасы жоғары білім беру кеңістігінде кеңінен қолданылып жүрген бірнеше оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. 
Мемлекеттік "Мәдени мұра" бағдарламасының және ҚР Білім және Ғылым Министрлігі Ғылым комитетінің гранттық қаржыландыруына ие болған ғылыми жобалардың аясында ізденістер жүргізді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
**Дамир Скомина** (5 тамыз 1976 жыл, Копер, Словения) — халықаралық деңгейдегі словениялық футбол төрешісі. Футбол матчтарына қазылық етуді 1994 жылы бастаған. 

Халықаралық аренадағы төрелік еткен тұңғыш ойыны 2003 жылғы 30 сәуірдегі Мажарстан - Люксембург кездесуі.

Қазылық еткен ірі турнирлері
----------------------------

* Жазғы Олимпиада ойындары 2008
* Футболдан Еуропа чемпионаты 2012
* Футболдан Еуропа чемпионаты 2016
* Конфедерация кубогы 2017

Қазылық еткен финалдары
-----------------------

* Еуропа Лигасының финалы 2017[1]

Басқа да фактілер
-----------------

Словен тілінен басқа ағылшын және италиян тілдерін жақсы біледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Гүлмира Болатқызы Раисова
**Гүлмира Болатқызы Раисова** (24.10.1971 жыл, Алматы қаласы) - кәсіпкер. Қазақ.

Әкесі - Раисов Болат Рамазанұлы, «Кең Дала К2» ЖШС бас директорының орынбасары. Анасы - Раисова Шайзат
Қуанышбайқызы, зейнеткер, дәрігер-невропатолог болып жұмыс істеген.

Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің философия және психология факультетін (1994) «Психология» мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аспирантурасын (1998); Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің философия және саясаттану факультетін (2006) экономист мамандығы бойынша бітірген.

Балалар және жас ерекшелігі психологиясы, адами ресурстарды басқару мәселелері бойынша 8 жарияланымның авторы.

1994 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің психология кафедрасының аға оқытушысы. 1998 жылдың қаңтар айынан - «Астана-Холдинг корпорациясы» ЖШС қызметкерлер жөніндегі басқармасының бастығы. 1998 жылдың қараша айынан 2001 жылға дейін - «ҚР-дағы ортақ мемлекеттік қызметтің дамуына көмек көрсету» TASIS бағдарламасының шектерінде оқыту стратегиясы жөніндегі сарапшы. 2003 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ «Қызметкерлерді дамытудың ортақ орталығы» ЖМ қызметкерлерді бағалау және дамыту секторының бас менеджері, 2004 жылдан - персоналды басқару департаменті директорының орынбасары, 2006 жылдан - ЖМ директорының орынбасары. 2007 жылдан - «Самұрық-Қазына» мемлекеттік активтерді басқару холдингі» АҚ адами ресурстарды басқару департаментінің бас менеджері. 2008 жылдан - «Самұрық-Қазына» мемлекеттік активтерді басқару холдингі» АҚ адами ресурстарды басқару департаменті директорының орынбасары, директоры.
2009 жылдан бері - «Самұрық-Қазына» корпоративтік университеті» ЖМ директоры, «Мемлекеттік қызметтің персоналын басқару ұлттық орталығы» АҚ тәуелсіз директоры - Директорлар кеңесінің мүшесі.

ҚР НК-менеджерлер ассоциациясы үйлестіру кеңесінің төрайымы.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Айбек Кеңесұлы Жүсіп, «НұрМедиа» АҚ вице-президенті. Қызы -Жүсіп Аружан Айбекқызы ұлы - Жүсіп Аслан Айбекұлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Гүлмира Баянжанқызы Мәдиева** (21. 01. 1958 жылы туған, Алматы қаласы) — тілші, филология ғылымдарының кандидаты (1990). 

Абай атындағы АлМУ-ды бітірген (1979). 1979—1983 жылдары Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Шалкөде №119-кәсіптік-техникалық училищесінде мұғалім. 1982—1987 жылдары Әл-Фараби атындағы Қаз МҰУ-дың жалпы тіл білімі кафедрасында аға лаборант. 1987—1990 жылдары осында аспирант. 1991—1995 жылдары А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының ономастика бөлімінде аға ғылымының қызметкер. 1995—1996 жылдары Қазақ мемлекеттік шеттілдер институтының қазіргі қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы. 1997 жылдан Қаз МҰУ-дың жалпы тіл білімі кафедрасында доцент. Профессор A. С. Аманжоловтың жетекшілігімен "Шығыс Қазақстан гидронимдері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазір жалпы тіл білімі, ономастика саласында еңбек етіп жүр. 20-дан аса ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Бектас газ-мұнай кен орны** — Оңтүстік Торғай шөгінді алабының Арысқұм ойысымындагы газ-мұнай кен орны. Қызылорда облысында, Жосалы темір жол станциясының солтүстік-шығысында 110 км жерде орналасқан. Құрылымды 1983 жылы дайындаған, 1988 жылы нақтыланып дәлелденген. Кен орны 1987 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен сыйыстырушы құрылым солтүстік-батыс бағытқа созылған брахиантиклин қатпар болып табылады. Қүрылым -1000 м-лік изогипсамен шектеледі, өлшемдері 7x4 км, амплитудасы 50 м-ден астам. Бат жікқабаты табанының IV- шағылдырушы горизонты бойынша пландағы құрылым пішіні және оның өлшемдері сақталған, бірақ оңтүстік қанаты жарылыммен күрделіленген. Көтерілім амплитудасы 175 м-ге жетеді. Солтүстік-шығыс жағынан брахиантиклин Үлкен Қаратаудың жарылымымен шектелген.

Жатыс сипаты
------------

Кен орны мұнайлы-газды болып саналады. Жатындар қойнауқаттық, күмбездік, олар төменгі бордың неоком жікқабатына тиесілі терригендік шөгінділерден орын алған. Өнімді горизонт 732 м тереңдікте жатыр. Жатынның мұнайлы бөлігінің жалпы биіктігі 36 м, газды бөлігінің биіктігі 38 м. Газ-мұнай және су-мұнай жапсарлары тиісінше -776 жене -806 белгілерде қабылданған. Өнімді горизонттың тиімді қалыңдығы 32,4 м құмтастар мен алевролиттерден құралған, оның мұнайға қаныққан қалыңдығы 8,4 м, газга қаныққан қалыңдығы 15,6. Жинауыштың кеуектілігі 23,7%. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,45, газға қанығу коэффициенті 0,70. Қалыңдығы 10 м-ден 30 м-ге дейінгі саз қабаты жатынның жапқышын қүрайды. Бастапқы қойнауқаттық қысым 9,66 МПа, температура 35°С. 7 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы 25,1 м3/тәу.

Құрамы
------

Мұнайдың тығыздығы 865 кг/м3, аз күкіртті (0,42%), мол парафинді (15,9%), шайырлы (10,78%) келеді, асфальтендері 0,638%, мұнайдың тұтқырлығы 3,27 сСт. Газды тақияның газы құрамы жағынан метанды, болмашы мелшерде (0,03%) азот бар. Қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті, тығыздығы 1030 кг/м3, жалпы минералдылығы 23,3 г/л. Жатын режимі суарынды, газды тақия энергиясының әсері бар. Кен орны 2002 жылдан бастап өнеркесіптік тұрғыдан игерілуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Гүлзада Рахманбердіқызы Ізбасарова** (15.1.1946 ж. т. Қырғызстан Республикасы, Талас қ.) – денсаулық сақтау ісінің ұйымдастырушысы, медицина ғылымдарының кандидаты (2001), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1995). 

Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина универститеті) бітірген (1969). 1969 – 82 ж. 1-Алматы қалалық клиниккалық ауруханада хирург, анестезиология және реанимация бөлімінің дәрігері, бас дәрігердің емдеу ісі жөніндегі орынбасары болды. 1982 жылдан ҚР Денсаулық сақтау минтсьрлігі 4-Бас басқармасының Орталық клиникалық ауруханасында бас дәрігердің орынбасары қызметін атқарды. 

Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – халыққа көрсетілетін медициналық жәрдемді ұйымдастыру. Ізбасарова тәжірибеде диагностика жасау мен емдеудің жаңа озық әдістерін ұсынды. Ізбасарованың тікелей басшылығымен диагностика жасау мен емдеудің жаңа әдістерінің медициналық және экономикалық тиімділігін анықтау жөнінде аналитикалық жұмыстар ұйымдастырылды. 

Ізбасароваға "Нарық жағдайында аса пайдалы жаңа технологияны жасау және енгізу негізінде медицигалық жәрдем көрсету жүйесін реформалаудың және жетілдірудің моделі" еңбектер топтамасы бойынша Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы берілді (2005). "Құрмет" орденімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
**Гранулометрия** (лат. granulum-түйір және ...метрия), *Гранулометрлік талдау, механикалық талдау*-борпылдақ тау жыныстарының, топырақтың, жасанды материалдардың түйірлік құрамын анықтайтын тәсілдер жиынтығы. Түйіртпекті тау жыныстар (**конгломерат, малта тас, қиыршық тас**), саздар, сондай-ақ, топырақты құрайтын минералды және органикалық бөлшетер ірілігіне қарай әр түрлі електер (ірілігі-5-0.3мм) құмды 17 фракцияға бөлінеді. Біріне-бірі кигізілетін електердің үстіңгісі -көзінен ең үлкені, астыңғысы-көзінің ең кішісі. Тым ұсақ бөлшектерден (0.25-0.01 мм не одан да ұсақ) сазды жыныстарды ажыратып алу үшін *гидравликалың әдістер* қолданылады. Бұл тәсілдер ірілігі әр түрлі бөлшектердің тынық суда *Стокс заңына* заңына сәйкес әр түрлі жылдамдықпен тұнатығына немесе түрлі жылдамдықпен аққан су иірімінің жыныс түйіршіктерін ірілігіне қарай сұрыптайтын қасиетіне негізделген. Фракцияларға бөлінетін үлгіні талдауға екі жолмен дайындайды: 1) өте ұсақ бөлшектер агрегаты бұзылмайтындай етіп,суда жібітіледі,2)осы бөлшектерді ажыратып, алу керек болса, оларды қайнатып, реактивтермен өңдейді. Талдау кезінде ұсақ түйіршіктердің жабыса бірігуін (коагуляция) болғызбау үшін түрлі реактивтер қолданылады. Гранулометрияның деректерін сан күйіндегі кесте, үшбұрыштық диаграмма, гистограмма, кумулятивтік қисық сызық, таралу қисық сызығы, сияқты графиктермен көрсетуге болады. Гранулометрлік талдау зерттелетін тау жыныстарынын жіктеу, олардың физикалық (қуыстылық, сіңіргіштік және т.б.) қасиеттері мен түзілу жағдайын және құрылыста бетон жасау т.б. мақсаттарда қолдану мүмкінділіктерін анықтау үшін жүргізіледі.
**Гүлнапис Орынбасарқызы Әбдікерова** (1966 жылы) - әлеуметтану ғылымдарының кандидаты.

1998 жылдан бері әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің социология кафедрасының ассистенті, аға оқытушысы, доценті қызметін атқарып келеді.
2004 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің әлеуметтану кафедрасының жанындағы докторантураға түсіп, "Қазақстан қоғамының жаңаруы жағдайындағы тұлғаның әлеуметтану мәселелері" атты тақырыпта зерттеу жүргізуде.
Ғалым өзінің ғылыми еңбектеріңде тұлғаның әлеуметтік, саяси, экономикалық тұрғыдан даму процесінде ұлттық тілдің, дәстүрдің, психологияның тигізетін әсерін ашып көрсетуге әрекет жасайды. Әбдікеров тұлғаның әлеуметтенуін зерттеу барысында өзінің көзқарасын виталистік көзқарастардың универсумдық концепциясымен үйлесімді дамуын жақтайтын бағытқа жатқызады.

Қазақстан социологтары Ассоциациясының мүшесі.

Әбдікеров 60-тан астам ғылыми еңбектердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Гүлзейнеп Абдрахманова** (1 тамыз 1955 жылы, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылы) – журналист.

Өмірбаяны
---------

* ҚазМУ-ді бітірген.
* Еңбек жолын Қазақ радиосында стенографистка болудан бастаған.
* 1975 жылдан күні бүгінге дейін «Егемен Қазақстан» газетінде стенографистка, тілші, аға тілші, шолушы болып, түрлі журналистика кезеңдерден өтіп келеді.

Шығармашылық қызметі
--------------------

Ол шығармашылық жолда өзіндік қолтаңбасы қалыптасқан өмірдің әр саласында қалам тербейтін қарымды журналист. Оның басылым беттеріндегі, әсіресе, әйел, мораль, медицина тақырыптары мен эссе, публицистикалық мақалалары, әңгімелері оқырман ілтипатына ие. Журналистік жолсапармен бірнеше шетелде болып, шартараптан жолжазбалар жазған.

1991 жылы Кеңес одағы ыдырап, социалистік реализм өзгеріп, республикалар тәуелсіздік ала бастаған тұста тарихи тұлғалар туралы әрқилы пікір алуандығы орын ала түсті. Осы арада Санкт-Петербургтегі Жамбыл атындағы көшенің атын өзгерту керек деген белгілі бір топтың келеңсіз пікірі ел арасында үлкен дүрбелең туғызған тұста журналист арнайы іссапармен Ресейдің тарихи қаласына барып, жергілікті үкімет пен зиялылар қауымымен тілдесіп, жақсы істін тиянағын келтіруге өзіндік атсалысады.

«Егемен Қазақстанда» сол жылы 30 тамызда жарияланған «Ту ету мен тұл ету» атты мақала елімізде де, Ресейде де үлкен қоғамдық пікір туғызды. Сондай-ақ, сол сапарында Әлия Молдағұлова оқыған мектептегі мұражайдың сақталуына да азаматтық үлес қосады. Ол адамның ішкі табиғатын ашуда өзіндік мінезі бар, тілі ұлттық нақышта өрілген әңгімелері оқырмандар ілтипатына ие.

Марапаттары
-----------

* ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығы медалімен марапатталған
* Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: *Қазақпарат*, 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5.
**Дөңгелек жапырақ қайың** (Қайыңдар тұқымдасы) - тек Алтайдың биік тауларында бұта түрінде өседі, сондай-ақ мүкті бұтақтарда, тундрада, самырсын және балқарағай ормандарында кездеседі. 2 м биіктікке дейін тегіс қалың шілік құрады, кейде жайылып өседі. Бұтақ қабығы күрең, шайырлы бездермен қалың жабылған. Жапырағы ұсақ, дөңгеленген, қысқа сағақты. Маусым-шілде айларында гүлдейді, күзде жеміс беретін сырғалары тік болады. Халық медицинасында бүйрек және буын ауруларында жиі пайдаланылады. Қабығы жүнді сары түске бояуға қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
**Булыжайлар** конструкциясы бойынша бірқұламалы және екіқұламалы, тереңдетілген және жер беткі болып бөлінеді.
Қолдану мерзіміне қарай бужайлар ерте, орташа және кеш мерзімді болып бөлінеді. Булыжайлар жылыту тәсілі бойынша күн сәулесімен қызатын, биологиялық және техникалық болып бөлінеді. 
Қазақстанда қолданылатын бужайдың негізгі типі болып әйнектелген немесе пленкаланған жақтау бар және қамыс төсеніштермен жабылатын, бір құламалы тереңдетілген бужай саналады. Екіқұламалы құрастырмалы-тасымалданатын пленкалы УРП-20 бужайлары да қолданылады, оларды кез келген жылумен қыздырылатын тереңдетілген және жер беткі бужайларға орнатуға болады. Бірқұламалы тереңдетілген бужайлардың негізгі элементтері болып: мөлдір жабын (әйнек немесе пленка), ор, қорап (бекіткіш), жылытатын жабдық (биоотын немесе изоляциялық материалы бар қыздыратын жабдық) есептеледі.
Булыжайлық жақтау ағаштан жасалады, оның мөлшері 160 х 106 см. Бужайдың қорабы ағаш, кірпіш немесе темірбетоннан жасалады. Қазақстанның солтүстік-шығыс облыстарында қолданылатын ерте мерзімдегі биожылытқышы бар бужайлардағы ордың тереңдігі 70-75 см, оңтүстікте – 60-65 см, орташа мерзімдегілер – 55-60 және 50 см, кеш мерзімдегілерде – 30-40 см болады. Техникалық жылитын бужайлардың оры биологиялық жылитындарға қарағанда таяздау келеді, олардың түбі мен қабырғаларына жылу жібермейтін материалдар төселген (шлак және т.б.). Жылыту элементтері құммен жабылған, оның үстіне тамыржүйесі орналасатын 20-25 см қалыңдықта топырақ тасталады.
Булыжайларды электрмен жылыту үшін ПОСХВ (810-61 типтік жоба) оқшауланған қыздыратын кабель, қыздыратын сымдары бар асфальтбетонды блоктар (810-75 типті жоба), ішінен оқшауланбаған болат сымдар өткізілген, асбестоцемент құбырлардан тұратын қыздырғыш элементтер қолданылады.
**Дөң хромит кендерінің тобы** - Ақтөбе облысы Хромтау ауданында орналасқан. Қоры бойынша дүние жүзіндегі ең ірі хромит кендерінің бірі. 1936 жылы ашылған, қазіргі кезге дейін игеріліп келеді.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Дөң хромит кендерінің тобында 80-ге жуық кен орындары мен кен көздері барланған. Олар екі субмеридиандық белдем құрайды. Бұл белдемдер Кемпірсай базит-ультрабазит массивінің оңтүстік бөлігінде тереңде тоғысып, бірыңғай кентасты-магмалық жүйе түзеді.

Сипаты
------

Массив жыныстары құрамына қарай габбро-пироксенит-дунит формациясына жатады, мұнда ультрабазиттер (дунит, гарцбургит, верлит, пироксенит) массивтің ядросы, ал габброидтар жоғары және ядроаралық бөлігін құрайды. Пішіні линза, желі, ұя тәрізді болып келетін дунит серпентиниттері мен гарцбургиттердегі кен денелерінің ұзындығы ондаған м-ден 1500 м-ге дейін, қалыңдығы бірнеше м-ден 150 м-ге дейін, ал тереңдігі 1400 м-ге жетеді.

Минералдары
-----------

Кен түзуші негізгі минералдары: магно-хромит типті хромшпинелид, серпентин және оливин. Кентастың сапасы өте жоғары: Cr2O3– 52 – 60%, тұтас кентастарда 64,5%-ға дейін, сеппелі жыныстарда 45 – 52%-ға дейін. Хроммен қоса Tі, Mn, Nі, Co, Cu, V сияқты ілеспе элементтер де кездеседі. Кен орны, негізінен, ашық әдіспен өндіріледі. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Кохинхин (九斤黄)— Вьетнамда шыққан етті тұқым ( Меконга дельтасындағы Кохинхина аумағы). Өнімділігі төмен болғандықтан Ресей, ТМД, Батыста құс шаруашылықтарында сирек өсіріледі. Алайда Кохинхин тұқымын сақтап қалу үшін және кейбір жеке шаруашылықтарда сирек кездесетін декоративті тұқым ретінде өсіріледі.

Тарихы
------

Ең бірінші 1843 жылы француздар кохинхиндарды Еуропаға әкелген болатын.

Өнімділігі
----------

Тірідей салмағы 3,5—4,0 кг; әтештер 5,0 кг-ға дейін тартады. Жұмыртқалығыштық жылына 100—110 жұмыртқа. Қыс мезгілінде жұмыртқалағыштық артады.

[1]
[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы: Алматы, 1976.
2. ↑
**Жымпиты** – Бұлдырты өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Көкөріс ауылының шығысынан алып, Бұлдырты өзеніне оң жағынан құяды. Амансай жайлауына дейін Райымқарасу деп аталады. Ұзындығы 70 км шамасында.

Гидрологиясы
------------

Арнасы тар, жағалауын құм төбелер алып жатыр. Суы қарашаның соңында қатып, сәуірдің басында ериді. Жылдық орташа су ағымы 0,8 м3/с. Қар және жер асты суларымен толығып, көктемде тасиды. Суы шабындықтарды суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Күрметі**, *Таушілік* – Күнгей Алатау жотасының шығыс бөлігіндегі (Таушілік тауы) асу.

Географиялық орны
-----------------

Қазақстан мен Қырғызстан шекарасы аралығында.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3552 м. Асудан мамыр – қыркүйек айлары аралығында өтуге болады. Жолаушы асудың сол түстігіндегі Шілік өзенінің оң саласы – Күрметі өзенін бойлай жоғары жүре алады. Асудан өткеннен кейін Қырғыз аумағындағы Күрменті өзенінің бастауына шығады. Одан төменде жол Ақбұлақ және Күрменті ауылына алып барады. Асудың Қазақстан бөлігінде Күрметінің етегіне шағын көл орналасқан. Асудың солтүстік беткейі тік, қорымтасты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Жын-пері маскасы
Жын мүсіні
**Жын** (арабтық рухани, қазақ тілінде **жын-пері**, **сайтан** деп те айтылады) — дін мен көркем әдебиетте кездесетін табиғаттан тыс мифологиялық тіршілік. 

Табиғат заңынан тыс көзге көрінбейтін құпия жаратылысқа, жаман рухқа байланысты түсінік адамзат қоғамында өте ерте замандарда қалыптасқан. Ассириялықтар, вавилондықтар, мысырлықтар жынға сеніп, одан сақтанған. Ежелгі үнділер, қытайлар, гректер, парсылар сияқты көне түріктердің де "жаман рухтарға" сенгені мәлім. Дәстүрлі қазақ қоғамында қалыптасқан күл-қоқыс баспау, иесіз жұртқа түнемеу тәрізді, тағы басқа ырымдар ол орындарды "жындар жайлаған" деген сенімге байланысты туындаған. Есінен адасқан адамды "жын соқты", "сайтан шалды", "албасты басты" (Жынның бір түрі) деп есептеп, бақсы ойнатыпн, дұға оқытқан, ұшықтап емдеткен. Ақыл- есі дұрыс емес адамды "жынды" деп атаған. 

Жын кейде адамдардың көзіне әр түрлі құбылыс (ешкі, ит, қыз, тағы басқа) кейпінде көрінеді депі санаған. Рухы биік адамдарға жынның шамасы келмейді делініп, әлсіз адамдар үшін өте қауіпті болып есептелген. Соған байланысты жыннан қорғану әдіс-тәсілдері мен ғұрыптар жиынтығы қалыптасқан. Бұл, әсіресе, қазақ ауыз әдебиетіндегі "қамшы" мен "қамшыгер" бейнесіне байланысты оқиғаларда көбірек көрініс тапқан. Сондай-ақ, қазақ ертегілері мен аңыздарында жындарға қатысты көптеген сюжеттер кездеседі. Қазақ мифологиясы бойынша, жындардың көптеген ерекшеліктері бар. Мысалы, алыс жерге бір сәтте барып келе алады. Адам баласы оларды көрмесе де олар адамдарды көріп қарап отыра алды. 

Адам үшін тылсым құпия саналатын кейбір жайттарды біледі. Ұзақ өмір сүргендіктен тәжірибелері мол. Алайда жындар да ғайыпты біле алмайды. Жын түтінсіз оттан жаралғандықтан әр түрлі бейнеге ауысуға бейім. Әйтсе де ақыл-ой тұрғысынан адамнан кейін тұрады. Жындар ерікті және саналы тіршілік иесі, үйленіп ұрпақ жаяды. Адам жаратылмай тұрып, жер бетінің билеушілері солар болған. Жындар туралы Құран Кәрімде Алла тағаланың жындарды және адамзат баласын тек өзіне құлшылық ету үшін жаратқандығы айтылады. Сол үшін жындарға пайғамбарлар жіберілген. Сүлеймен пайғамбар жындарды бағындырып, олардың қабілетін пайдаланып, жұмысқа жекті, түрлі құрылыстар салғызды. Мұхаммед пайғамбар жындардың да пайғамбары. Жындардың бір тобы Мұхаммед пайғамбарды тындап, оған иманетті. Мұсылман және кәпір болып екіге бөлінетін жындардың гүл, ифрит сияқты бірнеше түрі бар. Ібілісте жындардың қатарына жатады. Сондай-ақ, жындардың арасында олардың көптеген көмекшілері бар. 

Құран Кәрімде "жын-шайтандар" деп аталатын (әл-Әнғам сүресі, 112 аят) жындар адамдарды қорқытады, бойына үрей туғызып, көңіліне күдік ұялатады. Адамдарды адастырып, аздырып, иманның жолынан тайдыруға әрекет жасайды. Тың тыңдап, аспан әлемінен "сыр" ұрлап, естіген сөздерін жалғанмен араластырып, сиқыршылардың, балшы-бақсылардың және көріпкел тәуіптердің құлағына сыбырлайды. Мұндай жындар Құран оқылған жерден аулақ жүреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Халықаралық Құшақтасу күні** (ағылш. *International Hug Day*) — мерекенің негізі 1986 жылы 21 қаңтарда Америка Құрама Штаттарында қаланып, кейіннен бүкіл әлемге тарап, әлемдік деңгейде атап өтілетін болды. Ал 4 желтоқсанда осы мереке халықаралық мәртебесіне ие болған.

Тарихы
------

Қалыптасқан дәстүр бойынша, сіз бұл күні өзіңіздің достық құшағыңызға таныс емес адамдарды да шақыра аласыз. Атаулы күннің жасы әлі де тым кішкентай болғандығымен, оның авторын табу өте қиын: неге дәл осы күннің таңдалғандығын және мерекенің түп-төркінінде қандай идеяның жатқандығын да ешкім дөп басып айта алмайды. Бір анығы, мереке мұрагерлері де, бастаушылары да - студенттер. Қызықты күнді 27 жыл бойы елеусіз қалдырмай келе жатқан студенттер достық құшақтасу барысында жан жылулығы алмасады деп сенеді екен. Және тек жақсы адамдарды құшақтауға тырысатын көрінеді.

Ғылыми түсініктеме
------------------

Құшақтасудың пайдалы екендігінің "ғылыми" түсініктемесі де бар: жанасу мейірбандықты арттырады, иммунитетті жоғарылатады, орталық жүйке жүйесінің жұмысын арттырады, қандағы гемоглобин деңгейін де көтереді, сондай-ақ басқа да гормондар — окситоцинді, адамдардың бір-біріне игілігі үшін ниетін арттыратын гормоннның қандағы құрамын жақсы көтереді.

Біз үшін құшақтау – бұл жылумен және сүйіспеншілікпен алмасу. Дәрігерлер мен ғалымдардың айтуынша, құшақтасу күні достық үшін ғана өте пайдалы емес, сондай-ақ психологиялық және физикалық денсаулық тұрғысынан көңіл-күй мен жан-күйін жақсартады.

Психологтардың пікірі
---------------------

Психолог мамандар жақындарының құшағын қажет ететін адамдар қауіпсіздік, жайлылық және махаббат сезіміне зәру болып келеді. Сондықтан, мерекенің пайдасы көп. Жалпы, құшақтасу кез-келгеннің өмірінің соңына дейін қайталанатын әрекет: достарымызды, құрбы-құрдас, дос-жаран, ата-ана, туған-туыс, бауырларымызды, сүйген адамымызды кездескенде, сағынышымызды басу немесе қуанышымен құттықтау, алғыс айту үшін құшақтап жатамыз. Бір сәт, ойлап көріңізші, қиналғанда құшақтайтын, сізді демейтін адамдарыңыз болмағанда қайтер едіңіз?!

Жоба
----

Ол 21 қаңтарда атап өтілетіндігіне қарамастан, Отбасылық Тәрбиелеу Институты бұл мерекені Астана қаласында Республикалық біліктілік арттыру жобасының 3-дүрмек педагог-психологтарын оқыту кезінде қайталауды жөн көрді. Бұл көңілді күнді Институт тыңдаушылары 6 тамызда мерекеледі.

Педагог-психологтардың оқытылу кезінде жобаның барлық тыңдаушы-қатысушылары  таңертеңнен бастап бір-бірімен амандасты, құшақ жая қарсы алды, бір-біріне тамаша күн тіледі, би биледі және көңіл күйлері сондай көтеріңкі болды, бұл арқылы олар бір-біріне 11 сағатқа созылатын оқу күні бойы сергектік сезімін сыйлады. Жоба ұйымдастырушылары жобада білім алуды тыңдаушылар үшін естен кетпестей өткузіге  барын салуда, жаңа күнді қуанышпен бастау «Бақытты отбасы» бағдарламасын жемісті игеруге мүмкіндік беретіндігіне көңіл бөледі.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Бүгін - Халықаралық құшақтасу күні
**Василий Георгиевич Козенков**(1923, Ресей, Орынбор облысы, Қуандық ауданы, Қуандық қаласы - 7.4.1945, Калининград облысы, Кенигсберг қаласының маңы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, эскадрилья командирі. 

Козенковтың балалық және жастық шағы Ақтөбе қаласында өтті. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Авиация мектебін, кейін училищені бітірді. Ол Сталинградтан кейін Қырым түбегінде соғысты, одан соң Смоленск, Орша, Вильнюс, Растенбург, Кенигсберг қалалары үшін шайқасты. Шығыс Пруссия, З-Беларусь майданында болды, Меденау әуежайына бес «Ил» ұшақтарымен ұшып шығып, бомбалады. Нәтижесінде 17 ұшақ өртеніп, біразы зақымданды. Шығыс Пруссиядағы жау тобын жоюға Козенковтың басқаруындағы ұшақтар ерекше көзге түсті. Кенигсберг қаласына шабуыл жасау кезінде Козенков ерлікпен қаза тапты. Неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресте көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.4.1945). Вильнюс (Литва Республикасы) пен Кенигсберг қалаларындағы (Ресей, Калининград облысы) Өлкетану мұражайында Козенковқа арналған мүйіс бар. Ақтөбе қаласындағы ферроқорытпа зауытының үйінде мемориалдық тақта орнатылған. Ақтөбедегі бір көше және №22 мектеп батырдың есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
ISBN 9965-893-73-Х
**ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР** — үкіметаралық келісім негізінде құрылмаған кез келген халықаралық ұйымдар. Ұлттық қоғамдық ұйымдар, басқа да заңды тұлғалар мен жеке адамдар, сондай-ақ қалалар, ғылыми мекемелер ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР-ға мүше бола алады. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАРхалықар. құқықтың немесе ұлттық құ-қықтың субъектілері болып табылады. Мұндай ұйымдар, көбінесе саяси, экон. ғыл.-тех. мәдени, гуманитарлық, т.б. салаларда халықар. ынтымақтастықты дамытуға жәрдемдесу мақсатымен құрылады. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР-дың сипатты белгілері: пайда алу мақсатының болмауы, әрі кеткенде бір мемлекеттің мойындауы немесе халықар. үкіметаралық ұйымдардың жанындағы кеңес беру мәртебесінің болуы, бірер елден ақшалай қаражат алуы. Жасырын қоғамдар, жабық клубтар мен өзге де осы сияқты бірлестіктер ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР ретінде қаралмайды. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР қызметкерлер жалдау туралы шарттар жасасуға, жылжитын және жылжымайтын мүлікті иеленуге, соттарда, төрелік соттарда сөз сөйлеуге құқылы. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР халықар. үкіметаралық ұйымдармен тығыз байланыс жасай алады. БҰҰ-ның Экон. және әлеум. кеңесінің, БҰҰ-ның басқа да бірқатар мамандандырылған мекемелерінің жанында ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БЕЙҮКІМЕТТІК ҰЙЫМДАР-ның кеңес беру мәртебесіне ие болуы мүмкін.

Сілтемелер:
-----------

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
**Василий Григорьевич Нелюбов** (9.5.1914, Қостанай облысы, Әулиекөл ауданы, Новонежинка ауылы - 18.3.1945, Польша, Глубнище қаласының маңы, Шенбрунн ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, танк командирі, орыс.

1930 жылы Нелюбовтың отбасы Ставрополь өлкесі Александров ауданы, Кругломесское ауылына көшті. Селода шофер болып жұмыс істеді. Майданға 1941 жылы жіберілді. 1944 жылы Камышин танк училищесін бітірді. 1-Украина майданы 31-танк корпусы 242-танк бригадасында танк командирі болды. 1945 жылдың 16 наурызында Польшаның Ратибор (Рацибуж) қаласынан Солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жердегі Аутишкау кентіне, жау қорғанысына баса көктеп кіріп, 2 шабуылдаушы және 2 танкіге қарсы зеңбіректі жойды. 1945 жылдың 18 наурызында Леобшют қалсының маңында (Польша, Глубнише қаласы) жау әскері 8 ауыр танкіні ұрысқа қосты. Нелюбов осы ұрыста қаза болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Нелюбовқа Кеңес Одағының Батыры атағын берді (29.6.1945).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Збигнев Цибульский
**Збигнев Хуберт Цибульский** (пол. *Zbigniew Hubert Cybulski*, 3 қараша 1927, Княже, Станислав воеводствосы — 8 қаңтар 1967, Вроцлав) — поляк киноактері.1953 жылы Краковтағы Мемлекеттік жоғары театр мектебін бітірді. Гданьск мен Варшава театрларында актер әрі режиссер болып қызмет етті. Кинодағы қызмет 1954 жылы бастады. 1958 жылы ойнаған Мацех Хельмицкий ("Күл мен алмаста") актер есімін дүние жүзіне танытты.

Рөлдері
-------

Сташек ("Жұмбақ пассажирде", 1959), капитан Зентек ("Банкіден келген қызда"), Анджей ("Бір жанжалдың хикаясында", 1963), Ковальский-Малиновский ("Сальтода", 1965), жаттықтырушы Кшонжак ("Иовитада", 1967). Ол ойнайтын кейіпкерлерінің ішкі өмір қайшылықтарын терең де шынайы бейнелеуге ұмтылды. Мәскеуде өткен Жастар мен студенттер бүкіл дүниежүзілік 6 - фестивалінің лауреаты (1957).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 77 бет
**Халықаралық құқықтық мойындау** - халықаралық құқықта мемлекеттердің жаңа мемлекеттерді немесе үкіметтерді не басқа да субъектілерді олармен ресми немесе бейресми, толық немесе ішінара, тұрақты немесе уақытша қатынастар орнату мақсатымен мойындауы. Халықаралық құқық көбінесе мемлекеттің жаңа мемлекетпен дипломатиялық қатынастар орнату немесе оған келісім беру ниетін білдіу жолымен мойындалады. Халықаралық құқықтық мойындаудың алуан түрлері бар. Олар көтеріліске шыққан немесе соғысушы, жауласушы тараптың мемлекетін,үкіметін, ұлттық қозғалыс органдарын, қарсыласу органдарын мойындау. Нысанына қарай халықаралық құқықтық мойындау 2 ге бөлінеді: 1) Дәстүрлі түрде заң жүзінде мойындау, яғни түпкілікті ресми халықаралық құқықтық мойындау. Мұнда мойындаушы мемлекеттің мойындалатын тараппен толық көлемде дипломатиялық қатынастар орнатуға дайын екені айтылады. 2) Іс жүзінде Халықаралық құқықтық мойындау бұл да ресми сипатта болып келеді. Бірақ заң жүзінде мойындаудан саяси және экономикалық деңгейі мен көлемі шектеулі.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Халықаралық құқық нормаларының түсіндірмесі** - норманың мазмұнын, оның мақсаттарын, халықаралық құқықтың өзге де нормаларымен байланысын, оның өзге де заңды сипаттамаларын анықтау үдерісі. Түсіндіру тәртібі Халықаралық шарттар құқығы туралы Вена конвенцияларында айтылған. Оларда түсіндірудың негізгі және қосымша ережелері баяндалған. Түсіндірудің жалпы ережесі бойынша норма баяндалып отырған ереже терминдердің мәтіндегі қолданысына қарай ұғынылуы керек кәдуілгі мағынасына сәйкес, сондай-ақ түсіндіріліп отырған халықаралық құқық нормаларын шығарған органның түсіндіргені, яғни тиісті құқықтық қатынасқа қатысушылардың түсіндіргені абзал. Нақты нормаларды түсіндіру ісінде халықаралық төреліктер мен соттарға, атап айтқанда, БҰҰ-ның Халықаралық Сотына ерекше рөл жүктеледі. Нормаларға мемлекеттер немесе халықаралық ұйымдар берген түсіндірме ресми түсіндірме болып табылады. Сондай-ақ, халықаралық құқықтық доктриналардың өкілдері мен олардың түрлі бірлестіктері жасайтын бейресми де болады, оның нәтижелері ресми түсіндірме кезінде қаперге алынады.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Василий Евстафьевич Головченко** (1.1.1921, Шығыс Қазақстан облысы,Зайсан қаласы - наурыз, 1990, Қостанай қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, батальон командирі.

Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылган. 1941 жылы майданға жіберілді. Осы жылы Алматы жаяу әскер училищесін бітіріп, 6 қазанда Солтүстік-Батыс майдандағы 338-атқыштар дивизиясының қатарына қосылды. 1943 жылы әскери істі жақсы меңгерген майор Евстафьевич батальон штабының бастығы, кейіннен атқыштар батальонының командирі болып тағайындалды. 1944 жылы 20 қыркүйекте корпус командирі генерал-майор Олешев Головченконың батальонына Литва Республикасының Юрбаркас қаласы маңында Неман өзеніне және шоссені кесіп өтіп, корпустың басқа бөлімдері келгенше плацдармды ұстап тұруды тапсырды. Екі тәулік бойы Головченконың батальоны жаудың оннан аса қарсы шабуылына тойтарыс берді. Осы ерлігі және батылдығы үшін Головченкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Ленин, 2 рет l-дәрежелі Отан соғысы, 2-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

Соғыс аяқталған соң Қостанай облысының әскери комиссары болды. 1967 жылы запасқа шығып, Қостанай мемлекеттік аң аулау инспекциясының бастығы болып қызмет істеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
**Василий Григорьевич Васильевский** (1838—1899) — орыс тарихшысы. Санкт-Петербург Ғылым Академиясының акадимегі, (1890;1876 жылдан корр. мүшесі).

8-9 ғасырларда Византияда ерікті шаруалар қауымының едәуір таралғаннын дәлелдеп, бұл құбылысты славяндардың Балқан түбегін отарлап алумен байланыстыра білді. Бірақ саяси көзқарасындағы кертартпалық Василийді аграрлық мәселелерді тап күресінен бөліп қарауына әкеліп соқтырады: монархиялық мемлекетті дәріптеді. Феодализмді заң категорияларының кейбір жиынтығы деп бағалады. 10-12 ғасырдағы орыс-византия қатынасын зерттеуге Василийдің еңбегі зор. Василий - "Византия временнигі" редакторларының бірі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Василий Васильевич Парин** (05 наурыз 1903, Қазан - 15 маусым 1971, Мәскеу) - кеңес физиологы, КСРО ғылым академиясының академигі(1966), КСРО Медициналық ғылым академиясының академигі (1944). 1939 жылдан КПСС мүшесі.

Пермь университетінің медициналық фаакультетін бітірген (1925), сонда жұмыс істеді, Свердлов медициналыұ институтында кафедра меңгерушісі, декан, ректордың орынбасары, ректоры (1832 - 41) болды. Бірінші Мәскеу медициналық институтында профессор (1941 - 43). КСРО Денсаулық сақтау халкомының орынбасары (1942 - 45), КСРО Медициналық ҒА - сын ұйымдастырушылардың бірі, алғашқы академик - секретары, вице - президенті (1963 - 66). Медициналық ғылым академиясының алыпты және патологиялық физиология институтының директоры (1960 - 65), КСРО Денсаулық сақтау министірлігі медициналық - биологиялық проблемалар институтының директоры (1965 - 69), КСРО ғылым академиясының адам және жануарлар ағзасының қызметтерін басқару проблемасы лабораториясының меңгерушісі (1969-71). Парин Василий Васильевич қан айналу ,әсіресе жүрек - тамыр пато - физиологиясы, космостық физиология мен биокибернетика мәселелерін зерттеді.

Сыйлықтары
----------

Ленин ордені және Еңбек Қызыл ту орденімен, медальдармен марапатталған. Парин бірнеше шетел ҒА-ларының мүшесі

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,123 бет
**Василий Васильевич Латышев** (1855 жыл 10 тамыз - 1921 жыл 2 мамыр) - орыстың филолог-классигі, эпиграфист және тарихшы. *Петербург ғылым академиясының академигі* (1893).

Еңбек жолы
----------

1876 жылы *Петербург тарих-филология институтын* бітірді. 1903-1918 жылдары осы институттың директоры. Латышевтың көптеген еңбектері ішінде: *«Солтүстік Қара теңіз маңынан табылған көне жазулар жинағына нақты түсініктеме»* және *«Ежелгі грек, латын жазушыларының Скифия мен Кавказ туралы хабарламасы»* атты еңбегінің маңызы зор. Ол *ежелгі тарихтың* түрлі мәселелеріне, этнографиясына, Византия *агиографиясына* т.б. арнап бірқатар кітап пен көптеген мақала жазды. Ол 1900 жылдан *Археологиялық комиссияның* жұмысына белсене қатысты, *«Известия археологической комиссии»* атты журналды ұйымдастырушы және оның тұрақты редакторы болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
**Бауыржан Үсенов**  (1960-1991, Жамбыл облысы, Жуалы ауданында дүниеге келген) — жазушы, журналист. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген.
Бауыржан Үсенов туған жері Жуалы ауданы Қошқар ата ауылында біраз жыл ұстаздық етіп, аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек етеді. Сол жылдары аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек еткен, бүгінгі күні облыстық "Ақ жол" газетінің бөлім меңгерушісі Ақылжан Мамыт ақынның журналистік қырын ашып, «Бауыржанды газетке шақырдық. Алғаш ауыл шаруашылық бөлімінде еңбек еткен ол барлық салада қалам тартты. 
Бүгінгі таңда ақынның 182 өлеңі және прозалық шығармасы, естеліктер, арнау өлеңдері жарық көрді

### Ақын жайлы

Қазақ өлеңі қай заманда да таланттан кенде болған емес. Өлеңі найза, шағылып айға, азғана ғұмыр кешсе де Алаш баласы әркез аңсап, сағынатын, сардар жырларын оқып, сағынышын басатын бір ақын бар. Ол - Бауыржан Үсенов.

Бойында, ойында, болмысында қазақ сөзінің қасиеті, қазақ даласының сұлулығы, атаның әруағы, ананың мұңы бар Бауыржан ақын көшкен бұлттай, аққан селдей, жарқ етіп, жалт қаратқан жасындай шауып өте шыққан ерен талант иесі. Үсеновтің өлеңі десе, қалың жұрт әлі күнге елең ете қалады. Аяулы аймаңдай ұлдың асқақ поэзиясы - жаны мен жүрегі өлең оқып, ән салып тұратын Алаштың жүрегінде жаттаулы. Бойтұмарындай сақтаулы. Демек, Бауыржан Үсеновтің жайнаған туы жығылған жоқ. Жүректердің төрінде желбіреп тұр. Тұра бермек.
**Бафетимби (Бафе) Гомис** (фр. ; 6 тамыз 1985, Ла-Сен-сюр-Мер, Вар) — франциялық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2002 жылы "Сент-Этьенн" клубында бастады. Бірақ негізгі құрамға орнығу үшін ұзақ уақыт керек болды, тіпті 2005 жылы "Труа" клубына жалға берілді. 

2009 жылы жазда "Лионға" ауысты. Жаңа клубы сапында "Ниццамен" ойында тұңғыш рет алаңға шығып, гол да соқты. 

2014 жылы маусымда "Суонси Ситиге" ауысты. 

2016 жылы "Олимпик Марсельге" жалға берілді.

2017 жылы маусымда "Галатасарай" қатарын толықтырды.

2018 жылы тамыз айында Сауд Арабиясының "Әл-Хилал" клубына ауысты. 2019 жылы АФК Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанып, аталмыш турнирдің финалында бір гол соқты.

### Ұлттық құрама

2008 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, екі ойында (Румыния мен Нидеррландпен болған матчтарда) алаңға шықты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Сент-Этьен»
* Ligue 2 жеңімпазы: 2003/04

«Лион»
* Франция кубогы: 2012

«Галатасарай»
* Түркия чемпионы: 2017/18

**"Әл-Хилал"**

* АФК Чемпиондар лигасы: 2019

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі (фран.)
* Статистикасы (фран.)
Варинг Эдуард
**Варинг Эдуард** (1736-1798) - ағылшын математигі.Ол 1770 жылы сандар теориясына арналған(Варинг мәселесі деп аталған) мәселені тұжырымдаған.Бұл мәселе бойынша әрқайсысы бүтін оң санның n-дәрежесі болатын 1-ден үлкен кез келген бүтін сан - k қосылғыштан құралады.Осы мәселенің дербес жағдайы Лагранж теоремасы.Бұл теорема бойынша кез келген натурал сан - 2-дәрежелі төрт бүтін санның қосындысына тең болады; (7=2\*2+1\*1+1\*1+1\*1)

Дереккөздер
-----------

әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
**Нисса** тұқымына жататын ағаштың (Nyssaceae) 7 түрі. Бес түрі Солтүстік Американың шығысында сулы және батпақты аймақта, біреуі-Шығыс Азияда және біреуі Малайзияның батысында кездеседі. 

Бұтақтары көлденең және салбыраңқы, жапырақтары үлкен, аталық пен аналық гүлдері әртүрлі өсімдікте өседі. Солтүстік америкалық түрлерінде гүлдері жасыл-ақ және жемістері ұсақ көкшіл-қара немесе күлгін болады. Солтүстік америкалық түрі-орман ниссасы (N. aquatica) кең таралған.Ағашы (көбіне су ниссасы қолданылады) ашық сарыдан және ашық қоңырға дейін мықты өрілген. Себеттер, қораптар, еден жаймалары, ағаш ыдыстар және фанерлер жасалынады.
**Лора Лэйн Уэлч Буш** (ағылш. *Laura Lane Welch Bush*, 4 қараша 1946, Мидленд, Техас штаты) — АҚШ-тың 43-ші президентінің әйелі, АҚШ мемлекетінің 45-ші бірінші ледиі (ханымы).

Өмірбаяны
---------

Лора Буш және патшайым ІІ Елизавета
Далластағы Оңтүстік әдістемелік университетінде педагогикалық білім алған. Содан соң Техас университетіне түсіп, кітапхана ісін зерттеді. 1977 жылы 7 қарашада Джордж Бушқа тұрмысқа шықты. Әйелінің арқасында Джордж ішімдік ішуді қойды. Олардың екі егіз қызы бар – Барбара және Дженна. 

Лора Буш қоғамдық және қайырымдылық қызметпен белсенді түрде айналысады.1990 жж. Джордж Буш Техас губернаторы болған кезде оның бастамасы бойынша Техас кітап фестивалі, балаларды ерте жастан кітап оқуға дәріптеуге арналған, ата-аналарға көмектесетін «Кітап оқуға дайын болсақ, сабақ оқуға дайынбыз» атты оқыту бағдарламасы құрылды. Сол кездері Техастың бірінші ханымы отбасымен оқуға арналған кітаптарды шығаратын баспаларды қолдайтын арнайы қор құрды. Сондай-ақ, Лора Буш әйелдер мен балалардың денсаулығын жақсартуға бағытталған бастамаларды қолдады. Америка Құрама Штаттарының бірінші ханымы болған соң да ол бұл жобаларды қолдауын жалғастырды. Техас кітап фестивалі үлгісімен ол Ұлттық кітап фестивалін құрды. 2001 жылғы теракттан кейін Лора Буш зардап шеккендерге көмек беруге ерікті адамдарға қамқорлық көрсетті.

Лора Буш
Кертис Ситтенфилдтің «American Wife» бестселлері Лора Буштың өміріне негізделген.

Жаман әдеттері
--------------

Китти Келли өзінің «Отбасы: Буш әулетінің шынайы тарихы» атты кітабында Лораның бойжеткен кезінде есірткі қолданғанын жазған.

Сілтемелер
----------

* **laurawbush.com** - Лора Буштың ресми сайты.

* Ақ үйдің ресми сайтындағы Лора Буштың өмірбаяны

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАҚШ Бірінші ханымдары (Тізім) |
| --- |
|  |
| 
Марта Уошингтон • Эбигейл Адамс • Марта Джефферсон • Долли Мэдисон • Элизабет Монро • Луиза Адамс • Эмили Донельсон • Сара Джексон •  Анжелика Ван Бюрен • Анна Гаррисон • Джейн Гаррисон • Летиция Кристиан Тайлер • Присцилла Тайлер ·Джулия Тайлер • Сара Полк • Маргарет Тейлор • Эбигейл Филлмор • Джейн Пирс • Харриет Лэйн • Мэри Тодд Линкольн • Элиза Джонсон • Джулия Грант • Люси Хейз • Лукреция Гарфилд • Мэри Макэлрой • Роуз Кливленд • Френсис Кливленд • Кэролайн Гаррисон • Мэри Гаррисон • Френсис Кливленд • Ида Мак-Кинли • Эдит Рузвельт • Хелен Тафт • Эллен Вильсон • Эдит Вильсон • Флоренс Гардинг • Грейс Кулидж • Лу Гувер • Элеонора Рузвельт • Бесс Трумэн • Мейми Эйзенхауэр • Жаклин Кеннеди • Леди Берд Джонсон • Пэт Никсон • Бетти Форд • Розалин Картер • Нэнси Рейган • Барбара Буш • Хиллари Клинтон • Лора Буш • Мишель Обама • Меланья Трамп • Джилл Байден |  |

 |