recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мамлют** – 1974 жылы құрылған мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен қорықша республикалық маңызы бар қорық санатына ауыстырылған. Ауданы 52 400 гектарды құрайды. Құрылу мақсаты – сүтқоректілердің, суда жүзетін құстардың сирек түрлерін сақтау.

Географиялық орны
-----------------

Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы жерінде орналасқан. Қорықшаның солтүстік шекарасы Щучье ауылынан басталып Студёное ауылы арқылы Лебёдки ауылына дейін жетеді. Шығысы – Лебедки ауылынан Беловка, Калугино, Краснознаменное ауылдары арқылы Петропавл – Мамлют тас жолына дейін жетеді. Оңтүстік шекарасы Петропавл – Мамлют жолымен Мамлютке дейін өтеді. Батыс шекарасы Мамлюттен Белое және Щучье ауылдарына дейінгі жолдың бойымен өтеді.

Фаунасы
-------

Қорықша аумағында мекендейтін жануарлар мен құстар түрлері аз, олар: жабайы шошқа, бұлан, елік, түлкі, қоян, орман сусары, жанаттәрізді ит, күзен, сары күзен, борсық. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлер: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Ормандар мен көлдерінде ұя салатын құстар: қаз, үйрек, сұр тырна, үкі, жапалақ, аққұйрықты субүркіт, құтан, кекілік, құрлар, балықшы құстар, бірқазан. Қорғауға алынған жануарлар түрлері: кәдімгі құрбақа, жасыл құрбақа, сібір бақасы, секіргіш кесіртке, тірі туатын кесіртке, кәдімгі сарыбас жылан, дала сұр жыланы, ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, тиін, орман тышқаны, дала суыры, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, сутышқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Сайт "Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан"
**Вольфганг** **Пауль** (нем. *Wolfgang Paul*; 10 тамыз 1913, Лоренцкирх, Германия империясы — 7 желтоқсан 1993, Бонн, Германия) — неміс физигі, физика бойынша 1989 жылғы Нобель сыйлығының иегері (сыйлықтың жартысы Ханс Демельтпен бірге) «жалғыз иондарды шектеу әдісін жасағаны үшін» алды. Жүлденің екінші жартысы Норман Рамзейге «жеке тербелмелі өрістер әдісін ойлап тапқаны және оны сутегі мазерінде және басқа атомдық сағаттарда пайдаланғаны үшін» берілді.

Өмірбаяны
---------

1939 жылы Берлинде кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін Пауль Геттингенде екінші диссертациясын қорғады және 1944 жылдан 1952 жылға дейін профессор болып жұмыс істеді. 1952 жылы Бонн университетіне ауысып, 1981 жылға дейін физика институтының профессоры және директоры болып жұмыс істеді.

1964 жылдан 1967 жылға дейін Пауль ЦЕРН-де физика бөлімінің директоры болды, ал 1970 жылдан 1973 жылға дейін — Гамбургтегі DESY үдеткішінің директорлар кеңесінің төрағасы болды. 1979 жылы Пауль Александр фон Гумбольдт қорының президенті болып сайланды және бұл қызметті 10 жыл бойы атқарды.

Лизелотта Паульға (қыз күнінде Хирше) бірінші некеде оның төрт баласы болды — Ютта, Регина, Штефан және Лоренц. 1979 жылдан бастап Пауль ортағасырлық әдебиеттің доценті Дорис Вальх-Паульға үйленді. Паульдің ұлы Стефан Пауль Мюнхен техникалық университетінде тәжірибелік физика кафедрасының меңгерушісі, тағы бір ұлы Лоренц Пауль Вупперталь университетінің физика профессоры.

Жетістіктер
-----------

Вольфганг Пауль бөлшектер физикасы саласындағы пионер болып саналады. Оның жұмысы атомдық және молекулалық физика, масс-спектроскопия, изотоптарды бөлу, заттағы электрондардың шашырауы, радиобиология, дозиметрия және электронды сәулелік медициналық терапия салаларын қамтиды. 1953 жылы Пауль масс-спектроскопиялық өлшеулерде қолдану үшін төрт полюсті массалық сүзгіні (Пауль массфильтрі) жасады.

Марапаттары
-----------

1989 жылы Паульға физика бойынша Нобель сыйлығы берілді.

Басқа марапаттарға мыналар жатады: Упсала, Ахен, Познань, Салоники және Кентербери университеттерінің құрметті докторлық дәрежелері. Павел Pour le Mérite орденінің вице-канцлері болды. Ол сондай-ақ Прагадағы Ғылым академиясының алтын медалін және Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің Дирак медалін алды. Павел Германия Федеративтік Республикасының «Ерен еңбегі үшін» орденін алды (жұлдызшасы бар үлкен крест). Пауль неміс физикалық қоғамының Роберт Поль сыйлығын алды.

Неміс масс-спектроскопиялық қоғамының сыйлығына (Вольфганг Пауль атындағы ғылыми-зерттеу сыйлығы) Вольфганг Пауль аты берілген, сонымен қатар Александр фон Гумбольдт қоры мен Федералдық білім және зерттеулер министрлігі беретін Германиядағы ғылым тарихында ең үлкен сыйлықтардың бірі Вольфганг Пауль атымен аталған. Бонн университетіндегі үлкен дәрісхана Паульдің есімімен аталады.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат (ағыл.)
* *В.* *Пауль*. «Зарядталған және бейтарап бөлшектерге арналған электромагниттік тұзақтар». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 160 том, 12 шығарылым, 109 бет (1990)
* Өмірбаяны (Бонн университеті) (нем.)
* Шежіре, өмірбаян және өмірбаян Мұрағат көшірмесі (нем.)
**Ezel** (Ezel) – түрік теле хикаясы. 2009 жылы 28 қыркүйекте *«Show TV»* телеарнасында «Оларды бір-бірінен сатқындық айырды, бірақ өш алу мақсатында жолдары қайтадан түйіседі» слоганымен жарық көреді. 

2010 жылдың 20 қаңтарда *atv* телеарнасында көрсетілімі жалғасады. 11 наурыз теле хикая сценарисі Керем Дерен ауруханаға түсіп, осы себептен 2 апта теле хикаяның түсірілімі тоқтатылып, 12 сәуір күні жаңа бөлімдерімен қайтадан көгілдір экранға шыға бастайды. 2010 жылы Исмаил Джемнің Теледидар сыйлықтарының 14-не үміткер болып, 9 иеленген. 

* Сценарист – Керем Дерен, Пынар Булут.
* Режиссер – Улуч Байрактар
* Композитор – Тойгар Ышыклы
* Маусымы – 2
* Бөлім саны – 72

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Зады**, **Зада**, **Заты** – адамның тегі, арғы ата-бабасы және ұрпағы, баласы деген ұғымды білдіреді. Бұл сөз парсының зада – «асыл, текті адам», «таңдаулы әулет өкілдерінен таралған ұрпақ» дегенмен төркіндес. Асылзада – тегі, тұқымы асыл; бекзада – бек тұқымы; арамзада – тегі арам, түбі жаман (адам) деген мәнде қолданылады.

Мәні мен этикалық нормалары
---------------------------

Дәстүрлі қазақы ортада адамның жаратылысы мен болмыс-бітіміндегі кез келген іс-әрекет, дегдарлық, ірілік тәрізді сан алуан қасиеттер оның задымен, яғни тегіне тікелей байланысты деп есептелінді. Көшпелі ортада қалыптасқан моральдық-этикалық нормалар мен ұстанымдарға кереғар, тұрпайы іс-әрекетке барғандарды затсыз немесе заты нашар адамға балаған. Қазақта руға сіңген кірмелерді, жиендерді «зады, заты бөлек» деп санап, оларға кейде сол ру ішіндегілермен үйленуіне рұқсат берген. Сонымен қатар дәстүрлі ортада өзге ұлт өкілдерінің «зады, заты бөлек» деп, қыздардың оларға үйленуіне тыйым салынған.

Әлеуметтік атаулар
------------------

Асылтекті, билеуші бектердің билігі тұсында олардың әлеуметтік мәртебесі мен тегі бір ұғымға біріктіріліп бекзада атауы қалыптасқан. Бекзадалар билікті мираскер ретінде иелене алмаған, тіпті, билік те жүргізбеген. Керісінше, өнегелі, көргенді қасиеттерімен көптің ықыласына бөленіп, елдің бірлігін сақтап, қауым мүшелерінің құрметіне бөленген. 
Қазақ арасында айрықша құқық пен артықшылықтарға ие ақсүйек деп аталатын әлеуметтік жік өкілдеріне қатысты зады ұғымы қолданылды. Қазақ ұғымында ұрпақтың қандай болуы оның тегі мен бойына сіңірген қасиетіне тура байланысты деген пайыммен зады жақсы, яғни текті жандардың ұлына тектіқыз айттыру, қызын текті жерге беру туралы ұстаным орын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "Слон", 2012. – (иллюстрацияланған) ISBN 978-601-7026-17-22-том: Е – И – 736 бет.ISBN 978-601-7026-20-2

Әдебиеттер
----------

Валиханов Ч.Ч. Собрание сочинений в 5-ти томах. Алма-Ата: Советская энциклопедия, 1984-1985; 
Ақсауыт. Батырлар жыры. Екi томдық. Алматы: Жазушы, 1977; 
Рустемов Л.З. Казахско-русский толковый словарь арабско-иранских заимствованных слов. Алма-Ата: Мектеп, 1989; ҚТТС. Алматы: Дайк-Пресс, 2008; 
ҚР МОМ – материалдарынан; 
ОМЭЭ – материалдарынан.
**Ырғыз Уезі**– әкімшілік-аумақтық бөлініс. Қазақ даласын басқару үшін Ресей өкіметі шығарған уақытша Ережелерге сәйкес 1868 жылы Торғай облысының құрамында ұйымдастырылған.

Солтүстігінде Қостанай, солтүстік-батысында Ақтөбе уездерімен, оңтүстігінде Сырдария облысымен (1867), Арал теңізімен шектесті. Қазақ жерін пайдалану жөніндегі 19 ғасырдың соңындағы мәліметтерге қарағанда Ырғыз уезінің солтүстігіндегі халықтың 45%-ы, оңтүстігінде 1,5%-ы егіншаруашылығымен айналысқан.

Әкімшілік жағынан Ырғыз уезі 14 болысқа бөлінді. 19 ғасырдың бас кезінде уезд халқының жалпы саны 105 446 адамды құрады. Олар негізінен Кіші жүздің шөмекей, төртқара, шекті, тілеу, қаракесек, т.б. рулардың өкілдері болды. Тұрғындарының басым бөлігі бастапқыда уездің оңтүстігіндегі Кіші Борсық, Үлкен Борсық, Қарақұм аймағын, Арал теңізінің жағалауын мекендесе, кейіннен біртіндеп солтүстікке жылжып, егіншілікпен кеңінен шұғылдана бастады.

1928 жылы кеңес өкіметі жүргізген жаңа әкімшілік-аумақтық реформаларға байланысты Ырғыз уезі жойылды.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Әдеб.: Материалы по киргизскому землепользованию.. Иргизский уезд, Оренбург, 1913.
М. Сүгірбеков
Оңтүстік Оралдың саяси картасындағы Қувандық дәлізі
**Қуандық/Орынбор дәлізі** — Орынбор облысы Қуандық ауданың (кейде көрші Гай ауданында) белгілеу үшін пайдаланылатын геосаяси термин. 
Мынадай екі мағынада қолданылады: 

1. Ресейдің Европалық және Азиялық бөліктерін, оның орыстары көп облыстарын байланыстыратын аумақ ретінде;
2. Орынбор облысының орталық және шығыс бөліктерін байланыстыратын аумақ ретінде;

Бірінші мағынасында ресейлік "патриоттық" бағыттағы алармист-саясаткерлер арасында 1990 жылдары КСРО-ның ыдырауынан соң Орынбор облысы шекаралық аймақ болған соң аса танымал болды. Бұл мағынада тәуелсіз Қазақстан мен Ресейдің бір мұсылман-түркі халқы тұратын федералды республикасы - Башқұртстан арасында тар "маңдайшаның" болуы Ресейдің тұтастығының сақталуының шарты ретінде қарастырылды. Басқа жағынан Башқұртстанның жеке шенеуніктері Қуандық коридорын мұсылман халықтарын ажырататын "империялық анклав" ретінде пікір білдірді. 

Екінші мағынасы кейінірек шыққан және бейтарап болып табылады және де қазіргі кітаптарда, оқулықтарды және өңірлік маңыздағы жарияланымдарда қолданылады.

Тарихы
------

Қуандық коридоры формальды түрде 1935 жылдын наурыз айында Зианчур ауданы (Кіші Башқұртстанның перифериялық аудандарының бірі) Башқұрт АКСР құрамынан Орынбор облысы құрамына өткенде пайда болды. Бұл Қазақстан мен Башқұртстан арасындағы 1919 (автономияллық Башқұртстанның жариялануы)-1920 (Қазақстанға Орынбор губерниясының қосылуы) жылдардан болған ортақ шекараның жойылуына әкеп соқтырды. 

1924 жылы Орынбор мен Қазақстанның бөлінуі болып, содан бері 10 жылдай Орынбор облысы өзінің жаңа келпетін қалыптастырды. Қуандық коридорының оның құрамына берілуі облыс территориясын шығыс аудандар арқасында айтарлықтай арттырды

1930 жылдардың ортасында КСРО-ның барлық территориясында коммунистердің толық бақылауы жағдайында Қуандық коридоры қазақ-башқұрт бірлігіне нақты қарсы салмақ? болып қарастырылғандығы екіталай. 

Бұндай бірлік гипотетикалық түрде шынымен тоталитарлық мемлекет жақтастарын қорқытуы мүмкін болса да, 1991 жылға дейін Қуандық коридоры деген сұрақ қойылмады және саяси мазмұны болмады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ислам на Урале. энциклопедический словарь
2. ↑

Әдебиет
-------

*
**Полибутилентерефталат** (ПБТ, PBT),C12H12O4)n — күрделі қаныққан полиэфирге жататын кристалданатын полимер. Конструкциялық пластик ретінде кеңінен таралған. Оны машина жасау, автомобиль өнеркәсібі, электр техникасы және электроника, радиотехника, дәл механика, тұрмыстық техника, кең тұтынылатын тауарлар саласына қолданылады. Полибутилентерефталатты конструкциялық термопластикалық материал ретінде пайдалануы оның негізгі қасиеттерімен және материалдың әртүрлі модификациясының мүмкіндігімен байланысты.

Алынуы
------

Периодтық немесе үздіксіз схема бойынша екі сатыда алынады. Бірінші сатыда бис-(4-гидроксиэтил)терефталат, бис-(4-гидроксиэтил)терефталат терефтал қышқылын этерификациялаумен немесе 1,4-бутиленгликолды диметилтерефталатты қайта этерификациялаумен алынады. Екінші сатыда-поликонденсация жүргізеді. Процестің катализаторлары құрамында титан бар қосылыстар, атап айтқанда тетрабутоксититан (3•10-4 моль/терефталат моль) болып табылады. Бис (4-гидроксибутил)терефталаттың поликонденсациясы 240-250 °C кезінде вакуумда жүргізіледі. Полибутилентерефталаттың балқымасын автоклавтан сығады, сумен салқындатады және цилиндрлік пішінді түйіршіктерге ұсақтайды. Түйіршіктер вакуумдық немесе ауа кептіргіштерінде кептіріледі.

Қасиеттері
----------

Басқа термопластикалық полимерлермен ұқсас қасиеттерге ие, жоғары беріктігі, қаттылығы мен қаттылығы, сырғымаға тіреуіштер, жақсы диэлектрик. Полибутилентерефталаттың жақсы антифрикциялық қасиеттері бар. УК сәулесіне осал. Температурасы 60 °C асатын судың әсерінен оның қасиеттерін жоғалтады.

Басқа термопласттер алдында артықшылықтары
------------------------------------------

Қалыптың төмен температуралары (30-100 °C) және балқыманың жоғары ағуы кезінде кристалданудың жоғары жылдамдығымен байланысты, жақсы технологиялық қасиеттері. Еріткіштердің алдында жоғары тұрақтылыққа ие. Шыны талшығын қосқан кезде полибутилентерефталат 200 °C дейін температураға шыдайды.

Қолдануы
--------

Құйма полибутилентерефталатпен және оның негізіндегі композициялық материалдармен мырыш, қола және алюминий сияқты металдарды ауыстырады. Сонымен қатар полибутилентерефталатпен реактопласттар ауыстырылады, мысалы, автомобиль жасауда, электротехникада, электроника мен тұрмыстық техникада электротехникалық, конструкциялық және сәндік мақсаттағы бөлшектер өндірісінде қолданылады.

Қосымша әдебиет
---------------

* 

*Петухов Б. В.* Полиэфирные волокна —  M, 1976.
Life cycle of the *Trypanosoma brucei*parasites, source: CDC
**Африкалық трипаносомоз** родезиялық (жедел өтетін) және гамбиялық (созылмалы) болып ажыратылады.

**Трипаносомоздар** – Tryanosoma тұқымдастың гемофлагелляттарымен шақырылатын, трансмиссивті жолмен жұғатын, қан және лимфа арқылы миға және басқа ағзаларға таралып, токсико-аллергиялық реакциялар тудыратын, клиникасында қызбамен, бөртпемен, локальді ісінуілермен және ұйқышылдықпен ауыр өтетін паразитарлы тропикалық ауру.

Этиологиясы:
------------

адам организмінде трипаносомоздар –трипаномастиготтар түрінде жүреді.

Таратушылар,
------------

яғни маса организмінде – эпимастиготтар және метациклдік түрлері 18-36 күнде жетіледі- сілекей бездерінде қалыптасады.

Эпидемиологиясы-цеце шыбыны гамбия трипаносомозы-антропоноз. Родезия трипаносомозы-зооноз- ауру көзі – орман антилопалар, қосымша – үй малдары, адам.

Патогенезі:
-----------

қоздырғыштар енгеннен кейін қан, лимфа арқылы бүкіл организмге тарайды да токсико-аллергиялық өзгерістер тудырады. Нерв клеткаларына аутоантиденелер тууына байланысты лептоменингит, панэнцефалит деген қабыну ошақтар пайда болады. Ми ісінуінің базальды ядроларын зақымдалуы.

Клиникасы:
----------

инкубациялы мерзім – 2 аптадан бірнеше айға дейін 3 кезеңге бөлінеді:- ерте (гемо-лимфатикалық) - кеш (менингоэнцефалитті) Бірінішілік аффект – трипаносомды шанкр (1х7см)-тығыз ауырсынатын қызыл көпіршік.

### Ерте кезеңдегі клиникалық көріністер: -

* қызба
* полиаденит
* Уинтерботтом белгісі – мойынның артқы үшбұрышындағы лимфаденит
* Трепанидалар – эритема тәрізді бөртпелер

### Керандель белгісі –

* бұлшық еттердің ауырсыну реакцияларының төмендеуі спленомегалия (50%) гепатомегалия тахикардия

### Кеш (менингоэнцефалитті) кезеңі:

* басының қатты үнемі ауруы
* ұйқышылдық (түнде ұйқысыздық)
* психикалық өзгерістер
* ұсақ бұлшық еттерінің треморы энцефалит белгілері
* менингиальды белгілер
* кома

Ұзақтығы
--------

Бұл кезеңнің ұзақтығы – бірнеше жыл. Родезия түрінде сырқат жеделдеу өтеді. Ауырғандар 3-9 ай ішінде, терминальды кезеңге жетеді.

Диагностикасы:
--------------

қан, ликвор немесе шанкр, лимфа түйіндерден, сүйек майынан пунктат алып – бактериоскопия жасалынады қосымша серологиялық әдістер

Емі:
----

І-ші кезеңде сурамин ( антрипол)
ІІ-ші кезеңде – арсобал (схема бойынша)

Дереккөздер
-----------
«**Лас-Пальмас**» ( исп. *Unión Deportiva Las Palmas*) — Лас-Пальмас де Гран Канария қаласындағы испаниялық кәсіби футбол клубы.

Тарихы
------

1949 жылы 22 тамызда жергілікті бес команданың бірігуі нәтижесінде құрылған (олардың эмблемалары қазіргі Лас-Пальмас эмблемасында бейнеленген). 1951 жылы ол бірінші рет Примера лигасына жолдама алды, бірақ бір жылдан кейін ол қайтадан Сегундаға түсіп қалды. 1954 жылы ол жоғарғы лигаға оралды, бірақ алты жылдан кейін ол қайтадан Сегундаға түсіп, Ла Лигада соңғы орынға ие болды және чемпионат көшбасшысы Барселонадан екі рет 0:8 есебімен жеңіліп қалды. 1968/69 маусымында клуб ел чемпионатының күміс жүлдегері, ал 1967/68 жылғы маусымда Испания чемпионатының қола жүлдегері атанды. Сондай-ақ, Лас-Пальмас 4 рет Сегунда чемпионы атанды: 1953/54, 1963/64, 1984/85 және 1999/00. 1977/78 маусымында клуб Испания кубогының финалына шықты. 1969/70 жылғы жəрмеңкелер кубогында бірінші раундта ұтылды. 1972/73 жылғы УЕФА кубогының үшінші кезеңіне және 1977/78 жылғы УЕФА кубогының екінші кезеңіне жетті. 2004-2006 жылдар аралығында Сегунда В-да ойнады. 2014/2015 маусымының соңында ол Примераға қайта оралды. Жалпы Ла лИгада 31 маусым өткізді. 2017/2018 жылғы маусымда 19-орын алып, қайтадан Сегундаға оралды.

Жетістіктері
------------

* **Испания чемпионаты**
	+ **Вице-чемпион:** 1968/69
	+ **Үшінші орын:** 1967/68
* **Испания кубогы**
	+ **Финалист:** 1977/78
* **Екінші дивизион**
	+ **Жеңімпаз (4):** 1953/54, 1963/64, 1984/85, 1999/00

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Stadium  (ағыл.).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 мамыр 2023.
**Кеңқияқ әуежайы —** Ақтөбе облысы Темір ауданындағы жергілікті әуе желілерінің әуежайы. Кеңқияқ ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Әуежай осы өңірде орналасқан Кеңқияқ, Жаңажол, Әлібекмола, Синельниковское ірі мұнай кен орындары үшін жүк-жолаушылар авиатасымалдарын қамтамасыз етеді.

3-сыныпты Кеңқияқ әуеайлағы, Ан-24, Як-40, Ан-2 және жеңіл әуе кемелерін, сондай-ақ барлық түрдегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті.

Әуе оқиғалары
-------------

1990 жылы 2 маусымда КСРО-46551 борттық нөмірі бар Ан-24 ұшағы Краснодардан чартерлік рейсті орындады (вахталық жұмысшыларды тасымалдау), Кеңқияқ әуежайына қонған кезде ҰҚЖ-ға қону және тік жылдамдықпен тиіп, соның салдарынан прогрессивті "ешкіге" кірді. Үш секіруден кейін шассидің алдыңғы тірегі үзіліп, ұшақ ҰҚЖ-дан 83 м-ге шығып, шассидің алдыңғы тірегінің жанында өрт шығып, ұшақты толығымен жойып жіберді. Ұшақтың бортында 33 адам болды, олар эвакуацияланды, зардап шеккендер жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Авария Ан-24Б Краснодарского ОАО в а/п Кенкияк.(қолжетпейтін сілтеме)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Қазақстан Қазақстан әуежайлары |
| --- |
|  |
| Халықаралық | 
* Ақтау
* Ақтөбе
* Алматы
* Астана
* Атырау
* Қарағанды
* Көкшетау
* Қостанай
* Қызылорда
* Орал
* Өскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Семей
* Шымкент
* Талдықорған
* Тараз
* Түркістан
 |
|  |
| Аймақтық | 
* Аягөз
* Балқаш
* Бейнеу
* Боралдай
* Екібастұз
* Жайрем
* Жезқазған
* Зайсан
* Кенкияк
* Талдықорған
* Теңіз
* Үржар
* Үшарал
 |
|  |
| Әскери | 
* Байқоңыр (Крайний)
* Байқоңыр (Юбилейный)
* Камбала
* Шалқар
 |
|  |
| Қону алаңдары | 
* Баутин
* Бозой
* Бозащы
* Жаңаөзен
* Жосалы
* Ырғыз
* Форт-Шевченко
 |
|  |
| Жұмыс істемейді | 
* Арал
* Арқалық
* Атбасар
* Карась
* Қаражал
* Түркістан
 |

 |
**Қаражал әуежайы** — Ұлытау облысының Қаражал қаласындағы жергілікті әуе желілерінің бұрынғы әуежайы (1997 жылға дейін — Жезқазған облысы, 1997-2022 жылдары — Қарағанды облысы). Аттас қаладан оңтүстік-батысқа қарай 3 км, Жезқазған қаласынан шығысқа қарай 230 км және Қарағанды қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 270 км жерде орналасқан.

Қазіргі уақытта қараусыз қалған әуежай инфрақұрылымы жоғалды. Алайда, қажет болған жағдайда, жылдың уақытына байланысты оның бұрынғы ұшу-қону жолақтары уақытша қону алаңы ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Тарихы
------

Әуежай 1960 жылдары, Қаражалға облыстық бағыныстағы қала мәртебесін бергеннен кейін, соңғысында теміржол тау-кен өнеркәсібінің дамуына байланысты ашылды. Командалық-диспетчерлік пункті, сондай-ақ жолаушыларға арналған күту залы бар (әуежай жабылғаннан кейін бұзылған) бір қабатты шағын терминал ғимараты болды. 1990 жылдардың басында әуежай жұмысын тоқтатты.

Аэродром жергілікті L-410, АН-2 авиакомпанияларының ұшақтарын және сол сияқтыларды, сондай-ақ барлық типтегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті болды. Қарағанды мен Жезқазғанға (1992 жылдан кейін — Джезказган) тұрақты авиарейстер, әуе қозғалысын авиадиспетчерлік және метеорологиялық сүйемелдеу жүзеге асырылды. Әуежайды мезгіл — мезгіл басқарылатын ғарыш аппараттарының қонуын іздеу-құтқару кезінде КСРО-ның EG apss-ке бағынатын авиация пайдаланды.

Сонымен қатар, әуежай аймақтың шалғайдағы мал шаруашылығына әртүрлі тауарларды, поштаны және азық-түлікті жеткізу үшін пайдаланылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Паспорт региона  (орыс.).  Информационный портал Аппарата акима города Каражал. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қараша 2017. Тексерілді, 17 мамыр 2018.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т Қазақстан Қазақстан әуежайлары |
| --- |
|  |
| Халықаралық | 
* Ақтау
* Ақтөбе
* Алматы
* Астана
* Атырау
* Қарағанды
* Көкшетау
* Қостанай
* Қызылорда
* Орал
* Өскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Семей
* Шымкент
* Талдықорған
* Тараз
* Түркістан
 |
|  |
| Аймақтық | 
* Аягөз
* Балқаш
* Бейнеу
* Боралдай
* Екібастұз
* Жезқазған
* Зайсан
* Кенкияк
* Талдықорған
* Теңіз
* Үржар
* Үшарал
 |
|  |
| Әскери | 
* Байқоңыр (Крайний)
* Байқоңыр (Юбилейный)
* Шалқар
 |
|  |
| Қону алаңдары | 
* Баутин
* Бозой
* Бозащы
* Жаңаөзен
* Жосалы
* Ырғыз
* Форт-Шевченко
 |
|  |
| Жұмыс істемейді | 
* Арал
* Арқалық
* Атбасар
* Карась
* Қаражал
* Түркістан
 |

 |
**Таяқпен секiру** - жеңіл атлетикалық бағдарламаның техникалық түрлерiнiң вертикальды секiру санатына жататын түрі. Спортшылардан секiргiштiктi , спринтер сапаларын, қимыл-қозғалыс үйлесiмдiлiкті талап етедi. Ерлер арасында таяқпен секiру 1896 жылдың Бiрiншi жазғы олимпиядасында, әйелдер арасында - 2000 жылдың Сидней Олимпия ойындарынан бастап олимпиядалық спорттың түрi болып табылады. Жеңіл атлетикалық көпсайыстар қатарын жатады.

Ережелері
---------

Жарыстар Биiктiкке секiруге арналған жерге тақтайша ұстаушылары және қонатын орнымен жабдықталған секiру секторларында болады. Алдын ала кезең және финалда спортшыға әрбiр биiктiкті бағындыруға үш талпыныстан берiледi. Биiктiктердiң өсуi төрешілермен жарыстар барысында анықталады, бірақ ол 5см-ден кем бола алмайды. Әдетте аз биіктіктерде 10—15 см-лер болып және содан соң адым адыммен 5-ке ғана өсе бастайды. Жерге қону орнының өлшемдерi 5х5 м, ал жұқа тақтайшаны ұстаушылар арасындағы қашықтық 4 м.  


| Таяқпен секiру кезеңдері |
| --- |
|  | Екпіндеп жүгіру |  | Итерілу |  | Ұшу |

Екпiндеп жүгіру үшiн жол ұзындығы - кемiнде 40 м, ені - 1, 22 м. Спортшы төрешілерден бағандардың орнын өзіне лайықты етіп таяқтың тiреуiш жәшiгінiң артқы бетiнен 40 см-ден жүгіру бағыты бойынша 80 см-ге реттеуге сұрауына құқығы бар.  

Талпыныс сәтсiз болып есептеледi егер: 

* жұқа тақтайша секiрудiң нәтижесiнде орнынан сырғып түссе;
* спортшы тiреуiш жәшігінің арғы шеті арқылы өтетін вертикаль жазықтықтың арғы жағында орналасқан сектор бетін, қонатын жерді қосқанда, денесінің кез келген бөлігімен немесе таяқпен тиiп кетсе;
* спортшы ұшу кезінде жұқа тақтайшаны құлаудан қолмен ұстап қалуға талаптанса.

Төреші сәттi талпынысты ақ байрақтың көтеруiмен белгiлейдi. Егер жұқа тақтайша бағандардан ақ байрақтың көтеруiнен кейiн құлап кетсе - талпыныс есептеле береді. Егер таяқ талпынысты орындау барысында сынып кетсе спортшы талпынысты қайтадан орындауға құқығы бар.
Сурет:Загруженное (2).jpgЖігіттің сарбаздары
**Жігіттің** **сарбаздары** (*корей тілінен* 꽃보다 남자 Ккот пода намджа, *Гүлденде әдемі жігіттер*)- оңтүстік корейлік телесериал (дорама). Алғаш рет KBS2TV каналында 2009 жылы 5 қаңтарда Кореяда көрсетілді. Бұл дораманы Филиппин, Қазақстан, Сингапур, Тайван, Гонконг, Индонезия, Таиланд, Вьетнам, Канада және Израиль елдерінің телеарналарында көрсетілді. Режиссер Чон Ги Сан, продюсер Квак Джон Хин, сценарист Юн Джи Рён,

Сюжет
-----

Кым Джан Ди кедей отбасыдан шыққан оқушы Синхва атты бай балаларға арналған мектепке келеді. Мектепте бәріне танымал F4 деп аталатын жігіттер оқиды. Джан Ди әрқашан F4 тиіскен балаларды жақтайды. Уақыт өте келе Ку Джон Пхё F4 басшысы Джан Ди-ді ұната бастайды, бірақ қыз осы топтың мүшесі Юн Джи Ху-ға ғашық болады.

Әртістер
--------

Ли Мин Хо - Ку Джон Пхе

Ку Хе Сон - Сон У Бин

Ким Хён Джун - Юн Джи Ху

Ким Бом - Со И Жон

Ким Джун - Кым Джан Ди

Ким Со Ын - Чу Га Ыль

Ким Хён Джу - Ку Джун Хи

Ли Хё Ён - Кан Хи Су

Жүлделері
---------

Премия BaekSang Arts Awards номинациясы «Ең үздік бастаушы телеактер»

Премия BaekSang Arts Awards номинациясы «Ең танымал актер»

Дереккөздер
-----------
**Юрий Анатольевич Логвиненко** (22 шілде 1988, Ақтөбе, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстандағы ең табысты футболшылардың бірі, сегіз рет Қазақстан чемпионы атанған.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Ақтөбе футболының түлегі. 2005 жылы "Ақтөбе-Жас" клубынан облыстың бас клубы "Ақтөбеге" ауысты. 2006 жылы 8 сәуірде "Таразға" қарсы ойында тұңғыш рет Қазақстан чемпионатында алаңға шықты. Бұл ойын 1:1 есебімен тең аяқталды. 28 мамырда "Қайсар" қақпасына тұңғыш голын соқты, бұл кездесу 5:0 есебімен ақтөбеліктердің жеңісімен аяқталды.

Ақтөбелік клуб сапында тоғыз маусымдай ойнады. Осы аралықта төрт рет Қазақстан чемпионы атанды. "Ақтөбе" сапындағы ең соңғы ойынын 2015 жылы 31 қазанда "Қайратқа" қарсы өткізді.

2016 жылы ақпанда клуб сапында алаңға жиі шыға алмағанына разы болмай, "Астанаға" ауысты. Астаналық клуб сапындағы бірінші ойынын сол жылы 14 наурызда "Шахтерге" қарсы өткізді. 13 сәуірде "Жетісу" қақпасына тұңғыш голын соқты. "Астана" сапында қатарынан төрт маусым Қазақстан чемпионы атанды. 

2018 жылы клуб бапкерлігінен Станимир Стойлов кетккен соң елордалық клуб сапында алаңға сирек шығатын болды.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2008 жылы 23 мамырда Ресейге қарсы жолдастық кездесуде өткізді. Пайперстің кезінде құрама сапында тіпті жартылай қорғаныста да ойнады. 2012 жылы 1 маусымда Қырғызстанмен жолдастық кездесуде құрама сапындағы тұңғыш голын соқты. 

2016 жылғы Еуропа Чемпионатының іріктеуінде Чехия құрамасының қақпасына екі гол соқты. 2015 жылы 3 қыркүйекте сырт алаңда тағы да Чехия қақпасына бір гол соқты, бірақ Чехиямен екі ойында да Қазақстан ұтылып қалды. 2018 жылы УЕФА Ұлттар лигасында сырт алаңда Андорра қақпасына бір гол соқты, бұл ойын 1:1 есебімен тең аяқталды.

Жетістіктері
------------

### Командалық

«Ақтөбе»
* Қазақстан чемпионы (4): 2007, 2008, 2009, 2013
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (3): 2006, 2010, 2014
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (3): 2011, 2012, 2015
* Қазақстан кубогы (1): 2008
* Қазақстан суперкубогы (3): 2008, 2010, 2014

«Астана»
* Қазақстан чемпионы (4): 2016, 2017, 2018, 2019
* Қазақстан кубогы (1): 2016
* Қазақстан суперкубогы (3): 2018, 2019, 2020

### Жеке

* 2008 жылғы Қазақстанның үздік он ойыншысының бірі
* Қазақстанның үздік сол қанат қорғаушысы - 2016, 2017.

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Еуропадағы кәдімгі қарулы күштер туралы шарт** (ЕКҚКТШ) — Варшава келісімі елдері мен НАТО арасында 1990 жылы қабылданған.

Еуропаның 28 мемлекеттері (Армения, Әзірбайжан, Беларусь, Бельгия, Болгария, Құрама Патшалық, Мажарстан, Германия, Грекия, Грузия, Дания, Исландия, Испания, Италия, Қазақстан, Люксембург, Молдова, Нидерланд, Норвегия, Польша, Португалия, Ресей, Румыния, Словакия, Түркия, Украина, Франция, Чехия), және АҚШ пен Канада ЕКҚКТШ қатысушы елдері боп табылады.

Шартқа сәйкес қарулы күштер мен техниканың бес санатына — танктер, әскери броньдік машиналар, 100 мм және жоғары калибрлі артиллерия, әскери ұшақтар, соқылау тікұшақтары шектеледі; кең ауқымды бақылау-зерттеу іскерлігі және ақпарат алмасу да көзделген.

Дереккөздер
-----------
**Нұрсұлтан Назарбаев** — Алматы қаласында орналасқан даңғыл.

Көше Жетісу, Алмалы, Бостандық аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, таулы қыраттағы Қажымұқан көшесіне дейін созылып жатыр. Төле би, Тимирязев Мәметов, Молдағұлов, Мақатаев, Қазыбек би, Бөгенбай батыр, Жамбыл, Шевченко, Қүрманғазы, Сәтбаев атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы – Лепсі (Лепсинская) көшесі. Көшенің ұзындығы – 6050 метр.

Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Көше бойында Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ғимараты, Алматы қаласы Әкімдігі, «Универсам», «Алтын» «Гаухар», «Мұхит», «Рамстор» сауда орталықтары орналасқан.

Тарих
-----

Дмитрий Андреевич Фурманов
Көшеге орыс жазушысы, Чапаевтың 25-атқыштар дивизиясының комиссары Дмитрий Андреевич Фурмановтың есімі (1956 жылы) берілген. Фурманов Дмитрий Андреевич (1891-1926) Ресейдің Кострома губерниясының Середа селосында (қазіргі Иваново облысындағы Фурманов қаласы) дүниеге келген. Ол - «Бүлік», «Чапаев» романдарының авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Владимир Гиляровский** (26.11.1856 жылы – 01. 10. 1935 жылы) — ресейлік репортер, тұрмыстық жазушы, мемуаршы. .

Еңбек жолы
----------

Бірінші кітабы "Трущобные люди" ("Лашықтардағы Владимир Гиляровский адамдар") (1887) цензураның ұйғарымымен жойылды. Революцияға дейінгі Ресей, ескі Мәскеудің әдеттері мен ғұрыптары туралы очерктер кітаптары: "Москва и москвичи" ("Мәскеу және мәскеуліктер") (1926), "Мои скитания" ("Менің ел кезуім") (1928), "Люди театра" ("Театр адамдары") (1941 жылы жарияланған). 

Замандастары Гиляровскийді "репортерлардың королі" деп атады. Баспасөздегі жұмысы туралы журналистер жұмысының әдістері, кімдермен бірге жұмыс істегені туралы баяндайтын еске алулар кітабы "Москва газетнаяны" ("Газетті Мәскеу") жазды (1900).

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Мұқағали Мақатаев кешені (Астана)** - Мұқағали Мақатаев көшесі Наркескен көшесінен басталып, Космонавтар
көшесінде аяқталады. Балауса көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 1749 метр.
Мұқағали Мақатаев (1931-1976) - қазақтың аса көрнекті ақыны.
«*Ақ қайың әні*», «*Ару-ана*», «*Мавр*», «*Аққулар ұйықтағанда*»,
«*Қарындастар, қош болыңдар*», «*Шекарада*», «*Өмірдастан*», «*Арман*»,
«*Шолпан*», «*Досыма хат*», «*Алтай - Атырау*», «*Қашқын*», «*Райымбек' Райымбек*», «Моцарт. Жан азабы» атты поэма, толғаулары мен 650-
ден астам лирикалық өлеңдерінде адам өмірін терең толғаған. 1985
жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағы үздік шығарма
авторларына Мұқағали Мақатаев атындағы сыйлық тағайындады. 2000
жылы ақынға Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы
берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Халық комиссалар кеңесі** (орыс. *Совет народных комиссаров, совнарком, СНК*) — 1917 жылдың 27 қазанынан 1946 жылға дейін қолданылған Кеңестік Ресейдегі, КСРО мен КСР Одағы республикаларындағы үкіметтің атауы.

Тарихы
------

В.И. Ленин, Ресей Кеңестік Республикасы Халық комиссарлары кеңесі мен КСРО халық комиссарлар кеңесінің бірінші төрағасы
Халық комиссалар кеңесі, 1919 ж.
Алғашқы Халық комиссарлар кеңесі 2-Бүкілресейлік Кеңестер Съезі мен БОАК 1917 жылғы 27 қазандағы жарлығымен «мемлекет өмірінің жекелеген салаларын басқару» сеніп тапсырылған комиссиялар төрағаларының алқасы ретінде құрылды. Осындай халық комиссарлары кеңестері Кеңес үкіметі орнаған кезде басқа республикаларда да құрылды.

> Заң шығарушы және атқарушы биліктің бөлінуі Кеңес республикасының қызметіне сәйкес келмейді. Халық Комиссарлары Кеңесі тікелей: заң шығарушы, атқарушы және әкімшілік билік органы болып табылады.
> — Яков Свердлов БОАК 1918 жылы 1 сәуірде
> 
> 

КСРО құрылғаннан жарты жыл өткен соң, 1923 жылы 6 шілдеде КСРО халық комиссарлар кеңесі - КСРО үкіметі құрылды. КСР Одағының барлық одақтық және автономиялық республикаларында республикалық халық комиссарлары кеңестері жұмыс істеді.

1946 жылы барлық деңгейдегі халық комиссарлары кеңесі аттас **министрлер кеңесіне** айналды.

Халық комиссарлары кеңестері
----------------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  КСРО | КСРО халық комиссарлары кеңесі — КСРО үкіметі |
|  Әзірбайжан КСР | Әзірбайжан КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Армян КСР | Армян КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Белорус КСР | Белорус КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Грузин КСР | Грузин КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  КСФКР | КСФКР халық комиссарлары кеңесі |
|  Қазақ КСР | Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Карело-Фин КСР | КФКСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Қырғыз КСР | Қырғыз КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Латвия КСР | Латвия КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Литва КСР | Литва КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Молдава КСР | Молдава КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  РКФСР | РКФСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Тәжік КСР | Тәжік КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Түрікмен КСР | Түрікмен КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Украин КСР | Украин КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Өзбек КСР | Өзбек КСР халық комиссарлары кеңесі |
|  Эстон КСР | Эстон КСР халық комиссарлары кеңесі |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Сергей Земляной*. Невидимая рука Учраспреда — Отечественные записки.
**Әлия Маратқызы Әбсеметова** (21 мамыр 1984, Қарағанды, Қарағанды облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық мемлекет қайраткері. 2021 жылдың 15 қаңтары мен 2023 жылдың 19 қаңтары аралығында Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің 7-шақырылым депутаты, 2020 жылы партияішілік праймеризге қатысып, Алматы облысы бойынша бірінші орынды жеңіп алды. «Аманат» партиясының партиялық тізімінен таңдалды, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1984 жылы 21 мамырда Қарағанды қаласында дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руының шұбыртпалы бөлімінен шыққан.[]
Профессор Марат Әбсеметовтің қызы.

Білімі
------

2005 жылы «Тұран-Астана» университетін «Халықаралық экономика» мамандығы бойынша бітірген;

2016 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін журналистика мамандығы бойынша бітірді, әлеуметтік білім бакалавры;

2021 жылы Махамбет Өтемісов атындағы БҚМУ «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы бойынша бітірді, экономика ғылымдары магистрі.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 2000 жылы аудиторлық компанияда референт болып бастады.

Әртүрлі жылдарда түс бөлу операторы, беттеуші-дизайнер, дизайн бөлімінің басшысы, жарнама агенті, модератор, өндіріс редакторы, бас редактор, жеке ЖШС басшысы қызметтерін атқарды.

2018 жылы Uzyn.kz интернет-басылымын тіркеп, 2021 жылдың қаңтарына дейін бас редактор қызметін атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның жаңа есімдері.  100janaesim.ruh.kz (17 қазан 2020).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 қазан 2020.
2. ↑  Опубликован список депутатов Мажилиса от партии «Nur Otan» (12 қаңтар 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 12 қаңтар 2021.
3. ↑  Алия Абсеметова, Автор в 365info.kz.  365info.kz (20 сәуір 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 20 сәуір 2021.
4. ↑  Узнай своего депутата: Алия Абсеметова (15 сәуір 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 15 сәуір 2021.
5. ↑  В Nur Otan привлекут к партийной ответственности вице-министра труда Ержана Биржанова (3 шілде 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 3 шілде 2021.
6. ↑  В 27 школах ВКО выявлены нарушения противопожарных правил - депутат (6 желтоқсан 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 6 желтоқсан 2021.
7. ↑  Абсеметова Алия Маратовна (персональная справка) (10 шілде 2021).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 10 шілде 2021.
**Всеволод Николаевич Аксёнов** (1902 жылы 19 сәуірде Мәскеуде дүниеге келіп, 1960 жылы 29 наурызда дүниеден өткен) – көркемсөз шебері, драма әртісі 
[1].

1948 жылы сталиндік сыйлықтың лауреаты, 1947 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. Всеволод Аксенов 1919 жылы Кіші театрдың драма курсына оқуға тапсырады. Екінші курсында оқып жүргенінде Е.Б. Вахтанговпен танысып, Көркем театрдың бірінші студиясына түседі. 1920-1946 жылдар аралығында Кіші театрда жұмыс істейді. 1921 жылы Комедия және мелодрама театрындағы *«Портрет Дориана Грея»* қойылымында Дориана рөлін сомдайды. 1935 жылдан бастап Аксенов кәсіби оқырман ретінде эстрадаға шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**«Бірлік» партисы** (өзб. *Birlik partiyasi*) — Өзбекстанда ресми тіркелмеген оңшыл оппозициялық саяси партия.

«Бірлік» Өзбекстан билігінің қысымында. Партияның кейбір белсенділері түрмеге жабылды, ұйымның көптеген мүшелері елден кетуге мәжбүр болды. Ұйым 2000 жылдан бері партиялық-сайлау жұмыстарын жүргізбеген.

Тарихы
------

«Бірлік» халықтық қозғалыс ретінде 1988 жылы 16 қарашада құрылып, соған сәйкес «Бірлік» халықтық қозғалысы деп аталды. Қозғалысты өзбек зиялыларының бірнеше өкілдері мен диссиденттері құрған. Қозғалыстың бастапқы мақсаты өзбек тіліне Өзбек КСР-де мемлекеттік тіл мәртебесін беру болды, өйткені шын мәнінде республиканың жалғыз ресми тілі орыс тілі, ал өзбек тілі қосалқы тіл болып саналады. Қозғалыс осы талаппен көптеген митингілер ұйымдастырды. 1989 жылы 21 қазанда қозғалыс өз талабына жетіп, өзбек тілі (орыс тілімен бірге) Өзбек КСР-нің мемлекеттік тілі болып танылды. 1989 жылдың аяғынан бастап қозғалыс Өзбекстанның КСРО-дан тәуелсіздік алу идеясын, елдегі демократиялық реформаларды насихаттай бастады.

1994 жылы қозғалыс Әділет министрлігінде қайта тіркеуден өте алмай, заңсыз деп танылды. Қозғалыс жетекшілерінің көпшілігі Өзбекстаннан кетіп қалды, қалғандары қамауға алынды. 1995 жылы Қозғалыс мүшелері Мәскеуде съезд өткізді.

2003 жылы 26 тамызда Қохан қаласындағы қозғалыс белсенділерінің бірінің жеке үйінде «Бірлік» партиясының жасырын құрылтай съезі өтті. Съезге Өзбекстандағы қозғалыстың бірнеше белсенділері тікелей қатысты, кейбір мүшелері мен белсенділері шетелден келді. Съезге оппозиция жетекшілері интернет арқылы қосылды. Съезде «Бірлік» халықтық қозғалысы «Бірлік» партиясы болып өзгертілгені жарияланып, партия төрағасы болып Абдурахим Полат сайланды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Democracy and Pluralism in Muslim Eurasia
2. 1 2  Учредительный съезд партии Бирлик.
Көшеге қоғам қайраткері, ақын, жазушы, публицист, ғалым, *«Алаш»* партиясының белсенді мүшесі,
сталиндік репрессияның құрбаны Міржақып Дулатовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.09.1997 № 543
шешімі) берілген. Міржақып Дулатов Қостанай облысының Жангелді ауданындағы Қазыбел ауылында
дүниеге келген. Оның *«Оян, қазақ»* өлеңі XX ғасыр басындағы қазақ халқының марсельезасына айналды. Ал *«Бақытсыз Жамал»* шығармасында автор сол кездегі қазақ халқының әлеуметтік-саяси жағдайын
ашып жазған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Жансүгіров, Кассин, Сейфуллин даңғылдары, Бехтерев, Ақан
Сері, Терехин көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Варшавская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1800
метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Алтын ханым** (1567 - белгісіз) - қазақ ханы Шығай мен Бәйім бегім Ханымның қызы.

Өмірбаяны
---------

Шығай ханнан көп ұрпақ қалды. Шығай ханның шежіресі туралы ең толық мәліметті Қадырғали Жалаири қалдырған. Ол Шығай ханның көп әйелі болғанын, бірақ олардың ішіндегі ең атақтысы үшеуі – Бәйім бегім ханым, тегі Жағаттан шыққан Яхшым бегім ханым және Бұрындық ханның қызы Дадым ханым деп жазады. Біріншісінен Шығайдың үш баласы болды: Сейдқұл сұлтан, Ондан сұлтан және қызы Алтын ханым.

Тұтқында
--------

Орыс жазбаларында айтылғандай, губернатор Данило Чулков Сібір хандығының үш басшысын – Сейдақ ханды, кеңесшісі Қараша мен Қазақ хандығының сұлтаны Ораз Мұхаммедті келіссөзге шақырды. Бірақ келіссөздер болған жоқ. Көп ұзамай үшеуі тұтқынға түседі. Тобыл бекінісіндегі төтенше жағдайдан кейін Ораз Мұхаммедтің бүкіл отбасы тұтқынға алынды. Тарихи құжаттарда Ораз Мұхаммед әулетінің тірідей тұтқынға алынған барлық мүшелерінің аттары: әжесі Яхшым бегім ханым, шешесі Алтын ханым, әкесінің әпкесі Алтын ханым, әкесінің үлкен ағасы Сейітқұл сұлтанның қыздары Бақты ханым мен Күн ханым, яғни Шығай ханның жұбайы Яхшым бегім ханым бастаған бес әйел көрсетілген. Жоғары дәрежелі тұтқындар Мәскеуге жіберілді. Ресейдің ежелгі актілерінің орталық мұрағатында Ораз Мұхаммед Сұлтанның туған жеріне жазған соңғы хаты, оның отбасы мен достарына жазған хаттарының тізімі сақталған. Алла құдіретті, деп жазады Ораз Мұхаммед. Ұлылардың ең ұлысы, ең дана, ержүрек, асыл әміршіміз Тәуекел Баһадүр ханның алдында бас иемін, ардақты Ораз-Мұхаммед сұлтанның адал бейнесін жүрегіңде сақта, деп жазады ол. Жанындағы әжесі Яхшым бегім ханым, анасы Алтын ханым, апайы Алтын ханым, апа-сіңлілері Бақты ханым, Күн ханымнан сәлем жолдайды. Ораз-Мұхаммед өз атынан сыйлық ретінде Тәуекел ханға алтынмен тігілген шапан, Есім сұлтан ағасына алтын өрілген етік, інісі Көшек сұлтанға садақ пен жебе, басқа туыстарына түрлі сыйлықтар жібереді. Ораз Мұхаммедтің әжесі мен анасының туыстарына жіберген сыйлықтарының тізімі де сақталған. Ресей үкіметі сыйлықтарға қатысты да үлкен жомарттық танытты. Федор патша өз атынан Тәуекел ханға бес сауыт, ал Қазақ хандығының ең беделді сұлтандары Есім мен Көшектің әрқайсысына бір-бір сауыт, қымбат маталар және басқа да сыйлықтарды тарту етеді. Сол кездегі әдет-ғұрып бойынша орыс патшалары басқа елдердің ең құрметті билеушілеріне жыртқыш құстар сыйлаған, бірақ Федор патша Тәуекел ханнан кешірім сұрағандай, қыс мезгіліне байланысты сұңқар тартуға мүмкіндік болмағанын, бірақ Алла қаласа алдағы уақытта бұл олқылықтың орны толтырылатынын жазады.

Сілтемелер
----------

* Жасақ басшылары мен Түркістанды жаулап алушылар
* Ғалымдар Қазақ хандығының ең танымал сегіз аналарының есімдерін жариялады
* Ханның інісі
*Басқа мағыналар үшін Жасқайрат деген бетті қараңыз.*
**Жасқайрат** — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, Күйгенкөл ауылдық округі орталығы. Бұрынғы атауы - "Күйгенкөл".

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы — Жәнібек ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 км-дей жерде, өзімен аттас көлдің жағалауында, ақжусан, еркекшөп, көкпек, қаражусан өскен бозғылт-қоңыр, сортаңдау қоңыр топырақты қуаң шөлейт белдемде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 912 адам (448 ер адам және 464 әйел адам) болса, 2009 жылы 754 адамды (358 ер адам және 396 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

Іргесі 1963 жылы Тайыр Жароков атындағы қой өсіру кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Оның негізінде 1997 жылдан Күйгенкөлде және округтегі Қолтабан, Құрсай, Өнеге ауылдарында өндірістік кооператив, 62 шаруа қожалығы жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы
-------------

Ө.Сақыпов атындағы орта мектеп және ауылдарда бастауыш мектептер, мәдениет үйі, дәрігерлік амбулатория мен 3 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақадыр •
 Ақоба •
 Борсы •
 Еңбекші •
 Жақсыбай •
 Жасқайрат •
 Жәнібек •
 Жігер •
 И. Жұмаев атындағы ауыл •
 Қамысты •
 Қолтабан •
 Құрсай •
 Майтүбек •
 Өнеге •
 Таловка •
 Тау •
 Тегісшіл •
 Ұзынкөл 
 |

 |
*Басқа мағыналар үшін Ақсай ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Ақсай ауылдық округі** – Ақтөбе облысы Темір ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Ақсай, Бірлік, Шығырлы, Ащысай ауылдары кіреді. Орталығы – Ақсай ауылы.

Тарихы
------

Кеңес заманында *Перелюбов ауылдық кеңесі* деп аталған. 1997 жылы Ақсай ауылдық округі (орталығы Ақсай а.) таратылып, Бородинов ауылдық округіне (орталығы Бородиновка а.) қосылды. Кейін Бородинов ауылдық округі Шығырлы ауылдық округі болып өзгертіліп, Ақсай ауылдық округі қайта бөлініп шықты. 2019 жылы Шығырлы ауылдық округі таратылып, Ақсай ауылдық округіне қосылды.

Халқы
-----

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1940 адамды құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том
2. ↑  Облыстың әкімшілік аумақтық құрылысына өзгеріс енгізу туралы
3. ↑  Темір ауданының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы
4. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Ақтөбе облысы Темір ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақсай •
 Алтықарасу •
 Жақсымай •
 Кеңесту •
 Кеңқияқ •
 Қайыңды •
 Сарыкөл •
 Тасқопа •
 Темір •
 Шұбарқұдық 
 |

 |
**Құйрық ботқа**, **Көтен ботқа** – адамның тіршілік циклы ғұрыптары қатарындағы жас сәбиге қатысты атқарылатын инициациялық ғұрып.

Ғұрып барысы
------------

Ғұрып бала буыны бекіп отыра бастаған кезде жасалады. Оған арнап алдымен күріш немесе тарыдан ботқа пісіріледі. Суыған ботқаның үстіне ақ дәке немесе жұқа шүберек жауып, оған баланы отырғызады. Халықтың сенімінде құйрық ботқаға бала отырғызу оның сүйегі мен буыны тез қатаюына септігін тигізеді деп санайды.

Көтенін басуы
-------------

Шамамен алты айдын кейін буыны бекіп жерге өздігігінен отыра бастаған кезін баланың «көтенін басуы» деп атайды. Жиналған жұрт дастарқаннан дәм татып, балаға ақ баталарын беріп, киіміне тана, моншақ, әшекей тағады. Мұнан кейін көтенін басқан сәби бір-екі айдың ішінде еңбектей бастайды. Сәбидің тез еңбектеп кетуі үшін бауырынан табақ алу рәсімі өткізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002;
* Әжіғали С. Байғабатова Н. Жетісу қазақтарының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. 1-том. Біртұтастығы және ерекшелігі. Алматы: Арыс, 2005. 176-202 бб.;
* ҚР ҰМ материалдарынан;
* ОМЭЭ материалдарынан.