recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Терісаққан деген бетті қараңыз.*
**Терісаққан** – Есіл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола, Қостанай, Ұлытау облыстары жерімен ағып өтеді.

Бастауы
-------

Бастауын Ұлытаудағы Бақаншайыншақ тауы етегіндегі бұлақтардан алып, Көксай ауылы тұсында Есіл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 334 км, су жиналатын алабы 19500 км2. Аңғарының ені жоғары бөлігінде 3-5 км, төмендегі ағысында кең, жайпақ келеді, жайылмасы 2 жақты, жоғары бөлігіңде арнасы ирелең. Жауын-шашын суынан толысады.Суы тұщы, сәл кермек - ауыз суға жарамды. Жылдық орташа су шығыны Балталы ауылы тұсында секундына 8,97 м3. Сағасында топырақтан үлкен тоған салынған.Тоған суы - тұщы, жазда шабындық суаруға, елді мекендер мұқтажына пайдаланылады. Өзеннің жоғары және орта өңірі мал жайылымы, шабындық.

Салалары
--------

Терісаққанға жалпы ұзындығы 109 км болатын 25 шағын өзен мен жылғалар құяды. Басты салалары –Майбұлақ, Шолақсай, Талсай, Босағаөзек, Бала Терісаққан, Ащылы, Шабдар, Көкпекті, Қайрақты.

Жағалауындағы елді мекендер
---------------------------

Байжігіт, Балталы, Ковыльное, Матросово, Гагаринский Меңдеш, Шалгай, Молодежное, Целиное, Бектас, Жалғызтал, Терісаққан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
М16 түрлері
**M16** (**Rifle, Caliber 5.56 mm, M16**) - AR-15 винтовкасының базасында жасалып шығарылған америкалық винтовка. 1960 жылдары АҚШ әскери қаруы қатарына енді. М16 мен оның нұсқалары осы кезге дейін америкалық жаяу әскердің негізгі қаруы болып қалып отыр. Бұл - әлемдегі атқыш қарудың барынша кең тараған түрі. Сегіз милионнан астам данасы шығарылған.

Шығу тарихы
-----------

Шағын калибрлі винтовка шығару идеясы *АЛКЛАД жобасы* нәтижесінде туындады. Қаруды шығару үшін бірінші дүниежүзілік соғыстан Корея соғысына дейінгі аралықта опат болған үш милионнан астам солдаттар туралы құжат деректері есепке алынды.Жаралылар саны мен сипаты, дененің зақымдалған бөліктері, жарақат түрі мен олардың қандай қарудан алынғаны анықталды. Аталған зерттеудің нәтижесінде АҚШ армиясы үшін тебу күші төмен, салмағы жеңіл, шағын калибрлі жеңілдетілген арнайы оқ-дәрі салынатын, 400-500 метр қашықтықты қамтитын, ату жылдамдығы жоғары қару жасау керек деген тұжырым жасалды. осылайша *Армалит компаниясы* ұсынған *АR-15 винтовкасы* аталған талаптарға лайық деп танылды. Оны құрастырушылар *Юджин Стоунер* мен Джеймс *Салливан* болды.

Қаруды пайдаланушы елдер
------------------------

М16-ның әлемге таралуы

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * АҚШ
* Аустралия
* Аргентина
* Ауғанстан
* Багам аралдары
* Бангладеш
* Барбадос
* Бахрейн
* Белиз
* Боливия
* Босния және Герцеговина
* Ботсвана
* Бразилия
* Бруней
* Вьетнам
* Гаити
* Гана
* Гватемала
* Гондурас
* Грекия
* Гренада
* Грузия
 | * Дания
* Доминика
* Йемен
* Израиль
* Үндістан
* Индонезия
* Ирак
* Исландия
* Италия
* Камерун
* Канада
* Колумбия
* Кувейт
* Лаос
* Латвия
* Лесото
* Либерия
* Литва
* Лихтенштейн
* Ливан
* Мексика
* Марокко
 | * Молдова
* Непал
* Нидерланд
* Нигер
* Никарагуа
* Норвегия
* Панама
* Пәкістан
* Перу
* Корея Республикасы
* Сальвадор
* Сингапур
* Тайланд
* Тунис
* Түркия
* Уругвай
* Франция
* Чили
* Шри-Ланка
* Эстония
* Жапония
* Ямайка
 |

Нұсқалары
---------

* M16
* M16A1
* M16A2
* M16A3
* M16A4
* M4
* M4A1
* CAR15
* М655
* «Colt Commando» М609
* CAR15M2
* «Colt Kommando» М733
* M231
* SR-47
* Barrett REC7
* Cobb MCR
* LR-300
* SIG 516
* SIG 716

**Басқа елдердегі нұсқалары**

* Diemaco C7 / C8 (Канада)
* Daewoo K1 / Daewoo K2 (Оңтүстік Корея)
* CQ 5,56 и DIO S-5,56 (Қытай және Иран)
* CQ 5,56 Type A
* HK 416 (Германия)
* Khaybar KH 2002 (Иран)
* Type 65 және Type 86/91 (Тайвань).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1100 қызықты деректер
2. ↑  M27 Infantry Automatic Rifle  (ағыл.)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* guns.ru
* eizvestia.com Мұрағатталған 23 қазанның 2014 жылы.
**Мақпир Құрбанұлы Бақиев** (20.6.1915, Алматы — 7.2.1986, сонда) — актер, Қазақстанның халық артисі (1971).

Бақиев Ұйғыр музыкасын драма театрының негізін қалаған "Көк көйлектілердің" (ең алғаш сахнаға шыққандар көк көйлекпен жүргендіктен, халық сондай ат берген) бірі. 1935 жылдан бастап ол қоғам өміріне белсене араласып, табиғи дарынын халықтың өнерін дамытуға жұмсаған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Бақиев ойнаған Әмрэ, Лазым, Лауар (Д. Асимов пен А. Садыровтың "Анарханында", осы спектакльмен ұйғыр театрының шымылдығы ашылды), Ғарип (И. Саттаров пен В.И. Дьяковтің "Ғарип пен Сәнәмінде"), Таһир (С.Абдулланың "Таһир мен Зуһрасында"), Полат (Ш. Сәлиевтің "Отанға деген махаббатында"), Садыр (А. Мақпировтың "Садыр палуанында"), Қазы (Ю. Мұхлисовтың "Нәсіретдин әпендесінде"), Құлмат (Қ. Хасанов пен С.Р. Башоянның "Назугумінде"), Дәуіт (Ж. Босақовтың "Иірімінде"), Аскер (Ү. Гаджибековтің "Аршин мал аланында"), Қазы, Ғафур (Х.Н. Хамзаның "Майсараның айласы" мен "Бай мен кедейінде"), Қозы (Ғ. Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш — Баян сұлуында"), Есмұрза (М. Кәрімнің "Ай тұтылған түнінде") сияқты рөлдер шынайы бейнесімен, ұлттық характерімен көрермен назарын аударған. Бақиев өнеріне табиғи шынайылық пен жоғары сахналық мәдениет тән болды.

2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
**Жаңғыз**, (Жалғыз) – Балқаш көлінің алабында орналасқан өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ескелді және Кербұлақ аудандарының жерімен өтеді.

Бастауы
-------

Суықтөбе тауының батысынан бастау алыа, Көксу өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 45 км, су жиналатын алабы 265 км2. Өзен аңғарлары биік тау шатқалдарымен тілімденген. Көктемгі қар және жауын-шашын суларымен толығады. Суы желтоқсанда қатып, наурыз айында ериді. Суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады.‎

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Жекебай**, *Жекебұлақ* – Жыланды өзенінің оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысы Сандықтау және Атбасар аудандары жерімен ағады.

Бастауы
-------

Бастауын Солтүстік Қазақстан облысынан алып, Жыланды өзенінің саласы – Ащылы өзекке сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 50 км, су жиналатын алабы 1130 км2. Көпжылдық орташа су ағымының мөлшері 23,8 мил. м3. Батыс саласы – Ащылы (37 км). Карбонатты және сортаңдау қара топырағында бетегелі-қаулы әртүрлі астық тұқымдастары өскен. Қараша айының 1-онкүндігінде суы қатып, сәуір айының 2-онкүндігінде мұзы ериді. Шоңғалды жерлерде суы түбіне дейін қатады. Қар суымен толысады. Суы мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жетіқыл** – Торғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 62 км.

Бастауы
-------

Ұлытаудың батыс беткейінен ағып шығатын бұлақ суының қосылуынан түзіледі. Сарыторғай өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

12 саласы бар, ең ірісі – Көкалажар. Көпшілік жерінің жағасы биік, аңғары кең. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға бөлініп қалады. Өзен аңғарларында шабындық және жайылымдық жерлер, қыстаулар бар. Суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
**«Жамал»** — Қанапия Телжановтың алғашқы суреттерінің бірі, 1955 жылы салынған.

Құшағын кең жайған сары даланың ортасында отқа қарап, қиялға бөленіп отырған қазақ қызының сабырлы келбеті ерекше гармониямен берілген, адам мен табиғат әлемінің астасқан болмысы бейнеленген.

Қарапайым бір тіршілік көрінісінен ғажайып сұлулықты да, даналықты да таба білген қазақ кескіндемешісі суреттің атын өз анасының құрметіне арнап қойған. «Менің анамның аты Жамал еді, онымен шығармамды атадым», деп айтқан суретші.

Кешқұрым сәтте далада от жағып, соның қасында ойға шомып отырған қыз тұлғасының табиғи сұлулығы мен шығыс әйелдеріне тән сыпайылығы нәзіктікпен үйлеседі.

Жарқын да биік гуманистік мақсаттағы суретшінің өте бір сәтті шығармасы көптеген елдерде көрсетілді. 1967 жылы Монреальда Қазақстанға арналған күндерде осы картина көрменің төрінде тұрды. Сол жылы шығарманы Третьяков галереясы сатып алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты: 100 шедевров искусства Казахстана Мұрағатталған 25 шілденің 2021 жылы.. Алматы, 2013.
2. ↑  Тау алыстан тұлғаланып көрінеді — «Егемен Қазақстан», 2.05.2017.
3. ↑  Қ.Т. Телжанов шығармашылығына байланысты библиографиялық шолу


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚанапия Телжановтың туындылары |
| --- |
|  |
| 

Алғаш рет • Атамекен • Әже мен немересі • Бақыттылар • Бейбітшілік оттары • Бозаралдықтар • Бүркітпен аңға шығу • Домбыра әуендері • Жамал • Жол басы • Ильичтің өсиеті • Кеңес • Кеш • Көкпар • Күншуақты өлке • Қазақстан тыңында • Қазан • Қарлығаш • Кұрбылар • Қыз қуу • Сабақ соңында • Тыныштық • Үйлер • Шопандар • 1918 жылғы Қазақстан
 |

 |
**Жіңішке бұғазы** (укр. Генічеська протока) — материк пен Крячиный аралының (Қырым түбегі Арабат белінің жалғасы) арасындағы бұғаз.

Бұғаз Азов теңізінің екі шығанағын: Үтлік көлтабаны (шығысында) Сываш шығанағының Үлкен Гирло арнасымен (батыста) байланыстырады. Ұзындығы шамамен 4 км, ені 80-150 м, тереңдігі 4,6 м дейін жетеді. Бұғаздағы ағыс тұрақты емес, желдерге байланысты.

Жіңішке бұғазы арқылы қатынас 1875 жылы Ақиар теміржолы салынғанға дейін үлкен маңызға ие болды.

Бұғаз арқылы екі көпір: Шоқрақ ауылының оңтүстігіндегі Шоқрақ-Жанкөй-Ақмешіт газ құбырындағы компрессорлық станцияға апаратын тас жолдағы автомобил көпірі, сондай-ақ қазір Жіңішкеден Азов теңізіне шығатын бұғаздың оңтүстік жағалауындағы Жіңішке балық порты бекетіне дейін келетін автомобиль көпірі ретінде пайдаланылатын бұрынғы теміржол көпірі салынған.

Бұғаздың жағасында Жіңішке порты орналасқан.

Атырауы
-------

Физикалық-географиялық тұрғыдан алғанда бұғаз — атырау, оның төбесі Азов теңізінің Үтлік көлтабанына қарай қарайды. Бұл тарихи тұрғыдан Сываш өзенінің орташа жылдық деңгейі Үтлік көлтабанының деңгейінен 13,5 см төмен болғанымен байланысты, бұл Үтлік көлтабанынан Сывашқа судың жүйелі түрде тасуына әкеліп соқты, бұл оның толық өзен атырауы ұқсастығын құрады. Суарылатын егістік алқаптарынан Сывашқа тұщы су ағынының күрт артуына әкелген Солтүстік Қырым арнасы іске қосылғаннан бері, Сываш деңгейі Азов теңізінің деңгейіне біршама жақындады, бұл бұғаз арқылы судың ағуы негізінен Үтлік көлтабаны жағынан да, Сываш жағынан да желдің күшеюі құбылыстарының нәтижесі болды. Сываштың орташа тұздылығы 1955 жылғы 141,0 ‰-ден 1989 жылға қарай 22,6 ‰-ге дейін төмендеді, ал 1997 жылы 17,0 ‰ ең төменгі мәнге жетті. Бұл Сываш өзенінің орташа жылдық ағыны жылына 83 миллион м³, ал Солтүстік Қырым арнасының орташа жылдық кәріз су ағыны жылына 630 миллион м³ болды.

Әрбір атырау сияқты, Жіңішке бұғазы да олардан құралған тармақтар мен аралдар жүйесі болып табылады. Тарихи тұрғыдан Жіңішке атырауының тармақтары (Днепр, Қобан, Дунай немесе Дон атырауларының тармақтарындай) «гирла» (укр. гирла — «тамақ») деп аталады. Сонымен, Жіңішке бұғазының негізгі кемежолының тарихи атауы «Үлкен тармақ» болып табылады, одан төмен қарай (батысқа қарай) Кручёное тармағы тармақталады, екі тармақтың арасында олар түзген Верблюдка аралы жатыр. Азов теңізі мен Сивашты байланыстыратын тағы бір тармақ - Арабат бұғазы, алайда ол арқылы су алмасу оның таяздығына байланысты шамалы деп саналады. Жіңішке және Арабат тармақтарының арасында олар құрған Крячиный аралы жатыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  МЕЖГОДОВАЯ ИЗМЕНЧИВОСТЬ ВОДООБМЕНА МЕЖДУ АЗОВСКИМ МОРЕМ И ЗАЛИВОМ СИВАШ ЧЕРЕЗ ПРОЛИВ ТОНКИЙ
2. ↑  Дьяков Н. Н. Белогудов А. А. Водообмен залива Сиваш с Азовским морем через пролив Генический (Тонкий) // Труды Государственного океанографического института имени Н. Н. Зубова. М. : Артифекс, 2015. Вып. 216. С. 240—253. Мұрағатталған 20 наурыздың 2022 жылы.
3. ↑  Топографическая карта РККА 1941 года Северного Крыма
**Инфрақұрылым** - (латынша infra - төменгі, астыңғы, structura - құрылыс, орналасу) - экономиканың және адамдардың қызмет етуінің жалпы жағдайларын жасауды қамтамасыз ететін халық шаруашылығы салаларының жиынтығы (мысалы өндірістік инфрақұрылым - жолдар, көлік, байланыс, электрмен қамту желісі, қоймалар және т.б.; әлеуметтік- тұрмыстық инфрақұрылым - тұрмыстық-коммуналдық шаруашылық, сауда, жолаушылар көлігі және байланыс, білім беру, ғылым, мәдениет, денсаулық сақтау және т.б.; экологиялық инфрақұрылым - тазалаушы құрылымдар, бөгеттер, дренажды жүйелер, саябақтар және т.б.

Материалдық өндіріс пен қоғамның өмір сүру жағдайын қамтамасыз ету үшін қажетті ғимараттар, жүйелер мен қызметтердің жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Кішкене Бұғаз** – Зайсан көлінің алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Ақсуат ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 65 км, су жиналатын алабы 1020 км2.

Бастауы
-------

Тарбағатай жотасының солтүстік беткейіндегі Желдіқара, Доланқара тауларынан бастау алып, Бұғаз өзеніне оң жағалауынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысының аңғары тар, тік жарқабақтармен тілімденген. Құяр сағасы құмды-сазды, тастақты келеді. Өзен жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Суы егін және мал суаруға пайдаланылады. Жайылмасы – шабындық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Бекен Имаханов** (20 қараша 1936 — 4 желтоқсан 2023) — кеңестік және қазақ актері. Қазақ КСР халық әртісі (1981). Семей қаласының Құрметті азаматы.

Өмірбаяны
---------

Бекен Имаханов 1936 жылы 20 қарашада Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданында дүниеге келген. 1955–1959 жылдары Қазақ ұлттық консерваториясының актерлік факультетін бітірген. 1959 жылдан Абай атындағы қазақ музыкалық драма театрының сахнасында өнер көрсетті.

Ойнаған рөлдері
---------------

Тұңғыш ойнаған рөлі – Ғ.Мүсіреповтың "Қозы Көрпеш – Баян сұлу" спектакліндегі Қодар.

Сахнада Ақан, Бекежан (Мүсіреповтың "Ақан сері – Ақтоқтысы" мен "Қыз Жібегінде"), Абай (М. Әуезов пен Л.С. Соболевтің осы аттас трагедиясында), Қобыланды, Кебек (Әуезовтің "Қара қыпшақ Қобыландысы" мен "Еңлік – Кебегінде"), Бауыржан Момышұлы (А.А. Бектің "Волоколам тас жолы" повесі бойынша қойылған спектакльде), Дуанбасы (Н.В. Гогольдің "Ревизорында"), Танат (М. Сәрсекеевтің "Жарылысында"), Құрманғазы (М. Ибраевтың "Кісен ашқанында"), Құрбан (Қ. Мұхамеджановтың "Жат еліндесінде"), т.б. басты тұлғаларды өзіндік өрнекпен мүсіндеді.

Актер 1971–72 жылғы театр маусымында Қазақ драма театрына арнайы шақырылып, бірнеше спектакльге (Д. Файзидің "Башмағымында" Тыңшы рөлі, т.б.) қатысып ойнады.

"Шәкерімнің соңғы күзі" атты толық метражды түрлі-түсті фильмде Шәкерім бейнесін жасады.

Марапаттары
-----------

* 1969 жылы Қазақ КСР Еңбегі сіңген әртісі
* 1970 жылы Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл медалі
* 1981 жылы Қазақ КСР халық әртісі құрметті атағы берілді
* КСРО-ның Еңбек ардагері медалі
* Тәуелсіз Қазақстанның "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталған
* Семей қаласының Құрметті азаматы атағының иегері
* 2015 жылы "Ұлы Отан соғысына 70 жыл" медалі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005. ISBN 9965-26-095-8
*Басқа мағыналар үшін Қайыңды деген бетті қараңыз.*
**Қайыңды** – Ойыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ойыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 52 км, су жиналатын алабы 1030 км2.

Бастауы
-------

Бастауын Қызылжар қыстауының жанындағы биіктігі 4 м болатын жарқабақты жырадағы бұлақтардан алып, Ойыл өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы бөлігінде арнасы сайлы-жыралы, Қайыңды ауылынан төменде арнасы кеңейіп жайылма пайда болады. Бірнеше саласы бар. Ірілері: Қызылжарсай, Қызылсай, Күкіртті. Суы жыл бойы болады. Жағалауында бұта аралас бетеге, сұлыбас, жусан, т.б. шөптесіндер өседі. Негізінен жер асты суымен толығады. Суы шаруашылыққа, ауыз суына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Астана қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі** — *«Бірінші Президенттің 20 зияткерлік мектептері»* мемлекеттік бағдарламасы бойынша Қазақстан Республикасының Бірінші Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен ашылған тұңғыш мектеп. Оның іргесі 2009 жылдың ақпанында қаланған. Мектеп жұмысының негізгі мақсаты — өзін-өзі дамытуға, жетілдіруге қабілетті және кәсіби, әлеуметтік орнын анықтай алатын көшбасшы қалыптастыру. Астана қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебіне қабылдау конкурстық негізде жүзеге асады.

Жалпы білім
-----------

Зияткерлік мектеп физика-математика бағытындағы білім беру бағдарламасын апробациялауда тәжірибелік алаң болып табылады. Сондықтан да мектептегі бағдарлы пәндер — физика, математика және информатика. Басты назарда жаратылыстану-математика бағытындағы пәндер болғанымен, гуманитарлық бағыттағы пәндер де тең дәрежемен оқытылады. Осыған байланысты Назарбаев Зияткерлік мектептерінде оқушылардың жан-жақты дамуына барлық жағдай жасалған.

Өзіндік дайындық
----------------

Cабақтан кейін кітапханада, оқу-физикалық зертханаларда, мектептің тәжірибелік зертханаларында жеке жұмыстар жүргізіледі. Оқушылардың таңдауы бойынша студиялар, клубтар, үйірмелер және факультативтер жұмыс істейді. Сонымен қатар, үнемі ұйымдастырылатын түрлі әлеуметтік жобалар, науқандар, байқаулар, көрмелер, жарыстар, ғалымдармен кездесулер мектеп өмірін одан әрі жандандыра, қызықты ете түседі.

Оқу уақыты
----------

Сабақтар негізгі мектепте аптасына алты күн болса, бастауыш сыныптарда оқушылар бес күн оқиды. Оқу күні 08.30-да басталып, 17.00-де аяқталады. Оқушылар күніне үш мезгіл тамақтанады: таңғы ас, түскі ас және кофе-брейк.

Кітап қоры
----------

Мектеп кітапханасында ең үздік оқу-әдістемелік құралдар, отандық баспадан шыққан классикалық және көркем әдебиеттің алтын қоры іріктеліп алынған. Көптеген кітаптар жақын уақытта цифрлы нұсқаға көшіріліп, әр оқушы электронды абонемент арқылы *«Абай жолы»* сияқты туындыларды кез-келген мобильді құрылғыдан оқи алады. Мектеп кітапханасының негізгі мақсаты — кітапты сақтап қою ғана емес, сонымен қатар балалардың ізденісін дамытып, мәліметтерді сараптап, сұрыптайтын ақпараттық орталыққа айналу.

Спорт
-----

Дене шынықтыру сабақтарын өткізу және спорттық секциялар жұмысы үшін кіші және үлкен спорт залдары, тренажёр, скалодром, футбол, волейбол, баскетбол алаңдары және жүгіру жолдары қарастырылған. Келешекте бұл жерде түрлі сайыстар, конкурстар мен қалалық біріншіліктер ұйымдастырылады. Сонымен қатар оқушылар хореография, музыка, гимнастика, шахмат, дойбы, үстел теннисі, техникалық шығармашылық үйірмелеріне, сондай-ақ IELTS тестін тапсыру дайындығы үшін эллективті курстарға қатыса алады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана ФМБ НЗМ ақпараттық орталығы
* НЗМ жаңалықтары Мұрағатталған 5 қазанның 2013 жылы.
* Астана НЗ мектеп порталы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп тарихы.
2. ↑  Астана қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі.
Джон Дидің қасиетті столының реконструкциясы.
Сурет:Папюс,фотография.jpgЖерар Анкосс (Папюс), Оккультизмнің белсенді өкілетінің бірі
**Оккультизм** (лат. *occultus – жасырын, құпиялы*) – ғылыми зерттеуге келмейтін ғажайыптар мен тылсым күштердің бар екенін мойындайтын және олармен өзара іс-қимылдың ерекше әдістерін жасайтын ілім. 

  

19-ғасырда мистик. ағым ретінде пайда болған оккультизм барлық заттар тұтастықты, жиынтықты құрайды, олардың арасында мақсатты қатынастар болады деген теорияға негізделеді. Оған ‘’магия, теософия, спиритизм’’ секілді әртүрлі ілімдердің мистик. бағыттары жатады. Оккультизм тәжірибелік мақсаттар үшін пайдалану мүмкін деп есептейтін жасырын табиғи күштерді зерттеумен шұғылданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 7- том
**Ақбұлқақ**  – Бұқтырманың оң саласы.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 57 км. Су жиналатын алабы 1050 км2.

Бастауы
-------

Қатын жотасындағы Мұзтаудың мұздықтарынан басталып, Берел (Бергіел) ауылының жанында Бұқтырма өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Басты салалары: Қараайрық, Балықтыбұлақ. Өзеннің арнасы тар, шатқалды, жарлы келеді. Жылдық орташа су ағымы 30,0 м3/с. Ақбұлқақ өте ағынды, жазда қатты тасиды, мал суаруға, ағаш ағызуға пайдаланылады. Қараша айының аяғында суы қатып, сәуір айында мұзы ериді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Капустаның ольпидиумы** (*Oplpіdіum brassіcae*) - капустада өмір сүретін паразит. Ольпидиуммен зақымданған капустаның көшетінің тамыры мен гипокотилінің
(подсемядольное колено) бір бөлігінің сырты қарайып сола (шалбарлана) бастайды. Соған
байланысты мұны *қаратүбір ауруы* деп атайды. Қабықтың клеткасында ольпидиумның талломы көп ядролы цитоплазманың бір бөлігі ретінде көрінеді. Олардан формасы шарға
ұқсас, түтік тәрізді мойны бар зооспорангилер жетіледі. Осы зооспорангилердің
мойындары арқылы сыртқа зооспоралары шығады. Зооспоралар зақымданбаған өсімдіктерге жақындап олардын эпидермисіне жабысады содан соң, өзінің ішіндегі заттарын осы өсімдіктің клеткарына құяды. Сол жерде ольпидиумның ядросы бөліну арқылы көбейіп, алдымен жаңа плазмодилер, содан соң зооспорангилер түзеді. Қолайлы жағдайда альпидиумның өмірлік циклы 2-3 күнге созылады. Жыныстық процесі изогамиялы. Гаметалары қосылып, жылжып отыруға қабілетті, екі талшықты зигота түзеді. Зиготада зооспоралар секілді ауруға шалдықпаған өсімдікті зақымдай алады, бірақ ол қалың қабықшаға оранып циста түзеді де, қыстап шығады. Өсе келе зигота мейоз жолымен бөлініп плазмодий түзеді. Осы плазмодий келешегінде көптеген зооспорангилерге айналады .

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998.
**Элисо Константиновна Вирсаладзе** (груз. ელისო კონსტანტინეს ასული ვირსალაძე; 1942 жылы 14 қыркүйекте дүниеге келген) — грузин пианисті және педагогі.

Өмірбаяны
---------

Грузия КСР-інде Тбилиси қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Константин Вирсаладзе көрнекті дәрігер және ғалым болса, атасы Спиридон Вирсаладзе болған. Ол 9 жасында алғашқы пианино сабақтарын Грузиядағы белгілі пианист және профессор әжесі Анастасия Вирсаладзеден алды. 9 жасынан бастап ол Генрих Нойгаустың соңғы күндеріне дейін сабақ ала бастады. Ол Тбилиси мемлекеттік консерваториясын бітірді ( Анастасия Вирсаладзе сыныбы), Мәскеу консерваториясында Яков Зактың қол астында аспирантурада оқуын жалғастырды. Сондай-ақ ол А.Голденвейзер мен Н.Перельман үшін бірнеше рет ойнаған.

Ол 1962 жылы Мәскеуде өткен Чайковский атындағы халықаралық байқауда 3-ші жүлдені, 1966 жылы Германияның Цвикау қаласында өткен Роберт Шуман атындағы халықаралық байқауда 1-ші жүлдені жеңіп алды.

Святослав Рихтер оны өз заманындағы ең жақсы пианист әйел және Шуманның ең жақсы аудармашысы деп санады.

Ұлы пианист Вирсаладзе 1967 жылдан бастап Мәскеу консерваториясында (1993 жылы профессор болды), Мюнхен музыка және орындаушылық өнер университетінде, Германияда (1995-2011) сабақ береді. 2010 жылдан бастап Италияның Флоренция қаласындағы Scuola di Musica di Fiesole мектебінде сабақ береді. Ол сондай-ақ Токио музыка колледжінің құрметті шақырылған профессоры. Сонымен қатар, бүкіл әлемде үнемі шеберлік сабақтарын өткізеді.

Оның ең көрнекті шәкірттері: Б.Березовский, А.Володин, А.Зуев, Дж.Парк, Т.Янг, Д.Шишкин.

1975 жылдан бастап ол көптеген танымал халықаралық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті, соның ішінде: Королева Елизавета байқауы, Артур Рубинштейн халықаралық пианистер байқауы, Р.Шуманн халықаралық байқауы, Геза Анда халықаралық пианистер байқауы, Чайковский атындағы халықаралық байқау, Палома О'Ши Сантандер Халықаралық фортепиано байқауы, Тбилиси халықаралық пианино байқауы және т.б.

Элисо Вирсаладзе 8 тілде сөйлейді: грузин, ағылшын, неміс, француз, итальян, испан, орыс және поляк.

Оркестрлер мен камералық музыка
-------------------------------

1966 жылдан бастап Элисо Вирсаладзе Евгений Светланов, Кирилл Кондрашин, Риккардо Мути, Юрий Темирканов, Курт Сандерлинг, Марис Янсонс, Марин Алсоп, Вольфганг Валлишневк , Янхалилхневк және басқалары жетекші халықаралық оркестрлермен концерт берді және өнер көрсетті.

Вирсаладзе Наталья Гутман, Олег Каган, Бородин және Танеев квартеттерімен серіктестікте камералық музыка ойнағанды ұнатады. Ол Шуманның, Бетховеннің, Бахтың, Моцарттың, Шопеннің және тағы басқалардың аудармашысы. Live Classics оның кең репертуарының көп бөлігін жазды.

Марапаттар мен атақтары

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Рихтер байқауы
* Мұрағаттар
* Элисо Вирсаладзенің сұхбаты Виллем Бун



1. ↑  88 нот для фортепиано соло , Жан-Пьер Тиолле , Neva Editions, 2015, с. 51. ISBN 978-2-3505-5192-0.

https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Pierre\_Thiollet
2. ↑  http://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=31505
3. ↑  https://www.tokyo-ondai.ac.jp/en/faculty
**«Ұлттық геологиялық қызмет» АҚ** — Қазақстан Республикасының геология саласындағы ғылыми мекемелерімен бірлесіп геологиялық ақпаратқа ашық қолжетімділік арқылы инвесторларға кешенді сервистік қолдау көрсететін компания. Республикадағы геологиялық ақпаратты жинау, сақтау, өңдеу және беру жөніндегі ұлттық оператор болып белгіленген.

Құрылтайшысы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті өкілдік ететін Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылады.

Тарихы
------

Қазақстан Республикасының Президенті 2021 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында Ұлттық геологиялық қызмет құру жөнінде атап өтті.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Бұл ретте, еліміздің ресурстық әлеуеті толық ашылмағанын, геологиялық тұрғыдан зерделену деңгейі төмен екенін қаперден шығармаған жөн.* 
Сапалы геологиялық ақпараттың инвесторларға қолжетімділігін арттыру қажет. Осыған орай түрлі ведомстволарға бағынатын бытыраңқы мекемелердің негізінде тиімді Ұлттық геология қызметін құру керек. | » |

Осы мақсатта Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылдың 30 желтоқсанындағы "Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар Министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарын қайта ұйымдастырудың кейбір мәселелері туралы" № 971 қаулысымен жер қойнауын пайдаланудың ақпараттық және ғылыми негізін дамыту мақсатында "Қазгеоақпарат" республикалық геологиялық ақпарат орталығын қайта ұйымдастыру нәтижесінде "Ұлттық геологиялық қызмет" құрылды. Мекеме 2022 жылы маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті.

Қаулы негізінде ҰГҚ акцияларының мемлекеттік пакетін иелену және пайдалану құқығы Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Геология комитетіне тиесілі болды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 2 қаңтардағы № 80 қаулысымен Геология комитеті Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» 2023 жылғы 1 қыркүйектегі № 318 қаулысымен Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі болып қайта құрылды.

Басшылары
---------

1. Жанат Кәрібаев (м.а.) 06.2022-08.2023
2. Ерлан Ғалиев 08.2023 бастап

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Ұлттық геологиялық қызмет" акционерлік қоғамының 2023 – 2032 жылдарға арналған даму жоспарын бекіту туралы
2. ↑  Акционер
**Вайсензее** (нем. *Weissensee*) — Аустриядағы көл, Гайлталь Альпі тау жотасындағы Каринтия федералдық жерінде орналасқан.

Морфометрия
-----------

* Ауданы - 6,5 км2
* Тереңдігі - 97 м.
* Ені - 900 м.
* Ұзындығы - 11,6 км.

Вайсензее көлі Австрия Каринтиясында, Галиталер Альпінің етегінде, теңіз деңгейінен 930 м биіктікте орналасқан. 23 шақырымдық жағалаудың үштен бір бөлігі ғана салынды, жағалаудың қалған бөлігі ерекше қорғалатын аумақ болып жарияланып, мемлекет қорғауында. Ең тар жерінде көлді ұзындығы 120 метрлік көпір кесіп өтеді.

Сипаттама
---------

Көл құрамындағы судың ерекше түсімен танымал. Оның ортасы көгілдір болып, жағаға жақындағанда сүттей ақ түске айналады. Бұл құбылыс су түбінің жағалау қабатындағы бор шөгінділерінен туындайды. Неміс тілінен аударғанда «Weiss» «ақ» дегенді білдіргендіктен ақ көл деп атайды.

Вайсензее Аустриядағы ең таза тау көлі болып саналады. Көктемде және жазда жаңбыр мен тозаңның әсерінен су аздап бұлыңғыр болады. Желтоқсан айының ортасынан наурыздың ортасына дейін Вайсензее көлі 50 сантиметрлік мұз қабатымен жабылып, оның беті үлкен мұз айдынына айналады.
Жазда көлдегі су 24°C дейін қызады.

Су тазалығын сақтау үшін көлде моторлы қайықтарға, серуендеу пароходтарына тыйым салынған. Таза ауа, мөлдір су (көл ішуге жарамды) отбасылық демалыс орны үшін қолайлы. Мұнда жүзуге, сүңгуге, серфингке, қалақшамен сырғанау, шаңғымен сырғанау, аквалангпен жүзуге болады.
Көлде форель мен көксеркеден бастап шортан мен сазанға дейін балықтың 22 түрі белгілі. Балық аулау маусымы 10 мамырдан 20 қазанға дейін.

Вайсензее көлінің көрнекі жерлері
---------------------------------

Жаяу саяхаттауды ұнататындар үшін 930-2300 м биіктікте белгіленген маршруттар бар, олардың 140 шақырымы тау арқылы өтеді. Кәдімгі немесе тау велосипедімен жүруді ұнататындар осында жақсы демалуға болады. Тау велосипедтері үшін барлық қиындықтағы 80 км жақсы белгіленген жолдар бар. Орманда және көл жағасында ұзындығы 3-тен 9 км-ге дейін әртүрлі қиындық дәрежесіндегі 12 жүгіру жолы бар.

Альпі шалғындары мен ормандарында табиғи сұлулық пен ғажайыптарды кқруге болады. Мұнда балалар ойын алаңдары мен бөлмелері, қуыршақ театры және сиқырлы трюктар, ертегіге саяхат, «Kinderkapitaen» кемесімен көлді аралау мүмкіндіктері бар. 200-ден астам түрлі іс-шаралар: көл мен шалғындағы мерекелер, концерттер, балалар мен отбасылық бағдарламалар, концерттер мен ән кештері, экскурсиялар бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Каринтиядағы Вайсензее көлі. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
2. ↑  Каринтия, Вайсензее көліндегі он күн. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
3. ↑  Вейсенси көлінің сипаттамасы. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
4. ↑  Озеро Вайсензее. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
5. ↑  Вайсензее көлі. Аустрияның көрікті жерлері. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
6. ↑  Ғажайып Вайссенси:. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
7. ↑  Weisensee - Аустрияның ақ көлі. Тексерілді, 13 сәуір 2024.
*Басқа мағыналар үшін Ащысай деген бетті қараңыз.*
**Ащысай** – Сағыз өзенінің сол саласы.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы өзен. Ұзындығы 60 км, су жиналатын алабы 619 км2.

Бастауы
-------

Шұқыркөл қыстауы маңынан басталып, Алтай батыр ауылынан төменде Сағыз өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 10 км шамасында 40-тан астам уақытша ағатын саласы бар. Арнасы кең, жағасы жазық. Жауын, қар суларымен толығады. Көктемде ғана ағын болады, жаз айларында құрғап қалады. Желтоқсанның басында суы қатып, сәуірдің басында мұзы ериді. Суы ащы, көктемде мал суаруға жарайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Координаттар: 35°01′34″ с. е. 135°46′51″ ш. б.﻿ / ﻿35.026212° с. е. 135.780842° ш. б.﻿ / 35.026212; 135.780842 (G) (O) (Я)

**Киото университеті** - Жапония Киото қаласында орналасқан ең маңызды ұлттық оқу орындарының бірі. Ертеректе императорлық университеттердің қатарына кірген. Жапон елінде Токио университетінен кейінгі ең ескі университеттің бірі болып есептеледі. *Киото университетінде* шамамен 22 мың студент білім алады. Университет құрамында 10 факультет, 15 жоғары мектеп, 12 зерттеу институты және 21 ғылыми орталық бар. Kyoto University – әлем универсиеттері арасында «Global universities ranking» рейтингісі бойынша 11-орында болса, «Times Higher Education-QS World University Rankings» рейтингісінде 25-орынды иеленді.

Қазіргі таңда Киото университетінің 5 түлегі Нобель сыйлығы лауреаттары.

Жалпы анықтама
--------------

### Мамандықтар

* Политология
* Юриспруденция
* Биоинженерлік
* Құрылыс
* Электроника және микроэлектроника
* Қаржы.

### Программалар

* Магистратура,
* Ғылым докторы
* Бакалавриат,
* Машықтану
* Тіл үйрену курстары.

### Қабылдау мерзімі

Қабылдау мерзімі ақпан-наурыз айларында басталады.

### Дайындық курстары

Киото университетінде талапкерлерге дайындық курстары қарастырылмаған. Жапон тілі курстары тек ЖОО студенттеріне немесе ауысу программалары бойынша келгендерге ғана болады.

Оқу құны
--------

* Бакалавриат – 6430$, емтиханы бағасы – 204$.
* Магистратура – 6430$, емтихан бағасы – 360$.
* Құқық мектебі - 9650$, емтихан бағасы - 360$.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Kyoto University: 2008/2009 Facts and Figures. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 шілде 2012. Тексерілді, 31 қазан 2008.
2. ↑  Historical Sketch. *About Kyoto University*.  Kyoto University (2004).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 17 шілде 2007.
3. ↑   Мұрағатталған 3 сәуірдің 2011 жылы.
**ЦСКА Киев футбол клубы** — Украина чемпионаттарында 2009 жылға дейін ойнаған футбол клубы. 1934 жылы құрылып, 2009/10 жылғы маусымда Украина екінші лигасында төрт турға қатысты да, тарап кетті.

Клуб 1934 жылы Харьковте құрылды. 1972-76 жылдары базасы Черниговқа ауысты. 1976 жылы Киевке көшті.

1995-2002 жылдары Украина жоғары лигасында ойнады. Ең жоғары көрсеткіші — 1995/96 жылғы маусымдағы төртінші орын. КСРО дәуірінде төрт рет УКСР чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

### Украин КСР

* **Чемпионат**
	+ **Чемпион** (**4**): 1949, 1951, 1980, 1983
	+ **2-орын** (**5**): 1946, 1964, 1965, 1977, 1979
* **Кубок**
	+ **Жеңімпаз** (**1**): 1976

### Украина

* **Кубок**
	+ **Финалист** (**2**): 1998, 2001

Атаулары
--------

* 1934: УВО (Харьков)
* 1934—1945: УДКА
* 1946: «Дом офицеров»
* 1947: ОДО
* 1948—1953: «Дом офицеров»
* 1954—1956: ОДО
* 1957: ОСК
* 1957—1959: СКВО
* 1960—1971: СКА
* 1972: Чернигов
* 1972—1976: «Чернигов»
* 1976—1992: СКА
* 1992—1993: ВС «Орияна»
* 1993—1994: ЦСК ВСУ
* 1994—1995: ЦСКА
* 1995—1996: ЦСКА «Борисфен»
* 1996 — 2009: ЦСКА
**Шоушенктен қашу** (ағылш. *The Shawshank Redemption*) — 1994 жылғы режиссер және сценарист Фрэнк Дарабонттың Стивен Кингтің «Рита Хейворт немесе Шоушенктен қашу» хикаятынына негізделген америкалық драмалық фильмі.

Сюжет
-----

Бухгалтер Энди Дюфрейнге өзінің әйелі мен оның сүйіктісін өлтірді деген айып тағылды. Шоушенк деп аталатын түрмеде болғаннан кейін, ол тордың екі жағында да қатыгездік пен заңсыздыққа тап болады. Бұл түрмеге кірген адам өмірінің соңына дейін олардың құлына айналады. Бірақ тірі ақыл-ойы мен мейірімді жаны бар Энди тұтқындарға да, күзетшілерге де жақындап, олардың ерекше ықыласына ие болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  The Shawshank Redemption  (ағыл.).  IMDb.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 24 мамыр 2020.
Дұғаның маңызы
--------------

Дұға – әлсіз, әлжуаз пенденің құдіреті шексіз Ұлы Жаратушымен үнемі байланыс құруы, арқа сүйеуі. Дұға – мұсылмандағы асқақ арман-тілектің көрінісі. Адам баласының осы асқақ арман-тілегінің ішінде ұрпақ сүю де бар. Сондықтан ол Жаратқаннан ұрпақ сыйлауын сұрап, дұға жасайды.
Құранда берілген дұғалардан адамзат үшін ізгі ұрпақтың қаншалықты маңызды екенің байқаймыз. Себебі, пайғамбарлардың өзі кейінгі ұрпағының тақуалығын тілеген. Біз пендешілікпен әйтеуір бір ұрпақ бере гөр немесе ұл не қыз болсын деп сұрап жатамыз. Ал оның қандай болып өсетінін көп ойлана бермейміз. Сондықтан Ұлы Жаратушыдан салиқалы ұрпақ сұрау керек. Ол үшін ұрпағымыз өмірге келмей тұрып аталмыш мазмұндағы иләһи дұғаларды көбірек оқығанымыз абзал.

Дереккөзі
---------

«Айгөлек» балалар журналы, №12, 2014 жыл.
**Бұғыл**, *Бүгіл*  – Ақжар көлі алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Сарысу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 52 км, су жиналатын алабы 202 км2.

Бастауы
-------

Өзен бастауын Үлкен Ақтау тауының шығыс беткейінен алып, таудың солтүстік етегін бойлай алғашында солтүстік-шығысқа, одан кейін солтүстік-батысқа қарай бұрылып Шабақты өзенінің оң жағына келіп құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы және орта ағыстарындағы арнасы тар, тік жарлы, төмен арнасы жазыққа шығып кеңейеді. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Желтоқсанның ортасында суы қатып, ақпанның соңында мұзы ериді. Суы тұщы, жаз айларында сәл кермекті. Жағалауы жайылым, суы мал және егістікті суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Әуезов** — Абай облысы Жарма ауданындағы кент, Әуезов кенттік әкімдігі орталығы. Әуезов-Қазақстанның Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл. Әуезов кенттік әкімшілігінің әкімшілік орталығы. Шар қаласынан шығысқа қарай 42 км жерде, Қалбатау ауылының солтүстігінде, Қызылсу өзенінің оң жағалауында орналасқан. КАТО коды — 634435100.

  

1944 жылы құрылған. Қазақ жазушысы М. О. Әуезовтің құрметіне өзгертілді. Кеніш, тау-кен байыту фабрикасы бар.

  

2017 жылдың қазан айында кентте жазушының 120 жылдығына орай Мұхтар Әуезовке ескерткіш орнатылды.

  

Ауылда Ұлы Отан соғысына қатысқан Кеңес Одағының Батыры Иван Иосифович Варепа тұрды. Ауылда Иван Варепаның құрметіне бұрын Первомайская деп аталатын көше аталды (өзгертілді).

Кентте жыл сайын Металлург Күні өткізіледі, оны шілде айының ортасында өткізеді, бұл күні кентке Қазақстанның көптеген атақты адамдары келеді, іс-шараның соңында отшашу іске қосылады.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Қалбатау ауылының солтүстігінде, Шар темір жол станциясынан шығыс қарай 40 км жерде, Қызылсу өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 1944 жылы Бақыршық алтын кен орнының ашылуына байланысты қаланған. Алғашында "Бақыршық" деп аталған, кейін (1967) қазақтың ұлы жазушысы М.Әуезовтің есімі берілген. 

Халқының саны (1999, 2009, 2021)| 1999 | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3993 | ▼ 2618 | ▲ 2766 | 105,7 | 1275 | ▲ 1362 | 106,8 | 1343 | ▲ 1404 | 104,5 |

Әуезовте кеніш, кен байыту фабриикасы, тұрмыс қажетін өтеу, оқу-тәрбие, денсаулық сақтау, мәдени-ағарту мекемелері бар. Тұрғындары Өскемен, Семей қалаларымен, т.б. елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
2. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Абай облысы Жарма ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақжал •
 Аршалы •
 Асқаралы •
 Әди •
 Әуезов •
 Балықтыкөл (Белтерек а.о.) •
 Балықтыкөл (Қапанбұлақ а.о.) •
 Батыр Қапай •
 Белтерек •
 Бірлік •
 Делбегетей •
 Егінбұлақ •
 Жайма •
 Жаңаауыл •
 Жаңаөзен •
 Жаңғызтөбе •
 Жарма •
 Жарық •
 Жарықтас •
 Кезеңсу •
 Кеңтарлау •
 Көшек •
 Кіші Қарасу •
 **Қалбатау** •
 Қапанбұлақ •
 Қапанбұлақ (станция) •
 Қаражал •
 Қарақойтас •
 Қарасу •
 Қаратөбе •
 Қоңырбиік •
 Қызылағаш •
 Малай •
 Ортабұлақ •
 Салқынтөбе •
 Сарыарқа •
 Сегізінші Наурыз •
 Солнечное •
 Суықбұлақ •
 Суырлы •
 Сұлусары •
 Терістаңбалы •
 Төлеуғали Әбдібеков •
 Ұзынжал •
 Үкілі •
 Үшбиік •
 Шар •
 Шалабай •
 Шуақ •
 Шымылдық •
 №10-темір жол айрығы 
 |

 |
**Жабысай**, *Жауылды* – Ырғыз өзені мен Шалқар көлі аралығындағы тұйық алаптық өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы жерінде. Ұзындығы 72 км, су жиналатын алабы 2380 км2.

Бастауы
-------

Қарашолақ тауының солтүстік етегінен басталып, Тентексор ойысына, ал суы мол жылдары Мелдекөлге құяды. Ұштасып жатқан шағын көлдер, сор ойпаңдар және өзектер арқылы Ырғыз жайылмасымен байланысқан.

Гидрологиясы
------------

Қар және жер асты суымен толығады. Арнасы енсіз, жағасы жайпақ. Салалары - Текелі, Талдысай. Жылдық орташа су ағыны 0,14 м3/с. Жаз ортасында тартылып, қарасуларға бөлінеді. Суын мал ішеді, жайылмасы — малға жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Бүйрек артериясы
----------------

Бүйрек артериясы іштік қолқадан басталады. Ол бүйректі қанмен қамтамасыз етеді.
Оң бүйрек артериясы
сол бүйрек артериясына қарағанда жуандау болады. Бұл артериялардан несепағарға, бүйрек қапшығына тармақтар тарайды.
Бүйрек қанды бүйрек артериясынан алады.
Бүйрек қақпасынан кІргеннен кейін артерия қантамыры майда артерияларға 
тармақталады.
Артериялар Шумлянский-Боумен денешесіне кіріп, капилляр торы түзіледі. Капилляр торынан шыққан соң түтікшелерге қарай бағыт алады, ол жерде екінші майда артерия торына айналады. Сөйтіп, бүйректе екі артериолалардың торы пайда болады.
Бүйректің артерия тамыры көктамырлар бірігіп, ол төменгі қуыс венаға құяды.
Денедегі барлық қан бүйректен өтеді. Тәулігіне бүйректен 150-180 л қан ағып өтеді.Бүйректе қан сарысуынан зәр пайда болады.
Зәрдің пайда болуы екі сатыдан тұрады: капилляр шумағында сүзілу (фильтрация) және түтікшелерде қайта сорылу (реабсорбция).

Дереккөздер
-----------

А 24 Адам анатомиясы. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер".
ISBN 978-9965-26-610-2
**Ас токсикоинфекциясы** — шартты-патогенді бактериялармен және олардың токсиндері арқылы шақырылатын, ас қорыту жолын зақымдап, клиника бойынша гастроэнтерит, интоксикация және нервті циркуляторлы бұзылыстармен сипатталатын жедел инфекциялық ауру.

Этиологиясы
-----------

1. стафилококктар
2. cальмонеллалар
3. Стрептококктар
4. Вульгарлы протей
5. Коли және параколий бактериялар
6. Церус бактериялар
7. Перфрингенс бактериялар
8. Галофильді вибрион

Эпидемиологиясы
---------------

* инфекция көздері – жануарлар
* зақымдалу жолы – алиментарлы
* берілу факторлары- дұрыс сақталмаған ет және сүт тағамдары, жемістер

Патогенезі
----------

Энтеротоксиндер – асқазан мен ішектің эпителиальды жасушаларымен байланысып, ферматативті жүйеге, эпителиоцит-аденилциклаза мен гуанильциклазаға әсер етеді шырышты қабат жасушаларында биологиялық активті заттар цАМФ, цГМФ, поросогландин, гистамин, ішек гормондарының және т.б. түзілуі артады.Нәтижесінде асқазан мен ішектің сұйық және тұз бөлу секрециясы артып, іш өту мен құсу пайда болады.

Цитотоксин-асқорыту жолының эпителиальды клеткаларының мембранасын бұзып, ішек қабырғасының өтімділігін жоғарлатады- нәтижесінде токсиндер қанға өтіп, интоксикацияны, жергілікті қабыну процестерін тудырады.

Клиникасы
---------

Инкубациялық кезең 30 минуттан 24 сағатқа дейін

* көбінесе жүрек айну, құсу, асқазан маңайында ауырсыну сезімімен жедел басталады
* іш өту құсудан кейін пайда болады (гастрит, гастроэнтерит)
* интоксикациялық, дегидратациялық синдром

Диагностикасы
-------------

Диагноз қою клиникалық, лабораторлық, эпидемиологиялық мәліметтер бойынша

* бактериологиялық әдіс (нәжіс, құсық, тағам өнімдері)
* серологиялық әдіс-бөлінген микробтар аутоштаммына АД титрінің өсуі

Салыстырмалы диагностикасы:

* жедел ішек инфекциясы
* сальмонеллез
* шигеллез
* холера
* кампилобактериоз
* миокард инфаркты
* хирургиялық, гинекологиялық аурулармен

Емі
---

Емі - асқазанды шаю

* сифонды клизма қою
* энтеросорбенттер (активті көмір, Са карбонат т.б.)
* регидратациялық терапия
* диетовитаминотерапия

Профилактика
------------

Алдын алу үшін тамақ өнімдерін дайындауда, сақтауда, тасымалдауда санитарлы-гигиеналық және технологиялық режимді сақтау, жануарларды ветеринарлы-санитарлы бақылаумен қамтамасыз ету.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  koha.com.ua Мұрағатталған 1 мамырдың 2013 жылы.
**Семей мемлекеттік педагогикалық институты** — педагогикалық жоғары оқу орны. Іргесі 1934 ж. қаланған. 

Алғаш Семей мұғалімдер институты болып ашылды. 1935 ж. оған С.Сейфуллиннің есімі берілді. 1937 ж. педагогикалық институт болып өзгерді. 1939 ж. Н.Крупская есімімен аталды. 

Институт 2-дүниежүзілік соғысқа дейін 500-ден астам мамандар даярлады, соғыстан кейін жаңа факультеттер ашылып, педагог мамандар даярлауда өрісі кеңейді. 1993 ж. институтқа Шәкəрім есімі берілді. 1996 ж. Семейдегі басқа да жоғары оқу орындарымен Семей мемлекеттік университетіне біріктіріліп, 2004 ж. қайтадан дербес жоғары оқу орны мәртебесін алды. 2013 жылы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті мен Семей мемлекеттік педагогикалық институты қайта біріктіріліп, Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті болып құрылды.

Бүгінде институт қазақ және орыс тілдерінде барлық білім салаларынан педагогтар даярлайды. 

Институт базасында Халықаралық педагогикалық білім беру ғылымдары академиясының экологиялық орталығы, М.Қозыбаев атындағы Тарихи зерттеулер ғылыми орталығы, Шәкəрімтану ғылыми-зерттеу орталығы жұмыс істейді. Бұл оқу орны 70 жыл ішінде 40 мыңнан астам педагог даярлады.
**«Қазақ газеттері» ЖШС** — республикадағы бірқатар газеттер мен журналдардың қызметін үйлестіретін мекеме. Бүгінгі таңда «Қазақ газеттері» ЖШС-нің құрамына «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда», «Ана тілі», «Уйғур авази», «Теңге монитор», «Ұлан», «Дружные ребята» газеттері мен «Ақиқат», «Үркер», «Ақ желкен», «Балдырған» және «Мысль» журналдары кіреді.

Тарихы
------

«Қазақ газеттері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Қазақ газеттері» жабық акционерлік қоғамының заңды мұрагері болып табылады. Алғаш рет акционерлік қоғам 1999 жылғы 12 шілдеде тіркеуден өткен. (Заңды тұлғаның 1999 жылғы 12 шілдеде берілген мемлекеттік тіркеу жөніндегі куәлігі 27390-1910-АҚ) Кәсіпорын Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 11 наурыздағы № 538 өкімі бойынша "Қазақ әдебиеті", "Ана тілі", "Қазақ елі", "Уйғур Авази" республикалық газеттері мен "Ақиқат", "Жалын", "Жұлдыз", "Мысль", "Простор" журналдары меншігі негізінде құрылған.

Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13 мамырдағы «Қазақ газеттері жабық акционерлік қоғамы жөніндегі» Заңына сәйкес «Қазақ газеттері» мемлекеттік жарғылық капиталының жүз пайыздық үлесімен жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналды.

2008 жылғы 1 ақпанда Ақпарат және мұрағат комитетінің бұйрығымен серіктестік құрамынан Қазақстан Жазушылар одағына «Простор» журналы, «Жұлдыз» журналы, «Қазақ әдебиеті» газеті редакциялары берілді.

2009 жылы 28 қаңтарда ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік меншік және жекешелендіру комитеті серіктестікке қатысудың жарғылық капиталдың төленген жүз пайыздық мемлекеттік үлесін «Арна Медиа» ұлттық ақпарат холдингіне» аударды.

Үкімет шешімімен «Арна Медиа» ұлттық ақпарат холдингінің таратылуына байланысты «Қазақ газеттері» ЖШС-нің жарғылық капиталының 100 % мемлекеттік үлесі қайтадан ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік меншік және жекешелендіру комитеті иеленіп отыр.

2019 жылы «Ұлан», «Ақ желкен», «Балдырған», «Дружные ребята» сынды газет-журналдар қарайтын «Жас өркен» ЖШС «Қазақ газеттері» ЖШС құрамына қосылды.

2020 жылы «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» республикалық газеттері «Қазақ газеттері» ЖШС құрамына кірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Біз туралы
2. ↑  ҚАЗАҚ ГАЗЕТТЕРІ МЕН ЖАС ӨРКЕН ҚОСЫЛДЫ
3. ↑  "Егемен Қазақстан" мен "Казахстанская правда" газеті бірігетін болды
**Энди Бирсак** (ағылш. 26  желтоқсан  1990, Цинциннати, Огайо) — американың әншісі. Black Veil Brides тобының вокалшысы. Бастапқы құрамнан тек ол қалды.

Өмірбаяны
---------

Энди Крис пен Эми Бирсактың отбасында  Цинциннати, Огайо штатында туды. Бастауыш сыныпты коталикалық мектепте оқыды. 

Оның отбасы  Калифорнияға 2005 жылы көшіп, ол School for Creative and Performing Arts (SCPA) деген мектепте оқыды. 14 жасында өзінің бірінші  «Biersack» деп аталатын тобын жинады (осы атпен  олар тек бір рет сахнаға шықты). Бірінші өлеңдермен дискттарды өзінің достарымен таныстарына үлестіріп берді. 

18 жасында Энди оқуын тастап, Лос-Анджелеске көшіп кетті. Ол сырнайшы мансабын бастайды. Дауысын өзгерту үшін ол вокал сабақтарын алды.

2009 жылдың  қыркүйегінде  Black Veil  Brides StandBy Records-пен келісімшартқа қол қойды.  Олар   турға тез дайындала бастаған болатын. Осы жылдың желтоқсанында олардың тобы АҚШ-ға «On Leather Wings» (былғары қанаттың үстінде) деген атыпен турнеге жөнеліп кетті.  Ең бірінші аптаның ішінде 10000-нан көп алғаш «We Stith These Wounds» альбомы сатылып кеттіп қалды және  Billboard 200-де 36-ыншы жолға орналасып тұрған.  Екінші студиялық «Set the World on Fire» альбомы 2011 жылдың 14 маусымында Lava Music/Universal  Republic Records лейблінде шыққан.

Актер мансабы
-------------

Энди бірнеше рет жарнамаларда ойнаған. «Funny or Die» телебағдарламасына жұлдыз боп шақырылған және «Legion of the Black»  полнометражды кинода  'Average Joe' эпизодында өз-өзін ойнаған екен, бұл фильм 2013 жылдың 6 қаңтарында шыққан.