recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Маранта** (лат. *Maranta*) – маранталар тұқымдасына жататын көп жылдық шөпті өсімдіктер туысы. Тамырында крахмал (яғни, аррорут) бар..

Анағұрлым танымал түрі – қамысты немесе вест-индтік маранта (М. arundinacea). Марантаның тамырынан алынатын ұнтақ – таза крахмал; оны аспазханада қоюландырғыш ретінде қолданады. 

Аррорут жеңіл қорытылады және құрамындағы тұз бен ақуыз мөлшері төмен жұмсақ тағамдар талап етілетін диеталық тағамдарда пайдаланылады. 

Бразилиялық КАССАВА өсімдігінен де тағамдық крахмал - тапиока алынады.

Дереккөздер
-----------

<references>

1. ↑   "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
**«Ант»** — 1972 жылы жарық көріп, тарихи тақырыпты арқау еткен Тахауи Ахтановтың драма-дастаны. 

Бұл туындыға екі оқиға негіз болған. Бірі — Әбілқайыр ханның Ресей патшалығына қосылу үшін Кіші жүз атынан ант беруі. Екіншісі — осы қайшылықты да күрделі, айтулы оқиғаның шешілуі. Драма-дастанда Ресей патшалығына ант берген Әбілқайыр ханды Барақ сұлтан бастаған топ Сауранның қолымен өлтіргені суреттелген. 

Драма үш бөлімнен тұрады. Ол бөлімдер «Түнгі сыр», «Аңырақай», «Арпалыс» деп аталып, сол дәуірдің әлеуметтік-саяси шындығы қым-қиғаш тартыстар арқылы ашылған.

«Ант» драмалық дастаны — Тахауи Ахтановтың кәсіби драматург ретіндегі ең шоқтығы биік шығармасы. Үш бөлімнен тұратын туынды елдік пен бірлік тақырыбын ту етіп, қазақ халқының ат үстінен түспеген екі жүз жылдық тарихының ең бір шеменді де шешуші кезендерін қамтиды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Жазушы» 2011 жыл.
2. ↑  «Ант» тарихи драмасы көрерменге жол тартты – «Қазақстан» РТРК», 2015.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Тахауи Ахтанов шығармалары |
| --- |
|  |
| Романдары | 
Қаһарлы күндер • Боран • Шырағың сөнбесін |
|  |
| Повестер мен әңгімелері | 
Күй аңызы • Алғашқы ән • Қызғаныш • Махаббат мұңы • Дала сыры повесі • Жоғалған дос • Жолы болмас жігіттің • Үндістан хикаясы |
|  |
| Драмалары | 
Сәуле • Арыстанның сыбағасы • Боран • Күтпеген кездесу • Ант • Махаббат мұңы • Әке мен бала • Күшік күйеу |

 |
**Батпақшөп**  (лат. *Limosella*) – сабынкөктер тұқымдасына жататын жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Қазақстанда далалық және таулы аймақтарда, жайылмалы шалғындарда өсетін 1 түрі – су Батпақшөп (L. aquatіca) бар. Биіктігі 2 – 11 см. Жіңішке жайылған көп бұтақтары болады. Жапырақтары ұзынша, шеті бүтін. Тостағанша жапырақтары қоңырау тәрізді, бес тісті. Күлтесі ақ немесе қызғылт түсті, бес қалақты. Аталығы төртеу, аналық мойны қысқа. Гүлдері ұсақ, бір-бірден жетіледі. Сәуір – қыркүйек айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – екі қақпалы қорапша. Тұқымы ұсақ, қоңыр түсті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы

Сілтеме
-------

**Батпақшөп**
**Изабель де Шаррьер** (фр. ) немесе **Белль ван Зёйлен** (нидер. ) — голландиялық және швейцариялық жазушы әрі композитор.

Өмірбаяны
---------

1740 жылы Нидерландыдағы Зёйлендердің қамалында туған. Жанұядағы жеті баланың үлкені болды.

1750 жылы франциялық ұстазымен Швейцария мен Францияға саяхаттады. Осы кезден бастап француз тілі оның негізгі қолданатын тіліне айналады.

Әке-шешесінің әсерімен басқа тілдерді де, сондай-ақ математика мен физиканы да оқып үйрене бастайды. Сол замандағы қыздардың көбі оқуға мүмкіндігі болмай жүрген білімдерді меңгереді.

Голландиялық сарай маңы ақсүйектері арасында жүріп, әртүрлі сауатты адамдармен хат жазысқан (мысалы, Джеймс Босуэлл, Бенжамен Констан, Моцарт). Сондықтан шығармаларының көбісі эпистолярлық жанрға жатқызылады.

Алғашқы романы *Le Noble* 1763 жылы анонимді түрде жарияланды. Бұл аристократияны сынайтын сатиралық шығарма болды. Оның негізінде опера да қойылды.

1764 жылы оның *Мысалдары* және *Жюстин*, *Жас кездегі мадам Хасселардың портреті* деген шығармалары жарық көреді.

1771 жылы Изабель швейцариялық Шарль-Эммануэль де Шаррьерге (1735–1808) тұрмысқа шығады. Олар Нёвшатель кантонында тұратын болады.

1784 жылы Изабель де Шаррьер тағы екі шығарманы жариялайды: *Нёвшатель хаттары*, *Досы жариялаған Миссис Хенлидің хаттары*.

1788 жылы оның Нидерланд, Франция, Швейцарияның саяси жағдайына арналған памфлеттері шығады.

1789 жылы өзі қастерлеп жүрген философ Жан-Жак Руссоның *Confessions* атты шығармасын шығарысуға зор үлес қосты. Оған арнап бірнеше памфлет те жазды.

Музыкалық шығармалардан біздің күнге тек тоғыз пианино сонатасы, он романс және квартетке арналған үзінді жеткен.

Есімінің ұлықталуы
------------------

* 1991 жылы оның есімімен (9604) Белльванзёйлен астероиды аталды.
* 1993 жылы «Белль ван Зёйлен — мадам де Шаррьер» атты көркем фильм шықты.
* Утрехт университетінде оның есімімен аталған кафедра жұмыс істейді.

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
* Библиографиясы
**Юлия Моисеевна Нейман** (бүркеншік есімі – Ю. Новикова, сондай-ақ әдебиеттегі есімі ─ Ю. Нейман) ─ орыс ақыны, аудармашы.
[1]. 

1930 жылы Мәскеу гуманитарлық университетінің әдебиет факультетін бітірген. 1934 жылы шығармалары жарық көре бастады. Нейман Давид Кугультиновтың, Кайсын Кулиевтің, Т. Зумакуловтың, Гамзат Цадастың, Р. Гамзатовтың, Фуркаттың өлеңдерін аударған. Р.Ю. Раловпен бірге «Дело в эрнике» және «Зеленая палочка» пьесаларын жазған. Сондай-ақ жазушылар мен суретшілер (А.И. Полежаев, Е.Л. Шварце, И.Д. Шадре) жайлы да қалам тербеген.

Шығармалары
-----------

* «Беспечными, суровыми...»
* «Причуды памяти»
* «Крымские стихи»
* «Заветное слово»
* «Возраст»

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Көп шақырымға созылған тегістіктен кейін, күтпеген жерден бұрыш секілді тас шарлар алқапқа жайылған. Осы тас шарлар қайдан түсті немесе Маңғыстау түбегіне оларды кім әкелген? Теңіздің ар жағындағы Атлант дәуі немесе өжет батыр Ерсары-Баба зеңбіректен атып, жерге шашылған тас жаңғақ дәндер Шар алқабына айналған ба? Міне 250 жыл бойы ғалымдар бастарын қатырып, болжамға батып, бір пікірге келе алмауда. Бір нәрсе түсінікті, осы тас шарлар немесе тас конкрециялар ғалымдармен зерттелудегі ерекше күш қуатымен қуатталған дөңгелек түрдегі минералдық тау тастарын құрайды. Ал біздер, табиғаттың таң қаларлық туындысы – Маңғыстау жеріне шашылған тас кесектерін тамашалаумен қанағаттанамыз және осы шар конкрециялары өлкенің назар аударарлық кереметі болғанына қуанамыз.

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Солтүстік бұғазы** (ағылш. *North Channel*; ирл. ; скотс. Sheuch) — Ұлыбритания мен Ирландияның аралдары арасындағы бұғаз, Ирланд теңіздің солтүстік бөлігін Атлант мұхитымен байланыстырады. Оның ұзындығы 170 км, ені 20-40 км, ал тереңдігі 272 м (Бофорт шұңқыры). Бұғазда күшті келгінсу ағымдары бар, олардың жылдамдығы 12 км/сағ жетеді.

Бұғаздың орталық бөлігінде, Шотландияның жағалауында, көптеген беткейлері мен аралдары бар Ферт-оф-Клайд шығанағы бар. Басқа шығанақтар - Белфаст-Лох, Лох-Райан.

Ең ірі кемежай - Белфаст. Бұғаз арқылы көптеген паромдар жүк тасымалдайды.

1953 жылы қаңтарда MV Princess Victoria кемесі батып кетті, 133 адам қаза тапты.

Тағы қараңыз
------------

* Әулие Георг бұғазы - Ирланд теңізінің оңтүстік шығу жолы.

Ирланд теңізінің картасы мен бұғаздары

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Online Scots Dictionary.
**Солтүстік Сарыбұлақ** – Шұнақ тауларының оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы Жамбыл кентінің оңтүстік-шығысында 73 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 651 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 10 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі көлбеу тізбектелген шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары түгелдей дерлік жалаңаштанған. Оңтүстігінде Оңтүстік Сарыбұлақ тауы бар.

Өсімдігі
--------

Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, жусан, кермек, көкпек, бетеге, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Солтүстік мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-зерттеу институты** 1962 жылы 26 қаңтарда құрылды. Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанда мал шаруашылығы мен малдәрігерлігін дамытуды ғылыми тұрғыдан негіздеу. Институт ғалымдары республиканың мал шаруашылығын дамытуға зор үлес қосты. Қазақтың ақбас сиыры тұқымының «Алабота» тұқыл мүйізді зауыттық типі, солтүстік қазақстандық меринос тұқымдас қойдың белдемдік «Сұлукөл» типі өсірілді. Сүт өндірісіне, шошқа шаруашылығы мен қой шаруашылығына қатысты 9 технология ұсыныс өндіріске енгізілді. 5 авторлық куәлік алынып, 5 өнертабыс ұсынылды. Ғалымдар еңбегінің нәтижесінде 6 монография, 2 ғылыми еңбектер жинағы, 187 ғылыми мақала жарық көріп, 18 ұсыныс әзірленді. Институт құрамында 182 адам, оның ішінде 56 ғылыми қызметкер, 2 ғылыми докт. 15 ғылыми канд. жұмыс істеді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 2 ғыл. докт. 10 ғыл. канд. даярланған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Рауан Ержанұлы Қабидолдин** (1989 жылы туған) — ақын, журналист

Өмірбаяны
---------

Ақын 1989 жылы 14 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданының Шыңғыстай ауылында дүниеге келген. 2011 жылы академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарияланып тұрады. Қазір аталмыш университеттің екінші курс магистранты. Халықаралық «Шабыт» фестивалінің дипломанты.

Республикалық М.Мақатаев мүшайрасының жүлдегері ( 1-орын). 2013 жылы «Жылдың үздік ақыны» (Қарағанды облысы), Қарағанды қаласы әкімінің «Дарын» сыйлығының иегері(2007). «Ақ қайың болсын есімің...» жыр жинағының авторы(2014). Бүгінгі таңда «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі.
Антара мен Абла
**Антара ибн Шаддад**, араб.: عنترة بن شداد العبسي‎; толық аты **Антара ибн Шаддад ибн Амр ибн Муавия аль-Абси** (525 —615) — араб ақыны.

Әкесі ру ішіндегі білікті "бену-абс" ақсүйек тұқымынан шыққан, шешесі - Зубиба негр қызы, күң.

Антара ибн Шаддад ру, тайпалардың арасындағы соғыстарда ерлік көрсеткені үшін ғана өз руының тең құқықты азаматы болып танылған. Ақыры бір шайқаста қаза тапқан.

Поэзиясының негізгі тақырыбы - сүйген қызы Аблаға арналған махаббат жырлары мен өзі қатысқан сансыз шайқастар оқиғалары. Бізге жеткен өлеңдері үзінділер күйінде сақталған.

Антара ибн Шаддад туралы аңыз, әңгіме көп. "Сират Антара" ("Антараның жолы") атты халық романы да соған арналған. Еуропа рыцарьлық романдары тәрізді бұл шығармада Антара ибн Шаддад әлсізді жақтаушы адал, әжет батыр болып суреттеледі.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Айгүл Хамитқызы Әбушахманова** (1951 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (2003).

Қарағанды мемлекеттік медициналық институтын (1975, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1976–1991 жылы Қарағанды мемлкеттік медицина институтында ассистент, ғылыми қызметкер, 1991–2003 жылы Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар орталығының аға ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. 2003 жылы Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында қалыпты физиологиялық кафедрасының доценті. 50 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Айдабол** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы көл. Теңіз деңгейінен 427 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Климат жағдайларына байланысты аумағы 15,3 км2-ден 35,0 км2-ге дейін өзгеріп отырады. Орташа ұзындығы 5,7 км, енді жері 3,9 км, жағалау бойының ұзындығы 15,2 км, ең терең жері 3,0 м-ге жетеді.

Жер бедері
----------

Жағалауында ені 100-150 м-ге дейін қоға аралас қамыс өседі. Суы тұщы, мал суаруға, т.б. шаруашылық қажетіне пайдаланылады. Айдабол көлін солтүстігінде Зеренді, оңтүстігінде Сандықтау және Жақсытүкті орманды таулар қоршап жатыр. Көлге шығысынан Аршалы өзені, батысынан Жабай өзенінің бір тармағы келіп құяды. Батыс жағынан Көкшетау-Атбасар автомобиль жолы өтеді. Жол бойында орта жүздің биі Айдабол бидің құрметіне аталған кент орналасқан. Көлге жақын жерде қола және темір дәуірлерінің (б.з.б. 5 - 4 ғасыолар) археологиялық ескерткіштері сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Хакімжанова Айгүл** — 1962 жылы Алматы қаласында дүниге келген..1984 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының көркемграфика факультетін бітірген. 1988 жылдан бастап Республикалық сурет колледжінде сабақ береді. 1995 жылдан Қазақстан жас суретшілер бірлестігінің мүшесі. 2002 жылдан бастап Қазақ Ұлттық Өнер академиясының оқытушысы.
Қатысқан көрмелері: 1995 жылы Жастар көрмесі, Алматы. 1996 жылы "Жігер", "Желтоқсан" жастар көрмесі. 1998 жылы Жас суретшілердің халықаралық фестивалі, "Жігер" жастар көрмесі. 1998 жылы "Теңгір - Ұмай" галереясындағы "Таң - Шолпан" көрмесі. 1999 жылы "Астана" қонақүйінің көрме залындағы "Тан-Шолпан" көрмесі. 2000 жылы Түрік мәдени орталығындағы көрме. 2001 жылы Қастеев атындағы мұражайдағы голландиялық "Адам және қызғалдақ" көрмесі. 2001 жылы Халықаралық әйелдер клубындағы көрме. "Жаңа ұрпақ" оқулыктарын, "Букварь", "Родное слово" , және 5-6 сыныптарға арналған "Тарих" оқулығын безендірген.
Балалар оқулықтарының және журналдардың безендірушісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
| Мұхаммед пайғамбардыңәйелдері |
| --- |
|  |
| Бұл мақалакелесі тізімдеменің бір бөлігі: |
| **Хадиша бинт Хууәйлид** |
| **Сауда бинт Замға** |
| **Айша бинт Әбу Бәкір** |
| **Хафса бинт Омар** |
| **Зәйнаб бинт Хузайма** |
| **Һинд бинт Әбу Умәйя** |
| **Зәйнаб бинт Джәһш** |
| **Джууәйрия бинт әл-Харис** |
| **Райхана бинт Зәйд** |
| **Сафия бинт Хууәй** |
| Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Джувайрия бинт әл-Харис** (араб.: جويرية بنت الحارث‎;  676, Медина) — Мұхаммед пайғамбардың ﷺ әйелдердің бірі, мұсылман әлеміндегі құрметті ана.

Өмірбаяны
---------

Джувайрия бинт әл-Харис  Бану Мусталик тайпасының көсемі Хариса ибн Дирараның қызы болатын. Хижраның 5 жылы мұсылмандар Мусталик, Джувайрия тайпаларымен соғыста жеңіске жетті және оларды тұтқынға алды. Оның әкесі Мұхаммед пайғамбарға ﷺ  оны босату туралы және оның орнына түйелерді төлеу өтінішімен келуге мәжбүр болды. Джувайрии Босатылғаннан кейін, Мұхаммед пайғамбармен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келіс сөздер жүргізіп, ақырында ислам дінің қабылдады. Осыдан кейін  Мұхаммед пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Харистен Жувайрияны оған тұрмысқа беруды ұсынды. Осыған бірден бір себеп Мұхаммед пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Бану Мусталик тайпасымен жақсы қарым қатынастар құрғысы келді, себебі бұл тайпа Араб түнегінде маңызды рөл атқарлы. Үйлену туралы келісімнен кейін мұсылмандар 100 ге жуық мусталиктерді босатып жіберді
.

Джувейрия адамгершілігі мол және тақуа әйел болды. Ол  676 жылы Медине қаласында көз жұмды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Али-заде, А. А. 2007

Әдебиет
-------

* *Али-заде, а. А.* Джувейрия бинт Харис : [арх. 1 қазан 2011] // Ислам энциклопедиялық сөздік. — М. : Аңсар, 2007.
Кезінде, ғалымдармен гравитация магнетизм көзі бола алады, деген аспан денелерінің магнетизмін түсіндіру үшін гравемагнетизм гипотезасы ұсынылған болатын. Бірнеше аспан денелеріне қолданылатын гравимагнетизм гипотезасы сандық нәтижелерді дұрыс беретіні көрсетілді. Бұл гипотеза жалпы қабылданған салыстырмалы теория интерпретациясына белгілі бір өзгерістер енгізеді. Ұсынылған жұмыста Жер, Күн, нейтрондық жұлдыздар және басқа аспан денелеріне байланысты теориялық нәтижелер мен фактылық көрсеткіштердің кейбір сәйкес келмеуі талқыланады.
Мұндай жағдай айналмалы біртекті сұйық шар – қарапайым аспан денесінің модельі қарастырылғандығымен байланысты. Біз Күн, планета және нейтрондық жұлдыздардың ішкі құрамының орналасуының біртексіздігін ескере отырып, осы аспан денелерінің ішкі және сыртқы қабаттарының айналымы да біртексіз екенін ескереміз.
Шынында да, сеисмикалық зерттеулердің көрсеткіштері Жер ядросының оның бірден сегіз көлемін алып жатқанын айқындайды. Онда зат сұйық күйде болу керек және үлкен тығыздығы болуы тиіс. Жер ядросы Жердің сыртқы қабатына қарағанда шамалы өзгеше жылдамдықпен айналады деп есептелінеді.
Дәл осындай жағдай нейтрондық жұлдыздарда болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Facebook стиліндегі логотип – Домбыра Party үшін арнап ұсынылған логотиптердің бірі
**Домбыра Party**, **Домбыра пати** — қазақтың ұлттық аспаптарын, соның ішінде жалпыхалықтық саз құралы ретінде домбыраны, ұлттық музыканы, ұмытыла бастаған игі дәстүрлерді қайтадан сәнге айналдыру және жалпы қазақшылықты насихаттау мақсатында туындаған флеш-моб форматындағы қозғалыс. Домбыра патилер, әдетте, аптаның белгіленген бір күнінде бұқара көп шоғырланатын қаланың қоғамдық орындарында open-air, яғни ашық аспан астында ұйымдастырылады. Шарада домбырада күйлер тартылады немесе аспап сүйемелдеуімен әндер шырқалады. Қозғалыстың ерекшеліктерінің бірі - аспаптарда тек өнер шеберлері немесе арнайы оқу бітірген мамандар ғана емес, сонымен қатар кез келген адам ойнай алардай дәрежеге жеткізуге үлес қосу. Қозғалыстың саяси астары жоқ.

Шараға тек домбырашылар ғана емес, сонымен қатар өзге ұлттық аспаптарда ойнай алатын өнерпаздар және тыңдармен-көрермендер қатыса алады. Шара жайлы, қатысушыларды шақыру әлеуметтік желілер арқылы жүзеге асады. Шараларда түсірілген бейнематериалдар жиі ғаламторда бөлісіледі.

* Астана қаласындағы домбыра патиАстана қаласындағы домбыра пати
* Баян-Өлгей аймағындағы домбыра пати шарасының басталуыБаян-Өлгей аймағындағы домбыра пати шарасының басталуы

Тарихы
------

Домбыра пати қазақ блогерлері мұрындығымен 2012/2013 жылдары туындаған қозғалыс. Шаралар тізбегі Астана, Алматы, Атырау, Ақтау, Шымкент, Қызылжар, Жаңаөзен, Орал сияқты Қазақстанның ірі қалаларында, Моңғолиядағы қазақ диаспорасы көп шоғырланған Баян-Өлгей аймағында (2012 жылдың 15 тамызынан бастап), сонымен қатар Ыстамбұл, Лондон сияқты әлем метрополияларында өткізіліп келеді.

Домбыра Partyдің ресми басталған күні - 2012 жылдың 16 тамызы. Сол күні Астана қаласының бір топ жастары, атап айтқанда "КерекИнфо" сайтының қолданушылары Аршат Оразов, Алдан Жылгелді, Нұрғиса Асылбеков, Маралбек Сағынғанов, Жанасыл Болатбек, Данияр Алан, Алмас Алтай және Нұрберген Мақым атты сегіз жігіттің бастауымен дүниеге келген бірегей жоба[].

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қозғалыстың фейсбуктағы тобы
* Астанадағы домбыра пати; Алғы сөз. Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
* Дамбыра пати/Ілмектер Мұрағатталған 27 маусымның 2013 жылы.
* Баян-Өлгейліктер үшін Фейсбукта ұйымдастырылған Домбыра Party шарасы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семейде орталық саябақта жастар арасында домбыра майталмандарының қатысуымен «Домбыра party» және бауырсақ жеп тауысудан «Бауырсақ buttle» сайысы өтті..
2. ↑  «Домбыра party» халықаралық шараға айналды.
**Ефим Ильич Осипенко** (1902-1981) - кеңестік партизан, әскери маман, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, 000001 нөмірлі «Отан соғысының партизан» медалінің иегері.

Өмірбаяны
---------

1902 жылы 7 қаңтар Чернигов губерниясы Ильсов ауылында дүниеге келген.

Азаматтық және Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол қылмыстық тергеу бөлімінде жұмыс істеді - ол Сухиничи полиция бөлімшесінің бастығы болды. Калуга облысы Сухиничи қаласында соғысқа шақырылды. Тула аймағында жау жолдарының астында жерасты жұмыстарын жүргізді, көптеген операцияларға қатысты.
Шахтёр болып, бомбалаушылар тобының командирі болды, кейін Тула аймағында жұмыс істейтін «Advanced» партизан отрядының мобильді тобының командирі болды. Мышбор станциясының аумағында, жедел шахтаның детонаторы істен шыққаннан кейін, Осипенко теміржол белгісінен детонаторды тірекпен ұрып, айыпты жаратты. Нәтижесінде майданға баратын пойыз рельстен шықты (паровоз және резервуарлары бар үш платформа); партизанның өзі қатты жарақат алып, көзінен айырылды.
Соғыс партизан отряды штабының бастығымен аяқталды. Соғыстан кейін ол әйелі және екі ұлымен бірге Сухиничи қаласында тұрды. Үй шаруасымен айналысты, патриоттық жұмыстар жүргізді, мектеп оқушылары мен студенттермен кездесулер өткізді. Он жыл бойы ол қалалық кеңестің депутаты болып сайланды, сауда комиссиясының төрағасы болды.

1981 жылы қайтыс болды.

Марапаттары
-----------

Ленин және Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Ол «Отан соғысының партизаны» 1-ші (№ 000001 үшін) және 2-дәрежелі медальдарымен, сонымен қатар КСРО-ның басқа медальдарымен марапатталған.
1966 жылдан бастап Тула облысының Суворов ауданының құрметті азаматы.

Еске алу
--------

Қазіргі уақытта Ресейдің ІІМ Орталық мұражайы Осипенконың 000001 нөмірлі «Бірінші дәрежелі Отан соғысының партизан» медаліне куәлігін көрсетуде.
Сухиничи көшелерінің біріне партизанның есімі берілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 23 қыркүйектің 2020 жылы.
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Великая Отечественная в письмах. / сост. В. Г. Гришин. М. Политиздат, 1980. стр.133-134
5. ↑
6. ↑

Сілтемелер
----------

* 
* 
* 
*
### Жүктілік кезіндегі анемия

**Жүктілік кезіндегі анемия** - жүктілік кезінде айналымдағы қан көлемі жоғарылап, оның ішіндегі плазманың мөлшері эритроциттерге қарағанда жоғары болуын айтамыз. Бұл жағдай гидремия деп аталады. Қанның қызыл түйіршіктері азайса да, бірақ бұл жағдай анемия болып саналмайды.Бұған қарамастан жүктілерде жиі нағыз анемия дамиды. ТМД мемлекеттерінде оны 40% жүктілерден жүктілер анемиясы анықтайды. Бұл ауру бүкіл әлем бойынша жүктілер арасында кең тараған. Оның кездесу жиілігі 21-89% ға дейін. Басым көпшілік жағдайында теміржетіспеушілік анемия дамиды.

### Жүктілердегі анемия клиникалық көрінісі:

Жүкті әйелдер анемиясы бар болғанда айтарлықтай шағым айтпайды. Бірақ кез кездерде әлсіздік, бас айналу, талма (обморок) байқалуы мүмкін. Трофикалық өзгерістер байқалуы мүмкін, ол ағзаға арнайы ферменттердің жетіспеуі салдарынан болады. Мұның көрінісі болып: шаш түсуі, тырнақтың сынғыш болуы, ауыздың шеткі жақтарында тыртық іздердің (трещина) болуы жатады.  

Жүктілердің анемиясында қанда гемоглобин деңгейінің төмендеуін (115 г/л және одан төмен), эритроциттер (3,7 \*10\*12 л), түсті көрсеткіш (0,85 төмен) болуын байқайқалады. Жүктілердегі нақты анемия деген диагноз қан жағындысында өзгерген эритроциттер анықталғанда қойылады. Оларға: пойкилоциттер және анизоциттер жатады. Анемияның жеңіл, орташа, ауыр түрлерін ажыратады. Жеңіл түрінде гемоглобин деңгейі 90-115 г/л, орташада -80-90 г/л, ауыр түрінде -80 г/л төмен болады.

### Жүктілердегі анемия емі:

Жүкті әйелдердегі көрініс берген анемияны емдеуде маңызды орынды диета алады. Жүктіге күніне 120 г аз емес белок қабылдау керек. Жеген еттен тек 6% темір, ал өсімдік текті тағамдардан 0,2% ғана ағзаға сіңеді. Анемияны темір препараттарымен емдейді. Олар ішке таблетка немесе капсула түрінде ішіледі. Темір препараттарын бұлшықетке немесе вена ішіне салу тиімсіз, себебі бұл кезде ауыр асқынулар пайда болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

 Мұрағатталған 1 сәуірдің 2016 жылы.  

 Мұрағатталған 9 ақпанның 2016 жылы.
**Итмұрынды** – Табақкеңтатыр аңғары мен Балқаш көлінің аралығындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 557 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 6 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ерте ортаңғы тас көмір кезеңінің гранитоид жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Беткейлері көлбеу, түпкі жыныстары жалаңаштанып жер бетіне шығып жатыр.

Өсімдігі
--------

Сортаңды сұр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, баялыш, итмұрын, т.б. бұталы өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Сорос-Қазақстан қоры** – қоғамдық қайырымдылық қоры.

Жалпы шолу
----------

Қор негізінің қалануы 1993 жылдан бастау алады. Сол жылдары басты офисі Нью-Йоркте орналасқан Ашық қоғам институты тарапынан Қазақстанның 183 ғалымына өз зерттеулерін жүргізу үшін қаржылай көмек көрсетілді. 1994 жылы "Сапар гранттары", "Кітапханаларды қолдау", "Мәдениет және өнер", т.б. негізгі бағдарламалардың іргесі қаланды, гуманит. білім беру сапасын арттыру, үкіметтік емес ұйымдарды қолдау жобалары іске асырылды, қордың қолдауымен Қазақстан суретшілерінің каталогы басылып шықты. 1995 жылы 28 шілдеде ҚР Әділет министірлінде тіркелді. Сорос-Қақақстан қорының ең жоғары органы құрылтайшылар кеңесі болып табылады. Қордың жалпы қызметін бақылау және жұмыс бағытын, ішкі тәртіпті белгілеу міндеті бақылау кеңесіне жүктелген. Ал атқарушы директор қордың күнделікті нақты қызметіне және бақылау кеңесі қызметінің қамтамасыз етілуіне жауапты. Гранттар алу, жобаларды жүзеге асыру туралы өтініштерді қарау, бағалау және бекітумен сарапшылық корыттер айналысады. Сарапшылық корыттерді бақылау кеңесі құрады және олар кеңесші орган болып табылады. Сорос-Қақақстан қорының құрамында шетелде оқуға қатысты кеңесшілік орталық, демократиялық білім, ұлттық дебаттық, қазіргі заманғы өнер орталықтары жұмыс істейді. Қордың мақсаты – Қазақстанда демократиялық ашық қоғамның дамуына жәрдемдесу болып табылады. Осы мақсатта Сорос-Қақақстан қоры білім беру, БАҚ, адам құқықтары, әйелдер бағдарламалары, қоғамдық салауаттылықты сақтау, әлеуметтік, құқықтық және экономиялық реформалар бағытында бастамалар мен бағдарламаларды жүзеге асырады.

### Білім беру

Сорос-Қазақстан қоры республиканың мемлекеттік білім беру жүйесін реформалауға қатысады. Қор Қазақстан үкіметіне 12 жылдық білім беру жүйесіне көшуге әсер етті. 1995-2013 жылдар аралығында жүзеге асырылған шәкіртақы бағдарламасы аясында Сорос қоры 2000-ға жуық қазақстандық студенттерді Америка және Еуропа университеттерінде оқытуды қаржыландырды. Сорос қоры Қазақстандағы мектептердің 70%-ын инклюзивті мектепке айналдыру үдерісіне ықпал етуде.

### Адам құқығы

Бағдарлама аясында қор Қазақстандағы адам құқықтарын қорғау жөніндегі қызметті қолдайды және нығайтады. Қор жыл сайын Қазақстандағы құқық қорғаушылар мен белсенділердің жаңа буынын даярлауды қадағалайды және қаржыландырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
2. ↑  Протесты по-американски: фонд Сороса научит жителей Казахстана «бороться за свои права»
**Жүкел Қамайұлы** (Жукел Хамай) - 1958 жылы 20 мамырда Моңғолияның Қобда аймағының Бұлғын сұмынында дүниеге келген. 1987 жылы Моңғолия Жазушылар одағының жанындағы Жоғары әдебиет кафедрасының поэзия бөлімін, 1995 жылы Дания-Моңғолия халықаралық журналистика курсын аяқтаған.1979-1984 жылдары Моңғолия Жастар одағының мәдениет-оқу орталығында, 1987— 1990 жылдары Моңғолия орталық радиосының редакциясында арнайы тілші, редактор, «Рух» ұнпарағының Бас редакторы, 1990—1991 жылдары «Әлем» газетінде бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, қазақ тіліндегі «Шарапат» газетінің Бас редакторы, 1995 — 2000 жылдары «Қазақ Елі», «Ана тілі» апталықтары мен «Қазақстан тарихы», «Ислам әлемі» журналдарында бөлім меңгерушісі, 2004 жылдан «Алатау» апталығында бөлім меңгерушісі болып қызмет еткен.

Баспасөз бетінде алғаш рет 1979 жылы көрінген. 80-жылдардан бастап Моңғол тілінде жазатын ақын, аудармашы ретінде танылады. Шығармаларын Моңғол, қазақ тілдерінде жазады. Жекелеген туындылары орыс тіліне аударылған. Көптеген қазақ ақын-жазушыларының шығармаларын Моңғол тіліне аударған. Моңғолияның еркін Жазушылар одағының мүшесі.

Абай Құнанбайұлының толық шығармаларын Моңғол тіліне көркем аударғаны үшін Түрік тілдес халықтар ІІ поэзия фестивалінің лауреаты болған.

«Шуақты сезім» (1986), «Жылу, сәуле» (1987), «Топырақ-тозаң» (1989), «Ақтық сөз» (1992) ұжымдық жинақтарына өлеңдері енген. Құран сүрелерін, Абайдың қара сөздері мен өлеңдерін, Сейітхан Әбілқасымұлының «Қара боран» романын, М.Егеуханның «Ару арманы» жинағын, Махамбет Өтемісүлының жырларын, Мұхтар Мағауиннің «Шыңғыс ханның шарапаты» шығармасын, Жамбыл Жабаев, Ақыт Үлімжіұлы, Мағжан Жұмабаев, Мүқағали Мақатаев, Төлеген Айбергенов, Жұмекен Нәжімеденов, Олжас Сүлейменовтің шығармаларын Моңғол тіліне аударған. Х.Пэрлэнің «Көшпенділер тарихын көне таңбалар арқылы зерттеу», А.Амардың «Моңғолдың қысқа тарихы», Лүбсанданзанның «Ежелгі хандар негізін салған төрелік жосығы» («Алтан товч» тарихи кітабының аудармасы мен түсініктемелерін) туындыларын, У.Уйтмен, А.Мачадо, О.Дашбалбар, Ж.Болд-Эрдэнэ, Мэнд-ООЕО, А.Чакраворти, И.Хистің шығармаларын қазақ тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Пфайффер синдромы** - бас сүйегінің кейбір сүйектері ерте өсіп, сүйектің одан әрі өсуін болдырмайды. Салдарынан , басы мен бет пішінін зақымдайды. Сондай-ақ қол және аяқ сүйегінде зақымдайтын,сирек кездесетін генетикалық бұзылыс. Бұл ауру 1846-1921 жылдары өмір сүрген неміс дәрігері Рудольф Артур Пфайффердің атымен аталған. Ол 1964 жылы аурудың белгілерін зерттеп, сипаттаған. Пфайффер синдромында 100 000 туғандарға шаққанда бір балада кездесіп отырған.

Пфайффер синдромы

Генетикасы
----------

Пфайффер синдромы фибробласт өсу факторларының 1 және 2-мутациясы байланысты. Бұл рецепторлар дұрыс сүйек дамыту үшін маңызды болып табылады. 
Пфайффер синдромы сипаттайтын бет-бейнесінің көптеген ерекшеліктері, бас сүйегінің сүйектері мерзімінен бұрын өсіп кетуі нәтижесінде болады. Салдарынан бас дұрыс өспей, көздің дөңес пішінді және шығыңқы болуы, жоғарғы жақтың дұрыс дамымауы, мұрынның тұмсыққа ұқсайды. Балалардың шамамен 50 пайызы, естуін жоғалтады және олардың тістерінде ақаулар болады. Кең бармақтары мен башпайлары - бұл синдромның ерекше белгілері.Аурудың тағы бір белгісі, аяқ саусақтарының түрлі патологиялары мен сипатталады. Бұл синдромның бірнеше түрлері, 5-тен артық саусақтары мен башпайларының болуы. Белгілері ауырлығы мен олардың күрделілігі әр жағдайда әр түрлі болып табылады, және нақты жағдайда өзгереді. Кейбір жағдайларда, бұл ауру кездейсоқ гендердің мутация салдарынан орын алады. Басқа жағдайларда, ауру генетикалық аутосомно рецессивті тәртіппен беріледі.

Пфайффер синдромының түрлері
----------------------------

1 түрі, классикалық Пфайффера синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған симптомдары бар. Осы түрінде адамдардың көпшілігі өте толыққанды өмір сүреді және қалыпты ақылға ие.
2 және 3 түрлерінде, жүйке жүйесімен байланысты неғұрлым ауыр ақаулар болады. Бас сүйегінің сүйектері мерзімінен бұрын өсуі, ақыл ойының кешігіп дамуына және басқа да неврологиялық ақауларға әкелуі мүмкін. 
2 түрінің 3 түрінен айырмашылығы, бас сүйегінің қарқынды өсуі, бас пішіні созылып, жапырақ түрінде пішінін өзгертуіне әкеліп соғады. Көп жағдайларда, І және ІІ аурудың түрлерінде, адамның басы созылған болып табылады. Бұл ауруда, адамның ой-өрісі жоғалмайды, яғни адамның миы қалыпты жұмыс атқарады.

Дереккөздер
-----------



1. ↑  С. И. Козлова "Наследственные синдромы и медико- генетическое консультирование" -М 2007г
**Аралас көбейтінді** , {\displaystyle (\mathbf {a} ,\mathbf {b} ,\mathbf {c} )} — {\displaystyle \mathbf {a} ,\mathbf {b} ,\mathbf {c} } векторларының, {\displaystyle \mathbf {a} } векторының скалярлық көбейтіндісі мен b және c векторларының векторлық көбейтіндісіне [b, c] тең: 

{\displaystyle (\mathbf {a} ,\mathbf {b} ,\mathbf {c} )=\mathbf {a} \cdot \left(\mathbf {b} \times \mathbf {c} \right)}.
Геометрияда үш вектордың А. к-сі осы векторлардан құралған параллелопипедтің көлеміне тең. Егер үш a, b, c векторы мен үш і, j, k координаттық бірлік векторлары бір бағытта алынса, онда А. к-нің таңбасы оң, ал қарама-қарсы бағытта алынса теріс болады. А. к-нің мынадай қасиеті бар: (a, b, c) = (b, c, a) = (c, a, b) = - (b, a, c) = - (b, c, a) = - (a, c, b). Егер a = 0, не (және) b = 0, не (және) c = 0 болса немесе a, b, c векторлары Комплан арлы (яғни векторлар бір жазықтықта не параллель жазықтықтарда жатса) онда (a, b, c) = 0 болады.

Параллелепипед түзетін үш вектор.
**Боғат** (*Бұғат*) - қабырға мен дуалдың үстінен екі шеті шығыңқы салынған қамыс. Үйдің боғаты қабырғаны жауын-шашыннан сақтайды. Үйдің төбесі мен қабырғасының қосылған жерін де боғат деп атайды.

  

Сәулет өнерінде ғимарат қабырғасының төбежабынмен түйіскен жері де боғат деп аталады. Қарапайым тұрғын үйлерде боғат деп итарқа сырғауылдарының (шабақтарының) қабырға жағындағы ұшы шығып тұрған белдеуді айтады. Сәулет өнерінде Қожа Ахмет Иасауи ғимараты қасбетінің бұғатын эпиграфикалық белдеу етіп жасаған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Белое** (*Большое Белое*) – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Петропавл қаласынан 7 км солтүстік-шығысқа қарай орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 128,9 м биіктікте. Аумағы 10,03 км2. Ұзындығы 4,5 км, енді жері 3,2 км. Есіл өзенінің алабында орналасқан. Жаз айларында көл аумағы бірқалыпты деңгейін сақтайды. Қар және жауын-шашын суларымен толысады. Қарашада суы қатып, сәуір – мамырда мұзы ериді. Суы кермек, тұтқыр, аздап сілтілі келген.

Өсімдігі
--------

Көл жағалауында бұта аралас емен, қайыңнан тұратын орман, қара топырақты шалғындарда астық тұқымдас шөптесіндер өседі.
**Коммутатор** (лат. *commuto* – өзгертемін, ауыстырамын) – электрлік тізбекті жалғастыруға, ажыратуға және ауыстырып қосуға арналған электрмеханикалық, электронды немесе электронды-сәулелік қондырғы. Коммутатордың қарапайым және аса күрделі түрлері бар.

Коммутаторлар байланыс техникасында (оның ішінде әскери) абонент желілерін бір типті шеттік аппараттардан (телефон, телеграф, мәлімет беру және т.б.) және ақпаратты беру мен қабылдау үшін кедергісіз жолдар жасау мақсатында байланыс арналарын бір-бірімен электрлік жалғастыруға арналған. Жалғастыру тәсілдеріне байланысты коммутаторлар қолмен жұмыс істейтін және автоматты қызмет кәрсету болып бөлінеді. Қолмен қызмет көрсетуде коммутацияны оператор жүзеге асырады. Автоматты қызмет көрсетуде коммутация оператордың қатысынсыз шеттік аппараттардан келетін сигналдар бойынша орындалады. Жалғастыру тәсіліне қарай арналар коммутаторлары және байланыс коммутаторлары болып бөлінеді. Арналар коммуникациясында ақпаратты беру үшін тораптар желісі арқылы бір шеттік пунктті екіншісімен қосатын кедергісіз арналар ұйымдастырылады. Байланыс коммуникациясында берілуге тиісті ақпарат мекен-жайымен бірге сәйкес аппаратураға беріледі және есте сақтау қондыргысында сақталады. Сонан соң белгіленген пунктте аралық пунктердің қайта қабылдап-беруі арқылы беріледі. Коммутаторларды сондай-ақ абонент желілері мен арналарының санына карай да айырады. Коммутация байланыс торабының коммутациялық құрылғыларында электрлік қосындыларды, сымдарды, кабельдерді, байланыс желілерін, аппараттарды, аспаптарды әр түрлі ауыстырып қосу.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТелекоммуникация |
| --- |
|  |
| Құралдары мен түрлері | 
Байланыс серігі • Видеотелефония • Интернет • Кабельді теледидар • Оптикалық байланыс • Пейджер • Радиобайланыс • Радиотелефон • Сандық тарату • Телевидение • Телеграф • Телефон • Ұялы байланыс (Смартфон) • Факс |
|  |
| Сигнал тарату ортасы | 
Коаксиал кабель • Оптикалық талшық • Радиотолқын • Байланыс желісі |
|  |
| Қатынастық желі түрлері | 
Ethernet • ISDN • UUCP • Компьютерлік желі (Жақын айналадағы желі • Локальді желі • Ауқымды желі) • Мобильді радиобайланыс • Радиобайланыс желісі • Телевизиялық желі • Телекс • Телефондық желі • Ұялы байланыс желісі |
|  |
| Қосымша | 
Ақпараттық төңкеріс • Желі топологиясы • Коммутатор • Мәліметтерді жеткізу арнасы • Мәліметтерді сығымдау • Мультиплекстеу |

 |
**Коммерциялық ұйым** - бұл тауарларды өндірушілердің қатарына кіретін, тауарды өткізу және сатып алушы қызметтерін атқаратын заңды тұлға құқықтары берілген, өзін-өзі қаржыландыру жағдайында жұмыс істейтін және барынша көп пайда алу мақсатын көздейтін дербес шаруашылық жүргізуші субъект. Жекешелендіру процесі нәтижесінде Қазақстанның сыртқы және ішкі экономикасында қызмет ететін фирмалар. Коммерциялық кәсіпорындарға жаргерлік, акционерлік кооперативтік, бірлескен кәсіпорындар, сондай-ақ шағын бизнес кәсіпорындары, оның ішінде жекеше кәсіпкерлік кәсіпорындары жатады. Тар мағынада алғанда коммерцилық кәсіпорын - тауарлар мен көрсетілген қызметтер айналысы (сатып алу - сату) аясында жұмыс істейтін кәсіпорын[1].

Әдетте олар кәсіпорынның бөлімшелері болып келеді. Олардың қызметі басшылық ұйымдардың бағынышында болады. Кей жағдайларда бұндай ұйымдарға табыстық және шығындық есептерін жүргізуге дербестік беріледі, бірақ жалпы кәсіпорынның нәтижесінің балансында көрініс табады. Оларды дербес заңды тұлға ретінде қарастыруға болмайды, сонымен қатар олар делдалдар да бола алмайды. Ұйымдармен сатып алу мен сату келісім-шарттары заңды түрде жасалмайды, бірақ бақылаушы кәсіпорын тарапынан бағынышты түрінде жүргізіледі. Қызметтерінің нәтижелеріне ұйымдарды құрған кәсіпорындар өз капиталдарымен жауап береді. Жиі олар сатып алу немесе сату құрылымдық бөлімдермен аталады, бірақ кей кезде құрған кәсіпорынның аталуынан элементтері бар арнайы аттарға ие болады. Бұларға мысалы қайта қалпына келген тоқыма және тігін кәсіпорындарын жатқызуға болады, өйткені олар өз меншігінен мамандырылған дүкендер құрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы
**Шар төтенше съезі** - 1885 ж. мамыр айында Шар өзенінің бойындағы Қарамолада өткен төтенше съез. Семейдің әскери губернаторы Цеклинскийдің басқаруымен 5 уездің 100-ден астам би-болыстары бас қосты. Съезде ірі маңызы бар құқықтық құжат - "Семей қазақтары үшін қылмысты істерге қарсы заң ережелері" қабылданған. Бұл 93 баптан тұратын құжатты съезде төбе би болып сайланған Абай Құнанбаев бастаған комиссия әзірледі. Бұл қазақ қауымында ежелден қалыптасқан кертартпа әдет-ғұрып заңдарына да, патша өкіметінің халықты қанаушылыққа, зорлық-зомбылыққа негізделген заңына да ұқсамайтын, өзгеше құжат еді. Құжатта Абайдың ел билеудің әдеттік-құқықтық жүйесі мен ислам діңі бекіткен заң нормаларын заман талабына сай жаңарту идеялары айқын көрінеді. Оның әсіресе, ұрлық, қылмыс пен әйел мәселелеріне арналған баптары ерекше құнды. Съезд Абайдың ел арасында ғана емес, орыс әкімдері, патша үкіметінің Семейдегі әкімдері арасында да беделді екендігін танытты.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
**Шар тұрқылас қорқоймалар** - қысымы
жоғарылаған (0,25 Мпа-дан астам)
сұйылтылған көмірсутек газдары мен
мұнай өнімдерін сақтайтын сфера пішінді
сыйымдылық. Қалыпты Шар тұрқылас қорқоймалар диаметрлері 5, 10,5, 12, 16 және 20 м, көлемдері 300,
600, 900, 2000, 4000 м3, 0,25, 0,6, 1,0, 1,8
Мпа қысымдарга есептеледі. Шар тұрқылас қорқоймалар жер
бетінен жоғары топтастыра орнатады.
Сақталатын өнімнің жалпы көлемі 2000 м3-
ге дейін болғанда топтағы Шар тұрқылас қорқоймаларның жеке
көлемі 1000 м3-ден аспауы, 2000-8000
м3-ге дейін болғанда 2000 м3-ден аспауы
тиіс. Шар тұрқылас қорқоймалар сақтандырушы қақпақтармен,
қысымды өлшейтін манометрлермен, деңгей
керсеткіштерімен және суйық фазаның шектік деңгейінің сигнализаторларымен, бекітуші қондырғылармен, байқау мен жөндеу
жұмыстарын жургізетін люктермен жене
желдеткіштермен жабдықталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Айдабол би Құлболдыұлы** (1660 - ХVІІ) - белгілі би, шешен. Орта жүздің Арғын руының Сүйіндігінен тарайтын Құлболды батырдың баласы. 

  

1660-ХVІІІ ғасырларда Ташкент қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған. 

  

«Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған.
Айдабол Құлболдыұлы Батыр жәнi Тәуке ханның тұсында би болған. Тарихта бізге белгілі бұл уақытта қазақ хандығы мен хандары Ташкент қаласымен өте тығыз байланыста болған. Орта жүздің Арғын тайпасы ішіндегі Сүйіндік руының бір атасы Айдабол би атымен аталады.
Айдабол бидің тоғыз ұлы, төрт әйелі болған. Бірінші әйелінен Жанқозы, Малқозы, Бозқозы, Кенжеқозы, екінші әйелінен Аққозы мен Қарақозы, үшінші әйелінен Тайгелтір, төртінші әйелінен Қожагелді, Қосжетер атты ұлдары болған. Айдабол би және оның ұлдары жөнінде баяндайтын қара сөздер М.Көпейұлының жазба мұрасында сақталған.

Ұрпақтары
---------

Сондай-ақ Айдабол би ұрпақтарынан Қазақстанға белгілі мәдениет, өнер және ғылым қайраткері, КСРО халық артисі Шәкен Айманов (1914-1970), атақты әнші, ақын Жаяу Мұса Байжанұлы (1835-1929), қазақ әдебиетінің классигі, ақын-ағартушы Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920), КСРО халық артисі, Қазақстанныңеңбегі сіңірген мәдениет қайраткері Кәукен Кенжетаев (1916—2008), ғылым қайраткерлері, академик Хамза Жуматов (1912-1972), академик Шапық Шокин, геолог-академик Жақан Ержанов (1922-2003), академик Арықтай Қайыпов (1814-1993), атақты Жасыбай, Сары, Олжабай батырлар, әкелі балалы Едіге және Шоң билер шыққан.
Көкшетау өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған.

Әдебиеттер
----------

* Шорманов С. Ескі һәм жана билер, "Қазақ", 1914 ,23 сәуір;
* Сейфуллин С. қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о. 1932
* Аллаберген Қ. Айдабол Сары батыр, 2008.07.07

Дереккөздер
-----------



 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева** (15 наурызда 1977 жылы, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Кенен ауылында туған) — қазақстанның эстрада әншісі, актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

Өмірбаяны
---------

Балалық шағын Жамбыл облысы Қордай ауданы Кенен Әзірбай ауылында өткізген. Орта мектеп кезінен бастап музыкаға жақын болған Айгүл «Баян» класын аяқтап шығады. 1994 - 1998 жылдар арасында Темірбек Жүргенов атындағы өнер академиясын сәтті аяқтап шығады. 1998 жылы Жүсіпбек Елебеков атындағы колледжде ұстаздық қызметіне қабылданады. Және де сол уақыт арасында Ғабит Мүсірепов атындағы академиялық театрға актрисалық қызметіне жұмысқа тұрады. 2001 жылы Хабар арнасындағы «Ұят болмасын» бағдарламасының жүргізушісі әрі келіннің образын алып шығады. 2001 жылы алғаш рет ұйымдастырған Республикалық көлемде өткен әзіл ысқақ жарысында әншілерге пародия жасағаны үшін бірінші орынды жеңіп алады.

Театр қабырғасында әр түрлі сарындағы образдарды ойнап үлгерген. «Қыз Жібек» спектакілінде «Жібек» рөлін, «Пай, пай, жас жұбайлар ай» да «Ғазиз» рөлін, Таланған тағдыр» да «Гүлжан» рөлін, «Алма бағы», да «Алма» рөлін «Көгілдір такси», де «Клара» рөлін, «Желтоқсан желі» де «Ақмарал» т.б. рөлдері.

Кино саласында да біраз жетістіктерге жетіп үлгерді. 2004 жылы Мосфильм түсірген «Человек ветер» фильмінде Шолпан атты қыздың рөлін сомдап шықты. Отандық кинорежиссерлердің де біраз туындыларының басты рөлдерін сомдап шықты. Олар: 2005 жылы «Сүйінші» фильмінде елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтің анасының рөлін сомдап шықса 2010 жылы Баян Есентаеваның продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты кинода басты рөлдердің бірі Майра Итаяқованың образын сомдап шығады. 2011 жылы аталмыш фильмнің екінші бөліміне де түседі.

2002 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің магистратурасына журналистика факультетіне тапсырады.

Эстрада саласына 1999 жылдан бастап өнер көрсетіп келеді. Қазіргі таңда 10 бейнеклипі отыздан астам әндері бар. 2007 жылы ең алғашқы «Таңғы елес» атты жеке шығармашылық кешін өткізді. 2006 жылы Мемлекеттік «Дарын» сыйлығының иегері атанады.

2011 жылы тәуекелге бел буып жеке «А.И» драма театрын ашады. Азғантай ғана уақыт өтсе де көрермендерге екі спектаклін көрсетіп үлгерді. Оның бірі Ж.Ануйдің «Медея» трагедиясы болса екіншісі Ш.Бошпековтың «Темір қатын» комедиясы болып табылады.

Жеке мағлұматтары
-----------------

* Діни көзқарасы - Ислам.
* Саяси қайраткер ретіндігі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, И.Н. Тасмағамбетов.
* Хоббиі - би билеу, вокал, спорт.
* Қазақ, орыс және француз тілдерін жақсы меңгерген.

Әбдімүтәлиев Асылжан Сәбитұлы атты бір ұлы бар.

Марапаттары
-----------

* 2004 ж. халықаралық «Азия Дауысы» конкурсының «Қазақ әндері» конкурсындағы Бас жүлдесін иемденген.
* 2006 ж. "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.
* 2010 ж. «Жылдың үздік әншісі».
* 2015 жылы ҚР тұңғыш президенті Н.Ә.Назарбаевтың қолынан Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағын алды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айгүл Иманбаеваның өмірбаяны
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Айгүл Қуанышқызы Ташенова** 1965 жылы 24 қыркүйекте Гурьев қаласында туған. Қазақ.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
заң факультетін бітірген (1987).
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1987 жылдан- Гурьев облыстық қорғаушылар алқасының
қорғаушысы қызметіне сынақ мерзімінен өтуші, қорғаушы.
1992 жылдан - Атырау облысы Балықшы аудандық сотының әкімшілік және атқару өндірісі жөніндегі судьясы. 1993
жылдан - Атырау облысы Балықшы аудандық сотының судьясы. 1997 жылдан - ҚР Әділет министрлігінің Соттардың
қызметін ұйымдастыру басқармасы бастығының орынбасары, бастығы. 1999 жылдан - ҚР Әділет министрлігі
Департаментінің соттардағы кадрлық жұмыс бөлімінің
бастығы. 2000 жылдан - Астана қаласы Алматы аудандық сотының судьясы. 2004 жылдан - Астана қаласы Алматы
аудандық №2 сотының төрайымы міндетін атқарушы,
2005 жылдан - сот төрайымы. 2007 жылдың мамыр айынан - Атырау облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі
алқасының төрайымы.
2010 жылдың ақпан айынан бері - Атырау облыстық
сотының кассациялық сот алқасының төрайымы.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медалімен
марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Фалкарий
Фалкарий
**Фалкарий** теризинозаврлар тобына жатады. Осы уақытқа деін танысып білген динозаврларымыздың ішіндегі ең ерекшесі де осы — фалкарий. Оның құс жамбасы мен үлбіреген қауырсындары динозаврды зерттеуде талас тудырып келген. Бір топ ғалым осы бір ерекшеліктеріне мән берместен, оны «теңізде өмір сүретін тасбақалар» деген тұжырым жасады. Одан кейін динозаврды «ұзын мойынды зауропод тұқымдасы» деп ойлаған. Ал соңғы онжылдық көлемінде палеонтологтар «динозаврлардың бауырымен жорғалаушылар тектес тобынан пайда болды» деген тоқтамға келді.

Қызықты дерек
-------------

* Фалкарий Бор дәуірінде өмір сүрген.
* Фалкарийдің қаңқасы Юта табиғаттану тарихи мұражайында 2005 жылы 29 маусымда көрмеге қойылды.
* Фалкарий — ютохен б.з.д. шамамен 125-130 млн. жыл бұрын өмір сүрген.
* Фалкарий жапырақтар, жемістер және өсімдіктермен қоректенген
* Салмағы анықталмаған
* Фалкарий Теризинозаврлар тұқымдасы
* Отряд тармағы Теропод болды.
* Оның дөңгеленген жақ сүйектері болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : анықталмаған
* Тұқымдас : Теризинозаврлар
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы