recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Джордж Эдвард Мур, 1914
**Лингвистикалық философия** (ағылш. *Linguistic philosophy*) — көптеген, тіпті барлық философиялық мәселелердің шешілуі не шешілмеуі тілге көңіл бөлу/бөлмеуге қатысты деп есептейтін, тілге реформа жасауды, немесе күнделікті тілді тіпті де жақсы түсінуді дәріптейтін философиялық көзқарас.

Лингвистикалық философияның бұрынғы ұстанымы идеал тіл философиясы болып, оның көрнекті мысалы логикалық атомизм есептеледі. Оның кейінгі ұстанымы қарапайым тіл философиясы жақтайтын көзқарастар болып есептеледі.

Мурдың "дұрыс мағына" философиясы және кейінгі Витгенштейннің көзқарастары Лингвистикалық философияға идеялық бастама болды. Лингвистикалық философия 1930-1960 жж-ы АҚШ пен Ұлыбританияда кең таралды. Мур мен Витгенштейннің ізбасарлары бола отырып, лингвистикалық философия өкілдерінің логикалық позитивистерден айырмашылығы: табиғи тілді формаландырылған логикалық тілге немесе ғылыми тілге қарай жетілдіруге шақырған жоқ. Лингвистикалық философия мектептерінің бірі (Д. Уиздом, М. Лазеровиц, Э. Эмброуз) психоанализге жақын болды, енді біреулері - оксфорд мектебі, "қарпайым тіл" - лингвистикалық әрекеттің позитивті тұжырымдамасын жасады (П. Стросон, Г. Райл, Д. Остин және тб.). 1960 жылдары лингвистикалық философия мен лингвистиканың бірқатар бағыттарының мәселелері мен тәсілдері өзара қосыла бастады.

Тағы қара
---------

* Аналитикалық философия
* Лингвистикалық бетбұрыс
* Тіл философиясы

Тіке сілтеме
------------

* Ричард Рорти, 1967. Кіріс сөз: Лингвистикалық философияның метафизикалық өзгешеліктері (*Introduction: Metaphilosophical difficulties of linguistic philosophy*). Рортидің редакциясымен: Философиялық әдіс туралы таяудағы эсселер (Recent Essays in Philosophical Method). The University of Chicago Press, Chicago and London, 1967.

Сыртқы сілтеме
--------------

* философиядан Интернет энциклопедиясы, "аналитикалық философияға" ену

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Rorty 1967, page 3.
2. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1
3. ↑  Источник/НФЭ "*Лингвистическая философия*", Александр Феодосиевич Грязнов
**Бәйбөріұлы Олжашы батыр** (16 ғасырдың аяғы — 17 ғасырдың басы)

Олжашы Орта жүз Арғын тайпасының ішінде Қаракесек руынан шыққан азамат еді. Қаракесектің Ақша деген баласы болған. Оның баласы Бошан. Оның баласы Бәйбөрі. Бәйбөрінің екінші баласы Олжашы батыр еді.

Есім ханның тұсында 1627 жылы: «Хан Тұрсынды ант ұрсын», деп Қатаған Тұрсын ханға қарсы жорыққа баруға қол жиналған. Соңда қолбасшылардың бірі Арғын Олжашы еді. Тұрсын ханның әскері Сайрамның атырабында жеңілді.

Өзінің ордасы Ташкент қаласы еді. Тұрсын хан Аштарханид әмірлерімен одақ құрып, Есім ханмен бәсекелескен. Ташкентті алғаннан кейін Тұрсын хан қаза табады. 

Артынан бірнеше қыз қалады. Айбике, Нұрбике мен Қызданбике деген ғажайып періштедей сұлу қыздарын Шаншар деген қолбасшы олжа ретінде алады. Қоңырбике деген қызды ұлы Абайдың түп бабасы Әли алады. Кенжесі Оразбике сұлуды Олжашы батыр алады. Олжашының Жүгіней деген ағасы болған. Оразбикені батыр осы ағасына берген. Одан Қойке, Есбалақ, Баян, Хангелді, Кенжек деген балалар туған. Тағы бір әйелінен Қыдырәлі, Кедей деген балалар туған. (Жұрт арасында «Қыдырәлі, Кедейсің, Қойке келсе не дейсің» деген мәтел қалды.) Ал Олжашының өзінің Асан, Үсен деген балалар туған. Ақтабан шұбырынды кезінде Асанның ұрпақтары Сырдың ар жағына кеткен. Үсендер және Жүгінейдің ұрпақтары Арқада қалып, өсіп-өнген.

Қазақ КСР Ішкі Істер министрі Шырақбек Қабылбаев Олжашы батырдың ұрпағы.



1. ↑
**Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі** — ҚР Жоғарғы Сотының, облыстарда, астанада және республикалық маңызы бар қалаларда аумақтық бөлімшелері бар жергілікті және басқа да соттардың қызметін ұйымдастырушылық-құқықтық, ақпараттық-талдамалық және материалдық-техникалық қамтамасыз етуді жүзеге асыратын сот әкімшілігі саласындағы мемлекеттік орган.

Тарихы
------

Қазақстан Республикасы Президентінің 2000 жылғы 1 қыркүйектегі N440 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанынан Сот әкімшілігі комитеті құрылды. Президенттің 2010 жылғы 22 қыркүйектегі № 1066 Жарлығымен комитет ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (ҚР Жоғарғы Соты аппараты) және ҚР Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті болып екіге бөлінді. ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 14 тамыздағы № 933 қаулысымен Сот актілерін орындау комитеті таратылды. ҚР Президентінің 2022 жылғы 8 қыркүйектегі № 1002 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті ҚР Сот әкімшілігі болып қайта құрылды.

Міндеттері
----------

1. Сот әкімшілігі саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыру
2. Сот төрелігін тәуелсіз жүзеге асыру үшін қажетті әрі жеткілікті жағдайлар жасау
3. Сот жүйесін және соттардың қызметін жетілдіруге бағытталған жүйелі реформаларды әзірлеу

Қарамағындағы аумақтық бөлімшелер
---------------------------------

* Сот әкімшілігінің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері
* Сот әкімшілігінің әскери сотының департаменті

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы Сот әкімшілігінің кейбір мәселелері туралы
**Агглютинация** - (лат. «agglutinatio» – жабысушы, жалғанушы) – ара-жігі айқын қосымшалардың тиянақты түбірге еркін, жапсарласа жалғануы арқылы туынды сөздер мен грамматикалық формалар тудыру тәсілі. Сөз бөлшектері бір-бірімен әр тілде әрқилы байланысады. Морфемалардың бұл байланысы қопармалы тілдерде бекем, жалғамалы тілдерде босаң келеді. Соңғы құбылыс түркі тілдерінен айқын көрінеді. 1) А. қопармалы тілге керісінше, қосымшалар ара-жігін сақтап, ешқандай дыбыстық ауытқусыз, белгілі тәртіппен бірінен кейін бірі жалғанады. Түркі тілдерінде А. тәсілінің ішінара тұрақты қағидасы бар: жұрнақ жалғаудан бұрын орналасады; жалғаулар қатар келгенде, алдымен көптік, оған таяу тәуелдік, одан кейін септік жалғауы тіркеседі. Жіктік жалғауы тәуелдік пен көпше жалғауынан соң келеді. 2) Тек қосымшадағы дауысты дыбыстар үндестік заңына сәйкес түбірдің жуан я жіңішке буындылығына қарай фонетикалық өзгеріске түседі. Мыс. бала+лар+ы+мыз+дың, іні+лер+і+міз+дің және т.б. Бұл құбылыс алтай мен угро-фин тілдерінің көбінен аңғарылады. А. жүйесінде белгілі бір қосымша көбіне бір мағынаға ие болады, яғни әрбір мағына дербес бір қосымша арқылы аңғарылады. Мыс. жұмысшыларымыздан: жұмыс – түбір, – шы – сөз тудырушы жұрнақ, – лар – көптік жалғауы, – ы – тәуелдік жалғауы, – мыз – жіктік жалғауы, – дан – септік жалғауы. А. осы аталған морфол. белгілері негізінде агглютинативті тілдер ажыратылады. А. сөз тіркесінің кейде тұлғалық өзгеріске ұшырап, кірігіп кетуі де жатады (алып кел > әкпел > әкел). Морфемаларды өзара байланыстыру тәсілі түрінде А. үндіеуропа тілдерінде де аңғарылады. Алайда бұл тәсілдің айтарлықтай әсері болмағандықтан А. үндіеуропа тілдерінің типологиясына тән емес. 

1. ↑   Мұрағатталған 16 қазанның 2021 жылы.
**Ақжігіт** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.

Географиясы
-----------

Аудан орталығы Бейнеу ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 54 км жерде орналасқан. Ауыл оңтүстігінде бұталы тоғай шоғырлары өседі.

Тарихы
------

Ауыл 1969–1995 жылдары қаракөл қойын өсіретін КСРО-ға 60 жыл атындағы кеңшардың орталығы болып келді.

Халқы
-----

| 1999 | 2009 | 2021 |
| --- | --- | --- |
| 2496 | ▲2556 | ▼2025 |

Инфрақұрылымы
-------------

«Сам» орман шаруашылығы және өсімдіктер мен жануарларды қорғайтын мекеме, «Бейнеугаз» ЖШС-нің бөлімшесі, Бейнеу электрмен қамту жүйесінің бөлімшесі, темір жол станциясы мен мекемесі бөлімшелері жұмыс істейді. Ауылда 2 мектеп, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, кітапхана, мұражай, мәдениет үйі, пошта, телефон станциясы, телехабар тарату орталығы бар. Ауыл жанында шекарашылар заставасы орналасқан. 

Ауылдық округтегі жеке және шаруа қожалықтарындағы мал басы саны: қой мен ешкі – 26 020 бас, жылқы – 2 296 бас, түйе – 3 581 бас, сиыр – 400 басқа тең. Кеңшар негізінде Ақжігітте 19 шаруа қожалығы жұмыс істеуде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Маңғыстау энциклопедиясы, 4 том
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
4. ↑  Ақжігіт ауылдық округі əкімінің есебі Мұрағатталған 13 наурыздың 2017 жылы.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақжігіт •
 Бейнеу •
 Боранқұл •
 Есет •
 Ноғайты •
 Сам •
 Сарға •
 Сыңғырлау •
 Тәжен •
 Төлеп •
 Тұрыш 
 |

 |
**Пуанкаре Жюль Анри** ( фр. *Jules Henri Poincaré* , 29. 4. 1854, Нанси,—17. 7. 1912, Париж) — француз математигі, Париж ғылым академиясының мүшесі (1887 жылдан).

**Өмірбаяны**
-------------

**Балалық шағы мен білім алуы (1854-1879)**

Анри Пуанкаре , Нанси (Лотарингия , Франция) 29 сәуір, 1854 дүниеге келген. Оның әкесі Леон Пуанкаре (1828-1892), Нанси университетінде медицина профессоры болды. Анридің анасы, Евгений Лануа (Евгений Launois), барлық бос уақытын - ұлы Генри мен кіші қызы Алинаға арнады.

Пуанкаре отбасында басқа да атақты адамдар бар: туысқан ағасы Раймон Франция президенті болды (1920-1913), тағы бір немере ағасы атақты физик Люсьен Пуанкаре, Францияда мемлекеттік білім берудің бас инспекторы болды. (1917-1920) жылдар аралығында - Париж университетінің ректоры болды. Бала кезінен бастап Анри беделі үшін күресті және ол өмір бойы сақталды, ол өте әлсіз бала болды. Бала кезінен ол дифтерия ауруынан зардап шеккен. Осы аурудың салдарынан ол өмірінің соңына дейін дыбыс пен түстерді ажырата алмаған, бірақ ерекше қабілеті бар еді.

Пуанкаре атымен байланысты ғылыми терминдер
-------------------------------------------

* Пуанкаре гипотезасы
* Пуанкаре тобы
* Пуанкаре - Картал теоремасы
* Пуанкаре Лемма
* Пуанкаре белгісі
* Кеңістік туралы Лобачевский-Пуанкаре моделі
* Пуанкаре қалыпты нысаны - Dulac
* Пуанкаре картасы
* Өткен Пуанкаре теоремасы
* Пуанкаре саласы
* Коши- Пуанкаре теоремасы
* Пуанкаре - Бендиксон теоремасы
* Пуанкаре - Биркгофа - Уитт теоремасы
* Пуанкаре - Вольтерр теоремасы
* Векторлық өріс туралы Пуанкаре теоремасы
* Пуанкаре қайталану теоремасы
* Гомеоморфизмді айналдыра сыныптау жөніндегі Пуанкаре теоремасы
* Шағын параметрдің интегралдарын кеңейту туралы Пуанкаре теоремасы
* Бүкіл функцияның өсу қарқыны бойынша Пуанкаре теоремасы және басқалары.

Негізгі еңбектері дифференциалдық теңдеулердің сапалық теориясына, автоморфты функциялар теориясына, аспан механикасына, математика физика мен топологияға арналған. Дифференциалдық теңдеулер теориясында дифференңиалдық теңдеулер шешімдерінің бастапқы берілген шамалар мен параметрлерге тәуелділігін зерттеді, ерекше нүктелердің классификациясын берді. Үш дененің қозғалысы туралы есепті зерттеуде жаңа математика тәсілді қолданды. Жюль комбичаторикалық топологияның негізгі ұғымдарын (Ботти сандары, фундаменталды топ т. б.) енгізді. Математика физика саласында үш өлшемді континиумның тербелісін зерттеді, сондай-ақ жылу өткізгіштік теориясының, потенциалдар теориясының, электромагниттік тербелістердің т. б. бірқатар есептерін қарастырды. 1905 ж. «Электронның динамикасы туралы» деген шығармасы жарияланды, онда ол А. Эйнштейнмен бір мезгілде дербес салыстырмалық теориясының негізін салды. Жюль филос. көзқарасы бойынша махизмге жуықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Анатолий Максимович Зленко** (укр. *Анатолій Максимович Зленко;* 2 маусым 1938 жыл, Ставище ауылы, Ставищенск ауданы, Киев облысы, Украин КСР - 1 наурыз 2021 жыл) — Украинаның мемлекет қайраткері, дипломат, 1990 жылғы шілдеден 1994 жылғы тамызға дейін және 2000 жылғы қазаннан 2003 жылғы қыркүйекке дейін екі рет Украинаның Сыртқы істер министрі.

Білімі
------

* Киев тау-кен колледжі;
* Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университеті (аудармашы-референт).

Анатолий Зленко ағылшын, испан, португал және француз тілдерін меңгерген.

Қызметі
-------

Анатолий Зленко дипломатиялық қызметін 1967 жылы Украина КСР Сыртқы істер министрлігі халықаралық ұйымдар бөлімінің атташе және екінші хатшысы болып жұмыс істеуден бастады. 1973-1979 жылдары Париждегі ЮНЕСКО хатшылығының мүшесі болды.

1979 жылы Зленко Украина КСР Сыртқы істер министрлігінің халықаралық ұйымдар бөлімінің кеңесшісі, ал 1979-1983 жылдары Украина КСР ЮНЕСКО істері жөніндегі комиссиясының жауапты хатшысы қызметін атқарды. Одан кейін 1983-1987 жылдары Украина КСР-нің ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі болды.

1989-1990 жылдары Зленко Украина Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары, 1990-1994 жылдары Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1994-1997 жылдары Украинаның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болды.

1997-2000 жылдары Зленко Украинаның Франция мен Португалиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, сондай-ақ Украинаның ЮНЕСКО жанындағы Тұрақты өкілі қызметін атқарды. 2000 жылдың қазанынан 2003 жылға дейін екінші рет Украинаның Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.

2003 жылдың қазан айынан бастап Зленко Украина президентінің арнайы халықаралық мәселелер бойынша кеңесшісі қызметін атқарды. 2004-2005 жылдар аралығында БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі комиссиясында Украина атынан өкілдік етті.

2006 жылы Зленко Украина премьер-министрі В.Ф.Януковичтің арнайы халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды.

Марапаттары
-----------

* Князь Ярослав Мудрый ордені - IV дәрежелі (2011 жылғы 23 тамыз), V дәрежелі (2008 жылғы 30 мамыр)
* "Еңбегі үшін" ордені - I дәрежелі (2003 жылғы 2 маусым), II дәрежелі (1999 жылғы 12 шілде), III дәрежелі (1997 жылғы 14 ақпан)
* Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасы
* Құрмет легионының ордені (Франция, 1998 ж.)
* Құрмет орденінің Үлкен Кресі (Португалия, 1998 ж. 16 сәуір)
* Құрмет ордені (Грузия, 2003)

Дипломатиялық дәрежесі
----------------------

1990 жылғы 14 қыркүйек — Төтенше және Өкілетті Елші

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Анатолий Зленко
2. ↑  Анатолий Зленко
3. ↑  Анатолий Максимович Зленко Өмірбаяны
4. ↑  Анатолий Максимович Зленко
**«Алмалы»** — Алматы метросының 3-ші бекеті. Бірінші бағытта «Жібек жолы» және «Абай» бекеттерінің арасында орналасқан.

Қарасай батыр және Панфилов көшелерінің қиылысқан жерінде тұр. Кіре-берістер мен шыға-берістер Панфилов көшесінің шығысына қарай, Қарасай батыр көшесінің солтүстігіне қарай орналасқан.

Тарихы
------

Бекет 2011 жылдың 1 желтоқсанында Алматы метросының «Райымбек батыр» — «Алатау» бірінші іске қосу учаскесінің құрамында ашылды.

Құрылысы
--------

Сербтік компания «Энергопроект Нискоградня» метро бекетінде субподрядта жұмыс атқарады.

* **2008 жылдың басы.** Бекет 85 пайызға дайын. Тонель бұрышы 50-60%
* **Сәуір, 2008 жыл.** Бекет 95 пайызға дайын
* **Мамыр, 2008 жыл.** Венткиоск салу жұмыстары басталды

Техникалық сипаттамасы
----------------------

Терең орналасқан бекет (тереңдігі 30 м) пилонды тип жол аралығы 25 м. Үш залдан тұрады — орталық және екі бүйірлік, олар ені 19,8 м, ұзындығы 104 м жалпы островтық платформаны құрайды. Көтеру биіктігі 29,0 м, ұзындығы 58,0 м эскалаторлар бойынша (4 таспа) бекетке түсіру-көтеру.

Архитектурасы мен безендірілуі
------------------------------

Бекеттің соңындағы панно
Орталық зал
Бекет қабырғалары суреті ұлттық ою-өрнекті бейнелейтін мәрмәр мозаикамен қапталған. Жарықтандыру көзі тоттанбаған болаттан жасалған карниздер үстінде орналасқан сәндік люстралар мен шамдар болып табылады. Өтетін жерлердің аркалары және плинтус — қоңыр түсті мәрмәр. Едендерге граниттік тақталар төселген. Платформаның шетжағында жасанды қара көлеңкесі бар суреттік-тақырыптық витраждық панно орналасқан. Панноға ежелгі қаланың және гүлденген бақтың идеясы салынған. Композиция үш бөліктен тұрады: оң бөлігі — Алмалы ежелгі қаланың кескіндерімен бақтың гүлденуі. Сол бөлігі — керуен сұлбасы бар жемістердің пісуі. Орталық бөлігі — алма ағашы жемісі, жемістілік, тіршілік және аманшылық шежіресі символы ретінде​.

Жақын орналасқан нысандар
-------------------------

* Абай атындағы опера және балет театры
* Алматы қонақ үйі
* «Қазақстан темір жолы» кеңсесі
* Астана алаңы
* Т. К. Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясы
* Бас пошта кеңсесі
* «Столичный» дүкені
* Қазақстан-Британ техникалық университеті

Сілтемелер
----------

* «Алмалы» бекеті.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 тамыз 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Талант Тұрдымаматұлы Мамытов** (қыр. *Талант Турдумамат уулу Мамытов*) — қырғызстандық саясаткер, Жоғарғы Кеңестегі Республика-Ата Жұрт фракциясынан депутаты және 2020–2022 жылдары Жоғарғы Кеңестің 12-төрағасы.

Кеңес төрағасы болып Мамытов уақытша Президент Садыр Жапаровтың отставкаға кетуінен кейін сайланды, президент орнының бос болғандығынан ол сонымен қатар президент міндетінің орындаушысы жұмысын атқарған еді. Бір жылдан кейін президент Садыр Жапаров сайлауда жеңіп, оның ізбасары болды.

Өмірбаяны
---------

1976 жылғы 14 наурыз күні Жалалабат облысы Майлуу-Суу қаласында дүниеге келген. 1993 жылы Қырғыз ұлттық университетінің заң факультетіне оқуға түсті. 1998 жылы оны бітірді.

2000 жылы Баткен облысы прокуратурасының заңдардың орындалуын және құқықтық актілердің заңдылығын қадағалау бөлімінің прокуроры болып жұмыс істей бастады.

2001–2002 жылдар аралығында Жалалабат облысының прокуратурасында сот шешімдерінің заң талаптары сақталуын қадағалау бөлімінің прокуроры қызметін атқарған. 2002–2004 жылдары ол — Жалалабат қалалық прокуратурасының аға тергеушісі. 2004–2005 жылдары Шатқал аудандық прокуратурасы прокурорының көмекшісі.

2005–2006 жылдары Қырғызстан Бас прокуратурасының Ұйымдастырушылық қамтамасыз ету және халықаралық байланыстар департаментінде бөлім прокуроры қызметін атқарған. 2006 жылғы сәуір–желтоқсан аралығында Шу облысы Ыстықата ауданы прокурорының орынбасары болды.

2006–2007 жылдары Жалалабат облысы Созақ ауданы прокурорының орынбасары, 2007–2009 жылдары Жалалабат облысы Тоғызтарау ауданының прокуроры қызметтерін атқарған.

2010 жылы «Ата-Жұрт» саяси партиясынан 5-шақырылымдағы Қырғыз Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.

2015 жылы «Республика-Ата Жұрт» саяси партиясынан VI шақырылымдағы Қырғыз Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Ол «Республика-Ата Жұрт» парламенттік фракциясы жетекшісінің орынбасары болды.

2020 жылғы 4 қарашада Жоғарғы Кеңес Төрағасы сайланды.

2020 жылғы 14 қарашадан бастап 2021 жылғы 28 қаңтарға дейін президенттің міндетін атқарушы Садыр Жапаров президенттік сайлауға қатысу ниетімен отставкаға кеткеннен кейін Қырғызстан президентінің уақытша міндетін атқарушысы болды.

2020 жылғы 4 қараша мен 2021 жылғы 28 қазан аралығында Жоғарғы Кеңес Төрағасы болды. 28 қазанда ол 2021 жылғы 28 қарашада өтетін парламенттік сайлауға қатысуына байланысты парламент төрағасының өкілеттігін уақытша тоқтатты. Сайлау біткен салысымен, ол 2021 жылғы 29 желтоқсанда VII сайланған Жоғарғы Кеңестің бірінші отырысында жасырын дауыс беру арқылы Кеңес төрағасы болып қайта сайланды.

2022 жылғы 5 қазанда ол өз өтініші бойынша Жоғарғы Кеңес Төрағасы қызметінен кетті.

Жеке өмірі
----------

Талант Мамытов акушер Шынар Әпсаматқызы Мамытоваға үйленген, төрт баласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Новый и. о. президента Талант Мамытов обратился к кыргызстанцам. Видео
2. ↑  Спикер парламента Талант Мамытов сложит с себя полномочия 24.kg. 5 қазаг 2022
3. ↑  Талант Мамытовдун жубайы — акушер. КМШдагы жаңы президенттердин жубайлары. Бегимай Бакашева. 17 желтоқсан 2020.
Робот — Arduino-ны жиі қолдану тәсіліArduino - электроника, автоматика, процесстерді және робототехниканы автоматтандыру саласындағы қарапайым жүйелерді, модельдерді және тәжірибелерді құруға және прототиптеуге арналған аппараттық-бағдарламалық құралдардың сауда белгісі.

Arduino - сандық құрылғыларды құруға арналған бір тақталы микроконтроллерлер мен микроконтроллер жинақтарын жобалайтын және өндіретін ашық бастапқы коды бар аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы, жоба және пайдаланушылар қауымдастығы.

*Arduino* атауы жобаның кейбір негізін қалаушылар кездескен Италияның Иврея қаласындағы бардан шыққан. Бар 1002 жылдан 1014 жылға дейін Иврея наурызының марграбы және Италия королі болған Ивреялық Ардуиннің атымен аталған.

**Бағдарламалық бөлігі** бағдарламаларды жазуға, оларды құрастыруға және аппаратураны бағдарламалауға арналған тегін бағдарламалық қабықшадан (IDE) тұрады. 

**Аппараттық бөлігі** -бұл ресми өндіруші де, үшінші тарап өндірушілері де сататын монтаждалған баспа тақталарының жиынтығы, сандық құрылғыларды құруға арналған бір тақталы микроконтроллерлер мен микроконтроллер жинақтарын жобалайтын және өндіретін ашық бастапқы коды бар аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы, жоба және пайдаланушылар қауымдастығы. Жүйенің толық ашық архитектурасы Arduino өнімдерінің желісін еркін көшіруге немесе толықтыруға мүмкіндік береді.

Автономды нысандарды құруға, сондай-ақ сымсыз және сымды интерфейстер арқылы бағдарлама жасақтамаларын қосуға да қолданылады. Электроника мен бағдарламалауды жасақтауда білімі аз қолданушыларға сай келеді.

Бағдарламалық бөлігі
--------------------

Бағдарламалануы тұтасымен Arduino IDE тегін бағдарлама қабықшасында жүргізіледі (GPLv2) шартымен таралады). Бұл қабықшада мәтін өңдеу редакторы, жобалар менеджері, препроцессор, компилятор мен бағдарламаларды микроконтроллерге жүктеуге арналған құрал-жабдықтар бар. Қабықша Processing жобасының негізінде Java-да жазылған, Windows, Mac OS X және Linux ОЖ-лерімен жұмыс жасайды. Arduino кітапханасының комплектісі қолданылады (LGPL лицензиясы бойынша).

Аппараттық бөлігі
-----------------

### Ресми шығарған тақталары

Arduino-ның түпнұсқа жабдығын итальяндық Smart Projects компаниясы шығарған. Arduino маркасымен кейбір тақталарды АҚШ тың SparkFun Electronics және Adafruit Industries компаниялары жасаған. 2016 жылғы жағдай бойынша Arduino аппараттық құралдарының 17 нұсқасы шығарылды.

* Arduino DiecimilaArduino Diecimila
* Arduino RS232Arduino RS232
* Arduino DuemilanoveArduino Duemilanove
* Arduino Uno R2Arduino Uno R2
* Arduino Uno SMD R3Arduino Uno SMD R3
* Arduino LeonardoArduino Leonardo
* Arduino pro micro (AtMega32U4)Arduino pro micro (AtMega32U4)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Ресми сайты
3. ↑  GNU GENERAL PUBLIC LICENSE Version 2, June 1991 Мұрағатталған 20 тамыздың 2017 жылы. Arduino (processing/arduino).
4. 1 2  Arduino — FAQ Мұрағатталған 10 сәуірдің 2006 жылы.
5. ↑  LGPL Мұрағатталған 20 тамыздың 2017 жылы. — arduino core, libraries.
**Bek Air ұшақ апаты (2019)** - 2019 жылғы 27 желтоқсан күні Bek Air әуе компаниясының Алматы-Астана бағыты бойынша Z9 2100 нөмірлі рейсін орындайтын Fokker-100 ұшағы Алматы қаласы маңындағы Қызылту елді-мекеніне апатқа ұшырады. Соңғы деректерге сәйкес ұшақ бортында 93 жолаушы және 5 экипаж мүшесі болған. Қазіргі уақытқа 12 жолаушы қайтыс болғандығы белгілі. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы маңында ұшақ апатынан адамдардың қаза болуына байланысты 2019 жылдың 28 желтоқсанын жалпыұлттық аза тұту күні деп жариялайтындығы мәлімденді.

Ұшақ
----

Fokker 100 маркалы ұшағы 1996 жылы құрастырылған. 2013 жылдан бері Bek Air компаниясының флотилиясында UP-F1007 нөмерімен тіркелген.

Апатқа ұшыраған ұшақтың бұрынғы әуе компанияның иелігінде болған кездегі Хитроу әуежайынан ұшып бара жатқан сәті, 2011 жылАпатқа ұшыраған ұшақтың бұрынғы әуе компанияның иелігінде болған кездегі Хитроу әуежайынан ұшып бара жатқан сәті, 2011 жыл

Жолаушылары
-----------

| Азаматтығы | Жолаушылар | Экипаж | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- |
|  Қазақстан | 89 | 5 | 94 |
|  Қырғызстан | 1 | 0 | 0 |
|  Қытай | 1 | 0 | 0 |
|  Украина | 2 | 0 | 0 |
| Барлығы | 93 | 5 | 98 |

Апат себептері
--------------

Апаттың себебі ретінде бірнеше нұсқа ұсынылды. ҚР Ішкі істер министрінің мәлімдеуінше Bek Air әуе компаниясына тиесілі Fokker-100 ұшақ апатының болуы мүмкіндігі ретінде экипаждың қателігі, ұшақтың техникалық ақауы немесе навигация қызметінің қателігі. Өз кезегінде Bek Air компаниясының басшылығы апат себебі ретінде Z92100 рейс ұшағынан бір минут бұрын әуеге көтерілген ұшақ қалдырған әуе ізі деп мәлімдеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 27 желтоқсанның 2019 жылы.
2. ↑
3. ↑  Президент пресс хатшысының ресми Facebook аккаунты
4. ↑
5. ↑  Fokker 70/100 - MSN 11496 - UP-F1007 ұшағы қолданылған әуе компаниялар тізмі
6. ↑  Установлены личности 12 погибших при крушении самолёта Bek Air.  Vlast.kz (27 желтоқсан 2019). Тексерілді, 28 желтоқсан 2019.
7. ↑  Ішкі істер министрі Bek Air ұшағы апатының үш нұсқасын атады
8. ↑  Ұшақ апаты: Bek Air компаниясы өз нұсқасын айтты Мұрағатталған 30 желтоқсанның 2019 жылы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Final accident report - AIID Kazakhstan (Russian)

Апат орны мен ұшақ қалдықтарының видеосы
**Эмпатия**( лат.  *empatheіa*  ) – өзге адамдардың жан дүниесін түсіну мен жай-күйін ұғыну қабілеттілігі. Эмпатия адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекше сезім. Оның айқын көрінісі – өзге адамдардың қайғы-қасіреті мен қиыншылықтарына ортақтасып, оларға жанашырлық білдіру, сол арқылы өзгенің ауыр психикалық жай-күйін өз басынан кешіргендей халге түсуі. Эмпатияны алғаш рет АҚШ психологы Э.Титченер (1867 – 1927) зерделеді. Ол философиядағы "ұнату" сезімінің теориялық негіздеріне сүйене отырып, жанашырлық сезімнің салыстыру мен ұқсату тәсілдерімен түсіндірілетін танымдық негіздерін ашып көрсетті. Сол арқылы адамның күйзеліске түсу себептерін ғылыми тұрғыда жүйелеп шықты. Cезімнің адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекшелігі. Эмпатия адамның өзгелер қайғы-қасіретті жағдайлар мен қиыншылықтарға ұшырағанда, оларға жанашырлық білдіріп, солардың ауыр халінің өз басына түскендей
көңіл күйде болуы. Эмпатия өзге адамдардың жан дүниесінің сыры мен
күй-жайын білу қабілеттілігі және оған жанашырлық білдіру. Эмпатияның
айқын көрінісі — идентификация. Бұл адамның өзге адамның
психикалық жай-күйін өз басынан кешіргеңдей халде болуы.

Дереккөздер
-----------

<references>


1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
Көңілді қыран
**Көңілді қыран** (лат. Herpetotheres cachinnans) – сұңқар тұқымдасқа жататын жыртқыш құс. Көңілді қырандарға жататын жалғыз құс (Herpetotheres Vieillot, 1817)

Сипаттама
---------

Денесінің ұзындығы 45-50 см, қанатының ұзындығы 25-30 см, массасы 400-650 г. Басы домалақ үлкен, шынайы қырандар секілді тік қонады. Қанаты мен арқасы қоңыр түсті, жолақ құйрықты, мойны сары немесе ақсары, дененің төменгі жағы және «қалпақша». Көзі мен желкесінде "бетперде" тәрізді дақ бар. Жас құстар бозарған болып келеді.

Ұзақ ырғақты құстың шиқылы адамның күлкісіне ұқсайды.

Ұя салмайды, бос ағаш қуыстарын, басқа жыртқыш құстардың ұяларын паналайды.

Жыландармен, оның ішінде улы жыландармен де, кейде кесірткелермен қоректенетін болғандықтан оларды – «бауырымен жорғалаушыларды жайпауыш» деп атайды.

Кеңістігі
---------

Көңілді қырандардың көп таралған жері: Орталық және Оңтүстік Америка оңтүстігіндегі солтүстік Аргентинадан бастап солтүстігіндегі оңтүстік Мексикаға дейін.Ормен шетінде, тоғайдағы ашық жерлерде және тропикалық алаңқайларда тіршілік етеді.

Дереккөздер
-----------

* *Галушин В. М, Дроздов Н. Н. Ильичёв В. Д. Константинов В. М, Курочкин Е. Н. Полозов С. А. Потапов Р. Л, Флинт В. Е. Фомин В. Е.* Фауна Мира: Птицы: Справочник. — М: Агропромиздат, 1991. — С. 88. — 311 с. — ISBN 5-10-001229-3.
**Қазақтың музыкалық аспаптары** – музыкалық және музыкалық емес дыбыстарды шығару үшін жасалған заттар, ежелде аңшылыққа шыққан кезде пайдаланған, балаларға ойыншық ретінде ұсынған. Олар практикалық және діни мақсатта да (бақсы, бақсылар), эстетикалық, ойын-сауық, сезімді білдіру және т.б. үшін жасалған. Кейбір музыкалық аспаптар сиқырлы қасиеттерге ие. Мысалы, скрипка сияқты көптеген ысқышты музыкалық аспаптардың атасы болып табылатын қобыз. Қобызды үкінің қауырсындары мен айна кесектерімен безендіреді. Тағы бір музыкалық аспап дабыл әскери мақсатта әртүрлі сигналдарды, соның ішінде дабыл және қауіп сигналдарын беру үшін пайдаланылды.

Қазақтарда музыкалық аспаптардың ерлерге немесе әйелдерге деп бөлмеген. Домбыра аспабы қазақ халқының ең кең тараған екі ішекті, көп пернелі музыкалық аспабы. Алайда қобыз сиқырлы болып саналған себебі алған қобызды бақсылар адам емдеуге пайдаланбаған. Домбырамен қобыздан басқа қазақ халқында көптеген аспаптар бар.Мысалы: жетіген,адырна, шертер, дауылпаз, даңдыра,асатаяқ, сазсырнай, сыбызғы, үскірік, тұяқ, сақпан, кепшік, шаңқобыз және т.б. Ең алғаш аспаптың жасы 4000 жылдан асады. Осылайша, Қазақстанның Алматы облысында музыкалық аспап пен би билеп жатқан төрт адам әртүрлі позицияда бейнеленген жартасқа салынған сурет табылды. Белгілі археолог Қ.Ақышевтың зерттеуі бойынша домбыраға ұқсас музыкалық аспап бейнеленген бұл сурет неолит дәуіріне жатады. Домбыраның бұл нұсқасы – алғашқы ішекті аспаптардың бірі.

Галерея
-------

* Қазақтың музыкалық аспаптары
* Домбра **Домбыра**
* Кобыз **Қобыз**
* Жетыген **Жетіген**

Сілтемелер
----------

* Қазақ домбырасы
* Қазақ мемлекеттік ұлттық кітапханасының сайты
* Асыл мұра жобасының сайты
* Домбыраға арналған ноталар. Жеке музыкалық кітапхана Мұрағат көшірмесі 7 қаңтардың 2017 Wayback Machine мұрағатында
«Тохалар»
**Тохалар**, тоқарлар (грекше және араб жазбаларында – тохар, үндіше – тукхара, қытайда – ту-ху-ло, тибет жазбаларында – тхогар) – 1) б.з.д. 2 ғ. – б.з. 1-мыңжылдықтағы Орта Азиядағы Бактрияның тұрғын халқы.

Бұлардың есімімен б.з. 1-мыңжылдықта Бактрия Тохарстан аталған (13 ғ-ға дейін). Тохалар кейбір Шығыс Иран тайпаларымен бірге б.з.б. 140 – 129 ж. Грек-Бактрия патшалығын құлатып, бес аймаққа (тайпаға немесе иеліктерге) бөлініп тұрды. Б.з.б. 1 ғ-дың соңында Тохалар сол аймақтың бірінің көсемі Кушанның басшылығымен Кушан патшалығын құрды. Сол кезден бастап Тохалар иран тобы тілінде (Шығыс ирандық) сөйлеп, грек әліпбиін пайдаланған.

Тохалар тілі б.з. 1-мыңжылдықтың соңына дейін сақталған. Кейбір ғалымдардың зерттеулерінде Тохалар Орта Азия тәжіктерінің түп атасы. Олар Орталық Азияның солтүстік-шығысынан Бактрияға қоныс аударған. Бірақ көптеген ғалымдар Тохалар мен юсчжаларды бір тайпа санап, оларды ғұндар Шығыс Түркістаннан Орта Азияға (б.з.д. 165 – 140 ж. ш.) ығыстырған деген пікірде. Кейде ғалымдар юечжаларды тохалардың арғы тегі санап, олар Орта Азияға келген соң иран тілін үйренді деген тұжырым жасайды. Тохалар – юсчжалар массагеттердің тармағы болуы да мүмкін.

2) «Тохар» тілінде сөйлеген халықтың тұспал атауы. Бұл халықтың өмір сүруі жайлы дерек Шығыс Түркістаннан 19 ғасырдың соңы – 20 ғасырдың басында табылған 6–7 ғасырларда жазылған будда жазбасындағы деректен анықталып отыр. Т. әуелде (б.з.д. 3–2 ғ.) Шығыс Еуропада Қара Тохалар жағалауында өмір сүрген болу керек. Б.з. 1-мыңжылдықта Орталық Азияға қоныстанған. Алайда бұл қоныс аударудың дәл мерзімі анықталған жоқ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы, «Қазақ энциклопедиясы». Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
2013 жылдағы Ариана Гранде.
**Ариана Гранде Бутера** (ағылш. *Ariana Grande-Butera*; 26 маусым 1993, Бока Ратон, Флорида, АҚШ) — америкалық актриса және әнші.

Өмірбаян
--------

Ариана Гранде Бока Ратон (Флорида) қаласында Джоан Гранде мен Эдвард Бутер отбасында туған. Ариананың әрі актер, әрі продюсер Фрэнки Гранде деген үлкен ағасы бар. Ариана вокалды Эрик Ветродан үйренді. Бала кезінде Ариана балаға арналған «Little Palm Theatre» театрында өнер көрсетіп жүрді.

2008 жылда Ариана Бродвейде Мюзикл «13»те Шарлоттаның рөлін ойнады. Кейін бірнеше жылдан кейін ол «Fort Lauderdale» балалар театрында ойнады; сол жерде Ариана Ұлттық жастар театрлық ассоцияцияның премиясын алды. Мюзиклде қатысқаннан Гранде мектепті қалдырды. Ол мектептің құралдарын алып, жеке мұғаліммен оқыды. Ариана Десмонд Чайлдпен жазылған «Cuba Libre» мюзиклінде Мириам рөлін ойнады. Жыл сайын «Broadway in South Africa» мүшесі болғандықтан, Ариана Гранде Оңтүстік Африканың балаларына ән мен биді үйреткен.

2010 жылда «Виктория-жеңуші» сериалында ол Кэт Валентайн рөлін ойнады. Осы рөл үшін Ариана өз шашын қызылға бояды. 2009 мен 2010 жылда Гранде Нью Йоркта орналасқан Birdland клубында Миранда Сингспен бірге ән айтып жүрді.

2011 жылда Гранде «Unfriend You» синглға арналған Грейсон Ченс клипінде болды. 2013 жылы ол Кэт Валентайн рөлін қайтадан ойнады, бірақ содан соң ол «Сэм және Кэт» сериалында басты рөлді ойнады. Осы сериал «АйКарли» мен «Виктория - жеңуші» сериалдардың жалғасы деп табылады.

Дискографиясы
-------------

### Студиялық альбомдары

| Атауы | Шыққан мерзімі | US Billboard 200 |
| --- | --- | --- |
| Yours Truly | 3 қыркүйек 2013 | 1 |
| My Everything | 22 тамыз 2014 | 1 |
| Dangerous Woman | 20 мамыр 2016 | 2 |
| Sweetener | 17 тамыз 2018 | 1 |
| Thank U, Next | 8 ақпан 2019 | 1 |
| Positions | 2020 |  |
| Eternal Sunshine | 2024 |  |

### Рождестволық мини-альбомдары

| Атауы | Шыққан мерзімі | US Billboard 200 |
| --- | --- | --- |
| Christmas Kisses (EP) | 17 желтоқсан 2013 | — |
| Christmas & Chill (EP) | 18 желтоқсан 2015 | 34 |

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Ariana Grange - about.  arianagrande.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 шілде 2012. Тексерілді, 7 наурыз 2011.
2. ↑  *Grande, Ariana* Twitter: Ariana Grande (verified account) (26 маусым 2010). — «I was born 18 years ago today. Woooop. :)»  Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 шілде 2012. Тексерілді, 26 маусым 2010.
Дегелектәріздестер немесе Сирақты құстар **отряды**(Ciconiiformes) - 6 тұқымдастардан (құтандар, қайықтұмсықтылар, китбастылар, балғабастылар, дегелектер, тырнақұтандар тұқымдастары) біріктіріліп, 118 түрден тұратын өте әртекті топ. Олардың аяқ құрылысы барлығына ортақ - әдетте жіліншігі мен сирақтың төменгі бөлігі белгісіздеу, ұзын болып келеді. Артқы төртінші саусағы дамыған, орта және сыртқы саусақтардың түпкі жағы әлсіз және жіңішке жарғақпен байланысқан. Қалған бөліктері бірінен-бірі ерекше ажыратылады. Олардың дене мөлшері 100 граммнан 6 килограммға дейін жетеді. Отрядтың ұсақ өкілдері жұмсақ қауырсынды, ал ірі өкілдерінің қауырсындары тығыз және қатқыл. Тұмсықтары әр пішінді болғанымен, үнемі ұзын болып келеді.
Күндізгі кешкілікті және түнгі құстар түрі бар, негізінен алғанда суда және су маңында болады. Жануартекті жеммен қоректенеді. Алайда аулау жолдарында айырмашылық көп - жүргенде және ұшқанда қарауылдап, тасадан қарау, тұмсығымен барлап қараудан бастап, өлексемен қоректенуге дейінгі әдістер бар. Олар жемдерін бөлшектемей, тұтастай жұтады. Әр түрлі жағдайларда ұялап, жиі шоғыр түзеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Құстар. Мектеп энциклопедиясы.Алматы 2010
**Ринорея** — бұл мұрындағы шырыштың ұлғаюына әкелетін және одан кейін мұрыннан шырыш шығатын ерекше жағдай. Бір жағынан оны ауру деп атаса да болады. Бұл ауру кез-келген жаста пайда болады.

Себептері
---------

Көбінесе сіз вирус ағзасына түсіріп, ринореяны таба аласыз. Бүгінгі таңда мұрын шырышына әсер етуі мүмкін жүзден астам вирустар бар. Денеге түсіп, вирус мұрынға қуана орналастырылып, түрлі аурулардың дамуына себепші болады. Сонымен қатар, ринорея сифилис, дифтерия, скарлатина, гонорея, қызылша сияқты аурулардың патогендерін тудыруы мүмкін.

Бактериялық ринорея вирустық инфекцияның фоны бойынша пайда болуы мүмкін бактериялардан туындаған. Сондай-ақ, мұрынның шырышты қабығына, фаренкаға, құлаққа әсер етуі мүмкін, әсіресе қауіпті жағдайларда - миға. Бактериялар туындаған ринореяны тани отырып, іріңді экссудацияның болуы мүмкін.

Емдеу шаралары
--------------

Ринорея - көптеген аурулардың жағымсыз көрінісі болғандықтан, мұрыннан жасырылған құпияның пайда болуына себепші болатын негізгі аурумен бірге емделу қажет болғандықтан, терапия адамның жасына және бірлескен аурулардың болуына қарай жеке таңдалады. Ринореяға қатысты емдеу бірінші кезекте респираторлық функцияны қалпына келтіруден тұрады. Әсіресе, мұрын салдарынан қалыпты түрде тамақтанбау және ұйықтау мүмкін емес кішкентай балаларға маңызды. Бұл аурудан құтылу үшін дәрігер ұсынған дәрілерді пайдалануы қажет. Ол мұрынды шырыштардан тазартуға көмектеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑
Хаварнак құрылысын бейнелейтін парсы миниатюрасы
**Әл-Хаварнак** — Ирактағы ауыл, Наджафтан шығысқа қарай 1 км жерде.

Аңыз бойынша, Лахмид патшасы әл-Нуман (Нусман Ибн Имру 'әл-Қайс «әл-Ағвар», 403-431 жж.) мұнда Сасанид шахы үшін сарай салды. Ол көршілес Садыр (мүмкін Ухайдыр) қамалымен бірге әлемнің 30 кереметінің бірі саналған. Оны салған византиялық сәулетші Сенмарды шах өлтірген. Бекініске айналған сарай Аббасидтер кезінде пайдаланылған. Ол 14 ғасырда қираған болатын. Оның атауы *хувармадан* «керемет шатырлы» немесе *хаварнардан* «салтанатты орын» дегенді білдіреді.

Бұл қамал араб және парсы деректерінде де айтылады, дегенмен қайсысы тарихи, қайсысы мифтік екенін анықтау қиын.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Würsch, 2013, pp. 143–145

Әдебиеттер
----------

* Ḵawarnaq // Encyclopædia Iranica [Электронный ресурс]: [англ.] / ed. by E. Yarshater. — 2013.
* Loosley, Emma (2018). «Khawarnaq». In Nicholson, Oliver (ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866277-8.

Библиография
------------

* al-K̲h̲awarnaḳ / Massignon, L. // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed: [англ.]: in 12 vol. / edited by C. E. Bosworth; E. van Donzel; B. Lewis & Ch. Pellat. Assisted by C. Dumont, G. R. Hawting and Miss M. Paterson. — Leiden: E.J. Brill, 1997. — Vol. 4. (төленген)
* Ислам энциклопедиясы, арнайы осында
**Сезім** — адамдардың бір-бірімен қатынас жасау қажеттігінен туындайтын және біртіндеп дамып қалыптасып отыратын жан қуаты. Мәселен, достық, адалдық сезімдері, адамда бірден қалыптаса қоймайтын белгілері. Ал, эмоция болса, адамның түрлі органикалық қажеттіліктеріне байланысты оқтын-оқтын туып отыратын, кейде шағын, кейде күрделі, ситуациялы көріністері. Мәселен, адам қуанғаннан немесе қамыққаннан көзіне жас алады, не болмаса бір нәрсеге мәз болып шек сілесі қатқанша күледі, әрине мұндай жағдайдың ұзаққа созылмайтыны белгілі. Бұл сезім мен эмоцияның бірінші ерекшелігі.

Сезімдерде мәнерлі қозғалыстар (мимика, пантомимика) жөнді байқалмайды, тұрақты терең әсерлі сезім адам психологиясындағы басты белгілердің бірі, ал эмоция болса мәнерлі қозғалыстарға бай келеді, мұyда адам өзін тек организм тұрғысынан көрсете алады.

Адамның жоғары сезімдері — имандылық, интеллектілік, эстетикалық. Жоғары сезімдердің қалыптасуына, адамның өскен ортасы, отбасы, ұжымы елеулі әсер етеді, әсіресе халқымыз айтқандай "Сөз сүйектен өтеді ..." т.б. мәтелдері сезімді тәрбиелеу қажет екеніне дәлел болады. Осы тұрғыдан алғанда, сезім ми қабығының жұмысынан, ондағы динамикалық стереотип жасалып отыратындығынан тәуелді.

Ал, эмоцияға келсек, мұның физиологиялық негізі ретикулярлық формацияның лимби жүйесінің, соңдай-ақ, ондағы гипоталамус бөлігінің (дененің зат алмасуы, температурасын реттестіретін жүйке) орталығымен ұштастырамыз. Мәселен, осы жүйке қызметінің орталықтарына зақым келсе, адам тойғанын білмейтін, немесе шөлі қанбайтын жағдайға ұшырайды. Бұл жерде де сезімдер мен эмоцияның бір-бірінен айырмашылығы байқалады. Адамның сезімдері ылғи да қоғамдық-тарихи сипатта болады. Мәселен, адамның адамгершілік сезімдері (жолдастық, борыш, жауапкершілік, адалдық, шыншылдық, т.б.) қоғамдағы өзгелерге байланысты өзгеріп отыратыны белгілі. Мәселен, нарық экономикасына көшкенде, жастардың сезімдерінде әр түрлі көріністерді байқаймыз.

Сезім — адамның өзіне, өзге адамдарға, айналасындағы заттар мен құбылыстарға көңіл-күйінің қатынасын білдіретін және оларды бейнелейтін психикалық үрдіс. Сезімінің психикалық үрдіс екендігін білдіретін тағы бір ерекшелігі — оның адам көңіл-күйіне байланысты әрбір үрдіске белгілі бір түрде рең беріп тұратындығы.

Сезімінің сан алуан көріністері мен олардың пайда болуы әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға, әсіресе, материалдық, рухани-мәдени қажеттіліктерді қанағаттандырудың мақсат-мүдделеріне байланысты. Сезім мен эмоцияның адам іс-әрекеті мен көңіл-күйіне ұнамды әсер етуі *стеникалық* — күшті сезім тудырса, ал ұнамсыз не теріс әсер етуі *астеникалық* — әлсіз, жағымсыз сезім тудырады. Стеникалық сезім жүйке жүйесіндегі қозуды күшейтсе, астеникалық сезім жүйкеге тежелу жасап, адамның әрекетшілдігін әлсіретеді.

Адам сезімінің қайнар бұлағы — бізді қоршаған болмыс, объективтік шындық. Сезім адамның табиғи және әлеуметтік қажеттіліктерінің қанағаттандырылу не қанағаттандырылмауы салдарынан туындап отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Талғаулы салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-біріне тәуелсіз, дербес әрекеттерді баяндайды да, солардың тек біреуі ғана жүзеге асатынын білдіреді. Жай сөйлемдер салаласа және тек жалғаулықты шылаулар арқылы байланысады, араларына үтір қойылады.
Сөйлемге талғаулық мағына беретін және жай сөйлемдерді бір-бірімен құрмаластыратын жалғаулықтар: не, немесе, я, яки, болмаса, әйтпесе, әлде.
Екі жай сөйлемнің арасында немесе шылауы бір рет келсе, онда сөйлемдер арасына үтір қойылмайды. 

**Ерекшеліктері:**

1. Талғаулы салаластың бір компонентіндегі іс не оқиға ғана орындалады.
2. Талғаулы салалас дүдәмалдылық, сенер-сенбестікті білдіреді.
3. Талғаулы салалас тек жалғаулықты болып келеді. Оның компоненттері тек қана талғаулы жалғаулықтар арқылы байланысады.
4. Талғаулы салалас сөйлем компоненттерінің арасында үтір қойылады.

**Мысалы:**

Мен не бұл адамдардың ортасынан кетуім керек, не болмаса барша жанға тынышсыз болатын зұлымдықты қоюым керек екен ғой. (Шәкәрім). Өзі кетіп құтылды, әйтпесе өзіміз-ақ тастатқалы жүр едік. Сөз бен қылық суық көңілді жылытады немесе жылы көңілді суытады. (Ғ.Мұст.)
**Дерматоглифика** - саусақ пен алақан терісінің бедерлерін зерттейтін ілім.

Тарихы
------

Өз алдына жеке ілім болып 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында қалыптасты. 1926 жылы Америка анатомдары ассоциациясының әр жылды өткізілетін 42 – сессиясндаДерматоглифика айрықша термин болып танылып, әдебиетке енді.

Бөлімдері
---------

Дактилоскопия (саусақ бедерлерінің сипаты) – Дерматоглификаның бір бөлігі. Алақанның бүгілу сызықтары Дерматоглификаға жатпайды. Адам баласы өзінің алақаны мен саусақтарындағы тері бедерлерінің айқыштану ерекшеліктеріне өте ерте заманнан назар аударған. Ертедегі Қытай, Үндістан, Египет, Ассирия, Вавилон тұрғындары саусақ бедерлерін қол қоюдың орнына пайдаланған. 19 ғасырдың аяғынан бастап қылмты адамдарды бір-біріен ажырату үшін сот эспертизасында дактилоскопия кең қолданылды. Тері бедерлерін жан-жақты зерттеу нәтижесінде оның нәсілдік ерекшелңктері бар екені дәлелденді. Сонымен бірге жер шарындағы халықтардың бір-бірінен өзара дерматоглификалық айырмашылықтары да бар. Дерматоглификаның өзіне тән тарихи даму сатыларын зерттеу арқылы әрбір нәсілдердің шығу тегін, олардың этникалық қалыптасу жолдарын анықтауға болады. Оны саусақ пен алақан терісі бедерлерінің әр халықтағы топтасу сипаттарына қарай айырады.

Саусақ бедерлері
----------------

Саусақ бедерлерін жалпы 4 түрге бөледі: 1) доға тәрізді, 2) ілгешек, 3) дөңгелек орай тәрізді, 4) күрделі бедерлер. Саусақ бедерлерінің дельталық индексінің де едәуір маңызы бар. Еуропа халықтарында орай тәрізді бедерлер солтүстіктен оңтүстікке, батыстан шығысқа қарай жүрген сайын жиі кездеседі. Дельталық индекс те осы бағытта таралған. Европ. нәсілдерге дельталық индекс – орташа шамамен 10,77–14,65. Африка халықтарының саусақ бедерлері жалпы Еуропа тұрғындарына ұқсастау. Африкалықтардың дельталық индексі 11,43-13,54. Азия халықтарында ілмешектен гөрі орай тәрізді бедерлер жиірек кездеседі. Мұнда оңтүстіктен – солтүстікке, шыңыстан-батысқа қарай орай бедерлері жиілей түседі. Дельталық индектің де таралу баңыииары осындай. Азияда жалпы индекс орташа шамамен 13,45-15,90. Қазақтардың дельталық индексі шамамен 14,5. Бұлардың саусақтарында орайға қарағанда ілмешек бедерлері жиірек. Қазақтың алақан бедерлерінің сызығы орта есеппен 33,5. Қазақтың дерматоглификалық ерекшеліктері Азия мен Еуропа халықтарының аралығынан орын алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Координаттар: 46°28′22″ с. е. 30°44′22″ ш. б.﻿ / ﻿46.47278° с. е. 30.73944° ш. б.﻿ / 46.47278; 30.73944 (G) (O) (Я)

**Әл-Сәләм мешіті** немесе **Араб мәдени орталығы** (укр. Арабський культурний центр) — Одесса қаласында орналасқан мешіт және мәдени орталық. Әл-Сәләм мешіті 2001 жылдың маусым айында ашылды.

Тарихы
------

Одесса қаласындағы Ислам дінінің тарихы терең. Одесса қаласы Қажыбей деп аталатын ежелгі татар қонысының орнына салынған. Елді мекенді 1240 жылы Қырым ханы I Қажы Герей құрған және бастапқыда оның атымен Қажыбей деп аталған.

Әйгілі сәулетші Кәрбалай Сәфихан Қарабағы салған татар мешіті қаланың орталығында мұсылман зиратының жанында орналасқан. Кеңес үкіметінің келуімен Одесса мұсылмандарының өмірі күрт өзгерді. Татар молдасы Сабыржан Сафаров атылды; мешіт жабылып, кейін жойылды. Мұсылман зираты да қиратылды.

Әл-Сәләм мешіті сириялық бизнесмен Киван Аднанның қаражатына құрылды. Мешітте жасына, ұлтына және дініне қарамастан барлығына араб тілін үйренуге арналған тегін мектеп пен кітапхана жұмыс істейді.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Al-Salam Mosque.
2. ↑  The Al-Salam Mosque and Arabian Cultural Center are located in Odessa, Ukraine.
3. ↑  Al Salam Mosque.
4. ↑  Al Salam Mosque.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Әл-Сәләм мешіті Одесса қаласының ресми туристік порталында
**«White Christmas»** (қаз. *Ақ Рождество*) — 1941 жылы Бинг Кросби алғаш орындаған, Ирвинг Берлиннің америкалық эстрадалық əні. Рождество мерекесі жайлы жазылған бұл əн XX ғасырдың ең атақты əндерінің бірі болды: Гиннесс рекордтар кітабындағы мəліметке сəйкес, бүкіл əлемде осы əн жазылған 50 миллион сингл сатылған екен.

Бинг Кросби жазған əннің бастапқы түрі

Алғашқы рет «White Christmas» əні Эн-би-си радиоарнасындағы «The Kraft Music Hall» бағдарламасында 1941 жылдың Рождество таңында орындалған болатын. Құжаттар бойынша əннің алғашқы студиялық жазбасы 1942 ж. 29 мамырында Джон Скотт Троттердің оркестрі мен "Ken Darby Singers" ансамблімен бірге жазылған. Əн жазылған пластинка 30 шілдеде "Decca Records" лейблінде «Холидей Инн» фильмінің саудтерегінің бір бөлігі ретінде шықты. 1942 жылдың қазан аяғының соңында бұл əн «Your Hit Parade»-тың басында орын алды; «Биллборд» журналының хит-парадында əн 11 апта бірінші орында тұрды. 1942 жылы əн «Үздік қайталанбас əн» категориясы бойынша «Оскар» сыйлығын алды. 1945 жыл мен 1946 жылдардағы Рождестволық кезеңде əн хит-парадтардың басына қайта шықты. Бастапқы жазбаның матрицалық зақымдануына байланысты, Кросби əннің бастапқы түрде қалғанын қалап, 1947 ж. 18 наурызында дəл сол оркестр мен ансамбльмен бірге əнді қайта жазды. 1949 жылы Кросби ұзақ ойнайтын «Merry Christmas» атты альбомын шығарып, оған «White Christmas»-ты да енгізді. 1954 жылы Кросби «Белое Рождество» атты фильмге түсіп, оның аты осы əнмен қатар айтылатын болды.

Əннің өзге түрлері
------------------

«White Christmas» Рождестволық кезеңнің музыкалық репертуарына бөлінбестей болып енді. Бүгінгі күні əнді көптеген оркестрлер, ансамбльдер мен жалғыз дауыспен айтатын əншілер əрқилы жанрлар мен тілдерде орындаған: Фрэнк Синатра (1944), Перри Комо (1947), Элвис Пресли (1957), Энди Уильямс (1963), "The Supremes" (1965), Боб Марли (1965), Дин Мартин (1966), "The Beach Boys" (1964), Барбара Стрейзанд (1967), Мирей Матьё (1977), "New Kids on the Block" (1989), Майкл Болтон (1992), Гарт Брукс (1992), "Chicago" (1998), Линда Ронстадт (2000), Il Divo (2005), Тейлор Свифт (2007), Бой Джордж (2009), "Coldplay" (2011) жəне т.б.

Осы əнге қатысты қызық фактілердің бірі мынадай: алғаш радиода орындалғанда, бұл əн Оңтүстік Вьетнамдағы əскерлерге арналған құпия белгі болатын. Осы белгіден кейін америкалық əскерлер «Frequent Wind» (қаз. *Жедел жел*) (1975 ж. 29-30 сəуір) деп аталатын Тонкин бұғазында қалып қойған америкалық елшілікті құтқару операциясын бастады.

Дереккөздер
-----------