recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бұрыш самалдық** (лат. *Persicaria hydropiper*) — тарандар тұқымдасына жататын, биіктігі 70 сантиметрге жететін, бір жылдық, шөп тектес өсімдік.

Тамыры жіңішке әрі ұзын, онан өсіп шығатын сабағының іші қуыс, түсі жасыл, қысқа қарай қызарып кетеді. Сопақша келген жапырақтары кезектесіп орналасқан, ұзындығы 3-10 сантиметрге дейін жетеді. Төменгі жағындағы жапырақтарының сабақтары түбінен бір екіден қосымша жапырақтар өсіп шығады, олар бірімен бірі жабысып, сабақтың төменгі жағынан бунақталып сабақты қоршап тұрады. Өсімдіктің осы бунақталған жерінің түсі қызғылт тартып, жапырақтарының дәмі өткір ашқылтым болады. Жемісі қара қоңыр түсті, үш қырлы. Өсімдіктің иісі жоқ.

Тарихы
------

1912 жылы А.О.Пиотровский дейтін аптека қызметкері халық медицинасында қолданылатын бұрыш самалдықтың қан тоқтытатын қасиеттері бар екенін байқап, профессор Н.П.Кравковтан осы өсімдікті зерттеуді өтініпті. Фармаколог профессор Кравков өсімдіктің мұндай қасиетінің бар екендігін толық қуаттағаннаң кейін бұрыш самалдық ғылыми медицинада қолданыла бастады.

Қолданылуы
----------

Бұрыш самалдықты гүлдеген кезінде, сабақтары қызарғанға дейін, жерден 10-20 сантиметр биіктіктен орын алады.Құрамында полигопиперин, гиперозид, рамиазин, А,Е,Д,К,С витаминдері, илік заттар, эфир майлары бар.Оның қан тоқтататын және дененің ауырғанын басатын қасиеттері бар.Сондықтан бұл өсімдіктің негізіне алғанда жатырдан қан кеткенде қолданады.

Дәріні дайындау тәсілі
----------------------

Өсімдіктің 1 ас қасығын қайнап тұрған 1 стакан суға салып,бір сағаттай тұндырады. Асқынған геморрой түйіндерін былай емдейді. Өсімдіктің 400 грамын 2 литр суға салып, 15-20 минут қайнатып 1 сағат тұндырып қояды да, 2 стакан сүтке 400 грамм ақ бөлке нанды турап қайнатып сүзіп алады.Міне,осы сүттің қайнатындысы мен әлгі өсімдіктің тұнбасые араластырып,ыстық күйінде геморрой түйіндерінен қан кеткенде ванна жасап отыру керек.Спиртті тұнба:Өсімдіктің 25 граммын 200мл араққа араластырып, 8 10 күн тұндырады, сосын дәрі дайын болғанда 30 40 тамшыдан күніне 3 рет ішеді.

Сілтемелер
----------

Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт

Дереккөздер
-----------

Ә.Іскендіров "Қазақстанның дәрілік өсімдіктері"оқу әдістемелік кешені Алматы:Қазақстан
Орналасуы
---------

Қостанай облысы, Сарыкөл аудандық, "Қабдеш ата" мешіті

Қабдеш ата мешіті
-----------------

«Қабдеш Ата» мешіті Сарыкөл ауданының орталығында. Құрылысы 2001 жылы басталып, сол жылдың 10 қарашасында пайдалануға берілді. Ол есімі берілген Қабдеш атаның 100 жасқа толуына дәлме-дәл келді. Мешіт медресені салдырған Қабдештің ұлы, сол өңірге белгілі кәсіпкер, бұл күндері марқұм Кенжебай Әренов. Ол ғибадатхананы өз қаржысына тұрғызды. Киелі орынды салдырмас бұрын Орта Азия, Өзбекстан және еліміздің Оңтүстік өңірін аралап көріп, көңіліне түйді. Кейбір құрылыс материалдарын сол жақтардан арнайы алдырды. Сондықтан бұл мешіт өзіндік ерекшелігімен дараланды. Ол сонадайдан мен мұндалап, көз жауын алады. 2001 жылы 10 қарашадағы оның ашылу салтанаты Сарыкөлдегі ұмытылмас оқиға ретінде көпшілік есінде қалды.Мешіттің ұзындығы 20,10, ені 18,20 метр ірге тастан шатырға дейінгі биіктігі 4,5 метр,күмбездің биіктігі 6,50, ал ірге тастан күмбездің биіктігі 11 метр, мұнара биіктігі 11,80, ені 3,10 метр. Мешіт 500 адамдық. Ол қазір көпшіліктің парасат ордасына айналды. Қабдеш Ата мешіт –мердресесі бір-біріне іргелес орналасқан. Медресенің ұзындығы 12,40, ені 15,50, биіктігі 4,20 метр.

Сілтеме
-------
**Эзекиас Папаиоанну** (гр. *Εζεκίας Παπαϊωάννου*, 8 қазан 1908 — 10 сәуір 1988) — Кипр жұмысшы қозғалысының, қайраткері. 1930 ж. жұмыс іздеп Ұлыбританияға барды, 1031 ж. Ұлыбритания Коммунисттік партиясына кірді. 1936 ж. интернационалдық бригадалар құрамында Испаниядағы Ұлттық революциялық соғысқа қатысты. 1946 жылы Кипр еңбекші халқының Прогрессивтік партиясы КЕХПП ОК-нің шешімі бойынша Кипрге келіп, ОК органы «Димократис» газетінің бас редакторы болды.1947 жылы КЕХПП ОК-нің мүшесі.1947-1949 жылдары ОК-тің ұйымдастыру мәселелер жөніндегі секретары.1960 жылдан Кипр Республикасы өкілдер Палатасының депутаты.

Дереккөздер
-----------
**Бұрылыстағы арын шығыны** - сұйықтықтың ағын арнасы кенет бүрылғанда ағын өзгеріске ұшырап, құйынды аймақ қалыптасуына байланысты болатын арын шығыны. Ағын бүрылғаннан кейін біразға дейін бұрынғы бағытымен ағады да, оның ағыншасы ішкі бетінің бұрылу бұрышынан ең шеткі (периферия) шегіне лықсып құйындау аймағын түзеді. Ішкі ағын доғасында аздаған құйындау аумағы болуы мүмкін. Бұл ағыстағы ағын өзғерісі құйындану аймағына айналады. Осы құбылысқа байланысты арын шығыны пайда болады. Арын шығынын мына әмбебап формуламен анықтайды:

hc = ξ\*ν2÷2g

мұндағы ξ — жергілікті кедергілер коэффициенті, ν — ағынның орташа жылдамдығы; g — еркін құлау үдеуі. Жергілікті кедергілер коэффициентін — диаметріне, доғалану радиусына және құбырдың бұрылу бұрышына байланысты анықтайды. Құбырдың кенеттен бұрылуы кезіндегі кедергілер коэффициентін мына формуламен табады:

x= ξ90°(1- cosα)

мұндағы ξ90° — 90° бұрышпен кенеттен бұрылу кезіндегі кедергілер коэффициенті. Табылған һа мәнін жергілікті кедергілер коэффициентіне қоя отырып арын шығынын анықтайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
*Басқа мағыналар үшін Қаракөл деген бетті қараңыз.*
**Қаракөл** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл, Құдайберген Жұбанов атындағы ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде. Бұрынғы «Орқаш» кеншары мен ауылдық кеңес орталығы. Жер көлемі 122190га, оның егістігі 17000 га.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 958 адам (491 ер адам және 467 әйел адам) болса, 2009 жылы 813 адамды (423 ер адам және 390 әйел адам) құрады.

Атаудың шығу тарихы
-------------------

Қаракөл ауылының тарихы 17-18 ғасырдан бастау алады. Сол уақыттарда бұл елді мекенді Жатақ Қырғыздар мекен еткен екен. Олар көшпелі өмір кешкендіктен тек көктем, жаз айларында ғана тұрақтап, қыста қыстақтарына көшетін болған. Кейіннен КСРО кезінде Михайлов А.А есімді орыс ұлтының азаматы келіп алғашқы үйдің іргесін қалап, мекен ете бастаған соң, Михайловка атап кеткен. Тәуелсіздік алғаннан кейін ауыл жанындағы көлмен аттас етіп Қаракөл атауы қойылған.

Дегенмен, Қаракөл ауылы көпшіліктің аузында Орқаш атымен әйгілі. Мұғалжар ауданына қарасты Қаракөл ауылының Орқаш аталу себебі өркеш-өркеш жондардан тұрғанынан болса керек. Бейне бір араларын алыс салып шөгіп жатқан түйелер секілді. Аудандық «Мұғалжар» газетінде келесідей мәліеттер көрсетілген. «Жергілікті жерлердегі географиялық объектілердің белгілі нәрселерге ұқсастырылып аталуы метафоралы атауларға жатады. Мысалы, «Жарықтау», «Сарқырама», «Атжақсы», «Жалпақ», «Сандықтау». Орқаш атауы өркеш-өркеш тау деген мағынаны білдіреді.

Ал, ауыл үлкендерінің айтуы бойынша "Кезінде ата- бабаларымыз осы маңды мекен еткен. Қоныстың жазы шұрайлы, егіншілік пен малшылыққа қолайлы, ал қысы қаһарлы аязды болған, сол себепті "жаз жайлау уақытында тұрақта, ал қыс таяса, егініңді ор да қаш" деген мағына береді екен. Сол себепті ауылға Орқаш аты берілген деседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Ақкемер •
 Ақсу •
 Алтынды •
 Ащысай •
 Басшилі•
 Бұлақты •
 Бірлік •
 Жұрын •
 Елек •
 Ембі •
 Еңбек •
 Жағабұлақ •
 Жаңатұрмыс •
 Жаркемер •
 Жарық •
 Жем •
 Көбелей •
 Көктөбе •
 Көлденең Темір •
 Көтібар •
 Қайыңды •
 **Қандыағаш** •
 Қаракөл •
 Қожасай •
 Құмжарған •
 Құмсай (Құмжарған а.о.) •
 Құмсай (Құмсай а.о.) •
 Миялыкөл •
 Мұғалжар •
 Сабындыкөл •
 Саға •
 Сағашилі •
 Талдысай •
 Теміркөпір •
 Тепсен Қарабұлақ •
 Шенгелші •
 №53-темір жол айрығы 
 |

 |
**Эдуард жуасы** — Қазақстанда, Ресейде, Моңғолияда және Солтүстік Қытайда өсетін өсімдік түрі.

Сипаттамасы
-----------

Эдуард жуасының пияздары тығыз ұялы, тар жұмыртқа немесе цилиндр тәрізді, диаметрі 0,5-1 см, әдетте жалпы қабықпен жабылған; сарғыш-қоңыр, торлы болады. Жапырақтары жапырақшаға қарағанда қысқа. Ені 1 мм, жарты шеңберлі, адексальды ойық. Жапырақ жапырақшасы 11-30 см, терете, тек түбінде ғана жапырақ қабығымен жабылған. Жамылғысы 1 жапырақты, төзімді; тұмсық секілді. Гүлі жарты шар тәрізді. Тұғырлар дерлік тең, периантқа 1,5-3 есе ұзын, брактат. Периант бозғылт күлгінден күлгінге дейін; сегменттер сопақша-жұмыртқадан ұзынша-ланцетті, 5-6,5 × 2-2,5 мм, төбе иілген; ішкі шамамен. Сыртынан 1 мм ұзын. Жіптер перианттық сегменттерге тең, оларға тең немесе одан сәл ұзынырақ, негізінде балқытылады және шамамен периант сегменттерімен біріктіріледі. 1 мм; сыртқы субуляция; ішкілері ұзындығының 1/5-1/4 бөлігіне кеңейген, әр жағында 1 өткір тістері бар. Аналық безі сфералық дерлік, түбінде ойыс нектарлары жоқ. Баған аналық безден әлдеқайда ұзын, шығыңқы.

Сілтемелер
----------

* Биоэкологические особенности растений Сибири  (орыс.)
*Басқа мағыналар үшін Қаракөл деген бетті қараңыз.*
**Қаракөл** – Шу алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ұланбел ауылының шығысында 23 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 262 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 3,8 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 1 км, жағалау бойының ұзындығы 20,5 км. Көктемгі еріген қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толысады.

Жағалау сипаты
--------------

Жағалауы сор батпақты, күрделі тілімденген, түбі лайлы. Солтүгінде Лебяжье, оңтүстігінде Қамқалы, т.б. маңында көптеген ұсақ көлдер бар. Суы ащы, суатқа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Эдуарду Камавинга** (порт. *Eduardo Camavinga*; 10 қараша 2002, Миконже, Ангола) — анголалық және франциялық футболшы, Франция Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Мадрид" клубының жартылай қорғаушысы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Эдуарду Анголада дүниеге келген, бір жасында ата-анасы Францияға қоныс аударды. Жеті жасына дейін дзюдомен айналысты да, сосын ғана футболға ауысты. 2002 жылы "Драпо-Фужер" клубының мектебіне қабылданды.

2013 жылы "Ренн" клубының академиясына қабылданды.

2019 жылы 6 сәуір күні "Ренн" сапындағы тұңғыш ойынын "Анже" клубына қарсы өткізді де, "Ренн" сапындағы ең жас ойыншы боп тіркелді.

2021 жылы 31 тамызда "Реалға" ауысты.

### Ұлттық құрама

2019 жылы 5 қараша күні Франция азаматтығын алды. 

2020 жылы 8 қыркүйекте Хорватияға қарсы ойында (УЕФА Ұлттар лигасы) Франция Ұлттық құрамасы сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

2020 7 қазан күні осы турнирде Украинамен ойында да алаңға шығып, тұңғыш голын соқты (7:0)

Жетістіктері
------------

* Франция кубогы: 2018/19

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Футболшының профилі

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |
**Сергей Егорович Чернышев** (16 қазан 1881, Мәскеу облысы - 26 сәуір 1963, Мәскеу) - орыс және кеңес архитекоры. Мәскеудің кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесі (1901) мен Көркемсурет академиясын (1907, Л.Н.Бенуаның класы бойынша) бітірді. Мәскеуде тұрды. Мәскеудегі Бүкіл одақтық ауыл шаруашылығы жетістіктері көрмесінің (1939), Мәскеу қаласының (1934-41), Мәскеу қалалық атқару комитеті архитектура істері жөніндегі басқармасының (1944-48) бас архитекторы, КСРО Архитекторлар одағы басқармасының хатшысы (1950-55) болды. Вхутемас пен Вхутеинде (1918-30) және Мәскеу архитектура институтында (1931-50) сабақ берді.

Негізгі еңбектері
-----------------

Мәскеу мемлекеттік университетінің ғимараты
"Мәскеудің Совет алаңындағы Марксизм-ленинизм институты" (1924-27), "Мәскеу мемлекеттік университетінің ғимараты" (1949-53, Л.В.Руднев, П.В.Абросимов т.б. бірге,1949 жылы Мемлекеттк сыйлық берліді) т.б.

Сыйлықтары
----------

Ленин ордені, басқа 2 орден және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 112-113 бет
**Эдуард Полетаев** – журналист. .

1975 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 1997 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің «Халықаралық қатынас» факультетін «Саясаттану» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. 

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін қазақстандық және халықаралық БАҚ өкілдерімен үнемі қарым-қатынас жүргізіп келеді. 2002-2003 жылдар аралығында Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) аймақтық редакторы болған. Ал 2003-2005 жылдары – Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) Қазақстандағы директоры. 

2005 жылдың қазан айынан *«Еуразия әлемі»* («Мир Евразии») ақпараттық-сараптамалық журналдың бас редакторы. Қазіргі таңда бірнеше қазақстандық және халықаралық ұйымдардың шақырылған маманы, алты тілде Ұлыбритания, Ресей, Қазақстан мен Орталық Азия елдерінің БАҚ беттерінде басылған 1500 аса жарияланымдардың авторы. 

Сонымен бірге «Халықаралық журналистика: Орталық Азия авторларына арналған навигатор» кітабының авторы, әлеуметтік-саяси тақырыбы бойынша жарық көрген бірнеше әдістемелік оқулықтардың, кітаптардың, брошюралардың авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан журналистерінің тәжірибесінен» Алматы, 2008 жыл. ISBN 9965-9860-7-X
**Калмыков Сергей Иванович** -(6.10.1891, Самарқан қ. 27.4.1967, Алматы) — кескіндемеші. Алғаш Орынбор гимназиясында, 1909—10 жылдар Мәскеу көркем мектебі мен Мәскеу кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінің дайындық курсында оқыды. Санкт-Петербургтегі В.Н.Званцеваның көркем мектебінде К.С.Петров-Водкин мен М.В.Добужинскийден дәріс алды.

Кейін Орынборға келіп, мекемелерді, қоғамдық ғимараттарды безендірді; Кескіндеме, мүсін, графика саласындагы туындылары, абстрактілі композициялары көптеген көрмелерге қойылды.

К.Орынбор театры мен циркінде, Орта Еділ көшпелі операсының спектакльдерін безендіруге қатысып, театр киімдерінің үлгісін жасады, 1935 жыл Қазақстанда жаңа ашылған муз. театрға (қазіргі қазақ акад. опера және балет театры) шақырылып, "Аида", "Князь Игорь", "Фауст", "Тоска", т.б. операларды көркемдеді. Калмыковтың "Ғалия" (1930), "Орынбор пейзажы" (1932), "Алматы" (1937), "Дина Нүрпейісова" (1938), "Бауда" (1944), "Абай атындағы опера және балет театры" (1947), "Медеу мұз айдыны" (1954), "Ымыртта" 1957), т.б. туындылары бар. Калмыковтың суреттері өнер тақырыбына арналған кітаптарда жиі жарияланып жүр. Оның майлы бояумен салынған картиналары, қаламмен, тушьпен қатты қағазға салынган гравюралары, акварельдері мен монотипиялары, абстракциялық композициялары Қазақстан Мемл. өнер мұражайында сақталган. Калмыковтың шыгармашылығы, еңбектері ғылыми-теориялық жағынан толық зерттелмеген.Әдеб.: Бучинская В. Сергей Калмыков. Альбом (казак тіліне ауд. З.Закиев), А. 1991.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
**Сергей Игнатьевич Бржеский** – совет театр актері. 1957 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атағын алады.

Биографиясы
-----------

Сергей Бржеский 1900 жылы 25 қыркүйекте Тула қаласында дүниеге келеді.
1927 жылы Мәскеуде Орталық театр өнер техникумын тәмамдайды. 
1928 жылдан бастап өзінің шығармашылық мансабын Мәскеу театрында бастайды.
1937 жылдан бастап К. Маркс атындағы Сарытау драма театрында актер болады. 
Сергей Бржеский 1958 жылы Бүкілресей әртістер конкурсының лакреаты болады. 
1940-1947 жылдары Сергей Бржеский Сарытау театр училищесінде сахналық шеберліктен сабақ береді.

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|     Тематикалық сайттар | 
Internet Movie Database |

 |
**Сергей Григорьевич Хван** (1916 ж. туған, Ресей, Приморье өлкесі) – Социал Еңбек Ері (8.6.1957). 1931 – 1944 ж. Приморье өлкесінде жұмыс істеді. 1944 – 1961 ж. Талдықорған облысында, Шымкент облысының Ильич (қазіргі Жетісай) ауданында ұжымшар басқармасының төрағасы, 1961 – 1965 ж. Алматы жеміс-жидек комбинатының, Талдықорған облысында ұжымшар басқармасының төрағасы болып істеді. 1966 жылдан Алматы облысының Бақбақты күріш кеңшарында директор қызметін атқарды. 2 рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған, Болгарияның құрметті азаматы[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
*Circus cyaneus*
**Түз құладын** (лат. *Circus cyaneus*) – орташа денелі (300-600 г, қанатының алымы – 125 см шамасында) құладын. Аталығының негізгі реңкі – көкшіл сұрғылт, "құладындай ақ шашты" сөздер орамы содан шыққан, қанатының ұшы – қара және белі – ақ. Тұмсығы және тырнақтары – қара, көзі, балсірісі және табаны – сары. Аналығының денесі ірілеу, қанаты мен құйрығында көлденең жолақтар бар, реңі – сұр қоңыр реңкті. Жас құладындардың реңі аналыққа ұқсас. Олар тек қана үш-төрт жылдан соң ересектерше жасанады. Бүкіл солтүстік жарты шарда орныққан, Қазақстанда орманды дала зонада ұялайды, ұшып өткен кезде барлық жерлерден кездеседі. Ұясын жер шұңқырына орналастырады. Салындыдағы 2-5 ақ түсті жұмыртқаны аналығы бір ай басады, аталық оны бұл кезде қокертендіреді. Бұдан соң ата-енелері балапандарды ұяда 40 күнге дейін қоректендіреді. Негізінде наурызда – көктемде ұшып келіп, күзде – қыркүйек – қазанда ұшып кетеді. Анда-санда қыс мезгілінде де кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Circus cyaneus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2013). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Қазақстан құстар әлемі
Ортасында бұрандалы тесігі бар, болат пен шпильканың ұштарына бұрау үшін жасалған тетікбөлшекті гайка деп атайды. Гайкаларды да болаттан жасайды және олардың бұрандалары материалдық болады. Гайканың сыртқы пішіні Гайканың сыртқы пішіні алты жақты призма, төрт жақты призма және цилиндр тәрізді болып келеді. Квадрат және дөңгелек гайкалар сирек кездеседі. 
Алты жақты гайканың өзі қалыпты, биік және аласа болып үш түрге бөлінеді.Өздігінен бұралуды тоқтату мақсатында тәжілі гайкалар қолданылады. Гайканы кілтсіз қолмен бұрау үшін құлақтары бар, барашки деп аталатын гайкалар жасалады. Гайка да болт сияқты белгіленеді. Мысалы, Гайка М12х1,25 МЕСТ 5915-70. Бұл жазуды былай оқиды: биіктігі қалыпты, алты жақты, метрикалық адымы ұсақ оңқай бұрандысы бар гайка; гайка мемлекеттік стандарт МЕСТ 5915-70 талаптарына сайжасалуға тиіс.
**Сарықар** – Сауыр жотасының қиыр батыс сілеміндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Зайсан қаласынан оңтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 1481 м. Ендік бағытта 3 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 1,5 км-ге созылған. Тау жоғарғы палеозойдың тау жыныстарынан түзілген. Мұнда эффузивті порфирлер мен порфириттер кең тараған. Беткейлері тік жартасты, құлама келген. Баурайында пролювийлі-делювийлі шөгінділермен қорымтастар кездеседі.

Өсімдігі
--------

Шығысы мен солтүстік беткейінде жалпақ жапырақты орман қалыптасқан. Етегінен Жеменей өзенінің салалары бастау алады. Өзен аңғары мен тау етегінің қиыршықты қызғылт қоңыр топырағында қуаң далаға тəн бұта аралас астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Гайот** — ұшар басы абразия әсерінен мұжылып тегістелген, сондықтан беткі деңгейі біршама тегіс жазықтықпен сипатталатын сөнген суасты жанартауы. [1]

Мұндай шоқылардың төбесі кейде 2500 м тереңдіктер өңірінен байқалатынға ұқсайды. Кейбір ғалымдар гайоттарды кезінде су бетіне шығып тұрған жанартаулы аралдар қалдығы деп есептейді; гайоттардың табиғаты жайлы олардың түсінігі үшкір басын су бетіне жақын деңгейлерде абразия әсерінен жоғалтқан бұл көне жанартаулар кейінірек төмен қарай лықсып кеткен деген тұжырымға саяды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Геология терминдерінің сөздігі. Н. Сенатов, А. Абдулин. — Алматы: Қазақстан, 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4
*Басқа мағыналар үшін Сарыөзен деген бетті қараңыз.*
**Сарыөзен**, *Қоңыраулы* – Торғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Жарқайың, Қостанай облысының Амангелді, Жангелді аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 164 км. Су жиналатын алабы 10100 км2.

Бастауы
-------

Сарыадыр қыратынан басталып, Саға ауылы тұсында Сарықопа көліне құяды.

Гидрографикасы
--------------

Суы мол жылдары Тәуіш өзені арқылы Торғай өзеніне жетеді. Ірі саласы — Үлкен Дәмді өзені. Арнасының ені 20 — 50 м, кей жерінде 160 м-ге жетеді. Жайылмасы 10 — 40 м, кейде 60 — 80 м-ге жетеді. Сарыөзен сәуір — мамыр айларында тасып, су деңгейі 2,5, кейде 4,8 м-ге дейін көтеріледі. Жауын-шашын, ішінара жер асты суымен толығады. Жылдық орташа су ағымы сағасында 3,57 м2/с. Жазда иірім қарасуларға бөлінеді. Төменгі ағысындағы суы ауыз суға жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы, 7 том
**Америкалық жайралар** (лат. *Erethizontidae*) - кеміргіштер тұқымдасынан. 

  

Ұзындығы 64-103 см, құйрығы 1430 см, салмағы 18 кг. Денесінің үстіңгі жағы ұшы кертіктелген өткір инелермен ал бауыры қатты қылтанақпен қапталған. Аяқтары кейбір түрлерінің құйрықтары мықтап ұстауға икемделген. 

  

Солтүстік және Оңтүстік Американың тропик және субтропикалық ормандарында 3 туыстың 11-12 түрі таралған. Ағашта және жерде жекелей тіршілік етеді. Тауда 2000 м биіктікке көтеріледі. Ағаш қуыстарын тау үңгірлерін жартас жарықшақтарын паналайды. Ымыртта және түнде белсенділік көрсетеді. Өсімдікжегіштер. Жылына бір рет 1-4 Тұқым береді. Кейде орман зиянкестеріне айналады. 1 түрі ХТҚО Қызыл кітабында.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
**Бенгази** қаласы (Ливия) – Ливияның ірі қалаларының бірі 
[1].

Көлемі бойынша Триполидан кейінгі екінші қала. Халық саны 670 797 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала көне Грек Береника қаласына жақын жерде орналасқан. Береника біздің заманымызға дейінгі 446 жылы қалыптасқан. Кейін қала **«Гесперидтер»** деп аталады. Бенгази 600 жыл бойы дамып өркендеді. Біздің заманымызға дейінгі 3 ғасырда Киренаикидің негізгі орталығы болды. Дегенмен 642-643 жылдары араб әскері қаланы жаулап алғаннан кейін Бенгази құлдырауға түсіп, үлкен қираған қаланың ішінде шағын қонысқа айналды. 2011 жылы ақпан айында Ливияда болған азамат соғысы кезінде қала көтерілісшілердің орталығы болды. 2011 жылдың 21 ақпанынан бастап қала Каддафи үкіметінің билігінің қоластынан шығады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Блюминг, блуминг** (ағылш. *bloоmіng*) — массасы 1 — 12 т аумақты болат құймаларды жаншу (сығымдау) арқылы блюмге айналдыруға арналған өнімділігі жоғары прокат станы. 

Ол кей жағдайда слябтарды, сондай-ақ қос таврлы арқалық, швеллер және басқа пішінді мәнерлі бұйымдарды прокаттау үшін де пайдалынылады. Блюминг прокаттау білікшілерінің диаметрімен (750 — 1400 мм) сипатталады. Ол сыңар клетті, қос клетті, көп кілетті және арнаулы Блюминг болып бөлінеді. Блюминг құрамына жұмыс клеті, прокаттау білікшелерін айналдыратын негізгі электр қозғалтқыштары мен механизмдері кіреді.Блюминг цехы тұғырлы көтергіш (көпір кран), сом металл тасығыш, манипулятор, рольганг, қайшы сияқты қосымша құралдармен жабдықталады. Онда төмендегідей технология процестер жүреді: темір жол платформасымен болат балқыту цехынан сом металл тасылады, арнаулы құдықта металл 1100—1300 0С-қа дейін қыздырылып, рольганг арқылы Блюминг білікшелеріне жіберіледі, сом металл білікшелерден 3 — 7 м/с шапшаңдықпен 11 — 19 рет өткізіліп, әр өту кезінде 40 — 120 мм-ге жаншылады (металды жылжыту және оны 90 0С-қа аударыстырып отыру манипуляторлармен іске асырылады), білікшілерден шыққан өнімнің артық ұштары қайшымен қырқылып, дайындау станына жіберіледі. 
Қазақстанда 1966 ж. Қарағанды металлургия комбинатында Блюминг цехы салынды, оның жылдық прокаттау өнімд. 5,4 млн. т.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуМеталлургия |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Металдар • Қорытпалар • Балқыту • Металлургия пеші • Металлург • Құю тәсілі • Құймакесек • Металлтану |
|  |
| Металлургия түрлері | 
Қара металлургия / Түсті металлургия • Гидрометаллургия • Пирометаллургия • Ұнтақтық металлургия • Металлотермия • Электрметаллургия • Вакуумдық металлургия |
|  |
| Шикізатты дайындау | 
Агломерат / Агломераттау • Брикеттеу • Кесектеу • Концентрат • Әктас • Флюс • Кокс / Кокстау • Қожтемір • Штейн • Ферроқорытпалар • Металл сынығы |
|  |
| Балқыту агрегаттары | 
Домна • Конвертер • Мартен пеші • Доғалы пеш • Индукциялық пеш • Ванюков пеші • Оқбақыр • Сауытқорам |
|  |
| Шойын / Болат металлургиясы | 
Домна өндірісі • Темірді тікелей алу • Конвертерлік процесс • Мартендік процесс • Бессемер процесі • Томас процесі • Дуплекс-процесс • Легирлеу • Металды қышқылсыздандыру • Күкіртсіздендіру • Көміртексіздендіру |
|  |
| Түсті металлургия процесстері | 
Алюминотермия • Миллер процесі • Рафинациялау • Аффинаж |
|  |
| Металдарды қысыммен өңдеу | 
Илемдеу • Блюминг • Слябинг • Баспалау • Сымдау • Соғу • Штампылау • Созу |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан металлургиясы |

 |
**Америкалық ламантин** -сүтқоректілер отрядының бір туқымдасы, Ірі су жануары.Қоңыр-сұр түсті үлкен денесі ескек тәрізді жалпақ құйрыққа ұласады. Ескекке айналған ортаңғы үш саусағының ұшында жалпақ тырнаққа ұқсас тұяқтары болады. Ламантинде алтыдан артық тіс болмайды. Күрек тістің орнына екі мүйізді тақташа түзілген.
Ламантиннің жуан да жалпақ кеуде жағына қарай жіңішкеріп,ескекке уқсап барып бітеді. Суда қозғалысын арттыру үшін америкалық ламантин құйрығын пайдаланады. Америкалық ламантиндер дыбысты жақсы естиді. Ересек америкалық ламантиннің орташа ұзындығы - шамамен 3 м. Салмағы 200 - 600 келі арасында. Жаңа туған ламантиндердің ұзындығы - 1,2 - 1,4 м және салмағы шамамен 30 келі болады. Флорида ламантині өсімдіктердің алпыс түрімен, омыртқасыздармен қоректенеді. Ламантиндерде өсімдіктерді шайнайтын азу тісі ғана болады. Зерттеулер кей ламантиндердің тұщы су ішетіндігін көрсетті. Ламантиндер, негізінең 50 - 60 жыл өмір сүреді.
Солтүстік Американың оңтүстік-шығысы мен Кариб теңізі бассейнінде, Техастың оңтүстік жағалауында және Бразилия жағалауларында кездеседі.
Тұщы су мен ащы суға кезек-кезек барады. Көбінесе теңіздің таяз жағалауында, өзендердің сағасы мен төменгі ағыстарында суасты өсімдіктермен қоректенеді.Суайдарын өсімдіктерден тазарту үшін пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Deutsch, C.J. Self-Sullivan, C. & Mignucci-Giannoni, A.* *Trichechus manatus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.2*.  International Union for Conservation of Nature (2008). Тексерілді, 27 қаңтар 2010.
2. ↑  *Linnæus Carl* Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I — 10. —  Holmiæ: Laurentius Salvius, 1758. — P. 34.
3. ↑  Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. – 208 бет. – Сер.: "1100 қызықты деректер". ISBN 978-9965-26-546-4
**Абдул-Баһа** (Абд эль-Баха; араб.: ‏عبد البهاءله‎, «Баһаның құлы»; туған кезде берілген есімі **Аббас-Эфенді**; 1844—1921) — дін қайраткері, баһаи дінінің негізін қалаушылардың бірі. Әкесі Баһаулла (араб. «Баһа Аллаһ» — жарқыл, Құдайдың асқан әсемдігі) есімімен белгілі Мырза Хусейн Әли, баһаи сенімінің негізін қалаушы болып табылады. Абдул-Баһа 1844 жылы 23 мамырда Иранда өмірге келіп Аббас атанғанымен, Абдул-Баһа («Баһаның құлы») есімін қабылдап өзінің болашақ өмірін әкесінің ілімін барша халыққа жеткізуге арнады.

Өмірбаяны
---------

1892 жылы Баһаулла қайтыс болды. Қайтыс болар алдында ол өзінің өсиетінде Абдул-Баһаны баһаи қауымының көшбасысы болып қалдырды. 1898 жылы Абдул-Баһа Осман империясының қол астында тұтқында болғанда, алғаш рет Аккаға сонау Батыстан баһаи-қажылар келді. 1908 жылы Абдул-Баһа бостандыққа шыққанда ол Мысырға, 1911—1912 жылдары Америка мен Еуропаға үлкен сапарға аттанды. Сол жерлерде ол Баһаулланың бірлік пен Әлеуметтік әділеттілік туралы хабарын діни қоғамдарда, кәсіподақ, университет факультеттерінде, журналистер мен мемлекеттік шенеуніктердің алдында және де қыруар әлеуметтік жиналыстар үстінде жариялады. Абдул-Баһа өзінің көптеген шығармаларын ереже бойынша діндар адамдарға жолдау және кейбір сұрақтарға жауап ретінде жазды. Сондай-ақ оның бірталай сұхбаттары мен халыққа деген үндеулері жазылған. Сол әңгімелерінде ол Баһаулламен орнатылған жалпы қағидаттардың нақты қолданылуын түсіндіріп толық түсініктемелерін береді.

Бірінші дүние жүзі соғысы кезіндегі жылдарын Абдул-Баһа Хайфада (қазіргі Израиль) өткізді. 1920 жылы қоғамдық қызметі үшін (соғыс кезінде Палестинадағы ашыққандарға көмек көрсету) ол Британ империясының орденімен марапатталды.

Абдул-Баһа 1921 жылы 28 қарашада Хайфа қаласында өмірден қайтты. Өз өмірінде Баһаи дінінің негізін нығайтып оны барлық әлемге таратты. Өзінен кейін немересі Шоги Эфендіні қалдырды.

Абдул-Баһа

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Баһаи жазбалары — Баһаулла, Абдул-Баһа Мұрағатталған 18 қаңтардың 2013 жылы.
Фрей Монтальва (16 қаңтар, 1911 - 22 қаңтар, 1982)- Чилидің мемлекеттік және саяси қайраткері. 1949-3 жылдары сенатор болды. 1957 жылы Ұлттық фаланга партиясы мен Социал-христиан партиясы Христиандық-демократиялық партия болып біріктірілгеннен кейін, Фрей Монтальва оның басшысы болды. 

 1964-70 жылдары Фрей Монтальва елдің президенті болып саналды. Фрей Монтальваның үкіметі 1964 жылы қарашада КСРО-мен дипломатикалық қатынасты қалпына келтірді. Халық бірлігі солшыл күштері президент сайлауында жеңгеннен кейін , Фрей Монтальва Х.Д.П.-нің оң қанатын басқарып, С.Альенденің үкіметіне қарсы шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚСЭ энциклопедиясы, 1977
**Сокольсий атындағы көше**. 
Көшеге Қазақстан және Ресей химигі, катализ саласында ғылыми мектеп ашқан ғалым, Қазақ
КСР Ғылым академиясының академигі, вице-президенті, Социалистік Еңбек Ері Дмитрий Владимирович Сокольскийдің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 12.05.2000 № 455 қаулысы) берілген. Дмитрий Владимирович Сокольский (1910-1987) Энзели қаласында дүниеге келген. Қазақ КСР Ғылым академиясының Органикалық катализ және электрохимия институтының директоры қызметін атқарған.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Паллади көшесінен басталып, Зопоржес көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Барабин көшесі. Көшенін ұзындығы - 1300 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Америкалық қарсақ** (лат. *Vulpes velox*) — иттер тұқымдасының түлкі туысына жататын жыртқыш аң.

Сипаттамасы
-----------

Америкалық қарсақ - үлкен құлағы және кең қысқа тұмсығы бар ұсақ сұр түлкі. Дене ұзындығы-37-53 см, құйрығының ұзындығы-22-35 см; салмағы-2-3 кг. Терісі қалың, ұзын. Кәдімгі түс ашық сұр, бүйір мен аяқтарда қызыл түсті жолақтар кездеседі; жазда терісі қызыл-сары болады. Мұрынның екі жағында қара белгілер бар.Құйрықтың ұшы қара.

Таралауы
--------

Бастапқыда америкалық қарсақ ашық шөпті жазықтарда және оңтүстік-батыс Канададан (Альберта провинциясының оңтүстік—шығысы, Саскачеванның оңтүстігі, Манитобаның оңтүстік-батысы) үлкен жазықтар арқылы Техас штатына дейінгі шөлдерде кездесті. Қазіргі уақытта америкалық қарсақтың ең үлкен популяциялары АҚШ-тағы жартасты таулардан шығысқа қарай - Вайоминг, Колорадо, Канзас және Нью-Мексикодан қарай сақталды; сондай-ақ Монтанада, Солтүстік және Оңтүстік Дакотада, Небраскада, Оклахомада  және Техастың солтүстік-батысында таралған. Айдахо мен Орегонда сирек кездеседі.

Кіші түрлері
------------

* *Vulpes velox arsipus*
* *Vulpes velox devia*
* *Vulpes velox hebes*
* *Vulpes velox macrotis*
* *Vulpes velox mutica*
* *Vulpes velox neomexiana*
* *Vulpes velox tenuirostris*
* *Vulpes velox zinseri*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Defenders of Wildlife* Swift fox – Defenders of Wildlife. Тексерілді, 21 сәуір 2008.
2. ↑  *Resmer, Karen* Vulpes velox. Тексерілді, 17 сәуір 2008.
3. ↑  *Clair William* The Mammals of Oklahoma —  The University of Oklahoma Press, 1989. — P. 30.
**Эдуард Азнабаев** (1936-1996, Жамбыл облысы). Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1960). Геология-минералогия ғылымдарының докторы. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. 1953-1955 жылдары Мірғалымсай кенішінде жұмысшы, шахтер. 1960-1996 жылдары - Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының Батыс бөлімшесі отын-энергетика шикізатын пайдалану орталығында аға лаборант,аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, орталық бастығы, Қазақ минералды шикізат ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары. Қазақстан Республикасының құрметті грамотасымен марапатталған (1994).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
A. *Соколов темір кені*.
**Соколов темір кен орны** - Қостанай облысы Қостанай ауданы Рудный қаласынан солтүстікке қарай 5 км жерде орналасқан. Аэромагнитті түсірулер кезінде ашылған (1949, В.П. Носиков). 1949-1955 жылдары барланып, 1951 және 1964 жылдары қорының шамасы есептелініп, бекітілген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны Сергеев брахисинклині немесе Соколов-Сарыбай антиклинінің шығыс қанатында визе-серпухов жанартаутекті шөгінді тау жыныстары мен төменгі-жоғары карбон интрузиясы жапсарында орналасқан. Бұлардың бетінде қалыңдығы 35-120 м-дей мезозой-кайнозойдың құмды-сазды шөгінділері жатыр.

Жатыс сипаты
------------

Кен денелерінің қалыңдығы 1000 м Соколов свитасының скарнделген әктасты, туфты, туффитті, андезитті, базальтты порфириттері арасында қалыптасып, меридиандық белдеуге жақын бағытта 2,5 км-ге созылған. Құлау бағыты бойымен кендер 350-1300 м тереңдікте орналасқан. Кен ашық әдіспен өндіріледі. Кен денелерінің бітімі шомбал, сеппелі, желілі, сиректеу жолақты.

Минералдары, құрамы
-------------------

A. *Соколов темір кені*.
Басты минералдары магнетит, пирит, мартит, гематит; пайдалы қоспалары никель, марганец, кобальт, т.б. Бай магнетит кентастарында 55,6%, ал кедей кентастарда 31,2% темір бар. Жалпы қоры 1295 млн. т,темірдің орташа мөлшері 40,2%. Соколов темір кенінің кентасы Қарағанды металлургия комбинатының (Испат Кармет) шикізаты.

Тағы қараңыз
------------

* Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі (ENRC тобы)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы , 7 том
**Эдуард Олегович Квятковский** 1974 жылы 10 қарашада Қарағанды қаласында туған. Орыс.
Халықаралық туризм және менеджмент институтын (Австрия, Земмеринг қ. 1995) «Туризм және қонақұй шаруашылығы» мамандығы бойынша; Абай атындағы Алматы
мемлекеттік университетін (1997) халықаралық қатынастар маманы мамандығы бойынша бітірген. Оңтүстік Кореяда (1997), Жапонияда (1998), РФ, Израилде (2001)
тағылымдамадан өткен.
1997 жылдың қаңтарынан - ҚР Президенті жанындағы
Жоғары экономикалық кеңес хатшылығының аға сарапшысы. 1997 жылдың сәуірінен - ҚР Стратегиялық жоспарлау агенттігі Стратегиялық жоспарлау департаментінің бас
маманы. 1997 жылдың желтоқсанынан - ҚР Стратегиялық
жоспарлау және реформалар агенттігі Әлеуметтік-экономикалық саладағы реформалар департаментінің кәсіпкерлікті қолдау басқармасы бастығының орынбасары;
1998 жылдан - Стратегиялық жоспарлау және бақылау
департаментінің салалық дамуды үйлестіру басқармасы
бастығының орынбасары; 1999 жылдың сәуірінен - арнайы стратегияларды әзірлеу бөлімінің бастығы; 1999
жылдың желтоқсанынан - Әлеуметтік-экономикалық
талдау департаменті директорының орынбасары. 2001
жылдың сәуірінен - ҚР Табиғи монополияларды реттеу,
бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті қолдау агенттігі Монополияға қарсы саясат, шағын бизнесті қолдау
және құқықтық қамтамасыз ету департаментінің директоры; 2001 жылдың шілдесінен - Шағын бизнесті қолдау
және дамыту департаментінің директоры; 2002 жылдың
қаңтарынан - Шағын бизнес департаментінің директоры,
«Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» ЖАҚ тексерушісі. 2002
жылдың қарашасынан - ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі «Экономикалық зерттеулер институты» РМК қаржы мәселелері женіндені бас директордың
орынбасары. 2003 жылдан - «Экспорттық несиелер мен
инвестицияларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» АҚ Басқармасы терағасының
орынбасары. 2006 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ Басқармасы төрағасының орынбасары. 2007
жылдан - жеке секторда жүмыс істеген. 2008 жылдан - ҚР
Президенті әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы. 2009
жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігінің жауапты хатшысы.
2010 жылдың наурызынан бері - ҚР Индустрия және жаңа
технологиялар министрлігінің жауапты хатшысы.
Медальмен марапатталған.
Қызы мен ұлы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2
**Диқан Дарқанбаев** (15.7. 1937 ж. т. Қазығұрт ауданы Қақпақ ауылы) – белгілі шопан. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1980) ж.

Сайрам ауыл шаруашылық бір жылдық курсын зоотехника мамандығы бойынша бітірді (1956). 1956 – 1957 ж. Созақ ауданы Энгельс кеңшарында қой ұрықтандырушы болды. 1961 – 1997 ж. әскери қызметін өтеп келгеннен бері «Қызылтаң» ұжымшарында шопан болып еңбек етуде. Қой басын көбейту, оның өнімділігін арттыру бағытында сіңірген еңбегі мол.

«Құрмет белгісі» (1976), Еңбек Қызыл Ту (1981) ордендерімен марапатталған. 
Қазығұрт ауданының құрметті азаматы (1988)..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
PRISM компаниясының логотипі
**Эдуард Джозеф Сноуден** (ағылш. *Edward Joseph Snowden*; туған күні 21.6.1983, Солтүстік Каролина) — американдық техникалық ассистент, осыған дейін ОББ және АҚШ Ұлттық Қауіпсіздік Агенттігінің қызметкері, диссидент. 2013 жылдың басында Сноуден The Guardian және The Washington Post газеттеріне американдық арнайы қызметкерлердің бүкіл әлем бойынша көптеген мемлекет азаматтарының жаппай аңдуына байланысты ҰҚА жасырын ақпаратын жібереді. Осыған орай АҚШ заңын бұзғаны жөніңде сыртай айып тағылады. Қолда бар ақпарат бойынша Сноуден алғашында АҚШ-тан Гонконгқа  қашып, кейін Ресейге қашып келген. Ол бұл жерде бір айдан көп транзиттік аумақта болып, уақытша баспана  алып үлгерген.

Қызметі және жеке өмірі
-----------------------

Жарияланғаннан кейін
--------------------

### Гонконг

**2013 жылдың 20 мамыры** Сноуден өзінің қыз жолдасымен бір-екі айға кететіндігін айтып қоштасып, ҰҚА-дан қояншық ауруын емделуім керек деген сылтаумен демалысқа босатуын сұрап, сол күні Гонконгқа ұшады. Ол жерде ол қонақ үйінен нөмір алып, журналистермен тілдесуін жалғастырады.

**2013 жылдың 6 маусымы** қатерленген Сноуден Геллманға: «Бүгін таңертен полиция менің Гавайдағы үйіме келді» деп хабарлады. Сол күні «Вашингтон Пост» және «Гардиан» газеттері ақпаратты жариялады..

**2013 жылдың 9 маусымы** Сноуден өзін елге танытқысы келді. Ол Гонконгқа құрамында Гринвальд және Пойтрас бар журналистерді шақырып интерьвю бермекші болады. Бұл бейнеинтервью және оның шынайы есімі, өзінің қалауынша «Гардианда» жарық көрді. Осыған орай ол: «Мен өзімді жасырмаймын, себебі менің жасағаным дұрыс» деп хабарлады..

**2013 жылдың 10 маусымы** түскі уақытта Сноуден Ганконгтегі АҚШ билігінен жасырынып жүрген «The Mira» мейманханасынан шығып кетеді..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Эдуард Сноуден АҚШ оралуы мүмкін еді: Сноуденнің әкесі.  РИА Новости (28 маусым 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 шілде 2013. Тексерілді, 29 маусым 2013.
2. ↑  Ассанж ізбасарыда «Үлкен бауырға» және Обамаға шақыру жіберді.
3. ↑  *Ackerman, Spencer* Edward Snowden failed in attempt to join US army's elite special forces unit.  The Guardian (10 маусым 2013). — «The army did confirm Snowden's date of birth: маусым 21, 1983.»  Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 маусым 2013. Тексерілді, 10 маусым 2013.
4. ↑  *Weinger, Mackenzie*. Barton Gellman, Glenn Greenwald feud over NSA leaker, *Politico* (маусым 10, 2013). Тексерілді маусым 10, 2013.
5. ↑  күдікті Мейманханадан жоқ болып кетті // BBC, 2013 жылдың 11 масымы
6. ↑  Петицию в защиту информатора из ЦРУ подписали почти 30 тысяч человек // Lenta.ru, 11 маусым 2013
**Оперативтік-тактикалық мақсаттағы ракета әскерлері** (ракетные войска оперативно-такгического назначения) — жауынгерлік колданылуы және басты ату күші бар құрлық әскерінің бір түрі. Ұрыс кезінде ядролық және басқа да ракеталармен қарсыластардың кез келген объектісі мен әскерін алыс қашыктықтан жоя алады, тез арада шұғыл өзгерістер жасауға қабілетті. Ядролық оқ дәрісі бар ракеталар қорғанысты қиратып, қарсыластарды оқ астына алуда манызды әрі ең күшті қару болып саналады. Оны осылай колдану арқылы шабуыл кезінде танк және мотоатқыштар әскеріне көмек беріледі. Ракеталық-тактикалық мақсаттағы ракета әскерлері бөлімдер мен бөлімшелерден құралады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001
**Шаһид**, шейіт — дін жолында өзін құрбандыққа шалған, азап шегіп өлген адам. Хадистерде айтылғандай Шаһид өз иманының беріктігін дінсіздерге қарсы соғыста өзін құрбан ету арқылы дәлелдеген. Оған қабірде, барзақ әлемінде өтуге тиіс сынақтарға соқпай, бірден жұмаққа баруға кепілдік берілген, сондықтан оларды жерлер алдында денесін жуудың қажеті жоқ. Шаһидтің жер бетіндегі барлық күнәлары кешіріледі, жұмақта ол Алла дәргәїындағы құрметті орынға ие. Уақыт өте келе өз ажалынан өлмеген мұсылмандардың бәрін Шаһидтер деп санайтын ұғым пайда болды. Ислам атын жамылған, жалаң идеологияның жетегіндегі әсіре діндарлардың кейде қасақана өлімге ұмтылуын, өзге де бейкүнә адамдардың өмірінің қиылуына себепкер болуын Шаһидтікке балау мысалдары бар. Бірақ өзгенің өліміне себепкер болу ғана емес, өзін-өзі өлтірудің өзі ислам тарапынан кешірілмес күнә ретінде айыпталатындықтан шын мәніндегі Шаһид ұғымының мағынасы әлдеқайда терең. Дәстүрлі қазақ қоғамында жоғары адамгершілік құндылықтар үшін елдің тұтастығы, отанының тәуелсіздігі, халқының бостандығы үшін табандылықпен күресіп, ақиқат жолдан таймай, жан пидалықпен дүниеден өткен, осы жолда құрбан болған адамдарды ғана шейіт деп білген.

Сілтемелер
----------

* Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
**Болоньез**  — Италияда пайда болған декоративті иттер тұқымы. Жиырмасыншы

Тұқымның пайда болуы
--------------------

Адамдар бұл ит тұқымы мальта болонкалардың және карлик пудельдерінің қосылуынан дейді. Бұл ит тұқымдарынан Болоньез  бұйра шашты алған. 

XVI ғасырда бұл ит тұқымы Францияға келген. Бұл жерде олар патша сарайының  сүйікті үй жануарлары болды.

XVIII француз елшісі Ресейге  Екатерина II патшайымына келіп бірнеше болоньездерді сыйлаған.  Ресейде бұл ит тұқымын "француз болонкасы" дейтін. Алайда бұлардың дұрыс атауы "Болоньез", яғни Болон иті.

Ит тұқымының жүріс-тұрысы
-------------------------

Француз болонкалары өздерінің қожайындарына өте мейірімді болады. Сонымен қатар бұлар бөтен адамдарға көп сенбейді. Иттердің жүріс-тұрысы өте тартымды және стильді.

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Стандарт и описание породы собак Болоньез
**Жарқыл қисығы** − астрономиялық объкттің жарқылының уақыт бойынша өзгеру графигі. Бұл түсінікті өздігінен жарқырайтын объекттер сияқты (Жұлдыздар), жақын орналасқан жарық коздерінің (Күн, жұлдыздар) жарқылын шағылыстыратын объекттерге де қолдануға болады. Бұл рөлде планеталар, олардың спутниктері, астероидтар тб. бола алады.
Күн жүйесіндегі денелердің жарқылының өзгеруі негізінде денелердің, Кун мен Жердің орбита бойынша, не өз осінің бойымен (егер беткі қабатында әртүрлі ауданды альбедолар болса) қозғалысының нәтижесінде болады. 

Пенелопа жұлдызының жарқыл қисығы.

Дереккөздер
-----------

* Light Curves and What They Can Tell Us
**Сербия мини-футбол құрамасы** — Халықаралық мини-футбол турнирлерінде Сербияның намысын қорғайтын құрама. Әлем чемпионатына екі рет қатысты, жоғары көрсеткіші 2012 жылғы 1/8 финал. 

2006 жылға дейін ойнаған Югославия, Сербия және Черногория құрамаларының ізбасары.

Еуропа чемпионаттарындағы жоғары көрсеткіші — 2016 жылғы 4-орын.

Ірі турнирлерде
---------------

### Әлем чемпионаттары

* 1989 — *қатыспады*
* 1992 — *қатысуға тыйым салынды*
* 1996 — *қатыспады*
* 2000 — *қатыспады*
* 2004 — *қатыспады*
* 2008 — *қатыспады*
* 2012 — 1/8 финал
* 2016 — *қатыспады*

### Еуропа чемпионаттары

* 2007 — 1 раунд
* 2010 — 1/4 финал
* 2012 — 1/4 финал
* 2014 — *қатыспады*
* 2016 — 4 орын
* 2018 — 1/4 финал

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1992 жылы ФИФА Югославияға санкция жасап, ешқандай ірі турнирге қатыстырмады.

Сілтемелер
----------

*
**Мекраптандар** (*тиоспирттер*) (орыс. *Меркаптаны (тиоспирты)*) — құрамына күкірт кіріктіретін органикалық қосындылар класы. Мекраптандар — өте жағымсыз иіс шығаратын, тез тотығатын, металл тотықтарымен әрекеттесуі нәтижесінде "меркаптидтер" түзетін заттар. Мұнайдың бензин және керосин фракциялары құрамында Мекраптандардың екі гомологтық тізбегі - алифаттық *HSCnH2n+1* және оралымдық *HSCnH2n-1* Мекраптандар - анықталған. Мұнайдың жоғары дәрежелі фракцияларынан Мекраптандар табылмаған.
Әдетте мұнай құрамындағы Мекраптандардың мөлшері онша көп болмайды, дей тұрғанмен, кейбір мұнайлардағы (мысалы, Шығыс Сібірдегі Марков кенорны) олардың мөлшері бүкіл күкірт кіріктіретін қосындылар массасының 75 %-ын құраған. Мекраптандардың тоттандыру қабілеті өте жоғары. Олар каучук өндірісінде және тотығуға қарсы тіркемжабдықтар дайындау өнеркәсібінде пайдаланылады..

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
**Қайым айтыс** - *қайым өлең, қайымдасу* – айтыстың бір шумақ өлеңмен қайырып отыратын шағын түрі. 

  

"Қайыра айту", "қайта жауаптасу" деген ұғымнан шыққан. Қайым айтыс көбіне қыз бен жігіттің қарама-қарсы мәндегі сұрақ-жауаптарына құрылады. Бұл шумақтардың алғашқы екі жолын қыз да,жігіт те қайталап айтуы мүмкін. Осы жайт алғашқы қайым айтыс үлгілерінің тым қарапайым, жанынан қосып айтуға жеңіл болып келетінін көрсетеді. Қайым айтыста әзіл-оспақ, шымшыма, астарлы сөздер қатар жүреді. Қайымдасулардың басым көпшілігінде бір-бірін әжуалап, іліп-қағыту да, сыпайы мақтаулар да орын алады. Айтыстың ақыры қыздың жұмбақ айтуымен, жігіттің оған жауап беруімен аяқталады. Жігіт қыз жұмбақтарын толық шешсе, қыз оған орамал, сақина, жүзік, кейде күміс түймесін беріп, кәде жолын жасаған.

Сөз төркіні
-----------

**Қайым, қайым өлең**. Түсіндірме сөздік анықтамасында — бірден ойдан шығарып айтылатын... өлең, қара өлеңнің бір түрі делінсе, Қазақ Совет энциклопедиясында — қайым айтыс - «әріптестер бір ауыз өлеңмен қайырып отыратын айтыстың шағын, жеңіл түрі» екендігін
түсіндіреді (ҚСЭ, VI, 410). «Айман қыз қайым өлең жақсы айтады...» (Айтыс).

Өздеріңіз көріп отырғандай, «қайым» сөзі тілімізде тек «өлең» не «айтыс» сөздерімен ғана тіркеске түсе алады екен. Демек, тілімізде жеке әрі жиі қолданылмайтын сөздер қатарына жатады.
Бізге қажеті — «қайым» сөзінің шыққан төркіні және алғашқы мағынасының қандай болғандығын анықтау. Өзге тілдерде — араб, парсы, моңғол не тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің ішінде дәл бүл түлғалас, мағыналас сөз кездеспеді. Тек түркі тілдері ішінен тувалардан тілге тиек, топшылауымызға тірек боларлықтай сөзге тап болдық. Онда «хайым» тұлғалы сөз, қазақша айтқанда «теңбе-тең», «жеңіліссіз», «ұтыссыз» (вничью) деген мағыналарға нұсқайды да, мысалда «хайым ойнаар» тіркесін келтіреді - Мұның қазақшасы «тең ойнау» (сыграть вничью) (Рус.-тув. сл. 1980, 75). Осы дерекке сүйене отырып, біздегі «қайым» сөзінің бастағы мағынасы «теңбе-тең», «жеңіліссіз» деген болса керек деп ойлаймыз. Әдетте, екі адам өлеңмен айтысқанда біреуі басым түсіп, жеңіп шығуы керек. Ал мына өлең айтысында әрқайсысы алдарына ондай талап, міңдет, қоймайтындығын байқаймыз. Тек өлең шығарып, оны жұртқа әсерлі түрде жеткізе білуге машықтану, дағдылану. Қайым өлеңнің көбіне жастар арасында өтуінің өзі осы ойға жетелейді. Үйрену, жаттығу үстіндегі айтыста жеңу, жеңілу шарты болмаған сияқты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  М. Жармұхамедұлы мақаласы
2. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
3. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*