recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ерік Тоқтаубаев Серікұлы** - Қазақстан Республкасының мадени қайраткері. Ол 1984 жылы ақпанның алтысы күні, ШҚО Зайсан ауданының, Қуаныш ауылында өмірге келген. Ерік Серікұлы 2003-2006 жылдары аралығында Т. Жүргенов атындағы актерлік студиясын бітірген болатын. 2010 жылы ШҚО Семей қаласының Абай атындағы музыкалы драма театрына актер болып қабылданған.  

Ерік Тоқтаубаев сомдаған рольдері:  

* «Күшік-күйеуде»-Тюранчик
* « Мұстафа Шоқайда»-Нұртаза
* «Үйленуде»-Асаба
* «Қош бол Гүлсарыда»-Бектай
* «Қайран кемпір шалдар-ай»-Шегей
* «Қозы Көрпеш –Баян сұлу»-Таңқы
* «Отыз ұлың болғаншада»-Бухти
* «Махаббат қызық мол жылдарда»- Тұмахан

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2015 жылы.
**Сеструха** – Үбі жотасының солтүстік бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы Зимовье ауылының солтүстік-шығысында 55 км-дей жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1544 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу, өзен жəне тауаралық аңғарлармен тілімденген. Солтүстік жəне батыс беткейлерінен Сакмариха өзенінің салалары бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таудың төменгі беткейінде шыршалы-самырсынды, кей жерлерде көктеректі-қайыңды орман алып жатыр. Атырабы – шабындық жəне жайылым.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Координаттар: 33°00′00″ с. е. 35°45′00″ ш. б.﻿ / ﻿33.00000° с. е. 35.75000° ш. б.﻿ / 33.00000; 35.75000 (G) (O) (Я)

**Голан шыңдары** (ивр. רָמַת הַגוֹלָן‎, араб.: هضبة الجولان‎) — Антиливанның оңтүстігіндегі үстірт және таулы жер, қазіргі Ливан, Сирия, Иордания және Израиль шегінде орналасқан. Голан үстіртінің аумағы 1800 км²-ді құрайды. 1967 жылдан бастап бұл термин 1200 км²-ді қамтитын аумаққа таралады. Голан шыңдарының бұл аймақта үлкен стратегиялық маңызы бар.

Қазіргі кезде Израильмен бақыланады. 1944 жылдан 1967 жылға дейін сириялық Кунейтра провинциясының бөлігі болған, Алты күндік соғыс кезінде Израильмен жаулап алынған.

1981 жылы Израиль Кнессеті «Голан шыңдары туралы заңды» қабылдады, осы заң бойынша Израиль бұл аймақтың үстінен біржақты суверенитет жарияланды. 1981 жылғы 17 желтоқсанда БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі қабылдаған № 497 резолюциясы бойынша аннексия жарамсыз деп жарияланды.

Израиль жағы да, Сирия жағы да Голан шыңдарын өз аймағы ретінде санайды.
Валентина Куприяновна Куликова
**Валентина Куприяновна Куликова** 1944 жылы 11 мамырда РКФСР Пермь облысының Шахтный кентінде туған. Орыс.

Әкесі - Куликов Куприян Павлович, марқұм. Анасы - Куликова Анна Ивановна, марқұм.

Шымкент педагогикалық институтының орыс тілі және әдебиеті факультетін бітірген (1975), ОМ орыс тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі.

1960 жылдан - еңбек қызметін бастаған. 1993 жылдан -«Караван» АТВ президенті. 1995 жылдан - «Собкор»
ЖШС - «Отырар-ТV» ТА президенті.

2003 жылдан бері - «Собкор» ЖШС - «Отырар-ТV» ТА директоры, «Редакция «РАБАТа» ЖШС директоры.

Қазақстан Ұлттық телерадио хабаршылар қауымдастығының президенті, облыстық отбасы істері және гендерлік саясат жөніндегі комиссия мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2003); «Еңбек ардагері» (1985), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. Шымкент қаласының Құрметті
азаматы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Рафаэль Варан** (фр. *Raphaël Varane*; 25 сәуір, 1993 жыл, Лилль, Франция) — франциялық футболшы, «Манчестер Юнайтед» клубы мен Франция Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. Орталық қорғаушының позициясында өнер көрсетеді. 2018 жылғы әлем чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

"Ланс" клубының түлегі. 2010/11 жылғы маусымда Франция чемпионатында 23 рет алаңға шықты. 

2011 жылы жазда "Реал Мадрид" клубына ауысты, трансфері 10 млн долларды құрады. Келісім шарт мерзімі 6 жылға бір-ақ созылды. Маусым соңында Испания кубогын иеленді. 2011/12 жылғы маусымда Испания чемпионы атанды. 

2011-21 жылдары испандық клуб сапында 236 кездесуде алаңға шықты. Төрт рет Чемпиондар лигасын ұтып алды. 

2021 жылы 27 шілдеде "Манчестер Юнайтедке" ауысқаны жайлы ақпараттар тарады. Англиялық клуб 34 млн. фунтқа сатып алды.

### Халықаралық

Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2013 жылы 22 наурызда Грузияға қарсы ӘЧ-2014 іріктеуінде ұлттық құрама сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

2014 жылғы әлем чемпионатына қатысып, төрт кездесуде алаңға шықты. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына жарақатының кесірінен бара алмады. 2018 жылғы әлем чемпионатында жеті кездесудің бәрінде алаңға шығып, әлем чемпионы атанды. Ширек финалда Уругвай қақпасына бір гол соқты.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Испания **Реал Мадрид**

* Испания чемпионы **(3)**: 2011/12, 2016/17, 2019/20
* Испания кубогы: 2013/14
* Испания суперкубогы **(3)**: 2012, 2017, 2019/20
* Чемпиондар лигасы **(4)**: 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА Суперкубогы **(3)**: 2014, 2016, 2017
* Клубтар әлем чемпионаты **(4)**: 2014, 2016, 2017, 2018

Франция **Франция**

* Әлем чемпионы: 2018

### Жеке

* Әлем чемпионатының символикалық құрамы: 2018

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com—2000
2. ↑  https://www.manutd.com
3. ↑

Сілтемелер
----------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Сурет, видео және аудио | 
Ортаққор · Instagram |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Transfermarkt · worldfootball.net |
|  |
| Нормативті бақылау | 
ISNI: 0000 0004 7553 8139 · SUDOC: 219507872 · VIAF: 7935151052048033530003 |

 |
Үнділік бозторғай.
**Үнділік бозторғай** (лат. *Alauda gulgula*) - шалғындық бозторғайдың көшірмесі десе де болады.

Сипаттамасы
-----------

Мамандар ұзақ уақыт оны бір түрдің әралуан түршесі деп санады. Әдеттегі шабындық бозторғайынан оның айырмашылығы-- қанаттың артқы жиегін бойлай созылатын ақ жолақтың болмауы. Шалғындық бозторғай да екінші дәрежелі желпуіш қауырсынның әрқайсысының ұшында ақ жолақ түзіледі.Бұдан басқа үнділік бозторғай аздап кішілеу, сымбатты және оның құйрығы келтелеу. Әуезінде де айырмашылық бар, бірақ оны қағазда сипаттап жазу мүмкін емес. Тұтасымен алғанда, жақсы дағдыланған кезде әуездің біркелкілігі, тұрақтылығы назар аудартады. Тіпті ұзақ сайрағанның өзінде бірінен соң бірі жүйелі түрде қайталап, бар болғаны 2—3 шумақты пайдаланады.

Мекені
------

Қазақстанда тек қана оңтүстік — Сырдария аңғарынан Зайсан қазаншұңқырына дейін өмір сүреді. Көбіне-көп - дәл сол орыда, шалғындағыдай шөптері аласа өскен, тау - етегінің далалық үлескілерін ұнатады, сөйтіп тауға да (теңіз деңгейінен 2500 метрге дейін жоғары шабындық кездесетін жерге), нағыз шөлге де өтіп кетпейді. Қалған қылықтарының барлығы шалғындық бозторғайға ұқсас, тіпті олардың ұшып келу және ұшып кету мерзімі де бірдейге жуық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Рафаэль Алькантра ду Насименто**, немесе **Рафинья** (ис. *Rafael Alсаntára do Nascimento, Rafinha*; 12 ақпан 1993 жыл, Сан-Паулу, Бразилия) — испаниялық және бразилиялық футболшы, 1994 жылы әлем чемпионы атанған Мазиньоның ұлы, ағасы Тьяго Алькантара да футболшы.

Карьерасы
---------

2011 жылдан бері "Барселонаның" футболшысы саналғанымен, ара-тұра "Сельта", "Интернационале" клубтарына жалға берілді. 2013-14 жылғы маусымды "Сельтада" өткізді. 2014 жылы жазда "Барселонаға" қайта оралып, 2015 жылы мүмкін болған жүлделердің бәрін ұтты (Чемпиондар лигасы, Испания кубогы, Испания чемпионаты, УЕФА Суперкубогы). 

2018 жылы қаңтарда "Интернационалеге" жалға беріліп, жазда "Барселонаға" қайта оралды. 

2019 жылы 2 қыркүйекте тағы да "Сельтаға" жалға берілді. 

Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2013 жылы тарихи отаны құрамасында ойнауға бел буды, 2016 жылы Бразилия сапында Олимпиада чемпионы атанды. 

Бразилияның басты құрамасында 2015 жылы екі ойын ғана өткізді.

Жетістіктері
------------

### Клубтық

**Барселона**

* Испания чемпионы (4): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Испания кубогы (4): 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Испания суперкубогы: 2018
* Чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкубогы: 2015

### Халықаралық

**Бразилия**

* Олимпиада чемпионы: 2016

Сілтемелер
----------

* Профилі (*fcbarcelona.com*) (ағыл.)
**Үнді тілдері**, **үндіарий** тілдері — үндіеуропа тілдер шоғырының көне үнді тармағынан тараған тілдер тобы. 

Үнді тілдерінде сөйлеушілердің саны шамамен 800 млн-дай (2001). Үнді тілдері негізінен Солтүстік және Орталық Үндістанға, Пәкістанға, Бангладешке, Цейлон мен Непал елдеріне тараған. Туыстық жағынан Үнді тілдері үнді-иран тобының дард және иран тілдеріне жақын. Үнді тілдерінің ерекшелігі орта ғасырдағы үнді тілдері мен диалектілерінің, ортақ даму бағыты мен әр алуан тілдердің бір-біріне әсер етуі және бұл тілдердің тоғысуы нәтижесінде қалыптасуында. Үнді тілдерінде (хинди, урду, бенгали, т.б.) жазылған әдебиеттерде брахми әліпбиінің тарихи нұсқалары (девакагари, бал-бодх, гурмукхи, т.б.), араб-парсы графикасы немесе арнайы әліпбилер (грантка, ланда, т.б.) пайдаланған (қ. Үнді жазуы). Үнді тілдері Үндістанда хинди, урду, бенгал, маратхи, гуджарати, панджаби, ория ассам, синдхи тілдері, Пәкістанда урду тілі, Бангладеште бенгал тілі, Непалда непал тілі, Шри-Ланкада (Цейлонда) сингал тілі ресми тілдер қатарында.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Үнділік сарықас
**Үнділік сарықас** (лат. *phylloscopus griseolus*) — қоңыр сарықасқа өте ұқсас сарықас. Үнділік сарықастың бауыры балауыз түстес сарғыш және қасы - ашық сары.Қазақсатнның оңтұстік және жоғарғы белдектерінің тастақ үлескілерінде қоныстанады. Сондай-ақ кейбір тоаулық топтары шөлейт зонада ұсақшоқылықта мекендейді. Бұталы өсімдіктері сирек, жақсы қызатын тасты ашылымдарды ұнатып, ормандарға және жұмсақ беткейлердің қай-қайсысы болса да жоламайды. Тек қана Солтүстік Тәңіртауда жатаған шырша, бұталы аршамен және тастақ үлескілермен алмасатын шыршалы орманның жоғарғы шегіндегі кейбір жерлерде ұялайды.
Қазақстанның оңтүстігінде көктемде - сәуірдің соңғы онкүндігінде пайда болып, аталықтары сайрай бастайды. Бұл сарықастын әуені көп қайталанатын: <<твитвитвитвитвит>> деген бір ысқырық шумағынан тұрады, ал шақыру белгісі - қоңыр сарықас және көптеген айқабақтардікі тәрізді <<чок.....чок>>.
Шар тәрізде бір бүйірінде кіретін аузы бар орасан үлкен ұяларды жерден едәуір көтеріңкі бұтақтардың арасына орналастырып, әрдайым бұталардың ішіне салады. Ұялардың түбі жоғарғы жағына қарағанда біраз кеңдеу, сондықтан кірер ауыздын алдында табалдырық немесе баспалдақ тәрізді ұзындығы 4 см бірдене түзіледі. Ұялау бөлімінің ішіне мамық және қауырсын көп етіп төселеді. Ұяларды салу жұмысының барлығы аналыққа жүктеледі, ол оған 5-тен 16 күнге дейін жұмсайды. Салындыдағы 4-5 қызғылт қоңырқай секпілді ақ жұмыртқалаларды да аналығы 14-17 тәулік басады. Балапандары ата-енелеріне бірлесіп, ұяда 15-17 күн және ұядан ұшқан соң сонша күн, күніне 175 жем үлесін тасып қоректендіреді. Тамыздан бастап-ақ ұшып кете бастайды, шамамен қыркүйектің ортасы – соңына қарай ұшып кету аяқталады.

Дереккөздер
-----------

Құстар А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь.
**Ассистент** (лат. *assistense* қатысушы, көмектесуші): 

1) маманның, ғалымның, емтихан алушының, дәрігердің көмекшісі *(дәріс оқуда, лабораториялық, практикалық жұмыс орындарында, емтихан алуда, ауру барысын қарауда және т.б. жағдайдағы көмекші жұмыстарды атқарушылар)*;
2) жоғары оқу орны оқытушысының бірінші ғылыми атағы;
3) Құрметті ту сақтаушылар құрамына енген адам.

Тағы қараңыз
------------

* оқытушы
* аға оқытушы
* доцент
* профессор
* кафедра меңгерушісі
* декан

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3
**Гольдман Зинаида Марковна** (19.10.1937 ж. т. Фрунзе) - совет офтальмологы, мед. ғыл. докторы. 1970 жылдан КОКП мүшесі. Алматы мемл. мед. ин-тын бітірген. 1960 жылдан Қазақ көз аурулары ғыл.-зерттеу ин-тында клиникалық ординатор, кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлімше және бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қазақ офтальмол. ғыл.-зерт. ин-ты директоры орынбасары. Гольдман көз ісіктерін анықтау әдістерін тауып, осы аурулардың барысын анықтау және болжау критерийлерін ұсынды. 5 авт. куәлігі бар.

Дереккөздер
-----------

↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Астамшылық**  — философияда, психологияда, этикада қолданылатын ұғым. А. — адамның өркөкіректігін, менмендігін, тәкаппарлығын, басқадан өзін жоғары ұстап, өзгені көзге ілмейтіндігін аңғартады. А.-тың негізінде рухани жұтаңдық, мәдениетсіздік, адамшылықтың мән-жайын айыра білмеу жатыр. Астамшыл адамға кішіпейілділік, қарапайымдылық жетпейді. Мұхаммед пайғамбардың бір хадисінде: "Адам өз бауырың ғой, оған жек көріп қарамағын, жер бетімен жүргенде тым шіренбегін; Алла тағала даңғойлар мен мансапқорларды жақтырмас…." — делінген. Астамшыл кісі адамның адамнан артықшылығын байлықтан, барлықтан, биліктен, атақ-даңқтан іздейді. Мұның бәрі өткінші, уақытша екенін түсінбейді. "Адам баласы, — дейді Абай, — адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады". "Мен боламын демеңдер, Аяқты алшаң басқанға, Екі көзің аларып, Құр қарайсың аспанға, Үйткен адам жолығар, Кешікпей-ақ тосқанға" — міне, А-қа берер Абайдың жауабы осы. А-ты намысқойлықпен, ұлттық мақтанышпен, адамның өзіне өзі риза болуымен шатастыруға болмайды. Кант бір кезде мақтанышпен: "Мен философияда коперниктік төңкеріс жасадым" деп жариялады. Өте орынды еді. Ол филос-ға таным жөніндегі жаңа көзқарасты енгізді. Махамбеттің: "Мен, мен едім, мен едім. Мен Нарында жүргенде, Еңіреп жұрген ер едім… Қай қазақтан кем едім? Бір қазақпен тең едім" — деуінде ешқандай А. жоқ; мұнда өзін өзі тану, өзінің дүниедегі орнын білу бар. Адам кейде өзіне өзі ризашылық білдіріп, тындырған істерін құптап, қошеметтеп отыруы керек. Бұл оның ілгері басуына түрткі болады. Өзін өзі сыйламаған адамды ешкім де сыйламайды.
Қорымдағы жерлеу орны. Қола дәуірі.
**Нұркен-1 қорымы** – көне дәуір ескерткіші.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Нұркен ауылының аумағында, Жарлы өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Зерттелуі, сипаты
-----------------

1978 – 79 жылдары ҚарМУ археологиялық экспедициясында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Заттай деректерді қола және пасталы моншақтар, 1,5 айналымды, алтын жалатылған қола алқа, екіжүзді қола пышақ, жалпы саны 30 шақты ыдыстан қалған қыш сынықтары құрайды. Қышқа штрихталған үшбұрыштар, бұрыштап түсірген шұңқыршалар, иректер, меандр түріндегі оюлар салынған. Өрнекті түсірудегі негізгі техникалық әдістер – тарақ штамппен басу және ойып түсіру. Бір ыдыстың түбіне көне дәуірдің танымал өрнегі – қас таңбасы (свастика) айқын түсірілген. Қазақстанның байырғы тұрғындары – андрондықтарда болған бұл таңба "мәңгілік", "мәңгі қозғалыс" ұғымын берген. Қорым қышының өрнектегі және ыдыс жасаудағы ерекшеліктерінен андрон қауымдастығының екі мәдениетінің, яғни нұра-федоров, атасу-алакөл мәдениеттерінің аралас белгілері байқалады. Қорым б.з.б. 14 ғ-дан қалған деп есептеледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Б.Аяған.– Алматы: "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы, 2005.– 728 бет. ISBN 9965-9746-5-9
**Валентин Яковлевич Басин** (28. 3.1923, Украина, Донецк облысы Артемов қ. – 5.11.2004, Алматы қ.) – заң ғылымдарының докторы (1964), профессор (1966), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1984).

2-дүниежүз. соғысқа қатысқан және Кеңес армиясы (1941–1946) қатарында болған. Алматы заң институтын бітірген (1949). Еңбек жолын Алматы заң мектебінде бухгалтер, оқу ісі меңгерушісінің міндетін атқарушы, оқытушы, аға оқытушы (1947–1955), ҚазМУ-да (1955–2004; қазіргі ҚазҰУ) доцент, проф. кафедра меңгерушісі, декан болып қызмет атқарды. 

1964 ж. «Проблемы советского жилищного права» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған.
Ғыл. жұмыстарында шаруашылықты жүргізудің құқықтық пішімдері мен келісімшарттық тәртіпті нығайту шараларын зерттеді.
Қазақ КСР-і Азаматтық құқығының негізгі бөлімдерін жазуға қатысқан авторлардың бірі (1978, 1980).

«Құрмет» орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Милан Степанов** (серб. *Милан Степанов*; 2 сәуір 1983, Нови-Сад, Югославия) — сербиялық футболшы, қорғаушы. Сербия Ұлттық құрамасы сапында 2008 жылғы Еуропа біріншілінің іріктеу ойындарына қатысты. Сондай-ақ, Сербия және Черногория құрамасы сапында 2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

Карьерасы
---------

Карьерасын 2000 жылы "Войводина" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2005 жылы клубтың капитаны боп тағайындалды. 

2006/07 жылғы маусымды "Трабзонспор" сапында өткізіп, 2007 жылы жазда "Портуға" ауысты. "Порту" сапында қорғаныста көп қателіктер жіберді де, негізгі құрамдағы орнынан тез айрылды. Соның кесірінен 2009 жылы жазда ""Малагаға" жалға берілді. "Малага" сапында бір маусымда не-бары 12 рет қана алаңға шықты. 2010 жылы "Портуға" оралысымен клуб басшылары миланды Трансферге қойды да, "Бурсаспорға" ауысты. 

2012 жылы "Мерсин" клубына ауысты.

2014 жылы қаңтарда "Омонияға" ауысты.

Жетістіктері
------------

«Порту»
* Португалия чемпионы: 2007/08, 2008/09
* Португалия кубогы: 2008/09

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
**Құрманәлі Жылқыбай** (4.6.1960 жылы туған, Ордабасы ауданы Көктөбе ауылы) – айтыскер ақын, кәсіпкер.

  

1981 жылы Талдықорған қаласындағы І.Жансүгіров атындағы педагогикалық институттың физика-математика факулттетін бітірген. Ордабасы ауданына қарасты Н.Нысанбайұлы атындағы орта мектепте мұғалім болды. 1992 – 99 жылдары Ордабасы ауданы Оқушылар үйінің директоры, Ордабасы ауданы Жастар одағы жанындағы «Жас Алаш» шағын кәсіпорнының төрағасы, облыс жастар орталығының директоры қызметтерін атқарды. 1999 жылдың наурыз айынан облыс «Талантты жастарды қолдау» қоғамдық қорының президенті. Өзбекстанда «Достық, ынтымақтастық» тақырыбында өткен мемлекетаралық айтыста, Қызылордада өткен ұстаз ақындар арасындағы айтыста бас бәйгені жеңіп алған. Атыраудағы Исатай Таймановқа, Ақмоладағы Бөгенбай батырға, Көкшетаудағы Абылай ханға, Қарағанды облысы Айыртау ауданы Ағыбай батырға арналған, т.б. республикалық айтыстарда жүлдегер болды. Е.Жақыпбеков, С.Қалиев, М.Омаров, А.Леубаева, К.Оралова, Б.Шойбеков, М.Тазабеков, Ә.Әбдірайымов, Ә.Омаров, т.б. ақындармен айтысқан. 1995 жылы 5-республикалық «Жігіт сұлтаны» байқауының бас жүлдесін алған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**Сумская Валентина Александровна** – Украинада Харьков облысы, Люботине қаласында 1947 жылы дүниеге келген. 

Мектеп бітіргеннен кейін Омбы политехникалық институтына түсіп, 1970 жылы полиграфиялық өнеркәсіптің инженер-технологы мамандығы бойынша бітірді. Жолдамамен Целиноград қаласындағы №3 облыстық баспаханасына жіберілді. Еңбек жолын бланктер цехының шебері болып бастап, кейін баспа жөніндегі облыстық басқарманың бас инженері болып ауыстырылады.

1972 жылдан Целиноград полиграф-комбинатында офсетті цехтың бастығы, өндіріс бөлімінің инженер-технологы, бастық орынбасары, бастық болып қызмет етті.

2005 жылға дейін «Астана полиграфия» АҚ өндірістік басқармасының бастығы болды.

Жемісті еңбегі үшін бірнеше мәрте грамоталармен, бағалы сыйлықтармен және «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Егістік қарамықшасы** (лат. *Agrostеmma githаgo*) - қалампырлар тұқымдасы, қарамықша туысына жататын бір не екі жылдық шөптесін өсімдік.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 30-80 см-дей.
* Өсімдікті түгелдей жұмсақ ұзын түк басқан.
* Сабағы тік немесе бұтақтанған.
* Жапырақтары қандауыр тәрізді (ұзындығы 3-10 см, ені 0,3-0,7 см), қарама-қарсы орналасқан, дара гүлдері сабағының ұшында жетіледі.
* Күлтелері тостағанша жапырақшасынан қысқа, аталықтары - 10, аналықтары - бесеу.
* Ірі гүлдері күлгін түсті. Мамырдан қыркүйекке дейін гүлдеп, жемістенеді.
* Жемісі - бір ұялы қауашақ, жарылып ашылады.
* Қара түсті ірі дәндері болады.

Өсетін орны мен таралуы
-----------------------

Еуропа мен Азияның қоңыржай климаттарында қарамықшаның 3 түрі кездеседі. Қазақстанда Тобыл-Есіл, Ертіс өзендерінің бойында, Каспий маңы ойпатында, Балқаш-Алакөл ойысында, Алтайда, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында және Қаратау жотасында егістік қарамықшасы өседі.

Емдік қасиеті
-------------

Емдік мақсатқа өсімдіктің сабағын, тамыры мен дәнін пайдаланады. Қарамықшаның дәндерінің несеп жүргізетін, қақырық түсіретін, қан тоқтататын және ішек құрттарын түсіретін қасиеті бар. Дәндерінің құрамында агростем қышқылынан тұратын гитагин сапонині бар, соған байланысты өсімдік - аса улы.

Тағы қараңыз
------------

* Дәрілік өсімдіктер

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Приозёрск қалалық кітапханасы** – 1970 жылы Приозёрск қаласының Ульяновская, қазіргі Кисунько көшесінде құрылған, ал 1999 жылдың күз айында Ағыбай батыр көшесіндегі басқа ғимаратқа көшті. 2008 жылдың 1 қаңтарында Әкімнің шешімі мен кітапхана атауы **«Приозёрск қалалық кітапханасы»** мемлекеттік мекемесі болып өзгертілді. 
Кітапхана ғимараты 2 қабаттан тұрады. Бірінші қабатта балалар кітапханасының оқу залы және оқырмандарға қызмет көрсету бөлімі бар. Екінші қабатта оқырмандарға қызмет ету бөлімі, оқу залы, кітапнама бөлімі, әдіскер бөлімі және кітап қорын өңдеу және толықтыру бөлімі бар.
  

Қазіргі таңда кітапхананың қоры 53781 дана, оның ішінде қазақ тілінде 8610 дана. 
  

Жыл сайын қалалық қоржын арқылы кітаптарды және мерзімді басылымдарды алуға қаражат бөлінеді.
  

Кітапхана қызметкерлері мерекелік іс-шараларға және әдеби кештерге белсене атсалысуда.
  

Балалар кітапханасында қамкөңіл балалар үшін **«Үміт»** бағдарламасы және **«Шебер қолдар үйірмесі»** жұмыс жасайды. Кітапхананың оқырмандарын көбейту мақстаныда басқа мекемелерге кітап, журналдар тарату үшін кітапханады жылжымалы кітапхана жұмыс жасайды. Оқырмандар талабын ынталандыру үшін тағы басқа жаңа технология бойынша олар: интернет, БД заң, Үкімет, СИН модулдер бойынша жұмыс жасайды. Қазіргі уақытта кітапханады 14 компьютер, 1 сканер, 1 көшіргіш, принтер (лазерлы-4, струйные-1, МФУ-2). 10 компьютерге жергілікті байланыс орнатылған. 2007 жылдан бастап кітапхана **«Библиотека 4,02»** бағдараламасы мен жұмыс жасаған, 2012 жылдың мамыр айынан бастап **«Кабис»** бағдарламасымен жұмыс жасауда.
Құрметті құрылысшы
**"Құрметті құрылысшы"** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Құрметті құрылысшы" төсбелгісімен құрылысты дамытуда көп жылдық жемісті жұмысы және сіңірген еңбегі, мемлекеттік органдардағы құрылыс қызметі саласындағы жоғары жетістіктері, құрылыс бейінінің маман кадрларын даярлау саласында сіңірген еңбегі үшін, құрылысшылардың, сондай-ақ құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын өндірушілердің кәсіптік мүдделерін қорғағаны, құрылыс саласындағы өзекті проблемалар бойынша ғылыми зерттеулерді дамытқаны, құрылыс өндірісінің жаңа озық технологияларын енгізгені, құрылыс қызметі саласындағы халықаралық, республикалық, салалық (секторлық) және басқа да бағдарламаларды іске асырудағы жетістіктері, құрылыс саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытудағы табыстары үшін құрылыс саласында кемінде 10 жыл еңбек өтілі бар құрылыс саласының біліктілігі жоғары мамандары, сондай-ақ құрылысты дамытуға елеулі үлес қосқан өзге де адамдар марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Құрметтi құрылысшы" төсбелгiсi диаметрi 28 мм және қалыңдығы 2 мм шеңбер нысанында мыс-никель қорытпасынан дайындалады.
Төсбелгiнiң беткі жағында шартты түрде бедерлi өрнектелген шаңырақты айналдыра "ҚҰРМЕТТI ҚҰРЫЛЫСШЫ" деген жазу шығыңқы орналастырылады. Шаңырақтың iшi және жазулар қою көгілдір түстi эмальмен боялған.
Төсбелгiнiң сыртқы жағында тiркеу нөмiрi орналасқан. Төсбелгiнiң қыры тегiс.

Төсбелгi құлақша мен шығыршық арқылы енi 25 мм және биiктiгi 15 мм қою көгілдір түстi қатқыл лентамен қапталған тiк бұрышты тағанмен жалғанады.
Көшеге қазақтың әншілік өнеріндегі жарқын құбылыс, композитор, Қазақ КСР-інің халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 24.09.1998 № 926 шешімі) берілген. Құрманғалиев Ғарифолла (1909-1993) Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Ақкөл ауылында дүниеге келген. Оның орындауындағы «Бозжорға», «Үлкен айдай», «Ақ кербез», «Он алты қыз», т.б. әндер Қазақстанның алтын қорына енді. Ол «Ақ Жайық», «Нұржамал», «Аққу» т.б. әндер шығарған. Қазақ саз өнерінде Құрманғалиевтің әншілік мектебі қалыптасқан. Көше Медеу ауданында орналасқан. Қабанбай батыр көшесінен басталып, Бекқожин көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 450 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Үмбетов Байжиен** (1859ж. Ырғыз уезі. №23 а. – 1932ж.) – 1916 жылғы Ырғыз көтерілісі басшыларының бірі. Ауыл молдасынан, Троицк, Қостанай бойында қазақ балаларына арнап ашылған мектепте сауатын ашады. 1890 жылдардан бастап ұзақ жылдар бойы Ырғыз, Қармақшы уездерінің биі болып қызмет етті. 1916 жылғы Ырғыз көтерілісінің басшысы А.Қанаевпен бірігіп көтеріліс ұйымдастырып, ел арасында қырғын салып, халықты аяусыз жазалап жүрген қандықол ақтардың бір топ офицерінің көзін жойды. 1930 жылы орта шаруаның малын тәркілеп, діни адамдарды қуғындағаны үшін Кеңес үкіметіне қарсы Ырғыз көтерілісіне, кейін Қарақұм көтерілісіне қатысқан. Қарақұм көтерілісшілерімен Кеңес үкіметі жағынан Әліби Жанкелдин бастаған бір топ зиялылар келіп, бітім жасасты. Алайда, елге оралғаннан кейін Байжиен Үмбетовты де түрмеге алып,тұтқындады. 1932 жылы түрмеде қайтыс болды. Кезінде Б.Үмбетов жайлы республикалық, облыстық газеттерде А.Досшанова, М.Мырзалы, О.Жолдыбаев, М.Қабақбаев бірнеше мақалалар жариялады. 1991 жылы шыққан Г.Сәтпаевтың «Торғай түлектері» атты кітабында Байжиен еңбектері туралы айтылған. КСРО Жоғары Кеңесі Президиумының 16.01.1989 жылғы қаулысы және Қазақ КСР Прокуратурасының 28.12.1990 жылғы қорытындысымен ақталды. 

1. ↑  "Ырғыз" энциклопедиясы. - Алматы, 2010. - 440 бет
**Өмірлік ұстаным** – адамның дүниетанымдық, моральдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы. Ө.ұ. адам іс-әрекетінде белсенді *(айналадағы шындықты өзгертуге үнемі ұмтылу)* немесе бәсең *(қалыптасқан дәстүр мен норманы сақтау)* түрінде көрініс береді. Ө.ұ. – жеке адамның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы. Адамгершілік бағытта Ө.ұ. жеке адамның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар-ожданынан, идеялық бір бағыттылығынан байқалады. Адамның өмірлік ұстанымының шындығын және дұрыстығын айқындау қоғамның прогресті бағытта сай келуімен өлшенеді. Тұлғаның жекебастық дамуын анықтаудың ең басты белгісі оның қоғамдық, тарихи процестегі орнын белгілеу болмақ. 
Адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуы, ең алдымен, оның өмірден өз орнын саналы түрде таба білуіне байланысты. Жеке тұлғаның өзіндік өмірлік ұстанымы оның қоғамға, қоғамдық байлыққа деген көзқарас пікірден, іс-әрекетінен, қоғамдық қызметінен, өмірге деген көзқарасынан білінеді. Адамның өмірі мен қызметі, өмірге деген көзқарасы оның мамандығына байланысты. Адамның өмірлік белсенді ұстанымы еңбек процесінде айқындалады, шыңдалып беки түседі. Ол іс-әрекет пен сөздің бірлігінен, адамның алға қойған мақсатты орындаудағы белсенділік пен теориялық білім, білік, іскерлік қабілетін жүзеге асыра білуінен байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Психология
**Йован Ристич** (1831 жыл 13 ақпан, Крагуевац - 1899 жыл 5 қыркүйек, Белград) - Сербияның мемлекет және саяси қайраткері, тарихшы.

Өмірі
-----

1852 жылдан философия докторы, 1861-1867 жылдары Сербияның Түркиядағы елшісі. 1868-1872 жылдары Ристич - кәмелетке толмаған князь Милан Обренович жанындағы регенттердің бірі. 1873, 1878-1880, 1887 жылы - премьер-министр, 1872-1873, 1875, 1876-1878 жылдары - сыртқы істер министрі. 1889-1893 жылдары кәмелетке толмаған Александр Обренович жанындағы регенттердің бірі. Ішкі саясатта либералдық бағыт ұстады. *Серб-черногор-түрік соғысында* (1876-1878) Ресейдің Түркияға қарсы соғысуын көздеді. Ол - XIX ғасырдағы серб дипломатиясының тарихы жөніндегі еңбектердің авторы.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974 ж. 5 том
**Қопарылғыш шаң** - ауамен қоспасы жылу және толқындық соққы әсер еткен кезде тұтануға бейім шаң. Қопарылғыш шаң кен өнеркәсібі кәсіпорындарында кез келген маркалы (антрациттен басқа) көмір, жанатын тақтатас, күкірт және оның қосылыстарынан пайда болады. Шаңның қопарылғыштық дәрежесі қопарылғыш шаңды пайда болдыратын заттың түрлеріне, шаңның дисперсиялық құрамына, оны қыздыру кезіндегі ұшпа (жанатын) заттардың бөлінуіне, ылғалдылығына, күлдің үлестік мөлшеріне, т.б. байланысты. Қопарылғыш шаңның қопарылғыштығы дисперсиялық дәрежесінің көбеюінен арта түседі; қопарылғыштық қасиеттің негізгі тасушысы 0,075 миллиметрден төмен мөлшердегі фракциялар болып есептеледі. Қопрылғыш шаң бөлшегінің көлденең қимасының ең жоғары (максимал) мөлшері 0,75 – 1 миллиметр. Көмірдің қопарылғыш шаңының қопарылу температурасы 575 – 850 градус. Көмір шаңының 1 м3 ауадағы мөлшері 300 – 400 г/м3 болғанда ол ең жоғары қопарылғыштық мәніне жетеді. Қопарылғыш шаң концентрациясын әрі қарай 900 – 1000 г/м3-ге дейін жоғарылатқанмен қопарылғыштық айтарлықтай күшеймейді. Шаңның қопарылғыштық концентрациясы шахталарда қопарылыс жұмыстары кезінде және шаңды басатын құралдармен жабдықталмаған кен комбайндарының жұмыстары барысында пайда болуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Нұрлан Бүркітбайұлы Жұмаханов 1982 жылы 1 қаңтарда Алматы облысы, Панфилов ауданы, Әулеағаш ауылында дүниеге келген. 2004 жылы ҚазҰУ-дің журналистика факультетін бітіргеннен кейін, «Қазақ әдебиеті», «Жас Алаш», «Нұр Астана», «Мәдениет» журанлында және «Қазақпарат» агенттігінде жұмыс істеді. Қазіргі таңда «Дала мен Қала» газетінде журналистер тобыының жетекшісі. Ол 2006 жылы Желтоқсан көтерілісінің 20 жылдығы қарсаңында «Желтоқсан - 1986» он томдығын құрастыруға қатысып, Тәуелсіздіктің арайлы таңын жақындатқан жастардың ерлiгiн жұртшылыққа кеңінен насихататуға қатысқан. Еліміздегі әдеби-мәдени басылымдарға прозалық әңгімелері үздіксіз шығып тұрады.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Алғыс хатының, Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясы (ENRC) ұйымдастыратын «Алтын қалам» қазақ тіліді басылымдар арасындағы сыйлығының, «Нұр Отан» ХДП Алматы облыстық филиалының мақтау қағаздарының иегері.
**Қопа** – Тайшек алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 37 км, жалпы ұзындығы 19 км болатын 6 саласы бар.

Бастауы
-------

Бастауын Сарықұлжа тауларының солтүстігіндегі бұлақтардан алып, Жарлы ауылынан төменде Тайшек өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы арнасы тау шатқалымен ағады. Орта ағысының басым бөлігі сайлы-жыралы жерлермен өтеді және жағалауы жарлауытты келген. Төменгі ағысының арна жағалауы жарқабақты, тіктеу. Өзен бойында бірнеше шағын көлдер жатыр. Негізінен жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына қолайлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Астана**  — ерте орта ғ-лардағы Идиқұт қаласы тұрғындарының зираттары. ҚХР-дың Шыңжаң Ұйғыр автономиялы районындағы Тұрфан қ-нан оңт.-шығысқа қарай 40 км жердегі Астана және Қарақожа қыстағының жанында. Зират-қорымның оңт. жағында ежелгі Идиқұт (Гаочаң) қ-ның орны жатыр. А. қорымын ең алғаш 20 ғ-дың басында ағылшын археол. А.Стеин, ресейлік П.К. Козлов, неміс А. Фон. Лекок зерттеді. 1959 ж-дан бері қытай археологтары 13 рет қазба жұмысын жүргізіп, 400-ден астам зиратты ашып зерттеді. Ескерткіштер үш кезеңге бөлінеді: 1) б.з. 3-6 ғ. 2) 6 ғ-дың басы — 7 ғ-дың ортасы (Гаочаң мемлекеті кезеңі). 3) 7 ғ-дың ортасы — 8 ғ-дың ортасы. Мәйіттердің көпшілігі ағаш табыттармен жерленген. Кейбір қабірлердің қабырғаларына сурет салынған. Оның ішінде алуан түрлі әдемі жібек, мақта, жүн тоқыма бұйымдар, балшықтан және ағаштан ойылған мүсіндер, әсем фарфор ыдыстар, сәндік және діни-ғұрыптық заттар бар. Византияның, Қытайдың, Иран мен Орта Азияның, сондай-ақ көшпелілер мәдениетінің ескерткіштері де мол. Сонымен қатар қабірлерден жақсы сақталған жазба ескерткіштер — Қытай және Соғды әрпімен түрік тілінде қағазға және ағашқа жазылған мыңдаған жазбалар табылған. А. ескерткіштері Тұрфан алқабындағы жергілікті тұрғындардың жоғары дәрежеде дамыған материалдық және рухани мәдениетінің куәсі және Ұлы Жібек жолы бойындағы халықтардың ерте орта ғ-лардағы мәдени байланыстарын зерттеуге мүмкіндік береді.
*Басқа мағыналар үшін Құрманғазы (айрық) деген бетті қараңыз.*

**Құрманғазы Қараманұлы**- 1943 жылы 5 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауылында туған. Орта мектепті бітіргеннен кейін аудандық «Еңбек туы» газетінде әдеби қызметкер болып жұмыс істеді. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Одан соң «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1976—1996 жылдары «Жалын», «Балауса» баспаларында редакция меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, «Көк Аспан — Қара жер» танымдық газетінің редакторы қызметтерін атқарған. Қазір «Айта жүрер әңгіме» дайджест-альманағының редакторы. Қазақстан Жазушылар одағы жанындағы Көркем аударма жөніндегі кеңестің төрағасы.Алғашқы көлемді шығармасы — «Шайтантөбедегі от» әңгімесі 1960 жылы облыстық «Октябрь туы» (қазіргі «Орал өңірі») газетінде жарияланған. Сондай-ақ ол ағылшын жазушылары Э.Хемингуэйдің «Қош бол, майдан!» («Жалын», 1979), И.Стоунның «Грек қазыналары» («Жазушы», 1983), орыс жазушысы Г.Гриннің «Комедианттар» («Жалын», 1984), Сервантестің екі бөлімнен тұратын «Дон Кихот» («Аударма», 2006,2007) романдарын, Чезаре Павезенің «Ғажайып жаз», «Жотадағы жынойнақ», «Жолдас», «Ай мен алау» («Аударма», 2008) роман-хикаяттарын қазақ тілше аударған.

1987 жылы «Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері» атағы берілген. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2008).

Шығармалары
-----------

* «Қайраң еткел». Алақандай әңгімелер. А. «Жалын», 1978;
* Қызғыш құс. Повестер. А. «Жалын», 1980;
* Алтын іздеушілер. Повестер. А. «Жалын», 1987;
* Одинокий всадник. Повесть. М. «Детская литература», 1990;
* Дикая кошка. Повести. А. «Жалын», 1991;
* Тәңірге тағзым. Эссе. А. «Ана тілі», 1996;
* Жалғыз атты жолаушы. Повестер. А. «Балауса», 1996;
* Жапан туздегі жұрт. Повестер. А. «Сөздік-Словарь», 2003;
* Өжет. 2008.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Құройыл** – Ойыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағады.

Сипаттамасы
===========

Ұзындығы 130 км, жалпы ұзындығы 18 км болатын 3 саласы бар. Ірісі – Тіксай. Қоныстану ауылынан төменде (Сырым қыстауы маңында) Ойыл өзенінен бөлініп шығып, Тоғыз көліне құяды. Арнасында жыл бойы дерлік су болады. Құройылдың сол жағалауынан (Ақши қыстауы маңында) Шеткөл тармағы бөлініп шығып, Қарабау ауылына жетпей сорға сіңіп кетеді. Орта және төменгі ағысында көптеген, шағын көлдер жатады.

Арнасы
======

Өзен арнасы төбелі құмдар, жазық сортаң жерлерімен өтеді. Осыған байланысты суы біршама ашқылтым келеді. Өзен бойында бірнеше елді мекендер орналасқан. Алабы мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 5 -том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2013 ISBN 996978-601-7472-15-3
Құрметті сәулетші
**"Құрметті сәулетші"** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген

Толығырақ
---------

"Құрметті сәулетші" төсбелгісімен сәулет және қала құрылысын дамытуда көп жылдық жемісті жұмысы және сіңірген еңбегі, мемлекеттік сәулет және қала құрылысы органдары қызметі саласындағы жоғары жетістіктері, маңызды мемлекеттік (мемлекетаралық) мәні бар жобалау құжаттамаларын әзірлегені, сәулет бейінінің маман кадрларын даярлау саласында сіңірген еңбегі үшін, сәулетшілердің, қала құрылысшыларының кәсіптік мүдделерін қорғағаны, сәулет және қала құрылысы саласындағы өзекті проблемалар бойынша ғылыми зерттеулерді дамытқаны, сәулет және қала құрылысы қызметі саласындағы халықаралық, республикалық, салалық (секторлық) және басқа да бағдарламаларды іске асырудағы жетістіктері, сәулет және қала құрылысы саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытудағы табыстары үшін сәулет және қала құрылысы саласында кемінде 10 жыл еңбек өтілі бар сәулет саласының біліктілігі жоғары мамандары, сондай-ақ қазақстандық сәулет және қала құрылысын дамытуға елеулі үлес қосқан өзге де адамдар марапатталады.

Құрметті белгінің сипаттамасы
-----------------------------

"Құрметтi сәулетшi" төсбелгiсi диаметрi 28 мм және қалыңдығы 2 мм шеңбер нысанында мыс-никель қорытпасынан дайындалады.
Төсбелгiнiң беткі жағында шартты түрде өрнектелген шаңырақты айналдыра "ҚҰРМЕТТI СӘУЛЕТШI" деген жазу орналастырылады. Шаңырақтың iшi және жазулар қою көгілдір түстi эмальмен боялған.
Төсбелгiнiң сыртқы жағында тiркеу нөмiрi орналасқан. Төсбелгiнiң қыры тегiс.

Төсбелгi құлақша мен шығыршық арқылы енi 25 мм және биiктiгi 15 мм қою көгілдір түстi қатқыл лентамен қапталған тiк бұрышты тағанмен жалғанады.
Төсбелгi киiмге визорлы бекiткiшi бар түйреуiш арқылы бекiтiледi.
**Құрмет Қабдықайырұлы** (5.1.1937 жылы, Атырау облысы, Индер ауданы, Елтай ауылы) – физика-математика ғылымдарының кандидаты (1966), педагогика ғылымдарының докторы (1994), профессор (1985). 

ҚазМУ-ды (1958, қазіргі ҚазҰУ) және Харьков политехникалық институтының аспирантурасын (1960) бітірген. ҚазМУ–да аға оқытушы, доцент (1962-74), Алматы халық шаруашылығы институтында (1974-85, қазіргі Қазақ экономалық Университеті) кафедра меңгерушісі, Семей педагогикалық институтында (1985-86, қазіргі Семей мемлекеттік университеті) проректор, ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі (1986-2002), 2002 жылдан профессор қызметтерін атқарды. 

«Об одной системе интегро–дифференциальной уровнений» тақырыбында кандидаттық, «Дидактические основы совершенствования математического образования в высшей школе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 200-ден астам ғылыми жарияланымның, 2 монографияның авторы.

Дереккөздер
-----------
**Өлкейек** – Ақтөбе облысының Ырғыз, Қостанай облысының Жангелді аудандары жеріндегі өзен. Ұзындығы 349 км, су жиналатын алқабы 3600 км2.

Бастауы
-------

Өлкейек Толыбай сағасынан шығыста 3 км жерде. Жантай мен Толыбай өзендерінің қосылған жерінен басталып, Балапан сағасынан оңтүстікте 15 км жерде Қызылкөлге құяды.

Гидрологиясы
------------

Жоғарғы ағысында белесті жазықпен ағады, аңғары 1 км-ден 3,5 км-ге жетеді. Жайылмасы екі жағында 0,6-2 км. Арнасы 20-30 м, бұл бөлігінде су жазда қара суларға бөлініп қалады. Қабырға өзені сағасынан төмен Өлкейек аңғары жайпақталып 7-8 км-ге ұлғаяды. Үлкенді-кішілі қарасулар (ең ұз. 9,8 км, ені 50—60 м, тереңдігі 7 м) кездеседі. Суы тұщы, жазда кермектенеді. Жылдық орташа су шығыны сағасы тұсында 1,60 м3/сек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы / Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
**Есіркеев Райымқұл** (1921-80) - суретші-кескіндемеші. Негізінен пейзаж және портрет жанрларында еңбек етті. 1968 ж. «Абай портретін» жазды (кенеп, майлы бояу, суретшінің жеке қоры). Иығына шапанын желбегей жамылып, қолына кітап ұстаған ақын туған табиғат аясында бейнеленген. Жөңкіле кешкен шуда бұлттар, ақынның жел көтерген шалғайы, сәл ұмтыла түскен кейпі суретке қимыл-қозғалыс бітіргендей. Сол арқылы автор аласапыран уақыттың тынысы мен Абайдың ішкі жан дүниесіндегі буырқанысты бере білген.

  

**ECIPKEEB РАЙМҚҰЛ ЕСІРКЕҰЛЫ** .(1921-1980) - суретші. 
Арнайы білім алмаған. Кескіндеме, графика өнерімен шұғылданды. КССР суретшілер Одағының мүшесі, ҚР суретшілер Одағы Қарағанды облыстық ұйымын құрушылардың бipi.
Раймқұл Есіркеев творчествосының тақырыбы - адам. Ол өзінің жерлестерінің көптеген портреттерін салу арқылы танымал болды. Олардың әрқайсысынан өзіне қымбат адамдық қасиеттерді байқады. Раймқұл Есіркеевтің көптеген портреттері композициялық тәсілмен құрылған. Қыл қалам шeбepi күнделікті өмірде адамның өзін қоршаған ортада еркін және батыл сезінетінін көрсетуге тырысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
3. ↑  Қазақстан суретшілері кітабы , 2011ж.
**Куратов Иван Алексеевич** (19. 07. 1839, Кебра, қазіргі Коми ACCP-i, Куратово селосы — 29. 11. 1875, Верный, қазiргi Алматы қаласы) — коми жазушысы, тiл маманы, демократ–ағартушы. Коми әдебиетінің және әдеби тiлiнiң негiзiн салyшы. Вологда дiни семинариясын бiтiрген. 1860 жылы алғаш мұғалім болып, 1866 жылдан өмірінің соңғы күніне дейiн Жетiсуда әр түрлi әскери қызмет атқарды. Қазақтармен тығыз байланыста болды. Қазақ әндерін жинады. Куратов өлеңдерiнде өз мақсатын, халқының ауыр тұрмысын («Менің Музам», «Диуана», «Кедей жігіт»), еңбекші шаруалар бейнесiн суреттеп, кулак, чиновник, поп, монахтарды мысқылдайды. Ол Батыс және Шығыс классиктерiнiң шығармаларын коми тiлiне аударды. Коми тiлiнiң грамматикасын жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
Бұрынғы атауы № 2І02 көше. «Комсомольский» тұрғын алабы. Айман-Шолпан көшесі Қарашаш ана көшесінен басталып, Ақбаян көшесінде аяқталадьі. Айғаным, Қыз Жібек көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 766,2 м.

«Айман-Шолпан» - қазақ халқына кеңінен тараған лиро-эпостық жыр. Алғаш жазып алып баспаға ұсынған - Ж.Шайхисламұлы. Жырда адамның бас бостандығы, ел тыныштығы, жұрт ынтымағы көтеріледі. Құрылысы, бейнелер жасау әдісі, тіл ерекшіліктері жырдың ескі поэтикалық дәстүрде туғанын көрсетеді. Ежелгі жыр, айтыс үлгілері кеңінен пайдаланылады. М.Әуезовтің «Айман-Шолпан» жыры бойынша жазылған музыкалық драмасы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Үн** — ауадағы тербеліс процесінен пайда болатын дыбыс; жиілігі тұрақты, өзара әдемі үйлесім тапқан музыкалық дыбыстар қатары. Дыбыстың биіктігін анықтайтын Үнмен музыка теориясында дыбыстарды жағымды үндер мен шуларға бөледі, яғни белгілі бір биіктіктегі және биіктіксіз дыбыстар деп ажыратылады. Ең кішкентай негізгі жиілік музыкалық үннің биіктігін, ал оның еселенген жиілігі дыбыс тембрінің, яғни обертондардың қайталану биіктігін анықтайды. Тербеліс жиілігі көбейген сайын дыбыс биіктігі де жоғарылайды. Көптеген музыкалық аспаптарда (мысалы, скрипкада, виолончельде, әсіресе, домбырада, сондай-ақ қазіргі электрондық музыкалық аспаптарында) кез келген жиіліктегі үнді алуға болады. Әрбір ұлттың мінез-құлқына, ой-санасы мен салт-дәстүріне, өмір сүрген табиғи ортасына, айналысқан шаруашылық кәсібіне байланысты муз. әуен-сазы туады. Әл-Фараби адамның аузы-мұрнынан, өңеші мен жұтқыншағы арқылы шығатын үнді табиғи, ал музыкалық аспаптардың дыбысын жасанды үн деп атаған; қара Тон.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
**Иван Валерьевич Агапов** (1965 жылы 29 мамырда Мәскеуде дүниеге келген) – Ленком театр актері. 
[1]. 

Мектепте оқып жүрген кезінде Спесивцев театр-студиясында дайындалады. Мектепті бітіргеннен кейін ГИТИС-ң режиссерлік факультетінің актерлік тобына тапсырады. Сабағынан тыс уақытта Маяковский атындағы театрда қызмет атқарады. Ол жерде Иван Агапов *«Правда хорошо, а счастье лучше»*, *«Страсти по Митрофану»*, *«Закат»* қойылымдарын сомдайды. 1989 жылы институтын бітіргеннен кейін Ленком театрына шақырылады. 1999 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Райнгольд Эмильянович Литман** (1936 ж. т.), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1971), КСРО-ның Құрметті шахтері (1974). 1952-1964 ж. «Қарағандыкөмір» комбинаты *«Кировкөмір»* тресінің К. О. Горбачев атындағы №7-8-шахтасының кен қазушысы, 1964 жылдан *«Қарағандыкөмір»* өндірістік бірлестігінің В. И. Ленин атындағы шахтасының кен қазушылар бригадирі. 9-11-сайл. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, ҚОКП 25-съезінің, Қазақстан Компартиясы 16-съезінінделегаты. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Қазақ тілі түсіндірме сөздіктеріндегі мағыналары былай берілген — сүйіп құшу, иіскелеу, құшақтау, еркелету (1959) елжіреп құшу (1974) «Үлберген Ботакөзді аймалап, бауырына басып, сүйіп, иіскелеп, біраздан кейін мауқын басты» (Мұқанов). Сөздікте берілген түсінікке сенсек, «иіскелеу», «еркелету», «сүйіп құшу», «елжіреп құшу»— бәрі де ***«аймала»*** сөзінің синонимі санына қосылғандай. Алайда С. Мұқановтың «Ботакөз» романынан келтірілген мысал — ол түсінікті теріске шығарғандай әсер қалдырады. Шын мәнісінде, иіскеу, сүю етістіктерінің мағына жағынан «аймалаудан» ерекшелігі сезіледі. Әрине, бүгінгі таңда алғашқы етістіктер (сүю, иіскеу) соңғы —«аймала»
етістігінің ауқымынан аса алмай, аралас мағына меншіктенгенін теріс дей алмаймыз. Бірақ «аймала» сөзінің алғашқы мағынасы мүлде басқаша болғандығы байқалады.

В. В. Радлов сөздігінде бұл тұлғаның түбірі *«айма»* қалпында көрінеді де, мағынасы — жармасу, ұстай алу. Телеуіт, Тобыл татарлары тілінде осы түбірдей туындаған *«айманыш»* тұлғасы бірін-бірі ұстау, біріне-бірі жармасу сияқты мағыналарға нұсқайды. Бұл деректер *«аймала»* сөзінің ертеректегі түбірі — *«айма»*, ал алғашқы мағынасы — *«ұстау»* екенін аңғартады. Ал оның кейінгі тұлғасы біздің тілімізде «аймалаға» дейін толысып, «құшақтау», «құшу» мағыналарын қосып алғандығын көреміз.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Индуизм дінінде кез келген жағдай, елеулі оқиғаның бәрі мереке ретінде тойланады. Құдайлардың тууы, асуралардың өлімі, құдайлардың жеңісі, жаңа жыл, жаңа ай, ай толған күн, егін жинау, туған күндер, үйлену тойы, адамның өмірден өткен сәті, т.б. сияқты өмірдің әр сәтін үнділер ойын-тойға айналдырады. Фестивальдардың басым көбінде дәстүрге сай жуыну, пуджалар мен киртандар орындалады. Холи, Дивали, Дуссехра, Лохри, Карва Чот, Дхантерас, Ракша-бандхан (Ракшья-бандхан), Бхаубидж, Пон гал, Лакшми-пуджа, Ват Пурнима, Кришнаджанмаш тами, Наг Панчами, Махашиваратри, Наваратри, Чахтх, Раманавами, Хануман Джаянти, Махавир Джаянти, Гуру Пурнима, Теедж, Онам, Ганеш Чатурти, Ратха-ятра, Дурга-пуджа, Говардан-пуджа, т.б. сияқты мейрамдар үнді фестивальдарының бір бөлігі ғана. Бірқатар фестивальдар белгілі бір аймақтарда ғана тойланады немесе әр аймақ өзінің табынатын құдайына байланысты өзіне маңызды мерекені ерекше атап өтеді. Бұлардың ішінде үнді халқы Дивали мейрамын асыға күтеді. Ол Наваратри мен Дуссехраның алдын да, Бхаубидж мерекесінен кейін өтеді.

Дереккөздер
-----------

ФЕСТИВАЛЬДАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-455-4