recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Байрактар ​​Тактикалық UAS** (ағылш. *Bayraktar Tactical UAS*, немесе **Bayraktar TB1**) — бақылаушы және барлаушы ұшқышсыз әуе соғыс аппараты (UAV) болып, ол әуелде Түрік қарулы күштері үшін жасалған болатын. Оны Kale Group пен Baykar Technologies бірлескен кәсіпорны - Kale-Baykar 2009 жылы дамытты. Байрактар ​​Тактикалық UAS (Bayraktar TB1) негізінде 2014 жылы Bayraktar TB2 жаңа моделі дамытылды.

2014 жылы Bayraktar төзімділігі мен биіктігі бойынша ​​Түркияның ұшқышсыз әуе соғыс аппараттарының (UAV) ұлттық рекордын жасады.  Ол автономды ұшу төзімділігі рекордын 2014 жылдың 5 тамызында 5486.4м биіктікте 24 сағат 34 минут ұшқан кезде жасады. Сондай-ақ, 2014 жылдың 14 маусымында ол өзінің толық жүктемемен ұшуында ең жоғарғы биіктік 8238.744м-ді тіркеді. Ал, 2015 жылдың желтоқсан айында Bayraktar TB2 дроны ROKETSAN өндірген MAM-L Мини Ақылды Оқ 100% дәлдікпен атуды сәтті көрсетті.

Түрік Қарулы Күштері Байрактарды TAI Anka UAV-ға бәсекелес болуына жол бермеу үшін оны "Тактикалық UAV" санатына жатады деп сипаттаса, халықаралық стандарттар оны орташа биіктікте ұзаққа шыдайтын UAV ретінде жіктеді. Іштен жану қозғалтқышымен жұмыс жасайтын, 650 кг MTOW платформасымен және 12 метрлік қанат жаймасы платформасымен Байрактар ​​6858 м биікте ұша алады, әрі әуеде 24 сағаттан артық жүре алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  Turkey Breaks National Record For Longest Drone Flight.  dailysabah.com (8 July 2014).
3. ↑  Bayraktar Taktik İHA Record Flight.  suasnews.com (8 August 2014).
4. ↑  Bayraktar breaks tactical UAV endurance record.  c4defence.com (8 July 2014).
5. ↑  Turkey tests its first armed unmanned aerial vehicle.
6. ↑  Turkey Steadily Builds UAV Capabilities (13 May 2014).
7. ↑  Turkey’s unmanned ambitions shift up gear (6 March 2014).
Эль-Хаджар-Эль-Асвад
**Эль-Хаджар-Эль-Асвад** - Сирияның оңтүстік-батысындағы қала, Дамаск мухафазасының аумағында орналасқан. Бұл қаланың аты араб тілінен аударғанда "қара тас" деген мағынаны білдіреді.

Географиялық орналасуы
----------------------

Бұл қала мухафазаның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, Барада өзенінің бойында, Дамасктан оңтүстікте. Абсолют биіктігі - теңіз деңгейінен 668 метр.

Демография
----------

1981 жылы өткізілген ресми санақ бойынша халық саны 23563 адам болды. Қаладағы халық санының динамикасы жылдар бойынша:

* 1981 жыл - 23563 адам
* 2003 жыл - 80713 адам
* 2013 жыл - 101827 адам

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* []
* []
* []

Дереккөздер
-----------
**Мырзашоқы жер асты су кен орны** - Қарағанды облысы Қаражал қаласынан солтүстікке қарай 14 км жерде орналасқан. Суы Атасу кен байыту комбинатын шаруашылық және ауыз сумен қамтамасыз етуге байланысты барланған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны негізінен терригенді метаморфтанған кембрий-ордовик және орта девонның шөгінді-жанартаутекті және интрузивтік тау жыныстарында шоғырланған. Су сыйыстырғыш тау жыныстарына кварцит, құмтастар, алевролит, туф-құмтас және порфириттер жатады. Олардың қалыңдығы 60 м.

Сипаты, құрамы
--------------

Жер асты суы арынсыз, жер астындағы су деңгейі 0,6-14м. Тау жыныстарының сулылығы біркелкі емес. Химиялық құрамы бойынша олар сульфатты-гидрокарбонатты натрийлі. Жобалық сутірек тереңдігі 60-70 м, өнімділігі 2,5-5,3 л/с болатын 6 ұңғымадан тұрады. Кен орны игерілмеген. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
"Мырзағали Құланұлы Айтжанов" (13.09.1970, Қарабастау ауылы, Сайрам ауданы, Түркістан облысы)- Қазақстан Республикасының бокстан ұлттық құрама командасының бас бапкері, халықаралық дәрежедегі спорт шебері, ҚР еңбек сіңірген жатықтырушы, КСРО чемпионы, жастар арасындағы Еуропа чемпионы, ОҚО-ның үздік жатықтырушысы (2008), ОҚО-ның жыл адамы (2007 ж.), Шымкент қаласының құрметті тұрғыны (2008 ж).

Бапкерлік қызметі
-----------------

Мырзағали Айтжанов өзінің бапкерлік қызметін 1996 жылдан бастан. 2000 жылдан бастап 2009 жылдар аралығында Оңтүстік Қазақстан обылсының аға жатықтырушы қызметін атқарады. Осы уақыт ішінде ОҚО-ның құрама командасы екі Қазақстан хлықтарының Спартакиадасын жеңген, Қазақстанның чемпионы 2 дүркін чемпионы атанған. Мырзағали Құланұлы 8 халықаралық дәрежедегі спорт шеберін, 10 спорт шеберін дайындаған. 

Қазақстан Республикасының бокстан ұлттық құрама командасының бас бапкерлігіне 2009 жылы тағайындалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚазМұнайГаздың ресми сайты(қолжетпейтін сілтеме)
**Федосеев Петр Николаевич**(22.8.1908 жылы Горький облысы)-совет философы , қоғам қайраткері. Академик (1960,1946 корр. мүше), КСРО ҒА Президиум мүшесі. 1939 жылдан КОКП мүшесі. 1930 жылы Горькийдың пед. институтын бітірді. 1936-1941 жылдары КСРО ҒА философия институтының ғылми қызметкері.1941-1955 жылдары КОКП ОК аппаратында жұмыс істеді. Сондай-ақ «Большевик», « Партийная жизнь» журналдарының бас редакторы, КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясы диалект.материализм кафедрасының меңгерушісі болды. 1955-1962 жылдары КСРО ҒА философия институтының директоры. 1959-1962 жылдары экономика, философия, право ғылымдары бөлімінің академик-секретары. 1962-1967 жылдары және 1971 жылдан КСРО ғылым академиясының вице-президенті. 1967-1973 жыладры КОКП ОК жанындағы марксизм-ленинизм институтының директоры.ВХР ғылым академиясының құрметті мүшесі, Болгар, Чехословак және Герман Демократиялық Республикалар ҒА-ларының шетелдік мүшесі. «Философская энциклопедия» басылымы және «Вопросы философии» журналы редакциаяларында коллегия мүшесі.Ол екі рет Ленин орденімен және басқа орден,медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Петр Иванович Роман** (1918), электрмен дәнекерлеуші , Соц. Еңбек Ері (1958). Еңбек жолын 1940 ж. Киев ЖЭО-ңла электрмен дәнекерлеушіден бастады. 1942-44 ж. Қарағанды МАЭС құрылысына ,1944-49 ж .Балқаш ЖЭО құрылысына қатысты.1949-1978 ж. облыстық энергетикалық құрылыс саландарында электрмен дәнекерлеуші. 1978 жылдан зейнеткер.Еңбекте жоғары өнімділікке жетті. Қосындылы болатты дәнекерлеуде ұтымды тәсілдер колданды. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Петр Лаврович Лавров
**Петр Лаврович Лавров** (1823 жыл 2 маусым - 1900 жыл 25 қаңтар, Париж) – орыс философы, социолог, ұсақ буржуазиялық социалист, революциялық халықшылдықтың теоретигі.

Өмірі
-----

1842 жылы *Петербургтің артиллерия училищесін* бітіреді. Лавров өзінің философиялық позициясын *«антропологиялық көзқарас»* деп анықтайды. Антропологизмінің мәні -адамның жеке басын, әр қилы «метафизиканы» бекерге шығарушы материалдық пен руханидің бір тұтастығы деп санайды. Ол идеализмның мистикалық формаларын қатты санап, діни сенімдік күйді потологиялық күй деп есептейді. Бірақ та оның мистицизммен айтысуы бір ізді болмады, ол материалистік тұрғыдан емес, позитивизм тұрғысынан жүргізілді. Оның мұндай теориялық бір ізділіктен ауытқуы гносеология мәселесінде субъективизмге әкеліп соқтырды. Социологияда Лавров тарихи фатализмге қарсы болып, тарихтағы субъективті фактор мәселесін зерттеп, оған айрықша жоғары баға береді. Лавровтың революциялық авантюризмді сынауы оның жағымды жағы еді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж. 7 том
Сегізсәулелі маржан құрылысы.
**Маржан полиптері** немесе **Көпқармалауышты маржандар** (лат. *Anthozoa*) – омыртқасыз жануарлардың ішекқуыстылар типінің бір класы. 

Маржан полиптері 5 класс тармағына бөлінеді, оның үшеуі жойылып кеткен, қалған екеуі: 

* сегіз сәулелі маржандар (Octocorallіa)
* алты сәулелі маржандар (Hexacorallіa).

Қазіргі таңда Маржан полиптерінің 6000-дай түрі белгілі. Қаңқасы барлары топтанып тіршілік етеді. Ал жеке Маржан полиптерінде қаңқа болмайды, олардың денесі цилиндр тәрізді, төмен жағы жалпайып табанға айналған, табанымен су астындағы грунтқа бекиді. Табанының қарама-қарсы жақ ұшында ұзын жіңішке қармалауыш шоғырларымен (6 не 8 сәулелі) қоршалған ауыз қуысы бар. Көбінесе планктонмен қоректенеді. Маржан полиптері жынысты да, жыныссыз да түрде көбейе береді. Дернәсілі планула ауыз тесігі арқылы аналық полиптан бөлініп шығып, біраз уақыт суда жүзіп жүргеннен кейін су астында субстратқа орнығып, ересек түріне айналады. Жыныссыз көбеюі бүршіктену арқылы жүреді. Полиптің денесінде бүршік пайда болады да, оның ұшында жаңа қармалауыштардың бастамасы түзіледі, бірақ аналық дарабастан бөлінбей көбейе береді. Кейбір жеке тіршілік ететін актиниялар көлденең және ұзына бойына бөліну арқылы көбейеді. Маржан полиптерінің көпшілігі дара жыныстылар, түрленбей дамиды, тек полип пішінді болады (қ. Гидроидтар). Атлант, Үнді, Тынық мұхиттарының тропиктік аймағында риф құрушы мадрепор маржандары (6 сәулелі маржандар) кең таралған. Бұл маржандар тұздылығы 3,5ү болатын, температурасы 20°С-тан төмендемейтін, таза оттекке бай теңіз суында ғана (50 м-ге дейінгі тереңдікте) тіршілік ете алады. Маржан рифтерінің арасындағы жануарлар (ақуыз, моллюск, шаянтәрізділер, т.б.) мен өсімдіктер (балдырлар) бірігіп, біртұтас ерекше бірлестік немесе биоценоз құрайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Б. Минсаринова. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
**Петр Николаевич Топорнин** (1880-1951), өлкеде 1905-07 жылы революцияға қатысушы. Төменгі Тагиль кен-металлургия училищесін бітіргеннен кейін (1900) Орал мен Сібірдің кен кәсіпорындарында жұмыс істеді. 1905 жылы сәуірден Қарағанды көмір кендерінде, Спасск зауытында және Успен кеніштерінде еңбек етті. Топорнин рудникте социал-демократиялық цдеяларды насихаттады. «Орыс-қырғыз (қазақ) одағын» кұрушылардын және 1905 жылы желтоқсанда Успен кеніші жұмысшылары мен кызметшілері ереуілі басшыларының бірі болды. Ереуілді белсенді ұйымдастырушылардың қатарында кеніштен шығарылды. Ұлы Октябрь социал революциясынан кейін Сібірдің кәсіпорындарында еңбек етгі. Новосібірде жерленген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Сазымбай** – Сарыапанқұм жəне Үлкенқұм құмды алқаптарының солтүстігіндегі құм.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданының батысында жəне Қостанай облысының Жангелді, Амангелді аудандары жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Солтүстіктен оңтүстікке қарай Сазымбай қонысы мен Баскөл соры аралығында 22 км-ге созылып жатыр. Енді жері 10 км-ге жуық. Аумағы 20 км2. Солтүстігі біршама көтеріңкі (204 м), оңтүстік-батысының ең биік жері 183 м.

Өсімдігі
--------

Ұяшықты құм төбелі жер бедерінде жусан, теріскен, еркек шөп, бұталар өседі. Құм жиегінде бірнеше қыстау орналасқан. Маңы мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Петр Николаевич Еникеев** - (1898-1974, Ресейде туған). Ленин дік сыйлықтың лауреаты.
Әзірбайжан политехникалық институтын бітірген (1932). 1957-1970 жылдары - КСРО геология
және жер койнауын қорғау министрлігіні» Орта Азия мен Қазақстан бойынша бөлімінде бас
геолог. 1970 жылдан - зейнеткер. Шығыс аудандарда оның тікелей қатысуымен мұнай мен
газ дың 13 кенорны ашылган. Осы кезең ішінде ол Қазаестан аумағындағы ғылыми зерттеулер
мен өндірістік жұмыстарға белсене қатысқан. Ленин, Еңбек Қызыл ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Саид Нури** - Ирактың саяси және мемлекеттік қайраткері.

Еңбек жолы
----------

Стамбулда әскери білім алып, түрік армиясында қызмет атқарды. 1913 ж. түрік армиясының араб офицерлері ұйымдастырған қастандық әреуетіне қатынасты, қастандық әшкерелгенен кейін Египетке қоныс аударды. 1916 ж. Хиджаздағы түріктерге қарсы араб көтерілісне қосылып, әмір Фейсалдың армиясында жоғарғы қызметтерде болды. 1921 ж. Иракқа қайтып оралды. 1930-58 ж. үкіметті 8 рет басқарды; бірнеше рет сыртқы істер министрі, әскери министр болды. Иракта ағылшын мүддесін қорғады. Агрессиялық Бағдат пактісін құруға жол ашып берген ағылшын-ирак шартына, ирак - түрік және ағылшын-ирак келісімдеріне қол қойылуы оның есіміне байланысты. Ел ішіндегі жұмысшы және ұлт-азаттықө қозғалысын басу саясатын жүргізді. Ирак революциясы кезінде көтеріліске шыққан Бағдат тұрғындарының қолынан қаза тапты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Космидтер** — лямбда фагтың соs — учаскесі (жабысқақ ұштар) бар плазмида яғни тіршілігі екі жақты ДНҚ-ның гибридтік молекуласы. Оларды алғаш рет 1978 ж.. Дж. Коллинз бен Б. Хон ашты. Космидтік плазмидалық бөлігі оның бактерияларда репликациялануына мүмкіндік береді, ал лямбда фагтың геномына жататын бөлігі -— соs тізбек — космидтің фаг капсидінің ішіне in vitro жағдайында оралуына және реципиенттік клеткаға трансдукциялануына мүмкіндік береді. Сонымен, космидтер клеткаға трансформация жолымен емес, кәдімгі инфекция арқылы ене алады. Мұның өзі трансформация процесінің тиімділігін ең аз дегенде 100 есе арттырады.
Космидтік векторларда мөлшері 33—49 мың н.ж. бөтен ДНҚ фрагменттерін көбейтуге болады. Космидтер сыйымдылығы ең үлкен векторлар, сондықтан эукариоттық ДНҚ-ның үлкен фрагменттерінің көшірмелерін және геномның гендер банкісін (жинағыш) клондардың ба-рынша аз санымен алу үшін арнайы құрастырылған.

1. ↑
**Краснов Петр Николаевич** (22.09.1869 – 17.01.1947) – Рессей контррев. Басшыларының бірі, генерал-лейтенант (1917). Павловск әскери училищесін (1888), офицерік атты әскер мектебін бітірген. Гвардиялық казак-орыс бөлімдерінде қызмет етті. 1-дүние жүздік соғыста казак-орыс бригадасын және дивизиясын басқарды. 1917 жылы Корнилов бүлігіне қатысты. 1917 жылы тамыз-қазан 3-атты әскер корпусының командирі. 1918 жылы мамырда Дон әскерлерінің атаманы болып сайланды. 1919 жылы қаңтарда генерал А. И. Деникиннің басшылығын мойындады. 1919 жылы ақпанда отставкаға шағап, Германияға кетті. 1940-1945 жылдары Ұлы Отан соғысы кезінде гитлершілерге фмигрантар мен сатқындардан казак-орыс бөлімдерін құруға көмектесті. Совет әскерлерінің қолына түсіп, КСРО Жоғарғы соты Әскери коллегиясының үкімі бойынша дарға асылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6
**Петр Кузьмич Емцов** (16 мамыр 1909, Ресей, Алтай өлкесі, Рубцовск ауданы, Георгиевка селосы - 16 қараша 1941, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер.

Өмірбаяны
---------

Алтай темір жолы желісінде Новосібір станциясында, 1936 жылы есепшілер курсын бітіріп, Алматыда есепші болып жұмыс істеген. 

1941 жылдың шілде айында Кеңес әскері қатарына шақырылып, майданға аттанды. Сол жылы 16 қарашада Мәскеу облысы ,Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасында танкіге қарсы шайқасатын топтың құрамында (саяси жетекші В.Г.Клочков бастаған) жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс беруге және 18 танкісін жоюға қатысты. Осы шайқаста Емцов ерлікпен каза тапты. Волоколам ауданыны Нелидово деревнясындағы бауырластар зиратына жерленді. Бұл ерлік 28 батыр-панфиловшылар ерлігі деген атпен тарихқа енді.

Марапаттары мен естелік
-----------------------

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Емцовқа Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1942). 

Батырдың құрметіне Мәскеу қаласы Северное Тушино ауданындағы бір көше Батыр-панфиловшылар көшесі аталып,мемориал орнатылған. Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеково темір жол айырмасынан 1,5 шақырым жерде) батыр-панфиловшыларға еекерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ бар, онда оларға арналып монумент қойылған. Туған жеріне Емцовтың есімімен бюст орнатылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.
2. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
Ақпарат АҚШ ЦРУ (The World Factbook:CIA World FactBook, Наурыз 20, 2008)  ақпараты бойынша алынды:

**Телефондар - қолданудағы негізгі желілер:**
5.928 миллион (2009)

**Телефондар - мобильді:**
14,830,000 (2009)

**Мемлекет телефон коды:** +7

**Радиолар:**
6.47 миллион (1997); 12 миллион (2009);

**Телевизиялық хабарлаушы станциялар:**
12 (қосымша 9 қайталаушылар) (1998); 149 (2009);

**Интернет қызметін көрсетушілер (ISPs):**
10 (with their own international channels) (2001); 22 (2009);

**Интернет хосттар:**
33,217 (2007);
80,000 (2009);

**Интернет қолданушылары:**
100,000 (2002);
400,000 (2005);
1,247,000 (2006);
3,130,000 (2008);
4,700,000  (2009);

**Internet country code (Top level domain):** .kz, ҚАЗ

Тағы қараңыз
------------

* Қазақтелеком
* KazNET
* Kazpost
* .kz

Сілттемелер
-----------

1. ↑  CIA World FactBook: Kazakhstan Мұрағатталған 26 желтоқсанның 2018 жылы.
Тікелей маркетинг қайраткерлері кез келген нəрсені — тұрғын үйді жөндеуден бастап, газеттерге жазылуға дейінгі қызметтерді сатуда телефонды жиі қолдана бастады. Телефон арқылы маркетингті қолданатын практиктер өз ұйымдарында электронды есептеуіш машинасының негізіндегі жүйелерді жасады. Бұл жүйелер нөмірді автоматты теруді жүзеге асырып, компьютердің жадына сақталған үндеуді үй шаруашылықтарына береді.

Тауарға пошта немесе телефон арқылы тапсырыс беру бойынша жүргізілетін сауданың дамуына бірнеше факторлар əсер етті. Жұмыс істейтін əйелдер санының өсуіне байланысты, олардың дүкенде өткізетін уақыты күрт қысқарды. Сонымен қоса, сатып алу үрдісінің өзі бірқатар себептерге байланысты жағымсыз сипатқа ие бола бастады: автомобильде жүру шығыны ұлғайды; көлік тығындарынан өту қиындады, көлікті қоятын орын табу бұрынғыдан күрделене түсті; сатып алушылар мекен-жайларын қала орталығынан шеткерірекке ауыстырып, қылмыстылық
көбейген сауда орталықтарынан алшақтай бастады; адамдар дүкендердегі сауда қызметкерлерінің жеткіліксіздігінен жəне есептесу тораптарында кезекте тұрудан шаршады. Сонымен қоса, көптеген дүкен тораптары баяу өтетін мамандандырылған өнімдерді сатудан бас тартты, осы арқылы тікелей маркетинг қайраткерлеріне аталған тауарларды сатуға мүмкіндік берді. Соңғысы, тұтынушы тегін хабарласа алатын телефондардың пайда болуы, сондай-ақ тікелей маркетинг мекемелерінің тапсырысты түнгі уақытта немесе жексенбі күндері қабылдауға дайын болуы бөлшек сауданың аталмыш түрінің дамуына əсер етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А. Б. Рахимбаев, "Маркетинг теориясы жəне практикасы", Алматы, 2009
Бұрынғы атауы Самарқанд көшесі. **Телжан Шонанұлы көшесі** Ташкент көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 1346,7 м.

Телжан Шонанұлы (1894-1938) - қоғам қайраткері, ағартушы, педагог, аудармашы, тілші ғалым. 1908-1912 жылдары Ырғыздағы орыс-қазақ училищесінде, 1912-1916 жылдар аралығында Орынбордағы қазақ мұғалімдер институтында оқыған. Телжан Шонанұлы ұлттық автономия жолында күрес жүргізген Алаш қайраткерлерінің қатарында болды. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда Орынборда өткен екінші жалпықазақ сиезінде Алашорда үкіметі жанынан құрылған оқу комиссиясының құрамына енгізілді. Т.Шонанұлы 1923-37 жылдар аралығында 32 оқулық, кітап, 72 мақала жазған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Айтарлықтай көрікті емес, сарықасқа ұқсас кішкене құс. Кіші міңгірліктің жоны - сұрғылт қоңыр,бауыры - ақ. Қазақстанның бүкіл жазықтығына дерлік - орманды далада, құрғақ далаға, шөлейтпен , тіпті бұталары сирек өскен шөлге децін мекендейді. Өте ширақ, ұсақ бунақденелілерді іздестіріп , бұтада үнемі орын ауыстарап жүреді, кейде соларды қуып жету үшін ұша жөнеледі. Дауысы айқабақ тәрізді "чок-чок" деп шығады. Әуені қатты емес, бірақ өзіне тән әуезді. Тостағанша тәрізді терең ұясы бұта арасына орнықтылырады. Салындыдағы 3-5 секпілді қызғылт жұмыртқаларды 11-14 күн уақыт аталықпен бірлесіп аналық қоректендіреді.
Қазақстанға мамырдың басында ұшып келіп, қыркүйектің басында республика шегін толық артқа қалдырып, тамызда ұшып келеді.

Дереккөздер
-----------

<"Құстар" мектеп энциклопедиясынан/>
**Мір, мірдің оғындай.** Тұрақты тіркестің қазіргі мағынасы — жанға қатты бататын, адам өңменінен өтетін
зәрлі сөз. «Біреудің шын мүсіркегені маған мірдің оғындай тиеді» («Лениншіл жас» газеті.).

Бізге тіркестің екінші сыңары «оғындай» сөзінің түбірін (оқ) талдау қажеттігі жоқ. Мағына жағынан күңгірт тартып, түсініксіздік тудыратыны бірінші сыңар — «мір». Кейде бұл түбір -дей жұрнағын қосып алып, «мірдей» қалпында жеке де қолданыла береді.

Айта кетерлік жағдай, Н. Оңдасынов пен Е. Бекмухаметов өздерінің қазақ тіліне енген араб, парсы сөздері туралы жазған кітаптарында «мір» сөзін арабтың «әмир» (әкім, бастық мағынасындағы) деген тұлғасынан қысқарған деп санап, оған «оғындай» сөзін тіркестіре отырып, көркем әдебиеттен мысалдар келтірген. Шынын айтсақ, мұның өзі шындыққа жанаспайтын жорамал. Әмірдің оғы ғана адам жанын жаралап, басқаның атқан оғы дарымауы — сенімге симастық жайт.

Ойға салсақ, бұл екі сөз (мір мен оқ) мағыналас, әрі кетсе, осы жағынан бірімен-бірі байланысты. Оны
тілдік деректермен анықтай түсуге болады. Өте ерте кезде адам баласына тағы хайуандарды аулау үшін құрал қажет болды.' Ол кездерде мұндай құрал қызметін жай ғана таяқ атқарған. Таяқ жақындағы ақды ұруға, алыстағыны атуға арналған. Кейбір түркі тілдерінде осындай қарапайым құрал мен оны қолдану әдісіне берілген атау бүгінгі күнге дейін сақталған. Мысалы, хакас тілінде «миргеле» тұлғасы «лақтыру» дегенді білдірсе, ал туваларда «мирге» таяқ мағынасында қолданылады.

Тофа тілінде де «таяқ» мағынасын «мерһе» аңғартса, алтай тілінде «мергеде»—лақтыру дегенді ұғындырады. «Таяқ» мағынасындағы көптеген «мирге» басқй түркі тілдерінде, соның ішінде, қазақ тілінде «оқ» сөзін меншіктенген. Біздің болжамымыз тунгус-маньчжур тілдерінің кейбір деректерімее анықтала түседі. Эвендерде «миир»— садақ оғы дегенге мезгесе, ал нанай тілінде «морали» деп «садақты» айтады.

Осыларға қарағанда, ерте заманда қазақтарда да «садақ» мағынасын «мір» сөзі бере алған. Уақыт өтіп,
қоғаім дамуымен қоса тіл байлығының өсуі нәтижесінде «мір» атауы «садақ» немесе «мылтық» сияқты сөздермев
алмастырылған. Алайда, алғашқы атау «мір» осы кезге дейін тіліміздегі тұрақты сөз тіркесінде сақталғандығының куәсі болып отырмыз. Сөйтіп, «тілі мірдің оғындай» дегеніміз қазіргі түсінік бойынша, «тілі садақ оғындай»
сияқты мағынамен бірдей.

Ескерте кетер бір жағдай — сөйлегенімізде «мір» сөзінің тілмен қосақтала айтылатын (тілмар) басқа да
дыбыстық түрі кездеседі. Бірақ мұндағы «мар» тұлғасын «мір» сөзімен сәйкестендіруге болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Ержан Құлыбаев** - испан және қазақ скрипкашысы.

Білімі
------

Музыкалық білімін 1995 жылы Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыкалық орта мектеп-интернатында Нина Михайловна Патрушеваның классынан бастаған. 1998 жылы П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясындағы Александр Вениаминович Ревичтың классына ауысты. 2004 жылы Құлыбаев Рейна Софья музыка мектебіндегі Захар Бронның классына ауысып, Новосібірдегі М.И. Глинка атындағы ұлттық консерваториясындағы магистрлық бағдарламаға түскен.

Карьерасы
---------

Ержан Құлыбаев дүниежүзілік скрипкашылар конкурстарында көптеген премияларды жеңген. Солардың ішінде:

* Екатеринбургтегі Демидовский атындағы дүниежүзілік скрипкашылар конкурсы (2003, Бас жүлде және екі арнайы жүлделер)
* Лиссабондағы дүниежүзілік скрипкашылар конкурсы (2006, Бас жүлде және Л. Грасаның шығармаларының ең үздік интерпретация үшін арнайы жүлде)
* Новосібірдегі дүниежүзілік скрипкашылар конкурсы (2007, Бас жүлде және Палома О'Ши арнайы жүлдесі)
* Берлиндегі Хиндемит атындағы дүниежүзілік конкурс (2010, Алтын жүлде және Роберт Шуманның шығармаларының ең үздік интерпретация үшін арнайы жүлде)
* Познаньдағы Генрик Венявский атындағы скрипкашылар конкурсы (2011, Үздіктік жүлдесі және екі арнайы жүлде)
* Буэнос-Айрестегі дүниежүзілік скрипкашылар конкурсы, Бас жүлде және аргентиналық тангоның ең үздік интерпретациясы үшін "Premio Tango" жүлдесі.

Құлыбаев Францияда, Германияда, Швейцарияда, Жапонияда, Бельгияда, Мексикада, Португалияда, Украинада, Латвияда, Италияда, Кувейтте, Ресейде, Қазақстанда, Австрияда, Испанияда, Польшада өнер көрсетті. бірге солист ретінде ойнады

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі, Астана балет және опера симфониялық оркестрі, Қазақстан Республикасы камералық оркестрі, Мәскеу филармониясының камералық оркестрі, солистер академиясы, Санкт-Петербург академиялық хорының камералық оркестрі, Юкатанның симфониялық оркестрі, Новосібір мемлекеттік консерваториясының симфониялық оркестрі, Астана симфониялық оркестрі, Қарағанды симфониялық оркестрі, Софья ханшайым атындағы музыка колледжінің симфониялық оркестрі, Аликанте Университетінің филармониялық оркестрі, Кастилия мен Леонның симфониялық оркестрі. 2005-2006 жылдары Сантандердегі дүниежүзілік музыка фестивалінде өнер көрсетті. 2006 және 2010 жылдары ол Испания ханшайымынан Бронның ең үздік студенті ретінде құрмет дипломын алып, Пардо патша сарайында өнер көрсетті. 2010 жылы Ержан Берлиндегі Концертхауста өнер көрсетті.

Құлыбаев Магнини фонды табыстаған 1722 жылғы "Роде" страдивариымен ойнайды.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Henryk Wieniawski Violin Competition website
2. ↑  Как казах казаху – скрипач Ержан Кулибаев о Захаре Броне, танго и звездах музыки
3. 1 2 3  Erzhan Kulibaev's biography.
4. ↑  Winners of the 2011 Henryk Wieniawski Violin Competition
5. ↑  Additional prizes of the 14th Wieniawski Competition
**Мүйіз құйрықты жәндіктер** (Siricoidee) – жарғақ қанатты жәндіктер отрядының төрт тұқымдасы. Кәдімгі мүйіз құйрықты жәндіктер–ксифидрийлер, оруссидалар, синтексидалар. 200-ден астам түрі бар. Кәдімгі мүйіз құйрықты жәндіктердің ұз. 50 мм-ге дейін жетеді. Көптеген түрінің личинкалары қылқан жапырақты ағаш сүрегінде дамиды. Аса зиянды түрлері – үлкен мүйіз құйрықты жәндіктер, сары мүйіз құйрықты жәндіктер, көк мүйіз құйрықты ксифидрийлердің ұз. 18 мм-ге дейін, личинкалары жалпақ жапырақты ағаш сүрегінде дамиды. Оруссидалар негізінде тропикте таралған, КСРО-да өте аз болған. Синтексидтер (бір түр) Калифорнияда тіршілік етеді. Мүйіз құйрықты жәндіктердің личинкалары ақ немесе сарғылт түсті, өсіп тұрған ағаш сүрегінде кем дегеде 2 жыл, ал кесілген ағашта бірнеше жыл тіршілік етіп, орман шаруашылығына зиян келтіреді.[1]

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев
Ұлы шейх - Мүбарак Бин әл-Сабах 1896 – 1915 жылдар аралығында Кувейттің билеушісі болған. Әл-Сабах әулетінің жетініші билушісі. Кувейтті 1752 жылдан бастап билеген әл-Сабах сол кезеңде юасқарушы отбасы болып саналатын. 1892 жылы Мүбарактың ағасы – Мұхаммед таққа отырады да, Джарра есімді інісі қаржы жағын меңгеріп, Мүбарак бәдәуилерді (көшпелі араб халқын) тыныштындыру мақсатында астанадан алысқа жіберілді. 1896 жылдың 17 мамырында Мүбарак өзінің екі ұлы – Джабер, Салем және бірнеше сенімді құлымен шейхтың сарайына басып кіріп, билікте отырған ағаларын өлтірді. Сөйтіп, 1897 жылы өзін Кувейттің билеушісі етіп жариялады. Өмірінің соңғы жылдарында безгек ауруынан азап шеккен Мүбарак 1915 жылдың 28 қарашасында қайтыс болады.

Дереккөздер
-----------

1100 қызықты деректер 
Калыбай Салтанат (талқ) 01:39, 2014 ж. сәуірдің 20 (ALMT)
Атқылауынан 7 ай өткенінен кейінгі Эль-Чичон (4 қараша 1982 ж.). НАСА суреті.
Мексиканың солтүстік-батыс Чьяпас штатындағы белсенді жанартау болып табылады. **Эль-Чичон** - Чьяпас аймағындағы жанартау доғасының бір бөлігі.
Эль-Чичон теңіз деңгейінен 384,96 м биіктікте орналасқан. Эль-Чичон жанартауының координаталары: С 36,019677 және Б -120,088748.
Бұл жанартау Мексиканың оңтүстік-батысында 670 шақырым қашықтықта тұр. Ол Гватемала шекарасынан 150 шақырым қашықтықтағы Мексиканың Чьяпас провинциясына қарасты орманда орналасқан.
Эль-Чичон 1982 жылы 29 наурыз бен 4 сәуір аралығында кемінде он рет атқылаған болатын. Осы кезде бірнеше шағын жер сілкіністері тіркелген. Атқылау барысында ауаға 30 шақырым биіктікке дейін жанартау күлі шашыраған. Эль-Чичон 1982 жылы атқылаудан кейің сол аймақтың климатын өзгерткен. Сол аймақты мекендейтін мыңға жуық құстар, турлі жәндіктер мүлде жойылып кеткен. 2000 жылы жанартау кратеріндегі судың температурасы өсе бастады. Жанартаудың Үлкен күмбез деп аталатын шыңы 200 000 жыл бұрын пайда болған. Сол уақыттан бастап, шыңдағы көлдің түсі еріген минералдардың көп болуына байланысты көк-жасыл түске боялған. Эль-Чичон жанартауы 220 000 жыл бұрын пайда болған Эль-Чичон жанартауының 1982 жылғы атқылауы кезінде 2000 адам көз жұмған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Ақалаха** — Алтай Республикасының Қосағаш ауданындағы Ресей өзені,. Ұзындығы — 126 км. Жазатор өзенімен түйіскен жерде Арғұт өзенін құрайды. Бұл Үкек үстіртіндегі барлық өзендер үшін су жиналатын аймақ. Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік беткейінде Қанас асуынан батысқа қарай Қанас мұздығынан бастау алады. Қайнаркөздің биіктігі теңіз деңгейінен — 2370 м. Сағасының биіктігі теңіз деңгейінен — 1531,4 м. Үкек үстіртіндегі өзен аңғарында Пазырық мәдениетінің 1-Ақалаха қорғаны бар.

Су алабы
--------

* Акалаха

→ Байжігіт
← Қараалаха
Алаха көлі
← Ақбұлақ
← Талдыбұлақ
← Жандыкөл
→ Қарабұлақ
→ Ақкөл
← Қалжын
Қалжынкөл көлі
Қалжынкөлбас көлі
→ Қалғұты
← Мұздыбұлақ
Мұздыбұлақ көлі
← Қарашад
→ Гусиное көлінен ағынды
Гусиное көлі
Арқанша
→ Арқанша
← Арқанша
→ Арқанша
← Арқанша
← Қарабұлақ
Үкек көлі
Қарабұлақ
→ Бетсуқанас
← Қанас көлінен ағынды
озеро Қанас
← Үкек
→ Белое көлінен ағынды
Белое көлі

Дереккөздер
-----------
**Мүбәрәк Қожа хан** (т.ж.б. – 1345) – Ақ Орда ханы (1337/39 – 1340/41). Шыңғыс хан әулетінен шыққан, Орда Еженнің ұрпағы, Ерзен ханның ұлы.

Басқаруы
--------

Ақ Орданың астанасы Сығанақ қаласында хан көтерілді. Мүбәрәк Қожа жайлы деректер Муин әд-Дин Натанзи шығармаларында кездеседі. Ол Ақ Орда хандарының ішінде бірінші болып өз иелігін Алтын Орда хандарынан тәуелсіз деп жариялап, 1337–38 жылы Сығанақта өз атынан күміс ақша соқтырды. Мүбәрәк Қожаның дербестікке ұмтылуы Алтын Орда билеушілері тарапынан қатты қарсылыққа ұшырады. Алтын Орда ханы Өзбектің (1312 – 42) Ақ Орданы қайтадан өзіне қарату әрекетінің нәтижесінде ол ордадан кетуге мәжбүр болды. Мұсылман авторларының айтуынша ол Алтай мен қырғыздар арасында қашып жүріп, қазаға ұшыраған. Көп ұзамай Алтын Орда ханы Өзбек қайтыс болып, мұрагері Жәнібектің (1342 – 57) жарлығымен 1344 жылы Мүбәрәк Қожа орнына оның інісі Шымтай хан болды. Ал Мүбәрәк Қожа аңсаған дербестікке Ақ Орда билеушілері Ұрыс және Тоқтамыс хандар жетті.

Сілтемелер
----------

* Шымтай хан
* Тоқтамыс хан
* Ақ Орда
* Алтын Орда

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Сығынақ қаласы Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том

Тағы қараңыз
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуАқ Орданың хандары |
| --- |
|  |
| 
Орда Ежен хан • Күнқыран хан • Қоныша хан • Баян хан • Сасы Бұқа хан • Ерзен хан • Мүбәрәк Қожа хан • Шымтай хан • Ұрыс хан • Тоқтақия хан • Темірмәлік хан • Тоқтамыс хан • Құйыршық хан • Барақ хан • |

 |
Ақан сері
Көшеге қазақ өнерінің жарық жұлдызы, ақын, әнші, сазгер Ақан сері (Ақжігіт) Қорамсаұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.07.1993 № 272 шешімі) берілген. Ақан Қорамсаұлы (1843-1913) Көкшетау облысында дүниеге келген. Ақан серінің «Сырымбет», «Балқадиша», «Мақпал», «Перизат», «Құлагер» т.б. әндері - қазақ ән өнеріндегі мәңгілік мәнін жоғалтпайтын туындылар.

Ақан сері көшесі Шолохов көшесінен Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. 

* Аймауытов,
* Айбасов,
* Дулатов,
* Чернышевский,
* Буденный,
* Молдағалиев

- көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Ленинская смена көшесі. Көшенің ұзындығы - 3000 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Борша тышқан**, **бұрындық** (лат. *Eutamias sibiricus*) — кеміргіштер отрядының тиін тұқымдасына жататын жануар. 

  

Қазақстанда Оңт. Алтай және Қалба Алтайындағы қылқанжапырақты ормандар мен аралас ормандарды мекендейді. Дене тұрқы 12 – 15 см, құйрығының ұзындығы 12 см, салм. 70 – 100 г. Арқасында бойлай орналасқан 5 қара жолағы бар. Ағаш басына тез өрмелеп шыға алады, бірақ ұясын інге салады. Қыркүйек – қазанда қысқы ұйқыға кетіп, сәуір – мамырда оянады. Жылына 1 рет 4 – 6-дан балалайды. Ағаш тұқымын, бүрін, саңырауқұлақ, жидек, астық дәнін жеп қоректенеді. Қысқа қарай қор жинайды. Кәсіптік маңызы шамалы, ауланбайды. Борша тышқан кене энцефалиті мен туляремия ауруларының қоздырғышын таратады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Tsytsulina, K. Formozov, N. Shar, S. Lkhagvasuren, D. & Sheftel, B. (2008). *Tamias sibiricus*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 8 қаңтар 2009.
2. ↑  *Tamias (Eutamias) sibiricus*, Mammal Species of the World, 3rd ed.
3. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**«Айша» хикаяты** – 1922 жылы жазылып, 1935 жылы өңделген Сәкен Сейфуллиннің проза саласындағы кемел шығармаларының бірі. 

Шығарма әйел теңдігі мәселесіне арналған. Қазақ әдебиеті үшін дәстүрлі тақырыпқа арналған бұл мәселені ақын мазмұнын қызықты, сюжетін тартымды, идеясы салмақты жаңашыл бағыттағы шығарманы тудыра білген. 

Оқиға 1916 жылы, Ақмола қаласынан 300-400, Нілді зауытынан 60-70 шақырымдай жердегі ауылда өткенін автор дәл көрсеткен. Кәдір деген кісі Шәкір атты әйелі өлген, қара шұбар, қисық қара сақалы бар жігітке Айша есімді кіші қызын бермек. Қалың малға отыз қаралы мал алмақ. Күшіген сияқты үңірейген, сақалы күректей қара шұбарға сұлу, жас Айша әйел болмаймын деп қанша жерден қарсылық көрсетсе де, әке-шеше, ағайын-туыс, бәрі де ата салтын бұза алмай, ұзатылып кете баратын бақытсыз қыз тағдыры суреттелген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Жазушы» 2011 жыл.
Өнеркәсіптегі роботFANUC модели R2000iB
Роботтардың бір жақсы қасиеті- олар ешқашан жалықпайды және жұмысты адамдарға қарағанда тиімді істейді. Одан бөлек, роботтар ешқашан ауырмайды немесе демалуды қажет етпейді, яғни олар күніне 24 сағат, аптасына 7 күн жұмыс істейді. Роботтар ешқашан "қолым тимей жатыр", "шаршап жүрмін" деген сияқты сылтаулар айтпайды және оларға түскі үзілістің де қажеті жоқ. Кейде жұмыс адам үшін тым қауіпті немесе қиын болған жағдайда робот мұны ешқандай қауіпсіз немесе қиындықсыз атқарып шығады. Роботтардың көпшілігі тұрақты және механикаландырылған жұмыстарды атқару үшін зауыттарда пайдаланылады. Роботтардың біз жиі еститін көптеген түрі бар. Бүгінде роботтар зауыттар мен фабрикаларда, зертханаларда, тауар қоймасында, ауруханаларда және басқа да көптеген өндіріс орындарында сан түрлі жұмыстар атқаруда,яғни роботтар өндіріс орындарында көбірек пайдаланылады.

Роботтардың өндірістік орындарындағы жұмыстары:
-----------------------------------------------

Зауыттардағы роботтар дәнекерлеу, сурет салу, машиналарды жүктеу, өнімдерді құрастыру,қауіпті материалдармен жұмыс істеу, химикаттарды бүру, бөлшектерді тексеру сияқты, т.б түрлі қызметтерді атқарады. Әлемдегі роботтардың жартысына жуығы автокөліктер жасауда қолданылады. 

* 
* ДәнекерлеуДәнекерлеу
* Сурет салуСурет салу
* ӨңдеуӨңдеу
* КесуКесу

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ойыншықтардан роботтарға дейін.-Алматы: "Аруна" баспасы. -Сер: "Танымдық энциклопедия" ISBN 978-9965-26-604-1
**Өнеркәсіп бірлестігі** - СССР-де шаруышылықты басқару органы, өнеркісіпті басқарудың үш буынды жүйесіндегі орта буын. Ол өнеркәсіп орындарынан, ғылми-зерттеу, конструкторлық, жобалау-конструкторлық, технологиялық ұйымдардан т.б. тұратын біртұтас өндірістік-шаруашылық комплексі.

Сапалық құрамы
--------------

Өнеркәсіп бірлестігінің құрамына сондай-ақ өндіріс бірлестігі және комбинаттар кіруі мүмкін. «Бірлестіктер - өнеркәсіп өндірісін басқарудағы сапалық жаңа құбылыс. Олар кәсіпорындардың жай жиынтығы емес, қайта біртұтас өндірістік шаруашылық комплексі болып табылады. Бұларда ғылым мен өндіріс біртұтас біріккен, мамандану мен кооперациялау кеңінен өрістеген» (КПСС, XXV съезінің материалдары). [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
**Түймешетен** (лат. *Tanacetum*) – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер.

Ботаникалық сипаты
------------------

* Биіктігі 30 – 150 см.
* Сабағы тік, көп болады.
* Жапырақтары қауырсын тәрізді тілімделген, кезектесіп орналасады.
* Сары түсті ұсақ гүлдері бір-бірден орналасып, себет гүлшоғырын құрайды, олар сабақтың ұшында жетіледі. Шілде – қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады.
* Жемісі – дәнек.

Өсетін жері мен таралу аймағы
-----------------------------

Қазақстанның барлық өңірінде тараған 15 түрі бар. Орманды, далалы, кейде сортаң топырақты жерлерде, тастақты төбешік баурайларында өседі. Жиі кездесетіні – кәдімгі түймешетен (*Tanacetum vulgare*).

Құрамы
------

Түймешетен гүлінің құрамында танацет, галлус, т.б. органикалық қышқылдар, илік және бояғыш заттар, шайыр, эфир майы мен май болады. Улы өсімдік.

Емдік қасиеті, қолданысы
------------------------

Медицинада ішек құртын түсіретін, бауыр және өт жолдарын емдейтін дәрі ретінде қолданылады. Халық медицинасында ревматизмді, құяңды, бас ауруларын, гастритті, қызбаны, шеменді, қарын жарасын, жүрек қызметінің бұзылуын емдеуге пайдаланылады. Сондай-ақ іріңді жаралар мен жарақаттарды емдеуде терінің сыртына жағады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Петр Петрович Матюшин** (1914-1985), инженер-металлург, Социалистік ЕңбекЕрі (1971), Свердловск тау-кен институтының механикалық байытубалімшесінбітірді(1939 ж). 1941-42 ж. Қарсақбай кен-байыту фабрикасының техникалық жетекшісі болып еңбек етеді. Ұлы Отан соғысына катысқан. 1956-58 ж. Жезқазған мыс зауытының директоры. 1949-1956,1958-1962 ж. Балкаш КМК байыту фабрикасы, үсақтау цехы ТББ, мыс зауыты техникалық бөлімінің бастығы, комбинаттың бас инженері, 1962-1971 ж. комбинат директоры. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 1971 ж. наурыз айында ол Мәскеуге мыс өнеркәсібі бас басқармасының бастығы болып ауысты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1%9). Ленин, 1,2-дәрежелі «Отан соғысы, *«Александр Невский»*, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Нұртілеу Бертайұлы** (11.5.1938 жылы Алматы облысы Шелек ауданы Бартогай ауылы) тележурналист .

ҚазМУ-ні бітірген (1968 жылы). Университеттің соңғы курсында оқып жүріп Қазақ радиосының "Ауыл өмірі" редакциясына редакторлық жұмысқа орналасады. Кейін телерадио к-т жанындағы "Хаттар және социология" бөліміне аға редакторлық жұмысқа ауысты. 1975-1987 жылдары Қазақ ССР Ағаш және ағаш өңдеу Министрінің көмекшісі, осы салаға қарасты демалыс аймағының директоры болып жұмыс істеді. 1987 жылы Қазақ теледидарының ауылшаруашылығы хабарларына арналған "Серпін" бағдарламасына қатардағы редакторлықтан редакция бастығы қызметіне дейін көтерілді.

Жетісулық қаламгер Н. Бертайұлының тағдыры ауыл өмірімен тығыз байланысты. Кезінде Ақтөбе аймағындағы балығы барымтаға түскен Қызылкөлдің сұлулығы мен байлығын қорғап қалу жолында өтімді де өткір хабарлар жасады. Оның "Кағажу қалған ауылдар", "Ауыл ажары", "Судың да сұрауы бар" (1988-1992), "Қалың қалай, шаруа?", "Әкіммен әңгіме" (1994-1997 жылдары) атты телехабарлар циклі осы жылдар ішіндегі еліміздің ауыл шаруашылығын насихаттаута сіңірген еңбегінің айғағы.

Кезінде ел назарына іліккен егін орағына арналған "Ақ бидай" мен "Егінжай" телебағдарламаларын (1990-1994 жылдары) әзірлеуде де өзіндік қолтаңбасы бар. Ауыл өмірін, ауыл шаруашылығының өзекті мәселелерін насихаттауда мол тәжірибе жинақтаған Н. Бертайұлы 1995 жылы республикалық теледидардың Алматы облысындағы меншікті тілшісі болып тағайындалды. Осы мерзімде республикалық шаруалар қожалығы ассоциациясының "Фермер-информ" баспасөз орталығының директоры қызметін қатар аткарды. Оның отыз жылға жуық қаламынан туындаған шығармаларының ішіндегі шоқтығы биік тұратыны "Жер иесі" авторлық бағдарламасы. "Жер иесі" атты өлеңдер жинағы жарық көрді (2008 жылы). Алматы облысы Еңбекші Қазақ ауданының Құрметті азаматы. Алматы облысы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5
**Аделаида Кейн** (ағылш. *Adelaide Kane*; 1990 жыл 9 тамыз, Клермонт) — австралиялық актриса.

Өмірбаяны
---------

Аделаида Кейн 1990 жылы, 9 тамыз күні, Клермонт қаласы, Батыс Аустралия штаты, Аустралияда туылды. Батыс Аустралия штатындағы, Перт қаласында өскен. Киелі Хильда ағылшындық мектебінде оқығын. 6 жастан бастап актерлік шеберлікке қызығушылық таныта бастады. 2006 жылы Мельбурнгке көшіп, ол «Көршілер» телехикаясында түсе бастаған, ақырында ол дәл осы жылы «Долли» журналының байқауында жеңіске жетті.

Аделаиданың Уильям атты інісі бар. 2014 жылы Кейн өзі үшін Ранша есімді мысықты асырап алды.

Қазіргі уақытта ол Лос – Анджелес қаласы, Калифорния штаты, Америка Құрама Штаттарында өмір сүруде.

Мансабы
-------

Аделаида өзінің мансабын «Көршілер» телехикаясындағы Лолли Аллен рөлінен бастады. Кейн 3 айдық келісім – шартқа ие болған. 2006 жылдың желтоқсан айында ол осы жұмыстан кетеді, келісім – шарт созылмаған. 

2009 жылдың наурыз айынан бастап, желтоқсан айына дейін ол Тенайя 7 рөлінде «Қуатты Рейнджерлер RPH» телехикаясында түсті. 2010 жылдың сәуірінде Аделаида «Тау құпиясы» атты фильмде түсіп , дәл осы жылы «Сүйкімді және де қатты» телехикаясында Марли рөлінде түсіп көрген. 2012 жылдың қараша айында Аделаида «Бөлтірік» телехикаясның актрелік тобына Кора Хейлдің рөлінде қосылатының хабарлайды. Кора Хейл – Дерек Хейл атты альфа қасқырдың қарындасы. 

2013 жылы «Қиямет түні» фильмінде Зои Сэндин рөлінде түседі. Осымен қатар Мария Стюартты «Патшалық» телехикаясында ойнады, бұл басты рөл болатын.

Фильмография
------------

* 2007 - Көршілер – Лолли Аллен
* 2009 – Қуатты Рейнджерлер RPM – Тенайя 7
* 2010 – Тау құпиясы – Джейн Энн Джеймс
* 2010 – Сүйкімді де қатты - Чарли
* 2012 – Ешкілер – Обри
* 2012 – Доннер шатқалы - Николь
* 2013 – Қиямет түні – Зои Сэндин
* 2013 – Бөлтірік – Кора Хейл
* 2013 – Сөздерден де ділмар – Стефани Ферери
* 2013 – Қанды пунш - Нэбики
* 2013 – қазіргі күндер – Патшалық – Мария Стюарт , Шотландия ханшайымы
* 2013 – Үйге хат - Эмили Фелдмен
* 2014 – Шайтан қолы – Рут

Дереккөздер
-----------
**Нұртас Исабаев** - 1954 жылы 13 қарашада Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданында дүниеге келген. 1982 жылы Мәскеу қаласындағы М.Горький атындағы Әдебиет институтын бітірген.

Еңбек жолын орта мектептен кейін біраз уақыт аудандық газет корректорлығынан бастаған. 1980 жылы автомобиль апатына ұшырап, I топтағы мүгедек болып қалғандықтан, шығармашылық жұмыспен ғана айналысады.

* «Бастау» (1980);
* «Өмірді сүю» (1987),

* «Ұлылықпен сырласу» (1990),

* «Қимаймын сені» (1998) жыр кітаптары шыққан.

* «Разбег» атты орыс тіліндегі ұжымдық жинаққа бір топ өлеңдері енген. Орыс ақыны Александр Твардовскийдің өлеңдерін қазақ тіліне аударып, жариялаған.

Қазақстан Жазушылар одағының және Ораз Жандосов қоры сыйлығының иегері. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған. Көптеген танымал әндердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
Файл тақырыбы
**Аделаида** (ағылш. *Adelaide*) — Аустралия одағының оңтүстігіндегі қала, ірілігінен 5-ші, Оңтүстік Аустралия штатының орталығы.  

Маунт-Лофти тауының етегінде орналасқан. Елдің басты теңіз порттарының бірі (жүк айналымы жөнінен 3-ші орында), әуе және темір жол торабы.  

Халқы - 1,1 миллион тұрғын (2004 ж, мәліметі бойынша).   

Машина жасау, тамақ және жеңіл өнеркәсібінің ірі орталығы. Қала маңында химиялық, электротехникалық, мұнай айыру зауыттары салынған.   

Уиверситет, Топырақтану және егін шаруашылық институттары, консерватория, сурет галереясы, мұражайлар бар.

### Қала көріністері

* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Петр Иванович Стучка**(26.07.1865, Стучкинский ауданы, Латвия - 25.01.1932,Мәскеу) - кеңес мемлекет және партия қайраткері, Латвия Компартиясының негізін қалаушылардың бірі, 1895 жылдан Компартия мүшесі. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін РСДЖ (б) П Петербург комитетінің және Петербург Кеңесі аткомы большевиктік фракциясының мүшесі, РСДЖ (б)П Бүкіл ресейлік 7 - тамыз конференциясының делегаты. Қазан революциясына белсене қатысты. 1917 жылдың қарашасынан РСФСР Заң халкомы, ал 1918 - 19 жылдары Латвиядағы Кеңес үкіметінің председателі, 1922 - 32 жылдары РСФСР Жоғары Сотының председателі. БК (б) П 7,9,10,14 - 16 съездерінің делегаты. Кеңестік құқық институтын ұйымдастырушы және директоры, Мәскеу мемлкеттік университетінің профессоры. "Капиталдың" 1 - томын латыш тіліне аударушы. 1919 жылдан бастап Латвия Компартиясының Коминтерндегі тұрақты өкілі, Коминтерн аткомының мүшесі. 1924 жылдан өмірінің ақырына дейін Коминтерннің халықаралық бақылау комиссиясының председателі болды.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 429-430 бет
**Тікен құйрықты игуана** (лат. *Ctenosaura*) – бауырымен жорғалаушылар класы, қабыршақтылар отряды игуана тұқымдасына жатады. Ол Мексика мен Орталық Американы мекендейді. Тікен құйрықты игуана адамдарға мінез көрсетіп, асырауға көнбейді. Тікен құйрықты игуана - игуаналардың ішіндегі ең ірісі және дүниежүзіндегі кесірткелердің ең жылдам жүгіретіні. Құйрығы қылтанақты қабыршақтардан тұрады. Аты соған байланысты қойылған. Аталықтарының ұзындығы 1,5 метрге дейін жетеді. Аналықтары - олардан сәл қысқа - 1,3 метр. 

Игуаналар - ұзақ эволюциялық өзгерістерден өткен ежелгі тұқымдастар. Олардың динозаврларға ұқсайтыны да сондықтан. Ұрғашысы ұя қазып, 8-10 аптада 30 жұмыртқа салады. 90 күннен кейін жұмыртқадан кішкентай кесірткелер шығады. Ол көбіне гүл, жапырақ, жеміс, кейде өзінен кішірек аңдарды да жейді. Тікен құйрықты игуана "Гиннесстің рекордтар кітабында" тіркелген. Ол сағатына 35 шақырым жер жүгіре алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  1. Аруна баспасы. "1100 қызықты деректер". Жануарлар.
**Петр Лаврентьевич Лисовенко** (1917-1975), электр монтажшы. Социалистік Еңбек Ері (1966). ҚазКСР-інің еңбек сіңірген (1962) құрылысшысы. 1940-45 ж. «Балқашэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтері. 1945 жылдан Теміртау қаласындағы «Қазэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтажшысы, кейіннен бригадирі. Лисовенко Қазақ металлургия зауытын, Қарағанды металлургия комбинатын салуға катысып, жоғары еңбек керсеткішіне жетті. Жегіжылдық жоспарды мерзімінен бұрын 3,5 жылда орындап шыкты. КОКП 22-съезінің делегаты. Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*