recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Басқа мағыналар үшін Ахметов деген бетті қараңыз.*

  

  

**Ахметов Қанат Мұғынұлы** (1957) – дирижер, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (1998 жылы).Мәскеу мемлекеттік консерваториясының оркестрлік факультетін (тромбон сыныбы бойынша, 1981 жылы) бітіріп, Ресей мемлекеттік үрлемелі аспаптар оркестрі құрамында стажировкадан (1987 – 88 жылдары) өткен. 1994 жылы Қазақ ұлттық консерваториясының аспирантурасын бітірді. 1982 жылдан осы консерваторияда педагогия қызметпен (2000 жылдан профессор) айналысты. 1990 жылдан Қазақ мемлекеттік филармониясына қарасты Үрлемелі аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижері болып, оркестрдің көркемдік-шығармалық деңгейін көтеруге елеулі еңбек сіңірді. Үрлемелі оркестр құрамында гастрольдік сапармен Испания, Франция, Ресей және Тайваньда (1998 жылы), т.б. елдерде болып, халықаралық фестивальдар мен конгрестерде өнер көрсетті. Халықаралық тромбоншылар ассоциациясы (ІTA) мен ЮНЕСКО-ның қолдауындағы дүниежүзілік үрлемелі аспаптар оркестрі ассоциациясының (WASBE) мүшесі. 1995 жылы "Абылайдың жорығы" және "Азия дауысы" атты компакт-дискілері, ал 1996 жылы үрлемелі аспаптар оркестрі бойынша қазақ композиторлары шығармаларын оқу орындарында өтуден жазған еңбегі Австрияда басылып шықты.

Сілтемелер
----------

* Тайвань
* Ресей
* Австрия

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
3. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
4. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Epмек Дүтбаев** - (1895-1981 жылдары, Атырау облысында туған). Қазақ КСР-нің Еңбек сіңірген мұнайшысы
(1956). Ембінің ардагері. 1915-1917 жылдары — Доссор мұнай кәсіпшілігі механика шебер-
ханасында жұмысшы, балғашы. 1917-1923 жылдары — Атырау қаласында туғанндағы революциялық
козғалыска қатысты. 1923-1933 жылдары — Доссор мұнай кәсіпшілігінде механика
шеберханасының үстасы. 1933-1935 жылдары — мұнайшылар одағы кәсіподақ комитетінің
төрағасы. 1935-1937 жылдары — сол кәсіпшіліктің үй-тұрмыс бөлімінде меңгеруші. 1937-[[1939
жыл|1939 жылдары]] — Мақат мұнай өндіру кәсіпшілігінде мұнайшылар одағы кәсіподақ комитетінің
төрағасы. 1939-1941 жылдары — Доссор бұрғылау кеңесінде кадр бөлімінің бастығы. 1941-
1946 жылдары — Доссор кәсіпшілігі поселкелік кеңсесінің төрағасы. 1948-1950 жылдары —
Доссор мұнай кәсіпшілігінде көлік цехы бастығы. 1950-1958 жылдары — Доссор ірілендірліген
мұнай кәсіпшілігі басқармасы аспаптар цехында слесарі. Ленин орденімен, Еңбек Қызыл ту
орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Қанайналым
----------

Қан адам ағзасында ұдайы қозғалыста болады. **Қанның қозғалуы** - ағза мен сыптқы ортаның арасында газ бен зат алмасуды қамтамасыз етеді.Дененің барлық мүшелері мен ұлпалары қоректік заттар мен оттегін қабылдап, зиянды заттардан тазартылады. Ағзада қанның үздіксіз қантамырлардың бойымен ағуын 'қанайналым' дейді. 'Қанайналым жүйесіне' - жүрек және қантамырлар жатады.

Жүрек құрылысы
--------------

Жүрек - қанайналым жүйесінің орталық мүшесі. Оның жиырылуы мен босаңсуының нәтижесінде қан қантамырлардың бойымен үздіксіз ағады.

Қантамырлар және олардың түрлері
--------------------------------

*Артерия қантамырлары* ( грекше "arteria"- қантамыр) - қанды 'жүректен мүшелер мен ұлпаларға' тарататын қантамырлар тобы.

*Вена қантамырлары* (латынша "vena" - қантамыр, сіңір) - мүшелер мен ұлпалардан көмірқышқыл газына, зат алмасу өнімдеріне, гормондарға және т.б. қаныққан қанды 'жүрекке тасымалдайды'.
**Посошков Иван Тихонович** (1652, Покровское село, қазіргі Мәскеу облысы,— 1726 ж. Санкт-Петербург) — орыс экономисі және публицисті. Қолөнерші-зергердің семьясында туды. Посошковтың негізгі еңбегі — «Жарлылық пен байлық туралы кітап» (1724, бас.), 18 ғ. бас кезінде орыс публицистикасында елеулі орын алды. Посошков өндіріске басты назар аударды. Посошков жалдама еңбекті, кесімді ақы төлеуді қолданудың тиімділігін атап көрсетіп, заводты «наны мен көжесі» арзандау жерде салуды ұсынды. Посошков процент дәрежесі мен пайда мөлшері арасындағы байланысты дұрыс байқады. Мемлекеттің кедейшілігінің басты себебін а. ш-ның кенже қалуынан деп білді, ал оны шаруаларды аяусыз қанаудан деп түсіндірді. Посошков өнеркәсіп пен сауданы дамытуды құптап, пайдалы қазбаларды зерттеуді және мануфактураны өрістетуді ұсынды. Петр I өлгеннен кейін тұтқынға алынып, Петропавловск қамалында қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Волков Василий Сергеевич** (1859(1860), Серпухов қаласы-17(29). 5.1887)-орыс жұмысшы-революционері, Морозов стачкасын (1885) ұйымдастырушылардың бірі. 1884 жылдан Орехово-Зуевта С.Морозовтың Никольск манифактурасының тоқымашысы болып істеді. Жұмысшылар арасында беделі артты, олардың мүддессін қорғап сөйлегені үшін аты кеңінен мағлұм болды. П.А.Моисеенкомен бірігіп стачка әзірледі. Стачка барысында тұтқынға алынды, бұл жұмысшылардың назарлығын тудырып, стачкашылар әскермен қақтығысты. 1886 жылы Вологодск губерниясындағы Усть-Сысольскіге үш жылға жер аударылды, сонда қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Василий Тарасович Шевченко** (22.12.1921 жыл, Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Владимировка кенті) - мемлекеттік қайраткер.

  

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1958), заңгер.
«Отанды аялаңдар» кітабының авторы (2000).

1940 жылдан – мұғалім; Қызыл әскерінің қатарында қызметте, ҰОС ардагері. 1942 жылдан – Затобольск аудандық атқару комитетінің бөлім бастығы. 1943 жылдан – Қостанай облысы бойынша МҚМБ аға жедел өкілі. 1949 жылдан – Жамбыл облысы бойынша МҚКБ бастығының орынбасары. 1955 жылдан – СҚО бойынша МҚКБ бастығы. 1961 жылдан – Тың өлкесі бойынша МҚКБ бастығы. 1965 жылдан – ҚазКСР МҚК төрағасының орынбасары. 1970 жылдан - Тәжік КСР МҚК төрағасы. 1975 жылдан – ҚазКСР МҚК төрағасы. 1982 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарының бастығы (Алматы қаласы).

1989 жылдан – еңбегі сіңген демалыста.
8-ші сайланған Тәжік КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
9-10-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Қазан Революциясы, Жауынгерлік Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, көптеген медальдармен, ҚазКСР және Тәжік КСР Жоғарғы Кеңестерінің құрмет грамоталарымен марапатталған. КСРО МҚК Құрметті қызметкері. 

Қызметінен босатылған генерал-лейтенант.

Үйленген. Жұбайы – Шевченко Екатерина Фоминична, зейнеткер. 2 баласы, 3 немересі мен 5 шөбересі бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Василий Романович Спирин** (29.1.1926 жылы туған, Ресей, Саратов облысы, Ершов ауданы, Александрия деревнясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, 2-топтағы мүгедек, орыс. 

Соғысқа дейін Свердловск қаласының (қазіргі Екатеринбург қаласы) кәсіпорындарының бірінде жұмыс істеген. 1943 жылы қарашада Кеңес әскері қатарына алынып, З-Прибалтика және Карелия майдандарындағы шайқастарға, Ленинград облысын азат етуге қатысты. 1944 жылдың шілдесінен офицерлік құрамның майдандағы курстарында оқыды. 1945 жылдың тамыз — қыркүйек айларында Қиыр Шығыста Жапониямен болған соғыста екі рет ауыр жараланды. 
Оңтүстік Карелияны азат етуде көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы және Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1944). 1-дәрежелі Отан соғысы орденінің, бірнеше медальдардың иегері. 
1947 жылы әскери училище бітірді. Денсаулығына байланысты 1950 жылы запасқа шықты. Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Жар ауылында тұрып, киномеханик болып жұмыс істеді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х
**Танаев Иван Владимирович** (4. 6. 1904 ж. т. Тамбов обл. Моршанск ауд. Сөрнов с.)— кеңес химигі. КСРО ғылым академиясының академигі (1958; 1946 жылдан корр. мүшесі). 1942 жылдан КОКП мүшесі. Киев политех. институтын (1925) бітіріп, 1934 жылға дейін сонда жұмыс істеді. КСРО ғылым академиясының Н. С. Курнаков атындағы Жалпы және анорганик. химия институтында 1939 жылдан лаборатория, 1949 жылдан бөлім меңгерушісі. 1965 жылдан «Неорганические материалы» журналының бас редакторы. Негізгі еңбектері сирек элементтердің анор-ганик. және аналит. химиясына, оның ішінде фторидтер, ферроцианидтер және фосфаттар ерекшеліктеріне, сон-дай-ақ анорганик. жүйедегі физ.-хим. анализдің дамуы мен қолданылуына арналған. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1949, 1951, 1971). Д. И.Менделеев атындағы Алтын медалын алған (1973). 2 рет Ленин орденімен, 4 рет басқа ордендермен, медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
*Басқа мағыналар үшін Сарыапан деген бетті қараңыз.*
**Сарыапан** – Сарысу аңғарында жатқан Көксеңгір тауларының солтүстігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарыбұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Абсолюттік биіктігі 415 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылған, енді жері 1 км. Тау басы күмбез тəрізді доғал пішінді келген. Беткейлері көлбеуленіп жазыққа ұласады.

Өсімдігі
--------

Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, бұталар өседі. Етегімен құрғақ өзен арналары өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**«Ляньхуа» кинокомпаниясы** – Қытайдың 1930 жылдардағы ірі кино компаниялардың бірі. 

«Lianhua Productions», «China Film Company», «United China Film Company» және «United Photoplay Service деген атпен әлемге танылған. Құжат жүзінде 1930 жылы наурыз айында Гонконгте тіркелген. Негізін салушылар – кәсіпкер Ло Минью және кинорежиссер Ли Миньвэй. 1936 жылы Ло Минью басшылықты тастап кетеді. Ал Ли Миньвэй №1 студияны негіз етіп, «Миньсинь» кинокомпаниясын ашады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шанхайға Цай Чушэн келіп, кинокомпанияны *«Лянхуа кино қоғамы»* деп өзгертеді. Минсин кинокоманиясынан кейінгі екінші орынды иеленеді.

Фильмдері
---------

* «Любовь и дела» (1931, реж. Бу Ваньцан)
* «Городская ночь» (1933, реж. Фэй Му)
* «Богиня» (1934, реж. У Юнган)
* «Новые женщины» (1934, реж. Цай Чушэн)
* «Большая дорога» (1934, реж. Сунь Юй)
* «Кровь на Волчьей горе» (1936, реж. Фэй Му)

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Василий Яковлевич Беляндра** (1914 -1967жж.) — Ұлы Отан Соғысының қатысушысы, Кеңес Одағының Батыры

Өмірбаяны
---------

Беляндра Василий Яковлевич - Воронеж майданың 3 — гвардиялық танк армиясының 7- гвардиялық танк корпусының 23- гвардиялық атқыштар бригадасының взвод командирі, гвардия кіші лейтенанты. 1914ж. 5 қаңтарда Қостанай облысының қазіргі Қостанай ауданының Достовское ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Ұлты орыс. 1930 жылдан бастап Қырғыз елінің Кеминский ауданының Боролдай ауылында тұрды. Бастауыш білім алған, ұста және комбайншы болып жұмыс істеді. 
Қызыл Армия қатарына 1941ж. тамыз айында қосылды. 1941 жылдың қырқүйегінен Ұлы Отан Соғысының қатысушысы. Сталинград жанындағы шайқаста жараланды. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын тәмамдады. 1944 жылы КОКП ВКП(б) мүшесі. 1945 жылғы Мәскеу шеруіне қатысты. Ленин орденімен, Қызыл Ту орденімен, Александр Невский орденімен, Отан соғысының 1 дәрежелі орденімен, екі Қызыл жұлдыз орденімен, медальдармен марапатталды. 1945 жылы лейтенант В. Я. Беляндра Жеңіс парадына қатыса алды. Қырғыз КСР Кеминский ауданының Боролдай ауылдық кеңесінің Киров атындағы колхозға қайтып келді. Машина - тракторлық станциясында механик болып жұмыс істейді. 1967 жылдың 22 сәуірде кей мәліметтерге сүйенсек 12 наурызда қайтыс болды. Батыр есімі Быстровка ауылындағы Қырғыз және Боролдай ауылындағы көшелерге берілді.

В. Я. Беляндраның ерлігі
------------------------

23 - гвардиялық атқыштар бригадасының атқыштар батальонының взвод командирі, гвардия кіші лейтенанты Василий Беляндра 1943 жылы 22 қыркүйекке қараған түні жауынгерлермен бірге жаудың артиллериясы минометі, пулеметі жаудырған оқ астымен Днепрді бірінші боп өтіп, Украинаның Киев облысы Канев ауданының Трахтемиров аулын азат етіп, плацдармада бекінді. 28 және 29 қыркүйек екі тәулік бойы - Беляндра басқарған взвод саны жағынан басым түсетін жаудың жеті шабуылын тойтарды. 
КСРО жоғары Кеңесі Президиумының 1943 жылы 17 қарашадағы қаулысымен неміс- фашист басқыншыларымен күрес майданында әскери тапсырмаларды үлгілі орындағаны үшін және ерлік көрсеткені үшін Гвардия кіші лейтенанты Беляндра Кеңес Одағының Батыры атағымен қоса Ленин ордені, Қызыл жұлдыз медалі берілді.

Дереккөздер
-----------

* Герои Советского Союза – казахстанцы. Том 1/ Сост. П.С. Белан, Н.П. Калита. - Алма – ата: Казахстан, 1968. - 121-122 б.
* Костанайская область: энциклопедия, 70-летию области посвящается. - Алматы: Издательство «Арыс», 2006 – 255 б.
* Они прошли через войну: 50-летию Великой Победы посвящается/Под ред. Н.И. Сапрыкина – Кустанай, ПО «Полиграфия», 1995. - 45-46 б.
Наурызым қорығы
**Сарыарқа — Солтүстік Қазақстан даласы мен көлдері** — Қазақстан, әрі Орта Азиядағы Әлемдік мұра тізіміне бірінші болып енген табиғи нысан. 2008 жылдың 7 шілдесіне Квебекте (Канада) өткен Әлемдік Мұра Комитетінің 32-сессиясында қабылданған болатын..

Нысан Қазақстанның далалық аймағында орналасқан жалпы ауданы 450 344 га. құрайтын екі қорықтан тұрады - Қорғалжын қорығы және Наурызым қорығы. Нысан тұщы және ащы сулы екі өзендер тобын қамтып, солтүстіктегі Арктикаға және оңтүстіктегі Арал-Ертіс бассейніне құятын өзендердің суайырығы болып табылады. Сонымен қатар, жыл сайын Африка, Үндістан және Оңтүстік Еуропадан Батыс және Шығыс Сібірде орналасқан ұя салу орындарына миграциялайтын миллиондаған жыл құстары үшін маңызды аялдау жері болып табылады.

Бұл сулы-батпақты алқаптар жаһандық қауіп төнген кәдімгі қоқиқаз, бұйра бірқазан, ақ тырна, тарғақ, аққұйрықты субүркіт, ақбас үйрек сияқты құстардың популяциясын демеп тұруға үлесін тигізіп келеді және бұдан басқа нысанға енген 200 мың га. орта азиялық жазықтық далалық аймақ флорасы жартысынан көбісінің, сонымен қатар ақбөкеннің мекен ету аймағы болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
*UNESCO* Saryarka — Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 наурыз 2012.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуҚазақстандағы Әлемдік мұра нысандары |
| --- |
|  |
| 1 | 
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі |  |
|  |
| 2 | 
Таңбалы петроглиф тас кешені |
|  |
| 3 | 
Сарыарқа - Солтүстік Қазақстан даласы мен көлдері: Қорғалжын қорығы, Наурызым қорығы |
|  |
| 4 | 
Жібек жолы бойындағы қалашықтар: Ақтөбе, Ақыртас, Қарамерген, Қойлық, Қостөбе, Құлан, Өрнек, Талғар |
|  |
| 5 | 
Батыс Тянь-Шань: Ақсу-Жабағылы қорығы, Қаратау қорығы, Сайрам-Өгем ұлттық паркі |

 |
Лямин белок
===========

**Лямин белок** – Оба және Иванов жоталары аралығында, Қара Оба өзенінің оң жағалауындағы тау. Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Абсолют биіктігі 2028 км.

Ұзындығы
========

Домалақ пішінді таудың ұзындығы мен ені 10-12 км шамасында. Беткейлері өзен арналарымен тілімденген. Тау басы жалаңаштанған.

Ағаштары
========

Орта және төменгі беткейлерін қарағай, қайың, теректен тұратын орман көмкерген. Қара Оба және Становая Оба өзендері тау етектерінен бастау алады. Көлбеу келген батыс беткейлерінің етегімен орманның соқпақ жолдары өтеді.
**Сарыалқа** – Сарымсақты жотасының батыс бөлігіндегі тау массиві.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Белқарағай ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2931 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 15 кмге созылған, енді жері 10 км. Беткейі тік, жоғарғы бөлігінен қарағанда суайрығы айқын байқалады, пішіні дөңгелек тəрізді келген. Тау гранит, тақтатас, құмтастардан түзілген. Батысынан Нарын, оңтүстік-шығысынан Путонная өзендері қар, мұздықтардан бастау алады.

Өсімдігі
--------

Таулы массивтің солтүстік беткейінде 1000-2300 м биіктікке дейін орман ағашы, ал солтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жəне оңтүстік беткейінің альпілік белдеуіне дейін дала өсімдігі өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Сарыапанқұм** – Арал қарақұмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Ырғыз жəне Ұлытау облысы Ұлытау аудандары жерінде орналасқан орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 120 м шамасында. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 38 км-ге созылған, енді жері 10 км. Ұялы төбелерден, құмды жалдардан тұрады. Арал маңы Қарақұмынан Жыңғылдыөзек өзенінің аңғары бөліп жатыр. Тұщы суы жер бетінен 2–3 м, артезиан алабының суы 100–200 м тереңдікте жатыр. Сарыапанқұм оңтүстігіндегі Қарадүзген құмымен жалғасқан. Құмды алқапта Алтықұдық, Алтышарқұдық, Құмшөк, т.б. көптеген құдықтары бар.

Өсімдігі
--------

Құмды, сортаңды сұр топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, еркек шөп, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Сарыадыр деген бетті қараңыз.*
**Сарыадыр** – Ертіс аңғарындағы, Үлкен Айғыржал сайның оңтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Май ауданы жерінде. Курчатов қаласының оңтүстігінде 50 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 322 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1,5 км шамасында. Беткейлері тегістеліп өңделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Жалаң, оңтүстік-шығысында Ақбота таулары, оңтүстік-батысында Шалқарсор көлі бар.

Өсімдігі
--------

Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, бетеге, жусан аралас əр түрлі далалық бұталы өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Бадж Джон Дональд (Dudge, (Jhon) Don(ald))** - (13 шілде 1915 жыл, Окленд, Калифорния штаты – 26 қаңтар 2000 жыл, Скрантон, Пенсильвания штаты, АҚШ) американ теннисшісі. [1].

Өзінің алғаш қатысқан турнирінде-ақ жеңімпаз атанған. Осы жеңісі арқылы ер балалар арасында жеке разрядта (1930) Калифорния чемпионы атағына ие болды. 1936 жылы «Үлкен дулығада» (жеке разряд бойынша Аустралия, Франция, Ұлыбритания және АҚШ чемпионаттары) жеңіске жетіп, лаун-теннистің нөмірі бірінші ойыншысы атағына қол жеткізген. 

1937-38 жылдары бірнеше Уимболд турнирлерінде жеке, жұптық және аралас разрядтарда жеңімпаз болды. Төрт жыл қатарынан Дэвис Кубогында (1935-38) АҚШ құрамасы сапында өнер көрсетіп, 29 матчтың 25-інде қарсыластарынан басым түскен. 1939 жылы кәсіби теннисші атанды. Сол жақтан беретін тегеурінді шабуылдық соққыны оның өзіндік ерекшелігі ретінде атап өтуге болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Britannica настольная энциклопедия, Том I, издательство Астрель, Москва, 2006, ISBN 978-5-17-038532-4,ISBN 978-5-17-013795-4, ISBN978-5-271-15120-0, ISBN 978-5-271-15121-7, ISBN 978-985-13-8561-0
*Mareca penelope*
**Сарыайдар үйрек** (лат. *Anas penelope*) – лат. *Anatidae* тұқымдасына жататын Өзен үйректерінің суда жүзетін үйрегі.

Мойны біршама қысқа және басы онша үлкен емес, орташа денелі (0.5 -1 кг) үйрек. Аталығы күйттік жасану кезінде өте әдемі. Оның маңдайы және төбесі – бозғылт қызыл қошқыл, бастың қалған бөлігі және мойны – қызғылтсары қоңыр. Жемсауы және төсінің бір бөлігі – қызғылт сұр, бауыры – ақ, қалған жабын қауырсындары - сұрғылт. Көзтартары - металөңдес жасыл, ал денені жабатын қанатта үлкен ақ теңбіл бар, оны ұшып жүргенде алыстан көруге болады. Аналығы – қарапайым реңді. Аталықтары екібуынды, қатты ысқырады, аналықтар құлақ тұндыратын «рерр» деген дыбыс шығарады.

Еуразияның солтүстік бөлігінде, Қазақстанда Жайық және Ертіс өзендерінің аңғарларында өмір сүреді. Алайда жазғы түлеу кезінде – көптеген жерлерде, ал қайтуға ұшқан кезде барлық жерлерде кездеседі. Ұясын жақсы жасырылған жерге салады. Салындыдағы 7 – 10 ақ түсті жұмыртқаларды аналығы 25 күндей босады. Балапандар бір жарым айда қанатына көтеріледі. Көктемде көптеген басқа үйректермен кейінірек – наурыз-сәуірде пайда болады, күзде қыркүйек қазанда ұшып кетеді.

Сарыайдар үйрек аң аулау нысаны ретінде өте құнды деп есептеледі

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Mareca penelope*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 7 ақпан 2015.
**Лимфа қылтамырлары** (кейде **Лимфа капиллярлары**, ағылш. *Lymph capillary*, лат. *vasa lymphocapillaria*, лат. *vas, vasis* — тамыр, lympha —
ылғал, сұйық, capillaris — қыл) —— пішіні саусақ тәрізді тұйық басталатын, тым жүқа жақтаулы лимфа тамырлары жүйесінің басталар тұсы. Лимфа қылтамырларының жақтауы жалаң қабат эндотелиоциттерден тұрады. Қантамыр қылтамырларына қарағанда лимфа қылтамырлары жақтауларының негіздік жарғағы болмайды және арнасы кең келеді. Лимфа қылтамырлары мида, тері эпидермисінде, шеміршек ұлпасында, көз алмасының ақ қабығында, көз бұршағында, плацентада (ұрық жолдасы) болмайды.

Дереккөздер
-----------

1. 
2. ↑
3. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
**Семей Ұн-Құрама Жем Комбинаты** — байырғы аграрлық-өнеркәсіп орны. 1930 ж. ұн зауыты ретінде салынып, 1936 жылдан өнім бере бастаған. 1941 — 42 ж. Полтава, Воронеж облыстарынан көшірілген құрал-жабдықтардың негізінде құрама жем зауыты салынып, 1942 ж. қаңтарда өзінің алғашқы өнімін майданға жіберді. 1957 ж. зауыт іске қосылып, осы атпен комбинат болып құрылды. Шығыс Қазақстан және Семей облыстары қосылғаннан кейін кәсіпорын "Шығыс Қазақстан ұн-құрама жем комбинаты" АҚ деп аталды. 2001 ж. "Ардагер" аграр-өнеркәсіп, қаржы корпорациясының құрамына кірді. Ұн тарту желісінің жалпы қуаты тәулігіне 600 т. 2000 ж. ұн мен жарманы қағаз қалтаға салатын жабдық желісі, 2001 ж. сағатына 600 кг печенье шығаратын желі мен 800 кг макарон өндіретін желі, 2003 ж. бір жұмыс кезегінде 300 т ұн тартатын диірмен іске қосылды. Комбинат қазір жоғары сұрыпты ұнның үш түрін, оның ішінде глютоны жоғары макарондық ұн, бірінші сұрыпты ұнның екі түрін, екінші сұрыпты ұн, қара бидай ұнын шығарады. Толық рационды жем шығару қуаты айына 15000 тоннаға жеткізілді. Кәсіпорында 500-ден астам адам еңбек етеді.
**Вегетативтік әдіс**  – өсімдіктерді арнаулы вегетациялық үйде өсіру арқылы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізудің лабораториялық әдісі. В. ә. арқылы өсімдікке қажетті қоректік заттардың, сыртқы орта фактоларыныңр (температура, ылғалдық, сәуле), хим. препараттардың әсері және өсімдікке қажетті судың мөлшері зерттеледі. Белгілі бір фактордың өсімдік тіршілігіне тигізетін әсерін анықтау үшін ыдыстарға топырақ орнына таза құм немесе дистелденген су толтырып, оған қажетті хим. реактивтер қосылады. Белгілі бір фактордың өсімдікке тигізетін әсерін өсімдіктің өнімін есептеу, анат. өзгерісін, биохим. динамикасын зерттеу арқылы анықтайды. Өсімдік өсірілетін вегетац. үйдің төбесі шынымен жабылып, ондағы температура қажетті мөлшерден артық та, кем де болмауы керек. Өсімдік суда өсірілетін болса, оны шыныдан жасалған ыдысқа, ал топырақта не құмда өсірілсе темірден жасалған ыдысқа отырғызады. Темір ыдыстың сыртын (күн сәулесін өткізбес үшін) ақ бояумен, ішкі жағын асфальт лагымен бояйды. Өсімдікті отырғызбас бұрын ыдыстағы топырақтың немесе құмның дымқылдығын қажетті дәрежеге жеткізеді.
"Кеңестік Қырғыстан қызы" суреті
**Семен Афанасьевич Чуйков**(30.10.1902, Пішпек, қазіргі Фрунзе, - 1980) - орыс кеңес кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1963), КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі (1958). Алғаш Верныйда (қазіргі Алматы) Н.Г.Хлудовтан, 1921-30 жылдары Мәскеуде Вхутеин мен Вхутемаста оқыды. Мәскеудегі Көркемсурет академиясында (1930-32), В.И.Суриков атындағы Көркемсурет институтында (1947-48) сабақ берді. 1933-37 және 1941-43 жылдары Қырғызстан КСР Суретшілер одағы басқармасының председателі болды. Чуйков өнернамасынан Кеңестік Қырғызстанның жаңа тұрмысы басты орын алды.

Еңбектері
---------

"Кеңестік Қырғызстан қызы" (1948,Мәскеу, Третьяков галереясы), "Отанымның бейбіт өңірінде" (1950,Ленинград, Орыс музейі) т.б. картиналарында бейбіт өмірдің қуанышын, халықтың рухани өсуін, Орта Азия табиғатының сұлу көрінісін шынайы бейнеледі. Үндістанға барған сапарында (1952,57) қарапайым үнді еңбеккерлерінің бейнесін ("Үндістанның қарапайым адамдары жайлы",триптих,1957-60) психологиялық тереңдікпен бейнеледі әрі көптеген пейзаждық полотнолар жазды.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1949,1951) мен Қырғызстан КСР Мемлекеттік сыйлығының (1976) лауреаты. Ленин ордені және басқа 3 орден, медальдармен наградталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 153 бет
Жер қойнауында сақталатын жылу энергиясы геотермальді энергия көзі болып саналады. Жер астының кейбір бөліктерінде жер бетіне жақынырақ орналасқан магмалардың немесе балқыған заттардың ағыны жерасты суын қыздырады және одан бу пайда болады. Геотермальді электрстанцияларын геотермальді энергия көздерінің маңында салады. Мұндай электрстанциялар энергияны өндіру үшін отындарды қолданбайды. Геотермальді электрстанцияларда суық суды жер қыртысынан құбырлар арқылы сорып шығарады, ал жердің жылу энергиясы суық суды жылу мен буға түрлендіреді. Бу электр энергиясын өндіру үшін турбиналарды қозғалысқа келтіру мақсатында қолданылады. Алынған жылу тікелей ғимараттарда орнатылған жылу жүйелеріне жеткізіледі. Италияда оңтүстік Тосканадағы Лардерелло геотермальді электрстанциясы - дүниежүзіндегі ең алғашқы геотермальді электрстанция. Ол 1911 жылы салынды. Бұл электрстанция аты әйгілі Валь дель Диаволо деген жерде орналасқан.
**Македонска-Каменица** — Македониядағы Македонска-Каменица қауымдастығының орталығы[1] Қала Осоговия тарихи-географиялық аймағындағы Каменица өзенінің және Брегалница өзенінің оң тармағының бойында орналасқан.

Тарихы
------

Қала Саса елді-мекені аймағында өндірілетін қалайы-мырыш кендерімен танымал болды. Өз атауын Каменица өзенінен алады. 1566 жылғы деректерде өзен атауы Камена-река деп берілген. 

Сондай-ақ қала атауы алғаш рет 1570-1573 жылғы түрік тарихи жазбаларында 80 отбасы мен 59 сүрбойдақ мекен ететін ауыл ретінде айтылады. Қаланың болгар-христиандардан тұратын 350 тұрғыны болған. 

Балкан соғысынан соң қала бастапқыда Сербияның қарамағына енсе, кейіннен Югославияның қол астына өтеді. Ал Екінші Дүниежүзі соғысынан кейін Каменица гүлдене түсті.

Халқы
-----

2002 жылы өткен санақ бойынша халық саны 5147 адам екені анықталды. 

* македондықтар - 5096
* цыгандар -14
* сербтер - 8
* бошняктар - 9

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Вахалькадалар** - цейлондық діни символикалық ғимарат (дагоба) төрт тұстан өзінше бір қақпа тәрізді жасалған, бірақ та есігі жоқ, әлем дүниесіне бастайтын белгі ретіндегі тік бұрышты немесе текше формалы жанамалай салынған «жалған есіктер». Шамамен біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырлардан бастап пайда болды. Әрбір вахалькада жанынан бедерлермен безендірілген стелалар салынды. Кейініректегі буддалық текстер бойынша қақпалар жайы Будданың өмірімен байланыстырылады: патша ұлы Гаутаманың тууының белгісі — шығыстағы қақпалар, оң жақтағы қақпалар — әулие атануының, батыстағы қақпалар — ілімдерінің тарай бастауының, солтүстіктегі қақпалар — оның дүниеден безіп, рақат өмір кешуінің (нирвана) белгісі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990. ISBN 5-89840-221-7
**Маккабейлер** (Maccabees) (біздің эрамызға дейінгі 2 ғасыр.) Палестинада IV Антиох Епифанға қарсы көтерілісті және қор болған құдайға құлшылық ететін Иерусалим ғибадатханасын жаңғыртуды ұйымдастырған еврей діни қызметкерлерінің әулеті. [1].

Антиох Епифан еврейдің барлық діни қызметтеріне тыйым салып, біздің эрамызға дейінгі 167 жылы храмды қорлауы арқылы иудаизмді құртуға әрекет жасағаннан кейін иудей діни қызметшісі Маттафияның басшылығымен көтеріліс басталды. Маттафия қайтыс болған соң (166 жылы), оның ұлы Иуда Маккабей Иерусалимді қайта басып алып, ғибадатхананы қалпына келтірді. Бұл жаңалық иудейлердің Ханука мерекесі кезінде атап өтіледі. Иуда қайтыс болған соң соғысты оның ағалары Иоанн мен Симеон жалғастырды. Маккавейлер Хасмонейлер династиясының негізін қалаушылары болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
Құймақ және жидек
вегетериандық тортеллини
**Вегетариан асханасы** — бұл әр елдің дәстүрлі вегетериан тағамдарының үйлесін тапқан асхана. Құрамындағы тамақтар бастапқыда вегетериандық болмаған олар кейіннен адаптацияа түскен. Жалпы вегетериан асының ерекшелігі майлы тағам секілді асқазанға ауыр немесе көп болмауы. Вегетериан асханасы ауыр тамақтың жоқтығымен ерекшеленеді. Вегетериандықтың түрлеріне байланысты асханасында кейбір заттар болып немесе болмауы да мүмкін. Мысалы: сүтті тағамдар, жұмыртқа,бал және т.б. Вегетариан асханасы жануар тағамдарына тыйым салады.

Вегетериандықтардың көбісі жануар тағамдарынан бас тарта отырып әр түрлі сирек өсімдіктермен өз рациондарын кеңейтеді. Сол себептен вегетериандықтар әр түрлі астар тұтынады.
**Самарқан облысы** (өзб. *Samarqand viloyati*)— Өзбекстанның орталығындағы орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Самарқан. Облыстың басқа үлкен қалалары — Каттакурган, Ургут, Джума, Акташ .Самарқан облысы елдің ең қоныстанған аймағы болып табылады. Облыстаң халық саны - 3 270 800 (2011 жыл бойынша) - ел ішінде 1 орын.

Облыс Жызақ, Қашқадария және Науаи облыстарыме шектеседі. Облыстаң жер аумағы — 16 400 км². Облыстың көп бөлігін (әсіресе солтүстік бөлігін) құмды дала (шөл) алып жатыр (Қызылқұм шөлі). Климаты шөлді, континетті. Жазы аптап ыстық болады - шілде айында орташа температура 32-38 °C шамасында, қысы жылы болып келеді - орташа температура (−2 °C). Жауын-шашын мөлшері аз - 100—200 мм шамасында, таулы аймақтарында 800 мм-ге дейін жетеді.

Негізгі өзені - Заравшан.

Халық саны
----------

2011 жыл бойынша облыстың халық саны - 3 270 800 адам.

Халық санының жылдар бойынша өсуі: 

* 1991—2 228 500 адам
* 1992—2 284 800 адам
* 1993—2 341 300 адам
* 1994—2 395 900 адам
* 1995—2 451 500 адам
* 1996—2 507 400 адам
* 1997—2 560 800 адам
* 1998—2 607 000 адам
* 1999—2 648 800 адам
* 2000—2 690 200 адам
* 2001—2 729 900 адам
* 2002—2 769 500 адам
* 2003—2 807 600 адам
* 2004—2 846 600 адам
* 2005—2 887 400 адам
* 2006—2 931 500 адам
* 2007—2 979 400 адам
* 2008—3 032 500 адам

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

Облыс 14 әкімшілік ауданға бөлінген:

* Ақдария ауданы (8) — орталығы Лаиш
* Булунгур ауданы (1) — орталығы Булунгур
* Жамбай ауданы (3) — орталығы Жамбай
* Иштыхан ауданы (2) — орталығы Иштыхан
* Қаттақорған ауданы (4) — орталығы Пайшанба
* Қошрабат ауданы (5) — орталығы Қошрабат
* Нарпай ауданы (6) — орталығы Ақташ
* Нұрабад ауданы (7) — орталығы Нұрабад
* Пайарық ауданы (10) — орталығы Пайарық
* Пастдаргом ауданы (11) — орталығы Жұма
* Пахтачий ауданы (9) — орталығы Зиадин
* Самарқан ауданы (12) — орталығы Гулабад
* Тайлақ ауданы (13) — орталығы Тайлақ
* Үргіт ауданы (14) — орталығы Үргіт

Туризм
------

Регистан алаңы
Облыстың экономикасында мәдени туризм саласы маңызды орны алады.Самарқан қаласында орта ғасырларда құрылған тарихи ескерткіштер, кесенелер, мешіттер сақталған.Самарқан қаласындағы әйгілі Регистан алаңы әлемнің көптеген туристтерінің басты орны болып табылады.Негізгі кесенелер мен ескерткіштер: Гур Эмир, Бибі Ханым, Шахи Зинда кесенелері, Ұлықбек обсерваториясы және т.б

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Госкомстат Узбекистана
Two abandoned ships, near Aral, Қазақстан
Арал теңізі, наурыз 2010
Abandoned ship near Aral, Қазақстан
A former harbor in the city of Aral, Қазақстан
**"Арал-Азия-Қазақстан"** - Қазақстан Жазушылар одағы жанынан ақын М.Шахановтың бастамасымен Арал, Балқаш және Қазақстан экологиялық проблемеларын шешуге атсалысатын қоғамдық комитет ретінде 1987 жылы құрылған. Негізгі мақсаты - Арал аймағындағы экологиялық және әлеуметтік ахуалды жақсартуға көмектесу. Республикадағы экологиялық дағдарыс мәселелеріне қоғамның назарын аударуды көздеді. 1991 жылы "Арал-Азия-Қазақстан" халықаралық комитеті деген атпен қайта құрылды. Арал теңізі мәселелері бойынша аймақтық және халықаралық конференциялар ұйымдастырды. Әлемдік инфрақұрылымдық қор Арал аймағындағы көмекке зәру нақтылы нысандарды іріктеді. Комитет Аралды сақтап қалу, экологиялық жағдайды жақсарту, әлеуметтік көмек көрсету бағытында қарқынды жүмыстар тындырды. Комитет бастамасымен Арал және Қазақстан экологиясы мәселелерін қарастыратын қоғамдық академия құрылып, халықаралық "Арал сыйлығы" ұйымдастырылды.

Дереккөздер
-----------
**Макензи** (Mackenzie), бұрынғы Канадағы әкімшілік аймағы. .

Аумағы: 1 366 199км². Канаданың солтүстігінің үлкен бөлігін және Юкон аймағын, Киуатин аумағы, яғни Макензи алқабын, Үлкен аю және Үлкен Неволничье көлі қосылады. 1895 жылы құрылған, Эдмонтон басқарған, 1979 жылы жойылған.

Макензи Александр (Mackenzie, Sir Alexsander) (1755, Сторноуэй, Льюис және Харрис, Шотландия, сыртқы Гебрид – 1820жылы 11 наурыз жақын Питлокри, Перт), мырза, шотландиядан шыққан канада зерттеушісі. Жас кезінде Канададан қоныс аударған, 1779 жылы тері саудасының фирмасына жұмыс істеген. 

1788 жылы Чипевиан бекінісіндегі сауда бекетінде Атбаска өзенінің негізін жасаған. Онда ол экспедицияны жабдықтап (1789 жылы), Макензи өзені арқылы Невольнич көлінен Солтүстік мұзды мұхитқа дейін жүзіп өтеді. Ол 1793 жылы солтүстік Мексика континентімен қиылысқан Чипевиан бекінісінен Жартасты тау арқылы Тынықмұхит жағалауына саяхатқа шыққан ең алғашқы еуропалық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**Макивер Роберт Моррисон** (Maclver, Robert M(orrison)) (1882 жылы, 17 сәуір Шотландияның сыртқы Гебрид түбегі, Сторновей – 1970 жылы, 15 маусым, АҚШ, Нью-Йорк), шотландиядан шыққан американың әлеуметтанушы және саясаттаушысы. .

Абердин қаласының университетінде, сонан соң канада және америка университеттерінде, негізінде Колумбия университетінде сабақ берген (1915-26 жылдары). Оның ойынша индивидуалдылық әлеуметтік ұйыммен байланысты және саяси ұйым арқылы мемлекеттің жалпы құрылымы дамыған қоғам эволюцияланады, мұнда жеке қызметтер мен топтық ұйымдар міндетті түрде мамандырылады деп есептейді. 

Оның жұмыстарының ішінде Қазіргі мемлекет (1926), Левиофан және халық (1939) және Үкімет тұзағы (1947 жылы) бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Britanica настольная энциоклопедия. Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)
**«Даңқтылық»** (ағылш. *Celebrity*) – 1998 жылы түсірілген Вуди Алленнің ақ-қара фильмі.

Сюжет
-----

40 жасар журнались Ли Саймон (Кеннет Брана), журналдарға мақала жазушы, өмірің өзгерткісі келіп, бірге 16 жыл тұрған әйелі, Робинмен (Джуди Дэвис) ажырасады. Жазушының мансабы табысты болмағандықтан Саймон кинобизнес әлемі арқылы даңққа жетуге шешім қабылдайды. Ол әртүрлі атақта адамдарға өзінің сценарийі бойынша фильм түсіруге ұсынады. Осылайша ол кино әлемінің жұлдыздарымен және шоу-бизнестің өкілдерімен кездеседі: шарапатсыз өзінің денесіне шырғаланған супермодель Николь Оливермен (Мелани Гриффит), бұзақы Боэндон Дэрроумен (Леонардо Ди Каприо). Осы уақытта оның бұрыңғы әйелінің мансабы өседі.

Рөлдерде
--------

* Кеннет Брана — *Ли Саймон*
* Джуди Дэвис — *Робин Саймон*
* Вайнона Райдер — *Нола*
* Джо Мантенья — *Тони Гарделла*
* Леонардо Ди Каприо — *Брэндон Дэрроу*
* Фамке Янссен — *Бонни*
* Мелани Гриффит — *Николь Оливер*
* Шарлиз Терон — *супермодель*
* Гретхен Мол — *Викки*
* Хэнк Азариа — *Дэвид*
* Сэм Рокуэлл — *Брэндонныі тобының жігіті*
* Джеффри Райт — *Грег, театрлық режиссер.*

Сілтемелер
----------

* Даңқтылық
«Сапар» ЖШС Қарағанды облысы бойынша автовокзалдар мен автостанцияларды біріктіреді, оларда 186-ға жуық адам жұмыс істейді. Алғашқыда бұл кәсіпорын «Автовокзалдар мен автостанциялар бірлестігі» деп аталды, кейін Қарағанды бас автовокзалы деп өзгерді. 1996 ж. кәсіпорын акционерлік қоғамға айналды, ал 1998 ж. «Сапар» ЖШС деп өзгерді. Қарағанды автовокзалының тәуліктік өткізу қабілеті 15 мың жолаушы болады. Автовокзалдан жолаушылар мен жүктерді келесі бағыттар бойынша тасымалдау іске асырылады: бір күнде 6-8 жөнелту, 8 халықаралық маршруты; күн сайын 42 жөнелту, 9 халықаралык, облысаралық маршруттар; күн сайын 254 жөнелту, 11 қала маңы маршруттары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Ақсу ауданы орталығы Жансүгіров ауылындағы Даңқ обелискісі

Құрылған жылы
-------------

1975 жыл

Обелиск құрылысы
----------------

Биіктігі екі шетіндегісі 18 метрден ортадағы биіктік 27 метр болатын жоғары жағы сүйір келген цемент плитадан құйылған ескерткіш. Композициялық құрылымы үш қыры бір-біріне түйіскен орталары 2 метр қашықтықпен орналасқан төмен жағы жалпақ келген зәулім ескерткіш обелискі 1941-1945 жылдары ҰОС-да құрбан болғандарға арналған, ені 30 см. Ескерткіш биіктігі 0,50 см болатын биіктікке орналасқан. Ескерткішке баспалдақ саты арқылы көтеріледі. Ескерткіш биіктігі 0,50 см болатын шойын темірмен қоршалған. Тастың түсі сұр. Тастың бетіне қоңыр қызыл түсті мәрмәрға ойып жазылған мынадай сөздер бар: «*1941*», екінші жағында «*1945*» деген жазулар жазылған. Ескерткіш орталық саябағында орналасқан. Ескерткішке баратын жол асфальтпен төселінген.

Дереккөз
--------

1. ↑  Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының жеке ақпараты
**Автогенді қорыту** (гр. *autos~ өзі + genos — тегі*)— пеш бүйіріндегі тесіктерден (фурмалардан) шлак балқымасына оттек үрлеу арқылы жүргізілетін жоғары қарқынды технологиялық әдіс. Бұл тәсілмен металл концентраттарының қоспаларын қорыту Ванюков пешінде [белгілі өнертапқыш А. В. Ванюковтың (1917—1987) есімімен аталған] осы әдіспен жүргізіледі. Мұның басқа әдістерден айырмашылығы сульфидтердің балқуы және оның тотығуы, жоғарыдан темен қарай қозғалып бара жатқан сұйық шлактың ішінде жүреді. Автогенді қорыту әр түрлі өлшемді түйіршіктері бар, ылғалдығы 11%-дейінгі сульфидті мыс концентраттарын өндеуге болады және кез келген шихтаны, оның ұсақтығына немесе кесектігіне қарамай сұйық балқыманың бет жағына түсіреді. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Севиль Шайдех**  (рум. *Sevil Shhaideh*, 1964 жылы 4 желтоқсанда туған, Констанца, Добруджа) — Румыния экономисі және саясаткері.

Өмірбаяны
---------

Ол 1964 жылы 4 желтоқсанда Констанца қаласында (Румынияның оңтүстік-шығысындағы Добружа аймағындағы Констанца уезінің әкімшілік орталығы) дүниеге келген. Әкесі түрік, шешесі қырым татары. 

Білімі бойынша – экономист. 1987 жылы Бухарестегі Экономикалық ғылымдар академиясының экономикалық жоспарлау және кибернетика факультетін бітірген. 
2007 жылы Констанца қаласындағы Овидия университетінде бизнес жобаларды басқару (диссертация тақырыбы – «Жобаның циклін басқару, жобаны негіздеу, аудит, сапа менеджменті») магистрі дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол бірқатар біліктілікті арттыру курстарынан өтті, атап айтқанда мемлекеттік басқару (1995 ж.) және ғылыми-өндірістік бірлестік (2001 ж.; Халықаралық даму жөніндегі агенттік; USAID; Вашингтон, АҚШ) саласындағы сарапшы, жобалардың жетекшісі (2002 ж. және 2004 ж.; Oracle University және PM Solutions Romania; Румыния) болып табылады.

Еңбек жолдары
-------------

1987-1991 жж ауыл шаруашылығын механикаландыру тресінде бағдарламашы-талдаушы болып жұмыс істеді. 1991-2012 жылдары Констанца уезінің жергілікті өзін-өзі басқару органдарында әртүрлі лауазымдарды атқарды. 1991-1993 жылдары уездің Еңбек және әлеуметтік қорғау басқармасында ақпараттық жүйелерге жауапты болды. 1993-2007 жылдары уезд Кеңесінің Ақпараттық жүйелер жөніндегі директоры болды. 2007-2012 жылдары жобалар жөніндегі бас директоратты басқарды, сондай-ақ уездердің румын кеңестері ұлттық одағының үйлестірушісі болды.

2012-2015 жылдары Виктор Понтаның Үкіметінде Өңірлік даму және мемлекеттік басқару министрлігінде мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. 2015 жылдың мамыр-қараша айларында министрлікті басқарды. Ол Румынияның жаңа тарихындағы (1989 жылдан бері) исламды ұстанатын алғашқы министр болды. Қазіргі уақытта Өңірлік даму және мемлекеттік басқару министрлігінің кеңесшісі.

2015 жылы Социал-демократиялық партияға (СДП) кірді. 2016 жылғы 21 желтоқсанда Румыниядағы парламенттік көпшілік коалициясы, оның құрамына СДП және Либералдар мен демократтар альянсы кірді, бұл елдің премьер-министрі лауазымына Севиль Шайдехтың кандидатурасын ұсынды. 27 желтоқсанда президент Клаус Йоханнис оның кандидатурасын қабылдамады. Егер тағайындалғанда, ол Румыния тарихындағы алғашқы әйел, сондай-ақ Еуропалық Одақ тарихындағы алғашқы мұсылман әйел болтын еді.

2017 жылғы 4 қаңтарда Сорин Гриндяну Үкіметіндегі Премьер-Министрдің орынбасары, Аймақтық даму, мемлекеттік басқару және еуропалық қорлар министрі болып тағайындалды. 13 қазанда қызмет бабын асыра пайдаланды деген күдікке байланысты отставкаға кетті.

Жеке өмірі
----------

Шайдех отбасы сунниттік және ханафилік мұсылман және Румынияда бұрыннан қалыптасқан түрік және татар этникалық азшылықтарына жатады. Оның анасы түрік тарихшысы Кемал Карпаттың жиені. Ол сириялық кәсіпкер Акрам Шайдехке тұрмысқа шыққан. 2015 жылдың шілде айындағы қаржылық мүдделері туралы декларацияға сәйкес, ерлі-зайыптылардың Сирияда үш мүлкі бар, біреуі Латакияда және екеуі Дамаскіде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Танымал адамдардың өмірбаяндары
2. ↑  Шайдех, Севил
3. ↑  Севиль Шайде
Эми Экер (2015)
**Эми Луиз Экер** (ағыл. Amy Louise Acker; туған. 5 желтоқсан 1976) — американдық актриса. Әлемге көбінесе "Ангел", "Шпионка", "Кукольный дом", "В поле зрения" сериалдардағы рөлдерімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Экер 1976 жылы 5 желтоқсан күні Далласта туып, сонда Лэйк Хайлэндс атындағы орта мектебін бітірді. Кейін "Оңтүстік методисттік университетте" бакалавр дәрежесін алып шықты.

Колледжтің үшінші курсында Эккер J.Crew. киім шығарушы фирмасының моделі болатын. 1999 жылы "Тереза Ракен" қойылымындағы рөлі үшін Леон Рабин сыйлығына номинацияланағн. Сол жылы да көркем өнерінің бакалавр дәрежесін алып шықты.

Экердің теледидардағы нағыз дебюты "Ангел" телесериалындағы 3-5 сезонда Уинивред Беркл және сол сериалдың 5 сезоннан бастап Иллирия рөлімен келген. Бұл сериалдың арқасында 2003 жылы екінші пландағы ең үздік актер номинациясында "Сатурн" сыйын жеңіп алды.

2005 жылы Экер «Шпионка» сериалында кері кейіпкер Келли Пэйтонді ойнай бастайды. Шақырылған жұлдыздан бастап, кейін сериалдың басты актерлік құрамына еніп 2006 жылы сериалдың соңғы серияларында көрінеді.

2005 жылы "Лига справедливости" мульт-сериалында аңшы атты кейіпкерді дауыстаған. Тағыда Экер "Как я встретил вашу маму" сериалында шақырылған жұлдыз болып түскен.

2010 жыды "Счастливый город" сериалында басты рөлдердің бірін иеленген. Қоса кетсек, 2011 жылы шыққан "Хижина в лесу" фильмінде ойнаған, бұл Экердің тәжірибесінде 3D форматтағы алғашқы жұмыс.

Жеке өмірі
----------

2003 жылы 25 сәуір күні актер Джеймс Капинелло мен неке құрған. 2005 жылы 22 қаңтар күні ұлы Джексон Джеймс, ал 2006 жылы 1 қыркүйекте қызы Ава Грейс өмірге келді.

Сілтемелер
----------

1. Эми Эккер Internet Movie Database сайтында
2. Эми Экер TV.com - да Мұрағатталған 6 ақпанның 2015 жылы.
**Жадыра Есенқызы Таспамбетова** (30.03.1953, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Иіркөл ауылдық округі, Ақтоған ауылы - 2010) - механизатор, Социалистік Еңбек Ері (1982).

Өмірбаяны
---------

Еңбек жолын «Қызылту» ұжымшарында трактор, комбайн айдаудан бастады. Егіс басында байқаусызда комбайн бункерінің шнегіне аяғы ілініп, мүгедек болып қалды. Ауруханадан шыққан соң протез салынған аяғымен қайтадан трактор руліне отырды.

1978 жылдан бастап жүгері звеносын басқарды. Өздері жер айдайды, тегістейді, егеді, жинайды. Ол тағы жүгері комбайнын жүргізді. Жолдасы өмір бақи бульдозерист болып жұмыс істеді. Ж.Таспамбетова құрған жүгері звеносында 13 адам бар еді. Бұл құрған жүгері звеносы 150 га жерге югославиялық «ВИР-156» сортты жүгері егумен айналысты.

Жадыра Таспамбетова «Қызылту» және «Телікөл» кеңшарларында еңбек еткен жылдары үнемі алғы шепте болды.

Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атанды.

Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты болды. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. 2001 жылы Астана қаласында Тәуелсіздіктің 10 жылдығы мерекесіне қатысып, Президентіміз Н.Назарбаевтың Жарлығымен «Тәуелсіздіктің 10 жылдығы» медалімен наградталды. 2007 жылы «Астананың 10 жылдығы» мерекесіне қатысып, «Астана-10» медалімен наградталды. Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін оған «Шиелі ауданының құрметті азаматы» атағы берілді. 2009 жылы «Қызылорда облысына - 70 жыл» медалімен марапатталды. 

Ол туралы М. Күлімбетов «Жүрегінің жолдамасы» атты кітабын жазды, белгілі ақын Х.Ерғалиев «Қыз-қисса» дастанын жазса, ақындар Д.Байдрахманұлы мен Қ.Уәлішер де поэмаларын Жадыра Таспамбетоваға арнады.

Жадыраның жазған күнделігі бойынша Мұрат Күлімбетовтың редакторлық етуімен «Жүрегімнің жолдамасы» кітабы жарыққа шықты.

Сыртық сілтемелер
-----------------

* ТАСПАМБЕТОВА ЖАДЫРА
* 67 ТАСПАМБЕТОВА ЖАДЫРА
*Қошан Ақын*, Қошан Жантәліұлы (1874 – 1915) – Әулиеата өңіріне белгілі айтыскер ақын. Қазіргі Талас ауданының Ойық аулынан, Ысты тайпасының Ойық руынан шыққан. Қошан – кедейшілікті көп көрген. Әулиеата қаларындағы ірі байлар мен көпес-саудагерлерге жалданып жұмыс істеген. Әйімкүл ақынмен айтысында оның осындай өмір жолдары көрініс береді. Жалшылық жолмен мал айдап Наманган, Үргеніш қалаларына да барып қайтқаны және басқа тіршіліктерін айтады. Ақынның шығармашылығы белгілі қаламгерлер Шона Смаханұлы, Оспанәлі Иманәлиев және басқаларының назарына іліккен. Солай бола тұрса да негізінен суырып салма айтыс ақынының шығармашылығы байыпты зерттелмеген. 
Қошан ақынның мейманасы тасыған байларды мінеп-сынаған өлеңдері мен мысалдары, жұмбақ өлеңдері халық арасына кең тараған. Айтыс өлеңдері де жинаушысын, зерттеушісін күтіп тұр. 
.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдеб.: Баққараев К. «Шоқайым қайда» //»Әулиеата», 1991; Жұмбақ айтыс //»Әулиеата», 1992. 
Қ. Жұматайұлы