recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ҮМІТ** — 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Троицк қаласында құрылған жастар ұйымы. Негізін сол маңайдағы оқушы қазақ жастары құрады. Сол кезеңде пайда болған қазақ жастарының басқа да ұйымдары сияқты "Үмітте" негізінен мәдени-ағартушылық, демократия сипаттағы шараларды (қазақ халқының арасында оқу-білім тарату, мәдениеті, әдебиеті мен өнерін көтеру, оқушы жастарға жәрдемдесу, ауыз әдебиеті үлгілерін жинастырып жариялау, әйел теңдігін, демократиялық қоғамды насихаттау, т. б.) жүзеге асыруға тырысты. Саны жағынан шағын болып, қос төңкеріс пен Азамат соғысы жылдарының әсерінен кейбір мүшелері алаштық, ұлттық, кейбіреулері большевиктік-ревеволюция идеяларды жақтады. 1918 жылы 5 — 13 мамыр аралығында Омбы қаласында әр түрлі жастар ұйымдарының біріккен құрылтайы болып өтті. Құрылтайды "Бірлік" ұйымы ұйымдастырып, оның жұмысына қатысу үшін сол кезде Қазақстанда құрылған 21 жастар ұйымынан бір-бір өкілден шақырылды. Олардың ішінде "Үміт" ұйымы да болған. Ұйым басшылары мен мүшелері, олардың кейінгі тағдыры жөніндегі деректер мардымсыз.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Координаттар: 41°00′10″ с. е. 28°58′19″ ш. б.﻿ / ﻿41.00278° с. е. 28.97194° ш. б.﻿ / 41.00278; 28.97194 (G) (O) (Я)

**Әулие Сергий мен Вакх шіркеуі** (түр. *Küçük Ayasofya*) — Ыстанбұлдағы ең көне шіркеулердің бірі болып табылады, ол Сан Витале (орталық ғибадатхана) және Айя София (күмбезді базилика) (сондықтан екінші атауы — «кіші Айя София») прототипі болған. Шамасы, бұл бірдей шеберлердің — Исидор Милеттік мен Антемий Траллдықтің жұмысы. Ғибадатхана әулие Сергий мен Бахусқа арналған.

Ғибадатхананың интерьері
Қазіргі ғибадатхана 527-529 жылдары император Юстиниан І жастық шағын өткізген үйдің жанында салынған. «Кішкентай София» бұрынғы Әулие Петр мен Павел шіркеуімен бір ансамбль құрады, оның бар болуының соңғы дәлелі 20 ғасырда Ыстамбұл билігімен жойылды. Әулие Сергий және Вакх шіркеуі императорлық отбасының ерекше сүйгенін дәлелдейді, көптеген астаналарда Юстиниан мен Феодораның бас әріптері бар.

536 жылы Феодора шіркеу кешенін монофизиттік монастырь ретінде берді, ал 551 жылы Рим Папасы Вигилий тобырдың қаһарынан осында жасырынған. Шіркеудің бай мозаикалық әшекейі сол жылдары иконокластар таңдаған кезде жойылды. Константинополь құлағаннан кейін Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі 1506 жылға дейін жұмысын жалғастырды, белгілі бір сарай қызметкері оны мешітке айналдырып, мозаикаларды әктеп, тамбур мен медресе қосқанға дейін.

1742 жылы ғимараттың ауласында салттық субұрқақ салынды, ал 1762 жылы мұнара пайда болды (1952 жылы толығымен қайта салынды). Сұлтан II Махмұт бірнеше рет болған жер сілкіністерінен кейін мешітті жөндеуге бұйрық берді. Балқан соғысы кезінде мыңдаған босқын осы жерден пана тапты. Ескерткіштің жай-күйіне Кіші Софияға жақын маңда теміржол құрылысының жүргізілуіне елеулі зиян келтірілді. Осы себепті ЮНЕСКО бұрынғы Әулие Сергий бен Вакх шіркеуін жойылу қаупі бар дүниежүзілік мұра нысандарының тізіміне енгізді.

Сілтемелер
----------

* Әулие Сергий бен Вакх ғибадатханасы: ғибадатхананың тарихы мен сипаттамасы Р. Джанин кітабынан, Le siège de Constantinople және Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Париж, 1969), саяхатшының бірнеше жазбалары және көптеген фотосуреттер.
**Тұран ауданы** — Шымкент қаласы құрамындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылы 7 шілдеде құрылды. Ауданның аумағы 36,3 мың га (қала аумағының 32%), халық саны – 220,7 мың адамды құрайды.

Сипаттамасы
-----------

Ауданға 16 елдімекен мен тұрғын алабы кіреді. Даңғылдар мен көшелер саны 533 болса, тұрғын үйлер саны 39 883. Ал әлеуметтік нысандар бойынша 25 мектеп, 18 балабақша, 6 колледж, 6 денсаулық мекемесі, 5 саябақ болады.

Шымкент қаласындағы бесінші ауданға атау беру туралы қала әкімі аппаратының басшысы Г. Мауленкулов баяндады. Ол қоғамдық тыңдау өткізіліп, жаңа ауданға «Алаш», «Жібек жолы», «Тұран», «Бадам», «Мәртөбе», «Яссы», «Құрлық» атаулары мен Ш.Қалдаяқов, А.Асқаров, Ж.Тәшенов есімдерін беру бойынша ұсыныс пікірлер түскенін, көпшілік «Тұран» атауын қолдағанын, одан бөлек жергілікті қоғамдастық өкілдері, ардагерлер, зиялы қауым өкілдері, қоғамдық ұйымдардың ұсынымдары да ескерілгенін атап өтті. Нәтижесінде сессия отырысында ҚР Үкіметінің жанындағы Республикалық ономастика комиссиясының қарауына «Тұран» атауын беру бойынша ұсынысты халық қалаулылары бір ауыздан қолдады.

Шекарасы
--------

Тұран ауданы Шымкенттің батыс бөлігінде орналасады. Қаланың солтүстік-батыс жағынан Жаңаталап шағынауданынан Үргінбай ата мен Жанкелді батыр көшелерінің қиылысынан басталады. Одан әрі Жанкелді көшесінің бойымен Бадам өзенінің арнасынан оңтүстік-шығыс бағытта Жаңаталап тұрғын алабын, «Игілік» тұрғын алабын, солтүстікке қарай Қорғасын-2 шағынауданын айналып өтіп, Шардара көшесінің қиылысына жетеді.

Әкімдері
--------

* Боранбай Нығметұлы Болатбеков (12.2022 — 12.2023)
* Берік Айдарұлы Әшірбеков (12.2023 — қазіргі уақытқа дейін)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ШЫМКЕНТТЕ БЕСІНШІ АУДАН ҚҰРЫЛДЫ
2. ↑  Шымкент қаласының жаңа, бесінші ауданы, "Тұран"атауын алды
3. ↑  Шымкенттіктер қаладағы бесінші ауданның атауын таңдады(қолжетпейтін сілтеме)
**Поцелуевский Александр Петрович** (26. 05. 1894, Витебск,— 06. 10. 1948, Ашхабад) — орыс кеңес түркологы, түрікмен тілін зерттеуші, Түрікмен КСР-інің еңбек сің. ғылым қайраткері (1943), профессор. 1918 ж. Лазаревтің шығыс тілдері институтын бітіріп, 1923 жылға дейін Мәскеудің археология институтының Витебскідегі бөлімінде ағылшын, француз тілдерінен сабақ берді. 1921 ж. Археология институттың командировкасы бойынша Ташкентке келіп, онда өзбек халқының көне мәдениетін, тұрмысын, сөйлеу тілін зерттеді. 1923 жылдан өмірінің ақырғы күндеріне дейін Түрікменстанда қызмет істеді. Кеңестік шығыс халықтарының тарихын, этнографиясы мен мәдениетін, тілін зерттеді. Александр — түрікмен филологиясы мен жаңа алфавиті жайындағы еңбектердің авторы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Nokia Lumia 820** - Nokia компаниясының смартфоны. Смартфон Windows Phone 8 операциялық жүйесінде жұмыс істейді.

Сипаттамасы
-----------

Шығарылған күні - 2012, 5 қараша  

Платформасы - Windows Phone  

Операциялық жүйесі - Windows Phone 8  

Процессоры - Qualcomm Snapdragon S4 MSM8960  

Жиілігі - 1500Мгц  

Ядролар саны - 2  

Графикалық тездеткіші - Andreno 225  

Ұзындығы - 123,8 мм  

Ендігі - 68,5 мм  

Жуандығы - 9,9 мм  

Салмағы - 160 г  

GPS навигациясы - Бар  

### Аккумуляторы

Батареяның түрі - Li-ion  

Сыйымдылық - 1650 mAh  

Жұмыс ұақыты - 330 сағат  

### Корпус&Дисплей

Корпустың материалы - поликарбонат  

Экранның технологиясы - AMOLED  

Реңктер саны - 16 млн  

Экранның көлемі - 800х480  

Диагональ - 4,3"  

### Деректер табыстауы

HTML-браузер - Internet Explorer 10  

HSUPA - 5.76 Mbps  

HSDPA - 21Mbps  

GPRS - Бар  

Wi-Fi - Бар  

Bluetooth - 3.1  

DLNA - Бар  

NFC - Бар  

### Тесіктер

ПК үшін тесік - microUSB  

Зарядкаға қою үшін тесік - USB  

Аудио тесік - 3,5 мм  
  

### Фото, Видео

Оптика - Carl Zeiss  

Пиксельдер саны - 8 мп  

Жарқылдақ - 2 диодты жарқылдақ  

Автофокус - Бар  

Видео сапасы - 1080p
Тетрис енгізілген «Brick Game» ойын консольдары.
**Тетрис** — компьютерлік ойын.

1984 жылдың 6 маусымында кеңес бағдарламашысы Алексей Пажитнов шығарған. Алғашқы нұсқасы Паскаль тілінде шыққан. Нарыққа бейімделген тұңғыш коммерциялық нұсқаны 1987 жылы американдық Spectrum HoloByte компаниясы шығарған. Одан кейін шыққан ойынның көптеген үлгілері ойын консольдарына, компьютерлерге, ұялы телефондарға, калькуляторларға, тіпті осциллографтарға да енгізілген болатын. Сонымен қатар , ойын әртүрлі жанрлар мен форматтарға, соның ішінде көп ойыншы режимдеріне, тақырыптық вариацияларға және тіпті үш өлшемді нұсқаларға бейімделді.

Тарихтағы ең көп сатылған компьютерлік ойын болып келеді, жалғыз Nintendo-ның GameBoy консолімен бірге 35 миллион копия сатылды. 2014 жылы The Tetris Company бастығы Хэнк Роджерстің айтуынша, ұялы телефондарға ойын 425 миллион рет ақылы негізде жүктеліпті. 2007 жылы тетрис АҚШ Конгресс кітапханасына ең маңызды он компьютерлік ойынның бірі ретінде сақталуға берілген.

Тетристің негізінде төрт шаршыдан тұратын «тетрамино» фигуркаларынан құралған үстелдік ойжұмбақ ойыны жатыр.

Ережелер
--------

Тетрис фигуркалары.
Биіктігі 20 шаршы, ені 10 шаршы болатын төртбұрышты кеңістікке үстіден кездейсоқ түрде тетрамино фигуркалары түсіп жатады. Түскенде ойыншы оларды 90°-қа бұрай алады және олға-солға қозғалта алады. Қалайтын орны белгілі болса, фигурканы төменге де жедел түсіре алады. Ол басқа фигуркаға тірелгенге дейін, немесе кеңістіктің түбіне жеткенге дейін төмен қарай қозғала береді. Егер фигурка түскен кезде 10 шаршыдан тұратын қатар толық түзілсе, қатар жойылады, ал оның үстіндегі фигуркалар бір шаршыға төмендейді. Ойынның жылдамдығы бірте-бірте өседі. Берілген кеңістікке жаңа фигурка сыймай қалатын жағдайда ойын аяқталады. Әр жойылған қатар үшін ойыншыға ұпайлар беріледі.

Тағы қараңыз
------------

* Ең көп сатылған видео ойындар тізімі
* Тетрис (фильм) — 2023 жылы шыққан фильм

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  *Wynne-Jones, Jonathan*. Computer game Tetris celebrates 25 years, *The Daily Telegraph*, *Telegraph Media Group* (June 6, 2009). Тексерілді 26 сәуірдің 2017.
3. ↑  *Dean Takahashi* 'Mr. Tetris' explains why the puzzle game is still popular after three decades (interview)  (ағыл.). *VentureBeat* (7 April 2014). Тексерілді, 4 қаңтар 2018.
4. ↑  *Ransom-Wiley, James* 10 most important video games of all time, as judged by 2 designers, 2 academics, and 1 lowly blogger.  Joystiq. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 сәуір 2014.
**Макмиллан Гарольд** (10.02.1894 ж. дүниеге келген, Лондон) - Ұлыбританияның мемлкет қайраткері. Ірі баспа иесінің отбасында туған. Оксфорд университетінде оқыды. Макмиллан Гарольдтың саяси мансабы Консервативтік партиядан қауымдық палатаға сайланудан басталды. 1940-45 жылдары әртүрлі қызметте болды. 1951 жылғы сайлау нәтижесінде Консервативтік партия өкімет басына келгеннен кейін Макмиллан Гарольд үй құрылысы және жергілікті өзін-өзі басқару , қорғаныс, сыртқы істер, финанс министрлері қызметін атқарды. Египетке қарсы Англия-Франция-Израильдің сәтсіз агрессиясынан кейін және А.Иден отставкаға шыққан соң Макмиллан Гарольд премьер-министр болды. 1964 жылдан белсенді саяси жұмыстан қол үзіп, "Макмиллан энд компании" ірі баспа фирмасын басқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Координаттар: 41°00′35″ с. е. 28°58′52″ ш. б.﻿ / ﻿41.00972° с. е. 28.98111° ш. б.﻿ / 41.00972; 28.98111 (G) (O) (Я)

**Әулие Ирина шіркеуі** (түр. *Aya İrini*, гр. *Αγία Ειρήνη*, *Агия Ирини*) — Константинопольдегі «**Қасиетті әлемге**» (Әулие Иринаға емес) арналған ең ерте сақталған шіркеулердің бірі. Шіркеу Ыстанбұлдың тарихи орталығында Сұлтанахмет ауданында Топқапы сарайының бірінші ауласында орналасқан. Агия Ирини 6 ғасырдағы крест түріндегі базиликадың жаңа түрін білдіреді. Шіркеудің нартексі Юстиниан дәуіріндегі мозаикалармен қапталған. Ішінде аңыз бойынша Константиннің қалдықтары жатқан саркофаг бар.

Бұл сайтта алғашқы христиан базиликасы 4 ғасырдың басында Рим императоры Константиннің тұсында ежелгі Афродита ғибадатханасының қирандыларының орнында тұрғызылған және Айя София салынғанға дейін қаланың басты ғибадатханасы болған. Екі ғибадатхана да құдайландырылған абстрактілі ұғымдардың атымен аталды — сәйкесінше Бейбітшілік пен Даналық. 381 жылдың мамыр-шілде айларында Құдайдың бейбітшілік ғибадатханасында Екінші Экуменикалық кеңестің отырыстары өтті.

2007 жылда интерьер
346 жылы ғибадатхананың жанында діни келіспеушіліктер салдарынан 3000-нан астам адам қайтыс болды. 532 жылы Ника көтерілісі кезінде шіркеу өртеніп, содан кейін 548 жылы Юстинианның басшылығымен қайта салынды. Шіркеу 740 жылы жер сілкінісінен қатты зардап шекті, содан кейін ол негізінен қайта салынды. Фигуралы мозаика иконоклазизм дәуірінде жойылды; дәстүрлі Құтқарушы Пантократордың орнына мозаикалық крест конуста жарқырайды.

1453 жылы Константинополь жаулап алғаннан кейін шіркеу мешітке айналмады және оның сыртқы көрінісінде айтарлықтай өзгерістер болған жоқ. Осының арқасында осы күнге дейін Әулие Ирен шіркеуі қаладағы өзінің бастапқы атриумын (шіркеуге кіре берістегі кең, биік бөлме) сақтап қалған жалғыз шіркеу болып табылады.

15-18 ғасырларда Османлылар шіркеуді қару-жарақ қоймасы ретінде пайдаланды, ал 1846 жылдан бастап ғибадатхана археологиялық мұражайға айналды. 1869 жылы Әулие Ирен шіркеуі императорлық мұражайға айналды. Бірнеше жылдан кейін, 1875 жылы, оның экспонаттары, орын жеткіліксіз болғандықтан, Изразцовый павильон. Ақырында, 1908 жылы шіркеуде Әскери мұражай ашылды.

1980 жылдан бастап ол (жыл сайынғы) халықаралық музыка фестивалінің негізгі орны болды. 21 ғасырдың басында Әулие Ирина шіркеуі концерттік зал ретінде қызмет етті.

2021 жылдан бастап ол қайта құру үшін ішінара жабылды және жартылай қараусыз күйде.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Hagia Eirene, Istanbul. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 шілде 2012. Тексерілді, 27 маусым 2012.
2. ↑  Дилетанты / Судьба собора Святой Софии // 16.07.20 — YouTube

Сілтемелер
----------

* Әулие Ирина ғибадатханасы — ғибадатхананың тарихы мен сипаттамасы Р кітабынан. Джанин, Le siège de Constantinople және Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Париж, 1969) және фотосуреттер.
{{Тексерілмеген мақала|**Вааль** (Африка. Vaalrivier, Фалрифир; ағылш. Vaal River) - Оңтүстік Африкада орналасқан өзен. Өзен бастауы Мпумалангтағы Айдаһар тауларында, Йоханнесбургтен шығысқа қарай, Эрмелодан солтүстікке қарай 30 км жуық және Үнді мұхитынан 240 км жуық жерде орналасқан. Кимберли оңтүстік-батысына қарай Оранжевое өзеніне құяды.

Өзеннің солтүстік жағасында Мпумаланга, Гаутенг және Солтүстік-Батыс провинция, ал оның оңтүстік жағасында Фри — Стейт провинциясы жатыр.

Өзен сағасына өзен сағасы Стандертон, Филипс, Феринихинг, Парейс, Оркни, Блумхоф, Кристиана, Уоррентон, Уинсортон, Баркли-Уэст, Делпортсхуп, Дуглас қалалары орналасқан.

### Гидрологиясы

Жоғарғы ағысында өзен Айдаһар таулары мен биік Велд платосы арқылы ағып өтеді,бұл учаскеде терең далада ағады. Өзен сағасы Вилге, Фет, рит, Хартс, Клип, Фалрифир, Сейкербосранд, Тайбосспрейт, Кромелмбухспрейт, Оуверспрейт, Муйрифир, Реностеррифир, Валс, Занд. Өзендегі су тасқыны қараша — ақпанда (жазда) байқалады.

Өзенде бірнеше су қоймалары бар, олардың ең ірілері — Блумхофдам, Фалдам, Хрутдрайдам.

### Сілтемелер

* Мұрағатталған 14 наурыздың 2012 жылы.  (ағыл.)
* Parys.info
* Parys on the Vaal
* Vaal Meander
*Басқа мағыналар үшін Ақтоған ауылдық округі деген бетті қараңыз.*
**Ақтоған ауылдық округі** – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік.

Әкімшілік құрамы
----------------

Құрамына Ақтоған, Қазақдиқан ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтоған ауылы.

Халқының саны (2009, 2021)| Елді мекен | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ақтоған ауылы | 2885 | ▲3183 | 110,3 | 1412 | ▲1636 | 115,9 | 1473 | ▲1547 | 105 |
| Қазақдиқан ауылы | 507 | ▼481 | 94,9 | 265 | ▼262 | 98,9 | 242 | ▼219 | 90,5 |
| **Жалпы саны** | 3392 | ▲3664 | 108 | 1677 | ▲1898 | 113,2 | 1715 | ▲1766 | 103 |

Меркі ауылының оңтүстік-батыс жағында, аудан орталығынан 4 шақырым қашықтықта "Алматы - Ташкент" автожолының тау жақ беткейінде орналасқан. 

Ақтоған ауылдық округі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1962 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығымен "Большевик" ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Большевик және Жамбыл ауылдық округтері 1997-2001 жылдар аралығында біріктіріліп, Жамбыл ауылдық округі деп аталды. 2001 жылы Ақтоған ауылдық округі тарихи атауына қайта ие болып, өзінше отау тікті.

Округ аумағында 59214 га жер бар, оның ішінде ауыл шаруашылығына жарамды 7461 га. Аймақта Тілеміс атындағы орта мектеп, №3 бастауыш мектеп, мәдениет үйі, Ақтоған және Қазақдихан ауылдарында отбасылық және фельдшерлік дәрігерлік пункт, кітапхана, байланыс бөлімшесі, екі дүкен, екі тамақтандыру орны жұмыс істейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жаңа ауылдық (селолық) және кенттік округтер құру туралы
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
3. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары
4. ↑  Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * к
* т
* ө
Жамбыл облысы Меркі ауданы ауылдық округтері |
| --- |
|  |
| 

 Ақарал •
 Ақермен •
 Ақтоған •
 Андас батыр •
 Аспара •
 Жамбыл •
 Жаңатоған •
 Кеңес •
 Меркі •
 Ойтал •
 Рысқұлов •
 Сарымолдаев •
 Сұрат •
 Тәтті
 |

 |
**Құтлық хан** (орыс. *Кулук-Салтан, Кулук, Тулук*, туған жылы белгісіз — 1510 жылдан кейін) — Шибан әулетінен шыққан Түмен хандығының билеушісі (1505-1510). Ибақ ханның ұлы.

Өмірбаяны
---------

Құтлық хан туралы жазба деректер өте аз. Шығыс шежірелері оны Ибақтың екінші, ал «Бахр ал-Асрар» үлкен ұлы деп хабарлайды. Хан мәртебесінде Әбілғазы Баһадүр ханның шығармасында кездеседі. Құтлық Қадырғали Жалайырдың шығармасында Махмұтектің ұлы, Қажы-Мұхаммедтің немересі, Ибақтың әкесі болып көрсетілген. 1505-1506 жылдары Вычегод-Вым жылнамасында «түмен және сібір ханы» ретінде аталып өтті. Жылнамадағы ақпаратқа сәйкес Шыңғы-Тұрадан Ұлы Пермь жерін шабуылдаған. «Кіші мұз дәуірі» мен Шибан әулетінің сыртқы саясаттағы сәтсіздіктері 1510-1511 жылдары кейбір ұлыстардың Ноғай Ордасы мен Орталық Азияға қоныс аударуымен аяқталды.

Әдебиет
-------

* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
* *Парунин А. В.* Политическая история Тюменского ханства в 1430-1508 гг.: монография / А. В. Парунин. — Челябинск: Фонд содействия сохранению культурного наследия «Общественный фонд „Южный Урал"», 2023. — 247 с.
**Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті** — Ақтөбе қаласында орналасқан жоғары оқу орны. 1966 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 15 сәуірдегі № 261 қаулысымен құрылған Ақтөбе педагогикалық институтының ізбасары.

Тарихы
------

Алғашқы екі факультетте, яғни физика-математика және филология факультеттерінде күндізгі бөлімде - 250, сырттай бөлімде - 100 студент физика және математика, орыс тілі мен әдебиеті, қазақ мектебіндегі орыс тілі мен әдебиеті мамандықтары бойынша білім алды, 23 оқытушы, оның ішінде 4 ғылым кандидаты мен доценттер сабақ берді. Алғашқы оқытушылар қатарында жоғарғы және орта арнаулы білім Министрлігінің жолдауымен ғылым кандидаттары М.О. Төлегенов, П.Я. Шибаев, В.Н. Смирнова, аспирантура бітіріп келген жас маман Ә.М.Молдаханов қызмет жасады.
Қазақ КСР - і Министрлер Кеңесінің 1990 жылғы 23 ақпандағы № 72 қаулысымен Ақтөбе педагогикалық институтына қазақ тіл білімінің тұңғыш профессоры, лингвист-ғалым Құдайберген Қуанұлы Жұбановтың есімі берілді.
Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1996 жылғы 7 мамырдағы № 573 қаулысымен Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе педагогикалық институты Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе университеті болып қайта құрылды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 31 қаңтардағы № 163 қаулысымен Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе университетіне мемлекеттік мәртебе берілді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 ақпандағы №128 қаулысы бойынша құрамынан Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтының бөлініп шығуына байланысты Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті қайта құрылды.

Факультеттер
------------

  

* Физика-математикалық факультеті
* Жаратылыстану факультеті
* Филология факультеті
* Техникалық факультет
* Тарих факультеті
* Экономика және құқық факультеті
* Шет тілдер факультеті
* Кәсіби-шығармашылық факультеті
* Педагогика және білім берудегі менеджмент факультеті
* Heriot-Watt халықаралық факультеті

Студенттер Сарайы
-----------------

  

Студенттер Сарайының директоры – Бекболатов Садық

Байланыс телефоны: 8 (7132) 24-27-24

Электрондық почта: sadyk.bekbolatov@mail.ru

Студенттер Сарайындағы орын саны – 800, жалпы ауданы – 3000ш.м

Дереккөздер
-----------

  

1. ↑   Мұрағатталған 4 наурыздың 2016 жылы.
**Дүниежүзілік көрме** 1878 жылы 1 мамырдан 10 қарашаға дейін созылды. Бұл көрме Францияға бұрыңғы престижін қайтару үшін жүргізілді.

Павильондар
-----------

Франциядағы политикалық келеңсздіктер әсерінен көрмеге дайындақ ұзаққа созылды. Алайда, ұйымдастырушылардың айлап еңбек ету әсерінен көрменің ашылуы өзіне 13 млн. Адамды қызықтырды. Көрме үшін 1900 жылы құрылған Трокадеро сарайы қайта жаңғырылды. Бұл жолғы көрменің көлемі алдыңғыларға қарағанда әлдеқайда үлкен болды, яғни 270 000 м3 құрады. Ландшафтық дизайнға Жан Шарль Альфан жауап берді. Ал өазіргі уақытта «Континенттер» ескерткіштері Орсэ мұражайында орналасқан. Кейін Үндістан, Швеция, Норвегия павильондары көрмеден кейін көшіріліп, әлі күнге дейін Курбевуада сақталып отыр.

Экспозициялар
-------------

Кеңістіктің жарты бөлігін француздық экспозициялар алды, ал қалған көп бөлігін Британдық империя таныстырды. Германия бұл көрмеге қатысқан жоқ, алайда, бұл мерекеге неміс суретшілердің аз бөлігі қатысты. 

Дүниежүзілік көрме арасында Александра Белланың жетілген түрдегі телефоны, дэ Тампляның алюминийден жасалған монопланы, Яблочкованың балауызы және тағы да басқа өнертабыстар болды. Сонымен қатар, Парижде Томас Эдисонның жаңа технологиялары, яғни, мегафон және фонограф өте танымал болды. 
Антропология залында көптеген қылмыскерлердің бас сүйектерін жарыққа шығарып, ең алғашқы «Халықаралық антропология ғылымының конгресі» өтті. Ал «экзотикалық ауылдарда» жаңарған үй түрлері мен колониальді державалардан қоныс аударылған иеліктер көрсетілді.

Бұл көрмеде ең алғаш Азаттық мүсіннің бас бөлігін көрсетті. Ал зияткер Анри Жиффар 500 м биіктікте 40-50 жолаушыны көтере алатын аэростатты таныстырда. Сонымен қатар, ауданы 2500 м2 болатын аквариум көрсетілді.

Сонымен қатар, атақты дирижер және композиторт Луичжи Манчинеллидің дебюті орнады. Ал көрмеде Александер Гинаның «Буря на Валааме» суреті халық алдына қойылды.

Көрмемен тұспа-тұс уақытта авторлық құқыққа байланысты халықаралық конференциялап жүріп, соқырлардың жағдайын жақсарту мәселесі шешілді.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Дүниежүзілік көрмелер |
| --- |
|  |
| 

1851 (Лондон) · 1855 (Париж) · 1862 (Лондон) ·1867 (Париж) · 1873 (Вена) · 1876 (Филадельфия) · 1878 (Париж) · 1886 (Мельбурн) · 1888 (Барселона) · 1889 (Париж) · 1893 (Чикаго) · 1897 (Брюссель) · 1900 (Париж) · 1904 (Сент-Луис) · 1905 (Льеж) · 1906 (Милан) · 1909 (Сиэтл) · 1910 (Брюссель) · 1913 (Гент) · 1915 (Сан-Франциско) · 1925 (Париж) · 1929 (Барселона) · 1933 (Чикаго) ·1935 (Брюссель) · 1937 (Париж) · 1939 (Нью-Йорк) · 1958 (Брюссель) · 1962 (Сиэтл) · 1964 (Нью-Йорк) · 1967 (Монреаль) · 1968 (Сан-Антонио) · 1970 (Осака) · 1974 (Спокан) · 1975 (Окинава) · 1982 (Ноксвиль) · 1984 (Жаңа Орлеан) · 1985 (Цукуба) · 1986 (Ванкувер) · 1988 (Брисбен) · 1992 (Севилья) · 1992 (Генуя) · 1993 (Тэджон) · 1998 (Лиссабон) · 2000 (Ганновер) · 2005 (Нагакуте) · 2008 (Сарагоса) · 2010 (Шанхай) · 2012 (Йосу) · 2015 (Милан) · *2017 (Астана)*  · *2020 (Дубай)*
 |

 |
Нангапарбат
Нангапарбат әлемдегі ең биік тоғызыншы тау.
Оның қар басқан бет- кейлерін ба- тыс жақта орналасқан құрғақ Инда жазығынан тамашалап, керемет әсер алуға болады.
Нангапарбат Пәкістанның солтүстік аймақтары мен Гималай тауларының батыс жағында орналасқан.

Нангапарбат атауы «Жалаңаш тау» деген мағынаны білдіреді.
Бұл таудың негізгі бөлігі оңтүстік-батыстан солтүстік- шығысқа созылып жататын узын жота болып табылады. Жота мұз бен тастан құралған ірі бөлік болып табылады.

Нангапарбатқа алғаш рет 1953 жылы 3 шілдеде герман- австриялық команда мүшесі, австриялық альпинист Герман Буль көтерілген болатын.
1984 жылы Нангапарбатқа француз альпинисті Лилиян Баррард өзінің жұбайы Морис Баррардпен бірге шықты. Морис Баррард аталған тауға алғаш көтерілген әйел ретінде тарихта қалды.
Нангапарбаттың үш беткейі бар.

Нангапарбат «кісі өлтіруші» деген атпен де белгілі. Себебі ол өлім қаупі жо ғары таулар қатарына кіреді.
Нангапарбаттың негізгі шыңының биіктігі 8126 м-ді құрайды.

Нангапарбат тауы жергілікті түрғындар үшін қайғы мен сәт- сіздіктің белгісіндей еді. Себебі 1895 жыл- дан бастап аталған тауға шығу кезінде талай
альпинист қаза тауыпты. Тек 1953 жылы ғана альпинистер Нангапарбатқа сәтті көтерілген екен..
Нангапарбат көлемі бойынша Пәкістандағы К-2 шыңынан кейін екінші орында.

Шыңдары
-------

| № | Шың | Биіктігі,м |
| --- | --- | --- |
| 1 | Нангапарбат | 8125 |
| 2 | Ракиот | 7062 |
| 3 | Рупал | 7000 |
| 4 | Чонгра | 6820 |
|

Панорама
--------

Нангапарбаттың базалық лагерьден қарағандағы көрінісі

Дереккөз
--------

1. Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Мұрагерлер** (корей тілінде 왕관을 쓰려는 자, 그 무게를 견뎌라 – 상속자들, Wang-gwan-eul Sseu-ryeo-neun Ja, Geu Moo-gae-reul Gyun-dyeo-ra — Sangsokjadeul, ағылш. *The Heirs / Inheritors*) оңтүстік корейлік Ли Мин Хо және Пак Син Хё әртістерімен түсірілген дорама, SBS каналында 2013 жылдың 9 қазан мен 12 желтоқсан аралығында көрсетілді. 

Жанр: дорама.
Режиссер: Kang Shin-hyo, сценариін жазған: Ким Ын Сук.

### Сюжет

Чха Ын Сан - кедей отбасыдан шыққан оқушы Кореядан АҚШ-қа апайын іздеп барады. Сол жерде ол Empire Group компаниясының мұрагері Ким Танмен кездеседі. Кореяға келгенде бай балаларға арналған мектепте оқитынын біледі. Сол жерде достарын да, дұшпандарын және махаббатын кездестіреді.

### Әртістер

* Ли Мин Хо— Ким Тан
* Чон Чан У — бала Ким Тан
* Пак Синхе — Чха Ын Сан
* Ким У Бин - Чхве Ён До
* Ян Хён Мо — бала Ён До
* Кристал Чон — Ли Бо На
* Ким Чжи Вон — Рейчел Ю
* Кан Мин Хёк — Юн Чан Ён
* Чхве Чжин Хёк — Ким Вон
* Кан Ха Ныль — Ли Хё Син

### Жүлделері

BaekSang Arts Awards жүлдесі - «Ең танымал әртіс» номинациясы бойынша.

Дереккөздер
-----------
*Басқа мағыналар үшін Жусандала деген бетті қараңыз.*
**Жусандала** – Шу-Іле таулары мен Тауқұм құмды алқабы аралығындағы жазық дала.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Балқаш және Жамбыл облысы Мойынқұм аудандары аумағында.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Дала Шу-Іле тауларының солтүстік-шығысын бойлай 130 км-ге созылған. Абсолюттік биіктігі 400 – 500 м. Жер бедеріне жазда кеуіп қалатын арналар және сай-жыралармен тілімделген тау алдының делювийлі-пролювийлі жазығы тән. Ол антропоген кезеңінің малтатасты-қиыршықтасты және саз-құмдақты шөгінділерінен түзілген.

Климаты
-------

Климаты континенттік. Қаңтардың орташа температурасы –7°С, шілдеде 25°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 мм. Жусанды жазда кеуіп қалатын Ақсүйек, Күйеліқара, Ботабұрым, Жалпақши, Тесік, Жыңғылды және Қопалы өзендері кесіп өтіп, Тауқұмға сіңіп кетеді. Сай-жыраларда бұлақтар кездеседі.

Топырағы мен өсімдігі
---------------------

Топырағы сұр, сұр қоңыр, сортаңды және шалғынды-құмдақты. Онда сұр жусан басым қылқан боз, күйреуік, баялыш, қоңырбас, өлеңшөп, арпабас өседі. Анда-санда сексеуіл шоғырлары кездеседі. Жусанда бірнеше елді мекендер (Айдарлы, Көлшеңгел, Тоғыз, Ақсүйек) орналасқан. Жусан арқылы Алматы – Астана автомобиль магистралі өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
Жаңа унитарлық мемлекеттері
**Біртұтас мемлекет**, **унитарлық мемлекет** — мемлекеттік немесе ұлттық-мемлекеттік құрылыстың бір түрі. Оның территориясы әкімшілік-аумақтық бөліктерге (аймақтарға, облыстарға, округтерге, аудандарға, департаменттерге және т.б.) бөлінеді. 

Федерация пішімінен айырмашылығы: бір конституциясы, бір жоғары өкілеттік органы, бір үкіметі, т.б. болады, бұл оның бүкіл ел территориясына орталық билік ықпалын күшейту үшін қолайлы ұйымдық-құқықтық алғышарттар жасайды. Территориясы федеративтік бірліктерге бөлінбейтін мемлекеттік құрылыстың тұрі. Біртұтас мемлекеттің құрамында жекелеген, тіпті дербес мемлекет атрибуттарын иеленетін (мысалы, біртұтас Украинадағы Қырым Республикасы) автономды ұлттық — мемлекеттік құрылымдар болуы мүмкін. Әкімшілік территория бірлік статусын иеленуші біртұтас мемлекеттің құрамдас бөліктері орталық органдар қабылдайтын заңдардың негізінде басқарылады, олардың жер аумағы жергілікті органдар мен тұрғындардың келісімінсіз жалпы мемлекет заңның күшімен өзгертілуі мүмкін. Біртұтас мемлекеттің орталықсыздандырылған және орталықтандырылған түрлері болады. Оның біріншісіне аймақтық басқару органдары орталық билік органдарына тәуелсіз түрде құрылатын әрі олардың арасындағы заңи қарым-қатынастар орталыққа бағыныштылық принципінсіз жүзеге асатын мемлекеттер (мысалы, Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Жапония, Испания, Италия) жатады. Ал екіншісіне аймақтық органдардың орталыққа бағыныштылығы орталық тағайындайтын лауазымды басшылар арқылы жүзеге асатын Біртұтас мемлекеттер (мысалы, Нидерланд, Қазақстан, Өзбекстан) жатады. Қазақстан республикасының Конституциясында "Қазақстан Республикасы — президенттік басқару пішіміндегі біртұтас мемлекет" делінген (2-бап). Мемл. орталық билік ел территориясының тұтастығын, қол сұғылмаушылығын және бөлінбеуін қамтамасыз етеді. Мемлекеттің әкімшілік-территория құрылысы, астананың орналасатын жері мен статусы заңмен белгіленеді.

Тағы қараңыз
------------

* Мемлекеттік басқару түрлері.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
3. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3
Александр Евгеньевич Ферсман

Александр Евгеньевич Ферсман
============================

Орыстың геохимия саласын зерттеушілердің бірі А. Е. Ферсман. Қажымас саяхатшы, дарынды минеролог, геохимик жаратылыстану саласында мол еңбек сіңірген академик – Александр Евгеньевич Ферсман 1883 жылы Петербург қаласында дүниеге келді. Бастапқыда Одесса, одан кейін Мәскеу мемлекеттік университетін бітіріп, шетелдердің мамандарымен біраз жыл қызмет атқарды. Ұлы қазанның жеңісінен кейін оның еңбегіне даңғыл жол ашылып, еліміздің қазба байлықтарын зерттеп, ашуда мол еңбек сіңіреді. Ол Орал мен Алтайдың, Забайкалье мен Тянь-Шаньның, Памир мен Орта Азияның шикізат базасын зеріттеді. Қола түбегінің апетитін, Ферғананың радийін, Қарақұмның күкіртін, Забайкальенің вольфрамын тапты. Оның ашқан кен орындарының жанынан Мончегорск, Апатит, Кировск қалалары бой көтерді.Көптеген ғылыми еңбектері арқылы қазба байлықтарын айыра білетін дарындылығымен әлемге әйгілі болған А. Ферсман «Минерология», «Тас үшін саяхат», «Тастардың түрлері» деген ғылыми—көркем еңбектер жазды. Минералдар мен тастардың қасиеттері, олардың пайда болуын осы кітаптар арқылы оқып білген жастар кейін геолог, минеролог, геохимик маманын меңгерді. Олар еліміздің шикізат базасын нығайтуға лайықты үлестерін қосып жүр. Шығыс Қазақстандағы пегматит кен орнының ашылуы — А. Ферсман идеясының жарқын көрінісі. Республикамызда тұңғыш Асубұлақ геология—минерология қорығы құрылды. Мұз сияқты тау, тасын, көгілдір күлгін, сарғыш, жасыл, қызғылт түсті апатит кристалдарын, күміс түстес слюданы, шымқай ақ альбитті кездестіресің. Бұлардың барлығы жаңа техникада, медицинада кеңінен қолданылады. Ол 1945 жылы қайтыс болады.
Филипп-Испанияны 1556-1598 жылдар аралығында билеген патша.Габсбургтер әулетінен шыққан.
Патшалық құрған алғашқы жылдары ол атақты Сүлеймен билік етіп отырған Осман империясының күшейіп келе жатқанына қатты мазасызданды.Сондықтан ол Рим Папасы мен Еуропаның басқа да өкілетті тұлғалаларына Осман империясы тарапынан келетін қауіптің көзін жоюды ұсынады.
1590 жылдың 12 наурыздың Киелі Лига стратегиялық маңызы зор,теңіздегі жол бағыттарын басқарып,қадағалап отыратын Алжир мен Триполи арасындағы Джерба аралын басып алды.
Филипп Нидерланды елін бір жерге шоғырландырып,он жеті ауданға ғана бөліп басқаруды жоспарлады.Бірақ мұның соңы біраз қиындықтар тудырып,соның салдарынан 1572 жылы соғыс өпрті тұтанды.
Филипп құяң ауруынан(буынның ұстамалы ауруы) қатты азап шегіп қайтыс болды.Ол билік құрған тұстың ең айтулы кезеңі деп Португалия мен Испанияны біріктірген кезін айтуға болады.

1. ↑  Ұлы императорлар(Аруна баспа сөз)
**Скрипка** (орыс. *скрипеть* — сықырлау, итал.итал. *vіolіno*) — ысқылы ішекті музыкалық аспап. Скрипка тектес аспаптардың (С. альт. виолончель, контрабас) ең жоғары регистрлі түрі. Скрипканың 4 ішегі квинталық бұрауға келтіріледі. 15 — 16 ғасырларда С-ның классик. түрі қалыптасты. 16 — 18 ғасырларда Солт. Италияда Скрипка жасау шеберлерінің ірі мектептері орын тепті. Мыс. Брешиа (Г. да Сало, Дж.Маджини) мен Кремонада (А. және Н.Аматилер, Дж.Гварнери, А.Страдивари). Скрипка симфониялық, эстрадалық, камералық оркестрлерде және трио, квартет, квинтет ансамбльдерінде қолданылады. Ол қазақтар арасына 19 ғ-дың аяғында тарай бастады. Скрипка тартушылардың алдыңғы қатарында Жаяу Мұса болды. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында, музыкалық колледждер мен мектептерде Скрипка кластары жұмыс істейді. Қазақстанда кәсіби білім алған, үздік орындаушылық қабілетімен дүние жүзіне танылған А.Мұсақожаева, М.Бисенғалиев, Г.Мырзабекова, т.б. скрипкашылар есімі белгілі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Германия, Любектегі дуплекс
**Дуплекс** - бұл үйлер санатына жататын және таунхаусқа өте ұқсас жылжымайтын мүліктің түрі, бірақ ол екі отбасынан артық емес тұруға бейімделгендігімен ерекшеленеді. Әдетте, дуплекстің екі бөлігінің де жеке шығуы бар және екі, кейде үш қабаттан тұрады. Осындай тұрғын үйде тек төбесі мен бір ортақ қабырғасы ортақ.

Елдер бойынша тұжырымдамалардағы айырмашылықтар
-----------------------------------------------

### Ресейде

Ресейде дуплекстердің құрылысы танымал емес, бірақ олар орын алса, олар таунхаустар деп аталады.

### АҚШ-та

Алғашқы дуплекстер Солтүстік Америкада пайда болды. Қазіргі уақытта Америка Құрама Штаттарында бірнеше қосымша сорттар бар: жартылай жеке үй және дуплексті пәтер. 

АҚШ-тағы дуплекс (мұндай үйлерді жартылай жеке үй деп те аталады)
### Туркияда

Түркияда дуплекс – көпқабатты пәтер, ол көпқабатты үйдің кез келген қабатында (жоғарғы қабаттан басқа) орналасуы мүмкін және көшеден бөлек кіреберісі жоқ. Ерекшелік - бірінші қабаттағы м2, оның ауладан жеке кіруі бар. Орташа ауданы 100-ден 200 шаршы метрге дейін. Пентхаустар беделді және қымбат нысандар болып саналады. Олар ғимараттың соңғы қабаттарында салынған және үлкен террассалары бар. Олар шатырда тікелей бассейнмен, қысқы бақпен, барбекю алаңымен және т.б. Аумағы әрқашан 100 м2-ден асады.

### Басқа елдерде

Ұлыбританияда және бірқатар басқа елдерде дуплекстер өте танымал, бірақ Солтүстік Америкадан айырмашылығы, олар ішкі баспалдақтары бар көп қабатты тұрғын үйлердегі екі қабатты пәтерлер. Дуплексті жоғарғы қабаттардан басқа кез келген қабатта орналастыруға болады. Жоғарғы қабаттарда мұндай дуплекс қазірдің өзінде пентхаус деп аталатын болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
Дрезденге (Шығыс Германия, 1951 жыл) қадам басқан бірінші үндіс студентінің ықыласпен қарсы алынуы
**Мәдени шок** (ағылш. *culture shock*, нем. *Kulturshock*) — көбінесе шетелге қоныс аудару немесе сапарда болумен байланысты өзге мәдени ортаға түсуден, бейтаныс өмір сүру салтымен ұшырасудан пайда болатын адамның эмоционалдық йә болмаса физикалық жайсыздығы. Жаңа ортаға үйрену толқытушы, тосырқаушы, тіпті естен жаңылдырушы болуы мүмкін. Бұл терминді 1954 жылы американдық антрополог Калерво Оберг (ағыл. Kalervo Oberg) таныстырған болатын.

Мәдени шок кезеңдері
--------------------

Мәдени шок кем дегенде келесі кезеңдердің біреуінен тұрады.

### "Бал айы"

Жаңа және алдыңғы мәдениеттері арасындағы айырмашылықтар еліктіруші көрінуі. Мысалы, сол елдің тамағы, өмір қарқыны, жергілікті қылықтары т.б.

### Ымыраласу

Араға біраз уақыт сала, қос мәдениет арасындағы өзгешеліктер аңғарыла бастап, тосырқаушылық тудыруы. Тілдік бөгеттер, адами қарым-қатынастағы өзгешеліктердің түршіктіруі. Жалғыздық сезімі, отанға деген сағыныштың белең алуы т.б.

### Бейімделу

Жаңа мәдениетке интеграциялану, оны түсіну, сол ортаның қарым-қатынас түр-сипатын белгілі бір мөлшерде қабылдау.

### Шеберлік таныту

Қабылдаушы тараптың мәдени ортасында толығымен әрі емін-еркін қатысушылық көрсету.

Кері мәдени шок
---------------

**Кері мәдени шок** (ағыл. reverse culture shock, нем. Eigenkultur-Schock) үйреніп қалған бөтен мәдени ортадан туған (отандық) мәдени ортаға оралған кезде пайда болуы мүмкін мәдени шоктың феноменін білдіреді. Іс жүзінде, бөтен мәдени ортаға шомумен салыстырғанда өз мәдениетіне қайта сіңіп кету қиындықтары күтілмеген психологиялық жағдайды тудыра алады.
**"Тони" жүлдесі** (ағылш. *Tony Award*) — танымал сыйлықтың атауы, жыл сайын американдық театрдың, музыкалық театрдың (ең алдымен, Нью-Йорк, Бродвейдегі көптеген қойылымдар үшін) қоса алғанда саласындағы жетістіктері үшін тапсырылады. Толық ресми атауы — **"Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre"**. Сыйлық өз атауын американдық актриса және режиссер Антуанетта Перридің (ағыл.)қаз. (1888—1946) құрметіне алды.

Сыйлық қоғамдастықпен, шамамен 700 адамнан тұратын ойын-сауық индустриясына және журналистикаға қатысы бар адамдармен ұсынылады. "Тони" жүлдесі 1947 жылы құрылды, кинематографиялық "Оскар", музыкалық "Грэмми" және теледидардағы "Эмми"-дің театрдағы баламасы болып есептеледі.

Қазіргі уақытта сыйлықты 27 номинация бойынша тапсырылады.

69-ші "Тони"  жүлдесін тапсыру рәсімі 7 мамыр 2015 жылы өтті.

Көптеген көрнекті актерлері мен театр тарландары сыйлықтың лауреаты атанған.

Сыйлық санаттары
----------------

### Пьесалар

* Үздік пьеса
* Үздік пьеса режиссурасы
* Пьесадағы Үздік ер адам рөлі
* Пьесадағы Үздік әйел адам рөлі
* Пьесадағы Үздік екінші жоспардағы ер адам рөлі
* Пьесадағы Үздік екінші жоспардағы әйел адам рөлі
* Үздік костюмдер
* Үздік жарық
* Үздік жаңарған пьеса
* Үздік сахна дизайны
* Үздік дыбыс

### Мюзиклдар

* Үздік мюзикл
* Үздік мюзикл режиссурасы
* Мюзиклдегі үздік ер адам рөлі
* Мюзиклдегі үздік әйел адам рөлі
* Мюзиклдегі үздік ер адам рөлі екінші жоспардағы
* Мюзиклдегі үздік әйел адам рөлі екінші жоспардағы
* Үздік либретто
* Үздік хореография
* Үздік костюмдер
* Үздік жарық
* Үздік оркестрлеу
* Үздік музыка және/немесе өлеңдер
* Үздік жаңарған мюзикл
* Үздік сахна дизайны
* Үздік дыбыс

### Арнайы

* Аймақтық театр
* Арнайы марапат
* Үлкен жетістіктері үшін
* Изабель Стивенсон жүлдесі

Арнайы сыйлығы
--------------

Арнайы "Тони" сыйлығы әртүрлі театр жетістіктері үшін әр жылдары ие болды: Джуди Гарленд (1952 — қасиетті дұшпандағы маңызды үлесі), Нью-Йорк көпшілік кітапханасының театр топтамасы (1956), сэр Джон Гилгуд (1959), Франко Дзеффирелли (1962), Ирвинг Берлин (1963), Одри Хепберн (1968), Морис Шевалье (1968), Марлен Дитрих (1968), Леонард Бернстайн (1969), Барбра Стрейзанд (1970), Юл Бриннер (1985 — 4525 "Патша және мен" спектакльдері үшін) және көптеген басқалар.

Сондай-ақ,
----------

* Драма Деск
* Obie
* Драма Лонг
* Офф-Бродвей

Сілтемелер
----------

* tonyawards.com  Жүлденің(ағылш.)
* americantheatrewing.org  American Theatre Wing(ағылш.)
* livebroadway.com  The Broadway League(ағылш.)
**Түрікмен кілемі** - қалын кілем түрі. 

Алғаш 1869 жылы түркімен шеберлерінің жәдігері Санкт-Петербургтегі көрмеге қойылып, бәйге алған.

Содан бері Еуропа жұртшылығы түркімен кілем тоқығыштарынан хабардар болады. 1937 жылғы Париждегі үлкен көрмеде түркіменнің қалы кілемі алтын медаль алады. Қазір қай жерде этнографиялық көрме болса, түркімен қыз-келіншектерінің шебер қолынан шыққан туындылары сонда қойылып, бәйге алып жатады.

Тәуелсіздік алғаннан кейін бұрынғы «Туркменковер» фирмасының орнына «Түркіменхалы» атты мемлекеттік бірлестік құрылған. Қазір оның өнімдері дүние жүзінің көптеген елдеріне шығарылады. Соның арасында АҚШ, Италия, Ұлыбритания, Германия, Швейцария, Ресей, Түркия, т.б. елдер бар.

1993 жылдың 20 наурызында Түрікменстанда түркімен кілемінің музейі ашылған. Онда ХІІІ ғасырдан бергі уақыттағы түркімен кілемінің тамаша үлгілері жинақталған. 1996 жылы Ашғабадта осы кілем тоқу өнеріне арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік симпозиум өткізіліпті. Түркімен кілеміне ТДС 52-97 халықаралық стандарты берілген. 2002 жылы Женевада өткен «Ғасырлық сапа кезеңі» атты көрмеде түркімен кілемі алтын жүлде алған.

Кеңес заманында тоқылған ең үлкен кілем «Түркімен рухы» деп аталады. Ол 1942 жылы тоқылған, аумағы 193,5 шаршы метр. Тәуелсіздік жылдарында өкімет тарапынан күшті қолдау көрген түркімен кілемшілері өз өнерлерін жаңа сапалық деңгейге көтерген.

1996 жылы «Түркіменбашы» атты аумағы 266 шаршы метрлік кілем тоқыса, ел тәуелсіздігінің 10 жылдығына арнап 2001 жылы то¬қылған кілем Гиннестің рекордтар кітабына енгізілген. «Ұлы Түркіменбашы Сапармұрадтың алтын ғасыры» деп аталған бұл кілемнің аумағы 301 шар¬шы метр, биіктігі 14 метр, салмағы 1 тонна 200 кг.

1992 жылдан бастап Мақтымқұлы айының соңғы жексенбісі «Түркімен кілемінің күні» деп мерекеленіп келеді.
*Геостационарлық орбита'* - Жер экваторының дәл төбесінде(0°), шеңбер бойымен орналасқан орбита. Оның ерекшелігі: геостационарлық орбитада орналасқан нысандар жердің өзінің осінен айналу жылдамдығына тең бұрыштық жылдамдықпен қозғалады. Сол себепті жасанды серіктер жермен салыстырғанда қозғалмағандай көрінеді. Геостационарлық орбита геосинхронды орбитаның бір түрі болып табылады және жасанды серіктер орнату үшін қолданылады (комуникациялық, телетрансляциялық, т/б.). Спутник теңіз деңгейінен 35 786 км (есептелуі төменде) биіктікте Жермен бағыттас айналу қажет. Дәл осындай биіктікте жасанды жер серігі Жердің жұлдыздарға қатысты айналу периодымен бірдей периодта қозғалады (23 сағат 56 минут 4,091 секунд). Геостационарлық спутниктерді байланыс үшін қолдануды алғаш рет космонавтика теоретигі Герман Поточник 1928 жылы ұсынды. Геостационарлық орбиталардың артықшылықтары Артур Ч. Кларктың 1945 жылы «Wireless World» журналында жарияланғаннан кейін танымал бола бастады. Сол себепті Батыста геостационарлық және геосинхрондық орбиталарды "Кларк орбиталары ", ал теңіз деңгейінен 36000 км биіктікте Жер экваторының жазықтығында геостационарлық орбитаға жақын орналасқан аймақты "Кларк белбеуі "деп атайды. ГСО-ға алғаш жасанды жер серігін (Syncom-3) 1964 жылы тамызда NASA орнатқан болатын.

геостационарлық орбита

Қалыптасқан орны
----------------

Жасанды жер серігі геостационарлық орбитадағы орналасу нүктесінен Жерге қатысты тыныштық күйінде болады. Сол себепті оның ГСО-дағы орналасу нүктесін қалыптасқан орны деп атайды. Нәтижесінде, жер серігіне бағытталған және бекітілген антенна спутникпен ұзақ уақыт бойы байланыс ұстай алады.

### Орбитада спутниктардың орналасуы

Геостационарлық орбита экватордың дәл төбесінде 35786 км биіктіктегі аймақты ғана қамтиды. Егер адам геостационарлық спутниктарды қаруланбаған көзбен көре алғанда, онда жер серігі орналасқан сызық жергілікті жердің Кларк белбеуімен сәйкес келер еді. Төмен биіктікте орналасқан жер серіктерін геостационарлық орбитаға орналастыру үшін ауыспалы геостационарлық (геоауыспалы) орбиталар қолданылады. 

#### Орбитаның биіктігі және радиусы

Геостационарлық орбитада орналасқан жасанды жер серіктерге планетамыздан алыстамайды және жақындамайды,орбитадағы қалыптасқан орнынан жылжымайды. Яғни спутникке әсер ететін гравитация және центрге тарқыш күш өзара пропорционал болуы керек. Геостационарлық орбитаның биіктігін анықтау үшін қалыпты механика әдістерін қолдануға болады:

формула
Мұндағы инерция күшін центрге тартқыш күш деп алып, Гравитациялық күшпен теңестіреміз. Ал, гравитациялық куштің шамасын Ньютон заңы бойынша табуға болады. Айта кетеін жайт, центрге бағытталған үдеу өзінің физикалық мәнін тек инерциалды санақта ғана жоғалтпайды.
**Лэндон Тимоти Донован** (ағылш. *Landon Timothy Donovan*; 4 наурыз 1982, Онтэрио, Калифорния, АҚШ) — АҚШ-тық футболшы, жартылай қорғаушы. АҚШ Ұлттық футбол құрамасында доп тепкен, ұлттық құрама тарихындағы мерген футболшы (57 гол).

2020 жылдан бастап бапкерлікпен айналысады.

Карьерасы
---------

### Клубтық

АҚШ-тың "Кэл Хит", "Академия IMG" клабтарының түлегі. Кәсіпқой карьерасын 1999 жылы Германияның "Байер" клубында бастады. Леверкузендік клубта анау айтқан жарқырамады, көбіне фарм-клубында доп тепті, кейін АҚШ-тың "Сан-Хосе" клубына жалға берілді. 

2005 жылы отанына оралып, "Лос-Анджелес Гэлекси" клубында ойнады. 2014 жылға дейін осы клубқа тиесілі футболшы болды, арасында "Баварияда", "Эвертонда" жалда ойнады. 2007 жылы командаға Дэвид Бекхэм келді де, Лэндон капитандықтан Бекхэм үшін бас тартты. Сол жылы Солтүстік Америка суперлигасының үздік мергені атанды.

2009 жылдың басында Бекхэм "Миланға" кетті де, Лэндон қайтадан капитандық міндетті қолға алды. 

2014 жылы футболдан кетті де, 2016 жылы 34 жасында "Лос-Анжелес Гэлэксиге" қайта оралды. 

### Ұлттық құрама

Құрама сапында 12 жыл бойы ойнап, төрт дүркін КОНКАКАФ чемпионы атанды. Құрама сапындағы соңғы ойынын 2014 жылы 10 қазан күні Эквадорға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

Жетістіктері
------------

### Командалық

* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2009
* КОНКАКАФ чемпионы **(4)**: 2002, 2005, 2007, 2013
* КОНКАКАФ күміс жүлдегері: 2011
* КОНКАКАФ қола жүлдегері: 2003

* MLS кубогы иегері **(2)**: 2001, 2003, 2005, 2011, 2012, 2014
* MLS чемпионы **(2)**: 2010, 2011

### Жеке

* АҚШ-тағы жыл футболшысы: 2003, 2004, 2009, 2010
* КОНКАКАФ Алтын куюогының үздік мергені **(3)**: 2003 (4 гол), 2005 (3 гол), 2013 (5 гол)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Eurosport. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қараша 2012.

Сілтемелер
----------

* Статистикасы
* Профилі
* Профилі
* Ресми сайт Мұрағатталған 5 наурыздың 2012 жылы.
**Лахер-Зе** — Германияда жанартаудың кальдерасында орналасқан ағынсыз көл.

Дәлірек орны: Рейнланд-Пфальц жерінде, Бонн қаласынан оңтүстікке қарай 37 шақырым қашықтықта және Рейн бойындағы Андернах қаласынан 8 шақырым қашықтықта.

Кальдераның диаметрі — 2 шақырым. Ол 13 мың жылдай бұрын орын алған жанартаудың атқылауынан пайда болған. Жанартаулық белсенділік шкаласы бойынша атқылау күші 6 баллға жеткен, бұл 1991 жылғы Пинатубо атқылауына сай. Маңайға шашыраған жанартау күлі мен пемзаның қалыңдығы 50 метрге дейін жеткен, ал олардың іздері қазіргі Солтүстік Италия мен Ресейден табылады, дейді ғалымдар.

Көлдің максималдық тередігі — 51 метр, басқа деректер бойынша — 53 метр.

1867 және 1872 жылдары көлге ақ сақаның уылдырығы тасталған, балықтың осы түрлері көлде бүгіндері де бар.

Көлдің оңтүстік-батыс жағалауында Әулие Марияның Лаах аббаттығы орналасқан.

Панорама Лахер-Зе

Дереккөздер
-----------

1. 1 2 3 4  A. Goepel, M. Lonschinski, L. Viereck, G. Büchel, N. Kukowski Volcano‑tectonic structures and CO2‑degassing patterns in the Laacher See basin, Germany International Journal of Earth Sciences 104 том, 1483–1495 беттер, 2014 жыл.
2. 1 2 3  *Лев Семенович Берг*. Избранные труды: Ихтиология, IV том. 1961
3. ↑  Environmental impact of the Laacher See eruption at a large distance from the volcano: Integrated palaeoecological studies from Vorpommern

Тағы қараңыз
------------

* Лах (жанартау)

Топографиялық картада
**Яссим бин Хаммад атындағы стадион** (араб. ملعب جاسم بن حمد‎) — Катардың Доһа қаласындағы стадион. 1974 жылы салынды, сыйымдылығы 12 000 адам. 2011 жылғы Азия кубогының қарсаңында күрделі жөндеуден өткізіліп, чемпионаттың бірнеше кездесуі осында өткізілді. 2022 жылғы әлем чемпионатының да бірнеше матчы осында ойналады.

Координаты: 25°16′02″ с. е. 51°29′03″ ш. б.﻿ / ﻿25.267358° с. е. 51.484251° ш. б.﻿ / 25.267358; 51.484251 (G) (O) (Я)Координаттар: 25°16′02″ с. е. 51°29′03″ ш. б.﻿ / ﻿25.267358° с. е. 51.484251° ш. б.﻿ / 25.267358; 51.484251 (G) (O) (Я)

Катар шейхы Яссим бин Хамад бин Абдулла әл-Танидың (1921—1976) құрметіне аталған.

2016 жылғы Италия суперкубогы осы аренада өткізілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Archived copy. Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 қыркүйек 2013. Тексерілді, 28 шілде 2013.
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Мұрағатталған 2 қарашаның 2019 жылы.