**Густав Людвиг Герц** (нем. *Gustav Ludwig Hertz*; 22 шілде 1887, Гамбург — 30 қазан 1975 жыл, Берлин ) — неміс физигі, 1925 жылы «электронның атоммен соқтығысу заңдылықтарын ашқаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (Джеймс Франкпен бірге). Әйгілі Генрих Герцтің жиені.

Өмірбаяны
---------

Густав Людвиг Герц 1887 жылы 22 шілдеде Гамбургте дүниеге келген. Ол 1909 жылдан 1911 жылға дейін қазіргі физика орталықтарында — Геттинген, Мюнхен және Берлинде оқыды. 1911 ж. Мюнхен және Берлин университеттерiн бiтiрiп, 1913-1920 ж.ж. Берлин университетiнде жұмыс iстедi. Ол Берлинде Генрих Рубенстің жетекшілігімен кандидаттық диссертациясын қорғап, Берлиндегі Гумбольдт университетінің физика институтында ассистент болды.

Герцтiң негiзгi зерттеулерi спектроскопия саласында болды. Ол рентгендiк жұтылу спектрлерiн зерттедi. Диффузия бойынша, электрондық эмиссияда, плазма физикасында ультрадыбыс және жартылай өткiзгiш бойынша көптеген зерттеулер жүргiздi.

Сол университеттің доценті, физик Джеймс Франкпен бірге Герц 1912—1913 жылдары электрондардың атомдармен соқтығысуы бойынша тәжірибелер жасады, бұл кейінірек Бордың атом және кванттық механика теориясының маңызды дәлелі болды. Эксперимент қазір Франк-Герц тәжірибесі деп аталады. 1925 жылы Герц пен Франк бұл үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

1915 жылы сәуірде Фриц Хабердің үгітінен кейін Ипрдегі газ соғысына қатысты.

1920—1925 ж Philips заводының лабораториясында, 1925—1927 ж Галл университетiнiң профессоры, 1928—1935 ж Берлиндегi жоғарғы техникалық мектепте, 1935—1945 ж Берлиндегi Siemens ғылыми зерттеу лабораториясын басқарды, ал 1945—1954 ж.ж. КСРО-да жұмыс iстедi. 1954—1962 ж Лейпциг университетiнiң физика институтының директоры және профессоры болып қызмет еттi.

1925 жылы Эйндховендегі Philips электр шамдарын шығаратын зауыттың физикалық зертханаларын 5 жыл басқарды. Ол жерде газ разрядтары физикасын оқыды. Содан кейін Галле мен Берлинде физика профессоры болды.

1935 жылы ол еврейден шыққанына байланысты емтихан тапсыру құқығынан айырылды (әкесінің атасы лютерандық дінді қабылдаған еврей отбасында дүниеге келген), нәтижесінде профессорлықтан бас тартты. Ол құрметті профессор болып қала берсе де, Герц өнеркәсіпте, Siemens &amp; Halske ғылыми-зерттеу зертханаларында зерттеуші ретінде осындай *жартылай профессорлықты* таңдады. 1935 жылы компанияда ол үшін арнайы Siemens-Forschungslaboratorium II зертханасы құрылды.

Siemens-те Герц жарық изотоптары үшін диффузиялық бөлу қондырғыларында жұмыс істеді, бұл кейінірек атом бомбасын өндіру үшін уранды байытудағы негізгі технология болды, сондай-ақ электроакустика саласындағы зерттеулер. Осы себепті ол Манфред фон Арденне, Макс Штеенбек және басқа да атом мамандарымен бірге Қызыл Армияның арнайы бөлімшесі 1945 жылы сәуірде Сухумиге жеткізілді, онда Герц КСРО ядролық бағдарламасының бір бөлігі ретінде Л. П. Берия қадағалауымен, неміс мамандарынан құралған ғылыми-зерттеу зертханасын басқарды.

Сухумидегі институт жұмысының қорытындысы бойынша Берияның жеке Сталинге ұсынысы бойынша Герц 1951 жылы Хайнц Барвичпен және Ю. А. Крутковпен Новоуральск қаласындағы өнеркәсіптік нысанда қолданылған уран изотоптарының газ диффузиялық бөліну каскадтарының динамикасы мен тұрақтылығын зерттеуі үшін екінші дәрежелі Сталин сыйлығымен марапатталды.

Герцтің 1954 жылдың күзінде оралуы Шығыс Германияның атом өнеркәсібін дамытуға дайындықтарының бір бөлігі болды. Герц дайындықты басқарды және 1955 жылы ГДР Министрлер Кеңесі жанындағы атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдану жөніндегі ғылыми кеңестің басшысы болды. Бұл кеңесте осы уақытқа дейін шашыраңқы мекемелерді бірі жаңа Дрезден орталық ядролық зерттеулер институтына шоғырландыру үшін барлық дайындық жұмыстары жүргізілді.

1954 жылы Герц Карл Маркс атындағы Лейпциг университетінің физика институтының директоры, ГДР Ғылым академиясының мүшесі және ГДР Ғылыми кеңесінің бірге негізін қалаушы болды. КСРО Ғылым академиясының шетелдік мүшесі. Ол ядролық физика бойынша үш томдық оқулықты шығару арқылы ГДР-де ядролық физиканың дамуында орталық рөл атқарды. 1975 жылы Берлинде қайтыс болды. Ол Гамбургтегі зираттағы отбасылық қабірге жерленді.

Марапаттау және мойындалу
-------------------------

* 1925 — Физика бойынша Нобель сыйлығы
* 1951 — Сталиндік сыйлық
* 1955 — ГДР 1-дәрежелі Ұлттық сыйлығы
* 1959 — Гельмгольц медалі

Густав Герц сыйлығы (нем.) оның атымен аталған.

См. Сондай-ақ
-------------

* Франк - Герц тәжірибесі

Дереккөздер
-----------

Сілтемелер
----------

* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат (ағыл.)
* Қысқаша өмірбаяны (нем.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу1901—1925 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Рентген (1901) •
Лоренц / Зееман (1902) •
Беккерель / П. Кюри / М. Кюри (1903) •
Рэлей (1904) •
Ленард (1905) •
Томсон (1906) •
Майкельсон (1907) •
Липпман (1908) •
Маркони / Браун (1909) •
Ван-Дер-Ваальс (1910) •
Вин (1911) •
Дален (1912) •
Камерлинг-Оннес (1913) •
фон Лауэ (1914) •
У. Г. Брэгг / У. Л. Брэгг (1915) •
Баркла (1917) •
Планк (1918) •
Штарк (1919) •
Гийом (1920) •
Эйнштейн (1921) •
Н. Бор (1922) •
Милликен (1923) •
М. Сигбан (1924) •
Франк / Герц (1925) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
**1901—1925** |
1926—1950 | 
1951—1975 | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |