recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Сарыарқа»** — Алматы метросының 10-шы бекеті. Бірінші бағытта «Мәскеу» және «Бауыржан Момышұлы» бекеттерінің арасында орналасқан.

Құрылысы
--------

2015 жылы 22 шілдеде «Сарыарқа» және «Достық» бекеттерінің құрылысы басталғаны туралы хабарланды.

«Сарыарқа» бекетін пайдалануға беру 2018 жылға жоспарланған. Алайда, 2017-2021 жылдарға арналған қалалық бюджет тарапынан құрылысты қаржыландыруды бөлудің толық тоқтатылуына байланысты тапсыру мерзімдері ауыстырылды.

Бекеттің ашылуы бірнеше рет кейінге қалдырылды және 2019 жылдың маусым айында бекет 2021 жылы ашылатындығы айтылды.

Метро бекеті Орталық Қазақстанда орналасқан Сарыарқа даласының құрметіне аталған.

2021 жылғы 30 желтоқсанда бекеттің техникалық іске қосылуы өтті.

2022 жылы 30 мамырда бекет алғашқы жолаушыларды қабылдады.

Жоба
----

Бекет терең іргетаспен қаланады, жабық әдіспен салынады. Бұл «Мәскеу» бекетінен кейін болады.

Орналасуы
---------

Абай даңғылының көлік жүретін бөлігінің астында, Алтынсарин даңғылы мен Сайын көшесінің арасында, Family саябағының ауданында орналасқан.

Архитектурасы мен безендірілуі
------------------------------

Терең орналасқан (33 м), үш жармалы, пилон типті, бір вестибюлі бар бекет. Платформаның ұзындығы - 110 м.

Бекеттің интерьерін сәулеттік-көркемдік безендіруді жасаудағы негізгі идея – Сарыарқаның кең байтақ жерінің әсемдігі мен өзіндік ерекшелігін көрсету.

Платформалық учаске қабырғалары символикалық түрде құм бедерін қайталайтын толқын тәріздес гранит тақтайшалары ендірілген мәрмәр таскесте тақтайшалармен қапталған.

Шеткі қабырғада даланың үстінде күннің шығуын бейнелейтін, алдыңғы қатарда Сарыарқаның кең даласының қақ ортасында орналасқан жас астана Нұр-Сұлтанның аясында жүгіріп келе жатқан жылқылар үйірі бейнеленген панно орналасқан. Панно қазақ халқының бай мәдени-тарихи мұрасын еске түсіреді.

Сілтемелер
----------

* «Сарыарқа» бекеті.  metroalmaty.kz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 тамыз 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу Бірінші бағыт  |
| --- |
|  |
| 
Райымбек батыр - Жібек жолы - Алмалы - Абай - Байқоңыр - Мұхтар Әуезов атындағы театры - Алатау - Сайран - Мәскеу - Сарыарқа - Бауыржан Момышұлы - Қалқаман - Автовокзал |

 |
**Қой жасы** - қозы жасындағы бала он беске – отау иесі делінетін жасқа келісімен бастаушты бітіріп, жоғары класқа көшкен оқушыдый кәсібін ауыстырады. Отаудың иесі деп үміт күтіп отырған жасты қой бағуға жарамайды деп қазақ ешқашан ойлаған емес. Сондықтада он бес пен жиырма бестің арасын қой жасы деген ертеде. Ал сиыр мен түйеге ие болу кәрі-құртаңның сыбағасы. Қазақтың ертедегі ең көп ұстаған малы жылқы мен қой, онаң соң түйе. Он бес пен жиырма бестің арасын қой жасы дейтіні бір қора қойды итқұсқа жегізбей, жоғалтпай бағу. Жауын-шашында, боранда аман сақтау, күн шыққаннан қас қарайғанша жалықпай жайып, кең далада жападан жалғыз жүру, осы жастардағы адамның ғана қолынан келеді. Он бестегілердің де өте бір қағылезі болмаса төзуі қиын. Бірақ төзбеуге болмайды. Дала тіршілігінде өсіту заң. Көнбесе басқадай кәсіп кем де кем, күн көре алмайды. Бұл қой жасынан еті тірілер ғана, сенімділер ғана жылқы жасына аусады. Емтиханнан өте алмағандары сол қойдың соңында мәңгі қалады.

**Дереккөздер**
---------------

  

1. 

2. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабынан, Атамұра 2011ж.
Қой өсіруші - қой өсіруші, немесе шабан (қойшы), ежелден келе жатқан ата кәсіп. Қой өсіруші алдындағы ұрпақтардан тәжірибе-білім жинаған, немесе арнайы оқу (курстар) бітірген, жігерлі, жер мен жергілікті ауа-райын білетін, қойдың биологиялық ерекшіліктері мен өсіру технологиясын меңгерген адамдардан шығады.Қой өсіруші өздігімен қой отарын меңгеріп, қора-қоршауда ұстау, жыл маусымына қарай жайылымда жаю тәртібін сақтап, егізден қоздатып, сапалы жүн қырқып, қой етін ұтымды өндіре алатын, қажетті жағдайда қой басына алғашқы мал дәрігерлік көмек көрсете алуы керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
*Басқа мағыналар үшін Қойбағар деген бетті қараңыз.*
**Қойбағар (қыстау)** - Шығанақ көлінің оңтүстік-шығысында жатқан қыстау.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Ақтоғай ауданы Балтасап ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде. Қарасу өзенінің сол жағалауында орналасқан.

Жер бедері мен өсімдігі
-----------------------

Теңіз деңгейінен 100 м биіктікте жатқан қыстаудың жер бедері тегіс жазық келген. Құрғақ даланың қызғылт қоңыр топырағында бетеге, селеу, төскейшөп, сарсазан, қау, т.б. сораң шөптесіндер және өзен аңғарында шалғынды өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Семен Анисимов (1911-1970)** - Шығыс Қазақстан облысындағы Предгорное селосында дүниеге келген.. Өскемен, Семей педагогикалық техникумдарында, Ленинград журналистика институтында оқыған. 1931-1933 жылдары Семей облыстық "Прииртышская правда" газеті редакциясының ауыл шаруашылығы бөлімінде мал шаруашылығы секторын басқарған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Шығармашылығын өлеңмен бастаған ол прозаға да қалам тартқан.

Отызыншы жылдардан бастап оның әңгімелері баспасөз беттерінде жарияланған. 1968 жылы "Жазушы" баспасынан "Тайна Паралона Крутихина" атты повесі мен әңгімелері жинағы жарыққа шыққан.

Қызыл Жұлдыз орденімен және бірнеше жауынгерлік медальдармен марапатталған.

Шығармалары
-----------

Прииртышье.Стихи. А. ҚМКӘБ. 1954; Родничок. Стихи. А. ҚМКӘБ, 1956; Современник. Поэма, стихи. А. ҚМКӘБ, 1962; Тайна Паралона Крутихина. Повесть. А. "Жазушы", 1968; Сентябрь. Стихи. А. "Жазушы", 1968; Сентябрь. Стихи. А. "Жазушы", 1980.

Дереккөздер

1. ↑  "Қазақстан жазушылары" анықтамалық, Ан Арыс баспасы, Алматы, 2009,ISBN 978-601-7130-43-5
Координаттар: 42°18′ с. е. 69°36′ ш. б.﻿ / ﻿42.300° с. е. 69.600° ш. б.﻿ / 42.300; 69.600 (G) (O) (Я)

Мекен жайы
----------

Мешіт Шымкент қаласының «Теріскей» мөлтек ауданында мұсылмандардың ең көп шоғырланған жерінде орналасқан.

Салыну тарихы
-------------

Мешіт 2008 жылы 29 қараша күні дінбасымыз Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің қатысуымен салтанатты түрде ашылған. 2008 жылы Әбдиевтер отбасынын демеушілігімен салынған.

Сипаттамасы
-----------

Мешіт 400 адамға арналған. Мешіттің көлемі 12,40х12,70 метр. Онда үлкен намаз оқу бөлмесі, имам кабинеті және неке қию бөлмес мен кітапхана бар. Есік, терезелері пластикалық металдан орнатылған. Мешітке кіре есік шынар ағашына қазақы ою өрнектермен нақыштап, жасалынған. Мешіттің жалпы ауданы 0,1891 га Айналасы қоршалған, алайқайы тас кірпішпен көмкерілген, мешіт толық жылу жүйесіне қосылған. Мешіт жанында Құран жаттайтын Қари-Хафиздарды дайындайтын 60 орынды медресе салынған. Дәретхана сыртта аулада орналасқан. Мешіттің ауласындағы аркаға. 7 баспалдақ арқылы көтеріледі. Аулаға ағаштан жасалған 8 орындықтар қойылған, 6 шырша ағаштары мен газон егілген. Мешіттің күмбезі шығыс үлгісінде салынған. Мешітті осы киелі топырақтың тумасы, өмір бойы шәкірт тәрбиелеп, ұстаздық жолда жүрген Сейіткәрім қажының ұлы Орынбай Әбдиев есімді азамат бауырларымен бірлесіп өз қаражаттарына салдырған.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТүркістан облысы мешіттері |
| --- |
|  |
| 
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті • Атамекен мешіті • Ақжайық мешіті • Ақтас мешіті (Шымкент) • Кентау қалалық орталық мешіті • Көшік ата мешіті • Нәзір Төреқұлов мешіті • Сейіткәрім қажы мешіті •
Ықылас мешіті • Әлі Бекен мешіті • Қаттани мешіті |

 |

Үлгі:Қазақстан мешіттері
**Сейілбек Мұхамеджарұлы Исаев** (1935 - 1999) Омбы облысы, Называй ауданы Күреңайғыр ауылында дүниеге келді.

1957 жылы педучилищені бітірген соң, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне түседі.

1962 жылы университетті үздік бітіріп, Қазақ ССР Ғылым академиясы Tіл білімі институтына Kіші ғылыми қызметкер болып орналасты.

1966 жылы "1920 жылдардағы мерзімді баспасөз тілі" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 1968 жылдың басынан педагогтік жұмысқа ауысады.

1989 жылдың қыркүйек айында профессор С.М.Исаев Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының ректоры болып тағайындалды.

1995 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент - мүшесі, Жаратылыстану ғылым академиясының академигі, 1996 жылы Жоғары мектеп ғылым академиясының академигі болып сайланды. КРFAА. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты жанындағы түркі тілдері, қазақ тілі мамандыктары бойынша докторлық диссертация қорғайтын кеңестін мүшесі.

200-ге тарта ғылыми, ғылыми әдістемелік, көпшілікке арналған еңбектердің авторы.

1981 жылы "Үздік еңбегі үшін", "Еңбек ардагері", 1992 жылы Ы.Алтынсарин атындағы медальдармен марапатталды.
**Тілеубаев Сейілбек Хамитұлы**
(19.11.1921, бұрынғы Көкшетау облысы
Володарский аудданы - 17.10.1996) -
жазушы, аудармашы. Петропавл
мех. техникумын (1938), ҚазҮУ-ды
(1952) бітірген. 1940 - 41 ж. ауыл
мектебінде мұғалім, 1952 - 56 ж.
Алматы каласындағы мектепте мүғалім,
оқу ісінің меңгерушісі қызметін
атқарған. 1956 жылдан ұзақ жылдар Алматы шет тіллер пед. институттында аға оқытушы болып жұмыс
істеген. Т. З.Шашкиннін "Токаш
Бокин", "Теміртау" романдарын,
Ж.Тілековтің "Жоңғар даласында"
романын, "Шалғай шепте" повесін,
Ә.Шәріповтың "Ормандағы оти
повесін орыс тіліне аударуға қатысқан. А.Гайдардың, И.Вазовтың,
И.Василенконың бірқатар шығармасын қазақ тіліне аударған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Самарра** – Ирактың шығысында, Тигр өзенінің жағалауында орналасқан қала[1].

Халық саны 201 700 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Қазба жұмыстары кезінде бұл жерде біздің заманымызға дейінгі 5 мыңжылдыққа жататын Самарра мәдениетінің болғандығы анықталды. Бірақ қалалық қоныстар кейінірек пайда болды. 833 жылы Исламға дейінгі көне қоныстардың орнына жаңа қала пайда болған. Аскария мешітінде Аскарияның екі имамы жерленгендіктен, шииттердің қасиетті қаласы болып саналады. Мұхаммед әл-Мұғтасымның мұрагері халифа Һәрун әл-Уәсиқ Самаррада шиыршық тәрізді мұнарасы бар, әйгілі Ұлы Мешітті салдырады. Оның биіктігі 52 м және ені 33 м-ге жетеді. Сол уақытта мешіт Ислам әлеміндегі ең ірі құрылыс болған. Аббасидтер кезеңіндегі сәулет өнерінің ескерткіштері (42 сарайдың орны, 4 мешіт, 3 халифаның кесенесі, сегіз бұрышты келген қаланың солтүстік бөлігі) ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар қорына енгізілген. Ескерткіштер №276 нысан болып тіркелген. 1911 жылы неміс археологтарының бастамасы бойынша зерттеле бастаған ескерткіштердің тек жартысы ғана арнайы ғылыми сараптамадан өткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Васильев Семен Ефимович** (16 ақпан 1894 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Пронькин селосы – 8 қыркүйекте 1972 жылы, Ресейдің Ставрополь қаласында) – қатардағы жауынгер, «Даңқ» орденінің 3­-дәрежесінің толық иегері. Прокопьевск қаласында шахтада жұмыс істеген. 1941 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылып, 1941 жылдың тамыз айынан Екінші дүниежүзілік соғыстың майдандарындағы ұрыстарға қатысқан. Васильев 70­-атқыштар дивизиясының 538-­артиллериялық миномет полкінің байланысшысы болған. 1945 жылы армия қатарынан босатылып, Ақмола облысының «Белгородский» кеңшарында жұмыс істеген. 1964 жылы Ставрополь қаласына көшіп кеткен.

Марапаттары
-----------

* Даңқ ордені 3 дәрежелі (27.05.1944)
* Даңқ ордені 2 дәрежелі (31.08.1944)
* Даңқ ордені 1 дәрежелі (31.05.1945)

Дереккөздер
-----------

1. Айбын Энциклопедия
2. Орысша уикипедия
**«Қоян Роджерге ор қазған кім»** — шынайы актёрлері мен мульткейіпкерлері қатарынан көрсетілген америкалық көркем фильм, 1988 жылы шыққан.

Бұл фильмде Walt Disney Company, Universal Pictures, Warner Bros. MGM сияқты анимациялық студиялардың кейіпкерлері алғаш рет бірге, бір кадрда көрсетіледі, мысалы Багз Банни мен Микки Маустың кездесуі, Дональд Дак пен Даффи Дактың музыкалық сайысы.

Мол табысқа ие болған бұл фильм көрермендердің де, сыншылардың да көңілінен шықты. Ол үздік монтаж, үздік дыбыс монтажы және үздік визуалды эффектер үшін «Оскар» сыйлықтарын жеңіп алды, ал фильмнің анимациялық жағын басқарған Ричард Уильямс арнайы жетістіктері үшін берілетін «Оскарды» иеленді.

2016 жылы «Қоян Роджерге ор қазған кім» фильмі АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді.

Сюжет
-----

Фильм оқиғалары 1947 жылғы Лос-Анджелесте орын алады. Бүкіл мульткейіпкерлер (toons) ойдан шығарылған Мультаун (Toontown) қала маңы жерінде тұрады. Қоян Роджерге бай бизнесменді өлтірді деп айып тағылады. Оның ақталып шығуына соңғы үміт болып тұрған адам — детектив Эдди Валиант.

Дереккөздер
-----------
**Астана күні** — Қазақстанда 6 шілдеде тойланатын мемлекеттік мейрам.

Тарихы
------

1994 жылы Қазақстан Республикасы Парламенті отырысында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның астанасын Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы ұсыныс жасады. 1997 жылы 20 қазанда астананы ауыстыру туралы Жарлыққа қол қойды. 1998 жылы 6 мамырда Ақмола қаласының атауы Астана болып өзгерді. 1998 жылы маусымның 10-ында жаңа елорданың халықаралық тұсаукесер рәсімі өтті. Бұл күн 2006 жылға дейін астананың туған күні ретінде атап өтіліп келді. 2006 жылдан бастап шілденің 6-сы елорда күні ретінде атап өтіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  6 шілде. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР.  Қазақпарат Ұлтық Агенттігі (6 шілде 2012). Тексерілді, 26 маусым 2013.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының мерекелік іс-шараларының ресми сайты Мұрағатталған 5 сәуірдің 2013 жылы.

Тағы қараңыз
------------
Елдің орталығынан жаңа астана салғанша (ол да мемлекет сияқты Бразилиа деп аталды) Оңтүстік Американың әсем қалаларының бірі Рио-де-Жанейро көптеген жылдар бойы Бразилияның астанасы болды. Атлант мұхитының жағалауынан бой көтерген Рио қаласы керемет жағажайларымен, заманауи зәулім үйлерімен, көне архитектуралық ескерткіштерімен (олардың ең ескісі XVI ғ. соңына жататын Сан-Бенту монастыры) даңққа бөленіп отыр. Бұлардан өзге қазіргі Римнің басты көрнекі жері - халық үстінде қалықтап жүргендей әсер қалдыратын Иисус Христостың алып ескерткіші болып отыр. Дәл осы ескерткіш әлемнің қазіргі кереметтерінің тізіміне кіріп отыр.

### Шығу тарихы

Христостың зор ескерткіші - қала мен оның айналасындағы ең биік жерде, Коркуваду тауында (704 м.) қойылған. Таудың басына алып монумент қою идеясы XIX ғасырда-ақ көтерілген. Алайда, ескерткіш табанына алғашқы тас тар болғаны 1922 жылы Бразилия тәуелсіздігінің жүз жылдығына орай (оған дейін бұл ел Портуғалия отары болды) қойылып, тұғырын тұрғызу жұмыстары 1926 жылы басталды.

Жасалуы
-------

Ескерткіштің мүсінін жасауға Поль Ландовскиге тапсырыс берілді. Ол Парижде Христостың басы мен қолын жасап (гипстен құйды), гипстен жасалған эскиздерді Бразилияға жіберді. Осы үлгілер бойынша тастан Иисустың қолдары мен басын қайта жасап, тастан денесін қашап, Коркуваду тауына бөлшек-бөлшек қылып тасып, жинап, тұрғызып, (жұмысқа басшылық жасап, қоршаған табиғаттың көрінісіне кіріктірген бразилиялық Эйтор да Силва Кошта) салтанатты түрде ескерткішті 1931 ж. ашады. Христостың ескерткіші сабынды тастан жасалған. Бұл өте жұмсақ, соған қарамастан жаңбыр, жел, күннің суытуы сияқты табиғат құбылыстарына өте төзімді. Қала үстінен төніп тұрған алып ескерткіш Рио-де-Жанейроның кез-келген жерінен мен-мұндалап көзге түседі. Иисіс қаланың барлық тұрғындарын жарылқап, дұға қылып, оларды зұлымдықтан сақтап тұрғандай құшағын кенінен ашып тұр. Ескерткішті жақыннан көрі үшін, Коркуваду тауына фуникулер, яғни арқанды жол арқылы көтерілу қажет.

##### Қызықты факт

Бір қызық жері - мүсіннің авторы Поль Ландовски Христос ескерткіші орнатылғаннан кейін 30 жылдан кейін қайтыс болған. Алайда, ол ешқашан Бразилияға барып, Рио-де-Жанейро тұрғындарының бәрі мақтанатын мүсінді көрмеген. Кейде бразилиялықтар монументтің нағыз авторы Э.Да Силва Кошта дейді.

Дереккөздер
-----------

'Әлем ғажайыптары' Мәскеу РОСМЭН 2012. ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
**Келімберді болысы** — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.

Әкімшілік бөлінуі
-----------------

4 әкімшілік ауылы, онда 570 қожалық бар.

Халқы және тұрмысы
------------------

Негізгі рулары: Жанбай, Жантуған, Құнанорыс. Бүл Келімберділіктер уездің басқа болыстары құрамында жоқтар, оларды топтап, болысқа Келімберді атағын берген. Осы болыстың 400 үйі басқа әкімшілік уездерде. Мысалы: 250 үй бірінші Адай болысында, 30 үй Хиуада, 30 үй Бөкей уезінің Майтөбе жерінде, 30 үй Гурьев уезінің Сімбірті болысында және 50 үй Қожелі қаласында. Бірінші Құнанорыс ауылында 150 үйдің 120-сы жартылай көшпенділер, қалғандары жатақтар, Форт-Александровскіде отырады. 2-3 Құнанорыс ауылында 250 үй жазда Жемнен өтіп, Ақсу көліне дейін барады. Қараша ауылында 140 үй жазда Ащы Ойылға дейін барса, қыста Тұзбайырға келеді.

Дереккөздер
-----------

* Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Үлгі:Geobox image

Сиера Крестеллина, Касарес маңында
**Андалус таулары** , Бетик таулары — Испанияда, Пиреней түбегінің оңтүстігінде орналасқан таулар. Ұзындығы 630 км, ең биік жері — 3478 м (Муласен тауы). Альпілік қатпарлану процесі нәтижесінде пайда болған ежелгі құрылымдардан түзілген. Ішкі тауаралық тектоник. қазан шұңқырлар мен аңғарларды жоталар бөліп жатыр. А.т-ның солтүстігінде карстты шөгінділер кездеседі. Климаты кәдімгі жерортатеңіздік, құрғақ субтропиктік. Жауын-шашынның басым бөлігі (700 мм-ден астам) қыста түседі. Жазы құрғақ. Тау етегінде пальмитос және гарига, тығын емені мен маквис, тау беткейлерінде мәңгі жасыл орман мен бұталар өседі.
**Павел Косенко** - 1930 жылы 24 желтоқсанда Омбы қаласында туған. 1953 жылы Омбы педагогикалық институтын, 1961 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын сырттай оқып бітірген. Он бес жыл бойына Сібір мен Қазақстан газеттерінде, «Простор» журналында қызмет істеді.

1948 жылдан бастап газеттер мен журналдарда көптеген мақалалары мен рецензиялары жариялайды. Достоевский мен Шоқан достығы туралы, жалпы қазақ жазушыларының шығармашылығы жайлы сын мақалалары жиі жарияланып тұрды. С.Қирабаевтың «Сәкен Сейфуллин» (1966) монографиясын, М.Мағауиннің «Қобыз сарынын», С.Шәкібаевтың «Үлкен Түркістанның күйреуік» (1972), С.Шәріповтің «Бекболатын» орыс тілше аударған.

Шығармалары
-----------

* Своелицо. Литера-турно-критические статьи. А. ҚМ КӨБ. 1962;
* Павел Васильев. Литературно-критические статьи. А. «Жазушы», 1969;
* Иртыш и Нева. Литературно-критические статьи. А. «Жазушы», 1971;
* Свеча Дон-Кихота. Литературно-критические статьи. А. «Жазушы», 1973;
* След. Литературно-критические статьи. А. «Жазушы», 1980;
* Вчера, сегодня, завтра. Дневник критика. А. «Жазушы», 1983;
* Скрещение судьбы. Исторические хроники. А. «Жазушы», 1985.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Андеграунд** (ағылш. *undeground* — астыртын, жасырын) — 20 ғ. екiншi бөлiгiнде ресми өнерге қарсы оппозициялық қозғалыс.

Андеграунд ресми мәдениеттiң құндылықтapы мен догмаларын қабылдмайтын, авангардтық өнердiң, рок-мәдениеттiң, қарсы мәдениеттiң, жастар қозғалысының кейбiр принциптерiн бойына сiңiрген өнердің дәстүрлi емес бiтiмдерiнен құралады.

Андеграунд мәдени өмiрдің кейбiр жергiлiктi көpiнicтepiмeн де («самиздат», бейресми көрмелер, жасырын концерттер, дискотекалар, салондық мәдениеттiң кейбiр түрлерi, т.б.) байланыстырады.

Тоталитарлық қоғамда андеграунд өнері саяси-идеологиялық өктемдiкпен өнер еркiндiгiн тұншықтырyға бағытталған мемлекеттік-әкiмшiлiк жүйемен және бipден-бiр өнер жүйесi болып танылған социалистік реализммен келiспеушiлiктен туындаған. Осы қоғамда жасырын айтылатын анекдоттар андеграунд өнеріне жақын. Андеграунд өнерінің кейбiр түрлерiне қарадүрсiндiк пен руханисыздық тән.
Металург Аносовтың құрметіне аталған турбоход
**Павел Петроович Аносов** (10.07.1796 /29 маусым/, Тверь — 25.05.1851 /13/). Омбы) — орыс металургы, кен инженерлері корпусының генерал-майоры.

1817 жылдан Златоустов зауыттарында қызмет істеді. Жоғары сапалы құйма болат алу процестерін жасады, қорыту тигелінде темірді тікелей цементтеу жолымен құйма болат алу тәсілін, алтынды алтынды жыныс құмнан алу тәсілін; сондай-ақ, шойынды қорытып, болатқа айналдыру тәсілін, ашты.

1831 ж. болат құрылымын зерттеуге микроскоп пайдаланды.

ХІХ ғасырда бірінші болып өткір жүзді қару жасау үшін жоғары сапалы құйма құрыш әзірледі. Металургия жайлы зерттеулерін ғылыми мақалаларында және "О булатах" деген кітабында жариялады (1841).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Наука и жизнь,2005,№9.
2. ↑  *Златоустовский индустриальный колледж им. П. П. Аносова* Некролог. — Сын Отечества. 1851. Т. XII. Декабрь. С. 38—42. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 тамыз 2012. Тексерілді, 9 марта 2008.
3. ↑  Мезенин Н. А. Занимательно о железе. — М.: Металлургия, 1972. — 200 с.
4. ↑  Золотистый чугун. Н.А.Мезенин. Занимательно о железе

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
Андаман және Никобар аралдарының толық картасы
**Андаман аралдары** — Бенгал шығанағы мен Андаман теңізі арасында жатқан Үнді мұхитындағы аралдар тізбегі. Үндістанның иелігінде. Аралдардың жалпы Аумағы 6,5 мың км². А. а. түбек тәрізді су асты жоталарының биік шоқылары іспетті. Аралдардың айналасын маржан рифтері қоршаған. Жер үсті бедері жанартаулар әрекетінен тілімденген. Оның ең биік жері — Саул-Пик шоқысы (732 м). Жоталардың шығыс беткейлерінің етегі тымық қойнауларға (бухтаға) айналған. Климаты тропиктік муссондық. Қаңтар айының орташа температурасы 40С-ға дейін төмендейді, жазда (шілдеде) ол 260С-ға дейін жоғарылайды. Ауа өте ылғалды, жауын-шашынның орташа мөлш. 2000 мм. Аралдардың көпшілігін тропикті ормандар алып жатыр.

Андаман аралдары
Жергілікті андаман халықтарының салыстырмалы қоныстану картасы ерте 18 ғ.дан бүгінге дейін
Жергілікті халықтар ішінде Жарауа мен Сентинелдіктер кіреді. Кей аралдарына баруға болады, бірақ басқаларына, мысалы Солтүстік Сентинел аралына, заң бойынша баруға рұқсат жоқ. Осылайша мемлекет олардың жеке өмірін қорғауда.

15 ғасырдың басында Парижде шығарылған «ғажайыптар кітабында» бейнеленген Бенгалдың шығанағындағы Андаман аралдарын қоныстанған қасқыр-басты адамдар.

Демографиясы
------------

2011 жылға сәйкес Андаман халық саны 343,125 болып, 1960 жылға қарағанда 50,000-нан өскен. Халқының басым бөлігінің шығу тегі — отарлау дәуірінің иммигранттары, көпшілігі бенгалдықтар, үндістер мен тамилдерден тараған.


1. ↑  Andaman & Nicobar.  A&N Administration. Тексерілді, 13 ақпан 2017.
2. ↑  Andaman & Nicobar Islands.  india.gov.in. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 маусым 2010. Тексерілді, 3 шілде 2010.
3. ↑  Andaman & Nicobar Islands at a glance.  Andamandt.nic.in. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 желтоқсан 2011. Тексерілді, 14 мамыр 2010.
**Павел Мацо**

1971 жылы 21 сәуірде Чехияның Пршелоуч қаласында
туған.

Чехия техникалық университетін «Есеп және жүйелік техника» мамандығы бойынша; Питтсбургтегі университетті (АҚІІІ) іскерлік әкімшіліктік басқару магистрі ретінде бітірген.

1997 жылдан - Халықаралық «GE Consumer Finance» компаниясының сатылымдар мен маркетинг бөлімшесінің қаржы басқарушысы, бизнесті дамыту жөніндегі аға басқарушысы; 2001 жылдан - Чехия Республикасындағы және Словакиядағы аймақтық екілдіктің Директорлар
кеңесінің мүшесі, несиелік карталар мен қаржылық бақылау жөніндеғі басқарушысы; 2003 жылдан - қаржылық жоспарлау және талдау жөніндегі басқарушысы, 2005 жылдан -
директоры. 2007 жылдан - «VАВ Банк» ААҚ қаржылық директоры (Украина). 2008 жылдан - «Хоум Несие Банкі» АҚ қаржы директоры.

2009 жылдан бері - «Хоум Несие Банкі» АҚ басқармасының төрағасы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Венгрия телеграф агенттігі** – (МТИ) (*Maguar Tavirati Iroda MTI*) Мемлекеттік ақпараттық агенттік. 1880 жылы негізі қаланды. Будапештте орналасқан. Венгр баспасөзін, радиосы мен теледидарын саяси, экономикалық, спорт, ғылым, мәдениет, өнер жайындағы ішкі және халықаралық ақпараттармен қамтамасыз етеді. 

Әлем агенттіктерінің және де ИТАР-ТАСС-тың ақпараттарын таратады. Шетелге ақпаратты орыс, ағылшын, неміс тілдерінде таратады. Күніне 300-350 хабар таратады, соның ішінде 100-120-сы елдің ішіндегі жаңалықтармен қатар спорт жаңалықтары, 7080-і шетелдік, 20-30-ы экономикалық және коммерциялық тақырыпқа байланысты жаңалықтар. 50-ден аса күнделікті, апталық және ай сайынғы басылымдар шығарады. 

МТИ агенттігінің шеңберінде **Будапресс** агенттігі де қызмет жасайды, оның міндеті шетел қауымына Венгрияның саяси, экономикалық, қоғамдық және мәдени өмірі жайында ақпарат тарату. МТИ-дің Венгр баспасөзін қамтамасыз ететін және шетелге фотосуреттерді жіберетін фотоқызметі бар. МТИ-да 1120 адам қызмет жасайды. Елдің ішінде 19 бөлімшесі, шетелде 21 тілшілер пункті (24 тілшісі) бар. МТИ әлемнің 70-тен аса ақпарат агенттіктерімен бірлесіп қызмет жасайды. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Линкольн-Дуглас дебат форматы** - атақты Авраам Линкольн мен Стивен Дугластын арасында болған дебаттың құрметіне аталған екі адамдық дебат форматы.

  

Линкольн-Дуглас - құндылықты ойын, кім не үшін ойнап отырғаны үлкен рөл ойнайды. Бұл дебаттарда идеялардың қалай жүзеге асатыны маңызды емес, ең бастысы ойыншының құндылығы болып табылады. Ойынға бір ақтаушы және бір даттаушы қатысады. Біреуі Линкольннің, екіншісі сәйкесінше Дугластың рөлін ойнайды. 

 Авраам Линкольн

Ойын тәртібі
------------

Линольнның сөзі (Құндылығын айту, Өз кейсымен таныстыру) - 6 минут   
 
Дугластың сұрақтары - 3 минут   

Дугластың сөзі (Ребатл, Құндылығын айту, Өз кейсымен таныстыру) - 7 минут   

Линкольнның сұрақтары - 3 минут   

Линкольнның сөзі (Ребатл) - 4 минут   

Дугластың сөзі (Кейсын қайта құру, Кристализация\*) - 6 минут   

Линкольнның сөзі - 3 минут (Кристализация\*)

Қажетті ақпарат
---------------

Сұрақ қойғанда Йә немесе Жоқ деген жауаппен ғана жауап берілетін сұрақтар қабылданбайды  

Кристализация - ойынның қортындысын айту, аргументтерді және қарсыласу нүктелерін мысалдарсыз, артық сөздерсіз айтып беру, өзінің неге жеңгенін түсіндіру.

Қосымша қараңыз
---------------

* Карл Поппер Дебат Форматы
* Американдық Парламенттік Формат
* Ұлыбритания парламенті

Дереккөздер
-----------
Демосфен
**Демосфен** (б.д.д. 384-322 жж.) - ежелгі заманның ең үздік шешені, грек. Афиналық Демосфен өз сөздерінде филиппиктерде Филиптің жаңа жерлерді жаулап алу жобаларын әшкереледі. Херонея шайқасына қатысушы Демосфен ұрыс кезінде масқаалықпен қашқанымен, өз ықпалын сақтап қалады. Александрдың қашқын қазынасышы Гарпалдың тарапынан пара алғандығы үшін айыпталған ол жер айдалады, одан Александрдың өлімінен кейін салтанапен оралады. Сөйтіп Грекияны көтеріліске үндейді. Сөз сөйлеуінің сәтсіздікке ұшырауы Демосфенді ызалы македониялықтардың қолына түспеу үшін у ішіп өлуге итермелейді.

Ел аузында «Цицерон сөйлегенде халық көзіне жас алған, ал Демосфен сөйлегенде олар үйіне жетіп, шешеннің айтқанын істегенше асыққан» деп бекер айтылмаған. 
Демосфен алғаш шаршы топқа шыққанда, күлкіге қалып, жұрт оны ортадан қуып шыққан. Бірақ ішкі рухы мықты жан, морт сынбай, керісінше, «мен қалай да шешен болам, жұртқа сөзімді тыңдатам» деп алдына мақсат қойып, жігерін қамшылаған. Р әрпін ол қарсы алдына күшікті қойып, соның ызасын келтіріп, ырылдағанына қарап үйренген. Ал даусын шығару үшін теңіз жағасына барып, тілінің астына малта тастарды толтырып, толқыған теңіз шуылымен жарыса сөйлеген. Жұрт көзінен біршама уақытқа тасалану үшін Демосфен тіпті басындағы шашының жартысын алып тастаған. Солайша сыртқа шығудан өзін шектеген. Осындай жанкешті әрекетінің арқасында ол Демосфен шешен атанған.
Құл иеленушiлiк дәуiрдiң өкiлi, демократиялық құрылымның қорғаны болған адам. Оның Македонияның үстемдiк әрекеттерiне қарсы дербестiк үшiн болған Афина күресiнiң тұсындағы саясат шешен сөздерi, әсiресе, антимакедониялық партияны басқарған кездегi және оның Македония патшасы Филипке қарсы айтқан сындарлы сөздерi тарихта қалып, тағылымдық сөздердiң қатарына ендi.
Шешендiк өнер Демосфен өмiрiнiң мәнi болды, ол оны аталмыш өнердiң ұстазы етiп шығарды. Ол қажырлылық пен үлкен еңбектiң арқасында "өзiн-өзi қайта туындатты", әлем шешендерiнiң эквивалентiне айналды. Демосфен сөйлеу мен оның техникасын шегiне жеткiздi. Ол өзiнiң болмысы арқылы Цицеронның "Ақын болып жаралу керек, шешендер жүре келе қалыптасады" деген аталы сөзiн дәлелдеп шықты. Ал бұл принциптiң қазақ топырағындағы көрiнiсiн бабаларымыз "көре-көре көсем болады, сөйлей-сөйлей шешен болады" деп ұлағатты оймен өрнектеген.
Демосфен өз өнернамасында сұрақ-жауап әдiсiн кеңiнен пайдаланған. Осылайша, сөздiң драмалық қасиетiн күшейттi. Ол нақтылы дерек көздерiмен сөйлеген, ойды түсiнiктi, еркiн баяндаған. Сөйлеудiң техникасын еркiн меңгерген ол тыңдаушы алдында мың сан қозғалысқа түскен. Демосфен сөздерi сөйлеу мәнерiмен туған. Қарапайым және көтерiңкi пафоспен (екi стильде) келедi. Ол осы екi стильдi де еркiн игерген. "Демосфеннен 170 қолжазба (60 жалынды сөз, 56 жазба сөз, 6 хат) бiздiң дәуiрiмiзге келiп жеттi /5:13/.
**Жылтырсыр бояумен қапталған беттерді асылдандыру жабдықтары** (орыс. оборудования для облагораживания лакокрасочных покрытий) — жиһаз жасау өндірісінде бұйымдардың беттерін жылтырсыр бояумен қаптағанда оларды тегістеу және әрлеумен асылдандырудың негізгі операциялары болып есептеледі. Ол үшін арнайыландырылған қысаңқы және кең таспалы түйіспелі ажарлау және жалпыға арналған ажарлау білдектері қолданылады. Әрлеу атанақты әрлеу білдектерінде орындалады. Өңделетін тетіктердің ең үлкен өлшемдері: 1) әрлеу білдектерінде - ұзындықтары 1800 ... 2000 мм, ені 800 мм, қалыңдықтары 50 мм; 2) тізбектерде — ұзындығы 2000 мм, ширина 800 мм, толщина 50 мм.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
**Гетеротізбекті полимерлер** - негізгі тізбегінде көміртекпен қатар оттек, азот, күкірт атомдары бал *үлкен молекулалы қосылыстар*. Қарапайым гетеротізбекті полимерлерге полиформальдегид немесе полиоксиметилен жатады. Гетеротізбекті полимерлер негізінен, бифункционалды органикалық молекулалардың поликонденсация реакциясы арқылы алынады. Бұлардың ішіндегі көп тарағаны - полиэфирлер (лавсан, терилен) мен полиамидтер (капрон, нейлон) аса берік талшықтар алынады. Капрон, нейлон және полиформальдегидті шайырдан машина мен станоктардың металл бөлшектерін алмастыратын арзан әрі берік құрылымдық материалдыр жасалады.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Түсіндірме сөздікте — ішке ас тұрмау, бойына жұқпау мағынасында көрінеді. *«Бойларына жұқпай, жылмай ағып жатыр»* (Р. Тоқтаров, Ертіс.).

Тіліміздегі *«жылмай»* сөзінің алғашқы мағынасы тіпті басқаша болғандығын кейбір түркі тілдері, қала берді моңғол тобындағы тілдер дерегі анықтайды. Якут тілінде *ньылба* — түсік. Якут тіліндегі бұл мағынаны өткен ғасырдағы Э. Пекарский сөздігі де толықтырады. *«Түсік»* сөзінің мағынасы әрбір қазаққа мәлім. Дегенмен аныктай түссек, хайуан не адам бойындағы ұрықтың мезгілсіз түсуі. Якут тіліндегі *«нь»* дыбысы орнына қазақтарда
кейде *«ж»* қолданылатынын тағы ескертеміз (*ньимигир* — жымқыру т. б.). Ал моңғол тілінде *«түсік»* мағынасы — *зулбадас*, ал *«түсік түсу»*—*зулбах* сөздерімен беріледі. Осылардағы *«зулба»*—тұлғасы жағынан біздегі *«жылмайдан»* алшақ еместігі көрініп тұр. Қазақ тіліндегі *«жылмай»* түсінігі — ұқсату, сәйкестендіруден пайда болған туынды мағына нәтижесі. Ішкен асты асқазан үлгіртпесе бойға сіңбейді. Ал бойға сіңбеген тамақ бапталмай, сыртқа мезгілсіз шығатыны мәлім. Демек, ішкен дәм түсікке сәйкес. Сұйық зат түспейді, осы себептен де *«жылмай»* сөзіне *«ағу»* етістігінің
қосарлануы да заңды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6
**Жылтырбауырлы проксилокопа** саны қысқарып бара жатқан түр. Ежелгі тропикалық туыс өкілі. Орта Азия, Қазақстан, Солтүстік-Батыс Моңғолияда таралған. Тау мен тау етектерінде тіршілік етеді. Қазақстанда Іле Алатауы мен Жоңғар Алатауының төменгі белдеуі мен тау етегі шөлдерінен (Іле өзенінің орта ағысынан) белгілі. Сары топырақты тік жарлар мен тапталған құмдарда ұялайды. Ұшу кезеңі сәуірдің соңы-мамырдың басынан бастап, қыркүйек аяғына дейін созылады. Аналықтары ерінгүлділер мен бұршақ тұқымдастар гүлдерінен табылған. Proxylocopa s.str.- дан айырмашылығы Ancylocopa өкілдері күндізгі түрлер болып табылады. Шағын топтар құрайды. Санының қысқаруына адамның шаруашылық әсері (ұялаған орындарын бұзу, малды орынсыз көп жаю және т.б.) тиіп отыр. Түрді қорғау үшін ұялайтын орындарын қорғап, малды шектен тыс бағуды қысқарту керек. Қорықтар мен шағын қорықтар ұйымдастыру қажет.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Демікпе асуы** – Жетісу Алатауының оңтүстігіндегі асу.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Кербұлақ ауданында, Қытаймен шекаралас жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 3257 м. Асудан маусым – қыркүйек айларында салт атты адам жүре алады. Беткейлік шайылумен бірге бойлық эрозия әрекеттері күшті дамыған. Асудың солтүстік-шығысынан Қараарық, оңтүстік-шығысынан Қазан өзендері таудың биік жоталарындағы мұздықтарынан бастау алады. Жатық беткейлі кең өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, құлама беткейлі шатқалдар, қырлы жоталар мен үшкір шыңдарға ұласады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Кейінгі қола дәуіріне жататын Кент тауларында орналасқан Кент қонысын ежелгі қала орнының өз өлшемдеріне қарай Орталық Қазақстанда ең үлкені болып саналғандықтан ғалымдар түпқала деп санауға бейімделеді. Кент – қола бұйымдарын жасайтын тайпалар тұрған елді мекен. Ежелгі қала орнының ең бір қызықтыратын нысан ежелгі адамның мыс пен қалайыны біріктіретін үлкен пештер. Ғалымдар пікірінше, Кент маңызды діни орталығы болған: оның аймағында «Үлкен дуал (қоршау)» атанып кеткен 84 да 46 метр өлшемімен тас ғибадатханасы табылды. Ежелгі қала орнында оның Батыс Сібірі, Орта Азия, Синцзян мен Иранмен ауқымды сауда және саяси байланыстарын дәлелдейтін керамика үзінділері (көріністері) және басқа да жасандылар табылған.
**Кент тауы** – Сарыарқаның шығысындағы таулы-орманды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында, Қарқаралы тауынан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Бірнеше жекелеген қырқалы және күмбезді аласа таулар тізбегінен тұрады. Олар оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 30 – 35 км-ге бір-біріне тіркесе созылып жатыр. Ені 20 км-ге жетеді. Айналасындағы белесті, төбелі, ұсақ шоқылы келген жазықтан 200 – 500 м биік тұр. Алқаптың ең биік бөлігі – қатпарлы таулар тізбегінен тұратын Кент тауы (абсолют биіктігі 1469 м). Одан солтүстікке қарай тауаралық және өзен аңғарларымен бөлінген Доңғал (1188 м), Найзатас (1293 м), Жамантау (1411 м), Босаға (1066 м), т.б. таулар орналасқан. Тау беткейлері көптеген жартасты шатқалдармен, сайлармен, аңғарлармен тілімденген.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Батысы мен оңтүстік-батысындағы таулар пермь граниттерінен, шығысы мен солтүстік-шығысындағы таулар орта және жоғарғы тас көмір гранитоидтарынан, беткейлері мен аңғарлары делювийлі-пролювийлі шөгінділерден түзілген. Вольфрам, молибден, қалайы кен орындары бар.

Климаты
-------

Климаты континенттік, қысы суық, қар жамылғысы жұқа (20 см), жазы ыстық. Қаңтардың орташа температурасы –14°С, шілдеде 19°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 – 400 мм.

Су торабы
---------

Талды өзенінің оң салалары, Түндік өзенінің бастауларының бірі – Ақжарық өзені осы таулардан алады.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
------------------------------

Тау беткейлері мен бөктерлерінде қарағай, қайың, көктерек, тал, итмұрын, ұшқат, ырғай, қараған, тобылғы, т.б. бұталар өседі. Сайлары мен тауаралық аңғарларында өлең, сұлыбас, қызғылт селеу басым түрлі шөптесіндер өседі. Арқар, елік, қасқыр, түлкі, қарсақ, сұр суыр, қоян, тиін, моңғол және дала шақылдағы, дала тышқаны, Эверсман атжалманы мекендейді. Дала бүркіті, құр, шіл, тоқылдақ, т.б. орман құстары кездеседі. Талды (Кент) орман шаруашылығы негізінде жобаланған Кент қорығы Қарқаралы ұлттық паркіның құрамына кіреді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Жылу насосы** - баламалы энергия көзінің бір түрі болып есптеледі. Ол жерде, су қоймаларында, технологиялық қалдықтарда жиналатын эенргияны қолдану арқылы жұмыс істейді. Энергетикалық дағдарыс дәуірінде күн батареясы, желгенераторлары, су генераторы, биогаз қондырғылары сияқты балама энергия көздерінің қатарында бұл технологияның (термальдық насостың(ТН)) да энергетикалық нарықта алатын орыны ерекше.
ТН жасап шығару көлемі әлемде өте үлкен, шет елдерде 30 жылдан астам уақыт қолданыста келеді. Мысалы АҚШта жылына 1 млн. астам ТН шығарылады. Осы күндері осындай қондырғылар Балтық теңізінің жылулық энергиясын үйлерге айдау арқылы Стокгольмның бүткіл бір аудандарын жылытып отыр. Швеция өкіметінің айтуы бойынша 70%дық жылыту энергиясын термальдық насостардан алып отырса керек. Ұлыбританиямен және Германия елдерінде үйлерін ТН қоятын жануяларға өкімет тарапынан дотацияда қарастырылып қойған. 
Ал енді бұрынғы кеңес қазіргі ТМД нарығының консервативтілігіне (көп себептерге байланысты) қарамастан, жаңа технологиялар өте баяу болсада күнделікті өмірімізге, тіршілігімзге араласа бастады. 

Қалай жұмыс істейді?...
Айтып өткеніміздей термалдық насос яғни жылу насосы адамдарға жердің су қоймаларының жылуын қолдануға мүмкіншілік береді. Ал бұлардың температурасы (0-25°С) тан аспайтыны белгілі. Яғни бірден қолдана алмаймыз. Енді осы энергияны одан жоғарғы межеге (50–90 °С) жеткізу жағын жылу насосы қамтамасыз етеді, негізгі оның мақсаты суыту құрылғысы бола тұрсада. Бұл жердегі бар қулық тоңазытқышты керісінше пайдалану десекте болғандай. 
Жылу насоссының компрессорлық түрін қарастыралық. 
Жылу алмасу үш контурдың араснда жүрмек: сыртқы(бастапқы), насостық және жылу жүйесінің контурлары 
• Бастапқы контур ретінде скважинаға түсірілген полиэтилендік труба алынады. Ол трубамен қатпайтын суйықтық айланып жүреді. Топырақтың(жерқыртысының) жылыуының әсерінен ЖН екінші контурына +8 °С шамасында сұйықтық келеді(жердің жылуы). 
• Екінші контурдағы фреон температура 3°С тан асса болды сұйық күйден газкүйіне ауысады (өйткені бірінші контурдан +8°С келді). Әрі қарай газ күйіндегі фроен копрессорға барады, ал ол жерде газ қысым алып 6 есе қысылады. Дәл осы кезде оның температурасы +8°С тан +75°С ке жетеді, енді бұл жылу үшінші контурға беріледі –жылу жүйесі және ыстық сумен қамтамасз етеін жүйелерге 60-65°С тық жылулықпен кетеді.Бұл жылу алмасу циклінің бірінші бөлігі. 
• Жылыту контурына жылу беретін пайдалы жұмысын атқарып болып, фреон 30-40°С шамасына дейін салқындайды, бұл кезде де ол 26 атмосфералық қысымның астында болады. Енді, дроссельдің көмегімен газдың қысымы 4 атмосфераға шейін төмендейді де нәтижесінде айтарлықтай 0-3°С межесіне шейін салқындап, сұйыққа қайтадан айланады. 
• Жылу алмасу циклінің екінші бөлігінің аяғында, газдың екінші контурдағы төмендетілген температурасы бірінші контурдың жылу тасым алдағышына беріледі, ал ол болса жердің қыртысындағы жылуды сіңіріп қайтадан +8°С. Тік күйіне келеді де цикл жалғаса береді.

Бұл насостар: ашық циклді, жабық циклді, көлбеу(горизонтальный) жылу алмастырғышты, тік(вертикальный) жылуалмастырғышты болып бөлінеді
**Норт-Минч** (көне-шотл. *an Cuan Sgìth, an Cuan Sgitheanach, Cuan na Hearadh, an Cuan Leòdhasach*) — Шотландияның солтүстік-батысындағы таулы, солтүстік-батыс таулы Льюис пен Гаррис аралдарынан бөліп тұрған (Сыртқы гебридтік архипелаг) бұғаз. Кішкентай Минч оңтүстігінде орналасқан және Скай аралын сыртқы гебридтердің қалған бөлігінен бөледі: Солтүстік Уист, Бенбекюла, Оңтүстік Уист, Барра және т.б. Кіші Минт бұғазының оңтүстігінде орналасқан. Солтүстік Минчтің ені 23-тен 72 км-ге дейін, ұзындығы 110 км. Төменгі Минчтің ені 24-25 км құрайды. Тереңдігі - 129 м дейін.

Соңғы кездері ай сайын екі жарым миллион тонна теңіз жүктері өтетін бұғаздың экологиялық жағдайы алаңдаушылық туғызуда.

Галерея
-------

* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Норт-Минч// Медузы — Многоножка. — М. : Кеңес энциклопедиясы, 1954. — С. 555. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] /Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 27).

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Норт-Минч**
1328 жылғы **Нортгемптондық келісімсөз** — Шотландия мен Англия арасындағы Шотландия Тәуелсіздігі үшін соғыстың алғашқы кезеңін аяқтаған бейбітшілік шарты.

Ағылшын королі Эдуард II-нің тақтан кеткеннен кейін, Роберт Брюс Англияға қарсы соғыс әрекетін бастады: 1327 жылы шотланд әскері Ольстерге түсіп, Норгемді басып алып, Нортумберлендке басып кірді. Сонымен бірге, 1326 жылы Англияға қарсы одақта жасалған Корбей шартының негізінде франко-шотландық ынтымақтастығы нығайды. Англияның регенттері, Изабелла мен Роджер Мортимер Эдуард III патшаның кәмелет жасына толмаған шақта, әскер жинап, шотландықтарға бет бұруға мәжбүр болды. Алайда жас Эдуард III мен Роджер Мортимер бастаған ағылшындық әскердің жорығы толығымен сәтсіздікке ұшырады. Англия бейбітшілік келіссөздерін жүргізуге мәжбүр болды.

Англия мен Шотландия арасындағы 1328 жылы ағылшын парламентімен Нортгемптонда және шотландық парламентімен Эдинбургта бекітілген шартқа сәйкес, Англия Шотландияның тәуелсіздігін мойындады және ағылшын королі Шотландия тағына талаптарынан бас тартты. Роберт Брюс ресми түрде Шотландия королі деп мойындалды. Эдуард III-нің қарындасы Джоанна Роберт Брюстің ұлы Дәуітке тұрмысқа шығу керек болды. Шотланд патшалығы соғысқа дейінгі шекараларға қайта оралды (Берик пен Мэн аралын қоса).

1330 жылы Эдуард III Нортгемптондық келісімсөзге қол қойған сәтте ол кәмелетке толмағанына сілтеме жасап, күшін жойды.
**Бағлан етінің сорпасы**

### Түсіндірме

Атауынан көрініп тұрғандай бұл сорпа бағлан етінен немесе лақ етінен пісіріледі. Ет аздық етсе сол малдың жүрегі, бүйрегі, өкпесі, талағы (көк бауыр), тілі қоса салынады.
 Осы аталған өнімдер жуылып, қазанға салынады да, үстіне салқын су құйылып, отқа қойылады. Үстіне сақиналап кесілген пияз салынып, бабымен қайнатылады. 
 Қайнағаннан кейін сорпаға қабығы аршылған сәбіз, ал пісуіне 15 минуттай қалғанда жас помидор, болгар бұрышы салынады. Тұздалып, бұрышталады. 
 Ас пісіруші қажет деп тапса, сәбізбен бірге картоп та салуға болады. 
 Піскеннен кейін ет өнімдері сәбізбен бірге үлкен табаққа кепсермен сүзіп түсіріледі де, үстіне ұсақталған көк жуа себіліп, дастарқанға сол күйінде әкелінеді. Сорпа кесеге құйылып бөлек беріледі. 
 Құрамы: 1,5 кг ет (жүрек, бүйрек, өкпе, талақ, тіл), 3 пияз, 4 сәбіз, 3 помидор, 1 – 2 дана болгар бұрышы, 2 – 3 тал көк жуа, бұрыш пен тұз дәмі мен татымына қарай.

### Дереккөздер

1. ↑  Садықов Б.Х "Ақ дастарқан"
Бота
**Боталау** – іштегі төлдің физиологиялық даму процесі аяқталғанда інгеннің (аруананың) бота табуы. Айыр түйе ботасын 14, аруана – 13 ай көтереді. Жұмысқа көп жегіп жүдеген інген бота бастайды. Боталауына 6-7 ай қалғанда інгенді ауыр жұмыстан босатады. Боталауы жақын інгендер дезинфекция жүргізіліп, төсеніш төселген жылы қорада ұсталады. Әдетте інген қиналмай боталайды. Басқа күйіс малындай түйе ботасын жаламайды. Сондықтан ботаны шаранадан (әсіресе танауын) тазартып, үстін өрілген сабан не орамалмен ысқылап сүртеді. Ботаның кіндігін 5-6 см қалдырып, иодқа малынған тарамыспен қысып байлап, қалғанын кесіп иод жағады. Лас қорада туған, кіндігі дер кезінде кесілмеген бота «қоскіндік» ауруына шалдығуы мүмкін. Мұндай ботаның кіндігі ісіп, қызуы көтеріледі, енесін еме алмайды. Өзге түліктің төліне қарағанда бота аяқтанғанша өте әлжуаз болады, күтімді көп тілейді. Әсіресе ылғалды, суықты, иісті көтере алмайды. Сондықтан қораны үнемі жылы ұстап, желдетіп, төсенішті алмастырып отыру қажет. Әдетте ботаны туысымен 2 сағаттан кейін, одан әрі әрбір 3 сағат сайын (2-3 аптаға дейін) емізеді. Түйе көбінесе наурыз-мамыр аларында боталайды. Күн жылынғанша ботаны қорада, күн шуақта ашық қорада ұстайды. Ауа райы қолайлы болса, 15 күндік ботаны енесімен бірге ашық қорада қалдыруға болады.

### Дереккөз

1. ↑  Жануарлар энциклопедиясы
**«Ботакөз»** — толық метражды көркем фильм. 1957 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

Сюжеті
------

Сәбит Мұқановтың бір аттас романының желісі бойынша. Фильмде оқиғалар 1913-1917 жылдар аралығын қамтиды.

Жастайынан Ботакөздің өмірі қиындықтарға толы болды. Болыс басшысы шал Итбайдың дәмешілдігіне қарсы шығып, ол өзінің барлық туыстарымен қудалауға ұшырады. Туыстарынан қарғысқа ұшыраған Ботакөз ауылдан кетіп, тас қашайтын орынға жұмысқа кіреді. Ол жақта Ботакөз бақыт пен әділдік туралы армандайды, революциялық насихаттау таратты деп айыпталған өзінің сүйіктісі мұғалім Асқармен кездесуге үміттенеді.

Жылдар өтеді. Қазақстанда революциялық қозғалыстар толқыны ұлғаяды. Ботакөз революционерлер қатарына кіреді. Бұрын адамдарға мен әділдікке деген сенімін жоғалтқан Ботагөздің ағасы Амантай саяси жер аударылған Кузнецовтың ықпалымен революционерлер қатарына кіреді.

Қазақстанда Кеңес өкіметі орнатылды. Фильм кейіпкерлері - қызыл командир Амантай, комиссар Асқар және оның дос қызы Ботакөз қайта кездесті. Олар бірге контрреволюция қалдықтарымен күресін жалғастырды.

Рөлдерде
--------

* Ботакөз — Гүлфайрус Ысмайылова
* Амантай — Ыдырыс Ноғайбаев
* Григорий Кузнецов — Василий Макаров
* Асқар Досанов — Ерлік Дауылбаев
* Лиза — Нина Гребешкова
* Бүркітбай — Қасымхан Шанин
* Алексей Кулаков — Радий Афанасьев
* Итбай — Қанабек Байсейітов
* Кошкин — Павел Кайров
* Мадияр Бадыханов — Мүлік Сүртібаев
* Кенжетай — Асанәлі Әшімов

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ботагоз Мұрағатталған 7 ақпанның 2019 жылы.
**Нұржамал Ахметова-Рақышева** (10.11.1946. Алматы.) -телережиссер, инженер.. 1964- 65 жылдары республикалық радиода режиссердің көмекшісі, 1968-72 жылдары режиссер ассистенті, 1972- 76 жылдары радиотелеорталықта техникалық бақылау операторы, 1976-98 жылдары дыбыс құралдарының қызмет механигі, телевизиялық қызмет көрсету саласының электромеханигі, радио-телеорталықтың орталық аппаратханасының инженері қызметтерін атқарды. 

1958 жылы "Жұмбақ қыздың жұмбақтары" атты балалар бағдарламасына жүргізуші болады. Бағдарлама режиссері Әсман Дүйімбаев, ал редакторы Жақан Смақов. Осы кезде балалар дикторы қызметінде жүріп көптеген балалар спектакльдерінде, ал "Қазақфильмде" деректі және балаларға арналған фильмдерді дыбыстаған. 1960 жылы режиссер С.Шәріпов, режиссер ассистенті Р.Асырбекова және режиссер көмекшісі Ш.Сармурзина, диктор З.Жұматова, суретші В.Немирский, жүргізуші Н.Рақышевалардың "Жұмбақ қыздың жұмбақтары" бағдарламасы Мәскеуде өткен "Қазақстан күндерінің Декадасына" қатысып, диплом мен жүлдеге ие болады. 

1963-67 жылдары "Ерден атаның ертегілері" атты бағдарламаны Қазақстанның Еңбек сіңірген артистері Т.Жайлыбеков, М.Құланбаевпен бірге жүргізді. Спектакльдердегі рөлдерде Аққағаз Мәмбетова, Жамал Бектасова, Сауық Жақанова, Мәрияш Сариевалармен бірге ойнаған. Спектакль режиссерлері Ы.Қасымов, А.Бекбосынов, С.Естемесоваларда көмекші режиссер, кейін режиссердің ассисенті қызметтерін атқарды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5