recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мариям Бацашвили** (груз. მარიამ ბაწაშვილი) — Грузиядан шыққан классикалық пианист.

Өмірбаяны
---------

 Мариям Бацашвили мен Нидерланд патшайымы Максима 2014 ж.
Бацашвили фортепианода ойнауды 5 жасында Наталья Нацвлишвилидің қол астында Е.Микеладзе атындағы Орталық музыка мектебінде бастады, кейін Григорий Грузманмен бірге Веймардағы Hochschule für Musik Франц Листте жалғастырды. 2011 жылы Веймарда өткен жас пианистерге арналған Франц Лист атындағы халықаралық байқауда жеңіске жеткеннен кейін 2014 жылы ол Утрехтте өткен 10-шы Франц Лист фортепианошылар байқауында жеңіске жетті.

Бацашвилидің қарқынды халықаралық гастрольдік мансабы 2016 жылы басталды. Пианист Индонезия, Оңтүстік Африка және Бразилияны қоса алғанда 30-дан астам елде өнер көрсетті. Санкт-Петербургте ол "Күміс лира" камералық орындау фестиваліне қатысты (2017). 2019 жылы Лондонда тақта концерттерінің ашылуында Бацашвили Клара Шуманның фортепианолық концертін Рафаэль Паяре басқарған Ольстер оркестрімен бірге орындады.

Келесі жылы ол Артуро Бенедетти Микеланджели сыйлығын алды және 2016-17 маусымын Еуропалық Концерт Холл Ұйымының (ECHO) «Өсіп келе жатқан жұлдызы» ретінде өткізді.

2017 жылдан бастап ол ресми Yamaha әртісі болды.

2017 және 2019 жылдар аралығында Мариям Бацашвили BBC жаңа буын әртістерінің бірі болды.

2019 жылы оның Warner Classics-пен (Шопен-Лист) бірге дебюттік альбомы шықты.

Дереккөздер
-----------



1. ↑
2. ↑  Biography Mariam Batsashvili First Prize winner of the 10th Liszt Competition
3. ↑  Prize winners 1986-2014 - International Franz Liszt Piano Competition
4. ↑  https://www.gov.spb.ru/gov/otrasl/c\_culture/news/122780/
5. ↑  https://afisha.london/event/prom-42-shostakovich-gubajdulina-bethoven-i-shuman/
6. ↑  Pianist Mariam Batsashvili signs to Warner Classics.  Gramophone (May 7, 2019). Тексерілді, 13 қаңтар 2020.
7. ↑  New Generation Artists A to Z
**Андрей Николаевич Елгин** (1899—1944) — автоматшылар бөлімшесінің командирі, Азаматтық және Ұлы Отан соғысына қатысушы, Кеңес Одағының Батыры (1945) қайтыс болғаннан кейін.

Өмірбаяны
---------

«Путь Ленина» колхозы төрағасының орынбасары, бригадир болып қызмет еткен. 
1941 жылы Максим-Горькийлік (Қашырлық) аудандық военкоматпен майданға шақырылды. 

3-ші Беларус майданы, 88 атқыштар дивизиясының, 611 атқыштар полкінің атқыштар бөлімшесінің командирі

Ерлігі
------

Аға сержант Елгин прусстық Голдап қаласының ауданындағы жау қоршауын жарып шыққанымен ерекшеленді. 
Полк туын құтқара отырып, қаза тапқан.

Наградалары мен атақтары
------------------------

* ==Кеңес Одағының Батыры== (1945) қайтыс болғаннан кейін.

Еске алу
--------

* Батыр есімімен Қашыр ауылындағы көше мен орта мектеп аталған.
* Батыр тұрған үйде ескерткіш тақта орнатылған.
* Павлодар қаласының көшесіне оның аты берілді (1965)
* Павлодар қаласындағы Жеңіс алаңында Батырдың мүсіні орнатылған (1979).

Ескерту
-------

1. ↑  Павлодар облысының мұрағаттық қызметі. Айтулы даталар күнтізбесі (қолжетпейтін сілтеме)

Әдибиет
-------

1. Павлодар. Павлодарская область. Энциклопедия, Павлодар. 2003; Казахстан, А-А. 1969 (Павлодарскаое Прииртышье)
Мормондар шіркеуі немесе жай ғана мормондар - АҚШ-тағы ең үлкен төрт конфессияның бірі. Соңғы күн әулиелері қозғалысы - Джозеф Смит негізін салған дүниежүзіндегі ең үлкен конфессия. Шіркеу Солт-Лейк-Сити қаласында орналасқан. Сол үшін де Юта штатының түрғындары Соңғы күн әулиелері шіркеуіне келушілер болып саналады. 

  

Джозеф Смит (1805-1844) ағымның негізін 1830-жылы АҚШ-ның Нью-Йорк қаласында  қалаған болатын. Қозғалыстың пайда болуы Джозеф Смиттің 14 жасында басынан кешкен оқиғамен байланыстырылады. Джозеф Смитің айтуынша, ол 1820-жылы 14 жасында дүниедегі және айналасындағы көптеген шіркеулер мен діндердің қайсысы ең дұрыс деген оймен рухани ізденіске түседі. Олардың ешбірі оның рухани ізденісін қанағаттандырмайды. Сондықтан ол Құдаймен байланыс құру үшін жақын маңдағы орманға барып, терең ойға шомылатын. Өйткені, ол ақыл мен хикметтен ажырағандардың  

Иса пайғамбар - бұл діни сенім өкілдерінің пайымдауынша, осы шіркеудің пірі, басшысы. Пайғамбар шіркеуді әулиелердің әулиесіне берілетін қасиет бойынша басқарады деген сенім бар. Бұл шіркеудегі ең жоғары лауазым - шіркеу президенті. Оны келушілер пайғамбардан кейінгі қасиетті адам, апостол деп есептейді. Шіркеу бұл атауды ресми түрде 1838 жылы 16 сәуірде алған Соңғы күн әулиесі - Джозеф Смит негізін салған діни ілімді үстанатын «Соңғы күн әулиелері» қозғалысын насихаттаушы. 

Пайғамбарларын құрметтейтін «Соңғы күн әулиелері» шіркеуінің қызмет етушілері қасиетті төрт кітаптың бірі Інжілде «Құдайдың сөзі» жазылған деп біледі. Кезінде Джозеф Смиттің шіркеуі деген атқа ие болған Құдай үйі «Соңғы күн әулиелері шіркеуі» деп аталып кеткен. Ондағы мақсат шіркеуді сол кездегі басқа да шіркеулерден ажырату болған. «Мормон» түсінігі басқа да «Соңгы күн әулиелері» шіркеулеріндегі уәымнан өзге магына береді. Бұл түсінік Смит қаза тапқаннан кейін халық арасына тарап кеткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Қазақтеңізкөлікфлоты** — Ақтау қаласында орналасқан қазақстандық мемлекеттік компания. Компанияның міндеті – ұлттық сауда флотын құру және дамыту.

«Қазтеңізкөлікфлотына» екі еншілес кәсіпорны «Kazmortransflot Ltd. және Маңғыстау облысының «Кеме жөндеу зауыты» ЖШС.

Компанияның негізгі қызметі мұнай тасымалдау, құрғақ жүктерді тасымалдау және басқа да ілеспе қызметтер болып табылады.

2009 жылдың сәуірінде «Қазтеңізкөлікфлоты» Нижний Новгородтағы ресейлік «Красное Сормово» кеме жасау зауытынан үш танкерге тапсырыс берді, олар 2009 жылдың қыркүйегі мен 2010 жылдың мамыры аралығында жеткізілді.

Дереккөздер
-----------
**Тандыр нан** — Орта Азияның ұлттық наны. 

Ішкі Азия елдерінде (қырғыздарда, қазақтарда, ұйғырларда, өзбектерде, тәжіктерде) тандыр нан, ұлттық қолданба болған — тандырда пісіріледі. Тандыр нанның құрамына — бидай ұны, су, ашытқы, қаймақ, маргарин, түрлі дәндер, күнжіт, көкнәр және т.б. қосылады.

Негізінен тандыр нанның өзін түрлі тағамдармен (палаумен, сорпамен т.б) жейді. Тандыр нанды ыстық кезінде қаймақ, сары маймен жегенде дәмді болады.

Тандыр нанды жасаудың көп түрі бар, әр ұлт өзгеше дәмді пісіреді .

Жайылған қамырды түбі жалпақ, ауыз жағы кішірек, кірпіштен күмбездеп салынған тандыр пешінің қызған қабырғасына жапсырып пісіреді. Қазір қалаларда жұртшылыққа қолма-қол ыстық нан пісіріп беру үшін осы тандыр пешінің газбен қыздырылатын үлкен түрлері пайдаланылады.
Ашыған қамырдан пісірілген тандыр нан үлпілдеген жұмсақ, өте жеңіл болады.

Тағы қараңыз
------------

* Бәтір нан
* Тандыр самсасы
* Тандыр

Тандыр-нанның бірнеше түрі Алматы.

* Тоқаш-нан немесе (tokash nan)Тоқаш-нан немесе *(tokash nan)*
* Кішкентай пітір-нан немесе Пәтір-нан (pitir nan)Кішкентай пітір-нан немесе Пәтір-нан *(pitir nan)*
* Үлкен пітір-нан немесе Пәтір нан (ulken pitir nan)Үлкен пітір-нан немесе Пәтір нан *(ulken pitir nan)*
* Үлкен нан(ulken nan)Үлкен нан*(ulken nan)*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *gotovim.ru* тандыр-нан  (орыс.). Тексерілді, 21 қаңтар 2010.
2. ↑  Сегізбайұлы Кәдірбек. С30 Қазақы дастарған – Алматы: "Атамұра", 2011. - 192.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуНан |
| --- |
|  |
| Құрамы | 
Бидай (қарабидай) ұны • Су • Жұмыртқа • Қант • Тұз • Сүт • Ашытқы • Ас содасы • Сары май |  |
|  |
| Жасалуы | 
Қамыр илеу • Ашыту • Пішін келтіру • Пешке немесе тандырға салу • Нан пісіру |
|  |
| Нан түрлері | 
Қара нан • Ақ нан • Бәтір нан • Тандыр нан • Таба нан • Көмбе нан • Қарыма • Шәк-шәк • Шелпек • Бауырсақ • Пончиктер • Лаваш • Маца • Тортилья • Фокачча • Питта • Круассан • Багета • Бисквит • Каравай • Кекс • Пряник • Печенье • Қаусырма • Бутерброд • Кепкен нандар • Макарондар • Кеспе • Құймақ • Кляр |
|  |
| Қосымша | 
Астық дәнді дақыл • Нан жасау тарихы • Наубайхана • Нан өнеркәсібі |

 |
**Әйелдер арасындағы футболдан Албанияның ұлттық чемпионаты** (алб. Kampionati Kombëtar i Futbollit për Femra), негізінен **Албания әйелдерінің ұлттық чемпионаты** деп аталады, Албаниядағы әйелдер футболының ең жоғары дивизионы. Лига ерлер арасындағы Футболдан Албания чемпионаты лигасының әйелдер арасындағы баламасы болып табылады. Биылғы маусымда 10 клуб бақ сынауда.

Тарихы
------

Футбол Албаниядағы ең танымал спорт түрлерінің бірі болып саналғанымен, әйелдер футболы 2007 жылға дейін елде тарихта байқалмады, ол кезде әйелдер футболының жарнамалық шарасы ретінде Сарандада 15—18 тамыз аралығында тұңғыш ұлттық турнир өткізілді. Қатысқан командалар Тирана, Шкодра, Корча және Рубик ойыншыларынан құралған әуесқойлар болды. Келесі екі жылда спорттың беделін көтеру және ресми жарысты бастау үшін Албания футбол қауымдастығының қолдауын алу мақсатында тағы алты жолдастық турнир өткізілді.

Албаниядағы бірінші бейресми турнирден екі жыл өткен соң, бірінші ресми жарыс 2009 жылдың 23 мен 28 қаңтары аралығында Тиранадағы Селман Стермаси стадионында және Камездегі Албания футбол қауымдастығы спорт орталығында ойналған нокаут турнирі түрінде өтті. Турнирге Tirana AS, FC Tropoja, Juban Danja, Olimpik Tirana, Tirana, KF Rubiku, KF Memaliaj және KF The Door Shkodra сияқты сегіз команда қатысты. Ширек финал 23 қаңтарда, жартылай финал 28 қаңтарда, финал үш күннен кейін 28 қаңтарда Селман Стермаси стадионында өтті. Финалда Алтын Рракли мен Джубан Данья жаттықтыратын Тирана AS арасында өтті және Аврора Серанай, Ана Баро және Бриси Займайдың екі голынан кейін Тирана AS 4–0 жеңісімен аяқталды, клуб Албанияның алғашқы чемпионы атанды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Albania 2007
2. ↑  Hapa seriozë të futbollit të femrave Shqiptare
3. ↑  Albania 2009
**Фагоцитоз** (фаг және грек. kytos — жасуша) — бір жасушалы организмдердің немесе кейбір көп жасушалы жануарлар жасушасының микроскопиялық бөтен тірі нысандар (бактериялар, т.б.) мен қатты бөлшектерді жұтып алып, қорытып жіберуі. Фагоцитоз процесі организмдердің қарапайым қоректенуінің негізінде жүзеге асады. Организмдердің бұл қабілеті эволюция барысында фагоциттерге ауысқан. Сондай-ақ кейбір жануарлардың ооциттері, ұрық жасушалары, дененің жазылғыш қуыстары және көздің пигментті эпителийлері де нысан бөлшектерін белсенді түрде жұтып, қорыта алады. Фагоцитоз құбылысын және оның иммунол. маңызын И.И. Мечников ашқан (1882). Фагоцитоз осы процеске қатысатын нысандар мен фагоциттердің жақындасуы (хемотаксис) және аттракция (фагоцит бетіне микробтардың жабысуы), қармап алу, жасуша ішінде қорытылу сатыларымен өтеді. Кейбір микробтар (мысалы, алапесті қоздырушылар) организмдегі фагоциттердің ішінде орналасқанда ғана әрекет ете алады. Фагоцитоз процесі антиденелер, әр түрлі физикалық және химиялық факторлар әсерінен тез жандануы мүмкін. Мысалы, кальций тұздары мен магний бар жерде Фагоцитоз процесінің күшейетіні анықталды. Фагоцитоз процесі кезінде жасуша мембранасы белсенді рөл атқарады. Ол фагосома түзілу үшін қорытылатын нысандар бөлшектерін бүркеп алып, цитоплазманың түбіне қарай тартады. Лизосома жасушаларынан фагосомаға жұтып алған бөлшектерді қорытатын ферменттер түседі. Ал қорытылмаған бөлшектер жасушада ұзақ уақыт сақталуы мүмкін. Фагоцитоз қабыну, жараның жазылуы кезінде иммунитеттің арнайы емес түрінің факторы ретінде шешуші рөл атқарады.

Жасуша жарғақшасы шала өткізгіштік қасиетке ие. Кейбір заттар жасуша ішіне тез өтеді де, ал екінші біреулері өте алмайды. Мысалы ақуыз бен полисахаридтердің ірі молекулалары, тағамның ірілеу түйіршіктері, бактериялар жасушаға фагоцитоз
жолымен өтеді (грекше. «*фагео*»- жебір). Фагоцитоз әрекетіне плазмалық жарғақша тікелей қатысады. Ірірек келген түйіршіктер мен молекулалар жасушаның жарғақшасымен жанасқан бетінде жарғақша майысып, шұңқырланады да, бөлшекті қоршап алып, сіңіреді. Түйіршіктердің сіңірілуі әртүрлі ферменттер аркылы орындалады. Амеба және басқа қарапайымдар фагоцитоз жолымен қоректенеді. Лейкоциттер де фагоцитозға қабілетті.

Сілтемелер
----------

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

1. ↑  Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8
|  |
| --- |
| Ленин ордені — 10 қаңтар 1974 |

**Мары облысы** — Түрікмен КСР аумағында 1939-1963 және 1970-1992 жылдары болған әкімшілік бірлік. 1992 жылы облыс аумағында Мары уәлаяты құрылды.

Жер аумағы — 86,8 мың км². Халқы — 771 мың адам (1987 ж.), оның ішінде қала тұрғындары – 31%. Әкімшілік жағынан 10 ауданнан тұрды, оған 4 қала, 16 кент кірді (1987).

Әкімшілік орталығы – Мары қаласы.

Тұран ойпатының оңтүстік-шығысында, Қарақұмның шегінде орналасқан.

Әкімшілік бөлінісі
------------------

Облыс КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 21 қарашадағы Жарлығымен құрылды.

1939 жылы Мары облысы 9 ауданға: Байрамалы, Уәкілбазар, Йолөтен, Куйбышев, Мары, Сақаршаға, Сталин, Тақтабазар және Түрікменқала бөлінді.

1955 жылы Куйбышев ауданы, екі жылдан кейін Уәкілбазар ауданы таратылды. 1959 жылы жойылған Ашхабад облысынан Киров, Серахс және Тежен аудандары Мары облысына ауыстырылды. 1961 жылы Сталин ауданы Мұрғаб ауданы болып өзгертілді.

1963 жылы 10 қаңтарда облыс таратылды. Сонымен бірге Киров, Сақаршаға, Серахс және Түрікменқала аудандары таратылды. Қалған аудандар республикалық бағыныстылыққа өтті.

1970 жылы 14 желтоқсанда облыс қалпына келтірілгенде Байрамәлі, Йолөтен, Каахка, Мары, Мұрғаб, Сақаршаға, Серахс, Тақтабазар, Тежен және Түрікменқала аудандарына бөлінді. 1973 жылы Каахка, Серахс және Тежен аудандары Ашхабад облысына берілді. 1975 жылы Уәкілбазар ауданы, 1977 жылы Құшқы, 1978 жылы Қарақұм аудандары құрылды. 1988 жылы Парахат ауданы құрылып, Байрамәлі және Құшқы аудандары таратылды.

Табиғаты
--------

Климаты күрт құбылмалы. Негізгі өзені – Мұрғап. Су қоймалары желісі. Облыс аумағында Бадхыз қорығы бар.

Тұрғындары
----------

1939 жылы облыста 290,3 мың адам тұрды. Соның ішінде түрікмендер – 69,1%; орыстар – 17,1%; қазақтар – 2,7%; белудждер – 1,7%; украиндар – 1,6%; татарлар – 1,6%; армяндар – 1,4%. 1987 жылға қарай халық саны 771 мың адамға дейін өсті.

Экономикасы
-----------

* Табиғи газ өндірілді (кен орындары: Шатлық, Советабат, Дәулетабат және т.б.), газ құбырлары салынды: Майское — Ашхабад — Безмейін, Шатлық — Хиуа және т.б.
* Мары СЭС
* Азот тыңайтқыштарын өндіру, машина жасау және металл өңдеу. Жеңіл өнеркәсіп (мақта тазалау, мақта, тігін, былғары өнеркәсібі, жүнді бастапқы өңдеуі, кілем тоқу), тамақ өнеркәсібі (оның ішінде ет-сүт, май айыру және май шығару) және басқа да салалар дамыған.
* Негізгі өнеркәсіп орталықтары: Мары, Байрамәлі, Йолөтен.
* Суармалы егіншілік (Қарақұм каналы). Ірі мақта егетін аудан. Сондай-ақ бидай, арпа, жүгері, сондай-ақ көкөніс-бақша және мал азығы дақылдарын өсіреді. Жеміс шаруашылығы. Жүзім шаруашылығы. Мал шаруашылығында қаракөл шаруашылығы басым. Жібек шаруашылығы.
* Шипажай — Байрамәлі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ленин орденімен марапатталған облыстар.(қолжетпейтін сілтеме)
**Риниофиттер** (лат. *Rhynióphyta*) – қарапайым құрылысты жойылып кеткен қазба өсімдіктер. Олардың сабақтары тармақталған, жапырақтары болмаған. Түтікті өсімдіктерге жатқан.

Жер бетіндегі өсімдіктер әлемінің дамуында риниофиттердің тіршілік етуі өте белгілі кезең болады. Риниофиттердің кезеңі геологиялық мәні жағынан алғанда қысқа мерзімді болған, олардың жер бетіндегі тіршілік етуі 20-30 миллион жыл болып есептеледі. Девон кезеңінің орта шенінен азая бастайды да осы кезеңнің аяқ кезінде мүлдем жойылып кетеді. Риниофиттердің қазба қалдықтары силур кезеңі мен төменгі және орта девон кезеңі шөгінділерінен табылған.

Риниофиттердің әр түрлі түрінен кәдімгі шаңжапырақтәрізділер, плаундар, қырықбуындылар пайда болды.

**Риниофиттер** бөліміне тек қазба түрінде ғана белгілі 2-3 туыс жатады. Олардың
өмірлік циклында спорофиті басым болып келеді. Вегетативті денесі дихотомиялы бұтақтанған теломдардың системасынан тұрады. Теломның жер беті бөлігінің жалпы құрылысының өзіндік ерекшілігі болады. Бұл әлі өркенге жатпайды, өйткені теломның өстерінде жапырақтары болмайды. Негізгі өсі айқын байқалады. Оның ортасын ксилема алып жатады, ал сыртын флоэма қоршап тұрады. Ксилемасы тұтас цилиндр тәрізді немесе сәулелі болып келеді. Ол трахеидтерден тұрады. Теломның шет жағы (қабықтық бөлігі) фотосинтездің қызметін атқарады. Эпидермисінде устьица аппаратары орналасады. Жер асты бөлігінің устьицесі болмайды. Нағыз тамырлары жоқ, оларды ризоидтары алмастырады. Спорангилері теломның жоғарғы ұштарында орналасады, спорангиясының қабықшасы көп қабатты. Риниофиттердің гаметофиттері табылмаған.

Классификациясы
---------------

Риниофиттер бөлімі екі кластан тұрады: риниопсидтер (*Rhynіopsіda*), зостерофиллопсидтер (*Zosterophyllopsіda*). Негізгі өкілдерінің біріне риния (*Rhynіa* туысы) жатады. Ол биіктігі 20 см, диаметрі 3 мм. болатын шөптесін өсімдік. Жер асты бөлігі тамырсабаққа ұқсас теломнан тұрады, одан жоғары қарай перпендикуляр орналасқан жер беті өстері кетеді.
**Долинка** (*Қоңыртөбе*) — Қарағанды облысы Шахтинск қаласына қарасты кент.

Географиялық орны
-----------------

Шахтинск қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан.

Тарихы
------

Іргесі 1909 жылы қаланған. 1909 жылы Халық Ағарту министрлігінің атынан мектеп пен ғибадатхана тұрғызылды, мың пұт астыққа арналған қоғамдық қойма салынды. Кусаин Абузаров, Яков Батерфельд, Павел Семенов және Григорий Черных сауда жасаған төрт азық-түлік дүкені болған. Жыл сайын 20-ы ақпан мен 1-ші қыркүйек арасында жәрмеңкелер өткізілген. 1931–59 жылдары КСРО-ның ГУЛАГ жүйесіне қарасты Қарағанды лагерлерінің (Карлаг) орталығы болды. Кентте Долинка шахта құрылысы кәсіпорны бар.

Долинкадан алыс емес жерде "Мамочкино кладбище" мемориалдық кешені орналасқан және онда 1930-1940 жылдары балалар мен олардың аналары, яғни Карлаг тұтқындары жерленген. Жерлеу орындары бұрынғы Карлаг басқармасы ғимаратынан бірнеше шақырым жерде орналасқан. "Мамочкино кладбище" мемориалдық кешенінің аумағында Карлаг лагерлерінде қаза тапқан украиндықтарға ескерткіш ашылған. Ескерткіш 2005 жылы 21 қыркүйекте ашылды және репрессияға ұшыраған украиндықтарды мәңгі еске алады. Олардың қатарында діни қызметкер Алексей Зарицкий болды. Ол 2001 жылы 27 маусымда Рим Папасы Иоанн Павел II-нің сапары кезінде 28 Украиналық грек католиктерінің қатарына қосылған болатын. Монумент Украиналық грекокатолиялық шіркеу өкілдерінің бастамасы бойынша бір кездері Карлаг еңбекпен түзеті лагері (қазіргі Карлаг мұражайы) орналасқан аумақта орнатылды. Зират ресми түрде 1960 жылдардың басында жабылды және 2003 жылы ғана мемориалдық кешен мәртебесін иеленді.

Халқы
-----

1909 жылдың соңына қарай Долинкада 280 отбасы, барлығы 1634 адам (812 әйел және 822 еркек) болған. Еділден келген шаруаларға 15303,4 оңдық жер берілген. 

Саны (1999, 2009, 2021)| 1999 | 2009 | 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Ерлер 2009 | Ерлер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен | Әйелдер 2009 | Әйелдер 2021 | 2021 2009-ға пайызбен |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6390 | ▼5350 | ▲6304 | 117,8 | 2667 | ▲3820 | 143,2 | 2683 | ▼2484 | 92,6 |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
2. ↑  110 лет немецкой вольной Долинке Мұрағатталған 13 тамыздың 2020 жылы.
3. ↑   "Мамочкино кладбище": как хоронили детей и репрессированных женщин
4. ↑  Кладбище детей и узниц Карлага сегодня
5. ↑  Папа покинул Украину
6. ↑  Памятник украинцам, погибшим в Карлаге
7. ↑   "Мамочкино кладбище": как хоронили детей и репрессированных женщин
8. ↑  110 лет немецкой вольной Долинке Мұрағатталған 13 тамыздың 2020 жылы.
9. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
10. ↑  2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қарағанды облысы Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Долинка •
 Новодолинский •
 Шахан •
 **Шахтинск** 
 |

 |
**Алтын саһра атырабы** (түрікм. *Altyn sähra etraby*) — Түрікменстанның Мары уәлаятында бұрын болған атырабы.

Тарихы
------

Жаңа даму бағыттары бойынша 2008 жылдың 18 сәуірінде құрылды. Түрікменстан президенті Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың айтуынша, ауданды құру «ауыл шаруашылығы дақылдарынан мол өнім күтілетін игерілетін және жаңадан игерілетін жерлерді ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді».

2010 жылы ел президентінің қатысуымен атыраптың жаңа әкімшілік орталығы ашылды.

2016 жылы Алтын саһра атырабы жойылып, оның аумағы Оғызхан атырабына берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  В Марыйском велаяте образован новый район «Алтын сахра» | Интернет-газета Turkmenistan.Ru.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑  Президент Туркменистана принял участие в праздничных торжествах в Марыйском велаяте
3. ↑  *turkmenportal* Административно-территориальные изменения Марыйского велаята | Политика  (орыс.).(қолжетпейтін сілтеме)
Оңтүстік Кавказ елдерінің CPI көрсеткіштерінің дамуы
**Әзірбайжандағы жемқорлық** — Әзірбайжандағы жемқорлық елдің ішкі экономикасына нұқсан келтіретін маңызды мәселелердің бірі болып табылады.

Әзірбайжанда жемқорлықтың пайда болуының негізгі алғышарттары билік пен капиталдың жақындығы, сонымен қатар билікте ұзақ мерзімді үкіметтің болуы болып табылады.

Transparency International ұйымының мәліметі бойынша, 2016 жылы Әзірбайжан жемқорлыққа бейімділік рейтингінде 176 елдің ішінде 123-орынға ие болды.

Сертификатталған бухгалтерлер қауымдастығының бағалауы бойынша, 2017 жылы сауалнама жүргізілген 30 елдің ішінде Әзірбайжан ең үлкен көлеңкелі экономикасы бар ел болды - 67%.

Заң шығару және халықаралық ұйымдарға қатысу
--------------------------------------------

2004 жылдың 1 ақпанында «Әзербайжан сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес қоры» үкіметтік емес ұйымы құрылды.

2004 жылы Әзірбайжан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі халықаралық мемлекеттер тобына (GRECO) қосылды.

Осыдан кейін «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (2004 ж.) және «Мемлекеттік лауазымды тұлғалардың қаржы ресурстарын декларациялау тәртібі туралы» (2005 ж.) заңдар және басқа да бірқатар заңдар қабылданды. 2004-2006 жылдар аралығында елімізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің мемлекеттік бағдарламасы болды, 2005 жылдан бастап Әзірбайжан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссиясы жұмыс істейді, ал 2007-2010 жылдары сыбайлас жемқорлықпен күресу және ашықтықты арттыру бойынша мемлекеттік стратегия жүзеге асырылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Transparency International - Azerbaijan.(қолжетпейтін сілтеме)
2. ↑   Мұрағатталған 29 тамыздың 2017 жылы. Emerging from the shadows. The shadow economy to 2025] // ACCA report
3. ↑  Azerbaijan Corruption Report.(қолжетпейтін сілтеме)
4. ↑  Азербайджан присоединился к международной Группе государств по борьбе с коррупцией Мұрағатталған 16 мамырдың 2017 жылы./Azerbaijan is a GRECO Member
5. ↑  Group of States Against Corruption,GRECO Мұрағатталған 30 маусымның 2017 жылы.//GRECO website
6. ↑  *Бокарева Алина Вадимовна, к.э.н. доц. Химченко А.Н. ДонНУ* ТЕНЕВАЯ ЭКОНОМИКА И КОРРУПЦИЯ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ.  Таврійський економічний журнал №4 / 2013. Тексерілді, 4 тамыз 2015.Үлгі:Недоступная ссылка
7. ↑  Борьба с коррупцией в Азербайджане - жертва приоритетов.  contact.az. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 4 тамыз 2015.
**Оразанбай Егеубай** (13.12.1935 жылы ҚХР, Тарбағатай аймағы Шағантоғай ауданы Ойқұдық мекенінде дүниеге келген) – жазушы, әдебиет зерттеушісі. 

Үрімжідегі өлкелік кадрлар мектебін бітірген (1954). 1954 – 1958 жылдары Шыңжаң газетінде, "Іле газетінде" тілші, редактор болған. 1958 – 1980 жылдары "ұлтшыл" деген айып тағылып, еңбекпен түзеу колониясында саяси құқығынан айырылды. 1980 – 1996 жылдары "Іле газетінде" редактор, Үрімжідегі *"Мұра"* журналының бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Таңжарық Жолдыұлының таңдамалы шығармалар жинағының 2, 3 томдықтарын бастырып шығарған (1985 – 2002). Оразанбайдың киносценарийі бойынша Бейжіңде 5 сериялы *"Таңжарық"* көркем фильмі түсірілді (1992). 1984–96 жылдар аралығында Қытайдағы қазақтар арасында тараған батырлық жырлар мен ғашықтық дастандарды, тарихи, діни қиссаларды жинап, құрастырды, оннан астам томын (кейбірінде телавтор) баспадан шығарды. Көптеген еңбектері қытай тіліне аударылған.

Шығармашылығы
-------------

* «Көктем»;
* «Естелік қалдыру» шығармаларымен әдебиет есігін (1954, «Шыңжаң» газеті) ашқан;
* «Өмір өткелдері» (әңгіме-повесть, 1982, Үрімші);
* «Адам, ат, ит» (повестер, 1991, Үрімші);
* «Тау ұлы» (кинороман, 1991, Іле);
* «Таңжарық» (бес сериялы көркем телефильм, 1992, Пекин);
* «Таңжарық тану» (1995, Іле);
* «Қазақ тарихындағы әйгілі адамдар — Таңжарық Жолдыұлы» (2000, Пекин);
* «Таңжарық». Таңдамалы шығармалары» (құрастырған, 1985 — 1995, Үрімші);
* «Таңжарық ақынның екі томдық толық жинағы» (2001, Үрімші);
* «Зерттеу материалдары» (Діндік қиссалар, 1985, Үрімші);
* «Қазақ хиссалары — батырлық, тарихи жыр-қисса» (4-т. 1984 — 1987, Пекин);
* «Қазақтың ғашықтық жырлары» (3-т. 1982—1996, Үрімші) кітаптары басылып шыққан.
* 13 еңбегі қытайшаға тәржімаланған.

«Шыңжаң газеті», «Іле газеті», «Мұра» журналы реакциясында редактор, тілші, бөлім бастығы, бас редактордың орынбасары міндетін атқарған. Шыңжаң және Қытайдың мәдениеті мен өнерінің дамуына ерекше үлес қосқан қайраткер атағын алған (1992). Шыңжаң және Қытай фольклор сыйлықтарының иегері, Қазақстан жазушылар одағы басқармасының мүшесі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том
2. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Эльвира Әбілхасымқызы Азимова** (15 ақпан 1973 жыл, Жамбыл қаласы) — қазақстандық саясаткер, Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының Төрағасы.

Білімі
------

Х.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін «Халықаралық заңгер» мамандығы бойынша бітірген (1996).

Мансабы
-------

Еңбек қызметін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде бастаған, онда Халықаралық-құқықтық қамтамасыз ету басқармасының жетекші маманы, бас консультанты болып жұмыс істеді (1996-1999). Одан әрі Заңнама, халықаралық құқық және хаттама департаменттерінде түрлі лауазымдарда қызмет атқарды (1999-2005).

Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Заңға тәуелді актілер және халықаралық құқық, мемлекеттің мүліктік құқықтарын қорғау, шарттар және талап-арыз жұмысы департаменттерін басқарды (2005-2010).

Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің халықаралық шарттарды сараптау департаментінің директоры болып жұмыс істеді (2010-10.2013).

Қазақстан Республикасы Әділет министрінің орынбасары лауазымын атқарды (02.10.2013-09.2019).

Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл болды (02.09.2019-31.12.2022).

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның (18.09.2021) және Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның мүшесі болды (17.05.2022).

2023 жылғы 1 қаңтардан Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасы лауазымына тағайындалды.

Марапаттары
-----------

«Құрмет» (2013), II дәрежелі «Достық» ордендерімен (16.12.2021), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2012), медальдермен, I дәрежелі «Еуразиялық экономикалық одақ құруға қосқан үлесі үшін» (08.05.2015), «Еуразиялық экономикалық одақтың дамуына қосқан үлесі үшін» (29.05.2019) Халықаралық марапаттармен, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2007) марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Азимова Эльвира Әбілхасымқызы
**Ономастика** (грек onomastіke – ат беру өнері) – тіл білімінің жалқы есімдерді зерттейтін саласы. Жалқы есімдерге кісі, жануарлар аттары, халық, ұлт, ру-тайпа атаулары, жер-су, аспан денелері жатады. Ономастика заттарды жекелеп атайтын жалқы есімді зерттейтін тіл білімі саласы. Ономастика термині сонымен бірге жалқы есім жиынтығын казіргі ғылымда "онимия "ретінде белгілі онимдерді (rp. unoma, unuma "есім, атау") атау үшін қолданады. Жеке ел, аймақ немесе мәтіндегі жалқы есімдердін тізбегі "ономастика "(лексикон сөзіне сай) деп аталады. XX ғ. 60-жылдарындағы жеке ономастикалык еңбектерде ономастика термині антропонимика, яғни адамның есімдер жиынтығы мағынасында қолданылған. 

Ғылыми пән ретінде құрылғанға дейін ономастика үш кезеңді басынан өткізді: 

* ғылымға дейінгі (XIX ғ. дейін);
* ономастиканың ғылым ретінде қалыптасуындағы аддынғы кезен (ХІХ-ХХ ғ. басы);
* ғылыми (XX ғ. 30-жылдарынан қазірге дейін).

Қазак ономастикасы өз кезегінде әлемдік еңбектерге, соның ішінде орыс, түркі ономастикасының еңбектеріне сүйене отырып, Ғ.К. Қоңқашпаев, Е. Қойшыбаев, Т. Жанұзаков, А. Әбдірахманов. Ә.Т. Қайдаров, В.Н. Попова. О.А. Сұлтаньев жүйелі зерттеулерінің арқасында дамыды.

Ономастика атаулардың шығу, қалыптасу жайын тексереді. Ол зерттеу нысанына қарай топонимика, антропонимика, этнонимика, астронимика, зоонимика, теонимика, фитонимика секілді түрлерге бөлінеді. Топонимика географиялық атауларды зерттесе, антропонимика кісінің аты-жөнін, тегін, лақап, бүркеншік есімдерін қарастырады. Этноним - ұлттық ру-тайпа қатысьты мәліметтер жинағы.

Мысалдар
--------

Қазақ тіліндегі әйел есімдері гүл, күн, ай, сұлулық, асыл тастармен байланысты болса, ерлер есімі батыр, бек, би, құл, мырза, хан сөздерімен, сан есімдермен бірлікте келуімен ерекшеленеді. Араб, парсы тілдерінен енген есімдер де (Жамал – сұлу, Абдолла – құдайдың құлы, Нәзипа – таза, пәк) кездеседі. Этнонимика ел, ру аттарын, астронимика (космонимика) аспан әлемі, жұлдыз, планета атауларын, зоонимика жануар, фитонимика өсімдік, теонимика құдай аттарын, рухтар мен мифтік түсініктерге байланысты атауларды тексереді.

Ономастика халықтың этнографиясымен тығыз байланыста қаралып, басқа халықтармен жүргізген тарихи, мәдени қарым-қатынастың сыр-сипатын танытады. Ономастика қазақ тілінде ғылым ретінде соңғы 20 жыл ішінде дами бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Мәдиева Г.Б. Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері - 2005. 240 бет
3. ↑  Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9
4. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. 
ISBN 9965-808-78-3
5. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Валентин Иванович Двуреченский** (1936 жылы 7 қаңтар, Воронеж облысы, үлкен Алексеевка ауылы, 2 қыркүйек, 2014) - Кеңес және Қазақстан мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі (1990-1992), ҚР Еңбек Ері (2011).

Биографиясы
-----------

1936 жылы 7 қаңтарда - Үлкен Алексеевка ауылында (қазір —Тамбов облысы Петровском ауданы ) дүниеге келген. Орыс.

1962 жылы И. В. Мичурин атындағы Жеміс-Көкөніс институтында ғалым-агроном мамандығы бойынша бітірген; 1982 жылы — халық шаруашылығы Академиясын, КСРО.

1962 жылғы "Раздольный" совхозының бас агрономы (Қостанай облысы Әулиекөл ауданы).

1967 жылдан Қостанай облысы Науырзым ауданы "Буревестник" совхозының бас агрономы.

1970 жылдан — Қостанай облысы Джетыгаринский ауданы "Шевченковский" совxозының директоры.

1973 жылдан — бастықтың бірінші орынбасары, 1975 жылдан бастап — Қостанай облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.

1982 жылдан —Қостанай облысы Қазақстан КП Сарыкөл аудандық комитетінің бірінші хатшысы.

1985 жылдан — Қазақстан КП Қостанай облыстық партия комитетінің екінші хатШысы.

"1986-1992 жылдары — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

1989 жылдан — Қазақстан КП ОК хатшысы.

1990 жылдан — ауыл шаруашылығы министрі, Қазақ ССР.

1992 жылғы ақпаннан бастап "Қостанай АШҒЗИ"ЖШС бас директоры.

"Нұр Отан" ХДП мүшесі..

2014 жылы 2 қыркүйекте қайтыс болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Скончался первый глава МСХ Казахстана Валентин Двуреченский
2. ↑  Область простилась с Валентином Ивановичем Двуреченским  Мұрағатталған 20 шілденің 2019 жылы.
**Саптама етік** — ішіне киізден астар салып, киіз байпақ киілетіндей қонышы кең, былғарыдан тігілетін жылы аяқ киім. 

  

Ол, негізінен, қыс бойы далада қызметте болатын малшыларға, механизаторларға, аңшыларға қолайлы. Саптама етік жылқының, сиырдың терісінен иленген былғарыдан, көннен тігіледі. Ол түзу табан және қисық табан болып келеді. Оның өкшесі аласа, қонышы тізені жауып тұрарлықтай ұзын болады. Ал басының ойындысын қонышының ойындысына дәл келтіріп, тігісін ішіне қаратып қос тарамыспен тігеді. Басын қондырған соң оның қонышын қусырады. Етіктің қонышын қусырғанда етік жылы әрі берік болу үшін тігістің арасына жіңішке былғары таспалан сыздық салып, қос тарамыспен жиі етіп тігеді. Етіктің басы қондырылып, қонышы қусырылып болғаннан кейін етікті қалыпқа тартады. Ол үшін ең алдымен қалыпқа өлшеп жұқа былғарыдан іштік немесе ішкі ұлтан қиып алып, оны ағаш шеге мен қалыптық табанына бірнеше жерден шегелеп бекітеді. Етік басының сіріөкше деп аталатын бөлігіне жұқа былғарыдан астар салып, екі арасына қайыңның тозынан не қатты сірілен қос астар салып, қабаттал қайып тігеді. Бұдан соң етіктің басын қалыпқа кигізіл, жіңішке тарамыспен оның шетін іштікке айналдыра көктейді. Етіктің табанына суық (ызғар) өтпеу үшін ішкі ұлтан мен сыртқы ұлтанның арасына бірнеше қабат көн салады. Қос ұлтан салынып болған соң сыртқы ұлтанды шегелейді. Ұлтан қопарылмау үшін етіктің үзеңгілігіне дейінгі бөлігіне шеге екі қатар қағылады да үзеңгілігінің тұсынан бастап өкшесіне дейін бір-ақ қатар қағылады. Саптама етіктің өкшесі аласа болады. Өкше тозбау үшін оған нәл қағады. Саптама етікті әдетте кең етіп тігеді. Күннің райына қарай етікті бір байпақпен де, қос байпақпен де киеді. 

Саптама етікті малшылар қауымының талаптарына қарай қазіргі кезде фабрикалық тәсілмен көптеп өндіру қолға алынуда. Мұны Семей аяқ киім фабрикасы қолға алып, оның бірінші тобын тұтынушыларға жөнелтті. Болашақта саптама етік шығару ісі дұрыстал жолға қойылып, оның өндірістік қуаты арттырылмақ.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
**Рок-музыка** (ағылш. *Rock* — теңселу, сілкіну) — қазіргі замандағы поп-музыка саласы. Рок-музыка негізін Солтүстік Американың халықтық фольклоры — рок-н-ролл және кантри құрайды. Рок-музыка алғаш 1950 — 60 ж. Ұлыбритания және АҚШ-та қалыптасқан. Рок-музыканың танымал өкілдері — "The Beatles", "The Rolling Stones", "Led Zeppelin", "Pink Floyd" сияқты музыкалық ансамбльдер. Рок-музыканың негізгі белгілері: блюздік композициялық құрылымдар, қысқа ангемитондық ырғақ, дыбысты электрлік және электрондық аспаптармен күшейту арқылы әсерлілігін арттыру. Рок-музыка жастар субмәдениетінің бір бөлігі болып саналған. Оның ішкі өзіндік белгілері мен ерекшеліктеріне байланысты бірқатар ағымдар дараланады. Мысалы, әлеуметтік-мәдени қозғалыстарға қатысты ("хиппи", "панк рок", т.б.), жас ерекшелігіне байланысты (ересектерге, жасөспірімдерге арналған), екпін мен белсенділігіне ("хард-рок", "софт-рок") және техникалық жабдықталуына қарай ("афро-рок", "барокко-рок", "джаз-рок", т.б.), көркем мәдениет жүйесіндегі орны бойынша (коммерциялық "поп-рок", элитарлық "рок-авангард"), т.б. Рок мәдениеті үшін музыканттардың жүріс-тұрысы, киім киісі, рок-шоуды безендіру, бейнеклиптерді шығару сияқты сыртқы көрініс факторлары маңызды рөл атқарады. ТМД елдерінде Рок-музыка 1965 — 80 ж. дамыды. Бірқатар әуесқой топтар құрылды. Сондай-ақ кәсіпқой-сазгерлердің (А.Г. Шнитке, Э.Н. Артемьев) назарына іліккен жанр элементтері кең стильдік контексте қолданылды. Кейінгі жылдары Рок-музыка Батыс елдерінде тек өнер түрі ретінде қабылданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 7 - том


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская · Britannica (онлайн) |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BNE: XX527963 · BNF: 119323761 · GND: 4115774-6 · LCCN: sh85114675 · NKC: ph125174 |

 |
**Цао Бусин** ( қытайша: 曹不興; 3 ғасырда жұмыс істеген) — қытай суретшісі.

Цао Бусин ежелгі дәуірдің әйгілі суретшісі болды. Бүгінде ол тек әдеби деректерден белгілі. Бұл суретші батыстық стильде туындылар жасаған, көне ханзу дәстүріне жаңа көркемдік әдіс-тәсілдерді сіңірген қытай кескіндемесінің реформаторларына тиесілі болса керекті, сондықтан да ол тарих шежіресінде қалған.

Цао Бусин 11 ғасырда өмір сүрген, «Кескіндеме туралы жазбалар: менің көргенім және естігенім» трактатының авторы Го Жосюй анағұрлым көне дереккөзге сілтеме жасай отырып, мынаны хабарлайды: *Шу Жэньсянялық монахтың «Суреттер туралы жаңа мәліметтер жинағы» кітабында Цао туралы былай делінген: «Ежелгі уақытта Кан Сэнхуй Үндістаннан У Князьдігіне мектептер ашып, (буддизм) ілімдерін тарату үшін келді. Содан кейін Цао Бусин батыс елдерінің буддалық суреттерін көріп және оларға үлгі ретінде еліктеді, сондықтан Цао Орта Патшалықта кеңінен танымал болды...»* және одан әрі Оңтүстік Ци Князьдігінен Си Хэ былай деген: *«Енді Бусиннің шығармаларынан айдаһардың басынан басқа ештеңе көрінбейді. (Құпия павильонда) сақталған, бірақ қаңқа сұлбасына қарасаңыз (анық болады) суретшінің атақ-даңқы кездейсоқ емес»*. Яғни, Си Хэ (479-542) өмір сүрген уақытта Бусиннің бүкіл шығармашылығының бір ғана туындысы сақталған және бұл атақты суретші және сыншы оның мақтауға лайық екенін атап өтеді. Одан кейін Го Руосю өз заманында, яғни 800 жылдан кейін Цао Бусиннің «Айдаһар басын» көру мүмкін болмай қалғанын, ал айдаһарлардың шын мәнінде қандай болатынын да көру мүмкін емес деп ашынады: «Айдаһарларды өсірген ежелгі Хуан-лунь руы жойылды, содан кейін айдаһарлар қолға үйретілмеді».

Цао Бусин қытайлық көркемдік дәстүрде айдаһарларды, буддизм субъектілерін, адам фигуралары мен жолбарыстарды бейнелеудің тамаша шебері болып қалды. Әдетте, қытай кескіндемесінің кез келген тарихы оның атымен басталады.

Ескертпелер
-----------

1. ↑  В Китае есть старинное предание, что во время мифического императора Шуня, якобы, жил человек, который очень любил драконов, и выращивал их как коров, за что его род получил имя Хуань-лун (пастух драконов).

Әдебиет
-------

* *Го Жо-сюй*. Сурет бойынша жазбалар: көргенім мен естігенім. - М.: Наука, 1978 ж
**Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні** — Қазақстанда қазақша махаббат күні іспеттес тойланады. Яғни, 15 сәуір күнің белсенді қазақ азаматтары тойлатып жүр. Бұл мерекені атап өтуді, негізі, бірінші боп республика көлемінде Оңтүстік Қазақстан облысында 1999 жылы Дархан Мыңбай деген кісі ұсынып, жастар ұйымдарын, оқу орындарын, ақпарат құралдарын соған шақырған. Батыстағы мерекелерді ескеріп, ешқандай күнге тура келмесін деп дәл осы күнге қойылған болуы керек. Көкшетау қаласында 2012 жылы сәуірдің 15 күні Тәуелсіздік аланында ерікті жастармен бірге тойланды.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қозы көрпеш - Баян сұлу күні(қолжетпейтін сілтеме)
* Қозы көрпеш - Баян сұлу күні
Әйгілі Рембрандтың суретіндегі Цивилис
**Клавдий Юлий Цивилис**(туған, өлген жылы белгісіз)(*латынша Gaius Julius Civilis*)-римдіктермен одақтас батав тайпасы көсемдерінің бірі. Рим әскерінде қызмет атқарды. Цивилис інісі Павлмен бірге император Нерн тұсында тұтқынға алынып, оған Римге қарсы көтерілісті дайындады деген айып тағылды. Көтеріліске ежелгі герман тайпалары да қосылды. 70 жылдары Цивилис қозғалысы басылды, дегенмен батав тайпасы алым - салықтан босатылды. Цивилистің бұдан соңғы өмірі белгісіз.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 77 бет
Мормондар шіркеуі немесе жай ғана мормондар - АҚШ-тағы ең үлкен төрт конфессияның бірі. Соңғы күн әулиелері қозғалысы - Джозеф Смит негізін салған дүниежүзіндегі ең үлкен конфессия. Шіркеу Солт-Лейк-Сити қаласында орналасқан. Сол үшін де Юта штатының түрғындары Соңғы күн әулиелері шіркеуіне келушілер болып саналады. 

Иса пайғамбар - бұл діни сенім өкілдерінің пайымдауынша, осы шіркеудің пірі, басшысы. Пайғамбар шіркеуді әулиелердің әулиесіне берілетін қасиет бойынша басқарады деген сенім бар. Бұл шіркеудегі ең жоғары лауазым - шіркеу президенті. Оны келушілер пайғамбардан кейінгі қасиетті адам, апостол деп есептейді. Шіркеу бұл атауды ресми түрде 1838 жылы 16 сәуірде алған Соңғы күн әулиесі - Джозеф Смит негізін салған діни ілімді үстанатын «Соңғы күн әулиелері» қозғалысын насихаттаушы. 

Пайғамбарларын құрметтейтін «Соңғы күн әулиелері» шіркеуінің қызмет етушілері қасиетті төрт кітаптың бірі Інжілде «Құдайдың сөзі» жазылған деп біледі. Кезінде Джозеф Смиттің шіркеуі деген атқа ие болған Құдай үйі «Соңғы күн әулиелері шіркеуі» деп аталып кеткен. Ондағы мақсат шіркеуді сол кездегі басқа да шіркеулерден ажырату болған. «Мормон» түсінігі басқа да «Соңгы күн әулиелері» шіркеулеріндегі уәымнан өзге магына береді. Бұл түсінік Смит қаза тапқаннан кейін халық арасына тарап кеткен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек".
**Куби́зм** (фр. Cubisme)-Францияда ХХ ғасырдың алғашқы жартысында пайда болған,модернизмге бағыт алған,әсіресе суретте ерекше орын тапқан бейнелеу өнері.

Ерекшелігі
----------

Сурет нәрселерін ерекшелінген шартты геометриялы фигураларды қолдану арқылы стереометриялы қарапайымдылыққа бөлу,шытынауын көрсету. Кубизм суреттерінде басқа бейнелеу ағымдарындағыдай ашық түсті,қанық бояу қоданылмайды,солғын қоңырқай,көк-жасыл түстер қолданылады.

Пайда болу тарихы
-----------------

Ағылшын өнертапқышы Эрнст Гомбрих француз суретшісі Поль Сезан туындыларыннан әсер алады,яғни оның «Бельвюден қарағандағы Сент-Вектуар тауының көрінісі » «Прованстағы таулар » секілді туындылары және Пабло Пикассо хатына жазған жауаптары кубизмнің пайда болуына алып келеді. Пабло Пикассоға хатында Сезанн жас суретшіге нәрселерді,нәрсе табиғатын қарапайы фигуралардың жиынтығы жүйесінде елестетсін деп жазылған.Ол негізгі фигураларды суреттің бастамасы ретінде есте тұрсын дегенді білдіретін,алайда Пабло Пикассо мен оның достары кеңесті сөзбе-сөз қабылдаған болатын.
Кубизмнің пайда болуын 1906-1907 жылдармен және Пабло Пикассо мен Жорж Брактың шығармашылықтарымен байланыстырады.«Кубизм» термині 1908 жылы,өнертанушы Луи Восельдің Брактың жаңа туындыларын «Текше ғажайыбы» дегеннен соң пайда болды. (фр. bizarreries cubiques).
1912 жылдан бастап кубизм бағытында жаңа "бұтақ" пайда бола бастады,оны өнер сыншылары «синтетикалық кубизм» деп атады.Кубизмнің негізгі мақсаттары мен қағидаларын сипаттау қиын.Оның живописьте әр түрлі эстетикалық ұғымдарды білдіретін 3 кезеңін ажыратуға болады:сезандық (1907—1909), аналитикалық(1909—1912) и синтетикалық (1913—1914).

Ауқымды жетістіктері
--------------------

ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы ең әйгілі текшелі шығармашылықтар Пабло Пикассоның «Авиньондық қыздар», «Гитара» мен Хуан Грис, Фернан Леже, Марсель Дюшанның жұмыстары,Александра Архипенконың мүсіндері және басқалары болды.Кубизм Франциядан тыс жерде де дами бастады,әсіресе Чехословакияда.

Көрме
-----

* Хуан Грис "Дәмханадағы жігіт" 1914Хуан Грис "Дәмханадағы жігіт" 1914
* Л. Попова.Философ портреті. 1915 Л. Попова.Философ портреті. 1915
* Б. Кубишта. Пьеро. 1911 Б. Кубишта. Пьеро. 1911

Дереккөздер
-----------


Гомбрих Эрнст. История искусства. - М. 1995.

Михаил Лифшиц, Эд Рейнгардт "От кубизма к абстракции"
Крючкова В. А. Кубизм. Орфизм. Пуризм. — М.: ОЛМА-Пресс. — 2000.
Cottington D. Kubismus. — Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit. — 2002. ISBN 3-7757-1151-1
Düchting H. Die Kunst und der Kubismus. — Belser, Stuttgart. — 2007. ISBN 978-3-7630-2477-
Палермодаға стадион
**Спорт ғимараттары** — спортпен жаппай шұғылдануға, спорттық жарыс өткізуге, дене шынықтыруға арналған ашық немесе жабық алаң, үймерет немесе арнайы жабдық. Оларға спорт ареналары, манеждер, әмбебап спорт сарайлары, қысқы стадиондар, туристік лагерьлер, су станциялары, ипподромдар, дене шынықтыру залдары жатады.

Негізгі құрылысы - стадион, ол шағын, үлкен және олимпиялық болып бөлінеді. Сондай-ақ Спорт құрылысының ареналары қажет кезінде көрме немесе конерт залына айнала алады. Қазақстанда тұңғыш Спорт құрылысы - «Динамо» (1931), «Спартак» (1936) стадиондары Алматы қаласында бірыңғай жобамен салынды. 1955-1967 жылдары салынған. Орталық стадион Үлкен спорт аренасы мен Кіші аренадан тұрады. Стадион трибуналарының астында спорт ойындарының,күрес, бокс залдары, жаттықтырушылар мен дәрігерлер бөлмелері, мейманхана киім ауыстыру орналасқан. Жасанды мұз айдыны бар Спорт сарайына басты зал, мұз дайындайтын машина бөлімшесі, медициналық және методикалық кабинеттер кіреді. Алатаудың көрікті Медеу сайында теңіз деңгейінен 1691,2 м биіктікте орналасқан «Медеу» спорт комплексі сәулет өнерінің озық үлгісі қатарына жатады. Қазақстанда қазіргі кезеңде (1987) 155 стадион, 9205 футбол алаңы, 113 бассейн, 8 қолдан жасалған мұз айдыны жұмыс істейді. Қарағандада Спорт сарайы (1958) мен «Шахтер» стадионы (1963), Өскеменде Спорт сарайы (1963) т.б. салынды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
**Мертон Роберт Кинг** (1910 жылы) - қазіргі құрылымдық функционализмнің өкілі. Ол өзінің алдындағы функционалистердің функция қоғамның жеке бөлікгері арасындағы байланысты нығайтып, олардың өзара әсерін камтамасыз етеді деген тұжырымдамасына өзгертулер енгізеді. Оның пайымдауынша бір құбылыстың әртүрлі функциялары болатыны сияқты, бір функция әртүрлі құбылыстармен орындалуы мүмкін. Мертон мынандай үш негізгі постулатты береді:

* функционалды бірлік постулаты (жоғарыда айтылғандай);
* әмбебап функционализм постулаты (функционалдық барлық әлеуметтік құбылыстардың пайдалылығы);
* функционалды қажеттілік, шарасыздық постулаты.

Merton's structural-functional idea of deviance and anomie.
Мертон әртүрлі мақсатта әрекет ететін адамдардың қылықтары функционалды болатынына өзінше түсініктеме берді. Бүл үшін ол анық және латентік (жасырын) функциялардың айырмашылығын енгізді. Анык функция дегеніміз алдын ала ойластырылған әрекеттің нәтижесі және солай сипатта мойындалады (ойша түрткінің объективті нәтижесімен сәйкес келуі). Латенттік функция дегеніміз — әрекет етушінің ойында жоқ әрекет нәтижесі, әрі ол оның (нәтиженің) неден болғанын да білмейді; оның үстіне мұндай нәтижені күтпейді. Нәтиже кейбір қауым үшін функционалды ("пайдалы"), кейбіреуі үшін дисфункционалды болуы мүмкін. Мұндай нақтылаулар Мертонға қоғамдағы дисфункционалды құбылыстарды, аномияны зерттеуге мүмкіндік берді. Аномия қоғамдағы әлеуметтік құрылымдардың қайшылығы мен зорлықка ұшырау нәтижесінде туады. Э.Дюркгейм сияқты Мертон да бұл тұжырымдамаға (аномия теориясына) өз үлесін қосты. Мертон эмпирикалық зерттеулермен әлеуметтанудың жалпы теориясын байланыстыратын орта деңгейдегі теорияның негізін калаушы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Finding Aid for the Robert K. Merton Papers housed at Columbia University's Rare Book and Manuscript Library
* A website on Merton
* Review materials for studying Robert King Merton
* Merton Bibliography Мұрағатталған 7 мамырдың 2018 жылы.
* Extracts from Merton
* Robert K. Merton, "Social Structure and Anomie." *American Sociological Review*, 3 (қазан 1938): 672-82.

Үлгі:Winners of the National Medal of Science

| Persondata |
| --- |
| NAME | Merton, Robert King |
| ALTERNATIVE NAMES |  |
| SHORT DESCRIPTION |  |
| DATE OF BIRTH | 4 шілде 1910 |
| PLACE OF BIRTH | Philadelphia, PA |
| DATE OF DEATH | ақпан 23, 2003 |
| PLACE OF DEATH | New York City, NY |