recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sony Pictures Entertainment** (Сони Пикчерз Энтертейнмент) — телевизиялық бағдарламалар мен фильмдер шығаратын америкалық кинокомпания.

Тарихы
------

1989 жылы Sony «Columbia Pictures Entertainment» кинокомпаниясын «Coca-Cola» компаниясынан 3,4 млрд АҚШ долларына сатып алады. Ал 1991 жылы компанияның атауы «Sony Pictures Entertainment» болып өзгертілді. Онымен қоса 2005 жылы Sony Pictures «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясын сатып алды.

2013 жылы кинокомпанияның фильмдері көбіне сәтсіз болып шықты. Дегенмен студия басшылығы Американша алдау және Капитан Филлипс сияқты фильмдердің арқасында сол жылдың қиындықтарын оңай еңсерді. 2015 жылы Wikileaks сайтында 2014 жылы қарашада жоғалған компанияның құжаттары жарияланды. Бұл құжаттар Sony Pictures компаниясының Ақ үймен байланысы бар ықпалды корпорация екендігін көрсетті. 2015 жылы 12 қарашада Sony Pictures Home Entertainment Ultra HD Blu-ray контентін шығаратынын жариялады. Алғашқы жиынтық 2016 жылы жарыққа шығып, фильмдер мен телевизиялық контенттен құралды.

Корпоративтік құрылым
---------------------

Компанияның штаб-пәтері АҚШ, Калифорния штатының Калвер-Сити қаласында орналасқан.

Sony Pictures Home Entertainment
--------------------------------

Компания әуелде VHS форматындағы бейнекассеталарда фильмдер мен мультфильмдерді шығарумен айналысады. Ал 90-жылдардың соңында Columbia Pictures Home Entertainment баспасымен DVD-ге шығарады. Кейіннен Columbia TriStar Home Video және Columbia TriStar Home Entertainment брендтері қолданылады. 1992 жылы компания Dolby Digital-мен келісімге отырды. 2005 жылы Columbia TriStar Home Entertainment бөлімшесі өз қызметін тоқтатып Sony Pictures Home Entertainment-пен алмастырылады.

Sony Pictures Releasing International
-------------------------------------

1993 жылы Sony Pictures компаниясы «Columbia TriStar Film Distributors International» бөлімін Columbia TriStar Motion Pictures Group компаниясынан сатып алады. Columbia TriStar Film Distributors International 2005 жылы атауын Sony Pictures Releasing International деп өзгертті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Sony Pictures фильмдерін онлайн көру
2. ↑  Pictures кинокомпаниясы сәтсіздікке ұшырауы мүмкін

Сілтемелер
----------

* Sony Pictures Entertainment
* Sony Pictures Entertainment Музейі
* Sony Pictures Сұхбат Ресей
«**Sozdik.kz**» - қазақстандық сайт. қазақша-орысша, орысша-қазақша тегін онлайн-сөздік. Жобаның авторы - Евгений Чуриков.
Күн сайын кем дегенде 2 мың адам sozdik.kz сайтының қызметіне жүгінеді. Дені қазақстандықтар. Бұдан кейінгі орында Ресей, Германия, Қытай, Түркия қолданушылары тұр.

Сөздік

Тарихы
------

Евгений Чуриков Интернеттегі сөздік жобасымен 1999 жылдан бері айналысып келеді. Ол кездері Unicode екі байтты кодировкалар, яғни кирилл тағы басқа әріптердің кең қолданысқа түсуіне мүмкіндік беретін бағдарламалар енді ғана қолданысқа ене бастаған. Сол тұста қазақ тілінің төл әріптерін Интернетке қалай ендіруге болады деген сауал мазалады. Көкейін тескен сауалға жауап тапқан соң, қоғамға пайдасы тиетін қандай жобаны іске асырсам болады деген ой жетегінде жүрді. Интернетте қос тілді сөздік жасау ойы сол кезде ойына келді. Екі жылғы дайындық жұмыстарынан соң, 2001 жылдың қараша айында іске қосады. 2002 жылдың жазында sozdik.kz доменін сатып алады. Содан бері жобасы осы интернет мекенжайында орналасқан.

Сайт аудиториясы ай сайын 5 пайызға өсуде. Жұмыс күндері сайтқа келушілердің саны тәулігіне 2 мың адамды құрайды. Күн сайын 20-25 мың сөз бен сөз тіркестерінің аудармалары жасалады.

Сілтеме
-------

* sozdik.kz
**Қарақұдық** – Қараторғай алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі аумағымен ағады. Ұзындығы 42 км.

Бастауы
-------

Бастауын Ашудасты ауылының батысындағы (8-12 км жерде) бұлақтардан алып, Қараторғай өзенінің саласы - Қайыңды өзеніне оң жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Алабының басым бөлігі жазық даламен өтеді. тек орта ағысында жағалауы тік жарқабақты келген. Негізінен жер асты суларымен толығады. Жазда төменгі ағысы (Алуа ауылынан төменде) қарасуларға бөлініп қалады. Сағасында шағын көл орналасқан. Жалпы ұзындығы 23 км болатын 4 саласы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
Арман Барбес
**Арман Барбес**, фр.  (18.09.1809, Пуэнт-а-Питр, Гваделупа аралы ‒ 26.06.1870, Гаага) - француз революционер-демократы және саясаткер.

19 ғ. 30-шы жылдары Луи Огюст Бланкимен бірге "Отбасылар қоғамы", "Жыл мезгілдерінің қоғамы" атты жасырын революциялық одақтар құруға қатысты. 1848 ж. революциядан кейін "Адам және адамзат праволары қоғамы" ОК мүшесі, "Революция клубының" төрағасы болды. 1848 ж. 15 мамырда демонстрацияға беосене қатысты. 1848-54 ж. түрмеде отырды. Босатылғаннан соң шетелдерге кетті. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс Барбестің қызметі франциялық революциялық қозғалысында нағыз пролетариаттық қанаттын қалыптасуына кедергі жасады деп көрсетті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том
Sony Xperia P

Sony xperia P
-------------

Sony Xperia P- Sony компаниясының 2012 жылдын 27 ақпанында таныстырылған android смартфоны. Sony Xperia дизайны бойынша Sony Xperia S-ке ұқсайды. бір ерекшігі ол дисплейі. Sony Xperia P WhiteMagic дисплейі бар дүние жүзіндегі ең бірінші смартфон. Онда әдеттегі 3 субпиксилдің орнына 4 субпиксил қолданылыды. Сонын арқасында телефон көп энергияны қажет етпейді.Дисплейінін арқасында Sony xperia P ең жарық ұялы телефон болып тұр.
8 мегапикселдік камерасынын арқасында суреттер анық болып шыгады. Видеоны HD сапасында түсеруге болады.
Xperia P-да 1 Ггц и 1 Гб ОЗУ жиелігімен 2 ядролық процессор орнатылган.
Бұрынғыдай қосу батырмасы үстінде емес оң жағында.Үстінде тек құлаққапқа арнайы тесік бар.Сол жағында HDMI кабельге арналган арнайы тесік бар. 

### Сипаттамасы

Көлемі-59.5х120х10.5
Ауырлығы-120г.
Экран типі-түрлі-тісті TFT, 16.78 млн түс, сенсорлық.
Диагональ-4 дюйм
Экранның автоматтық түрде бұрылуы-бар 
Өз жады-16 Гб
Оперативтік жады-1 Гб
**Қарақоңыз қорықшасы** – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы Қарақоңыз шатқалында орналасқан мемлекеттік табиғи-ботаникалық қорықша. 1971 жылы Қордай ауданы мемлекеттік орман қоры жерінде құрылған. Жер аумағы 3,1 мың га.

Флорасы
-------

Қорықшада өсімдіктердің 500-ден астам түрлері кездеседі. Оның ішінде Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген Кавказ таудағаны, Кәдімгі пісте, недзвецкий алмасы, жабайы жүзім, гладиолус, күшәласасыр, жуа, рауғаш, қызғылт радиола, қызғалдақтар мен жанаргүлдердің көптеген түрлері, т.б. өсімдіктер бар. Қорықша аумағында ағаш егу тек санитарлық түрде жүргізіледі. Басқа пайдалану түрлері, сонымен бірге жайылым, шабындық қатаң белгіленген мөлшерде жүргізіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. Автор: география ғылымдарының докторы, профессор А.Р.Медеу; С.Ә.Әбдірахманов
**Нитрид** - азот пен электртерістілігі аз элементтердің қосындысы. Олардың ішіне AlN; TiNx; Na3N; Ca3N2; Zn3N2 секілді металдар және NH3; BN; Si3N4 секілді бейметалдар кіреді. Бұл қосылыстар көбінесе қатты, балқымайтын және жоғары температураға шыдамды болып шығады. Мысалы, эльбор. Нитридты қаптайтын сыртқы жабынды қабаты беріктік, тоттанбайтын қасиет беріп тұрады. Нитридтарды энергетика мен ғарыштық техникада жиі пайдаланады.

Құрылысы
--------

Атомдар арасындағы химиялық байланысқа орай, олар иондық, ковалентті және металлоидты болып жіктеледі. Нитрид құрамындағы азот атомдары электртерістілігі әлдеқайда аз элементтен электронды қабылдап, тұрақты s2p6 электронды конфигурациясын құрады немесе электронды беріп sp3 тұрақты конфигурациясын құрады. Бірінші жағдайда нитрид иондық байланыста болады, ал екінші жағдай металлдық байланыстың бірден-бір үлгісі. Екі жағдайда да ковалентті байланыспен ұқсастық болады. 
Азоттың бормен, кремниймен қосылысында ковалентті байланыс басым болады.

* Иондық байланыс периодтық кестедегі 1ші және 2ші топтардағы элементтер арасында байқалады. Бұл нитридтерде гидролиз үдерісі жүріп, аммиак бөлінеді. Олардың электр кедергісі өте жоғары болады және жартылай өткізгіш қасиеті байқалады.
* Ковалентті нитридтер - бор, кремний, алюминий, галлий, индий нитридтері болып табылады.

Алынуы
------

Иондық нитридтер азоттың металлмен 700-1200°C температурасында байланысында түзіледі. Басқа нитридтерді металлдың азотпен немесе аммиакпен байланысында, немесе металл оксидтерін, хлоридтерін азот, аммиакпен қалпына келтіру кезінде түзіледі.

Химиялық қасиеттері
-------------------

Иондық нитридтер сумен және қышқылдармен оңай реакцияға түседі

Қолданылуы
----------

Дереккөздер
-----------
**НБК** - Атырау облысындағы Батыс Новобогат кенорнынан көмірсутек шикізатын барлаумен және өндірумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. 2002 жылдың
1 қарашасында қайтадан тіркелген "НБК"
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Атырау облысының Исатай ауданы аумағында
орналасқан Батыс Новобогат кенорнында
геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуде.
Аталған кенорынды барлау және одан
көмірсутек шикізатын өндіру жұмыстарын
жүргізуге байланысты келісім-шарт 2002
жылдың 18 қыркүйегінде жасалған, бұл
мәселелер қойнауын пайдалану операцияларын жүргізуге рұқсат беретін келісім-шартты
№992 мемлекеттік тіркеу Актісімен расталған.
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Лорен Зинеб Нора Тальхауи** (швед. *Lorine Zineb Nora Talhaoui*, араб.: لورين زينب نورا طلحاوي‎), **Лорин** (*Loreen*) лақап атымен танымал (16 қазан 1983, Стокгольмде дүниеге келді) — шығу тегі мароккан-бербер шведтік әнші, Швецияның өкілі ретінде Еуровидение 2012 ән байқауының жеңімпазы.

Өмірбаяны
---------

Өзінің шығармашылық жолын танымал шведтік «Idol 2004» музыкалық байқауында бастады. Байқауда төртінші орынға қол жеткізді.

2005 жылы «Rob’n’Raz» тобымен бірлесіп, өзінің «The Snake» атты дебюдтік синглін шығарды. Кейін «TV11» телеарнасының жүргізушісі ретінде болған.

2012 жылдың 10 наурызында Швецияда танымал «Melodifestivalen» телебайқауының жеңімпазы атанды. Осы жеңістен кейін, ол жыл сайынғы Еуровидение ән байқауына қатысуға құқығын алды. Оның «Euphoria» өлеңі 24 мамыр күні екінші жартылай финалында орындалды және дауыс беру нәтижесінде әнші финалға шықты. 2012 жылдың 26 мамыр күні Әзірбайжанның Баку қаласында байқаудың финалы нәтижесінде 372 ұпай жинап Лорин Еуровидение 2012 байқауының жеңімпазы атанды.

> 
> Мені шабыттандыратын музыка, ол трансқа ұқсас күйге ендіретін музыка. Мелодиясымен және вокалымен. Бұл Бьорк секілді орындаушылар, Эния музыкасынан аздап және әсіресе Лиза Джеррард
> .
> 
> 
> 
> *Түпнұсқасы*  (ағыл.)  
> 
> The music I get inspiration from is music that gets you into kind of a trance. Both musically and vocal vice. Artists like Björk, some of Enya's music, and especially Lisa Gerrard..
> 
> 
> 
>

Дискографиясы
-------------

| Жыл | Синглы | Жоғарғыпозициясы(SWE) |
| --- | --- | --- |
| Швеция |
| 2005 | «The Snake» (feat. Rob'n'Raz) | — |
| 2011 | «My Heart is Refusing Me» | 9 |
| «Sober» | 39 |
| 2012 | «Euphoria» | 1 |
| «If She’s The One» |  — |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  KP: Loreen KP11 2011
2. ↑  Sweden: Loreen winner of Melodifestivalen! | News | Eurovision Song Contest — Baku 2012
3. ↑
4. ↑  SwedishCharts.com: Loreen page

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты  (ағыл.)
* YouTube-тегі видеосы  (ағыл.)
**Жинақтық сан есім** — заттың жинақталған санын білдіріп *нешеу?* деген сұраққа жауап береді. Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге -ау (-еу) жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады.

Мысалы: Беретін мүлкің нешеу? Түйе біреу, ат екеу, қасқыр бесеу (І. Жансүгіров) Дауысты дыбысқа бітетін *екі алты жеті* деген септік сан есімдерге *-ау, -еу* жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы *- ы, - і* дауысты дыбыстары түсіріліп қолданылынады. Мысалы: *екеу, жетеу, алтау, және т.б.* 
Жинақтық сан есімдер әдетте зат есімдермен тіркеспей, жеке қолданылынады да, заттанып тұрады, яғни әрі сандық, әрі заттық мағынаны бірдей беріп тұрады.
Кабо-Верде мемлекетінің халқының 54 % қалаларда тұрады. Сантьягу аралында орналасқан Прая астанасы мемлекеттегі ең үслкен мақала болып табылады. Сан-Висенте аралында Минделу қаласы орналасқан. Санта-Мария қаласы Сал аралында орналасқан. Қалған қалаларының халық сандары 10000-нан аспайды.  

|  |
| --- |
| **Кабо-Верде мемлекетінің қалалары** |
| **№** | **Қала** | **Халық саны** |
| **1990** | **2000** | **2005** |
| 1. | Прая (порт. *Praia*) | 61 644 | 94 757 | 113 364 |
| 2. | Минделу (порт. *Mindelo*) | 47 109 | 62 970 | 70 611 |
| 3. | Санта-Мария (порт. *Santa Maria*) | 1343 | 13 220 | 17 231 |
| 4. | Педра-Бадежу | 5302 | 8492 | 9488 |
| 5. | Сан-Филип | 5616 | 7984 | 8189 |
| 6. | Асомада | 3414 | 7095 | 7927 |
| 7. | Таррафал | 3626 | 5785 | 6463 |
| 8. | Эшпаргуш | 5578 |  — | 6173 |
**Кабинет** — интеллектуалды жұмыс немесе жазба жұмыстарына арналған бөлме. Мұндай бөлме арнайы жұмысты жасауға арналған заттармен қамтамасыз етілген және мұнда кәсіби жұмыстар жүргізіледі (мысалы: мектеп кабинеті, емдейтін кабинет).Онымен қоса кабинет белгілі бір коллекцияға, залға немесе галереяға арналған бөлме болуы мүмкін. Бөлменің ішінде белгілі бір коллекцияның бөлігі болады (мысалы,  Лувр-дың шағын кабинеттері).

Этимология
----------

Француздың фр.  тілінен шыққан cabinet, қысқартылғанда cabine "кабина, будка, каюта".

Жұмыс бөлмесі
-------------

Қырық — Кабинет үйі "Островках", 1844
Кабинет белгілі бір үйдің жеке бөлмесі ретінде Еуропада жаңа уақыт кезінде пайда болды. Ол қағаздармен жұмыс жасайтын бөлме немесе сол бөлменің иесінің демалыс орны қызметін атқарған.
**Мақсұт Елтайұлы Әгелменов**(1958 жылы туған) – химик ғылымдарының докторы (2004), профессор (2004).

Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген(1980). 1980–1983 жылы осы университте оқытушы, 1983–1985 жылы КСРО Ғылым Академиясының Физикалық институтының люминисценция лабораториясында стажер-зерттеуші, 1988 жылдан Қазақстан Республикасының Ғылым Академиясының Органикалық синтез және көмір химиясы институтында инженер, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі болды. 60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Қарағанды Мемлекеттік Университеті Мұрағатталған 18 желтоқсанның 2010 жылы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Онил Дэвид Фишер** (ағылш. *Oniel David Fisher*; 22 қараша 1991 жыл, Портмор, Сент-Кэтрин, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Ди Си Юнайтед" клубының қорғаушысы.э

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын 2012 жылы АҚШ-тың "Дерси Экспресс" клубында бастады. Бірақ ол клубта оншалық ойнай алмады, бір ғана кездесуде клуб намысын қорғады. 2012 жылдың соңында "Нью-Йорк Ред Буллз" клубының жастар командасына қосылды. Негізгі құрамға ілінген жоқ, 2015 жылы "Сиэтл Саундерс" клубына ауысып кетті.

2018 жылғы қыркүйектен бері "Ди Си Юнайтед" клубында доп тебеді.

### Ұлттық құрама

Ұлттық құрама сапында 2010 жылдан бері ойнап келеді. 2017 жылғы КОНКАКАФ Турниріне қатысып, күміс жүлдеден алқа тақты.

Жетістіктері
------------

АҚШ **Сиэтл Саундерс**

* МЛС чемпионы: 2016

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Мақсат Нұрәділұлы Қалимолдаев** - 1957 жылы 18 маусымда Алматы облысы Райымбек ауданының Текес ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Қалимолдаев Нұрәділ Әшімбайұлы, зейнеткер, түрлі басшылық қызметті атқарған: мектеп директоры, ауылдық кеңес төрағасы, аудандық халыққа білім беру бөлімінің меңгерушісі, аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі. Анасы - Тұрғымбекова Бисара, зейнеткер, педагог болған.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің механика және қолданбалы математика факультетін бітірген (1980), мамандығы - *«Қолданбалы математика»*. Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1990), докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Желілік емес көпшамалы фазалық жүйелердің тұрақтылығы және математикалық үлгіленуі»*. Профессор (2003 жылдан). ҚР ИА корреспондент-мүшесі (2003). 4 жарияланған монографияның, 5 көмекші оқу құралының; 80-нен астам ғылыми мақаланың авторы. Авторлық куәлік иегері (2010). Оның жетекшілігімен физика-математика, техника және педагогика ғылымдарының ғылыми дәрежелерін ізденуші 1 докторлық және 7 кандидаттық диссертация қорғалған.

Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. 1975 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1980 жылдан - ҚазКСР ҒА Математика және механика институтының экономикалық-математикалық әдістер зертханасының инженері. 1982-жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (әл-Фараби атындағы ҚазМУ) басқару теориясы кафедрасында аға зертханашы, аспирант, ассистент, аға оқытушы, доцент. 2001 жылдан - ҚР БҒМ Ғылым департаментінде басқарма бастығы, департамент директорының орынбасары. 2003 жылдан - ҚР БҒМ Жоғары аттестациялық комитеті терағасының бірінші орынбасары. 2005 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ақпараттық жүйелер кафедрасының профессоры.

2008 жылдың мамыр айынан бері - ҚР БҒМ Ғылым комитеті Информатика және басқару мәселелері институтының директоры.

Әскери атағы - лейтенант.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Егер шағын және орта бизнесті, сондай-ақ ауыл шаруашылығын дамытпайтын болсақ, онда Конго немесе Мозамбик секілді африкалық мемлекеттердің біріне айналатын боламыз»*.

Хоббиі - волейбол, мини-футбол, үстел теннисі, қазақ халық музыкасы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық және тарихи шығармалар; мерзімді басылымдар («Литературная газета», «Қазақ әдебиеті» газеттері).

Үйленген. Жұбайы - Қалимолдаева Салтанат Болатқызы, медицина ғылымдарының докторы, Апматы қалалық Диагностика орталығының клиникалық иммунология және радиоиммуннология белімінің меңгерушісі. Қызы - Дина (1981 ж. т.); ұлы - Алмас (1985 ж. т.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Алгебралық нотация
**Алгебралық нотация.**Әрбір жүрістің жұбы нөмірленеді, 1 сонымен бірге, бірінші ақтардың жүрісі жазылады:мысалы 1.е2-е4 е7-е5. Әуелі фигураның әріптік белгіленуі, одан кейін – ол қозғалған шаршының әріптік –цифрлық белгіленуі – 2.Сf1-b5 жазылады.Егер бұл пешка болса, онда тек ол жылжыған шаршы белгіленеді. Жүрістің нөмірінен кейінгі нүктелер, оның түсіп қалғанын білдіреді.Үш нүкте жүріске түсініктеме беру үшін тастап кеткенін білдіред және одан кейін жанданады: 11.Kf1-f3. . .(Жауапты түсіндіру мәтіні т.б.) 11.Cc8-g4. Ойын алдында тақта а1 қара шаршы сол жақта төменде болатындай етіп орналастырады.Фигуралардың орналастырған кезде ферзь өз түсінің шаршысына қойылады.Әдеттегідей ферзь өз түсін жақсы көреді.

| Алгебралық нтоация | Цифрлық нотация |
| --- | --- |
| 1. е2—е4 е7—е5 | 1. 5254 5755 |
| 2. Kg1—f3 Kb8—с6 | 2. 7163 2836 |
| 3. Cf1—b5 а7—а6 | 3. 6125 1716 |
| 4. Сb5—а4 Kg8—f6 | 4. 2514 7866 |
| 5. 0—0 Kf6:е4 | 5. 5171 6654 |
| 6. d2—d4 b7—b5 | 6. 4244 2725 |
| 7. Са4—b3 d7—d5 | 7. 1423 4745 |

Тағы қараңыз
------------

* Цифрлық нотация
* Сипаттамалық нотация

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жас шахматшы энциклопедиясы. / Бас ред. Б. Ө. Жақып.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-72-1
**Әбділхамит Райымбергенов** (1957 жыл, Қарабұтақ ауданы; Ақтөбе облысы ) — қазақ белгілі өнер зерттеуші, күйші, Құрманғазы атынд. 1-республикалық конкурстың лауреаты (1983). Қазақтың Құрманғазы атынд. Мемлекеттік консерваториясын домбыра класы бойынша бітірген (1981). 

1984-92 ж. "*Мұрагер*" атты республикалық фольклор сазды ансамблінің ұйымдастырушысы әрі көркемдік жетекшісі.

Ансамбль көптеген бүкілодақтық, халықаралық фестивальдарға қатысты, 1985 ж. А.Райымбергеновтың "*Мұрагер*" ансамблі Мәскеуде өткізілген жастар мен студенттердің Бүкілдүниежүзілік фестивалінің дипломанты болды, 1990 ж. ансамбль Қазақстан комсомолы сыйлығының лауреаты. 

"*Мұрагер*" қазақ музыкасын әлемге танытты, гастрольдік сапармен көптеген ТМД елдерінде, сондай-ақ Аустрияда, Үндістанда, Шри-Ланкада, Италияда, Жапонияда, Кипрде, Францияда, т.б. мемлекеттерде болды. Р.А. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Америка Құрама Штаттарына сапарға барды. Р. Еліміздің танымал музыка зерттеушісі,халқымыздың дәулескер күйшісі Қазанғап шығармашылығын жан-жақты зерттеп, көптеген еңбектер жазды. Р.А. орындауында Қазанғап күйлері Қазақ теледидары мен радиосының қорына жазылып алынды. 

Өзі оқып, тәлім алған Құрманғазы атынд. Мемлекеттік консерваториясының доценті, осында ғылыми-педагогикалық, ұстаздық қызмет атқарды. Р.А. респ. Теледидарды бірнеше жыл бойы "домбыра үйренейік" хабарын жүргізеді. 1995ж. респ. Мемлекеттік емес "көкіл" атты ұлттық колледждің директоры әрі көркемдік жетекшісі. 

Колледж еліміздің өнер оқу орындарына арнап жаңа әдістемелер, бағдарламалар жасады. Р.А. тек домбыра емес,көптеген аспаптарда-сыбызғыда, шаңқобызда, қылқобызда, үскірікте... шебер ойнайды. 

Өзінің халыққа танымал бірнеше күйлері бар. Францияның «EVA-1» телекомпаниясы 2001 жылы Ақтөбедегі арнайы келіп Әбділхамит Райымбергенов туралы телефильм түсірді.

Шығармалары
-----------

"Қазанғап.Ақжелең"А."Өнер" 1984. "Самал Көкпар"/жинақ/.Күй толқыны. Әуесқой композиторлардың күйлері. А."Өнер",1985."Күй қайнары", А. "Өнер", 1990. Жалпы бөлім беретін қазақ орта мектептерінің ән-күй сабағына арналған "Мұрагер бағдарламасы", А. республикалық баспа кабинеті,"Қазақстан Республикасы мектептерінде оқушыларға көркем-эстетикалық білім беру" /жинақ/.А. 1994, т.б.

Дереккөздер
-----------

А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
**Льюис Ренард Бейкер** (ағылш. Lewis Renard Baker; т.ж. 25 сәуір 1995, Лутон, Англия) — жартылай қорғаныс шебіндегі ағылшын ойыншысы. Қазіргі таңда ағылшындық "Челси" футбол клубында және Англияның жастар ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

Клубтық мансабы
---------------

Льюис Бейкер Лутон қаласында дүниеге келген. Льюис футболды "Лутон Таун" академиясында бастаған және 2005 жылы 10 жасында "Челсидың" академиясына ауысады. 2012 жылы өз командасының жеңіске жетуіне үлес қосады, сонымен қатар Льюис осы жылы өзінің ең алғаш кәсіби келісім шартына қол қояды.

2013/14 жылғы маусымда "Челси" сапының жастар құрамасында өнер көрсетеді. Осы маусымда Льюис Англия лигасының чемпионы атанады. Ол финалда "Манчестер Юнайтед" командасына қарсы ойнап гол соғады, сол голдың арқасында оның командасы жетістікке жетеді.

"Челси" командасының негізгі сапында ең алғаш 5 қаңтар күні өнер көрсетеді. 2014 жылы маусымның соңында Льюис Бейкер "Челси" сапының ең мықты жас ойыншысы атанады. 2014 жылы Льюис "Челси" футбол клубымен жаңа 5 жылдық келісім шартқа қол қояды.

Ұлттық мансабы
--------------

Льюис Англияның (17 жастан 19 жасқа дейін) жастар сапында өнер көрсетеді. Англияның 20 жасқа дейінгі сапына ең алғаш 2014 жылдың тамыз айында капитан ретінде шақырылады.

2014 жылдың 5 қыркүйегінде ол ең алғаш Англияның 20 жасқа дейінгі сапында өнер көрсетті. Сол ойында Льюис гол соғып көзге көрінді. Ол ойында Англия Румынияға қарсы ойнап (6-0) есебімен жеңіске жетті.

Тағы қараңыз
------------

1. Футбол
2. Lewis Baker (footballer)

Сыртқы сілтемелер
-----------------

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}  
  
Зизи Жанмер** (фр. Zizi Jeanmaire), шын аты — **Рене Марсель Жанмер** (фр. Renée Marcelle Jeanmaire; род. 29 сәуір 1924, Париж) — француз балерина - этуаль.

Өмірбаяны
---------

Оқыдым балет мектебінде театр *Гранд-Опера*. "1939 жылы дебютировала "кордебалете осы театр. Арасында аса танымал балет жұмыстар — *Кармен* "лондон қою Ролана Пети (1949). Қазақстанда 1954 жылы тұрмысқа Ролана Пети.

Кейін 1954 жылы өнер көрсеткен, сондай-ақ әнші мюзик-холл, драмалық актриса, кино актрисасы. Снималась у Чарльз Видора, Жаңа екі доппен ерекшеленді және Теренса Янг, ойнап-на Бродвее.

Хабардар
--------

Жанмер деректі фильм түсірді Миши Скорера *Zizi je t ' aime* (1998, қараңыз:).

Қызықты фактілер
----------------

Фанатичным поклонником Жанмер болды Джозеф Корнелл: ол жинаған кесу мақала ол туралы, оның афишалары, суреттер, сақтаған, оның автограф, арнаған, оған өз *La Lanterne Aventure du Ballet Romantique*.

Ескертпелер
-----------

Үлгі:Примечания

Әдебиет
-------

* Mannoni G. Zizi: Zizi Jeanmaire. Paris: Assouline, 2002

Таңдап алынған фильмография
---------------------------

* 1957 — Сүйкімді жігіттер / *Charmants Garçons*

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты(франц.)
* Зизи Жанмер әндерін орындайды Сержа Генсбура





1. ↑  БРЭ/Жанмер Зизи
**Ажитация** — емірге қауіпке, апаттық жағдайларға және т.б. психогендік факторларға аффективті жауап. Ол абыржу, үрейлену, қорқыныш, мақсатты әрекетгердің жоғалуы, жылдам, түсініксіз сөйлеумен бірге жүретін адамның қимыл-қозғалыстық қозуынан көрініс табады. Ажитация күйіне түскен адам тек қарапайым автоматты әрекеттерді ғана жасауға қабілетті. Бұл жағдайда адамда бостық сезімі, ойлардың жоқтығы пайда болып, құбылыстар арасында күрделі байланыстарды тұрғызу, ойлау қабілеті жоғалады. Мұндай күй айқын вегетативті көріністерге ие болады: бозару, тыныс алудың жиілігі, жүректің соғуы, колдардың дірілдеуі және т.б. Ажитация психологиялық норма шегіндегі патология алдындағы күй болып есептеледі. Алат жағдайында ол сасқалақтау түрінде көрінеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
Тарык Акан (туған кездегі аты Тарык Тахсин Урегюль 13 желтоқсан 1949, — 16 қыркүйек 2016 жыл,) — түрік актері және продюсері, 1970 жылдары негізгі кезеңде қызмет үлесіне тиген. Тарык Акан 111 көркем фильмдерде және 4 киносериалдарда рөл сомдаған.1973 және 2002 жылдар аралығындағы уақытта 12 премияның лауреаты атанды.

Өмірбаяны
---------

1949 жылы 13 желтоқсанда Стамбул қаласында дүниеге келген. Отбасындағы 3-бала болды. Аканның әкесі әскери адам болғандықтан, олар жиі көшіп отырды. Сондықтан да Тарык Акан мектепке Эрзурумда барған, ал бастауыш білімді Кайсериде тәмамдады. Аканның әкесі әскери қызметтен шығып кеткен соң, отбасы Бакыркей стамбулдық ауданға көшіп кетті. Акан Йылдыз техникалық университетін бітірді, содан кейін журналистика колледжін де.
Тарык Акан әскерде қызмет еткен, қызметті 1979 жылы Денизлиде атқарды.

Актерлік мансапты бастамас бұрын Акан жағажай құтқарушысы болып қызмет атқарған. 

1980 жылдық мемлекеттік төңкерістен кейін Акан екі жарым айдай түрмеге отырғызылды.

2016 жылдың 16 қыркүйегінде Стамбулда өмірден өтті.

Акан Тарык Зухурутбаба зиратында жерленген болатын. Актермен қоштасу салтанатына 1000 адам қатысқан, және олардың арасында Ахмет Сезер және Кемаль Кылычдароглу болған болатын. 

Жеке өмірі

1986 жылы Акан Тарык Ясемин Эркутқа үйленді. Сол жылы олардың ұлы Барыш Зеки Эрегюль дүниге келді. Тағы 2 жыл өткен соң Акан мен Ясеминда егіз балалар туылды, ұл Яшар Озгюр және қыз Озлем. 1989 жылы ерлі-зайыптылар ажырасып кетеді.

Тарык Аканның ұлы Барыш Зеки де сонымен қатар киноға түсті. 1989 жылы ол «Deli Deli Olma» фильмінде рөл ойнады, онда Барыш Зеки өзінің әкесінің жас күніндегі рөлін сомдады.
**Әлібек Қалиұлы Қаңтарбаев** (23 желтоқсан 1947, Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Топқайың ауылы) - журналист, ақын.

Уақ тайпасынан шыққан.
Әлібек Қалиұлы Қаңтарбаев 1947 жылдың 23 желтоқсанында Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Топқайың ауылында дүниеге келген. 1965 жылы Шыңғыстай орта мектебін, 1970 жылы Семей Мемлекеттік педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 1970-1996 жылдар аралығында Катонқарағай ауданы мектептерінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директор болып қызмет істеген. Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы.1997 жылдан бастап Шығыс Қазақстан облыстық «Дидар» газетінде бөлім редакторы қызметін атқарып келеді.

Әлібек Қаңтарбаев «Ағажай, Алтайдай жер қайда», «Қыран ғұмыр» атты поэтикалық, «Сол бір кез есімде», «Армандастар» атты прозалық, «Алаш азаматы» атты проза-поэтикалық еңбектердің авторы.

Ә.Қ.Қаңтарбаев – Қазақстан Республикасының Жазушылар және журналистер одағының мүшесі, Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы, 2007 ж. Шығыс Қазақстан облыстық Мәдениет басқармасы сыйлығының лауреаты атанған. 2009 жылы мемлекеттік тілді дамытуға қосқан үлесі үшін «Тіл жанашыры - 2009» төс белгісімен марапатталған .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Дәйкенов Темірболат* = Уақ шежіресі / Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет — 2. —  Астана: Фолиант, 2021. — 992 б. — 1000 таралым. — ISBN 978-601-338-848-9.
2. ↑  Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**«Рошфор қыздары»** (фр. ) — Режиссер Жак Демидің музыкалық фильмі, мелодрама. «Шербурск қолшатырларынан» кейін Жак Деми, Мишель Легран және Катрин Денёв триосының екінші фильмі.

Сюжеті
------

Фильмнің оқиғасы бірнеше күн бойы шағын теңіз жағалауындағы Францияның Рошфор қалашығында, сол жерге жәрмеңкеге келгенде, өрбиді. Оқиғалар алаңында, музыкалық дүкенінде және мадам Ивонн Гарнье иеленетін кафесінде орын алады. Оның қыздары Дельфин және Соланж Гарнье музыка және би сабақтармен өмірге қаражат табады. Олар өз махаббаты іздейді және провинциясынан астанасына кетуні армандайды.

Парижден Рошфорға Симон Дам келеді және музыкалық дүкен ашады. Көп жыл бұрын ол Ивоннға ғашық болған, бірақ мән-жайлар оларды айырылуға мәжбүр етті. Соланж оған музыкалық мансаппен көмектесуге өтінішімен жүгінеді. Дам жәрмеңкеде қонақта болатын американдық продюсермен Энди Миллермен етене таныс. Апалы-сіңлілер оларды шоуда шығуға шақыратын жас адамдармен Этьен және Биллмен танысады.

Жәрмеңке жақында жабылып, Гарнье апалы-сіңлілерде өз өміріні жөн салуға және махаббатты табуға біраз ғана уақыт қалды…

Рөлдерде
--------

* Катрин Денёв — *Дельфин Гарнье*
* Франсуаза Дорлеак — *Соланж Гарнье*
* Джин Келли — *Энди Миллер*
* Жак Перрен — *Максанс*
* Джордж Чакирис — *Этьен*
* Гроувер Дэйл — *Билл*
* Мишель Пикколи — *Симон Дам*
* Жак Риберолль — *Гийом Лансьен*
* Даниэль Дарьё — *Ивонн Гарнье*
* Женевьев Тенье — *Жозетт*
* Памела Харт — *Джудит*
* Лесли Норт — *Эстер*

Сыйлықтар мен марапаттар
------------------------

* 1969 жылында фильм «Оскар» сыйлығына үздік музыка үшін (Мишель Легран) номинацияға шықты.

Дереккөздер
-----------

* *Плахов А.* Катрин Денев. Мәңгі сұлу = Катрин Денев. Красавица навсегда —  М.: АСТ, 2008. — ISBN 978-5-17-056341-8.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Рошфор қыздары» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Рошфор қыздары (ағыл.) AllMovie сайтында 5 жұлдыздың 3.5
* Фильміне рецензия  (ағыл.)
**Әлібекмола мұнай кен орны** — Ақтөбе облысы Темір ауданындағы кен орны. Ақтөбе қаласынан оңтүстікке қарай 240 км жерде орналасқан. Кен орны 1988 жылы ашылған.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Кен орны тектоникалық бұзылыс нәтижесінде оқшауланған антиклинальдық иілімді алып жатыр. Сейсмикалық зерттеулер бойынша құрылым өлшемдері 17×5 км, биіктігі 450 м. Өнімді қабаттар тас көмір кезеңінің әктасты шөгінділерінде түзілген.

Қанығу сипаты
-------------

Коллектордың кеуектектігі 6,5 – 12,1%, мұнай сіңімділігі 70 – 81,8. Бастапқы қабат қысымы 31,3 МПа, температурасы 70°С. Ұңғыманың тәуліктік өнімділігі 269 м3.

Құрамы
------

Мұнайдың меншеңді салмағы 0,845 г/см3, құрамында күкірт (1,31), парафин (8,08%), шайыр (5,61%) бар. Мұнайлы қабаттардың режимі – арынды серпінді-сулы келеді.
**Көкшешек**  – айлық тұқымдасының бір туысы. Екі жылдық шөптесін өсімдіктер, кейде бұта түрінде өседі. Гүлі гүл шоғына сыпыртқы тәрізді топтанып, сабағының ұшына орналасады. Жемісі – төрт жаңғақша. Еуропа, Солтүстік Африка, Батыс Азияда жиі кездесетін 40 – қа жуық түрі бар. КСРО аймағында 5 түрі, оның ішінде Қазақстанда 2 түрі өседі. КСРО-дағы аймақтар қатарына Еуропа бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Батыс және Шығыс Сібірді жатқызуға болады. Кәдімгі Көкшешек 2 жылдық биіктігі 30 – 100 см, Тобыл – Есіл алқабында, Көкшетауда, Торғайда, Сарыарқаның батысында, Балқаш – Алакөл атырабында, Алтай, Тарбағатайда, Жоңғар, Іле, Күнгей, Кетпен, Теріскей Алатауларында, Қаратауда, Батыс Тянь – Шаньда кездеседі. Кәдімгі Көкшешек – дәрілік өсімдіктердің бір түрі. Республика жерінде өсетін 2 түрі итальян Көкшешегі 2 жылдық, биіктігі 40 – 80 см, Мойынқұмда, Шу – Іле тауында, Қаратауда, Батыс Тянь – Шаньда ( Талас Алатауларында) кездеседі. Көкшешек жол маңында, егістікте, одан бос қалған жерде арам шөп түрінде өседі. Мал жемейді, омарта шаруашылығында маңызы бар. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 8 том
**Ажуа, әжуа** — астарлай сөйлеп кекету, мысқылдау, күлкі ету.

Ажуалау бір зат немесе бір кісі туралы шын ойға қарама-қарсы астарлап пікір айту арқылы сөзді кері мағынасында қолданатын стильдік тәсіл. Қазақ халқының аңыз, әнгіме, айтыс, шешендік сөздерінде ажуа жиі қолданылады. Жиренше шешен мен Аяз би туралы әңгімелердегі дана Карашаш пен Мендісұлу қатерін тіккен хан мен уәзірді әзіл, оспақ, өткір кекесін мен күлкіге айналдырады, ажуа етеді. 

Біржанмен айтысында Сара Жиенкұлды "Көрінсін Біржан салға Ай секілді, Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді" деп, жорта мақтап, бар мінін жұрт алдына жайып салады. Ажуа дауыс екпіні арқылы да жасалады. Ажуа адам мінезіндегі кейбір оқшау, өрескел жақтар мен ұнамсыз әрекеттерді ашып, тезге салып түзеу мақсатында қазіргі әдеби туындыларда да қолданылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат",2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Мұнда алмастыру арқылы сұрыптау көрсетілген
**Алмастыру арқылы сұрыптау** - алгоритмдік сұрыптаудың ең жеңіл түрі болып табылады.Бұл алгоритмдік сұрыптау өте жеңіл, әрі оңай, себебі бұл сұрыптау улкен емес массивтерге қолданылады. Алгоритмнің қиындығы: O(*n*²).

Қысқаша мазмұн
--------------

Қайтсе де сұрыптаудың кез-келген әдісі алмастырумен, яғни жадыда екі элементтін орын ауыстырумен байланысты. Бірақ басқа әдістер үшін бұл әрекет көмекші болса, алмастыру сұрыптауы үшін бұл - процесстің басты сипаты болып табылады. Алмастыру арқылы сұрыптаудың мәні кестенің қатар тұрған элементтерін қос-қостан көптеп салыстырып және осы элементтерді берілген ретпен орын ауыстыруда. Бұның мәні мынада, Мысалы **n** элементтен тұратын **А** сандар массиві берілген. Оны алмастыру әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптау қажет.

Алмастыру арқылы сұрыптау

Алгоритм
--------

1. Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару;
2. i:=1;
3. A[i] >A[i+1] элементтерінің орындарын ауыстыру;
4. i:=i+1 мәні үшін i:=n болғанға дейін 3 қадамды қайталау;
5. Сұрыпталған А массивін экранға шығару.

Программалау
------------

```
Program Aikesha\_lay;
Const n=8;
var i, j, k: integer;
A:array [1..n] of integer; 
p:boolean;
Begin
Randomize; Writeln('Берілген сандар массиві:');
For i:=1 to n do
Begin A[i]:=Random(25); Write(A[i]:4); end;
Repeat
p:=true;
For i:=1 to n-1 do
If A[i]>A[i+1] then begin
k:=A[i]; A[i]:=A[i+1]; A[i+1]:=k;
p:false;
end;
until p;
writeln;
writeln('Өсуіне қарай сұрыптау нәтижесі:');
For i:=1 to n do
Write(A[i]:4); 
readln;
end.

```

Дереккөздер
-----------

Қолданылған әдебиеттер
----------------------

* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
* Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А. 2000.
* Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных.
* Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.1996.
* Кнут Теория алгоритмов.
* Матросов В. Л. Теория Алгоритмов.
* Семашко Г. Л. Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.1988.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* 
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
* Мұрағатталған 7 қарашаның 2014 жылы.
**Көкшиелі**, *Көкешиелі* – Жетісу (Жоңғар) Алатауының батыс сілемі Малайсары жотасының солтүстігіндегі таулы жота.

Географиялық орны, жер бедері
-----------------------------

Жетісу облысы Көксу ауданы жерінде, Іле және Быжы (Қараталдың саласы) өзендері аралығында, Мойынқұмның шығысында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 25 – 30 км-ге созылып жатыр, ені 8 – 10 км. Орташа биіктігі 1000 м. Ең биік жері – 1189 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Көкшиелі, негізінен, пермдік эффузивті жыныстар аралас туфтан түзілген; ал тілімделген көлбеу солтүстік беткейінің негізі палеогеннің конгломерат шөгінділерімен жабылған. Оңтүстік-шығысы тік.

Өсімдігі
--------

Етегі мен беткейлерінде жусан, бетеге, изен, сай-жыраларында бидайық, қарабас өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
{\displaystyle {\vec {a}}} мен {\displaystyle {\vec {b}}} векторларының көбейтіндісі деп |{\displaystyle {\vec {a}}}||{\displaystyle {\vec {b}}}|{\displaystyle \cos \phi \,} тең санды айтады, мұндағы {\displaystyle \phi \,} —{\displaystyle {\vec {a}}} мен {\displaystyle {\vec {b}}} векторлары арасындағы бұрыш.
Белгілеулері: {\displaystyle ({\vec {a}},{\vec {b}})} немесе {\displaystyle {\vec {a}}\cdot {\vec {b}}}.

Егер векторлардың біреуі нөлдік болса {\displaystyle \phi } бұрышының беймәлімдігіне қарамастан көбейтінді нөлге тең боп деп есептеледі.

Векторлардың скаляр көбейтіндісінің қасиеттері:

1. {\displaystyle {\vec {a}}\cdot {\vec {b}}={\vec {b}}\cdot {\vec {a}}\,} — коммутативтілік.
2. {\displaystyle {\vec {a}}\cdot ({\vec {b}}+{\vec {c}})={\vec {a}}\cdot {\vec {b}}+{\vec {a}}\cdot {\vec {c}}\,} — дистрибутивтілік.
3. {\displaystyle (\alpha {\vec {a}},{\vec {b}})=\alpha ({\vec {a}},{\vec {b}})} — санға көбейтуге қатысты сызықтық қасиеті.
4. {\displaystyle ({\vec {a}},{\vec {a}})=|{\vec {a}}|^{2}\,} — вектор нормасы.

Геометриялық түрде алғанда скаляр көбейтінді бір вектордың ұзындығын екінші вектордың біріншісінің бағытына ортогональ проекциясының ұзындығын көбейткенге тең.
Кез келген {\displaystyle {\vec {a}}} векторының бірлік вектормен скаляр көбейтіндісі {\displaystyle {\vec {a}}} векторының сол бірлік векторға ортогональ проекциясы болып табылады.

Пайдаланылған cілтемелер
------------------------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
### Скандинавизм

Скандинавизм – скандинав елдеріндегі ағым. Бұл ағым скандинав елдерін мемлекеттік, саяси, экономикалық және мәдени біріктіру идеясын насихаттайды. Алғаш скандинавизм 19 ғасырдың 20–30 жылдарында ұлттық рынокты кеңейту жолындағы күрестің идеялық негізі ретінде Данияда пайда болды. Скандинавизм Даниядағы буржуазиялық революциядан (1849 жылы) кейін немістерге қарсы, ішінара ұлы даттық сипат алды. Швецияда Скандинавизм идеяларын монархия иемденді. Олар осы идея арқылы Бернадоттар әулетінің басшылығымен Скандинавияның барлық мемлекеттерін біріктіру мақсатын көздеді. Скандинав елдерінде 1919–24 ж. «Нурден» қоғамы құрылғаннан кейін, Скандинавизм негізінен мәдени-ағарту бағытына ойысты. Солтүстік советтің (1952 жылы құрылған) қызметіне байланысты 20 ғасырдың 50 жылдарынан бастап скандинав елдерінің экономикалық және мәдени бірлікке ұмтылу идеясы өрістеді. Скандинавизм нақты тарихи жағдайға сәйкес мазмұнын өзгертіп отырды.

### Терминнің мағынасы

Кең мағынада "скандинавизм" сөзі капитализм кезін сипаттайды (Наполеон соғыстары кездері). Сонымен қатар кейбір ғалымдар бұл терминді скандинавиалық ортағасырлық кезеңіне жатқызады. "Скандинавизм" термині скандинавиалық емес әдебиетте "панскандинавизм" деп те аталады.

### Әдебиет

* Clausen J. «Skandinavismen, historisk fremstillet», Kobenhavn 1900.
* Moller E. «Skandinavisk straeben og svensk politik omkring 1860», Kobenhavn 1948.
* Lundh H.L. «Skandinavismen i Sverige», Stockholm 1951.

### Соған ұқсас

* Пангерманизм
* Пантюркизм
* Панафриканизм
* Панславизм

### Сыртқы сілтемелер

[1]
[2][3]
[4]

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Қазақ ұлттық энциклопедиясы. 1976 жыл. / М.Қ.Қаратаев 3-том.
**Аспандияров Біләл**  (22.03.1886, Қостанай облысы Қарабалық ауданы — 18.09.1958, Алматы) — оқу-ағарту ісін ұйымдастырушы. Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі (1945). Ы. Алтынсарин ұйымдастырған екі кластық және Орынбордағы мұғалімдер мектебін бітірген. Ауылдық мектеп мұғалімі, Қостанай техникумының ұйымдастырушысы, меңгерушісі (1909 — 25). Жетісу губ. оқу бөлімінің меңгерушісі (1925 — 30) қызметтерін атқарған. А. Абай атынд. Қазақ пед. ин-тын бітірген соң (1931) Ағарту ин-тының, жоғары оқу орындарының оқытушысы, Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археол. этногр. ин-тының аға ғыл. қызметкері болды. Қазақ мектептеріне арналған орыс тілі оқулықтары мен әдістемелік құралдарын, "Русская книга для казахских школ" (1931), "Учебник русского языка для начальной школы" (1934) т.б. кітаптар жазды. "Логика" оқулығын қазақ тіліне аударды. "Орысша-қазақша сөздік" (1946), "Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі" (1959 — 61) кітаптарының алғашқы нұсқаларын құрастырушылардың бірі. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған (1950).
**Қоспалы ұн** — әр түрлі астық дәндерін араластырып тартқан ұн. Ұн жарма — малға берілетін, шала тартылған ұн. Қол ұн — қолдиірменге тартылған кебекті ұн;

Тарының, жүгерінің, сұлының, бұршақтың ұны, тағы басқалары.

Нан пісірілу түріне, қоспасына қарай жіктеліп аталған. Әдетте пешке пісірілгендерін нан деп, отқа көміп пісірілгеңдерін көмбе деп, табаға, тандырға пісірілгендерін бәтер деп, қазанға пісірілгендерін қарыма деп, майға пісірілгендерін бауырсақ, жайма деп атаған. Бұларды қамыр түрлеріне қарай ашыған, ашымаған деп те ажыратып атаған. Алайда жалпы тілдік ұғымда ұннан пісірген тағамдардың бәрін қосып бір сөзбен нан деп атау қалыптасқан.

Иә, дән жер ананың адамзатқа, малға, құсқа тағы басқа жануарларға берген баға жетпес азығы, ризығы. Өсімдік дәнінің бұл қасиетін адамзат ерте ашқан, ұқсатып пайдалана білген. Сонымен дән — азық, нан — ризық, нан — халық дәулеті.

Барлық басқа халықтар сияқты қазақтар да ұннан неше түрлі нан пісіреді. Пешке салып қабартып пісіретін нандардың ішінде қазақ арасында көп тараған аттары мен түрлері —ақ нан, қара нан, сары нан (жүгері мен бұршақ ұнынан), қоңыр нан, бөлке нан, қалаш нан, тоқаш нан, сәйке, үзеңгі нан, бұрама, кірпіш нан, шиыртпақ, бәліш.

Ал бәтер, қатырма, қаттама, көмбе, бауырсақ, бармақ, күлше, жаппа, қарма, таба нан түрлері қазақтардың таза өз ұлттық тағамдары.

Ақ нанның қазақша пісірілу әдісі мынадай: Жылы судың тұзын татытып алып, мөлшерлі ашытқыны езіп, үстіне шақтап ұн салып, 3 сағаттай жылы жерге қойып ашытады. Ашыған қамыр өз көлемін 2,5—3 есе ұлғайтуы керек. Содан кейін тарыға ұн салып басып, 3—3,5 сағат бұқтырып алып бөлектеп кеседі. Дөңгелектеп жайып, шетін қалыңдау қалдырып өң бетіне қасықпен өрнек түсіріп, жұмыртқамен сылап орташа қызған духовкаға 10 минуттай қояды. Ертеде оны қоламтаға көміп те пісірген. Шәй дастарқанына арналған.

Майға жүздіріп пісіретін нандардың негізгі түрі — бауырсақ, дөңгелек, шелпек, жайма, қиықша кісе (самса) сәлде, құймақ, жұқпас, май ботқа және тұшпара болған. Суға, сорпаға, сүтке пісірілетін көже салмалар, су бүйрек (ақ ірімшікті суға пісіріп, сары май салып жейді, орысша вареники). Сусындық шаймалардың да бірнеше түрлері мен атаулары бар.

Қазақ нандарының пісірілу түрлеріне тоқтала кетудің этнографиялық және тілдік жағынан мәні зор. Мысалы олардың қазақ сахарасында ең алғашқы пайда болғаны көмбе нан. Оны 1—2 сантиметр шамасындай етіп жайып, қоламтаға көміп пісірген. Қарма одан гөрі жұқа жайылып, ортасынан тесік қалдырылып, түбіне май жағып қыздырған, қазанға қарып пісірген. Жаппа, күлше деген нандарды қатты қызған тандырға, пешке пісірген. Ол қаттама деген бәтердің бір түрі. Бірақ оны қатты илеп, жайып, күн көзіне кептіріп алып пісірген. Ондай бәтер үгілмелі, опырылмалы болып келеді.

Нанның қаттама деп аталатын түрін жұқа жайылған қамырды қабаттап, кейде арасына жеміс немесе жеміс қағың салып пісірген.

Дереккөздер
-----------

1. Қазақ халқының ұлттық тағамдары кітабы,Атамұра 2011ж.

2. ↑ Мұрағатталған 2 ақпанның 2014 жылы.
Ашылуы
------

Қостанайдағы Ақмешіт. Қазір Марал ишан мешіті деп аталатын тарихын ХІХ ғасырдан бастайтын көне мешіттердің бірі – Ақмешіт. 
1879 жылы Тобыл өзені жағасынан бой көтерген Қостанай бас-аяғы бес-алты жыл ішінде өндіріс орындары ашылып, жан-жақтан ел жиналып, өсе келе, аймақ орталығына айналды. Қалаға мұсылмандар көптеп орнығуына орай имандылықты насихаттайтын мешіт мәселесі қолға алына бастайды. Арақарағайдағы Мінайдар болыс өзіне қарасты игі жақсыларды Қостанайға шақырып мешіт салу жайлы ақылдасады. Бірақ оны қалай салу керек, қанша қаражат қажет, құрылыс материалдарын, шеберлерді қайдан алдыруға болады? Жұрт содан кеңесе келе болысқа қарасты әр түтін, әр шаңырақтан бір ірі қарадан жинауға келіседі. Сөйтіп осынау игі іске Мінайдар болыс, Нұржан ақын, Кәрім, Есентай қажы, Лекер қажы сынды қазақ байлары қаржы бөліп, елді ұйыстыруға мұрындық болады. Қостанайлық татар көпесі Әбдуәлі Яушев «жиналған малды Троицкіге жеткізіп беріңдер, мешіт салуды өз жауапкершілігіме аламын», - дейді. Дүние-мүлік Троицкіге жеткізіледі. Бұдан кейін құрылысқа қажет керек-жарақтар келе бастайды. Санкт-Петербургтен арнайы сәулетшілер, қазаннан шеберлер де келеді. Олардың жатар орны, тамағы Арақарағай болысының мойнында болады. Сөйтіп 1893 жылы Қостанай мешітінің құрылысы аяқталып, пайдалануға беріледі.

Көлемі
------

Мешіт аумағы – 844,3 шаршы метр, ғимарат аумағы – 5550 куб метр, жалпы аумағы – 821,4 шаршы метр. Биіктігі – 4, 510; бір күмбезді, бір мұнаралы, күмбезінің биіктігі – 18,890, мұнарасының биіктігі – 22,745, 1000 адамға арналған.

Тарихы
------

Аллаһ үйі 1930 жылға дейін халыққа қалтқысыз қызмет етті. Одан кейін жұмысшылар клубына айналды. Ұлы Отан соғысы жылдары онда эвакуациялық пункт орналасты. Соғыстан кейінгі жылдары кинотеатр, 1980-1991 жылдары филармония жайғасты. 1991 жылғы 1 қарашада мешіт халыққа қайтарылды. Сол жылы 70 жыл үзілістен кейін алғаш рет Құрбан айт намазы оқылды.

Толықтай мәлімет
----------------

Мешіт күрделі жөндеуден өткізілді. 1993 жылы жүз жылдық мерейтойы аталып өтті. Бірақ мешіт ескіріп тозғандықтан, оны әуелі қалпына келтіру қажет еді. Соған байланысты жергілікті кәсіпкерлер мен арлы азаматтардың атсалысуымен мешіт қайта жаңғыртылды. Алынып тасталған күмбезі қалпына келтірілді, мұнарасы ұзартылды, іші де шариғатқа сай өңделіп, арнайы әйелдер залы, оқу бөлмелері, ерлер залына жағалай сөренгілер салынып, Алла үйі мың адам еркін ғибадат етуге лайықталып қайта жабдықталды. Бұл іс 2001 жылдың 28 қазанында аяқталды. 
2002 жылы мешітке ғұлама ғалым Марал ишан Құрманұлының есімі берілді. 
Мешіт жанында арнайы салынған медресе үйі бар. Бірақ қашан салынғандығы жайлы мәлімет жоқ. Бұл үйде қазір Халықтық Банк бөлімшесі орналасқан.

Сілтеме
-------
**Skittles** (ағылшын тіліннен аударғанда кегель ойны) — Mars Inc компаниясының жеміс дәмімен жасалатын шайнауға арналған кәмпиттің бренді. Қатты, қантты сиропы бар кәмпиттің әрқайсысының үстінде М әріпі берілген. Сонымен қатар, қантты сироптың түсі арқылы оның дәмі анықталады. Құрамында қант, жеміс шырынымен гидрогендендірілген өсімдік майы, лимон қышқылы және табиғи, қолдан жасалған иістендіргіш бар. Ресми ұраны - "Кемпірқосақтың дәмін тат".

Нұсқалары
---------

Кәмпиттер әр түрлі дәмде, әртүрлі түсте шығарылады. Әр қаптаманың ішінде 5 әртүрлі дәмдер мен түстер бар. Қызыл қаптамада мынадай дәмдер бар: апельсин, құлпынай, лайм, лимон, қара қарақат. Ал жасылында: мандарин, ананас, таңқурай, шие, алма. Skittles-тің төрт түрі бар: жемістер, екеуі біреуінде, қышқылды микс, жемісті қуат. Бір қаптамада 38 г. Skittles Pouch-та 100 г. бар

.
**Қостанай жазығы** – Батыс Сібір жазығының оңтүстік-батыс бөлігіндегі геоморфологиялық аймақ.

Географиялық орны
-----------------

Қостанай облысының солтүстік бөлігіндегі Қостанай, Меңдіқара, Федоров және Сарыкөл аудандары аумағын қамтиды. Батысында Орал Сырты үстіртімен, шығысында Сарыарқа ұсақ шоқылығымен, оңтүстігінде Торғай үстіртімен шектелген.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 200 м-ге дейінгі сәл белесті тегіс жер бедері тән. Көптеген көл қазаншұңқырларымен және Тобыл өзенінің аңғарлық жүйесімен күрделенген.

Өсімдігі
--------

Жазық негізінен дала және шоқ орманды дала белдемінде жатыр. Қара, қызғылт және қоңыр топырақ жамылғысында астық тұқымдас шөптесіндер басым өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5