recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жонрид Абдуллаханов** өзб. *Жонрид Абдуллахонов, узб-лат. Jonrid Abdullaxonov* - өзбек прозашысы, ақын, драматург және журналист. 1929 жылы 13 наурызда Наманган қаласында дүниеге келген.

Өмірбаяны
---------

Әкесі, Мухитдин Абдуллаханов, - Наманган драма театрының негізін қалаушылардың бірі. Ұлы Отан соғысы кезінде Сталинград түбінде іс-түссіз жоғалып кеткен. 2008 жылғы Польша Қызыл Крест арқасында оның 1943 жылы наурыз айында советтік әскери тұтқындарға арналған Шталлаг неміс лагерінде қаза болғаны және Бялобжега ауылы маңына жерленгені туралы анықталған.

Анасы - Шахрибану Абдуллаханова, мұғалім. 1943 жылы қайтыс болған.

Алғашқы өлеңдері 12 жасында "Ленин болалари" және "Ударник" Наманган қалалық газеттерінде жарияланған.

Майданнан әкесі мен анасының іс-түссіз жоғалғаны жайлы хабар алған соң, 14 жасар бала Ташкентке жаяу жол тартады. Ташкентке жетіп, *Өзбек республикалық радиосында* "Пионер эрталиги" бағдарламасының дикторы болып қызмет жасайды.

1949 жылы көптеген өлеңдердің және "Алексей Пешков" пьесасының авторы ретінде байқаудан тыс Ортаазиялық Мемлекеттік университетінің (САГУ, кейіннен Ленин атындағы ТашГУ, қазіргі Өзбекстанның Ұлттық университеті жаңадан құрылған журналистика факультетіне қабылданып, 1954 жылы тәмамдап шығады. Кейіннен ұзақ жылдар бойы Өзбек радио мен телевидениясында және Өзбекстан Жазушылар одағының аппаратында әдеби хабарларды тарату бөлімінде бас редактор, сондай-ақ Өзбек ССР-нің Мәдениет министрлігінде бас маман болып қызмет атқарады.

1976-1982 жылдар аралығында КСРО Әдеби қорының (Литфонд КСРО) Өзбек бөлімшесінің директоры болады.

1956 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі, 1991 жылдан бастап Өзбекстан Жазушылар одағының мүшесі.

1964 жылы оның сценарийі бойынша КСРО-да бірінші рет "Азизахон" телевизиялық фильмі (режиссері - М.Мухамедов) түсірілген. 
Бүкілодақтық конкурстың лауреаты және "Ураган" романы үшін КСРО Жазушылар одағының ең үздік туынды сыйлығының лауреаты атанады.

"Мехнат Шухрати" орденінің кавалері.

Үйленген, екі ұлы және немерелері бар. Ташкентте тұрады. Ол - көптеген романның, өлеңдер жинағының, түрлі әңгімелердің және прозалардың авторы.

Библиография
------------

* «Йул» романы — Ташкент,1964,
* «Дорога» романы (аударған М. Мирзамухамедов) -1967 жыл
* «Мохидил» романы - 1967 жыл.
* «Туфон» романы - Ташкент, 1968 жыл.
* «Ураган»романы (аударған Ю.Смирнова) — Мәскеу,1975

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Жордан қисығы** - шеңбердің немесе кесіндінің үзіліссіз инъективті бейнелі кеңістікті айтады. Осы анықтаманы ұсынған К. Жорданның (С. Jordan) атымен аталған.[1]
Шеңбер жағдайында оны **тұйық Жордан қисығы** деп, ал кесіндінікін - **Жордан доғасы** деп атайды.

Жордан қисық сызығы
-------------------

**Жордан қисық сызығы** – *x=f(t) және y=g(t) теңдеулері бойынша анықталатын жазықтық нүктелерінің геометриялық орны; мұндағы f(t) және g(t) – [a, b] кесіндісіндегі t аргументіне тәуелді үздіксіз функциялар.*

Анықтама
--------

Жордан қисық сызығының қысқаша анықтамасы: Жордан қисық сызығы – [a, b] кесіндісінің үздіксіз бейнесі. Жордан қисық сызығы әдеттегі қисық сызықтың түріне ұқсамауы да мүмкін. Мысалы, Италия математигі Дж. Пеано (1858 – 1932) квадраттың барлық нүктесі арқылы өтетін Жордан қисық сызығын құрған (1890). Жордан қисық сызығы француз математигі М. Жорданның (1838 – 1922) есімімен аталған.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
**Идина Мензел** - 1971 жылы 30 мамыр күні Куинс, Нью-Йорк, АҚШ-та туған американдық актер, әнші және өлең авторы. Бродвей сақынасы арқасында танымал әртіс және әнші болды. Рок-мюзикл «Богем» екі версиясында басты рөлдердің бірін ойнаған. «Спроси у пыли» (2006) және «Зачарованная» (2007) және де Шелби Коркоран рөлін «Хор» (2010—2011) телесериалында ойнады. Идина Ким Мензел 1971 жылы еврейлік отбасыда дүниеге келді. Оның ата-бабасы Америкаға Ресей және Еуропа Шығысынан көшіп келді. Ол кішкентай кезініен бастап әнші болғысы келеді, 8 жасында ол вокалмен айналысты, колледжде оқығанда түрлі койылымдарда ойнады. 
Театрда
1996 — «Богема»
2000 — The Wild Party
2000 — Summer of ’42
2001 — «Аида»
2001 — «Шаш»
2003 — «Ашуланған» (Бродвей)
2005 — See What I Wanna See
2006 — «Ашуланған» (Вест-Энд)
2014 — «Егер/сосын»
Кино
2001 — Джессика Стайнді сүйгенде (Kissing Jessica Stein)
2002 — Жай ғана сүйісу (Just a Kiss)
2004 — Су (Water)
2004 — Телефонная будка (The Tollbooth)
2005 — Богема (Rent)
2006 — Шаң-тозаңнан сұра (Ask the Dust)
2007 — Зачарованная (Enchanted)
2010—2013 — Хор (Glee)
2011 — The Glee Project
2013 — Холодное сердце — Эльза
**Омер Сейфеддин** (түр. *Ömer Seyfettin*; 28 ақпан 1884, Генен — 6 наурыз 1920, Ыстамбұл) — түрік жазушы және ақын, түрік реалисттік новелла жанрының негіздеушілерінің бірі, өз уақытының аты шыққан түрік жазушыларының бірі. 

1884 жылы Османлы империясының ның Гонен қалашығында туған. 1903 жылы әскери мектепті бітіріп, 1908 жылға дейін Измирде әскери қызметте болады. 

Омер Сейфеддин бары-жоғы 36 жыл ғұмыр кешті. Жасындай жарқылдаған осы қысқа ғұмырында артында өлместей шығармалар қалдырды. Омер Сейфеддин өлең жазып, көркем аудармамен айналысқан, бірақ әлемге оның прозасы көбірек әйгілі. Қалемгер өзінің әдеби естеліктерінің бірінде былай дейді: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Әдебиетке тек өнер деп қарауға мен мүлдем қосылмаймын. Жазушының міндеті – адамның жүрегінде жауыздыққа деген жиіркеніш сезімін ояту, оны түрлі жаман әдеттерден сақтау,-* | » |

 дейді. 

Омер Сейфеддиннің әңгімелері әлемнің әртүрлі тілдеріне аударылған. Сол себепті оқырманы көп қаламгерлер қатарына жатады.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Статья в БСЭ.(қолжетпейтін сілтеме)
* Статья в Литературной энциклопедии. Мұрағатталған 16 сәуірдің 2015 жылы.
* Статья в Encyclopedia Britannica.(қолжетпейтін сілтеме)
* Журнал «Литературная Кабардино-Балкария» № 1.2009 январь-февраль, с. 5: Омер Сейфеддин

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,7 том
**Омофон** (гр. *homos* — бірдей, phone—дыбыс) — айтылуы бірдей, жазылуы мен мағынасы әр басқа сөздер. Мысалы, *ащы (дәм), асшы* (аспаз) сөздері айтылуда *ашшы* болып дыбысталады, *қарала* (қарсы мағынасы — *ақта*), *қара ала* (қара түс пен ақ түстің араласып келуі) сөздерінің айтылуы - қаргша. Қазақ тілінде омофондар түбір мен қосымшаның немесе сөз тіркестері сыңарлары аралығындағы дыбыстардың ілгерінді-кейінді ықпал, элизия және тағы басқа фонетикалық заңдылықтардың пайда болуынан, орфоэпиялық нормаларды дұрыс сақтаудан туындайды. Сондай-ақ әр түрлі жазылатын бірақ бірдей дыбысталатын фонемалар да омофон деген ұғымға кіреді. Мысалы, қазақ тіліндегі *һ* және *х* әріптерінің дыбысталуы ұқсас: *қаһарман, хат, хабар, қаһар, гауһар*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**Борис Константинович Шишкин** - орыс ғалымы.

Өмірбаяны
---------

Б.К. Шишкин діни қызметкер отбасында дүниеге келген. 1911 жылы Томск университетінің медициналық факультетін бітірген. 1913-1915 жылы сол оқу орнында оқыды.
1915-1918 жылдары - әскери дәрігер.
Жыл 1918-1925 Б.К. Шишкин жылы Тбилисиде ботаника Кавказ мұражайының бөлімі басқарады. 1925 жылы ол 1930 жылға дейін Томск университетінің оралды және морфология және өсімдіктердің систематики кафедрасының профессоры болды.
Содан кейін ол институт директоры қызметін атқарған 1938-1949 жылы Ленинградта КСРО ботаникалық институтының қызметкері болып жұмыс істеді.
Ленинград университетінің (1945-1958) профессоры. Бүкілодақтық ботаникалық қоғамының (1946-1963) вице-президенті.
Борис Қ Шишкин Ленинградта 1963 жылы қайтыс болды, Санкт Серафим зиратына жерленді.

Сіңірген еңбектері
------------------

Негізгі жұмыстары гүлді өсімдіктердің (қызғылт отбасы, Umbrella, Asteraceae) және Сібір мен Кавказ ботаникалық география Б.К. Шишкин таксономиясына арналған.
Б.К. Шишкин ұжымдық жұмыстардың арасында бірқатар редактор болды - «. Түркіменстан Флора», «КСРО флорасы», «Белорус КСР Флора», «Ленинград облысының Флора»,
Жалпы Борис К. 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы.

Дереккөздер
-----------

Яковлев M. С. Смирнов Л. А. Потери науки. Борис Константинович Шишкин // Ботанический журнал. — 1963. — Т. 48, № 5.
**Борис Живкович** (xорв. *Boris Živković*; 15 қараша 1975 жыл, Живинице) — хорватиялық футболшы, қорғаушы. 2002 жылы әлем чемпионатына, 2004 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

Карьерасы
---------

### Клубтық

Карьерасын хорватиялық "Марсония" клубында бастады. 1996 жылы "Хрватска Драговоляц" клубына ауысты. 

1997-2003 жылдары "Байер 04" сапында ойнады. 2003 жылы "Портсмутқа" ауысып, жарты маусым ғана доп тепті де Германияға оралды, бұл жолы "Штутгарт" футболшысы атанды. 

2006 жылы "Кельнге" жалға берілді. 2006-09 жылдары "Хайдукте" ойнады.

### Халықаралық

2002 жылғы әлем чемпионатының бірінші турындағы Мексикамен ойынның 59-минутында тәртіп бұзып алаңнан қуылды. Соның кесірінен Хорватия қақпасына пенальти белгіленіп, оны Куаутемок Бланко дәл орындады да, Хорватия 0:1 есебімен ұтылып қалды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тransfermarkt.com—2000

Сілтемелер
----------

* Профилі
**Борис Викторович Суворов** (27.1.1925, Новосибирск қ. – 7.7.1996, Алматы) – ғалым, химия ғылымдарының докторы (1962), профессор (1965), Қазақ КСР-і ғылым академиясының академигі (1983), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1971).

Қазіргі Қазақ ҰУ-ды бітірген (1948). 1948 – 51 ж. аспирантурада оқыды, 1952 – 96 ж. Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институтында ғылым және басшылық қызметте болды. 4 монография, 600-дей ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 160 авторлық куәлігі мен патенті бар. Суворовтың іргелі ғылыми еңбектері катализдік аралас тотығу процестерін, полимер, бояғыш заттар, физиологиялық активті заттар өндіруге керекті көмірсутектердің оттекті және азотты туындыларын алу жолдарына арналған. Оның басшылығымен никотин қышқылын (РР-витамині) алу технологиясы жасалды (1978 ж. Украинадағы Умань витамин зауытында іске асты). Суворов туберкулезге қарсы тубазид және фтивазид, ұмытшақтыққа қарсы пармидин препараттары мен өте тиімді реглон, лонтрел гербицидтерін синтездеуге басшылық жасады. Суворов өңдеген алифаттық және орны алмастырылған ароматты нитрилдер қатары инсектицидтер (базудин, димилин, пиретроидты препараттар) шикізаты болып есептеледі.

Суворов "Құрмет белгісі" (1981), "Халықтар достығы" (1985) ордендерімен және бірнеше медальдармен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы 8 том
**Штраус Йоганн** (нем. Johann Strauß) (14.3.1804, Вена 25.9.1849, сонда) – австрия композиторы, скрипкашы әрі дирижер. Бала күнінде А.Полишанский (скрипка) мен И.Зейфридтен (композиция) дәріс алған. 1823 жылдан австрия композиторы Й.Ланнердің Вена қ-ндағы квартетінде, кейіннен оркестрінде ойнады әрі дирижердің көмекшісі болып, Ланнер шығарған "Вена вальсінің" жаңа түрін дамытты. 1825 жылы ол өз оркестрін ұйымдастырып, 1833 жылдан гастрольдік сапармен Еуропа елдерін аралады. 1845 жылдан Вена қаласындағы император сарайының бас дирижері болды. Штраус 250-ден астам пьеса (152 вальс, 32 кадриль, 24 галоп, 18 марш, 13 полька) жазды. Әсіресе "Дунай әндері", "Лорелея", "Габриэла", "Тальони" мен "Баядеркалар вальсі" атты музыка туындылары кең тараған. Штраус – би музыкасының көрнекті шебері.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
**Ыбырай Әшімханұлы Тілеуғалиев** 1965 жылы 11 наурызда РКФСР Курганск облысы Кетов
ауданының Каширин қонысында туылған.
Р.А. Руденко атындағы Свердлов заң институтын бітірген
(1990).
1982 жылдан - Курганск облысы Кетов ауданының
«Лесной» кеңшарының жұмысшысы. 1983-1985 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1990 жылдан - Курган қаласы Первомай ауданы прокуратурасының
тәжірибешісі, тергеушісі, Курган қаласы прокуратурасының аға
тергеушісі. 1992 жылдан - Қостанай қаласы прокуратурасының
аға тергеушісі, аға көмекшісі. 1995 жылдан - Қостанай
қаласы прокурорының орынбасары, 1997 жылдан - прокуроры. 2001-2006 жылдары - Қостанай және Ақмола облыстары прокурорының орынбасары. 2007 жылдан - Заң күшіне енген сот қаулыларының заңдылығын бақылау
басқармасының бастығы, Қылмыстық істерді соттарда қарау заңдылығын бақылау департаментінің бастығы; 2009
жылдан - Сот актілерінің және мемлекет мүдделерінің
соттағы өкілдігі заңдылығын бақылау департаменті бастығының орынбасары; 2010 жылдың маусымынан - ҚР Бас
прокуратурасы Арнаулы прокурорлар департаментінің
бастығы.
2010 жылдың желтоқсанынан бері - ҚР Бас көлік прокуроры.
Аға әділет кеңесшісі.
«Құрмет» орденімен марапатталған (2010).
Үйленген. Ұлы және 3 қызы бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Окраина фильмі. Режиссері Брис Барнет
**Борис Васильевич Барнет** (1902 жылы 5(18) маусымда Мәскеуде дүниеге келіп, 1965 жылы 8 қаңтарда Ригада дүниеден өткен) – совет актері және кинорежиссер.

  

1935 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі, 1951 жылы Украина КСР-ның еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алады. 1948 жылы екінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. 

1943 жылдан бастап ВКП мүшесі құрамында болады. Борис Барнет Мәскеу сурет салу мекткбінде оқиды. Оқуымен қатар Мәскеу хореография театрының бірінші студиясында бутафор болып жұмыс істейді. 

1918 жылы екінші курсында өз еркімен Қызыл Армияға кетеді.

Мәскеуде жоғарғы әскери мектепті бітіреді. Ол кәсіби боксшы болады. 

1924 жылы актерлік мансабын бастайды, кейін режиссер ретінде таныла бастайды.

Дереккөздер
-----------
**Кәрім Беллараби** (араб.: كريم بلعربي‎; нем. *Karim Bellarabi*; 8 мамыр 1990, Батыс Берлин) — неміс футболшысы, "Байер 04" және Германия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

Мансап
------

Беллараби мароккандық пен гандықтардың отбасында, Берлинде, дүниеге келген. Жас кезінде Бременге көшіп, "Хухтинг", "Вердер" және "Обернойланд" клубтарында өз мансабын бастады.

2008 жылы Беллараби брауншвейгерлік "Айнтрахтқа" көшті. 2009/2010 жылдардағы маусымда бірінші команда сатында Үшінші лигада дебюті өтті. 2010/2011 жылдардағы маусымда Карим "арыстандардың" негізгі сатысының ойыншысы болып, Екінші Бундеслигаға өтуге көмектесті, ол маусымда 8 гол соқты және 16 асcист жасады. 

  

2011 жылы Беллараби "Байер-04" клубына өтіп, 2014 жылдың жазына дейін әрекет ететін келісім шартты орнатты. 2012 жылдың наруызында ол Бундеслигадағы алғашқы голын соқты, "Баварияның" қақпасына екінші доп (2:0). Еурокубоктардағы алғашқы ойынын Беллараби каталондық "Барселонаға" қарсы Чемпиондар Лигасының 1/8 финалдық, қонақтық кездесуін өткізді және гол салды (1:7). 2014/2015 жылдардағы маусымда Бундеслиганың бірінші турында, дортмундтық "Боруссияға" қарсы ойында, Бундеслига тарихындағы ең жылдам голды соқты, ол дортмундтықтардың қақпасына допты 9 секундта салды (2:0). 2015 жылдың ақпанында "Байер 04" келісім шартты 2020 жылға дейін созартты.

### Ұлттық

2010 жылы 7 қазанда Германияның 20-ға дейінгі жасөспірімдік ұлттық құрамасы сатындағы дебюттік ойынын өткізді, ол швейцарлықтарға қарсы ойын болды (2:0). 2012 жылы 12 тамызда Германияның 21-ге дейін жасөспірімдік құрамасының сатындағы алғашқы ойынын өткізді. 

2014 жылы 2 қазанда Беллари 2016 жылға Еуропа Чемпионатына іріктеу ойындарына, Польша және Ирландияға қарсы, Германияның негізгі ұлттық құрамасының сатына шақырылды. 2014жылы 11 қазанда поляктарға қарсы ойында (2:0) Германияның негізгі құрамасының сатында дебюттік ойынын өткізді. Ол ойында алғашқы минуттардан бастап алаңда ойнады және бүкіл ойынның нәтижесі бойынша тек қана сары ескерту қағазына ие болды.

Сілтемелер
----------

* Профиль ресми сайтында "Байера"  (нем.)(нем.)
* Профиль сайтында *Fussballdaten.de*  (нем.)(нем.)
* Профиль сайтында *Weltfussball.de*  (нем.)(нем.)
**Ыбырайым (Ибраһим) Жәңгірұлы Бөкеев**, Князь Шыңғыс (1833 - 1865) - полковник, Жәңгір ханның баласы.

Өмірбаяны
---------

1852 жылы Санкт-Петербургтегі Императорлық паж корпусын тәмамдап, Орынбордағы лейб гвардиялық, гусар полкіне жіберілді. 1853 - 60 жылдары гвардия ротмистрі шенінде Орынбор генерал-губернаторының қарамағында қазақ жұртын басқару ісімен шұғылданды. 1853 жылы қаңтарда Бөкеевке князьдік мәртебе беру жөніндегі Ресей императорының жарлығы шықты. Ағасы, хан тағының мұрагері Сақыпкерей аз ғұмырында негізінен Бөкей ордасын басқару мәселелеріне көп көңіл бөлсе, қызметі мен лауазымы онымен бірдей болған Ыбырайым Бөкеев бүкіл Кіші жүздегі ел басқару ісіне араласты. Жұрт оның атына тікелей арыз - құжат жолдап, Жәңгір хан ісін жалғастырушы мирасқор ретінде үміт артты. 1863 жылы қазандағы құжатта оның лауазымы "гвардия полковнигі" деп көрсетілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X
**Викентий Никонорович Тощенко** (1910, Алматы облысы Алакөл ауданы Үшарал қаласы - 27.11.1943, Украина, Днепр бойы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия капитаны. 

1932 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, тұрақты әскери қызметкер болды. Ұлы Отан соғысы басталған алғашқы күннен майданға жіберілді. 1-гвардиялык атты әскер дивизиясы 5-гвардиялық Тамань атты әскер полкінің қатарында Солтүстік Кавказдағы, Днепрдегі шайқастарға қатысты. 1943 жылы 26 қыркүйекте Тамань атты әскер полкінің 1-эскадроны полк штабының бастығы, гвардия капитаны Тощенконың басшылығымен бораған оқтың астында Днепрден өте бастады. Оң жағалауға шыгысымен Тощенко басып алған плацдармын кеңейтіп, басқа бөлімшелердің өтуін қамтамасыз ету үшін эскадронымен Вороново тоғайының жиегін басып алуға тырысты. Олар күші басым жаумен бір жарым тәулік шайқасты. Тощенко жараланғанына қарамастан, ұрысқа басшылық жасап жүрген кезінде екінші рет оқ тиіп, қаза тапты. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Тощенкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.1.1944).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1
**Визильтир Рувим** – (10.1. 1912, Украина, Житомир облысы, Рогачев ауылы) - байланысшы.

Ленинградтың электротехникалық байланыс институтын бітіргеннен (1939) кейін Ақтөбе, Көкшетау, Қарағанды облыстарының байланыс басқармаларында басшы қызметтерде болған. 1962-72 жылдары Қарағанды облысы өндірістік техника байланыс басқармасының бастығы болып істеді. Ол басшылық еткен кезде оның тікелей қатынасуымен Қарағанды облысында 4 телевизия орталығы, облыстың аудан орталықтарында автоматты телефон станциялары іске қосылды.

Байланыс саласын дамытуға сіңірген еңбегі үшін **Еңбек Қызыл Ту орденімен**, **«Ерен еңбегі үшін»** медалімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**«Вий»** — Николай Васильевич Гоголь жазған мистикалық повесть.

Алғаш рет «Миргород» жинағы құрамында жарияланды.

Шығарма желісі
--------------

Хома Брут есімді киевтік семинариске тапсырма беріледі: ол қайтыс болған бір аруға ранап үш түн бойы дұға оқуы керек. Сөйтіп, шіркеуге мәйітпен бірге қамалады. Бірінші түні мәйіт тіріліп, Хоманы іздей бастайды. Ол өзі тұрған жерге қорғайтын шеңбер салады да, дұғаларын оқуды жалғастыра береді. Екінші түні арудың мәйіті әртүрлі жын-шайтандарды көмекке шақырады, бірақ олар да шеңберден аттап өте алмайды. Сонда үшінші түні Вий деген албасты шақырылады: оның жерге дейін жететін қабақтары бар, олар ашылса, ешкім өлімнен құтыла алмайды деген сөз.

Экрандалуы
----------

Шығарма желісімен түсірілген алғашқы фильмдер дыбыссыз болды, олар бүгінгі күнге шейін жеткен жоқ.

1967 жылы Леонид Куравлёв пен Наталья Варлей түскен фильм шығады.

2014 жылы Вий 3D фильмі шықты. Басқа да фильмдер бар.

Сілтемелер
----------

* 

* Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: ***Вий***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Николай Васильевич Гогольдің шығармалары |
| --- |
|  |
| Роман мен повестері | 
Өлі жандар • Байырғы помещиктер • Вий • Есалаңның жазбалары • Жоғалған құжат • Иван Иванович пен Иван Никифоровичтің қалай ұрысқаны туралы повесть • Иван Купала қарсаңындағы кеш • Қатал кек • Мұрын • Портрет • Рождество алдындағы түн • Сорочинцы жәрмеңкесі • Тарас Бульба • Шинель |
|  |
| Драматургия | 
Дау-далаба • Итаршылар бөлмесі • Ойыншылар • Ревизор • Үйлену • Іскер адамның таңы |
|  |
| Жинақтар | 
Диканька маңындағы хутор кештері • Миргород • Өрнектер • Петербург повестері |
|  |
| Қосымша | 
Әртүрлі үзінділер • Мақалалары • Хаттары • Гогольдің қазақшаға аударылуы |

 |
**Чак Норрис** (ағылш. *Chuck Norris*, шын аты кіші Карлос Рэй Норрис, ағылш. *Carlos Ray Norris Jr.*; 10 наурыз 1940 жыл, Райан, Оклахома, АҚШ) – америка киноактері.

Голливуд жұлдызы, өзінің туған ағасы Аарон Норристің танымал боевик-фильмдерінде басты рөлдерді сомдаған. Каратэден қара белдіктің иегері 1963 жылы алғашқы каратэ мектебін ашады. 1965 жылы Лос-Анджелесте өткен чемпионатқа қатысып, жеңімпаз атанады. 1968 жылы бірнеше каратэ мектебін ашады (барлығы 32). 

Кино әлеміне оны актер Стив МакКуин алып келеді. Алғашқы рөлін Брюс Лидің қатысуымен түсірілген «Путь дракона» фильмінде сомдаған. Осыдан кейін оның мансабы шарықтай түседі.

Өмірбаяны
=========

Карлос Рей Норрис кіші 10 наурызда 1940 жылда Райан желбіре қалашықта,Оклахома штатында дүниеге келді.Әкесі автомеханик,ал ана чероки үндістерден болды.Чактың атасы ирландық болды.

Фильмдері
---------

* «Хорошие парни ходят в чёрном» (1978)
* «Отряд «Дельта» 2» (1990)\*«Ювелир» (2005)

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Facebook · Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
NNDB · AllMovie · AllMusic · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
|  |
| Нормативті бақылау | 
BIBSYS: 5048480 · BNE: XX1111227 · BNF: 12050984t · CiNii: DA10273735 · CONOR: 74802787 · GND: 119291037 · ISNI: 0000 0001 0920 1210 · LCCN: n82239657 · LNB: 000026665 · NDL: 001154222 · NKC: jn20000701326 · NLA: 40862755 · NTA: 073353469 · NUKAT: n98023784 · LIBRIS: 351091 · SUDOC: 081946996 · VIAF: 84036229 |

 |
Чад Майкл Мюррей (ағыл. Chad Michael Murray, род. 1981 жылдың 23 тамызында туған. , Буффало, Нью-Йорк,АҚШ) – американдық актер.

Өмірбаяны
---------

Чад Майкл Мюррей 1981 жылдың 24 тамызында Буффалода , Нью-Йорк, АҚШта дүниеге келген.Чадтың Рекс, Ник, Брэндон, Тайлер атты ағаларымен Шеннон деген әпкесі бар. Чадқа 10 жас болғанда оның анасы өз отбасын тастап кетеді. Мектеп бітірісімен Чад газет тасушы болып жұмыс істейді. Чад кейінірек модель жұмысына кірісіп, «Gucci» маркасының рекламасына түседі. 2000 жылы өзінің актерлік шығармашылығын бастайды.

Жеке өмірі
----------

2005 жылы == София Буш == атты әртіске үйленген болатын. Олар «Холм одного дерева» деген сериалда танысып, 2005 жылдың 16 сәуірінде үйленген. Бірақ 2005 жылдың қыркүйегінде айырылысқандарын хабарлайды. 2006 жылы Кэнзи Далтонға үйленіп, кейін 2013 жылы қайта айырылады.

Дереккөздер
-----------

 Мюррей Чад Майкл
**Иістішөп** (лат. *Ajuga*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

  

Жер шарында кең тараған 45-ке жуық түрі белгілі. Қазақстанда далалық аймақтар мен тыңайған жерлерде, тау бөктерлері мен егістік алқаптарында, жол шетінде өсетін 1 түрі – жалғанхиос иістішөбі (Ajuga pseudochia) бар. Оның биіктігі 8 – 30 (37) см. Сабағы тік, жапырақтары үш қалақты (ұзындығы 15 – 30, ені 1,5 – 3 мм). Тостағанша жапырақшалары қоңырау тәрізді, бес тісшелі. Гүлдері қос ерінді, үстіңгі ерні өте қысқа, екі қалақты, төменгісі – ұзын, үш қалақты, ашық сары түсті, жүйкелерінде қошқыл түсті жолақтар мен төменгі ернінде қошқыл дақтары болады. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, маусым – қыркүйекте жеміс салады. Жемісі – ұзынша жаңғақша. Сәндік үшін өсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Киелі кикілжіңі**, Өрікті уақиғасы - 1836 жылдың 24 наурызы мен 5 сәуірінде Исатай сарбаздары мен Қарауылқожа жасақтары аралығында болған алғашқы қақтығыстардың бірі. 

Жәңгір ханның 17 наурыздағы жарлығына орай Қарауылқожа өзіне бағынышты беріш, адай, тама руларынан 600-650-дей (кей деректерде — 528) жігіт жиып, Манаш аулын қыстаған Исатайды тұтқындауға шығады. Исатай да соғысқа дайындалып, ауыл төңірегіне жал үйіп, бекініс жасайды. Хан жасақтары оларға тікелей шабуылдауға бата алмай, кері кетеді. 31 наурыз күні қайта оралып, бекіністерін тастап Тасшағыл құмына қарай көшкен Исатайларды қоршауға алады. Қоршаудың 7-нші күні Қарауылқожа шапқыншы жіберіп, Исатайларды Өрікті моласының түбінде шайқасуға шақырады. Зират басында өрік ағашы өсетіндіктен жергілікті халық оны *«Киелі»* (бұрынғы тарихшылар жазып жүргеніндей «Қиялы» емес) деп те атаған. Исатай шайқасқа 200 жігітпен жасанып шығады, олардың арасында Бекмағамбет, Махамбет, Қожахмет Өтемісұлдары, Тінәлі, Қамбар Тайсойғанұлы, Досақан Жәнібекұлы, Үсе, Есет Төлегенұлы, Иманбай Қалдыбайұлы, Есмұхамбет Жантумаұлы, Есенаман Боранбайүлы, Үбі және Жақия бар. Киелі (Өрікті) түбінде соғыс болған-болмағаны белгісіз, тарихшылар Қарауыл қожаның бес қаруын асынған, сайып-қыран батыр тобына тиісуге бата алмай, өзара кикілжіңнен аспай кері кеткенін айтады. Бұл К.к. бүкіл елге аян болып, ханның дәрменсіздігі, Исатайға қарсы қайрат қыла алмағандығы туралы әңгіме тарап кетті. Әбден сағы сынып, беделіне нұсқан келген Жәңгір бұл оқиғаны патша әкімшілігінен жасырып бақты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
Кижи көтерілісі туралы тақтайша (1771)
**Кижи көтерілісі** – Карелиядағы Олонец тау-кен зауыттарына тіркелген шаруалардың 1769-1771 жылдар аралығындағы антифеодалдық қозғалысы. Зауыттарда міндетті жұмыс істеу түріндегі феодалдық қанаудың күшеюі мен жергілікті әкімшілік орындардың озбырлық қысымынан туды. Егін науқаны кезінде шаруаларды Тивдийск мрамор кеніне және Лижема металлургия зауытында жұмысқа жегуіне байланысты көтеріліс басталды. Көтерілістің орталығы Кижи бекінісі болды. 1769 жылдың күзінен бастап көтеріліс карельдер мен вепсалар тұратын аймақтарды қамтыды. Шаруалар Петербургке өздерінің өкілдерін жіберді. Олар сонда тұтқындалды. Көтерілісті шаруа К.А.Соболев басқарды. Ал 1771 жылы ақпанда Көтерілістің басшылары қамауға алынды. Кейіннен басшыларын шаруалар күшпен босатып алды. 1771 жылы жазда шаруалардың бір бөлігі ауқатты адамдардың алдауына сеніп, көтерілісшілерден бөлініп шықты. 1771 жылы маусымда Кижиге жазалаушы отряд келді. 2 мыңдай шаруаны тізе бүктірді. А.Сальников пен С.Костиндерге таңба басылып, жер аударылды. Көтеріліс нәтижесінде мрамор қазу, жаңа зауыттар құрылысында жұмыс істеу тоқтатылды. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 5 том
**Ертіс Тәтиев** 1957 жылы мамырдың 17-де Саржал ауылында дүниеге келді. 1974 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін, сол кездегі саясаттың әмірімен қой өсірушілер комсомол-жастар бригадасында еңбек етіп, 1976-1978 жылдары әскери борышын өтегеннен кейін, Семейдің Н.К.Крупская атындағы педагогикалық институтының көркем сурет графика факультетін 1983 жылы бітірген Саржал ауылының тұрғыны, Ш. Тоқжігітов атындағы орта мектептің мұғалімі Ертіс Исайынұлының осындай өнерге үлес қосқан талантты шебер .
1985 жылы Ұлы Отан соғысының жеңісінің 40 жылдығына арналған «Белгісіз солдат» ескерткіші, 1989 жылы Ұлы Отан соғысына арналған тағы бір «Белгісіз солдат» ескертіші Қасқабұлақ ауылында 1998 жылы «Ауыл шежіресі», «Еңбек даңқы» аллеясын жасауда қажымай еңбек етіп, терін төге білді.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Климаттық маусымдар** — ұзақтығы бірнеше айға созылатын және климаты жалпылай алғанда бірыңғай болатын жыл кезеңдері. Ауа температурасының жылдық амплитудасы аз және ылғалдылығы біркелкі экваторлық беддеуде климаттық маусымдар білінбейді.

Субэкваторлық, тропиктік және аздап субтропиктік белдеулерде Климаттық маусымдарды ылғалдық режімі бойынша құргақ маусым (жауын-шашыны аз) және ылғалды маусым (жауын-шашыны мол) деп бөледі. Маусымдардың мұндай алмасуы, негізінен, атмосфераның жалпы циркуляциясының ерекшеліктерімен (циклондар мен антициклондардың маусымдық алмасуы) байланысты.

Қоңыржай белдеулерде, негізінен, термиялық жағдайлар бойынша бөлінген жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз, қыс анық байқалады. Полюстік аудандарға ұзақ қыс пен қысқа жаз тән, ал өтпелі Климаттық маусымдар нашар байқалады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6

Тағы қараңыз
------------

* Жыл мезгілдері
**Иірсу-Дәубаба қорықшасы** – республикалық маңызға ие зоологиялық қорықша.

Географиялық орны
-----------------

Түркістан облысы Түлкібас ауданының жерінде 19 мың га жерді алып жатыр. Талас Алатауының қиыр батысындағы тау жоталарында (биіктігі теңіз деңгейінен 1800 метрге дейін) орналасқан.

Жер бедері мен флорасы
----------------------

Жер бедері адырлы-шоқылы болып біткен. Бетегелі далада астық тұқымдастары мен шалғындық шөптесін өсімдіктер және бұта (итмұрын, долана, ырғай, т.б.) өседі. Қорықшаның жер бедері сай-салалы, ойысты, құлама жарлы келеді. Сайлы жерлерде әр түрлі жеміс ағаштары (алма, шие, т.б.) мен шағын ормандар кездеседі.

Фаунасы
-------

Жануарлардан – елік, қасқыр, түлкі, қызыл суыр, сібір таутекесі, т.б. мекендейді. Құстардан кекілік көп, ал өзендерінде көкбас пен қаяз балықтары кездеседі. Қорықшада сирек кездесетін, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген бүркіт, жұртшы, қара дегелек, Тянь-Шань қоңыр аюы, үнді жайрасы, әсіресе, Мензбир суыры қорғалады.

2006 жылы Сайрам-Өгем ұлттық паркінің құрамына кірді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Хильда Нуми Норен** - 1979 жылы 28 желтоқсанда Худиксвалль қаласында туған швед актер. Нуми бірінші рет фильмде жеті жасында түсті ол «Тень ворона» фильмінде түсті. Әртіс «Девушка с татуировкой дракона» және «Девушка, которая играла с огнём» және «Девушка, которая взрывала воздушные замки» фильмдеріндегі Лисбет Саландер рөлімен тәлемге танымал болды және де бұл рөлі үшін ол «Золотой жук» марапатын алды. 2011 жылы ол Голливудта «Шерлок Холмс: Игра теней» детективті фильмінде Робер Дауни-кіші және Джуд Лоумен түсті. Келесі жылы ол Ридли Скоттың «Прометей» фильмінде басты рөлді - Элизабет Шоу археологын ойнаған
**Нуллификация** (ағылш. *nullification*) — АҚШ-тың құқы жөніндегі тұжырым кез келген федеральді актінің заң күші жойылғанын хабарлайды.

Тарихы
------

Бастапқыда бұл тұжырым Вирджин-Кентук Қатарынан (1798) шыққан, 1828 ж. тарифті ендіргенде Джон Калхаун белсенді пайдаланды. Джон Калхаун штат өз территориясындағы федерелді заң күшін енгізуді жоюға құқылы деп санаған. Оңтүстік Королинаның заңды мәжілісі Ордонанс нуллификациясы жөнінде (1832) шешім шығарып, егер федеральді үкімет 1828 ж. тарифке сай жинауға мәжбүрлесе деп арнайы бөлім бөлінген.

Президент Эндрю Джексон өз кезегінде федералді дәреже шешімінен биіктігін мәлімдеді. АҚШ Конгресі салық көлемін төмендететін шешімді екі жақты пайдалы етіп шешкен, бірақ бір уақытта Мәжбүрлеу билі шығарған, онда фередальді үкімет күшпен заң енгізеетінін құптайды. Оңтүстік Каролинадағы заң туралы мәжіліс өзінің Ордонансын қайтып алды, бірақ жанжал нулификацияның қаупін ашып берді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 2010 State-by-State Nullification Efforts
* South Carolina Ordinance of Nullification, қараша 24, 1832 Мұрағатталған 3 наурыздың 2009 жылы.
* Nullification Revisited, An article examining the constitutionality of nullification (from a favorable aspect, and with regard to both recent and historical events)
* Nullification Overview, A research paper examining nullification bluntly (from a student perspective, and keeping other events in mind.)
**Шибалы ауданы** немесе **аймақ** (алт. ) — Ресей Федерациясының Алтай Республикасы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым. 

Әкімшілік орталығы - Шибалы ауылы.

Географиясы
-----------

Шу даңғыл жолы
Алтай республикасының солтүстік-батыс бөлігіндегі таулы-дала аймағында орналасқан, ол Семін, Шергін және Аңүй жоталарын қамтиды. Егер Шу даңғыл жолымен жүрсе, онда бұл аудан Қатын өзені үстіндегі көпірдің ар жағында, Себі ауылында басталады. Бұл 1950 жылдардың соңында салынған Шу даңғыл жолындағы өзен арқылы өтетін алғашқы темірбетонды көпір. Кезінде Бийск қаласынан Алтай ауылы мен Комарский өткелі арқылы өткен ескі Шу даңғыл жолы жаңасымен Шерга ауылында кездеседі.

Тарихы
------

Қазан төңкерісі мен Азамат соғысына дейінгі кезеңде аудан аумағы Томбы губерниясы Бийск уезінің Шибалы болысына қарады.

1922 жылы орталығы Ұлал Ойрат автономды облысы құрылды. Бастапқыда бұл облысқа 24 болыс кірді, олардың саны көп ұзамай азайды және олардың өзі аймақ деп өзгертілді, оның бірі Шибалы болды. 1962-1963 жылдары аймақтар аудан болып өзгертілді, Шибалы аймағы жойылды, бірақ бір жылдан кейін ол Шибалы ауданы болып қалпына келтірілді.

Тұрғындары
----------
Стегозавр
Стегозавр
Стегозавр
Стегозавр
**Стегозавр** — стегозаврид тұқымдасына жататын сауытты динозавр. Бұл динозаврдың атауы жабылған немесе шатырлы кесіртке деген мағынаға ие. Шөппен қоректенетін стегозаврид тұқымдасы кейінгі Юра кезеңінде, шамамен 156 - 140 миллион жыл юұрын өмір сүрген. Оның ұзындығы — 8 - 9 метр, салмағы — 308 келіге жуық. Миы өте кішкентай. Кейбір ғалымдардың пікірінше, динозаврдың екінші миы болған. Стегозавр ақылы төмен саналатын динозаврлар тобына жатады. Барлық стегозавридтер секілді топталып өмір сүрген делінеді.

Қызықты дерек
-------------

* Палеонтолог отнил С. Марш 1977 жылы оған стегозавр деген атау берді.
* Стегозаврдың алғашқы сүйектерін 1876 жылы М. П. Фелч АҚШ-тың Колорадо штатынан тапқан.
* Оның арқасында қорғанысқа арналған 17 сүйек тақташалар мен қылқанды ауыр құйрығы болған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : өсімдіктер
* Салмағы : 308 келі
* Тұқымдас : Стегозаврид
* Отряд тармағы : Тиреофор

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
Қарабас құрқылтай
*Remiz coronatus* 
**Қарабас құрқылтай** (лат. *Remiz coronatus*) - кәдімгі құрқылтайға өте ұқсас құс. Айырмашылығы - ақ төбелі қара телпегінің болуы.

Таралуы
-------

Қазақстанның оңтүстігінде кәдімгі құрқылтайдың орнын басады. Қазақстанға көктемде наурыздың соңында - сәуірде ұшып келіп, күзде қыркүйекте ұшып кетеді. Тәңіртаудың баурайында және Сырдария, Талас Шу өзендерінің шөл жайылмасында орныққан.

Өмір сүру дағдысы
-----------------

Өмір сүру дағдысы басқаларына ұқсас, дегенмен мал шаруашылығы жақсы дамыған өңірде ұясының қабырғасында өсімдіктер үлпегінен басқа қойдың жүні де жабысады.
Ғалымдарға құрқылтайдың үлпектен ұя қабырғасына жапсыратын жіпті қалай дайындайтынын бақылаудың сәті түскен. Құрқылтай үлпекті тұмсығымен тістеп әкелген соң ұя жасалып жатқан тұстан қашығырақ орналасқан жіңішке бұтаққа қонады да, тұмсығындағы үлпекті түсіріп алмай бір аяғымен оны басады. Бұдан соң үлпекті табанынан бөлшектеп, бабына келтіре созады. Құс осылай бабына келтіріп алып, үлпекті табанымен бұтаққа қысады да, табанның астынан үлпекті біртіндеп соза түсіп, жіпті ширату үшін бұтаққа орап, өрмелей бастайды. Жіп дайын болғанда құс ұясына ұшып барады да, енетін ауыздан төменірек (ұшып келіп ұяға бірден енуі сирек кездеседі) жіпті іліп қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010
**Ғалиолла Хайруллин** (1909-2004), шахтер, Соц. Еңбек Ері (1948), КСРО-ның құрметті шахтері (1948). 1924-1931 жылдары Донбасс шахталарында істеген. 1931 жылдан Қарағандыда. 1931-1961 жылдары №3/26, 18, 20, 64, 37 шахталарында забойшы, проходкашы, проходкашылар бригадирі. Ұлы Отан соғысы жылдары проходкалаудың жедел әдістерін қолдану жолындағы жарыстың бастаушысы болды, оның бригадасы күндік нормасын 2-3 есе асыра орындады. 4-бесжылдықта көмір өндіру
көлемін ұлғайтуда, көмір шахталарын қалпына келтіруде және салуда айтарлықтай табыстарға жетті. КОКП 20-съезінің делегаты. 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Қарауылбек Қазиев** (1 мамыр 1939, Жамбыл облысы Шу ауданы Қарабұлақ ауылы - 11 қараша 1984, Шымкент қаласы ауылында туған) - журналист, жазушы.

Биография
---------

Орта мектепті ауылда бітірген соң, Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факултетін бітіреді.Болашақ жазушы әуелі Жамбыл облыстық радио комитетінде жұмыс істейді.

КазҰУ-ды бітірген (1963). 1957 - 1958 жылдары ауылда жұмысшы, 1963 - 1965 жылдары Жамбыл облысы Радио к-тінде тілші, 1965 - 1967 жылдары Шымкент облысы Телерадио хабарларын тарату жөніндегі к-тінде аға редактор, 1967 жылдан бас редактор болып қызмет еткен. 1969 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Оңтүстік Қазақстан Облыстық радио камитетінің бас редакторы болып қызмет істеді.

Әңгімелері
----------

Алғашқы әңгімелер жинағы "«Ақ бантик»" 1968 жылы жарық көрген. "«Иманжапырақ»" (1976), "«Үркер»" (1979), "«Кемпірқосақ»" (1984), "«Ақ шуақ»" (1988), «Іңкар дүние» т.б. Әңгімелер мен повестер жинағы, "«Оралу»" пьесасы (1972), ал орыс тілінде "«Подснежники»", "«Утреняя роса»" кітаптарының авторы. "Ақ шуақ" шығармаларының толық жинағы 1988 жылы Басылып шыққан. "Иманжапырақ" повесі Қазақстан баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік к-ті, "Жалын" баспасы ұйымдастырған жабық бәйгесінің бірінші жүлдегері.

Қазақстан ЛКСМ Орталық комитеті және Қазақстан Жазушылар одағы бірлесіп ұйымдастырған «Жалынның» жабық конкурсында бірінші орынды иеленді. Оның бірқатар әңгімелері мен повестері орыс тіліне аударылып, жеке кітап болып шыққан.

Өлімі
-----

Қарауылбек Қазиев 1989 жылы қайтыс болды. Жазушының атында Шымкент қаласында көше бар. Бейіті Шымкент қаласы маңындағы зиратта.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Қараш** – Іле Алатауындағы жота. Негізі тау сілемдерінен оқшаулана орналасқан.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерінде, батыстан шығысқа қарай 32 км-ге созылған, енді тұсы 12 км. Ең биік жері 3008 м. Батысы Түрген өзені мен шығысы Бақай тауымен шектелген.

Геологиялық құрылымы және сипаты
--------------------------------

Жота плиоцен дәуірінде және төрттік кезеңнің басында тау түзілу процестері нәтижесінде пайда болған. Гранит, гранодиорит, әктас, тақтатастан түзілген. Солтүстік беткейі тіктеу, жарқабақты, шатқалдармен тілімделген, оңтүстік беткейі жайпақтау. Жотаның бұл бөлігінен Шіліктің саласы — Асы өзені ағады. Солтүстік беткейінен Түрген, Белшабдар, Киікбай, Шолақ, т.б. өзендер бастау алады. Қараштың батысына таяу жерде Жамбас (2732 м) және шығысында Құмбел асулары бар. М.Әуезовтің Қараш-Қараш повесінде осы Қараш жотасының табиғаты Бақтығұлдың психологиялық жай-күйімен астастыра суреттеледі.

Өсімдігі
--------

Солтүстік бөлігінің тау баурайында шалғын шөп, қараған, терек, қайың, алма, өрік, алмұрт ағаштары, тауалды жазығында бұта аралас әр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Қараштың бұл өңірі егістікке молынан пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
2. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Larus ichthyaetus*
**Қарабас өгізшағала** (лат. *Ichthyaetus ichthyaetus*) – татреңтәрізділер отрядының шағалалар тұқымдасына жататын құс. 

  

Қазақстанда Каспий теңізінің солтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ – Жайық өзендерінің суқоймаларында, Наурызым мен Қорғалжын қорықтарында, Павлодар мен Қарағанды облыстарының суқоймаларында, Балқаш – Алакөл су алабында ұялайды. Ұшып келу және ұшып кету кезеңдерінде Қазақстанның барлық суқоймаларынан, оның ішінде Оңтүстік Алтайдың таудағы көлдерінен де кездестіруге болады. 

  

Ұялайтын жерлері – ащы көлдердің аралдары. Қанатының ұзындығы 45 – 55 см, салмағы 1,2 – 1,9 кг-дай болатын ірі құс. Бауыры ақ, арқасы көгілдір, атына сай басы қара, көзінің айналасы – ақ, тұмсығы сары, оның ұшы қызғылттау, сирағы – жасыл сары болып келеді. Қанатын баяу қағып, асықпай ұшады. Үлкен шоғыр құрып топталып ұялайды. 3 – 4 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Ұясын жерге салып, ондағы 1 – 4 шұбар жұмыртқаны қоразы мен мекиені 25 – 30 күндей шайқайды. Басқа шағалалардан ерекшелігі – балапандарының түсі – аппақ, өзіне жақын қарабас, мойнақ не реликті шағалалардың балапандарына ұқсас болуында. Қарабас өгіз шағаланың негізгі қорегі – балық, жәндіктер (қоңыздар, көкқасқа шегіртке), кесірткелер, кеміргіштер (сарышұнақтар мен құм тышқандары), сол сияқты майда құстар, кейде үйректер мен қасқалдақтарды да ұстайды. Қарабас өгіз шағала – жыл құсы. Ақпанның аяғы – наурыздың басында ұшып келіп, тамыз – қыркүйекте ұшып кетеді. Көпшілігі Каспий теңізінің жағалауларында қыстайды. 1976 жылдан Алматы хайуанаттар бағында бірнеше жұбы бар. Санының жылдан-жылға азаюына байланысты Наурызым мен Қорғалжын, Алакөл қорықтарында, сол сияқты «Реликт шағала» қорықшасында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
**Созақбай Исаұлы Әбдіқұлов** — 1954 жылдың 12 тамызы күні Түркістан облысы, Созақ ауданы, Созақ ауылында дүниеге келген. Шолаққорғандағы Ы. Алтынсарин атындағы мектепті тәмамдаған соң, Алматы қаласындағы Қазақ ауыл шаруашылығы институна түсіп, оны 1975 жылы **ғалым-агроном** мамандығы бойынша бітірген. Кейіннен Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде геология және пайдалы қазбалар кен орындарын барлау балавры бойынша білім алған.

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын 1975 жылы қараша айынан Ленгір ауданының Победа колхозына аға агроном болып бастаған. 1976-1981 жылдары аралығында Созақ ауданы, Жартытөбе совхозында аға агроном, 1981-1982 жылдары облыстық ауыл шаруашылық басқармасында аға агроном, бөлім бастығы болған.

Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев: 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Облыс әкімі болып тұрған кезімде Созақбайдың қарапайымдылығымен қатар тазалығына көз жеткізіп, риза болғанмын. Созақбай атына лайықты соншалықты қарапайым адам екенін сол жолы пайымдадым. Ал қарапайымдылық – ұлылықтың бастауы. Маған Созақбай кейде Созақ ауданы үшін туған азамат секілді көрінетін. Бір шеті Бетпақдаламен шектесетін бір қиырда жатқан ауданның әлеуметтік жағдайы оншалықты мәз болмайтын. Созақбай секілді іскер басшының арқасында Созақ ауданы халқының бірте-бірте әлеуметтік жағдайы түзеліп, облыста алдыңғы қатарлы аудандардың біріне айналды,* |  |

 - деп сипаттама берген.
**Дренаж** — жер астындағы су деңгейін немесе пайдалы қазындылар кен орындарындағы (массивтердегі) су деңгейлерін төмендетуді қамтамасыз ететін әр түрлі (жазық немесе тіке) қазбалар жүргізу арқылы құрғату тәсілі. Бұл тәсіл шахты мен карьерді салу кезінде және кен орнын қазып алу барысында қолданылады. 

**Дренаж** (фр. ) — байыту фабрикаларының бөлімшелерінде қатты зат және пульпа түріндегі жоғалымдар сумен шайылып арнаулы қанауларға түсіріліп бір жерге жиналады да, насостармен белгілі операцияларға қайтарылады. .

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9
**Қарабас шақшақ** (Saxicola torquata) - жағал шақшақтан айырмашылығы - реңі көрікті құс.

Биологиялық сипаттама
---------------------

Аталығының жоны және тамағы - қара: денесінің төменгі жағы - ақшыл, жемсаудың екі жағы - ашық қызғылтсары, бауыры - ақшыл сары. Қанатында айқын ақ көзтартары болады. Аналығында қара түс жоқ және жағал шақшақты көбірек еске түсіреді. Дауысы жағал шақшаққа ұқсас, әуенінде бөтен дыбыстар көп. Көрікті аталықтар бұталардың ұшар басында немесе ірі шөптерде сайрап отырғанда жиі көзге түседі. Ұясын салбыраған шөптердің астындағы шұңқыр жерге жасырып салады. Ұяны аналығы салады, аталығы бұл кезде құсойнақ жасайды. Салындыдағы 4-6 көмескі бозғылт реңкті көгілдірлеу жұмыртқаларды аналығы 11 — 14 күн басады. Балапандарды ата-енелері екі аптаға жуық ұяда, тағы сонша уақыт балапандар ұядан үшқан соң қоректендіреді. Бұған қоса аталық ұшып жүрген ұялас балапандарды көбірек тамақтандырады, ал аналықтар екінші рет жұмыртқа туып, екінші рет салындыдағы жұмыртқаларды басады.

Таралуы
-------

Бұл шақшақтың таралу атырабы Еуразияның едәуір бөлігін алады. Қазақстанда ол бүкіл солтүстік өңірлерде, шығыста және оңтүстігінде, сондай-ақ Батыс Тәңіртаудың оңтүстігіндегі орта белдемде қоныстанады. Келіп-қайту кезінде ұшқанда бүкіл республика бойынша кездеседі. Бұталары бар биік таулы және шалғынды далаларға, тауларға - оған қоса субальпілік белдемге дейін, яғни теңіз деңгейінен 2 500-2 700 м жоғары биікке дейін орын тебеді. Бұлар - кейбір жерлерде едәуір көп кездесетін құстар. Қыркүйек-қазанда қыстауға ұшып кетеді. Қазақстанға көктемде - наурыз- сәуірде оралады. Олар осы кезде ұшып өтеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *BirdLife International* *Saxicola torquatus*. *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*.  International Union for Conservation of Nature (2012). Тексерілді, 26 қараша 2013.
2. ↑  Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
**Қырықмылтық мұнай-газ кен орны** — Атырау облысы Жылыой ауданы Құлсары қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км, Жантерек стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 57 км жерде.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Іздеу-бұрғылау жұмыстары 1988 жылы басталып, нәтижесінде төменгі бор қабатында 6 мұнай-газды горизонт, юрада - 4, триас шоғырларында - 3 горизонт бар екендігі анықталды.

Жатыс сипаты
------------

Өнімді горизонттардың жатыс тереңдіктері төменгі бор шоғырында 286-725 м, юрада - 750-1060 м, триаста - 1300-1400 м. Коллекторлары терригенді, кеуекті. Жабыны саз будасынан (қалыңдығы 10-20 м) тұрады. Төменгі бор горизонттарының ашық кеуектігі 27-40% аралығында өзгереді. Жалпы мұнайға қаныққан қалыңдығы 2,5-9 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 2-6 м. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,62-0,81. Шоғырдың биіктігі тектоникалық блоктардың қалпына байланысты. Қабат қысымы 2,4-5,4 МПа, температурасы 30-38°С. Блок бойынша мұнайдың тәуліктік өнімділігі 1,12-14,4 м3. Өнімді горизонттардың табан сулары хлоркальцийлі, тығыздығы 1,03-1,152 г/см3, минералдылығы 95-197 г/л. Судың тәуліктік өнімділігі 11-160 м3. Микроэлементтердің судағы мөлшері аз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5