recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қарағанды Ботаника Бағы** – ғылыми-зерттеу мекемесі. ҚР Білім және ғылым министрлігінің Фитохимия институты қарамағында. 1939 ж. Қарағандыда ауа райы құрғақ, шөлейтті аймақ – Орталық Қазақстан жағдайында көгалдандырудың ғыл. негізін жасау мақсатында КСРО ҒА Қазақстан бөлімшесінің ботаника секторының зерттеу станциясы болып ашылды. 1940 ж. интродукция жөнінде зерттеу және тәжірибелік жұмыстар жүргізу үшін қаланың оңтүстік-батыс шетінен аумағы 32 га жер бөлінді. 1948 ж. ботан. бақтың аумағы 50 га-ға жеткізілді. Дендрология, өсімдік қорлары, жеміс-жидек өсімдіктері, сәндік-гүл өсіру шаруашылық лабораториясы жұмыс істеді. Осы жылдары бақта арборетум, табиғи флора өсімдіктерінің және көп жылдық сәндік өсімдіктер коллекциясын, жеміс-жидек өсімдіктері бағын отырғызу және гербарий қорын қалыптастыру мақсатында ғылыми жұмыстар жүргізілді. 1965 ж. жаңа лабораториясы-әкімшілік ғимараты мен қор оранжереясы салынды. Аумағы 18 га болатын дендрология саябақ егілді. 1990 жылдан бақта ағаштар мен бұталардың 1300-ден астам, гүлді сәндік өсімдіктердің 2000-ға жуық түрлері мен сорттары, жеміс-жидектің 600-ден астам сорттары, тропиктік және субтропиктік өсімдіктердің 700-ге жуық түрлері мен табиғи флора өсімдіктерінің 400-ден астам түрі (оның ішінде «Қызыл кітапқа» кірген 14 түрі бар) сынақтан өтті. Бақтың гербарий қоры 15 мыңнан астам беттен тұрады. 1995 жылдан бері осы аймақта өсетін өсімдіктің 3 жаңа түрі анықталды. Раушан гүлінің 40-тан астам сорты Орталық Сібір ботаника бағынан (Ресей, Новосибирск қ.) және бір жылдық гүлді өсімдіктер Норфолк (АҚШ) ботаника бағынан әкелініп, бақтың гүлді сәндік өсімдіктер қоры толықтырылды. 70 тұқымдас 256 туысқа жататын келешекте мәні бар 494 түрлі дәрілік өсімдіктердің, 23 мың гербарий парағына жазылған коллекциясы жиналды. 1999 жылдан Қарағанды Ботаника Бағы өсімдік қорғау жөніндегі Халықаралық ботаника бақтар кеңесінің құрамына кірді. 100-ге жуық мемлекеттің ботаника бақтарымен әріптестік байланыс жасайды.

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Анахуан** , Анагуй, Анахуан (т. ж. б. — 552 ж. ө.) — Жужан қағаны. 5 ғ. бас кезінде Жужан елінің өз ішінде болған қақтығыста бауыры Шоуну өлтірілгеннен кейін қаған болып сайланған (520 ж.). Бірақ өзге бауырларымен қақтығыста жеңіліске ұшырап, аз қолмен барып, солт. Вэй хандығына бағынады. Қытайдың Лоян қ-нда тұрған ол Сүйфан "Цзюнь чоң" (солт. өлкелердің бегі), Жужан патшасы деген атақтарға ие болды. Кейін інілері оны солт-ке қайтып келіп, хан тағына отыруға шақырды (521 ж.). Бірақ Анахуан таққа отырудан бас тартты. Көп ұзамай оның бауырлары да телелерден жеңіліп, Вэй патшалығына барып паналады. Осы тұста Анахуан ел-жұртына қайтып оралып, қағандық билікті өз қолына алды. 6 ғ-дың Орта шенінде Алтай және Тянь-Шань тауларының аралығында бұрыннан жужандарға бағынышты болып келген Ашина түріктері күшейеді. Олар теле тайпаларының 50 мың қолын бағындырып (546 ж.), жужандарға қарсы шықты. Хуайхуанда (Қытайдың Хэбэй өлкесіне қарасты жер) болған шайқаста (552 ж.) А. Бумын қағаннан жеңіліп, өзін-өзі өлтірді.
**Қарағанды бірінші мемлекеттік аймақтық электростансасы** (*Қарағанды 1-МАЭС*) — Қарағанды көмір бассейнін электр энергиясымен камтамасыз ету үшін жасалған энерғетика жүйесіндегі бірінші аса ірі электр стансасы. Стансаны салу Қарағанды көмірі мен Нұра өзені бойында, Самаркан поселкесі (қазір Теміртау к.) тұсынан салынатын су қоймасы негізінде, *«Көмір және кокс қорларын көбейту туралы»* БК (б) П ОК-нің 1931 ж. 15 тамыз айындағы каулысынан кейін, *«Теплоэлектропроект»* институты Ленинград белімшесінің жобасы бойынша 1934 ж. басталды. 1935-38 жылдары су қоймасын салу жұмыстары жүргізілді- (1941 ж. ендірістік пайдалануға берілді). 1942 ж. 18 қазанда қуаты 25 мың кВт бірінші турбина агрегаты өнеркәсіптік ток бере бастады. 1945 ж. 140 млн 998 мын кВт/ сағ. электр энергиясы ендірілді. 1951-55 ж. Қарағанды мемл. аймақтық электр стансасында 7 қазан агрегаты, 5 турбина агрегаты, 11 қазан пайдалануға беріліп, бұлардың куаты 271 мың кВтка жетті. Технологиялық процестерді автоматтандыру жөне қол еңбегін механикаландыру жүзеге асырылды (гидравликалық күл тұтқыш, жөңдеу жұмыстары кезінде көмекші құрал-жабдықтарды тасу мен тиеп орналастыру үшін керекті кіші механизация құралдары т. б.).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Израиль, Тель-Авив.

**Анаэробты ашу** (Метандық ашу) – бос метан бөлу арқылы жүретін органикалық заттардың биодеструкциялық процессі. Бұл процесс жоғары және төменгі температурада жүзеге асады, бірақ мезофильді ашыту кеңінен қолданылады.

Органикалық қосылыстар + Н2О→ СН4+СО2+С5Н7NО2+NH4+HCO3.

Биомассадағы органикалық қосылыстар (ақуыздар, көмірсулар, майлар) гидролитикалық ферменттер әсерінен қарапайым органикалық қосылыстарға (аминқышқылдар, қанттар, май қышқылдары) бөліне бастайды. Бұл кезең – гидролиз деп аталады және ацетогенді бактериялар әсерімен ағады. Екінші кезеңде гетерогенді бактериялар әсерінен қарапайым органикалық қосылыстар бөліктерінің гидролиздік қышқылдануы жүреді және соның нәтижесінде ацетат, екі валентті көмірқышқыл газы және еркін сутегі пайда болады. Ацетаттан алынған органикалық қосылыстары 2 кезеңде С1  байланысын түзеді (қарапайым органикалық қышқылдар). Алынған қосылыстар 3 кезеңдегі метан тудыратын қоректік орта болады. 3 кезең әртүрлі бактериялар тобымен алынған екі процесспен ағады. 

Осы бактериялардың екі тобы 2 кезеңдегі құнарлы қосылыстарды метанға СН4, суға Н2О, екі тотықты көміртегін тудырады. Анаэробтық ашу процесі бактериальдық биомассада болады және күрделі органикалық қосылыстардың конверсиясын қосады – полисахаридтер, майлар және ақуыздарды метанға СН4 және екі тотықты көміртегі СО (4). 

Азықтық қажеттілігіне байланысты бактерияларды үш түрге бөледі: 

1. гидролизді және ацетогенді. Бұл түрге  протеолитикалық, целлюлолитикалық, облигатты анаэробтар, факультативтік анаэробтар жатады.
2. гомоацетатты бактериялар.
3. метаногенді бактериялар.

Сілтемелер
----------

1. 
2. 

1. ↑
2. ↑
**Қарағанды артезиан алабы**, Сарыарқаның орталығында жатқан жер асты суы бар өңір. Ауданы 1200 км²-дей. Қарағанды артезиан алабы гидрогеология құрылымы жағынан өте күрделі екі қабатты синклинальдық құрылымнан тұратын қазаншұңқырда орналасқан. Қазаншұңқыр девон, тас көмір әктастары мен құмтастарынан құралған. Жер асты суы арынды. Ұңғымалардың шығымы 0,5 – 2 л/с, суының орташа минералдары 3 г/л. Алаптың шет жақтарында су жер бетіне өздігінен шығып жатыр. Су арыны қазаншұңқыр ортасына қарай арта береді. Сулы қабаттардың жату тереңд. 50 – 100 м-ге жетеді. Конгломерат, құмды конгломерат, ұсақ түйірлі құмды борпылдақ жыныстардан құралған, қалыңд. 500 м-дей юра жүйесі жыныстарындағы сулы қабаттар Қарағанды Артезианы ауылының орталық, шығыс бөліктерін алып жатыр. Қазаншұңқырдың ортасына қарай бұл жыныстар антропоген, неоген, палеоген жүйелерінің аргиллиттері, алевролиттері, ұсақ түйірлі құмтастарымен жабылған. Юраның сулы қабаттарындағы ұңғымалардың су өнімд. 1 – 3 л/с-тан 20 – 25 л/с-қа дейін жетеді. Су құрамы натрий-кальцийлі хлорлы және гидрокарбонатты-сульфатты. Суының минералдылығы алап шетінде 0,7 – 1,0 г/л, өйткені мұнда жер асты суларының қоры жауын-шашын, еріген қар, тасыған өзен суларының жерге сіңуінен молаяды. Алаптың ортасына қарай 1,5 – 2,0 г/л-ге дейін артады. Қарағанды артезианы алабының жер асты сулары көптеген ұңғымалар арқылы Қарағанды өнеркәсіп торабында пайдаланылады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Қарағанды жылу-электр орталықтары**, (ЖЭО), (Қарағанды к. Октябрь ауд.), тұтынушыларға электр энергиясы мен жылу беретін жылу электр станциялары. 1960-64 жылдары пайдалануға берілген 1-ЖЭО (22 шахтаның бұрынғы ЖЭО-сы), 1%2 жылдан бастап қалаға бір орталықтан жылу бере бастады. 1970 жылдың басында 1-ЖЭО-ның жылу қуаты 440 Гкал/сағ. болды, бұл қаланың тұрғын үй қорына керекті жылудың 15%-ын камтамасыз етіп, 36 мың кВт электр энергиясын берді. Электр энергиясы 6 және 35 кВ кернеуде таратылды. 1970 ж. каңтарда *«ВНИПИ энергопром»* институты Орта Азия бөлімшесінің жобасы бойынша 3-ЖЭО салына бастады. №1 және №2 турбина агрегаттары, № 1 және 2 қазан агрегаттары (1977), 3-блок (1978), 4 қазан агрегаты (1980) пайдалануға берілді. Осымен 3-ЖЭО-ның бірінші кезегін салу аяқталды. 4 буқазаныныңбір жолғы өнімділігі әрқайсысы сағатына 420 т-дан бу береді, З турбина агрегатының әрқайсысы — 110 мың кВт-тан электр энергиясын өндіреді (ол 110 және 220 вт кернеумен беріледі). Отынға Қарағанды және Екібастұз көмірі жағылады. Ертіс-Қарағанды каналының тазартқыш құрылыстарынан ЖЭО-на су құбыры тартылған. Екі ЖЭО-ның жылу жүйелерінің жалпы ұзындығы 70 шм. 1976 ж. 1-ЖЭО мен 3-ЖЭО бірігіп, Қарағанды ЖЭО-тарын пайдалану әкімш. күрылды. Қарағанды ЖЭО-лары ұжымында Социалистік еңбек ері Ә. Байжұманов, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген энергетигі Н. А. Шилов еңбек етті.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Генрих Любке
**Генрих Любке** (нем. *Heinrich Lübke*; 1894 жыл 14 қазан, Энкхаузен - 1972 жыл 6 сәуір, Бонн) - Германия Федеративтік Республикасының мемлекет қайраткері. 1945 жылдан *Христиан-демократия одағының* мүшесі, 1959—1969 жылдары Германияның федералды президенті.

1949-1950, 1953-1959 жылдары бундестаг депутаты. 1953-1959 жылдары *ГФР-дің* азық-түлік, *ауыл және орман шаруашылықтары* министрі. 1959-1969 жылдары ГФР президенті. Социалистік елдерге *«күш көрсету» саясатын* қолдады. Еуропада соғыстан кейінгі шекараны мойындауға қарсы шықты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж. 7 том
**Қараған** – Батыс Үстірт кемерінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі төбе. Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Төлеп ауылының солтүстік-батысында 80 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 203 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 6 км шамасында созылған, енді жері 2 км. Беткейі жайпақ, сай-жыралармен тілімденген. Етегіндегі тік жарлардың биіктігі 10 м. Беткі қабаты неогендік әктастан түзілген, түпкі қабаттары палеоген мен мезозойдың көлбеу қыртыс шөгінділерінен тұрады. Сортаңды сор топырақ жамылғысында бұйырғын, жусан, баялыш, көкбуын, т.б. өседі.

Сілтемелер
----------

1. ↑   Қазақ Энциклопедиясы
**Тентек**  – Алакөл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 200 км. Су жиналатын алабы 5390 км2.

Бастауы
-------

Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтардан (Көкетау және Сарыбүйрек) басталып, Сасықкөл көліне таяу ұсақ көлдерге құяды.

Гидрологиясы
------------

Ірі салалары - Шынжылы, Шымбұлақ, Ағынықатты, Аршалы, т.б. Жоғарғы бөлігіндегі аңғары мен арнасы тар шатқалды. Алакөл ойысына шыққан жерінде аңғары кеңейіп, 3 тармаққа бөлініп, Үшарал қаласынан төмен 5 км жерде қайтадан бір арнаға қосылып, жайылып ағады. Еріген қар, мұз суларынан наурыз - сәуір айларында тасиды. Жылдық орташа су ағымы Ынталы ауылы тұсында секундына 47,1 м3. Суы тұщы, мөлдір, ауыз суға, егістік суғаруға пайдаланьлады. Ш. Уәлиханов 1856 жылы өзінің Қапал - Верный - Ыстықкөл - Құлжа саяхаты кезінде Тентек аңғарын зерттеді. Өзенге Тентек суғару жүйесі салынған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атамекен Географиялық энциклопедия. Алматы 2011 ISBN 9965-893-70-5
**Қарағали** – Мешітқұм құмының оңтүстік-шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Хан Ордасы ауылының оңтүстік-шығысында 31 км жерде орналасқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Ортаңғы және жоғарғы төрттік кезеңі мен неоген жыныстарынан түзілген.

Жер бедері
----------

Теңіз деңгейінен 11 м биіктікте жатыр. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 13 км-ге созылған, енді жері 5 – 6 км шамасында. Қырқалы құм төбелер бойында Сырға, т.б. қыстаулар бар. Құмның ойысты-сайлы жерлері мен етектерінде тұщы грунт судың тереңдігі 2 м.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр, сортаң топырақ жамылғысында еркек шөп, жүзгін, қияқ, құмаршық, ойыстау жерлерінде жыңғыл, қандыағаш, т.б. бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**«Қарағанды комсомолы»**, танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағанды комсомолының жинаған қаржысы есебінен жасақталды. 1944 жылдың шілдесінде №18 бис шахтасының жас кеншілері танк колоннасын жасақтау үшін ақшалай қор жинау бастамасын көтерді. Мұны №44-45, №33-34 және басқа шахталардың комсомол бригадалары мен сменалары қолдады. Олар бос уақытта жұмыс істеу есебінен 96 мың т көмірөндіріп,680 мың сом қаржы тапты, оны «Қарағанды комсомолы» жасақтауға жіберді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қарағанды (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарағанды** – Ойыл алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Қобда ауданында. Ұзындығы 48 км.

Бастауы
-------

Бастауын Қарағанды тауының шығыс етегіндегі бұлақтардан алып, Жарсай ауылы тұсында Қиыл өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Аңғары 0,2 – 2 км, арнасы көбіне жайпақ келеді. Жер асты және қар суларымен толығады. Су ағымы көктемде 2,22 м3/с, жазда 0,24 м3/с. Суы егін суғаруға пайдаланылады. Ағымы көктемде 2,22 м3/с, жазда 0,24 м3/с. Суы егін суғаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қарағанды Конфеттері** – кондитер өнімдерін шығаратын кәсіпорын. 1996 жылы ағылшын фирмасы сатып алған "Жанар" ААҚ-ның негізінде жеке меншік нысандағы АҚ ретінде құрылған.

Тарихы
------

Фабриканың негізі 1956 жылдың қараша айында құрылған. КСРО-ның ыдырауымен, Ресеймен және тағы басқа елдермен экономикалық байланыстардың үзілу себебінен оның жұмысы нашарлай бастаған. Мемлекеттен фабриканың 85% акциясын сатып алған ағылшын компаниясы «**Ю-Ай-Джи**» 1996 жылдары фабриканы қайта жаңғыртты. Жаңа цехтер салынып, өнімдер жаңа технология бойынша өндіріле бастаған. Қазіргі кезде «Қарағанды Конфеттері» АҚ Қазақстандағы тағам өндірісіндегі алдыңғы қатарлы кәсіпорындардың бірі. Фабрика кондитерлік өнімдердің 247 түрін шығарып, бір жылда – 12 000 тонна көлемінде өнім өндіреді.

Өнімдері
--------

2001 жылы фабриканың 45 жылдық мерейтойына байланысты пралине сияқты конфет шығаратын жаңа жүйесі іске қосылған. Бәріне танымал болған конфеттерден басқа, көптеген жаңа өнімдер шығарылуда. Сонымен қатар фабрика вафли, торттар, шығыс дәмдерін, шербет, чипсы шығарумен де айналысады. 2003 жылдан бастап шоколадтар өндiретiн көлемді жүйе жұмысы басталған. Фабриканың технологтарымен «Сердечко (Жүрек)», «Бутылочка (Бөтелке)» және «Курочка Ряба» конфеттерiнiң құрамы өңделген.

«Пикник» үлпiлдек тәттiлерiн және «Хруст» чипсын үлкен ассортиментте шығаратын **экструдер** цехы ашылған. Қазiргi кезде цехта ертеңгiлiк құрғақ ас шығаратын қондырғылар iске қосылған, ол әр түрлi пiшiндегi дәмдi және хош иiспен ерекшеленген дақыл өнiмдерiнiң түрлерін кеңейтуге жол береді. Фабрика Қазақстан бойынша бiр ғана көп қатпарлы батон шығаратын цех болып табылады. Негізі нуга мен жұмсақ карамельден жасалған қатпарлы батонның алты түрі бар. Соңғы шығарған өнімдері «Триумф» және «Экстра» шоколадтары, құрамындағы какао өнімдері 81 және 95 пайызды құрайды. Мармеладты-шоколадты және бисквиттi-шоколадты цехтарын кеңейту жоспарлануда. Мармеладты-шоколадты цехтың өндiрiс көлемiн екi есеге ұлғайтуға мүмкiндiк беретiн глазурьлi және помадты конфеттер өндiру бойынша жаңа жүйе ашылған. Зефир, шоколадты зефир дайындау бойынша жүйенi iске қосатын жаңа иристi-шоколадты цех жұмысын бастайды.

Жетістіктері
------------

«Қарағанды Конфеттері» АҚ – түрлі халықаралық көрмелердің тұрақты қатысушысы. 2003 жылдың тамыз айында Мәскеу қаласында «Қазақстанның Ресейдегi күндерi» бағдарламасының шеңберiндегi көрмеге кондитерлiк фабрика қатысқан. 2004 жылдың сәуiр айында Германияда өткен «Hannover-Messe 2004» халықаралық көрмеде Қазақстанның үздiк кәсiпорындарының құрамында болған. Фабриканың өзінің аккредитті сынақ орталығы бар, ол өздеріне сертификаты сынақтан кондитер өнімдері мен шикізаттарды сертификациялық сынақтан өткізулеріне мүмкіндік береді. «Қарағанды Конфеттері» АҚ өзінің өнімдерін Қазақстанның барлық жерлерінде, өзінің дербес өкілдері, дүкендері, 12 қалалардағы қоймалары арқылы, сонымен бірге Ресей мен Германияда таратады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 22 тамыздың 2011 жылы.
**Мефистофель** (*Mephistopheles*, *Mephostophilis*, *Mephistopheies*, *Mephistophilus*, *Mephistos*) — зұлымдық күштерінің, әзәзіл, жын-пері, құбыжық, көбінесе аңыз бойынша азғындаған періште, Сайтандардың атауы. 

  

Әдетте дәрігер Фаусттың серігі ретінде танымал. Мефистофельдік немесе мефистофельді сын есімдері улы кекесінді, зұлым-күлкілі мағынасын білдіреді. Осыдан шыққан "Мефистофельдік қарқыл", "мефистофельді мысқыл" тіркестері бар.

Аты
---

Мефистофель есімінің түп төркіні грек тілінен шыққан деген болжам бар. Мысалы, жіктер болсақ, me — болымсыз етістік жұрнағы, phos — жарық және phílos — сүйетін яғни біріктіре оқығанда "жарықты ұнатпайтын" деген сөз. Ал, өзге нұсқалар бойынша, мысалы көне еврей тілінде мефиц - кең таралған, тофель - күнә, қылмыс, зұлымдық, сұрқиялық деп аударылады. Тауратта ол тіпті кездеспейді. Соған қарағанда, бұл сөз Қайта өрлеу дәуірінде пайда болып, сол уақыттан бастап Сайтан немесе жын сөздерінің баламасы ретінде қолданысқа енген.

Сыртқы келбеті
--------------

Мефистофельдің кескін-келбеті "мефистофельдік келбет", "мефистофельдік сақал" т.б. деген тіркестерге сай болуы тиіс.

Тағы қараңыз
------------

* Трикстер

Сыртқы сілтемелер
-----------------
*Механикалық есте қалдыру* бұрын қабылдау арқылы алынған бейнелерді пішін және мағына жағынан ешбір өзгеріссіз, дәлме-дәл келуін көздейді. Мысалы, адам түрлі формула, кесте, заңдарды хронологиялық материалдарды естің осы түрімен миына жинақтап отырады. Логикалық есте қалдыру есте қалдыратын материалдың мазмұнын, мағынасын, олардың өзара бір-бірімен себеп-салдар әрекеттерін есте қалдырумен байланысты. Мысалы, механикалық есте қалдыруда өте көп қайталау керек болса, ал логикалық есте қалдыруда көп қайталаудың қажеті жоқ. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2
**Генриетта Юлия Герц** (Үлгі:Lang-dutch; 5 қыркүйек 1764 жыл, Берлин – 22 қазан 1847 жыл, сонда) – ерте романтизм кезеңінің жазушысы. [1]

Дәрігер, жазушы Маркус Герцтің әйелі. Шет тілдерін жетік меңгереді. 14 жасында дәрігер, жазушы Маркус Герцке тұрмысқа шығады. Ол әдебиетке байланысты әйелдер үйірмесін жүргізеді. Ал күйеуі философияға үйірмесін басқарады. Кейін екі үйірмені қосып атақты берлиндік салон ашады. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін үйірменің жұмысын тоқтатады. 

1813 жылдан бастап кедей балаларына сабақ береді. 1817 жылы шоқынып, протестанттық діни ортаға өтеді. 2000 жылы Берлин алаңдарының біріне оның атын береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Кихиенко Вячеслав** — 1952 жылы Алматыда туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне тускен. Оқуды толық аяқтауға мүмкіндігі болмай, 1971— 1975 жылдары электрдәнекерлеуші, сахна жұмысшысы, поезда жолсерік сияқты жұмыстар атқарған. 1980 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген соң, "Жалын" баспасында редактор, сосын аға редактор болып істеген .

Шығармалары мерзімді баспасөзбетінде 1968 жылдан көріне бастады. Республикалық "Жігер", 1982 жылы Львовта өткен Бүкілодақтық жастар поэзиясы фестивальдеріне қатысқан. Төл туындыларымен бірге, қазақ акындары шығармаларын орыс тіліне аударумен де шұғылданып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық", Алматы,"Білім" баспасы, 2005 жыл - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X
Цилле Генрих
**Генрих Цилле**(10.01.1858,Саксония,Радебург, - 09.08.1929, Берлин) - неміс суретшісі, литография шебері.Темір ұста отбасысында туған. 1872-1907 жылдары жұмысшы - полиграф болып қызмет етті. 1924 жылдан Социалды партияның, 1924 жылдан Германия Коммунистік партиясының мүшесі. Берлиннің жұтаң тұрмысын бейнелейтін, кезінде кең тараған Цилле еңбектері өткір байқампаздық пен уытты мысқылға толы болды.

Суреттері
---------

Суретшінң "Менің ортам"(1918),"Көше балалары"(1912) т.б. картиналары әлеуметтік қарсылық сезімдеріне бөленген. 1906 жылы К.Маркс портретін жасады.

Қолданылған әдебиет
-------------------

* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 80 бет
**Генрик Юхан Ибсен** (норв. *Henrik Johan Ibsen;* 20 наурыз 1828 жыл, Шиен, Норвегия – 23 мамыр 1906 жыл, Осло, Норвегия) — норвег драматургы, ақын, жазушы және публицист.

Алғашқы драмасы – "*Катилина*" (1950). Мұнда Ибсен Еуропадағы 1848 жылғы халық қозғалыстары кезінде болған оқиғаларды көрсетті. 1850 жылы "*Қаһарман қорған*" атты бір актілі лирикалық драмасы сахнада қойылған. 1852 – 57 жылдары Берген қаласында елдегі тұңғыш ұлт театрын, 1857 – 62 жылдары Кристиансанндағы норвег театрын басқарды. Оның осы кезде жазған және сахнаға қойылған пьесаларының ішінде "Эстроттен шыққан Фру Ингер" (1855 – 57) тарихи драмасы мен "Сульхаугедегі той" (1856) лирикалық драмасының орны өзгеше. Ибсен 1864 жылы Италияға қоныстанды. Онда "Бранд" (1866), "Пер Гюнт" (1867) драммалық поэмаларын аяқтады. 

Саяси және тарихи-философиялық өлеңдер, "Кесарь мен галилеяндық" (1873), "Қуыршақ үй" (1879), "Құрылысшы Сольнес" (1892), т.б. драмалар жазды. Ибсен драматургиясы – 19 ғасырдың 70 – 80-жылдардағы Батыс Еуропа әдебиетінің биік шыңдарының бірі. Ол өзінен кейінгі драматургия мен театр өнерінің дамуына үлкен ықпал жасады. Б.Шоу, Г.Гауптман, т.б. драматургтер Ибсен тәжірибесінен үйренді. Ибсеннің "Қуыршақ үй", "Елестер", т.б. пьесаларын А.Тоқпанов, Қ.Ысқақов, т.б. қазақ тіліне аударған. Ибсеннің бірнеше шығармалары республика театрларының сахналарында қойылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
### Теория негізі

Әлеуметтік рынок шаруашылығы теориясы - екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Германияда кеңінен тараған көптірме теория. Теорияның пайымдауынша, елдің экономикасы «еркін бәсеке» мен «еркін кәсіпкерлік» негізінде дамып, ол бағасы категориясы арқылы реттеледі-міс. Мемлекеттік шаруашылық істеріне тікелей араласпай-ақ, «еркін рыноктық қатынастардың» дамуына кең жол ашу арқылы оған үнемі қамқорлық жасап отыруы керек делінеді және мемлекеттік қоғамның барлық таптарын алалап бөлмей, оларға бірдей қарайды деп уағыздап, «экономика жағынан әлсіз таптарға жәрдем көрсетуге», «жұмысшыларды депролетарландыруға» шақырады. Жұртшылық назарын өзіне аудару мақсатымен олар монополиялардың үстемдігіне үзілді-кесілді қарсымыз, себебі ол «еркін бәсекенің» дамуына кедергі жасайды деп көлгірсиді.

### Бағыты

Батыс Германия үкіметі 1958 жылы жаңа трестердің құрылуына қарсы заң қабылдағанына қарамастан, бұрынғы монополиялардың іс-әрекетіне ешбір шек қоймай сол қалпында қалдырдды. Әлеуметттік рынок шаруашылығы теориясының көздеген басты мақсаты ГДР-дің экономикалық құрылысын мұқатуға бағытталған. Оның экономикасын Гитлердің кезіндегідей тоталитарлық тәртіппен реттеледі деп дәлелдемекші болады. Бұл теория сонымен бірге кәсіподақтарды ірі монополиялық ұйым деп қарап, кәсіподақты жұмысшы жалақысын көтеру жолындағы күрестен бас тартқызу мақсатымен оған валюта тұрақтылығын ұзушы деген айып тағады. Осының әрі Әлеуметтік рынок шаруашылығы теоориясы теоретиктерінің (Вальтер Ойкен, Л. Эрхард) монополиялық капиталдың үстемдігін бүркемелеуге тырысып отырғанын, сайып келгенде, олардың сол капиталдың сойылын соғушылар екендігін көрсетеді. Бұл теорияның методологиялық жағынан түбірлі қатесі сол – ол айналыс процесін өндіріс процесінен жоғары қояды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы қаласы,1976 ж. 3-том, 34-бет
**Әлеуметтік мәдениет** - [лат. cultura - өңдеу, тәрбиелеу] - барлық адамдарға ортақ, нақтылы бір өмір салтымен байланысты, бүкіл қоғам немесе әлеуметтік топ аясындағы әлеуметтік реттеуге қызмет ететін қүндылықтар мен ережелер, дүниетаным жүйелері.

Әлеуметтік мәденнет қоғамдық өмірді үйымдастырады, сол қоғамның немесе әлеуметтік топ мүшелерінің бірегейлік, бірлік сезімдерін оятады. Қазіргі американдық әлеуметтанушы Н. Смелзердің пайымдауынша, жануарлардың генетикалық бағдарланған мінез-құлқы қандай қызмет атқарса, мәдениет адам өмірінде дәл сондай маңызды қызмет атқарады. Әлеуметтік мәдениет адамның қол жеткізген барлық табыстарын қамтитын, қоғаммен және әлеуметтік топпен мойындалатын әрі сіңірілетін көп қырлы, кең, күрделі құбылыс. Ол материалдық (ғимараттар, құрылғылар, еңбек құралдары, кітаптар, суреттер, тұрмыс құралдары, діни ордалар, табынатын орындар, әшекейлер) және материалдық емес, рухани (білім, пікірлер, заңдар, ережелер, құндылықтар, тіл, дәстүр, салт жоралары) түрінде көрініс табады. Ата-баба жасап, ұрпағына қалдырған мәдениеттің бөлігі мәдени мұра болып табылады. Егер кейбір жағдайларда бүкіл қоғамның емес жекелеген әлеуметтік топтардың мәдениеті жайлы сөз қозғалса, онда субмәдениет деген ұғым пайдаланылады. Субмәдениет түрлерінің бірі - контрмәдениет - қоғамның кейбір топтарының Әлеуметтік мәдениетті жалпы қоғамның басым көпшілігінің үстем мәдениетіне қарсы тұруы (мысалы, жастардың бір бөлігінің Әлеуметтік мәденнеті).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Микронезия Федерациялық Штаттарының президенті** (ағылш. *President of the Federated States of Micronesia*) Микронезия Федерациялық Штаттарының мемлекет басшысы және үкімет басшысы.

Сұрақ
-----

1979 жылы 10 мамырда Тынық мұхит аралдарының Сенімді аумағының төрт бөлігі МФШ Конституциясын бекітті және жергілікті өзін-өзі басқаруды алды. Сенім аумағының басқа бөліктері (Палау, Маршалл аралдары және Солтүстік Мариан аралдары) федералды конституцияны бекітуден бас тартты.

Конституция МФШ президенті лауазымын бекітті; Микронезия Конгресінің бұрынғы төрағасы Тосиво Накаяма тұңғыш президент болып, өзінің кабинетін құрды. 1986 жылғы 3 қарашада Америка Құрама Штаттары мен еркін ассоциация туралы шарт күшіне енгеннен кейін соңғысы аралдарға қамқорлығын тоқтатты. Ресми түрде, бұл 1990 жылы 22 желтоқсанда, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі, 683 қарарымен, аралдар туралы келісімді сақтауды жойған кезде орын алды. 2004 жылғы 1 мамырда АҚШ-пен еркін серіктестік туралы келісім ұзартылды.

Президентті және Вице-Президентті МФШ конгресі МФШ құрамына кіретін мемлекеттердің төрт сенаторының ішінен сайлайды (Трук, Кусайе, Поннпей, Яп). Сенаторлардың бұл санаты Конгреске 4 жыл мерзімге сайланады (округтерде сайланған он басқа адамдардан айырмашылығы, сайлаушылар саны шамамен 2 жыл. Сондықтан президенттің және вице-президенттің төрт жылдық өкілеттік мерзімі олардың сенаторлық өкілеттік мерзіміне теңестіріледі. МФШ-те ресми саяси партиялар жоқ, барлық сенаторлар тәуелсіз кандидаттар ретінде жұмыс істейді.

Пост кестесі
------------

МФШ президенттерінің тізімі
---------------------------

| Жоқ. | Потрет | Аты(Туған-Өлім) | **Өкілеттік мерзімі** | Партия |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Мерзімінің басталуы | Мерзімінің аяқталуы | **Кеңседегі уақыт** |
| 1 |  | Тосиво Накаяма(1931–2007) | 11 мамыр 1979 | 11 мамыр 1987 | 8 жыл | Тәуелсіз |
| 2 |  | Джон Хэглелгэм(1949–) | 11 мамыр 1987 | 11 мамыр 1991 | 4 жыл | Тәуелсіз |
| 3 |  | Бейли Олтер(1932–1999) | 11 мамыр 1991 | 8 қараша 1996 | 5 жыл,
180 күн | Тәуелсіз |
| 4 |  | Джейкоб Нена(1941–) | 8 қараша 1996*8 мамырға дейін әрекет етеді* | 11 мамыр 1999 | 2 жыл,
3 күн | Тәуелсіз |
| 5 |  | Лео Фолкэм(1935–2018) | 11 мамыр 1999 | 11 мамыр 2003 | 4 жыл | Тәуелсіз |
| 6 |  | Джозеф Урусемал(1952–) | 11 мамыр 2003 | 11 мамыр 2007 | 4 жыл | Тәуелсіз |
| 7 |  | Имануэл Мори(1949–) | 11 мамыр 2007 | 11 мамыр 2015 | 8 жыл | Тәуелсіз |
| 8 |  | Питер Кристиан(1947–) | 11 мамыр 2015 | 11 мамыр 2019 | 4 жыл | Тәуелсіз |
| 9 |  | Дэвид Пануэло(1964–) | 11 мамыр 2019 | Іс басындағы | 3 жыл, 1296 күн | Тәуелсіз |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  [Инаугурация күні. 11 мамыр сайланды.]
**Әлеуметтік тартыс** - Америка әлеуметтанушысы Льюис Козер *Әлеуметтік тартысты* "құндылық үшін күрес және белгілі бір мәртебеге, билікке және ресурсқа талаптар, қарсыластардың мақсаты карсыласты бейтараптандыру, зиян шектіру немесе жою болып табылатын күресі" - деп түсінеді.  

*Әлеуметтік тартыстың* жалпы теориясын америка әлеуметтанушысы К. Э. Болдуинг те жасайды, ол бұған арнап "Тартыс және қорғау: жалпы теория", - деген еңбек жазды. Ол қазіргі қоғамдарда *Әлеуметтік тартыстарды* реттеу мүмкін және қажет екендігі айтады.   

Тартыс-тараптар өздерінің қарсылықтарын және өздерінің оған деген қарым-қатынасын сезінетін әлеуметтік өзара әрекеттесуінің түрі ретінде әрекет етеді. Міне, осы кезде олар саналы түрде ұйымдасады, күрес стратегиясы мен тактикасын әзірлейді. *Әлеуметтік тартыс* принциптері ғасырлар бойы қалыптасқан. Олардын мәні мынадай:

* 1) қарсыласына қиындық туғыз;
* 2) оның әрекетінің еркіндігін шекте;
* 3) оның жағдайы мен резервтерін жеке мақсаттарыңа жетуге пайдалан;
* 4) өз кұшің мен құралдарынды өзіңе пайдалы бағытқа жұмылдыр;

  

Либералдық бағыттағы неміс әлеуметтанушысы Р.Дарендорф қоғамның тартысты моделі теориясын жасады. Оқымысты кез келген қоғамның үнемі әлеуметтік өзгерістер негізінде қурылғанын және соның салдарынан әрбір сәтте Әлеуметтік тартысты бастан кешетінін бекітті. Ол *Әлеуметтік тартыстардың* қалыптасу және даму сатыларының себептерін мүшелердің тартысы (оның теориясының негізгі категориясы) негізінде кдрады. Дареңдорф Әлеуметтік тартыстың 15 түрін (отбасы ұрыс-керісінен бастап ғаламдық саяси тартыстарға дейін) бөліп көрсетті, ол осы түрлердің ешқайсысы антогонистік, ымырасыз болып табылмайды деп санады.  

Субъектілердің мүiелері тікелей *Әлеуметтік тартыстың* қалыптасуына ықпал етеді. Сондықтан *Әлеуметтік тартыстың* табиғатын тану үшін, ең алдымен, мүшелердің табиғатын жөне тартыстың өрекет етуші субъектілерінің сезіну тәсілдерін түсіну қажет. Міне, осы жерде Дарендорф объективті (латентті) және субъективті (анық) мүшелерді атап көрсетеді. Олар *Әлеуметтік тартыстың* "екі жағы" да белгілі болғанда тартыстың пайда болуының алғашқы кезеңінде байқалады. Бұл "жақтар" нақты мағынада әлеуметтік топ болып табылмайды, оған шоғырландырылмаған. Сондықтан Дарендорф оларды жалған топтар (квазитоптар) деп атады. Осы уақытта әрбір топта кейбір жалпы мүшелер мен оларды қорғауға бағытталған психологиялық бағыттылық қалыптасады.   

Ресурстарды, көшбасшылықты, билік пен мәртебені иеленуге және басқаруға деген күрес *әлеуметтік тартыстарды* болдырмай қоймайды. Тартыс игілік емес, қарама-қайшылықтарды шешудін болмай қоймайтын тәсілі ретінде қабылданады Дарендорф *Әлеуметтік тартысдың* қоғам өмірінің барлығын көктей өтетін құрамдас бөліктері екеңдігін нақтылайды. Оларды жою біз қаламағандықтан ғана мүмкін емес, олармен шындық ретінде есептескен жөн. Сонымен қатар, *Әлеуметтік тартыс* - инновациялар мен әлеуметтік өзгерістердің көзі. Олар қоғамның тоқырауына мүмкіндік бермейді, яғни ол үнемі шиеленіс тудырып отырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Қарағанды ауыл шаруашылық тәжірибе стансасы**, кейін Қарағанды ғылыми-зерттеу совхоз-институты, Орталық Қазақстан а. ш. ҒЗИ деп аталды, қазіргі атауы Қарағанды ғылымизерттеу өсімдік шаруашылығы және селекция инты. Бұқар жырау ауданыныңсолтүстік бөлігінде орналасқан. «Қарағаңды» кеңшарыныңғылыми лабораторияларын біріктіру негізіңде құрылды (1938). Орталық мекені — Центральное ауылы. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағығы — егіншіліктің, селекцияның, тұқым шаруашылығының, асыл тұқымды мал өсірудін ғыл. негіздерін жасау. Егістік дақылдары селекциясы мен тұқым және егіншілік, картоп, көкөніс, мал азығын өңдіру бөлімдерінің лабораториясы бар. Жерінің жалпы ауданы 27,8 мың га. Тәжірибе стансасында ірі қараның далалық қызыл сиыры өсірілді. Қостанай жылқысының асыл тұқымды жылқы фермасы ұйымдастырылды. А. ш. дақылдарын өсірудің жедеддетілген технологиясы жасалып, бңдайдың: Қызылбас, Қарағаңды-2, Қарағанды-60; арпаның: Қарағанды-1, Қарағаңды-2 сорттары шығарылды (авт. Я. К.Бычек, Г. А.Середа, Н. С. Ющенқо, А. А. Таран, А.Ә. Құшіқова). Барлығы 80 сорт өсіріліп, оның ішіңце 50 сорт аудаңдастырыдды. Жылына 6 млн сомның а. ш. өнімдері сатылды. Сгансасында В. И. Ленин атынд. ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының академигі, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері, Лениндік сыйлықтың лауреаты В. С. Пустовойт, ауыл шаруашылығы ғылымдары докторы А. А. Корнилов, Лениндік сыйлықтың лауреаты А. А.Зайцева, ауыл шаруашылығы ғылымдары докторы К. Д. Постояжов жұмыс істеді. Институтты 1982-2003 ж. халық қаһарманы А. Ф. Христенко басқарды. Директоры - биология ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА акад. Е. Шаханов (2006).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
*Басқа мағыналар үшін Қарағанды (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Қарағанды** – Ұлы Жыланшық алабындағы өзен.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді.

Бастауы
-------

Бастауын Кішітау тауларының батысындағы Қарағандысай қонысындағы бұлақтардан алып, Қосшоқы тауының батысында Шағырлы өзеніне сол жағынан құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 43 км. Жаз айларында ағыны тоқтап, қарасуларға бөлініп қалады. Негізінен қар, жер асты суларымен толығады.‎

Өсімдігі
--------

Алабында құрғақ далаға тән бетеге, көкпек, жусан, баялыш, т.б. шөптесіндер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қарағанды экологиялық мұражайы** – ТМД аймағындағы бұған тәріздес бірегей мұражайлардың бірі. Мұнда Қазақстан табиғи ресурстарының әр түрлілігі, олардың шығаруы мен кейінгі өндеуі туралы, Семей ядролық полигонының тарихы мен қазіргі қауіпсіздігі жөнінде, Байқоңыр ғарышалаңы мен ракеталардың апатқа ұшырағаны мен қирағаны туралы білуге болады. ЭкоМұражайда бүкіл өңірдің көптеген экспонаттары жинақталған: ракеталар мен ұшақтар бөлшектері, кеңес және кеңес заманынан кейінгі өндірістік және әскери техникасы. Мұндағы бірегей экспонаттардың бірі 1999 жылы Қазақстан аймағына құлап түскен «Протон» ракета тасымалдаушының отын багы (жанармай багы). ЭкоМұражайда Туристік Ақпарат Орталығы орналасқан, онда қала мен облыстың көрікті жерлері, бағдарлары мен орналастыру орындары жөнінде толық ақпарат алуға болады.
**Суретшінің боғы** (итал. *Merda d'artista*) — концептуализмнің өкілі, италияндық суретші Пьеро Мандзонидің өнер туындысы.

1961 жылдың мамыр айында Мандзони өз нәжістерін әрқайсысының салмағы 30 грамм, нөмірленген 90 консерві банкасына жинап, оларға ағылшын, италиян, француз және неміс тілдерінде «100% суретшінің боғы» деп жазып, оларды алтынның құнына тең бағамен сатқан. Қазіргі бағасы шамамен 30500 еуроға тең. 2007 жылдың 27 мамырында бір үлгісі Сотбис аукционында 124000 еуроға сатылған.

Мадзонидің айтуынша ол бұл қылығымен өнер туындыларын сатып алушылардың сенгіштігіне назар аударғысы келген. Суретші: «Барлық миландық буржуазиялық шошқаларға тек боқ қана ұнайды», — деп айтқан.

Мандзонимен бірге жұмыс істеген суретші Агостино Боналумидің айтуы бойынша банкаларда шындығында қарапайым гипс салынған. Көптеген банкалар уақыт өте келе жарылып кеткенмен, ешкім оларды алдағаны туралы шағым жасамаған.

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  
*Оуэн, Ричард* «Дерьмо художника» оказалось гипсом.  InoPressa.ru (12.06.2007). — *В мае этого года на аукционе в Милане банка номер 18 ушла за 124 тыс. еуро (84 тыс. фунтов)*. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 ақпан 2012. Тексерілді, 27 қазан 2008. (орыс.)
**Стаффорд округі** (ағылшын тілінде *Stafford County*) АҚШ-тың Виргиния штатында орналасқан. 2010 жылғы дерек бойынша, округтегі халық саны -  128 961. Өз атауын Ұлыбританиядағы Стаффордшир құрметіне алған.

Географиясы
-----------

АҚШ халық санағы бюросының деректеріне сәйкес, округтің жалпы жер көлемі - 725 км², оның ішінде  697 км²- сы - құрғақ жер және 28 км²-сы немесе 3,9%-ы - сулы жерлер.

### Көршілес округтері

* Фокир (Виргиния) — солтүстік-батыс;
* Принс-Уильям (Виргиния) — солтүстік;
* Чарльз (Мэриленд) — шығыс;
* Кинг-Джордж (Виргиния) — оңтүстік-шығыс;
* Кэролайн (Виргиния) — оңтүстік;
* Фредериксберг қаласы (Виргиния) — оңтүстік-батыс;
* Спотсильвейн (Виргиния) —оңтүстік-батыс;
* Калпепер (Виргиния) — батыс.

Демографиясы
------------

2000 жылғы халық санағы бойынша округтегі 38 237 үй қожалығында 128 961 тұрғын және 24 481 отбасы өмір сүреді. Халық тығыздығына келер болсақ, км²-ға 132 адамнан келеді. Округ территориясында 31 405 тұрғын құрылысы бар, олар км²-ға 16 құрылыс нысанынан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түстілер - 72,5%, афроамерикалықтар - 15,6%, байырғы америкалықтар (үндістер) - 0,4%, азиаттар - 2,8%, гавайлықтар - 0,10%, өзге нәсіл өкілдері - 3,2%, екі не одан көп нәсіл некесінен туғандар - 4,0%. Испантілділіктер халықтың 9,2%-ын құрайды.

Жалпы үй қожалығындағылардың 46,90 %-ы - 18 жасқа толмағандар, 68,00 %-ы - бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 9,30 %-ы - зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 18,90 %-ы - отбасыға қатысы жоқ адамдар, 13,80 %-ы - жалғыз тұратындар, 3,40 %-ы - жалғыз тұратын қарттар. Үй қожалығының орташа өлшемі - 3,01 адам, ал отбасының орташа өлшемі - 3,32 адам.

Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ, 31,60 %-ы - 18 жасқа жетпегендер, 7,80 %-ы - 18 бен 24 жастағылар, 33,70  %-ы - 25 пен 44 жастағылар, 21,10 %-ы - 45 пен 64 жас аралығындағылар және 5,90  %-ы - 65 жастан жоғарылар. Округтің орташа жасы - 33. Әр 100 әйелге 101,10 еркектен келеді, ал 18 жастан үлкен әйелдерге 99,50 еркектен келеді.

Үй қожалығының орташа табысы 75 546 USD, отбасының орташа табысы 978 575 USD құрайды. Ер адамның орташа табысы - 47 080 USD, әйел адамның орташа табысы - 31 469 USD. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 24 762 USD. Шамамен отбасылардың 2,40%-ы және жалпы халықтың 3,50% -ы кедейшіліктің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 3,30% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 5,30%-ы да бар.

Ескертпе
--------

1. ↑  Данные Бюро переписи США по округу Стаффорд (Вирджиния)  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 сәуір 2012. Тексерілді, 16 қараша 2009.

Дереккөздер
-----------

* Официальный сайт правительства округа Стаффорд, штат Вирджиния
* GoStaffordVA.com - Stafford County Economic Development and Tourism
* Rappahannock United Way
* Сайт сообщества Южного Стаффорда Мұрағатталған 7 маусымның 2008 жылы.
* Публичные школы округа Стаффорд, штат Вирджиния Мұрағатталған 12 қарашаның 2014 жылы.
**Төртінші бесжылдық жоспар** - (1946- 50 жылдар) КСРО халық шаруашылығын қалпына келтіру және дамытудың бесжылдық жоспары туралы заңға сәйкес келетін, ҚазССР Жоғарғы Советінің 9-сессиясында, яғни 1946 жылы қабылданды. Бұл бесжылдық жоспар бойынша республиканың халық шаруашылығын дамытуға 8,8 млрд сом мөлшерінде күрделі қаржы бөлінгенді. Қара металлургия мықтап өркендеді. Түсті металлургияны өркендетуге ерекше көңіл бөлінді. Өскеменде қорғасын мырыш комбинаты салынды. Балқаш мыс қорыту зауытының қуатын арттыру жұмыстары жүргізілді. Текелі мыс қорыту зауытының екінші кезегі тіске қосылды. 6 жаңа шахта табылып, қопарылды. 
Жалпылай айтқанда, аталмыш бесжылдықта СССР - да өнеркәсіп өнімі 1,7 есе өсті. Автомобиль жолдары кеңейді. Автомобильмен жүк тасу көбейді. 1940 жылғымен салыстырғанда, автомобиль саласы 1,9 есе артты. Қызметкерлер мен жұмысшылардың орташа айлық жалақысы екі есеге өсті. Ауыл шаруашылығы интенсивті дамыды. Өнеркәсіп және аграрлық өнім саны артты, осының арқасында азық түлік бағасы едәуір төмендеді. Ауруханалардың мектептердің саны артты.

Міндеттері
----------

* Соғыстан зардап шеккен халық шаруашылығын қалпына келтіру
* Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының алдындағы дәрежесіне дейін жеткізу
* Жалпылай, экономика саласын өркендету[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ ССР қысқаша энциклопедиялық-2 том-Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы-Алматы,1987-
**Сурикат** - шұбалаң құйрықтылар тұқымдасына, жыртқыштар отрядына жататын сүтқоректі жануар. Ол Калахари шөлін, Ботсвананы, Оңтүстік Африканы мекен етеді. 

Таралыңқы денесінің ұзындығы - 25 - 35 см, құйрығы - 17 -25 см. Салмағы - 730 грамдай. Аталығы аналығынан сәл үлкендеу. Ұзын да жұмсақ жүні - қызғылт сары, қоңыр түсті. Басы - ақ, құлағы - қара, құйрығы - сарғылт. Құйрығының ұшынан иығына дөйін көлденеңінен орналасқан қара жолақтары бар. Тереңдігі 1,5 метрге дейін баратын бірнеше есігі бар ін қазады. Паразит жәндіктер пайда болса немесе бір жайсыздық сезілсе, ол інді тастап, басқа інге көшіп кетеді.

Екі-үш отбасы топ болып бірігіп, 20 - 30 бастан тұратын шоғыр қурайды. Шоғыр мүшелері белгілі бір тәртіпкө бағынады. Басқалары жем іздеп немесе ойнап жүргенде бір екеуі кезектесіп мекенін күзетөді, Сурикаттар індерінде өздерімен сары  мангуст пен жер тиінінің бірге тұруына қарсы болмайды.

Сурикаттың аналығы жылына төрт ретке дейін төлдейді. Кейде төрт-бес, кейде жетеу табады. Шақалары анасын 7-9 апта емеді. Сурикаттар **10 жыл** өмір сүреді. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді. **Сурикат** ін қазып жатқанда топырақ түспесін деп құлағын бітеп алады. Оның шатындағы хош иіс шығаратын безі тері қатпарларының астында көрінбей тұрады. Осы тері қатпарларының арасында хош иісті сұйықтық сақталады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  [Ж 24 Жануарлар. – Алматы: "Aруна" баспасы. "1100 қызықты деректер". ISBN 978-9965-26-546-4].
Корреспонденцияның бұл түрі суреттеу стилімен жазылады.Мұндағы негізгі мақсат-болған оқиғаны,құбылсы оқырманға көркем тілмен жеткізу.Суреттеме корреспонденцияда ойдан шығару(вымысел),ойдан қосу дегендер болмайды.Корреспонденцияның бұл түрінде кейіпкер элементтері ғана болады.Суреттеме корреспонденция күрделі мәселені шешуді міндет етіп қоймайды.
Суреттеме корреспонденция көбінесе адамдардың еңбек табыстарын,қажырлы еңбектің жемісін көркем тілмен баяндап береді.Күрделі бір мәселе көтеруді,оның төңірегінде пікір туғызуды суреттеме коррепонденция мақсат етпейді.Суреттеме корреспонденцияда көбінесе өміріміздің жағымды жақтары қамтылады.Сондықтан мұнда болған кемшіліктерге талдау жасау,себептерін анықтау,оны жоюдың жолдарын көрсету жағына назар аударылмайды.
Мысалы суреттеме корреспонденцияға "Дала қарлығашы" деген суреттемені алсақ;
"Басында түлкі құлақшыны бар,үстінде шолақ қара тон киген жас шапан әдемі қара жорғасын шалқайта басып,ат маңдайын үй сыртындағы бір теен шөпке тіреді.Қанжығасына ілген тағауызын ұстап,бір қолымен ат жалын қамти жерге ырғып түсті де,атының е-тоқымын алмастан ,алдына бір айыр шөп тастады.
М.И.Калиннің корреспонденцияда "адамның психологиялық рухани көңіл күйі......көрсетілсе"деген талабы бұл суреттеме корреспонденцияға жақсы іске асқан.Сөйтіп,суреттеме корреспонденция көбінесе еңбекке сән берген адам ,адамға абырой әперетін еңбек жайлы тартымды тілмен нанамды суреттеп береді.
Космологияда "Стационарлы әлем теориясы" (ағылш. *Steady State theory*) — 1948 жылы Хойл Фред, Томас Голд, Германн Бонди және басқалар ойлап тапқан Үлкен жарылыс теориясының альтернативасы болып табылатын теория. Бұл теория бойынша бір-бірінен қашықтаған галактикалар арасында әрдайым жаңа материя пайда болып отрырады, осының әсерінен космологиялық принцип бұзылмайды. 60-50 жылдары көптеген ғалымдар оны қолдағанымен , қазіргі кезде оны ұстанушылар мүлде жоқ.

Қосымша
-------

* Теория масштабно расширяющегося космоса
* Утомлённый свет

Үлгі:Astro-stub
Үлгі:Rq

Категория:Космология  

Категория:Космогония
**Суриков атындағы көше**.
Көшеге XIX ғасырдағы реалистік бағыттағы орыс суретшісі, орыс халқының тарихи
қартиналарын жаңашылдықпен байланыстырып, әдемі етіп салудың нағыз шебері Василий Иванович Суриковтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 05.11.1958 №29 шешімі) берілген.
Суриков Василий Иванович (1848-1916) Красноярск өлкесінде дүниеге келген. Ол - «Утро стрелецкой казни», «Меньшиков в Березове», «Боярыня Морозова», «Покорение Сибири Ермаком»
туындыларының авторы.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 650 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Манақа** – Нұра алабындағы.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады.

Бастауы
-------

Қарағаш тауының батыс беткейіндегі бұлақтар суының қосынуынан түзіледі, Қайрақты ауылы тұсында Шерубайнұра өзеніне құяды.

Гидрологиясы
------------

Ұзындығы 48 км. Оң жағынан Бесбалдақ өзені (ұзындығы 35 км) құяды. Жоғарғы ағысында жағасы биік, төменірек жайдақтау. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, шілдеде төменгі деңгей орнайды. Суы тұщы, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
*Әбу Абдоллах* (Әбілхасан) Жафар (860 ж. т. қазіргі Тәжікстан, Пенжикент ауд. Рудаки қыстағы, 941, сонда) - парсы-тәжік классикалық әдебиетінің негізін салушы, заманында «Аңыз атасы» атанған философ. Рудаки өзінің балалық, жігіттік шағын туған жерінде өткізіп, халықтың сөз өнері мен ән-күйін үздіксіз үйренді. Ондағы халықтық рухты бойына терең дарытып, Самани әулеті сарайына келгенге дейін-ақ теңдесі жоқ ақын, асқан музыкант ретінде даңқы шықты. Самани әулетінің сарайында 40 жылдан астам болып, ғұлама ақындарды басқарумен Рудаки атаққа, даңққа, шексіз дәулетке ие болды. Оның халық рухына суарылған жырларында патша, сарай қызметкерлерін мадақтау сарыны да бар. Патша мен ақын арасындағы рухани алшақтық ақын творчествосының ауыр трагедиясына айналды. Ол Самани әулеті үстемдігіне қарсы Бұхара қаласында кең өріс алған халық қозғалысына тілектестігін жасыра алмай көтерілісшілердің теңдікті талап еткен идеясына іш тарта қарады. Сол үшін патша көзін ойдырып, қуғындаған соқыр ақын қайыршылық халде қайтыс болды.

Рудакидің әдеби мол мұрасы (аңыз бойынша 130 мың бәйіт, басқа бір айтылған мағлұматта 1300 мың бәйіт) бізге үзінді, бытыраңқы түрде жетті. Шығармаларының қазіргі кезде қолда бары әр түрлі әдеби жинақтардан, сөздіктерден, кейбір сирек ұшырасатын кітаптардан теріліп құрастырылған. Бұлар 2074 өлең жолынан тұрады (оның 121 өлең жолы әлі де күдікті деп қаралады). Рудаки шығармаларының толық сақталмауы оның шығармаларының композициялық болмысын, сюжеттік желісін жете тануға қиындық тудыруда. Алаңда шашыраңқы күйінің өзінде-ақ сол дәуірдің озат идеяларын аңғарта алады. Рудаки діни идеология үстемдік еткен Орта ғасыр дәуірінде өмір сүрсе де, оның шығармаларында діни сарын, мистикалық-теологиялық образдар байқалмайды. Рудаки шығармаларының ішінен «Шарап туралы қасида», «Кәрілік туралы мұң» деген өлеңдері ғана толық сақталған. Ал «Кәрілік туралы мұң» - Рудакидің дүние танымын анықтауда айрықша мәні бар өлең. Осы шығармада Рудакидің дүниеге көзқарасының негізі теоцентризмде емес, көрісінше антоцентризмде жатқандығы ашық көрінеді. Ақын мұрасын арнайы зерттеушілердің топшылауынша, Рудаки өлеңдеріндегі көркемдік қуаттың қайнар көзі қол жетпес даналық, қарапайымдылығында жатыр. Көп өлеңдері панегириктік (мадақтау), лирикалық және дидактикалық (өсиет) мазмұнда жазылған.

**Рудаки шығармаларының идеялық мазмұны** - адамды жырлау. Кейін осы дәстүр жалпы шығыс әдебиетінің алдыңғы қатарлы өкілдерінің творчествосында да елеулі орын алды. Рудаки шығармалары қазақ еліне ежелден таныс. Революцияға дейінгі қазақ ақыншайырларының шығармаларындағы Рудаки әсері әсіресе олардың гуманистік сарындағы шығармаларынан айқын байқалады. Рудаки өмірі мен творчествосын зерттеуде шетел ғалымдарымен бірге Е.Бертельс, С.Айни, А.Дехоти, А.Мирзаев, И.Брагинский, X.Мирзозаде, Т.Нуртазин, Р.Бердібаев сияқты совет ғалымдарының үлесі бар. Рудаки өлеңдері Ғали Орманов, Қалижан Нұрғожаұлы Бекхожин, Тайыр Жароков, Т.Шопашевтардың аудармасы арқылы қазақ тілінде екі рет (1958, 1965) кітап болып басылды.