recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лурия Александр Романович** *(1902-1977)* – медиц.ғ.д. психол.ғ.д. КСРО Педагогикалық академияның толық мүшесі, әлемдік нейропсихологияның негізін салушылардың бірі. Л.С.Выготскийдің аса көрнекті серігі. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары тарихи-мәдени теорияның қоғам тыныс-тіршілігінен қалайша көрініс беретінін байқау үшін ғылыми экспедицияны басқарып Өзбекстан мен Қырғызстан дихандары арасына барып, зерттеу жүргізген. Мұның нәтижелері *«Таным процестерінің тарихи дамуы туралы»* (М. 1974) атты жеке кітап болып жарық көрді. Оның Ұлы Отан соғысы кезінде басталған зерттеулері жоғары психикалық функциялардың ми алқаптарындағы локализациясы (орналасуы), мидың зақымдануын қалпына келтіру мәселелерімен ойдағыдай ұштасты, нейро-психологиялық концепцияны жасауға алып келді. Ол әлемдік психология ғылымында нейро-психологиялық диагностикасы мен әдістемесін, дефектологиялық психологияның іргетасын қалады. Өмірінің соңғы жылдарында еске тұтудың нейропсихологиясы мен нейролингвистиканың мәселелерін зерттеумен шұғылданды. Оның көптеген шәкірттері *(Хомская, Цветкова т.б.)* нейропсихология мен нейрофизиологиядағы әлемге әйгілі Лурия мектебін дамытып келеді. Оның еңбектері көптеген шетел тілдеріне аударылған. Негізгі еңбектері: *«Речь и интеллект в развитии ребенка»* (1927), *«Травматическая афазия»* (1945), *«Восстановление функции мозга после военной травмы»* (М.1948), *«Высшее корковые функции человека»* (МС.1962), *«Мозг человека и психические процессы»* (М.1963), *«Основы нейропсихологии»* (М.1973) и др.

  

Санат:Психология
*Басқа мағыналар үшін Қазы деген бетті қараңыз.*
**Қазы** – Ертіс алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Павлодар облысы Аққулы ауданы, Қазы ауылынан оңтүстікке қарай 1,5 км жерде орналасқан. Көл теңіз деңгейінен 119 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 6 км2, ұзындығы 3 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 8,9 км, тереңдігі 1,6 м, суының көлемі 5 млн. м3, суын 106 км2 жерден жинайды. Тұйық көлдің пішіні сопақша келген. Солтүстік-батыс және шығыс жағалаулары жайпақ, батпақты, оңтүстігі жарқабақты келген. Суы қатты минералданған хлорлы-натрийлі, өте кермекті. Мал суаруға жарамсыз.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Конституционализм** — (фр. , ағылш. *constitutionalism*, нем. *Konstitutionalismus*) — а) бастапқыда - саясатта, мемлекеттік құқықтағы конституциялық монархияны ең қолайлы басқару түрі ретінде мойындайтын бағыт; ә) негізгі заңның (конституцияның) әліппесін немесе жоғары заңдык күші бар мемлекеттің аса маңызды заңдар жинағын, конституциялық процедуралар мен ұстамдарды қатаң ұстану принципі; заң билігі үстемдік құратын тәртіп, мемлкеттік органдар өз бетінше емес, құқықтық ережелерге сәйкес әрекет етеді; б) саяси билік құрудың үстем қағидаты мен құрылымы ретінде заң билігін жақтайтын саяси ойдың бағыты. Ағылышын- саксондық сася дәстүр конституционализм мен конституциялық басқару жүйесі теңдестіреді. Роман- германдық саяси дәстүрде конституционализм ұғымының баламасы «құқықтық мемлекет» ұғымым болып табылады. 

  

[Дереккөздер]
Саяси түсіндірме сөздік
**Қазыналы Сарыарқа** — Әмен Әзиевтің Балқаш-Қоңырат металлургиялық кешенінің тарихы жайындағы 
1978 жылы шыққан монографиясы.

Жазушы Балқашқа жиі барып, оның халқымен, еңбеккерлерімен көп әңгімелесті. Мыс қорыту зауыты цехтарын аралады. Қоңырат карьерінің түбіне дейін түсіп, хал-жағдайға қанықты. Сонымен қатар, өткенді шынайы суреттеу үшін мұрағаттар мен мұражайлардың материалдарын қопарды, тарихтың өз шығармасына қажетті қатпарларын көтерді. Бұл тұста ол өзін әрі қаламгер, әрі ғалым тұрғысында көрсете білді.

Өз жұмысының маңыздылығын ол алғысөзінде былай деп көрсеткен:

> 
> Осыдан жарты ғасыр бұрын, 1928 жылы Балқаш көлінің солтүстік-батыс жағындағы жартылай шөлейтті алқаптан Қоңырат кен қоймасы ашылып, Сарыарқа айдынының жағасынан Қазақстанның түсті металлургия алыбы салына бастаған еді. Еліміздің көп ұлтты бауырлас халықтарының қазақ халқына көрсеткен қалтқысыз достық көмегі арқасында қаз тұрып, дүниеге келген бұл өнеркәсіп өркені күні бүгінге дейін Отанымыз бен халқымыздың игілігіне қызмет етуде.
> 
> 
> Қазіргі кезде ол жалпы құрамында Қоңырат, Саяқ карьерлері, руда түйіршіктейтін, ұқсататын цехтары мен байыту фабрикасы, мыс балқытатын, прокат жасайтын заводтары, басқа да осы заманғы өндіріс салалары бар тұтастай толық циклды ірі кен-металлургия комбинаты болып отыр. Оның өнімін СССР-дің 1000 шақты кәсіпорны мен көптеген шетелдер пайдаланады. 1967 жылы Лондондағы көрмеде Балқаш мысы дүние жүзіндегі сапасы ең жақсы мыс деп танылды.
> 
> 
> 

Кітап үш бөлімнен тұрады: 

1. Мыс аңызы,
2. Дала қоймасы,
3. Балқаш күмбезі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Туған жерге деген махаббат — «Орталық Қазақстан», 7 маусым 1997 ж.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Әмен Әзиев шығармалары |
| --- |
|  |
| Роман мен повестері | 
Мыс ошағы (Жез таулар) • Жер жарасы • Өтелген өкініш • Шапақ (повесть) • Оянған ар • Шұғыл тапсырма |
|  |
| Басқа шығармалары | 
Әңгімелері • Есіл ару (пьеса) • Қазыналы Сарыарқа • Қазақ повесі (монография) • Ұлы дала ұлағаттары |

 |
**Қоңыртөбе шыны өндірісі** — ортағасырлық шеберхана. 

1991 жылы Шәуілдір — Түркістан трассасының Қоңыртөбе, Алтынтөбе, Қүйрықтөбе, Арыстан баб кесенесі қасынан өтетін жолдың жаңа бөлігі салынды. Соның нәтижесінде Қоңыртөбе шыны өндірісінің орны анықталып, Отырар мемлекеттік археологиялық қорық- музейінің қызметкерлері (М.Қожа, С.Ахмет) зерттеген болатын. Жол табанын көтеру барысында ескі Шәуілдір—Түркістан трассасына жаңа жол бөлігі қиылысар жерде құрылысшылар техникамен сырып өтеді де, мұнда археологиялық нысан орналасқандығын анықтап, музей қызметкерлеріне хабар береді. Кейін аумағы 30 м жерде адам сүйектері мен ыдыс-аяқ қалдықтары шашылып жатқан жолдың екі шетінде қазба жұмыстары жүргізілді. Жолдың батыс бөлігінде, мүрделерден жарты метрлік тереңдікте пеш қалдықтары табылды. Ол жерді қазып, ванна сияқты етіп жасаған, бұрыштары мен табанына қарай иілген. Ауданы 100x75 см, биіктігі 40 см. Қабырғалары 2—3 см күйген, түсі қызыл-қоңыр.Ішінен ақ түсті күл алынды. Арнайы ауа кіретін, түтін шығатын тесіктері жоқ. Жоспарда дөңгелене келген алты пеш қалдықтары қазбаның шығыс бөлігінен табылды. Олардың диаметрі 80—100 см аралығында. Пештер айналасындағы еден бетінде күл іздері жақсы байқалады, қыш және шыны ыдыстар бөліктері көп табылды. Осыған қарап зерттеушілер мұнда өндіріс орны деп жорамалдауға негіз бар. Жеті пештің алтауы орналасқан қазбаның шығыс бөлігінен, пештер айналасынан шыны бұйымдар сынықтары көптеп ұшырасқан. Шыны бөліктері ыдыс-аяқтың түрлі көлемдегі үлгілеріне сай келеді. Әр қилы көлемді он бір ыдыстың түбі бар. Шынылар қалыпқа салып құю және үрлеу тәсілдерімен жасалған. Кейбір шыны сынықтары төл қасиетін жоғалтқан. Бір ыдыстың түбі сөуле өтпейтін болып, түсі қоңыр пластик сияқты болып өзгерген. Осындай сапасыз, яғни жарамсыз үлгілер жиі кездеседі. Қоңыртөбеден 2 км кашықтықта пештермен қатар қабатта шыны қалдықтарының табылуы — бұл орында шыны өндірілген деген жорамал айтуға негіз береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
Сирек кездесетін түр, Орта Азия мен Қазақстан жергілікті түрі.Бұл ірі шегіртке сары сұр немесе қоңыр түсті, қанаттары жақсы жетілген. Орта Азия мен Қазақстанда таралған. Жазықтықта су жағалауы ландшафтында, аласа тау сайларында және үстіртте мезофильді және
гигрофильді өсімдіктер арасында кездеседі.Таулы аудандарда негізінен ұсақ өзендердің жоғарғы жағында тіршілік етеді.Тауда ағашты-бұталы өсімдіктер (бадам, баялыш және т. б.) арасында кездеседі. Өсімдіктермен де (итмұрын гүл күлтелерімен, югана және андыз жапырақтарымен),жануарлармен де (Conophyma туысы шегірткелерімен) қоректенеді. Таралу аймағының жазықтық бөлігінде саны төмен (жинау кезінде 1–2 дана), тауда шамалы жоғары (5 данаға дейін).Түрдің санының азаюына жердің шөлге айналуы, яғни мезофильді өсімдікті жерлердің азаюы әсер етеді.

* Сурет:Қоңырқанатты шегіртке .jpgсүрмелі

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Қу**, *Балқантау* – Сарыарқаның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1359 м. Сыртын солтүстік-шығысқа беріп доғаша иіліп жатады. Ұзындығы 15 – 20 км, ені 10 – 12 км.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур мен девонның эффузиялық шөгінділерінен, гранитті, диоритті жыныстардан түзілген.

Жер бедері мен өсімдігі
-----------------------

Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімделген. Топырағы қоңыр, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде селдір қарағайлы орман өскен. Тауаралық аңғары мен жыраларында тал, қарағай, түрлі бұталар өседі. Етектерінде бұлақ көздері бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қоңқақ**. «Өзен жағасында, қолау тайға мінген қоңқақ мұрын, арық бала Байсүгір» (М. Әуезов, Таңд. шығ.). «Бірі — ірі тұлғалы, қарулы, бұйра шашты, қоңқақ мұрын Неперешвили...» («Лениншіл жас», 10. VIII, 1967, № 156). Осы сейлемдердегі «қоңқақ» сөзін, әз тіркесінен бөліп алып қарағанда, мағынасы кім-кімге де өте айқын бола бермейді. Бір таңданарлық нәрсе —бұл сөз мұрыннан басқаны менсінбей, үнемі сонымен тіркескенде ғана мағынасынан түсінік аламыз. Мұның мәнісі мынада. моңғол тілінде «хоншоор» , қалмақтарда «хөңшар» тұлғалары «мұрын, тұмсық» мағыналарын ұғындырады. «Қоңқақ» сөзі көрсетілген тұлғалардан тууы ықтимал. моңғол не қалмақ тілдерінің бірінен қазақтарға өткен сол тұлғалар тек «хон» не «хоң» түбірін сақтап, біз өз тілімізде сөздер тудыратын -қақ жүрнағын қосқан болуымыз керек (қат — қақ, ес — кек т. б.) Бұл топшылауымыздың орынды екендігін «қоңқақ» сөзінің тек «мұрынмен» ғана тіркесуінің өзі де дәлелдейтін тәрізді. Түптеп келгенде, қазақ тіліне көшкенде сын есім мағынасына ие болып, мұрынның үлкендігін аңғартатындығын байқаймыз. Кейде «қоңқаш» болып та айтыла береді.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
**Қу** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Шалқия кентінен солтүстікке қарай 30 км жерде. Солтүстік -батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Абсолюттік биіктігі 780 м. Беткейлері тегіс келген окшауланған тау массивінен тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің орта және төменгі бөлім жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, бұталар өседі. Тау беткейлерінде мол қорымтас жиналған. Шағын 8 өзен бастау алады. Ірілері — Кенжебайсай, Көктас. Жайылымдық жер және мал қыстауына пайдаланынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Арпаөзен таңбалы тастары** немесе **Арпаөзен петроглифтері** – қола дәуірінен сақталған құнды ескерткіштер, жартасқа таңбаланған суреттер. Түркістан облысы Созақ ауданы Абай қыстағының оңтүстік-батысында 7 км жерде, Қаратаудың Келіншектау деген жотасынан бастау алатын кішірек Арпаөзен бойында орналасқан.

Қазақстан ғылым академиясының археологогия экспедициясы  зерттеген. Суреттердің жалпы саны 3,5 мың. Негізгі сюжеттері аңшылыққа, жаугершілік тақырыпқа және жан-жануарлар тіршілігіне арналған. Қос аяқты ат, өгіз және түйе жеккен соғыс және шаруашылық арбалары кездеседі. Жартасқа салынған қос атты жауынгерлік арбалар белгілі бір этн. топтардың, дәлірек айтқанда, үндіарийлықтардың мифтік және діни әдет-ғұрыптарының біршама әсер еткендігін және миграциялық қозғалыстың бағыттары осы аумақ арқылы өткендігін дәлелдейді. Сақ заманының петроглифтерінде жабайы аңдардың, жануарлардың бір-бірімен айқасқан қимылдары арқылы заманның шым-шытырық оқиғаларын зооморфтық ерекше кодтар арқылы көрсеткен. Жартастағы суреттерде жыл мезгілдерінің ауысуы сияқты табиғи құбылыстар айқын аңғарылады. Мұндай көріністер металдан, ағаштан, теріден жасалған күнделікті тұрмысқа қажетті заттарға да салынған. Ескерткіш біздің замаңыздан бұрын 1–2-мыңжылдыққа жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  жетекшілері: 1970 жылы - М.Қадырбаев, 1980 жылы - З.Самашев
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Тағы қараңыз
------------

* Қаратау шимайлы тастары
**Маңғыт әулеті** - Бұхар хандарының әулеті(1753-1920); Аштархандар әулетін ауыстырып, Мұхаммед Рақым (1753-1758) әмір атанды. Маңғыт әулетінің *атақты өкілдері*: Даниял-би(1758-1785), Шаһ-Мұрад (1785-1800), Хайдар(1800-1826), Насрулла(1826-1860), Мұзаффар әд-Дин(1860-1885). Маңғыт әулеті феодалды бытыраңқылықпен дәйекті түрде күрес жүргізді. Маңғыт әулетінің тұсында феодалды қанаудың күшеюі ірі халық көтерілістеіне -қытай-қыпшақ(1821-1825), Самарқан қолөнершілерінің(1826), шаруалардың (1885,1888,1889) көтерілісіне әкеп соқты, Мұзаффар әд-Дин әмір тұсында 1868 жылғы келісім мен 1873 жылғы толықтырылған келісім бойынша Бұхара хандығы Россияның протекторатын мойындады. Маңғыт әулеті 1920 жылға дейін билік құрды. Халық революциясының нәтижесінде Маңғыт әулеті құлатылып, Бұхар Халықтық Совет Республикасы орнады. ==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-ші том.1975==
Қазақстанның әйгілі суретшілерінің бірі. **Петр Водолазов** 1960 жылдары Семей қаласына комсомолдық жолдамамен келіп, қаланы ұнатқаны соншалық осы қалада тұрып қалды. Ол 1938 жылы Минск қаласында туған. Балалар үйінде тәриеленіп, әскерде Евпатрияда болды.
Суретшінің ең алғашқы көрмесі 1964 жылы Семейдің өлкетану мұражайында өтті. Петр Александровичтің жұмысы тек қана Семей қаласының көрмелерінде ғана емес, Қазақстанның басқа қалаларында да көрмелері болып өтті.
2004 жылдың күзінде суретшінің «Знакомые места» көрмесі Ф.Достоевский мұражайында болып өтті. Көрме залына қойылған суретші жұмыстары 70 – ші жылдардың аяғы мен 90 – шы жылдардағы жұмыстарымен аяқталады. Суртешінің жұмыстары туған Семей қаласының кейбір таныс бейнелерімен қуантады. Суретшінің әрбір жұмысынан өз қаласына деген сүйіспеншілік пен таңдану байқалады. Көрмені аралап жүрген адам бала күнгі таныс мекендерді аралағандай әсерде болады. Картиналарында ескі көпір, мешіт, диірмен т.б. қаланың басқа әдемі орындары бейнеленген. Қазіргі кезде қала көркейіп, тез өзгеруде. Суретші қаланың көрікті жерлерін кейінгі ұрпаққа мирас қып қалдыруда көп еңбек сіңіруде.

Дереккөздер
-----------

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
**Петр Александрович Чихачев** (1808 ж. 16 сәуір (е.м. сәуір 28), Гатчина — 13 қазан 1890 жылы) — географ, геолог және саяхатшы.

Өмірбаян
--------

Бүкіл әлемдік, география ғылымына үлкен үлес қосқан аса талантты ғалым, Ресей және басқа көптеген Батыс Еуропа мемлекеттерді зерттеуге, Ғылым академиялары мен Географиялық қоғамдарының мүшесі П.Чихачев бастаған экспедиция аттандырылады. Экспедицияға аталған өлкені, әсіресе Оңтүстік Алтайдың табиғатын, жер қойнауын, ондағы халықтың кәсібін, Ресейдің отарлық саясатына жергілікті халықтың көзқарасын білу тапсырылады. П.Чихачев бұл міндетті өзіне тән іскерлікпен орындап шығады. Оңтүстік Алтайды, осы арқылы қазіргі Шығыс Қазақстан территориясының табиғи байлығын, ондағы негізгі халықтың тұрмысын зерттеп, көргендерін жаза отырып, қазақ жері табиғатының ерекшелігін, байлығын көрсетіп, сол кездегі алғашқы зерттеушілердің қатарында қазақ халқына оңды баға береді. Ол қазақтардың шаруашылығына, тұрмыс салты мен дәстүріндегі ерекшеліктеріне тоқталады.
Чихачев Петр «Оңтүстік Алтайға саяхат» атты кітабын жазды. Оған шетел ғалымдары жоғары баға берді. Осы еңбек арқылы Еуропа оқырмандары Алтай тауларының оңтүстігін мекендеген қазақ деген халық бар екендігін білді, оның өзіндік ерекшелігімен, тұрмысымен танысты.

Еңбектері
---------

* Voyage scientifique dans l'Altaï oriental et les parties adjacentes de la frontière de Chine, 1845, Paris
* Lettres sur la Turquie, 1850, Bruxelles
* Asie Mineure: Description physique, statistique et archéologique de cette contrée, huit volumes de 1852 à 1868, Paris
* Le Bosphore et Constantinople, 1864, 2e édition en 1877
* Considérations géologiques sur les îles Océaniques, 1878
* Espagne, Algérie et Tunisie, 1880, Paris
* Études de géographie et d'histoire naturelle, 1890

Дереккөздер
-----------

1. ↑  БСЭ, 3-ші басылым
**Магматогендік (тұмса) жерасты суы.** Тұмса су жер қыртысының терең қойнауларынан келеді. Оның пайда болуы балқыған магманың суынуына байланысты. Магма - эртүрлі газдарға қаныққан силакат балқыма. Магма салқындаған кезде оның құрамынан газ тәрізді компоненттер мен су буы бөлініп шығады да конденсацияланып, ыстық суға айналады. Бүл су таужыныстардағы жарықшақтар мен кеуектер бойынша температурасы мен қысымы жоғары алкаптардан көтерілген сайын тұздар мен газдарға байып, жер қыртысының жоғарғы горизонттарына жетеді. Мұнда бұл су шөгінді таужыныстарға еніп, олардың қуыстарын (каверналарын,жарықшақтарын, кеуектерін) толтырады.

Тақырыпқа байланысты
--------------------

* Аралас су
* Седиментациялық су
* Конденсациялық су
* Инфильтрациялық су

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Байбатша Ә.Б.Жалпы геология (Жер динамикасы): Оқулық.Алматы: ҚазҰТУ. -364 б. Сурет- 132. Кесте-30. Әдебиеттер тізімі 15 атay. ISBN 987-601-228-001-2

География
*Басқа мағыналар үшін Тандем деген бетті қараңыз.*
**Тандем** - бірінен кейін бірі отыратын бірнеше немесе көп жағдайда екі адамға арналған велосипед. Әдеттегі тандемнің бір рамасы және екі доңғалағы бар, алайда әр адамның өзіне тиесілі велосипед меңгерігі, орындығы және тепкісі болады.

Екі адамдық тандем
Велосипедті айдауда негізгі рөлді алда отырған адам алады, бірақ артта отыратын адамға бағытты басқаратын мүмкіндік беретін тандемдер де кездеседі. Егер, адам велосипедті басқармаған жағдайда меңгерікті таяныш ретінде қолданады. Екі адам да тандемнің тежеу жүйесін басқара алады. 

Қағида бойынша екі адамдық тандемнің ұзындығы 240 см болса, салмағы 15 - 20 кг - ды құрайды.

Тарих сахнасындағы тандем

Тарихы
------

1898 жылы Микаель Педерсон екі орындығы бар велосипедті патенттеп алады. Ол кездегі бірінші тандемнің салмағы 10,89 кг - ды құраған болатын. Бұл велосипед ағылшын - бурстық және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кең қолданылды. Ұлыбританияда 1971 жылы бірінші рет "Тандем клуб" ашылды. Тандем велосипедтерін жаппай шығаруды бірінші болып француздық "Lejeune and Gitane" фирмасы қолға алды. Тандем велосипедінің жаңартылған түрі АҚШ - та 1976 жылы "Santana Cycles" компаниясымен шыққан болатын.

Дереккөздер
-----------
**Набиль Фекир** (фр. ; 18 шілде 1993, Лион, Франция) — берберлік түбі бар француз футболшысы, "Олимпик Лион" футбол клубының жартылай қорғаушысы.

Мансап
------

### Клубтық

2013 жылы 31 тамызда лиондық "Олимпионның" негізгі командасының сатында алғашқы ойын өткізді. 2014 жылы 27 сәуірде ол Франция чемпионатының 35-ші турында алғашқы голын соқты. 2014/2015 маусымда негізгі сатының ойыншысы болды, чемпионатта 34 ойын өткізіп, 13 гол соғып, 9 ассист жасады.

2015 жылы 29 тамызда мансабындағы алғашқы хет-тригін жасады, ол үш голды "Канға" қарсы ойында соқты.

2015 жылы 4 қыркүйекте, Португалия құрамасына қарсы жолдастық кездесуді өткізгенде, ауыр жарақаттанды. 2016 жылдың 8 сәуірінде "Монепельеге" қарсы ойында, 7 айлық үзлісінен соң алаңға оралды. 2015/2016 маусымда 9 ойын өткізіп, 4 гол соқты.

### Құрама

2014 жылы 14 қазанда Францияның жасөспірімдік ұлттық құрамасының сатында жасөспірімдік құрамаларының арасындағы 2015 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу кезеңінде өнер көрсетті.

Фекирде екі түрлі азаматтылық бар, француздық және алжирлік.

Клубтық статистика
------------------

### Құрамасындағы өнер көрсетуі

| Фекирдің Франция ұлттық құрамасындағы өнер көрсетуі. |
| --- |
| **№** | **Дата** | **Қарсылас** | **Есеп** | **Голдар** | **Турнир** |
| 1 | 26 наурыз 2015 | Бразилия | 1:3 | — | Жолдастық кездесу |
| 2 | 29 наурыз 2015 | Дания | 2:0 | — | Жолдастық кездесу |
| 3 | 7 маусым 2015 | Бельгия | 3:4 | 1 | Жолдастық кездесу |
| 4 | 13 маусым 2015 | Албания | 0:1 | — | Жолдастық кездесу |
| 5 | 4 қыркүйек 2015 | Португалия | 1:0 | — | Жолдастық кездесу |
| 6 | 7 қазан 2016 | Болгария | 4:1 | — | ӘЧ-2018  |
| 7 | 15 қараша 2016 | Кот-д’Ивуар | 0:0 | — | Жолдастық кездесу |

**Жиыны: 7 ойын / 1 гол; 3 жеңіс, 1 тең ойын, 3 жеңіліс.**

Жетістіктері
------------

Олимпик Лион
* Франция лигасының кубогының финалисті (1): 2013/14.
* Лига 1-дің вице-чемпионы (2): 2014/15, 2015/16.

Сілтемелер
----------

* Профиль ресми сайтында "Лион"(франц.)
**Ағылшын бульдогы** (ағылш. *bulldog*) — қысқа жүнді ит тұқымы. Бұл ит серік болу үшін және қорғау үшін арналған ит тұқымы. Қазіргі күнгі бульдогтар - XIX ғасырдың екінші ширегінде кәрі ағылшын бульдогы тұқымынан қалған. Кәрі ағылшын бульдогы осы тұқым алдында жойылып кеткен. Ағылшын бульдогы өзінің жеке түрімен ерекшеленеді және Ағылшындардың ұлттық иті ретінде саналады.

Шығу тарихы
-----------

Бульдогтар ең алғаш Ұлыбританияда пайда болды. 

Бұл тұқымның нақты жаратылған уақыты белгісіз. Бұл иттер үлкен, бір беткей, ашушаң және энергиялы болып саналады.

1799 жылы бульдогты аң аулайтын иттер қатарына қосып, бұл ит тұқымын қабан аулау үшін қолданды.

1886 жылы М. Б. Уинн өзінің *«The History of the Mastiff»* атты кітабында, бульдог иті британдық жауынгер ит деп болжам жасады.

Иттің әлемге таралуы
--------------------

Франция
Францияда бұл иттерді Франциялық бульдог деп атайды. XIX ғасырдың ортасында бұл иттер жан-жаққа апарылып, таратылды. 1848—1860 жылы кризисте Англия жерінде жұмыссыздар көбейіп, олар Франция және Белгия елдеріне кете бастады, осы кезде олар бульдог күшіктерімен осы елдерге барды. 1890 жылы Француздар Ағылшындарға француздық бульдогтарды апара бастады. Осы бульдогтарда Францияның ұлттық иті болып саналып кетті.

Австралия және Жаңа Зеландия
XIX ғасырда ағылшындар өздерінің бульдогын көптеген қол астындағы отарланған елдерге таратылды.

Ресей
Басқалары сияқты ресейліктерде осы итті асырады. Мәскеуліктер бұл итті үй жануары ретінде алып жүрді. Бұл иттерді Кеңес одағы кезінде 1923 жылы бульдог иттерін кіргізуге тыйым салды.
Сосын бұл иттерге ресейліктер 1980 жылдан бастап қызығып, 1990-95 жылдары әкеліне бастады. Қазірде бұл иттерге деген қызығушылықтары бұрынғыдай жоғары болып қала бермек.

Басқа елдерде
Қазір бұл иттердің саны жоғары елдер: Италия, Испания және соңғы кездері Венгрияда да, толып келеді.

Бульдогтар Жапония еліндеде беделі жоғары. Бульдогтар саны он жылдай бұл елде өсіп келеді.

Оңтүстік Африка елінде бұл бульдогдар бар. Бульдогтарды Ағылшын және Америкадан кейін 3-болып тапқан осы ел. Бульдог бұл елде 1908 жылдан басталған.
*Басқа мағыналар үшін Қотыр деген бетті қараңыз.*

**Қотыр** – Кент тауларындағы тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстігінде, Қадыр өзенінің оң жағасында орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 5 – 6 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Ең биік жері 1188 м.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Орта және жоғарғы тас көмір дәуірі гранитоидтарынан түзілген. Беткейлері тік, жыралармен жиі тілімделген. Солтүстік жағында тік жартаспен шектеледі.

Өсімдігі
--------

Қызыл қоңыр топырағында көде, жусан, тобылғы өседі. Аласа қараған шоғырлары, қайыңды-көктеректі тоғай мен әр түрлі шөп өскен шалғын кездеседі. Қотыр тауының оңтүстік беткейінен Қадыр өзені бастау алады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
*Басқа мағыналар үшін Танганьика (айрық) деген бетті қараңыз.*
Танганьика көліндегі балық аулау кемесі
**Танганьика** (ағылш. *Tanganyika*) — Орталық Африкадағы ірі көл. Әлемдегі ең ұзын тұщы көл.

Жер шарының ең терең көлдерінің бірі (Байқал көлімен қатар), сонымен қатар пайда болу уақыты да терең тарихта жатыр. Көлемі мен тереңдігі жағынан Байқал көлінен кейінгі екінші тұщы көл. Көл жағалаулары төрт мемлекетке тиесілі — Конго Демократиялық Республикасы, Танзания, Замбия және Бурунди.

Көл Африканың терең тектоникалық ойпатында, теңіз деңгейінен 773 метр биіктікте орналасқан және қазіргі уақытта Шығыс-Африка рифттік жүйесінің бір бөлігі болып табылады.

Танганьика көлін 1858 жылы ағылшын саяхатшылары Ричард Фрэнсис Бёртон және Джон Спик ашқан болатын.

Сипаттамалары
-------------

Көл ұзындығы — шамамен 650 км, ені — 40–80 км. Ауданы 34 тыс. км². теңіз деңгейінен 773 метр биіктікте жатыр.

Әдебиет
-------

* A. Koenings, H.W. Dieckhoff: *Geheimnisse des Tanganjikasees*, ISBN 3-928457-10-1

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* «Танганьика (озеро)» в Большой Советской Энциклопедии (орыс.)
* Food and Agriculture Organization of the United Nations Мұрағатталған 14 наурыздың 2008 жылы. (ағыл.)
* Index of Lake Tanganyika Cichlids Мұрағатталған 17 қарашаның 2011 жылы. (ағыл.)
Координаттар: 55°38′49″ с. е. 37°29′24″ ш. б.﻿ / ﻿55.64720389° с. е. 37.49018000° ш. б.﻿ / 55.64720389; 37.49018000 (G) (O) (Я)

**Н. И. Пирогов атындағы Ресей мемлекеттік медицина университеті** (орыс. *Российский национальный исследовательский медицинский университет имени Н. И. Пирогова*) — Ресейдегі ең үлкен медицина университетi. Еуропадағы ең үлкен медицина университеттерінің бірі. Студенттердің жалпы саны — 9000 адам. РММУ-да 115 оқыту кафедрасы бар. Профессорлық-ағарту мамандарының жалпы саны — 1205 адам. Университет интернатурасында жылына 200 адам білім алады. Университет ординатурасында 700-ден астам ординатор 36 мамандық бойынша 72 кафедрада білімін шыңдауда. Аспирантурада (сырттай және іштей) 550 студент 36 мамандық бойынша 90 кафедрада білім алуда.

Тарихы
------

Университет тарихы 1906 жылдан басталады. Осы жылы Мәскеу әйелдер курсында медицина факультеті ашылған болатын. Кейінірек курстар Екінші Мәскеу мемлекеттік университеті деген атаумен қайта құрылды, ал 1930 жылы факультет бөлініп шығып, Екінші Мәскеу мемлекеттік медициналық институт болып ашылды. 1946—1956 жылдар аралығында И. В. Сталиннің атында болды. 1956 жылы жоғарғы оқу орнына әйгілі орыс хирургі, анатомы Н. И. Пироговтың аты берілді. 1966 жылы 28 қарашада институттың алпыс жылдық мерейтойына орай, КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумының қаулысымен институтқа Ленин ордені берілді.

1991 жылдың 5 қарашада Н. И. Пирогов атындағы Екінші Мәскеу мемлекеттік медициналық институты атауы Ресей мемлекеттік медициналық университеті атауына өзгертілді. 

2010 жылы Н. И. Пироговтың 200 жылдық мерейтойына орай оның есімі университетке қайта берілді. 

Осы жылы университет Ресейдегі ерекше мәртебе — Ұлттық Зерттеу университеті мәртебесіне ие болды.

Рейтингі
--------

2014 жылы "Эксперт РА" агенттігі университетті Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы ең үздік университеттер құрамына қосып, түлектерінің білім сапасына "D" (жақсы) бағасын берді.

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты
**Қотанемел** – Сарыарқаның оңтүстік-шығысындағы аласа жота.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Емелтау ауылының батысында 4 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1089 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 12–13 км-ге созылған, енді жері 8 км. Ең биік шыңы 1089 м. Беткейлері аз тілімденген төменгі пермь жыныстарынан түзілген. Оңтүстік-шығыс беткейі тік құлама.

Өсімдігі
--------

Құнарсыз сұр топырағында жусан, селеу, боз өседі. Жайылымдық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Шығыс Қазақстан** - Қазақстанның шығысында, солтүстігінде Ресеймен, оңтүстік-шығысында Қытай елімен шекаралас аймақта орналасқан өңір. Батысында Сарыарқа, оңтүстігінде Балқаш-Алакөл ойысымен шектесіп жатыр. Абай облысы және Шығыс Қазақстан облысы аумағын қамтиды. Ірі қалалары: Семей, Өскемен.

Жер бедері
----------

Мұзтау шыңы
Шығыс Қазақстанның жер бедері биік таулы, жоталы. Шыңдарының көпшілігін мәңгілік қар және мұздықтар жапқан. Алтайдың ең биік шыңы - Мұзтау (Белуха) (4506 м). Үлбі өзені аңғарында жылына 1570 мм жауыш-шашын түседі. Бұл - еліміздегі ең жоғарға көрсеткіш. Таулардан бастау алған көптеген өзендер тау етегіндегі құнарлы жазықтар мен ірі тауаралық қазан-шұңқырларды суландырады.

Көлдері
-------

Шығыс Қазақстанның басты су күретамыры - Ертіс. Аудан аумағындағы ірі көлдер: Зайсан, Марқакөл және т.б. Зайсан көлі Бұқтырма СЭС-ның салынуына байланысты көтеріле келіп, су қоймасының едәуір бөлігін қамтитын болды.

Қатынас жолдары
---------------

Теміржол және автомобиль жолдары арқылы Шығыс Қазақстан Батыс Сібірмен, Ресейдің еуропалық бөлігінің аудандарымен және Орта Азия республикаларымен жалғасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бейсенова Ә.С. Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қазақстан әкімшілік бірліктері |
| --- |
|  |
|  | 

Қазақстан Республикасы
**Облыстар:** Абай | Ақмола | Ақтөбе | Алматы | Атырау | Батыс Қазақстан | Жамбыл | Жетісу | Қарағанды | Қостанай | Қызылорда | Маңғыстау | Павлодар | Солтүстік Қазақстан | Түркістан | Ұлытау | Шығыс Қазақстан
**Республикалық маңызы бар қалалар:** Астана (елорда) | Алматы | Шымкент

---

Қазақстан қалалары | Қазақстан аудандары | Қазақстан кенттері | Қазақстан ауылдық округтері | Қазақстан елді мекендері

---

**Экономикалық аудандары:** Орталық Қазақстан | Шығыс Қазақстан | Батыс Қазақстан | Солтүстік Қазақстан | Оңтүстік Қазақстан
 |  |

 |
**Нина Николаевна Смелеева** (28 наурыз 1948, Ленинград) — КСРО-лық волейболшы, 1968 және 1972 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы.

Карьерасы
---------

1961 жасында отбасымен бірге Алматыға көшті. 1964 жылы "Еңбек" клубына қабылданды. 1968 жылы КСРО құрамасы сапында Олимпиадада топ жарды. Сол жылы КСРО еңбек сіңірген спорт шебері ретінде марапатталды.

1969-79 жылдары Мәскеудің "Динамосында" ойнады.

Жетістіктері
------------

* КСРО чемпионы: 1970—1973, 1975, 1977
* Олимпиада чемпионы: 1968, 1972
* Чемпиондар кубогы: 1969—1972, 1975, 1977

Дереккөздер
-----------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |
|  |
| Сөздіктер және энциклопедиялар | 
Большая российская |

 |
**Джозеф Фабрис Ондоа Эбого** (фр. Joseph Fabrice Ondoa Ebogo; туған жылы 24 желтоқсан, 1995 жылы, Яунде) — камерундық футболшы, «Барселоны Б» футбол клубының және Камерун ұлттық командасының қақпашысы.

Ондоа

### Мансабы

Ондоа атақты Самуэля Это'О фондының түлегі. 2006 жылдан 2008 жылға дейін Камерун елінің жастар ұлттық құрамасының атынан Испания елінде болған бірнеше жолдастық кездесулерде ойнаған. Командасымен бірге Лансароте аралында өткен жарыста бірінші орынды иемденген(Финалда «Боруссия» клубымен күш сынасып, 2:0 есебімен жеңіске жетті) және Ирунда( «Эспаньол» клубымен финалда кездесіп 1:0 есебімен артта қалдырды), осы турнирда үздік қақпашы атаңды. 2013/2014 маусымының аяқталысымен «Барселоны Б» клубына ауысқан болатын.

### Дерекөздер

1. ↑
Шық
Шық
**Шық** – ауа температурасы 0С-қа шамалас кезде қалыптасатын атмосфералық ылғал. Негізінен түнде және таңертең топырақ бетінде, өсімдік үстінде, тағы басқа байқалады. Шық – ауаның күрт салқындауының және су буының конденсациялануының нәтижесі. Шық әсіресе ауа райы ашық және самал жел ескен кезде көбірек жиналады. Шық түрінде түсетін ылғал мөлшері өте аз болады, орташа есеппен түн ішінде 0,1 – 0,3 мм-ден аспайды.
Шық — түнгі салқындау нәтижесінде суынған (0°С-тан жоғары) ауадағы ылғалдың конденсацияға ұшырауынан топырақта, өсімдіктерде және жер бетіндегі заттарда жиналатын ылғал тамшылары.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 9 т.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеукүнАуа райы жаңбыр |
| --- |
|  |
| Жыл мезгілдері | 
Қыс • Көктем • Жаз • Күз |
|  |
| Атмосфералық жауын-шашын | 
Жаңбыр • Сіркіреме • Бұршақ • Қар • Қиыршық • Шық • Қырау • Ақжауын • Көктайғақ |
|  |
| Ауа райы болжамы және Ауа райы күнделік | 
Бұлттылық • Ылғалдандыру (Абсолют ылғалдандыру және Салыстырмалы) • Қысым • Ауа температурасы • Желдің бағыты |
|  |
| Ауа райы құбылыстары | 
Жел • Найзағай • Торнадо • Дауыл |

 |
**Әлеуметтік конфликт** (лат. *conflictus* - «соғысу») - қоғамдағы диалектикалық қайшылықтар дамуының ең жоғарғы сатысы, ол әлеуметтік қауым және индивидтердің мүдделерінің қарама-қарсы тенденциялардың үдеуімен сипатталады. *Әлеуметтік конфликт* түрлері, интенсивтігі мен оның шиеленісуінің дамуы экономикалық, саяси, идеологиялық факторлерге тәуелді, бұқара халықтың қоғамның даму заңдарын түсінуі мен бостандығынын даму дәрежесімен тікелей байланысты. *Әлеуметтік конфликт* ұғымы кең және тар мағнада қолданылады. Кең мәнінде өндіргіш күштер мен өндіріс қатынастар арасындағы дау әлеуметтік конфликтің басқа түрлерін анықтайды, соның ішінде барлық қанаушы формацияларға тән *әлеуметтік конфликтің* ерекше түрі таптық күрес болып саналады. Ал тар мағна тұрғысынан қарасақ, онда таптық күрес түбегейлі ұғым болса әлеуметтік конфликт сол ұғымға енеді және соған тәуелді болады. Осы тұрғыдан қарасақ, таптық күрестің қозғаушы күші болып таптар, ал *әлеуметтік конфликтің* қоздырушы күші соларды құраушы әлеуметтік топтар, жіктер және индивидтер болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Философиялық сөздік, Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996, 525 б. ISBN 5-89800-097-6
**Әлеуметтік уақыт** - қоғам, әлеуметтік қауымдастықтар, жеке адамдар тіршілік ететін және дамитын уақыттың ерекше сипаттамалары.
**Әлеуметтік уақыттың** құрылымы адам әрекетінің әр салалары арқылы өлшенеді және әр салада пайдаланған уақыт өзіне тән әлеуметтік-экономикалық мағынаға ие болады. Қоғамдағы жеке адамдар *Әлеуметтік уақыттың* жалпы жиынтығы қоғамның Әлеуметтік уақытын қалыптастырады. Сонымен қатар, әр салада пайдаланған уақыт белгілі бір дәрежеде тәуелсіз сипатқа ие. *Әлеуметтік уақыты* зерттейтін тәсілдердің бірі — уақыт бюджетін пайдалану әдісі және соның негізінде уақыт балансын есептеу. Жеке адам деңгейіндегі *Әлеуметтік уақыттың* өтуі өзіндік ерекшеліктерге толы. Себебі, жеке адам уақытты субъективтік, психологиялық, эмоционалдық тұрғыдан қабылдайды. Мысалы, адамның белгілі бір күнтізбелік уақыттағы жұмыстары өте күрделі, тығыз болса, керісінше, дәл сондай екінші бір мерзім ішінде адам еш нәрсемен айналыспауы мүмкін.  

Сонымен, жеке адам өткізген уакыт оның іс-әрекеті мазмұнының "тығыздығымен" тікелей байланыста. Өмірі белсенді іскерлікке, өнімділікке толы кісіні жасампаз адам деп айтуымызға болады. Ондай адамның азаматтық сипаты, өмірге деген көзқарасы, т.с.с. қасиеттері "уақыты шұбалаңқы" адамнан мүлде басқа. Сонымен, жеке адамның ішкі дүниесі мен іс-әрекеті тұрғысынан алғанда, *Әлеуметтік уақыттың* өзіндік сипаты айқын. *Әлеуметтік уақытты* қоғамдық және адамдық тұрғыдан алғанда олардың араларындағы себеп-салдарлық қатынастар өте терең.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д. профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9
2. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
**Әлеуметтік ғылымдар** - қоғам және оның әр түрлі жақтары туралы білім жинақтап, жүйелей дамытатын ғылымның өзіндік ерекшеліктері бар бір тобы. Оған философия, тарих, тіл білімі, әдебиеттану, құқық, экономика, социология (әлеуметтану), саясаттану, мәдениеттану, әлеум. психология, т.б. жатады.Әлеуметтік ғылымдар ерекшеліктері өзі зерттейтін пәндеріне тікелей тәуелді. Негізінен Әлеуметтік ғылымдар адамнан, оның қызметі мен қарым-қатынастарынан туындайтын аса күрделі қоғамдық құбылыстарды зерттеуге бағытталады. Мұнда объективтілік пен субъективтілік, саналылық пен бейберекеттік (стихийность), материалдық пен руханилық астарлар қым-қиғаш араласып, бір-бірімен астасып жатады. Сондықтан Әлеуметтік ғылымдар «адам дүниесін», қоғамдық өмірді, адам қызметінің сан-салалы түрлерін зерттегенде осы ерекшеліктерді ескереді. Әлеуметтік ғылымдарда әрбір қоғамдық құбылысқа деген таным субъектісінің құндылық қатынасы көрініс табады, яғни онда зерттеліп отырған процестердің өзіндік қасиеттерімен бірге адамның мақсат-мүдделерінен туындайтын көзқарас, талғам айқын білінеді. өз пәнінің күрделілігіне, ерекшеліктеріне орай Әлеуметтік ғылымдар қоғамдық құбылыстарды, «адам дүниесін» зерттегенде жаратылыстану ғылымдарындағыдай неше түрлі приборлар мен тех. қондырғыларды қолдану мүмкін емес болғандықтан, салмақ адам ойына, ойлау, абстракциялау қабілетіне түседі. Сол тұрғыдан мұнда таным әдісі мәселесі алға шығады, күрделі философия мәселелер туындап, өз шешімін табуды талап етеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Батпақкөл** — Қарағанды облысы Осакаров ауданында, Молодёжный кентінің шығысында 30 км жерде, теңіз денгейінен 467,2 м биіктікте орналасқан көл.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 7 км2, ұзындығы 3,6 км, ендірек бөлігі 2,5 км, жағалауының ұзындығы 9,4 км су жинайтын алабы 84 км2. Жағалауы жайпақ, көлдін бетін құрақ пен жалпақ жапырақты қоға басқан. Көл, қырат аралық ойпаңда солтүстік-батыстан, оңтүстік-шығысқа қарай созыла орналасқан. Түбі тегіс, лайсаң. Көлдің орта тұсында 2 арал бар (ауданы 1,5 және 3 га). Негізінен қар және жер асты суы есебінен толығады. Ең терең жері 2,2 м, суының жоғарғы деңгейі сәуірде, төменгісі қазанда байқалады. [Су деңгейі 0,7 м-ге дейін ауытқып отырады. Қарашада қатып, сәуірде мұзы түседі. Суы ащылау, кермекті, мал суару үшін жарамды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Қақталған балық.** Шекті мөлшерде тұздалған балықты табиғи жағдайда, кейде жасанды жағдайда 10-200°С температурада табиғи жағдайда ақырын сусыздану арқылы алады. Қақтау кезінде 15-30 тәулік балықта күрделі физикалық-химиялық процестер жүреді. Сыртқы түрі мен дәмі өзгереді. Жылу мен ауа әсерінен балық ылғалдылығы төмендейді, бұлшық ет ткані тығыздалады, май сіңеді, ашық янтарь түске енеді. Сонымен қатар белоктар мен майлардың автоликалық өзгеріс, тотығу процестері жүреді. Нәтижесінде шикі балық дәмі мен иісі жойылады, жетіледі де, өзіңдік дәм мен иіс пайда болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Семей мемлекеттік университеті ,«Өсімдік, балық және ара шаруашылығы өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау», оқу әдістемелік кешені, ПОӘК 042-14-03.01.20.9/032012ж
**Ана Мулвой-Тен** (ағылш. *Ana Mulvoy-Ten*; 8 мамыр 1992, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын актрисасы. Обитель Анубиса телесериалындағы Эмбер Миллингтон рөлімен танымал.

Өмірбаяны
---------

Аны Мулвой-Тен Лондонда туып-өскен. Әкесі - ирландық, анасы испан - әйелі. Өзінен кіші інісі бар. Ана испан және ағылшын тілдерін жетік меңгерген. Лондондық колледждің студенті. Дәл қазір Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте тұрып жатыр. Валерияның тыйым салынған По дорогам любви атты клипінде түскен.

Фильмографиясы
--------------

| Жыл | Фильм | Рөлі |
| --- | --- | --- |
| 2003 | Мой дом в Умбрии | қыз |
| 2008 | Out There | Миребл |
| 2011 | Обитель Анубиса | Эмбер |
| 2011 | Красная фракция: Происхождение | Vayla |
| 2011 | First Time Luser | Лейла |
| 2012 | Обитель Анубиса | Эмбер |
| 2013 | Пробуждение | Эмбер |

Дереккөздер
-----------
Дзига Вертов. 1913 жыл
**Дзига Вертов** (шын аты мен тегі "Денис Аркадьевич Кауфман", 2.1.1896, Белосток - 12.2.1954, Мәскеу) - кинорежиссер, кинодраматург және кино теоретигі.

Мәскеу университетінде оқыған. Шығармашылық жолын 1918 жылы Мәскеу кино комитетінің кинохроника білімінен бастады. Алғашқы қойған фильмдері арасында "Революцияның бір жылдығы" (1919), *ВЦИК-тің үгіт поезы* (1921), *Азамат соғысының тарихы* (1922) т.б. бар.[1]

Ол өнердің негізгі мақсаты болмыс-шындықты деректі тұрғыдан бейнелеу деп ұқты. Таңдаулы фильмдері: *Лениндік киношындық* (1924), *Адымда, Кеңес!* (1926), *Ленин туралы үш ән* (1934), *Алатауда* (1944) т.б.

Оның творчествосы мен теориялық ізденулері киноөнерінде жаңа деректі жанрдың негізін салды.

**Қызыл Жұлдыз** орденімен және медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Юйцзюлюй Нагай** (*қытайша:*郁久閭那蓋 ) (?-506) - Жужан қағанатының 8-ші билеушісі. Әкесі Юйцзюлюй Тухэчжэнь. Қытай деркектерінде теле тайпалар бірлестігі "Гаогюй" ("биік арба"деген мағынада) деген атаумен де кездеседі.

492 ж. Жужан қағанатында төңкеріс болып, телелердің билеушісі, Нагайдың немере інісі Юйцзюлюй Доулунь өлтірілді. Билікке Нагай ие болды. Ол басқыншылық ойпиғылдардан бас тартып, көрші мемлекеттермен бейбіт қарым-қатынастар орнатуға тырысты. Нагай билік басында тек бір жыл ғана боды. Нагай қайтыс болған соң, билікке оның ұлы Юйцзюлюй Футу (493-508) келді. Ол да әкесі жүргізген сыртқы саясатты жалғастырды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гумилев Л.Н. Древние тюрки, М. 1993. "Қазақ энциклопедиясы" 6-шы том Қ-Н
Гарем
**Гарем** (араб.: حرم‎ , харам тыйым салынған) – бай, дәулетті мұсылмандар үйіндегі әйелдер бөлмесі, басқа мағынада үй иесінің заңды әйелі мен еркі жоқ әйел тұратын болме. Иран, Ауғаныстан, Туркия тағы басқа елдердегі әмірлері мен ең ауқатты бай-манаптардың ірі гаремдерін тек әтек еркектер күзетіп тұрған. Гаремге күйеуі мен балаларынан басқа еркетерге кіруге тыйым салынған. 20 ғасырдың 20-жылдарынан бастап гарем болған еркектерге көп әйел алуға тыйым салуына, әлеуметтік құқық жөнінен әйелдердің еркектерге теңестірілуіне, экономика мен мәдениеттің ілгерлеуіне, демократиялық қозғалыстың, оның ішінде әйелдер қозғалысының өріс алуына байланысты гарем жойылды десе де болады.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы,3 том
**Бертіс** – Балқаш көлінің солтүстік жағасындағы түбек.

Географиялық орны
-----------------

Балқаш қаласы мен Шашубай кентінің арасында орналасқан.

Сипаты мен геологиялық құрылымы
-------------------------------

Аумағы 18,7 км2, ұзындығы 7,5 км, ені 2,5 км. Жер бедері – аккумуляттік жазық. 
Орта және жоғарғы тас көмір кезеңі жүйесінің гранитінен, құмтасынан, тақтатасынан, әктасынан түзілген. Олардың бетін төрттік кезеңнің элювийлі-делювийлі шөгінділері жауып жатыр.

Өсімдігі
--------

Түбекте шөлге тән сортаңды сұр қоңыр топырақ қалыптасқан. Баялыш, сұр жусан, т.б. шөлейттің сортаң өсімдіктері өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
**Штангенциркуль** — сыртқы және ішкі өлшемдерді, сондай-ақ тесіктердің тереңдігін жоғары дәлдікпен өлшеуге арналған әмбебап құрал.

Штангенциркуль-қарапайым конструкцияның арқасында өлшеудің ең көп таралған құралдарының бірі, айналыстағы қолайлылық және жұмыста жылдамдықтың арқасында.

Штангенциркуль, басқа штангенинқұралдар сияқты (штангенрейсмас, штангенглубиномер), негізгі шкаласы бар өлшеуіш штангасы (осы топтың атауы да) және бөлу үлесін есептеу үшін қосымша шкаласы бар. Оның өлшеу дәлдігі-миллиметрдің оныншы/жүздеген (әр түрлі) үлесі. Нониусы бар шкаланың дәлдігі мынадай формула бойынша есептеледі: негізгі шкаланың бөлу бағасы нониустың штрихтары санына бөлу.

Штангенциркульдің кейбір даналарында сондай-ақ қашықтықты дюйм өлшейтін жылжымалы шкаланың жоғарғы бөлігінде болуы мүмкін. Мұндай штангенциркульдің нониусы 128-ші дюймді құрайды.

**Көрсетімдерді алу тәсілі бойынша штангенциркуль**:

нониус,

циферблатты-көрсеткіштерді алу қолайлылығы мен жылдамдығына арналған циферблатпен жабдықталған,

сандық — қатесіз оқу үшін сандық индикациясы бар.
Штангенциркуль көрсеткіштерін штанганың және нониустың шкаласы бойынша есептеу тәртібі:

бүтін миллиметр санын есептейді, ол үшін штанганың шкаласында штрих, нониустың нөлдік штрихіне жақын жерде табады және оның сандық мәнін есте сақтайды;

ол үшін нониус шкаласында нөлдік бөлініске жақын және штрих штанганың шкаласына сәйкес келетін штрих табады және оның реттік нөмірі мен нониустың бөліну бағасын (нониустың бөліну бағасы мынадай формула бойынша есептеледі: негізгі шкаланың бөліну бағасы нониустың штрихтары санына бөлу), шц-1 кең таралған штангенциркульдерінде нониустың бөліну бағасы 0.1 мм .
штангенциркуль көрсеткішінің толық шамасын есептейді,ол үшін негізгі шкала бойынша (бүтін миллиметр саны) және нониус шкаласы бойынша (миллиметр үлесі) есеп жиналады.

**Штангенциркуль түрлері**

ШЦ-I-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеуге арналған және тереңдікті өлшеуге арналған сызғышы бар екі жақты орналасқан штангенциркуль.

ШЦ - (дөңгелек шкаласы бар штангенциркуль). Штанганы ойуда бастиектің тістегершігі тіркелген рейка орналасқан, сондықтан губканың жағдайына жауап беретін штангенциркулдің көрсеткіштері штанганың шкаласы мен бастиектің шеңберлі шкаласы бойынша стрелка жағдайы бойынша оқылады. Нониус бойынша оқу қарағанда Орындаушы үшін әлдеқайда оңай, жылдам және аз шаршатады;

ШЦТ-I-жоғары абразивті тозу жағдайында сыртқы өлшемдер мен тереңдікті өлшеу үшін қатты қорытпамен жабдықталған губкалардың бір жақты орналасуы.

ШЦ-II-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеу үшін және белгілеу үшін губкалардың екі жақты орналасуы. Соңғы жеңілдету үшін микрометриялық бергішпен жабдықталған.

ШЦ-III-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеу үшін губкалардың бір жақты орналасуы.

ШЦЦ — сандық индикациясы бар (электрондық).

Дереккөздер
-----------
**Гарибальди бригадалары**-гитлершілердің тылында қарсыласу қозғалысы кезіндегі (1943-1945) екпінді партизан отрядтары. Итальян Компартиясы құрған. Дж. Гарибальдидің құрметіне осылай атады. 1945 жылы сәуірде гарибальди бригадаларының саны 575-ке жетті. Әрбір бригадада 40-50 адам болды, олар 5-6 топқа,ал әрбір топ 5-6 жауынгерден құралған екі буынға бөлінді. Дені-коммунистер. Бригадалардың жоғарғы командованиесін Л.Лонго басқарды. Гарибальди бригадалары партизан армиясы қарулы күштерінің 50%-ін құрады. 1945 жылы Сәуір көтерілісінің екпінді күшіне айналды.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Роберт Вальзер** (Үлгі:Lang-dutch, 15 сәуір 1878 жыл, Бьенн, Швейцария – 25 желтоқсан 1956 жыл, Херизау, Швейцария) – неміс тілді швейцарлық ақын және прозашы. 

1913 жылдан бастап газет-журналдарға жаза бастайды. 1898 жылы *«Der Bund»* атты берндік газетке жазған мақалаларымен таныла бастайды. 1904 жылы «Insel» баспасынан «Франц Кохердің мектептегі шығармалары» атты тұңғыш романы жарық көреді. 

Оның шығармалары К.Моргенштерн, К.Тухольский, Р. Музиль, Г. Гессе, Ф. Кафка, Т.Манн және тағы да басқа неміс тілді жазушылардың ерекше назарын аударады. 1908 жылы «Көмекші» («DerGehülfe») атты автобиографиялық романы жарыққа шығады. Сондай-ақ бірнеше шығармасының желісімен фильмдер түсіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
### Қызметі

Кадрлық партиялар деп қатарында сайлаушылардың 10%-ынан кемі ғана болатын, мүше саны аз партияны айтады. Бірақ ол ұйымдастырылуымен және тәртібімен көзге түседі. Оның әрбір мүшесінің партия билеті болады, мүшелік жарналарын уақтылы төлейді, жарғысында қаралған тәртіпті мүлтіксіз орындайды. Мысалы, оған Австрия халық партиясы, Англия консерваториялар партиясы, ГФР-дің Христиандық-демократиялық одағы, Жапония либералдық-демократиялық партиясы, Француз коммунистік партиясы, Швеция орталық партиясы жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 20 мамырдың 2014 жылы.