recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Той малы (дәстүр).** «100 жылқы той малына кетіпті» (М.Ж .Көпеев). Келін алуға келген қадірлі құдалар ел дәстүр-салты бойынша – сән-салтанатымен, жөн-жосығымен келіп түседі. Бұл жолдың кәде-жоралары да көп болады. Соның ішінде ең басты кәдесінің бірі-осы топқа арнайы әкелген **«той малы»** деп аталатын жолды дәстүр. Бұған әр құда өз дәулеті мен шамасына қарай жылқы немесе бірнеше қой әкеледі. Күйеудің абырой, беделі осы кәдеге де байланысты болады. Бұған қымбат мата, бұйым, жеміс, қант, шай да қосылады. Әкелген мал арқылы құдалар қыз әкесінен, атасынан немесе сол ауылдағы жолы үлкен ақсақалдан бата тілейді. Батадан кейін әлгі мал сойылып, тойға жиналғандар одан ауыз тиеді. Той малы толымсыз болса қыз жеңгелері құдалар бетіне басады. Сондықтан да «той малының» мүшесі түгел әрі семіз болуы қатты қадағаланады.

**Дереккөздер**
---------------

1.  Мұрағатталған 1 ақпанның 2014 жылы.

2. Салт-дәстүрлер кітабы,Атамұра 2011ж.
**Әбу Абдуллаһ Мұхаммед ибн Абдуллаһ әл-Хаким ән-Найсабури** (?-1014) — ұлы мухаддистердің бірі, сахих хадистер жинағының авторы. Өзінің «әл-Мустадрак алә әс-сахихайн» хадистер жинағымен танымал болған. Әл-Хаким һижра бойынша 321 ж. Нишапур (Найсабур) өаласында туған. Һижраның 341 ж. Иракқа сапар шегіп, содан кейін қажылыққа барады. Білім іздеу жолында әл-Хаким Хорасан мен Мауереннаһр қалаларын аралайды. Һижраның 359 ж. ол Нишапур қаласының қазысы (әкімі) боп тағайындалады. «Әл-Хаким» деген лақап оған осы әкімдігі себебінен қойылған. Басқару қызметін тстаған соң ол өзін білім алу мен ғылыми еңбектер жазуға арнайды. Сонымен қатар әл-Хаким Буи әулеті мен Сасани әулеті арасындағы елші қызметін атқарады.

Шығармалары
-----------

* «Тарих Найсабур»
* «әл-Мустадрак алә әс-сахихайн» (Мустадрак әл-Хаким)
* «әл-Иклиль»
* «әл-Мадхаль илә илм әс-сахих»
* «Тәраджим әш-шуюх»
* «Фадаиль әш-Шафиғи»

Тағы қараңыз
------------

* Мұхаммед әл-Бұхари
* Муслим ибн әл-Хәджадж
**Той.** Бүгінгі күнгі түсінігімізде бұл сөздің мағынасы — қуанышты жайға байланысты ел шақырылып өткізілетін ырду-дырдулы жиын, ойын-тамаша. «Күн батқан соң-ақ үйде үлкен той басталады» (I. Жансүгіров, Шығ.). Бір себептен «той» сөзінің төркінін іздестіріп, тарихына барудың да онша ділгерлігі жоқ сияқты. Өйткені, ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде де «той» тұлғалы сөз дәл қазіргі мағынасында қолданылған. Тек қазақ тілінде ғана емес, түрікмен, қырғыз, хакас, тува сияқты басқа да түркі тілдерінде осы тұлға мен мағына сақталған. Іздестіре, зер сала қарағанда мына сияқты мәліметтер де ұшырасып, «той» сөзінің төркіні жөнінде ой салады. Біріншіден, көне түркі жазба ескерткіштерінде «тойдың» біз білетін — шамадан тыс ішіп-жеу мағынасынан басқа, көңіл тоқтатарлық деректің бірі — оның («той» сөзінің) «жиын, топ» ұғымында қолданылуы. Екіншіден, тунгус-маньчжур тобына жататын нанай, негидал, орок, орош, ульч, эвен, эвенкі тілдерінде «төй», «туйү» дыбыс құрамындағы сөздер біздің тіліміздегі «қонақ етіп, сыйлау, құрмет көрсету» мағыналарында жұмсалады. Енді осы тілдік деректерді жинастыра келгенде «тойдың» үш түрлі мағынасына тап болып отырмыз. Біріншісі — қарынды толтыра тамақ ішу. Бұл мағына түркі тілінде қазір де, ерте заманда да қолданылған. Екіншісі—жоғарыда көрсетілген, «жиын, топ». Үшіншісі — тунгус-манчжур тілдеріндегі —«қонақ ету, сыйлау, құрмет керсету». Осы үш түрлі мағынаның бәрі қуанышқа арналған мерекеде кездесетінін түсіндіру артық. Онда жиын, топ та бар, онда құрмет көрсете сыйлау басты қағида, онда жиналған топтың қарын толтыра
ішіп-жеуге де еркі мол. Біздің ойымызша, мағына жағынан тығыз байланысты үш «той» тұлғасы бастарын қоса келгенде, қуанышқа арналған мерекенің басты белгілерін құрастырып тұрғандықтан оның да атауын «той» деп тағайындауға тура
келген. Осылайша жиналып, бас қосып, ойын-сауық, ішіп-жеммен өтетін, сый-сыяпат көретін қуанышымыз
«той» атауын алған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6
Өскемен СЭС-ы ГОЭЛРО жоспарында бекітілген
**ГОЭЛРО жоспары** - елді электрлендіру негізінде КСРО халық шаруашылығын өркендетудің тұңғыш біртұтас мемлекеттік перспективалық жоспары.

Тарихы
------

1917 жылы Октябрь революциясынан кейін В.И.Лениннің нұсқауы бойынша Ресейді электрлендіру жөнінде 21 ақпан 1920 жылы Мемлекеттік комиссия (***Го**сударственная комиссия по **эл**ектрификации **Ро**ссии*, қысқаша ГОЭЛРО) құрылды. Комиссия жұмысына Г.М.Кржижановский (*Ресейдегі революция қозғалысының қайраткері, ғалым-энергетик*) бастаған 200-ден астам ірі ғалымдар мен мамандар қатысты.

ГОЭЛРО жоспарының мақсаты
-------------------------

ГОЭЛРО жоспарында таяудағы 10 жылдың ішінде өнеркәсіп өндірісін қалпына келтіріп, оны 1913 жылғымен салыстырғанда шамамен 2 еседей арттыру, өнеркәсіптің жаңа прогрессшіл құрылымын жасау, жаңадан бірқатар өндіріс орындарын ашу көзделді. Жоспарда жалпы қуаты 1,5 - 1,75 млн. квт болатын 30 ірі электр станцияларын салу белгіленді. Бұл аудандық станциялардың жалпы қуаты жоспар бойынша 1913 жылмен салыстырғанда 10 еседей артуға тиіс болды. Сондай-ақ 10 су электр, 5 шымтезек электр станциясын салу белгіленді.
  

ГОЭЛРО жоспарын В.И.Ленин партияның екінші программасы деп бағалады. Советтердің Бүкіл Ресейлік 8 - съезінде бекітілді.
  

ГОЭЛРО жоспары елдің бұрынғы өнеркәісптік аудандарының электр энергетикалық базасын нығайтумен қатар, оны бұрын артта қалған ұлттық аудандарда дамытуды көздеді.

### ГОЭЛРО жоспарында Қазақстанда электр станцияларын салудың белгіленуі

Минералдық шикізаттары мол және экономикалық энергия ресурстары бар Қазақстанда өнеркәсіп өндірісін өркендетуге қолайлы жағдайлар болды. 

*Толық мақаласы: Қазақстан энергетикасы*
### Қазақстанның энергетика жүйесі

*Толық мақаласы: Қазақстанның энергетика жүйесі*

Тағы қараңыз
------------

* Бесжылдық
* Бұқтырма су электр стансасы
* Өскемен су электр станциясы
* Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстан өнеркәсібінің дамуы (1946-1960)

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы - 1987.
**Ашытқыш саңырауқұлақтар** (лат. *Saccharomycetaceae*) - аскомицеттер жамағатына жататын, бір жасушалы, тікелей және бүршікпен көбейетін, алғашқы қалталы саңырауқұлақтар

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Жасушу пішіндері әр түрлі: дөңгелек, жұмыртқа тәріздес, сопақша,; ұзындығы 8-11 мк, ені 5-7мк. Кейбір түрлері сыра қайнату нан пісіру, спирт өнеркәсібінде қолданылады. Әр түрлі жеміс-жидектерде, жүзім, алма, кейбір гүлдерде, қантты заттары бар шырындарда т.б. осы саңырауқұлақтар арқылы аши алатын ортаның бәрінде де кездеседі. Олар азотты, минералды заттарды жақсы сіңіреді. Ашытқыш саңырауқұлақтарды өсіру үшін әлсіз қышқылды (рһ-5-5,8) және жылы орта (25-30°С) керек. Олар 100°С-та өледі.

Пайдалануы
----------

Ашытқыш саңырауқұлақтар ақуыз, май, дәрумендерді өте жақсы сіңіретіндіктен, тамақ және мал азықтық ақуызды концентрат дайындауға кеңінен қолданылады. Сут қантын ашытатын Ашытқыш саңырауқұлақтар айран, құрт, кефир, қымыз т.б. құрамында болады. Ашытқыш саңырауқұлақтарда түрлі дәрумендер (тиамин, рибофлавин, никотин қышқылы, фолий қышқылы т.б.) болғандықтан, әр түрлі ауруларды (авитаминоз, фурункулез т.б.) емдеу үшін қолданылады. Ашытқыш саңырауқұлақтар микроағзалар арасында пайдалы саңырауқұлақтар болып саналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
**Габдулла Рухулұлы Шамуков** (24 желтоқсан 1909 жыл, Уфа - 1981) - татар, башқұрт кеңес актері. РСФСР халық әртісі (1957). 1944 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірбаяны
---------

1930 жылы Башқұрттың өнер техникумын, одан кейін Қазандағы педагогикалық институтты бітірді. 1930-46 жылдары Башқұрттың М.Н.Ғафури атындағы драма театрында актер болып, Тоқай (Файзидің осы аттас пьесасында) және Подколесин (Гогольдің "Үйленуінде") рөлін орындады. Ол башқұрт (1940) пен татар (1947) театрында тұңғыш рет В.И.Лениннің сахналық тұлғасын жасады. 1946 жылы Татар драма театрының труппасына ауысты.

Рөлдері
-------

Балтаев (Исанбеттің "Зифасында"), Дормидонт, Телятев(А.Островскийдің "Кешіккен махаббаты" мен "Құтырған ақшасында), Труффальдино (Гольдонидың "Екі мырзаға бір қызметкерінде") т.б. 1933 жылдан педагогикалық қызметпен және көркем сөз оқумен шұғылданады. У.Шекспирдің, Ф.Шиллердің, Эсхилдің, А.С.Пушкиннің трагедияларын, А.С.Грибоедовтың комедиясын татар тіліне аударды. Балаларға арнап бірқатар пьесалар мен актерлер туралы мақалалар жазды. 1964 жылы және 1972 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті.

Сыйлықтары
----------

1966 жылы Ленин ордені, 1957 жылы РСФСР Халық артисі,1980 жылы КСРО Халық артисі және басқа медальдармен марапатталған[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 175 бет
*Басқа мағыналар үшін Ашшур деген бетті қараңыз.*

Көне қаланың қасында АҚШ әскерлері, 2008 ж
**Ашшур** немесе **Ассур** (ивр. אַשּׁוּר‎ / *Aššûr*; араб.: آشور‎), - ежелгі Ассирия астанасы, қазіргі *Кальят-Шаргат* (Иракта). Аты ассириялық Ұлы Тәңірінің құрметіне қойылған. Көне қаланың жұқанасы Шергаттың ( Ирак) оңтүстігінде, Бағдаттың солтүстік-шығысында 260 км қашықтықта орналасқан..

Тарихы
------

 Археологиялық қазба жұмыстары, 1909 ж. Гертруда Белл
Археологиялық мәдени қабаты б. з. б. 4 мың жылдыққа жатады. 3-мың жылдықтың аяғы мен 2-мың жылдықтың басында қала өз алдында мемлекет, ал 2-мың жылдықтың ортасынан бастап Ассирияның астанасы болды. Б.з.б. 9 ғасырда ол әлі де астана саналғанымен, патша сарайы мұнда болған жоқ. Ашшурдың мемлекеттік салықтар мен міндеткерліктен босатылады. Ашшурды мидяндар (б.з.б. 613 ж.) қиратты. Кейін Парфияға қарады. Ашшурдың 70 га жерді алып жатқан қираған орны 1821 ж. ашылды. Алғаш ағылшын ғаламы О.Лейард (1845-1847), одан кейін неміс оқымыстылары Р.Кольдевей мен В.Андре (1903-1914), зерттеп, бағалы мәдени мұраларды, сына жазулы кітапхананы танты. Ашшурда сәулетті қақпа, екі қатар қорғаныс шебінің құрылыстары, сауда, тұрғын кварталдар т.б. бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ашшур

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
* 

* Ортаққор логотибі Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ашшур**

Тағы қараңыз
------------

* Ассирия
* Ассириялықтар
* Ашшур (ассириялық тәңір)
**Батухан Әбдікәрімұлы Бәйменов** (1955 жылы туған) - график-суретші.

  

Қазақстанның 70 жылдық мерекесіне арналған республикалық көркемсурет көрмесіне оның «Абай шығармаларының әуені бойынша» графикикалық топтама жұмысы (1986; қағаз, линогравюра, автордың жеке қоры) қойылды. Топтамадағы «Наурыз», «Қаңтар», «Маусым» деп аталатын жеке беттері жанрлық сипатта, салтанатты да мұқият баяндау жолымен шешім тапқан. Оның гравюрасындағы халық тіршілігінің көріністері Абай өлеңдерінің мазмұнымен үндес келеді. «Наурыз» топтамасында ұлан-ғайыр тойға сүйсіне қарап тұрған ақын бейнесі сомдалған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
**Кіші Боғда**, Кіші Бөгде – Тұздықақ сорының оңтүстік-батысын ала орналасқан аласа оқшау қырат.

Географиялық орны
-----------------

Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданында, Шонай темір жол стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км жерде.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Абсолюттік биіктігі 37,5 м, шығысындағы Тұздықақ сорымен салыстырғандағы биіктігі 45 м. Кіші Боғда палеоген-неогеннің құмтас, әктас, балшық жыныстарынан түзілген. Карст құбылысының әсерінен пайда болған кішігірім үңгірлер мен ұңғыма тәрізді қуыстар жиі кездеседі. Топырағында жусан және сораң шөптер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8
*Басқа мағыналар үшін Батыр Баян деген бетті қараңыз.*

**Батыр Баян көшесі (Алматы)**

Көшеге батылдығымен ғана емес, алғырлығымен де, тапқырлығымен де Абылай ханның ерекше құрметіне бөленген, қазақ-жоңғар шайқастарында ерен ерлік көрсеткен тарихи тұлға Батыр Баянның есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12,2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Баян Қасаболатұлы (шамамен 1710/15-1757) Солтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген.

Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Жусанды**, *Жосалы* – Қызылқұм мен Сырдарияның қазіргі атырауы аралығында жатқан батпақты жазық.

Географиялық орны
-----------------

Қызылорда облысы Қармақшы ауданы жерінде, Сырдарияның төменгі ағысының сол жағалауында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 60 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 102 м. Жазық беті сәл ғана тілімденген, Сырдарияның ежелгі Қуаңдария және Ескідариялық арналарын бойлай түзілген. Бетін жоғары антропогеннің құмды-батпақты аллювийлі шөгінділер жапқан.

Өсімдігі
--------

Жазықтың шөлді сұр, сұр қоңыр және тақыр келген сортаңды топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, теріскен, күйреуік, т.б. сораң шөптер өседі. Қара сексеуіл шоғырлары өседі. Жер бедерінің ойпаңдау жерлерінде және Сырдария өзені бойында құрақ пен айрауық шалғындары кездеседі. Бұл жерлер шабындық саналады. Жусанның біраз бөлігі күріш өсіру үшін жыртылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Шаухаманов Сейілбек Шаухаманұлы** (Мамыр 15 , 1939 ж. - 2018) - қазақ қоғам қайраткері , инженер-механик , экономика ғылымдарының кандидаты, саясаттанушы.

Өмірбаяны
=========

1939 жылы 15 мамырда Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Өзгент ауылында дүниеге келген. Қожа руынан шыққан. Қазақ Мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын(1962ж.) және Алматы жоғарғы партия мектебін бітірген(1982ж.).1962-1965 жылдары Қызылорда облысы Шиелі ауданында «Қазауылшаруатехникасы» бірлестігінде механик, инженер жетекшісі болып қызмет еткен. Қатардағы инженерден облыстың бірінші басшысына дейін өскен. 1965-1991 жылдары Совет Одағының коммунистік партиясының бір мүшесі болған. Қазақстандық Лениндік коммунистік жастар одағында Қызылорда облысының Сырдария, Тереңөзек аудандарының алғаш секретарі ретінде қызмет еткен. 1975-1980 жылдар Жалағаш ауданының екінші секретарі болып жұмыс істеген. Сейілбек Шаухаманов тәуелсіз Қазақстан Республикасы көк байрақ көтерген тарихи кезенде Қызылорда облыс әкімшілігіннің бірінші басшысы, бірінші облыс әкімі(1992-1995ж.ж), бірінші сенатор болды(1998-1999ж.ж). Егемендігіміз бен елдігіміздің алғаш қалыптасу барысындағы тар жол – тайғақ кешуде саяси – экономикалық реформаларды тұңғыш ұйымдастырушылардың, мемлекеттігімізді нығайтуға белсенді ұйытқы болған тұлғалардың бірі.

Мадақтамалар
============

«Еңбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі», «Халықтар достығы» ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдығы қарсаңында отандық «Құрмет» орденінің иегері атанды.
Қазақстан мен Өзбекстанныңм Құрмет грамоталарымен марапатталған. Хорезмнің Құрметті азаматы. Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданының Ғасыр адамы.


1. ↑  Возглавить Кызылординскую область проще уроженцу Китая, чем местному алшыну (ru-RU).
**Ұзақбай Сыздықбаев Сыздықбайұлы** (22.9.1925, Сарысу ауданы – 1997, Байзақ ауданы) – соғыс және еңбек ардагері, қоғам қайраткері. Кировоградтағы танк-техникалық училищесінде оқыды (1947). ҚазМУ-дің (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) философия факультетін (1954), Мәскеу КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін оқып бітірді (1961). 2-дүниежүзілік соғыста, 1943 – 45 жылы 2-Украин майданында шайқасты. 1947 – 59 жылы Сарысу және Свердлов (қазіргі Байзақ) аудандарында Қазақстан Компартиясы ауданы комитетінің нұсқаушысы, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі үшінші, екінші хатшысы қызметтерін атқарды. 1961 – 63 жылы Жамбыл ауданы кеңесі атқару комитетінің төрағасы, 1963 – 67 жылы Қордай ауданы партия комитетінің 2-хатшысы болды. 1967 – 83 жылы ҚКП Сарысу және Свердлов ауданы комитеттерінің бірінші хатшысы болып істеді. 1983 жылдан ардагерлер қатарында қоғамдық қызметке белсене ат салысты. Екі рет Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі», «Халықтар достығы», «Отан соғысы» ордендерімен, көптеген медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталды. Сарысу ауданында ауылға, көшеге, Байзақ ауданында көшеге Сыздықбаев есімі берілді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Тараз энциклопедиясы
**Семенов барылдауық қоңызы** (лат. *Calosoma (Callisthenes) elegans semenovi* ) – барылдауық қоңыздар тұқымдасының биологиялық түрі. Саны кәдімгідей қысқарып бара жатқан, сирек кездесетін түр. Iле Алатауы жергілікті түрі.Республика фаунасындағы ең әдемі қоңыздың бірі. Теңіз деңгейінен 500–1800 м биіктікте кездеседі. Далалы өсімдіктері бар жерлерде тіршілік етеді. Ересегінің белсенділігінің шарықтау шегі көктемде (сәуір-маусым басы). Бұл — күндізгі жыртқыш,ұсақ омыртқасыздармен қоректенеді.Түрдің тіршілік ету ортасын өндірістік және ауыл шаруашылық игеруінен, улы химикаттарды пайдаланудан, әуесқойлардың шектен тыс көп ұстауынан қазіргі кезде Алматы маңынан тек жекелеген дараларын кездестіруге болады.Қорғалатын жерлерді ұйымдастырса (бірнеше қорықшалар,мүмкіндігінше, Шарын өзені аңғарында қорық құру), тіршілік ету орталарында жаппай химиялық өңдеуді тоқтатса, әуесқойлардың жинауын қысқартса, түрдің сақталуы мүмкін.

Дереккөздер
-----------

Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Құрастырушылар И.Д.Минтяев, Р.В. Ященко, В.Л. Казенас.
**Қошқарата** – Доңызтау кемерінің шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қосқақ ауылының оңтүстік-шығысында 48 км жерде ораналсқан. Батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-ге созылған, енді жері 7 км.

Геологиялық құырылымы
---------------------

Негізінен палеоген кезеңінің тау жыныстарының үгілуінен қалптасқан.

Жер бедері
----------

Жер бедері төбелі-белесті, өсімдікпен бекіген құмды жазық. Құм шетінде Сұлтанқазған, және т.б. артезиан құдықтары 1-25 м тереңдіктен шығады. Солтүстігінде Сарытақыр, оңтүстігінде Мыңжылқы сексеуіл қоныстары, батысында Қарашоқы төбесі, шығысында Қыздаршыққан құмы орналасқан.

Өсімдігі
--------

Құмды, сұр топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, шеңгел, изен, сексеуіл, т.б. өсімдіктер өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Қошқорған**  – палеолит дәуірінің ескерткіші.

Түркістан облысы Түркістан қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. палеонтолог М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан геология экспедициясы (жетекшісі Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – Ресей біріккен археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, әктас, кварцит, құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, ллеваллуа әдісі, еваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, т.б. Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 мыңжылдықтан асады. Қазақстан, Ресей, Германия ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқорғаннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қошқорған-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңдігі 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқорған және оның төңірегіндегі Шоқтас ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Қошқарбасы** – Үшқара тауларының шығысындағы құмды алқап.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Ақсу және Көксу аудандарында орналасқан.

Жер бедері
----------

Ең биік жері 400 м шамасында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-ге созылған, енді жері 20 км шамасында. Жер бедері қырқалы келген. Құм бойында Қоштай, Ақшағыл төбелері бар. Жоғарғы және орта төрттік кезеңінің шөгінділерінен түзілген. Батысында Үшкөл, оңтүстігінде Баскөл көлдері, солтүстігінде Жалқұм құмы жатыр.

Өсімдігі
--------

Жусан, шеңгел, жүзгін, теріскен, т.б. сораң өсімдіктер өседі. Жер бетіне жақын жатқан жер асты суы сәл кермек татиды. Құм қойнауы қысқы, көктемгі мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Тізе буыны үш сүйектен бірігіп құралады, олар : тоқпан жілік ,асықты жілік және лебіртік(тізенің артқы жағы).
Тізедегі аталған үш сүйек бірігуінің соңғы жағында олар буын шеміршегімен қапталады.Буын шеміршегі - соққыны қабылдай алатын ,тізенің жеңіл жүруіне септігін тигізетін берік иілмелі құрылым.
Тізе буынындағы сіңірдің атқаратын рөлі зор,себебі ол тізе буынын құрайтын сүйектерді ұстап тұрады. 
Тізе тобығының жалпақтығы ені - 5-7,5 см ,ұзындығы -7,5-10 см .Ол тізе буынындағы басқа сүйектердің алдынғы қатарында орналасқандықтан ,тізе қозғалғандықтан ,тізе қозғалған кезде алға жылжып отырады .
Тізе денеге тұрақты қолдау беріп ,аяқтың бүгілуіне, қайта түзу қалпына келуіне мүмкіндік береді .
Тізедегі бұлшық еттің екі тобы бар .Санның төртбасты бұлшық еті бүгілген тізенің түзу қалпына қайта оралуын қамтамасыз етеді .
Сонымен қатар тізе буынында шеміршектен жасалынған мениск немесе мениск шеміршегі дер аталатын құрылым бар .

#### Дереккөздер

1. ↑  А24-Адам анатомиясы 1100 Қызықты дерек
**Павел Йозеф Шафарик университеті**(словацк. Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach) — университеттік типтегі жоғарғы оқу орыны. Көрнекті славист Павел Йозеф Шафариктің құрметіне аталған.

Тарихы
------

Братиславада Коменский атындағы медициналық факультеті университеттің  және философия факультетінің (Жилинский жоғары педагогикалық мектебінің философия факультеті) бірігуі арқылы 1959 жылы құрылды. Ол Кошицк иезуит университетінің мұрагері болып саналады.

1964 жылы Прешовта орналасқан Педагогикалық факультетіне Кошицадағы Павел Йозеф Шафарик университеті қосылған.

1963 жылы оларға жаратылыстану, ал 1973 жылы куавс заңгерлік факультеттері қосылды.

1990 жылы университеттің құрамына Православ теологиясы және грек-католик теологиясы факультеттері енгізілді.

Заңдар жинағының № 361/1996 заңына сәйкес 1996 жылдың 10 желтоқсанында Павел Йозеф Шафарик университетінен Прешов университеті оқшауланды (Прешовте).

УПЙШ — Братиславадағы Коменский атындағы университетінен кейінгі Словакиядағы екінші ірі оқу орны.

Факультеттері
-------------

* Медицина факультеті
* Жаратылыстану факультеті
* Заңгерлік факультеті
* Мемлекеттік басқару факультеті
* Философия факультеті

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты (слов.) (ағыл.)(ағылш.)
**Гейер Иван Ильич** (т.ж.б. — 1908) — тарихшы, қазақ этнографиясын зерттеуші. Санкт-Петербургте білім алған. Халықшылдар үйірмесіне қатысқаны үшін "21-дің процесі" деп аталған іс бойынша сотқа тартылған. 1891 жылдан бастап Ташкентте тұрып, Сырдария облысы cтатистика к-тінде хатшылық қызмет атқарды. 13 томдық "Материалы для статистики Сырдарьинской области" басылымына (Ташкент, 1891 — 1907) редактор болды. "Туркестанские ведомости", "Окраина" газеттерінде, "Северный вестник" журналында бірнеше мақалалары жарық көрді. "Түркістан" аталатын кітабында Сырдария облысы қазақтарының тарихы мен этнографиясы, діні мен рухани мәдениетіне қатысты деректер берілген. Түркістан өңіріндегі мұсылман халықтардың діни ескі аңыз әңгімелерін жинаумен де айналысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
**Павел Фёдорович Бабаков**(1946 жылы 3 желтоқсанда Ленинградта дүниеге келіп, 1994 жылы 4 сәуірде Мәскеуде дүниеден өткен) – совет және орыс әншісі, актер, сирек дауысты бас-профундо иегері. 

Павел Бабаков Харьков музыка мектебінің фортепиано класынан музыкалық білім алады. Жас әртіс жастар хорында ән айта бастайды. Бабаков үшін вокал өнерге айналады. Көп ұзамай Мәскеуге келіп, Гнесин атындағы институттың вокалдық және дирижер-хор бөліміне түседі. Бабаковты көптеген телевизиялық «С песней по жизни» және «Песня-80» сайыстарына қатысуға шақырады. Радиода әндері шырқалып, кең танымал болған Бабаков кинофильмдерді дыбыстаған, гастрольдік турнелерге қатысқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Солтүстік Кавказ шошқасы** – етті-майлы тұқым. Жергілікті кубань шошқасын, ірі ақ шошқа, беркшир шошқаларымен будандастыру арқылы шығарылады. Жаңа тұқым ретінде 1955 ж. қабылданды.

Биологиялық сипаттамасы
-----------------------

Қылы қалың, жұмсақ, түсі қара ала. Солтүстік Кавкаш шошқа ірі, қабанының салмағы 300-350 кг, мегежені 220-240 кг. Бірторайлағанда 10-11 торайдан табады. Таза ет түсімі 70-75 %.

Таралуы
-------

Бұл тұқым Ростов облысының «Горняк» асыл тұқым заводында, «Победа» совхозында, Кронодар, Ставрополь өлкесінде, Орта Азия республикаларында өсіріледі.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 333 бет
**Хонджон** (1827-1849) — Чосон патшалығының 24-ші ваны (1834-1849). Манджо ханзаданың жəне Синджон патшайымның ұлы, Чонджо патшаның немересі.

Билік етуі
----------

Таққа сегіз жасында отырып, елді 1834-1840 жылдары әжесі Сунвонның туыстары регент ретінде басқарды. 1840 жылы билік анасы жағынан туыстарына өтті. Ресми билік етуі 1841 жылдан бастау алды. Елдегі католиктерді қудалау саясатын жалғастырды. 1849 жылы Хонджон дүние салды. Оның ізін жалғастыратын мұрагері болмады. 1899 жылы 50 жылдан соң, оған император мәртебесі берілді. Таққа Чхольчхон отырды.

Дереккөздер
-----------

* *Концевич Л. Р.* Хронология стран Восточной и Центральной Азии. — Москва: Восточная литература РАН, 2010. — 806 с. — ISBN 978-5-02-036350-2.
* История Востока. Восток в новое время (конец XVIII — начало XX вв.) Том 4. Книга 1. Под редакцией Рыбакова Р. Б. Алаева Л. Б. М. 2004 — С. 608. — ISBN 5-02-018102-1
* *Тихонов В. М. Кан Мангиль*. История Кореи: В 2 т. Т. 1: С древнейших времен до 1904 г. (Orientalia et Classica: Труды Института восточных культур и античности: вып. 41.) — М.: Наталис, 2011. 533 с. — ISBN 978-5-8062-0343-5
**Намыс дода** - халықаралық телешоу.

Бұл қызықты бағдарламаның идеясы Францияның бұрынғы Президенті Шарль де Голлге тиесілі. Ол осы ойындар арқылы халықтар достастығы мен ел бірлігін нығайтуды көздеген. Адамның күш-жігері мен психологиялық мүмкіндіктері сыналатын байқау мен ойын-сауық көріністері өзара үйлесім тапқан, барлық отбасы мүшелеріне арналған шоу қарапайым да, жеңіл, әзіл-оспаққа толы байқаулардың көмегімен жүзеге асады. 

«Қазақстан» ұлттық телеарнасында көрсетіледі. Қазақстан командасы осымен екінші рет қатысуда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Намыс дода(қолжетпейтін сілтеме).
**Антропогендік жер бедері**  – адамның іс-әрекеті нәтижесінде өзгерген жер бедерінің пішіні.

Оған палеолит, мезолит дәуіріндегі адамдардың тұрақтары, шеберханалары, аңшылық кәсібі кезінде қалдырған апандары, шұңқырлары мен үңгірлері, т.б. жатады. Қазіргі кезде Жер шарындағы құрлықтың 46 – 50%-ынан Антропогендік жер бедері байқалады. Мұндай жер бедері бейберекет және жоспарлы түрде қалыптасады. Бейберекет Антропогендік жер бедері адамдардың ауыл шаруашылығын, орман шаруашылығын игеру, тау-кен өндірісі, жол салу әрекеттері, сондай-ақ әскери іс-қимылдарының беталды жүргізілуі нәтижесінде пайда болса, ал жоспарлы Антропогендік жер бедері қоғамның мақсатына сәйкес, шаруашылық және әлеуметтік-тұрмыстық (азаматтық, өнеркәсіптік, әскери және инженерлік құрылыстар, т.б.) қажетінен пайда болады. Антропогендік жер бедері оң (үйінді, дамба, бөгет, т.б. жасау) және теріс (каналдар, ойыстар мен ұңғымалар, бөгендер, суландыру жүйесі, карьерлер, т.б.) болып бөлінеді. Мұндай жер бедерлері табиғи ландшафтты бұзады. Қазақстанның басым бөлігінде Антропогендік жер бедері байқалады. Оған мыңдаған км-ге созылған темір жол бойындағы үйінділер, тереңд. 700 м-ге жететін (Сарыбай, Қашар, т.б.) және аумағындағы ондаған км² болатын (Богатырь, Северный, т.б.) ірі карьерлер жатады. Антропогендік әрекеттер келешекте Каспий теңізінің су асты бедеріне әсерін тигізуі мүмкін. Теңізде аумағы 5 – 7 мың м2 болатын жасанды аралдар жасау жоспары осыны аңғартады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
Ескек винтінің тозуы
**Металл эрозиясы** - металдан жасалған бұйымдардың сыртқы қабатының әр түрлі сыртқы әсерлерден бірте-бірте бүлінуі немесе тозуы.

Эрозия тудыратын әсерлер
------------------------

* Механикалық эрозия - қатты немесе сұйық заттар майда бөлшектерінің ұрылып-соғылуы.
* Электрлік эрозия - импульсті разряд әсерінен дененің микроскопиялық бөлшектерінің бұзылуы.
* Термиялық эрозия - қатты қызғаннан және химиялық әсерден болатын бүліну.

Металл эрозиясы бұйымға әсер ететін бөлшектердің кинетикалық энергиясы мен дене бетінің күйіне (кедір-бұдырлығы, ылғалдылығы т.б.) тәуелді.

Эрозия зияны
------------

Металл эрозиясы зиянды құбылыс - мыстардың, бу турбиналарының, желдеткіш қондырғылардың, ескек винттердің қалақтары, клапандар, бу қазандарының детальдары, электр және радиотехникалық приборлар бөлшектерінің бүлініп тозуына әкеп соқтырады. Сонымен қатар ол бұйымдардың бетін құм жаудырып өңдеу, ультрадыбыстық бұрғылау, жалтырату т.б. мақсаттарында әдейі пайдаланылады.

Эрозияның алдын алу
-------------------

* Бұйымдарды металмен қаптау.
* Термиялық өңдеу (мыстау, беттік шынықтыру).

Тағы қараңыз
------------

* Металл

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан совет энциклопедиясы /бас ред. М.Қ.Қаратаев. ҚазССР Ғылым Академиясы, Қазақ совет энциклопедиясының бас редакциясы. Алматы. 1975. 7 том.- 648 бет.
A. *Металлургия*.
**Металлургия пеші** — жылуды басқа энергия түрлерінен алып, оны өңделетін затқа беретін, сыртқы ортадан оқшауланған құрылым.

Металлургия пешіне металл бұйымдарды термиялық және химия-термиялық өңдеу үшін (қыздыратын және салқындататын) пайдаланылатын күрделі агрегаттар жатады. Өнеркәсіптік пештердің дымқыл заттарды (*кендерді, шикіқұрамды, концентратты, т.б*.) кептіруге (кептіру пеші), ерітінділерді буландыруға (буландыру пеші), материалдардың агрегаттық күйін өзгертпестен қыздыруға (қыздыру пеші), заттардың механикалық қасиеттерін өзгертуге (күйдіру пеші), металдарды сұйық күйге ауыстыруға, яғни балқытуға арналған (балқыту пеші) түрлері бар. Өңделетін материалдарға жылу беру әдістеріне қарай пештер тікелей жылу бөлетін (жалынды және электр пеші), жанама әдістермен жылу бөлетін (муфель пеші), жылуы өңделетін материалдар ішінде бөлінетін (конвертер пеші) және электр энергиясын пеш ішінде жылуға айналдыратын (индукциялық пеш) пештерге бөлінеді. Бұл пештерден басқа арнайы әдістермен қыздырылатын пештер де (*мыс, плазмалық, оптикалық, гелиопеш, автогенді*, т.б.) бар. Кейбір пештерге оларды жасаушы өнертапқыштардың есімдері берілген (*Мартен, Ванюков пештері*).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Энциклопедиясы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|   Металлургия |
| --- |
|  |
| Негізгі ұғымдар | 
Металдар • Қорытпалар • Балқыту • Металлургия пеші • Металлург • Құю тәсілі • Құймакесек • Металлтану |
|  |
| Металлургия түрлері | 
Қара металлургия / Түсті металлургия • Гидрометаллургия • Пирометаллургия • Ұнтақтық металлургия • Металлотермия • Электрметаллургия • Вакуумдық металлургия |
|  |
| Шикізатты дайындау | 
Агломерат / Агломераттау • Брикеттеу • Кесектеу • Концентрат • Әктас • Флюс • Кокс / Кокстау • Қожтемір • Штейн • Ферроқорытпалар • Металл сынығы |
|  |
| Балқыту агрегаттары | 
Домна • Конвертер • Мартен пеші • Доғалы пеш • Индукциялық пеш • Ванюков пеші • Оқбақыр • Сауытқорам |
|  |
| Шойын / Болат металлургиясы | 
Домна өндірісі • Темірді тікелей алу • Конвертерлік процесс • Мартендік процесс • Бессемер процесі • Томас процесі • Дуплекс-процесс • Легирлеу • Металды қышқылсыздандыру • Күкіртсіздендіру • Көміртексіздендіру |
|  |
| Түсті металлургия процесстері | 
Алюминотермия • Миллер процесі • Рафинациялау • Аффинаж |
|  |
| Металдарды қысыммен өңдеу | 
Илемдеу • Блюминг • Слябинг • Баспалау • Сымдау • Соғу • Штампылау • Созу |
|  |
| Елдер бойынша | 
Қазақстан металлургиясы |

 |
**Гликозурия** - зәр құрамында қанттың пайда болуы (ауырмаған жағдайда болмайды). Гликозурия физиологиялық және патологиялық болып бөлінеді.[1] Жаңа бөлінген зəрде 0,355 ммоль/л шамасындай глюкоза болады. Ал глюкозурия (глюкозаның көбейген кезі) кезінде зəрдегі глюкоза мөлшері кенеттен көбейіп кетеді. Сөйтіп 33,3-66,6 ммоль/л шамасына дейін жетеді. Мұндай жағдай адамда жəне жануарларда анестезиядан кейін, немесе ішкі сезім билегенде жəне қант диабеті ауруы кезінде байқалады[2].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жолымбетов Ө.Ш. Құлназаров А.К. Спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақша-орысша, ISBN 9965-822-48-4
2. ↑  Биохимия. Медицина университеті баспасы. Алматы
**Ядролық-геофизикалық әдістер**
таужыныстардагы табиги немесе жасанды
қоздырылган өрістердің сәулеленуін зерттеуге негізделген геофизикалық әдістер
жиынтыгы. Өрістердің сәулеленуінің және
радиоактивтік сәулеленулердің таужыныстармен өзара әсерленулерінің өзгеруі
таужыныстардың құрамы мен қасиетіне
және олардың флюидтермен (газ, мұнай, су)
байланысты. Жер қыртысының құрамы мен
геологиялық құрылысын, жер қойнауында өтіп
жатқан процестерді зерттеу үшін, сондай-ақ
пайдалы қазба кенорындарын іздестіруге,
барлауга және оларды игеруге пайдаланылады. Бұл әдістер сәулелену түрі бойынша
бастапқы (қоздырушы) және қайталама (тіркеуші) болып жіктеленеді жене зерттелетін
ядролық реакцияның немесе сәулеленудің
затпен өзара әсерлесуінің күші, өлшеулердің
тәсілі, сол сияқты режимі бойынша ажыратылады. Әдістің гамма тәсілі, гамма-гамма тәсілі,
нейтрондық тәсілі, рентгенрадиометрлік тәсілі
болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
«**Металлург**» (латышша ) — Латвияның Лиепая қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. 2014 жылы жабылып қалған.

Клуб 1913 жылы құрылған. Алғашқы ресми ойынын 1923 жылы өткізді. 1997 жылға дейін "Олимпия Лиепая", "Даугава Лиепая", "Балтика" деп түрлі атаулармен аталды да, 1997 жылы "Металлург" деген атаумен қайта құрылды.

2014 жылы Liepājas Metalurgs зауыты қаржыландыруын тоқтатты да, клуб жабылды.

Жетістіктері
------------

**Латвия жоғары лигасы**

* **Чемпион (2):** 2005, 2009
* **2-орын (8):** 1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2011
* **3-орын (3):** 2000, 2001, 2002, 2010

**Латвия кубогы**

* **Жеңімпаз (1):** 2006
* **Финалист (8):** 1995, 1998, 2000, 2002, 2005, 2011, 2012, 2013

**Балтық лигасы**

* **Чемпион (1):** 2007
**Ресми топ** — зандық тұрғыдағы мәртебесі бар, мүшелері қоғамдық еңбек бөлінісі жағдайында олардың еңбегін ұйымдастыратын әлеуметтік тапсырысты іс-әрекетпен біріккен нақты не шартты әлеуметтік қауымдастық. Ресми топтың әрқашан белгілі бір нормативпен бекітілген құрылымы, тағайындалған не сайланған басшылығы, мүшелерінің нормативпен бекітілген құқықтары мен міндеттері болады. Ресми емес (бейресми) топтар — нағыз әлеуметтік ұйымға жатпайтын, тек қызығушылықтары ортақ екендігіне байланысты қарым-қатынас жасайтын адамдар жиынтығы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Ресми хаттар** белгілі бір ортаның атқаратын жұмыстарына байланысты мәселелер жазбаша қарастырылады. Олар ресми түрде мекеменің атынан жазылады және қызметтен тыс мәселені қозғамайды.

**Қызметтік жеке хатттар.** Бұл хаттардың ерекшелігі айтылатын мәселе өрісінің кеңдігі және қызметтен тыс мәселелерге де арналатындығы. Дегенмен де қызметтен тыс мәселелер, адамның өз қызметімен, ұйымның атқаратын қызметімен шеше алатын мәселелер өрісімен тікелей байланыста болады. Бұл хаттар жеке тұлға атынан жазылады.

**Ұсыныс хаттар.** Бұл хаттар бір мақсатта ғана жазылады: қызметқерді белгілі бір орынға , қызметке үсыну жөнінде басшыға ұсыныс жасау. Аталған қызметкердің сол орынға лайық екендігіне кепілдеме беру. Хат ресми, өзіне тән құрылымы сақталып жазылады. Бұл хатқа ұсыныс жасаған тұлға ғана қол қояды.

**Сұраныс хаттары.** Бұл хаттар да бір ғана мақсатпен жазылады: мекемеден керекті ақпаратты немесе белгілі бір құжатты жіберуін сұрау. Сұраныс хатқа мекеменің жауапты адамы қол қояды. 

**Шағым хаттар.** Белгілі бір мекеменің немесе мекеме қызметкерлерінің заңсыз іс-әрекетін көрсету, соған орай шара қолдануды сұрау мақсатында жазылады. Хат мазмұнының негізгі құндылығы онда көрсетілетін фактілерге байланысты. Шағым хатқа шағым беруші адам, кейде хат мазмұнына байланысты мекеменің жауапты қызметкері де қол қояды.

**Циркуляр хат.** Ведомстволық жағынан бағынышты барлық мекемелерге бір мезгілде жөнелтілетін хат. Олар негізінен тапсырма беру сипатында болады.

**Жолдама хаттар.** Құжатпен бірге жіберілетін қосымшаның немесе қосымшалардың құрамы, мазмұны, көлемі, саны жайлы мәліметтер көрсету үшін жазылады. Бұл хаттар көрсетілген ақпараттың дәлдігімен ерекшеленеді. Жолдама хатқа мекеме басшысы қол қояды. Хатты жазып отрығанда онда келтірілетін фактілер мен айтылатын мәселенің маңызына, мазмұнына ғана емес, өзіңіздің оны қалай беріп, жеткізіп отырғандығыңызға да назар аударыңыз. Әрбір хатты жазғанда қалыптасқан стильдік нормадан ауытқымаған жөн.
Сергей Сергеевич Прокофьев
**Прокофьев атындағы көше (Алматы)** — орыс композиторы, Ресей халық әртісі, пианист, дирижер, КСРО Мемлекеттік
сыйлығының иегері Сергей Сергеевич Прокофьевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген Алматы қаласында орналасқан көше. Прокофьев Сергей Сергеевич (1891—1953ж.) Украинаның Красное Донецк облысында Сонцовка селосында дүниеге келген. Ол — «Игрок», «Любовь к трем апельсинам», «Ромео және Джульетта», «Золушка», «Александр Невский», «Петя мен қасқыр» т.б. шығармалардың авторы.
Көше Алмалы ауданында орналасып, Брюллов көшесінен басталып, Сәтбаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Төле би, Шәкәрім, Абай көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Ушаков; Алматы-1 көшелері. Көшенің ұзындығы - 2400 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Даниеле Де Росси** (итал. *Daniele De Rossi*; 24 шілде 1983 жыл, Рим) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2006 жылғы әлем чемпионы. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының вице чемпионы.

Карьерасы
---------

### Клубтық

2000 жылдан бері "Рома" сапында ешқайда ауыспай ойнап келді. 

"Романың" бұрынғы ойыншысы Альберто де Россидің ұлы. "Остиамере" футбол клубының мектебінен өткен. 2000 жылы 17 жасында "Рома" сапына келіп қосылды. 

2001 жылы 30 қазан күні Чемпиондар Лигасының топтық турниріндегі "Андерлехтпен" ойында матч барысында алаңға қосылды. 2003 жылы қаңтарда А сериясындағы алғашқы ойынын өткізді. 

2012 жылы 9 желтоқсанда "Рома" сапындағы 400-ші ойынын өткізді.

2019 жылы шілдеде "Бока Хуниорспен" бір жылдық келісім шарт жасасты.

### Ұлттық құрамада

2004 жылы Италия Олимпиадалық құрамасымен бірге жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. Олимпиададан кейін бірден негізгі құрамадағы дебют ойынын өткізді. 4 қыркүйек күні Норвегиямен қарсы ойында бірінші рет алаңға шықты. Алғашқы голын 30 наурыз күні жолдастық ойында Исландияның қақпасына енгізді.

Қатысқан турнирлері
-------------------

* Жазғы Олимпиада ойындары: 2004
* Әлем чемпионаттары: 2006, 2010, 2014
* Еуропа чемпионаттары: 2008, 2012, 2016
* Конфедерациялар кубогы: 2009, 2013

Жетістіктері
------------

### Командалық

**Рома**

* Италия кубогы **(2)**: 2006/07, 2007/08
* Италия суперкубогы: 2007

**Ұлттық құрама**

* Әлем чемпионы: 2006
* Еуропаның вице-чемпионы: 2012
* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2013

### Жеке

* Италияның үздік жас футболшысы: 2006
* Италияның үздік футболшысы: 2009

Дереккөздер
-----------

1. 1 2  Daniele e Rossi
2. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 5 мамырдың 2017 жылы.
* Профилі
**Ақымар** - шариғат бойынша ерлі-зайыптылар ажырасқан әйелдің пайдасына бөлінетін мал-мүлік, өзі күнделікті өмірде пайдаланған тұрмыстық заттары, яғни әйелдің еншісі. 

Ақымар малдай, жылжымайтын мүлік немесе ақша түрінде де берілген. Күйеу ақымарды өзінің дүние-мүлкінен басқасын халықтың алдында жазылған тізімсіз бөліп берген. Күйеуі өлген жесір әйел, күйеуінің туыстарымен жақсы қарым-қатынаста болса, мұрагер ақымар орнын алмастыратын басқа нәрсе сыйға берілген және егер күйеуі мен әйелінің арасы мүлдем ушығып кетсе, ол жас әйел алып, бұрынғы әйеліне ақымарымен қоса, баласына енші ретінде үстеме дүние-мүлік беріп, өзінің жанына немесе ағайын-туысының маңына бөлек шығарған. Ал, әйел төркін жағына кеткісі келсе рұқсат берілген, яғни ерікті болған. Сондай-ақ, халық алдында мүлікті бөліскенде әйел қолхат алмайды. Бұл - әйелдің отбасылық құкығын материалдық қолдау болып саналған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
**Данило Монтечино Неко** (порт. *Danilo Montecino Neco*; 27 қаңтар 1986 жыл, Мирандополис, Сан-Паулу штаты, Бразилия) — бразилиялық футболшы, шабуылшы.

Карьерасы
---------

2014 жылы "Ақтөбе" клубымен екі жылдық келісім шарт жасасты. Бұған дейінгі клубы "Аланиямен" келісім шарт мерзімі біткендіктен, Данило ақтөбелік клубқа еркін агент ретінде келді. 2014 жылғы маусымды клуб сапында Қазақстан Суперкубогын жеңумен бастады. "Шахтермен" өткен ойында Данило ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. 

2015 жылдың соңында "Ақтөбеден" кетті. Клубтан жалақысын ала алмаған футболшы 2016 жылы УЕФА-ға шағымданды. УЕФА 2017 жылдың көктеміне дейін жалақы төленссін деген шарт қойды. Бірақ клуб басшылары ол талапты ескерусіз қалдырды да, соның кесірінен 2019 жылғы маусымда клубтан алты ұпай алынып тасталды. Нәтижесінде клуб футболшыға 800 мың еуроны амалсыз төледі.

Неко 2017 Кореяның "Соннам" клубында азырақ уақыт ойнады да, қайтадан сол күйі көрінбей кетті.

Жетістіктері
------------

«Чеджу Юнайтед»
* Кей-Лиганың күміс жүлдегері: 2010

«Алания»
* Ресей кубогының финалисі: 2010/11

«Ақтөбе»
* Қазақстан суперкубогы: 2014
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2014
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑

Сілтемелер
----------

* Профилі Мұрағатталған 30 маусымның 2018 жылы.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
premierliga.ru · Soccerway · Transfermarkt |

 |
**Сабир** (лақап аты; шын аты-жөні — **Мырза Әлиакпар Таирзаде**) (әз.  ***Mirzə Ələkbər Zeynalabdin oğlu Tahirzadə***) (31. 5. 1862, Шемаха қаласы,—25. 7. 1911, сонда) — азербайжан ақыны. Саудагер семьясында туған. Әуелі молдадан оқып, араб, парсы тілдерін үйренді, кейін жадид мектебінде оқыды. Өлең жазуды мектепте бастады. Лирикалық газелдер жазды, Шығыстың классик ақындарының шығармаларын аударды. 1905 жылғы революция Мырза Әлиакпар Таирзаде көзқарасы мен өнерін үлкен әсер етті. Оның шығармаларында азаматтық әуен, әлеуметтік сарын («Интернационал» өлен: т. б.) күшейді. «Молла Насреддин» атты журналға белсене қатысып, сатиралық шығармаларын жариялады. Журнал редакторы Ж. Мамедкулизаде және басқа да авторлармен бірге Мырза Әлиакпар Таирзаде азербайжан әдебиетінде жаңа әдеби мектеп ашты, сатираны биік белеске көтерді, оның әшкерелеушілік әсерін арттырды. Мырза Әлиакпар Таирзаде көптеген сатиралық шығармаларында қоғам өміріндегі әділетсіздік пен қайшылықтарды өткір шенеп көрсетті. Мырза Әлиакпар Таирзаде шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне, соның ішінде қазақ тіліне де (жекелеген сатиралық өлеңдері) аударылып басылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том
**Байланыс болашағы** – каналды лазерлі теледидарлармен бірден 10-12 бағдарлама қабылдауға болады; түрлі-түсті теледидарлар тұрмысқа түгелдей тұтас енген; теледидардың экраны үлкейіп, үйдің қабырғасын тұтас алатын болған, соған қарай оның корпусы әлдеқайда жұқарған; қолға ұстап, машинаға салып жүретін батареялы қол теледидарлар бар және олар бірнеше бағдарламаны қабылдай алады; теледидарға қосылған арнайы аспаптың көмегімен берілген хабарды кез келген тілден қолма-қол аударып отыруға болады; үйде тұрған теледидарлар аспанда ұшып жүрген телевизиялық байланыс спутниктері арқылы берілген хабарда арнайы антеннасымен бір-ден, тікелей (аралық қабылдау станцияларынсыз) қабылдай алады; голография телевизияға да келеді, соның нәтижесінде теледидардағы бейнелер жан-жағынан аумақты да қомақты қабылданады; теледидарлар арқылы сабақоқу, білім беру кеңінен өрістетіледі, телевизия арқасында әркім үйде отырып оқи алатын болады. Соның ішінде ерекше атап өтер бір жаналық – бүкіл әлемдік телевизия, яғни мировидение. Хабарды тікелей теледидарға бірден беретін спутниктер ұшырылатын болады. Олар өзінің даму, қолдану барысында үш кезең– үш сатыдан өтеді. Ең алдымен, ол спутниктер хабарды жердегі шағын қарапайым қабылдау станцияларына беретін болады. Олар көбінесе ауылдық жерлерде орналасады да, спутник-тен қабылданған хабарларды маңайындағы теледидарларға беріп тұрады. Содан кейін спутниктерден тікелей берілген хабарларды арнайы антеннамен жабдықталған теледидарлар қабылдап алатын болады. Ең соңында барып, үйде тұрған теледидарлар сол өздерінің үйреншікті (ешқандай жабдықсыз-ақ) антеннасы арқылы спутниктерден берілген хабарларды тікелей қабылдайды. Бұл ғажайып жаналық. Онда телевизия үшін бүкіл әлемді бір үй секілді, шекаралар мен межелер жоғалады. Ол үшін елдер өзара келісім жасауы тиіс. Ешкім біреуге жарамсыз хабарлар бермейтін болу керек! XXI ғасырдың басында осы заманғы басты байланыс құралы – телевизия осылай дамитын болады. Радио арқылы дыбысты, телевизия арқылы суретті жер шарының кез келген бұрышына екі секунд ішінде жеткізуге болады. Байланыстың ертеңгі қуаты мен глобальдық ауқымы, міне осындай!

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009,1-т.–640 б.ISBN 978-601-03-0070-5
**Су өлшеу посты**- яғни гидрологиялық пост өзендерде, көлдерде, теңіздерде, каналдарда гидрологиялық өлшеулер мен бақылауларға арналған әртүрлі жабдықтар мен аспаптардың жиынтығы және осы құрылғылар орналасқан жер.

Тар мағынада гидрологиялық пост-гидрологиялық бақылаулар жүргізетін мекеме. Әлемнің негізгі ресми гидрологиялық бекеттеріне гидрологиялық кодтар берілген. Ресейде гидрологиялық бекеттердің көпшілігін Росгидромет басқарады және "гидрологиялық пост — гидрологиялық станция — гидрологиялық обсерватория" тізбегіндегі гидрометеорологиялық желінің төменгі буыны болып табылады[1]. Сонымен қатар су тораптары, су электр станциялары және т.б. жанындағы кедендік (ведомстволық) бекеттер бар.

Кейбір жағдайларда гидрологиялық пост елді мекен мәртебесіне ие.

### Сілтемелер

1) 

2)
### Қолданылуы

Гидропневматикалық тәсіл тазартылатын құбырда бір уақытта сумен бірге сығылған ауа жіберілуге негізделген, ол судың қозғалу жылдамдығын арттырады және ауанын белгілі көлемі мен кезектесетін тез өтетін сулы «тығындар» түріндегі ағынның өзіндік типін құрады. Мұндай ағыс ағынның құйындалуымен, үлкен жергілікті жылдамдықтармен және құбырдың бетіне судың гидравликалық соғылуымен бірге жүреді. Сулы «тығындардың» құбырдың бетіне жергілікті гидравликалық соғылулары қауіпсіз болып келеді, яғни олар құбырда жылжитын ауаның жинақталуымен амортизацияланады. Бұл ретте шөгінділер бұзылады және шығарылады. Тазартылатын учаскенің ұзындығы 500-1000 м құрайды. Шармен құбырды гидромеханикалық жуу құбырдан жұмсақ және тұтқыр, сондай-ақ тығыз шөгінділерді жоюға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда құбырда құбырдың диаметріне тең диаметрімен арнайы келтеқұбыр орнатылады. Істен шығарылған құбыр келтеқұбырдың қасындағы онда ашылған қақпа кезінде қолмен ажыратылады және осы жерге тросқа жалғанған шарды люк арқылы осы салады. Соңғыны алдын ала келтеқұбырдың қақпағындағы сальникті құрылғы арқылы өткізеді. Ысырмалар, шарлар, шығырдың көмегімен троспен тоқтатылатын судың әсерімен тербеліс қозғалысы келеді және өзінің қабырғаға соғылуларымен қатты шөгінділерді бұзады, олар судың ағынымен кетіп шығарылады. Шардың диаметрі тазартылатын құбырдың кемінде 0,8 диаметрі болуға тиіс.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Мұрағатталған 18 мамырдың 2014 жылы.