**II Мұрат** (осм. مراد ثاني‎ — *Murâd-ı sânî*; маусым 1404 – 3 ақпан 1451) — Осман империясының 6-шы сұлтаны, қолбасшы.

Өмірбаяны
---------

II Мұрат 1404 жылы Амасьяда дүниеге келді.

Әкесі I Мехмет қайтыс болғаннан кейін 17 жастағы Мұрат шаһзада таққа отырды. Билеген жылдарының басында II Мұрат Мұстафа шаһзада жалған есімді адаммен соғысуға мәжбүр болды. Ақыры, 1422 жылы Бұрсаға жақын жерде II Мұрат әскері жалған Мұстафа әскерін ойсырата жеңді, ал өзін өлім жазасына кесті.

1422 жылдың маусымында сұлтан Константинопольді қоршады, бірақ бұл қоршауы сәтсіз өтті. Флоты да, артилериясы да жоқ османлы әскері бәрі-бір византиялық елордаға 28 тамыз 1422 жылы шешуші шабуыл жасады. Бұл шабуыл да сәтсіз аяқталды, османлылар үлкен шығынға батты. Көп ұзамай II Мұрат бұл шабуылды аяқтауға мәжбүр болды, себебі шығыстағы түрік бейліктері — Айдын, Гермиян, Ментеше, Сарухан және Хамит төңкеріс жасады. Бұл төңкеріс тек 1426 жылы ғана басылды. Қараман Бейлігінен басқа бүкіл түрік бейліктері қайтадан османлыларға өтті.

1430 жылы II Мұрат Венецияға тиесілі болған Фессалоники қаласын басып алды. Тұрғындардың кейбіреулері өлтірілді, кейбіреулері құлдыққа алынды, ал ойрандалған қалаға түрік халқын қоныстардырды. Сөйтіп Фессалоники қаласында ассимиляция үдерісі басталды. Одан кейін османлылар Валахия мен Сербияны жаулады, алайда 6 ай бойы қоршалған Белград қаласы османлыларға өтпеді.

1441 жылы Османлы Сұлтандығына қарсы одаққа немістер, поляктар және албандар қосылды. 1441-1444 жж. крест жорығында крестшілер 1443 жылы Ниш пен София қалаларын, ал 1444 жылы османлыларға қатты соққы берді. 12 маусым 1444 жылы II Мұрат Эдирне қаласында мажар патшасы III Владиславпен бітім шарт жазысты. Бұл келісім бойынша османлылар Мажарстанмен шекаралас серб жерлерінің тәуелсіздігін мойындады. Бұл жайттарға қапаланған II Мұрат тақты 12 жасар баласы II Мехметке тапсырды, ал өзі мемлекеттік істерден уақытша безді. Мұны пайдаланған мажарлар бітім шартты бұзып, Болгарияға басып кірді. Баласы II Мехмет бұйрығымен Мұрат османлылар әскерін басқарып, Варна шайқасында Янош Хуньяди бастаған әскерді талқандады.

Жаңа шеріктердің төңкерісі және Ескендір бейдің Албаниядағы төңкерісі II Мұратты 1446 жылы таққа қайтуға мәжбүрледі. Бұдан кейін османлылар Мореяны жаулап, Албанияға басып кірді. 1448 жылдың қазанында болған Косово шайқасында 50-мыңдық османлы әскері Янош Хуньяди бастаған крестшілерді талқандады. Бұл жеңіс османлыларға балқандық халықтарды өз қарамағында бірнеше ғасыр бойы ұстауын қамсыздандырды. 1449 жылы және 1450 жылы II Мұрат Албанияға жорықтар жасады, бірақ олар сәтсіз аяқталды. 1451 жылдың қысында II Мұрат сырқаттанып 3 ақпан 1451 жылы туған қаласы Эдирнеде қайтыс болды.

Садрағзамдары
-------------

| № | Есімі | Қызмет атқарған мерзімі | Уақыты |
| --- | --- | --- | --- |
| 9 | Шандарлы Ибраһим паша | 25 маусым 1421 — 15 тамыз 1429 | 8 жыл 2 ай |
| 10 | Қожа Мехмет Низамуддин паша | 1429 — 1439 | 10 жыл |
| 11 | Шандарлы Халил паша | 1439 — 1444 | 5 жыл |
| — | Шандарлы Халил паша | 1444 — 3 ақпан 1451 | 5 жыл |

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Encyclopædia Britannica.* Murad II  (ағыл.).  Encyclopædia Britannica Online (2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қаңтар 2012. Тексерілді, 19 наурыз 2010.


|  | Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтандары |  |
| --- | --- | --- |
| Ізашары**I МехметII Мехмет** | **II Мұрат** Бірінші рет сұлтандық етуі  25 маусым 1421 — 1444 Екінші рет сұлтандық етуі1446 — 3 ақпан 1451 | Ізбасары**II Мехмет** |
| I Осман · Орхан · I Мұрат · I Баязит · *Сұлтанаралық* · I Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Баязит · I Сәлім · I Сүлеймен · II Сәлім · III Мұрат · III Мехмет · I Ахмет · I Мұстафа · II Осман · I Мұстафа · IV Мұрат · Ибраһим · IV Мехмет · II Сүлеймен · II Ахмет · II Мұстафа · III Ахмет · I Махмұт · III Осман · III Мұстафа · I Әбділхамит · III Сәлім · IV Мұстафа · II Махмұт · I Әбділмәжит · Әбділғазиз · V Мұрат · II Әбділхамит ·V Мехмет · VI Мехмет · II Әбділмәжит (соңғы халиф) |
| Әулет · Шежіре · Санат |