recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Растрелли Варфоломей Варфоломеевич** (**Бартоломео Франческо**) (1700, Париж,—1771,) — орыс архитекторы, 18 ғасырдың ортасындағы орыс бароккосының көш басшысы. Мүсінші Б. К. Растреллидің баласы. 1716 ж. әкесімен бірге Санкт-Петербургке келген. 1725— 30 ж. шетелде (Италияда болуы ықтимал) оқыды. 1730—63 ж. сарай сәулетшісі болды. Ол алғашқы құрылыстарының өзін 18 ғасырдың 1-ширегіндегі орыс сәулет өнеріне жақын үлгімен тұрғызды. Растрелли творчествосының кемелденген шағында (1740—50) европалық барокко дәстүрлерін орыстың ұлттық мәдениетімен ұластыра қолданып жаңа пайымдаулар жасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9том
*Мұғалімдер институты* (Қарағанды мұғалімдер институты), 1938-1952 жылы жұмыс істеді. 4 мамандық бойынша(қазақ тілі мен әдебиеті,орыс тілі мен әдебиеті, тарих, физика мен математика) окытушылар дайындады. Мұғалімдер институты мұғалімдер даярлауда және олармен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. 1952 жылы Мұғалімдер институты педагогика институты болып қайта құрылып, оның негізінде 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университеті ( ҚарМУ) құрылды.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Жанат тұқымдасы** (лат. *Procyonidae*) – сүтқоректілер класына жататын жыртқыш аңдар. 

  

Бұлар негізінен Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда тараған. 8 туысы, 15 түрі бар. Көпшілігінің дене тұрқы ұзынша келген (30 – 120 см, ал алып панда – 180 см-дей). Салмағы 1 – 160 кг-ға дейін. Құйрығының ұзындығы 20 – 70 см. Аяқтары қысқа, бес башайлы, тырнақтары жиырылғыш, табанын толық не жартылай басып жүреді. Қылшықты түктері қалың, құйрығы ұзын (алып пандадан басқасы), көпшілігінің қара жолақтары болады. Кейбір түрі ағашқа жақсы өрмелейді. Ал кинкажу құйрығымен жармасып, бар тіршілігін ағаш басында өткізсе, алып панда тек жерде ғана жүреді. Бұлар жәндіктер, бақа, шаян, түрлі кемірушілермен, сондай-ақ жеміс-жидек, шошқа жаңғақ, т.б. өсімдіктермен қоректенеді. Қар түсісімен қысқы ұйқыға кетеді. Жылына бір рет 1 – 8-ден (көбіне 2 – 4) күшік табады. Бір жасында жыныстық жағынан жетіледі. Жанат тұқымдасының терісі бағалы бір түрі – жанат (Procyon lotor) – Қазақстанға 1930 жылдардың аяғында әкелініп, Оңтүстік Қазақстан облысында Піскем өзенінің бойындағы жаңғақты-жидекті орманда жерсіндірілген. Оның дене тұрқы 41 – 60 см, құйрығының ұзындығы 20 – 40 см-дей, салмағы 7 – 8 кг. Басы, көзі үлкен, тұмсығы қысқа. Жүні қалың, сарғылт сұр, қара қошқыл. Күндіз ініне не ағаш қуыстарына паналап, түнде қорегін аулайды. Қысқы ұйқыға жатады. Қорек талғамайды. Түрлі жәндік, өсімдікпен де қоректене береді. Ақпан – наурыз айларында ұйығып, жылына бір рет 2 – 8-ден (көбіне 3 – 6) күшік табады. Түрлі ұсақ кеміргіштермен қоректеніп, ауыл шаруашылығы және орман шаруашылықтарына пайда келтіреді. Жанат бағалы терісі үшін ауланады. Оның терісі өте берік және жылы, одан әйелдерге тон, ұшқыштардың сырт киімі (комбинезон) тігіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Қарағанды патриот әйелдері атындағы балалар үйі**, 1944 ж. Қазақстан К (б) П Қарағанды облыстық комитетінің әйелдер арасында жұмыс жүргізу бөлімінің бастамасы бойынша Чистяковода ашылды. Қараша айында облыстағы өнеркәсіп пен ауыл шаруашылық озат-әйелдері слетінде С. М. Киров атындағы шахтаның әйелдер кеңесі ұсынысымен Донецк облысы Чистяково қаласында балалар үйі құрылысына қаржы жинау туралы барлық облыс әйелдеріне үндеу қабылданды. 1,5 айда жеке қорлары есебінен 1307 мың сом ақша жиналды. Әйелдер алтын-күміс бұйымдарын, бағалы заттарын беріп, көмірді тиеу және түсіруде уақытынан 3-4 сш артық жұмыс істеді. Жиналған ақшаға 150 орынды балалар үйі салынды. Қарағанды әйелдері патриоттық әділ істері үшін Мемлекеттік Қорғаныс к-гі төрағасынан алғыс телеграмма алды. Алғашқыда балалар үйі «Общественница Қарағанды», кейін Қарағанды патриот әйелдері атындағы балалар үйі деп аталды. 1944 ж. қарашада Қарағанды облысының делегациясы балалар үйінін ашылуынақатысты. Құрамында Қазақстан К(б)П облыстық комитеті әйелдермен жұмыс жөніндегі бөлімінің меңгерушісі Ф.Қ. Дәненова; №45 шахта әйелдерінің төрағасы А. И. Спипина; К О. Горбачев атынд. шахта жұмысшысы П. 3. Позднякова; №1 шахта балабақшасының меңгерушісі П. К. Комарова; С. М. Киров атыңц. шахтаның кеншісі Қ. Құлжанова; Балқаш мыс қорыту з-тының жұмысшысы К. Г. Сажина болды. Делегация мүшелері балаларға сыйлықтар тапсырды. 1984 ж.тамыздаТорез қаласында еліміздің көптеген қалаларынан келген балалар үйінің бұрынғы 90 тәрбиеленушілері мен Қарағанды делегациясының кездесуі болды. Делегацияны Ф.К. Дәненова басқарды. Торез қаласындағы балалар үйі — соғыс жылдарыңдағы ескерткіш, Донбасс пен Қарағанды шахтерлерінің достығы мен бауырластығының белгісі. Қарағанды облыстық Мемлекеттік мұрағатында балалар үйіне арналған құжаттар қоры сақталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
**Баспан** – Тарбағатай жотасының солтүстігіндегі тау сілемі.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1575 м. Тау солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. Солтүстік-батыс беткейі тіктеу келген. Оңтүстігінде Тарбағатай жотасынан Базар, Қарғыба өзендері аңғарымен бөлінген. Солтүстік-шығыс беткейінен ұсақ өзендер мен бұлақтар бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Геологиялық жер қыртысы Тарбағатай жотасымен, Алтай тау жүйесімен бірге қалыптасқан.

Өсімдігі
--------

Жотаның тіктеу келген беткейін қайың, терек аралас қылқан жапырақты орман көмкерген.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
Радиотелефон байланысы - телефон хабарларын радио толқындар арқылы таратуға мүмкіндік беретін электірлік байланыс. Радиотелефон байланысында таралатын дыбыстық тербелістер микрофон көмегімен дыбыстық жиіліктегі электр сигналдарына түрленеді де, радио таратқыш генераторында қоздырылған жоғары жиілікті тасымалдаушы тербелістерді модуляциялайды. Модуляцияланған тербелістер электро-магнит толқын түрінде антенна арқылы кеңістікке тарлады. Қабылдаушы антеннада бұл радиотолқындар электр тербелістерін тудырып, ол тербелістер радиоқабылдағышта күшейтіледі және кері модуляцияланып сигнал ажыратылып алынады. Алынған электр сигналы телефонға жіберіліп, дыбысқа түрлендіріледі. Радиотелефон байланысы бір-бірінен өте қашық орналасқан жылжымалы нысандар арасында (мыс, ғарыш кемесі, мұхиттағы кемелер, ұшақтар мен Жер арасында) және алыс орналасқан елді мекендермен, т.б. байланыс орнатуға тиімді.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеуТелекоммуникация |
| --- |
|  |
| Құралдары мен түрлері | 
Байланыс серігі • Видеотелефония • Интернет • Кабельді теледидар • Оптикалық байланыс • Пейджер • Радиобайланыс • Радиотелефон • Сандық тарату • Телевидение • Телеграф • Телефон • Ұялы байланыс (Смартфон) • Факс |
|  |
| Сигнал тарату ортасы | 
Коаксиал кабель • Оптикалық талшық • Радиотолқын • Байланыс желісі |
|  |
| Қатынастық желі түрлері | 
Ethernet • ISDN • UUCP • Компьютерлік желі (Жақын айналадағы желі • Локальді желі • Ауқымды желі) • Мобильді радиобайланыс • Радиобайланыс желісі • Телевизиялық желі • Телекс • Телефондық желі • Ұялы байланыс желісі |
|  |
| Қосымша | 
Ақпараттық төңкеріс • Желі топологиясы • Коммутатор • Мәліметтерді жеткізу арнасы • Мәліметтерді сығымдау • Мультиплекстеу |

 |
**Жанат Жаңқашұлы** (1987 жылы туған) — ақын, журналист

Өмірбаяны
---------

Ақын 1987 жылы 16 сәуірде Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының Сарыобалы ауылында дүниеге келген. 2009 жылы академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін тамамдаған. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарияланып тұрады. «Тәңір таңбасы» атты кітабы шыққан. Дәуітәлі Стамбеков атындағы сыйлықтың иегері. Қазан қаласында өткен халықаралық Ғабдолла Тоқай атындағы фестивальдың дипломанты. 
Еңбек жолын Қарағанды облыстық "Орталық Қазақстан" газетінде тілші болып бастаған. Жанат Жаңқашұлы Қарағанды аймағында "Орталық Қазақстанннан" кейінгі екінші қазақ тілді газет ашуды қолға алады. Бастамасы 2013 жылы жүзеге асып, кенді өлкеде "Арқа ақшамы" атты газет жарыққа шығады. Жанат Жаңқашұлы күні бүгінге дейін аталмыш газеттің бас редакторы қызметін атқарып келеді.
**Сейтенова Жанат Сейітқасымқызы** — 1954 жылы 7 қаңтарда Қызылорда облысы Шиелі ауданында туған. 

1973 жылы Мәскеу полиграфия институтына түсіп, 1978 жылы полиграфиялық өндірістің инженер-технологы мамандығы бойынша аяқтады.

"Кітап» РӨБ-інің Кітап фабрикасына жұмысқа жолдама берілді. Офсетті цехтың шебері, теру, офсетті цехтың бастығы болды. 

1985-1992 жылдары өндіріс бөлімінің аға инженер-технологы, 1992-1999 жылдары – «Кітап» РӨБ бас технологы, 1999-2002 жылдары өндірістік-техникалық бөлім бастығы қызметтерінде болды.

2002 жылдан қазіргі кезге дейін «Жедел басу типографиясы» ЖШС директорының өндіріс бойынша орынбасары.

«Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісімен, құрмет грамотасымен, ақшалай сыйлықтармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х
**Готэм Сити** (ағылш. *Gotham City*) — Бэтмен жайлы оқиғалар орын алатын ойдан шығарылған қала. АҚШ-тың Шығыс жағалауында орналасқан. Кемшіліктерге толы сұрғылт мегаполис. Оның прототипі Нью-Йорк пен Чикаго саналады, ал антиподы — Супермен мекендеген Метрополис қаласы. Бұлай деуге себептердің бірі - Метрополистегі оқиғалар көбіне күндіз орын алса, ал Готэм ситиде керісінше түнде орын алады. Бэтменнің алғашқы авторларының бірі Деннис О’Нилдың айтуынша, Метрополис ол 14-көшеден жоғарғы Нью-Йорк, ал Готэм — 14-көшеден төменгі Нью-Йорк.

Готэм сөзі
----------

Ноттингемшир графтығында расыменде Готэм аталатын ағылшын ауылы бар. Ағылшын фольклорінде ақымақтар жайлы әңгімелерде кездеседі. Ең танымал әңгіменің бірінде ауылдың тұрғындары ағылшын королі Иоанн Жерсізді өз жерінен өткізбес үшін ақылынан алжасқан кейіп танытқаны айтылады. Басқа бір әңгімеде олар көкек ұшып кетпес үшін айналасына қорған соққаны айтылған. Бұл әңгімелерді 1540 жылы ағылшын жазушысы Эндрю Борд қағазға түсіреді. Кітап алғаш «Готэмнің есінен адасқан ерлері жайлы көңілді әңгімелер» атымен басылып шыққан, ал екінші рет басылғанда «есінен адасқан» сөзін «данагөй» сөзімен алмастырады. 1807 жылы Вашингтон Ирвинг «Сальмагуди» сатирикалық әңгімелер жинағында ақымақтар ауылын Нью-Йоркпен салыстырған, сол кезден бастап «Готэм» сөзі Нью-Йорктың лақап атына айналады. Ойдан шығарылған мегаполистің атауы ретінде ол алғаш рет 1941 жылы ақпанда пайда болды (Detective Comics #48). Бұл кезде Бэтмен жайлы комикстердің шығып бастағанына бір жарым жыл өткен еді. Оған дейін оқиғалар Нью-Йорк немесе аты аталмаған қалаларда орын алып жүрді.

Көрнекі орындары
----------------

Готэм сити құрылыс орындарының көптігінен экологиялық проблемаларға тап болған. Қаланың архитектуралық бейнесі XX ғасырдың басында түзілді: орталық бөлік неоготикалық стильде салынып аса урбандалған халде. Қала ірі экономикалық орталық болып табылады: қор биржасы, банктер мен корпорациялардың биік офистері бар. Театрлар, музейлер, университеттердің саны өте көп. Көрнекі орындардың біріне — ерекше қылмыскерлер ұсталатын Аркхэм психиатриялық емханасы жатады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Andrew Boorde | English physician and author | Britannica.com
Жұлдызқұрт
**Жұлдызқұрт** (лат. *Lepidortera*) – *көбелектердің дернәсілі.*

  

Жұлдызқұрт жұмыртқадан дамиды. Дене тұрқы бірнеше мм-ден (қара күйе көбелегінің Жұлдызқұрты) 12 см-ге дейін (ағаш діңі көбелегінің Жұлдызқұрты) болады. Аузы кеміруге (ересектерінде соруға) бейім. Денесі бас бөлімнен, 3 кеуде және 10 құрсақ сақиналарынан тұрады. Денесінің кеуде бөлімінде 3 жұп аяғы және 5 не 2 жұп (кейде 8) "жалған" аяқтары болады. Жұлдызқұрттардың төменгі ерінінде жұп жібек талшығын бөлетін без орналасқан. Безден бөлінген сұйық ауамен жанасқан кезде жібек талшығын түзеді. Көбісінің денесі түктермен, қылшықтармен жабылған. Жұлдызқұрттар өзінің даму барысында қарқынды қоректене отырып, бірнеше рет (4 – 5 рет) түлеп, қуыршаққа айналады. Даму ұзақтығы бірнеше тәуліктен 2 жылға дейін созылады. Көпшілігі – өсімдік қоректілер; араларында паразит және жыртқыш түрлері де бар. Негізінен Жұлдызқұрттар ауыл шаруашылығының және орман шаруашылығының, бау-бақшаның, егістің зиянкестері (мыс. сұр көбелек, мүр көбелек, жапырақ ширатқыш көбелектердің, т.б. Жұлдызқұрттары). Сонымен қатар тұт, емен, т.б. жібек көбелектерінің Жұлдызқұртының пілләсінен жібек талшықтары алынады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ Энциклопедиясы"
2. ↑  Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8
**Боранғали Ырзабаев** (15 қаңтар 1932 жыл, Ақтөбе облысы, Темір ауданы - 2 наурыз 1995 жыл) — Қазақстан жазушысы, тілші, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Халық шаруашылығының көрмесі» медальмен, «Құрмет белгісі» орденінің иегері.

Алғашында ол аудандық мектепте мұғалім болып істесе, 1959 жылдан бастап Павлодар облысы «Қызыл ту» газеті редакциясының әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, 1962-65 жылдары «Лениншіл жас» гезетінің *Тың өлкесі* бойынша меншікті тілшісі, 1965-67 жылдары «Социалистік Қазақстан» газетінің Павлодар облысындағы, Орал облысындағы тілшісі болған. Ақынның алғашқы өлеңдері «Жас Дәурен» кітабында жарық көреді.

Еңбектері
---------

Өлеңдері: 

* Қадірлі қалалар,
* Ұшуға қанат керек,
* Жер жүрегі соғады,
* Бақ жұлдызым,
* Ертіс Жайық арасы
* Егінді көл жұлдызы (Очерктері)[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебеті энциклопедиялық анықтамалық; Аруна баспасы.Алматы, 2005ж.
**Боранқұл Көшмағамбетұлы** (1928 ж.т. Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Мұңлы-Қулы ауылы) — күйші-домбырашы.

Жетіру тайпасының Тама руынан шыққан.[1]

1948 — 93 ж Жамбыл облысы Сарысу, Талас аудандарында ұстаз болған.
Ол Арқаның күйшілік дәстүрінде "Ана жүрегі", "Ақ кесене", "Арнау", "Боздақтар", "Батыр", "Жолайырық", "Жан сыры", "Желтоқсан", "Кербез аққу", "Қайран елім, қазағым", "Қоштасу", "Құлагер", "Майданнан хат", "Толғау", "Ұстаз", "Ықылас туралы толғау" сияқты қырыққа тарта күй шығарған.

Боранқұлдың күйлері Қазақ радиосының қорында сақтаулы.[2]

Дереккөздер
-----------

1. ↑
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
**Ғұбайдолла Ақтаев** (1905 жылы қазіргі Әйтеке би, Қарабұтақ ауылы - 1968 жылы Ақтөбе қаласы) — халық ағарту саласының қызметкері. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі (1967).

Еңбек жолы
----------

Еңбек жолын жай жұмысшыдан бастаған. 1930 жылы Ақтөбедегі педтехникумды бітіріп, Ырғыз, Шалқар ауданы мектептерінде мұғалім болды. Орал мемлекетінің педагогикалық институтын тәмамдап, Ақтөбедегі №6 қазақ орта мектебінде 1936 жылдан математика пәнінен сабақ берген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Ақтөбе облысы атқару комитеті өнер бөлімінің меңгерушісі, 1948-1951 жылдары №6 мектептің директоры, кейін зейнеткерлікке шыққанша мұғалім болады.

Марапаттары
-----------

I-II дәрежелі Отан соғысы, екі рет Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. Ақтөбе қалалық мәслихаты сессиясының шешімімен №6 қазақ орта мектебіне оның есімі берілген (1995).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Ақтөбе: энциклопедия. - Ақтөбе, 2001. - 748 бет
**Бора Бора аралы** — Француз Полинезиясының шипажайы әрі Тынық мұхитының маржаны. 

Ол Таитидің солтүстік-батысында 240 шақырым жерде орналасқан. Өлі жанартаудың әсерінен аралдың қақ ортасында екі құз пайда болған. Ал шетін мүйіс қоршап тұр. **Бора Бора** – "әлемнің ең әдемі аралы" атағын экзотикалық көрінісі мен түрлі-түсті флорасы, сан алуан жануарлар түріне толы фаунасының арқасында алған. Маржан түстес саябақтарды аралап, акулалар мен басқа да жануарларға жем беру келушілердің саяхатын жандандыра түседі. Мүйіс түбінде экскурция кезінде жем беруге рұқсат етілетін барракудтар мен акулалар бар. Бора Бораның қақ ортасында әр түрлі балықтарға толы үлкен *Лагунариум (аквариум)* салынған. Осы жерге суға түсіп, тасбақалар, акулалармен бірге жүзсеңіз болады. Бұдан өзге италиян, француз, шығыс, аустралия елдерінің тағамдарын дайындайтын мейрамханалар да бар. Тамақ ішетін орындар тек құрғақ жерлерде емес, су бетінде де орналасқан. Бора Бора аймағында 7500 адам тұрады. Ал аралдың батыс жағындағы Вайтапе аймағында 4000 тұрғын қоныстанған. Арал экономикасын көтеріп, тұрғындарға жайлы өмірді қамтамасыз етіп отырған - туризм. Аралдың оңтүстігіндегі Матира жағажайы Француз Полинезиясындағы ең әдімісі. Оның сәнін кіргізіп тұрған биік какос ағаштары. Ал жағажайдың ұзындығы 3 шақырым.

Галерея
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Жұлын мезодермадан пайда болатын үш дәнекер тінді қабықтармен қапталған. Егер белкей жағынан терең жүрсек, бұл қабықтар мыналар:

* Қатты қабық
* Торлы қабық
* Жұмсақ қабық

Үшеуі де мидың осындай қабықтарына жалғасады.

1. Жұлынның қатты қабығы, **жұлынды сырт жағынан қап түрінде қаусырады. Ол сүйек қабығымен жабылған омыртқа өзегінің қабырғаларына тығыз жанаспайды.Сүйек қабығын қатты қабықтың сыртқы жапырақшасы деп те атайды.**

Жұлынның төменгі құрылысы

```
**2. Жұлынның торлы қабығы,** жұқа тамырсыз жапырақша түрінде іш жағынан қатты қабыққа жанасып жатады, одан дәнекертінді талшықтардың жіңішке будаларымен торланған саңылау тәрізді субдуралды кеңістікпен бөлінген.
```

 **3. Жұлынның жұмсақ қабығы,** бет жағынан эндотелимен жабылған, жұлынды тікелей қоршайды, оның екі жапырақшасы арасында тамырлар бар, олар тамырлардың айналасында перивакулярлы лимфалық кеңістік түзе, жұлын жүлгелері мен ми затына енеді.
**Боралдай қорықшасы** – республикалық мәні бар мемлекеттік табиғи кешенді қорықша.

Құрылуы
-------

1967 жылы Түркістан облысының Түлкібас ауданында ашылған. Қорықша Батыс Тянь-Шань өңіріндегі өсімдіктер мен жануарлардың эндемик түрлерін қорғау мақсатында ұйымдастырылған. Қорықшада сирек кездесетін Түркістан аршасы, Согдиан шағаны, алша, т.б. өсімдіктер түрлері өседі. Қорықша жерінде Ақсу-Жабағылы қорығының Қарабастау жеміс-жидектерді аудандастыру телімі орналасқан.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Годограф**. Сейсмикалық толқындардың қадағалау нүктесіне келіп
жету жылдамдығы мен қадағалау нүктелері координаттары арасындағы байланыс
графигі; "беткейлік годограф "және "түзу сызықтық годограф "болып екі түрге бөлінеді.
Беткейлік годографты алу үшін қадағалау жұмыстары нақтылы кеңістікте жүзеге
асырылады, ал түзу сызықтық годограф нақтылы кесінділер бойында қадағаланған
деректер нәтижесінде алынады. Бұрғылау ұңғымасындағы сейсмикалық зерттеулер
барысында қадағалау сызықтары зерттелмек ортаның ішіңде орналасады, мүның
нәтижесінде алынған годографты "тік бағытты годограф" деп атайды. Сейсмикалық толқындар годографы сейсмикалық барлау жұмыстарындағы ең басты мәлімет көзі
болып табылады. Нақ осы Годограф көмегімен толқынның түрі, қиманың жылдамдық
сипаттары, толқынды шағылыстыратын және сындыратын шекаралардың
тереңдігі және орналасу ерекшеліктері, сол сияқты зерттелген ортадағы
сейсмикалық толқындар энергиясының таралу зандылықтары анықталады.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0
60 жылдық тарихы бар Годзилла (жапонша: ゴジラ – Годзира) – талай фильмдер мен мультфильмдерге, комикстар мен компьютерлік ойындарға арқау болған алып кесіртке (кайдзю). Түпнұсқа сюжетте оның пайда болу тарихы былай баяндалады: адамдар сутек бомбасын жарғаннан кейін ежелгі дәуірден бері ұйқыда жатқан алып кесіртке оянып кетеді.

Годзила сөзінің тарихы
----------------------

«Gojira» деген атау жапонша «горилла» және «кит» деген сөздердің қосындысы.

Годзилланың «отаны» - Жапония
-----------------------------

Годзилла туралы тұңғыш фильм түсіріліп жатқан кезде, Жапониядағы Toho студиясының бір қызметкері осы атты ойлап тапқан екен.
Ремейктер мен сериалдарды есептемегенде, Годзилла туралы 30 шақты фильм түсірілген.
Годзилланың «отаны» - Жапония. Ол туралы алғаш фильм осы елде түсірілді. Жапонияда шығарылған Годзилла туралы кинокартиналар сериясы үш кезеңге бөліп қарастырылады:
Сёва кезеңі: 1954-1975 жылдар.
1954 жылы Исиро Хонда түсірген «Годзилла» фильмі жарық көрді. Бұл осы алып кесіртке туралы ең бірінші туынды. Бұл картина кейін қайтадан өңделіп, 1956 жылы Америкада «Годзилла – монстрлар патшасы!» деген атпен жарық көрді.

Годзилла жайлы фильмдер
-----------------------

Одан кейін келесі фильмдермен жалғасты:
- 1955 жыл. «Годзилла қайта шабуылдайды» («Godzilla Raids Again»), немесе «Гигантис – отты монстр» («Gigantis the Fire Monster»).
- 1962 жыл. «Кинг-Конг Годзиллаға қарсы» («King Kong vs. Godzilla»).
- 1964 жыл. «Годзилла Мотраға қарсы» («Godzilla vs. Mothra»).
- 1964 жыл. «Гидора, үш басты монстр» («Ghidorah, Three-Headed Monster»).
- 1965 жыл. «Годзилла Монстр Зероға қарсы» («Godzilla Vs. Monster Zero»).
- 1966 жыл. «Годзилла теңіз монстрына қарсы» («Godzilla Versus the Sea Monster»).
- 1967 жыл. «Годзилланың ұлы» («Son of Godzilla»).
- 1968 жыл. «Барлық монстрларды жою» («Destroy All Monsters»).
- 1968 жыл. «Годзилла, Минилла, Габара: Барлық монстрлар шабуылдайды» («Godzilla, Minilla, Gabara: All Monster’s Attack»), немесе «Годзилланың кегі» («Godzilla’s Revenge»).
- 1971 жыл. «Годзилла Смог монстрға қарсы» («Godzilla vs. the Smog Monster»).
- 1972 жыл. «Годзилла Гайганға қарсы» («Godzilla vs. Gigan»).
- 1973 жыл. «Годзилла Мегалонға қарсы» («Godzilla vs. Megalon»).
- 1974 жыл. «Годзилла Мехагодзиллаға қарсы» («Godzilla vs. Mechagodzilla»).
- 1975 жыл. «Мехагодзилланың терроры» («Terror of Mechagodzilla»).
**Әзімбек Смайылов**(15.3.1910 ж.т. қазіргі Жамбыл облысы. Жамбыл ауданы. «Бесжылдық» с-зы)- Қазақстанның партия, кеңес қызметкері, Социалисттік Еңбек Ері (1962). 1939 жылдан КПСС мүшесі.

Өмірі
-----

Алматының республикалық партия мектебін бітірді (1954). 1939-1943 ж.Жамбыл облысы. Свердлов ауатком председателі, Жамбыл облысы атком председателінің орынбасары. 1943-1971 ж. Красногор, Луговой, мерке ауданында партия комитеттерінің 1-секретары, Жамбыл облысы партия комитетінің қызметкері. 1971 жылдан одақтық дәрежедегі дербес зейнеткер. 1973 жылдан Жамбыл облысы аткомының нұсқаушысы. Колхозшылардың Бүкіл Одақтық 3- сьезінің, КПСС 23-СЬЕЗІНІҢ, Қазақстан Компартиясы 10,11,12-сьездерінің, делегаты.

Сыйлықтары
----------

2 рет Ленин орденімен, Қазан революциясы «Құрмет Белгісі», 2- дәрежедлі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Қолданылған әдебиет
-------------------

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 200 бет
Гуматтар(лат."humus"-жер,топырақ)-гумин қышқылдарының тұздары.Гумин қышқылдары-қасиеттері және құрамы әр түрлі органикалық қосылыстардың күрделі қоспасы.Олар өсімдік және жануарлар қалдықтарының биохимиялық ыдырау процестерінің нәтижесінде түзіледі.Табиғатта негізінен торфтың,топырақтың,қоңыр және тотыққан көмірдің қабаттарында,әсіресе,жел қаққан тас көмір құрамында кездеседі.Гумин қышқылдары диоксан,тетрагидрофураи сияқты органикалық еріткіштерде ериді.Олар топырақтың құрамын жақсартады:оның ылғал ұстағыш қасиетін арттырады,өсімдіктердің топырақ құрамындағы қажетті қоректік заттарды бойына сіңіруін жеңілдетеді,топырақ құрамындағы көмірқышқыл газдың концентрациясын арттырады.Гумин қышқылдарының сілтілік металдармен(Na,K) түзетін тұздары (гуматтар) суда жақсы ериді.Олар а.ш. тыңайтқыштары,қағаз өңдірісінде бояу және желім ретінде,ағаш өңдеу үшін,т.б. қолданылады.
**Жаман Қаражал** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Шет ауданының шығыс бөлігінде, Ақсу-Аюлы ауылынан шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Шерубайнұра мен Керегетас өзен аңғарлары арасында оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені 3 – 4 км. Ең биік жері 1080 м. Жазық беткейлі бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Силур жүйесінің жоғары бөлімі жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Аласа таулы қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, бетеге, қараған, т.б. бұталар өседі. Жайылымдық ретінде пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
**Еркін кəсіпкерлік аймағы** — егеменді ұлттық-мемлекеттік аумақтың оқшауландырылған бөліктері. Мұндай аймақтарға отандық жəне шетелдік кəсіпкерлік үшін белгілі бір жеңілдікті экономикалық жағдайлар жасалады. Оларға шетелдік капиталды жұмсау, жаңа техника мен технологияны жедел игеру, экспорттық əлеуетті ұлғайту, т.б. үшін тартымды жағдай жасайтын ерекше(жеңілдікті) кедендік, салық тəртіптемесі енгізіледі. Еркін кəсіпкерлік аймақтардың алуан түрлілігіне қарамастан (еркін сауда, бірлескен кəсіпкерлік аймақтарды, ерекше экономикалық жəне экспорттық-импорттық аймақтар, т.б.) олардың арасынан негізгі тұрпаттарын бөліп көрсетуге болады, олар: кеден салығын салудан босатылған жəне кеден бақылауы оңайлатылған сыртқы экономикалық қызметпен байланысты аймақтар; атқарымдық аймақтар (мыс. технологиялық парктер, технополистер, еркін сақтандыру аймақтары, т.б.); сыртқы экономикалық қызметтен түсетін пайданы көбейту, осы аумақтың экономикасын жедел дамыту мақсатымен елеулі жеңілдіктер пайдаланылатын кешенді аймақтар.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қаржы-экономика сөздігі. Алматы баспасы
Қорқау Жұлдыз - 1988 жылы, атақты жазушы - Әкім Тарази жазған роман. 
Сюжет
Романның негізгі кейіпкері - Лима - педогогикалық институтта білім алған, өз құдастарымен салыстырғанда терең ойлайтын жас қыз. Алайда, бейкүнә жастың мойнына ауыр әрі азапты кіна тағылады. Бір мезетте, жас баладан оның туған-туыстары, достары бет бұрады. Өмір шымылдырығын енді ашқан бойжеткен оның ащы дәмін тартады. Кейіпкер алдында, сол заманның, сол адамдардың бетпердесі ашылып, шынайы түрі көрінеді. Қоршаған ортаның көрсеткен қысымына шыдай алмаған қыз жанкештілік әрекетке баруға мәжбүр болады.

Кейіпкерлер
Лима - институтты бітірген бойжеткен. Романның бас кейңпкері.
Тұнғатар - ауыл мұғалімі. Өзінің прогрессивті әрі жаңаша идеяларымен және ойларымен ерекшеленіді.
Сәрсенбай - мектеп директоры. Сырт көзге қарапайым, ақкөңіл адам болып көрінгенімен, ішінде арамдық пен жауыздық бар.
Ұлжан - Сәрсенбайдың әйелі. Мұғалім.
Арсанбай - Сәрсенбайдың інісі. Лиманың күйеуі.

Аудармасы
Кітаптың орысша аудармасы "Восхождение к пропасти" атымен жарық көрді. 2010 жылы кітап "Into the Abyss" деген атпен шетелдік оқырмандардың қолына тиді. Қазіргі уақытта әдебиеттің басқа да тілдерге аударылуы қарастырылып жатыр.

Дереккөздер
Into the Abyss, 2010 ISBN 9781906768072
**Ванда Метрополитано** (исп. *Wanda Metropolitano*) — Мадрид қаласындағы футбол стадионы. "Атлетико Мадрид" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.

Тарихы
------

1990 жылы "Пейнета" стадионының құрылысы басталды да, 1993 жылы аяқталды. 1994 жылы құркүйекте ашылуы болды. 2004 жылы қайта бұзылды.

Жаңа стадион салу идеясы 2011 жылы жарияланды. "Пейнета" стадионының орнына 67 мың адамдық "Метрополитано" стадионы салынды. 2017 жылы 16 қыркүйекте тұңғыш ресми матч ойналып, "Атлетико" мен "Малага" командалары кездесті. Матчта алаң иелері 1:0 есебімен жеңіске жетті.

2018/19 маусымдағы Чемпиондар Лигасының финалы осы стадионда өтеді.

Сілтемелер
----------

* «Атлетико Мадрид» сайтындағы ақпараттар (исп.) (ағыл.)
* StadiumDB.com (ағыл.)
**Идентити** (лат. *identitas* - "бірдейлік", "біртектілік", "сәйкестік", "ортақтық", ағылш. *identity*) — Философияда бұл ұғым әрбір нәрсенің өзіне тән сапалық және сандық қасиеттерінің тұтастай алғанда өз-өзімен бірдейлігі.

Заттарды идентитилі (identical) деу олардың бірдей екенін айту. "Идентити" мен "бірдейліктің" мағынасында ортақтық бар; екеуі де индентитилі. Дегенмен, олардың басқа мағыналары да бар, әсіресе идентити ұғымының мәдени, әлеуметтік, псхиологиялық, математикалық мағыналары бар. Әдетте сапалық және сандық идентити арасындағы айырмашылыққа назар аударылады. Сапалық идентитиі бар заттар ортақ қасиеттерді бөліседі, олар сапалық жағынан азды-көпті бірдей болуы мүмкін.

Идентити ұғымы көптеген философиялық мәселелерді қоздатты. Мысалы, ажыратылмастық идентитиі (identity of indiscernibles) мәселесі: егер х пен у барлық қасиеттерін бірдей бөліссе, олар бір, және бірдей нәрсе ме?; сондай-ақ мысалы, уақыт өте өзгеру мен тұлғалық идентити мәселесі: мәлім уақыттағы х тұлға және кейініректегі у тұлға бір адам болатын жағдайды қалай түсінеміз?; тб. Сапалық идентити мен сандық идентитиді ажырата білу маңызды. Мысалы, анасы қарап тұрғанда бірдей велосипедтері бар екі баланың жарысқа қатысқанын алайық. Екі бала бір мағынада бірдей велосипедке ие, бұл сапалық сәйкестік боламын; екінші мағынада екеуінің анасы бір, бұл сандық сәйкестік.

Философиялық идентит ұғымы психология және әлеуметтік ғылымдарда кездесетін идентити ұғымдарынан ерекшеленеді. Философиялық тұжырымдама қатынасқа қатысты, атап айтқанда, егер тек егер х пен у бір нәрсе, немесе бірдей нәрсе болған кездегі өзара идентитилі қатынасқа қатысты (яғни, егер тек егер x = у болғанда). Социологиялық түсініктегі идентити, керісінше, адамның өз-өзін түсінуііне, әлеуметтік әйгіленісіне, және жалпы алғанда, адамның бірегей (unique) ететін, немесе өзгелерден сапалық ерекшелендіретін тұлғалық аспектілеріне (мысалы, мәдени идентити, гендерлік идентити, ұлттық идентити, желілік идентити, және идентити қалыптастыру процестері) қатысты. Соңғы уақытта идентити барынша ұғымдандырылып (conceptualized), адамның экологиялық өмір торындағы орнын көрсете бастады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Stanford Encyclopedia of Philosophy*: "Identity", First published Wed 15 Dec 2004; substantive revision Sun 1 Oct 2006.
2. ↑  identity // The Cambridge Dictionary of Philosophy —  Cambridge University Press, 1999.
3. ↑  Ontologie: 4 Aktuelle Debatten und Gesamtentwürfe // Enzyklopädie Philosophie —  Meiner.
4. ↑  Routledge Handbook of Ecocultural Identity —  London: Routledge.
**Басылым** - әдеби шығарманың жарық көрген нұсқасы. Бірнеше рет жарық көрген шығарманың әр басылымның мәтінінде азды-көпті айырма болуы ықтимал. Сондықтан, шығарманы зерттегенде оның алғашқы және кейінгі басылымдарын салыстырады. Бұрынғы басылымдарды білу, салыстыра тексеру, әсіресе, текстологиялық зерттеу жүргізу үшін қажет. Мысалы, Абай шығармаларының 1909 жылы Санкт-Петербургте, 1916 жылы Орынборда, 1922 жылы Ташкентте, 1933 жылы Қызылордада, 1939 - 40, 1945, 1954, 1957, 1977, 1995 жылдары Алматыда шыққан басылымдары бар. Осылардың бірінде жоқ деректі бірінен табуға болады. Немесе, М.Әуезов шығармаларының көптеген жеке басылымдарын былай қойғанда, 12 томдық жинағы, кейінгі 20 томдық, 50 томдық жинақтары бар. Осындай басылымдардың ішінде алғашқы басылымның орны бөлек. Жаңалығы, дәлелді өзгертулері болса, кейінгі басылымдар да өзінше құнды болады. Жазушы шығармаларының ғылыми басылымдары арнайы текстологиялық зерттеулер негізінде дайындалып жарық көреді. Сонымен бірге ғылыми басылымда әртүрлі түсініктемелер, қосымша деректер, материалдар толығырақ қамтылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6

 *Бұл мақала — қазақ әдебиеті туралы бастама мақала. Оны толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.*
**Бастық боламын** — 2016 жылы түсірілген қазақ тіліндегі көп сериялы фильм. Продюсері — Ерлан Қасымжанұлы. Сценариін жазғандар: Ерлан Қасымжанұлы, Бауыржан Орда, Тағай Нұралиев.  

Ұзақтығы 18 серия, әр сериясы 40-45 минуттан.

Жанры — комедия.

Мазмұны
-------

Арман қалада өскен жігіт. Оқу бітірген соң біраз уақыт бос жүреді. Бір күні құмар ойындарына барады да, Төбет деген адамның ойынына кесірі тиіп, ол жерден қашып кетеді. Төбеттің мұны таппай қоймайтынын білген ол оның қаһарынан қаймығып, "Бүлдірген" деген ауылға келіп паналайды. Ауылға келген соң әкесінің інісі Мансұр дейтін кісінің үйінде тұрып, ауыл әкімінің орынбасары болып жұмыс істей бастайды.

Ә дегенде тегіс жолы, байланыс қызметі, интернеті жоқ ауылға көндіге алмай, қалаға қашып кеткісі кеп, амалсыз ауылда жүреді. "Жаман ауыл екен" дегені үшін ауыл бұзақыларынан таяқ жейді. Бірақ уақыт өте келе оның белсенділігімен ауылда біраз өзгерістер болады. "Бүлдірген" аулына телефон байланысы орнатылады. Оның үстіне ауылдан жақсы достар тауып алады, әкімнің қызы Алтынайға ғашық болады, сондықтан да ауылдан кеткісі келмей, бауыр басып қалады.

Бір күні баяғы бұған тіс қайраған Төбет газеттен Арманның хабарын біледі де, дереу соңынан кісі жібереді, алдына әкелдіреді. Бұл жолы да амалын тауып, Арман одан құтылып кетеді. Енді Төбет оның соңына шындап түседі. Абырой болғанда, Мансұр ағасы Төбеттің әскердегі досы болып шығады да, соның арқасында одан біржола құтылады.

Рөлдерде
--------

* Ерлан Қасымжанұлы — Арман
* Уәлибек Әбдірайымов — ауыл әкімі
* Жүсіп Ақшораев — агроном
* Асқар Наймантаев — Мансұр
* Рабиға Ағманова — Арманның жеңгесі
* Дәнекер Оразбаев — Сикош
* Нұрбол Айтулов — Қайрош
* Шыңғыс Әбдібек — Сазан
* Болат Әбділманов — Төбет

Басқа да деректер
-----------------

* Фильм Алматы қаласында және Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы Қаракемер ауылында түсірілген.
* Ерлан Қасымжанұлы бұл еңбегін өзінің кино саласындағы ұстазы Нұртас Адамбайға арнаған екен.
* Фильмге Қазақстандағы әзіл-сықақ театрларының тәжірибелі актерлері көптеп шақырылған. Сол себепті де кино басқа заманауи қазақстандық фильмдердің көбінен жақсы түсірілген.
* 2017 жылы телехикаяның жалғасы ретінде екінші маусымы түсірілді.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

[тамашалау]
Астана
**Қорқыт көшесі** Ағыбай батыр көшесінен басталып, Кенесары көшесінде аяқталады. А. Иманов көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 415,2 м.

Қорқыт - бағзы заманда өмір сүрген бабаларымыздың бірі. Түркі халықтарына ортақ ұлы ойшыл, жырау, қобызшы, сазгер, аңыз кейіпкері. Улы бабамыз шамамен VII-ІХ ғасырларда Сыр бойында оғыз-қыпшақ тайпалық бірлестігінде туып-өскен. Қорқыт ата туралы аңыз әңгімелердің бір саласы - оның дүниеге келуі, екінші саласы - ажалдан қашуы, үшінші саласы - қобызбен күй шығаруы болып келеді. Қорқыт -қобыз арқылы музыка өнерінің негізін салған ұлы сазгер әрі жыршы. Сонымен бірге, ел басқарған данышпан, қасиетті әулие.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері. Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
Фьяба
**Фьяба** (итал: *fiaba* – *Ертегі*) — Карло Гоцци құрған италиялық театр мен драматургия саласына ортақ жанр. Фьяба диалектикалық суырып салмалық оқиға негізінде жазылатын траго-комедиялық әңгіме. 

Театр әдетте өз заманының озық идеяларын бойына сіңіре отырып, ізгілік мұраттарын паш еткенде, ең бастысы адамның өмірлік және рухани ой-мақсаттары мен оның күрделі ішкі жан дүниесін терең де шынайы ашып бейнелегенде ғана ол өзінің жоғары көркемдік сатысына көтерілумен қатар қоғамдық-әлеум. Театрдың тарихи жағынан қалыптасып, даму, өсіп-өркендеу жолы әрбір ұлттың, әр халықтың өмір-тұрмысымен, олардың жалпы тарихымен және тұрлаулы мәдениетімен тығыз байланысты.

Дереккөздер
-----------

1. "Музыка әлемі" кітабы, 2008ж, 72бет

2.
**«Китаб ат-тухфа аз-закийа фил-луғат ат-түркийа»** (араб.: التحفة الزكية في اللغة التركية‎ — «Түркі тілі туралы жазылған ерекше сыйлық») — мәмлүк қыпшақтарының тілі жайында араб тілі грамматикасының үлгісімен араб тілінде жазылған қолжазба (оқулық).

Авторы мен жазылған жылы белгісіз. Қолжазбада: «…мен еңбекті қыпшақ тілі бойынша жаздым, өйткені ең көп қолданылатын тіл — қыпшақ тілі. Түрікмен тілін бұл жұмыста әңгіме етпедім, бірақ өте бір қажетті жерлерінде одан кейбір мысалдар келтіріп отырдым, ондай жерде "кешіріңіз" деумен ғана шектелдім. Сенім мен үміт — Тәңріде» — деп жазылған *(қолжазба, 1—6)*. Түпнұсқа бір-ақ дана, 14 ғасырда Мысырда жазылған болу керек, Ыстамбұлда сақтаулы (Баязит мешітінің Валиддин Әфенді кітапханасында).

Қолжазба көлемі 91 парақ (182 бет). Әр бетте 13 жол, әр жолда 7 сөз бар. Қыпшақ сөздері қызыл сиямен, араб аудармалары қара сиямен берілген. Қолжазба үлкен ыждаһаттылықпен жазылып, ұқыпты қолдан шыққан. Ол өзінің тарихи-мәдени, ғылыми мәні жағынан Махмұд Қашқари мен Ә. Хайиан еңбектерінен кейінгі үшінші орында тұрады. Қысқаша кіріспеден кейін, екі негізгі бөлімге бөлінген: сөздік және грамматика. Онда 3 мың сөз берілген. Кейбір түстарында түрікмен, татар тілдерінен мысалдар келтірілген.

14 ғасырдың атақты филологі *Шарафудин Абу Хаийанның* аты аталады, шамасы автор оның еңбектерімен таныс болған сияқты. Т. X. Кун осы қолжазба жөнінде 1940 жылы арнаулы мақала жариялады. 1942 жылы түпнұсқа Венгрияда жарияланды. Батыс Еуропада бұл еңбек 1922 жылдан бері мәлім. Бесим Аталай 1945 жылы түрік тіліне аударып бастырды, ол турапы 1948 жылы үлкен мақала жариялады. Поляк ғалымы А. Дубинский 1967 жылы оның тілі жайында зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1968 жылы С. Муталлибов өзбек тіліне аударып бастырды. 1978 жылы орыс тіліне аударылды (Э. Фазылов, М. Зияева). Бұл еңбек ескі қыпшақ тілі мен қазіргі қазақ тілінің тарихын зерттеу үшін үлкен қазына болып табылады[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**«Баспалдақ өрге бастайды» фильмі** – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 1 бөлімді, орыс тіліндегі деректі фильмі (1988). 

  

Фильм "Медеу" шатқалындағы тасқынға қарсы салынған плотинада өткізілген "Баспалдақ үстіндегі жарыс" мерекесінің ашылуы жайлы. Ұйымдастырушылары "Вечерняя Алма-Ата" газетінің редакциясы мен Алматы қалалық спорт ұйымы. 

Демеушісі "Алма-Ата" кооперативі. Идея авторы "Вечерняя Алма-Ата" газетінің жауапты хатшысы Виктор Агеев. Кадрларда: В.Агеевтің сөйлеген сөзі, 834 басқышы бар баспалдақ көрсетіледі. Режиссері – А.Ким, операторы – Ә.Қаржаубаев.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Баспа ici және редакциялау кафедрасы (ҚазҰУ)** – БАҚ-тың алғашқысы да, қуаттысы да кітап. Кітап идеология мен саясатқа шындайтын ғылыми-техникалық, әлеуметтік даму ұйытқысы. 

  

Ұлы Абайдың *"артық білім кітапта"* дегеніндей, ғылым-білім кітаппен теңдік белгісінде. *"Ғылымсыз оқыған намаз, тұтқан ораза, қылған қаж ғибадат орнына бармайды"*, деген. Абай "Қырық төртінші қара сөзінде" *"кітап сөзімен ізденген талап тазалығы ғана көздеген мақсатқа жеткізеді"* дейді. Мұнда қаншалықты ғибрат жатса, кітапқа деген құштарлық құлшынысты аңғартатын соншалықты ғақлиялы ой жатыр. 

Мағжанша айтар болсақ, адам ойының жемісі, рухани сарай есігінің кілті кітапқа құлшынысы жоқ адам жарты адам. Әлеуметтік құбылыс ныспысындағы кітап адамның ой-парасатың өрістетуші мәңгілік мектеп. Виктор Гюго бұл жөнінде *"барша революция ұрығы кітаптан шыққан"* десе, Пушкин *"кітап баспахана снаряды"* дейді. Ал неміс ойшылы Кристаф Лихтенбергтің *"Дүниені бәрінен коп өзгерткен алтын емес, қорғасын және оқ боп құйылғаны емес, баспахана литералары боп құйылғаны"* деуінде де аса үлкен мән бар екендігі ақиқат. Осы орайда қазақ кітабының да тарихи тамыры қатпарлы да тәмсілді кезеңдерді құрсанып, тереңде тұңғиықтанған. Айта кетерлігі, Қазақстандағы кітап ісінің тарихын, теориясы мен әдістемесін, тәжірибесі мен мәселелерін зерттеп, зерделейтін ғылыми ошақ осы күнге дейін болмаған. Рас, кітаптану ғылымы кейбір салаларының ішінара қарастырылып келгенін жоққа шығара алмаймыз. 
Мәселен, кітапханатану және библиография мәселелері бойынша бірді-екілі еңбек кездесіп қалады. Ал баспа ісі туралы бұған дейін қазақ тілінде ешқандай еңбектің жазылмауы, бұл саланың назардан тыс қалғанының айғағы. Бұл мамандық кезінде тек Мәскеуде ғана дайындалып келген болатын. Ақыры, баспа ісі мамандығына деген сұранысты заман талабының өзі қойды. 

1998 жылы баспа ісі және редакциялау аталған мамандық "0616 шифрымен" елімізде тұңғыш рет дүниеге келді. Сол жылы мемлекеттік тапсырыспен 19 талапкер "баспа ісі және редакциялау" мамандығы бойынша алғаш рет оқуға қабылданды. Оларға білім беріп, мамандыққа баулу тарихын 1976 жылы бастап *"журналистік шеберлік және әдеби редакциялау"* кафедрасының профессор-оқытушылары жүзеге асыра бастады. Осы ретте бұл кафедраның іргетасын қазақ журналистикасы ғылымының негізін салушылардың бірі де бірегейі Т.Амандосов қалағанын және ұзақ уақыт жетекшілік жасағанын айтпай кетуге болмайды.

Жана мамандықтың енгізілуіне байланысты 1998 жылы кафедраның аты *"Баспа ісі және редакциялау"* деп өзгертілді. 1976 жылы өмірінің соңғы сәтіне дейін замандастары *"Амандосов кафедрасы"* атап кеткен журналист шығармашылығын зерттейді. Бүгінде Т.Амандосовтың қазақ публицистикасы турасындағы ғылыми зерттеу еңбектері – өзінше бір мектеп. 1991-95 жылдары кафедра меңгерушілігін Ю.Крикүном атқарды. Белгілі ғалым Қазақстанда журналистика ғылымын қалыптастыруға зор үлес қосты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Баспасөз конференциясы** – баспасөз, радио, теледидар өкілдерінің жиналысы. 

Ондай жиналыстарды түрлі ресми адамдар, газеттердің, журналдардың, радио мен теледидардың (отандық, сондай-ақ шетелдік) қызметкерлері қабылдаған аса манызды шешімдермен, үкіметтің, түрлі қызмет дәрежесіндегі адамдардың, елдің ішкі жағдайы және халықаралық жағдай жөніндегі ой-пікірлерімен таныстыру, белгілі бір оқиғаға түсінік беру, баспасөз қызметкерлерінің түрлі сұрақтарына жауап беру мақсатымен өткізеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
**Мартин Гастон Демичелис** (исп. *Martín Gastón Demichelis*; 20 желтоқсан 1980 жыл, Хустиниано Поссе, Аргентина) — аргентиналық футболшы, қорғаушы. Аргентина Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Кaрьерасында "Бавария", "Малага", "Манчестер Сити" клубтарында өнер көрсеткен. 2010, 2014 жылғы әлем чемпионаттарына қатысқан.

Жетістіктері
------------

### Командалық

Аргентина «Ривер Плейт»

* Аргентина чемпионы — 1999, 2000, 2002, 2003.

Германия «Бавария»

* Германия чемпионы — 2005, 2006, 2008, 2010.
* Неміс лигасының кубогы — 2004, 2007.
* Германия кубогы — 2005, 2006, 2008, 2010.
* Германия кубогы — 2010.

Англия «Манчестер Сити»

* Англия чемпионы — 2013/14.
* Англия лига кубогы — 2013/14, 2015/16.

### Құрама сапында

Аргентина Аргентина

* Конфедерациялар кубогының финалисі — 2005
* Әлем чемпионатының финалисі — 2014
* Оңтүстік Америка кубогының финалисі — 2015

Сілтемелер
----------

* Спортс.ру сайтындағы ойыншының профилі
Ай-тодордағы әйгілі "Қарлығаш ұясы" сарайына көрініс
**Ай-тодор** (укр. Ай-Тодор, қырымтат. *Ay Todor, Ай Тодор*) - Қырымның оңтүстік жағалауындағы мүйіс.  

Ялтаның оңтүстік-батысында 8,5 км жерде. Ялта қолтығын батыс жағынан орап тұрады. Могаби тауының Қара теңізге тік жартастанып, тіреліп тұрған әк тас сілемдері.  

Сол сілемдердің бірінде 19-шы ғасырдың аяғында псевдоготика стилінде салынған атақты "Қарлығаш ұясы" атты сарай бар.   

І-ІІІ ғасырдағы Римнің Хараке әскери лагерінің қалдығы сақталған.  

1835 жылы ең оңтүстік сілемінде Ай-тодор шамшырағы орнатылған. Шамшырақ бүгінгі күнге дейін кемелерге жолын көрсетіп тұрады.

Дереккөздер
-----------

* "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
**Мартин Синкович** (xорв. *Martin Sinković*, 10 қараша 1989 жыл, Загреб) — хорватиялық спортшы, академиялық есуден 2016, 2020 жылғы Олимпиада чемпионы. Бірнеше дүркін әлем және Еуропа чемпионы.

Өмірбаяны
---------

2013 жылғы әлем чемпионатында Синкович жұптық төрттіктің құрамында мансабында екінші рет алтын медаль жеңіп алды. 2014 жылы Әлем чемпионатында Мартин туған ағасы Валентпен алғаш рет Әлем чемпионатында жұптасып өнер көрсетті. Жарыс қорытындысы бойынша хорват ескекшілері үлкен айырмашылықпен жеңімпаз атанды. 2015 жылғы әлем чемпионатында ағайынды Синковичтер жұптық жарыста чемпиондық атағын қорғап, төрт дүркін әлем чемпионы атанды.

Жетістіктері
------------

### Әлем чемпионаты

* Чемпион: 2010, 2013, 2014, 2015, 2018, 2019
* Күміс жүлдегер: 2017, 2018
* Қола жүлдегер: 2011

### Олимпиада ойындары

* Чемпион: 2016, 2020
* Күміс жүлдегер: 2012

### Еуропа чемпионаты

* Чемпион: 2012, 2016, 2018, 2019

Дереккөздер
-----------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Тематикалық сайттар | 
Sports-Reference.com |

 |
**Ай санау**.
«Жылым - қой, жұлдызым - июль» (Шәкәрім). Халық жылды он екі айға бөледі де оны «ай санау» - деп атайды. Бұл тым ертеде қалыптасқан дәстүр. Әр айдың атаулары жыл мезгіліне, табиғат құбылыстарына, халықтың ұғымы мен салт санасына сай белгіленген. Мұның шаруашылық, экономикалық, астрологиялық жағынан да маңызы бар екенін дала ғұламалары тағы ескерген.
Ежелгі астрономиялық бағдарда әр айға сәйкес жұлдыз аттары да бар. Ол «Жұлдыз, ай» деп аталады. Қазақстанның оңтүстік аймақтарында қазіргі айларды жұлдыз, ай атымен де атай береді. Әр айда табиғат құбылыстары мен өзгерістері де жиі болады. Халық оны «ай амалдары» немесе «амал» деп атап, желді, суық айларда қауіптеніп, оған қарсы күтініп отырады. Оны білетін халық есепшілері болған. Олар ауа райын дәл болжап, біліп, хабарлап отырған.
Елімізде ай да, жыл да наурыз айынан басталады. Қазақтар қыркүйек, тамыз, желтоқсан, мамыр т.б. ай аттары сол мезгілдердің өзіндік қасиеттеріне сай келеді. Халық әр айға сәйкес ұлттық ұғымдар, наным сенімдер, мақал мәтелдер қалдырған. Мысалы «сәуір болмай - тәуір болмас», «қараша - қауыс, кәрі құртаңды тауыс», «күн қаңтарда қарға адым, ақпанда ат адым ұзарады», «сүмбіле туса - су суыр».
**Баб** (араб.: الباب‎ — «қақпа»; 20 қазан 1819 – 9 шілде 1850 ) Баби Сенімінің негізін қалаушы, пайғамбар және Баһаи Сенімінің үш негізгі тұлғаларының бірі. Шын есімі Сейіт Әли Мұхаммед Ширази (парсы: سيد علی ‌محمد شیرازی‎). Бабтың қасиетті кітабы *Байан* деп аталады 

Ол қазіргі Иранның Шираз қаласынан шыққан саудагер болған. Жиырма төрт жасында (1844 жылдың 23 мамырында) өзінің «қайым» (немесе «мәһди», қазақша «мәди») екендігін жариялайды. Сол жариялымнан кейін қақпа мағынасын білдіретін **Баб** атағын алады. Оның мұраты қоғамды араға біраз уақыт салып келетін Елшінің келуіне дайындау болатын. Ол жазған жүздеген хаттары мен кітаптарында өзінің мессиялық миссиясын білдіріп, жаңа ілімнің негіздері мен заңдарын түсіреді. Баб қозғалысы он мыңдаған ізбасарға (баби) ие болып, Ирандық дінбасылар мен үкімет тарапынан қудаланады. 1850 жылы отыз жаста болған Баб Тебриз қаласында ату жазасына кесіліп, өлтіріледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Celebrating the Birth of the Bab Мұрағатталған 6 наурыздың 2010 жылы.
2. ↑  «Парсыша Байан. Конспект». Ағылшын тілінен аударма, «Фолиантъ» баспасы, Қазан, 2002, 2006, ISBN 5-94990-001-4, c. 16, Бірлік II, 1- бөлім
Бхабха Хоми Жиһангер (30.10.1909, Мумбаи, Британдық Үндістан - 24.01.1966, Монблан, Франция) - үнді физигі, Үндістандағы атом ғылымы мен техникасын ұйымдастырушы.

1930 ж. Кембридж университетін бітірген. 1945 ж. Бабаның бастауымен Мумбаида Тата күрделі ғылыми-зерттеу институты құрылды. Баба Үндістанның Атом қуаты жөніндегі комитетінің төрағасы (1947 ж.), өзі негізін қалаған Тромбей атом орталығының директоры (1957 ж.) болды. Баба ғарыш сәулелерінің физикасымен, мезондар және жоғары спинді элементар бөлшектер теориясымен айналысқан. Ол В.Гейтлермен бірге (1937 ж.) ғарыш сәулелеріндегі электрон нөсерінің каскадтық теориясын жасады.

Баба - ірі қоғам қайрвткері. Атом энергиясын бейбіт мақсатқа пайдалану жөніндегі 1955 ж. Женевада өткен тұңғыш конференциясының төрағасы болды, таза және қолданыстағы физиканың Халықаралық одағы Президиумын бірнеше жыл басқарды. Көптеген шетел ҒА-сы мен ғылыми қоғамдардың құрметті мүшесі .

Негізгі жұмыстары
-----------------

Ғылыми журналдардағы 60-тан астам мақаланың авторы, арасында ең белгілері:

* H.J. Bhabha, W. Heitler. The Passage of Fast Electrons and the Theory of Cosmic Showers
* H.J. Bhabha. On the Penetrating Component of Cosmic Radiation
* H.J. Bhabha. On the Theory of Heavy Electrons and Nuclear Forces
* H.J. Bhabha, S. K. Chakrabarty. Calculations on the cascade theory with collision loss
* H.J. Bhabha. Relativistic Wave Equations for the Elementary Particles
* H.J. Bhabha, S. K. Chakrabarty. Further Calculations on the Cascade Theory
* H.J. Bhabha. On the Postulational Basis of the Theory of Elementary Particles
* H.J. Bhabha. An equation for a particle with two mass states and positive charge density

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том