recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карл Молдахметұлы Байпақов** (17 қараша 1940 жылы, Алматы облысы Талғар қаласы - 23 қараша 2018 жылы) – тарих ғылым докторы (19]]), профессор (1995), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (2003) және ҚР Әлеуметтік ғылым академиясының академигі (1996), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998). Ленинград (1964, қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетін бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археологиялық және этнологиялық институтында кіші (1966–1971), аға ғылым қызметкер (1971–1973), бөлім меңгерушісі (1973–1988), археологиялық ортаның жетекшісі (1988–1991), институт директорының орынбасары (1991) қызметтерін атқарды. 1991 жылдан Археологияқ институтының директоры.

Албан тайпасының Құсық руынан шыққан.

«Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың ортағасырлық қала мәдениеті (VІ–ХVІІІ ғасырлар)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қазақстанның ортағасырлық қалалары тарихын, қала мен дала арасындағы өзара байланысты зерттеп, ғылымда жаңа бағытты дамытты. Байпақов бірнеше халықар. конференцияларға қатысты (Дрезден, 1984; Вашингтон, 1986; Токио, 1988; Париж, 1992; Пекин, 1992). ЮНЕСКО ұйымдастырған «Жібек жолы» халықаралық экспедициясына Қазақстан тарапынан жетекшілік етті (1991). ЮНЕСКО-ның Орт. Азия тарихымен айналысатын Халықар. ғылыми комитетті мен «Ұлы Жібек жолы» Қазақстан ұлттық комитетінің мүшесі. Байпақов 22 монография, 200-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Ш.Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық лауреаты (1986). «Парасат» орденімен марапатталған.

Шығармалары
-----------

* Средневековая городская культура Южного Казахстана и Семиречья, А.-А. 1986;
* По следам древних городов Казахстана (Отрарский оазис), А.-А. 1990;
* Ұлы Жібек жолы және ортағасырлық Қазақстан, А. 1992;
* История древнего Казахстана, А. 1994;
* Средневековые города Казахстана на Великом Шёлковом пути, А. 1998;
* Туркестан – очаг цивилизации, А. 2000.

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* 
* Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2010 жылы.
*

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
2. ↑   Мұрағатталған 25 қазанның 2018 жылы.
3. ↑  Қазақ Энциклопедиясы
4. ↑  Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Қаракүш** (XV екі. жар. — XVI ғ. басы) — екі рет Қазан ханбикесі болған, Ноғай биі Жамқұршының қызы.

Бірінші күйеуі — Қазан ханы Илһам, онымен бірге Вологдаға жер аударылды. Ноғайлар мен Сібір ханы Ибақ Ресей үкіметіне бірнеше рет ханды немесе тек Қаракүшті ноғай ордасына босату туралы өтініш жазды.

Илһам Вологдада қайтыс болғаннан кейін Қазан ханы, Мәскеу итаршысы, Илһамның қандас бауыры Мұхамметәминге тұрмысқа берілді. Бұл неке Мұхамметәмин Мұса бидің қызы, яғни Қаракүштің бөлесі, ноғай бегімі Фатимамен үйленгеннен кейін бірден орын алды. Осылайша, Қазан ханы екі ағайынды — ең маңызды ноғай көсемдері Мұса мен Жамқұршының қыздарына үйленді.

Әдебиет
-------

* В. В. Трепавлов. Ноғай ордасы тарихы. Мәскеу. «Восточная литература» баспасы, РҒА.
Рубен Кастро
Рубен Кастро (исп. Rubén Castro; 27 маусым 1981 жыл, Лас-Пальмас-де-Гран-Канария) — Испания елінің футболшысы, «Бетис» клубының шабуылшысы. Бала кезінен өзінің туған Лас-Пальмас қаласында бастап футболмен шұғылданып, жергілікті және аймақтық футболдан жарыстарға қатысып жүрген. 2004 жылы Рубен Кастроны Депортиво Ла-Корунья клубына шақырды.

Клубтардағы мансабы
-------------------

Оның мансабы Лас-Пальмас клубында басталды. 2001/2002 жылы өткен маусымда Рубен Кастро Ла Лигадағы өзінің бірінші голын Лас-Пальмас клубында ойнап Реал Мадрид клубына 64 минутта қақты. 2003/2004 жылдары Рубен Кастро өз командасының құрамында ойнап, 22 гол қағып, екінші дивизионның ең үздік бомбардиры болып аталды. 
2004 жылы Рубен Кастро «Депортиво Ла-Корунья» клубына ауысты. Бірақ бірден Альбасете клубына жалға берілді. Альбасетеде ол 22 матч ойнап, 3 гол қақты. 2007 жылы Рубен Химнастикте 20 матч ойнады. Рубен едәуір жақсы бастады. Оның клубы шығып кетуіне қарамастан Рубен Кастро бірінші 3 матчында 2 гол соқты. 2008/2009 жылғы маусымда ол Уэске жалға берілді. Уэскте Рубен Кастро 41 матч ойнап, қақпаға 14 рет гол тықты. 2009/2010 жылдардағы маусымда Рубен Кастро Райо Вальеканода 42 матч ойнап, 14 гол тықты.

Реал Бетистегі мансабы
----------------------

2010 жылдың тамызында Рубенді «Реал Бетиске» сатып жіберді. 2010/2011 жылдардағы маусымда Рубен Кастро, Хорхе Молина және Ашиль Эмана бірге 50 гол соқты. Сол себепті «Бетис» қайтадан Ла Лигаға қайтып келді.

Дереккөздер
-----------



1. ↑
2. ↑
**Мизан** (араб.: ميزان‎; әдебиетте «таразы») – Құранда «орта жолдың қағидасы» және «біздің ғаламды ұйымдастырудың жан-жақты құдайлық қағидасы» ретінде сипатталған ұғым. *Азиза Ы. әл-Хибри* мизанның «құдайлық таразы» ретінде адам әлемінде *адылға* айналуы мүмкін екендігін дәлелдейді.

**Мизам** сөзінің төркіні араб-парсы тілдерінде «таразы» мағынасын білдіретін мизан сөзінен келген. Араб-парсы тілдерінде мизан сөзі «өлшеуіш, таразы» мағыналарын білдіріп, таразы затының негізгі атауы, Иран күнтізбесіндегі жетінші айдың және Таразы шоқжұлдызының атауы болып табылады. Сонымен қатар араб тілінде «қиямет күні пенделердің осы дүниеде істеген жақсы, жаман әрекеттері үшін тартылатын таразыны» мизан деп те атайды екен (Махшар мизаны). Ал тілімізде мизам сөзі «қыркүйек айының ескі атауы», «Таразы шоқжұлдызы (зодиак)», «күз айларының ішінде өсімдіктің ұлпаларынан пайда болатын, өрмекшінің торы сияқты, ұшпалы ақ сілбі», «заң, ереже, үкім» деген мағыналарды білдіреді. Соңғы мағына араб тілінде «заң, үкім» мағынасын беретін низан сөзінен ауысқан. Сонымен тілімізде мизамдай/мизандай (мизам, тор, сілбі сияқты), мизамдату (жайма-шуақтандыру, мамыра-жайландыру), мизамды (мизамы, ұшпалы сілбісі көп), мизамкөк (қар астынан көк шығып тұрған кезең, амал), мизамшуақ (күздің мамыра-жай кезеңі, амал) және т.б. туынды сөздер қалыптасқан. Ал қазақтың ақыны Махамбет Өтемісұлы мизам айы туралы:  

Қауыста туып күз болды,  

Мизан мен өтіп ақырап,  

Даярланды соғысқа  

Хан қабарын бақылап, – деп жырлаған.

Тағы қараңыз
------------

* Васатыйя
* Мизам (аспап)
* Таразы (шоқжұлдыз)
* Мизам шуақ
* Мизамшөп

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Khalid, Fazlun M. (2010), *The Encyclopedia of Religion and Nature*, Continuum, pp. 879–883
2. 1 2  Hafez, Ziad (July 2017), *Reviewed Work: The Islamic worldview, Islamic jurisprudence: An American Muslim perspective, Vol. 1 by Azizah Al Hibri*, pp. 443–446
**Нариманово** — Астрахан қаласының халықаралық әуежайы. Қаланың оңтүстік шеткі бөлігінде орналасқан.

3 авиакомпания: *Аэрофлот, S7 Airlines* және *Победа* тұрақты түрде күнделікті Мәскеуге ұшатын рейстерді жүзеге асырады. Сондай-ақ, Сочиге ("Саратовские авиалинии" ә/к) және Ақтау (Қазақстан) және Стамбул (Түркия) қалаларына халықаралық рейстерді жүзеге асырады.

В класындағы аэродром, Ан-24, Ан-72, Ан-74, Б-767, B-757, А-320, А-321, Ил-76, Ту-134, Ту-154, Ту-204, Як-40, Як-42 және одан жеңіл барлық ұшақтарды, сондай-ақ барлық типті тікұшақтарды қабылдай алады.

Әуе кемесінің максималды ұшу салмағы — 191 тонна. ҰҚЖ классификациялық саны (PCN) 63/F/C/X/T. Әуеайлақ (аэродром) жабдығы ұшақтарға ИКАО бойынша I санатты метеоминимумға сәйкес қонуға орындауға мүмкіндік береді (ҰҚЖ-дағы көрінуі 800 метр, бұлттардың төменгі шекарасының биіктігі 60 м).

Астрахань аэродромынан солтүстік-батысқа қарай 16 км жерде Приволжский әскери аэродромы орналасқан; ол 1963 жылдан 1979 жылға дейін Астраханның негізгі әуежайы болып келді. Астраханнан оңтүстік-шығысқа қарай екі спорт әуеайлағы бар — *Осыпной Бугор* және *Три Протока*.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р "Об утверждении перечня аэропортов федерального значения"  (орыс.)
2. ↑  Характеристики аэропорта АСТРАХАНЬ  (орыс.)
3. ↑  Сборник аэронавигационной информации № 11. ЦАИ ГА, 2012.  (орыс.) Мұрағатталған 18 мамырдың 2011 жылы.
**Лев Константинович Науменко** (19.10.1933 ж.т. Ресей, Воронеж обл. Новохоперск қ.) – филосоия ғылым докторы (1969), профессор (1972). Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1956). Березовский ауыл шаруашылык техникумында мұғалім (1956–1957), Қазақстан Ғылым Академиясы-ның Философия және құқық институтында (1957–1969), Мәскеу инженер-физика институтында, КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғыым. академиясында ғылыми-педагогикалық қызметпен айналысқан (1969–1977). «Коммунист» журналы бас редакторының орынбасары (1977– 1982), КОКП ОК органдарында қызметтер атқарған (1983–1984). ҚР Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1984). Халықтар достығы орденімен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ энциклопедиясы"
Кетпен: а) шүйде; ә) ұңғы; б) сабы; г) қыры; ғ) жүзі; д) сырты. ҚР ҰМ материалдары бойынша суретін салған Ж.Шәйкен.
**Кетпен** – ауыл шаруашылық жұмыстарында арық қазуға, жер қазуға, егістік жерді өңдеуге қолданылатын құрал. Кетпен егін шаруашылығы дамыған өңірлерде кеңінен қолданылған.

Сипаты
------

Кетпеннің шабатын бөлігін – жүзі, жүзінің жоғары көтеріліп тұратын екі бүйірін – қыры, сапқа арналған сырты жұмыр, іші қуыс құбыр тәрізді бөлігін – ұңғы, ұңғының үстіңгі қыр жағы – шүйдесі, қолға ұстайтын тұтқасы кетпеннің сабы деп аталады. Кетпеннің саптан басқа темір бөлігін кетпеннің басы дейді. Жаздыгүні кетпен ыстық күн астында сабы кеуіп, басы босап қалмауы үшін оны суға салып қояды.

Жасалуы мен қолданысына қарай атаулары
--------------------------------------

Кетпен түрі (1). ҚР ҰМ материалдары бойынша суретін салған Ж.Шәйкен.
Кетпен түрі (2). ҚР ҰМ материалдары бойынша суретін салған Ж.Шәйкен.
Кетпен жасаумен темір ұсталары айналысқан. Кетпеннің жүзі мен екі бүйірін түзу етіп темірден соғып, жоғарғы жағына сап орнататын ұңғы жасайды. Кейбір кетпеннің екі бүйірі доғалдау, бүйірінің қырлары жұмырлау болып жасалады. Кетпенді адамның түрегеп тұрып шабуына ыңғайлы етіп ұзындау, жуандығы кішігірім білектей ағашпен саптайды. Кетпенге саптайтын ағашты "кетпенсап" дейді. Кетпеннің үлкен-кішілігі оның жүзіне байланысты болады. Шабатын жүзі ұзын болса – үлкен кетпен, жүзі қысқа болса – кіші кетпен деп атайды. Кетпеннің үлкендерге, балаларға арнап жасалған түрлері де болады. Арамшөп отауға, көкөніс түбін қопсытуға арналған кішкентай кетпен "кетпеншот" деп аталады.  

Жер қазатын, арық тартатын т.б. ауыр жұмыстарға қолданылатын кетпеннің салмағын жеңілдету үшін басының ортасын ойық етіп жасайды.

Кетпен мәні
-----------

Егіншілікпен айналысатын диқандар кетпенін қадірлеп ұстаған. Жерді өңдеуге кіріспес бұрын кетпеннің басын топырақпен сүртеді, бұл кетпен топырақтан арылмасын, егіс өнімі мол болып, тоқшылық болсын деген ырымға саяяды. Сондай-ақ жұмыс аяқталған соң кетпенді тазалап жуып қоятын болған.  

Ертеде Жетісу қазақтары арасында ер адамның құнына берілетін құн мөлшерінің құрамында қара нар, қалы кілем, қара мылтық, қара шолақ ат, 100-ден 200-ге дейін жылқы, ақ сауытпен қоса кетпен де қосып берілгендігі туралы Ә. Диваев пен И. Ибрагимовтың еңбектерінде айтылады. Қазақтың аңыз-ертегілерінде кетпеннің мықтылығын оқ атып сынағандығы туралы да деректер кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК "СЛОН", 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9

Әдебиеттер
----------

* Алтаев Б.Ә. Оңтүстік Қазақстан қазақтарының егіншілікке байланысты дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. Тарих ғылым. канд. ғылыми дәрежесін алу үшін ұсынылған диссертациясының қолжазбасы. Ғылыми жетекші Нұрсан Әлімбай. Алматы, 1994;
* Кармышева Дж. Земледельче-ская обрядность у казахов. Древние обряды, верования и культы народов Средней Азии. М.: Наука, 1986. С.181-208.
**Жылу сыйымдылығы** — дене температурасын 1°С-ге немесе 1 калорияға жоғарылату үшін берілетін жылу мөлшері. Яғни, дененің (заттектің) қандай да бір процестегі күйінің мардымсыз шексіз өзгерісі кезінде алатын жөне оларға температураны жоғарылату үшін қажет болатын жылу мөлшері. Массаның жылу сыйымдылығының бірлігі меншікті жьлу сыйымдылығы деп аталады. **Жылу сыйымдылығы**ның қысымы тұрақты газдар үшін С және көлемі тұрақты газдар үшін С болып ерекшеленеді. Бірінші жағдайда дененің жьлулық ұлғаюына байланысты (дененің геометриялық өлшемдерінің өзгеруіне) сыртқы күштерге қарсы механикалық жұмыс жасалады, ал екінші жағдайда дененің жылуы кезінде оның геометриялық өлшемдері өзгермейді және энергиясын ұлғайтуға жұмсалады. Қысым тұрақты болған кездегі жылу сыйымдылығы көлемі тұрақты болған кездегі жылу сыйымдылығынан үнемі артық болады. Судың 15°С кезіндегі жылу сыйымдылығы Ся бірге тең деп алынады. Қалыпты қысым (1 атм.) Және температура 50°С болғанда ауаның меншікті жылу сыйымдьшығы 0,24 кал/ г.град. тең. Көлем тұрақты болған кезде С — 0,17 кал/г.град; су буы үшін (темпе-ратура 0°С болғанда) Ср = 0,44 кал/г.град және С = 0,34 кал/г.град. Меншікті жылу сыйымдылығының дененің тығыздығына көбейтіндісі көлемдік жылу сыйымдылығы деп аталады.

Есептеу барысында ағындының жыл ішіндегі теңсіздігін реттеу; ө) шектес ағынды шамалар аралығындағы коррелятивті байланыстың белгілі бір уакыт мерзімі бойынша реттеу жағдайына өсер етуін ескеруді қадағалап отыру. Бұл мәселелердің жауабы Крицкий мен Менкельдің еңбектерінде келтірілген. Олар А.Д.Саваренскийдің есептеудің математикалық сызбасын пайдалану арқылы мына жағдайларға сүйенеді: а) жылдық цикл жүйелі түрде алмасатын фазалардан құралған деп қарастырылуы шарт; ө) фазалардың өзгермелілігін әдеттегі статистикалық әдіспен анықтау; б) ағындының фаза ішіндегі таралымы типтік гидрографтар бойынша айқындалады; в) шектес фазалардағы ағынды байланысы корреляция коэффициентімен багаланады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
2. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
**Есенқұлы атырабы** (түрікм. *Esenguly etraby*) — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап.

Тарихы
------

1927 жылы қаңтарда орталығы Хасанқұлы кенті болған Түрікмен КСР **Хасанқұлы ауданы** болып құрылған.

1939 жылы қарашада Хасанқұлы ауданы жаңадан құрылған Красноводск облысына берілді.

1947 жылы қаңтарда Красноводск облысы жойылып, аудан Ашхабад облысына берілді.

1952 жылы сәуірде Красноводск облысы қалпына келтіріліп, Хасанқұлы ауданы қайтадан оның құрамына енді.

1955 жылы желтоқсанда Красноводск облысы қайтадан жойылып, аудан қайтадан Ашхабад облысының құрамына енді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, облыс Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1963 жылдың қаңтарында Хасанқұлы ауданы жойылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді.

1973 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Красноводск облысына берілді.

1988 жылы аудан таратылды.

1992 жылы қалпына келтірілген Хасанқұлы ауданы Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен **Хасанқұлы атырабы**, содан кейін Есенқұлы атырабы болып өзгертілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба
**Прохоров Александр Михайлович** (28. 6 (11. 7). 1916 ж. т. Атертон, Австралия) — совет физигі, кванттық электрониканың негізін салушылардың бірі, КСРО ғылым академиясының академигі (1966; 1960 жылдан корр. мүшесі), КСРО ҒА Президиумының мүшесі (1970), КСРО ғылым академиясының Жалпы физика және астрономия бөлімінің академик-секретары (1973), Соң. Еңбек Ері (1969). 1950 жылдан КОКП мүшесі. Әуелі Сібірге айдалып, кейіннен Австралияға көшкен орыс жұмысшы революционерінің семьясында туған. Ленинград университетін бітірген (1939). 1946 жылдан КСРО ғылым академиясының Физика институтында жұмыс істейді (1954 жылдан лаборатория меңгерушісі, 1968 жылдан институт директорының орынбасары). МГУ-дің профессоры (1959), Мәскеу физика тех. институтында кафедра меңгерушісі (1971). Александр — БСЭ-нің 3-ба- сылуының Бас редакторы (1969 жылдан). Ол Н. Г. Басовпен бірге кванттық жүйелер арқылы электромагниттік толқындарды генераңиялаудың жаңа тәсілін ашты және алғашқы молекулалық генераторды жасады (1954—55). Өз қызметкерлерімен біріге отырып, парамагниттік лазерді (1957—58) құрастыру тәсілін дамытты, лазер техникасында ашық резонаторды қолдану идеясын ұсынды (1958), газодинамикалық лазерді (1967) жасады. Александр — Лениндік сыйлықтың (1959) және Нобель сыйлығының (1964) лауреаты. Америка ғылым және өнер академия- сының мүшесі (1971). 2 рет Ленин орденімен т. б. медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, 9 том


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| к т 1951—1975 жылдардағы Физика саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері |
| --- |
|  |
| 

Кокрофт / Уолтон (1951) •
Блох / Пёрселл (1952) •
Цернике (1953) •
Борн / Боте (1954) •
Лэмб / Куш (1955) •
Шокли / Бардин / Браттейн (1956) •
Янг / Ч. Ли (1957) •
Черенков / Франк / Тамм (1958) •
Сегре / Чемберлен (1959) •
Глазер (1960) •
Хофштадтер / Мёссбауэр (1961) •
Ландау (1962) •
Вигнер / Гепперт-Майер / Йенсен (1963) •
Таунс / Басов / Прохоров (1964) •
Томонага / Швингер / Фейнман (1965) •
Кастлер (1966) •
Бете (1967) •
Альварес (1968) •
Гелл-Ман (1969) •
Альфвен / Неель (1970) •
Габор (1971) •
Бардин / Купер / Шриффер (1972) •
Эсаки / Джайевер / Джозефсон (1973) •
Райл / Хьюиш (1974) •
О. Бор / Моттельсон / Рейнуотер (1975) 
 |
|  |
| 
Толық тізім | 
1901—1925 |
1926—1950 |
**1951—1975** | 
1976—2000 | 
2001—ден бері

 |

 |
**Сарахс атырабы** (түрікм. *Sarahs etraby*) — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда орталығы Серахс кентінде болған Түрікмен КСР Мерв округінің **Серахс ауданы** болып құрылды.

1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Серахс ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына өтті.

1939 жылы қарашада Серахс ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Серахс ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынысында бола қалпына келтірілді.

1970 жылы желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы желтоқсанда Ашхабад облысына берілді.

1988 жылы Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1992 жылы 14 желтоқсанда Серахс ауданы **Сарахс атырабы** болып өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді.

2018 жылғы 5 қаңтарда Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жоюына байланысты, оның құрамына кірген Балықшылық кеңесшілігі Сарахс атырабына берілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан парламенті Ахал уәлаятының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне өзгерістер енгізді  (орыс.) (5 января 2018).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 1 мамыр 2018.
**Прудкин Марк Исаакович**(13.9.1898 ж.т. казіргі Москва обл. Клин)-орыс совет актері, КСРО халық артісі (1961). 1941жылдан КОКП мүшесі. 1918-24ж. Москва Көркем театрының 2-Студиясында актер болды. 1924 жылдан Москва Көркем театрында қызмет етеді. Басты рольдері: Шервинский (Булгаковтың «Турбиндер күнінде»), Незеласов (Вс.Ивановтың «Бронепоезд 14-69-ында»),Фигаро (Бомаршенің «Дулы кун немесе Фигароның үйленуінде»), Мехти-аға (Кронның»Терең барлауында»), Федор Павлович Карамазов(Достоевскийдің «Ағайынды Карамазовтары»бойынша) Яков(Горькийдің «Соңғыларында») т.б. Ойнайтын ролінің әлеуметтік және психол. бояуын терең ашуға ұмтылатын сахна суреткері. Ол-көбіне костюмге,гримге,мимика мен дауыс үніне ден қоятын актер.1969 ж. тұнғыш рет киноға түсіп, «Ағайынды Карамазовтар» фильмінде Федор Павлович Карамазовтың ролін орындады. КСРО (1946,1947,1949)және РКФСР (1974) Мемл.сыйлығының лауреаты. Ленин орденімен және басқа 2 орденмен,медальдармен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Тревор Майкл Вентворт** (ағыл. Trevor Michael Wentworth) – Our Last Night тобының вокалисті. 1993 жылдың 16 маусымында АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатына қарасты Хилсборо округінің Холлис қаласында дүниеге келген.

Our Last Night
--------------

Our Last Night тобына 11 жасында қосылды. Оны осы топтың лейблдері мен атақтылығы қызықтырды. Оның ағасы Мэтт Вентворт та осы топтың мүшесі болып есептеледі. Ол: гитарист және вокалист.

2007 жылдың сәуірінде Our Last Night тобы Epitaph Records –пен келісім шартқа отырып, 2008 жылдың 4- наурызында өздерінің ең алғашқы альбомын шығарады. Олардың өздерінің мини- "A Summer Of Covers" (2013) және "Oak Island" (2013) альбомдары арқылы атақтары арта түсті.

Дискография
-----------

### Студиялық альбомдары

• Building Cities from Scratch (2005)

• The Ghosts Among Us (2008)

• We Will All Evolve (2010)

• Age of Ignorance (2012)

### Мини-альбомдары

• We've Been Holding Back (2004)

• A Summer Of Covers (2013)

• Oak Island (2013)

• Oak Island, Part II (acoustic) (2014)

### Жинақтар

• New Noise (2010)

Концерттік турлар
-----------------

### Ресейдегі концерттері

• Новосибирск

• Омбы

• Екатеринбург

• Москва

• Самара

• Санкт-Петербург

• Белоруссиядағы концерттері

• Минск

Жеке өмірі
----------

Кристал Ланьемен кездеседі. Олардың 4 тамызда 2013 жыл туған Ной есімді ұлдары бар.

Тревор Вентворт әлеуметтік желілерде
------------------------------------

• Twitter

• Facebook

• Instagram

Дереккөздер
-----------
Ресейдің Украинаға басып кіруі кезіндегі әуе дабылы
АҚШ-тың Кристал қаласындағы ауа-райының күрт өзгеруі туралы хабарлайтын дабыл
**Азаматтық қорғаныс дабылы** (**Әуе дабылы**) — техногенді немесе табиғи төтенше жағдай туралы, әскери қимылдардың, сондай-ақ ядролық соғыстың басталғаны туралы және басқа да халықтың өміріне және денсаулығына қауіп төндіретін жағдайлар туралы халықты хабарландыру дабылы. Бұл дабыл азаматтық қорғаныстың бір бөлігі болып табылады. Дабылдың басты мақсаты мүмкіндігінше көп адамдардың назарын аударып, келе жатқан апат туралы хабардар етіп, сәйкесінше барынша тезірек қауіпсіз орын табу туралы ескерту.

Тағы қараңыз
------------

* Әуе шабуылына қарсы қорғаныс күштері
* Өздігінен бағытталу жүйесі
* Ракетаға қарсы қорғаныс

Сыртқы сілтемелер
-----------------
**Зағипа Яхияқызы Балиева** — Қазақстан Республикасының Әділет министрі.

Қысқаша өмірбаяны
-----------------

1958 ж. қазанның 3-інде Алматы облысы, Кеген ауданының Жалаңаш ауылында дүниеге келген.

1981 ж. Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетін бітірген. Мамандығы — заңгер-құқықтанушы.

Еңбек қызметін АПТУ-да лаборант болып бастаған

1981—82 жж. — Жамбыл аудандық, Жамбыл облыстық «Стройбанк» кеңсесінің заң кеңесшісі болып бастаған.

1982—86 жж. — Жамбыл (Тараз) қалалық атқару комитетінің заң кеңесшісі.

1986—92 жж. — Алматы қалалық аткомының тұрғын алаңды есепке алу және бөлу басқармасының инспекторы бөлім меңгерушісі.

1992—94 жж. — Алматы қалалық әкімі аппаратының заң бөлімінің бастығы, меңгерушісі болып істеген.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 13-ші шақырылуының депутаты болып сайланған.

1995 ж. наурызынан — Орталық сайлау комиссиясын хатшысы.

1996 ж. қаңтарынан — Орталық сайлау комиссиясы төрайымы болып басқарды.

2005 ж. сәуірден бері Қазақстан Республикасының Әділет министрі.
2009 жылдың сәуір айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі.

2005-2009 ж.ж. – Қазақстан Республикасының Әділет министрі.

2009-2011 ж.ж. – IV сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі.

2012 жылғы 20 қаңтардан бастап - V сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған.

«Құрмет», «Парасат», «Күміс алқа», ордендерімен, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медальдарымен марапатталған.

Отбасылық жағдайы
-----------------

Тұрмыста, алты бала және немере тәрбиелеп отыр. 

Жұбайы - Балиев Мұхтар Абзалұлы (1957 жылы туған). 
Ұлдары- Балиев Данияр Мұхтарұлы (1980жылы туған), Бали Ернар Мұхтарұлы (1984 жылы туған), Бали Әлияр Мұхтарұлы (1990 жылы туған), Бали Нұрсұлтан Мұхтарұлы (2006 жылы туған); 
қыздары - Бали Алдара-Бегім Мұхтарқызы (2004 жылы туған), Бали Дария-Бегім Мұхтарқызы (2007 жылы туған).

Сілтемелер
----------

Мәжілістің құрамы мен құрылымы, БАЛИЕВА Зағипа Яхянқызы

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Көнеүргеніш атырабы** (түрікм. *Köneürgenç etraby*) — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап.

Әкімшілік орталығы — Көнеүргеніш қаласы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда Көнеүргеніш аудандық шуросының негізінде Түрікмен КСР Ташауыз округінің **Көнеүргеніш ауданы** болып құрылды. 1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Көнеүргеніш ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Көнеүргеніш ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді.

1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Көнеүргеніш ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді.

1992 жылы Көнеүргеніш ауданы **Көнеүргеніш атырабы** болып өзгертіліп, Дашоғыз уәлаятының құрамына кірді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба
**Мандельштам Леонид Исаакович** *(22.04.1879, Могилёв, - 27.11.1944, Мәскеу)* - советтік радиофизикатер мектебінің негізін салушылардың бірі, совет физигі, КСРО ғылым академиясының акадимегі. 1925 жылдан Мәскеу университетінің профессоры. Оның ғылыми еңбектері негізінен оптикаға, тербелістер теориясына және радиофизикаға арналған. 1928 ж. Г.С. Ландсбергпен бірге отырып, жарықтың камбинациялық шашырауын ашты. Мандельштам - сызықтық емес тербелістер теориясын жасаушының бірі. Ол Н.Д.Папалексимен бірге отырып бұл салада бірқатар жаңа құбылыстарды ашып зерттеді, параметрлік генератордың көмегімен электр тербелістерін қоздырудың жаңа әдісін жасады, сондай-ақ радиофизика саласынан радиоинтерференциялық методтарды ашты. Мандельштам салыстырмалық теориясы, статистикалық физика, кванттық физика салалары бойынша да бірқатар еңбектер жазды. Ол Ксро Мемлекет сыйлығының лауреаты, Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
**Хаттама** - жиналыстарда, кеңестерде, конференцияларда және алқалық органдардың мәжілістерінде мәселені талқылау мен шешім қабылдаудың барысы туралы мәлімет беретін құжат. Толтырудың тәсілі мен көлемі жағынан хаттамалар стенография, фонография, конспект жəне сөйлеген сөздердің мазмұны жазылмаған ықшамды түрде болып келуі мүмкін. Қысқа хаттамаларда күн тәртібі, сөйлеушілердің аты-жөні, сөйлеген сөздердің тақырыбы және кабылданған шешімдер көрсетіледі. Сөйлеген сөздердің толық мәтіні келтірілмейді. Толық хаттамаларда сөйлеген сөздердің барлығы көрсетіледі. Хаттаманың толықтық дәрежесін жиналыстың өзі айқындайды. Бұл жағдайда құжаттың заңдылық жарамдылығын қамтамасыз ету қажет. Құжаттың заңдылық жарамдылығы барлық қажетті деректермен, олардың дұрыс толтырылуымен және хаттамадағы мәліметтердің шындыққа сәйкестігімен анықталады. Мысалы, жиналысқа қатысушылардьң санының көрсетілуі маңызды, ол қабылданған шешімнің жеткілікті дауыспен қамтамасыз етілгенін көрсетеді.

Хаттаманың деректемелері: мекеменің атауы; құжаттың атауы; мәжілістің өткен күні; индексі (нөмірі); мәжіліс өткен орын; бекіту грифі (егер қажет болса); тақырыбы (жиналыстың, алқалық органның атауы); мәтін.

Мәтіннің кіріспе бөлігінде қатысушылардың құрамы, күн тәртібі; негізгі бөлігінде тыңдалған мәселе, сойлеген сөздер және қабылданатын қаулы көрсетіледі. Құжаттың соңында төраға мен хатшының қолы қойылады.
Қазақстанды Ресейдің отарлауы 1731 жылы Кіші Жүз ханы Әбілқайырдың Ресейге қосылуынан басталды. Бұл процесс 130 жылдан аса уақытқа созылып, 19 ғасырдың 60 жылдарының ортасына қарай толық жүзеге асырылды. 1731 – 1860 жылдары Қазақстан Ресейге, көбіне сөз жүзінде ғана бағынып, іс жүзінде ру, тайпа билеушілері дербес саясат жүргізді. Патша өкіметі халық көтерілістерін аяусыз басып отырғанымен, елдің ішкі істеріне (сот жүйесіне, ру аралық мәселелерге) араласпады. Ел ішіндегі беделді адамдарға, ру басыларына жалақы тағайындап, әр түрлі атақтар беріп, екінші жағынан әкімшілік реформалар жасап, көнбегендерін жазалау арқылы өз билігін күшейтті.1822 ж. "Сібір қазақтары туралы жарғы", 1824 ж. "Орынбор қазақтары жөніндегі жарғы" деген құжаттармен қазақ жерін басқару тәртібі белгіленді. Осы заңдар бойынша Орта жүз бен Кіші жүз хандықтары жойылды. Кіші жүзде хандық биліктің орнына Ресейдегі сияқты әкімшілік басқару жүйесі қалыптасты. Ал Орта жүзде "аға сұлтан" деген басқарушы қызмет енгізілді. Ішкі округтер құрылды. Округтер болыстарға, болыстар ауылдарға бөлінді.19-ғасырдың басында Хиуа мен Қоқан хандары Оңтүстік Қазақстанға өз бақылауларын орнатты. Қазақтар Қоқан мен Хиуа билеушілеріне қарсы жиі-жиі бас көтеріп отырды. Отарлық езгінің күшеюі, шұрайлы жерлерді тартып алып, бекіністер салу Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысын (1837 – 47) тудырды.19-ғасырдың 60-жылдарында Қазақстанның Ресейге қосылу үрдісі аяқталды.1914 ж. 1-тамызда Ресейдің 1-дүниежүзілік соғысқа тартылуы Қазақстан халқына ауыр соққы болып тиді.Жаппай наразылықтар нәтижесінде 1916 жылғы көтеріліс шықты. Көтерілістің басталуына патшаның 1916 жылғы 25-маусымдағы майдандағы қара жұмысқа Қазақ пен Түркістан өлкелерінің және ішінара Сібірдің 19-дан 43 жас аралығындағы ер-азаматтарын шақыру жөніндегі жарлығы түрткі болды. Көтерілістің аса ірі ошақтары Жетісу мен Торғайда болды.1917 ж. патшаны тақтан құлатқан Ақпан революциясының оқиғалары көп ұзамай Қазақстанға да жетті.1917 ж. 21 – 28 шілдеде Орынборда 1-Бүкілқазақ съезі өтті. Делегаттар ұлттық автономия, жер-су, т.б. мәселелердің шешілуіне, Құрылтай жиналысына әзірлік және қазақ саяси партиясын құру мәселелеріне баса назар аударды. Әлихан Бөкейханов, Мұхамеджан Тынышбаев, Міржақып Дулатов, Ахмет Байтұрсынұлы, Жанша Досмұхамедұлы, Халел Досмұхамедұлы, Мағжан Жұмабаев, т.б. қайраткерлер отаршылдыққа қарсы Алаш партиясын құрды. Олар қазақ халқын отарлық езгіден азат ету ұраны төңірегіне топтасып, қазақтың дербес, тәуелсіз Алашорда демократиялық мемлекетін құруға кірісті. Бірақ көп ұзамай бүкіл Ресейдегі сияқты қазақ жерінде де кеңес билігі орнады.
**Тоқтоғұл су қоймасы** (қыр. *Токтогул суу сактагычы*) — Қырғызстанның Жалалабат облысы Тоқтағұл ауданы аумағындағы су қоймасы. Жер беті - 284 км². Нарын өзеніндегі Тоқтоғұл су электр станциясының бөгеті құрылды. Көлемі 19,5 км³ құрайды. 2010 жылдың 22 шілдесінде су көлемі 18 миллиард 207 миллион текше метрді құрады. Тоқтоғұл СЭС каскадына екі станция кіреді — Тоқтоғұл (қуаты 1200 МВт) және Құрпсай (қуаты 800 МВт).

Құрылыс он жылдан астам жүргізілді және 1970-ші жылдардың ортасында аяқталды. Толтыру 1973 жылы басталды.

Биік таулы қар еру қарқындылығына және Тоқтоғұл СЭС гидроагрегатының резервуарынан су шығынының қарқынына байланысты оның деңгейі қатты ауытқиды. Су қоймасындағы судың ең жоғары деңгейі — 19,5 миллиард текше метр, қалыпты деңгейі — 17,3 млрд текше метр, судың пайдалы көлемі 14 миллиард текше метрді құрайды, ал СЭС тоқтаған кезде - 5,5 миллиард текше метр. Мысалы, 2019 жылғы 22 мамырда су деңгейі 13,575 миллиард текше метрге дейін төмендеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Водохранилища Кыргызстана.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 қаңтар 2020.
2. ↑  В Токтогулке мало воды — зимой будем сидеть без света? Ответ энергетиков.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 қаңтар 2020.
Садвақасов Гожахмет Садвақасұлы
**Гожахмет Садвақасов** (1939 жылдың 15 маусымы, Алматы облысы Ұйғыр ауданы Үлкен Ақсу ауылы — 1991, Алматы қаласы) — ғалым, филология ғылымдарының докторы (1927), Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1975). Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (1977).

1950 жылы ҚазПИ-ді, 1953 жылы Қазақстан ғылым академиясының аспирантурасын бітірген. 1953-60 жылдары республика ғылым академиясының ұйғыр-дүнген мәдениеті және тіл институтытының кіші, аға ғылыми қызметкері, 1964-74 жылдары Тіл білімі институтының ұйғыртану бөлімінің аға ғылыми қызметкері. 1986-88 жылдары Ұйғыртану институтының директоры. Ол — бірнеше лексикографиялық еңбектің авторы. Әсіресе, оның "*Ферғана жазығы ұйғырларының тілі және өзбек диалектілерінің өзара әсерінің мәні*" атты монографиясы (1972) түркітану саласына қосылған аса құнды ғылыми еңбек болып саналады. Сонымен қатар, Садвақасов ұйғыр халқының фольклорын жинап, зерттеуге де көп үлес қосты. Үйғыр ауданының Үлкен Ақсу ауданындағы орта мектеп, Алматы қаласындағы көшелердің бірі Садвақасовтың есімімен аталады.

Шығармалары
-----------

1. Көне ұйғыр тілі (1975);
2. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері (1975);
3. Үйғыр тілі (1984);
4. Ұйғыр әдеби тілі орфографиясы және графикасы (1984).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004
**Шрот**- құнарлы мал азығы. Шаруашылықтарда көбіне жер жаңғағы, қыша, майкене, жүгері, күнбағыс,зығыр Ш-тары пайдалынады. Шрот жалпы коректігі жағынан дәнді дақылдарға тең,құрамындағы протеин мөлшері олардан әлдеқайда көп. 100 кг күнбағыс шротында 100 азық өлшемі және 37,6 кг қорытылатын протеин, 100 кг зығыр шротында 102 азық өлшемі, 28,5 кг қорытылатын протеин бар. Кейбір шроттар құрамында ұлы не зиянды заттар, мыс, мақта шротында госсипол, майкенеде рицина болатынын ескеріп малға құрама азыққа қосып берген жөн. Бордақылайтын ірі қараға аз мөлшерде ( 10%-ке дейін) майкене шроты беріледі. Құрамындағы госсиполы 0,08%-тен аспайтын мақта шротын сауын сиырына, бордақылайтын ірі қара мен шошқаға құрама жемге қосып беруге болады. Өнеркәсіпте құрамындағы протеиннің мөлшеріне қарай көбіне ш-ты 1 және 2-сортпен шығарады. Мұнда ылғал 10%-тен аспайды, борсыған иіс, көгерген, күйген т.б. белгілер болмауы керек. Әр шроттың иісі –дақылға тән болуы шарт. Шрот бөгде зат- тас, әйнек, топырақ, металл т.б. қосплардан таза болуға тиіс. У химикаттар тасылған вагондар мен автомашиналарға шрот тиеуге болмайды. Оларды таза, құрғақ орында сақтау керек
**Ева Жаклин Лонгория** (ағылш. *Eva Jacqueline Longoria*; 15 наурыз 1975, Корпус-Кристи, Техас, АҚШ) — америкалық актриса, модель және ресторатор. 

«Көңілі қалған үй шаруасындағы әйелдер» хикаясындағы Габриэль Солис рөлімен танымал болған. «Беверли-Хиллз, 90210» хикаясындағы стюардессаның эпизодтық рөлі оның алғашқы рөлі болған. 2006 жылы шыққан «Күзетші» триллерінде өзінің алғашқы басты рөлін сомдаған. 

«L'Oréal», «Hanes», «Magnum Ice-Cream», «Heineken», «London Fog» компанияларымен келісім жасасқан. 2010 жылы өзінің *Eva by Eva Longoria* иіссуын, ал 2011 жылы бірінші кулинарлық кітабын жарыққа шығарады. Өзінің қайырымдылық шараларымен де танымал. 2006 жылы «Eva’s Heroes» қайырымдылық ұйымын құрады.

Фильмдер тізімі
---------------

Дереккөздер
-----------
**Есік** — Іле алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданында, Есік қаласынан оңтүстікке қарай 17 км-дей жерде, Іле Алатауының теріскей баурайындағы әсем шатқалдардың бірі Есік шатқалында, теңіз деңгейінен 1759 м биіктікте орналасқан.

Көл тарихы
----------

Көл шамамен 8–10 мың жыл бұрын тау жыныстарының тектоникалық ығысуынан пайда болған. Табиғи жолмен қалыптасқан бөгетке тау мұздықтары, қар, жауын-шашын cуы жиналып, тау аралығындағы әсем көлге айналған.  

1963 жылға дейін Есік көлі маңында 1958 жылдың көктеміндегі Қазақ ССР министрлер кеңесінің «Есік көлінде еңбекшілердің мәдени демалысын қамтамасыз ету туралы» қаулысы қабылданғаннан кейін демалыс инфрақұрылымы мейлінше қарқынды дамып, Есік өзенінің шатқалымен сапалы тас жолы төселіп, халық Алматы қаласынан автобуспен бару үшін үлкен автовокзал салынып, Орталық базардан жарты сағат сайын автобустар көлге дейін қатынап тұрған.  
 
Көл жағасына 100 орындық екі қабатты қонақүй, мейрамхана, фотосалон, монша, шаштараз сияқты құрылымдар салынып, жұмыс істеген. Келушілер үшін би алаңдары болған. Дем алушылар көл суық болғандықтан, суға түспесе де, көлдің оңтүстік жағасында кездесетін құмдауыт жерлерде күнге қыздырынып, көл бетінде катер, қайық және өзен трамвайларымен серуендеген. Қауіпсіздікті қадағалап отыратын арнайы құтқару отряды да болған.  

1959 жылдан 1963 жылдың шілдесіне дейін Есік көліне саяхаттау Алматыға жолы түсе қалған Мәскеу мен шетелдік мәртебелі меймандардың сапар бағдарламаларына кірген екен.  

1963 жылы 7-шілде күні болған қатты тасқын көлді бір күнде ағызып әкеткен. Апаттан кейін 10 жылдан соң 1973 жылы селден қорғайтын жаңа бөгеттер салынып, 1990 жылдардың басына қарай Есік көлін қалпына келтіру жұмыстары аяқталған. Жаңа жоба бойынша Есік өзенімен артық су ағып кететін плотина, 1963 жылы болған тасқынның көлге құйылған тұсына шлюздері бар бөгеттер салынды.  
 
Апаттан кейін Есік көлі бұрынғы арнасына тола алмаған.  
 
Жарты ғасыр бұрынғы инфрақұрылымның қалдықтары: көлге барар жолдағы гидтерге арналған шатыр («Әуе шатыры» деп аталған), автовокзал пен оның жанындағы бақылаушы мұнара осы күнге дейін сақталып қалған.

Гидрографикасы
--------------

Апатқа дейін көлдің ұзындығы – 1850 м, ені - 500 м, тереңдігі 50-79 м болған, қазіргі ұзындығы 755 м, ең енді жері 325 м, жағалау бойының ұзындығы 2,4 км. Көлге Есік өзені оңтүстік-батысынан құйып, солтүстігіне шығады.

Сурет галереясы
---------------

* Есік көліЕсік көлі
* Көл бетіндегі серуендеу катеріКөл бетіндегі серуендеу катері
* Көлге көрік беріп тұрған құздарКөлге көрік беріп тұрған құздар
* Көл айналасындағы қырқаларКөл айналасындағы қырқалар
* Қоршаған шатқалдарҚоршаған шатқалдар
* Есік өзенінің көлге құяр тұсыЕсік өзенінің көлге құяр тұсы
* 1963 жылғы тасқын құрбандарына қойылған тақта-монумент орнатылған төбе1963 жылғы тасқын құрбандарына қойылған тақта-монумент орнатылған төбе
* Көлдің үстіңгі жағындағы көлік тұрағыКөлдің үстіңгі жағындағы көлік тұрағы
*Басқа мағыналар үшін Қоғалыкөл деген бетті қараңыз.*
**Қоғалыкөл** (1997 жылға дейін — *Октябрь*) — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы ауыл, Қоғалыкөл ауылдық округі орталығы.

Географиялық орны
-----------------

Аудан орталығы – Тереңөзек ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде, сарсазан, қамыс, құрақ, т.б. шөптесін өскен Сырдария аңғарының бозғылт сұр, шалғынды сұр топырақты шөлдік белдемінде орналасқан.

Халқы
-----

1999 жылы тұрғындар саны 2771 адам (1400 ер адам және 1371 әйел адам) болса, 2009 жылы 2774 адамды (1409 ер адам және 1365 әйел адам) құрады.

Тарихы
------

1952 жылы мұндағы шағын 4 ұжымшар бірігіп Сталин атындағы ұжымшар аталды. Қоғалыкөл ауданы осы ұжымшардың, 1957-1972 жылдары «Октябрь» ұжымшарының, 1972-1995 жылдары күріш өсіретін Жамбыл атындағы кеңшардың орталығы болды. 1991 жылға дейін «Октябрь» деп аталған. Кеңшар негізінде 1994 жылы 9 шаруа қожалығы құрылды. 2000 жылы олар «Қоғалыкөл» ЖШС-іне және 3 шаруа қожалығына бірікті. Ауыл маңында ежелгі Қыштөбе, Жент, Жетімасар, Асанас, т.б. қалалардың орны сақталған. Сонымен қатар, 18 ғ-да салынған Құлболды ишан мазары, Бәлтік мешіті бар.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Оңтайландыру жұмыстары
2. ↑  2009 жылғы Қазақстан Республикасы халық санағы Мұрағатталған 13 мамырдың 2013 жылы.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Қызылорда облысы Сырдария ауданы елді мекендері |
| --- |
|  |
| 

 Айдарлы •
 Ақжарма •
 Амангелді •
 Бесарық •
 Жетікөл •
 Қалжан Ахун •
 Қоғалыкөл •
 *Мәлібаев* •
 Нағи Ілиясов •
 Сейфуллин •
 Тереңөзек •
 Тоқмағанбетов •
 Шаған •
 Шіркейлі •
 Іңкәрдария •
 *№8-темір жол айрығы* •
 *№9-темір жол айрығы* 
 |

 |
**Тукаспадак** (*twk'sp'δ'k*, d/n — 698) — 690-698 жж. соғдының 3-ші ихшиді (қожасы). Қытай деректерінде — Дусабот немесе Дудобот.

Өмірбаяны
---------

Ихшид Вархуманның ұлы. 690 шамасында мұрагерлік билік. Бұхархудат Тугшадамен одақ құрды. Батыс түріктер жаңа әлсіреуді толық тәуелсіздік алу үшін пайдаланды. 695 жылы Тан үкіметімен танылды. 690-жылдары Бұхар регенті Берхан-Хатунмен және Ферғана ихшиді Алту-Чормен бірге қаңғар тайпалық одағының билігіне қарсы шыққан Сырдария қалаларын қолдауға шықты.

Тукаспадак 698 жылы белгісіз жағдайда, мүмкін эпидемия кезінде қайтыс болды. Оның орнына ағасы Мастан-Навиан келді.

Әдебиеттер
----------

* Bosworth, C.E. (1986), Ихшид, Ислам энциклопедиясы, Жаңа басылым, III том: H-Iram, Leiden and New York: BRILL, p. 1060, ISBN 90-04-08118-6
**Еңбек әлеуметтануы** - XX ғасырдың 50-60 жылдарындағы кейбір француз әлеуметтанушыларының еңбектерімен байланыстырылатын ұғым, олар индустрия өлеуметтануындағы зауытқа байланысты негізгі бағытты (негізінен ағылшын-саксондық) жаңа бір сын тезіне алды. Бұл әдебиетке К.Маркс бір жағынан жұмысты ұйыдастырудағы, технологиялардағы және өңдірістегі өзгерістер мен екінші жағынан жеке басты шеттету таптық жөне әлеуметтік-саяси қатынастар арасыңдағы байланысты табуға тырысқан байланыстар қалпына келтірілді. Ағымның негізгі өкілдері Жорж Фрэдман, Мишель Крозье, Пьер Навиль, Алан Турэн және Серж Малле, олардың еңбектерінің көпшілігі ағылшын тіліне аударылған. Малленің еңбектері жаңа жұмысшы табының дүниеге келгені туралы маңызды пікірталаска түрткі болды. Бірақ еңбек әлеуметтануында әдетте бола беретініндей, оның дәстүрлі ұстанымдар мен соқыр сенімдерге сыны техникалық және технологиялық детерминизммен шектелді. Олардың солшыл бағыттағы ағылшын зерттеулері мен ой ағымына ықпалын қазір біліктілік және білікті жұмысшылар санының қысқаруы, еңбек процесі, постфордизм және икемді жұмыспен қамту туралы кейініректегі айтыстармен тұмшаланды. Майкл Роуздың "Servants of Post-Industrial Power?" (1979) атты еңбегі осы ғылыми бағыттың тарихы мен теорияларын, жұмыстарын талдаудың ағылшын тілінде жазылған тамаша үлгісі болып табылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биекенов К. Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
'

**Серж Генсбур.**
*Серж Генсбур'* (фр. , шын есімі – Люсьен Гинсбург, фр. ; 1928-1991) – ақын, композитор, әнші, автор, актер, режиссер. .
Көркемсурет колледжінде білім алған. Жастайынан барда фортепиано ойнап, ақша таба бастаған. 1950 жылдың соңында Серж Генсбур лақабын алады. 1967 жылы Бриджит Бордоға арнап бірнеше ән жазған. Биркинмен қосылып айтқан әні әлемге таралады. Жүрек талмасынан қайтыс болған. Париждегі Монпарнас зиратында жерленген. Түскен фильмдері: «Ce sacré grand-père», «Le Pacha», «Je t’aime moi non plus», «Charlotte For Ever»;

Әндері
------

* «Du chant à la une!…»
* «L'étonnant Serge Gainsbourg»
* «Gainsbourg Confidentiel»

Дереккөздер
-----------

1. ↑
**Нант** (фр.  [nɑ̃t] Файл жайлы ақпарат тыңдау, брет. Naoned, галло Naunnt, Nàntt) — Халқының саны 270 251 адам (1999). Францияның солтүстік-батысындағы қала. Луара өзенінің маңына, Тур қаласының батысына орналасқан. Бұл атауды Римдік Галлия тайпасы жаулап алғанға дейін осы жерді мекендеген галль тайпасынан тарайтын намнеттер атап кеткен. Гунн, Норман өкілдері мен Бретан герцогтары бұл аймақты 1499 жылға дейін, яғни Францияға қарамағына өткенге дейін иеленді. 1598 жылы Генрих ІV Нанттық Эдикт келісіміне қол қойғаннан кейін - Нант Франция королінің қол астына ауысады. Ұлы Француз төңкерісі кезінде қала халқы өлім жазасынан қатты жапа шекті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алады, одақтастардың бомбамен атқылауынан қала қатты күйрейді. 1944 жылы американдық армия жаулап алады. Соғыстан кейін қайта қалпына келіп, ірі экономикалық орталыққа айналады. Нант қаласында ірі өндірістік кәсіпорындар мен судоверфтер бар. Қаланың мақтанышы – қамал, кафедральды шіркеу, университеті мен өнер мұражайы.

Дереккөздер
-----------
**Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі**

Жекелеген елдердің өнімнің белгілі бір түрін өндіруге және қызмет көрсетудің белгілі бір түріне мамандануын **халықаралық географиялық еңбек бөлінісі** деп атайды.

Кез келген мемлекеттің бір тауарды өндіруге мамандануына байланысты, ол өнімдер сапалығымен ерекшеленеді де, әлемдік нарықта оларға деген сұраныс өте жоғары болады. Мысалы: Жапонияның халықаралық маманданған саласы – автомобиль жасау. Канаданың халықаралық маманданған саласы – астық шаруашылығы, т.с.с.

Дереккөздер
-----------

Шотанов Э.М. География: талапкерге арналған оқулық – тест. Алматы ШЫҢ – КІТАП, 2008 – 189 бет. ISBN 9965 – 804 – 21 – 4
**Қонақай** — Терісаққан алабындағы көл.

Географиялық орны мен сипаты
----------------------------

Қарағанды облысы Нұра ауданының солтүстік-батысында, Кенен мен Сарыдоңғал таулары аралығында орналасқан. Теңіз деңгейінен шамамен 30 м биіктікте жатыр. Аумағы 3 км², ұзындығы 2,7 км, енді жері 0,5 км, жағалау бойының ұзындығы 6,3 км. Бойлық бағытта созылып жатқан көл жағалауы жазық. Тек солтүстік бөлігі біршама жарлауытты. Жағалау бойында қамыс, құрақ шоғырлары кенздеседі.

Су алабы
--------

Солтүстігінен Терісаққан өзеніне қарай шағын өзен ағып шығады. Жаз айларында кеппейді. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сәуір айының 2-жартысында ериді. Негізінен жер асты суымен толысады. Алабы шабындық және мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5
**Құрбансұлтан әже атындағы атырап** (түрікм. *Gurbansoltan eje adyndaky etrap*) — Түрікменстандағы Дашоғыз уәлаятының бұрын болған атырабы. Әкімшілік орталығы — Андалып қаласы.

Тарихы
------

1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Ташауыз округінің **Ілиялы ауданы** болып Ілиялы аудандық шуросының негізінде құрылды. 1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Ілиялы ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Ілиялы ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Ілиялы ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді.

1992 жылы Ілиялы ауданы **Жыланды атырабы** деп аталып, Дашоғыз уәлаятына, ал 2004 жылы қыркүйекте Құрбансұлтан әже атындағы атырап деп аталды.

2022 жылы 9 қарашада Құрбансұлтан әже атындағы атырап жойылып, оның аумағы Ақтепе атырабына берілді.

Сілтеме
-------

* Дүниежүзілік тарихи жоба

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Түрікменстан Ұлттық Кеңесі Мәжілісінің қаулысы  (орыс.) (10 ноября 2022).
Африкалық бірлік ұйымының байрағы
**Африкалық Бірлік Ұйымы** – Африка елдерінің ұйымы. 2001 жылы Африкалық кеңес деп атала бастайды. 1963 жылы тәуелсіздік алған мемлекеттер басшылары Конференциясында құрылады.

Мақсаттары: Африка елдері арасындағы ынтымақтастықты, территориялық шиеленістерді және олардың арасындағы таластар мен келіспеушіліктерді реттеу, өмірдің саяси және әлеуметтік - экономикалық салаларындағы ынтымақтастық. 1994 жылы ұйымға ОАР енеді.

Ұйымға мүше елдер
-----------------

Алжир, Ангола, Бенин, Ботсвана, Буркина-Фасо, Гамбия, Гвинея, Джибути, Эритрея, Эфиопия, Замбия, Зимбабве, Кабо-Верде, Камерун, Кения, Конго Демократиялық Республикасы, Кот-д’Ивуар, Камар аралдары, Лесото, Либерия, Ливия, Мавритания, Морис, Мадагаскар, Малави, Мали, Мозамбик, Мысыр, Намибия, Нигер, Нигерия, ОАР, Орталық Африка Республикасы, Руанда, Сан-Томе және Принсипи, Эсватини, Сейшель аралдары, Сомали, Судан, Сьерра-Леоне, Танзания, Того, Тунис, Уганда, Чад, Экваторлық Гвинея.

Дереккөздер
-----------
**Қызыл** — Керей өзені алабындағы көл. Арғанаты тауларының солтүстік-шығысында.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек аулының оңтүстік-батысында 60 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 473 м биіктікте жатыр.

Гидрографикасы
--------------

Аумағы 4,8 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 8,7 км. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Жазда аумағы тартылып қалады. Жағалауы жазық, оңтүстігінен көлге жылға келіп құяды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5