recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Әскери коллегия** – Әскери трибуналдың барлық жүйесіне басшылық жасайтын КСРО Жоғарғы Сотының құрамына енген коллегия. Әскери коллегияның 1-инстанциядағы сот ретінде ерекше маңызды қылмыстық істерді: генерал (адмирал) шені бар әскери қызметкерлердің не әскери құрама командирі мен одан да жоғары дәрежедегілердің қылмыс істерін, 2-инстанциядағы сот ретінде әскери округтар, топтар, флоттар мен жеке армиялардың әскери трибуналдарының сот үкімдеріне, шешімдеріне, ұйғарымдарына кассациялық, жеке шағым, наразылық түскен істерді, КСРО Жоғарғы сотының председателі, КСРО Бас прокуроры, олардың орынбасарлары, КСРО Жоғарғы сотының әскери коллегиясының төрағасы, әскери бас прокуроры наразылық білдірген істерді қарайды. Әскери коллегияда 1- инстанциядағы істер төрағаның, оның орынбасарының немесе мүшелерінің, екі халық заседателінің, ал 2-инстанциядағы істер Әскери коллегия үш мүшесінің қатысуымен қаралады. Әскери коллегияның төрағасын, оның орынбасарын және мүшелерін КСРО Жоғ. Кеңесінің Төралқасы 5 жыл мерзімге сайлайды. Оған жасы 25-ке толған әскери қызметтегі КСРО азаматтары сайлана алады. Оларды КСРО Жоғары Кеңесінің Төралқасы ғана мерзімінен бұрын қайта шақырып алуға құқылы. Әскери коллегияның халық заседательдері әскери бөлімдердің жалпы жиналысында ашық дауыспен 2 жылға сайланады.

Галерея
-------

| Нөмірі | Киім үлгілері | Фотосуреттері |
| --- | --- | --- |
| 1 | Маршалдар мен генералдардың жазғы парадтық киім үлгісі |  |
| 2 | Маршалдар мен генералдардың қысқы парадтық киім үлгісі |  |
| 3 | Авиация маршалдары мен генералдарының жазғы парадтық киім үлгісі |  |
| 4 | Маршалдар мен генералдардың жазғы күнделікті киім үлгісі |  |
| 5 | Маршалдар мен генералдардың жазғы жорықтық киім үлгісі |  |
| 6 | Кеңес одағы Флоты адмиралдарының парадтық киім үлгісі |  |
| 7 | Әскери-Теңіз Флоты генералдарының парадтық киім үлгісі |  |
| 8 | Әскери-Теңіз Флоты адмиралдары мен генералдарының парадтық киім үлгісі |  |
| 9 | Суворовшылардың жазғы парадтық және парадтық бір киер киім үлгісі |  |
| 10 | Суворовшылардың қысқы парадтық және парадтық бір киер киім үлгісі |  |
| 11 | Суворовшылардың жазғы күнделікті киім үлгісі |  |

Дереккөздер
-----------

Қазақ энциклопедиясы
**Бақ маркетингі және экономиканы басқару** – басылым мен телерадио хабарлары қызметіндегі қаржының оптимизациялануы болып табылады. 

Мұндай кезеңде назар оның өмір сүруіндегі экономикалық факторлардың жүйелі дамуына аударылады. Соған сай көрермен аудиториясын зерттеу; теледидар нарығының жағдайына болжам жасау және бағалау; телехабарлардың көркемделуі мен мазмұның , тақырыптық бағытың айқындау; олардың таралымына зерттеу жүргізу; таралым арналарын белгілеу; жарнама берушілерді іздестіру және олардың өнімдерін көрнекі етіп беру; қоғамдық қозғалыстар, саяси партиялар, мемлекеттік кәсіпорындар мен кәсіпкерлік ұйымдар әрі үкіметтік құрылымдармен өзара тиімді байланысқа жол ашу қызметтері бірлікте қоса атқарылады. 

Маркетинг пен экономиканың бірлікте болуы, қаржы мен басқару ісінін бір-бірінен ажырағысыз екеніне дәлел болса керекті. Оның мағынасы іскер басшының экономиканы меңгере білуі, қаржы көздерінің мол және шығынның аз болуы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия.–Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т.-640 бет.
Бұрынғы атауы Литейный көшесі. Жаһанша Досмұхамедұлы көшесі Ақжол көшесінен басталып, Жетіген көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 1501 м.

Жаһанша Досмұхамедұлы (1886-1932) - Алаш қозғалысының қайраткері, заңгер. Ресейдегі Ақпан төңкерісінен (1917 жыл, ақпан) кейін болған қоғамдық-саяси өзгерістер кезінде облыстық жалпы-қазақ сиездерін өткізуге белсене араласты. Орал облысы қазақ комитетінің төрағасы болды. 1917 жылы мамырла Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар сиезіне қатысып, Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесі төрағасының орынбасары болып сайланды. Уақытша үкіметтің құрылтай жиналысы туралы заң жобасын дайындайтын мемлекеттік кеңестің мүшесі болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Жаһандар** (урду: جہاں دار‎; 10 ақпан 1661 жыл — 11 ақпан 1713 жыл) — Ұлы Моғолдар патшалығының 9-шы падишаһы. Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушысы Бабырдың туажаты. I Акбардың неменесі.

Толық атағы: **Шаһиншаһ-и-Ғази, Әбілфатх Муиззуддин Мұхаммед Жаһандар Шаһ, Сайып-и-Қыран, Падишаһ-и-Жаһан, Шаһиншаһ-и-Ғази**.

Өмірбаяны
---------

### Билеген жылдары

1712 жылдың 27 ақпанында I Баһадүр қайтыс болды. Оның балалары Жаһандар мен Азимуш Шан өздерін падишаһ деп жариялап, бір-біріне қарсы тақ үшін күрес бастады. 17 мамырда Азимуш Шан өлтірілді, және келесі 11 ай бойы Ұлы Моғолдардың падишаһы Жаһандар болды. Таққа отыруына дейін Жаһандар саудамен сәтті айналысты, Үнді мұхитында сапар жүзді және Синдтің субадары (наменгері) болды. 1712 жылдың 29 мамырда Жаһандар Лахорда падишаһ тәжін киді.

Жаһандардың билігі өте сәтсіз болды. Ол жан-тәнімен өз бәйбішесі, бұрынғы биші Лал Кунварға бағынды. Гарем азғынды, шенеуніктер арасында сыбайлас жемқорлық тарады. 1713 жылдың 10 қаңтарында Жаһандардың жиені, Азимуш Шанның екінші баласы Фарук Сийяр Агра шайқасында падишаһ тас-талқан етіп, өз әкесінің өлімі үшін кек алды. Бұл жеңілістен кейін Карнатаканың субадары Мұхаммед Сағадатулла хан падишаһты озбыр деп айыптап, Фарук Сийяр жағына өтті. Жаһандар жиеніне қарсы күресте шетелден көмек көру үшін Османлы сұлтаны III Ахметке алым-салық төлеуге мәжбүр болды. Аградағы жеңілістен кейін Жаһандар Делиге қашады, алайда жаңа падишаһ болған Фарук Сийярдың бұйрығымен ұсталып, Лал Кунвармен бірге тұтқында болады. 1713 жылдың 11 ақпанында Жаһандар баскесерлердің қолынан қаза табады. Бұрынғы падишаһтың басы жаңа падишаһқа әкелінеді. Ал денесі Хумаюн кесенесінде жерленеді.
**Қарасай** – Теріскей Алатауының солтүстік беткейіндегі қазан шұңқыр тұрпатты мұздық. Байынқол өзені алабында.

Аумағы, жер бедері
------------------

Ұзындығы 4,8 км оның ашық жері 4,3 км. Мұздықтың жалпы ауданы 9,7 км2, мұның ішіндегі фирн алаңы 3,6 км2, мұздық тілінің ашық жері 5,8 км2. Морена басқан бөлігі 0,3 км2. Биік жері - Қарасай шыңы (4520 м). Мұздық 3980 м биіктіктен басталып, 3570 мге дейін төмендейді, қалыңдығы 84 м, көлемі 0,81 км3. Қарасай моренамен бөлінген үш тармақтан тұрады. Соңғы кездері жылына 10 м-дей қысқаруда.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3
**РАЙЫМБЕРГЕНОВ Ысқақ** /1929,Қарабұтақ ауд. Қосағаш а.-1988, Ақтөбе қ./-күйші, сазгер , ұстаз, 

  

Қол өнері шебері, өнер зерттеуші. Ақтөбе педагогика училищесінде 40 ж. жуық дәріс беріп, көптеген шәкірттер дайындады. Құрманғазы, Қазанғап, Мүсірәлі күйлерін шебер орындап, қалың елге таратумен бірге өзі де "Жастар биі" , «Балдырған», жалпы сан 10 күй, «Егіншілер жыры» атты ән шығарған. Ж.Айпақов, Ә.Өтеғұлов, Жырау, Жүсіп Сейілов сынды өнер саңлақтарымен бірге туған өлкеде өнерді көтеруге салысқан. Қазақтың ұлттық ою- өнертектерін жинап, дамытып, оған жас ұрпақты баулуға күш салған. Домбыра,қобыз сынды ұлт-аспаптарын акустикалық түрде зерттеп, өзі де көптеген аспаптар жасай білген. Өзі жасаған қобызы Алматы өнер зерттеуші шеберлерінің жоғарғы бағасын алған, қазіргі облыстық мұражайда сақталып тұр. Р. «Қазақ әдебиеті», «Қазақстан мұғалімі», «Лениншілжас», облыстық «Коммунизм жолы » атты газеттерінде күй, айтыс өнері, қазақтың қолөнері мен саз аспаптары туралы ой толғап, көптеген мақалалар жазған. Өсімдікьердіңжәне жануарлардың қазақша атаулар жайлы қалдырған мұрасы өз кезегін күтіп жатқан үлкен жұмыс. «Қазақ КСР білім беру ісінің үздігі».[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
**Араб ақпарат агенттіктерінің Федерациясы** (ФАНА) (Иттихад-Викалят алб-Анба аль-Арабия Federation of Arab News Agencies  "FANA", Federation des Agences de Presse Arabe) — араб елдерінің 16 ақпарат агенттіктерін біріктіретін ұйым..

АПС (Алжир), АМП (Мавритания), AHA (НДРЙ), ВАМ (ОАЭ), ДЖАНА (Ливия), ИНА (Ирак), КИА (Катар), КУНА (Кувейт), НИА (Ливан), МАП (Марок--ко), Петра (Иордания), Саба (ЙАР), САНА (Сирия), САП (Сауд Арабиясы), ТАП (Тунис), сонымен қатар ВАФА Палестина ақпарат агенттіктері кіреді. 1965 жылы негізі каланған. 1974 жылы сәуірінде Бағдатта өткен екінші Бас Ассамблея федерациясынан кейін қызметін бастады. Федерация мақсаты араб елдерінің ұлттық ақпарат агенттіктерімен "кәсіби байланысты күшейту", "араб елдерінің ішінде және шетелде ақпаратты кеңінен тарату және ақпаратпен қамтамасыз ету".

ЮНЕСКО-да кеңесшілік дәрежесі бар ("С" категориясы), мемлекетаралық ұйым ретінде араб елдерінің ұйымдарымен және Халықаралық журналистер ұйымымен байланыста. Жоғарғы ұйымы жыл сайын шақырылатын, құрамында агенттіктің Бас директорлары мен Араб ақпарат агенттіктерінің Федерациясы мүшелері болып табылады. Атқарушы ұйым ассамблея 5 жылға сайланған, құрамында бес мүше мен бес хатшының басшылығымен жүргізілетін Бюро болып табылады. ФАНА-ның штаб-пәтері Бейрут каласында (Ливан) орналасқан.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Қорғалжын** – Нұра алабындағы көл.

Географиялық орны
-----------------

Ақмола облысының Қорғалжын ауданы жерінде орналасқан. Теңіз деңгейінен 307,5 м биіктікте орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Ауданы 330 км2, ұзындығы 33 км, ені 21 км, орташа тереңдігі 1,6 метр, ең терең жері 3 м, суының мөлшері 0,5 км3-ге жуық. Су жиналатын алабы 55 мың км2. Солтүстік және шығыс жағасы жарқабақты, батыс және оңтүстік бөлігі жайпақ. Алабының көпшілік жері егістік, қалған жері жайылым. Нұра өзені және көктемгі қар, жауын-шашын суымен толығады. Суының минералдылығы 0,7 – 3,5 г/л.

Көл байлығы
-----------

Балық (тұқы, мөңке, алабұға, шортан, аққайран, т.б.) көп. Жағалауында аққу, бірқазан, барылдауық үйрек, балшықшы, т.б. құстар, қамыс арасында жабайы шошқа кездеседі. Қорғалжын және Теңіз көлдерінде Қорғалжын қорығы ұйымдастырылған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. – 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
**Ысқақ Әсімов** (1900, Меркі ауданы – 1937) – қоғам қайраткері. Меркідегі орыс-қазақ мектебінде бастауыш білім алған. Т.Рысқұловпен бірге «Қазақ жастарының революциялық одағын» құруға атсалысты. 1917 ж. желтоқсанда Меркі рев. к-ттің төрағасы, милиция бастығы, 1918 ж. БК(б)П қатарына өтті. 1920 – 22 ж. Әулиеата уездік атқару к-тінің комиссары, 1922 – 32 ж. Сырдария облысы Сайрам және Сарыағаш ауданы партия к-тінің хатшысы болды. 1932 ж. Мәскеудегі БК(б)П ОК жанындағы Марксизм-ленинизм мектебіне түсіп, оны 1935 ж. аяқтаған соң Қостанай облысында МТС-тің саяси бөлімінің бастығы қызметіне тағайындалды. 1937 ж. «халық жауы» деген жаламен абақтыға жабылып, кеңестік қуғын-сүргіннің құрбаны болды. Меркі ауданында Ә. есімі мектепке, көшелерге қойылған.
Оң жағында - ара тұқымдары, сол жағында - ара 
сүтіндегі балаңқұрттар.
**Ара сүті** - жұмысшы бал арасының безінен шығатын биогендік қасиеті бар зат. Жұмысшы ара болатын балаңқұрттарды 3 күнге дейін, аталық аралардың құрттарын жетілдіргенше, ал ана арасы - өмір бойы қоректендіреді.

Химиялық құрамы
---------------

Ара сүті - ақ түсті, қоюлығы кисель тәрізді қышқыл дәмді сұйықтық. Құрамы күрделі:

* 65—66,5 % су,
* 9—19% ақуыз, яғни альбумин мен глобулин (2:1), құрамы қанның

ақуыздарына ұқсас ақуыздар,

* 8—19% қанттар, (глюкоза, фруктоза, сахароза)
* 2—9% майлар
* 1% астам минералды тұздар
* және дәрумендер: А, Д, С, В1, В2, В3, В6, В12, В15, Н, Е, РР,

пантотен қышқылы

* микроэлементтер
* ацетилхолин
* стерин
* липидтар
* гормондар (эстрадиол, тестостерон, прогестерон) және

т.б.[1]

Ара сүтінде микробтар көбеймейді, себебі құрамында гермицидин бар.

Балаңқұрттың жас ерекшелігіне байланысты ара сүтінің құрамының өзгереді|  Зат, %  | Баланқұрттың жасы |
| --- | --- |
|  2 күн  |  3 күн  |  4 күн  |  5 күн  |  6 күн  |  7 күн  |
| Ақуыз | 18,9 | 10,4 | 10,1 | 9,4 | 9,0 | 10,6 |
| Майлар | 8,6 | 4,9 | 6,0 | 4,2 | 4,3 | 2,6 |
| Қанттар | 11,2 | 8,3 | 9,5 | 11,2 | 10,2 | 13,8 |

Қолдануы
--------

Ара сүтін құрғатып, одан дәрі дайындайды. Ара сүті жас баланың тәбеті төмендегенде және ересек адам гипотония, себорея (бет терісінің ауруы) ауруларымен ауырғанда, жүйке жүйесі қызметі бұзылғанда қолданылады. Ара сүтін Адиссон ауруымен ауыратын адамға беруге болмайды, сондай-ақ, бұл дәріге ағза сезімтал келіп қабылдамайтын болса, онымен емдеу мөлшерін азайтады не тоқтатады.

Және ара сүтінде силденафилге құрамы ұқсас заттар табылған. Сол себепті ара сүтін еркектердің белсіздігін - ипотенцияны емдеуге қолданады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  [ Маточное 
молочко]

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
* 

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ара сүті**
**Үлбірек**, хатьма (лат. *Lavatera*) – құлқайырлар тұқымдасына жататын бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктер, бұталар, кейде ағаштар. Қазақстанның барлық аймақтарындағы далалы, шалғынды жерлерде, бұталар арасында, өзен, көл жағалауларында және жол бойында өсетін 1 түрі — тюринген Үлбірегі (*L. thurіngіaca*) бар. Биікігі 25 — 200 см. Бірнеше жай тармақталған немесе жоғ. жағы бұтақталған сабақтары болады. Жүрек тәрізді жапырақтары бес қалақты. Гүлдері қос жынысты, ірі, олар бір-бірден жапырақ қолтығында орналасады. Күлтесі қызғылт түсті, аталық түтікшелері бүйрек тәрізді тозаңқаптан, түйіні (жатыны) 6 — 40 жеміс жапырақтарынан құралады. Аналық аузы үшкір, ішкі жағы түкті болады. Маусым — қыркүйекте гүлдеп, жеміс береді. Жемісі екі жағынан қысыңқы, ашылмайды, бүйрек тәрізді, піскен кезде шашылады. Тұқымы қара қоңыр түсті, жылтыр. Үлбіректен кендір, арқан жасайтын талшық алынады; гүлі әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі, жақсы мал азығы және шірнелі өсімдік. Халық медицинасында тамырынан алынған тұнбаны тыныс жолдарын емдегенде ішеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Араб елдерінің спутниктік теледидары** — жаңа ғасырда араб елдері спутниктік теледидар хабарларын тек өз елдерінде ғана емес, көптеген мемлекеттерге бағыттап отырады. .

Спутниктік теледидар саласындағы табыс "Арабсат" спутниктік теледидар араб ұйымы арқасында мүмкін болды. Спутниктік теледидар құру идеясы 1967 жылы Тунисте өткен араб елдері Мәдениет министрлері Кеңесінде қолдау тапты. 1976 жылы араб елдері коммуникациялары министрлерінің Каирде қол қойған спутниктік коммуникациялар араб жүйесін құру жөніндегі келісімде теледидарлық трансляцияларды, ғарыштық байланыс арқылы телефонмен сөйлесуді қамтамасыз ететін және "Арабсатқа" мүше елдер арасында ақпараттық алмасулар мен коммуникацияны дамытуды жеделдететін мемлекетаралық ұйым ретінде танылды. Оның басты құрылтайшылары және негізгі акционерлері: Сауд Арабиясы, Ливия, Египет, Кувейт, Біріккен Араб Әмірлігі (БАӘ) болды. 

1979 жылы бастап "Арабвижн" телебағдарламалар алмасу жүйесі тоғыз араб елінің арасында хабарларын көрсете бастады. Біртіндеп "Арабсатқа" тиесілі төрт коммуникациялық Жер серігінен тұратын жүйе іске қосылды. Оларды құруда және ғарышқа ұшыруда негізінен француз технологиясы қолданылды. 1985 жылдан бастап "Арабсат" жүйесі арқылы арабаралық телебағдарламалар алмасу қанат жайды. 

"Арабсат" тікелей телехабарларды қамтамасыз ететін алдыңғы қатарлы коммуникациялық жүйе болып есептеледі. Ол жер бетінде орналасқан қымбат тұратын қабылдау кешендерін кажет етпейді және шағын (арзан) жеке қабылдағыш қондырғы арқылы дабылды қабылдай алады. Диаметрі 80-90 см антенналар арқылы спутниктік телехабарларды сенімді түрде қабылдауды қамтамасыз етеді. 

"Арабсат" Жер серіктерінің дабылы Жерорта теңізі, Азия, Еуропа, Африка және осы құрлықтардан тыс елдерге тарайды. Мұндағы мақсат арабтардың рухани дүниесі мен өмір салтын, көп ғасырлық дәстүрі бар араб мәдениетін басқа мемлекеттердің халқына таныстыру. Ал Алжир мемлекеттік спутниктік каналы (Algerian TV) Исламның ықпалы негізінде қалыптасқан тарихи және мәдени дәстүрлерге берік ел бейнесін жасауға көп көңіл бөледі. Сонымен қатар әлемдік даму жолымен жүруге ұмтылады. 

Араб елдерінің мемлекеттік спутниктік каналдары өз мемлекеттерінің сыртқы саясатын насихаттауды мақсат етеді. Египеттің ESP-1 каналы шетелде тұратын арабтармен, елшіліктермен, мәдени және ақпараттық орталықтармен байланыс жасап тұруға үндейді. Қазіргі дүниежүзіне мәлім миграциялық үрдістер арабтарға да тән.

Дерекөздер
----------

1. ↑  Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.
**Үлек** — сыңар өркеш түйенің (аруананың) ұрпағы. 

Шоқтығына дейінгі биіктігі 183 см, тұрқы 155 см, салмағы айыр түйеден жеңілдеу, мойны ұзын әрі жіңішке, қамыттығының жүні бұйра, тамағының асты мен желке жүні қалың әрі шудалы. 
Үлек 5 — 6 жасында қаңтардан сәуірге дейін келеге түседі, бұл кезде жем-шөпті аз жеп, ашуы бойына сыймай күркірейді. Келеге түсу кезінде оны ұрып-соғуға болмайды, аса кекшіл, адамға шабуы мүмкін. Әбден жараған кезде тұсап, байлап ұстамаса, өзара таласып, бірін-бірі тамақтап, күре тамырларын қиып, тізелерін кеміреді, жеңгені жеңілгенін төсімен жаншып өлтіруі мүмкін. Ыстық түсе жыныс безінің қызметі бәсеңдеп, мүлде жуасып қалады. 
Бір маусымда Үлек 20 — 30 аруананы қайи алады. 
Үлек өте жүрдек әрі ұшқыр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
**Экуадорлықтар**, Эквадорлықтар (өзд. атауы – экуаториано) – Экуадордың негізгі халқы. Жалпы саны 6,2 млн. адам (2004). ФРГ, АҚШ және Латын Америкасы елдерінде де тұратындары бар. Э-дың ірі этносаралық топтары – испан-үндіс метистері, ақ (креол) және қара нәсілдер, мулаттар. Испан тілінде сөйлейді, сондай-ақ кечуа тілі кең тараған. Басым бөлігі христиан дінінің католик, біразы протестант тармақтарын тұтынады. Қазіргі Э-дың қалыптасуында жергілікті тайпалар мен испан отаршылары көп рөл атқарған. 16 ғ-дың бас кезінде жергілікті үндіс тайпаларын инктер жаулап алды. 1534 – 1822 ж. испан отаршылдығы тұсында үндістердің көпшілігі кечуа тілін меңгеріп, соған көше бастады. Бұған қоса отаршылдық әсерінен мұндағы халық испан тілі мен мәдениетін бойына сіңірді. Дәстүрлі киімдері мен тағамдары испандықтарға ұқсас. Әйелдер төбесі жайпақ "қайық" қалпақ, үстеріне жамылғы, жеңсіз көйлек, ұзын юбка киген. Ерлер басына қалпақ, үстіне жамылғы, бұтына шалбар киіп жүрген. Дәстүрлі ш. – егін егу. Жүгері, картоп, банан, т.б. дәнді-дақылдар өсірген. Қой ш. да жақсы дамыған. Ауылдық жерлерде өзара көмек түрі (минга) сақталған. Қалалы жерлерде баспана шикі кірпіштен, тропиктік аудандарда ағаштан тұрғызылады. Ауыз әдебиетінің үлгілері мол.
**Элам тілі** — өлі тіл. Ертедегі Элам мемлекеті тұрғындарының тілі. Элам тілінің басқа тілдермен туыстық байланысы толық анықталмаған. Дегенмен, зерттеушілер оның қазіргі дравид тілдерімен туыстық жақындығы барын айтады. Ертедегі элам тілінің пиктограф. жазбалары (сурет жазуы) қазіргі жазумен аударылмаған. Элам тілінде сақталған жергілікті иероглифпен, сына жазуымен (аккад варианты) жазылған шаруашылық құжаттары б.з.б. 3-мыңжылдыққа жататын Нарамсина жазба ескерткіші мен 14 – 12 ғ-лардағы орта элам дәуірінің жазбалары сақталған. Б.з.б. 8 ғ-дағы жазбалар жанрлық жағынан әр түрлі болып келеді. Кейінгі элам тілі Ахемен әулетінің ресми тілі болғандықтан, бұл кезеңнен қалған ескерткіш көп. Алайда бұл кезеңде Элам тілі басқа тілдердің әсеріне ұшыраған. Оны элам тілінің лексикасынан, морфол. синтаксистік құрылымынан байқауға болады. Типол. жағынан элам тілі агглютинативті (жалғамалы) тілге жатады. Септік категориясы жоқ, шылаулар жүйесі дамыған.
**Оңжақ лимфа каналы** (ағылш. *The right lymphatic duct*) — адам анатомиясы бойынша, лимфа жүйесіндегі екі лимфа каналының кіші біреуі, ол мойын түбіндегі алдыңғы скален бұлшықеттерінің орталық шекарасын бойлайды, ұзындығы 1.25см. Бұдан басқа канал - Кеуде каналы. Оңжақ лимфа каналы оңжақ субклавиялық көктамырмен және оңжақ Мойынның ішкі көктамырымен әртүрлі комбинация жасайды. Оңжақ лимфа каналының мойын іші мен субклавиялық көктамырлар түйіскен тұсқа тікелей еніп тұратын жағдай сирек кездеседі. Бұл құрылымның ашылуы Нильс Стенсенге қатысты.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Bergman RA, AK Afifi, R Miyauchi, *Illustrated Encyclopedia of Human Anatomic Variation: Opus II: Cardiovascular System: Listing of the Cardiovascular System By Region: Lymphatics.*  (Accessed 7-29-13)
2. ↑  JE Skandalakis. Surgical Anatomy: The Embryologic And Anatomic Basis Of Modern Surgery (2004).
**Оңалбек Кенжебеков**(1953-2007) - 3 қаңтарда Түркістан облысы, Қызылқүм (қазіргі Отырар) ауданында туған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген соң, бірер жылдай ауылдық мектепте мұғалім болып істейді. 1980 — 1995 жылдары «Жазушы» баспасында қызмет атқарған.

Алғашқы сын-сықақтары «Арман қанатында» (1984) атты ұжымдық жинаққа енген. «Жазушы» баспасынан жарық көрген «Шыжбық» (1987), «Әңгіртаяқ» (1993) кітаптарының авторы. Қожанасыр туралы күлкілі әңгімелерінің басын біріктіріл, «Рауан» баспасынан (1999) «Қожанасыр қақпасы» деген кітап шығарған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
**Абралиев Оңалбек Алтыбайұлы** (28.10.1957 жылы туған, Жамбыл облысы Мерке ауданы Акермен ауылы) – экономика ғылымдары докторы (2006), профессор (2009). Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын (1980) инженер-экономист мамандығы бойынша, Мәскеу халық шаруашылық институтының (1989) аспирантурасын бітірген. 1981–99 жылдары Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтында ассистент, аға оқытушы, доцент, Түркістан қаласындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде кафедра меңгерушісі, декан, оқу бөлімінің бастығы (2000–04) қызметтерін атқарды. 2005 жылдан Қазақ ұлттық аграр университетінің «Қаржы және банк ісі» кафедрасының меңгерушісі. «Қазақстан Республикасында бұзылған жерлерді қалпына келтіруді экономикалық бағалау мен олардың құнарлылығын арттыру проблемалары: теория, методология және тәжірибе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ғылыми жұмыстары жер ресурстарын қорғау, құнарлылығын арттыру, табиғи ресурстарды экономикалық бағалау, қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты қорғау шараларының экологиялық-эконмикалық тиімділігін арттыруға арналған. 104 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы.
**Оңашаланған мүше** - өзіне қатысты сөзді интонациялық жағынан ерекшелеп, нақтылып тұратын айқындауыштың түрі. Оңашаланған мүше алдындағы сөзді заттық, шақтық, мағыналық жақтарынан айқындап тұрады (*Тойға Жақсыбай ақсақалдың балаларының барлығы да - Айқын да, Сапар да, Батырбек те, Жомарт та келді*). Оңашаланған мүше сөйлем мүшелерін түгелге жақын айқындап тұрады. Демек, бастауышты ғана емес, толықтауышты (*Тойға жиналғандар Жақсыбай ақсақалдың барлық балаларына - Айқынға да, Сапарға да, Батырбекке де, Жомартқа да - риза болды*), анықтауышты (*Жақсыбай ақсақалдың барлық бапаларының барлығының да - Айқынның да, Сапардың да, Жомарттың да, Батырбектің де жоғары білімдері бар*), пысықтауышты да (*Зәресін ұшырып, қорқытып алмайын деп, сыпайы, ақырын дауыспен, өзгелерге естіртпей, нәзік сөйледі*) айқындайды. Тілдің мүмкіндігіне қарағанда, синтаксистік тұрғыдан бірыңғай мүше сияқты көрінгенімен, баяндауыштың да оңашаланған мүшелері бар деуге болады (*Ашулы екені түрінен көрініп тұр: ызғарлы, қату, зілді немесе Ол әрдайым өзін мәдениетті ұстай біледі: дауыс көтермейді, жалынбайды, жарамсақтанбайды, өтірік-өсек айтпайды*). Оңашаланған мүшенің сөз шеберінің стилистикалық ерекшеліктерін тануда, әдеби тілдің байлығын, тілдің оралымдылығын арттыруда қызметі зор.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
**«Вараждин»** (xорв. *NK Varaždin*) — Хорватияның Вараждин қаласындағы футбол клубы, 1931 жылы құрылған.

Тарихы
------

2010 жылға дейін "Вартекс" деп аталды. Еурокубоктердің бірнеше маусымна қатысты, 1999 жылы Кубок иелері кубогының соңғы маусымында ширек финалға дейін жетті. 

2011/12 жылғы маусым барысында клуб қаржы тапшылығынан екі ойынға қатыса алмады, кейінгі турларға қатысудан да бас тартты. Нәтижесінде қалған ойындарға техникалық жеңіліс жазылды. Сол себепті Хорват футбол одағының мүшелігінен шығарылып, жетінші лигаға түсіп кетті. Бірақ кейін жаза сәл жеңілдетіліп, үшінші лигаға көтерілді. 

2015 жылы клуб түпкілікті жабылды да, орнына 2012 жылы құрылған "Вараждин-2012" клубы жарыстарға қатыса бастады. "Вараждин-2012" клубы 2019/20 жылғы маусымда Хорватия бірінші дивизионына көтерілді. 

2011 жылы клубтың аты ауысуына наразылық бірдірген тарап "Вартекс-2011" клубын құрды. Бірақ қазір ол клуб әуесқой лигаларда ойнайды.

Жетістіктері
------------

### Хорватия чемпионаты

* 3 орын (3): 1995/96, 2002/03, 2005/06

### Хорватия кубогы

* Финалист (6): 1995/96, 1997/98, 2001/02, 2003/04, 2005/06, 2010/11

Сілтемелер
----------

*
**Қаңсар** – Нарын жотасындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы жерінде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 2065 м. Оңтүстігіндегі Күршім жотасынан Күршім өзенінің аңғары бөліп жатыр. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 3 км-дей. Солтүстік және шығыс беткейлері тік жартасты, оңтүстігі мен оңтүстік-батыс беткейлері көлбеуленіп Күршім өзенінің аңғарына ұласады. Беткейлерінен Күршім өзенінің салалары бастау алады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жер қыртысы палеозойдың гранит, гранодиориттерінен түзілген.

Өсімдігі
--------

Шатқалдарында шырша, қарағай, қайың, терек орманы өскен.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Қаңтарбай** – Желдіқара тауының солтүстік-батысындағы тау.

Географиялық орны
-----------------

Абай облысы Аягөз ауданы Тарбағатай ауылының солтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 1096 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5-3 км. Беткейі тік жартасты, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Аягөз өзенінің аңғарында. Солтүстігінде Биесимас, шығысында Батпақ, оңтүстігінде Сынтас, батысында Берікқара таулары орналасқан.

Өсімдігі
--------

Таудың жонды белестеріндегі қара топырақ жамылғысында бетеге, селеу, қылқан боз, қызыл қау, бұталар өседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ энциклопедиясы
**Ботабай Садықов**  (23.2.1916 жылдары туған, Сайрам ауданы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (17.10. 1943). Ұлты – өзбек.

Қызыл Армия қатарына 1939 жылдары шақырылды. Соғыс басталғанда Бас командованиенің резервіндегі Қызыл тулы 1-гвардиялық жеңіл-артиллерия полкі құрамында болды. Днепрден өту кезінде ерлік пен батырлық үлгісін көрсетіп, Губино деревнясы аймағында жаудың 8 пулемет ұясын, 3 зеңбірегін, миномет батареясын жойды. Соғыстан кейін туған жерінде еңбек етті. 

Ленин, Еңбек Қызыл Ту, 1, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
**ҚАҢБАҚ** (Salsola paulsenіі) – алабұталар тұқымдасы, сораң туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық өңірінде кездеседі. Каспий, Арал теңіздері атырауында, Сарыарқаның шығысы мен батысында, Үстірттің солтүстігінде, Маңғыстау, Қызылорда облыстарында, Мойынқұм, Балқаш – Алакөл ойысының саз топырақты шөлді аймақтарында өседі. Биікт. 15 – 60 см. Сабағы түбінен бастап бұтақтанған, бұтағы өте қалың, тікенегі көп болады. Жапырағы таспа пішіндес, кезектесіп орналасқан, тікенекті, тамыр жүйесі әлсіз. Гүлі – қос жынысты, гүлшоғыры – масақ не шашақ тәрізді. Маусым – тамыз айларында гүлдейді. Мал азығы, оны әсіресе түйе сүйсініп жейді. [1]

Сілтемелер
----------

1. ↑  Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы
**Қаңбақ Сораң** (Salsola collіna) – алабұталар тұқымдасы, сораң туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Тобыл – Есіл, Зайсан, Ертіс алабында, Ақмола, Ақтөбе облыстарында, Каспий маңында, Мойынқұм, Балқаш – Алакөл ойысында, Алтай, Іле, Күнгей Алатауларында кездеседі. Жол жиегінде, қоқыс арасында, сортаң топырақты жерлерде өседі. Кейбір жерлерде бұл өсімдікті түйеқарын деп атайды. Биіктігі 15 – 50 (100) см. Сабағы түкті, бұтақтанып біткен. Жапырақтары кезектесе орналасқан, жіңішке, қысқа қылтанды, екі бүйірінде 2 гүлсерігі бар. Гүлшоғыры масақ тәрізді. Шілде – қыркүйек айларында гүлдейді. Жемісі – дәнек. Мал азықтық өсімдік, әсіресе, түйе сүйсініп жейді. Жемістенген кезінде сүрлем жасауға пайдаланылады. Қаңбақ Сораңнан сақар (сабын, шыны жасау өндірісінде қолданылатын хим. қосынды) алынады.[1]

Сілтемелер
----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
**Ки́ра Серге́евна Пласти́нина** (1992 жыл,1 маусым) — Ресей модельері, ресей бизнессмені Сергей Пластининнің («Вимм-Билль-Данн» компаниясының акционері) қызы. 2007 жылдың 14 наурызында дизайнер Кира Пластининаның «Европейский» Сауда Орталығында «Kira Plastinina» стиль студиясының ашылу салтанаты мен алғаш киім үлгісінің көрсетілімі болады. 2011 жылдың басында Kira Plastinina дүкендері желісі тек Ресейдің өзінде ғана емес, сонымен қатар Қазақстан, Белорусь, Украина, АҚШ, Филиппин, Қытай, Италия және Ұлыбританияда жұмыс істейді. «Kira Plastinina» сауда маркасы — Сергей Пластининнің («КП стиль» компаниясының бас директоры) жеке жобасы. Сергей Пластинин аталмыш сауда маркасын Ресейде, Қытайда дамыту үшін $35 млн шамасында қаражат салса, бүгінде АҚШ-та дамыту үшін де осы соманы жұмсап отыр. АҚШ-та алғашында 12 дүкен ашады, кейін 2008 жылдың аяғына қарай экономикалық дағдарысқа байланысты дүкендер жабылып қалады. 2009 жылдың жаз мезгілінде Лос-Анджелесте қайтадан 2 дүкенін ашады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  *Ольга Проскурнина, Мария Плис*. Отец-основатель // Ведомости, № 58 (2080), 1 сәуір 2008
крем
Википедиия
**Кондитерлік крем** - кондитер өнімдеріне салма болатын және әшекейлеуге арналған жартылай фабрикат. Әдетте сары май, жұмыртқа, құмшекер, сүттен дайындалады: дәмін келтіру үшін және хош иіс беру үшін кофе, какао, ванилин, жаңғақ, миндаль т.б. қосылады.

* ваниль кремі
* шоколад кремі
* алма кремі
* сары май кремі
* қайнатылған крем
* апельсин кремі

Апельсин кремі
--------------

Апельсиннің қабығын онын шырынымен қосып араластырады. Сосын оған шырынды, 4 жұмыртқанын сары ауызын, 1 жұмыртқаны бүтіндей шараппен араластырып, қоюланғанша отта ұстайды. Сосын оттан түсіріп, крем суығанша шайқау керек. Содан кейін кремге 4 жұмыртқаның ақ ауызын қосып араластырады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. 1990 ISBN 5-89800-008-9
Дирижерлік партитура
Дауыс пен фортепианоға арналған партитура Play (ақп.)
**Партитура** – (итал.  *partіtura*, дәлме-дәл – бөлу, бөліп беру) – вокалдық және аспаптық немесе вокалды-аспаптық шығармадағы барлық дауыстардың жинақталып нотаға түсірілген түрі. Партитура арқылы бір мезгілде барлық партияда орындалып жатқан дыбысты қадағалауға болады.

Тарихы
------

Алғашында, партитурада көпдауысты шығармалар жазылып (XVI ғасыр), тек жекелеген дауыс жиынтығы түрінде ғана жарияланды.

Партитуранң түрлері
-------------------

* Вокалдық партитура;
* Симфониялық оркестрлік партитура.

Вокалдық партитураның дыбыстары
-------------------------------

Жоғарыдан төменге қарай орналасады

* Тенор
* Баритон

Симфониялық оркестрлік партитура аспаптары
------------------------------------------

* Ағаштан жасалған үрмелі музыкалық аспаптар
* Барабандар
* Арфа

Партиялық топ
-------------

Әрбір партиялық топ дыбыс биіктігіне байланыстыанысты орналасады.

Энциклопедиялық анықтамалық
---------------------------

* Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
Ботай Байзақов 1922 жылғы 23 ақпанда Қарағанды облысы қазіргі Бұқар жырау ауданының Энгельс атындағы шаруашылығы аумағында, шаруа отбасында дүниеге келген.

Ботай Қарағанды қаласындағы Жамбыл орта мектебінде оқып, бес сыныптық білім алады. Еңбек жолын Шет ауданының "Нұраталды" совхозында жұмыскер болып бастайды.

1942 жылдың 25 маусымында Шет ауданының әскери комиссариаты арқылы әскер қатарына шақырылады. Осы күннен бастап Ботай үшін әскери өмір басталады.

Б.Байзақов алғашқы соғыс қимылдарына барлаушы ретінде Москваның оңтүстік батысындағы аудандарда қатысады. 286-ші атқыштар дивизиясының 860-ші полкінде пулеметші, бронь талқандаушы (РПТР бағыттаушысы) және атқыштар бөлімінін, командирі болады.

Ботай соғыста батырлық пен батылдық танытып, қандай тапсырма болмасын жанқиярлықпен орындап, көзге түсті.

Белорус майданында, Друть өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін 1943 жылы III дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды, ал 220 биіктік үшін болған соғыстағы ерлігі үшін II дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.

Соғыстағы ерліктері үшін ол "Қызыл Жұлдыз" орденімен, I дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Сұрапыл соғыс уақытында Б. Байзақовқа III дәрежелі Даңқ ордені екі мәртебе берілген. Негізінде, Даңқ орденінің статусы бойынша ең алдымен үшінші, екінші, соңында бірінші дәрежелі орден тапсырылуы керек еді. Бұл қателік 39 жылдан соң түзетіліп, Ботай Байзақовқа 1984 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы бойынша I дәрежелі Даңқ ордені табыс етілді. Ол орден Германия жеріндегі танктерді жойғаны үшін берілді. Осылайша Б.Байзақов Даңқ орденінің толық иегері атанды.

Қаһарман жауынгер 1946 жылы әскер қатарынан босаған соң еліне, "Нұраталды" шаруашылығына оралып, өмірінің ақырына дейін осында тұрды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін еңбек етті.

Батыр қрметіне Нұраталды ауылында бір көше Ботай Байзақов көшесі деп аталған.

Б. Байзақов 1995 жылдың 22 тамызында қайтыс болды. Нұраталды ауылдық округінде, Шона селосында жерленген.
Ирак Қасымұлы Елекеев
**Ирак Қасымұлы Елекеев**

1947 жылы 20 мамырда Гурьев облысы Құрманғазы ауданының Ганюшкин ауылында туған. Қазақ.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің құқықтану факультетін бітірген (1977), заңгер-құқықтанушы. БАҚ-да жарияланған көптеген мақаланың авторы.

КОКП мүшесі (1971-1991).

1963 жылдан - жұмыс жабдықтау бөлімінің жұмысшысы. 1965 жылдан - Жамбыл облысы Ақсүйек кенті тұрғын-коммуналдық бөлімінің электригі. 1967 жылдан - «Алматы-мәдениеттұрмысқұрылыс» трестінің электригі. 1969 жылдан - Апматы №3 кірпіш зауытында слесарь, жөндеуші, кешенді бригаданың бригадирі. 1971 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті дайындық бөлімінің тыңдаушысы, 1972 жылдан - студенті. 1977 жылдан - Маңғышлақ облыстық сотының сынақ мерзімінен өтушісі, мүшесі. 1980 жылдан -Маңғыстау облыстық әділет бөлімі бастығының орынбасары. 1988 жылдан - Гурьев облыстық әділет басқармасының бастығы. 1995 жылдан - ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. 1999 жылдан - Қазақстан Парламенті Мәжiлiсі Аппаратының бастығы. 2002 жылдан - ҚР әділет вице-министрі. 2003 жылдан - ҚР 
Парламенті Мәжілісі төрағасының кеңесшісі. 2004 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының жанындағы Сот әкімгерлігі жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. 2008 жылдың қантарынан - ҚР Жоғарғы соты жанындағы Сот әкімгерлігі жөніндегі комитеттің төрағасы. 2004 жылдан - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы сот әкімшілігі комитеті төрағасының орынбасары.
2009 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі.

ҚР Еңбек сіңірген заңгері (1992). Жеке сот орындаушыларының халықаралық одағының нұсқасы бойынша Жыл адамы ретінде мойындалған (Франция, 2008).

«Құрмет» орденімен (2002); «Ерен еңбегі үшін» (2001), «Қазақстан Конституциясына10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; КСРО Әділет министрлігінің «Қызметтегі табыстары үшін» төс белгісімен (1991); «Сот жүйесінің құрметті қызметкері» Құрмет белгісімен (2007) марапатталған.

Діни кезқарасы - «Мүлдем атеист те емес, діндар деуге де болмайды».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - I Петр.

Хоббиі - фотоға түсіру, спорт - күрес.

Сүйіп оқитын әдебиеті - саяси және тарихи әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Мақажанова Галия Ақатайқызы, заңгер. Ұлдары - Ғалымжан (1978 жылы туған), Ержан (1986 жылы туған); қызы - Гүлжан (1980 жылы туған).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
2. ↑  Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. Екі томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Иранға қарсы экономикалық санкциялар** — көптеген елдердің үкіметі Иранға орнатқан экономикалық санкциялар (сауда шектеулер) жүйесі. 1950 жылдардағы Британ елінің Иранның мұнай өнімдеріне бойкоты Иранның британ үкіметінің қол астындағы «Ағылшын-ирандық мұнай компаниясын» мемлекеттендіргеніне жауап еді. АҚШ үкіметі бұл байкотты қолдады. Британ экономикасына үлкен әсері болғандықтан, Уинстон Черчилль үкіметі америкалық үкіметпен бірге мемлекеттендіруді бастаған тұлғаны, Иран премьер-министрі Мохаммад Моссадекті, тақтан түсіруді шешті. 1979 жылы Иранда Исламдық төңкеріс болды. Одан кейін елден төңкеріске дейін қашып кеткен Мохаммед Реза Пехлеви шах АҚШ-ынан саяси баспана алуы мүмкін деген өсектер пайда болды. Осыған байланысты бір топ Иран азаматтары Тегерандағы америкалық елшілікті жаулап алды, 52 дипломатты қолға түсірді, АҚШ лезде ирандық авуарлар мен банктегі алтын қазынаны тұрақтандырды. Санкциялар АҚШ компаниялары мен азаматтарына Иранмен бизнес жүргізуге немесе ирандық, соның ішінде мұнай-газ саласындағы, бірлескен кәсіпорындармен жұмыс жүргізуге тыйым салды. 1980 жылы Ирак елінің әскерінің Иранға басып кіруінен кейін АҚШ Иранға қарсы санкцияларды күшейтті. 1984 жылы енгізілген санкциялар ұлтаралық финанстық ұйымдардың Иранға кредит беруіне және барлық елдердің Иранға қару сатуга немесе кез келген көмек көрсетуге шектеу қойды. 1987 жылы АҚШ пен Иран арасындағы тауар алмасуға тыйым салынды. Осы жылы ирандық және америкалық кемелер арасында бірінші рет әскери қақтығысу болды. 1995 жылы тұңғыш рет санкцияларға босаңдық жасалды: Клинтон нұсқауы бойынша Иранда америкалық тауарларды үшінші елдер арқылы сатуға рұқсат етілді. 1996 жылы АҚШ Конгрессі жаңа санкциялар туралы заң шығарды. Бұл заңда Иран энергетикасына 20 миллионнан артық қаржы салған кез келген елге келесі санкциялар орнатылады деп айтылған:

* - Банкаралық әрекетке тыйым салу;
* - АҚШ-ына жабдықтарды экспорттауды бұзған компания лицензияларына тыйым салу;
* - Америкалық банкттерден 10 миллион доллардан артық кредиттерге тыйым салу;
* - Америкалық үкіметтен борыштық міндеттерді сатып алуға тыйым салу;
* - Америкалық компанияларға берілген мемлекетке жабдықтарды импорттауға тыйым салу.

2012 жылы Иран үкіметі батыс елдерінің санкцияларына жауап ретінде АҚШ пен Ұлыбританияға, ал 2013 жылдың басынан Еуроодаққа мұнайды сатуды тоқтатты.

Дереккөздер:
------------

Haidar, J.I. 2015. Sanctions and Exports Deflection: Evidence from Iran. Paris School of Economics, University of Paris 1 Pantheon Sorbonne, Mimeo.
**Джеймс Троизи** (ағылш. *James Troisi*Джеймс Троиси; 3 шілде 1988 жыл, Аделаида, Аустралия) — аустралиялық футболшы, «Вестерн Сидней Уондерерс» командасының және Австралия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы. 2008 жылғы Олимпиада ойындарының және 2014 жылғы әлем чемпионатының қатысушысы.

Карьерасы
---------

### Халықаралық

2008 жылы 22 наурызда Сингапур құрамасына қарсы матчта Джеймс Австралия құрамасы сапында тұңғыш рет алаңға шықты 2011 жылдың 5 маусымында Жаңа Зеландия құрамасына қарсы жолдастық кездесуде Троизи кездесудің соңында пенальтиді дәл орындап, ұлттық құрама сапындағы тұңғыш голын соқты.

2014 жылы Джеймс Бразилиядағы әлем чемпионатына қатысты. Турнирде ол Чили және Испания құрамаларына қарсы матчтарда ойнады.

2015 жылы Азия кубогына қатысты.

Жетістіктері
------------

### Халықаралық

Аустралия

* Азия чемпионы — 2015

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Young Socceroos struggle in Singapore  (ағыл.). *The Sydney Morning Herald* (23 March 2008). Тексерілді, 24 наурыз 2008.
2. ↑  Австралия VS. Новая Зеландия 3:0  (ағыл.).  soccerway.com (5 June 2011).
3. ↑  Чили VS. Австралия 3:1  (ағыл.).  soccerway.com (14 June 2014).
4. ↑  Австралия VS. Испания 0:3  (ағыл.).  soccerway.com (23 June 2014).

Сілтемелер
----------

* Ресми сайт (ағыл.))
* «Генчлербірлігі» ФК сайтындағы профиль (ағыл.))
* Австралия футбол федерациясының сайтындағы профиль (ағыл.))
* *Oz Football веб-сайтындағы* профиль (ағыл.))
* |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  Осы үлгіні қарау   Әлеуметтік желілерде | 
Twitter |
|  |
| Тематикалық сайттар | 
FootballDatabase.eu · National-Football-Teams.com · Soccerway · Sports-Reference.com · Transfermarkt · worldfootball.net · Turkish Football Federation |

 |
**Ляудининктер** (литв. liaudininkas – халықшыл), толық атауы Литва шаруа-ляудининктер одағы – орта және ұсақ буржуазия либерал партиясының мүшелері. 1902 жылы Литва демократиялық партиясы, 1905 жылы Литва шаруалары одағы (кулактар партиясы) құрылды. Неміс әскерлері оккупациялаған (1915-18) Литвада демократтардың өкілдері 1917 жылы қыркүйекте басқыншылар құрған контрреволюциялық «Литва советіне» кірді. Ақпан революциясынан кейін демократиялық партияның мүшелері социалистердің Литва Ляудининктер (эсер) партиясын, ал оңшыл элементтері социалистердің Литва Ляудининктер-демократтар партиясын құрды (1917 жылы қарашада) Ляудининктер талай рет Литва министрлер кабинетін басқарды. Оның басшылары 1926 жылы 17 желтоқсандағы фашистік төңкеріске бөгет жасамады, фашистік диктатураны Литвада заңдандыруға көмектесті. Ляудининктердің қатарындағы мүшелері басшыларының саясатына наразы болып, 1935 жылы шаруалар ереуілі кезінде коммунистер жақындасты, халық майданының антифашистік комитетін құрды.1936 жылы Ляудининктердің ұйымдарын үкімет жапты. Ляудининктер партиясының кейбір прогресшіл мүшелері 1940 жылы Литвада Кеңес өкіметінің жариялануын қарсы алып, социалистік құрылысқа араласты. Ляудининктердің реакцияшыл басшылары 1941-44 жылы неміс фашистеріне қызмет етті. Олардың кейбіреуі фашистік Германия жеңілгеннен кейін буржуазиялық- ұлтшылдардың астыртын ұйымына қосылды, басшылары гитлершіл әскерлермен бірге АҚШ, Канадаға қашып кетті.

Дереккөздер
-----------

Қазақ энцеклопедиясы
Иран - Француз шарттары(1807,185,1929)- Қорғаныс және шабуыл одағы жөніндегі 1807 жылғы шартқа 4- ші мамырда Финкенштейн (Германия) түбегіндегі Наполеон лагерінде қол қойылды. Иранның орыс - иран соғысында (1804-1813) жеңілуі және Англияның ағылшын - иран шартына (1801) сәйкес Иранға жәрдем көрсетем дееген уәдесінене айынуы Иран шаһының Франциямен шарт жасауына түрткі болды. Иранды Россиямен соғысты соза бееруге айдап салып, Наполеон өзі Иран жеріне ешкімге қол сұқтырмауға міндеттенді. Грузияны Иранға бееруге Россияны көндіруге уәде етті. Алайда орыс - франция арасындағы Тильзит бітімінен (1807) кейін Наполеон Иранға көмек беріден бас тартып, шаһ қайтадан Англиямен жақындаса бастады. Достық және сауда - саттық жөніндегі 1855 жылғы шартқа 23 шілдеде Тегеранда қол қойылды. Бұл шарт бойынша Франция мен Иран арасында "мәңгі достық" жарияланып, Францияның Ираннан жеңілдіктер алуға, артықшылық жайлармен пайдалануға т.б. қолы жеетті. Достық жөніндегі 1929 жылғы шартқа 10 мамырда Тегеранда қол қойылды. Бұл бойынша Франция Иранда тізе бүгу тәртібінің жойылуын және онда кедендік автономия орнатуды мақұлдады. Шарт сауда - саттық мәселелерін реттеуді, екі елдің азаматтары бір - біріне кееліп, араласып тұру шараларын т.б. көздеді.

Дерек көздер
------------

* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974,5 том.
**Джеймс Стюарт** (ағыл. *James Stewart*) - Александр Стюарт, Бьюкен графы мен Эханның қызы Мариотадан некесіз туған ұлы.

Ол Уимнан келген сэр Роберт Мензистің екінші ұлы Фозергиллдік сэр Александр Мензистің мұрагері және жалғыз қызы Джанеттаға үйленді. Джанет өзінің жері, Фозергиллді қайын атасы Александр Стюартқа 1379/80 жылы 28 қазанда берді. 1409 жылғы 24 желтоқсандағы хатта Джеймс Мар графы, Александр Стюарттың бауыры ретінде аталады. Ол сондай-ақ Атолл Стюарттардың ата-бабасы болып табылады, оның ішінде ең танымалы Гарт (Garth) Стюарттары.

Оның ұлы, Джон Горм Стюарт 1437 жылы Яков I-нің өлтірушілерін ұстап алғандардың бірі болды.
**Тәрбие жүйесі** — жеке адамды идеялық, саяси, адамгершілік, экономикалық т.б. жағынан қалыптастырудағы жүйелі процесс. Тәрбие жүйесі — адамдарды мақсатқа бағытталған іс-әрекет үрдісінде тәрбиелеу кешені. Сонымен айналысушылардың өз арасында пайда болатын қатынастарды игеріп басқарынатын іс-әрекет, яғни тәрбиелік жүйенің өмір тіршілігіне қабілеттіліктерін қамтамасыздандырады. Педагогикалық мақсатты және оқушының дамуын қамту үшін жасалады. Тәрбие заңы (қоғамдағы құбылыс ретінде) — жас ұрпаққа аға ұрпақтың әлеуметтік тәжірибесін берудің міндеттілігі мен қажеттілігі. Тәрбие заңы оларды қоғамдық өмірге қосып, ұрпақ жалғастығын, қоғам тіршілігін қамтамасыз етуде жеке адам қуатын дамытуға жағдай туғызады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6
**Чарлз Эмиль Рутенберг** - американ жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1909 ж. Социалистік партияға кірді; оның сол қанаты басшыларының бірі болды. 1-дүние жүзілік соғыстың импералистік сипатын әшкереледі, оған АҚШ-тың қатысуына қарсы шықты. Қазан революциясынан кейін 1917 ж. антисоветтік интервенцияға қарсы, Советтік Ресейді қорғау жолындағы күреске белсене қатысты.

Рутенберг - Америка Коммунистік партиясын ұйымдастырушы. 1919 ж. АКП-нің бас секретары болып сайланды. 1920 ж. Коминтерн Аткомының мүшесі болып сайланды. 1921-23 ж. Американың біріккен коммунистік партиясы ОК-нің секретары және Америка жұмысшы партиясы ОК-нің секретары. АЖП-нің 3 съезінде Американың біртұтас жұмысшы партиясы ОК-нің секретары болып сайланды. 1918, 1920-22 және 1926-27 ж. түрмеде отырды. Рутенберг түрмеде өлді. Өзінің өтініші бойынша оның сүйегі Мәскеуге әкелініп, Кремль қабырғасына қойылды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж. 9 том
**ШаҺмұрат Мирасұлы Ибрагимов** (1838, Көкшетау өңірі – 1881, Өзбекстан, Ташкент) – аудармашы, журналист.

Омбы кадет корпусында оқыған. 1854 жылы Петропавл қалалық полициясында, 1870 жылы Сырдария облыстық басқармасында аудармашы, 1872 жылы Түркістан генерал-губернатор әкімшілігінде аудармашы, 1880 жылы генерал-губернатордың аудармашысы болды.
Ибрагимов інісі ШаҺмардан Ибрагимов дипломатиялық жұмыспен іссапарда болған кезінде "Түркістан уәлаятының газетінде" жұмыс істеп, аталған газеттің шығарушысы ретінде қол қойып жүрген. Екеуінің аты-жөні ұқсас болғандықтан, кейбір құжаттарда ШаҺмарданның тындырған істері ШаҺмұратқа телінген жағдайлар да жиі кездеседі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
ЧАРЛСТОН, чарльстон (ағылш. charleston) — бал биі. Алғаш 1922 ж. АҚШ-тың Оңт. Каролина штатындағы Чарлстон қ-нда (би аты осы қаланың атына байланысты шыққан) негр билері негізінде пайда болған. 2-дүниежүз. соғыс қарсаңында Америка мен Еуропа елдеріне кең тарады. Оның кейбір элементтері жылдам биленетін фокстрот құрамына енді. Муз. өлшемі:. Ырғағы синкопалық. Ч. джаз музыкасының бір түріне жатады. Кейбір композиторлар Ч. жанрын өз туындыларында шығарм-пен пайдаланды. Мыс. кезінде комп. Р.М. Глиэр "Қызыл гүл" балетіне (1927) енгізген. 1960 — 70 ж. ата-әжелердің романтик. биі ретінде дәріптеп, мадақтаған "Битлздың" кейбір композицияларымен байланысты. Ч-ға деген қызығушылық қайта туды.
**Сейітбаттал Маманұлы**  (1862, бұрынғы Қапал уезі, Ақтасты мекені – 2.11.1913, Қарағаш) - қазақтан шыққан алғашқы кәсіпкерлердің бірі.

Тегі Найман руының Матай тармағындағы Қаптағай (Сары) атасынан шыққан. Атақты Маман байдың бәйбішесінен туған екінші ұл. Ағасы Тұрысбек қажыдан кейін, 1891-1910 жылдар аралығында Арасан болысын басқарып, өмірінің соңына дейін Матай аталығының биі болды. 

Сейітбаттал туралы ағартушы – ғалым Ғ.Мұсағалиев: «*...Марқұм жасында әкесі Маман қажыдан енші алып, малмен саудаға кіріскен, өзінің тырысуы арқасында байлығын 150 мың сомға толтырған...* Барлық Қапал ауданына қараған 9 болыс Матайдың ақсақалы, 9 болыс елінің алтын қазығы еді. Қарағаш қыстағында 6-7 мың сом жұмсап, мұнаралы мешіт салуды тікелей өзі басқарды. Өзінің інісі Есенқұл «*Жаңа типтегі мектеп салайық»* дегенде «*құп болады*» деп батасын берген» деп жазды «Айқап», 1914 ж. № 1.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Айқап>», 1914 ж. № 1
2. ↑  Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.