recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Өндірістік шығындар концепциялар** - Шығындарды зерттеумен саяси экономия классиктері де айналысқан. А.Смит абсолюттік шығындар деген түсінік енгізген, ал Д.Рикардо салыстырмалы шығындар теориясының авторы. «Шығындар» деген терминді олар, бірлікке жұмсалған орташа қоғамдық шығыңдар деп түсінген, немесе, өнімнің жеке бірлігі орташа кәсіпорын үшін не тұрады, немесе, саладағы кәсіпорындардың барлығына бірдей орташа шығындар көлемі қандай шамада болады. Классиктер шығындарды ренталық төлемдермен есептескендегі өндіріс бағасы деп те дәлелдеді.   

XIX ғасыр соңында бірнеше жаңа концепциялар пайда болды. Маржиналистер (Менгер, Визер) бойынша, шығындар шекті пайдалылыққа негізделген психологиялық құбылыс болып табылады. Олардың шекті пайдалылығымен (сатушы көзқарасы бойынша) белгіленетін, өндіріс факторлары үшін фирмалар төлейтін соманың шамасы белгіленеді. Маржиналистік экономикалық теорияда шығындар түсінігі тек жеке көсіпорынға тән жағдай деп есептелінеді. Осы кәсіпорнының табысы мен шығындары өндіріс масштабының функциясы деп түсініледі.   

Шығындардың институционалистік теориясының көрнекті өкілдері Дж.К.Кларк және Джом А.Гобсон. Кларк қосымша шығындар (overhead costs) мәселелерімен айналаскан және шығындардыа әрқилы типтерін индивидуалдық, қоғамдық, абсолюттік, үстеме, қаржылық, өндірістік, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді жан-жақты зерттеген. Гобсон адамға жасалатын шығындар деген ұғым енгізді. Бұған еңбек амалының сапасы мен сипаты, оның қабілеттілігі және қоғамдағы еңбек бөлінісінің тиімділігі жатады. Өндіріс шығындарының неоклассикалық концепциясы, оны өндіріс факторларына жұмсалатын шығындар (тұрақты және өзгермелі) сомасы дейді.  

Соңғы жылдары неоинституционалистік трансакциондық шығындар теориясы пайда болды. Бұған кобінесе айналыс шығындары жатады — тауарды өткізу шығындары (жарнамаға, нарықтық жағдайды ұстап тұру үшін т.б.). Трансакциондық шығындар деге түсінікті американдық экономист Р.Коуз енгізді. К.Эрроу бойынша экономикадағы трансакциондық шығындар физикадағы үйкеліспен ұқсас дейді. Неоинституционалистер нарықтың функциясы трансакциондық шығындарды үнемдеу болып табылады дейді. Ал оның артыкшылығына айырбас мүшелерінің әркайсысының информация алуға жұмсалатын шығындардың барынша темендеу тенденциясы жатады дейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А Жанандаров Экономикалық теория. Оку құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. — Астана: 2002. ISBN 9965-408-99-8
**Өндірістік оқу** — КСРО-да жалпы білім беретін орта мектептердің 9-11 сыныптарда жүрген практикалық және теориялық оқу жүйесі (1958-1966). Өндірістік оқу жүйесінің негізгі мақсаты орта мектептерді бітірушілерге өндіріс саласынан белгілі бір мамандық дайындығын беру.

Оқу мазмұны
-----------

Өндірістік оқудың мазмұны әрбір мектептердің жергілікті жағдайына байланысты болды. Мәселен, қала мектептері өндіріс жағдайына бейімдеп машина тану пәнін өтсе, ауылдық мектептерде ауыл шаруашылығына ыңғайлап, ауыл шаруашылық негізінен сабақ жүргізді.

Өндірістік оқудың материалдық базалары
--------------------------------------

Өндірістік оқудың материалдық базалары - өндірістердегі цехтар, колхоздар мен совхоздардың тәжірибе уческелері болды.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ освте энциклопедиясы
**Өндірістік практика** - студенттер мен оқушыларға таңдап алған мамандығы боцынша, практикалық білім мен дағдыларды үйрету мақсатын көздейтін, СССР-дің және басқа елдердің жоғары, арнаулы орта оқу орындарындағы мамандар даярлаудың басты құрамды бөлігі.

Практика мақсаты
----------------

Өндірістік практика студенттер мен оқушылардың алған теориялық білімдерін тәжірибеде сынауға әрі нығайтуға, сонымен қатар оқу орындарының өндіріспен байланысын жақсартуға ықпал етеді.

Ашылуы
------

Өндірістік практика Россияда оқу орындарына алғаш рет 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың бас кезінде енді. [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ совет энциклопедиясы
Қытай тарихын мерзімдеу
-----------------------

Жылдар Мемлекет (әулет)
Біздің заманымызға дейін 
б.з.д. 2357. — б.з.д. 2255 Аты аңызға айналған Яо билеуші
б.з.д. 2255 — б.з.д. 2205 Аты аңызға айналған Шунь билеуші
б.з.д. 2205 — б.з.д. 1766 Аты аңызға айналған Ся әулеті
б.з.д. 1766 — б.з.д. 1122 Аты аңызға айналған Шан-Инь әулеті
б.з.д. 1122 — б.з.д. 247 Чжоу әулетінің дәстүрлі мерзімдері
б.з.д. 246 — б.з.д. 207 Цинь әулетінің дәстүрлі мерзімдері
б.з.д. 206 — б.з.д. 220 Хань әулетінің дәстүрлі мерзімдері (в том числе Западная Хань — с 206 до н. э. по 25 н. э. Восточная Хань — 25 — 220 н. э.)
Біздің заманымыз 
220 — 264 Вэй әулеті
265 — 420 Цзинь әулеті (Батыс Цзинь: 265 — 316, Шығыс Цзинь: 317 — 420)
420 — 479 Сун әулеті
479 — 501 Ци әулеті
502 — 556 Лян әулеті
557 — 588 Чэнь әулеті
589 — 618 Суй әулеті
618 — 907 Тан әулеті
907 — 959 Бес әулеттің заманы
960— 1279 Сун әулеті
1280 — 1368 Юань әулеті (моңғол)
1368 — 1644 Мин әулеті
1644 — 1911 Цин әулеті (манчжур)
1912 — 1949 Қытай мемлекеті
1949 ж. 30 қыркүйегі Қытай Халық Республикасы
Былшық би
**Былшық би** (1860-1933) - Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы, Аралтөбе ауылы, Ақсу елді - мекенінде дүниеге келген. Ол тек Ақтөбе облысының ғана емес, күллі Кіші жүздің кенже биі. Қазақ тұрмысында жиі кездесетін бес дауды: жер, жесір, құн, мал және ар дауын шешкенде, қара қылды қақ жарғандай тура төрелік жасап, әділдігімен халықтың аузына іліккен айтулы билердің бірі. Бидің ата - тегі төмендегіше тарайды: Әлім - Төртқара - Құламан. Одан бері таратса Құламанның Андағұлы. Атасы Әбдібай дәулетті кісі болған. Қазір Бақсайыс бойында киелі деп аталатын орындардың бірі осы кісінің есімімен тығыз байланысты. Шалқарлық Мырзағұл мен Жағалбайлы Дербісәлі арасында болған бір жесір дауында 12 жасар Былшық би екі жаққа бірдей ұнайтын әділ төрелік айтып, көп көзіне түседі. Сол арада елдің игі жақсылары бата жасап, оған би атағын береді. Бидің азан шақырып қойған шын аты - Құтаяқ. Былшық аталып кетуі көзінің жасаурай беруінен екен. Ол "халық жауы" ретінде 1928 ж. сотталып, 1933 ж. Ақтөбенің №5 түрмесінде аштан өледі. Былшық бидің 9 ұлы болған. Олардан таралған ұрпақтар қазір Әйтеке би, Алға, Ырғыз аудандары мен Ақтөбе қаласында тұрады. Былшық бидің түрмеден елге жолдаған соңғы хаты - өлеңмен жазылған. Бұл толғау қоштасуы - "Ата толғауы" деп аталады. Соңғы жылдары әртүрлі мерзімдік басылымдарында жарияланды. Комсомол селосындағы бас көшелердің бірі Былшық бидің есімімен аталады.[1][2][3]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А7-Ақтөбе: Энциклопедия - Ақтөбе. "Отандастар - Полиграфия" ЖШС, 2001 жыл.
2. ↑  Ақтөбе облыстық "Ақтөбе" газеті №217, 15.2.1990 , 12.4.1999.
3. ↑  "Алтын Орда" газеті, 1999 ж.
**Неохристиандық** - 19 ғасырдың аяғы мен - 20 ғасырдың басында діни - философиялық ағым, оның көрнекті өкілдері Н. Бердяев, С. Булгаков, М. Гершензон, Д. Мережковский, Н. Минский, дін басылары мен діни қызметшілер С. Соллертинский, И. Янышев, Е. Аквилонов және басқалар болды. Қоғамдық революциялық жолмен қайта құруды теріске шығара отырып, Неохристиандық марксизм мен атеизмге дұшпандық көзқараста болады. "Жаңа діни сана" формасындағы христиандықтың жаңартылған вариантын ғылыми коммунизм теориясына қарсы қоюға тырысады. Осы мақсатқа орай дәстүрлі православие (тарихи христиандық) және оның әлеуметтік -этикалық, қоғамдық - саяси түсініктер жүйесі сын көзбен қайта қарауға ұшырады. Буржуазияның қоғамдағы үстемдік жағдайын сақтауда буржуазияның неғұрлым пәрменді идеялық қаруы болуы үшін Неохристиандық православиені осылайша жаңартуға тырысты. Оның өкілдері қоғамды әлеуметтік жағынан қайта құрудың, адамды адамгершілік жағынан жаңғыртудың, мәдениетті дамытудың халыққа қарсы сан алуан концепцияларын ұсынды. Олар, Лениннің сөзімен айтқанда, "діни дүниетанымды барынша батыл, барынша толық қалпына келтіруге" тырысты. Неохристиандық мистика мен иррационализмнің, діни философия мен теологияның эклектикалық қойыртпағын ұсынды. Ол буржуазиялық- помещиктік тәртіпті қорғай отырып, марксизммен, революциялық қозғалыспен белсенді түрде күресті. Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін Неохристиандық өкілдерінің басым көпшілігі контрреволюциялық лагерь жағында қалды және эмиграцияға кетті.

Дереккөздер
-----------


[1]

[2]

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998
2. ↑  Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет
**Таукел Әміров** (1918 жылы туған) , ұстаз , өлкетарихын
зерттеуші. ҚазКСР еңбек сіңірген мұғалімі (1967).
Ұлы Отан соғысына қатысқан. Бұқар жырау ауданы
түлегі. ҚазМУ-ді бітірген (1961). Соғыс жылдары
8 - атқыштар дивизиясының 310 полкында пулемет
взводының командирі. Дәрия стансасындағы,
Саран қалысындағы орта мектептерде мұғалім, мектеп
директоры болды. «Крахлегиона » (1995) кітабының авторы. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған .

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

*Бұл жаңа мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесуіңізді сұраймыз.*
Көкек тұқымдасы
---------------

**Көкек тұқымдасы** - көкек отрядының бір тобы. 34 туысқа бөлінетін 130 – дай түрі бар. Қауырсыны айқын түсті емес, аяқтары 4 саусақты (екі – екіден қарама – қарсы біткен), ағаш басында жүруге бейім. Көкек тұқымдасының көпшілігі тіршілігін ағаш, бұта басында, кейбір түрі жерде жүріп, жерге ұялайды. Көбі моногамды құстар, бұндай түрлері жұптасып, ұя жасап, балапан басады, ал полигамды түрі алапан баспайды, жұмыртқасын басқа құстың ұясына салады. Бұндай түрлерінің жұмыртқалары ұсақ әрі ұя иесі жұмыртқасына ұқсас келеді. Көкек тұқымдасына жататын құстардың жемі жәндіктермен олардың жұмыртқалары, кейде өрмекшілер, кейбір түрі (әсіресе тропиктегілері) құс жұмыртқасын, балапанын, қос мекенділерді, бауырымен жоғалаушыларды және ұқсас сүт қоректілерді жейді. Көкек тұқымдасы Арктика мен Антарктикадан басқа жердің бәріне таралған. Көкек тұқымдасы орманның зиянды жәндіктерін жеп пайда келтіреді. 
[1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑   Қазақ совет энцеклопедиясы.
**Ақжал полиметалл кен орны** – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ендік бағыт бойымен созылған Ақжал-Ақсораң синклинориінің шығысында орналасқан. Оны 1886 жылы жеке кәсіпкер А.С.Попов ашқан.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Жоғарғы девон — төменгі карбон кезеңінің карбонат жыныстарын жарып өткен гранит интрузиялары мен дайкалары оларды мәрмәрға, кварцқа, мүйізтасқа, гранатты скарндарға айналдырған. Кен орнындағы тау жыныстары күрделі тектоникалық процестер әсерінен өте қатты қатпарланып, жарықшақтанып, ұнтақталып, әуелгі кейпін өзгерткен. Кентастар қабат, линза, желі, ұя, өркеш сияқты түрлі пішінде кездеседі.

Минералдары
-----------

Негізгі кентасты минералдар — сульфидтер (сфалерит, галенит, халькопирит, пирит). Олардан мырыш және қорғасын алынады. Қоспа элементтерден алтын, күміс, кадмий, индий, таллий, галлий, селен, теллур бар. Кеннің тотығу белдемінде церуссит, смитсионит, англезит, гидрокарбонаттар кең тараған. Кен денелері тереңге бойлай орналасқан.

Ақжал полиметалл кенінің негізінде кеніш және байыту фабрикасы жұмыс істейді. Байытылған кентас концентраттары Ақшатау комбинатына, Өскемен, Шымкент металлургия кәсіпорындарына жіберіледі.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Алина Өтемісқызы Алдамберген
**Алина Өтемісқызы Алдамберген**

1973 жылы 11 қаңтарда Қарағанды қаласында туған.

Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1995) «Қаржы және несие» мамандығы бойынша; Вашингтон университетінің Іскерлік әкімшіліктік басқару мектебін (1995); Рочестер университетінің Уильям Е. Саймон атындағы Іскерлік әкімшіліктік басқару мектебін (2007) экономист, іскерлік әкімшіліктік магистрі мамандығы бойынша бітірген.

1997 жылдан - «ABN AMRO Қазақстан банкі» ЕАБ» ЖАҚ құрылымдық қаржыландыру басқармасының қаржылық талдаушысы, менеджері, бас маманы, бастығының орынбасары, несиелік талдау және құрылымдау басқармасы бастығының орынбасары. 2001 жылдан - Лондон қаласындағы «ABN AMRO Bank N.V.» рейтингтік кеңестер беру департаментінің рейтингтік кеңес берушісі , жетекші рейтингтік кеңес берушісі. 2003 жылдан - «ООИУПА» ABN AMRO Asset Management» АҚ басқармасының төрағасы 2005 жылдан - «ABN AMRO Қазақстан банкі» ЕАБ» АҚ басқармасының қазынашысы, төрағасының орынбасары. 2006-2007 жылдары - Алматы қаласындағы 
ҚР Аймақтық қаржы орталығы қызметін реттеу агенттігі төрағасының орынбасары. 2008 жылдың қаңтарынан - «Астана-Финанс АҚ басқармасы төрағасының орынбасары.

2008 жылдың наурызынан бері - ҚР Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен бақылау агенттігі төрағасының орынбасары.

«Активтерді басқарушылар қауымдастығы» ЗТБ кеңесі төрағасының м.а. (2003-2005).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
Гибсон шөлі**Гибсон шөлі** - Батыс Австралиядағы шөл. Солтүстігінде Үлкен құмды шөл, ал оңтүстігінде Үлкен Виктория шөлімен шектеседі. Шөл құрлықтың көне платформалық бөлігінде, мүжілулер мен үшілулер нәтижесінде қалыптасқан. Жер бедері төбелі-белесті келеді. Абсолюттік биіктігі 762 м. Аумағының басым көпшілігі шақпақтастар қамтыған, шығысында бұйратты құмды жалдар, батысында сор жерлер кездеседі. Шөлдің климаты континенттік, құрғақ. Қаңтардағы орташа температура 28-30°С, шілдеде 12-14°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 250 мм. Топырағы қызғылт-қоңыр, өсімдік жамылғысы негізінен мальгаскрэб, сарыағаш, бұталар мен астық тұқымдасына жататын спинифекс шөптерінен тұрады. Маусымдық өзендерінің (криктер) бойында Ливингстон пальмасы өскен тоғайлар кездеседі. Жануарлардан кенгуру, вамбат, көртышқан, егеуқұйрық, эму, қоқыс тауығы, т.б. мекендейді. Шөлді 1873 жылы ағылшын саяхатшысы Э.Джайлстың экспедициясы ашқан, оған экспедициясының мүшесі А.Гибсон есімі берілген.

Дереккөздер
-----------


 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
*Басқа мағыналар үшін Айыртау деген бетті қараңыз.*
**Айыртау** – Қарағанды облысы Шет ауданы Мойынты кентінің оңтүстік-батысында 27 км жерде.

Жер бедері
----------

Солтүстіктен оңтүстікке 5 км-ге созылып жатыр. Ені 3-4 км. Ең биік жері 836 м. Оқшауланған тау массивінен тұрады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Девон жүйесінің теменгі және ортаңғы бөлігінің жыныстарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортандау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, тобылғы, арша өседі. Баурайы мал жайылымдық.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Бұрынғы атауы Ы234 көше. «Көктал» тұрғын алабы. Айыртау көшесі Ақсуат көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 149,7 м.

Айыртау - Ақмола облысы Арықбалық ауылының солтүстігіндегі Имантау мен Шалқар көлдерінің аралығында орналасқан тау. Ұзындығы -25 шақырым. Айыртау көл қазаншұңқырлары, өзен аңғарлары мен сайлар бөліп жатқан бірнеше шоқылар мен төбелерден тұрады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Астана көшелері /Құрастырушы: Е. Тілешев, О. Сүлейменов. Алматы: 2008. ISBN 9965-32-642-8


|  |  |
| --- | --- |
| 
П:
 | Қазақша Уикипедияда***«Астана»*** порталы бар |

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы Мұрағатталған 16 қаңтардың 2013 жылы.  (қаз.) (ағыл.) (орыс.)
**Баспасөзге өтініш беру** – баспасөз хатшысының міндеті. 

  

Баспасөзге берілген өтініштердің көмегімен қоғамдық ұйымдарды өзіне таратып және саяси сенімдеріне көз жеткізеді. Олар қоғамдағы пікірлерге көзқарасты сақтайды, болатын шаралар мен науқандарды хабарлайды. Хабарламаның алғашқы бөлімінде баспасөз хатшысының мекен-жайы мен телефон нөмірі болады. Баспасөзге хабарламаны әр іс-шарадан кейін емес, одан бұрын жіберілу қажет. Іс-шараның алдынан хабарландыру жіберіліп, оның уақытында жариялануын өтіну керек.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5
Баспахана
**Баспахана**, типография (гр. *typos* — қолтаңба және гр. *graph* — жазамын) — баспа өнімдерін (газет, кітап, журнал, т.б.) шығаратын өнеркәсіптік полиграфиялық кәсіпорын. Онда офсеттік баспа басым болса, әдетте, фабрика деп аталады. Баспаның бірнеше түрін қолданатын ірі Баспахана полиграфиялық комбинат болып саналады. Шығаратын өнімінің сипатына қарай Баспахана газеттік, газет-журналдық, кітаптық, бланктік болып, ал орналасу мекені мен жұмыс көлеміне қарай орталық, облыстық, қалалық, аудандық болып бөлінеді. Баспахана құрамына, негізінен, компьютерлік (бояу реттейтін, сұлба, суреттер салатын), терімдік, баспа қалыбын әзірлейтін цинкографиялық, парақтық немесе ротациялы машиналармен басып шығаратын, бетті бүктеп, түптейтін өндірістік цехтар енеді. Баспаханада негізгі цехтармен қатар, жөндеу-механикалық цех, қағаз және түптеу материалдарын әзірлейтін цех, лаборатория, сондай-ақ, қағаз, материал, шала өнім мен даяр өнімдер сақталатын қоймалар болады. Қазіргі ірі және орташа Баспаханалар баспа қалыбын әзірлеу, басып шығару және өнімдерді өңдеу үшін сан алуан жабдықтармен қамтамасыз етілген. Өте дәл технол. жабдықтардың көмегімен күрделі процестер жүргізудің нәтижесінде сапалы баспа қалыптары әзірленеді. Газет-журнал, кітап, т.б. жазық (парақтық) не ротациялы машинада, ал мұқаба, әр түрлі суреттер шағын форматты парақтық офсеттік машинада басылады. Өңдеу цехтарында баспа парақтарын бүктеуге, тігуге, кесуге, блоктауға, т.б. арналған машиналар пайдаланылады. Кітап басатын ірі Баспаханалар тәулігіне ондаған, жүздеген мың дана кітап шығарады. Қазақстанда алғашқы Баспаханалар 20 ғасырдың басында ұйымдастырыла бастады. Солардың бірі Бөкей ордасында құрылған (1910) Орда баспаханасы. Кеңес өкіметі жылдарында Қазақстанның ірі қалаларында, барлық облыс орталықтары мен аудандарында Баспаханалар ашылды. 20 ғасырдың 80-жылдары елімізде 57 республикалық, 16 облыстық, 14 қалалық, 197 аудандық Баспаханалар болды. Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекеттігін жариялап (1991), ел экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне орай әр түрлі меншік нысанындағы ірілі-ұсақты Баспаханалар саны күрт көбейді. 20 ғасырдын соңында олардың ең ірілері негізінен газет-журнал басып шығаратын респ. "Дәуір" баспаханасы, кітап-журнал басылымдарын басып шығаратын респ. "Кітап" өндірістік бірлестігі және негізінен мектеп оқулықтарын басып шығаратын "Атамұра" корпорациясы болды. Сондай-ақ, республикаға белгілі "Киік" жарнама агенттігі, "Жеті жарғы" жабық акционерлік қоғамы, қазақ-американдық бірлескен "Франклин" Баспаханасы әр түрлі баспа өнімдерін шығарады. Кітаптарды басып шығару ежелгі заманнан бері белгілі, яғни басып шығару механизмдерін құру және басып шығаруды қолдана отырып сияны бір парақтан екінші параққа ауыстыру әдісі табылған сәттен бастап.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
2. ↑  *Қазақ Энциклопедиясы*
3. ↑  Кітаптың кіші және орта басылымының құны.
A. *Суда тіршілік етуші жануарлардың бірі Атлантик-Ляхс балығы*.
**Экологиялық оқшаулану** дегеніміз - бұл бір түр популяциясын белгілі аумаққа бөлетін мекен ету жағдайларының кешені. Бір өзендері судың әр түрлі қабаттарындағы температура, жарықтың және мекен етушіліктің әртүрлілігі бұған мысал бола алады. Үстіңгі беткі қабат едәуір жарығырақ, жылы және қоныстанушылары көп болып келеді. Сөйтіп, бір көлде тіршілік ететін түрлер жағдайлардың айырмашылығына байланысты топтарға бөлінген болып шығады. Экологиялық түр түзу үдерісінде атап айтқанда экологиялық оқшаулану басты рөл атқарады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Биология 9 сынып ISBN 978-601-282-790-3
**Лепті сұрау** — жауап іздеуді, растап, дәлелдеп жатуды қажет етпейтін тиянақты ойды сауал түрінде айту тәсілі.

Мұндай сұрау сол айтылған ойдың растығына ешбір күмән келтіру мүмкін еместігін оқырманға, тыңдаушыға еріксіз мойындату үшін қолданылады, сондықтан да айырықша әсерлі болады. Мысалы:

*Құр айғай бақырған*
*Құлаққа ән бе екен?*
*Өнерсіз шатылға*н
*Кісіге сән бе екен?*
Осы сауалдар жауабы өзінен өзі түсінікті етіліп берілгендіктен ақынның әрбір ой-тұжырымды үзілді-кесілді түйіп айтылған пікір болып шығады да, оқырманды, тыңдаушыны сөзсіз мақұлдатып, иландырады[1].

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Әдебиеттану: терминдер сөздігі / – 3-ші бас.. - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006. - 400 б. ISBN 9965-776-24-5
**Отбасылық психотерапия** - отбасын зерттеп білуге және алдын алу мақсатында оған ықпал жасауды, сонымен қатар кейінгі әлеуметтік-еңбек құқығын қалпына келтіруді қамтитын психотерапия саласы боп табылады. Отбасылық психотерапияның әдісі бәрінен бұрын маскүнемдік, нашақорлық, психопатия, психоздық және психосоматикалық аурулар кезіндегі психотикалық емес психогендік бұзылу кезінде (жүйкенің тозуы, аса қызбалық және өзіне өзі қол жұмсаушылық реакциялар, мінез-құлықтың патологиялық бұзылушылық жағдайы) қолданылады. Отбасылық психотерапияға психотерапияның басқа салаларымен қарастырылмайтын қосымша аспектілердің тобы кіреді - бұл дегеніміз отбасылық мөлшерде қызмет ету, отбасылық бұзылушылық түрлері, оларды алдын алу, отбасы мүшелерінің психикалық және соматикалық денсаулығына әсер ету, отбасы тіршілігінің бұзылу диагностикасы. Отбасылық психотерапиямен бір мезгілде дәрігер және медициналық психолог қызметі ретінде педагогикалық, заңгерлік, экономикалық ықпал етеді. Олардың айырмашылықтары бәрінен бұрын өз мақсаттарымен анықталынады. 

Педагогикалық ықпал ету отбасының тәрбиелік және білім беру мәселелерін шешуге бағытталған. Отбасылық қарым-қатынас мөлшерінде ерлі-зайыптыларға көмек көрсететін психологиялық консультацияны және медициналық мақсатты алдына қоймайды. Отбасына және оған ықпал етуге арналған ғылыми әдебиеттерде кейде отбасылық психотерапияны алдына медициналық мақсат қоймайтын отбасымен психологиялық жұмыс жасау сияқты атайтынын көрсету қажет. 20 ғ. 70-80 жж. отбасына көмек көрсетудің барлық мүмкіндіктегі түрлерінің маңызды саны қалыптасты. Бұл отбасылық консультациялар, танысу қызметтері, отбасылық жаңару және білім берудің әртүрлі түрлері (отбасылық университеттер, дәріс оқытушылар және т.б.), сексологиялық, педиатриялық, педагогикалық кабинеттер болып табылады. Іздеу процесі барлық осы үлгілер арасындағы өзара байланыс және өзара қарым-қатынас жолдарында іске асады.
**Отаркөл** – Ойыл алабындағы ағынды көл.

Географиялық орны
-----------------

Атырау облысы Индер ауданы, Кетебай ауылының шығысында 26 км жерде орналасқан.

Гидрографикасы
--------------

Теңіз деңгейінен 8,5 м төмен жатыр. Аумағы 3 км2, ұзындығы 3,4 км, енді жері 1,4 км, жағалау бойының ұзындығы 11,8 км. Көлге солтүстігінен Бұлқияқ өзені құяды. Көктемде еріген қар және жер асты суларымен толысады. Жағалауы жайпақ, түбі лайлы. Солтүстігінде Ақтөбе, оңтүстік батысында Қарасор көлдері бар. Жазда тартылып жағалауы сор батпаққа айналады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақстан табиғаты 4-том. «Қазақстан энциклопедиясы» Алматы, 2012 ISBN 9965-893-84-5
**Көкемарал** , **киікоты** немесе **райхангүл** (лат. *Ziziphora*) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір не көп жылдық лиана тәрәздә өсімдіктер туысы. 

Райхангүлдің Қазақстанда 6 түрі: нәзік Райхангүл (Z. tenuіor), Бунге Райхангүл (Z. bunge), үзілме Райхангүл (Z. іnterrupta), Выходцев Райхангүл (Z. vychodcevіana), памиралай Райхангүл (Z. pamіroalaіca), иісті Райхангүл (Z. clіnopodіoіdes) өседі. Алтай, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей, Теріскей, Қырғыз Алатауында, Ұлытауда, Шығыс Қазақстан, Ақмола облыстарында таралған. Райхангүлдің көбі хош иісті (әсіресе иісті Райхангүл, нәзік Райхангүл және сопақ бас Райхангүл, т.б.), жапырақтары мен гүлінде хош иісті эфир майы болғандықтан парфюмерияда қолданылады және медицинада дәрі жасалады, гүлінен ара бал жинайды.

Түрлері
-------

1. *Ziziphora aragonensis* Pau –
2. *Ziziphora brantii*  K.Koch –
3. *Ziziphora capitata*  L. –
4. *Ziziphora clinopodioides* Lam. – Иісті көкемарал
5. *Ziziphora galinae* Juz. –
6. *Ziziphora hispanica* L. –
7. *Ziziphora interrupta* Juz. –
8. *Ziziphora pamiroalaica* Juz. –
9. *Ziziphora pedicellata* Pazij & Vved. –
10. *Ziziphora persica*  Bunge –
11. *Ziziphora puschkinii* Adam –
12. *Ziziphora raddei* Juz. –
13. *Ziziphora suffruticosa* Pazij & Vved. –
14. *Ziziphora taurica* M.Bieb –
15. *Ziziphora tenuior* L. –
16. *Ziziphora vichodceviana* Tkatsch. ex Tulyag. –
17. *Ziziphora woronowii* Maleev –

Дереккөздер
-----------
**Репортер** - ақпарат қызметінің негізгі құрамы. 

Телерепортерлар жұмыс үстінде (2007)
Оқиға барысын қадағалап, жедел сұхбат алып, репортаж жүргізетіндер. Оларға қойылатын басты талаптар: оқиғаны дәл жеткізу, мақсатқа жету, оқиғаның бейнесін ашуда ыждағаттылық керек, ең бастысы - радионың көркемдеуші, бейнелеуші құралдарын шеберлікпен пайдалану, дыбыстық эффект арқылы хабар берудің тыңдарманға жол табар әдіс-тәсілдерін табу. Негізгі оқиға орнынан басқа олардың ақпарат алатын көздері - ИТАР-ТАСС, РИА-"Новости", "Интерфакс", "Пост-фактум", "Қазақпарат", "Қазақстан-ТУДЕЙ" т.б.

Тағы қараңыз
------------

* Журналист
**Басқан**, *Қараүңгір* – Жетісу (Жоңғар) Алатауында орналасқан. Бұл асуды кейде Қараүңгір деп те атайды.

Жер бедері
----------

Ол Қазақстан мен Қытай шекарасында теңіз деңгейінен 3801 м биіктікте жатыр. Асуда жыл бойы мұз бен қар жатады. Солтүстік беткейінен Басқан өзені, оңтүстік беткейінен (Қытай аумағында) Қараүңгір өзені бастау алады. Асудан мамыр-қараша айларында салт атпен өтуге болады. Асуды жергілікті халық ертеден-ақ пайдаланып келеді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
**Құлақ дәрілері**- арнайы шипалы заттар. Құлақ ауруларының түріне қарай, мыс. бұлақ ауруын емдеу үшін сульфаниламидтер, стрепто-мицин, пенициллин, тетрациклин, сигмамицин (олететрин), аурсомицин си-яқты антибиотиктер қолданады. Құлаққа тамызу үшін күніне бірнеше рет этил спиртінің; ректификаттары пайдаланылады. Құлақ іріңдегенде де-зинфекциялық ерітінділер — 1: 500 мөлшерінде этакридин, 1:10000 күміс нитраты, 0,25% формальдегид, 1:1000 химотрижин ерітіндісі, 5% левомице-тин эмульсиясы, 3% бор қышқылы қолданылады.

**Мұрын дәрілері**. Мұрын ішіне жара шыққанда 70%-тік этил сиир-тінде ерітілген 1% салицин қышқылын және 10% синтомицин немесе «өксикөрт» майын жағады. Мұрын қанағанда сутектің асқын тотығынын; 3%-тік ерітіндісіне малынған мақтаны танауға тығу керек. Сондай-ақ адре-налин (1:1000) немесе 3% эфедрин т. б. қолданылады. Қан ағуы тоқталмаса, қанды ұйыту үшін тамырға не тері астына 60 мл қан плазмасын, 20— 50 мл қан сары суын, кальций не натрий хлоридінің 10%-тік ерітіндісін жі-береді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қазақ энциклопедиясы
1790—2010 АҚШ халық саны
**АҚШ халқы** (ағылш. *Demographics of the United States*) — Америка Құрама Штаттарының аумағында тұратын халықтар.

АҚШ халық санағы бюросының мәліметі бойынша, 2021 жылдың сәуірінде жарияланған АҚШ-тың 2020 жылғы халық санағының нәтижесі бойынша, АҚШ-тың халық саны 2020 жылдың 1 сәуірінде 331 449 281 адам құрды. Бұл АҚШ-тың 2010 жылғы халық санағына қарағанда 7,35% көбірек. Төрт штаттың халық саны 20 млн адамнан асты: Калифорния — 39 576 757, Техас — 29 183 290, Флорида — 21 570 527, Нью-Йорк — 20 215 751. АҚШ-тың ең аз халқы бар штат — Вайомингтың халық саны 577 719 адам. Халықтың өсімі ең биік пайызы құрайтын штат — Юта, халық төмендеген штаттар — Батыс Виргиния, Миссисипи, Иллинойс. Халық тығыздығы 33,6 адам/км². Қала халқы — 82,7% (2020).

Дереккөздер
-----------

1. ↑  2020 Census Apportionment Results.  United States Census Bureau (April 26, 2021).
2. ↑  2020 Census Apportionment Results.  United States Census Bureau (April 26, 2021).
3. ↑  CIA. The World Factbook. USA. People and Society. (ағыл.)
**«Телепорт»** (ағылш. *Jumper* — секіруші) — американдық ғылыми-фантастикалық фильм, 2008 жылы түсірілген, режиссер Дагом Лайманом 1992 жылғы Стивен Чарльз Гулдтың романының желісі бойынша фильмді түсірген. Фильмның шығарылымы 2007 жылдың 8 тамызында аяқталды, АҚШ-тағы премьерасы 2008 жылдың 14 ақпанында өткізілді, дәл сол кезде картина ресейлік экрандарда да көрініс тапты. Басты рөлдерде: Хейден Кристенсен, Джейми Белл, Сэмюэл Л. Джексон, Рейчел Билсон мен Аннасофия Робб.

Сюжет
-----

Қарапайым жасөспірім Дэвид Райс, өзінің телепортация қабілеттерінің ең үздік ауданда ашпайды. Қазір ол Нью-Йоркта, Токиода, Римде, Эверестің шынында бола алады. Ол ешбір жанның қолынан келмейтін дүниені бір ақ күнде көре де жасай да алады. Бірақ мұның бәрі ұзаққа созылмайды. Көп ұзамай ол өзінің осындай қасиетке ие жалғыз жан емес екенін түсінеді. Біраз уақыт өткен соң, Райм оның тағдырын шешетін сұрақтардың жауабын табады.

Рөлдерде
--------

* Хейден Кристенсен — *Дэвид Райс*
* Джейми Белл — *Гриффин* *O ' Коннор*
* Сэмюэл Л. Джексон — *Роланд Кокс*
* Рейчел Билсон — *Милли Харрис*
* Дайан Лэйн— *Мэри Райс*
* Тедди Данн — *Марк Коболд*
* Майкл Рукер — *Уильям Райс*
* Макс Тириот — *жас Дэвид*
* Аннасофия Робб — *жас Милли*
* Кристен Стюарт— *Софи*

Дереккөздер
-----------

Сыртқы сілтемелер
-----------------

* Ресми сайты Мұрағатталған 28 ақпанның 2008 жылы. (ағыл.)
* «Телепорт» (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында 10 жұлдыздың 5.8
«Томагавк» зымыраны
**«Томагавк» зымыраны** (ағылш. *BGM-109 Tomahawk*) - кез-келген ауа райында, су астында немесе құрлықта шабуыл жасауға арналған қанатты *зымыран*. ымыран іске қосылғанан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш ұшу деңгейіне жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады. Томагавк құрлықта бірнеше нысанды, қауіп қатер деңгейі жоғары аймақтардағы қорғаныс және байланыс орындарын жою мақсатында пайдаланылған. Зымыранның құрлықта шабуылдауда қолдаытылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған радарлы бағыттағышы бар. Томагавк зымыраныныӊ тиімділігін тексеруге арналған зерттеу өте ұзаққа созылды. Зерттеу 1935 жылдан бастап бес жыл бойы жүргізілді.

Қозғалуы
--------

* Зымыран іске қосылғаннан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш *ұшу деңгейіне* жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады.

* Зымыраның жылдамдығы дыбыс *жылдамдығынан* да төмен, сағатына небәрі 885 шақырым.

* Зымыранның құрлықта шабуылдауда қолданылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған радарлы *бағыттағышы* барю

Қолданылуы
----------

* «Томагавк» құрлықта бірнеше нысанды, қауіп-қатер деңгейі жоғары аймақтардағы қорғаныс және *байланыс орындарын* жою мақсатында пайдаланылған.

* Алғашқыда «Томагавк» құрлықта шабуылдайтын зымыраны бекітілген нысандарға қарсы қолданылды. Мұның салдары ғаламдық ұрысқа алып келді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қару-жарақтар. - Алматы: "Аруна" баспасы. - 208 бет. - Сер.: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-590-7
Ырғыз шайқасы
-------------

Бұл — Хорезм шахы Мұхаммед пен Шыңғыс хан әскерлерінің арасындағы күтпеген кездесуден туындаган шайқас. Шайқас Ырғыз өзенінің бойында өткен.
Шыңғыс хан Жошы мен Сүбедей баскарған әcкepiн меркіттерге қарсы аттандырган болатын. Олар 1216 жылы ерте көктемде Ырғыз бойын жайлап жатқан мер кiттерге шабуыл жасайды. Моңғолдар қашқан меркіттердің соңына түсіп келе жатып, жолда Сырдарипяның батысында (казіргі Актөбе облысы Ырғыз ауданына қарасты) Ырғыз өзені бойында қыпшақтарға қарсы жорықта жүрген Мухаммед шахтың 60 мыңдық қолы мен ұшырасып қалады. Жошы елші жіберіп, шайқасқысы келмейтінін айтады. Жошының шешіміне қарамастан, хорезмшах оны соғысуға мәжбүр етеді. Сөйтіп,тұтқиылдан жолыққан мықты қолмен аянбай шайқасуына тура келеді. Шайқас устгіде Мухаммед хан қолга тусе жаздап, ұлы Жәлел-ад-Диннің epлiriнiң арқасында әзер кұтылады. Қақтығысы куні бойы журіп, кеш түсе саябырлайды. Eкi жак келісіп, соғысты ертеңгі күнге қалдырады. Жошы әскері от жағып алдаусыратып, түн караңғылығымен жасырын шығыска қарай қайтып кетеді. Осылайша, бұл шайкаста ешкім жеңбеген.

Дереккөздер
-----------

Энциклопедия "Сен білесің бе ?"
Гильберт Давид
**Гильберт Давид** (нем. *David Hilbert*; 23 қаңтар 1862 — 14 ақпан 1943) — неміс математигі. Оның зерттеулері математиканың көптеген салаларының дамуына едәур ықпал етті. Ол бүгінгі функционалдық талдаудың негізі болып табылатын Гильберттік кеңістіктер теориясын қалады.. Оның 1899 жылы басылып шыққан "Геометрияның негіздері" деген кітабында геометрияны аксиомалық тұрғыда құруға арналса, 1934 - 1939 жылдар аралығында неміс математигі Пауль Бернайспен (1888 - 1977) бірігіп жазылған "Математиканың негіздері" атты еңбегінде бүкіл математиканы формалды түрге келтіруге әрекет жасалған. Ол математикалық теорияларды көрнекі түрде баяндаудың шебері болған. Осы тұрғыдан алғанда оның 1932 жылы француз математигі Стефан Кон-Фоссенмен (1902 - 1936) бірлесіп жазған "Көрнекі геометриясын" атауға болады. Оның "Табиғатты танып білу" деген мақаласы "Біздің білуіміз керек - біз білеміз де" деген ұранмен аяқталған. Ол 1900 жылы математиктердің дүниежүзілік конгресінде жасалған "Математикалық мәселелер" деген баяндамасында әріптестерін математиканың көптеген салалары бойынша шешімі табылмаған мәселелерді атап, оларды шешу ісіне атсалысуға шақырған.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Гильберт Давид
2. ↑  Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
*Басқа мағыналар үшін Көкдомбақ деген бетті қараңыз.*
**Көкдомбақ** – Арқарлы тауларының батысындағы төбе.

Географиялық орны
-----------------

Жетісу облысы Алакөл ауданы Арқарлы ауылының солтүстік-батысында 40 км жерде орналасқан.

Жер бедері
----------

Абсолюттік биіктігі 575 м. Солтүстік-шығыстан оңүстік-батысқа қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км. Жайпақ келген беткейлері далаға ұласады.

Геологиялық құрылымы
--------------------

Палеозойдың құмдақты тақтатасынан және әктасынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Сортаң түсті қоңыр топырағында жусан, бұйырғын, қараған, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Ақжайық U-21** — Орал қаласындағы футбол клубы. Клуб 2007 жылы жабылды да, 2016 жылы "Ақжайық U-21" деген атаумен қайта құрылды.

Қазақстан чемпионаттарында
--------------------------

2004-07 жылдары Қазақстан бірінші лигасында ойнады.

2004 жылы "Ақжайық-2" деген атаумен Оңтүстік-Батыс аймағында 9-шы орынға табан тіреді. Келесі жылы атауы "Жастар" деп өзгертілді. Ол маусымда 10-шы орынға табан тіреді, Ал 2006 жылы соңғы орында қалды. 

2007 жылы 11-орын алды.

2016 жылдан бастап екінші лигада ойнайды. 2018 жылғы маусымда соңғы орында қалды.

Қазақстан кубогында
-------------------

2007 жылғы Қазақстан кубогында бірінші кезеңде (1/16 финалда) өз жерлестері "Ақжайықтан" 0:2 есебімен ұтылып қалды. Бұл матч 23 наурыз күні Шымкентте өтті.

Атаулары
--------

* 2004 — Ақжайық-2
* 2004-07 — Жастар
* 2016 — Ақжайық U-21
**Юрий Михайлович Алифиренко**  (13.04.1965 ж. Хромтау қаласы) - бокстан КСРО чемпионы. Ол 10 жасынан бокспен айналысты. 1978 жылы Қостанай қаласында өткен спорт мектептері аралық жарыста Қазақстан чеспионы болды. 1981 жылы Могилев қаласында жасөспірімдер арасындағы біріншілікте КСРО чемпионы тұғырына көтерілді. 1982 жылы Минск қаласында Еуропа біріншілігіне (67 кг салмақта) қатысып, «Теміржолшылар» спорт қоғамы арасындағы чемпион атанды. Одақтық құрама командаға қабылданды .1982-84 жылдары әскерге алынып, спортшылар ротасында қызмет етті. Финляндия, Германия, Испания, Куба, Африка елдерінде өткен Халықаралық турнирлерінде жеңімпаз атанды, бірнеше рет алтыннан алқа тақты. Қазір Мәскеу қаласында балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде жаттықтырушы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
Гигантораптор
**Гигантораптор** бұдан 85 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Динозавр алып овирапторлар тобына кіреді. Оның тістері болмағын. Үнемі қорегін тұмсығымен бөлетін гигантораптор тұмсықты динозавр аталып кеткен. Гигантораптордың немен қоректенгені әлі күнге белгісіз. Бірақ жануардың шөппен де, етпен де қоректенетіндерге тән қасиеттері бар. Мысалы, икемді аяқ пен өткір ұзын тырнақтар жыртқыштарда ғана болады. Гигантораптор өзінің ең жақын туысы саналатын каудиптерикстен шамамен 35 есе үлкен. ұзындығы - 8 метр, салмағы шамамен - 2 тонна.

Қызықты дерек
-------------

* Олар алдыңғы аяқтары қысқа болғандықтан ұша алмағын.
* Ол өзінің туысы каудиптерикстен 35 есе үлкен.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар мен өсімдіктер
* Салмағы : 2 тонна
* Тұқымдас : Овираптор
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
**Унитар оператор** — келесі шартты қанағаттандыратын *H* Гильберттік кеңістікте анықталған сызықтық шекті оператор *U* : *H* → *H*

{\displaystyle U^{\*}U=UU^{\*}=I\!}
мұндағы *U*∗ — *U* операторынна эрмиттік түйіндес, және *I* : *H* → *H* бірлік оператор.

Бұл қасиет келесімен бара-бар:

1. *U* гильберттік кеңістік 〈  ,  〉скаляр көбейтіндісін сақтайды, яғни гильберттік кеңістіктегі барлық *x* пен *y* векторлар үшін, {\displaystyle \langle Ux,Uy\rangle =\langle x,y\rangle .}
2. *U* — сюръективті оператор.

Бұл бір қарағанда әлсізірек шарт көрінетін келесі шартпен де бара-бар:

1. *U* скаляр көбейтіндіні сақтайды, және
2. *U* бейнесі — тығыз жиын.

Оны көру үшін, *U* изометриялы екендігін байқау керек (сондықтан шекті сызықтық оператор болып табылады). Бұл *U* скаляр көбейтіндіні сақтайтындығынан шығады. *U* бейнесі - тығыз жиын болатыны кері оператордың да шекті екенін көрсетеді. *U*−1 = *U*∗ екені де айқын.

**Унитар элемент** унитар операторының жалпыланған ұғымы. Унитарлы алгебрада алгебраның *U* элементі келесі шарт қанағаттандырылса унитар элемент деп аталады

{\displaystyle U^{\*}U=UU^{\*}=I}
мұндағы *I* бірлік элемент.[1]

Унитар түрлендірулердің қасиеттері:

* унитарлы түрлендіру операторы әрқашан кері операторлы.
* егер {\displaystyle {\hat {H}}} операторы эрмиттік болса, онда {\displaystyle {\hat {U}}=\exp(i{\hat {H}})} оператор унитарлы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  
*Doran Robert S.* Characterizations of C\*-Algebras: The Gelfand-Naimark Theorems —  New York: Marcel Dekker, 1986. — ISBN 0824775694.
**«Унион»** (нем. *1. Fußballclub Union Berlin e. V.*) — Германияның Берлин қаласындағы футбол клубы. 1906 жылы 17 маусымда "Олимпия" деген атаумен құрылды. Қазіргі күнде Германия Бундеслигасында ойнайды. 

Өз алаңындағы ойындарын "Алтен Ферстерай" стадионында өткізеді. Сыйымдылығы 22000 адам.

Тарихы
------

1900 жылы атауы "Унион" боп өзгерді. Екінші дүниежүзілік соғыстан 1990 жылға дейін ГДР чемпионаттарында ойнады. 

1966 жылы қайта құрылды. 

1990 жылдары Германия бірікті де, футбол одақтары мен чемпионаттары да бірігіп, "Унион" енді Германияның үшінші лигасына түсіп кетті. 

2018/19 жылғы маусым қорытындысында тұңғыш рет Бундеслигаға жолдама алды.

Жетістіктері
------------

* Германия чемпионатының плей-офф кезеңінің финалисі: 1923
* Германия кубогының финалисі: 2001
* Оберлига жеңімпазы (3 лига):2009
* Берлин кубогы: 1947, 1948, 1994, 2007, 2009
* Екінші бундеслигада 3-орын: 2018/19
* Интертото кубогының жеңімпазы: 1986

Сілтемелер
----------

* Ресми сайты
* Webseite der Union-Fan-Liga und des Union-Fan-Pokals
* Datenbank über alle ehemaligen Spieler des 1. FC Union Berlin
* Statistikdatenbank des 1. FC Union Berlin
**«Униря Валахорум» Урзичени** (рум. *Fotbal Club Unirea Valahorum Urziceni*) — Румынияның Урзичени қаласындағы футбол клубы. 2011 жылы жабылып қалды.

Тарихы
------

2009/10 жылғы маусымда УЕФА Чемпиондар лигасының топтық турнирінде ойнады. Топтық кезеңде "Рейнджерс", "Севилья" секілді клубтарды тізе бүктірді де, үшінші орын алып, УЕФА Еуропа лигасының 1/16 финалына жолдама алды. Бұл кезеңде "Ливерпульге" жол берді. 

2010/11 жылғы маусымда клуб еурокубоктерде сәтсіз ойнап, команда басшылары көптеген футболшылармен келісім шартты бұзды да, "бұлардың орнына клуб академясында тәрбиеленген жастар ойнайды" деп мәлімдеді. Бұл әрекеті нәтижесіз болды, Румыния чемпионатында 17-орында қалып, екінші лигаға түсіп кетті. Бірақ сол маусымнан соң ешқандай жарысқа қатыспады.

Жетістіктері
------------

* Румыния чемпионы (1): 2008/09
* Румыния вице-чемпионы (1): 2009/10
* Румыния кубогы финалисі (1): 2007/08

Атақты ойыншылары
-----------------

* Румыния Юлиан Апостол
* Румыния Валериу Бордяну
* Румыния Богдан Мара
* Румыния Богдан Станку
* Румыния Богдан Стеля

Сілтемелер
----------

* Ресим сайт
*Басқа мағыналар үшін Тайсойған деген бетті қараңыз.*
**Тайсойған құмы** – Атырау облысының солтүстік шығыс шетін алып жатқан құм.

Географиялық орны
-----------------

Каспий маңы ойпатының оңтүстік Орал алдының көтеріңкі оңтүстік-батыс қиыр шетін және Жем үстіртіне ұштасатын өңірін алып жатыр.

Жер бедері
----------

Ойыл өзенінің, әсіресе оның саласы Жарыпшыққан өзенінің ғасырлар бойы өзі өтетін аймақтардан шайып әкелген жыныстар шөгінділерінің шоғырынан қалыптасқан. Жалпы ұзындығы 83 км-ге жуық, ені 40 км, ауданы 2400 км2. Адырлы-қырқалы, кейде құмды-шағылды келеді.

Климаты, өсімдігі
-----------------

Өңірінің климаты куаң континенттік; каңтардың орташа температурасы — 13,8°С, шілдеде 24,4°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 180 мм, 1-2 м. Тереңдікте ыза сулы қабат кездеседі. Қуаң құмды жерге бейімделген шөптесін өсімдік бітік өседі. Тайсойған - Атыраудың ежелгі мал жайылымы.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
***Таймс жоғарғы білім*** немесе (***Times Higher Education***), бұрынғы атауы ***Times Higher Education Supplement*** (***THES***), Британдық апталық Лондонда негізделген жоғары білімге бағытталған баспа-сөз орны.

Басылым тарихы
--------------

Бірінші басылым 1971, басталды. 2008, бастап THE газет форматында басыла бастады.

Марапаттар
----------

Марапаттары жылына екі рет табысталады.

Тағы қараңыз
------------

* Times Educational Supplement
* Academic job market

Сілттемелер
-----------

1. ↑  *Ariel Zirulnick* New world university ranking puts Harvard back on top.  *Christian Science Monitor* (16 қыркүйек 2010).

Сыртқы сілттемлер
-----------------

* Ресми торабы
* Laurie Taylor's weekly "Poppletonian" column Мұрағатталған 7 ақпанның 2012 жылы. published in the *THE*
* THE on Twitter - official Twitter feed
**Жолақсыз Бұлшықет ұлпасы** (лат. *textus muscularis nonstriatus**textus* — ұлпа, *musculus* — бұлшықет, *поп* — жоқ, *striatus* — жолақ)— ішкі түтікше мүшелер мен қан және лимфа тамырлары қабырғаларындағы етті қабық пен етті тақташаларды (пластинкаларды) түзетін ұлпа. Жолақсыз бұлшықет ұлпасын бірыңғай салалы ет ұлпасы деп те атайды. Жолақсыз бұлшықет ұлпасының жасушалары (миоциттері) цитоплазмасында миозин және актин миофиламенттерінен түзіліп, жиырылу қызметін атқаратын миофибриллаларда көлденең жолықтар болмайды. Жолақсыз Бұлшықет ұлпасы түтікше ішкі мүшелердің, қан, лимфа тамырлары қабырғаларының еріксіз жиырылуын қамтамасыз етеді. Оның жиырылу қызметін авто-номды вегетативтік жүйке жүйесі реттейді.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. — Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4
2. ↑  Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
Ақжайық өзені
Көшеге қазақ жеріндегі ірі өзендердің бірі -Ақжайықтың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 №200 қаулысы) берілген. Ақжайық сөзі «Ақ өзен» мағынасын береді. Бұл өзен Каспий теңізіне құяды.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қарқаралы көшесінен басталып, Алатау көшесіне дейін созылып жатыр. 

* Арыс,
* Тарбағатай,
* Қазығұрт,
* Сарыарқа,
* Алтынемел

- көшелерін қиып өтеді.

Бұрынғы атауы - 5-ші көше. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: "ИП Волошин" баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0
**Ақжал** – Талды өзенінің оң жағалауында орналасқан тау.

Географиялық орны
-----------------

Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарағайлы кентінің оңтүстік-шығысына қарай 45 км жерде. Ең биік жері 1063 м. Солтүстіктен оңтүстікке және солтүстік-батыстан шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр.

Жер бедері, геологиялық құрылымы
--------------------------------

Түпкі жыныстары жалаңаштанған, солтүтік беткейі тік, жыра-сайлармен тілімденген. Батыс және шығыс беткейлері жатаған келеді. Элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

Өсімдігі
--------

Таудың қызыл қоңыр сазды және саздауыт топырағында бетеге мен тобылғы түрлері, шөп, кей жерлерінде қараған кездеседі. Шоқыаралық ойыстарында шалғын өседі, бұлақ көп, сортаңдар ұшырасады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  "Қазақстан": Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
**Алим Ходжаев** (07.10.1910,Бұхара, - 14.02.1977,Ташкент) - өзбек кеңес актері, КСРО халық артисі(1959).1945 жылдан КПСС мүшесі.

Биография
---------

Бұхараның ағарту институтында оқып жүріп, көркемөнерпаздар үйірмесіне белсене қатысады. 1951 жылы Мәскеуде режиссерлік курсты бітірді. 1929 жылдан өмірінің соңына дейін Өзбек драма театрының құрамында актер (1975 жылдан директоры), ал 1955 жылдан Өзбекстан театр қоғамының председателі болды. Ол - жағымды және жағымсыз кейіпкерлер рөлінде бірдей өнер толғаған үздік сахна суреткерлерінің бірі. Басты рөлдері:Хамза, Әлішер Науаи(Яшен мен Умаридың және Ұйғын мен Сұлтановтың осы аттас пьесаларында), Гамлет,король Лир (Шекспирдің осы аттас трагедияларында), Паратов (А.Островскийдың "Жасаусыз қалыңдығында"), Петр Бессеменов (Горькийдің "Тоғышарларында"), Яго (Шекспирді "Отеллосында") т.б. Актер өнері парасаттылығымен, лирикалық бояу молдылығымен ерекшеленді. 1955 жылдан киноға түскен. Режиссурамен де шұғылданды. 7-9 сайлауларда Өзбекстан КСР Жоғары Кеңесінің депутаты.

Сыйлықтары
----------

КСРО Мемлекет сылйығының (1949,1977) және Өзбекстан КСР Мемлекет сыйлығының (1967) лауреаты. Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған.

Дереккөздер
-----------

[1]

1. ↑  Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 339 бет
**Гигантозавр**. Теропод отрядына жататын гигантозавр осыдан 98-96 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінің ерте Сеноман дәуірінде өмір сүрген. «Гигантозавр» атауы «алып оңтүстік кесірткесі» дегенді білдіреді. Оның сүйектері алғаш рет Аргентинаның оңтүстігіндегі Патагония аумағынан табялған. Динозавр — құрлықтары бізге белгілі етпен қоректенетіндердің ірісі, тиранозаврдан үлкен, спинозаврдан кіші тіршілік иесі. Ол өз заманындағы ірі денелі шөппен қоректенетін динозаврларды азық еткен. Тістері шайнап талқандауға еиес, кесуге бейімделген.

Қызықты дерек
-------------

* Гигантозаврдың тас болып қалған сүйектерін алғаш рет 1994 жылы Рубен Каролини тапты.
* Гигантозаврдың сүйектерінің 70 пайызы 1994 жылы Аргентинаның Патагония аумағынан қазып алынған.
* Ұзындығы — 14 метр, салмағы 6 тоннаны құраған.

Мәліметтер
----------

* Қорегі : жануарлар
* Салмағы : 8 тонна
* Тұқымдас : Кархародонтозавр
* Отряд тармағы : Теропод [1]

Дереккөздер
-----------

1. ↑  Динозавр энциклопедиясы—Алматы: „Аруна" баспасы
КСРО кезіндегі гигрометр
**Гигрометр** — ауаның ылғалдылығын өлшеу үшін қолданылатын метеорологиялық аспап. Гигрометрдің бірнеше түрі бар: шаш гигрометрі, салмақтық, конденсациялық,керамикалық, электролиттік, электрондық, жапсарлы.

Шаш гигрометрі
--------------

Шаш гигрометрі майсыздандырылған шаштың ауа ылғалының ұзаруы не қысқаруы нәтижесінде жұмыс істейді. Шаш гигрометрі соңғы кездері тек білім беру мекемелерінде ғана пайдаланылуда, оның орнына қазіргі кезде арзандау электронды гигрометр пайдаланылады.

Конденсация гигрометрі
----------------------

Ол стендте орнатылған жалтырақ тегіс беткі қабаты бар металл дөңгелек қораптан тұрады. Қораптың жоғарғы жағында екі тесік бар. Олардың біреуі арқылы қорапқа эфир құйып, термометрді салады, екіншісі резеңке сорғыға қосылады. *Конденсация гигрометрінің* әрекеті шық нүктесін анықтауға негізделген.

Эфирден ауаны сорғымен үрлейді, осы кезде эфир тез буланады және қорапты салқындатады. Жылу тасымалының арқасында қораптың бетіне жақын орналасқан су буының қабаты да салқындайды.

Белгілі бір температурада бұл су буы тығыздана бастайды. Қораптың жылтыратылған бетінде су тамшылары пайда болады. Бұл температура термометрімен анықталады, бұл шық нүктесі болады.

Дереккөздер
-----------

1. ↑  О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0